นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

ขุทฺทกนิกาเย

小部

จริยาปิฏกปาฬิ

所行藏

๑. อกิตฺติวคฺโค

1. 阿吉提品

๑. อกิตฺติจริยา

1. 阿吉提行

๑.

1.

‘‘กปฺเป [Pg.385] จ สตสหสฺเส, จตุโร จ อสงฺขิเย;

เอตฺถนฺตเร ยํ จริตํ, สพฺพํ ตํ โพธิปาจนํ.

于十万劫与四阿僧祇，于此期间所行，皆令菩提成熟。

๒.

2.

‘‘อตีตกปฺเป จริตํ, ฐปยิตฺวา ภวาภเว;

อิมมฺหิ กปฺเป จริตํ, ปวกฺขิสฺสํ สุโณหิ เม.

过去诸劫，于种种有之所行，暂且置之；我将宣说此劫所行，汝当听我言。

๓.

3.

‘‘ยทา อหํ พฺรหารญฺเญ, สุญฺเญ วิปินกานเน;

อชฺโฌคาเหตฺวา วิหรามิ, อกิตฺติ นาม ตาปโส.

昔时我为阿吉提（Akitti）隐士，深入广阔空寂之林野而住。

๔.

4.

‘‘ตทา มํ ตปเตเชน, สนฺตตฺโต ติทิวาภิภู;

ธาเรนฺโต พฺราหฺมณวณฺณํ, ภิกฺขาย มํ อุปาคมิ.

彼时，天主为我修行之威力所灼，遂化为婆罗门相，为乞食故，来至我所。

๕.

5.

‘‘ปวนา อาภตํ ปณฺณํ, อเตลญฺจ อโลณิกํ;

มม ทฺวาเร ฐิตํ ทิสฺวา, สกฏาเหน อากิรึ.

见其立于我门前，我便将从林中采来、无油无盐之野菜，连同釜器，尽施予彼。

๖.

6.

‘‘ตสฺส ทตฺวานหํ ปณฺณํ, นิกฺกุชฺชิตฺวาน ภาชนํ;

ปุเนสนํ ชหิตฺวาน, ปาวิสึ ปณฺณสาลกํ.

我将野菜施予彼，倾覆食器，舍弃再求，而入叶茅屋。

๗.

7.

‘‘ทุติยมฺปิ ตติยมฺปิ, อุปคญฺฉิ มมนฺติกํ;

อกมฺปิโต อโนลคฺโค, เอวเมวมทาสหํ.

其第二、第三次来至我所，我心不动摇，亦无执着，仍如前施予。

๘.

8.

‘‘น [Pg.386] เม ตปฺปจฺจยา อตฺถิ, สรีรสฺมึ วิวณฺณิยํ;

ปีติสุเขน รติยา, วีตินาเมมิ ตํ ทิวํ.

不因此故，我身容色未损；我以喜乐与愉悦，度过彼日。

๙.

9.

‘‘ยทิ มาสมฺปิ ทฺเวมาสํ, ทกฺขิเณยฺยํ วรํ ลเภ;

อกมฺปิโต อโนลีโน, ทเทยฺยํ ทานมุตฺตมํ.

倘若一月或两月，得遇殊胜应供者；我心不动摇，亦无退缩，必行最上布施。

๑๐.

10.

‘‘น ตสฺส ทานํ ททมาโน, ยสํ ลาภญฺจ ปตฺถยึ;

สพฺพญฺญุตํ ปตฺถยาโน, ตานิ กมฺมานิ อาจริ’’นฺติ.

我行布施时，不求名与利；惟愿一切知，故行此诸业。

อกิตฺติจริยํ ปฐมํ.

阿吉提行第一。

๒. สงฺขจริยา

2. 商佉行

๑๑.

11.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, พฺราหฺมโณ สงฺขสวฺหโย;

มหาสมุทฺทํ ตริตุกาโม, อุปคจฺฉามิ ปฏฺฏนํ.

复次又一时，我为商佉（Saṅkha）婆罗门，欲渡大洋，遂至一港埠。

๑๒.

12.

‘‘ตตฺถทฺทสํ ปฏิปเถ, สยมฺภุํ อปราชิตํ;

กนฺตารทฺธานํ ปฏิปนฺนํ, ตตฺตาย กฐินภูมิยา.

于彼处，我于途中得见一无师自觉、无能胜者，正于焦热坚硬之地，行于荒野长途。

๑๓.

13.

‘‘ตมหํ ปฏิปเถ ทิสฺวา, อิมมตฺถํ วิจินฺตยึ;

‘อิทํ เขตฺตํ อนุปฺปตฺตํ, ปุญฺญกามสฺส ชนฺตุโน.

我于途中见彼，如是思惟：“于求福之众生，此福田已至。

๑๔.

14.

‘‘‘ยถา กสฺสโก ปุริโส, เขตฺตํ ทิสฺวา มหาคมํ;

ตตฺถ พีชํ น โรเปติ, น โส ธญฺเญน อตฺถิโก.

“譬如农夫，见丰饶之田，若不于中播种，彼非求谷之人。

๑๕.

15.

‘‘‘เอวเมวาหํ ปุญฺญกาโม, ทิสฺวา เขตฺตวรุตฺตมํ;

ยทิ ตตฺถ การํ น กโรมิ, นาหํ ปุญฺเญน อตฺถิโก.

“如是我求福者，既见最上福田；若不于中作业，我非求福之人。”

๑๖.

16.

‘‘‘ยถา อมจฺโจ มุทฺทิกาโม, รญฺโญ อนฺเตปุเร ชเน;

น เทติ เตสํ ธนธญฺญํ, มุทฺทิโต ปริหายติ.

“譬如欲求官印之大臣，于王宫内之人众；若不施予彼等财富谷物，则将从其官位上退失。

๑๗.

17.

‘‘‘เอวเมวาหํ ปุญฺญกาโม, วิปุลํ ทิสฺวาน ทกฺขิณํ;

ยทิ ตสฺส ทานํ น ททามิ, ปริหายิสฺสามิ ปุญฺญโต’.

“‘亦复如是，我为求福者，既见殊胜受施者；若不施予彼人，我将从福德中退失。’

๑๘.

18.

‘‘เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน, โอโรหิตฺวา อุปาหนา;

ตสฺส ปาทานิ วนฺทิตฺวา, อทาสึ ฉตฺตุปาหนํ.

“我如是思惟已，脱下鞋履；顶礼彼之双足，供养了伞与鞋履。

๑๙.

19.

‘‘เตเนวาหํ [Pg.387] สตคุณโต, สุขุมาโล สุเขธิโต;

อปิ จ ทานํ ปริปูเรนฺโต, เอวํ ตสฺส อทาสห’’นฺติ.

“我比彼辟支佛娇贵百倍，安乐地长大；然为圆满布施，我仍如是施予彼。”

สงฺขจริยํ ทุติยํ.

商佉行第二。

๓. กุรุราชจริยา

3. 俱卢王行

๒๐.

20.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, อินฺทปตฺเถ ปุรุตฺตเม;

ราชา ธนญฺจโย นาม, กุสเล ทสหุปาคโต.

“复次又于往昔，我于最胜城因陀波罗陀（Indapattha），为王名达难阇耶（Dhanañcaya），具足十善。

๒๑.

21.

‘‘กลิงฺครฏฺฐวิสยา, พฺราหฺมณา อุปคญฺฉุ มํ;

อายาจุํ มํ หตฺถินาคํ, ธญฺญํ มงฺคลสมฺมตํ.

“从迦陵伽（Kaliṅga）国而来之婆罗门，彼等走近于我；向我乞求一头象王，能生财富且被视为吉祥。

๒๒.

22.

‘‘‘อวุฏฺฐิโก ชนปโท, ทุพฺภิกฺโข ฉาตโก มหา;

ททาหิ ปวรํ นาคํ, นีลํ อญฺชนสวฺหยํ.

“‘国土无雨，食物难得，饥饿严重；祈请施予殊胜之象，其色青黑，名为眼药（Añjana）。’

๒๓.

23.

‘‘‘น เม ยาจกมนุปฺปตฺเต, ปฏิกฺเขโป อนุจฺฉโว;

มา เม ภิชฺชิ สมาทานํ, ทสฺสามิ วิปุลํ คชํ’.

“‘有乞求者前来，于我实不宜拒绝；愿我所受持之誓不被破坏，我将施予此殊胜之象。’

๒๔.

24.

‘‘นาคํ คเหตฺวา โสณฺฑาย, ภิงฺคาเร รตนามเย;

ชลํ หตฺเถ อากิริตฺวา, พฺราหฺมณานํ อทํ คชํ.

“我握住象鼻，以珠宝所成之瓶，将水倾倒于婆罗门手中，施予彼等此象。

๒๕.

25.

‘‘ตสฺส นาเค ปทินฺนมฺหิ, อมจฺจา เอตทพฺรวุํ;

‘กึ นุ ตุยฺหํ วรํ นาคํ, ยาจกานํ ปทสฺสสิ.

“当彼象被施予时，大臣们如是说：‘为何将您殊胜之象，施予乞求之人？

๒๖.

26.

‘‘‘ธญฺญํ มงฺคลสมฺปนฺนํ, สงฺคามวิชยุตฺตมํ;

ตสฺมึ นาเค ปทินฺนมฺหิ, กึ เต รชฺชํ กริสฺสติ.

“‘（此象）能生财富、具足吉祥，于战阵中最为善胜；当此象被施予，您的王国将如何为继？’

๒๗.

27.

‘‘‘รชฺชมฺปิ เม ทเท สพฺพํ, สรีรํ ทชฺชมตฺตโน;

สพฺพญฺญุตํ ปิยํ มยฺหํ, ตสฺมา นาคํ อทาสห’’’นฺติ.

“‘我愿施予我的整个王国，亦愿施予我自身；一切知智于我甚为珍爱，是故我布施此象。’”

กุรุราชจริยํ ตติยํ.

俱卢王行第三。

๔. มหาสุทสฺสนจริยา

4. 大善见行

๒๘.

28.

‘‘กุสาวติมฺหิ นคเร, ยทา อาสึ มหีปติ;

มหาสุทสฺสโน นาม, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

“往昔于拘舍婆提（Kusāvatī）城，我为大地主，名为大善见（Mahāsudassana），乃具大势力之转轮王。

๒๙.

29.

‘‘ตตฺถาหํ [Pg.388] ทิวเส ติกฺขตฺตุํ, โฆสาเปมิ ตหึ ตหึ;

‘โก กึ อิจฺฉติ ปตฺเถติ, กสฺส กึ ทียตู ธนํ.

“我于彼处，一日三度，普告四方：‘谁欲何求？谁有何愿？应施予谁何种财富？

๓๐.

30.

‘‘‘โก ฉาตโก โก ตสิโต, โก มาลํ โก วิเลปนํ;

นานารตฺตานิ วตฺถานิ, โก นคฺโค ปริทหิสฺสติ.

“‘谁饥？谁渴？谁欲花鬘？谁欲涂香？谁为裸者，欲着种种染色衣？’

๓๑.

31.

‘‘‘โก ปเถ ฉตฺตมาเทติ, โกปาหนา มุทู สุภา’;

อิติ สายญฺจ ปาโต จ, โฆสาเปมิ ตหึ ตหึ.

“‘谁在路上需要伞？谁需要柔软美好的鞋履？’如是，我于晨昏，在在处处命人宣告。

๓๒.

32.

‘‘น ตํ ทสสุ ฐาเนสุ, นปิ ฐานสเตสุ วา;

อเนกสตฐาเนสุ, ปฏิยตฺตํ ยาจเก ธนํ.

“那为求者所备之财，非在十处，亦非百处，而是在无数百处。

๓๓.

33.

‘‘ทิวา วา ยทิ วา รตฺตึ, ยทิ เอติ วนิพฺพโก;

ลทฺธา ยทิจฺฉกํ โภคํ, ปูรหตฺโถว คจฺฉติ.

“无论是白昼或黑夜，若有求者前来，皆能获得所需之财，满载而归。

๓๔.

34.

‘‘เอวรูปํ มหาทานํ, อทาสึ ยาวชีวิกํ;

นปาหํ เทสฺสํ ธนํ ทมฺมิ, นปิ นตฺถิ นิจโย มยิ.

“如是之大布施，我尽形寿行之。我非因厌恶财富而施，亦非我无有积蓄。

๓๕.

35.

‘‘ยถาปิ อาตุโร นาม, โรคโต ปริมุตฺติยา;

ธเนน เวชฺชํ ตปฺเปตฺวา, โรคโต ปริมุจฺจติ.

“譬如所谓病人，为从病中得解脱，以财物令医者满足，从而脱离疾病。

๓๖.

36.

‘‘ตเถวาหํ ชานมาโน, ปริปูเรตุมเสสโต;

อูนมนํ ปูรยิตุํ, เทมิ ทานํ วนิพฺพเก;

นิราลโย อปจฺจาโส, สมฺโพธิมนุปตฺติยา’’ติ.

“如是，我亦明知，为令乞求者不足之心得以满足，为令其愿望无余圆满，我行此布施，无有执着，无有期盼，为证得正等觉。”

มหาสุทสฺสนจริยํ จตุตฺถํ.

大善见行第四。

๕. มหาโควินฺทจริยา

5. 大果文达行

๓๗.

37.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, สตฺตราชปุโรหิโต;

ปูชิโต นรเทเวหิ, มหาโควินฺทพฺราหฺมโณ.

“复次又一时，我为大果文达（Mahāgovinda）婆罗门，是七王之国师，受人天所供养。

๓๘.

38.

‘‘ตทาหํ สตฺตรชฺเชสุ, ยํ เม อาสิ อุปายนํ;

เตน เทมิ มหาทานํ, อกฺโขพฺภํ สาครูปมํ.

“彼时，我以七国中所得之供品，行此大布施，其量不动摇而如大海。

๓๙.

39.

‘‘น [Pg.389] เม เทสฺสํ ธนํ ธญฺญํ, นปิ นตฺถิ นิจโย มยิ;

สพฺพญฺญุตํ ปิยํ มยฺหํ, ตสฺมา เทมิ วรํ ธน’’นฺติ.

“我并非厌恶财谷，亦非我无有积蓄。一切知智为我所爱，是故施予殊胜之财。”

มหาโควินฺทจริยํ ปญฺจมํ.

大果文达行第五。

๖. นิมิราชจริยา

6. 尼弥王行

๔๐.

40.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, มิถิลายํ ปุรุตฺตเม;

นิมิ นาม มหาราชา, ปณฺฑิโต กุสลตฺถิโก.

“复次又一时，我为弥提罗（Mithilā）最胜城中名为尼弥（Nimi）之大王，是智者，乐求善法。

๔๑.

41.

‘‘ตทาหํ มาปยิตฺวาน, จตุสฺสาลํ จตุมฺมุขํ;

ตตฺถ ทานํ ปวตฺเตสึ, มิคปกฺขินราทินํ.

“彼时我命人建造四门四堂，于彼处行布施，予野兽、飞鸟、人等。

๔๒.

42.

‘‘อจฺฉาทนญฺจ สยนํ, อนฺนํ ปานญฺจ โภชนํ;

อพฺโพจฺฉินฺนํ กริตฺวาน, มหาทานํ ปวตฺตยึ.

“我施予衣服、卧具、饭食与饮料，无有间断地行此大布施。

๔๓.

43.

‘‘ยถาปิ เสวโก สามึ, ธนเหตุมุปาคโต;

กาเยน วาจา มนสา, อาราธนียเมสติ.

“譬如仆人为财故，走近其主，以身、语、意寻求其主之欢心。

๔๔.

44.

‘‘ตเถวาหํ สพฺพภเว, ปริเยสิสฺสามิ โพธิชํ;

ทาเนน สตฺเต ตปฺเปตฺวา, อิจฺฉามิ โพธิมุตฺตม’’นฺติ.

“如是，我于一切有中，以布施令众生满足，欲求无上菩提，并寻求由菩提所生之智。”

นิมิราชจริยํ ฉฏฺฐํ.

尼弥王行第六。

๗. จนฺทกุมารจริยา

7. 月王子行

๔๕.

45.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, เอกราชสฺส อตฺรโช;

นคเร ปุปฺผวติยา, กุมาโร จนฺทสวฺหโย.

复次又一时，我为一迦王(Ekarāja)子，在华城(Pupphavatī)，名为月王子。

๔๖.

46.

‘‘ตทาหํ ยชนา มุตฺโต, นิกฺขนฺโต ยญฺญวาฏโต;

สํเวคํ ชนยิตฺวาน, มหาทานํ ปวตฺตยึ.

那时我从祭祀中解脱，自祭祀坑而出；生起悚然心后，行大布施。

๔๗.

47.

‘‘นาหํ ปิวามิ ขาทามิ, นปิ ภุญฺชามิ โภชนํ;

ทกฺขิเณยฺเย อทตฺวาน, อปิ ฉปฺปญฺจรตฺติโย.

未施应供者，纵经五六夜；我不饮、不嚼，亦不进食。

๔๘.

48.

‘‘ยถาปิ [Pg.390] วาณิโช นาม, กตฺวาน ภณฺฑสญฺจยํ;

ยตฺถ ลาโภ มหา โหติ, ตตฺถ ตํ หรติ ภณฺฑกํ.

譬如商人，积集货物；何处有厚利，彼处运其物。

๔๙.

49.

‘‘ตเถว สกภุตฺตาปิ, ปเร ทินฺนํ มหปฺผลํ;

ตสฺมา ปรสฺส ทาตพฺพํ, สตภาโค ภวิสฺสติ.

如是，从己食中分施他人，得大果报；是故，当施予他人，将得百倍之报。

๕๐.

50.

‘‘เอตมตฺถวสํ ญตฺวา, เทมิ ทานํ ภวาภเว;

น ปฏิกฺกมามิ ทานโต, สมฺโพธิมนุปตฺติยา’’ติ.

知此义利故，我于诸有中行施；为得正等觉，于布施我不退转。

จนฺทกุมารจริยํ สตฺตมํ.

月王子行第七。

๘. สิวิราชจริยา

8. 尸毗王行

๕๑.

51.

‘‘อริฏฺฐสวฺหเย นคเร, สิวินามาสิ ขตฺติโย;

นิสชฺช ปาสาทวเร, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา.

于名梨吒(Ariṭṭha)城，我为尸毗(Sivi)王；昔时我坐胜殿上，曾作如是思惟：

๕๒.

52.

‘‘‘ยํ กิญฺจิ มานุสํ ทานํ, อทินฺนํ เม น วิชฺชติ;

โยปิ ยาเจยฺย มํ จกฺขุํ, ทเทยฺยํ อวิกมฺปิโต’.

“任何世间之布施，于我无有未行者；若有乞我眼目者，我亦无动摇而施。”

๕๓.

53.

‘‘มม สงฺกปฺปมญฺญาย, สกฺโก เทวานมิสฺสโร;

นิสินฺโน เทวปริสาย, อิทํ วจนมพฺรวิ.

知我此心念，天主帝释尊；安坐天众中，宣说如是言。

๕๔.

54.

‘‘‘นิสชฺช ปาสาทวเร, สิวิราชา มหิทฺธิโก;

จินฺเตนฺโต วิวิธํ ทานํ, อเทยฺยํ โส น ปสฺสติ.

“尸毗王有大威力，坐于胜殿之上；思惟种种布施时，不见有物不可施。”

๕๕.

55.

‘‘‘ตถํ นุ วิตถํ เนตํ, หนฺท วีมํสยามิ ตํ;

มุหุตฺตํ อาคเมยฺยาถ, ยาว ชานามิ ตํ มนํ’.

“此事是真是假？我今当往试探。汝等且待片刻，待我知其心意。”

๕๖.

56.

‘‘ปเวธมาโน ปลิตสิโร, วลิคตฺโต ชราตุโร;

อนฺธวณฺโณว หุตฺวาน, ราชานํ อุปสงฺกมิ.

身颤抖，发苍白，遍体皱纹老病侵；化为盲人貌，接近国王前。

๕๗.

57.

‘‘โส ตทา ปคฺคเหตฺวาน, วามํ ทกฺขิณพาหุ จ;

สิรสฺมึ อญฺชลึ กตฺวา, อิทํ วจนมพฺรวิ.

彼时举起左右臂，于头顶上合掌，如是说此言辞：

๕๘.

58.

‘‘‘ยาจามิ ตํ มหาราช, ธมฺมิก รฏฺฐวฑฺฒน;

ตว ทานรตา กิตฺติ, อุคฺคตา เทวมานุเส.

“大王我乞求，如法国运昌！君乐施令誉，遍扬天人中。”

๕๙.

59.

‘‘‘อุโภปิ [Pg.391] เนตฺตา นยนา, อนฺธา อุปหตา มม;

เอกํ เม นยนํ เทหิ, ตฺวมฺปิ เอเกน ยาปย’.

“我双眼皆盲，视力已毁；请施我一目，您亦可凭一目维生。”

๖๐.

60.

‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, หฏฺโฐ สํวิคฺคมานโส;

กตญฺชลี เวทชาโต, อิทํ วจนมพฺรวึ.

我闻彼言已，心喜意悚然，合掌悦意生，作如是言说：

๖๑.

61.

‘‘‘อิทานาหํ จินฺตยิตฺวาน, ปาสาทโต อิธาคโต;

ตฺวํ มม จิตฺตมญฺญาย, เนตฺตํ ยาจิตุมาคโต.

“我今思虑后，从宫殿而来此；你已知我心意，前来乞求我眼。”

๖๒.

62.

‘‘‘อโห เม มานสํ สิทฺธํ, สงฺกปฺโป ปริปูริโต;

อทินฺนปุพฺพํ ทานวรํ, อชฺช ทสฺสามิ ยาจเก.

“啊！我心愿已成就，所立之志得圆满。未曾施与殊胜之施，今日施予乞求者。”

๖๓.

63.

‘‘‘เอหิ สิวก อุฏฺเฐหิ, มา ทนฺธยิ มา ปเวธยิ;

อุโภปิ นยนํ เทหิ, อุปฺปาเฏตฺวา วณิพฺพเก’.

“来，西瓦卡（Sivaka），起身！莫迟延，莫颤抖；将我双眼皆取出，施予乞求者。”

๖๔.

64.

‘‘ตโต โส โจทิโต มยฺหํ, สิวโก วจนํ กโร;

อุทฺธริตฺวาน ปาทาสิ, ตาลมิญฺชํว ยาจเก.

“其后，西瓦卡（Sivaka）遵我之言，受我敦促，取出我眼，如取棕榈果核般，施予乞求者。”

๖๕.

65.

‘‘ททมานสฺส เทนฺตสฺส, ทินฺนทานสฺส เม สโต;

จิตฺตสฺส อญฺญถา นตฺถิ, โพธิยาเยว การณา.

“于施舍时、正施舍时、施舍已毕，我意念坚定，为求菩提故，心无任何变异。”

๖๖.

66.

‘‘น เม เทสฺสา อุโภ จกฺขู, อตฺตา น เม น เทสฺสิโย;

สพฺพญฺญุตํ ปิยํ มยฺหํ, ตสฺมา จกฺขุํ อทาสห’’นฺติ.

“双目于我非所憎，自身亦非我所厌。一切智（Sabbaññutaṃ）乃我所爱，故我舍眼。”

สิวิราชจริยํ อฏฺฐมํ.

第八，尸毗王本行。

๙. เวสฺสนฺตรจริยา

9. 韦桑达拉本行

๖๗.

67.

‘‘ยา เม อโหสิ ชนิกา, ผุสฺสตี นาม ขตฺติยา;

สา อตีตาสุ ชาตีสุ, สกฺกสฺส มเหสี ปิยา.

“我母乃刹帝利女，名为福沙提（Phussatī）；她于过去诸生中，曾为帝释（Sakka）之爱妃。”

๖๘.

68.

‘‘ตสฺสา อายุกฺขยํ ญตฺวา, เทวินฺโท เอตทพฺรวิ;

‘ททามิ เต ทส วเร, วรภทฺเท ยทิจฺฉสิ’.

“天主知其寿将尽，对她如是说：‘贤美者（varabhadde），我予你十种胜愿，随你所欲。’”

๖๙.

69.

‘‘เอวํ วุตฺตา จ สา เทวี, สกฺกํ ปุนิทมพฺรวิ;

‘กึ นุ เม อปราธตฺถิ, กึ นุ เทสฺสา อหํ ตว;

รมฺมา จาเวสิ มํ ฐานา, วาโตว ธรณีรุหํ’.

“天女闻言，复向帝释（Sakka）言：‘我究竟有何过错？我岂为你所憎嫌？你竟欲将我从此乐土迁离，犹如狂风之于树木。’”

๗๐.

70.

‘‘เอวํ [Pg.392] วุตฺโต จ โส สกฺโก, ปุน ตสฺสิทมพฺรวิ;

‘น เจว เต กตํ ปาปํ, น จ เม ตฺวํสิ อปฺปิยา.

“帝释（Sakka）闻言，复对她言：‘你并未曾作恶，于我亦非不可爱。’”

๗๑.

71.

‘‘‘เอตฺตกํเยว เต อายุ, จวนกาโล ภวิสฺสติ;

ปฏิคฺคณฺห มยา ทินฺเน, วเร ทส วรุตฺตเม’.

“然你寿命仅止于此，命终之时即将到来；请接受我所赐予的十种至上胜愿。”

๗๒.

72.

‘‘สกฺเกน สา ทินฺนวรา, ตุฏฺฐหฏฺฐา ปโมทิตา;

มมํ อพฺภนฺตรํ กตฺวา, ผุสฺสตี ทส วเร วรี.

“福沙提（Phussatī）得帝释（Sakka）所赐之愿，心生欢喜，愉悦庆幸；她以我为先，选择了十种胜愿。”

๗๓.

73.

‘‘ตโต จุตา สา ผุสฺสตี, ขตฺติเย อุปปชฺชถ;

เชตุตฺตรมฺหิ นคเร, สญฺชเยน สมาคมิ.

“其后福沙提（Phussatī）从彼天界命终，转生于刹帝利族；在杰图塔拉城（Jetuttara），与删阇夜（Sañjaya）王结合。”

๗๔.

74.

‘‘ยทาหํ ผุสฺสติยา กุจฺฉึ, โอกฺกนฺโต ปิยมาตุยา;

มม เตเชน เม มาตา, สทา ทานรตา อหุ.

“当我入于慈母福沙提（Phussatī）之胎时，因我之威力，我母恒常乐于布施。”

๗๕.

75.

‘‘อธเน อาตุเร ชิณฺเณ, ยาจเก อทฺธิเก ชเน;

สมเณ พฺราหฺมเณ ขีเณ, เทติ ทานํ อกิญฺจเน.

“她布施予无财者、病患者、年老者、乞求者、行旅者、沙门、婆罗门、匮乏者与一无所有者。”

๗๖.

76.

‘‘ทส มาเส ธารยิตฺวาน, กโรนฺเต ปุรํ ปทกฺขิณํ;

เวสฺสานํ วีถิยา มชฺเฌ, ชเนสิ ผุสฺสตี มมํ.

弗沙提（Phussatī）王后怀我十月，于绕城右旋时，在商人之街（Vessānaṃ vīthiyā）中将我诞下。

๗๗.

77.

‘‘น มยฺหํ มตฺติกํ นามํ, นปิ เปตฺติกสมฺภวํ;

ชาเตตฺถ เวสฺสวีถิยา, ตสฺมา เวสฺสนฺตโร อหุ.

我的名字并非源于母亲，亦非源于父亲；因我生于商人之街（Vessavīthiyā），故名为韦桑达拉（Vessantara）。

๗๘.

78.

‘‘ยทาหํ ทารโก โหมิ, ชาติยา อฏฺฐวสฺสิโก;

ตทา นิสชฺช ปาสาเท, ทานํ ทาตุํ วิจินฺตยึ.

当我还是个八岁的孩童时，我坐在宫殿（pāsāda）中，思惟布施。

๗๙.

79.

‘‘‘หทยํ ทเทยฺยํ จกฺขุํ, มํสมฺปิ รุธิรมฺปิ จ;

ทเทยฺยํ กายํ สาเวตฺวา, ยทิ โกจิ ยาจเย มมํ’.

若有人向我乞求，我愿施予心脏、眼睛、血肉；我亦愿宣告自身为奴而施予此身。

๘๐.

80.

‘‘สภาวํ จินฺตยนฺตสฺส, อกมฺปิตมสณฺฐิตํ;

อกมฺปิ ตตฺถ ปถวี, สิเนรุวนวฏํสกา.

当我思惟此真实、不动摇、无退缩之布施心时，其时，以须弥山（Sineru）及其林木为顶饰的大地亦随之震动。

๘๑.

81.

‘‘อนฺวทฺธมาเส ปนฺนรเส, ปุณฺณมาเส อุโปสเถ;

ปจฺจยํ นาคมารุยฺห, ทานํ ทาตุํ อุปาคมึ.

每半月之十五日，即月圆布萨（uposatha）日，我乘吉祥象（Paccaya）前去布施。

๘๒.

82.

‘‘กลิงฺครฏฺฐวิสยา, พฺราหฺมณา อุปคญฺฉุ มํ;

อยาจุํ มํ หตฺถินาคํ, ธญฺญํ มงฺคลสมฺมตํ.

来自迦陵伽国（Kaliṅga）的婆罗门前来见我；他们向我乞求那被视为吉祥财富的象王。

๘๓.

83.

‘‘อวุฏฺฐิโก [Pg.393] ชนปโท, ทุพฺภิกฺโข ฉาตโก มหา;

ททาหิ ปวรํ นาคํ, สพฺพเสตํ คชุตฺตมํ.

“国土久旱，饥馑（dubbhikkha）严重；请施予那殊胜的白象，那最上等的象。”

๘๔.

84.

‘‘ททามิ น วิกมฺปามิ, ยํ มํ ยาจนฺติ พฺราหฺมณา;

สนฺตํ นปฺปติคูหามิ, ทาเน เม รมเต มโน.

婆罗门向我乞求何物，我即施予，心无动摇；我于已有之物，从不藏匿，我心乐于布施。

๘๕.

85.

‘‘น เม ยาจกมนุปฺปตฺเต, ปฏิกฺเขโป อนุจฺฉโว;

‘มา เม ภิชฺชิ สมาทานํ, ทสฺสามิ วิปุลํ คชํ’.

“乞求者来到我面前，拒绝他们是不合适的。‘勿使我之誓愿（samādāna）破裂，我将施予此大象。’”

๘๖.

86.

‘‘นาคํ คเหตฺวา โสณฺฑาย, ภิงฺคาเร รตนามเย;

ชลํ หตฺเถ อากิริตฺวา, พฺราหฺมณานํ อทํ คชํ.

我握住大象的鼻子，用珠宝所成的宝瓶，将水倾注于婆罗门手中，施予此象。

๘๗.

87.

‘‘ปุนาปรํ ททนฺตสฺส, สพฺพเสตํ คชุตฺตมํ;

ตทาปิ ปถวี กมฺปิ, สิเนรุวนวฏํสกา.

复次，当我布施此最上纯白之象时，其时，以须弥山（Sineru）及其林木为顶饰的大地亦再次震动。

๘๘.

88.

‘‘ตสฺส นาคสฺส ทาเนน, สิวโย กุทฺธา สมาคตา;

ปพฺพาเชสุํ สกา รฏฺฐา, ‘วงฺกํ คจฺฉตุ ปพฺพตํ’.

因布施彼象，尸毗（Sivi）国民忿怒集会，将我逐出其国，言：“令其前往盘迦山（Vaṅka-pabbata）。”

๘๙.

89.

‘‘เตสํ นิจฺฉุภมานานํ, อกมฺปิตฺถมสณฺฐิตํ;

มหาทานํ ปวตฺเตตุํ, เอกํ วรมยาจิสํ.

纵然他们将我驱逐，为能继续行此不动摇、无退缩之大布施，我乞求一个恩典。

๙๐.

90.

‘‘ยาจิตา สิวโย สพฺเพ, เอกํ วรมทํสุ เม;

สาวยิตฺวา กณฺณเภรึ, มหาทานํ ททามหํ.

所有尸毗（Sivi）人应我所求，赐予我一个恩典；我于是命人击响布施之鼓，行此大布施。

๙๑.

91.

‘‘อเถตฺถ วตฺตตี สทฺโท, ตุมุโล เภรโว มหา;

ทาเนนิมํ นีหรนฺติ, ปุน ทานํ ททาตยํ.

于是，于此布施处，响起巨大、嘈杂、可畏之声：“众人因其布施而将他驱逐，他却再次行此布施！”

๙๒.

92.

‘‘หตฺถึ อสฺเส รเถ ทตฺวา, ทาสึ ทาสํ ควํ ธนํ;

มหาทานํ ททิตฺวาน, นครา นิกฺขมึ ตทา.

彼时，我施予象、马、车乘，奴婢、牛与财物；行此大布施后，我便离开了城市。

๙๓.

93.

‘‘นิกฺขมิตฺวาน นครา, นิวตฺติตฺวา วิโลกิเต;

ตทาปิ ปถวี กมฺปิ, สิเนรุวนวฏํสกา.

离开城市，当我转身回望时，其时，以须弥山(Sineru)为顶饰的大地也随之震动。

๙๔.

94.

‘‘จตุวาหึ รถํ ทตฺวา, ฐตฺวา จาตุมฺมหาปเถ;

เอกากิโย อทุติโย, มทฺทิเทวึ อิทมพฺรวึ.

施予四马所驾之车后，我立于四衢大道；孤独无伴，我对玛蒂(Maddī)王妃如是说：

๙๕.

95.

‘‘‘ตฺวํ มทฺทิ กณฺหํ คณฺหาหิ, ลหุกา เอสา กนิฏฺฐิกา;

อหํ ชาลึ คเหสฺสามิ, ครุโก ภาติโก หิ โส’.

“玛蒂(Maddī)，你抱깐哈(Kaṇhā)吧，她是妹妹，身体轻；我来抱阇利(Jāli)，他是哥哥，身体重。”

๙๖.

96.

‘‘ปทุมํ [Pg.394] ปุณฺฑรีกํว, มทฺที กณฺหาชินคฺคหี;

อหํ สุวณฺณพิมฺพํว, ชาลึ ขตฺติยมคฺคหึ.

玛蒂(Maddī)抱着宛如红莲与白莲的깐哈吉娜(Kaṇhājinā)；我抱着宛如黄金塑像的刹帝利王子阇利(Jāli)。

๙๗.

97.

‘‘อภิชาตา สุขุมาลา, ขตฺติยา จตุโร ชนา;

วิสมํ สมํ อกฺกมนฺตา, วงฺกํ คจฺฉาม ปพฺพตํ.

我们四位出身高贵、身体娇嫩的刹帝利(khattiyā)，跋涉于崎岖与平坦之地，走向盘伽山(Vaṅka)。

๙๘.

98.

‘‘เย เกจิ มนุชา เอนฺติ, อนุมคฺเค ปฏิปฺปเถ;

มคฺคนฺเต ปฏิปุจฺฉาม, ‘กุหึ วงฺกนฺต ปพฺพโต’.

无论何人，顺道或迎面而来，我们都向他们问路：“盘伽山(Vaṅka)在何处？”

๙๙.

99.

‘‘เต ตตฺถ อมฺเห ปสฺสิตฺวา, กรุณํ คิรมุทีรยุํ;

ทุกฺขํ เต ปฏิเวเทนฺติ, ทูเร วงฺกนฺตปพฺพโต.

他们在路上见到我们，发出怜悯之言：“盘伽山(Vaṅka)还很遥远。”他们也因怜悯而感到痛苦。

๑๐๐.

100.

‘‘ยทิ ปสฺสนฺติ ปวเน, ทารกา ผลิเน ทุเม;

เตสํ ผลานํ เหตุมฺหิ, อุปโรทนฺติ ทารกา.

若孩子们在林中看见结果实的树，他们便会为了那些果实而啼哭。

๑๐๑.

101.

‘‘โรทนฺเต ทารเก ทิสฺวา, อุพฺพิทฺธา วิปุลา ทุมา;

สยเมโวณมิตฺวาน, อุปคจฺฉนฺติ ทารเก.

见到孩子们啼哭，高大繁茂的树木便自行垂首，靠近他们。

๑๐๒.

102.

‘‘อิทํ อจฺฉริยํ ทิสฺวา, อพฺภุตํ โลมหํสนํ;

สาหุการํ ปวตฺเตสิ, มทฺที สพฺพงฺคโสภนา.

诸根端严的玛蒂(Maddī)，见到这稀有、奇特、令人毛骨悚然的景象，发出了赞叹之声。

๑๐๓.

103.

‘‘อจฺเฉรํ วต โลกสฺมึ, อพฺภุตํ โลมหํสนํ;

เวสฺสนฺตรสฺส เตเชน, สยเมโวณตา ทุมา.

“世间何其奇妙，实为稀有，令人毛骨悚然！因韦桑达拉(Vessantara)之威力，树木自行垂首。”

๑๐๔.

104.

‘‘สงฺขิปึสุ ปถํ ยกฺขา, อนุกมฺปาย ทารเก;

นิกฺขนฺตทิวเสเนว, เจตรฏฺฐมุปาคมุํ.

夜叉(yakkha)出于对孩子们的怜悯，缩短了路途；他们于离开的当日，便抵达了支提国(Cetaraṭṭha)。

๑๐๕.

105.

‘‘สฏฺฐิราชสหสฺสานิ, ตทา วสนฺติ มาตุเล;

สพฺเพ ปญฺชลิกา หุตฺวา, โรทมานา อุปาคมุํ.

彼时，有六万位身为舅亲的国王居住于此；他们全都前来，合掌哭泣。

๑๐๖.

106.

‘‘ตตฺถ วตฺเตตฺวา สลฺลาปํ, เจเตหิ เจตปุตฺเตหิ;

เต ตโต นิกฺขมิตฺวาน, วงฺกํ อคมุ ปพฺพตํ.

在那里与支提王族及其子嗣交谈后，我们便从那里出发，前往盘伽山(Vaṅka)。

๑๐๗.

107.

‘‘อามนฺตยิตฺวา เทวินฺโท, วิสฺสกมฺมํ มหิทฺธิกํ;

อสฺสมํ สุกตํ รมฺมํ, ปณฺณสาลํ สุมาปย.

天帝(devinda)召来大神通者毗首羯磨(Vissakamma)，命令道：“请善造一处令人愉悦的净修处，一间叶茅屋。”

๑๐๘.

108.

‘‘สกฺกสฺส วจนํ สุตฺวา, วิสฺสกมฺโม มหิทฺธิโก;

อสฺสมํ สุกตํ รมฺมํ, ปณฺณสาลํ สุมาปยิ.

闻帝释之言，大神通之毗首羯磨，化现一所善造、悦意的茅庐精舍。

๑๐๙.

109.

‘‘อชฺโฌคาเหตฺวา [Pg.395] ปวนํ, อปฺปสทฺทํ นิรากุลํ;

จตุโร ชนา มยํ ตตฺถ, วสาม ปพฺพตนฺตเร.

深入寂静无扰之林，我等四人，安住于山谷之间。

๑๑๐.

110.

‘‘อหญฺจ มทฺทิเทวี จ, ชาลี กณฺหาชินา จุโภ;

อญฺญมญฺญํ โสกนุทา, วสาม อสฺสเม ตทา.

我与玛蒂王妃，以及阇利(Jāli)与甘哈吉娜(Kaṇhājinā)二位子女，当时于精舍中，互相消除忧愁而住。

๑๑๑.

111.

‘‘ทารเก อนุรกฺขนฺโต, อสุญฺโญ โหมิ อสฺสเม;

มทฺที ผลํ อาหริตฺวา, โปเสติ สา ตโย ชเน.

我守护着孩童，令精舍不空；彼玛蒂带来果实，养育我等三人。

๑๑๒.

112.

‘‘ปวเน วสมานสฺส, อทฺธิโก มํ อุปาคมิ;

อายาจิ ปุตฺตเก มยฺหํ, ชาลึ กณฺหาชินํ จุโภ.

我于林中居住时，有行者居嘉咖婆罗门来至我所；彼乞求我二位子女，阇利与甘哈吉娜。

๑๑๓.

113.

‘‘ยาจกํ อุปคตํ ทิสฺวา, หาโส เม อุปปชฺชถ;

อุโภ ปุตฺเต คเหตฺวาน, อทาสึ พฺราหฺมเณ ตทา.

见有乞者前来，我心生欢喜；彼时我携起二位子女，施予婆罗门。

๑๑๔.

114.

‘‘สเก ปุตฺเต จชนฺตสฺส, ชูชเก พฺราหฺมเณ ยทา;

ตทาปิ ปถวี กมฺปิ, สิเนรุวนวฏํสกา.

当我将亲生子女，施予居嘉咖婆罗门时，彼时大地亦震动，以须弥山为顶饰。

๑๑๕.

115.

‘‘ปุนเทว สกฺโก โอรุยฺห, หุตฺวา พฺราหฺมณสนฺนิโภ;

อายาจิ มํ มทฺทิเทวึ, สีลวนฺตึ ปติพฺพตํ.

复次，帝释降临，化为婆罗门相，向我乞求具戒德且忠贞之妻玛蒂王妃。

๑๑๖.

116.

‘‘มทฺทึ หตฺเถ คเหตฺวาน, อุทกญฺชลิ ปูริย;

ปสนฺนมนสงฺกปฺโป, ตสฺส มทฺทึ อทาสหํ.

我执玛蒂之手，以水注满彼婆罗门之掌，以清净欣悦之心，将玛蒂施予彼人。

๑๑๗.

117.

‘‘มทฺทิยา ทียมานาย, คคเน เทวา ปโมทิตา;

ตทาปิ ปถวี กมฺปิ, สิเนรุวนวฏํสกา.

当施予玛蒂之时，诸天于空中欢喜；彼时大地亦震动，以须弥山为顶饰。

๑๑๘.

118.

‘‘ชาลึ กณฺหาชินํ ธีตํ, มทฺทิเทวึ ปติพฺพตํ;

จชมาโน น จินฺเตสึ, โพธิยาเยว การณา.

施予阇利、女儿甘哈吉娜，以及忠贞之妻玛蒂王妃，我心无悔念，唯为菩提故。

๑๑๙.

119.

‘‘น เม เทสฺสา อุโภ ปุตฺตา, มทฺทิเทวี น เทสฺสิยา;

สพฺพญฺญุตํ ปิยํ มยฺหํ, ตสฺมา ปิเย อทาสหํ.

我非憎恶二位子女，亦非嫌厌玛蒂王妃；一切知于我最爱，是故施我之所爱。

๑๒๐.

120.

‘‘ปุนาปรํ พฺรหารญฺเญ, มาตาปิตุสมาคเม;

กรุณํ ปริเทวนฺเต, สลฺลปนฺเต สุขํ ทุขํ.

复次，于大林中，与父母会遇，悲切而号泣，共语论苦乐。

๑๒๑.

121.

‘‘หิโรตฺตปฺเปน ครุนา, อุภินฺนํ อุปสงฺกมิ;

ตทาปิ ปถวี กมฺปิ, สิเนรุวนวฏํสกา.

我怀深重之惭愧，趋近于二亲；彼时大地亦震动，以须弥山为顶饰。

๑๒๒.

122.

‘‘ปุนาปรํ [Pg.396] พฺรหารญฺญา, นิกฺขมิตฺวา สญาติภิ;

ปวิสามิ ปุรํ รมฺมํ, เชตุตฺตรํ ปุรุตฺตมํ.

复次，我与亲族，离于大林，进入悦意之最上城，名捷都多罗。

๑๒๓.

123.

‘‘รตนานิ สตฺต วสฺสึสุ, มหาเมโฆ ปวสฺสถ;

ตทาปิ ปถวี กมฺปิ, สิเนรุวนวฏํสกา.

七宝之雨降下，亦降大雨；彼时大地亦震动，以须弥山为顶饰。

๑๒๔.

124.

‘‘อเจตนายํ ปถวี, อวิญฺญาย สุขํ ทุขํ;

สาปิ ทานพลา มยฺหํ, สตฺตกฺขตฺตุํ ปกมฺปถา’’ติ.

此无心识之大地，不知苦乐；亦因我布施之力，七度震动。

เวสฺสนฺตรจริยํ นวมํ.

韦桑达拉行，第九。

๑๐. สสปณฺฑิตจริยา

10. 兔智者行

๑๒๕.

125.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, สสโก ปวนจารโก;

ติณปณฺณสากผลภกฺโข, ปรเหฐนวิวชฺชิโต.

复次，当我为兔，漫游林野；以草、叶、菜、果为食，远离伤生。

๑๒๖.

126.

‘‘มกฺกโฏ จ สิงฺคาโล จ, สุตฺตโปโต จหํ ตทา;

วสาม เอกสามนฺตา, สายํ ปาโต จ ทิสฺสเร.

当时，猕猴、狐狼、水獭与我，一同住于近处，朝夕相见。

๑๒๗.

127.

‘‘อหํ เต อนุสาสามิ, กิริเย กลฺยาณปาปเก;

‘ปาปานิ ปริวชฺเชถ, กลฺยาเณ อภินิวิสฺสถ’.

我教导彼等善恶之行：“当远离诸恶，勤修诸善。”

๑๒๘.

128.

‘‘อุโปสถมฺหิ ทิวเส, จนฺทํ ทิสฺวาน ปูริตํ;

เอเตสํ ตตฺถ อาจิกฺขึ, ทิวโส อชฺชุโปสโถ.

于布萨之日，见月圆满，我便告知彼等：“今日是布萨日。”

๑๒๙.

129.

‘‘ทานานิ ปฏิยาเทถ, ทกฺขิเณยฺยสฺส ทาตเว;

ทตฺวา ทานํ ทกฺขิเณยฺเย, อุปวสฺสถุโปสถํ.

“当备办布施，以施予应供者；既施应供者，当受持布萨。”

๑๓๐.

130.

‘‘เต เม สาธูติ วตฺวาน, ยถาสตฺติ ยถาพลํ;

ทานานิ ปฏิยาเทตฺวา, ทกฺขิเณยฺยํ คเวสิสุํ.

彼等对我说“善哉”，便随其能力与力量，备办布施之物，去寻觅应供者。

๑๓๑.

131.

‘‘อหํ นิสชฺช จินฺเตสึ, ทานํ ทกฺขิณนุจฺฉวํ;

‘ยทิหํ ลเภ ทกฺขิเณยฺยํ, กึ เม ทานํ ภวิสฺสติ.

我坐下思量，何为对应供者之布施：“倘若我得遇应供者，我有什么可以布施？”

๑๓๒.

132.

‘‘‘น เม อตฺถิ ติลา มุคฺคา, มาสา วา ตณฺฑุลา ฆตํ;

อหํ ติเณน ยาเปมิ, น สกฺกา ติณ ทาตเว.

“我无芝麻、绿豆、黑豆、米或酥油；我以草维生，草无法布施。”

๑๓๓.

133.

‘‘‘ยทิ [Pg.397] โกจิ เอติ ทกฺขิเณยฺโย, ภิกฺขาย มม สนฺติเก;

ทชฺชาหํ สกมตฺตานํ, น โส ตุจฺโฉ คมิสฺสติ’.

“若有应供者为乞食而来我处，我当布施自身，彼必不空手而归。”

๑๓๔.

134.

‘‘มม สงฺกปฺปมญฺญาย, สกฺโก พฺราหฺมณวณฺณินา;

อาสยํ เม อุปาคจฺฉิ, ทานวีมํสนาย เม.

帝释知我心意，为试探我的布施，遂化为婆罗门之相，来到我的住处。

๑๓๕.

135.

‘‘ตมหํ ทิสฺวาน สนฺตุฏฺโฐ, อิทํ วจนมพฺรวึ;

‘สาธุ โขสิ อนุปฺปตฺโต, ฆาสเหตุ มมนฺติเก.

我见到他，心生欢喜，便说此言：“善哉！你为求食而来我处，实为好事。”

๑๓๖.

136.

‘‘‘อทินฺนปุพฺพํ ทานวรํ, อชฺช ทสฺสามิ เต อหํ;

ตุวํ สีลคุณูเปโต, อยุตฺตํ เต ปรเหฐนํ.

“今日我将为你行未曾有之殊胜布施；你具足戒德，伤害他人非你所宜。”

๑๓๗.

137.

‘‘‘เอหิ อคฺคึ ปทีเปหิ, นานากฏฺเฐ สมานย;

อหํ ปจิสฺสมตฺตานํ, ปกฺกํ ตฺวํ ภกฺขยิสฺสสิ’.

“来，请收集各种木柴，然后点燃火；我将烤熟自身，你便可食我熟肉。”

๑๓๘.

138.

‘‘‘สาธู’ติ โส หฏฺฐมโน, นานากฏฺเฐ สมานยิ;

มหนฺตํ อกาสิ จิตกํ, กตฺวา องฺคารคพฺภกํ.

他道“善哉！”，心甚欢喜，便收集各种木柴，备好一坑炭火，堆成一个大火堆。

๑๓๙.

139.

‘‘อคฺคึ ตตฺถ ปทีเปสิ, ยถา โส ขิปฺปํ มหา ภเว;

โผเฏตฺวา รชคเต คตฺเต, เอกมนฺตํ อุปาวิสึ.

于彼燃起火，令其速炽盛；抖落身尘后，我坐于一旁。

๑๔๐.

140.

‘‘ยทา มหากฏฺฐปุญฺโช, อาทิตฺโต ธมธมายติ ;

ตทุปฺปติตฺวา ปปตึ, มชฺเฌ ชาลสิขนฺตเร.

当大柴堆燃起，呼呼作响时；我即跃身而起，投入烈焰中央。

๑๔๑.

141.

‘‘ยถา สีโตทกํ นาม, ปวิฏฺฐํ ยสฺส กสฺสจิ;

สเมติ ทรถปริฬาหํ, อสฺสาทํ เทติ ปีติ จ.

犹如清凉水，入于任何人身；能息灭热恼苦，并带来喜悦与欢欣。

๑๔๒.

142.

‘‘ตเถว ชลิตํ อคฺคึ, ปวิฏฺฐสฺส มมํ ตทา;

สพฺพํ สเมติ ทรถํ, ยถา สีโตทกํ วิย.

同样地，当我投入炽燃之火时；一切苦恼皆息灭，犹如清凉水一般。

๑๔๓.

143.

‘‘ฉวึ จมฺมํ มํสํ นฺหารุํ, อฏฺฐึ หทยพนฺธนํ;

เกวลํ สกลํ กายํ, พฺราหฺมณสฺส อทาสห’’นฺติ.

表皮、皮革、血肉、筋腱、骨骼，乃至心脏系带，我将此整个身体，无余布施给婆罗门。

สสปณฺฑิตจริยํ ทสมํ.

智兔行第十终。

อกิตฺติวคฺโค ปฐโม.

阿吉提品第一。

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂曰：

อกิตฺติพฺราหฺมโณ [Pg.398] สงฺโข, กุรุราชา ธนญฺจโย;

มหาสุทสฺสโน ราชา, มหาโควินฺทพฺราหฺมโณ.

阿吉提婆罗门、商佉婆罗门、拘楼王达难ंजय、大善见王、大果文达婆罗门。

นิมิ จนฺทกุมาโร จ, สิวิ เวสฺสนฺตโร สโส;

อหเมว ตทา อาสึ, โย เต ทานวเร อทา.

尼弥、月王子、尸毗、韦桑达拉及智兔，彼时行此等胜施者，即是我，非为他人。

เอเต ทานปริกฺขารา, เอเต ทานสฺส ปารมี;

ชีวิตํ ยาจเก ทตฺวา, อิมํ ปารมิ ปูรยึ.

此等为布施助缘，此等为布施波罗蜜；施生命予乞求者，我圆满此波罗蜜。

ภิกฺขาย อุปคตํ ทิสฺวา, สกตฺตานํ ปริจฺจชึ;

ทาเนน เม สโม นตฺถิ, เอสา เม ทานปารมีติ.

见为乞食而来者，我即舍弃自身躯；我所行施无与等者，此即我之布施波罗蜜。

ทานปารมินิทฺเทโส นิฏฺฐิโต.

布施波罗蜜的解释终。

๒. หตฺถินาควคฺโค

2. 象品

๑. มาตุโปสกจริยา

1. 奉养母亲之行

๑.

1.

‘‘ยทา [Pg.399] อโหสึ ปวเน, กุญฺชโร มาตุโปสโก;

น ตทา อตฺถิ มหิยา, คุเณน มม สาทิโส.

昔我林中为象，奉养母亲；彼时大地上，德行无有与我相似者。

๒.

2.

‘‘ปวเน ทิสฺวา วนจโร, รญฺโญ มํ ปฏิเวทยิ;

‘ตวานุจฺฉโว มหาราช, คโช วสติ กานเน.

林中行者见我后，禀告国王言：“大王，林中住有一象，堪与您相称。”

๓.

3.

‘‘‘น ตสฺส ปริกฺขายตฺโถ, นปิ อาฬกกาสุยา;

สห คหิเต โสณฺฑาย, สยเมว อิเธหิ’ติ.

“无需以围栏捕捉，亦无需以诱引或陷阱；只需握其象鼻，彼即自行前来。”

๔.

4.

‘‘ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, ราชาปิ ตุฏฺฐมานโส;

เปเสสิ หตฺถิทมกํ, เฉกาจริยํ สุสิกฺขิตํ.

国王听闻此言，心生欢喜；于是派遣驯象师，一位善巧且训练有素的导师。

๕.

5.

‘‘คนฺตฺวา โส หตฺถิทมโก, อทฺทส ปทุมสฺสเร;

ภิสมุฬาลํ อุทฺธรนฺตํ, ยาปนตฺถาย มาตุยา.

那驯象师前往，在莲花池中看见我为母亲的生计而拔取藕茎。

๖.

6.

‘‘วิญฺญาย เม สีลคุณํ, ลกฺขณํ อุปธารยิ;

‘เอหิ ปุตฺตา’ติ ปตฺวาน, มม โสณฺฑาย อคฺคหิ.

他知晓我的戒德，并观察我的相好；他走近说：“来吧，孩子！”并握住我的象鼻。

๗.

7.

‘‘ยํ เม ตทา ปากติกํ, สรีรานุคตํ พลํ;

อชฺช นาคสหสฺสานํ, พเลน สมสาทิสํ.

舍利弗，我于彼时与生俱来的体力，如今等同千象之力。

๘.

8.

‘‘ยทิหํ เตสํ ปกุปฺเปยฺยํ, อุเปตานํ คหณาย มํ;

ปฏิพโล ภเว เตสํ, ยาว รชฺชมฺปิ มานุสํ.

舍利弗，若我对前来捕我之人动怒，我能将彼等乃至其国人尽皆摧为微尘。

๙.

9.

‘‘อปิ จาหํ สีลรกฺขาย, สีลปารมิปูริยา;

น กโรมิ จิตฺเต อญฺญถตฺตํ, ปกฺขิปนฺตํ มมาฬเก.

然我为护戒，为圆满戒波罗蜜，纵被置于象桩，我心亦不生异念。

๑๐.

10.

‘‘ยทิ เต มํ ตตฺถ โกฏฺเฏยฺยุํ, ผรสูหิ โตมเรหิ จ;

เนว เตสํ ปกุปฺเปยฺยํ, สีลขณฺฑภยา มมา’’ติ.

舍利弗，纵彼等于彼处以斧与矛砍我，然我畏惧毁戒，绝不于彼等生嗔。

มาตุโปสกจริยํ ปฐมํ.

奉养母亲之行第一毕。

๒. ภูริทตฺตจริยา

2. 布利达多之行

๑๑.

11.

‘‘ปุนาปรํ [Pg.400] ยทา โหมิ, ภูริทตฺโต มหิทฺธิโก;

วิรูปกฺเขน มหารญฺญา, เทวโลกมคญฺฉหํ.

复次，又于一时，我为大神通之布利达多(Bhūridatta)龙王，与毗楼博叉(Virūpakkha)大龙王共赴天界。

๑๒.

12.

‘‘ตตฺถ ปสฺสิตฺวาหํ เทเว, เอกนฺตํ สุขสมปฺปิเต;

ตํ สคฺคคมนตฺถาย, สีลพฺพตํ สมาทิยึ.

于彼处，我见诸天全然安住于乐，为得生彼天界，我受持了布萨戒行。

๑๓.

13.

‘‘สรีรกิจฺจํ กตฺวาน, ภุตฺวา ยาปนมตฺตกํ;

จตุโร องฺเค อธิฏฺฐาย, เสมิ วมฺมิกมุทฺธนิ.

舍利弗，彼时我作完身体所需之事，食仅足存活之量，后受持四支，卧于蚁丘之上。

๑๔.

14.

‘‘ฉวิยา จมฺเมน มํเสน, นหารุอฏฺฐิเกหิ วา;

ยสฺส เอเตน กรณียํ, ทินฺนํเยว หราตุ โส.

以皮、以革、以肉、以筋骨，谁需要此等，任彼取去，我已施予。

๑๕.

15.

‘‘สํสิโต อกตญฺญุนา, อาลมฺปายโน มมคฺคหิ;

เปฬาย ปกฺขิปิตฺวาน, กีเฬติ มํ ตหึ ตหึ.

舍利弗，彼时为一忘恩者所指示，捕蛇人阿兰巴亚那(Ālambāyana)将我捕获，置我于筐中，于各处令我表演。

๑๖.

16.

‘‘เปฬาย ปกฺขิปนฺเตปิ, สมฺมทฺทนฺเตปิ ปาณินา;

อาลมฺปายเน น กุปฺปามิ, สีลขณฺฑภยา มม.

舍利弗，纵被置于筐中，或以手强压，然我畏惧毁戒，于阿兰巴亚那不生嗔心。

๑๗.

17.

‘‘สกชีวิตปริจฺจาโค, ติณโต ลหุโก มม;

สีลวีติกฺกโม มยฺหํ, ปถวีอุปฺปตนํ วิย.

舍利弗，于我而言，舍弃己命轻于草芥，而违越戒行则如掀翻大地。

๑๘.

18.

‘‘นิรนฺตรํ ชาติสตํ, จเชยฺยํ มม ชีวิตํ;

เนว สีลํ ปภินฺเทยฺยํ, จตุทฺทีปาน เหตุปิ.

纵历百生无间断，我宁舍弃己命，纵为四洲之故，亦绝不毁戒。

๑๙.

19.

‘‘อปิ จาหํ สีลรกฺขาย, สีลปารมิปูริยา;

น กโรมิ จิตฺเต อญฺญถตฺตํ, ปกฺขิปนฺตมฺปิ เปฬเก’’ติ.

然我为护戒，为圆满戒波罗蜜，纵被置于筐中，我心亦不生异念。

ภูริทตฺตจริยํ ทุติยํ.

布利达多之行第二毕。

๓. จมฺเปยฺยนาคจริยา

3. 瞻波龙王之行

๒๐.

20.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, จมฺเปยฺยโก มหิทฺธิโก;

ตทาปิ ธมฺมิโก อาสึ, สีลพฺพตสมปฺปิโต.

复次又一时，我为大神通之瞻波(Campeyya)龙王，尔时我亦是正法行者，具足布萨戒行。

๒๑.

21.

‘‘ตทาปิ มํ ธมฺมจารึ, อุปวุตฺถํ อุโปสถํ;

อหิตุณฺฑิโก คเหตฺวาน, ราชทฺวารมฺหิ กีฬติ.

尔时我亦行于正法，持守布萨，捕蛇人将我捕获，于王宫门前令我表演。

๒๒.

22.

‘‘ยํ [Pg.401] ยํ โส วณฺณํ จินฺตยิ, นีลํว ปีตโลหิตํ;

ตสฺส จิตฺตานุวตฺตนฺโต, โหมิ จินฺติตสนฺนิโภ.

彼人思惟何种颜色，或青、或黄、或赤；我即随顺其心，化成所思之色。

๒๓.

23.

‘‘ถลํ กเรยฺยมุทกํ, อุทกมฺปิ ถลํ กเร;

ยทิหํ ตสฺส ปกุปฺเปยฺยํ, ขเณน ฉาริกํ กเร.

我能使陆地变为水，亦能使水变为陆地；若我于彼起嗔心，刹那间能令化为灰烬。

๒๔.

24.

‘‘ยทิ จิตฺตวสี เหสฺสํ, ปริหายิสฺสามิ สีลโต;

สีเลน ปริหีนสฺส, อุตฺตมตฺโถ น สิชฺฌติ.

若我随心所欲，则将从戒退失；于戒退失之人，无上义利不成。

๒๕.

25.

‘‘กามํ ภิชฺชตุยํ กาโย, อิเธว วิกิรียตุ;

เนว สีลํ ปภินฺเทยฺยํ, วิกิรนฺเต ภุสํ วิยา’’ติ.

此身宁可碎裂，于此地散坏；纵如糠秕四散，我终不毁坏戒。

จมฺเปยฺยนาคจริยํ ตติยํ.

瞻波龙王行第三。

๔. จูฬโพธิจริยา

4. 小菩提行

๒๖.

26.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, จูฬโพธิ สุสีลวา;

ภวํ ทิสฺวาน ภยโต, เนกฺขมฺมํ อภินิกฺขมึ.

复次又一时，我为小菩提(Cūḷabodhi)，具足善戒；见“有”之可畏，为出离而出家。

๒๗.

27.

‘‘ยา เม ทุติยิกา อาสิ, พฺราหฺมณี กนกสนฺนิภา;

สาปิ วฏฺเฏ อนเปกฺขา, เนกฺขมฺมํ อภินิกฺขมิ.

我昔日之妻，彼婆罗门女，身色如黄金；彼女亦于轮回无所顾恋，为出离而出家。

๒๘.

28.

‘‘นิราลยา ฉินฺนพนฺธู, อนเปกฺขา กุเล คเณ;

จรนฺตา คามนิคมํ, พาราณสิมุปาคมุํ.

无有爱染，断绝系缚，不顾家族与徒众；我等游行村与镇，抵达波罗奈(Bārāṇasī)城。

๒๙.

29.

‘‘ตตฺถ วสาม นิปกา, อสํสฏฺฐา กุเล คเณ;

นิรากุเล อปฺปสทฺเท, ราชุยฺยาเน วสามุโภ.

于彼处我等贤智而住，不与家族徒众交涉；我俩同住王家园林，彼处安稳且寂静。

๓๐.

30.

‘‘อุยฺยานทสฺสนํ คนฺตฺวา, ราชา อทฺทส พฺราหฺมณึ;

อุปคมฺม มมํ ปุจฺฉิ, ‘ตุยฺเหสา กา กสฺส ภริยา’.

国王为游园林而来，得见彼婆罗门女；彼来至我所，问道：“此女于汝为何人？为谁之妻？”

๓๑.

31.

‘‘เอวํ วุตฺเต อหํ ตสฺส, อิทํ วจนมพฺรวึ;

‘น มยฺหํ ภริยา เอสา, สหธมฺมา เอกสาสนี’.

如是被问时，我告彼国王：“此非我之妻，乃是同法者，亦是同修侣。”

๓๒.

32.

‘‘ติสฺสา สารตฺตคธิโต, คาหาเปตฺวาน เจฏเก;

นิปฺปีฬยนฺโต พลสา, อนฺเตปุรํ ปเวสยิ.

国王于彼女深生染著，命诸仆役将之抓捕；强行施以逼迫，令其进入后宫。

๓๓.

33.

‘‘โอทปตฺตกิยา [Pg.402] มยฺหํ, สหชา เอกสาสนี;

อากฑฺฒิตฺวา นยนฺติยา, โกโป เม อุปปชฺชถ.

我明媒正娶之妻，同法同修之侣，当彼女被强行拖拽而去时，我心中生起嗔恚。

๓๔.

34.

‘‘สห โกเป สมุปฺปนฺเน, สีลพฺพตมนุสฺสรึ;

ตตฺเถว โกปํ นิคฺคณฺหึ, นาทาสึ วฑฺฒิตูปริ.

嗔心生起之刹那，我即忆念戒与行；于彼处我制伏嗔，不令其继续增长。

๓๕.

35.

‘‘ยทิ นํ พฺราหฺมณึ โกจิ, โกฏฺเฏยฺย ติณฺหสตฺติยา;

เนว สีลํ ปภินฺเทยฺยํ, โพธิยาเยว การณา.

纵然有人以利矛，刺向彼婆罗门女；我亦绝不毁坏戒，此皆为菩提之故。

๓๖.

36.

‘‘น เมสา พฺราหฺมณี เทสฺสา, นปิ เม พลํ น วิชฺชติ;

สพฺพญฺญุตํ ปิยํ มยฺหํ, ตสฺมา สีลานุรกฺขิส’’นฺติ.

于彼婆罗门女我无厌恶，我亦非是无有力量；然我珍爱一切知智，是故守护此净戒。

จูฬโพธิจริยํ จตุตฺถํ.

小菩提行第四。

๕. มหึสราชจริยา

5. 水牛王行

๓๗.

37.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, มหึโส ปวนจารโก;

ปวฑฺฒกาโย พลวา, มหนฺโต ภีมทสฺสโน.

复次，当我身为一头游走于林野的野水牛时，身躯长大，充满力量，体形巨大，样貌可畏。

๓๘.

38.

‘‘ปพฺภาเร คิริทุคฺเค จ, รุกฺขมูเล ทกาสเย;

โหเตตฺถ ฐานํ มหึสานํ, โกจิ โกจิ ตหึ ตหึ.

于山坡、于险峻山隘、于树下、于水边，此处彼处，皆有野水牛之栖所。

๓๙.

39.

‘‘วิจรนฺโต พฺรหารญฺเญ, ฐานํ อทฺทส ภทฺทกํ;

ตํ ฐานํ อุปคนฺตฺวาน, ติฏฺฐามิ จ สยามิ จ.

于大森林中行走时，我见到一处美善之地；前往其处，我或立或卧。

๔๐.

40.

‘‘อเถตฺถ กปิมาคนฺตฺวา, ปาโป อนริโย ลหุ;

ขนฺเธ นลาเฏ ภมุเก, มุตฺเตติ โอหเนติตํ.

其时，有一邪恶、非圣、轻浮之猴前来，于我肩上、额上、眉间，撒尿拉屎。

๔๑.

41.

‘‘สกิมฺปิ ทิวสํ ทุติยํ, ตติยํ จตุตฺถมฺปิ จ;

ทูเสติ มํ สพฺพกาลํ, เตน โหมิ อุปทฺทุโต.

一日、二日、三日，乃至第四日，它时常污辱我，我因此而受其侵扰。

๔๒.

42.

‘‘มมํ อุปทฺทุตํ ทิสฺวา, ยกฺโข มํ อิทมพฺรวิ;

‘นาเสเหตํ ฉวํ ปาปํ, สิงฺเคหิ จ ขุเรหิ จ’.

见我备受侵扰，有夜叉(yakkha)对我言：“以角以蹄，毁此邪恶如尸骸者！”

๔๓.

43.

‘‘เอวํ วุตฺเต ตทา ยกฺเข, อหํ ตํ อิทมพฺรวึ;

‘กึ ตฺวํ มกฺเขสิ กุณเปน, ปาเปน อนริเยน มํ.

彼夜叉作是言时，我乃答言：“汝为何以如尸骸般邪恶非圣之行，欲涂污于我？”

๔๔.

44.

‘‘‘ยทิหํ [Pg.403] ตสฺส ปกุปฺเปยฺยํ, ตโต หีนตโร ภเว;

สีลญฺจ เม ปภิชฺเชยฺย, วิญฺญู จ ครเหยฺยุ มํ.

“我若于彼起嗔心，则将比彼更低劣；我之戒行亦将毁，诸有智者亦责我。”

๔๕.

45.

‘‘‘หีฬิตา ชีวิตา วาปิ, ปริสุทฺเธน มตํ วรํ;

กฺยาหํ ชีวิตเหตูปิ, กาหามึ ปรเหฐนํ’.

“与其受人鄙夷而生，不如持守清净而死。我岂能为存活之故，而行恼害他人之事？”

๔๖.

46.

‘‘มเมวายํ มญฺญมาโน, อญฺเญเปวํ กริสฺสติ;

เตว ตสฺส วธิสฺสนฺติ, สา เม มุตฺติ ภวิสฺสติ.

“此猴视他人如我，亦将对他人行此事；彼等将杀之，我则得解脱（于杀业）。”

๔๗.

47.

‘‘หีนมชฺฌิมอุกฺกฏฺเฐ, สหนฺโต อวมานิตํ;

เอวํ ลภติ สปฺปญฺโญ, มนสา ยถา ปตฺถิต’’นฺติ.

“能忍受来自下、中、上三等人的轻慢，有智慧者如是得，心中一切之所愿。”

มหึสราชจริยํ ปญฺจมํ.

野水牛王行第五。

๖. รุรุราชจริยา

6. 儒儒鹿王行

๔๘.

48.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, สุตตฺตกนกสนฺนิโภ;

มิคราชา รุรุนาม, ปรมสีลสมาหิโต.

复次，当我身为儒儒鹿王(Ruru-migarājā)时，身色犹如纯金，善住于最上戒。

๔๙.

49.

‘‘รมฺเม ปเทเส รมณีเย, วิวิตฺเต อมนุสฺสเก;

ตตฺถ วาสํ อุปคญฺฉึ, คงฺคากูเล มโนรเม.

于恒河(Gaṅgā)岸一处悦意、可喜、寂静、无人、娱心之地，我于彼处安住。

๕๐.

50.

‘‘อถ อุปริ คงฺคาย, ธนิเกหิ ปริปีฬิโต;

ปุริโส คงฺคาย ปปติ, ‘ชีวามิ วา มรามิ วา’.

其时，于恒河上游，有一人被债主所逼，心想：“是生是死，听天由命！”便投身入恒河。

๕๑.

51.

‘‘รตฺตินฺทิวํ โส คงฺคาย, วุยฺหมาโน มโหทเก;

รวนฺโต กรุณํ รวํ, มชฺเฌ คงฺคาย คจฺฉติ.

彼于恒河大水中，昼夜随波而漂流，发出悲切之哭号，于恒河中央流去。

๕๒.

52.

‘‘ตสฺสาหํ สทฺทํ สุตฺวาน, กรุณํ ปริเทวโต;

คงฺคาย ตีเร ฐตฺวาน, อปุจฺฉึ ‘โกสิ ตฺวํ นโร’.

我听闻他悲戚的哀号声，立于恒河岸边，问道：“汝是何人？”

๕๓.

53.

‘‘โส เม ปุฏฺโฐ จ พฺยากาสิ, อตฺตโน กรณํ ตทา;

‘ธนิเกหิ ภีโต ตสิโต, ปกฺขนฺโทหํ มหานทึ’.

他为我所问，当时便说明了原委：“我因畏惧债主，惊惶之下，便跃入大河。”

๕๔.

54.

‘‘ตสฺส กตฺวาน การุญฺญํ, จชิตฺวา มม ชีวิตํ;

ปวิสิตฺวา นีหรึ ตสฺส, อนฺธการมฺหิ รตฺติยา.

我对他生起悲悯，不顾自身性命，于黑夜之中，入水将他救出。

๕๕.

55.

‘‘อสฺสตฺถกาลมญฺญาย, ตสฺสาหํ อิทมพฺรวึ;

‘เอกํ ตํ วรํ ยาจามิ, มา มํ กสฺสจิ ปาวท’.

知彼已安适，我对他如是说：“我向你求一个恩惠，请勿向任何人提及我。”

๕๖.

56.

‘‘นครํ [Pg.404] คนฺตฺวาน อาจิกฺขิ, ปุจฺฉิโต ธนเหตุโก;

ราชานํ โส คเหตฺวาน, อุปคญฺฉิ มมนฺติกํ.

彼人入城后，为王所问，因贪图财富而告密；他遂带领国王，来到我的面前。

๕๗.

57.

‘‘ยาวตา กรณํ สพฺพํ, รญฺโญ อาโรจิตํ มยา;

ราชา สุตฺวาน วจนํ, อุสุํ ตสฺส ปกปฺปยิ;

‘อิเธว ฆาตยิสฺสามิ, มิตฺตทุพฺภึ อนาริยํ’.

我将所有原委，尽皆禀告国王；国王听闻此言，便搭箭欲射彼人，言道：“我将就在此地，杀死这背信弃义的卑劣小人！”

๕๘.

58.

‘‘ตมหํ อนุรกฺขนฺโต, นิมฺมินึ มม อตฺตนา;

‘ติฏฺฐเตโส มหาราช, กามกาโร ภวามิ เต’.

我为守护彼人，以己身作交换：“大王，请放过他，我愿任凭您处置。”

๕๙.

59.

‘‘อนุรกฺขึ มม สีลํ, นารกฺขึ มม ชีวิตํ;

สีลวา หิ ตทา อาสึ, โพธิยาเยว การณา’’ติ.

我护持我的戒行，不守护我的生命；那时我具足戒行，实是为菩提之故。

รุรุราชจริยํ ฉฏฺฐํ.

儒儒鹿王行第六。

๗. มาตงฺคจริยา

7. 摩登伽行

๖๐.

60.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, ชฏิโล อุคฺคตาปโน;

มาตงฺโค นาม นาเมน, สีลวา สุสมาหิโต.

复次又一时，我为一苦行结发者，名曰摩登伽，具足戒行，善住于定。

๖๑.

61.

‘‘อหญฺจ พฺราหฺมโณ เอโก, คงฺคากูเล วสามุโภ;

อหํ วสามิ อุปริ, เหฏฺฐา วสติ พฺราหฺมโณ.

我与一位婆罗门，两人同住恒河岸边；我居于上游，婆罗门居于下游。

๖๒.

62.

‘‘วิจรนฺโต อนุกูลมฺหิ, อุทฺธํ เม อสฺสมทฺทส;

ตตฺถ มํ ปริภาเสตฺวา, อภิสปิ มุทฺธผาลนํ.

彼沿岸而行，见我茅庵在上游；便对我辱骂，并诅咒我头颅破裂。

๖๓.

63.

‘‘ยทิหํ ตสฺส ปกุปฺเปยฺยํ, ยทิ สีลํ น โคปเย;

โอโลเกตฺวานหํ ตสฺส, กเรยฺยํ ฉาริกํ วิย.

若我对彼生嗔，若我不守护戒行；我只需一瞥，便能使他化为灰烬。

๖๔.

64.

‘‘ยํ โส ตทา มํ อภิสปิ, กุปิโต ทุฏฺฐมานโส;

ตสฺเสว มตฺถเก นิปติ, โยเคน ตํ ปโมจยึ.

彼时他以嗔怒恶意诅咒我，其咒反落于他自己头顶；我以善巧之力，使他得以解脱。

๖๕.

65.

‘‘อนุรกฺขึ มม สีลํ, นารกฺขึ มม ชีวิตํ;

สีลวา หิ ตทา อาสึ, โพธิยาเยว การณา’’ติ.

我护持我的戒行，不守护我的生命；那时我具足戒行，实是为菩提之故。

มาตงฺคจริยํ สตฺตมํ.

摩登伽行第七。

๘. ธมฺมเทวปุตฺตจริยา

8. 法天子行

๖๖.

66.

‘‘ปุนาปรํ [Pg.405] ยทา โหมิ, มหาปกฺโข มหิทฺธิโก;

ธมฺโม นาม มหายกฺโข, สพฺพโลกานุกมฺปโก.

复次又一时，我为一具大眷属、大神通力者，乃名为法之大夜叉，怜悯一切世间。

๖๗.

67.

‘‘ทสกุสลกมฺมปเถ, สมาทเปนฺโต มหาชนํ;

จรามิ คามนิคมํ, สมิตฺโต สปริชฺชโน.

我引导大众奉行十善业道，与亲友眷属一同游行于村庄城镇。

๖๘.

68.

‘‘ปาโป กทริโย ยกฺโข, ทีเปนฺโต ทส ปาปเก;

โสเปตฺถ มหิยา จรติ, สมิตฺโต สปริชฺชโน.

一个邪恶、吝啬的夜叉，宣扬十种恶业；他亦与亲友眷属一同，在此大地上游行。

๖๙.

69.

‘‘ธมฺมวาที อธมฺโม จ, อุโภ ปจฺจนิกา มยํ;

ธุเร ธุรํ ฆฏฺฏยนฺตา, สมิมฺหา ปฏิปเถ อุโภ.

奉法者与非法者，我等二者互对立；车轭与车轭相碰，我俩于路上迎面相逢。

๗๐.

70.

‘‘กลโห วตฺตตี เภสฺมา, กลฺยาณปาปกสฺส จ;

มคฺคา โอกฺกมนตฺถาย, มหายุทฺโธ อุปฏฺฐิโต.

善者与恶者之间，发生可怕之争吵；为得道路通行权，大战一触即发。

๗๑.

71.

‘‘ยทิหํ ตสฺส กุปฺเปยฺยํ, ยทิ ภินฺเท ตโปคุณํ;

สหปริชนํ ตสฺส, รชภูตํ กเรยฺยหํ.

若我对他生嗔怒，若我毁坏苦行德；我能将他及其众，化为灰烬与尘土。

๗๒.

72.

‘‘อปิจาหํ สีลรกฺขาย, นิพฺพาเปตฺวาน มานสํ;

สห ชเนโนกฺกมิตฺวา, ปถํ ปาปสฺส ทาสหํ.

然为守护戒律故，我平息己心，与我之众退避，将道路让与恶者。

๗๓.

73.

‘‘สห ปถโต โอกฺกนฺเต, กตฺวา จิตฺตสฺส นิพฺพุตึ;

วิวรํ อทาสิ ปถวี, ปาปยกฺขสฺส ตาวเท’’ติ.

我平息己心，自道路上退避时；大地即为恶夜叉，于彼瞬间现裂隙。

ธมฺมเทวปุตฺตจริยํ อฏฺฐมํ.

第八，法天子行。

๙. อลีนสตฺตุจริยา

9. 无倦王子行

๗๔.

74.

‘‘ปญฺจาลรฏฺเฐ นครวเร, กปิลายํ ปุรุตฺตเม;

ราชา ชยทฺทิโส นาม, สีลคุณมุปาคโต.

于般遮罗国，有殊胜之都，名迦毗罗城；有王名胜敌(Jayaddisa)，具足戒品德。

๗๕.

75.

‘‘ตสฺส รญฺโญ อหํ ปุตฺโต, สุตธมฺโม สุสีลวา;

อลีนสตฺโต คุณวา, อนุรกฺขปริชโน สทา.

我为彼王之子，多闻善持戒；名为无倦(Alīnasatta)，具德且恒常守护眷属。

๗๖.

76.

‘‘ปิตา เม มิควํ คนฺตฺวา, โปริสาทํ อุปาคมิ;

โส เม ปิตุมคฺคเหสิ, ‘ภกฺโขสิ มม มา จลิ’.

我父前往猎苑，遭遇食人者；彼抓住我父言：“你是我食物，切莫动弹。”

๗๗.

77.

‘‘ตสฺส [Pg.406] ตํ วจนํ สุตฺวา, ภีโต ตสิตเวธิโต;

อูรุกฺขมฺโภ อหุ ตสฺส, ทิสฺวาน โปริสาทกํ.

闻彼之言心惊惧，战栗不已又颤抖；得见食人者之故，其父双腿僵如柱。

๗๘.

78.

‘‘มิควํ คเหตฺวา มุญฺจสฺสุ, กตฺวา อาคมนํ ปุน;

พฺราหฺมณสฺส ธนํ ทตฺวา, ปิตา อามนฺตยี มมํ.

“请取鹿肉放我走，我约定必将复返。”作此承诺后，又施财予婆罗门，父王对我呼唤道：

๗๙.

79.

‘‘‘รชฺชํ ปุตฺต ปฏิปชฺช, มา ปมชฺชิ ปุรํ อิทํ;

กตํ เม โปริสาเทน, มม อาคมนํ ปุน’.

“吾子，你当继承王位，对此城邦勿放逸；我已与食人者有约，我必将再次返回。”

๘๐.

80.

‘‘มาตาปิตู จ วนฺทิตฺวา, นิมฺมินิตฺวาน อตฺตนา;

นิกฺขิปิตฺวา ธนุํ ขคฺคํ, โปริสาทํ อุปาคมึ.

我顶礼父母之后，以己身替换父王；放下弓与剑之后，走向食人者之处。

๘๑.

81.

‘‘สสตฺถหตฺถูปคตํ, กทาจิ โส ตสิสฺสติ;

เตน ภิชฺชิสฺสติ สีลํ, ปริตฺตาสํ กเต มยิ.

（思忖：）“见我手持武器前来，他或许会心生恐惧；若我令他人生怖畏，我之戒行将毁坏。”

๘๒.

82.

‘‘สีลขณฺฑภยา มยฺหํ, ตสฺส เทสฺสํ น พฺยาหรึ;

เมตฺตจิตฺโต หิตวาที, อิทํ วจนมพฺรวึ.

因惧戒行有毁损，我未对彼说恶言；怀着慈心与利语，我对他说了此言。

๘๓.

83.

‘‘‘อุชฺชาเลหิ มหาอคฺคึ, ปปติสฺสามิ รุกฺขโต;

ตฺวํ ปกฺกกาลมญฺญาย, ภกฺขย มํ ปิตามห’.

“祖父啊，请燃起大火，我将从树上跳下；您知晓烤熟之时，便请食我。”

๘๔.

84.

‘‘อิติ สีลวตํ เหตุ, นารกฺขึ มม ชีวิตํ;

ปพฺพาเชสึ จหํ ตสฺส, สทา ปาณาติปาติก’’นฺติ.

“如是为持戒者故，我未守护己生命；我亦令彼常行杀生者出家。”

อลีนสตฺตุจริยํ นวมํ.

无倦行第九。

๑๐. สงฺขปาลจริยา

10. 桑喀巴拉行

๘๕.

85.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, สงฺขปาโล มหิทฺธิโก;

ทาฐาวุโธ โฆรวิโส, ทฺวิชิวฺโห อุรคาธิภู.

“复次又一时，我为桑喀巴拉(Saṅkhapāla)，具大神通；以牙为兵刃，具猛毒双舌，为龙蛇之主。

๘๖.

86.

‘‘จตุปฺปเถ มหามคฺเค, นานาชนสมากุเล;

จตุโร องฺเค อธิฏฺฐาย, ตตฺถ วาสมกปฺปยึ.

“于四衢大道，众人熙攘处；我立定四支，于彼处安住。”

๘๗.

87.

‘‘ฉวิยา จมฺเมน มํเสน, นหารุอฏฺฐิเกหิ วา;

ยสฺส เอเตน กรณียํ, ทินฺนํเยว หราตุ โส.

“于表皮、真皮、肉、或于筋骨，任何人若有需用，皆可取之，我已施予。”

๘๘.

88.

‘‘อทฺทสํสุ [Pg.407] โภชปุตฺตา, ขรา ลุทฺทา อการุณา;

อุปคญฺฉุํ มมํ ตตฺถ, ทณฺฑมุคฺครปาณิโน.

“有猎人之子，粗暴且残忍，毫无悲悯心；彼等手持杖与槌，向我处走来。”

๘๙.

89.

‘‘นาสาย วินิวิชฺฌิตฺวา, นงฺคุฏฺเฐ ปิฏฺฐิกณฺฏเก;

กาเช อาโรปยิตฺวาน, โภชปุตฺตา หรึสุ มํ.

“彼猎人之子，穿我鼻与尾，又刺我脊骨，以担具穿起，将我携去。”

๙๐.

90.

‘‘สสาครนฺตํ ปถวึ, สกานนํ สปพฺพตํ;

อิจฺฉมาโน จหํ ตตฺถ, นาสาวาเตน ฌาปเย.

“此大地以及，海洋与林山，我若心意欲，皆能以鼻息，将其尽焚烧。”

๙๑.

91.

‘‘สูเลหิ วินิวิชฺฌนฺเต, โกฏฺฏยนฺเตปิ สตฺติภิ;

โภชปุตฺเต น กุปฺปามิ, เอสา เม สีลปารมี’’ติ.

“纵彼等以桩刺我，以矛击我，于彼猎人之子，我亦不起忿；此即我之戒波罗蜜。”

สงฺขปาลจริยํ ทสมํ.

桑喀巴拉行第十。

หตฺถินาควคฺโค ทุติโย.

象龙品第二。

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂曰：

หตฺถินาโค ภูริทตฺโต, จมฺเปยฺโย โพธิ มหึโส;

รุรุ มาตงฺโค ธมฺโม จ, อตฺรโช จ ชยทฺทิโส.

象龙、布利达多、瞻波龙、菩提、水牛、鹿王、摩邓伽、达摩，以及胜敌之子。

เอเต นว สีลพลา, ปริกฺขารา ปเทสิกา;

ชีวิตํ ปริรกฺขิตฺวา, สีลานิ อนุรกฺขิสํ.

此九行以戒为力，然仅为助缘、属局部；因我于彼守护生命，同时亦守护诸戒行。

สงฺขปาลสฺส เม สโต, สพฺพกาลมฺปิ ชีวิตํ;

ยสฺส กสฺสจิ นิยฺยตฺตํ, ตสฺมา สา สีลปารมีติ.

然我为桑喀巴拉时，于一切时，己之生命，交付任何人；是故，彼方为戒波罗蜜。

สีลปารมินิทฺเทโส นิฏฺฐิโต.

戒波罗蜜的解释终。

๓. ยุธญฺชยวคฺโค

3. 优檀伽耶品

๑. ยุธญฺชยจริยา

1. 优檀伽耶行

๑.

1.

‘‘ยทาหํ [Pg.408] อมิตยโส, ราชปุตฺโต ยุธญฺชโย;

อุสฺสาวพินฺทุํ สูริยาตเป, ปติตํ ทิสฺวาน สํวิชึ.

“昔我为王子，名优檀伽耶(Yudhañjaya)，声名无有量；见朝露之滴，于日光下坠，我心生悚惧。”

๒.

2.

‘‘ตญฺเญวาธิปตึ กตฺวา, สํเวคมนุพฺรูหยึ;

มาตาปิตู จ วนฺทิตฺวา, ปพฺพชฺชมนุยาจหํ.

“即以此为由，我增长悚惧；顶礼父母后，我请求出家。”

๓.

3.

‘‘ยาจนฺติ มํ ปญฺชลิกา, สเนคมา สรฏฺฐกา;

‘อชฺเชว ปุตฺต ปฏิปชฺช, อิทฺธํ ผีตํ มหามหึ’.

那时，城镇与国土的民众合掌恳求我，父王也请求道：“儿子啊，今天就领受这富饶辽阔的大地吧。”

๔.

4.

‘‘สราชเก สโหโรเธ, สเนคเม สรฏฺฐเก;

กรุณํ ปริเทวนฺเต, อนเปกฺโขว ปริจฺจชึ.

父王、后妃、城镇与国土的民众悲伤哀号，我亦毫无眷恋地舍弃。

๕.

5.

‘‘เกวลํ ปถวึ รชฺชํ, ญาติปริชนํ ยสํ;

จชมาโน น จินฺเตสึ, โพธิยาเยว การณา.

我舍弃了整个大地、王位、亲族、侍从及名声，只为觉悟故，舍弃时未曾有丝毫思虑。

๖.

6.

‘‘มาตาปิตา น เม เทสฺสา, นปิ เม เทสฺสํ มหายสํ;

สพฺพญฺญุตํ ปิยํ มยฺหํ, ตสฺมา รชฺชํ ปริจฺจชิ’’นฺติ.

我并非憎恶父母，也并非憎恶这伟大的王国；于我而言，一切知智最为珍爱，是故我舍弃了王位。

ยุธญฺชยจริยํ ปฐมํ.

第一，俞檀阇耶行竟。

๒. โสมนสฺสจริยา

2. 索玛那萨行

๗.

7.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, อินฺทปตฺเถ ปุรุตฺตเม;

กามิโต ทยิโต ปุตฺโต, โสมนสฺโสติ วิสฺสุโต.

又，昔为王子时，我生于最上城因陀罗波陀（Indapattha），为父母所期盼、所钟爱，名为索玛那萨（Somanassa），声名远扬。

๘.

8.

‘‘สีลวา คุณสมฺปนฺโน, กลฺยาณปฏิภานวา;

วุฑฺฒาปจายี หิรีมา, สงฺคเหสุ จ โกวิโท.

具足戒行，功德圆满，有善辩才；恭敬长者，有惭，亦善巧于四摄法。

๙.

9.

‘‘ตสฺส รญฺโญ ปติกโร, อโหสิ กุหกตาปโส;

อารามํ มาลาวจฺฉญฺจ, โรปยิตฺวาน ชีวติ.

彼父王有一位亲信的上师，是个虚伪的苦行者。他种植花园、果园与花木以维生。

๑๐.

10.

‘‘ตมหํ ทิสฺวาน กุหกํ, ถุสราสึว อตณฺฑุลํ;

ทุมํว อนฺโต สุสิรํ, กทลึว อสารกํ.

我见到那虚伪者，如同无米的糠堆，如同内部中空的树木，又如无实的芭蕉树。

๑๑.

11.

‘‘นตฺถิมสฺส [Pg.409] สตํ ธมฺโม, สามญฺญาปคโต อยํ;

หิรีสุกฺกธมฺมชหิโต, ชีวิตวุตฺติการณา.

此人无有贤圣之法，已远离沙门之德；他为了维生，舍弃了名为“惭”的清净善法。

๑๒.

12.

‘‘กุปิโต อหุ ปจฺจนฺโต, อฏวีหิ ปรนฺติหิ;

ตํ นิเสเธตุํ คจฺฉนฺโต, อนุสาสิ ปิตา มมํ.

那时，边境之地被林中盗贼与敌寇侵扰。父王前去平定时，如此教诫我：

๑๓.

13.

‘‘‘มา ปมชฺชิ ตุวํ ตาต, ชฏิลํ อุคฺคตาปนํ;

ยทิจฺฉกํ ปวตฺเตหิ, สพฺพกามทโท หิ โส’.

“孩子，你切莫疏忽了那位精勤苦行的结发师。应随其所欲供养，因为他能赐予一切所愿。”

๑๔.

14.

‘‘ตมหํ คนฺตฺวานุปฏฺฐานํ, อิทํ วจนมพฺรวึ;

‘กจฺจิ เต คหปติ กุสลํ, กึ วา เต อาหรียตุ’.

我前去侍奉他，说了这番话：“居士，您安好吗？需要为您带来什么吗？”

๑๕.

15.

‘‘เตน โส กุปิโต อาสิ, กุหโก มานนิสฺสิโต;

‘ฆาตาเปมิ ตุวํ อชฺช, รฏฺฐา ปพฺพาชยามิ วา’.

那依于我慢的虚伪者因此而生气，说道：“今天我定要让你被杀，或将你逐出国土！”

๑๖.

16.

‘‘นิเสธยิตฺวา ปจฺจนฺตํ, ราชา กุหกมพฺรวิ;

‘กจฺจิ เต ภนฺเต ขมนียํ, สมฺมาโน เต ปวตฺติโต’.

父王平定边境回来后，对那虚伪者说：“尊者，您身体还好吗？王子对您的尊敬是否周到？”

๑๗.

17.

‘‘ตสฺส อาจิกฺขตี ปาโป, กุมาโร ยถา นาสิโย;

ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, อาณาเปสิ มหีปติ.

那邪恶的苦行者对国王进言，说得能让王子被处死。大地主听信其言，便下令道：

๑๘.

18.

‘‘‘สีสํ ตตฺเถว ฉินฺทิตฺวา, กตฺวาน จตุขณฺฑิกํ;

รถิยา รถิยํ ทสฺเสถ, สา คติ ชฏิลหีฬิตา’.

“就在那里斩下他的头，将身体切成四块，从一条街到另一条街示众。这就是侮辱结发师的下场！”

๑๙.

19.

‘‘ตตฺถ การณิกา คนฺตฺวา, จณฺฑา ลุทฺทา อการุณา;

มาตุองฺเก นิสินฺนสฺส, อากฑฺฒิตฺวา นยนฺติ มํ.

彼处有行刑者，凶恶、残忍、无悲悯，前来将坐于母亲怀中的我强行拖走。

๒๐.

20.

‘‘เตสาหํ เอวมวจํ, พนฺธตํ คาฬฺหพนฺธนํ;

‘รญฺโญ ทสฺเสถ มํ ขิปฺปํ, ราชกิริยานิ อตฺถิ เม’.

当他们将我紧紧捆绑时，我向他们如此说道：“速将我带到国王面前，我有王事要办。”

๒๑.

21.

‘‘เต มํ รญฺโญ ทสฺสยึสุ, ปาปสฺส ปาปเสวิโน;

ทิสฺวาน ตํ สญฺญาเปสึ, มมญฺจ วสมานยึ.

他们将我带到那邪恶且亲近恶徒的国王面前；我见到他后，便让他明白事理，并使他顺从于我。

๒๒.

22.

‘‘โส มํ ตตฺถ ขมาเปสิ, มหารชฺชมทาสิ เม;

โสหํ ตมํ ทาลยิตฺวา, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

彼王在那里向我请求宽恕，并将大王国赐予我；我则破除那黑暗（tama），出家过无家生活。

๒๓.

23.

‘‘น เม เทสฺสํ มหารชฺชํ, กามโภโค น เทสฺสิโย;

สพฺพญฺญุตํ ปิยํ มยฺหํ, ตสฺมา รชฺชํ ปริจฺจชิ’’นฺติ.

大王国对我并非可憎，欲乐对我亦非可厌；然一切智（sabbaññutā）为我所爱，是故我舍弃王国。

โสมนสฺสจริยํ ทุติยํ.

第二，须摩那行。

๓. อโยฆรจริยา

3. 铁屋行

๒๔.

24.

‘‘ปุนาปรํ [Pg.410] ยทา โหมิ, กาสิราชสฺส อตฺรโช;

อโยฆรมฺหิ สํวฑฺโฒ, นาเมนาสิ อโยฆโร.

复次，又于另一时，我为迦尸（Kāsi）王之子，于铁屋中长大，名为铁屋（Ayoghara）。

๒๕.

25.

‘‘ทุกฺเขน ชีวิโต ลทฺโธ, สํปีเฬ ปติโปสิโต;

อชฺเชว ปุตฺต ปฏิปชฺช, เกวลํ วสุธํ อิมํ.

我以苦难获得生命，于狭窄处被抚养；“吾子，今日即当领受这整个大地。”

๒๖.

26.

‘‘สรฏฺฐกํ สนิคมํ, สชนํ วนฺทิตฺว ขตฺติยํ;

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, อิทํ วจนมพฺรวึ.

我顶礼刹帝利（父王），举起合十之掌，说出此言。

๒๗.

27.

‘‘‘เย เกจิ มหิยา สตฺตา, หีนมุกฺกฏฺฐมชฺฌิมา;

นิรารกฺขา สเก เคเห, วฑฺฒนฺติ สกญาติภิ.

“大地上一切众生，无论下等、优等或中等，皆在自家中，与亲族为伴，无有护卫而成长。

๒๘.

28.

‘‘‘อิทํ โลเก อุตฺตริยํ, สํปีเฬ มม โปสนํ;

อโยฆรมฺหิ สํวฑฺโฒ, อปฺปเภ จนฺทสูริเย.

“于此世间，我这在狭窄处所受的抚养，实为非凡；我在铁屋中长大，不见日月之光。

๒๙.

29.

‘‘‘ปูติกุณปสมฺปุณฺณา, มุจฺจิตฺวา มาตุ กุจฺฉิโต;

ตโต โฆรตเร ทุกฺเข, ปุน ปกฺขิตฺตโยฆเร.

“从充满腐尸的母胎中解脱，复又被投入铁屋，陷入比那更恐怖的痛苦之中。

๓๐.

30.

‘‘‘ยทิหํ ตาทิสํ ปตฺวา, ทุกฺขํ ปรมทารุณํ;

รชฺเชสุ ยทิ รชฺชามิ, ปาปานํ อุตฺตโม สิยํ.

“我既已遭受如此极度可怕的痛苦，若再贪恋于王位，则我将是恶人中的至恶者。

๓๑.

31.

‘‘‘อุกฺกณฺฐิโตมฺหิ กาเยน, รชฺเชนมฺหิ อนตฺถิโก;

นิพฺพุตึ ปริเยสิสฺสํ, ยตฺถ มํ มจฺจุ น มทฺทิเย’.

“我已厌倦此身，于王位亦无所求；我将寻求寂灭（nibbuti），在彼处死亡无法将我碾碎。”

๓๒.

32.

‘‘เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน, วิรวนฺเต มหาชเน;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, ปาวิสึ กานนํ วนํ.

我如是思惟后，于大众悲号之时，如象断其束缚，进入林野之中。

๓๓.

33.

‘‘มาตาปิตา น เม เทสฺสา, นปิ เม เทสฺสํ มหายสํ;

สพฺพญฺญุตํ ปิยํ มยฺหํ, ตสฺมา รชฺชํ ปริจฺจชิ’’นฺติ.

父母非我所憎，大名声亦非我所厌；然一切智（sabbaññutā）为我所爱，是故我舍弃王国。

อโยฆรจริยํ ตติยํ.

第三，铁屋行。

๔. ภิสจริยา

4. 莲茎行

๓๔.

34.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, กาสีนํ ปุรวรุตฺตเม;

ภคินี จ ภาตโร สตฺต, นิพฺพตฺตา โสตฺถิเย กุเล.

复次，当我生于迦尸国(Kāsī)最上之城，一位妹妹与七位兄弟，出生于显赫的婆罗门族姓中。

๓๕.

35.

‘‘เอเตสํ [Pg.411] ปุพฺพโช อาสึ, หิรีสุกฺกมุปาคโต;

ภวํ ทิสฺวาน ภยโต, เนกฺขมฺมาภิรโต อหํ.

我是他们中的长兄，具足惭与白净法；因见“有”为可畏，我欣乐于出离。

๓๖.

36.

‘‘มาตาปิตูหิ ปหิตา, สหายา เอกมานสา;

กาเมหิ มํ นิมนฺเตนฺติ, ‘กุลวํสํ ธเรหิ’ติ.

父母所遣的同心友伴们，以欲乐邀请我：“请维系家族血脉！”

๓๗.

37.

‘‘ยํ เตสํ วจนํ วุตฺตํ, คิหีธมฺเม สุขาวหํ;

ตํ เม อโหสิ กฐินํ, ตตฺต ผาลสมํ วิย.

他们所说之言，于居家法中能带来安乐，于我却甚为粗厉，犹如炽热的犁头。

๓๘.

38.

‘‘เต มํ ตทา อุกฺขิปนฺตํ, ปุจฺฉึสุ ปตฺถิตํ มม;

‘กึ ตฺวํ ปตฺถยเส สมฺม, ยทิ กาเม น ภุญฺชสิ’.

彼时，他们见我拒绝，便问我所愿：“贤友，你若不享受欲乐，又希求什么呢？”

๓๙.

39.

‘‘เตสาหํ เอวมวจํ, อตฺถกาโม หิเตสินํ;

‘นาหํ ปตฺเถมิ คิหีภาวํ, เนกฺขมฺมาภิรโต อหํ’.

我为求己利，如是回答彼等为我求利益者：“我不希求居家生活，我欣乐于出离。”

๔๐.

40.

‘‘เต มยฺหํ วจนํ สุตฺวา, ปิตุมาตุ จ สาวยุํ;

มาตาปิตา เอวมาหุ, ‘สพฺเพว ปพฺพชาม โภ’.

他们听了我的话，便告知父母；父母如是说：“诸位，我们所有人都出家吧！”

๔๑.

41.

‘‘อุโภ มาตาปิตา มยฺหํ, ภคินี จ สตฺต ภาตโร;

อมิตธนํ ฉฑฺฑยิตฺวา, ปาวิสิมฺหา มหาวน’’นฺติ.

我的父母双亲、一位妹妹与七位兄弟，舍弃了无量财富，进入了大森林。

ภิสจริยํ จตุตฺถํ.

莲茎行第四。

๕. โสณปณฺฑิตจริยา

5. 索那贤者行

๔๒.

42.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, นคเร พฺรหฺมวฑฺฒเน;

ตตฺถ กุลวเร เสฏฺเฐ, มหาสาเล อชายหํ.

复次，当我生于梵增城(Brahmavaḍḍhana)，于彼处，我生于最上且富有的尊贵族姓中。

๔๓.

43.

‘‘ตทาปิ โลกํ ทิสฺวาน, อนฺธีภูตํ ตโมตฺถฏํ;

จิตฺตํ ภวโต ปติกุฏติ, ตุตฺตเวคหตํ วิย.

彼时亦见此世间，盲目且为黑暗所覆；心从“有”中退缩，犹如被刺棒所击。

๔๔.

44.

‘‘ทิสฺวาน วิวิธํ ปาปํ, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา;

‘กทาหํ เคหา นิกฺขมฺม, ปวิสิสฺสามิ กานนํ’.

见种种罪恶，我当时如是思惟：“我何时能离家，而进入林野？”

๔๕.

45.

‘‘ตทาปิ มํ นิมนฺเตสุํ, กามโภเคหิ ญาตโย;

เตสมฺปิ ฉนฺทมาจิกฺขึ, ‘มา นิมนฺเตถ เตหิ มํ’.

彼时亲族亦以欲乐享受邀请我；我亦告知彼等我的意愿：“莫以此等邀请我！”

๔๖.

46.

‘‘โย [Pg.412] เม กนิฏฺฐโก ภาตา, นนฺโท นามาสิ ปณฺฑิโต;

โสปิ มํ อนุสิกฺขนฺโต, ปพฺพชฺชํ สมโรจยิ.

我有一贤明幼弟，名为难陀(Nanda)；他也追随于我，欣然乐于出家。

๔๗.

47.

‘‘อหํ โสโณ จ นนฺโท จ, อุโภ มาตาปิตา มม;

ตทาปิ โภเค ฉฑฺเฑตฺวา, ปาวิสิมฺหา มหาวน’’นฺติ.

我，索那，与难陀，以及我的父母双亲，彼时亦舍弃资财，进入了大森林。

โสณปณฺฑิตจริยํ ปญฺจมํ.

索那贤者行第五。

๖. เตมิยจริยา

6. 提弥行

๔๘.

48.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, กาสิราชสฺส อตฺรโช;

มูคปกฺโขติ นาเมน, เตมิโยติ วทนฺติ มํ.

复次，当我为迦尸王(Kāsirāja)之子，名为哑跛者(Mūgapakkha)，人亦称我为提弥(Temiya)。

๔๙.

49.

‘‘โสฬสิตฺถิสหสฺสานํ, น วิชฺชติ ปุโม ตทา ;

อโหรตฺตานํ อจฺจเยน, นิพฺพตฺโต อหเมกโก.

当时，一万六千位女子中，并无儿子；日夜流逝后，唯我一人出生。

๕๐.

50.

‘‘กิจฺฉา ลทฺธํ ปิยํ ปุตฺตํ, อภิชาตํ ชุตินฺธรํ;

เสตจฺฉตฺตํ ธารยิตฺวาน, สยเน โปเสติ มํ ปิตา.

父亲为我这难得的、出身高贵、身具光辉的爱子，撑起白伞盖，在床上养育我。

๕๑.

51.

‘‘นิทฺทายมาโน สยนวเร, ปพุชฺฌิตฺวานหํ ตทา;

อทฺทสํ ปณฺฑรํ ฉตฺตํ, เยนาหํ นิรยํ คโต.

当时，我在殊胜的床上睡着，醒来时，看见了白色的伞盖，我曾因此伞盖而堕入地狱。

๕๒.

52.

‘‘สห ทิฏฺฐสฺส เม ฉตฺตํ, ตาโส อุปฺปชฺชิ เภรโว;

วินิจฺฉยํ สมาปนฺโน, ‘กถาหํ อิมํ มุญฺจิสฺสํ’.

我一见到那伞盖，便生起极大的恐惧；我开始思量：“我该如何从此解脱？”

๕๓.

53.

‘‘ปุพฺพสาโลหิตา มยฺหํ, เทวตา อตฺถกามินี;

สา มํ ทิสฺวาน ทุกฺขิตํ, ตีสุ ฐาเนสุ โยชยิ.

我前世曾为我母亲的一位天女，她希望我获得利益；她见我痛苦，便在三件事上敦促我。

๕๔.

54.

‘‘‘มา ปณฺฑิจฺจยํ วิภาวย, พาลมโต ภว สพฺพปาณินํ;

สพฺโพ ตํ ชโน โอจินายตุ, เอวํ ตว อตฺโถ ภวิสฺสติ’.

“不要显露你的智慧，让所有人都认为你愚痴；让所有人都轻视你，如此你的目的将会达成。”

๕๕.

55.

‘‘เอวํ วุตฺตายหํ ตสฺสา, อิทํ วจนมพฺรวึ;

‘กโรมิ เต ตํ วจนํ, ยํ ตฺวํ ภณสิ เทวเต;

她如是说后，我如此对她言：“天女，你所说的话，我必遵行；

อตฺถกามาสิ เม อมฺม, หิตกามาสิ เทวเต’.

母亲，你是为我利益着想；天女，你是为我福祉着想。”

๕๖.

56.

‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, สาคเรว ถลํ ลภึ;

หฏฺโฐ สํวิคฺคมานโส, ตโย องฺเค อธิฏฺฐหึ.

我听闻她的话语，犹如在海中觅得陆地；内心欢喜而悚惧，我决意奉行三事。

๕๗.

57.

‘‘มูโค [Pg.413] อโหสึ พธิโร, ปกฺโข คติวิวชฺชิโต;

เอเต องฺเค อธิฏฺฐาย, วสฺสานิ โสฬสํ วสึ.

我装成哑巴、聋子，以及无法行走的跛子；我坚守着这些伪装，如此度过了十六年。

๕๘.

58.

‘‘ตโต เม หตฺถปาเท จ, ชิวฺหํ โสตญฺจ มทฺทิย;

อนูนตํ เม ปสฺสิตฺวา, ‘กาฬกณฺณี’ติ นินฺทิสุํ.

于是，他们揉捏我的手脚、舌头和耳朵；见我的肢体并无缺陷，便斥责道：“你这不祥者！”

๕๙.

59.

‘‘ตโต ชานปทา สพฺเพ, เสนาปติปุโรหิตา;

สพฺเพ เอกมนา หุตฺวา, ฉฑฺฑนํ อนุโมทิสุํ.

于是，所有国民、将军与国师，全都同心一意，赞同将我舍弃。

๖๐.

60.

‘‘โสหํ เตสํ มตึ สุตฺวา, หฏฺโฐ สํวิคฺคมานโส;

ยสฺสตฺถาย ตโปจิณฺโณ, โส เม อตฺโถ สมิชฺฌถ.

我听闻他们的意图，内心欢喜而悚惧；我为之苦行的目的，如今已然实现。

๖๑.

61.

‘‘นฺหาเปตฺวา อนุลิมฺปิตฺวา, เวเฐตฺวา ราชเวฐนํ;

ฉตฺเตน อภิสิญฺจิตฺวา, กาเรสุํ ปุรํ ปทกฺขิณํ.

他们为我沐浴、涂抹香膏，戴上王冠，在伞盖下为我行灌顶礼，并使我右绕城市。

๖๒.

62.

‘‘สตฺตาหํ ธารยิตฺวาน, อุคฺคเต รวิมณฺฑเล;

รเถน มํ นีหริตฺวา, สารถี วนมุปาคมิ.

他们让我执持王伞七日，之后当红日升起时，车夫用马车将我带出，前往森林。

๖๓.

63.

‘‘เอโกกาเส รถํ กตฺวา, สชฺชสฺสํ หตฺถมุจฺจิโต ;

สารถี ขณตี กาสุํ, นิขาตุํ ปถวิยา มมํ.

车夫将备好马的战车停在一旁，放开手中缰绳；他开始挖掘坑洞，要将我埋入地里。

๖๔.

64.

‘‘อธิฏฺฐิตมธิฏฺฐานํ, ตชฺเชนฺโต วิวิธการณา;

น ภินฺทึ ตมธิฏฺฐานํ, โพธิยาเยว การณา.

我已立下决意，虽受种种威吓，亦不曾毁坏该决意，唯独是为菩提故。

๖๕.

65.

‘‘มาตาปิตา น เม เทสฺสา, อตฺตา เม น จ เทสฺสิโย;

สพฺพญฺญุตํ ปิยํ มยฺหํ, ตสฺมา วตมธิฏฺฐหึ.

父母并非我所憎恶，自身亦非我所憎恶；一切知智于我为至爱，是故我立此誓行。

๖๖.

66.

‘‘เอเต องฺเค อธิฏฺฐาย, วสฺสานิ โสฬสํ วสึ;

อธิฏฺฐาเนน เม สโม นตฺถิ, เอสา เม อธิฏฺฐานปารมี’’ติ.

我立此等誓愿，度过了十六年；于决意无人能与我匹敌，此乃我的决意波罗蜜。

เตมิยจริยํ ฉฏฺฐํ.

第六 提弥耶行

๗. กปิราชจริยา

7. 猴王行

๖๗.

67.

‘‘ยทา อหํ กปิ อาสึ, นทีกูเล ทรีสเย;

ปีฬิโต สุสุมาเรน, คมนํ น ลภามหํ.

昔我为猴，住于河岸山涧，为鳄鱼所困，不得前行。

๖๘.

68.

‘‘ยมฺโหกาเส [Pg.414] อหํ ฐตฺวา, โอรา ปารํ ปตามหํ;

ตตฺถจฺฉิ สตฺตุ วธโก, กุมฺภีโล ลุทฺททสฺสโน.

我立于一处，欲从此岸跳往彼岸；彼处有我敌，乃一凶恶残暴之鳄鱼。

๖๙.

69.

‘‘โส มํ อสํสิ ‘เอหี’ติ, ‘อหํเปมี’ติ ตํ วตึ;

ตสฺส มตฺถกมกฺกมฺม, ปรกูเล ปติฏฺฐหึ.

它对我说：“来！”我也对它说：“我来！”说完便踩其头顶，立于彼岸。

๗๐.

70.

‘‘น ตสฺส อลิกํ ภณิตํ, ยถา วาจํ อกาสหํ;

สจฺเจน เม สโม นตฺถิ, เอสา เม สจฺจปารมี’’ติ.

我没有对它说谎，我言行一致；于真实无人能与我匹敌，此乃我的真实波罗蜜。

กปิราชจริยํ สตฺตมํ.

第七 猴王行

๘. สจฺจตาปสจริยา

8. 真实苦行者行

๗๑.

71.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, ตาปโส สจฺจสวฺหโย;

สจฺเจน โลกํ ปาเลสึ, สมคฺคํ ชนมกาสห’’นฺติ.

又复往昔，我为名为“真实”之苦行者，以真实守护世间，使民众和合。

สจฺจตาปสจริยํ อฏฺฐมํ.

第八 真实苦行者行

๙. วฏฺฏโปตกจริยา

9. 雏鹌鹑行

๗๒.

72.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, มคเธ วฏฺฏโปตโก;

อชาตปกฺโข ตรุโณ, มํสเปสิ กุลาวเก.

又复往昔，我于摩揭陀国为一雏鹌鹑，羽翼未生尚年幼，如一肉团在巢中。

๗๓.

73.

‘‘มุขตุณฺฑเกนาหริตฺวา, มาตา โปสยตี มมํ;

ตสฺสา ผสฺเสน ชีวามิ, นตฺถิ เม กายิกํ พลํ.

母亲以喙衔来食物哺育我，我依她的接触而活，身无体力。

๗๔.

74.

‘‘สํวจฺฉเร คิมฺหสมเย, ทวฑาโห ปทิปฺปติ;

อุปคจฺฉติ อมฺหากํ, ปาวโก กณฺหวตฺตนี.

每年夏季时，林火燃起；黑径之火，向我等逼近。

๗๕.

75.

‘‘ธมธมา อิติเอวํ, สทฺทายนฺโต มหาสิขี;

อนุปุพฺเพน ฌาเปนฺโต, อคฺคิ มมมุปาคมิ.

巨大的火焰熊熊作响，次第燃烧着，大火向我逼近。

๗๖.

76.

‘‘อคฺคิเวคภยาตีตา, ตสิตา มาตาปิตา มม;

กุลาวเก มํ ฉฑฺเฑตฺวา, อตฺตานํ ปริโมจยุํ.

我的父母因惧怕火势而惊恐，将我遗弃在巢中，他们自己逃脱了。

๗๗.

77.

‘‘ปาเท [Pg.415] ปกฺเข ปชหามิ, นตฺถิ เม กายิกํ พลํ;

โสหํ อคติโก ตตฺถ, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา.

我伸展双足与双翼，然我身无体力；彼时彼处我无所依怙，我如是思惟。

๗๘.

78.

‘‘‘เยสาหํ อุปธาเวยฺยํ, ภีโต ตสิตเวธิโต;

เต มํ โอหาย ปกฺกนฺตา, กถํ เม อชฺช กาตเว.

我恐惧、惊惶、颤抖，本想投奔于父母翼下；而他们已弃我而去，今日我当如何是好？

๗๙.

79.

‘‘‘อตฺถิ โลเก สีลคุโณ, สจฺจํ โสเจยฺยนุทฺทยา;

เตน สจฺเจน กาหามิ, สจฺจกิริยมุตฺตมํ.

世间有戒德、真实、清净与慈悲；我将以彼真实，作最上之真实行。

๘๐.

80.

‘‘‘อาเวชฺเชตฺวา ธมฺมพลํ, สริตฺวา ปุพฺพเก ชิเน;

สจฺจพลมวสฺสาย, สจฺจกิริยมกาสหํ.

思惟法力，忆念往昔诸佛；依止真实之力，我作真实之行。

๘๑.

81.

‘‘‘สนฺติ ปกฺขา อปตนา, สนฺติ ปาทา อวญฺจนา;

มาตาปิตา จ นิกฺขนฺตา, ชาตเวท ปฏิกฺกม’.

我有翅膀却无法飞翔，我有双足却无法行走；父母亦已离去，火啊，退去吧！

๘๒.

82.

‘‘สหสจฺเจ กเต มยฺหํ, มหาปชฺชลิโต สิขี;

วชฺเชสิ โสฬสกรีสานิ, อุทกํ ปตฺวา ยถา สิขี;

สจฺเจน เม สโม นตฺถิ, เอสา เม สจฺจปารมี’’ติ.

我一作真实之行，炽盛之火即避开十六迦利沙之地，犹如火焰遇到水。于真实，无与我等同者，此乃我之真实波罗蜜。

วฏฺฏโปตกจริยํ นวมํ.

第九，雏鹌鹑行。

๑๐. มจฺฉราชจริยา

10. 鱼王行

๘๓.

83.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, มจฺฉราชา มหาสเร;

อุณฺเห สูริยสนฺตาเป, สเร อุทก ขียถ.

再者，昔我为大湖之鱼王时，因酷暑日晒，湖水枯竭。

๘๔.

84.

‘‘ตโต กากา จ คิชฺฌา จ, กงฺกา กุลลเสนกา;

ภกฺขยนฺติ ทิวารตฺตึ, มจฺเฉ อุปนิสีทิย.

于是，乌鸦、秃鹫、苍鹭、鸢与隼，日夜守在近旁，吞食鱼群。

๘๕.

85.

‘‘เอวํ จินฺเตสหํ ตตฺถ, สห ญาตีหิ ปีฬิโต;

‘เกน นุ โข อุปาเยน, ญาตี ทุกฺขา ปโมจเย’.

彼时我与亲族同遭逼迫，如是思惟：“当以何种方便，能令亲族脱离此苦？”

๘๖.

86.

‘‘วิจินฺตยิตฺวา ธมฺมตฺถํ, สจฺจํ อทฺทส ปสฺสยํ;

สจฺเจ ฐตฺวา ปโมเจสึ, ญาตีนํ ตํ อติกฺขยํ.

思惟法义后，我见到真实为依止；立于真实中，我使亲族解脱了那场大毁灭。

๘๗.

87.

‘‘อนุสฺสริตฺวา สตํ ธมฺมํ, ปรมตฺถํ วิจินฺตยํ;

อกาสิ สจฺจกิริยํ, ยํ โลเก ธุวสสฺสตํ.

忆念圣贤之法，思惟胜义，我作真实之行，此于世间乃坚固永恒。

๘๘.

88.

‘‘‘ยโต [Pg.416] สรามิ อตฺตานํ, ยโต ปตฺโตสฺมิ วิญฺญุตํ;

นาภิชานามิ สญฺจิจฺจ, เอกปาณมฺปิ หึสิตํ.

“自我有记忆以来，自有识知以来，我不曾忆起故意伤害过任何一个生命。

๘๙.

89.

‘‘‘เอเตน สจฺจวชฺเชน, ปชฺชุนฺโน อภิวสฺสตุ;

อภิตฺถนย ปชฺชุนฺน, นิธึ กากสฺส นาสย;

กากํ โสกาย รนฺเธหิ, มจฺเฉ โสกา ปโมจย’.

“以此真实之言，愿雨神(pajjunna)降下大雨！雨神啊，请雷鸣！摧毁乌鸦的宝藏！令乌鸦陷于忧愁，令鱼群脱离忧愁！”

๙๐.

90.

‘‘สหกเต สจฺจวเร, ปชฺชุนฺโน อภิคชฺชิย;

ถลํ นินฺนญฺจ ปูเรนฺโต, ขเณน อภิวสฺสถ.

刚作此殊胜真实之言，雨神(pajjunna)便雷声大作，霎时降下大雨，填满高地与低谷。

๙๑.

91.

‘‘เอวรูปํ สจฺจวรํ, กตฺวา วีริยมุตฺตมํ;

วสฺสาเปสึ มหาเมฆํ, สจฺจเตชพลสฺสิโต;

我作如是殊胜真实之言，行最上之精进，依真实威力故，使大云降雨。

สจฺเจน เม สโม นตฺถิ, เอสา เม สจฺจปารมี’’ติ.

于真实，无与我等同者，此乃我之真实波罗蜜。

มจฺฉราชจริยํ ทสมํ.

第十，鱼王行。

๑๑. กณฺหทีปายนจริยา

11. 黑迪帕亚那行

๙๒.

92.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, กณฺหทีปายโน อิสิ;

ปโรปญฺญาสวสฺสานิ, อนภิรโตจรึ อหํ.

再者，昔我为黑迪帕亚那(Kaṇhadīpāyana)仙人，五十余年间，心不喜乐而行梵行。

๙๓.

93.

‘‘น โกจิ เอตํ ชานาติ, อนภิรติมนํ มม;

อหญฺหิ กสฺสจิ นาจิกฺขึ, อรติ เม จรติ มานเส.

“无人知晓我这不乐之心；我亦未曾向任何人言说，不乐在我心中生起。”

๙๔.

94.

‘‘สพฺรหฺมจารี มณฺฑพฺโย, สหาโย เม มหาอิสิ;

ปุพฺพกมฺมสมายุตฺโต, สูลมาโรปนํ ลภิ.

“我的同梵行者、友人曼达比亚(Maṇḍabyo)大仙，因与往昔之业相应，遭受了穿刺之刑。”

๙๕.

95.

‘‘ตมหํ อุปฏฺฐหิตฺวาน, อาโรคฺยมนุปาปยึ;

อาปุจฺฉิตฺวาน อาคญฺฉึ, ยํ มยฺหํ สกมสฺสมํ.

“我侍奉他，使他恢复健康；告别之后，我回到自己的净修处。”

๙๖.

96.

‘‘สหาโย พฺราหฺมโณ มยฺหํ, ภริยํ อาทาย ปุตฺตกํ;

ตโย ชนา สมาคนฺตฺวา, อาคญฺฉุํ ปาหุนาคตํ.

“我的一位婆罗门友人，带着妻子与幼儿，三人一同前来作客。”

๙๗.

97.

‘‘สมฺโมทมาโน เตหิ สห, นิสินฺโน สกมสฺสเม;

ทารโก วฏฺฏมนุกฺขิปํ, อาสีวิสมโกปยิ.

“当我在自己的净修处与他们欢喜共坐时，那孩童抛玩着陀螺，惊扰了一条毒蛇。”

๙๘.

98.

‘‘ตโต โส วฏฺฏคตํ มคฺคํ, อนฺเวสนฺโต กุมารโก;

อาสีวิสสฺส หตฺเถน, อุตฺตมงฺคํ ปรามสิ.

“其后，那孩童寻找陀螺滚去的路径，用手触碰到了毒蛇的头。”

๙๙.

99.

‘‘ตสฺส [Pg.417] อามสเน กุทฺโธ, สปฺโป วิสพลสฺสิโต;

กุปิโต ปรมโกเปน, อฑํสิ ทารกํ ขเณ.

“因被触碰，那充满毒力的蛇勃然大怒，盛怒之下，瞬间咬了那孩童。”

๑๐๐.

100.

‘‘สหทฏฺโฐ อาสีวิเสน, ทารโก ปปติ ภูมิยํ;

เตนาหํ ทุกฺขิโต อาสึ, มม วาหสิ ตํ ทุกฺขํ.

“孩童一被毒蛇咬中，便倒在地上；为此我心生忧苦，那份痛苦有如发生在我自己身上。”

๑๐๑.

101.

‘‘ตฺยาหํ อสฺสาสยิตฺวาน, ทุกฺขิเต โสกสลฺลิเต;

ปฐมํ อกาสึ กิริยํ, อคฺคํ สจฺจํ วรุตฺตมํ.

“我安慰了那些被忧悲之箭刺穿的痛苦之人，首先行使了至上、最胜、无比的谛语之力。”

๑๐๒.

102.

‘‘‘สตฺตาหเมวาหํ ปสนฺนจิตฺโต, ปุญฺญตฺถิโก อจรึ พฺรหฺมจริยํ;

อถาปรํ ยํ จริตํ มเมทํ, วสฺสานิ ปญฺญาสสมาธิกานิ.

“‘我仅以欣悦之心、为求福德而修梵行七日；此后我所修行的，已超过五十年。”

๑๐๓.

103.

‘‘‘อกามโก วาหิ อหํ จรามิ, เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ;

หตํ วิสํ ชีวตุ ยญฺญทตฺโต’.

“‘我实乃心不情愿地修行。以此谛语，愿得安乐！愿剧毒消退，雅那达多(Yaññadatta)得以存活！’”

๑๐๔.

104.

‘‘สห สจฺเจ กเต มยฺหํ, วิสเวเคน เวธิโต;

อพุชฺฌิตฺวาน วุฏฺฐาสิ, อโรโค จาสิ มาณโว;

สจฺเจน เม สโม นตฺถิ, เอสา เม สจฺจปารมี’’ติ.

“我一发谛语，那因毒力而颤抖的少年，便苏醒站起，并且恢复无病。就谛语而言，无有与我等同者，此即我的谛语波罗蜜。”

กณฺหทีปายนจริยํ เอกาทสมํ.

第十一，黑迪帕亚那行。

๑๒. สุตโสมจริยา

12. 须陀苏摩行

๑๐๕.

105.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, สุตโสโม มหีปติ;

คหิโต โปริสาเทน, พฺราหฺมเณ สงฺครํ สรึ.

“再者，昔为须陀苏摩(Sutasoma)国王时，我被食人者(Porisāda)所擒，忆起对婆罗门的承诺。”

๑๐๖.

106.

‘‘ขตฺติยานํ เอกสตํ, อาวุณิตฺวา กรตฺตเล;

เอเตสํ ปมิลาเปตฺวา, ยญฺญตฺเถ อุปนยี มมํ.

“食人者将一百零一名刹帝利(khattiya)穿掌成串，使其疲惫不堪，亦将我带至献祭之处。”

๑๐๗.

107.

‘‘อปุจฺฉิ มํ โปริสาโท, ‘กึ ตฺวํ อิจฺฉสิ นิสฺสชํ;

ยถามติ เต กาหามิ, ยทิ เม ตฺวํ ปุเนหิสิ’.

“食人者问我：‘你是否欲求释放？若你再回到我这里，我便会满足你的心意。’”

๑๐๘.

108.

‘‘ตสฺส [Pg.418] ปฏิสฺสุณิตฺวาน, ปณฺเห อาคมนํ มม;

อุปคนฺตฺวา ปุรํ รมฺมํ, รชฺชํ นิยฺยาทยึ ตทา.

我向他承诺归来，随后前往悦意之城，于彼时交予王权。

๑๐๙.

109.

‘‘อนุสฺสริตฺวา สตํ ธมฺมํ, ปุพฺพกํ ชินเสวิตํ;

พฺราหฺมณสฺส ธนํ ทตฺวา, โปริสาทํ อุปาคมึ.

忆念往昔诸佛所行之善士法，施予婆罗门财富后，我走向食人者。

๑๑๐.

110.

‘‘นตฺถิ เม สํสโย ตตฺถ, ฆาตยิสฺสติ วา น วา;

สจฺจวาจานุรกฺขนฺโต, ชีวิตํ จชิตุมุปาคมึ;

สจฺเจน เม สโม นตฺถิ, เอสา เม สจฺจปารมี’’ติ.

于他杀我或不杀，我心毫无任何疑；为守护真实之语，我前往舍弃生命。于真实，无有与我等同者，此即我之真实波罗蜜。

สุตโสมจริยํ ทฺวาทสมํ.

第十二，须陀苏摩之行。

๑๓. สุวณฺณสามจริยา

13. 金色沙摩之行

๑๑๑.

111.

‘‘สาโม ยทา วเน อาสึ, สกฺเกน อภินิมฺมิโต;

ปวเน สีหพฺยคฺเฆ จ, เมตฺตายมุปนามยึ.

昔为沙摩(Sāma)住林中，乃由帝释天所化；于彼大林中，我以慈心调伏狮虎。

๑๑๒.

112.

‘‘สีหพฺยคฺเฆหิ ทีปีหิ, อจฺเฉหิ มหิเสหิ จ;

ปสทมิควราเหหิ, ปริวาเรตฺวา วเน วสึ.

为狮虎、花豹、熊与水牛，斑鹿、羚羊及野猪所围绕，我安住于林中。

๑๑๓.

113.

‘‘น มํ โกจิ อุตฺตสติ, นปิ ภายามิ กสฺสจิ;

เมตฺตาพเลนุปตฺถทฺโธ, รมามิ ปวเน ตทา’’ติ.

无有众生畏惧我，我亦不畏惧众生；依于慈心之力，彼时我乐住林中。

สุวณฺณสามจริยํ เตรสมํ.

第十三，金色沙摩之行。

๑๔. เอกราชจริยา

14. 一王之行

๑๑๔.

114.

‘‘ปุนาปรํ ยทา โหมิ, เอกราชาติ วิสฺสุโต;

ปรมํ สีลํ อธิฏฺฐาย, ปสาสามิ มหามหึ.

复次又于往昔，我为一王(Ekarāja)名远扬；我住于最上戒，统理广大国土。

๑๑๕.

115.

‘‘ทส กุสลกมฺมปเถ, วตฺตามิ อนวเสสโต;

จตูหิ สงฺคหวตฺถูหิ, สงฺคณฺหามิ มหาชนํ.

我于十善业道，毫无遗余地奉行；并以四摄事，摄受广大众生。

๑๑๖.

116.

‘‘เอวํ เม อปฺปมตฺตสฺส, อิธ โลเก ปรตฺถ จ;

ทพฺพเสโน อุปคนฺตฺวา, อจฺฉินฺทนฺโต ปุรํ มม.

我如是为今世后世而不放逸，有达婆西那(Dabbasena)王前来，强夺我之城池。

๑๑๗.

117.

‘‘ราชูปชีเว [Pg.419] นิคเม, สพลฏฺเฐ สรฏฺฐเก;

สพฺพํ หตฺถคตํ กตฺวา, กาสุยา นิขณี มมํ.

王之侍臣与城镇，军队国土及民众，彼将一切置于手中，并将我活埋于坑。

๑๑๘.

118.

‘‘อมจฺจมณฺฑลํ รชฺชํ, ผีตํ อนฺเตปุรํ มม;

อจฺฉินฺทิตฺวาน คหิตํ, ปิยํ ปุตฺตํว ปสฺสหํ;

我之大臣与王国，繁荣宫殿及内室，彼强夺并占有之，我视彼如亲爱子。

เมตฺตาย เม สโม นตฺถิ, เอสา เม เมตฺตาปารมี’’ติ.

于慈心，无有与我等同者，此即我之慈波罗蜜。

เอกราชจริยํ จุทฺทสมํ.

第十四，一王之行。

๑๕. มหาโลมหํสจริยา

15. 大毛竖之行

๑๑๙.

119.

‘‘สุสาเน เสยฺยํ กปฺเปมิ, ฉวฏฺฐิกํ อุปนิธายหํ;

คามณฺฑลา อุปาคนฺตฺวา, รูปํ ทสฺเสนฺตินปฺปกํ.

我于冢间眠，枕一死人骨；村中诸童子，前来作种种丑态。

๑๒๐.

120.

‘‘อปเร คนฺธมาลญฺจ, โภชนํ วิวิธํ พหุํ;

อุปายนานูปเนนฺติ, หฏฺฐา สํวิคฺคมานสา.

另有其他童子，心怀欢喜与敬信，奉上香与花环，以及种种饮食与献礼。

๑๒๑.

121.

‘‘เย เม ทุกฺขํ อุปหรนฺติ, เย จ เทนฺติ สุขํ มม;

สพฺเพสํ สมโก โหมิ, ทยา โกโป น วิชฺชติ.

于彼等予我苦者，以及予我乐者，我于一切皆平等，无有慈爱与嗔恚。

๑๒๒.

122.

‘‘สุขทุกฺเข ตุลาภูโต, ยเสสุ อยเสสุ จ;

สพฺพตฺถ สมโก โหมิ, เอสา เม อุเปกฺขาปารมี’’ติ.

于乐与苦，我心如衡；于誉与毁，亦复如是；于一切处，我皆平等，此乃我之舍波罗蜜。

มหาโลมหํสจริยํ ปนฺนรสมํ.

大竖毛所行第十五终。

ยุธญฺชยวคฺโค ตติโย.

勇胜品第三。

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂如下——

ยุธญฺชโย โสมนสฺโส, อโยฆรภิเสน จ;

โสณนนฺโท มูคปกฺโข, กปิราชา สจฺจสวฺหโย.

勇胜、苏摩那萨、阿优伽罗与毗沙；索那与难陀、提弥耶、猴王、萨遮。

วฏฺฏโก มจฺฉราชา จ, กณฺหทีปายโน อิสิ;

สุตโสโม ปุน อาสึ, สาโม จ เอกราชหุ;

อุเปกฺขาปารมี อาสิ, อิติ วุตฺถํ มเหสินา.

鹌鹑、鱼王、黑迪帕亚那仙人；我复为苏陀须摩、睒摩、独一王，亦为舍波罗蜜行者。大仙如是说。

เอวํ [Pg.420] พหุพฺพิธํ ทุกฺขํ, สมฺปตฺตี จ พหุพฺพิธา ;

ภวาภเว อนุภวิตฺวา, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.

如是种种苦，亦有种种福；于种种有中经历，证得无上菩提。

ทตฺวา ทาตพฺพกํ ทานํ, สีลํ ปูเรตฺวา อเสสโต;

เนกฺขมฺเม ปารมึ คนฺตฺวา, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.

布施应施之物，持戒圆满无余；出离波罗蜜圆满，证得无上菩提。

ปณฺฑิเต ปริปุจฺฉิตฺวา, วีริยํ กตฺวาน มุตฺตมํ;

ขนฺติยา ปารมึ คนฺตฺวา, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.

请问诸智者，勤修最上精进；忍辱波罗蜜圆满，证得无上菩提。

กตฺวา ทฬฺหมธิฏฺฐานํ, สจฺจวาจานุรกฺขิย;

เมตฺตาย ปารมึ คนฺตฺวา, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.

坚定誓愿，谨护真实语；慈波罗蜜圆满，证得无上菩提。

ลาภาลาเภ ยสายเส, สมฺมานนาวมานเน;

สพฺพตฺถ สมโก หุตฺวา, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.

于得失、毁誉、恭敬与轻蔑；于一切平等，证得无上菩提。

โกสชฺชํ ภยโต ทิสฺวา, วีริยารมฺภญฺจ เขมโต;

อารทฺธวีริยา โหถ, เอสา พุทฺธานุสาสนี.

见懈怠为怖畏，见精进为安稳；当勇猛发精进力，此乃诸佛之教导。

วิวาทํ ภยโต ทิสฺวา, อวิวาทญฺจ เขมโต;

สมคฺคา สขิลา โหถ, เอสา พุทฺธานุสาสนี.

见诤论为怖畏，见无诤为安稳；当和合友爱住，此乃诸佛之教导。

ปมาทํ ภยโต ทิสฺวา, อปฺปมาทญฺจ เขมโต;

ภาเวถฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, เอสา พุทฺธานุสาสนี.

见放逸为怖畏，见不放逸为安稳；当修习八支圣道，此乃诸佛之教导。

อิตฺถํ สุทํ ภควา อตฺตโน ปุพฺพจริยํ สมฺภาวยมาโน พุทฺธาปทานิยํ นาม ธมฺมปริยายํ อภาสิตฺถาติ.

据说，世尊如是忆念着自己过去的行持，宣说了名为《佛陀本生行》（Buddhāpadāniya）的法门。

จริยาปิฏกํ นิฏฺฐิตํ.

所行藏终。