นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Con đem hết lòng thành kính đảnh lễ đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

ขุทฺทกนิกาเย

Tiểu Bộ Kinh

พุทฺธวํสปาฬิ

Kinh Phật Sử

๑. รตนจงฺกมนกณฺฑํ

1. Phẩm Kinh Hành Bằng Châu Báu

๑.

1.

พฺรหฺมา [Pg.299] จ โลกาธิปตี สหมฺปตี, กตญฺชลี อนธิวรํ อยาจถ;

‘‘สนฺตีธ สตฺตาปฺปรชกฺขชาติกา, เทเสหิ ธมฺมํ อนุกมฺปิมํ ปชํ’’.

Và Phạm thiên Sahampati, vị chúa tể của thế gian, chắp tay thỉnh cầu đấng Vô Thượng: ‘Ở thế gian này có những chúng sanh thuộc loại ít bụi trong mắt, xin Ngài hãy thuyết Pháp vì lòng bi mẫn đối với chúng sanh này’.

๒.

2.

สมฺปนฺนวิชฺชาจรณสฺส ตาทิโน, ชุตินฺธรสฺสนฺติมเทหธาริโน;

ตถาคตสฺสปฺปฏิปุคฺคลสฺส, อุปฺปชฺชิ การุญฺญตา สพฺพสตฺเต.

Lòng bi mẫn đối với tất cả chúng sanh đã khởi lên nơi đức Như Lai, đấng đã thành tựu minh và hạnh, bậc Tādī, đấng mang ánh sáng, đấng mang thân cuối cùng, bậc vô song.

๓.

3.

‘‘น เหเต ชานนฺติ สเทวมานุสา, พุทฺโธ อยํ กีทิสโก นรุตฺตโม;

อิทฺธิพลํ ปญฺญาพลญฺจ กีทิสํ, พุทฺธพลํ โลกหิตสฺส กีทิสํ.

‘Những chúng sanh này cùng với chư thiên và nhân loại không biết rằng: ‘Vị Phật này, bậc Tối Thượng Nhân, là như thế nào? Thần lực và tuệ lực là như thế nào? Phật lực của đấng vì lợi ích thế gian là như thế nào?’

๔.

4.

‘‘น เหเต ชานนฺติ สเทวมานุสา, พุทฺโธ อยํ เอทิสโก นรุตฺตโม;

อิทฺธิพลํ ปญฺญาพลญฺจ เอทิสํ, พุทฺธพลํ โลกหิตสฺส เอทิสํ.

‘Những chúng sanh này cùng với chư thiên và nhân loại không biết rằng: ‘Vị Phật này, bậc Tối Thượng Nhân, là như thế này. Thần lực và tuệ lực là như thế này. Phật lực của đấng vì lợi ích thế gian là như thế này.’

๕.

5.

‘‘หนฺทาหํ [Pg.300] ทสฺสยิสฺสามิ, พุทฺธพลมนุตฺตรํ;

จงฺกมํ มาปยิสฺสามิ, นเภ รตนมณฺฑิตํ’’.

‘Này, Ta sẽ biểu diễn Phật lực vô thượng; Ta sẽ hóa hiện trên hư không một con đường kinh hành được trang hoàng bằng châu báu’.

๖.

6.

ภุมฺมา มหาราชิกา ตาวตึสา, ยามา จ เทวา ตุสิตา จ นิมฺมิตา;

ปรนิมฺมิตา เยปิ จ พฺรหฺมกายิกา, อานนฺทิตา วิปุลมกํสุ โฆสํ.

Chư thiên địa cầu, Tứ Đại Thiên Vương, Đao Lợi, và chư thiên Dạ Ma, Đâu Suất, và Hóa Lạc, Tha Hóa Tự Tại, và cả chúng Phạm thiên, đều hoan hỷ và tạo ra một tiếng vang lớn.

๗.

7.

โอภาสิตา จ ปถวี สเทวกา, ปุถู จ โลกนฺตริกา อสํวุตา;

ตโม จ ติพฺโพ วิหโต ตทา อหุ, ทิสฺวาน อจฺเฉรกํ ปาฏิหีรํ.

Và mặt đất cùng với cõi trời đã được chiếu sáng, và nhiều địa ngục Lokantarika không bị che khuất cũng vậy; khi ấy, bóng tối dày đặc đã bị xua tan, sau khi họ thấy được thần thông kỳ diệu.

๘.

8.

สเทวคนฺธพฺพมนุสฺสรกฺขเส, อาภา อุฬารา วิปุลา อชายถ;

อิมสฺมึ โลเก ปรสฺมิญฺโจภยสฺมึ, อโธ จ อุทฺธํ ติริยญฺจ วิตฺถตํ.

Ánh sáng cao quý và rộng lớn đã phát sinh cùng với chư thiên, càn-thát-bà, nhân loại, và la-sát; trong thế gian này và thế gian khác, trong cả hai, cả ở dưới, ở trên, và lan rộng theo chiều ngang.

๙.

9.

สตฺตุตฺตโม อนธิวโร วินายโก, สตฺถา อหู เทวมนุสฺสปูชิโต;

มหานุภาโว สตปุญฺญลกฺขโณ, ทสฺเสสิ อจฺเฉรกํ ปาฏิหีรํ.

Bậc Tối Thượng trong các chúng sanh, đấng Vô Thượng, bậc Đạo Sư, bậc Thầy được chư thiên và nhân loại cúng dường, đấng có đại oai lực, có tướng tốt do trăm phước báu, đã biểu diễn thần thông kỳ diệu.

๑๐.

10.

โส ยาจิโต เทววเรน จกฺขุมา, อตฺถํ สเมกฺขิตฺวา ตทา นรุตฺตโม;

จงฺกมํ มาปยิ โลกนายโก, สุนิฏฺฐิตํ สพฺพรตนนิมฺมิตํ.

Vị ấy, bậc có mắt, bậc Tối Thượng Nhân, sau khi được vị trời cao quý nhất thỉnh cầu, khi ấy đã xem xét lợi ích; bậc Lãnh Đạo thế gian đã hóa hiện một con đường kinh hành được hoàn thành tốt đẹp, được làm bằng tất cả các loại châu báu.

๑๑.

11.

อิทฺธี จ อาเทสนานุสาสนี, ติปาฏิหีเร ภควา วสี อหุ;

จงฺกมํ มาปยิ โลกนายโก, สุนิฏฺฐิตํ สพฺพรตนนิมฺมิตํ.

Đức Thế Tôn đã thuần thục ba loại thần thông: thần túc thông, tha tâm thông, và giáo hóa thông; bậc Lãnh Đạo thế gian đã hóa hiện một con đường kinh hành được hoàn thành tốt đẹp, được làm bằng tất cả các loại châu báu.

๑๒.

12.

ทสสหสฺสีโลกธาตุยา, สิเนรุปพฺพตุตฺตเม;

ถมฺเภว ทสฺเสสิ ปฏิปาฏิยา, จงฺกเม รตนามเย.

Trong mười ngàn thế giới, Ngài đã biểu diễn trên con đường kinh hành bằng châu báu, với những ngọn núi Tu-di cao quý lần lượt làm thành những cột trụ.

๑๓.

13.

ทสสหสฺสี อติกฺกมฺม, จงฺกมํ มาปยี ชิโน;

สพฺพโสณฺณมยา ปสฺเส, จงฺกเม รตนามเย.

Bậc Chiến Thắng đã hóa hiện một con đường kinh hành vượt qua mười ngàn thế giới; hai bên con đường kinh hành bằng châu báu đều được làm hoàn toàn bằng vàng.

๑๔.

14.

ตุลาสงฺฆาฏานุวคฺคา[Pg.301], โสวณฺณผลกตฺถตา;

เวทิกา สพฺพโสวณฺณา, ทุภโต ปสฺเสสุ นิมฺมิตา.

Những thanh xà ngang và rui tương ứng, mái lợp bằng ván vàng; lan can hoàn toàn bằng vàng được tạo ra ở cả hai bên.

๑๕.

15.

มณิมุตฺตาวาลุกากิณฺณา, นิมฺมิโต รตนามโย;

โอภาเสติ ทิสา สพฺพา, สตรํสีว อุคฺคโต.

Được rải đầy cát bằng ngọc và trân châu, con đường kinh hành được tạo bằng châu báu chiếu sáng khắp mọi phương, giống như mặt trời mọc với ngàn tia sáng.

๑๖.

16.

ตสฺมึ จงฺกมเน ธีโร, ทฺวตฺตึสวรลกฺขโณ;

วิโรจมาโน สมฺพุทฺโธ, จงฺกเม จงฺกมี ชิโน.

Trên con đường kinh hành ấy, bậc Kiên Định, người có ba mươi hai tướng tốt, đấng Chánh Đẳng Giác tỏa sáng rực rỡ, bậc Chiến Thắng đã đi kinh hành.

๑๗.

17.

ทิพฺพํ มนฺทารวํ ปุปฺผํ, ปทุมํ ปาริฉตฺตกํ;

จงฺกมเน โอกิรนฺติ, สพฺเพ เทวา สมาคตา.

Tất cả chư thiên đã tụ hội rải hoa trời mandārava, hoa sen, và hoa pārichattaka xuống con đường kinh hành.

๑๘.

18.

ปสฺสนฺติ ตํ เทวสงฺฆา, ทสสหสฺสี ปโมทิตา;

นมสฺสมานา นิปตนฺติ, ตุฏฺฐหฏฺฐา ปโมทิตา.

Chúng chư thiên trong mười ngàn thế giới hoan hỷ nhìn thấy Ngài; vui vẻ, hân hoan, và hoan hỷ, họ đảnh lễ và tụ hội lại.

๑๙.

19.

ตาวตึสา จ ยามา จ, ตุสิตา จาปิ เทวตา;

นิมฺมานรติโน เทวา, เย เทวา วสวตฺติโน;

Chư thiên Đao Lợi và Dạ Ma, và cả chư thiên Đâu Suất; chư thiên Hóa Lạc, và những vị trời ở cõi Tha Hóa Tự Tại;

อุทคฺคจิตฺตา สุมนา, ปสฺสนฺติ โลกนายกํ.

với tâm hân hoan và lòng vui mừng, nhìn thấy bậc Lãnh Đạo thế gian.

๒๐.

20.

สเทวคนฺธพฺพมนุสฺสรกฺขสา, นาคา สุปณฺณา อถ วาปิ กินฺนรา;

ปสฺสนฺติ ตํ โลกหิตานุกมฺปกํ, นเภว อจฺจุคฺคตจนฺทมณฺฑลํ.

Chư thiên, càn-thát-bà, nhân loại, la-sát, rồng, kim sí điểu, và cả khẩn-na-la, nhìn thấy Ngài, đấng bi mẫn vì lợi ích thế gian, giống như vầng trăng tròn mọc cao trên bầu trời.

๒๑.

21.

อาภสฺสรา สุภกิณฺหา, เวหปฺผลา อกนิฏฺฐา จ เทวตา;

สุสุทฺธสุกฺกวตฺถวสนา, ติฏฺฐนฺติ ปญฺชลีกตา.

Chư Phạm thiên Quang Âm, Biến Tịnh, Quảng Quả, và chư thiên Sắc Cứu Cánh, mặc y phục trắng tinh khiết, đứng chắp tay.

๒๒.

22.

มุญฺจนฺติ ปุปฺผํ ปน ปญฺจวณฺณิกํ, มนฺทารวํ จนฺทนจุณฺณมิสฺสิตํ;

ภเมนฺติ เจลานิ จ อมฺพเร ตทา, ‘‘อโห ชิโน โลกหิตานุกมฺปโก.

Họ tung rải hoa mandārava năm màu trộn với bột chiên-đàn; khi ấy, trên không trung, họ cũng vẫy y phục và tán thán: ‘Ôi, bậc Chiến Thắng, đấng bi mẫn vì lợi ích thế gian!’

๒๓.

23.

‘‘ตุวํ สตฺถา จ เกตู จ, ธโช ยูโป จ ปาณินํ;

ปรายโน ปติฏฺฐา จ, ทีโป จ ทฺวิปทุตฺตโม.

‘Ngài là bậc Thầy và là ngọn cờ hiệu, là ngọn cờ và là cột tế lễ của chúng sanh; là nơi nương tựa và là nơi vững chắc, là hòn đảo và là bậc tối thượng trong loài hai chân.’

๒๔.

24.

‘‘ทสสหสฺสีโลกธาตุยา, เทวตาโย มหิทฺธิกา;

ปริวาเรตฺวา นมสฺสนฺติ, ตุฏฺฐหฏฺฐา ปโมทิตา.

‘Chư thiên có đại thần lực trong mười ngàn thế giới, vui vẻ, hân hoan, và hoan hỷ, vây quanh và đảnh lễ Ngài.’

๒๕.

25.

‘‘เทวตา เทวกญฺญา จ, ปสนฺนา ตุฏฺฐมานสา;

ปญฺจวณฺณิกปุปฺเผหิ, ปูชยนฺติ นราสภํ.

‘Chư thiên nam và chư thiên nữ, với lòng tịnh tín và tâm hoan hỷ, cúng dường bậc Tối Thượng Nhân bằng những bông hoa năm màu.’

๒๖.

26.

‘‘ปสฺสนฺติ [Pg.302] ตํ เทวสงฺฆา, ปสนฺนา ตุฏฺฐมานสา;

ปญฺจวณฺณิกปุปฺเผหิ, ปูชยนฺติ นราสภํ.

Chư thiên chúng với tâm tín thành hoan hỷ, chiêm ngưỡng vị Nhân Ngưu Vương ấy; họ cúng dường ngài bằng những đóa hoa năm màu.

๒๗.

27.

‘‘อโห อจฺฉริยํ โลเก, อพฺภุตํ โลมหํสนํ;

น เมทิสํ ภูตปุพฺพํ, อจฺเฉรํ โลมหํสนํ’’.

Ôi, thật vi diệu thay trên thế gian, một sự kiện chưa từng có, làm dựng tóc gáy! Đối với ta, sự kiện kỳ diệu làm dựng tóc gáy như thế này chưa từng xảy ra trước đây.

๒๘.

28.

สกสกมฺหิ ภวเน, นิสีทิตฺวาน เทวตา;

หสนฺติ ตา มหาหสิตํ, ทิสฺวานจฺเฉรกํ นเภ.

Các vị trời ấy, đang ngồi trong cung điện của chính mình, sau khi thấy điều kỳ diệu trên hư không, đã bật lên một trận cười lớn.

๒๙.

29.

อากาสฏฺฐา จ ภูมฏฺฐา, ติณปนฺถนิวาสิโน;

กตญฺชลี นมสฺสนฺติ, ตุฏฺฐหฏฺฐา ปโมทิตา.

Các vị trú trên hư không và trên mặt đất, các vị trú ngụ trong bụi cỏ và trên đường đi; với lòng vui vẻ, hân hoan và vô cùng hoan hỷ, chắp tay đảnh lễ.

๓๐.

30.

เยปิ ทีฆายุกา นาคา, ปุญฺญวนฺโต มหิทฺธิกา;

ปโมทิตา นมสฺสนฺติ, ปูชยนฺติ นรุตฺตมํ.

Cả những vị Long vương sống lâu, có phước báu, có đại thần lực, cũng vô cùng hoan hỷ, đảnh lễ và cúng dường bậc Tối Thượng Nhân.

๓๑.

31.

สงฺคีติโย ปวตฺเตนฺติ, อมฺพเร อนิลญฺชเส;

จมฺมนทฺธานิ วาเทนฺติ, ทิสฺวานจฺเฉรกํ นเภ.

Sau khi thấy điều kỳ diệu trên hư không, họ cho trình diễn các vũ điệu trên bầu trời, con đường của gió; và trỗi lên các loại trống da.

๓๒.

32.

สงฺขา จ ปณวา เจว, อโถปิ ฑิณฺฑิมา พหู;

อนฺตลิกฺขสฺมึ วชฺชนฺติ, ทิสฺวานจฺเฉรกํ นเภ.

Sau khi thấy điều kỳ diệu trên hư không, ốc tù và và trống nhỏ, hơn nữa, nhiều loại trống lớn cũng được trỗi lên trên không trung.

๓๓.

33.

อพฺภุโต วต โน อชฺช, อุปฺปชฺชิ โลมหํสโน;

ธุวมตฺถสิทฺธึ ลภาม, ขโณ โน ปฏิปาทิโต.

Hôm nay, quả thật một sự kiện chưa từng có, làm dựng tóc gáy đã phát sinh cho chúng ta. Chắc chắn chúng ta sẽ đạt được sự thành tựu lợi ích, thời khắc tốt đã đến với chúng ta.

๓๔.

34.

พุทฺโธติ เตสํ สุตฺวาน, ปีติ อุปฺปชฺชิ ตาวเท;

พุทฺโธ พุทฺโธติ กถยนฺตา, ติฏฺฐนฺติ ปญฺชลีกตา.

Sau khi nghe tiếng 'Phật', hỷ lạc liền phát sinh nơi họ ngay lúc ấy. Vừa nói 'Phật, Phật', họ vừa chắp tay đứng yên.

๓๕.

35.

หิงฺการา สาธุการา จ, อุกฺกุฏฺฐิ สมฺปหํสนํ ;

ปชา จ วิวิธา คคเน, วตฺเตนฺติ ปญฺชลีกตา.

Các loài chúng sinh khác nhau trên hư không, chắp tay và phát ra những tiếng hoan hô, tiếng tán thán 'lành thay', tiếng reo hò và biểu lộ sự vui mừng hớn hở.

๓๖.

36.

คายนฺติ เสเฬนฺติ จ วาทยนฺติ จ, ภุชานิ โปเถนฺติ จ นจฺจยนฺติ จ;

มุญฺจนฺติ ปุปฺผํ ปน ปญฺจวณฺณิกํ, มนฺทารวํ จนฺทนจุณฺณมิสฺสิตํ.

Họ ca hát, thổi sáo, và chơi nhạc cụ; họ vỗ tay và nhảy múa. Hơn nữa, họ tung rải những đóa hoa Mạn-đà-la năm màu, trộn lẫn với bột chiên đàn.

๓๗.

37.

‘‘ยถา ตุยฺหํ มหาวีร, ปาเทสุ จกฺกลกฺขณํ;

ธชวชิรปฏากา, วฑฺฒมานงฺกุสาจิตํ.

Hỡi bậc Đại Hùng, nơi đôi chân của Ngài, tướng bánh xe được trang hoàng với cờ xí, kim cương, phướn, bình nước tốt lành và móc câu.

๓๘.

38.

‘‘รูเป [Pg.303] สีเล สมาธิมฺหิ, ปญฺญาย จ อสาทิโส;

วิมุตฺติยา อสมสโม, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตเน.

Về sắc thân, giới, định, và tuệ, không ai sánh bằng Ngài. Về sự giải thoát và việc chuyển pháp luân, Ngài không ai ngang bằng và không ai hơn.

๓๙.

39.

‘‘ทสนาคพลํ กาเย, ตุยฺหํ ปากติกํ พลํ;

อิทฺธิพเลน อสโม, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตเน.

Sức mạnh tự nhiên nơi thân của Ngài bằng sức mạnh của mười con voi chúa. Về sức mạnh thần thông và việc chuyển pháp luân, không ai sánh bằng Ngài.

๔๐.

40.

‘‘เอวํ สพฺพคุณูเปตํ, สพฺพงฺคสมุปาคตํ;

มหามุนึ การุณิกํ, โลกนาถํ นมสฺสถ.

Hãy đảnh lễ bậc Đại Mâu-ni, đấng có lòng bi mẫn, vị Hộ Trì của thế gian, người đã thành tựu tất cả các đức hạnh và đầy đủ tất cả các chi phần như vậy.

๔๑.

41.

‘‘อภิวาทนํ โถมนญฺจ, วนฺทนญฺจ ปสํสนํ;

นมสฺสนญฺจ ปูชญฺจ, สพฺพํ อรหสี ตุวํ.

Ngài xứng đáng với tất cả: sự kính lễ, sự tán thán, sự đảnh lễ, sự ca ngợi, sự cúi mình, và sự cúng dường.

๔๒.

42.

‘‘เย เกจิ โลเก วนฺทเนยฺยา, วนฺทนํ อรหนฺติ เย;

สพฺพเสฏฺโฐ มหาวีร, สทิโส เต น วิชฺชติ.

Bất cứ ai trên thế gian đáng được đảnh lễ, những ai xứng đáng được đảnh lễ; hỡi bậc Đại Hùng, Ngài là bậc tối thượng hơn tất cả. Không có ai bằng được Ngài.

๔๓.

43.

‘‘สาริปุตฺโต มหาปญฺโญ, สมาธิชฺฌานโกวิโท;

คิชฺฌกูเฏ ฐิโตเยว, ปสฺสติ โลกนายกํ.

Tôn giả Xá-lợi-phất, bậc có trí tuệ lớn, thông thạo định và thiền, đang đứng trên núi Linh Thứu và nhìn thấy vị Lãnh Đạo của thế gian.

๔๔.

44.

‘‘สุผุลฺลํ สาลราชํว, จนฺทํว คคเน ยถา;

มชฺฌนฺหิเกว สูริยํ, โอโลเกสิ นราสภํ.

Ngài ngước nhìn bậc Nhân Ngưu Vương, (rực rỡ) như cây sala chúa nở rộ, như mặt trăng trên bầu trời, như mặt trời lúc giữa trưa.

๔๕.

45.

‘‘ชลนฺตํ ทีปรุกฺขํว, ตรุณสูริยํว อุคฺคตํ;

พฺยามปฺปภานุรญฺชิตํ, ธีรํ ปสฺสติ โลกนายกํ.

Ngài nhìn thấy vị Lãnh Đạo của thế gian, bậc Kiên Định, được tô điểm bởi hào quang một tầm, (sáng chói) như cây đèn đang cháy, như mặt trời non vừa mọc.

๔๖.

46.

‘‘ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ, กตกิจฺจาน ตาทินํ;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, ขเณน สนฺนิปาตยิ.

Trong khoảnh khắc, ngài đã triệu tập năm trăm vị Tỳ-khưu, những vị đã làm xong việc cần làm, những vị bất động, những vị đã đoạn tận lậu hoặc, những vị không còn cấu uế.

๔๗.

47.

‘‘โลกปฺปสาทนํ นาม, ปาฏิหีรํ นิทสฺสยิ;

อมฺเหปิ ตตฺถ คนฺตฺวาน, วนฺทิสฺสาม มยํ ชินํ.

(Đức Phật) đã biểu diễn phép thần thông tên là 'Làm Tịnh Tín Thế Gian'. Chúng ta cũng sẽ đi đến đó và đảnh lễ bậc Chiến Thắng.

๔๘.

48.

‘‘เอถ สพฺเพ คมิสฺสาม, ปุจฺฉิสฺสาม มยํ ชินํ;

กงฺขํ วิโนทยิสฺสาม, ปสฺสิตฺวา โลกนายกํ’’.

Tất cả hãy đến đây, chúng ta sẽ đi. Chúng ta sẽ hỏi bậc Chiến Thắng. Sau khi diện kiến vị Lãnh Đạo của thế gian, chúng ta sẽ xua tan mọi nghi ngờ.

๔๙.

49.

สาธูติ เต ปฏิสฺสุตฺวา, นิปกา สํวุตินฺทฺริยา;

ปตฺตจีวรมาทาย, ตรมานา อุปาคมุํ.

Những vị ấy, những bậc có trí tuệ, có các căn được phòng hộ, sau khi vâng đáp 'lành thay', đã mang theo y bát và nhanh chóng đi đến.

๕๐.

50.

ขีณาสเวหิ วิมเลหิ, ทนฺเตหิ อุตฺตเม ทเม;

สาริปุตฺโต มหาปญฺโญ, อิทฺธิยา อุปสงฺกมิ.

Tôn giả Xá-lợi-phất, bậc có trí tuệ lớn, cùng với các vị đã đoạn tận lậu hoặc, không còn cấu uế, đã được điều phục bởi sự điều phục tối thượng, đã đi đến (chỗ Đức Phật) bằng thần thông.

๕๑.

51.

เตหิ [Pg.304] ภิกฺขูหิ ปริวุโต, สาริปุตฺโต มหาคณี;

ลฬนฺโต เทโวว คคเน, อิทฺธิยา อุปสงฺกมิ.

Tôn giả Xá-lợi-phất, vị có đoàn chúng lớn, được vây quanh bởi những vị Tỳ-khưu ấy, di chuyển duyên dáng trên hư không như một vị trời, đã đi đến (chỗ Đức Phật) bằng thần thông.

๕๒.

52.

อุกฺกาสิตญฺจ ขิปิตํ, อชฺฌุเปกฺขิย สุพฺพตา;

สคารวา สปฺปติสฺสา, สมฺพุทฺธํ อุปสงฺกมุํ.

Những vị có hạnh tốt, không hắng giọng hay hắt hơi, với lòng kính trọng và tôn kính, đã đi đến gần Đức Chánh Đẳng Giác.

๕๓.

53.

อุปสงฺกมิตฺวา ปสฺสนฺติ, สยมฺภุํ โลกนายกํ;

นเภ อจฺจุคฺคตํ ธีรํ, จนฺทํว คคเน ยถา.

Sau khi đi đến gần, họ nhìn thấy bậc Tự Giác, vị Lãnh Đạo của thế gian, bậc Kiên Định, (sáng rỡ) như mặt trăng mọc cao trên bầu trời.

๕๔.

54.

ชลนฺตํ ทีปรุกฺขํว, วิชฺชุํว คคเน ยถา;

มชฺฌนฺหิเกว สูริยํ, ปสฺสนฺติ โลกนายกํ.

Họ nhìn thấy vị Lãnh Đạo của thế gian, (sáng chói) như cây đèn đang cháy, như tia chớp trên bầu trời, như mặt trời lúc giữa trưa.

๕๕.

55.

ปญฺจภิกฺขุสตา สพฺเพ, ปสฺสนฺติ โลกนายกํ;

รหทมิว วิปฺปสนฺนํ, สุผุลฺลํ ปทุมํ ยถา.

Tất cả năm trăm vị Tỳ-khưu nhìn thấy vị Lãnh Đạo của thế gian, (tuyệt đẹp) như một hồ nước trong vắt, như một đóa sen nở rộ.

๕๖.

56.

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, ตุฏฺฐหฏฺฐา ปโมทิตา;

นมสฺสมานา นิปตนฺติ, สตฺถุโน จกฺกลกฺขเณ.

Chắp tay cung kính, hân hoan và vui mừng; Vừa đảnh lễ, họ phủ phục dưới dấu hiệu bánh xe của Bậc Đạo Sư.

๕๗.

57.

สาริปุตฺโต มหาปญฺโญ, โกรณฺฑสมสาทิโส;

สมาธิชฺฌานกุสโล, วนฺทเต โลกนายกํ.

Ngài Sāriputta, bậc đại trí tuệ, có màu da giống như hoa koraṇḍa; Ngài thiện xảo trong định và thiền, đảnh lễ Bậc Lãnh Đạo Thế Gian.

๕๘.

58.

คชฺชิตา กาลเมโฆว, นีลุปฺปลสมสาทิโส;

อิทฺธิพเลน อสโม, โมคฺคลฺลาโน มหิทฺธิโก.

Như đám mây đen sấm vang, có màu da giống hoa sen xanh; Vô song về thần thông lực, ngài Moggallāna, bậc đại thần thông, (đảnh lễ Bậc Lãnh Đạo Thế Gian).

๕๙.

59.

มหากสฺสโปปิ จ เถโร, อุตฺตตฺตกนกสนฺนิโภ;

ธุตคุเณ อคฺคนิกฺขิตฺโต, โถมิโต สตฺถุวณฺณิโต.

Và trưởng lão Mahākassapa, giống như vàng ròng đã được tôi luyện; Được xem là bậc nhất về hạnh đầu đà, được tán thán, được Bậc Đạo Sư ca ngợi, (cũng đảnh lễ Bậc Lãnh Đạo Thế Gian).

๖๐.

60.

ทิพฺพจกฺขูนํ โย อคฺโค, อนุรุทฺโธ มหาคณี;

ญาติเสฏฺโฐ ภควโต, อวิทูเรว ติฏฺฐติ.

Ngài Anuruddha, bậc đứng đầu về thiên nhãn, vị lãnh đạo của một hội chúng lớn; Là người bà con cao quý của Đức Thế Tôn, đang đứng ở một nơi không xa.

๖๑.

61.

อาปตฺติอนาปตฺติยา, สเตกิจฺฉาย โกวิโท;

วินเย อคฺคนิกฺขิตฺโต, อุปาลิ สตฺถุวณฺณิโต.

Ngài Upāli, bậc thiện xảo về việc có phạm tội và không phạm tội, và về việc có thể sửa chữa; Được xem là bậc nhất về Luật, được Bậc Đạo Sư ca ngợi, (đảnh lễ Bậc Lãnh Đạo Thế Gian).

๖๒.

62.

สุขุมนิปุณตฺถปฏิวิทฺโธ, กถิกานํ ปวโร คณี;

อิสิ มนฺตานิยา ปุตฺโต, ปุณฺโณ นามาติ วิสฺสุโต.

Bậc đã thâm nhập ý nghĩa vi tế và sâu sắc, là người thuyết giảng cao tột, vị lãnh đạo hội chúng; Vị ẩn sĩ, con trai của bà Mantānī, nổi danh với tên gọi Puṇṇa, (đảnh lễ Bậc Lãnh Đạo Thế Gian).

๖๓.

63.

เอเตสํ จิตฺตมญฺญาย, โอปมฺมกุสโล มุนิ;

กงฺขจฺเฉโท มหาวีโร, กเถสิ อตฺตโน คุณํ.

Biết được tâm của họ, bậc Thánh nhân thiện xảo trong việc dùng ví dụ; Bậc Đoạn Trừ Nghi Hoặc, bậc Đại Anh Hùng, đã nói về đức hạnh của chính mình.

๖๔.

64.

‘‘จตฺตาโร [Pg.305] เต อสงฺเขยฺยา, โกฏิ เยสํ น นายติ;

สตฺตกาโย จ อากาโส, จกฺกวาฬา จนนฺตกา;

พุทฺธญาณํ อปฺปเมยฺยํ, น สกฺกา เอเต วิชานิตุํ.

‘Có bốn điều không thể tính đếm, mà giới hạn của chúng không thể biết được; Đó là tập hợp chúng sanh, không gian, các thế giới vô tận; Và Phật trí không thể đo lường, không thể nào biết được những điều này.’

๖๕.

65.

‘‘กิเมตํ อจฺฉริยํ โลเก, ยํ เม อิทฺธิวิกุพฺพนํ;

อญฺเญ พหู อจฺฉริยา, อพฺภุตา โลมหํสนา.

‘Sự biểu diễn thần thông này của ta ở thế gian, có gì là kỳ diệu đâu? Còn có nhiều điều kỳ diệu khác, phi thường và làm dựng tóc gáy.’

๖๖.

66.

‘‘ยทาหํ ตุสิเต กาเย, สนฺตุสิโต นามหํ ตทา;

ทสสหสฺสี สมาคมฺม, ยาจนฺติ ปญฺชลี มมํ.

‘Khi ta ở cõi trời Tusita, lúc ấy ta có tên là Santusita; Chư vị ở mười ngàn thế giới đã cùng nhau hội họp, chắp tay thỉnh cầu ta.’

๖๗.

67.

‘‘‘กาโล โข เต มหาวีร, อุปฺปชฺช มาตุกุจฺฉิยํ;

สเทวกํ ตารยนฺโต, พุชฺฌสฺสุ อมตํ ปทํ’.

‘‘‘Đã đến lúc rồi, hỡi bậc Đại Anh Hùng, xin hãy sinh vào lòng mẹ; Cứu độ thế gian cùng với chư thiên, xin hãy giác ngộ trạng thái bất tử.’

๖๘.

68.

‘‘ตุสิตา กายา จวิตฺวาน, ยทา โอกฺกมิ กุจฺฉิยํ;

ทสสหสฺสีโลกธาตุ, กมฺปิตฺถ ธรณี ตทา.

‘Từ cõi trời Tusita mệnh chung, khi ta nhập vào thai mẹ; Khi ấy, trái đất trong mười ngàn thế giới đã rung chuyển.’

๖๙.

69.

‘‘ยทาหํ มาตุกุจฺฉิโต, สมฺปชาโนว นิกฺขมึ;

สาธุการํ ปวตฺเตนฺติ, ทสสหสฺสี ปกมฺปถ.

‘Khi ta từ lòng mẹ sinh ra, với đầy đủ chánh niệm tỉnh giác; Mười ngàn thế giới đã rung chuyển, vang lên những tiếng tán dương lành thay.’

๗๐.

70.

‘‘โอกฺกนฺตึ เม สโม นตฺถิ, ชาติโต อภินิกฺขเม;

สมฺโพธิยํ อหํ เสฏฺโฐ, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตเน.

‘Trong việc nhập thai, không ai bằng ta, cũng như trong việc đản sanh và xuất gia; Ta là bậc tối thượng trong sự giác ngộ, và trong việc chuyển Pháp luân.’

๗๑.

71.

‘‘อโห อจฺฉริยํ โลเก, พุทฺธานํ คุณมหนฺตตา;

ทสสหสฺสีโลกธาตุ, ฉปฺปการํ ปกมฺปถ;

โอภาโส จ มหา อาสิ, อจฺเฉรํ โลมหํสนํ’’.

‘Ôi, thật kỳ diệu thay ở thế gian, sự vĩ đại về đức hạnh của các vị Phật! Mười ngàn thế giới đã rung chuyển theo sáu cách; Và một ánh sáng vĩ đại đã xuất hiện, thật kỳ diệu và làm dựng tóc gáy.’

๗๒.

72.

ภควา ตมฺหิ สมเย, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

สเทวกํ ทสฺสยนฺโต, อิทฺธิยา จงฺกมี ชิโน.

Đức Thế Tôn vào lúc ấy, bậc Trưởng Thượng của thế gian, bậc Ngưu Vương trong loài người; Vị Chiến Thắng đã kinh hành bằng thần thông, biểu diễn cho thế gian cùng chư thiên thấy.

๗๓.

73.

จงฺกเม จงฺกมนฺโตว, กเถสิ โลกนายโก;

อนฺตรา น นิวตฺเตติ, จตุหตฺเถ จงฺกเม ยถา.

Bậc Lãnh Đạo Thế Gian đã thuyết giảng trong khi đang kinh hành trên con đường kinh hành; Ngài không quay lại ở khoảng giữa, như thể đang kinh hành trên con đường dài bốn cubit.

๗๔.

74.

สาริปุตฺโต มหาปญฺโญ, สมาธิชฺฌานโกวิโท;

ปญฺญาย ปารมิปฺปตฺโต, ปุจฺฉติ โลกนายกํ.

Ngài Sāriputta, bậc đại trí tuệ, thiện xảo trong định và thiền; Bậc đã đạt đến sự toàn hảo về trí tuệ, hỏi Bậc Lãnh Đạo Thế Gian.

๗๕.

75.

‘‘กีทิโส เต มหาวีร, อภินีหาโร นรุตฺตม;

กมฺหิ กาเล ตยา ธีร, ปตฺถิตา โพธิมุตฺตมา.

‘Thưa bậc Đại Anh Hùng, bậc Tối Thắng trong loài người, sự phát nguyện của ngài như thế nào? Thưa bậc Trí Giả, vào thời điểm nào ngài đã phát nguyện cầu tuệ giác tối thượng?’

๗๖.

76.

‘‘ทานํ [Pg.306] สีลญฺจ เนกฺขมฺมํ, ปญฺญาวีริยญฺจ กีทิสํ;

ขนฺติสจฺจมธิฏฺฐานํ, เมตฺตุเปกฺขา จ กีทิสา.

‘Bố thí, trì giới và xuất gia, trí tuệ và tinh tấn của ngài như thế nào? Nhẫn nại, chân thật và quyết định, tâm từ và tâm xả của ngài như thế nào?’

๗๗.

77.

‘‘ทส ปารมี ตยา ธีร, กีทิสี โลกนายก;

กถํ อุปปารมี ปุณฺณา, ปรมตฺถปารมี กถํ’’.

‘Thưa bậc Trí Giả, bậc Lãnh Đạo Thế Gian, mười ba-la-mật của ngài như thế nào? Các cận ba-la-mật đã được viên mãn ra sao, và các thượng ba-la-mật như thế nào?’

๗๘.

78.

ตสฺส ปุฏฺโฐ วิยากาสิ, กรวีกมธุรคิโร;

นิพฺพาปยนฺโต หทยํ, หาสยนฺโต สเทวกํ.

Được ngài ấy hỏi, bậc có giọng nói ngọt ngào như chim karavīka đã giải thích; Làm dịu mát tâm hồn, làm hoan hỷ thế gian cùng chư thiên.

๗๙.

79.

อตีตพุทฺธานํ ชินานํ เทสิตํ, นิกีลิตํ พุทฺธปรมฺปราคตํ;

ปุพฺเพนิวาสานุคตาย พุทฺธิยา, ปกาสยี โลกหิตํ สเทวเก.

Ngài đã tuyên thuyết vì lợi ích của thế gian cùng chư thiên, bằng trí tuệ túc mạng thông, về giáo pháp đã được thuyết giảng bởi các bậc Chánh Giác quá khứ, và về truyền thống Phật đà không tỳ vết.

๘๐.

80.

‘‘ปีติปาโมชฺชชนนํ, โสกสลฺลวิโนทนํ;

สพฺพสมฺปตฺติปฏิลาภํ, จิตฺตีกตฺวา สุณาถ เม.

‘Điều làm phát sinh hỷ và lạc, điều xua tan mũi tên sầu muộn; Điều mang lại tất cả mọi thành tựu, hãy kính cẩn lắng nghe ta.’

๘๑.

81.

‘‘มทนิมฺมทนํ โสกนุทํ, สํสารปริโมจนํ;

สพฺพทุกฺขกฺขยํ มคฺคํ, สกฺกจฺจํ ปฏิปชฺชถา’’ติ.

‘Con đường dập tắt sự say đắm, xua tan sầu muộn, giải thoát khỏi luân hồi; Con đường chấm dứt mọi khổ đau, hãy thực hành một cách kính cẩn.’

รตนจงฺกมนกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.

Phẩm về Con Đường Kinh Hành Bằng Bảo Vật đã kết thúc.

๒. สุเมธปตฺถนากถา

2. Câu chuyện về sự phát nguyện của Sumedha

๑.

1.

กปฺเป จ สตสหสฺเส, จตุโร จ อสงฺขิเย;

อมรํ นาม นครํ, ทสฺสเนยฺยํ มโนรมํ.

Cách đây bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp; Có một thành phố tên là Amara, đáng chiêm ngưỡng và làm say đắm lòng người.

๒.

2.

ทสหิ สทฺเทหิ อวิวิตฺตํ, อนฺนปานสมายุตํ;

หตฺถิสทฺทํ อสฺสสทฺทํ, เภริสงฺขรถานิ จ;

ขาทถ ปิวถ เจว, อนฺนปาเนน โฆสิตํ.

Không bao giờ vắng lặng bởi mười loại âm thanh, đầy đủ thức ăn và đồ uống; Tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng trống, ốc tù và xe cộ; Và tiếng rao về thức ăn và đồ uống: ‘Hãy ăn và hãy uống!’

๓.

3.

นครํ สพฺพงฺคสมฺปนฺนํ, สพฺพกมฺมมุปาคตํ;

สตฺตรตนสมฺปนฺนํ, นานาชนสมากุลํ;

สมิทฺธํ เทวนครํว, อาวาสํ ปุญฺญกมฺมินํ.

Thành phố ấy đầy đủ tất cả các thành phần, đạt đến tất cả các công việc; đầy đủ bảy loại báu vật, đông đúc với nhiều hạng người; thịnh vượng như thành phố của chư thiên, là nơi ở của những người có phước nghiệp.

๔.

4.

นคเร อมรวติยา, สุเมโธ นาม พฺราหฺมโณ;

อเนกโกฏิสนฺนิจโย, ปหูตธนธญฺญวา.

Tại thành phố Amaravatī, có vị Bà-la-môn tên là Sumedha; người đã tích trữ vô số trăm triệu tài sản, có nhiều của cải và lúa gạo.

๕.

5.

อชฺฌายโก [Pg.307] มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทาน ปารคู;

ลกฺขเณ อิติหาเส จ, สธมฺเม ปารมึ คโต.

Vị ấy là người học tập, người ghi nhớ thần chú, bậc thông suốt ba bộ Vệ-đà; đã đạt đến sự toàn hảo về tướng pháp, về cổ sự, và về chánh pháp của mình.

๖.

6.

รโหคโต นิสีทิตฺวา, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา;

‘‘ทุกฺโข ปุนพฺภโว นาม, สรีรสฺส จ เภทนํ.

Lúc bấy giờ, ta đi đến nơi thanh vắng, ngồi xuống và suy nghĩ như vầy: ‘Sự tái sanh quả là khổ, và sự tan rã của thân thể cũng vậy.’

๗.

7.

‘‘ชาติธมฺโม ชราธมฺโม, พฺยาธิธมฺโม สหํ ตทา;

อชรํ อมตํ เขมํ, ปริเยสิสฺสามิ นิพฺพุตึ.

‘Ta có bản chất phải sanh, có bản chất phải già, có bản chất phải bệnh; ta sẽ tìm kiếm trạng thái tịch tịnh không già, không chết, an ổn.’

๘.

8.

‘‘ยํนูนิมํ ปูติกายํ, นานากุณปปูริตํ;

ฉฑฺฑยิตฺวาน คจฺเฉยฺยํ, อนเปกฺโข อนตฺถิโก.

‘Chắc chắn ta nên từ bỏ thân thể hôi thối này, vốn đầy dẫy các loại tử thi, rồi ra đi không luyến tiếc, không ham muốn.’

๙.

9.

‘‘อตฺถิ เหหิติ โส มคฺโค, น โส สกฺกา น เหตุเย;

ปริเยสิสฺสามิ ตํ มคฺคํ, ภวโต ปริมุตฺติยา.

‘Con đường ấy chắc chắn phải có; không thể nào nó không hiện hữu. Ta sẽ tìm kiếm con đường ấy để giải thoát khỏi sự hiện hữu.’

๑๐.

10.

‘‘ยถาปิ ทุกฺเข วิชฺชนฺเต, สุขํ นามปิ วิชฺชติ;

เอวํ ภเว วิชฺชมาเน, วิภโวปิ อิจฺฉิตพฺพโก.

‘Ví như khi có khổ, thì cũng có cái gọi là lạc; cũng vậy, khi có sự hiện hữu, thì sự chấm dứt hiện hữu cũng đáng được mong cầu.’

๑๑.

11.

‘‘ยถาปิ อุณฺเห วิชฺชนฺเต, อปรํ วิชฺชติ สีตลํ;

เอวํ ติวิธคฺคิ วิชฺชนฺเต, นิพฺพานํ อิจฺฉิตพฺพกํ.

‘Ví như khi có nóng, thì cũng có cái khác là mát; cũng vậy, khi có ba ngọn lửa, thì Niết-bàn cũng đáng được mong cầu.’

๑๒.

12.

‘‘ยถาปิ ปาเป วิชฺชนฺเต, กลฺยาณมปิ วิชฺชติ;

เอวเมว ชาติ วิชฺชนฺเต, อชาติปิจฺฉิตพฺพกํ.

‘Ví như khi có điều ác, thì cũng có điều thiện; cũng vậy, khi có sự sanh, thì sự không sanh cũng đáng được mong cầu.’

๑๓.

13.

‘‘ยถา คูถคโต ปุริโส, ตฬากํ ทิสฺวาน ปูริตํ;

น คเวสติ ตํ ตฬากํ, น โทโส ตฬากสฺส โส.

‘Ví như người bị dính phẩn, thấy một cái hồ đầy nước, mà không tìm đến cái hồ ấy, đó không phải là lỗi của cái hồ.’

๑๔.

14.

‘‘เอวํ กิเลสมลโธว, วิชฺชนฺเต อมตนฺตเฬ;

น คเวสติ ตํ ตฬากํ, น โทโส อมตนฺตเฬ.

‘Cũng vậy, khi có hồ bất tử để gột rửa cấu uế của phiền não, mà người ấy không tìm đến cái hồ đó, đó không phải là lỗi của hồ bất tử.’

๑๕.

15.

‘‘ยถา อรีหิ ปริรุทฺโธ, วิชฺชนฺเต คมนมฺปเถ;

น ปลายติ โส ปุริโส, น โทโส อญฺชสสฺส โส.

‘Ví như người bị kẻ thù bao vây, khi có con đường để đi, mà người ấy không chạy trốn, đó không phải là lỗi của con đường.’

๑๖.

16.

‘‘เอวํ กิเลสปริรุทฺโธ, วิชฺชมาเน สิเว ปเถ;

น คเวสติ ตํ มคฺคํ, น โทโส สิวมญฺชเส.

‘Cũng vậy, người bị phiền não bao vây, khi có con đường an tịnh, mà không tìm kiếm con đường ấy, đó không phải là lỗi của con đường an tịnh.’

๑๗.

17.

‘‘ยถาปิ พฺยาธิโต ปุริโส, วิชฺชมาเน ติกิจฺฉเก;

น ติกิจฺฉาเปติ ตํ พฺยาธึ, น โทโส โส ติกิจฺฉเก.

‘Ví như người bị bệnh, khi có thầy thuốc, mà không chữa trị căn bệnh ấy, đó không phải là lỗi của thầy thuốc.’

๑๘.

18.

‘‘เอวํ [Pg.308] กิเลสพฺยาธีหิ, ทุกฺขิโต ปริปีฬิโต;

น คเวสติ ตํ อาจริยํ, น โทโส โส วินายเก.

‘Cũng vậy, người bị đau khổ, bị các bệnh phiền não hành hạ, mà không tìm kiếm vị thầy, đó không phải là lỗi của bậc dẫn dắt.’

๑๙.

19.

‘‘ยถาปิ กุณปํ ปุริโส, กณฺเฐ พนฺธํ ชิคุจฺฉิย;

โมจยิตฺวาน คจฺเฉยฺย, สุขี เสรี สยํวสี.

‘Ví như người có tử thi buộc ở cổ, ghê tởm nó, sau khi cởi bỏ, người ấy có thể đi một cách an lạc, tự do, tự tại.’

๒๐.

20.

‘‘ตเถวิมํ ปูติกายํ, นานากุณปสญฺจยํ;

ฉฑฺฑยิตฺวาน คจฺเฉยฺยํ, อนเปกฺโข อนตฺถิโก.

‘Cũng vậy, ta nên từ bỏ thân thể hôi thối này, nơi tích tụ các loại tử thi, rồi ra đi không luyến tiếc, không ham muốn.’

๒๑.

21.

‘‘ยถา อุจฺจารฏฺฐานมฺหิ, กรีสํ นรนาริโย;

ฉฑฺฑยิตฺวาน คจฺฉนฺติ, อนเปกฺขา อนตฺถิกา.

‘Ví như đàn ông và đàn bà, sau khi bỏ lại phân ở nơi đại tiện, họ ra đi không luyến tiếc, không ham muốn.’

๒๒.

22.

‘‘เอวเมวาหํ อิมํ กายํ, นานากุณปปูริตํ;

ฉฑฺฑยิตฺวาน คจฺฉิสฺสํ, วจฺจํ กตฺวา ยถา กุฏึ.

‘Cũng vậy, ta sẽ từ bỏ thân này, vốn đầy dẫy các loại tử thi, rồi ra đi, như người bỏ lại nhà vệ sinh sau khi đã đại tiện.’

๒๓.

23.

‘‘ยถาปิ ชชฺชรํ นาวํ, ปลุคฺคํ อุทคาหินึ ;

สามี ฉฑฺเฑตฺวา คจฺฉนฺติ, อนเปกฺขา อนตฺถิกา.

‘Ví như những người chủ, sau khi từ bỏ chiếc thuyền cũ nát, mục rữa, và bị rò nước, họ ra đi không luyến tiếc, không ham muốn.’

๒๔.

24.

‘‘เอวเมวาหํ อิมํ กายํ, นวจฺฉิทฺทํ ธุวสฺสวํ;

ฉฑฺฑยิตฺวาน คจฺฉิสฺสํ, ชิณฺณนาวํว สามิกา.

‘Cũng vậy, ta sẽ từ bỏ thân này, có chín lỗ và luôn tiết dịch, rồi ra đi, như những người chủ bỏ lại chiếc thuyền cũ.’

๒๕.

25.

‘‘ยถาปิ ปุริโส โจเรหิ, คจฺฉนฺโต ภณฺฑมาทิย;

ภณฺฑจฺเฉทภยํ ทิสฺวา, ฉฑฺฑยิตฺวาน คจฺฉติ.

‘Ví như người mang theo hàng hóa đi cùng với bọn cướp, thấy nguy cơ hàng hóa bị mất, liền bỏ lại bọn cướp mà đi.’

๒๖.

26.

‘‘เอวเมว อยํ กาโย, มหาโจรสโม วิย;

ปหายิมํ คมิสฺสามิ, กุสลจฺเฉทนา ภยา’’.

‘Cũng vậy, thân này giống như một tên đại cướp; vì sợ thiện pháp bị hủy hoại, ta sẽ từ bỏ nó mà đi.’

๒๗.

27.

เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน, เนกโกฏิสตํ ธนํ;

นาถานาถานํ ทตฺวาน, หิมวนฺตมุปาคมึ.

Sau khi suy nghĩ như vậy, ta đã bố thí vô số trăm triệu tài sản cho những người có và không có nơi nương tựa, rồi đi đến Hy-mã-lạp sơn.

๒๘.

28.

หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, ธมฺมิโก นาม ปพฺพโต;

อสฺสโม สุกโต มยฺหํ, ปณฺณสาลา สุมาปิตา.

Không xa Hy-mã-lạp sơn, có một ngọn núi tên là Dhammika; ở đó, am thất của ta được xây cất tốt, và một cái lều lá được tạo dựng khéo léo.

๒๙.

29.

จงฺกมํ ตตฺถ มาเปสึ, ปญฺจโทสวิวชฺชิตํ;

อฏฺฐคุณสมูเปตํ, อภิญฺญาพลมาหรึ.

Ở đó, ta đã tạo ra một con đường kinh hành, không có năm lỗi; và ta đã đạt được sức mạnh của các thắng trí, vốn có tám phẩm chất.

๓๐.

30.

สาฏกํ ปชหึ ตตฺถ, นวโทสมุปาคตํ;

วากจีรํ นิวาเสสึ, ทฺวาทสคุณมุปาคตํ.

Ở đó, ta đã từ bỏ y phục bằng vải, vốn có chín lỗi; ta đã mặc vào y bằng vỏ cây, vốn có mười hai phẩm chất.

๓๑.

31.

อฏฺฐโทสสมากิณฺณํ[Pg.309], ปชหึ ปณฺณสาลกํ;

อุปาคมึ รุกฺขมูลํ, คุเณ ทสหุปาคตํ.

Ta đã từ bỏ lều lá, vốn đầy dẫy tám lỗi; ta đã đến dưới gốc cây, nơi có mười phẩm chất.

๓๒.

32.

วาปิตํ โรปิตํ ธญฺญํ, ปชหึ นิรวเสสโต;

อเนกคุณสมฺปนฺนํ, ปวตฺตผลมาทิยึ.

Ta đã từ bỏ hoàn toàn các loại lúa được gieo trồng; ta đã nhận lấy các loại trái cây rụng tự nhiên, vốn có nhiều phẩm chất.

๓๓.

33.

ตตฺถปฺปธานํ ปทหึ, นิสชฺชฏฺฐานจงฺกเม;

อพฺภนฺตรมฺหิ สตฺตาเห, อภิญฺญาพลปาปุณึ.

Tại nơi ấy, trong lúc ngồi, đứng, và kinh hành, ta đã nỗ lực tinh tấn. Trong vòng bảy ngày, ta đã đạt được năng lực của các thắng trí.

๓๔.

34.

เอวํ เม สิทฺธิปฺปตฺตสฺส, วสีภูตสฺส สาสเน;

ทีปงฺกโร นาม ชิโน, อุปฺปชฺชิ โลกนายโก.

Như vậy, trong khi ta đã đạt được thành tựu và thuần thục trong giáo pháp, bậc Lãnh Đạo Thế Gian, đấng Chiến Thắng tên là Dīpaṅkara đã xuất hiện.

๓๕.

35.

อุปฺปชฺชนฺเต จ ชายนฺเต, พุชฺฌนฺเต ธมฺมเทสเน;

จตุโร นิมิตฺเต นาทฺทสํ, ฌานรติสมปฺปิโต.

Do đang an hưởng trong hỷ lạc của thiền định, ta đã không nhìn thấy bốn điềm báo lúc Ngài nhập thai, đản sanh, thành đạo, và thuyết Pháp.

๓๖.

36.

ปจฺจนฺตเทสวิสเย, นิมนฺเตตฺวา ตถาคตํ;

ตสฺส อาคมนํ มคฺคํ, โสเธนฺติ ตุฏฺฐมานสา.

Tại một vùng biên địa, sau khi đã thỉnh mời đức Như Lai, với tâm hoan hỷ, họ dọn dẹp con đường cho sự quang lâm của Ngài.

๓๗.

37.

อหํ เตน สมเยน, นิกฺขมิตฺวา สกสฺสมา;

ธุนนฺโต วากจีรานิ, คจฺฉามิ อมฺพเร ตทา.

Vào lúc ấy, ta rời khỏi am thất của mình, vừa đi vừa giũ tấm y bằng vỏ cây, ta đang đi trên hư không.

๓๘.

38.

เวทชาตํ ชนํ ทิสฺวา, ตุฏฺฐหฏฺฐํ ปโมทิตํ;

โอโรหิตฺวาน คคนา, มนุสฺเส ปุจฺฉิ ตาวเท.

Khi thấy đám đông hân hoan, vui mừng, và phấn khởi, ta từ trên không trung đi xuống và liền hỏi những người ấy.

๓๙.

39.

‘‘ตุฏฺฐหฏฺโฐ ปมุทิโต, เวทชาโต มหาชโน;

กสฺส โสธียติ มคฺโค, อญฺชสํ วฏุมายนํ’’.

‘Đám đông này hân hoan, vui mừng, và phấn khởi, con đường, lối đi, và đường mòn này được dọn dẹp vì ai?’

๔๐.

40.

เต เม ปุฏฺฐา วิยากํสุ, ‘‘พุทฺโธ โลเก อนุตฺตโร;

ทีปงฺกโร นาม ชิโน, อุปฺปชฺชิ โลกนายโก;

ตสฺส โสธียติ มคฺโค, อญฺชสํ วฏุมายนํ’’.

Được ta hỏi, họ đã trả lời: ‘Đức Phật vô thượng ở trên đời, đấng Chiến Thắng tên là Dīpaṅkara, bậc Lãnh Đạo Thế Gian, đã xuất hiện. Con đường, lối đi, và đường mòn này được dọn dẹp là vì Ngài.’

๔๑.

41.

พุทฺโธติวจนํ สุตฺวาน, ปีติ อุปฺปชฺชิ ตาวเท;

พุทฺโธ พุทฺโธติ กถยนฺโต, โสมนสฺสํ ปเวทยึ.

Nghe được lời nói ‘Phật,’ hỷ lạc liền khởi sanh trong ta. Vừa nói ‘Phật, Phật,’ ta cảm nhận được sự hoan hỷ.

๔๒.

42.

ตตฺถ ฐตฺวา วิจินฺเตสึ, ตุฏฺโฐ สํวิคฺคมานโส;

‘‘อิธ พีชานิ โรปิสฺสํ, ขโณ เว มา อุปจฺจคา.

Đứng tại nơi ấy, với tâm hoan hỷ và xúc động, ta đã suy nghĩ: ‘Nơi đây ta sẽ gieo trồng hạt giống. Mong rằng khoảnh khắc này sẽ không trôi qua.’

๔๓.

43.

‘‘ยทิ พุทฺธสฺส โสเธถ, เอโกกาสํ ททาถ เม;

อหมฺปิ โสธยิสฺสามิ, อญฺชสํ วฏุมายนํ’’.

‘Nếu quý vị dọn dẹp vì đức Phật, xin hãy cho tôi một chỗ. Tôi cũng sẽ dọn dẹp con đường, lối đi, và đường mòn này.’

๔๔.

44.

อทํสุ [Pg.310] เต มโมกาสํ, โสเธตุํ อญฺชสํ ตทา;

พุทฺโธ พุทฺโธติ จินฺเตนฺโต, มคฺคํ โสเธมหํ ตทา.

Khi ấy, họ đã cho ta một chỗ để dọn dẹp con đường. Bấy giờ, trong khi tâm niệm ‘Phật, Phật,’ ta đã dọn dẹp con đường.

๔๕.

45.

อนิฏฺฐิเต มโมกาเส, ทีปงฺกโร มหามุนิ;

จตูหิ สตสหสฺเสหิ, ฉฬภิญฺเญหิ ตาทิหิ;

ขีณาสเวหิ วิมเลหิ, ปฏิปชฺชิ อญฺชสํ ชิโน.

Khi phần việc của ta chưa xong, bậc Đại ẩn sĩ Dīpaṅkara, đấng Chiến Thắng, đã đi vào con đường cùng với bốn trăm ngàn vị lậu tận, thanh tịnh, có sáu thắng trí và tâm tánh như như.

๔๖.

46.

ปจฺจุคฺคมนา วตฺตนฺติ, วชฺชนฺติ เภริโย พหู;

อาโมทิตา นรมรู, สาธุการํ ปวตฺตยุํ.

Họ tiến ra nghênh đón, nhiều trống lớn được đánh lên. Người và trời hoan hỷ, cùng nhau vang tiếng ‘Lành thay!’

๔๗.

47.

เทวา มนุสฺเส ปสฺสนฺติ, มนุสฺสาปิ จ เทวตา;

อุโภปิ เต ปญฺชลิกา, อนุยนฺติ ตถาคตํ.

Chư thiên thấy loài người, và loài người cũng thấy chư thiên. Cả hai chúng ấy đều chắp tay cung kính, đi theo sau đức Như Lai.

๔๘.

48.

เทวา ทิพฺเพหิ ตุริเยหิ, มนุสฺสา มานุเสหิ จ ;

อุโภปิ เต วชฺชยนฺตา, อนุยนฺติ ตถาคตํ.

Chư thiên với nhạc cụ cõi trời, và loài người với nhạc cụ cõi người; cả hai chúng ấy vừa tấu nhạc, vừa đi theo sau đức Như Lai.

๔๙.

49.

ทิพฺพํ มนฺทารวํ ปุปฺผํ, ปทุมํ ปาริฉตฺตกํ;

ทิโสทิสํ โอกิรนฺติ, อากาสนภคตา มรู.

Chư thiên đi trên hư không rải khắp mọi phương hướng hoa Mạn-đà-la, hoa sen, và hoa san hô trời thiêng liêng.

๕๐.

50.

ทิพฺพํ จนฺทนจุณฺณญฺจ, วรคนฺธญฺจ เกวลํ;

ทิโสทิสํ โอกิรนฺติ, อากาสนภคตา มรู.

Chư thiên đi trên hư không rải khắp mọi phương hướng bột chiên-đàn thiêng liêng và tất cả các loại hương thơm hảo hạng.

๕๑.

51.

จมฺปกํ สรลํ นีปํ, นาคปุนฺนาคเกตกํ;

ทิโสทิสํ อุกฺขิปนฺติ, ภูมิตลคตา นรา.

Những người đi trên mặt đất tung lên khắp mọi phương hướng hoa ngọc lan, hoa thông, hoa gáo, hoa vấp, hoa mù u, và hoa dứa dại.

๕๒.

52.

เกเส มุญฺจิตฺวาหํ ตตฺถ, วากจีรญฺจ จมฺมกํ;

กลเล ปตฺถริตฺวาน, อวกุชฺโช นิปชฺชหํ.

Tại nơi đó, ta đã xõa tóc, trải y vỏ cây và tấm da thú của mình trên vũng bùn, rồi nằm úp mặt xuống.

๕๓.

53.

‘‘อกฺกมิตฺวาน มํ พุทฺโธ, สห สิสฺเสหิ คจฺฉตุ;

มา นํ กลเล อกฺกมิตฺถ, หิตาย เม ภวิสฺสติ’’.

‘Xin đức Phật cùng các đệ tử hãy đi qua, dẫm lên trên con. Xin Ngài đừng dẫm lên vũng bùn. Điều này sẽ vì lợi ích cho con.’

๕๔.

54.

ปถวิยํ นิปนฺนสฺส, เอวํ เม อาสิ เจตโส;

‘‘อิจฺฉมาโน อหํ อชฺช, กิเลเส ฌาปเย มม.

Khi đang nằm trên mặt đất, tâm ta đã khởi lên ý nghĩ như vầy: ‘Nếu muốn, ngay hôm nay ta có thể đốt sạch các phiền não của mình.’

๕๕.

55.

‘‘กึ เม อญฺญาตเวเสน, ธมฺมํ สจฺฉิกเตนิธ;

สพฺพญฺญุตํ ปาปุณิตฺวา, พุทฺโธ เหสฺสํ สเทวเก.

‘Có ích gì cho ta khi chứng ngộ Chánh Pháp ở đây với một thân phận vô danh? Sau khi đạt được nhất thiết trí, ta sẽ trở thành một vị Phật trong thế giới cùng với chư thiên.’

๕๖.

56.

‘‘กึ เม เอเกน ติณฺเณน, ปุริเสน ถามทสฺสินา;

สพฺพญฺญุตํ ปาปุณิตฺวา, สนฺตาเรสฺสํ สเทวกํ.

‘Là một người nam có năng lực, có ích gì cho ta khi một mình vượt qua? Sau khi đạt được nhất thiết trí, ta sẽ giúp cho thế giới cùng với chư thiên được vượt qua.’

๕๗.

57.

‘‘อิมินา [Pg.311] เม อธิกาเรน, กเตน ปุริสุตฺตเม;

สพฺพญฺญุตํ ปาปุณิตฺวา, ตาเรมิ ชนตํ พหุํ.

‘Nhờ vào sự quyết tâm này của ta, được thực hiện trước bậc Tối Thắng Nhân, sau khi đạt được nhất thiết trí, ta sẽ đưa nhiều chúng sanh vượt qua.’

๕๘.

58.

‘‘สํสารโสตํ ฉินฺทิตฺวา, วิทฺธํเสตฺวา ตโย ภเว;

ธมฺมนาวํ สมารุยฺห, สนฺตาเรสฺสํ สเทวกํ’’.

‘Sau khi cắt đứt dòng chảy luân hồi, phá tan ba cõi hữu, và lên con thuyền Chánh Pháp, ta sẽ giúp cho thế giới cùng với chư thiên được vượt qua.’

๕๙.

59.

มนุสฺสตฺตํ ลิงฺคสมฺปตฺติ, เหตุ สตฺถารทสฺสนํ;

ปพฺพชฺชา คุณสมฺปตฺติ, อธิกาโร จ ฉนฺทตา;

อฏฺฐธมฺมสโมธานา, อภินีหาโร สมิชฺฌติ.

Thân người, giới tính nam, có nhân duyên (để chứng quả A-la-hán), được gặp bậc Đạo Sư, được xuất gia, thành tựu các phẩm hạnh, có sự cúng dường tối thượng, và có ý chí mạnh mẽ. Do sự hội đủ của tám pháp này, lời đại nguyện được thành tựu.

๖๐.

60.

ทีปงฺกโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

อุสฺสีสเก มํ ฐตฺวาน, อิทํ วจนมพฺรวิ.

Đức Dīpaṅkara, bậc Thông Tỏ Thế Gian, xứng đáng thọ nhận các vật cúng dường, đã đứng ở phía đầu của ta và nói lên lời này.

๖๑.

61.

‘‘ปสฺสถ อิมํ ตาปสํ, ชฏิลํ อุคฺคตาปนํ;

อปริเมยฺยิโต กปฺเป, พุทฺโธ โลเก ภวิสฺสติ.

‘Hãy nhìn vị đạo sĩ khổ hạnh, tóc bện, tu tập nghiêm khắc này. Sau vô số kiếp không thể đếm được kể từ đây, vị này sẽ trở thành một vị Phật ở trên đời.’

๖๒.

62.

‘‘อหุ กปิลวฺหยา รมฺมา, นิกฺขมิตฺวา ตถาคโต;

ปธานํ ปทหิตฺวาน, กตฺวา ทุกฺกรการิกํ.

‘Sau khi xuất gia từ thành phố khả ái tên là Kapila, vị Như Lai ấy sẽ nỗ lực tinh tấn và thực hành khổ hạnh.’

๖๓.

63.

‘‘อชปาลรุกฺขมูลสฺมึ, นิสีทิตฺวา ตถาคโต;

ตตฺถ ปายาสํ ปคฺคยฺห, เนรญฺชรมุเปหิติ.

“Vị Như Lai sẽ ngồi xuống, ở tại gốc cây Ajapāla; Ở nơi ấy, sau khi thọ nhận món cháo sữa, ngài sẽ đi đến sông Nerañjarā.”

๖๔.

64.

‘‘เนรญฺชราย ตีรมฺหิ, ปายาสํ อท โส ชิโน;

ปฏิยตฺตวรมคฺเคน, โพธิมูลมุเปหิติ.

“Vị Chiến Thắng ấy, sau khi dùng món cháo sữa ở tại bờ sông Nerañjarā, sẽ đi đến cội Bồ-đề bằng con đường cao quý đã được dọn sẵn.”

๖๕.

65.

‘‘ตโต ปทกฺขิณํ กตฺวา, โพธิมณฺฑํ อนุตฺตโร ;

อสฺสตฺถรุกฺขมูลมฺหิ, พุชฺฌิสฺสติ มหายโส.

“Sau đó, bậc Vô Thượng, đấng Đại Danh Vọng, sau khi đi nhiễu quanh Bồ-đề đàn theo chiều bên phải, sẽ giác ngộ ở tại gốc cây Assattha.”

๖๖.

66.

‘‘อิมสฺส ชนิกา มาตา, มายา นาม ภวิสฺสติ;

ปิตา สุทฺโธทโน นาม, อยํ เหสฺสติ โคตโม.

“Thân mẫu sinh ra vị này sẽ có tên là Māyā; thân phụ sẽ có tên là Suddhodana; vị này sẽ là Gotama.”

๖๗.

67.

‘‘อนาสวา วีตราคา, สนฺตจิตฺตา สมาหิตา;

โกลิโต อุปติสฺโส จ, อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวกา;

อานนฺโท นามุปฏฺฐาโก, อุปฏฺฐิสฺสติมํ ชินํ.

“Kolita và Upatissa, các vị không còn lậu hoặc, đã ly tham, tâm được an tịnh, có định tĩnh, sẽ là các vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả tên là Ānanda sẽ hầu cận vị Chiến Thắng này.”

๖๘.

68.

‘‘เขมา อุปฺปลวณฺณา จ, อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวิกา;

อนาสวา วีตราคา, สนฺตจิตฺตา สมาหิตา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, อสฺสตฺโถติ ปวุจฺจติ.

“Khemā và Uppalavaṇṇā sẽ là các vị Thượng thủ Nữ Thinh văn. Các vị ấy không còn lậu hoặc, đã ly tham, tâm được an tịnh, có định tĩnh. Cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là Assattha.”

๖๙.

69.

‘‘จิตฺโต [Pg.312] จ หตฺถาฬวโก, อคฺคา เหสฺสนฺตุปฏฺฐกา;

อุตฺตรา นนฺทมาตา จ, อคฺคา เหสฺสนฺตุปฏฺฐิกา’’.

“Citto và Hatthāḷavaka sẽ là các vị Thượng thủ nam cư sĩ hộ độ. Uttarā và Nandamātā sẽ là các vị Thượng thủ nữ cư sĩ hộ độ.”

๗๐.

70.

อิทํ สุตฺวาน วจนํ, อสมสฺส มเหสิโน;

อาโมทิตา นรมรู, พุทฺธพีชํ กิร อยํ.

Sau khi nghe được lời nói này của bậc Đại Ẩn Sĩ vô song, chư thiên và nhân loại đã hoan hỷ: ‘Vị này quả thật là mầm mống của một vị Phật’.

๗๑.

71.

อุกฺกุฏฺฐิสทฺทา วตฺตนฺติ, อปฺโผเฏนฺติ หสนฺติ จ;

กตญฺชลี นมสฺสนฺติ, ทสสหสฺสี สเทวกา.

Các tiếng reo hò vang lên, họ vỗ tay và cười lớn. Chúng sanh ở mười ngàn thế giới cùng với chư thiên chắp tay và đảnh lễ.

๗๒.

72.

‘‘ยทิมสฺส โลกนาถสฺส, วิรชฺฌิสฺสาม สาสนํ;

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ.

“Nếu chúng con bỏ lỡ giáo pháp của vị Hộ Trì Thế Gian này, trong thời vị lai, chúng con sẽ được diện kiến vị này.”

๗๓.

73.

‘‘ยถา มนุสฺสา นทึ ตรนฺตา, ปฏิติตฺถํ วิรชฺฌิย;

เหฏฺฐาติตฺเถ คเหตฺวาน, อุตฺตรนฺติ มหานทึ.

“Ví như những người đang vượt sông, sau khi bỏ lỡ bến đỗ ở phía đối diện, đã nắm lấy bến đỗ ở phía dưới và vượt qua dòng sông lớn.”

๗๔.

74.

‘‘เอวเมว มยํ สพฺเพ, ยทิ มุญฺจามิมํ ชินํ;

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

“Cũng tương tự như thế, nếu tất cả chúng con bỏ lỡ vị Chiến Thắng này, trong thời vị lai, chúng con sẽ được diện kiến vị này.”

๗๕.

75.

ทีปงฺกโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

มม กมฺมํ ปกิตฺเตตฺวา, ทกฺขิณํ ปาทมุทฺธริ.

Đức Dīpaṅkara, bậc Thông Suốt Thế Gian, người xứng đáng thọ nhận các vật cúng dường, sau khi tuyên thuyết về hành nghiệp của tôi, đã nhấc bàn chân phải lên.

๗๖.

76.

เย ตตฺถาสุํ ชินปุตฺตา, ปทกฺขิณมกํสุ มํ;

เทวา มนุสฺสา อสุรา จ, อภิวาเทตฺวาน ปกฺกมุํ.

Các vị con của đấng Chiến Thắng đã có mặt ở nơi ấy đã đi nhiễu quanh tôi theo chiều bên phải. Chư thiên, nhân loại, và a-tu-la, sau khi đã đảnh lễ, đã ra đi.

๗๗.

77.

ทสฺสนํ เม อติกฺกนฺเต, สสงฺเฆ โลกนายเก;

สยนา วุฏฺฐหิตฺวาน, ปลฺลงฺกํ อาภุชึ ตทา.

Khi bậc Lãnh Đạo Thế Gian cùng với Tăng chúng đã đi khuất tầm mắt của tôi, sau khi đứng dậy từ chỗ nằm, tôi đã ngồi kiết-già vào lúc ấy.

๗๘.

78.

สุเขน สุขิโต โหมิ, ปาโมชฺเชน ปโมทิโต;

ปีติยา จ อภิสฺสนฺโน, ปลฺลงฺกํ อาภุชึ ตทา.

Tôi đã được an lạc với sự an lạc, đã được hân hoan với niềm hân hoan, và đã được thấm nhuần với niềm hỷ lạc. Tôi đã ngồi kiết-già vào lúc ấy.

๗๙.

79.

ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา;

‘‘วสีภูโต อหํ ฌาเน, อภิญฺญาสุ ปารมึคโต.

Sau khi ngồi kiết-già, tôi đã suy nghĩ như vầy vào lúc ấy: ‘Ta đã thuần thục các tầng thiền, đã đạt đến sự toàn hảo về các thắng trí’.

๘๐.

80.

‘‘สหสฺสิยมฺหิ โลกมฺหิ, อิสโย นตฺถิ เม สมา;

อสโม อิทฺธิธมฺเมสุ, อลภึ อีทิสํ สุขํ.

“‘Trong một ngàn thế giới, không có vị ẩn sĩ nào sánh bằng ta. Về các pháp thần thông, ta là vô song. Ta đã đạt được sự an lạc như thế này.’”

๘๑.

81.

‘‘ปลฺลงฺกาภุชเน มยฺหํ, ทสสหสฺสาธิวาสิโน;

มหานาทํ ปวตฺเตสุํ, ‘ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

Khi tôi đang ngồi kiết-già, các chúng sanh ở mười ngàn thế giới đã phát ra tiếng rống lớn: ‘Chắc chắn ngài sẽ thành Phật’.

๘๒.

82.

‘‘‘ยา [Pg.313] ปุพฺเพ โพธิสตฺตานํ, ปลฺลงฺกวรมาภุเช;

นิมิตฺตานิ ปทิสฺสนฺติ, ตานิ อชฺช ปทิสฺสเร.

“‘Những điềm triệu nào đã xuất hiện trước đây khi các vị Bồ-tát ngồi kiết-già trên bảo tọa, những điềm triệu ấy đang xuất hiện ngày hôm nay.’”

๘๓.

83.

‘‘‘สีตํ พฺยปคตํ โหติ, อุณฺหญฺจ อุปสมฺมติ;

ตานิ อชฺช ปทิสฺสนฺติ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Cái lạnh đã biến mất, và cái nóng được lắng dịu. Những điềm triệu ấy đang xuất hiện ngày hôm nay, chắc chắn ngài sẽ thành Phật.’”

๘๔.

84.

‘‘‘ทสสหสฺสี โลกธาตู, นิสฺสทฺทา โหนฺติ นิรากุลา;

ตานิ อชฺช ปทิสฺสนฺติ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Mười ngàn thế giới trở nên yên lặng và không bị khuấy động. Những điềm triệu ấy đang xuất hiện ngày hôm nay, chắc chắn ngài sẽ thành Phật.’”

๘๕.

85.

‘‘‘มหาวาตา น วายนฺติ, น สนฺทนฺติ สวนฺติโย;

ตานิ อชฺช ปทิสฺสนฺติ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Các ngọn gió lớn không thổi, các dòng sông đang chảy không còn chảy nữa. Những điềm triệu ấy đang xuất hiện ngày hôm nay, chắc chắn ngài sẽ thành Phật.’”

๘๖.

86.

‘‘‘ถลชา ทกชา ปุปฺผา, สพฺเพ ปุปฺผนฺติ ตาวเท;

เตปชฺช ปุปฺผิตา สพฺเพ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Vào lúc ấy, tất cả các loài hoa trên cạn và dưới nước đều nở rộ. Tất cả chúng cũng đang nở rộ ngày hôm nay, chắc chắn ngài sẽ thành Phật.’”

๘๗.

87.

‘‘‘ลตา วา ยทิ วา รุกฺขา, ผลภารา โหนฺติ ตาวเท;

เตปชฺช ผลิตา สพฺเพ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Vào lúc ấy, các loại dây leo và cây cối đều trĩu nặng quả. Tất cả chúng cũng đang kết quả ngày hôm nay, chắc chắn ngài sẽ thành Phật.’”

๘๘.

88.

‘‘‘อากาสฏฺฐา จ ภูมฏฺฐา, รตนา โชตนฺติ ตาวเท;

เตปชฺช รตนา โชตนฺติ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Vào lúc ấy, các bảo vật ở trên không và ở dưới đất đều tỏa sáng. Các bảo vật ấy cũng đang tỏa sáng ngày hôm nay, chắc chắn ngài sẽ thành Phật.’”

๘๙.

89.

‘‘‘มานุสฺสกา จ ทิพฺพา จ, ตุริยา วชฺชนฺติ ตาวเท;

เตปชฺชุโภ อภิรวนฺติ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Vào lúc ấy, các nhạc cụ của nhân loại và của chư thiên đều vang lên. Cả hai loại ấy cũng đang vang dội ngày hôm nay, chắc chắn ngài sẽ thành Phật.’”

๙๐.

90.

‘‘‘วิจิตฺรปุปฺผา คคนา, อภิวสฺสนฺติ ตาวเท;

เตปิ อชฺช ปวสฺสนฺติ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Vào lúc ấy, những trận mưa hoa đa dạng từ trên không trung trút xuống. Chúng cũng đang trút xuống ngày hôm nay, chắc chắn ngài sẽ thành Phật.’”

๙๑.

91.

‘‘‘มหาสมุทฺโท อาภุชติ, ทสสหสฺสี ปกมฺปติ;

เตปชฺชุโภ อภิรวนฺติ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Đại dương gầm vang, mười ngàn thế giới rung chuyển. Cả hai điều ấy cũng đang vang dội ngày hôm nay, chắc chắn ngài sẽ thành Phật.’”

๙๒.

92.

‘‘‘นิรเยปิ ทสสหสฺเส, อคฺคี นิพฺพนฺติ ตาวเท;

เตปชฺช นิพฺพุตา อคฺคี, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Vào lúc ấy, các ngọn lửa ở các địa ngục trong mười ngàn thế giới đều được dập tắt. Các ngọn lửa ấy cũng đã được dập tắt ngày hôm nay, chắc chắn ngài sẽ thành Phật.’”

๙๓.

93.

‘‘‘วิมโล โหติ สูริโย, สพฺพา ทิสฺสนฺติ ตารกา;

เตปิ อชฺช ปทิสฺสนฺติ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Mặt trời trở nên không tì vết, tất cả các vì sao đều hiện rõ; hôm nay chúng cũng đang hiện rõ, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.

๙๔.

94.

‘‘‘อโนวฏฺเฐน อุทกํ, มหิยา อุพฺภิชฺชิ ตาวเท;

ตมฺปชฺชุพฺภิชฺชเต มหิยา, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Khi ấy, dù trời không mưa, nước từ đất đã vọt lên; hôm nay nước ấy cũng đang vọt lên từ đất, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.

๙๕.

95.

‘‘‘ตาราคณา [Pg.314] วิโรจนฺติ, นกฺขตฺตา คคนมณฺฑเล;

วิสาขา จนฺทิมา ยุตฺตา, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Các nhóm sao, các chòm sao tỏa sáng trên vòm trời; sao Visākhā đi cùng với mặt trăng, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.

๙๖.

96.

‘‘‘พิลาสยา ทรีสยา, นิกฺขมนฺติ สกาสยา;

เตปชฺช อาสยา ฉุทฺธา, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Loài sống trong hang, loài sống trong khe núi, đã ra khỏi nơi ở của mình; hôm nay chúng cũng đã rời khỏi nơi ở, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.

๙๗.

97.

‘‘‘น โหนฺติ อรตี สตฺตานํ, สนฺตุฏฺฐา โหนฺติ ตาวเท;

เตปชฺช สพฺเพ สนฺตุฏฺฐา, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Chúng sanh không còn bất mãn, tất cả đều hoan hỷ vào lúc ấy; hôm nay tất cả chúng cũng đều hoan hỷ, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.

๙๘.

98.

‘‘‘โรคา ตทุปสมฺมนฺติ, ชิฆจฺฉา จ วินสฺสติ;

ตานิ อชฺช ปทิสฺสนฺติ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Khi ấy, bệnh tật được lắng dịu, và cơn đói khát cũng tiêu tan; những điềm ấy hôm nay đang hiện rõ, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.

๙๙.

99.

‘‘‘ราโค ตทา ตนุ โหติ, โทโส โมโห วินสฺสติ;

เตปชฺช วิคตา สพฺเพ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Khi ấy, tham ái trở nên mỏng manh, sân hận và si mê bị tiêu diệt; hôm nay tất cả chúng đều đã biến mất, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.

๑๐๐.

100.

‘‘‘ภยํ ตทา น ภวติ, อชฺชเปตํ ปทิสฺสติ;

เตน ลิงฺเคน ชานาม, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Khi ấy, không có sự sợ hãi, hôm nay điều ấy cũng đang hiện rõ; nhờ điềm báo ấy, chúng tôi biết rằng, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.

๑๐๑.

101.

‘‘‘รโชนุทฺธํสติ อุทฺธํ, อชฺชเปตํ ปทิสฺสติ;

เตน ลิงฺเคน ชานาม, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Bụi không bay lên cao, hôm nay điều ấy cũng đang hiện rõ; nhờ điềm báo ấy, chúng tôi biết rằng, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.

๑๐๒.

102.

‘‘‘อนิฏฺฐคนฺโธ ปกฺกมติ, ทิพฺพคนฺโธ ปวายติ;

โสปชฺช วายติ คนฺโธ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Mùi hôi thối biến mất, hương trời tỏa ngát; hôm nay hương ấy cũng đang tỏa ngát, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.

๑๐๓.

103.

‘‘‘สพฺเพ เทวา ปทิสฺสนฺติ, ฐปยิตฺวา อรูปิโน;

เตปชฺช สพฺเพ ทิสฺสนฺติ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Tất cả chư thiên đều hiện ra, ngoại trừ các vị cõi Vô Sắc; hôm nay tất cả các vị ấy cũng đều hiện rõ, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.

๑๐๔.

104.

‘‘‘ยาวตา นิรยา นาม, สพฺเพ ทิสฺสนฺติ ตาวเท;

เตปชฺช สพฺเพ ทิสฺสนฺติ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Bao nhiêu cảnh giới được gọi là địa ngục, tất cả đều hiện rõ vào lúc ấy; hôm nay tất cả chúng cũng đều hiện rõ, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.

๑๐๕.

105.

‘‘‘กุฏฺฏา กวาฏา เสลา จ, น โหนฺตาวรณา ตทา;

อากาสภูตา เตปชฺช, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Tường vách, cửa nẻo, và đá núi, khi ấy không còn là vật cản; hôm nay chúng cũng trở thành hư không, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.

๑๐๖.

106.

‘‘‘จุตี จ อุปปตฺติ จ, ขเณ ตสฺมึ น วิชฺชติ;

ตานิปชฺช ปทิสฺสนฺติ, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ.

“‘Sự chết và sự tái sanh, trong khoảnh khắc ấy không tồn tại; những điềm ấy hôm nay cũng đang hiện rõ, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.

๑๐๗.

107.

‘‘‘ทฬฺหํ ปคฺคณฺห วีริยํ, มา นิวตฺต อภิกฺกม;

มยมฺเปตํ วิชานาม, ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ’’’.

“‘Hãy nỗ lực tinh tấn một cách vững chắc, đừng lui bước, hãy tiến lên; chúng tôi cũng biết rõ điều này, ngài chắc chắn sẽ thành Phật.’”

๑๐๘.

108.

พุทฺธสฺส [Pg.315] วจนํ สุตฺวา, ทสสหสฺสีนจูภยํ;

ตุฏฺฐหฏฺโฐ ปโมทิโต, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา.

Sau khi nghe lời của đức Phật và của chư vị ở mười ngàn thế giới, ta vui vẻ, hoan hỷ, hân hoan, và đã suy nghĩ như vầy vào lúc ấy.

๑๐๙.

109.

‘‘อทฺเวชฺฌวจนา พุทฺธา, อโมฆวจนา ชินา;

วิตถํ นตฺถิ พุทฺธานํ, ธุวํ พุทฺโธ ภวามหํ.

“Chư Phật có lời nói không hai nghĩa, các bậc Chiến Thắng có lời nói không vô ích; chư Phật không có lời nói sai trái, ta chắc chắn sẽ thành Phật.

๑๑๐.

110.

‘‘ยถา ขิตฺตํ นเภ เลฑฺฑุ, ธุวํ ปตติ ภูมิยํ;

ตเถว พุทฺธเสฏฺฐานํ, วจนํ ธุวสสฺสตํ;

วิตถํ นตฺถิ พุทฺธานํ, ธุวํ พุทฺโธ ภวามหํ.

“Như cục đất ném lên trời, chắc chắn rơi xuống đất; cũng vậy, lời của các bậc Phật tối thượng là chắc chắn và vĩnh cửu; chư Phật không có lời nói sai trái, ta chắc chắn sẽ thành Phật.

๑๑๑.

111.

‘‘ยถาปิ สพฺพสตฺตานํ, มรณํ ธุวสสฺสตํ;

ตเถว พุทฺธเสฏฺฐานํ, วจนํ ธุวสสฺสตํ;

วิตถํ นตฺถิ พุทฺธานํ, ธุวํ พุทฺโธ ภวามหํ.

“Cũng như cái chết của tất cả chúng sanh là chắc chắn và vĩnh cửu; cũng vậy, lời của các bậc Phật tối thượng là chắc chắn và vĩnh cửu; chư Phật không có lời nói sai trái, ta chắc chắn sẽ thành Phật.

๑๑๒.

112.

‘‘ยถา รตฺติกฺขเย ปตฺเต, สูริยุคฺคมนํ ธุวํ;

ตเถว พุทฺธเสฏฺฐานํ, วจนํ ธุวสสฺสตํ;

วิตถํ นตฺถิ พุทฺธานํ, ธุวํ พุทฺโธ ภวามหํ.

“Như khi đêm tàn, mặt trời mọc là điều chắc chắn; cũng vậy, lời của các bậc Phật tối thượng là chắc chắn và vĩnh cửu; chư Phật không có lời nói sai trái, ta chắc chắn sẽ thành Phật.

๑๑๓.

113.

‘‘ยถา นิกฺขนฺตสยนสฺส, สีหสฺส นทนํ ธุวํ;

ตเถว พุทฺธเสฏฺฐานํ, วจนํ ธุวสสฺสตํ;

วิตถํ นตฺถิ พุทฺธานํ, ธุวํ พุทฺโธ ภวามหํ.

“Như tiếng rống của sư tử khi ra khỏi hang là điều chắc chắn; cũng vậy, lời của các bậc Phật tối thượng là chắc chắn và vĩnh cửu; chư Phật không có lời nói sai trái, ta chắc chắn sẽ thành Phật.

๑๑๔.

114.

‘‘ยถา อาปนฺนสตฺตานํ, ภารโมโรปนํ ธุวํ;

ตเถว พุทฺธเสฏฺฐานํ, วจนํ ธุวสสฺสตํ;

วิตถํ นตฺถิ พุทฺธานํ, ธุวํ พุทฺโธ ภวามหํ.

“Như việc hạ sanh của người nữ mang thai là điều chắc chắn; cũng vậy, lời của các bậc Phật tối thượng là chắc chắn và vĩnh cửu; chư Phật không có lời nói sai trái, ta chắc chắn sẽ thành Phật.

๑๑๕.

115.

‘‘หนฺท พุทฺธกเร ธมฺเม, วิจินามิ อิโต จิโต;

อุทฺธํ อโธ ทส ทิสา, ยาวตา ธมฺมธาตุยา’’.

“Này, ta sẽ tìm kiếm các pháp tạo nên Phật ở đây đó; trên, dưới, mười phương, trong toàn bộ pháp giới.”

๑๑๖.

116.

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ, ปฐมํ ทานปารมึ;

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ, อนุจิณฺณํ มหาปถํ.

Khi tìm kiếm, lúc ấy ta đã thấy Ba-la-mật bố thí đầu tiên; con đường lớn được các bậc Đại sĩ xưa thực hành.

๑๑๗.

117.

‘‘อิมํ ตฺวํ ปฐมํ ตาว, ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย;

ทานปารมิตํ คจฺฉ, ยทิ โพธึ ปตฺตุมิจฺฉสิ.

“Nếu ngươi muốn đạt được giác ngộ, thì trước tiên hãy làm cho pháp này vững chắc và thọ trì; hãy thực hành Ba-la-mật bố thí.

๑๑๘.

118.

‘‘ยถาปิ กุมฺโภ สมฺปุณฺโณ, ยสฺส กสฺสจิ อโธ กโต;

วมเต วุทกํ นิสฺเสสํ, น ตตฺถ ปริรกฺขติ.

“Cũng như cái bình đầy nước, khi bị ai đó úp ngược, nó trút ra hết sạch nước, không giữ lại chút nào ở đó.

๑๑๙.

119.

‘‘ตเถว [Pg.316] ยาจเก ทิสฺวา, หีนมุกฺกฏฺฐมชฺฌิเม;

ททาหิ ทานํ นิสฺเสสํ, กุมฺโภ วิย อโธ กโต.

“Cũng vậy, khi thấy người xin, dù là hạ, thượng, hay trung; hãy cho đi vật bố thí không còn sót lại, như cái bình bị úp ngược.

๑๒๐.

120.

‘‘นเหเต เอตฺตกาเยว, พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร;

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ, เย ธมฺมา โพธิปาจนา’’.

“Những pháp của Phật này chắc không chỉ có chừng ấy; ta sẽ tìm kiếm cả những pháp khác, những pháp làm cho giác ngộ chín muồi.”

๑๒๑.

121.

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ, ทุติยํ สีลปารมึ;

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ, อาเสวิตนิเสวิตํ.

Khi tìm kiếm, lúc ấy ta đã thấy Ba-la-mật giới thứ hai; được các bậc Đại sĩ xưa thường xuyên thực hành.

๑๒๒.

122.

‘‘อิมํ ตฺวํ ทุติยํ ตาว, ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย;

สีลปารมิตํ คจฺฉ, ยทิ โพธึ ปตฺตุมิจฺฉสิ.

“Nếu ngươi muốn đạt được giác ngộ, thì hãy làm cho pháp thứ hai này vững chắc và thọ trì; hãy thực hành Ba-la-mật giới.

๑๒๓.

123.

‘‘ยถาปิ จมรี วาลํ, กิสฺมิญฺจิ ปฏิลคฺคิตํ;

อุเปติ มรณํ ตตฺถ, น วิโกเปติ วาลธึ.

“Cũng như con bò lông mao (camarī), khi lông đuôi bị vướng vào vật gì; nó thà chịu chết ở nơi ấy, chứ không làm hư hại chùm lông đuôi.”

๑๒๔.

124.

‘‘ตเถว ตฺวํ จตูสุ ภูมีสุ, สีลานิ ปริปูรย;

ปริรกฺข สพฺพทา สีลํ, จมรี วิย วาลธึ.

“Cũng thế, ngươi hãy làm cho viên mãn các giới trong bốn nền tảng; hãy luôn luôn bảo vệ giới hạnh, như con bò lông mao bảo vệ đuôi của nó.”

๑๒๕.

125.

‘‘นเหเต เอตฺตกาเยว, พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร;

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ, เย ธมฺมา โพธิปาจนา’’.

“Các pháp đưa đến quả vị Phật không thể chỉ có chừng ấy. Ta sẽ tìm kiếm các pháp khác nữa, là những pháp làm cho Bồ Đề được chín muồi.”

๑๒๖.

126.

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ, ตติยํ เนกฺขมฺมปารมึ;

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ, อาเสวิตนิเสวิตํ.

Khi ấy, trong lúc tìm kiếm, ta đã thấy ba-la-mật xuất gia là pháp thứ ba, đã được các bậc Đại sĩ đời trước thường xuyên thực hành và theo đuổi.

๑๒๗.

127.

‘‘อิมํ ตฺวํ ตติยํ ตาว, ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย;

เนกฺขมฺมปารมิตํ คจฺฉ, ยทิ โพธึ ปตฺตุมิจฺฉสิ.

“Nếu ngươi mong muốn đạt đến Bồ Đề, trước tiên hãy thực hành ba-la-mật xuất gia này, là pháp thứ ba, bằng cách làm cho vững chắc và thọ trì.”

๑๒๘.

128.

‘‘ยถา อนฺทุฆเร ปุริโส, จิรวุตฺโถ ทุขฏฺฏิโต;

น ตตฺถ ราคํ ชเนสิ, มุตฺตึเยว คเวสติ.

“Cũng như người ở lâu trong ngục tù, bị đau khổ bức bách; người ấy không sanh lòng tham ái ở nơi đó, mà chỉ tìm cầu sự giải thoát.”

๑๒๙.

129.

‘‘ตเถว ตฺวํ สพฺพภเว, ปสฺส อนฺทุฆเร วิย;

เนกฺขมฺมาภิมุโข โหหิ, ภวโต ปริมุตฺติยา.

“Cũng thế, ngươi hãy xem tất cả các cõi hữu như là ngục tù; vì sự giải thoát khỏi cõi hữu, hãy hướng về sự xuất gia.”

๑๓๐.

130.

‘‘นเหเต เอตฺตกาเยว, พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร;

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ, เย ธมฺมา โพธิปาจนา’’.

“Các pháp đưa đến quả vị Phật không thể chỉ có chừng ấy. Ta sẽ tìm kiếm các pháp khác nữa, là những pháp làm cho Bồ Đề được chín muồi.”

๑๓๑.

131.

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ, จตุตฺถํ ปญฺญาปารมึ;

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ, อาเสวิตนิเสวิตํ.

Khi ấy, trong lúc tìm kiếm, ta đã thấy ba-la-mật trí tuệ là pháp thứ tư, đã được các bậc Đại sĩ đời trước thường xuyên thực hành và theo đuổi.

๑๓๒.

132.

‘‘อิมํ ตฺวํ จตุตฺถํ ตาว, ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย;

ปญฺญาปารมิตํ คจฺฉ, ยทิ โพธึ ปตฺตุมิจฺฉสิ.

“Nếu ngươi mong muốn đạt đến Bồ Đề, trước tiên hãy thực hành ba-la-mật trí tuệ này, là pháp thứ tư, bằng cách làm cho vững chắc và thọ trì.”

๑๓๓.

133.

‘‘ยถาปิ [Pg.317] ภิกฺขุ ภิกฺขนฺโต, หีนมุกฺกฏฺฐมชฺฌิเม;

กุลานิ น วิวชฺเชนฺโต, เอวํ ลภติ ยาปนํ.

“Cũng như vị tỳ khưu trong lúc đi khất thực, không tránh né các gia đình dù là hạ tiện, cao sang, hay trung bình; như thế, vị ấy nhận được vật thực đủ để sống.”

๑๓๔.

134.

‘‘ตเถว ตฺวํ สพฺพกาลํ, ปริปุจฺฉํ พุธํ ชนํ;

ปญฺญาปารมิตํ คนฺตฺวา, สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ.

“Cũng thế, ngươi hãy luôn luôn hỏi han người có trí; sau khi đã thực hành ba-la-mật trí tuệ, ngươi sẽ đạt đến quả vị Chánh Đẳng Giác.”

๑๓๕.

135.

‘‘นเหเต เอตฺตกาเยว, พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร;

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ, เย ธมฺมา โพธิปาจนา’’.

“Các pháp đưa đến quả vị Phật không thể chỉ có chừng ấy. Ta sẽ tìm kiếm các pháp khác nữa, là những pháp làm cho Bồ Đề được chín muồi.”

๑๓๖.

136.

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ, ปญฺจมํ วีริยปารมึ;

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ, อาเสวิตนิเสวิตํ.

Khi ấy, trong lúc tìm kiếm, ta đã thấy ba-la-mật tinh tấn là pháp thứ năm, đã được các bậc Đại sĩ đời trước thường xuyên thực hành và theo đuổi.

๑๓๗.

137.

‘‘อิมํ ตฺวํ ปญฺจมํ ตาว, ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย;

วีริยปารมิตํ คจฺฉ, ยทิ โพธึ ปตฺตุมิจฺฉสิ.

“Nếu ngươi mong muốn đạt đến Bồ Đề, trước tiên hãy thực hành ba-la-mật tinh tấn này, là pháp thứ năm, bằng cách làm cho vững chắc và thọ trì.”

๑๓๘.

138.

‘‘ยถาปิ สีโห มิคราชา, นิสชฺชฏฺฐานจงฺกเม;

อลีนวีริโย โหติ, ปคฺคหิตมโน สทา.

“Cũng như sư tử, vua của các loài thú, dù trong lúc ngồi, đứng, hay đi kinh hành, luôn có tinh tấn không thối chuyển và có tâm được nâng cao.”

๑๓๙.

139.

‘‘ตเถว ตฺวํ สพฺพภเว, ปคฺคณฺห วีริยํ ทฬฺหํ;

วีริยปารมิตํ คนฺตฺวา, สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ.

“Cũng thế, ngươi hãy nỗ lực tinh tấn một cách vững chắc trong tất cả các cõi hữu; sau khi đã thực hành ba-la-mật tinh tấn, ngươi sẽ đạt đến quả vị Chánh Đẳng Giác.”

๑๔๐.

140.

‘‘นเหเต เอตฺตกาเยว, พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร;

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ, เย ธมฺมา โพธิปาจนา’’.

“Các pháp đưa đến quả vị Phật không thể chỉ có chừng ấy. Ta sẽ tìm kiếm các pháp khác nữa, là những pháp làm cho Bồ Đề được chín muồi.”

๑๔๑.

141.

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ, ฉฏฺฐมํ ขนฺติปารมึ;

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ, อาเสวิตนิเสวิตํ.

Khi ấy, trong lúc tìm kiếm, ta đã thấy ba-la-mật nhẫn nại là pháp thứ sáu, đã được các bậc Đại sĩ đời trước thường xuyên thực hành và theo đuổi.

๑๔๒.

142.

‘‘อิมํ ตฺวํ ฉฏฺฐมํ ตาว, ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย;

ตตฺถ อทฺเวชฺฌมานโส, สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ.

“Trước tiên, ngươi hãy thực hành pháp thứ sáu này bằng cách làm cho vững chắc và thọ trì; với tâm không dao động về pháp ấy, ngươi sẽ đạt đến quả vị Chánh Đẳng Giác.”

๑๔๓.

143.

‘‘ยถาปิ ปถวี นาม, สุจิมฺปิ อสุจิมฺปิ จ;

สพฺพํ สหติ นิกฺเขปํ, น กโรติ ปฏิฆํ ตยา.

“Cũng như đất, chịu đựng tất cả những gì được vứt bỏ lên trên, dù là trong sạch hay không trong sạch; và không sanh lòng sân hận vì điều ấy.”

๑๔๔.

144.

‘‘ตเถว ตฺวมฺปิ สพฺเพสํ, สมฺมานาวมานกฺขโม;

ขนฺติปารมิตํ คนฺตฺวา, สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ.

“Cũng thế, ngươi cũng hãy chịu đựng được sự tôn trọng và khinh miệt của tất cả mọi người; sau khi đã thực hành ba-la-mật nhẫn nại, ngươi sẽ đạt đến quả vị Chánh Đẳng Giác.”

๑๔๕.

145.

‘‘นเหเต เอตฺตกาเยว, พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร;

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ, เย ธมฺมา โพธิปาจนา’’.

“Các pháp đưa đến quả vị Phật không thể chỉ có chừng ấy. Ta sẽ tìm kiếm các pháp khác nữa, là những pháp làm cho Bồ Đề được chín muồi.”

๑๔๖.

146.

วิจินนฺโต [Pg.318] ตทา ทกฺขึ, สตฺตมํ สจฺจปารมึ;

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ, อาเสวิตนิเสวิตํ.

Khi ấy, trong lúc tìm kiếm, ta đã thấy ba-la-mật chân thật là pháp thứ bảy, đã được các bậc Đại sĩ đời trước thường xuyên thực hành và theo đuổi.

๑๔๗.

147.

‘‘อิมํ ตฺวํ สตฺตมํ ตาว, ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย;

ตตฺถ อทฺเวชฺฌวจโน, สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ.

“Trước tiên, ngươi hãy thực hành pháp thứ bảy này bằng cách làm cho vững chắc và thọ trì; với lời nói không hai lòng về pháp ấy, ngươi sẽ đạt đến quả vị Chánh Đẳng Giác.”

๑๔๘.

148.

‘‘ยถาปิ โอสธี นาม, ตุลาภูตา สเทวเก;

สมเย อุตุวสฺเส วา, น โวกฺกมติ วีถิโต.

“Cũng như sao Hôm, là vật thăng bằng cho thế giới cùng với chư Thiên, dù trong các thời tiết hay trong các mùa, cũng không đi lệch khỏi quỹ đạo của nó.”

๑๔๙.

149.

‘‘ตเถว ตฺวมฺปิ สจฺเจสุ, มา โวกฺกม หิ วีถิโต;

สจฺจปารมิตํ คนฺตฺวา, สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ.

“Cũng thế, ngươi cũng đừng đi lệch khỏi con đường của sự thật; sau khi đã thực hành ba-la-mật chân thật, ngươi sẽ đạt đến quả vị Chánh Đẳng Giác.”

๑๕๐.

150.

‘‘นเหเต เอตฺตกาเยว, พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร;

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ, เย ธมฺมา โพธิปาจนา’’.

“Các pháp đưa đến quả vị Phật không thể chỉ có chừng ấy. Ta sẽ tìm kiếm các pháp khác nữa, là những pháp làm cho Bồ Đề được chín muồi.”

๑๕๑.

151.

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ, อฏฺฐมํ อธิฏฺฐานปารมึ;

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ, อาเสวิตนิเสวิตํ.

Khi ấy, trong lúc tìm kiếm, ta đã thấy ba-la-mật quyết định là pháp thứ tám, đã được các bậc Đại sĩ đời trước thường xuyên thực hành và theo đuổi.

๑๕๒.

152.

‘‘อิมํ ตฺวํ อฏฺฐมํ ตาว, ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย;

ตตฺถ ตฺวํ อจโล หุตฺวา, สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ.

“Trước tiên, ngươi hãy thực hành pháp thứ tám này bằng cách làm cho vững chắc và thọ trì; sau khi đã trở nên không lay chuyển ở nơi pháp ấy, ngươi sẽ đạt đến quả vị Chánh Đẳng Giác.”

๑๕๓.

153.

‘‘ยถาปิ ปพฺพโต เสโล, อจโล สุปฺปติฏฺฐิโต;

น กมฺปติ ภุสวาเตหิ, สกฏฺฐาเนว ติฏฺฐติ.

“Ví như núi đá vững bền, đứng yên không hề lay chuyển, chẳng hề rung động bởi các ngọn gió mạnh, chỉ đứng yên tại chỗ của mình.”

๑๕๔.

154.

‘‘ตเถว ตฺวมฺปิ อธิฏฺฐาเน, สพฺพทา อจโล ภว;

อธิฏฺฐานปารมิตํ คนฺตฺวา, สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ.

“Cũng thế, ngươi hãy luôn luôn không lay chuyển trong pháp nguyện. Sau khi viên mãn pháp nguyện ba-la-mật, ngươi sẽ chứng đắc quả vị Chánh Đẳng Giác.”

๑๕๕.

155.

‘‘นเหเต เอตฺตกาเยว, พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร;

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ, เย ธมฺมา โพธิปาจนา’’.

“Các Phật pháp này chắc chắn không chỉ có chừng ấy. Ta sẽ tìm kiếm thêm những pháp khác, những pháp làm cho Bồ-đề được chín muồi.”

๑๕๖.

156.

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ, นวมํ เมตฺตาปารมึ;

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ, อาเสวิตนิเสวิตํ.

Khi ấy, trong lúc tìm kiếm, ta đã thấy pháp thứ chín là tâm từ ba-la-mật, đã được các bậc Đại sĩ đời trước thường xuyên thực hành.

๑๕๗.

157.

‘‘อิมํ ตฺวํ นวมํ ตาว, ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย;

เมตฺตาย อสโม โหหิ, ยทิ โพธึ ปตฺตุมิจฺฉสิ.

“Nếu ngươi mong muốn chứng đắc Bồ-đề, trước tiên hãy thọ trì pháp thứ chín này một cách vững chắc. Hãy trở thành người không ai sánh bằng về tâm từ.”

๑๕๘.

158.

‘‘ยถาปิ อุทกํ นาม, กลฺยาเณ ปาปเก ชเน;

สมํ ผรติ สีเตน, ปวาเหติ รโชมลํ.

“Ví như nước, lan tỏa sự mát mẻ một cách bình đẳng đến người tốt và kẻ xấu, và cuốn trôi đi bụi bẩn và vết nhơ.”

๑๕๙.

159.

‘‘ตเถว ตฺวํ หิตาหิเต, สมํ เมตฺตาย ภาวย;

เมตฺตาปารมิตํ คนฺตฺวา, สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ.

“Cũng thế, ngươi hãy tu tập tâm từ một cách bình đẳng đối với người hữu ích và người không hữu ích. Sau khi viên mãn tâm từ ba-la-mật, ngươi sẽ chứng đắc quả vị Chánh Đẳng Giác.”

๑๖๐.

160.

‘‘นเหเต [Pg.319] เอตฺตกาเยว, พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร;

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ, เย ธมฺมา โพธิปาจนา’’.

“Các Phật pháp này chắc chắn không chỉ có chừng ấy. Ta sẽ tìm kiếm thêm những pháp khác, những pháp làm cho Bồ-đề được chín muồi.”

๑๖๑.

161.

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ, ทสมํ อุเปกฺขาปารมึ;

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ, อาเสวิตนิเสวิตํ.

Khi ấy, trong lúc tìm kiếm, ta đã thấy pháp thứ mười là tâm xả ba-la-mật, đã được các bậc Đại sĩ đời trước thường xuyên thực hành.

๑๖๒.

162.

‘‘อิมํ ตฺวํ ทสมํ ตาว, ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย;

ตุลาภูโต ทฬฺโห หุตฺวา, สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ.

“Trước tiên, ngươi hãy thọ trì pháp thứ mười này một cách vững chắc. Sau khi trở nên vững vàng như cái cân, ngươi sẽ chứng đắc quả vị Chánh Đẳng Giác.”

๑๖๓.

163.

‘‘ยถาปิ ปถวี นาม, นิกฺขิตฺตํ อสุจึ สุจึ;

อุเปกฺขติ อุโภเปเต, โกปานุนยวชฺชิตา.

“Ví như mặt đất, giữ tâm xả đối với cả hai thứ, vật bất tịnh và vật thanh tịnh được vứt bỏ lên trên, từ bỏ cả sự ghét và thương.”

๑๖๔.

164.

‘‘ตเถว ตฺวํ สุขทุกฺเข, ตุลาภูโต สทา ภว;

อุเปกฺขาปารมิตํ คนฺตฺวา, สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ.

“Cũng thế, ngươi hãy luôn luôn như cái cân trong hạnh phúc và đau khổ. Sau khi viên mãn tâm xả ba-la-mật, ngươi sẽ chứng đắc quả vị Chánh Đẳng Giác.”

๑๖๕.

165.

‘‘เอตฺตกาเยว เต โลเก, เย ธมฺมา โพธิปาจนา;

ตตุทฺธํ นตฺถิ อญฺญตฺร, ทฬฺหํ ตตฺถ ปติฏฺฐห’’.

“Ở thế gian, những pháp làm cho Bồ-đề chín muồi chỉ có chừng ấy. Ngoài ra không có gì cao hơn nữa. Hãy an trú vững chắc trong các pháp ấy.”

๑๖๖.

166.

อิเม ธมฺเม สมฺมสโต, สภาวสรสลกฺขเณ;

ธมฺมเตเชน วสุธา, ทสสหสฺสี ปกมฺปถ.

Trong khi vị ấy quán xét các pháp này về tự tánh, phận sự, và tướng trạng, do uy lực của pháp, mặt đất trong mười ngàn thế giới đã rung chuyển.

๑๖๗.

167.

จลตี รวตี ปถวี, อุจฺฉุยนฺตํว ปีฬิตํ;

เตลยนฺเต ยถา จกฺกํ, เอวํ กมฺปติ เมทนี.

Mặt đất chuyển động và kêu rền, như máy ép mía đang bị ép. Trái đất rung chuyển như bánh xe trong máy ép dầu.

๑๖๘.

168.

ยาวตา ปริสา อาสิ, พุทฺธสฺส ปริเวสเน;

ปเวธมานา สา ตตฺถ, มุจฺฉิตา เสติ ภูมิยํ.

Bao nhiêu hội chúng có mặt tại nơi cúng dường Đức Phật, hội chúng ấy tại nơi đó đều run rẩy, ngất đi, và nằm xuống trên mặt đất.

๑๖๙.

169.

ฆฏาเนกสหสฺสานิ, กุมฺภีนญฺจ สตา พหู;

สญฺจุณฺณมถิตา ตตฺถ, อญฺญมญฺญํ ปฆฏฺฏิตา.

Tại nơi đó, nhiều ngàn cái bình và nhiều trăm cái vò lớn, va chạm vào nhau, đã bị nghiền nát tan tành.

๑๗๐.

170.

อุพฺพิคฺคา ตสิตา ภีตา, ภนฺตา พฺยาถิตมานสา;

มหาชนา สมาคมฺม, ทีปงฺกรมุปาคมุํ.

Đám đông dân chúng kinh hãi, hoảng hốt, sợ sệt, bối rối, tâm trí phiền muộn, đã tụ tập lại và đi đến gần Đức Phật Dīpaṅkara.

๑๗๑.

171.

‘‘กึ ภวิสฺสติ โลกสฺส, กลฺยาณมถ ปาปกํ;

สพฺโพ อุปทฺทุโต โลโก, ตํ วิโนเทหิ จกฺขุม’’.

“Điều gì sẽ xảy ra cho thế gian, điều tốt lành hay điều xấu xa? Toàn thể thế gian đang bị tai họa. Hỡi bậc Thiên Nhãn, xin Ngài hãy xua tan nỗi sợ hãi ấy.”

๑๗๒.

172.

เตสํ ตทา สญฺญเปสิ, ทีปงฺกโร มหามุนิ;

‘‘วิสฏฺฐา โหถ มา เภถ, อิมสฺมึ ปถวิกมฺปเน.

Khi ấy, Đức Đại Mâu-ni Dīpaṅkara đã cho họ biết: “Hãy yên tâm, đừng sợ hãi về trận động đất này.”

๑๗๓.

173.

‘‘ยมหํ [Pg.320] อชฺช พฺยากาสึ, พุทฺโธ โลเก ภวิสฺสติ;

เอโส สมฺมสติ ธมฺมํ, ปุพฺพกํ ชินเสวิตํ.

“Vị mà hôm nay Ta đã thọ ký rằng: ‘Sẽ thành Phật ở thế gian’, vị ấy đang quán xét pháp đã được các bậc Toàn Giác đời trước thực hành.”

๑๗๔.

174.

‘‘ตสฺส สมฺมสโต ธมฺมํ, พุทฺธภูมึ อเสสโต;

เตนายํ กมฺปิตา ปถวี, ทสสหสฺสี สเทวเก’’.

“Trong khi vị ấy quán xét pháp thuộc về Phật địa một cách không còn dư sót, chính vì nguyên nhân ấy mà mặt đất này đã rung chuyển trong mười ngàn thế giới cùng với cõi trời.”

๑๗๕.

175.

พุทฺธสฺส วจนํ สุตฺวา, มโน นิพฺพายิ ตาวเท;

สพฺเพ มํ อุปสงฺกมฺม, ปุนาปิ อภิวนฺทิสุํ.

Sau khi nghe lời của Đức Phật, tâm của họ liền được an tịnh. Tất cả họ đã đến gần ta và lại đảnh lễ một lần nữa.

๑๗๖.

176.

สมาทิยิตฺวา พุทฺธคุณํ, ทฬฺหํ กตฺวาน มานสํ;

ทีปงฺกรํ นมสฺสิตฺวา, อาสนา วุฏฺฐหึ ตทา.

Khi ấy, sau khi thọ trì các Phật pháp, làm cho tâm được vững chắc, và đảnh lễ Đức Phật Dīpaṅkara, ta đã đứng dậy từ chỗ ngồi.

๑๗๗.

177.

ทิพฺพํ มานุสกํ ปุปฺผํ, เทวา มานุสกา อุโภ;

สโมกิรนฺติ ปุปฺเผหิ, วุฏฺฐหนฺตสฺส อาสนา.

Chư thiên và loài người, cả hai giới, đã tung rải những đóa hoa cõi trời và hoa cõi người lên ta, khi ta đang đứng dậy từ chỗ ngồi.

๑๗๘.

178.

เวทยนฺติ จ เต โสตฺถึ, เทวา มานุสกา อุโภ;

‘‘มหนฺตํ ปตฺถิตํ ตุยฺหํ, ตํ ลภสฺสุ ยถิจฺฉิตํ.

Chư thiên và loài người, cả hai giới, cũng nói lên lời chúc phúc: “Nguyện vọng của ngài thật lớn lao. Xin ngài hãy đạt được điều ấy như ý muốn.”

๑๗๙.

179.

‘‘สพฺพีติโย วิวชฺชนฺตุ, โสโก โรโค วินสฺสตุ;

มา เต ภวนฺตฺวนฺตรายา, ผุส ขิปฺปํ โพธิมุตฺตมํ.

“Mong mọi tai ương hãy tránh xa ngài, sầu muộn và bệnh tật hãy tiêu tan. Mong đừng có chướng ngại nào đến với ngài, mong ngài hãy mau chóng chứng ngộ quả vị Bồ-đề tối thượng.”

๑๘๐.

180.

‘‘ยถาปิ สมเย ปตฺเต, ปุปฺผนฺติ ปุปฺผิโน ทุมา;

ตเถว ตฺวํ มหาวีร, พุทฺธญาเณน ปุปฺผสิ.

“Ví như các loài cây có hoa, khi đến mùa thì trổ hoa; cũng thế, hỡi bậc Đại Hùng, mong ngài hãy nở hoa bằng Phật trí.”

๑๘๑.

181.

‘‘ยถา เย เกจิ สมฺพุทฺธา, ปูรยุํ ทส ปารมี;

ตเถว ตฺวํ มหาวีร, ปูรย ทส ปารมี.

“Ví như tất cả các bậc Chánh Đẳng Giác đã viên mãn mười pháp ba-la-mật; cũng thế, hỡi bậc Đại Hùng, mong ngài hãy viên mãn mười pháp ba-la-mật.”

๑๘๒.

182.

‘‘ยถา เย เกจิ สมฺพุทฺธา, โพธิมณฺฑมฺหิ พุชฺฌเร;

ตเถว ตฺวํ มหาวีร, พุชฺฌสฺสุ ชินโพธิยํ.

“Ví như tất cả các bậc Chánh Đẳng Giác đã giác ngộ tại Bồ-đề đoàn; cũng thế, hỡi bậc Đại Hùng, mong ngài hãy giác ngộ tại cây Bồ-đề của bậc Toàn Giác.”

๑๘๓.

183.

‘‘ยถา เย เกจิ สมฺพุทฺธา, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยุํ;

ตเถว ตฺวํ มหาวีร, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตย.

“Như thế nào các vị Chánh Đẳng Giác đã chuyển vận bánh xe Pháp; cũng như thế ấy, hỡi bậc Đại Hùng, ngài hãy chuyển vận bánh xe Pháp.”

๑๘๔.

184.

‘‘ปุณฺณมาเย ยถา จนฺโท, ปริสุทฺโธ วิโรจติ;

ตเถว ตฺวํ ปุณฺณมโน, วิโรจ ทสสหสฺสิยํ.

“Như thế nào mặt trăng hoàn toàn trong sạch tỏa sáng vào ngày rằm; cũng như thế ấy, với tâm ý viên mãn, ngài hãy tỏa sáng trong mười ngàn thế giới.”

๑๘๕.

185.

‘‘ราหุมุตฺโต ยถา สูริโย, ตาเปน อติโรจติ;

ตเถว โลกา มุญฺจิตฺวา, วิโรจ สิริยา ตุวํ.

“Như thế nào mặt trời được giải thoát khỏi Rāhu tỏa sáng rực rỡ với ánh quang; cũng như thế ấy, sau khi được giải thoát khỏi thế gian, ngài hãy tỏa sáng với vẻ huy hoàng.”

๑๘๖.

186.

‘‘ยถา [Pg.321] ยา กาจิ นทิโย, โอสรนฺติ มโหทธึ;

เอวํ สเทวกา โลกา, โอสรนฺตุ ตวนฺติเก’’.

“Như thế nào tất cả các con sông đều chảy vào đại dương; cũng như thế ấy, mong rằng các chúng sanh cùng với chư Thiên hãy đến nơi ngài.”

๑๘๗.

187.

เตหิ ถุตปฺปสตฺโถ โส, ทส ธมฺเม สมาทิย;

เต ธมฺเม ปริปูเรนฺโต, ปวนํ ปาวิสี ตทาติ.

Khi ấy, vị ấy được họ tán dương ca tụng, sau khi thọ trì mười pháp (Ba-la-mật), với mong muốn làm cho viên mãn các pháp ấy, đã đi vào khu rừng.

สุเมธปตฺถนากถา นิฏฺฐิตา.

Câu chuyện về lời phát nguyện của Sumedha đã kết thúc.

๓. ทีปงฺกรพุทฺธวํโส

3. Phật Sử của Đức Phật Dīpaṅkara

๑.

1.

ตทา เต โภชยิตฺวาน, สสงฺฆํ โลกนายกํ;

อุปคจฺฉุํ สรณํ ตสฺส, ทีปงฺกรสฺส สตฺถุโน.

Khi ấy, sau khi dâng vật thực đến vị Lãnh Đạo thế gian cùng với Tăng chúng, họ đã đi đến quy y nơi bậc Đạo Sư Dīpaṅkara ấy.

๒.

2.

สรณาคมเน กญฺจิ, นิเวเสสิ ตถาคโต;

กญฺจิ ปญฺจสุ สีเลสุ, สีเล ทสวิเธ ปรํ.

Đức Như Lai đã an lập một số người trong sự quy y Tam Bảo, một số người trong năm giới, và những người khác trong mười loại giới.

๓.

3.

กสฺสจิ เทติ สามญฺญํ, จตุโร ผลมุตฺตเม;

กสฺสจิ อสเม ธมฺเม, เทติ โส ปฏิสมฺภิทา.

Vị ấy ban cho một số người quả vị Sa-môn, bốn Thánh quả cao thượng; ban cho một số người các pháp Tuệ Phân Tích vô song.

๔.

4.

กสฺสจิ วรสมาปตฺติโย, อฏฺฐ เทติ นราสโภ;

ติสฺโส กสฺสจิ วิชฺชาโย, ฉฬภิญฺญา ปเวจฺฉติ.

Bậc Nhân Ngưu ban cho một số người tám thiền chứng cao thượng; ban cho một số người ba minh và sáu thắng trí.

๕.

5.

เตน โยเคน ชนกายํ, โอวทติ มหามุนิ;

เตน วิตฺถาริกํ อาสิ, โลกนาถสฺส สาสนํ.

Bậc Đại Mâu-ni đã giáo huấn quần chúng bằng phương cách ấy. Do đó, giáo pháp của vị Lãnh Đạo thế gian đã trở nên rộng khắp.

๖.

6.

มหาหนุสภกฺขนฺโธ, ทีปงฺกรสฺส นามโก;

พหู ชเน ตารยติ, ปริโมเจติ ทุคฺคตึ.

Vị có hàm lớn, vai như bò đực, tên là Dīpaṅkara, đã cứu vớt nhiều người, giải thoát họ khỏi khổ cảnh.

๗.

7.

โพธเนยฺยํ ชนํ ทิสฺวา, สตสหสฺเสปิ โยชเน;

ขเณน อุปคนฺตฺวาน, โพเธติ ตํ มหามุนิ.

Bậc Đại Mâu-ni, sau khi thấy người có thể giác ngộ dù ở cách trăm ngàn do-tuần, đã đi đến trong khoảnh khắc và làm cho người ấy giác ngộ.

๘.

8.

ปฐมาภิสมเย พุทฺโธ, โกฏิสตมโพธยิ;

ทุติยาภิสมเย นาโถ, นวุติโกฏิมโพธยิ.

Trong lần giác ngộ đầu tiên, đức Phật đã làm cho một trăm koṭi (chúng sanh) giác ngộ. Trong lần giác ngộ thứ hai, bậc Hộ Trì đã làm cho chín mươi koṭi (chúng sanh) giác ngộ.

๙.

9.

ยทา จ เทวภวนมฺหิ, พุทฺโธ ธมฺมมเทสยิ;

นวุติโกฏิสหสฺสานํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Và khi đức Phật thuyết Pháp ở cõi trời, sự giác ngộ lần thứ ba đã xảy ra cho chín mươi ngàn koṭi (chư Thiên và Phạm Thiên).

๑๐.

10.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, ทีปงฺกรสฺส สตฺถุโน;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐโม อาสิ สมาคโม.

Đã có ba lần hội chúng của bậc Đạo Sư Dīpaṅkara. Lần hội chúng đầu tiên là của một trăm ngàn koṭi (vị A-la-hán).

๑๑.

11.

ปุน [Pg.322] นารทกูฏมฺหิ, ปวิเวกคเต ชิเน;

ขีณาสวา วีตมลา, สมึสุ สตโกฏิโย.

Lại nữa, khi bậc Chiến Thắng đã đi đến nơi vắng vẻ tại đỉnh núi Nārada, một trăm koṭi vị A-la-hán đã tận trừ lậu hoặc, không còn cấu uế, đã tụ hội.

๑๒.

12.

ยมฺหิ กาเล มหาวีโร, สุทสฺสนสิลุจฺจเย;

นวโกฏิสหสฺเสหิ, ปวาเรสิ มหามุนิ.

Vào lúc bậc Đại Hùng ở trên núi đá Sudassana, bậc Đại Mâu-ni đã làm lễ Tự tứ cùng với chín mươi ngàn koṭi (vị A-la-hán).

๑๓.

13.

ทสวีสสหสฺสานํ, ธมฺมาภิสมโย อหุ;

เอกทฺวินฺนํ อภิสมยา, คณนาโต อสงฺขิยา.

Sự giác ngộ Pháp đã xảy ra cho mười ngàn, hai mươi ngàn chúng sanh. Những sự giác ngộ của một hoặc hai chúng sanh thì không thể đếm được về mặt số lượng.

๑๔.

14.

วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ, อิทฺธํ ผีตํ อหู ตทา;

ทีปงฺกรสฺส ภควโต, สาสนํ สุวิโสธิตํ.

Khi ấy, giáo pháp đã được thanh lọc hoàn toàn của đức Thế Tôn Dīpaṅkara đã trở nên rộng khắp, được nhiều người biết đến, thành tựu, và thịnh vượng.

๑๕.

15.

จตฺตาริ สตสหสฺสานิ, ฉฬภิญฺญา มหิทฺธิกา;

ทีปงฺกรํ โลกวิทุํ, ปริวาเรนฺติ สพฺพทา.

Bốn trăm ngàn vị (A-la-hán) có sáu thắng trí và đại thần lực luôn luôn hầu cận đức Dīpaṅkara, bậc Thông Suốt Thế Gian.

๑๖.

16.

เย เกจิ เตน สมเยน, ชหนฺติ มานุสํ ภวํ;

อปตฺตมานสา เสขา, ครหิตา ภวนฺติ เต.

Vào thời điểm ấy, bất cứ ai từ bỏ kiếp người trong khi còn là bậc Hữu học, tâm chưa đạt đến mục đích (A-la-hán quả), những vị ấy đều bị chê trách.

๑๗.

17.

สุปุปฺผิตํ ปาวจนํ, อรหนฺเตหิ ตาทิหิ;

ขีณาสเวหิ วิมเลหิ, อุปโสภติ สพฺพทา.

Giáo pháp nở rộ tốt đẹp luôn luôn trở nên rực rỡ với các vị A-la-hán, những bậc như vậy, đã tận trừ lậu hoặc, không còn cấu uế.

๑๘.

18.

นครํ รมฺมวตี นาม, สุเทโว นาม ขตฺติโย;

สุเมธา นาม ชนิกา, ทีปงฺกรสฺส สตฺถุโน.

Kinh thành của bậc Đạo Sư Dīpaṅkara tên là Rammavatī, phụ vương tên là Sudeva, mẫu hậu tên là Sumedhā.

๑๙.

19.

ทสวสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ ;

หํสา โกญฺจา มยูรา จ, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống tại gia trong mười ngàn năm. Haṃsā, Koñcā, và Mayūrā là ba cung điện cao quý.

๒๐.

20.

ตีณิสตสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

ปทุมา นาม สา นารี, อุสภกฺขนฺโธ อตฺรโช.

Có ba trăm ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Vị chánh phi tên là Padumā, con trai tên là Usabhakkhandha.

๒๑.

21.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, หตฺถิยาเนน นิกฺขมิ;

อนูนทสมาสานิ, ปธาเน ปทหี ชิโน.

Sau khi thấy bốn điềm báo, ngài đã xuất gia bằng voi báu. Bậc Chiến Thắng đã thực hành sự tinh tấn trong trọn mười tháng.

๒๒.

22.

ปธานจารํ จริตฺวาน, อพุชฺฌิ มานสํ มุนิ;

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, ทีปงฺกโร มหามุนิ.

Sau khi thực hành sự tinh tấn, bậc Mâu-ni đã giác ngộ tâm. Được Phạm Thiên thỉnh cầu, bậc Đại Mâu-ni Dīpaṅkara, đấng Tịch Tịnh,

๒๓.

23.

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, นนฺทาราเม สิรีฆเร ;

นิสินฺโน สิรีสมูลมฺหิ, อกา ติตฺถิยมทฺทนํ.

Bậc Đại Hùng đã chuyển bánh xe Pháp tại ngôi nhà huy hoàng trong tu viện Nandārāma. Trong khi ngự tại cội cây Sirīsa, ngài đã thực hiện việc nhiếp phục ngoại đạo.

๒๔.

24.

สุมงฺคโล [Pg.323] จ ติสฺโส จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

สาคโต นามุปฏฺฐาโก, ทีปงฺกรสฺส สตฺถุโน.

Ngài Sumaṅgala và ngài Tissa là hai vị Thượng thủ Thinh văn; vị thị giả của đấng Đạo Sư Dīpaṅkara tên là Sāgata.

๒๕.

25.

นนฺทา เจว สุนนฺทา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, ปิปฺผลีติ ปวุจฺจติ.

Ni sư Nandā và ni sư Sunandā là hai vị Thượng thủ Thinh văn Ni; cây Bồ-đề của đấng Thế Tôn ấy được gọi là cây Pipphalī.

๒๖.

26.

ตปุสฺสภลฺลิกา นาม, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

สิริมา โกณา อุปฏฺฐิกา, ทีปงฺกรสฺส สตฺถุโน.

Hai vị Thượng thủ hộ độ là Tapussa và Bhallika; hai vị nữ Thượng thủ hộ độ là Sirimā và Koṇā, của đấng Đạo Sư Dīpaṅkara.

๒๗.

27.

อสีติหตฺถมุพฺเพโธ, ทีปงฺกโร มหามุนิ;

โสภติ ทีปรุกฺโขว, สาลราชาว ผุลฺลิโต.

Đức Đại ẩn sĩ Dīpaṅkara cao tám mươi hắc-thủy; Ngài tỏa sáng như cây đèn, như cây Sāla vương đang trổ hoa.

๒๘.

28.

สตสหสฺสวสฺสานิ, อายุ ตสฺส มเหสิโน;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Tuổi thọ của đấng Đại sĩ ấy là một trăm ngàn năm; trong thời gian ấy, Ngài đã cứu độ nhiều chúng sanh.

๒๙.

29.

โชตยิตฺวาน สทฺธมฺมํ, สนฺตาเรตฺวา มหาชนํ;

ชลิตฺวา อคฺคิกฺขนฺโธว, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Sau khi làm rạng rỡ Chánh pháp, sau khi cứu vớt đại chúng, Ngài cùng các vị Thinh văn đã tịch diệt, như khối lửa đã cháy sáng.

๓๐.

30.

สา จ อิทฺธิ โส จ ยโส, ตานิ จ ปาเทสุ จกฺกรตนานิ;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Thần thông ấy, danh tiếng ấy, và những bánh xe báu ở bàn chân; tất cả những thứ ấy đã biến mất. Quả thật, các pháp hữu vi là trống rỗng!

๓๑.

31.

ทีปงฺกโร ชิโน สตฺถา, นนฺทารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ตตฺเถวสฺส ชินถูโป, ฉตฺตึสุพฺเพธโยชโนติ.

Đấng Chiến Thắng, bậc Đạo Sư Dīpaṅkara đã nhập Niết-bàn tại tu viện Nandārāma; tại chính nơi ấy, bảo tháp của đấng Chiến Thắng cao ba mươi sáu do-tuần.

ทีปงฺกรสฺส ภควโต วํโส ปฐโม.

Phần thứ nhất, Phật sử của đấng Thế Tôn Dīpaṅkara.

๔. โกณฺฑญฺญพุทฺธวํโส

4. Phật sử của đức Phật Koṇḍañña

๑.

1.

ทีปงฺกรสฺส อปเรน, โกณฺฑญฺโญ นาม นายโก;

อนนฺตเตโช อมิตยโส, อปฺปเมยฺโย ทุราสโท.

Sau thời đức Phật Dīpaṅkara, có vị Lãnh đạo tên là Koṇḍañña, với uy lực vô biên, danh tiếng vô lượng, không thể đo lường, khó có thể tiếp cận.

๒.

2.

ธรณูปโม ขมเนน, สีเลน สาครูปโม;

สมาธินา เมรูปโม, ญาเณน คคนูปโม.

Về lòng kiên nhẫn, Ngài như đất; về giới hạnh, Ngài như biển cả; về định tâm, Ngài như núi Meru; về trí tuệ, Ngài như bầu trời.

๓.

3.

อินฺทฺริยพลโพชฺฌงฺค-มคฺคสจฺจปฺปกาสนํ;

ปกาเสสิ สทา พุทฺโธ, หิตาย สพฺพปาณินํ.

Vì lợi ích của tất cả chúng sanh, đức Phật luôn tuyên thuyết về quyền, lực, giác chi, đạo và đế.

๔.

4.

ธมฺมจกฺกํ [Pg.324] ปวตฺเตนฺเต, โกณฺฑญฺเญ โลกนายเก;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Khi đấng Lãnh đạo thế gian Koṇḍañña chuyển Pháp luân, đã có sự chứng ngộ lần đầu tiên của một trăm ngàn ức chúng sanh.

๕.

5.

ตโต ปรมฺปิ เทเสนฺเต, นรมรูนํ สมาคเม;

นวุติโกฏิสหสฺสานํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Sau đó, khi Ngài thuyết giảng trong một cuộc hội họp của người và trời, đã có sự chứng ngộ lần thứ hai của chín mươi ngàn ức chúng sanh.

๖.

6.

ติตฺถิเย อภิมทฺทนฺโต, ยทา ธมฺมมเทสยิ;

อสีติโกฏิสหสฺสานํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Khi Ngài thuyết pháp, nhiếp phục các người theo ngoại đạo, đã có sự chứng ngộ lần thứ ba của tám mươi ngàn ức chúng sanh.

๗.

7.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, โกณฺฑญฺญสฺส มเหสิโน;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Đã có ba cuộc hội họp của các vị lậu tận, không còn cấu uế, tâm hồn thanh tịnh, và vững vàng, của đấng Đại sĩ Koṇḍañña.

๘.

8.

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐโม อาสิ สมาคโม;

ทุติโย โกฏิสหสฺสานํ, ตติโย นวุติโกฏินํ.

Cuộc hội họp đầu tiên là của một trăm ngàn ức vị; cuộc hội họp thứ hai là của một ngàn ức vị; cuộc hội họp thứ ba là của chín mươi ức vị.

๙.

9.

อหํ เตน สมเยน, วิชิตาวี นาม ขตฺติโย;

สมุทฺทํ อนฺตมนฺเตน, อิสฺสริยํ วตฺตยามหํ.

Vào thời điểm ấy, ta là một vị vua Sát-đế-lỵ tên là Vijitāvī; ta đã cai trị một vương quốc có biển cả làm ranh giới.

๑๐.

10.

โกฏิสตสหสฺสานํ, วิมลานํ มเหสินํ;

สห โลกคฺคนาเถน, ปรมนฺเนน ตปฺปยึ.

Ta đã làm cho một trăm ngàn ức vị không còn cấu uế, những bậc Đại sĩ, cùng với đấng Lãnh đạo tối cao của thế gian, được mãn nguyện với những món ăn hảo hạng.

๑๑.

11.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, โกณฺฑญฺโญ โลกนายโก;

‘‘อปริเมยฺยิโต กปฺเป, พุทฺโธ โลเก ภวิสฺสติ.

Đức Phật ấy, đấng Lãnh đạo thế gian Koṇḍañña, cũng đã thọ ký cho ta: ‘Sau vô số kiếp kể từ đây, vị này sẽ trở thành một vị Phật trên thế gian.’

๑๒.

12.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน, กตฺวา ทุกฺกรการิกํ;

อสฺสตฺถมูเล สมฺพุทฺโธ, พุชฺฌิสฺสติ มหายโส.

‘Sau khi đã nỗ lực tinh tấn, thực hành khổ hạnh, bậc Chánh Đẳng Giác, đấng Đại danh tiếng, sẽ giác ngộ dưới gốc cây Assattha.’

๑๓.

13.

‘‘อิมสฺส ชนิกา มาตา, มายา นาม ภวิสฺสติ;

ปิตา สุทฺโธทโน นาม, อยํ เหสฺสติ โคตโม.

‘Mẹ của vị này sẽ tên là Māyā, cha sẽ tên là Suddhodana, và vị này sẽ là Gotama.’

๑๔.

14.

‘‘โกลิโต อุปติสฺโส จ, อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวกา;

อานนฺโท นามุปฏฺฐาโก, อุปฏฺฐิสฺสติมํ ชินํ.

‘Kolita và Upatissa sẽ là hai vị Thượng thủ Thinh văn; vị thị giả tên là Ānanda sẽ hầu cận đấng Chiến Thắng này.’

๑๕.

15.

‘‘เขมา อุปฺปลวณฺณา จ, อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, อสฺสตฺโถติ ปวุจฺจติ.

‘Khemā và Uppalavaṇṇā sẽ là hai vị Thượng thủ Thinh văn Ni; cây Bồ-đề của đấng Thế Tôn ấy được gọi là cây Assattha.’

๑๖.

16.

‘‘จิตฺโต จ หตฺถาฬวโก, อคฺคา เหสฺสนฺตุปฏฺฐกา;

นนฺทมาตา จ อุตฺตรา, อคฺคา เหสฺสนฺตุปฏฺฐิกา;

อายุ วสฺสสตํ ตสฺส, โคตมสฺส ยสสฺสิโน’’.

‘Citta và Hatthāḷavaka sẽ là hai vị Thượng thủ hộ độ; Nandamātā và Uttarā sẽ là hai vị nữ Thượng thủ hộ độ. Tuổi thọ của đức Gotama, đấng danh tiếng ấy, sẽ là một trăm năm.’

๑๗.

17.

อิทํ สุตฺวาน วจนํ, อสมสฺส มเหสิโน;

อาโมทิตา นรมรู, พุทฺธพีชํ กิร อยํ.

Nghe lời này của đấng Đại sĩ vô song, người và trời vui mừng: ‘Vị này quả thật là một mầm mống Phật.’

๑๘.

18.

อุกฺกุฏฺฐิสทฺทา [Pg.325] วตฺตนฺติ, อปฺโผเฏนฺติ หสนฺติ จ;

กตญฺชลี นมสฺสนฺติ, ทสสหสฺสิเทวตา.

Các vị trời trong mười ngàn thế giới cất lên tiếng reo hò, vỗ tay và tươi cười; họ chắp tay và đảnh lễ.

๑๙.

19.

‘‘ยทิมสฺส โลกนาถสฺส, วิรชฺฌิสฺสาม สาสนํ;

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ.

‘Nếu chúng ta bỏ lỡ giáo pháp của đấng Hộ thế này, thì trong tương lai, chúng ta sẽ được diện kiến vị này.’

๒๐.

20.

‘‘ยถา มนุสฺสา นทึ ตรนฺตา, ปฏิติตฺถํ วิรชฺฌิย;

เหฏฺฐาติตฺเถ คเหตฺวาน, อุตฺตรนฺติ มหานทึ.

‘Giống như những người vượt sông, khi bỏ lỡ bến đò đối diện, họ đến bến đò phía dưới và vượt qua dòng sông lớn.’

๒๑.

21.

‘‘เอวเมว มยํ สพฺเพ, ยทิ มุญฺจามิมํ ชินํ;

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

“Cũng giống như thế, tất cả chúng con, nếu bỏ lỡ vị Toàn Giác này, thì trong thời vị lai, chúng con sẽ được diện kiến ngài.”

๒๒.

22.

ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

ตเมว อตฺถํ สาเธนฺโต, มหารชฺชํ ชิเน อทํ;

มหารชฺชํ ททิตฺวาน, ปพฺพชึ ตสฺส สนฺติเก.

Sau khi nghe lời dạy của ngài, ta đã làm cho tâm được tịnh tín hơn nữa. Trong khi thực hành mục tiêu ấy, ta đã dâng cúng đại vương quốc đến bậc Toàn Giác. Sau khi dâng cúng đại vương quốc, ta đã xuất gia ở nơi ngài.

๒๓.

23.

สุตฺตนฺตํ วินยญฺจาปิ, นวงฺคํ สตฺถุสาสนํ;

สพฺพํ ปริยาปุณิตฺวาน, โสภยึ ชินสาสนํ.

Kinh tạng và cả Luật tạng, giáo huấn của bậc Đạo Sư gồm chín chi phần; sau khi đã học hỏi tất cả, ta đã làm rạng rỡ giáo pháp của bậc Toàn Giác.

๒๔.

24.

ตตฺถปฺปมตฺโต วิหรนฺโต, นิสชฺชฏฺฐานจงฺกเม;

อภิญฺญาปารมึ คนฺตฺวา, พฺรหฺมโลกมคญฺฉหํ.

Ở đấy, trong khi trú ngụ không dể duôi, trong lúc ngồi, đứng, và kinh hành, sau khi đã đi đến sự toàn hảo về thắng trí, ta đã đi đến cõi Phạm thiên.

๒๕.

25.

นครํ รมฺมวตี นาม, สุนนฺโท นาม ขตฺติโย;

สุชาตา นาม ชนิกา, โกณฺฑญฺญสฺส มเหสิโน.

Thành phố tên là Rammavatī, vị vua Sát-đế-lỵ tên là Sunanda, mẫu hậu tên là Sujātā, (cha mẹ) của bậc Đại Ẩn Sĩ Koṇḍañña.

๒๖.

26.

ทสวสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ ;

สุจิ สุรุจิ สุโภ จ, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống trong gia đình mười ngàn năm. Có ba cung điện tối thượng là: Suci, Suruci, và Subha.

๒๗.

27.

ตีณิสตสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

รุจิเทวี นาม นารี, วิชิตเสโน อตฺรโช.

Có ba trăm ngàn phụ nữ được trang điểm lộng lẫy. Người vợ tên là Rucidevī, người con trai là Vijitasena.

๒๘.

28.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, รถยาเนน นิกฺขมิ;

อนูนทสมาสานิ, ปธานํ ปทหี ชิโน.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, ngài đã ra đi bằng xe ngựa. Bậc Toàn Giác đã thực hành khổ hạnh trong suốt mười tháng không thiếu.

๒๙.

29.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, โกณฺฑญฺโญ ทฺวิปทุตฺตโม;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, เทวานํ นครุตฺตเม.

Được Phạm thiên thỉnh cầu, bậc Thánh nhân Koṇḍañña, tối thượng giữa các loài hai chân, bậc Đại Hùng đã chuyển Pháp luân cho chư Thiên ở tại thành phố tối thắng.

๓๐.

30.

ภทฺโท เจว สุภทฺโท จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

อนุรุทฺโธ นามุปฏฺฐาโก, โกณฺฑญฺญสฺส มเหสิโน.

Bhadda và Subhadda là hai vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả tên là Anuruddha của bậc Đại Ẩn Sĩ Koṇḍañña.

๓๑.

31.

ติสฺสา [Pg.326] จ อุปติสฺสา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

สาลกลฺยาณิโก โพธิ, โกณฺฑญฺญสฺส มเหสิโน.

Tissā và Upatissā là hai vị Thượng thủ Thinh văn Ni. Cây Bồ-đề của bậc Đại Ẩn Sĩ Koṇḍañña là cây Sālakalyāṇika.

๓๒.

32.

โสโณ จ อุปโสโณ จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

นนฺทา เจว สิรีมา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Soṇa và Upasoṇa là hai vị Thượng thủ hộ độ. Nandā và Sirimā là hai vị Thượng thủ nữ hộ độ.

๓๓.

33.

โส อฏฺฐาสีติ หตฺถานิ, อจฺจุคฺคโต มหามุนิ;

โสภเต อุฬุราชาว สูริโย มชฺฌนฺหิเก ยถา.

Bậc Đại Ẩn Sĩ ấy cao tám mươi tám hắc-thủy. Ngài tỏa sáng như vua của các vì sao, và giống như mặt trời vào giữa trưa.

๓๔.

34.

วสฺสสตสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Tuổi thọ vào lúc bấy giờ là một trăm ngàn năm. Trong khi còn tại thế chừng ấy thời gian, ngài đã cứu độ nhiều chúng sanh.

๓๕.

35.

ขีณาสเวหิ วิมเลหิ, วิจิตฺตา อาสิ เมทนี;

ยถา คคนมุฬูหิ, เอวํ โส อุปโสภถ.

Mặt đất đã trở nên rực rỡ với các bậc lậu tận, không còn cấu uế. Giống như bầu trời được trang điểm bởi các vì sao, ngài cũng được trang nghiêm như thế (bởi các vị A-la-hán).

๓๖.

36.

เตปิ นาคา อปฺปเมยฺยา, อสงฺโขภา ทุราสทา;

วิชฺชุปาตํว ทสฺเสตฺวา, นิพฺพุตา เต มหายสา.

Các bậc Long Tượng ấy không thể đo lường, không bị dao động, khó thể tiếp cận. Sau khi biểu hiện như tia chớp, các vị có danh tiếng lẫy lừng ấy đã tịch diệt.

๓๗.

37.

สา จ อตุลิยา ชินสฺส อิทฺธิ, ญาณปริภาวิโต จ สมาธิ;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Và thần thông vô song của bậc Toàn Giác, và định được tu tập bởi trí tuệ; tất cả những điều ấy đã biến mất. Quả thật, tất cả các pháp hữu vi đều trống rỗng phải không?

๓๘.

38.

โกณฺฑญฺโญ ปวโร พุทฺโธ, จนฺทารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ตตฺเถว เจติโย จิตฺโต, สตฺต โยชนมุสฺสิโตติ.

Đức Phật Koṇḍañña cao quý đã nhập Niết-bàn tại tu viện Candārāma. Ngay tại nơi ấy, một bảo tháp tráng lệ đã được dựng lên, cao bảy do-tuần.

โกณฺฑญฺญสฺส ภควโต วํโส ทุติโย.

Phật sử của Đức Thế Tôn Koṇḍañña, chương thứ hai.

๕. มงฺคลพุทฺธวํโส

5. Phật sử của Đức Phật Maṅgala

๑.

1.

โกณฺฑญฺญสฺส อปเรน, มงฺคโล นาม นายโก;

ตมํ โลเก นิหนฺตฺวาน, ธมฺโมกฺกมภิธารยิ.

Sau thời của Đức Phật Koṇḍañña, có vị Lãnh Đạo tên là Maṅgala. Sau khi đã phá tan bóng tối ở thế gian, ngài đã giương cao ngọn đuốc Chánh Pháp.

๒.

2.

อตุลาสิ ปภา ตสฺส, ชิเนหญฺเญหิ อุตฺตรึ;

จนฺทสูริยปภํ หนฺตฺวา, ทสสหสฺสี วิโรจติ.

Hào quang của ngài không gì sánh bằng, vượt trội hơn các bậc Toàn Giác khác. Ánh sáng ấy lấn át cả ánh sáng của mặt trăng và mặt trời, chiếu rọi khắp mười ngàn thế giới.

๓.

3.

โสปิ พุทฺโธ ปกาเสสิ, จตุโร สจฺจวรุตฺตเม;

เต เต สจฺจรสํ ปีตฺวา, วิโนเทนฺติ มหาตมํ.

Vị Phật ấy cũng đã tuyên thuyết bốn chân lý cao quý, tối thượng. Sau khi đã uống hương vị của chân lý, họ đã xua tan đi bóng tối vĩ đại.

๔.

4.

ปตฺวาน โพธิมตุลํ, ปฐเม ธมฺมเทสเน;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ธมฺมาภิสมโย อหุ.

Sau khi đã chứng đắc Bồ-đề vô song, trong lần thuyết pháp đầu tiên, đã có sự thấu triệt Chánh Pháp của một trăm ngàn ức (chúng sanh).

๕.

5.

สุรินฺทเทวภวเน[Pg.327], พุทฺโธ ธมฺมมเทสยิ;

ตทา โกฏิสหสฺสานํ, ทุติโย สมโย อหุ.

Tại cung điện của vua chư Thiên, Đức Phật đã thuyết giảng Chánh Pháp. Khi ấy, đã có sự chứng ngộ lần thứ hai của một ngàn ức (chúng sanh).

๖.

6.

ยทา สุนนฺโท จกฺกวตฺตี, สมฺพุทฺธํ อุปสงฺกมิ;

ตทา อาหนิ สมฺพุทฺโธ, ธมฺมเภรึ วรุตฺตมํ.

Khi vua Chuyển luân Sunanda đến yết kiến bậc Chánh Đẳng Giác, lúc ấy bậc Chánh Đẳng Giác đã đánh lên trống Pháp cao quý, tối thượng.

๗.

7.

สุนนฺทสฺสานุจรา ชนตา, ตทาสุํ นวุติโกฏิโย;

สพฺเพปิ เต นิรวเสสา, อเหสุํ เอหิ ภิกฺขุกา.

Khi ấy, đoàn tùy tùng của vua Sunanda có chín mươi ức người. Tất cả bọn họ, không còn sót một ai, đã trở thành các vị tỳ-khưu ‘hãy đến đây’.

๘.

8.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, มงฺคลสฺส มเหสิโน;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐโม อาสิ สมาคโม.

Đã có ba lần hội chúng của bậc Đại Ẩn Sĩ Maṅgala. Lần hội họp đầu tiên là của một trăm ngàn ức (vị lậu tận).

๙.

9.

ทุติโย โกฏิสตสหสฺสานํ, ตติโย นวุติโกฏินํ;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, ตทา อาสิ สมาคโม.

Lần thứ hai là của một trăm ngàn ức (vị), lần thứ ba là của chín mươi ức (vị). Khi ấy đã có cuộc hội họp của các bậc lậu tận, không còn cấu uế.

๑๐.

10.

อหํ เตน สมเยน, สุรุจี นาม พฺราหฺมโณ;

อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทาน ปารคู.

Vào lúc bấy giờ, ta là một vị Bà-la-môn tên là Suruci, là người học tập, người trì chú, người thông suốt ba bộ Vệ-đà.

๑๑.

11.

ตมหํ อุปสงฺกมฺม, สรณํ คนฺตฺวาน สตฺถุโน;

สมฺพุทฺธปฺปมุขํ สงฺฆํ, คนฺธมาเลน ปูชยึ;

ปูเชตฺวา คนฺธมาเลน, ควปาเนน ตปฺปยึ.

Con đã đến gần vị Đạo Sư ấy, đã đi đến quy y, và đã cúng dường Tăng chúng với đức Chánh Đẳng Giác là vị đứng đầu bằng hương và vòng hoa. Sau khi cúng dường bằng hương và vòng hoa, con đã làm cho các vị ấy thỏa thích bằng cháo sữa đặc.

๑๒.

12.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, มงฺคโล ทฺวิปทุตฺตโม;

‘‘อปริเมยฺยิโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Vị Phật Maṅgala ấy, bậc tối thượng trong loài hai chân, cũng đã thọ ký cho ta rằng: “Vô lượng kiếp kể từ kiếp này, vị này sẽ thành một vị Phật.”

๑๓.

13.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

“Sau khi đã tinh tấn trong sự nỗ lực… (v.v.)… chúng tôi sẽ có mặt trước vị này.”

๑๔.

14.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทส ปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời nói của vị ấy, con đã làm cho tâm càng thêm trong sạch. Con đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao hơn nữa để làm tròn đủ mười pháp ba-la-mật.

๑๕.

15.

ตทา ปีติมนุพฺรูหนฺโต, สมฺโพธิวรปตฺติยา;

พุทฺเธ ทตฺวาน มํ เคหํ, ปพฺพชึ ตสฺส สนฺติเก.

Khi ấy, trong khi làm tăng trưởng niềm hỷ lạc, để đạt đến sự giác ngộ cao quý, sau khi dâng cúng ngôi nhà của con cho đức Phật, con đã xuất gia nơi sự hiện diện của ngài.

๑๖.

16.

สุตฺตนฺตํ วินยญฺจาปิ, นวงฺคํ สตฺถุสาสนํ;

สพฺพํ ปริยาปุณิตฺวา, โสภยึ ชินสาสนํ.

Sau khi học hỏi tất cả Tạng Kinh, Tạng Luật, và toàn bộ giáo huấn của bậc Đạo Sư gồm chín chi phần, con đã làm rạng rỡ giáo pháp của bậc Chiến Thắng.

๑๗.

17.

ตตฺถปฺปมตฺโต วิหรนฺโต, พฺรหฺมํ ภาเวตฺว ภาวนํ;

อภิญฺญาปารมึ คนฺตฺวา, พฺรหฺมโลกมคจฺฉหํ.

Sống không buông lung ở nơi ấy, sau khi tu tập pháp hành về phạm trú và đã đi đến sự toàn hảo về các thắng trí, con đã đi đến cõi Phạm thiên.

๑๘.

18.

อุตฺตรํ [Pg.328] นาม นครํ, อุตฺตโร นาม ขตฺติโย;

อุตฺตรา นาม ชนิกา, มงฺคลสฺส มเหสิโน.

Thành phố của bậc Đại Sĩ Maṅgala tên là Uttara, vị vua Sát-đế-lỵ (phụ vương) tên là Uttara, và người mẹ (mẫu hậu) tên là Uttarā.

๑๙.

19.

นววสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

ยสวา สุจิมา สิรีมา, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống tại gia trong chín ngàn năm. Yasavā, Sucimā, và Sirīmā là ba cung điện cao quý (của ngài).

๒๐.

20.

สมตึสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

ยสวตี นาม นารี, สีวโล นาม อตฺรโช.

Có ba mươi ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Người vợ (chánh hậu) tên là Yasavatī, và người con trai tên là Sīvala.

๒๑.

21.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, อสฺสยาเนน นิกฺขมิ;

อนูนอฏฺฐมาสานิ, ปธานํ ปทหี ชิโน.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, ngài đã ra đi bằng cỗ xe ngựa. Bậc Chiến Thắng đã thực hành sự tinh tấn trong suốt tám tháng không gián đoạn.

๒๒.

22.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, มงฺคโล นาม นายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, วเน สิรีวรุตฺตเม.

Là bậc tịch tịnh, được Phạm thiên thỉnh cầu, bậc Lãnh Đạo tên là Maṅgala, bậc Đại Anh Hùng, đã chuyển vận bánh xe Pháp trong khu rừng cao quý Sirīvara.

๒๓.

23.

สุเทโว ธมฺมเสโน จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

ปาลิโต นามุปฏฺฐาโก, มงฺคลสฺส มเหสิโน.

Sudeva và Dhammasena là các vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả của bậc Đại Sĩ Maṅgala tên là Pālita.

๒๔.

24.

สีวลา จ อโสกา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, นาครุกฺโขติ วุจฺจติ.

Sīvalā và Asokā là các vị Thượng thủ Nữ Thinh văn. Cây bồ-đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây Nāga (vấp).

๒๕.

25.

นนฺโท เจว วิสาโข จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

อนุลา เจว สุตนา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Nanda và Visākha là các nam thí chủ hàng đầu. Anulā và Sutanā là các nữ thí chủ hàng đầu.

๒๖.

26.

อฏฺฐาสีติ รตนานิ, อจฺจุคฺคโต มหามุนิ;

ตโต นิทฺธาวตี รํสี, อเนกสตสหสฺสิโย.

Bậc Đại Mâu-ni có thân cao tám mươi tám cùi chỏ. Từ thân ngài, vô số trăm ngàn tia sáng tỏa ra.

๒๗.

27.

นวุติวสฺสสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Vào lúc ấy, tuổi thọ là chín mươi ngàn năm. Trong khi tồn tại chừng ấy thời gian, vị ấy đã cứu độ nhiều chúng sinh.

๒๘.

28.

ยถาปิ สาคเร อูมี, น สกฺกา ตา คเณตุเย;

ตเถว สาวกา ตสฺส, น สกฺกา เต คเณตุเย.

Giống như những con sóng trong đại dương không thể đếm được, cũng vậy, các vị Thinh văn của ngài không thể đếm được.

๒๙.

29.

ยาว อฏฺฐาสิ สมฺพุทฺโธ, มงฺคโล โลกนายโก;

น ตสฺส สาสเน อตฺถิ, สกิเลสมรณํ ตทา.

Chừng nào đức Chánh Đẳng Giác Maṅgala, bậc Lãnh Đạo thế gian, còn tại thế, thì vào lúc ấy trong giáo pháp của ngài không có cái chết với phiền não.

๓๐.

30.

ธมฺโมกฺกํ ธารยิตฺวาน, สนฺตาเรตฺวา มหาชนํ;

ชลิตฺวา ธูมเกตูว, นิพฺพุโต โส มหายโส.

Sau khi giương cao ngọn đuốc Chánh pháp và cứu độ đại chúng, vị ấy, bậc có danh tiếng lẫy lừng, đã bừng sáng như ngọn lửa không khói rồi tịch diệt.

๓๑.

31.

สงฺขารานํ [Pg.329] สภาวตฺถํ, ทสฺสยิตฺวา สเทวเก;

ชลิตฺวา อคฺคิกฺขนฺโธว, สูริโย อตฺถงฺคโต ยถา.

Sau khi chỉ rõ bản chất của các pháp hữu vi cho thế giới gồm cả chư thiên, ngài đã tịch diệt, giống như một khối lửa sau khi bừng cháy, như mặt trời sau khi đã lặn.

๓๒.

32.

อุยฺยาเน วสฺสเร นาม, พุทฺโธ นิพฺพายิ มงฺคโล;

ตตฺเถวสฺส ชินถูโป, ตึสโยชนมุคฺคโตติ.

Đức Phật Maṅgala đã nhập Niết-bàn trong khu vườn tên là Vassara. Chính tại nơi ấy, bảo tháp của bậc Chiến Thắng cao ba mươi do-tuần.

มงฺคลสฺส ภควโต วํโส ตติโย.

Dứt thiên thứ ba: Phẩm về dòng dõi của đức Thế Tôn Maṅgala.

๖. สุมนพุทฺธวํโส

6. Phẩm về đức Phật Sumana

๑.

1.

มงฺคลสฺส อปเรน, สุมโน นาม นายโก;

สพฺพธมฺเมหิ อสโม, สพฺพสตฺตานมุตฺตโม.

Sau thời của đức Phật Maṅgala, bậc Lãnh Đạo tên là Sumana đã xuất hiện, không ai sánh bằng về tất cả các pháp, là bậc tối thượng của tất cả chúng sinh.

๒.

2.

ตทา อมตเภรึ โส, อาหนี เมขเล ปุเร;

ธมฺมสงฺขสมายุตฺตํ, นวงฺคํ ชินสาสนํ.

Khi ấy, tại thành Mekhalā, vị ấy đã gióng lên trống bất tử, tức là giáo pháp của bậc Chiến Thắng gồm chín chi phần, hòa cùng tiếng tù và Chánh pháp.

๓.

3.

นิชฺชินิตฺวา กิเลเส โส, ปตฺวา สมฺโพธิมุตฺตมํ;

มาเปสิ นครํ สตฺถา, สทฺธมฺมปุรวรุตฺตมํ.

Vị Đạo Sư ấy, sau khi chiến thắng các phiền não và đạt đến sự giác ngộ tối thượng, đã tạo dựng nên thành phố Diệu pháp cao quý, tối thượng.

๔.

4.

นิรนฺตรํ อกุฏิลํ, อุชุํ วิปุลวิตฺถตํ;

มาเปสิ โส มหาวีถึ, สติปฏฺฐานวรุตฺตมํ.

Vị ấy đã tạo ra con đường lớn, tức là con đường Tứ Niệm Xứ cao quý, tối thượng, một con đường không gián đoạn, không cong vẹo, thẳng tắp, rộng lớn và bao la.

๕.

5.

ผเล จตฺตาริ สามญฺเญ, จตสฺโส ปฏิสมฺภิทา;

ฉฬภิญฺญาฏฺฐสมาปตฺตี, ปสาเรสิ ตตฺถ วีถิยํ.

Trên con đường ấy, ngài đã bày ra bốn quả của đời sống Sa-môn, bốn Tuệ phân tích, sáu thắng trí, và tám thiền chứng.

๖.

6.

เย อปฺปมตฺตา อขิลา, หิริวีริเยหุปาคตา;

เต เต อิเม คุณวเร, อาทิยนฺติ ยถา สุขํ.

Những ai không buông lung, không còn chướng ngại, và có đủ tàm quý, những người ấy có thể nhận lấy những phẩm chất cao quý này một cách dễ dàng.

๗.

7.

เอวเมเตน โยเคน, อุทฺธรนฺโต มหาชนํ;

โพเธสิ ปฐมํ สตฺถา, โกฏิสตสหสฺสิโย.

Bằng phương pháp như thế này, bậc Đạo Sư đã cứu vớt đại chúng; trong lần đầu tiên, Ngài đã làm giác ngộ một trăm ngàn ức (chư thiên và nhân loại).

๘.

8.

ยมฺหิ กาเล มหาวีโร, โอวที ติตฺถิเย คเณ;

โกฏิสหสฺสาภิสมึสุ, ทุติเย ธมฺมเทสเน.

Vào lúc bậc Đại Hùng giáo huấn các nhóm ngoại đạo; trong lần thuyết Pháp thứ nhì, một ngàn ức (chúng sanh) đã chứng đắc.

๙.

9.

ยทา เทวา มนุสฺสา จ, สมคฺคา เอกมานสา;

นิโรธปญฺหํ ปุจฺฉึสุ, สํสยญฺจาปิ มานสํ.

Khi chư thiên và nhân loại, hòa hợp và đồng một tâm, đã hỏi về vấn đề Diệt định (Nirodha) và cả sự hoài nghi ở trong tâm.

๑๐.

10.

ตทาปิ [Pg.330] ธมฺมเทสเน, นิโรธปริทีปเน;

นวุติโกฏิสหสฺสานํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Vào lúc ấy, trong buổi thuyết Pháp, trong lúc làm sáng tỏ về Diệt đế, sự chứng ngộ lần thứ ba đã xảy ra cho chín mươi ngàn ức (chúng sanh).

๑๑.

11.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, สุมนสฺส มเหสิโน;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Đã có ba lần hội họp của các vị lậu tận, không còn cấu uế, tâm được an tịnh, và vững vàng (tādīnaṃ); (đó là các hội chúng) của đấng Đại Ẩn Sĩ Sumana.

๑๒.

12.

วสฺสํวุตฺถสฺส ภควโต, อภิฆุฏฺเฐ ปวารเณ;

โกฏิสตสหสฺเสหิ, ปวาเรสิ ตถาคโต.

Khi lễ Tự Tứ (Pavāraṇā) của đức Thế Tôn, người đã an cư mùa mưa, được loan báo, đấng Như Lai đã làm lễ Tự Tứ cùng với một trăm ngàn ức vị (A-la-hán).

๑๓.

13.

ตโตปรํ สนฺนิปาเต, วิมเล กญฺจนปพฺพเต;

นวุติโกฏิสหสฺสานํ, ทุติโย อาสิ สมาคโม.

Sau đó, tại cuộc hội họp ở núi Vàng không tỳ vết, cuộc tụ họp lần thứ nhì là của chín mươi ngàn ức vị (A-la-hán).

๑๔.

14.

ยทา สกฺโก เทวราชา, พุทฺธทสฺสนุปาคมิ;

อสีติโกฏิสหสฺสานํ, ตติโย อาสิ สมาคโม.

Khi vua trời Đế Thích (Sakko) đến để yết kiến đức Phật, cuộc tụ họp lần thứ ba là của tám mươi ngàn ức vị (A-la-hán).

๑๕.

15.

อหํ เตน สมเยน, นาคราชา มหิทฺธิโก;

อตุโล นาม นาเมน, อุสฺสนฺนกุสลสญฺจโย.

Vào lúc bấy giờ, ta là một vị Long vương có đại thần lực, tên là Atula, người đã tích lũy dồi dào các thiện nghiệp.

๑๖.

16.

ตทาหํ นาคภาวนา, นิกฺขมิตฺวา สญาติภิ;

นาคานํ ทิพฺพตุริเยหิ, สสงฺฆํ ชินมุปฏฺฐหึ.

Khi ấy, ta cùng với quyến thuộc đã đi ra khỏi cung điện của loài rồng; với các nhạc cụ chư thiên của loài rồng, ta đã hầu hạ đấng Chiến Thắng cùng với Tăng chúng.

๑๗.

17.

โกฏิสตสหสฺสานํ, อนฺนปาเนน ตปฺปยึ;

ปจฺเจกทุสฺสยุคํ ทตฺวา, สรณํ ตมุปาคมึ.

Ta đã làm cho một trăm ngàn ức vị được mãn nguyện với vật thực và thức uống; sau khi dâng cúng mỗi vị một cặp y, ta đã đi đến quy y nơi các ngài.

๑๘.

18.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, สุมโน โลกนายโก;

‘‘อปริเมยฺยิโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Vị Phật ấy, đức Sumana, bậc Lãnh Đạo thế gian, cũng đã thọ ký cho ta rằng: ‘Vị này sẽ trở thành một vị Phật trong một kiếp không thể đo lường được kể từ đây.’

๑๙.

19.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

‘Sau khi đã tinh tấn trong sự nỗ lực... (v.v)... chúng tôi sẽ có mặt ở trước vị này.’

๒๐.

20.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời dạy của ngài, ta đã làm cho tâm càng thêm trong sạch; ta đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao hơn nữa để làm viên mãn mười pháp Ba-la-mật.

๒๑.

21.

นครํ เมขลํ นาม, สุทตฺโต นาม ขตฺติโย;

สิริมา นาม ชนิกา, สุมนสฺส มเหสิโน.

Thành phố của đấng Đại Ẩn Sĩ Sumana tên là Mekhalā, vị vua Sát-đế-lỵ (phụ thân) tên là Sudatta, và mẫu hậu tên là Sirimā.

๒๒.

22.

นววสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

จนฺโท สุจนฺโท วฏํโส จ, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống đời tại gia trong chín ngàn năm; Canda, Sucanda, và Vaṭaṃsa là ba cung điện tuyệt vời.

๒๓.

23.

เตสฏฺฐิสตสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

วฏํสิกา นาม นารี, อนูปโม นาม อตฺรโช.

Có sáu mươi ba trăm ngàn (6,300,000) cung nữ được trang điểm lộng lẫy; chánh phi tên là Vaṭaṃsikā, và con trai tên là Anūpama.

๒๔.

24.

นิมิตฺเต [Pg.331] จตุโร ทิสฺวา, หตฺถิยาเนน นิกฺขมิ;

อนูนทสมาสานิ, ปธานํ ปทหี ชิโน.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, ngài đã xuất gia bằng xe voi; đấng Chiến Thắng đã nỗ lực tinh tấn trong mười tháng không thiếu.

๒๕.

25.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, สุมโน โลกนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, เมขเล ปุรมุตฺตเม.

Được Phạm thiên thỉnh cầu, bậc Thánh nhân Sumana, bậc Lãnh Đạo thế gian, bậc Đại Hùng, đã chuyển Pháp luân ở tại Mekhalā, thành phố cao quý.

๒๖.

26.

สรโณ ภาวิตตฺโต จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

อุเทโน นามุปฏฺฐาโก, สุมนสฺส มเหสิโน.

Saraṇa và Bhāvitatta là hai vị Thượng thủ Thinh văn; vị thị giả tên là Udena, của đấng Đại Ẩn Sĩ Sumana.

๒๗.

27.

โสณา จ อุปโสณา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โสปิ พุทฺโธ อมิตยโส, นาคมูเล อพุชฺฌถ.

Soṇā và Upasoṇā là hai vị Thượng thủ Thinh văn Ni; vị Phật ấy, người có danh tiếng vô lượng, đã giác ngộ ở dưới cội cây Nāga (long hoa).

๒๘.

28.

วรุโณ เจว สรโณ จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

จาลา จ อุปจาลา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Varuṇa và Saraṇa là hai vị Thượng thủ hộ độ nam; Cālā và Upacālā là hai vị Thượng thủ hộ độ nữ.

๒๙.

29.

อุจฺจตฺตเนน โส พุทฺโธ, นวุติหตฺถมุคฺคโต;

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาโส, ทสสหสฺสี วิโรจติ.

Vị Phật ấy có chiều cao chín mươi hắc-tay; giống như cột trụ bằng vàng, ngài tỏa sáng trong mười ngàn thế giới.

๓๐.

30.

นวุติวสฺสสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Vào lúc bấy giờ, tuổi thọ là chín mươi ngàn năm; trong khi còn tại thế lâu như vậy, vị ấy đã cứu độ rất nhiều chúng sanh.

๓๑.

31.

ตารณีเย ตารยิตฺวา, โพธนีเย จ โพธยิ;

ปรินิพฺพายิ สมฺพุทฺโธ, อุฬุราชาว อตฺถมิ.

Sau khi cứu độ những chúng sanh cần được cứu độ, và làm giác ngộ những chúng sanh cần được giác ngộ, bậc Chánh Đẳng Giác đã nhập Niết-bàn, giống như vua của các vì sao (mặt trăng) đã lặn mất.

๓๒.

32.

เต จ ขีณาสวา ภิกฺขู, โส จ พุทฺโธ อสาทิโส;

อตุลปฺปภํ ทสฺสยิตฺวา, นิพฺพุตา เย มหายสา.

Các vị Tỳ-khưu lậu tận ấy, và vị Phật không ai sánh bằng ấy, những vị có danh tiếng lẫy lừng, sau khi đã phô diễn ánh hào quang vô song, đã tịch diệt.

๓๓.

33.

ตญฺจ ญาณํ อตุลิยํ, ตานิ จ อตุลานิ รตนานิ;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Tuệ giác vô song ấy, và các bảo vật vô song kia, tất cả những thứ ấy đã biến mất. Quả thật, tất cả các pháp hữu vi đều là trống rỗng!

๓๔.

34.

สุมโน ยสธโร พุทฺโธ, องฺคารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ตตฺเถว ตสฺส ชินถูโป, จตุโยชนมุคฺคโตติ.

Đức Phật Sumana, bậc mang danh tiếng, đã nhập Niết-bàn ở tại tu viện Aṅgārāma; chính tại nơi ấy, bảo tháp của đấng Chiến Thắng cao bốn do-tuần.

สุมนสฺส ภควโต วํโส จตุตฺโถ.

Phẩm thứ tư, Phật Sử của đức Thế Tôn Sumana.

๗. เรวตพุทฺธวํโส

7. Phật Sử của đức Phật Revata

๑.

1.

สุมนสฺส อปเรน, เรวโต นาม นายโก;

อนูปโม อสทิโส, อตุโล อุตฺตโม ชิโน.

Sau thời đức Phật Sumana, bậc Đạo Sư tên là Revata, bậc Chiến Thắng tối thượng, không ai sánh bằng, không ai ngang bằng, không ai bì kịp, đã xuất hiện.

๒.

2.

โสปิ ธมฺมํ [Pg.332] ปกาเสสิ, พฺรหฺมุนา อภิยาจิโต;

ขนฺธธาตุววตฺถานํ, อปฺปวตฺตํ ภวาภเว.

Vị Phật ấy cũng vậy, do được Phạm thiên thỉnh cầu, đã thuyết giảng Chánh pháp, là sự phân định các uẩn và giới, khiến không còn tiếp diễn trong các cõi hữu.

๓.

3.

ตสฺสาภิสมยา ตีณิ, อเหสุํ ธมฺมเทสเน;

คณนาย น วตฺตพฺโพ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Trong các buổi thuyết pháp của ngài, đã có ba lần hội chúng chứng ngộ. Lần chứng ngộ đầu tiên không thể đếm được số lượng.

๔.

4.

ยทา อรินฺทมํ ราชํ, วิเนสิ เรวโต มุนิ;

ตทา โกฏิสหสฺสานํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Khi đức Phật Revata giáo hóa vua Arindama, khi ấy đã có lần chứng ngộ thứ hai của một ngàn ức chúng sanh.

๕.

5.

สตฺตาหํ ปฏิสลฺลานา, วุฏฺฐหิตฺวา นราสโภ;

โกฏิสตํ นรมรูนํ, วิเนสิ อุตฺตเม ผเล.

Bậc Tối Thắng giữa nhân loại, sau khi xuất khỏi nơi độc cư trong bảy ngày, đã giáo hóa một trăm ức người và chư thiên, an lập họ trong quả vị tối thượng.

๖.

6.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, เรวตสฺส มเหสิโน;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สุวิมุตฺตาน ตาทินํ.

Đức Đại Sĩ Revata đã có ba lần hội họp của các vị đã tận trừ lậu hoặc, không còn cấu uế, đã khéo giải thoát, và có đức tánh bất động.

๗.

7.

อติกฺกนฺตา คณนปถํ, ปฐมํ เย สมาคตา;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ทุติโย อาสิ สมาคโม.

Những vị hội họp lần đầu tiên đã vượt quá số lượng có thể đếm được. Cuộc hội họp lần thứ hai là của một trăm ngàn ức vị.

๘.

8.

โยปิ ปญฺญาย อสโม, ตสฺส จกฺกานุวตฺตโก;

โส ตทา พฺยาธิโต อาสิ, ปตฺโต ชีวิตสํสยํ.

Vị Thượng thủ Thinh văn của ngài, người không ai sánh bằng về trí tuệ và làm cho bánh xe Pháp quay chuyển, khi ấy đã bị bệnh và mạng sống lâm nguy.

๙.

9.

ตสฺส คิลานปุจฺฉาย, เย ตทา อุปคตา มุนี;

โกฏิสหสฺสา อรหนฺโต, ตติโย อาสิ สมาคโม.

Khi ấy, những vị tu sĩ đến để hỏi thăm bệnh ngài. Một ngàn ức vị A-la-hán, đó là cuộc hội họp lần thứ ba.

๑๐.

10.

อหํ เตน สมเยน, อติเทโว นาม พฺราหฺมโณ;

อุปคนฺตฺวา เรวตํ พุทฺธํ, สรณํ ตสฺส คญฺฉหํ.

Vào thời ấy, ta là một vị Bà-la-môn tên là Atideva. Sau khi đến gần đức Phật Revata, ta đã quy y nơi ngài.

๑๑.

11.

ตสฺส สีลํ สมาธิญฺจ, ปญฺญาคุณมนุตฺตมํ;

โถมยิตฺวา ยถาถามํ, อุตฺตรียมทาสหํ.

Ta, sau khi tán thán tùy theo sức của mình về giới đức, định đức, và tuệ đức vô thượng của ngài, đã cúng dường tấm y choàng.

๑๒.

12.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, เรวโต โลกนายโก;

‘‘อปริเมยฺยิโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Đức Phật Revata, bậc Lãnh đạo thế gian, cũng đã thọ ký cho ta rằng: ‘Kể từ kiếp này, trong vô lượng kiếp sau, vị này sẽ thành Phật.’

๑๓.

13.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

‘Sau khi nỗ lực tinh tấn... (vân vân)... chúng con nguyện sẽ có mặt trước sự hiện diện của vị này.’

๑๔.

14.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời của ngài, ta đã làm cho tâm mình trong sạch hơn nữa. Ta đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao hơn để làm tròn mười Ba-la-mật.

๑๕.

15.

ตทาปิ ตํ พุทฺธธมฺมํ, สริตฺวา อนุพฺรูหยึ;

อาหริสฺสามิ ตํ ธมฺมํ, ยํ มยฺหํ อภิปตฺถิตํ.

Khi ấy cũng vậy, ta, sau khi nhớ lại pháp Ba-la-mật là nhân thành Phật, đã làm cho (hỷ) tăng trưởng rằng: ‘Ta sẽ thực hành pháp mà ta đã mong mỏi.’

๑๖.

16.

นครํ [Pg.333] สุธญฺญวตี นาม, วิปุโล นาม ขตฺติโย;

วิปุลา นาม ชนิกา, เรวตสฺส มเหสิโน.

Kinh thành của đức Đại Sĩ Revata tên là Sudhaññavatī. Vua cha tên là Vipula. Mẫu hậu tên là Vipulā.

๑๗.

17.

ฉ จ วสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

สุทสฺสโน รตนคฺฆิ, อาเวโฬ จ วิภูสิโต;

ปุญฺญกมฺมาภินิพฺพตฺตา, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống và trị vì trong cung điện sáu ngàn năm. Ba cung điện tối thượng được trang hoàng lộng lẫy là Sudassana, Ratanagghi, và Āveḷa, được tạo ra do phước nghiệp.

๑๘.

18.

เตตฺตึส จ สหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

สุทสฺสนา นาม นารี, วรุโณ นาม อตฺรโช.

(Vị Bồ-tát ấy) có ba mươi ba ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Chánh phi tên là Sudassanā. Con trai tên là Varuṇa.

๑๙.

19.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, รถยาเนน นิกฺขมิ;

อนูนสตฺตมาสานิ, ปธานํ ปทหี ชิโน.

Bậc Chiến Thắng, sau khi thấy bốn điềm báo, đã xuất gia bằng xe ngựa. Ngài đã nỗ lực tinh tấn trong suốt bảy tháng không thiếu.

๒๐.

20.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, เรวโต โลกนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, วรุณาราเม สิรีฆเร.

Bậc Đại Hùng, đức Phật Revata, bậc Lãnh đạo thế gian, sau khi được Phạm thiên thỉnh cầu, đã chuyển bánh xe Pháp tại ngôi tịnh xá tốt đẹp trong tu viện Varuṇārāma.

๒๑.

21.

วรุโณ พฺรหฺมเทโว จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

สมฺภโว นามุปฏฺฐาโก, เรวตสฺส มเหสิโน.

Varuṇa và Brahmadeva là hai vị Thượng thủ Thinh văn của đức Đại Sĩ Revata. Vị thị giả tên là Sambhava.

๒๒.

22.

ภทฺทา เจว สุภทฺทา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โสปิ พุทฺโธ อสมสโม, นาคมูเล อพุชฺฌถ.

Bhaddā và Subhaddā là hai vị Thượng thủ Thinh văn ni. Đức Phật Vô Song ấy đã giác ngộ dưới cội cây Nāga (Long hoa).

๒๓.

23.

ปทุโม กุญฺชโร เจว, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา;

สิรีมา เจว ยสวตี, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Paduma và Kuñjara là hai nam cư sĩ Thượng thủ hộ độ. Sirīmā và Yasavatī là hai nữ cư sĩ Thượng thủ hộ độ.

๒๔.

24.

อุจฺจตฺตเนน โส พุทฺโธ, อสีติหตฺถมุคฺคโต;

โอภาเสติ ทิสา สพฺพา, อินฺทเกตุว อุคฺคโต.

Đức Phật ấy cao tám mươi hắc tay, chiếu sáng khắp mọi phương trời, như cột cờ của trời Đế Thích được dựng lên.

๒๕.

25.

ตสฺส สรีเร นิพฺพตฺตา, ปภามาลา อนุตฺตรา;

ทิวา วา ยทิ วา รตฺตึ, สมนฺตา ผรติ โยชนํ.

Vòng hào quang vô thượng phát sinh từ thân của ngài lan tỏa khắp xung quanh một do-tuần, dù là ban ngày hay ban đêm.

๒๖.

26.

สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Vào thời ấy, tuổi thọ là sáu mươi ngàn năm. Trong khi còn tại thế chừng ấy thời gian, ngài đã cứu độ nhiều chúng sanh.

๒๗.

27.

ทสฺสยิตฺวา พุทฺธพลํ, อมตํ โลเก ปกาสยํ;

นิพฺพายิ อนุปาทาโน, ยถคฺคุปาทานสงฺขยา.

Sau khi thể hiện Phật lực và tuyên bố pháp bất tử trong thế gian, ngài đã tịch diệt không còn chấp thủ, như ngọn lửa tắt khi hết nhiên liệu.

๒๘.

28.

โส จ กาโย รตนนิโภ, โส จ ธมฺโม อสาทิโส;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Thân ấy có màu sắc như vàng ròng, và pháp không gì sánh bằng ấy, tất cả những thứ ấy đã biến mất. Há chẳng phải tất cả các pháp hữu vi đều trống rỗng sao?

๒๙.

29.

เรวโต [Pg.334] ยสธโร พุทฺโธ, นิพฺพุโต โส มหาปุเร;

ธาตุวิตฺถาริกํ อาสิ, เตสุ เตสุ ปเทสโตติ.

Đức Phật Revata, người mang danh tiếng, đã nhập Niết-bàn tại thành Mahāpura. Xá-lợi của ngài đã được phân bố rộng rãi tại nhiều nơi.

เรวตสฺส ภควโต วํโส ปญฺจโม.

Phật sử thứ năm về đức Thế Tôn Revata.

๘. โสภิตพุทฺธวํโส

8. Phật Sử của đức Phật Sobhita

๑.

1.

เรวตสฺส อปเรน, โสภิโต นาม นายโก;

สมาหิโต สนฺตจิตฺโต, อสโม อปฺปฏิปุคฺคโล.

Sau thời đức Phật Revata, bậc Lãnh Đạo tên Sobhita đã xuất hiện; Ngài có tâm định tĩnh, tâm an tịnh, không ai sánh bằng, không người đối thủ.

๒.

2.

โส ชิโน สกเคหมฺหิ, มานสํ วินิวตฺตยิ;

ปตฺวาน เกวลํ โพธึ, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ.

Vị Chiến Thắng ấy, trong nhà của mình, đã khiến tâm ý thoái chuyển. Sau khi đạt được sự Giác Ngộ viên mãn, Ngài đã chuyển Pháp Luân.

๓.

3.

ยาว เหฏฺฐา อวีจิโต, ภวคฺคา จาปิ อุทฺธโต;

เอตฺถนฺตเร เอกปริสา, อโหสิ ธมฺมเทสเน.

Từ phía dưới là địa ngục Vô Gián, và cả từ phía trên là cõi Hữu Đảnh; trong khoảng giữa ấy, chỉ có một hội chúng duy nhất trong buổi thuyết Pháp.

๔.

4.

ตาย ปริสาย สมฺพุทฺโธ, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ;

คณนาย น วตฺตพฺโพ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Đối với hội chúng ấy, bậc Chánh Đẳng Giác đã chuyển Pháp Luân. Sự chứng ngộ lần đầu tiên đã xảy ra, không thể nào nói được bằng cách tính đếm.

๕.

5.

ตโต ปรมฺปิ เทเสนฺเต, มรูนญฺจ สมาคเม;

นวุติโกฏิสหสฺสานํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Sau đó, vào một dịp khác, trong lúc Ngài thuyết giảng tại buổi hội họp của chư Thiên, sự chứng ngộ lần thứ hai đã xảy ra cho chín mươi ngàn koti (vị).

๖.

6.

ปุนาปรํ ราชปุตฺโต, ชยเสโน นาม ขตฺติโย;

อารามํ โรปยิตฺวาน, พุทฺเธ นิยฺยาทยี ตทา.

Lại một lần khác, vị vương tử, thuộc dòng Sát-đế-lỵ, tên là Jayasena, sau khi cho xây dựng một ngôi tịnh xá, vào lúc ấy đã dâng cúng đến đức Phật.

๗.

7.

ตสฺส ยาคํ ปกิตฺเตนฺโต, ธมฺมํ เทเสสิ จกฺขุมา;

ตทา โกฏิสหสฺสานํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Bậc Hữu Nhãn, trong khi tán dương sự cúng dường của vị ấy, đã thuyết giảng Chánh Pháp. Vào lúc ấy, sự chứng ngộ lần thứ ba đã xảy ra cho một ngàn koti (vị).

๘.

8.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, โสภิตสฺส มเหสิโน;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Đã có ba lần hội họp các vị A-la-hán, là những đệ tử của đức Đại Sĩ Sobhita, các Ngài là những bậc đã đoạn tận lậu hoặc, không còn cấu uế, có tâm an tịnh, và vững chắc.

๙.

9.

อุคฺคโต นาม โส ราชา, ทานํ เทติ นรุตฺตเม;

ตมฺหิ ทาเน สมาคญฺฉุํ, อรหนฺตา สตโกฏิโย.

Vị vua tên là Uggata đã dâng cúng dường đến bậc Tối Thượng Nhân. Trong buổi cúng dường ấy, một trăm koti vị A-la-hán đã tụ hội.

๑๐.

10.

ปุนาปรํ ปุรคโณ, เทติ ทานํ นรุตฺตเม;

ตทา นวุติโกฏีนํ, ทุติโย อาสิ สมาคโม.

Lại một lần khác, hội chúng trong thành đã dâng cúng dường đến bậc Tối Thượng Nhân. Vào lúc ấy, đã có cuộc hội họp lần thứ hai của chín mươi koti (vị).

๑๑.

11.

เทวโลเก [Pg.335] วสิตฺวาน, ยทา โอโรหตี ชิโน;

ตทา อสีติโกฏีนํ, ตติโย อาสิ สมาคโม.

Khi bậc Chiến Thắng, sau khi đã an cư ở cõi trời, ngự xuống, vào lúc ấy đã có cuộc hội họp lần thứ ba của tám mươi koti (vị).

๑๒.

12.

อหํ เตน สมเยน, สุชาโต นาม พฺราหฺมโณ;

ตทา สสาวกํ พุทฺธํ, อนฺนปาเนน ตปฺปยึ.

Vào thời điểm ấy, Ta là một vị Bà-la-môn tên là Sujāta. Vào lúc ấy, Ta đã làm cho đức Phật cùng chúng đệ tử của Ngài được thỏa mãn với vật thực và thức uống.

๑๓.

13.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, โสภิโต โลกนายโก;

‘‘อปริเมยฺยิโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Đức Phật Sobhita ấy, bậc Lãnh Đạo thế gian, cũng đã thọ ký cho Ta rằng: ‘Sau một kiếp không thể đo lường được kể từ đây, vị này sẽ trở thành một vị Phật.’

๑๔.

14.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

‘Sau khi đã nỗ lực tinh tấn... v.v... chúng con sẽ có mặt trước vị này.’

๑๕.

15.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, หฏฺโฐ สํวิคฺคมานโส;

ตเมวตฺถมนุปฺปตฺติยา, อุคฺคํ ธิติมกาสหํ.

Sau khi nghe lời nói của Ngài, với tâm hoan hỷ và xúc động, để đạt được mục đích ấy, Ta đã thực hiện sự nỗ lực mãnh liệt.

๑๖.

16.

สุธมฺมํ นาม นครํ, สุธมฺโม นาม ขตฺติโย;

สุธมฺมา นาม ชนิกา, โสภิตสฺส มเหสิโน.

Thành phố của đức Đại Sĩ Sobhita tên là Sudhamma, vua cha thuộc dòng Sát-đế-lỵ tên là Sudhamma, và mẫu hậu tên là Sudhammā.

๑๗.

17.

นววสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

กุมุโท นาฬิโน ปทุโม, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Ngài đã sống đời tại gia trong chín ngàn năm. Có ba cung điện tuyệt vời là Kumuda, Nāḷina, và Paduma.

๑๘.

18.

สตฺตตึสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

มณิลา นาม สา นารี, สีโห นามาสิ อตฺรโช.

Có ba mươi bảy ngàn phụ nữ được trang điểm lộng lẫy. Vị chánh phi tên là Maṇilā, và con trai tên là Sīha.

๑๙.

19.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, ปาสาเทนาภินิกฺขมิ;

สตฺตาหํ ปธานจารํ, จริตฺวา ปุริสุตฺตโม.

Bậc Tối Thượng Nhân, sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, đã xuất gia bằng cung điện. Ngài đã thực hành sự tinh tấn trong bảy ngày.

๒๐.

20.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, โสภิโต โลกนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, สุธมฺมุยฺยานมุตฺตเม.

Được Phạm Thiên thỉnh cầu, bậc Thánh, đức Sobhita, vị Lãnh Đạo thế gian, bậc Đại Anh Hùng, đã chuyển Pháp Luân tại khu vườn thượng uyển Sudhamma.

๒๑.

21.

อสโม จ สุเนตฺโต จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

อโนโม นามุปฏฺฐาโก, โสภิตสฺส มเหสิโน.

Asama và Sunetta là hai vị Thượng Thủ Thinh Văn. Vị thị giả của đức Đại Sĩ Sobhita tên là Anoma.

๒๒.

22.

นกุลา จ สุชาตา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

พุชฺฌมาโน จ โส พุทฺโธ, นาคมูเล อพุชฺฌถ.

Nakulā và Sujātā là hai vị Thượng Thủ Thinh Văn Ni. Và đức Phật ấy, trong khi giác ngộ, đã giác ngộ dưới cội cây Nāga (vua).

๒๓.

23.

รมฺโม เจว สุทตฺโต จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

นกุลา เจว จิตฺตา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Ramma và Sudatta là hai vị Thượng Thủ Hộ Trì nam. Nakulā và Cittā là hai vị Thượng Thủ Hộ Trì nữ.

๒๔.

24.

อฏฺฐปณฺณาสรตนํ, อจฺจุคฺคโต มหามุนิ;

โอภาเสติ ทิสา สพฺพา, สตรํสีว อุคฺคโต.

Vị Đại Ẩn Sĩ cao năm mươi tám ratana (thước tay). Ngài tỏa sáng khắp mọi phương trời, giống như mặt trời mọc với ngàn tia sáng.

๒๕.

25.

ยถา [Pg.336] สุผุลฺลํ ปวนํ, นานาคนฺเธหิ ธูปิตํ;

ตเถว ตสฺส ปาวจนํ, สีลคนฺเธหิ ธูปิตํ.

Giống như khu rừng nở rộ được ướp bằng nhiều hương thơm khác nhau; cũng vậy, lời giáo huấn của Ngài được ướp bằng hương thơm của giới hạnh.

๒๖.

26.

ยถาปิ สาคโร นาม, ทสฺสเนน อตปฺปิโย;

ตเถว ตสฺส ปาวจนํ, สวเณน อตปฺปิยํ.

Cũng như đại dương, nhìn ngắm không bao giờ thấy đủ; cũng vậy, lời giáo huấn của Ngài, lắng nghe không bao giờ thấy đủ.

๒๗.

27.

นวุติวสฺสสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Vào thời ấy, tuổi thọ là chín mươi ngàn năm. Trong khi tại thế lâu như vậy, Ngài đã cứu độ rất nhiều chúng sanh.

๒๘.

28.

โอวาทํ อนุสิฏฺฐิญฺจ, ทตฺวาน เสสเก ชเน;

หุตาสโนว ตาเปตฺวา, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Sau khi ban lời khuyên dạy và chỉ bảo cho những người còn lại, giống như ngọn lửa đã thiêu rụi (nhiên liệu), Ngài cùng với các đệ tử đã nhập Niết-bàn.

๒๙.

29.

โส จ พุทฺโธ อสมสโม, เตปิ สาวกา พลปฺปตฺตา;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Vị Phật ấy, bậc Vô Song, và các vị đệ tử đã đạt được năng lực; tất cả những điều ấy đã biến mất. Quả thật, tất cả các pháp hữu vi đều trống rỗng!

๓๐.

30.

โสภิโต วรสมฺพุทฺโธ, สีหารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ธาตุวิตฺถาริกํ อาสิ, เตสุ เตสุ ปเทสโตติ.

Đức Chánh Giác cao quý Sobhita đã nhập Niết-bàn tại tu viện Sīhārāma; xá-lợi của Ngài đã được phân bố rộng rãi ở nhiều nơi.

โสภิตสฺส ภควโต วํโส ฉฏฺโฐ.

Phả hệ của Đức Thế Tôn Sobhita, thứ sáu.

๙. อโนมทสฺสีพุทฺธวํโส

9. Phả hệ của Đức Phật Anomadassī

๑.

1.

โสภิตสฺส อปเรน, สมฺพุทฺโธ ทฺวิปทุตฺตโม;

อโนมทสฺสี อมิตยโส, เตชสฺสี ทุรติกฺกโม.

Sau thời của đức Phật Sobhita, bậc Chánh Giác tối thượng trong loài hai chân, tên là Anomadassī, có danh tiếng vô lượng, đầy uy lực, không ai vượt qua được, (đã xuất hiện).

๒.

2.

โส เฉตฺวา พนฺธนํ สพฺพํ, วิทฺธํเสตฺวา ตโย ภเว;

อนิวตฺติคมนํ มคฺคํ, เทเสสิ เทวมานุเส.

Vị ấy, sau khi chặt đứt tất cả sự trói buộc, sau khi phá hủy ba cõi, đã thuyết giảng cho chư thiên và nhân loại con đường đi đến nơi không còn quay trở lại.

๓.

3.

สาคโรว อสงฺโขโภ, ปพฺพโตว ทุราสโท;

อากาโสว อนนฺโต โส, สาลราชาว ผุลฺลิโต.

Vị ấy không bị khuấy động như đại dương, khó đến gần như ngọn núi, vô tận như hư không, và (rực rỡ) như cây sala chúa đang nở rộ.

๔.

4.

ทสฺสเนนปิ ตํ พุทฺธํ, โตสิตา โหนฺติ ปาณิโน;

พฺยาหรนฺตํ คิรํ สุตฺวา, อมตํ ปาปุณนฺติ เต.

Chúng sanh trở nên hoan hỷ chỉ bằng việc được thấy đức Phật ấy. Sau khi nghe lời Ngài nói, họ đạt đến Bất tử.

๕.

5.

ธมฺมาภิสมโย ตสฺส, อิทฺโธ ผีโต ตทา อหุ;

โกฏิสตานิ อภิสมึสุ, ปฐเม ธมฺมเทสเน.

Khi ấy, sự chứng ngộ Pháp của Ngài đã thành tựu và phát triển. Trong lần thuyết pháp đầu tiên, một trăm koṭi (chúng sanh) đã chứng ngộ.

๖.

6.

ตโต ปรํ อภิสมเย, วสฺสนฺเต ธมฺมวุฏฺฐิโย;

อสีติโกฏิโยภิสมึสุ, ทุติเย ธมฺมเทสเน.

Về sau, trong một lần chứng ngộ khác, khi cơn mưa Pháp đổ xuống, trong lần thuyết pháp thứ hai, tám mươi koṭi (chúng sanh) đã chứng ngộ.

๗.

7.

ตโตปรญฺหิ [Pg.337] วสฺสนฺเต, ตปฺปยนฺเต จ ปาณินํ;

อฏฺฐสตฺตติโกฏีนํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Về sau nữa, khi (cơn mưa Pháp) đổ xuống làm cho chúng sanh thỏa mãn, sự chứng ngộ lần thứ ba đã xảy ra cho bảy mươi tám koṭi (chúng sanh).

๘.

8.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, ตสฺสาปิ จ มเหสิโน;

อภิญฺญาพลปฺปตฺตานํ, ปุปฺผิตานํ วิมุตฺติยา.

Vị Đại Ẩn sĩ ấy cũng đã có ba lần hội chúng của các vị đã đạt được năng lực thắng trí, đã nở hoa bằng sự giải thoát.

๙.

9.

อฏฺฐสตสหสฺสานํ, สนฺนิปาโต ตทา อหุ;

ปหีนมทโมหานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Khi ấy, đã có cuộc hội họp của tám trăm ngàn vị đã từ bỏ kiêu mạn và si mê, có tâm tịch tịnh, và có phẩm chất như thế.

๑๐.

10.

สตฺตสตสหสฺสานํ, ทุติโย อาสิ สมาคโม;

อนงฺคณานํ วิรชานํ, อุปสนฺตาน ตาทินํ.

Cuộc hội họp thứ hai là của bảy trăm ngàn vị không còn phiền não, không còn bụi bặm, đã tịch tịnh, và có phẩm chất như thế.

๑๑.

11.

ฉนฺนํ สตสหสฺสานํ, ตติโย อาสิ สมาคโม;

อภิญฺญาพลปฺปตฺตานํ, นิพฺพุตานํ ตปสฺสินํ.

Cuộc hội họp thứ ba là của sáu trăm ngàn vị đã đạt được năng lực thắng trí, đã tịch diệt, và là những bậc khổ hạnh.

๑๒.

12.

อหํ เตน สมเยน, ยกฺโข อาสึ มหิทฺธิโก;

เนกานํ ยกฺขโกฏีนํ, วสวตฺติมฺหิ อิสฺสโร.

Vào thời điểm ấy, ta là một dạ-xoa có đại thần lực, là người chủ có quyền kiểm soát nhiều koṭi dạ-xoa.

๑๓.

13.

ตทาปิ ตํ พุทฺธวรํ, อุปคนฺตฺวา มเหสินํ;

อนฺนปาเนน ตปฺเปสึ, สสงฺฆํ โลกนายกํ.

Cũng vào lúc ấy, sau khi đến gần vị Đại Ẩn sĩ, bậc Chánh Giác cao quý ấy, ta đã làm cho vị Lãnh đạo thế gian cùng với Tăng chúng thỏa mãn bằng vật thực và thức uống.

๑๔.

14.

โสปิ มํ ตทา พฺยากาสิ, วิสุทฺธนยโน มุนิ;

‘‘อปริเมยฺยิโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Khi ấy, vị Ẩn sĩ có con mắt thanh tịnh ấy cũng đã thọ ký cho ta rằng: “Vô lượng kiếp kể từ đây, vị này sẽ trở thành một vị Phật.”

๑๕.

15.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

“Sau khi đã nỗ lực tinh tấn… vân vân… chúng ta sẽ ở trước mặt vị này.”

๑๖.

16.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, หฏฺโฐ สํวิคฺคมานโส;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời của vị ấy, ta, với tâm hoan hỷ và xúc động, đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao hơn nữa để làm tròn mười ba-la-mật.

๑๗.

17.

นครํ จนฺทวตี นาม, ยสวา นาม ขตฺติโย;

มาตา ยโสธรา นาม, อโนมทสฺสิสฺส สตฺถุโน.

Thành phố của Đức Đạo Sư Anomadassī tên là Candavatī, vua cha tên là Yasavā, mẹ tên là Yasodharā.

๑๘.

18.

ทสวสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

สิรี อุปสิรี วฑฺโฒ, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống tại gia mười ngàn năm. Ba cung điện cao quý là Sirī, Upasirī, và Vaḍḍha.

๑๙.

19.

เตวีสติสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

สิริมา นาม สา นารี, อุปวาโณ นาม อตฺรโช.

(Ngài có) hai mươi ba ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Vị chánh phi tên là Sirimā, con trai tên là Upavāṇa.

๒๐.

20.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, สิวิกายาภินิกฺขมิ;

อนูนทสมาสานิ, ปธานํ ปทหี ชิโน.

Sau khi thấy bốn điềm báo, Ngài đã xuất gia bằng kiệu. Bậc Chiến Thắng đã nỗ lực tinh tấn tròn mười tháng.

๒๑.

21.

พฺรหฺมุนา [Pg.338] ยาจิโต สนฺโต, อโนมทสฺสี มหามุนิ;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, อุยฺยาเน โส สุทสฺสเน.

Được Phạm thiên thỉnh cầu, bậc tịch tịnh, Đại Ẩn sĩ Anomadassī, bậc Đại Hùng ấy đã chuyển bánh xe (Pháp) tại khu vườn tên là Sudassana.

๒๒.

22.

นิสโภ จ อโนโม จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

วรุโณ นามุปฏฺฐาโก, อโนมทสฺสิสฺส สตฺถุโน.

Nisabha và Anoma là hai vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả tên là Varuṇa, của Đức Đạo Sư Anomadassī.

๒๓.

23.

สุนฺทรี จ สุมนา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, อชฺชุโนติ ปวุจฺจติ.

Sundarī và Sumanā là hai vị Thượng thủ Thinh văn Ni. Cây Bồ-đề của Đức Thế Tôn ấy được gọi là cây Ajjuna.

๒๔.

24.

นนฺทิวฑฺโฒ สิริวฑฺโฒ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

อุปฺปลา เจว ปทุมา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Nandivaḍḍha và Sirivaḍḍha là hai vị Thượng thủ hộ độ nam. Uppalā và Padumā là hai vị Thượng thủ hộ độ nữ.

๒๕.

25.

อฏฺฐปณฺณาสรตนํ, อจฺจุคฺคโต มหามุนิ;

ปภา นิทฺธาวตี ตสฺส, สตรํสีว อุคฺคโต.

Vị Đại Ẩn sĩ cao năm mươi tám ratana. Hào quang của Ngài tỏa ra như mặt trời vừa mọc.

๒๖.

26.

วสฺสสตสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Khi ấy, tuổi thọ là một trăm ngàn năm. Trong khi còn tại thế chừng ấy thời gian, vị ấy đã cứu vớt nhiều chúng sanh.

๒๗.

27.

สุปุปฺผิตํ ปาวจนํ, อรหนฺเตหิ ตาทิหิ;

วีตราเคหิ วิมเลหิ, โสภิตฺถ ชินสาสนํ.

Giáo pháp của bậc Chiến Thắng đã nở rộ tốt đẹp và trở nên rực rỡ, nhờ các vị A-la-hán có phẩm chất như thế, đã ly tham và không còn cấu uế.

๒๘.

28.

โส จ สตฺถา อมิตยโส, ยุคานิ ตานิ อตุลิยานิ;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Vị Đạo Sư ấy có danh tiếng vô lượng, và các cặp (Thinh văn) ấy cũng không gì sánh bằng; tất cả những điều ấy đã biến mất. Quả thật, tất cả các pháp hữu vi đều là trống rỗng.

๒๙.

29.

อโนมทสฺสี ชิโน สตฺถา, ธมฺมารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ตตฺเถวสฺส ชินถูโป, อุพฺเพโธ ปญฺจวีสตีติ.

Đức Phật Toàn Giác Anomadassī, bậc Đạo Sư, đã nhập Niết Bàn tại tu viện Dhammārāma. Ngay tại nơi ấy, bảo tháp của bậc Toàn Giác cao hai mươi lăm do-tuần.

อโนมทสฺสิสฺส ภควโต วํโส สตฺตโม.

Phẩm thứ bảy: Phật Sử của Đức Thế Tôn Anomadassī.

๑๐. ปทุมพุทฺธวํโส

10. Phật Sử của Đức Phật Paduma

๑.

1.

อโนมทสฺสิสฺส อปเรน, สมฺพุทฺโธ ทฺวิปทุตฺตโม;

ปทุโม นาม นาเมน, อสโม อปฺปฏิปุคฺคโล.

Sau thời của Đức Phật Anomadassī, một vị Chánh Đẳng Giác, bậc tối thượng giữa các loài hai chân, đã xuất hiện. Ngài có danh hiệu là Paduma, không ai sánh bằng, không có đối thủ.

๒.

2.

ตสฺสาปิ อสมํ สีลํ, สมาธิปิ อนนฺตโก;

อสงฺเขยฺยํ ญาณวรํ, วิมุตฺติปิ อนูปมา.

Giới đức của ngài cũng không ai sánh bằng, định lực của ngài cũng vô biên. Trí tuệ tối thượng của ngài không thể tính đếm, và sự giải thoát của ngài cũng không thể ví von.

๓.

3.

ตสฺสาปิ [Pg.339] อตุลเตชสฺส, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตเน;

อภิสมยา ตโย อาสุํ, มหาตมปวาหนา.

Khi ngài, bậc có uy lực không gì sánh bằng, chuyển Pháp luân, đã có ba lần hội chúng chứng ngộ, phá tan bóng tối vô minh dày đặc.

๔.

4.

ปฐมาภิสมเย พุทฺโธ, โกฏิสตมโพธยิ;

ทุติยาภิสมเย ธีโร, นวุติโกฏิมโพธยิ.

Trong lần hội chúng chứng ngộ đầu tiên, Đức Phật đã giác ngộ cho một trăm ức chúng sanh. Trong lần hội chúng chứng ngộ thứ hai, bậc Trí Tuệ đã giác ngộ cho chín mươi ức chúng sanh.

๕.

5.

ยทา จ ปทุโม พุทฺโธ, โอวที สกมตฺรชํ;

ตทา อสีติโกฏีนํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Và khi Đức Phật Paduma giáo huấn cho chính con trai của ngài, khi ấy đã có lần hội chúng chứng ngộ thứ ba của tám mươi ức chúng sanh.

๖.

6.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, ปทุมสฺส มเหสิโน;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐโม อาสิ สมาคโม.

Đã có ba lần hội họp các vị Thinh văn của Đức Đại Sĩ Paduma. Lần hội họp đầu tiên là của một trăm ngàn ức vị (A-la-hán).

๗.

7.

กถินตฺถารสมเย, อุปฺปนฺเน กถินจีวเร;

ธมฺมเสนาปติตฺถาย, ภิกฺขู สิพฺพึสุ จีวรํ.

Vào lúc lễ dâng y Kaṭhina, khi y Kaṭhina phát sanh, các vị tỳ-khưu đã may y cho vị Pháp Tướng quân (Sāla).

๘.

8.

ตทา เต วิมลา ภิกฺขู, ฉฬภิญฺญา มหิทฺธิกา;

ตีณิ สตสหสฺสานิ, สมึสุ อปราชิตา.

Khi ấy, ba trăm ngàn vị tỳ-khưu đã hội họp. Các ngài là những bậc vô nhiễm, Lục thông, có đại thần lực, và bất khả chiến bại.

๙.

9.

ปุนาปรํ โส นราสโภ, ปวเน วาสํ อุปาคมิ;

ตทา สมาคโม อาสิ, ทฺวินฺนํ สตสหสฺสินํ.

Lại một lần khác, bậc Nhân Ngưu ấy đã đến an cư trong rừng. Khi ấy, đã có một cuộc hội họp của hai trăm ngàn vị (A-la-hán).

๑๐.

10.

อหํ เตน สมเยน, สีโห อาสึ มิคาธิภู;

วิเวกมนุพฺรูหนฺตํ, ปวเน อทฺทสํ ชินํ.

Vào thời điểm ấy, ta là một con sư tử, chúa tể của các loài thú. Ta đã nhìn thấy bậc Toàn Giác đang tu tập nơi vắng lặng trong khu rừng.

๑๑.

11.

วนฺทิตฺวา สิรสา ปาเท, กตฺวาน ตํ ปทกฺขิณํ;

ติกฺขตฺตุํ อภินาทิตฺวา, สตฺตาหํ ชินมุปฏฺฐหํ.

Sau khi cúi đầu đảnh lễ đôi chân ngài và đi nhiễu quanh ngài theo chiều bên phải, ta đã rống lên ba tiếng và hầu hạ bậc Toàn Giác trong suốt bảy ngày.

๑๒.

12.

สตฺตาหํ วรสมาปตฺติยา, วุฏฺฐหิตฺวา ตถาคโต;

มนสา จินฺตยิตฺวาน, โกฏิภิกฺขู สมานยิ.

Sau bảy ngày, Đức Như Lai xuất khỏi định chứng cao thượng, ngài dùng tâm niệm và triệu tập một ức vị tỳ-khưu.

๑๓.

13.

ตทาปิ โส มหาวีโร, เตสํ มชฺเฌ วิยากริ;

‘‘อปริเมยฺยิโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Khi ấy, bậc Đại Hùng ấy đã thọ ký giữa hội chúng rằng: ‘Trong một kiếp không thể đếm được kể từ đây, vị này sẽ trở thành một vị Phật.’

๑๔.

14.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

‘Sau khi đã nỗ lực tinh tấn... chúng con sẽ được diện kiến ngài.’

๑๕.

15.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Nghe lời của ngài, tâm ta lại càng thêm thanh tịnh. Ta đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao hơn nữa để làm viên mãn mười pháp Ba-la-mật.

๑๖.

16.

จมฺปกํ นาม นครํ, อสโม นาม ขตฺติโย;

อสมา นาม ชนิกา, ปทุมสฺส มเหสิโน.

Kinh thành của Đức Đại Sĩ Paduma tên là Campaka, vua cha thuộc dòng Sát-đế-lỵ tên là Asama, và mẫu hậu tên là Asamā.

๑๗.

17.

ทสวสฺสสหสฺสานิ[Pg.340], อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

นนฺทาวสุยสุตฺตรา, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Ngài đã sống tại gia trong mười ngàn năm. Có ba cung điện tối thượng là Nandā, Vasu, và Yasuttarā.

๑๘.

18.

เตตฺตึส จ สหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

อุตฺตรา นาม สา นารี, รมฺโม นามาสิ อตฺรโช.

Có ba mươi ba ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Chánh phi của ngài tên là Uttarā, và con trai tên là Ramma.

๑๙.

19.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, รถยาเนน นิกฺขมิ;

อนูนอฏฺฐมาสานิ, ปธานํ ปทหี ชิโน.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, ngài đã xuất gia bằng xe ngựa. Bậc Toàn Giác đã thực hành khổ hạnh tinh tấn trong suốt tám tháng không gián đoạn.

๒๐.

20.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, ปทุโม โลกนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, ธนญฺจุยฺยานมุตฺตเม.

Được Phạm thiên thỉnh cầu, bậc Tịch Tĩnh, Đức Paduma, vị Lãnh Đạo thế gian, bậc Đại Hùng đã chuyển Pháp luân tại khu vườn thượng uyển Dhanañjaya.

๒๑.

21.

สาโล จ อุปสาโล จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

วรุโณ นามุปฏฺฐาโก, ปทุมสฺส มเหสิโน.

Sāla và Upasāla là hai vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả của Đức Đại Sĩ Paduma tên là Varuṇa.

๒๒.

22.

ราธา เจว สุราธา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, มหาโสโณติ วุจฺจติ.

Rādhā và Surādhā là hai vị Thượng thủ Ni Thinh văn. Cây Bồ-đề của Đức Thế Tôn ấy được gọi là cây Đại Soṇa.

๒๓.

23.

ภิยฺโย เจว อสโม จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

รุจี จ นนฺทรามา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Bhiyya và Asama là hai vị Thượng thủ nam cư sĩ hộ độ. Rucī và Nandarāmā là hai vị Thượng thủ nữ cư sĩ hộ độ.

๒๔.

24.

อฏฺฐปณฺณาสรตนํ, อจฺจุคฺคโต มหามุนิ;

ปภา นิทฺธาวตี ตสฺส, อสมา สพฺพโส ทิสา.

Đức Đại Giác có thân cao năm mươi tám ratana (thước tay). Hào quang vô song của ngài tỏa ra khắp mọi phương.

๒๕.

25.

จนฺทปฺปภา สูริยปฺปภา, รตนคฺคิมณิปฺปภา;

สพฺพาปิ ตา หตา โหนฺติ, ปตฺวา ชินปภุตฺตมํ.

Ánh sáng của mặt trăng, ánh sáng của mặt trời, ánh sáng của châu báu, của lửa, và của ngọc ma-ni; tất cả những ánh sáng ấy đều bị lu mờ khi gặp được hào quang tối thượng của bậc Toàn Giác.

๒๖.

26.

วสฺสสตสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Vào thời ấy, tuổi thọ là một trăm ngàn năm. Trụ thế trong khoảng thời gian ấy, ngài đã cứu độ rất nhiều chúng sanh.

๒๗.

27.

ปริปกฺกมานเส สตฺเต, โพธยิตฺวา อเสสโต;

เสสเก อนุสาสิตฺวา, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Vị ấy đã giác ngộ không sót một ai cho các chúng sanh có các căn đã thuần thục; sau khi đã giáo giới những vị còn lại, ngài đã nhập Vô Dư Niết-bàn cùng với các vị thinh văn.

๒๘.

28.

อุรโคว ตจํ ชิณฺณํ, วทฺธปตฺตํว ปาทโป;

ชหิตฺวา สพฺพสงฺขาเร, นิพฺพุโต โส ยถา สิขี.

Giống như con rắn từ bỏ lớp da cũ kỹ, giống như cây cối trút bỏ lá úa tàn; sau khi đã từ bỏ tất cả các pháp hữu vi, vị ấy đã tịch diệt giống như ngọn lửa (đã hết nhiên liệu).

๒๙.

29.

ปทุโม ชินวโร สตฺถา, ธมฺมารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ธาตุวิตฺถาริกํ อาสิ, เตสุ เตสุ ปเทสโตติ.

Bậc Đạo Sư, đấng Thắng Giả cao quý Paduma, đã nhập Vô Dư Niết-bàn ở tại tu viện Dhammārāma. Xá-lợi của ngài đã được phân bố rộng rãi ở các nơi, các xứ.

ปทุมสฺส ภควโต วํโส อฏฺฐโม.

Chủng Tộc Ký của đức Thế Tôn Paduma, chương thứ tám.

๑๑. นารทพุทฺธวํโส

11. Chủng Tộc Ký về đức Phật Nārada.

๑.

1.

ปทุมสฺส [Pg.341] อปเรน, สมฺพุทฺโธ ทฺวิปทุตฺตโม;

นารโท นาม นาเมน, อสโม อปฺปฏิปุคฺคโล.

Sau thời đức Phật Paduma là bậc Chánh Đẳng Giác, đấng Tối Thượng của loài hai chân, danh hiệu là Nārada, không ai sánh bằng, không có đối thủ.

๒.

2.

โส พุทฺโธ จกฺกวตฺติสฺส, เชฏฺโฐ ทยิตโอรโส;

อามุกฺกมาลาภรโณ, อุยฺยานํ อุปสงฺกมิ.

Vị Bồ-tát ấy là con trưởng, là người con yêu quý của đấng Chuyển Luân Vương; ngài được trang hoàng với vòng hoa và đồ trang sức, đã đi đến ngự uyển.

๓.

3.

ตตฺถาสิ รุกฺโข ยสวิปุโล, อภิรูโป พฺรหา สุจิ;

ตมชฺฌปตฺวา อุปนิสีทิ, มหาโสณสฺส เหฏฺฐโต.

Ở nơi ấy có một cây đại soṇa (cây lưỡi mèo lớn) danh tiếng lẫy lừng, hình dáng xinh đẹp, to lớn, và thanh khiết. Sau khi đi đến đó, ngài đã ngồi xuống ở dưới gốc cây đại soṇa.

๔.

4.

ตตฺถ ญาณวรุปฺปชฺชิ, อนนฺตํ วชิรูปมํ;

เตน วิจินิ สงฺขาเร, อุกฺกุชฺชมวกุชฺชกํ.

Tại nơi ấy, trí tuệ cao thượng, vô biên, và giống như kim cương đã phát sanh. Nhờ trí tuệ ấy, ngài đã quán xét các pháp hữu vi, sự sanh và diệt của chúng.

๕.

5.

ตตฺถ สพฺพกิเลสานิ, อเสสมภิวาหยิ;

ปาปุณี เกวลํ โพธึ, พุทฺธญาเณ จ จุทฺทส.

Tại nơi ấy, ngài đã diệt trừ tất cả các phiền não không còn dư sót. Ngài đã chứng đắc trọn vẹn quả vị Giác Ngộ và mười bốn Phật trí.

๖.

6.

ปาปุณิตฺวาน สมฺโพธึ, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Sau khi đã chứng đắc quả vị Chánh Đẳng Giác, ngài đã chuyển Pháp luân. Đã có sự thấu triệt (Pháp) lần đầu tiên cho một trăm ngàn ức (chư thiên và nhân loại).

๗.

7.

มหาโทณํ นาคราชํ, วินยนฺโต มหามุนิ;

ปาฏิเหรํ ตทากาสิ, ทสฺสยนฺโต สเทวเก.

Trong khi bậc Đại Ẩn Sĩ đang giáo hóa long vương Mahādoṇa, vào lúc ấy ngài đã thực hiện thần thông, biểu diễn cho thế gian cùng với chư thiên.

๘.

8.

ตทา เทวมนุสฺสานํ, ตมฺหิ ธมฺมปฺปกาสเน;

นวุติโกฏิสหสฺสานิ, ตรึสุ สพฺพสํสยํ.

Vào lúc ấy, trong buổi thuyết Pháp ấy, chín mươi ngàn ức chư thiên và nhân loại đã vượt qua tất cả mọi hoài nghi.

๙.

9.

ยมฺหิ กาเล มหาวีโร, โอวที สกมตฺรชํ;

อสีติโกฏิสหสฺสานํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Vào lúc bậc Đại Hùng giáo giới người con trai của mình, đã có sự thấu triệt (Pháp) lần thứ ba cho tám mươi ngàn ức (chư thiên và nhân loại).

๑๐.

10.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, นารทสฺส มเหสิโน;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐโม อาสิ สมาคโม.

Đã có ba lần hội chúng của bậc Đại Ẩn Sĩ Nārada. Lần hội họp đầu tiên là của một trăm ngàn ức vị (A-la-hán).

๑๑.

11.

ยทา พุทฺโธ พุทฺธคุณํ, สนิทานํ ปกาสยิ;

นวุติโกฏิสหสฺสานิ, สมึสุ วิมลา ตทา.

Khi đức Phật tuyên thuyết về đức hạnh của chư Phật cùng với các nhân duyên, vào lúc ấy chín mươi ngàn ức vị không còn cấu uế đã hội họp lại.

๑๒.

12.

ยทา เวโรจโน นาโค, ทานํ ททาติ สตฺถุโน;

ตทา สมึสุ ชินปุตฺตา, อสีติสตสหสฺสิโย.

Khi long vương Verocana dâng cúng dường lên bậc Đạo Sư, vào lúc ấy tám mươi trăm ngàn (tám triệu) vị con của đấng Thắng Giả đã hội họp lại.

๑๓.

13.

อหํ [Pg.342] เตน สมเยน, ชฏิโล อุคฺคตาปโน;

อนฺตลิกฺขจโร อาสึ, ปญฺจาภิญฺญาสุ ปารคู.

Vào lúc bấy giờ, ta là một vị đạo sĩ bện tóc, thực hành khổ hạnh nghiêm khắc. Ta là người đi lại trong hư không, là bậc đã đến bờ bên kia của năm loại thắng trí.

๑๔.

14.

ตทาปาหํ อสมสมํ, สสงฺฆํ สปริชฺชนํ;

อนฺนปาเนน ตปฺเปตฺวา, จนฺทเนนาภิปูชยึ.

Vào lúc ấy, ta đã làm cho vị ấy, đấng tương đương với bậc Vô Song, cùng với Tăng chúng và đoàn tùy tùng được mãn nguyện với vật thực và thức uống, và đã cúng dường ngài bằng gỗ chiên-đàn.

๑๕.

15.

โสปิ มํ ตทา พฺยากาสิ, นารโท โลกนายโก;

‘‘อปริเมยฺยิโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Vị ấy, đấng Lãnh Đạo Thế Gian Nārada, vào lúc ấy cũng đã thọ ký cho ta rằng: “Vào một kiếp không thể đếm được kể từ đây, vị này sẽ trở thành một vị Phật.”

๑๖.

16.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

“Sau khi đã nỗ lực tinh tấn, ... (thực hành khổ hạnh), ... chúng ta sẽ được diện kiến vị này.”

๑๗.

17.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย หาเสตฺว มานสํ;

อธิฏฺฐหึ วตํ อุคฺคํ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời nói của vị ấy, tâm trí ta lại càng thêm hoan hỷ; ta đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện nghiêm ngặt để làm viên mãn mười pháp ba-la-mật.

๑๘.

18.

นครํ ธญฺญวตี นาม, สุเทโว นาม ขตฺติโย;

อโนมา นาม ชนิกา, นารทสฺส มเหสิโน.

Kinh thành tên là Dhaññavatī, vị vua Sát-đế-lỵ (phụ vương) tên là Sudeva, mẫu hậu tên là Anomā, (đó là song thân) của bậc Đại Ẩn Sĩ Nārada.

๑๙.

19.

นววสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

ชิโต วิชิตาภิราโม, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống tại gia trong chín ngàn năm. Có ba tòa lâu đài cao quý là Jita, Vijita, và Abhirāma.

๒๐.

20.

ติจตฺตารีสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

วิชิตเสนา นาม นารี, นนฺทุตฺตโร นาม อตฺรโช.

Có bốn mươi ba ngàn phụ nữ được trang điểm lộng lẫy. Người vợ tên là Vijitasenā, người con trai tên là Nanduttara.

๒๑.

21.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, ปทสา คมเนน นิกฺขมิ;

สตฺตาหํ ปธานจารํ, อจรี ปุริสุตฺตโม.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, bậc Tối Thượng Nhân đã xuất gia bằng cách đi bộ. Ngài đã thực hành sự tinh tấn trong bảy ngày.

๒๒.

22.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, นารโท โลกนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, ธนญฺจุยฺยานมุตฺตเม.

Được Phạm thiên thỉnh cầu, bậc Thánh nhân, đấng Lãnh Đạo Thế Gian Nārada, bậc Đại Hùng, đã chuyển Pháp luân ở tại ngự uyển Dhanañjaya cao quý.

๒๓.

23.

ภทฺทสาโล ชิตมิตฺโต, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

วาเสฏฺโฐ นามุปฏฺฐาโก, นารทสฺส มเหสิโน.

Bhaddasāla và Jitamitta là hai vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả tên là Vāseṭṭha của bậc Đại Ẩn Sĩ Nārada.

๒๔.

24.

อุตฺตรา ผคฺคุนี เจว, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, มหาโสโณติ วุจฺจติ.

Uttarā và Phaggunī là hai vị Thượng thủ Nữ Thinh văn. Cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây đại soṇa (cây lưỡi mèo lớn).

๒๕.

25.

อุคฺครินฺโท วสโภ จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

อินฺทาวรี จ วณฺฑี จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Uggarinda và Vasabha là hai vị Thượng thủ nam thí chủ. Indāvarī và Vaṇḍī là hai vị Thượng thủ nữ thí chủ.

๒๖.

26.

อฏฺฐาสีติรตนานิ[Pg.343], อจฺจุคฺคโต มหามุนิ;

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาโส, ทสสหสฺสี วิโรจติ.

Vị Đại-Muni (Nārada) cao tám mươi tám ratana (thước tay), giống như cột trụ bằng vàng, tỏa sáng rực rỡ trong mười ngàn thế giới.

๒๗.

27.

ตสฺส พฺยามปฺปภา กายา, นิทฺธาวติ ทิโสทิสํ;

นิรนฺตรํ ทิวารตฺตึ, โยชนํ ผรเต สทา.

Hào quang một tầm (byāmappabhā) từ thân của ngài tỏa ra khắp mọi phương hướng. Hào quang ấy luôn luôn lan tỏa một do-tuần, không gián đoạn cả ngày lẫn đêm.

๒๘.

28.

น เกจิ เตน สมเยน, สมนฺตา โยชเน ชนา;

อุกฺกาปทีเป อุชฺชาเลนฺติ, พุทฺธรํสีหิ โอตฺถฏา.

Vào thời điểm ấy, trong phạm vi một do-tuần xung quanh, không một ai thắp đuốc hay đèn, vì tất cả đều được bao phủ bởi hào quang của đức Phật.

๒๙.

29.

นวุติวสฺสสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Vào thời ấy, tuổi thọ là chín mươi ngàn năm. Trong suốt thời gian ấy, ngài đã trụ thế và cứu độ rất nhiều chúng sanh.

๓๐.

30.

ยถา อุฬูหิ คคนํ, วิจิตฺตํ อุปโสภติ;

ตเถว สาสนํ ตสฺส, อรหนฺเตหิ โสภติ.

Như bầu trời được trang điểm lộng lẫy bởi các vì sao, giáo pháp của ngài cũng rực rỡ như vậy nhờ các vị A-la-hán.

๓๑.

31.

สํสารโสตํ ตรณาย, เสสเก ปฏิปนฺนเก;

ธมฺมเสตุํ ทฬฺหํ กตฺวา, นิพฺพุโต โส นราสโภ.

Sau khi đã xây dựng vững chắc cây cầu Pháp-bảo để những vị còn lại đang thực hành có thể vượt qua dòng chảy luân hồi, bậc Nhân Ngưu ấy đã nhập Niết-bàn.

๓๒.

32.

โสปิ พุทฺโธ อสมสโม, เตปิ ขีณาสวา อตุลเตชา;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Vị Phật không ai sánh bằng ấy, cùng các vị Lậu-tận-phiền-não có oai lực vô song kia, tất cả đều đã biến mất. Quả thật, tất cả các pháp hữu vi đều là trống rỗng!

๓๓.

33.

นารโท ชินวสโภ, นิพฺพุโต สุทสฺสเน ปุเร;

ตตฺเถวสฺส ถูปวโร, จตุโยชนมุคฺคโตติ.

Đức Chánh-biến-tri Nārada đã nhập Niết-bàn tại thành Sudassana. Chính tại nơi ấy, bảo tháp tối thắng của ngài cao đến bốn do-tuần.

นารทสฺส ภควโต วํโส นวโม.

Phẩm thứ chín: Chuyện về đức Thế Tôn Nārada.

๑๒. ปทุมุตฺตรพุทฺธวํโส

12. Phật Sử của đức Phật Padumuttara

๑.

1.

นารทสฺส อปเรน, สมฺพุทฺโธ ทฺวิปทุตฺตโม;

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, อกฺโขโภ สาครูปโม.

Sau thời đức Phật Nārada, một vị Chánh-Đẳng-Giác, bậc tối thắng giữa các loài hai chân, đã xuất hiện. Ngài là đấng Chánh-biến-tri tên là Padumuttara, không bị lay chuyển, ví như biển cả.

๒.

2.

มณฺฑกปฺโปว โส อาสิ, ยมฺหิ พุทฺโธ อชายถ;

อุสฺสนฺนกุสลา ชนตา, ตมฺหิ กปฺเป อชายถ.

Kiếp mà đức Phật ấy đản sanh là một kiếp Maṇḍa. Trong kiếp ấy, chúng sanh có nhiều thiện nghiệp dồi dào đã được sanh ra.

๓.

3.

ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต, ปฐเม ธมฺมเทสเน;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ธมฺมาภิสมโย อหุ.

Trong lần thuyết pháp đầu tiên của đức Thế Tôn Padumuttara, đã có một trăm ngàn ức chư thiên và nhân loại chứng ngộ giáo pháp.

๔.

4.

ตโต ปรมฺปิ วสฺสนฺเต, ตปฺปยนฺเต จ ปาณิเน;

สตฺตตึสสตสหสฺสานํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Sau đó, trong một lần khác, khi ngài ban mưa pháp làm thỏa mãn chúng sanh, đã có ba triệu bảy trăm ngàn vị chứng ngộ giáo pháp lần thứ hai.

๕.

5.

ยมฺหิ [Pg.344] กาเล มหาวีโร, อานนฺทํ อุปสงฺกมิ;

ปิตุสนฺติกํ อุปคนฺตฺวา, อาหนี อมตทุนฺทุภึ.

Vào lúc bậc Đại-hùng đến yết kiến vua cha Ānanda, sau khi đã đến trước mặt phụ vương, ngài đã gióng lên trống pháp bất tử.

๖.

6.

อาหเต อมตเภริมฺหิ, วสฺสนฺเต ธมฺมวุฏฺฐิยา;

ปญฺญาสสตสหสฺสานํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Khi trống pháp bất tử được gióng lên và mưa pháp được ban xuống, đã có năm triệu vị chứng ngộ giáo pháp lần thứ ba.

๗.

7.

โอวาทโก วิญฺญาปโก, ตารโก สพฺพปาณินํ;

เทสนากุสโล พุทฺโธ, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Đức Phật, bậc khéo léo trong thuyết giảng, là người giáo huấn, người làm cho liễu ngộ, và là người cứu độ tất cả chúng sanh, đã cứu vớt rất nhiều người.

๘.

8.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, ปทุมุตฺตรสฺส สตฺถุโน;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐโม อาสิ สมาคโม.

Đã có ba lần hội họp các vị thánh đệ tử của đức Đạo Sư Padumuttara. Lần hội họp thứ nhất gồm một trăm ngàn ức vị A-la-hán.

๙.

9.

ยทา พุทฺโธ อสมสโม, วสิ เวภารปพฺพเต;

นวุติโกฏิสหสฺสานํ, ทุติโย อาสิ สมาคโม.

Khi đức Phật không ai sánh bằng đang ngự tại núi Vebhāra, đã có lần hội họp thứ hai gồm chín mươi ngàn ức vị A-la-hán.

๑๐.

10.

ปุน จาริกํ ปกฺกนฺเต, คามนิคมรฏฺฐโต;

อสีติโกฏิสหสฺสานํ, ตติโย อาสิ สมาคโม.

Một lần khác, khi ngài đang du hành qua các làng mạc, thị trấn và quốc độ, đã có lần hội họp thứ ba gồm tám mươi ngàn ức vị A-la-hán.

๑๑.

11.

อหํ เตน สมเยน, ชฏิโล นาม รฏฺฐิโก;

สมฺพุทฺธปฺปมุขํ สงฺฆํ, สภตฺตํ ทุสฺสมทาสหํ.

Vào thời ấy, ta là một gia chủ tên là Jaṭila. Ta đã cúng dường y phục cùng với vật thực đến Tăng đoàn do đức Chánh-Đẳng-Giác dẫn đầu.

๑๒.

12.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, สงฺฆมชฺเฌ นิสีทิย;

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Vị Phật ấy, khi đang ngồi giữa Tăng chúng, đã thọ ký cho ta rằng: ‘Một trăm ngàn kiếp nữa kể từ nay, người này sẽ thành một vị Phật’.

๑๓.

13.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

‘Sau khi đã nỗ lực tinh tấn... (vân vân)... chúng con nguyện sẽ được diện kiến ngài’.

๑๔.

14.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐหึ;

อกาสึ อุคฺคทฬฺหํ ธิตึ, ทสปารมิปูริยา.

Nghe lời thọ ký của ngài, ta lại càng quyết tâm thực hành các hạnh nguyện cao hơn. Ta đã nỗ lực mãnh liệt và kiên cố để hoàn thiện mười pháp ba-la-mật.

๑๕.

15.

พฺยาหตา ติตฺถิยา สพฺเพ, วิมนา ทุมฺมนา ตทา;

น เตสํ เกจิ ปริจรนฺติ, รฏฺฐโต นิจฺฉุภนฺติ เต.

Vào lúc ấy, tất cả các người theo ngoại đạo đều bị khuất phục, lòng dạ hoang mang, buồn rầu. Không còn ai phục vụ họ, và họ bị trục xuất khỏi xứ.

๑๖.

16.

สพฺเพ ตตฺถ สมาคนฺตฺวา, อุปคจฺฉุํ พุทฺธสนฺติเก;

ตุวํ นาโถ มหาวีร, สรณํ โหหิ จกฺขุม.

Tất cả họ bèn cùng nhau đến yết kiến đức Phật và thưa rằng: ‘Bạch đấng Đại-hùng, Ngài là nơi nương tựa của chúng con. Bạch đấng hữu nhãn, xin hãy là nơi quy y cho chúng con’.

๑๗.

17.

อนุกมฺปโก การุณิโก, หิเตสี สพฺพปาณินํ;

สมฺปตฺเต ติตฺถิเย สพฺเพ, ปญฺจสีเล ปติฏฺฐปิ.

Đức Thế Tôn, bậc có lòng bi mẫn, thương xót, và mưu cầu hạnh phúc cho tất cả chúng sanh, đã an lập tất cả những người ngoại đạo tìm đến trong năm giới.

๑๘.

18.

เอวํ นิรากุลํ อาสิ, สุญฺญตํ ติตฺถิเยหิ ตํ;

วิจิตฺตํ อรหนฺเตหิ, วสีภูเตหิ ตาทิหิ.

Như vậy, giáo pháp của ngài không bị khuấy nhiễu và không còn bóng dáng của ngoại đạo. Giáo pháp ấy trở nên rực rỡ với các vị A-la-hán, những bậc đã tự tại và như nhiên bất động.

๑๙.

19.

นครํ [Pg.345] หํสวตี นาม, อานนฺโท นาม ขตฺติโย;

สุชาตา นาม ชนิกา, ปทุมุตฺตรสฺส สตฺถุโน.

Kinh thành của đức Đạo Sư Padumuttara tên là Haṃsavatī. Phụ vương thuộc dòng Sát-đế-lỵ, tên là Ānanda. Mẫu hậu tên là Sujātā.

๒๐.

20.

ทสวสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

นรวาหโน ยโส วสวตฺตี, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Trong mười ngàn năm, ngài đã sống tại gia; Naravāhana, Yasa, và Vasavattī là ba tòa lâu đài tối thượng.

๒๑.

21.

ติจตฺตารีสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

วสุทตฺตา นาม นารี, อุตฺตโม นาม อตฺรโช.

Bốn mươi ba ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Hoàng hậu tên là Vasudattā, vương tử tên là Uttama.

๒๒.

22.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, ปาสาเทนาภินิกฺขมิ;

สตฺตาหํ ปธานจารํ, อจรี ปุริสุตฺตโม.

Bậc Tối Thắng trong loài người, sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, đã xuất gia bằng cung điện. Ngài đã thực hành khổ hạnh trong suốt bảy ngày.

๒๓.

23.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, ปทุมุตฺตโร วินายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, มิถิลุยฺยานมุตฺตเม.

Được Phạm Thiên thỉnh cầu, bậc Thánh, bậc Lãnh Đạo Padumuttara, bậc Đại Anh Hùng, đã chuyển Pháp luân tại khu vườn thượng uyển Mithilā.

๒๔.

24.

เทวโล จ สุชาโต จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

สุมโน นามุปฏฺฐาโก, ปทุมุตฺตรสฺส มเหสิโน.

Ngài Devala và ngài Sujāta là hai vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả tên là Sumana của bậc Đại Sĩ Padumuttara.

๒๕.

25.

อมิตา จ อสมา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, สลโลติ ปวุจฺจติ.

Ni sư Amitā và ni sư Asamā là hai vị Nữ Thượng thủ Thinh văn. Cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây salaḷa (thông).

๒๖.

26.

วิติณฺโณ เจว ติสฺโส จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

หฏฺฐา เจว วิจิตฺตา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Ngài Vitiṇṇa và ngài Tissa là hai vị nam thí chủ hộ độ hàng đầu. Bà Haṭṭhā và bà Sucittā là hai vị nữ thí chủ hộ độ hàng đầu.

๒๗.

27.

อฏฺฐปณฺณาสรตนํ, อจฺจุคฺคโต มหามุนิ;

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาโส, ทฺวตฺตึสวรลกฺขโณ.

Bậc Đại ẩn sĩ cao năm mươi tám hắc tay, giống như cột trụ bằng vàng, có ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân.

๒๘.

28.

กุฏฺฏา กวาฏา ภิตฺตี จ, รุกฺขา นคสิลุจฺจยา;

น ตสฺสาวรณํ อตฺถิ, สมนฺตา ทฺวาทสโยชเน.

Cổng vòm, cánh cửa, tường vách, cây cối, và núi đá Nāga không phải là vật cản đối với ngài, trong phạm vi mười hai do-tuần khắp xung quanh.

๒๙.

29.

วสฺสสตสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Vào lúc ấy, tuổi thọ là một trăm ngàn năm. Trong khi tại thế chừng ấy thời gian, vị ấy đã cứu độ nhiều chúng sanh.

๓๐.

30.

สนฺตาเรตฺวา พหุชนํ, ฉินฺทิตฺวา สพฺพสํสยํ;

ชลิตฺวา อคฺคิกฺขนฺโธว นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Sau khi cứu độ nhiều chúng sanh, sau khi cắt đứt tất cả mọi hoài nghi, vị ấy đã tỏa sáng như một khối lửa lớn rồi cùng với các vị Thinh văn nhập Niết-bàn.

๓๑.

31.

ปทุมุตฺตโร ชิโน พุทฺโธ, นนฺทารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ตตฺเถวสฺส ถูปวโร, ทฺวาทสุพฺเพธโยชโนติ.

Bậc Chiến Thắng, đức Phật Padumuttara, đã nhập Niết-bàn tại tu viện Nandārāma. Ngay tại nơi ấy, bảo tháp cao quý của ngài cao mười hai do-tuần.

ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต วํโส ทสโม.

Thiên truyện thứ mười về đức Thế Tôn Padumuttara.

๑๓. สุเมธพุทฺธวํโส

13. Thiên truyện về đức Phật Sumedha

๑.

1.

ปทุมุตฺตรสฺส [Pg.346] อปเรน, สุเมโธ นาม นายโก;

ทุราสโท อุคฺคเตโช, สพฺพโลกุตฺตโม มุนิ.

Sau thời của đức Padumuttara, bậc Lãnh Đạo tên là Sumedha, bậc ẩn sĩ không ai có thể tiếp cận, có uy lực mạnh mẽ, vượt trên tất cả thế gian (đã xuất hiện).

๒.

2.

ปสนฺนเนตฺโต สุมุโข, พฺรหา อุชุ ปตาปวา;

หิเตสี สพฺพสตฺตานํ, พหู โมเจสิ พนฺธนา.

Ngài có đôi mắt trong sáng, khuôn mặt đẹp đẽ, thân hình to lớn, thẳng thắn, và oai hùng. Là người tìm cầu lợi ích cho tất cả chúng sanh, ngài đã giải thoát nhiều chúng sanh khỏi sự trói buộc.

๓.

3.

ยทา พุทฺโธ ปาปุณิตฺวา, เกวลํ โพธิมุตฺตมํ;

สุทสฺสนมฺหิ นคเร, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ.

Khi đức Phật, sau khi đã đạt đến sự Giác Ngộ tối thượng, toàn vẹn, ngài đã chuyển Pháp luân tại thành Sudassana.

๔.

4.

ตสฺสาปิ อภิสมยา ตีณิ, อเหสุํ ธมฺมเทสเน;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Cũng có ba lần hội chúng chứng ngộ trong các buổi thuyết pháp của ngài. Lần chứng ngộ đầu tiên là của một trăm ngàn ức chúng sanh.

๕.

5.

ปุนาปรํ กุมฺภกณฺณํ, ยกฺขํ โส ทมยี ชิโน;

นวุติโกฏิสหสฺสานํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Lại một lần khác, bậc Chiến Thắng ấy đã nhiếp phục dạ-xoa Kumbhakaṇṇa. Lần chứng ngộ thứ hai là của chín mươi ngàn ức chúng sanh.

๖.

6.

ปุนาปรํ อมิตยโส, จตุสจฺจํ ปกาสยิ;

อสีติโกฏิสหสฺสานํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Lại một lần khác, vị có danh tiếng vô lượng đã làm sáng tỏ Tứ Diệu Đế. Lần chứng ngộ thứ ba là của tám mươi ngàn ức chúng sanh.

๗.

7.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, สุเมธสฺส มเหสิโน;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Đã có ba cuộc hội họp của các vị đã tận trừ lậu hoặc, không còn cấu uế, có tâm tịch tịnh, và vững chắc, dưới sự giáo hóa của bậc Đại Sĩ Sumedha.

๘.

8.

สุทสฺสนํ นาม นครํ, อุปคญฺฉิ ชิโน ยทา;

ตทา ขีณาสวา ภิกฺขู, สมึสุ สตโกฏิโย.

Khi bậc Chiến Thắng đi đến thành phố tên là Sudassana, khi ấy một trăm ức vị Tỳ-khưu đã tận trừ lậu hoặc đã tụ họp.

๙.

9.

ปุนาปรํ เทวกูเฏ, ภิกฺขูนํ กถินตฺถเต;

ตทา นวุติโกฏีนํ, ทุติโย อาสิ สมาคโม.

Lại một lần khác, tại núi Devakūṭa, trong buổi lễ dâng y kaṭhina của các Tỳ-khưu, khi ấy đã có cuộc hội họp thứ hai của chín mươi ức vị.

๑๐.

10.

ปุนาปรํ ทสพโล, ยทา จรติ จาริกํ;

ตทา อสีติโกฏีนํ, ตติโย อาสิ สมาคโม.

Lại một lần khác, khi bậc Thập Lực đi du hành, khi ấy đã có cuộc hội họp thứ ba của tám mươi ức vị.

๑๑.

11.

อหํ เตน สมเยน, อุตฺตโร นาม มาณโว;

อสีติโกฏิโย มยฺหํ, ฆเร สนฺนิจิตํ ธนํ.

Vào thời ấy, ta là một thanh niên tên là Uttara. Trong nhà của ta, tài sản được tích trữ là tám mươi ức.

๑๒.

12.

เกวลํ สพฺพํ ทตฺวาน, สสงฺเฆ โลกนายเก;

สรณํ ตสฺสุปคญฺฉึ, ปพฺพชฺชญฺจาภิโรจยึ.

Sau khi đã cúng dường tất cả toàn bộ (tài sản) đến bậc Lãnh Đạo của thế gian cùng với Tăng chúng, ta đã quy y nơi vị ấy và cũng đã ưa thích sự xuất gia.

๑๓.

13.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, กโรนฺโต อนุโมทนํ;

‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Đức Phật ấy, trong khi tùy hỷ, cũng đã thọ ký cho ta rằng: ‘Sau ba mươi ngàn đại kiếp, vị này sẽ trở thành một vị Phật.’

๑๔.

14.

‘‘ปธานํ [Pg.347] ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

‘Sau khi đã nỗ lực tinh tấn... (v.v.)... chúng ta sẽ được diện kiến vị này.’

๑๕.

15.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời của vị ấy, ta đã làm cho tâm càng thêm tịnh tín. Ta đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao hơn để làm tròn mười pháp Ba-la-mật.

๑๖.

16.

สุตฺตนฺตํ วินยญฺจาปิ, นวงฺคํ สตฺถุสาสนํ;

สพฺพํ ปริยาปุณิตฺวาน, โสภยึ ชินสาสนํ.

Sau khi đã học thuộc Kinh tạng và Luật tạng, tức là toàn bộ chín chi phần giáo pháp của bậc Đạo Sư, ta đã làm rạng rỡ giáo pháp của bậc Chiến Thắng.

๑๗.

17.

ตตฺถปฺปมตฺโต วิหรนฺโต, นิสชฺชฏฺฐานจงฺกเม;

อภิญฺญาสุ ปารมึ คนฺตฺวา, พฺรหฺมโลกมคญฺฉหํ.

Ở nơi ấy, trong khi trú không dể duôi trong các oai nghi ngồi, đứng, đi kinh hành, sau khi đã đạt đến sự toàn hảo trong các pháp thắng trí, ta đã đi đến cõi Phạm Thiên.

๑๘.

18.

สุทสฺสนํ นาม นครํ, สุทตฺโต นาม ขตฺติโย;

สุทตฺตา นาม ชนิกา, สุเมธสฺส มเหสิโน.

Đối với đấng Đại ẩn sĩ Sumedha, thành phố của ngài tên là Sudassana, vua cha thuộc dòng Sát-đế-lỵ tên là Sudatta, và mẫu hậu tên là Sudattā.

๑๙.

19.

นววสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

สุจนฺทกญฺจนสิริวฑฺฒา, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống tại gia trong chín ngàn năm. Có ba ngôi điện cao quý là: Sucanda, Kañcana, và Sirivaḍḍha.

๒๐.

20.

ติโสฬสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

สุมนา นาม สา นารี, ปุนพฺพสุ นาม อตฺรโช.

Có bốn mươi tám ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Vị chánh phi của ngài tên là Sumanā, người con trai tên là Punabbasu.

๒๑.

21.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, หตฺถิยาเนน นิกฺขมิ;

อนูนกํ อฑฺฒมาสํ, ปธานํ ปทหี ชิโน.

Đấng Chinh Phục, sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, đã xuất gia bằng xe voi. Ngài đã thực hành sự tinh tấn trong nửa tháng không gián đoạn.

๒๒.

22.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, สุเมโธ โลกนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, สุทสฺสนุยฺยานมุตฺตเม.

Được Phạm thiên thỉnh cầu, đấng Sumedha, bậc Lãnh đạo Thế gian, bậc Đại Anh hùng thanh tịnh đã chuyển Pháp luân tại vườn thượng uyển Sudassana cao quý.

๒๓.

23.

สรโณ สพฺพกาโม จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

สาคโร นามุปฏฺฐาโก, สุเมธสฺส มเหสิโน.

Saraṇa và Sabbakāma là hai vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả của đấng Đại ẩn sĩ Sumedha tên là Sāgara.

๒๔.

24.

รามา เจว สุรามา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, มหานีโปติ วุจฺจติ.

Rāmā và Surāmā là hai vị Nữ Thượng thủ Thinh văn. Cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây gáo lớn.

๒๕.

25.

อุรุเวลา ยสวา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

ยโสธรา สิริมา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Uruvelā và Yasavā là hai vị nam Thượng thủ Hộ độ. Yasodharā và Sirimā là hai vị nữ Thượng thủ Hộ độ.

๒๖.

26.

อฏฺฐาสีติรตนานิ, อจฺจุคฺคโต มหามุนิ;

โอภาเสติ ทิสา สพฺพา, จนฺโท ตารคเณ ยถา.

Đấng Đại ẩn sĩ cao tám mươi tám ratana. Ngài chiếu sáng khắp mọi phương, giống như mặt trăng ở giữa các vì sao.

๒๗.

27.

จกฺกวตฺติมณี นาม, ยถา ตปติ โยชนํ;

ตเถว ตสฺส รตนํ, สมนฺตา ผรติ โยชนํ.

Giống như viên ngọc của Chuyển luân vương tỏa sáng một do-tuần, cũng vậy, hào quang của ngài lan tỏa khắp xung quanh một do-tuần.

๒๘.

28.

นวุติวสฺสสหสฺสานิ[Pg.348], อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Vào thời ấy, tuổi thọ là chín mươi ngàn năm. Trong khi còn tại thế, vị ấy đã cứu độ nhiều chúng sanh.

๒๙.

29.

เตวิชฺชฉฬภิญฺเญหิ, พลปฺปตฺเตหิ ตาทิหิ;

สมากุลมิทํ อาสิ, อรหนฺเตหิ สาธุหิ.

Giáo pháp này đã tràn đầy các vị A-la-hán thiện lành, những vị có tam minh, lục thông, đã đạt đến sức mạnh, và vững chắc.

๓๐.

30.

เตปิ สพฺเพ อมิตยสา, วิปฺปมุตฺตา นิรูปธี;

ญาณาโลกํ ทสฺสยิตฺวา, นิพฺพุตา เต มหายสา.

Tất cả các vị ấy, có danh tiếng vô lượng, đã được giải thoát, không còn chấp thủ. Sau khi đã chỉ ra ánh sáng của trí tuệ, những vị có danh tiếng lớn ấy đã nhập Niết-bàn.

๓๑.

31.

สุเมโธ ชินวโร พุทฺโธ, เมธารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ธาตุวิตฺถาริกํ อาสิ, เตสุ เตสุ ปเทสโตติ.

Đức Phật Sumedha, đấng Thắng Giả cao quý, đã nhập Niết-bàn tại tu viện Medhārāma. Xá-lợi của ngài đã được phân bố ở nhiều nơi khác nhau.

สุเมธสฺส ภควโต วํโส เอกาทสโม.

Chủng tộc của đức Thế Tôn Sumedha, chương thứ mười một.

๑๔. สุชาตพุทฺธวํโส

14. Chủng tộc của đức Phật Sujāta

๑.

1.

ตตฺเถว มณฺฑกปฺปมฺหิ, สุชาโต นาม นายโก;

สีหหนุสภกฺขนฺโธ, อปฺปเมยฺโย ทุราสโท.

Trong chính kiếp Maṇḍa ấy, đấng Lãnh đạo tên là Sujāta đã xuất hiện, ngài có hàm như sư tử, vai như bò tót, không thể đo lường, và khó tiếp cận.

๒.

2.

จนฺโทว วิมโล สุทฺโธ, สตรํสีว ปตาปวา;

เอวํ โสภติ สมฺพุทฺโธ, ชลนฺโต สิริยา สทา.

Không tỳ vết và thanh tịnh như mặt trăng, rực rỡ như mặt trời, đấng Chánh Đẳng Giác luôn luôn tỏa sáng rực rỡ với vẻ uy nghi.

๓.

3.

ปาปุณิตฺวาน สมฺพุทฺโธ, เกวลํ โพธิมุตฺตมํ;

สุมงฺคลมฺหิ นคเร, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ.

Đấng Chánh Đẳng Giác, sau khi đã đạt đến sự giác ngộ hoàn toàn, tối thượng, đã chuyển Pháp luân tại thành Sumaṅgala.

๔.

4.

เทเสนฺเต ปวรํ ธมฺมํ, สุชาเต โลกนายเก ;

อสีติโกฏี อภิสมึสุ, ปฐเม ธมฺมเทสเน.

Khi đấng Sujāta, bậc Lãnh đạo Thế gian, thuyết pháp cao quý, tám mươi ức chúng sanh đã chứng ngộ trong lần thuyết pháp đầu tiên.

๕.

5.

ยทา สุชาโต อมิตยโส, เทเว วสฺสํ อุปาคมิ;

สตฺตตึสสตสหสฺสานํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Khi đấng Sujāta có danh tiếng vô lượng nhập mùa an cư ở cõi trời, sự chứng ngộ lần thứ hai đã xảy ra cho ba triệu bảy trăm ngàn vị.

๖.

6.

ยทา สุชาโต อสมสโม, อุปคจฺฉิ ปิตุสนฺติกํ;

สฏฺฐิสตสหสฺสานํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Khi đấng Sujāta vô song đến chỗ vua cha, sự chứng ngộ lần thứ ba đã xảy ra cho sáu triệu vị.

๗.

7.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, สุชาตสฺส มเหสิโน;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Đã có ba lần hội họp của đấng Đại ẩn sĩ Sujāta, (hội họp) của các vị đã tận trừ lậu hoặc, không tỳ vết, tâm thanh tịnh, và vững chắc.

๘.

8.

อภิญฺญาพลปฺปตฺตานํ[Pg.349], อปฺปตฺตานํ ภวาภเว;

สฏฺฐิสตสหสฺสานิ, ปฐมํ สนฺนิปตึสุ เต.

Sáu triệu vị ấy, những vị đã đạt đến sức mạnh của các thắng trí, không còn tái sanh trong các cõi, đã hội họp lần đầu tiên.

๙.

9.

ปุนาปรํ สนฺนิปาเต, ติทิโวโรหเณ ชิเน;

ปญฺญาสสตสหสฺสานํ, ทุติโย อาสิ สมาคโม.

Lại nữa, khi đấng Chinh Phục giáng trần từ cõi trời, cuộc hội họp thứ hai đã xảy ra, gồm năm triệu vị.

๑๐.

10.

อุปสงฺกมนฺโต นราสภํ, ตสฺส โย อคฺคสาวโก;

จตูหิ สตสหสฺเสหิ, สมฺพุทฺธํ อุปสงฺกมิ.

Vị Thượng thủ Thinh văn của ngài, khi đến gần đấng Nhân Ngưu, đã đến gần đấng Chánh Đẳng Giác cùng với bốn trăm ngàn vị.

๑๑.

11.

อหํ เตน สมเยน, จตุทีปมฺหิ อิสฺสโร;

อนฺตลิกฺขจโร อาสึ, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

Vào thời ấy, ta là Chuyển luân vương, chúa tể của bốn châu, có thể đi lại trong hư không, và có đại lực.

๑๒.

12.

โลเก อจฺฉริยํ ทิสฺวา, อพฺภุตํ โลมหํสนํ;

อุปคนฺตฺวาน วนฺทึ โส, สุชาตํ โลกนายกํ.

Sau khi nhìn thấy đấng Sujāta, bậc Lãnh đạo Thế gian, một điều kỳ diệu, phi thường, làm dựng tóc gáy trên thế gian, ta đã đến gần và đảnh lễ.

๑๓.

13.

จตุทีเป มหารชฺชํ, รตเน สตฺต อุตฺตเม;

พุทฺเธ นิยฺยาทยิตฺวาน, ปพฺพชึ ตสฺส สนฺติเก.

Sau khi đã dâng cúng vương quyền lớn trên bốn châu và bảy báu vật cao quý cho đức Phật, ta đã xuất gia nơi ngài.

๑๔.

14.

อารามิกา ชนปเท, อุฏฺฐานํ ปฏิปิณฺฑิย;

อุปเนนฺติ ภิกฺขุสงฺฆสฺส, ปจฺจยํ สยนาสนํ.

Những người phục vụ tu viện ở các xứ, sau khi thu gom sản vật, đã dâng cúng các vật dụng và chỗ ở cho Tăng chúng.

๑๕.

15.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, ทสสหสฺสิมฺหิ อิสฺสโร;

‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Vị Phật ấy, bậc chủ tể trong mười ngàn thế giới, đã thọ ký cho ta rằng: ‘Sau ba mươi ngàn đại kiếp, vị này sẽ thành Phật.’

๑๖.

16.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

‘Sau khi đã nỗ lực tinh tấn … này … chúng tôi sẽ được diện kiến vị này.’

๑๗.

17.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย หาสํ ชเนสหํ;

อธิฏฺฐหึ วตํ อุคฺคํ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời nói của vị ấy, ta đã làm phát sanh niềm hoan hỷ hơn nữa. Ta đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao thượng để làm tròn mười pháp ba-la-mật.

๑๘.

18.

สุตฺตนฺตํ วินยญฺจาปิ, นวงฺคํ สตฺถุสาสนํ;

สพฺพํ ปริยาปุณิตฺวาน, โสภยึ ชินสาสนํ.

Sau khi đã học thuộc Tạng Kinh và Tạng Luật, toàn bộ giáo pháp chín chi phần của Bậc Đạo Sư, ta đã làm rạng rỡ giáo pháp của bậc Chiến Thắng.

๑๙.

19.

ตตฺถปฺปมตฺโต วิหรนฺโต, พฺรหฺมํ ภาเวตฺว ภาวนํ;

อภิญฺญาปารมึ คนฺตฺวา, พฺรหฺมโลกมคญฺฉหํ.

Sống không dể duôi ở nơi ấy, sau khi đã tu tập pháp tu phạm trú, sau khi đã đi đến bờ kia của các thắng trí, ta đã đi đến cõi Phạm thiên.

๒๐.

20.

สุมงฺคลํ นาม นครํ, อุคฺคโต นาม ขตฺติโย;

มาตา ปภาวตี นาม, สุชาตสฺส มเหสิโน.

Kinh thành tên là Sumaṅgala, vị vua Sát-đế-lỵ tên là Uggata, mẫu hậu tên là Pabhāvatī, (đó là) của bậc Đại ẩn sĩ Sujāta.

๒๑.

21.

นววสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

สิรี อุปสิรี นนฺโท, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống tại gia chín ngàn năm. Sirī, Upasirī, Nando là ba lâu đài cao quý.

๒๒.

22.

เตวีสติสหสฺสานิ[Pg.350], นาริโย สมลงฺกตา;

สิรินนฺทา นาม นารี, อุปเสโน นาม อตฺรโช.

Có hai mươi ba ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Vị chánh hậu tên là Sirinandā, người con trai tên là Upasena.

๒๓.

23.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, อสฺสยาเนน นิกฺขมิ;

อนูนนวมาสานิ, ปธานํ ปทหี ชิโน.

Sau khi thấy bốn điềm báo, ngài đã xuất gia bằng cỗ xe ngựa. Bậc Chiến Thắng đã nỗ lực tinh tấn trong chín tháng không thiếu.

๒๔.

24.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, สุชาโต โลกนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, สุมงฺคลุยฺยานมุตฺตเม.

Được Phạm thiên thỉnh cầu, đức Sujāta, bậc Lãnh Đạo thế gian, bậc trầm lặng, bậc Đại Anh Hùng đã chuyển bánh xe (Pháp) tại vườn thượng uyển Sumaṅgala cao quý.

๒๕.

25.

สุทสฺสโน สุเทโว จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

นารโท นามุปฏฺฐาโก, สุชาตสฺส มเหสิโน.

Sudassana và Sudeva đã là hai vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả tên là Nārada của bậc Đại ẩn sĩ Sujāta.

๒๖.

26.

นาคา จ นาคสมาลา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, มหาเวฬูติ วุจฺจติ.

Nāgā và Nāgasamālā đã là hai vị Nữ Thượng thủ Thinh văn. Cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây tre lớn.

๒๗.

27.

โส จ รุกฺโข ฆนกฺขนฺโธ, อจฺฉิทฺโท โหติ ปตฺติโก;

อุชุ วํโส พฺรหา โหติ, ทสฺสนีโย มโนรโม.

Và cây ấy có thân đặc, không có lỗ hổng, có nhiều lá. Thân tre thẳng, to lớn, đáng chiêm ngưỡng, làm vui thích tâm ý.

๒๘.

28.

เอกกฺขนฺโธ ปวฑฺฒิตฺวา, ตโต สาขา ปภิชฺชติ;

ยถา สุพทฺโธ โมรหตฺโถ, เอวํ โสภติ โส ทุโม.

Từ một thân duy nhất phát triển lên, rồi từ đó các cành tỏa ra. Giống như một bó đuôi công được kết khéo léo, cây ấy trông đẹp đẽ như vậy.

๒๙.

29.

น ตสฺส กณฺฏกา โหนฺติ, นาปิ ฉิทฺทํ มหา อหุ;

วิตฺถิณฺณสาโข อวิรโล, สนฺทจฺฉาโย มโนรโม.

Cây ấy không có gai, cũng không có lỗ hổng lớn. Cành lá xum xuê, không thưa thớt, có bóng râm mát, làm vui thích tâm ý.

๓๐.

30.

สุทตฺโต เจว จิตฺโต จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

สุภทฺทา จ ปทุมา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Sudatta và Citta đã là hai vị Thượng thủ hộ độ. Subhaddā và Padumā đã là hai vị Nữ Thượng thủ hộ độ.

๓๑.

31.

ปญฺญาสรตโน อาสิ, อุจฺจตฺตเนน โส ชิโน;

สพฺพาการวรูเปโต, สพฺพคุณมุปาคโต.

Bậc Chiến Thắng ấy cao năm mươi hắc tay về chiều cao. Vị ấy có được tướng hảo tuyệt vời về mọi phương diện, vị ấy có được tất cả các đức hạnh.

๓๒.

32.

ตสฺส ปภา อสมสมา, นิทฺธาวติ สมนฺตโต;

อปฺปมาโณ อตุลิโย, โอปมฺเมหิ อนูปโม.

Hào quang của vị ấy không gì sánh bằng, tỏa ra khắp xung quanh. Vị ấy là bậc vô lượng, không thể so sánh, không có ví dụ nào có thể sánh được.

๓๓.

33.

นวุติวสฺสสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Vào lúc ấy, tuổi thọ là chín mươi ngàn năm. Trong khi còn tại thế trong khoảng thời gian ấy, vị ấy đã cứu vớt nhiều chúng sanh.

๓๔.

34.

ยถาปิ สาคเร อูมี, คคเน ตารกา ยถา;

เอวํ ตทา ปาวจนํ, อรหนฺเตหิ จิตฺติตํ.

Giống như sóng trong biển cả, giống như các vì sao trên bầu trời, cũng vậy, vào lúc ấy, giáo pháp đã được làm cho rực rỡ bởi các vị A-la-hán.

๓๕.

35.

โส [Pg.351] จ พุทฺโธ อสมสโม, คุณานิ จ ตานิ อตุลิยานิ;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Vị Phật không ai sánh bằng ấy, và những đức hạnh không thể so sánh ấy, tất cả những thứ ấy đã biến mất. Chẳng phải tất cả các pháp hữu vi đều trống rỗng sao?

๓๖.

36.

สุชาโต ชินวโร พุทฺโธ, สิลารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ตตฺเถว ตสฺส เจติโย, ตีณิคาวุตมุคฺคโตติ.

Đức Phật Sujāta, bậc Chiến Thắng cao cả, đã nhập Niết-bàn tại tu viện Sīlārāma. Chính tại nơi ấy, bảo tháp của ngài cao ba do-tuần.

สุชาตสฺส ภควโต วํโส ทฺวาทสโม.

Chủng tộc của đức Thế Tôn Sujāta, thứ mười hai.

๑๕. ปิยทสฺสีพุทฺธวํโส

15. Chủng tộc của đức Phật Piyadassī

๑.

1.

สุชาตสฺส อปเรน, สยมฺภู โลกนายโก;

ทุราสโท อสมสโม, ปิยทสฺสี มหายโส.

Sau đức Sujāta, bậc Tự Giác, bậc Lãnh Đạo thế gian, khó tiếp cận, không ai sánh bằng, đức Piyadassī có danh tiếng lớn (đã xuất hiện).

๒.

2.

โสปิ พุทฺโธ อมิตยโส, อาทิจฺโจว วิโรจติ;

สพฺพํ ตมํ นิหนฺตฺวาน, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ.

Vị Phật ấy có danh tiếng vô lượng, tỏa sáng như mặt trời. Sau khi đã xua tan tất cả bóng tối, ngài đã chuyển bánh xe Pháp.

๓.

3.

ตสฺสาปิ อตุลเตชสฺส, อเหสุํ อภิสมยา ตโย;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Vị ấy, bậc có uy lực không thể so sánh, đã có ba lần hội chúng chứng ngộ. Lần chứng ngộ đầu tiên đã xảy ra cho một trăm ngàn ức (chúng sanh).

๔.

4.

สุทสฺสโน เทวราชา, มิจฺฉาทิฏฺฐิมโรจยิ;

ตสฺส ทิฏฺฐึ วิโนเทนฺโต, สตฺถา ธมฺมมเทสยิ.

Vua trời Sudassana đã ưa thích tà kiến. Bậc Đạo Sư, trong khi loại bỏ tà kiến của vị ấy, đã thuyết Pháp.

๕.

5.

ชนสนฺนิปาโต อตุโล, มหาสนฺนิปตี ตทา;

นวุติโกฏิสหสฺสานํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Khi ấy, đã có sự hội họp của chúng sanh không thể so sánh, một cuộc đại hội. Lần chứng ngộ thứ hai đã xảy ra cho chín mươi ngàn ức (chúng sanh).

๖.

6.

ยทา โทณมุขํ หตฺถึ, วิเนสิ นรสารถิ;

อสีติโกฏิสหสฺสานํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Khi bậc Ngự giả của nhân loại điều phục con voi Doṇamukha, lần chứng ngộ thứ ba đã xảy ra cho tám mươi ngàn ức (chúng sanh).

๗.

7.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, ตสฺสาปิ ปิยทสฺสิโน;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐโม อาสิ สมาคโม.

Đức Phật Piyadassī ấy cũng có ba lần hội chúng. Lần hội họp đầu tiên là của một trăm ngàn ức vị (A-la-hán).

๘.

8.

ตโต ปรํ นวุติโกฏี, สมึสุ เอกโต มุนี;

ตติเย สนฺนิปาตมฺหิ, อสีติโกฏิโย อหู.

Sau đó, chín mươi ức bậc ẩn sĩ đã cùng nhau hội họp. Trong lần hội chúng thứ ba, đã có tám mươi ức vị.

๙.

9.

อหํ เตน สมเยน, กสฺสโป นาม พฺราหฺมโณ ;

อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทาน ปารคู.

Vào thời điểm ấy, ta là vị Bà-la-môn tên Kassapa, là người đọc tụng, người thông thuộc thần chú, người tinh thông ba bộ Vệ-đà.

๑๐.

10.

ตสฺส [Pg.352] ธมฺมํ สุณิตฺวาน, ปสาทํ ชนยึ อหํ;

โกฏิสตสหสฺเสหิ, สงฺฆารามํ อมาปยึ.

Sau khi nghe Pháp của vị ấy, ta đã phát sinh niềm tịnh tín. Với một trăm ngàn ức (tài sản), ta đã cho xây dựng ngôi tịnh xá cho chư Tăng.

๑๑.

11.

ตสฺส ทตฺวาน อารามํ, หฏฺโฐ สํวิคฺคมานโส;

สรเณ ปญฺจ สีเล จ, ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิยึ.

Sau khi dâng cúng ngôi tịnh xá đến vị ấy, với tâm hoan hỷ và xúc động, ta đã thọ trì tam quy và ngũ giới một cách vững chắc.

๑๒.

12.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, สงฺฆมชฺเฌ นิสีทิย;

‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Đức Phật ấy, đang ngự giữa chư Tăng, cũng đã thọ ký cho ta rằng: “Trong một ngàn tám trăm kiếp nữa, vị này sẽ trở thành một vị Phật.”

๑๓.

13.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

“Sau khi đã nỗ lực tinh tấn… v.v… chúng ta sẽ được diện kiến vị này.”

๑๔.

14.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời của vị ấy, ta đã làm cho tâm càng thêm trong sạch. Ta đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao hơn nữa để làm tròn mười pháp Ba-la-mật.

๑๕.

15.

สุธญฺญํ นาม นครํ, สุทตฺโต นาม ขตฺติโย;

จนฺทา นามาสิ ชนิกา, ปิยทสฺสิสฺส สตฺถุโน.

Kinh thành của đức Đạo Sư Piyadassī tên là Sudhañña, vị vua (phụ thân) tên là Sudatta, và mẫu thân tên là Candā.

๑๖.

16.

นววสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

สุนิมฺมลวิมลคิริคุหา, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống đời tại gia trong chín ngàn năm. Có ba cung điện tuyệt vời là Sunimmala, Vimala, và Giriguhā.

๑๗.

17.

เตตฺตึสสหสฺสานิ จ, นาริโย สมลงฺกตา;

วิมลา นาม นารี จ, กญฺจนาเวโฬ นาม อตฺรโช.

Có ba mươi ba ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Chánh phi tên là Vimalā, và con trai tên là Kañcanaveḷa.

๑๘.

18.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, รถยาเนน นิกฺขมิ;

ฉมาสํ ปธานจารํ, อจรี ปุริสุตฺตโม.

Bậc Tối Thượng Nhân, sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, đã xuất gia bằng cỗ xe ngựa. Ngài đã thực hành khổ hạnh trong sáu tháng.

๑๙.

19.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, ปิยทสฺสี มหามุนิ;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, อุสภุยฺยาเน มโนรเม.

Được Phạm thiên thỉnh cầu, đức Đại Ẩn Sĩ Piyadassī, bậc Đại Anh Hùng, đã chuyển bánh xe (Pháp) tại khu vườn Usabha khả ái.

๒๐.

20.

ปาลิโต สพฺพทสฺสี จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

โสภิโต นามุปฏฺฐาโก, ปิยทสฺสิสฺส สตฺถุโน.

Pālita và Sabbadassī là hai vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả của đức Đạo Sư Piyadassī tên là Sobhita.

๒๑.

21.

สุชาตา ธมฺมทินฺนา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, กกุโธติ ปวุจฺจติ.

Sujātā và Dhammadinnā là hai vị Thượng thủ Thinh văn ni. Cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây Kakudha.

๒๒.

22.

สนฺธโก ธมฺมโก เจว, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

วิสาขา ธมฺมทินฺนา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Sandhaka và Dhammaka là hai vị Thượng thủ hộ độ nam. Visākhā và Dhammadinnā là hai vị Thượng thủ hộ độ nữ.

๒๓.

23.

โสปิ [Pg.353] พุทฺโธ อมิตยโส, ทฺวตฺตึสวรลกฺขโณ;

อสีติหตฺถมุพฺเพโธ, สาลราชาว ทิสฺสติ.

Đức Phật ấy có danh tiếng vô lượng, có ba mươi hai tướng tốt cao quý. Thân cao tám mươi hắc-tay, trông như một cây Sa-la vương.

๒๔.

24.

อคฺคิจนฺทสูริยานํ, นตฺถิ ตาทิสิกา ปภา;

ยถา อหุ ปภา ตสฺส, อสมสฺส มเหสิโน.

Ánh sáng của lửa, mặt trăng, và mặt trời không thể sánh bằng hào quang của bậc Đại Ẩn Sĩ vô song ấy.

๒๕.

25.

ตสฺสาปิ เทวเทวสฺส, อายุ ตาวตกํ อหุ;

นวุติวสฺสสหสฺสานิ, โลเก อฏฺฐาสิ จกฺขุมา.

Bậc có Pháp nhãn đã trụ ở đời trong chín mươi ngàn năm. Tuổi thọ của bậc Thiên Trung Thiên ấy cũng là chừng ấy.

๒๖.

26.

โสปิ พุทฺโธ อสมสโม, ยุคานิปิ ตานิ อตุลิยานิ;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Đức Phật ấy, bậc Vô Song, và các cặp đôi (Thinh văn) vô song ấy, tất cả những điều ấy đã biến mất. Quả thật, tất cả các pháp hữu vi đều trống rỗng!

๒๗.

27.

ปิยทสฺสี มุนิวโร, อสฺสตฺถารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ตตฺเถวสฺส ชินถูโป, ตีณิโยชนมุคฺคโตติ.

Bậc Ẩn Sĩ Tối Thượng Piyadassī đã nhập Niết-bàn tại tịnh xá Assattha. Ngay tại nơi ấy, bảo tháp của bậc Toàn Giác cao ba do-tuần.

ปิยทสฺสิสฺส ภควโต วํโส เตรสโม.

Phật sử thứ mười ba về đức Thế Tôn Piyadassī.

๑๖. อตฺถทสฺสีพุทฺธวํโส

16. Phật sử về đức Phật Atthadassī

๑.

1.

ตตฺเถว มณฺฑกปฺปมฺหิ, อตฺถทสฺสี มหายโส;

มหาตมํ นิหนฺตฺวาน, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.

Cũng trong kiếp Maṇḍa ấy, đức Atthadassī, bậc danh tiếng lẫy lừng, sau khi đã phá tan bóng tối vĩ đại, đã đạt đến sự Giác Ngộ tối thượng.

๒.

2.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ;

อมเตน ตปฺปยี โลกํ, ทสสหสฺสิสเทวกํ.

Được Phạm thiên thỉnh cầu, ngài đã chuyển bánh xe Pháp, làm cho thế giới cùng với chư thiên trong mười ngàn (thế giới) được thỏa mãn bằng vị cam lồ.

๓.

3.

ตสฺสาปิ โลกนาถสฺส, อเหสุํ อภิสมยา ตโย;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Đối với đức Thế Tôn ấy cũng có ba lần thấu triệt (Pháp). Lần thấu triệt đầu tiên là của một trăm ngàn ức (chúng sinh).

๔.

4.

ยทา พุทฺโธ อตฺถทสฺสี, จรเต เทวจาริกํ;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Khi đức Phật Atthadassī du hành đến cõi trời, lần thấu triệt thứ hai đã xảy ra cho một trăm ngàn ức (chư thiên).

๕.

5.

ปุนาปรํ ยทา พุทฺโธ, เทเสสิ ปิตุสนฺติเก;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Lại nữa, khi đức Phật thuyết Pháp tại nơi phụ thân, lần thấu triệt thứ ba đã xảy ra cho một trăm ngàn ức (chúng sinh).

๖.

6.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, ตสฺสาปิ จ มเหสิโน;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Đối với bậc Đại Ẩn Sĩ ấy cũng có ba lần hội chúng của các vị đã tận diệt lậu hoặc, không còn cấu uế, có tâm tịch tịnh, và vững chãi.

๗.

7.

อฏฺฐนวุติสหสฺสานํ, ปฐโม อาสิ สมาคโม;

อฏฺฐาสีติสหสฺสานํ, ทุติโย อาสิ สมาคโม.

Lần hội họp đầu tiên là của chín mươi tám ngàn vị. Lần hội họp thứ hai là của tám mươi tám ngàn vị.

๘.

8.

อฏฺฐสตฺตติสตสหสฺสานํ[Pg.354], ตติโย อาสิ สมาคโม;

อนุปาทา วิมุตฺตานํ, วิมลานํ มเหสินํ.

Đã có cuộc hội họp lần thứ ba của bảy triệu tám trăm ngàn vị Đại ẩn sĩ, là các bậc không còn chấp thủ, đã được giải thoát, và không còn cấu uế.

๙.

9.

อหํ เตน สมเยน, ชฏิโล อุคฺคตาปโน;

สุสีโม นาม นาเมน, มหิยา เสฏฺฐสมฺมโต.

Vào lúc bấy giờ, ta là vị đạo sĩ bện tóc, thực hành khổ hạnh khắc nghiệt, có tên là Susima, được xem là bậc cao quý ở trên mặt đất.

๑๐.

10.

ทิพฺพํ มนฺทารวํ ปุปฺผํ, ปทุมํ ปาริฉตฺตกํ;

เทวโลกาหริตฺวาน, สมฺพุทฺธมภิปูชยึ.

Sau khi từ cõi trời mang về các loại hoa trời là mandārava, hoa sen, và pārichattaka, ta đã cúng dường đến bậc Chánh Đẳng Giác.

๑๑.

11.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, อตฺถทสฺสี มหามุนิ;

‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Vị Phật ấy, đức Atthadassī, bậc Đại ẩn sĩ, cũng đã thọ ký cho ta rằng: ‘Trong một ngàn tám trăm kiếp nữa, vị này sẽ trở thành một vị Phật.’

๑๒.

12.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

‘Sau khi đã nỗ lực tinh tấn... (v.v.)... chúng tôi sẽ có mặt trước vị này.’

๑๓.

13.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, หฏฺโฐ สํวิคฺคมานโส;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời nói của ngài, với tâm hoan hỷ và xúc động, ta đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao hơn nữa để làm viên mãn mười pháp ba-la-mật.

๑๔.

14.

โสภณํ นาม นครํ, สาคโร นาม ขตฺติโย;

สุทสฺสนา นาม ชนิกา, อตฺถทสฺสิสฺส สตฺถุโน.

Kinh thành tên là Sobhaṇa, vị vua Sát-đế-lỵ tên là Sāgara, và thân mẫu tên là Sudassanā; (đây là) của đức Đạo Sư Atthadassī.

๑๕.

15.

ทสวสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

อมรคิริ สุคิริ วาหนา, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống trong hoàng gia mười ngàn năm. Có ba cung điện tuyệt vời là Amaragiri, Sugiri, và Vāhana.

๑๖.

16.

เตตฺตึสญฺจ สหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

วิสาขา นาม นารี จ, เสโล นามาสิ อตฺรโช.

Có ba mươi ba ngàn phụ nữ được trang điểm lộng lẫy. Chánh phi tên là Visākhā, và con trai tên là Sela.

๑๗.

17.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, อสฺสยาเนน นิกฺขมิ;

อนูนอฏฺฐมาสานิ, ปธานํ ปทหี ชิโน.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, bậc Toàn Thắng đã xuất gia bằng xe ngựa. Ngài đã nỗ lực tinh tấn trong suốt tám tháng không thiếu.

๑๘.

18.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, อตฺถทสฺสี มหายโส;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, อโนมุยฺยาเน นราสโภ.

Được Phạm thiên thỉnh cầu, bậc Thánh giả Atthadassī, đấng Đại Hùng, bậc Nhân Ngưu, vị có danh tiếng lẫy lừng, đã chuyển Pháp luân ở tại vườn Anoma.

๑๙.

19.

สนฺโต จ อุปสนฺโต จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

อภโย นามุปฏฺฐาโก, อตฺถทสฺสิสฺส สตฺถุโน.

Santa và Upasanta là hai vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả tên là Abhaya của đức Đạo Sư Atthadassī.

๒๐.

20.

ธมฺมา เจว สุธมฺมา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, จมฺปโกติ ปวุจฺจติ.

Dhammā và Sudhammā là hai vị nữ Thượng thủ Thinh văn. Cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây ngọc lan (campaka).

๒๑.

21.

นกุโล จ นิสโภ จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

มกิลา จ สุนนฺทา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Nakula và Nisabha là hai vị nam Thượng thủ hộ độ. Makilā và Sunandā là hai vị nữ Thượng thủ hộ độ.

๒๒.

22.

โสปิ [Pg.355] พุทฺโธ อสมสโม, อสีติหตฺถมุคฺคโต;

โสภเต สาลราชาว, อุฬุราชาว ปูริโต.

Vị Phật ấy, bậc Vô Song và ngang bằng bậc Vô Song, thân cao tám mươi hắc-tay. Ngài tỏa sáng như là cây sala chúa, như là vua các vì sao (mặt trăng) lúc viên mãn.

๒๓.

23.

ตสฺส ปากติกา รํสี, อเนกสตโกฏิโย;

อุทฺธํ อโธ ทส ทิสา, ผรนฺติ โยชนํ สทา.

Hào quang tự nhiên của ngài, gồm nhiều trăm ức tia sáng, luôn luôn lan tỏa một do-tuần ở phía trên, phía dưới, và mười phương.

๒๔.

24.

โสปิ พุทฺโธ นราสโภ, สพฺพสตฺตุตฺตโม มุนิ;

วสฺสสตสหสฺสานิ, โลเก อฏฺฐาสิ จกฺขุมา.

Vị Phật ấy, bậc Nhân Ngưu, bậc Tối Thắng của tất cả chúng sanh, bậc Mâu-ni, đấng có Mắt (trí tuệ), đã tồn tại ở thế gian một trăm ngàn năm.

๒๕.

25.

อตุลํ ทสฺเสตฺวา โอภาสํ, วิโรเจตฺวา สเทวเก ;

โสปิ อนิจฺจตํ ปตฺโต, ยถคฺคุปาทานสงฺขยา.

Sau khi đã thị hiện ánh sáng vô song và đã làm rực rỡ thế giới cùng với chư thiên, vị ấy cũng đã đạt đến trạng thái vô thường, giống như ngọn lửa (tắt) do nhiên liệu đã hết.

๒๖.

26.

อตฺถทสฺสี ชินวโร, อโนมารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ธาตุวิตฺถาริกํ อาสิ, เตสุ เตสุ ปเทสโตติ.

Bậc Toàn Thắng cao quý Atthadassī đã nhập Niết-bàn ở tại tu viện Anomārāma. Xá-lợi của ngài đã được phân bố rộng rãi ở nhiều nơi khác nhau.

อตฺถทสฺสิสฺส ภควโต วํโส จุทฺทสโม.

Phẩm thứ mười bốn, Phật Sử của đức Thế Tôn Atthadassī.

๑๗. ธมฺมทสฺสีพุทฺธวํโส

17. Phật Sử của đức Phật Dhammadassī

๑.

1.

ตตฺเถว มณฺฑกปฺปมฺหิ, ธมฺมทสฺสี มหายโส;

ตมนฺธการํ วิธมิตฺวา, อติโรจติ สเทวเก.

Cũng trong kiếp Maṇḍa ấy, đức Phật Dhammadassī, bậc có danh tiếng lẫy lừng, sau khi đã xua tan bóng tối u ám ấy, đã tỏa sáng rực rỡ trong thế giới cùng với chư thiên.

๒.

2.

ตสฺสาปิ อตุลเตชสฺส, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตเน;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Vào lúc chuyển Pháp luân của vị có oai lực vô song ấy, đã có sự chứng ngộ lần đầu tiên của một ngàn tỷ chúng sanh.

๓.

3.

ยทา พุทฺโธ ธมฺมทสฺสี, วิเนสิ สญฺชยํ อิสึ;

ตทา นวุติโกฏีนํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Khi đức Phật Dhammadassī giáo hóa vị đạo sĩ Sañjaya, vào lúc ấy đã có sự chứng ngộ lần thứ hai của chín trăm triệu chúng sanh.

๔.

4.

ยทา สกฺโก อุปาคญฺฉิ, สปริโส วินายกํ;

ตทา อสีติโกฏีนํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Khi vua trời Sakka cùng với tùy tùng đến yết kiến bậc Lãnh Đạo, vào lúc ấy đã có sự chứng ngộ lần thứ ba của tám trăm triệu chúng sanh.

๕.

5.

ตสฺสาปิ เทวเทวสฺส, สนฺนิปาตา ตโย อหุํ ;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Đã có ba lần hội họp của các vị đã tận trừ các lậu hoặc, không còn cấu uế, có tâm ý tịch tịnh, và vững vàng; (đây là) của vị Thiên-trung-Thiên ấy.

๖.

6.

ยทา พุทฺโธ ธมฺมทสฺสี, สรเณ วสฺสํ อุปาคมิ;

ตทา โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐโม อาสิ สมาคโม.

Khi đức Phật Dhammadassī nhập hạ ở tại thành Saraṇa, vào lúc ấy đã có cuộc hội họp lần đầu tiên của một ngàn tỷ vị.

๗.

7.

ปุนาปรํ ยทา พุทฺโธ, เทวโต เอติ มานุสํ;

ตทาปิ สตโกฏีนํ, ทุติโย อาสิ สมาคโม.

Lại nữa, khi đức Phật từ cõi trời quang lâm đến cõi người, vào lúc ấy cũng đã có cuộc hội họp lần thứ hai của một tỷ vị.

๘.

8.

ปุนาปรํ [Pg.356] ยทา พุทฺโธ, ปกาเสสิ ธุเต คุเณ;

ตทา อสีติโกฏีนํ, ตติโย อาสิ สมาคโม.

Lại nữa, khi đức Phật thuyết giảng về các phẩm hạnh đầu-đà, vào lúc ấy đã có cuộc hội họp lần thứ ba của tám trăm triệu vị.

๙.

9.

อหํ เตน สมเยน, สกฺโก อาสึ ปุรินฺทโท;

ทิพฺเพน คนฺธมาเลน, ตุริเยนาภิปูชยึ.

Vào lúc bấy giờ, ta là vua trời Sakka, là vị Purindada (Thí Thành). Ta đã cúng dường (đức Phật) bằng hương thơm, vòng hoa, và âm nhạc cõi trời.

๑๐.

10.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, เทวมชฺเฌ นิสีทิย;

‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Vị Phật ấy, trong khi đang ngự giữa chư Thiên, đã thọ ký cho ta rằng: ‘Vào một ngàn tám trăm kiếp nữa, vị này sẽ thành Phật’.

๑๑.

11.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

‘Sau khi đã tinh tấn nỗ lực… chúng tôi sẽ được diện kiến vị này’.

๑๒.

12.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời dạy của ngài, tôi đã làm cho tâm được tịnh tín hơn nữa. Tôi đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao thượng hơn để làm tròn mười pháp Ba-la-mật.

๑๓.

13.

สรณํ นาม นครํ, สรโณ นาม ขตฺติโย;

สุนนฺทา นาม ชนิกา, ธมฺมทสฺสิสฺส สตฺถุโน.

Kinh thành của Đức Đạo Sư Dhammadassī tên là Saraṇa, vị vua dòng Sát-đế-lỵ (phụ vương) tên là Saraṇa, và vị mẫu hậu tên là Sunandā.

๑๔.

14.

อฏฺฐวสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

อรโช วิรโช สุทสฺสโน, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống tại gia trong tám ngàn năm. Có ba cung điện cao quý là Araja, Viraja, và Sudassana.

๑๕.

15.

ติจตฺตารีสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

วิจิโกฬิ นาม นารี, อตฺรโช ปุญฺญวฑฺฒโน.

Có bốn mươi ba ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Chánh phi tên là Vicikoḷi, và hoàng tử tên là Puññavaḍḍhana.

๑๖.

16.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, ปาสาเทนาภินิกฺขมิ;

สตฺตาหํ ปธานจารํ, อจรี ปุริสุตฺตโม.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, bậc Tối Thượng Nhân đã xuất gia bằng cung điện. Ngài đã thực hành khổ hạnh trong suốt bảy ngày.

๑๗.

17.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, ธมฺมทสฺสี นราสโภ;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, มิคทาเย นรุตฺตโม.

Được Phạm Thiên thỉnh cầu, bậc Thánh, Đức Dhammadassī, bậc Ngưu Vương trong loài người, bậc Đại Hùng, bậc Tối Thắng trong nhân loại, đã chuyển Pháp luân tại vườn Lộc Uyển.

๑๘.

18.

ปทุโม ผุสฺสเทโว จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

สุเนตฺโต นามุปฏฺฐาโก, ธมฺมทสฺสิสฺส สตฺถุโน.

Hai vị Paduma và Phussadeva là các vị Thượng thủ Tinh văn của Đức Đạo Sư Dhammadassī. Vị thị giả tên là Sunetta.

๑๙.

19.

เขมา จ สจฺจนามา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, พิมฺพิชาโลติ วุจฺจติ.

Hai vị Khemā và Saccanāmā là các vị Thượng thủ Tinh văn Ni. Cây Bồ-đề của Đức Thế Tôn ấy được gọi là cây Bimbijāla.

๒๐.

20.

สุภทฺโท กฏิสฺสโห เจว, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

สาฬิยา จ กฬิยา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Hai vị Subhadda và Kaṭissaha là các nam thí chủ hộ độ hàng đầu. Hai vị Sāḷiyā và Kaḷiyā là các nữ thí chủ hộ độ hàng đầu.

๒๑.

21.

โสปิ [Pg.357] พุทฺโธ อสมสโม, อสีติหตฺถมุคฺคโต;

อติโรจติ เตเชน, ทสสหสฺสิมฺหิ ธาตุยา.

Vị Phật ấy, bậc Vô Song, bậc Đồng Đẳng với các đấng Vô Song, thân cao tám mươi hắc-tay. Ngài chiếu sáng rực rỡ khắp mười ngàn thế giới bằng uy lực của mình.

๒๒.

22.

สุผุลฺโล สาลราชาว, วิชฺชูว คคเน ยถา;

มชฺฌนฺหิเกว สูริโย, เอวํ โส อุปโสภถ.

Như cây sala chúa nở hoa rực rỡ, như tia chớp trên bầu trời, như mặt trời lúc giữa trưa, ngài cũng tỏa sáng rạng ngời như vậy.

๒๓.

23.

ตสฺสาปิ อตุลเตชสฺส, สมกํ อาสิ ชีวิตํ;

วสฺสสตสหสฺสานิ, โลเก อฏฺฐาสิ จกฺขุมา.

Tuổi thọ của vị có uy lực không thể sánh bằng ấy cũng tương xứng (với chúng sanh thời đó). Bậc Thiên Nhãn đã trụ thế một trăm ngàn năm.

๒๔.

24.

โอภาสํ ทสฺสยิตฺวาน, วิมลํ กตฺวาน สาสนํ;

จวิ จนฺโทว คคเน, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Sau khi đã thị hiện ánh quang và làm cho giáo pháp được thanh tịnh, ngài cùng với các vị Tinh văn đã nhập Niết-bàn, giống như mặt trăng lặn khỏi bầu trời.

๒๕.

25.

ธมฺมทสฺสี มหาวีโร, สาลารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ตตฺเถวสฺส ถูปวโร, ตีณิโยชนมุคฺคโตติ.

Bậc Đại Hùng Dhammadassī đã nhập Niết-bàn tại tu viện Sālārāma. Ngay tại nơi ấy, bảo tháp của ngài được xây dựng cao ba do-tuần.

ธมฺมทสฺสิสฺส ภควโต วํโส ปนฺนรสโม.

Dứt phẩm thứ mười lăm: Phật Sử của Đức Thế Tôn Dhammadassī.

๑๘. สิทฺธตฺถพุทฺธวํโส

18. Phật Sử của Đức Phật Siddhattha

๑.

1.

ธมฺมทสฺสิสฺส อปเรน, สิทฺธตฺโถ นาม นายโก;

นิหนิตฺวา ตมํ สพฺพํ, สูริโย อพฺภุคฺคโต ยถา.

Sau thời của Đức Phật Dhammadassī là Đức Phật Lãnh Đạo tên Siddhattha. Ngài đã diệt trừ tất cả bóng tối, như mặt trời mọc lên.

๒.

2.

โสปิ ปตฺวาน สมฺโพธึ, สนฺตาเรนฺโต สเทวกํ;

อภิวสฺสิ ธมฺมเมเฆน, นิพฺพาเปนฺโต สเทวกํ.

Vị ấy, sau khi chứng ngộ Chánh Đẳng Giác, đã giúp cho thế giới cùng với chư Thiên được vượt qua (biển khổ). Ngài đã ban mưa Pháp, dập tắt (phiền não) cho thế giới cùng với chư Thiên.

๓.

3.

ตสฺสาปิ อตุลเตชสฺส, อเหสุํ อภิสมยา ตโย;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Vị có uy lực không thể sánh bằng ấy đã có ba hội chúng chứng ngộ. Lần hội chứng ngộ thứ nhất là của một trăm ngàn koṭi (chúng sanh).

๔.

4.

ปุนาปรํ ภีมรเถ, ยทา อาหนิ ทุนฺทุภึ;

ตทา นวุติโกฏีนํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Lại một lần nữa, khi ngài đánh trống Pháp tại thành Bhīmaratha, khi ấy đã có lần hội chứng ngộ thứ hai của chín mươi koṭi (chúng sanh).

๕.

5.

ยทา พุทฺโธ ธมฺมํ เทเสสิ, เวภาเร โส ปุรุตฺตเม;

ตทา นวุติโกฏีนํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Khi Đức Phật ấy thuyết Pháp tại Vebhāra, thành phố bậc nhất, khi ấy đã có lần hội chứng ngộ thứ ba của chín mươi koṭi (chúng sanh).

๖.

6.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, ตสฺมิมฺปิ ทฺวิปทุตฺตเม;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Cũng đã có ba lần hội họp của các vị đã tận trừ lậu hoặc, không còn cấu uế, tâm tư tịch tịnh, và vững vàng không lay chuyển, trong thời của bậc Tối Thắng trong loài hai chân ấy.

๗.

7.

โกฏิสตานํ [Pg.358] นวุตีนํ, อสีติยาปิ จ โกฏินํ;

เอเต อาสุํ ตโย ฐานา, วิมลานํ สมาคเม.

Trong các cuộc hội họp của những bậc không còn cấu uế, đã có ba lần: (lần thứ nhất) của một trăm koṭi vị, (lần thứ hai) của chín mươi koṭi vị, và (lần thứ ba) của tám mươi koṭi vị.

๘.

8.

อหํ เตน สมเยน, มงฺคโล นาม ตาปโส;

อุคฺคเตโช ทุปฺปสโห, อภิญฺญาพลสมาหิโต.

Vào lúc bấy giờ, ta là một đạo sĩ tên Maṅgala, có uy lực mạnh mẽ, không thể bị khuất phục, và thành tựu năng lực của các pháp thắng trí.

๙.

9.

ชมฺพุโต ผลมาเนตฺวา สิทฺธตฺถสฺส อทาสหํ;

ปฏิคฺคเหตฺวา สมฺพุทฺโธ, อิทํ วจนมพฺรวิ.

Ta đã mang một quả cây trâm đến dâng cho Đức Phật Siddhattha. Sau khi thọ nhận, bậc Chánh Đẳng Giác đã nói lên lời này:

๑๐.

10.

‘‘ปสฺสถ อิมํ ตาปสํ, ชฏิลํ อุคฺคตาปนํ;

จตุนฺนวุติโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

‘Hãy nhìn vị đạo sĩ bện tóc, thực hành khổ hạnh nghiêm khắc này. Kể từ nay, sau chín mươi bốn kiếp nữa, vị này sẽ thành Phật’.

๑๑.

11.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

‘Sau khi đã tinh tấn nỗ lực… chúng tôi sẽ được diện kiến vị này’.

๑๒.

12.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời dạy của ngài, tôi đã làm cho tâm được tịnh tín hơn nữa. Tôi đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao thượng hơn để làm tròn mười pháp Ba-la-mật.

๑๓.

13.

เวภารํ นาม นครํ, อุเทโน นาม ขตฺติโย;

สุผสฺสา นาม ชนิกา, สิทฺธตฺถสฺส มเหสิโน.

Kinh thành tên là Vebhāra, vị vua Sát-đế-lỵ tên là Udena; mẫu hậu tên là Suphassā, (đây là) của bậc Đại Sĩ Siddhattha.

๑๔.

14.

ทสวสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

โกกาสุปฺปลโกกนทา, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống tại gia trong mười ngàn năm; có ba tòa lâu đài cao quý là Kokā, Suppalā, và Kokanadā.

๑๕.

15.

ติโสฬสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

โสมนสฺสา นาม สา นารี, อนุปโม นาม อตฺรโช.

Có bốn mươi tám ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy; vị chánh hậu tên là Somanassā, người con trai tên là Anupama.

๑๖.

16.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, สิวิกายาภินิกฺขมิ;

อนูนทสมาสานิ, ปธานํ ปทหี ชิโน.

Bậc Chinh Phục, sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, đã ra đi bằng kiệu; Ngài đã thực hành đại tinh tấn trong mười tháng không thiếu.

๑๗.

17.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, สิทฺธตฺโถ โลกนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, มิคทาเย นรุตฺตโม.

Được Phạm Thiên thỉnh cầu, bậc Thánh, bậc Lãnh Đạo Thế Gian Siddhattha, bậc Đại Hùng, bậc Tối Thượng Nhân đã chuyển Pháp luân tại vườn Lộc Uyển.

๑๘.

18.

สมฺพโล จ สุมิตฺโต จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

เรวโต นามุปฏฺฐาโก, สิทฺธตฺถสฺส มเหสิโน.

Sambala và Sumitta là hai vị Thượng thủ Thinh văn; vị thị giả tên là Revata, (đây là) của bậc Đại Sĩ Siddhattha.

๑๙.

19.

สีวลา จ สุรามา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, กณิกาโรติ วุจฺจติ.

Sīvalā và Surāmā là hai vị Thượng thủ Thinh văn ni; cây Bồ-đề của Đức Thế Tôn ấy được gọi là cây mai gan (kaṇikāra).

๒๐.

20.

สุปฺปิโย จ สมุทฺโท จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

รมฺมา เจว สุรมฺมา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Suppiya và Samudda là hai vị Thượng thủ hộ độ nam; Rammā và Surammā là hai vị Thượng thủ hộ độ nữ.

๒๑.

21.

โส [Pg.359] พุทฺโธ สฏฺฐิรตนํ, อโหสิ นภมุคฺคโต;

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาโส, ทสสหสฺสี วิโรจติ.

Đức Phật ấy đã cao sáu mươi hắc-thủ, vươn lên không trung; giống như cột cờ bằng vàng, Ngài tỏa sáng rực rỡ trong mười ngàn thế giới.

๒๒.

22.

โสปิ พุทฺโธ อสมสโม, อตุโล อปฺปฏิปุคฺคโล;

วสฺสสตสหสฺสานิ, โลเก อฏฺฐาสิ จกฺขุมา.

Đức Phật ấy, bậc có Mắt (Trí tuệ), không ai sánh bằng, không thể so lường, không có đối thủ, đã trụ thế một trăm ngàn năm.

๒๓.

23.

วิปุลํ ปภํ ทสฺสยิตฺวา, ปุปฺผาเปตฺวาน สาวเก;

วิลาเสตฺวา สมาปตฺยา, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Sau khi thị hiện ánh hào quang rộng lớn, làm cho các vị Thinh văn nở rộ, an hưởng các thiền chứng, vị ấy đã nhập Niết-bàn cùng với các vị Thinh văn.

๒๔.

24.

สิทฺธตฺโถ มุนิวโร พุทฺโธ, อโนมารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ตตฺเถวสฺส ถูปวโร, จตุโยชนมุคฺคโตติ.

Đức Phật Siddhattha, bậc Thánh Tối Thượng, đã nhập Niết-bàn tại vườn Anomā; ngay tại nơi ấy, bảo tháp cao quý của Ngài cao bốn do-tuần.

สิทฺธตฺถสฺส ภควโต วํโส โสฬสโม.

Phật sử thứ mười sáu về Đức Thế Tôn Siddhattha.

๑๙. ติสฺสพุทฺธวํโส

19. Phật sử về Đức Phật Tissa

๑.

1.

สิทฺธตฺถสฺส อปเรน, อสโม อปฺปฏิปุคฺคโล;

อนนฺตเตโช อมิตยโส, ติสฺโส โลกคฺคนายโก.

Sau (thời của đức Phật) Siddhattha, (đã có) bậc Lãnh Đạo Tối Thượng của thế gian tên là Tissa, không ai sánh bằng, không có đối thủ, có uy lực vô biên, có danh tiếng vô lượng.

๒.

2.

ตมนฺธการํ วิธมิตฺวา, โอภาเสตฺวา สเทวกํ;

อนุกมฺปโก มหาวีโร, โลเก อุปฺปชฺชิ จกฺขุมา.

Bậc có lòng bi mẫn, bậc Đại Hùng, bậc có Mắt (Trí tuệ) đã xuất hiện trên thế gian, sau khi xua tan bóng tối (vô minh) và làm cho thế giới cùng với chư Thiên tỏa sáng.

๓.

3.

ตสฺสาปิ อตุลา อิทฺธิ, อตุลํ สีลํ สมาธิ จ;

สพฺพตฺถ ปารมึ คนฺตฺวา, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ.

Vị ấy cũng có thần thông không thể so lường, giới và định không thể so lường; sau khi đạt đến sự Ba-la-mật trong tất cả, Ngài đã chuyển Pháp luân.

๔.

4.

โส พุทฺโธ ทสสหสฺสิมฺหิ, วิญฺญาเปสิ คิรํ สุจึ;

โกฏิสตานิ อภิสมึสุ, ปฐเม ธมฺมเทสเน.

Đức Phật ấy đã làm cho lời nói thanh tịnh được hiểu rõ trong mười ngàn thế giới; trong lần thuyết Pháp đầu tiên, một trăm koṭi (chúng sanh) đã chứng ngộ.

๕.

5.

ทุติโย นวุติโกฏีนํ, ตติโย สฏฺฐิโกฏิโย;

พนฺธนาโต ปโมเจสิ, สตฺเต นรมรู ตทา.

Lần (chứng ngộ) thứ hai là của chín mươi koṭi, lần thứ ba là của sáu mươi koṭi; khi ấy Ngài đã giải thoát chúng sanh, người và trời, khỏi sự trói buộc.

๖.

6.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, ติสฺเส โลกคฺคนายเก;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Đã có ba cuộc hội họp của các bậc lậu tận, vô nhiễm, có tâm tịch tịnh, và bất động, dưới thời đức Tissa, bậc Lãnh Đạo Tối Thượng của thế gian.

๗.

7.

ขีณาสวสตสหสฺสานํ, ปฐโม อาสิ สมาคโม;

นวุติสตสหสฺสานํ, ทุติโย อาสิ สมาคโม.

Cuộc hội họp đầu tiên là của một trăm ngàn vị lậu tận; cuộc hội họp thứ hai là của chín mươi trăm ngàn (chín triệu) vị lậu tận.

๘.

8.

อสีติสตสหสฺสานํ[Pg.360], ตติโย อาสิ สมาคโม;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, ปุปฺผิตานํ วิมุตฺติยา.

Cuộc hội họp thứ ba là của tám mươi trăm ngàn (tám triệu) vị lậu tận, những bậc vô nhiễm, đã nở rộ bằng sự giải thoát.

๙.

9.

อหํ เตน สมเยน, สุชาโต นาม ขตฺติโย;

มหาโภคํ ฉฑฺฑยิตฺวา, ปพฺพชึ อิสิปพฺพชํ.

Vào lúc ấy, ta là một vị vua Sát-đế-lỵ tên là Sujāta; sau khi từ bỏ tài sản lớn, ta đã xuất gia sống đời ẩn sĩ.

๑๐.

10.

มยิ ปพฺพชิเต สนฺเต, อุปฺปชฺชิ โลกนายโก;

พุทฺโธติ สทฺทํ สุตฺวาน, ปีติ เม อุปปชฺชถ.

Khi ta đã xuất gia, bậc Lãnh Đạo Thế Gian đã xuất hiện; sau khi nghe âm thanh “Phật,” hỷ lạc đã khởi sanh trong ta.

๑๑.

11.

ทิพฺพํ มนฺทารวํ ปุปฺผํ, ปทุมํ ปาริฉตฺตกํ;

อุโภ หตฺเถหิ ปคฺคยฺห, ธุนมาโน อุปาคมึ.

Ta đã nâng hoa mandārava, hoa sen, hoa pārichattaka của cõi trời bằng cả hai tay, và giũ (y) đã đến gần (Ngài).

๑๒.

12.

จตุวณฺณปริวุตํ, ติสฺสํ โลกคฺคนายกํ;

ตมหํ ปุปฺผํ คเหตฺวา, มตฺถเก ธารยึ ชินํ.

Ta đã lấy những hoa ấy và đặt lên đầu của bậc Chinh Phục Tissa, bậc Lãnh Đạo Tối Thượng của thế gian, đang được bốn giai cấp vây quanh.

๑๓.

13.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, ชนมชฺเฌ นิสีทิย;

‘‘ทฺเวนวุเต อิโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Đức Phật ấy, đang ngồi giữa chúng sanh, cũng đã thọ ký cho ta rằng: “Trong chín mươi hai kiếp nữa kể từ đây, vị này sẽ trở thành một vị Phật.”

๑๔.

14.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

“Sau khi nỗ lực tinh tấn… (vân vân)… chúng ta sẽ có mặt trước vị này.”

๑๕.

15.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời của vị ấy, ta đã làm cho tâm mình trong sạch hơn nữa; ta đã quyết tâm thực hành các hạnh cao thượng hơn để hoàn thành mười Ba-la-mật.

๑๖.

16.

เขมกํ นาม นครํ, ชนสนฺโธ นาม ขตฺติโย;

ปทุมา นาม ชนิกา, ติสฺสสฺส จ มเหสิโน.

Kinh thành tên là Khemaka, vị vua Sát-đế-lỵ tên là Janasandha; mẫu hậu tên là Padumā, (đây là) của bậc Đại Sĩ Tissa.

๑๗.

17.

สตฺตวสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

คุหาเสล นาริสย นิสภา, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống tại gia trong bảy ngàn năm. Có ba cung điện cao quý là Guhāsela, Nārisaya, và Nisabhā.

๑๘.

18.

สมตึสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

สุภทฺทานามิกา นารี, อานนฺโท นาม อตฺรโช.

Có ba mươi ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Người vợ tên là Subhaddā, người con trai tên là Ānanda.

๑๙.

19.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, อสฺสยาเนน นิกฺขมิ;

อนูนอฏฺฐมาสานิ, ปธานํ ปทหี ชิโน.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, ngài đã xuất gia bằng cỗ xe ngựa. Bậc Toàn Thắng đã thực hành khổ hạnh trong suốt tám tháng không gián đoạn.

๒๐.

20.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, ติสฺโส โลกคฺคนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, ยสวติยมุตฺตเม.

Được Phạm Thiên thỉnh cầu, bậc Tịch Tịnh, đức Tissa, vị Lãnh Đạo Tối Thượng của thế gian, bậc Đại Hùng đã chuyển Pháp luân tại khu vườn Yasavatī cao quý.

๒๑.

21.

พฺรหฺมเทโว อุทโย จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

สมงฺโค นามุปฏฺฐาโก, ติสฺสสฺส จ มเหสิโน.

Brahmadeva và Udaya là các vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả của đức Tissa, bậc Đại Sĩ, tên là Samaṅga.

๒๒.

22.

ผุสฺสา [Pg.361] เจว สุทตฺตา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, อสโนติ ปวุจฺจติ.

Phussā và Sudattā là các vị Thượng thủ Thinh văn Ni. Cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây asana.

๒๓.

23.

สมฺพโล จ สิริมา เจว, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

กิสาโคตมี อุปเสนา, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Sambala và Sirimā là các vị Thượng thủ hộ độ nam. Kisāgotamī và Upasenā là các vị Thượng thủ hộ độ nữ.

๒๔.

24.

โส พุทฺโธ สฏฺฐิรตโน, อหุ อุจฺจตฺตเน ชิโน;

อนูปโม อสทิโส, หิมวา วิย ทิสฺสติ.

Đức Phật, bậc Toàn Thắng ấy, có thân cao sáu mươi hắc-tay. Ngài là bậc Vô song, Vô tỷ, trông như núi Himavā.

๒๕.

25.

ตสฺสาปิ อตุลเตชสฺส, อายุ อาสิ อนุตฺตโร;

วสฺสสตสหสฺสานิ, โลเก อฏฺฐาสิ จกฺขุมา.

Tuổi thọ của vị có oai lực vô song ấy là vô thượng. Bậc Hữu Nhãn đã trụ ở thế gian trong một trăm ngàn năm.

๒๖.

26.

อุตฺตมํ ปวรํ เสฏฺฐํ, อนุโภตฺวา มหายสํ;

ชลิตฺวา อคฺคิกฺขนฺโธว, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Sau khi hưởng thụ danh tiếng lớn lao, tối thượng, cao quý, và ưu việt, vị ấy đã tỏa sáng như một khối lửa rồi cùng với các Thinh văn nhập Niết-bàn.

๒๗.

27.

วลาหโกว อนิเลน, สูริเยน วิย อุสฺสโว;

อนฺธกาโรว ปทีเปน, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Như đám mây tan bởi gió, như giọt sương tan bởi mặt trời, như bóng tối tan bởi ngọn đèn, vị ấy cùng với các Thinh văn đã nhập Niết-bàn.

๒๘.

28.

ติสฺโส ชินวโร พุทฺโธ, นนฺทารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ตตฺเถวสฺส ชินถูโป, ตีณิโยชนมุคฺคโตติ.

Đức Phật Tissa, bậc Thắng Giả cao quý, đã nhập Niết-bàn tại tu viện Nandārāma. Ngay tại nơi ấy, bảo tháp của bậc Thắng Giả cao đến ba do-tuần.

ติสฺสสฺส ภควโต วํโส สตฺตรสโม.

Thiên thứ mười bảy về dòng dõi của đức Thế Tôn Tissa.

๒๐. ผุสฺสพุทฺธวํโส

20. Dòng dõi của đức Phật Phussa

๑.

1.

ตตฺเถว มณฺฑกปฺปมฺหิ, อหุ สตฺถา อนุตฺตโร;

อนุปโม อสมสโม, ผุสฺโส โลกคฺคนายโก.

Ngay trong kiếp Maṇḍa ấy, đã có bậc Đạo Sư vô thượng, Vô song, Vô tỷ, tên là Phussa, vị Lãnh Đạo Tối Thượng của thế gian.

๒.

2.

โสปิ สพฺพํ ตมํ หนฺตฺวา, วิชเฏตฺวา มหาชฏํ;

สเทวกํ ตปฺปยนฺโต, อภิวสฺสิ อมตมฺพุนา.

Vị ấy, sau khi phá tan mọi bóng tối, gỡ rối đám rối lớn, đã làm cho thế giới chư Thiên và nhân loại được thỏa mãn bằng cách ban xuống cơn mưa nước bất tử.

๓.

3.

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตนฺเต, ผุสฺเส นกฺขตฺตมงฺคเล;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Khi đức Phussa, bậc có điềm lành như chòm sao, chuyển Pháp luân, đã có sự chứng ngộ đầu tiên cho một trăm ngàn ức chúng sanh.

๔.

4.

นวุติสตสหสฺสานํ, ทุติยาภิสมโย อหุ;

อสีติสตสหสฺสานํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Đã có sự chứng ngộ lần thứ hai cho chín triệu chúng sanh, và sự chứng ngộ lần thứ ba cho tám triệu chúng sanh.

๕.

5.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, ผุสฺสสฺสาปิ มเหสิโน;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Đã có ba lần hội họp các vị Thinh văn của đức Phussa, bậc Đại Sĩ. (Họ là) những vị đã tận trừ lậu hoặc, không còn cấu uế, có tâm tịch tịnh, và vững vàng.

๖.

6.

สฏฺฐิสตสหสฺสานํ[Pg.362], ปฐโม อาสิ สมาคโม;

ปญฺญาสสตสหสฺสานํ, ทุติโย อาสิ สมาคโม.

Lần hội họp đầu tiên là của sáu triệu vị. Lần hội họp thứ hai là của năm triệu vị.

๗.

7.

จตฺตารีสสตสหสฺสานํ, ตติโย อาสิ สมาคโม;

อนุปาทา วิมุตฺตานํ, โวจฺฉินฺนปฏิสนฺธินํ.

Lần hội họp thứ ba là của bốn triệu vị, những người không còn chấp thủ, đã được giải thoát, và đã đoạn tận sự tái sanh.

๘.

8.

อหํ เตน สมเยน, วิชิตาวี นาม ขตฺติโย;

ฉฑฺฑยิตฺวา มหารชฺชํ, ปพฺพชึ ตสฺส สนฺติเก.

Vào thời điểm ấy, ta là một vị vua Sát-đế-lỵ tên là Vijitāvī. Sau khi từ bỏ vương quốc vĩ đại, ta đã xuất gia nơi sự hiện diện của ngài.

๙.

9.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, ผุสฺโส โลกคฺคนายโก;

‘‘ทฺเวนวุเต อิโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Đức Phật Phussa ấy, vị Lãnh Đạo Tối Thượng của thế gian, cũng đã thọ ký cho ta rằng: 'Chín mươi hai kiếp kể từ đây, vị này sẽ trở thành một vị Phật.'

๑๐.

10.

‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

'Sau khi thực hành tinh tấn... (vân vân)... chúng ta sẽ diện kiến vị này.'

๑๑.

11.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời của vị ấy, ta đã làm cho tâm càng thêm trong sạch. Ta đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao hơn để hoàn thiện mười pháp ba-la-mật.

๑๒.

12.

สุตฺตนฺตํ วินยญฺจาปิ, นวงฺคํ สตฺถุสาสนํ;

สพฺพํ ปริยาปุณิตฺวา, โสภยึ ชินสาสนํ.

Sau khi học hỏi tất cả tạng Kinh, tạng Luật, và toàn bộ giáo pháp của bậc Đạo Sư gồm chín chi phần, ta đã làm rạng rỡ giáo pháp của bậc Thắng Giả.

๑๓.

13.

ตตฺถปฺปมตฺโต วิหรนฺโต, พฺรหฺมํ ภาเวตฺว ภาวนํ;

อภิญฺญาสุ ปารมึ คนฺตฺวา, พฺรหฺมโลกมคญฺฉหํ.

Sống không phóng dật ở nơi đó, sau khi tu tập pháp tu Phạm trú và đạt đến sự toàn hảo trong các thắng trí, ta đã đi đến cõi Phạm thiên.

๑๔.

14.

กาสิกํ นาม นครํ, ชยเสโน นาม ขตฺติโย;

สิริมา นาม ชนิกา, ผุสฺสสฺสาปิ มเหสิโน.

Kinh thành của đức Phussa, bậc Đại Sĩ, tên là Kāsika. Vị vua Sát-đế-lỵ (phụ thân) tên là Jayasena, và người mẹ tên là Sirimā.

๑๕.

15.

นววสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

ครุฬปกฺข หํส สุวณฺณภารา, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống tại gia trong chín ngàn năm. Có ba cung điện cao quý là Garuḷapakkha, Haṃsa, và Suvaṇṇabhārā.

๑๖.

16.

ตึสอิตฺถิสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

กิสาโคตมี นาม นารี, อนูปโม นาม อตฺรโช.

Có ba mươi ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Người vợ tên là Kisāgotamī, người con trai tên là Anūpama.

๑๗.

17.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, หตฺถิยาเนน นิกฺขมิ;

ฉมาสํ ปธานจารํ, อจรี ปุริสุตฺตโม.

Bậc Tối Thượng Nhân sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, đã xuất gia bằng xe voi; Ngài đã thực hành khổ hạnh trong suốt sáu tháng.

๑๘.

18.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, ผุสฺโส โลกคฺคนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, มิคทาเย นรุตฺตโม.

Bậc Đại Hùng, bậc Tối Thượng Nhân, bậc Lãnh Đạo Cao Tột của thế gian là đức Phật Phussa, sau khi được Phạm Thiên thỉnh cầu, đã chuyển Pháp luân tại vườn Lộc Uyển.

๑๙.

19.

สุรกฺขิโต ธมฺมเสโน, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

สภิโย นามุปฏฺฐาโก, ผุสฺสสฺสาปิ มเหสิโน.

Surakkhita và Dhammasena đã là hai vị Thượng thủ Thinh văn của đức Phật Phussa, bậc Đại Sĩ. Vị thị giả của Ngài tên là Sabhiya.

๒๐.

20.

จาลา [Pg.363] จ อุปจาลา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, อามณฺโฑติ ปวุจฺจติ.

Cālā và Upacālā đã là hai vị Thượng thủ Thinh văn Ni. Cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây me rừng (āmalaka).

๒๑.

21.

ธนญฺจโย วิสาโข จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

ปทุมา เจว นาคา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Dhanañcaya và Visākha đã là hai vị Thượng thủ hộ độ nam. Padumā và Nāgā đã là hai vị Thượng thủ hộ độ nữ.

๒๒.

22.

อฏฺฐปณฺณาสรตนํ, โสปิ อจฺจุคฺคโต มุนิ;

โสภเต สตรํสีว, อุฬุราชาว ปูริโต.

Vị hiền triết ấy cũng cao năm mươi tám ratana; Ngài tỏa sáng rực rỡ như mặt trời ngàn tia, như trăng rằm viên mãn.

๒๓.

23.

นวุติวสฺสสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Vào thời ấy, tuổi thọ là chín mươi ngàn năm; Ngài trụ thế lâu như vậy, đã cứu độ rất nhiều chúng sanh.

๒๔.

24.

โอวทิตฺวา พหู สตฺเต, สนฺตาเรตฺวา พหู ชเน;

โสปิ สตฺถา อตุลยโส, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Vị Đạo Sư có danh tiếng vô song ấy, sau khi giáo huấn nhiều chúng sanh, giúp nhiều người vượt qua (bộc lưu), đã cùng với các vị Thinh văn nhập Niết-bàn.

๒๕.

25.

ผุสฺโส ชินวโร สตฺถา, เสนารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ธาตุวิตฺถาริกํ อาสิ, เตสุ เตสุ ปเทสโตติ.

Đức Phật Phussa, bậc Chiến Thắng, bậc Đạo Sư, đã nhập Niết-bàn tại tu viện Senārāma. Xá-lợi của Ngài đã được phân bố rộng rãi ở nhiều nơi.

ผุสฺสสฺส ภควโต วํโส อฏฺฐารสโม.

Phật sử của đức Thế Tôn Phussa, chương thứ mười tám.

๒๑. วิปสฺสีพุทฺธวํโส

21. Phật sử đức Phật Vipassī

๑.

1.

ผุสฺสสฺส จ อปเรน, สมฺพุทฺโธ ทฺวิปทุตฺตโม;

วิปสฺสี นาม นาเมน, โลเก อุปฺปชฺชิ จกฺขุมา.

Và sau thời đức Phật Phussa, một vị Chánh Đẳng Giác, bậc tối thượng trong loài hai chân, bậc có thiên nhãn, tên là Vipassī, đã xuất hiện trên thế gian.

๒.

2.

อวิชฺชํ สพฺพํ ปทาเลตฺวา, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ;

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตตุํ, ปกฺกามิ พนฺธุมตีปุรํ.

Sau khi phá tan tất cả vô minh, đạt đến sự giác ngộ tối thượng, Ngài đã đi đến thành Bandhumatī để chuyển Pháp luân.

๓.

3.

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตตฺวา, อุโภ โพเธสิ นายโก;

คณนาย น วตฺตพฺโพ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Bậc Lãnh Đạo sau khi chuyển Pháp luân, đã làm cho cả hai vị (Khaṇḍa và Tissa) giác ngộ. Sự chứng ngộ đầu tiên (của chư thiên và nhân loại) đã xảy ra, không thể kể xiết.

๔.

4.

ปุนาปรํ อมิตยโส, ตตฺถ สจฺจํ ปกาสยิ;

จตุราสีติสหสฺสานํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Lại một lần nữa, bậc có danh tiếng vô lượng đã tuyên thuyết chân lý tại nơi đó. Sự chứng ngộ lần thứ hai của tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã xảy ra.

๕.

5.

จตุราสีติสหสฺสานิ, สมฺพุทฺธํ อนุปพฺพชุํ;

เตสมารามปตฺตานํ, ธมฺมํ เทเสสิ จกฺขุมา.

Tám mươi bốn ngàn người đã xuất gia theo đức Chánh Đẳng Giác. Bậc có thiên nhãn đã thuyết Pháp cho những vị đã đến tu viện ấy.

๖.

6.

สพฺพากาเรน [Pg.364] ภาสโต, สุตฺวา อุปนิสาทิโน ;

เตปิ ธมฺมวรํ คนฺตฺวา, ตติยาภิสมโย อหุ.

Những vị ấy cũng, sau khi lắng nghe Pháp tối thượng từ Ngài, bậc thuyết giảng bằng mọi cách, sự chứng ngộ lần thứ ba đã xảy ra.

๗.

7.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, วิปสฺสิสฺส มเหสิโน;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Đã có ba lần hội chúng của đức Phật Vipassī, bậc Đại Sĩ, gồm các bậc A-la-hán đã tận diệt lậu hoặc, không còn cấu uế, có tâm tịch tịnh, và vững chãi.

๘.

8.

อฏฺฐสฏฺฐิสตสหสฺสานํ, ปฐโม อาสิ สมาคโม;

ภิกฺขุสตสหสฺสานํ, ทุติโย อาสิ สมาคโม.

Lần hội chúng đầu tiên gồm sáu triệu tám trăm ngàn vị. Lần hội chúng thứ hai gồm một trăm ngàn vị tỳ-khưu.

๙.

9.

อสีติภิกฺขุสหสฺสานํ, ตติโย อาสิ สมาคโม;

ตตฺถ ภิกฺขุคณมชฺเฌ, สมฺพุทฺโธ อติโรจติ.

Lần hội chúng thứ ba gồm tám mươi ngàn vị tỳ-khưu. Giữa hội chúng tỳ-khưu ấy, đức Chánh Đẳng Giác tỏa sáng rực rỡ.

๑๐.

10.

อหํ เตน สมเยน, นาคราชา มหิทฺธิโก;

อตุโล นาม นาเมน, ปุญฺญวนฺโต ชุตินฺธโร.

Vào thời ấy, ta là một vị long vương có đại thần lực, tên là Atula, đầy phước báu và sáng chói.

๑๑.

11.

เนกานํ นาคโกฏีนํ, ปริวาเรตฺวานหํ ตทา;

วชฺชนฺโต ทิพฺพตุริเยหิ, โลกเชฏฺฐํ อุปาคมึ.

Khi ấy, ta được vây quanh bởi nhiều triệu long vương, với nhạc trời được trỗi lên, đã đi đến gần bậc Tối Thắng trong thế gian.

๑๒.

12.

อุปสงฺกมิตฺวา สมฺพุทฺธํ, วิปสฺสึ โลกนายกํ;

มณิมุตฺตรตนขจิตํ, สพฺพาภรณวิภูสิตํ;

Sau khi đến gần đức Chánh Đẳng Giác Vipassī, bậc Lãnh Đạo thế gian, (tôi đã dâng cúng một chiếc ngai vàng) được khảm bằng ngọc, châu báu và đá quý, được trang hoàng với mọi loại trang sức;

นิมนฺเตตฺวา ธมฺมราชสฺส, สุวณฺณปีฐมทาสหํ.

Sau khi thỉnh mời bậc Pháp Vương, ta đã dâng cúng một chiếc ngai vàng.

๑๓.

13.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, สงฺฆมชฺเฌ นิสีทิย;

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Đức Phật ấy, khi đang ngồi giữa Tăng chúng, cũng đã thọ ký cho ta rằng: “Kể từ đây sau chín mươi mốt kiếp, vị này sẽ trở thành một vị Phật.”

๑๔.

14.

‘‘อหุ กปิลวฺหยา รมฺมา, นิกฺขมิตฺวา ตถาคโต;

ปธานํ ปทหิตฺวาน, กตฺวา ทุกฺกรการิกํ.

“Bậc Như Lai sẽ xuất gia từ thành Kapilavatthu khả ái, sau khi nỗ lực tinh tấn, thực hành pháp khổ hạnh.”

๑๕.

15.

‘‘อชปาลรุกฺขมูลสฺมึ, นิสีทิตฺวา ตถาคโต;

ตตฺถ ปายาสํ ปคฺคยฺห, เนรญฺชรมุเปหิติ.

“Bậc Như Lai sẽ ngồi dưới gốc cây Ajapāla (cây đa của người chăn dê), tại đó Ngài sẽ nhận món cháo sữa, rồi sẽ đi đến sông Nerañjarā.”

๑๖.

16.

‘‘เนรญฺชราย ตีรมฺหิ, ปายาสํ อท โส ชิโน;

ปฏิยตฺตวรมคฺเคน, โพธิมูลมุเปหิติ.

“Trên bờ sông Nerañjarā, bậc Chiến Thắng ấy sẽ dùng món cháo sữa; rồi bằng con đường tối thượng đã được chuẩn bị sẵn, Ngài sẽ đi đến gốc cây Bồ-đề.”

๑๗.

17.

‘‘ตโต ปทกฺขิณํ กตฺวา, โพธิมณฺฑํ อนุตฺตโร;

อสฺสตฺถมูเล สมฺโพธึ, พุชฺฌิสฺสติ มหายโส.

“Sau đó, bậc Vô Thượng, có danh tiếng lẫy lừng, sau khi đi nhiễu quanh Bồ-đề đoàn theo chiều phải, sẽ giác ngộ Chánh Đẳng Giác dưới gốc cây Assattha.”

๑๘.

18.

‘‘อิมสฺส ชนิกา มาตา, มายา นาม ภวิสฺสติ;

ปิตา สุทฺโธทโน นาม, อยํ เหสฺสติ โคตโม.

“Mẹ ruột của vị này sẽ tên là Māyā; cha sẽ tên là Suddhodana. Vị này sẽ là Gotama.”

๑๙.

19.

‘‘อนาสวา [Pg.365] วีตราคา, สนฺตจิตฺตา สมาหิตา;

โกลิโต อุปติสฺโส จ, อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวกา;

อานนฺโท นามุปฏฺฐาโก, อุปฏฺฐิสฺสติมํ ชินํ.

“Kolita và Upatissa, các vị không còn lậu hoặc, đã ly tham, tâm được tịch tịnh, có định tĩnh, sẽ là các vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả tên là Ānanda sẽ hầu hạ đấng Toàn Giác này.”

๒๐.

20.

‘‘เขมา อุปฺปลวณฺณา จ, อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวิกา;

อนาสวา วีตราคา, สนฺตจิตฺตา สมาหิตา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, อสฺสตฺโถติ ปวุจฺจติ.

“Khemā và Uppalavaṇṇā sẽ là các vị Thượng thủ Nữ Thinh văn, các vị không còn lậu hoặc, đã ly tham, tâm được tịch tịnh, có định tĩnh. Cây Bồ đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây Assattha.”

๒๑.

21.

‘‘จิตฺโต จ หตฺถาฬวโก, อคฺคา เหสฺสนฺตุปฏฺฐกา;

นนฺทมาตา จ อุตฺตรา, อคฺคา เหสฺสนฺตุปฏฺฐิกา;

อายุ วสฺสสตํ ตสฺส, โคตมสฺส ยสสฺสิโน.

“Citta và Hatthāḷavaka sẽ là các vị Thượng thủ nam cư sĩ hộ độ. Nandamātā và Uttarā sẽ là các vị Thượng thủ nữ cư sĩ hộ độ. Tuổi thọ của đức Gotama danh tiếng ấy sẽ là một trăm năm.”

๒๒.

22.

‘‘อิทํ สุตฺวาน วจนํ…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

“Sau khi nghe được lời nói này... (v.v.)... chúng con sẽ được diện kiến Ngài.”

๒๓.

23.

ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời của Ngài, ta đã làm cho tâm càng thêm tịnh tín. Ta đã phát nguyện thực hành hạnh nguyện cao thượng hơn để làm tròn mười pháp Ba-la-mật.

๒๔.

24.

นครํ พนฺธุมตี นาม, พนฺธุมา นาม ขตฺติโย;

มาตา พนฺธุมตี นาม, วิปสฺสิสฺส มเหสิโน.

Thành phố của bậc Đại Sĩ Vipassī tên là Bandhumatī, vị vua Sát-đế-lỵ tên là Bandhumā, mẫu hậu tên là Bandhumatī.

๒๕.

25.

อฏฺฐวสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

นนฺโท สุนนฺโท สิริมา, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống tại gia trong tám ngàn năm. Nanda, Sunanda, và Sirimā là ba tòa lâu đài cao quý.

๒๖.

26.

ติจตฺตารีสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

สุทสฺสนา นาม สา นารี, สมวตฺตกฺขนฺโธ นาม อตฺรโช.

Có bốn mươi ba ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Vị chánh hậu của ngài tên là Sudassanā, và con trai tên là Samavattakkhandha.

๒๗.

27.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, รถยาเนน นิกฺขมิ;

อนูนอฏฺฐมาสานิ, ปธานํ ปทหี ชิโน.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, đấng Toàn Giác đã xuất gia bằng xe ngựa. Ngài đã tinh tấn thực hành trong trọn vẹn tám tháng.

๒๘.

28.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, วิปสฺสี โลกนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, มิคทาเย นรุตฺตโม.

Được Phạm thiên thỉnh cầu, bậc tịch tịnh Vipassī, vị Lãnh đạo thế gian, bậc Đại Hùng, bậc Tối Thượng Nhân, đã chuyển Pháp luân tại vườn Migadāya (Lộc Uyển).

๒๙.

29.

ขณฺโฑ จ ติสฺสนาโม จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

อโสโก นามุปฏฺฐาโก, วิปสฺสิสฺส มเหสิโน.

Khaṇḍa và vị tên Tissa đã là các vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả của bậc Đại Sĩ Vipassī tên là Asoka.

๓๐.

30.

จนฺทา จ จนฺทมิตฺตา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, ปาฏลีติ ปวุจฺจติ.

Candā và Candamittā đã là các vị Thượng thủ Nữ Thinh văn. Cây Bồ đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây Pāṭalī.

๓๑.

31.

ปุนพฺพสุมิตฺโต นาโค จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

สิริมา อุตฺตรา เจว, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Punabbasumitta và Nāga đã là các vị Thượng thủ nam cư sĩ hộ độ. Sirimā và Uttarā đã là các vị Thượng thủ nữ cư sĩ hộ độ.

๓๒.

32.

อสีติหตฺถมุพฺเพโธ[Pg.366], วิปสฺสี โลกนายโก;

ปภา นิทฺธาวติ ตสฺส, สมนฺตา สตฺตโยชเน.

Đức Vipassī, vị Lãnh đạo thế gian, cao tám mươi hắc tay. Hào quang của Ngài tỏa ra xung quanh trong phạm vi bảy do-tuần.

๓๓.

33.

อสีติวสฺสสหสฺสานิ, อายุ พุทฺธสฺส ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Vào lúc ấy, tuổi thọ của đức Phật là tám mươi ngàn năm. Trong khi trụ thế lâu như vậy, Ngài đã cứu vớt nhiều chúng sanh.

๓๔.

34.

พหุเทวมนุสฺสานํ, พนฺธนา ปริโมจยิ;

มคฺคามคฺคญฺจ อาจิกฺขิ, อวเสสปุถุชฺชเน.

Ngài đã giải thoát nhiều chư thiên và nhân loại khỏi sự trói buộc. Ngài cũng đã chỉ dạy con đường và không phải con đường cho các phàm nhân còn lại.

๓๕.

35.

อาโลกํ ทสฺสยิตฺวาน, เทเสตฺวา อมตํ ปทํ;

ชลิตฺวา อคฺคิกฺขนฺโธว, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Sau khi chỉ ra ánh sáng, sau khi thuyết giảng về cảnh giới bất tử, Ngài đã bừng sáng như một khối lửa rồi cùng với các vị Thinh văn nhập Vô Dư Niết-bàn.

๓๖.

36.

อิทฺธิวรํ ปุญฺญวรํ, ลกฺขณญฺจ กุสุมิตํ;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Thần thông cao quý, phước báu cao quý, và thân tướng nở rộ các hảo tướng, tất cả những thứ ấy đã biến mất. Ôi, tất cả các pháp hữu vi quả là trống rỗng!

๓๗.

37.

วิปสฺสี ชินวโร พุทฺโธ, สุมิตฺตารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ตตฺเถวสฺส ถูปวโร, สตฺตโยชนมุสฺสิโตติ.

Đức Phật Vipassī, bậc Toàn Giác cao quý, đã nhập Niết-bàn tại tu viện Sumittārāma. Chính tại nơi ấy, bảo tháp cao quý của Ngài cao đến bảy do-tuần.

วิปสฺสิสฺส ภควโต วํโส เอกูนวีสติโม.

Phật sử về đức Thế Tôn Vipassī, chương thứ mười chín.

๒๒. สิขีพุทฺธวํโส

22. Phật sử về đức Phật Sikhī

๑.

1.

วิปสฺสิสฺส อปเรน, สมฺพุทฺโธ ทฺวิปทุตฺตโม;

สิขิวฺหโย อาสิ ชิโน, อสโม อปฺปฏิปุคฺคโล.

Sau thời đức Phật Vipassī, một bậc Chánh Đẳng Giác, bậc Tối Thượng trong loài hai chân, bậc Vô Song, bậc Vô Đối, đấng Toàn Giác tên là Sikhī đã xuất hiện.

๒.

2.

มารเสนํ ปมทฺทิตฺวา, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ;

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตสิ, อนุกมฺปาย ปาณินํ.

Sau khi nhiếp phục quân ma, Ngài đã chứng đắc Vô Thượng Bồ đề. Vì lòng bi mẫn đối với chúng sanh, Ngài đã chuyển Pháp luân.

๓.

3.

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตนฺเต, สิขิมฺหิ ชินปุงฺคเว ;

โกฏิสตสหสฺสานํ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Khi đức Sikhī, bậc Toàn Giác cao tột, chuyển Pháp luân, đã có sự liễu ngộ đầu tiên cho một trăm ngàn ức chúng sanh.

๔.

4.

อปรมฺปิ ธมฺมํ เทเสนฺเต, คณเสฏฺเฐ นรุตฺตเม;

นวุติโกฏิสหสฺสานํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Vào một dịp khác, khi bậc Tối Thượng Nhân, bậc Trưởng của chúng, đang thuyết Pháp, đã có sự liễu ngộ lần thứ hai cho chín mươi ngàn ức chúng sanh.

๕.

5.

ยมกปาฏิหาริยญฺจ, ทสฺสยนฺเต สเทวเก;

อสีติโกฏิสหสฺสานํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Khi Ngài thể hiện Song thông trong thế giới cùng với chư thiên, đã có sự liễu ngộ lần thứ ba cho tám mươi ngàn ức chúng sanh.

๖.

6.

สนฺนิปาตา [Pg.367] ตโย อาสุํ, สิขิสฺสาปิ มเหสิโน;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Cũng đã có ba lần hội chúng của bậc Đại Sĩ Sikhī, gồm các vị đã tận trừ lậu hoặc, không còn cấu uế, tâm được tịch tịnh, và bất động.

๗.

7.

ภิกฺขุสตสหสฺสานํ, ปฐโม อาสิ สมาคโม;

อสีติภิกฺขุสหสฺสานํ, ทุติโย อาสิ สมาคโม.

Lần hội chúng đầu tiên gồm một trăm ngàn vị Tỳ khưu. Lần hội chúng thứ hai gồm tám mươi ngàn vị Tỳ khưu.

๘.

8.

สตฺตติภิกฺขุสหสฺสานํ, ตติโย อาสิ สมาคโม;

อนุปลิตฺโต ปทุมํว, โตยมฺหิ สมฺปวฑฺฒิตํ.

Lần hội chúng thứ ba gồm bảy mươi ngàn vị Tỳ khưu. Các vị ấy không bị ô nhiễm, giống như hoa sen lớn lên trong nước mà không dính bùn.

๙.

9.

อหํ เตน สมเยน, อรินฺทโม นาม ขตฺติโย;

สมฺพุทฺธปฺปมุขํ สงฺฆํ, อนฺนปาเนน ตปฺปยึ.

Vào lúc ấy, ta là vị vua Sát-đế-lỵ tên là Arindama. Ta đã cúng dường vật thực và thức uống làm cho Tăng chúng, với đức Phật dẫn đầu, được thỏa mãn.

๑๐.

10.

พหุํ ทุสฺสวรํ ทตฺวา, ทุสฺสโกฏึ อนปฺปกํ;

อลงฺกตํ หตฺถิยานํ, สมฺพุทฺธสฺส อทาสหํ.

Sau khi dâng cúng nhiều y phục hảo hạng, vô số hàng triệu y phục, tôi đã dâng cúng cỗ xe voi được trang hoàng đến đức Chánh Đẳng Giác.

๑๑.

11.

หตฺถิยานํ นิมฺมินิตฺวา, กปฺปิยํ อุปนามยึ;

ปูรยึ มานสํ มยฺหํ, นิจฺจํ ทฬฺหมุปฏฺฐิตํ.

Sau khi đã đổi cỗ xe voi, tôi đã dâng cúng vật phẩm thích hợp. Tôi đã làm cho tâm ý của tôi được viên mãn, (tâm ý ấy) luôn luôn vững chắc và có mặt.

๑๒.

12.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, สิขี โลกคฺคนายโก;

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Vị Phật ấy, đức Sikhī, bậc Lãnh Đạo Tối Thượng của thế gian, cũng đã thọ ký cho tôi rằng: ‘Vào kiếp thứ ba mươi mốt kể từ đây, vị này sẽ là một vị Phật.’

๑๓.

13.

‘‘อหุ กปิลวฺหยา รมฺมา…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

‘(Vị ấy) sẽ xuất gia từ thành Kapilavatthu khả ái ... (vân vân) ... chúng tôi sẽ được diện kiến vị này.’

๑๔.

14.

ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời dạy của ngài, tôi đã làm cho tâm được tịnh tín hơn nữa. Tôi đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao thượng hơn để làm viên mãn mười pháp ba-la-mật.

๑๕.

15.

นครํ อรุณวตี นาม, อรุโณ นาม ขตฺติโย;

ปภาวตี นาม ชนิกา, สิขิสฺสาปิ มเหสิโน.

Thành phố tên là Aruṇavatī, vị vua Sát-đế-lỵ tên là Aruṇa, người mẹ tên là Pabhāvatī, (đây là song thân) của đức Đại Ẩn Sĩ Sikhī.

๑๖.

16.

สตฺตวสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

สุจนฺทโก คิริ วสโภ, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống trong gia đình bảy ngàn năm. Có ba cung điện cao quý là: Sucandaka, Giri, và Vasabha.

๑๗.

17.

จตุวีสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

สพฺพกามา นาม นารี, อตุโล นาม อตฺรโช.

Có hai mươi bốn ngàn phụ nữ được trang điểm lộng lẫy. Người vợ tên là Sabbakāmā, người con trai tên là Atula.

๑๘.

18.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, หตฺถิยาเนน นิกฺขมิ;

อฏฺฐมาสํ ปธานจารํ, อจรี ปุริสุตฺตโม.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, bậc Tối Thượng Nhân đã xuất gia bằng cỗ xe voi. Ngài đã thực hành khổ hạnh trong tám tháng.

๑๙.

19.

พฺรหฺมุนา [Pg.368] ยาจิโต สนฺโต, สิขี โลกคฺคนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, มิคทาเย นรุตฺตโม.

Được vị Phạm Thiên thỉnh cầu, bậc Thánh Nhân, đức Sikhī, bậc Lãnh Đạo Tối Thượng của thế gian, bậc Đại Hùng, bậc Tối Thượng Nhân đã chuyển Pháp luân ở vườn Lộc Uyển.

๒๐.

20.

อภิภู สมฺภโว เจว, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

เขมงฺกโร นามุปฏฺฐาโก, สิขิสฺสาปิ มเหสิโน.

Abhibhū và Sambhava là hai vị Thượng Thủ Thinh Văn. Vị thị giả tên là Khemaṅkara, (đây là các vị) của đức Đại Ẩn Sĩ Sikhī.

๒๑.

21.

สขิลา จ ปทุมา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, ปุณฺฑรีโกติ วุจฺจติ.

Sakhilā và Padumā là hai vị Nữ Thượng Thủ Thinh Văn. Cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây xoài trắng (puṇḍarīka).

๒๒.

22.

สิริวฑฺโฒ จ นนฺโท จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

จิตฺตา เจว สุคุตฺตา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Sirivaḍḍha và Nanda là hai vị Thượng Thủ Hộ Trì. Cittā và Suguttā là hai vị Nữ Thượng Thủ Hộ Trì.

๒๓.

23.

อุจฺจตฺตเนน โส พุทฺโธ, สตฺตติหตฺถมุคฺคโต;

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาโส, ทฺวตฺตึสวรลกฺขโณ.

Vị Phật ấy cao bảy mươi hắc-tay, giống như cột trụ bằng vàng, và có ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại Nhân.

๒๔.

24.

ตสฺสาปิ พฺยามปฺปภา กายา, ทิวารตฺตึ นิรนฺตรํ;

ทิโสทิสํ นิจฺฉรนฺติ, ตีณิโยชนโส ปภา.

Hào quang một tầm từ thân của ngài cũng phát ra liên tục ngày và đêm. Ánh sáng ấy tỏa ra khắp mọi phương hướng, xa đến ba do-tuần.

๒๕.

25.

สตฺตติวสฺสสหสฺสานิ, อายุ ตสฺส มเหสิโน;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Tuổi thọ của vị Đại Ẩn Sĩ ấy là bảy mươi ngàn năm. Trong thời gian ấy, ngài đã cứu độ nhiều chúng sanh.

๒๖.

26.

ธมฺมเมฆํ ปวสฺเสตฺวา, เตมยิตฺวา สเทวเก;

เขมนฺตํ ปาปยิตฺวาน, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Sau khi ban mưa Pháp, làm cho thế giới cùng với chư Thiên được thấm nhuần, và sau khi đưa họ đến nơi an ổn, ngài cùng với các vị Thinh Văn đã nhập Niết-bàn.

๒๗.

27.

อนุพฺยญฺชนสมฺปนฺนํ, ทฺวตฺตึสวรลกฺขณํ;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Tám mươi vẻ đẹp phụ và ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại Nhân, tất cả những điều ấy đã biến mất. Quả thật, tất cả các pháp hữu vi đều là trống rỗng!

๒๘.

28.

สิขี มุนิวโร พุทฺโธ, อสฺสารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ตตฺเถวสฺส ถูปวโร, ตีณิโยชนมุคฺคโตติ.

Đức Phật Sikhī, bậc Thánh Nhân cao quý, đã nhập Niết-bàn tại tu viện Assārāma. Ngay tại nơi ấy, bảo tháp của ngài cao ba do-tuần.

สิขิสฺส ภควโต วํโส วีสติโม.

Phật Sử của đức Thế Tôn Sikhī, chương thứ hai mươi.

๒๓. เวสฺสภูพุทฺธวํโส

23. Phật Sử của đức Phật Vessabhū

๑.

1.

ตตฺเถว มณฺฑกปฺปมฺหิ, อสโม อปฺปฏิปุคฺคโล;

เวสฺสภู นาม นาเมน, โลเก อุปฺปชฺชิ นายโก.

Cũng trong kiếp Maṇḍa ấy, bậc Lãnh Đạo tên là Vessabhū, không ai sánh bằng, không có đối thủ, đã xuất hiện ở thế gian.

๒.

2.

อาทิตฺตํ [Pg.369] วต ราคคฺคิ, ตณฺหานํ วิชิตํ ตทา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.

Thế gian lúc bấy giờ bị bốc cháy bởi ngọn lửa tham ái, là vương quốc của ái dục. Giống như con voi chúa phá tan xiềng xích, ngài đã đạt đến sự Giác Ngộ tối thượng.

๓.

3.

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตนฺเต, เวสฺสภูโลกนายเก;

อสีติโกฏิสหสฺสานํ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Khi đức Vessabhū, bậc Lãnh Đạo thế gian, chuyển Pháp luân, đã có sự chứng ngộ đầu tiên cho tám trăm tỷ chúng sanh.

๔.

4.

ปกฺกนฺเต จาริกํ รฏฺเฐ, โลกเชฏฺเฐ นราสเภ;

สตฺตติโกฏิสหสฺสานํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Khi bậc Trưởng Thượng của thế gian, bậc Ngưu Vương trong loài người, du hành trong xứ, đã có sự chứng ngộ thứ hai cho bảy trăm tỷ chúng sanh.

๕.

5.

มหาทิฏฺฐึ วิโนเทนฺโต, ปาฏิเหรํ กโรติ โส;

สมาคตา นรมรู, ทสสหสฺสี สเทวเก.

Ngài đã thực hiện phép lạ, xua tan tà kiến lớn lao. Chư Thiên và nhân loại từ mười ngàn thế giới cùng với các vị trời đã tụ hội lại.

๖.

6.

มหาอจฺฉริยํ ทิสฺวา, อพฺภุตํ โลมหํสนํ;

เทวา เจว มนุสฺสา จ, พุชฺฌเร สฏฺฐิโกฏิโย.

Sau khi nhìn thấy điều kỳ diệu vĩ đại, chưa từng có, và làm dựng tóc gáy, sáu trăm triệu chư Thiên và nhân loại đã giác ngộ.

๗.

7.

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ, เวสฺสภุสฺส มเหสิโน;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Đã có ba cuộc hội họp của các vị A-la-hán, những vị đã diệt tận các lậu hoặc, không còn cấu uế, có tâm an tịnh, và không còn dao động, (đây là các vị) của đức Đại Ẩn Sĩ Vessabhū.

๘.

8.

อสีติภิกฺขุสหสฺสานํ, ปฐโม อาสิ สมาคโม;

สตฺตติภิกฺขุสหสฺสานํ, ทุติโย อาสิ สมาคโม.

Cuộc hội họp đầu tiên là của tám mươi ngàn vị Tỳ-kheo. Cuộc hội họp thứ hai là của bảy mươi ngàn vị Tỳ-kheo.

๙.

9.

สฏฺฐิภิกฺขุสหสฺสานํ, ตติโย อาสิ สมาคโม;

ชราทิภยภีตานํ, โอรสานํ มเหสิโน.

Cuộc hội họp thứ ba là của sáu mươi ngàn vị Tỳ-kheo, những người con của đức Đại Ẩn Sĩ, những vị sợ hãi các hiểm nguy như tuổi già.

๑๐.

10.

อหํ เตน สมเยน, สุทสฺสโน นาม ขตฺติโย;

นิมนฺเตตฺวา มหาวีรํ, ทานํ ทตฺวา มหารหํ;

อนฺนปาเนน วตฺเถน, สสงฺฆํ ชิน ปูชยึ.

Vào lúc ấy, ta là vị vua tên Sudassana; sau khi thỉnh mời bậc Đại Hùng, sau khi dâng cúng vật thí vô giá; ta đã cúng dường bậc Toàn Giác cùng với Tăng chúng bằng vật thực, thức uống, và y phục.

๑๑.

11.

ตสฺส พุทฺธสฺส อสมสฺส, จกฺกํ วตฺติตมุตฺตมํ;

สุตฺวาน ปณิตํ ธมฺมํ, ปพฺพชฺชมภิโรจยึ.

Sau khi đã nghe Pháp luân tối thượng được chuyển vận và giáo pháp vi diệu của đức Phật vô song ấy, ta đã vô cùng hoan hỷ về sự xuất gia.

๑๒.

12.

มหาทานํ ปวตฺเตตฺวา, รตฺตินฺทิวมตนฺทิโต;

ปพฺพชฺชํ คุณสมฺปนฺนํ, ปพฺพชึ ชินสนฺติเก.

Sau khi đã thực hiện đại thí, không mệt mỏi ngày đêm, (nhận thấy) sự xuất gia đầy đủ đức hạnh, ta đã xuất gia ở nơi đức Toàn Giác.

๑๓.

13.

อาจารคุณสมฺปนฺโน, วตฺตสีลสมาหิโต;

สพฺพญฺญุตํ คเวสนฺโต, รมามิ ชินสาสเน.

Là người đầy đủ đức hạnh và phẩm cách, an trú trong giới và hạnh, trong khi tìm cầu trí tuệ toàn giác, ta hoan hỷ trong giáo pháp của bậc Toàn Giác.

๑๔.

14.

สทฺธาปีตึ อุปคนฺตฺวา, พุทฺธํ วนฺทามิ สตฺถรํ;

ปีติ อุปฺปชฺชติ มยฺหํ, โพธิยาเยว การณา.

Sau khi đã đạt đến tín và hỷ, ta đảnh lễ đức Phật là bậc Đạo Sư. Hỷ của ta phát sanh chỉ vì nhân duyên là sự giác ngộ.

๑๕.

15.

อนิวตฺตมานสํ [Pg.370] ญตฺวา, สมฺพุทฺโธ เอตทพฺรวิ;

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Đức Chánh Đẳng Giác, sau khi biết được tâm không thoái chuyển (của ta), đã nói lời này: ‘Kể từ kiếp này, vào kiếp thứ ba mươi mốt, vị này sẽ trở thành một vị Phật.’

๑๖.

16.

‘‘อหุ กปิลวฺหยา รมฺมา…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

‘(Vị ấy) sẽ xuất thân từ thành Kapilavatthu đáng hoan hỷ ... (chúng tôi nguyện) sẽ có mặt trước sự hiện diện của vị này.’

๑๗.

17.

ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Ta, sau khi nghe lời của vị ấy, đã làm cho tâm càng thêm trong sạch. Ta đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao thượng hơn để làm cho viên mãn mười pháp ba-la-mật.

๑๘.

18.

อโนมํ นาม นครํ, สุปฺปตีโต นาม ขตฺติโย;

มาตา ยสวตี นาม, เวสฺสภุสฺส มเหสิโน.

Thành phố tên là Anoma, vị vua (phụ thân) tên là Suppatīta, mẫu thân tên là Yasavatī, (đó là) của bậc Đại Sĩ Vesabhū.

๑๙.

19.

ฉ จ วสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

รุจิ สุรุจิ รติวฑฺฒโน, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Và vị ấy đã sống tại gia sáu ngàn năm. Có ba lâu đài tối thượng là: Ruci, Suruci, và Rativaḍḍhana.

๒๐.

20.

อนูนตึสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

สุจิตฺตา นาม สา นารี, สุปฺปพุทฺโธ นาม อตฺรโช.

Có ba mươi ngàn không thiếu các cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Vị chánh phi ấy tên là Sucittā, con trai tên là Suppabuddha.

๒๑.

21.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, สิวิกายาภินิกฺขมิ;

ฉมาสํ ปธานจารํ, อจรี ปุริสุตฺตโม.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm tướng, bậc Tối Thượng Nhân đã xuất gia bằng kiệu. Vị ấy đã thực hành sự tinh tấn trong sáu tháng.

๒๒.

22.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, เวสฺสภูโลกนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, อรุณาราเม นรุตฺตโม.

Là bậc tịch tịnh, được Phạm thiên thỉnh cầu, đức Vesabhū, vị Lãnh Đạo thế gian, bậc Đại Hùng, bậc Tối Thượng Nhân, đã chuyển vận Pháp luân tại khu vườn Aruṇā.

๒๓.

23.

โสโณ จ อุตฺตโร เจว, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

อุปสนฺโต นามุปฏฺฐาโก, เวสฺสภุสฺส มเหสิโน.

Soṇa và Uttara là các vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả tên là Upasanta, (đó là) của bậc Đại Sĩ Vesabhū.

๒๔.

24.

รามา เจว สมาลา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, มหาสาโลติ วุจฺจติ.

Rāmā và Samālā là các vị Thượng thủ Nữ Thinh văn. Cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây Sāla lớn.

๒๕.

25.

โสตฺถิโก เจว รมฺโภ จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

โคตมี สิริมา เจว, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Sotthika và Rambha là các vị Thượng thủ hộ độ nam. Gotamī và Sirimā là các vị Thượng thủ hộ độ nữ.

๒๖.

26.

สฏฺฐิรตนมุพฺเพโธ, เหมยูปสมูปโม;

กายา นิจฺฉรติ รสฺมิ, รตฺตึว ปพฺพเต สิขี.

Ngài cao sáu mươi ratana, tương tự như cột trụ bằng vàng. Hào quang phát ra từ thân của Ngài, giống như ngọn lửa trên núi vào ban đêm.

๒๗.

27.

สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ, อายุ ตสฺส มเหสิโน;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Tuổi thọ của bậc Đại Sĩ ấy là sáu mươi ngàn năm. Trong khi còn tại thế chừng ấy thời gian, vị ấy đã cứu độ nhiều chúng sanh.

๒๘.

28.

ธมฺมํ [Pg.371] วิตฺถาริกํ กตฺวา, วิภชิตฺวา มหาชนํ;

ธมฺมนาวํ ฐเปตฺวาน, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Sau khi làm cho giáo pháp được rộng khắp, sau khi đã phân loại đại chúng, sau khi đã thiết lập con thuyền Pháp, vị ấy cùng với các vị Thinh văn đã nhập Niết-bàn.

๒๙.

29.

ทสฺสเนยฺยํ สพฺพชนํ, วิหารํ อิริยาปถํ;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Tất cả chúng sanh đáng chiêm ngưỡng, tịnh xá, và oai nghi, tất cả những thứ ấy đã biến mất. Ôi! Chẳng phải tất cả các pháp hữu vi đều là trống rỗng sao?

๓๐.

30.

เวสฺสภู ชินวโร สตฺถา, เขมารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ธาตุวิตฺถาริกํ อาสิ, เตสุ เตสุ ปเทสโตติ.

Bậc Đạo Sư Vesabhū, bậc Toàn Giác tối thượng, đã nhập Niết-bàn tại khu vườn Khemā. Xá-lợi đã được phân bố rộng rãi ở những nơi này nơi kia.

เวสฺสภุสฺส ภควโต วํโส เอกวีสติโม.

Phật sử của đức Thế Tôn Vesabhū, chương thứ hai mươi mốt.

๒๔. กกุสนฺธพุทฺธวํโส

24. Phật sử của đức Phật Kakusandha

๑.

1.

เวสฺสภุสฺส อปเรน, สมฺพุทฺโธ ทฺวิปทุตฺตโม;

กกุสนฺโธ นาม นาเมน, อปฺปเมยฺโย ทุราสโท.

Sau thời của đức Vesabhū là đức Chánh Đẳng Giác, bậc Tối Thượng trong loài hai chân, danh hiệu là Kakusandha, không thể đo lường, khó tiếp cận.

๒.

2.

อุคฺฆาเฏตฺวา สพฺพภวํ, จริยาย ปารมึ คโต;

สีโหว ปญฺชรํ เภตฺวา, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.

Sau khi đã nhổ lên tất cả các cõi hữu, vị ấy đã đến bờ bên kia của các hạnh. Giống như con sư tử phá vỡ lồng, vị ấy đã đạt đến sự giác ngộ tối thượng.

๓.

3.

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตนฺเต, กกุสนฺเธ โลกนายเก;

จตฺตารีสโกฏิสหสฺสานํ, ธมฺมาภิสมโย อหุ.

Trong khi đức Kakusandha, vị Lãnh Đạo thế gian, đang chuyển vận Pháp luân, sự thấu triệt giáo pháp đã xảy ra cho bốn mươi ngàn koti (chúng sanh).

๔.

4.

อนฺตลิกฺขมฺหิ อากาเส, ยมกํ กตฺวา วิกุพฺพนํ;

ตึสโกฏิสหสฺสานํ, โพเธสิ เทวมานุเส.

Trên hư không, trên không trung, sau khi thực hiện song thông và các sự biến hóa, Ngài đã làm cho ba mươi ngàn koti chư thiên và nhân loại được giác ngộ.

๕.

5.

นรเทวสฺส ยกฺขสฺส, จตุสจฺจปฺปกาสเน;

ธมฺมาภิสมโย ตสฺส, คณนาโต อสงฺขิโย.

Trong lúc tuyên thuyết Tứ Diệu Đế cho dạ-xoa Naradeva, sự thấu triệt giáo pháp của (chúng hội) ấy không thể đếm được về mặt số lượng.

๖.

6.

กกุสนฺธสฺส ภควโต, เอโก อาสิ สมาคโม;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Đã có một cuộc hội họp của đức Thế Tôn Kakusandha, (đó là cuộc hội họp) của các vị đã tận trừ lậu hoặc, không còn cấu uế, có tâm tịch tịnh, và như vậy.

๗.

7.

จตฺตาลีสสหสฺสานํ, ตทา อาสิ สมาคโม;

ทนฺตภูมิมนุปฺปตฺตานํ, อาสวาริคณกฺขยา.

Vào lúc ấy, đã có cuộc hội họp của bốn mươi ngàn vị đã đạt đến trạng thái được điều phục do sự đoạn tận của nhóm kẻ thù là các lậu hoặc.

๘.

8.

อหํ เตน สมเยน, เขโม นามาสิ ขตฺติโย;

ตถาคเต ชินปุตฺเต, ทานํ ทตฺวา อนปฺปกํ.

Vào thời ấy, ta là vị vua dòng Sát-đế-lợi tên là Khema. Sau khi đã dâng cúng vật thí không thể kể xiết đến đấng Như Lai và các vị con của đấng Chiến Thắng,

๙.

9.

ปตฺตญฺจ จีวรํ ทตฺวา, อญฺชนํ มธุลฏฺฐิกํ;

อิเมตํ ปตฺถิตํ สพฺพํ, ปฏิยาเทมิ วรํ วรํ.

sau khi đã dâng cúng bình bát và y phục, thuốc nhỏ mắt và bánh mật ong, ta đã sắm sửa tất cả những vật dụng cao quý, tuyệt vời này là những thứ được mong mỏi.

๑๐.

10.

โสปิ [Pg.372] มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, กกุสนฺโธ วินายโก;

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Vị Phật ấy, đấng Kakusandha, bậc Lãnh Đạo, đã thọ ký cho ta rằng: ‘Trong kiếp hiền thiện này, vị này sẽ thành một vị Phật.’

๑๑.

11.

‘‘อหุ กปิลวฺหยา รมฺมา…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

‘Vị ấy sẽ từ bỏ thành Kapilavatthu khả ái ... v.v... chúng tôi sẽ được diện kiến vị này.’

๑๒.

12.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe lời nói của vị ấy, ta đã làm cho tâm được tịnh tín hơn nữa. Ta đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao thượng hơn để làm viên mãn mười pháp ba-la-mật.

๑๓.

13.

นครํ เขมาวตี นาม, เขโม นามาสหํ ตทา;

สพฺพญฺญุตํ คเวสนฺโต, ปพฺพชึ ตสฺส สนฺติเก.

Kinh thành tên là Khemāvatī, khi ấy ta có tên là Khema. Trong khi tìm cầu quả vị Nhất thiết trí, ta đã xuất gia ở nơi vị ấy.

๑๔.

14.

พฺราหฺมโณ อคฺคิทตฺโต จ, อาสิ พุทฺธสฺส โส ปิตา;

วิสาขา นาม ชนิกา, กกุสนฺธสฺส สตฺถุโน.

Vị Bà-la-môn Aggidatta là phụ thân của vị Phật ấy, và thân mẫu tên là Visākhā, của đấng Kakusandha, bậc Đạo Sư.

๑๕.

15.

วสเต ตตฺถ เขเม ปุเร, สมฺพุทฺธสฺส มหากุลํ;

นรานํ ปวรํ เสฏฺฐํ, ชาติมนฺตํ มหายสํ.

Vào lúc ấy, ở tại kinh thành Khemā, dòng dõi cao quý của đấng Chánh Đẳng Giác đã sinh sống ở đấy, là dòng dõi cao quý nhất, ưu việt nhất giữa loài người, có dòng dõi và danh tiếng lẫy lừng.

๑๖.

16.

จตุวสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

กาม -กามวณฺณ-กามสุทฺธินามา, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống và trị vì tại gia trong bốn ngàn năm. Có ba tòa lâu đài tuyệt hảo tên là Kāma, Kāmavaṇṇa, và Kāmasuddhi.

๑๗.

17.

สมตึสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

โรจินี นาม สา นารี, อุตฺตโร นาม อตฺรโช.

Có ba mươi ngàn vị nữ nhân được trang điểm lộng lẫy. Vị phu nhân của ngài tên là Rocinī, người con trai tên là Uttara.

๑๘.

18.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, รถยาเนน นิกฺขมิ;

อนูนอฏฺฐมาสานิ, ปธานํ ปทหี ชิโน.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, đấng Chiến Thắng đã ra đi bằng cỗ xe ngựa. Ngài đã thực hành khổ hạnh trong suốt tám tháng không thiếu.

๑๙.

19.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, กกุสนฺโธ วินายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, มิคทาเย นรุตฺตโม.

Được vị Phạm thiên thỉnh cầu, đấng Kakusandha, bậc Lãnh Đạo, bậc Đại Hùng, bậc Tối Thượng Nhân, đã chuyển vận bánh xe (Pháp) ở tại vườn Lộc Uyển.

๒๐.

20.

วิธุโร จ สญฺชีโว จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

พุทฺธิโช นามุปฏฺฐาโก, กกุสนฺธสฺส สตฺถุโน.

Vidhura và Sañjīva là hai vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả tên là Buddhija của đấng Kakusandha, bậc Đạo Sư.

๒๑.

21.

สามา จ จมฺปานามา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, สิรีโสติ ปวุจฺจติ.

Sāmā và Campā là hai vị nữ Thượng thủ Thinh văn. Cây Bồ-đề của đấng Thế Tôn ấy được gọi là cây Sirīsa (cây bồ kết).

๒๒.

22.

อจฺจุโต จ สุมโน จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

นนฺทา เจว สุนนฺทา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Accuta và Sumana là hai vị nam Thượng thủ hộ độ. Nandā và Sunandā là hai vị nữ Thượng thủ hộ độ.

๒๓.

23.

จตฺตาลีสรตนานิ[Pg.373], อจฺจุคฺคโต มหามุนิ;

กนกปฺปภา นิจฺฉรติ, สมนฺตา ทสโยชนํ.

Bậc Đại ẩn sĩ cao bốn mươi ratana (thước tay). Hào quang màu vàng ròng của ngài luôn tỏa ra xung quanh mười do-tuần.

๒๔.

24.

จตฺตาลีสวสฺสสหสฺสานิ, อายุ ตสฺส มเหสิโน;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Tuổi thọ của bậc Đại sĩ ấy là bốn mươi ngàn năm. Trong khi sống lâu đến như vậy, vị ấy đã cứu độ nhiều chúng sanh.

๒๕.

25.

ธมฺมาปณํ ปสาเรตฺวา, นรนารีนํ สเทวเก;

นทิตฺวา สีหนาทํว, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Sau khi đã mở ra gian hàng Pháp cho nam và nữ ở thế giới có chư Thiên, sau khi đã rống lên tiếng rống của sư tử, vị ấy cùng với các vị Thinh văn đã nhập Niết-bàn.

๒๖.

26.

อฏฺฐงฺควจนสมฺปนฺโน, อจฺฉิทฺทานิ นิรนฺตรํ;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Vị ấy, người có lời nói gồm đủ tám chi phần, và các vị kia, những người có giới hạnh không gián đoạn, không tỳ vết. Tất cả những điều ấy đã biến mất. Quả thật, tất cả các pháp hữu vi là trống không!

๒๗.

27.

กกุสนฺโธ ชินวโร, เขมารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ตตฺเถวสฺส ถูปวโร, คาวุตํ นภมุคฺคโตติ.

Đấng Kakusandha, bậc Chiến Thắng cao cả, đã nhập Niết-bàn ở tại Khemārāma. Ngay tại nơi ấy, bảo tháp cao quý của ngài đã vươn lên không trung một gāvuta.

กกุสนฺธสฺส ภควโต วํโส ทฺวาวีสติโม.

Phẩm thứ hai mươi hai, Phật Sử của đấng Thế Tôn Kakusandha.

๒๕. โกณาคมนพุทฺธวํโส

25. Phật Sử của đức Phật Koṇāgamana

๑.

1.

กกุสนฺธสฺส อปเรน, สมฺพุทฺโธ ทฺวิปทุตฺตโม;

โกณาคมโน นาม ชิโน, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ.

Sau thời của đấng Kakusandha là đấng Chánh Đẳng Giác, bậc Tối Thượng trong loài hai chân, đấng Chiến Thắng tên là Koṇāgamana, bậc Trưởng Thượng trong thế gian, bậc Ngưu Vương trong loài người.

๒.

2.

ทสธมฺเม ปูรยิตฺวาน, กนฺตารํ สมติกฺกมิ;

ปวาหิย มลํ สพฺพํ, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.

Sau khi đã làm viên mãn mười pháp (ba-la-mật), ngài đã vượt qua vùng hoang vu (của sự hiện hữu). Sau khi đã tẩy sạch tất cả các cấu uế, ngài đã đạt đến sự Giác Ngộ tối thượng.

๓.

3.

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตนฺเต, โกณาคมนนายเก;

ตึสโกฏิสหสฺสานํ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Khi bậc Lãnh Đạo Koṇāgamana chuyển vận bánh xe Pháp, sự thấu triệt đầu tiên đã xảy ra cho ba mươi ngàn koṭi (chúng sanh).

๔.

4.

ปาฏิหีรํ กโรนฺเต จ, ปรวาทปฺปมทฺทเน;

วีสติโกฏิสหสฺสานํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Và trong khi thực hiện phép lạ và trong khi nhiếp phục các tà thuyết, sự thấu triệt lần thứ hai đã xảy ra cho hai mươi ngàn koṭi (chúng sanh).

๕.

5.

ตโต วิกุพฺพนํ กตฺวา, ชิโน เทวปุรํ คโต;

วสเต ตตฺถ สมฺพุทฺโธ, สิลาย ปณฺฑุกมฺพเล.

Sau đó, sau khi đã thực hiện sự biến hóa, đấng Chiến Thắng đã đi đến thành phố của chư Thiên. Ở đấy, đấng Chánh Đẳng Giác đã ngự trên phiến đá Paṇḍukambala.

๖.

6.

ปกรเณ สตฺต เทเสนฺโต, วสฺสํ วสติ โส มุนิ;

ทสโกฏิสหสฺสานํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Trong khi thuyết giảng bảy bộ luận, bậc ẩn sĩ ấy đã an trú qua mùa mưa. Sự thấu triệt lần thứ ba đã xảy ra cho mười ngàn koṭi (chúng sanh).

๗.

7.

ตสฺสาปิ เทวเทวสฺส, เอโก อาสิ สมาคโม;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Cũng vậy, đã có một lần hội chúng của vị Thiên-trung-Thiên ấy, gồm các vị đã đoạn trừ các lậu hoặc, không còn cấu uế, có tâm an tịnh, và vững vàng.

๘.

8.

ตึสภิกฺขุสหสฺสานํ[Pg.374], ตทา อาสิ สมาคโม;

โอฆานมติกฺกนฺตานํ, ภิชฺชิตานญฺจ มจฺจุยา.

Vào lúc ấy, đã có một lần hội chúng của ba mươi ngàn vị tỳ-khưu, là những vị đã vượt qua các dòng bộc lưu và đã phá tan thần chết.

๙.

9.

อหํ เตน สมเยน, ปพฺพโต นาม ขตฺติโย;

มิตฺตามจฺเจหิ สมฺปนฺโน, อนนฺตพลวาหโน.

Vào thời ấy, ta là vị vua Sát-đế-lợi tên Pabbata, có đầy đủ bạn bè và các quan, cùng binh lực và xe cộ vô lượng.

๑๐.

10.

สมฺพุทฺธทสฺสนํ คนฺตฺวา, สุตฺวา ธมฺมมนุตฺตรํ;

นิมนฺเตตฺวา สชินสงฺฆํ, ทานํ ทตฺวา ยทิจฺฉกํ.

Ta đã đi đến để diện kiến bậc Chánh Đẳng Giác, sau khi nghe được Chánh pháp vô thượng, đã thỉnh mời đức Phật và chúng Tăng, rồi thực hiện việc bố thí theo như ý muốn.

๑๑.

11.

ปฏฺฏุณฺณํ จีนปฏฺฏญฺจ, โกเสยฺยํ กมฺพลมฺปิ จ;

โสวณฺณปาทุกญฺเจว, อทาสึ สตฺถุสาวเก.

Ta đã dâng cúng đến bậc Đạo Sư và các vị Thinh văn các loại vải từ xứ Paṭṭuṇṇa và xứ Cīna, vải lụa, và cả vải len dạ, cùng với đôi dép bằng vàng.

๑๒.

12.

โสปิ มํ พุทฺโธ พฺยากาสิ, สงฺฆมชฺเฌ นิสีทิย;

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Vị Phật ấy, sau khi ngồi xuống giữa chúng Tăng, đã thọ ký cho ta rằng: “Trong kiếp hiền thiện này, vị này sẽ trở thành một vị Phật.”

๑๓.

13.

‘‘อหุ กปิลวฺหยา รมฺมา…เป… เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

“Vị ấy sẽ xuất gia từ thành Kapilavatthu khả ái …(vân vân)… chúng tôi sẽ được diện kiến vị này.”

๑๔.

14.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Sau khi nghe được lời nói của vị ấy, ta đã làm cho tâm được tịnh tín hơn nữa. Ta đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao thượng hơn để làm viên mãn mười pháp ba-la-mật.

๑๕.

15.

สพฺพญฺญุตํ คเวสนฺโต, ทานํ ทตฺวา นรุตฺตเม;

โอหายาหํ มหารชฺชํ, ปพฺพชึ ชินสนฺติเก.

Trong khi tìm cầu quả vị Nhất thiết trí, ta đã thực hiện việc bố thí đến bậc Tối Thắng trong loài người, ta đã từ bỏ vương quốc to lớn rồi xuất gia ở nơi sự hiện diện của bậc Chiến Thắng.

๑๖.

16.

นครํ โสภวตี นาม, โสโภ นามาสิ ขตฺติโย;

วสเต ตตฺถ นคเร, สมฺพุทฺธสฺส มหากุลํ.

Kinh thành có tên là Sobhavatī, vị vua Sát-đế-lợi tên là Sobha. Đại gia tộc của bậc Chánh Đẳng Giác đã sinh sống ở tại kinh thành ấy.

๑๗.

17.

พฺราหฺมโณ ยญฺญทตฺโต จ, อาสิ พุทฺธสฺส โส ปิตา;

อุตฺตรา นาม ชนิกา, โกณาคมนสฺส สตฺถุโน.

Vị Bà-la-môn tên là Yaññadatta chính là phụ thân của đức Phật, còn mẫu thân tên là Uttarā, của bậc Đạo Sư Koṇāgamana.

๑๘.

18.

ตีณิ วสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

ตุสิตสนฺตุสิตสนฺตุฏฺฐา, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Vị ấy đã sống và cai quản tại gia trong ba mươi ngàn năm. Có ba tòa lâu đài cao quý là Tusita, Santusita, và Santuṭṭha.

๑๙.

19.

อนูนโสฬสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

รุจิคตฺตา นาม นารี, สตฺถวาโห นาม อตฺรโช.

Có mười sáu ngàn vị cung nữ được trang điểm xinh đẹp không thiếu sót. Vị chánh phi tên là Rucigattā, người con trai tên là Satthavāha.

๒๐.

20.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, หตฺถิยาเนน นิกฺขมิ;

ฉมาสํ ปธานจารํ, อจรี ปุริสุตฺตโม.

Bậc Tối Thắng trong loài người, sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, đã xuất gia bằng phương tiện voi. Vị ấy đã thực hành khổ hạnh trong suốt sáu tháng.

๒๑.

21.

พฺรหฺมุนา [Pg.375] ยาจิโต สนฺโต, โกณาคมนนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, มิคทาเย นรุตฺตโม.

Bậc Đại Hùng, bậc Tối Thắng trong loài người, đấng Lãnh Đạo Koṇāgamana, là bậc trầm lặng, sau khi được vị Phạm thiên thỉnh cầu, đã chuyển vận bánh xe (Pháp) ở tại vườn Lộc Uyển.

๒๒.

22.

ภิยฺยโส อุตฺตโร นาม, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

โสตฺถิโช นามุปฏฺฐาโก, โกณาคมนสฺส สตฺถุโน.

Bhiyyasa và Uttara là các vị Thinh văn hàng đầu. Vị thị giả của bậc Đạo Sư Koṇāgamana tên là Sotthija.

๒๓.

23.

สมุทฺทา อุตฺตรา เจว, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, อุทุมฺพโรติ ปวุจฺจติ.

Samuddā và Uttarā là các vị nữ Thinh văn hàng đầu. Cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây sung (udumbara).

๒๔.

24.

อุคฺโค จ โสมเทโว จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

สีวลา เจว สามา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Ugga và Somadeva là các nam thí chủ hộ độ hàng đầu. Sīvalā và Sāmā là các nữ thí chủ hộ độ hàng đầu.

๒๕.

25.

อุจฺจตฺตเนน โส พุทฺโธ, ตึสหตฺถสมุคฺคโต;

อุกฺกามุเข ยถา กมฺพุ, เอวํ รํสีหิ มณฺฑิโต.

Vị Phật ấy có thân hình cao ba mươi hắc-tay. Vị ấy được trang hoàng bởi các tia sáng, giống như vàng ròng ở trong miệng lò.

๒๖.

26.

ตึสวสฺสสหสฺสานิ, อายุ พุทฺธสฺส ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Tuổi thọ của đức Phật vào lúc bấy giờ là ba mươi ngàn năm. Trong khi còn tại thế trong khoảng thời gian ấy, vị ấy đã cứu độ nhiều chúng sanh.

๒๗.

27.

ธมฺมเจตึ สมุสฺเสตฺวา, ธมฺมทุสฺสวิภูสิตํ;

ธมฺมปุปฺผคุฬํ กตฺวา, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Sau khi dựng lên bảo tháp Chánh pháp, được trang hoàng bằng tấm vải Chánh pháp, sau khi kết tràng hoa Chánh pháp, vị ấy cùng với các vị Thinh văn đã tịch diệt Niết-bàn.

๒๘.

28.

มหาวิลาโส ตสฺส ชโน, สิริธมฺมปฺปกาสโน;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Chúng Thinh văn của vị ấy có sự huy hoàng to lớn, bậc Tuyên thuyết Chánh pháp cao quý, tất cả những điều ấy đã biến mất. Quả thật, tất cả các pháp hữu vi là trống rỗng!

๒๙.

29.

โกณาคมโน สมฺพุทฺโธ, ปพฺพตารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ธาตุวิตฺถาริกํ อาสิ, เตสุ เตสุ ปเทสโตติ.

Bậc Chánh Đẳng Giác Koṇāgamana đã tịch diệt Niết-bàn ở tại tu viện Pabbatārāma. Xá-lợi của ngài đã được phân bố rộng rãi ở tại các nơi này nơi kia.

โกณาคมนสฺส ภควโต วํโส เตวีสติโม.

Dòng dõi của đức Thế Tôn Koṇāgamana, chương thứ hai mươi ba.

๒๖. กสฺสปพุทฺธวํโส

26. Phật Sử của đức Phật Kassapa

๑.

1.

โกณาคมนสฺส อปเรน, สมฺพุทฺโธ ทฺวิปทุตฺตโม;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, ธมฺมราชา ปภงฺกโร.

Sau thời của đức Phật Koṇāgamana, bậc Chánh Đẳng Giác, đấng Tối Thắng trong loài hai chân, có tên theo dòng tộc là Kassapa, là bậc Pháp Vương, là đấng tạo ra ánh sáng (đã xuất hiện).

๒.

2.

สญฺฉฑฺฑิตํ กุลมูลํ, พหฺวนฺนปานโภชนํ;

ทตฺวาน ยาจเก ทานํ, ปูรยิตฺวาน มานสํ;

อุสโภว อาฬกํ เภตฺวา, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.

Sau khi từ bỏ gốc rễ gia tộc, sau khi bố thí nhiều thức ăn, thức uống, và vật thực đến những người xin, sau khi làm cho tâm được viên mãn, giống như con bò mộng phá vỡ chuồng, vị ấy đã chứng đắc quả vị Chánh Đẳng Giác vô thượng.

๓.

3.

ธมฺมจกฺกํ [Pg.376] ปวตฺเตนฺเต, กสฺสเป โลกนายเก;

วีสโกฏิสหสฺสานํ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Khi đức Kassapa, bậc Lãnh Đạo thế gian, chuyển vận bánh xe Pháp, đã có sự thấu ngộ đầu tiên cho hai mươi ngàn ức (chư thiên và nhân loại).

๔.

4.

จตุมาสํ ยทา พุทฺโธ, โลเก จรติ จาริกํ;

ทสโกฏิสหสฺสานํ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Khi đức Phật du hành trong thế gian trong bốn tháng, đã có sự thấu ngộ lần thứ hai cho mười ngàn ức (chư thiên và nhân loại).

๕.

5.

ยมกํ วิกุพฺพนํ กตฺวา, ญาณธาตุํ ปกิตฺตยิ;

ปญฺจโกฏิสหสฺสานํ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Sau khi thực hiện phép lạ song thông và tuyên thuyết về giới của trí tuệ, đã có sự thấu ngộ lần thứ ba cho năm ngàn ức (chư thiên và nhân loại).

๖.

6.

สุธมฺมา เทวปุเร รมฺเม, ตตฺถ ธมฺมํ ปกิตฺตยิ;

ตีณิโกฏิสหสฺสานํ, เทวานํ โพธยี ชิโน.

Ở tại Sudhammā trong thành phố của chư thiên khả ái, bậc Chiến Thắng đã thuyết giảng Chánh pháp ở nơi ấy và đã làm giác ngộ cho ba ngàn ức chư thiên.

๗.

7.

นรเทวสฺส ยกฺขสฺส, อปเร ธมฺมเทสเน;

เอเตสานํ อภิสมยา, คณนาโต อสงฺขิยา.

Vào một lần khác, trong buổi thuyết Pháp cho dạ-xoa Naradeva, sự thấu ngộ của những vị đã đến là không thể đếm được bằng cách tính toán.

๘.

8.

ตสฺสาปิ เทวเทวสฺส, เอโก อาสิ สมาคโม;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ.

Vị trời của các trời ấy (Đức Phật Kassapa) cũng chỉ có một lần hội họp của các vị A-la-hán đã đoạn tận lậu hoặc, không còn cấu uế, có tâm tịch tịnh, và vững vàng.

๙.

9.

วีสภิกฺขุสหสฺสานํ, ตทา อาสิ สมาคโม;

อติกฺกนฺตภวนฺตานํ, หิริสีเลน ตาทินํ.

Khi ấy, đã có cuộc hội họp của hai mươi ngàn vị Tỳ-khưu, là những bậc đã vượt qua các cõi hữu, vững vàng trong tàm và giới.

๑๐.

10.

อหํ ตทา มาณวโก, โชติปาโลติ วิสฺสุโต;

อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทาน ปารคู.

Khi ấy, ta là một thanh niên nổi tiếng với tên gọi Jotipāla, là người tụng đọc và ghi nhớ các câu chú, thông suốt ba bộ kinh Vệ-đà.

๑๑.

11.

ลกฺขเณ อิติหาเส จ, สธมฺเม ปารมึ คโต;

ภูมนฺตลิกฺขกุสโล, กตวิชฺโช อนาวโย.

Ta đã đạt đến sự thông suốt trong tướng thuật, cổ sử, và trong chánh pháp (của dòng dõi mình); thiện xảo về địa lý và thiên văn, đã hoàn tất học thuật, không còn thiếu sót.

๑๒.

12.

กสฺสปสฺส ภควโต, ฆฏิกาโร นามุปฏฺฐาโก;

สคารโว สปฺปติสฺโส, นิพฺพุโต ตติเย ผเล.

Có người thị giả của Đức Thế Tôn Kassapa tên là Ghaṭikāra, là người có lòng tôn kính, biết vâng lời, đã tịch tịnh với quả vị thứ ba.

๑๓.

13.

อาทาย มํ ฆฏีกาโร, อุปคญฺฉิ กสฺสปํ ชินํ;

ตสฺส ธมฺมํ สุณิตฺวาน, ปพฺพชึ ตสฺส สนฺติเก.

Ghaṭikāra đã dẫn ta đến yết kiến Đức Phật Kassapa, bậc Chiến Thắng. Sau khi nghe pháp của Ngài, ta đã xuất gia nơi Ngài.

๑๔.

14.

อารทฺธวีริโย หุตฺวา, วตฺตาวตฺเตสุ โกวิโท;

น กฺวจิ ปริหายามิ, ปูเรสึ ชินสาสนํ.

Trở thành người tinh tấn, thiện xảo trong các phận sự lớn nhỏ, ta không hề suy giảm ở bất cứ đâu và đã làm viên mãn giáo pháp của bậc Chiến Thắng.

๑๕.

15.

ยาวตา พุทฺธภณิตํ, นวงฺคํ ชินสาสนํ;

สพฺพํ ปริยาปุณิตฺวาน, โสภยึ ชินสาสนํ.

Sau khi đã học hỏi tất cả giáo pháp chín chi phần của bậc Chiến Thắng, bao nhiêu lời Phật dạy, ta đã làm rạng rỡ giáo pháp của bậc Chiến Thắng.

๑๖.

16.

มม อจฺฉริยํ ทิสฺวา, โสปิ พุทฺโธ วิยากริ;

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

Vị Phật ấy, sau khi thấy được điều kỳ diệu của ta, cũng đã thọ ký rằng: ‘Trong kiếp hiền thiện này, vị này sẽ thành Phật.’

๑๗.

17.

‘‘อหุ [Pg.377] กปิลวฺหยา รมฺมา, นิกฺขมิตฺวา ตถาคโต;

ปธานํ ปทหิตฺวาน, กตฺวา ทุกฺกรการิกํ.

‘Bậc Như Lai, sau khi xuất gia từ thành Kapilavatthu khả ái, sẽ nỗ lực tinh cần và thực hành khổ hạnh.’

๑๘.

18.

‘‘อชปาลรุกฺขมูเล, นิสีทิตฺวา ตถาคโต;

ตตฺถ ปายาสํ ปคฺคยฺห, เนรญฺชรมุเปหิติ.

‘Bậc Như Lai sẽ ngự tọa tại cội cây Ajapāla, tại đó, sau khi nhận món cháo sữa, Ngài sẽ đi đến sông Nerañjarā.’

๑๙.

19.

‘‘เนรญฺชราย ตีรมฺหิ, ปายาสํ ปริภุญฺชิย;

ปฏิยตฺตวรมคฺเคน, โพธิมูลมุเปหิติ.

‘Tại bờ sông Nerañjarā, sau khi thọ dụng món cháo sữa, Ngài sẽ đi đến cội Bồ-đề theo con đường thù thắng đã được dọn sẵn.’

๒๐.

20.

‘‘ตโต ปทกฺขิณํ กตฺวา, โพธิมณฺฑํ อนุตฺตโร;

อปราชิตฏฺฐานมฺหิ, โพธิปลฺลงฺกมุตฺตเม;

ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา, พุชฺฌิสฺสติ มหายโส.

‘Sau đó, bậc Vô Thượng, Đại Danh Vọng, sau khi đi nhiễu bên phải quanh Bồ-đề đoàn, sẽ ngự tọa kiết-già trên tòa Bồ-đề tối thượng tại nơi bất bại, và sẽ giác ngộ.’

๒๑.

21.

‘‘อิมสฺส ชนิกา มาตา, มายา นาม ภวิสฺสติ;

ปิตา สุทฺโธทโน นาม, อยํ เหสฺสติ โคตโม.

‘Mẹ ruột của vị này sẽ có tên là Māyā, cha sẽ có tên là Suddhodana, và vị này sẽ là Gotama.’

๒๒.

22.

‘‘อนาสวา วีตราคา, สนฺตจิตฺตา สมาหิตา;

โกลิโต อุปติสฺโส จ, อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวกา;

‘Kolita và Upatissa, những vị không còn lậu hoặc, đã ly tham, có tâm tịch tịnh, định tĩnh, sẽ là các vị Thượng thủ Thinh văn.’

อานนฺโท นามุปฏฺฐาโก, อุปฏฺฐิสฺสติมํ ชินํ.

‘Người thị giả tên là Ānanda sẽ hầu hạ vị Chiến Thắng này.’

๒๓.

23.

‘‘เขมา อุปฺปลวณฺณา จ, อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวิกา;

อนาสวา สนฺตจิตฺตา, วีตราคา สมาหิตา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, อสฺสตฺโถติ ปวุจฺจติ.

‘Khemā và Uppalavaṇṇā sẽ là các vị Thượng thủ Nữ Thinh văn, là những vị không còn lậu hoặc, tâm tịch tịnh, đã ly tham, định tĩnh. Cây Bồ-đề của Đức Thế Tôn ấy được gọi là cây Assattha.’

๒๔.

24.

‘‘จิตฺโต หตฺถาฬวโก จ, อคฺคา เหสฺสนฺตุปฏฺฐกา;

นนฺทมาตา จ อุตฺตรา, อคฺคา เหสฺสนฺตุปฏฺฐิกา’’.

‘Citta và Hatthāḷavaka sẽ là các vị Thượng thủ nam cư sĩ hộ độ; Nandamātā và Uttarā sẽ là các vị Thượng thủ nữ cư sĩ hộ độ.’

๒๕.

25.

อิทํ สุตฺวาน วจนํ, อสฺสมสฺส มเหสิโน;

อาโมทิตา นรมรู, พุทฺธพีชํ กิร อยํ.

Sau khi nghe lời này của bậc Đại Sĩ vô song, người và trời vui mừng hoan hỷ: ‘Vị này quả thật là mầm mống Phật.’

๒๖.

26.

อุกฺกุฏฺฐิสทฺทา ปวตฺตนฺติ, อปฺโผเฏนฺติ หสนฺติ จ;

กตญฺชลี นมสฺสนฺติ, ทสสหสฺสี สเทวกา.

Những tiếng reo hò vang lên, họ vỗ tay và tươi cười. Chúng sinh trong mười ngàn thế giới cùng với chư thiên chắp tay và đảnh lễ.

๒๗.

27.

‘‘ยทิมสฺส โลกนาถสฺส, วิรชฺฌิสฺสาม สาสนํ;

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ.

‘Nếu chúng tôi bỏ lỡ giáo pháp của bậc Lãnh Đạo Thế Gian này, thì trong thời vị lai, chúng tôi sẽ được diện kiến vị này.’

๒๘.

28.

‘‘ยถา มนุสฺสา นทึ ตรนฺตา, ปฏิติตฺถํ วิรชฺฌิย;

เหฏฺฐา ติตฺเถ คเหตฺวาน, อุตฺตรนฺติ มหานทึ.

‘Giống như những người đang vượt sông, khi bỏ lỡ bến nước đối diện, bèn lấy bến nước ở phía dưới để vượt qua dòng sông lớn.’

๒๙.

29.

‘‘เอวเมว [Pg.378] มยํ สพฺเพ, ยทิ มุญฺจามิมํ ชินํ;

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ’’.

‘Cũng như thế, nếu tất cả chúng tôi bỏ lỡ vị Chiến Thắng này, thì trong thời vị lai, chúng tôi sẽ được diện kiến vị này.’

๓๐.

30.

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ;

อุตฺตรึ วตมธิฏฺฐาสึ, ทสปารมิปูริยา.

Nghe lời của Ngài, ta lại càng làm cho tâm tịnh tín hơn nữa; ta đã quyết tâm thực hành hạnh nguyện cao hơn để làm viên mãn mười pháp ba-la-mật.

๓๑.

31.

เอวมหํ สํสริตฺวา, ปริวชฺเชนฺโต อนาจรํ;

ทุกฺกรญฺจ กตํ มยฺหํ, โพธิยาเยว การณา.

Như vậy, ta đã luân hồi, trong khi tránh xa những hành vi không đúng đắn, và việc khó làm đã được ta thực hiện chỉ vì mục đích giác ngộ.

๓๒.

32.

นครํ พาราณสี นาม, กิกี นามาสิ ขตฺติโย;

วสเต ตตฺถ นคเร, สมฺพุทฺธสฺส มหากุลํ.

Kinh thành tên là Bārāṇasī, vị vua Sát-đế-lỵ tên là Kiki. Trong kinh thành ấy, dòng tộc vĩ đại của bậc Chánh Đẳng Giác trú ngụ.

๓๓.

33.

พฺราหฺมโณ พฺรหฺมทตฺโตว, อาสิ พุทฺธสฺส โส ปิตา;

ธนวตี นาม ชนิกา, กสฺสปสฺส มเหสิโน.

Vị Bà-la-môn Brahmadatta là cha của Đức Phật ấy, bậc Đại Sĩ Kassapa; mẹ của Ngài tên là Dhanavatī.

๓๔.

34.

ทุเว วสฺสสหสฺสานิ, อคารํ อชฺฌ โส วสิ;

หํโส ยโส สิรินนฺโท, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Ngài đã sống và cai quản tại gia trong hai ngàn năm. Haṃsa, Yasa, và Sirinanda là ba cung điện tối thượng.

๓๕.

35.

ติโสฬสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

สุนนฺทา นาม สา นารี, วิชิตเสโน นาม อตฺรโช.

Có bốn mươi tám ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy. Vị chánh phi tên là Sunandā, và con trai tên là Vijitasena.

๓๖.

36.

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, ปาสาเทนาภินิกฺขมิ;

สตฺตาหํ ปธานจารํ, อจรี ปุริสุตฺตโม.

Bậc Tối Thượng Nhân, sau khi thấy bốn điềm báo, đã xuất gia bằng cung điện. Ngài đã thực hành tinh cần trong bảy ngày.

๓๗.

37.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต, กสฺสโป โลกนายโก;

วตฺติ จกฺกํ มหาวีโร, มิคทาเย นรุตฺตโม.

Được Phạm thiên thỉnh cầu, bậc Tịch Tĩnh, đức Kassapa, bậc Lãnh Đạo thế gian, bậc Đại Hùng, bậc Tối Thượng Nhân, đã chuyển Pháp luân tại Vườn Lộc Uyển.

๓๘.

38.

ติสฺโส จ ภารทฺวาโช จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

สพฺพมิตฺโต นามุปฏฺฐาโก, กสฺสปสฺส มเหสิโน.

Tissa và Bhāradvāja đã là hai vị Thượng thủ Thinh văn. Vị thị giả tên là Sabbamitta của đức Kassapa, bậc Đại Sĩ.

๓๙.

39.

อนุฬา อุรุเวฬา จ, อเหสุํ อคฺคสาวิกา;

โพธิ ตสฺส ภควโต, นิคฺโรโธติ ปวุจฺจติ.

Anuḷā và Uruveḷā đã là hai vị Thượng thủ Nữ Thinh văn. Cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy được gọi là cây đa.

๔๐.

40.

สุมงฺคโล ฆฏิกาโร จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา;

วิจิตเสนา ภทฺทา จ, อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา.

Sumaṅgala và Ghaṭikāra đã là hai vị Thượng thủ nam hộ độ. Vicitasenā và Bhaddā đã là hai vị Thượng thủ nữ hộ độ.

๔๑.

41.

อุจฺจตฺตเนน โส พุทฺโธ, วีสติรตนุคฺคโต;

วิชฺชุลฏฺฐีว อากาเส, จนฺโทว คหปูริโต.

Đức Phật ấy, về chiều cao, thân cao hai mươi hắc tay, tỏa sáng trên bầu trời như một tia chớp, như mặt trăng được các vì sao vây quanh.

๔๒.

42.

วีสติวสฺสสหสฺสานิ[Pg.379], อายุ ตสฺส มเหสิโน;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Tuổi thọ của bậc Đại Sĩ ấy là hai mươi ngàn năm. Trong khi trụ thế lâu như vậy, Ngài đã cứu vớt nhiều chúng sanh.

๔๓.

43.

ธมฺมตฬากํ มาปยิตฺวา, สีลํ ทตฺวา วิเลปนํ;

ธมฺมทุสฺสํ นิวาเสตฺวา, ธมฺมมาลํ วิภชฺชิย.

Sau khi tạo ra hồ Pháp, ban cho giới hạnh như hương liệu thoa, cho mặc y phục Pháp, và phân phát vòng hoa Pháp.

๔๔.

44.

ธมฺมวิมลมาทาสํ, ฐปยิตฺวา มหาชเน;

เกจิ นิพฺพานํ ปตฺเถนฺตา, ปสฺสนฺตุ เม อลงฺกรํ.

Sau khi đặt ra tấm gương Pháp không tỳ vết cho đại chúng, (Ngài nói): 'Những ai mong cầu Niết-bàn, hãy nhìn xem vật trang sức của ta.'

๔๕.

45.

สีลกญฺจุกํ ทตฺวาน, ฌานกวจวมฺมิตํ;

ธมฺมจมฺมํ ปารุปิตฺวา, ทตฺวา สนฺนาหมุตฺตมํ.

Sau khi ban cho chiếc áo giới hạnh và áo giáp thiền định, cho khoác lên tấm da Pháp, và ban cho bộ chiến giáp tối thượng.

๔๖.

46.

สติผลกํ ทตฺวาน, ติขิณญาณกุนฺติมํ;

ธมฺมขคฺควรํ ทตฺวา, สีลสํสคฺคมทฺทนํ.

Sau khi ban cho chiếc khiên niệm, ngọn giáo trí tuệ sắc bén, thanh gươm Pháp tối thượng, và giới hạnh có khả năng dẹp tan sự vướng mắc.

๔๗.

47.

เตวิชฺชาภูสนํ ทตฺวาน, อาเวฬํ จตุโร ผเล;

ฉฬภิญฺญาภรณํ ทตฺวา, ธมฺมปุปฺผปิฬนฺธนํ.

Sau khi ban cho vật trang sức tam minh, lấy bốn Thánh quả làm hoa tai, ban cho vật trang sức lục thông, và vật trang sức hoa Pháp.

๔๘.

48.

สทฺธมฺมปณฺฑรจฺฉตฺตํ, ทตฺวา ปาปนิวารณํ;

มาปยิตฺวาภยํ ปุปฺผํ, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

Sau khi ban cho chiếc lọng trắng Chánh pháp có khả năng ngăn ngừa điều ác, và tạo ra bông hoa vô úy, Ngài cùng với các Thinh văn đã nhập Niết-bàn.

๔๙.

49.

เอโส หิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, อปฺปเมยฺโย ทุราสโท;

เอโส หิ ธมฺมรตโน, สฺวากฺขาโต เอหิปสฺสิโก.

Vị Chánh Đẳng Giác này, không thể đo lường, khó tiếp cận; Pháp bảo này, được khéo thuyết, có đặc tính đến để thấy.

๕๐.

50.

เอโส หิ สงฺฆรตโน, สุปฺปฏิปนฺโน อนุตฺตโร;

สพฺพํ ตมนฺตรหิตํ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขารา.

Tăng bảo này, khéo hành trì, vô thượng. Tất cả những điều ấy đã biến mất. Chẳng phải tất cả các pháp hữu vi đều trống rỗng sao?

๕๑.

51.

มหากสฺสโป ชิโน สตฺถา, เสตพฺยารามมฺหิ นิพฺพุโต;

ตตฺเถวสฺส ชินถูโป, โยชนุพฺเพธมุคฺคโตติ.

Bậc Đạo Sư, bậc Chiến Thắng, đức Đại Kassapa đã nhập Niết-bàn tại tu viện Setabyā. Chính tại nơi đó, bảo tháp của bậc Chiến Thắng cao một do-tuần.

กสฺสปสฺส ภควโต วํโส จตุวีสติโม.

Thiên truyện thứ hai mươi bốn về đức Thế Tôn Kassapa.

๒๗. โคตมพุทฺธวํโส

27. Thiên truyện về đức Phật Gotama

๑.

1.

อหเมตรหิ สมฺพุทฺโธ, โคตโม สกฺยวฑฺฒโน;

ปธานํ ปทหิตฺวาน, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.

Bây giờ, Ta là bậc Chánh Đẳng Giác, tên Gotama, người làm tăng trưởng dòng Sakya. Sau khi đã nỗ lực tinh tấn, Ta đã đạt đến sự giác ngộ tối thượng.

๒.

2.

พฺรหฺมุนา [Pg.380] ยาจิโต สนฺโต, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยึ;

อฏฺฐารสนฺนํ โกฏีนํ, ปฐมาภิสมโย อหุ.

Được Phạm thiên thỉnh cầu, bậc Tịch Tĩnh, Ta đã chuyển Pháp luân. Khi ấy, sự chứng ngộ đầu tiên đã xảy ra cho mười tám koṭi chúng sanh.

๓.

3.

ตโต ปรญฺจ เทเสนฺเต, นรเทวสมาคเม;

คณนาย น วตฺตพฺโพ, ทุติยาภิสมโย อหุ.

Sau đó nữa, khi Ta thuyết giảng trong cuộc hội họp của người và trời, sự chứng ngộ thứ hai đã xảy ra cho vô số chúng sanh, không thể nói bằng số đếm.

๔.

4.

อิเธวาหํ เอตรหิ, โอวทึ มม อตฺรชํ;

คณนาย น วตฺตพฺโพ, ตติยาภิสมโย อหุ.

Bây giờ, chính tại đây, khi Ta giáo huấn con trai của Ta, sự chứng ngộ thứ ba đã xảy ra cho vô số chúng sanh, không thể nói bằng số đếm.

๕.

5.

เอโกสิ สนฺนิปาโต เม, สาวกานํ มเหสินํ;

อฑฺฒเตฬสสตานํ, ภิกฺขูนาสิ สมาคโม.

Chỉ có một cuộc hội họp của các Thinh văn của Ta, những bậc Đại Sĩ. Đó là cuộc hội họp của một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ-khưu.

๖.

6.

วิโรจมาโน วิมโล, ภิกฺขุสงฺฆสฺส มชฺฌโค;

ททามิ ปตฺถิตํ สพฺพํ, มณีว สพฺพกามโท.

Tỏa sáng, không tỳ vết, ở giữa Tăng chúng tỳ-khưu, Ta ban cho tất cả những gì được mong cầu, như ngọc maṇi ban cho mọi điều ước muốn.

๗.

7.

ผลมากงฺขมานานํ, ภวจฺฉนฺทชเหสินํ;

จตุสจฺจํ ปกาเสมิ, อนุกมฺปาย ปาณินํ.

Với lòng bi mẫn đối với chúng sanh, Ta tuyên thuyết Tứ diệu đế cho những người mong muốn Thánh quả, những người muốn từ bỏ ái dục trong các cõi.

๘.

8.

ทสวีสสหสฺสานํ, ธมฺมาภิสมโย อหุ;

เอกทฺวินฺนํ อภิสมโย, คณนาโต อสงฺขิโย.

Sự chứng ngộ Pháp đã xảy ra cho ba mươi ngàn chúng sanh. Sự chứng ngộ của từng người hay hai người thì không thể đếm được về số lượng.

๙.

9.

วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ, อิทฺธํ ผีตํ สุผุลฺลิตํ;

อิธ มยฺหํ สกฺยมุนิโน, สาสนํ สุวิโสธิตํ.

Ở đây, giáo pháp của Ta, bậc Thích Ca Mâu Ni, hoàn toàn thanh tịnh, lan rộng, được nhiều người biết đến, thịnh vượng, phát triển, và nở rộ.

๑๐.

10.

อนาสวา วีตราคา, สนฺตจิตฺตา สมาหิตา;

ภิกฺขูเนกสตา สพฺเพ, ปริวาเรนฺติ มํ สทา.

Tất cả các vị tỳ-khưu, nhiều trăm vị, không còn lậu hoặc, ly tham, tâm tịch tịnh, định tĩnh, luôn luôn hầu cận Ta.

๑๑.

11.

อิทานิ เย เอตรหิ, ชหนฺติ มานุสํ ภวํ;

อปฺปตฺตมานสา เสขา, เต ภิกฺขู วิญฺญุครหิตา.

Ngay bây giờ, những vị tỳ-khưu nào là bậc hữu học, tâm chưa đạt đến (A-la-hán), mà từ bỏ sự tồn tại của con người, những vị tỳ-khưu ấy bị người trí quở trách.

๑๒.

12.

อริยญฺจ สํโถมยนฺตา, สทา ธมฺมรตา ชนา;

พุชฺฌิสฺสนฺติ สติมนฺโต, สํสารสริตํ คตา.

Những người đã đi vào dòng sông luân hồi, có chánh niệm, luôn hoan hỷ trong Pháp, và tán thán con đường Thánh, sẽ giác ngộ.

๑๓.

13.

นครํ กปิลวตฺถุ เม, ราชา สุทฺโธทโน ปิตา;

มยฺหํ ชเนตฺติกา มาตา, มายาเทวีติ วุจฺจติ.

Thành phố của Ta là Kapilavatthu, vua Suddhodana là cha Ta. Mẹ ruột của Ta được gọi là Māyādevī.

๑๔.

14.

เอกูนตึสวสฺสานิ, อคารํ อชฺฌหํ วสึ;

รมฺโม สุรมฺโม สุภโก, ตโย ปาสาทมุตฺตมา.

Ta đã sống trong cung điện suốt hai mươi chín năm; có ba tòa lâu đài tuyệt hảo là Rammo, Surammo, và Subhako.

๑๕.

15.

จตฺตารีสสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

ภทฺทกญฺจนา นาม นารี, ราหุโล นาม อตฺรโช.

Có bốn mươi ngàn cung nữ được trang điểm lộng lẫy; người vợ tên là Bhaddakañcanā, người con trai tên là Rāhula.

๑๖.

16.

นิมิตฺเต [Pg.381] จตุโร ทิสฺวา, อสฺสยาเนน นิกฺขมึ;

ฉพฺพสฺสํ ปธานจารํ, อจรึ ทุกฺกรํ อหํ.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, ta đã xuất gia bằng xe ngựa; ta đã thực hành khổ hạnh trong sáu năm.

๑๗.

17.

พาราณสิยํ อิสิปตเน, จกฺกํ ปวตฺติตํ มยา;

อหํ โคตมสมฺพุทฺโธ, สรณํ สพฺพปาณินํ.

Tại Isipatana ở Bārāṇasī, ta đã chuyển Pháp luân; ta là đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác Gotama, là nơi nương tựa cho tất cả chúng sanh.

๑๘.

18.

โกลิโต อุปติสฺโส จ, ทฺเว ภิกฺขู อคฺคสาวกา;

อานนฺโท นามุปฏฺฐาโก, สนฺติกาวจโร มม;

Kolita và Upatissa là hai vị Tỳ khưu Thượng thủ Thinh văn; vị thị giả tên là Ānanda, người thường ở gần bên ta;

เขมา อุปฺปลวณฺณา จ, ภิกฺขุนี อคฺคสาวิกา.

Khemā và Uppalavaṇṇā là hai vị Tỳ khưu ni Thượng thủ Thinh văn.

๑๙.

19.

จิตฺโต หตฺถาฬวโก จ, อคฺคุปฏฺฐากุปาสกา;

นนฺทมาตา จ อุตฺตรา, อคฺคุปฏฺฐิกุปาสิกา.

Citta và Hatthāḷavaka là hai nam cư sĩ hộ độ hàng đầu; Nandamātā và Uttarā là hai nữ cư sĩ hộ độ hàng đầu.

๒๐.

20.

อหํ อสฺสตฺถมูลมฺหิ, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ;

พฺยามปฺปภา สทา มยฺหํ, โสฬสหตฺถมุคฺคตา.

Ta đã đạt được tuệ giác tối thượng dưới cội cây Assattha; hào quang của ta luôn tỏa rộng một tầm, và thân ta cao mười sáu hắc-tay.

๒๑.

21.

อปฺปํ วสฺสสตํ อายุ, อิทาเนตรหิ วิชฺชติ;

ตาวตา ติฏฺฐมาโนหํ, ตาเรมิ ชนตํ พหุํ.

Hiện nay, tuổi thọ chỉ còn một trăm năm ngắn ngủi; trong khi còn tại thế, ta giúp cho nhiều chúng sanh được vượt thoát.

๒๒.

22.

ฐปยิตฺวาน ธมฺมุกฺกํ, ปจฺฉิมํ ชนโพธนํ;

อหมฺปิ นจิรสฺเสว, สทฺธึ สาวกสงฺฆโต;

อิเธว ปรินิพฺพิสฺสํ, อคฺคี วาหารสงฺขยา.

Sau khi đã dựng lên ngọn đuốc Chánh pháp để soi sáng cho thế hệ mai sau, chẳng bao lâu nữa ta cùng với hội chúng Thinh văn sẽ nhập Niết-bàn ngay tại đây, giống như ngọn lửa tắt khi hết nhiên liệu.

๒๓.

23.

ตานิ จ อตุลเตชานิ, อิมานิ จ ทสพลานิ ;

อยญฺจ คุณธารโณ เทโห, ทฺวตฺตึสวรลกฺขณวิจิตฺโต.

Những oai lực vô song ấy, mười năng lực này, và thân thể mang các phẩm hạnh này, được trang hoàng với ba mươi hai tướng tốt của bậc vĩ nhân.

๒๔.

24.

ทส ทิสา ปภาเสตฺวา, สตรํสีว ฉปฺปภา;

สพฺพํ ตมนฺตรหิสฺสนฺติ, นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขาราติ.

Sáu luồng hào quang, chiếu sáng mười phương như mặt trời, tất cả những thứ ấy sẽ biến mất. Quả thật, tất cả các pháp hữu vi đều trống rỗng!

โคตมสฺส ภควโต วํโส ปญฺจวีสติโม.

Phần thứ hai mươi lăm, Phật sử của đức Thế Tôn Gotama.

๒๘. พุทฺธปกิณฺณกกณฺฑํ

28. Chương Tạp Lục về các vị Phật.

๑.

1.

อปริเมยฺยิโต กปฺเป, จตุโร อาสุํ วินายกา;

ตณฺหงฺกโร เมธงฺกโร, อโถปิ สรณงฺกโร;

ทีปงฺกโร จ สมฺพุทฺโธ, เอกกปฺปมฺหิ เต ชินา.

Vô số kiếp về trước, có bốn vị Đạo Sư: Taṇhaṅkara, Medhaṅkara, và cả Saraṇaṅkara, cùng với Dīpaṅkara, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác. Các vị Toàn Giác ấy đã xuất hiện trong cùng một kiếp.

๒.

2.

ทีปงฺกรสฺส [Pg.382] อปเรน, โกณฺฑญฺโญ นาม นายโก;

เอโกว เอกกปฺปมฺหิ, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Sau đức Phật Dīpaṅkara, có vị Đạo Sư tên là Koṇḍañña. Ngài là vị duy nhất trong một kiếp, đã giúp nhiều chúng sanh được vượt thoát.

๓.

3.

ทีปงฺกรสฺส ภควโต, โกณฺฑญฺญสฺส จ สตฺถุโน;

เอเตสํ อนฺตรา กปฺปา, คณนาโต อสงฺขิยา.

Giữa đức Thế Tôn Dīpaṅkara và đức Đạo Sư Koṇḍañña, số kiếp ở khoảng giữa không thể đếm được.

๔.

4.

โกณฺฑญฺญสฺส อปเรน, มงฺคโล นาม นายโก;

เตสมฺปิ อนฺตรา กปฺปา, คณนาโต อสงฺขิยา.

Sau đức Phật Koṇḍañña, có vị Đạo Sư tên là Maṅgala. Giữa hai vị ấy, số kiếp cũng không thể đếm được.

๕.

5.

มงฺคโล จ สุมโน จ, เรวโต โสภิโต มุนิ;

เตปิ พุทฺธา เอกกปฺเป, จกฺขุมนฺโต ปภงฺกรา.

Maṅgala, Sumana, Revata, và Sobhita là các bậc ẩn sĩ. Các vị Phật ấy, những bậc có tuệ nhãn, những người tạo ra ánh sáng, đã xuất hiện trong cùng một kiếp.

๖.

6.

โสภิตสฺส อปเรน, อโนมทสฺสี มหายโส;

เตสมฺปิ อนฺตรา กปฺปา, คณนาโต อสงฺขิยา.

Sau đức Phật Sobhita là đức Anomadassī, bậc có danh tiếng lớn. Giữa hai vị ấy, số kiếp cũng không thể đếm được.

๗.

7.

อโนมทสฺสี ปทุโม, นารโท จาปิ นายโก;

เตปิ พุทฺธา เอกกปฺเป, ตมนฺตการกา มุนี.

Anomadassī, Paduma, và cả Nārada là các vị Đạo Sư. Các vị Phật ấy, những bậc ẩn sĩ đã chấm dứt bóng tối, đã xuất hiện trong cùng một kiếp.

๘.

8.

นารทสฺส อปเรน, ปทุมุตฺตโร นาม นายโก;

เอกกปฺปมฺหิ อุปฺปนฺโน, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

Sau đức Phật Nārada, có vị Đạo Sư tên là Padumuttara. Ngài đã xuất hiện trong một kiếp và đã giúp nhiều chúng sanh được vượt thoát.

๙.

9.

นารทสฺส ภควโต, ปทุมุตฺตรสฺส สตฺถุโน;

เตสมฺปิ อนฺตรา กปฺปา, คณนาโต อสงฺขิยา.

Giữa đức Thế Tôn Nārada và đức Đạo Sư Padumuttara, số kiếp ở khoảng giữa cũng không thể đếm được.

๑๐.

10.

กปฺปสตสหสฺสมฺหิ, เอโก อาสิ มหามุนิ;

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห.

Cách đây một trăm ngàn kiếp, có một vị Đại Ẩn Sĩ duy nhất. Ngài là Padumuttara, bậc Thông Tỏ Thế Gian, xứng đáng nhận lễ vật.

๑๑.

11.

ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, ทุเว อาสุํ วินายกา ;

สุเมโธ จ สุชาโต จ, โอรโต ปทุมุตฺตรา.

Cách đây ba mươi ngàn kiếp, sau đức Phật Padumuttara, có hai vị Đạo Sư là Sumedha và Sujāta.

๑๒.

12.

อฏฺฐารเส กปฺปสเต, ตโย อาสุํ วินายกา ;

ปิยทสฺสี อตฺถทสฺสี, ธมฺมทสฺสี จ นายกา.

Cách đây một ngàn tám trăm kiếp, có ba vị Đạo Sư: Piyadassī, Atthadassī, và Dhammadassī là các vị Đạo Sư.

๑๓.

13.

โอรโต จ สุชาตสฺส, สมฺพุทฺธา ทฺวิปทุตฺตมา;

เอกกปฺปมฺหิ เต พุทฺธา, โลเก อปฺปฏิปุคฺคลา.

Sau đức Phật Sujāta, các vị Chánh Đẳng Chánh Giác, bậc tối thượng trong loài hai chân, đã xuất hiện. Các vị Phật ấy, những bậc vô song trong thế gian, đã xuất hiện trong cùng một kiếp.

๑๔.

14.

จตุนฺนวุติโต กปฺเป, เอโก อาสิ มหามุนิ;

สิทฺธตฺโถ โส โลกวิทู, สลฺลกตฺโต อนุตฺตโร.

Cách đây chín mươi bốn kiếp, có một vị Đại Ẩn Sĩ duy nhất. Ngài là Siddhattha, bậc Thông Tỏ Thế Gian, người nhổ lên mũi tên, bậc vô thượng.

๑๕.

15.

ทฺเวนวุเต [Pg.383] อิโต กปฺเป, ทุเว อาสุํ วินายกา;

ติสฺโส ผุสฺโส จ สมฺพุทฺธา, อสมา อปฺปฏิปุคฺคลา.

Cách đây chín mươi hai kiếp, có hai vị Đạo Sư. Tissa và Phussa là các bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, không ai sánh bằng, không ai đối thủ.

๑๖.

16.

เอกนวุติโต กปฺเป, วิปสฺสี นาม นายโก;

โสปิ พุทฺโธ การุณิโก, สตฺเต โมเจสิ พนฺธนา.

Cách đây chín mươi mốt kiếp, có vị Đạo Sư tên là Vipassī. Vị Phật ấy, bậc có lòng bi mẫn, đã giải thoát chúng sanh khỏi mọi ràng buộc.

๑๗.

17.

เอกตึเส อิโต กปฺเป, ทุเว อาสุํ วินายกา;

สิขี จ เวสฺสภู เจว, อสมา อปฺปฏิปุคฺคลา.

Cách đây ba mươi mốt kiếp, có hai vị Lãnh Đạo, là đức Phật Sikhī và đức Phật Vessabhū, là những bậc vô song, không ai sánh bằng, đã xuất hiện.

๑๘.

18.

อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, ตโย อาสุํ วินายกา;

กกุสนฺโธ โกณาคมโน, กสฺสโป จาปิ นายโก.

Trong kiếp hiền thiện này, có ba vị Lãnh Đạo đã xuất hiện: đức Phật Kakusandha, đức Phật Koṇāgamana, và đức Phật Kassapa.

๑๙.

19.

อหเมตรหิ สมฺพุทฺโธ, เมตฺเตยฺโย จาปิ เหสฺสติ;

เอเตปิเม ปญฺจ พุทฺธา, ธีรา โลกานุกมฺปกา.

Hiện nay, Ta là bậc Chánh Đẳng Giác, và đức Phật Metteyya cũng sẽ xuất hiện. Năm vị Phật này là những bậc hiền trí, có lòng bi mẫn đối với thế gian.

๒๐.

20.

เอเตสํ ธมฺมราชูนํ, อญฺเญสํเนกโกฏินํ;

อาจิกฺขิตฺวาน ตํ มคฺคํ, นิพฺพุตา เต สสาวกาติ.

Sau khi đã chỉ dạy con đường ấy của các vị Pháp Vương này và của vô số các vị khác, các Ngài cùng với các vị đệ tử đã nhập Niết-bàn.

พุทฺธปกิณฺณกกณฺฑํ นิฏฺฐิตํ.

Phẩm Tạp Lục về Chư Phật đã kết thúc.

๒๙. ธาตุภาชนียกถา

29. Câu chuyện về việc phân chia Xá-lợi.

๑.

1.

มหาโคตโม ชินวโร, กุสินารมฺหิ นิพฺพุโต;

ธาตุวิตฺถาริกํ อาสิ, เตสุ เตสุ ปเทสโต.

Đấng Chinh Phục vĩ đại Gotama đã nhập Niết-bàn tại Kusinārā. Xá-lợi của Ngài đã được phân bố rộng rãi đến nhiều nơi khác nhau.

๒.

2.

เอโก อชาตสตฺตุสฺส, เอโก เวสาลิยา ปุเร;

เอโก กปิลวตฺถุสฺมึ, เอโก จ อลฺลกปฺปเก.

Một phần cho vua Ajātasattu, một phần tại thành Vesālī, một phần tại Kapilavatthu, và một phần tại Allakappa.

๓.

3.

เอโก จ รามคามมฺหิ, เอโก จ เวฐทีปเก;

เอโก ปาเวยฺยเก มลฺเล, เอโก จ โกสินารเก.

Một phần tại Rāmagāma, một phần tại Veṭhadīpaka, một phần cho dòng họ Malla ở Pāveyyaka, và một phần cho dòng họ Malla ở Kosināra.

๔.

4.

กุมฺภสฺส ถูปํ กาเรสิ, พฺราหฺมโณ โทณสวฺหโย;

องฺคารถูปํ กาเรสุํ, โมริยา ตุฏฺฐมานสา.

Vị Bà-la-môn tên Doṇa đã xây một bảo tháp cho chiếc bình đựng xá-lợi. Dòng họ Moriya, với tâm hoan hỷ, đã xây một bảo tháp cho tro than.

๕.

5.

อฏฺฐ สารีริกา ถูปา, นวโม กุมฺภเจติโย;

องฺคารถูโป ทสโม, ตทาเยว ปติฏฺฐิโต.

Khi ấy, có tám bảo tháp thờ xá-lợi thân thể, bảo tháp thứ chín là bảo tháp thờ bình đựng, và bảo tháp thứ mười là bảo tháp thờ tro than được thiết lập.

๖.

6.

อุณฺหีสํ จตสฺโส ทาฐา, อกฺขกา ทฺเว จ ธาตุโย;

อสมฺภินฺนา อิมา สตฺต, เสสา ภินฺนาว ธาตุโย.

Xá-lợi đảnh kế (uṇhīsa), bốn chiếc răng nanh, và hai xương đòn, bảy xá-lợi này không bị phân tán. Các xá-lợi còn lại đều bị phân tán.

๗.

7.

มหนฺตา [Pg.384] มุคฺคมตฺตา จ, มชฺฌิมา ภินฺนตณฺฑุลา;

ขุทฺทกา สาสปมตฺตา จ, นานาวณฺณา จ ธาตุโย.

Các xá-lợi lớn có kích thước bằng hạt đậu xanh, các xá-lợi cỡ trung bình bằng hạt gạo tấm, và các xá-lợi nhỏ bằng hạt cải. Các xá-lợi có nhiều màu sắc khác nhau.

๘.

8.

มหนฺตา สุวณฺณวณฺณา จ, มุตฺตวณฺณา จ มชฺฌิมา;

ขุทฺทกา มกุลวณฺณา จ, โสฬสโทณมตฺติกา.

Các xá-lợi lớn có màu vàng kim, các xá-lợi cỡ trung bình có màu ngọc trai, và các xá-lợi nhỏ có màu nụ hoa lài; tổng cộng là mười sáu doṇa.

๙.

9.

มหนฺตา ปญฺจ นาฬิโย, นาฬิโย ปญฺจ มชฺฌิมา;

ขุทฺทกา ฉ นาฬี เจว, เอตา สพฺพาปิ ธาตุโย.

Trong số tất cả các xá-lợi này, các xá-lợi lớn có số lượng là năm nāḷi, các xá-lợi cỡ trung bình là năm nāḷi, và các xá-lợi nhỏ là sáu nāḷi.

๑๐.

10.

อุณฺหีสํ สีหเฬ ทีเป, พฺรหฺมโลเก จ วามกํ;

สีหเฬ ทกฺขิณกฺขญฺจ, สพฺพาเปตา ปติฏฺฐิตา.

Xá-lợi đảnh kế (uṇhīsa) được tôn trí tại đảo Sīhaḷa, xương đòn bên trái tại cõi Phạm thiên, và xương đòn bên phải tại đảo Sīhaḷa. Tất cả những xá-lợi này đều được an vị.

๑๑.

11.

เอกา ทาฐา ติทสปุเร, เอกา นาคปุเร อหุ;

เอกา คนฺธารวิสเย, เอกา กลิงฺคราชิโน.

Một chiếc răng nanh ở cõi trời Ba Mươi Ba, một chiếc ở long cung, một chiếc ở xứ Gandhāra, và một chiếc thuộc về vua xứ Kaliṅga.

๑๒.

12.

จตฺตาลีสสมา ทนฺตา, เกสา โลมา จ สพฺพโส;

เทวา หรึสุ เอเกกํ, จกฺกวาฬปรมฺปรา.

Chư thiên đã mang đi từng chiếc một trong bốn mươi chiếc răng bằng nhau, cùng tất cả tóc và lông, đến các thế giới khác nhau trong vũ trụ.

๑๓.

13.

วชิรายํ ภควโต, ปตฺโต ทณฺฑญฺจ จีวรํ;

นิวาสนํ กุลฆเร, ปจฺจตฺถรณํ กปิลวฺหเย.

Tại Vajirā, có bình bát, gậy, và y của đức Thế Tôn. Y nội (nivāsana) ở Kulaghara, và tấm trải giường ở Kapilavatthu.

๑๔.

14.

ปาฏลิปุตฺตปุรมฺหิ, กรณํ กายพนฺธนํ;

จมฺปายุทกสาฏิยํ, อุณฺณโลมญฺจ โกสเล.

Tại thành Pāṭaliputta, có đồ lọc nước (karaṇa) và dây thắt lưng. Khăn tắm ở Campā, và lông mày xoắn (uṇṇaloma) ở Kosala.

๑๕.

15.

กาสาวํ พฺรหฺมโลเก จ, เวฐนํ ติทเส ปุเร;

นิสีทนํ อวนฺตีสุ, รฏฺเฐ อตฺถรณํ ตทา.

Y cà-sa ở cõi Phạm thiên, khăn trùm đầu ở cõi trời Ba Mươi Ba, tọa cụ (nisīdana) ở xứ Avanti, và tấm đắp ở xứ Devaraṭṭha.

๑๖.

16.

อรณี จ มิถิลายํ, วิเทเห ปริสาวนํ;

วาสิ สูจิฆรญฺจาปิ, อินฺทปตฺถปุเร ตทา.

Dụng cụ tạo lửa (araṇī) ở Mithilā, đồ lọc nước ở Videha, và cái rìu cùng hộp kim ở thành Indapattha.

๑๗.

17.

ปริกฺขารา อวเสสา, ชนปเท อปรนฺตเก;

ปริภุตฺตานิ มุนินา, อกํสุ มนุชา ตทา.

Khi ấy, con người đã xây dựng (bảo tháp) cho các vật dụng còn lại mà bậc Hiền triết đã sử dụng, tại xứ Aparantaka.

๑๘.

18.

ธาตุวิตฺถาริกํ อาสิ, โคตมสฺส มเหสิโน;

ปาณีนํ อนุกมฺปาย, อหุ โปราณิกํ ตทาติ.

Việc phân bố xá-lợi của bậc Đại Hiền triết Gotama đã diễn ra. Vì lòng bi mẫn đối với chúng sanh, đây là một thông lệ cổ xưa.

ธาตุภาชนียกถา นิฏฺฐิตา.

Câu chuyện về việc phân chia Xá-lợi đã kết thúc.

พุทฺธวํโสนิฏฺฐิโต.

Kinh Phật Sử đã kết thúc.