| বাংলা | |||
| পালি | অট্ঠকথা | টীকা | অন্ন |
| 1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি | 1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা | 1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩ | 1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা |
| 2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি | 2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা | 2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২ | |
| 3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি | 3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা | 3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা | |
| 4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত) | 4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত) | 4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত) | |
| 5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি | 5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা | 5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা | |
| 6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি | 6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা | 6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী | |
| 7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫ | 7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা | 7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি | |
| 中文 | |||
| 巴利 | 義註 | 複註 | 藏外典籍 |
| 1101 巴拉基咖(波羅夷) 1102 巴吉帝亞(波逸提) 1103 大品(律藏) 1104 小品 1105 附隨 | 1201 巴拉基咖(波羅夷)義註-1 1202 巴拉基咖(波羅夷)義註-2 1203 巴吉帝亞(波逸提)義註 1204 大品義註(律藏) 1205 小品義註 1206 附隨義註 | 1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3 | 1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑(詞幹篇) 8431 文法寶鑑(詞根篇) 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋 |
| 2101 戒蘊品 2102 大品(長部) 2103 波梨品 | 2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註(長部) 2203 波梨品義註 | 2301 戒蘊品疏 2302 大品複註(長部) 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2 | |
| 3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經 | 3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註 | 3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註 | |
| 4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品(相應部) | 4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注(相應部) | 4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註(相應部) | |
| 5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經 | 5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註 | 5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註 | |
| 6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋 | 6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注 | 6301 導論複註 6302 導論明解 | |
| 7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5 | 7201 法集論義註 7202 分別論義註(迷惑冰消) 7203 五部論義註 | 7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母 | |
1 Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa 礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者 Khuddakanikāye 小部 Jātakapāḷi 本生 (Paṭhamo bhāgo) (第一部分) 1. Ekakanipāto 1. 一集 1. Apaṇṇakavaggo 1. 无谬品 1. Apaṇṇakajātakaṃ 1. 无谬本生 1. 1. Apaṇṇakaṃ [Pg.1] ṭhānameke, dutiyaṃ āhu takkikā; Etadaññāya medhāvī, taṃ gaṇhe yadapaṇṇakanti. 一些人采取了无谬之法,而推论家们则主张第二法;智者了知此,应取其无谬者。 Apaṇṇakajātakaṃ paṭhamaṃ. 无谬本生第一。 2. Vaṇṇupathajātakaṃ 2. 沙漠之道本生 2. 2. Akilāsuno vaṇṇupathe khaṇantā, udaṅgaṇe tattha papaṃ avinduṃ; Evaṃ munī vīriya balūpapanno, akilāsu vinde hadayassa santinti. 不倦者在沙漠之道挖掘,于彼处之空地得水;如是,牟尼具足精进力,不倦而得内心之寂静。 Vaṇṇupathajātakaṃ dutiyaṃ. 沙漠之道本生第二。 3. Serivavāṇijajātakaṃ 3. 塞利瓦商人本生 3. 3. Idha [Pg.2] ce naṃ virādhesi, saddhammassa niyāmataṃ ; Ciraṃ tvaṃ anutappesi, serivāyaṃva vāṇijoti. 若于此错失正法之定则,汝将长久懊悔,犹如塞利瓦商。 Serivavāṇijajātakaṃ tatiyaṃ. 塞利瓦商人本生第三。 4. Cūḷaseṭṭhijātakaṃ 4. 小富商本生 4. 4. Appakenapi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo; Samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhamanti. 智者与明眼人,虽以微少之资本,能令自身兴盛,如吹燃微火。 Cūḷa seṭṭhijātakaṃ catutthaṃ. 小富商本生第四。 5. Taṇḍulanāḷijātakaṃ 5. 一那利米本生 5. 5. Kimagghati taṇḍulanāḷikāya, assāna mūlāya vadehi rāja ; Bārāṇasiṃ santarabāhirato, ayamagghati taṇḍulanāḷikāti. 国王啊,请说,作为马价的这一那利米价值几何?此一那利米价值连同内外在内的整座波罗奈城。 Taṇḍulanāḷijātakaṃ pañcamaṃ. 一那利米本生第五。 6. Devadhammajātakaṃ 6. 天法本生 6. 6. Hiriottappasampannā, sukkadhammasamāhitā; Santo sappurisā loke, devadhammāti vuccareti. 具足惭与愧,安住于净法;世间寂静之善士,被称为具天法者。 Devadhammajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 天法本生第六。 7. Kaṭṭhahārijātakaṃ 7. 运柴女本生 7. 7. Putto tyāhaṃ mahārāja, tvaṃ maṃ posa janādhipa; Aññepi devo poseti, kiñca devo sakaṃ pajanti. 大王,我是您的儿子,人主啊,请您养育我;国王亦养育他人,何况是自己的孩子呢? Kaṭṭhahāri jātakaṃ sattamaṃ. 运柴女本生第七。 8. Gāmaṇijātakaṃ 8. 村长本生 8. 8. Api [Pg.3] ataramānānaṃ, phalāsāva samijjhati; Vipakkabrahmacariyosmi, evaṃ jānāhi gāmaṇīti. 即使对不匆忙的人,期望的果实也会成功;我的梵行已经成熟,村长,你当如是了知。 Gāmaṇijātakaṃ aṭṭhamaṃ. 村长本生第八。 9. Maghadevajātakaṃ 9. 摩伽提婆本生 9. 9. Uttamaṅgaruhā mayhaṃ, ime jātā vayoharā; Pātubhūtā devadūtā, pabbajjāsamayo mamāti. 我头顶生此发,乃夺走年华者;天神使者已显现,是我出家之时。 Maghadeva jātakaṃ navamaṃ. 摩伽提婆本生第九。 10. Sukhavihārijātakaṃ 10. 安乐住本生 10. 10. Yañca aññe na rakkhanti, yo ca aññe na rakkhati; Sa ve rāja sukhaṃ seti, kāmesu anapekkhavāti. 他人不守护他,他也不守护他人;国王啊,他确实安乐地睡卧,于诸欲无所顾念。 Sukhavihārijātakaṃ dasamaṃ. 安乐住本生第十 Apaṇṇakavaggo paṭhamo. 无谬品第一 Tassuddānaṃ – 此品摄颂: Varāpaṇṇaka vaṇṇupatha serivaro, suvicakkhaṇa taṇḍulanāḷikassā; Hiri puttavaruttagāmaṇinā, yo ca na rakkhati tena dasāti. 胜无谬、沙漠之道、塞利瓦,善明辨、一那利米,惭、子、最胜、伽摩尼,以及不守护,共此十篇。 2. Sīlavaggo 2. 戒品 11. Lakkhaṇamigajātakaṃ 11. 吉相鹿本生 11. 11. Hoti sīlavataṃ attho, paṭisanthāra vuttinaṃ; Lakkhaṇaṃ passa āyantaṃ, ñātisaṅghapurakkhataṃ ; Atha passasimaṃ kāḷaṃ, suvihīnaṃva ñātibhīti. 具戒德者有利益,行为友善者亦然。请看吉相鹿前来,亲族围绕于前方;复观此黑鹿,被其亲族所舍弃。 Lakkhaṇamigajātakaṃ paṭhamaṃ. 吉相鹿本生第一 12. Nigrodhamigajātakaṃ 12. 尼拘陀鹿本生 12. 12. Nigrodhameva [Pg.4] seveyya, na sākhamupasaṃvase; Nigrodhasmiṃ mataṃ seyyo, yañce sākhasmi jīvitanti. 应亲近尼拘陀,莫与萨伽共住;于尼拘陀处死,胜于在萨伽处活。 Nigrodhamigajātakaṃ dutiyaṃ. 尼拘陀鹿本生第二 13. Kaṇḍijātakaṃ 13. 毒箭本生 13. 13. Dhiratthu kaṇḍinaṃ sallaṃ, purisaṃ gāḷhavedhinaṃ; Dhiratthu taṃ janapadaṃ, yatthitthī pariṇāyikā; Te cāpi dhikkitā sattā, ye itthīnaṃ vasaṃgatāti. 可鄙!此箭与强射之人!可鄙!彼女人为首领之国!彼等亦受呵责,彼屈从于女人之有情! Kaṇḍijātakaṃ tatiyaṃ. 毒箭本生第三 14. Vātamigajātakaṃ 14. 风鹿本生 14. 14. Na kiratthi rasehi pāpiyo, āvāsehi va santhavehi vā; Vātamigaṃ gahananissitaṃ, vasamānesi rasehi sañjayoti. 据说,没有什么比滋味更邪恶,无论是住处还是亲密。删阇夜,你以滋味制伏了林栖的风鹿。 Vātamigajātakaṃ catutthaṃ. 风鹿本生第四 15. Kharādiyajātakaṃ 15. 伽罗提耶鹿本生 15. 15. Aṭṭhakkhuraṃ kharādiye, migaṃ vaṅkātivaṅkinaṃ; Sattahi kālātikkantaṃ, na naṃ ovaditussaheti. 伽罗提耶,此鹿八蹄,犄角弯曲;七次错过教诫时,我实不能教导彼。 Kharādiyajātakaṃ pañcamaṃ. 伽罗提耶鹿本生第五 16. Tipallatthamigajātakaṃ 16. 三势鹿本生 16. 16. Migaṃ [Pg.5] tipallattha manekamāyaṃ, aṭṭhakkhuraṃ aḍḍharattāpapāyiṃ ; Ekena sotena chamāssasanto, chahi kalāhitibhoti bhāgineyyoti. 三势鹿,多诡诈,具八蹄,饮于午夜;一耳贴地而呼吸,大姐,此乃外甥,具此六艺。 Tipallatthamigajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 三势鹿本生第六 17. Mālutajātakaṃ 17. 风本生 17. 17. Kāḷe vā yadi vā juṇhe, yadā vāyati māluto; Vātajāni hi sītāni, ubhotthamaparājitāti. 无论于黑月,或于白月,何时起风时;寒冷实由风生,于此二者皆不败。 Mālutajātakaṃ sattamaṃ. 风本生第七 18. Matakabhattajātakaṃ 18. 祭亡食本生 18. 18. Evaṃ ce sattā jāneyyuṃ, dukkhāyaṃ jātisambhavo; Na pāṇo pāṇinaṃ haññe, pāṇaghātī hi socatīti. 若诸有情能了知,此生此起皆是苦,有情则不害有情,杀生之人必忧恼。 Matakabhattajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 亡人食本生第八。 19. Āyācitabhattajātakaṃ 19. 不请食本生 19. 19. Sace mucce pecca mucce, muccamāno hi bajjhati; Na hevaṃ dhīrā muccanti, mutti bālassa bandhananti. 若求脱免,当于来世;求脱免者,实为所缚。智者不如此脱免,愚人之脱免即束缚。 Āyācitabhattajātakaṃ navamaṃ. 不请食本生第九。 20. Naḷapānajātakaṃ 20. 芦苇饮本生 20. 20. Disvā padamanuttiṇṇaṃ, disvānotaritaṃ padaṃ; Naḷena vāriṃ pissāma, neva maṃ tvaṃ vadhissasīti. 见有下去之足迹,未见上来之足迹;我等将以芦苇饮水,如此你便杀不了我。 Naḷapānajātakaṃ dasamaṃ. 芦苇饮本生第十。 Sīlavaggo dutiyo. 戒品第二。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Atha [Pg.6] lakkhaṇa sākha dhiratthu puna, na kiratthi rasehi kharādiyā; Atibhoti vara māluta pāṇa, muccena naḷaavhayanena bhavanti dasāti. 其次,相本生、榕树本生、箭本生、风鹿本生、卡拉迪亚本生、三叶本生、风本生、亡人食本生、不请食本生与芦苇饮本生,共为十篇。 3. Kuruṅgavaggo 3. 羚羊品 21. Kuruṅgamigajātakaṃ 21. 羚羊本生 21. 21. Ñātametaṃ kuruṅgassa, yaṃ tvaṃ sepaṇṇi siyyasi ; Aññaṃ sepaṇṇi gacchāmi, na me te ruccate phalanti. 西番尼(Sepaṇṇi)树啊,你所做之事,我羚羊已知晓。我将去往他树,你的果实我不喜欢。 Kuruṅgamigajātakaṃ paṭhamaṃ. 羚羊本生第一。 22. Kukkurajātakaṃ 22. 狗本生 22. 22. Ye kukkurā rājakulamhi vaddhā, koleyyakā vaṇṇabalūpapannā; Teme na vajjhā mayamasma vajjhā, nāyaṃ saghaccā dubbalaghātikāyanti. 生于王宫之犬,出身高贵,形美力强;彼等不被杀,我等才被杀。此非普杀,实乃屠弱。 Kukkurajātakaṃ dutiyaṃ. 狗本生第二。 23. Gojānīyajātakaṃ 23. 良种马本生 23. 23. Api passena semāno, sallebhi sallalīkato; Seyyova vaḷavā gojo, yuñja maññeva sārathīti. 纵然身中众箭,侧卧于地,我这良种马亦远胜劣马。车夫啊,就套上我吧。 Gojānīya jātakaṃ tatiyaṃ. 良种马本生第三。 24. Ājaññajātakaṃ 24. 骏马本生 24. 24. Yadā yadā yattha yadā, yattha yattha yadā yadā; Ājañño kurute vegaṃ, hāyanti tattha vāḷavāti. 无论何时何地,当良驹奋力奔驰,驽马便在那里落后。 Ājaññajātakaṃ catutthaṃ. 骏马本生第四。 25. Titthajātakaṃ 25. 渡口本生 25. 25. Aññamaññehi [Pg.7] titthehi, assaṃ pāyehi sārathi; Accāsanassa puriso, pāyāsassapi tappatīti. 车夫,请带马到各个渡口饮水;过食之人,虽食乳糜亦感厌腻。 Titthajātakaṃ pañcamaṃ. 渡口本生第五。 26. Mahiḷāmukhajātakaṃ 26. 摩醯罗目伽本生 26. 26. Purāṇacorāna vaco nisamma, mahiḷāmukho pothayamanvacārī; Susaññatānañhi vaco nisamma, gajuttamo sabbaguṇesu aṭṭhāti. 摩醯罗目伽(Mahiḷāmukha)听闻旧盗贼之言,便恣意行毁;然而,听闻善自制者之言,象中尊便安住于一切功德中。 Mahiḷāmukhajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 摩醯罗目伽本生第六。 27. Abhiṇhajātakaṃ 27. 频繁本生 27. 27. Nālaṃ kabaḷaṃ padātave, na ca piṇḍaṃ na kuse na ghaṃsituṃ; Maññāmi abhiṇhadassanā, nāgo snehamakāsi kukkureti. 不能取食,不能取团食,不能取草,亦不能摩擦身体;我想,因常见故,大象对狗生起爱恋。 Abhiṇhajātakaṃ sattamaṃ. 《常见本生》第七。 28. Nandivisālajātakaṃ 28. 欢喜大本生 28. 28. Manuññameva bhāseyya, nāmanuññaṃ kudācanaṃ; Manuññaṃ bhāsamānassa, garuṃ bhāraṃ udaddhari; Dhanañca naṃ alābhesi, tena cattamano ahūti. 应只说悦意语,绝不说不悦语;因说悦意语,(公牛)拉动了重载,亦令他获得财富,他由此心生欢喜。 Nandivisālajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 《欢喜大本生》第八。 29. Kaṇhajātakaṃ 29. 黑本生 29. 29. Yato yato garu dhuraṃ, yato gambhīravattanī; Tadāssu kaṇhaṃ yuñjanti, svāssu taṃ vahate dhuranti. 无论何处轭重,无论何处路深,那时他们便套上黑牛,它便能拉动重负。 Kaṇhajātakaṃ navamaṃ. 《黑本生》第九。 30. Munikajātakaṃ 30. 牟尼迦本生 30. 30. Mā [Pg.8] munikassa pihayi, āturannāni bhuñjati; Appossukko bhusaṃ khāda, etaṃ dīghāyulakkhaṇanti. 莫羡慕牟尼迦,他吃的是将死之食;你当无忧地吃糠,此是长寿之相。 Munikajātakaṃ dasamaṃ. 《牟尼迦本生》第十。 Kuruṅgavaggo tatiyo. 羚羊品第三。 Tassuddānaṃ – 此品之摄颂: Kuruṅgassa kukkuragojavaro, puna vāḷavassasirivhayano ; Mahiḷāmukhanāmanuññavaro, vahate dhura munikena dasāti. 羚羊、狗、骏马、鹧鸪、妇女面、常见、欢喜大、黑与牟尼迦,共十篇。 4. Kulāvakavaggo 4. 雏鸟品 31. Kulāvakajātakaṃ 31. 雏鸟本生 31. 31. Kulāvakā mātali simbalismiṃ, īsāmukhena parivajjayassu; Kāmaṃ cajāma asuresu pāṇaṃ, mā me dijā vikkulavā ahesunti. 马塔利(Mātali),木棉树上有雏鸟,请用车辕绕开;我等宁于阿修罗中舍命,莫令此等雏鸟巢毁。 Kulāvakajātakaṃ paṭhamaṃ. 《雏鸟本生》第一。 32. Naccajātakaṃ 32. 舞蹈本生 32. 32. Rudaṃ manuññaṃ rucirā ca piṭṭhi, veḷuriyavaṇṇūpanibhā ca gīvā; Byāmamattāni ca pekhuṇāni, naccena te dhītaraṃ no dadāmīti. 鸣声悦耳,背脊美丽,颈项似琉璃色;尾羽有一寻长,我不会因你的舞蹈而把女儿给你。 Naccajātakaṃ dutiyaṃ. 《舞蹈本生》第二。 33. Sammodamānajātakaṃ 33. 和合本生 33. 33. Sammodamānā [Pg.9] gacchanti, jālamādāya pakkhino; Yadā te vivadissanti, tadā ehinti me vasanti. 群鸟和合地飞翔,带着网而去;当它们争执时,那时它们便会落入我的掌控。 Sammodamānajātakaṃ tatiyaṃ. 《和合本生》第三。 34. Macchajātakaṃ 34. 鱼本生 34. 34. Na maṃ sītaṃ na maṃ uṇhaṃ, na maṃ jālasmi bādhanaṃ; Yañca maṃ maññate macchī, aññaṃ so ratiyā gatoti. 寒冷不恼我,炎热不恼我,困于网中亦不恼我;唯有雌鱼对我所思:“他为寻欢已另寻他去”,此念才恼我。 Macchajātakaṃ catutthaṃ. 《鱼本生》第四。 35. Vaṭṭakajātakaṃ 35. 鹌鹑本生 35. 35. Santi pakkhā apatanā, santi pādā avañcanā; Mātāpitā ca nikkhantā, jātaveda paṭikkamāti. 我有翅膀却不能飞,我有双足却不能行;父母已离去,火啊,退去! Vaṭṭakajātakaṃ pañcamaṃ. 《鹌鹑本生》第五。 36. Sakuṇajātakaṃ 36. 鸟本生 36. 36. Yaṃ nissitā jagatiruhaṃ vihaṅgamā, svāyaṃ aggiṃ pamuñcati; Disā bhajatha vakkaṅgā, jātaṃ saraṇato bhayanti. 众鸟所依止之树,彼树竟自放出火;众鸟啊,速逃往四方,怖畏已从归依处生起。 Sakuṇajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 《鸟本生》第六则。 37. Tittirajātakaṃ 37. 鹧鸪本生 37. 37. Ye vuḍḍha mapacāyanti, narā dhammassa kovidā; Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatīti. 凡是恭敬长者、通晓正法的人,于现世受人称赞,于来世得生善趣。 Tittirajātakaṃ sattamaṃ. 《鹧鸪本生》第七则。 38. Bakajātakaṃ 38. 苍鹭本生 38. 38. Nāccantaṃ nikatippañño, nikatyā sukhamedhati; Ārādheti nikatippañño, bako kakkaṭakāmivāti. 狡诈者以欺诈行,不得究竟之安乐;狡诈者必自食其果,犹如苍鹭反为蟹所害。 Bakajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 《苍鹭本生》第八则。 39. Nandajātakaṃ 39. 难陀本生 39. 39. Maññe [Pg.10] sovaṇṇayo rāsi, soṇṇamālā ca nandako; Yattha dāso āmajāto, ṭhito thullāni gajjatīti. 家生奴南达咖,站立咆哮出恶言;我料于彼所在处,必有金堆与金鬘。 Nandajātakaṃ navamaṃ. 《难陀本生》第九则。 40. Khadiraṅgārajātakaṃ 40. 硬木炭本生 40. 40. Kāmaṃ patāmi nirayaṃ, uddhaṃpādo avaṃsiro; Nānariyaṃ karissāmi, handa piṇḍaṃ paṭiggahāti. 我宁堕地狱,头下而足上,亦不作非圣者之行。来,请您收下此份供养! Khadiraṅgārajātakaṃ dasamaṃ. 《硬木炭本生》第十则。 Kulāvakavaggo catuttho. 《鸟巢品》第四 Tassuddānaṃ – 此品摄颂曰: Sirimātali dhītara pakkhivaro, ratiyāgato mātāpitā ca puna; Jagatīruha vuḍḍha sukakkaṭako, tathā nandakapiṇḍavarena dasāti. 《鸟巢》、《孔雀舞》、《和合》、《鱼》、《鹌鹑》,复有《鸟》、《鹧鸪》、《苍鹭》,以及《难陀》与《硬木炭》,共计十则。 5. Atthakāmavaggo 5. 求益品第五 41. Losakajātakaṃ 41. 洛萨迦本生 41. 41. Yo atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ; Ajiyā pādamolamba, mittako viya socatīti. 若人不听从为己谋利、慈悲为怀者的教诲,彼人必将忧悲,犹如弥陀温达咖紧抓母山羊之足。 Losakajātakaṃ paṭhamaṃ. 《洛萨迦本生》第一则。 42. Kapotajātakaṃ 42. 鸽子本生 42. 42. Yo [Pg.11] atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ; Kapotakassa vacanaṃ akatvā, amittahatthatthagatova setīti. 若人不听从为己谋利、慈悲为怀者的教诲,犹如乌鸦不听鸽言,终落敌手卧地忧恼。 Kapotajātakaṃ dutiyaṃ. 《鸽子本生》第二则。 43. Veḷukajātakaṃ 43. 竹本生 43. 43. Yo atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ; Evaṃ so nihato seti, veḷukassa yathā pitāti. 若人不听从为己谋利、慈悲为怀者的教诲,彼人亦将遭杀害,犹如韦卢咖之父。 Veḷukajātakaṃ tatiyaṃ. 《竹本生》第三则。 44. Makasajātakaṃ 44. 蚊子本生 44. 44. Seyyo amitto matiyā upeto, na tveva mitto mativippahīno; Makasaṃ vadhissanti hi eḷamūgo, putto pitu abbhidā uttamaṅganti. 宁与智者为敌,不与愚者为友;犹如愚子为杀蚊,竟劈其父之头颅。 Makasajātakaṃ catutthaṃ. 蚊本生第四。 45. Rohiṇijātakaṃ 45. 罗希尼本生 45. 45. Seyyo amitto medhāvī, yañce bālānukampako; Passa rohiṇikaṃ jammiṃ, mātaraṃ hantvāna socatīti. 智者为敌,胜于愚者为友;且看卑劣的罗希尼,杀母之后徒悲泣。 Rohiṇijātakaṃ pañcamaṃ. 罗希尼本生第五。 46. Ārāmadūsakajātakaṃ 46. 毁园者本生 46. 46. Na ve anatthakusalena, atthacariyā sukhāvahā; Hāpeti atthaṃ dummedho, kapi ārāmiko yathāti. 由不善于谋利者所行之利行,不能带来安乐;智慧低下者损害其利益,犹如守护园林的猴子。 Ārāmadūsakajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 毁园者本生第六。 47. Vāruṇidūsakajātakaṃ 47. 毁瓦鲁尼酒者本生 47. 47. Na [Pg.12] ve anatthakusalena, atthacariyā sukhāvahā; Hāpeti atthaṃ dummedho, koṇḍañño vāruṇiṃ yathāti. 由不善于谋利者所行之利行,不能带来安乐;智慧低下者损害其利益,犹如㤭陈如败坏瓦鲁尼酒一般。 Vāruṇidūsakajātakaṃ sattamaṃ. 毁瓦鲁尼酒者本生第七。 48. Vedabbajātakaṃ 48. 吠达婆本生 48. 48. Anupāyena yo atthaṃ, icchati so vihaññati; Cetā haniṃsu vedabbaṃ, sabbe te byasanamajjhagūti. 以非善巧之法求利者,彼必将受害;质多族盗贼杀害了吠达婆,他们全都遭遇灾祸。 Vedabba jātakaṃ aṭṭhamaṃ. 吠达婆本生第八。 49. Nakkhattajātakaṃ 49. 星宿本生 49. 49. Nakkhattaṃ paṭimānentaṃ, attho bālaṃ upaccagā; Attho atthassa nakkhattaṃ, kiṃ karissanti tārakāti. 愚人待星宿,利益已蹉跎;利益即星宿,星辰有何为? Nakkhattajātakaṃ navamaṃ. 星宿本生第九。 50. Dummedhajātakaṃ 50. 愚钝本生 50. 50. Dummedhānaṃ sahassena, yañño me upayācito; Idāni khohaṃ yajissāmi, bahu adhammiko janoti. 我曾发愿以千名愚者献祭;如今我将行此祭祀,因世间多有不义之人。 Dummedhajātakaṃ dasamaṃ. 愚钝本生第十。 Atthakāmavaggo pañcamo. 求利品第五。 Tassuddānaṃ – 此品之摄颂: Atha mittaka mātu kapotavaro, tathā veḷūka eḷamūgo rohiṇī; Kapi vāruṇi cetacarā ca puna, tathā tāraka yaññavarena dasāti. 其次为《洛萨迦本生》、《鸽本生》、《竹本生》、《蚊本生》、《罗希尼本生》、《毁园者本生》、《毁瓦鲁尼酒者本生》、《吠达婆本生》、《星宿本生》与《愚钝本生》,共计十部。 Paṭhamo paṇṇāsako. 初五十集竟。 6. Āsīsavaggo 6. 愿品 51.Mahāsīlavajātakaṃ 51. 大尸罗婆本生 51. 51. Āsīsetheva [Pg.13] puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahūti. 人当常怀希望,智者不应厌倦;我见自身,如愿成就。 Mahāsīlavajātakaṃ paṭhamaṃ. 大尸罗婆本生第一。 52. Cūḷajanakajātakaṃ 52. 小阇那迦本生 52. 52. Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Passāmi vohaṃ attānaṃ, udakā thalamubbhatanti. 人当勤努力,智者不应厌;我见自身体,已出水登岸。 Cūḷajanakajātakaṃ dutiyaṃ. 小阇那迦本生第二。 53. Puṇṇapātijātakaṃ 53. 满钵本生 53. 53. Tatheva puṇṇā pātiyo, aññāyaṃ vattate kathā; Ākāraṇena jānāmi, na cāyaṃ bhaddikā surāti. 诸钵依然盈满,“此酒佳酿”之言不实;我因此而知,此酒非善品。 Puṇṇapātijātakaṃ tatiyaṃ. 满钵本生第三 54. Kiṃphalajātakaṃ 54. 何果本生 54. 54. Nāyaṃ rukkho durāruho, napi gāmato ārakā; Ākāraṇena jānāmi, nāyaṃ sāduphalo dumoti. 此树非难攀,离村亦不远;我因此而知,此非甘果树。 Kiṃphalajātakaṃ catutthaṃ. 何果本生第四 55. Pañcāvudhajātakaṃ 55. 五武器本生 55. 55. Yo alīnena cittena, alīnamanaso naro; Bhāveti kusalaṃ dhammaṃ, yogakkhemassa pattiyā; Pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhayanti. 若人以不懈之心、不懈之意,为证离轭安稳而修习善法,他将次第证得一切结缚之灭尽。 Pañcāvudhajātakaṃ pañcamaṃ. 五武器本生第五 56. Kañcanakkhandhajātakaṃ 56. 金块本生 56. 56. Yo [Pg.14] pahaṭṭhena cittena, pahaṭṭhamanaso naro; Bhāveti kusalaṃ dhammaṃ, yogakkhemassa pattiyā; Pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhayanti. 若人以欣悦之心、欣悦之意,为证离轭安稳而修习善法,他将次第证得一切结缚之灭尽。 Kañcanakkhandhajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 金块本生第六 57. Vānarindajātakaṃ 57. 猴王本生 57. 57. Yassete caturo dhammā, vānarinda yathā tava; Saccaṃ dhammo dhiti cāgo, diṭṭhaṃ so ativattatīti. 猴王啊,如你一般,任何人若具此四法——真实、智慧、坚毅、舍离,他便能战胜敌人。 Vānarindajātakaṃ sattamaṃ. 猴王本生第七 58. Tayodhammajātakaṃ 58. 三法本生 58. 58. Yassete ca tayo dhammā, vānarinda yathā tava; Dakkhiyaṃ sūriyaṃ paññā, diṭṭhaṃ so ativattatīti. 猴王啊,如你一般,任何人若具此三法——机敏、勇猛与智慧,他便能战胜敌人。 Tayodhammajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 三法本生第八 59. Bherivādakajātakaṃ 59. 击鼓者本生 59. 59. Dhame dhame nātidhame, atidhantañhi pāpakaṃ; Dhantena hi sataṃ laddhaṃ, atidhantena nāsitanti. 当击则击,莫要过击,过度敲击实为恶。以击曾得百金,因过击而败失。 Bherivādakajātakaṃ navamaṃ. 击鼓者本生第九 60. Saṅkhadhamajātakaṃ 60. 吹螺者本生 60. 60. Dhame dhame nātidhame, atidhantañhi pāpakaṃ; Dhantenādhigatā bhogā, te tāto vidhamī dhamanti. 当吹则吹,莫要过吹,过度吹奏实为恶。以吹曾得财富,父亲啊,你却因过吹而毁之。 Saṅkhadhamajātakaṃ dasamaṃ. 吹螺者本生第十 Āsīsavaggo chaṭṭho. 祈愿品第六 Tassuddānaṃ – 此品摄颂曰: Yathā [Pg.15] icchiṃ tathāhudakā thalā, sura sāduphalo ca alīnamano; Sampahaṭṭhamano caturo ca tayo, sataladdhaka bhogadhanena dasāti. 如意水陆、酒美果,心不懈怠心欣悦,四法三法得百金,财富合为十经篇。 7. Itthivaggo 7. 女人品 61. Asātamantajātakaṃ 61. 厌离咒本生 61. 61. Asā lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati; Sārattā ca pagabbhā ca, sikhī sabbaghaso yathā; Tā hitvā pabbajissāmi, vivekamanubrūhayanti. 世间女子实卑劣,于其欲望无止境;她们贪恋又放肆,犹如吞噬一切的火焰。我将舍弃她们而出家,培育远离,趣向梵天界。 Asātamantajātakaṃ paṭhamaṃ. 《不快咒本生》第一 62. Aṇḍabhūtajātakaṃ 62. 卵生本生 62. 62. Yaṃ brāhmaṇo avādesi, vīṇaṃ samukhaveṭhito; Aṇḍabhūtā bhatā bhariyā, tāsu ko jātu vissaseti. 婆罗门蒙面弹奏竖琴;对于自卵胎时便养育的妻子,谁又能真正信任? Aṇḍabhūtajātakaṃ dutiyaṃ. 《卵生本生》第二 63. Takkapaṇḍitajātakaṃ 63. 巧匠本生 63. 63. Kodhanā akataññū ca, pisuṇā mittabhedikā ; Brahmacariyaṃ cara bhikkhu, so sukhaṃ na vihāhasīti. (女人)易怒不知恩,谗言离间友;比丘修梵行,汝将不失安乐。 Takkapaṇḍitajātakaṃ tatiyaṃ. 《巧匠本生》第三 64. Durājānajātakaṃ 64. 难知本生 64. 64. Mā su nandi icchati maṃ, mā su soci na micchati ; Thīnaṃ bhāvo durājāno, macchassevodake gatanti. 莫因“她欲我”而欢喜,莫因“她不欲我”而忧愁;女人心意实难知,犹如水中鱼之迹。 Durājānajātakaṃ catutthaṃ. 《难知本生》第四 65. Anabhiratijātakaṃ 65. 不喜本生 65. 65. Yathā [Pg.16] nadī ca pantho ca, pānāgāraṃ sabhā papā; Evaṃ lokitthiyo nāma, nāsaṃ kujjhanti paṇḍitāti. 犹如江河与道路,酒肆会堂与水站;世间女子亦如是,智者于斯不起嗔。 Anabhiratijātakaṃ pañcamaṃ. 《不喜本生》第五 66. Mudulakkhaṇajātakaṃ 66. 柔软相本生 66. 66. Ekā icchā pure āsi, aladdhā mudulakkhaṇaṃ; Yato laddhā aḷārakkhī, icchā icchaṃ vijāyathāti. 往昔仅有一欲求,未能得彼柔软相;及至获得美目人,一欲复生无量欲。 Mudulakkhaṇajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 《柔软相本生》第六 67. Ucchaṅgajātakaṃ 67. 怀子本生 67. 67. Ucchaṅge deva me putto, pathe dhāvantiyā pati; Tañca desaṃ na passāmi, yato sodariyamānayeti. 大王,怀中之子尚易得,道上之夫亦易寻;然我不知何处觅,可得同胞兄弟还。 Ucchaṅgajātakaṃ sattamaṃ. 《怀子本生》第七 68. Sāketajātakaṃ 68. 娑枳多本生 68. 68. Yasmiṃ mano nivisati, cittañcāpi pasīdati; Adiṭṭhapubbake pose, kāmaṃ tasmimpi vissaseti. 心之所向,意之所悦,纵是素未谋面之人,亦可因往昔之情而信赖。 Sāketajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 《娑枳多本生》第八 69. Visavantajātakaṃ 69. 吐毒本生 69. 69. Dhiratthu taṃ visaṃ vantaṃ, yamahaṃ jīvitakāraṇā; Vantaṃ paccāvamissāmi, mataṃ me jīvitā varanti. 可鄙所吐之毒,我竟为求生而复食!于我而言,死胜于生。 Visavantajātakaṃ navamaṃ. 《吐毒本生》第九 70. Kuddālajātakaṃ 70. 锄头本生 70. 70. Na taṃ jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ avajīyati; Taṃ kho jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ nāvajīyatīti. 会复归于败的胜利,非善胜;不再复归于败的胜利,方是善胜。 Kuddālajātakaṃ dasamaṃ. 《锄头本生》第十 Itthivaggo sattamo. 妇女品第七 Tassuddānaṃ – 此品之摄颂: Sikhīsabbaghasopi [Pg.17] ca vīṇavaro, pisuṇā mittabhedikā nandī nadī; Mudulakkhaṇa sodariyā ca mano, visa sādhujitena bhavanti dasāti. 火与尽食者、妙琴者、谗言离间者、难陀、河流;柔相与姊妹、心、毒与善胜者,此为十篇。 8. Varuṇavaggo 8. 瓦儒那品 71. Varuṇajātakaṃ 71. 瓦儒那本生 71. 71. Yo pubbe karaṇīyāni, pacchā so kātumicchati; Varuṇakaṭṭha bhañjova, sa pacchā manutappatīti. 先前应作事,而后始欲为;犹如折瓦儒那木者,彼必致后悔。 Varuṇajātakaṃ paṭhamaṃ. 瓦儒那本生第一 72. Sīlavahatthijātakaṃ 72. 持戒象本生 72. 72. Akataññussa posassa, niccaṃ vivaradassino; Sabbaṃ ce pathaviṃ dajjā, neva naṃ abhirādhayeti. 于不知恩之人,常觅他人之过;纵然布施全大地,亦不能令彼满足。 Sīlavahatthijātakaṃ dutiyaṃ. 持戒象本生第二 73. Saccaṃkirajātakaṃ 73. 实语本生 73. 73. Saccaṃ kirevamāhaṃsu, narā ekacciyā idha; Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo, na tvevekacciyo naroti. 此世间有智者,据说曾说此实语:“救起漂流之木尚为善,然非救起某类之人。” Saccaṃkirajātakaṃ tatiyaṃ. 实语本生第三 74. Rukkhadhammajātakaṃ 74. 树法本生 74. 74. Sādhū sambahulā ñātī, api rukkhā araññajā; Vāto vahati ekaṭṭhaṃ, brahantampi vanappatinti. 亲族众多是好事,林中树木亦然;风能吹倒独木,即使是高大的林主。 Rukkhadhammajātakaṃ catutthaṃ. 树法本生第四 75. Macchajātakaṃ 75. 鱼本生 75. 75. Abhitthanaya [Pg.18] pajjunna, nidhiṃ kākassa nāsaya; Kākaṃ sokāya randhehi, mañca sokā pamocayāti. 雨神啊,请发雷霆,摧毁乌鸦的宝藏;令乌鸦陷入悲伤,也让我解脱忧愁。 Macchajātakaṃ pañcamaṃ. 鱼本生第五 76. Asaṅkiyajātakaṃ 76. 无嫌本生 76. 76. Asaṅkiyomhi gāmamhi, araññe natthi me bhayaṃ; Ujuṃ maggaṃ samārūḷho, mettāya karuṇāya cāti. 我在村中不引猜忌,于林野亦无恐惧;我已登上正直之道,凭借慈心与悲心。 Asaṅkiyajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 无嫌本生第六 77. Mahāsupinajātakaṃ 77. 大梦本生 77. 77. Usabhā rukkhā gāviyo gavā ca, asso kaṃso siṅgālī ca kumbho; Pokkharaṇī ca apākacandanaṃ, lābūni sīdanti silā plavanti. 公牛、树木、母牛与牛犊,骏马、金碗、雌狐与水瓶;莲池、未熟之饭与旃檀,葫芦沉没而岩石漂浮。 Maṇḍūkiyo kaṇhasappe gilanti, kākaṃ supaṇṇā parivārayanti; Tasā vakā eḷakānaṃ bhayāhi, vipariyāso vattati nayidha matthīti. 雌蛙吞食黑眼镜蛇,金鹅围绕乌鸦恭敬;豺狼因惧绵羊而逃,颠倒之事将发生,然非于此时此地。 Mahāsupinajātakaṃ sattamaṃ. 大梦本生第七 78. Illisajātakaṃ 78. 伊利萨本生 78. 78. Ubho khañjā ubho kuṇī, ubho visamacakkhukā ; Ubhinnaṃ piḷakā jātā, nāhaṃ passāmi illisanti. 二人皆跛足,双手皆残曲,双目皆斜视;二人皆生斑,我却不见伊利萨。 Illisajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 伊利萨本生第八 79. Kharassarajātakaṃ 79. 恶声本生 79. 79. Yato [Pg.19] viluttā ca hatā ca gāvo, daḍḍhāni gehāni jano ca nīto; Athāgamā puttahatāya putto, kharassaraṃ ḍiṇḍimaṃ vādayantoti. 牛羊遭劫掠与屠戮,屋舍被焚毁,人民遭掳掠;此时,一位丧子之妇的儿子前来,敲着刺耳的响鼓。 Kharassarajātakaṃ navamaṃ. 驴声本生第九。 80. Bhīmasenajātakaṃ 80. 怖军本生 80. 80. Yaṃ te pavikatthitaṃ pure, atha te pūtisarā sajanti pacchā; Ubhayaṃ na sameti bhīmasena, yuddhakathā ca idañca te vihaññanti. 怖军啊,你先前所夸耀的,如今却大小便失禁。你的战言与此困苦,这两者实不相符。 Bhīmasenajātakaṃ dasamaṃ. 怖军本生第十。 Varuṇavaggo aṭṭhamo. 瓦儒那品第八。 Tassuddānaṃ – 其纲要如下: Varuṇā akataññūvare tu saccavaraṃ, savanappatinā ca abhitthanaya; Karuṇāya silāplava illisato, puna ḍiṇḍimapūtisarena dasāti. 瓦儒那、戒行象、真实语、林法、鱼、无畏、大梦、伊利萨,复有驴声与怖军,共为十篇。 9. Apāyimhavaggo 9. 饮酒品 81. Surāpānajātakaṃ 81. 饮酒本生 81. 81. Apāyimha anaccimha, agāyimha rudimha ca; Visaññikaraṇiṃ pitvā, diṭṭhā nāhumha vānarāti. 我们又饮又舞,又歌又哭;饮下那令人丧失心智之物,所幸没有变成我们见到的猴子。 Surāpānajātakaṃ paṭhamaṃ. 饮酒本生第一。 82. Mittavindakajātakaṃ 82. 觅友者本生 82. 82. Atikkamma [Pg.20] ramaṇakaṃ, sadāmattañca dūbhakaṃ; Svāsi pāsāṇamāsīno, yasmā jīvaṃ na mokkhasīti. 你越过了水晶宫、白银宫与红玉宫,来到了这剃刀轮;因此,你将不得活著解脱。 Mittavindakajātakaṃ dutiyaṃ. 觅友者本生第二。 83. Kālakaṇṇijātakaṃ 83. 不祥者本生 83. 83. Mitto have sattapadena hoti, sahāyo pana dvādasakena hoti; Māsaḍḍhamāsena ca ñāti hoti, tatuttariṃ attasamopi hoti; Sohaṃ kathaṃ attasukhassa hetu, cirasanthutaṃ kāḷakaṇṇiṃ jaheyyanti. 同行七步即为友,共住十二日成伴;相处半月一月成亲眷,更久则视如己身。我岂能为一己之乐,而舍弃久伴的不祥者(Kāḷakaṇṇī)? Kālakaṇṇijātakaṃ tatiyaṃ. 不祥者本生第三。 84. Atthassadvārajātakaṃ 84. 义利之门本生 84. 84. Ārogyamicche paramañca lābhaṃ, sīlañca vuddhānumataṃ sutañca; Dhammānuvattī ca alīnatā ca, atthassa dvārā pamukhā chaḷeteti. 应求健康此最上之利,以及为贤者所称许之戒、多闻、随法而行与不懈怠。此六者是通往义利的主要门径。 Atthassadvārajātakaṃ catutthaṃ. 义利之门本生第四。 85. Kiṃpakkajātakaṃ 85. 毒果本生 85. 85. Āyatiṃ dosaṃ nāññāya, yo kāme paṭisevati; Vipākante hananti naṃ, kiṃpakkamiva bhakkhitanti. 若不知未来之过患而耽溺于欲乐,其果报成熟时,将如食毒果(kiṃpakka)般毁灭他。 Kiṃpakkajātakaṃ pañcamaṃ. 毒果本生第五。 86. Sīlavīmaṃsakajātakaṃ 86. 戒行考察本生 86. 86. Sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ, sīlaṃ loke anuttaraṃ; Passa ghoraviso nāgo, sīlavāti na haññatīti. 戒实为善,戒于世间无上。观彼剧毒之蛇,因具戒而不受伤害。 Sīlavīmaṃsakajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 戒行考察本生第六。 87. Maṅgalajātakaṃ 87. 吉祥本生 87. 87. Yassa [Pg.21] maṅgalā samūhatāse, uppātā supinā ca lakkhaṇā ca; So maṅgaladosavītivatto, yugayogādhigato na jātumetīti. 其吉祥、异兆、梦境与征相皆已被根除;他已超越吉祥之过患,已度脱诸轭,永不再来。 Maṅgalajātakaṃ sattamaṃ. 吉祥本生第七。 88. Sārambhajātakaṃ 88. 争斗本生 88. 88. Kalyāṇimeva muñceyya, na hi muñceyya pāpikaṃ; Mokkho kalyāṇiyā sādhu, mutvā tappati pāpikanti. 应只说善语,莫说恶语;说善语为善,说恶语则恼。 Sārambhajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 《诤论本生》第八。 89. Kuhakajātakaṃ 89. 骗子本生 89. 89. Vācāva kira te āsi, saṇhā sakhilabhāṇino; Tiṇamatte asajjittho, no ca nikkhasataṃ haranti. 汝言辞诚然温润,言谈柔和;于一草芥尚不执,却盗走百金。 Kuhakajātakaṃ navamaṃ. 《骗子本生》第九。 90. Akataññujātakaṃ 90. 不知恩本生 90. 90. Yo pubbe katakalyāṇo, katattho nāvabujjhati; Pacchā kicce samuppanne, kattāraṃ nādhigacchatīti. 昔日受人恩,却不知恩惠;后有事发生,不得行助者。 Akataññujātakaṃ dasamaṃ. 《不知恩本生》第十。 Apāyimhavaggo navamo. 阿波夷品第九。 Tassuddānaṃ – 此品之摄颂曰: Apāyimha ca dūbhakaṃ sattapadaṃ, chaḷadvara ca āyatinā ca puna; Ahisīlava maṅgali pāpikassā, sataṃnikkha katatthavarena dasāti. 《弥多频陀本生》、《黑耳本生》、《利门本生》、《金柏果本生》,复有《持戒考验本生》、《吉祥本生》、《诤论本生》、《骗子本生》与《不知恩本生》,共十篇。 10. Littavaggo 10. 骰子品 91. Littajātakaṃ 91. 骰子本生 91. 91. Littaṃ [Pg.22] paramena tejasā, gilamakkhaṃ puriso na bujjhati; Gila re gila pāpadhuttaka, pacchā te kaṭukaṃ bhavissatīti. 人吞涂烈毒之骰,犹不自知;吞之,吞之,恶赌徒!此于汝身,后必为苦。 Littajātakaṃ paṭhamaṃ. 《骰子本生》第一。 92. Mahāsārajātakaṃ 92. 大娑罗本生 92. 92. Ukkaṭṭhe sūramicchanti, mantīsu akutūhalaṃ; Piyañca annapānamhi, atthe jāte ca paṇḍitanti. 战事起时需勇士,议事之时需慎言者;饮食之际需爱友,疑难生时需智者。 Mahāsārajātakaṃ dutiyaṃ. 《大娑罗本生》第二。 93. Visāsabhojanajātakaṃ 93. 信食本生 93. 93. Na vissase avissatthe, vissatthepi na vissase; Vissāsā bhayamanveti, sīhaṃva migamātukāti. 于不亲者不应信,于亲密者亦莫信;由信赖而生怖,如狮子之于鹿母。 Visāsabhojanajātakaṃ tatiyaṃ. 《信食本生》第三。 94. Lomahaṃsajātakaṃ 94. 毛竖本生 94. 94. Sotatto sosindo ceva, eko bhiṃsanake vane; Naggo na caggimāsīno, esanāpasuto munīti. 圣者耐酷热,亦能忍严寒;独处于怖林,裸形不近火,精勤求圣道。 Lomahaṃsajātakaṃ catutthaṃ. 《毛竖本生》第四。 95. Mahāsudassanajātakaṃ 95. 大善见本生 95. 95. Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino; Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukhoti. 诸行实无常,是生灭之法;生已而复灭,其寂灭为乐。 Mahāsudassanajātakaṃ pañcamaṃ. 《大善见本生》第五。 96. Telapattajātakaṃ 96. 油钵本生 96. 96. Samatittikaṃ anavasekaṃ, telapattaṃ yathā parihareyya; Evaṃ sacittamanurakkhe, patthayāno disaṃ agatapubbanti. 犹如护持满缘油钵,不令倾泻;如是当守护自心,希求未至之境。 Telapattajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 《油钵本生》第六。 97. Nāmasiddhijātakaṃ 97. 名成就本生 97. 97. Jīvakañca [Pg.23] mataṃ disvā, dhanapāliñca duggataṃ; Panthakañca vane mūḷhaṃ, pāpako punarāgatoti. 见耆婆已死,护财女贫困,及槃陀于林中迷途,恶者已返回。 Nāmasiddhijātakaṃ sattamaṃ. 名成就本生第七 98. Kūṭavāṇijajātakaṃ 98. 狡诈商人本生 98. 98. Sādhu kho paṇḍito nāma, na tveva atipaṇḍito; Atipaṇḍitena puttena, manamhi upakūḷitoti. 名为“智者”,诚然为善,然名为“过慧”者则不善。因我子“过慧”,我心受煎熬。 Kūṭavāṇijajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 狡诈商人本生第八 99. Parosahassajātakaṃ 99. 超千本生 99. 99. Parosahassampi samāgatānaṃ, kandeyyuṃ te vassasataṃ apaññā; Ekova seyyo puriso sapañño, yo bhāsitassa vijānāti atthanti. 纵有愚人逾千众,齐集百年徒悲泣;唯有一智者为胜,能解所说之义理。 Parosahassajātakaṃ navamaṃ. 超千本生第九 100. Asātarūpajātakaṃ 100. 伪乐相本生 100. 100. Asātaṃ sātarūpena, piyarūpena appiyaṃ; Dukkhaṃ sukhassa rūpena, pamattamativattatīti. 不快意者现喜相,非爱者现可爱相,苦恼者现安乐相,以此征服放逸者。 Asātarūpajātakaṃ dasamaṃ. 伪乐相本生第十 Littavaggo dasamo. 骰子品第十 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Gilamakkhakutūhala mātukassā, muninā ca aniccata pattavaraṃ; Dhanapālivaro atipaṇḍitako, saparosahassaasātadasāti. 骰子、大萨罗、信食、竖毛、大善见、油钵、名成就、狡诈商人、超千、伪乐相,此为十篇。 Majjhimo paṇṇāsako. 中分五十集 11. Parosatavaggo 11. 超百品 101. Parosatajātakaṃ 101. 超百本生 101. 101. Parosataṃ [Pg.24] cepi samāgatānaṃ, jhāyeyyuṃ te vassasataṃ apaññā; Ekova seyyo puriso sapañño, yo bhāsitassa vijānāti atthanti. 纵有愚人逾百众,禅修百年亦无智;唯有一智者为胜,能解所说之义理。 Parosatajātakaṃ paṭhamaṃ. 超百本生第一 102. Paṇṇikajātakaṃ 102. 卖菜女本生 102. 102. Yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇaṃ, so me pitā dubbhi vane karoti; Sā kassa kandāmi vanassa majjhe, yo tāyitā so sahasaṃ karotīti. 于苦难中应为庇护者,我父于林中竟加害于我;我于林中向谁哭诉?庇护我者竟施强暴。 Paṇṇikajātakaṃ dutiyaṃ. 卖菜女本生第二 103. Verijātakaṃ 103. 怨敌本生 103. 103. Yattha verī nivisati, na vase tattha paṇḍito; Ekarattaṃ dirattaṃ vā, dukkhaṃ vasati verisūti. 怨敌所居处,智者不应栖;暂住一两夜,与敌共住苦。 Verijātakaṃ tatiyaṃ. 怨敌本生第三 104. Mittavindakajātakaṃ 104. 觅友者本生 104. 104. Catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhipi ca soḷasa; Soḷasāhi ca bāttiṃsa, atricchaṃ cakkamāsado; Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthaketi. 自四得八,自八得十六,自十六得三十二。因极度贪婪,汝终至刀轮;为欲所害之人,刀轮旋其首。 Mittavindakajātakaṃ catutthaṃ. 觅友者本生第四 105. Dubbalakaṭṭhajātakaṃ 105. 弱木本生 105. 105. Bahumpetaṃ [Pg.25] vane kaṭṭhaṃ, vāto bhañjati dubbalaṃ; Tassa ce bhāyasī nāga, kiso nūna bhavissasīti. 大象啊,林中这许多脆弱的枯枝,风也能折断;你若惧怕这声音,必定会变得瘦弱。 Dubbalakaṭṭhajātakaṃ pañcamaṃ. 弱木本生第五。 106. Udañcanījātakaṃ 106. 水瓶本生 106. 106. Sukhaṃ vata maṃ jīvantaṃ, pacamānā udañcanī; Corī jāyappavādena, telaṃ loṇañca yācatīti. 我本安乐地生活,但这如水瓶般恼人的女贼,以甜言蜜语,索求油与盐。 Udañcanījātakaṃ chaṭṭhaṃ. 水瓶本生第六。 107. Sālittakajātakaṃ 107. 投石者本生 107. 107. Sādhu kho sippakaṃ nāma, api yādisa kīdisaṃ; Passa khañjappahārena, laddhā gāmā catuddisāti. 技艺之名诚善哉,无论其为何种类;看,跛者以一掷之力,获得了四方村庄。 Sālittakajātakaṃ sattamaṃ. 投石者本生第七。 108. Bāhiyajātakaṃ 108. 外乡人本生 108. 108. Sikkheyya sikkhitabbāni, santi tacchandino janā; Bāhiyā hi suhannena, rājānamabhirādhayīti. 应当学习应学之事,有对此欲求之人;外乡人确实凭着善浴之术,取悦了国王。 Bāhiyajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 外乡人本生第八。 109. Kuṇḍapūvajātakaṃ 109. 碎米饼本生 109. 109. Yathanno puriso hoti, tathannā tassa devatā; Āharetaṃ kuṇḍapūvaṃ, mā me bhāgaṃ vināsayāti. 人有什么样的食物,他的天神就有什么样的食物;拿来这碎米饼,不要毁了我的那一份。 Kuṇḍapūvajātakaṃ navamaṃ. 碎米饼本生第九。 110. Sabbasaṃhārakapañhajātakaṃ 110. 集香问本生 110. 110. Sabbasaṃhārako [Pg.26] natthi, suddhaṃ kaṅgu pavāyati; Alikaṃ bhāyatiyaṃ dhuttī, saccamāha mahallikāti. 没有能集一切香者,只有纯净的康古香飘散;这年轻的女骗子说的是谎言,这位老妇人说的是实话。 Sabbasaṃhārakapañhajātakaṃ dasamaṃ. 集香问本生第十。 Parosatavaggo ekādasamo. 超百品第十一。 Tassuddānaṃ – 此品之摄颂为: Saparosata tāyita verī puna, bhamacakkatha nāgasirivhayano; Sukhakañca vata sippaka bāhiyā, kuṇḍapūva mahallikakā ca dasāti. 《超百本生》、《菜贩本生》、《怨对本生》;以及《密多频陀迦本生》、《弱木本生》;《水瓶本生》、《投石者本生》、《外乡人本生》;《碎米饼本生》与《集香问本生》,共十篇。 12. Haṃcivaggo 12. 若品 111. Gadrabhapañhajātakaṃ 111. 驴问本生 111. 111. Haṃci tuvaṃ evamaññasi seyyo, puttena pitāti rājaseṭṭha; Handassatarassa te ayaṃ, assatarassa hi gadrabho pitāti. 贤王啊,你若认为父亲比儿子更优秀,那么这头驴就该比你的骡子更优秀,因为驴实是骡之父。 Gadrabhapañhajātakaṃ paṭhamaṃ. 驴问本生第一。 112. Amarādevīpañhajātakaṃ 112. 阿摩罗问本生 112. 112. Yena sattubilaṅgā ca, diguṇapalāso ca pupphito; Yena dadāmi tena vadāmi, yena na dadāmi na tena vadāmi; Esa maggo yavamajjhakassa, etaṃ channapathaṃ vijānāhīti. 那里有卖炒麦粉和酸粥的,还有开着花的双叶波罗奢树;我用给与的那只手说话,不用不给与的那只手说话;这便是去往麦中村的路,你要知道这条隐蔽的小径。 Amarādevīpañhajātakaṃ dutiyaṃ. 阿摩罗问本生第二。 113. Siṅgālajātakaṃ 113. 野干本生 113. 113. Saddahāsi [Pg.27] siṅgālassa, surāpītassa brāhmaṇa; Sippikānaṃ sataṃ natthi, kuto kaṃsasatā duveti. 婆罗门啊,你竟相信一只醉酒野干的话?它连一百个汤匙都没有,哪里来的两百钱币呢? Siṅgālajātakaṃ tatiyaṃ. 野干本生第三。 114. Mitacintijātakaṃ 114. 中思本生 114. 114. Bahucintī appacintī, ubho jāle abajjhare; Mitacintī pamocesī, ubho tattha samāgatāti. 多思鱼与少思鱼,二者皆为网所缚;中思鱼自得解脱,二者于彼处聚合。 Mitacintijātakaṃ catutthaṃ. 中思本生第四 115. Anusāsikajātakaṃ 115. 教诫本生 115. 115. Yāyañña manusāsati, sayaṃ loluppacārinī; Sāyaṃ vipakkhikā seti, hatā cakkena sāsikāti. 彼教导他者,自身行放荡,为车轮所碾,折翼而躺卧。 Anusāsikajātakaṃ pañcamaṃ. 教诫本生第五 116. Dubbacajātakaṃ 116. 难调本生 116. 116. Atikaramakarācariya, mayhampetaṃ na ruccati; Catutthe laṅghayitvāna, pañcamāyasi āvutoti. 阿阇梨,汝行过甚,我亦不喜此事;跳过第四矛,却为第五矛所穿。 Dubbacajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 难调本生第六 117. Tittirajātakaṃ 117. 鹧鸪本生 117. 117. Accuggatātilapatā, ativelaṃ pabhāsitā; Vācā hanati dummedhaṃ, tittiraṃvātivassitanti. 言语高傲复冗长,言说过度害愚者,犹如暴雨伤鹧鸪。 Tittirajātakaṃ sattamaṃ. 鹧鸪本生第七 118. Vaṭṭakajātakaṃ 118. 鹌鹑本生 118. 118. Nācintayanto puriso, visesamadhigacchati; Cintitassa phalaṃ passa, muttosmi vadhabandhanāti. 不思虑者不得殊胜,且看思虑之果,我已解脱杀戮与系缚。 Vaṭṭakajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 鹌鹑本生第八 119. Akālarāvijātakaṃ 119. 非时鸣本生 119. 119. Amātāpitarasaṃvaddho [Pg.28], anācerakule vasaṃ; Nāyaṃ kālaṃ akālaṃ vā, abhijānāti kukkuṭoti. 未受父母教养,亦未住于师家,此鸡不知何时当鸣,何时不当鸣。 Akālarāvijātakaṃ navamaṃ. 非时鸣本生第九 120. Bandhanamokkhajātakaṃ 120. 系缚解脱本生 120. 120. Abaddhā tattha bajjhanti, yattha bālā pabhāsare; Baddhāpi tattha muccanti, yattha dhīrā pabhāsareti. 愚者言说之处,未被系缚者亦被系缚;智者言说之处,已被系缚者亦得解脱。 Bandhanamokkhajātakaṃ dasamaṃ. 系缚解脱本生第十 Haṃcivaggo dvādasamo. Haṃci品第十二 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Atha gadrabha sattuva kaṃsasataṃ, bahucinti sāsikāyātikara; Ativela visesamanācariyova, dhīrāpabhāsaratena dasāti. 驴、麦粉、百铜盘、多思、教诫、过行、过度、殊胜、无师、智者言说,此为十篇。 13. Kusanāḷivaggo 13. 俱舍草品 121. Kusanāḷijātakaṃ 121. 俱舍草本生 121. 121. Kare sarikkho atha vāpi seṭṭho, nihīnako vāpi kareyya eko; Kareyyumete byasane uttamatthaṃ, yathā ahaṃ kusanāḷi rucāyanti. 当与己等者、胜己者,乃至劣于己者为友;彼等于危难中能成大利益,犹如我(树神)与俱舍草神。 Kusanāḷijātakaṃ paṭhamaṃ. 俱舍草本生第一 122. Dummedhajātakaṃ 122. 愚人本生 122. 122. Yasaṃ [Pg.29] laddhāna dummedho, anatthaṃ carati attano; Attano ca paresañca, hiṃsāya paṭipajjatīti. 愚人获得名利后,为自己带来不幸;其行事旨在伤害自己与他人。 Dummedhajātakaṃ dutiyaṃ. 愚钝本生第二。 123. Naṅgalīsajātakaṃ 123. 犁柄本生 123. 123. Asabbatthagāmiṃ vācaṃ, bālo sabbattha bhāsati; Nāyaṃ dadhiṃ vedi na naṅgalīsaṃ, dadhippayaṃ maññati naṅgalīsanti. 愚人于一切处,说不遍通之言;彼不知凝乳,亦不知犁柄,竟认凝乳为犁柄。 Naṅgalīsajātakaṃ tatiyaṃ. 犁柄本生第三。 124. Ambajātakaṃ 124. 芒果本生 124. 124. Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Vāyāmassa phalaṃ passa, bhuttā ambā anītihanti. 人应常努力,智者不应厌;且看努力之果,安然食芒果。 Ambajātakaṃ catutthaṃ. 芒果本生第四。 125. Kaṭāhakajātakaṃ 125. 咖吒诃迦本生 125. 125. Bahumpi so vikattheyya, aññaṃ janapadaṃ gato; Anvāgantvāna dūseyya, bhuñja bhoge kaṭāhakāti. 彼虽往他国,亦将大吹嘘;待其归来时,必将败坏。咖吒诃迦,享用财富吧! Kaṭāhakajātakaṃ pañcamaṃ. 咖吒诃迦本生第五。 126. Asilakkhaṇajātakaṃ 126. 刀相本生 126. 126. Tadevekassa kalyāṇaṃ, tadevekassa pāpakaṃ; Tasmā sabbaṃ na kalyāṇaṃ, sabbaṃ vāpi na pāpakanti. 同一件事对一人是善,对另一人是恶;因此,并非一切都是善,亦非一切都是恶。 Asilakkhaṇajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 刀相本生第六。 127. Kalaṇḍukajātakaṃ 127. 卡兰度迦本生 127. 127. Te desā tāni vatthūni, ahañca vanagocaro; Anuvicca kho taṃ gaṇheyyuṃ, piva khīraṃ kalaṇḍukāti. 那些地方,那些事物,而我是林中行者;他们详查之后,就会抓住你。卡兰度迦,喝奶吧! Kalaṇḍukajātakaṃ sattamaṃ. 卡兰度迦本生第七。 128. Biḷāravatajātakaṃ 128. 猫戒本生 128. 128. Yo [Pg.30] ve dhammaṃ dhajaṃ katvā, nigūḷho pāpamācare; Vissāsayitvā bhūtāni, biḷāraṃ nāma taṃ vatanti. 若有人以法为旗,暗中行恶,博取众生信任,此行名为猫戒。 Biḷāravatajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 猫戒本生第八。 129. Aggikabhāradvājajātakaṃ 129. 火祀巴罗多迦本生 129. 129. Nāyaṃ sikhā puññahetu, ghāsahetu ayaṃ sikhā; Nāṅguṭṭhagaṇanaṃ yāti, alaṃ te hotu aggikāti. 此髻非为福,此髻是为食;鼠尾已被数,火祀者,够了! Aggikabhāradvājajātakaṃ navamaṃ. 火祀巴罗多迦本生第九。 130. Kosiyajātakaṃ 130. 拘尸耶本生 130. 130. Yathā vācā ca bhuñjassu, yathā bhuttañca byāhara; Ubhayaṃ te na sameti, vācā bhuttañca kosiyeti. 汝当如言而食,亦当如食而言。拘尸耶,汝之言与食,二者不相符。 Kosiyajātakaṃ dasamaṃ. 拘尸耶本生第十。 Kusanāḷivaggo terasamo. 茅草品第十三。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Kusanāḷisirivhayano ca yasaṃ, dadhi mamba kaṭāhakapañcamako; Atha pāpaka khīra biḷāravataṃ, sikhi kosiyasavhayanena dasāti. 《茅草》、《斯里》、《凝乳》、《芒果》,第五为《咖吒诃迦》;复次《恶相》、《乳》、《猫戒》、《火祀》,以及《拘尸耶》,共十篇。 14. Asampadānavaggo 14. 不施品 131. Asampadānajātakaṃ 131. 不施本生 131. 131. Asampadānenitarītarassa, bālassa mittāni kalī bhavanti; Tasmā harāmi bhusaṃ aḍḍhamānaṃ, mā me mitti jīyittha sassatāyanti. 因不施予,下劣愚人之友谊遂毁;是故我取半升糠,愿我友谊永不灭。 Asampadānajātakaṃ paṭhamaṃ. 不与本生第一 132. Bhīrukajātakaṃ 132. 怯弱本生 132. 132. Kusalūpadese [Pg.31] dhitiyā daḷhāya ca, anivattitattābhayabhīrutāya ca; Na rakkhasīnaṃ vasamāgamimhase, sa sotthibhāvo mahatā bhayena meti. 依善巧教导,凭坚定毅力,以不退转故,我等未受罗刹女控制;我于大怖畏中,得此安稳。 Bhīruka jātakaṃ dutiyaṃ. 怯弱本生第二 133. Ghatāsanajātakaṃ 133. 火本生 133. 133. Khemaṃ yahiṃ tattha arī udīrito, dakassa majjhe jalate ghatāsano; Na ajja vāso mahiyā mahīruhe, disā bhajavho saraṇājja no bhayanti. 于安稳之处,敌人已生起;火在水中央燃烧。今日我等已无法栖身于这地上的树木。今日,怖畏从我等的庇护所生起。你们快飞向四方吧! Ghatāsanajātakaṃ tatiyaṃ. 火本生第三 134. Jhānasodhanajātakaṃ 134. 禅那清净本生 134. 134. Ye saññino tepi duggatā, yepi asaññino tepi duggatā; Etaṃ ubhayaṃ vivajjaya, taṃ samāpattisukhaṃ anaṅgaṇanti. 有想者亦苦,无想者亦苦;舍此二者,彼等至之乐为无垢。 Jhānasodhanajātakaṃ catutthaṃ. 禅那清净本生第四 135. Candābhajātakaṃ 135. 月光本生 135. 135. Candābhaṃ sūriyābhañca, yodha paññāya gādhati.Avitakkena jhānena, hoti ābhassarūpagoti. 于此以智慧通达月光(白遍处)与日光者,依无寻禅,得生光音天。 Candābhajātakaṃ pañcamaṃ. 月光本生第五 136. Suvaṇṇahaṃsajātakaṃ 136. 金鹅本生 136. 136. Yaṃ [Pg.32] laddhaṃ tena tuṭṭhabbaṃ, atilobho hi pāpako; Haṃsarājaṃ gahetvāna, suvaṇṇā parihāyathāti. 所得当知足,过贪实为恶;既捕鹅王后,乃失其黄金。 Suvaṇṇahaṃsajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 金鹅本生第六 137. Babbujātakaṃ 137. 猫本生 137. 137. Yattheko labhate babbu, dutiyo tattha jāyati; Tatiyo ca catuttho ca, idaṃ te babbukā bilanti. 何处有一猫得食,彼处即有第二猫生起,第三、第四猫亦然。诸猫,此乃汝等之穴。 Babbujātakaṃ sattamaṃ. 猫本生第七 138. Godhajātakaṃ 138. 巨蜥本生 138. 138. Kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā; Abbhantaraṃ te gahanaṃ, bāhiraṃ parimajjasīti. 愚者,汝何用结发,何用着鹿皮衣?汝内心充满葛藤,而外表徒事擦拭。 Godhajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 巨蜥本生第八 139. Ubhatobhaṭṭhajātakaṃ 139. 两败本生 139. 139. Akkhī bhinnā paṭo naṭṭho, sakhigehe ca bhaṇḍanaṃ; Ubhato paduṭṭhā kammantā, udakamhi thalamhi cāti. 眼已破,衣已失,在家与妻起争执;水陆两处,诸事皆败。 Ubhatobhaṭṭhajātakaṃ navamaṃ. 两败本生第九 140. Kākajātakaṃ 140. 乌鸦本生 140. 140. Niccaṃ ubbiggahadayā, sabbalokavihesakā; Tasmā nesaṃ vasā natthi, kākānamhāka ñātinanti. 常怀惊怖心,恼害全世间;是故彼乌鸦,我等诸亲族,体内皆无脂。 Kākajātakaṃ dasamaṃ. 乌鸦本生第十 Asampadānavaggo cuddasamo. 不与品第十四 Tassuddānaṃ – 此品之摄颂: Itarītara [Pg.33] rakkhasi khemiyo ca, parosatapañhena ābhassaro puna; Atha haṃsavaruttamababbujaṭaṃ, paṭanaṭṭhaka kākavarena dasāti. 《不施与本生》、《胆怯本生》、《瓶座本生》,连同《禅定清净本生》;再有《月光本生》;此外,《金鹅本生》、《猫本生》、《蜥蜴本生》,以及《双方皆毁本生》与《乌鸦本生》,共十篇。 15. Kakaṇṭakavaggo 15. 恶友品 141. Godhajātakaṃ 141. 蜥蜴本生 141. 141. Na pāpajanasaṃsevī, accantasukhamedhati; Godhākulaṃ kakaṇṭāva, kaliṃ pāpeti attananti. 不与恶人交,不获究竟乐;如蜥蜴之于变色龙,自招毁灭殃。 Godhajātakaṃ paṭhamaṃ. 蜥蜴本生第一竟。 142. Siṅgālajātakaṃ 142. 豺本生 142. 142. Etañhi te durājānaṃ, yaṃ sesi matasāyikaṃ; Yassa te kaḍḍhamānassa, hatthā daṇḍo na muccatīti. 此事诚难知,汝何眠如死?虽被人拖拽,手杖终不离。 Siṅgālajātakaṃ dutiyaṃ. 豺本生第二竟。 143. Virocajātakaṃ 143. 光明本生 143. 143. Lasī ca te nipphalitā, matthako ca padālito ; Sabbā te phāsukā bhaggā, ajja kho tvaṃ virocasīti. 汝脑髓流出,头颅亦破裂;所有肋骨断,今日汝辉煌。 Virocajātakaṃ tatiyaṃ. 光明本生第三竟。 144. Naṅguṭṭhajātakaṃ 144. 尾巴本生 144. 144. Bahumpetaṃ asabbhi jātaveda, yaṃ taṃ vāladhinābhipūjayāma; Maṃsārahassa natthajja maṃsaṃ, naṅguṭṭhampi bhavaṃ paṭiggahātūti. 哦,卑劣的火神(Jātaveda),我们用这牛尾供奉您,已是丰盛。您本应受肉供,但今日无肉,尊者,还请收下这牛尾吧。 Naṅguṭṭhajātakaṃ catutthaṃ. 尾巴本生第四竟。 145. Rādhajātakaṃ 145. 罗陀本生 145. 145. Na [Pg.34] tvaṃ rādha vijānāsi, aḍḍharatte anāgate; Abyayataṃ vilapasi, virattā kosiyāyaneti. 罗陀汝不知,半夜尚未至;空作无益语,憍尸迦已无情。 Rādhajātakaṃ pañcamaṃ. 罗陀本生第五竟。 146. Samuddakākajātakaṃ 146. 海乌鸦本生 146. 146. Api nu hanukā santā, mukhañca parisussati; Oramāma na pārema, pūrateva mahodadhīti. 纵使下颚已疲惫,口亦干枯竭;我等欲汲干海水,却力有不逮,大洋仍满溢。 Samuddakākajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 海乌鸦本生第六竟。 147. Puppharattajātakaṃ 147. 花染本生 147. 147. Nayidaṃ dukkhaṃ aduṃ dukkhaṃ, yaṃ maṃ tudati vāyaso; Yaṃ sāmā puppharattena, kattikaṃ nānubhossatīti. 乌鸦啄我身,此非真苦恼;苦在萨玛(Sāmā)女,花衣节无缘。 Puppharattajātakaṃ sattamaṃ. 花染本生第七竟。 148. Siṅgālajātakaṃ 148. 豺本生 148. 148. Nāhaṃ punaṃ na ca punaṃ, na cāpi apunappunaṃ; Hatthibondiṃ pavekkhāmi, tathā hi bhayatajjitoti. 我再也不,再也不,再再也不会进入这象身,只因我已被恐惧所慑服。 Siṅgālajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 豺本生第八竟。 149. Ekapaṇṇajātakaṃ 149. 单叶本生 149. 149. Ekapaṇṇo ayaṃ rukkho, na bhūmyā caturaṅgulo; Phalena visakappena, mahāyaṃ kiṃ bhavissatīti. 此树仅一叶,离地未四指;其果必如毒,长大将若何? Ekapaṇṇajātakaṃ navamaṃ. 单叶本生第九竟。 150. Sañjīvajātakaṃ 150. 散耆婆本生 150. 150. Asantaṃ [Pg.35] yo paggaṇhāti, asantaṃ cūpasevati; Tameva ghāsaṃ kurute, byaggho sañjīvako yathāti. 若人称举非善士,亦复亲近非善士;彼恶人反食其人,犹如猛虎食散耆婆。 Sañjīvajātakaṃ dasamaṃ. 散耆婆本生,第十。 Kakaṇṭaka vaggo pannarasamo. 迦健陀迦品,第十五。 Tassuddānaṃ – 其总摄颂曰: Sukhamedhati daṇḍavaro ca puna, lasi vāladhi pañcamarādhavaro; Samahodadhi kattika bondi puna, caturaṅgulabyagghavarena dasāti. 《蜥蜴本生》、《野狐本生》、《毗楼遮那本生》、《尾本生》、第五《罗陀本生》、《海乌本生》、《红花本生》,复有《一叶本生》与《散耆婆本生》,共为十篇。 (Uparimo paṇṇāsako.) (后五十篇) Atha vagguddānaṃ – 其次为品之总摄颂曰: Apaṇṇakaṃ sīlavaggakuruṅga, kulāvakaṃ atthakāmena pañcamaṃ; Āsīso itthivaruṇaṃ apāyi, littavaggena te dasa; Parosataṃ haṃci kusanāḷi, asampadaṃ kakaṇṭakavaggo. 《无谬品》、《戒品》、《羚羊品》、《雏鸟品》、第五为《求利品》;《愿望品》、《女人品》、《瓦儒那品》、《饮品》,以及《涂毒品》,此为十品;《百外品》、《鹅品》、《香草茎品》、《无施品》,以及《迦健陀迦品》。 Ekanipātamhilaṅkatanti. 如是庄严一集。 Ekakanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 一集终。 2. Dukanipāto 2. 二集 1. Daḷhavaggo 1. 坚固品 151. Rājovādajātakaṃ (2-1-1) 151. 王教本生 1. 1. Daḷhaṃ [Pg.36] daḷhassa khipati, balliko mudunā muduṃ; Sādhumpi sādhunā jeti, asādhumpi asādhunā; Etādiso ayaṃ rājā, maggā uyyāhi sārathi. 我王婆利迦,以强治强,以柔克柔;以善胜善,以不善胜不善。我王乃如是,御者,速离此路! 2. 2. Akkodhena jine kodhaṃ, asādhuṃ sādhunā jine; Jine kadariyaṃ dānena, saccenālikavādinaṃ; Etādiso ayaṃ rājā, maggā uyyāhi sārathīti. 以无瞋胜有瞋,以善胜不善;以布施胜悭吝,以真实胜虚言。我王乃如是,御者,速离此路! Rājovādajātakaṃ paṭhamaṃ. 王教本生,第一。 152. Asamekkhitakammantaṃ, turitābhinipātinaṃ. 152. 于行事不审察,于作为速行者, Sāni kammāni tappenti, uṇhaṃvajjhohitaṃ mukhe. 彼为其业所恼,如热物置口中。 4. 4. Sīho ca sīhanādena, daddaraṃ abhinādayi; Sutvā sīhassa nigghosaṃ, siṅgālo daddare vasaṃ; Bhīto santāsamāpādi, hadayañcassa apphalīti. 狮子作狮子吼,山岳为之回响。野狐居于山中,闻此狮子吼声,惊怖乃至战栗,其心为之破裂。 Siṅgālajātakaṃ dutiyaṃ. 野狐本生,第二。 153. Sūkarajātakaṃ (2-1-3) 153. 猪本生 5. 5. Catuppado ahaṃ samma, tvampi samma catuppado; Ehi samma nivattassu, kiṃ nu bhīto palāyasi. 贤友,我亦四足,贤友,汝亦四足。贤友,归来,何故畏惧而逃? 6. 6. Asuci pūtilomosi, duggandho vāsi sūkara; Sace yujjhitukāmosi, jayaṃ samma dadāmi teti. 汝乃污秽腐毛者,臭气熏天,哦,猪啊!贤友,若汝欲战,我将胜利让与汝。 Sūkarajātakaṃ tatiyaṃ. 猪本生,第三。 154. Uragajātaka (2-1-4) 154. 蛇本生 7. 7. Idhūragānaṃ [Pg.37] pavaro paviṭṭho, selassa vaṇṇena pamokkhamicchaṃ; Brahmañca vaṇṇaṃ apacāyamāno, bubhukkhito no vitarāmi bhottuṃ. 此蛇中之王,为求得解脱,以宝石之色,进入此衣中。我敬梵行相,虽饥不敢食。 8. 8. So brahmagutto cirameva jīva, dibyā ca te pātubhavantu bhakkhā; Yo brahmavaṇṇaṃ apacāyamāno, bubhukkhito no vitarāsi bhottunti. 你敬重此梵衣,虽饥亦不敢食此龙。愿受梵衣所护的你得长寿,愿天食为你显现。 Uragajātakaṃ catutthaṃ. 蛇本生第四。 155. Bhaggajātakaṃ (2-1-5) 155. 跋伽本生(2-1-5) 9. 9. Jīva vassasataṃ bhagga, aparāni ca vīsatiṃ ; Mā maṃ pisācā khādantu, jīva tvaṃ sarado sataṃ. 跋伽,愿你活一百二十年;莫让鬼魅吞噬我,愿你也活一百二十年。 10. 10. Tvampi vassasataṃ jīva, aparāni ca vīsatiṃ; Visaṃ pisācā khādantu, jīva tvaṃ sarado satanti. 愿你也活一百二十年;愿鬼魅吞食毒药,愿你活一百年。 Bhaggajātakaṃ pañcamaṃ. 跋伽本生第五。 156. Alīnacittajātakaṃ (2-1-6) 156. 勇心本生(2-1-6) 11. 11. Alīnacittaṃ nissāya, pahaṭṭhā mahatī camū; Kosalaṃ senāsantuṭṭhaṃ, jīvaggāhaṃ agāhayi. 依靠勇心王子,大军欢欣鼓舞,将那不知满足的憍萨罗王活捉了。 12. 12. Evaṃ nissayasampanno, bhikkhu āraddhavīriyo; Bhāvayaṃ kusalaṃ dhammaṃ, yogakkhemassa pattiyā; Pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhayanti. 如此具足依止、精勤勇猛的比丘,为证得瑜伽安稳而修习善法,他将次第达到一切结的灭尽。 Alīnacittajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 勇心本生第六。 157. Guṇajātakaṃ (2-1-7) 157. 功德本生(2-1-7) 13. 13. Yena [Pg.38] kāmaṃ paṇāmeti, dhammo balavataṃ migī; Unnadantī vijānāhi, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. 哦,长着向上獠牙的兽王!强者随心所欲地逐出,此乃强者之本性。你要知道:怖畏已从庇护处生起。 14. 14. Api cepi dubbalo mitto, mittadhammesu tiṭṭhati; So ñātako ca bandhu ca, so mitto so ca me sakhā; Dāṭhini mātimaññittho, siṅgālo mama pāṇadoti. 即使朋友弱小,若他安住于友谊之法,他就是我的亲人、我的眷属、我的朋友、我的同伴。有牙者啊,不要轻视,这胡狼是我的救命恩人。 Guṇajātakaṃ sattamaṃ. 功德本生第七。 158. Suhanujātakaṃ (2-1-8) 158. 苏哈努本生(2-1-8) 15. 15. Nayidaṃ visamasīlena, soṇena suhanū saha; Suhanūpi tādisoyeva, yo soṇassa sagocaro. 苏哈努不与习性不同的索那为友;苏哈努也与索那同类,是其同伴。 16. 16. Pakkhandinā pagabbhena, niccaṃ sandānakhādinā; Sameti pāpaṃ pāpena, sameti asatā asanti. 恶行与恶者相应,其人鲁莽、傲慢、常挣脱束缚;非善与非善者相应。 Suhanujātakaṃ aṭṭhamaṃ. 苏哈努本生第八。 159. Morajātakaṃ (2-1-9) 159. 孔雀本生(2-1-9) 17. 17. Udetayaṃ cakkhumā ekarājā, harissavaṇṇo pathavippabhāso ; Taṃ taṃ namassāmi harissavaṇṇaṃ pathavippabhāsaṃ, tayājja guttā viharemu divasaṃ. 这位具眼者、独一之王升起,他色如黄金,光耀大地;我礼敬这位色如黄金、光耀大地者,愿我们今日蒙你护佑,安然度日。 Ye brāhmaṇā vedagū sabbadhamme, te me namo te ca maṃ pālayantu; Namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā, namo vimuttānaṃ namo vimuttiyā; Imaṃ so parittaṃ katvā, moro carati esanā. 于一切法已达彼岸之梵志,我礼敬彼等,愿彼等护佑我。敬礼诸佛,敬礼菩提;敬礼解脱者,敬礼解脱。彼孔雀作此护咒,游行觅食。 18. 18. Apetayaṃ [Pg.39] cakkhumā ekarājā, harissavaṇṇo pathavippabhāso; Taṃ taṃ nammassāmi harissavaṇṇaṃ pathavippabhāsaṃ, tayājja guttā viharemu rattiṃ. 具眼者、独一王,金色身,光耀大地,此日已逝;我礼敬您,金色身,光耀大地者,愿我等今日为您所护,安住此夜。 Ye brāhmaṇā vedagū sabbadhamme, te me namo te ca maṃ pālayantu; Namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā, namo vimuttānaṃ namo vimuttiyā; Imaṃ so parittaṃ katvā, moro vāsamakappayīti. 彼等已除恶业、以智通达一切法者,我礼敬彼等,愿彼等守护我。敬礼诸佛,敬礼菩提;敬礼诸解脱者,敬礼于解脱。彼孔雀作此护咒,遂安住焉。 Morajātakaṃ navamaṃ. 孔雀本生,第九。 160. Vinīlajātakaṃ (2-1-10) 160. 维尼拉本生 (2-1-10) 19. 19. Evameva nūna rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ; Assā vahanti ājaññā, yathā haṃsā vinīlakaṃ. 诚然,犹如良马运载弥提罗(Mithilā)城主、维德哈(Vedeha)国王,此等天鹅亦如是运载我维尼拉(Vinīlaka)。 20. 20. Vinīla duggaṃ bhajasi, abhūmiṃ tāta sevasi; Gāmantakāni sevassu, etaṃ mātālayaṃ tavāti. 亲爱的维尼拉,你来到此险地,居于非分之所;你当亲近村落边缘,去你母亲的居所。 Vinīlajātakaṃ dasamaṃ. 维尼拉本生,第十。 Daḷhavaggo paṭhamo. 坚固品,第一。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Varaballika daddara sūkarako, uragūttama pañcamabhaggavaro; Mahatīcamu yāva siṅgālavaro, suhanuttama mora vinīlaṃ dasāti. 王教、豺狼、猪、善颊、孔雀、蛇、巴伽瓦、不退心、德敬、维尼拉,共十篇。 2. Santhavavaggo 2. 亲近品 161. Indasamānagottajātakaṃ (2-2-1) 161. 因陀娑摩那瞿昙本生 (2-2-1) 21. 21. Na [Pg.40] santhavaṃ kāpurisena kayirā, ariyo anariyena pajānamatthaṃ; Cirānuvutthopi karoti pāpaṃ, gajo yathā indasamānagottaṃ. 知义利之圣者,不与卑劣非圣者结交;非圣者纵长久共住,亦终将作恶,犹如彼象之于因陀娑摩那瞿昙。 22. 22. Yaṃ tveva jaññā sadiso mamanti, sīlena paññāya sutena cāpi; Teneva mettiṃ kayirātha saddhiṃ, sukho have sappurisena saṅgamoti. 若知某人于戒、慧、多闻与我相似,则应与彼人结为友谊;与善士交往,实为安乐。 Indasamānagottajātakaṃ paṭhamaṃ. 因陀娑摩那瞿昙本生,第一。 162. Santhavajātakaṃ (2-2-2) 162. 亲近本生 (2-2-2) 23. 23. Na santhavasmā paramatthi pāpiyo, yo santhavo kāpurisena hoti; Santappito sappinā pāyasena, kicchākataṃ paṇṇakuṭiṃ adayhi. 无有比与卑劣者交往更恶之事;虽以酥油与乳粥令其满足,彼仍烧毁我辛苦所建之叶孤邸。 24. 24. Na santhavasmā paramatthi seyyo, yo santhavo sappurisena hoti; Sīhassa byagghassa ca dīpino ca, sāmā mukhaṃ lehati santhavenāti. 无有比与善士交往更善之事;因亲近故,母鹿舔舐狮、虎与豹之面。 Santhavajātakaṃ dutiyaṃ. 亲近本生,第二。 163. Susīmajātakaṃ (2-2-3) 163. 苏西玛本生 (2-2-3) 25. 25. Kāḷā migā setadantā tavīme, parosataṃ hemajālābhichannā ; Te te dadāmīti susīma brūsi, anussaraṃ pettipitāmahānaṃ. 苏西玛(Susīma),此等黑象为汝所有,具白牙,覆金网,其数逾百;汝忆念父祖之传统,而言:“我将此等施予”。此言确否? 26. 26. Kāḷā [Pg.41] migā setadantā mamīme, parosataṃ hemajālābhicchannā; Te te dadāmīti vadāmi māṇava, anussaraṃ pettipitāmahānanti. 少年,我此百余头黑象,白牙金网所覆;我忆念祖辈之行,故言:“我将此等赠予汝。” Susīmajātakaṃ tatiyaṃ. 苏西玛本生,第三则。 164. Gijjhajātakaṃ (2-2-4) 164. 秃鹫本生(二~二~四) 27. 27. Yaṃ nu gijjho yojanasataṃ, kuṇapāni avekkhati; Kasmā jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhasi. 秃鹫能见百由旬外之腐尸,为何你靠近罗网与陷阱却不觉察? 28. 28. Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye; Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhatīti. 当一个人生命将尽,走向衰亡时,那时即使靠近罗网与陷阱,他也不觉察。 Gijjhajātakaṃ catutthaṃ. 秃鹫本生,第四则。 165. Nakulajātakaṃ (2-2-5) 165. 那拘罗本生(二~二~五) 29. 29. Sandhiṃ katvā amittena, aṇḍajena jalābuja; Vivariya dāṭhaṃ sesi, kuto te bhayamāgataṃ. 胎生者,你与卵生的敌人结盟,张开牙齿而眠,你的恐惧从何而来? 30. 30. Saṅketheva amittasmiṃ, mittasmimpi na vissase; Abhayā bhayamuppannaṃ, api mūlāni kantatīti. 对敌人固当怀疑,对朋友亦不应信任;从无畏处生起的怖畏,甚至能斩断根基。 Nakulajātakaṃ pañcamaṃ. 那拘罗本生,第五则。 166. Upasāḷakajātakaṃ (2-2-6) 166. 伍巴萨拉咖本生(二~二~六) 31. 31. Upasāḷakanāmāni, sahassāni catuddasa; Asmiṃ padese daḍḍhāni, natthi loke anāmataṃ. 一万四千名伍巴萨拉咖,于此地被焚烧;世间无不死之地。 32. 32. Yamhi saccañca dhammo ca, ahiṃsā saṃyamo damo; Etaṃ ariyā sevanti, etaṃ loke anāmatanti. 若人有真实、正法、不害、节制与调伏,圣者们亲近此,此在世间即为不死。 Upasāḷakajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 伍巴萨拉咖本生,第六则。 167. Samiddhijātakaṃ (2-2-7) 167. 萨弥提本生(二~二~七) 33. 33. Abhutvā [Pg.42] bhikkhasi bhikkhu, na hi bhutvāna bhikkhasi; Bhutvāna bhikkhu bhikkhassu, mā taṃ kālo upaccagā. 比丘,汝未享乐而出家,非于享乐后出家。比丘,汝当先享乐,而后出家,莫让青春时光空逝去。 34. 34. Kālaṃ vohaṃ na jānāmi, channo kālo na dissati; Tasmā abhutvā bhikkhāmi, mā maṃ kālo upaccagāti. 我不知死时,死时被覆盖而不可见。是故我未享乐而出家,莫让修行时光空逝去。 Samiddhijātakaṃ sattamaṃ. 萨弥提本生,第七则。 168. Sakuṇagghijātakaṃ (2-2-8) 168. 捕鸟鹰本生(二~二~八) 35. 35. Seno balasā patamāno, lāpaṃ gocaraṭhāyinaṃ; Sahasā ajjhappattova, maraṇaṃ tenupāgami. 鹰以强力俯冲,袭击觅食处的鹌鹑;因其突然袭击,遂遭遇死亡。 36. 36. Sohaṃ nayena sampanno, pettike gocare rato; Apetasattu modāmi, sampassaṃ atthamattanoti. 我具足此方法,乐于祖传的行境;我远离敌人而喜悦,见自己之利益。 Sakuṇagghijātakaṃ aṭṭhamaṃ. 捕鸟鹰本生,第八则。 169. Arakajātakaṃ (2-2-9) 169. 阿拉咖本生(二~二~九) 37. 37. Yo ve mettena cittena, sabbalokānukampati; Uddhaṃ adho ca tiriyaṃ, appamāṇena sabbaso. 以慈心遍及,怜悯一切世间;上下及横向,无量亦周遍。 38. 38. Appamāṇaṃ hitaṃ cittaṃ, paripuṇṇaṃ subhāvitaṃ; Yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ, na taṃ tatrāvasissatīti. 无量饶益心,圆满善修习;任何有量业,于彼不能住。 Arakajātakaṃ navamaṃ. 阿拉咖本生,第九则。 170. Kakaṇṭakajātakaṃ (2-2-10) 170. 迦健陀迦本生(二集第二品第十) 39. 39. Nāyaṃ pure uṇṇamati, toraṇagge kakaṇṭako; Mahosadha vijānāhi, kena thaddho kakaṇṭako. 此变色龙非如昔,于门楼上显傲慢;摩诃萨陀(Mahosadha)汝当知,何以变得如此顽固? 40. 40. Aladdhapubbaṃ laddhāna, aḍḍhamāsaṃ kakaṇṭako; Atimaññati rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahanti. 变色龙偶获半摩沙,此为昔日未曾得;竟敢轻蔑维德哈(Vedeha)王,弥提罗(Mithilā)城之主宰。 Kakaṇṭakajātakaṃ dasamaṃ. 迦健陀迦本生第十终。 Santhavavaggo dutiyo. 结交品第二终。 Tassuddānaṃ – 此品摄颂曰: Atha [Pg.43] indasamāna sapaṇṇakuṭi, susimuttama gijjha jalābujako; Upasāḷaka bhikkhu salāpavaro, atha mettavaro dasapuṇṇamatīti. 因陀娑摩那、草庵、最胜须私摩、鹫、鼬、伍巴萨拉咖、比丘、鹰、慈心,以及圆满第十之迦健陀迦。 3. Kalyāṇavaggo 3. 善法品 171. Kalyāṇadhammajātakaṃ (2-3-1) 171. 善法本生(二集第三品第一) 41. 41. Kalyāṇadhammoti yadā janinda, loke samaññaṃ anupāpuṇāti; Tasmā na hiyyetha naro sapañño, hiriyāpi santo dhuramādiyanti. 人主,于此世间,一旦获得“善法”之名,有智之人则不应退失;贤善者亦因惭与愧而担起重担。 42. 42. Sāyaṃ samaññā idha majja pattā, kalyāṇadhammoti janinda loke; Tāhaṃ samekkhaṃ idha pabbajissaṃ, na hi matthi chando idha kāmabhogeti. 人主,于此世间,我今日已得“善法”之名。审思此名,我将在此出家,于此欲乐我实无意。 Kalyāṇadhammajātakaṃ paṭhamaṃ. 善法本生第一终。 172. Daddarajātakaṃ (2-3-2) 172. 达达拉本生(二集第三品第二) 43. 43. Ko nu saddena mahatā, abhinādeti daddaraṃ; Taṃ sīhā nappaṭinadanti, ko nāmeso migādhibhū. 是谁以巨大声响,震撼达达拉(Daddara)山?狮子们都不回应它,这兽中之王究竟是谁? 44. 44. Adhamo migajātānaṃ, siṅgālo tāta vassati; Jātimassa jigucchantā, tuṇhī sīhā samacchareti. 儿啊,兽类中的卑劣者,那豺狼正在嚎叫。狮子们因厌恶其出身,故而皆默然安住。 Daddarajātakaṃ dutiyaṃ. 达达拉本生第二终。 173. Makkaṭajātakaṃ (2-3-3) 173. 猕猴本生(二集第三品第三) 45. 45. Tāta [Pg.44] māṇavako eso, tālamūlaṃ apassito; Agārakañcidaṃ atthi, handa demassagārakaṃ. 父亲,这位年轻人正倚在棕榈树根旁。我们有这间小屋,来,我们把小屋给他吧。 46. 46. Mā kho tvaṃ tāta pakkosi, dūseyya no agārakaṃ; Netādisaṃ mukhaṃ hoti, brāhmaṇassa susīlinoti. 儿啊,你切莫叫他,他会毁了我们的小屋。一个具善戒的婆罗门,面容非是这般模样。 Makkaṭajātakaṃ tatiyaṃ. 猕猴本生第三终。 174. Dubbhiyamakkaṭajātakaṃ (2-3-4) 174. 恶行猕猴本生(二集第三品第四) 47. 47. Adamha te vāri pahūtarūpaṃ, ghammābhitattassa pipāsitassa; So dāni pitvāna kiriṅkarosi, asaṅgamo pāpajanena seyyo. 我曾于你为热所逼、口渴难耐时,给予你充足的水。而你如今喝完却作龇牙咧嘴之态,可见不与恶人交往实为更佳。 48. 48. Ko te suto vā diṭṭho vā, sīlavā nāma makkaṭo; Idāni kho taṃ ohacchaṃ, esā asmāka dhammatāti. 你何曾听过或见过,名为“具戒”的猕猴?现在我便要排泄在你头上,这正是吾辈之本性! Dubbhiyamakkaṭajātakaṃ catutthaṃ. 恶行猕猴本生第四终。 175. Ādiccupaṭṭhānajātakaṃ (2-3-5) 175. 拜日猴本生(二集第三品第五) 49. 49. Sabbesu kira bhūtesu, santi sīlasamāhitā; Passa sākhāmigaṃ jammaṃ, ādiccamupatiṭṭhati. 据说在一切有情中,都有具足戒德者。看那卑劣的猴子,它正礼拜太阳。 50. 50. Nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha; Aggihuttañca uhannaṃ, dve ca bhinnā kamaṇḍalūti. 你们不了知它的戒行,不了知而赞叹。它在我们的火堂里便溺,还打破了两个水瓶。 Ādiccupaṭṭhānajātakaṃ pañcamaṃ. 第五 太阳崇拜本生 176. Kaḷāyamuṭṭhijātakaṃ (2-3-6) 176. 豆撮本生 51. 51. Bālo [Pg.45] vatāyaṃ dumasākhagocaro, paññā janinda nayimassa vijjati; Kaḷāyamuṭṭhiṃ avakiriya kevalaṃ, ekaṃ kaḷāyaṃ patitaṃ gavesati. 人主,这栖树者实为愚痴,它没有智慧。它抛撒了整把豆子,却只为寻找掉落的一粒。 52. 52. Evameva mayaṃ rāja, ye caññe atilobhino; Appena bahuṃ jiyyāma, kaḷāyeneva vānaroti. 大王,我们以及其他过贪之人,亦复如是,为小失大,犹如彼猴为一豆而失众豆。 Kaḷāyamuṭṭhijātakaṃ chaṭṭhaṃ. 第六 豆撮本生 177. Tindukajātakaṃ (2-3-7) 177. 天度果本生 53. 53. Dhanuhatthakalāpehi, nettiṃ savaradhāribhi; Samantā parikiṇṇamha, kathaṃ mokkho bhavissati. 我们已被手持弓与箭袋者、身佩利剑者四面围绕,如何才能获得解脱? 54. 54. Appeva bahukiccānaṃ, attho jāyetha koci naṃ; Atthi rukkhassa acchinnaṃ, khajjathaññeva tindukanti. 事务繁多之人,或许会另有他事。此树果实不尽,你们尽管吃天度果吧。 Tindukajātakaṃ sattamaṃ. 第七 天度果本生 178. Kacchapajātakaṃ (2-3-8) 178. 龟本生 55. 55. Janittaṃ me bhavittaṃ me, iti paṅke avassayiṃ; Taṃ maṃ paṅko ajjhabhavi, yathā dubbalakaṃ tathā; “此是我生处,此是我住处”,我因此而住于泥中。于是泥沼战胜了我,犹如强者战胜弱者。 Taṃ taṃ vadāmi bhaggava, suṇohi vacanaṃ mama. 巴伽瓦,我告诉你此事,请听我言。 56. 56. Gāme vā yadi vā raññe, sukhaṃ yatrādhigacchati; Taṃ janittaṃ bhavittañca, purisassa pajānato; 无论在村庄或森林,于何处获得安乐,对有智之人而言,彼处即其生处与住处。 Yamhi jīve tamhi gacche, na niketahato siyāti. 智者于可生存处,即应前往,不应为住处所害。 Kacchapajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 第八 龟本生 179. Satadhammajātakaṃ (2-3-9) 179. 萨达昙摩本生 57. 57. Tañca appañca ucchiṭṭhaṃ, tañca kicchena no adā; Sohaṃ brāhmaṇajātiko, yaṃ bhuttaṃ tampi uggataṃ. 那食物既少又是残食,且彼亦非自愿,乃勉强予我。我生为婆罗门,所食之物亦已吐出。 58. 58. Evaṃ [Pg.46] dhammaṃ niraṃkatvā, yo adhammena jīvati; Satadhammova lābhena, laddhenapi na nandatīti. 如是,舍弃正法、以非法维生者,犹如萨达昙摩,虽有所得亦不喜悦。 Satadhammajātakaṃ navamaṃ. 第九 萨达昙摩本生 180. Duddadajātakaṃ (2-3-10) 180. 难施本生 59. 59. Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ; Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo durannayo. 行难行之事,施难施之物,非善士不能仿效;善士之法,愚者难通达。 60. 60. Tasmā satañca asataṃ, nānā hoti ito gati; Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyaṇāti. 是故,善士与非善士,从此世去处各异。非善士堕于地狱,善士以天界为归宿。 Duddadajātakaṃ dasamaṃ. 第十 难施本生 Kalyāṇavaggo tatiyo. 善品第三。 Tassuddānaṃ – 其摄颂—— Susamaññamigādhibhū māṇavako, vāripahūtarūpādiccupaṭṭhānā; Sakaḷāyasatindukapaṅka puna, satadhamma sududdadakena dasāti. 善法、兽王、青年、丰水、日侍、豌豆、天度果、泥沼、百法、难与施,共十则。 4. Asadisavaggo 4. 无等品 181. Asadisajātakaṃ (2-4-1) 181. 无等本生 (2-4-1) 61. 61. Dhanuggaho asadiso, rājaputto mahabbalo; Dūrepātī akkhaṇavedhī, mahākāyappadālano. 无等(Asadisa)王子为弓手,具大威力;能远射,射无虚发,能摧破大队。 62. 62. Sabbāmitte raṇaṃ katvā, na ca kañci viheṭhayi; Bhātaraṃ sotthiṃ katvāna, saṃyamaṃ ajjhupāgamīti. 与所有敌人作战,却未伤害任何人;使兄弟安稳后,出家修行禁戒。 Asadisajātakaṃ paṭhamaṃ. 无等本生第一。 182. Saṅgāmāvacarajātakaṃ (2-4-2) 182. 战场行者本生 (2-4-2) 63. 63. Saṅgāmāvacaro [Pg.47] sūro, balavā iti vissuto; Kiṃ nu toraṇamāsajja, paṭikkamasi kuñjara. 汝为战场行者,勇猛、有力,以此闻名;大象(Kuñjara)啊,为何已至门楼,却又退缩? 64. 64. Omadda khippaṃ palighaṃ, esikāni ca abbaha ; Toraṇāni ca madditvā, khippaṃ pavisa kuñjarāti. 迅速撞毁门闩,拔除门柱;踏破门楼,大象(Kuñjara)啊,迅速进入! Saṅgāmāvacarajātakaṃ dutiyaṃ. 战场行者本生第二。 183. Vālodakajātakaṃ (2-4-3) 183. 滤汁本生 (2-4-3) 65. 65. Vālodakaṃ apparasaṃ nihīnaṃ, pitvā mado jāyati gadrabhānaṃ; Imañca pitvāna rasaṃ paṇītaṃ, mado na sañjāyati sindhavānaṃ. 驴饮劣质滤汁,味淡而醉;信度马(Sindhava)饮此上等美汁,却不会醉。 66. 66. Appaṃ pivitvāna nihīnajacco, so majjatī tena janinda puṭṭho ; Dhorayhasīlī ca kulamhi jāto, na majjatī aggarasaṃ pivitvāti. 人主(Janinda)啊,出身卑贱者饮少许便醉,是为此故;而生于良种、能负重者,饮上等美汁亦不醉。 Vālodakajātakaṃ tatiyaṃ. 滤汁本生第三。 184. Giridattajātakaṃ (2-4-4) 184. 吉利达多本生 (2-4-4) 67. 67. Dūsito giridattena, hayo sāmassa paṇḍavo; Porāṇaṃ pakatiṃ hitvā, tassevānuvidhiyyati. 萨玛(Sāma)王之马畔达瓦(Paṇḍava),为马夫吉利达多(Giridatta)所败坏;舍弃旧有天性,只模仿于他。 68. 68. Sace ca tanujo poso, sikharākāra kappito; Ānane naṃ gahetvāna, maṇḍale parivattaye; 若有一男子,发须整洁,仪表堂堂,牵其口鼻,于圈中引领; Khippameva pahantvāna, tassevānuvidhiyyatīti. 则此马将迅速舍弃跛行之态,只模仿于他。 Giridattajātakaṃ catutthaṃ. 吉利达多本生第四。 185. Anabhiratijātakaṃ (2-4-5) 185. 不乐本生 (2-4-5) 69. 69. Yathodake [Pg.48] āvile appasanne, na passati sippikasambukañca; Sakkharaṃ vālukaṃ macchagumbaṃ, evaṃ āvilamhi citte; 犹如在浑浊不清的水中,看不见牡蛎与螺、砾石、细沙与鱼群;同样,在浑浊的心中, Na passati attadatthaṃ paratthaṃ. 看不见自利与他利。 70. 70. Yathodake acche vippasanne, so passati sippikasambukañca; Sakkharaṃ vālukaṃ macchagumbaṃ, evaṃ anāvilamhi citte; 犹如在清澈明净的水中,他能看见牡蛎与螺、砾石、细沙与鱼群;同样,在不浑浊的心中, So passati attadatthaṃ paratthanti. 他能看见自利与他利。 Anabhiratijātakaṃ pañcamaṃ. 不乐本生第五。 186. Dadhivāhanajātakaṃ (2-4-6) 186. 达提瓦哈那本生(二·四·六) 71. 71. Vaṇṇagandharasūpeto, amboyaṃ ahuvā pure; Tameva pūjaṃ labhamāno, kenambo kaṭukapphalo. 此芒果昔日,色香味具足;今仍受供养,缘何果变苦? 72. 72. Pucimandaparivāro, ambo te dadhivāhana; Mūlaṃ mūlena saṃsaṭṭhaṃ, sākhā sākhā nisevare ; 达提瓦哈那(Dadhivāhana)啊,汝之芒果,为苦楝树(pucimanda)所围绕;根与根交错,枝与枝相侵。 Asātasannivāsena, tenambo kaṭukapphaloti. 因与不善者共住,是故芒果果变苦。 Dadhivāhanajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 达提瓦哈那本生第六。 187. Catumaṭṭhajātakaṃ (2-4-7) 187. 四德本生(二·四·七) 73. 73. Ucce viṭabhimāruyha, mantayavho rahogatā; Nīce oruyha mantavho, migarājāpi sossati. 登上高枝,于隐秘处商议;莫降至低处商议,兽王亦将听闻。 74. 74. Yaṃ suvaṇṇo suvaṇṇena, devo devena mantaye; Kiṃ tettha catumaṭṭhassa, bilaṃ pavisa jambukāti. 金色鹅与金色鹅,天鹅与天鹅,所商议之事,于汝四德豺何干?豺(jambuka)啊,进入洞穴去! Catumaṭṭhajātakaṃ sattamaṃ. 四德本生第七。 188. Sīhakotthujātakaṃ (2-4-8) 188. 狮豺本生(二·四·八) 75. 75. Sīhaṅgulī [Pg.49] sīhanakho, sīhapādapatiṭṭhito; So sīho sīhasaṅghamhi, eko nadati aññathā. 有狮指,有狮爪,立于狮足上;彼狮在狮群中,独自异声鸣。 76. 76. Mā tvaṃ nadi rājaputta, appasaddo vane vasa; Sarena kho taṃ jāneyyuṃ, na hi te pettiko saroti. 王子,莫出声,静默住林中;人将因声识汝,汝声非父声。 Sīhakotthujātakaṃ aṭṭhamaṃ. 狮豺本生第八。 189. Sīhacammajātakaṃ (2-4-9) 189. 狮皮本生(二·四·九) 77. 77. Netaṃ sīhassa naditaṃ, na byagghassa na dīpino; Pāruto sīhacammena, jammo nadati gadrabho. 此非狮子吼,非虎亦非豹;身披狮子皮,卑劣之驴鸣。 78. 78. Cirampi kho taṃ khādeyya, gadrabho haritaṃ yavaṃ; Pāruto sīhacammena, ravamānova dūsayīti. 驴若披狮皮,本可久食青麦;然其一鸣叫,便自取败坏。 Sīhacammajātakaṃ navamaṃ. 狮皮本生第九。 190. Sīlānisaṃsajātakaṃ (2-4-10) 190. 持戒功德本生(二·四·一〇) 79. 79. Passa saddhāya sīlassa, cāgassa ca ayaṃ phalaṃ; Nāgo nāvāya vaṇṇena, saddhaṃ vahatupāsakaṃ. 且看信、戒、施之果报:龙(nāga)王化作船形,载送信实的优婆塞。 80. 80. Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ; Satañhi sannivāsena, sotthiṃ gacchati nhāpitoti. 应只与善士交,应只与善士亲;由与善士共住,理发师得安乐。 Sīlānisaṃsajātakaṃ dasamaṃ. 持戒功德本生第十。 Asadisavaggo catuttho. 无等品第四。 Tassuddānaṃ – 此品摄颂曰: Dhanuggaha kuñjara apparaso, giridattamanāvilacittavaraṃ; Dadhivāhana jambūka sīhanakho, haritayava nāgavarena dasāti. 弓手、象、无味、山施、无扰心、达提瓦哈那、豺、狮爪、青麦、胜龙,此为十篇。 5. Ruhakavaggo 5. 鲁哈迦品 191. Ruhakajātakaṃ (2-5-1) 191. 鲁哈迦本生(二·五·一) 81. 81. Api [Pg.50] ruhaka chinnāpi, jiyā sandhīyate puna; Sandhīyassu purāṇiyā, mā kodhassa vasaṃ gami. 鲁哈迦(Ruhaka)啊,弓弦虽断,尚能再续;汝当与故妻重归于好,莫为愤怒所制。 82. 82. Vijjamānesu vākesu, vijjamānesu kārisu; Aññaṃ jiyaṃ karissāmi, alaññeva purāṇiyāti. 有柔软树皮,有工匠在;我将另作新弦,旧弦已不需用。 Ruhakajātakaṃ paṭhamaṃ. 鲁哈卡本生第一。 192. Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ (2-5-2) 192. 吉祥与不祥者本生 83. 83. Itthī siyā rūpavatī, sā ca sīlavatī siyā; Puriso taṃ na iccheyya, saddahāsi mahosadha. 大药,你相信吗?若有女子貌美,且具戒德,男子却会不想要她。 84. 84. Saddahāmi mahārāja, puriso dubbhago siyā; Sirī ca kāḷakaṇṇī ca, na samenti kudācananti. 大王,我相信,男子或许福薄;吉祥与不祥者,永不相合。 Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ dutiyaṃ. 吉祥与不祥者本生第二。 193. Cūḷapadumajātakaṃ (2-5-3) 193. 小莲华本生 85. 85. Ayameva sā ahamapi so anañño, ayameva so hatthacchinno anañño; Yamāha ‘‘komārapatī mama’’nti, vajjhitthiyo natthi itthīsu saccaṃ. 此即是她,我亦是彼,别无他人;此即是彼,被斩断手足者,别无他人。她说“他是我的少年夫”。女子当杀,女子之中无真实。 86. 86. Imañca jammaṃ musalena hantvā, luddaṃ chavaṃ paradārūpaseviṃ; Imissā ca naṃ pāpapatibbatāya, jīvantiyā chindatha kaṇṇanāsanti. 用木杵杀死这残忍如尸、淫他人妻的恶人;对此女,因其忠于恶夫,趁她活着时,割掉她的耳鼻。 Cūḷapadumajātakaṃ tatiyaṃ. 小莲华本生第三。 194. Maṇicorajātakaṃ (2-5-4) 194. 宝珠盗贼本生 87. 87. Na [Pg.51] santi devā pavasanti nūna, na hi nūna santi idha lokapālā; Sahasā karontānamasaññatānaṃ, na hi nūna santī paṭisedhitāro. 想必无天神,他们定是远行了;想必此世间已无护世者。对于行事鲁莽、不自制者,想必已无制止之人。 88. 88. Akāle vassatī tassa, kāle tassa na vassati; Saggā ca cavati ṭhānā, nanu so tāvatā hatoti. 在他的国土,非时而雨,应时则无雨;他从天界之位坠落,难道不因此而毁灭了吗? Maṇicorajātakaṃ catutthaṃ. 宝珠盗贼本生第四。 195. Pabbatūpattharajātakaṃ (2-5-5) 195. 山麓平原本生 89. 89. Pabbatūpatthare ramme, jātā pokkharaṇī sivā; Taṃ siṅgālo apāpāyi, jānaṃ sīhena rakkhitaṃ. 在秀美的山麓平原上,有一宜人的莲池。野干明知其为狮子所护,岂能饮其水? 90. 90. Pivanti ce mahārāja, sāpadāni mahānadiṃ; Na tena anadī hoti, khamassu yadi te piyāti. 大王,纵有野兽饮于大河,大河不因此而非河。若您喜爱于她,便请宽恕她吧。 Pabbatūpatthara jātakaṃ pañcamaṃ. 山麓平原本生第五。 196. Valāhakassajātakaṃ (2-5-6) 196. 云马本生 91. 91. Ye na kāhanti ovādaṃ, narā buddhena desitaṃ; Byasanaṃ te gamissanti, rakkhasīhiva vāṇijā. 不遵行佛陀所说教诫的人,他们将遭遇灾祸,如同商人遭遇罗刹女一般。 92. 92. Ye ca kāhanti ovādaṃ, narā buddhena desitaṃ; Sotthiṃ pāraṃ gamissanti, valāheneva vāṇijāti. 而遵行佛陀所说教诫的人,他们将安全抵达彼岸,如同商人得到云马之助一般。 Valāhakassa jātakaṃ chaṭṭhaṃ. 云马本生第六。 197. Mittāmittajātakaṃ (2-5-7) 197. 朋友与敌人本生 93. 93. Na naṃ umhayate disvā, na ca naṃ paṭinandati; Cakkhūni cassa na dadāti, paṭilomañca vattati. 见到他时不微笑,也不欢迎他;不与他对视,行为也与他相悖。 94. 94. Ete [Pg.52] bhavanti ākārā, amittasmiṃ patiṭṭhitā; Yehi amittaṃ jāneyya, disvā sutvā ca paṇḍitoti. 此等相状,存于敌身;智者见与闻,由是识其为敌。 Mittāmittajātakaṃ sattamaṃ. 《敌友本生》第七。 198. Rādhajātakaṃ (2-5-8) 198. 罗陀本生(二之五之八) 95. 95. Pavāsā āgato tāta, idāni nacirāgato; Kaccinnu tāta te mātā, na aññamupasevati. 儿啊,我自远方归来,刚到不久。儿啊,你的母亲可有亲近别的男人? 96. 96. Na kho panetaṃ subhaṇaṃ, giraṃ saccupasaṃhitaṃ; Sayetha poṭṭhapādova, mummure upakūthitoti. 此非善说之语,纵然与事实相应;犹如鹦鹉波吒波陀,当卧于热灰烬中。 Rādhajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 《罗陀本生》第八。 199. Gahapatijātakaṃ (2-5-9) 199. 家主本生(二之五之九) 97. 97. Ubhayaṃ me na khamati, ubhayaṃ me na ruccati; Yācāyaṃ koṭṭhamotiṇṇā, nāddasaṃ iti bhāsati. 两者我皆不喜,两者我皆不悦;此人既入谷仓,却言“我未曾见”。 98. 98. Taṃ taṃ gāmapati brūmi, kadare appasmi jīvite; Dve māse saṅgaraṃ katvā, maṃsaṃ jaraggavaṃ kisaṃ; 村主,我告诉你:于此苦短生命中,你卖我们瘦弱老牛之肉,并约定两月之期; Appattakāle codesi, tampi mayhaṃ na ruccatīti. 期限未至你即催讨,此事亦令我不悦。 Gahapatijātakaṃ navamaṃ. 《家主本生》第九。 200. Sādhusīlajātakaṃ (2-5-10) 200. 善戒本生(二之五之十) 99. 99. Sarīradabyaṃ vuḍḍhabyaṃ, sojaccaṃ sādhusīliyaṃ; Brāhmaṇaṃ teva pucchāma, kannu tesaṃ vanimhase. 貌美、年长、出身好,以及具善戒;婆罗门,我等唯问于你,于彼等中当选谁? 100. 100. Attho atthi sarīrasmiṃ, vuḍḍhabyassa namo kare; Attho atthi sujātasmiṃ, sīlaṃ asmāka ruccatīti. 貌美自有其益,于年长者当致敬;出身好亦有益,然我等悦其戒行。 Sādhusīlajātakaṃ dasamaṃ. 《善戒本生》第十。 Ruhakavaggo pañcamo. 鲁哈迦品第五。 Tassuddānaṃ – 此品之摄颂: Apiruhaka [Pg.53] rūpavatī musalo, pavasanti sapañcamapokkharaṇī; Atha muttimavāṇija umhayate, ciraāgata koṭṭha sarīra dasāti. 鲁哈迦、貌美(尸利迦罗迦尼)、木杵(小莲华)、远行(摩尼珠盗)、第五莲池(山岩)、解脱商(云马)、微笑(敌友)、久归(罗陀)、谷仓(家主)、身体(善戒),共十篇。 6. Nataṃdaḷhavaggo 6. “彼非坚固”品 201. Bandhanāgārajātakaṃ (2-6-1) 201. 牢狱本生(二之六之一) 101. 101. Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, yadāyasaṃ dārujapabbajañca ; Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, puttesu dāresu ca yā apekkhā. 铁索、木枷与草绳,智者不言是坚缚;于珠宝耳环深染着,于妻与子有所盼。 102. 102. Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ; Etampi chetvāna vajanti dhīrā, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyāti. 智者说此为坚缚,能引下坠、虽松难脱;智者断此无顾恋,舍离欲乐而远行。 Bandhanāgārajātakaṃ paṭhamaṃ. 《牢狱本生》第一。 202. Keḷisīlajātakaṃ (2-6-2) 202. 嬉戏习性本生(二之六之二) 103. 103. Haṃsā koñcā mayūrā ca, hatthayo pasadā migā; Sabbe sīhassa bhāyanti, natthi kāyasmi tulyatā. 天鹅、仙鹤与孔雀,大象、斑鹿等,一切皆畏惧于狮,身力无有能及者。 104. 104. Evameva manussesu, daharo cepi paññavā; So hi tattha mahā hoti, neva bālo sarīravāti. 于众人中亦然,纵年少而有智慧,彼于彼处即为伟大,而非徒有高大身躯的愚人。 Keḷisīlajātakaṃ dutiyaṃ. 《游戏习性本生》第二则。 203. Khaṇḍajātakaṃ (2-6-3) 203. 蕴本生(二·六·三) 105. 105. Virūpakkhehi me mettaṃ, mettaṃ erāpathehi me; Chabyāputtehi me mettaṃ, mettaṃ kaṇhāgotamakehi ca. 我与毗楼博叉(Virūpakkha)为友,与伊罗钵多(Erāpatha)为友;与奢婆耶子(Chabyāputta)为友,亦与黑乔达摩咖(Kaṇhāgotamaka)为友。 Apādakehi [Pg.54] me mettaṃ, mettaṃ dvipādakehi me; Catuppadehi me mettaṃ, mettaṃ bahuppadehi me. 我与无足者为友,与二足者为友;我与四足者为友,与多足者为友。 Mā maṃ apādako hiṃsi, mā maṃ hiṃsi dvipādako; Mā maṃ catuppado hiṃsi, mā maṃ hiṃsi bahuppado. 愿无足者勿害我,愿二足者勿害我;愿四足者勿害我,愿多足者勿害我。 Sabbe sattā sabbe pāṇā, sabbe bhūtā ca kevalā; Sabbe bhadrāni passantu, mā kañci pāpamāgamā. 一切有情,一切生命,一切存在,所有一切;愿众生皆见祥善,愿无人遭遇不幸。 106. 106. Appamāṇo buddho, appamāṇo dhammo; Appamāṇo saṅgho, pamāṇavantāni sarīsapāni ; Ahivicchikasatapadī, uṇṇanābhi sarabūmūsikā. 佛无量,法无量,僧无量;爬行类则有量:蛇、蝎、蜈蚣,蜘蛛、蜥蜴与鼠。 Katā me rakkhā katā me parittā, paṭikkamantu bhūtāni; Sohaṃ namo bhagavato, namo sattannaṃ sammāsambuddhānanti. 我已作守护,我已作护卫,愿诸众生退去!我今礼敬世尊,礼敬七位正等觉者。 Khaṇḍajātakaṃ tatiyaṃ. 《蕴本生》第三则。 204. Vīrakajātakaṃ (2-6-4) 204. 勇士本生(二·六·四) 107. 107. Api vīraka passesi, sakuṇaṃ mañjubhāṇakaṃ; Mayūragīvasaṅkāsaṃ, patiṃ mayhaṃ saviṭṭhakaṃ. 毗乐迦(Vīraka),你可见那妙音之鸟,其颈项如孔雀,我夫萨毗他咖(Saviṭṭhaka)? 108. 108. Udakathalacarassa pakkhino, niccaṃ āmakamacchabhojino; Tassānukaraṃ saviṭṭhako, sevāle paliguṇṭhito matoti. 有鸟栖于水陆,恒食生鱼;萨毗他咖(Saviṭṭhaka)模仿之,为苔所缠而亡。 Vīrakajātakaṃ catutthaṃ. 《勇士本生》第四则。 205. Gaṅgeyyajātakaṃ (2-6-5) 205. 恒伽延本生(二·六·五) 109. 109. Sobhati maccho gaṅgeyyo, atho sobhati yāmuno ; Catuppadoyaṃ puriso, nigrodhaparimaṇḍalo; 恒河之鱼甚美,阎牟那(Yamunā)河之鱼亦美;此四足者,身如尼拘律树(nigrodha)般浑圆。 Īsakāyata gīvo ca, sabbeva atirocati. 其颈长如车辕,光彩远胜一切。 110. 110. Yaṃ [Pg.55] pucchito na taṃ akkhāsi, aññaṃ akkhāsi pucchito; Attappasaṃsako poso, nāyaṃ asmāka ruccatīti. 问此答彼,好自赞扬,此人非我等所喜。 Gaṅgeyyajātakaṃ pañcamaṃ. 《恒伽延本生》第五则。 206. Kuruṅgamigajātakaṃ (2-6-6) 206. 羚羊本生(二·六·六) 111. 111. Iṅgha vaddhamayaṃ pāsaṃ, chinda dantehi kacchapa; Ahaṃ tathā karissāmi, yathā nehiti luddako. 来,乌龟,请用牙齿咬断这皮制陷阱;我将设法,使猎人不得前来。 112. 112. Kacchapo pāvisī vāriṃ, kuruṅgo pāvisī vanaṃ; Satapatto dumaggamhā, dūre putte apānayīti. 乌龟潜入水中,羚羊遁入林中;啄木鸟(Satapatta)从树梢,将雏鸟带往远处。 Kuruṅgamigajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 《羚羊本生》第六则。 207. Assakajātakaṃ (2-6-7) 207. 阿萨迦本生 113. 113. Ayamassakarājena, deso vicarito mayā; Anukāmaya kāmena, piyena patinā saha. 此地我曾与我钟爱的、亲爱的丈夫阿萨迦(Assaka)王一同游历过。 114. 114. Navena sukhadukkhena, porāṇaṃ apidhīyati ; Tasmā assakaraññāva, kīṭo piyataro mamāti. 新的苦乐覆盖了旧的;因此,一只虫子比阿萨迦(Assaka)王更令我喜爱。 Assakajātakaṃ sattamaṃ. 阿萨迦本生第七。 208. Susumārajātakaṃ (2-6-8) 208. 鳄鱼本生 115. 115. Alaṃ metehi ambehi, jambūhi panasehi ca; Yāni pāraṃ samuddassa, varaṃ mayhaṃ udumbaro. 我不要那些芒果(amba)、阎浮果(jambū)和波罗蜜(panasa),它们都在海的那一边;对我而言,优昙钵罗(udumbara)树更好。 116. 116. Mahatī vata te bondi, na ca paññā tadūpikā; Susumāra vañcito mesi, gaccha dāni yathāsukhanti. 你的身体虽大,智慧却不相称;鳄鱼(Susumāra),你已被我欺骗,现在随你高兴去吧。 Susumārajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 鳄鱼本生第八。 209. Kukkuṭajātakaṃ (2-6-9) 209. 鸡本生 117. 117. Diṭṭhā [Pg.56] mayā vane rukkhā, assakaṇṇā vibhīṭakā ; Na tāni evaṃ sakkanti, yathā tvaṃ rukkha sakkasi. 我曾在林中见过阿萨迦那(assakaṇṇa)树和毗醯达迦(vibhīṭaka)树,但它们都不能像你这棵树一样摇动。 118. 118. Purāṇakukkuṭo ayaṃ, bhetvā pañjaramāgato; Kusalo vāḷapāsānaṃ, apakkamati bhāsatīti. 这只老鸡,破笼而来,精通野兽的罗网,它边说边走开了。 Kukkuṭa jātakaṃ navamaṃ. 鸡本生第九。 210. Kandagalakajātakaṃ (2-6-10) 210. 堪达伽拉迦本生 119. 119. Ambho ko nāma yaṃ rukkho, sinnapatto sakaṇṭako; Yattha ekappahārena, uttamaṅgaṃ vibhijjitaṃ. 朋友啊,这棵有小叶和尖刺的树叫什么名字?我在这里一击之下,头就被劈开了。 120. 120. Acāri vatāyaṃ vitudaṃ vanāni, kaṭṭhaṅgarukkhesu asārakesu; Athāsadā khadiraṃ jātasāraṃ, yatthabbhidā garuḷo uttamaṅganti. 它确实曾到处游荡,在无心材、仅为柴薪的树林中啄食;然后它遇到了天生坚实的佉地罗(khadira)树,金翅鸟(garuḷa)就在那里劈开了自己的头。 Kandagalaka jātakaṃ dasamaṃ. 堪达伽拉迦本生第十。 Nataṃdaḷhavaggo chaṭṭho. 坚固品第六。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Daḷhabandhana haṃsavaro ca puna, virūpakkha saviṭṭhaka macchavaro; Sakuruṅga saassaka ambavaro, puna kukkuṭako garuḷena dasāti. 坚固束缚(Daḷhabandhana)、天鹅王(Haṃsavara)、毗楼博叉(Virūpakkha)、萨毗他迦(Saviṭṭhaka)、鱼王(Macchavara)、羚羊(Kuruṅga)、阿萨迦(Assaka)、芒果(Amba)、鸡(Kukkuṭa)与金翅鸟(Garuḷa),共十篇。 7. Bīraṇathambhavaggo 7. 毗罗那草品 211. Somadattajātakaṃ (2-7-1) 211. 索玛达多本生 121. 121. Akāsi yoggaṃ dhuvamappamatto, saṃvaccharaṃ bīraṇathambhakasmiṃ; Byākāsi saññaṃ parisaṃ vigayha, na niyyamo tāyati appapaññaṃ. 他于毗罗那草冢(Bīraṇathambhaka)间,常年不放逸地精勤修习;然步入会众中,所说却不同,仅靠修行无法守护无慧之人。 122. 122. Dvayaṃ [Pg.57] yācanako tāta, somadatta nigacchati; Alābhaṃ dhanalābhaṃ vā, evaṃ dhammā hi yācanāti. 我儿索玛达多(Somadatta),乞求者会遇到两种结果:或无所得,或得财富,乞求之事本性如此。 Somadattajātakaṃ paṭhamaṃ. 索玛达多本生第一。 212. Ucchiṭṭhabhattajātakaṃ (2-7-2) 212. 残食本生 123. 123. Añño uparimo vaṇṇo, añño vaṇṇo ca heṭṭhimo; Brāhmaṇī tveva pucchāmi, kiṃ heṭṭhā kiñca uppari. 上层的样子不同,下层的样子也不同;婆罗门女(brāhmaṇī),我问你,下面是什么,上面又是什么? 124. 124. Ahaṃ naṭosmi bhaddante, bhikkhakosmi idhāgato; Ayañhi koṭṭhamotiṇṇo, ayaṃ so yaṃ gavesasīti. 尊者,我乃伶人,为乞食而来;此人已入谷仓中,正是君所寻觅者。 Ucchiṭṭhabhattajātakaṃ dutiyaṃ. 残食本生第二。 213. Bharujātakaṃ (2-7-3) 213. 跋如本生(二·七·三) 125. 125. Isīnamantaraṃ katvā, bharurājāti me sutaṃ; Ucchinno saha raṭṭhehi, sarājā vibhavaṅgato. 我闻跋如王,因挑拨仙人,彼王与国土,一同遭毁灭。 126. 126. Tasmā hi chandāgamanaṃ, nappasaṃsanti paṇḍitā; Aduṭṭhacitto bhāseyya, giraṃ saccupasaṃhitanti. 是故智者不赞随欲行,应以无染之心,说真实相应之语。 Bharujātakaṃ tatiyaṃ. 跋如本生第三。 214. Puṇṇanadījātakaṃ (2-7-4) 214. 满河本生(二·七·四) 127. 127. Puṇṇaṃ nadiṃ yena ca peyyamāhu, jātaṃ yavaṃ yena ca guyhamāhu; Dūraṃ gataṃ yena ca avhayanti, so tyāgato handa ca bhuñja brāhmaṇa. 婆罗门,因它,人称满河为可饮;因它,人称长麦为可藏;因它,人呼唤远行者。它已为你而来,来,请享用吧。 128. 128. Yato maṃ saratī rājā, vāyasampi pahetave; Haṃsā koñcā mayūrā ca, asatīyeva pāpiyāti. 国王尚且忆念我,遣送此鸦肉;若得天鹅、苍鹭与孔雀,岂不更忆念我?不忆念实为恶。 Puṇṇanadījātakaṃ catutthaṃ. 满河本生第四。 215. Kacchapajātakaṃ (2-7-5) 215. 龟本生(二·七·五) 129. 129. Avadhī [Pg.58] vata attānaṃ, kacchapo byāharaṃ giraṃ ; Suggahītasmiṃ kaṭṭhasmiṃ, vācāya sakiyāvadhi. 乌龟开口说话,呜呼竟自取灭亡;虽善衔木棍,终因己言丧命。 130. 130. Etampi disvā naravīriyaseṭṭha, vācaṃ pamuñce kusalaṃ nātivelaṃ; Passasi bahubhāṇena, kacchapaṃ byasanaṃ gatanti. 人中勇健最胜者,见此事已,当说善语,勿言过量;君不见多言之龟,已遭祸害。 Kacchapajātakaṃ pañcamaṃ. 龟本生第五。 216. Macchajātakaṃ (2-7-6) 216. 鱼本生(二·七·六) 131. 131. Na māyamaggi tapati, na sūlo sādhutacchito; Yañca maṃ maññate macchī, aññaṃ so ratiyā gato. 此火不能灼我身,善削尖桩亦不伤;唯我妻鱼心所念:“彼为欢愉逐他方”,此念方使我灼痛。 132. 132. So maṃ dahati rāgaggi, cittaṃ cūpatapeti maṃ; Jālino muñcathāyirā maṃ, na kāme haññate kvacīti. 是贪欲之火燃烧我,亦烧灼我心。尊贵的渔夫,请放了我!欲求爱者不应被杀害。 Macchajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 鱼本生第六。 217. Seggujātakaṃ (2-7-7) 217. 塞古本生(二·七·七) 133. 133. Sabbo loko attamano ahosi, akovidā gāmadhammassa seggu; Komāri ko nāma tavajja dhammo, yaṃ tvaṃ gahitā pavane parodasi. 世间众生皆乐于此,塞古,你却不通晓男女之事。少女,你今天这是何道理?先前在林中被我抓住时,你为何哭泣? 134. 134. Yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇaṃ, so me pitā dubbhi vane karoti; Sā kassa kandāmi vanassa majjhe, yo tāyitā so sahasaṃ karotīti. 他本应是受苦者之庇护,然我父却在林中作恶;我于林中为谁泣?护佑者竟施暴行。 Seggujātakaṃ sattamaṃ. 塞古本生第七。 218. Kūṭavāṇijajātakaṃ (2-7-8) 218. 奸商本生(二·七·八) 135. 135. Saṭhassa [Pg.59] sāṭheyyamidaṃ sucintitaṃ, paccoḍḍitaṃ paṭikūṭassa kūṭaṃ; Phālañce khādeyyuṃ mūsikā, kasmā kumāraṃ kulalā na hareyyuṃ. 于狡者行狡诈,此乃深思;于欺瞒者施欺瞒,此乃回敬。鼠若能食犁铧,鸢何不攫走孩童? 136. 136. Kūṭassa hi santi kūṭakūṭā, bhavati cāpi nikatino nikatyā; Dehi puttanaṭṭha phālanaṭṭhassa phālaṃ, mā te puttamahāsi phālanaṭṭhoti. 欺诈者自有更甚之欺诈者,行骗者亦有回骗之人。失子者啊,将犁铧还给失犁者,莫让失犁者带走你的儿子。 Kūṭavāṇijajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 奸商本生第八。 219. Garahitajātakaṃ (2-7-9) 219. 毁訾本生(二·七·九) 137. 137. Hiraññaṃ me suvaṇṇaṃ me, esā rattiṃ divā kathā; Dummedhānaṃ manussānaṃ, ariyadhammaṃ apassataṃ. “白银是我的,黄金是我的”,此乃愚昧之人昼夜之言,彼等不见圣法。 138. 138. Dve dve gahapatayo gehe, eko tattha amassuko; Lambatthano veṇikato, atho aṅkitakaṇṇako; 家有两位家主,其中一位无须;垂乳、编发,且有穿耳。 Kīto dhanena bahunā, so taṃ vitudate jananti. 她以巨财被购得,却折磨此人。 Garahitajātakaṃ navamaṃ. 毁訾本生第九。 220. Dhammadhajajātakaṃ (2-7-10) 220. 法幢本生(二·七·一〇) 139. 139. Sukhaṃ jīvitarūposi, raṭṭhā vivanamāgato; So ekako rukkhamūle, kapaṇo viya jhāyasi. 汝看似生活安乐,却离国土入林间;独自一人坐树下,如贫困者般沉思。 140. 140. Sukhaṃ jīvitarūposmi, raṭṭhā vivanamāgato; So ekako rukkhamūle, kapaṇo viya jhāyāmi; 我看似生活安乐,却离国土入林间;独自一人坐树下,如贫困者般沉思。 Sataṃ dhammaṃ anussaraṃti. 我因忆念圣者之法而沉思。 Dhammadhajajātakaṃ dasamaṃ. 法幢本生第十。 Bīraṇathambhavaggo sattamo. 第七,毗兰那草品 Tassuddānaṃ – 此品之摄颂: Atha [Pg.60] bīraṇathambhavaro ca naṭo, bharurājavaruttamapuṇṇanadī; Bahubhāṇi aggipavane mūsikā, sahalambatthano kapaṇena dasāti. 毗兰那草、舞者、跋如王、最上、满河、多言者、火风、鼠、垂乳者、贫困者,共十篇。 8. Kāsāvavaggo 8. 袈裟品 221. Kāsāvajātakaṃ (2-8-1) 221. 袈裟本生(二·八·一) 141. 141. Anikkasāvo kāsāvaṃ, yo vatthaṃ paridahissati ; Apeto damasaccena, na so kāsāvamarahati. 若人未离垢,身披袈裟衣,远离调御与真实,实不配此袈裟。 142. 142. Yo ca vantakasāvassa, sīlesu susamāhito; Upeto damasaccena, sa ve kāsāvamarahatīti. 已吐尽垢秽,善住于戒律,具足调御与真实者,彼实配此袈裟。 Kāsāvajātakaṃ paṭhamaṃ. 袈裟本生第一。 222. Cūḷanandiyajātakaṃ (2-8-2) 222. 小南迪亚本生(二·八·二) 143. 143. Idaṃ tadācariyavaco, pārāsariyo yadabravi ; Māsu tvaṃ akari pāpaṃ, yaṃ tvaṃ pacchā kataṃ tape. 此乃古时导师之言,婆罗门波罗萨利(Pārāsariya)曾如是说:“莫作恶业,所作之恶,日后必将灼烧于汝。” 144. 144. Yāni karoti puriso, tāni attani passati; Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ; 人所作之业,于自身见果;行善者得善,作恶者得恶。 Yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phalanti. 播下何种之籽,便收何种之果。 Cūḷanandiyajātakaṃ dutiyaṃ. 小南迪亚本生第二。 223. Puṭabhattajātakaṃ (2-8-3) 223. 食囊本生(二·八·三) 145. 145. Name namantassa bhaje bhajantaṃ, kiccānukubbassa kareyya kiccaṃ; Nānatthakāmassa kareyya atthaṃ, asambhajantampi na sambhajeyya. 应向致敬者致敬,应与亲近者亲近,应为助己者办事;不为不欲己利者谋事,不与不相交者交往。 146. 146. Caje [Pg.61] cajantaṃ vanathaṃ na kayirā, apetacittena na sambhajeyya; Dijo dumaṃ khīṇaphalanti ñatvā, aññaṃ samekkheyya mahā hi lokoti. 应舍弃舍弃者,不应生起贪恋;不应亲近心已离去者。鸟知树果已尽,便另寻他树,世界实乃广大。 Puṭabhattajātakaṃ tatiyaṃ. 食包本生第三。 224. Kumbhilajātakaṃ (2-8-4) 224. 鳄鱼本生(二‧八‧四) 147. 147. Yassete caturo dhammā, vānarinda yathā tava; Saccaṃ dhammo dhiti cāgo, diṭṭhaṃ so ativattati. 猴王啊,若人如你一般,具足此四法:真实、智慧、坚毅、布施,他便能战胜敌人。 148. 148. Yassa cete na vijjanti, guṇā paramabhaddakā; Saccaṃ dhammo dhiti cāgo, diṭṭhaṃ so nātivattatīti. 然而,若人无此等最胜之德:真实、智慧、坚毅、布施,他便无法战胜敌人。 Kumbhilajātakaṃ catutthaṃ. 鳄鱼本生第四。 225. Khantivaṇṇajātakaṃ (2-8-5) 225. 忍辱赞本生(二‧八‧五) 149. 149. Atthi me puriso deva, sabbakiccesu byāvaṭo ; Tassa cekoparādhatthi, tattha tvaṃ kinti maññasi. 大王,我有一人,于一切事务皆勤勉能干;但他有一过失,对此您怎么看? 150. 150. Amhākampatthi puriso, ediso idha vijjati; Dullabho aṅgasampanno, khantirasmāka ruccatīti. 我们也有这样的人,此地便有。具足诸德者实属难得,是故我们乐于忍耐。 Khantivaṇṇajātakaṃ pañcamaṃ. 忍辱赞本生第五。 226. Kosiyajātakaṃ (2-8-6) 226. 猫头鹰本生(二‧八‧六) 151. 151. Kāle nikkhamanā sādhu, nākāle sādhu nikkhamo; Akālena hi nikkhamma, ekakampi bahujjano; 适时出行为善,非时则不善;若非时出行,纵使单人匹马, Na kiñci atthaṃ joteti, dhaṅkasenāva kosiyaṃ. 亦为众人所困,一无所成,犹如鸦群之于猫头鹰。 152. 152. Dhīro ca vidhividhānaññū, paresaṃ vivarānugū; Sabbāmitte vasīkatvā, kosiyova sukhī siyāti. 智者知晓方法与谋划,洞悉他人之弱点,调伏一切怨敌后,便能如那猫头鹰般安乐。 Kosiyajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 猫头鹰本生第六。 227. Gūthapāṇajātakaṃ (2-8-7) 227. 粪虫本生(二‧八‧七) 153. 153. Sūro [Pg.62] sūrena saṅgamma, vikkantena pahārinā; Ehi nāga nivattassu, kiṃ nu bhīto palāyasi; 勇者与勇者相遇,与勇猛善战者相遇;来吧,巨象,转回身来!你为何恐惧而逃? Passantu aṅgamagadhā, mama tuyhañca vikkamaṃ. 让鸯伽(Aṅga)与摩揭陀(Magadha)人,见我与你的勇猛。 154. 154. Na taṃ pādā vadhissāmi, na dantehi na soṇḍiyā; Mīḷhena taṃ vadhissāmi, pūti haññatu pūtināti. 我不以足杀你,不以牙,不以长鼻;我将以粪杀你,让臭者为臭物所杀! Gūthapāṇajātakaṃ sattamaṃ. 粪虫本生第七。 228. Kāmanītajātakaṃ (2-8-8) 228. 为欲所引本生(二‧八‧八) 155. 155. Tayo giriṃ antaraṃ kāmayāmi, pañcālā kuruyo kekake ca ; Tatuttariṃ brāhmaṇa kāmayāmi, tikiccha maṃ brāhmaṇa kāmanītaṃ. 婆罗门,我欲求三山之地,以及般遮罗(Pañcāla)、俱卢(Kuru)、鸡迦(Kekaka)诸国;婆罗门,我更欲求其上者,请为我治疗这欲望之疾。 156. 156. Kaṇhāhidaṭṭhassa karonti heke, amanussapaviṭṭhassa karonti paṇḍitā; Na kāmanītassa karoti koci, okkantasukkassa hi kā tikicchāti. 有些人疗治为黑蛇所咬者,智者疗治为非人所附者;无人能疗治为爱欲所驱者,因对舍弃善法者,有何疗法? Kāmanītajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 爱欲所驱本生第八。 229. Palāyitajātakaṃ (2-8-9) 229. 逃遁本生(二、八、九) 157. 157. Gajaggameghehi hayaggamālibhi, rathūmijātehi sarābhivassebhi ; Tharuggahāvaṭṭa daḷhappahāribhi, parivāritā takkasilā samantato. 塔克西拉(Takkasilā)被四面围绕:由如云之象群,由骑乘骏马之勇士,由如浪之战车,由降下箭雨者,由持剑回旋之强击者。 158. 158. Abhidhāvatha [Pg.63] cūpadhāvatha ca, vividhā vināditā vadantibhi; Vattatajja tumulo ghoso yathā, vijjulatā jaladharassa gajjatoti. 汝等向前冲,汝等速靠近!与象群一同发出种种吼声!今日当喧腾,如雷鸣之响!如闪电出自咆哮之云口,汝等如此行动,包围此城,擒拿国王! Palāyitajātakaṃ navamaṃ. 逃遁本生第九。 230. Dutiyapalāyitajātakaṃ (2-8-10) 230. 第二逃遁本生(二、八、十) 159. 159. Dhajamaparimitaṃ anantapāraṃ, duppasahaṃdhaṅkehi sāgaraṃva ; Girimivaanilena duppasayho, duppasaho ahamajjatādisena. 旌旗无量,其边无际。(我军)难克,如乌鸦之于大海;又如山岳,难为风动。今日我于尔等,无人能敌。 160. 160. Mā bāliyaṃ vilapi na hissa tādisaṃ, viḍayhase na hi labhase nisedhakaṃ; Āsajjasi gajamiva ekacārinaṃ, yo taṃ padā naḷamiva pothayissatīti. 莫作愚痴之言!事情并非如汝所想。汝正被(贪嗔)之火灼烧,且找不到制止者。汝将遭遇一人,彼如独行之象,将以足踏碎汝,犹如践踏芦苇。 Dutiyapalāyitajātakaṃ dasamaṃ. 第二逃遁本生第十。 Kāsāvavaggo aṭṭhamo. 袈裟品第八。 Tassuddānaṃ – 此品之摄颂曰: Varavatthavaco dumakhīṇaphalaṃ, caturodhammavaraṃ purisuttama; Dhaṅkamagadhā ca tayogirināma, gajaggavaro dhajavarena dasāti. (此品有)《袈裟本生》、《小欢喜本生》、《叶包食本生》、《鳄鱼本生》、《忍容本生》、《猫头鹰本生》、《食粪虫本生》、《爱欲所驱本生》、《逃遁本生》,以及《第二逃遁本生》,共计十篇。 9. Upāhanavaggo 9. 鞋品 231. Upāhanajātakaṃ (2-9-1) 231. 鞋本生(二、九、一) 161. 161. Yathāpi [Pg.64] kītā purisassupāhanā, sukhassa atthāya dukhaṃ udabbahe; Ghammābhitattā thalasā papīḷitā, tasseva pāde purisassa khādare. 犹如为求安乐而买的鞋,反倒带来痛苦;因受热地所迫,它们反倒啃噬那人的双脚。 162. 162. Evameva yo dukkulīno anariyo, tammāka vijjañca sutañca ādiya; Tameva so tattha sutena khādati, anariyo vuccati dupāhanūpamoti. 同样地,出身低贱之非圣者,若习得知识与学问,他反以所学伤害自己。此非圣者,被喻为劣鞋。 Upāhanajātakaṃ paṭhamaṃ. 鞋本生第一。 232. Vīṇāguṇajātakaṃ (2-9-2) 232. 琴弦本生(二、九、二) 163. 163. Ekacintito yamattho, bālo apariṇāyako; Na hi khujjena vāmena, bhoti saṅgantumarahasi. 此事乃汝一人所思,那愚人并非领袖。夫人,汝实不应与驼背畸形者为伍。 164. 164. Purisūsabhaṃ maññamānā, ahaṃ khujjamakāmayiṃ; Soyaṃ saṃkuṭito seti, chinnatanti yathā viṇāti. 我误认其为人中之牛王,因而爱慕此驼背者;他今蜷曲而卧,犹如断弦之琴。 Vīṇāguṇajātakaṃ dutiyaṃ. 琴弦本生第二。 233. Vikaṇṇajātakaṃ (2-9-3) 233. 无耳本生(二、九、三) 165. 165. Kāmaṃ yahiṃ icchasi tena gaccha, viddhosi mammamhi vikaṇṇakena; Hatosi bhattena suvāditena, lolo ca macche anubandhamāno. 随汝意欲,往彼处去,汝已为我无羽箭所中;汝因贪婪追逐鱼群,亦为美味饵食所杀。 166. 166. Evampi [Pg.65] lokāmisaṃ opatanto, vihaññatī cittavasānuvattī; So haññati ñātisakhāna majjhe, macchānugo soriva suṃsumāroti. 犹如追鱼之鳄鱼趋于毁灭,如是堕于世间诱饵、随心而行者,亦于亲族中受苦恼。 Vikaṇṇajātakaṃ tatiyaṃ. 无羽箭本生,第三。 234. Asitābhūjātakaṃ (2-9-4) 234. 阿私陀布本生(二之九之四) 167. 167. Tvameva dānimakara, yaṃ kāmo byagamā tayi; Soyaṃ appaṭisandhiko, kharachinnaṃva renukaṃ. 如今此事汝已成,我对汝欲已远离;彼不再相续,犹如锯断之象牙。 168. 168. Atricchaṃ atilobhena, atilobhamadena ca; Evaṃ hāyati atthamhā, ahaṃva asitābhuyāti. 极度贪婪之人,因过度贪婪与贪婪所生之骄慢,而从利益中衰退,犹如我失于阿私陀布。 Asitābhūjātakaṃ catutthaṃ. 阿私陀布本生,第四。 235. Vacchanakhajātakaṃ (2-9-5) 235. 伐蹉那伽本生(二之九之五) 169. 169. Sukhā gharā vacchanakha, sahiraññā sabhojanā; Yattha bhutvā pivitvā ca, sayeyyātha anussuko. 伐蹉那伽,家是安乐,有金银与食物;于彼处吃喝之后,便可无忧而眠。 170. 170. Gharā nānīhamānassa, gharā nābhaṇato musā; Gharā nādinnadaṇḍassa, paresaṃ anikubbato ; 不勤奋者,其家不立;不言妄语者,其家不立;不施惩罚、不欺压他人者,其家亦不立。 Evaṃ chiddaṃ durabhisambhavaṃ, ko gharaṃ paṭipajjatīti. 如此有缺陷、难以维系之家,谁愿去经营呢? Vacchanakhajātakaṃ pañcamaṃ. 伐蹉那伽本生,第五。 236. Bakajātakaṃ (2-9-6) 236. 鹤本生(二之九之六) 171. 171. Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo kumudasannibho; Vūpasantehi pakkhehi, mandamandova jhāyati. 此鸟实贤善,其色如白莲;双翼甚寂静,仿佛从容入禅思。 172. 172. Nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha; Amhe dijo na pāleti, tena pakkhī na phandatīti. 汝等不知其戒行,未知晓便赞叹;此鸟非为守护我,是故敛翼不动摇。 Bakajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 鹤本生,第六。 237. Sāketajātakaṃ (2-9-7) 237. 娑枳多本生(二之九之七) 173. 173. Ko [Pg.66] nu kho bhagavā hetu, ekacce idha puggale; Atīva hadayaṃ nibbāti, cittañcāpi pasīdati. 世尊,是何因缘故?于此世间,对某些人,心即极其安稳,意亦随之清净。 174. 174. Pubbeva sannivāsena, paccuppannahitena vā; Evaṃ taṃ jāyate pemaṃ, uppalaṃva yathodaketi. 或因前世曾共住,或因现世有所益;如是情爱得生起,犹如莲花依水生。 Sāketajātakaṃ sattamaṃ. 娑枳多本生,第七。 238. Ekapadajātakaṃ (2-9-8) 238. 一句本生(二之九之八) 175. 175. Iṅgha ekapadaṃ tāta, anekatthapadassitaṃ ; Kiñci saṅgāhikaṃ brūsi, yenatthe sādhayemase. 尊父,请说一句能开示诸多义理之言;请说总摄之语,我等可依此成就诸义。 176. 176. Dakkheyyekapadaṃ tāta, anekatthapadassitaṃ; Tañca sīlena saññuttaṃ, khantiyā upapāditaṃ; 吾儿,当知此一句,能开示诸多义理;此句与戒相应,亦具足忍辱; Alaṃ mitte sukhāpetuṃ, amittānaṃ dukhāya cāti. 足以令友安乐,亦令敌受苦。 Ekapadajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 一句本生,第八。 239. Haritamaṇḍūkajātakaṃ (2-9-9) 239. 绿蛙本生(二之九之九) 177. 177. Āsīvisampi maṃ santaṃ, paviṭṭhaṃ kumināmukhaṃ; Ruccate haritāmātā, yaṃ maṃ khādanti macchakā. 绿蛙朋友,我乃水蛇,已入鱼篓口;众鱼食我,此事汝悦乎? 178. 178. Vilumpateva puriso, yāvassa upakappati; Yadā caññe vilumpanti, so vilutto vilumpatīti. 人常行劫掠,只要有利可图;当他人来劫掠时,这被劫者便遭劫掠。 Haritamaṇḍūkajātakaṃ navamaṃ. 绿蛙本生第九则。 240. Mahāpiṅgalajātakaṃ (2-9-10) 240. 大宾伽罗本生(2-9-10) 179. 179. Sabbo jano hiṃsito piṅgalena, tasmiṃ mate paccayā vedayanti; Piyo nu te āsi akaṇhanetto, kasmā nu tvaṃ rodasi dvārapāla. 众人都曾被宾伽罗(Piṅgala)所害,他死之时,人人皆感欣喜;守门人啊,那褐眼者是汝所爱吗?你究竟为何而哭泣? 180. 180. Na [Pg.67] me piyo āsi akaṇhanetto, bhāyāmi paccāgamanāya tassa; Ito gato hiṃseyya maccurājaṃ, so hiṃsito āneyya puna idha. 那褐眼者非我所爱,我只畏惧他会回来;他从此处去,或会伤害死王,死王若被其所害,或将他送回此地。 181. 181. Daḍḍho vāhasahassehi, sitto ghaṭasatehi so; Parikkhatā ca sā bhūmi, mā bhāyi nāgamissatīti. 他已被千车薪柴所焚,被百罐之水浇灌;那片土地也已挖掘,莫要害怕,他不会回来了。 Mahāpiṅgalajātakaṃ dasamaṃ. 大宾伽罗本生第十则。 Upāhanavaggo navamo. 鞋品第九。 Tassuddānaṃ – 此品之摄颂: Varupāhana khujja vikaṇṇakako, asitābhuya pañcamavacchanakho; Dija pemavaruttamaekapadaṃ, kumināmukha piṅgalakena dasāti. 鞋、驼背、歪耳、白眉、小牛蹄;鸟、最胜爱、独足、鱼篓口、宾伽罗,共十则。 10. Siṅgālavaggo 10. 豺品 241. Sabbadāṭhijātakaṃ (2-10-1) 241. 一切牙本生(2-10-1) 182. 182. Siṅgālo mānathaddho ca, parivārena atthiko; Pāpuṇi mahatiṃ bhūmiṃ, rājāsi sabbadāṭhinaṃ. 有豺傲慢而顽固,且渴求更多眷属;他曾获得崇高地位,成为一切牙兽之王。 183. 183. Evameva manussesu, yo hoti parivāravā; So hi tattha mahā hoti, siṅgālo viya dāṭhinanti. 人类之中也是如此,拥有众多眷属的人,他在其众中便为尊大,犹如豺在牙兽之中。 Sabbadāṭhijātakaṃ paṭhamaṃ. 一切牙本生第一则。 242. Sunakhajātakaṃ (2-10-2) 242. 犬本生(2-10-2) 184. 184. Bālo vatāyaṃ sunakho, yo varattaṃ na khādati; Bandhanā ca pamuñceyya, asito ca gharaṃ vaje. 这只狗真是愚蠢,它竟不咬断皮带;它本可以从束缚中解脱,饱餐之后回归家园。 185. 185. Aṭṭhitaṃ [Pg.68] me manasmiṃ me, atho me hadaye kataṃ; Kālañca paṭikaṅkhāmi, yāva passupatū jano. 此事我已下定决心,亦铭记于我心中;我正等待着时机,直到人们都睡去。 Sunakhajātakaṃ dutiyaṃ. 犬本生第二则。 243. Guttilajātakaṃ (2-10-3) 243. 古提拉本生(2-10-3) 186. 186. Sattatantiṃ sumadhuraṃ, rāmaṇeyyaṃ avācayiṃ; So maṃ raṅgamhi avheti, saraṇaṃ me hohi kosiya. 我曾教授七弦琴,其音甜美且悦人;他今于场中挑战我,憍尸迦(Kosiya),请做我的归依处! 187. 187. Ahaṃ taṃ saraṇaṃ samma, ahamācariyapūjako; Na taṃ jayissati sisso, sissamācariya jessasīti. 贤友,我做你的归依处,我亦是敬师之人;弟子绝不会胜过你,老师啊,你必将胜过弟子。 Guttilajātakaṃ tatiyaṃ. 古提拉本生第三则。 244. Vigaticchajātakaṃ (2-10-4) 244. 离贪本生(2-10-4) 188. 188. Yaṃ passati na taṃ icchati, yañca na passati taṃ kiricchati; Maññāmi ciraṃ carissati, na hi taṃ lacchati yaṃ sa icchati. 他所见的,他不欲求;他所未见的,他却欲求。我想他将长久漂泊,终究得不到他所欲求的。 189. 189. Yaṃ labhati na tena tussati, yañca pattheti laddhaṃ hīḷeti; Icchā hi anantagocarā, vigaticchāna namo karomaseti. 他所得的,他不满足;他所希求的,得到后却轻蔑。欲望实是无有边际,我等礼敬离欲者。 Vigaticcha jātakaṃ catutthaṃ. 离欲本生第四。 245. Mūlapariyāyajātakaṃ (2-10-5) 245. 根本法门本生第五 190. 190. Kālo ghasati bhūtāni, sabbāneva sahattanā; Yo ca kālaghaso bhūto, sa bhūtapacaniṃ paci. 时间吞噬一切有情,连同其自身;而那吞噬时间者,他烹煮了烹煮有情者。 191. 191. Bahūni narasīsāni, lomasāni brahāni ca; Gīvāsu paṭimukkāni, kocidevettha kaṇṇavāti. 许多人头,毛肉丰满且巨大,穿戴于颈上;此中仅有一头有耳。 Mūlapariyāyajātakaṃ pañcamaṃ. 根本法门本生第五。 246. Bālovādajātakaṃ (2-10-6) 246. 愚人教诫本生第六 192. 192. Hantvā chetvā vadhitvā ca, deti dānaṃ asaññato; Edisaṃ bhattaṃ bhuñjamāno, sa pāpamupalimpati. 无戒者打、砍、杀后而行布施;食用如此之食,彼为恶所染。 193. 193. Puttadārampi [Pg.69] ce hantvā, deti dānaṃ asaññato; Bhuñjamānopi sappañño, na pāpamupalimpatīti. 无戒者纵然杀害妻儿而行布施,有智慧者虽食用,亦不为恶所染。 Bālovādajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 愚人教诫本生第六。 247. Pādañjalījātakaṃ (2-10-7) 247. 波陀阇利本生第七 194. 194. Addhā pādañjalī sabbe, paññāya atirocati; Tathā hi oṭṭhaṃ bhañjati, uttariṃ nūna passati. 诚然,波陀阇利以智慧超越众人;他如此咬唇,想必是看到了更深远之事。 195. 195. Nāyaṃ dhammaṃ adhammaṃ vā, atthānatthañca bujjhati; Aññatra oṭṭhanibbhogā, nāyaṃ jānāti kiñcananti. 此人不了知法与非法,亦不了知义利与非义利;除了咬嘴唇外,他一无所知。 Pādañjalījātakaṃ sattamaṃ. 波陀阇利本生第七。 248. Kiṃsukopamajātakaṃ (2-10-8) 248. 甄叔迦树譬喻本生第八 196. 196. Sabbehi kiṃsuko diṭṭho, kiṃnvettha vicikicchatha; Na hi sabbesu ṭhānesu, sārathī paripucchito. 你们所有人都已见过甄叔迦树,为何于此还怀疑?(因为)你们未曾就所有状况询问车夫。 197. 197. Evaṃ sabbehi ñāṇehi, yesaṃ dhammā ajānitā; Te ve dhammesu kaṅkhanti, kiṃsukasmiṃva bhātaroti. 如是,凡未以一切智了知诸法者,彼等实于诸法有疑,犹如兄弟们于甄叔迦树。 Kiṃsukopamajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 甄叔迦树譬喻本生第八。 249. Sālakajātakaṃ (2-10-9) 249. 萨拉迦本生第九 198. 198. Ekaputtako bhavissasi, tvañca no hessasi issaro kule; Oroha dumasmā sālaka, ehi dāni gharakaṃ vajemase. 萨拉迦,你将成为我唯一的儿子,你将成为我们家的主人。从树上下来吧,来,我们现在回家去。 199. 199. Nanu maṃ suhadayoti maññasi, yañca maṃ hanasi veḷuyaṭṭhiyā; Pakkambavane ramāmase, gaccha tvaṃ gharakaṃ yathāsukhanti. 你用竹杖打我,难道还以为我心善吗?我乐于在这成熟的芒果林中,你自便回家去吧。 Sālakajātakaṃ navamaṃ. 萨拉迦本生第九。 250. Kapijātakaṃ (2-10-10) 250. 猕猴本生第十 200. 200. Ayaṃ [Pg.70] isī upasamasaṃyame rato, sa tiṭṭhati sisirabhayena aṭṭito; Handa ayaṃ pavisatumaṃ agārakaṃ, vinetu sītaṃ darathañca kevalaṃ. 此仙人乐于寂静与自制,因寒冷之怖所苦而站立。来,让他进入此屋舍,以尽除寒冷与苦恼。 201. 201. Nāyaṃ isī upasamasaṃyame rato, kapī ayaṃ dumavarasākhagocaro; So dūsako rosako cāpi jammo, sacevajemampi dūseyyagāranti. 此非乐于寂静与自制的仙人,此乃于妙树枝上觅食的猴子。他具破坏性,亦暴躁易怒,若其进入,则会毁坏此屋舍。 Kapijātakaṃ dasamaṃ. 猴本生第十。 Siṅgālavaggo dasamo. 豺狼品第十。 Tassuddānaṃ – 其总摄颂如下: Atha rājā siṅgālavaro sunakho, tathā kosiya icchati kālaghaso; Atha dānavaroṭṭhapi sārathinā, punambavanañca sisirakapi dasāti. 其后,王、豺狼、犬,又,拘尸、欲、时食;复次,施、骆驼、御者,再者,芒果林、寒猴,此为十。 Atha vagguddānaṃ – 其次为品之总摄颂: Daḷhañca vaggaṃ aparena santhavaṃ, kalyāṇavaggāsadiso ca rūhakaṃ; Nataṃdaḷha bīraṇathambhakaṃ puna, kāsāvupāhana siṅgālakena dasāti. 坚固品、情谊品、善法品、无双品、鲁哈迦品、柔弱品、毗罗那草品、袈裟品、鞋履品与豺狼品,共十品。 Dukanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 二集终。 3. Tikanipāto 3. 三集 1. Saṅkappavaggo 1. 意欲品 251. Saṅkapparāgajātakaṃ (3-1-1) 251. 一、意欲贪本生 1. 1. Saṅkapparāgadhotena[Pg.71], vitakkanisitena ca; Nālaṅkatena bhadrena, usukārākatena ca. (此箭)以意欲贪为洗涤,以寻思为磨砺,无精美之饰,亦非箭师所造。 2. 2. Na kaṇṇāyatamuttena, nāpi morūpasevinā; Tenamhi hadaye viddho, sabbaṅgaparidāhinā. 非引弓至耳而射,亦无孔雀之羽;我心为彼所中,其能遍烧诸根。 3. 3. Āvedhañca na passāmi, yato ruhiramassave; Yāva ayoniso cittaṃ, sayaṃ me dukkhamābhatanti. 我不见其伤口,亦无血液流出;然因心行不如理,我为自己招来痛苦。 Saṅkapparāgajātakaṃ paṭhamaṃ. 意欲贪本生第一。 252. Tilamuṭṭhijātakaṃ (3-1-2) 252. 二、一把芝麻本生 4. 4. Ajjāpi me taṃ manasi, yaṃ maṃ tvaṃ tilamuṭṭhiyā; Bāhāya maṃ gahetvāna, laṭṭhiyā anutāḷayi. 我至今仍记于心:你因一把芝麻,捉我手臂,以杖击我。 5. 5. Nanu jīvite na ramasi, yenāsi brāhmaṇāgato; Yaṃ maṃ bāhā gahetvāna, tikkhattuṃ anutāḷayi. 婆罗门,汝岂不乐于生命,竟至于此?汝曾捉我手臂,三度击我。 6. 6. Ariyo anariyaṃ kubbantaṃ, yo daṇḍena nisedhati; Sāsanaṃ taṃ na taṃ veraṃ, iti naṃ paṇḍitā vidūti. 圣者以惩罚制止行非圣行者,此为教诫而非仇怨,智者如是知。 Tilamuṭṭhijātakaṃ dutiyaṃ. 一把芝麻本生第二。 253. Maṇikaṇṭhajātakaṃ (3-1-3) 253. 三、宝颈龙本生 7. 7. Mamannapānaṃ vipulaṃ uḷāraṃ, uppajjatīmassa maṇissa hetu; Taṃ te na dassaṃ atiyācakosi, na cāpi te assamamāgamissaṃ. 我丰盛精妙的饮食,皆因此宝珠而生。我不会将它给你,你实是过度索求者,我亦不会再来你的净修处。 8. 8. Susū [Pg.72] yathā sakkharadhotapāṇī, tāsesi maṃ selaṃ yācamāno; Taṃ te na dassaṃ atiyācakosi, na cāpi te assamamāgamissaṃ. 犹如手持利剑之青年,汝乞宝石而威胁我。汝乃强求之人,我必不予,亦不再赴汝净修处。 9. 9. Na taṃ yāce yassa piyaṃ jigīse, desso hoti atiyācanāya; Nāgo maṇiṃ yācito brāhmaṇena, adassanaṃyeva tadajjhagamāti. 不应乞求他人珍爱之物,过度乞求会招致怨恨。婆罗门乞求宝珠,龙王自此便隐遁不见。 Maṇikaṇṭhajātakaṃ tatiyaṃ. 《摩尼颈本生》第三。 254. Kuṇḍakakucchisindhavajātakaṃ (3-1-4) 254. 糠腹信度马本生 10. 10. Bhutvā tiṇaparighāsaṃ, bhutvā ācāmakuṇḍakaṃ; Etaṃ te bhojanaṃ āsi, kasmā dāni na bhuñjasi. 汝曾食残草,亦曾食米汤与糠。此曾为汝食,何故今不食? 11. 11. Yattha posaṃ na jānanti, jātiyā vinayena vā; Bahuṃ tattha mahābramhe, api ācāmakuṇḍakaṃ. 大商人,在不以出身或品行识人之处,我亦会吃下大量的米汤与米糠。 12. 12. Tvañca kho maṃ pajānāsi, yādisāyaṃ hayuttamo; Jānanto jānamāgamma, na te bhakkhāmi kuṇḍakanti. 汝实知我,是何等骏马。我既知汝知,故不食汝糠。 Kuṇḍakakucchisindhavajātakaṃ catutthaṃ. 《糠腹信度马本生》第四。 255. Sukajātakaṃ (3-1-5) 255. 鹦鹉本生 13. 13. Yāva so mattamaññāsi, bhojanasmiṃ vihaṅgamo; Tāva addhānamāpādi, mātarañca aposayi. 当那只鸟在食物上知晓节制,它便能得享长寿,并奉养其母。 14. 14. Yato ca kho bahutaraṃ, bhojanaṃ ajjhavāhari ; Tato tattheva saṃsīdi, amattaññū hi so ahu. 然而当它食之过多,便当场沉没,只因它不知节制。 15. 15. Tasmā mattaññutā sādhu, bhojanasmiṃ agiddhatā ; Amattaññū hi sīdanti, mattaññū ca na sīdareti. 是故饮食知量善,于食不贪亦为善。不知量者会沉没,而知量者不沉没。 Sukajātakaṃ pañcamaṃ. 《鹦鹉本生》第五。 256. Jarūdapānajātakaṃ (3-1-6) 256. 老井本生 16. 16. Jarūdapānaṃ [Pg.73] khaṇamānā, vāṇijā udakatthikā; Ajjhagamuṃ ayasaṃ lohaṃ, tipusīsañca vāṇijā; Rajataṃ jātarūpañca, muttā veḷūriyā bahū. 商人们为求水而挖掘老井,他们发现了铁、铜、锡、铅,还有银、金,以及许多珍珠和琉璃。 17. 17. Te ca tena asantuṭṭhā, bhiyyo bhiyyo akhāṇisuṃ; Te tatthāsīviso ghoro, tejassī tejasā hani. 他们对此仍不满足,于是继续深挖。在那里,一条威猛可怕的毒龙以其威力杀死了他们。 18. 18. Tasmā khaṇe nātikhaṇe, atikhātaṃ hi pāpakaṃ; Khātena ca dhanaṃ laddhaṃ, atikhātena nāsitanti. 是故当掘,莫要过掘,过度挖掘实为恶。因掘而得财,因过掘而毁灭。 Jarūdapānajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 《老井本生》第六。 257. Gāmaṇicandajātakaṃ (3-1-7) 257. 村主旃陀本生 19. 19. Nāyaṃ gharānaṃ kusalo, lolo ayaṃ valīmukho; Kataṃ kataṃ kho dūseyya, evaṃdhammamidaṃ kulaṃ. 这猴子不善于造屋,它生性轻浮,满脸皱纹。凡有所作,皆被其毁,此物种天性如此。 20. 20. Nayidaṃ cittavato lomaṃ, nāyaṃ assāsiko migo; Siṭṭhaṃ me janasandhena, nāyaṃ kiñci vijānati. 这不是智者之毛,此兽亦不可信。我父王迦那三达(Janasandha)曾教导我:它一无所知。 21. 21. Na mātaraṃ pitaraṃ vā, bhātaraṃ bhaginiṃ sakaṃ; Bhareyya tādiso poso, siṭṭhaṃ dasarathena meti. 这样的人不应奉养自己的父母、兄弟或姐妹,此乃我父十车王(Dasaratha)所教示。 Gāmaṇicanda jātakaṃ sattamaṃ. 《伽摩尼旃陀本生》第七竟。 258. Mandhātujātakaṃ (3-1-8) 258. 真言王本生(3-1-8) 22. 22. Yāvatā candimasūriyā, pariharanti disā bhanti virocanā ; Sabbeva dāsā mandhātu, ye pāṇā pathavissitā. 日月所行之处,光辉照耀诸方;所有依地而住的众生,皆是真言王(Mandhātu)之仆从。 23. 23. Na kahāpaṇavassena, titti kāmesu vijjati; Appassādā dukhā kāmā, iti viññāya paṇḍito. 纵然天降金钱雨,于诸欲亦无满足。诸欲味少而苦多,智者如是了知。 24. 24. Api [Pg.74] dibbesu kāmesu, ratiṃ so nādhigacchati; Taṇhakkhayarato hoti, sammāsambuddhasāvakoti. 于天界诸欲,彼亦不生喜乐;正等觉者之声闻,恒乐于爱尽。 Mandhātujātakaṃ aṭṭhamaṃ. 《真言王本生》第八竟。 259. Tirīṭavacchajātakaṃ (3-1-9) 259. 提利吒伐蹉本生(3-1-9) 25. 25. Nayimassa vijjāmayamatthi kiñci, na bandhavo no pana te sahāyo; Atha kena vaṇṇena tirīṭavaccho, tedaṇḍiko bhuñjati aggapiṇḍaṃ. 此人无任何学问技艺,亦非汝之亲族与朋友;然则三杖者提利吒伐蹉(Tirīṭavaccha),以何因缘得享上等食物? 26. 26. Āpāsu me yuddhaparājitassa, ekassa katvā vivanasmi ghore; Pasārayī kicchagatassa pāṇiṃ, tenūdatāriṃ dukhasaṃpareto. 当我战败独处,于恐怖无水之林落井遇难,他向困厄的我伸出援手;因此,为苦所迫的我得以脱险。 27. 27. Etassa kiccena idhānupatto, vesāyino visayā jīvaloke; Lābhāraho tāta tirīṭavaccho, dethassa bhogaṃ yajathañca yaññanti. 因他救助之功,我才得以从死王(Vesāyino)的国度重返此人间。儿啊,提利吒伐蹉(Tirīṭavaccha)堪受利养,应向他布施财富,并举行祭祀。 Tirīṭavacchajātakaṃ navamaṃ. 《提利吒伐蹉本生》第九竟。 260. Dūtajātakaṃ (3-1-10) 260. 使者本生(3-1-10) 28. 28. Yassatthā dūramāyanti, amittamapi yācituṃ; Tassūdarassahaṃ dūto, mā me kujjha rathesabha. 为腹之故,人远行乞求,乃至求于仇敌;我即是彼腹之使者,王中之英啊,莫对我生气。 29. 29. Yassa divā ca ratto ca, vasamāyanti māṇavā; Tassūdarassahaṃ dūto, mā me kujjha rathesabha. 人们日夜为腹所役使,我即是彼腹之使者,王中之英啊,莫对我生气。 30. 30. Dadāmi [Pg.75] te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ, gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena; Dūto hi dūtassa kathaṃ na dajjaṃ, mayampi tasseva bhavāma dūtāti. 婆罗门,我予汝一千头赤牛(rohiṇī)及一头公牛。我等亦是彼腹之使者,使者岂能不施予使者? Dūtajātakaṃ dasamaṃ. 《使者本生》第十竟。 Saṅkappavaggo paṭhamo. 《思择品》第一。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Usukāravaro tilamuṭṭhi maṇi, hayarāja vihaṅgama āsiviso; Janasandha kahāpaṇavassa puna, tiriṭaṃ puna dūtavarena dasāti. 箭师、芝麻、宝珠、马王、飞鸟、毒蛇;迦那三达(Janasandha)、金钱雨、提利吒伐蹉、使者,共十则。 2. Padumavaggo 2. 莲花品 261. Padumajātakaṃ (3-2-1) 261. 莲花本生(3-2-1) 31. 31. Yathā kesā ca massū ca, chinnaṃ chinnaṃ virūhati; Evaṃ rūhatu te nāsā, padumaṃ dehi yācito. 犹如头发与胡须,剪之复生;愿汝之鼻亦如是,我今乞求,请施莲花。 32. 32. Yathā sāradikaṃ bījaṃ, khette vuttaṃ virūhati; Evaṃ rūhatu te nāsā, padumaṃ dehi yācito. 犹如秋季的种子,播于田中而生长;愿汝之鼻亦复生。我向汝乞求,请施予莲花。 33. 33. Ubhopi palapantete, api padmāni dassati; Vajjuṃ vā te na vā vajjuṃ, natthi nāsāya rūhanā; Dehi samma padumāni, ahaṃ yācāmi yācitoti. 此二人亦在空谈:“他或许会给莲花吧。”无论他们说或不说,鼻子绝无再生之理。朋友,我向你乞求,请施予莲花。 Padumajātakaṃ paṭhamaṃ. 《莲花本生》第一则。 262. Mudupāṇijātakaṃ (3-2-2) 262. 柔掌本生(3-2-2) 34. 34. Pāṇi ce muduko cassa, nāgo cassa sukārito; Andhakāro ca vasseyya, atha nūna tadā siyā. 若有柔软之手,若有善驯之象,天色黑暗且下雨,彼时此事或可成。 35. 35. Analā [Pg.76] mudusambhāsā, duppūrā tā nadīsamā; Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye. (女人)言语柔和,却贪得无厌,如江河般难以满足。智者了知此情,故应远远避之。 36. 36. Yaṃ etā upasevanti, chandasā vā dhanena vā; Jātavedova saṃ ṭhānaṃ, khippaṃ anudahanti nanti. 她们或因情投意合,或因财富而与之交往的男人,她们会迅速地将他焚毁,犹如烈火焚烧其所依之处。 Mudupāṇijātakaṃ dutiyaṃ. 《柔掌本生》第二则。 263. Cūḷapalobhanajātakaṃ (3-2-3) 263. 小诱惑本生(3-2-3) 37. 37. Abhijjamāne vārismiṃ, sayaṃ āgamma iddhiyā; Missībhāvitthiyā gantvā, saṃsīdasi mahaṇṇave. 你凭神通踏水而来,水亦不破;但与女人混杂后,你便沉沦于大海中。 38. 38. Āvaṭṭanī mahāmāyā, brahmacariyavikopanā; Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye. (女人)能令众生流转,有大幻术,能坏梵行。智者了知此情,故应远远避之。 39. 39. Yaṃ etā upasevanti, chandasā vā dhanena vā; Jātavedova saṃ ṭhānaṃ, khippaṃ anudahanti nanti. 她们或因情投意合,或因财富而与之交往的男人,她们会迅速地将他焚毁,犹如烈火焚烧其所依之处。 Cūḷapalobhana jātakaṃ tatiyaṃ. 《小诱惑本生》第三则。 264. Mahāpanādajātakaṃ (3-2-4) 264. 大喧嚣本生(3-2-4) 40. 40. Panādo nāma so rājā, yassa yūpo suvaṇṇayo; Tiriyaṃ soḷasubbedho, uddhamāhu sahassadhā. 彼王名为喧嚣(Panāda),其宫殿乃黄金所造;横阔十六寻,据说高达千寻。 41. 41. Sahassakaṇḍo satageṇḍu, dhajāsu haritāmayo; Anaccuṃ tattha gandhabbā, cha sahassāni sattadhā. (此殿)有千节百层,旗幡飘扬,由绿宝石造成。六千乾闼婆(gandhabbā),于彼处分七组而舞。 42. 42. Evametaṃ tadā āsi, yathā bhāsasi bhaddaji; Sakko ahaṃ tadā āsiṃ, veyyāvaccakaro tavāti. 跋陀耆(Bhaddaji),当时之事确如汝所言;彼时我为帝释(Sakka),曾是汝之仆役。 Mahāpanādajātakaṃ catutthaṃ. 《大喧嚣本生》第四则。 265. Khurappajātakaṃ (3-2-5) 265. 剃刀箭本生(3-2-5) 43. 43. Disvā [Pg.77] khurappe dhanuveganunne, khagge gahīte tikhiṇe teladhote; Tasmiṃ bhayasmiṃ maraṇe viyūḷhe, kasmā nu te nāhu chambhitattaṃ. 既见强弓所射之剃刀箭,又见手中锋利淬油之剑;当此恐怖死亡现前时,为何汝竟不战栗? 44. 44. Disvā khurappe dhanuveganunne, khagge gahīte tikhiṇe teladhote; Tasmiṃ bhayasmiṃ maraṇe viyūḷhe, vedaṃ alatthaṃ vipulaṃ uḷāraṃ. 既见强弓所射之剃刀箭,又见手中锋利淬油之剑;当此恐怖死亡现前时,我获得了广大崇高之喜悦。 45. 45. So vedajāto ajjhabhaviṃ amitte, pubbeva me jīvitamāsi cattaṃ; Na hi jīvite ālayaṃ kubbamāno, sūro kayirā sūrakiccaṃ kadācīti. 我心生欢喜,已战胜敌人,我早已舍弃生命;执着于生命者,勇士绝不能行勇士之事。 Khurappajātakaṃ pañcamaṃ. 剃刀箭本生第五。 266. Vātaggasindhavajātakaṃ (3-2-6) 266. 风顶马本生(三、二、六) 46. 46. Yenāsi kisiyā paṇḍu, yena bhattaṃ na ruccati; Ayaṃ so āgato bhattā, kasmā dāni palāyasi. 你因何而消瘦苍白,因何而食不甘味?你的夫君已经来了,如今为何要逃跑? 47. 47. Sace panādikeneva, santhavo nāma jāyati; Yaso hāyati itthīnaṃ, tasmā tāta palāyahaṃ. 若仅初始便生亲近,女子的名声就会受损;因此,儿啊,我才逃跑。 48. 48. Yassassinaṃ kule jātaṃ, āgataṃ yā na icchati; Socati cirarattāya, vātaggamiva bhaddalīti. 若有女子不愿接受来到面前、出身高贵且富盛名之人,她将长久悲伤,犹如跋陀利(Bhaddalī)母马思念风顶马(Vātagga)一般。 Vātaggasindhavajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 风顶马本生第六。 267. Kakkaṭakajātakaṃ (3-2-7) 267. 螃蟹本生(三、二、七) 49. 49. Siṅgīmigo [Pg.78] āyatacakkhunetto, aṭṭhittaco vārisayo alomo; Tenābhibhūto kapaṇaṃ rudāmi, mā heva maṃ pāṇasamaṃ jaheyya. 那长眼、骨皮、水栖、无毛的金色生物!我被它所制服,可怜地哭泣,愿你莫弃我这如你生命之人。 50. 50. Ayya na taṃ jahissāmi, kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ ; Pathabyā cāturantāya, suppiyo hosi me tuvaṃ. 尊者,我不会舍弃你这六十岁的巨象;于这四海之内的大地上,你是我最为钟爱者。 51. 51. Ye kuḷīrā samuddasmiṃ, gaṅgāya yamunāya ca; Tesaṃ tvaṃ vārijo seṭṭho, muñca rodantiyā patinti. 于大海中,于恒河、亚穆纳(Yamunā)河中,凡有诸蟹,水生者中你最殊胜;请释放我这哭泣之人的丈夫。 Kakkaṭaka jātakaṃ sattamaṃ. 螃蟹本生第七。 268. Ārāmadūsakajātakaṃ (3-2-8) 268. 毁园者本生(三、二、八) 52. 52. Yo ve sabbasametānaṃ, ahuvā seṭṭhasammato; Tassāyaṃ edisī paññā, kimeva itarā pajā. 他确实是所有聚集者中被公认的佼佼者;若他的智慧尚且如此,其余众生又能如何? 53. 53. Evameva tuvaṃ brahme, anaññāya vinindasi; Kathaṃ mūlaṃ adisvāna, rukkhaṃ jaññā patiṭṭhitaṃ. 贤者啊,你也是如此,在不了解的情况下进行指责;不见其根,如何能知树是否稳固? 54. 54. Nāhaṃ tumhe vinindāmi, ye caññe vānarā vane; Vissasenova gārayho, yassatthā rukkharopakāti. 我既不责备你们,也不责备林中其他猴子;唯有维萨塞纳(Vissasena)王应受谴责,你们这些植树者正是为他效力。 Ārāmadūsakajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 毁园者本生第八。 269. Sujātajātakaṃ (3-2-9) 269. 善生本生(三、二、九) 55. 55. Na hi vaṇṇena sampannā, mañjukā piyadassanā; Kharavācā piyā hoti, asmiṃ loke paramhi ca. 虽具足美貌,声音甜美,容颜可爱,若言语粗恶,于此世他世,皆不为人所喜。 56. 56. Nanu passasimaṃ kāḷiṃ, dubbaṇṇaṃ tilakāhataṃ; Kokilaṃ saṇhavācena, bahūnaṃ pāṇinaṃ piyaṃ. 你难道不见这只杜鹃,其身乌黑、色不悦人、遍体斑点?只因声音柔和,而为众生所喜爱。 57. 57. Tasmā [Pg.79] sakhilavācassa, mantabhāṇī anuddhato; Atthaṃ dhammañca dīpeti, madhuraṃ tassa bhāsitanti. 是故,言语当柔和,谈吐具智慧,沉稳不轻浮;能阐明义与法者,其言说甜美。 Sujātajātakaṃ navamaṃ. 善生本生第九。 270. Ulūkajātakaṃ (3-2-10) 270. 猫头鹰本生(三、二、十) 58. 58. Sabbehi kira ñātīhi, kosiyo issaro kato; Sace ñātīhi anuññāto, bhaṇeyyāhaṃ ekavācikaṃ. 据说所有亲族,立猫头鹰为王;若蒙亲族允许,我愿说一句话。 59. 59. Bhaṇa samma anuññāto, atthaṃ dhammañca kevalaṃ; Santi hi daharā pakkhī, paññavanto jutindharā. 朋友,你已获准,请说纯粹的义与法;诚然,亦有年轻鸟,具足智慧与光明。 60. 60. Na me ruccati bhaddaṃ vo, ulūkassābhisecanaṃ; Akkuddhassa mukhaṃ passa, kathaṃ kuddho karissatīti. 祝你们吉祥!然我不喜为猫头鹰灌顶。请看不怒之面容,若其发怒将如何? Ulūkajātakaṃ dasamaṃ. 猫头鹰本生第十。 Padumavaggo dutiyo. 莲花品第二。 Tassuddānaṃ – 此品之摄颂曰: Padumuttama nāgasirivhayano, sa-mahaṇṇava yūpa khurappavaro; Atha bhaddalī kuñjara rukkha puna, kharavāca ulūkavarena dasāti. 《莲花》、《柔软手》、《小诱惑》、《大声响》、《利刃》、《风顶骏马》、《水罐》、《毁园》、《善生》,以及《猫头鹰》为十则。 3. Udapānavaggo 3. 井品 271. Udapānadūsakajātakaṃ (3-3-1) 271. 污井本生 61. 61. Āraññikassa isino, cirarattaṃ tapassino; Kicchākataṃ udapānaṃ, kathaṃ samma avāhasi. 林居仙人,长时苦行,辛苦所造井,朋友,汝为何污之? 62. 62. Esa dhammo siṅgālānaṃ, yaṃ pitvā ohadāmase; Pitupitāmahaṃ dhammo, na taṃ ujjhātumarahasi. 此乃豺狼之法,饮毕即排泄;此乃父祖之法,汝不应弃之。 63. 63. Yesaṃ [Pg.80] vo ediso dhammo, adhammo pana kīdiso; Mā vo dhammaṃ adhammaṃ vā, addasāma kudācananti. 汝等之法若如此,非法复将是如何?汝等之法与非法,愿我等永不再见。 Udapānadūsakajātakaṃ paṭhamaṃ. 污井本生第一。 272. Byagghajātakaṃ (3-3-2) 272. 虎本生 64. 64. Yena mittena saṃsaggā, yogakkhemo vihiyyati; Pubbevajjhābhavaṃ tassa, rukkhe akkhīva paṇḍito. 与彼友交往,安稳则衰损;智者应预先防护,如护己目。 65. 65. Yena mittena saṃsaggā, yogakkhemo pavaḍḍhati; Kareyyattasamaṃ vuttiṃ, sabbakiccesu paṇḍito. 与彼友交往,安稳则增长;于一切事务,智者应待之如己。 66. 66. Etha byagghā nivattavho, paccupetha mahāvanaṃ; Mā vanaṃ chindi nibyagghaṃ, byagghā māhesu nibbanāti. 虎群,归来!返回大森林!勿伐无虎之林,勿使虎群无林栖。 Byagghajātakaṃ dutiyaṃ. 虎本生第二。 273. Kacchapajātakaṃ (3-3-3) 273. 龟本生 67. 67. Ko nu uddhitabhattova, pūrahatthova brāhmaṇo; Kahaṃ nu bhikkhaṃ acari, kaṃ saddhaṃ upasaṅkami. 谁人饭已盛,如满手婆罗门?汝于何处行乞,亲近哪位信士? 68. 68. Ahaṃ kapismi dummedho, anāmāsāni āmasiṃ; Tvaṃ maṃ mocaya bhaddante, mutto gaccheyya pabbataṃ. 我乃愚痴猴,触碰不应触;尊者请救我,获释我归山。 69. 69. Kacchapā kassapā honti, koṇḍaññā honti makkaṭā; Muñca kassapa koṇḍaññaṃ, kataṃ methunakaṃ tayāti. 龟为迦叶种,猴为憍陈那族;迦叶放憍陈那,汝已行房事。 Kacchapajātakaṃ tatiyaṃ. 龟本生第三。 274. Lolajātakaṃ (3-3-4) 274. 贪婪本生 70. 70. Kāyaṃ balākā sikhinī, corī laṅghipitāmahā; Oraṃ balāke āgaccha, caṇḍo me vāyaso sakhā. 这有顶髻、是盗贼、以天为祖父的白鹭,是何许鸟也?白鹭啊,到这里来,我的朋友乌鸦很凶恶。 71. 71. Nāhaṃ balākā sikhinī, ahaṃ lolosmi vāyaso; Akatvā vacanaṃ tuyhaṃ, passa lūnosmi āgato. 我不是有顶髻的白鹭,我是轻浮的乌鸦。因未听从你的话,看我,我被拔毛而归。 72. 72. Punapāpajjasī [Pg.81] samma, sīlañhi tava tādisaṃ; Na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhināti. 善友,你将再次陷入此等困境,因为你的习性就是如此。人类的享乐,鸟类确实不易享用。 Lolajātakaṃ catutthaṃ. 轻浮本生第四。 275. Rucirajātakaṃ (3-3-5) 275. 美丽本生(三-三-五) 73. 73. Kāyaṃ balākā rucirā, kākanīḷasmimacchati; Caṇḍo kāko sakhā mayhaṃ, yassa cetaṃ kulāvakaṃ. 这只洁白的白鹭是何许鸟也,竟住在乌鸦巢里?这巢是我的朋友乌鸦的,他很凶恶。 74. 74. Nanu maṃ samma jānāsi, dija sāmākabhojana; Akatvā vacanaṃ tuyhaṃ, passa lūnosmi āgato. 善友,你难道不认识我这以稗为食的鸟儿吗?因未听从你的话,看我,我被拔毛而归。 75. 75. Punapāpajjasī samma, sīlañhi tava tādisaṃ; Na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhināti. 善友,你将再次陷入此等困境,因为你的习性就是如此。人类的享乐,鸟类确实不易享用。 Rucirajātakaṃ pañcamaṃ. 美丽本生第五。 276. Kurudhammajātakaṃ (3-3-6) 276. 俱卢法本生(三-三-六) 76. 76. Tava saddhañca sīlañca, viditvāna janādhipa; Vaṇṇaṃ añjanavaṇṇena, kāliṅgasmiṃ nimimhase. 人主啊,我们了知您的信与戒,愿为迦陵伽国(Kāliṅga)以黄金换取墨色宝象。 77. 77. Annabhaccā cabhaccā ca, yodha uddissa gacchati; Sabbe te appaṭikkhippā, pubbācariyavaco idaṃ. 靠食维生者与仆从,以及为特定目的而来者,皆不应拒绝,此乃古师之言。 78. 78. Dadāmi vo brāhmaṇā nāgametaṃ, rājārahaṃ rājabhoggaṃ yasassinaṃ; Alaṅkataṃ hemajālābhichannaṃ, sasārathiṃ gacchatha yena kāmanti. 婆罗门们,我将此象赐予你们,它堪为王用,为王所享,声名远扬;它装饰华美,覆盖金网,配备御者,你们可随心所欲前往。 Kurudhammajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 俱卢法本生第六。 277. Romakajātakaṃ (3-3-7) 277. 罗摩迦本生(三-三-七) 79. 79. Vassāni [Pg.82] paññāsa samādhikāni, vasimha selassa guhāya romaka; Asaṅkamānā abhinibbutattā, hatthatta māyanti mamaṇḍajā pure. 我在这山洞中,已住五十余年。往昔,鸟儿们无所畏惧,心意寂静,会来到我的手中。 80. 80. Te dāni vakkaṅga kimatthamussukā, bhajanti aññaṃ girikandaraṃ dijā; Na nūna maññanti mamaṃ yathā pure, cirappavutthā atha vā na te ime. 曲肢者啊,为何如今那些鸟儿,急切地飞往别的山涧?难道它们不像从前那样看待我了吗?它们不是在此久住的吗?抑或它们已非昔日的鸟儿? 81. 81. Jānāma taṃ na mayaṃ sampamūḷhā, soyeva tvaṃ te mayamasma nāññe; Cittañca te asmiṃ jane paduṭṭhaṃ, ājīvikā tena tamuttasāmāti. 我们认识你,我们并不愚痴。你还是那个你,我们也还是我们,并非他者。你对我们这群鸟心生恶念,是为生计,因此我们害怕你。 Romakajātakaṃ sattamaṃ. 罗摩迦本生第七。 278. Mahiṃsarājajātakaṃ (3-3-8) 278. 水牛王本生(三-三-八) 82. 82. Kimattha mabhisandhāya, lahucittassa dubbhino ; Sabbakāmadadasseva, imaṃ dukkhaṃ titikkhasi. 水牛王啊,您出于何种目的,竟忍受此心性轻浮、背信弃义者所施加的痛苦,一如忍受来自能满一切愿之主的痛苦一般? 83. 83. Siṅgena nihanāhetaṃ, padasā ca adhiṭṭhaha; Bhiyyo bālā pakujjheyyuṃ, no cassa paṭisedhako. 用角将它杀死,用蹄将它踩死!若无制止者,愚者将更会恼害。 84. 84. Mamevāyaṃ maññamāno, aññepevaṃ karissati; Te naṃ tattha vadhissanti, sā me mutti bhavissatīti. 这猴子以为〔能对我〕这样,也会对其他〔水牛〕这样做;它们将在那里杀死它,那将是我的解脱。 Mahiṃsarājajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 摩醯沙王本生第八。 279. Satapattajātakaṃ (3-3-9) 279. 萨多波多本生(三·三·九) 85. 85. Yathā [Pg.83] māṇavako panthe, siṅgāliṃ vanagocariṃ; Atthakāmaṃ pavedentiṃ, anatthakāmāti maññati; Anatthakāmaṃ satapattaṃ, atthakāmoti maññati. 犹如少年在路上,将林中觅食、出于善意而告知的母豺,误认为心怀恶意;又将心怀恶意的萨多波多鸟,误认为出于善意。 86. 86. Evameva idhekacco, puggalo hoti tādiso; Hitehi vacanaṃ vutto, paṭigaṇhāti vāmato. 同样地,于此世间,有某个体亦复如是;当被以善言劝告时,他却反向接受。 87. 87. Ye ca kho naṃ pasaṃsanti, bhayā ukkaṃsayanti vā ; Tañhi so maññate mittaṃ, satapattaṃva māṇavoti. 而那些赞美他,或因恐惧而抬举他的人,他却认为那是朋友,犹如少年〔误认〕萨多波多鸟一般。 Satapattajātakaṃ navamaṃ. 萨多波多本生第九。 280. Puṭadūsakajātakaṃ (3-3-10) 280. 毁叶包本生(三·三·一〇) 88. 88. Addhā hi nūna migarājā, puṭakammassa kovido; Tathā hi puṭaṃ dūseti, aññaṃ nūna karissati. 诚然,此猴王精于制作叶包;他毁坏了此叶包,想必会再做一个吧。 89. 89. Na me mātā vā pitā vā, puṭakammassa kovido; Kataṃ kataṃ kho dūsema, evaṃ dhammamidaṃ kulaṃ. 我的父母不精于制作叶包,我们只会毁坏做好的叶包,此乃我族之性也。 90. 90. Yesaṃ vo ediso dhammo, adhammo pana kīdiso; Mā vo dhammaṃ adhammaṃ vā, addasāma kudācananti. 你们的本性尚且如此,非本性又将如何?愿我永不再见你们的本性与非本性! Puṭadūsakajātakaṃ dasamaṃ. 毁叶包本生第十。 Udapānavaggo tatiyo. 井品第三。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Udapānavaraṃ vanabyaggha kapi, sikhinī ca balāka ruciravaro; Sujanādhiparomakadūsa puna, satapattavaro puṭakamma dasāti. 井、林虎、猿、孔雀、白鹭、摩醯沙王、善人王、罗摩迦、胜萨多波多、毁叶包,共十篇。 4. Abbhantaravaggo 4. 阿邦答勒品 281. Abbhantarajātakaṃ (3-4-1) 281. 阿邦答勒本生(三·四·一) 91. 91. Abbhantaro [Pg.84] nāma dumo, yassa dibyamidaṃ phalaṃ; Bhutvā dohaḷinī nārī, cakkavattiṃ vijāyati. 有名为阿邦答勒(Abbhantara)之树,其果实乃天界之物;有孕之女食此果,即生转轮圣王。 92. 92. Tvampi bhadde mahesīsi, sā cāpi patino piyā; Āharissati te rājā, idaṃ abbhantaraṃ phalaṃ. 贤妻,你既是王后,又为夫君所爱;国王必将为你带来此阿邦答勒果。 93. 93. Bhatturatthe parakkanto, yaṃ ṭhānamadhigacchati; Sūro attapariccāgī, labhamāno bhavāmahanti. 为主人之事而精进、能舍弃自身的勇士,能证得何等境地;愿我等亦能获此境地! Abbhantarajātakaṃ paṭhamaṃ. 阿邦答勒本生第一。 282. Seyyajātakaṃ (3-4-2) 282. 贤善本生(三·四·二) 94. 94. Seyyaṃso seyyaso hoti, yo seyyamupasevati; Ekena sandhiṃ katvāna, sataṃ vajjhe amocayiṃ. 亲近贤善者,自己更贤善;我与一人结盟,解救百名死囚。 95. 95. Tasmā sabbena lokena, sandhiṃ katvāna ekato ; Pecca saggaṃ nigaccheyya, idaṃ suṇātha kāsiyā. 是故,与全世界和合为一,则一人死后亦可往生天界。迦尸人啊,请听此言。 96. 96. Idaṃ vatvā mahārājā, kaṃso bārāṇasiggaho; Dhanuṃ kaṇḍañca nikkhippa, saṃyamaṃ ajjhupāgamīti. 征服波罗奈(Bārāṇasī)的大王迦ṁ娑(Kaṃsa)说此偈后,放下弓与箭,出家修行。 Seyyajātakaṃ dutiyaṃ. 塞亚本生第二。 283. Vaḍḍhakīsūkarajātakaṃ (3-4-3) 283. 木匠猪本生 97. 97. Varaṃ varaṃ tvaṃ nihanaṃ pure cari, asmiṃ padese abhibhuyya sūkare; So dāni eko byapagamma jhāyasi, balaṃ nu te byaggha na cajja vijjati. 虎啊,往昔你于此地,降伏诸猪,猎食其最上者。如今你却独自离去而忧思,虎啊,难道你今日已无力了吗? 98. 98. Ime [Pg.85] sudaṃ yanti disodisaṃ pure, bhayaṭṭitā leṇagavesino puthu; Te dāni saṅgamma vasanti ekato, yatthaṭṭhitā duppasahajjame mayā. 往昔此等猪群为恐惧所迫,四散奔逃,各自寻觅藏身之处;如今彼等聚集一处而居,我今日已难以降伏。 99. 99. Namatthu saṅghāna samāgatānaṃ, disvā sayaṃ sakhya vadāmi abbhutaṃ; Byagghaṃ migā yattha jiniṃsu dāṭhino, sāmaggiyā dāṭhabalesu muccareti. 礼敬团结的群体!我亲见此奇妙的友谊而说:有獠牙的野兽竟战胜了老虎。凭藉团结,獠牙有力者得以解脱危难。 Vaḍḍhakīsūkarajātakaṃ tatiyaṃ. 木匠猪本生第三。 284. Sirijātakaṃ (3-4-4) 284. 吉祥天女本生 100. 100. Yaṃ ussukā saṅgharanti, alakkhikā bahuṃ dhanaṃ; Sippavanto asippā ca, lakkhivā tāni bhuñjati. 无福之人,或有技艺,或无技艺,彼等勤勉积聚诸多财富,然有福者享用之。 101. 101. Sabbattha katapuññassa, aticcaññeva pāṇino; Uppajjanti bahū bhogā, appanāyatanesupi. 已造善业的有情,其福报远超他人;于一切处,乃至无宝之地,亦会生起诸多财富。 102. 102. Kukkuṭo maṇayo daṇḍo, thiyo ca puññalakkhaṇā; Uppajjanti apāpassa, katapuññassa jantunoti. 公鸡、摩尼宝、手杖,以及具福相之女,皆为无恶、已造善业之人而生起。 Sirijātakaṃ catutthaṃ. 吉祥天女本生第四。 285. Maṇisūkarajātakaṃ (3-4-5) 285. 摩尼猪本生 103. 103. Dariyā satta vassāni, tiṃsamattā vasāmase; Haññāma maṇino ābhaṃ, iti no mantanaṃ ahu. 我等三十为数,于此洞窟中,已居住七年。我等曾商议:“愿我等毁坏此摩尼宝之光辉!” 104. 104. Yāvatā maṇiṃ ghaṃsāma, bhiyyo vodāyate maṇi; Idañca dāni pucchāma, kiṃ kiccaṃ idha maññasi. 我等越是摩擦此摩尼宝,其光芒反倒越发明亮。如今我等欲请教于您:于此之事,您认为该当如何? 105. 105. Ayaṃ maṇi veḷūriyo, akāco vimalo subho; Nāssa sakkā siriṃ hantuṃ, apakkamatha sūkarāti. 此摩尼宝乃吠琉璃,无瑕、清净而美好。其光辉无可毁坏。诸猪,汝等离去吧! Maṇisūkara jātakaṃ pañcamaṃ. 摩尼猪本生第五。 286. Sālūkajātakaṃ (3-4-6) 286. 沙卢迦本生 106. 106. Mā [Pg.86] sālūkassa pihayi, āturannāni bhuñjati; Appossukko bhusaṃ khāda, etaṃ dīghāyulakkhaṇaṃ. 莫羡慕沙卢迦,它吃的是将死之食。汝当无忧无虑,且食草糠,此乃长寿之相。 107. 107. Idāni so idhāgantvā, atithī yuttasevako; Atha dakkhasi sālūkaṃ, sayantaṃ musaluttaraṃ. 如今彼将作为贵客前来,受善款待。届时汝将见到沙卢迦,其身已死,上有木杵。 108. 108. Vikantaṃ sūkaraṃ disvā, sayantaṃ musaluttaraṃ; Jaraggavā vicintesuṃ, varamhākaṃ bhusāmivāti. 见到那哀嚎着、上唇如杵的猪,死后躺着;老牛们心想:“我们的糠更好!” Sālūkajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 沙卢迦本生第六。 287. Lābhagarahajātakaṃ (3-4-7) 287. 呵斥利养本生 109. 109. Nānummatto nāpisuṇo, nānaṭo nākutūhalo; Mūḷhesu labhate lābhaṃ, esā te anusāsanī. 唯有疯癫者、两舌者、优伶、好事者,方能于愚人中获得利养,此为对汝之教诫。 110. 110. Dhiratthu taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa; Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā. 婆罗门,我唾弃那名闻与财富,若其生计乃由堕落或行于非法而来。 111. 111. Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje; Esāva jīvikā seyyo, yā cādhammena esanāti. 纵使为无家者,持钵游方,此等生计亦为胜妙,胜过以非法而谋求者。 Lābhagarahajātakaṃ sattamaṃ. 呵斥利养本生第七。 288. Macchuddānajātakaṃ (3-4-8) 288. 群鱼本生 112. 112. Agghanti macchā adhikaṃ sahassaṃ, na so atthi yo imaṃ saddaheyya; Mayhañca assu idha satta māsā, ahampi taṃ macchuddānaṃ kiṇeyyaṃ. 此鱼价值逾千金,然无人相信此言。若我于此有七钱,我亦会买下那群鱼。 113. 113. Macchānaṃ bhojanaṃ datvā, mama dakkhiṇamādisi; Taṃ dakkhiṇaṃ sarantiyā, kataṃ apacitiṃ tayā. 汝施食予鱼,并将功德回向于我。我忆念汝所行之回向与恭敬,故守护汝之财富。 114. 114. Paduṭṭhacittassa [Pg.87] na phāti hoti, na cāpi taṃ devatā pūjayanti; Yo bhātaraṃ pettikaṃ sāpateyyaṃ, avañcayī dukkaṭakammakārīti. 行恶作者欺其兄弟之父业,心怀恶意者不得昌盛,诸天神亦不敬彼。 Macchuddānajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 群鱼本生第八。 289. Nānāchandajātakaṃ (3-4-9) 289. 种种欲本生 115. 115. Nānāchandā mahārāja, ekāgāre vasāmase; Ahaṃ gāmavaraṃ icche, brāhmaṇī ca gavaṃ sataṃ. 大王,我等同住一屋,然欲求各异。我欲求一良村,婆罗门女则欲百牛。 116. 116. Putto ca ājaññarathaṃ, kaññā ca maṇikuṇḍalaṃ; Yā cesā puṇṇikā jammī, udukkhalaṃbhikaṅkhati. 儿子欲求良马之车,儿媳欲求摩尼耳环。而彼卑贱之婢普尼卡(Puṇṇikā),则欲求一臼杵。 117. 117. Brāhmaṇassa gāmavaraṃ, brāhmaṇiyā gavaṃ sataṃ; Puttassa ājaññarathaṃ, kaññāya maṇikuṇḍalaṃ; Yañcetaṃ puṇṇikaṃ jammiṃ, paṭipādethudukkhalanti. 赐婆罗门一良村,赐婆罗门女百牛,赐其子良马之车,赐其媳摩尼耳环,并赐彼卑贱之婢普尼卡一臼杵。 Nānāchandajātakaṃ navamaṃ. 种种欲本生第九。 290. Sīlavīmaṃsakajātakaṃ (3-4-10) 290. 省察戒德本生 118. 118. Sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ, sīlaṃ loke anuttaraṃ; Passa ghoraviso nāgo, sīlavāti na haññati. 戒德实为善,戒德于世间无上。观彼剧毒之龙,因具戒德而不受害。 119. 119. Sohaṃ sīlaṃ samādissaṃ, loke anumataṃ sivaṃ; Ariyavuttisamācāro, yena vuccati sīlavā. 我将受持彼戒德,世间智者许为安稳。因之而行圣者行,故得称为具戒者。 120. 120. Ñātīnañca piyo hoti, mittesu ca virocati; Kāyassa bhedā sugatiṃ, upapajjati sīlavāti. 具戒者为亲族所爱,于友朋中亦显赫。身坏命终之后,得生善趣。 Sīlavīmaṃsakajātakaṃ dasamaṃ. 省察戒德本生第十。 Abbhantaravaggo catuttho. 阿邦答勒品第四。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Duma [Pg.88] kaṃsavaruttamabyagghamigā, maṇayo maṇi sālukamavhayano; Anusāsaniyopi ca macchavaro, maṇikuṇḍalakena kirena dasāti. 《劣席本生》、《木匠与猪本生》、《吉祥本生》、《食摩尼者本生》、《莲根本生》、《呵责利得本生》、《鱼网本生》、《种种欲本生》、《持戒考验本生》与《善瓮本生》,共此十篇。 5. Kumbhavaggo 5. 瓮品 291. Surāghaṭajātakaṃ (2-5-1) 291. 酒瓮本生(二集第五品第一) 121. 121. Sabbakāmadadaṃ kumbhaṃ, kuṭaṃ laddhāna dhuttako; Yāva naṃ anupāleti, tāva so sukhamedhati. 醉汉得一如意瓮,能予一切所欲求;只要善加守护它,他便获得安乐。 122. 122. Yadā matto ca ditto ca, pamādā kumbhamabbhidā; Tadā naggo ca pottho ca, pacchā bālo vihaññati. 当他醉酒且骄慢,因放逸而打破瓮;其后此愚人裸体又褴褛,追悔而受苦。 123. 123. Evameva yo dhanaṃ laddhā, pamatto paribhuñjati; Pacchā tappati dummedho, kuṭaṃ bhitvāva dhuttakoti. 愚人若已得财富,放逸享用亦如是;事后懊悔受折磨,犹如醉汉打破瓮。 Surāghaṭa jātakaṃ paṭhamaṃ. 酒瓮本生第一。 292. Supattajātakaṃ (3-5-2) 292. 善翼本生(三集第五品第二) 124. 124. Bārāṇasyaṃ mahārāja, kākarājā nivāsako ; Asītiyā sahassehi, supatto parivārito. 大王,于波罗奈,住有一鸦王;其名曰善翼,为八万众所围绕。 125. 125. Tassa dohaḷinī bhariyā, suphassā bhakkhitumicchati ; Rañño mahānase pakkaṃ, paccagghaṃ rājabhojanaṃ. 其妻善触(Suphassā)怀妊,生起渴望;欲食国王御厨中,所烹珍贵之御膳。 126. 126. Tesāhaṃ pahito dūto, rañño camhi idhāgato; Bhattu apacitiṃ kummi, nāsāyamakaraṃ vaṇanti. 我为彼等所遣使,故我来此大王前;为敬我主而行事,遂于厨师鼻上伤。 Supattajātakaṃ dutiyaṃ. 善翼本生第二。 293. Kāyanibbindajātakaṃ (3-5-3) 293. 厌身本生(三集第五品第三) 127. 127. Phuṭṭhassa [Pg.89] me aññatarena byādhinā, rogena bāḷhaṃ dukhitassa ruppato; Parisussati khippamidaṃ kaḷevaraṃ, pupphaṃ yathā paṃsuni ātape kataṃ. 我为某疾病所侵,剧苦恼痛受折磨;此身迅速正枯萎,如花弃尘遭日晒。 128. 128. Ajaññaṃ jaññasaṅkhātaṃ, asuciṃ sucisammataṃ; Nānākuṇapaparipūraṃ, jaññarūpaṃ apassato. 实非尊贵思尊贵,实非洁净思洁净;此身充满众秽物,于不见者显为美。 129. 129. Dhiratthumaṃ āturaṃ pūtikāyaṃ, jegucchiyaṃ assuciṃ byādhidhammaṃ; Yatthappamattā adhimucchitā pajā, hāpenti maggaṃ sugatūpapattiyāti. 可鄙此身,多病腐臭,可厌不净,有病之法。众生于此,放逸沉迷,因而舍弃,善趣之道。 Kāyanibbinda jātakaṃ tatiyaṃ. 厌身本生第三。 294. Jambukhādakajātakaṃ (3-5-4) 294. 瞻部喀达咖本生(三集第五品第四) 130. 130. Koyaṃ bindussaro vaggu, saravantāna muttamo; Accuto jambusākhāya, moracchāpova kūjati. 是谁声音甜如蜜,婉转悦耳最美妙?稳坐阎浮树枝上,鸣声犹如小孔雀。 131. 131. Kulaputtova jānāti, kulaputtaṃ pasaṃsituṃ; Byagghacchāpasarīvaṇṇa, bhuñja samma dadāmi te. 唯有良家子,能赞良家子;汝身如虎子,朋友请享用,我今分予汝。 132. 132. Cirassaṃ vata passāmi, musāvādī samāgate; Vantādaṃ kuṇapādañca, aññamaññaṃ pasaṃsaketi. 我实久见,妄语者相聚;食呕吐物者与食腐尸者,彼此互赞美。 Jambukhādakajātakaṃ catutthaṃ. 瞻部喀达咖本生第四。 295. Antajātakaṃ (3-5-5) 295. 卑劣本生(3-5-5) 133. 133. Usabhasseva te khandho, sīhasseva vijambhitaṃ; Migarāja namo tyatthu, api kiñci labhāmase. 汝肩犹如公牛,汝威仪犹如狮子;兽王,敬礼您!我等或能得少许? 134. 134. Kulaputtova jānāti, kulaputtaṃ pasaṃsituṃ; Mayūragīvasaṅkāsa, ito pariyāhi vāyasa. 唯良家子知,能赞良家子;颈如孔雀者,乌鸦,请来此。 135. 135. Migānaṃ [Pg.90] siṅgālo anto, pakkhīnaṃ pana vāyaso; Eraṇḍo anto rukkhānaṃ, tayo antā samāgatāti. 群兽中胡狼最劣,众鸟中乌鸦最下;诸树中蓖麻最卑,三劣者相聚会。 Antajātakaṃ pañcamaṃ. 卑劣本生第五。 296. Samuddajātakaṃ (3-5-6) 296. 大海本生(3-5-6) 136. 136. Ko nāyaṃ loṇatoyasmiṃ, samantā paridhāvati; Macche makare ca vāreti, ūmīsu ca vihaññati. 是谁于此咸水中,四处奔走不停留?他驱赶鱼及摩伽罗(makara),又为波涛所困扰。 137. 137. Anantapāyī sakuṇo, atittoti disāsuto; Samuddaṃ pātumicchāmi, sāgaraṃ saritaṃ patiṃ. 我乃无尽畅饮鸟,“不知足”名闻四方;我欲饮尽此海洋,百川之主此大洋。 138. 138. So ayaṃ hāyati ceva, pūrate ca mahodadhi; Nāssa nāyati pītanto, apeyyo kira sāgaroti. 此大海时而消减,时而满盈;纵饮不见其尽头,此海实不可饮尽。 Samuddajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 大海本生第六。 297. Kāmavilāpajātakaṃ (3-5-7) 297. 爱欲悲叹本生(3-5-7) 139. 139. Ucce sakuṇa ḍemāna, pattayāna vihaṅgama; Vajjāsi kho tvaṃ vāmūruṃ, ciraṃ kho sā karissati. 高飞之鸟,以翼为车,空中行者!请汝告彼美腿女,她会觉得太久长。 140. 140. Idaṃ kho sā na jānāti, asiṃ sattiñca oḍḍitaṃ; Sā caṇḍī kāhati kodhaṃ, taṃ me tapati no idaṃ. 她实不知此,此桩如刀枪;彼烈女将怒,此事恼我心,非此桩之伤。 141. 141. Esa uppalasannāho, nikkhañcussīsakohitaṃ ; Kāsikañca muduṃ vatthaṃ, tappetu dhanikā piyāti. 此有青莲饰,金环置枕边,及迦尸软衣;愿我爱财妻,取此得满足。 Kāmavilāpajātakaṃ sattamaṃ. 爱欲悲叹本生第七。 298. Udumbarajātakaṃ (3-5-8) 298. 优昙婆罗本生(3-5-8) 142. 142. Udumbarā cime pakkā, nigrodhā ca kapitthanā; Ehi nikkhama bhuñjassu, kiṃ jighacchāya miyyasi. 这些优昙婆罗果已熟,榕树与木苹果也已熟;来吧,出来吃吧,为何要因饥饿而死? 143. 143. Evaṃ [Pg.91] so suhito hoti, yo vuḍḍhamapacāyati; Yathāhamajja suhito, dumapakkāni māsito. 恭敬长者之人,亦能如此满足;如我今日食得树上熟果,心满意足。 144. 144. Yaṃ vanejo vanejassa, vañceyya kapino kapi; Daharo kapi saddheyya, na hi jiṇṇo jarākapīti. 林中猴对林中猴,所言欺骗之伎俩,年幼之猴或相信,年迈老猴则不然。 Udumbarajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 优昙婆罗本生第八。 299. Komāraputtajātakaṃ (3-5-9) 299. 童子本生(3-5-9) 145. 145. Pure tuvaṃ sīlavataṃ sakāse, okkantikaṃ kīḷasi assamamhi; Karohare makkaṭiyāni makkaṭa, na taṃ mayaṃ sīlavataṃ ramāma. 猴啊,你不如往昔,在我等持戒者前,于净修处玩那潜水游戏。你做着鬼脸,却不复嬉戏。猴子啊,我们不喜你那样的“持戒”。 146. 146. Sutā hi mayhaṃ paramā visuddhi, komāraputtassa bahussutassa; Mā dāni maṃ maññi tuvaṃ yathā pure, jhānānuyutto viharāmi āvuso. 我已听闻多闻童子(Komāraputta)的至上清净法;贤友(āvuso),如今你莫视我如昔,我住于勤修禅定。 147. 147. Sacepi selasmi vapeyya bījaṃ, devo ca vasse na hi taṃ virūḷhe ; Sutā hi te sā paramā visuddhi, ārā tuvaṃ makkaṭa jhānabhūmiyāti. 纵于岩石上播种,天降甘霖亦不生;你所听闻的至上清净法,猴子啊,你离禅定之地还远得很。 Komāraputtajātakaṃ navamaṃ. 童子本生第九。 300. Vakajātakaṃ (3-5-10) 300. 豺本生(3-5-10) 148. 148. Parapāṇarodhā jīvanto, maṃsalohitabhojano; Vako vataṃ samādāya, upapajji uposathaṃ. 以杀害他命为生,以血肉为食的豺,受持誓言,行于布萨。 149. 149. Tassa sakko vataññāya, ajarūpenupāgami; Vītatapo ajjhappatto, bhañji lohitapo tapaṃ. 帝释知其誓言,化作山羊前来。苦行已失的豺扑了上去,饮血者破坏了其修行。 150. 150. Evameva [Pg.92] idhekacce, samādānamhi dubbalā; Lahuṃ karonti attānaṃ, vakova ajakāraṇāti. 正是如此,此世间有些人,于所受持之法很软弱;他们轻贱了自己,就像那只豺为了山羊一样。 Vakajātakaṃ dasamaṃ. 豺本生第十。 Kumbhavaggo pañcamo. 瓶品第五。 Tassuddānaṃ – 其摄颂如下: Varakumbha supattasirivhayano, sucisammata bindusaro cusabho; Saritaṃpati caṇḍi jarākapinā, atha makkaṭiyā vakakena dasāti. 优瓶、善翼、名吉祥,净信、滴湖、与公牛;河主、暴恶者、老猴,以及猴与豺,共十篇。 Atha vagguddānaṃ – 品的摄颂如下: Saṅkappo padumo ceva, udapānena tatiyaṃ; Abbhantaraṃ ghaṭabhedaṃ, tikanipātamhilaṅkatanti. 思惟品、莲花品,以及第三的井品;阿邦答勒品与破瓶品,以此庄严三集。 Tikanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 三集终。 4. Catukkanipāto 4. 四集 1. Kāliṅgavaggo 1. 迦陵伽品 301. Cūḷakāliṅgajātakaṃ (4-1-1) 301. 小迦陵伽本生 1. 1. Vivarathimāsaṃ [Pg.93] dvāraṃ, nagaraṃ pavisantu aruṇarājassa; Sīhena susiṭṭhena, surakkhitaṃ nandisenena. 为她们打开城门,让她们进入阿卢那(Aruṇa)王的城;此城由善教的雄狮难陀军(Nandisena)所善护。 2. 2. Jayo kaliṅgānamasayhasāhinaṃ, parājayo anayo assakānaṃ; Icceva te bhāsitaṃ brahmacāri, na ujjubhūtā vitathaṃ bhaṇanti. 胜利归于难忍能忍的迦陵伽人,失败与不幸归于阿萨迦(Assaka)人;梵行者,你曾如是说,正直之人不说虚妄之言。 3. 3. Devā musāvādamupātivattā, saccaṃ dhanaṃ paramaṃ tesu sakka; Taṃ te musā bhāsitaṃ devarāja, kiṃ vā paṭicca maghavā mahinda. 诸天已超越妄语,帝释,真实是其至上财富;天王啊,你所说的是谎言,摩伽婆,摩哂陀(Mahinda),是为何故? 4. 4. Nanu te sutaṃ brāhmaṇa bhaññamāne, devā na issanti purisaparakkamassa; Damo samādhi manaso abhejjo, abyaggatā nikkamanañca kāle; Daḷhañca viriyaṃ purisaparakkamo ca, teneva āsi vijayo assakānanti. 婆罗门,你难道没有听人说过,诸天也敌不过人的努力吗?调伏、定、不动摇的心,镇定与适时出击,以及坚固的精进与人的奋斗,阿萨迦人正是因此而获胜。 Cūḷakāliṅgajātakaṃ paṭhamaṃ. 小迦陵伽本生第一。 302. Mahāassārohajātakaṃ (4-1-2) 302. 大驯马师本生 5. 5. Adeyyesu dadaṃ dānaṃ, deyyesu nappavecchati; Āpāsu byasanaṃ patto, sahāyaṃ nādhigacchati. 施予不应施者,而不施予应施者;彼遭灾厄时,不得助伴。 6. 6. Nādeyyesu [Pg.94] dadaṃ dānaṃ, deyyesu yo pavecchati; Āpāsu byasanaṃ patto, sahāyamadhigacchati. 不施不应施者,而施于应施者;彼遭灾厄时,不至毁灭,且能得助伴。 7. 7. Saññogasambhogavisesadassanaṃ, anariyadhammesu saṭhesu nassati; Katañca ariyesu ca ajjavesu, mahapphalaṃ hoti aṇumpi tādisu. 于非圣法、狡诈者,交往共住之殊胜,终将坏失;于圣者、正直、如是者,所行虽微,亦有大果。 8. 8. Yo pubbe katakalyāṇo, akā loke sudukkaraṃ; Pacchā kayirā na vā kayirā, accantaṃ pūjanārahoti. 往昔行善之人,已做世间极难之事;此后他做或不做,都应受至高的崇敬。 Mahāassārohajātakaṃ dutiyaṃ. 大驯马师本生第二。 303. Ekarājajātakaṃ (4-1-3) 303. 一王本生 9. 9. Anuttare kāmaguṇe samiddhe, bhutvāna pubbe vasī ekarāja; So dāni dugge narakamhi khitto, nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ. 一王啊,汝昔曾享受无上丰饶之欲乐而住;如今被投入苦恶地狱,为何不舍弃往昔的容色与力量? 10. 10. Pubbeva khantī ca tapo ca mayhaṃ, sampatthitā dubbhisena ahosi; Taṃ dāni laddhāna kathaṃ nu rāja, jahe ahaṃ vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ. 杜比塞纳王(Dubbhisena)啊,我于往昔,曾希求忍耐与苦行;君王啊,如今既已得此,我怎能舍弃往昔的容色与力量? 11. 11. Sabbā kirevaṃ pariniṭṭhitāni, yasassinaṃ paññavantaṃ visayha; Yaso ca laddhā purimaṃ uḷāraṃ, nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ. 忍耐了有名望、有智慧者后,一切善业皆圆满成就;荣耀者既得往昔未有之崇高安乐,便不舍弃其旧有的容色与力量。 12. 12. Panujja dukkhena sukhaṃ janinda, sukhena vā dukkhamasayhasāhi; Ubhayattha santo abhinibbutattā, sukhe ca dukkhe ca bhavanti tulyāti. 人主啊,能忍难忍者,或以苦除乐,或以乐除苦;善人因心已寂灭,于苦与乐二者,皆能平等视之。 Ekarājajātakaṃ tatiyaṃ. 一王本生第三。 304. Daddarajātakaṃ (4-1-4) 304. 达达拉本生 13. 13. Imāni [Pg.95] maṃ daddara tāpayanti, vācāduruttāni manussaloke; Maṇḍūkabhakkhā udakantasevī, āsīvisaṃ maṃ avisā sapanti. 兄长达达拉(Daddara)啊,人世间的这些恶语灼烧着我;无毒者骂我这剧毒者为“食蛙者”、“水边栖者”。 14. 14. Sakā raṭṭhā pabbājito, aññaṃ janapadaṃ gato; Mahantaṃ koṭṭhaṃ kayirātha, duruttānaṃ nidhetave. 被逐出自己国家,前往他乡者,应建造大仓库,用以存放恶语。 15. 15. Yattha posaṃ na jānanti, jātiyā vinayena vā; Na tattha mānaṃ kayirātha, vasamaññātake jane. 于人不知其出身戒行之处,居于陌生人中时,不应希求尊敬。 16. 16. Videsavāsaṃ vasato, jātavedasamenapi ; Khamitabbaṃ sapaññena, api dāsassa tajjitanti. 智者旅居异乡,即便尊贵如火,亦应忍耐,乃至奴仆之恐吓。 Daddarajātakaṃ catutthaṃ. 达达拉本生第四。 305. Sīlavīmaṃsanajātakaṃ (4-1-5) 305. 戒德考察本生 17. 17. Natthi loke raho nāma, pāpakammaṃ pakubbato; Passanti vanabhūtāni, taṃ bālo maññatī raho. 于世间行恶业者,无有秘密之处;林中诸神皆看见,愚者自以为秘密。 18. 18. Ahaṃ raho na passāmi, suññaṃ vāpi na vijjati; Yattha aññaṃ na passāmi, asuññaṃ hoti taṃ mayā. 我不见秘密处,亦无空无人处;我所行之恶业,并非无人知晓。 19. 19. Dujjacco ca sujacco ca, nando ca sukhavaḍḍhito ; Vejjo ca addhuvasīlo ca, te dhammaṃ jahu matthikā. 恶生与善生,难陀与乐增,跋耆与尸罗,此等青年因欲求女子,舍弃了正法。 20. 20. Brāhmaṇo ca kathaṃ jahe, sabbadhammāna pāragū; Yo dhammamanupāleti, dhitimā saccanikkamoti. 已达一切法彼岸,护持正法,具足坚忍与真实精进之婆罗门,他如何会舍弃正法? Sīlavīmaṃsanajātakaṃ pañcamaṃ. 戒德考察本生第五。 306. Sujātajātakaṃ (4-1-6) 306. 善生本生 21. 21. Kimaṇḍakā [Pg.96] ime deva, nikkhittā kaṃsamallake; Upalohitakā vaggū, taṃ me akkhāhi pucchito. 大王,置于金盘中,此等红色悦人之圆形果实为何物?我既已问,请为我解说。 22. 22. Yāni pure tuvaṃ devi, bhaṇḍu nantakavāsinī; Ucchaṅgahatthā pacināsi, tassā te koliyaṃ phalaṃ. 王后,往昔汝披头散发,身穿旧衣,以手采摘置于腰兜之果实,即此拘利果。 23. 23. Uḍḍayhate na ramati, bhogā vippajahanti taṃ ; Tatthevimaṃ paṭinetha, yattha kolaṃ pacissati. 此女于王宫中,内心焦灼不乐,福报资财皆离弃。将她送回原处,彼处可以拘利果为生。 24. 24. Honti hete mahārāja, iddhippattāya nāriyā; Khama deva sujātāya, māssā kujjha rathesabhāti. 大王,女子皆有此等骄慢。主君,请宽恕善生(Sujātā),人中之雄,请勿动怒。 Sujātajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 善生本生第六。 307. Palāsajātakaṃ (4-1-7) 307. 婆罗娑本生 25. 25. Acetanaṃ brāhmaṇa assuṇantaṃ, jāno ajānantamimaṃ palāsaṃ; Āraddhaviriyo dhuvaṃ appamatto, sukhaseyyaṃ pucchasi kissa hetu. 婆罗门,汝明知此婆罗娑树无心识、不能闻、无所知,却为何恒常不放逸,精进不懈地向它询问安乐? 26. 26. Dūre suto ceva brahā ca rukkho, dese ṭhito bhūtanivāsarūpo; Tasmā namassāmi imaṃ palāsaṃ, ye cettha bhūtā te dhanassa hetu. 此树高大,声名远扬,立于高平之地,乃诸神之居所。是故我为求财故,礼敬此婆罗娑树,以及安住于此之诸神。 27. 27. So te karissāmi yathānubhāvaṃ, kataññutaṃ brāhmaṇa pekkhamāno; Kathañhi āgamma sataṃ sakāse, moghāni te assu pariphanditāni. 婆罗门,为感念汝之善行,我将尽己所能回报于你。来到善人之处,汝之辛劳岂会徒劳无功? 28. 28. Yo [Pg.97] tindukarukkhassa paro pilakkho, parivārito pubbayañño uḷāro; Tassesa mūlasmiṃ nidhi nikhāto, adāyādo gaccha taṃ uddharāhīti. 朋友婆罗门,越过天独伽树有毗罗柯树,曾受盛大古老祭祀;其根下埋有无主宝藏,汝可前去取出。 Palāsajātakaṃ sattamaṃ. 婆罗娑本生第七。 308. Sakuṇajātakaṃ (4-1-8) 308. 鸟本生 29. 29. Akaramhasa te kiccaṃ, yaṃ balaṃ ahuvamhase; Migarāja namo tyatthu, api kiñci labhāmase. 我等已竭尽己力,为您成办事业。兽王,愿您安好!我等能否分得些许肉食? 30. 30. Mama lohitabhakkhassa, niccaṃ luddāni kubbato; Dantantaragato santo, taṃ bahuṃ yampi jīvasi. 我以血为食,常行残暴之事;你曾入我齿间而能活命,此恩已厚。 31. 31. Akataññumakattāraṃ, katassa appaṭikārakaṃ; Yasmiṃ kataññutā natthi, niratthā tassa sevanā. 于不知恩、不作为、于恩不报者;于彼无感恩心,亲近之亦无益。 32. 32. Yassa sammukhaciṇṇena, mittadhammo na labbhati; Anusūya manakkosaṃ, saṇikaṃ tamhā apakkameti. 若于某人,纵当面施恩,亦不得友道,则应无嫉无瞋,从彼安详远离。 Sakuṇajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 鸟本生第八竟。 309. Chavakajātakaṃ (4-1-9) 309. 贱鄙本生(四品一集第九) 33. 33. Sabbamidaṃ carimaṃ kataṃ, ubho dhammaṃ na passare; Ubho pakatiyā cutā, yo cāyaṃ mantejjhāpeti ; Yo ca mantaṃ adhīyati. 此等所作皆卑劣,二者皆不见正法,二者皆已离本性:彼传授吠陀者,与学习吠陀者。 34. 34. Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ; Tasmā etaṃ na sevāmi, dhammaṃ isīhi sevitaṃ. 我食香米饭,配以清净肉羹。是故我不修,诸仙所行法。 35. 35. Paribbaja mahā loko, pacantaññepi pāṇino; Mā taṃ adhammo ācarito, asmā kumbhamivābhidā. 世界甚广大,汝当游行去。亦有他众生,能供养饮食。莫行不法,如石能破瓶,勿为不法所毁。 36. 36. Dhiratthu [Pg.98] taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa; Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vāti. 婆罗门,可鄙哉!彼名利与财富,其所得生计,乃由堕落或行非法而来。 Chavakajātakaṃ navamaṃ. 贱鄙本生第九竟。 310. Seyyajātakaṃ (4-1-10) 310. 赛耶本生(四品一集第十) 37. 37. Sasamuddapariyāyaṃ, mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ; Na icche saha nindāya, evaṃ seyya vijānahi. 赛耶当知,纵有大海环绕、以为耳饰之大地,若与非难并存,我亦不欲。 38. 38. Dhiratthu taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa; Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā. 婆罗门,可鄙哉!彼名利与财富,其所得生计,乃由堕落或行非法而来。 39. 39. Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje; Sāyeva jīvikā seyyo, yā cādhammena esanā. 纵使为无家者,持钵以游行,此等生活方式,亦胜于非法谋求。 40. 40. Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje; Aññaṃ ahiṃsayaṃ loke, api rajjena taṃ varanti. 纵使为无家者,持钵以游行,于世不害他人,此亦胜于为王。 Seyyajātakaṃ dasamaṃ. 赛耶本生第十竟。 Kāliṅgavaggo paṭhamo. 迦陵伽品第一。 Tassuddānaṃ – 此品摄颂曰: Vivarañca adeyya samiddhavaraṃ, atha daddara pāpamahātiraho; Atha koli palāsavarañca kara, carimaṃ sasamuddavarena dasāti. 小迦陵伽、大马师、一王、达达拉、戒行考验、善生、波罗娑、鸟、贱鄙、赛耶,共此十篇。 2. Pucimandavaggo 2. 苦楝品第二 311. Pucimandajātakaṃ (4-2-1) 311. 苦楝本生(四品二集第一) 41. 41. Uṭṭhehi cora kiṃ sesi, ko attho supanena te; Mā taṃ gahesuṃ rājāno, gāme kibbisakārakaṃ. 盗贼,起!何以眠为?睡眠于汝何益?莫为王人所捕,汝于村中行恶。 42. 42. Yaṃ [Pg.99] nu coraṃ gahessanti, gāme kibbisakārakaṃ; Kiṃ tattha pucimandassa, vane jātassa tiṭṭhato. 彼等于村中捕彼行恶之贼,于林中生长伫立之苦楝树神,复有何干? 43. 43. Na tvaṃ assattha jānāsi, mama corassa cantaraṃ; Coraṃ gahetvā rājāno, gāme kibbisakārakaṃ; Appenti nimbasūlasmiṃ, tasmiṃ me saṅkate mano. 菩提树神,你不知道我与盗贼之事。国王的人抓住村中作恶的盗贼,将他刺于苦楝树桩上,我心因此而恐惧。 44. 44. Saṅkeyya saṅkitabbāni, rakkheyyānāgataṃ bhayaṃ; Anāgatabhayā dhīro, ubho loke avekkhatīti. 当惧当惧之事,当防未来之险。智者因惧未来之险,而审视于两世间。 Pucimandajātakaṃ paṭhamaṃ. 《苦楝树本生》第一则。 312. Kassapamandiyajātakaṃ (4-2-2) 312. 迦叶曼迪亚本生第二则 45. 45. Api kassapa mandiyā, yuvā sapati hanti vā; Sabbaṃ taṃ khamate dhīro, paṇḍito taṃ titikkhati. 迦叶啊,年轻人因其愚钝,或咒骂或殴打;贤者能容忍这一切,智者能忍受这一切。 46. 46. Sacepi santo vivadanti, khippaṃ sandhīyare puna; Bālā pattāva bhijjanti, na te samathamajjhagū. 善人即便争吵,亦能迅速和好;愚人犹如陶钵,破碎无法复合;彼等不到达寂静。 47. 47. Ete bhiyyo samāyanti, sandhi tesaṃ na jīrati; Yo cādhipannaṃ jānāti, yo ca jānāti desanaṃ. 能知己过者,与能知忏悔者,彼等能再和合,其友谊不衰败。 48. 48. Eso hi uttaritaro, bhāravaho dhuraddharo; Yo paresādhipannānaṃ, sayaṃ sandhātumarahatīti. 能为有过他人,亲自促成和解者,彼实为更优越,是荷担负重者。 Kassapamandiyajātakaṃ dutiyaṃ. 《迦叶曼迪亚本生》第二则。 313. Khantīvādījātakaṃ (4-2-3) 313. 忍辱仙人本生第三则 49. 49. Yo te hatthe ca pāde ca, kaṇṇanāsañca chedayi; Tassa kujjha mahāvīra, mā raṭṭhaṃ vinasā idaṃ. 大雄啊!于斩断汝手足与耳鼻者,请对他发怒!莫毁灭此国。 50. 50. Yo me hatthe ca pāde ca, kaṇṇanāsañca chedayi; Ciraṃ jīvatu so rājā, na hi kujjhanti mādisā. 斩断我手足与耳鼻之王,愿彼长久住世!如我辈者实无嗔怒。 51. 51. Ahū atītamaddhānaṃ, samaṇo khantidīpano; Taṃ khantiyāyeva ṭhitaṃ, kāsirājā achedayi. 于过去世,曾有一沙门,彰显忍辱。迦尸王肢解了安住于忍辱之彼。 52. 52. Tassa [Pg.100] kamma pharusassa, vipāko kaṭuko ahu; Yaṃ kāsirājā vedesi, nirayamhi samappitoti. 彼残酷之业,有酷烈之果报,迦尸王堕于地狱,备受其苦。 Khantīvādījātakaṃ tatiyaṃ. 《忍辱仙人本生》第三则。 314. Lohakumbhijātakaṃ (4-2-4) 314. 铁锅地狱本生第四则 53. 53. Dujjīvitamajīvimha, ye sante na dadamhase; Vijjamānesu bhogesu, dīpaṃ nākamha attano. 我等曾过着邪恶的生活,虽拥有财富,却未曾布施;我等未曾为自己,造作归依之处。 54. 54. Saṭṭhi vassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso; Niraye paccamānānaṃ, kadā anto bhavissati. 我等于地狱中备受煎熬,六万年已然期满;此苦何时有尽头? 55. 55. Natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati; Tadā hi pakataṃ pāpaṃ, mama tuyhañca mārisā. 无有尽头,何来尽头?尽头实不可见。朋友啊,只因你我当时所造之恶业。 56. 56. Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ; Vadaññū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahunti. 我若从此去,得生为人后,必将慷慨好施,戒行具足,广作众多善业。 Lohakumbhijātakaṃ catutthaṃ. 《铁锅地狱本生》第四则。 315. Sabbamaṃsalābhajātakaṃ (4-2-5) 315. 一切得肉本生(4-2-5) 57. 57. Pharusā vata te vācā, maṃsaṃ yācanako asi ; Kilomasadisī vācā, kilomaṃ samma dammi te. 朋友,汝言实粗,乃乞肉之人;此言如筋膜,我便予汝筋膜。 58. 58. Aṅgametaṃ manussānaṃ, bhātā loke pavuccati; Aṅgassa sadisī vācā, aṅgaṃ samma dadāmi te. 世间称兄弟为人之肢体;此言如肢体,朋友,我便予汝肢体之肉。 59. 59. Tātāti putto vadamāno, kampeti hadayaṃ pitu; Hadayassa sadisī vācā, hadayaṃ samma dammi te. 儿子称“父亲”,能令其父心颤;此言如心脏,朋友,我便予汝心脏。 60. 60. Yassa gāme sakhā natthi, yathāraññaṃ tatheva taṃ; Sabbassa sadisī vācā, sabbaṃ samma dadāmi teti. 村中若无友,彼处如森林;此言如全身,朋友,我便予汝所有之肉。 Sabbamaṃsalābhajātakaṃ pañcamaṃ. 一切得肉本生第五。 316. Sasapaṇḍitajātakaṃ (4-2-6) 316. 贤兔本生(4-2-6) 61. 61. Satta [Pg.101] me rohitā macchā, udakā thalamubbhatā; Idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasa. 我有赤鱼七,出水至于陆;婆罗门,此我所有,食此住林中。 62. 62. Dussa me khettapālassa, rattibhattaṃ apābhataṃ; Maṃsasūlā ca dve godhā, ekañca dadhivārakaṃ; Idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasa. 我取来田守杜萨(Dussa)的晚餐:两串烤肉、一只烤巨蜥、一罐凝乳。婆罗门,此我所有,食此住林中。 63. 63. Ambapakkaṃ dakaṃ sītaṃ, sītacchāyā manoramā ; Idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasa. 有熟芒果、凉水,及悦意凉荫;婆罗门,此我所有,享此住林中。 64. 64. Na sasassa tilā atthi, na muggā napi taṇḍulā; Iminā agginā pakkaṃ, mamaṃ bhutvā vane vasāti. 野兔无芝麻,无豆亦无米;请以此火烹我身,食我住林中。 Sasapaṇḍitajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 贤兔本生第六。 317. Matarodanajātakaṃ (4-2-7) 317. 哭亡者本生(4-2-7) 65. 65. Mataṃ mataṃ eva rodatha, na hi taṃ rodatha yo marissati; Sabbepi sarīradhārino, anupubbena jahanti jīvitaṃ. 汝等唯哭已逝者,不为将逝者而哭;一切有身者,皆次第舍命。 66. 66. Devamanussā catuppadā, pakkhigaṇā uragā ca bhogino; Samhi sarīre anissarā, ramamānāva jahanti jīvitaṃ. 天神、人类、四足兽,鸟群、蛇类及富者,于自身皆无主宰,虽乐亦舍命。 67. 67. Evaṃ calitaṃ asaṇṭhitaṃ, sukhadukkhaṃ manujesvapekkhiya; Kanditaruditaṃ niratthakaṃ, kiṃ vo sokagaṇābhikīrare. 观此动摇不定、人间苦乐;啼哭哀号皆无义,何任悲愁遍布汝等? 68. 68. Dhuttā ca soṇḍā akatā, bālā sūrā ayogino ; Dhīraṃ maññanti bāloti, ye dhammassa akovidāti. 放荡、嗜酒、无所作为者,愚人、鲁莽者、不修行者;彼等不解法之人,反认智者为愚夫。 Matarodanajātakaṃ sattamaṃ. 哭亡者本生第七。 318. Kaṇaverajātakaṃ (4-2-8) 318. 夹竹桃本生(4-2-8) 69. 69. Yaṃ [Pg.102] taṃ vasantasamaye, kaṇaveresu bhāṇusu; Sāmaṃ bāhāya pīḷesi, sā taṃ ārogyamabravi. 于彼春日,红花夹竹桃丛中,汝曾以臂拥萨玛(Sāmā);她曾向汝道安康。 70. 70. Ambho na kira saddheyyaṃ, yaṃ vāto pabbataṃ vahe; Pabbatañce vahe vāto, sabbampi pathaviṃ vahe; Yattha sāmā kālakatā, sā maṃ ārogyamabravi. 啊,实难置信,风能移山;若风能移山,亦能移全地;已逝之萨玛(Sāmā),竟告我安康。 71. 71. Na ceva sā kālakatā, na ca sā aññamicchati; Ekabhattikinī sāmā, tameva abhikaṅkhati. 然彼女实未命终,亦不欲求其他夫婿;萨玛(Sāmā)一日一食,唯切盼于彼。 72. 72. Asanthutaṃ maṃ cirasanthutena, nimīni sāmā adhuvaṃ dhuvena; Mayāpi sāmā nimineyya aññaṃ, ito ahaṃ dūrataraṃ gamissanti. 萨玛(Sāmā)以长久相熟者换下我这素昧平生者,以恒常者换下无常者;我也当以他人换下萨玛,我将远走他方。 Kaṇaverajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 迦那维罗本生第八。 319. Tittirajātakaṃ (4-2-9) 319. 鹧鸪本生(4-2-9) 73. 73. Susukhaṃ vata jīvāmi, labhāmi ceva bhuñjituṃ; Paripantheva tiṭṭhāmi, kā nu bhante gatī mama. 尊者,我实安乐而活,亦得食物;然我常处险境,我的归宿将是如何? 74. 74. Mano ce te nappaṇamati, pakkhi pāpassa kammuno; Abyāvaṭassa bhadrassa, na pāpamupalimpati. 鸟儿,你心若不倾向恶业,恶业便不染着你这无涉其中的善者。 75. 75. Ñātako no nisinnoti, bahu āgacchate jano; Paṭicca kammaṃ phusati, tasmiṃ me saṅkate mano. “吾亲在此”,众人闻此而来;缘我而造杀业,我心为此疑虑。 76. 76. Na paṭicca kammaṃ phusati, mano ce nappadussati; Appossukkassa bhadrassa, na pāpamupalimpatīti. 若心不被恼,缘你而造之业,则不触及你;恶业不染着你这无有热恼的善者。 Tittirajātakaṃ navamaṃ. 鹧鸪本生第九。 320. Succajajātakaṃ (4-2-10) 320. 易舍本生(4-2-10) 77. 77. Succajaṃ [Pg.103] vata naccaji, vācāya adadaṃ giriṃ; Kiṃ hitassa cajantassa, vācāya adada pabbataṃ. 易舍之物君未舍,口惠之山亦不施;于舍者复有何益?口头亦不给此山。 78. 78. Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade; Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā. 应行之事方可言,不为之事则莫言;贤者能识辨,言而不行之人。 79. 79. Rājaputta namo tyatthu, sacce dhamme ṭhito casi; Yassa te byasanaṃ patto, saccasmiṃ ramate mano. 王子,礼敬于您,您安住于真理与正法;虽身遭厄难,心仍乐于真实。 80. 80. Yā daliddī daliddassa, aḍḍhā aḍḍhassa kittima ; Sā hissa paramā bhariyā, sahiraññassa itthiyoti. 君王,夫贫亦贫,夫富亦富之妻,方是彼之贤妻。于富裕者而言,妇女自来,不足为奇。 Succajajātakaṃ dasamaṃ. 易舍本生第十。 Pucimandavaggo dutiyo. 第二 苦楝品。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Atha cora sakassapa khantīvaro, dujjīvitatā ca varā pharusā; Atha sasa matañca vasanta sukhaṃ, succajaṃvatanaccajinā ca dasāti. 盗贼、迦叶(Kassapa)、忍辱、恶生、最上粗暴语;复次兔、死者、春乐、易舍,共此为十篇。 3. Kuṭidūsakavaggo 3. 毁孤邸品 321. Kuṭidūsakajātakaṃ (4-3-1) 321. 毁孤邸者本生(4-3-1) 81. 81. Manussasseva te sīsaṃ, hatthapādā ca vānara; Atha kena nu vaṇṇena, agāraṃ te na vijjati. 猴子,汝头如人,手足亦然;然以何因缘,汝竟无屋舍? 82. 82. Manussasseva me sīsaṃ, hatthapādā ca siṅgila ; Yāhu seṭṭhā manussesu, sā me paññā na vijjati. 我星吉罗,头如人,手足亦然;然人中所称最胜之智慧,我实不具。 83. 83. Anavaṭṭhitacittassa[Pg.104], lahucittassa dubbhino ; Niccaṃ addhuvasīlassa, sukhabhāvo na vijjati. 心无定止、心性轻浮、于友不忠者,戒行恒常不定,绝无安乐可言。 84. 84. So karassu ānubhāvaṃ, vītivattassu sīliyaṃ; Sītavātaparittāṇaṃ, karassu kuṭavaṃ kapīti. 汝当奋力,超越劣习;猴子,汝当建造小屋,以避寒风。 Kuṭidūsaka jātakaṃ paṭhamaṃ. 毁屋者本生第一。 322. Duddubhajātakaṃ (4-3-2) 322. 杜度婆本生 (4-3-2) 85. 85. Duddubhāyati bhaddante, yasmiṃ dese vasāmahaṃ; Ahampetaṃ na jānāmi, kimetaṃ duddubhāyati. 尊者,我所住之处有“杜杜”之声;我亦不知,此“杜杜”之声为何。 86. 86. Beluvaṃ patitaṃ sutvā, duddubhanti saso javi; Sasassa vacanaṃ sutvā, santattā migavāhinī. 野兔闻木苹果落,以为“杜杜”作响而逃;兽群闻野兔之言,惊恐奔逃。 87. 87. Appatvā padaviññāṇaṃ, paraghosānusārino; Panādaparamā bālā, te honti parapattiyā. 未达道迹之智,唯随他人之声;愚者以喧闹为究竟,彼等唯信从于人。 88. 88. Ye ca sīlena sampannā, paññāyūpasame ratā; Ārakā viratā dhīrā, na honti parapattiyāti. 戒行具足,乐于智慧寂静;贤者远离恶法,不信从于人。 Duddubhajātakaṃ dutiyaṃ. 杜度婆本生第二。 323. Brahmadattajātakaṃ (4-3-3) 323. 梵授本生 (4-3-3) 89. 89. Dvayaṃ yācanako rāja, brahmadatta nigacchati; Alābhaṃ dhanalābhaṃ vā, evaṃ dhammā hi yācanā. 梵授王啊,乞求者面临二种结局:或不得,或得财物。乞求之法本是如此。 90. 90. Yācanaṃ rodanaṃ āhu, pañcālānaṃ rathesabha; Yo yācanaṃ paccakkhāti, tamāhu paṭirodanaṃ. 般遮罗(Pañcāla)之主啊,人言乞求即是哭泣;而拒绝乞求,则被称为反哭泣。 91. 91. Mā maddasaṃsu rodantaṃ, pañcālā susamāgatā; Tuvaṃ vā paṭirodantaṃ, tasmā icchāmahaṃ raho. 愿集会于此的般遮罗人,不见我哭泣,亦不见你反哭泣。是故我欲求独处。 92. 92. Dadāmi [Pg.105] te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ, gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena; Ariyo hi ariyassa kathaṃ na dajjā, sutvāna gāthā tava dhammayuttāti. 婆罗门,我给你一千头罗希尼(rohiṇī)赤牛,并附一头公牛。圣者听闻你如法之偈后,岂能不施予圣者? Brahmadattajātakaṃ tatiyaṃ. 梵授本生第三。 324. Cammasāṭakajātakaṃ (4-3-4) 324. 皮衣本生 (4-3-4) 93. 93. Kalyāṇarūpo vatayaṃ catuppado, subhaddako ceva supesalo ca; Yo brāhmaṇaṃ jātimantūpapannaṃ, apacāyati meṇḍavaro yasassī. 这四足兽形貌端庄,善良且温顺;这有名的优秀公羊,正尊敬着出身高贵的婆罗门。 94. 94. Mā brāhmaṇa ittaradassanena, vissāsamāpajji catuppadassa; Daḷhappahāraṃ abhikaṅkhamāno, avasakkatī dassati suppahāraṃ. 婆罗门,切莫因片面之见而信任此四足兽;它正伺机后退,欲施以猛烈一击。 95. 95. Ūruṭṭhi bhaggaṃ pavaṭṭito khāribhāro, sabbañca bhaṇḍaṃ brāhmaṇassa bhinnaṃ; Ubhopi bāhā paggayha kandati, abhidhāvatha haññate brahmacārī. 大腿骨折断,担子倾覆,婆罗门的所有物品都破碎了。他举起双臂哭喊道:“快来!梵行者被杀害了!” 96. 96. Evaṃ so nihato seti, yo apūjaṃ pasaṃsati ; Yathāhamajja pahato, hato meṇḍena dummatīti. 赞扬不值得尊敬之人者,就像我今天被愚蠢的羊击中一样,他也会这样倒下。 Cammasāṭakajātakaṃ catutthaṃ. 第四 皮衣本生故事。 325. Godharājajātakaṃ (4-3-5) 325. 蜥蜴王本生故事 97. 97. Samaṇaṃ taṃ maññamāno, upagacchimasaññataṃ; So maṃ daṇḍena pāhāsi, yathā assamaṇo tathā. 我以为他是沙门,便走近他,但他却未受约束;他用棍棒击打我,就像一个非沙门一样。 98. 98. Kiṃ [Pg.106] te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā; Abbhantaraṃ te gahanaṃ, bāhiraṃ parimajjasi. 愚人,你的发髻有何用?你的兽皮衣有何用?你内里(阿邦答勒)杂染如林,却只清洁外表。 99. 99. Ehi godha nivattassu, bhuñja sālīnamodanaṃ; Telaṃ loṇañca me atthi, pahūtaṃ mayha pipphali. 来吧,蜥蜴,回来吧,吃这米饭。我有油和盐,我还有很多胡椒。 100. 100. Esa bhiyyo pavekkhāmi, vammikaṃ sataporisaṃ; Telaṃ loṇañca kittesi, ahitaṃ mayha pipphalīti. 我将更深入那百人高的蚁冢。你所说的油、盐和胡椒,于我实为无益。 Godharājajātakaṃ pañcamaṃ. 第五 蜥蜴王本生故事。 326. Kakkārujātakaṃ (4-3-6) 326. 迦格鲁本生故事 101. 101. Kāyena yo nāvahare, vācāya na musā bhaṇe; Yaso laddhā na majjeyya, sa ve kakkārumarahati. 身不偷盗,语不妄言;获得名誉而不骄慢,他确实值得迦格鲁花。 102. 102. Dhammena vittameseyya, na nikatyā dhanaṃ hare; Bhoge laddhā na majjeyya, sa ve kakkārumarahati. 如法求财,不以欺诈取财;获得财富而不放逸,他确实值得迦格鲁花。 103. 103. Yassa cittaṃ ahāliddaṃ, saddhā ca avirāginī; Eko sāduṃ na bhuñjeyya, sa ve kakkārumarahati. 其心坚定,其信不褪;不独自享用美味,他确实值得迦格鲁花。 104. 104. Sammukhā vā tirokkhā vā, yo sante na paribhāsati; Yathāvādī tathākārī, sa ve kakkārumarahatīti. 无论当面或背后,不诽谤贤善之人;言行一致,他确实值得迦格鲁花。 Kakkārujātakaṃ chaṭṭhaṃ. 第六 迦格鲁本生故事。 327. Kākavatījātakaṃ (4-3-7) 327. 迦格瓦帝本生故事 105. 105. Vāti cāyaṃ tato gandho, yattha me vasatī piyā; Dūre ito hi kākavatī, yattha me nirato mano. 此香从我爱妻所居处飘来;我心所恋慕的迦格瓦帝(Kākavatī),她远离此地而居。 106. 106. Kathaṃ samuddamatarī, kathaṃ atari kepukaṃ ; Kathaṃ satta samuddāni, kathaṃ simbalimāruhi. 汝如何渡过大海?如何渡过格普迦(Kepuka)?如何越过七重海?如何攀上木棉树? 107. 107. Tayā samuddamatariṃ, tayā atari kepukaṃ ; Tayā satta samuddāni, tayā simbalimāruhiṃ. 因汝我渡过大海,因汝我渡过格普迦(Kepuka);因汝我越过七重海,因汝我攀上木棉树。 108. 108. Dhiratthumaṃ [Pg.107] mahākāyaṃ, dhiratthumaṃ acetanaṃ; Yattha jāyāyahaṃ jāraṃ, āvahāmi vahāmi cāti. 可耻啊,我这巨大的身体!可耻啊,我这无知者!我竟为妻子载运情夫,带来又送回。 Kākavatījātakaṃ sattamaṃ. 第七 迦格瓦帝本生故事。 328. Ananusociyajātakaṃ (4-3-8) 328. 不应悲伤本生故事 109. 109. Bahūnaṃ vijjatī bhotī, tehi me kiṃ bhavissati; Tasmā etaṃ na socāmi, piyaṃ sammillahāsiniṃ. 夫人,汝处于众多亡者之中,与彼等共处,于我将为何?是故,我不为我妻善语者而悲伤。 110. 110. Taṃ taṃ ce anusoceyya, yaṃ yaṃ tassa na vijjati; Attānamanusoceyya, sadā maccuvasaṃ pataṃ. 若人为其已逝者,一一悲伤不已,则亦应为己身悲伤,己身恒堕死王掌控中。 111. 111. Na heva ṭhitaṃ nāsīnaṃ, na sayānaṃ na paddhaguṃ ; Yāva byāti nimisati, tatrāpi rasatī vayo. 寿行非待立,非待坐,非待卧,非待行;乃至开眼闭眼间,寿命亦在消减。 112. 112. Tatthattani vatappaddhe, vinābhāve asaṃsaye; Bhūtaṃ sesaṃ dayitabbaṃ, vītaṃ ananusociyanti. 于此身中,当此束缚,分离之事,确然无疑。应怜爱尚存者,不应悲伤已逝者。 Ananusociyajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 不悲伤本生第八。 329. Kāḷabāhujātakaṃ (4-3-9) 329. 黑臂本生(4-3-9) 113. 113. Yaṃ annapānassa pure labhāma, taṃ dāni sākhamigameva gacchati; Gacchāma dāni vanameva rādha, asakkatā casma dhanañjayāya. 罗陀(Rādha)!我等往昔所得饮食,如今皆归于彼猴。我等不受达难阇耶(Dhanañjaya)王礼敬,如今且去森林。 114. 114. Lābho alābho yaso ayaso ca, nindā pasaṃsā ca sukhañca dukkhaṃ; Ete aniccā manujesu dhammā, mā soci kiṃ socasi poṭṭhapāda. 得、失、誉、毁、称、讥、苦、乐,此等法于人间皆是无常。波吒波陀(Poṭṭhapāda),莫悲伤,何须悲伤? 115. 115. Addhā [Pg.108] tuvaṃ paṇḍitakosi rādha, jānāsi atthāni anāgatāni; Kathaṃ nu sākhāmigaṃ dakkhisāma, niddhāvitaṃ rājakulatova jammaṃ. 罗陀(Rādha),汝实为智者,能知未来之事。我等如何得见彼卑劣之猴被逐出王家? 116. 116. Cāleti kaṇṇaṃ bhakuṭiṃ karoti, muhuṃ muhuṃ bhāyayate kumāre; Sayameva taṃ kāhati kāḷabāhu, yenārakā ṭhassati annapānāti. 迦罗婆睺(Kāḷabāhu)摇耳又蹙眉,频频恫吓诸王子。彼将自作此业,以致远离饮食。 Kāḷabāhujātakaṃ navamaṃ. 黑臂本生第九。 330. Sīlavīmaṃsajātakaṃ (4-3-10) 330. 戒考察本生(4-3-10) 117. 117. Sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ, sīlaṃ loke anuttaraṃ; Passa ghoraviso nāgo, sīlavāti na haññati. 戒德诚为善,戒德世间尊;且看剧毒龙,持戒不遭害。 118. 118. Yāvadevassahū kiñci, tāvadeva akhādisuṃ; Saṅgamma kulalā loke, na hiṃsanti akiñcanaṃ. 只要彼鹰稍有所持,众鹰便群起啄食;世间诸鹰不伤害,一无所有之鹰。 119. 119. Sukhaṃ nirāsā supati, āsā phalavatī sukhā; Āsaṃ nirāsaṃ katvāna, sukhaṃ supati piṅgalā. 无望者安眠,望之有果亦是乐;宾伽罗(Piṅgalā)已断望,是故得以安乐眠。 120. 120. Na samādhiparo atthi, asmiṃ loke paramhi ca; Na paraṃ nāpi attānaṃ, vihiṃsati samāhitoti. 于此世或他世,无有乐胜于定;心入定者不害他,亦复不害于自己。 Sīlavīmaṃsajātakaṃ dasamaṃ. 戒考察本生第十。 Kuṭidūsakavaggo tatiyo. 孤邸度西品第三。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Samanussa -saduddubha-yācanako, atha meṇḍavaruttama-godhavaro; Atha kāyasakepuka bhotīvaro, atha rādhasusīlavarena dasāti. 野干鸟本生、鼓声本生、婆罗门达多本生,其次是司法官本生、蜥蜴王本生;其次是葫芦本生、迦迦婆提本生、不悲伤本生,其次是黑臂本生与戒考察本生,共十篇。 4. Kokilavaggo 4. 杜鹃品 331. Kokilajātakaṃ (4-4-1) 331. 杜鹃本生 121. 121. Yo [Pg.109] ve kāle asampatte, ativelaṃ pabhāsati; Evaṃ so nihato seti, kokilāyiva atrajo. 凡于时机未至而言说过度者,彼将如杜鹃之子,遭击杀而卧。 122. 122. Na hi satthaṃ sunisitaṃ, visaṃ halāhalāmiva ; Evaṃ nikaṭṭhe pāteti, vācā dubbhāsitā yathā. 锋利之剑与致命之毒,亦不能如恶说之言,能瞬间将人摧毁。 123. 123. Tasmā kāle akāle vā, vācaṃ rakkheyya paṇḍito; Nātivelaṃ pabhāseyya, api attasamamhi vā. 是故智者应护语,无论时宜与否;纵于等己之人,亦不应言说过度。 124. 124. Yo ca kāle mitaṃ bhāse, matipubbo vicakkhaṇo; Sabbe amitte ādeti, supaṇṇo uragāmivāti. 凡具慧明辨之士,于适时说适度语,能制伏一切怨敌,犹如金翅鸟搏蛇。 Kokilajātakaṃ paṭhamaṃ. 杜鹃本生第一 332. Rathalaṭṭhijātakaṃ (4-4-2) 332. 车杆本生 125. 125. Api hantvā hato brūti, jetvā jitoti bhāsati; Pubbavakkhāyino rāja, aññadatthu na saddahe. 大王,有人打了人,反说自己被打;战胜了人,反说自己被战胜。故不应轻信先诉者之言。 126. 126. Tasmā paṇḍitajātiyo, suṇeyya itarassapi; Ubhinnaṃ vacanaṃ sutvā, yathā dhammo tathā kare. 是故,智者亦应听取另一方之言;听闻双方之言后,应如法而行。 127. 127. Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu; Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu. 耽乐懈怠之居家者,非善;无所约束之出家者,非善;行事不审之国王,非善;易怒之智者,亦非善。 128. 128. Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati; Nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhatīti. 刹帝利应审思而行,国土主不应不审而行。大王,审慎行事者,其名誉声望将增长。 Rathalaṭṭhijātakaṃ dutiyaṃ. 车杆本生第二 333. Pakkagodhajātakaṃ (4-4-3) 333. 烤蜥蜴本生 129. 129. Tadeva [Pg.110] me tvaṃ vidito, vanamajjhe rathesabha; Yassa te khaggabaddhassa, sannaddhassa tirīṭino; Assatthadumasākhāya, pakkā godhā palāyatha. 车乘之主,我于林中已知晓你,你佩剑、披甲、头戴冠冕,(却说)烤蜥蜴从菩提树枝上逃走。 130. 130. Name namantassa bhaje bhajantaṃ, kiccānukubbassa kareyya kiccaṃ; Nānatthakāmassa kareyya atthaṃ, asambhajantampi na sambhajeyya. 应向恭敬者恭敬,应亲近亲近者,应为助己者助其事;不为欲损己者谋其利,亦不亲近不亲近者。 131. 131. Caje cajantaṃ vanathaṃ na kayirā, apetacittena na sambhajeyya; Dijo dumaṃ khīṇaphalanti ñatvā, aññaṃ samekkheyya mahā hi loko. 应舍弃舍弃者,不应生起贪爱;不应亲近心已离去者;鸟知树果已尽,便会另寻他处,诚然世间广大。 132. 132. So te karissāmi yathānubhāvaṃ, kataññutaṃ khattiye pekkhamāno; Sabbañca te issariyaṃ dadāmi, yassicchasī tassa tuvaṃ dadāmīti. 我乃顾念感恩之刹帝利,将尽我所能为你而为。我将所有主权皆赐予你,你所欲求,我亦予之。 Pakkagodhajātakaṃ tatiyaṃ. 烤蜥蜴本生第三 334. Rājovādajātakaṃ (4-4-4) 334. 教诫国王本生 133. 133. Gavaṃ ce taramānānaṃ, jimhaṃ gacchati puṅgavo; Sabbā tā jimhaṃ gacchanti, nette jimhaṃ gate sati. 于渡河之牛群,若领头公牛走斜;当领导者走斜时,所有母牛皆随之走斜。 134. 134. Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato; So ce adhammaṃ carati, pageva itarā pajā; Sabbaṃ raṭṭhaṃ dukhaṃ seti, rājā ce hoti adhammiko. 于人类中亦复如是,被认为是最高尚之人;彼若行于非法,何况其余民众?若国王不如法,举国皆痛苦而眠。 135. 135. Gavaṃ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo; Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati. 于渡河之牛群,若领头公牛走正;当领导者走正时,所有母牛皆随之走正。 136. 136. Evameva [Pg.111] manussesu, yo hoti seṭṭhasammato; So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā; Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammikoti. 于人类中亦复如是,被认为是最高尚之人;彼若行于正法,何况其余民众?若国王是如法者,举国皆安乐而眠。 Rājovādajātakaṃ catutthaṃ. 《王教本生》第四。 335. Jambukajātakaṃ (4-4-5) 335. 豺本生 137. 137. Brahā pavaḍḍhakāyo so, dīghadāṭho ca jambuka; Na tvaṃ tattha kule jāto, yattha gaṇhanti kuñjaraṃ. 豺狼啊,你身躯高大,獠牙甚长;但你并非生于能捕获大象的家族。 138. 138. Asīho sīhamānena, yo attānaṃ vikubbati; Kotthūva gajamāsajja, seti bhūmyā anutthunaṃ. 非狮者却自以为是狮,妄自尊大;犹如豺狼攻击大象,终将呻吟着卧于地上。 139. 139. Yasassino uttamapuggalassa, sañjātakhandhassa mahabbalassa; Asamekkhiya thāmabalūpapattiṃ, sa seti nāgena hatoyaṃ jambuko. 这只豺狼不曾审度那声名远扬、体格雄健、力量强大的至上个体(uttama-puggala)之力,终为大象所杀而卧倒于地。 140. 140. Yo cīdha kammaṃ kurute pamāya, thāmabbalaṃ attani saṃviditvā; Jappena mantena subhāsitena, parikkhavā so vipulaṃ jinātīti. 于此世间,有智慧者,审度自身体力与智力,以谋略、计策与善言行事,彼人必能获得巨大成就。 Jambukajātakaṃ pañcamaṃ. 《豺本生》第五。 336. Brahāchattajātakaṃ (4-4-6) 336. 大察陀本生 141. 141. Tiṇaṃ tiṇanti lapasi, ko nu te tiṇamāhari; Kiṃ nu te tiṇakiccatthi, tiṇameva pabhāsasi. 你不停地念着“草啊,草啊”,究竟是谁给你带来了草?你用草有何事,为何只谈论草? 142. 142. Idhāgamā brahmacārī, brahā chatto bahussuto; So me sabbaṃ samādāya, tiṇaṃ nikkhippa gacchati. 有一位伟大的梵行者来到此地,他名叫察陀(Chatta),博学多闻;他取走我所有财物,放下一些草便离去了。 143. 143. Evetaṃ hoti kattabbaṃ, appena bahumicchatā; Sabbaṃ sakassa ādānaṃ, anādānaṃ tiṇassa ca. ( ) 以少求多者,所行即如此:取走他人一切,唯独不取其草。 144. 144. Sīlavanto [Pg.112] na kubbanti, bālo sīlāni kubbati; Aniccasīlaṃ dussīlyaṃ, kiṃ paṇḍiccaṃ karissatīti. 持戒者不为此行,唯愚者惯行恶习。对于戒行无常、品行恶劣之人,其聪明才智又有何用? Brahāchattajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 《大察陀本生》第六。 337. Pīṭhajātakaṃ (4-4-7) 337. 座墩本生 145. 145. Na te pīṭhamadāyimhā, na pānaṃ napi bhojanaṃ; Brahmacāri khamassu me, etaṃ passāmi accayaṃ. 梵行者啊,我们未曾给您座位,也未曾给您饮水与食物。我见此过失,请您宽恕我们。 146. 146. Nevābhisajjāmi na cāpi kuppe, na cāpi me appiyamāsi kiñci; Athopi me āsi manovitakko, etādiso nūna kulassa dhammo. 我既不执着,亦不瞋恚,于我亦无丝毫厌恶;然我心生此念:“此想必是家族的习俗。” 147. 147. Esasmākaṃ kule dhammo, pitupitāmaho sadā; Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, sabbetaṃ nipadāmase. 此乃我族中,父祖相传之恒常习俗;我等供奉座位、洗足水与涂足油,此等一切。 148. 148. Esasmākaṃ kule dhammo, pitupitāmaho sadā; Sakkaccaṃ upatiṭṭhāma, uttamaṃ viya ñātakanti. 此乃我族中,父祖相传之恒常习俗;我等恭敬侍奉沙门、婆罗门,犹如侍奉最上亲眷。 Pīṭhajātakaṃ sattamaṃ. 《座本生》第七。 338. Thusajātakaṃ (4-4-8) 338. 糠本生第八 149. 149. Viditaṃ thusaṃ undurānaṃ, viditaṃ pana taṇḍulaṃ; Thusaṃ thusaṃ vivajjetvā, taṇḍulaṃ pana khādare. 老鼠知是糠,亦知是米粒;舍弃所有糠,唯将米粒食。 150. 150. Yā mantanā araññasmiṃ, yā ca gāme nikaṇṇikā; Yañcetaṃ iti cīti ca, etampi viditaṃ mayā. 林中之密谋,村中之私语,以及“如此如此”图谋害我之事,此一切我皆已知晓。 151. 151. Dhammena kira jātassa, pitā puttassa makkaṭo; Daharasseva santassa, dantehi phalamacchidā. 据说猴父依其天性,于其子尚年幼时,以牙咬断其睾丸。 152. 152. Yametaṃ parisappasi, ajakāṇova sāsape; Yopāyaṃ heṭṭhato seti, etampi viditaṃ mayāti. 汝于芥子地,如盲羊蠕行;及此卧于下(欲行刺杀),此一切我皆已知晓。 Thusajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 《糠本生》第八。 339. Bāverujātakaṃ (4-4-9) 339. 巴韦鲁本生第九 153. 153. Adassanena [Pg.113] morassa, sikhino mañjubhāṇino; Kākaṃ tattha apūjesuṃ, maṃsena ca phalena ca. 因不见有冠、声美的孔雀,彼处之人以肉与果供养乌鸦。 154. 154. Yadā ca sarasampanno, moro bāverumāgamā; Atha lābho ca sakkāro, vāyasassa ahāyatha. 当具足美声的孔雀来到巴韦鲁时,乌鸦的利养和恭敬便减损了。 155. 155. Yāva nuppajjatī buddho, dhammarājā pabhaṅkaro; Tāva aññe apūjesuṃ, puthū samaṇabrāhmaṇe. 乃至佛陀——法王、光明创造者——尚未出世,人们则供养其他众多沙门与婆罗门。 156. 156. Yadā ca sarasampanno, buddho dhammaṃ adesayi; Atha lābho ca sakkāro, titthiyānaṃ ahāyathāti. 当具足美声的佛陀宣说正法时,外道的利养和恭敬便减损了。 Bāverujātakaṃ navamaṃ. 《巴韦鲁本生》第九。 340. Visayhajātakaṃ (4-4-10) 340. 维萨哈本生第十 157. 157. Adāsi dānāni pure visayha, dadato ca te khayadhammo ahosi; Ito paraṃ ce na dadeyya dānaṃ, tiṭṭheyyuṃ te saṃyamantassa bhogā. 维萨哈,汝昔曾行布施,然汝布施之时,财富便有损耗;此后汝若不复布施,克制守护,财富则将存留。 158. 158. Anariyamariyena sahassanetta, suduggatenāpi akiccamāhu; Mā vo dhanaṃ taṃ ahu devarāja, yaṃ bhogahetu vijahemu saddhaṃ. 千眼者,圣者说,纵使极为穷困,圣者亦不应行此非圣之事(即不布施)。天王,若为财富故,我等须舍弃信仰,则愿此财富不为我等所有! 159. 159. Yena eko ratho yāti, yāti tenāparo ratho; Porāṇaṃ nihitaṃ vattaṃ, vattataññeva vāsava. 前车所行之路,后车亦随之而行。古昔所立之行持已定,天主,任其延续即可。 160. 160. Yadi hessati dassāma, asante kiṃ dadāmase; Evaṃbhūtāpi dassāma, mā dānaṃ pamadamhaseti. 若有,我等则施;若无,何以能施?纵然如是,我等亦施;于布施事,我等勿忘。 Visayhajātakaṃ dasamaṃ. 《毗舍耶本生》第十。 Kokilavaggo catuttho. 《杜鹃品》第四。 Tassuddānaṃ – 此品之摄颂曰: Ativelapabhāsati [Pg.114] jītavaro, vanamajjha rathesabha jimhagamo; Atha jambu tiṇāsanapīṭhavaraṃ, atha taṇḍula mora visayha dasāti. 《拘迦离本生》、《车杖本生》、《熟蜥本生》、《王教本生》;复有《豺本生》、《梵授本生》、《座本生》;复有《谷壳本生》、《婆毗罗本生》、《毗舍耶本生》,共计十篇。 5. Cūḷakuṇālavaggo 5. 小拘那罗品 341. Kaṇḍarījātakaṃ (4-5-1) 341. 紧陀利本生(4-5-1) 161. 161. Narānamārāmakarāsu nārisu, anekacittāsu aniggahāsu ca; Sabbattha nāpītikarāpi ce siyā, na vissase titthasamā hi nāriyo. 于令男子悦、心性多变、难以降伏之女,纵然处处可喜,亦不应信赖;实因此等女人,犹如渡口。 162. 162. Yaṃ ve disvā kaṇḍarīkinnarānaṃ, sabbitthiyo na ramanti agāre; Taṃ tādisaṃ maccaṃ cajitvā bhariyā, aññaṃ disvā purisaṃ pīṭhasappiṃ. 观紧陀利紧那罗之事,可知一切女人不乐于家;其妻舍彼夫,见一跛足男子,与之行恶。 163. 163. Bakassa ca bāvarikassa rañño, accantakāmānugatassa bhariyā; Avācarī paṭṭhavasānugassa, kaṃ vāpi itthī nāticare tadaññaṃ. 跋迦王与跋瓦睿王,其王极随欲乐,然其妻行不善,与顺其意者通。此外更有何人,女人不逾越之? 164. 164. Piṅgiyānī sabbalokissarassa, rañño piyā brahmadattassa bhariyā; Avācarī paṭṭhavasānugassa, taṃ vāpi sā nājjhagā kāmakāminīti. 一切世间主梵授王之爱妻频耆亚匿,与顺其意之马夫行不善事。彼贪欲女两者皆失,终无所得。 Kaṇḍarījātakaṃ paṭhamaṃ. 《紧陀利本生》第一。 342. Vānarajātakaṃ (4-5-2) 342. 猕猴本生(4-5-2) 165. 165. Asakkhiṃ [Pg.115] vata attānaṃ, uddhātuṃ udakā thalaṃ; Na dānāhaṃ puna tuyhaṃ, vasaṃ gacchāmi vārija. 我已能将自身,从水中拔至陆地;水生者啊,如今我不再受汝控制。 166. 166. Alametehi ambehi, jambūhi panasehi ca; Yāni pāraṃ samuddassa, varaṃ mayhaṃ udumbaro. 我已受够对岸的芒果、阎浮果与波罗蜜;于我而言,此优昙婆罗更佳。 167. 167. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati; Amittavasamanveti, pacchā ca anutappati. 若人于已生之事,不能迅速了知,彼将落入敌手,而后必追悔。 168. 168. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati; Muccate sattusambādhā, na ca pacchānutappatīti. 若人于已生之事,能够迅速觉知,彼将解脱敌难,而后无追悔。 Vānarajātakaṃ dutiyaṃ. 《猕猴本生》第二。 343. Kuntinījātakaṃ (4-5-3) 343. 孔提尼本生(4-5-3) 169. 169. Avasimha tavāgāre, niccaṃ sakkatapūjitā; Tvameva dānimakari, handa rāja vajāmahaṃ. 我等常住王家,恒受恭敬供养。如今唯汝,令我忧恼。大王,我今去矣! 170. 170. Yo ve kate paṭikate, kibbise paṭikibbise; Evaṃ taṃ sammatī veraṃ, vasa kuntini māgamā. 若有作为则有报,若有恶行则报之;如是怨恨可平息。孔提尼,请留下,莫离去。 171. 171. Na katassa ca kattā ca, metti sandhīyate puna; Hadayaṃ nānujānāti, gacchaññeva rathesabha. 受害者与加害者,友谊不复得连;我心实不应允,王啊,我定当离去。 172. 172. Katassa ceva kattā ca, metti sandhīyate puna; Dhīrānaṃ no ca bālānaṃ, vasa kuntini māgamāti. 纵为加害者与被害者,智者友谊亦可重续,愚者则不然。Kuntinī,你且留下,莫离去。 Kuntinījātakaṃ tatiyaṃ. Kuntinī本生第三。 344. Ambajātakaṃ (4-5-4) 344. 芒果本生 173. 173. Yo nīliyaṃ maṇḍayati, saṇḍāsena vihaññati; Tassa sā vasamanvetu, yā te ambe avāhari. 有男子染饰黑发,以镊子拔除白发;愿盗汝芒果之女,顺从于彼。 174. 174. Vīsaṃ vā pañcavīsaṃ vā, ūnatiṃsaṃ va jātiyā; Tādisā pati mā laddhā, yā te ambe avāhari. 生来年届二十、二十五,乃至二十九岁,愿盗汝芒果之女,届此芳龄,仍不得夫。 175. 175. Dīghaṃ [Pg.116] gacchatu addhānaṃ, ekikā abhisārikā; Saṅkete pati mā adda, yā te ambe avāhari. 愿盗汝芒果之女,如赴约之妇,独行长路,却于约会之处,不见其夫。 176. 176. Alaṅkatā suvasanā, mālinī candanussadā; Ekikā sayane setu, yā te ambe avāharīti. 愿盗汝芒果之女,虽盛装华服,佩戴花环,涂抹旃檀,却独卧于床。 Ambajātakaṃ catutthaṃ. 芒果本生第四。 345. Gajakumbhajātakaṃ (4-5-5) 345. 象瓮本生 177. 177. Vanaṃ yadaggi dahati, pāvako kaṇhavattanī; Kathaṃ karosi pacalaka, evaṃ dandhaparakkamo. 当黑迹之火焚烧森林,Pacalaka,你这般行动迟缓,当如何是好? 178. 178. Bahūni rukkhachiddāni, pathabyā vivarāni ca; Tāni ce nābhisambhoma, hoti no kālapariyāyo. 有许多树洞,以及地上的洞穴;倘若我们无法到达,我等死期将至。 179. 179. Yo dandhakāle tarati, taraṇīye ca dandhati; Sukkhapaṇṇaṃva akkamma, atthaṃ bhañjati attano. 应缓时反急,应急时反缓,彼人毁自利,如踏碎枯叶。 180. 180. Yo dandhakāle dandheti, taraṇīye ca tārayi; Sasīva rattiṃ vibhajaṃ, tassattho paripūratīti. 应缓则缓,应急则急,其人之利益圆满,犹如明月日渐盈。 Gajakumbhajātakaṃ pañcamaṃ. 象瓮本生第五。 346. Kesavajātakaṃ (4-5-6) 346. 计娑婆本生 181. 181. Manussindaṃ jahitvāna, sabbakāmasamiddhinaṃ; Kathaṃ nu bhagavā kesī, kappassa ramati assame. 世尊计西(Kesī),既已舍弃具足一切欲乐的人主之位,何以乐于迦波(Kappa)的茅舍? 182. 182. Sādūnī ramaṇīyāni, santi vakkhā manoramā; Subhāsitāni kappassa, nārada ramayanti maṃ. 那罗达,此中有甘美、怡人、悦意之树木,而迦波的善说,亦令我欢喜。 183. 183. Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ; Kathaṃ sāmākanīvāraṃ, aloṇaṃ chādayanti taṃ. 你曾食纯净肉汁所配之香米饭,无盐的粗劣米饭,如何能令你欢喜? 184. 184. Sāduṃ vā yadi vāsāduṃ, appaṃ vā yadi vā bahuṃ; Vissattho yattha bhuñjeyya, vissāsaparamā rasāti. 无论是美味还是不美味,无论是少量还是大量;若能在信任之处享用,信任是最高的味道。 Kesavajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 计娑婆本生第六。 347. Ayakūṭajātakaṃ (4-5-7) 347. 铁锤本生 185. 185. Sabbāyasaṃ [Pg.117] kūṭamatippamāṇaṃ, paggayha yo tiṭṭhasi antalikkhe; Rakkhāya me tvaṃ vihito nusajja, udāhu me cetayase vadhāya. 你手持巨大全铁之锤,立于空中;今日你受命而来,是为守护我,抑或意图杀害我? 186. 186. Dūto ahaṃ rājidha rakkhasānaṃ, vadhāya tuyhaṃ pahitohamasmi; Indo ca taṃ rakkhati devarājā, tenuttamaṅgaṃ na te phālayāmi. 大王,我乃罗刹(Rakkhāsa)之使者,奉命前来杀你;然天帝因陀罗(Indra)护佑于你,故我未劈开你的头颅。 187. 187. Sace ca maṃ rakkhati devarājā, devānamindo maghavā sujampati; Kāmaṃ pisācā vinadantu sabbe, na santase rakkhasiyā pajāya. 倘若天帝,诸天之主,摩伽婆(Maghavā),苏阇之主(Sujampati)护佑于我,任凭所有毕舍遮(Pisāca)咆哮,我亦不惧罗刹之众。 188. 188. Kāmaṃ kandantu kumbhaṇḍā, sabbe paṃsupisācakā; Nālaṃ pisācā yuddhāya, mahatī sā vibhiṃsikāti. 任凭所有鸠盘荼(Kumbhaṇḍa)与尘秽毕舍遮(Paṃsupisācakā)哭号,彼等毕舍遮不足以战斗,那只是巨大的恫吓。 Ayakūṭajātakaṃ sattamaṃ. 铁锤本生第七。 348. Araññajātakaṃ (4-5-8) 348. 森林本生 (4-5-8) 189. 189. Araññā gāmamāgamma, kiṃsīlaṃ kiṃvataṃ ahaṃ; Purisaṃ tāta seveyyaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito. 父亲,我自林野来到村庄,应亲近何等戒行、何等操守之人?我既问于您,请为我说明。 190. 190. Yo taṃ vissāsaye tāta, vissāsañca khameyya te; Sussūsī ca titikkhī ca, taṃ bhajehi ito gato. 孩子,那能令你信任,亦能容受你的信任,且乐于倾听、能忍耐之人,你离开此地后,就当亲近他。 191. 191. Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ; Urasīva patiṭṭhāya, taṃ bhajehi ito gato. 其人身、语、意皆无恶作,你离开此地后,当亲近他,犹如将爱子置于胸怀。 192. 192. Haliddirāgaṃ [Pg.118] kapicittaṃ, purisaṃ rāgavirāginaṃ; Tādisaṃ tāta mā sevi, nimmanussampi ce siyāti. 孩子,其情犹如姜黄之染(易褪),其心犹如猿猴(不定),其爱憎反复无常,切莫亲近此等人,纵使世间再无他人。 Araññajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 森林本生第八。 349. Sandhibhedajātakaṃ (4-5-9) 349. 离间本生 (4-5-9) 193. 193. Neva itthīsu sāmaññaṃ, nāpi bhakkhesu sārathi; Athassa sandhibhedassa, passa yāva sucintitaṃ. 御者,它们在雌性方面并无交集,在食物方面亦无共通之处。然而,你看那离间者的计谋是何等深远! 194. 194. Asi tikkhova maṃsamhi, pesuññaṃ parivattati; Yatthūsabhañca sīhañca, bhakkhayanti migādhamā. 谗言伤人,如利刃入肉;卑劣的野兽因此得以吞食公牛与狮子。 195. 195. Imaṃ so sayanaṃ seti, yamimaṃ passasi sārathi; Yo vācaṃ sandhibhedassa, pisuṇassa nibodhati. 御者,凡听信离间谗言、破坏友谊者之言语,便会如你所见,遭此躺卧之结局。 196. 196. Te janā sukhamedhanti, narā saggagatāriva; Ye vācaṃ sandhibhedassa, nāvabodhanti sārathīti. 御者,凡不听信离间者之言语,彼等之人,安乐增长,犹如生于天界之人。 Sandhibhedajātakaṃ navamaṃ. 离间本生第九。 350. Devatāpañhajātakaṃ (4-5-10) 350. 天问本生 (4-5-10) 197. 197. Hanti hatthehi pādehi, mukhañca parisumbhati; Sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasi. 大王,其人用手脚踢打,亦击打面部,然彼实为可爱。就此而言,你认为谁是这样可爱的人? 198. 198. Akkosati yathākāmaṃ, āgamañcassa icchati; Sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasi. 大王,其人随意辱骂,却又期盼(被骂者)前来;然彼实为可爱。就此而言,你认为谁是这样可爱的人? 199. 199. Abbhakkhāti abhūtena, alikenābhisāraye; Sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasi. 大王,其人用不实之言诬控,以谎言攻讦他人;然彼实为可爱。就此而言,你认为谁是这样可爱的人? 200. 200. Haraṃ annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca; Aññadatthuharā santā, te ve rāja piyā honti; Kaṃ tena tvābhipassasīti. 国王啊,带来食物、饮料、衣物与卧具者,实为施予之人,彼诚可爱。因此,你视谁为可爱之人? Devatāpañhajātakaṃ dasamaṃ. 天问本生第十。 Cūḷakuṇālavaggo pañcamo. 小拘那罗品第五。 Tassuddānaṃ – 其总摄颂—— Narānaṃ [Pg.119] asakkhivasimhavaro, nīliyamaggivarañca puna; Puna rasāyasakūṭavaro, tathārañña sārathi hanti dasāti. 紧那罗或猕猴、军持、芒果,复次王瓮,复次计私与铁椎,以及林野、离间、天问,共十篇。 Atha vagguddānaṃ – 其次为品总摄颂—— Kāliṅgaṃ pucimandañca, kuṭidūsaka kokilā ; Cūḷakuṇālavaggo so, pañcamo suppakāsitoti. 迦陵伽品、布吉曼陀品、毁屋品、拘迦利品,此小拘那罗品为第五,已善加开示。 Catukkanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 四集终。 5. Pañcakanipāto 5. 五集 1. Maṇikuṇḍalavaggo 1. 摩尼耳环品 351. Maṇikuṇḍalajātakaṃ (5-1-1) 351. 摩尼耳环本生 1. 1. Jīno [Pg.120] rathassaṃ maṇikuṇḍale ca, putte ca dāre ca tatheva jīno; Sabbesu bhogesu asesakesu, kasmā na santappasi sokakāle. 你已输掉战车、马匹与摩尼耳环,同样也输掉了儿子与妻子;于所有财资,已输得一干二净,为何在悲伤之时,你却不忧恼? 2. 2. Pubbeva maccaṃ vijahanti bhogā, macco vā te pubbataraṃ jahāti; Asassatā bhogino kāmakāmi, tasmā na socāmahaṃ sokakāle. 财物先舍凡人而去,或凡人更早舍财物;欲乐追求者啊,财物非永恒,是故我在悲伤之时,并不忧愁。 3. 3. Udeti āpūrati veti cando, atthaṃ tapetvāna paleti sūriyo; Viditā mayā sattuka lokadhammā, tasmā na socāmahaṃ sokakāle. 月亮升起、圆满、复又隐没;太阳照耀后,亦会西沉;敌人啊,我已了知世间法,是故我在悲伤之时,并不忧愁。 4. 4. Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu; Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu. 懈怠而耽于欲乐的在家者,是不好的;不自制的出家者,是不好的;行事不经审虑的国王,是不好的;有智慧者若易怒,那是不好的。 5. 5. Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati; Nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhatīti. 刹帝利应审虑而行,国土主不应不加审虑;国王啊,审虑而行者,其名誉声望增长。 Maṇikuṇḍalajātakaṃ paṭhamaṃ. 摩尼耳环本生第一。 352. Sujātajātakaṃ (5-1-2) 352. 善生本生 6. 6. Kiṃ [Pg.121] nu santaramānova, lāyitvā haritaṃ tiṇaṃ; Khāda khādāti lapasi, gatasattaṃ jaraggavaṃ. 你为何如此匆忙,割了青草,对这已无生命的老牛,喃喃自语“吃吧,吃吧”? 7. 7. Na hi annena pānena, mato goṇo samuṭṭhahe; Tvañca tucchaṃ vilapasi, yathā taṃ dummatī tathā. 死去的牛不会因食物和饮料而复活;你却徒劳地悲叹,如同一个愚人。 8. 8. Tatheva tiṭṭhati sīsaṃ, hatthapādā ca vāladhi; Sotā tatheva tiṭṭhanti, maññe goṇo samuṭṭhahe. 头颅尚在原处,四肢与尾巴亦然;双耳也尚在原处,我想这牛会站起来。 9. 9. Nevayyakassa sīsañca, hatthapādā ca dissare; Rudaṃ mattikathūpasmiṃ, nanu tvaññeva dummati. 祖父的头颅与手脚皆不可见,你却在土丘前哭泣,难道愚笨的不是你吗? 10. 10. Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. 我正为愁火炽燃,如浇酥油之火;(汝言)犹如注水,熄灭一切忧愁。 11. 11. Abbahī vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ ; Yo me sokaparetassa, pitu sokaṃ apānudi. 彼实已为我拔除深植于心的箭,消除了我这为忧愁所困的父亲之愁。 12. 12. Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava. 少年,听闻汝言,我已拔除心箭,远离忧愁,心无浊秽。我不忧伤,亦不哭泣。 13. 13. Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā; Vinivattenti sokamhā, sujāto pitaraṃ yathāti. 具悲悯之智者亦如是行,使人远离忧愁,犹如善生之于其父。 Sujātajātakaṃ dutiyaṃ. 善生本生第二。 353. Venasākhajātakaṃ (5-1-3) 353. 蔓枝本生第三 14. 14. Nayidaṃ niccaṃ bhavitabbaṃ brahmadatta, khemaṃ subhikkhaṃ sukhatā ca kāye; Atthaccaye mā ahu sampamūḷho, bhinnaplavo sāgarasseva majjhe. 梵授,此非恒常:身之安稳、丰饶与安乐。当权势逝去时,莫要迷惘,犹如破船于海中央。 15. 15. Yāni [Pg.122] karoti puriso, tāni attani passati; Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ; Yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phalaṃ. 人所造作,于己身见;行善者见善,作恶者见恶。播何种之种,收何种之果。 16. 16. Idaṃ tadācariyavaco, pārāsariyo yadabravi; Mā su tvaṃ akari pāpaṃ, yaṃ tvaṃ pacchā kataṃ tape. 此乃导师波罗奢梨(Pārāsariya)之言,彼曾言:“汝莫作恶,所作之业,日后必令汝苦。” 17. 17. Ayameva so piṅgiya venasākho, yamhi ghātayiṃ khattiyānaṃ sahassaṃ; Alaṅkate candanasārānulitte, tameva dukkhaṃ paccāgataṃ mamaṃ. 宾吉亚,此即是那蔓枝树,我曾于此杀千刹帝利;彼等皆盛装,涂以旃檀香。彼业之苦,今已还报我身。 18. 18. Sāmā ca kho candanalittagattā, laṭṭhīva sobhañjanakassa uggatā; Adisvā kālaṃ karissāmi ubbariṃ, taṃ me ito dukkhataraṃ bhavissatīti. 娑摩(Sāmā)肤色金黄,身涂旃檀,美如高耸之辣木树枝。我若不见她而死,于我将是更甚之苦。 Venasākhajātakaṃ tatiyaṃ. 蔓枝本生第三。 354. Uragajātakaṃ (5-1-4) 354. 蛇本生第四 19. 19. Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ, hitvā gacchati saṃ tanuṃ; Evaṃ sarīre nibbhoge, pete kālaṅkate sati. 犹如蛇蜕去旧皮,舍弃其身而去;当此身已无所用,亡者命终亦复如是。 20. 20. Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gati. 被焚烧者不知亲人之悲泣,是故我亦不为彼忧伤;彼已赴其所应往之归宿。 21. 21. Anavhito tato āgā, ananuññāto ito gato; Yathāgato tathā gato, tattha kā paridevanā. 彼从彼处来,未受邀请;从此处去,未得允许。如其来时,如其去时,于此有何可悲泣? 22. 22. Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gati. 被焚烧者不知亲人之悲泣,是故我亦不为彼忧伤;彼已赴其所应往之归宿。 23. 23. Sace rode kisā assaṃ, tassā me kiṃ phalaṃ siyā; Ñātimittasuhajjānaṃ, bhiyyo no aratī siyā. 若我哭泣以致形销骨立,于我复有何益?亲朋密友,反增其忧。 24. 24. Ḍayhamāno [Pg.123] na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gati. 被火化者不知亲属之悲泣;是故我不为他忧伤,他已去其所去之处。 25. 25. Yathāpi dārako candaṃ, gacchantamanurodati; Evaṃ sampadamevetaṃ, yo petamanusocati. 犹如孩童为行月而啼哭,为亡者而忧伤者亦复如是。 26. 26. Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gati. 被火化者不知亲属之悲泣;是故我不为他忧伤,他已去其所去之处。 27. 27. Yathāpi udakakumbho, bhinno appaṭisandhiyo; Evaṃ sampadamevetaṃ, yo petamanusocati. 犹如破碎水罐,无法再复原;为亡者而忧伤者,亦复如是。 28. 28. Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gatīti. 被火化者不知亲属之悲泣;是故我不为他忧伤,他已去其所去之处。 Uragajātakaṃ catutthaṃ. 蛇本生第四。 355. Ghaṭajātakaṃ (5-1-5) 355. 瓶本生 29. 29. Aññe socanti rodanti, aññe assumukhā janā; Pasannamukhavaṇṇosi, kasmā ghaṭa na socasi. 他人忧伤哭泣,另有他人泪满面;汝面色甚安详,伽塔,为何不忧伤? 30. 30. Nābbhatītaharo soko, nānāgatasukhāvaho; Tasmā dhaṅka na socāmi, natthi soke dutīyatā. 忧伤不追回往昔,亦不带来未来之乐;是故,檀伽,我不忧伤,忧伤实无益。 31. 31. Socaṃ paṇḍu kiso hoti, bhattañcassa na ruccati; Amittā sumanā honti, sallaviddhassa ruppato. 忧伤者面黄肌瘦,于食亦无味;为悲箭所中伤,敌人心欢喜。 32. 32. Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale; Ṭhitaṃ maṃ nāgamissati, evaṃ diṭṭhapado ahaṃ. 无论在村或在林,无论在谷或在陵,忧患皆不至我身;我已得见此圣道。 33. 33. Yassattā nālamekova, sabbakāmarasāharo; Sabbāpi pathavī tassa, na sukhaṃ āvahissatīti. 若仅凭一己之力,不足以满足所有欲望,则于此人,纵使整个大地,亦不能带来安乐。 Ghaṭajātakaṃ pañcamaṃ. 瓶本生第五。 356. Koraṇḍiyajātakaṃ (5-1-6) 356. 拘兰迪亚本生 34. 34. Eko [Pg.124] araññe girikandarāyaṃ, paggayha paggayha silaṃ pavecchasi ; Punappunaṃ santaramānarūpo, koraṇḍiya ko nu tava yidhattho. 拘兰迪亚,汝于林中,独在山涧,匆匆忙忙,再三举石投下,于此究有何意? 35. 35. Ahañhimaṃ sāgara sevitantaṃ, samaṃ karissāmi yathāpi pāṇi; Vikiriya sānūni ca pabbatāni ca, tasmā silaṃ dariyā pakkhipāmi. 我将此海疆环绕之地,夷平山脊与山脉,使其平坦如掌;是故我投石于山涧。 36. 36. Nayimaṃ mahiṃ arahati pāṇikappaṃ, samaṃ manusso karaṇāya meko; Maññāmimaññeva dariṃ jigīsaṃ, koraṇḍiya hāhasi jīvalokaṃ. 一人之力,不足以令此大地平坦如掌。拘兰迪亚,我料汝于征服此涧之时,生命即将耗尽。 37. 37. Sace ahaṃ bhūtadharaṃ na sakkā, samaṃ manusso karaṇāya meko; Evameva tvaṃ brahme ime manusse, nānādiṭṭhike nānayissasi te. 若我一人之力,不能平此大地;婆罗门,汝亦如是,不能引导此诸异见之人。 38. 38. Saṅkhittarūpena bhavaṃ mamatthaṃ, akkhāsi koraṇḍiya evametaṃ; Yathā na sakkā pathavī samāyaṃ, kattuṃ manussena tathā manussāti. 拘兰迪亚,你已为我简要地阐明了此义,诚然如此。正如人无法使大地平坦,同样也无法使众人平等。 Koraṇḍiyajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 拘兰迪亚本生第六。 357. Laṭukikajātakaṃ (5-1-7) 357. 鹌鹑本生(5-1-7) 39. 39. Vandāmi taṃ kuñjara saṭṭhihāyanaṃ, āraññakaṃ yūthapatiṃ yasassiṃ; Pakkhehi taṃ pañjalikaṃ karomi, mā me vadhī puttake dubbalāya. 我礼敬您,六十岁的象王,森林的象群之主,声名远扬。我以双翼向您合掌,请勿杀害我弱小的孩子。 40. 40. Vandāmi [Pg.125] taṃ kuñjara ekacāriṃ, āraññakaṃ pabbatasānugocaraṃ; Pakkhehi taṃ pañjalikaṃ karomi, mā me vadhī puttake dubbalāya; 我礼敬您,独行的象王,您栖于森林,觅食于山坡。我以双翼向您合掌,请勿杀害我弱小的孩子。 41. 41. Vamissāmi te laṭukike puttakāni, kiṃ me tuvaṃ kāhasi dubbalāsi; Sataṃ sahassānipi tādisīnaṃ, vāmena pādena papothayeyyaṃ. 小鹌鹑,我必杀汝子!汝如此弱小,能奈我何?纵有十万如汝者,我以左足即可踏杀。 42. 42. Na heva sabbattha balena kiccaṃ, balañhi bālassa vadhāya hoti; Karissāmi te nāgarājā anatthaṃ, yo me vadhī puttake dubbalāya. 并非事事皆可恃力,力量亦为愚者招致毁灭。象王啊,你杀害我弱小的孩子,我必将为你带来灾祸。 43. 43. Kākañca passa laṭukikaṃ, maṇḍūkaṃ nīlamakkhikaṃ; Ete nāgaṃ aghātesuṃ, passa verassa verinaṃ; Tasmā hi veraṃ na kayirātha, appiyenapi kenacīti. 请看乌鸦与鹌鹑,青蛙与青蝇,它们合力将巨象杀死。当知敌意与仇怨的后果!是故,纵然是与不喜爱的人,亦不应结下任何冤仇。 Laṭukikajātakaṃ sattamaṃ. 鹌鹑本生第七。 358. Cūḷadhammapālajātakaṃ (5-1-8) 358. 小法护本生(5-1-8) 44. 44. Ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa; Etaṃ muñcatu dhammapālaṃ, hatthe me deva chedehi. 我才是冒犯大威王、毁其利益的人。陛下,请释放法护,斩断我的手吧。 45. 45. Ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa; Etaṃ muñcatu dhammapālaṃ, pāde me deva chedehi. 我才是冒犯大威王、毁其利益的人。陛下,请释放法护,斩断我的脚吧。 46. 46. Ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa; Etaṃ muñcatu dhammapālaṃ, sīsaṃ me deva chedehi. 我才是冒犯大威王、毁其利益的人。陛下,请释放法护,斩下我的头吧。 47. 47. Na hi nūnimassa rañño, mittāmaccā ca vijjare suhadā; Ye na vadanti rājānaṃ, mā ghātayi orasaṃ puttaṃ. 此王身边想必没有朋友、大臣与善心之人,他们竟无一人劝谏国王:“请勿杀害您的亲生儿子!” 48. 48. Na hi nūnimassa rañño, ñātī mittā ca vijjare suhadā; Ye na vadanti rājānaṃ, mā ghātayi atrajaṃ puttaṃ. 此王身边想必没有亲戚、朋友与善心之人,他们竟无一人劝谏国王:“请勿杀害您的亲生儿子!” 49. 49. Candanasārānulittā[Pg.126], bāhā chijjanti dhammapālassa; Dāyādassa pathabyā, pāṇā me deva rujjhantīti. 法护——此大地的继承人,他那涂满檀香精华的双臂正被斩断。陛下啊,我的生命也即将断绝! Cūḷadhammapālajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 小法护本生第八。 359. Suvaṇṇamigajātakaṃ (5-1-9) 359. 金鹿本生(5-1-9) 50. 50. Vikkama re haripāda, vikkama re mahāmiga ; Chinda vārattikaṃ pāsaṃ, nāhaṃ ekā vane rame. 奋力吧,金足者!奋力吧,大鹿!斩断此皮索,我无法独自乐于林中。 51. 51. Vikkamāmi na pāremi, bhūmiṃ sumbhāmi vegasā; Daḷho vārattiko pāso, pādaṃ me parikantati. 我奋力却无法挣脱,猛力地踢着地面;皮索是如此坚固,它正割伤我的脚。 52. 52. Attharassu palāsāni, asiṃ nibbāha luddaka; Paṭhamaṃ maṃ vadhitvāna, hana pacchā mahāmigaṃ. 猎人啊,请铺上树叶,拔出你的剑;先杀了我,然后再杀那大鹿。 53. 53. Na me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā, bhāsantiṃ mānusiṃ migiṃ ; Tvañca bhadde sukhī hohi, eso cāpi mahāmigo. 贤善的母鹿啊,我从未听过也未见过会说人话的母鹿。愿你安乐,也愿这大鹿安乐。 54. 54. Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā mahāmiganti. 猎人啊,愿你与所有亲族一同欢喜,就如我今日因见大鹿获释而欢喜。 Suvaṇṇamigajātakaṃ navamaṃ. 金鹿本生第九。 360. Suyonandījātakaṃ (5-1-10) 360. 苏约难提本生(十) 55. 55. Vāti gandho timirānaṃ, kusamuddo ca ghosavā; Dūre ito suyonandī, tambakāmā tudanti maṃ. 提弥罗花香飘散,小海涛声作响;苏约难提在远方,坦巴王啊,欲望刺伤我。 56. 56. Kathaṃ samuddamatari, kathaṃ addakkhi sedumaṃ ; Kathaṃ tassā ca tuyhañca, ahu sagga samāgamo. 你如何横渡大海?如何得见色度摩?你与她之间,如何有了美好的相遇? 57. 57. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Makarehi abhidā nāvā, phalakenāhamaplaviṃ. 从俱卢迦车出发的逐利商旅,其船只为摩伽罗所毁,我则依靠一块木板漂浮。 58. 58. Sā [Pg.127] maṃ saṇhena mudunā, niccaṃ candanagandhinī; Aṅgena uddharī bhaddā, mātā puttaṃva orasaṃ. 那位贤善的苏约难提,身常散发旃檀香,她以轻柔温和之语安慰我,并用双臂将我扶起,犹如母亲抱起亲生之子。 59. 59. Sā maṃ annena pānena, vatthena sayanena ca; Attanāpi ca mandakkhī, evaṃ tamba vijānāhīti. 坦巴王啊,你当知晓:那位目光温柔的女子,以饮食、衣物、卧具,乃至她自身,令我满足。 Suyonandījātakaṃ dasamaṃ. 苏约难提本生第十。 Maṇikuṇḍalavaggo paṭhamo. 宝珠耳环品第一。 Tassuddānaṃ – 此品摄颂曰: Atha jinavaro haritaṃ tiṇako, atha bhinnaplavo uragova ghaṭo; Dariyā puna kuñjara bhūnahatā, migamuttamasaggavarena dasāti. 《宝珠耳环本生》、《善生本生》、《毗那萨迦本生》、《蛇本生》、《瓶本生》、《拘兰提本生》、《鹑本生》、《小法护本生》、《金鹿本生》与《苏约难提本生》,共计十篇。 2. Vaṇṇārohavaggo 2. 色相品 361. Vaṇṇārohajātakaṃ (5-2-1) 361. 色相本生(一) 60. 60. Vaṇṇārohena jātiyā, balanikkamanena ca; Subāhu na mayā seyyo, sudāṭha iti bhāsasi. 善牙啊,你说:“无论容色身形、种姓,还是力量与努力,善臂都不胜于我。” 61. 61. Vaṇṇārohena jātiyā, balanikkamanena ca; Sudāṭho na mayā seyyo, subāhu iti bhāsasi. 善臂啊,你说:“无论容色身形、种姓,还是力量与努力,善牙都不胜于我。” 62. 62. Evaṃ ce maṃ viharantaṃ, subāhu samma dubbhasi; Na dānāhaṃ tayā saddhiṃ, saṃvāsamabhirocaye. 朋友善臂啊,我们如此和合共住,你若要加害于我,我便不再乐于与你为伴。 63. 63. Yo paresaṃ vacanāni, saddaheyya yathātathaṃ; Khippaṃ bhijjetha mittasmiṃ, verañca pasave bahuṃ. 若人如实信他人之言,友谊将迅速破裂,且滋生诸多怨恨。 64. 64. Na [Pg.128] so mitto yo sadā appamatto, bhedāsaṅkī randhamevānupassī; Yasmiñca setī urasīva putto, sa ve mitto yo abhejjo parehīti. 常怀警惕、疑惧分裂、窥伺过失者,非善友也;能令人如子安卧于胸怀,且不为他人所离间者,彼实为密友。 Vaṇṇārohajātakaṃ paṭhamaṃ. 毁誉本生第一。 362. Sīlavīmaṃsajātakaṃ (5-2-2) 362. 戒行考察本生(5-2-2) 65. 65. Sīlaṃ seyyo sutaṃ seyyo, iti me saṃsayo ahu; Sīlameva sutā seyyo, iti me natthi saṃsayo. 戒胜耶?闻胜耶?我曾有此疑。今知戒实胜于闻,于我无疑矣。 66. 66. Moghā jāti ca vaṇṇo ca, sīlameva kiruttamaṃ; Sīlena anupetassa, sutenattho na vijjati. 种姓与外貌皆虚,唯戒为最上。无戒之人,虽有博闻亦无益。 67. 67. Khattiyo ca adhammaṭṭho, vesso cādhammanissito; Te pariccajjubho loke, upapajjanti duggatiṃ. 不依正法之刹帝利,及依附非法之吠舍,彼二者舍离此世,终将堕于恶趣。 68. 68. Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā; Idha dhammaṃ caritvāna, bhavanti tidive samā. 刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗,以及旃陀罗与补羯娑,若于此世奉行正法,于天界皆得平等。 69. 69. Na vedā samparāyāya, na jāti nāpi bandhavā; Sakañca sīlaṃ saṃsuddhaṃ, samparāyāya sukhāya cāti. 吠陀、种姓或亲属,皆无益于来世;唯有自身清净之戒,能得来世之安乐。 Sīlavīmaṃsajātakaṃ dutiyaṃ. 戒行考察本生第二。 363. Hirijātakaṃ (5-2-3) 363. 惭本生(5-2-3) 70. 70. Hiriṃ tarantaṃ vijigucchamānaṃ, tavāhamasmī iti bhāsamānaṃ; Seyyāni kammāni anādiyantaṃ, neso mamanti iti naṃ vijaññā. 无惭且厌恶友谊,口称“我是汝友”,然不为胜善之行,当知此人非我友。 71. 71. Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade; Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā. 言其所行,勿言所不行;贤者能识辨,言说而不行之人。 72. 72. Na [Pg.129] so mitto yo sadā appamatto, bhedāsaṅkī randhamevānupassī; Yasmiñca setī urasīva putto, sa ve mitto yo abhejjo parehi. 常怀警惕、疑惧分裂、窥伺过失者,非善友也;能令人如子安卧于胸怀,且不为他人所离间者,彼实为密友。 73. 73. Pāmojjakaraṇaṃ ṭhānaṃ, pasaṃsāvahanaṃ sukhaṃ; Phalānisaṃso bhāveti, vahanto porisaṃ dhuraṃ. 荷担大丈夫之重任者,能增长引生喜悦之因,以及带来赞誉之安乐。 74. 74. Pavivekarasaṃ pitvā, rasaṃ upasamassa ca; Niddaro hoti nippāpo, dhammappītirasaṃ pivanti. 饮已离尘味,以及寂静味,得饮法喜味,无忧亦无恶。 Hirijātakaṃ tatiyaṃ. 惭本生第三。 364. Khajjopanakajātakaṃ (5-2-4) 364. 萤火虫本生(5-2-4) 75. 75. Ko nu santamhi pajjote, aggipariyesanaṃ caraṃ; Addakkhi ratti khajjotaṃ, jātavedaṃ amaññatha. 灯火尚在,谁人四处寻火行?夜见萤火虫,误以为真火。 76. 76. Svassa gomayacuṇṇāni, abhimatthaṃ tiṇāni ca; Viparītāya saññāya, nāsakkhi pajjaletave. 彼于萤火虫上,撒上牛粪粉与草,然以颠倒之想,终不能使其燃烧。 77. 77. Evampi anupāyena, atthaṃ na labhate migo ; Visāṇato gavaṃ dohaṃ, yattha khīraṃ na vindati. 大王!犹如从无乳之牛角挤奶者不得其利,如是愚人以非方便寻求,亦不得利益。 78. 78. Vividhehi upāyehi, atthaṃ papponti māṇavā; Niggahena amittānaṃ, mittānaṃ paggahena ca. 大王!人们以种种方便,通过镇伏敌人与提拔朋友,而获得利益。 79. 79. Senāmokkhapalābhena, vallabhānaṃ nayena ca; Jagatiṃ jagatipālā, āvasanti vasundharanti. 大王!大地守护者(君王),通过获得将帅与宠臣的引导,而安住于持有宝藏的大地之上。 Khajjopanakajātakaṃ catutthaṃ. 萤火虫本生第四则。 365. Ahituṇḍikajātakaṃ (5-2-5) 365. 弄蛇人本生 80. 80. Dhuttomhi samma sumukha, jūte akkhaparājito; Harehi ambapakkāni, vīriyaṃ te bhakkhayāmase. 善面友,我乃赌徒,于骰戏中败北。请取来熟芒果,我等共享汝之劳果。 81. 81. Alikaṃ vata maṃ samma, abhūtena pasaṃsasi; Ko te suto vā diṭṭho vā, sumukho nāma makkaṭo. 朋友!汝以不实之言赞我,实乃虚妄。汝于何处曾听闻或见过名为“善面”之猴? 82. 82. Ajjāpi [Pg.130] me taṃ manasi, yaṃ maṃ tvaṃ ahituṇḍika; Dhaññāpaṇaṃ pavisitvā, matto chātaṃ hanāsi maṃ. 弄蛇人!我至今仍忆起,汝进入谷市,醉且饥饿而打我之事。 83. 83. Tāhaṃ saraṃ dukkhaseyyaṃ, api rajjampi kāraye; Nevāhaṃ yācito dajjaṃ, tathā hi bhayatajjito. 我忆起那痛苦的境遇,因曾被汝恐吓。纵使令我为王,我亦不应汝所求。 84. 84. Yañca jaññā kule jātaṃ, gabbhe tittaṃ amacchariṃ; Tena sakhiñca mittañca, dhīro sandhātumarahatīti. 若知某人出身高贵,在胎中即满足无悭,智者宜与此人结为伙伴与朋友。 Ahituṇḍikajātakaṃ pañcamaṃ. 弄蛇人本生第五则。 366. Gumbiyajātakaṃ (5-2-6) 366. Gumbiya本生 85. 85. Madhuvaṇṇaṃ madhurasaṃ, madhugandhaṃ visaṃ ahu; Gumbiyo ghāsamesāno, araññe odahī visaṃ. 有毒物,具蜜色、蜜味与蜜香。Gumbiya夜叉寻觅食物,于林中置此毒物。 86. 86. Madhu iti maññamānā, ye taṃ visamakhādisuṃ ; Tesaṃ taṃ kaṭukaṃ āsi, maraṇaṃ tenupāgamuṃ. 凡误以为蜜而食此毒者,此毒于彼等则成辛辣,彼等因此而致死。 87. 87. Ye ca kho paṭisaṅkhāya, visaṃ taṃ parivajjayuṃ; Te āturesu sukhitā, ḍayhamānesu nibbutā. 而彼等经过审察,回避其毒者,则于苦恼者中得安乐,于燃烧者中得寂灭。 88. 88. Evameva manussesu, visaṃ kāmā samohitā; Āmisaṃ bandhanañcetaṃ, maccuveso guhāsayo. 于人类中亦复如是,聚合的诸欲即是毒。此亦是饵,亦是束缚,是死神之域,是潜藏的洞穴。 89. 89. Evameva ime kāme, āturā paricārike ; Ye sadā parivajjenti, saṅgaṃ loke upaccagunti. 如是,凡恒常远离此等引人苦恼且为人所奉事之欲者,彼等于世间已超越执著。 Gumbiyajātakaṃ chaṭṭhaṃ. Gumbiya本生第六则。 367. Sāḷiyajātakaṃ (5-2-7) 367. 八哥本生 90. 90. Yvāyaṃ sāḷiya chāpoti, kaṇhasappaṃ agāhayi; Tena sappenayaṃ daṭṭho, hato pāpānusāsako. 彼人以为是幼八哥,而令人去抓黑蛇。这位邪恶的教唆者,遂为彼蛇所噬,因而身亡。 91. 91. Ahantāra mahantāraṃ, yo naro hantumicchati; Evaṃ so nihato seti, yathāyaṃ puriso hato. 若人欲杀害无害之伟大者,彼人亦将如是倒卧于地,恰如此人被杀一般。 92. 92. Ahantāra [Pg.131] maghātentaṃ, yo naro hantumicchati; Evaṃ so nihato seti, yathāyaṃ puriso hato. 若人欲加害,于不应杀、不应恼者;彼亦遭杀害而卧,犹如斯人被杀。 93. 93. Yathā paṃsumuṭṭhiṃ puriso, paṭivātaṃ paṭikkhipe; Tameva so rajo hanti, tathāyaṃ puriso hato. 犹如有人逆风扬尘,尘土反而伤害他;此人亦是同样,终被杀害卧于斯。 94. 94. Yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa; Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khittoti. 若人冒犯无过者,清净无染之人,恶业将还归彼愚人,如逆风扬起细尘。 Sāḷiyajātakaṃ sattamaṃ. 鹆本生第七。 368. Tacasārajātakaṃ (5-2-8) 368. 皮心材本生(5-2-8) 95. 95. Amittahatthatthagatā, tacasārasamappitā; Pasannamukhavaṇṇāttha, kasmā tumhe na socatha. 已落入敌人之手,为竹篾条所捆绑;汝等面色仍清明,缘何而不忧伤? 96. 96. Na socanāya paridevanāya, atthova labbho api appakopi; Socantamenaṃ dukhitaṃ viditvā, paccatthikā attamanā bhavanti. 忧愁与悲叹,丝毫益处不可得;敌人知其忧苦,反而心生欢喜。 97. 97. Yato ca kho paṇḍito āpadāsu, na vedhatī atthavinicchayaññū; Paccatthikāssa dukhitā bhavanti, disvā mukhaṃ avikāraṃ purāṇaṃ. 智者于灾患中,明辨义理不动摇;敌人见其容颜不变如昔,反而心生忧苦。 98. 98. Jappena mantena subhāsitena, anuppadānena paveṇiyā vā; Yathā yathā yattha labhetha atthaṃ, tathā tathā tattha parakkameyya. 以密语、智谋、善言,或以赠礼、或以家世;于何处以何法可得利益,即于彼处以彼法精勤努力。 99. 99. Yato [Pg.132] ca jāneyya alabbhaneyyo, mayā va aññena vā esa attho; Asocamāno adhivāsayeyya, kammaṃ daḷhaṃ kinti karomi dānīti. 若知此利不可得,无论由我或由他人,则应不忧而忍受,思:“业力坚固,如今我能奈何?” Tacasārajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 皮心材本生第八。 369. Mittavindakajātakaṃ (5-2-9) 369. 觅友者本生(5-2-9) 100. 100. Kyāhaṃ devānamakaraṃ, kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā; Yaṃ me sirasmiṃ ohacca, cakkaṃ bhamati matthake. 我于诸天作何事?我曾造何等恶业?以致利轮压我头,于我顶上旋转。 101. 101. Atikkamma ramaṇakaṃ, sadāmattañca dūbhakaṃ; Brahmattarañca pāsādaṃ, kenatthena idhāgato. 汝已越过水晶宫、白银宫、红宝宫与黄金宫,因何缘故来此地? 102. 102. Ito bahutarā bhogā, atra maññe bhavissare; Iti etāya saññāya, passa maṃ byasanaṃ gataṃ. 我思:“彼处之享受,必远胜于此处”;因持此想,看我已遭此厄难。 103. 103. Catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhipi ca soḷasa; Soḷasāhi ca bāttiṃsa, atricchaṃ cakkamāsado; 从四天女得八,从八天女得十六,从十六天女得三十二;因极度贪婪,汝终至此利轮。 Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake. 为贪欲所害之人,利轮于其顶上旋转。 104. 104. Uparivisālā duppūrā, icchā visaṭagāminī ; Ye ca taṃ anugijjhanti, te honti cakkadhārinoti. 贪欲向上广大,难以满足且蔓延;凡贪著于此欲者,彼等皆成顶轮人。 Mittavindakajātakaṃ navamaṃ. 觅友者本生第九。 370. Palāsajātakaṃ (5-2-10) 370. 波罗娑树本生 (5-2-10) 105. 105. Haṃso palāsamavaca, nigrodho samma jāyati; Aṅkasmiṃ te nisinnova, so te mammāni checchati. 天鹅对波罗娑树神说:“朋友,榕树正安坐在你的枝桠间生长,它将切断你的命脉。” 106. 106. Vaḍḍhatāmeva nigrodho, patiṭṭhassa bhavāmahaṃ; Yathā pitā ca mātā ca, evaṃ me so bhavissati. “任榕树生长吧,我将成为它的依靠。犹如父母是子女的依靠,它也将成为我的依靠。” 107. 107. Yaṃ tvaṃ aṅkasmiṃ vaḍḍhesi, khīrarukkhaṃ bhayānakaṃ; Āmanta kho taṃ gacchāma, vuḍḍhi massa na ruccati. “你在枝桠间养育着可怕的乳树;我们向你告辞,它的成长不为我们所喜。” 108. 108. Idāni [Pg.133] kho maṃ bhāyeti, mahānerunidassanaṃ; Haṃsassa anabhiññāya, mahā me bhayamāgataṃ. “如今我感到恐惧;因未了知天鹅那如须弥山般的教言,大恐怖已降临于我。” 109. 109. Na tassa vuḍḍhi kusalappasatthā, yo vaḍḍhamāno ghasate patiṭṭhaṃ; Tassūparodhaṃ parisaṅkamāno, patārayī mūlavadhāya dhīroti. 若有法在增长时会吞噬其所依,智者不称赞此法的增长。智者担忧其会造成毁灭,应努力将其根拔除。 Palāsajātakaṃ dasamaṃ. 波罗娑树本生第十。 Vaṇṇārohavaggo dutiyo. 容色品第二。 3. Aḍḍhavaggo 3. 半品 371. Dīghītikosalajātakaṃ (5-3-1) 371. 长寿憍萨罗本生 (5-3-1) 110. 110. Evaṃbhūtassa te rāja, āgatassa vase mama; Atthi nu koci pariyāyo, yo taṃ dukkhā pamocaye. “大王,你已沦落至此,落入我的掌控中;是否有任何方法,能使你脱离此苦?” 111. 111. Evaṃbhūtassa me tāta, āgatassa vase tava; Natthi no koci pariyāyo, yo maṃ dukkhā pamocaye. “贤君,我已沦落至此,落入你的掌控中;已无任何方法,能使我脱离此苦。” 112. 112. Nāññaṃ sucaritaṃ rāja, nāññaṃ rāja subhāsitaṃ; Tāyate maraṇakāle, evamevitaraṃ dhanaṃ. 大王,除善行外无他物,大王,除善语外无他物,能在临终时保护人;其他财富皆非如此。 113. 113. Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me; Ye ca taṃ upanayhanti, veraṃ tesaṃ na sammati. “他辱骂我,他殴打我,他战胜我,他掠夺我”,若人怀此念,怨恨不平息。 114. 114. Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me; Ye ca taṃ nupanayhanti, veraṃ tesūpasammati. “他辱骂我,他殴打我,他战胜我,他掠夺我”,若人不怀此念,怨恨得平息。 115. 115. Na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ; Averena ca sammanti, esa dhammo sanantanoti. 在此世间,怨恨决不能止息怨恨;唯有无怨能止息怨恨,此乃永恒之法。 Dīghītikosalajātakaṃ paṭhamaṃ. 长寿憍萨罗本生第一。 372. Migapotakajātakaṃ (5-3-2) 372. 幼鹿本生 (5-3-2) 116. 116. Agārā paccupetassa, anagārassa te sato; Samaṇassa na taṃ sādhu, yaṃ petamanusocasi. “你已离家,无家,身为沙门,哀悼亡者于你是不当的。” 117. 117. Saṃvāsena [Pg.134] have sakka, manussassa migassa vā; Hadaye jāyate pemaṃ, na taṃ sakkā asocituṃ. “帝释啊,实因共住,无论是对人或对兽,心中都会生起爱,实在无法不哀悼。” 118. 118. Mataṃ marissaṃ rodanti, ye rudanti lapanti ca; Tasmā tvaṃ isi mā rodi, roditaṃ moghamāhu santo. 那些哭泣与悲叹者,为亡者与将亡者而哭。是故,仙人,你莫哭泣,善人说哭泣是徒劳的。 119. 119. Roditena have brahme, mato peto samuṭṭhahe; Sabbe saṅgamma rodāma, aññamaññassa ñātake. 婆罗门啊,若因哭泣能使亡者复活,我等皆当聚集,为彼此的亲人而哭泣。 120. 120. Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. 我实燃如浇油之火,[汝言]如水浇灌,熄我一切忧恼。 121. 121. Abbahi vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi. 您为我这被忧伤所困之人,驱散了丧子之痛,实已拔除那根植于我心的毒箭。 122. 122. Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna vāsavāti. 帝释(Vāsava)啊,听闻您一言,我已拔除毒箭,远离忧愁,心无纷扰;我不再悲伤,也不再哭泣。 Migapotakajātakaṃ dutiyaṃ. 鹿子本生第二。 373. Mūsikajātakaṃ (5-3-3) 373. 鼠本生(五・三・三) 123. 123. Kuhiṃ gatā kattha gatā, iti lālappatī jano; Ahameveko jānāmi, udapāne mūsikā hatā. 人们如此哀叹:“她去了哪里?她去了哪里?”唯我一人知晓:母鼠已在井中被杀。 124. 124. Yañcetaṃ iti cīti ca, gadrabhova nivattasi; Udapāne mūsikaṃ hantvā, yavaṃ bhakkhetumicchasi. 你瞻前顾后,如驴般犹豫;杀了井中之鼠,却想吃那大麦。 125. 125. Daharo cāsi dummedha, paṭhamuppattiko susu; Dīghañcetaṃ samāsajja, na te dassāmi jīvitaṃ. 你这愚蠢小子,年少无知;手持此长物而立,我必不饶你性命。 126. 126. Nāntalikkhabhavanena, nāṅgaputtapinena vā; Puttena hi patthayito, silokehi pamocito. 我为子所欲杀,非因天宫,非因爱子之情而得解脱,实因偈颂而得解脱。 127. 127. Sabbaṃ sutamadhīyetha, hīnamukkaṭṭhamajjhimaṃ; Sabbassa atthaṃ jāneyya, na ca sabbaṃ payojaye; Hoti tādisako kālo, yattha atthāvahaṃ sutanti. 应学习一切所闻,无论是低劣、上等还是中等;应知晓一切义理,但不应全部都应用;会有那样的时机,所闻之事能带来利益。 Mūsikajātakaṃ tatiyaṃ. 鼠本生第三。 374. Cūḷadhanuggahajātakaṃ (5-3-4) 374. 小弓箭手本生(五・三・四) 128. 128. Sabbaṃ [Pg.135] bhaṇḍaṃ samādāya, pāraṃ tiṇṇosi brāhmaṇa; 婆罗门,你带上所有货物,已经渡到对岸; Paccāgaccha lahuṃ khippaṃ, mampi tārehi dānito. 请赶快回来,也把我从此地渡过去。 129. 129. Asanthutaṃ maṃ cirasanthutena, nimīni bhotī addhuvaṃ dhuvena; Mayāpi bhotī nimineyya aññaṃ, ito ahaṃ dūrataraṃ gamissaṃ. 夫人啊,您以长相厮守者换了我这陌生人,以永恒不变者换了我这倏忽无常之人;夫人亦能以他人换我,我当自此远去。 130. 130. Kāyaṃ eḷagalāgumbe, karoti ahuhāsiyaṃ; Nayīdha naccagītaṃ vā, tāḷaṃ vā susamāhitaṃ; Anamhikāle susoṇi, kiṃ nu jagghasi sobhane. 是谁在这草丛中放声大笑?此处既无歌舞,也无和谐乐音。美臀的丽人啊,为何在这不合时宜之时欢笑? 131. 131. Siṅgāla bāla dummedha, appapaññosi jambuka; Jīno macchañca pesiñca, kapaṇo viya jhāyasi. 愚蠢无智的豺狼,少慧的野狐啊!失了鱼又失了肉,你竟如贫者般愁思。 132. 132. Sudassaṃ vajjamaññesaṃ, attano pana duddasaṃ; Jīnā patiñca jārañca, maññe tvaññeva jhāyasi. 他人之过实易见,自己之过诚难见;你既失了丈夫又失了情人,我看真正忧愁的只有你。 133. 133. Evametaṃ migarāja, yathā bhāsasi jambuka; Sā nūnāhaṃ ito gantvā, bhattu hessaṃ vasānugā. 兽王啊,正如你这豺狼所说,确实如此。我这就离开此地,回去顺从我的丈夫。 134. 134. Yo hare mattikaṃ thālaṃ, kaṃsathālampi so hare; Katañceva tayā pāpaṃ, punapevaṃ karissasīti. 能偷土钵者,亦能偷铜钵;你已然作恶,将来必再为。 Cūḷadhanuggahajātakaṃ catutthaṃ. 小弓箭手本生,第四。 375. Kapotajātakaṃ (5-3-5) 375. 鸽本生(五・三・五) 135. 135. Idāni khomhi sukhito arogo, nikkaṇṭako nippatito kapoto; Kāhāmi dānī hadayassa tuṭṭhiṃ, tathāhimaṃ maṃsasākaṃ baleti. 如今我这只鸽子已然逃脱,快乐无病,了无障碍。现在我要令我心欢喜,因为这肉与菜肴能给我力量。 136. 136. Kāyaṃ [Pg.136] balākā sikhino, corī laṅghipitāmahā; Oraṃ balāke āgaccha, caṇḍo me vāyaso sakhā. 这有顶髻的白鹭是谁?这以云为祖父的盗贼!过来,白鹭,我的朋友乌鸦性情凶暴。 137. 137. Alañhi te jagghitāye, mamaṃ disvāna edisaṃ; Vilūnaṃ sūdaputtena, piṭṭhamaṇḍena makkhitaṃ. 朋友,见我这般被厨子拔光羽毛、涂满粉浆的模样,你实在不该嘲笑。 138. 138. Sunhāto suvilittosi, annapānena tappito; Kaṇṭhe ca te veḷuriyo, agamā nu kajaṅgalaṃ. 你沐浴清净,涂抹香膏,饮食满足;颈上戴着琉璃,莫非是去了伽 जंगल(Kajaṅgala)? 139. 139. Mā te mitto amitto vā, agamāsi kajaṅgalaṃ; Piñchāni tattha lāyitvā, kaṇṭhe bandhanti vaṭṭanaṃ. 愿你的朋友与敌人,皆莫前往伽 जंगल(Kajaṅgala);人们在那里拔掉羽毛,还在颈上系上瓦片。 140. 140. Punapāpajjasī samma, sīlañhi tava tādisaṃ; Na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhināti. 朋友,你还会再次陷入这般苦境,因为你的习性就是如此;人间的种种享乐,飞鸟本不易享用。 Kapotajātakaṃ pañcamaṃ. 鸽本生,第五。 Aḍḍhavaggo tatiyo. 半品,第三。 Tassuddānaṃ – 此品摄颂: Atha vaṇṇa sasīla hiri labhate, sumukhā visa sāḷiyamittavaro; Atha cakka palāsa sarāja sato, yava bāla kapotaka pannarasāti. 肤色、戒行考验、惭、萤火虫,弄蛇人、贡毕亚、萨利耶、坚木,恶友、波罗娑、迪吉提拘萨罗、幼鹿,鼠、小弓箭手、鸽,共十五篇。 Atha vagguddānaṃ – 全品摄颂: Jīnañca vaṇṇaṃ asamaṃvaguppari, sudesitā jātakanti santi vīsati ; Mahesino brahmacarittamutta-mavoca gāthā atthavatī subyañjanāti. 摩尼耳环品、肤色品与半品,善说本生二十五;大仙所示梵行胜,偈颂义丰辞亦美。 Pañcakanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 五集篇终。 6. Chakkanipāto 6. 第六集 1. Avāriyavaggo 1. 无碍品 376. Avāriyajātakaṃ (6-1-1) 376. 无碍本生(六・一・一) 1. 1. Māsu [Pg.137] kujjha bhūmipati, māsu kujjha rathesabha; Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, rājā raṭṭhassa pūjito. 大地之主请息怒,车乘之雄莫生气;国王若不回敬愤怒者,必为国人所尊敬。 2. 2. Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale; Sabbattha anusāsāmi, māsu kujjha rathesabha. 无论村落或林野,无论洼地或高地;我处处如此教导:车乘之雄莫生气。 3. 3. Avāriyapitā nāma, ahu gaṅgāya nāviko; Pubbe janaṃ tāretvāna, pacchā yācati vetanaṃ; Tenassa bhaṇḍanaṃ hoti, na ca bhogehi vaḍḍhati. 从前,恒河(Gaṅgā)上有一位名叫“无碍之父”(Avāriyapitā)的船夫。他先把人渡过河,之后才索要船费。因此他常与人争吵,财富也未曾增长。 4. 4. Atiṇṇaṃyeva yācassu, apāraṃ tāta nāvika; Añño hi tiṇṇassa mano, añño hoti pāresino. 船夫,当在尚未渡过时索取费用;渡过者的心是另一回事,想渡者的心又是另一回事。 5. 5. Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale; Sabbattha anusāsāmi, māsu kujjhittha nāvika. 无论在村庄或森林,无论在洼地或高地;我处处如此教导:船夫,你切莫生气。 6. 6. Yāyevānusāsaniyā, rājā gāmavaraṃ adā; Tāyevānusāsaniyā, nāviko paharī mukhaṃ. 因这同样的教诲,国王赏赐了上好的村庄;也因这同样的教诲,船夫打了他一嘴巴。 7. 7. Bhattaṃ bhinnaṃ hatā bhariyā, gabbho ca patito chamā; Migova jātarūpena, na tenatthaṃ abandhi sūti. 饭碗已破,妻子被打死,胎儿也堕于地上;那愚人未能因此教诲获益,如同被黄金所缚的鹿。 Avāriyajātakaṃ paṭhamaṃ. 《不渡本生》第一则。 377. Setaketujātakaṃ (6-1-2) 377. 塞塔克图本生第二则 8. 8. Mā tāta kujjhi na hi sādhu kodho, bahumpi te adiṭṭhamassutañca; Mātā pitā disatā setaketu, ācariyamāhu disataṃ pasatthā. 孩子塞塔克图(Setaketu),莫要生气,生气实为不善;你未见未闻之事尚多。受赞誉者说父母是东方,师长是南方。 9. 9. Agārino [Pg.138] annadapānavatthadā, avhāyikā tampi disaṃ vadanti; Esā disā paramā setaketu, yaṃ patvā dukkhī sukhino bhavanti. 布施饮食衣物的居家者,他们邀请沙门、婆罗门,并称其为上方。塞塔克图,那才是至上的方向,到达那里,痛苦者便能获得安乐。 10. 10. Kharājinā jaṭilā paṅkadantā, dummakkharūpā yeme jappanti mante; Kacci nu te mānusake payoge, idaṃ vidū parimuttā apāyā. 那些身披粗皮、结发、牙齿污秽、形貌肮脏而念诵明咒者,他们这些立足于人类修行法的人,是否真能了知此道,从而解脱恶趣? 11. 11. Pāpāni kammāni katvāna rāja, bahussuto ce na careyya dhammaṃ; Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā. 大王,若人造作恶业,即使多闻却不行法,即使通晓千部吠陀,若未实践德行,也无法因此从苦中解脱。 12. 12. Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā; Maññāmi vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ. 即使通晓千部吠陀,若未实践德行,也无法因此从苦中解脱。我认为吠陀是无果的,唯有自制与德行才是真实。 13. 13. Na heva vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ; Kittiñhi pappoti adhicca vede, santiṃ puṇeti caraṇena dantoti. 吠陀并非无果,自制与德行才是真实。因为研习吠陀能获得名声,而通过德行与调伏能达到寂静。 Setaketujātakaṃ dutiyaṃ. 《塞塔克图本生》第二则。 378. Darīmukhajātakaṃ (6-1-3) 378. 达利穆卡本生第三则 14. 14. Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā, bhayañca metaṃ timūlaṃ pavuttaṃ; Rajo ca dhūmo ca mayā pakāsitā, hitvā tuvaṃ pabbaja brahmadatta. 欲是泥沼,欲是泥潭,此被称为三根之怖畏;我已开示其为尘、为烟,梵授(Brahmadatta),你当舍弃而出家。 15. 15. Gadhito [Pg.139] ca ratto ca adhimucchito ca, kāmesvahaṃ brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ; Taṃ nussahe jīvikattho pahātuṃ, kāhāmi puññāni anappakāni. 婆罗门,我于欲乐中贪婪、染著、沉迷,其相可怖。我为生计故,无法舍弃,我将广作众多功德。 16. 16. Yo atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ; Idameva seyyo iti maññamāno, punappunaṃ gabbhamupeti mando. 若有欲求其利、心怀悲愍者教诫时,愚者不遵其教,反自认为:“唯此为胜”,彼将再三趣入母胎。 17. 17. So ghorarūpaṃ nirayaṃ upeti, subhāsubhaṃ muttakarīsapūraṃ; Sattā sakāye na jahanti giddhā, ye honti kāmesu avītarāgā. 彼趣入恐怖、充满粪尿、善人观为不净、如地狱般的母胎。凡于诸欲未离贪之有情,因贪著自身而不能舍离。 18. 18. Mīḷhena littā ruhirena makkhitā, semhena littā upanikkhamanti; Yaṃ yañhi kāyena phusanti tāvade, sabbaṃ asātaṃ dukhameva kevalaṃ. 彼等为粪所涂,为血所染,为痰所抹而出。凡以身所触,一切皆是不可意,唯是纯苦。 19. 19. Disvā vadāmi na hi aññato savaṃ, pubbenivāsaṃ bahukaṃ sarāmi; Citrāhi gāthāhi subhāsitāhi, darīmukho nijjhāpayi sumedhanti. 我乃亲见而说,非从他闻,我忆念诸多宿住。达利穆卡(Darīmukha)辟支佛以善说、奇妙之偈,令善慧(Sumedha)王了知。 Darīmukhajātakaṃ tatiyaṃ. 达利穆卡本生第三。 379. Nerujātakaṃ (6-1-4) 379. 尼鲁本生(6-1-4) 20. 20. Kākolā kākasaṅghā ca, mayañca patataṃ varā ; Sabbeva sadisā homa, imaṃ āgamma pabbataṃ. 渡鸦与乌鸦群,以及我们此等飞禽中之最胜者,来到此山后,全都变得相同。 21. 21. Idha sīhā ca byagghā ca, siṅgālā ca migādhamā; Sabbeva sadisā honti, ayaṃ ko nāma pabbato. 于此,狮子、老虎,以及身为下劣野兽的狐狼,全都变得相同。此山名为何? 22. 22. Imaṃ [Pg.140] nerūti jānanti, manussā pabbatuttamaṃ; Idha vaṇṇena sampannā, vasanti sabbapāṇino. 人们知此最胜之山名为尼鲁(Neru)。于此,一切有情皆具足金色而住。 23. 23. Amānanā yattha siyā, santānaṃ vā vimānanā; Hīnasammānanā vāpi, na tattha vasatiṃ vase. 于何处有不敬,或于善人有轻慢,或于卑劣有尊敬,则不应居住于彼处。 24. 24. Yatthālaso ca dakkho ca, sūro bhīru ca pūjiyā; Na tattha santo vasanti, avisesakare nare. 于何处,懒惰者与灵巧者、勇者与怯懦者皆受尊敬,善人不居于彼不作分别之人中。 25. 25. Nāyaṃ neru vibhajati, hīnaukkaṭṭhamajjhime; Avisesakaro neru, handa neruṃ jahāmaseti. 此尼鲁山不分别下劣、优胜与中等。尼鲁不作分别,来!我等当舍尼鲁山! Nerujātakaṃ catutthaṃ. 尼鲁本生第四。 380. Āsaṅkajātakaṃ (6-1-5) 380. 怖畏本生(6-1-5) 26. 26. Āsāvatī nāma latā, jātā cittalatāvane; Tassā vassasahassena, ekaṃ nibbattate phalaṃ. 于彩蔓园(Cittalatāvana)中,生有名为“希望”(Āsāvatī)之藤,其果实千年一熟。 27. 27. Taṃ devā payirupāsanti, tāva dūraphalaṃ satiṃ; Āsīseva tuvaṃ rāja, āsā phalavatī sukhā. 当其果实尚远时,诸天神即亲近之。大王,汝当希望,希望结果是安乐。 28. 28. Āsīsateva so pakkhī, āsīsateva so dijo; Tassa cāsā samijjhati, tāva dūragatā satī; Āsīseva tuvaṃ rāja, āsā phalavatī sukhā. 彼鸟常希望,彼二生者常希望,纵然遥远,其愿终成。大王,汝当希望,希望结果是安乐。 29. 29. Sampesi kho maṃ vācāya, na ca sampesi kammunā; Mālā sereyyakasseva, vaṇṇavantā agandhikā. 彼实以言语令我满足,而不以行为。犹如西瑞亚卡(sereyyaka)花,有色而无香。 30. 30. Aphalaṃ madhuraṃ vācaṃ, yo mittesu pakubbati; Adadaṃ avissajaṃ bhogaṃ, sandhi tenassa jīrati. 若人于友,说无果之甜言,不施予、不舍弃财富,其友谊则衰败。 31. 31. Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade; Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā. 所应行者,即应言;所不应行,不应言。智者了知言而不行之人。 32. 32. Balañca vata me khīṇaṃ, pātheyyañca na vijjati; Saṅke pāṇūparodhāya, handa dāni vajāmahaṃ. 我力实已尽,资粮亦已无。我疑虑生命将尽,如今,我当离去。 33. 33. Etadeva [Pg.141] hi me nāmaṃ, yaṃ nāmasmi rathesabha; Āgamehi mahārāja, pitaraṃ āmantayāmahanti. 车主之雄啊!这便是我的名字。大王,请稍待,我将去禀告父亲。 Āsaṅkajātakaṃ pañcamaṃ. 疑虑本生第五。 381. Migālopajātakaṃ (6-1-6) 381. 弥伽罗波本生第六 34. 34. Na me rucci migālopa, yassa te tādisī gatī; Atuccaṃ tāta patasi, abhūmiṃ tāta sevasi. 弥伽罗波,我不喜悦汝之行径。孩子,汝飞得太高;孩子,汝栖于不宜之地。 35. 35. Catukkaṇṇaṃva kedāraṃ, yadā te pathavī siyā; Tato tāta nivattassu, māssu etto paraṃ gami. 孩子,当大地于汝,如四角之田,尔时汝当返,勿再向前行。 36. 36. Santi aññepi sakuṇā, pattayānā vihaṅgamā; Akkhittā vātavegena, naṭṭhā te sassatīsamā. 尚有他鸟,以翼为车,翱翔天际,自以为恒常。彼等为风力所袭,皆已毁灭。 37. 37. Akatvā apanandassa, pitu vuddhassa sāsanaṃ; Kālavāte atikkamma, verambhānaṃ vasaṃ agā. 不听年迈之父阿波难陀(Apananda)教诫,超越时节之风,终入维兰巴(Verambha)暴风之境。 38. 38. Tassa puttā ca dārā ca, ye caññe anujīvino; Sabbe byasanamāpāduṃ, anovādakare dije. 其子与妻,及余随从者,因彼鸟不听劝诫,皆遭遇灾祸。 39. 39. Evampi idha vuddhānaṃ, yo vākyaṃ nāvabujjhati; Atisīmacaro ditto, gijjhovātītasāsano; Sabbe byasanaṃ papponti, akatvā buddhasāsananti. 于此教法中亦然,若人不解长老言,如彼傲慢之鹫,越界违教,彼等皆因不奉行佛陀教诲而遭遇灾祸。 Migālopajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 弥伽罗波本生第六。 382. Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ (6-1-7) 382. 吉祥与不祥者本生第七 40. 40. Kā nu kāḷena vaṇṇena, na cāpi piyadassanā; Kā vā tvaṃ kassa vā dhītā, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. 汝为谁人,肤色黝黑,容貌不美?汝为谁人,或谁之女?我等如何得知汝? 41. 41. Mahārājassahaṃ dhītā, virūpakkhassa caṇḍiyā; Ahaṃ kāḷī alakkhikā, kāḷakaṇṇīti maṃ vidū; Okāsaṃ yācito dehi, vasemu tava santike. 我乃暴恶大王毗楼博叉(Virūpakkha)之女,我名迦利(Kāḷī),乃不幸者。世人知我为“不祥者”(Kāḷakaṇṇī)。恳请赐予机会,容我居于汝之身边。 42. 42. Kiṃsīle [Pg.142] kiṃsamācāre, purise nivisase tuvaṃ; Puṭṭhā me kāḷi akkhāhi, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. 迦利!汝依附于具何等戒、何等行之男子?我今问汝,请告知,我等如何得知汝? 43. 43. Makkhī paḷāsī sārambhī, issukī maccharī saṭho; So mayhaṃ puriso kanto, laddhaṃ yassa vinassati. 忘恩、好争、暴戾、嫉妒、悭吝、狡诈之人,彼为我所爱,其所得之物皆毁灭。 44. 44. Kodhano upanāhī ca, pisuṇo ca vibhedako; Kaṇḍakavāco pharuso, so me kantataro tato. 易怒、记恨、说离间语、破坏友谊、言语粗恶、性情暴戾之人,此人比前者更令我喜爱。 45. 45. Ajja suveti puriso, sadatthaṃ nāvabujjhati; Ovajjamāno kuppati, seyyaṃ so atimaññati. “今日”、“明日”地拖延,不解自身事务,受教诫时则愤怒,彼人轻蔑贤胜者。 46. 46. Davappaluddho puriso, sabbamittehi dhaṃsati; So mayhaṃ puriso kanto, tasmiṃ homi anāmayā. 沉溺于嬉戏享乐,被所有朋友舍弃之人,彼乃我所喜爱之人,与他共处我无恙。 47. 47. Apehi etto tvaṃ kāḷi, netaṃ amhesu vijjati; Aññaṃ janapadaṃ gaccha, nigame rājadhāniyo. 黑女(Kāḷi),你从此处离开!这些品质我们这里没有。去往别的国土、市镇或都城吧。 48. 48. Ahampi kho taṃ jānāmi, netaṃ tumhesu vijjati; Santi loke alakkhikā, saṅgharanti bahuṃ dhanaṃ; Ahaṃ devo ca me bhātā, ubho naṃ vidhamāmase. 我也知道那些品质你们没有。世间有无福德者,积聚大量财富;我与我兄弟提婆(Deva),我们俩将摧毁它。 49. 49. Kā nu dibbena vaṇṇena, pathabyā supatiṭṭhitā; Kā vā tvaṃ kassa vā dhītā, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. 具天神之姿,善立于大地者,汝为谁?汝为谁之女?我等如何能知汝? 50. 50. Mahārājassahaṃ dhītā, dhataraṭṭhassa sirīmato ; Ahaṃ sirī ca lakkhī ca, bhūripaññāti maṃ vidū; Okāsaṃ yācito dehi, vasemu tava santike. 我是具祥瑞的持国(Dhataraṭṭha)大王之女;我名吉祥(Sirī),亦名幸运(Lakkhī),人知我为广慧者。 51. 51. Kiṃsīle kiṃsamācāre, purise nivisase tuvaṃ; Puṭṭhā me lakkhi akkhāhi, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. 汝于何戒、何行之人中安住?幸运(Lakkhī)女神,我既发问,请为我言,我等如何能知于汝? 52. 52. Yo [Pg.143] cāpi sīte athavāpi uṇhe, vātātape ḍaṃsasarīsape ca; Khudhaṃ pipāsaṃ abhibhuyya sabbaṃ, rattintivaṃ yo satataṃ niyutto; Kālāgatañca na hāpeti atthaṃ, so me manāpo nivise ca tamhi. 于寒、于热、于风、于日晒、于虻、于蛇,克服一切饥与渴,日夜恒常勤勉,不令时机错失之人,彼为我所喜悦,我安住于彼人。 53. 53. Akkodhano mittavā cāgavā ca, sīlūpapanno asaṭhojubhūto ; Saṅgāhako sakhilo saṇhavāco, mahattapattopi nivātavutti; Tasmiṃhaṃ pose vipulā bhavāmi, ūmi samuddassa yathāpi vaṇṇaṃ. 无嗔、友善、慷慨、具戒、不诈、正直、乐于助人、和蔼、言语温和,虽位高而谦逊;于此人我得丰饶,犹如海洋之波澜。 54. 54. Yo cāpi mitte athavā amitte, seṭṭhe sarikkhe atha vāpi hīne; Atthaṃ carantaṃ athavā anatthaṃ, āvī raho saṅgahameva vatte.Vācaṃ na vajjā pharusaṃ kadāci, matassa jīvassa ca tassa homi. 无论是对友人或敌人,贤者、同辈或劣者,乃至行善或作恶之人,彼于明于暗,皆行摄持。彼从不口出粗恶之言,无论此人生或死,我皆为其友。 55. 55. Etesaṃ yo aññataraṃ labhitvā, kantā sirī majjati appapañño; Taṃ dittarūpaṃ visamaṃ carantaṃ, karīsaṭhānaṃva vivajjayāmi. 若有浅慧者,得可爱之祥瑞而沉醉,彼人行为乖僻、显露傲慢,我避之如避粪秽处。 56. 56. Attanā kurute lakkhiṃ, alakkhiṃ kurutattanā; Na hi lakkhiṃ alakkhiṃ vā, añño aññassa kārakoti. 人自造吉祥,亦自造不祥;他人实不能,为另一人造就吉祥或不祥。 Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ sattamaṃ. 吉祥与不祥者本生第七。 383. Kukkuṭajātakaṃ (6-1-8) 383. 鸡本生 57. 57. Sucittapattachadana[Pg.144], tambacūḷa vihaṅgama; Oroha dumasākhāya, mudhā bhariyā bhavāmi te. 彩翼赤冠之飞禽,请从树枝上下来;我空为汝妻。 58. 58. Catuppadī tvaṃ kalyāṇi, dvipadāhaṃ manorame; Migī pakkhī asaññuttā, aññaṃ pariyesa sāmikaṃ. 汝为四足,贤善女;我为双足,悦意者。兽与鸟不相配,去寻找其他夫君吧。 59. 59. Komārikā te hessāmi, mañjukā piyabhāṇinī; Vinda maṃ ariyena vedena, sāvaya maṃ yadicchasi. 我将为你豆蔻年华、声音悦耳、言语可爱的妻子。请以尊贵之礼迎娶我;若你愿意,亦可纳我为婢。 60. 60. Kuṇapādini lohitape, cori kukkuṭapothini; Na tvaṃ ariyena vedena, mamaṃ bhattāramicchasi. 食尸饮血者,偷鸡的女贼!你并非想以高贵的方式,欲我为汝夫。 61. 61. Evampi caturā nārī, disvāna sadhanaṃ naraṃ; Nenti saṇhāhi vācāhi, biḷārī viya kukkuṭaṃ. 亦复如是,聪慧女子见到富有的男人,便以温柔言语引诱他,犹如猫之于鸡。 62. 62. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati; Amittavasamanveti, pacchā ca anutappati. 若于已生事,未能速了知,彼将入敌手,而后必追悔。 63. 63. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati; Muccate sattusambādhā, kukkuṭova biḷāriyāti. 若于已生事,能迅速了知,得脱离敌难,如鸡脱于猫。 Kukkuṭajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 鸡本生第八。 384. Dhammadhajajātakaṃ (6-1-9) 384. 法幢本生 64. 64. Dhammaṃ caratha ñātayo, dhammaṃ caratha bhaddaṃ vo ; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca. 亲族们,奉行正法!奉行正法,愿你们安好!行法者安乐眠,于此世及他世。 65. 65. Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo paramadhammiko; Ekapādena tiṭṭhanto, dhammamevānusāsati. 此鸟真贤善,此禽至为如法!彼单足而立,唯宣说正法。 66. 66. Nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha; Bhutvā aṇḍañca potañca, dhammo dhammoti bhāsati. 汝等不知其戒行,未知晓而赞叹。食尽鸟卵与雏鸟,却言“正法,正法”。 67. 67. Aññaṃ bhaṇati vācāya, aññaṃ kāyena kubbati; Vācāya no ca kāyena, na taṃ dhammaṃ adhiṭṭhito. 其口所言为一,其身所行为另一;言而不行,彼未安住于法。 68. 68. Vācāya [Pg.145] sakhilo manoviduggo, channo kūpasayova kaṇhasappo; Dhammadhajo gāmanigamāsusādhu, dujjāno purisena bālisena. 言语柔和心险恶,如黑蛇藏于隐蔽坑;法幢于村镇被誉为善人,实难为愚人所识知。 69. 69. Imaṃ tuṇḍehi pakkhehi, pādā cimaṃ viheṭhatha ; Chavañhimaṃ vināsetha, nāyaṃ saṃvāsanārahoti. 用喙、用翼、用足攻击他!消灭此卑劣者!他不配与我等共住。 Dhammadhajajātakaṃ navamaṃ. 法幢本生第九。 385. Nandiyamigarājajātakaṃ (6-1-10) 385. 南迪亚鹿王本生 70. 70. Sace brāhmaṇa gacchesi, sākete ajjunaṃ vanaṃ; Vajjāsi nandiyaṃ nāma, puttaṃ asmākamorasaṃ; Mātā pitā ca te vuddhā, te taṃ icchanti passituṃ. 婆罗门,汝若前往娑枳多(Sāketa)的阿周那林(Ajjunavana),请对我等名为南迪亚(Nandiya)的亲生子说:“汝父母已年迈,彼等欲见汝。” 71. 71. Bhuttā mayā nivāpāni, rājino pānabhojanaṃ; Taṃ rājapiṇḍaṃ avabhottuṃ, nāhaṃ brāhmaṇa mussahe. 婆罗门,我已食用国王所赐之饮食,我不能辜负国王之供养。 72. 72. Odahissāmahaṃ passaṃ, khurappānissa rājino; Tadāhaṃ sukhito mutto, api passeyya mātaraṃ. 我将以胁部承受国王之利刃;彼时我安乐而脱离死险,或得见我母。 73. 73. Migarājā pure āsiṃ, kosalassa niketane ; Nandiyo nāma nāmena, abhirūpo catuppado. 往昔,我曾是憍萨罗(Kosala)王处的一位鹿王,名为南迪亚(Nandiya),形貌俊美,身为四足。 74. 74. Taṃ maṃ vadhitumāgacchi, dāyasmiṃ ajjune vane; Dhanuṃ ārajjaṃ katvāna, usuṃ sannayha kosalo. 憍萨罗(Kosala)王为杀我而来至阿周那林苑(Ajjunavana),彼拉弓搭箭。 75. 75. Tassāhaṃ [Pg.146] odahiṃ passaṃ, khurappānissa rājino; Tadāhaṃ sukhito mutto, mātaraṃ daṭṭhumāgatoti. 我向彼王之利刃献出胁部;彼时我安乐而脱离死险,为见我母而来。 Nandiyamigarājajātakaṃ dasamaṃ. 南迪亚鹿王本生第十。 Avāriyavaggo paṭhamo. 无碍品第一。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰—— Atha kujjharathesabha ketuvaro, sadarīmukha neru latā ca puna; Apananda sirī ca sucittavaro, atha dhammika nandimigena dasāti. 无碍、白幢、洞口、尼露、疑虑,复有羚羊、吉祥黑耳、善彩(鸡)、法幢,以及南迪亚鹿,共计十篇。 2. Kharaputtavaggo 2. 净品 386. Kharaputtajātakaṃ (6-2-1) 386. 驴子之子本生(6-2-1) 76. 76. Saccaṃ kirevamāhaṃsu, vastaṃ bāloti paṇḍitā; Passa bālo rahokammaṃ, āvikubbaṃ na bujjhati. 智者言“山羊愚”,此言诚然。看此愚者,于光天化日下行秘密事,却不自知。 77. 77. Tvaṃ khopi samma bālosi, kharaputta vijānahi; Rajjuyā hi parikkhitto, vaṅkoṭṭho ohitomukho. 朋友,驴子之子,当知汝亦愚痴。汝为绳索所缚,歪嘴低头。 78. 78. Aparampi samma te bālyaṃ, yo mutto na palāyasi; So ca bālataro samma, yaṃ tvaṃ vahasi senakaṃ. 朋友,汝尚有一愚行:既得解脱而不逃。然朋友,汝所载之塞纳迦(Senaka),彼更为愚痴。 79. 79. Yaṃ nu samma ahaṃ bālo, ajarāja vijānahi; Atha kena senako bālo, taṃ me akkhāhi pucchito. 朋友山羊王,汝知我愚。然塞纳迦因何而愚?我既已问,请为我言。 80. 80. Uttamatthaṃ labhitvāna, bhariyāya yo padassati ; Tena jahissatattānaṃ, sā cevassa na hessati. 若人得至上利,反授其妻;彼因此将丧己身,而妻亦非彼所有。 81. 81. Na [Pg.147] ve piyammeti janinda tādiso, attaṃ niraṃkatvā piyāni sevati ; Attāva seyyo paramā ca seyyo, labbhā piyā ocitatthena pacchāti. 大王,为求所爱而舍弃自身者,实非可取。自身方为殊胜,实为至上;积集资财者,日后可得所爱。 Kharaputtajātakaṃ paṭhamaṃ. 驴子之子本生第一。 387. Sūcijātakaṃ (6-2-2) 387. 针本生(6-2-2) 82. 82. Akakkasaṃ apharusaṃ, kharadhotaṃ supāsiyaṃ; Sukhumaṃ tikhiṇaggañca, ko sūciṃ ketumicchati. 不粗糙,不粗涩,磨石磨砺,针眼佳好;既精细又尖锐,谁欲购买此针? 83. 83. Sumajjañca supāsañca, anupubbaṃ suvaṭṭitaṃ; Ghanaghātimaṃ paṭithaddhaṃ, ko sūciṃ ketumicchati. 善加打磨,针眼佳好,渐次圆润;锤锻坚实,极其坚硬,谁欲购买此针? 84. 84. Ito dāni patāyanti, sūciyo baḷisāni ca; Koyaṃ kammāragāmasmiṃ, sūciṃ vikketumicchati. 如今,针与钩正从此地运出;此是何人,竟于铁匠村中,欲要卖针? 85. 85. Ito satthāni gacchanti, kammantā vividhā puthū; Koyaṃ kammāragāmasmiṃ, sūciṃ vikketumicchati. 商旅从此地出发,众多各色工匠亦然;此是何人,竟于铁匠村中,欲要卖针? 86. 86. Sūciṃ kammāragāmasmiṃ, vikketabbā pajānatā; Ācariyāva jānanti, kammaṃ sukatadukkaṭaṃ. 智者当于铁匠村中售针;唯有师匠能识辨,工艺之善作与恶作。 87. 87. Imaṃ ce te pitā bhadde, sūciṃ jaññā mayā kataṃ; Tayā ca maṃ nimanteyya, yañcatthaññaṃ ghare dhananti. 贤妹,倘若你父亲知此针为我所制,他不仅会以你相许,亦会以家中所有其他财富相赠。 Sūcijātakaṃ dutiyaṃ. 针本生第二。 388. Tuṇḍilajātakaṃ (6-2-3) 388. 兜帝罗本生(6-2-3) 88. 88. Navachannake dāni diyyati, puṇṇāyaṃ doṇi suvāminī ṭhitā; Bahuke jane pāsapāṇike, no ca kho me paṭibhāti bhuñjituṃ. 如今,盖满新食的食槽已被备好,食槽是满的,女主人也站在一旁;许多人手持套索站立,我实无心进食。 89. 89. Tasasi [Pg.148] bhamasi leṇamicchasi, attāṇosi kuhiṃ gamissasi; Appossukko bhuñja tuṇḍila, maṃsatthāya hi positāmhase. 你战栗、彷徨、寻求庇护,无所依怙,欲往何方?兜帝罗,莫要忧虑,吃吧!我等被喂养,本就是为了肉啊。 90. 90. Ogaha rahadaṃ akaddamaṃ, sabbaṃ sedamalaṃ pavāhaya; Gaṇhāhi navaṃ vilepanaṃ, yassa gandho na kadāci chijjati. 请入无泥池,洗尽一切汗垢;请取新涂香,其香永不散。 91. 91. Katamo rahado akaddamo, kiṃsu sedamalanti vuccati; Katamañca navaṃ vilepanaṃ, yassa gandho na kadāci chijjati. 何为无泥池?何者被称为汗垢?其香永不散的新涂香,又为何者? 92. 92. Dhammo rahado akaddamo, pāpaṃ sedamalanti vuccati; Sīlañca navaṃ vilepanaṃ, tassa gandho na kadāci chijjati. 法是无泥池,恶被称为汗垢;戒是新涂香,其香永不散。 93. 93. Nandanti sarīraghātino, na ca nandanti sarīradhārino; Puṇṇāya ca puṇṇamāsiyā, ramamānāva jahanti jīvitanti. 杀生者欢喜,而持身者不喜;于圆满月圆之日,具戒行者欢然舍弃生命。 Tuṇḍilajātakaṃ tatiyaṃ. 兜帝罗本生第三。 389. Suvaṇṇakakkaṭajātakaṃ (6-2-4) 389. 金蟹本生(6-2-4) 94. 94. Siṅgīmigo āyatacakkhunetto, aṭṭhittaco vārisayo alomo; Tenābhibhūto kapaṇaṃ rudāmi, hare sakhā kissa nu maṃ jahāsi. 哦,朋友!有金色生物,长眼、骨皮、水栖、无毛;我为它所制伏,悲惨哭泣,你为何竟抛弃我? 95. 95. So [Pg.149] passasanto mahatā phaṇena, bhujaṅgamo kakkaṭamajjhapatto; Sakhā sakhāraṃ paritāyamāno, bhujaṅgamaṃ kakkaṭako gahesi. 那蛇张着大头罩,喘着气,来到螃蟹跟前;为守护朋友,螃蟹捉住了那条蛇。 96. 96. Na vāyasaṃ no pana kaṇhasappaṃ, ghāsatthiko kakkaṭako adeyya; Pucchāmi taṃ āyatacakkhunetta, atha kissa hetumha ubho gahītā. 寻求食物的螃蟹,既不吃乌鸦,也不吃黑蛇;长眼者,我问你,为何我们两者都被擒? 97. 97. Ayaṃ puriso mama atthakāmo, yo maṃ gahetvāna dakāya neti; Tasmiṃ mate dukkhamanappakaṃ me, ahañca eso ca ubho na homa. 此人是我的益友,他为利益我而带走我;若他死去,我将有大苦,我与他都将不得安乐。 98. 98. Mamañca disvāna pavaddhakāyaṃ, sabbo jano hiṃsitumeva micche; Sāduñca thūlañca muduñca maṃsaṃ, kākāpi maṃ disvāna viheṭhayeyyuṃ. 见我身体肥大,所有人都想伤害我;因我肉质鲜美、肥厚、细嫩,就连乌鸦见了也会啄害我。 99. 99. Sacetassa hetumha ubho gahītā, uṭṭhātu poso visamāvamāmi ; Mamañca kākañca pamuñca khippaṃ, pure visaṃ gāḷhamupeti maccaṃ. 若为他故我俩被擒,让那人起来,我便吐出毒液;趁剧毒未深中其身,速将我与乌鸦释放。 100. 100. Sappaṃ pamokkhāmi na tāva kākaṃ, paṭibandhako hohiti tāva kāko; Purisañca disvāna sukhiṃ arogaṃ, kākaṃ pamokkhāmi yatheva sappaṃ. 我将释放蛇,但暂不放乌鸦,乌鸦暂为保证人;待见那人安乐无恙,我便如释放蛇一样,释放乌鸦。 101. 101. Kāko [Pg.150] tadā devadatto ahosi, māro pana kaṇhasappo ahosi; Ānandabhaddo kakkaṭako ahosi, ahaṃ tadā brāhmaṇo homi satthāti. 那时,乌鸦是提婆达多,黑蛇是魔罗,贤善的螃蟹是阿难,而我,导师,那时是那位婆罗门。 Suvaṇṇakakkaṭajātakaṃ catutthaṃ. 金蟹本生第四 390. Mayhakajātakaṃ (6-2-5) 390. 我所有本生(6-2-5) 102. 102. Sakuṇo mayhako nāma, girisānudarīcaro; Pakkaṃ pipphalimāruyha, mayhaṃ mayhanti kandati. 有鸟名“我所有”,常行于山涧溪谷;登上成熟的毕波罗树,悲鸣着“我的!我的!” 103. 103. Tassevaṃ vilapantassa, dijasaṅghā samāgatā; Bhutvāna pipphaliṃ yanti, vilapatveva so dijo. 正当它如此悲鸣时,众鸟群集而来;吃完毕波罗果后飞去,那鸟儿仍在悲鸣。 104. 104. Evameva idhekacco, saṅgharitvā bahuṃ dhanaṃ; Nevattano na ñātīnaṃ, yathodhiṃ paṭipajjati. 正是如此,此世间有人积聚诸多财富,既不为己用,也不施予亲族,未尽其财物之用。 105. 105. Na so acchādanaṃ bhattaṃ, na mālaṃ na vilepanaṃ; Anubhoti sakiṃ kiñci, na saṅgaṇhāti ñātake. 他不享用衣食,不享用花环与涂香;他自己一无所享,也不扶助其亲族。 106. 106. Tassevaṃ vilapantassa, mayhaṃ mayhanti rakkhato; Rājāno atha vā corā, dāyadā ye va appiyā; Dhanamādāya gacchanti, vilapatveva so naro. 当他如此守护并悲叹“我的!我的!”时,国王、盗贼,或不为所喜的继承人,会夺走他的财富,而此人唯有悲鸣。 107. 107. Dhīro bhoge adhigamma, saṅgaṇhāti ca ñātake; Tena so kittiṃ pappoti, pecca sagge pamodatīti. 智者获得财富后,扶助其亲族;由此他获得声誉,死后于天界欢喜。 Mayhakajātakaṃ pañcamaṃ. 玛亚卡本生第五。 391. Vijjādharajātakaṃ (6-2-6) 391. 持明者本生(六·二·六) 108. 108. Dubbaṇṇarūpaṃ tuvamariyavaṇṇī, purakkhatvā pañjaliko namassasi; Seyyo nu te so udavā sarikkho, nāmaṃ parassattano cāpi brūhi. 你容色高贵,却将此形貌丑陋者置于前方,合掌礼敬。他比你优越,还是与你相等?请说出他和你自己的名字。 109. 109. Na [Pg.151] nāmagottaṃ gaṇhanti rāja, sammaggatānujjugatāna devā; Ahañca te nāmadheyyaṃ vadāmi, sakkohamasmī tidasānamindo. 大王,诸天不问已达善道、行正直道者的名姓;但我将告诉你我的名字,我是帝释(Sakka),三十三天之主。 110. 110. Yo disvā bhikkhuṃ caraṇūpapannaṃ, purakkhatvā pañjaliko namassati; Pucchāmi taṃ devarājetamatthaṃ, ito cuto kiṃ labhate sukhaṃ so. 若人见到具足操行的比丘,于其前合掌恭敬礼拜;天王,我问你此事,此人命终之后,能得何种安乐? 111. 111. Yo disvā bhikkhuṃ caraṇūpapannaṃ, purakkhatvā pañjaliko namassati; Diṭṭheva dhamme labhate pasaṃsaṃ, saggañca so yāti sarīrabhedā. 若人见到具足操行的比丘,于其前合掌恭敬礼拜;他于现世获得赞誉,身坏命终后往生天界。 112. 112. Lakkhī vata me udapādi ajja, yaṃ vāsavaṃ bhūtapatiddasāma; Bhikkhuñca disvāna tuvañca sakka, kāhāmi puññāni anappakāni. 帝释啊,今日我实乃幸运,得见众生主婆私婆(Vāsava);既见到比丘又见到你,我将作无量功德。 113. 113. Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Bhikkhuñca disvāna mamañca rāja, karohi puññāni anappakāni. 诚然,应当亲近有智慧、多闻且能思量多方者;大王,既见比丘又见我,你当修无量功德。 114. 114. Akkodhano niccapasannacitto, sabbātithīyācayogo bhavitvā; Nihacca mānaṃ abhivādayissaṃ, sutvāna devinda subhāsitānīti. 听闻天帝(Devinda)的善说后,我将无嗔,心常清净,款待所有宾客与乞者,摧毁我慢,恭敬礼拜。 Vijjādhara jātakaṃ chaṭṭhaṃ. 持明者本生第六。 392. Siṅghapupphajātakaṃ (6-2-7) 392. 嗅花本生(六·二·七) 115. 115. Yametaṃ [Pg.152] vārijaṃ pupphaṃ, adinnaṃ upasiṅghasi; Ekaṅgametaṃ theyyānaṃ, gandhathenosi mārisa. 这朵水生之花,你未经允许而嗅闻;贤友,这是偷盗的一种,你是盗香之人。 116. 116. Na harāmi na bhañjāmi, ārā siṅghāmi vārijaṃ; Atha kena nu vaṇṇena, gandhathenoti vuccati. 我不拿走也不折断,只是远远地嗅闻此水生之花;然则以何理由,我被称为盗香之人? 117. 117. Yoyaṃ bhisāni khaṇati, puṇḍarīkāni bhañjati; Evaṃ ākiṇṇakammanto, kasmā eso na vuccati. 那挖掘莲藕、折断白莲之人,其行为如此粗暴,为何他不被如此称说? 118. 118. Ākiṇṇaluddo puriso, dhāticelaṃva makkhito; Tasmiṃ me vacanaṃ natthi, tañcārahāmi vattave. 那粗暴之人满是过错,犹如护士之衣被玷污;对他我无话可说,对你我才应该说。 119. 119. Anaṅgaṇassa posassa, niccaṃ sucigavesino; Vālaggamattaṃ pāpassa, abbhāmattaṃva khāyati. 对于无染、恒求清净之人,发尖大小的恶,看起来也如云一般大。 120. 120. Addhā maṃ yakkha jānāsi, atho maṃ anukampasi; Punapi yakkha vajjāsi, yadā passasi edisaṃ. 夜叉,你确实了解我,并且怜悯我;夜叉,当你再见到此类事情时,请再次对我言说。 121. 121. Neva taṃ upajīvāmi, napi te bhatakāmhase ; Tvameva bhikkhu jāneyya, yena gaccheyya suggatinti. 我既不依赖你维生,亦非你的佣人;比丘,你应自己了知,凭借何等善业,可往生善趣。 Siṅghapuppha jātakaṃ sattamaṃ. 嗅花本生第七。 393. Vighāsādajātakaṃ (6-2-8) 393. 食残食本生(八) 122. 122. Susukhaṃ vata jīvanti, ye janā vighāsādino; Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatī. 以残食为食者,实安乐地生活;他们于现世受赞誉,于来世得生善趣。 123. 123. Sukassa bhāsamānassa, na nisāmetha paṇḍitā; Idaṃ suṇātha sodariyā, amhevāyaṃ pasaṃsati. 贤智的姐妹们,你们难道没听见这只鹦鹉在说什么吗?请听,它正是在赞美我们。 124. 124. Nāhaṃ tumhe pasaṃsāmi, kuṇapādā suṇātha me; Ucchiṭṭhabhojino tumhe, na tumhe vighāsādino. 我并非赞美你们,食尸者,请听我说;你们是食残渣者,并非食残食者。 125. 125. Sattavassā [Pg.153] pabbajitā, mejjhāraññe sikhaṇḍino; Vighāseneva yāpentā, mayaṃ ce bhoto gārayhā; Ke nu bhoto pasaṃsiyā. 我们出家已有七年,于林中结顶髻修行;仅以残食维生。阁下,倘若我们应受指责,那么谁又值得您称赞呢? 126. 126. Tumhe sīhānaṃ byagghānaṃ, vāḷānañcāvasiṭṭhakaṃ; Ucchiṭṭheneva yāpentā, maññivho vighāsādino. 你们以狮子、老虎及猛兽的残余为食,以残渣维生,莫自认为是“食残食者”。 127. 127. Ye brāhmaṇassa samaṇassa, aññassa vā vanibbino ; Datvāva sesaṃ bhuñjanti, te janā vighāsādinoti. 那些先布施给婆罗门、沙门或其他乞士,然后才食用剩余食物的人,他们才是“食残食者”。 Vighāsādajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 食残食本生第八。 394. Vaṭṭakajātakaṃ (6-2-9) 394. 鹌鹑本生(九) 128. 128. Paṇītaṃ bhuñjase bhattaṃ, sappitelañca mātula; Atha kena nu vaṇṇena, kiso tvamasi vāyasa. 舅父,你吃着精致的食物,还有酥油与油;那么,乌鸦啊,你为何如此瘦弱? 129. 129. Amittamajjhe vasato, tesu āmisamesato; Niccaṃ ubbiggahadayassa, kuto kākassa daḷhiyaṃ. 住在敌人中间,于彼等中觅食;内心恒常恐惧,乌鸦怎能强壮? 130. 130. Niccaṃ ubbegino kākā, dhaṅkā pāpena kammunā; Laddho piṇḍo na pīṇeti, kiso tenasmi vaṭṭaka. 乌鸦因恶业而常怀恐惧;所得食物并不滋养,鹌鹑啊,因此我才瘦弱。 131. 131. Lūkhāni tiṇabījāni, appasnehāni bhuñjasi; Atha kena nu vaṇṇena, thūlo tvamasi vaṭṭaka. 你吃的是粗糙、少油的草籽;那么,鹌鹑啊,你为何如此肥壮? 132. 132. Appicchā appacintāya, adūragamanena ca; Laddhāladdhena yāpento, thūlo tenasmi vāyasa. 我少欲少虑,不远行,随所得而维生;乌鸦啊,因此我才肥壮。 133. 133. Appicchassa hi posassa, appacintasukhassa ca; Susaṅgahitamānassa, vuttī susamudānayāti. 诚然,对少欲、少虑而乐、善摄其心的人而言,其生计是容易获得的。 Vaṭṭakajātakaṃ navamaṃ. 鹌鹑本生第九。 395. Pārāvatajātakaṃ (6-2-10) 395. 鸽子本生(十) 134. 134. Cirassaṃ vata passāmi, sahāyaṃ maṇidhārinaṃ; Sukatā massukuttiyā, sobhate vata me sakhā. 啊,许久之后才见到,我那佩戴宝珠的朋友;胡须修剪得宜,我的朋友真俊美。 135. 135. Parūḷhakacchanakhalomo[Pg.154], ahaṃ kammesu byāvaṭo; Cirassaṃ nhāpitaṃ laddhā, lomaṃ taṃ ajjaṃ hārayiṃ. 我因忙于事务,毛发指甲丛生;久后方得理发师,今日已将此毛发剃除。 136. 136. Yaṃ nu lomaṃ ahāresi, dullabhaṃ laddha kappakaṃ; Atha kiñcarahi te samma, kaṇṭhe kiṇikiṇāyati. 你既已剃除毛发,又得此难得之理发师;那么,朋友,你颈上为何叮当作响? 137. 137. Manussasukhumālānaṃ, maṇi kaṇṭhesu lambati; Tesāhaṃ anusikkhāmi, mā tvaṃ maññi davā kataṃ. 娇贵的人们颈上悬挂宝珠,我正模仿他们;你莫要以为这是在开玩笑。 138. 138. Sacepimaṃ pihayasi, massukuttiṃ sukāritaṃ; Kārayissāmi te samma, maṇiñcāpi dadāmi te. 朋友,你若羡慕这精心修饰的胡须,我可为你做,亦将此宝珠赠予你。 139. 139. Tvaññeva maṇinā channo, sukatāya ca massuyā; Āmanta kho taṃ gacchāmi, piyaṃ me tava dassananti. 唯有你才配得上这宝珠与修饰好的胡须;能见到你我很高兴,就此向你告辞。 Pārāvatajātakaṃ dasamaṃ. 《鸠本生》第十终。 Kharaputtavaggo dutiyo. 野驴子品第二。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Atha passa sasūci ca tuṇḍilako, miga mayhakapañcamapakkhivaro; Atha pañjali vārija mejjha puna, atha vaṭṭa kapotavarena dasāti. 其次野驴子与针,以及大腹者,鹿、我所、第五胜鸟;其次合掌、水生、净,复次鹌鹑与胜鸽,共为十篇。 Atha vagguddānaṃ – 品摄颂曰: Atha vaggaṃ pakittissaṃ, chanipātaṃ varuttame; Avāriyā ca kharo ca, dve ca vuttā subyañjanāti. 于此最胜六集篇,我今宣说其品目:《水门品》与《野驴子品》,此二品已善说。 Chakkanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 六集篇终。 7. Sattakanipāto 7. 七集篇 1. Kukkuvaggo 1. 矩尺品第一 396. Kukkujātakaṃ (7-1-1) 396. 矩尺本生 1. 1. Diyaḍḍhakukkū [Pg.155] udayena kaṇṇikā, vidatthiyo aṭṭha parikkhipanti naṃ; Sā siṃsapā sāramayā apheggukā, kuhiṃ ṭhitā upparito na dhaṃsati. 顶饰高一肘半,八张手环绕;由无边材之紫檀心木所制,置于何处方不从上方崩塌? 2. 2. Yā tiṃsati sāramayā anujjukā, parikiriya gopāṇasiyo samaṃ ṭhitā ; Tāhi susaṅgahitā balasā pīḷitā, samaṃ ṭhitā upparito na dhaṃsati. 三十根弯曲的心木椽条,均匀环立;为彼等有力挤压、善聚合故,其平稳而立,不从上方崩塌。 3. 3. Evampi mittehi daḷhehi paṇḍito, abhejjarūpehi sucīhi mantibhi; Susaṅgahīto siriyā na dhaṃsati, gopāṇasī bhāravahāva kaṇṇikā. 智者亦复如是,有坚定、不坏、清净、善谋之友为辅,得彼等善加护持,则不失荣盛,犹如顶饰为承重之椽所支撑。 4. 4. Kharattacaṃ bellaṃ yathāpi satthavā, anāmasantopi karoti tittakaṃ; Samāharaṃ sāduṃ karoti patthiva, asāduṃ kayirā tanubandhamuddharaṃ. 君王啊,譬如持刀人处理粗皮木苹果,若处理不当则使其变苦,若剥皮过薄亦使其味劣;唯善加处理者,方能使其味美。 5. 5. Evampi gāmanigamesu paṇḍito, asāhasaṃ rājadhanāni saṅgharaṃ; Dhammānuvattī paṭipajjamāno, sa phāti kayirā aviheṭhayaṃ paraṃ. 智者亦复如是,于村镇之中,不以暴力征收赋税,随顺正法而行,不伤害他人而致昌盛。 6. 6. Odātamūlaṃ [Pg.156] sucivārisambhavaṃ, jātaṃ yathā pokkharaṇīsu ambujaṃ; Padumaṃ yathā agginikāsiphālimaṃ, na kaddamo na rajo na vāri limpati. 犹如生于池塘之莲,其根洁白,从净水而生;又如红莲光耀如火,不为淤泥、尘土或水所染。 7. 7. Evampi vohārasuciṃ asāhasaṃ, visuddhakammantamapetapāpakaṃ; Na limpati kammakilesa tādiso, jātaṃ yathā pokkharaṇīsu ambujanti. 如是,司法清净、不施暴、作业纯净、远离罪恶之王,不为业惑所染,犹如生于池塘之莲。 Kukkujātakaṃ paṭhamaṃ. 《拘拘本生》第一 397. Manojajātakaṃ (7-1-2) 397. 摩诺阇本生(七之一之二) 8. 8. Yathā cāpo ninnamati, jiyā cāpi nikūjati; Haññate nūna manojo, migarājā sakhā mama. 弓已弯下,弦已鸣响;我友兽王摩诺阇,定是中箭遭殃。 9. 9. Handa dāni vanantāni, pakkamāmi yathāsukhaṃ; Netādisā sakhā honti, labbhā me jīvato sakhā. 好了,我将随意离开这森林;不应有此等朋友,只要我活着,总能找到朋友。 10. 10. Na pāpajanasaṃsevī, accantaṃ sukhamedhati; Manojaṃ passa semānaṃ, giriyassānusāsanī. 亲近恶人者,不得究竟乐;请看那躺卧的摩诺阇,他听从了豺的教唆。 11. 11. Na pāpasampavaṅkena, mātā puttena nandati; Manojaṃ passa semānaṃ, acchannaṃ samhi lohite. 因与恶人交,母不喜其子;请看摩诺阇,躺卧己血中。 12. 12. Evamāpajjate poso, pāpiyo ca nigacchati; Yo ve hitānaṃ vacanaṃ, na karoti atthadassinaṃ. 如此之人遭难,更趋于败坏;因其不听从,求益见义者之言。 13. 13. Evañca so hoti tato ca pāpiyo, yo uttamo adhamajanūpasevī; Passuttamaṃ adhamajanūpasevitaṃ, migādhipaṃ saravaraveganiddhutaṃ. 高贵者若亲近卑劣之人,他会变得比对方更为糟糕;请看那兽王,虽优胜却亲近卑劣者,终为利箭所穿。 14. 14. Nihīyati [Pg.157] puriso nihīnasevī, na ca hāyetha kadāci tulyasevī; Seṭṭhamupagamaṃ udeti khippaṃ, tasmāttanā uttaritaraṃ bhajethāti. 亲近卑劣者,其人必堕落;亲近同等者,绝不会退步;亲近优胜者,能迅速提升;是故当亲近,比己优胜者。 Manojajātakaṃ dutiyaṃ. 《摩诺阇本生》第二 398. Sutanujātakaṃ (7-1-3) 398. 苏达努本生(七之一之三) 15. 15. Rājā te bhattaṃ pāhesi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ; Maghadevasmiṃ adhivatthe, ehi nikkhamma bhuñjassu. 居于摩伽提婆树之神啊,国王为你送来净食与肉羹;请快出来享用吧。 16. 16. Ehi māṇava orena, bhikkhamādāya sūpitaṃ; Tvañca māṇava bhikkhā ca, ubho bhakkhā bhavissatha. 来吧,年轻人,到这边来,带着这有汤羹的食物;你这年轻人和这食物,两者都将成为我的盘中餐。 17. 17. Appakena tuvaṃ yakkha, thullamatthaṃ jahissasi; Bhikkhaṃ te nāharissanti, janā maraṇasaññino. 夜叉啊,你为小利,将失大利;人们若知会死,将无人为你送食。 18. 18. Laddhāya yakkhā tava niccabhikkhaṃ, suciṃ paṇītaṃ rasasā upetaṃ; Bhikkhañca te āhariyo naro idha, sudullabho hehiti bhakkhite mayi. 夜叉啊,若我被你所食,在此地,能为你带来这恒常、洁净、精致美味食物的人,将非常难得。 19. 19. Mameva sutano attho, yathā bhāsasi māṇava; Mayā tvaṃ samanuññāto, sotthiṃ passāhi mātaraṃ. 青年苏妲那,如你所言,此确为我利。我已准许你,平安去见你的母亲吧。 20. 20. Khaggaṃ chattañca pātiñca, gacchamādāya māṇava; Sotthiṃ passatu te mātā, tvañca passāhi mātaraṃ. 年轻人,拿着剑、伞和金碗走吧;愿你的母亲能平安地见到你,你也去见你的母亲吧。 21. 21. Evaṃ yakkha sukhī hohi, saha sabbehi ñātibhi; Dhanañca me adhigataṃ, rañño ca vacanaṃ katanti. 夜叉啊,愿你和所有亲人一同安乐;我已获得财富,也完成了国王的嘱托。 Sutanujātakaṃ tatiyaṃ. 苏妲那本生第三。 399. Mātuposakagijjhajātakaṃ (7-1-4) 399. 奉养母亲的秃鹫本生 22. 22. Te [Pg.158] kathaṃ nu karissanti, vuddhā giridarīsayā; Ahaṃ baddhosmi pāsena, nilīyassa vasaṃ gato. 我那住在山洞里的年迈双亲,他们该怎么办呢?我被绳套缚住,落入了猎人尼利耶(Nilīya)的掌控之中。 23. 23. Kiṃ gijjha paridevasi, kā nu te paridevanā; Na me suto vā diṭṭho vā, bhāsanto mānusiṃ dijo. 秃鹫啊,你为何悲叹?你的悲叹是为何事?我从未听过也未见过,有鸟能说人类的语言。 24. 24. Bharāmi mātāpitaro, vuddhe giridarīsaye; Te kathaṃ nu karissanti, ahaṃ vasaṃ gato tava. 我奉养着住在山洞里的年迈父母;如今我落入你的掌控,他们该怎么办呢? 25. 25. Yaṃ nu gijjho yojanasataṃ, kuṇapāni avekkhati; Kasmā jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhasi. 秃鹫能看见百由旬外的腐尸,为何临近罗网与绳套,却不能察觉? 26. 26. Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye; Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhati. 当一个众生命运衰败、寿命将尽时,即使靠近罗网与绳套,它也无法察觉。 27. 27. Bharassu mātāpitaro, vuddhe giridarīsaye; Mayā tvaṃ samanuññāto, sotthiṃ passāhi ñātake. 去奉养你那住在山洞里的年迈双亲吧;我已准许你,去平安地见你的亲人吧。 28. 28. Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Bharissaṃ mātāpitaro, vuddhe giridarīsayeti. 猎人啊,愿你和所有亲人一同欢喜;我将去奉养我那住在山洞里的年迈双亲。 Mātuposakagijjhajātakaṃ catutthaṃ. 奉养母亲的秃鹫本生第四。 400. Dabbhapupphajātakaṃ (7-1-5) 400. 达波华本生 29. 29. Anutīracārī bhaddante, sahāyamanudhāva maṃ; Mahā me gahito maccho, so maṃ harati vegasā. 沿岸行者,愿你安好!朋友,请来助我!我抓到一条大鱼,它正猛力地拖着我。 30. 30. Gambhīracārī bhaddante, daḷhaṃ gaṇhāhi thāmasā; Ahaṃ taṃ uddharissāmi, supaṇṇo uragāmiva. 深水行者,贤者,请用力抓牢;我将把你拉上来,犹如金翅鸟攫取龙蛇。 31. 31. Vivādo no samuppanno, dabbhapuppha suṇohi me; Samehi medhagaṃ samma, vivādo vūpasammataṃ. 我们之间起了争执,达波华,请听我说;朋友,请调解这纷争,愿争论得以平息。 32. 32. Dhammaṭṭhohaṃ pure āsiṃ, bahū aḍḍā me tīritā ; Samemi medhagaṃ samma, vivādo vūpasammataṃ. 我往昔曾任法官,裁决过无数案件;朋友,我来调解,愿纷争就此平息。 33. 33. Anutīracāri [Pg.159] naṅguṭṭhaṃ, sīsaṃ gambhīracārino; Accāyaṃ majjhimo khaṇḍo, dhammaṭṭhassa bhavissati. 沿岸行者得尾部,深水行者得头部;这中间的部分,将属于法官。 34. 34. Cirampi bhakkho abhavissa, sace na vivademase; Asīsakaṃ anaṅguṭṭhaṃ, siṅgālo harati rohitaṃ. 若我等不曾争论,此食本可享用良久;狐狼已携走无头无尾之赤鱼。 35. 35. Yathāpi rājā nandeyya, rajjaṃ laddhāna khattiyo; Evāhamajja nandāmi, disvā puṇṇamukhaṃ patiṃ. 犹如刹帝利王获得王国而欢喜,我今日见到满载而归的夫君,亦同样欢喜。 36. 36. Kathaṃ nu thalajo santo, udake macchaṃ parāmasi; Puṭṭho me samma akkhāhi, kathaṃ adhigataṃ tayā. 您生于陆地,是如何在水中捕鱼的?夫君,我问您,请告诉我这是如何得到的。 37. 37. Vivādena kisā honti, vivādena dhanakkhayā; Jīnā uddā vivādena, bhuñja māyāvi rohitaṃ. 因争论而消瘦,因争论而耗财;二獭因争论而败,贤妻,请享用此赤鱼。 38. 38. Evameva manussesu, vivādo yattha jāyati; Dhammaṭṭhaṃ paṭidhāvanti, so hi nesaṃ vināyako; Dhanāpi tattha jīyanti, rājakoso pavaḍḍhatīti. 于人类中亦复如是,何处有争论生起,彼等即求助于法官,法官实为彼等之裁决者。于彼处财富亦遭损耗,而国王之宝库增长。 Dabbhapupphajātakaṃ pañcamaṃ. 达跋普帕本生第五。 401. Paṇṇakajātakaṃ (7-1-6) 401. 般那迦本生 39. 39. Paṇṇakaṃ tikhiṇadhāraṃ, asiṃ sampannapāyinaṃ; Parisāyaṃ puriso gilati, kiṃ dukkarataraṃ tato; Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito. 有人于众人前吞下般那迦国之利剑,有何事比此更难?若有其他更难之事,我既问你,请告知我。 40. 40. Gileyya puriso lobhā, asiṃ sampannapāyinaṃ; Yo ca vajjā dadāmīti, taṃ dukkarataraṃ tato; Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddava. 有人或因贪婪而吞下利剑;然若有人能言:“我施予”,此事比吞剑更难。摩达婆,当知此事,其他一切皆为易行。 41. 41. Byākāsi āyuro pañhaṃ, atthaṃ dhammassa kovido; Pukkusaṃ dāni pucchāmi, kiṃ dukkarataraṃ tato; Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito. 通达法义之阿俞罗已解答此问,我今则问于普库萨:有何事比此更难?若有其他更难之事,我既问你,请告知我。 42. 42. Na [Pg.160] vācamupajīvanti, aphalaṃ giramudīritaṃ; Yo ca datvā avākayirā, taṃ dukkarataraṃ tato; Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddava. 人不以无果之空言为生;然若有人能施予而不夸耀,此事比前更难。摩达婆,当知此事,其他一切皆为易行。 43. 43. Byākāsi pukkuso pañhaṃ, atthaṃ dhammassa kovido; Senakaṃ dāni pucchāmi, kiṃ dukkarataraṃ tato; Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito. 通达法义之普库萨已解答此问,我今则问于塞纳迦:有何事比此更难?若有其他更难之事,我既问你,请告知我。 44. 44. Dadeyya puriso dānaṃ, appaṃ vā yadi vā bahuṃ; Yo ca datvā nānutappe, taṃ dukkarataraṃ tato; Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddava. 有人或行布施,或多或少;然若有人能施后无悔,此事比前者更难。摩达婆,当知此事,其他一切皆为易行。 45. 45. Byākāsi āyuro pañhaṃ, atho pukkusaporiso; Sabbe pañhe atibhoti, yathā bhāsati senakoti. 阿俞罗已解答,普库萨亦然;然塞纳迦之所言,超越所有回答。 Paṇṇaka jātakaṃ chaṭṭhaṃ. 般那迦本生第六。 402. Sattubhastajātakaṃ (7-1-7) 402. 第七,炒面袋本生 46. 46. Vibbhantacitto kupitindriyosi, nettehi te vārigaṇā savanti; Kiṃ te naṭṭhaṃ kiṃ pana patthayāno, idhāgamā brahme tadiṅgha brūhi. 婆罗门,你心神不宁,诸根激动,泪水从你的双眼流下;你失去了什么,或是在期盼什么?你来到此处,来,请告诉我。 47. 47. Miyyetha bhariyā vajato mamajja, agacchato maraṇamāha yakkho; Etena dukkhena pavedhitosmi, akkhāhi me senaka etamatthaṃ. “若我今天前去,我的妻子将会死去;若我不去,夜叉说他自己会死。为此痛苦我感到战栗,塞纳卡(Senaka),请为我解释此事。” 48. 48. Bahūni ṭhānāni vicintayitvā, yamettha vakkhāmi tadeva saccaṃ; Maññāmi te brāhmaṇa sattubhastaṃ, ajānato kaṇhasappo paviṭṭho. “在考量了许多情况后,我将要说的就是事实:婆罗门,我想在你不知情时,一条黑蛇已进入你的炒面袋里。” 49. 49. Ādāya [Pg.161] daṇḍaṃ parisumbha bhastaṃ, passeḷamūgaṃ uragaṃ dujivhaṃ ; Chindajja kaṅkhaṃ vicikicchitāni, bhujaṅgamaṃ passa pamuñca bhastaṃ. “拿起棍子敲打那袋子,看看那流涎、双舌的蛇。今天就斩断你的怀疑与犹豫,放开袋子,看看那蛇。” 50. 50. Saṃviggarūpo parisāya majjhe, so brāhmaṇo sattubhastaṃ pamuñci; Atha nikkhami urago uggatejo, āsīviso sappo phaṇaṃ karitvā. 在会众当中,那位婆罗门心怀惊骇,他放开了那个炒面袋。然后,一条凶猛的蛇爬了出来,那条毒蛇张开了它的头罩。 51. 51. Suladdhalābhā janakassa rañño, yo passatī senakaṃ sādhupaññaṃ; Vivaṭṭachaddo nusi sabbadassī, ñāṇaṃ nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ. 阇那迦(Janaka)王真是好运,能见到智慧卓越的塞纳卡。婆罗门,你是否已揭开障蔽,无所不见?你的智慧是否令人敬畏? 52. 52. Imāni me sattasatāni atthi, gaṇhāhi sabbāni dadāmi tuyhaṃ; Tayā hi me jīvitamajja laddhaṃ, athopi bhariyāya makāsi sotthiṃ. “我这里有七百金,你全部拿去吧,我把它们都给你。因为今天你救了我的命,也为我的妻子带来了安宁。” 53. 53. Na paṇḍitā vetanamādiyanti, citrāhi gāthāhi subhāsitāhi; Itopi te brahme dadantu vittaṃ, ādāya tvaṃ gaccha sakaṃ niketanti. “智者们不会为了优美善说的偈颂而接受报酬。婆罗门,让他们从这里给你财富吧,你收下后就回自己的家去吧。” Sattubhastajātakaṃ sattamaṃ. 炒面袋本生第七 403. Aṭṭhisenakajātakaṃ (7-1-8) 403. 第八,阿ṭṭhisena本生 54. 54. Yeme ahaṃ na jānāmi, aṭṭhisena vanibbake; Te maṃ saṅgamma yācanti, kasmā maṃ tvaṃ na yācasi. “阿ṭṭhisena,那些我不认识的乞士,他们都来向我乞求;为什么你却不向我乞求呢?” 55. 55. Yācako appiyo hoti, yācaṃ adadamappiyo; Tasmāhaṃ taṃ na yācāmi, mā me videssanā ahu. “乞求者不为施者所喜,不施与者亦不为乞求者所喜;因此我不向你乞求,愿我们之间不生嫌隙。” 56. 56. Yo [Pg.162] ve yācanajīvāno, kāle yācaṃ na yācati; Parañca puññā dhaṃseti, attanāpi na jīvati. “以乞讨为生的人,若不在适当时机行乞,他既毁坏了他人的福德,自己也无法维生。” 57. 57. Yo ca yācanajīvāno, kāle yācañhi yācati ; Parañca puññaṃ labbheti, attanāpi ca jīvati. “而以乞讨为生的人,若在适当时机行乞,他既能让别人获得福德,自己也能维生。” 58. 58. Na ve dessanti sappaññā, disvā yācakamāgate; Brahmacāri piyo mesi, vada tvaṃ bhaññamicchasi. 有智慧者见到前来乞求之人,确实不会厌恶。梵行者,你为我所喜爱,请说,你有何欲求? 59. 59. Na ve yācanti sappaññā, dhīro ca veditumarahati; Uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā. 有智慧者确实不会开口乞求,而贤者应当了知。圣者们只是示意地站着,这便是圣者的乞求方式。 60. 60. Dadāmi te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ, gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena; Ariyo hi ariyassa kathaṃ na dajjā, sutvāna gāthā tava dhammayuttāti. 婆罗门,我给你一千头赤牛,外加一头公牛。听了你如法的言辞,一位圣者怎能不布施给另一位圣者呢? Aṭṭhisenakajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 第八,阿ṭṭhi斯那本生。 404. Kapijātakaṃ (7-1-9) 404. 第九,猕猴本生 61. 61. Yattha verī nivasati, na vase tattha paṇḍito; Ekarattaṃ dirattaṃ vā, dukkhaṃ vasati verisu. 智者不应居住在有敌人的地方;与敌人共住,即便只是一夜或两夜,也是痛苦的。 62. 62. Diso ve lahucittassa, posassānuvidhīyato; Ekassa kapino hetu, yūthassa anayo kato. 对于仿效轻浮者的人,那轻浮者确实就是敌人。因一只猴子之故,整个猴群都遭毁灭。 63. 63. Bālova paṇḍitamānī, yūthassa parihārako; Sacittassa vasaṃ gantvā, sayethāyaṃ yathā kapi. 自以为聪明的愚人,若作为群体的领导者,会屈服于自己的心念,就像这只猴子一样躺在这里。 64. 64. Na sādhu balavā bālo, yūthassa parihārako; Ahito bhavati ñātīnaṃ, sakuṇānaṃva cetako. 强壮的愚人作群体首领,此为不善;他于亲族有害,犹如猎鹰之于众鸟。 65. 65. Dhīrova [Pg.163] balavā sādhu, yūthassa parihārako; Hito bhavati ñātīnaṃ, tidasānaṃva vāsavo. 强壮的智者作群体首领,此为善;他于亲族有益,犹如因陀罗之于三十三天诸神。 66. 66. Yo ca sīlañca paññañca, sutañcattani passati; Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca. 能在自己身上看到戒、慧与多闻的人,他就是在为自己和他人双方的利益而行道。 67. 67. Tasmā tuleyya mattānaṃ, sīlapaññāsutāmiva ; Gaṇaṃ vā parihare dhīro, eko vāpi paribbajeti. 因此,智者应以戒、慧、多闻来衡量自己;他或者领导团体,或者独自游方。 Kapijātakaṃ navamaṃ. 第九,猕猴本生。 405. Bakajātakaṃ (7-1-10) 405. 第十,婆迦梵天本生 68. 68. Dvāsattati gotama puññakammā, vasavattino jātijaraṃ atītā; Ayamantimā vedagū brahmapatti, asmābhijappanti janā anekā. 乔达摩,我们七十二位行福业者,已得自在,超越生老。此乃通达者的最终梵天生,无数人都向往我们。 69. 69. Appañhi etaṃ na hi dīghamāyu, yaṃ tvaṃ baka maññasi dīghamāyuṃ; Sataṃ sahassāni nirabbudānaṃ, āyuṃ pajānāmi tavāha brahme. 婆迦,你认为的长寿,其实很短暂,根本不长。梵天啊,我知道你的寿命是一百个千个尼罗部陀。 70. 70. Anantadassī bhagavāhamasmi, jātijjaraṃ sokamupātivatto; Kiṃ me purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, ācikkha me taṃ yamahaṃ vijaññaṃ. 您说:“我是世尊,见无边际,已超越生、老、愁。”既然如此,我往昔的誓言与戒行是什么?请告诉我,让我得以了知。 71. 71. Yaṃ tvaṃ apāyesi bahū manusse, pipāsite ghammani samparete; Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmi. 你曾给许多在酷热中口渴的人水喝,那就是你往昔的誓言与戒行,我记得它,犹如从睡梦中醒来一般。 72. 72. Yaṃ [Pg.164] eṇikūlasmi janaṃ gahītaṃ, amocayī gayhaka niyyamānaṃ; Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmi. 梵天啊,你曾在艾尼(Eṇī)河岸,解救了被当作俘虏带走的人;你那往昔的戒行,我今忆起,犹如梦醒。 73. 73. Gaṅgāya sotasmiṃ gahītanāvaṃ, luddena nāgena manussakappā; Amocayi tvaṃ balasā pasayha, taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ; Suttappabuddhova anussarāmi. 梵天啊,你曾强力解救了在恒河(Gaṅgā)之流中,被意图害人的凶猛那伽(nāga)所困住的船只;你那往昔的戒行,我今忆起,犹如梦醒。 74. 74. Kappo ca te baddhacaro ahosi, sambuddhimantaṃ vatinaṃ amaññaṃ; Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmi. 梵天啊,咖帕(Kappa)曾是你的弟子,你却轻视我这位具足智慧与德行之人;你那往昔的戒行,我今忆起,犹如梦醒。 75. 75. Addhā pajānāsi mametamāyuṃ, aññampi jānāsi tathā hi buddho; Tathā hi tāyaṃ jalitānubhāvo, obhāsayaṃ tiṭṭhati brahmalokanti. 尊者乔达摩(Gotama)啊,你确实知道我的寿命,也知道其他事,因为你是觉者;你的威力如此炽盛,照亮着梵天世界。 Bakajātakaṃ dasamaṃ. 婆迦本生第十。 Kukkuvaggo paṭhamo. 古古品第一。 Tassuddānaṃ – 此品之摄颂: Varakaṇṇika cāpavaro sutano, atha gijjha sarohitamacchavaro; Puna paṇṇaka senaka yācanako, atha veri sabrahmabakena dasāti. 古古、摩诺贾、苏妲娜,以及鹫、达跋普帕;又有班纳迦、萨堵巴答、阿提塞那,以及猕猴,连同婆迦梵天,共十则。 2. Gandhāravaggo 2. 犍陀罗品第二 406. Gandhārajātakaṃ (7-2-1) 406. 犍陀罗本生(7-2-1) 76. 76. Hitvā [Pg.165] gāmasahassāni, paripuṇṇāni soḷasa; Koṭṭhāgārāni phītāni, sannidhiṃ dāni kubbasi. 维德哈(Videha)啊,你舍弃了一万六千座富足的村庄,以及丰裕的仓库;如今却在此行囤积之事。 77. 77. Hitvā gandhāravisayaṃ, pahūtadhanadhāriyaṃ ; Pasāsanato nikkhanto, idha dāni pasāsasi. 阿阇黎(Ācariya)啊,你舍弃了财富丰饶的犍陀罗(Gandhāra)国,离弃了教导之责,如今却在此处教导于我。 78. 78. Dhammaṃ bhaṇāmi vedeha, adhammo me na ruccati; Dhammaṃ me bhaṇamānassa, na pāpamupalimpati. 维德哈啊,我宣说正法,非法非我所乐;当我宣说正法时,恶业不沾染于我。 79. 79. Yena kenaci vaṇṇena, paro labhati ruppanaṃ; Mahatthiyampi ce vācaṃ, na taṃ bhāseyya paṇḍito. 阿阇黎啊,若言语以任何方式,会令他人心生恼怒;纵然其言有大利益,智者亦不应说。 80. 80. Kāmaṃ ruppatu vā mā vā, bhusaṃva vikirīyatu; Dhammaṃ me bhaṇamānassa, na pāpamupalimpati. 维德哈啊,任彼动怒与否,或如糠秕飘散;当我宣说正法时,恶业不沾染于我。 81. 81. No ce assa sakā buddhi, vinayo vā susikkhito; Vane andhamahiṃsova careyya bahuko jano. 维德哈啊,若无己之智慧,或无善学之律仪,众多世人,将如林中之盲牛,四处游荡。 82. 82. Yasmā ca panidhekacce, āceramhi susikkhitā; Tasmā vinītavinayā, caranti susamāhitāti. 然而,正因于此世间,有些人于良师处善加学习;是故彼等律仪调顺,安住于定而行。 Gandhārajātakaṃ paṭhamaṃ. 犍陀罗本生第一则。 407. Mahākapijātakaṃ (7-2-2) 407. 大猿本生(7-2-2) 83. 83. Attānaṃ saṅkamaṃ katvā, yo sotthiṃ samatārayi; Kiṃ tvaṃ tesaṃ kime tuyhaṃ, honti ete mahākapi. 大猿啊,你将自身化为桥梁,令彼等安然渡过;你于彼等是何人?彼等于你又是何人? 84. 84. Rājāhaṃ issaro tesaṃ, yūthassa parihārako; Tesaṃ sokaparetānaṃ, bhītānaṃ te arindama. 调伏敌者啊!我是它们的王、它们的主,是此猴群的领导者;它们为愁所恼,对你心怀恐惧。 85. 85. Ullaṅghayitvā attānaṃ, vissaṭṭhadhanuno sataṃ; Tato aparapādesu, daḷhaṃ bandhaṃ latāguṇaṃ. 我纵身一跃,迅如离弦之箭,越过百寻之遥;并将坚固藤蔓,紧系于后脚。 86. 86. Chinnabbhamiva [Pg.166] vātena, nuṇṇo rukkhaṃ upāgamiṃ; Sohaṃ appabhavaṃ tattha, sākhaṃ hatthehi aggahiṃ. 如被风吹散的云,我被自身冲力之风驱向彼树;于空中未能抵达,便用双手抓住了树枝。 87. 87. Taṃ maṃ viyāyataṃ santaṃ, sākhāya ca latāya ca; Samanukkamantā pādehi, sotthiṃ sākhāmigā gatā. 当我被树枝与藤蔓拉伸,身体绷直如琴时,猴群用脚踩踏于我,安然渡过。 88. 88. Taṃ maṃ na tapate bandho, mato me na tapessati; Sukhamāharitaṃ tesaṃ, yesaṃ rajjamakārayiṃ. 此束缚不折磨我,死亡亦不折磨我;我为彼等带来安乐,我曾为彼等行使王权。 89. 89. Esā te upamā rāja, taṃ suṇohi arindama ; Raññā raṭṭhassa yoggassa, balassa nigamassa ca; Sabbesaṃ sukhameṭṭhabbaṃ, khattiyena pajānatāti. 大王,此为于汝之譬喻,调伏敌者,谛听!明智之刹帝利王,应为国、为臣、为军、为民,为所有一切寻求安乐。 Mahākapijātakaṃ dutiyaṃ. 大猿本生第二。 408. Kumbhakārajātakaṃ (7-2-3) 408. 陶师本生(七·二·三) 90. 90. Ambāhamaddaṃ vanamantarasmiṃ, nīlobhāsaṃ phalitaṃ saṃvirūḷhaṃ; Tamaddasaṃ phalahetu vibhaggaṃ, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi. 我在林中看见一棵芒果树,枝繁叶茂,果实累累,色泽深绿;复见其为果实故而被摧折,见此景已,我行乞食。 91. 91. Selaṃ sumaṭṭhaṃ naravīraniṭṭhitaṃ, nārī yugaṃ dhārayi appasaddaṃ; Dutiyañca āgamma ahosi saddo, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi. 女子佩戴一只宝石手镯,精巧光滑,巧匠所制,寂静无声;若有第二只相碰,便生声响。见此景已,我行乞食。 92. 92. Dijā dijaṃ kuṇapamāharantaṃ, ekaṃ samānaṃ bahukā samecca; Āhārahetū paripātayiṃsu, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi. 众鸟群集,为食故而攻击一只衔着腐肉的孤鸟;见此景已,我行乞食。 93. 93. Usabhāhamaddaṃ yūthassa majjhe, calakkakuṃ vaṇṇabalūpapannaṃ; Tamaddasaṃ kāmahetu vitunnaṃ, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi. 我于牛群中见一公牛,牛峰耸动,形貌与力量兼具;复见其为欲望故而被刺伤。见此景已,我行乞食。 94. 94. Karaṇḍako [Pg.167] kaliṅgānaṃ, gandhārānañca naggaji; Nimirājā videhānaṃ, pañcālānañca dummukho; 迦陵伽(Kaliṅga)之迦兰陀迦(Karaṇḍaka)王,犍陀罗(Gandhāra)之纳格吉(Naggaji)王;威德哈(Videha)之尼弥(Nimi)王,以及般遮罗(Pañcāla)之杜穆卡(Dummukha)王; Ete raṭṭhāni hitvāna, pabbajiṃsu akiñcanā. 此等诸王皆舍弃国土,一无所有而出家。 95. 95. Sabbepime devasamā samāgatā, aggī yathā pajjalito tathevime; Ahampi eko carissāmi bhaggavi, hitvāna kāmāni yathodhikāni. 巴伽薇!所有这些聚集的圣者皆如天神,他们炽盛如燃烧的火焰;我也将舍弃所有欲乐,独自修行。 96. 96. Ayameva kālo na hi añño atthi, anusāsitā me na bhaveyya pacchā; Ahampi ekā carissāmi bhaggava, sakuṇīva muttā purisassa hatthā. 巴伽瓦!现在正是时候,别无他时,日后或无教导我者;我也将独自修行,如雌鸟脱离捕者之手。 97. 97. Āmaṃ pakkañca jānanti, atho loṇaṃ aloṇakaṃ; Tamahaṃ disvāna pabbajiṃ, careva tvaṃ carāmahanti. 孩童知生熟,亦知咸与淡;我见此景而出家,汝当行,我亦当行。 Kumbhakārajātakaṃ tatiyaṃ. 《陶师本生》第三 409. Daḷhadhammajātakaṃ (7-2-4) 409. 坚固法本生(七·二·四) 98. 98. Ahaṃ ce daḷhadhammassa, vahanti nābhirādhayiṃ; Dharantī urasi sallaṃ, yuddhe vikkantacārinī. 我胸怀利箭,于战场上奋勇当先,承担此任,若不能取悦坚固法王之心。 99. 99. Nūna rājā na jānāti, mama vikkamaporisaṃ; Saṅgāme sukatantāni, dūtavippahitāni ca. 国王想必不知晓,我之英勇丈夫气概,以及在战场上的善行与作为信使的功绩。 100. 100. Sā nūnāhaṃ marissāmi, abandhu aparāyinī ; Tadā hi kumbhakārassa, dinnā chakaṇahārikā. 无亲无靠的我,如今必死无疑;因我曾为运粪者,被国王送与陶师。 101. 101. Yāvatāsīsatī poso, tāvadeva pavīṇati; Atthāpāye jahanti naṃ, oṭṭhibyādhiṃva khattiyo. 人因有所求而亲近,一旦无利可图,便将之抛弃,犹如刹帝利遗弃患唇疾之驼。 102. 102. Yo pubbe katakalyāṇo, katattho nāvabujjhati; Atthā tassa palujjanti, ye honti abhipatthitā. 若人曾受惠助,达成目的,却不知感恩,他所希求的利益都将毁坏。 103. 103. Yo [Pg.168] pubbe katakalyāṇo, katattho manubujjhati; Atthā tassa pavaḍḍhanti, ye honti abhipatthitā. 若人曾受惠助,达成目的,且知恩图报,他所希求的利益都将增长。 104. 104. Taṃ vo vadāmi bhaddante, yāvantettha samāgatā; Sabbe kataññuno hotha, ciraṃ saggamhi ṭhassathāti. 诸位贤者,所有聚集于此者,我告知你们:你们都应知恩图报,如此将长久立于天界。 Daḷhadhammajātakaṃ catutthaṃ. 《坚固法本生》第四 410. Somadattajātakaṃ (7-2-5) 410. 索玛达多本生(七·二·五) 105. 105. Yo maṃ pure paccuḍḍeti, araññe dūramāyato; So na dissati mātaṅgo, somadatto kuhiṃ gato. 昔在林中雄伟象,索玛达多(Somadatta)远来迎我;如今不见彼象影,不知其往何方去? 106. 106. Ayaṃ vā so mato seti, allasiṅgaṃva vacchito ; Bhumyā nipatito seti, amarā vata kuñjaro. 此即是彼,卧地已死,犹如斩断之嫩枝;倒卧于地,哀哉,此象已逝! 107. 107. Anagāriyupetassa, vippamuttassa te sato; Samaṇassa na taṃ sādhu, yaṃ petamanusocasi. 汝已出家,已得解脱,具足正念;身为沙门,为亡者而悲伤,实为不善。 108. 108. Saṃvāsena have sakka, manussassa migassa vā; Hadaye jāyate pemaṃ, taṃ na sakkā asocituṃ. 帝释(Sakka),无论是人或兽,只要共住,心中便会生起爱,对此不可能不悲伤。 109. 109. Mataṃ marissaṃ rodanti, ye rudanti lapanti ca; Tasmā tvaṃ isi mā rodi, roditaṃ moghamāhu santo. 为亡者与将亡者,人们哭泣与悲叹;是故仙人汝莫哭,圣者说哭泣徒然。 110. 110. Kanditena have brahme, mato peto samuṭṭhahe; Sabbe saṅgamma rodāma, aññamaññassa ñātake. 梵志,若哭泣能使亡者复活,我等皆应聚集,为彼此的亲人而哭。 111. 111. Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. 我曾如火燃,犹如浇酥油;汝以水浇灌,熄我一切忧。 112. 112. Abbahī vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi. 你为我这被忧伤所困者,移除了丧子之痛;啊,你已拔除我那根依附于心的忧箭! 113. 113. Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna vāsavāti. 帝释(Vāsava)啊,听闻您的话后,我已拔除忧箭,远离忧伤,心无烦恼;如今我不再悲伤,也不再哭泣。 Somadattajātakaṃ pañcamaṃ. 《索玛达多本生》第五则。 411. Susīmajātakaṃ (7-2-6) 411. 苏西玛本生 114. 114. Kāḷāni [Pg.169] kesāni pure ahesuṃ, jātāni sīsamhi yathāpadese; Tānajja setāni susīma disvā, dhammaṃ cara brahmacariyassa kālo. 苏西玛(Susīma),往昔我头顶之发,皆是乌黑;如今见其已白,当行正法,此乃修梵行之时。 115. 115. Mameva deva palitaṃ na tuyhaṃ, mameva sīsaṃ mama uttamaṅgaṃ; ‘‘Atthaṃ karissa’’nti musā abhāṇiṃ, ekāparādhaṃ khama rājaseṭṭha. 天王,白发是我的,不是你的;这白发在我的头上,在我这最尊贵的头顶上。我说“我将成办此事”,实为妄语;最胜之王,请宽恕此一过错。 116. 116. Daharo tuvaṃ dassaniyosi rāja, paṭhamuggato hosi yathā kaḷīro; Rajjañca kārehi mamañca passa, mā kālikaṃ anudhāvī janinda. 大王,您年轻俊美,犹如初生之嫩笋。请您治理王国,并看顾于我。人主啊,莫要急于追求出家修行。 117. 117. Passāmi vohaṃ dahariṃ kumāriṃ, sāmaṭṭhapassaṃ sutanuṃ sumajjhaṃ; Kāḷappavāḷāva pavellamānā, palobhayantīva naresu gacchati. 我见一妙龄女子,肌肤匀称,身姿优美,腰肢纤细;行走摇曳如黑珊瑚,在众人中似在诱引。 118. 118. Tamena passāmiparena nāriṃ, āsītikaṃ nāvutikaṃ va jaccā; Daṇḍaṃ gahetvāna pavedhamānaṃ, gopānasībhoggasamaṃ carantiṃ. 其后,我再见那名女子,年已八旬或九旬;她拄杖而行,身体颤抖,身躯弯曲犹如屋椽。 119. 119. Sohaṃ tamevānuvicintayanto, eko sayāmi sayanassa majjhe; ‘‘Ahampi evaṃ’’ iti pekkhamāno, na gahe rame brahmacariyassa kālo. 我思惟着此事,独自卧于床榻;念及“我亦将如是”,遂不乐在家,此乃修梵行之时。 120. 120. Rajjuvālambanī [Pg.170] cesā, yā gehe vasato rati; Evampi chetvāna vajanti dhīrā, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyāti. 居家之乐,实为挂牵之绳;智者斩断此绳而去,无所顾恋,舍弃欲乐。 Susīmajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 《苏西玛本生》第六则。 412. Koṭasimbalijātakaṃ (7-2-7) 412. 红棉树本生 121. 121. Ahaṃ dasasataṃbyāmaṃ, uragamādāya āgato; Tañca mañca mahākāyaṃ, dhārayaṃ nappavedhasi. 我带来一条千寻长的巨蛇;你承载着它和我这等巨大的身躯,却毫不颤抖。 122. 122. Athimaṃ khuddakaṃ pakkhiṃ, appamaṃsataraṃ mayā; Dhārayaṃ byathasi bhītā, kamatthaṃ koṭasimbali. 然而,承载这只比我肉少得多的小鸟,你却痛苦而恐惧。红棉树啊,这是为何? 123. 123. Maṃsabhakkho tuvaṃ rāja, phalabhakkho ayaṃ dijo; Ayaṃ nigrodhabījāni, pilakkhudumbarāni ca; Assatthāni ca bhakkhitvā, khandhe me ohadissati. 大王,你是食肉者,而此鸟是食果者。它吃了榕树(nigrodha)、毗罗叉树(pilakkha)、优昙婆罗树(udumbara)和菩提树(assattha)的种子后,会将粪便排泄在我的树干上。 124. 124. Te rukkhā saṃvirūhanti, mama passe nivātajā; Te maṃ pariyonandhissanti, arukkhaṃ maṃ karissare. 生于我身旁避风处的彼等树木,将会生长;彼等将缠绕于我,使我无树。 125. 125. Santi aññepi rukkhā se, mūlino khandhino dumā; Iminā sakuṇajātena, bījamāharitā hatā. 尚有其他有根有干的树木,亦被此鸟所携种子生出的树木所毁。 126. 126. Ajjhārūhābhivaḍḍhanti, brahantampi vanappatiṃ; Tasmā rāja pavedhāmi, sampassaṃnāgataṃ bhayaṃ. 攀附其上而生长者,纵是高大林木亦能压制;是故大王,我因预见未来之危而颤抖。 127. 127. Saṅkeyya saṅkitabbāni, rakkheyyānāgataṃ bhayaṃ; Anāgatabhayā dhīro, ubho loke avekkhatīti. 当警惕可警惕事,当防护未来之危;智者因未来之危,而审视于两世间。 Koṭasimbalijātakaṃ sattamaṃ. 俱胝红棉树本生第七。 413. Dhūmakārijātakaṃ (7-2-8) 413. 造烟者本生 128. 128. Rājā apucchi vidhuraṃ, dhammakāmo yudhiṭṭhilo; Api brāhmaṇa jānāsi, ko eko bahu socati. 好法的坚战王(Yudhiṭṭhila)问毗杜罗(Vidhura):“婆罗门,你可知谁孤身一人而多忧?” 129. 129. Brāhmaṇo [Pg.171] ajayūthena, pahūtedho vane vasaṃ; Dhūmaṃ akāsi vāseṭṭho, rattindivamatandito. 婆罗门伐舍咤(Vāseṭṭha),与山羊群同住林中,柴薪丰足,日夜不懈地造烟。 130. 130. Tassa taṃ dhūmagandhena, sarabhā makasaḍḍitā ; Vassāvāsaṃ upāgacchuṃ, dhūmakārissa santike. 为蚊虫所苦的萨拉布鹿群,因那烟味,来到造烟者身旁,于此度过雨季。 131. 131. Sarabhesu manaṃ katvā, ajā so nāvabujjhatha; Āgacchantī vajantī vā, tassa tā vinasuṃ ajā. 他心系萨拉布鹿群,不再留意其山羊,不知其来去,于是他的那些山羊都亡失了。 132. 132. Sarabhā sarade kāle, pahīnamakase vane; Pāvisuṃ giriduggāni, nadīnaṃ pabhavāni ca. 秋时林中蚊虫绝,萨拉布鹿群进入山险之处,以及江河之源头。 133. 133. Sarabhe ca gate disvā, ajā ca vibhavaṃ gatā ; Kiso ca vivaṇṇo cāsi, paṇḍurogī ca brāhmaṇo. 见萨拉布鹿群已离去,山羊亦已亡失,婆罗门变得消瘦、失色,且得了黄疸病。 134. 134. Evaṃ yo saṃ niraṃkatvā, āgantuṃ kurute piyaṃ; So eko bahu socati, dhūmakārīva brāhmaṇoti. 如是,若人舍弃己有,而爱悦外来者,彼将独自多忧,一如造烟婆罗门。 Dhūmakārijātakaṃ aṭṭhamaṃ. 造烟者本生第八。 414. Jāgarajātakaṃ (7-2-9) 414. 警寤本生 135. 135. Kodha jāgarataṃ sutto, kodha suttesu jāgaro; Ko mametaṃ vijānāti, ko taṃ paṭibhaṇāti me. 谁在醒觉者中睡眠?谁在睡眠者中醒觉?谁能了知我的此事?谁能为我解答此问? 136. 136. Ahaṃ jāgarataṃ sutto, ahaṃ suttesu jāgaro; Ahametaṃ vijānāmi, ahaṃ paṭibhaṇāmi te. 我在醒觉者中睡眠,我在睡眠者中醒觉;我了知此事,我为你解答。 137. 137. Kathaṃ jāgarataṃ sutto, kathaṃ suttesu jāgaro; Kathaṃ etaṃ vijānāsi, kathaṃ paṭibhaṇāsi me. 云何于觉者中眠?云何于眠者中觉?云何能知此问题?云何为我作解答? 138. 138. Ye dhammaṃ nappajānanti, saṃyamoti damoti ca; Tesu suppamānesu, ahaṃ jaggāmi devate. 天神!彼等不了知法,亦不了知自制与调伏;于彼等沉睡放逸者中,我乃觉醒。 139. 139. Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā; Tesu jāgaramānesu, ahaṃ suttosmi devate. 天神!于彼等贪、瞋与无明已离者,于此等觉醒者中,我乃睡眠。 140. 140. Evaṃ [Pg.172] jāgarataṃ sutto, evaṃ suttesu jāgaro; Evametaṃ vijānāmi, evaṃ paṭibhaṇāmi te. 如是,于觉醒者中我为沉睡者;如是,于沉睡者中我为觉醒者。如是,我了知此事;如是,我能回答汝问。 141. 141. Sādhu jāgarataṃ sutto, sādhu suttesu jāgaro; Sādhumetaṃ vijānāsi, sādhu paṭibhaṇāsi meti. 善哉,于觉醒者中沉睡;善哉,于沉睡者中觉醒。善哉,汝了知此事;善哉,汝为我解答此问。 Jāgarajātakaṃ navamaṃ. 警寤本生,第九则。 415. Kummāsapiṇḍijātakaṃ (7-2-10) 415. 麦饭团本生 142. 142. Na kiratthi anomadassisu, pāricariyā buddhesu appikā ; Sukkhāya aloṇikāya ca, passaphalaṃ kummāsapiṇḍiyā. 于具无上慧见的诸佛所作之侍奉,其果绝无微小;请看这干而无盐的麦饭团之果报。 143. 143. Hatthigavassā cime bahū, dhanadhaññaṃ pathavī ca kevalā; Nāriyo cimā accharūpamā, passaphalaṃ kummāsapiṇḍiyā. 这众多的象、牛、马,财富、谷物与整个大地,还有这些天女般的女子——请看这麦饭团的果报! 144. 144. Abhikkhaṇaṃ rājakuñjara, gāthā bhāsasi kosalādhipa; Pucchāmi taṃ raṭṭhavaḍḍhana, bāḷhaṃ pītimano pabhāsasi. 王中之象、憍萨罗主啊,汝时常吟诵此偈。王国增长者,我请问汝,汝心怀强烈喜悦而说,是何缘故? 145. 145. Imasmiññeva nagare, kule aññatare ahuṃ; Parakammakaro āsiṃ, bhatako sīlasaṃvuto. 于此城中,我曾生于某个贫穷之家,为人佣工,乃是持戒的雇工。 146. 146. Kammāya nikkhamantohaṃ, caturo samaṇeddasaṃ; Ācārasīlasampanne, sītibhūte anāsave. 我为工作外出时,得见四位沙门,彼等具足戒行,清凉无漏。 147. 147. Tesu cittaṃ pasādetvā, nisīdetvā paṇṇasanthate; Adaṃ buddhāna kummāsaṃ, pasanno sehi pāṇibhi. 我对彼等生起净信,请其坐于树叶铺设处;我心怀虔敬,亲手将麦饭团供养诸佛。 148. 148. Tassa [Pg.173] kammassa kusalassa, idaṃ me edisaṃ phalaṃ; Anubhomi idaṃ rajjaṃ, phītaṃ dharaṇimuttamaṃ. 此即我那善业之果报,我享有此繁荣昌盛、大地之上最为殊胜的王国。 149. 149. Dadaṃ bhuñja mā ca pamādo, cakkaṃ vattaya kosalādhipa; Mā rāja adhammiko ahu, dhammaṃ pālaya kosalādhipa. 应行布施并享用,切莫放逸!憍萨罗主啊,请转动福轮!君王啊,切莫行非法!憍萨罗主啊,请守护正法! 150. 150. Sohaṃ tadeva punappunaṃ, vaṭumaṃ ācarissāmi sobhane; Ariyācaritaṃ sukosale, arahanto me manāpāva passituṃ. 贤美善哉,憍萨罗女!我将一再行持圣者所行之布施道。我心喜悦,乐于得见诸阿罗汉。 151. 151. Devī viya accharūpamā, majjhe nārigaṇassa sobhasi; Kiṃ kammamakāsi bhaddakaṃ, kenāsi vaṇṇavatī sukosale. 汝貌如天女,犹如天后,于众女之中,焕发光彩。善哉憍萨罗女,汝曾造何善业,因何如此美丽? 152. 152. Ambaṭṭhakulassa khattiya, dāsyāhaṃ parapesiyā ahuṃ; Saññatā ca dhammajīvinī, sīlavatī ca apāpadassanā. 刹帝利啊,我曾是安巴塔(Ambaṭṭha)家族的婢女,受人差遣。我善护身语意,如法生活,具足戒行,仪表贤善。 153. 153. Uddhaṭabhattaṃ ahaṃ tadā, caramānassa adāsi bhikkhuno; Vittā sumanā sayaṃ ahaṃ, tassa kammassa phalaṃ mamedisanti. 那时我将自己份内的食物,布施给一位行乞的比丘;我亲自供养,心怀欢喜,此即是我那善业的果报。 Kummāsapiṇḍijātakaṃ dasamaṃ. 麦饭团本生,第十则。 416. Parantapajātakaṃ (7-2-11) 416. 降敌者本生 154. 154. Āgamissati me pāpaṃ, āgamissati me bhayaṃ; Tadā hi calitā sākhā, manussena migena vā. 恶将至我,怖畏将至我;彼时树枝摇,或因人或兽。 155. 155. Bhīruyā nūna me kāmo, avidūre vasantiyā; Karissati kisaṃ paṇḍuṃ, sāva sākhā parantapaṃ. 我对我那住在不远处的胆怯女人的欲望,想必将使我变得瘦弱苍白,犹如那树枝之于降敌者(Parantapa)。 156. 156. Socayissati [Pg.174] maṃ kantā, gāme vasamaninditā; Karissati kisaṃ paṇḍuṃ, sāva sākhā parantapaṃ. 住在村里的那位无可指责的爱妻,将使我忧愁,并使我变得瘦弱苍白,犹如那树枝之于降敌者(Parantapa)。 157. 157. Tayā maṃ asitāpaṅgi, sitāni bhaṇitāni ca; Kisaṃ paṇḍuṃ karissanti, sāva sākhā parantapaṃ. 哦,黑睫者!你的微笑与言语,将使我变得瘦弱苍白,犹如那树枝之于降敌者(Parantapa)。 158. 158. Agamā nūna so saddo, asaṃsi nūna so tava; Akkhātaṃ nūna taṃ tena, yo taṃ sākhamakampayi. 那声音想必已传来,那摇动树枝者想必已告知于你。 159. 159. Idaṃ kho taṃ samāgamma, mama bālassa cintitaṃ; Tadā hi calitā sākhā, manussena migena vā. 与汝相会故,我此愚思惟:“彼时树枝摇,或因人或兽。” 160. 160. Tatheva tvaṃ avedesi, avañci pitaraṃ mama; Hantvā sākhāhi chādento, āgamissati me bhayanti. 你也如此,欺瞒杀害我父;杀后以枝叶掩盖,心想:“怖畏将至我”。 Parantapajātakaṃ ekādasamaṃ. 降敌者本生第十一终。 Gandhāravaggo dutiyo. 犍陀罗品第二。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Varagāma mahākapi bhaggava ca, daḷhadhamma sakuñjara kesavaro; Urago vidhuro puna jāgarataṃ, atha kosalādhipa parantapa cāti. 胜村、大猴与巴伽瓦(Bhaggava),坚固法、象与胜发;蛇、毗陀罗复警寤,以及憍萨罗(Kosala)主与降敌者。 Atha vagguddānaṃ – 其次为品摄颂: Atha sattanipātamhi, vaggaṃ me bhaṇato suṇa; Kukku ca puna gandhāro, dveva guttā mahesināti. 于此七集,请听我诵品:鸠咕与犍陀罗,此二品乃大仙说。 Sattakanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 七集终。 8. Aṭṭhakanipāto 8. 八集 417. Kaccānijātakaṃ (1) 417. 迦旃延本生 (1) 1. 1. Odātavatthā [Pg.175] suci allakesā, kaccāni kiṃ kumbhimadhissayitvā ; Piṭṭhā tilā dhovasi taṇḍulāni, tilodano hehiti kissa hetu. 身着白衣,清净洁白,发丝湿润,迦旃延(Kaccāni)!为何将陶罐置于颅骨上?你磨着芝麻,淘洗米粒,是为何故要做这芝麻饭? 2. 2. Na kho ayaṃ brāhmaṇa bhojanatthā, tilodano hehiti sādhupakko; Dhammo mato tassa pahuttamajja, ahaṃ karissāmi susānamajjhe. 婆罗门,这精心烹煮的芝麻饭,诚非为了食用。正法已死,今日我将于墓地之中,为之献上奠食。 3. 3. Anuvicca kaccāni karohi kiccaṃ, dhammo mato ko nu taveva saṃsi; Sahassanetto atulānubhāvo, na miyyatī dhammavaro kadāci. 迦旃延(Kaccāni),请考察之后再行事。是谁告诉你正法已死?具千眼、无伦威力之最胜正法,永不亡逝。 4. 4. Daḷhappamāṇaṃ mama ettha brahme, dhammo mato natthi mamettha kaṅkhā; Ye yeva dāni pāpā bhavanti, te teva dāni sukhitā bhavanti. 婆罗门,于此我之证据确凿,正法已死,于此我无疑。如今凡作恶之人,彼等皆得安乐。 5. 5. Suṇisā hi mayhaṃ vañjhā ahosi, sā maṃ vadhitvāna vijāyi puttaṃ; Sā dāni sabbassa kulassa issarā, ahaṃ panamhi apaviddhā ekikā. 我的儿媳曾是不孕之人,她殴打我之后生下儿子。如今她成了全家的主母,而我却被抛弃,孤身一人。 6. 6. Jīvāmi [Pg.176] vohaṃ na matohamasmi, taveva atthāya idhāgatosmi; Yā taṃ vadhitvāna vijāyi puttaṃ, sahāva puttena karomi bhasmaṃ. 我活着,我没有死,我是为了你的利益来到这里。那个殴打你之后生下儿子的女人,我将把她和她的儿子一起化为灰烬。 7. 7. Evañca te ruccati devarāja, mameva atthāya idhāgatosi; Ahañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasema. 天王,如果您乐意如此,并且是为了我的利益而来,愿我、儿子、儿媳和孙子,能和睦地同住在家中。 8. 8. Evañca te ruccati kātiyāni, hatāpi santā na jahāsi dhammaṃ; Tuvañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasetha. 迦提亚尼,如果你乐意如此,即使遭受伤害,你也不舍弃仁爱之法,那么你和你的儿子、儿媳与孙子,就和睦地同住在家中吧。 9. 9. Sā kātiyānī suṇisāya saddhiṃ, sammodamānā gharamāvasittha; Putto ca nattā ca upaṭṭhahiṃsu, devānamindena adhiggahītāti. 于是迦提亚尼与她的儿媳,和睦地同住在家中。儿子和孙子都侍奉着她,因为她受到了天帝的护佑。 Kaccānijātakaṃ paṭhamaṃ. 迦旃延本生第一则。 418. Aṭṭhasaddajātakaṃ (2) 418. 八声本生第二则 10. 10. Idaṃ pure ninnamāhu, bahumacchaṃ mahodakaṃ; Āvāso bakarājassa, pettikaṃ bhavanaṃ mama; Tyajja bhekena yāpema, okaṃ na vajahāmase. 此池塘往昔曾是洼地,鱼多水广。此乃鹭王之居所,我祖传的家园。如今我们靠一只青蛙维生,但我们不愿舍弃家园。 11. 11. Ko dutiyaṃ asīlissa, bandharassakkhi bhecchati ; Ko me putte kulāvakaṃ, mañca sotthiṃ karissati. 谁能刺穿那无戒行、独眼的槃陀罗(Bandhura)的另一只眼睛?谁能为我巢中的儿子们,也为我带来安稳? 12. 12. Sabbā parikkhayā pheggu, yāva tassā gatī ahu; Khīṇabhakkho mahārāja, sāre na ramatī ghuṇo. 大王,所有边材都已耗尽,其所及已至尽头。食物已尽,蛀虫不喜爱心材。 13. 13. Sā [Pg.177] nūnāhaṃ ito gantvā, rañño muttā nivesanā; Attānaṃ ramayissāmi, dumasākhaniketinī. 我定要离开此处,从国王的住所获得解脱;我将以树枝为家,让自己欢喜愉悦。 14. 14. So nūnāhaṃ ito gantvā, rañño mutto nivesanā; Aggodakāni pissāmi, yūthassa purato vajaṃ. 我定要离开此处,从国王的住所获得解脱;我将走在鹿群的前头,饮那最先之水。 15. 15. Taṃ maṃ kāmehi sammattaṃ, rattaṃ kāmesu mucchitaṃ; Ānayī bharato luddo, bāhiko bhaddamatthu te. 我曾沉醉于欲乐,贪染且迷惘,一个来自跋希迦(Bāhika)国的猎人从林中将我带来。愿你安好。 16. 16. Andhakāratimisāyaṃ, tuṅge uparipabbate; Sā maṃ saṇhena mudunā, mā pādaṃ khali yasmani. 在漆黑的暗夜里,在高耸的山峰上,她用温柔柔软的言语对我说:“夫君,愿您的脚不要在此处滑倒。” 17. 17. Asaṃsayaṃ jātikhayantadassī, na gabbhaseyyaṃ punarāvajissaṃ; Ayamantimā pacchimā gabbhaseyyā, khīṇo me saṃsāro punabbhavāyāti. 无疑,我已见生之尽头,我将不再复入母胎。这是最后一次卧于母胎,我为再有而作的轮回已尽。 Aṭṭhasaddajātakaṃ dutiyaṃ. 八声本生第二则。 419. Sulasājātakaṃ (3) 419. 苏拉莎本生第三则 18. 18. Idaṃ suvaṇṇakāyūraṃ, muttā veḷuriyā bahū; Sabbaṃ harassu bhaddante, mañca dāsīti sāvaya. 夫主,愿你吉祥!此金颈饰,诸多珍珠、琉璃,一切尽皆取去,并宣告我为汝婢。 19. 19. Oropayassu kalyāṇi, mā bāḷhaṃ paridevasi; Na cāhaṃ abhijānāmi, ahantvā dhanamābhataṃ. 贤善女,卸下饰品,莫要过度悲伤。我从未闻,有不杀人而夺财之事。 20. 20. Yato sarāmi attānaṃ, yato pattāsmi viññutaṃ; Na cāhaṃ abhijānāmi, aññaṃ piyataraṃ tayā. 自我有记忆以来,自了知事理以来,我不知有比你更亲爱之夫君。 21. 21. Ehi taṃ upagūhissaṃ, karissañca padakkhiṇaṃ; Na hi dāni puna atthi, mama tuyhañca saṅgamo. 来,我将拥抱你,并右绕于你。自今而后,你我再无相会之期。 22. 22. Na hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito; Itthīpi paṇḍitā hoti, tattha tattha vicakkhaṇā. 非于一切处,男子皆为智;女人亦有智,处处善明辨。 23. 23. Na [Pg.178] hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito; Itthīpi paṇḍitā hoti, lahuṃ atthaṃ vicintikā. 非于一切处,男子皆为智;女人亦有智,能速思利义。 24. 24. Lahuñca vata khippañca, nikaṭṭhe samacetayi; Migaṃ puṇṇāyateneva, sulasā sattukaṃ vadhi. 诚然,于危难之际,她思虑轻快、迅捷;犹如满弓射鹿,苏拉莎(Sulasā)杀死萨都迦(Sattuka)。 25. 25. Yodha uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati; So haññati mandamati, corova girigabbhare. 于此,若有生起事,而不能速觉知,彼愚钝者被杀,如山崖之盗贼。 26. 26. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati; Muccate sattusambādhā, sulasā sattukāmivāti. 于此,若有生起事,而能速疾觉知,则脱离敌困厄,如苏拉莎(Sulasā)脱离萨都迦(Sattuka)。 Sulasājātakaṃ tatiyaṃ. 苏拉莎本生第三 420. Sumaṅgalajātakaṃ (4) 420. 善吉祥本生第四 27. 27. Bhusamhi kuddhoti avekkhiyāna, na tāva daṇḍaṃ paṇayeyya issaro; Aṭṭhānaso appatirūpamattano, parassa dukkhāni bhusaṃ udīraye. 君主应省察“我正盛怒”,而不应立即施加惩罚;否则将无理地、不合身份地,为他人带来巨大痛苦。 28. 28. Yato ca jāneyya pasādamattano, atthaṃ niyuñjeyya parassa dukkaṭaṃ; Tadāyamatthoti sayaṃ avekkhiya, athassa daṇḍaṃ sadisaṃ nivesaye. 当自知心意澄净时,应审察他人之恶作。尔后亲自审视,再对其施以相应之惩罚。 29. 29. Na cāpi jhāpeti paraṃ na attanaṃ, amucchito yo nayate nayānayaṃ; Yo daṇḍadhāro bhavatīdha issaro, sa vaṇṇagutto siriyā na dhaṃsati. 若君主不为欲迷,能辨别是非,则不伤害他人与自己。于此世间,执法公正之君主,为声誉所护,其祥瑞不失。 30. 30. Ye khattiyā se anisammakārino, paṇenti daṇḍaṃ sahasā pamucchitā; Avaṇṇasaṃyutā jahanti jīvitaṃ, ito vimuttāpi ca yanti duggatiṃ. 彼刹帝利行事不审,因惑而鲁莽施罚,身负恶名而舍命,离此世后堕恶趣。 31. 31. Dhamme [Pg.179] ca ye ariyappavedite ratā, anuttarā te vacasā manasā kammunā ca; Te santisoraccasamādhisaṇṭhitā, vajanti lokaṃ dubhayaṃ tathāvidhā. 若乐于圣者所宣说之法,彼于语、意、业皆为无上。安住于寂静、柔和、禅定,如是之人能至二种世间。 32. 32. Rājāhamasmi narapamadānamissaro, sacepi kujjhāmi ṭhapemi attanaṃ; Nisedhayanto janataṃ tathāvidhaṃ, paṇemi daṇḍaṃ anukampa yoniso. 我为国王,男女之主宰,即使动怒,亦克制自身;我制止此等人,并出于悲悯、如理施加惩罚。 33. 33. Sirī ca lakkhī ca taveva khattiya, janādhipa mā vijahi kudācanaṃ; Akkodhano niccapasannacitto, anīgho tuvaṃ vassasatāni pālaya. 刹帝利,人主啊!愿荣耀与幸运永不离您。愿您无嗔、心常澄净、无有苦恼,护国百年。 34. 34. Guṇehi etehi upeta khattiya, ṭhitamariyavattī suvaco akodhano; Sukhī anuppīḷa pasāsamediniṃ, ito vimuttopi ca yāhi suggatiṃ. 刹帝利,具足此等德行,安住圣行,言语柔和,无有嗔怒;愿您快乐地、无压迫地治理大地,离此世后,亦往生善趣。 35. 35. Evaṃ sunītena subhāsitena, dhammena ñāyena upāyaso nayaṃ; Nibbāpaye saṅkhubhitaṃ mahājanaṃ, mahāva megho salilena medininti. 如是,以善导、善说、正法、义理及善巧方便而引导,能平息骚动之大众,犹如大云以水令大地清凉。 Sumaṅgalajātakaṃ catutthaṃ. 善吉祥本生第四则终。 421. Gaṅgamālajātakaṃ (5) 421. 恒伽鬘本生第五则 36. 36. Aṅgārajātā pathavī, kukkuḷānugatā mahī; Atha gāyasi vattāni, na taṃ tapati ātapo. 大地已成燃炭,热灰遍布其上;你却引声而歌,难道酷热不灼烧你? 37. 37. Uddhaṃ tapati ādicco, adho tapati vālukā; Atha gāyasi vattāni, na taṃ tapati ātapo. 上有烈日灼烧,下有热沙炙烫;你却引声而歌,难道酷热不灼烧你? 38. 38. Na [Pg.180] maṃ tapati ātapo, ātapā tapayanti maṃ; Atthā hi vividhā rāja, te tapanti na ātapo. 大王,酷热不曾灼烧我,是诸欲热在灼烧我;事务繁多,皆由欲生,是彼等在灼烧,而非酷热。 39. 39. Addasaṃ kāma te mūlaṃ, saṅkappā kāma jāyasi; Na taṃ saṅkappayissāmi, evaṃ kāma na hehisi. 欲啊,我已见你的根,你由思惟而生。我将不再思惟你,如是,欲啊,你将不复存在。 40. 40. Appāpi kāmā na alaṃ, bahūhipi na tappati; Ahahā bālalapanā, parivajjetha jaggato. 少欲不敷,多欲不餍。欲乐乃愚者之妄言,觉醒者当远离。 41. 41. Appassa kammassa phalaṃ mamedaṃ, udayo ajjhāgamā mahattapattaṃ; Suladdhalābho vata māṇavassa, yo pabbajī kāmarāgaṃ pahāya. 此乃我微善之果报,优陀延(Udaya)王已获大富贵。彼舍断欲贪而出家之青年,实获善利哉! 42. 42. Tapasā pajahanti pāpakammaṃ, tapasā nhāpitakumbhakārabhāvaṃ; Tapasā abhibhuyya gaṅgamāla, nāmenālapasajja brahmadattaṃ. 众生以苦行舍离恶业,理发师以苦行舍离易怒之性。恒伽鬘,你今日以苦行压制我儿,竟直呼其名“梵授”么? 43. 43. Sandiṭṭhikameva ‘‘amma’’ passatha, khantīsoraccassa ayaṃ vipāko; Yo sabbajanassa vanditohu, taṃ vandāma sarājikā samaccā. 母亲啊,请看这现世之果!此乃忍耐与柔和之善报。他为一切人所礼敬,我等亦偕国王大臣共礼敬之。 44. 44. Mā kiñci avacuttha gaṅgamālaṃ, muninaṃ monapathesu sikkhamānaṃ; Eso hi atari aṇṇavaṃ, yaṃ taritvā caranti vītasokāti. 莫对恒伽鬘(Gaṅgamāla)说任何话,他正于牟尼之道上修学。他实已渡过彼轮回之海,诸离忧者渡彼岸而游行。 Gaṅgamālajātakaṃ pañcamaṃ. 恒伽鬘本生第五则终。 422. Cetiyajātakaṃ (6) 422. 支提本生第六则 45. 45. Dhammo have hato hanti, nāhato hanti kiñcanaṃ ; Tasmā hi dhammaṃ na hane, mā tvaṃ dhammo hato hani. 法若被毁,则毁其人;法若未毁,不毁任何人。是故实不应毁法,愿被毁之法勿毁于汝。 46. 46. Alikaṃ [Pg.181] bhāsamānassa, apakkamanti devatā; Pūtikañca mukhaṃ vāti, sakaṭṭhānā ca dhaṃsati; Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare. 若有人被问及问题,明知而作他解,天神远离,口出臭气,并从其位堕落。 47. 47. Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure; Musā ce bhāsase rāja, bhūmiyaṃ tiṭṭha cetiya. 王若说实言,当恢复如初;支提王若说妄语,则立于地上。 48. 48. Akāle vassatī tassa, kāle tassa na vassati; Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare. 若有人被问及问题,明知而作他解,其国非时而雨,应时无雨。 49. 49. Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure; Musā ce bhāsase rāja, bhūmiṃ pavisa cetiya. 王若说实言,当恢复如初;支提王若说妄语,则进入地中。 50. 50. Jivhā tassa dvidhā hoti, uragasseva disampati; Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare. 国主啊,若有人被问及问题,明知而作他解,其舌将如蛇般分岔。 51. 51. Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure; Musā ce bhāsase rāja, bhiyyo pavisa cetiya. 王若说实言,当恢复如初;支提王若说妄语,则更深进入地中。 52. 52. Jivhā tassa na bhavati, macchasseva disampati; Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare. 国主啊,若有人被问及问题,明知而作他解,其人将如鱼无舌。 53. 53. Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure; Musā ce bhāsase rāja, bhiyyo pavisa cetiya. 王若说实言,当恢复如初;支提王若说妄语,则更深进入地中。 54. 54. Thiyova tassa jāyanti, na pumā jāyare kule; Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare. 若有人被问及问题,明知而作他解,其家族中只生女,不生男。 55. 55. Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure; Musā ce bhāsase rāja, bhiyyo pavisa cetiya. 王若说实言,当恢复如初;支提王若说妄语,则更深进入地中。 56. 56. Puttā tassa na bhavanti, pakkamanti disodisaṃ; Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare. 若有人被问及问题,明知而作他解,其人无子,有亦四散奔逃。 57. 57. Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure; Musā ce bhāsase rāja, bhiyyo pavisa cetiya. 王若说实言,当恢复如初;支提王若说妄语,则更深进入地中。 58. 58. Sa [Pg.182] rājā isinā satto, antalikkhacaro pure; Pāvekkhi pathaviṃ cecco, hīnatto patva pariyāyaṃ. 彼支提王,往昔曾于空中行走,后为仙人所咒,品性堕落,终至毁灭而沉入大地。 59. 59. Tasmā hi chandāgamanaṃ, nappasaṃsanti paṇḍitā; Aduṭṭhacitto bhāseyya, giraṃ saccūpasaṃhitanti. 是故智者不赞随欲而行,当以无害之心,说谛实相应语。 Cetiyajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 支提本生第六。 423. Indriyajātakaṃ (7) 423. 根本生(七) 60. 60. Yo indriyānaṃ kāmena, vasaṃ nārada gacchati; So pariccajjubho loke, jīvantova visussati. 那罗达,凡因欲乐而为诸根所制者,彼舍弃两界,虽生犹枯。 61. 61. Sukhassānantaraṃ dukkhaṃ, dukkhassānantaraṃ sukhaṃ; Sosi patto sukhā dukkhaṃ, pāṭikaṅkha varaṃ sukhaṃ. 那罗达,欲乐之后是痛苦,持戒之苦后是安乐。你已从禅定之乐堕入痛苦,当期盼那胜妙之乐。 62. 62. Kicchakāle kicchasaho, yo kicchaṃ nātivattati; Sa kicchantaṃ sukhaṃ dhīro, yogaṃ samadhigacchati. 那罗达,智者于艰难时能忍耐艰难,不为艰难所屈。彼于艰难之尽头,证得名为“瑜伽”之禅乐。 63. 63. Na heva kāmāna kāmā, nānatthā nātthakāraṇā; Na katañca niraṅkatvā, dhammā cavitumarahasi. 那罗达,你不应因贪求诸欲而偏离正法,不应为无益而偏离,亦不应为利益而偏离。 64. 64. Dakkhaṃ gahapatī sādhu, saṃvibhajjañca bhojanaṃ; Ahāso atthalābhesu, atthabyāpatti abyatho. 那罗达,善哉,家主善巧;善哉,分享食物。于得利时不狂喜,于遭损时不苦恼。 65. 65. Ettāvatetaṃ paṇḍiccaṃ, api so davilo bravi; Na yito kiñci pāpiyo, yo indriyānaṃ vasaṃ vaje. 提毗罗(Devila)亦曾说此智慧之言:“无有比为诸根所制者更邪恶之人。” 66. 66. Amittānaṃva hatthatthaṃ, sivi pappoti māmiva; Kammaṃ vijjañca dakkheyyaṃ, vivāhaṃ sīlamaddavaṃ; Ete ca yase hāpetvā, nibbatto sehi kammehi. 犹如落入敌手,尸毗(Sivi)王亦复如我。舍弃工艺、技艺、善巧、婚姻、戒与柔和,以及此等名誉,因己之业而再生于此。 67. 67. Sohaṃ sahassajīnova abandhu aparāyaṇo; Ariyadhammā apakkanto, yathā peto tathevahaṃ. 我如输千金者,无亲无依,远离圣法,我实如饿鬼。 68. 68. Sukhakāme [Pg.183] dukkhāpetvā, āpannosmi padaṃ imaṃ; So sukhaṃ nādhigacchāmi, ṭhito bhāṇumatāmivāti. 因曾折磨求乐者,我才陷入此境地。我不得安乐,犹如立于烈火炭中。 Indriyajātakaṃ sattamaṃ. 《根护本生》第七竟。 424. Ādittajātakaṃ (8) 424. 燃烧本生第八 69. 69. Ādittasmiṃ agārasmiṃ, yaṃ nīharati bhājanaṃ; Taṃ tassa hoti atthāya, no ca yaṃ tattha ḍayhati. 大王,于燃烧之屋中,取出何等器物,彼即为其利益,而非彼处所燃之物。 70. 70. Evāmādīpito loko, jarāya maraṇena ca; Nīharetheva dānena, dinnaṃ hoti sunīhataṃ. 如是,世间为老与死所燃烧。当以布施取出财物,所施之物,即为善取。 71. 71. Yo dhammaladdhassa dadāti dānaṃ, uṭṭhānavīriyādhigatassa jantu; Atikkamma so vetaraṇiṃ yamassa, dibbāni ṭhānāni upeti macco. 大王,若有众生,将自己勤奋努力所得之物,布施予已证得正法之人,彼凡夫将超越阎魔之鞞多罗尼(Vetaraṇī)河,得生天界。 72. 72. Dānañca yuddhañca samānamāhu, appāpi santā bahuke jinanti; Appampi ce saddahāno dadāti, teneva so hoti sukhī parattha. 大王,智者言布施与战斗相似:少数能胜多数。若具信心地布施,纵然微少,彼亦因此于来世得安乐。 73. 73. Viceyya dānaṃ sugatappasatthaṃ, ye dakkhiṇeyyā idha jīvaloke; Etesu dinnāni mahapphalāni, bījāni vuttāni yathā sukhette. 大王,善逝所赞叹者,乃明辨之施。于此生命世界,布施予诸应供者,有大果报,犹如良田中所播之种子。 74. 74. Yo pāṇabhūtāni aheṭhayaṃ caraṃ, parūpavādā na karoti pāpaṃ; Bhīruṃ pasaṃsanti na tattha sūraṃ, bhayā hi santo na karonti pāpaṃ. 若人行于世,不伤害众生,因畏他人谴责而不作恶。人们赞扬那畏惧者,而非于此逞勇者;贤善之人实因畏惧而不作恶。 75. 75. Hīnena brahmacariyena, khattiye upapajjati; Majjhimena ca devattaṃ, uttamena visujjhati. 以低劣梵行,生于刹帝利;以中等梵行,生为天人;以最高梵行,得以清净。 76. 76. Addhā [Pg.184] hi dānaṃ bahudhā pasatthaṃ, dānā ca kho dhammapadaṃva seyyo; Pubbeva hi pubbatareva santo, nibbānamevajjhagamuṃ sapaññāti. 布施诚然多方受赞,然法道实胜于布施;往昔乃至更古之贤哲,皆依此道证入涅槃。 Ādittajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 燃火本生第八 425. Aṭṭhānajātakaṃ (9) 425. 不可能本生第九 77. 77. Gaṅgā kumudinī santā, saṅkhavaṇṇā ca kokilā; Jambu tālaphalaṃ dajjā, atha nūna tadā siyā. 若恒河静止且遍生睡莲,杜鹃鸟色白如螺;若阎浮树结出棕榈果,彼时我俩或能相会。 78. 78. Yadā kacchapalomānaṃ, pāvāro tividho siyā; Hemantikaṃ pāvuraṇaṃ, atha nūna tadā siyā. 若能以龟毛织成三层袍,作为冬日御寒之衣,彼时我俩或能相会。 79. 79. Yadā makasapādānaṃ, aṭṭālo sukato siyā; Daḷho ca avikampī ca, atha nūna tadā siyā. 若能以蚊足建成坚固不动的瞭望台,彼时我俩或能相会。 80. 80. Yadā sasavisāṇānaṃ, nisseṇī sukatā siyā; Saggassārohaṇatthāya, atha nūna tadā siyā. 若能以兔角建成通往天界的阶梯,彼时我俩或能相会。 81. 81. Yadā nisseṇimāruyha, candaṃ khādeyyu mūsikā; Rāhuñca paripāteyyuṃ, atha nūna tadā siyā. 若老鼠能攀上阶梯吞食月亮,并驱逐罗睺,彼时我俩或能相会。 82. 82. Yadā surāghaṭaṃ pitvā, makkhikā gaṇacāriṇī; Aṅgāre vāsaṃ kappeyyuṃ, atha nūna tadā siyā. 若成群的苍蝇饮尽酒瓮,并能安住于炽热炭火之上,彼时我俩或能相会。 83. 83. Yadā bimboṭṭhasampanno, gadrabho sumukho siyā; Kusalo naccagītassa, atha nūna tadā siyā. 若驴子能有红润嘴唇、姣好面容,且善于歌舞,彼时我俩或能相会。 84. 84. Yadā kākā ulūkā ca, mantayeyyuṃ rahogatā; Aññamaññaṃ pihayeyyuṃ, atha nūna tadā siyā. 若乌鸦与猫头鹰能于僻静处密谈,且彼此喜爱,彼时我俩或能相会。 85. 85. Yadā muḷāla pattānaṃ, chattaṃ thirataraṃ siyā; Vassassa paṭighātāya, atha nūna tadā siyā. 若莲叶能成坚固之伞,用以遮雨,彼时我俩或能相会。 86. 86. Yadā [Pg.185] kulako sakuṇo, pabbataṃ gandhamādanaṃ; Tuṇḍenādāya gaccheyya, atha nūna tadā siyā. 若小鸟能以喙衔走香醉山,彼时我俩或能相会。 87. 87. Yadā sāmuddikaṃ nāvaṃ, sa-yantaṃ sa-vaṭākaraṃ ; Ceṭo ādāya gaccheyya, atha nūna tadā siyāti. 若一僮仆能举起一艘机械帆具齐全的远洋海船而行,彼时我俩或能相会。 Aṭṭhānajātakaṃ navamaṃ. 不可能本生第九 426. Dīpijātakaṃ (10) 426. 豹本生第十 88. 88. Khamanīyaṃ yāpanīyaṃ, kacci mātula te sukhaṃ; Sukhaṃ te ammā avaca, sukhakāmāva te mayaṃ. 舅舅,您身体可还安康?一切尚可维持吗?母亲祝您安乐,我们也都期盼您安乐。 89. 89. Naṅguṭṭhaṃ me avakkamma, heṭhayitvāna eḷike ; Sājja mātulavādena, muñcitabbā nu maññasi. 母山羊啊!你踩踏我的尾巴,又伤害它;今日你以为称呼一声“舅舅”,就能被释放吗? 90. 90. Puratthāmukho nisinnosi, ahaṃ te mukhamāgatā; Pacchato tuyhaṃ naṅguṭṭhaṃ, kathaṃ khvāhaṃ avakkamiṃ. 舅舅啊,你面朝东方而坐,我来到你的面前。你的尾巴在身后,我如何能踩到呢? 91. 91. Yāvatā caturo dīpā, sasamuddā sapabbatā; Tāvatā mayhaṃ naṅguṭṭhaṃ, kathaṃ kho tvaṃ vivajjayi. 四大洲连同其海洋与山脉有多广大,我的尾巴就环绕了那么大的地方,你如何能避开呢? 92. 92. Pubbeva metamakkhiṃsu, mātā pitā ca bhātaro; Dīghaṃ duṭṭhassa naṅguṭṭhaṃ, sāmhi vehāyasāgatā. 我的母亲、父亲和兄弟们,从前就曾告诉我:“恶者的尾巴很长。”所以我乃是从空中来的。 93. 93. Tañca disvāna āyantiṃ, antalikkhasmi eḷike; Migasaṅgho palāyittha, bhakkho me nāsito tayā. 母山羊啊!看见你从空中飞来,兽群都逃跑了,我的食物被你毁了。 94. 94. Iccevaṃ vilapantiyā, eḷakiyā ruhagghaso; Galakaṃ anvāvamaddi, natthi duṭṭhe subhāsitaṃ. 当母山羊如此悲叹时,豹饮其血,咬碎其喉。于恶者,无有善语。 95. 95. Neva [Pg.186] duṭṭhe nayo atthi, na dhammo na subhāsitaṃ; Nikkamaṃ duṭṭhe yuñjetha, so ca sabbhiṃ na rañjatīti. 于恶者,无有道理,无法,无善语;于恶者,当力求远离,彼于善人亦不喜。 Dīpijātakaṃ dasamaṃ. 豹本生,第十则。 Aṭṭhakanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 八集品终。 Tassuddānaṃ – 此品之摄颂: Parisuddhā manāvilā vatthadharā, bakarājassa kāyuraṃ daṇḍavaro; Atha aṅgāra cetiya devilinā, atha āditta gaṅgā daseḷakināti. 《迦旃延本生》、《八声本生》、《苏拉娑本生》、《善吉祥本生》、《恒伽鬘本生》、《支提王本生》、《根本生》、《燃火本生》、《无处本生》及《豹本生》,共十则。 9. Navakanipāto 9. 九集品 427. Gijjhajātakaṃ (1) 427. 鹫本生(一) 1. 1. Parisaṅkupatho [Pg.187] nāma, gijjhapantho sanantano; Tatrāsi mātāpitaro, gijjho posesi jiṇṇake; Tesaṃ ajagaramedaṃ, accahāsi bahuttaso. 有名为“人惧径”(Parisaṅkupatha)的古鹫道。彼处有鹫,奉养年迈父母。彼为父母,屡屡携回巨蟒之脂。 2. 2. Pitā ca puttaṃ avaca, jānaṃ uccaṃ papātinaṃ; Supattaṃ thāmasampannaṃ, tejassiṃ dūragāminaṃ. 父亲知其子高飞,便对这具善翼(Supatta)、富威力、有威势、能远行的儿子说道: 3. 3. Pariplavantaṃ pathaviṃ, yadā tāta vijānahi; Sāgarena parikkhittaṃ, cakkaṃva parimaṇḍalaṃ; Tato tāta nivattassu, māssu etto paraṃ gami. 儿啊,当你看见大地漂浮,被海洋环绕,宛如圆轮;儿啊,你当从彼处返回,切勿飞得更远。 4. 4. Udapattosi vegena, balī pakkhī dijuttamo; Olokayanto vakkaṅgo, pabbatāni vanāni ca. 强壮之鸟、二生中尊,急速飞升。彼俯瞰而见山峦与森林。 5. 5. Addassa pathaviṃ gijjho, yathāsāsi pitussutaṃ; Sāgarena parikkhittaṃ, cakkaṃva parimaṇḍalaṃ. 鹫看见了大地,正如他从父亲所听闻:为海洋所环绕,宛如圆轮。 6. 6. Tañca so samatikkamma, paramevaccavattatha ; Tañca vātasikhā tikkhā, accahāsi baliṃ dijaṃ. 然彼超越其界,仍向更高处飞去。于是,猛烈之风刃,摧毁了彼强壮之鸟。 7. 7. Nāsakkhātigato poso, punadeva nivattituṃ; Dijo byasanamāpādi, verambhānaṃ vasaṃ gato. 飞得过远的秃鹫,已无法再次返回;彼鸟落入威蓝波风(Verambha)的范围,遭遇了灾难。 8. 8. Tassa puttā ca dārā ca, ye caññe anujīvino; Sabbe byasanamāpāduṃ, anovādakare dije. 因彼鸟不听劝诫,其子、其妻,及其他依其维生者,皆遭遇灾难。 9. 9. Evampi idha vuḍḍhānaṃ, yo vākyaṃ nāvabujjhati; Atisīmacaro ditto, gijjhovātītasāsano; Sa ve byasanaṃ pappoti, akatvā vuḍḍhasāsananti. 于此亦然,若有愚人行越其界,不解长者之言,如彼违教之秃鹫,因不从长者教,彼实遭遇灾难。 Gijjhajātakaṃ paṭhamaṃ. 秃鹫本生第一。 428. Kosambiyajātakaṃ (2) 428. 憍赏弥本生(二) 10. 10. Puthusaddo [Pg.188] samajano, na bālo koci maññatha; Saṅghasmiṃ bhijjamānasmiṃ, nāññaṃ bhiyyo amaññaruṃ. 僧众喧哗,无人自认愚。于僧团分裂时,不作他想。 11. 11. Parimuṭṭhā paṇḍitābhāsā, vācāgocarabhāṇino; Yāvicchanti mukhāyāmaṃ, yena nītā na taṃ vidū. 彼等貌似智者,实则已失念,言不及圣者所行境;恣意放言,却不知为纷争所导。 12. 12. Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me; Ye ca taṃ upanayhanti, veraṃ tesaṃ na sammati. “他辱骂我,他殴打我,他战胜我,他掠夺我。”若人怀此念,其怨恨不息。 13. 13. Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me; Ye ca taṃ nupanayhanti, veraṃ tesūpasammati. “他辱骂我,他殴打我,他战胜我,他掠夺我。”若人不怀此念,其怨恨平息。 14. 14. Na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ; Averena ca sammanti, esa dhammo sanantano. 于此,仇恨绝不因仇恨而止息,唯以无怨乃得止息,此是永恒之法。 15. 15. Pare ca na vijānanti, mayamettha yamāmase; Ye ca tattha vijānanti, tato sammanti medhagā. 他人实不知:“我等于此将亡。”若有知此者,争论因此息。 16. 16. Aṭṭhicchinnā pāṇaharā, gavassa dhanahārino; Raṭṭhaṃ vilumpamānānaṃ, tesampi hoti saṅgati; 断父母骨、夺父母命、掠牛马财、劫掠国家者,彼等尚能和合; Kasmā tumhāka no siyā. 为何你们却不能和合? 17. 17. Sace labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃcaraṃ sādhuvihāridhīraṃ; Abhibhuyya sabbāni parissayāni, careyya tenattamano satīmā. 若得一贤智、坚定、善住之同行伴侣,当克服一切危难,具念、心喜与彼同行。 18. 18. No ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃcaraṃ sādhuvihāridhīraṃ; Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya, eko care mātaṅgaraññeva nāgo. 若不得贤智、坚定、善住之同行伴侣,则如国王舍弃已征服之国土,或如林中大象,独自而行。 19. 19. Ekassa [Pg.189] caritaṃ seyyo, natthi bāle sahāyatā; Eko care na pāpāni kayirā, appossukko mātaṅgaraññeva nāgoti. 独行实为佳,不与愚者伴。当独行不作恶,少忧如林中象。 Kosambiyajātakaṃ dutiyaṃ. 憍赏弥本生第二。 429. Mahāsuvajātakaṃ (3) 429. 大鹦鹉本生(三) 20. 20. Dumo yadā hoti phalūpapanno, bhuñjanti naṃ vihaṅgamā sampatantā; Khīṇanti ñatvāna dumaṃ phalaccaye, disodisaṃ yanti tato vihaṅgamā. 当树木果实丰硕时,众鸟群集而食;得知果尽之时,众鸟便自彼树,飞往各方。 21. 21. Cara cārikaṃ lohitatuṇḍa māmari, kiṃ tvaṃ suva sukkhadumamhi jhāyasi; Tadiṅgha maṃ brūhi vasantasannibha, kasmā suva sukkhadumaṃ na riñcasi. 红喙者,汝当游行,切莫等死!鹦鹉,汝为何于枯树上忧思?来,请告诉我,汝这貌如春林者,为何不舍此枯树? 22. 22. Ye ve sakhīnaṃ sakhāro bhavanti, pāṇaccaye dukkhasukhesu haṃsa; Khīṇaṃ akhīṇanti na taṃ jahanti, santo sataṃ dhammamanussarantā. 鹅王,凡为真朋友者,于苦乐之中,为友当舍其命。善人忆念善人之法,不因其友穷困与否而舍弃。 23. 23. Sohaṃ sataṃ aññatarosmi haṃsa, ñātī ca me hoti sakhā ca rukkho; Taṃ nussahe jīvikattho pahātuṃ, khīṇanti ñatvāna na hesa dhammo. 鹅王,我正是善人之一,此树是我的亲人与朋友。我虽需谋生,但知其果实已尽,亦不忍舍弃;此非善人之法。 24. 24. Sādhu sakkhi kataṃ hoti, metti saṃsati santhavo ; Sacetaṃ dhammaṃ rocesi, pāsaṃsosi vijānataṃ. 缔结友谊为善,朋友交往、亲近亦为善。若汝喜爱此法,即为智者所称赞。 25. 25. So te suva varaṃ dammi, pattayāna vihaṅgama; Varaṃ varassu vakkaṅga, yaṃ kiñci manasicchasi. 鹦鹉,我将赐汝一愿,有翼的空中行者。曲颈者,汝可求取一愿,任何汝心之所欲。 26. 26. Varañca [Pg.190] me haṃsa bhavaṃ dadeyya, ayañca rukkho punarāyuṃ labhetha; So sākhavā phalimā saṃvirūḷho, madhutthiko tiṭṭhatu sobhamāno. 鹅王尊者,若您赐我一愿,愿此树能重获生机;愿它枝繁果茂,生长茁壮,有蜜般甜果,庄严美丽地矗立。 27. 27. Taṃ passa samma phalimaṃ uḷāraṃ, sahāva te hotu udumbarena; So sākhavā phalimā saṃvirūḷho, madhutthiko tiṭṭhatu sobhamāno. 朋友,看这壮丽而果实丰满的树!愿你与此优昙钵树(udumbara)共住。愿它枝繁果茂,生长茁壮,有蜜般甜果,庄严美丽地矗立。 28. 28. Evaṃ sakka sukhī hohi, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja sukhito, disvāna saphalaṃ dumaṃ. 帝释(Sakka),愿你与所有亲眷一同幸福,正如我今日因见到这结出果实的树而幸福一样。 29. 29. Suvassa ca varaṃ datvā, katvāna saphalaṃ dumaṃ; Pakkāmi saha bhariyāya, devānaṃ nandanaṃ vananti. 帝释(Sakka)赐予鹦鹉所愿,并使那棵树结出果实;然后与妻子一同离去,前往天神的难陀(Nandana)园。 Mahāsuvajātakaṃ tatiyaṃ. 大鹦鹉本生第三。 430. Cūḷasuvajātakaṃ (4) 430. 小鹦鹉本生第四 30. 30. Santi rukkhā haripattā, dumā nekaphalā bahū; Kasmā nu sukkhe koḷāpe, suvassa nirato mano. 有众多绿叶之树,亦有众多丰果之木;为何鹦鹉之心,却乐于枯朽空洞之树? 31. 31. Phalassa upabhuñjimhā, nekavassagaṇe bahū; Aphalampi viditvāna, sāva metti yathā pure. 我等曾享用其果,历经无数多年;纵然知其已无果,友爱之心仍如往昔。 32. 32. Sukhañca rukkhaṃ koḷāpaṃ, opattamaphalaṃ dumaṃ; Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ dosaṃ passase dija. 众鸟舍弃干枯、空洞、无叶、无果之树而去;两生者,于离去之事,汝见何过? 33. 33. Ye phalatthā sambhajanti, aphaloti jahanti naṃ; Attatthapaññā dummedhā, te honti pakkhapātino. 彼等为果实而交往,无果则将之舍弃;此等但为己利、智慧低下者,是为偏私之徒。 34. 34. Sādhu sakkhi kataṃ hoti, metti saṃsati santhavo; Sacetaṃ dhammaṃ rocesi, pāsaṃsosi vijānataṃ. 缔结友谊是善,友爱与交往亦是善。汝若乐此法,必为智者所称赞。 35. 35. So te suva varaṃ dammi, pattayāna vihaṅgama; Varaṃ varassu vakkaṅga, yaṃ kiñci manasicchasi. 鹦鹉啊,具翼之天行者,我予汝一愿。曲颈者啊,汝可择一愿,任何汝心之所欲。 36. 36. Api [Pg.191] nāma naṃ passeyyaṃ, sapattaṃ saphalaṃ dumaṃ; Daliddova nidhi laddhā, nandeyyāhaṃ punappunaṃ. 愿我等能得见此树,枝叶繁茂,果实累累;犹如贫者得宝藏,我等必将再三欢喜。 37. 37. Tato amatamādāya, abhisiñci mahīruhaṃ; Tassa sākhā virūhiṃsu, sītacchāyā manoramā. 其后,帝释(Sakka)取不死甘露,浇灌大树。其枝叶重生,树荫清凉怡人。 38. 38. Evaṃ sakka sukhī hohi, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja sukhito, disvāna saphalaṃ dumaṃ. 帝释(Sakka)啊,犹如我今日见此树结果而心生欢喜,愿汝亦与所有亲眷同得安乐。 39. 39. Suvassa ca varaṃ datvā, katvāna saphalaṃ dumaṃ; Pakkāmi saha bhariyāya, devānaṃ nandanaṃ vananti. 帝释(Sakka)予鹦鹉一愿,并使大树重结硕果,而后与妻子同返诸天之难陀(Nandana)园。 Cūḷasuvajātakaṃ catutthaṃ. 小鹦鹉本生第四。 431. Haritacajātakaṃ (5) 431. 诃利陀本生第五 40. 40. Sutaṃ metaṃ mahābrahme, kāme bhuñjati hārito; 大梵啊,我闻如是言:诃利陀(Hārīta)仙人享受欲乐。 Kaccetaṃ vacanaṃ tucchaṃ, kacci suddho iriyyasi. 此言为虚否?尊者所行清净否? 41. 41. Evametaṃ mahārāja, yathā te vacanaṃ sutaṃ; Kummaggaṃ paṭipannosmi, mohaneyyesu mucchito. 大王,诚如汝所闻。我已入歧途,沉溺于能令人愚迷的欲乐。 42. 42. Adu paññā kimatthiyā, nipuṇā sādhucintinī ; Yāya uppatitaṃ rāgaṃ, kiṃ mano na vinodaye. 微妙善思之智慧,所为何用?何以心不能以之遣除已生之贪欲? 43. 43. Cattārome mahārāja, loke atibalā bhusā; Rāgo doso mado moho, yattha paññā na gādhati. 大王,世间此四法,极为强盛:贪、瞋、骄慢与愚痴,此处智慧难立足。 44. 44. Arahā sīlasampanno, suddho carati hārito; Medhāvī paṇḍito ceva, iti no sammato bhavaṃ. 诃利陀是应供者,具足戒行,行为清净;既是智者,也是贤者,故为我等所公认。 45. 45. Medhāvīnampi hiṃsanti, isiṃ dhammaguṇe rataṃ; Vitakkā pāpakā rāja, subhā rāgūpasaṃhitā. 大王,与贪欲相关、现为净相的邪恶之念,亦能伤害智者,乃至乐于法德之仙人。 46. 46. Uppannāyaṃ [Pg.192] sarīrajo, rāgo vaṇṇavidūsano tava; Taṃ pajaha bhaddamatthu te, bahunnāsi medhāvisammato. 此贪欲生于汝身,能毁损仪容,请舍弃之,愿汝安好。汝本为众人所公认之智者。 47. 47. Te andhakārake kāme, bahudukkhe mahāvise; Tesaṃ mūlaṃ gavesissaṃ, checchaṃ rāgaṃ sabandhanaṃ. 我将舍弃彼等致人盲目、多苦、剧毒之欲乐。我将探寻其根,连同其束缚,斩断贪欲。 48. 48. Idaṃ vatvāna hārito, isi saccaparakkamo; Kāmarāgaṃ virājetvā, brahmalokūpago ahūti. 力行真言之诃利陀仙人,作是语已,离诸欲贪,得生梵天界。 Haritacajātakaṃ pañcamaṃ. 诃利陀本生第五。 432. Padakusalamāṇavajātakaṃ (6) 432. 善足童子本生(六) 49. 49. Bahussutaṃ cittakathiṃ, gaṅgā vahati pāṭaliṃ ; Vuyhamānaka bhaddante, ekaṃ me dehi gāthakaṃ. 恒河冲走多闻善说之波吒利;正被冲走的尊者啊,请赐我一偈。 50. 50. Yena siñcanti dukkhitaṃ, yena siñcanti āturaṃ; Tassa majjhe marissāmi, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. 用以浇灌苦者,用以浇灌病者;我将死于其中,怖畏生于皈依处。 51. 51. Yattha bījāni rūhanti, sattā yattha patiṭṭhitā; Sā me sīsaṃ nipīḷeti, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. 种子于此生长,有情于此安住;它却压迫我的头,怖畏生于皈依处。 52. 52. Yena bhattāni paccanti, sītaṃ yena vihaññati; So maṃ ḍahati gattāni, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. 用以烹煮食物,用以驱散寒冷;它却灼烧我的肢体,怖畏生于皈依处。 53. 53. Yena bhuttena yāpenti, puthū brāhmaṇakhattiyā; So maṃ bhutto byāpādeti, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. 众多婆罗门与刹帝利,食之以维生;它被食后却杀害我,怖畏生于皈依处。 54. 54. Gimhānaṃ pacchime māse, vātamicchanti paṇḍitā; So maṃ bhañjati gattāni, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. 夏季最后一个月,智者们渴望风;它却折断我的肢体,怖畏生于皈依处。 55. 55. Yaṃ nissitā jagatiruhaṃ, svāyaṃ aggiṃ pamuñcati; Disā bhajatha vakkaṅgā, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. 所依之树,它自身却喷出火焰;鸟儿们啊,向四方逃散吧!怖畏生于皈依处。 56. 56. Yamānayiṃ [Pg.193] somanassaṃ, māliniṃ candanussadaṃ; Sā maṃ gharā nicchubhati, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. 我曾欢喜地迎娶她,她佩戴花鬘,涂抹栴檀;她却将我逐出家门,怖畏生于皈依处。 57. 57. Yena jātena nandissaṃ, yassa ca bhavamicchisaṃ; So maṃ gharā nicchubhati, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. 我因其出生而欢喜,我曾渴望其存在;他却将我逐出家门,怖畏生于皈依处。 58. 58. Suṇantu me jānapadā, negamā ca samāgatā; Yatodakaṃ tadādittaṃ, yato khemaṃ tato bhayaṃ. 乡野之人与聚集的市民们,请听我说:有水之处即是燃烧之处,安稳之处即生怖畏。 59. 59. Rājā vilumpate raṭṭhaṃ, brāhmaṇo ca purohito; Attaguttā viharatha, jātaṃ saraṇato bhayanti. 国王与婆罗门祭司劫掠国土;你们当自护而住,怖畏生于皈依处。 Padakusalamāṇavajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 善足童子本生第六。 433. Lomasakassapajātakaṃ (7) 433. 毛发迦叶本生(七) 60. 60. Assa indasamo rāja, accantaṃ ajarāmaro; Sace tvaṃ yaññaṃ yājeyya, isiṃ lomasakassapaṃ. 大王,你若向毛发迦叶仙人献祭,便能如帝释天一般,永恒不老不死。 61. 61. Sasamuddapariyāyaṃ, mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ; Na icche saha nindāya, evaṃ seyya vijānahi. 塞耶,你当知晓,纵然是这以海洋为饰、为边界的大地,若伴随着毁谤,我亦不愿拥有。 62. 62. Dhiratthu taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa; Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā. 婆罗门啊,当唾弃那名声与财富,以及那通过堕落或非法行径而来的生计。 63. 63. Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje; Sāyeva jīvikā seyyo, yā cādhammena esanā. 纵使舍家持钵,四处行乞,此等生计亦胜过以非法行径谋求。 64. 64. Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje; Aññaṃ ahiṃsayaṃ loke, api rajjena taṃ varaṃ. 若持钵于世间,不伤害他人,无家而游行,此事亦胜于王位。 65. 65. Balaṃ cando balaṃ suriyo, balaṃ samaṇabrāhmaṇā; Balaṃ velā samuddassa, balātibalamitthiyo. 月有力,日有力,沙门婆罗门亦有力;大海之岸为力,然女力乃力上之力。 66. 66. Yathā uggatapaṃ santaṃ, isiṃ lomasakassapaṃ; Pitu atthā candavatī, vājapeyyaṃ ayājayi. 诚如月光公主(Candavatī)为父之利,令具大苦行、心寂静之仙人毛迦叶(Lomasakassapa)行力饮祭。 67. 67. Taṃ lobhapakataṃ kammaṃ, kaṭukaṃ kāmahetukaṃ; Tassa mūlaṃ gavesissaṃ, checchaṃ rāgaṃ sabandhanaṃ. 彼贪欲所作业,苦涩且以欲为因;我将寻其根源,断除爱欲及其系缚。 68. 68. Dhiratthu [Pg.194] kāme subahūpi loke, tapova seyyo kāmaguṇehi rāja; Tapo karissāmi pahāya kāme, taveva raṭṭhaṃ candavatī ca hotūti. 世间欲乐虽多,然其可耻,大王,苦行胜过欲乐;我将舍弃诸欲而修苦行,王国与月光公主(Candavatī)皆归汝。 Lomasakassapajātakaṃ sattamaṃ. 毛迦叶本生第七。 434. Cakkavākajātakaṃ (8) 434. 赤麻鸭本生(八) 69. 69. Kāsāyavatthe sakuṇe vadāmi, duve duve nandamane carante; Kaṃ aṇḍajaṃ aṇḍajā mānusesu, jātiṃ pasaṃsanti tadiṅgha brūtha. 我问身着袈裟色衣、成双成对、欢喜游行的鸟儿:“卵生者啊,在人类之中,人们赞扬的是哪一种族?来,请告诉我。” 70. 70. Amhe manussesu manussahiṃsa, anubbate cakkavāke vadanti; Kalyāṇabhāvamhe dijesu sammatā, abhirūpā vicarāma aṇṇave. ( ) 伤害人类者啊!在人类之中,他们称我们为忠贞的赤麻鸭。在众鸟之中,我们被认为是善性者;我们容色焕发,漫游于湖中。 71. 71. Kiṃ aṇṇave kāni phalāni bhuñje, maṃsaṃ kuto khādatha cakkavākā; Kiṃ bhojanaṃ bhuñjatha vo anomā, balañca vaṇṇo ca anapparūpā. 赤麻鸭啊,你们在湖中食何果实?从何处得肉而食?无劣者啊,你们吃的是何种食物?你们的力量与色泽皆非凡。 72. 72. Na aṇṇave santi phalāni dhaṅka, maṃsaṃ kuto khādituṃ cakkavāke; Sevālabhakkhamha apāṇabhojanā, na ghāsahetūpi karoma pāpaṃ. 乌鸦啊,湖中并无果实;赤麻鸭何处有肉可食?我们以水藻为食,食无生命之物;纵然为食,我们亦不作恶。 73. 73. Na me idaṃ ruccati cakkavāka, asmiṃ bhave bhojanasannikāso; Ahosi pubbe tato me aññathā, icceva me vimati ettha jātā. 赤麻鸭啊,我不信此事。我曾有此念:“于此世间,其色如其食。”然此事相异,正因如此,我于此生疑。 74. 74. Ahampi [Pg.195] maṃsāni phalāni bhuñje, annāni ca loṇiyateliyāni; Rasaṃ manussesu labhāmi bhottuṃ, sūrova saṅgāmamukhaṃ vijetvā; Na ca me tādiso vaṇṇo, cakkavāka yathā tava. 我亦食肉食果,亦食人间油盐之食;我如战胜归来之勇士般,在人间享受美味;然而赤麻鸭啊,我的色泽却不如你。 75. 75. Asuddhabhakkhosi khaṇānupātī, kicchena te labbhati annapānaṃ; Na tussasī rukkhaphalehi dhaṅka, maṃsāni vā yāni susānamajjhe. 你食不净之物,伺机而动;你的饮食难以获得。乌鸦啊,你不满足于树果,却偏爱冢间之肉。 76. 76. Yo sāhasena adhigamma bhoge, paribhuñjati dhaṅka khaṇānupātī; Tato upakkosati naṃ sabhāvo, upakkuṭṭho vaṇṇabalaṃ jahāti. 哦,疏忽失足的乌鸦!若人以暴力获取财富而享用,其本性因此谴责他,受谴责者失其色与力。 77. 77. Appampi ce nibbutiṃ bhuñjatī yadi, asāhasena aparūpaghātī ; Balañca vaṇṇo ca tadassa hoti, na hi sabbo āhāramayena vaṇṇoti. 若有智者不以暴力、不伤害他人,即便享用少许安稳之食,彼亦将获得力与色。诚然,一切色泽非仅由食物而生。 Cakkavākajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 赤颈鸭本生第八。 435. Haliddirāgajātakaṃ (9) 435. 姜黄染本生(九) 78. 78. Sutitikkhaṃ araññamhi, pantamhi sayanāsane; Ye ca gāme titikkhanti, te uḷāratarā tayā. 于林中远离村落之住处,忍耐是容易的;而那些于村落中亦能忍耐者,他们比你更为高尚。 79. 79. Araññā gāmamāgamma, kiṃsīlaṃ kiṃvataṃ ahaṃ; Purisaṃ tāta seveyyaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito. 父亲,我从林中来到村落,应亲近何等戒行、何等操守之人?我既已请问,请您为我解说。 80. 80. Yo te vissāsaye tāta, vissāsañca khameyya te; Sussūsī ca titikkhī ca, taṃ bhajehi ito gato. 儿啊,若有人能令你信任,亦能接受你的信任,且乐于倾听、富有耐心,你离开此地后,当亲近此人。 81. 81. Yassa [Pg.196] kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ; Urasīva patiṭṭhāya, taṃ bhajehi ito gato. 其人身、语、意皆无恶作,你离开此地后,当视之如母而亲近。 82. 82. Yo ca dhammena carati, carantopi na maññati; Visuddhakāriṃ sappaññaṃ, taṃ bhajehi ito gato. 若人依法而行,行亦不生骄慢;你离开此地后,当亲近彼具智慧之清净行者。 83. 83. Haliddirāgaṃ kapicittaṃ, purisaṃ rāgavirāginaṃ; Tādisaṃ tāta mā sevi, nimmanussampi ce siyā. 儿啊,性如姜黄染,心如猿猴,爱憎无常之人,纵然世间再无他人,亦切勿亲近。 84. 84. Āsīvisaṃva kupitaṃ, mīḷhalittaṃ mahāpathaṃ; Ārakā parivajjehi, yānīva visamaṃ pathaṃ. 当远远避开此等人,犹如避开愤怒的毒蛇,犹如避开涂满粪秽的大道,亦如车行者避开崎岖之路。 85. 85. Anatthā tāta vaḍḍhanti, bālaṃ accupasevato; Māssu bālena saṃgacchi, amitteneva sabbadā. 儿啊,过度亲近愚人,祸患即会增长。切勿与愚人交往,与愚人交往,恒如与敌为伴。 86. 86. Taṃ tāhaṃ tāta yācāmi, karassu vacanaṃ mama; Māssu bālena saṃgacchi, dukkho bālehi saṅgamoti. 儿啊,因此我恳求你,请听从我的话:切勿与愚人交往,与愚人交往是痛苦的。 Haliddirāgajātakaṃ navamaṃ. 姜黄染本生第九。 436. Samuggajātakaṃ (10) 436. 宝盒本生(十) 87. 87. Kuto nu āgacchatha bho tayo janā, svāgatā etha nisīdathāsane; Kaccittha bhonto kusalaṃ anāmayaṃ, cirassamabbhāgamanaṃ hi vo idha. 三位尊者从何而来?欢迎,请坐于此座。诸位安乐无恙否?你们久违方至此地。 88. 88. Ahameva eko idha majja patto, na cāpi me dutiyo koci vijjati; Kimeva sandhāya te bhāsitaṃ ise, ‘‘kuto nu āgacchatha bho tayo janā’’. 今日唯我一人来此,并无第二位同伴。圣者,您说“三位尊者从何而来”,此话是何用意? 89. 89. Tuvañca eko bhariyā ca te piyā, samuggapakkhittanikiṇṇamantare; Sā rakkhitā kucchigatāva te sadā, vāyussa puttena sahā tahiṃ ratā. 而你独自一人,亦有爱妻,将她置于盒中吞入腹内;她虽常被你守护于腹中,却与持明者在彼处行乐。 90. 90. Saṃviggarūpo [Pg.197] isinā viyākato, so dānavo tattha samuggamuggili; Addakkhi bhariyaṃ suci māladhāriniṃ, vāyussa puttena sahā tahiṃ rataṃ. 被仙人道破,那达那婆(Dānava)心生惊惧,当场吐出宝盒;他看见妻子佩戴着清净花环,正与持明者在盒中行乐。 91. 91. Sudiṭṭharūpamuggatapānuvattinā, hīnā narā ye pamadāvasaṃ gatā; Yathā have pāṇarivettha rakkhitā, duṭṭhā mayī aññamabhippamodayi. 具大苦行之仙人啊,此事已被您善见。凡受女人控制者,皆为卑劣之人。我曾守护此女,如护己命,她却心生败坏,与他人行乐。 92. 92. Divā ca ratto ca mayā upaṭṭhitā, tapassinā jotirivā vane vasaṃ; Sā dhammamukkamma adhammamācari, akiriyarūpo pamadāhi santhavo. 我昼夜侍奉于她,犹如林中苦行者侍奉圣火。她却逾越正法,行不法之事。与女人交往,实不应为。 93. 93. Sarīramajjhamhi ṭhitātimaññahaṃ, mayhaṃ ayanti asatiṃ asaññataṃ; Sā dhammamukkamma adhammamācari, akiriyarūpo pamadāhi santhavo. 我曾以为,这位于我身体中央、不贞且放纵的女人,乃为我所有。她却逾越正法,行不法之事。与女人交往,实不应为。 94. 94. Surakkhitaṃ meti kathaṃ nu vissase, anekacittāsu na hatthi rakkhaṇā; Etā hi pātālapapātasannibhā, etthappamatto byasanaṃ nigacchati. 智者怎能相信“我已善护此女”?对心念善变之人,守护实不存在。她们犹如地狱之深渊,放逸者近之,必遭毁灭。 95. 95. Tasmā hi te sukhino vītasokā, ye mātugāmehi caranti nissaṭā; Etaṃ sivaṃ uttamamābhipatthayaṃ, na mātugāmehi kareyya santhavanti. 是故,远离女人生存者,他们安乐无忧。欲求此最上寂静者,不应与女人交往。 Samuggajātakaṃ dasamaṃ. 宝盒本生第十 437. Pūtimaṃsajātakaṃ (11) 437. 腐肉本生第十一 96. 96. Na [Pg.198] kho me ruccati āḷi, pūtimaṃsassa pekkhanā; Etādisā sakhārasmā, ārakā parivajjaye. 朋友,我不喜见那“腐肉”豺的窥看;有这样的朋友,应当远远避开。 97. 97. Ummattikā ayaṃ veṇī, vaṇṇeti patino sakhiṃ; Pajjhāyi paṭigacchantiṃ, āgataṃ meṇḍa mātaraṃ. 这韦尼(Veṇī,指母豺)疯了,她称赞她丈夫的朋友(指母羊);现在又恼恨那来过又正回去的母羊。 98. 98. Tvaṃ khosi samma ummatto, dummedho avicakkhaṇo; Yo tvaṃ matālayaṃ katvā, akālena vipekkhasi. 朋友,你才是疯了,愚痴无智,没有远见!你竟假装死亡,在不当之时窥看。 99. 99. Na akāle vipekkheyya, kāle pekkheyya paṇḍito; Pūtimaṃsova pajjhāyi, yo akāle vipekkhati. 智者不应在不当之时观察,应在适当时机观察。凡于不当之时观察者,将如腐肉豺一般忧恼。 100. 100. Piyaṃ kho āḷi me hotu, puṇṇapattaṃ dadāhi me; Pati sañjīvito mayhaṃ, eyyāsi piyapucchikā. 朋友,愿你喜爱我,请给我一份贺礼吧。我的丈夫复活了,请来问候我心爱之人。 101. 101. Piyaṃ kho āḷi te hotu, puṇṇapattaṃ dadāmi te; Mahatā parivārena, essaṃ kayirāhi bhojanaṃ. 朋友,愿你安好,我给你一份贺礼。我将带大批随从前来,请准备食物吧。 102. 102. Kīdiso tuyhaṃ parivāro, yesaṃ kāhāmi bhojanaṃ; Kiṃnāmakā ca te sabbe, taṃ me akkhāhi pucchitā. “汝之眷属是何等样,我将为彼等准备食物?彼等全体名号为何?我既问汝,请告知于我。” 103. 103. Māliyo caturakkho ca, piṅgiyo atha jambuko; Ediso mayhaṃ parivāro, tesaṃ kayirāhi bhojanaṃ. “摩利耶(Māliyo)、四眼(Caturakkho)、宾吉亚(Piṅgiya)以及豺(Jambuko),此等是吾之眷属,请为彼等准备食物。” 104. 104. Nikkhantāya agārasmā, bhaṇḍakampi vinassati; Ārogyaṃ āḷino vajjaṃ, idheva vasa māgamāti. “汝若离家外出,财物亦将毁失。朋友,我言健康,请安住于此,切莫远行。” Pūtimaṃsajātakaṃ ekādasamaṃ. 腐肉本生,第十一。 438. Daddarajātakaṃ (12) 438. 达达罗本生(十二) 105. 105. Yo te puttake akhādi, dinnabhatto adūsake; Tasmiṃ dāṭhaṃ nipātehi, mā te muccittha jīvato. “彼食汝子供,汝所予食,彼实无过。汝当以牙击,勿令彼活脱。” 106. 106. Ākiṇṇaluddo [Pg.199] puriso, dhāticelaṃva makkhito; Padesaṃ taṃ na passāmi, yattha dāṭhaṃ nipātaye. “此人凶恶遍满,如被污之乳母衣,我实不见有何处,可令我牙落下。” 107. 107. Akataññussa posassa, niccaṃ vivaradassino; Sabbaṃ ce pathaviṃ dajjā, neva naṃ abhirādhaye. “于不知恩之人,恒常寻觅过失者,纵然遍予其大地,亦终不能令彼悦。” 108. 108. Kinnu subāhu taramānarūpo, paccāgatosi saha māṇavena; Kiṃ kiccamatthaṃ idhamatthi tuyhaṃ, akkhāhi me pucchito etamatthaṃ. “善臂(Subāhu),汝为何与此青年一同匆忙返回?汝于此处有何要事?我既问汝,请将此事告知于我。” 109. 109. Yo te sakhā daddaro sādhurūpo, tassa vadhaṃ parisaṅkāmi ajja; Purisassa kammāyatanāni sutvā, nāhaṃ sukhiṃ daddaraṃ ajja maññe. “汝友达达罗(Daddara),品行端正,我今担忧其遭杀害。听闻此人之谋生之业后,我不认为达达罗今日能够安好。” 110. 110. Kānissa kammāyatanāni assu, purisassa vuttisamodhānatāya; Kaṃ vā paṭiññaṃ purisassa sutvā, parisaṅkasi daddaraṃ māṇavena. “汝听闻此人以何为谋生之业?又听闻其何等言辞,以致因该青年而担忧达达罗(Daddara)遭害?” 111. 111. Ciṇṇā kaliṅgā caritā vaṇijjā, vettācaro saṅkupathopi ciṇṇo; Naṭehi ciṇṇaṃ saha vākurehi, daṇḍena yuddhampi samajjamajjhe. “他曾行于迦林伽(Kaliṅga)经商,行过藤路与桩道;曾与舞者、网罟猎人为伍,亦曾在集会中杖斗。” 112. 112. Baddhā kulīkā mitamāḷhakena, akkhā jitā saṃyamo abbhatīto; Abbāhitaṃ pubbakaṃ aḍḍharattaṃ, hatthā daḍḍhā piṇḍapaṭiggahena. “他曾缚鸟,以量器欺诈,赌骰得胜,违越律仪;曾于半夜收集受刑者之脓血,亦曾因领受热食而灼伤双手。” 113. 113. Tānissa [Pg.200] kammāyatanāni assu, purisassa vuttisamodhānatāya; Yathā ayaṃ dissati lomapiṇḍo, gāvo hatā kiṃ pana daddarassāti. “此等即为彼人之谋生之业。从此撮毛团可见,当知此事。彼连牛皆杀,何况达达罗(Daddara)?” Daddarajātakaṃ dvādasamaṃ. 达达罗本生,第十二。 Navakanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 九集品终。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Varagijjha samajjana haṃsavaro, nidhisavhaya hārita pāṭaliko; Ajarāmara dhaṅka titikkha kuto, atha dvādasa pekkhana daddaribhīti. 《鹫本生》、《憍赏弥本生》、《鹦鹉本生》;《小鹦鹉本生》、《青鹊本生》、《足功德童子本生》;《卢摩娑迦叶本生》、《鸳鸯本生》、《诃利陀罗伽本生》、《木盒本生》;此外,还有《腐肉本生》与《达达罗本生》,共十二部本生经。 10. Dasakanipāto 10. 第十集 439. Catudvārajātakaṃ (1) 439. 四门本生(一) 1. 1. Catudvāramidaṃ [Pg.201] nagaraṃ, āyasaṃ daḷhapākāraṃ; Oruddhapaṭiruddhosmi, kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā. 此城有四门,铁墙甚坚固;我被围困于此,我曾造何恶业? 2. 2. Sabbe apihitā dvārā, oruddhosmi yathā dijo; Kimādhikaraṇaṃ yakkha, cakkābhinihato ahaṃ. 所有门都已关闭,我像鸟儿一样被困住。夜叉啊,是何缘故,我被这轮刃所碾压? 3. 3. Laddhā satasahassāni, atirekāni vīsati; Anukampakānaṃ ñātīnaṃ, vacanaṃ samma nākari. 朋友,你获得了十二万财富,却没有听从你那些慈悲亲属的话。 4. 4. Laṅghiṃ samuddaṃ pakkhandi, sāgaraṃ appasiddhikaṃ; Catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhipi ca soḷasa. 我航行,投入了难以抵达的宝藏之海;从四位女鬼处获得八位,又从八位处获得十六位。 5. 5. Soḷasāhi ca bāttiṃsa, atricchaṃ cakkamāsado; 从十六位获得三十二位,因极度贪婪,我遭遇此轮。 Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake. 为欲望所害之人,轮刃于其头顶旋转。 6. 6. Uparivisālā duppūrā, icchā visaṭagāminī ; Ye ca taṃ anugijjhanti, te honti cakkadhārino. 欲望广阔无边,难以满足,四处蔓延;凡贪求于此者,皆成顶轮之人。 7. 7. Bahubhaṇḍaṃ avahāya, maggaṃ appaṭivekkhiya; Yesañcetaṃ asaṅkhātaṃ, te honti cakkadhārino. 舍弃众多财物,却不审视其道;凡对此无省察者,皆成顶轮之人。 8. 8. Kammaṃ samekkhe vipulañca bhogaṃ, icchaṃ na seveyya anatthasaṃhitaṃ; Kareyya vākyaṃ anukampakānaṃ, taṃ tādisaṃ nātivatteyya cakkaṃ. 人应省察自己的行为和巨大的财富,不应追随有害的欲望;应听从慈悲者的言语,这样的人,那轮刃便不会压迫他。 9. 9. Kīvaciraṃ nu me yakkha, cakkaṃ sirasi ṭhassati; Kati vassasahassāni, taṃ me akkhāhi pucchito. 夜叉啊,此轮将在我头顶停留多久?将有多少千年?我问你,请告诉我。 10. 10. Atisaro paccasaro, mittavinda suṇohi me; Cakkaṃ te sirasi māviddhaṃ, na taṃ jīvaṃ pamokkhasīti. 越轨者弥陀温达,请听我说:轮刃已贯穿你的头顶,你此生无法解脱。 Catudvārajātakaṃ paṭhamaṃ. 四门本生第一 440. Kaṇhajātakaṃ (2) 440. 黑氏本生(二) 11. 11. Kaṇho [Pg.202] vatāyaṃ puriso, kaṇhaṃ bhuñjati bhojanaṃ; Kaṇhe bhūmipadesasmiṃ, na mayhaṃ manaso piyo. 此人实黑,食黑色之食;于黑色土地,非我心所喜。 12. 12. Na kaṇho tacasā hoti, antosāro hi brāhmaṇo; Yasmiṃ pāpāni kammāni, sa ve kaṇho sujampati. 不因肤色而为黑,婆罗门内有实质;主君,身怀恶业者,彼实为黑人。 13. 13. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ brāhmaṇa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. 婆罗门,因你这善说、合宜、美妙之语,我赐你一个祝愿,你心中所愿,无不应允。 14. 14. Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Sunikkodhaṃ suniddosaṃ, nillobhaṃ vuttimattano; Nisnehamabhikaṅkhāmi, ete me caturo vare. 帝释,一切众生主,若汝赐我一愿,我欲求自身之行:绝无忿怒、绝无恶意、绝无贪婪、绝无爱染。请赐我此四愿。 15. 15. Kiṃ nu kodhe vā dose vā, lobhe snehe ca brāhmaṇa; Ādīnavaṃ tvaṃ passasi, taṃ me akkhāhi pucchito. 婆罗门,于忿怒、恶意、贪婪与爱染中,汝见有何过患?我既问汝,请为我解说。 16. 16. Appo hutvā bahu hoti, vaḍḍhate so akhantijo; Āsaṅgī bahupāyāso, tasmā kodhaṃ na rocaye. 初时虽微小,渐长因不忍;执着多烦恼,故我不喜嗔。 17. 17. Duṭṭhassa pharusā vācā, parāmāso anantarā; Tato pāṇi tato daṇḍo, satthassa paramā gati ; Doso kodhasamuṭṭhāno, tasmā dosaṃ na rocaye. 恶者出粗语,侵犯紧相随;继而动拳杖,终至刀剑威。恚从嗔怒起,故我不喜恚。 18. 18. Ālopasāhasākārā, nikatī vañcanāni ca; Dissanti lobhadhammesu, tasmā lobhaṃ na rocaye. 抢夺与暴行,欺骗与诡诈,此皆贪欲相,故我不喜贪。 19. 19. Snehasaṅgathitā ganthā, senti manomayā puthū; Te bhusaṃ upatāpenti, tasmā snehaṃ na rocaye. 爱染所成诸多结,心生缠缚众生;彼等带来剧烈苦,是故我不喜爱染。 20. 20. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ brāhmaṇa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. 于此善说妙语间,庄严合宜巧敷宣;婆罗门!我愿赐汝,随心所欲任君选。 21. 21. Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Araññe me viharato, niccaṃ ekavihārino; Ābādhā mā uppajjeyyuṃ, antarāyakarā bhusā. 帝释,一切众生主,若汝赐我愿:愿我恒常独住森林时,莫有严重障碍之病生。 22. 22. Etasmiṃ [Pg.203] te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ brāhmaṇa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. 于此善说妙语间,庄严合宜巧敷宣;婆罗门!我愿赐汝,随心所欲任君选。 23. 23. Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Na mano vā sarīraṃ vā, maṃ-kate sakka kassaci; Kadāci upahaññetha, etaṃ sakka varaṃ vareti. 帝释,一切众生主,若汝赐我愿:愿不因我之故,于任何时,任何人之身心,受到任何伤害。帝释,此乃我所选之愿。 Kaṇhajātakaṃ dutiyaṃ. 黑仙人本生第二。 441. Catuposathiyajātakaṃ (3) 441. 四布萨本生(三) 24. 24. Yo kopaneyye na karoti kopaṃ, na kujjhati sappuriso kadāci; Kuddhopi so nāvikaroti kopaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. 于可怒之事不生怒,善人从不发怒;纵然已怒亦不显露,世间智者称此人为沙门。 25. 25. Ūnūdaro yo sahate jighacchaṃ, danto tapassī mitapānabhojano; Āhārahetu na karoti pāpaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. 虽腹中空虚仍能忍饥,调伏苦行,饮食有节;不为食物而作恶,世间智者称此人为沙门。 26. 26. Khiḍḍaṃ ratiṃ vippajahitvāna sabbaṃ, na cālikaṃ bhāsasi kiñci loke; Vibhūsaṭṭhānā virato methunasmā, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. 舍弃一切嬉戏与欢愉,于世间不说丝毫虚妄语;远离饰好与淫欲,世间智者称此人为沙门。 27. 27. Pariggahaṃ lobhadhammañca sabbaṃ, yo ve pariññāya pariccajeti; Dantaṃ ṭhitattaṃ amamaṃ nirāsaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. 于一切所有与贪法,有谁遍知后舍弃;调伏、坚定、无我所、无希求,世间智者称此人为沙门。 28. 28. Pucchāma kattāramanomapaññaṃ, kathāsu no viggaho atthi jāto; Chindajja kaṅkhaṃ vicikicchitāni, tadajja kaṅkhaṃ vitaremu sabbe. 行事者、卓越智慧者,我等请问您,于我等言谈中,争论已生起;今日请斩断疑惑与犹豫,愿我等今日皆能渡越疑惑。 29. 29. Ye [Pg.204] paṇḍitā atthadasā bhavanti, bhāsanti te yoniso tattha kāle; Kathaṃ nu kathānaṃ abhāsitānaṃ, atthaṃ nayeyyuṃ kusalā janindā. 人主啊,能见义理之智者,于适当时机如理而说;然于未说之言,纵然善巧者又如何能推知其义? 30. 30. Kathaṃ have bhāsati nāgarājā, garuḷo pana venateyyo kimāha; Gandhabbarājā pana kiṃ vadesi, kathaṃ pana kurūnaṃ rājaseṭṭho. 龙王究竟如何说?毗那达之子金翅鸟(Garuḷa)又说何?乾闼婆王何所言?俱卢(Kuru)最胜王复云何? 31. 31. Khantiṃ have bhāsati nāgarājā, appāhāraṃ garuḷo venateyyo; Gandhabbarājā rativippahānaṃ, akiñcanaṃ kurūnaṃ rājaseṭṭho. 龙王宣说忍耐,毗那达之子金翅鸟说少食;乾闼婆王说舍离欲乐,俱卢最胜王说无所有。 32. 32. Sabbāni etāni subhāsitāni, na hettha dubbhāsitamatthi kiñci; Yasmiñca etāni patiṭṭhitāni, arāva nābhyā susamohitāni; Catubbhi dhammehi samaṅgibhūtaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. 此等皆是善说,其中无有任何恶说。于何人中此等法安立,如辐条善集于轮毂;具足此四法之人,世间智者称之为沙门。 33. 33. Tuvañhi seṭṭho tvamanuttarosi, tvaṃ dhammagū dhammavidū sumedho; Paññāya pañhaṃ samadhiggahetvā, acchecchi dhīro vicikicchitāni; Acchecchi kaṅkhaṃ vicikicchitāni, cundo yathā nāgadantaṃ kharena. 您实为最胜、无上者,您通法、知法、具善慧。以智慧把握此问题,贤智者已断诸犹豫。已断疑惑与犹豫,犹如纯陀(Cunda)以利器截断象牙。 34. 34. Nīluppalābhaṃ vimalaṃ anagghaṃ, vatthaṃ idaṃ dhūmasamānavaṇṇaṃ; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te dhammapūjāya dhīra. 此衣色如烟,具青莲光泽,清净无瑕且无价;因您解答问题心生喜悦,贤智者,我以此为法供养而赠予您。 35. 35. Suvaṇṇamālaṃ [Pg.205] satapattaphullitaṃ, sakesaraṃ ratnasahassamaṇḍitaṃ; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te dhammapūjāya dhīra. 此金鬘百叶盛开,蕊丝缀有千珠宝;因您解答问题心生喜悦,贤智者,我以此为法供养而赠予您。 36. 36. Maṇiṃ anagghaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ, kaṇṭhāvasattaṃ maṇibhūsitaṃ me; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te dhammapūjāya dhīra. 我颈上所饰之宝珠,无价、美丽且光芒四射;因您解答问题心生喜悦,贤智者,我以此为法供养而赠予您。 37. 37. Gavaṃ sahassaṃ usabhañca nāgaṃ, ājaññayutte ca rathe dasa ime; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te gāmavarāni soḷasa. 一千头牛、一头公牛与一头大象,以及此十辆良马所驾之车;因您解答问题心生喜悦,我赠予您十六个上等村庄。 38. 38. Sāriputto tadā nāgo, supaṇṇo pana kolito; Gandhabbarājā anuruddho, rājā ānanda paṇḍito; Vidhuro bodhisatto ca, evaṃ dhāretha jātakanti. 当时,龙王是舍利弗,金翅鸟是拘利多(Koḷita),乾闼婆王是阿那律,国王是智者阿难,毗杜罗(Vidhura)是菩萨。你们应如是受持此本生。 Catuposathiyajātakaṃ tatiyaṃ. 四布萨本生第三。 442. Saṅkhajātakaṃ (4) 442. 商伽本生(四) 39. 39. Bahussuto sutadhammosi saṅkha, diṭṭhā tayā samaṇabrāhmaṇā ca; Athakkhaṇe dassayase vilāpaṃ, añño nu ko te paṭimantako mayā. 商伽,你博学多闻,听闻正法,亦见过沙门与婆罗门。为何于此不宜之时,你却显露悲叹?除我之外,谁能与你商议? 40. 40. Subbhū subhā suppaṭimukkakambu, paggayha sovaṇṇamayāya pātiyā; ‘‘Bhuñjassu bhattaṃ’’ iti maṃ vadeti, saddhāvittā, tamahaṃ noti brūmi. 一位眉目秀丽、容貌姣好、颈戴精美螺饰的女子,举着金钵对我说:“请用此食。”她心怀净信,而我却对她说“不”。 41. 41. Etādisaṃ [Pg.206] brāhmaṇa disvāna yakkhaṃ, puccheyya poso sukhamāsisāno ; Uṭṭhehi naṃ pañjalikābhipuccha, devī nusi tvaṃ uda mānusī nu. 婆罗门,见到这样的夜叉,寻求安乐之人应当询问。起来,合掌问她:“你是天女,还是凡人?” 42. 42. Yaṃ tvaṃ sukhenābhisamekkhase maṃ, bhuñjassu bhattaṃ iti maṃ vadesi; Pucchāmi taṃ nāri mahānubhāve, devī nusi tvaṃ uda mānusī nu. 你慈祥地看着我,对我说“请享用此食”。具大威力之女,我问你:你是天女,还是凡人? 43. 43. Devī ahaṃ saṅkha mahānubhāvā, idhāgatā sāgaravārimajjhe; Anukampikā no ca paduṭṭhacittā, taveva atthāya idhāgatāsmi. 商伽,我是具大威力的天女,来到这大洋中央。我心怀悲悯,并无恶意,正是为了你的利益而来。 44. 44. Idhannapānaṃ sayanāsanañca, yānāni nānāvividhāni saṅkha; Sabbassa tyāhaṃ paṭipādayāmi, yaṃ kiñci tuyhaṃ manasābhipatthitaṃ. 商伽,此处有饮食、卧具,以及各种车乘。凡是你心中所渴望的任何事物,我皆为你备办。 45. 45. Yaṃ kiñci yiṭṭhañca hutañca mayhaṃ, sabbassa no issarā tvaṃ sugatte; Susoṇi subbhamu suvilaggamajjhe, kissa me kammassa ayaṃ vipāko. 哦,身形优美者,你是我所有祭祀与供奉的主宰。哦,美臀、美眉、纤腰者,这是我何种业的果报? 46. 46. Ghamme pathe brāhmaṇa ekabhikkhuṃ, ugghaṭṭapādaṃ tasitaṃ kilantaṃ; Paṭipādayī saṅkha upāhanāni, sā dakkhiṇā kāmaduhā tavajja. 婆罗门,于炎热途中,有一位比丘,双足磨破,口渴且疲惫。商伽,你布施给他一双鞋履。那份布施今日能满足你的一切愿望。 47. 47. Sā [Pg.207] hotu nāvā phalakūpapannā, anavassutā erakavātayuttā; Aññassa yānassa na hettha bhūmi, ajjeva maṃ moḷiniṃ pāpayassu. 愿此船备有船板与桅杆,滴水不漏,且乘顺风。此处非其他车乘能行之地,今日就请带我到茂利尼(Moḷinī)城去吧。 48. 48. Sā tattha vittā sumanā patītā, nāvaṃ sucittaṃ abhinimminitvā; Ādāya saṅkhaṃ purisena saddhiṃ, upānayī nagaraṃ sādhurammanti. 于是,那位天女心生欢喜、愉悦、高兴,幻化出一艘美丽的船,带着商伽和他的仆人,将他们送到了那座美好怡人的城市。 Saṅkhajātakaṃ catutthaṃ. 商伽本生第四。 443. Cūḷabodhijātakaṃ (5) 443. 小菩提本生(五) 49. 49. Yo te imaṃ visālakkhiṃ, piyaṃ samhitabhāsiniṃ ; Ādāya balā gaccheyya, kiṃ nu kayirāsi brāhmaṇa. 梵志啊,若有人强行带走你这位大眼、面带微笑的爱妻,你会怎么做? 50. 50. Uppajje me na mucceyya, na me mucceyya jīvato; Rajaṃva vipulā vuṭṭhi, khippameva nivāraye. 若忿怒于我心生起,它将不得出离;只要我活着,它就不得出离。犹如大雨平息尘埃,我亦迅速将其抑制。 51. 51. Yaṃ nu pubbe vikatthittho, balamhiva apassito; Svajja tuṇhikato dāni, saṅghāṭiṃ sibbamacchasi. 你先前曾夸口,仿佛依仗着忿怒之力;如今却沉默不语,坐在这里缝补你的僧伽梨。 52. 52. Uppajji me na muccittha, na me muccittha jīvato; Rajaṃva vipulā vuṭṭhi, khippameva nivārayiṃ. 它于我心生起,但未得出离;在我活着时,它未曾出离。犹如大雨平息尘埃,我已迅速将其抑制。 53. 53. Kiṃ te uppajji no mucci, kiṃ te na mucci jīvato; Rajaṃva vipulā vuṭṭhi, katamaṃ tvaṃ nivārayi. 于你心中生起而未出离者为何物?在你活着时未曾出离者为何物?犹如大雨平息尘埃,你所抑制者又为何物? 54. 54. Yamhi jāte na passati, ajāte sādhu passati; So me uppajji no mucci, kodho dummedhagocaro. 当它生起时,人不见己利;当它未生时,人善见己利。那于我心生起而未出离的,正是愚者所行的忿怒。 55. 55. Yena jātena nandanti, amittā dukkhamesino; So me uppajji no mucci, kodho dummedhagocaro. 当它生起时,欲我受苦的敌人便会欢喜。那于我心生起而未出离的,正是愚者所行的忿怒。 56. 56. Yasmiñca [Pg.208] jāyamānamhi, sadatthaṃ nāvabujjhati; So me uppajji no mucci, kodho dummedhagocaro. 当它生起时,人不了知自身利益。那于我心生起而未出离的,正是愚者所行的忿怒。 57. 57. Yenābhibhūto kusalaṃ jahāti, parakkare vipulañcāpi atthaṃ; Sa bhīmaseno balavā pamaddī, kodho mahārāja na me amuccatha. 大王啊,人被它所征服,便舍弃善法,亦毁坏广大利益。那忿怒有可畏之军,强力而具摧毁性,它未曾从我处解脱。 58. 58. Kaṭṭhasmiṃ matthamānasmiṃ, pāvako nāma jāyati; Tameva kaṭṭhaṃ ḍahati, yasmā so jāyate gini. 钻木之时,有名为“火”者生起;此火复燃烧其所从生之木。 59. 59. Evaṃ mandassa posassa, bālassa avijānato; Sārambhā jāyate kodho, sopi teneva ḍayhati. 如是,于迟钝、愚昧、无知之人,忿怒从争竞而生,其人亦为忿怒所焚烧。 60. 60. Aggīva tiṇakaṭṭhasmiṃ, kodho yassa pavaḍḍhati; Nihīyati tassa yaso, kāḷapakkheva candimā. 谁的忿怒增长,犹如火在草木中蔓延,他的声誉就会减损,如同黑分之月。 61. 61. Anedho dhūmaketūva, kodho yassūpasammati; Āpūrati tassa yaso, sukkapakkheva candimāti. 谁的忿怒平息,犹如无薪之火,他的声誉就会增长,如同白分之月。 Cūḷabodhijātakaṃ pañcamaṃ. 小菩提本生第五。 444. Kaṇhadīpāyanajātakaṃ (6) 444. 黑迪帕亚那本生第六 62. 62. Sattāhamevāhaṃ pasannacitto, puññatthiko ācariṃ brahmacariyaṃ; Athāparaṃ yaṃ caritaṃ mamedaṃ, vassāni paññāsa samādhikāni; Akāmako vāpi ahaṃ carāmi, etena saccena suvatthi hotu; Hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto. 我心怀净信、为求福德而修梵行,仅有七日。此后五十余年,我之所行,皆非我所愿。以此真实语,愿雅那达多安好!愿毒消除,愿雅那达多存活! 63. 63. Yasmā [Pg.209] dānaṃ nābhinandiṃ kadāci, disvānahaṃ atithiṃ vāsakāle; Na cāpi me appiyataṃ aveduṃ, bahussutā samaṇabrāhmaṇā ca. 我于布施,从未欢喜,见有客来住,亦不欢喜。而多闻沙门、婆罗门,皆不知我不悦。 Akāmako vāpi ahaṃ dadāmi, etena saccena suvatthi hotu; Hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto. 我实非自愿而行布施。以此真实语,愿雅那达多安好!愿毒消除,愿雅那达多存活! 64. 64. Āsīviso tāta pahūtatejo, yo taṃ adaṃsī sacarā udicca; Tasmiñca me appiyatāya ajja, pitari ca te natthi koci viseso; Etena saccena suvatthi hotu, hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto. 孩子,那条从洞穴出来咬了你的毒蛇剧毒无比。今日,于我而言,对此蛇之不喜与对你父亲之不喜,实无任何差别。以此真实语,愿雅那达多安好!愿毒消除,愿雅那达多存活! 65. 65. Santā dantāyeva paribbajanti, aññatra kaṇhā natthākāmarūpā ; Dīpāyana kissa jigucchamāno, akāmako carasi brahmacariyaṃ. 出家者皆是寂静、调伏之人,除黑·提婆延(Kaṇhadīpāyana)外,无人心怀不愿。提婆延,你究竟是厌恶什么,才不情愿地修行梵行呢? 66. 66. Saddhāya nikkhamma punaṃ nivatto, so eḷamūgova bālo vatāyaṃ; Etassa vādassa jigucchamāno, akāmako carāmi brahmacariyaṃ; Viññuppasatthañca satañca ṭhānaṃ, evampahaṃ puññakaro bhavāmi. “此人因信出家,后又还俗,实如聋哑者,是个愚人!”我因厌恶此等言论,才不情愿地修行梵行。此行乃智者所赞,善人所处,我亦因此而成为行善之人。 67. 67. Samaṇe [Pg.210] tuvaṃ brāhmaṇe addhike ca, santappayāsi annapānena bhikkhaṃ; Opānabhūtaṃva gharaṃ tava yidaṃ, annena pānena upetarūpaṃ; Atha kissa vādassa jigucchamāno, akāmako dānamimaṃ dadāsi. 你以饮食布施,供养沙门、婆罗门与行旅之人,使之满足。你的家如同路边的井泉,饮食丰足。那么,你又是因厌恶何种言论,才不情愿地行此布施呢? 68. 68. Pitaro ca me āsuṃ pitāmahā ca, saddhā ahuṃ dānapatī vadaññū; Taṃ kullavattaṃ anuvattamāno, māhaṃ kule antimagandhano ahuṃ; Etassa vādassa jigucchamāno, akāmako dānamimaṃ dadāmi. 我的父亲与祖辈,皆是有信心的施主,慷慨好施。我遵循此家族传统,以免成为族中之末流。我因厌恶此等言论,才不情愿地行此布施。 69. 69. Dahariṃ kumāriṃ asamatthapaññaṃ, yaṃ tānayiṃ ñātikulā sugatte; Na cāpi me appiyataṃ avedi, aññatra kāmā paricārayantā ; Atha kena vaṇṇena mayā te bhoti, saṃvāsadhammo ahu evarūpo. 哦,身形优美者!当我从你亲族家迎你之时,你尚是智慧未熟的年轻少女。你服侍于我,却从未让我察觉你的不悦,只是并无爱意。那么,夫人,你我之间的同住生活,究竟是何缘故会是如此? 70. 70. Ārā dūre nayidha kadāci atthi, paramparā nāma kule imasmiṃ; Taṃ kullavattaṃ anuvattamānā, māhaṃ kule antimagandhinī ahuṃ; Etassa vādassa jigucchamānā, akāmikā paddhacarāmhi tuyhaṃ. 夫君,自久远以来,我族中从未有过离弃丈夫的女人。我遵循此家族传统,以免成为族中之末流。我因厌恶此等言论,才虽非心愿,亦服侍于您。 71. 71. Maṇḍabya [Pg.211] bhāsiṃ yamabhāsaneyyaṃ, taṃ khamyataṃ puttakahetu majja; Puttapemā na idha paratthi kiñci, so no ayaṃ jīvati yaññadattoti. 曼达维亚(Maṇḍabya),我说了不该说的话,今日为了儿子,请原谅我。于此,我唯有对儿子的爱,别无其他。我们的雅那达多,他活下来了。 Kaṇhadīpāyanajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 黑迪帕亚那本生第六。 445. Nigrodhajātakaṃ (7) 445. 尼拘律陀本生第七 72. 72. Na vāhametaṃ jānāmi, ko vāyaṃ kassa vāti vā ; Yathā sākho cari evaṃ, nigrodha kinti maññasi. 我实不知此为何人,亦不知其为谁之友;娑伽(Sākha)所行竟如是,尼拘律陀(Nigrodha),汝意云何? 73. 73. Tato galavinītena, purisā nīhariṃsu maṃ; Datvā mukhapahārāni, sākhassa vacanaṃkarā. 于是,听从娑伽(Sākha)之言的人,抓住我的脖子,掌掴我的脸,将我驱逐出去。 74. 74. Etādisaṃ dummatinā, akataññuna dubbhinā; Kataṃ anariyaṃ sākhena, sakhinā te janādhipa. 人主啊,你那愚痴、忘恩、背信弃义的朋友娑伽(Sākha),已行此等非圣之举。 75. 75. Na vāhametaṃ jānāmi, napi me koci saṃsati; Yaṃ me tvaṃ samma akkhāsi, sākhena kāraṇaṃ kataṃ. 朋友,你对我所说娑伽(Sākha)做下的那件事,我实不知情,也无人告知于我。 76. 76. Sakhīnaṃ sājīvakaro, mama sākhassa cūbhayaṃ; Tvaṃ nosissariyaṃ dātā, manussesu mahantataṃ; Tayāmā labbhitā iddhī, ettha me natthi saṃsayo. 你是我与娑伽(Sākha)二位朋友的生命赋予者。你赐予我们主权,以及人间的尊荣。我们从你处获得此权势,对此我毫无疑问。 77. 77. Yathāpi bījamaggimhi, ḍayhati na virūhati; Evaṃ kataṃ asappurise, nassati na virūhati. 犹如种子落于火中,焚毁之后不发芽;施与恶人之恩惠,消逝无果亦如是。 78. 78. Kataññumhi ca posamhi, sīlavante ariyavuttine; Sukhette viya bījāni, kataṃ tamhi na nassati. 于知恩、持戒、行圣道之人所施之恩,犹如良田所播之种,终不耗失。 79. 79. Imaṃ jammaṃ nekatikaṃ, asappurisacintakaṃ; Hanantu sākhaṃ sattīhi, nāssa icchāmi jīvitaṃ. 此卑劣、狡诈、心怀恶念之徒娑伽(Sākha),当以矛刺杀!我不欲其存活。 80. 80. Khamatassa [Pg.212] mahārāja, pāṇā na paṭiānayā ; Khama deva asappurisassa, nāssa icchāmahaṃ vadhaṃ. 大王,请宽恕于彼,生命逝去不复还;天王,请恕此恶人,我不欲见其被杀。 81. 81. Nigrodhameva seveyya, na sākhamupasaṃvase; Nigrodhasmiṃ mataṃ seyyo, yañce sākhasmi jīvitanti. 应只亲近尼拘律陀(Nigrodha),莫与娑伽(Sākha)同住;依止尼拘律陀而死,胜过依止娑伽而生。 Nigrodhajātakaṃ sattamaṃ. 尼拘律陀本生第七。 446. Takkalajātakaṃ (8) 446. 多迦罗本生第八 82. 82. Na takkalā santi na āluvāni, na biḷāliyo na kaḷambāni tāta; Eko araññamhi susānamajjhe, kimatthiko tāta khaṇāsi kāsuṃ. 父亲,此地无多迦罗(takkalā),亦无薯蓣(āluva),无比舍罗(biḷāli),亦无迦昙婆(kaḷamba);父亲,你独自在林中墓地间,为何要挖此坑? 83. 83. Pitāmaho tāta sudubbalo te, anekabyādhīhi dukhena phuṭṭho; Tamajjahaṃ nikhaṇissāmi sobbhe, na hissa taṃ jīvitaṃ rocayāmi. 孩子,你的祖父已极其衰弱,为众病与痛苦所折磨。今日我将于坑中将他活埋,我不乐见他如此活着。 84. 84. Saṅkappametaṃ paṭiladdha pāpakaṃ, accāhitaṃ kamma karosi luddaṃ; Mayāpi tāta paṭilacchase tuvaṃ, etādisaṃ kamma jarūpanīto; Taṃ kullavattaṃ anuvattamāno, ahampi taṃ nikhaṇissāmi sobbhe. 父亲,你已生此恶念,造作此残忍、毁坏善利之业。父亲,当你年老时,亦将从我这里遭受同等之事。我将遵循此家族传统,亦把你埋于坑中。 85. 85. Pharusāhi vācāhi pakubbamāno, āsajja maṃ tvaṃ vadase kumāra; Putto mamaṃ orasako samāno, ahitānukampī mama tvaṃsi putta. 孩儿,你以粗恶之语攻击、恼乱于我。儿子,你虽是我亲生之子,却不怜悯我的福祉。 86. 86. Na [Pg.213] tāhaṃ tāta ahitānukampī, hitānukampī te ahampi tāta; Pāpañca taṃ kamma pakubbamānaṃ, arahāmi no vārayituṃ tato. 父亲,我并非不怜悯你,我实是为你的福祉着想。见你正造作此恶业,我理应加以阻止。 87. 87. Yo mātaraṃ vā pitaraṃ saviṭṭha, adūsake hiṃsati pāpadhammo; Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ so nirayaṃ upeti. 萨毗他(Saviṭṭha),若有子具足恶法,伤害无过之父母,彼于身坏、于来世,无疑将趣向地狱。 88. 88. Yo mātaraṃ vā pitaraṃ saviṭṭha, annena pānena upaṭṭhahāti; Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ so sugatiṃ upeti. 萨毗他(Saviṭṭha),若有子以饮食侍奉父母,彼于身坏、于来世,无疑将趣向善趣。 89. 89. Na me tvaṃ putta ahitānukampī, hitānukampī me tvaṃsi putta; Ahañca taṃ mātarā vuccamāno, etādisaṃ kamma karomi luddaṃ. 儿子,你并非不怜悯我,你实是为我的福祉着想。而我,被你母亲所劝说,才要造作此残忍之业。 90. 90. Yā te sā bhariyā anariyarūpā, mātā mamesā sakiyā janetti; Niddhāpaye tañca sakā agārā, aññampi te sā dukhamāvaheyya. 你那品行不端的妻子,虽是我亲生之母,也应将她逐出家门,否则她还会为你带来其他痛苦。 91. 91. Yā te sā bhariyā anariyarūpā, mātā mamesā sakiyā janetti; Dantā kareṇūva vasūpanītā, sā pāpadhammā punarāvajātūti. 你那曾是品行不端的妻子,是我亲生之母。愿曾具恶法的她,能如驯服的母象般调柔,具足善心,再度归来。 Takkalajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 多迦罗本生第八。 447. Mahādhammapālajātakaṃ (9) 447. 大法护本生(九) 92. 92. Kiṃ [Pg.214] te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṃ, kasmā nu tumhaṃ daharā na miyyare. 汝持何誓愿,修何梵行?此是何种善行之果报?婆罗门,请为我解说此事:何故在你的族中,年轻人不会夭亡? 93. 93. Dhammaṃ carāma na musā bhaṇāma, pāpāni kammāni parivajjayāma ; Anariyaṃ parivajjemu sabbaṃ, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. 我们奉行正法,不言虚妄;我们远离诸恶业,戒绝一切非圣行。是故在我们的族中,年轻人不会夭亡。 94. 94. Suṇoma dhammaṃ asataṃ satañca, na cāpi dhammaṃ asataṃ rocayāma; Hitvā asante na jahāma sante, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. 我们听闻善人与恶人之法,然不喜好恶人之法;我们舍离恶人,不弃善人。是故在我们的族中,年轻人不会夭亡。 95. 95. Pubbeva dānā sumanā bhavāma, dadampi ve attamanā bhavāma; Datvāpi ve nānutappāma pacchā, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. 布施之前我等心喜悦,布施之时我等心满意,布施之后我等亦无悔;是故我族少年不夭亡。 96. 96. Samaṇe mayaṃ brāhmaṇe addhike ca, vanibbake yācanake dalidde; Annena pānena abhitappayāma, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. 我等以饮食,供养沙门、婆罗门、行旅者、诸乞丐及贫困者;是故我族少年不夭亡。 97. 97. Mayañca bhariyaṃ nātikkamāma, amhe ca bhariyā nātikkamanti; Aññatra tāhi brahmacariyaṃ carāma, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. 我等不犯己妻,我等之妻亦不犯我等;除己妻外,我等修梵行;是故我族少年不夭亡。 98. 98. Pāṇātipātā [Pg.215] viramāma sabbe, loke adinnaṃ parivajjayāma; Amajjapā nopi musā bhaṇāma, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. 我等皆远离杀生,于世间避免不与取;不饮酒,亦不妄语;是故我族少年不夭亡。 99. 99. Etāsu ve jāyare suttamāsu, medhāvino honti pahūtapaññā; Bahussutā vedaguno ca honti, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. 于此等贤妻所生之子女,聪慧而有大智慧;彼等多闻且具足坚固之德行;是故我族少年不夭亡。 100. 100. Mātā pitā ca bhaginī bhātaro ca, puttā ca dārā ca mayañca sabbe; Dhammaṃ carāma paralokahetu, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. 母亲、父亲、姐妹、兄弟,子女、妻室及我等一切人,皆为来世而修行正法;是故我族少年不夭亡。 101. 101. Dāsā ca dāsyo anujīvino ca, paricārakā kammakarā ca sabbe; Dhammaṃ caranti paralokahetu, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. 男女奴仆、随从、侍者及所有工人,皆为来世而修行正法;是故我族少年不夭亡。 102. 102. Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti; Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, na duggatiṃ gacchati dhammacārī. 法确护佑行法者,善修之法带来乐;此乃善修之法益,行法者不堕恶趣。 103. 103. Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, chattaṃ mahantaṃ viya vassakāle; Dhammena gutto mama dhammapālo, aññassa aṭṭhīni sukhī kumāroti. 法确守护行法者,如雨季时之大伞;我子法护(Dhammapāla)为法所护,安乐无恙,此骨乃他人之骨。 Mahādhammapālajātakaṃ navamaṃ. 大法护本生第九。 448. Kukkuṭajātakaṃ (10) 448. 鸡本生第十 104. 104. Nāsmase [Pg.216] katapāpamhi, nāsmase alikavādine; Nāsmase attatthapaññamhi, atisantepi nāsmase. 莫与作恶者为友,莫与妄语者为友;莫与自利之智者为友,亦莫与伪善者为友。 105. 105. Bhavanti heke purisā, gopipāsikajātikā ; Ghasanti maññe mittāni, vācāya na ca kammunā. 世有某些人,犹如口渴之牛;彼等仅以言语交友,而非以行动。 106. 106. Sukkhañjalipaggahitā, vācāya paliguṇṭhitā; Manussapheggū nāsīde, yasmiṃ natthi kataññutā. 彼等空手合掌,言语虚伪;莫亲近此等毫无感恩之无义之人。 107. 107. Na hi aññaññacittānaṃ, itthīnaṃ purisāna vā; Nānāvikatvā saṃsaggaṃ, tādisampi ca nāsmase. 莫与心意不定之男女为友;亦莫与此等人为友:为种种目的而公开交往,其后却加害于人者。 108. 108. Anariyakammamokkantaṃ, athetaṃ sabbaghātinaṃ; Nisitaṃva paṭicchannaṃ, tādisampi ca nāsmase. 投身非圣行,言语无信实,伤害一切众生;犹如被覆之利刃,我等不应亲近如是之人。 109. 109. Mittarūpenidhekacce, sākhalyena acetasā; Vividhehi upāyanti, tādisampi ca nāsmase. 于此世间,有人现朋友相,言语和善却无心;以种种方便而接近,我等亦不亲近如是之人。 110. 110. Āmisaṃ vā dhanaṃ vāpi, yattha passati tādiso; Dubbhiṃ karoti dummedho, tañca hantvāna gacchati. 如是愚痴人,随处见利养,或复见财富;即行背叛事,夺其物而后去。 111. 111. Mittarūpena bahavo, channā sevanti sattavo; Jahe kāpurise hete, kukkuṭo viya senakaṃ. 众多之怨敌,伪装为朋友,以此而交往;应舍此等卑劣人,犹如公鸡舍弃鹰。 112. 112. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati; Amittavasamanveti, pacchā ca anutappati. 若人于将生之事,不能迅速了知,彼将落入敌掌控,其后必然后悔。 113. 113. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati; Muccate sattusambādhā, kukkuṭo viya senakā; 若人于将生之事,能够迅速了知,彼即解脱敌逼迫,犹如公鸡脱于鹰。 114. 114. Taṃ tādisaṃ kūṭamivoḍḍitaṃ vane, adhammikaṃ niccavidhaṃsakārinaṃ; Ārā vivajjeyya naro vicakkhaṇo, senaṃ yathā kukkuṭo vaṃsakānaneti. 于彼不义人,恒常行毁坏,如林中所设之陷阱;有识见者应远离,犹如公鸡于竹林,避开彼鹰一般。 Kukkuṭajātakaṃ dasamaṃ. 公鸡本生,第十则。 449. Maṭṭhakuṇḍalījātakaṃ (11) 449. 精致耳环本生,第十一则 115. 115. Alaṅkato [Pg.217] maṭṭhakuṇḍalī, māladhārī haricandanussado; Bāhā paggayha kandasi, vanamajjhe kiṃ dukkhito tuvaṃ. 身着庄严饰,佩戴精致耳环,头戴花鬘身涂黄檀香;汝于林中举双臂,为何悲伤而哭泣? 116. 116. Sovaṇṇamayo pabhassaro, uppanno rathapañjaro mama; Tassa cakkayugaṃ na vindāmi, tena dukkhena jahāmi jīvitaṃ. 为我出现一车身,黄金所造甚光明;然我不得其双轮,为此忧苦我舍命。 117. 117. Sovaṇṇamayaṃ maṇīmayaṃ, lohamayaṃ atha rūpiyāmayaṃ; Pāvada rathaṃ karissāmi te, cakkayugaṃ paṭipādayāmi taṃ. 黄金所造、摩尼所造,青铜所造或白银所造;请说,我将为你造车,并为你配上其双轮。 118. 118. So māṇavo tassa pāvadi, candimasūriyā ubhayettha bhātaro ; Sovaṇṇamayo ratho mama, tena cakkayugena sobhati. 彼青年告言:“日月二者,于此天空中照耀;我之黄金车,须以彼为双轮,方得庄严。” 119. 119. Bālo kho tvaṃsi māṇava, yo tvaṃ patthayase apatthiyaṃ; Maññāmi tuvaṃ marissasi, na hi tvaṃ lacchasi candasūriye. 青年,汝实愚痴,希求不可得之物;我料汝必将死亡,终不能得日月。 120. 120. Gamanāgamanampi dissati, vaṇṇadhātu ubhayettha vīthiyo; Peto pana neva dissati, ko nu kho kandataṃ bālyataro. 日月之往来可见,其色相与轨道亦可见;然亡者已逝不可见,于我等哭泣者中,谁更为愚痴? 121. 121. Saccaṃ [Pg.218] kho vadesi māṇava, ahameva kandataṃ bālyataro; Candaṃ viya dārako rudaṃ, petaṃ kālakatābhipatthaye. 青年,汝所言真实不虚,于哭泣者中我实为更愚;我希求已逝命终者,犹如孩童哭求月。 122. 122. Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. 我曾炽燃如浇油之火,(你)却使我寂静;又如以水浇灌,熄灭一切热恼。 123. 123. Abbahī vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi. 你实为我拔除盘踞于心的箭矢;我曾为悲伤所困,你驱散我丧子之痛。 124. 124. Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇavāti. 我已拔除箭矢,离忧无垢;听闻你言,少年啊,我已不复悲伤、不复哭泣。 Maṭṭhakuṇḍalījātakaṃ ekādasamaṃ. 《精致耳环本生》第十一。 450. Bilārakosiyajātakaṃ (12) 450. 猫与枭本生(十二) 125. 125. Apacantāpi dicchanti, santo laddhāna bhojanaṃ; Kimeva tvaṃ pacamāno, yaṃ na dajjā na taṃ samaṃ. 善人即便自己不炊,获得食物亦愿布施;何况你正在烹煮,若不布施,实不相宜。 126. 126. Maccherā ca pamādā ca, evaṃ dānaṃ na diyyati; Puññaṃ ākaṅkhamānena, deyyaṃ hoti vijānatā. 因于悭吝与放逸,故不布施;而期望福德的智者,了知后应当行施。 127. 127. Yasseva bhīto na dadāti maccharī, tadevādadato bhayaṃ; Jighacchā ca pipāsā ca, yassa bhāyati maccharī; Tameva bālaṃ phusati, asmiṃ loke paramhi ca. 悭吝者因恐惧而不施,然其所惧者正触恼不施之人;悭吝者所畏惧的饥与渴,于此世及他世,都将触恼于彼愚人。 128. 128. Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū; Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇinaṃ. 是故,应调伏悭吝、克服污垢而行布施;福德乃是众生于来世的依止。 129. 129. Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ; Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo durannayo. 行难为之事,施难舍之物,不善之人不予效仿;善人之法,实难追随。 130. 130. Tasmā satañca asataṃ, nānā hoti ito gati; Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyanā. 是故善人与不善人,从此世之归趣各异;不善之人往地狱,善人则以天界为归宿。 131. 131. Appasmeke [Pg.219] pavecchanti, bahuneke na dicchare; Appasmā dakkhiṇā dinnā, sahassena samaṃ mitā. 有人虽少亦布施,有人虽多不愿施;从少量中献出之供养,其价值与千金之施相等。 132. 132. Dhammaṃ care yopi samuñchakaṃ care, dārañca posaṃ dadamappakasmiṃ ; Sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa te. 无论是行法者、行乞食者,还是养家糊口且从微薄中布施者——与此等人相比,百千个献上千金祭品者的所有祭祀,其价值尚不及前者的十六分之一。 133. 133. Kenesa yañño vipulo mahagghato, samena dinnassa na agghameti; Kathaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa te. 为何此盛大昂贵的献祭,其价值竟不如一份如法布施?为何十万个献祭千金的祭祀者,其所有献祭,价值亦不及那样之人所施的十六分之一? 134. 134. Dadanti heke visame niviṭṭhā, chetvā vadhitvā atha socayitvā; Sā dakkhiṇā assumukhā sadaṇḍā, samena dinnassa na agghameti; Evaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa teti. 有些人立足于邪道,通过伤害、杀戮或致人忧伤而行布施;此等献供,伴随着泪水与刑罚,其价值不如一份如法布施。是故,十万个献祭千金的祭祀者,其所有献祭,价值亦不及那样之人所施的十六分之一。 Bilārakosiyajātakaṃ dvādasamaṃ. 《猫与枭本生》第十二。 451. Cakkavākajātakaṃ (13) 451. 鸳鸯本生(十三) 135. 135. Vaṇṇavā abhirūposi, ghano sañjātarohito; Cakkavāka surūposi, vippasannamukhindriyo. “鸳鸯啊!你容色悦人,形体优美,身形厚实,色如新金;你形貌俊美,面容与诸根清净澄明。 136. 136. Pāṭhīnaṃ pāvusaṃ macchaṃ, balajaṃ muñjarohitaṃ; Gaṅgāya tīre nisinno, evaṃ bhuñjasi bhojanaṃ. “你坐在恒河岸边,吃的是这些鱼吗:帕提那鱼、帕乌萨鱼、巴拉阇鱼、文叉鱼和赤眼鱼?” 137. 137. Na vāhametaṃ bhuñjāmi, jaṅgalānodakāni vā; Aññatra sevālapaṇakā, etaṃ me samma bhojanaṃ. “朋友,我不吃那些,不吃陆生或水生动物。除了苔藓和水草,那才是我的食物。” 138. 138. Na [Pg.220] vāhametaṃ saddahāmi, cakkavākassa bhojanaṃ; Ahampi samma bhuñjāmi, gāme loṇiyateliyaṃ. “我不信这是鸳鸯的食物;朋友,我也在村子里吃那带盐带油的食物。 139. 139. Manussesu kataṃ bhattaṃ, suciṃ maṃsūpasecanaṃ; Na ca me tādiso vaṇṇo, cakkavāka yathā tuvaṃ. “人间所备之饭食,纯净且有肉汁;然我无你这般容色,鸳鸯啊,远不如你。” 140. 140. Sampassaṃ attani veraṃ, hiṃsayaṃ mānusiṃ pajaṃ; Utrasto ghasasī bhīto, tena vaṇṇo tavediso. “你自见怀有敌意,伤害着世间的人;你恐惧害怕地吞食,因此你的容色是这样。 141. 141. Sabbalokaviruddhosi, dhaṅka pāpena kammunā; Laddho piṇḍo na pīṇeti, tena vaṇṇo tavediso. “乌鸦啊,你因恶业而与全世界为敌;得到的食物不能使你满足,因此你的容色是这样。 142. 142. Ahampi samma bhuñjāmi, ahiṃsaṃ sabbapāṇinaṃ; Appossukko nirāsaṅkī, asoko akutobhayo. “朋友,我亦进食,但不伤害一切众生;我无有挂虑,无有疑惧,无有忧愁,无所畏惧。 143. 143. So karassu ānubhāvaṃ, vītivattassu sīliyaṃ; Ahiṃsāya cara loke, piyo hohisi maṃmiva. “所以,你要发起精进,克服你的恶习;在世间奉行不害,就会像我一样为人所爱。 144. 144. Yo na hanti na ghāteti, na jināti na jāpaye; Mettaṃso sabbabhūtesu, veraṃ tassa na kenacīti. “不自击杀,不教他击杀,不自征服,不教他征服;他对一切众生有慈爱,与任何人都没有怨仇。” Cakkavākajātakaṃ terasamaṃ. 鸳鸯本生第十三完。 452. Bhūripaññajātakaṃ (14) 452. 广慧本生(十四) 145. 145. Saccaṃ kira tvaṃ api bhūripañña, yā tādisī sīri dhitī matī ca; Na tāyatebhāvavasūpanitaṃ, yo yavakaṃ bhuñjasi appasūpaṃ. “广慧啊,诚然,你拥有那样的幸运、毅力与智慧,却不能保护陷入困境的你,以至于你吃着这少汤的麦饭。” 146. 146. Sukhaṃ dukkhena paripācayanto, kālā kālaṃ vicinaṃ chandachanno; Atthassa dvārāni avāpuranto, tenāhaṃ tussāmi yavodanena. “我以苦难孕育安乐,隐忍待机,审察时机,开启通往真正利益的大门;因此,我对此麦饭感到满足。 147. 147. Kālañca [Pg.221] ñatvā abhijīhanāya, mantehi atthaṃ paripācayitvā; Vijambhissaṃ sīhavijambhitāni, tāyiddhiyā dakkhasi maṃ punāpi. “了知奋起之时机,以谋略使目标成熟;我将作狮子奋迅,届时你将再次见到我那成就与威力。” 148. 148. Sukhīpi heke na karonti pāpaṃ, avaṇṇasaṃsaggabhayā puneke; Pahū samāno vipulatthacintī, kiṃkāraṇā me na karosi dukkhaṃ. “有些人因安乐而不作恶,另一些人则因害怕恶名而不作恶;你能力强大,思虑深远,为何不加害于我呢?” 149. 149. Na paṇḍitā attasukhassa hetu, pāpāni kammāni samācaranti; Dukkhena phuṭṭhā khalitāpi santā, chandā ca dosā na jahanti dhammaṃ. 智者不为一己之乐而行恶业;即使遭受痛苦、遭遇挫折,贤善之人亦不因贪欲或瞋恚而舍弃正法。 150. 150. Yena kenaci vaṇṇena, mudunā dāruṇena vā; Uddhare dīnamattānaṃ, pacchā dhammaṃ samācare. 无论以何种方式,或温和或严酷,人应先将困顿的自己解救出来,然后再修行正法。 151. 151. Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā; Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako. 若于某树荫下,或坐或卧,则不应折其枝;背叛朋友者,实为恶人。 152. 152. Yassāpi dhammaṃ puriso vijaññā, ye cassa kaṅkhaṃ vinayanti santo; Taṃ hissa dīpañca parāyanañca, na tena mettiṃ jarayetha pañño. 人从谁处了知法,贤善之人为其除疑惑,彼即是其洲渚与归宿;智者不应令与彼之友谊衰退。 153. 153. Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu; Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu. 懒惰的在家享乐者不善,不自制的出家人不善,行事不经审察的国王不善,易怒的智者亦不善。 154. 154. Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati; Nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhatīti. 刹帝利应审察后行事,国主不应不经审察而行;审慎行事之王,其荣誉与声望增长。 Bhūripaññajātakaṃ cuddasamaṃ. 广慧本生第十四。 453. Mahāmaṅgalajātakaṃ (15) 453. 大吉祥本生第十五 155. 155. Kiṃsu [Pg.222] naro jappamadhiccakāle, kaṃ vā vijjaṃ katamaṃ vā sutānaṃ; So macco asmiñca paramhi loke, kathaṃ karo sotthānena gutto. 尊者,人于求吉祥时,应持诵何咒?应学习何种明咒,或于所闻中学习何者?此世与来世之凡人,如何行事,方能得安稳护佑? 156. 156. Yassa devā pitaro ca sabbe, sarīsapā sabbabhūtāni cāpi; Mettāya niccaṃ apacitāni honti, bhūtesu ve sotthānaṃ tadāhu. 若人恒以慈心恭敬诸天、祖先、一切爬行类及所有众生,智者言:此即于众生之安稳吉祥。 157. 157. Yo sabbalokassa nivātavutti, itthīpumānaṃ sahadārakānaṃ; Khantā duruttānamappaṭikūlavādī, adhivāsanaṃ sotthānaṃ tadāhu. 若人对一切世间,对男女及其子女,皆行为谦逊;能忍耐恶语,不作逆语,智者言:此忍耐即是安稳吉祥。 158. 158. Yo nāvajānāti sahāyamitte, sippena kulyāhi dhanena jaccā; Rucipañño atthakāle matīmā, sahāyesu ve sotthānaṃ tadāhu. 若人具睿智,于需要时善于思量,不因技艺、家世、财富或出身而轻视同伴与朋友,智者言:此不轻慢于友伴,即是安稳吉祥。 159. 159. Mittāni ve yassa bhavanti santo, saṃvissatthā avisaṃvādakassa; Na mittadubbhī saṃvibhāgī dhanena, mittesu ve sotthānaṃ tadāhu. 若人不欺诈,善人则为其亲密之友;他不背叛朋友,乐于分享财富,智者言:此于朋友之行,即是安稳吉祥。 160. 160. Yassa bhariyā tulyavayā samaggā, anubbatā dhammakāmā pajātā ; Koliniyā sīlavatī patibbatā, dāresu ve sotthānaṃ tadāhu. 若人之妻,年龄相仿,和谐相处,顺从其夫,喜爱正法,已育子女,出身高贵,具足戒行,忠贞不渝,智者言:此于妻室之事,即是安稳吉祥。 161. 161. Yassa [Pg.223] rājā bhūtapati yasassī, jānāti soceyyaṃ parakkamañca; Advejjhatā suhadayaṃ mamanti, rājūsu ve sotthānaṃ tadāhu. 若具声誉之众生主——君王,知晓某人之清净、精进、忠诚不二,并知其“于我怀善心”,智者称此为于诸王中之吉祥。 162. 162. Annañca pānañca dadāti saddho, mālañca gandhañca vilepanañca; Pasannacitto anumodamāno, saggesu ve sotthānaṃ tadāhu. 有信之人,心怀净信而随喜,布施饮食、花鬘、香与涂香,智者称此为于诸天界中之吉祥。 163. 163. Yamariyadhammena punanti vuddhā, ārādhitā samacariyāya santo; Bahussutā isayo sīlavanto, arahantamajjhe sotthānaṃ tadāhu. 若有博学、具戒、贤善之圣贤长老,因某人之善行而心生欢喜,并以圣法净化此人,智者称此人于阿罗汉(arahanta)众中所证得之圣法为吉祥。 164. 164. Etāni kho sotthānāni loke, viññuppasatthāni sukhudrayāni ; Tānīdha sevetha naro sapañño, na hi maṅgale kiñcanamatthi saccanti. 此等确为世间之吉祥事,为智者所称赞,能引生安乐。具慧之人于此世间,应行此等事。因为于(世俗所见、所闻、所觉之)吉祥中,无有任何真实可言。 Mahāmaṅgalajātakaṃ pannarasamaṃ. 大吉祥本生第十五。 454. Ghaṭapaṇḍitajātakaṃ (16) 454. 伽塔智者本生(十六) 165. 165. Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesi, ko attho supanena te; Yopi tuyhaṃ sako bhātā, hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇaṃ; Tassa vātā balīyanti, ghaṭo jappati kesava. 起来,黑天(Kaṇha),为何而睡?睡眠于你有何益?你那如同心脏与右眼之亲弟,其心为风所扰,伽塔正在悲叹,善发者(Kesava)! 166. 166. Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rohiṇeyyassa kesavo; Taramānarūpo vuṭṭhāsi, bhātusokena aṭṭito. 善发者(Kesava)听了罗希尼(Rohiṇī)之子的话,为兄弟之悲伤所苦,急速起身。 167. 167. Kiṃ nu ummattarūpova, kevalaṃ dvārakaṃ imaṃ; Saso sasoti lapasi, ko nu te sasamāhari. 你为何状如疯癫,遍行这整座堕罗迦城(Dvārakaṃ),悲呼“兔子,兔子”?究竟是谁夺走了你的兔子? 168. 168. Sovaṇṇamayaṃ [Pg.224] maṇīmayaṃ, lohamayaṃ atha rūpiyāmayaṃ; Saṅkhasilāpavāḷamayaṃ, kārayissāmi te sasaṃ. 我将为你造一只兔子:或黄金所成,或摩尼宝所成,或青铜所成,或白银所成,或由螺贝、石英、珊瑚所成。 169. 169. Santi aññepi sasakā, araññe vanagocarā; Tepi te ānayissāmi, kīdisaṃ sasamicchasi. 林野之中,尚有他兔,于林中觅食。彼等我亦将为你带来,你想要何种兔子? 170. 170. Na cāhamete icchāmi, ye sasā pathavissitā ; Candato sasamicchāmi, taṃ me ohara kesava. 我不欲求此等居于地上之兔,我想要月亮中的兔子,善发者(Kesava),请为我取来。 171. 171. So nūna madhuraṃ ñāti, jīvitaṃ vijahissasi; Apatthiyaṃ yo patthayasi, candato sasamicchasi. 亲族啊,你欲求不可得之物,想要月亮中的兔子,如此必将舍弃你甜美的生命。 172. 172. Evaṃ ce kaṇha jānāsi, yadaññamanusāsasi; Kasmā pure mataṃ puttaṃ, ajjāpi manusocasi. 黑天(Kaṇha),你若知晓此理,并以此教导他人,为何对早已亡故之子,至今仍在悲伤? 173. 173. Yaṃ na labbhā manussena, amanussena vā puna ; Jāto me mā marī putto, kuto labbhā alabbhiyaṃ. “愿我已生之子不复死亡”——此事,无论是人或非人皆不可得。此不可得之事,从何可得? 174. 174. Na mantā mūlabhesajjā, osadhehi dhanena vā; Sakkā ānayituṃ kaṇha, yaṃ petamanusocasi. 黑天(Kaṇha),你所哀悼之亡者,无法以咒语、根本药、诸草药或财富带回。 175. 175. Yassa etādisā assu, amaccā purisapaṇḍitā; Yathā nijjhāpaye ajja, ghaṭo purisapaṇḍito. 若有如智者伽陀(Ghaṭa)这般的智慧之臣,能如他今日这样,使我洞察而熄灭忧伤。 176. 176. Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. 我曾如火上浇油般炽燃,你却如以水浇灌,熄灭了我一切的忧热。 177. 177. Abbahī vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi. 你已为我拔除了那盘踞于心的悲伤之箭,为我这被忧愁征服之人,移除了丧子之痛。 178. 178. Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava. 青年,听闻汝言,我已拔除悲伤之箭,离忧无恼,不再悲伤,亦不哭泣。 179. 179. Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā; Nivattayanti sokamhā, ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaranti. 有智慧的慈悲者就是这样做:他们使人远离悲伤,就像伽陀(Ghaṭa)对待他的兄长一样。 Ghaṭapaṇḍitajātakaṃ soḷasamaṃ. 伽陀智者本生第十六。 Dasakanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 十集终。 Tassuddānaṃ – 其摄颂—— Daḷha [Pg.225] kaṇha dhanañjaya saṅkhavaro, raja sattaha kassa ca takkalinā; Dhammaṃ kukkuṭa kuṇḍali bhojanadā, cakkavāka subhūrisa sotthi ghaṭoti. 坚固、黑、财胜、上螺,王、七日与迦、德迦利,法、鸡、耳环、施食者,赤颈鸭、善士、安稳与伽陀。 11. Ekādasakanipāto 11. 十一集 455. Mātuposakajātakaṃ (1) 455. 养母本生(一) 1. 1. Tassa [Pg.226] nāgassa vippavāsena, virūḷhā sallakī ca kuṭajā ca; Kuruvindakaravīrā tisasāmā ca, nivāte pupphitā ca kaṇikārā. 因那象王的离去,娑罗翅树(sallakī)与固德迦树(kuṭaja)皆已长成;俱卢频陀草(kuruvinda)、夹竹桃(karavīra)、提沙草(tisa)与萨摩草(sāmā),还有那在无风处盛开的迦尼迦罗花(kaṇikārā)。 2. 2. Kocideva suvaṇṇakāyurā, nāgarājaṃ bharanti piṇḍena; Yattha rājā rājakumāro vā, kavacamabhihessati achambhito. 愿有佩戴金臂钏者,以食团供养那象王;国王或王子将无畏地骑于其上,摧破敌人的铠甲。 3. 3. Gaṇhāhi nāga kabaḷaṃ, mā nāga kisako bhava; Bahūni rājakiccāni, tāni nāga karissasi. 象啊,取此食团!象啊,切莫消瘦!王室事务繁多,象啊,你将要去完成。 4. 4. Sā nūnasā kapaṇikā, andhā apariṇāyikā; Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti, giriṃ caṇḍoraṇaṃ pati. 她实在是可怜,盲目而无引导者;她走向羌多罗那山(Caṇḍoraṇa),想必正以足碰触树桩。 5. 5. Kā nu te sā mahānāga, andhā apariṇāyikā; Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti, giriṃ caṇḍoraṇaṃ pati. 巨象啊,那走向羌多罗那山(Caṇḍoraṇa)、以足碰触树桩的盲目无引导者,她是你什么人? 6. 6. Mātā me sā mahārāja, andhā apariṇāyikā; Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti, giriṃ caṇḍoraṇaṃ pati. 大王啊,那走向羌多罗那山(Caṇḍoraṇa)、以足碰触树桩的盲目无引导者,是我的母亲。 7. 7. Muñcathetaṃ mahānāgaṃ, yoyaṃ bharati mātaraṃ; Sametu mātarā nāgo, saha sabbehi ñātibhi. 释放这头奉养母亲的巨象!愿这头象与它的母亲,以及所有亲族团聚。 8. 8. Mutto ca bandhanā nāgo, muttamādāya kuñjaro ; Muhuttaṃ assāsayitvā, agamā yena pabbato. 那大象自束缚中解脱,稍作喘息,便向着山的方向走去。 9. 9. Tato so naḷiniṃ gantvā, sītaṃ kuñjarasevitaṃ; Soṇḍāyūdakamāhatvā, mātaraṃ abhisiñcatha. 于是它前往清凉的、群象常去的莲池,用象鼻汲水,为母亲沐浴。 10. 10. Koya [Pg.227] anariyo devo, akālenapi vassati ; Gato me atrajo putto, yo mayhaṃ paricārako. 是何等不祥之雨,非时而降?我那服侍我的亲生儿子,已经远去。 11. 11. Uṭṭhehi amma kiṃ sesi, āgato tyāhamatrajo; Muttomhi kāsirājena, vedehena yasassinā. 起来,母亲,为何而睡?你的亲生儿子我回来了。我已被具大名望且智慧的迦尸国王所释放。 12. 12. Ciraṃ jīvatu so rājā, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano; Yo me puttaṃ pamocesi, sadā vuddhāpacāyikanti. 愿那位增长迦尸国福祉的国王长命百岁,他释放了我那恒敬母亲的儿子。 Mātuposakajātakaṃ paṭhamaṃ. 《养母本生》第一。 456. Juṇhajātakaṃ (2) 456. 月光本生(二) 13. 13. Suṇohi mayhaṃ vacanaṃ janinda, atthena juṇhamhi idhānupatto; Na brāhmaṇe addhike tiṭṭhamāne, gantabba māhu dvipadinda seṭṭha. 人主,请听我言。我为一事来到月光王这里。两足中之最胜者啊,他们说,当行路的婆罗门站立于前时,你不应离去。 14. 14. Suṇomi tiṭṭhāmi vadehi brahme, yenāsi atthena idhānupatto; Kaṃ vā tvamatthaṃ mayi patthayāno, idhāgamā brahme tadiṅgha brūhi. 我听,我站立。说吧,婆罗门,你为何事而来此?你向我欲求何事而来此?婆罗门啊,来,请快告诉我。 15. 15. Dadāhi me gāmavarāni pañca, dāsīsataṃ satta gavaṃsatāni; Parosahassañca suvaṇṇanikkhe, bhariyā ca me sādisī dve dadāhi. 请赐我五个上等村庄,一百名女仆,七百头牛,一千多枚金币,再赐我两位出身相配的妻子。 16. 16. Tapo nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpo, mantā nu te brāhmaṇa cittarūpā; Yakkhā nu te assavā santi keci, atthaṃ vā me abhijānāsi kattaṃ. 婆罗门啊,是你的苦行很可畏吗?婆罗门啊,是你的咒语很奇妙吗?或是有听命于你的夜叉(yakkha)?还是你知道曾为我做过什么事? 17. 17. Na [Pg.228] me tapo atthi na cāpi mantā, yakkhāpi me assavā natthi keci; Atthampi te nābhijānāmi kattaṃ, pubbe ca kho saṅgatimattamāsi. 我无苦行,亦无咒语,也无任何听命的夜叉。我亦不知曾为你做过何事,过去仅仅是相遇而已。 18. 18. Paṭhamaṃ idaṃ dassanaṃ jānato me, na tābhijānāmi ito puratthā; Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, kadā kuhiṃ vā ahu saṅgamo no. 就我所知,这是第一次见到你,在此之前我并不认识你。我问你,请告诉我此事:我们于何时何地相遇? 19. 19. Gandhārarājassa puramhi ramme, avasimhase takkasīlāyaṃ deva; Tatthandhakāramhi timīsikāyaṃ, aṃsena aṃsaṃ samaghaṭṭayimha. 大王,我们曾住在犍陀罗王的美丽城池塔克西拉。在那里,于漆黑之中,我们曾肩与肩相触。 20. 20. Te tattha ṭhatvāna ubho janinda, sārāṇiyaṃ vītisārayimha tattha; Sāyeva no saṅgatimattamāsi, tato na pacchā na pure ahosi. 人主啊,我们二人在那里站定,互相致以问候。我们之间仅有那一次相遇,在此之前或之后,都未曾再会。 21. 21. Yadā kadāci manujesu brahme, samāgamo sappurisena hoti; Na paṇḍitā saṅgatisanthavāni, pubbe kataṃ vāpi vināsayanti. 婆罗门啊,无论何时,若人在世间与善人相遇,智者不会破坏友谊,也不会毁弃旧恩。 22. 22. Bālāva kho saṅgatisanthavāni, pubbe kataṃ vāpi vināsayanti; Bahumpi bālesu kataṃ vinassati, tathā hi bālā akataññurūpā. 诚然,愚者破坏交往与情谊,亦毁弃往昔所施之恩;纵然对愚者多所施与,亦遭毁坏,因为愚者不知感恩。 23. 23. Dhīrā ca kho saṅgatisanthavāni, pubbe kataṃ vāpi na nāsayanti; Appampi dhīresu kataṃ na nassati, tathā hi dhīrā sukataññurūpā. 然而,智者不破坏交往与情谊,亦不毁弃往昔所施之恩;纵然对智者少所施与,亦不毁坏,因为智者善于知恩。 24. 24. Dadāmi [Pg.229] te gāmavarāni pañca, dāsīsataṃ satta gavaṃsatāni; Parosahassañca suvaṇṇanikkhe, bhariyā ca te sādisī dve dadāmi. 我赐予你五个上等村庄、一百名女仆、七百头乳牛、逾千枚金尼卡,并再给你两位与你相配的妻子。 25. 25. Evaṃ sataṃ hoti samecca rāja, nakkhattarājāriva tārakānaṃ; Āpūratī kāsipatī tathāhaṃ, tayāpi me saṅgamo ajja laddhoti. 大王啊,与善士相会,便如此圆满,犹如众星之中的星王。迦尸主啊,我亦因村庄等而圆满,今日得与你会晤。 Juṇhajātakaṃ dutiyaṃ. 月明本生,第二则。 457. Dhammadevaputtajātakaṃ (3) 457. 法天子本生,第三则 26. 26. Yasokaro puññakarohamasmi, sadātthuto samaṇabrāhmaṇānaṃ; Maggāraho devamanussapūjito, dhammo ahaṃ dehi adhamma maggaṃ. 我乃名誉与福德的造作者,恒为沙门、婆罗门所赞叹;我为天人所供奉,应得此路。非法啊,我即是法,请让路! 27. 27. Adhammayānaṃ daḷhamāruhitvā, asantasanto balavāhamasmi; Sa kissa hetumhi tavajja dajjaṃ, maggaṃ ahaṃ dhamma adinnapubbaṃ. 我已稳坐非法之车,无有畏惧,力量强大。法啊,我今日为何要将这从未给过的道路让予你? 28. 28. Dhammo have pāturahosi pubbe, pacchā adhammo udapādi loke; Jeṭṭho ca seṭṭho ca sanantano ca, uyyāhi jeṭṭhassa kaniṭṭha maggā. 诚然,法先出现于世,而后非法生于世间;法乃年长、殊胜、亘古永存。幼弟啊,从兄长的道路上退下! 29. 29. Na yācanāya napi pātirūpā, na arahatā tehaṃ dadeyyaṃ maggaṃ; Yuddhañca no hotu ubhinnamajja, yuddhamhi yo jessati tassa maggo. 我不会因你的请求,不会因你的言辞得体,也不会因你的资格而让路。今日我二人,唯有战斗!战斗中,胜利者得路。 30. 30. Sabbā [Pg.230] disā anuvisaṭohamasmi, mahabbalo amitayaso atulyo; Guṇehi sabbehi upetarūpo, dhammo adhamma tvaṃ kathaṃ vijessasi. 非法啊,我乃法,遍布一切方所,力大无穷,声名无量,无与伦比,具足一切功德。你如何能战胜我? 31. 31. Lohena ve haññati jātarūpaṃ, na jātarūpena hananti lohaṃ; Sace adhammo hañchati dhammamajja, ayo suvaṇṇaṃ viya dassaneyyaṃ. 诚然,铁能毁金,而金不毁铁。今日非法亦将如此毁坏法,犹如铁毁坏美观之黄金。 32. 32. Sace tuvaṃ yuddhabalo adhamma, na tuyha vuḍḍhā ca garū ca atthi; Maggañca te dammi piyāppiyena, vācāduruttānipi te khamāmi. 非法啊,你若恃战斗之力,便无长者与师尊。我今无有爱憎,让路于你,亦宽恕你的粗恶之语。 33. 33. Idañca sutvā vacanaṃ adhammo, avaṃsiro patito uddhapādo; ‘‘Yuddhatthiko ce na labhāmi yuddhaṃ’’, ettāvatā hoti hato adhammo. 非法闻此言,头下脚上而倒地,哀叹道:“我欲战而不得战!”仅此,非法即已败亡。 34. 34. Khantībalo yuddhabalaṃ vijetvā, hantvā adhammaṃ nihanitva bhūmyā; Pāyāsi vitto abhiruyha sandanaṃ, maggeneva atibalo saccanikkamo. 具足忍力、大势力、真实精进之法神,战胜非法神之军,杀害非法神,埋之于地,而后登上己车,循路而去。 35. 35. Mātā pitā samaṇabrāhmaṇā ca, asammānitā yassa sake agāre; Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti te ; Yathā adhammo patito avaṃsiro. 若于自家中,不尊敬父母、沙门与婆罗门,彼等于此世舍弃色身后,身坏命终,堕于地狱,犹如非法神头下足上而堕落。 36. 36. Mātā [Pg.231] pitā samaṇabrāhmaṇā ca, susammānitā yassa sake agāre; Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā sugatiṃ vajanti te; Yathāpi dhammo abhiruyha sandananti. 若于自家中,善尊敬父母、沙门与婆罗门,彼等于此世舍弃色身后,身坏命终,往生善趣,犹如法神登上战车而去。 Dhammadevaputtajātakaṃ tatiyaṃ. 法天子本生第三。 458. Udayajātakaṃ (4) 458. 优陀耶本生第四 37. 37. Ekā nisinnā suci saññatūrū, pāsādamāruyha aninditaṅgī; Yācāmi taṃ kinnaranettacakkhu, imekarattiṃ ubhayo vasema. 身着净衣,收敛双腿,身形无瑕,登上宫殿,独自安坐。我恳求您,具紧那罗眼者,今夜我俩共住。 38. 38. Okiṇṇantaraparikhaṃ, daḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṃ; Rakkhitaṃ khaggahatthehi, duppavesamidaṃ puraṃ. 此城为三重壕沟所环绕,有坚固的箭楼与城门,由执剑者守护,故而难以进入。 39. 39. Daharassa yuvino cāpi, āgamo ca na vijjati; Atha kena nu vaṇṇena, saṅgamaṃ icchase mayā. 既无少年亦无青年能来此地,然则汝以何因,欲与我相会? 40. 40. Yakkhohamasmi kalyāṇi, āgatosmi tavantike ; Tvaṃ maṃ nandaya bhaddante, puṇṇakaṃsaṃ dadāmi te. 善女子!我乃夜叉(yakkha),来到汝前。贤善者,请令我欢喜,我将赠予汝此满是凫雏之金钵。 41. 41. Devaṃ va yakkhaṃ atha vā manussaṃ, na patthaye udayamaticca aññaṃ; Gaccheva tvaṃ yakkha mahānubhāva, mā cassu gantvā punarāvajittha. 无论是天神、夜叉或是人,除优陀耶(Udaya)外,我别无所求。大力夜叉,汝且离去,去后切莫复返。 42. 42. Yā sā rati uttamā kāmabhoginaṃ, yaṃ hetu sattā visamaṃ caranti; Mā taṃ ratiṃ jīyi tuvaṃ sucimhi te, dadāmi te rūpiyaṃ kaṃsapūraṃ. 享受欲乐者,以彼乐为最上;有情为此故,常行于邪恶。具清净微笑者,汝莫舍此乐,我将赠予汝此满是金凫之银钵。 43. 43. Nāriṃ [Pg.232] naro nijjhapayaṃ dhanena, ukkaṃsatī yattha karoti chandaṃ; Vipaccanīko tava devadhammo, paccakkhato thokatarena esi. 世间男子以财物诱导其所欲求之女子,并赞誉于她。然汝天神之性正与此相反,亲身前来,所携甚微。 44. 44. Āyu ca vaṇṇo ca manussaloke, nihīyati manujānaṃ suggatte; Teneva vaṇṇena dhanampi tuyhaṃ, nihīyati jiṇṇatarāsi ajja. 善形者!于人世间,人之寿命与容色皆会衰退。以彼之故,汝之财富亦将减损,今日汝已更为衰老。 45. 45. Evaṃ me pekkhamānassa, rājaputti yasassini; Hāyateva tava vaṇṇo, ahorattānamaccaye. 具盛名之王女!当我如是观之时,汝之容色,正随着日夜流逝而衰减。 46. 46. Imināva tvaṃ vayasā, rājaputti sumedhase; Brahmacariyaṃ careyyāsi, bhiyyo vaṇṇavatī siyā. 善慧的公主,你正值此龄,应修行梵行,容色将更圆满。 47. 47. Devā na jīranti yathā manussā, gattesu tesaṃ valiyo na honti; Pucchāmi taṃ yakkha mahānubhāva, kathaṃ nu devāna sarīradeho. 诸天神不像人类一般衰老,其身躯上亦无皱纹。具大威力之夜叉,我问你,诸天神的身体为何不衰老? 48. 48. Devā na jīranti yathā manussā, gattesu tesaṃ valiyo na honti; Suve suve bhiyyatarova tesaṃ, dibbo ca vaṇṇo vipulā ca bhogā. 诸天神不像人类一般衰老,其身躯上亦无皱纹。日复一日,其天界的容色与丰饶的资财,皆愈加增盛。 49. 49. Kiṃsūdha bhītā janatā anekā, maggo ca nekāyatanaṃ pavutto; Pucchāmi taṃ yakkha mahānubhāva, katthaṭṭhito paralokaṃ na bhāye. 具大威力之夜叉,我问你:于此世间,众多众人因何畏惧,而未生天界?智者所说具多基之道为何?住于何处,则不惧来世? 50. 50. Vācaṃ [Pg.233] manañca paṇidhāya sammā, kāyena pāpāni akubbamāno; Bahunnapānaṃ gharamāvasanto, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū; Saṅgāhako sakhilo saṇhavāco, etthaṭṭhito paralokaṃ na bhāye. 正善安立言与意,身不造作诸恶业,居家广施饮食,具信、柔和、乐分、慷慨、善于摄受、言语亲切温和。住于此者,不惧来世。 51. 51. Anusāsasi maṃ yakkha, yathā mātā yathā pitā; Uḷāravaṇṇaṃ pucchāmi, ko nu tvamasi subrahā. 夜叉,你教导我,犹如父母。容色庄严者,我问你:具妙梵身者,你究竟是谁? 52. 52. Udayohamasmi kalyāṇi, saṅkarattā idhāgato ; Āmanta kho taṃ gacchāmi, muttosmi tava saṅkarā. 善女子,我即是优陀耶(Udaya),因往昔之约而来此。我今向你告辞,我已从你的誓约中解脱。 53. 53. Sace kho tvaṃ udayosi, saṅkarattā idhāgato; Anusāsa maṃ rājaputta, yathāssa puna saṅgamo. 你若真是优陀耶,因往昔之约而来此;王子,请教导我,如何能再次相会。 54. 54. Atipatati vayo khaṇo tatheva, ṭhānaṃ natthi dhuvaṃ cavanti sattā; Parijiyyati addhuvaṃ sarīraṃ, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ. 岁月飞逝,刹那亦然,众生必逝,无有常住;无常之身必将朽坏,优陀耶,莫放逸,当行于法。 55. 55. Kasiṇā pathavī dhanassa pūrā, ekasseva siyā anaññadheyyā; Tañcāpi jahati avītarāgo, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ. 纵使遍地充满财富,为一人独有不与人分;未离贪者亦将舍弃,优陀耶,莫放逸,当行于法。 56. 56. Mātā ca pitā ca bhātaro ca, bhariyā yāpi dhanena hoti kītā ; Te cāpi jahanti aññamaññaṃ, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ. 母亲、父亲与兄弟,以及用财富买来的妻子;他们也都会相互舍离,优陀耶,莫放逸,当行于法。 57. 57. Kāyo [Pg.234] parabhojananti ñatvā, saṃsāre sugatiñca duggatiñca ; Ittaravāsoti jāniyāna, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ. 当知此身是他人之食,又知于轮回善恶趣中,皆为短暂居所;优陀耶,莫放逸,当行于法。 58. 58. Sādhu bhāsatiyaṃ yakkho, appaṃ maccāna jīvitaṃ; Kasirañca parittañca, tañca dukkhena saṃyutaṃ; Sāhaṃ ekā pabbajissāmi, hitvā kāsiṃ surundhananti. 此夜叉所言甚善:“世人生命短暂,既艰难又微末,且与痛苦相伴。”我将舍弃迦尸(Kāsi)之须伦檀城(Surundhana),独自出家。 Udayajātakaṃ catutthaṃ. 优陀耶本生第四。 459. Pānīyajātakaṃ (5) 459. 饮水本生(五) 59. 59. Mitto mittassa pānīyaṃ, adinnaṃ paribhuñjisaṃ; Tena pacchā vijigucchiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā; Mā puna akaraṃ pāpaṃ, tasmā pabbajito ahaṃ. 我未受允许,饮用了朋友的水;为此我事后感到厌恶,那是我所造的恶业;愿我不再造作恶业,因此我出家了。 60. 60. Paradārañca disvāna, chando me udapajjatha ; Tena pacchā vijigucchiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā; Mā puna akaraṃ pāpaṃ, tasmā pabbajito ahaṃ. 我见到他人之妻,心中生起了欲望;为此我事后感到厌恶,那是我所造的恶业;愿我不再造作恶业,因此我出家了。 61. 61. Pitaraṃ me mahārāja, corā agaṇhu kānane; Tesāhaṃ pucchito jānaṃ, aññathā naṃ viyākariṃ. 大王,我的父亲在森林里被盗贼抓住了;他们问我时,我虽然知道,却说了另一番话。 62. 62. Tena pacchā vijigucchiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā; Mā puna akaraṃ pāpaṃ, tasmā pabbajito ahaṃ. 为此我事后感到厌恶,那是我所造的恶业;愿我不再造作恶业,因此我出家了。 63. 63. Pāṇātipātamakaruṃ, somayāge upaṭṭhite; Tesāhaṃ samanuññāsiṃ, tena pacchā vijigucchiṃ. 在举行苏摩祭(somayāga)时,他们杀生;我曾予以同意,为此我事后感到厌恶。 64. 64. Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā, mā puna akaraṃ pāpaṃ; Tasmā pabbajito ahaṃ. 那是我所造的恶业;愿我不再造作恶业,因此我出家了。 65. 65. Surāmerayamādhukā, ye janā paṭhamāsu no; Bahūnaṃ te anatthāya, majjapānamakappayuṃ. 那些最初发明了酒、烈酒与蜜酒的人们,他们酿造令人沉醉的饮料,给许多人带来了伤害。 66. 66. Tesāhaṃ [Pg.235] samanuññāsiṃ, tena pacchā vijigucchiṃ; Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā, mā puna akaraṃ pāpaṃ; Tasmā pabbajito ahaṃ. 我曾予以同意,为此我事后感到厌恶;那是我所造的恶业;愿我不再造作恶业,因此我出家了。 67. 67. Dhiratthu subahū kāme, duggandhe bahukaṇṭake; Ye ahaṃ paṭisevanto, nālabhiṃ tādisaṃ sukhaṃ. 可鄙的是这众多欲乐,它们臭秽而充满荆棘;当我沉溺于其中时,未曾获得那样的安乐。 68. 68. Mahassādā sukhā kāmā, natthi kāmā paraṃ sukhaṃ; Ye kāme paṭisevanti, saggaṃ te upapajjare. 诸欲味美且安乐,无有乐能胜诸欲;凡受用诸欲乐者,他们投生于天界。 69. 69. Appassādā dukhā kāmā, natthi kāmā paraṃ dukhaṃ; Ye kāme paṭisevanti, nirayaṃ te upapajjare. 诸欲味少而痛苦,无有苦能胜诸欲;凡受用诸欲乐者,他们堕入于地狱。 70. 70. Asī yathā sunisito, nettiṃsova supāyiko ; Sattīva urasi khittā, kāmā dukkhatarā tato. 犹如磨利之剑,犹如致命长剑,犹如投胸之矛,诸欲之苦更甚于此。 71. 71. Aṅgārānaṃva jalitaṃ, kāsuṃ sādhikaporisaṃ; Phālaṃva divasaṃtattaṃ, kāmā dukkhatarā tato. 犹如过人深的炽燃炭坑,犹如整日烧热的犁头,诸欲之苦更甚于此。 72. 72. Visaṃ yathā halāhalaṃ, telaṃ pakkuthitaṃ yathā; Tambaloha vilīnaṃva, kāmā dukkhatarā tatoti. 犹如哈拉哈拉(halāhala)剧毒,犹如沸腾的油,犹如熔化的铜,诸欲之苦更甚于此。 Pānīyajātakaṃ pañcamaṃ. 饮水本生第五。 460. Yudhañcayajātakaṃ (6) 460. 尤战佳耶本生(六) 73. 73. Mittāmaccaparibyūḷhaṃ, ahaṃ vande rathesabhaṃ; Pabbajissāmahaṃ rāja, taṃ devo anumaññatu. 我礼敬为亲友大臣所围绕的驾车者之雄;大王,我将出家,愿陛下您能准许。 74. 74. Sace te ūnaṃ kāmehi, ahaṃ paripūrayāmi te; Yo taṃ hiṃsati vāremi, mā pabbaja yudhañcaya. 你若缺少什么欲乐,我将为你补足圆满;若有人伤害你,我来阻止。尤战佳耶,不要出家。 75. 75. Na matthi ūnaṃ kāmehi, hiṃsitā me na vijjati; Dīpañca kātumicchāmi, yaṃ jarā nābhikīrati. 我于诸欲无所缺,亦无任何人害我;我欲造一归宿之洲,衰老亦不能将之摧毁。 76. 76. Putto [Pg.236] vā pitaraṃ yāce, pitā vā puttamorasaṃ; Negamo taṃ yāce tāta, mā pabbaja yudhañcaya. 儿子或求于父亲,父亲或求于亲子;亲爱的,镇民皆恳求于你,尤战佳耶,请勿出家。 77. 77. Mā maṃ deva nivārehi, pabbajantaṃ rathesabha; Māhaṃ kāmehi sammatto, jarāya vasamanvagū. 大王,驾车者之雄,莫阻止我出家;莫让我沉醉于诸欲,而屈从于衰老之力。 78. 78. Ahaṃ taṃ tāta yācāmi, ahaṃ putta nivāraye; Ciraṃ taṃ daṭṭhumicchāmi, mā pabbaja yudhañcaya. 我儿,我恳求你,我儿,我阻止你;我愿能长久地见到你,尤战佳耶,请不要出家。 79. 79. Ussāvova tiṇaggamhi, sūriyuggamanaṃ pati; Evamāyu manussānaṃ, mā maṃ amma nivāraya. 犹如草尖之露珠,朝待日出而消逝;人生寿命亦如是,母亲,莫要阻止我。 80. 80. Taramāno imaṃ yānaṃ, āropetu rathesabha; Mā me mātā tarantassa, antarāyakarā ahu. 驾车者之雄,请速将母亲扶上此车;愿母亲于我渡越之时,莫成为我的障碍。 81. 81. Abhidhāvatha bhaddante, suññaṃ hessati rammakaṃ; Yudhañcayo anuññāto, sabbadattena rājinā. 诸位,请速奔走相告,悦目城(Rammaka)将成空寂;尤战佳耶已获萨婆达多(Sabbadatta)王准许。 82. 82. Yohu seṭṭho sahassassa, yuvā kañcanasannibho; Soyaṃ kumāro pabbajito, kāsāyavasano balī. 千子之中最杰出者,彼乃黄金色之青年;此强壮王子已出家,身着袈裟衣。 83. 83. Ubho kumārā pabbajitā, yudhañcayo yudhiṭṭhilo; Pahāya mātāpitaro, saṅgaṃ chetvāna maccunoti. 两位王子已出家,尤战佳耶与优提希罗(Yudhiṭṭhilo);舍弃了母亲与父亲,斩断了死亡的束缚。 Yudhañcayajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 尤战佳耶本生第六。 461. Dasarathajātakaṃ (7) 461. 十车王本生(七) 84. 84. Etha lakkhaṇa sītā ca, ubho otarathodakaṃ; Evāyaṃ bharato āha, ‘‘rājā dasaratho mato’’. 来吧,罗什曼(Lakkhaṇa)与悉多(Sītā),你们俩都下到水里;这位跋如(Bharata)说:“十车王已死。” 85. 85. Kena rāmappabhāvena, socitabbaṃ na socasi; Pitaraṃ kālakataṃ sutvā, na taṃ pasahate dukhaṃ. 罗摩(Rāma),是因何威力,当悲伤时你却不悲?听闻父亲已去世,痛苦亦未能胜你。 86. 86. Yaṃ na sakkā nipāletuṃ, posena lapataṃ bahuṃ; Sa kissa viññū medhāvī, attānamupatāpaye. 既然纵然多悲叹,也无法守护其人;有识有智者为何,要为此折磨自身? 87. 87. Daharā [Pg.237] ca hi vuddhā ca, ye bālā ye ca paṇḍitā; Aḍḍhā ceva daliddā ca, sabbe maccuparāyaṇā. 年轻以及年老者,愚者以及智慧人,富有以及贫穷者,皆以死亡为终点。 88. 88. Phalānamiva pakkānaṃ, niccaṃ patanato bhayaṃ; Evaṃ jātāna maccānaṃ, nicca maraṇato bhayaṃ. 犹如成熟的果实,恒有坠落的怖畏;如是已生之有情,恒有死亡的怖畏。 89. 89. Sāyameke na dissanti, pāto diṭṭhā bahujjanā; Pāto eke na dissanti, sāyaṃ diṭṭhā bahujjanā. 清晨得见许多人,傍晚其中或不见;傍晚得见许多人,清晨其中或不见。 90. 90. Paridevayamāno ce, kiñcidatthaṃ udabbahe; Sammūḷho hiṃsamattānaṃ, kayirā taṃ vicakkhaṇo. 若迷惑自伤之人,能因悲泣获得些许利益,智者亦应行此事。 91. 91. Kiso vivaṇṇo bhavati, hiṃsamattānamattano ; Na tena petā pālenti, niratthā paridevanā. 伤害自身,变得消瘦憔悴;亡者不因此得护,悲叹实无益。 92. 92. Yathā saraṇamādittaṃ, vārinā parinibbaye ; Evampi dhīro sutavā, medhāvī paṇḍito naro; Khippamuppatitaṃ sokaṃ, vāto tūlaṃva dhaṃsaye. 犹如用水浇灭燃烧的房屋,如是坚定、多闻、聪慧、贤智之人,应速灭已生之愁,如风吹散棉絮。 93. 93. Macco ekova acceti, ekova jāyate kule; Saṃyogaparamātveva, sambhogā sabbapāṇinaṃ. 有情独逝,独生于族;一切众生之交往,以聚合为究竟。 94. 94. Tasmā hi dhīrassa bahussutassa, sampassato lokamimaṃ parañca; Aññāya dhammaṃ hadayaṃ manañca, sokā mahantāpi na tāpayanti. 是故,坚定多闻者,彻见此世与他世,既了知法,巨忧亦不能折磨其心意。 95. 95. Sohaṃ dassañca bhokkhañca, bharissāmi ca ñātake; Sesañca pālayissāmi, kiccametaṃ vijānato. 我将布施与享用,并且扶养亲属;我将守护其余众人,此乃明智者之所宜。 96. 96. Dasa vassasahassāni, saṭṭhi vassasatāni ca; Kambugīvo mahābāhu, rāmo rajjamakārayīti. 颈如海螺,臂膀强健的罗摩(Rāma),统治王国一万六千年。 Dasarathajātakaṃ sattamaṃ. 十车王本生第七。 462. Saṃvarajātakaṃ (8) 462. 禁制本生(八) 97. 97. Jānanto [Pg.238] no mahārāja, tava sīlaṃ janādhipo; Ime kumāre pūjento, na taṃ kenaci maññatha. 大王,我父人主,知晓您的德行,在赏赐诸王子时,何以未曾以任何封赏忆念于您? 98. 98. Tiṭṭhante no mahārāje, adu deve divaṅgate; Ñātī taṃ samanuññiṃsu, sampassaṃ atthamattano. 无论我父大王在世,或已生天界,亲族们可曾因见自身利益,而赞同于您? 99. 99. Kena saṃvaravattena, sañjāte abhitiṭṭhasi; Kena taṃ nātivattanti, ñātisaṅghā samāgatā. 禁制(Saṃvara)啊,以何实行,你超越诸同生兄长?因何之故,齐集之亲族,亦不能胜汝? 100. 100. Na rājaputta usūyāmi, samaṇānaṃ mahesinaṃ; Sakkaccaṃ te namassāmi, pāde vandāmi tādinaṃ. 王子,我不嫉妒寻求大德的沙门;我恭敬礼敬彼等,顶礼如是者之足。 101. 101. Te maṃ dhammaguṇe yuttaṃ, sussūsamanusūyakaṃ; Samaṇā manusāsanti, isī dhammaguṇe ratā. 那些乐于法德的沙门与仙人,教导于我——一个同样致力于法德、乐闻而不嫉妒之人。 102. 102. Tesāhaṃ vacanaṃ sutvā, samaṇānaṃ mahesinaṃ; Na kiñci atimaññāmi, dhamme me nirato mano. 我听闻彼等寻求大德之沙门的言教后,不轻视任何人,我心恒乐于善法。 103. 103. Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Tesaṃ nappaṭibandhāmi, niviṭṭhaṃ bhattavetanaṃ. 有象兵、骑兵、车兵与步兵,我不曾阻断他们既定的食物与俸禄。 104. 104. Mahāmattā ca me atthi, mantino paricārakā; Bārāṇasiṃ voharanti, bahumaṃsasurodakaṃ. 我有大臣、谋臣与侍从。人们称波罗奈城(Bārāṇasī)为肉丰酒足饭饱之城。 105. 105. Athopi vāṇijā phītā, nānāraṭṭhehi āgatā; Tesu me vihitā rakkhā, evaṃ jānāhuposatha. 再者,有从各方国土前来的富商,我已为他们安排了保护。布萨,你当如是了知。 106. 106. Dhammena kira ñātīnaṃ, rajjaṃ kārehi saṃvara; Medhāvī paṇḍito cāsi, athopi ñātinaṃ hito. 萨瓦拉(Saṃvara),请你务必如法地为亲族治理王国;你既聪慧又贤明,亦为亲族谋福利。 107. 107. Taṃ taṃ ñātiparibyūḷhaṃ, nānāratanamocitaṃ; Amittā nappasahanti, indaṃva asurādhipoti. 为亲族所围绕,为众宝所严饰的你,敌人无法战胜,犹如阿修罗主无法战胜因陀罗。 Saṃvarajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 萨瓦拉本生第八 463. Suppārakajātakaṃ (9) 463. 苏帕拉卡本生第九 108. 108. Ummujjanti [Pg.239] nimujjanti, manussā khuranāsikā; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. 有利如剃刀之鼻的人们,时浮时沉。苏帕拉卡,我们问你,这是什么海洋? 109. 109. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, khuramālīti vuccati. 从库鲁卡恰(Kurukaccha)出发、寻求财富的商人们,其船只于此迷航,此海被称为“剃刀鬘”。 110. 110. Yathā aggīva suriyova, samuddo paṭidissati; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. 此海显现,犹如烈火,犹如骄阳。苏帕拉卡,我们问你,这是什么海洋? 111. 111. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, aggimālīti vuccati. 从库鲁卡恰(Kurukaccha)出发、寻求财富的商人们,其船只于此迷航,此海被称为“火鬘”。 112. 112. Yathā dadhīva khīraṃva, samuddo paṭidissati; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. 此海显现,犹如凝乳,犹如牛乳。苏帕拉卡,我们问你,这是什么海洋? 113. 113. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, dadhimālīti vuccati. 从库鲁卡恰(Kurukaccha)出发、寻求财富的商人们,其船只于此迷航,此海被称为“凝乳鬘”。 114. 114. Yathā kusova sassova, samuddo paṭidissati; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. 此海显现,犹如吉祥草,犹如禾谷。苏帕拉卡,我们问你,这是什么海洋? 115. 115. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, kusamālīti vuccati. 从库鲁卡恰(Kurukaccha)出发、寻求财富的商人们,其船只于此迷航,此海被称为“吉祥草鬘”。 116. 116. Yathā naḷova veḷūva, samuddo paṭidissati; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. 此海显现,犹如芦苇,犹如翠竹。苏帕拉卡,我们问你,这是什么海洋? 117. 117. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, naḷamālīti vuccati. 从库鲁卡恰(Kurukaccha)出发、寻求财富的商人们,其船只于此迷航,此海被称为“芦苇鬘”。 118. 118. Mahabbhayo bhiṃsanako, saddo suyyatimānuso ; Yathā sobbho papātova, samuddo paṭidissati; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. 能闻巨大恐怖非人声,此海显现如渊如崖。苏帕拉卡,我们问你,这是什么海洋? 119. 119. Kurukacchā [Pg.240] payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, baḷavāmukhīti vuccati. 从库鲁卡恰(Kurukaccha)出发、寻求财富的商人们,当其船只迷失时,此海被称为“马口”(Baḷavāmukhī)。 120. 120. Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ; Nābhijānāmi sañcicca, ekapāṇampi hiṃsitaṃ; Etena saccavajjena, sotthiṃ nāvā nivattatūti. 自我忆念及有智,未曾蓄意害生灵;以此真实之言,愿船安稳返归程。 Suppārakajātakaṃ navamaṃ. 苏帕拉卡本生第九。 Ekādasakanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 十一集终。 Tassuddānaṃ – 此集之摄颂—— Sirimātusuposakanāgavaro, puna juṇhaka dhammamudayavaro; Atha pāni yudhañcayako ca, dasaratha saṃvara pāragatena navāti. 《母养本生》、《月光本生》、《法本生》、《优陀耶本生》、《饮水本生》、《战胜本生》、《十车本生》、《禁制本生》与《苏帕拉卡本生》,共九篇。 12. Dvādasakanipāto 12. 十二集 464. Cūḷakuṇālajātakaṃ (1) 464. 小古那罗本生(一) 1. 1. Luddhānaṃ [Pg.241] lahucittānaṃ, akataññūna dubbhinaṃ; Nādevasatto puriso, thīnaṃ saddhātumarahati. 于贪婪、轻浮、忘恩、背信之女,未为欲魔所附之士,不应生信。 2. 2. Na tā pajānanti kataṃ na kiccaṃ, na mātaraṃ pitaraṃ bhātaraṃ vā; Anariyā samatikkantadhammā, sasseva cittassa vasaṃ vajanti. 彼女等不知恩、不知义,不认母、父与兄弟;彼等卑劣,违越正法,唯随己心而行。 3. 3. Cirānuvuṭṭhampi piyaṃ manāpaṃ, anukampakaṃ pāṇasamampi bhattuṃ ; Āvāsu kiccesu ca naṃ jahanti, tasmāhamitthīnaṃ na vissasāmi. 纵为久居、可爱、可意、慈悲、视如生命之夫,彼女等亦因灾祸或事务而弃之。是故,吾不信女人。 4. 4. Thīnañhi cittaṃ yathā vānarassa, kannappakannaṃ yathā rukkhachāyā; Calācalaṃ hadayamitthiyānaṃ, cakkassa nemi viya parivattati. 女人之心如猿猴,亦如树影摇摆动;妇人之心最易变,犹如车辋转不停。 5. 5. Yadā tā passanti samekkhamānā, ādeyyarūpaṃ purisassa vittaṃ; Saṇhāhi vācāhi nayanti menaṃ, kambojakā jalajeneva assaṃ. 当彼女等审视,见男子有可取之财,便以柔言软语引诱之,如甘菩遮(Kamboja)人以水草索引马。 6. 6. Yadā na passanti samekkhamānā, ādeyyarūpaṃ purisassa vittaṃ; Samantato naṃ parivajjayanti, tiṇṇo nadīpāragatova kullaṃ. 当彼女等审视,不见男子有可取之财,便四方远离之,如已渡河登岸者弃其筏。 7. 7. Silesūpamā [Pg.242] sikhiriva sabbabhakkhā, tikkhamāyā nadīriva sīghasotā; Sevanti hetā piyamappiyañca, nāvā yathā orakūlaṃ parañca. 彼女等如粘胶,如吞噬一切之火,狡诈如急流之河;彼等亲近可爱与不可爱者,犹如船只往来于此岸与彼岸。 8. 8. Na tā ekassa na dvinnaṃ, āpaṇova pasārito; Yo tā mayhanti maññeyya, vātaṃ jālena bādhaye. 彼女等非属一人,亦非属二人,如敞开之市集。若有人思:“此女为我所有”,则如以网捕风。 9. 9. Yathā nadī ca pantho ca, pānāgāraṃ sabhā papā; Evaṃ lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati. 犹如江河、道路、酒馆、会堂、饮水处,世间女人亦如是,于彼女等不见界限。 10. 10. Ghatāsanasamā etā, kaṇhasappasirūpamā; Gāvo bahitiṇasseva, omasanti varaṃ varaṃ. 彼等女人如火焰,亦如黑蛇之头颅;犹如牛于外食草,唯食其中之佳者。 11. 11. Ghatāsanaṃ kuñjaraṃ kaṇhasappaṃ, muddhābhisittaṃ pamadā ca sabbā; Ete naro niccayato bhajetha, tesaṃ have dubbidu sabbabhāvo. 烈火、大象、黑蛇,灌顶之王与一切女人;人应恒具正念而交往。实因此五者之本性,甚为难知。 12. 12. Naccantavaṇṇā na bahūnaṃ kantā, na dakkhiṇā pamadā sevitabbā; Na parassa bhariyā na dhanassa hetu, etitthiyo pañca na sevitabbāti. 极受称赞者、为众人所爱者、善于歌舞之妇女、他人之妻,以及为财富故而交往者——此五种女人不应亲近。 Cūḷakuṇālajātakaṃ paṭhamaṃ. 小古那罗本生第一。 465. Bhaddasālajātakaṃ (2) 465. 吉祥娑罗本生(二) 13. 13. Kā tvaṃ suddhehi vatthehi, aghe vehāyasaṃ ṭhitā; Kena tyāssūni vattanti, kuto taṃ bhayamāgataṃ. 汝为谁人,身着净衣,立于无碍虚空?何故汝泪流?恐惧从何而来? 14. 14. Taveva deva vijite, bhaddasāloti maṃ vidū; Saṭṭhi vassasahassāni, tiṭṭhato pūjitassa me. 大王,于汝国中,人皆知我为吉祥娑罗;我受崇拜立于此,已有六万年。 15. 15. Kārayantā [Pg.243] nagarāni, agāre ca disampati; Vividhe cāpi pāsāde, na maṃ te accamaññisuṃ; Yatheva maṃ te pūjesuṃ, tatheva tvampi pūjaya. 昔日诸王建造城市、房屋与种种宫殿时,未曾轻慢于我;正如彼等崇敬我,汝亦应如是崇敬。 16. 16. Taṃ ivāhaṃ na passāmi, thūlaṃ kāyena te dumaṃ; Ārohapariṇāhena, abhirūposi jātiyā. 我未曾见有他树,其身躯如汝粗壮;论及高度与周长,汝乃天生之美姿。 17. 17. Pāsādaṃ kārayissāmi, ekatthambhaṃ manoramaṃ; Tattha taṃ upanessāmi, ciraṃ te yakkha jīvitaṃ. 我将建造一宫殿,单柱且赏心悦目;我将迎汝于其中,夜叉,汝将得长寿。 18. 18. Evaṃ cittaṃ udapādi, sarīrena vinābhāvo; Puthuso maṃ vikantitvā, khaṇḍaso avakantatha. 此念于我心中生:此身行将分离;请将我多处砍伐,碎为片片。 19. 19. Agge ca chetvā majjhe ca, pacchā mūlamhi chindatha ; Evaṃ me chijjamānassa, na dukkhaṃ maraṇaṃ siyā. 先斩梢,次斩中,而后再斩根;我身如是次第斩,死亡将无有痛苦。 20. 20. Hatthapādaṃ yathā chinde, kaṇṇanāsañca jīvato; Tato pacchā siro chinde, taṃ dukkhaṃ maraṇaṃ siyā. 犹如斩断活人之手足、耳鼻,而后再斩其头颅,此等死亡,乃为痛苦。 21. 21. Sukhaṃ nu khaṇḍaso chinnaṃ, bhaddasālavanappati; Kiṃ hetu kiṃ upādāya, khaṇḍaso chinnamicchasi. 吉祥娑罗林中王,碎切而死岂安乐?是何原因,依于何故,汝欲被碎切? 22. 22. Yañca hetumupādāya, hetuṃ dhammūpasaṃhitaṃ; Khaṇḍaso chinnamicchāmi, mahārāja suṇohi me. 大王,请听我言:我所依之因与法相应,故而我欲被碎切。 23. 23. Ñātī me sukhasaṃvaddhā, mama passe nivātajā; Tepihaṃ upahiṃseyyaṃ, paresaṃ asukhocitaṃ. 我之亲族,于我身旁无风之处安乐成长;我亦将伤害彼等,为彼等积聚痛苦。 24. 24. Ceteyyarūpaṃ cetesi, bhaddasālavanappati; Hitakāmosi ñātīnaṃ, abhayaṃ samma dammi teti. 吉祥娑罗林中王,汝所思量,实为崇高;汝为亲族求利益,朋友,我赐汝无畏。 Bhaddasālajātakaṃ dutiyaṃ. 吉祥娑罗本生(二) 466. Samuddavāṇijajātakaṃ (3) 466. 海商本生(三) 25. 25. Kasanti [Pg.244] vapanti te janā, manujā kammaphalūpajīvino; Nayimassa dīpakassa bhāgino, jambudīpā idameva no varaṃ. 那些人耕种、播种,人们依劳作之果维生;他们无份于此岛,于我等而言,此岛实胜于瞻部洲(Jambudīpa)。 26. 26. Tipañcarattūpagatamhi cande, vego mahā hehiti sāgarassa; Uplavissaṃ dīpamimaṃ uḷāraṃ, mā vo vadhī gacchatha leṇamaññaṃ. 月至十五夜时,大海将起巨浪;此壮丽之岛将被淹没,愿你们不受其害,速往他处避难。 27. 27. Na jātuyaṃ sāgaravārivego, uplavissaṃ dīpamimaṃ uḷāraṃ; Taṃ me nimittehi bahūhi diṭṭhaṃ, mā bhetha kiṃ socatha modathavho. 大海的浪潮绝不会淹没这个壮丽的岛屿;我已通过许多征兆见到此事。不要害怕,何必忧愁?欢喜吧! 28. 28. Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, pattattha āvāsamimaṃ uḷāraṃ; Na vo bhayaṃ paṭipassāmi kiñci, āputtaputtehi pamodathavho. 你们已得此食物丰饶、饮食众多之胜妙住处;我未见你们有任何怖畏,与子孙一同欢喜吧。 29. 29. Yo devoyaṃ dakkhiṇāyaṃ disāyaṃ, khemanti pakkosati tassa saccaṃ; Na uttaro vedi bhayābhayassa, mā bhetha kiṃ socatha modathavho. 位于南方之天神,彼言“安全”是真实;北方者不知怖畏与无畏。莫害怕,何忧愁?且欢喜! 30. 30. Yathā ime vippavadanti yakkhā, eko bhayaṃ saṃsati khemameko; Tadiṅgha mayhaṃ vacanaṃ suṇātha, khippaṃ lahuṃ mā vinassimha sabbe. 此等夜叉(yakkha)言语相悖,一说有怖畏,一说为安稳;然则请听我言,以免我等众人速皆毁灭。 31. 31. Sabbe [Pg.245] samāgamma karoma nāvaṃ, doṇiṃ daḷhaṃ sabbayantūpapannaṃ; Sace ayaṃ dakkhiṇo saccamāha, moghaṃ paṭikkosati uttaroyaṃ; 我等众人齐心协力,建造一艘坚固且机关完备之船;若此南方天神所言为实,则彼北方天神即是虚妄叫嚣; Sā ceva no hehiti āpadatthā, imañca dīpaṃ na pariccajema. 彼船将为我等于灾难时之所依,而我等亦不舍弃此岛。 32. 32. Sace ca kho uttaro saccamāha, moghaṃ paṭikkosati dakkhiṇoyaṃ; Tameva nāvaṃ abhiruyha sabbe, evaṃ mayaṃ sotthi taremu pāraṃ. 然若北方天神所言为实,则彼南方天神即是虚妄叫嚣;我等众人登上彼船,如是便可安抵彼岸。 33. 33. Na ve sugaṇhaṃ paṭhamena seṭṭhaṃ, kaniṭṭhamāpāthagataṃ gahetvā; Yo cīdha tacchaṃ paviceyya gaṇhati, sa ve naro seṭṭhamupeti ṭhānaṃ. 不应轻易以初言为最佳,亦不应听信后言;于此,智者审察而取真实之言,彼人实能达于最胜之境。 34. 34. Yathāpi te sāgaravārimajjhe, sakammunā sotthi vahiṃsu vāṇijā; Anāgatatthaṃ paṭivijjhiyāna, appampi nācceti sa bhūripañño. 犹如彼等商人于大海中,由自作业而得安行;具广大慧者能预见未来之事,虽于小利亦不错失。 35. 35. Bālā ca mohena rasānugiddhā, anāgataṃ appaṭivijjhiyatthaṃ; 而愚人因痴迷贪著于味,不能预见未来之事; Paccuppanne sīdanti atthajāte, samuddamajjhe yathā te manussā. 于当前之事发生时则沉沦,如彼等于大海中央。 36. 36. Anāgataṃ paṭikayirātha kiccaṃ, ‘‘mā maṃ kiccaṃ kiccakāle byadhesi’’; Taṃ tādisaṃ paṭikata kiccakāriṃ, na taṃ kiccaṃ kiccakāle byadhetīti. 应预作未来事,心念:“愿事务至时,莫恼害我。”于如是预作事务者,事务至时则不恼害之。 Samuddavāṇijajātakaṃ tatiyaṃ. 海商本生第三 467. Kāmajātakaṃ (4) 467. 爱欲本生(四) 37. 37. Kāmaṃ [Pg.246] kāmayamānassa, tassa ce taṃ samijjhati; Addhā pītimano hoti, laddhā macco yadicchati. 渴求爱欲者,若其愿得偿,凡夫得所欲,定然心欢喜。 38. 38. Kāmaṃ kāmayamānassa, tassa ce taṃ samijjhati; Tato naṃ aparaṃ kāme, dhamme taṇhaṃva vindati. 渴求爱欲者,若其愿得偿,其后于诸欲,更复生渴爱,犹如热时渴。 39. 39. Gavaṃva siṅgino siṅgaṃ, vaḍḍhamānassa vaḍḍhati; Evaṃ mandassa posassa, bālassa avijānato; Bhiyyo taṇhā pipāsā ca, vaḍḍhamānassa vaḍḍhati. 犹如成长中的有角公牛,其角亦随之增长;如是于迟钝、愚昧、无知之人,其渴爱与欲望,亦随之而增长。 40. 40. Pathabyā sāliyavakaṃ, gavassaṃ dāsaporisaṃ; Datvā ca nālamekassa, iti vidvā samaṃ care. 纵将大地米与麦,牛马奴仆予一人,亦不能令其满足。智者知此,应修平等行。 41. 41. Rājā pasayha pathaviṃ vijitvā, sasāgarantaṃ mahimāvasanto; Oraṃ samuddassa atittarūpo, pāraṃ samuddassapi patthayetha. 国王以力征服地,统治疆域至于海,此岸犹自不满足,复欲海洋之彼岸。 42. 42. Yāva anussaraṃ kāme, manasā titti nājjhagā; Tato nivattā paṭikamma disvā, te ve sutittā ye paññāya tittā. 随逐于诸欲,心意无满足。见患而转离,以慧满足者,彼为善满足。 43. 43. Paññāya tittinaṃ seṭṭhaṃ, na so kāmehi tappati; Paññāya tittaṃ purisaṃ, taṇhā na kurute vasaṃ. 以慧得满足,此为最上等;彼不为欲恼。以慧满足者,渴爱不能制。 44. 44. Apacinetheva kāmānaṃ, appicchassa alolupo; Samuddamatto puriso, na so kāmehi tappati. 应去除诸欲,少欲而不贪。其人如大海,不为欲所恼。 45. 45. Rathakārova cammassa, parikantaṃ upāhanaṃ; Yaṃ yaṃ cajati kāmānaṃ, taṃ taṃ sampajjate sukhaṃ; Sabbaṃ ce sukhamiccheyya, sabbe kāme pariccaje. 犹如皮革匠,裁剪其皮革,舍弃何种欲,便得何种乐。若欲求全乐,当舍一切欲。 46. 46. Aṭṭha [Pg.247] te bhāsitā gāthā, sabbā honti sahassiyo ; Paṭigaṇha mahābrahme, sādhetaṃ tava bhāsitaṃ. 大婆罗门,汝所说八偈,一一皆值千。请纳此赏金,汝言实善妙。 47. 47. Na me attho sahassehi, satehi nahutehi vā; Pacchimaṃ bhāsato gāthaṃ, kāme me na rato mano. 于我实无需,千百或万金。诵说最终偈,我心不乐欲。 48. 48. Bhadrako vatāyaṃ māṇavako, sabbalokavidū muni; Yo imaṃ taṇhaṃ dukkhajananiṃ, parijānāti paṇḍitoti. 此青年实贤善!彼是了知一切世间的牟尼,是能遍知此生苦之渴爱的智者。 Kāmajātakaṃ catutthaṃ. 爱欲本生第四 468. Janasandhajātakaṃ (5) 468. 迦那三达本生(五) 49. 49. Dasa khalu imāni ṭhānāni, yāni pubbe akaritvā; Sa pacchā manutappati, iccevāha janasandho. 迦那三达(Janasandha)曾如是说:“实有此十事,若先前未做,其人日后必追悔。” 50. 50. Aladdhā vittaṃ tappati, pubbe asamudānitaṃ; Na pubbe dhanamesissaṃ, iti pacchānutappati. 先前未积财,不得而苦恼;“我先前未曾寻求财富!”——他日后如此追悔。 51. 51. Sakyarūpaṃ pure santaṃ, mayā sippaṃ na sikkhitaṃ; Kicchā vutti asippassa, iti pacchānutappati. “我先前有能力,却未学习技艺;无技艺者,生计艰难!”——他日后如此追悔。 52. 52. Kūṭavedī pure āsiṃ, pisuṇo piṭṭhimaṃsiko; Caṇḍo ca pharuso cāpi, iti pacchānutappati. “我先前曾是骗子,说离间语,背后诽谤,且暴躁粗鲁!”——他日后如此追悔。 53. 53. Pāṇātipātī pure āsiṃ, luddo cāpi anāriyo; Bhūtānaṃ nāpacāyissaṃ, iti pacchānutappati. “我先前杀害生命,残酷且非圣贤,未曾尊重众生!”——他日后如此追悔。 54. 54. Bahūsu vata santīsu, anāpādāsu itthisu; Paradāraṃ asevissaṃ, iti pacchānutappati. “唉!当时有众多未属他人的女子,我却与他人之妻交往!”——他日后如此追悔。 55. 55. Bahumhi vata santamhi, annapāne upaṭṭhite; Na pubbe adadaṃ dānaṃ, iti pacchānutappati. “唉!当时虽有众多饮食现成,我先前却未行布施!”——他日后如此追悔。 56. 56. Mātaraṃ pitarañcāpi, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ ; Pahu santo na posissaṃ, iti pacchānutappati. “父母年迈,青春已逝,我虽有能力,却未曾奉养!”——他日后如此追悔。 57. 57. Ācariyamanusatthāraṃ[Pg.248], sabbakāmarasāharaṃ; Pitaraṃ atimaññissaṃ, iti pacchānutappati. “我轻慢了那为师、为教诲者、予我一切所需的父亲!”——他日后如此追悔。 58. 58. Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute; Na pubbe payirupāsissaṃ, iti pacchānutappati. “我先前未曾亲近侍奉具戒、多闻的沙门与婆罗门!”——他日后如此追悔。 59. 59. Sādhu hoti tapo ciṇṇo, santo ca payirupāsito; Na ca pubbe tapo ciṇṇo, iti pacchānutappati. “修习苦行是善,亲近贤善者亦是善;而我先前未修苦行!”——他日后如此追悔。 60. 60. Yo ca etāni ṭhānāni, yoniso paṭipajjati; Karaṃ purisakiccāni, sa pacchā nānutappatīti. 凡如理行持此等诸事,完成丈夫应做之事者,日后必不追悔。 Janasandhajātakaṃ pañcamaṃ. 迦那三达本生第五。 469. Mahākaṇhajātakaṃ (6) 469. 大黑本生(六) 61. 61. Kaṇho kaṇho ca ghoro ca, sukkadāṭho pabhāsavā ; Baddho pañcahi rajjūhi, kiṃ ravi sunakho tava. “又黑又可怖,白牙放光华;五条绳索缚,汝犬为何吠?” 62. 62. Nāyaṃ migānamatthāya, usīnaka bhavissati; Manussānaṃ anayo hutvā, tadā kaṇho pamokkhati. “优尸那迦(Usīnaka),此犬非为鹿群之利;当其成为人类之灾祸,届时黑犬将获解脱。” 63. 63. Pattahatthā samaṇakā, muṇḍā saṅghāṭipārutā; Naṅgalehi kasissanti, tadā kaṇho pamokkhati. “手持钵、头已剃、身披僧伽梨的劣沙门,当他们用犁耕地时,届时黑犬将获解脱。” 64. 64. Tapassiniyo pabbajitā, muṇḍā saṅghāṭipārutā; Yadā loke gamissanti, tadā kaṇho pamokkhati. “已出家的女苦行者,头已剃,身披僧伽梨;当她们在世间追逐五欲时,届时黑犬将获解脱。” 65. 65. Dīghottaroṭṭhā jaṭilā, paṅkadantā rajassirā; Iṇaṃ codāya gacchanti, tadā kaṇho pamokkhati. 长上唇之结发者,齿染泥垢头蒙尘;当彼等为索债而去,其时黑犬将解脱。 66. 66. Adhicca vede sāvittiṃ, yaññatantañca brāhmaṇā; Bhatikāya yajissanti, tadā kaṇho pamokkhati. 婆罗门学得吠陀、萨维提(sāvitti)及祭祀之法,为酬劳而行祭祀时,届时黑犬将解脱。 67. 67. Mātaraṃ pitarañcāpi, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ; Pahū santo na bharanti, tadā kaṇho pamokkhati. 对年老、青春已逝之父母,有能力者却不赡养,届时黑犬将解脱。 68. 68. Mātaraṃ [Pg.249] pitarañcāpi, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ; Bālā tumheti vakkhanti, tadā kaṇho pamokkhati. 对年老、青春已逝之父母,(子女)将辱骂其为愚人,届时黑犬将解脱。 69. 69. Ācariyabhariyaṃ sakhiṃ, mātulāniṃ pitucchakiṃ ; Yadā loke gamissanti, tadā kaṇho pamokkhati. 当世人与师母、朋友之妻、舅母、叔母通奸,届时黑犬将解脱。 70. 70. Asicammaṃ gahetvāna, khaggaṃ paggayha brāhmaṇā; Panthaghātaṃ karissanti, tadā kaṇho pamokkhati. 婆罗门手持刀盾,高举利剑,行拦路抢劫,届时黑犬将解脱。 71. 71. Sukkacchavī vedhaverā, thūlabāhū apātubhā; Mittabhedaṃ karissanti, tadā kaṇho pamokkhati. 肤色白皙、臂膀粗壮、不事生产、欲求寡妇之男子,将离间朋友,届时黑犬将解脱。 72. 72. Māyāvino nekatikā, asappurisacintakā; Yadā loke bhavissanti, tadā kaṇho pamokkhatīti. 当欺诈者、骗子、思如恶人者出现于世,届时黑犬将解脱。” Mahākaṇhajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 大黑本生第六。 470. Kosiyajātakaṃ (7) 470. 憍尸耶本生(七) 73. 73. Neva kiṇāmi napi vikkiṇāmi, na cāpi me sannicayo ca atthi ; Sukiccharūpaṃ vatidaṃ parittaṃ, patthodano nālamayaṃ duvinnaṃ. “我既不买也不卖,亦无积蓄;此食甚少,得之不易,一钵之量不足我二人所用。” 74. 74. Appamhā appakaṃ dajjā, anumajjhato majjhakaṃ; Bahumhā bahukaṃ dajjā, adānaṃ nupapajjati. “从少许中,当施少许;从适量中,当施适量;从大量中,当施大量;不施实为不当。” 75. 75. Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca.Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ. “憍尸耶,我告汝:当行布施亦当受用。登上圣道,不独食者得安乐。” 76. 76. Moghañcassa hutaṃ hoti, moghañcāpi samīhitaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, eko bhuñjati bhojanaṃ. “若有客人在座,而己独食,其人祭祀徒然,所求亦徒然。” 77. 77. Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ. “憍尸耶,我告汝:当行布施亦当受用。登上圣道,不独食者得安乐。” 78. 78. Saccañcassa [Pg.250] hutaṃ hoti, saccañcāpi samīhitaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, neko bhuñjati bhojanaṃ. “若有客人在座,而己不独食,其人祭祀真实,所求亦真实。” 79. 79. Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ. “憍尸耶,我告汝:当行布施亦当受用。登上圣道,不独食者得安乐。” 80. 80. Sarañca juhati poso, bahukāya gayāya ca; Doṇe timbarutitthasmiṃ, sīghasote mahāvahe. 有人在萨罗池(Sara)、巴护迦河(Bahukā)、伽耶湖(Gayā)、多那(Doṇa)渡口、丁巴鲁(Timbaru)渡口,以及水流湍急的大河中献祭。 81. 81. Atra cassa hutaṃ hoti, atra cassa samīhitaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, neko bhuñjati bhojanaṃ. 若有客人在座时,他不独自享用食物,那么他在此等处所作的献祭是成功的,在此等处所作的努力也是成功的。 82. 82. Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ. 憍尸耶(Kosiya),我告诉你:登上圣道,当行布施,也当受用。独自进食者不得安乐。 83. 83. Baḷisañhi so nigilati, dīghasuttaṃ sabandhanaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, eko bhuñjati bhojanaṃ. 若有客人在座,他却独自享用食物,那人实是吞下了带着长线和系缚的鱼钩。 84. 84. Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ. 憍尸耶(Kosiya),我告诉你:登上圣道,当行布施,也当受用。独自进食者不得安乐。 85. 85. Uḷāravaṇṇā vata brāhmaṇā ime, ayañca vo sunakho kissa hetu; Uccāvacaṃ vaṇṇanibhaṃ vikubbati, akkhātha no brāhmaṇā ke nu tumhe. 啊,这些婆罗门仪表庄严!你们的这只狗又是何缘故,变现出种种高下不同的色相?婆罗门啊,请告诉我们,你们究竟是谁? 86. 86. Cando ca suriyo ca ubho idhāgatā, ayaṃ pana mātali devasārathi; Sakkohamasmi tidasānamindo, eso ca kho pañcasikhoti vuccati. 月天子(Canda)和日天子(Suriya)二位都来到了这里,这位是天的御者摩多利(Mātali);我是三十三天(Tidasa)的天主释迦(Sakka),而那位被称为般阇尸迦(Pañcasikha)。 87. 87. Pāṇissarā mudiṅgā ca, murajālambarāni ca; Suttamenaṃ pabodhenti, paṭibuddho ca nandati. 铙钹、牟丁伽鼓(mudiṅga)、牟罗阇鼓(muraja)与阿蓝巴罗鼓(āḷambara)之声,将沉睡的他唤醒;他醒来后心生欢喜。 88. 88. Ye kecime maccharino kadariyā, paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti. 任何悭吝、鄙吝者,以及辱骂沙门、婆罗门者,他们在此世舍弃此身后,身坏之时,便堕入地狱。 89. 89. Ye [Pg.251] kecime suggatimāsamānā, dhamme ṭhitā saṃyame saṃvibhāge; Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā sugatiṃ vajanti. 任何向往善趣、安住于法、力行克制与分享的人,他们在此世舍弃此身后,身坏之时,便去到善趣。 90. 90. Tvaṃ nosi ñāti purimāsu jātisu, so maccharī rosako pāpadhammo; Taveva atthāya idhāgatamhā, mā pāpadhammo nirayaṃ gamittha. 你在过去生中曾是我们的亲人,那时你悭吝、易怒、品性邪恶。我们正是为了你的利益才来到此处,愿你这品性邪恶之人不要堕入地狱。 91. 91. Addhā hi maṃ vo hitakāmā, yaṃ maṃ samanusāsatha; Sohaṃ tathā karissāmi, sabbaṃ vuttaṃ hitesibhi. 你们确实是希望我好,才会如此教导我。我将遵从你们这些善意者所说的一切去做。 92. 92. Esāhamajjeva upāramāmi, na cāpihaṃ kiñci kareyya pāpaṃ; Na cāpi me kiñci adeyyamatthi, na cāpidatvā udakaṃ pivāmi. 我从今日起便停止悭吝,我将不造任何恶业;我没有任何不可布施之物,不先布施我连水也不饮。 93. 93. Evañca me dadato sabbakālaṃ, bhogā ime vāsava khīyissanti; Tato ahaṃ pabbajissāmi sakka, hitvāna kāmāni yathodhikānīti. 帝释(Vāsava),我若恒常如是布施,此等资财必将耗尽。帝释(Sakka),届时我将舍弃所有欲乐而出家。 Kosiyajātakaṃ sattamaṃ. 憍尸耶本生第七。 471. Meṇḍakapañhajātakaṃ (8) 471. 公羊问本生第八 94. 94. Yesaṃ na kadāci bhūtapubbaṃ, sakhyaṃ sattapadampimasmi loke; Jātā amittā duve sahāyā, paṭisandhāya caranti kissa hetu. 于此世间,素无七步之谊,两个仇敌已成朋友,是何缘故和睦而行? 95. 95. Yadi [Pg.252] me ajja pātarāsakāle, pañhaṃ na sakkuṇeyyātha vattumetaṃ; Raṭṭhā pabbājayissāmi vo sabbe, na hi mattho duppaññajātikehi. 今日早餐之时,汝等若不能答我所问,我将尽逐汝等出国境,我于劣慧者实无所用。 96. 96. Mahājanasamāgamamhi ghore, janakolāhalasaṅgamamhi jāte; Vikkhittamanā anekacittā, pañhaṃ na sakkuṇoma vattumetaṃ. 于此喧闹之大众集会,人声鼎沸之时,我等心意驰散,思绪不一,故不能作答此问。 97. 97. Ekaggacittāva ekamekā, rahasi gatā atthaṃ nicintayitvā ; Paviveke sammasitvāna dhīrā, atha vakkhanti janinda etamatthaṃ. 人主,我等智者,当各往闲静处,以专注之心,思惟其义。于远离处善加审察,而后方向您解说此义。 98. 98. Uggaputta-rājaputtiyānaṃ, urabbhassa maṃsaṃ piyaṃ manāpaṃ; Na sunakhassa te adenti maṃsaṃ, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa. 大王,王公贵胄之子,喜爱悦意之羊肉,然彼等不食狗肉。而公羊竟与狗为友。 99. 99. Cammaṃ vihananti eḷakassa, assapiṭṭhattharassukhassa hetu; Na ca te sunakhassa attharanti, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa. 大王,彼等为求舒适之马背垫,而鞣制羊皮,然不铺设狗皮。而公羊竟与狗为友。 100. 100. Āvellitasiṅgiko hi meṇḍo, na ca sunakhassa visāṇakāni atthi; Tiṇabhakkho maṃsabhojano ca, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa. 大王,公羊有弯曲之角,而狗则无角。公羊食草,而狗食肉。而公羊竟与狗为友。 101. 101. Tiṇamāsi palāsamāsi meṇḍo, na ca sunakho tiṇamāsi no palāsaṃ; Gaṇheyya suṇo sasaṃ biḷāraṃ, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa. 大王,公羊食草亦食树叶,而狗不食草亦不食树叶。狗能捕捉野兔与猫。而公羊竟与狗为友。 102. 102. Aṭṭhaḍḍhapado [Pg.253] catuppadassa, meṇḍo aṭṭhanakho adissamāno; Chādiyamāharatī ayaṃ imassa, maṃsaṃ āharatī ayaṃ amussa. 大王,此公羊有四足八蹄,它不为人见,为彼四足之狗带来肉食。 103. 103. Pāsādavaragato videhaseṭṭho, vitihāraṃ aññamaññabhojanānaṃ; Addakkhi kira sakkhikaṃ janindo, bubhukkassa puṇṇaṃ mukhassa cetaṃ. 威德哈之胜王登上高楼,亲眼目睹了吠犬与肥羊互相交换食物。 104. 104. Lābhā vata me anapparūpā, yassa medisā paṇḍitā kulamhi; Pañhassa gambhīragataṃ nipuṇamatthaṃ, paṭivijjhanti subhāsitena dhīrā. 我实获大利,家中有如是贤哲!彼等智者以善说,通达问题之深奥微细义。 105. 105. Assatarirathañca ekamekaṃ, phītaṃ gāmavarañca ekamekaṃ; Sabbesaṃ vo dammi paṇḍitānaṃ, paramappatītamano subhāsitenāti. 我因善说而心生大喜,赐予你们所有智者每人一辆骡车与一座富饶的上等村庄。 Meṇḍakapañhajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 《公羊问本生》第八 472. Mahāpadumajātakaṃ (9) 472. 大红莲本生第九 106. 106. Nādaṭṭhā parato dosaṃ, aṇuṃ thūlāni sabbaso; Issaro paṇaye daṇḍaṃ, sāmaṃ appaṭivekkhiya. 不见他人过,无论巨与细;君主不亲察,切莫施刑罚。 107. 107. Yo ca appaṭivekkhitvā, daṇḍaṃ kubbati khattiyo; Sakaṇṭakaṃ so gilati, jaccandhova samakkhikaṃ. 若有王不察,而施以惩罚,彼如吞棘刺,亦如生盲者,吞下带蝇之食。 108. 108. Adaṇḍiyaṃ daṇḍayati, daṇḍiyañca adaṇḍiyaṃ ; Andhova visamaṃ maggaṃ, na jānāti samāsamaṃ. 不当罚者反施罚,当罚之人却放纵;恰似盲者行歧路,坦途崎岖两不辨。 109. 109. Yo ca etāni ṭhānāni, aṇuṃ thūlāni sabbaso; Sudiṭṭhamanusāseyya, sa ve voharitu marahati. 若能于此等事由,无论大小,皆明察而后教导,彼实堪为治理之人。 110. 110. Nekantamudunā [Pg.254] sakkā, ekantatikhiṇena vā; Attaṃ mahante ṭhapetuṃ, tasmā ubhayamācare. 非独至柔能成事,亦非至刚可独行;欲将己身安立稳,刚柔并济方可行。 111. 111. Paribhūto mudu hoti, atitikkho ca veravā; Etañca ubhayaṃ ñatvā, anumajjhaṃ samācare. 柔和易遭人轻贱,刚强树敌祸缠绵;识得两端皆非是,中道而行自安然。 112. 112. Bahumpi ratto bhāseyya, duṭṭhopi bahu bhāsati; Na itthikāraṇā rāja, puttaṃ ghātetumarahasi. 大王!愤怒者多言,憎恨者亦多言;您不应为女人之故而杀害儿子。 113. 113. Sabbova loko ekato, itthī ca ayamekikā; Tenāhaṃ paṭipajjissaṃ, gacchatha pakkhipatheva taṃ. 举世皆为王子一党,此女则孤身一人。因此我将行事,你们去,将他扔下悬崖。 114. 114. Anekatāle narake, gambhīre ca suduttare ; Pātito giriduggasmiṃ, kena tvaṃ tattha nāmari. 堕入深渊中,数多罗树深,险峻极难越,缘何汝未死? 115. 115. Nāgo jātaphaṇo tattha, thāmavā girisānujo; Paccaggahi maṃ bhogehi, tenāhaṃ tattha nāmariṃ. 大王!那里有一位张开宝盖的那伽王,力大如山,它用盘曲的身体接住了我,因此我没有在那里死去。 116. 116. Ehi taṃ paṭinessāmi, rājaputta sakaṃ gharaṃ; Rajjaṃ kārehi bhaddante, kiṃ araññe karissasi. 归来我愿扶君还,王子重归旧家园;治国安邦君当勉,何苦林野度华年? 117. 117. Yathā gilitvā baḷisaṃ, uddhareyya salohitaṃ; Uddharitvā sukhī assa, evaṃ passāmi attanaṃ. 恰如利钩入腹内,鲜血淋漓拔出来;拔出之后身安乐,我观自身亦如是。 118. 118. Kiṃ nu tvaṃ baḷisaṃ brūsi, kiṃ tvaṃ brūsi salohitaṃ; Kiṃ nu tvaṃ ubbhataṃ brūsi, taṃ me akkhāhi pucchito. 汝言鱼钩是何物?汝言带血是何意?汝言拔出是何指?我既问汝请告之。 119. 119. Kāmāhaṃ baḷisaṃ brūmi, hatthiassaṃ salohitaṃ; Cattāhaṃ ubbhataṃ brūmi, evaṃ jānāhi khattiya. 我说诸欲是鱼钩,大象骏马是带血;我说舍离是拔出,刹帝利王应知晓。 120. 120. Ciñcāmāṇavikā mātā, devadatto ca me pitā; Ānando paṇḍito nāgo, sāriputto ca devatā; Rājaputto ahaṃ āsiṃ, evaṃ dhāretha jātakanti. 战遮女为母,提婆达多为父;阿难是智慧那伽,舍利弗是天神;我曾为王子,如是持本生。 Mahāpadumajātakaṃ navamaṃ. 《大红莲本生》第九竟 473. Mittāmittajātakaṃ (10) 473. 敌友本生第十 121. 121. Kāni [Pg.255] kammāni kubbānaṃ, kathaṃ viññū parakkame; Amittaṃ jāneyya medhāvī, disvā sutvā ca paṇḍito. 智者见闻后,如何识非友?彼行何等业,有识如何辨? 122. 122. Na naṃ umhayate disvā, na ca naṃ paṭinandati; Cakkhūni cassa na dadāti, paṭilomañca vattati. 见之不悦,亦不欢迎;不与正视,行为乖逆。 123. 123. Amitte tassa bhajati, mitte tassa na sevati; Vaṇṇakāme nivāreti, akkosante pasaṃsati. 亲近其敌人,不交往其朋友;阻止赞美之人,赞扬辱骂之人。 124. 124. Guyhañca tassa nakkhāti, tassa guyhaṃ na gūhati; Kammaṃ tassa na vaṇṇeti, paññassa nappasaṃsati. 不向其透露秘密,不为其保守秘密;不赞美其行为,不称扬其智慧。 125. 125. Abhave nandati tassa, bhave tassa na nandati; Accheraṃ bhojanaṃ laddhā, tassa nuppajjate sati; Tato naṃ nānukampati, aho sopi labheyyito. 为其衰败而欢喜,不为其兴盛而高兴;获得珍馐时,不念及分与,亦不怜悯于彼,心无“愿彼亦得”之想。 126. 126. Iccete soḷasākārā, amittasmiṃ patiṭṭhitā; Yehi amittaṃ jāneyya, disvā sutvā ca paṇḍito. 此等十六行相,立于非友之中,智者依此见闻,即能了知非友。 127. 127. Kāni kammāni kubbānaṃ, kathaṃ viññū parakkame; Mittaṃ jāneyya medhāvī, disvā sutvā ca paṇḍito. 智者见闻后,如何识善友?彼行何等业,有识如何辨? 128. 128. Pavutthaṃ tassa sarati, āgataṃ abhinandati; Tato kelāyito hoti, vācāya paṭinandati. 其人远行则思念,其人归来则欢迎;为此心生欢喜,并以言语欢迎之。 129. 129. Mitte tasseva bhajati, amitte tassa na sevati; Akkosante nivāreti, vaṇṇakāme pasaṃsati. 亲近其朋友,不交往其敌人;阻止辱骂者,赞扬称赞者。 130. 130. Guyhañca tassa akkhāti, tassa guyhañca gūhati; Kammañca tassa vaṇṇeti, paññaṃ tassa pasaṃsati. 告之以秘密,为之守秘密;赞美其事业,称扬其智慧。 131. 131. Bhave ca nandati tassa, abhave tassa na nandati; Accheraṃ bhojanaṃ laddhā, tassa uppajjate sati; Tato naṃ anukampati, aho sopi labheyyito. 为其兴盛而欢喜,不为其衰败而高兴;获得珍馐时,即生起“我应给他”之念,并怜悯之:“啊,愿彼亦能得!” 132. 132. Iccete [Pg.256] soḷasākārā, mittasmiṃ suppatiṭṭhitā; Yehi mittañca jāneyya, disvā sutvā ca paṇḍitoti. 此等十六行相,善立于善友之中,智者依此见闻,即能善知善友。 Mittāmittajātakaṃ dasamaṃ. 《友非友本生》第十 Dvādasakanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 十二集终。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Lahucitta sasāla kasanti puna, atha kāma dasakhaluṭṭhānavaro; Atha kaṇha sukosiya meṇḍavaro, padumo puna mittavarena dasāti. 小古那罗、跋陀娑罗、海商,复次迦摩、生闻,又大黑、拘尸耶、羊,莲华,以及友非友,此为十篇。 13. Terasakanipāto 13. 十三集 474. Ambajātakaṃ (1) 474. 芒果本生(一) 1. 1. Ahāsi [Pg.257] me ambaphalāni pubbe, aṇūni thūlāni ca brahmacāri; Teheva mantehi na dāni tuyhaṃ, dumapphalā pātubhavanti brahme. 梵行者,你先前曾为我带来芒果,有小有大;婆罗门,为何如今用同样的咒语,树上的果实却不为你显现? 2. 2. Nakkhattayogaṃ paṭimānayāmi, khaṇaṃ muhuttañca mante na passaṃ ; Nakkhattayogañca khaṇañca laddhā, addhāharissambaphalaṃ pahūtaṃ. 我正在等待星宿的会合,尚未看到施展咒语的刹那和时机;一旦获得星宿的会合与时机,我必将带来丰盛的芒果。 3. 3. Nakkhattayogaṃ na pure abhāṇi, khaṇaṃ muhuttaṃ na pure asaṃsi; Sayaṃ harī ambaphalaṃ pahūtaṃ, vaṇṇena gandhena rasenupetaṃ. 你以前从未说过星宿会合,也从未提及刹那和时机;你亲自带来了丰盛的芒果,色香味俱全。 4. 4. Mantābhijappena pure hi tuyhaṃ, dumapphalā pātubhavanti brahme; Svājja na pāresi jappampi mantaṃ, ayaṃ so ko nāma tavajja dhammo. 婆罗门,往昔你通过念诵咒语,树上的果实便会显现;如今你念诵咒语却不成功,你今日是何缘故? 5. 5. Caṇḍālaputto mama sampadāsi, dhammena mante pakatiñca saṃsi; Mā cassu me pucchito nāmagottaṃ, guyhittho atthaṃ vijaheyya manto. 一位旃陀罗之子如法地将咒语及其性质传授给我。他告诫我,如果被问及,不可隐瞒他的出身,否则咒语就会失效。 6. 6. Sohaṃ [Pg.258] janindena janamhi puṭṭho, makkhābhibhūto alikaṃ abhāṇiṃ; ‘‘Mantā ime brāhmaṇassā’’ti micchā, pahīnamanto kapaṇo rudāmi. 当我在众人中被国王问起,因心怀忘恩而说了谎;我妄称:“此乃婆罗门之咒。”咒语就此消失,我悲惨地哭泣。 7. 7. Eraṇḍā pucimandā vā, atha vā pālibhaddakā; Madhuṃ madhutthiko vinde, so hi tassa dumuttamo. 无论是蓖麻树、苦楝树,还是刺桐树,寻蜜者若能从中找到蜜,那对他而言就是最好的树。 8. 8. Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā; Yamhā dhammaṃ vijāneyya, so hi tassa naruttamo. 无论是刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗,还是旃陀罗和补羯娑,无论从谁那里了知正法,那人对他而言就是最上之人。 9. 9. Imassa daṇḍañca vadhañca datvā, gale gahetvā khalayātha jammaṃ; Yo uttamatthaṃ kasirena laddhaṃ, mānātimānena vināsayittha. 对此人处以刑罚与捶楚,抓住这恶人的喉咙,将他驱逐!他因骄慢与自负,毁掉了艰难获得的至上利益。 10. 10. Yathā samaṃ maññamāno pateyya, sobbhaṃ guhaṃ narakaṃ pūtipādaṃ; Rajjūti vā akkame kaṇhasappaṃ, andho yathā jotimadhiṭṭhaheyya; Evampi maṃ tvaṃ khalitaṃ sapañña, pahīnamantassa punappadāhi. 就像有人以为地面平坦而掉进坑洞、深渊、裂谷或腐树根洞;或以为是绳子而踩到黑蛇;或像盲人踩在火上;智者啊,我正是如此失足犯错,请将咒语重新传授给已失去它的我。 11. 11. Dhammena mantaṃ tava sampadāsiṃ, tuvampi dhammena pariggahesi; Pakatimpi te attamano asaṃsiṃ, dhamme ṭhitaṃ taṃ na jaheyya manto. 我如法地将咒语传授给你,你也如法地接受了。我亦心悦地教导了它的性质。咒语不会舍弃安住于正法的人。 12. 12. Yo bāla mantaṃ kasirena laddhaṃ, yaṃ dullabhaṃ ajja manussaloke; Kiñcāpi laddhā jīvituṃ appapañño, vināsayī alikaṃ bhāsamāno. 某愚人艰难地获得此咒,此咒在当今人世间甚为稀有,能藉以维生;但这少慧者得到它之后,却因说谎而将它毁掉。 13. 13. Bālassa [Pg.259] mūḷhassa akataññuno ca, musā bhaṇantassa asaññatassa; Mante mayaṃ tādisake na dema, kuto mantā gaccha na mayha ruccasīti. 于愚者、痴者、不知恩者,于说谎者、不自律者,如是明咒我等不授。明咒何有?去!我不喜汝! Ambajātakaṃ paṭhamaṃ. 《芒果本生》第一。 475. Phandanajātakaṃ (2) 475. 颤动本生第二 14. 14. Kuṭhārihattho puriso, vanamogayha tiṭṭhasi; Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṃ dāruṃ chetumicchasi. 手持斧之人,汝入林而立。朋友,我所问,请告于我,汝欲伐何木? 15. 15. Isso vanāni carasi, samāni visamāni ca; Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṃ dāruṃ nemiyā daḷhaṃ. 熊啊,汝行于林野,或平或崎;朋友,我所问,请告于我,何木为轮辋而坚固? 16. 16. Neva sālo na khadiro, nāssakaṇṇo kuto dhavo; Rukkho ca phandano nāma, taṃ dāruṃ nemiyā daḷhaṃ. 非娑罗树(sāla),非儿茶树(khadira),非阿湿犍那树(assakaṇṇa),何况是车轴木(dhava);有名为颤动树(phandana)者,其木为轮辋而坚固。 17. 17. Kīdisānissa pattāni, khandho vā pana kīdiso; Puṭṭho me samma akkhāhi, yathā jānemu phandanaṃ. 其叶是何状?其干复何如?朋友,我所问,请告于我,令我等识此颤动树。 18. 18. Yassa sākhā palambanti, namanti na ca bhañjare; So rukkho phandano nāma, yassa mūle ahaṃ ṭhito. 其枝下垂,能屈不折;我所立根下,彼树名颤动。 19. 19. Arānaṃ cakkanābhīnaṃ, īsānemirathassa ca; Sabbassa te kammaniyo, ayaṃ hessati phandano. 为辐、为毂、为辕、为辋,此颤动树,于汝车皆适用。 20. 20. Iti phandanarukkhopi, tāvade ajjhabhāsatha; Mayhampi vacanaṃ atthi, bhāradvāja suṇohi me. 如是颤动树神,尔时亦说言:“我亦有言,巴罗多迦(Bhāradvāja),且听我语。” 21. 21. Issassa upakkhandhamhā, ukkacca caturaṅgulaṃ; Tena nemiṃ pasāresi, evaṃ daḷhataraṃ siyā. 从彼熊肩上,割取四指皮,用以覆轮辋,如是可更固。 22. 22. Iti phandanarukkhopi, veraṃ appesi tāvade; Jātānañca ajātānaṃ, issānaṃ dukkhamāvahi. 如是颤动树神,尔时结下怨,为已生未生,诸熊引来苦。 23. 23. Iccevaṃ [Pg.260] phandano issaṃ, isso ca pana phandanaṃ; Aññamaññaṃ vivādena, aññamaññamaghātayuṃ. 如是颤动树神害熊,熊亦复害颤动树神;因互相争斗,彼此皆毁灭。 24. 24. Evameva manussānaṃ, vivādo yattha jāyati; Mayūranaccaṃ naccanti, yathā te issaphandanā. 于诸人中亦复然,何处有纷争生起,彼等便跳孔雀舞,犹如彼熊与树神。 25. 25. Taṃ vo vadāmi bhaddaṃ vo, yāvantettha samāgatā; Sammodatha mā vivadatha, mā hotha issaphandanā. 是故我告汝,愿汝等安好,所有集于此,当和合相处,莫要起纷争,莫如彼熊与树神。 26. 26. Sāmaggimeva sikkhetha, buddhehetaṃ pasaṃsitaṃ; Sāmaggirato dhammaṭṭho, yogakkhemā na dhaṃsatīti. 应当学习和合,此为诸佛所赞叹。乐于和合、安住于法者,不会从瑜伽安稳中退失。 Phandanajātakaṃ dutiyaṃ. 《颤动本生》第二。 476. Javanahaṃsajātakaṃ (3) 476. 速行鹅本生第三 27. 27. Idheva haṃsa nipata, piyaṃ me tava dassanaṃ; Issarosi anuppatto, yamidhatthi pavedaya. 天鹅啊,请栖于此,得见汝我心甚喜。汝今如主莅临,有何所需请告知。 28. 28. Savanena ekassa piyā bhavanti, disvā panekassa viyeti chando; Disvā ca sutvā ca piyā bhavanti, kaccinnu me pīyasi dassanena. 有人因听闻而喜爱,有人一见则爱意消退;有人因见与闻而喜爱,不知你于我,一见是否可喜? 29. 29. Savanena piyo mesi, bhiyyo cāgamma dassanaṃ; Evaṃ piyadassano me, vasa haṃsa mamantike. 因听闻而喜爱于你,及至得见喜爱更增;你于我如此喜见,鹅王啊,请住在我身边。 30. 30. Vaseyyāma tavāgāre, niccaṃ sakkatapūjitā; Matto ca ekadā vajje, ‘‘haṃsarājaṃ pacantu me’’. 若蒙尊前常敬奉,吾等愿居汝殿中,唯恐一日君酒醉,错命“为我烹煮鹅王”。 31. 31. Dhiratthu taṃ majjapānaṃ, yaṃ me piyataraṃ tayā; Na cāpi majjaṃ pissāmi, yāva me vacchasī ghare. 可鄙的饮酒啊,于我而言竟比你更可爱!只要你住在我宫中,我便不再饮酒。 32. 32. Suvijānaṃ [Pg.261] siṅgālānaṃ, sakuṇānañca vassitaṃ; Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato. 豺狼的嗥叫与鸟的啼鸣,其声容易了知;大王啊,人的言语,比那更难了知。 33. 33. Api ce maññatī poso, ñāti mitto sakhāti vā; Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso. 纵然有人被视为亲戚、朋友或伙伴,先前曾和颜悦色,后来却变成了敌人。 34. 34. Yasmiṃ mano nivisati, avidūre sahāpi so; Santikepi hi so dūre, yasmiṃ nāvisate mano. 心之所系处,虽远亦不远;心若不系处,虽近亦是远。 35. 35. Antopi so hoti pasannacitto, pāraṃ samuddassa pasannacitto; Antopi so hoti paduṭṭhacitto, pāraṃ samuddassa paduṭṭhacitto. 心清净者,虽远在海洋彼岸,亦如在近处;心染污者,虽身在近处,亦如在海洋彼岸。 36. 36. Saṃvasantā vivasanti, ye disā te rathesabha; Ārā santo saṃvasanti, manasā raṭṭhavaḍḍhana. 车主之雄啊,为敌之人虽同住亦分离;兴国之君啊,贤善之人虽远隔心相系。 37. 37. Aticiraṃ nivāsena, piyo bhavati appiyo; Āmanta kho taṃ gacchāma, purā te homa appiyā. 居住过久,可爱者亦会变得不可爱;趁我们尚未被你厌弃,特来向你告辞离去。 38. 38. Evaṃ ce yācamānānaṃ, añjaliṃ nāvabujjhasi; Paricārakānaṃ sataṃ, vacanaṃ na karosi no; Evaṃ taṃ abhiyācāma, puna kayirāsi pariyāyaṃ. 若我们如此合掌恳求,你仍不理解;若我们甘为侍从,你仍不听从我们的言语;那么我们如此恳求你:愿你日后能再度来访。 39. 39. Evaṃ ce no viharataṃ, antarāyo na hessati; Tuyhañcāpi mahārāja, mayhañca raṭṭhavaḍḍhana; Appeva nāma passemu, ahoratānamaccayeti. 大王啊,兴国者啊,若我们各自生活,你我都没有生命的障碍,那么在日夜流逝之后,或许我们还能再次相见。 Javanahaṃsajātakaṃ tatiyaṃ. 速行鹅本生第三终。 477. Cūḷanāradajātakaṃ (4) 477. 小那罗达本生(四) 40. 40. Na te kaṭṭhāni bhinnāni, na te udakamābhataṃ; Aggīpi te na hāpito, kiṃ nu mandova jhāyasi. 柴薪未劈,清水未取,火亦未生,为何像个傻瓜一样忧思? 41. 41. Na [Pg.262] ussahe vane vatthuṃ, kassapāmantayāmi taṃ; Dukkho vāso araññasmiṃ, raṭṭhaṃ icchāmi gantave. 迦叶,我向您禀告:我无法在林中居住。林居是苦,我想到国中去。 42. 42. Yathā ahaṃ ito gantvā, yasmiṃ janapade vasaṃ; Ācāraṃ brahme sikkheyyaṃ, taṃ dhammaṃ anusāsa maṃ. 我从此地离去后,在某个国家居住时,当如何学习梵行,请教导我此法。 43. 43. Sace araññaṃ hitvāna, vanamūlaphalāni ca; Raṭṭhe rocayase vāsaṃ, taṃ dhammaṃ nisāmehi me. 倘若你舍弃森林与林中根果,而乐于居住在国中,那么,请听我此法。 44. 44. Visaṃ mā paṭisevittho, papātaṃ parivajjaya; Paṅke ca mā visīdittho, yatto cāsīvise care. 莫沾染毒药,悬崖当避开;莫沉陷泥沼,于毒蛇处当谨慎而行。 45. 45. Kiṃ nu visaṃ papāto vā, paṅko vā brahmacārinaṃ; Kaṃ tvaṃ āsīvisaṃ brūsi, taṃ me akkhāhi pucchito; 对梵行者而言,什么是毒药、悬崖或泥沼?你所说的毒蛇又是什么?我已提问,请为我说明。 46. 46. Āsavo tāta lokasmiṃ, surā nāma pavuccati; Manuñño surabhī vaggu, sādu khuddarasūpamo ; Visaṃ tadāhu ariyā se, brahmacariyassa nārada. 孩子,世间有种酒,名叫“苏拉”(surā),它悦意、芬芳、甘美,味如蜂蜜;那罗达啊,圣者们说,此即梵行之毒药。 47. 47. Itthiyo tāta lokasmiṃ, pamattaṃ pamathenti tā; Haranti yuvino cittaṃ, tūlaṃ bhaṭṭhaṃva māluto; Papāto eso akkhāto, brahmacariyassa nārada. 孩子,世间的女人,会扰乱放逸之人;她们夺走年轻人的心,如风吹散落棉。那罗达啊,这被称为梵行的悬崖。 48. 48. Lābho siloko sakkāro, pūjā parakulesu ca; Paṅko eso ca akkhāto, brahmacariyassa nārada. 利得、名声、恭敬,以及在他人之家受供养,那罗达啊,这被称为梵行的泥沼。 49. 49. Sasatthā tāta rājāno, āvasanti mahiṃ imaṃ; Te tādise manussinde, mahante tāta nārada. 孩子,君王手持兵器,居住在这大地上;那罗达啊,他们是伟大的人中之主。 50. 50. Issarānaṃ adhipatīnaṃ, na tesaṃ pādato care; Āsīvisoti akkhāto, brahmacariyassa nārada. 对于这些有权势的主宰,不要追随他们。那罗达啊,这被称为梵行的毒蛇。 51. 51. Bhattattho bhattakāle ca, yaṃ gehamupasaṅkame; Yadettha kusalaṃ jaññā, tattha ghāsesanaṃ care. 在饭食时间为食物而前往任何一家时,若知道那里是适当且无过失的,就应在那里寻求食物。 52. 52. Pavisitvā [Pg.263] parakulaṃ, pānatthaṃ bhojanāya vā; Mitaṃ khāde mitaṃ bhuñje, na ca rūpe manaṃ kare. 进入他人家中,或为饮或为食,食啖当有节制,莫于色相上用心。 53. 53. Goṭṭhaṃ majjaṃ kirāṭañca, sabhā nikiraṇāni ca; Ārakā parivajjehi, yānīva visamaṃ pathanti. 牛栏、酒肆、赌场、会堂以及挥霍处,皆应远远地避开,犹如车避崎岖路。 Cūḷanāradajātakaṃ catutthaṃ. 小那罗达本生第四。 478. Dūtajātakaṃ (5) 478. 使者本生(五) 54. 54. Dūte te brahme pāhesiṃ, gaṅgātīrasmi jhāyato; Tesaṃ puṭṭho na byākāsi, dukkhaṃ guyhamataṃ nu te. 梵志啊,我曾派遣使者到你那里,当时你正在恒河岸边禅修;他们问你,你却没有回答,你的痛苦是秘密吗? 55. 55. Sace te dukkhamuppajje, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhana; Mā kho naṃ tassa akkhāhi, yo taṃ dukkhā na mocaye. 迦尸国之增长者啊,倘若你生起痛苦,切莫告知那无法让你从痛苦中解脱之人。 56. 56. Yo tassa dukkhajātassa, ekaṅgamapi bhāgaso ; Vippamoceyya dhammena, kāmaṃ tassa pavedaya. 若有人能如法地,从此已生之苦中,解脱哪怕一部分,实应向彼人诉说。 57. 57. Suvijānaṃ siṅgālānaṃ, sakuṇānañca vassitaṃ; Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato. 野狐之嗥与鸟之鸣,尚易了知;大王啊,人之言语,比彼更难辨识。 58. 58. Api ce maññatī poso, ñāti mitto sakhāti vā; Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso. 纵然有人被视为亲戚、朋友或伙伴,先前曾和颜悦色,后来却变成了敌人。 59. 59. Yo attano dukkhamanānupuṭṭho, pavedaye jantu akālarūpe; Ānandino tassa bhavantimittā, hitesino tassa dukhī bhavanti. 若有人不待人问,不合时宜地诉说自己的痛苦,他的敌人会感到高兴,他的益友会感到难过。 60. 60. Kālañca ñatvāna tathāvidhassa, medhāvīnaṃ ekamanaṃ viditvā; Akkheyya tibbāni parassa dhīro, saṇhaṃ giraṃ atthavatiṃ pamuñce. 了知时机,并了知那有智慧者与自己心意相同,智者便可向他人诉说剧苦,发出柔和而有意义的言辞。 61. 61. Sace [Pg.264] ca jaññā avisayhamattano, na te hi mayhaṃ sukhāgamāya; Ekova tibbāni saheyya dhīro, saccaṃ hirottappamapekkhamāno. 若了知此苦非他人所能助,心想:“他们无法为我带来安乐”,智者应独自忍受剧烈的痛苦,同时守护着真谛与惭愧。 62. 62. Ahaṃ raṭṭhāni vicaranto, nigame rājadhāniyo; Bhikkhamāno mahārāja, ācariyassa dhanatthiko. 大王,我为老师寻求资财,一路乞求,游行于诸国、乡镇与都城。 63. 63. Gahapatī rājapurise, mahāsāle ca brāhmaṇe; Alatthaṃ satta nikkhāni, suvaṇṇassa janādhipa; Te me naṭṭhā mahārāja, tasmā socāmahaṃ bhusaṃ. 人主啊,我从家主、王臣与大富婆罗门处,获得了七锭黄金;大王,但它们都丢失了,因此我才深深地悲伤。 64. 64. Purisā te mahārāja, manasānuvicintitā; Nālaṃ dukkhā pamocetuṃ, tasmā tesaṃ na byāhariṃ. 大王,您的那些臣子,我心中已思量过;他们无法使我解脱此苦,因此我未曾对他们言说。 65. 65. Tvañca kho me mahārāja, manasānuvicintito; Alaṃ dukkhā pamocetuṃ, tasmā tuyhaṃ pavedayiṃ. 大王,而您,我也在心中思量过;您能够使我解脱此苦,因此我才向您禀告。 66. 66. Tassādāsi pasannatto, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano; Jātarūpamaye nikkhe, suvaṇṇassa catuddasāti. 迦尸国(Kāsi)的增盛者心怀喜悦,赐予他十四锭黄金。 Dūtajātakaṃ pañcamaṃ. 使者本生第五。 479. Kāliṅgabodhijātakaṃ (6) 479. 迦陵伽菩提本生第六 67. 67. Rājā kāliṅgo cakkavatti, dhammena pathavimanusāsaṃ ; Agamā bodhisamīpaṃ, nāgena mahānubhāvena. 转轮王迦陵伽王,以正法统治大地;乘坐一头大威德之象,来到菩提树附近。 68. 68. Kāliṅgo bhāradvājo ca, rājānaṃ kāliṅgaṃ samaṇakolaññaṃ; Cakkaṃ vattayato pariggahetvā, pañjalī idamavoca. 迦陵伽·巴罗多迦勘察了此地后,向转动法轮、出身沙门家族的迦陵伽王合掌说道: 69. 69. Paccoroha mahārāja, bhūmibhāgo yathā samaṇuggato ; Idha anadhivarā buddhā, abhisambuddhā virocanti. 大王,请下来。此地乃为诸沙门所称扬。于此,无上之佛、正自觉者大放光明。 70. 70. Padakkhiṇato [Pg.265] āvaṭṭā, tiṇalatā asmiṃ bhūmibhāgasmiṃ; Pathaviyā nābhiyaṃ maṇḍo, iti no sutaṃ mante mahārāja. 大王,我们曾在圣典中听闻:此地草藤向右旋绕,此乃大地之脐,菩提道场。 71. 71. Sāgarapariyantāya, mediniyā sabbabhūtadharaṇiyā; Pathaviyā ayaṃ maṇḍo, orohitvā namo karohi. 此大地以海洋为界,沃腴丰饶,普载众生;此乃其精华道场,请您降临,向其致敬。 72. 72. Ye te bhavanti nāgā ca, abhijātā ca kuñjarā; Ettāvatā padesaṃ te, nāgā neva mupayanti. 彼等出身高贵之龙象、贡阇罗,皆无法靠近此地。 73. 73. Abhijāto nāgo kāmaṃ, pesehi kuñjaraṃ dantiṃ; Ettāvatā padeso, sakkā nāgena mupagantuṃ. 诚然,您可派遣此出身高贵、具大牙之贡阇罗象,然此龙象绝无法靠近此地。 74. 74. Taṃ sutvā rājā kāliṅgo, veyyañjanikavaco nisāmetvā; Sampesesi nāgaṃ ñassāma, mayaṃ yathimassidaṃ vacanaṃ. 迦陵伽王听闻并思量占相者之言后,便驱策其象,心想:“我等将知此言虚实。” 75. 75. Sampesito ca raññā, nāgo koñcova abhinaditvāna; Paṭisakkitvā nisīdi, garuṃva bhāraṃ asahamāno. 为王所驱策之象,发出一声如鹤之悲鸣,继而退缩、坐倒,仿佛不堪承受沉重之负荷。 76. 76. Kāliṅgabhāradvājo, nāgaṃ khīṇāyukaṃ viditvāna; Rājānaṃ kāliṅgaṃ, taramāno ajjhabhāsittha; Aññaṃ saṅkama nāgaṃ, nāgo khīṇāyuko mahārāja. 迦陵伽巴罗多迦知晓此象寿已尽,急忙对迦陵伽王言:“大王,请换乘另一头象,此象寿已尽!” 77. 77. Taṃ sutvā kāliṅgo, taramāno saṅkamī nāgaṃ; Saṅkanteva raññe, nāgo tattheva pati bhumyā; Veyyañjanikavaco, yathā tathā ahu nāgo. 迦陵伽王听闻后,急忙换乘他象。王刚换乘,彼象即当场倒地。此象之结局,正如占相者所言。 78. 78. Kāliṅgo rājā kāliṅgaṃ, brāhmaṇaṃ etadavoca; Tvameva asi sambuddho, sabbaññū sabbadassāvī. 迦陵伽王对迦陵伽婆罗门说:“您就是一位正自觉者,是全知者、全见者。” 79. 79. Taṃ anadhivāsento kāliṅgaṃ, brāhmaṇo idamavoca; Veyyañjanikā hi mayaṃ, buddhā sabbaññuno mahārāja. 婆罗门不接受此言,对迦陵伽王说:“大王,我等只是占相者,诸佛才是全知者。” 80. 80. Sabbaññū sabbavidū ca, buddhā na lakkhaṇena jānanti; Āgamabalasā hi mayaṃ, buddhā sabbaṃ pajānanti. 诸佛是全知者、遍知者,彼等并非通过相来认知;我等仅凭传承之学力而知,而诸佛则了知一切。 81. 81. Mahayitvā [Pg.266] sambodhiṃ, nānāturiyehi vajjamānehi; Mālāvilepanaṃ abhiharitvā atha rājā manupāyāsi. 王以种种演奏之乐音,供上花环与涂香,礼敬正觉之地后,便离去了。 82. 82. Saṭṭhi vāhasahassāni, pupphānaṃ sannipātayi; Pūjesi rājā kāliṅgo, bodhimaṇḍamanuttaranti. 迦陵伽王命人收集六万车之鲜花,供养于无上菩提道场。 Kāliṅgabodhijātakaṃ chaṭṭhaṃ. 迦陵伽菩提本生第六。 480. Akittijātakaṃ (7) 480. 阿吉帝本生第七 83. 83. Akittiṃ disvā sammantaṃ, sakko bhūtapatī bravi; Kiṃ patthayaṃ mahābrahme, eko sammasi ghammani. 众生主帝释天见阿吉帝尊者正自策励,便说道:“大梵,您于热季独自精勤,所求何物?” 84. 84. Dukkho punabbhavo sakka, sarīrassa ca bhedanaṃ; Sammohamaraṇaṃ dukkhaṃ, tasmā sammāmi vāsava. 帝释,再生是苦,身体之败坏亦是苦;迷惑而死是苦,婆娑婆,是故我精勤。 85. 85. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. 迦叶,因你这善说、适宜、美妙的言辞,我赐予你一个愿望,任何你心中所希求的。 86. 86. Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Yena putte ca dāre ca, dhanadhaññaṃ piyāni ca; Laddhā narā na tappanti, so lobho na mayī vase. 帝释,一切众生之主,若您赐予我一个愿望,愿那使人在获得子女、妻室、财富、谷物及其他可爱之物后仍不满足的贪,不住于我心中。 87. 87. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. 迦叶,因你这善说、适宜、美妙的言辞,我赐予你一个愿望,任何你心中所希求的。 88. 88. Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Khettaṃ vatthuṃ hiraññañca, gavassaṃ dāsaporisaṃ; Yena jātena jīyanti, so doso na mayī vase. 帝释,一切众生之主,若您赐予我一个愿望,愿那生起后会使田地、事、黄金、牛马、奴仆损耗的瞋,不住于我心中。 89. 89. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. 迦叶,因你这善说、适宜、美妙的言辞,我赐予你一个愿望,任何你心中所希求的。 90. 90. Varaṃ [Pg.267] ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Bālaṃ na passe na suṇe, na ca bālena saṃvase; Bālenallāpa sallāpaṃ, na kare na ca rocaye. 帝释,一切众生之主,若您赐予我一个愿望,愿我:不见愚人,不闻愚人,不与愚人共住,不与愚人交谈,亦不喜乐愚人。 91. 91. Kiṃ nu te akaraṃ bālo, vada kassapa kāraṇaṃ; Kena kassapa bālassa, dassanaṃ nābhikaṅkhasi. 迦叶,愚人究竟对你做了什么?请说其缘由。迦叶,你为何不希求得见愚人? 92. 92. Anayaṃ nayati dummedho, adhurāyaṃ niyuñjati; Dunnayo seyyaso hoti, sammā vutto pakuppati; Vinayaṃ so na jānāti, sādhu tassa adassanaṃ. 帝释,劣慧者导向非道,投入于不应负之轭。对他而言,邪道反为更佳;被善言教导时,他却发怒。他不知晓律仪,是故不见他为佳。 93. 93. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. 迦叶,因你这善说、适宜、美妙的言辞,我赐予你一个愿望,任何你心中所希求的。 94. 94. Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Dhīraṃ passe suṇe dhīraṃ, dhīrena saha saṃvase; Dhīrenallāpasallāpaṃ, taṃ kare tañca rocaye. 帝释,一切众生之主,若您赐予我一个愿望,愿我:得见智者,得闻智者,与智者共住,与智者交谈,亦喜乐于彼智者。 95. 95. Kiṃ nu te akaraṃ dhīro, vada kassapa kāraṇaṃ; Kena kassapa dhīrassa, dassanaṃ abhikaṅkhasi. 迦叶,智者又对你做了什么?请说其缘由。迦叶,你为何如此希求得见智者? 96. 96. Nayaṃ nayati medhāvī, adhurāyaṃ na yuñjati; Sunayo seyyaso hoti, sammā vutto na kuppati; Vinayaṃ so pajānāti, sādhu tena samāgamo. 帝释,智者导向正道,不投入于不应负之轭。对他而言,善道乃为更佳;被善言教导时,他亦不怒。他明了律仪,是故与彼会合为佳。 97. 97. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. 迦叶,因你这善说、适宜、美妙的言辞,我赐予你一个愿望,任何你心中所希求的。 98. 98. Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Tato ratyā vivasāne, sūriyuggamanaṃ pati; 帝释,一切众生之主,若您赐予我一个愿望,愿在夜晚结束,日出之时…… Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ, sīlavanto ca yācakā. 愿天食显现,亦有具戒之求施者。 99. 99. Dadato me na khīyetha, datvā nānutapeyyahaṃ; Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ, etaṃ sakka varaṃ vare. 愿我布施永不尽,施后心中不追悔;布施之时心喜悦,帝释,此乃我所求之恩典。 100. 100. Etasmiṃ [Pg.268] te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. 迦叶,因你这善说、适宜且美妙之言,我赐予你一恩典,任何你心中所愿皆可得之。 101. 101. Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Na maṃ puna upeyyāsi, etaṃ sakka varaṃ vare. 帝释,一切众生之主,若您赐我一恩典,愿您勿再前来见我。帝释,此乃我所求之恩典。 102. 102. Bahūhi vatacariyāhi, narā ca atha nāriyo; Dassanaṃ abhikaṅkhanti, kiṃ nu me dassane bhayaṃ. 众多男女以种种修行,渴望得见于我;见我究竟有何可惧? 103. 103. Taṃ tādisaṃ devavaṇṇaṃ, sabbakāmasamiddhinaṃ; Disvā tapo pamajjeyya, etaṃ te dassane bhayanti. 见到您这样具天神之貌、诸欲圆满者,我的苦行或会荒废。这便是我见您之所惧。 Akittijātakaṃ sattamaṃ. 无称本生第七。 481. Takkāriyajātakaṃ (8) 481. 达卡利亚本生(八) 104. 104. Ahameva dubbhāsitaṃ bhāsi bālo, bhekovaraññe ahimavhāyamāno ; Takkāriye sobbhamimaṃ patāmi, na kireva sādhu ativelabhāṇī. 我这愚人说了恶说,如林中之蛙挑衅于蛇;我,达卡利亚,坠入此坑,言多者实非善事! 105. 105. Pappoti macco ativelabhāṇī, bandhaṃ vadhaṃ sokapariddavañca; Attānameva garahāsi ettha, ācera yaṃ taṃ nikhaṇanti sobbhe. 多言之人招致束缚、杀戮、忧愁与悲伤。于此你当自责,老师啊,他们将你埋入坑中,其因在你自身。 106. 106. Kimevahaṃ tuṇḍilamanupucchiṃ, kareyya saṃ bhātaraṃ kāḷikāyaṃ ; Naggovahaṃ vatthayugañca jīno, ayampi attho bahutādisova. 我为何要问那东迪拉,与那卡莉之弟交好;我衣物尽失,赤身裸体,此事亦与你多有相似。 107. 107. Yo [Pg.269] yujjhamānānamayujjhamāno, meṇḍantaraṃ accupatī kuliṅgo; So piṃsito meṇḍasirehi tattha, ayampi attho bahutādisova. 那只不想争斗的叉尾雀(kuliṅga),飞入互斗的公羊之间;它当场被羊头撞得粉碎。此事亦与你多有相似。 108. 108. Caturo janā potthakamaggahesuṃ, ekañca posaṃ anurakkhamānā; Sabbeva te bhinnasirā sayiṃsu, ayampi attho bahutādisova. 四人为守护一人,各执麻布一端;他们全都头颅破碎而倒卧。此事亦与你多有相似。 109. 109. Ajā yathā veḷugumbasmiṃ baddhā, avakkhipantī asimajjhagacchi; Teneva tassā galakāvakantaṃ, ayampi attho bahutādisova. 犹如一只缚于竹丛的山羊,在踢跳时触及一把利剑;它的喉咙即被此剑割断。此事亦与你多有相似。 110. 110. Ime na devā na gandhabbaputtā, migā ime atthavasaṃ gatā me ; Ekañca naṃ sāyamāse pacantu, ekaṃ punappātarāse pacantu. 此等非天神,亦非乾达婆之子;此等乃归我所有之野兽。且烹其一为晚餐,复烹其一为早餐。 111. 111. Sataṃ sahassāni dubhāsitāni, kalampi nāgghanti subhāsitassa; Dubbhāsitaṃ saṅkamāno kileso, tasmā tuṇhī kimpurisā na bālyā. 十万句恶说,亦不及一句善说之十六分之一;人疑恶说由烦恼生,是故紧那罗默然,非因愚痴。 112. 112. Yā mesā byāhāsi pamuñcathetaṃ, giriñca naṃ himavantaṃ nayantu; Imañca kho dentu mahānasāya, pātova naṃ pātarāse pacantu. 对我说话的那位,你们放了她,送她去雪山(Himavanta)。至于此(雄者),则交予大厨房,让他们清晨为我烹制早餐。 113. 113. Pajjunnanāthā [Pg.270] pasavo, pasunāthā ayaṃ pajā; Tvaṃ nāthosi mahārāja, nāthohaṃ bhariyāya me ; 牲畜以雨云(Pajjunna)为依怙,此民以牲畜为依怙;大王,您是我的依怙,而我是我妻子的依怙。 Dvinnamaññataraṃ ñatvā, mutto gaccheyya pabbataṃ. 得知我俩中一人已死,幸存者当可回归山中。 114. 114. Na ve nindā suparivajjayetha, nānā janā sevitabbā janinda; Yeneva eko labhate pasaṃsaṃ, teneva añño labhate ninditāraṃ. 人主啊,责难实难全然避免,应当与各式各样的人交往;因同一事,一人或受赞扬,另一人却会招致指责。 115. 115. Sabbo loko paricitto aticitto, sabbo loko cittavā samhi citte; Paccekacittā puthu sabbasattā, kassīdha cittassa vase na vatte. 世人皆有侵害、掌控之心,亦各有其心;一切众生心相各异,于此我当依谁之心而行? 116. 116. Tuṇhī ahū kimpuriso sabhariyo, yo dāni byāhāsi bhayassa bhīto; So dāni mutto sukhito arogo, vācākirevattavatī narānanti. 先前默然不语的紧那罗,因恐惧死亡而开口;如今他已获释,安乐无病。人之言语,适时而发,诚然有益。 Takkāriyajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 《达卡利亚本生》第八则。 482. Rurumigarājajātakaṃ (9) 482. 鲁鲁鹿王本生第九则 117. 117. Tassa gāmavaraṃ dammi, nāriyo ca alaṅkatā; Yo metaṃ migamakkhāti, migānaṃ migamuttamaṃ. 谁能为我指出那众鹿中的至尊,我将赐他上好的村庄和盛装的女子。 118. 118. Mayhaṃ gāmavaraṃ dehi, nāriyo ca alaṅkatā; Ahaṃ te migamakkhissaṃ, migānaṃ migamuttamaṃ. 请赐我上好的村庄和盛装的女子,我将为您指出那众鹿中的至尊。 119. 119. Etasmiṃ vanasaṇḍasmiṃ, ambā sālā ca pupphitā; Indagopakasañchannā, ettheso tiṭṭhate migo. 于此林丛中,芒果树与娑罗树正开花,大地为胭脂虫所覆盖;那只鹿就立于此处。 120. 120. Dhanuṃ advejjhaṃ katvāna, usuṃ sannayhupāgami ; Migo ca disvā rājānaṃ, dūrato ajjhabhāsatha. 国王张弓搭箭,走上前去;那鹿看见国王,从远处对他说道: 121. 121. Āgamehi [Pg.271] mahārāja, mā maṃ vijjhi rathesabha; Ko nu te idamakkhāsi, ettheso tiṭṭhate migo. 大王,请稍等!车主中的雄者(rathesabha),请不要射我!是谁告诉您“那只鹿在此处”? 122. 122. Esa pāpacaro poso, samma tiṭṭhati ārakā; Soyaṃ me idamakkhāsi, ettheso tiṭṭhate migo. 朋友,那作恶之人正站在远处;是他告诉我:“那只鹿在此处”。 123. 123. Saccaṃ kireva māhaṃsu, narā ekacciyā idha; Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo, na tvevekacci yo naro. 此世间确有智者曾言:“漂浮的木头尚且为优,而某类人则不然。” 124. 124. Kiṃ nu ruru garahasi migānaṃ, kiṃ pakkhīnaṃ kiṃ pana mānusānaṃ; Bhayañhi maṃ vindatinapparūpaṃ, sutvāna taṃ mānusiṃ bhāsamānaṃ. 鲁鲁,你是在责备众鹿、飞鸟,还是在责备人类呢?听闻你口吐人言,我不禁感到巨大的恐惧。 125. 125. Yamuddhariṃ vāhane vuyhamānaṃ, mahodake salile sīghasote; Tatonidānaṃ bhayamāgataṃ mama, dukkho have rāja asabbhi saṅgamo. 大王,我于水多流急之河川中,救起彼漂流之人;我之怖畏由此而来。与非善者交往,诚然是苦。 126. 126. Sohaṃ catuppattamimaṃ vihaṅgamaṃ, tanucchidaṃ hadaye ossajāmi; Hanāmi taṃ mittadubbhiṃ akiccakāriṃ, yo tādisaṃ kammakataṃ na jāne. 我将放出此穿身四羽箭,射入彼心。我将杀彼害友、作不应作之人,彼不知晓如是所作之恩。 127. 127. Dhīrassa bālassa have janinda, santo vadhaṃ nappasaṃsanti jātu; Kāmaṃ gharaṃ gacchatu pāpadhammo, yañcassa bhaṭṭhaṃ tadetassa dehi; Ahañca te kāmakaro bhavāmi. 人主,善者确实从不赞叹杀戮,无论对智者或愚人。任彼恶法者归家去吧。您曾言说将赏赐于彼,请将此物赐予他。而我亦将遵从您的意愿。 128. 128. Addhā ruru aññataro sataṃ so, yo dubbhato mānusassa na dubbhi; Kāmaṃ gharaṃ gacchatu pāpadhammo, yañcassa bhaṭṭhaṃ tadetassa dammi; Ahañca te kāmacāraṃ dadāmi. 鹿王,你确实是善者之一,虽被此人所害,却不反害于他。任彼恶法者归家去吧。我曾言说将赏赐于彼,我将此物赐予他。我亦赐予你随意行动之权。 129. 129. Suvijānaṃ [Pg.272] siṅgālānaṃ, sakuṇānañcavassitaṃ; Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato. 大王,豺狼与鸟类之声,尚易了知;人之言语,则比彼等更难了知。 130. 130. Api ce maññatī poso, ñāti mitto sakhāti vā; Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso. 或有人,先前友善,被认为是亲戚、朋友或同伴,其后却变为敌人。 131. 131. Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā; Migā sassāni khādanti, taṃ devo paṭisedhatu. 乡野之人已聚集,城镇之民亦聚集。群鹿正在食庄稼,愿大王您阻止之。 132. 132. Kāmaṃ janapado māsi, raṭṭhañcāpi vinassatu; Na tvevāhaṃ ruruṃ dubbhe, datvā abhayadakkhiṇaṃ. 任我国土消亡,任我邦国毁灭,然我既施无畏,绝不伤害鹿王。 133. 133. Mā me janapado āsi, raṭṭhañcāpi vinassatu; Na tvevāhaṃ migarājassa, varaṃ datvā musā bhaṇeti. 纵我无国土,纵我邦国毁,我既予鹿王承诺,绝不言虚妄。 Rurumigarājajātakaṃ navamaṃ. 鹿王本生,第九。 483. Sarabhamigajātakaṃ (10) 483. 萨拉布鹿本生,第十 134. 134. Āsīsetheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu. 智者应常怀希望,不应感到厌倦;我见我自身,如其所愿,如是而成。 135. 135. Āsīsetheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Passāmi vohaṃ attānaṃ, udakā thalamubbhataṃ. 智者应常怀希望,不应感到厌倦;我见我自身,从水中被带至陆地。 136. 136. Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu. 智者应持续努力,不应感到厌倦;我见我自身,如其所愿,如是而成。 137. 137. Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Passāmi vohaṃ attānaṃ, udakā thalamubbhataṃ. 智者应持续努力,不应感到厌倦;我见我自身,从水中被带至陆地。 138. 138. Dukkhūpanītopi naro sapañño, āsaṃ na chindeyya sukhāgamāya; Bahū hi phassā ahitā hitā ca, avitakkitā maccamupabbajanti. 有智慧的人,即使为苦所迫,也不应断绝获得安乐的希望。诚然,许多有利与不利的触,会出乎意料地降临于凡人。 139. 139. Acintitampi [Pg.273] bhavati, cintitampi vinassati; Na hi cintāmayā bhogā, itthiyā purisassa vā. 未曾思虑之事亦会发生,已经思虑之事亦会毁坏。诚然,无论男女,财富并非仅由思虑而成。 140. 140. Sarabhaṃ giriduggasmiṃ, yaṃ tvaṃ anusarī pure; Alīnacittassa tuvaṃ, vikkantamanujīvasi. 往昔于山间险径,汝所追随之萨拉布,汝乃依彼无畏心者之勇猛而活。 141. 141. Yo taṃ viduggā narakā samuddhari, silāya yoggaṃ sarabho karitvā; Dukkhūpanītaṃ maccumukhā pamocayi, alīnacittaṃ taṃ migaṃ vadesi. 彼萨拉布以石为阶,将汝自难出之深渊救拔;又将身陷痛苦之汝自死神口中解救。汝今称赞彼无畏心之鹿。 142. 142. Kiṃ tvaṃ nu tattheva tadā ahosi, udāhu te koci naṃ etadakkhā; Vivaṭṭacchaddo nusi sabbadassī, ñāṇaṃ nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ. 汝当时是否就在彼处?或有何人向汝言说此事?汝莫非是已揭障蔽之全见者?婆罗门,汝之智慧竟如此可畏? 143. 143. Na cevahaṃ tattha tadā ahosiṃ, na cāpi me koci naṃ etadakkhā; Gāthāpadānañca subhāsitānaṃ, atthaṃ tadānenti janinda dhīrā. 我当时并不在彼处,亦无人向我言说此事。然,人主啊,智者能推知善说偈颂之义。 144. 144. Ādāya pattiṃ paraviriyaghātiṃ, cāpe saraṃ kiṃ vicikicchase tuvaṃ; Nunno saro sarabhaṃ hantu khippaṃ, annañhi etaṃ varapañña rañño. 具胜慧者,汝何以犹豫?取彼摧破他人精力之箭,置于弓上。速发此箭,击杀萨拉布!诚然,此乃国王之食。 145. 145. Addhā pajānāmi ahampi etaṃ, annaṃ migo brāhmaṇa khattiyassa; Pubbe katañca apacāyamāno, tasmā migaṃ sarabhaṃ no hanāmi. 婆罗门,我确实深知:野兽乃刹帝利之食。然为敬其往昔所为,故我不杀萨拉布鹿。 146. 146. Neso migo mahārāja, asureso disampati; Etaṃ hantvā manussinda, bhavassu amarādhipo. 大王,此非野兽。四方之主啊,此乃阿修罗!人主啊,杀掉他,汝即可成为天神主宰。 147. 147. Sace [Pg.274] ca rājā vicikicchase tuvaṃ, hantuṃ migaṃ sarabhaṃ sahāyakaṃ ; Saputtadāro naravīraseṭṭha, gantvā tuvaṃ vetaraṇiṃ yamassa. 王啊,汝若犹豫是否杀害友伴萨拉布鹿,人雄最上啊,汝将携妻子同赴阎摩之鞞多罗尼河。 148. 148. Kāmaṃ ahaṃ jānapadā ca sabbe, puttā ca dārā ca sahāyasaṅghā; Gacchemu taṃ vetaraṇiṃ yamassa, na tveva hañño mama pāṇado yo. 我与所有国人、子女、妻子及友伴,宁可共赴阎摩之鞞多罗尼河,亦绝不杀害我之救命恩人。 149. 149. Ayaṃ migo kicchagatassa mayhaṃ, ekassa kattā vivanasmi ghore; Taṃ tādisaṃ pubbakiccaṃ saranto, jānaṃ mahābrahme kathaṃ haneyyaṃ. 于可畏林野中,我独自陷于困境,此鹿曾助我。大婆罗门,忆念彼往昔所为,明知其恩,我怎能杀之? 150. 150. Mittābhirādhī cirameva jīva, rajjaṃ imaṃ dhammaguṇe pasāsa; Nārīgaṇehi paricāriyanto, modassu raṭṭhe tidiveva vāsavo. 悦于友者,愿汝长寿!以法之德,治理此国。为众女围绕服侍,于国中欢喜,如帝释在天界。 151. 151. Akkodhano niccapasannacitto, sabbātithī yācayogo bhavitvā ; Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ, anindito saggamupehi ṭhānanti. 无有忿怒,内心恒常清明,善待一切客与乞求者;依己所能而施而食,无有指责,得生天界。 Sarabhamigajātakaṃ dasamaṃ. 萨拉布鹿本生,第十。 Terasakanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 十三集终。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Varaamba [Pg.275] kuṭhāri sahaṃsavaro, atharaññasmiṃ dūtakapañcamako; Atha bodhi akitti sutakkarinā, atha rurumigenaparo sarabhoti. 优良芒果、斧与捷天鹅,其次森林、使者为第五;其次菩提、阿吉提(Akitti)、达迦利耶(Takkāriya),其次鲁鲁鹿(Rurumiga)与萨拉布。 14. Pakiṇṇakanipāto 14. 杂集 484. Sālikedārajātakaṃ (1) 484. 稻田本生第一 1. 1. Sampannaṃ [Pg.276] sālikedāraṃ, suvā bhuñjanti kosiya; Paṭivedemi te brahme, na ne vāretumussahe. 憍尸迦(Kosiya),鹦鹉正啄食丰饶的稻田;婆罗门,我向你报告,我无法阻止它们。 2. 2. Eko ca tattha sakuṇo, yo nesaṃ sabbasundaro; Bhutvā sāliṃ yathākāmaṃ, tuṇḍenādāya gacchati. 在它们之中有一只鸟,是所有鸟中最美丽的;它随心所欲地吃完稻谷,还用嘴叼着一些飞走。 3. 3. Oḍḍentu vāḷapāsāni, yathā vajjhetha so dijo; Jīvañca naṃ gahetvāna, ānayehi mamantike. 去设下马毛陷阱,以便抓住那只鸟;要活捉它,带到我这里来。 4. 4. Ete bhutvā pivitvā ca, pakkamanti vihaṅgamā; Eko baddhosmi pāsena, kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā. 那些鸟儿吃饱喝足后,全都飞走了;唯我被陷阱所困,我究竟造了什么恶业? 5. 5. Udaraṃ nūna aññesaṃ, suva accodaraṃ tava; Bhutvā sāliṃ yathākāmaṃ, tuṇḍenādāya gacchasi. 鹦鹉啊,想必别的鸟肚子有量,你的肚子却过大了;你随心所欲地吃完稻谷,还要用嘴叼着飞走。 6. 6. Koṭṭhaṃ nu tattha pūresi, suva veraṃ nu te mayā; Puṭṭho me samma akkhāhi, kuhiṃ sāliṃ nidāhasi. 鹦鹉啊,你是在那里填充谷仓吗?你与我为敌吗?朋友,我问你,请告诉我,你将稻谷储藏在何处? 7. 7. Na me veraṃ tayā saddhiṃ, koṭṭho mayhaṃ na vijjati; Iṇaṃ muñcāmiṇaṃ dammi, sampatto koṭasimbaliṃ; Nidhimpi tattha nidahāmi, evaṃ jānāhi kosiya. 我与你并无怨恨,我亦无谷仓。我偿还旧债,也放出新债;到了丝棉树林,我还埋藏宝藏。憍尸迦,你当如是知。 8. 8. Kīdisaṃ te iṇadānaṃ, iṇamokkho ca kīdiso; Nidhinidhānamakkhāhi, atha pāsā pamokkhasi. 你的“放债”是何意?“还债”又是何意?请说明“埋藏宝藏”,然后你将从陷阱中获释。 9. 9. Ajātapakkhā taruṇā, puttakā mayha kosiya; Te maṃ bhatā bharissanti, tasmā tesaṃ iṇaṃ dade. 憍尸迦,我有幼子,羽翼未丰,尚且年幼;我今养育他们,他们将来亦将奉养我。因此,我这是在给他们放债。 10. 10. Mātā pitā ca me vuddhā, jiṇṇakā gatayobbanā; Tesaṃ tuṇḍena hātūna, muñce pubbakataṃ iṇaṃ. 我的父母年老衰迈,青春已逝;我用嘴为他们衔来食物,以此偿还往昔之债。 11. 11. Aññepi [Pg.277] tattha sakuṇā, khīṇapakkhā sudubbalā; Tesaṃ puññatthiko dammi, taṃ nidhiṃ āhu paṇḍitā. 那里还有别的鸟,羽翼破损,极其虚弱;我为求福德而施与它们,智者称此为“宝藏”。 12. 12. Īdisaṃ me iṇadānaṃ, iṇamokkho ca īdiso; Nidhinidhānamakkhāmi, evaṃ jānāhi kosiya. 我的“放债”是这样,“还债”是这样,“埋藏宝藏”也是这样。憍尸迦,你当如是知。 13. 13. Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo paramadhammiko; Ekaccesu manussesu, ayaṃ dhammo na vijjati. 此鸟实善哉!此鸟实为奉行胜法者;此法于某些人中,却不存在。 14. 14. Bhuñja sāliṃ yathākāmaṃ, saha sabbehi ñātibhi; Punāpi suva passemu, piyaṃ me tava dassanaṃ. 鹦鹉啊,请随汝意与所有亲族共享稻米。鹦鹉啊,我等愿再见到你,见到你令我欢喜。 15. 15. Bhuttañca pītañca tavassamamhi, rattiñca no kosiya te sakāse; Nikkhittadaṇḍesu dadāhi dānaṃ, jiṇṇe ca mātāpitaro bharassu. 憍尸迦(Kosiya)啊,我等已在汝之阿兰若中饮食,亦在汝处度过夜晚。请对已放下刀杖的沙门、婆罗门布施,并赡养年迈的父母。 16. 16. Lakkhī vata me udapādi ajja, yo addasāsiṃ pavaraṃ dijānaṃ; Suvassa sutvāna subhāsitāni, kāhāmi puññāni anappakāni. 我今日确实获得了吉祥,因为我见到了鸟中殊胜者;听闻鹦鹉的善语后,我将行诸多福德。 17. 17. So kosiyo attamano udaggo, annañca pānañcabhisaṅkharitvā ; Annena pānena pasannacitto, santappayi samaṇabrāhmaṇe cāti. 于是,憍尸迦心生欢喜,意气高昂,备办了食物和饮品;他以食物和饮品,心怀净信地供养沙门和婆罗门,令他们满足。 Sālikedārajātakaṃ paṭhamaṃ. 《稻田本生》第一 485. Candakinnarījātakaṃ (2) 485. 月紧那罗本生第二 18. 18. Upanīyatidaṃ maññe, cande lohitamaddane; Ajja jahāmi jīvitaṃ, pāṇā me cande nirujjhanti. 月光(Candā)啊,我身染鲜血,想我此命已近终结;今日我将舍弃生命,月光啊,我的气息即将断绝。 19. 19. Osīdi [Pg.278] me dukkhaṃ hadayaṃ, me ḍayhate nitammāmi; Tava candiyā socantiyā, na naṃ aññehi sokehi. 我心沉没于痛苦,燃烧不息,我极度疲惫。此苦是因你月光(Candī)为我分离而悲伤,并非来自其他忧愁。 20. 20. Tiṇamiva vanamiva milāyāmi, nadī aparipuṇṇāva sussāmi; Tava candiyā socantiyā, na naṃ aññehi sokehi. 我如草、如林般枯萎,如未满之河般干涸。此苦是因你月光(Candī)为我分离而悲伤,并非来自其他忧愁。 21. 21. Vassamiva sare pāde, imāni assūni vattare mayhaṃ; Tava candiyā socantiyā, na naṃ aññehi sokehi. 我的这些泪水流淌,犹如大雨落入山脚的湖泊。此苦是因你月光(Candī)为我分离而悲伤,并非来自其他忧愁。 22. 22. Pāpo khosi rājaputta, yo me icchitaṃ patiṃ varākiyā; Vijjhasi vanamūlasmiṃ, soyaṃ viddho chamā seti. 王子啊,你真是邪恶!你于林树下射杀我这可怜妇人所爱的丈夫,他被射中,躺卧于地。 23. 23. Imaṃ mayhaṃ hadayasokaṃ, paṭimuñcatu rājaputta tava mātā; Yo mayhaṃ hadayasoko, kimpurisaṃ avekkhamānāya. 王子啊,愿你的母亲承受我这心头的悲伤!这是我凝视我的紧那罗(Kimpurisa)时所生的悲伤。 24. 24. Imaṃ mayhaṃ hadayasokaṃ, paṭimuñcatu rājaputta tava jāyā; Yo mayhaṃ hadayasoko, kimpurisaṃ avekkhamānāya. 王子啊,愿你的妻子承受我这心头的悲伤!这是我凝视我的紧那罗时所生的悲伤。 25. 25. Mā ca puttaṃ mā ca patiṃ, addakkhi rājaputta tava mātā; Yo kimpurisaṃ avadhi, adūsakaṃ mayha kāmā hi. 王子啊,愿你的母亲既见不到儿子,也见不到丈夫!因为你为贪爱我故,杀害了无辜的紧那罗。 26. 26. Mā ca puttaṃ mā ca patiṃ, addakkhi rājaputta tava jāyā; Yo kimpurisaṃ avadhi, adūsakaṃ mayha kāmā hi. 王子啊,愿你的妻子既见不到儿子,也见不到丈夫!因为你为贪爱我故,杀害了无辜的紧那罗。 27. 27. Mā tvaṃ cande rodi, mā soci vanatimiramattakkhi; Mama tvaṃ hehisi bhariyā, rājakule pūjitā nārībhi. 月(Candā)啊,你眼如林中黑花,莫哭泣,莫悲伤。你将成为我的妻子,在王室中受众女眷敬奉。 28. 28. Api nūnahaṃ marissaṃ, nāhaṃ rājaputta tava hessaṃ; Yo kimpurisaṃ avadhi, adūsakaṃ mayha kāmā hi. 王子啊,我宁可死去,也绝不做你的妻子。你因对我的贪欲,杀害了无辜的紧那罗。 29. 29. Api bhīruke api jīvitukāmike, kimpurisi gaccha himavantaṃ; Tālīsatagarabhojanā, aññe taṃ migā ramissanti. 怯懦又贪生的紧那罗女啊,去雪山(Himavanta)吧!你以多罗与山矾之叶为食,其他野兽将与你嬉戏。 30. 30. Te [Pg.279] pabbatā tā ca kandarā, tā ca giriguhāyo tatheva tiṭṭhanti ; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. 那些山峦、那些山谷、那些洞窟,依然如故;紧那罗啊,在那里见不到你,我该怎么办? 31. 31. Te paṇṇasanthatā ramaṇīyā, vāḷamigehi anuciṇṇā; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. 那些宜人的叶铺,野兽时常出没;紧那罗啊,在那里见不到你,我该怎么办? 32. 32. Te pupphasanthatā ramaṇīyā, vāḷamigehi anuciṇṇā; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. 那些宜人的花铺,野兽时常出没;紧那罗啊,在那里见不到你,我该怎么办? 33. 33. Acchā savanti girivana nadiyo, kusumābhikiṇṇasotāyo; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. 山林中的河流清澈流淌,水流中遍布花朵;紧那罗啊,在那里见不到你,我该怎么办? 34. 34. Nīlāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni ; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. 雪山的青蓝色山峰,景色宜人;紧那罗啊,在那里见不到你,我该怎么办? 35. 35. Pītāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. 雪山的金黄色山峰,景色宜人;紧那罗啊,在那里见不到你,我该怎么办? 36. 36. Tambāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. 雪山的赤红色山峰,景色宜人;紧那罗啊,在那里见不到你,我该怎么办? 37. 37. Tuṅgāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. 雪山的高耸山峰,景色宜人;紧那罗啊,在那里见不到你,我该怎么办? 38. 38. Setāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. 雪山的银白色山峰,景色宜人;紧那罗啊,在那里见不到你,我该怎么办? 39. 39. Citrāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. 雪山的斑斓山峰,景色宜人;紧那罗啊,在那里见不到你,我该怎么办? 40. 40. Yakkhagaṇasevite gandhamādane, osadhebhi sañchanne; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. 在夜叉众所栖息、遍布药草的香醉山(Gandhamādana)上;紧那罗啊,在那里见不到你,我该怎么办? 41. 41. Kimpurisasevite gandhamādane, osadhebhi sañchanne; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. 在为紧那罗所依止、为药草所覆盖的香醉山,在那儿见不到你,我的紧那罗啊,我该如何是好? 42. 42. Vande [Pg.280] te ayirabrahme, yo me icchitaṃ patiṃ varākiyā; Amatena abhisiñci, samāgatāsmi piyatamena. 我礼敬您,尊贵的婆罗门!您以甘露为我这孤苦之人灌洒,使我与最爱的夫君重逢。 43. 43. Vicarāma dāni girivana nadiyo, kusumābhikiṇṇasotāyo; Nānādumavasanāyo, piyaṃvadā aññamaññassāti. 如今,让我们彼此互道爱语,漫游于山林江河之间,那里的水流遍布花朵,两岸为种种林木所覆盖。 Candakinnarījātakaṃ dutiyaṃ. 月紧那罗本生之二。 486. Mahāukkusajātakaṃ (3) 486. 大鹰本生(三) 44. 44. Ukkā cilācā bandhanti dīpe, pajā mamaṃ khādituṃ patthayanti; Mittaṃ sahāyañca vadehi senaka, ācikkha ñātibyasanaṃ dijānaṃ. 乡野猎人在岛上捆绑火把,意欲吞食我的子嗣;舍纳迦啊,请告知我们的朋友与同伴,向鸟类宣告我宗亲之灾祸。 45. 45. Dijo dijānaṃ pavarosi pakkhima, ukkusarāja saraṇaṃ taṃ upema ; Pajā mamaṃ khādituṃ patthayanti, luddā cilācā bhava me sukhāya. 有翼者啊,您是鸟中最尊胜者!鹰王啊,我们前来向您寻求庇护。乡野猎人意欲吞食我的子嗣,请您为我带来安乐吧! 46. 46. Mittaṃ sahāyañca karonti paṇḍitā, kāle akāle sukhamesamānā ; Karomi te senaka etamatthaṃ, ariyo hi ariyassa karoti kiccaṃ. 智者为求安乐,无论合时不合时,皆结交朋友与同伴。舍纳迦啊,我将为你办此事,因为圣者理应为圣者尽其义务。 47. 47. Yaṃ hoti kiccaṃ anukampakena, ariyassa ariyena kataṃ tayīdaṃ ; Attānurakkhī bhava mā adayhi, lacchāma putte tayi jīvamāne. 圣者应为圣者所做、慈悲者应行之义务,这事您已为我完成。请保护好自己,切莫忧虑,只要您活着,我们就能再有子嗣。 48. 48. Taveva [Pg.281] rakkhāvaraṇaṃ karonto, sarīrabhedāpi na santasāmi; Karonti heke sakhīnaṃ sakhāro, pāṇaṃ cajantā satamesa dhammo. 我正是为你提供守护与屏障,纵使身体毁坏,也毫不畏惧。诚然,朋友为朋友行事,乃至舍弃生命,此乃善人之道。 49. 49. Sudukkaraṃ kammamakāsi, aṇḍajāyaṃ vihaṅgamo; Atthāya kuraro putte, aḍḍharatte anāgate. 这只卵生的鱼鹰,为了鹰的子嗣之利益,在午夜到来之前,完成了一件极为难行之事。 50. 50. Cutāpi heke khalitā sakammunā, mittānukampāya patiṭṭhahanti; Puttā mamaṭṭā gatimāgatosmi, atthaṃ caretho mama vāricara. 有些人虽因己业而堕落失足,却能因朋友的慈悲而重新站稳。水生者啊!我的孩子们正遭受苦难,我前来以您为归宿,请为我的利益而行事吧! 51. 51. Dhanena dhaññena ca attanā ca, mittaṃ sahāyañca karonti paṇḍitā; Karomi te senaka etamatthaṃ, ariyo hi ariyassa karoti kiccaṃ. 智者以财富、谷物乃至自身来结交朋友与同伴。舍纳迦啊,我将为你办此事,因为圣者理应为圣者尽其义务。 52. 52. Appossukko tāta tuvaṃ nisīda, putto pitu carati atthacariyaṃ; Ahaṃ carissāmi tavetamatthaṃ, senassa putte paritāyamāno. 父亲,请您安心坐下,儿子理应为父亲的利益而行事。我将去救护那鹰的子嗣,以此为您完成此事。 53. 53. Addhā hi tāta satamesa dhammo, putto pitu yaṃ care atthacariyaṃ; Appeva maṃ disvāna pavaḍḍhakāyaṃ, senassa puttā na viheṭhayeyyuṃ. 孩子,诚然,此乃善人之法,儿子理应为父行饶益事;或许见到我庞大的身躯,那鹰之子等便不会来恼害了。 54. 54. Pasū manussā migavīraseṭṭha, bhayaṭṭitā seṭṭhamupabbajanti; Puttā mamaṭṭā gatimāgatosmi, tvaṃ nosi rājā bhava me sukhāya. 兽中英豪(migavīraseṭṭha)啊,野兽与人,为恐惧所困时,便会投靠至尊。我的孩子们受苦了,我前来寻求庇护;您是我们的王,请为我等带来安乐。 55. 55. Karomi [Pg.282] te senaka etamatthaṃ, āyāmi te taṃ disataṃ vadhāya; Kathañhi viññū pahu sampajāno, na vāyame attajanassa guttiyā. 鹰(Senaka)啊,我为你行此事,前来为你诛杀那仇敌;有智、有能、有正知者,岂能不为保护挚友而努力? 56. 56. Mittañca kayirātha suhadayañca, ayirañca kayirātha sukhāgamāya; Nivatthakocova sarebhihantvā, modāma puttehi samaṅgibhūtā. 为得安乐,应结交朋友、善心人与尊者;犹如身披铠甲者击退众箭,我等与子女团聚,欢欣喜悦。 57. 57. Sakamittassa kammena, sahāyassāpalāyino; Kūjantamupakūjanti, lomasā hadayaṅgamaṃ. 鹰(Lomasa)啊,因你那不退却的伙伴之行,你的儿子们也回应着你的鸣叫,发出悦耳动心的声音。 58. 58. Mittaṃ sahāyaṃ adhigamma paṇḍito, so bhuñjatī putta pasuṃ dhanaṃ vā; Ahañca puttā ca patī ca mayhaṃ, mittānukampāya samaṅgibhūtā. 智者获得朋友与同伴,便能享有子女、牲畜与财富。我、我的孩子和我的丈夫,因朋友的慈悲而得以团聚。 59. 59. Rājavatā sūravatā ca attho, sampannasakhissa bhavanti hete; So mittavā yasavā uggatatto, asmiṃdhaloke modati kāmakāmī. 有王护,有勇者助,此等利益皆因拥有贤友。他有朋友、声誉、精神高昂,于此世间随心享乐,欢喜度日。 60. 60. Karaṇīyāni mittāni, daliddenāpi senaka; Passa mittānukampāya, samaggamhā sañātake. 鹰(Senaka)啊,纵然贫穷亦应交友;看啊,因有朋友慈悲相助,我们才与亲人团聚。 61. 61. Sūrena balavantena, yo mitte kurute dijo; Evaṃ so sukhito hoti, yathāhaṃ tvañca senakāti. 若有鸟儿与英雄强者为友,他便能获得安乐,鹰(Senaka)啊,就如你我一般。 Mahāukkusajātakaṃ tatiyaṃ. 大鹰本生第三。 487. Uddālakajātakaṃ (4) 487. 乌达拉咖本生第四 62. 62. Kharājinā [Pg.283] jaṭilā paṅkadantā, dummakkharūpā ye mantaṃ jappanti ; Kaccinnu te mānusake payoge, idaṃ vidū parimuttā apāyā. 身穿粗皮,发髻纠结,牙齿污垢,形貌丑陋,口中喃喃诵咒语者;他们在人间修行,是否了知此道,从而解脱恶趣? 63. 63. Pāpāni kammāni karetha rāja, bahussuto ce na careyya dhammaṃ; Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamucce caraṇaṃ apatvā. 大王啊,若博学之人不行于法,便会造作恶业。纵然通晓千部吠陀,若无德行,也无法因此从痛苦中解脱。 64. 64. Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamucce caraṇaṃ apatvā; Maññāmi vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇaññeva saccaṃ. 纵然通晓千部吠陀,若无德行,也无法因此从痛苦中解脱。我认为吠陀是无果的,唯有含摄律仪的德行才是真理。 65. 65. Na heva vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇaññeva saccaṃ; Kittiñhi pappoti adhicca vede, santiṃ puṇāti caraṇena danto. 我非说吠陀全无果,具足律仪之行道方为真实。学习吠陀可得声誉,而调伏者通过行道能达寂静。 66. 66. Bhaccā mātā pitā bandhū, yena jāto sayeva so; Uddālako ahaṃ bhoto, sottiyākulavaṃsako. 奉养父母与亲族者,彼即是我。尊者,我名乌达拉咖,生于သောတ္ထိယ(Sottiya)婆罗门家族。 67. 67. Kathaṃ bho brāhmaṇo hoti, kathaṃ bhavati kevalī; Kathañca parinibbānaṃ, dhammaṭṭho kinti vuccati. 尊者,如何成为婆罗门?如何成为圆满者?如何证得般涅槃?住于法者如何称谓? 68. 68. Niraṃkatvā [Pg.284] aggimādāya brāhmaṇo, āpo siñcaṃ yajaṃ usseti yūpaṃ; Evaṃkaro brāhmaṇo hoti khemī, dhamme ṭhitaṃ tena amāpayiṃsu. 婆罗门舍离感官欲乐,燃起祭火,洒水、献祭、竖立祭柱;如此行事者成为安稳的婆罗门,他们因此宣称其为住于法者。 69. 69. Na suddhi secanenatthi, nāpi kevalī brāhmaṇo; Na khantī nāpi soraccaṃ, nāpi so parinibbuto. 仅凭洒水不能清净,婆罗门亦不能因此圆满;其中无忍辱亦无柔和,彼亦非已般涅槃者。 70. 70. Kathaṃ so brāhmaṇo hoti, kathaṃ bhavati kevalī; Kathañca parinibbānaṃ, dhammaṭṭho kinti vuccati. 他如何成为婆罗门?如何成为圆满者?如何证得般涅槃?住于法者如何称谓? 71. 71. Akhettabandhū amamo nirāso, nillobhapāpo bhavalobhakhīṇo; Evaṃkaro brāhmaṇo hoti khemī, dhamme ṭhitaṃ tena amāpayiṃsu. 无田产亲眷,无我所,无期望,无贪无恶,有贪已尽;如此行事者是安稳的婆罗门,他们因此宣称其为住于法者。 72. 72. Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā; Sabbeva soratā dantā, sabbeva parinibbutā; Sabbesaṃ sītibhūtānaṃ, atthi seyyotha pāpiyo. 刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀、旃陀罗、补羯娑,若他们全都柔和、调伏,全都已般涅槃,于此一切已得清凉者中,是否有优或劣之分? 73. 73. Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā; Sabbeva soratā dantā, sabbeva parinibbutā; Sabbesaṃ sītibhūtānaṃ, natthi seyyotha pāpiyo. 刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀、旃陀罗、补羯娑,若他们全都柔和、调伏,全都已般涅槃,于此一切已得清凉者中,并无优或劣之分。 74. 74. Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā; Sabbeva soratā dantā, sabbeva parinibbutā. 刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀、旃陀罗、补羯娑,全都柔和、调伏,全都已般涅槃。 75. 75. Sabbesaṃ sītibhūtānaṃ, natthi seyyotha pāpiyo; Panatthaṃ carasi brahmaññaṃ, sottiyākulavaṃsataṃ. 于一切已得清凉者中,并无优劣之分;你却徒劳地遵行婆罗门之道,并毁灭了Sottiya家族的传承。 76. 76. Nānārattehi vatthehi, vimānaṃ bhavati chāditaṃ; Na tesaṃ chāyā vatthānaṃ, so rāgo anupajjatha. 宫殿虽以种种色布覆盖,但其影子并无不同,那色彩亦不生于其中。 77. 77. Evameva [Pg.285] manussesu, yadā sujjhanti māṇavā; Te sajātiṃ pamuñcanti, dhammamaññāya subbatāti. 人类之中也是如此,当人们清净之时,他们因了知正法、善持戒行而舍弃自己的种姓。 Uddālakajātakaṃ catutthaṃ. 乌达拉咖本生第四。 488. Bhisajātakaṃ (5) 488. 莲茎本生(五) 78. 78. Assaṃ gavaṃ rajataṃ jātarūpaṃ, bhariyañca so idha labhataṃ manāpaṃ; Puttehi dārehi samaṅgi hotu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. 婆罗门,盗汝莲藕者,愿彼于此获得马、牛、银、金,以及可爱之妻;愿彼具足子女与妻子。 79. 79. Mālañca so kāsikacandanañca, dhāretu puttassa bahū bhavantu; Kāmesu tibbaṃ kurutaṃ apekkhaṃ, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. 婆罗门,盗汝莲藕者,愿彼佩戴花环与迦尸国檀香,愿彼多有诸子,于诸欲乐生起强烈贪爱。 80. 80. Pahūtadhañño kasimā yasassī, putte gihī dhanimā sabbakāme; Vayaṃ apassaṃ gharamāvasātu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. 婆罗门,盗汝莲藕者,愿彼多谷、多田、有名望,得诸子,为富有的在家者,获一切欲乐;愿彼不见衰老,常住家中。 81. 81. So khattiyo hotu pasayhakārī, rājābhirājā balavā yasassī; Sa cāturantaṃ mahimāvasātu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. 婆罗门,盗汝莲藕者,愿彼成为专横的刹帝利(khattiya),成为强大、显赫的万王之王;愿彼统治四海之内的大地。 82. 82. So brāhmaṇo hotu avītarāgo, muhuttanakkhattapathesu yutto; Pūjetu naṃ raṭṭhapatī yasassī, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. 婆罗门,盗汝莲藕者,愿彼成为未离贪欲、精通时分星宿之道的国师婆罗门;愿有名望的国主恭敬于彼。 83. 83. Ajjhāyakaṃ [Pg.286] sabbasamantavedaṃ, tapassīnaṃ maññatu sabbaloko; Pūjentu naṃ jānapadā samecca, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. 婆罗门,盗汝莲藕者,愿一切世人皆认为彼是通晓一切吠陀的诵读者与苦行者;愿国人聚集前来恭敬于彼。 84. 84. Catussadaṃ gāmavaraṃ samiddhaṃ, dinnañhi so bhuñjatu vāsavena; Avītarāgo maraṇaṃ upetu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. 婆罗门,盗汝莲藕者,愿彼享用一繁荣之胜村,具足人、稻、薪、水四事,犹如帝释天(Vāsava)所赐;愿彼未离贪欲而趣于死亡。 85. 85. So gāmaṇī hotu sahāyamajjhe, naccehi gītehi pamodamāno; So rājato byasana mālattha kiñci, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. 婆罗门,盗汝莲藕者,愿彼于友伴中为村长,以歌舞为乐;愿彼从国王处遭受某种灾祸。 86. 86. Yaṃ ekarājā pathaviṃ vijetvā, itthīsahassāna ṭhapetu aggaṃ; Sīmantinīnaṃ pavarā bhavātu, bhisāni te brāhmaṇa yā ahāsi. 婆罗门,盗汝莲藕之女子,愿有独一之王征服大地后,立彼为一万六千女中之首席王后;愿彼成为众女中之最胜者。 87. 87. Isīnañhi sā sabbasamāgatānaṃ, bhuñjeyya sāduṃ avikampamānā; Carātu lābhena vikatthamānā, bhisāni te brāhmaṇa yā ahāsi. 婆罗门,盗汝莲藕之女子,愿彼于一切集会之仙人中,无有畏惧而食美味;愿彼因利得而自夸,四处游荡。 88. 88. Āvāsiko hotu mahāvihāre, navakammiko hotu gajaṅgalāyaṃ ; Ālokasandhiṃ divasaṃ karotu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. 婆罗门,盗汝莲藕者,愿彼在伽瞻伽罗(Gajaṅgalā)的破败大寺中,成为负责修缮与新工程之僧;愿彼终日制造窗孔。 89. 89. So [Pg.287] bajjhatū pāsasatehi chabbhi, rammā vanā niyyatu rājadhāniṃ ; Tuttehi so haññatu pācanehi, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. 婆罗门,盗汝莲藕者,愿彼身之六处被数百绳索捆绑,从怡人之林被押往王都;愿彼被长柄双叉刺与尖锥所折磨。 90. 90. Alakkamālī tipukaṇṇaviddho, laṭṭhīhato sappamukhaṃ upetu; Sakacchabandho visikhaṃ carātu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. 婆罗门,愿盗汝莲藕者,头戴罪犯花环,双耳被锡刺穿,遭棍棒击打,被迫近蛇口;愿彼身被紧缚,游行于街巷。 91. 91. Yo ve anaṭṭhaṃva naṭṭhanti cāha, kāmeva so labhataṃ bhuñjatañca ; Agāramajjhe maraṇaṃ upetu, yo vā bhonto saṅkati kañcideva. 诸位贤者,若有人言未失物已失,或怀疑任何人,愿彼获得且享受欲乐,愿彼命终于俗家。 92. 92. Yadesamānā vicaranti loke, iṭṭhañca kantañca bahūnametaṃ; Piyaṃ manuññaṃ cidha jīvaloke, kasmā isayo nappasaṃsanti kāme. 众生于世间行走所寻求者,乃众人所欲所爱之物,于此众生世界中,可爱且可意。仙人们为何不赞叹欲乐? 93. 93. Kāmesu ve haññare bajjhare ca, kāmesu dukkhañca bhayañca jātaṃ; Kāmesu bhūtādhipatī pamattā, pāpāni kammāni karonti mohā. 众生主,实因欲乐,众生被杀、被缚;由欲乐生起苦与怖。沉迷于欲乐者,因愚痴而造作诸恶业。 94. 94. Te pāpadhammā pasavetva pāpaṃ, kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti; Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā, tasmā isayo nappasaṃsanti kāme. 彼等恶法之人,增长罪恶,身坏之后,趣向地狱。仙人们见到欲乐中的过患,是故不予赞叹。 95. 95. Vīmaṃsamāno isino bhisāni, tīre gahetvāna thale nidhesiṃ; Suddhā apāpā isayo vasanti, etāni te brahmacārī bhisāni. 为考验仙人,我取其莲藕,藏于岸上之地。仙人们住于清净、无有罪恶。梵行者,此是汝之莲藕。 96. 96. Na [Pg.288] te naṭā no pana kīḷaneyyā, na bandhavā no pana te sahāyā; Kismiṃ vupatthambha sahassanetta, isīhi tvaṃ kīḷasi devarāja. 千眼者、天王,我等非汝舞者,亦非玩伴;非汝亲属,亦非朋友。汝依仗何事,与仙人嬉戏? 97. 97. Ācariyo mesi pitā ca mayhaṃ, esā patiṭṭhā khalitassa brahme; Ekāparādhaṃ khama bhūripañña, na paṇḍitā kodhabalā bhavanti. 婆罗门,您是我的老师,亦是我的父亲,是过失者的皈依处。广慧者,请宽恕此一过失,智者不以嗔为力。 98. 98. Suvāsitaṃ isinaṃ ekarattaṃ, yaṃ vāsavaṃ bhūtapatiddasāma; Sabbeva bhonto sumanā bhavantu, yaṃ brāhmaṇo paccupādī bhisāni. 仙人们一夜之住为善住,因我等得见众生主婆娑婆。愿诸位皆心生欢喜,因婆罗门已复得其莲藕。 99. 99. Ahañca sāriputto ca, moggallāno ca kassapo; Anuruddho puṇṇo ānando, tadāsuṃ satta bhātaro. 我与舍利弗(Sāriputta)、目犍连(Moggallāna)、迦叶(Kassapa)、阿那律(Anuruddha)、富楼那(Puṇṇa)、阿难(Ānanda),当时是七兄弟。 100. 100. Bhaginī uppalavaṇṇā ca, dāsī khujjuttarā tadā; Citto gahapati dāso, yakkho sātāgiro tadā. 莲花色(Uppalavaṇṇā)是当时的姐妹,库竹达拉(Khujjuttarā)是当时的女仆;质多(Citta)居士是当时的男仆,萨达吉拉(Sātāgira)是当时的夜叉(yakkha)。 101. 101. Pālileyyo tadā nāgo, madhudo seṭṭhavānaro; Kāḷudāyī tadā sakko, evaṃ dhāretha jātakanti. 当时之象是波利莱耶(Pālileyya),供蜜者是最上之猴;当时之帝释(Sakka)是黑优陀夷(Kāḷudāyī)。汝等应如是受持此本生。 Bhisajātakaṃ pañcamaṃ. 莲藕本生第五。 489. Surucijātakaṃ (6) 489. 须卢支本生第六 102. 102. Mahesī surucino bhariyā, ānītā paṭhamaṃ ahaṃ; Dasa vassasahassāni, yaṃ maṃ surucimānayi. 我是须卢支王(Suruci)的王后、其妻,是首先被迎娶者。自从须卢支王迎我前来,已达一万年。 103. 103. Sāhaṃ brāhmaṇa rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ; Nābhijānāmi kāyena, vācāya uda cetasā; Suruciṃ atimaññittha, āvi vā yadi vā raho. 婆罗门,我于维德哈(Vedeha)王、弥提罗(Mithilā)的执掌者须卢支(Suruci),忆不起曾以身、语或意,于明处或暗处有过轻慢。 104. 104. Etena [Pg.289] saccavajjena, putto uppajjataṃ ise; Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā. 仙人,以此真实之言,愿我得子;若我所言虚假,愿我头裂七分。 105. 105. Bhattu mama sassu mātā, pitā cāpi ca sassuro; Te maṃ brahme vinetāro, yāva aṭṭhaṃsu jīvitaṃ. 梵行者,我丈夫的父母,其在世之日,皆为我师。 106. 106. Sāhaṃ ahiṃsāratinī, kāmasā dhammacārinī ; Sakkaccaṃ te upaṭṭhāsiṃ, rattindivamatanditā. 我乐于不害,奉行正法,日夜不懈,恭敬侍奉二亲。 107. 107. Etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise; Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā. 仙人,以此真实之言,愿我得子;若我所言虚假,愿我头裂七分。 108. 108. Soḷasitthisahassāni, sahabhariyāni brāhmaṇa; Tāsu issā vā kodho vā, nāhu mayhaṃ kudācanaṃ. 婆罗门,我与一万六千女子共事一夫,于彼等处,我心未尝生起嫉妒或愤怒。 109. 109. Hitena tāsaṃ nandāmi, na ca me kāci appiyā; Attānaṃvānukampāmi, sadā sabbā sapattiyo. 我因她们的福祉而欢喜,无一人令我嫌恶;我常怜悯所有共夫之妻,一如怜悯自身。 110. 110. Etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise; Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā. 仙人,以此真实之言,愿我得子;若我所言虚假,愿我头裂七分。 111. 111. Dāse kammakare pesse, ye caññe anujīvino; Pesemi sahadhammena, sadā pamuditindriyā. 于奴仆、工人、侍从,及其他依我维生者,我皆如法派遣,恒常诸根愉悦。 112. 112. Etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise; Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā. 仙人,以此真实之言,愿我得子;若我所言虚假,愿我头裂七分。 113. 113. Samaṇe brāhmaṇe cāpi, aññe cāpi vanibbake; Tappemi annapānena, sadā payatapāṇinī. 于沙门、婆罗门,及其他行乞者,我常亲手以饮食供养,令其满足。 114. 114. Etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise; Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā. 仙人,以此真实之言,愿我得子;若我所言虚假,愿我头裂七分。 115. 115. Cātuddasiṃ pañcaddasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī ; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ ; Uposathaṃ upavasāmi, sadā sīlesu saṃvutā. 于每半月之十四、十五及初八日,以及特别斋期,我恒常守护诸戒,受持八支具足之布萨(uposatha)。 116. 116. Etena [Pg.290] saccavajjena, putto uppajjataṃ ise; Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā. 仙人,以此真实之言,愿我得子;若我所言虚假,愿我头裂七分。 117. 117. Sabbeva te dhammaguṇā, rājaputti yasassini; Saṃvijjanti tayi bhadde, ye tvaṃ kittesi attani. 声名远扬的王女,贤善的女士!你所称述自身的这一切法德,于你皆真实具足。 118. 118. Khattiyo jātisampanno, abhijāto yasassimā; Dhammarājā videhānaṃ, putto uppajjate tava. 一位出身高贵、血统纯正、声名显赫的刹帝利,威德哈(Videha)人的正法之王,将为你诞生为子。 119. 119. Dummī rajojalladharo, aghe vehāyasaṃ ṭhito; Manuññaṃ bhāsase vācaṃ, yaṃ mayhaṃ hadayaṅgamaṃ. 面容不美,身披尘垢,无碍立于空中;所言悦耳动听,深入我心。 120. 120. Devatānusi saggamhā, isi vāsi mahiddhiko; Ko vāsi tvaṃ anuppatto, attānaṃ me pavedaya. 汝从天界来,为天神耶?或为大神通之仙人?汝为谁,来到此处?请向我表明身份。 121. 121. Yaṃ devasaṅghā vandanti, sudhammāyaṃ samāgatā; Sohaṃ sakko sahassakkho, āgatosmi tavantike. 聚集于善法堂(Sudhammā)之天众所礼敬者,我即千眼帝释,已来至汝前。 122. 122. Itthiyo jīvalokasmiṃ, yā hoti samacārinī ; Medhāvinī sīlavatī, sassudevā patibbatā. 于有情世界中,若有女子品行端正、具足智慧、持有戒行、敬事公婆如天神、忠贞于夫, 123. 123. Tādisāya sumedhāya, sucikammāya nāriyā; Devā dassanamāyanti, mānusiyā amānusā. 为见此等具善慧、净行之人间女子,非人之天神亦前来。 124. 124. Tvañca bhadde suciṇṇena, pubbe sucaritena ca; Idha rājakule jātā, sabbakāmasamiddhinī. 贤淑者!汝因往昔善行与善业,今生于此王族,一切欲求皆得圆满。 125. 125. Ayañca te rājaputti, ubhayattha kaṭaggaho; Devalokūpapattī ca, kittī ca idha jīvite. 王女!汝此善行,于两处皆得胜利:其一为投生天界,其二为今生获得美誉。 126. 126. Ciraṃ sumedhe sukhinī, dhammamattani pālaya; Esāhaṃ tidivaṃ yāmi, piyaṃ me tava dassananti. 善慧(Sumedhā)!愿汝恒久安乐,于自身守护正法。我将前往天界,得见于汝,我心甚悦。 Surucijātakaṃ chaṭṭhaṃ. 《须卢支本生》第六则。 490. Pañcuposathikajātakaṃ (7) 490. 五布萨者本生第七则 127. 127. Appossukko [Pg.291] dāni tuvaṃ kapota, vihaṅgama na tava bhojanattho; Khudaṃ pipāsaṃ adhivāsayanto, kasmā bhavaṃposathiko kapota. 飞鸟鸽子啊!如今汝无所求,亦不为食;忍耐饥与渴,贤鸽为何持布萨? 128. 128. Ahaṃ pure giddhigato kapotiyā, asmiṃ padesasmimubho ramāma; Athaggahī sākuṇiko kapotiṃ, akāmako tāya vinā ahosiṃ. 往昔我贪恋一母鸽,我俩曾于此地共嬉戏;后一猎鹰抓走母鸽,我非自愿与她分离。 129. 129. Nānābhavā vippayogena tassā, manomayaṃ vedana vedayāmi ; Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, rāgo mamaṃ mā punarāgamāsi. 因与彼女分离,我感受内心之苦痛;是故我持守布萨,愿贪欲不再来我身。 130. 130. Anujjugāmī uragā dujivha, dāṭhāvudho ghoravisosi sappa; Khudaṃ pipāsaṃ adhivāsayanto, kasmā bhavaṃposathiko nu dīgha. 蜿蜒而行、以胸而行、具双舌之蛇啊!汝以獠牙为器,身怀剧毒;忍耐饥与渴,长身者!为何持守布萨? 131. 131. Usabho ahū balavā gāmikassa, calakkakū vaṇṇabalūpapanno; So maṃ akkami taṃ kupito aḍaṃsi, dukkhābhituṇṇo maraṇaṃ upāgā. 曾有一头村长之壮牛,色力具足,驼峰摇摆;彼践踏于我,我怒而噬之,彼为剧痛所迫而亡。 132. 132. Tato janā nikkhamitvāna gāmā, kanditvā roditvā apakkamiṃsu; Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, kodho mamaṃ mā punarāgamāsi. 于是众人离村,悲叹哭泣而去;是故我持守布萨,愿嗔怒不再来我身。 133. 133. Matāna [Pg.292] maṃsāni bahū susāne, manuññarūpaṃ tava bhojane taṃ; Khudaṃ pipāsaṃ adhivāsayanto, kasmā bhavaṃposathiko siṅgāla. 尸林中有诸多死肉,于汝乃是悦意之食;忍耐着饥渴,豺狼啊,你为何要持守布萨? 134. 134. Pavisi kucchiṃ mahato gajassa, kuṇape rato hatthimaṃsesu giddho ; Uṇho ca vāto tikhiṇā ca rasmiyo, te sosayuṃ tassa karīsamaggaṃ. 我曾入巨象腹中,喜好腐尸,贪恋象肉;热风与烈日,使其粪道干涸。 135. 135. Kiso ca paṇḍū ca ahaṃ bhadante, na me ahū nikkhamanāya maggo; Mahā ca megho sahasā pavassi, so temayī tassa karīsamaggaṃ. 尊者,我瘦弱且苍白,无有出路;大雨骤然降下,浸湿了其粪道。 136. 136. Tato ahaṃ nikkhamisaṃ bhadante, cando yathā rāhumukhā pamutto; Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, lobho mamaṃ mā punarāgamāsi. 尊者,我于是从中而出,如月离罗睺之口;是故我持守布萨,愿贪欲不再复返于我。 137. 137. Vammīkathūpasmiṃ kipillikāni, nippothayanto tuvaṃ pure carāsi; Khudaṃ pipāsaṃ adhivāsayanto, kasmā bhavaṃposathiko nu accha. 你先前在蚁丘上捣食蚁群;忍耐着饥渴,熊啊,你为何要持守布萨? 138. 138. Sakaṃ niketaṃ atihīḷayāno, atricchatā mallagāmaṃ agacchiṃ; Tato janā nikkhamitvāna gāmā, kodaṇḍakena paripothayiṃsu maṃ. 轻蔑自己的住处,因贪欲过盛,我去了末罗村;于是人们从村中出来,用弓杖击打我。 139. 139. So [Pg.293] bhinnasīso ruhiramakkhitaṅgo, paccāgamāsiṃ sakaṃ niketaṃ; Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, atricchatā mā punarāgamāsi. 我头颅破碎,身体染血,返回自己住处;是故我持守布萨,愿贪欲过盛不再复返于我。 140. 140. Yaṃ no apucchittha tuvaṃ bhadante, sabbeva byākarimha yathā pajānaṃ; Mayampi pucchāma tuvaṃ bhadante, kasmā bhavaṃposathiko nu brahme. 尊者,您所问之事,我们都已依己所知作答;我们也想请问尊者,梵志啊,您为何要持守布萨? 141. 141. Anūpalitto mama assamamhi, paccekabuddho muhuttaṃ nisīdi; So maṃ avedī gatimāgatiñca, nāmañca gottaṃ caraṇañca sabbaṃ. 一位无染的独觉佛陀,在我净修处暂坐片刻;他告知我其去处与来处,以及名、姓与一切行持。 142. 142. Evampahaṃ vandi na tassa pāde, na cāpi naṃ mānagatena pucchiṃ; Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, māno mamaṃ mā punarāgamāsīti. 如此,我未曾礼敬其足,亦未因我慢而向其请教;是故我持守布萨,愿我慢不再复返于我。 Pañcuposathikajātakaṃ sattamaṃ. 五布萨本生第七 491. Mahāmorajātakaṃ (8) 491. 大孔雀本生第八 143. 143. Sace hi tyāhaṃ dhanahetu gāhito, mā maṃ vadhī jīvagāhaṃ gahetvā; Rañño ca maṃ samma upantikaṃ nehi, maññe dhanaṃ lacchasinapparūpaṃ. 朋友,若你为财物而捕捉我,请勿杀我,将我活捉;请将我带到国王面前,我想你将获得不少财物。 144. 144. Na me ayaṃ tuyha vadhāya ajja, samāhito cāpadhure khurappo; Pāsañca tyāhaṃ adhipātayissaṃ, yathāsukhaṃ gacchatu morarājā. 今日此箭,非我为杀汝而搭于弓上;我将为你斩断罗索,孔雀王,请随意离去。 145. 145. Yaṃ [Pg.294] satta vassāni mamānubandhi, rattindivaṃ khuppipāsaṃ sahanto; Atha kissa maṃ pāsavasūpanītaṃ, pamuttave icchasi bandhanasmā. 你七年来追随着我,日夜忍受饥渴;为何如今我已落入罗网,你却想将我从束缚中释放? 146 . 146 . Pāṇātipātā virato nusajja, abhayaṃ nu te sabbabhūtesu dinnaṃ; Yaṃ maṃ tuvaṃ pāsavasūpanītaṃ, pamuttave icchasi bandhanasmā. 你今日是已远离杀生,已给予一切众生无畏了吗?为何欲将已落入罗网的我,从束缚中释放? 147. 147. Pāṇātipātā viratassa brūhi, abhayañca yo sabbabhūtesu deti; Pucchāmi taṃ morarājetamatthaṃ, ito cuto kiṃ labhate sukhaṃ so. 孔雀王,我问你此事,请告诉我:那远离杀生、给予一切众生无畏的人,从此世命终后,能获得何种安乐? 148. 148. Pāṇātipātā viratassa brūmi, abhayañca yo sabbabhūtesu deti; Diṭṭheva dhamme labhate pasaṃsaṃ, saggañca so yāti sarīrabhedā. 我告诉你,那远离杀生、并给予一切众生无畏的人,于现法中获得赞誉,身坏之后往生天界。 149. 149. Na santi devā iti āhu eke, idheva jīvo vibhavaṃ upeti; Tathā phalaṃ sukatadukkaṭānaṃ, dattupaññattañca vadanti dānaṃ; Tesaṃ vaco arahataṃ saddahāno, tasmā ahaṃ sakuṇe bādhayāmi. 有些人说:“没有天神,生命就在此世消亡,善行与恶作亦无果报,布施是愚人所设。”我信奉那些“阿罗汉”的话,因此才伤害鸟类。 150. 150. Cando ca suriyo ca ubho sudassanā, gacchanti obhāsayamantalikkhe; Imassa lokassa parassa vā te, kathaṃ nu te āhu manussaloke. 月亮与太阳,两者皆光明显耀,在空中照耀而行。它们是属于此世间,还是属于他世间?在人世间,人们如何论说它们? 151. 151. Cando [Pg.295] ca suriyo ca ubho sudassanā, gacchanti obhāsayamantalikkhe; Parassa lokassa na te imassa, devāti te āhu manussaloke. 月亮与太阳,两者皆光明显耀,在空中照耀而行;它们属于他世,而非此世;在人世间,人们称它们为天神。 152. 152. Ettheva te nīhatā hīnavādā, ahetukā ye na vadanti kammaṃ; Tathā phalaṃ sukatadukkaṭānaṃ, dattupaññattaṃ ye ca vadanti dānaṃ. 仅凭此点,那些持卑劣之见者就已被驳倒——即那些不谈业报的无因论者,以及说善行与恶作无有果报、布施为愚人所设的人。 153. 153. Addhā hi saccaṃ vacanaṃ tavedaṃ, kathañhi dānaṃ aphalaṃ bhaveyya ; Tathā phalaṃ sukatadukkaṭānaṃ, dattupaññattañca kathaṃ bhaveyya. 你的话确实真实。布施怎会无果?善行与恶作的果报又怎会不存?而布施又怎会是愚人所设? 154. 154. Kathaṃkaro kintikaro kimācaraṃ, kiṃ sevamāno kena tapoguṇena; Akkhāhi me morarājetamatthaṃ, yathā ahaṃ no nirayaṃ pateyyaṃ. 我应如何做,如何思,如何行?应奉行何事,依何种苦行功德?孔雀王,请告诉我此事,以便我不堕地狱。 155. 155. Ye keci atthi samaṇā pathabyā, kāsāyavatthā anagāriyā te; Pātova piṇḍāya caranti kāle, vikālacariyā viratā hi santo. 于此大地上,凡有诸沙门,身披袈裟衣,过着无家生活;彼等于晨朝,如时行乞食,实乃诸圣者,远离非时行。 156. 156. Te tattha kālenupasaṅkamitvā, pucchāhi yaṃ te manaso piyaṃ siyā; Te te pavakkhanti yathāpajānaṃ, imassa lokassa parassa catthaṃ. 你可适时前往他们那里,询问你心中所喜爱之事;他们将依其所知为你解说,此世与他世之义理。 157. 157. Tacaṃva jiṇṇaṃ urago purāṇaṃ, paṇḍūpalāsaṃ harito dumova; Esappahīno mama luddabhāvo, jahāmahaṃ luddakabhāvamajja. 如蛇蜕去陈旧之皮,如绿树舍弃枯黄之叶;我于今日舍弃猎人之性,我此猎人之性已被舍离。 158. 158. Ye [Pg.296] cāpi me sakuṇā atthi baddhā, satāninekāni nivesanasmiṃ; Tesampahaṃ jīvitamajja dammi, mokkhañca te pattā sakaṃ niketaṃ. 凡在我家中被系缚的,成百上千的鸟儿们;今日我给予它们生命,愿它们获得解脱,返回自己的家园。 159. 159. Luddo carī pāsahattho araññe, bādhetu morādhipatiṃ yasassiṃ; Bandhitvā morādhipatiṃ yasassiṃ, dukkhā sa pamucci yathāhaṃ pamuttoti. 猎人手持罗网于林中行,欲伤害那声名远播的孔雀王;捕获声名远播的孔雀王后,彼从苦中解脱,犹如我已解脱。 Mahāmorajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 大孔雀本生第八 492. Tacchasūkarajātakaṃ (9) 492. 达车迦野猪本生第九 160. 160. Yadesamānā vicarimha, pabbatāni vanāni ca; Anvesaṃ vicariṃ ñātī, teme adhigatā mayā. 为寻觅亲眷,我等曾遍行山林;我长久寻觅,如今彼等终为我所寻获。 161. 161. Bahuñcidaṃ mūlaphalaṃ, bhakkho cāyaṃ anappako; Rammā cimā girīnajjo, phāsuvāso bhavissati. 此地根果丰饶,食物亦不匮乏;此山此河亦甚宜人,将是安乐之居所。 162. 162. Idhevāhaṃ vasissāmi, saha sabbehi ñātibhi; Appossukko nirāsaṅkī, asoko akutobhayo. 我将与所有亲眷安住于此,无有挂念,无有疑惧,无有悲伤,无所畏惧。 163. 163. Aññampi leṇaṃ pariyesa, sattu no idha vijjati; So taccha sūkare hanti, idhāgantvā varaṃ varaṃ. 达车,另寻藏身之处吧,我们在此有敌人。他来到这里,专杀我们之中最优秀的野猪。 164. 164. Ko numhākaṃ idha sattu, ko ñātī susamāgate; Duppadhaṃse padhaṃseti, taṃ me akkhātha pucchitā. 谁是我们在此地的敌人?是谁在我们亲眷齐聚、难以侵犯之时前来攻击?我既已问,请你们告诉我。 165. 165. Uddhaggarājī migarājā, balī dāṭhāvudho migo; So taccha sūkare hanti, idhāgantvā varaṃ varaṃ. 达车,那兽王身上有高隆条纹,是强壮有力、以獠牙为武器的猛兽。它来到这里,专杀我们之中最优秀的野猪。 166. 166. Na no dāṭhā na vijjanti, balaṃ kāye samohitaṃ; Sabbe samaggā hutvāna, vasaṃ kāhāma ekakaṃ. 我等岂无獠牙?力量岂不凝聚于身?只要我等全体团结一致,定能降伏那独行者。 167. 167. Hadayaṅgamaṃ [Pg.297] kaṇṇasukhaṃ, vācaṃ bhāsasi tacchaka; Yopi yuddhe palāyeyya, tampi pacchā hanāmase. 达车迦啊,你所言入心悦耳。若有于战斗中逃跑者,我等亦将于其后杀之。 168. 168. Pāṇātipātā virato nu ajja, abhayaṃ nu te sabbabhūtesu dinnaṃ; Dāṭhā nu te migavadhāya na santi, yo saṅghapatto kapaṇova jhāyasi. 今日你可是已远离杀生?可是已对一切众生施予无畏?你的獠牙难道不是为了捕杀野兽而存?你这来到兽群中却如孤苦之人般沉思者啊。 169. 169. Na me dāṭhā na vijjanti, balaṃ kāye samohitaṃ; Ñātī ca disvāna sāmaggī ekato, tasmā ca jhāyāmi vanamhi ekako. 我并非没有獠牙,力量也固于我身;然我见到亲族团结一致,因此独自在林中沉思。 170. 170. Imassudaṃ yanti disodisaṃ pure, bhayaṭṭitā leṇagavesino puthu; Te dāni saṅgamma vasanti ekato, yatthaṭṭhitā duppasahajja te mayā. 往昔,此辈见我,因恐惧所迫,四散奔逃,各自寻觅藏身之处。如今,他们聚集一处,共同居住;在他们所处之地,今日我难以战胜他们。 171. 171. Pariṇāyakasampannā, sahitā ekavādino; Te maṃ samaggā hiṃseyyuṃ, tasmā nesaṃ na patthaye. 他们有善战的领袖,聚集起来,同心协力。他们若团结,便能伤害我,因此我不再渴求他们。 172. 172. Ekova indo asure jināti, ekova seno hanti dije pasayha; Ekova byaggho migasaṅghapatto, varaṃ varaṃ hanti balañhi tādisaṃ. 唯有帝释天能战胜阿修罗,唯有猎鹰能强行捕杀众鸟;唯有猛虎能闯入兽群,捕杀其中优胜者。其力确实如此。 173. 173. Na heva indo na seno, napi byaggho migādhipo; Samagge sahite ñātī, na byagghe kurute vase. 无论是帝释天、猎鹰,还是兽王猛虎,都无法降伏团结和睦的亲族。 174. 174. Kumbhīlakā sakuṇakā, saṅghino gaṇacārino; Sammodamānā ekajjhaṃ, uppatanti ḍayanti ca. 名为“俱毗罗迦”的小鸟,成群结队,一同行动。它们一起欢欣鼓舞,一同飞起,一同飞翔。 175. 175. Tesañca ḍayamānānaṃ, ekettha apasakkati ; Tañca seno nitāḷeti, veyyagghiyeva sā gati. 当它们飞翔时,其中一只离群。猎鹰便俯冲擒杀那只离群者。这便是虎之道。 176. 176. Ussāhito [Pg.298] jaṭilena, luddenāmisacakkhunā; Dāṭhī dāṭhīsu pakkhandi, maññamāno yathā pure. 被那残酷、觊觎肉食的结发修行者所煽动,长牙者(老虎)冲向长牙者(野猪),一如往昔之所想。 177. 177. Sādhu sambahulā ñātī, api rukkhā araññajā; Sūkarehi samaggehi, byaggho ekāyane hato. 亲族众多是好事,林中之树亦复然。猛虎因其独行,终为团结的野猪所杀。 178. 178. Brāhmaṇañceva byagghañca, ubho hantvāna sūkarā.Ānandino pamuditā, mahānādaṃ panādisuṃ. 野猪们杀死了婆罗门与老虎二者。它们欢欣鼓舞,发出巨大的吼声。 179. 179. Te su udumbaramūlasmiṃ, sūkarā susamāgatā; Tacchakaṃ abhisiñciṃsu, ‘‘tvaṃ no rājāsi issaro’’ti. 那些野猪在优昙婆罗树下善相聚集,为“巧匠”举行灌顶仪式,说:“您是我们的王,我们的主。” Tacchasūkarajātakaṃ navamaṃ. 巧匠野猪本生第九。 493. Mahāvāṇijajātakaṃ (10) 493. 大商人本生第十 180. 180. Vāṇijā samitiṃ katvā, nānāraṭṭhato āgatā; Dhanāharā pakkamiṃsu, ekaṃ katvāna gāmaṇiṃ. 从各国前来的商人们聚集起来,推举一人为首领,然后带着财货出发了。 181. 181. Te taṃ kantāramāgamma, appabhakkhaṃ anodakaṃ; Mahānigrodhamaddakkhuṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ. 他们来到那无食无水的荒野,看见一棵巨大的榕树,树荫清凉,令人心悦。 182. 182. Te ca tattha nisīditvā, tassa rukkhassa chāyayā ; Vāṇijā samacintesuṃ, bālā mohena pārutā. 商人们坐在那树荫下,这些被愚痴覆盖的愚人一起思量。 183. 183. Allāyate ayaṃ rukkho, api vārīva sandati; Iṅghassa purimaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā. “这棵树湿漉漉的,好像有水在流。来吧!我们商人来砍下它东边的树枝!” 184. 184. Sā ca chinnāva pagghari, acchaṃ vāriṃ anāvilaṃ; Te tattha nhatvā pivitvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā. 其东枝一被砍下,即流出清澈无浊之水;彼等商人于彼处沐浴、饮用,悉如所欲。 185. 185. Dutiyaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā; Iṅghassa dakkhiṇaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā. 愚痴所覆之愚人,作第二次思量:“来!我等商人,当断其南枝。” 186. 186. Sā ca chinnāva pagghari, sālimaṃsodanaṃ bahuṃ; Appodavaṇṇe kummāse, siṅgiṃ vidalasūpiyo. 其南枝一被砍下,即流出众多上好米肉饭、无水稠糕、生姜以及豆汤。 187. 187. Te [Pg.299] tattha bhutvā khāditvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā; Tatiyaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā; Iṅghassa pacchimaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā. 彼等商人于彼处随心所欲饱食之后,愚痴所覆之愚人作第三次思量:“来!我等商人,当断其西枝!” 188. 188. Sā ca chinnāva pagghari, nāriyo samalaṅkatā; Vicitravatthābharaṇā, āmuttamaṇikuṇḍalā. 其西枝一被砍下,即流出诸女子,皆善加妆饰,身着奇妙衣饰,佩戴宝珠耳环。 189. 189. Api su vāṇijā ekā, nāriyo paṇṇavīsati; Samantā parivāriṃsu, tassa rukkhassa chāyayā. 于彼树荫下,一一商人各有一女,商队首领则有二十五女,周匝围绕。 190. 190. Te tāhi paricāretvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā; Catutthaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā; Iṅghassa uttaraṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā. 彼等商人与彼女子随心所欲娱乐之后,愚痴所覆之愚人作第四次思量:“来!我等商人,当断其北枝!” 191. 191. Sā ca chinnāva pagghari, muttā veḷuriyā bahū; Rajataṃ jātarūpañca, kuttiyo paṭiyāni ca. 其北枝一被砍下,即流出众多珍珠、琉璃、银与金,以及鞍垫与毛毯。 192. 192. Kāsikāni ca vatthāni, uddiyāni ca kambalā ; Te tattha bhāre bandhitvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā. 又有迦尸国(Kāsika)之布与乌仗那(Uḍḍiyāna)之毯。彼等商人于彼处随其所欲,捆扎货物。 193. 193. Pañcamaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā; Iṅghassa mūle chindāma, api bhiyyo labhāmase. 愚痴所覆之愚人作第五次思量:“来!我等当断其根,或能得更多。” 194. 194. Athuṭṭhahi satthavāho, yācamāno katañjalī; Nigrodho kiṃ parajjhati, vāṇijā bhaddamatthu te. 尔时,商队首领起立,合掌恳求:“诸位商人,愿汝等安好!此尼拘律树(nigrodha)有何过错?” 195. 195. Vāridā purimā sākhā, annapānañca dakkhiṇā; Nāridā pacchimā sākhā, sabbakāme ca uttarā; Nigrodho kiṃ parajjhati, vāṇijā bhaddamatthu te. “东枝予水,南枝予饮食,西枝予女人,北枝则予一切所欲。诸位商人,愿汝等安好!此尼拘律树有何过错?” 196. 196. Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā; Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako. “于其树荫下,或坐或复卧,不应折其枝,害友实为恶。” 197. 197. Te ca tassānādiyitvā, ekassa vacanaṃ bahū; Nisitāhi kuṭhārīhi, mūlato naṃ upakkamuṃ. 然彼众多商人,不听彼一人之言,以锋利之斧,从根攻击之。 198. 198. Tato [Pg.300] nāgā nikkhamiṃsu, sannaddhā paṇṇavīsati; Dhanuggahānaṃ tisatā, chasahassā ca vammino. 于是,二十五位武装那伽(nāga)、三百那伽弓箭手、六千那伽甲兵,皆现身而出。 199. 199. Ete hanatha bandhatha, mā vo muñcittha jīvitaṃ; Ṭhapetvā satthavāhaṃva, sabbe bhasmaṃ karotha ne. “杀掉他们,绑起他们,莫让他们活命!除了商队首领,将他们全部化为灰烬。” 200. 200. Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano; Lobhassa na vasaṃ gacche, haneyyārisakaṃ manaṃ. 是故,智者善见己利,不为贪欲所制,当摧破此敌对之心。 201. 201. Eva mādīnavaṃ ñatvā, taṇhā dukkhassa sambhavaṃ; Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbajeti. 如是了知此过患,了知“贪爱为苦之源”,比丘离爱、无取,具念而游行。 Mahāvāṇijajātakaṃ dasamaṃ. 《大商贾本生》第十。 494. Sādhinajātakaṃ (11) 494. 萨地那本生第十一 202. 202. Abbhuto vata lokasmiṃ, uppajji lomahaṃsano; Dibbo ratho pāturahu, vedehassa yasassino. “啊,世间出现了奇哉、令人毛骨悚然之事!一辆天车为声名显赫的维德哈王而显现。” 203. 203. Devaputto mahiddhiko, mātali devasārathi; Nimantayittha rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ. 大神力的天子,天神御者摩多利,邀请了维德哈王,弥提罗的主宰。 204. 204. Ehimaṃ rathamāruyha, rājaseṭṭha disampati; Devā dassanakāmā te, tāvatiṃsā saindakā; Saramānā hi te devā, sudhammāyaṃ samacchare. “来,登上此车,最胜之王,四方之主!忉利天诸天及帝释天主皆欲见您。诸天思念于您,已齐聚于善法堂。” 205. 205. Tato ca rājā sādhino, vedeho mithilaggaho ; Sahassayuttamāruyha, agā devāna santike; Taṃ devā paṭinandiṃsu, disvā rājānamāgataṃ. 于是,萨地那王,维德哈之主,弥提罗的统治者,登上千马所驾之车,去到诸天面前。诸天见到前来的国王,皆欢喜相迎。 206. 206. Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ; Nisīda dāni rājīsi, devarājassa santike. “善来,大王!汝之此行甚善。君王,今请坐于天王之侧。” 207. 207. Sakkopi paṭinandittha, vedehaṃ mithilaggahaṃ; Nimantayittha kāmehi, āsanena ca vāsavo. 帝释天亦欢迎维德哈王,弥提罗的主宰。婆娑婆以诸欲乐及座位招待他。 208. 208. Sādhu [Pg.301] khosi anuppatto, āvāsaṃ vasavattinaṃ; Vasa devesu rājīsi, sabbakāmasamiddhisu; Tāvatiṃsesu devesu, bhuñja kāme amānuse. “善哉,君已抵达诸自在天之居所。君王,请住于具足一切欲乐的诸天之中,于忉利天众里,享受非人之欲乐。” 209. 209. Ahaṃ pure saggagato ramāmi, naccehi gītehi ca vāditehi; So dāni ajja na ramāmi sagge, āyuṃ nu khīṇo maraṇaṃ nu santike; Udāhu mūḷhosmi janindaseṭṭha. “往昔生天,我曾以歌舞管弦为乐。然今日于天界,我心不乐。最胜人主,是我寿已尽,或死期将至,抑或是我已迷惑?” 210. 210. Na tāyu khīṇaṃ maraṇañca dūre, na cāpi mūḷho naravīraseṭṭha; Tuyhañca puññāni parittakāni, yesaṃ vipākaṃ idha vedayittho. “人中雄杰,汝寿未尽,死亦尚远,亦非迷惑。然汝福德已微,于此所受,即其果报。” 211. 211. Vasa devānubhāvena, rājaseṭṭha disampati; Tāvatiṃsesu devesu, bhuñja kāme amānuse. “最胜之王,四方之主,请依诸天之威力而住。于忉利天众中,享受非人之欲乐。” 212. 212. Yathā yācitakaṃ yānaṃ, yathā yācitakaṃ dhanaṃ; Evaṃ sampadamevetaṃ, yaṃ parato dānapaccayā. “犹如所借之车乘,犹如所借之财富;此福报亦复如是,乃因他人之赠予而得。” 213. 213. Na cāhametamicchāmi, yaṃ parato dānapaccayā; Sayaṃkatāni puññāni, taṃ me āveṇikaṃ dhanaṃ. 我不欲求那从他人布施而来的财富;我自己所造作的福德,才是我特有的财富。 214. 214. Sohaṃ gantvā manussesu, kāhāmi kusalaṃ bahuṃ; Dānena samacariyāya, saṃyamena damena ca; Yaṃ katvā sukhito hoti, na ca pacchānutappati. 是故我将去到人间,通过布施、善行、持戒与调伏,广行诸善。行此善业,便得安乐,日后亦无追悔。 215. 215. Imāni tāni khettāni, imaṃ nikkhaṃ sukuṇḍalaṃ; Imā tā haritānūpā, imā najjo savantiyo. 此等即是彼田园,此是耳环状之水渠,此等青翠之渠岸,此等流淌之江河。 216. 216. Imā tā pokkharaṇī rammā, cakkavākapakūjitā ; Mandālakehi sañchannā, padumuppalakehi ca; Yassimāni mamāyiṃsu, kiṃ nu te disataṃ gatā. 此等莲池令人愉悦,赤颈鸭(cakkavāka)鸣声回荡;池为曼陀罗(mandālaka)蔓、红莲与青莲所覆盖。我那些曾珍爱此景的侍从与妃嫔,如今去向何方? 217. 217. Tānīdha [Pg.302] khettāni so bhūmibhāgo, teyeva ārāmavanupacārā ; Tameva mayhaṃ janataṃ apassato, suññaṃva me nārada khāyate disā. 那罗达,此地仍是那些田园,那片土地,那些园林与林间行处;但因不见我的人民,于我而言,一切皆显空寂,四方亦显空寂。 218. 218. Diṭṭhā mayā vimānāni, obhāsentā catuddisā; Sammukhā devarājassa, tidasānañca sammukhā. 我已亲见诸天宫,光明普照于四方;在天王面前,亦在三十三天众面前。 219. 219. Vutthaṃ me bhavanaṃ dibyaṃ, bhuttā kāmā amānusā; Tāvatiṃsesu devesu, sabbakāmasamiddhisu. 我曾住于天宫,在具足一切欲乐的三十三天(Tāvatiṃsa)诸天中,享用非人之欲乐。 220. 220. Sohaṃ etādisaṃ hitvā, puññāyamhi idhāgato; Dhammameva carissāmi, nāhaṃ rajjena atthiko. 我舍弃如是欲乐,为造福德而来此。我将只行于正法,于王位我无所需。 221. 221. Adaṇḍāvacaraṃ maggaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ; Taṃ maggaṃ paṭipajjissaṃ, yena gacchanti subbatāti. 我将行于彼无杖罚之行道,乃正等觉者所示,善行者皆由此道而往。 Sādhinajātakaṃ ekādasamaṃ. 萨地那本生第十一终。 495. Dasabrāhmaṇajātakaṃ (12) 495. 十婆罗门本生(十二) 222. 222. Rājā avoca vidhuraṃ, dhammakāmo yudhiṭṭhilo; Brāhmaṇe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. 爱好正法之由提ṭṭ希罗(Yudhiṭṭhila)王对毗杜罗(Vidhura)说:“毗杜罗,去寻找那些具戒、多闻的婆罗门。 223. 223. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. (去寻找)那些远离淫欲法、堪受我食之人。朋友,我等将对他们布施,于此布施有大果报。 224. 224. Dullabhā brāhmaṇā deva, sīlavanto bahussutā; Viratā methunā dhammā, ye te bhuñjeyyu bhojanaṃ. 大王,那些具戒、多闻、远离淫欲法、堪受用您食物的婆罗门,是难以找到的。 225. 225. Dasa khalu mahārāja, yā tā brāhmaṇajātiyo; Tesaṃ vibhaṅgaṃ vicayaṃ, vitthārena suṇohi me. 大王,婆罗门实有十种。请听我详细解说对他们的分析与考察。 226. 226. Pasibbake gahetvāna, puṇṇe mūlassa saṃvute; Osadhikāyo ganthenti, nhāpayanti japanti ca. 他们提着装满草药根、袋口束紧的药袋,为人宣说医方、施行沐浴并念诵咒语。 227. 227. Tikicchakasamā [Pg.303] rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. 大王,他们如同医师,他们也被称为婆罗门。大王,我已告知您这些人,我们是否要延请这样的人呢? 228. 228. Apetā te ca brahmaññā,(Iti rājā korabyo)Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. (俱卢王如是说:)“他们远离了婆罗门性,他们不被称为婆罗门。维杜罗,去寻找其他持戒、多闻的人。” 229. 229. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. (寻找)那些远离淫欲法、会享用我食物的人;朋友,我们将对他们布施,于此布施能得大果报。 230. 230. Kiṅkiṇikāyo gahetvā, ghosenti puratopi te; Pesanānipi gacchanti, rathacariyāsu sikkhare. 他们手持小铃,在前方宣告;他们也充当信使,并且擅长驾车。 231. 231. Paricārakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. 大王,他们如同仆役,他们也被称为婆罗门。大王,我已告知您这些人,我们是否要延请这样的人呢? 232. 232. Apetā te ca brahmaññā,(Iti rājā korabyo)Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. (俱卢王如是说:)“他们远离了婆罗门性,他们不被称为婆罗门。维杜罗,去寻找其他持戒、多闻的人。” 233. 233. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. (寻找)那些远离淫欲法、会享用我食物的人;朋友,我们将对他们布施,于此布施能得大果报。 234. 234. Kamaṇḍaluṃ gahetvāna, vaṅkadaṇḍañca brāhmaṇā; Paccupessanti rājāno, gāmesu nigamesu ca; Nādinne vuṭṭhahissāma, gāmamhi vā vanamhi vā. 婆罗门手持水瓶与曲杖,在村庄和城镇里走近王臣;(他们说:)“无论在村庄或森林里,不给东西我们就不起来。” 235. 235. Niggāhakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. 大王,他们如同强索赋税的官吏,他们也被称为婆罗门。大王,我已告知您这些人,我们是否要延请这样的人呢? 236. 236. Apetā te ca brahmaññā,(Iti rājā korabyo)Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. (俱卢王如是说:)“他们远离了婆罗门性,他们不被称为婆罗门。维杜罗,去寻找其他持戒、多闻的人。” 237. 237. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. (寻找)那些远离淫欲法、会享用我食物的人;朋友,我们将对他们布施,于此布施能得大果报。 238. 238. Parūḷhakacchanakhalomā[Pg.304], paṅkadantā rajassirā; Okiṇṇā rajareṇūhi, yācakā vicaranti te. 他们腋毛、指甲和体毛长长,牙齿污秽,满头是土,身上布满尘垢,作为乞丐四处游荡。 239. 239. Khāṇughātasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. 大王,他们如同(索求不遂的)树桩,他们也被称为婆罗门。大王,我已告知您这些人,我们是否要延请这样的人呢? 240. 240. Apetā te ca brahmaññā,(Iti rājā korabyo)Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. (俱卢王如是说:)“他们远离了婆罗门性,他们不被称为婆罗门。维杜罗,去寻找其他持戒、多闻的人。” 241. 241. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. (寻找)那些远离淫欲法、会享用我食物的人;朋友,我们将对他们布施,于此布施能得大果报。 242. 242. Harītakaṃ āmalakaṃ, ambaṃ jambuṃ vibhītakaṃ ; Labujaṃ dantapoṇāni, beluvā badarāni ca. 诃梨勒、余甘子、芒果、阎浮、毗醯子、面包果、齿木果,以及木橘和枣子。 243. 243. Rājāyatanaṃ ucchu-puṭaṃ, dhūmanettaṃ madhu-añjanaṃ; Uccāvacāni paṇiyāni, vipaṇenti janādhipa. 人主啊,他们贩卖王住树果、成捆甘蔗、烟管、蜂蜜眼药,以及种种贵贱商品。 244. 244. Vāṇijakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. 大王,他们如同商人,亦被称为婆罗门。大王,我已为您言说此等,我们去礼请那样的人吧? 245. 245. Apetā te ca brahmaññā,(Iti rājā korabyo)Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. (拘罗婆王如是说:)“他们已背离婆罗门之德,不被称为婆罗门。毗陀罗,去寻找其他持戒、多闻的人。” 246. 246. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. [寻找]远离淫欲法之人,彼等堪受我食。朋友,我等将行此献施,于彼处布施有大果报。 247. 247. Kasi-vāṇijjaṃ kārenti, posayanti ajeḷake; Kumāriyo pavecchanti, vivāhantāvahanti ca. 他们从事农耕与贸易,饲养山羊和绵羊;嫁出自家女儿,亦为儿子娶亲。 248. 248. Samā ambaṭṭhavessehi, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. 他们如同安巴塔人与吠舍,大王,亦被称为婆罗门。大王,我已为您言说此等,我们去礼请那样的人吧? 249. 249. Apetā te ca brahmaññā,(Iti rājā korabyo)Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. (拘罗婆王如是说:)“他们已背离婆罗门之德,不被称为婆罗门。毗陀罗,去寻找其他持戒、多闻的人。” 250. 250. Virate [Pg.305] methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. [寻找]远离淫欲法之人,彼等堪受我食。朋友,我等将行此献施,于彼处布施有大果报。 251. 251. Nikkhittabhikkhaṃ bhuñjanti, gāmesveke purohitā; Bahū te paripucchanti, aṇḍacchedā nilañchakā. 有些乡村司祭食用存放的供食,许多人向他们请教阉割与烙印之事。 252. 252. Pasūpi tattha haññanti, mahiṃsā sūkarā ajā; Goghātakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. 在那里,牛、水牛、猪与山羊被宰杀。大王,他们如同屠牛夫,亦被称为婆罗门。大王,我已为您言说此等,我们去礼请那样的人吧? 253. 253. Apetā te brahmaññā,(Iti rājā korabyo)Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. (拘罗婆王如是说:)“他们已背离婆罗门之德,不被称为婆罗门。毗陀罗,去寻找其他持戒、多闻的人。” 254. 254. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. [寻找]远离淫欲法之人,彼等堪受我食。朋友,我等将行此献施,于彼处布施有大果报。 255. 255. Asicammaṃ gahetvāna, khaggaṃ paggayha brāhmaṇā; Vessapathesu tiṭṭhanti, satthaṃ abbāhayantipi. 有婆罗门执持刀盾,高举利刃,立于商道,亦护送商队。 256. 256. Samā gopanisādehi, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. 他们如同牧牛人与猎人,大王,亦被称为婆罗门。大王,我已为您言说此等,我们去礼请那样的人吧? 257. 257. Apetā te brahmaññā,(Iti rājā korabyo)Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. “彼等远离婆罗门性,”(俱卢王如是说)“彼等不被称为婆罗门。毗杜罗,去寻找其他具戒、多闻之人。” 258. 258. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. 远离淫欲法之人,彼等堪食我之食;朋友,我等将行供养,于此施予有大果。 259. 259. Araññe kuṭikaṃ katvā, kūṭāni kārayanti te; Sasabiḷāre bādhenti, āgodhā macchakacchapaṃ. 彼等于林野建孤邸,于彼处设置陷阱;伤害野兔与野猫,以及巨蜥、鱼和龟。 260. 260. Te luddakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. 大王,彼等与猎人无异,却亦被称为婆罗门;大王,我已向您言明,我等是否要去邀请此等人? 261. 261. Apetā [Pg.306] te brahmaññā,(Iti rājā korabyo)Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. “彼等远离婆罗门性,”(俱卢王如是说)“彼等不被称为婆罗门。毗杜罗,去寻找其他具戒、多闻之人。” 262. 262. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. 远离淫欲法之人,彼等堪食我之食;朋友,我等将行供养,于此施予有大果。 263. 263. Aññe dhanassa kāmā hi, heṭṭhāmañce pasakkitā ; Rājāno upari nhāyanti, somayāge upaṭṭhite. 大王,另有婆罗门,仅为财富故,当国王于宝座上行祭沐浴时,彼等则在下方洗浴。 264. 264. Malamajjakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. 大王,彼等与清除污垢者无异,却亦被称为婆罗门;大王,我已向您言明,我等是否要去邀请此等人? 265. 265. Apetā te brahmaññā,(Iti rājā korabyo)Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. “彼等远离婆罗门性,”(俱卢王如是说)“彼等不被称为婆罗门。毗杜罗,去寻找其他具戒、多闻之人。” 266. 266. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. 远离淫欲法之人,彼等堪食我之食;朋友,我等将行供养,于此施予有大果。 267. 267. Atthi kho brāhmaṇā deva, sīlavanto bahussutā; Viratā methunā dhammā, ye te bhuñjeyyu bhojanaṃ. 大王,确实有婆罗门,具戒且多闻;远离淫欲法,堪受您的食物供养。 268. 268. Ekañca bhattaṃ bhuñjanti, na ca majjaṃ pivanti te; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. 彼等一日仅食一餐,亦不饮酒;大王,我已向您言明,我等当去邀请此等人。 269. 269. Ete kho brāhmaṇā vidhura, sīlavanto bahussutā; Ete vidhura pariyesa, khippañca ne nimantayāti. “毗杜罗,此等方为婆罗门,具戒且多闻。毗杜罗,去寻找彼等,并迅速地邀请他们来。” Dasabrāhmaṇajātakaṃ dvādasamaṃ. 十婆罗门本生第十二 496. Bhikkhāparamparajātakaṃ (13) 496. 乞食相承本生(十三) 270. 270. Sukhumālarūpaṃ disvā, raṭṭhā vivanamāgataṃ; Kūṭāgāravarūpetaṃ, mahāsayanamupāsitaṃ. 睹彼容色极柔妙,离国远遁林野到;楼阁精舍庄严备,高广床座常依靠。 271. 271. Tassa [Pg.307] te pemakenāhaṃ, adāsiṃ vaḍḍhamodanaṃ ; Sālīnaṃ vicitaṃ bhattaṃ, suciṃ maṃsūpasecanaṃ. 我以亲爱心意诚,施彼欢喜增长饭;精选香稻极洁净,佐以清净肉汤烹。 272. 272. Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, brāhmaṇassa adāsayi ; Attānaṃ anasitvāna, koyaṃ dhammo namatthu te. 您领受那饭食,自己尚未食用,便施予婆罗门;这是什么法呢?向您致敬。 273. 273. Ācariyo brāhmaṇo mayhaṃ, kiccākiccesu byāvaṭo ; Garu ca āmantanīyo ca, dātumarahāmi bhojanaṃ. 婆罗门是我的老师,为我的大小事务操劳;他应受敬重与邀请,我理应布施食物给他。 274. 274. Brāhmaṇaṃ dāni pucchāmi, gotamaṃ rājapūjitaṃ; Rājā te bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ. 现在我问受国王供奉的乔达摩婆罗门:国王赐予您洁净且配有肉的饭食。 275. 275. Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, isissa bhojanaṃ adā; Akhettaññūsi dānassa, koyaṃ dhammo namatthu te. 您领受那饭食,转施予仙人;您真是不知布施的福田。这是什么法呢?向您致敬。 276. 276. Bharāmi putta dāre ca, gharesu gadhito ahaṃ; Bhuñje mānusake kāme, anusāsāmi rājino. 我养育妻儿,贪恋于家;我享受人的欲乐,并教导国王。 277. 277. Āraññikassa isino, cirarattaṃ tapassino; Vuḍḍhassa bhāvitattassa, dātumarahāmi bhojanaṃ. 那位林居仙人长久苦行,年高德劭,自身已修,我理应布施食物给他。 278. 278. Isiñca dāni pucchāmi, kisaṃ dhamanisanthataṃ; Parūḷhakacchanakhalomaṃ, paṅkadantaṃ rajassiraṃ. 现在我问这位仙人,他身体消瘦、青筋毕露、腋毛丛生、指甲与毛发长、牙齿污垢、头上满是灰尘。 279. 279. Eko araññe viharasi, nāvakaṅkhasi jīvitaṃ; Bhikkhu kena tayā seyyo, yassa tvaṃ bhojanaṃ adā. 你独自住在林野,不顾惜生命;你将食物布施给他的那位比丘,在哪方面胜过你? 280. 280. Khaṇantālukalambāni, bilālitakkalāni ca ; Dhunaṃ sāmākanīvāraṃ, saṅghāriyaṃ pasāriyaṃ. 我挖掘薯蓣和块茎,以及毗罗梨与多伽罗;我打下黍米和野稻,将它们收集并摊开。 281. 281. Sākaṃ bhisaṃ madhuṃ maṃsaṃ, badarāmalakāni ca; Tāni āharitvā bhuñjāmi, atthi me so pariggaho. 菜蔬、莲藕、水果与肉,以及枣子和余甘子;我收集这些来吃,那便是我的资具。 282. 282. Pacanto [Pg.308] apacantassa, amamassa sakiñcano ; Anādānassa sādāno, dātumarahāmi bhojanaṃ. 我烹煮,而他不烹煮;我有障碍,而他无我所;我有执取,而他无执取,故我理应布施食物。 283. 283. Bhikkhuñca dāni pucchāmi, tuṇhīmāsīna subbataṃ; Isi te bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ. 现在我问这位默然安坐、持守善行的比丘:仙人布施给您洁净且配有肉的饭食。 284. 284. Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, tuṇhī bhuñjasi ekako; Nāññaṃ kañci nimantesi, koyaṃ dhammo namatthu te. 您领受那饭食,独自默然地食用,不邀请任何其他人;这是什么法呢?向您致敬。 285. 285. Na pacāmi na pācemi, na chindāmi na chedaye; Taṃ maṃ akiñcanaṃ ñatvā, sabbapāpehi ārataṃ. 我不烹煮,也不使人烹煮;我不砍伐,也不使人砍伐。他知道我一无所有,远离一切恶行。 286. 286. Vāmena bhikkhamādāya, dakkhiṇena kamaṇḍaluṃ; Isi me bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ. 仙人(了知此事后),左手拿着食物,右手拿着水瓶,将洁净且配有肉的饭食布施给了我。 287. 287. Ete hi dātumarahanti, samamā sapariggahā; Paccanīkamahaṃ maññe, yo dātāraṃ nimantaye. 那些有我所、有资财的人,理应布施;若受施者反邀布施者,我认为这是相违的。 288. 288. Atthāya vata me ajja, idhāgacchi rathesabho; Sohaṃ ajja pajānāmi, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. 贵王今日来此,实为我之利益!我今乃知,于何处布施有大果报。 289. 289. Raṭṭhesu giddhā rājāno, kiccākiccesu brāhmaṇā; Isī mūlaphale giddhā, vippamuttā ca bhikkhavoti. 国王贪国土,婆罗门恋俗务;仙人嗜根果,而诸辟支佛已解脱。 Bhikkhāparamparajātakaṃ terasamaṃ. 乞食相承本生第十三。 Tassuddānaṃ – 其纲要: Suva kinnara mukka kharājinaso, bhisajāta mahesi kapotavaro; Atha mora satacchaka vāṇijako, atha rāja sabrāhmaṇa bhikkhaparanti. 《萨利计陀罗本生》、《月光紧那罗本生》、《大鹰本生》、《优陀罗迦本生》;《莲藕本生》、《妙色本生》、《五戒本生》;其次《大孔雀本生》、《木匠与猪本生》、《大商主本生》;其次《萨提那王本生》、《十婆罗门本生》、《乞食相承本生》。 Pakiṇṇakanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 杂品终。 15. Vīsatinipāto 15. 二十集 497. Mātaṅgajātakaṃ (1) 497. 摩登伽本生(一) 1. 1. Kuto [Pg.309] nu āgacchasi dummavāsī, otallako paṃsupisācakova; Saṅkāracoḷaṃ paṭimuñca kaṇṭhe, ko re tuvaṃ hosi adakkhiṇeyyo. 汝从何处来,衣衫褴褛人?破衣垂悬,状如尘屑鬼。颈缠粪扫衣,汝是何等人?实非应供者! 2. 2. Annaṃ tavedaṃ pakataṃ yasassi, taṃ khajjare bhuñjare piyyare ca; Jānāsi maṃ tvaṃ paradattūpajīviṃ, uttiṭṭhapiṇḍaṃ labhataṃ sapāko. 名望者!此乃汝所备之食,供人嚼、食、饮。汝岂不知我乃依他施维生?愿旃陀罗亦得站等之食。 3. 3. Annaṃ mamedaṃ pakataṃ brāhmaṇānaṃ, attatthāya saddahato mamedaṃ ; Apehi etto kimidhaṭṭhitosi, na mādisā tuyhaṃ dadanti jamma. 此食我为婆罗门所备,为我自身利益,出于信心。离开此地!为何站在这里?我这样的人,不施予你这贱民。 4. 4. Thale ca ninne ca vapanti bījaṃ, anūpakhette phalamāsamānā ; Etāya saddhāya dadāhi dānaṃ, appeva ārādhaye dakkhiṇeyye. 欲求果实者,于高地、低地、及傍水田播种。汝当怀此信心行施,或能取悦应供者。 5. 5. Khettāni mayhaṃ viditāni loke, yesāhaṃ bījāni patiṭṭhapemi; Ye brāhmaṇā jātimantūpapannā, tānīdha khettāni supesalāni. 世间福田我尽知,于中播下我种子;婆罗门具种姓明咒,此乃具戒优良田。 6. 6. Jātimado ca atimānitā ca, lobho ca doso ca mado ca moho; Ete aguṇā yesu ca santi sabbe, tānīdha khettāni apesalāni. 种姓慢与增上慢,贪欲、嗔恚、慢与痴;凡具足此等诸过失,彼即无戒之劣田。 7. 7. Jātimado [Pg.310] ca atimānitā ca, lobho ca doso ca mado ca moho; Ete aguṇā yesu na santi sabbe, tānīdha khettāni supesalāni. 种姓慢与增上慢,贪欲、嗔恚、慢与痴;凡无有此等诸过失,彼即具戒之良田。 8. 8. Kvettha gatā upajotiyo ca, upajjhāyo ca athavā gaṇḍakucchi ; Imassa daṇḍañca vadhañca datvā, gale gahetvā khalayātha jammaṃ. 优波究提、戒师、还有干达古奇都去哪了?惩罚殴打此贱民,扼其喉颈驱逐之! 9. 9. Giriṃ nakhena khaṇasi, ayo dantehi khādasi; Jātavedaṃ padahasi, yo isiṃ paribhāsasi. 汝辱骂仙人,犹如以指甲掘山,以牙齿嚼铁,投身于烈火。 10. 10. Idaṃ vatvāna mātaṅgo, isi saccaparakkamo; Antalikkhasmiṃ pakkāmi, brāhmaṇānaṃ udikkhataṃ. 具真实精进之仙人摩登伽(Mātaṅga),说此言已,于婆罗门众注视下,行入空中。 11. 11. Āvellitaṃ piṭṭhito uttamaṅgaṃ, bāhuṃ pasāreti akammaneyyaṃ ; Setāni akkhīni yathā matassa, ko me imaṃ puttamakāsi evaṃ. 头颅向后扭转,手臂僵直伸展;双目泛白如死者,是谁令我儿这般? 12. 12. Idhāgamā samaṇo dummavāsī, otallako paṃsupisācakova; Saṅkāracoḷaṃ paṭimuñca kaṇṭhe, so te imaṃ puttamakāsi evaṃ. 一个沙门来到此地,他衣衫褴褛,袍服下垂,如尘土鬼一般,颈上披着粪扫衣,是他让你的儿子变成这样。 13. 13. Katamaṃ disaṃ agamā bhūripañño, akkhātha me māṇavā etamatthaṃ; Gantvāna taṃ paṭikaremu accayaṃ, appeva naṃ putta labhemu jīvitaṃ. 博慧之人去往何方?少年们,请告诉我此事,我们好去他那里弥补过错,或许能救回我儿性命。 14. 14. Vehāyasaṃ [Pg.311] agamā bhūripañño, pathaddhuno pannaraseva cando; Api cāpi so purimadisaṃ agacchi, saccappaṭiñño isi sādhurūpo. 博慧之人升入虚空,犹如十五日的满月;那位信守承诺、品性贤善的仙人,已前往东方。 15. 15. Āvellitaṃ piṭṭhito uttamaṅgaṃ, bāhuṃ pasāreti akammaneyyaṃ; Setāni akkhīni yathā matassa, ko me imaṃ puttamakāsi evaṃ. 头颅向后扭转,手臂僵直伸展;双目泛白如死者,是谁令我儿这般? 16. 16. Yakkhā have santi mahānubhāvā, anvāgatā isayo sādhurūpā; Te duṭṭhacittaṃ kupitaṃ viditvā, yakkhā hi te puttamakaṃsu evaṃ. 实有具大威力的夜叉,他们是贤善仙人的随从;他们知道你的儿子心怀恶意且愤怒,正是那些夜叉让他变成这样。 17. 17. Yakkhā ca me puttamakaṃsu evaṃ, tvaññeva me mā kuddho brahmacāri; Tumheva pāde saraṇaṃ gatāsmi, anvāgatā puttasokena bhikkhu. 诚然是夜叉们让我儿变成这样,但梵行者,惟愿您不要对他生气。我已归依您的足下。比丘,我因对儿子的忧伤而来。 18. 18. Tadeva hi etarahi ca mayhaṃ, manopadoso na mamatthi koci; Putto ca te vedamadena matto, atthaṃ na jānāti adhicca vede. 无论当时或现在,我心中实无丝毫恶意。然而你的儿子,为吠陀的傲慢所沉醉,虽学习吠陀,却不知其义理。 19. 19. Addhā have bhikkhu muhuttakena, sammuyhateva purisassa saññā; Ekāparādhaṃ khama bhūripañña, na paṇḍitā kodhabalā bhavanti. 诚然,比丘,人的心念顷刻间就会迷乱;大智者,请宽恕这唯一的过错,智者不以愤怒为力量。 20. 20. Idañca mayhaṃ uttiṭṭhapiṇḍaṃ, tava maṇḍabyo bhuñjatu appapañño; Yakkhā ca te naṃ na viheṭhayeyyuṃ, putto ca te hessati so arogo. 这是我吃剩的食物,让你那少慧的儿子曼达维亚(Maṇḍabya)吃下吧;夜叉们将不再伤害他,你的儿子也将会痊愈无病。 21. 21. Maṇḍabya [Pg.312] bālosi parittapañño, yo puññakhettānamakovidosi; Mahakkasāvesu dadāsi dānaṃ, kiliṭṭhakammesu asaññatesu. 曼达维亚,你愚痴少慧,不识福田,竟布施给那些烦恼深重、行为染污、毫不自制之人。 22. 22. Jaṭā ca kesā ajinā nivatthā, jarūdapānaṃva mukhaṃ parūḷhaṃ; Pajaṃ imaṃ passatha dummarūpaṃ, na jaṭājinaṃ tāyati appapaññaṃ. 头发结髻披羚皮,面容蓬乱如古井;且看此等丑陋众,结发羚皮不护少慧人。 23. 23. Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā; Khīṇāsavā arahanto, tesu dinnaṃ mahapphalanti. 若人贪、嗔与无明,皆已离染而消逝;彼等漏尽阿罗汉,施予彼等得大果。 Mātaṅgajātakaṃ paṭhamaṃ. 摩登伽本生第一竟。 498. Cittasambhūtajātakaṃ (2) 498. 质多三菩多本生(二) 24. 24. Sabbaṃ narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ, na kammunā kiñcana moghamatthi; Passāmi sambhūtaṃ mahānubhāvaṃ, sakammunā puññaphalūpapannaṃ. 世人一切善行皆有果,无有任何业行会徒劳;我见三菩多(Sambhūta)具大威力,由己善业而得福果。 25. 25. Sabbaṃ narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ, na kammunā kiñcana moghamatthi; Kaccinnu cittassapi evamevaṃ, iddho mano tassa yathāpi mayhaṃ. 世人一切善行皆有果,无有任何业行会徒劳;质多(Citta)是否亦复如是,其心圆满亦如我? 26. 26. Sabbaṃ narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ, na kammunā kiñcana moghamatthi; Cittampi jānāhi tatheva deva, iddho mano tassa yathāpi tuyhaṃ. 世人一切善行皆有果,无有任何业行会徒劳;大王当知质多(Citta)亦如此,其心圆满亦如您。 27. 27. Bhavaṃ nu citto sutamaññato te, udāhu te koci naṃ etadakkhā; Gāthā sugītā na mamatthi kaṅkhā, dadāmi te gāmavaraṃ satañca. 你是质多(Citta)吗?还是从别人那里听来?或有谁向你说明此事?此偈善说我无疑,我将赠你百座上等村庄。 28. 28. Na [Pg.313] cāhaṃ citto sutamaññato me, isī ca me etamatthaṃ asaṃsi; ‘‘Gantvāna rañño paṭigāhi gāthaṃ, api te varaṃ attamano dadeyya’’. 我并非质多(Citta),我是从别人那里听来的。是您园中的一位仙人告诉了我这件事,他说:“去为国王复诵此偈,他心生欢喜,或许会给你赏赐。” 29. 29. Yojentu ve rājarathe, sukate cittasibbane; Kacchaṃ nāgānaṃ bandhatha, gīveyyaṃ paṭimuñcatha. 快将精制华美的王家车驾备好,为大象系上腹带,戴上颈饰。 30. 30. Āhaññantu bherimudiṅgasaṅkhe, sīghāni yānāni ca yojayantu; Ajjevahaṃ assamaṃ taṃ gamissaṃ, yattheva dakkhissamisiṃ nisinnaṃ. 敲响大鼓、手鼓与海螺,速速备好快捷之车辆;今日我必往彼修行处,得见仙人安坐之模样。 31. 31. Suladdhalābho vata me ahosi, gāthā sugītā parisāya majjhe; Svāhaṃ isiṃ sīlavatūpapannaṃ, disvā patīto sumanohamasmi. 我实获得善利哉,于大众中闻善偈;我今得见具戒仙,心生欢喜甚愉悦。 32. 32. Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, paṭiggaṇhātu no bhavaṃ; Agghe bhavantaṃ pucchāma, agghaṃ kurutu no bhavaṃ. 愿尊者接受我等的座位、水与涂足油;我等奉上宾客之礼,愿尊者接受我等的供养。 33. 33. Rammañca te āvasathaṃ karontu, nārīgaṇehi paricārayassu; Karohi okāsamanuggahāya, ubhopi maṃ issariyaṃ karoma. 愿人为君建美宅,愿君为众女所侍;为摄受故请应允,我俩共同享王权。 34. 34. Disvā phalaṃ duccaritassa rāja, atho suciṇṇassa mahāvipākaṃ; Attānameva paṭisaṃyamissaṃ, na patthaye putta pasuṃ dhanaṃ vā. 大王,我已见恶行之果,亦见善行之大果报;我当约束自身,不求子嗣、牲畜或财富。 35. 35. Dasevimā vassadasā, maccānaṃ idha jīvitaṃ; Apattaññeva taṃ odhiṃ, naḷo chinnova sussati. 大王,在此世间,众生之寿命有此十个十年。尚未达到此限,便如被砍断的芦苇般枯萎。 36. 36. Tattha [Pg.314] kā nandi kā khiḍḍā, kā ratī kā dhanesanā; Kiṃ me puttehi dārehi, rāja muttosmi bandhanā. 于此生命中,有何欢喜?有何嬉戏?有何爱乐?有何财富追求?子嗣与妻室于我何用?大王,我已从束缚中解脱。 37. 37. Sohaṃ evaṃ pajānāmi, maccu me nappamajjati; Antakenādhipannassa, kā ratī kā dhanesanā. 我如是了知:死神于我毫不懈怠。为死神所征服者,有何爱乐?有何财富追求? 38. 38. Jāti narānaṃ adhamā janinda, caṇḍālayoni dvipadākaniṭṭhā ; Sakehi kammehi supāpakehi, caṇḍālagabbhe avasimha pubbe. 人主,人类中最下劣的种姓,两足众生中最卑贱者,是旃陀罗种姓;因我等自身极恶之业,往昔曾住于旃陀罗胎中。 39. 39. Caṇḍālāhumha avantīsu, migā nerañjaraṃ pati; Ukkusā nammadātīre, tyajja brāhmaṇakhattiyā. 我等曾是阿槃提(Avanti)的旃陀罗,曾是尼连禅河(Nerañjarā)畔的鹿;曾是讷尔默(Nammadā)河岸的鱼鹰。而今,我等生为婆罗门与刹帝利。 40. 40. Upanīyati jīvitamappamāyu, jarūpanītassa na santi tāṇā; Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammāni dukkhudrayāni. 生命被引向死亡,寿命短暂。为衰老所迫者,无有庇护。般遮罗(Pañcāla),请遵我此言,莫造增长痛苦之业。 41. 41. Upanīyati jīvitamappamāyu, jarūpanītassa na santi tāṇā; Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammāni dukkhapphalāni. 生命被引向死亡,寿命短暂。为衰老所迫者,无有庇护。般遮罗(Pañcāla),请遵我此言,莫造导致苦果之业。 42. 42. Upanīyati jīvitamappamāyu, jarūpanītassa na santi tāṇā; Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammāni rajassirāni. 生命被引向死亡,寿命短暂。为衰老所迫者,无有庇护。般遮罗(Pañcāla),请遵我此言,莫造染尘之业。 43. 43. Upanīyati jīvitamappamāyu, vaṇṇaṃ jarā hanti narassa jiyyato; Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammaṃ nirayūpapattiyā. 生命被引向死亡,寿命短暂;衰老摧毁了衰败之人的容颜。般遮罗(Pañcāla),请遵我此言,莫造导致地狱重生之业。 44. 44. Addhā [Pg.315] hi saccaṃ vacanaṃ tavetaṃ, yathā isī bhāsasi evametaṃ; Kāmā ca me santi anapparūpā, te duccajā mādisakena bhikkhu. 仙人,诚然,你所说之言真实不虚。然而,我有无量欲乐,比丘,如我这般的人难以舍弃。 45. 45. Nāgo yathā paṅkamajjhe byasanno, passaṃ thalaṃ nābhisambhoti gantuṃ; Evampahaṃ kāmapaṅke byasanno, na bhikkhuno maggamanubbajāmi. 犹如大象陷入泥沼之中,虽见陆地却无法前往;我亦如是,沉溺于欲乐之泥沼,无法追随比丘之道。 46. 46. Yathāpi mātā ca pitā ca puttaṃ, anusāsare kinti sukhī bhaveyya; Evampi maṃ tvaṃ anusāsa bhante, yathā ciraṃ pecca sukhī bhaveyyaṃ. 犹如父母教导其子:“如何才能安乐?” 尊者,亦请您如是教导我,使我来世得享长久安乐。 47. 47. No ce tuvaṃ ussahase janinda, kāme ime mānusake pahātuṃ; Dhammiṃ baliṃ paṭṭhapayassu rāja, adhammakāro tava māhu raṭṭhe. 人主,若您不能舍此世间欲;王啊,请确立如法之税,莫令非法行于您国中。 48. 48. Dūtā vidhāvantu disā catasso, nimantakā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Te annapānena upaṭṭhahassu, vatthena senāsanapaccayena ca. 使者当奔赴四方,邀请诸沙门、婆罗门;您当以饮食、衣物,以及床座、资具奉事彼等。 49. 49. Annena pānena pasannacitto, santappaya samaṇabrāhmaṇe ca; Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ, anindito saggamupehi ṭhānaṃ. 以饮食,以清净心,令诸沙门、婆罗门满足;随力布施并享用,无有可责地趣向天界。 50. 50. Sace ca taṃ rāja mado saheyya, nārīgaṇehi paricārayantaṃ; Imameva gāthaṃ manasī karohi, bhāsesi cenaṃ parisāya majjhe. 王啊,若您为女众围绕侍奉时,为骄慢所征服,当将此偈铭记于心,并于大众中宣说。 51. 51. Abbhokāsasayo [Pg.316] jantu, vajantyā khīrapāyito; Parikiṇṇo suvānehi, svājja rājāti vuccatīti. 露宿旷野之有情,曾饮犬乳而生长,为诸犬辈所围绕,今日被称为国王。 Cittasambhūtajātakaṃ dutiyaṃ. 质多三浮陀本生第二。 499. Sivijātakaṃ (3) 499. 尸毗本生第三 52. 52. Dūre apassaṃ therova, cakkhuṃ yācitumāgato; Ekanettā bhavissāma, cakkhuṃ me dehi yācito. 我如长老远不能视,为乞眼目而来此;我等将各为独眼,您既受请,请施我眼。 53. 53. Kenānusiṭṭho idha māgatosi, vanibbaka cakkhupathāni yācituṃ; Suduccajaṃ yācasi uttamaṅgaṃ, yamāhu nettaṃ purisena duccajaṃ. 乞者,受谁之教诲,来此乞求眼目?汝所求乃最上之肢,至为难舍;人言眼目于人,实为难舍。 54. 54. Yamāhu devesu sujampatīti, maghavāti naṃ āhu manussaloke; Tenānusiṭṭho idha māgatosmi, vanibbako cakkhupathāni yācituṃ. 天界称其为“须阇之主”,人间称其为“摩伽婆”;我乃乞者,受彼教诲,来此乞求眼目。 55. 55. Vanibbato mayha vaniṃ anuttaraṃ, dadāhi te cakkhupathāni yācito; Dadāhi me cakkhupathaṃ anuttaraṃ, yamāhu nettaṃ purisena duccajaṃ. 我乃乞者,向您作此无上之求;您既受请,请施予您的眼目。请施我无上之眼,此乃人言极难舍者。 56. 56. Yena atthena āgacchi, yamatthamabhipatthayaṃ; Te te ijjhantu saṅkappā, labha cakkhūni brāhmaṇa. 婆罗门,汝因何事而来,有何愿求;愿汝一切心意皆得成就,愿汝获得此双眼。 57. 57. Ekaṃ te yācamānassa, ubhayāni dadāmahaṃ; Sa cakkhumā gaccha janassa pekkhato, yadicchase tvaṃ tadate samijjhatu. 汝虽乞求于一目,我将双眼皆施予;汝当具足眼目,于众人注视下离去。愿汝一切所求,皆得圆满成就。 58. 58. Mā [Pg.317] no deva adā cakkhuṃ, mā no sabbe parākari ; Dhanaṃ dehi mahārāja, muttā veḷuriyā bahū. 天王,请勿布施您的眼目,请勿舍弃我等众人!大王,请布施财富,那众多的珍珠与琉璃。 59. 59. Yutte deva rathe dehi, ājānīye calaṅkate; Nāge dehi mahārāja, hemakappanavāsase. 天王,请布施已备妥之车驾,与装饰华丽之良驹。大王,请布施大象,彼等皆披黄金饰具。 60. 60. Yathā taṃ sivayo sabbe, sayoggā sarathā sadā; Samantā parikireyyuṃ, evaṃ dehi rathesabha. 车主之雄啊!正如所有尸毗人,恒常驾车备马,从四方围绕于您,亦请您如是仅布施外在之财物。 61. 61. Yo ve dassanti vatvāna, adāne kurute mano; Bhūmyaṃ so patitaṃ pāsaṃ, gīvāyaṃ paṭimuñcati. 凡是说了“我将布施”,却心生不施之念者,便是将地上所设的罗网,套在自己的颈上。 62. 62. Yo ve dassanti vatvāna, adāne kurute mano; Pāpā pāpataro hoti, sampatto yamasādhanaṃ. 凡是说了“我将布施”,却心生不施之念者,他比恶人更为邪恶,已然到达阎魔王的治罪之处。 63. 63. Yañhi yāce tañhi dade, yaṃ na yāce na taṃ dade; Svāhaṃ tameva dassāmi, yaṃ maṃ yācati brāhmaṇo. 凡有所求,即应布施;凡无所求,则不应施。彼婆罗门向我求眼,我即布施此眼。 64. 64. Āyuṃ nu vaṇṇaṃ nu sukhaṃ balaṃ nu, kiṃ patthayāno nu janinda desi; Kathañhi rājā sivinaṃ anuttaro, cakkhūni dajjā paralokahetu. 人主啊,您是为求长寿、美貌、安乐或力量而布施吗?您究竟是为求何物而布施?大王,尸毗人中之无上者,您为何要为了来世而布施双眼呢? 65. 65. Na vāhametaṃ yasasā dadāmi, na puttamicche na dhanaṃ na raṭṭhaṃ; Satañca dhammo carito purāṇo, icceva dāne ramate mano mama. 我布施此物,并非为了名誉,不求子嗣,不求财富,亦不求国土。然而,此乃善士所行之古道,为此之故,我心唯乐于布施。 66. 66. Sakhā ca mitto ca mamāsi sīvika, susikkhito sādhu karohi me vaco; Uddharitvā cakkhūni mamaṃ jigīsato, hatthesu ṭhapehi vanibbakassa. 尸毗迦,你既是我的同伴,也是我的朋友。你医术精良,请善听我言:将我这渴望布施者的双眼取出,置于乞者手中。 67. 67. Codito [Pg.318] sivirājena, siviko vacanaṅkaro; Rañño cakkhūnuddharitvā, brāhmaṇassūpanāmayi; Sacakkhu brāhmaṇo āsi, andho rājā upāvisi. 受尸毗王敦促,听从王言的尸毗迦,取出国王的双眼,献予婆罗门。婆罗门遂得双眼,国王则盲目而住。 68. 68. Tato so katipāhassa, uparūḷhesu cakkhusu; Sūtaṃ āmantayī rājā, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano. 其后数日,眼疮愈合之时,为尸毗国带来繁荣的国王,召见了御者。 69. 69. Yojehi sārathi yānaṃ, yuttañca paṭivedaya; Uyyānabhūmiṃ gacchāma, pokkharañño vanāni ca. 御者,去套好车驾,备妥后即来告知。我等同往园林之地与莲池之林。 70. 70. So ca pokkharaṇītīre, pallaṅkena upāvisi; Tassa sakko pāturahu, devarājā sujampati. 彼王于莲池之畔,结跏趺坐。彼时,天主、须阇(Sujā)之主帝释,于其前显现。 71. 71. Sakkohamasmi devindo, āgatosmi tavantike; Varaṃ varassu rājīsi, yaṃ kiñci manasicchasi. 我是天主帝释,已来到你的面前。王仙啊,请选择一个赏赐,任何你心中所愿之物。 72. 72. Pahūtaṃ me dhanaṃ sakka, balaṃ koso canappako; Andhassa me sato dāni, maraṇaññeva ruccati. 帝释啊,我的财富丰足,兵力雄厚,府库亦无量。如今我既已盲目,唯有死亡能令我意悦。 73. 73. Yāni saccāni dvipadinda, tāni bhāsassu khattiya; Saccaṃ te bhaṇamānassa, puna cakkhu bhavissati. 两足之尊、刹帝利啊,请说出真实之语。当您说出真实语时,您的双眼将会复明。 74. 74. Ye maṃ yācitumāyanti, nānāgottā vanibbakā; Yopi maṃ yācate tattha, sopi me manaso piyo; Etena saccavajjena, cakkhu me upapajjatha. 前来向我乞求的,是种种宗族的乞士;其中向我乞求者,亦为我心所喜爱。以此真实之言,愿我眼复生。 75. 75. Yaṃ maṃ so yācituṃ āgā, dehi cakkhunti brāhmaṇo; Tassa cakkhūni pādāsiṃ, brāhmaṇassa vanibbato. 彼婆罗门前来向我乞求:“请施予眼睛!”我便将双眼施予了那位身为乞士的婆罗门。 76. 76. Bhiyyo maṃ āvisī pīti, somanassañcanappakaṃ; Etena saccavajjena, dutiyaṃ me upapajjatha. 更大的喜悦与无量的愉悦,进入我的心中;以此真实之言,愿我第二眼复生。 77. 77. Dhammena bhāsitā gāthā, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhana; Etāni tava nettāni, dibbāni paṭidissare. 尸毗国之增长者啊,汝已如法说此偈;汝之此等天眼已显现。 78. 78. Tirokuṭṭaṃ tiroselaṃ, samatiggayha pabbataṃ; Samantā yojanasataṃ, dassanaṃ anubhontu te. 愿汝之眼能穿墙透岩,越过山岭,遍见周围百由旬。 79. 79. Ko [Pg.319] nīdha vittaṃ na dadeyya yācito, api visiṭṭhaṃ supiyampi attano; Tadiṅgha sabbe sivayo samāgatā, dibbāni nettāni mamajja passatha. 于此世间,有谁被乞求时,不布施财富,乃至自身最殊胜、最珍爱之物呢?来,所有聚集于此的尸毗人啊,今日请看我的天眼! 80. 80. Tirokuṭṭaṃ tiroselaṃ, samatiggayha pabbataṃ; Samantā yojanasataṃ, dassanaṃ anubhonti me. 我眼能穿墙透岩,越过山岭,遍见周围百由旬。 81. 81. Na cāgamattā paramatthi kiñci, maccānaṃ idha jīvite; Datvāna mānusaṃ cakkhuṃ, laddhaṃ me cakkhuṃ amānusaṃ. 于此生命中,对凡人而言,无有任何事高于舍施。我施舍了人之眼,获得了非人之眼。 82. 82. Etampi disvā sivayo, detha dānāni bhuñjatha; Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ, aninditā saggamupetha ṭhānanti. 尸毗人啊,见此之后,你们当行布施、当享受!依各自能力施与受用后,将无有可责地去往天界。 Sivijātakaṃ tatiyaṃ. 尸毗本生第三 500. Sirīmantajātakaṃ (4) 500. 福德本生(四) 83. 83. Paññāyupetaṃ siriyā vihīnaṃ, yasassinaṃ vāpi apetapaññaṃ; Pucchāmi taṃ senaka etamatthaṃ, kamettha seyyo kusalā vadanti. 具足智慧而无福德者,或有名望而无智慧者:我问汝斯那迦(Senaka)此事,善巧者言此二者中谁更优越? 84. 84. Dhīrā ca bālā ca have janinda, sippūpapannā ca asippino ca; Sujātimantopi ajātimassa, yasassino pesakarā bhavanti; 君王啊,诚然,智者与愚者,有技艺者与无技艺者,乃至出身高贵者,皆会成为出身低贱而有名望者之仆役。 Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. 见此之后,我言:有智慧者为下,有福德者方为优越。 85. 85. Tuvampi pucchāmi anomapañña, mahosadha kevaladhammadassi; Bālaṃ yasassiṃ paṇḍitaṃ appabhogaṃ, kamettha seyyo kusalā vadanti. 无劣慧者、彻见一切法者摩诃萨陀(Mahosadha)啊,我亦问汝:有名望的愚人与少财富的智者,善巧者言此二者中谁更优越? 86. 86. Pāpāni [Pg.320] kammāni karoti bālo, idhameva seyyo iti maññamāno ; Idhalokadassī paralokamadassī, ubhayattha bālo kalimaggahesi; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. 愚人造作恶业,认为“唯此世为优”。只见此世,不见他世;愚人于两处皆取其败。见此之故,我言:唯智者为优,富有之愚人非优。 87. 87. Na sippametaṃ vidadhāti bhogaṃ, na bandhuvā na sarīravaṇṇo yo ; Passeḷamūgaṃ sukhamedhamānaṃ, sirī hi naṃ bhajate goravindaṃ ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. 技艺、亲属或容貌,皆不能带来财富。看那流涎的哑巴戈罗频陀(Goravinda),安乐地成长,福德确实追随于他。见此之故,我言:智者为劣,唯有福者为优。 88. 88. Laddhā sukhaṃ majjati appapañño, dukkhena phuṭṭhopi pamohameti; Āgantunā dukkhasukhena phuṭṭho, pavedhati vāricarova ghamme; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. 少慧者得乐则沉湎,触苦则陷迷乱。被来去的苦乐所触,彼颤抖如烈日下之鱼。见此之故,我言:唯智者为优,富有之愚人非优。 89. 89. Dumaṃ yathā sāduphalaṃ araññe, samantato samabhisaranti pakkhī; Evampi aḍḍhaṃ sadhanaṃ sabhogaṃ, bahujjano bhajati atthahetu; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. 犹如林中之甜果树,鸟儿从四面八方群集;同样,众人为求利益,侍奉富裕、有财、有产之人。见此之故,我言:智者为劣,唯有福者为优。 90. 90. Na sādhu balavā bālo, sāhasā vindate dhanaṃ; Kandantametaṃ dummedhaṃ, kaḍḍhanti nirayaṃ bhusaṃ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. 强壮的愚人非善,彼以暴力获取财富。当此劣慧者哭喊时,狱卒将之强行拖入地狱。见此之故,我言:唯智者为优,富有之愚人非优。 91. 91. Yā [Pg.321] kāci najjo gaṅgamabhissavanti, sabbāva tā nāmagottaṃ jahanti; Gaṅgā samuddaṃ paṭipajjamānā, na khāyate iddhiṃ paññopi loke ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. 所有江河皆流入恒河,并舍弃其各自名姓;恒河汇入大海时不复显现,同样,智者于世间依附富贵者时,亦不复显现。见此之故,我言:智者为劣,唯有福者为优。 92. 92. Yametamakkhā udadhiṃ mahantaṃ, savanti najjo sabbakālamasaṅkhyaṃ; So sāgaro niccamuḷāravego, velaṃ na acceti mahāsamuddo. 无数江河于一切时,流入此所说之大海洋;彼娑竭罗(Sāgara)虽恒常波涛汹涌,然此大海洋从不越其岸。 93. 93. Evampi bālassa pajappitāni, paññaṃ na acceti sirī kadāci; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. 同样,无论愚人如何妄言,福德亦绝不能超越智慧。见此之故,我言:唯智者为优,富有之愚人非优。 94. 94. Asaññato cepi paresamatthaṃ, bhaṇāti sandhānagato yasassī; Tasseva taṃ rūhati ñātimajjhe, sirī hi naṃ kārayate na paññā ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. 富有之人虽无自制,然若为他人之事说项,其言于亲族中亦能成立;此乃福德使然,非由智慧。见此之故,我言:智者为劣,唯有福者为优。 95. 95. Parassa vā attano vāpi hetu, bālo musā bhāsati appapañño; So nindito hoti sabhāya majjhe, pacchāpi so duggatigāmī hoti; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. 大王!为他人或为自己故,少慧愚人说妄语。彼于会众中受谴责,于后时亦趣向恶趣。见此事已,我言:唯智者为胜,有名望之愚人不胜。 96. 96. Atthampi [Pg.322] ce bhāsati bhūripañño, anāḷhiyo appadhano daliddo; Na tassa taṃ rūhati ñātimajjhe, sirī ca paññāṇavato na hoti; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. 大王!广慧者虽说利益事,然若彼无财富、少资财、贫穷,其言于亲族中亦不成立,福德亦不属于有智者。见此事已,我言:智者为劣,唯有福德者为胜。 97. 97. Parassa vā attano vāpi hetu, na bhāsati alikaṃ bhūripañño; So pūjito hoti sabhāya majjhe, pacchāpi so suggatigāmī hoti; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. 大王!为他人或为自己故,广慧者不说妄语。彼于会众中受尊敬,于后时亦趣向善趣。见此事已,我言:唯智者为胜,有名望之愚人不胜。 98. 98. Hatthī gavassā maṇikuṇḍalā ca, thiyo ca iddhesu kulesu jātā; Sabbāva tā upabhogā bhavanti, iddhassa posassa aniddhimanto; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. 大王!大象、牛马、宝珠耳环及诸女子,皆为富人之享用,而非无财富者。见此事已,我言:智者为劣,唯有福德者为胜。 99. 99. Asaṃvihitakammantaṃ, bālaṃ dummedhamantinaṃ; Sirī jahati dummedhaṃ, jiṇṇaṃva urago tacaṃ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. 大王!福德舍弃那事务未善处理、以愚人为谋士、自身亦少慧的愚人,犹如蛇之舍弃旧皮。见此事已,我言:唯智者为胜,有名望之愚人不胜。 100. 100. Pañca paṇḍitā mayaṃ bhaddante, sabbe pañjalikā upaṭṭhitā; Tvaṃ no abhibhuyya issarosi, sakkova bhūtapati devarājā; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. 尊者!我等五位智者,皆合掌侍立。您已征服我等,是我等之主宰,犹如鬼神主、天王帝释。见此事已,我言:智者为劣,唯有福德者为胜。 101. 101. Dāsova [Pg.323] paññassa yasassi bālo, atthesu jātesu tathāvidhesu; Yaṃ paṇḍito nipuṇaṃ saṃvidheti, sammohamāpajjati tattha bālo; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. 大王!当此类事务发生时,有名望之愚人犹如智者之仆。智者善巧处理微细之事,愚人于彼则陷于迷惘。见此事已,我言:唯智者为胜,有名望之愚人不胜。 102. 102. Addhā hi paññāva sataṃ pasatthā, kantā sirī bhogaratā manussā; Ñāṇañca buddhānamatulyarūpaṃ, paññaṃ na acceti sirī kadāci. 大王!诚然,智慧为诸善人所称赞;然人们乐于财富,故喜爱福德。诸佛之智无与伦比,福德于任何时皆不能超越智慧。 103. 103. Yaṃ taṃ apucchimha akittayī no, mahosadha kevaladhammadassī; Gavaṃ sahassaṃ usabhañca nāgaṃ, ājaññayutte ca rathe dasa ime; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te gāmavarāni soḷasāti. 彻见一切法者摩诃萨陀(Mahosadha)!我等所问之事,汝已为我等解说。因对问题之解答感到满意,我赐予汝一千头牛、一头公牛、一头大象、此十辆配有良马之车,以及十六座上等村庄。 Sirīmantajātakaṃ catutthaṃ. 《吉祥本生》第四 501. Rohaṇamigajātakaṃ (5) 501. 罗หณะ鹿本生(五) 104. 104. Ete yūthā patiyanti, bhītā maraṇassa cittaka; Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha. 质多迦(Cittaka),此鹿群因畏惧死亡而奔逃;你也去吧,莫再期望,它们将与你一同生活。 105. 105. Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati; Na taṃ ahaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ. 罗หณะ(Rohaṇa),我不去,我心为愁所牵;我绝不舍弃你,宁于此地舍命。 106. 106. Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā; Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha. 彼等父母眼盲无人奉养,诚然必将死亡;你也去吧,莫再期望,他们将与你一同生活。 107. 107. Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati; Na taṃ baddhaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ. 罗หณะ,我不去,我心为愁所牵;我绝不舍弃被缚的你,宁于此地舍命。 108. 108. Gaccha [Pg.324] bhīru palāyassu, kūṭe baddhosmi āyase; Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha. 去吧,怯懦的妹妹,快逃吧!我身陷于铁制陷阱;你也去吧,莫再期望,彼等鹿群将与你一同生活。 109. 109. Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati; Na taṃ ahaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ. 罗หณะ,我不去,我心牵挂于你;我绝不舍弃你,宁于此地舍命。 110. 110. Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā; Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha. 彼等父母眼盲无人奉养,诚然必将死亡;你也去吧,莫再期望,他们将与你一同生活。 111. 111. Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati; Na taṃ baddhaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ. 罗หณะ,我不去,我心为愁所牵;我绝不舍弃被缚的你,宁于此地舍命。 112. 112. Ayaṃ so luddako eti, luddarūpo sahāvudho; Yo no vadhissati ajja, usunā sattiyā api. 那猎人正向此走来,神情残忍手持武器;他今天将把我们杀害,用那弓箭还有矛枪。 113. 113. Sā muhuttaṃ palāyitvā, bhayaṭṭā bhayatajjitā; Sudukkaraṃ akarā bhīru, maraṇāyūpanivattatha. 彼怯懦者,为怖所困,为畏所胁,虽暂逃离,竟为赴死而复返,诚为极难之行。 114. 114. Kinnu teme migā honti, muttā baddhaṃ upāsare; Na taṃ cajitumicchanti, jīvitassapi kāraṇā. 这些鹿与你有何关系?它们自身已解脱,却来亲近被缚的你;纵然是为了性命,它们也不愿将你舍弃。 115. 115. Bhātaro honti me ludda, sodariyā ekamātukā; Na maṃ cajitumicchanti, jīvitassapi kāraṇā. 猎人啊,他们是我的兄弟,同胞手足,一母所生;他们不愿将我抛弃,哪怕是为保全性命。 116. 116. Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā; Pañcannaṃ jīvitaṃ dehi, bhātaraṃ muñca luddaka. 彼等父母眼盲无人奉养,诚然必将死亡;猎人啊,请赐予我们五者生命,释放我的兄长吧! 117. 117. So vo ahaṃ pamokkhāmi, mātāpettibharaṃ migaṃ; Nandantu mātāpitaro, muttaṃ disvā mahāmigaṃ. 我将释放这只奉养父母的鹿;愿你们的父母见到这伟大的鹿获释而欢喜。 118. 118. Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā mahāmigaṃ. 猎人啊,愿你亦欢喜,与所有亲人同乐;如我今日心生欢喜,得见大鹿重获自由。 119. 119. Kathaṃ tvaṃ pamokkho āsi, upanītasmi jīvite; Kathaṃ putta amocesi, kūṭapāsamha luddako. 当生命已危在旦夕,你是如何获得解救?我的孩子,那猎人是如何将你从陷阱中释放? 120. 120. Bhaṇaṃ kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ; Subhāsitāhi vācāhi, cittako maṃ amocayi. 吾弟质多,言语悦耳,入心依心;以诸善说,令我解脱。 121. 121. Bhaṇaṃ [Pg.325] kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ; Subhāsitāhi vācāhi, sutanā maṃ amocayi. 吾妹苏妲娜,言语悦耳,入心依心;以诸善说,令我解脱。 122. 122. Sutvā kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ; Subhāsitāni sutvāna, luddako maṃ amocayi. 猎人听闻悦耳、入心、依心之语,听此善说后,便解救了我。 123. 123. Evaṃ ānandito hotu, saha dārehi luddako; Yathā mayajja nandāma, disvā rohaṇamāgataṃ. 愿那猎人与其妻儿,亦能如此欢喜;一如我们今日,得见罗哈那归来而欢喜。 124. 124. Nanu tvaṃ avaca ludda, ‘‘migacammāni āhariṃ’’; Atha kena nu vaṇṇena, migacammāni nāhari. 猎人,你不是曾说:“我将带来鹿皮”吗?然则因何缘故,你没有带来鹿皮? 125. 125. Āgamā ceva hatthatthaṃ, kūṭapāsañca so migo; Abajjhi taṃ migarājaṃ, tañca muttā upāsare. 大王,那金鹿已入我手,亦入狡猾的罗网。我已缚住那鹿王,而那些自由的鹿却侍立其旁。 126. 126. Tassa me ahu saṃvego, abbhuto lomahaṃsano; Imañcāhaṃ migaṃ haññe, ajja hissāmi jīvitaṃ. 我心生震撼,前所未有,毛骨悚然,心想:“我若杀此金鹿,今日亦将舍命。” 127. 127. Kīdisā te migā ludda, kīdisā dhammikā migā; Kathaṃvaṇṇā kathaṃsīlā, bāḷhaṃ kho ne pasaṃsasi. 猎人,那些鹿是怎样的?那些如法的鹿是怎样的?它们形色如何?戒行如何?你对它们真是极力赞美。 128. 128. Odātasiṅgā sucivāḷā, jātarūpatacūpamā; Pādā lohitakā tesaṃ, añjitakkhā manoramā. 大王,彼等角纯白,尾毛甚洁净,皮如真金色。其蹄呈赤色,其目若涂膏,悦意又赏心。 129. 129. Edisā te migā deva, edisā dhammikā migā; Mātāpettibharā deva, na te so abhihārituṃ. 大王,那些鹿便是如此,那些如法的鹿便是如此。大王,它们奉养父母,故而无法将之带来献给您。 130. 130. Dammi nikkhasataṃ ludda, thūlañca maṇikuṇḍalaṃ; Catussadañca pallaṅkaṃ, umāpupphasarinnibhaṃ. 猎人,我赐你百金、硕大的宝珠耳环,以及一张四足卧榻,其色泽犹如亚麻花。 131. 131. Dve ca sādisiyo bhariyā, usabhañca gavaṃ sataṃ; Dhammena rajjaṃ kāressaṃ, bahukāro mesi luddaka. 再赐你两位匹配的妻子,一头公牛与一百头母牛。我将如法治理王国,猎人,你于我恩德甚大。 132. 132. Kasivāṇijjā iṇadānaṃ, uñchācariyā ca luddaka; Etena dāraṃ posehi, mā pāpaṃ akarī punāti. 猎人,有农耕、贸易、放贷或拾穗等正命。你当以此奉养妻儿,切勿再造恶业。 Rohaṇamigajātakaṃ pañcamaṃ. 罗哈那鹿本生第五。 502. Cūḷahaṃsajātakaṃ (6) 502. 小雁本生第六 133. 133. Ete [Pg.326] haṃsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā; Harittaca hemavaṇṇa, kāmaṃ sumukha pakkama. 此等群雁为惧所迫,弯颈飞离。善面,汝肤金黄,身色如金,随汝意愿飞去吧。 134. 134. Ohāya maṃ ñātigaṇā, ekaṃ pāsavasaṃ gataṃ; Anapekkhamānā gacchanti, kiṃ eso avahiyyasi. 亲族之众已舍我,独陷罗网之厄中;彼等不顾自飞去,为何你独留于后? 135. 135. Pateva patataṃ seṭṭha, natthi baddhe sahāyatā ; Mā anīghāya hāpesi, kāmaṃ sumukha pakkama. 飞翔者中的最胜者,飞吧!被缚者并无友伴。莫舍弃你的安乐,善面,随汝意愿飞去吧。 136. 136. Nāhaṃ ‘‘dukkhapareto’’ti, dhataraṭṭha tuvaṃ jahe; Jīvitaṃ maraṇaṃ vā me, tayā saddhiṃ bhavissati. 持国(Dhataraṭṭha)啊,我不会因“你为苦所迫”而舍弃你;我的生或死,都将与你在一起。 137. 137. Etadariyassa kalyāṇaṃ, yaṃ tvaṃ sumukha bhāsasi; Tañca vīmaṃsamānohaṃ, ‘‘patatetaṃ’’ avassajiṃ. 善面(Sumukha)啊,你所说的,正是圣者的嘉言;而我先前说“飞吧”,只是为了考验你。 138. 138. Apadena padaṃ yāti, antalikkhacaro dijo; Ārā pāsaṃ na bujjhi tvaṃ, haṃsānaṃ pavaruttama. 空行之鸟,于无迹处行迹;雁中之最胜者啊,你竟未从远处察觉这罗网吗? 139. 139. Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye; Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhati. 当一个有情生命将尽,面临衰败之时;彼时即便靠近罗网与陷阱,他亦不能察觉。 140. 140. Ete haṃsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā; Harittaca hemavaṇṇa, tvaññeva avahiyyasi. 那些雁鸟因恐惧所迫,弯颈飞离;金肤金色的你啊,为何唯独你被留下? 141. 141. Ete bhutvā ca pitvā ca, pakkamanti vihaṅgamā; Anapekkhamānā vakkaṅgā, tvaññeveko upāsasi. 那些弯颈的鸟儿吃饱喝足后,便无所顾恋地飞离;为何唯独你一人在此侍候? 142. 142. Kinnu tyāyaṃ dijo hoti, mutto baddhaṃ upāsasi; Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ eko avahiyyasi. 这只鸟与你是什么关系?你已解脱,却侍奉被缚者。众鸟皆已舍弃而去,为何唯你独自留下? 143. 143. Rājā me so dijo mitto, sakhā pāṇasamo ca me; Neva naṃ vijahissāmi, yāva kālassa pariyāyaṃ. 那鸟是我的王,是我的朋友,是与我生命等同的同伴;我绝不会舍弃他,直至死亡的终结。 144. 144. Yo ca tvaṃ sakhino hetu, pāṇaṃ cajitumicchasi; So te sahāyaṃ muñcāmi, hotu rājā tavānugo. 你既愿为朋友舍弃生命,我便释放你的同伴;愿王随你所欲。 145. 145. Evaṃ [Pg.327] luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, disvā muttaṃ dijādhipaṃ. 猎人啊,愿你与所有亲族一同欢喜,犹如我今日见到鸟王获释而欢喜一般。 146. 146. Kaccinnu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ; Kacci raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsasi. 尊者是否安好?尊者是否无恙?此国是否丰饶?您是否以法教治? 147. 147. Kusalañceva me haṃsa, atho haṃsa anāmayaṃ; Atho raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsahaṃ. 雁王啊,我一切安好;雁王啊,我亦无恙;此国亦是丰饶,我正以法教治。 148. 148. Kacci bhoto amaccesu, doso koci na vijjati; Kacci ārā amittā te, chāyā dakkhiṇatoriva. 在您的大臣中,是否无任何过失?您的敌人是否远离,犹如南方的影子般不再增长? 149. 149. Athopi me amaccesu, doso koci na vijjati; Atho ārā amittā me, chāyā dakkhiṇatoriva. 雁王啊,在我大臣之中,亦无任何过失;我的敌人亦远离,犹如南方的影子般不再增长。 150. 150. Kacci te sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, tava chandavasānugā. 您的妻子是否与您相称,顺从听话、言语可爱,具足子女、美貌与声誉,并能顺从您的意愿? 151. 151. Atho me sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, mama chandavasānugā. 雁王啊,我的妻子与我相称,顺从听话、言语可爱,具足子女、美貌与声誉,并能顺从我的意愿。 152. 152. Kacci te bahavo puttā, sujātā raṭṭhavaḍḍhana; Paññājavena sampannā, sammodanti tato tato. 令国繁荣者啊,您的善生之子是否众多?他们是否具足敏捷的智慧,于处处皆能和合共事? 153. 153. Satameko ca me puttā, dhataraṭṭha mayā sutā; Tesaṃ tvaṃ kiccamakkhāhi, nāvarujjhanti te vaco. 持国(Dhataraṭṭha)啊,我有一百零一个儿子,他们声名远扬;请你向他们说明应尽的职责,他们不会违背你的言语。 154. 154. Upapannopi ce hoti, jātiyā vinayena vā; Atha pacchā kurute yogaṃ, kicche āpāsu sīdati. 纵然出身高贵或有戒行,若不在年轻时努力,而到后来才学,便会在困难与不幸中沉沦。 155. 155. Tassa saṃhīrapaññassa, vivaro jāyate mahā; Rattimandhova rūpāni, thūlāni manupassati. 对于智慧畏缩者,会产生巨大的隔阂;就像夜盲者看物,只能见到粗大的形相。 156. 156. Asāre sārayogaññū, matiṃ na tveva vindati; Sarabhova giriduggasmiṃ, antarāyeva sīdati. 执无实为有实者,终不得智慧;如萨拉布(Sarabha)在险峻山崖,中途便会沉沦。 157. 157. Hīnajaccopi ce hoti, uṭṭhātā dhitimā naro; Ācārasīlasampanno, nise aggīva bhāsati. 虽生卑贱族,若人勤勉坚毅,具足戒与行,如夜火放光辉。 158. 158. Etaṃ [Pg.328] me upamaṃ katvā, putte vijjāsu vācaya ; Saṃvirūḷhetha medhāvī, khette bījaṃva vuṭṭhiyāti. 请以我此譬喻,教导诸子学习技艺;智者将会成长,如良田种子喜逢甘霖。 Cūḷahaṃsajātakaṃ chaṭṭhaṃ. 小雁本生第六。 503. Sattigumbajātakaṃ (7) 503. 萨帝躬巴本生第七 159. 159. Migaluddo mahārājā, pañcālānaṃ rathesabho; Nikkhanto saha senāya, ogaṇo vanamāgamā. 般遮罗(Pañcāla)国之大王,车中之雄,如猎人一般;他率军而出,后与众人失散,来到森林之中。 160. 160. Tatthaddasā araññasmiṃ, takkarānaṃ kuṭiṃ kataṃ; Tassā kuṭiyā nikkhamma, suvo luddāni bhāsati. 他在那荒野中,看见一间盗贼的孤邸(kuṭi);一只鹦鹉从孤邸里出来,说着粗恶的话语。 161. 161. Sampannavāhano poso, yuvā sammaṭṭhakuṇḍalo ; Sobhati lohituṇhīso, divā sūriyova bhāsati. 那人有精良车乘,是位戴着精致耳环(sammaṭṭhakuṇḍalo)的青年;他头戴红巾,容光焕发,如白昼的太阳般闪耀。 162. 162. Majjhanhike sampatike, sutto rājā sasārathi; Handassābharaṇaṃ sabbaṃ, gaṇhāma sāhasā mayaṃ. 正值中午,国王与御者皆已睡着;来吧,我们强行夺取他所有的饰品。 163. 163. Nisīthepi raho dāni, sutto rājā sasārathi; Ādāya vatthaṃ maṇikuṇḍalañca, hantvāna sākhāhi avattharāma. 如今夜深人静,国王与御者皆已睡着;夺走他的衣物与珠宝耳环,杀了他们再用树枝掩盖。 164. 164. Kinnu ummattarūpova, sattigumba pabhāsasi; Durāsadā hi rājāno, aggi pajjalito yathā. 萨帝躬巴(Sattigumba)啊,你为何像疯子一样说话?国王们难以接近,就像燃烧的烈火。 165. 165. Atha tvaṃ patikolamba, matto thullāni gajjasi; Mātari mayhaṃ naggāya, kinnu tvaṃ vijigucchase. 帕帝科蓝巴(Paṭikoḷumba)啊,你喝醉了,之前在我那衣不蔽体的母亲面前大放厥词;如今为何又对偷盗之事感到退缩呢? 166. 166. Uṭṭhehi samma taramāno, rathaṃ yojehi sārathi; Sakuṇo me na ruccati, aññaṃ gacchāma assamaṃ. 御者朋友,请快快起来,套好马车!我不喜欢这只鸟,我们去另一个净修处吧。 167. 167. Yutto ratho mahārāja, yutto ca balavāhano; Adhitiṭṭha mahārāja, aññaṃ gacchāma assamaṃ. 大王,战车已备好,强壮的骏马也已套上;大王,请上车吧,我们去另一个净修处吧。 168. 168. Ko numeva gatā sabbe, ye asmiṃ paricārakā; Esa gacchati pañcālo, mutto tesaṃ adassanā. 我们这里的同伙都去哪儿了?那般遮罗(Pañcāla)王,因未被他们看见而得以逃脱,已经走了! 169. 169. Kodaṇḍakāni [Pg.329] gaṇhatha, sattiyo tomarāni ca; Esa gacchati pañcālo, mā vo muñcittha jīvataṃ. 拿起弓、矛与标枪;这位般遮罗王来了,趁他还活着,绝不可放走! 170. 170. Athāparo paṭinandittha, suvo lohitatuṇḍako; Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ; 于是,另一只红喙鹦鹉欢迎他道:“善来,大王!您的到来真是太好了。” Issarosi anuppatto, yaṃ idhatthi pavedaya. 您已作为主人来到此地,有何愿望,请告知。 171. 171. Tindukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo; Phalāni khuddakappāni, bhuñja rāja varaṃ varaṃ. 有柿子(tiṇḍuka)、比雅拉果(piyāla)、蜜华果(madhuka)与迦斯玛利果(kāsumāri);君王啊,这些果实味如蜂蜜,请尽情享用其中佳品。 172. 172. Idampi pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā; Tato piva mahārāja, sace tvaṃ abhikaṅkhasi. 这饮水清凉,取自山间洞窟;大王,若是您想喝,就请饮用吧。 173. 173. Araññaṃ uñchāya gatā, ye asmiṃ paricārakā; Sayaṃ uṭṭhāya gaṇhavho, hatthā me natthi dātave. 此地的侍者们已去林中拾集;请您起身自取,我没有手可以奉上。 174. 174. Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo paramadhammiko; Atheso itaro pakkhī, suvo luddāni bhāsati. 这只鸟儿真贤善,是只极为正直的二生者;而那另一只鹦鹉,却说着粗暴恶语。 175. 175. ‘‘Etaṃ hanatha bandhatha, mā vo muñcittha jīvataṃ’’; Iccevaṃ vilapantassa, sotthiṃ pattosmi assamaṃ. “杀他!缚他!趁他还活着,绝不可放走!”在那只鹦鹉如此叫喊时,我已安然抵达此净修处。 176. 176. Bhātarosma mahārāja, sodariyā ekamātukā; Ekarukkhasmiṃ saṃvaḍḍhā, nānākhettagatā ubho. 大王,我们是兄弟,同母所生;我们在同一棵树上长大,之后我们俩各奔他方。 177. 177. Sattigumbo ca corānaṃ, ahañca isīnaṃ idha; Asataṃ so, sataṃ ahaṃ, tena dhammena no vinā. 萨帝瞿波(Sattigumba)在盗贼身边长大,而我在此与仙人们为伴;他亲近恶人,我亲近善人,因此我们的习性截然不同。 178. 178. Tattha vadho ca bandho ca, nikatī vañcanāni ca; Ālopā sāhasākārā, tāni so tattha sikkhati. 在那里有杀戮与捆缚,欺诈与诡计,抢劫与暴行;他就在那里学习这些。 179. 179. Idha saccañca dhammo ca, ahiṃsā saṃyamo damo; Āsanūdakadāyīnaṃ, aṅke vaddhosmi bhāradha. 在此有真实与正法,不害、自制与调伏;我是在那些布施座位和饮水者的怀中长大。 180. 180. Yaṃ yañhi rāja bhajati, santaṃ vā yadi vā asaṃ; Sīlavantaṃ visīlaṃ vā, vasaṃ tasseva gacchati. 君王啊,无论亲近何人,是善人或是恶人,是具戒者或是无戒者,他都将受其影响。 181. 181. Yādisaṃ kurute mittaṃ, yādisaṃ cūpasevati; Sopi tādisako hoti, sahavāso hi tādiso. 结交何种朋友,亲近何种人,自己也会变成那样;因为共住就是如此。 182. 182. Sevamāno [Pg.330] sevamānaṃ, samphuṭṭho samphusaṃ paraṃ; Saro diddho kalāpaṃva, alittamupalimpati; Upalepabhayā dhīro, neva pāpasakhā siyā. 交往者污染交往的对象,接触者污染另一位未受染者;犹如涂毒之箭,污染了未涂毒的箭袋。智者因惧怕污染,不应与恶友为伴。 183. 183. Pūtimacchaṃ kusaggena, yo naro upanayhati; Kusāpi pūti vāyanti, evaṃ bālūpasevanā. 若人以吉祥草包裹腐鱼,连草叶也会散发腐臭;亲近愚者亦是如此。 184. 184. Tagarañca palāsena, yo naro upanayhati; Pattāpi surabhi vāyanti, evaṃ dhīrūpasevanā. 若人以叶子包裹香木(tagara),连叶子也会散发芳香;亲近智者亦是如此。 185. 185. Tasmā pattapuṭasseva, ñatvā sampākamattano; Asante nopaseveyya, sante seveyya paṇḍito; Asanto nirayaṃ nenti, santo pāpenti suggatinti. 是故,犹如包香之叶,智者了知自身之成熟;不应亲近恶人,应亲近善人。恶人导向地狱,善人引至善趣。 Sattigumbajātakaṃ sattamaṃ. 第七 剑丛本生 504. Bhallātiyajātakaṃ (8) 504. 跋罗提耶本生(八) 186. 186. Bhallātiyo nāma ahosi rājā, raṭṭhaṃ pahāya migavaṃ acāri so; Agamā girivaraṃ gandhamādanaṃ, supupphitaṃ kimpurisānuciṇṇaṃ. 曾有跋罗提耶王,舍弃国土,游于鹿林。彼至绝佳之香醉山,繁花盛开,为紧那罗(Kimpurisa)常行之处。 187. 187. Sāḷūrasaṅghañca nisedhayitvā, dhanuṃ kalāpañca so nikkhipitvā; Upāgami vacanaṃ vattukāmo, yatthaṭṭhitā kimpurisā ahesuṃ. 彼制止其犬群,放下弓与箭筒;欲与言谈,遂走近紧那罗所立之处。 188. 188. Himaccaye hemavatāya tīre, kimidhaṭṭhitā mantayavho abhiṇhaṃ; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kathaṃ nu jānanti manussaloke. 冬去之时,于雪山河畔,汝等立此,频相议何事?我问汝等,此身形似人者,人世间如何知晓汝等? 189. 189. Mallaṃ [Pg.331] giriṃ paṇḍarakaṃ tikūṭaṃ, sītodakā anuvicarāma najjo; Migā manussāva nibhāsavaṇṇā, jānanti no kimpurisāti ludda. 猎人啊,我们漫游于末罗山(Malla)、白善山(Paṇḍaraka)、三峰山(Tikūṭa)及清凉的河流。我们是身形似人的鹿种,世人知我们为紧那罗。 190. 190. Sukiccharūpaṃ paridevayavho, āliṅgito cāsi piyo piyāya; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kimidha vane rodatha appatītā. 汝等如此悲伤地哀叹,爱者与被爱者相拥。我问汝等,此身形似人者,为何在此林中不悦而哭泣? 191. 191. Sukiccharūpaṃ paridevayavho, āliṅgito cāsi piyo piyāya; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kimidha vane vilapatha appatītā. 你们如此悲伤地哀叹,爱人与爱人相拥。我问你们,形貌似人者,为何在此林中不悦地哀号? 192. 192. Sukiccharūpaṃ paridevayavho, āliṅgito cāsi piyo piyāya; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kimidha vane socatha appatītā. 汝等如此悲伤地哀叹,爱者与被爱者相拥。我问汝等,此身形似人者,为何在此林中不悦而忧愁? 193. 193. Mayekarattaṃ vippavasimha ludda, akāmakā aññamaññaṃ sarantā; Tamekarattaṃ anutappamānā, socāma ‘‘sā ratti punaṃ na hessati’’. 猎人啊,我俩曾分离一夜,身不由己,相互忆念。我俩为那一夜而懊悔,忧伤道:“愿此夜永不再临!” 194. 194. Yamekarattaṃ anutappathetaṃ, dhanaṃ va naṭṭhaṃ pitaraṃ va petaṃ; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kathaṃ vinā vāsamakappayittha. 汝等为那一夜而懊悔,犹如财富尽失,或如父母亡故。我问汝等,此身形似人者,汝等如何造成了那番分离? 195. 195. Yamimaṃ nadiṃ passasi sīghasotaṃ, nānādumacchādanaṃ selakūlaṃ ; Taṃ me piyo uttari vassakāle, mamañca maññaṃ anubandhatīti. 猎人啊,汝见此河,水流湍急,杂树繁茂,两岸皆岩。雨季之时,我夫君渡过此河,以为我亦随其后。 196. 196. Ahañca [Pg.332] aṅkolakamocināmi, atimuttakaṃ sattaliyothikañca; ‘‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ’’. 我采摘着安古拉花(Aṅkolaka)、阿提穆塔卡花(Atimuttaka)、萨塔利花(Sattali)与优提迦花(Yothikā),心想:“我夫君将佩戴花环,而我亦将戴上花饰去迎接他。” 197. 197. Ahañcidaṃ kuravakamocināmi, uddālakā pāṭalisindhuvārakā ; ‘‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ’’. 我采摘这古拉瓦咖花(kuravaka)、乌达拉咖花(uddālaka)、波吒釐花(pāṭali)与信度瓦利多花(sinduvāritā)。“我的爱人将佩戴花饰,我亦将佩戴着花走近于他。” 198. 198. Ahañca sālassa supupphitassa, oceyya pupphāni karomi mālaṃ; ‘‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ’’. 我从盛开的娑罗树(sāla)上采摘花朵,制作花环。“我的爱人将佩戴花饰,我亦将佩戴着花走近于他。” 199. 199. Ahañca sālassa supupphitassa, oceyya pupphāni karomi bhāraṃ; Idañca no hehiti santharatthaṃ, yatthajjimaṃ viharissāma rattiṃ. 我从盛开的娑罗树(sāla)上采摘花朵,制作花铺。这将作为我们的卧具,今夜我们将在此处安住。 200. 200. Ahañca kho agaḷuṃ candanañca, silāya piṃsāmi pamattarūpā; ‘‘Piyo ca me hehiti rositaṅgo, ahañca naṃ rositā ajjhupessaṃ’’. 我心不在焉地在石板上研磨沉香(agaḷu)与旃檀(candana)。“我的爱人将遍身涂香,我亦将涂香后走近于他。” 201. 201. Athāgamā salilaṃ sīghasotaṃ, nudaṃ sāle salaḷe kaṇṇikāre; Āpūratha tena muhuttakena, sāyaṃ nadī āsi mayā suduttarā. 那时,急流之水涌来,冲走娑罗花(sāla)、沙罗罗花(salaḷa)与迦尼迦罗花(kaṇṇikāra)。刹那之间,河水满溢,那条河于我已极难渡过。 202. 202. Ubhosu tīresu mayaṃ tadā ṭhitā, sampassantā ubhayo aññamaññaṃ; Sakimpi rodāma sakiṃ hasāma, kicchena no āgamā saṃvarī sā. 那时我们俩伫立于两岸,彼此相望,时而哭泣,时而欢笑。那一夜于我们,在艰难中度过。 203. 203. Pātova [Pg.333] kho uggate sūriyamhi, catukkaṃ nadiṃ uttariyāna ludda; Āliṅgiyā aññamaññaṃ mayaṃ ubho, sakimpi rodāma sakiṃ hasāma. 猎人啊,清晨太阳升起时,渡过那浅浅的河流后,我们俩互相拥抱,时而哭泣,时而欢笑。 204. 204. Tīhūnakaṃ sattasatāni ludda, yamidha mayaṃ vippavasimha pubbe; Vassekimaṃ jīvitaṃ bhūmipāla, ko nīdha kantāya vinā vaseyya. 猎人啊,我们先前在此分离,距今已有七百减三年。国王啊,此生仅百岁,谁能于此无爱侣而居? 205. 205. Āyuñca vo kīvatako nu samma, sacepi jānātha vadetha āyuṃ; Anussavā vuḍḍhato āgamā vā, akkhātha me taṃ avikampamānā. 贤友啊,汝等寿量有多少?倘若知晓,请告知寿命。无论是听闻,或从长者处得来,请无畏地为我说明。 206. 206. Āyuñca no vassasahassaṃ ludda, na cantarā pāpako atthi rogo; Appañca dukkhaṃ sukhameva bhiyyo, avītarāgā vijahāma jīvitaṃ. 猎人啊,我们的寿命有一千年,其间没有恶疾。苦少而乐多,我们怀着未息的爱欲舍弃生命。 207. 207. Idañca sutvāna amānusānaṃ, bhallātiyo ittara jīvitanti; Nivattatha na migavaṃ acari, adāsi dānāni abhuñji bhoge. 跋罗提耶王(Bhallātiya)听闻此非人之言后,心想:“生命短暂。”于是返回,不再前往猎苑,广行布施,受用财富。 208. 208. Idañca sutvāna amānusānaṃ, sammodatha mā kalahaṃ akattha; Mā vo tapī attakammāparādho, yathāpi te kimpurisekarattaṃ. 听闻此非人之言后,汝等当和合喜悦,莫要争吵。莫因己业之过,令汝等苦恼,犹如彼紧那罗(kimpurisa)为一夜分离所苦。 209. 209. Idañca sutvāna amānusānaṃ, sammodatha mā vivādaṃ akattha; Mā vo tapī attakammāparādho, yathāpi te kimpurisekarattaṃ. 大王,汝等听闻此紧那罗之言,当共欢喜,莫起争论。愿己业之过莫恼于汝等,犹如彼紧那罗因一夜分离而受苦。 210. 210. Vividhaṃ [Pg.334] adhimanā suṇomahaṃ, vacanapathaṃ tava atthasaṃhitaṃ; Muñcaṃ giraṃ nudaseva me daraṃ, samaṇa sukhāvaha jīva me ciranti. 尊者,我以极为欣悦之心,听闻您那饶益、种种善说之言。您所言之语,确实消除了我的忧惧。带来安乐的沙门啊,愿您为我长久住世! Bhallātiyajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 跋罗提耶本生第八。 505. Somanassajātakaṃ (9) 505. 须摩那本生第九 211. 211. Ko taṃ hiṃsati heṭheti, kiṃ dummano socasi appatīto; Kassajja mātāpitaro rudantu, kvajja setu nihato pathabyā. 是谁伤害你、逼迫你?为何你心怀忧愁,郁郁不乐?今日谁的父母将哭泣?谁将倒卧于地遭杀戮? 212. 212. Tuṭṭhosmi deva tava dassanena, cirassaṃ passāmi taṃ bhūmipāla; Ahiṃsako reṇumanuppavissa, puttena te heṭhayitosmi deva. 大王,得见于您我心喜悦;大地主,我许久才得见您。雷努王啊,我本无害,然入园中,却为您子所恼害。 213. 213. Āyantu dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā yantu antepurantaṃ; Hantvāna taṃ somanassaṃ kumāraṃ, chetvāna sīsaṃ varamāharantu. 让持剑的门卫前来,让赭衣刽子手进入内宫。杀了须摩那王子,斩下其高贵的头颅带来! 214. 214. Pesitā rājino dūtā, kumāraṃ etadabravuṃ; Issarena vitiṇṇosi, vadhaṃ pattosi khattiya. 国王派出的使者对王子说了这番话:“刹帝利啊,你已被主上舍弃,你已获死罪。” 215. 215. Sa rājaputto paridevayanto, dasaṅguliṃ añjaliṃ paggahetvā; Ahampi icchāmi janinda daṭṭhuṃ, jīvaṃ maṃ netvā paṭidassayetha. 那位王子悲叹着,举起合十的双手说:“我也想见父王,请带我活着去见他一面。” 216. 216. Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rañño puttaṃ adassayuṃ; Putto ca pitaraṃ disvā, dūratovajjhabhāsatha. 使者们听了他那番话,便将王子带到国王面前。王子见到父亲,从远处对他说道: 217. 217. Āgacchuṃ [Pg.335] dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā hantu mamaṃ janinda; Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, aparādho ko nidha mamajja atthi. 父王!持剑的门卫来了,赭衣的刽子手也来杀我。我问您,请告诉我这件事:我今日在此有何过错? 218. 218. Sāyañca pāto udakaṃ sajāti, aggiṃ sadā pāricaratappamatto; Taṃ tādisaṃ saṃyataṃ brahmacāriṃ, kasmā tuvaṃ brūsi gahappatīti. 他朝夕入水沐浴,恒常不懈地侍奉圣火。对如此自律、修持梵行之人,你为何称他为“家主”? 219. 219. Tālā ca mūlā ca phalā ca deva, pariggahā vividhā santimassa; Te rakkhati gopayatappamatto, tasmā ahaṃ brūmi gahappatīti. 父王,此人拥有种种资财:棕榈、根茎与果实。他勤勉不懈地守护看管着它们,所以我称他为“家主”。 220. 220. Saccaṃ kho etaṃ vadasi kumāra, pariggahā vividhā santimassa; Te rakkhati gopayatappamatto, sa brāhmaṇo gahapati tena hoti. 王子,你说的确实是实话。此人拥有种种资财,他勤勉不懈地守护看管着它们,因此那位梵志便成了家主。 221. 221. Suṇantu mayhaṃ parisā samāgatā, sanegamā jānapadā ca sabbe; Bālāyaṃ bālassa vaco nisamma, ahetunā ghātayate maṃ janindo. 已集会之会众,及所有城镇乡野之人,请听我言!此愚王听信愚者之言,无故而令杀我。 222. 222. Daḷhasmi mūle visaṭe virūḷhe, dunnikkayo veḷu pasākhajāto; Vandāmi pādāni tava janinda, anujāna maṃ pabbajissāmi deva. 根深蔓延、枝叶繁茂之竹,实难拔除。人主啊,我礼敬您的双足,大王,请允许我,我将出家。 223. 223. Bhuñjassu bhoge vipule kumāra, sabbañca te issariyaṃ dadāmi; Ajjeva tvaṃ kurūnaṃ hohi rājā, mā pabbajī pabbajjā hi dukkhā. 王子,享受广大的欲乐吧,我将所有主权都给你。今日你即为俱卢人之王,莫去出家,出家实为痛苦。 224. 224. Kinnūdha [Pg.336] deva tavamatthi bhogā, pubbevahaṃ devaloke ramissaṃ; Rūpehi saddehi atho rasehi, gandhehi phassehi manoramehi. 大王,您在此的欲乐算什么呢?我往昔曾在天界享乐,以那悦意的色、声,以及味、香、触而自娱。 225. 225. Bhuttā ca me bhogā tidivasmiṃ deva, parivāritā accharānaṃ gaṇena ; Tuvañca bālaṃ paraneyyaṃ viditvā, na tādise rājakule vaseyyaṃ. 大王,我曾在三十三天享受诸欲,为众天女所围绕。知您愚痴且易为他人所导,我不会住于如是王族。 226. 226. Sacāhaṃ bālo paraneyyo asmi, ekāparādhaṃ khama putta mayhaṃ; Punapi ce edisakaṃ bhaveyya, yathāmatiṃ somanassa karohi. 我儿,若我愚痴且易为他人所导,请宽恕我此过。须摩那(Somanassa),若再有此类之事,你可随意而行。 227. 227. Anisamma kataṃ kammaṃ, anavatthāya cintitaṃ; Bhesajjasseva vebhaṅgo, vipāko hoti pāpako. 未经审察所行之业,未经审度所思之念,犹如药物之失效,其果报必为恶。 228. 228. Nisamma ca kataṃ kammaṃ, sammāvatthāya cintitaṃ; Bhesajjasseva sampatti, vipāko hoti bhadrako. 经过审察所行之业,经过善思所起之念,犹如药物之功效,其果报必为善。 229. 229. Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu; Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu. 享受欲乐之在家者,若懒惰,则不善;出家者,若不自制,则不善;国王,若行事不经审察,则不善;智者,若易怒,则不善。 230. 230. Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati; Nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhati. 刹帝利应审慎而行,国土主不应轻率。大王,审慎行事者,其名誉声望必增长。 231. 231. Nisamma daṇḍaṃ paṇayeyya issaro, vegā kataṃ tappati bhūmipāla; Sammāpaṇīdhī ca narassa atthā, anānutappā te bhavanti pacchā. 主君施罚应审慎,大地守护者,仓促行事必懊悔。人之所行若有正愿,其事过后必无悔。 232. 232. Anānutappāni [Pg.337] hi ye karonti, vibhajja kammāyatanāni loke; Viññuppasatthāni sukhudrayāni, bhavanti buddhānumatāni tāni. 若人于世间分辨诸业处,行无悔恨之事,彼等行为乃为智者所赞,为觉者所许,能引生安乐。 233. 233. Āgacchuṃ dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā hantu mamaṃ janinda; Mātuñca aṅkasmimahaṃ nisinno, ākaḍḍhito sahasā tehi deva. 人主,佩剑的门卫与刽子手前来杀我。大王,当时我正坐于母亲膝上,却被他们强行拖走。 234. 234. Kaṭukañhi sambādhaṃ sukicchaṃ patto, madhurampi yaṃ jīvitaṃ laddha rāja; Kicchenahaṃ ajja vadhā pamutto, pabbajjamevābhimanohamasmi. 大王,我已陷入辛酸、窘迫、极苦之境,纵然获得了甜美的生命。今日我艰难地从杀戮中解脱,我心唯向于出家。 235. 235. Putto tavāyaṃ taruṇo sudhamme, anukampako somanasso kumāro; Taṃ yācamāno na labhāmi svajja, arahasi naṃ yācitave tuvampi. 善法啊,你这位儿子苏摩那王子尚且年轻,富有悲悯心。今日我恳求他而不得,你也应当去恳求他。 236. 236. Ramassu bhikkhācariyāya putta, nisamma dhammesu paribbajassu; Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, anindito brahmamupehi ṭhānaṃ. 我儿,愿你乐于行乞维生,审察沙门之法而修行。于一切有情放下刀杖,无有指责地,趋向梵境。 237. 237. Acchera rūpaṃ vata yādisañca, dukkhitaṃ maṃ dukkhāpayase sudhamme; Yācassu puttaṃ iti vuccamānā, bhiyyova ussāhayase kumāraṃ. 善法啊,真是奇哉!我已痛苦,你却更增我苦。我嘱咐你“去恳求儿子”,你反而愈发鼓励那王子。 238. 238. Ye vippamuttā anavajjabhogino, parinibbutā lokamimaṃ caranti; Tamariyamaggaṃ paṭipajjamānaṃ, na ussahe vārayituṃ kumāraṃ. 大王,彼等已解脱,受用无过失之物,已般涅槃,于此世间游行。对那正行于此圣道的王子,我实不能阻止。 239. 239. Addhā [Pg.338] have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Yesāyaṃ sutvāna subhāsitāni, appossukkā vītasokā sudhammāti. 诚然应亲近智者,博学多闻善思人。善法听闻彼善说,从此无有热恼亦无忧。 Somanassajātakaṃ navamaṃ. 第九,苏摩那本生。 506. Campeyyajātakaṃ (10) 506. 第十,瞻波耶本生 240. 240. Kā nu vijjurivābhāsi, osadhī viya tārakā; Devatā nusi gandhabbī, na taṃ maññāmi mānusiṃ. 汝为谁人,闪耀如电光,又如晓明之星?汝为天女,抑或乾闼婆女?我不认为汝是人类女子。 241. 241. Namhi devī na gandhabbī, na mahārāja mānusī; Nāgakaññāsmi bhaddante, atthenamhi idhāgatā. 大王,我非天女,非乾闼婆女,亦非人类女子。愿王吉祥,我乃龙女,为一事而来此。 242. 242. Vibbhantacittā kupitindriyāsi, nettehi te vārigaṇā savanti; Kiṃ te naṭṭhaṃ kiṃ pana patthayānā, idhāgatā nāri tadiṅgha brūhi. 汝心识迷乱,诸根恼动,泪水自汝双目流淌。汝失去了何物,又在希求何事?女子,汝既来此,请快告知于我。 243. 243. Yamuggatejo uragoti cāhu, nāgoti naṃ āhu janā janinda; Tamaggahī puriso jīvikattho, taṃ bandhanā muñca patī mameso. 主君啊,人们称其为“具大威力之蛇”,亦称其为“龙”。一个为谋生计者已将他捕获,他乃我夫,请将他从束缚中释放。 244. 244. Kathaṃ nvayaṃ balaviriyūpapanno, hatthatta māgacchi vanibbakassa; Akkhāhi me nāgakaññe tamatthaṃ, kathaṃ vijānemu gahītanāgaṃ. 此龙具足力量与精力,如何竟落入乞食者之手?龙女,请告知我此事,我们如何才能知晓此龙被捕之事? 245. 245. Nagarampi nāgo bhasmaṃ kareyya, tathā hi so balaviriyūpapanno; Dhammañca nāgo apacāyamāno, tasmā parakkamma tapo karoti. 大王,此龙能将城池化为灰烬,因他确实具足力量与精力。然此龙恭敬正法,是故努力行持苦行。 246. 246. Cātuddasiṃ [Pg.339] pañcadasiṃ ca rāja, catuppathe sammati nāgarājā; Tamaggahī puriso jīvikattho, taṃ bandhanā muñca patī mameso. 大王,我夫龙王,于十四日与十五日布萨日,在四衢道旁持守斋戒。一个为谋生计的捕蛇人抓住了他。此乃我夫,请您将他从束缚中释放。 247. 247. Soḷasitthisahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā; Vārigehasayā nārī, tāpi taṃ saraṇaṃ gatā. 一万六千名龙女,佩戴着宝珠耳环,居住在水中宫殿,她们皆以龙王为归依处。 248. 248. Dhammena mocehi asāhasena, gāmena nikkhena gavaṃ satena; Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā. 大王,请您如法、不以暴力,通过赏赐村庄、黄金、百牛,来使他获释。愿那龙王身体得自由而远行,愿那求功德者从束缚中解脱。 249. 249. Dhammena mocemi asāhasena, gāmena nikkhena gavaṃ satena; Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā. 我将如法、不以暴力,通过赏赐村庄、黄金、百牛,来使他获释。愿那龙王身体得自由而远行,愿那求功德者从束缚中解脱。 250. 250. Dammi nikkhasataṃ ludda, thūlañca maṇikuṇḍalaṃ; Catussadañca pallaṅkaṃ, umāpupphasarinnibhaṃ. 捕蛇人,我给你一百尼卡黄金、一枚硕大的宝珠耳环,以及一张有四只枕垫、色如青蝶豆花的床座。 251. 251. Dve ca sādisiyo bhariyā, usabhañca gavaṃ sataṃ; Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā. 再给你两位容貌相仿的妻子、一头公牛与一百头乳牛。愿那龙王身体得自由而远行,愿那求功德者从束缚中解脱。 252. 252. Vināpi dānā tava vacanaṃ janinda, muñcemu naṃ uragaṃ bandhanasmā; Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā. 人主,即便没有赏赐,仅凭您一言,我们亦将从束缚中释放此龙。愿那龙王身体得自由而远行,愿那求功德者从束缚中解脱。 253. 253. Mutto campeyyako nāgo, rājānaṃ etadabravi; Namo te kāsirājatthu, namo te kāsivaḍḍhana; 获释的瞻波龙王(Campeyyaka)对国王如是说:“迦尸王,愿您受礼敬!令迦尸国繁荣者,愿您受礼敬!” Añjaliṃ te paggaṇhāmi, passeyyaṃ me nivesanaṃ. 我向您合十,愿您得见我的住所。 254. 254. Addhā [Pg.340] hi dubbissasametamāhu, yaṃ mānuso vissase amānusamhi; Sace ca maṃ yācasi etamatthaṃ, dakkhemu te nāga nivesanāni. 智者曾言:“凡人信赖非人,此事诚难相信。”龙王,你若为此事请求于我,我等亦愿得见你的宫殿。 255. 255. Sacepi vāto girimāvaheyya, cando ca suriyo ca chamā pateyyuṃ; Sabbā ca najjo paṭisotaṃ vajeyyuṃ, na tvevahaṃ rāja musā bhaṇeyyaṃ. 大王,纵使狂风能移山,纵使日月堕于地,纵使一切江河皆逆流,我亦绝不言虚妄语。 256. 256. Nabhaṃ phaleyya udadhīpi susse, saṃvaṭṭaye bhūtadharā vasundharā; Siluccayo meru samūlamuppate, na tvevahaṃ rāja musā bhaṇeyyaṃ. 大王,纵使天空会破裂,纵使大洋会干涸,纵使持众、持宝的大地如席卷起,纵使山王须弥连根飞起,我亦绝不言虚妄语。 257. 257. Addhā hi dubbissasametamāhu, yaṃ mānuso vissase amānusamhi; Sace ca maṃ yācasi etamatthaṃ, dakkhemu te nāga nivesanāni. 智者曾言:“凡人信赖非人,此事诚难相信。”龙王,你若为此事请求于我,我等亦愿得见你的宫殿。 258. 258. Tumhe khottha ghoravisā uḷārā, mahātejā khippakopī ca hotha; Maṃkāraṇā bandhanasmā pamutto, arahasi no jānituye katāni. 你们龙类实有剧毒,力量强大,且易怒。你因我之故而从束缚中解脱,理应知晓我等所行之恩惠。 259. 259. So paccataṃ niraye ghorarūpe, mā kāyikaṃ sātamalattha kiñci; Peḷāya baddho maraṇaṃ upetu, yo tādisaṃ kammakataṃ na jāne. 不知如是恩人者,愿彼于怖形地狱中烧煮,身不得任何安乐,为笼所缚而趣于死亡。 260. 260. Saccappaṭiññā [Pg.341] tavamesa hotu, akkodhano hohi anupanāhī; Sabbañca te nāgakulaṃ supaṇṇā, aggiṃva gimhesu vivajjayantu. 龙王,汝于我之此誓言,愿为真实之誓言。汝当无忿、无恨。犹如夏日众人避烈火,愿诸金翅鸟远离汝所有龙族。 261. 261. Anukampasī nāgakulaṃ janinda, mātā yathā suppiyaṃ ekaputtaṃ; Ahañca te nāgakulena saddhiṃ, kāhāmi veyyāvaṭikaṃ uḷāraṃ. 君王,汝怜悯龙族,犹如母亲怜爱独子。我亦将与龙族一同,为汝行广大之服侍。 262. 262. Yojentu ve rājarathe sucitte, kambojake assatare sudante; Nāge ca yojentu suvaṇṇakappane, dakkhemu nāgassa nivesanāni. 诸位大臣,请将善驯之堪布国骡马,套上华丽之王车。亦请备妥金鞍之大象。我等欲观龙王之宫殿。 263. 263. Bherī mudiṅgā paṇavā ca saṅkhā, avajjayiṃsu uggasenassa rañño; Pāyāsi rājā bahusobhamāno, purakkhato nārigaṇassa majjhe. 诸比丘,当时伍咖先那(Uggasena)王之臣,击大鼓、小鼓、手鼓与吹海螺。国王伍咖先那,为女众围绕于其中,极为庄严,向龙城进发。 264. 264. Suvaṇṇacitakaṃ bhūmiṃ, addakkhi kāsivaḍḍhano; Sovaṇṇamayapāsāde, veḷuriyaphalakatthate. 诸比丘,当时,迦尸国主伍咖先那见黄金遍撒之奇妙大地,以及琉璃板所铺之黄金宫殿。 265. 265. Sa rājā pāvisi byamhaṃ, campeyyassa nivesanaṃ; Ādiccavaṇṇasannibhaṃ, kaṃsavijju pabhassaraṃ. 彼王进入瞻波耶龙王之住所,其色如日,光辉如云中金电。 266. 266. Nānārukkhehi sañchannaṃ, nānāgandhasamīritaṃ; So pāvekkhi kāsirājā, campeyyassa nivesanaṃ. 诸比丘,彼迦尸王进入瞻波耶龙王之住所,其处为种种树木所覆盖,种种香气随风飘散。 267. 267. Paviṭṭhasmiṃ kāsiraññe, campeyyassa nivesanaṃ; Dibbā tūriyā pavajjiṃsu, nāgakaññā ca naccisuṃ. 迦尸王进入瞻波耶之住所时,天界乐器奏响,龙女们亦起舞。 268. 268. Taṃ nāgakaññā caritaṃ gaṇena, anvāruhī kāsirājā pasanno; Nisīdi sovaṇṇamayamhi pīṭhe, sāpassaye candanasāralitte. 诸比丘,迦尸王心怀喜悦,登上龙女们所行之殿堂。彼坐于黄金座上,其座有靠背,涂以旃檀香膏。 269. 269. So [Pg.342] tattha bhutvā ca atho ramitvā, campeyyakaṃ kāsirājā avoca; Vimānaseṭṭhāni imāni tuyhaṃ, ādiccavaṇṇāni pabhassarāni; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. 诸比丘,当时彼迦尸王于彼处受用喜乐后,对瞻波耶龙王说:“龙王,汝此等殊胜宫殿,色如旭日,光明灿烂。如此宫殿,人世间所无。龙王,汝欲求何物而修行?” 270. 270. Tā kambukāyūradharā suvatthā, vaṭṭaṅgulī tambatalūpapannā; Paggayha pāyenti anomavaṇṇā, netādisaṃ atthi manussaloke; Kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. 龙王,彼等女子佩戴螺贝臂钏,身着美衣,指(趾)圆润,手(足)掌赤红,容色不凡,手捧天饮奉汝。如此女子,人世间所无。龙王,汝欲求何物而修行? 271. 271. Najjo ca temā puthulomamacchā, āṭā sakuntābhirudā sutitthā; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. 龙王,您的江河鱼鳍丰硕,水鸟鸣声悦耳,渡口美好;如此景象人间未曾有,您是希求什么而修行呢? 272. 272. Koñcā mayūrā diviyā ca haṃsā, vaggussarā kokilā sampatanti; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. 苍鹭、孔雀与天鹅,以及声美的杜鹃,纷纷飞来此聚集;如此景象人间未曾有,您是希求什么而修行呢? 273. 273. Ambā ca sālā tilakā ca jambuyo, uddālakā pāṭaliyo ca phullā; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. 芒果、娑罗、提拉迦、阎浮、乌达拉咖(uddālaka)与波吒厘树,皆繁花盛开;如此景象人间未曾有,您是希求什么而修行呢? 274. 274. Imā ca te pokkharañño samantato, dibbā ca gandhā satataṃ pavāyanti; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. 您的这些莲池,四面八方恒时飘散着天界的芳香;如此景象人间未曾有,您是希求什么而修行呢? 275. 275. Na [Pg.343] puttahetu na dhanassa hetu, na āyuno cāpi janinda hetu; Manussayoniṃ abhipatthayāno, tasmā parakkamma tapo karomi. 君王,我并非为了子嗣,并非为了财富,也并非为了长寿;我乃是希求投生为人,是故精进而修行。 276. 276. Tvaṃ lohitakkho vihatantaraṃso, alaṅkato kappitakesamassu; Surosito lohitacandanena, gandhabbarājāva disā pabhāsasi. 您双目赤红,肩膀宽阔,装饰华丽,须发修整;您以赤栴檀善加涂身,犹如乾闼婆(gandhabba)王,光照四方。 277. 277. Deviddhipattosi mahānubhāvo, sabbehi kāmehi samaṅgibhūto; Pucchāmi taṃ nāgarājetamatthaṃ, seyyo ito kena manussaloko. 您已得天神力,具大威德,圆满具足一切欲乐。龙王,我问您此事:人间世界比此龙界,殊胜在何处? 278. 278. Janinda nāññatra manussalokā, suddhī va saṃvijjati saṃyamo vā; Ahañca laddhāna manussayoniṃ, kāhāmi jātimaraṇassa antaṃ. 君王,除了人间世界,清净与律仪皆不可得。而我若能得生为人,将要终结生与死。 279. 279. Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Nāriyo ca disvāna tuvañca nāga, kāhāmi puññāni anappakāni. 诚然,应当亲近那些多闻、善于思惟多种事理的智者。龙王,见到您的女眷与您自身,我将多行无量功德。 280. 280. Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Nāriyo ca disvāna mamañca rāja, karohi puññāni anappakāni. 诚然,应当亲近那些多闻、善于思惟多种事理的智者。君王,见到我的女眷与我自身,请您多行无量功德吧。 281. 281. Idañca me jātarūpaṃ pahūtaṃ, rāsī suvaṇṇassa ca tālamattā; Ito haritvāna suvaṇṇagharāni, karassu rūpiyapākāraṃ karontu. 我这里有大量的黄金,金堆高达多罗树。请从此处运走,建造黄金宫殿,并让他们筑起白银围墙。 282. 282. Muttā [Pg.344] ca vāhasahassāni pañca, veḷuriyamissāni ito haritvā; Antepure bhūmiyaṃ santharantu, nikkaddamā hehiti nīrajā ca. 五千车与琉璃混合的珍珠,请从此运走;让他们铺满后宫的地面,那里将无泥泞亦无尘垢。 283. 283. Etādisaṃ āvasa rājaseṭṭha, vimānaseṭṭhaṃ bahu sobhamānaṃ; Bārāṇasiṃ nagaraṃ iddhaṃ phītaṃ, rajjañca kārehi anomapaññāti. 最胜王,请住于此富饶繁荣的波罗奈城(Bārāṇasī),此城如此庄严,拥有最胜的宫殿。无上慧者,请治理王国。 Campeyyajātakaṃ dasamaṃ. 瞻波本生第十。 507. Mahāpalobhanajātakaṃ (11) 507. 大诱惑本生(十一) 284. 284. Brahmalokā cavitvāna, devaputto mahiddhiko; Rañño putto udapādi, sabbakāmasamiddhisu. 一位大神通天子从梵天界命终,投生为国王之子,于一切欲乐中富足。 285. 285. Kāmā vā kāmasaññā vā, brahmaloke na vijjati; Svāssu tāyeva saññāya, kāmehi vijigucchatha. 欲乐或欲想,在梵天界不存在;他因着那(梵天的)想,对诸欲感到厌恶。 286. 286. Tassa cantepure āsi, jhānāgāraṃ sumāpitaṃ; So tattha paṭisallīno, eko rahasi jhāyatha. 在他的后宫中,有一间善造的禅堂;他在那里退隐,独自于僻静处禅修。 287. 287. Sa rājā paridevesi, puttasokena aṭṭito; Ekaputto cayaṃ mayhaṃ, na ca kāmāni bhuñjati. 那国王为儿子的忧愁所苦,他悲叹道:“这是我的独子,却不享受欲乐。” 288. 288. Ko nu khvettha upāyo so, ko vā jānāti kiñcanaṃ; Yo me puttaṃ palobheyya, yathā kāmāni patthaye. 于此究竟有何方法?或有谁知晓此事?谁能引诱我的儿子,让他渴求诸欲乐? 289. 289. Ahu kumārī tattheva, vaṇṇarūpasamāhitā; Kusalā naccagītassa, vādite ca padakkhiṇā. 彼处正有一位少女,容貌美丽端庄,擅长歌舞,亦精于乐器。 290. 290. Sā tattha upasaṅkamma, rājānaṃ etadabravi; Ahaṃ kho naṃ palobheyyaṃ, sace bhattā bhavissati. 她走近国王,对他说道:“若他能成为我的丈夫,我必能引诱他。” 291. 291. Taṃ tathāvādiniṃ rājā, kumāriṃ etadabravi; Tvaññeva naṃ palobhehi, tava bhattā bhavissati. 国王对那如此说的少女说道:“你亲自去引诱他,他将成为你的丈夫。” 292. 292. Sā [Pg.345] ca antepuraṃ gantvā, bahuṃ kāmupasaṃhitaṃ; Hadayaṅgamā pemanīyā, citrā gāthā abhāsatha. 她进入后宫,吟唱了许多与欲乐相关的偈颂,其偈绚丽多彩、动人心弦、惹人爱恋。 293. 293. Tassā ca gāyamānāya, saddaṃ sutvāna nāriyā; Kāmacchandassa uppajji, janaṃ so paripucchatha. 听闻那女子的歌声,他生起了欲欲,于是向侍从询问道: 294. 294. Kasseso saddo ko vā so, bhaṇati uccāvacaṃ bahuṃ; Hadayaṅgamaṃ pemanīyaṃ, aho kaṇṇasukhaṃ mama. “这是谁的声音?那是谁,唱着如此丰富、高低婉转的歌?其声动人心弦,惹人爱恋,啊,我听着多么悦耳!” 295. 295. Esā kho pamadā deva, khiḍḍā esā anappikā ; Sace tvaṃ kāme bhuñjeyya, bhiyyo bhiyyo chādeyyu taṃ. “殿下,这是一位女子,此非同小可的嬉戏。若您享受欲乐,它们将把您层层覆盖。” 296. 296. Iṅgha āgacchatorena, avidūramhi gāyatu; Assamassa samīpamhi, santike mayhaṃ gāyatu. “来人,快过来!让她在不远处歌唱,在我的净修处附近歌唱,在我的面前歌唱。” 297. 297. Tirokuṭṭamhi gāyitvā, jhānāgāramhi pāvisi; Bandhi naṃ anupubbena, āraññamiva kuñjaraṃ. 她先在墙外歌唱,然后进入禅堂;她逐渐地束缚了他,如同捕捉林中之象。 298. 298. Tassa kāmarasaṃ ñatvā, issādhammo ajāyatha; ‘‘Ahameva kāme bhuñjeyyaṃ, mā añño puriso ahu’’. 他尝到欲乐的滋味后,嫉妒之心便生起了:“只应由我享受欲乐,不应有其他男人!” 299. 299. Tato asiṃ gahetvāna, purise hantuṃ upakkami; Ahameveko bhuñjissaṃ, mā añño puriso siyā. 于是他拔出剑,着手要杀掉其他男人:“唯我一人独享,不许有其他男人存在!” 300. 300. Tato jānapadā sabbe, vikkandiṃsu samāgatā; Putto tyāyaṃ mahārāja, janaṃ heṭhetyadūsakaṃ. 于是所有乡民都聚集起来,他们哭喊道:“大王,你的这个儿子,正在伤害无辜的民众。” 301. 301. Tañca rājā vivāhesi, samhā raṭṭhā ca khattiyo; Yāvatā vijitaṃ mayhaṃ, na te vatthabba tāvade. 于是,刹帝利王将他逐出自己的国土,说道:“在我所有的国土之内,你皆不可居住。” 302. 302. Tato so bhariyamādāya, samuddaṃ upasaṅkami; Paṇṇasālaṃ karitvāna, vanamuñchāya pāvisi. 于是他带着妻子,来到了海边;建了一间叶茅屋,进入森林以拾落果为生。 303. 303. Athettha isi māgacchi, samuddaṃ uparūpari; So tassa gehaṃ pāvekkhi, bhattakāle upaṭṭhite. 这时,一位仙人前来,他从大海上空飞来;他在用餐时间到来时,进入了他的住所。 304. 304. Tañca [Pg.346] bhariyā palobhesi, passa yāva sudāruṇaṃ; Cuto so brahmacariyamhā, iddhiyā parihāyatha. 而他的妻子引诱了那位仙人,看,这是多么残酷!他从梵行中堕落,神通退失了。 305. 305. Rājaputto ca uñchāto, vanamūlaphalaṃ bahuṃ; Sāyaṃ kājena ādāya, assamaṃ upasaṅkami. 王子拾了许多林中的根与果,傍晚时用扁担挑着,回到了净修处。 306. 306. Isī ca khattiyaṃ disvā, samuddaṃ upasaṅkami; ‘‘Vehāyasaṃ gamissa’’nti, sīdate so mahaṇṇave. 仙人见到刹帝利,便走向大海;心想“我要飞向空中”,却沉入了大洋之中。 307. 307. Khattiyo ca isiṃ disvā, sīdamānaṃ mahaṇṇave; Tasseva anukampāya, imā gāthā abhāsatha. 刹帝利见仙人正沉于大海中,出于对他的悲悯,诵出了这些偈颂。 308. 308. Abhijjamāne vārismiṃ, sayaṃ āgamma iddhiyā; Missībhāvitthiyā gantvā, saṃsīdasi mahaṇṇave. 你曾凭自己的神通,行走于不裂的水面而来;如今因与女人交合,你沉沦于大洋之中。 309. 309. Āvaṭṭanī mahāmāyā, brahmacariyavikopanā; Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye. 她们是旋涡,是大幻术,是梵行的破坏者;了知她们会令人沉沦,智者应当远远地避开。 310. 310. Analā mudusambhāsā, duppūrā tā nadīsamā; Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye. 她们是火,言语轻柔,如河流般难以填满;了知她们会令人沉沦,智者应当远远地避开。 311. 311. Yaṃ etā upasevanti, chandasā vā dhanena vā; Jātavedova saṃ ṭhānaṃ, khippaṃ anudahanti naṃ. 她们所亲近的人,无论是出于欲望还是为了财富,她们会迅速地烧毁他,就像火烧毁自己的立足之处。 312. 312. Khattiyassa vaco sutvā, isissa nibbidā ahu; Laddhā porāṇakaṃ maggaṃ, gacchate so vihāyasaṃ. 听了刹帝利的话,仙人心中生起厌离;重获古老的道路后,他飞向了空中。 313. 313. Khattiyo ca isiṃ disvā, gacchamānaṃ vihāyasaṃ; Saṃvegaṃ alabhī dhīro, pabbajjaṃ samarocayi. 刹帝利见到仙人在空中行走,这位智者心生震撼,对出家生起了向往。 314. 314. Tato so pabbajitvāna, kāmarāgaṃ virājayi; Kāmarāgaṃ virājetvā, brahmalokūpago ahūti. 于是他出家后,离绝了感官之欲;离绝感官之欲后,他往生到梵天界。 Mahāpalobhanajātakaṃ ekādasamaṃ. 大诱惑本生第十一 508. Pañcapaṇḍitajātakaṃ (12) 508. 五智者本生(十二) 315. 315. Pañca [Pg.347] paṇḍitā samāgatāttha, pañhā me paṭibhāti taṃ suṇātha; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, kassevāvikareyya guyhamatthaṃ. 五位贤士已聚集,我有一问,请听:无论是应受呵责或应受赞扬的秘密之事,应当向谁显露? 316. 316. Tvaṃ āvikarohi bhūmipāla, bhattā bhārasaho tuvaṃ vade taṃ; Tava chandarucīni sammasitvā, atha vakkhanti janinda pañca dhīrā. 大地守护者,请您先揭示;您是吾主,能荷此重担,请您先言。人主啊,在审察您的意愿与喜好后,五位智者方进言。 317. 317. Yā sīlavatī anaññatheyyā, bhattucchandavasānugā (piyā) manāpā; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, bhariyāyāvikareyya guyhamatthaṃ. 若有妻子具戒行,忠贞不二,顺从夫君心意,可爱又可喜;无论是应受呵责或赞扬之事,秘密皆可向此妻透露。 318. 318. Yo kicchagatassa āturassa, saraṇaṃ hoti gatī parāyanañca; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, sakhino vāvikareyya guyhamatthaṃ. 于陷困境苦恼者,彼为庇护、归宿与依靠;无论是应受呵责或赞扬之事,秘密皆可向这样的朋友透露。 319. 319. Jeṭṭho atha majjhimo kaniṭṭho, yo ce sīlasamāhito ṭhitatto; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, bhātu vāvīkareyya guyhamatthaṃ. 无论是长兄、二弟或幼弟,若他具足戒行、心性坚定;无论是应受呵责或赞扬之事,秘密皆可向这样的兄弟透露。 320. 320. Yo ve pituhadayassa paddhagū, anujāto pitaraṃ anomapañño; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, puttassāvikareyya guyhamatthaṃ. 若有儿子能随顺父心,堪为其父之子,具不凡之慧;无论是应受呵责或赞扬之事,秘密皆可向此子透露。 321. 321. Mātā [Pg.348] dvipadājanindaseṭṭha, yā naṃ poseti chandasā piyena; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, mātuyāvīkareyya guyhamatthaṃ. 两足中尊、人中之主啊,母亲以慈爱之心养育了他;无论是应受呵责或赞扬之事,秘密皆可向母亲透露。 322. 322. Guyhassa hi guyhameva sādhu, na hi guyhassa pasatthamāvikammaṃ; Anipphannatā saheyya dhīro, nipphannova yathāsukhaṃ bhaṇeyya. 秘密之事,保密为佳;揭示秘密,非所称赞。事未成时,智者当忍耐;事已成后,方可随意言说。 323. 323. Kiṃ tvaṃ vimanosi rājaseṭṭha, dvipadajaninda vacanaṃ suṇoma metaṃ ; Kiṃ cintayamāno dummanosi, nūna deva aparādho atthi mayhaṃ. 最胜之王、两足中主,您为何心意烦乱?我们愿闻其详。您因何思虑而忧愁不悦?陛下,想必是妾身有何过错吧。 324. 324. ‘‘Paṇhe vajjho mahosadho’’ti, āṇatto me vadhāya bhūripañño; Taṃ cintayamāno dummanosmi, na hi devī aparādho atthi tuyhaṃ. “于清晨处决摩诃欧沙陀”,我已下令处决那位广慧者;思及此事,我心忧愁。王后,你并无任何过错。 325. 325. Abhidosagato dāni ehisi, kiṃ sutvā kiṃ saṅkate mano te; Ko te kimavoca bhūripañña, iṅgha vacanaṃ suṇoma brūhi metaṃ. 广慧者啊,你昨夜离去,今日方归来。听闻何事,你心有何疑?谁对你说了什么?来,请说出此事,我等愿闻。 326. 326. ‘‘Paṇhe vajjho mahosadho’’ti, yadi te mantayitaṃ janinda dosaṃ; Bhariyāya rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. 人主啊,因您昨夜谋划“于清晨处决摩诃欧沙陀”,并在私密处告知王后,此秘密已被显露,为我所闻。 327. 327. Yaṃ [Pg.349] sālavanasmiṃ senako, pāpakammaṃ akāsi asabbhirūpaṃ; Sakhinova rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. 大王,塞那伽(Senaka)于娑罗林中所做之不善恶业,其于隐秘处仅告知其友;此秘密已被揭露,为我所闻。 328. 328. Pukkusa purisassa te janinda, uppanno rogo arājayutto; Bhātuñca rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. 人主(janinda),您的臣子补古萨(Pukkusa)身染恶疾,不宜王室;其于隐秘处仅告知其弟;此秘密已被揭露,为我所闻。 329. 329. Ābādhoyaṃ asabbhirūpo, kāmindo naradevena phuṭṭho; Puttassa rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. 大王,迦民陀(Kāminda)为那罗提婆(Naradeva)夜叉所触,身染恶疾;其于隐秘处仅告知其子;此秘密已被揭露,为我所闻。 330. 330. Aṭṭhavaṅkaṃ maṇiratanaṃ uḷāraṃ, sakko te adadā pitāmahassa; Devindassa gataṃ tadajja hatthaṃ, mātuñca rahogato asaṃsi; Guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. 大王,帝释(Sakko)曾赐予您祖父一枚八棱殊胜宝珠;如今此宝珠已落入提文陀(Devinda)之手,其于隐秘处仅告知其母;此秘密已被揭露,为我所闻。 331. 331. Guyhassa hi guyhameva sādhu, na hi guyhassa pasatthamāvikammaṃ; Anipphannatā saheyya dhīro, nipphannova yathāsukhaṃ bhaṇeyya. 大王,秘密之事,保密为佳;揭露秘密,实非所赞。事未成时,智者应忍耐;事已成后,方随意言说。 332. 332. Na guyhamatthaṃ vivareyya, rakkheyya naṃ yathā nidhiṃ; Na hi pātukato sādhu, guyho attho pajānatā. 大王,秘密之事不应揭露,应如守护宝藏般守护。知密者若将秘密公开,实为不善。 333. 333. Thiyā guyhaṃ na saṃseyya, amittassa ca paṇḍito; Yo cāmisena saṃhīro, hadayattheno ca yo naro. 大王,智者不应向女人、敌人透露秘密,亦不应向易为利诱者,以及伪为友善而心怀不轨者透露。 334. 334. Guyhamatthaṃ asambuddhaṃ, sambodhayati yo naro; Mantabhedabhayā tassa, dāsabhūto titikkhati. 大王,若有人得知了他人未知的秘密,秘密的主人会因害怕机密泄漏,而像奴仆般忍受此知密者。 335. 335. Yāvanto [Pg.350] purisassatthaṃ, guyhaṃ jānanti mantinaṃ; Tāvanto tassa ubbegā, tasmā guyhaṃ na vissaje. 大王,有多少人知晓谋议者之秘密,其人便有多少忧惧;是故,不应泄露秘密。 336. 336. Vivicca bhāseyya divā rahassaṃ, rattiṃ giraṃ nātivelaṃ pamuñce; Upassutikā hi suṇanti mantaṃ, tasmā manto khippamupeti bhedanti. 大王,白日应于僻静处言说秘密,夜晚言谈不应高声;因有窃听者能闻密谋,是故密谋迅速败露。 Pañcapaṇḍitajātakaṃ dvādasamaṃ. 五智者本生第十二 509. Hatthipālajātakaṃ (13) 509. 象护本生第十三 337. 337. Cirassaṃ vata passāma, brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ; Mahājaṭaṃ khāridharaṃ, paṅkadantaṃ rajassiraṃ. 我等久矣,始见天相婆罗门,顶有大髻,肩负行囊,齿垢头尘。 338. 338. Cirassaṃ vata passāma, isiṃ dhammaguṇe rataṃ; Kāsāyavatthavasanaṃ, vākacīraṃ paṭicchadaṃ. 我等久矣,始见此仙人,其乐于法德,身着袈裟衣,外覆树皮服。 339. 339. Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, paṭigaṇhātu no bhavaṃ; Agghe bhavantaṃ pucchāma, agghaṃ kurutu no bhavaṃ. 愿尊者接受我等之座位、饮水与洗足水;我等奉上敬礼,愿尊者接受我等之敬奉。 340. 340. Adhicca vede pariyesa vittaṃ, putte gahe tāta patiṭṭhapetvā; Gandhe rase paccanubhuyya sabbaṃ, araññaṃ sādhu muni so pasattho. 我儿,先学习吠陀,寻求财富,在家中安顿子女;待享受了香、味及一切欲乐后,晚年入林方为善好,如是之牟尼方受称赞。 341. 341. Vedā na saccā na ca vittalābho, na puttalābhena jaraṃ vihanti; Gandhe rase muccana māhu santo, sakammunā hoti phalūpapatti. 父亲,吠陀并非真实,获得财富亦非究竟;获得子女,并不能阻止衰老。诸圣者说,应舍离香与味。众生果报之所成,皆由各自之业力。 342. 342. Addhā hi saccaṃ vacanaṃ tavetaṃ, sakammunā hoti phalūpapatti; Jiṇṇā ca mātāpitaro tavīme, passeyyuṃ taṃ vassasataṃ arogaṃ. 我儿,你此言确实真实,果报之所成,皆由各自之业力。然你父母皆已年迈,愿他们能见你百岁无恙。 343. 343. Yassassa [Pg.351] sakkhī maraṇena rāja, jarāya mettī naravīraseṭṭha; Yo cāpi jaññā na marissaṃ kadāci, passeyyuṃ taṃ vassasataṃ arogaṃ. 人中英杰、最胜丈夫啊,大王!若有谁能与死亡为友,与衰老为伴,或能知晓自己永不死亡,愿此等人能见您百岁无恙。 344. 344. Yathāpi nāvaṃ puriso dakamhi, ereti ce naṃ upaneti tīraṃ; Evampi byādhī satataṃ jarā ca, upaneti maccaṃ vasamantakassa. 大王,譬如有人于水中驾船,将渡者送至彼岸;疾病与衰老亦复如是,恒常将世人送至死主(Antaka)的控制之下。 345. 345. Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā, manoharā duttarā maccudheyyā; Etasmiṃ paṅke palipe byasannā, hīnattarūpā na taranti pāraṃ. 大王,诸欲是泥沼,诸欲是淤泥,其性迷人心意(manohara),难以渡越,是死主(Maccu)的领域。沉溺于此泥沼淤泥中,心性卑劣之人,无法渡至彼岸。 346. 346. Ayaṃ pure luddamakāsi kammaṃ, svāyaṃ gahīto na hi mokkhito me; Orundhiyā naṃ parirakkhissāmi, māyaṃ puna luddamakāsi kammaṃ. 我此身过去曾造作粗恶之业,我已承受其果,实难从中解脱。我将禁制守护于它,使此身不再造作粗恶之业。 347. 347. Gavaṃva naṭṭhaṃ puriso yathā vane, anvesatī rāja apassamāno; Evaṃ naṭṭho esukārī mamattho, sohaṃ kathaṃ na gaveseyyaṃ rāja. 埃苏咖利(Esukārī)王啊,譬如有人在林中,不见其所失之牛而四处寻觅;我的目标亦如是失去,我怎能不去寻求呢? 348. 348. Hiyyoti hiyyati poso, pareti parihāyati; Anāgataṃ netamatthīti ñatvā, uppannachandaṃ ko panudeyya dhīro. 大王,言“明日”者则衰退,言“后日”者则减损。了知未来尚未到来,智者岂会摒弃已生起的向善意欲? 349. 349. Passāmi vohaṃ daharaṃ kumāriṃ, mattūpamaṃ ketakapupphanettaṃ; Abhuttabhoge paṭhame vayasmiṃ, ādāya maccu vajate kumāriṃ. 大王,我曾见一少女,她年轻貌美,双眸修长如翅荚花(ketaka)瓣,姿态仿若陶醉。于青春之初,尚未享尽欲乐,死主(Maccu)便将此少女夺去。 350. 350. Yuvā [Pg.352] sujāto sumukho sudassano, sāmo kusumbhaparikiṇṇamassu; Hitvāna kāme paṭikacca gehaṃ, anujāna maṃ pabbajissāmi deva. (我见)一青年,善生(sujāta),面容俊美,仪表堂堂,肤色金黄,胡须细密如红花(kusumbha)蕊,(亦难免一死)。大王(deva)啊,我愿及早舍弃欲乐与家庭,我将出家,恳请您允许! 351. 351. Sākhāhi rukkho labhate samaññaṃ, pahīnasākhaṃ pana khāṇumāhu; Pahīnaputtassa mamajja bhoti, vāseṭṭhi bhikkhācariyāya kālo. 尊贵的婆私咤(Vāsiṭṭhi)女,树木因枝叶而得其名,无枝之树则被称为木桩。今日我已舍离子女,正是行比丘之行的时候了。 352. 352. Aghasmi koñcāva yathā himaccaye, katāni jālāni padāliya haṃsā; 犹如鹤鸟于空中,无碍而行;又如冬末,天鹅破网而去; Gacchanti puttā ca patī ca mayhaṃ, sāhaṃ kathaṃ nānuvaje pajānaṃ. 我的儿子们和丈夫都已离去,我既知此事,怎能不追随他们呢? 353. 353. Ete bhutvā vamitvā ca, pakkamanti vihaṅgamā; Ye ca bhutvāna vamiṃsu, te me hatthatta māgatā. 此等飞鸟食后呕出,便飞离而去;而那些食后不呕者,则落入我手中。 354. 354. Avamī brāhmaṇo kāme, so tvaṃ paccāvamissasi; Vantādo puriso rāja, na so hoti pasaṃsiyo. 婆罗门已吐出欲乐,而你却要食回;大王,食呕吐物之人,是不值得称赞的。 355. 355. Paṅke ca posaṃ palipe byasannaṃ, balī yathā dubbalamuddhareyya; Evampi maṃ tvaṃ udatāri bhoti, pañcāli gāthāhi subhāsitāhi. 犹如强者将陷于泥沼的弱者救拔而出,夫人,般遮罗之女啊,你也同样以善说之偈将我救拔。 356. 356. Idaṃ vatvā mahārājā, esukārī disampati; Raṭṭhaṃ hitvāna pabbaji, nāgo chetvāva bandhanaṃ. 大王埃苏咖利(Esukārī),国土之主,说完此话,便舍弃王国而出家,犹如大象挣脱束缚。 357. 357. Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho; Tuvampi no hoti yatheva rājā, amhehi guttā anusāsa rajjaṃ. 人中英雄之最的国王,已舍弃王国,乐于出家;请您也如君王一般,成为我们的君主,由我们护卫,治理此国。 358. 358. Rājā [Pg.353] ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni manoramāni. 人中英雄之最的国王,已舍弃王国,乐于出家;我也将舍弃世间悦意的欲乐,独自游行。 359. 359. Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni yathodhikāni. 人中英雄之最的国王,已舍弃王国,乐于出家;我也将舍弃世间所有范围的欲乐,独自游行。 360. 360. Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni manoramāni. 时光流逝,黑夜飞驰,生命的阶段次第舍离。我也将舍弃世间悦意的欲乐,独自游行。 361. 361. Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni yathodhikāni. 时光流逝,黑夜飞驰,生命的阶段次第舍离。我也将舍弃世间所有范围的欲乐,独自游行。 362. 362. Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, sītibhūtā sabbamaticca saṅganti. 时光流逝,黑夜飞驰,生命的阶段次第舍离。我将变得清凉,超越一切执著,独自在世间游行。 Hatthipālajātakaṃ terasamaṃ. 象护本生第十三 510. Ayogharajātakaṃ (14) 510. 铁屋本生(十四) 363. 363. Yamekarattiṃ paṭhamaṃ, gabbhe vasati māṇavo; Abbhuṭṭhitova so yāti, sagacchaṃ na nivattati. 生命于母胎中度过第一夜起,便已启程上路,一去永不复返。 364. 364. Na [Pg.354] yujjhamānā na balenavassitā, narā na jīranti na cāpi miyyare; Sabbaṃ hidaṃ jātijarāyupaddutaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 无论是战斗之人,还是力强者,都不能不老,不能不死;这一切都遭受生与老的侵扰,因此我决心修习正法。 365. 365. Caturaṅginiṃ senaṃ subhiṃsarūpaṃ, jayanti raṭṭhādhipatī pasayha; Na maccuno jayitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王!国主们以武力征服具足四支、极其恐怖的军队,但他们无法战胜死神。因此,我心意已决,将出家修习正法。 366. 366. Hatthīhi assehi rathehi pattibhi, parivāritā muccare ekacceyyā ; Na maccuno muccitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王!有些人被象、马、车、步兵围绕,能从敌人手中解脱;但他们无法从死神手中解脱。因此,我心意已决,将出家修习正法。 367. 367. Hatthīhi assehi rathehi pattibhi, sūrā pabhañjanti padhaṃsayanti; Na maccuno bhañjitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王!英雄们用象、马、车、步兵摧毁敌城、歼灭敌军,但他们无法击破死神。因此,我心意已决,将出家修习正法。 368. 368. Mattā gajā bhinnagaḷā pabhinnā, nagarāni maddanti janaṃ hananti; Na maccuno madditumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王!狂发的香象,香液四溢,能践踏城市、杀戮人群;但它们也无法践踏死神。因此,我心意已决,将出家修习正法。 369. 369. Issāsino katahatthāpi vīrā, dūrepātī akkhaṇavedhinopi; Na maccuno vijjhitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王!即使是技艺精湛、能远射且百发百中的英雄弓箭手,也无法射穿死神。因此,我心意已决,将出家修习正法。 370. 370. Sarāni khīyanti saselakānanā, sabbaṃ hidaṃ khīyati dīghamantaraṃ; Sabbaṃ hidaṃ bhañjare kālapariyāyaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王!湖泊会干涸,大地与山林也会坏尽;这一切有为法,经过长时,终将因时节轮转而毁坏。因此,我心意已决,将出家修习正法。 371. 371. Sabbe [Pg.355] samevaṃ hi narānanārinaṃ, calācalaṃ pāṇabhunodha jīvitaṃ; Paṭova dhuttassa dumova kūlajo, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王!在此世间,一切男女众生的生命都是动摇不定的,如同赌徒的衣物,又如河岸的树木。因此,我心意已决,将出家修习正法。 372. 372. Dumapphalāneva patanti māṇavā, daharā ca vuddhā ca sarīrabhedā; Nāriyo narā majjhimaporisā ca, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王!众生如同树上的果实坠落,无论年轻、年老或中年,无论男女,都因身体败坏而死亡。因此,我心意已决,将出家修习正法。 373. 373. Nāyaṃ vayo tārakarājasannibho, yadabbhatītaṃ gatameva dāni taṃ; Jiṇṇassa hī natthi ratī kuto sukhaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王!此寿数不像众星之王(月亮),亏缺后还能复圆。凡已逝去的,便一去不复返。对衰老者而言,既无欲乐,何来安乐?因此,我心意已决,将出家修习正法。 374. 374. Yakkhā pisācā athavāpi petā, kupitāte assasanti manusse; Na maccuno assasitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王!夜叉、毕舍遮或饿鬼,当他们发怒时,能以气息害人;但他们无法以气息伤害死神。因此,我心意已决,将出家修习正法。 375. 375. Yakkhe pisāce athavāpi pete, kupitepi te nijjhapanaṃ karonti; Na maccuno nijjhapanaṃ karonti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王!即使夜叉、毕舍遮或饿鬼发怒,精通鬼神之术者也能使之平息;但他们无法使死神平息。因此,我心意已决,将出家修习正法。 376. 376. Aparādhake dūsake heṭhake ca, rājāno daṇḍenti viditvāna dosaṃ; Na maccuno daṇḍayitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王,诸王知罪后,惩罚罪犯、毁国者与抢劫者,然彼等无法惩罚死神。是故我心意已决,将修习正法。 377. 377. Aparādhakā dūsakā heṭṭhakā ca, labhanti te rājino nijjhapetuṃ; Na maccuno nijjhapanaṃ karonti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王,罪犯、毁国者与抢劫者,尚能向诸王辩白,然无法向死神辩白。是故我心意已决,将修习正法。 378. 378. Na [Pg.356] khattiyoti na ca brāhmaṇoti, na aḍḍhakā balavā tejavāpi; Na maccurājassa apekkhamatthi, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王,无论是刹帝利或婆罗门,是富人、有力者或有威力者,死王皆无所顾念。是故我心意已决,将修习正法。 379. 379. Sīhā ca byagghā ca athopi dīpiyo, pasayha khādanti vipphandamānaṃ; Na maccuno khāditumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王,狮子、老虎以及豹子,强行吞食恐惧颤抖者,然彼等无法吞食死神。是故我心意已决,将修习正法。 380. 380. Māyākārā raṅgamajjhe karontā, mohenti cakkhūni janassa tāvade; Na maccuno mohayitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王,幻术师于集会中表演,暂时迷惑众人之眼,然彼等无法迷惑死神。是故我心意已决,将修习正法。 381. 381. Āsīvisā kupitā uggatejā, ḍaṃsanti mārentipi te manusse; Na maccuno ḍaṃsitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王,威力凶猛的毒蛇被激怒时,能咬死世人,然彼等无法咬噬死神。是故我心意已决,将修习正法。 382. 382. Āsīvisā kupitā yaṃ ḍaṃsanti, tikicchakā tesa visaṃ hananti; Na maccuno daṭṭhavisaṃ hananti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王,人若为怒蛇所咬,医师能除其毒;然彼等无法除去为死神所咬之毒。是故我心意已决,将修习正法。 383. 383. Dhammantarī vettaraṇī ca bhojo, visāni hantvāna bhujaṅgamānaṃ; Suyyanti te kālakatā tatheva, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王,纵是檀文陀利(Dhammantarī)、毗多罗尼(Vetaraṇī)与菩阇(Bhoja)医师,虽能消除诸蛇之毒,然闻彼等亦同样死去。是故我心意已决,将修习正法。 384. 384. Vijjādharā ghoramadhīyamānā, adassanaṃ osadhehi vajanti; Na maccurājassa vajantadassanaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. 大王,持明者修习Ghora等咒术,能以药物隐身,然无法于死王前隐身。是故我心意已决,将修习正法。 385. 385. Dhammo [Pg.357] have rakkhati dhammacāriṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti; Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, na duggatiṃ gacchati dhammacārī. 大王,法实守护行法者,善行之法带来安乐。此即善行之法的功德,行法者不堕恶趣。 386. 386. Na hi dhammo adhammo ca, ubho samavipākino; Adhammo nirayaṃ neti, dhammo pāpeti suggatinti. 大王,法与非法,二者果报实不相同。非法导向地狱,正法使达善趣。 Ayogharajātakaṃ cuddasamaṃ. 《铁屋本生》第十四。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Mātaṅga sambhūta sivi sirimanto, rohaṇa haṃsa sattigumbo bhallātiya; Somanassa campeyya brahma pañca-paṇḍita cirassaṃvata ayogharāti. 摩登伽(Mātaṅga)、桑布塔(Sambhūta)、尸毗(Sivi)、西利曼多(Sirimanto)、罗哈那(Rohana)、鹅(Haṃsa)、萨提贡巴(Sattigumba)、巴拉提亚(Bhallātiya)、须摩那(Somanassa)、瞻波(Campeyya)、梵天(Brahma)、五位智者(Pañcapaṇḍita)、象护(Hatthipāla)及铁屋(Ayoghara)。 Vīsatinipātaṃ niṭṭhitaṃ. 二十集终。 16. Tiṃsanipāto 16. 三十集 511. Kiṃchandajātakaṃ (1) 511. 何欲本生(一) 1. 1. Kiṃchando [Pg.358] kimadhippāyo, eko sammasi ghammani; Kiṃ patthayāno kiṃ esaṃ, kena atthena brāhmaṇa. 婆罗门,汝怀何欲,有何意趣?于酷热中,独自沉思。汝希求何物,寻觅何物,究为何故? 2. 2. Yathā mahā vāridharo, kumbho supariṇāhavā ; Tathūpamaṃ ambapakkaṃ, vaṇṇagandharasuttamaṃ. 犹如巨大圆满之水罐,彼熟芒果亦复如是,色香味皆为至上。 3. 3. Taṃ vuyhamānaṃ sotena, disvānāmalamajjhime; Pāṇīhi naṃ gahetvāna, agyāyatanamāhariṃ. 无瑕细腰者,我见彼果为流所漂,遂以双手将之捞起,携至火堂处。 4. 4. Tato kadalipattesu, nikkhipitvā sayaṃ ahaṃ; Satthena naṃ vikappetvā, khuppipāsaṃ ahāsi me. 其后,我亲手将它置于芭蕉叶上,用刀切开,那芒果便消除了我的饥渴。 5. 5. Sohaṃ apetadaratho, byantībhūto dukhakkhamo; Assādaṃ nādhigacchāmi, phalesvaññesu kesuci. 我虽已无热恼,然芒果已食尽,不得彼味故,难以忍受;于任何其他果实中,皆不得其味。 6. 6. Sosetvā nūna maraṇaṃ, taṃ mamaṃ āvahissati; Ambaṃ yassa phalaṃ sādu, madhuraggaṃ manoramaṃ; Yamuddhariṃ vuyhamānaṃ, udadhismā mahaṇṇave. 我曾从大川洪流中,捞起彼漂流之芒果,其果实甜美悦意。彼果必将使我枯槁,引我至死。 7. 7. Akkhātaṃ te mayā sabbaṃ, yasmā upavasāmahaṃ; Rammaṃ pati nisinnosmi, puthulomāyutā puthu. 我已对汝尽述一切,我为何住于此。我坐于此悦意、宽阔、多有巨髯之鱼的河畔。 8. 8. Tvañca kho meva akkhāhi, attānamapalāyini; Kā vā tvamasi kalyāṇi, kissa vā tvaṃ sumajjhime. 哦,不退避者,亦请告我汝之自身。美丽者,汝为谁?善腰者,汝又因何而来? 9. 9. Ruppapaṭṭapalimaṭṭhīva, byagghīva girisānujā; Yā santi nāriyo devesu, devānaṃ paricārikā. 汝宛如磨亮之银板,又如山坡之母虎。诸天界中,有为天神侍女之女子, 10. 10. Yā ca manussalokasmiṃ, rūpenānvāgatitthiyo; Rūpena te sadisī natthi, devesu gandhabbamanussaloke ; Puṭṭhāsi me cārupubbaṅgi, brūhi nāmañca bandhave. 以及人世间貌美之女子,于天界、乾闼婆(gandhabba)界、人世间,无有女子美貌与汝相当。美肢者,我已问汝,请告我汝之名与亲族。 11. 11. Yaṃ [Pg.359] tvaṃ pati nisinnosi, rammaṃ brāhmaṇa kosikiṃ; Sāhaṃ bhusālayā vutthā, varavārivahoghasā. 婆罗门,汝坐于其畔之悦意拘尸迦(Kosikī)河,我即是此河中强力水宫之主,具足殊胜水流。 12. 12. Nānādumagaṇākiṇṇā, bahukā girikandarā; Mameva pamukhā honti, abhisandanti pāvuse. 众多源自山涧峡谷、遍布各类林木之溪流,于雨季汇流而来,皆以我为首。 13. 13. Atho bahū vanatodā, nīlavārivahindharā; Bahukā nāgavittodā, abhisandanti vārinā. 复有众多林中溪流,挟带蔚蓝之水而来;众多“龙财”之流,亦以其水汇流而至。 14. 14. Tā ambajambulabujā, nīpā tālā cudumbarā ; Bahūni phalajātāni, āvahanti abhiṇhaso. 彼等时常带来芒果、阎浮(jambu)、面包果(labuja)、尼波(nīpa)、多罗(tāla)与优昙钵(udumbara)等众多果实。 15. 15. Yaṃ kiñci ubhato tīre, phalaṃ patati ambuni; Asaṃsayaṃ taṃ sotassa, phalaṃ hoti vasānugaṃ. 两岸无论何种果实,一旦落入水中,毫无疑问,彼果必顺我意,随流而行。 16. 16. Etadaññāya medhāvi, puthupañña suṇohi me; Mā rocaya mabhisaṅgaṃ, paṭisedha janādhipa. 广慧者,人主啊,请听我言。智者,既知此事,莫喜好贪着,请断绝之。 17. 17. Na vāhaṃ vaḍḍhavaṃ maññe, yaṃ tvaṃ raṭṭhābhivaḍḍhana; Āceyyamāno rājisi, maraṇaṃ abhikaṅkhasi. 令国增长者,王仙啊,我不认为你有智慧,因为你正值青春年少,却欲求死亡。 18. 18. Tassa jānanti pitaro, gandhabbā ca sadevakā; Ye cāpi isayo loke, saññatattā tapassino; 梵天、乾闼婆与诸天,以及世间那些自我调伏的苦行仙人,他们都了知此事; Asaṃsayaṃ tepi jānanti, paṭṭhabhūtā yasassino. 那些有名望的侍者,他们也无疑了知此事。 19. 19. Evaṃ viditvā vidū sabbadhammaṃ, viddhaṃsanaṃ cavanaṃ jīvitassa; Na cīyatī tassa narassa pāpaṃ, sace na ceteti vadhāya tassa. 智者如是了知一切善法,了知生命的毁坏与死没;若无意杀害他人,则其恶业不增长。 20. 20. Isipūgasamaññāte, evaṃ lokyā viditā sati ; Anariyaparisambhāse, pāpakammaṃ jigīsasi. 为仙人众所称誉者,具念者啊,世人亦如是知你;于非圣之辱骂中,你却欲行恶业。 21. 21. Sace ahaṃ marissāmi, tīre te puthusussoṇi; Asaṃsayaṃ taṃ asiloko, mayi pete āgamissati. 丰臀者啊,若我死于你的岸边;我死之后,毫无疑问,恶名将归于你身。 22. 22. Tasmā [Pg.360] hi pāpakaṃ kammaṃ, rakkhasseva sumajjhime; Mā taṃ sabbo jano pacchā, pakuṭṭhāyi mayi mate. 是故,善腰者啊,你当守护,勿行恶业;以免我死之后,众人皆来责备于你。 23. 23. Aññātametaṃ avisayhasāhi, attānamambañca dadāmi te taṃ; So duccaje kāmaguṇe pahāya, santiñca dhammañca adhiṭṭhitosi. 难行能行者啊,此事我已知晓。你既已舍弃难舍的欲乐,安住于寂静与正法,我愿将自身与那芒果一并献给你。 24. 24. Yo hitvā pubbasaññogaṃ, pacchā saṃyojane ṭhito; Adhammañceva carati, pāpañcassa pavaḍḍhati. 若人舍弃昔日之结合,复又住于后时之结缚;彼人即是行于非法,其恶业亦将增长。 25. 25. Ehi taṃ pāpayissāmi, kāmaṃ appossuko bhava; Upānayāmi sītasmiṃ, viharāhi anussuko. 来吧,我将带你去,请随意,莫要忧愁;我将你引至清凉处,在那里安住,无须焦虑。 26. 26. Taṃ puppharasamattebhi, vakkaṅgehi arindama; Koñcā mayūrā diviyā, kolaṭṭhimadhusāḷikā; 降伏怨敌者啊,(请看)那里有天界的苍鹭与孔雀,有啄木鸟与八哥,还有醉于花蜜的弯翅鸟。 Kūjitā haṃsapūgehi, kokilettha pabodhare. 鸿雁成群鸣唱,杜鹃鸟在此将人唤醒。 27. 27. Ambettha vippasākhaggā, palālakhalasannibhā; Kosambasaḷalā nīpā, pakkatālavilambino. 此处芒果树枝头因果实而低垂,花开繁盛犹如谷堆;亦有憍赏弥树、松树与尼波树,其果实低垂如熟多罗果。 28. 28. Mālī tiriṭī kāyūrī, aṅgadī candanussado ; Rattiṃ tvaṃ paricāresi, divā vedesi vedanaṃ. 你头戴花环与冠冕,臂戴臂环与手镯,身涂旃檀香;夜晚你享受侍奉,白日却感受痛苦。 29. 29. Soḷasitthisahassāni, yā temā paricārikā; Evaṃ mahānubhāvosi, abbhuto lomahaṃsano. 有一万六千名女子,她们是你的侍女;你具如是之大威力,稀有而又令人毛骨悚然。 30. 30. Kiṃ kammamakarī pubbe, pāpaṃ attadukhāvahaṃ; Yaṃ karitvā manussesu, piṭṭhimaṃsāni khādasi. 你往昔于人间时,曾造作何等为自身带来痛苦的恶业,以致如今须食自己的背肉? 31. 31. Ajjhenāni paṭiggayha, kāmesu gadhito ahaṃ; Acariṃ dīghamaddhānaṃ, paresaṃ ahitāyahaṃ. 我学习了吠陀,却贪著于诸欲;我长久以来,行事只为伤害他人。 32. 32. Yo piṭṭhimaṃsiko hoti, evaṃ ukkacca khādati; Yathāhaṃ ajja khādāmi, piṭṭhimaṃsāni attanoti. 凡是食人背肉者,便是如此撕下而食,就像我今天吃自己的背肉一样。 Kiṃchandajātakaṃ paṭhamaṃ. 《何欲本生》第一竟。 512. Kumbhajātakaṃ (2) 512. 瓮本生(二) 33. 33. Ko [Pg.361] pāturāsī tidivā nabhamhi, obhāsayaṃ saṃvariṃ candimāva; Gattehi te rasmiyo niccharanti, sateratā vijjurivantalikkhe. 汝为谁人,自天界而来,显现于空中,犹如明月照耀黑夜?光芒自汝身出,犹如萨迭哩达电光划破长空。 34. 34. So chinnavātaṃ kamasī aghamhi, vehāyasaṃ gacchasi tiṭṭhasī ca; Iddhī nu te vatthukatā subhāvitā, anaddhagūnaṃ api devatānaṃ. 汝于无风之空中行走,或行或住于虚空。汝之神通是否已善加修习,并以此为基石,犹如彼等不以足行之天神? 35. 35. Vehāyasaṃ gammamāgamma tiṭṭhasi, kumbhaṃ kiṇāthāti yametamatthaṃ; Ko vā tuvaṃ kissa vā tāya kumbho, akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṃ. 汝凭空而立,又言“请买此瓮”。汝为谁人?婆罗门,请告我此事,汝之此瓮所盛何物? 36. 36. Na sappikumbho napi telakumbho, na phāṇitassa na madhussa kumbho; Kumbhassa vajjāni anappakāni, dose bahū kumbhagate suṇātha. 此非酥瓮,亦非油瓮,非甘蔗糖瓮,亦非蜂蜜之瓮。此瓮过患甚多,请听瓮中诸多过失。 37. 37. Gaḷeyya yaṃ pitvā pate papātaṃ, sobbhaṃ guhaṃ candaniyoḷigallaṃ; Bahumpi bhuñjeyya abhojaneyyaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 饮此物后,人会步履蹒跚,或坠悬崖,或入坑穴、洞窟、泥潭、阴沟,亦会食诸多不食之物。请买此装满此物之瓮! 38. 38. Yaṃ pitvā cittasmimanesamāno, āhiṇḍatī goriva bhakkhasārī ; Anāthamāno upagāyati naccati ca, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 饮此物后,心不由主,如食糠牛般四处游荡,无依无靠,且歌且舞。请买此装满此物之瓮! 39. 39. Yaṃ [Pg.362] ve pivitvā acelova naggo, careyya gāme visikhantarāni; Sammūḷhacitto ativelasāyī, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 饮此物后,人会如裸行者般赤身裸体,游荡于村庄街道之间。心智昏乱,耽于睡眠。请买此装满此物之瓮! 40. 40. Yaṃ pitvā uṭṭhāya pavedhamāno, sīsañca bāhuñca pacālayanto; So naccatī dārukaṭallakova, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 饮此物后,人起身颤抖,摇晃头颅与手臂,犹如木偶般跳舞。请买此装满此物之瓮! 41. 41. Yaṃ ve pivitvā aggidaḍḍhā sayanti, atho sigālehipi khāditāse; Bandhaṃ vadhaṃ bhogajāniñcupenti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 饮此物后,人或卧而遭火焚,或为豺狼所食,或遭束缚、杀害、财产损失。请买此装满此物之瓮! 42. 42. Yaṃ pitvā bhāseyya ābhāsaneyyaṃ, sabhāyamāsīno apetavattho; Sammakkhito vantagato byasanno, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 饮此物后,人于集会中说不应说之言,衣不蔽体,身涂呕吐物,卧于秽中,陷入困境。请买此装满此物之瓮! 43. 43. Yaṃ ve pivitvā ukkaṭṭho āvilakkho, mameva sabbā pathavīti maññe ; Na me samo cāturantopi rājā, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 饮此酒后,人确实会变得高傲,双目赤红,心想:“整个大地皆为我所有!纵然是四海之王,也无法与我相比!”你们来买这装满此酒的罐子吧。 44. 44. Mānātimānā kalahāni pesuṇī, dubbaṇṇinī naggayinī palāyinī; Corāna dhuttāna gatī niketo, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 此酒能引生我慢、增上慢、争吵与离间,亦能导致容貌丑陋、身体裸露与四处逃窜。它亦是盗贼与酒鬼的归宿与巢穴。你们来买这装满此酒的罐子吧。 45. 45. Iddhāni phītāni kulāni assu, anekasāhassadhanāni loke; Ucchinnadāyajjakatānimāya, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 世间曾有富裕兴盛、拥有万千财富的家族,此酒却能令其继承断绝。你们来买这装满此酒的罐子吧。 46. 46. Dhaññaṃ [Pg.363] dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ, khettaṃ gavaṃ yattha vināsayanti; Ucchedanī vittavataṃ kulānaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 谷物、财富、白银、黄金、田地与牛群,饮者因酒而将之毁坏。此酒是富裕家族的毁灭者。你们来买这装满此酒的罐子吧。 47. 47. Yaṃ ve pitvā dittarūpova poso, akkosati mātaraṃ pitarañca; Sassumpi gaṇheyya athopi suṇhaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 饮此酒后,男子确实会如癫狂般辱骂自己的父母,甚至可能侵犯岳母与儿媳。你们来买这装满此酒的罐子吧。 48. 48. Yaṃ ve pitvā dittarūpāva nārī, akkosati sasuraṃ sāmikañca; Dāsampi gaṇhe paricārakampi, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 饮此酒后,女子确实会如癫狂般辱骂自己的公公与丈夫,甚至可能侵犯男仆或侍从。你们来买这装满此酒的罐子吧。 49. 49. Yaṃ ve pivitvāna haneyya poso, dhamme ṭhitaṃ samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vā; Gacche apāyampi tatonidānaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 饮此酒后,人确实可能会杀害安住于法的沙门或婆罗门,并因此而堕入恶趣。你们来买这装满此酒的罐子吧。 50. 50. Yaṃ ve pivitvā duccaritaṃ caranti, kāyena vācāya ca cetasā ca; Nirayaṃ vajanti duccaritaṃ caritvā, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 人饮此酒后,确实会以身、语、意行诸恶行。因行恶行,他们将堕入地狱。你们来买这装满此酒的罐子吧。 51. 51. Yaṃ yācamānā na labhanti pubbe, bahuṃ hiraññampi pariccajantā; So taṃ pivitvā alikaṃ bhaṇāti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 往昔,有人即便舍弃大量黄金,也无法求得此人说一句妄语。而今他饮此酒后,却会说妄语。你们来买这装满此酒的罐子吧。 52. 52. Yaṃ ve pitvā pesane pesiyanto, accāyike karaṇīyamhi jāte; Atthampi so nappajānāti vutto, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 饮此酒后,当人被派遣办事,或有紧急要务发生时,他即使被告知,亦不解其意。你们来买这装满此酒的罐子吧。 53. 53. Hirīmanāpi [Pg.364] ahirīkabhāvaṃ, pātuṃ karonti madanāya mattā; Dhīrāpi santā bahukaṃ bhaṇanti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 有惭愧心者,因酒沉醉,亦会显露无惭之态;纵然是智者,亦会言语繁多。你们来买这装满此酒的罐子吧。 54. 54. Yaṃ ve pitvā ekathūpā sayanti, anāsakā thaṇḍiladukkhaseyyaṃ; Dubbaṇṇiyaṃ āyasakyañcupenti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 饮此酒后,他们确实会绝食不食,堆卧一处,遭受卧于地上的痛苦,变得容貌丑陋,并招致耻辱。你们来买这装满此酒的罐子吧。 55. 55. Yaṃ ve pitvā pattakhandhā sayanti, gāvo kuṭahatāva na hi vāruṇiyā; Vego narena susahoriva, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 诚然,饮此后垂颈而卧,如牛为槌所击。酒力于人,实难承受。请买此满装之瓮! 56. 56. Yaṃ manussā vivajjenti, sappaṃ ghoravisaṃ miva ; Taṃ loke visasamānaṃ, ko naro pātumarahati. 世人避之,如避剧毒之蛇;世间此物如同毒药,何人应饮? 57. 57. Yaṃ ve pitvā andhakaveṇḍaputtā, samuddatīre paricārayantā ; Upakkamuṃ musalehaññamaññaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. 诚然,饮此之后,安陀迦文荼(Andhakaveṇḍa)诸子于海滨漫游,以杵互相攻击。请买此满装之瓮! 58. 58. Yaṃ ve pitvā pubbadevā pamattā, tidivā cutā sassatiyā samāya; Taṃ tādisaṃ majjamimaṃ niratthakaṃ, jānaṃ mahārāja kathaṃ piveyya. 诚然,昔日诸天饮此而放逸,从其永恒天界堕落。大王,明知此酒如是无益,何以欲饮? 59. 59. Nayimasmiṃ kumbhasmiṃ dadhi vā madhu vā, evaṃ abhiññāya kiṇāhi rāja; Evañhimaṃ kumbhagatā mayā te, akkhātarūpaṃ tava sabbamitta. 此瓮之中,非有凝乳或蜂蜜。王既知此,且购之!萨婆蜜多(Sabbamitta),我已为你解说此瓮中之物。 60. 60. Na [Pg.365] me pitā vā athavāpi mātā, etādisā yādisako tuvaṃsi; Hitānukampī paramatthakāmo, sohaṃ karissaṃ vacanaṃ tavajja. 我之父母,亦不如你这般为我寻求利益安乐,希求最高福祉。是故我今日必当遵从你的言教。 61. 61. Dadāmi te gāmavarāni pañca, dāsīsataṃ satta gavaṃ satāni; Ājaññayutte ca rathe dasa ime, ācariyo hosi mamatthakāmo. 我赐予你五个上等村庄,一百名女仆,七百头牛,以及此十辆良驹所驾之车。你是我追求我利益的阿阇梨。 62. 62. Taveva dāsīsatamatthu rāja, gāmā ca gāvo ca taveva hontu; Ājaññayuttā ca rathā taveva, sakkohamasmī tidasānamindo. 大王,一百女仆仍归于你,村庄与牛亦归于你,良驹所驾之车亦归于你。我是帝释,三十三天之主。 63. 63. Maṃsodanaṃ sappipāyāsaṃ bhuñja, khādassu ca tvaṃ madhumāsapūve; Evaṃ tuvaṃ dhammarato janinda, anindito saggamupehi ṭhānanti. 请享用肉饭与酥油乳粥,亦请食用蜜豆饼。人主,如此你将乐于正法,无可指摘,得生天界。 Kumbhajātakaṃ dutiyaṃ. 瓮本生第二。 513. Jayaddisajātakaṃ (3) 513. 阇亚迪沙本生(三) 64. 64. Cirassaṃ vata me udapādi ajja, bhakkho mahā sattamibhattakāle; Kutosi ko vāsi tadiṅgha brūhi, ācikkha jātiṃ vidito yathāsi. 久矣!我已七日未食,今日食时,终得此盛馔。汝从何来?汝为谁耶?速速告我,说明汝之种姓,令我知晓。 65. 65. Pañcālarājā migavaṃ paviṭṭho, jayaddiso nāma yadissuto te; Carāmi kacchāni vanāni cāhaṃ, pasadaṃ imaṃ khāda mamajja muñca. 我是般遮罗(Pañcāla)王,入于猎苑;我名阇亚迪沙(Jayaddisa),汝若曾闻。我于沼泽森林间游走,请食此鹿,今日放我。 66. 66. Seneva [Pg.366] tvaṃ paṇasi sassamāno, mamesa bhakkho pasado yaṃ vadesi; Taṃ khādiyāna pasadaṃ jighaññaṃ, khādissaṃ pacchā na vilāpakālo. 汝气喘吁吁,竟以我之物交易!汝所言之鹿,乃我之食。我饥,食彼鹿已,后当食汝,非汝哀泣之时! 67. 67. Na catthi mokkho mama nikkayena, gantvāna paccāgamanāya paṇhe; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajissaṃ. 我无法以赎金得解脱,去后为明日归来之约;待我偿付对婆罗门的承诺,守护信实,我必再返。 68. 68. Kiṃ kammajātaṃ anutappate tvaṃ, pattaṃ samīpaṃ maraṇassa rāja; Ācikkha me taṃ api sakkuṇemu, anujānituṃ āgamanāya paṇhe. 王啊,你已临近死亡,为何事而忧恼?请告诉我,听闻之后,或许我们能允许你明日归来。 69. 69. Katā mayā brāhmaṇassa dhanāsā, taṃ saṅkaraṃ paṭimukkaṃ na muttaṃ; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajissaṃ. 我曾令婆罗门生起财欲,此诺言加身而未解脱。待我偿付对婆罗门的承诺,守护信实,我将再来。 70. 70. Yā te katā brāhmaṇassa dhanāsā, taṃ saṅkaraṃ paṭimukkaṃ na muttaṃ; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajassu. 你曾令婆罗门生起财欲,此诺言加身而未解脱。待你偿付对婆罗门的承诺,守护信实,务必再来! 71. 71. Mutto ca so porisādassa hatthā, gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, āmantayī puttamalīnasattaṃ. 他从食人者(porisāda)手中获释,回到自己那悦意的宫殿,偿付了对婆罗门的承诺后,便召唤其子无倦(Alīnasatta)。 72. 72. Ajjeva [Pg.367] rajjaṃ abhisiñcayassu, dhammaṃ cara sesu paresu cāpi; Adhammakāro ca te māhu raṭṭhe, gacchāmahaṃ porisādassa ñatte. 今日你当接受灌顶为王,于己于人皆当行于正法。愿你的国中无有非法之行,我将前往食人者之处。 73. 73. Kiṃ kamma kubbaṃ tava deva pāva, nārādhayī taṃ tadicchāmi sotuṃ; Yamajja rajjamhi udassaye tuvaṃ, rajjampi niccheyyaṃ tayā vināhaṃ. 父王,我究竟做错了何事,令您不悦?因何您今日将我立于王位?我愿闻其详。若无您,我亦不愿为王。 74. 74. Na kammunā vā vacasā va tāta, aparādhitohaṃ tuviyaṃ sarāmi; Sandhiñca katvā purisādakena, saccānurakkhī punāhaṃ gamissaṃ. 孩子,我不记得曾因身行或言语冒犯过你。我已与食人者立下誓约,为守护信实,我必将再往。 75. 75. Ahaṃ gamissāmi idheva hohi, natthi tato jīvato vippamokkho; Sace tuvaṃ gacchasiyeva rāja, ahampi gacchāmi ubho na homa. 我将前往,您留在此处。从彼处生还,绝无可能。王啊,若您执意前往,我也将同去,我俩都将不复存在。 76. 76. Addhā hi tāta satānesa dhammo, maraṇā ca me dukkhataraṃ tadassa; Kammāsapādo taṃ yadā pacitvā, pasayha khāde bhidā rukkhasūle. 孩子,这诚然是善人之道。但若斑足(Kammāsapāda)将你用木桩刺穿,强行炙烤而食,届时你的死亡,于我将比我自身的死亡更为痛苦。 77. 77. Pāṇena te pāṇamahaṃ nimissaṃ, mā tvaṃ agā porisādassa ñatte; Etañca te pāṇamahaṃ nimissaṃ, tasmā mataṃ jīvitassa vaṇṇemi. 我愿以我命换您命,请您切勿前往食人者之处。我以此命换取您命,是故为保全您的生命,我欣然赴死。 78. 78. Tato have dhitimā rājaputto, vanditvā mātu ca pitu ca pāde; Dukhinissa mātā nipatā pathabyā, pitāssa paggayha bhujāni kandati. 于是,坚毅的王子顶礼父母双足后,便出发离去。他悲伤的母亲昏倒在地,他的父亲则高举双臂而哭泣。 79. 79. Taṃ [Pg.368] gacchantaṃ tāva pitā viditvā, parammukho vandati pañjalīko; Somo ca rājā varuṇo ca rājā, pajāpatī candimā sūriyo ca; Etehi gutto purisādakamhā, anuññāto sotthi paccehi tāta. 父亲见他离去,便转身合掌而拜:“苏摩(Soma)王、瓦儒那(Varuṇa)王、生主(Pajāpatī)、月天子与日天子!愿我儿受此等天神护佑,得食人者应允,平安归来!” 80. 80. Yaṃ daṇḍakirañño gatassa mātā, rāmassakāsi sotthānaṃ suguttā; Taṃ te ahaṃ sotthānaṃ karomi, etena saccena sarantu devā; Anuññāto sotthi paccehi putta. 罗摩(Rāma)前往丹达吉(Daṇḍakī)王国时,其母善加守护,为他成就平安;我亦为你成就此等平安。以此真实语,愿诸天忆念!儿啊,愿你得食人者应允,平安归来! 81. 81. Āvī raho vāpī manopadosaṃ, nāhaṃ sare jātu malīnasatte; Etena saccena sarantu devā, anuññāto sotthi paccehi bhātika. 我于无倦(Alīnasattu)王子,无论当面或背后,实不曾忆起心有恶意。以此真实语,愿诸天忆念!兄长啊,愿你得食人者应允,平安归来! 82. 82. Yasmā ca me anadhimanosi sāmi, na cāpi me manasā appiyosi; Etena saccena sarantu devā, anuññāto sotthi paccehi sāmi. 吾主,因你于我未曾轻慢,我心中亦未曾厌恶于你。以此真实语,愿诸天忆念!吾主,愿你得食人者应允,平安归来! 83. 83. Brahā ujū cārumukho kutosi, na maṃ pajānāsi vane vasantaṃ; Luddaṃ maṃ ñatvā ‘‘purisādako’’ti, ko sotthi mājānamidhā’vajeyya. 你高大正直,面容俊美,从何处来?难道不识我这林中居住者?既知我残酷,是食人者,有谁会为求安好而来此地? 84. 84. Jānāmi ludda purisādako tvaṃ, na taṃ na jānāmi vane vasantaṃ; Ahañca puttosmi jayaddisassa, mamajja khāda pituno pamokkhā. 残酷者,我知你是食人者。我并非不识你这林中居住者。我乃查亚迪沙(Jayaddisa)王之子,今日为解救父亲,请你食我。 85. 85. Jānāmi [Pg.369] puttoti jayaddisassa, tathā hi vo mukhavaṇṇo ubhinnaṃ; Sudukkaraññeva kataṃ tavedaṃ, yo mattumicche pituno pamokkhā. 我知你是查亚迪沙(Jayaddisa)王之子,你们父子二人的容貌确实相似。你为解救父亲而愿赴死,此行诚然极难为。 86. 86. Na dukkaraṃ kiñci mahettha maññe, yo mattumicche pituno pamokkhā; Mātu ca hetu paraloka gantvā, sukhena saggena ca sampayutto. 食人者啊,凡为解救父亲、亦为母亲之故而愿赴死者,此行能往生他世,与天界之乐相应,于此,我不认为有何难为之事。 87. 87. Ahañca kho attano pāpakiriyaṃ, āvī raho vāpi sare na jātu; Saṅkhātajātīmaraṇohamasmi, yatheva me idha tathā parattha. 夜叉啊,我确实从未,无论公开或私下,忆及自己曾造恶业。我已遍知生与死,知晓于此世无从脱离死亡,于他世亦然。 88. 88. Khādajja maṃ dāni mahānubhāva, karassu kiccāni imaṃ sarīraṃ; Rukkhassa vā te papatāmi aggā, chādayamāno mayhaṃ tvamadesi maṃsaṃ. 大威力者,现在请食我,请用此身行你之事。或我为你从树顶坠下,你可欢喜地食我之肉。 89. 89. Idañca te ruccati rājaputta, cajesi pāṇaṃ pituno pamokkhā; Tasmā hi so tvaṃ taramānarūpo, sambhañja kaṭṭhāni jalehi aggiṃ. 王子,你此言甚合我意,你为解救父亲而舍弃生命。因此,你当速速折好木柴,燃起火焰。 90. 90. Tato have dhitimā rājaputto, dāruṃ samāhatvā mahantamaggiṃ; Sandīpayitvā paṭivedayittha, ādīpito dāni mahāyamaggi. 诚然,其后具慧王子收集木柴,燃起大火;燃起后,他宣告道:“如今此大火已燃起。” 91. 91. Khādajja [Pg.370] maṃ dāni pasayhakārī, kiṃ maṃ muhuṃ pekkhasi haṭṭhalomo; Tathā tathā tuyhamahaṃ karomi, yathā yathā maṃ chādayamāno adesi. 暴虐者,如今食我!为何毛发竖立,一再看我?汝欲如何食我,便如何说,我当遵汝所言。 92. 92. Ko tādisaṃ arahati khāditāye, dhamme ṭhitaṃ saccavādiṃ vadaññuṃ; Muddhāpi tassa viphaleyya sattadhā, yo tādisaṃ saccavādiṃ adeyya. 谁配食此如是之人——安住于法、言说真实、善解人意?若有人食此等实语者,其头颅当裂为七瓣。 93. 93. Idañhi so brāhmaṇaṃ maññamāno, saso avāsesi sake sarīre; Teneva so candimā devaputto, sasatthuto kāmaduhajja yakkha. 夜叉,因彼兔王认为来者是婆罗门,便舍弃了自身。是故,彼月天子被称为“有兔者”,能满足众愿。 94. 94. Cando yathā rāhumukhā pamutto, virocate pannaraseva bhāṇumā ; Evaṃ tuvaṃ porisādā pamutto, viroca kapile mahānubhāva; Āmodayaṃ pitaraṃ mātarañca, sabbo ca te nandatu ñātipakkho. 大威德者,犹如月亮解脱罗睺(Rāhu)之口,犹如十五圆满日之太阳,光辉灿烂;愿汝亦如是,自食人者处解脱,于迦毗罗(Kapila)国中大放光芒。令父母欢喜,愿汝所有亲族皆得欣悦。 95. 95. Tato have dhitimā rājaputto, katañjalī pariyāya porisādaṃ; Anuññāto sotthi sukhī arogo, paccāgamā kapilamalīnasattā. 诚然,其后具慧王子向食人者合掌。蒙其允许后,无倦(Alīnasattu)王子平安、快乐、无恙地返回迦毗罗(Kapila)。 96. 96. Taṃ negamā jānapadā ca sabbe, hatthārohā rathikā pattikā ca; Namassamānā pañjalikā upāgamuṃ, namatthu te dukkarakārakosīti. 所有市镇居民与乡民,以及象兵、车兵与步兵,皆合掌礼敬,前来迎接他,说道:“礼敬于您!您是行难行事者!” Jayaddisajātakaṃ tatiyaṃ. 胜敌本生第三竟。 514. Chaddantajātakaṃ (4) 514. 六牙象本生第四 97. 97. Kiṃ [Pg.371] nu socasinuccaṅgi, paṇḍūsi varavaṇṇini; Milāyasi visālakkhi, mālāva parimadditā. 妙体者,汝何以忧?妙色者,汝何以苍白?广目者,汝何以憔悴,犹如被揉搓之花鬘? 98. 98. Dohaḷo me mahārāja, supinantenupajjhagā ; Na so sulabharūpova, yādiso mama dohaḷo. 大王,我于梦中生起一奇想。我此奇想,非是易得之物。 99. 99. Ye keci mānusā kāmā, idha lokasmi nandane; Sabbe te pacurā mayhaṃ, ahaṃ te dammi dohaḷaṃ. 悦意者,此世间一切人之所欲,于我皆甚丰足。我必满足汝之渴望。 100. 100. Luddā deva samāyantu, ye keci vijite tava; Etesaṃ ahamakkhissaṃ, yādiso mama dohaḷo. 天王,愿您国中所有猎人皆来集会。我将告知彼等,我之渴望为何物。 101. 101. Ime te luddakā devi, katahatthā visāradā; Vanaññū ca migaññū ca, mamatthe cattajīvitā. 王后,此等猎人在此。彼等技艺娴熟,无所畏惧;熟悉林野,亦知鸟兽。彼等皆为我故,不惜身命。 102. 102. Luddaputtā nisāmetha, yāvantettha samāgatā; Chabbisāṇaṃ gajaṃ setaṃ, addasaṃ supine ahaṃ; Tassa dantehi me attho, alābhe natthi jīvitaṃ. 聚集于此的诸位猎人之子,请听我言。我于梦中见一具六色牙之白象王,我需要它的象牙,若不得之,我命将不存。 103. 103. Na no pitūnaṃ na pitāmahānaṃ, diṭṭho suto kuñjaro chabbisāṇo; Yamaddasā supine rājaputtī, akkhāhi no yādiso hatthināgo. 我等之父辈与祖辈,皆未曾见、未曾闻有具六色牙之象。王妃,您于梦中所见之象王,究竟是何模样,请告知我等。 104. 104. Disā catasso vidisā catasso, uddhaṃ adho dasa disā imāyo; Katamaṃ disaṃ tiṭṭhati nāgarājā, yamaddasā supine chabbisāṇaṃ. 有四方、四隅、上方与下方,此为十方。您于梦中所见具六色牙之象王,住于何方? 105. 105. Ito ujuṃ uttariyaṃ disāyaṃ, atikkamma so sattagirī brahante; Suvaṇṇapasso nāma girī uḷāro, supupphito kimpurisānuciṇṇo. 从此地径直向北,越过七座大山,有山名为金胁山(Suvaṇṇapassa)。彼山巍峨,繁花盛开,为紧那罗(Kimpurisa)所常居。 106. 106. Āruyha [Pg.372] selaṃ bhavanaṃ kinnarānaṃ, olokaya pabbatapādamūlaṃ; Atha dakkhasī meghasamānavaṇṇaṃ, nigrodharājaṃ atha sahassapādaṃ. 登上紧那罗之岩石居所,眺望山脚。届时你将见到一棵榕树王,其色如乌云,有八千华盖。 107. 107. Tatthacchatī kuñjaro chabbisāṇo, sabbaseto duppasaho parebhi; Rakkhanti naṃ aṭṭhasahassanāgā, īsādantā vātajavappahārino. 于彼处住有一具六色牙之象王,其身纯白,他者难敌。有八千象守护于彼,其牙如车轴,其击如风速。 108. 108. Tiṭṭhanti te tumūlaṃ passasantā, kuppanti vātassapi eritassa; Manussabhūtaṃ pana tattha disvā, bhasmaṃ kareyyuṃ nāssa rajopi tassa. 彼等站立,气息猛烈可畏,乃至风吹草动亦怒。若于彼处得见人影,即以鼻风摧为灰烬,无有微尘得留。 109. 109. Bahū hime rājakulamhi santi, piḷandhanā jātarūpassa devī; Muttāmaṇīveḷuriyāmayā ca, kiṃ kāhasi dantapiḷandhanena; Māretukāmā kuñjaraṃ chabbisāṇaṃ, udāhu ghātessasi luddaputte. 王妃,王室之中,多有金银饰物,亦有珍珠、摩尼、琉璃所成之饰。您要象牙饰物何用?您是欲杀彼具六色牙之象王,抑或以此饰物为借口,欲杀诸猎人之子? 110. 110. Sā issitā dukkhitā casmi ludda, uddhañca sussāmi anussarantī; Karohi me luddaka etamatthaṃ, dassāmi te gāmavarāni pañca. 猎人,我心怀嫉妒与痛苦。因不断忆念往昔之怨,我心神不宁,日渐枯槁。猎人,请为我成此一事,我将赐予你五个年税十万的优等村庄。 111. 111. Katthacchatī katthamupeti ṭhānaṃ, vīthissa kā nhāna gatassa hoti; Kathañhi so nhāyati nāgarājā, kathaṃ vijānemu gatiṃ gajassa. 彼象王居于何处?立于何地?其沐浴之道为何?彼象王如何沐浴?我等如何能知晓彼象之行踪? 112. 112. Tattheva [Pg.373] sā pokkharaṇī adūre, rammā sutitthā ca mahodikā ca; Sampupphitā bhamaragaṇānuciṇṇā, ettha hi so nhāyati nāgarājā. 就在彼处不远,有一莲池,令人愉悦,水埠优良,水量丰沛。池中莲花盛开,蜂群常聚,彼象王即于此处沐浴。 113. 113. Sīsaṃ nahātuppala mālabhārī, sabbaseto puṇḍarīkattacaṅgī; Āmodamāno gacchati sanniketaṃ, purakkhatvā mahesiṃ sabbabhaddaṃ. 沐浴已毕,饰莲花鬘,身肤洁白如白莲。全身雪白的象王心怀喜悦,让名为萨瓦跋陀(Sabbabhaddā)的王后走在前方,返回自己的住所。 114. 114. Tattheva so uggahetvāna vākyaṃ, ādāya tūṇiñca dhanuñca luddo; Vituriyati sattagirī brahante, suvaṇṇapassaṃ nāma giriṃ uḷāraṃ. 猎人就在那里听了她的话,拿起了箭袋与弓。他探寻了七座大山,以及名为金胁(Suvaṇṇapassa)的巍峨山峰。 115. 115. Āruyha selaṃ bhavanaṃ kinnarānaṃ, olokayī pabbatapādamūlaṃ; Tatthaddasā meghasamānavaṇṇaṃ, nigrodharājaṃ aṭṭhasahassapādaṃ. 登上紧那罗(kinnara)的岩石住所,他眺望山脚。在那里,他看见一棵尼拘律(nigrodha)树王,其色如云,有八千树根。 116. 116. Tatthaddasā kuñjaraṃ chabbisāṇaṃ, sabbasetaṃ duppasahaṃ parebhi; Rakkhanti naṃ aṭṭhasahassanāgā, īsādantā vātajavappahārino. 他在那里看见一头六牙象王,全身雪白,他人难以匹敌。八千头巨象守护着它,象牙如车轴,攻击迅猛如风。 117. 117. Tatthaddasā pokkharaṇiṃ adūre, rammaṃ sutitthañca mahodikañca; Sampupphitaṃ bhamaragaṇānuciṇṇaṃ, yattha hi so nhāyati nāgarājā. 他在那里不远处看见一座莲池,令人愉悦,水域宽广,渡口良好。池中繁花盛开,蜂群缭绕,象王正在其中沐浴。 118. 118. Disvāna nāgassa gatiṃ ṭhitiñca, vīthissa yā nhānagatassa hoti; Opātamāgacchi anariyarūpo, payojito cittavasānugāya. 看清了象王的行踪住处,以及它前去沐浴的路径后,那受王后私欲所指使的卑劣猎人,便挖掘了一个陷坑。 119. 119. Khaṇitvāna [Pg.374] kāsuṃ phalakehi chādayi, attānamodhāya dhanuñca luddo; Passāgataṃ puthusallena nāgaṃ, samappayī dukkaṭakammakārī. 猎人挖好陷坑,用木板覆盖,自己与弓箭藏身于内。当象王走近时,那行恶作者便用巨箭射中了它。 120. 120. Viddho ca nāgo koñcamanādi ghoraṃ, sabbe ca nāgā ninnaduṃ ghorarūpaṃ; Tiṇañca kaṭṭhañca raṇaṃ karontā, dhāviṃsu te aṭṭhadisā samantato. 被射中的象王发出凄厉的悲鸣,所有巨象也都发出可怕的吼叫。它们将草木踩为粉末,四散奔向八方。 121. 121. Vadhissametanti parāmasanto, kāsāvamaddakkhi dhajaṃ isīnaṃ; Dukkhena phuṭṭhassudapādi saññā, arahaddhajo sabbhi avajjharūpo. 正当它思量“我应杀掉他”时,看见了仙人们的袈裟旗。虽身受剧痛,它生起此想:“阿罗汉之旗,善人所不应毁伤。” 122. 122. Anikkasāvo kāsāvaṃ, yo vatthaṃ paridahissati ; Apeto damasaccena, na so kāsāvamarahati. 若人未离垢,无有调伏与真实,而身披袈裟,彼实不配袈裟衣。 123. 123. Yo ca vantakasāvassa, sīlesu susamāhito; Upeto damasaccena, sa ve kāsāvamarahati. 若人已除垢,善住于诸戒,具足调伏与真实,彼实堪配袈裟衣。 124. 124. Samappito puthusallena nāgo, aduṭṭhacitto luddakamajjhabhāsi; Kimatthayaṃ kissa vā samma hetu, mamaṃ vadhī kassa vāyaṃ payogo. 象王虽被巨箭射中,然心无瞋恚,对猎人说道:“朋友,你为何杀我?是何目的,或为谁之故?” 125. 125. Kāsissa rañño mahesī bhadante, sā pūjitā rājakule subhaddā; Taṃ addasā sā ca mamaṃ asaṃsi, dantehi atthoti ca maṃ avoca. 尊者,迦尸(Kāsi)王之大妃名为善贤(Subhaddā),她在王宫中备受尊崇。她于梦中见我,对我言道:“我需要您的象牙。” 126. 126. Bahū [Pg.375] hi me dantayugā uḷārā, ye me pitūnañca pitāmahānaṃ; Jānāti sā kodhanā rājaputtī, vadhatthikā veramakāsi bālā. 我拥有许多对属于我父辈与祖辈的珍贵象牙,那易怒的王女知晓此事。愚痴的她欲加杀害,已结下怨仇。 127. 127. Uṭṭhehi tvaṃ ludda kharaṃ gahetvā, dante ime chinda purā marāmi; Vajjāsi taṃ kodhanaṃ rājaputtiṃ, ‘‘nāgo hato handa imassa dantā’’. 猎人,你且起来,拿起利锯,在我死前,截断这对象牙。你要去告诉那易怒的王女:“象王已被杀死,喏,这便是它的象牙。” 128. 128. Uṭṭhāya so luddo kharaṃ gahetvā, chetvāna dantāni gajuttamassa; Vaggū subhe appaṭime pathabyā, ādāya pakkāmi tato hi khippaṃ. 于是猎人站起来,拿起利锯,截断了最胜象的象牙。那对象牙优美、庄严,于此世间无与伦比。他带着象牙,迅速离开了那里。 129. 129. Bhayaṭṭitā nāgavadhena aṭṭā, ye te nāgā aṭṭha disā vidhāvuṃ; Adisvāna posaṃ gajapaccamittaṃ, paccāgamuṃ yena so nāgarājā. 众象因象王被杀而恐惧、痛苦,四散奔逃至八方。因未见那象之敌(猎人),它们便返回象王所在之处。 130. 130. Te tattha kanditvā roditvāna nāgā, sīse sake paṃsukaṃ okiritvā; Agamaṃsu te sabbe sakaṃ niketaṃ, purakkhatvā mahesiṃ sabbabhaddaṃ. 众象在那里悲啼哭号,将尘土撒上头顶。它们簇拥着名为一切贤(Sabbabhaddā)的大妃,全都返回自己的住所。 131. 131. Ādāya dantāni gajuttamassa, vaggū subhe appaṭime pathabyā; Suvaṇṇarājīhi samantamodare, so luddako kāsipuraṃ upāgami; Upanesi so rājakaññāya dante, nāgo hato handa imassa dantā. 猎人带着最胜象的象牙——那对象牙优美庄严,世间无与伦比,其金色条纹光芒四射,照亮四周。他来到迦尸城,将象牙献给王女,说道:“象王已被杀死,喏,这便是它的象牙。” 132. 132. Disvāna [Pg.376] dantāni gajuttamassa, bhattuppiyassa purimāya jātiyā; Tattheva tassā hadayaṃ aphāli, teneva sā kālamakāsi bālā. 一见那最胜象的象牙,亦即她前世挚爱丈夫之牙,其心当场碎裂。那愚痴女便因此而亡。 133. 133. Sambodhipatto sa mahānubhāvo, sitaṃ akāsi parisāya majjhe; Pucchiṃsu bhikkhū suvimuttacittā, nākāraṇe pātukaronti buddhā. 已证正等觉的大威德者,于大众中展露微笑。心已善解脱的比丘们上前请问,深知诸佛不会无故现笑。 134. 134. Yamaddasātha dahariṃ kumāriṃ, kāsāyavatthaṃ anagāriyaṃ carantiṃ; Sā kho tadā rājakaññā ahosi, ahaṃ tadā nāgarājā ahosiṃ. 你们所见那位身着袈裟、行无家生活的年轻女郎,她于彼时即是那位王女,而我于彼时即是那象王。 135. 135. Ādāya dantāni gajuttamassa, vaggū subhe appaṭime pathabyā; Yo luddako kāsipuraṃ upāgami, so kho tadā devadatto ahosi. 那位带着最胜象优美庄严、世间无双的象牙,前往迦尸城的猎人,于彼时即是提婆达多。 136. 136. Anāvasūraṃ cirarattasaṃsitaṃ, uccāvacaṃ caritamidaṃ purāṇaṃ; Vītaddaro vītasoko visallo, sayaṃ abhiññāya abhāsi buddho. 此往昔之行,长夜久习行,或高或复下;离恼离忧患,离箭之佛陀,亲自证知后,清晰宣说之。 137. 137. Ahaṃ vo tena kālena, ahosiṃ tattha bhikkhavo; Nāgarājā tadā homi, evaṃ dhāretha jātakanti. 诸比丘,彼时我亦在彼处,曾为象王。汝等当如是忆持此本生。 Chaddantajātakaṃ catutthaṃ. 第四,六牙象本生竟。 515. Sambhavajātakaṃ (5) 515. 第五,善生本生 138. 138. Rajjañca paṭipannāsma, ādhipaccaṃ sucīrata; Mahattaṃ pattumicchāmi, vijetuṃ pathaviṃ imaṃ. 苏尸罗多,我等已得王国与主权;我欲臻于伟大,征服此大地。 139. 139. Dhammena no adhammena, adhammo me na ruccati; Kiccova dhammo carito, rañño hoti sucīrata. 苏尸罗多,我欲如法征服,而非不如法;非法我不喜,行法乃是君王应行之务。 140. 140. Idha [Pg.377] cevāninditā yena, pecca yena aninditā; Yasaṃ devamanussesu, yena pappomu brāhmaṇa. 婆罗门,我等以何法,于今世不受非难,于来世亦不受非难?以何法,于天人中得享声名? 141. 141. Yohaṃ atthañca dhammañca, kattumicchāmi brāhmaṇa; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, brāhmaṇakkhāhi pucchito. 婆罗门,我欲行义与法。婆罗门,你既被问及此义与法,请为我宣说。 142. 142. Nāññatra vidhurā rāja, etadakkhātumarahati; Yaṃ tvaṃ atthañca dhammañca, kattumicchasi khattiya. 大王,刹帝利,您所欲行持的义与法,除维杜罗外,无人能够宣说。 143. 143. Ehi kho pahito gaccha, vidhurassa upantikaṃ; Nikkhañcimaṃ suvaṇṇassa, haraṃ gaccha sucīrata; Abhihāraṃ imaṃ dajjā, atthadhammānusiṭṭhiyā. 来,苏尸罗多,你受我所遣,前往维杜罗处。携此千尼卡黄金而去,为求义与法之教诲,将此献礼赠予他。 144. 144. Svādhippāgā bhāradvājo, vidhurassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, asamānaṃ sake ghare. 彼巴罗多迦前往维杜罗之处,彼大婆罗门见维杜罗正在自家中用早餐。 145. 145. Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, vidhurakkhāhi pucchito. 我乃声名远播之俱卢王所遣之使。坚战王欲问义与法,他如是说。维杜罗,你既被问,请为我宣说此义与法。 146. 146. Gaṅgaṃ me pidahissanti, na taṃ sakkomi brāhmaṇa; Apidhetuṃ mahāsindhuṃ, taṃ kathaṃ so bhavissati. 婆罗门,我尚不能壅塞恒河,又如何能壅塞大洋? 147. 147. Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito; Bhadrakāro ca me putto, oraso mama atrajo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa. 你所问的义与法,我无法宣说。跋陀迦罗是我之子,我之亲生骨肉。婆罗门,你且去问他义与法吧。 148. 148. Svādhippāgā bhāradvājo, bhadrakārassupantikaṃ ; Tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmani. 彼巴罗多迦前往跋陀迦罗之处,彼大婆罗门见其坐于自家中。 149. 149. Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, bhadrakāra pabrūhi me. 我是声名远播的拘罗婆(Korabya)王所派遣的使者,Yudhiṭṭhila王说:“你当询问义与法。”跋陀迦罗(Bhadrakāra),请你为我宣说那义与法。 150. 150. Maṃsakājaṃ avahāya, godhaṃ anupatāmahaṃ; Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito. 我舍弃了担肉的扁担,正在追逐一只蜥蜴。你所问的义与法,我无法解说。 151. 151. Sañcayo [Pg.378] nāma me bhātā, kaniṭṭho me sucīrata; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa. 苏奇罗多(Sucīrata),我有个弟弟名叫Sañcaya,是我的幼弟。婆罗门,你且前去问他义与法吧。 152. 152. Svādhippāgā bhāradvājo, sañcayassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmani. 于是,巴罗多迦(Bhāradvāja)前往Sañcaya的住所。那位大婆罗门(mahābrahmā)看见他正坐在自己的屋里。 153. 153. Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, sañcayakkhāhi pucchito. 我是声名远播的拘罗婆(Korabya)王所派遣的使者,Yudhiṭṭhila王说:“你当询问义与法。”Sañcaya,你既已被问,请解说那义与法。 154. 154. Sadā maṃ gilate maccu, sāyaṃ pāto sucīrata; Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito. 苏奇罗多(Sucīrata)啊,死亡日夜都在吞噬我。你所问的义与法,我无法解说。 155. 155. Sambhavo nāma me bhātā, kaniṭṭho me sucīrata; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa. 苏奇罗多(Sucīrata),我有个弟弟名叫Sambhava,是我的幼弟。婆罗门(brāhmaṇa),你且前去问他义与法吧。 156. 156. Abbhuto vata bho dhammo, nāyaṃ asmāka ruccati; Tayo janā pitāputtā, tesu paññāya no vidū. 诸位,此事真是稀有!此事不合我等之意。父子三人,他们都无法以智慧了知此事。 157. 157. Na taṃ sakkotha akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchitā; Kathaṃ nu daharo jaññā, atthaṃ dhammañca pucchito. 你们被问及义与法时,尚且无法解说;一个年幼的孩子被问及义与法,又如何能知晓呢? 158. 158. Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. 婆罗门(brāhmaṇa),在询问Sambhava之前,切莫因他年幼而轻视他。问过Sambhava之后,你便会了知那义与法。 159. 159. Yathāpi cando vimalo, gacchaṃ ākāsadhātuyā; Sabbe tārāgaṇe loke, ābhāya atirocati. 譬如无瑕之月,行于虚空界,以其光辉,超越世间一切星群。 160. 160. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Sambhava也是如此,虽自身年幼,却以其智慧而超群。婆罗门(brāhmaṇa),在询问Sambhava之前,切莫因他年幼而轻视他。问过Sambhava之后,你便会了知那义与法。 161. 161. Yathāpi rammako māso, gimhānaṃ hoti brāhmaṇa; Atevaññehi māsehi, dumapupphehi sobhati. 婆罗门(brāhmaṇa),譬如夏日里那令人愉悦的月份,因林木繁花盛开,而远比他月更为美丽。 162. 162. Evampi [Pg.379] daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. 婆罗门,三巴瓦(Sambhava)亦是如此,虽年少,却具智慧。未询问三巴瓦前,莫因其年少而轻视。询问三巴瓦后,汝将知晓义与法。 163. 163. Yathāpi himavā brahme, pabbato gandhamādano; Nānārukkhehi sañchanno, mahābhūtagaṇālayo; Osadhehi ca dibbehi, disā bhāti pavāti ca. 婆罗门,譬如雪山(Himavā)与香醉山(Gandhamādana),为种种树木所覆盖,为诸天神众所居;又为天成药草所遍布,光耀四方,香气飘散。 164. 164. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. 婆罗门,三巴瓦亦是如此,虽年少,却具智慧,光耀且德香普闻。未询问三巴瓦前,莫因其年少而轻视。询问三巴瓦后,汝将知晓义与法。 165. 165. Yathāpi pāvako brahme, accimālī yasassimā; Jalamāno vane gacche, analo kaṇhavattanī. 婆罗门,譬如火(pāvako),火焰成鬘,大有威力,于Gaccha林中燃烧,此不饱足者(analo),所经之处,其迹黑然。 166. 166. Ghatāsano dhūmaketu, uttamāhevanandaho; Nisīthe pabbataggasmiṃ, pahūtedho virocati. 食酥之火,以烟为幢,能焚胜林,于午夜时分,在山顶上,得足量薪燃而大放光明。 167. 167. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. 婆罗门,三巴瓦亦是如此,虽年少,却因具足智慧而大放光明。未询问三巴瓦前,莫因其年少而轻视。询问三巴瓦后,汝将知晓义与法。 168. 168. Javena bhadraṃ jānanti, balibaddañca vāhiye; Dohena dhenuṃ jānanti, bhāsamānañca paṇḍitaṃ. 以速度可知良马,以负重可知公牛,以挤奶可知母牛,以言谈可知智者。 169. 169. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. 婆罗门,三巴瓦亦是如此,虽年少,却具智慧。未询问三巴瓦前,莫因其年少而轻视。询问三巴瓦后,汝将知晓义与法。 170. 170. Svādhippāgā bhāradvājo, sambhavassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, kīḷamānaṃ bahīpure. 于是巴罗多迦(Bhāradvāja)前往三巴瓦的住处。那位大婆罗门看见他正在城外玩耍。 171. 171. Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, sambhavakkhāhi pucchito. “我乃声名显赫的俱卢王(Korabya)所遣之使者。优底希罗(Yudhiṭṭhila)族裔的国王说:‘汝当询问义与法。’三巴瓦,如今我问汝,请为我解说此义与法。” 172. 172. Taggha [Pg.380] te ahamakkhissaṃ, yathāpi kusalo tathā; Rājā ca kho taṃ jānāti, yadi kāhati vā na vā. 婆罗门,我将为汝解说,如善巧者所说。至于国王,他自会知晓,无论他是否遵行。 173. 173. ‘‘Ajja suve’’ti saṃseyya, raññā puṭṭho sucīrata; Mā katvā avasī rājā, atthe jāte yudhiṭṭhilo. “苏奇罗多(Sucīrata),当为王所问,汝当说:莫拖延至‘今日或明日’。当有利之事出现时,优底希罗(Yudhiṭṭhila)王切莫住于放逸。” 174. 174. Ajjhattaññeva saṃseyya, raññā puṭṭho sucīrata; Kummaggaṃ na niveseyya, yathā mūḷho acetaso. “苏奇罗多(Sucīrata),当为王所问,当宣说内法。国王切莫趣入邪道,如彼无心之愚人。” 175. 175. Attānaṃ nātivatteyya, adhammaṃ na samācare; Atitthe nappatāreyya, anatthe na yuto siyā. 不应令己堕落,不应行于非法;不应立足邪津,不应与无益事相应。 176. 176. Yo ca etāni ṭhānāni, kattuṃ jānāti khattiyo; Sadā so vaḍḍhate rājā, sukkapakkheva candimā. 若有刹帝利王能知行此等诸事,彼王恒常增长,犹如白分之月。 177. 177. Ñātīnañca piyo hoti, mittesu ca virocati; Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatīti. 他为亲族所爱,于友朋中闪耀;智者身坏之后,彼得生于天界。 Sambhavajātakaṃ pañcamaṃ. 桑婆瓦本生第五 516. Mahākapijātakaṃ (6) 516. 大猴本生(六) 178. 178. Bārāṇasyaṃ ahū rājā, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano; Mittāmaccaparibyūḷho, agamāsi migājinaṃ. 波罗奈(Bārāṇasī)有王,为迦尸(Kāsī)国之繁荣者;彼为友与大臣围绕,前往弥伽耆那(Migājina)园。 179. 179. Tattha brāhmaṇamaddakkhi, setaṃ citraṃ kilāsinaṃ; Viddhastaṃ koviḷāraṃva, kisaṃ dhamanisanthataṃ. 他于彼处看见一位婆罗门,身患白癞、斑癞与疥癞,身体毁败如柯维拉罗花,瘦弱且青筋暴露。 180. 180. Paramakāruññataṃ pattaṃ, disvā kicchagataṃ naraṃ; Avaca byamhito rājā, ‘‘yakkhānaṃ katamo nusi. 国王见到那陷入困境、极其可怜之人,惊骇地说道:“你是夜叉中的哪一位?” 181. 181. ‘‘Hatthapādā ca te setā, tato setataraṃ siro; Gattaṃ kammāsavaṇṇaṃ te, kilāsabahulo casi. “你的手足皆白,头颅则更为白皙;你的身体肤色斑驳,且遍布众多癞疮。” 182. 182. ‘‘Vaṭṭanāvaḷi saṅkāsā, piṭṭhi te ninnatunnatā; Kāḷapabbāva te aṅgā, nāññaṃ passāmi edisaṃ. “你的脊背凹凸不平,如同一串圆珠;你的肢节黝黑,我从未见过像你这样的人。” 183. 183. ‘‘Ugghaṭṭapādo [Pg.381] tasito, kiso dhamanisanthato; Chāto ātattarūposi, kutosi kattha gacchasi. “你双脚满是尘土,口干舌燥,瘦弱且青筋暴露;你饥肠辘辘,形貌枯槁。你从何处来,又要去往何方?” 184. 184. ‘‘Duddasī appakārosi, dubbaṇṇo bhīmadassano; Janetti yāpi te mātā, na taṃ iccheyya passituṃ. “你相貌丑陋,形态不佳,肤色难看,容貌可怖;即使是你的生身之母,也不愿意见到你。” 185. 185. ‘‘Kiṃ kammamakaraṃ pubbe, kaṃ avajjhaṃ aghātayi; Kibbisaṃ yaṃ karitvāna, idaṃ dukkhaṃ upāgami’’. “你过去造了何业?杀害了哪位不应杀者?因造作何等恶行,而遭此痛苦?” 186. 186. Taggha te ahamakkhissaṃ, yathāpi kusalo tathā; Saccavādiñhi lokasmiṃ, pasaṃsantīdha paṇḍitā. “诚然,我将如善巧者一般为您分说;世间智者于此,皆赞叹说谛语之人。” 187. 187. Eko caraṃ gogaveso, mūḷho accasariṃ vane; Araññe irīṇe vivane, nānākuñjarasevite. “我独自一人为寻找牛而徘徊,在林中迷途深入;那荒野、旱地、无人烟的森林,是各种大象时常出没之地。” 188. 188. Vāḷamigānucarite, vippanaṭṭhosmi kānane; Acariṃ tattha sattāhaṃ, khuppipāsa samappito. “我在野兽出没的林中迷失了方向;于彼处徘徊七日,备受饥渴折磨。” 189. 189. Tattha tindukamaddakkhiṃ, visamaṭṭhaṃ bubhukkhito; Papātamabhilambantaṃ, sampannaphaladhārinaṃ. “饥饿中,我于彼处看见一棵丁度迦树(tinduka),生于崎岖之地,悬于悬崖之侧,结满丰美果实。” 190. 190. Vātassitāni bhakkhesiṃ, tāni rucciṃsu me bhusaṃ; Atitto rukkhamārūhiṃ, tattha hessāmi āsito. “我吃了那些被风吹落的果实,觉得它们非常可口;但我仍未饱足,于是心想‘在那里我将可以吃饱’,便爬上了树。” 191. 191. Ekaṃ me bhakkhitaṃ āsi, dutiyaṃ abhipatthitaṃ; Tato sā bhañjatha sākhā, chinnā pharasunā viya. “大王,我吃了一枚果实,又希求第二枚;那树枝便断裂了,犹如被斧头砍断一般。” 192. 192. Sohaṃ sahāva sākhāhi, uddhaṃpādo avaṃsiro; Appatiṭṭhe anālambe, giriduggasmi pāpataṃ. “我连同那树枝,头下脚上,坠入无立足、无攀缘的险峻山崖中。” 193. 193. Yasmā ca vāri gambhīraṃ, tasmā na samapajjisaṃ ; Tattha sesiṃ nirānando, anūnā dasa rattiyo. “因为水深,所以我无法到达平地;我在那里躺了足足十个夜晚,毫无喜悦。” 194. 194. Athettha kapi māgañchi, gonaṅgulo darīcaro; Sākhāhi sākhaṃ vicaranto, khādamāno dumapphalaṃ. “那时,一只长着牛尾、栖于山崖的猴王来到此地,他从一根树枝跳到另一根树枝,吃着树上的果实。” 195. 195. So [Pg.382] maṃ disvā kisaṃ paṇḍuṃ, kāruññamakaraṃ mayi; Ambho ko nāma so ettha, evaṃ dukkhena aṭṭito. “他见我瘦弱苍白,便对我生起悲悯之心,问道:‘喂!你是谁,在此地遭受如此痛苦? 196. 196. Manusso amanusso vā, attānaṃ me pavedaya; Tassañjaliṃ paṇāmetvā, idaṃ vacanamabraviṃ. 是人或非人,请告知于我。”我向他合掌,说了这番话。’ 197. 197. Manussohaṃ byasampatto, sā me natthi ito gati; Taṃ vo vadāmi bhaddaṃ vo, tvañca me saraṇaṃ bhava. “‘猴王啊,我是一个遭遇不幸的人,在此地我无路可去。因此我告诉您,愿您吉祥,请您做我的皈依处。’” 198. 198. Garuṃ silaṃ gahetvāna, vicarī pabbate kapi; Silāya yoggaṃ katvāna, nisabho etadabravi. “猴王在山间行走,拿起一块沉重的石头;用那石头做好准备后,那尊贵的猴王如此说道。” 199. 199. Ehi me piṭṭhimāruyha, gīvaṃ gaṇhāhi bāhubhi; Ahaṃ taṃ uddharissāmi, giriduggata vegasā. “‘来吧,爬到我的背上,用双臂抱住我的脖子;我将迅速地将你从这险峻山崖中救出。’” 200. 200. Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, vānarindassa sirīmato; Piṭṭhimāruyha dhīrassa, gīvaṃ bāhāhi aggahiṃ. “我听了那光荣的猴王的话,便爬上那贤者的背,用双臂抱住他的脖子。” 201. 201. So maṃ tato samuṭṭhāsi, tejassī balavā kapi; Vihaññamāno kicchena, giriduggata vegasā. “那只充满力量与威光的猴王,虽然艰难疲惫,但仍迅速地将我从那险峻山崖中救了上来。” 202. 202. Uddharitvāna maṃ santo, nisabho etadabravi; Iṅgha maṃ samma rakkhassu, passupissaṃ muhuttakaṃ. “那贤善的尊贵猴王将我救出后,如此说道:‘朋友,来,请守护我,我将小睡片刻。’” 203. 203. Sīhā byagghā ca dīpī ca, acchakokataracchayo; Te maṃ pamattaṃ hiṃseyyuṃ, te tvaṃ disvā nivāraya. “有狮、虎、豹,还有熊、狼、鬣狗;若我疏忽,它们会伤害我,你见到它们时要加以阻止。” 204. 204. Evaṃ me parittātūna, passupi so muhuttakaṃ; Tadāhaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ, paṭilacchiṃ ayoniso. “就这样,他将守护之事托付于我后,小睡了片刻;那时,我由于不如理作意,生起了邪恶之见。” 205. 205. Bhakkho ayaṃ manussānaṃ, yathā caññe vane migā; Yaṃ nūnimaṃ vadhitvāna, chāto khādeyya vānaraṃ. “‘此猴是人之食物,犹如林中其他野兽。我正饥饿,何不杀了这猴子来吃?’” 206. 206. Asito ca gamissāmi, maṃsamādāya sambalaṃ; Kantāraṃ nittharissāmi, pātheyyaṃ me bhavissati. “吃饱之后我便离去,并带上他的肉作为干粮;我将穿越这片险路,这肉将成为我的旅途资粮。’” 207. 207. Tato silaṃ gahetvāna, matthakaṃ sannitāḷayiṃ; Mama gatta kilantassa, pahāro dubbalo ahu. 于是我拿起石头,击打它的头;我身体疲惫,击打也无力。 208. 208. So [Pg.383] ca vegenudappatto, kapi ruhira makkhito; Assupuṇṇehi nettehi, rodanto maṃ udikkhati. 那猴王也迅速起身,满身是血;它泪眼盈盈,哭泣着看着我。 209. 209. Māyyomaṃ kari bhaddante, tvañca nāmedisaṃ kari; Tvañca kho nāma dīghāvu, aññe vāretumarahasi. 尊者,愿你安好!请不要对我如此行事,你竟然做了这样的事。长寿者啊,你理应阻止其他敌人才对。 210. 210. Aho vata re purisa, tāva dukkarakāraka; Edisā visamā duggā, papātā uddhato mayā. 呜呼!你这作恶之人!你竟被我从如此崎岖难行的悬崖峭壁中救了上来。 211. 211. Ānīto paralokāva, dubbheyyaṃ maṃ amaññatha; Taṃ tena pāpadhammena, pāpaṃ pāpena cintitaṃ. 你被我救回,仿佛从他世带来一般,你却意图加害于我。邪恶的你,以邪恶的本性,思惟那邪恶之事。 212. 212. Mā heva tvaṃ adhammaṭṭha, vedanaṃ kaṭukaṃ phusi; Mā heva pāpakammaṃ taṃ, phalaṃ veḷuṃva taṃ vadhi. 住于非法者啊,愿你不要感受到剧苦;愿那恶业不要毁灭你,如同竹实毁灭竹子一般。 213. 213. Tayime natthi vissāso, pāpadhamma asaññata ; Ehi me piṭṭhito gaccha, dissamānova santike. 邪恶不自制者啊,我对你毫无信任。来,走在我身后,待在我附近能看到你的地方。 214. 214. Muttosi hatthā vāḷānaṃ, pattosi mānusiṃ padaṃ; Esa maggo adhammaṭṭha, tena gaccha yathāsukhaṃ. 你已脱离猛兽之手,到达了人烟之处。住于非法者啊,这是你的路,循此路随你意而去吧。 215. 215. Idaṃ vatvā giricaro, rahade pakkhalya matthakaṃ; Assūni sampamajjitvā, tato pabbatamāruhi. 说完这话,山行者在湖中洗了头,擦干眼泪后,从那里登上了山。 216. 216. Sohaṃ tenābhisattosmi, pariḷāhena aṭṭito; Ḍayhamānena gattena, vāriṃ pātuṃ upāgamiṃ. 我被他所诅咒,为热恼所折磨,身体如被火烧,于是前来饮水。 217. 217. Agginā viya santatto, rahado ruhiramakkhito; Pubbalohitasaṅkāso, sabbo me samapajjatha. 整个湖泊对我而言,都变成了脓血,血迹斑斑,仿佛被火烧过一般。 218. 218. Yāvanto udabindūni, kāyasmiṃ nipatiṃsu me; Tāvanto gaṇḍa jāyetha, addhabeluvasādisā. 有多少水滴落在我身上,就生出多少脓疮,大小如同半个木苹果(beluva)一般。 219. 219. Pabhinnā pagghariṃsu me, kuṇapā pubbalohitā; Yena yeneva gacchāmi, gāmesu nigamesu ca. 那些脓疮破裂,腥臭的脓血从我身上流出;无论我走到村庄还是城镇。 220. 220. Daṇḍahatthā [Pg.384] nivārenti, itthiyo purisā ca maṃ; Okkitā pūtigandhena, māssu orena āgamā. 男男女女手持棍棒阻止我,因我身上的恶臭而厌恶,他们说:“不要靠近!” 221. 221. Etādisaṃ idaṃ dukkhaṃ, satta vassāni dāni me; Anubhomi sakaṃ kammaṃ, pubbe dukkaṭamattano. 这样的痛苦,至今我已承受了七年;我正在承受自己往昔所造的恶作。 222. 222. Taṃ vo vadāmi bhaddante, yāvantettha samāgatā; Māssu mittāna dubbhittho, mittadubbho hi pāpako. 因此我告诉你们,诸位贤者,以及所有聚集于此的人:切莫背叛朋友,因为背叛朋友者是邪恶的。 223. 223. Kuṭṭhī kilāsī bhavati, yo mittānidha dubbhati ; Kāyassa bhedā mittaddu, nirayaṃ sopapajjatīti. 于此害友者,成麻风白癞;身坏命终后,彼人堕地狱。 Mahākapijātakaṃ chaṭṭhaṃ. 大猿本生第六。 517. Dakarakkhasajātakaṃ (7) 517. 第七,水夜叉本生 224. 224. Sace vo vuyhamānānaṃ, sattannaṃ udakaṇṇave; Manussabalimesāno, nāvaṃ gaṇheyya rakkhaso; Anupubbaṃ kathaṃ datvā, muñcesi dakarakkhasā. “大王,你们七人于深广海洋中漂流时,若有寻求人祭的罗刹抓住你们的船,你们将依次献出何人,以从水罗刹处解脱?” 225. 225. Mātaraṃ paṭhamaṃ dajjaṃ, bhariyaṃ datvāna bhātaraṃ; Tato sahāyaṃ datvāna, pañcamaṃ dajjaṃ brāhmaṇaṃ; Chaṭṭhāhaṃ dajjamattānaṃ, neva dajjaṃ mahosadhaṃ. “尊者,我将首先献出母亲,其次献出妻子,再次献出兄弟;然后献出朋友,第五献出婆罗门;第六我将献出自己,但绝不献出摩诃奥萨达(Mahosadha)。” 226. 226. Posetā te janettī ca, dīgharattānukampikā; Chabbhī tayi padussati, paṇḍitā atthadassinī; Aññaṃ upanisaṃ katvā, vadhā taṃ parimocayi. “大王,您的生母养育了您,长久以来慈悯于您。当名为车毗(Chabhi)的婆罗门欲加害于您时,那位智慧、见义的母亲,另设因缘,使您免于杀害。” 227. 227. Taṃ tādisiṃ pāṇadadiṃ, orasaṃ gabbhadhāriniṃ ; Mātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino. “对于那样一位赐予生命、怀胎抚育的母亲,你因何过失要将她献给水罗刹?” 228. 228. Daharā viyalaṅkāraṃ, dhāreti apiḷandhanaṃ; Dovārike anīkaṭṭhe, ativelaṃ pajagghati. “尊者,我的那位生母,如同年轻女子般佩戴着华丽的饰品;她召集门卫与近臣,与他们过度嬉笑。” 229. 229. Athopi [Pg.385] paṭirājūnaṃ, sayaṃ dūtāni sāsati; Mātaraṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino. “此外,她还亲自训示敌国诸王的使者;因这些过失,我要将母亲献给水罗刹。” 230. 230. Itthigumbassa pavarā, accantaṃ piyabhāṇinī ; Anuggatā sīlavatī, chāyāva anapāyinī. “她是女中之最,言语极其悦耳,具足戒德,且忠诚追随,如影随形,从不离去。” 231. 231. Akkodhanā puññavatī, paṇḍitā atthadassinī; Ubbariṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino. “她无嗔、有福德、有智慧且能见义;你因何过失要将优婆离(Ubbarī)王后献给水罗刹?” 232. 232. Khiḍḍāratisamāpannaṃ, anatthavasamāgataṃ; Sā maṃ sakāna puttānaṃ, ayācaṃ yācate dhanaṃ. “当我沉溺于嬉戏享乐,为无益之事所控时,她便为自己的子女们,向我索求不该索求的财物。” 233. 233. Sohaṃ dadāmi sāratto, bahuṃ uccāvacaṃ dhanaṃ; Suduccajaṃ cajitvāna, pacchā socāmi dummano; Ubbariṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino. “我因贪爱而给予了许多或高或低的财富;舍弃了极难舍弃之物后,我内心忧愁,事后追悔。因这些过失,我要将优婆离(Ubbarī)献给水罗刹。” 234. 234. Yenocitā janapadā, ānītā ca paṭiggahaṃ; Ābhataṃ pararajjebhi, abhiṭṭhāya bahuṃ dhanaṃ. “正是他使国土繁荣,并将流亡在外的您带回家园;他征服他国,带回了大量财富。” 235. 235. Dhanuggahānaṃ pavaraṃ, sūraṃ tikhiṇamantinaṃ; Bhātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino. “他是弓箭手中的翘楚,英勇且智慧敏锐;你因何过失要将这位兄弟献给水罗刹?” 236. 236. Yenocitā janapadā, ānītā ca paṭiggahaṃ; Ābhataṃ pararajjebhi, abhiṭṭhāya bahuṃ dhanaṃ. “正是他使国土繁荣,并将流亡在外的我带回家园;他征服他国,带回了大量财富。” 237. 237. Dhanuggahānaṃ pavaro, sūro tikhiṇamanti ca ; Mayāyaṃ sukhito rājā, atimaññati dārako. 我弟弟是弓箭手中的佼佼者,勇敢而智慧敏锐;他因我而得安乐,却轻视我这国王。 238. 238. Upaṭṭhānampi me ayye, na so eti yathā pure; Bhātaraṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino. 尊女,他不像从前那样来侍奉我了;为此过失,我欲将我弟交予水罗刹。 239. 239. Ekarattena ubhayo, tvañceva dhanusekha ca ; Ubho jātettha pañcālā, sahāyā susamāvayā. 大王,您与达努塞卡(Dhanusekha)二人,同于一夜出生;二位皆生于此般遮罗国,既是挚友,亦是同龄。 240. 240. Cariyā [Pg.386] taṃ anubandhittho, ekadukkhasukho tava; Ussukko te divārattiṃ, sabbakiccesu byāvaṭo; Sahāyaṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino. 大王,当您巡游时,他如影随形,与您同甘共苦;他为您的所有事务,日夜勤勉不懈;如此挚友,您因何过失,要将他交予水罗刹? 241. 241. Cariyā maṃ ayaṃ ayye, pajagghittho mayā saha; Ajjāpi tena vaṇṇena, ativelaṃ pajagghati. 尊女,此人曾在我巡游时跟随于我,那时我尚无依凭,他与我一同纵声嬉笑;如今我已为王,他仍以旧时模样,嬉笑过度,毫无分寸。 242. 242. Ubbariyāpihaṃ ayye, mantayāmi rahogato; Anāmanto pavisati, pubbe appaṭivedito. 尊女,乃至我与乌芭丽(Ubbarī)王后在僻静处商议时,他亦不待召唤、未经通报,便闯了进来。 243. 243. Laddhadvāro katokāso, ahirikaṃ anādaraṃ; Sahāyaṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino. 他自恃得以随意出入、获得特许,行事无耻而不敬;为此过失,我欲将此友交予水罗刹。 244. 244. Kusalo sabbanimittānaṃ, rutaññū āgatāgamo; Uppāte supine yutto, niyyāne ca pavesane. 他善辨一切征兆,通晓鸟兽之音,精通传承之学;他致力于解读异象与梦境,并知晓出入之星象时机。 245. 245. Paṭṭho bhūmantalikkhasmiṃ, nakkhattapadakovido; Brāhmaṇaṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino. 他能知天地间之吉凶,且精通星宿之道;如此婆罗门,您因何过失,要将他交予水罗刹? 246. 246. Parisāyampi me ayye, ummīlitvā udikkhati; Tasmā accabhamuṃ luddaṃ, dajjāhaṃ dakarakkhino. 尊女,即便在我的朝会中,他亦会睁眼瞪视于我;因此,我欲将此傲慢、凶恶的婆罗门交予水罗刹。 247. 247. Sasamuddapariyāyaṃ, mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ; Vasundharaṃ āvasasi, amaccaparivārito. 大王,您居住于这以海洋为界、以大海为耳饰的大地之上,并为群臣所环绕。 248. 248. Cāturanto mahāraṭṭho, vijitāvī mahabbalo; Pathabyā ekarājāsi, yaso te vipulaṃ gato. 大王,您是四海之主,拥有大国,是常胜将军,国力强盛;您是大地之上的唯一君王,声名远扬。 249. 249. Soḷasitthisahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā; Nānājanapadā nārī, devakaññūpamā subhā. 您有一万六千名宫女,皆佩戴宝珠耳环;这些女子来自不同邦国,美貌堪比天女。 250. 250. Evaṃ sabbaṅgasampannaṃ, sabbakāmasamiddhinaṃ; Sukhitānaṃ piyaṃ dīghaṃ, jīvitaṃ āhu khattiya. 刹帝利啊,智者曾言,对于诸事圆满、诸欲丰足、安乐之人,长寿是其所珍爱。 251. 251. Atha tvaṃ kena vaṇṇena, kena vā pana hetunā; Paṇḍitaṃ anurakkhanto, pāṇaṃ cajasi duccajaṃ. 既然如此,您又为着何种理由,或为着何种缘由,竟为守护一位智者,而舍弃自己难以舍弃的生命? 252. 252. Yatopi [Pg.387] āgato ayye, mama hatthaṃ mahosadho; Nābhijānāmi dhīrassa, anumattampi dukkaṭaṃ. 尊女,自从摩诃萨陀(Mahosadha)来到我麾下,我未曾察知这位智者有丝毫的恶作。 253. 253. Sace ca kismici kāle, maraṇaṃ me pure siyā; So me putte paputte ca, sukhāpeyya mahosadho. 尊女,倘若我于某时先他而逝,摩诃萨陀(Mahosadha)定会使我的子孙后代安乐无忧。 254. 254. Anāgataṃ paccuppannaṃ, sabbamatthampi passati ; Anāparādhakammantaṃ, na dajjaṃ dakarakkhino. 他能看见未来与现在的一切利益;行为无过之人,我必不将之付与水罗刹。 255. 255. Idaṃ suṇātha pañcālā, cūḷaneyyassa bhāsitaṃ; Paṇḍitaṃ anurakkhanto, pāṇaṃ cajati duccajaṃ. 诸位般遮罗人,请听周罗尼王所说之言:为守护智者,彼将舍弃难舍之生命。 256. 256. Mātu bhariyāya bhātucca, sakhino brāhmaṇassa ca; Attano cāpi pañcālo, channaṃ cajati jīvitaṃ. 为母、为妻、为兄弟,为友、为婆罗门,亦为自己,般遮罗王子舍六人之命。 257. 257. Evaṃ mahatthikā paññā, nipuṇā sādhucintinī; Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya cāti. 如是智慧,有大利益,精微善思,能为现法之利益,亦为来世之安乐。 Dakarakkhasajātakaṃ sattamaṃ. 水罗刹本生第七竟。 518. Paṇḍaranāgarājajātakaṃ (8) 518. 般荼罗龙王本生第八 258. 258. Vikiṇṇavācaṃ aniguyha mantaṃ, asaññataṃ aparicakkhitāraṃ ; Bhayaṃ tamanveti sayaṃ abodhaṃ, nāgaṃ yathā paṇḍarakaṃ supaṇṇo. 言语散漫,不藏密谋,不自调伏,不善省察;怖畏自来随此愚者,如金翅鸟逐般荼罗龙。 259. 259. Yo guyhamantaṃ parirakkhaneyyaṃ, mohā naro saṃsati hāsamāno ; Taṃ bhinnamantaṃ bhayamanveti khippaṃ, nāgaṃ yathā paṇḍarakaṃ supaṇṇo. 若人愚痴欣笑语,泄露应护持之密谋;怖畏速随此密破者,如金翅鸟逐般荼罗龙。 260. 260. Nānumitto garuṃ atthaṃ, guyhaṃ veditumarahati; Sumitto ca asambuddhaṃ, sambuddhaṃ vā anattha vā. 非友不应知,重大秘密事;善友若愚昧,智者若为害,亦不应令知。 261. 261. Vissāsamāpajjimahaṃ [Pg.388] acelaṃ, samaṇo ayaṃ sammato bhāvitatto; Tassāhamakkhiṃ vivariṃ guyhamatthaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi. 我信任于裸行外道,思彼为沙门,是可敬者、修行者;我向彼说、开示秘密事,今利已逝,孤独而悲泣。 262. 262. Tassāhaṃ paramaṃ brahme guyhaṃ, vācañhi maṃ nāsakkhiṃ saṃyametuṃ; Tappakkhato hi bhayamāgataṃ mamaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi. 尊者!我于彼人,未能守护至极秘密之言;怖畏从彼而来,今利已逝,孤独而悲泣。 263. 263. Yo ve naro suhadaṃ maññamāno, guyhamatthaṃ saṃsati dukkulīne; Dosā bhayā athavā rāgarattā, pallatthito bālo asaṃsayaṃ so. 若人误认以为友,向卑劣族姓说密事;或因嗔或因怖畏,或因贪染而宣说,彼愚者无疑自毁。 264. 264. Tirokkhavāco asataṃ paviṭṭho, yo saṅgatīsu mudīreti vākyaṃ; Āsīviso dummukhotyāhu taṃ naraṃ, ārā ārā saṃyame tādisamhā. 言语乖张入恶人中,于集会内泄露密语;人言彼为恶口毒蛇,于如是人应远避之。 265. 265. Annaṃ pānaṃ kāsika candanañca, manāpitthiyo mālamucchādanañca; Ohāya gacchāmase sabbakāme, supaṇṇa pāṇūpagatāva tyamhā. 饮食、迦尸国檀香,悦意女子、华鬘涂香,我等舍此一切欲乐;金翅鸟王!我等以命归于汝。 266. 266. Ko nīdha tiṇṇaṃ garahaṃ upeti, asmiṃdha loke pāṇabhū nāgarāja; Samaṇo supaṇṇo atha vā tvameva, kiṃ kāraṇā paṇḍarakaggahīto. 龙王!于此世间,我等三有情中,谁应受呵责?为沙门耶?为金翅鸟耶?抑或为汝自身耶?般荼罗!汝因何故而被捕? 267. 267. Samaṇoti [Pg.389] me sammatatto ahosi, piyo ca me manasā bhāvitatto; Tassāhamakkhiṃ vivariṃ guyhamatthaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi. 我曾视他为善人,为我所爱,心意已修;我向他诉说并揭示了秘密之事,如今利益已逝,我悲惨地哭泣。 268. 268. Na catthi satto amaro pathabyā, paññāvidhā natthi na ninditabbā; 大地上无有不死之有情,亦无任何事物能如智慧般无可指摘。 Saccena dhammena dhitiyā damena, alabbhamabyāharatī naro idha. 于此世间,人以真实、正法、坚毅与调伏,能成办难得之事。 269. 269. Mātāpitā paramā bandhavānaṃ, nāssa tatiyo anukampakatthi; Tesampi guyhaṃ paramaṃ na saṃse, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno. 父母于亲族中最为殊胜,再无第三者能如是悲愍。担忧机密泄漏者,纵对父母亦不应言说至高的秘密。 270. 270. Mātāpitā bhaginī bhātaro ca, sahāyā vā yassa honti sapakkhā; Tesampi guyhaṃ paramaṃ na saṃse, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno. 无论是父母、姊妹、兄弟,还是己方的友人与亲族;担忧机密泄漏者,纵对他们亦不应言说至高的秘密。 271. 271. Bhariyā ce purisaṃ vajjā, komārī piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, ñātisaṅghapurakkhatā, tassāpi guyhaṃ paramaṃ na saṃse; Mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno. 纵有妻子贞良,年少悦语,具足子女、美貌与声誉,为亲族所拥戴;担忧机密泄漏者,亦不应对其言说至高的秘密。 272. 272. Na guyhamatthaṃ vivareyya, rakkheyya naṃ yathā nidhiṃ; Na hi pātukato sādhu, guyho attho pajānatā. 不应揭示秘密事,应如守护宝藏般守护它;秘密若为知者所显露,实非善事。 273. 273. Thiyā guyhaṃ na saṃseyya, amittassa ca paṇḍito; Yo cāmisena saṃhīro, hadayattheno ca yo naro. 智者不应向女人及敌人言说秘密,亦不应向为利养所诱者及心怀叵测之人言说。 274. 274. Guyhamatthaṃ asambuddhaṃ, sambodhayati yo naro; Mantabhedabhayā tassa, dāsabhūto titikkhati. 若人将未曾泄露之秘密告知他人,他会因害怕机密泄漏,而如奴仆般忍受那人。 275. 275. Yāvanto [Pg.390] purisassatthaṃ, guyhaṃ jānanti mantinaṃ; Tāvanto tassa ubbegā, tasmā guyhaṃ na vissaje. 有多少谋议者知晓一人的秘密事,他便有多少恐惧与忧虑;是故不应泄露秘密。 276. 276. Vivicca bhāseyya divā rahassaṃ, rattiṃ giraṃ nātivelaṃ pamuñce; Upassutikā hi suṇanti mantaṃ, tasmā manto khippamupeti bhedaṃ. 白日应于僻静处密谈,夜晚言语不应高声;因有窃听者闻其机密,是故机密迅速泄漏。 277. 277. Yathāpi assa nagaraṃ mahantaṃ, advārakaṃ āyasaṃ bhaddasālaṃ; Samantakhātāparikhāupetaṃ, evampi me te idha guyhamantā. 犹如一座宏伟之城,无门,铁造,有吉祥娑罗,四周环绕壕沟;于我看来,此世间能守密之人亦复如是。 278. 278. Ye guyhamantā avikiṇṇavācā, daḷhā sadatthesu narā dujivha ; Ārā amittā byavajanti tehi, āsīvisā vā riva sattusaṅghā. 两舌者啊!那些能守密、言不散乱、于己利坚定之人,敌人会远离他们,犹如远离毒蛇与敌军。 279. 279. Hitvā gharaṃ pabbajito acelo, naggo muṇḍo carati ghāsahetu; Tamhi nu kho vivariṃ guyhamatthaṃ, atthā ca dhammā ca apaggatamhā. 他舍家出家,无衣、裸体、剃发,为食物而游行;我竟向此人揭示了秘密事,如今我们已远离利益与正法。 280. 280. Kathaṃkaro hoti supaṇṇarāja, kiṃsīlo kena vatena vattaṃ; Samaṇo caraṃ hitvā mamāyitāni, kathaṃkaro saggamupeti ṭhānaṃ. 金翅鸟王,具何戒行,守何誓愿?行者舍弃我所执,如何得名为沙门?如何行而至天界? 281. 281. Hiriyā titikkhāya damenupeto, akkodhano pesuṇiyaṃ pahāya; Samaṇo caraṃ hitvā mamāyitāni, evaṃkaro saggamupeti ṭhānaṃ. 具足惭愧、忍耐与调伏,无有嗔怒,舍离间语;行者舍弃我所执,得名为沙门。如是行者,能至天界。 282. 282. Mātāva [Pg.391] puttaṃ taruṇaṃ tanujjaṃ, samphassatā sabbagattaṃ phareti; Evampi me tvaṃ pāturahu dijinda, mātāva puttaṃ anukampamāno. 犹如母亲触及其亲生幼子,喜悦遍满全身;鸟王啊,汝亦如是显现于我前。请如母亲怜悯其子一般,垂视于我。 283. 283. Handajja tvaṃ muñca vadhā dujivha, tayo hi puttā na hi añño atthi; Antevāsī dinnako atrajo ca, rajjassu puttaññataro me ahosi. 唉!双舌者,今日汝当免于一死。子唯有三,实无其他:弟子、养子与亲子。汝曾是我三子之一,当欢喜之! 284. 284. Icceva vākyaṃ visajjī supaṇṇo, bhumyaṃ patiṭṭhāya dijo dujivhaṃ; Muttajja tvaṃ sabbabhayātivatto, thalūdake hohi mayābhigutto. 金翅鸟立于地上,言此语而释放双舌者:“今日汝已得释,超越一切怖。于陆于水,汝皆为我所护。” 285. 285. Ātaṅkinaṃ yathā kusalo bhisakko, pipāsitānaṃ rahadova sīto; Vesmaṃ yathā himasītaṭṭitānaṃ, evampi te saraṇamahaṃ bhavāmi. 犹如良医为病者之归依,犹如清凉池为渴者之归依,犹如房屋为受寒者之归依;我亦如是,为汝之归依处。 286. 286. Sandhiṃ katvā amittena, aṇḍajena jalābuja; Vivariya dāṭhaṃ sesi, kuto taṃ bhayamāgataṃ. 胎生者啊,汝与敌,与卵生者结盟,何以露牙而眠?汝之怖畏从何而来? 287. 287. Saṅketheva amittasmiṃ, mittasmimpi na vissase; Abhayā bhayamuppannaṃ, api mūlāni kantati. 于已结盟之敌,乃至友人,皆不应信任。从无畏处所生之怖,能断其命根。 288. 288. Kathaṃ nu vissase tyamhi, yenāsi kalaho kato; Niccayattena ṭhātabbaṃ, so disabbhi na rajjati. 于曾有争斗者,何能信任之?应恒常保持警觉,彼不与敌相亲近。 289. 289. Vissāsaye na ca taṃ vissayeyya, asaṅkito saṅkito ca bhaveyya; Tathā tathā viññū parakkameyya, yathā yathā bhāvaṃ paro na jaññā. 可令他人信任,己则不信于彼;外现无有怀疑,内里则当存疑。智者应如是精勤,令他人不知其意。 290. 290. Te [Pg.392] devavaṇṇā sukhumālarūpā, ubho samā sujayā puññakhandhā ; Upāgamuṃ karampiyaṃ acelaṃ, missībhūtā assavāhāva nāgā. 彼等色如天人,形貌微细柔软,二者形貌相等,清净如福德聚。彼二丈夫,和合犹如驾车之马,共诣裸行者迦兰毕雅(Karampiya)处。 291. 291. Tato have paṇḍarako acelaṃ, sayamevupāgamma idaṃ avoca; Muttajjahaṃ sabbabhayātivatto, na hi nūna tuyhaṃ manaso piyamhā. 尔时,龙王盘陀罗迦(Paṇḍaraka)独自往诣裸行者处,作如是言:“我今已解脱,超越一切怖。我等实非汝意之所爱。” 292. 292. Piyo hi me āsi supaṇṇarājā, asaṃsayaṃ paṇḍarakena saccaṃ; So rāgarattova akāsimetaṃ, pāpakammaṃ sampajāno na mohā. 金翅鸟王实为我所爱,无疑胜于盘陀罗迦(Paṇḍaraka),此乃实言。我因贪爱所染,明知而作此恶业,非由愚痴。 293. 293. Na me piyaṃ appiyaṃ vāpi hoti, sampassato lokamimaṃ parañca; Susaññatānañhi viyañjanena, asaññato lokamimaṃ carāsi. 于我,善观此世与他世者,无所谓爱亦无所谓不爱。而你,身心未调,却以善调伏者之外相,欺世而行。 294. 294. Ariyāvakāsosi anariyovāsi, asaññato saññatasannikāso; Kaṇhābhijātikosi anariyarūpo, pāpaṃ bahuṃ duccaritaṃ acāri. 你非圣者却仿效圣者,未调伏却看似调伏;你本性黑暗,形貌非圣,行了许多邪恶之不正行。 295. 295. Aduṭṭhassa tuvaṃ dubbhi, dubbhī ca pisuṇo casi; Etena saccavajjena, muddhā te phalatu sattadhā. 你伤害了无害之人,你既是害友者又是离间者;以此真实之言,愿你的头颅碎为七片。 296. 296. Tasmā hi mittānaṃ na dubbhitabbaṃ, mittadubbhā pāpiyo natthi añño; Āsittasatto nihato pathabyā, indassa vākyena hi saṃvaro hatoti. 是故不应伤害朋友,没有比伤害朋友更恶劣的了。他被大地吞没,确实是因龙王(Inda)之语,萨瓦喇(Saṃvara)被杀。 Paṇḍaranāgarājajātakaṃ aṭṭhamaṃ. 第八,白龙王本生。 519. Sambulājātakaṃ (9) 519. 第九,善步罗本生 297. 297. Kā [Pg.393] vedhamānā girikandarāyaṃ, ekā tuvaṃ tiṭṭhasi saṃhitūru ; Puṭṭhāsi me pāṇipameyyamajjhe, akkhāhi me nāmañca bandhave ca. 在山涧中颤抖者是谁?圆股之人,你为何独自站立?纤腰之人,我问你,请告诉我你的名字与亲族。 298. 298. Obhāsayaṃ vanaṃ rammaṃ, sīhabyagghanisevitaṃ; Kā vā tvamasi kalyāṇi, kassa vā tvaṃ sumajjhime; Abhivādemi taṃ bhadde, dānavāhaṃ namatthu te. 你照亮这狮虎栖息的可爱森林。善女子,你是谁?纤腰女,你又是谁的人?贤善女,我檀那婆(Dānava)向你致敬,愿你安好。 299. 299. Yo putto kāsirājassa, sotthisenoti taṃ vidū; Tassāhaṃ sambulā bhariyā, evaṃ jānāhi dānava; Abhivādemi taṃ bhante, sambulāhaṃ namatthu te. 迦尸国(Kāsi)王之子,人皆知其为索提塞那(Sotthisena);檀那婆,你当知晓,我乃其妻善步罗(Sambulā)。尊者,我善步罗向你致敬,愿你安好。 300. 300. Vedehaputto bhaddante, vane vasati āturo; Tamahaṃ rogasammattaṃ, ekā ekaṃ upaṭṭhahaṃ. 尊者,维德哈(Vedeha)王之子正于林中患病;他为疾病所苦,我独自一人将他照料。 301. 301. Ahañca vanamuñchāya, madhumaṃsaṃ migābilaṃ ; Yadā harāmi taṃ bhakkho, tassa nūnajja nādhati. 我于林中拾取蜂蜜、肉与野兽的残食;我带回何物,他便食何物,今日他想必无食可进。 302. 302. Kiṃ vane rājaputtena, āturena karissasi; Sambule pariciṇṇena, ahaṃ bhattā bhavāmi te. 善步罗,你要那林中为病所苦的王子何用?我愿成为你的丈夫。 303. 303. Sokaṭṭāya durattāya, kiṃ rūpaṃ vijjate mama; Aññaṃ pariyesa bhaddante, abhirūpataraṃ mayā. 我为忧所恼,为苦所迫,尚有何美貌可言?尊者,请另寻比我更美之人吧。 304. 304. Ehimaṃ girimāruyha, bhariyā me catussatā; Tāsaṃ tvaṃ pavarā hohi, sabbakāmasamiddhinī. 来吧,登上此山。我有妻四百,你将成为她们中的首席,一切欲望皆得满足。 305. 305. Nūna tārakavaṇṇābhe, yaṃ kiñci manasicchasi; Sabbaṃ taṃ pacuraṃ mayhaṃ, ramassvajja mayā saha. 确实,你貌美如星辰;凡你心中所欲求,我皆丰足,今日且与我共乐吧。 306. 306. No ce tuvaṃ maheseyyaṃ, sambule kārayissasi; Alaṃ tvaṃ pātarāsāya, paṇhe bhakkhā bhavissasi. 柔肌的善步罗(Sambulā)啊,你若不愿为我之后,你便足以为我早餐,将成我食。 307. 307. Tañca [Pg.394] sattajaṭo luddo, kaḷāro purisādako; Vane nāthaṃ apassantiṃ, sambulaṃ aggahī bhuje. 彼七结发、凶恶、獠牙外露的食人者,于林中抓住不见依怙的善步罗之臂。 308. 308. Adhipannā pisācena, luddenāmisacakkhunā; Sā ca sattuvasampattā, patimevānusocati. 为凶恶、眼贪血肉之毕舍遮(pisāca)所制,彼既落入敌手,唯为其夫悲戚。 309. 309. Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, yaṃ maṃ khādeyya rakkhaso; Yañca me ayyaputtassa, mano hessati aññathā. 罗刹(rakkhasa)将食我,于我非为苦;我主王子心若变异,于我苦更甚。 310. 310. Na santi devā pavasanti nūna, na hi nūna santi idha lokapālā; Sahasā karontānamasaññatānaṃ, na hi nūna santi paṭisedhitāro. 诸天(devā)定已远行,此世必无护世者(lokapālā)。于彼强暴不自制者,必无能制止者。 311. 311. Itthīnamesā pavarā yasassinī, santā samā aggirivuggatejā; Tañce tuvaṃ rakkhasādesi kaññaṃ, muddhā ca hi sattadhā te phaleyya; Mā tvaṃ dahī muñca patibbatāya. 此女于妇女中最为高贵有名望,她寂静、平等,威光炽盛如火。罗刹,你若食此少女,你的头颅必将碎为七分。莫害此贞妇,放了她! 312. 312. Sā ca assamamāgacchi, pamuttā purisādakā; Nīḷaṃ paḷinaṃ sakuṇīva, gatasiṅgaṃva ālayaṃ. 彼从食人者得脱,来到净修林(assama),犹如鸟归空巢,亦如母牛念犊而至空栏。 313. 313. Sā tattha paridevesi, rājaputtī yasassinī; Sambulā utumattakkhā, vane nāthaṃ apassantī. 彼处,有名望的公主善步罗,因热时而目视不清,于林中不见依怙,于是悲叹。 314. 314. Samaṇe brāhmaṇe vande, sampannacaraṇe ise; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. 我不见王子,故礼敬沙门(samaṇa)、婆罗门(brāhmaṇa)、及具足行持之仙人(isi);我已归依于您等为庇护。 315. 315. Vande sīhe ca byagghe ca, ye ca aññe vane migā; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. 我不见王子,故礼敬狮子、猛虎、及林中所有其他野兽;我已归依于您等为庇护。 316. 316. Tiṇā latāni osadhyo, pabbatāni vanāni ca; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. 我不见王子,故礼敬草、藤、药草、山与林之诸神;我已归依于您等为庇护。 317. 317. Vande [Pg.395] indīvarīsāmaṃ, rattiṃ nakkhattamāliniṃ; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. 我不见王子,故礼敬青莲色、饰星为鬘之夜晚;我已归依于您为庇护。 318. 318. Vande bhāgīrathiṃ gaṅgaṃ, savantīnaṃ paṭiggahaṃ; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. 我不见王子,故礼敬为众流所归之跋吉罗替(Bhāgīrathī)恒河神;我已归依于您为庇护。 319. 319. Vande ahaṃ pabbatarājaseṭṭhaṃ, himavantaṃ siluccayaṃ; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. 我不见王子,故礼敬岩石聚成、最为殊胜之山王——喜马凡陀(Himavanta)山神;我已归依于您为庇护。 320. 320. Atisāyaṃ vatāgacchi, rājaputti yasassini; Kena nujja samāgacchi, ko te piyataro mayā. 有名望的公主啊,你归来实已晚!今日曾与谁相会?谁又比我更可爱? 321. 321. Idaṃ khohaṃ tadāvocaṃ, gahitā tena sattunā; Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, yaṃ maṃ khādeyya rakkhaso; Yañca me ayyaputtassa, mano hessati aññathā. 我当时被那敌人抓住时,确实说了这话:“罗刹将我吞食,这对我并非那么痛苦;我主之心若对我生变,那才是更痛苦之事。” 322. 322. Corīnaṃ bahubuddhīnaṃ, yāsu saccaṃ sudullabhaṃ; Thīnaṃ bhāvo durājāno, macchassevodake gataṃ. 对于那些心如盗贼、诡计多端的女人,真实在她们身上极为难得;女人的本性难以了知,犹如鱼在水中的行迹。 323. 323. Tathā maṃ saccaṃ pāletu, pālayissati ce mamaṃ; Yathāhaṃ nābhijānāmi, aññaṃ piyataraṃ tayā; Etena saccavajjena, byādhi te vūpasammatu. 正如我不知有谁比你更可爱,愿此真实现在守护我,将来亦将守护我;以此真实之言,愿你的疾病平息。 324. 324. Ye kuñjarā sattasatā uḷārā, rakkhanti rattindivamuyyutāvudhā; Dhanuggahānañca satāni soḷasa, kathaṃvidhe passasi bhadde sattavo. 持械武士所驾驭的七百头雄伟巨象,以及一千六百名弓箭手,日夜守护此城。贤妻啊,你看到了什么样的敌人? 325. 325. Alaṅkatāyo padumuttarattacā, virāgitā passati haṃsagaggarā; Tāsaṃ suṇitvā mitagītavāditaṃ, na dāni me tāta tathā yathā pure. 父亲,他看见那些盛装打扮、肤色胜似莲花、妩媚动人、声如天鹅的女子。听闻她们轻柔的歌乐,如今他待我,已不如往昔。 326. 326. Suvaṇṇasaṃkaccadharā [Pg.396] suviggahā, alaṅkatā mānusiyaccharūpamā; Senopiyā tāta aninditaṅgiyo, khattiyakaññā paṭilobhayanti naṃ. 父亲,那些佩戴金带、身姿曼妙、盛装打扮、貌若天女的刹帝利少女,是王子的爱侣,她们身形无瑕,正在引诱他。 327. 327. Sace ahaṃ tāta tathā yathā pure, patiṃ tamuñchāya punā vane bhare; Sammānaye maṃ na ca maṃ vimānaye, itopi me tāta tato varaṃ siyā. 父亲,若我能如往昔般,再次于林中采集野果奉养夫君,且他尊重我、不轻视我,那么父亲,对我而言,那座森林也胜过此地。 328. 328. Yamannapāne vipulasmi ohite, nārī vimaṭṭhābharaṇā alaṅkatā; Sabbaṅgupetā patino ca appiyā, abajjha tassā maraṇaṃ tato varaṃ. 若有女子,饮食丰足,佩戴光鲜饰物,盛装打扮,诸根完美,却不为夫君所爱,那么对她而言,死亡也胜过那样的生活。 329. 329. Api ce daliddā kapaṇā anāḷhiyā, kaṭādutīyā patino ca sā piyā; Sabbaṅgupetāyapi appiyāya, ayameva seyyā kapaṇāpi yā piyā. 纵然贫穷、困苦、无依无靠,仅以草席为伴,但若为夫君所爱,这位困苦却被爱的妻子,也胜过那诸根完美却不被爱的妻子。 330. 330. Sudullabhitthī purisassa yā hitā, bhattitthiyā dullabho yo hito ca; Hitā ca te sīlavatī ca bhariyā, janinda dhammaṃ cara sambulāya. 于男人有益的妻子极为难得,于妻子有益的丈夫亦是难得。你的妻子对你有益且具戒行,君王啊,请依正法对待僧布拉(Sambulā)。 331. 331. Sace tuvaṃ vipule laddhabhoge, issāvatiṇṇā maraṇaṃ upesi; Ahañca te bhadde imā rājakaññā, sabbe te vacanakarā bhavāmāti. 贤妻,你虽已获得丰厚受用,若仍因陷入嫉妒而趣向死亡,那么我与这些王女,我们所有人都将听从你的话语。 Sambulājātakaṃ navamaṃ. 第九《僧布拉本生》终。 520. Gandhatindukajātakaṃ (10) 520. 第十香檀度迦本生 332. 332. Appamādo [Pg.397] amataṃ padaṃ, pamādo maccuno padaṃ; Appamattā na mīyanti, ye pamattā yathā matā. 不放逸为甘露道,放逸乃赴死之路;不放逸者终不逝,放逸之人如已故。 333. 333. Madā pamādo jāyetha, pamādā jāyate khayo; Khayā padosā jāyanti, mā pamādo bharatūsabha. 因骄慢而生放逸,因放逸而致衰耗;因衰耗而生过患,跋如牛王莫放逸。 334. 334. Bahū hi khattiyā jīnā, atthaṃ raṭṭhaṃ pamādino; Athopi gāmino gāmā, anagārā agārino. 众多刹帝利因放逸而毁失其利与国;此外,村长、村民、无家者与有家者亦皆衰败。 335. 335. Khattiyassa pamattassa, raṭṭhasmiṃ raṭṭhavaḍḍhana; Sabbe bhogā vinassanti, rañño taṃ vuccate aghaṃ. 增国者!于放逸刹帝利之国中,一切财富皆将毁坏;此谓之国王之不幸。 336. 336. Nesa dhammo mahārāja, ativelaṃ pamajjasi; Iddhaṃ phītaṃ janapadaṃ, corā viddhaṃsayanti naṃ. 大王,此非正法,汝过度放逸;盗贼将摧毁此繁荣富庶之国土。 337. 337. Na te puttā bhavissanti, na hiraññaṃ na dhāniyaṃ ; Raṭṭhe viluppamānamhi, sabbabhogehi jiyyasi. 汝将无有子嗣,亦无黄金谷物;当国土遭劫掠,汝将失一切财。 338. 338. Sabbabhogā parijiṇṇaṃ, rājānaṃ vāpi khattiyaṃ ; Ñātimittā suhajjā ca, na taṃ maññanti māniyaṃ. 财富耗尽之国王或刹帝利,亲族、朋友与挚友,亦不认为其值得尊敬。 339. 339. Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Tamevamupajīvantā, na taṃ maññanti māniyaṃ. 象师、卫兵、车兵、步兵,彼等依王维生,亦不认为其值得尊敬。 340. 340. Asaṃvihitakammantaṃ, bālaṃ dummantimantinaṃ; Sirī jahati dummedhaṃ, jiṇṇaṃva urago tacaṃ. 行事不审、愚昧、谋虑不善、智慧低劣之王,福运将舍弃之,犹如蛇蜕去旧皮。 341. 341. Susaṃvihitakammantaṃ, kāluṭṭhāyiṃ atanditaṃ; Sabbe bhogābhivaḍḍhanti, gāvo sausabhāmiva. 于行事周详、适时奋起、勤勉不懈之王,一切财富皆增长,犹如牛群拥有公牛。 342. 342. Upassutiṃ mahārāja, raṭṭhe janapade cara; Tattha disvā ca sutvā ca, tato taṃ paṭipajjasi. 大王,汝当巡行国与地方,以听察民情;于彼处既见既闻,当依此而行。 343. 343. Evaṃ vedetu pañcālo, saṅgāme saramappito ; Yathāhamajja vedemi, kaṇṭakena samappito. 愿般遮罗王在战场上为箭所伤而受苦,一如我今日为棘所刺而受苦。 344. 344. Jiṇṇo [Pg.398] dubbalacakkhūsi, na rūpaṃ sādhu passasi; Kiṃ tattha brahmadattassa, yaṃ taṃ maggeyya kaṇṭako. 汝已年老,眼力衰弱,不能善见色;于道上为棘所刺,于梵授王有何干? 345. 345. Bahvettha brahmadattassa, sohaṃ maggasmi brāhmaṇa; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. 婆罗门,此事梵授王大有过错。我于此道上受难,皆因地方无人守护,为不法暴力所害。 346. 346. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano. 夜间,盗贼侵食;白日,官吏侵食。于狡诈国王之国中,多有不法之人。 347. 347. Etādise bhaye jāte, bhayaṭṭā tāta māṇavā; Nillenakāni kubbanti, vane āhatva kaṇṭakaṃ. 孩子,当此等怖畏生起,青年们因恐惧,从林中取来荆棘,以建造藏身之所。 348. 348. Kadāssu nāmayaṃ rājā, brahmadatto marissati; Yassa raṭṭhamhi jiyyanti, appatikā kumārikā. 此梵授王究竟何时将死?于其国中,少女无夫而渐衰老。 349. 349. Dubbhāsitañhi te jammi, anatthapadakovide; Kuhiṃ rājā kumārīnaṃ, bhattāraṃ pariyesati. 下劣之人,你于无益之言善巧,所言实为恶说。国王于何处为少女们寻觅丈夫? 350. 350. Na me dubbhāsitaṃ brahme, kovidatthapadā ahaṃ; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. 婆罗门,我所言非恶说,我善巧于有义之言。国土无人守护,为不义之税所害。 351. 351. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano; Dujjīve dubbhare dāre, kuto bhattā kumāriyo. 夜里盗贼侵食,白日税吏侵吞。在狡诈之王的国度里,不义之人众多。生计艰难,妻儿难养,少女们从何处能得到丈夫? 352. 352. Evaṃ sayatu pañcālo, saṅgāme sattiyā hato; Yathāyaṃ kapaṇo seti, hato phālena sāliyo. 愿般遮罗(Pañcāla)王亦如是倒下,在战场上为矛所伤;犹如这可怜的牛萨利耶(Sāliyo),为犁头所伤而卧倒。 353. 353. Adhammena tuvaṃ jamma, brahmadattassa kujjhasi; Yo tvaṃ sapasi rājānaṃ, aparajjhitvāna attano. 下劣之人,你无理地恼怒梵授(Brahmadatta)王。你竟诅咒那未曾冒犯你的国王。 354. 354. Dhammena brahmadattassa, ahaṃ kujjhāmi brāhmaṇa; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. 婆罗门,我如法地恼怒梵授王。国土无人守护,为不义之税所害。 355. 355. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano. 夜里盗贼侵食,白日税吏侵吞。在狡诈之王的国度里,不义之人众多。 356. 356. Sā [Pg.399] nūna puna re pakkā, vikāle bhattamāhari; Bhattahāriṃ apekkhanto, hato phālena sāliyo. 喂,她想必又煮好了,却在不合时宜之时送来饭食。正因我期盼着送饭之人,我的牛萨利耶才为犁头所伤。 357. 357. Evaṃ haññatu pañcālo, saṅgāme asinā hato ; Yathāhamajja pahato, khīrañca me pavaṭṭitaṃ. 愿般遮罗王亦如是阵亡,在战场上为刀剑所伤;犹如我今日被踢,我的乳汁也倾覆了。 358. 358. Yaṃ pasu khīraṃ chaḍḍeti, pasupālaṃ vihiṃsati ; Kiṃ tattha brahmadattassa, yaṃ no garahate bhavaṃ. 母牛倾覆乳汁,又伤害牧人,此事与梵授王有何过错,而你竟加以斥责? 359. 359. Gārayho brahme pañcālo, brahmadattassa rājino; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. 婆罗门,般遮罗王梵授是应受斥责的。国土无人守护,为不义之税所害。 360. 360. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano. 夜里盗贼侵食,白日税吏侵吞。在狡诈之王的国度里,不义之人众多。 361. 361. Caṇḍā aṭanakā gāvī, yaṃ pure na duhāmase; Taṃ dāni ajja dohāma, khīrakāmehupaddutā. 此牛凶悍好游荡,我们从前不挤它的奶。如今为索求乳汁的税吏所迫,我们今日不得不挤。 362. 362. Evaṃ kandatu pañcālo, viputto vippasukkhatu; Yathāyaṃ kapaṇā gāvī, viputtā paridhāvati. 愿般遮罗王亦如是哭泣,失子而枯槁;犹如这可怜的母牛,失去幼犊而四处奔走。 363. 363. Yaṃ pasu pasupālassa, sambhameyya raveyya vā; Ko nīdha aparādhatthi, brahmadattassa rājino. 牧人之牛,或受惊奔走,或嘶鸣不已,此事与梵授王有何过错? 364. 364. Aparādho mahābrahme, brahmadattassa rājino; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. 大婆罗门,梵授王实有过错。国土无人守护,为不义之税所害。 365. 365. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano; Kathaṃ no asikosatthā, khīrapā haññate pajā. 夜里盗贼劫掠,白日税吏侵夺;于奸王之国中,多有不法之人;为何吃奶的牛犊,竟为剑鞘被杀? 366. 366. Evaṃ khajjatu pañcālo, hato yuddhe saputtako; Yathāhamajja khajjāmi, gāmikehi araññajo. 愿般遮罗王与其子战死后,亦为鸦鹫所食;如我今日生于林野者,为村中之鸦所食。 367. 367. Na [Pg.400] sabbabhūtesu vidhenti rakkhaṃ, rājāno maṇḍūka manussaloke; Nettāvatā rājā adhammacārī, yaṃ tādisaṃ jīvamadeyyu dhaṅkā. 蛙啊,人间之王,不为一切有情提供守护。乌鸦生食如你之辈,国王不因此即为行不法者。 368. 368. Adhammarūpo vata brahmacārī, anuppiyaṃ bhāsasi khattiyassa; Viluppamānāya puthuppajāya, pūjesi rājaṃ paramappamādaṃ. 梵行者啊,你实如不法之人,对刹帝利说奉承之言。当众多生灵遭劫掠时,你却赞美这极度放逸之王。 369. 369. Sace imaṃ brahme surajjakaṃ siyā, phītaṃ raṭṭhaṃ muditaṃ vippasannaṃ; Bhutvā baliṃ aggapiṇḍañca kākā, na mādisaṃ jīvamadeyyu dhaṅkāti. 婆罗门啊,若此国善治,富饶、欢喜、祥和,乌鸦食毕祭品与上等饭团,便不会生食我这般的活物了。 Gandhatindukajātakaṃ dasamaṃ. 香茵芋本生第十。 Tassuddānaṃ – 其摄颂曰: Kiṃchanda kumbha jayaddisa chaddanta, atha paṇḍitasambhava sirakapi; Dakarakkhasa paṇḍaranāgavaro, atha sambula tindukadevasutoti. 何欲、瓶、胜军、六牙,又智善觉、大猴;水罗刹、胜白龙,又珊普拉、茵芋天子。 Tiṃsanipātaṃ niṭṭhitaṃ. 三十集终。 Jātakapāḷiyā paṭhamo bhāgo niṭṭhito. 本生巴利第一分终。 | |||
| English | |||
| Pali Canon | Commentaries | Sub-commentaries | Other |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Français | |||
| Canon Pali | Commentaires | Sous-commentaires | Autres |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Deutsch | |||
| Pali-Kanon | Kommentare | Subkommentare | Sonstige |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| हिंदी | |||
| पाली कैनन | कमेंट्री | उप-टिप्पणियाँ | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि | 1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3 | 1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि | 2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2 | |
| 3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5 | 7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि | |
| Indonesia | |||
| Kanon Pali | Komentar | Sub-komentar | Lainnya |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| 日文 | |||
| パーリ仏典 | 註釈書 | 副註釈書 | その他 |
| 1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ(ヴィナヤ) 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ | 1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター(ヴィナヤ) 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター | 1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3 | 1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ(プ・ヴィ) 8407 マッジマニカーヤ(プ・ヴィ) 8408 サンユッタニカーヤ(プ・ヴィ) 8409 アングッタラニカーヤ(プ・ヴィ) 8410 ヴィナヤピタカ(プ・ヴィ) 8411 アビダンマピタカ(プ・ヴィ) 8412 アッタカター(プ・ヴィ) 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン(パダマーラー) 8431 サッダニーティッパカラナン(ダートゥマーラー) 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー |
| 2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ(ディーガ) 2103 パーティカワッガ・パーリ | 2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター(ディーガ) 2203 パーティカワッガ・アッタカター | 2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー(ディーガ) 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2 | |
| 3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ | 3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター | 3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー | |
| 4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ(サンユッタ) | 4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター(サンユッタ) | 4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー(サンユッタ) | |
| 5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ | 5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター | 5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー | |
| 6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ | 6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター | 6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー | |
| 7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5 | 7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター | 7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ | |
| ខ្មែរ | |||
| ព្រះត្រៃបិដកបាលី | អដ្ឋកថា | ដីកា | ផ្សេងទៀត |
| 1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ | 1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា | 1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣ | 1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា |
| 2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ | 2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា | 2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២ | |
| 3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ | 3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា | 3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា | |
| 4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត) | 4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត) | 4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត) | |
| 5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ | 5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា | 5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា | |
| 6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ | 6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា | 6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី | |
| 7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥ | 7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា | 7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ | |
| 한국인 | |||
| 팔리 대장경 | 주석서 | 부주석서 | 기타 |
| 1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리 | 1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타 | 1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3 | 1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나 |
| 2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리 | 2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타 | 2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2 | |
| 3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리 | 3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타 | 3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까 | |
| 4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따) | 4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따) | 4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따) | |
| 5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리 | 5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타 | 5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까 | |
| 6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리 | 6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타 | 6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니 | |
| 7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5 | 7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타 | 7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리 | |
| ອັກສອນລາວ | |||
| ປາລີ | ອັດຖະກະຖາ | ຏີກາ | ອັນຍາ |
| 1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ | 1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ | 1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3 | 1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ |
| 2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ | 2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ | 2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2 | |
| 3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ | 3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ | 3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ | |
| 4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ) | |
| 5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ | 5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ | 5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ | |
| 6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ | 6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ | |
| 7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5 | 7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ | |
| मराठी | |||
| पाळी | अट्ठकथा | टीका | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी | 1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३ | 1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी | 2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२ | |
| 3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५ | 7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी | |
| မြန်မာ | |||
| ပါဠိတော် | အဋ္ဌကထာ | ဋီကာ | အခြား |
| 1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ | 1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ | 1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃ | 1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ |
| 2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ | 2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ | 2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂ | |
| 3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ | 3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ | 3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ | |
| 4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ) | 4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ) | 4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ) | |
| 5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ | 5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ | 5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ | |
| 6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ | 6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ | |
| 7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅ | 7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ | |
| português | |||
| Páli | Aṭṭhakathā | Ṭīkā | Outro |
| 1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra) | 1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya | 1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3 | 1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa |
| 2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha | 2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha | 2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2 | |
| 3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima | 3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores | 3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores | |
| 4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta | 4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta | 4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta | |
| 5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara | 5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc. | 5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc. | |
| 6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa) | 6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia | 6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia | |
| 7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5 | 7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados | 7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma | |
| русский | |||
| Палийский канон | Комментарии | Субкомментарии | Другое |
| 1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали | 1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха | 1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3 | 1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана |
| 2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали | 2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха | 2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2 | |
| 3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали | 3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха | 3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика | |
| 4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта) | 4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта) | 4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта) | |
| 5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали | 5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха | 5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика | |
| 6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали | 6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха | 6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини | |
| 7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5 | 7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха | 7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали | |
| සිංහල | |||
| පාලි කැනනය | විවරණ | අටුවා | වෙනත් |
| 1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි | 1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා | 1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3 | 1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා |
| 2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි | 2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා | 2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2 | |
| 3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි | 3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා | 3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා | |
| 4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත) | 4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත) | 4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත) | |
| 5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි | 5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා | 5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා | |
| 6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි | 6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා | 6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී | |
| 7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5 | 7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා | 7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි | |
| Español | |||
| El Canon Pali | Los Comentarios | Los Subcomentarios | Otros |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| แบบไทย | |||
| บาลีแคน | ข้อคิดเห็น | คำอธิบายย่อย | อื่น |
| 1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ | 1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา | 1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓ | 1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา |
| 2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ | 2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา | 2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒ | |
| 3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ | 3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา | 3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา | |
| 4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต) | 4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต) | 4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต) | |
| 5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ | 5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา | 5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา | |
| 6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ | 6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา | 6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี | |
| 7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕ | 7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา | 7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ | |
| བོད་མི | |||
| པཱ་ལི་གསུང་རབ། | འགྲེལ་བཤད། | འགྲེལ་བཤད་ཕྲན། | གཞན། |
| 1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི། | 1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣ | 1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ། |
| 2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི། | 2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢ | |
| 3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། | 3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | |
| 5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། | 5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི། | 6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི། | |
| 7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥ | 7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། | |
| Tiếng Việt | |||
| Kinh điển Pali | Chú giải | Phụ chú giải | Khác |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra | 1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga | 2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa | 3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ) | 4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | 4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | 5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa | 6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5 | 7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa | 7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |