නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

ඛුද්දකනිකායෙ

ขุททกนิกาย

බුද්ධවංසපාළි

พุทธวงศ์บาลี

1. රතනචඞ්කමනකණ්ඩං

๑. รัตนจังกมนกัณฑ์

1.

๑.

බ්‍රහ්මා [Pg.299] ච ලොකාධිපතී සහම්පතී, කතඤ්ජලී අනධිවරං අයාචථ;

‘‘සන්තීධ සත්තාප්පරජක්ඛජාතිකා, දෙසෙහි ධම්මං අනුකම්පිමං පජං’’.

ท้าวสหัมบดีพรหมผู้เป็นอธิบดีแห่งโลก ประคองอัญชลีทูลอาราธนาพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสูงสุดว่า “ในโลกนี้มีเหล่าสัตว์ผู้มีธุลีในดวงตาน้อย ขอพระองค์โปรดแสดงธรรมอนุเคราะห์แก่หมู่สัตว์นี้เถิด”

2.

๒.

සම්පන්නවිජ්ජාචරණස්ස තාදිනො, ජුතින්ධරස්සන්තිමදෙහධාරිනො;

තථාගතස්සප්පටිපුග්ගලස්ස, උප්පජ්ජි කාරුඤ්ඤතා සබ්බසත්තෙ.

พระกรุณาได้บังเกิดแก่พระตถาคต ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ ผู้คงที่ ผู้ทรงไว้ซึ่งรัศมี ผู้ทรงไว้ซึ่งอัตภาพสุดท้าย ผู้หาบุคคลเปรียบมิได้ ในสรรพสัตว์ทั้งปวง

3.

๓.

‘‘න හෙතෙ ජානන්ති සදෙවමානුසා, බුද්ධො අයං කීදිසකො නරුත්තමො;

ඉද්ධිබලං පඤ්ඤාබලඤ්ච කීදිසං, බුද්ධබලං ලොකහිතස්ස කීදිසං.

“หมู่เทพพร้อมทั้งมนุษย์เหล่านี้ย่อมไม่รู้ว่า ‘พระพุทธเจ้าผู้เป็นนรชนสูงสุดพระองค์นี้เป็นเช่นไร ฤทธิพลและปัญญาพลของพระองค์ผู้ทรงเกื้อกูลแก่โลกเป็นเช่นไร พุทธพลเป็นเช่นไร’

4.

๔.

‘‘න හෙතෙ ජානන්ති සදෙවමානුසා, බුද්ධො අයං එදිසකො නරුත්තමො;

ඉද්ධිබලං පඤ්ඤාබලඤ්ච එදිසං, බුද්ධබලං ලොකහිතස්ස එදිසං.

“หมู่เทพพร้อมทั้งมนุษย์เหล่านี้ย่อมไม่รู้ว่า ‘พระพุทธเจ้าผู้เป็นนรชนสูงสุดพระองค์นี้เป็นเช่นนี้ ฤทธิพลและปัญญาพลของพระองค์ผู้ทรงเกื้อกูลแก่โลกเป็นเช่นนี้ พุทธพลเป็นเช่นนี้’

5.

๕.

‘‘හන්දාහං [Pg.300] දස්සයිස්සාමි, බුද්ධබලමනුත්තරං;

චඞ්කමං මාපයිස්සාමි, නභෙ රතනමණ්ඩිතං’’.

“เอาล่ะ เราจักแสดงพุทธพลอันยอดเยี่ยม จักเนรมิตที่จงกรมอันประดับด้วยรัตนะในนภากาศ”

6.

๖.

භුම්මා මහාරාජිකා තාවතිංසා, යාමා ච දෙවා තුසිතා ච නිම්මිතා;

පරනිම්මිතා යෙපි ච බ්‍රහ්මකායිකා, ආනන්දිතා විපුලමකංසු ඝොසං.

เหล่าภุมมเทวดา มหาราชิกา ดาวดึงส์ ยามา ดุสิต นิมมานรดี ปรนิมมิตวสวัตดี และเหล่าพรหมกายิกา ต่างเบิกบานใจ ได้เปล่งเสียงกึกก้อง

7.

๗.

ඔභාසිතා ච පථවී සදෙවකා, පුථූ ච ලොකන්තරිකා අසංවුතා;

තමො ච තිබ්බො විහතො තදා අහු, දිස්වාන අච්ඡෙරකං පාටිහීරං.

แผ่นดินพร้อมทั้งเทวโลก และโลกกันตริกนรกอันกว้างใหญ่ไร้สิ่งปกปิด ได้สว่างไสวขึ้น ความมืดมิดอันหนาทึบได้ถูกกำจัดไปในกาลนั้น (หมู่สัตว์) ได้เห็นปาฏิหาริย์อันน่าอัศจรรย์

8.

๘.

සදෙවගන්ධබ්බමනුස්සරක්ඛසෙ, ආභා උළාරා විපුලා අජායථ;

ඉමස්මිං ලොකෙ පරස්මිඤ්චොභයස්මිං, අධො ච උද්ධං තිරියඤ්ච විත්ථතං.

รัศมีอันโอฬารไพบูลย์ได้บังเกิดแก่โลกพร้อมทั้งเทวดา คนธรรพ์ มนุษย์ และรากษส ทั้งในโลกนี้และโลกอื่น ทั้งเบื้องล่าง เบื้องบน และแนวขวาง แผ่ไพศาลไป

9.

๙.

සත්තුත්තමො අනධිවරො විනායකො, සත්ථා අහූ දෙවමනුස්සපූජිතො;

මහානුභාවො සතපුඤ්ඤලක්ඛණො, දස්සෙසි අච්ඡෙරකං පාටිහීරං.

พระศาสดาผู้สูงสุดกว่าสัตว์ ไม่มีผู้ใดยิ่งกว่า เป็นผู้นำ ได้รับการบูชาจากเทวดาและมนุษย์ ทรงมีอานุภาพมาก มีพระลักษณะแห่งบุญนับร้อย ได้ทรงแสดงปาฏิหาริย์อันน่าอัศจรรย์

10.

๑๐.

සො යාචිතො දෙවවරෙන චක්ඛුමා, අත්ථං සමෙක්ඛිත්වා තදා නරුත්තමො;

චඞ්කමං මාපයි ලොකනායකො, සුනිට්ඨිතං සබ්බරතනනිම්මිතං.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคผู้ทรงเป็นนรชนสูงสุด ผู้นำโลก ทรงมีพระจักษุ อันท้าวเทวราชทูลอาราธนาแล้ว ทรงพิจารณาถึงประโยชน์ จึงได้ทรงเนรมิตที่จงกรมอันสำเร็จด้วยดี ซึ่งสร้างจากรัตนะทั้งปวง

11.

๑๑.

ඉද්ධී ච ආදෙසනානුසාසනී, තිපාටිහීරෙ භගවා වසී අහු;

චඞ්කමං මාපයි ලොකනායකො, සුනිට්ඨිතං සබ්බරතනනිම්මිතං.

พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้ชำนาญในปาฏิหาริย์ ๓ ประการ คือ อิทธิปาฏิหาริย์ อาเทสนาปาฏิหาริย์ และอนุสาสนีปาฏิหาริย์ พระผู้นำโลกได้ทรงเนรมิตที่จงกรมอันสำเร็จด้วยดี ซึ่งสร้างจากรัตนะทั้งปวง

12.

๑๒.

දසසහස්සීලොකධාතුයා, සිනෙරුපබ්බතුත්තමෙ;

ථම්භෙව දස්සෙසි පටිපාටියා, චඞ්කමෙ රතනාමයෙ.

พระองค์ทรงแสดงปาฏิหาริย์ ณ ที่จงกรมอันแล้วไปด้วยรัตนะในหมื่นโลกธาตุ โดยทรงทำยอดเขาพระสุเมรุให้เป็นเสาตามลำดับ

13.

๑๓.

දසසහස්සී අතික්කම්ම, චඞ්කමං මාපයී ජිනො;

සබ්බසොණ්ණමයා පස්සෙ, චඞ්කමෙ රතනාමයෙ.

พระชินเจ้าทรงเนรมิตที่จงกรมให้เกินกว่าหมื่นโลกธาตุ ที่ข้างทั้งสองของที่จงกรมอันแล้วไปด้วยรัตนะ ล้วนสำเร็จด้วยทองคำ

14.

๑๔.

තුලාසඞ්ඝාටානුවග්ගා[Pg.301], සොවණ්ණඵලකත්ථතා;

වෙදිකා සබ්බසොවණ්ණා, දුභතො පස්සෙසු නිම්මිතා.

ขื่อและจันทันที่รับกันดี ปูลาดด้วยแผ่นทองคำ ราวบันไดล้วนสำเร็จด้วยทองคำ ถูกเนรมิตขึ้นที่ข้างทั้งสอง

15.

๑๕.

මණිමුත්තාවාලුකාකිණ්ණා, නිම්මිතො රතනාමයො;

ඔභාසෙති දිසා සබ්බා, සතරංසීව උග්ගතො.

ที่จงกรมอันแล้วไปด้วยรัตนะที่ทรงเนรมิตขึ้น เกลื่อนกล่นด้วยทรายแก้วมณีและมุกดา ย่อมส่องสว่างไปทั่วทุกทิศ ดุจดังพระอาทิตย์แรกอุทัย

16.

๑๖.

තස්මිං චඞ්කමනෙ ධීරො, ද්වත්තිංසවරලක්ඛණො;

විරොචමානො සම්බුද්ධො, චඞ්කමෙ චඞ්කමී ජිනො.

พระชินสัมพุทธเจ้าผู้ทรงมีพระปรีชา ผู้ทรงประกอบด้วยพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ ทรงรุ่งเรืองยิ่ง เสด็จจงกรมอยู่ ณ ที่จงกรมนั้น

17.

๑๗.

දිබ්බං මන්දාරවං පුප්ඵං, පදුමං පාරිඡත්තකං;

චඞ්කමනෙ ඔකිරන්ති, සබ්බෙ දෙවා සමාගතා.

ทวยเทพทั้งปวงที่ประชุมกัน โปรยปรายดอกมณฑารพทิพย์ ดอกปทุม และดอกปาริฉัตร ลงบนที่จงกรม

18.

๑๘.

පස්සන්ති තං දෙවසඞ්ඝා, දසසහස්සී පමොදිතා;

නමස්සමානා නිපතන්ති, තුට්ඨහට්ඨා පමොදිතා.

หมู่เทพในหมื่นโลกธาตุต่างเบิกบานใจ ได้เห็นพระองค์ ต่างมีใจยินดีร่าเริงเบิกบาน พากันนอบน้อมหมอบกราบ

19.

๑๙.

තාවතිංසා ච යාමා ච, තුසිතා චාපි දෙවතා;

නිම්මානරතිනො දෙවා, යෙ දෙවා වසවත්තිනො;

เหล่าเทพชั้นดาวดึงส์และยามา ทั้งเหล่าเทพชั้นดุสิต เหล่าเทพชั้นนิมมานรดี และเหล่าเทพผู้เป็นวสวัตตี

උදග්ගචිත්තා සුමනා, පස්සන්ති ලොකනායකං.

ต่างมีจิตเบิกบาน มีใจโสมนัส ได้เห็นพระผู้นำโลก

20.

๒๐.

සදෙවගන්ධබ්බමනුස්සරක්ඛසා, නාගා සුපණ්ණා අථ වාපි කින්නරා;

පස්සන්ති තං ලොකහිතානුකම්පකං, නභෙව අච්චුග්ගතචන්දමණ්ඩලං.

เทวดา คนธรรพ์ มนุษย์ รากษส นาค ครุฑ หรือแม้กินนร ต่างได้เห็นพระองค์ผู้ทรงอนุเคราะห์เกื้อกูลแก่โลก ดุจดังดวงจันทร์เพ็ญที่ลอยเด่นอยู่ในนภากาศ

21.

๒๑.

ආභස්සරා සුභකිණ්හා, වෙහප්ඵලා අකනිට්ඨා ච දෙවතා;

සුසුද්ධසුක්කවත්ථවසනා, තිට්ඨන්ති පඤ්ජලීකතා.

เหล่าเทพชั้นอาภัสสรา สุภกิณหา เวหัปผลา และอกนิฏฐา ผู้นุ่งห่มผ้าขาวอันบริสุทธิ์ยิ่ง ประคองอัญชลียืนอยู่

22.

๒๒.

මුඤ්චන්ති පුප්ඵං පන පඤ්චවණ්ණිකං, මන්දාරවං චන්දනචුණ්ණමිස්සිතං;

භමෙන්ති චෙලානි ච අම්බරෙ තදා, ‘‘අහො ජිනො ලොකහිතානුකම්පකො.

ทวยเทพโปรยปรายดอกมณฑารพ ๕ สี อันผสมด้วยจุณจันทน์ และในกาลนั้น ก็โบกสะบัดผ้าในอากาศ พลางกล่าวว่า “โอ พระชินเจ้าผู้ทรงอนุเคราะห์เกื้อกูลแก่โลก”

23.

๒๓.

‘‘තුවං සත්ථා ච කෙතූ ච, ධජො යූපො ච පාණිනං;

පරායනො පතිට්ඨා ච, දීපො ච ද්විපදුත්තමො.

“พระองค์ทรงเป็นศาสดา เป็นธงชัย เป็นธวัช และเป็นเสาหลักของเหล่าสัตว์ ทรงเป็นที่พึ่งพิง เป็นที่ตั้งอาศัย เป็นประทีป และเป็นผู้สูงสุดกว่าสัตว์สองเท้า”

24.

๒๔.

‘‘දසසහස්සීලොකධාතුයා, දෙවතායො මහිද්ධිකා;

පරිවාරෙත්වා නමස්සන්ති, තුට්ඨහට්ඨා පමොදිතා.

“เหล่าเทวดาผู้มีฤทธิ์มากในหมื่นโลกธาตุ แวดล้อมแล้วนอบน้อมอยู่ ต่างมีใจยินดีร่าเริงเบิกบาน”

25.

๒๕.

‘‘දෙවතා දෙවකඤ්ඤා ච, පසන්නා තුට්ඨමානසා;

පඤ්චවණ්ණිකපුප්ඵෙහි, පූජයන්ති නරාසභං.

“เหล่าเทวดาและเทพกัญญา มีจิตเลื่อมใสโสมนัส บูชาพระนราสภะด้วยดอกไม้นานาพรรณ”

26.

๒๖.

‘‘පස්සන්ති [Pg.302] තං දෙවසඞ්ඝා, පසන්නා තුට්ඨමානසා;

පඤ්චවණ්ණිකපුප්ඵෙහි, පූජයන්ති නරාසභං.

หมู่เทพผู้มีใจเลื่อมใสยินดี ย่อมเห็นพระนราสภะนั้น และบูชาด้วยดอกไม้ ๕ สี

27.

๒๗.

‘‘අහො අච්ඡරියං ලොකෙ, අබ්භුතං ලොමහංසනං;

න මෙදිසං භූතපුබ්බං, අච්ඡෙරං ලොමහංසනං’’.

โอ อัศจรรย์ในโลก ไม่เคยมีมา น่าขนลุกพองสยองเกล้า ความอัศจรรย์น่าขนลุกพองสยองเกล้าเช่นนี้ ไม่เคยมีแก่เรามาก่อนเลย

28.

๒๘.

සකසකම්හි භවනෙ, නිසීදිත්වාන දෙවතා;

හසන්ති තා මහාහසිතං, දිස්වානච්ඡෙරකං නභෙ.

ทวยเทพเหล่านั้น นั่งอยู่ในวิมานของตนๆ เห็นความอัศจรรย์ในนภากาศแล้ว ก็บันลือเสียงหัวเราะอย่างกึกก้อง

29.

๒๙.

ආකාසට්ඨා ච භූමට්ඨා, තිණපන්ථනිවාසිනො;

කතඤ්ජලී නමස්සන්ති, තුට්ඨහට්ඨා පමොදිතා.

เหล่าเทวดาผู้อยู่ในอากาศและบนภาคพื้นดิน และผู้สถิตอยู่ที่พงหญ้าและทางเดิน ต่างร่าเริงยินดีเบิกบานใจ ประคองอัญชลีนมัสการ

30.

๓๐.

යෙපි දීඝායුකා නාගා, පුඤ්ඤවන්තො මහිද්ධිකා;

පමොදිතා නමස්සන්ති, පූජයන්ති නරුත්තමං.

แม้เหล่านาคผู้มีอายุยืน มีบุญ มีฤทธิ์มาก ก็พากันเบิกบานใจ นมัสการบูชาพระนรุตตมะ

31.

๓๑.

සඞ්ගීතියො පවත්තෙන්ති, අම්බරෙ අනිලඤ්ජසෙ;

චම්මනද්ධානි වාදෙන්ති, දිස්වානච්ඡෙරකං නභෙ.

เมื่อเห็นความอัศจรรย์ในนภากาศแล้ว เหล่าคนธรรพ์ก็ขับร้องประโคมดนตรีในอัมพรซึ่งเป็นทางของลม และประโคมกลองหนัง

32.

๓๒.

සඞ්ඛා ච පණවා චෙව, අථොපි ඩිණ්ඩිමා බහූ;

අන්තලික්ඛස්මිං වජ්ජන්ති, දිස්වානච්ඡෙරකං නභෙ.

เมื่อเห็นความอัศจรรย์ในนภากาศแล้ว สังข์ บัณเฑาะว์ และกลองดีณติมะจำนวนมาก ก็ดังกึกก้องขึ้นในอากาศ

33.

๓๓.

අබ්භුතො වත නො අජ්ජ, උප්පජ්ජි ලොමහංසනො;

ධුවමත්ථසිද්ධිං ලභාම, ඛණො නො පටිපාදිතො.

วันนี้ ความอัศจรรย์ไม่เคยมีมา น่าขนลุกพองสยองเกล้า เกิดขึ้นแก่เราแล้วหนอ เราจะได้รับความสำเร็จประโยชน์อย่างแน่นอน ขณะอันประเสริฐบังเกิดแก่เราแล้ว

34.

๓๔.

බුද්ධොති තෙසං සුත්වාන, පීති උප්පජ්ජි තාවදෙ;

බුද්ධො බුද්ධොති කථයන්තා, තිට්ඨන්ති පඤ්ජලීකතා.

ปีติเกิดขึ้นแก่ทวยเทพเหล่านั้นในขณะนั้นเอง เพราะได้สดับเสียงว่า ‘พุทโธ’ ทวยเทพเหล่านั้นกล่าวว่า ‘พุทโธ พุทโธ’ ประคองอัญชลียืนอยู่

35.

๓๕.

හිඞ්කාරා සාධුකාරා ච, උක්කුට්ඨි සම්පහංසනං ;

පජා ච විවිධා ගගනෙ, වත්තෙන්ති පඤ්ජලීකතා.

หมู่ประชาสัตว์หลากหลายในอากาศ ประคองอัญชลี เปล่งเสียงหึมการ สาธุการ เสียงโห่ร้อง และเสียงบันลือร่าเริง

36.

๓๖.

ගායන්ති සෙළෙන්ති ච වාදයන්ති ච, භුජානි පොථෙන්ති ච නච්චයන්ති ච;

මුඤ්චන්ති පුප්ඵං පන පඤ්චවණ්ණිකං, මන්දාරවං චන්දනචුණ්ණමිස්සිතං.

ทวยเทพย่อมขับร้อง ดีดสีตีเป่า ตบพระพาหา และฟ้อนรำ ทั้งโปรยปรายดอกมณฑารพ ๕ สี ที่เคล้าด้วยจุณจันทน์

37.

๓๗.

‘‘යථා තුය්හං මහාවීර, පාදෙසු චක්කලක්ඛණං;

ධජවජිරපටාකා, වඩ්ඪමානඞ්කුසාචිතං.

ข้าแต่พระมหาวีระ ที่ฝ่าพระบาทของพระองค์มีจักรลักษณะ อันประกอบด้วยรูปธง วชิระ ปฏากะ ศรีวัตสะ และขอ ฉันใด

38.

๓๘.

‘‘රූපෙ [Pg.303] සීලෙ සමාධිම්හි, පඤ්ඤාය ච අසාදිසො;

විමුත්තියා අසමසමො, ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ.

พระองค์ไม่มีผู้เสมอเหมือนในด้านรูป ศีล สมาธิ และปัญญา ไม่มีผู้ใดเทียมเท่าในด้านวิมุตติ และการประกาศธรรมจักร

39.

๓๙.

‘‘දසනාගබලං කායෙ, තුය්හං පාකතිකං බලං;

ඉද්ධිබලෙන අසමො, ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ.

พระกำลังตามปกติในพระวรกายของพระองค์เท่ากับกำลังช้าง ๑๐ เชือก พระองค์ไม่มีผู้เสมอเหมือนด้วยกำลังฤทธิ์ และการประกาศธรรมจักร

40.

๔๐.

‘‘එවං සබ්බගුණූපෙතං, සබ්බඞ්ගසමුපාගතං;

මහාමුනිං කාරුණිකං, ලොකනාථං නමස්සථ.

ท่านทั้งหลายจงนมัสการพระโลกนาถ ผู้ทรงเป็นมหามุนี เปี่ยมด้วยพระกรุณา เพียบพร้อมด้วยพระคุณทั้งปวง และถึงพร้อมด้วยองค์คุณทั้งปวงอย่างนี้เถิด

41.

๔๑.

‘‘අභිවාදනං ථොමනඤ්ච, වන්දනඤ්ච පසංසනං;

නමස්සනඤ්ච පූජඤ්ච, සබ්බං අරහසී තුවං.

พระองค์ทรงสมควรรับการกราบไหว้ การสรรเสริญ การไหว้ การชมเชย การนอบน้อม และการบูชาทั้งหมด

42.

๔๒.

‘‘යෙ කෙචි ලොකෙ වන්දනෙය්‍යා, වන්දනං අරහන්ති යෙ;

සබ්බසෙට්ඨො මහාවීර, සදිසො තෙ න විජ්ජති.

บรรดาผู้ที่ควรแก่การไหว้ในโลก ผู้ที่สมควรรับการไหว้มีอยู่เพียงใด ข้าแต่พระมหาวีระ พระองค์ทรงประเสริฐที่สุดกว่าทั้งหมด ไม่มีใครเสมอเหมือนพระองค์

43.

๔๓.

‘‘සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤො, සමාධිජ්ඣානකොවිදො;

ගිජ්ඣකූටෙ ඨිතොයෙව, පස්සති ලොකනායකං.

พระสารีบุตรผู้มีปัญญามาก ฉลาดในสมาธิและฌาน ยืนอยู่บนภูเขาคิชฌกูฏนั่นเอง ได้เห็นพระโลกนายก

44.

๔๔.

‘‘සුඵුල්ලං සාලරාජංව, චන්දංව ගගනෙ යථා;

මජ්ඣන්හිකෙව සූරියං, ඔලොකෙසි නරාසභං.

พระเถระได้แลดูพระนราสภะ ดุจพญาสาลพฤกษ์ที่ดอกบานสะพรั่ง ดุจพระจันทร์ในท้องฟ้า และดุจพระอาทิตย์ในเวลาเที่ยงวัน

45.

๔๕.

‘‘ජලන්තං දීපරුක්ඛංව, තරුණසූරියංව උග්ගතං;

බ්‍යාමප්පභානුරඤ්ජිතං, ධීරං පස්සති ලොකනායකං.

พระเถระได้เห็นพระโลกนายก ผู้ทรงมั่นคง งามด้วยพระรัศมีวาหนึ่ง ดุจประทีปที่ลุกโพลง และดุจดวงอาทิตย์อุทัย

46.

๔๖.

‘‘පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං, කතකිච්චාන තාදිනං;

ඛීණාසවානං විමලානං, ඛණෙන සන්නිපාතයි.

พระเถระได้เรียกประชุมภิกษุ ๕๐๐ รูป ผู้มีกิจทำเสร็จแล้ว คงที่ สิ้นอาสวะ และปราศจากมลทิน มาในชั่วขณะหนึ่ง

47.

๔๗.

‘‘ලොකප්පසාදනං නාම, පාටිහීරං නිදස්සයි;

අම්හෙපි තත්ථ ගන්ත්වාන, වන්දිස්සාම මයං ජිනං.

พระชินเจ้าทรงแสดงปาฏิหาริย์ชื่อว่าโลกัปปสาทนะ แม้เราทั้งหลายก็จะไปในที่นั้น แล้วจักถวายบังคมพระชินเจ้า

48.

๔๘.

‘‘එථ සබ්බෙ ගමිස්සාම, පුච්ඡිස්සාම මයං ජිනං;

කඞ්ඛං විනොදයිස්සාම, පස්සිත්වා ලොකනායකං’’.

ท่านทั้งหลายจงมาเถิด เราทั้งหมดจักไปกัน เราจักทูลถามพระชินเจ้า เราได้เห็นพระโลกนายกแล้ว จักบรรเทาความสงสัยได้

49.

๔๙.

සාධූති තෙ පටිස්සුත්වා, නිපකා සංවුතින්ද්‍රියා;

පත්තචීවරමාදාය, තරමානා උපාගමුං.

ภิกษุเหล่านั้นผู้มีปัญญารักษาตน สำรวมอินทรีย์ รับคำว่า ‘สาธุ’ แล้ว ถือบาตรและจีวรรีบเข้าไปหา

50.

๕๐.

ඛීණාසවෙහි විමලෙහි, දන්තෙහි උත්තමෙ දමෙ;

සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤො, ඉද්ධියා උපසඞ්කමි.

พระสารีบุตรผู้มีปัญญามาก เข้าไปเฝ้าโดยทางฤทธิ์ พร้อมกับพระขีณาสพทั้งหลายผู้ปราศจากมลทิน ผู้ฝึกฝนตนแล้วในทมะอันอุดม

51.

๕๑.

තෙහි [Pg.304] භික්ඛූහි පරිවුතො, සාරිපුත්තො මහාගණී;

ලළන්තො දෙවොව ගගනෙ, ඉද්ධියා උපසඞ්කමි.

พระสารีบุตรผู้มีคณะใหญ่ อันภิกษุเหล่านั้นแวดล้อม งดงามอยู่ในอากาศดุจเทพบุตร เข้าไปเฝ้าโดยทางฤทธิ์

52.

๕๒.

උක්කාසිතඤ්ච ඛිපිතං, අජ්ඣුපෙක්ඛිය සුබ්බතා;

සගාරවා සප්පතිස්සා, සම්බුද්ධං උපසඞ්කමුං.

ภิกษุทั้งหลายผู้มีวัตรดีงาม ไม่กระแอมไอ ไม่จาม มีความเคารพยำเกรง เข้าไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้า

53.

๕๓.

උපසඞ්කමිත්වා පස්සන්ති, සයම්භුං ලොකනායකං;

නභෙ අච්චුග්ගතං ධීරං, චන්දංව ගගනෙ යථා.

ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ภิกษุทั้งหลายได้เห็นพระโลกนายกผู้เป็นสยัมภู ผู้ทรงมั่นคง เสด็จขึ้นไปสูงในอากาศ ดุจพระจันทร์ในท้องฟ้า

54.

๕๔.

ජලන්තං දීපරුක්ඛංව, විජ්ජුංව ගගනෙ යථා;

මජ්ඣන්හිකෙව සූරියං, පස්සන්ති ලොකනායකං.

ภิกษุทั้งหลายได้เห็นพระโลกนายก ดุจประทีปที่ลุกโพลง ดุจสายฟ้าในอากาศ และดุจพระอาทิตย์ในเวลาเที่ยงวัน

55.

๕๕.

පඤ්චභික්ඛුසතා සබ්බෙ, පස්සන්ති ලොකනායකං;

රහදමිව විප්පසන්නං, සුඵුල්ලං පදුමං යථා.

ภิกษุ ๕๐๐ รูปทั้งหมด ได้เห็นพระโลกนายก ดุจห้วงน้ำที่ใสสะอาด และดุจดอกปทุมที่บานสะพรั่ง

56.

๕๖.

අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වාන, තුට්ඨහට්ඨා පමොදිතා;

නමස්සමානා නිපතන්ති, සත්ථුනො චක්කලක්ඛණෙ.

ภิกษุทั้งหลายประคองอัญชลี มีใจยินดีร่าเริงเบิกบาน นอบน้อมหมอบลง ณ ที่ใกล้พระยุคลบาทอันมีลักษณะจักรของพระศาสดา

57.

๕๗.

සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤො, කොරණ්ඩසමසාදිසො;

සමාධිජ්ඣානකුසලො, වන්දතෙ ලොකනායකං.

พระสารีบุตรผู้มีปัญญามาก มีผิวพรรณเสมอด้วยดอกกรรณิการ์ ผู้ฉลาดในสมาธิและฌาน ถวายบังคมพระโลกนายก

58.

๕๘.

ගජ්ජිතා කාලමෙඝොව, නීලුප්පලසමසාදිසො;

ඉද්ධිබලෙන අසමො, මොග්ගල්ලානො මහිද්ධිකො.

พระโมคคัลลานะผู้มีฤทธิ์มาก หาผู้เสมอมิได้ด้วยกำลังฤทธิ์ ดุจเมฆดำคำรนอยู่ มีผิวพรรณเสมอด้วยดอกอุบลเขียว (ถวายบังคมพระโลกนายก)

59.

๕๙.

මහාකස්සපොපි ච ථෙරො, උත්තත්තකනකසන්නිභො;

ධුතගුණෙ අග්ගනික්ඛිත්තො, ථොමිතො සත්ථුවණ්ණිතො.

แม้พระมหากัสสปเถระ ผู้มีวรรณะดังทองชมพูนุทที่หลอมแล้ว ผู้ที่พระศาสดาทรงยกย่อง สรรเสริญ และเทวดามนุษย์ก็สดุดีแล้ว ว่าเป็นผู้เลิศในคุณแห่งธุดงค์ (ก็ถวายบังคมพระโลกนายก)

60.

๖๐.

දිබ්බචක්ඛූනං යො අග්ගො, අනුරුද්ධො මහාගණී;

ඤාතිසෙට්ඨො භගවතො, අවිදූරෙව තිට්ඨති.

พระอนุรุทธะใด เป็นผู้เลิศกว่าภิกษุผู้มีทิพยจักษุ เป็นผู้มีคณะใหญ่ เป็นพระประยูรญาติผู้ประเสริฐของพระผู้มีพระภาค พระอนุรุทธะนั้น ยืนอยู่ในที่ไม่ไกลนั่นเทียว

61.

๖๑.

ආපත්තිඅනාපත්තියා, සතෙකිච්ඡාය කොවිදො;

විනයෙ අග්ගනික්ඛිත්තො, උපාලි සත්ථුවණ්ණිතො.

พระอุบาลี ผู้ฉลาดในอาบัติและอนาบัติ และในกรรมที่มีการเยียวยา ผู้ที่พระศาสดาทรงยกย่องว่าเป็นเลิศในทางพระวินัย (ก็ถวายบังคมพระโลกนายก)

62.

๖๒.

සුඛුමනිපුණත්ථපටිවිද්ධො, කථිකානං පවරො ගණී;

ඉසි මන්තානියා පුත්තො, පුණ්ණො නාමාති විස්සුතො.

พระฤาษี ผู้เป็นบุตรของนางมันตานีพราหมณี ปรากฏนามว่าปุณณะ ผู้แทงตลอดอรรถอันสุขุมละเอียด เป็นผู้ประเสริฐกว่าธรรมกถึกทั้งหลาย เป็นเจ้าหมู่ (ก็ถวายบังคมพระโลกนายก)

63.

๖๓.

එතෙසං චිත්තමඤ්ඤාය, ඔපම්මකුසලො මුනි;

කඞ්ඛච්ඡෙදො මහාවීරො, කථෙසි අත්තනො ගුණං.

พระมุนีผู้ทรงมีความเพียรใหญ่ ผู้ฉลาดในอุปมา ผู้ตัดความสงสัย ทรงทราบจิตของพระขีณาสพเหล่านั้นแล้ว จึงตรัสถึงคุณของพระองค์

64.

๖๔.

‘‘චත්තාරො [Pg.305] තෙ අසඞ්ඛෙය්‍යා, කොටි යෙසං න නායති;

සත්තකායො ච ආකාසො, චක්කවාළා චනන්තකා;

බුද්ධඤාණං අප්පමෙය්‍යං, න සක්කා එතෙ විජානිතුං.

อสงไขย ๔ อย่างเหล่านี้ คือ หมู่สัตว์ ๑ อากาศ ๑ จักรวาลอันหาที่สุดมิได้ ๑ พุทธญาณอันประมาณมิได้ ๑ ใครๆ ไม่สามารถจะรู้ที่สุดของอสงไขย ๔ อย่างเหล่านี้ได้

65.

๖๕.

‘‘කිමෙතං අච්ඡරියං ලොකෙ, යං මෙ ඉද්ධිවිකුබ්බනං;

අඤ්ඤෙ බහූ අච්ඡරියා, අබ්භුතා ලොමහංසනා.

การแสดงฤทธิ์ของเรานี้ อะไรจะน่าอัศจรรย์ในโลก ยังมีกรรมอันน่าอัศจรรย์อย่างอื่นอีกมาก ที่ไม่เคยมีมาและทำให้ขนพองสยองเกล้า

66.

๖๖.

‘‘යදාහං තුසිතෙ කායෙ, සන්තුසිතො නාමහං තදා;

දසසහස්සී සමාගම්ම, යාචන්ති පඤ්ජලී මමං.

ในกาลใด เราเป็นเทพบุตรนามว่าสันดุสิตอยู่ในหมู่เทพดุสิต ในกาลนั้น ทวยเทพในหมื่นโลกธาตุประชุมกันแล้ว ประคองอัญชลีอ้อนวอนเรา

67.

๖๗.

‘‘‘කාලො ඛො තෙ මහාවීර, උප්පජ්ජ මාතුකුච්ඡියං;

සදෙවකං තාරයන්තො, බුජ්ඣස්සු අමතං පදං’.

ข้าแต่พระมหาวีระ บัดนี้เป็นกาลสมควรของพระองค์แล้ว ขอพระองค์โปรดอุบัติในพระครรภ์พระมารดา ทรงช่วยชาวโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ข้ามพ้น แล้วตรัสรู้บทอันไม่ตายเถิด

68.

๖๘.

‘‘තුසිතා කායා චවිත්වාන, යදා ඔක්කමි කුච්ඡියං;

දසසහස්සීලොකධාතු, කම්පිත්ථ ධරණී තදා.

ในกาลใด เราจุติจากหมู่เทพดุสิตแล้ว ก้าวลงสู่พระครรภ์ ในกาลนั้น แผ่นดินในหมื่นโลกธาตุก็หวั่นไหว

69.

๖๙.

‘‘යදාහං මාතුකුච්ඡිතො, සම්පජානොව නික්ඛමිං;

සාධුකාරං පවත්තෙන්ති, දසසහස්සී පකම්පථ.

ในกาลใด เรามีสัมปชัญญะ คลอดจากพระครรภ์พระมารดา ในกาลนั้น หมื่นโลกธาตุก็หวั่นไหว พร้อมทั้งเปล่งเสียงสาธุการ

70.

๗๐.

‘‘ඔක්කන්තිං මෙ සමො නත්ථි, ජාතිතො අභිනික්ඛමෙ;

සම්බොධියං අහං සෙට්ඨො, ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ.

ไม่มีใครเสมอเราในการก้าวลงสู่ครรภ์ ในการประสูติ และการเสด็จออก เราเป็นผู้ประเสริฐในการตรัสรู้ และในการประกาศธรรมจักร

71.

๗๑.

‘‘අහො අච්ඡරියං ලොකෙ, බුද්ධානං ගුණමහන්තතා;

දසසහස්සීලොකධාතු, ඡප්පකාරං පකම්පථ;

ඔභාසො ච මහා ආසි, අච්ඡෙරං ලොමහංසනං’’.

โอ น่าอัศจรรย์ในโลก ความที่แห่งคุณของพระพุทธเจ้าทั้งหลายเป็นคุณอันยิ่งใหญ่ หมื่นโลกธาตุก็หวั่นไหว ๖ ประการ และได้มีแสงสว่างใหญ่ น่าอัศจรรย์ น่าขนพองสยองเกล้า

72.

๗๒.

භගවා තම්හි සමයෙ, ලොකජෙට්ඨො නරාසභො;

සදෙවකං දස්සයන්තො, ඉද්ධියා චඞ්කමී ජිනො.

ในสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคผู้ทรงเป็นเชษฐ์ของโลก ผู้ประเสริฐกว่านรชน ทรงเป็นผู้ชนะ ทรงแสดงแก่โลกพร้อมทั้งเทวโลก เสด็จจงกรมด้วยฤทธิ์

73.

๗๓.

චඞ්කමෙ චඞ්කමන්තොව, කථෙසි ලොකනායකො;

අන්තරා න නිවත්තෙති, චතුහත්ථෙ චඞ්කමෙ යථා.

พระโลกนายกเสด็จจงกรมอยู่ในที่จงกรมนั้นพลาง ทรงแสดงธรรมพลาง ไม่ได้เสด็จกลับในระหว่าง เหมือนคนเดินอยู่ในที่จงกรมประมาณ ๔ ศอก

74.

๗๔.

සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤො, සමාධිජ්ඣානකොවිදො;

පඤ්ඤාය පාරමිප්පත්තො, පුච්ඡති ලොකනායකං.

พระสารีบุตรผู้มีปัญญามาก ผู้ฉลาดในสมาธิและฌาน ผู้ถึงความเลิศด้วยปัญญา ทูลถามพระโลกนายก

75.

๗๕.

‘‘කීදිසො තෙ මහාවීර, අභිනීහාරො නරුත්තම;

කම්හි කාලෙ තයා ධීර, පත්ථිතා බොධිමුත්තමා.

ข้าแต่พระมหาวีระ ผู้ประเสริฐกว่านรชน อภินิหารของพระองค์เป็นเช่นไร ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงปรีชา ในกาลไหน พระองค์ทรงปรารถนาพระโพธิญาณอันสูงสุด

76.

๗๖.

‘‘දානං [Pg.306] සීලඤ්ච නෙක්ඛම්මං, පඤ්ඤාවීරියඤ්ච කීදිසං;

ඛන්තිසච්චමධිට්ඨානං, මෙත්තුපෙක්ඛා ච කීදිසා.

ทาน ศีล เนกขัมมะ ปัญญา และวิริยะของพระองค์เป็นเช่นไร ขันติ สัจจะ อธิษฐาน เมตตา และอุเบกขาของพระองค์เป็นเช่นไร

77.

๗๗.

‘‘දස පාරමී තයා ධීර, කීදිසී ලොකනායක;

කථං උපපාරමී පුණ්ණා, පරමත්ථපාරමී කථං’’.

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงปรีชา ผู้นำของโลก บารมี ๑๐ ทัศของพระองค์เป็นเช่นไร อุปบารมีของพระองค์บริบูรณ์ได้อย่างไร ปรมัตถบารมี (บริบูรณ์) ได้อย่างไร

78.

๗๘.

තස්ස පුට්ඨො වියාකාසි, කරවීකමධුරගිරො;

නිබ්බාපයන්තො හදයං, හාසයන්තො සදෙවකං.

พระผู้มีพระภาคผู้มีพระสุรเสียงไพเราะดุจนกการเวก อันพระสารีบุตรทูลถามแล้ว ทรงยังหทัยให้เยือกเย็น ทรงยังโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ร่าเริง ได้ตรัสตอบแก่ท่าน

79.

๗๙.

අතීතබුද්ධානං ජිනානං දෙසිතං, නිකීලිතං බුද්ධපරම්පරාගතං;

පුබ්බෙනිවාසානුගතාය බුද්ධියා, පකාසයී ලොකහිතං සදෙවකෙ.

พระองค์ทรงประกาศธรรมที่พระพุทธเจ้าผู้ชนะทั้งหลายในอดีตทรงแสดงไว้แล้ว และพุทธจริยาอันปราศจากมลทินที่สืบเนื่องมาโดยลำดับของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ซึ่งเป็นประโยชน์แก่โลกในโลกพร้อมทั้งเทวโลก ด้วยพระปัญญาที่หยั่งรู้อดีตชาติ

80.

๘๐.

‘‘පීතිපාමොජ්ජජනනං, සොකසල්ලවිනොදනං;

සබ්බසම්පත්තිපටිලාභං, චිත්තීකත්වා සුණාථ මෙ.

ท่านทั้งหลายจงทำในใจแล้วฟัง (พุทธวงศ์) ของเรา ซึ่งก่อให้เกิดปีติและปราโมทย์ บรรเทาลูกศรคือความโศก เป็นเหตุให้ได้สรรพสมบัติ

81.

๘๑.

‘‘මදනිම්මදනං සොකනුදං, සංසාරපරිමොචනං;

සබ්බදුක්ඛක්ඛයං මග්ගං, සක්කච්චං පටිපජ්ජථා’’ති.

ท่านทั้งหลายจงปฏิบัติตามโดยเคารพ ซึ่งหนทางอันเป็นที่ย่ำยีความมัวเมา บรรเทาความโศกเศร้า เป็นเครื่องเปลื้องจากสงสาร และเป็นที่สิ้นไปแห่งทุกข์ทั้งปวง ดังนี้เถิด

රතනචඞ්කමනකණ්ඩො නිට්ඨිතො.

รัตนจังกมนกัณฑ์ จบ

2. සුමෙධපත්ථනාකථා

๒. สุเมธปัตถนากถา

1.

๑.

කප්පෙ ච සතසහස්සෙ, චතුරො ච අසඞ්ඛියෙ;

අමරං නාම නගරං, දස්සනෙය්‍යං මනොරමං.

ในสี่อสงไขยยิ่งด้วยแสนกัป ได้มีนครหนึ่งชื่อว่าอมรวดี เป็นที่น่าทัศนา รื่นรมย์ใจ

2.

๒.

දසහි සද්දෙහි අවිවිත්තං, අන්නපානසමායුතං;

හත්ථිසද්දං අස්සසද්දං, භෙරිසඞ්ඛරථානි ච;

ඛාදථ පිවථ චෙව, අන්නපානෙන ඝොසිතං.

นครนั้นสมบูรณ์ด้วยข้าวและน้ำ ไม่เงียบจากเสียง ๑๐ อย่าง คือ เสียงช้าง เสียงม้า เสียงกลอง เสียงสังข์ เสียงรถ และเสียงประกาศด้วยข้าวและน้ำว่า "เชิญเคี้ยว เชิญดื่ม"

3.

๓.

නගරං සබ්බඞ්ගසම්පන්නං, සබ්බකම්මමුපාගතං;

සත්තරතනසම්පන්නං, නානාජනසමාකුලං;

සමිද්ධං දෙවනගරංව, ආවාසං පුඤ්ඤකම්මිනං.

เมืองนั้นสมบูรณ์ด้วยองค์ประกอบทั้งปวง เพียบพร้อมด้วยการงานทุกอย่าง สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ คลาคล่ำด้วยนานาชน เป็นเมืองที่มั่งคั่งดุจเมืองสวรรค์ เป็นที่อาศัยของผู้มีบุญ

4.

๔.

නගරෙ අමරවතියා, සුමෙධො නාම බ්‍රාහ්මණො;

අනෙකකොටිසන්නිචයො, පහූතධනධඤ්ඤවා.

ในเมืองอมรวดีนั้น มีพราหมณ์ชื่อสุเมธ ผู้สั่งสมทรัพย์ไว้หลายโกฏิ มีทรัพย์และข้าวเปลือกมากมาย

5.

๕.

අජ්ඣායකො [Pg.307] මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදාන පාරගූ;

ලක්ඛණෙ ඉතිහාසෙ ච, සධම්මෙ පාරමිං ගතො.

เป็นผู้คงแก่เรียน ทรงมนต์ ถึงฝั่งแห่งไตรเพท ถึงความสำเร็จในคัมภีร์ลักษณะ คัมภีร์อิติหาส และในสัทธรรมของตน

6.

๖.

රහොගතො නිසීදිත්වා, එවං චින්තෙසහං තදා;

‘‘දුක්ඛො පුනබ්භවො නාම, සරීරස්ස ච භෙදනං.

ในกาลนั้น เราไปสู่ที่สงัดแล้วนั่งคิดอย่างนี้ว่า ‘ชื่อว่าภพใหม่เป็นทุกข์หนอ และความแตกทำลายแห่งสรีระก็เป็นทุกข์’

7.

๗.

‘‘ජාතිධම්මො ජරාධම්මො, බ්‍යාධිධම්මො සහං තදා;

අජරං අමතං ඛෙමං, පරියෙසිස්සාමි නිබ්බුතිං.

ในกาลนั้น เราผู้มีความเกิดเป็นธรรมดา มีความแก่เป็นธรรมดา มีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา จักแสวงหานิพพานอันไม่แก่ ไม่ตาย และเกษม

8.

๘.

‘‘යංනූනිමං පූතිකායං, නානාකුණපපූරිතං;

ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡෙය්‍යං, අනපෙක්ඛො අනත්ථිකො.

ไฉนหนอ เราพึงสละกายเน่านี้ อันเต็มไปด้วยซากศพต่างๆ ไม่เยื่อใย ไม่ต้องการ แล้วพึงไปเสีย

9.

๙.

‘‘අත්ථි හෙහිති සො මග්ගො, න සො සක්කා න හෙතුයෙ;

පරියෙසිස්සාමි තං මග්ගං, භවතො පරිමුත්තියා.

หนทางนั้นจักต้องมี หนทางนั้นจะไม่มีไม่ได้ เราจักแสวงหาหนทางนั้น เพื่อความหลุดพ้นจากภพ

10.

๑๐.

‘‘යථාපි දුක්ඛෙ විජ්ජන්තෙ, සුඛං නාමපි විජ්ජති;

එවං භවෙ විජ්ජමානෙ, විභවොපි ඉච්ඡිතබ්බකො.

เปรียบเหมือนเมื่อทุกข์มีอยู่ สุขก็มีอยู่ฉันใด เมื่อภพมีอยู่ ความสิ้นภพก็พึงปรารถนาฉันนั้น

11.

๑๑.

‘‘යථාපි උණ්හෙ විජ්ජන්තෙ, අපරං විජ්ජති සීතලං;

එවං තිවිධග්ගි විජ්ජන්තෙ, නිබ්බානං ඉච්ඡිතබ්බකං.

เปรียบเหมือนเมื่อความร้อนมีอยู่ ความเย็นอื่นก็มีอยู่ฉันใด เมื่อไฟ ๓ กองมีอยู่ นิพพานก็พึงปรารถนาฉันนั้น

12.

๑๒.

‘‘යථාපි පාපෙ විජ්ජන්තෙ, කල්‍යාණමපි විජ්ජති;

එවමෙව ජාති විජ්ජන්තෙ, අජාතිපිච්ඡිතබ්බකං.

เปรียบเหมือนเมื่อบาปมีอยู่ แม้ความดีก็มีอยู่ฉันใด เมื่อชาติมีอยู่ แม้ความไม่เกิดก็พึงปรารถนาฉันนั้น

13.

๑๓.

‘‘යථා ගූථගතො පුරිසො, තළාකං දිස්වාන පූරිතං;

න ගවෙසති තං තළාකං, න දොසො තළාකස්ස සො.

เปรียบเหมือนบุรุษผู้เปื้อนคูถ เห็นสระน้ำเต็มเปี่ยมแล้ว ไม่แสวงหาสระน้ำนั้น นั่นไม่ใช่ความผิดของสระน้ำ

14.

๑๔.

‘‘එවං කිලෙසමලධොව, විජ්ජන්තෙ අමතන්තළෙ;

න ගවෙසති තං තළාකං, න දොසො අමතන්තළෙ.

ฉันนั้น เมื่อสระอมฤตเป็นที่ชำระมลทินคือกิเลสมีอยู่ แต่ไม่แสวงหาสระนั้น นั่นไม่ใช่ความผิดของสระอมฤต

15.

๑๕.

‘‘යථා අරීහි පරිරුද්ධො, විජ්ජන්තෙ ගමනම්පථෙ;

න පලායති සො පුරිසො, න දොසො අඤ්ජසස්ස සො.

เปรียบเหมือนบุรุษผู้ถูกหมู่ศัตรูล้อมไว้ เมื่อหนทางที่จะไปมีอยู่ แต่ไม่หนีไป นั่นไม่ใช่ความผิดของหนทาง

16.

๑๖.

‘‘එවං කිලෙසපරිරුද්ධො, විජ්ජමානෙ සිවෙ පථෙ;

න ගවෙසති තං මග්ගං, න දොසො සිවමඤ්ජසෙ.

ฉันนั้น ผู้ถูกกิเลสล้อมไว้ เมื่อทางอันเกษมมีอยู่ แต่ไม่แสวงหาหนทางนั้น นั่นไม่ใช่ความผิดของทางอันเกษม

17.

๑๗.

‘‘යථාපි බ්‍යාධිතො පුරිසො, විජ්ජමානෙ තිකිච්ඡකෙ;

න තිකිච්ඡාපෙති තං බ්‍යාධිං, න දොසො සො තිකිච්ඡකෙ.

เปรียบเหมือนบุรุษผู้ป่วยไข้ เมื่อแพทย์มีอยู่ แต่ไม่เยียวยาโรคนั้น นั่นไม่ใช่ความผิดของแพทย์

18.

๑๘.

‘‘එවං [Pg.308] කිලෙසබ්‍යාධීහි, දුක්ඛිතො පරිපීළිතො;

න ගවෙසති තං ආචරියං, න දොසො සො විනායකෙ.

ฉันนั้น ผู้ถูกเบียดเบียน เป็นทุกข์เพราะโรคคือกิเลส แต่ไม่แสวงหาอาจารย์นั้น นั่นไม่ใช่ความผิดของผู้แนะนำ

19.

๑๙.

‘‘යථාපි කුණපං පුරිසො, කණ්ඨෙ බන්ධං ජිගුච්ඡිය;

මොචයිත්වාන ගච්ඡෙය්‍ය, සුඛී සෙරී සයංවසී.

เปรียบเหมือนบุรุษรังเกียจซากศพที่ผูกติดอยู่ที่คอ พึงแก้แล้วไปเป็นผู้มีสุข เป็นอิสระ เป็นตัวของตัวเอง

20.

๒๐.

‘‘තථෙවිමං පූතිකායං, නානාකුණපසඤ්චයං;

ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡෙය්‍යං, අනපෙක්ඛො අනත්ථිකො.

ฉันนั้นนั่นเทียว เราพึงสละกายเน่านี้ อันเป็นที่ประชุมแห่งซากศพต่างๆ ไม่เยื่อใย ไม่ต้องการ แล้วพึงไปเสีย

21.

๒๑.

‘‘යථා උච්චාරට්ඨානම්හි, කරීසං නරනාරියො;

ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡන්ති, අනපෙක්ඛා අනත්ථිකා.

เปรียบเหมือนนรชนชายหญิงถ่ายอุจจาระในที่ถ่ายแล้ว ย่อมไปโดยไม่เยื่อใย ไม่ต้องการฉันใด

22.

๒๒.

‘‘එවමෙවාහං ඉමං කායං, නානාකුණපපූරිතං;

ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡිස්සං, වච්චං කත්වා යථා කුටිං.

ฉันนั้นนั่นเทียว เราจักสละกายนี้อันเต็มไปด้วยซากศพต่างๆ แล้วไป เหมือนบุคคลถ่ายอุจจาระแล้วทิ้งส้วมไปฉะนั้น

23.

๒๓.

‘‘යථාපි ජජ්ජරං නාවං, පලුග්ගං උදගාහිනිං ;

සාමී ඡඩ්ඩෙත්වා ගච්ඡන්ති, අනපෙක්ඛා අනත්ථිකා.

เปรียบเหมือนเจ้าของทั้งหลายสละเรือที่คร่ำคร่า ผุพัง และน้ำรั่วเข้าได้ แล้วไปโดยไม่เยื่อใย ไม่ต้องการฉันใด

24.

๒๔.

‘‘එවමෙවාහං ඉමං කායං, නවච්ඡිද්දං ධුවස්සවං;

ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡිස්සං, ජිණ්ණනාවංව සාමිකා.

ฉันนั้นนั่นเทียว เราจักสละกายนี้ซึ่งมีช่อง ๙ ช่อง มีของไม่สะอาดไหลออกเป็นนิตย์ แล้วไป เหมือนเจ้าของทิ้งเรือเก่าไปฉะนั้น

25.

๒๕.

‘‘යථාපි පුරිසො චොරෙහි, ගච්ඡන්තො භණ්ඩමාදිය;

භණ්ඩච්ඡෙදභයං දිස්වා, ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡති.

เปรียบเหมือนบุรุษถือเอาสิ่งของไปกับพวกโจร เห็นภัยคือการถูกทำลายสิ่งของ จึงละทิ้ง (พวกโจร) แล้วหลีกไป

26.

๒๖.

‘‘එවමෙව අයං කායො, මහාචොරසමො විය;

පහායිමං ගමිස්සාමි, කුසලච්ඡෙදනා භයා’’.

ฉันนั้นนั่นเทียว กายนี้เปรียบดังมหาโจร เราจักละทิ้งกายนี้ไป เพราะกลัวต่อการถูกตัดรอนกุศล

27.

๒๗.

එවාහං චින්තයිත්වාන, නෙකකොටිසතං ධනං;

නාථානාථානං දත්වාන, හිමවන්තමුපාගමිං.

เราครั้นคิดอย่างนี้แล้ว จึงให้ทรัพย์หลายร้อยโกฏิแก่คนมีที่พึ่งและไม่มีที่พึ่ง แล้วเข้าไปสู่ป่าหิมพานต์

28.

๒๘.

හිමවන්තස්සාවිදූරෙ, ධම්මිකො නාම පබ්බතො;

අස්සමො සුකතො මය්හං, පණ්ණසාලා සුමාපිතා.

ในที่ไม่ไกลจากป่าหิมพานต์ มีภูเขาชื่อธัมมิกะ อาศรมของเราสร้างไว้อย่างดี บรรณศาลาเราก็เนรมิตไว้อย่างดีในที่นั้น

29.

๒๙.

චඞ්කමං තත්ථ මාපෙසිං, පඤ්චදොසවිවජ්ජිතං;

අට්ඨගුණසමූපෙතං, අභිඤ්ඤාබලමාහරිං.

ในที่นั้น เราได้สร้างที่จงกรมอันปราศจากโทษ ๕ ประการ และได้บรรลุอภิญญาพละอันประกอบด้วยคุณ ๘ ประการ

30.

๓๐.

සාටකං පජහිං තත්ථ, නවදොසමුපාගතං;

වාකචීරං නිවාසෙසිං, ද්වාදසගුණමුපාගතං.

ในที่นั้น เราได้ละผ้าสาฎกอันประกอบด้วยโทษ ๙ ประการ ได้นุ่งผ้าเปลือกไม้อันประกอบด้วยคุณ ๑๒ ประการ

31.

๓๑.

අට්ඨදොසසමාකිණ්ණං[Pg.309], පජහිං පණ්ණසාලකං;

උපාගමිං රුක්ඛමූලං, ගුණෙ දසහුපාගතං.

เราละบรรณศาลาอันเกลื่อนกล่นด้วยโทษ ๘ ประการ เข้าถึงโคนไม้ซึ่งประกอบด้วยคุณ ๑๐ ประการ

32.

๓๒.

වාපිතං රොපිතං ධඤ්ඤං, පජහිං නිරවසෙසතො;

අනෙකගුණසම්පන්නං, පවත්තඵලමාදියිං.

เราละธัญชาติที่เขาหว่านและปลูกโดยสิ้นเชิง ได้บริโภคผลไม้ที่หล่นเองซึ่งสมบูรณ์ด้วยคุณนานัปการ

33.

๓๓.

තත්ථප්පධානං පදහිං, නිසජ්ජට්ඨානචඞ්කමෙ;

අබ්භන්තරම්හි සත්තාහෙ, අභිඤ්ඤාබලපාපුණිං.

ในอาศรมนั้น เราบำเพ็ญเพียรในที่นั่ง ที่ยืน และที่จงกรม ภายใน ๗ วัน เราก็ได้บรรลุอภิญญาพละ

34.

๓๔.

එවං මෙ සිද්ධිප්පත්තස්ස, වසීභූතස්ස සාසනෙ;

දීපඞ්කරො නාම ජිනො, උප්පජ්ජි ලොකනායකො.

เมื่อเราบรรลุความสำเร็จ มีความชำนาญในศาสนา (ของฤาษี) อย่างนี้แล้ว พระชินเจ้าพระนามว่าทีปังกร ผู้เป็นโลกนายก ได้เสด็จอุบัติขึ้น

35.

๓๕.

උප්පජ්ජන්තෙ ච ජායන්තෙ, බුජ්ඣන්තෙ ධම්මදෙසනෙ;

චතුරො නිමිත්තෙ නාද්දසං, ඣානරතිසමප්පිතො.

เราผู้เพียบพร้อมด้วยความยินดีในฌาน จึงไม่เห็นนิมิต ๔ ประการ ในกาลที่พระพุทธเจ้าทรงปฏิสนธิ ประสูติ ตรัสรู้ และทรงแสดงธรรม

36.

๓๖.

පච්චන්තදෙසවිසයෙ, නිමන්තෙත්වා තථාගතං;

තස්ස ආගමනං මග්ගං, සොධෙන්ති තුට්ඨමානසා.

ในปัจจันตชนบท ชนทั้งหลายได้นิมนต์พระตถาคตเจ้าแล้ว มีใจยินดี ช่วยกันตกแต่งหนทางเสด็จมาของพระองค์

37.

๓๗.

අහං තෙන සමයෙන, නික්ඛමිත්වා සකස්සමා;

ධුනන්තො වාකචීරානි, ගච්ඡාමි අම්බරෙ තදා.

ในสมัยนั้น เราออกจากอาศรมของตน สลัดผ้าเปลือกไม้แล้วเหาะไปในอากาศ

38.

๓๘.

වෙදජාතං ජනං දිස්වා, තුට්ඨහට්ඨං පමොදිතං;

ඔරොහිත්වාන ගගනා, මනුස්සෙ පුච්ඡි තාවදෙ.

เราเห็นหมู่ชนผู้เกิดความยินดี มีใจเบิกบานร่าเริง จึงลงจากอากาศแล้วได้ถามพวกมนุษย์ในขณะนั้น

39.

๓๙.

‘‘තුට්ඨහට්ඨො පමුදිතො, වෙදජාතො මහාජනො;

කස්ස සොධීයති මග්ගො, අඤ්ජසං වටුමායනං’’.

มหาชนนี้มีใจเบิกบานร่าเริง เกิดความยินดี กำลังตกแต่งทางสัญจรคือหนทางใหญ่โตเพื่อใครกัน

40.

๔๐.

තෙ මෙ පුට්ඨා වියාකංසු, ‘‘බුද්ධො ලොකෙ අනුත්තරො;

දීපඞ්කරො නාම ජිනො, උප්පජ්ජි ලොකනායකො;

තස්ස සොධීයති මග්ගො, අඤ්ජසං වටුමායනං’’.

ชนเหล่านั้นถูกเราถามแล้ว ได้ตอบว่า พระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครยิ่งกว่า ทรงพระนามว่าทีปังกร ผู้เป็นพระชินเจ้า เป็นผู้นำของโลก ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ทางสัญจรคือหนทางใหญ่โตนี้ เขากำลังตกแต่งเพื่อพระองค์

41.

๔๑.

බුද්ධොතිවචනං සුත්වාන, පීති උප්පජ්ජි තාවදෙ;

බුද්ධො බුද්ධොති කථයන්තො, සොමනස්සං පවෙදයිං.

พอได้ฟังคำว่า 'พุทโธ' ปีติก็เกิดขึ้นแก่เราในขณะนั้น เราเปล่งคำว่า 'พุทโธ พุทโธ' ได้รับความสุขใจ

42.

๔๒.

තත්ථ ඨත්වා විචින්තෙසිං, තුට්ඨො සංවිග්ගමානසො;

‘‘ඉධ බීජානි රොපිස්සං, ඛණො වෙ මා උපච්චගා.

เรามีใจยินดีและสังเวช ยืนอยู่ในที่นั้นคิดว่า เราจะหว่านพืชในที่นี้ โอกาสดีอย่าได้ล่วงเลยเราไปเสียเลย

43.

๔๓.

‘‘යදි බුද්ධස්ස සොධෙථ, එකොකාසං දදාථ මෙ;

අහම්පි සොධයිස්සාමි, අඤ්ජසං වටුමායනං’’.

ถ้าท่านทั้งหลายจะตกแต่งทางเพื่อพระพุทธเจ้า ขอจงให้โอกาสแก่เราสักแห่งหนึ่งเถิด แม้เราก็จักตกแต่งทางสัญจรคือหนทางใหญ่โตนี้ด้วย

44.

๔๔.

අදංසු [Pg.310] තෙ මමොකාසං, සොධෙතුං අඤ්ජසං තදා;

බුද්ධො බුද්ධොති චින්තෙන්තො, මග්ගං සොධෙමහං තදා.

ครั้งนั้น เขาทั้งหลายได้ให้โอกาสแก่เราเพื่อตกแต่งทางสัญจร ขณะนั้น เราคิดถึงแต่ 'พุทโธ พุทโธ' ไปด้วย ตกแต่งทางไปด้วย

45.

๔๕.

අනිට්ඨිතෙ මමොකාසෙ, දීපඞ්කරො මහාමුනි;

චතූහි සතසහස්සෙහි, ඡළභිඤ්ඤෙහි තාදිහි;

ඛීණාසවෙහි විමලෙහි, පටිපජ්ජි අඤ්ජසං ජිනො.

เมื่อส่วนของเรายังทำไม่เสร็จ พระทีปังกรมหามุนีผู้ทรงเป็นพระชินเจ้า พร้อมด้วยพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีคุณสมบัติคงที่ ทรงอภิญญา ๖ จำนวนสี่แสนองค์ ได้เสด็จดำเนินมาตามทางนั้น

46.

๔๖.

පච්චුග්ගමනා වත්තන්ති, වජ්ජන්ති භෙරියො බහූ;

ආමොදිතා නරමරූ, සාධුකාරං පවත්තයුං.

ขบวนรับเสด็จเคลื่อนไป กลองใหญ่จำนวนมากประโคมขึ้น นรชนและเทวดาต่างเบิกบานใจ เปล่งเสียงสาธุการ

47.

๔๗.

දෙවා මනුස්සෙ පස්සන්ති, මනුස්සාපි ච දෙවතා;

උභොපි තෙ පඤ්ජලිකා, අනුයන්ති තථාගතං.

ทวยเทพต่างมองเห็นมนุษย์ แม้มนุษย์ก็มองเห็นทวยเทพ ทั้งสองพวกนั้นต่างประนมอัญชลีตามเสด็จพระตถาคตเจ้าไป

48.

๔๘.

දෙවා දිබ්බෙහි තුරියෙහි, මනුස්සා මානුසෙහි ච ;

උභොපි තෙ වජ්ජයන්තා, අනුයන්ති තථාගතං.

ทวยเทพบรรเลงทิพยดุริยางค์ มนุษย์ก็บรรเลงดุริยางค์ของมนุษย์ ทั้งสองพวกนั้นต่างบรรเลงตามเสด็จพระตถาคตเจ้าไป

49.

๔๙.

දිබ්බං මන්දාරවං පුප්ඵං, පදුමං පාරිඡත්තකං;

දිසොදිසං ඔකිරන්ති, ආකාසනභගතා මරූ.

เหล่าเทวดาผู้อยู่ในอากาศ โปรยปรายดอกมณฑารพ ดอกปทุม และดอกปาริฉัตร อันเป็นของทิพย์ไปในทิศานุทิศ

50.

๕๐.

දිබ්බං චන්දනචුණ්ණඤ්ච, වරගන්ධඤ්ච කෙවලං;

දිසොදිසං ඔකිරන්ති, ආකාසනභගතා මරූ.

เหล่าเทวดาผู้อยู่ในอากาศ โปรยปรายจุณจันทน์อันเป็นของทิพย์ และของหอมอย่างประณีตนานาชนิดไปในทิศานุทิศ

51.

๕๑.

චම්පකං සරලං නීපං, නාගපුන්නාගකෙතකං;

දිසොදිසං උක්ඛිපන්ති, භූමිතලගතා නරා.

ส่วนคนทั้งหลายที่อยู่บนพื้นดิน ก็โยนดอกจำปา ดอกสน ดอกกระทุ่ม ดอกบุนนาค และดอกการะเกดขึ้นไปในทิศานุทิศ

52.

๕๒.

කෙසෙ මුඤ්චිත්වාහං තත්ථ, වාකචීරඤ්ච චම්මකං;

කලලෙ පත්ථරිත්වාන, අවකුජ්ජො නිපජ්ජහං.

ในที่นั้น เราสยายผมออกแล้วปูลาดผ้าเปลือกไม้และหนังเสือลงบนเปือกตม นอนคว่ำหน้าลง

53.

๕๓.

‘‘අක්කමිත්වාන මං බුද්ධො, සහ සිස්සෙහි ගච්ඡතු;

මා නං කලලෙ අක්කමිත්ථ, හිතාය මෙ භවිස්සති’’.

ขอพระพุทธเจ้าพร้อมด้วยสาวกทั้งหลาย จงทรงเหยียบเราไปเถิด อย่าได้ทรงเหยียบเปือกตมเลย การกระทำเช่นนี้จักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่เรา

54.

๕๔.

පථවියං නිපන්නස්ස, එවං මෙ ආසි චෙතසො;

‘‘ඉච්ඡමානො අහං අජ්ජ, කිලෙසෙ ඣාපයෙ මම.

เมื่อเรานอนอยู่บนพื้นดิน ได้เกิดความคิดในใจอย่างนี้ว่า ถ้าเราปรารถนา วันนี้เราก็จะพึงเผากิเลสของเราได้

55.

๕๕.

‘‘කිං මෙ අඤ්ඤාතවෙසෙන, ධම්මං සච්ඡිකතෙනිධ;

සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණිත්වා, බුද්ධො හෙස්සං සදෙවකෙ.

จะมีประโยชน์อะไรแก่เรา ด้วยการที่เราจะทำธรรมให้แจ้งในศาสนานี้ในลักษณะของคนที่ไม่มีใครรู้จัก เราจักบรรลุพระสัพพัญญุตญาณแล้วเป็นพระพุทธเจ้าในโลกพร้อมทั้งเทวโลก

56.

๕๖.

‘‘කිං මෙ එකෙන තිණ්ණෙන, පුරිසෙන ථාමදස්සිනා;

සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණිත්වා, සන්තාරෙස්සං සදෙවකං.

จะมีประโยชน์อะไรแก่เราผู้เป็นบุรุษผู้เห็นกำลังของตน ด้วยการข้ามพ้นไปแต่ผู้เดียว เราจักบรรลุพระสัพพัญญุตญาณแล้วนำโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ข้ามพ้นไปด้วย

57.

๕๗.

‘‘ඉමිනා [Pg.311] මෙ අධිකාරෙන, කතෙන පුරිසුත්තමෙ;

සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණිත්වා, තාරෙමි ජනතං බහුං.

ด้วยอธิการที่เราทำไว้ในพระบุรุษผู้สูงสุดนี้ เราจักบรรลุพระสัพพัญญุตญาณแล้วนำมหาชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นไป

58.

๕๘.

‘‘සංසාරසොතං ඡින්දිත්වා, විද්ධංසෙත්වා තයො භවෙ;

ධම්මනාවං සමාරුය්හ, සන්තාරෙස්සං සදෙවකං’’.

เราจักตัดกระแสแห่งสงสาร ทำลายภพทั้งสามให้ย่อยยับ แล้วขึ้นสู่ธรรมนาวา นำโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ข้ามพ้นไป

59.

๕๙.

මනුස්සත්තං ලිඞ්ගසම්පත්ති, හෙතු සත්ථාරදස්සනං;

පබ්බජ්ජා ගුණසම්පත්ති, අධිකාරො ච ඡන්දතා;

අට්ඨධම්මසමොධානා, අභිනීහාරො සමිජ්ඣති.

ความเป็นมนุษย์ ความถึงพร้อมแห่งเพศ เหตุคือการมีอุปนิสัยแห่งพระอรหัต การได้พบพระศาสดา ความเป็นบรรพชิต ความถึงพร้อมแห่งคุณคือสมาบัติ ๘ และอภิญญา ๕ อธิการคือการยอมสละชีวิต และความมีฉันทะ เมื่อธรรม ๘ ประการนี้ประชุมพร้อมกัน คำอธิษฐานเพื่อเป็นพระพุทธเจ้าย่อมสำเร็จ

60.

๖๐.

දීපඞ්කරො ලොකවිදූ, ආහුතීනං පටිග්ගහො;

උස්සීසකෙ මං ඨත්වාන, ඉදං වචනමබ්‍රවි.

พระทีปังกรพุทธเจ้า ผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้ทรงควรรับของที่เขานำมาบูชา ได้ประทับยืน ณ เบื้องศีรษะของเรา แล้วตรัสพระดำรัสนี้

61.

๖๑.

‘‘පස්සථ ඉමං තාපසං, ජටිලං උග්ගතාපනං;

අපරිමෙය්‍යිතො කප්පෙ, බුද්ධො ලොකෙ භවිස්සති.

ท่านทั้งหลายจงดูดาบสผู้มีชฎา บำเพ็ญตบะอย่างยิ่งยวดผู้นี้ ในกัปที่นับประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าในโลก

62.

๖๒.

‘‘අහු කපිලව්හයා රම්මා, නික්ඛමිත්වා තථාගතො;

පධානං පදහිත්වාන, කත්වා දුක්කරකාරිකං.

พระตถาคตจักเสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์ ทรงบำเพ็ญเพียรแล้ว ทำทุกรกิริยา

63.

๖๓.

‘‘අජපාලරුක්ඛමූලස්මිං, නිසීදිත්වා තථාගතො;

තත්ථ පායාසං පග්ගය්හ, නෙරඤ්ජරමුපෙහිති.

พระตถาคตเจ้าประทับนั่ง ณ ควงไม้ไทรที่คนเลี้ยงแพะอาศัยแล้ว ทรงรับข้าวมธุปายาส ณ ที่นั้นแล้ว จักเสด็จไปยังแม่น้ำเนรัญชรา

64.

๖๔.

‘‘නෙරඤ්ජරාය තීරම්හි, පායාසං අද සො ජිනො;

පටියත්තවරමග්ගෙන, බොධිමූලමුපෙහිති.

พระชินเจ้าพระองค์นั้นเสวยข้าวมธุปายาสที่ฝั่งแม่น้ำเนรัญชราแล้ว จักเสด็จดำเนินไปตามหนทางอันประเสริฐที่เทวดาตกแต่งไว้ แล้วจักเสด็จเข้าไปยังควงไม้โพธิ์

65.

๖๕.

‘‘තතො පදක්ඛිණං කත්වා, බොධිමණ්ඩං අනුත්තරො ;

අස්සත්ථරුක්ඛමූලම්හි, බුජ්ඣිස්සති මහායසො.

ลำดับนั้น พระผู้ทรงมียศใหญ่ผู้ยอดเยี่ยม จักทรงกระทำประทักษิณโพธิมณฑลแล้ว จักตรัสรู้ ณ ควงไม้อัสสัตถพฤกษ์

66.

๖๖.

‘‘ඉමස්ස ජනිකා මාතා, මායා නාම භවිස්සති;

පිතා සුද්ධොදනො නාම, අයං හෙස්සති ගොතමො.

พระชนนีผู้ให้กำเนิดของพระองค์ จักมีพระนามว่ามายา พระชนกจักมีพระนามว่าสุทโธทนะ พระองค์จักมีพระนามว่าโคตมะ

67.

๖๗.

‘‘අනාසවා වීතරාගා, සන්තචිත්තා සමාහිතා;

කොලිතො උපතිස්සො ච, අග්ගා හෙස්සන්ති සාවකා;

ආනන්දො නාමුපට්ඨාකො, උපට්ඨිස්සතිමං ජිනං.

พระโกลิตะและพระอุปติสสะ ผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบ มีใจมั่นคง จักเป็นอัครสาวก พระอานนท์นามว่าพุทธอุปัฏฐาก จักอุปัฏฐากพระชินเจ้าพระองค์นี้

68.

๖๘.

‘‘ඛෙමා උප්පලවණ්ණා ච, අග්ගා හෙස්සන්ති සාවිකා;

අනාසවා වීතරාගා, සන්තචිත්තා සමාහිතා;

බොධි තස්ස භගවතො, අස්සත්ථොති පවුච්චති.

พระเขมาและพระอุบลวรรณา ผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบ มีใจมั่นคง จักเป็นอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เรียกว่าต้นอัสสัตถะ

69.

๖๙.

‘‘චිත්තො [Pg.312] ච හත්ථාළවකො, අග්ගා හෙස්සන්තුපට්ඨකා;

උත්තරා නන්දමාතා ච, අග්ගා හෙස්සන්තුපට්ඨිකා’’.

จิตตคฤหบดีและหัตถกอาฬวกอุบาสก จักเป็นอัครอุปัฏฐาก นางอุุตตราและนางนันทมาดา จักเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

70.

๗๐.

ඉදං සුත්වාන වචනං, අසමස්ස මහෙසිනො;

ආමොදිතා නරමරූ, බුද්ධබීජං කිර අයං.

นรและเทพทั้งหลายได้ฟังพระดำรัสของพระมหาสีผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนแล้ว ก็พากันบันเทิงใจว่า ท่านผู้นี้เป็นหน่อพุทธางกูรแน่แท้

71.

๗๑.

උක්කුට්ඨිසද්දා වත්තන්ති, අප්ඵොටෙන්ති හසන්ති ච;

කතඤ්ජලී නමස්සන්ති, දසසහස්සී සදෙවකා.

สรรพสัตว์ในหมื่นโลกธาตุพร้อมทั้งเทวดา พากันเปล่งเสียงโห่ร้อง ดีดนิ้วมือ และร่าเริงบันเทิงใจ ประคองอัญชลีนมัสการ

72.

๗๒.

‘‘යදිමස්ස ලොකනාථස්ස, විරජ්ඣිස්සාම සාසනං;

අනාගතම්හි අද්ධානෙ, හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං.

ถ้าหากพวกเราจะพึงคลาดจากศาสนาของพระโลกนาถพระองค์นี้ ในอนาคตกาล ขอให้พวกเราพึงได้อยู่เฉพาะหน้าท่านผู้นี้เถิด

73.

๗๓.

‘‘යථා මනුස්සා නදිං තරන්තා, පටිතිත්ථං විරජ්ඣිය;

හෙට්ඨාතිත්ථෙ ගහෙත්වාන, උත්තරන්ති මහානදිං.

เปรียบเหมือนมนุษย์ทั้งหลายเมื่อข้ามแม่น้ำ พลาดจากท่าตรงหน้า ก็จำต้องถือเอาท่าข้างล่างข้ามแม่น้ำใหญ่ไป ฉันใด

74.

๗๔.

‘‘එවමෙව මයං සබ්බෙ, යදි මුඤ්චාමිමං ජිනං;

අනාගතම්හි අද්ධානෙ, හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

ฉันนั้นเหมือนกัน ถ้าพวกเราทั้งหมดพลาดจากพระชินเจ้าพระองค์นี้ ในอนาคตกาล ขอให้พวกเราพึงได้อยู่เฉพาะหน้าท่านผู้นี้เถิด

75.

๗๕.

දීපඞ්කරො ලොකවිදූ, ආහුතීනං පටිග්ගහො;

මම කම්මං පකිත්තෙත්වා, දක්ඛිණං පාදමුද්ධරි.

พระทีปังกรพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้ทรงสมควรรับของคำนับ ทรงประกาศกรรมของข้าพเจ้าแล้ว ทรงยกพระบาทเบื้องขวาขึ้น

76.

๗๖.

යෙ තත්ථාසුං ජිනපුත්තා, පදක්ඛිණමකංසු මං;

දෙවා මනුස්සා අසුරා ච, අභිවාදෙත්වාන පක්කමුං.

เหล่าพระชินบุตรที่อยู่ในที่นั้น ได้กระทำประทักษิณข้าพเจ้า แม้เทวดา มนุษย์ และอสูรทั้งหลาย ก็ได้อภิวาทแล้วหลีกไป

77.

๗๗.

දස්සනං මෙ අතික්කන්තෙ, සසඞ්ඝෙ ලොකනායකෙ;

සයනා වුට්ඨහිත්වාන, පල්ලඞ්කං ආභුජිං තදා.

เมื่อพระโลกนายกพร้อมด้วยพระสงฆ์ เสด็จคล้อยจากคลองจักษุของข้าพเจ้าไปแล้ว ครั้งนั้น ข้าพเจ้าลุกขึ้นจากที่นอนแล้วนั่งขัดสมาธิ

78.

๗๘.

සුඛෙන සුඛිතො හොමි, පාමොජ්ජෙන පමොදිතො;

පීතියා ච අභිස්සන්නො, පල්ලඞ්කං ආභුජිං තදා.

ข้าพเจ้าเป็นผู้มีความสุขด้วยสุขโสมนัส เป็นผู้บันเทิงใจด้วยความปราโมทย์ และเป็นผู้อิ่มเอิบด้วยปีติ นั่งขัดสมาธิในครั้งนั้น

79.

๗๙.

පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා, එවං චින්තෙසහං තදා;

‘‘වසීභූතො අහං ඣානෙ, අභිඤ්ඤාසු පාරමිංගතො.

ครั้งนั้น ข้าพเจ้านั่งขัดสมาธิแล้วได้คิดอย่างนี้ว่า เราเป็นผู้มีวสีในฌาน ถึงความเป็นผู้ยอดเยี่ยมในอภิญญาทั้งหลาย

80.

๘๐.

‘‘සහස්සියම්හි ලොකම්හි, ඉසයො නත්ථි මෙ සමා;

අසමො ඉද්ධිධම්මෙසු, අලභිං ඊදිසං සුඛං.

ในโลกธาตุที่นับได้พันหนึ่ง ไม่มีฤาษีตนใดเสมอเรา เราไม่มีใครเสมอเหมือนในธรรมคือฤทธิ์ เราได้บรรลุสุขเช่นนี้แล้ว

81.

๘๑.

‘‘පල්ලඞ්කාභුජනෙ මය්හං, දසසහස්සාධිවාසිනො;

මහානාදං පවත්තෙසුං, ‘ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

เมื่อเรานั่งขัดสมาธิอยู่ เหล่าทวยเทพผู้อาศัยอยู่ในหมื่นโลกธาตุ ได้เปล่งเสียงกึกก้องว่า ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

82.

๘๒.

‘‘‘යා [Pg.313] පුබ්බෙ බොධිසත්තානං, පල්ලඞ්කවරමාභුජෙ;

නිමිත්තානි පදිස්සන්ති, තානි අජ්ජ පදිස්සරෙ.

นิมิตเหล่าใดเคยปรากฏในกาลก่อน แก่พระโพธิสัตว์ทั้งหลาย ขณะประทับนั่งขัดสมาธิอันประเสริฐ นิมิตเหล่านั้นปรากฏแล้วในวันนี้

83.

๘๓.

‘‘‘සීතං බ්‍යපගතං හොති, උණ්හඤ්ච උපසම්මති;

තානි අජ්ජ පදිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ความหนาวหายไป ความร้อนก็ระงับ นิมิตเหล่านั้นปรากฏแล้วในวันนี้ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

84.

๘๔.

‘‘‘දසසහස්සී ලොකධාතූ, නිස්සද්දා හොන්ති නිරාකුලා;

තානි අජ්ජ පදිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

หมื่นโลกธาตุเงียบสงบปราศจากความวุ่นวาย นิมิตเหล่านั้นปรากฏแล้วในวันนี้ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

85.

๘๕.

‘‘‘මහාවාතා න වායන්ති, න සන්දන්ති සවන්තියො;

තානි අජ්ජ පදිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ลมที่พัดแรงก็หยุดพัด แม่น้ำทั้งหลายก็หยุดไหล นิมิตเหล่านั้นปรากฏแล้วในวันนี้ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

86.

๘๖.

‘‘‘ථලජා දකජා පුප්ඵා, සබ්බෙ පුප්ඵන්ති තාවදෙ;

තෙපජ්ජ පුප්ඵිතා සබ්බෙ, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ในกาลนั้น ดอกไม้บกและดอกไม้น้ำทั้งหมดก็บานสะพรั่ง แม้วันนี้ ดอกไม้ทั้งหมดนั้นก็บานแล้ว ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

87.

๘๗.

‘‘‘ලතා වා යදි වා රුක්ඛා, ඵලභාරා හොන්ති තාවදෙ;

තෙපජ්ජ ඵලිතා සබ්බෙ, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ในกาลนั้น เครือเถาหรือต้นไม้ล้วนมีผลดก แม้วันนี้ ต้นไม้ทั้งหมดนั้นก็มีผลแล้ว ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

88.

๘๘.

‘‘‘ආකාසට්ඨා ච භූමට්ඨා, රතනා ජොතන්ති තාවදෙ;

තෙපජ්ජ රතනා ජොතන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ในกาลนั้น รัตนะทั้งที่อยู่ในอากาศและที่อยู่ในแผ่นดินก็ส่องสว่าง แม้วันนี้ รัตนะเหล่านั้นก็ส่องสว่างอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

89.

๘๙.

‘‘‘මානුස්සකා ච දිබ්බා ච, තුරියා වජ්ජන්ති තාවදෙ;

තෙපජ්ජුභො අභිරවන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ในกาลนั้น ดนตรีของมนุษย์และดนตรีทิพย์ก็บรรลือลั่น แม้วันนี้ ดนตรีทั้งสองนั้นก็บรรลือลั่นอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

90.

๙๐.

‘‘‘විචිත්‍රපුප්ඵා ගගනා, අභිවස්සන්ති තාවදෙ;

තෙපි අජ්ජ පවස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ในกาลนั้น ดอกไม้อันวิจิตรตกลงมาจากท้องฟ้า แม้วันนี้ ดอกไม้เหล่านั้นก็ยังตกลงมาอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

91.

๙๑.

‘‘‘මහාසමුද්දො ආභුජති, දසසහස්සී පකම්පති;

තෙපජ්ජුභො අභිරවන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

มหาสมุทรก็คะนอง หมื่นโลกธาตุก็หวั่นไหว แม้วันนี้ ทั้งสองอย่างนั้นก็ยังบันลือลั่นอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

92.

๙๒.

‘‘‘නිරයෙපි දසසහස්සෙ, අග්ගී නිබ්බන්ති තාවදෙ;

තෙපජ්ජ නිබ්බුතා අග්ගී, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ในกาลนั้น แม้ไฟในนรกทั้งหลายในหมื่นโลกธาตุก็ดับ แม้วันนี้ ไฟเหล่านั้นก็ยังดับอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

93.

๙๓.

‘‘‘විමලො හොති සූරියො, සබ්බා දිස්සන්ති තාරකා;

තෙපි අජ්ජ පදිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ดวงอาทิตย์ปราศจากมลทิน หมู่ดาวทั้งปวงปรากฏแล้ว แม้ในวันนี้ หมู่ดาวเหล่านั้นก็ปรากฏอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

94.

๙๔.

‘‘‘අනොවට්ඨෙන උදකං, මහියා උබ්භිජ්ජි තාවදෙ;

තම්පජ්ජුබ්භිජ්ජතෙ මහියා, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ในกาลนั้น เมื่อฝนไม่ตก น้ำได้ผุดขึ้นจากแผ่นดิน แม้น้ำนั้นในวันนี้ก็ยังผุดขึ้นจากแผ่นดินอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

95.

๙๕.

‘‘‘තාරාගණා [Pg.314] විරොචන්ති, නක්ඛත්තා ගගනමණ්ඩලෙ;

විසාඛා චන්දිමා යුත්තා, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

หมู่ดาวและนักษัตรทั้งหลายย่อมรุ่งเรืองในท้องฟ้า ดาวนักษัตรวิสาขะประกอบด้วยพระจันทร์ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

96.

๙๖.

‘‘‘බිලාසයා දරීසයා, නික්ඛමන්ති සකාසයා;

තෙපජ්ජ ආසයා ඡුද්ධා, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

สัตว์ที่อาศัยอยู่ในรูและในซอกเขา พากันออกจากที่อยู่ของตน แม้ในวันนี้ สัตว์เหล่านั้นก็พากันออกจากที่อยู่ของตน ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

97.

๙๗.

‘‘‘න හොන්ති අරතී සත්තානං, සන්තුට්ඨා හොන්ති තාවදෙ;

තෙපජ්ජ සබ්බෙ සන්තුට්ඨා, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ในกาลนั้น ความไม่ยินดีของสัตว์ทั้งหลายไม่มี สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้สันโดษ แม้ในวันนี้ สัตว์เหล่านั้นทั้งหมดก็เป็นผู้สันโดษ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

98.

๙๘.

‘‘‘රොගා තදුපසම්මන්ති, ජිඝච්ඡා ච විනස්සති;

තානි අජ්ජ පදිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ในกาลนั้น โรคทั้งหลายย่อมสงบระงับ และความหิวย่อมพินาศไป นิมิตเหล่านั้นปรากฏในวันนี้ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

99.

๙๙.

‘‘‘රාගො තදා තනු හොති, දොසො මොහො විනස්සති;

තෙපජ්ජ විගතා සබ්බෙ, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ในกาลนั้น ราคะย่อมเบาบาง โทสะและโมหะย่อมพินาศไป แม้ในวันนี้ กิเลสเหล่านั้นทั้งหมดก็ปราศไปแล้ว ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

100.

๑๐๐.

‘‘‘භයං තදා න භවති, අජ්ජපෙතං පදිස්සති;

තෙන ලිඞ්ගෙන ජානාම, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ในกาลนั้น ภัยย่อมไม่มี แม้ในวันนี้ ความไม่มีภัยนั้นก็ปรากฏอยู่ พวกข้าพเจ้ารู้ได้ด้วยนิมิตนั้นว่า ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

101.

๑๐๑.

‘‘‘රජොනුද්ධංසති උද්ධං, අජ්ජපෙතං පදිස්සති;

තෙන ලිඞ්ගෙන ජානාම, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ธุลีไม่ฟุ้งขึ้นไปเบื้องบน แม้ในวันนี้ ความไม่ฟุ้งขึ้นแห่งธุลีนั้นก็ปรากฏอยู่ พวกข้าพเจ้ารู้ได้ด้วยนิมิตนั้นว่า ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

102.

๑๐๒.

‘‘‘අනිට්ඨගන්ධො පක්කමති, දිබ්බගන්ධො පවායති;

සොපජ්ජ වායති ගන්ධො, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

กลิ่นที่ไม่น่าปรารถนาย่อมหลีกไป กลิ่นทิพย์ย่อมหอมฟุ้งไป แม้ในวันนี้ กลิ่นทิพย์นั้นก็ยังหอมฟุ้งอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

103.

๑๐๓.

‘‘‘සබ්බෙ දෙවා පදිස්සන්ති, ඨපයිත්වා අරූපිනො;

තෙපජ්ජ සබ්බෙ දිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ทวยเทพทั้งปวงย่อมปรากฏ เว้นแต่อรูปพรหมทั้งหลาย แม้ในวันนี้ ทวยเทพเหล่านั้นทั้งหมดก็ปรากฏอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

104.

๑๐๔.

‘‘‘යාවතා නිරයා නාම, සබ්බෙ දිස්සන්ති තාවදෙ;

තෙපජ්ජ සබ්බෙ දිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ในกาลนั้น นรกทั้งปวงเท่าที่มีอยู่ย่อมปรากฏ แม้ในวันนี้ นรกเหล่านั้นทั้งหมดก็ปรากฏอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

105.

๑๐๕.

‘‘‘කුට්ටා කවාටා සෙලා ච, න හොන්තාවරණා තදා;

ආකාසභූතා තෙපජ්ජ, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ในกาลนั้น ฝาเรือน บานประตู และภูเขาหิน ไม่เป็นเครื่องกั้น แม้ในวันนี้ สิ่งเหล่านั้นก็กลายเป็นช่องว่าง ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

106.

๑๐๖.

‘‘‘චුතී ච උපපත්ති ච, ඛණෙ තස්මිං න විජ්ජති;

තානිපජ්ජ පදිස්සන්ති, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි.

ในขณะนั้น จุติและอุบัติย่อมไม่มี แม้ในวันนี้ นิมิตเหล่านั้นก็ปรากฏอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

107.

๑๐๗.

‘‘‘දළ්හං පග්ගණ්හ වීරියං, මා නිවත්ත අභික්කම;

මයම්පෙතං විජානාම, ධුවං බුද්ධො භවිස්සසි’’’.

ท่านจงประคองความเพียรให้มั่นคง อย่าถอยกลับ จงก้าวไปข้างหน้า แม้พวกข้าพเจ้าก็รู้นิมิตนี้ว่า ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

108.

๑๐๘.

බුද්ධස්ස [Pg.315] වචනං සුත්වා, දසසහස්සීනචූභයං;

තුට්ඨහට්ඨො පමොදිතො, එවං චින්තෙසහං තදා.

ในกาลนั้น ข้าพเจ้าได้ฟังพระดำรัสของพระพุทธเจ้าและของพรหมในหมื่นโลกธาตุทั้งสองฝ่ายแล้ว มีใจยินดีร่าเริงบันเทิงใจ ได้คิดอย่างนี้ว่า

109.

๑๐๙.

‘‘අද්වෙජ්ඣවචනා බුද්ධා, අමොඝවචනා ජිනා;

විතථං නත්ථි බුද්ධානං, ධුවං බුද්ධො භවාමහං.

พระพุทธเจ้าทั้งหลายมีพระดำรัสไม่เป็นสอง พระชินเจ้าทั้งหลายมีพระดำรัสไม่ว่างเปล่า คำพูดที่ผิดพลาดของพระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มี เราจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

110.

๑๑๐.

‘‘යථා ඛිත්තං නභෙ ලෙඩ්ඩු, ධුවං පතති භූමියං;

තථෙව බුද්ධසෙට්ඨානං, වචනං ධුවසස්සතං;

විතථං නත්ථි බුද්ධානං, ධුවං බුද්ධො භවාමහං.

ก้อนดินที่บุคคลขว้างไปในอากาศ ย่อมตกถึงพื้นดินแน่นอนฉันใด พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทั้งหลายก็แน่นอนและยั่งยืนฉันนั้น คำพูดที่ผิดพลาดของพระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มี เราจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

111.

๑๑๑.

‘‘යථාපි සබ්බසත්තානං, මරණං ධුවසස්සතං;

තථෙව බුද්ධසෙට්ඨානං, වචනං ධුවසස්සතං;

විතථං නත්ථි බුද්ධානං, ධුවං බුද්ධො භවාමහං.

ความตายของสัตว์ทั้งปวงเป็นของแน่นอนและยั่งยืนฉันใด พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทั้งหลายก็แน่นอนและยั่งยืนฉันนั้น คำพูดที่ผิดพลาดของพระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มี เราจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

112.

๑๑๒.

‘‘යථා රත්තික්ඛයෙ පත්තෙ, සූරියුග්ගමනං ධුවං;

තථෙව බුද්ධසෙට්ඨානං, වචනං ධුවසස්සතං;

විතථං නත්ථි බුද්ධානං, ධුවං බුද්ධො භවාමහං.

เมื่อราตรีสิ้นไปแล้ว พระอาทิตย์ขึ้นเป็นของแน่นอนฉันใด พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทั้งหลายก็แน่นอนและยั่งยืนฉันนั้น คำพูดที่ผิดพลาดของพระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มี เราจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

113.

๑๑๓.

‘‘යථා නික්ඛන්තසයනස්ස, සීහස්ස නදනං ධුවං;

තථෙව බුද්ධසෙට්ඨානං, වචනං ධුවසස්සතං;

විතථං නත්ථි බුද්ධානං, ධුවං බුද්ධො භවාමහං.

ราชสีห์ออกจากถ้ำที่นอนแล้วบันลือเสียงเป็นของแน่นอนฉันใด พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทั้งหลายก็แน่นอนและยั่งยืนฉันนั้น คำพูดที่ผิดพลาดของพระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มี เราจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

114.

๑๑๔.

‘‘යථා ආපන්නසත්තානං, භාරමොරොපනං ධුවං;

තථෙව බුද්ධසෙට්ඨානං, වචනං ධුවසස්සතං;

විතථං නත්ථි බුද්ධානං, ධුවං බුද්ධො භවාමහං.

การปลงภาระ (การคลอดบุตร) ของหญิงมีครรภ์เป็นของแน่นอนฉันใด พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทั้งหลายก็แน่นอนและยั่งยืนฉันนั้น คำพูดที่ผิดพลาดของพระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มี เราจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

115.

๑๑๕.

‘‘හන්ද බුද්ධකරෙ ධම්මෙ, විචිනාමි ඉතො චිතො;

උද්ධං අධො දස දිසා, යාවතා ධම්මධාතුයා’’.

เอาล่ะ เราจะค้นหาพุทธการกธรรมทั้งหลายในที่นี้และที่นั้น ในเบื้องบน เบื้องต่ำ และทิศทั้งสิบ ตลอดถึงธรรมธาตุ

116.

๑๑๖.

විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, පඨමං දානපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, අනුචිණ්ණං මහාපථං.

เมื่อข้าพเจ้าค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นทานบารมีเป็นอันดับแรก ซึ่งเป็นทางใหญ่ที่พระมเหสีแต่ก่อนเคยประพฤติมาแล้ว

117.

๑๑๗.

‘‘ඉමං ත්වං පඨමං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

දානපාරමිතං ගච්ඡ, යදි බොධිං පත්තුමිච්ඡසි.

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ ท่านจงสมาทานทานบารมีนี้เป็นอันดับแรก ทำให้มั่นคง แล้วจงบำเพ็ญให้บริบูรณ์เถิด

118.

๑๑๘.

‘‘යථාපි කුම්භො සම්පුණ්ණො, යස්ස කස්සචි අධො කතො;

වමතෙ වුදකං නිස්සෙසං, න තත්ථ පරිරක්ඛති.

หม้อที่เต็มเปี่ยมด้วยน้ำ เมื่อใครๆ คว่ำปากลง ย่อมคายน้ำออกจนหมดสิ้น ไม่มีความอาลัยในน้ำนั้นฉันใด

119.

๑๑๙.

‘‘තථෙව [Pg.316] යාචකෙ දිස්වා, හීනමුක්කට්ඨමජ්ඣිමෙ;

දදාහි දානං නිස්සෙසං, කුම්භො විය අධො කතො.

ฉันนั้นเหมือนกัน ท่านเห็นยาจกทั้งชั้นต่ำ ชั้นสูง และชั้นกลางแล้ว จงให้ทานจนหมดสิ้น เหมือนหม้อที่ถูกคว่ำปากลง

120.

๑๒๐.

‘‘නහෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා’’.

พุทธธรรมทั้งหลายคงไม่มีเพียงเท่านี้แน่ เราจักค้นหาธรรมะอื่นๆ ที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณให้สุกงอมต่อไป

121.

๑๒๑.

විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, දුතියං සීලපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

เมื่อข้าพเจ้าค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นศีลบารมีเป็นอันดับที่สอง ซึ่งพระมเหสีแต่ก่อนได้เสพและเสพทั่วแล้ว

122.

๑๒๒.

‘‘ඉමං ත්වං දුතියං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

සීලපාරමිතං ගච්ඡ, යදි බොධිං පත්තුමිච්ඡසි.

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ ท่านจงสมาทานศีลบารมีนี้เป็นอันดับที่สอง ทำให้มั่นคง แล้วจงบำเพ็ญให้บริบูรณ์เถิด

123.

๑๒๓.

‘‘යථාපි චමරී වාලං, කිස්මිඤ්චි පටිලග්ගිතං;

උපෙති මරණං තත්ථ, න විකොපෙති වාලධිං.

เปรียบเหมือนนางจามรี เมื่อขนหางไปติดอยู่ในที่แห่งใดแห่งหนึ่ง ยอมตายในที่นั้น ไม่ยอมให้พวงขนหางเสียไป ฉันใด

124.

๑๒๔.

‘‘තථෙව ත්වං චතූසු භූමීසු, සීලානි පරිපූරය;

පරිරක්ඛ සබ්බදා සීලං, චමරී විය වාලධිං.

ท่านจงบำเพ็ญศีลในภูมิทั้ง ๔ ให้บริบูรณ์ จงรักษาศีลไว้ทุกเมื่อ เหมือนนางจามรีรักษาพวงขนหาง ฉันนั้นเถิด

125.

๑๒๕.

‘‘නහෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා’’.

ธรรมที่กระทำความเป็นพระพุทธเจ้าจักไม่มีเพียงเท่านี้แน่ ธรรมเหล่าอื่นที่ทำให้โพธิญาณแก่กล้ายังมีอยู่ เราจักค้นหาธรรมเหล่านั้นต่อไป

126.

๑๒๖.

විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, තතියං නෙක්ඛම්මපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นเนกขัมมบารมีที่ ๓ อันพระมหาสัตว์แต่ก่อนเสพพร้อมแล้ว เสพทั่วแล้ว

127.

๑๒๗.

‘‘ඉමං ත්වං තතියං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

නෙක්ඛම්මපාරමිතං ගච්ඡ, යදි බොධිං පත්තුමිච්ඡසි.

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณไซร้ จงสมาทานเนกขัมมบารมีที่ ๓ นี้ กระทำให้มั่นคงแล้วบำเพ็ญให้บริบูรณ์ก่อนเถิด

128.

๑๒๘.

‘‘යථා අන්දුඝරෙ පුරිසො, චිරවුත්ථො දුඛට්ටිතො;

න තත්ථ රාගං ජනෙසි, මුත්තිංයෙව ගවෙසති.

เปรียบเหมือนบุรุษผู้ต้องอยู่ในเรือนจำเป็นเวลานาน ถูกทุกข์บีบคั้น ไม่ก่อความยินดีในเรือนจำนั้น ย่อมแสวงหาแต่ความพ้นไปถ่ายเดียว ฉันใด

129.

๑๒๙.

‘‘තථෙව ත්වං සබ්බභවෙ, පස්ස අන්දුඝරෙ විය;

නෙක්ඛම්මාභිමුඛො හොහි, භවතො පරිමුත්තියා.

ท่านจงเห็นภพทั้งปวงเหมือนเรือนจำ จงเป็นผู้มุ่งหน้าต่อเนกขัมมะ เพื่อความพ้นจากภพ ฉันนั้นเถิด

130.

๑๓๐.

‘‘නහෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා’’.

ธรรมที่กระทำความเป็นพระพุทธเจ้าจักไม่มีเพียงเท่านี้แน่ ธรรมเหล่าอื่นที่ทำให้โพธิญาณแก่กล้ายังมีอยู่ เราจักค้นหาธรรมเหล่านั้นต่อไป

131.

๑๓๑.

විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, චතුත්ථං පඤ්ඤාපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นปัญญาบารมีที่ ๔ อันพระมหาสัตว์แต่ก่อนเสพพร้อมแล้ว เสพทั่วแล้ว

132.

๑๓๒.

‘‘ඉමං ත්වං චතුත්ථං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

පඤ්ඤාපාරමිතං ගච්ඡ, යදි බොධිං පත්තුමිච්ඡසි.

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณไซร้ จงสมาทานปัญญาบารมีที่ ๔ นี้ กระทำให้มั่นคงแล้วบำเพ็ญให้บริบูรณ์ก่อนเถิด

133.

๑๓๓.

‘‘යථාපි [Pg.317] භික්ඛු භික්ඛන්තො, හීනමුක්කට්ඨමජ්ඣිමෙ;

කුලානි න විවජ්ජෙන්තො, එවං ලභති යාපනං.

เปรียบเหมือนภิกษุเที่ยวบิณฑบาต ไม่เว้นสกุลทั้งที่เลว ประณีต และปานกลาง ย่อมได้อาหารเครื่องยังชีพ ฉันใด

134.

๑๓๔.

‘‘තථෙව ත්වං සබ්බකාලං, පරිපුච්ඡං බුධං ජනං;

පඤ්ඤාපාරමිතං ගන්ත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

ท่านจงสอบถามบัณฑิตชนทุกเมื่อ บำเพ็ญปัญญาบารมีให้บริบูรณ์แล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ ฉันนั้นเถิด

135.

๑๓๕.

‘‘නහෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා’’.

ธรรมที่กระทำความเป็นพระพุทธเจ้าจักไม่มีเพียงเท่านี้แน่ ธรรมเหล่าอื่นที่ทำให้โพธิญาณแก่กล้ายังมีอยู่ เราจักค้นหาธรรมเหล่านั้นต่อไป

136.

๑๓๖.

විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, පඤ්චමං වීරියපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นวิริยบารมีที่ ๕ อันพระมหาสัตว์แต่ก่อนเสพพร้อมแล้ว เสพทั่วแล้ว

137.

๑๓๗.

‘‘ඉමං ත්වං පඤ්චමං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

වීරියපාරමිතං ගච්ඡ, යදි බොධිං පත්තුමිච්ඡසි.

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณไซร้ จงสมาทานวิริยบารมีที่ ๕ นี้ กระทำให้มั่นคงแล้วบำเพ็ญให้บริบูรณ์ก่อนเถิด

138.

๑๓๘.

‘‘යථාපි සීහො මිගරාජා, නිසජ්ජට්ඨානචඞ්කමෙ;

අලීනවීරියො හොති, පග්ගහිතමනො සදා.

เปรียบเหมือนพญาราชสีห์ ไม่ว่าในอิริยาบถนั่ง ยืน หรือเดินจงกรม มีความเพียรไม่ท้อถอย มีใจเด็ดเดี่ยวเป็นนิตย์ ฉันใด

139.

๑๓๙.

‘‘තථෙව ත්වං සබ්බභවෙ, පග්ගණ්හ වීරියං දළ්හං;

වීරියපාරමිතං ගන්ත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

ท่านจงประคองความเพียรให้มั่นคงในภพทั้งปวง บำเพ็ญวิริยบารมีให้บริบูรณ์แล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ ฉันนั้นเถิด

140.

๑๔๐.

‘‘නහෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා’’.

ธรรมที่กระทำความเป็นพระพุทธเจ้าจักไม่มีเพียงเท่านี้แน่ ธรรมเหล่าอื่นที่ทำให้โพธิญาณแก่กล้ายังมีอยู่ เราจักค้นหาธรรมเหล่านั้นต่อไป

141.

๑๔๑.

විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, ඡට්ඨමං ඛන්තිපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นขันติบารมีที่ ๖ อันพระมหาสัตว์แต่ก่อนเสพพร้อมแล้ว เสพทั่วแล้ว

142.

๑๔๒.

‘‘ඉමං ත්වං ඡට්ඨමං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

තත්ථ අද්වෙජ්ඣමානසො, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

ท่านจงสมาทานขันติบารมีที่ ๖ นี้ กระทำให้มั่นคงก่อนเถิด มีใจไม่สองแง่ในขันติบารมีนั้นแล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ

143.

๑๔๓.

‘‘යථාපි පථවී නාම, සුචිම්පි අසුචිම්පි ච;

සබ්බං සහති නික්ඛෙපං, න කරොති පටිඝං තයා.

เปรียบเหมือนแผ่นดิน ย่อมทนทานต่อสิ่งที่เขาทิ้งลงทุกอย่าง ทั้งของสะอาดและไม่สะอาด ไม่แสดงความขัดเคืองเพราะการกระทำนั้น ฉันใด

144.

๑๔๔.

‘‘තථෙව ත්වම්පි සබ්බෙසං, සම්මානාවමානක්ඛමො;

ඛන්තිපාරමිතං ගන්ත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

แม้ท่านก็จงอดทนต่อการเคารพและการดูหมิ่นของคนทั้งปวง บำเพ็ญขันติบารมีให้บริบูรณ์แล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ ฉันนั้นเถิด

145.

๑๔๕.

‘‘නහෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා’’.

ธรรมที่กระทำความเป็นพระพุทธเจ้าจักไม่มีเพียงเท่านี้แน่ ธรรมเหล่าอื่นที่ทำให้โพธิญาณแก่กล้ายังมีอยู่ เราจักค้นหาธรรมเหล่านั้นต่อไป

146.

๑๔๖.

විචිනන්තො [Pg.318] තදා දක්ඛිං, සත්තමං සච්චපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นสัจจบารมีที่ ๗ อันพระมหาสัตว์แต่ก่อนเสพพร้อมแล้ว เสพทั่วแล้ว

147.

๑๔๗.

‘‘ඉමං ත්වං සත්තමං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

තත්ථ අද්වෙජ්ඣවචනො, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

ท่านจงสมาทานสัจจบารมีที่ ๗ นี้ กระทำให้มั่นคงก่อนเถิด มีวาจาไม่เป็นสองในสัจจบารมีนั้นแล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ

148.

๑๔๘.

‘‘යථාපි ඔසධී නාම, තුලාභූතා සදෙවකෙ;

සමයෙ උතුවස්සෙ වා, න වොක්කමති වීථිතො.

เปรียบเหมือนดาวประกายพรึก ผู้เป็นดุจตราชั่งในโลกพร้อมทั้งเทวโลก ย่อมไม่โคจรผิดวิถี ไม่ว่าในฤดูฝนหรือฤดูอื่น ฉันใด

149.

๑๔๙.

‘‘තථෙව ත්වම්පි සච්චෙසු, මා වොක්කම හි වීථිතො;

සච්චපාරමිතං ගන්ත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

แม้ท่านก็อย่าได้ก้าวล่วงวิถีทางในสัจจะทั้งหลายเลย บำเพ็ญสัจจบารมีให้บริบูรณ์แล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ ฉันนั้นเถิด

150.

๑๕๐.

‘‘නහෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා’’.

ธรรมที่กระทำความเป็นพระพุทธเจ้าจักไม่มีเพียงเท่านี้แน่ ธรรมเหล่าอื่นที่ทำให้โพธิญาณแก่กล้ายังมีอยู่ เราจักค้นหาธรรมเหล่านั้นต่อไป

151.

๑๕๑.

විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, අට්ඨමං අධිට්ඨානපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นอธิษฐานบารมีที่ ๘ อันพระมหาสัตว์แต่ก่อนเสพพร้อมแล้ว เสพทั่วแล้ว

152.

๑๕๒.

‘‘ඉමං ත්වං අට්ඨමං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

තත්ථ ත්වං අචලො හුත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

ท่านจงสมาทานอธิษฐานบารมีที่ ๘ นี้ กระทำให้มั่นคงก่อนเถิด เป็นผู้ไม่หวั่นไหวในอธิษฐานบารมีนั้นแล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ

153.

๑๕๓.

‘‘යථාපි පබ්බතො සෙලො, අචලො සුප්පතිට්ඨිතො;

න කම්පති භුසවාතෙහි, සකට්ඨානෙව තිට්ඨති.

ภูเขาหินล้วน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว ย่อมไม่สั่นสะเทือนเพราะลมแรง ตั้งอยู่ในที่ของตนเท่านั้น ฉันใด

154.

๑๕๔.

‘‘තථෙව ත්වම්පි අධිට්ඨානෙ, සබ්බදා අචලො භව;

අධිට්ඨානපාරමිතං ගන්ත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

ท่านจงเป็นผู้ไม่หวั่นไหวในอธิษฐานบารมีทุกเมื่อ ฉันนั้นเหมือนกัน บำเพ็ญอธิษฐานบารมีแล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ

155.

๑๕๕.

‘‘නහෙතෙ එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා’’.

พุทธธรรมเหล่านี้ คงไม่มีเพียงเท่านี้แน่ เราจักค้นหาธรรมแม้เหล่าอื่นอีก ที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณ

156.

๑๕๖.

විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, නවමං මෙත්තාපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในครั้งนั้น ได้เห็นเมตตาบารมีที่ ๙ ซึ่งพระมหาสีทั้งหลายในปางก่อนเสพเสวยแล้ว

157.

๑๕๗.

‘‘ඉමං ත්වං නවමං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

මෙත්තාය අසමො හොහි, යදි බොධිං පත්තුමිච්ඡසි.

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ ก็จงสมาทานเมตตาบารมีที่ ๙ นี้ ทำให้มั่นคง แล้วจงเป็นผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนด้วยเมตตาเถิด

158.

๑๕๘.

‘‘යථාපි උදකං නාම, කල්‍යාණෙ පාපකෙ ජනෙ;

සමං ඵරති සීතෙන, පවාහෙති රජොමලං.

น้ำย่อมแผ่ความเย็นไปเสมอกัน ทั้งในคนดีและคนชั่ว และย่อมชะล้างธุลีและมลทินไป ฉันใด

159.

๑๕๙.

‘‘තථෙව ත්වං හිතාහිතෙ, සමං මෙත්තාය භාවය;

මෙත්තාපාරමිතං ගන්ත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

ท่านจงเจริญเมตตาให้สม่ำเสมอในผู้ที่เกื้อกูลและไม่เกื้อกูล ฉันนั้นเหมือนกัน บำเพ็ญเมตตาบารมีแล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ

160.

๑๖๐.

‘‘නහෙතෙ [Pg.319] එත්තකායෙව, බුද්ධධම්මා භවිස්සරෙ;

අඤ්ඤෙපි විචිනිස්සාමි, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා’’.

พุทธธรรมเหล่านี้ คงไม่มีเพียงเท่านี้แน่ เราจักค้นหาธรรมแม้เหล่าอื่นอีก ที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณ

161.

๑๖๑.

විචිනන්තො තදා දක්ඛිං, දසමං උපෙක්ඛාපාරමිං;

පුබ්බකෙහි මහෙසීහි, ආසෙවිතනිසෙවිතං.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในครั้งนั้น ได้เห็นอุเบกขาบารมีที่ ๑๐ ซึ่งพระมหาสีทั้งหลายในปางก่อนเสพเสวยแล้ว

162.

๑๖๒.

‘‘ඉමං ත්වං දසමං තාව, දළ්හං කත්වා සමාදිය;

තුලාභූතො දළ්හො හුත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

ท่านจงสมาทานอุเบกขาบารมีที่ ๑๐ นี้ ทำให้มั่นคง เป็นผู้มั่นคงดุจตราชูแล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ

163.

๑๖๓.

‘‘යථාපි පථවී නාම, නික්ඛිත්තං අසුචිං සුචිං;

උපෙක්ඛති උභොපෙතෙ, කොපානුනයවජ්ජිතා.

แผ่นดินย่อมวางเฉยต่อของไม่สะอาดและของสะอาดที่เขาทิ้งลงทั้ง ๒ อย่างนั้น เป็นผู้เว้นจากความโกรธและความรัก ฉันใด

164.

๑๖๔.

‘‘තථෙව ත්වං සුඛදුක්ඛෙ, තුලාභූතො සදා භව;

උපෙක්ඛාපාරමිතං ගන්ත්වා, සම්බොධිං පාපුණිස්සසි.

ท่านจงเป็นผู้ดุจตราชูในสุขและทุกข์ทุกเมื่อ ฉันนั้นเหมือนกัน บำเพ็ญอุเบกขาบารมีแล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ

165.

๑๖๕.

‘‘එත්තකායෙව තෙ ලොකෙ, යෙ ධම්මා බොධිපාචනා;

තතුද්ධං නත්ථි අඤ්ඤත්‍ර, දළ්හං තත්ථ පතිට්ඨහ’’.

ธรรมที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณในโลกนี้มีเพียงเท่านี้ นอกจากนี้ ยิ่งขึ้นไปไม่มี ท่านจงตั้งมั่นอยู่ในบารมีธรรมเหล่านั้นเถิด

166.

๑๖๖.

ඉමෙ ධම්මෙ සම්මසතො, සභාවසරසලක්ඛණෙ;

ධම්මතෙජෙන වසුධා, දසසහස්සී පකම්පථ.

เมื่อสุเมธดาบสพิจารณาธรรมเหล่านี้ โดยสภาวะ รส และลักษณะ ปฐพีในหมื่นโลกธาตุก็หวั่นไหวด้วยเดชแห่งธรรม

167.

๑๖๗.

චලතී රවතී පථවී, උච්ඡුයන්තංව පීළිතං;

තෙලයන්තෙ යථා චක්කං, එවං කම්පති මෙදනී.

แผ่นดินสั่นสะเทือน ส่งเสียงกึกก้อง เหมือนหีบอ้อยที่กำลังถูกบีบ แผ่นดินไหวสะท้าน เหมือนจักรในเครื่องยนต์หีบน้ำมัน ฉะนั้น

168.

๑๖๘.

යාවතා පරිසා ආසි, බුද්ධස්ස පරිවෙසනෙ;

පවෙධමානා සා තත්ථ, මුච්ඡිතා සෙති භූමියං.

บริษัทมีประมาณเท่าใด อยู่ในที่บำรุงของพระพุทธเจ้า บริษัทนั้นสั่นสะท้าน สลบไสล ล้มลงนอนบนแผ่นดินในที่นั้น

169.

๑๖๙.

ඝටානෙකසහස්සානි, කුම්භීනඤ්ච සතා බහූ;

සඤ්චුණ්ණමථිතා තත්ථ, අඤ්ඤමඤ්ඤං පඝට්ටිතා.

หม้อหลายพันใบ และหม้อใหญ่อีกหลายร้อยใบในที่นั้น กระทบกระทั่งกันและกัน แตกละเอียดเป็นจุณวิจุณ

170.

๑๗๐.

උබ්බිග්ගා තසිතා භීතා, භන්තා බ්‍යාථිතමානසා;

මහාජනා සමාගම්ම, දීපඞ්කරමුපාගමුං.

มหาชนตกใจ หวาดสะดุ้ง กลัว มีใจหมุน มีใจป่วยไข้ ประชุมกันแล้ว เข้าไปเฝ้าพระทีปังกรพุทธเจ้า

171.

๑๗๑.

‘‘කිං භවිස්සති ලොකස්ස, කල්‍යාණමථ පාපකං;

සබ්බො උපද්දුතො ලොකො, තං විනොදෙහි චක්ඛුම’’.

อะไรจักมีแก่โลก ความดีหรือความชั่ว โลกทั้งหมดถูกภัยคุกคามแล้ว ข้าแต่พระผู้มีจักษุ ขอพระองค์จงทรงบรรเทาภัยนั้นเถิด

172.

๑๗๒.

තෙසං තදා සඤ්ඤපෙසි, දීපඞ්කරො මහාමුනි;

‘‘විසට්ඨා හොථ මා භෙථ, ඉමස්මිං පථවිකම්පනෙ.

ครั้งนั้น พระทีปังกรมหามุนี ได้ทรงยังชนเหล่านั้นให้ทราบว่า ท่านทั้งหลายจงเบาใจ อย่ากลัวในการที่แผ่นดินไหวนี้เลย

173.

๑๗๓.

‘‘යමහං [Pg.320] අජ්ජ බ්‍යාකාසිං, බුද්ධො ලොකෙ භවිස්සති;

එසො සම්මසති ධම්මං, පුබ්බකං ජිනසෙවිතං.

เราได้พยากรณ์ผู้ใดในวันนี้ว่า จักเป็นพระพุทธเจ้าในโลก ผู้นั้นกำลังพิจารณาธรรมเก่าที่พระชินเจ้าทั้งหลายทรงเสพแล้ว

174.

๑๗๔.

‘‘තස්ස සම්මසතො ධම්මං, බුද්ධභූමිං අසෙසතො;

තෙනායං කම්පිතා පථවී, දසසහස්සී සදෙවකෙ’’.

เพราะการพิจารณาธรรมที่เป็นภูมิของพระพุทธเจ้าโดยสิ้นเชิงของดาบสนั้น แผ่นดินนี้พร้อมทั้งเทวโลกในหมื่นโลกธาตุจึงหวั่นไหว

175.

๑๗๕.

බුද්ධස්ස වචනං සුත්වා, මනො නිබ්බායි තාවදෙ;

සබ්බෙ මං උපසඞ්කම්ම, පුනාපි අභිවන්දිසුං.

มหาชนได้ฟังพระดำรัสของพระพุทธเจ้าแล้ว มีใจสงบระงับในขณะนั้นทีเดียว ชนทั้งปวงเข้ามาหาเราแล้ว ได้ไหว้เราอีก

176.

๑๗๖.

සමාදියිත්වා බුද්ධගුණං, දළ්හං කත්වාන මානසං;

දීපඞ්කරං නමස්සිත්වා, ආසනා වුට්ඨහිං තදා.

ครั้งนั้น เราสมาทานพุทธคุณ ทำใจให้มั่นคง ถวายบังคมพระทีปังกรพุทธเจ้าแล้ว ลุกขึ้นจากอาสนะ

177.

๑๗๗.

දිබ්බං මානුසකං පුප්ඵං, දෙවා මානුසකා උභො;

සමොකිරන්ති පුප්ඵෙහි, වුට්ඨහන්තස්ස ආසනා.

ทั้งเทวดาและมนุษย์ทั้งสองพวก โปรยปรายดอกไม้ทิพย์และดอกไม้ของมนุษย์ บูชาเราผู้ลุกขึ้นจากอาสนะ

178.

๑๗๘.

වෙදයන්ති ච තෙ සොත්ථිං, දෙවා මානුසකා උභො;

‘‘මහන්තං පත්ථිතං තුය්හං, තං ලභස්සු යථිච්ඡිතං.

ทั้งเทวดาและมนุษย์ทั้งสองพวกนั้น กล่าวประกาศความสวัสดีว่า ความปรารถนาอันยิ่งใหญ่ที่ท่านตั้งไว้แล้ว ขอจงได้สมดังที่ปรารถนาเถิด

179.

๑๗๙.

‘‘සබ්බීතියො විවජ්ජන්තු, සොකො රොගො විනස්සතු;

මා තෙ භවන්ත්වන්තරායා, ඵුස ඛිප්පං බොධිමුත්තමං.

ขออุปัทวะทั้งปวงจงบำราศไป ความโศกและโรคจงพินาศไป อันตรายอย่าได้มีแก่ท่าน ขอท่านจงสัมผัสพระโพธิญาณอันสูงสุดโดยพลัน

180.

๑๘๐.

‘‘යථාපි සමයෙ පත්තෙ, පුප්ඵන්ති පුප්ඵිනො දුමා;

තථෙව ත්වං මහාවීර, බුද්ධඤාණෙන පුප්ඵසි.

หมู่ไม้ที่ออกดอก เมื่อถึงเวลาก็ย่อมผลิดอก ฉันใด ข้าแต่พระมหาวีระ ขอท่านจงเบ่งบานด้วยพุทธญาณ ฉันนั้นเถิด

181.

๑๘๑.

‘‘යථා යෙ කෙචි සම්බුද්ධා, පූරයුං දස පාරමී;

තථෙව ත්වං මහාවීර, පූරය දස පාරමී.

พระสัมพุทธเจ้าพระองค์ใดก็ตาม ทรงบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการ ฉันใด ข้าแต่พระมหาวีระ ขอท่านจงบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการ ฉันนั้นเถิด

182.

๑๘๒.

‘‘යථා යෙ කෙචි සම්බුද්ධා, බොධිමණ්ඩම්හි බුජ්ඣරෙ;

තථෙව ත්වං මහාවීර, බුජ්ඣස්සු ජිනබොධියං.

พระสัมพุทธเจ้าพระองค์ใดก็ตาม ตรัสรู้ที่โพธิมณฑล ฉันใด ข้าแต่พระมหาวีระ ขอท่านจงตรัสรู้ที่ต้นพระศรีมหาโพธิ์ของพระชินเจ้า ฉันนั้นเถิด

183.

๑๘๓.

‘‘යථා යෙ කෙචි සම්බුද්ධා, ධම්මචක්කං පවත්තයුං;

තථෙව ත්වං මහාවීර, ධම්මචක්කං පවත්තය.

พระสัมพุทธเจ้าทั้งหลายเหล่าใดก็ตาม ทรงประกาศธรรมจักรแล้วฉันใด ข้าแต่พระมหาวีระ แม้พระองค์ก็จงทรงประกาศธรรมจักรฉันนั้นเถิด

184.

๑๘๔.

‘‘පුණ්ණමායෙ යථා චන්දො, පරිසුද්ධො විරොචති;

තථෙව ත්වං පුණ්ණමනො, විරොච දසසහස්සියං.

พระจันทร์บริสุทธิ์ผ่องใสในวันเพ็ญ ย่อมรุ่งเรืองฉันใด แม้ท่านก็จงมีใจเต็มเปี่ยม รุ่งเรืองในหมื่นโลกธาตุฉันนั้นเถิด

185.

๑๘๕.

‘‘රාහුමුත්තො යථා සූරියො, තාපෙන අතිරොචති;

තථෙව ලොකා මුඤ්චිත්වා, විරොච සිරියා තුවං.

พระอาทิตย์พ้นจากราหูแล้ว ย่อมรุ่งเรืองยิ่งด้วยรัศมีฉันใด แม้ท่านก็จงพ้นจากโลกแล้ว รุ่งเรืองด้วยสิริฉันนั้นเถิด

186.

๑๘๖.

‘‘යථා [Pg.321] යා කාචි නදියො, ඔසරන්ති මහොදධිං;

එවං සදෙවකා ලොකා, ඔසරන්තු තවන්තිකෙ’’.

แม่น้ำเหล่าใดก็ตาม ย่อมไหลไปสู่มหาสมุทรฉันใด โลกพร้อมทั้งเทวดา ก็จงไหลไปสู่สำนักของท่านฉันนั้นเถิด

187.

๑๘๗.

තෙහි ථුතප්පසත්ථො සො, දස ධම්මෙ සමාදිය;

තෙ ධම්මෙ පරිපූරෙන්තො, පවනං පාවිසී තදාති.

สุเมธดาบสนั้น อันเทวดาและมนุษย์เหล่านั้นสรรเสริญเยินยอแล้ว สมาทานธรรม ๑๐ ประการ เมื่อจะบำเพ็ญธรรมเหล่านั้นให้บริบูรณ์ จึงได้เข้าไปสู่ป่าในกาลนั้น

සුමෙධපත්ථනාකථා නිට්ඨිතා.

สุเมธปัตถนากถา จบแล้ว

3. දීපඞ්කරබුද්ධවංසො

๓. ทีปังกรพุทธวงศ์

1.

๑.

තදා තෙ භොජයිත්වාන, සසඞ්ඝං ලොකනායකං;

උපගච්ඡුං සරණං තස්ස, දීපඞ්කරස්ස සත්ථුනො.

ในกาลนั้น ชนเหล่านั้นได้ถวายภัตตาหารแด่พระโลกนายกพร้อมทั้งพระสงฆ์แล้ว ได้ถึงพระศาสดาพระนามว่าทีปังกรพระองค์นั้นเป็นสรณะ

2.

๒.

සරණාගමනෙ කඤ්චි, නිවෙසෙසි තථාගතො;

කඤ්චි පඤ්චසු සීලෙසු, සීලෙ දසවිධෙ පරං.

พระตถาคตทรงให้บุคคลบางพวกตั้งอยู่ในสรณคมน์ บางพวกในศีล ๕ บางพวกในศีล ๑๐ ประการ

3.

๓.

කස්සචි දෙති සාමඤ්ඤං, චතුරො ඵලමුත්තමෙ;

කස්සචි අසමෙ ධම්මෙ, දෙති සො පටිසම්භිදා.

พระองค์ทรงประทานสามัญผล ๔ และอุดมผล ๔ แก่บางคน ทรงประทานปฏิสัมภิทาธรรมอันไม่มีธรรมอื่นเปรียบแก่บางคน

4.

๔.

කස්සචි වරසමාපත්තියො, අට්ඨ දෙති නරාසභො;

තිස්සො කස්සචි විජ්ජායො, ඡළභිඤ්ඤා පවෙච්ඡති.

พระนราสภะทรงประทานวรสมาบัติ ๘ แก่บางคน ทรงประทานวิชชา ๓ และอภิญญา ๖ แก่บางคน

5.

๕.

තෙන යොගෙන ජනකායං, ඔවදති මහාමුනි;

තෙන විත්ථාරිකං ආසි, ලොකනාථස්ස සාසනං.

พระมหามุนีทรงสั่งสอนหมู่ชนด้วยอุบายนั้น เพราะเหตุนั้น พระศาสนาของพระโลกนาถจึงแผ่ไพศาลไป

6.

๖.

මහාහනුසභක්ඛන්ධො, දීපඞ්කරස්ස නාමකො;

බහූ ජනෙ තාරයති, පරිමොචෙති දුග්ගතිං.

พระผู้มีพระภาคพระนามว่าทีปังกร ทรงมีพระหนุใหญ่ มีพระอังสาดุจโคอุสภะ ทรงให้ชนเป็นอันมากข้ามพ้น (จากสงสาร) ทรงให้พ้นจากทุคติ

7.

๗.

බොධනෙය්‍යං ජනං දිස්වා, සතසහස්සෙපි යොජනෙ;

ඛණෙන උපගන්ත්වාන, බොධෙති තං මහාමුනි.

พระมหามุนีทอดพระเนตรเห็นเวไนยชน แม้ในที่ไกลแสนโยชน์ ก็เสด็จไปในชั่วขณะ แล้วทรงให้ชนนั้นตรัสรู้

8.

๘.

පඨමාභිසමයෙ බුද්ධො, කොටිසතමබොධයි;

දුතියාභිසමයෙ නාථො, නවුතිකොටිමබොධයි.

ในการตรัสรู้ครั้งแรก พระพุทธองค์ทรงให้สัตว์ร้อยโกฏิตรัสรู้ ในการตรัสรู้ครั้งที่สอง พระโลกนาถทรงให้สัตว์เก้าสิบโกฏิตรัสรู้

9.

๙.

යදා ච දෙවභවනම්හි, බුද්ධො ධම්මමදෙසයි;

නවුතිකොටිසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

และในกาลใดที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมในเทวโลก ในกาลนั้น การตรัสรู้ครั้งที่สามได้มีแก่เทวดาเก้าหมื่นโกฏิ

10.

๑๐.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, දීපඞ්කරස්ස සත්ථුනො;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමො ආසි සමාගමො.

การประชุมสาวกของพระศาสดาพระนามว่าทีปังกร ได้มี ๓ ครั้ง การประชุมครั้งแรกมีพระอรหันต์แสนโกฏิ

11.

๑๑.

පුන [Pg.322] නාරදකූටම්හි, පවිවෙකගතෙ ජිනෙ;

ඛීණාසවා වීතමලා, සමිංසු සතකොටියො.

อีกครั้งหนึ่ง เมื่อพระชินเจ้าเสด็จไปสู่ที่สงัด ณ ยอดเขานารทกูฏ พระขีณาสพผู้ปราศจากมลทินร้อยโกฏิได้ประชุมกัน

12.

๑๒.

යම්හි කාලෙ මහාවීරො, සුදස්සනසිලුච්චයෙ;

නවකොටිසහස්සෙහි, පවාරෙසි මහාමුනි.

ในกาลใด พระมหาวีระประทับอยู่ ณ ภูเขาสุทัสสนะ ในกาลนั้น พระมหามุนีทรงปวารณาพร้อมด้วยพระอรหันต์เก้าหมื่นโกฏิ

13.

๑๓.

දසවීසසහස්සානං, ධම්මාභිසමයො අහු;

එකද්වින්නං අභිසමයා, ගණනාතො අසඞ්ඛියා.

การตรัสรู้ธรรมได้มีแก่สัตว์หนึ่งหมื่น สองหมื่น การตรัสรู้ของสัตว์หนึ่งคน สองคน นับไม่ได้โดยการคำนวณ

14.

๑๔.

විත්ථාරිකං බාහුජඤ්ඤං, ඉද්ධං ඵීතං අහූ තදා;

දීපඞ්කරස්ස භගවතො, සාසනං සුවිසොධිතං.

ในกาลนั้น พระศาสนาของพระผู้มีพระภาคทีปังกรอันบริสุทธิ์ดีแล้ว ได้แผ่ไพศาล เป็นที่รู้จักของมหาชน สำเร็จรุ่งเรืองเฟื่องฟู

15.

๑๕.

චත්තාරි සතසහස්සානි, ඡළභිඤ්ඤා මහිද්ධිකා;

දීපඞ්කරං ලොකවිදුං, පරිවාරෙන්ති සබ්බදා.

พระอรหันต์สี่แสนองค์ ผู้ได้อภิญญา ๖ มีฤทธิ์มาก ย่อมห้อมล้อมพระทีปังกรโลกวิทูอยู่ทุกเมื่อ

16.

๑๖.

යෙ කෙචි තෙන සමයෙන, ජහන්ති මානුසං භවං;

අපත්තමානසා සෙඛා, ගරහිතා භවන්ති තෙ.

ในสมัยนั้น ชนเหล่าใดก็ตามละภพมนุษย์ไป เป็นพระเสขะยังไม่บรรลุอรหัตผล ชนเหล่านั้นย่อมถูกติเตียน

17.

๑๗.

සුපුප්ඵිතං පාවචනං, අරහන්තෙහි තාදිහි;

ඛීණාසවෙහි විමලෙහි, උපසොභති සබ්බදා.

พระสัตถุสาสน์อันเบิกบานดีแล้ว ย่อมงดงามในกาลทุกเมื่อ ด้วยพระอรหันต์ขีณาสพผู้คงที่ ผู้ปราศจากมลทิน

18.

๑๘.

නගරං රම්මවතී නාම, සුදෙවො නාම ඛත්තියො;

සුමෙධා නාම ජනිකා, දීපඞ්කරස්ස සත්ථුනො.

พระนครของพระศาสดาพระนามว่าทีปังกร ชื่อว่ารัมมวดี พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าสุเทวะ พระมารดาทรงพระนามว่าสุเมธา

19.

๑๙.

දසවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි ;

හංසා කොඤ්චා මයූරා ච, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่หนึ่งหมื่นปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลังคือ หังสา โกญจา และมยุรา

20.

๒๐.

තීණිසතසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

පදුමා නාම සා නාරී, උසභක්ඛන්ධො අත්‍රජො.

มีนางสนมที่ประดับตกแต่งอย่างดีสามแสนนาง พระชายาพระนามว่าปทุมา พระโอรสพระนามว่าอุสภขันธะ

21.

๒๑.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, හත්ථියානෙන නික්ඛමි;

අනූනදසමාසානි, පධානෙ පදහී ජිනො.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยช้างทรง ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๑๐ เดือนเต็ม

22.

๒๒.

පධානචාරං චරිත්වාන, අබුජ්ඣි මානසං මුනි;

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, දීපඞ්කරො මහාමුනි.

พระมุนีทรงบำเพ็ญเพียรแล้ว ได้ตรัสรู้พระมนัส (อรหัตผล) พระมหามุนีทีปังกรผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว

23.

๒๓.

වත්ති චක්කං මහාවීරො, නන්දාරාමෙ සිරීඝරෙ ;

නිසින්නො සිරීසමූලම්හි, අකා තිත්ථියමද්දනං.

พระมหาวีระได้ทรงประกาศพระธรรมจักร ณ สิริฆระ ในนันทาราม ประทับนั่ง ณ โคนต้นเลียบ ทรงกระทำการย่ำยีพวกเดียรถีย์

24.

๒๔.

සුමඞ්ගලො [Pg.323] ච තිස්සො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

සාගතො නාමුපට්ඨාකො, දීපඞ්කරස්ස සත්ථුනො.

พระสุมังคละและพระติสสะเป็นอัครสาวก พระสาคตะเป็นพุทธอุปัฏฐากของพระศาสดาทีปังกร

25.

๒๕.

නන්දා චෙව සුනන්දා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, පිප්ඵලීති පවුච්චති.

พระนันทาเถรีและพระสุนันทาเถรีเป็นอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นปิปผลิ

26.

๒๖.

තපුස්සභල්ලිකා නාම, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

සිරිමා කොණා උපට්ඨිකා, දීපඞ්කරස්ස සත්ථුනො.

ตปุสสะและภัลลิกะเป็นอัครอุปัฏฐาก สิริมาและโสณาเป็นอัครอุปัฏฐายิกาของพระศาสดาทีปังกร

27.

๒๗.

අසීතිහත්ථමුබ්බෙධො, දීපඞ්කරො මහාමුනි;

සොභති දීපරුක්ඛොව, සාලරාජාව ඵුල්ලිතො.

พระมุนีทีปังกรสูง ๘๐ ศอก ทรงงดงามดุจประทีปต้นไม้ และเหมือนพญาสาละที่ดอกบานสะพรั่ง

28.

๒๘.

සතසහස්සවස්සානි, ආයු තස්ස මහෙසිනො;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

พระมเหสีพระองค์นั้นมีพระชนมายุหนึ่งแสนปี พระองค์ดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงช่วยปวงชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นวัฏสงสาร

29.

๒๙.

ජොතයිත්වාන සද්ධම්මං, සන්තාරෙත්වා මහාජනං;

ජලිත්වා අග්ගික්ඛන්ධොව, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

พระองค์ทรงยังพระสัทธรรมให้รุ่งเรือง ทรงช่วยมหาชนให้ข้ามพ้นแล้ว ดุจกองไฟลุกโชติช่วงแล้วดับไป เสด็จนิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

30.

๓๐.

සා ච ඉද්ධි සො ච යසො, තානි ච පාදෙසු චක්කරතනානි;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

พระฤทธิ์นั้น พระยศนั้น และจักรแก้วทั้งหลายที่พระบาทนั้น ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่ามิใช่หรือ

31.

๓๑.

දීපඞ්කරො ජිනො සත්ථා, නන්දාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙවස්ස ජිනථූපො, ඡත්තිංසුබ්බෙධයොජනොති.

พระชินศาสดาพระนามว่าทีปังกร เสด็จนิพพานที่นันทาราม พระชินสถูปของพระองค์ที่นั่นเองสูง ๓๖ โยชน์

දීපඞ්කරස්ස භගවතො වංසො පඨමො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคทีปังกรที่ ๑ จบ

4. කොණ්ඩඤ්ඤබුද්ධවංසො

๔. โกณฑัญญพุทธวงศ์

1.

๑.

දීපඞ්කරස්ස අපරෙන, කොණ්ඩඤ්ඤො නාම නායකො;

අනන්තතෙජො අමිතයසො, අප්පමෙය්‍යො දුරාසදො.

ในกาลต่อมาถัดจากพระทีปังกรพุทธเจ้า พระนายกพระนามว่าโกณฑัญญะ ผู้มีเดชไม่มีสิ้นสุด มีพระยศหาประมาณมิได้ ใครๆ ไม่อาจเทียบเทียมได้ และยากที่ใครจะเข้าใกล้ ได้เสด็จอุบัติขึ้น

2.

๒.

ධරණූපමො ඛමනෙන, සීලෙන සාගරූපමො;

සමාධිනා මෙරූපමො, ඤාණෙන ගගනූපමො.

พระองค์ทรงมีความอดทนเสมอด้วยแผ่นดิน ทรงมีศีลเสมอด้วยสาคร ทรงมีสมาธิเสมอด้วยภูเขาเมรุ ทรงมีพระญาณเสมอด้วยท้องฟ้า

3.

๓.

ඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ග-මග්ගසච්චප්පකාසනං;

පකාසෙසි සදා බුද්ධො, හිතාය සබ්බපාණිනං.

พระพุทธเจ้าทรงประกาศธรรมที่แสดงอินทรีย์ พละ โพชฌงค์ มรรค และสัจจะ เพื่อประโยชน์แก่สรรพสัตว์ทั้งปวงตลอดกาล

4.

๔.

ධම්මචක්කං [Pg.324] පවත්තෙන්තෙ, කොණ්ඩඤ්ඤෙ ලොකනායකෙ;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහු.

เมื่อพระโลกนายกพระนามว่าโกณฑัญญะทรงประกาศธรรมจักร การตรัสรู้ครั้งแรกได้มีแก่สัตว์หนึ่งแสนโกฏิ

5.

๕.

තතො පරම්පි දෙසෙන්තෙ, නරමරූනං සමාගමෙ;

නවුතිකොටිසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු.

ในกาลต่อมาอีก เมื่อทรงแสดงธรรมในที่ประชุมของเทวดาและมนุษย์ การตรัสรู้ครั้งที่สองได้มีแก่สัตว์เก้าหมื่นโกฏิ

6.

๖.

තිත්ථියෙ අභිමද්දන්තො, යදා ධම්මමදෙසයි;

අසීතිකොටිසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

ในกาลใดที่ทรงแสดงธรรมข่มขี่พวกเดียรถีย์ ในกาลนั้น การตรัสรู้ครั้งที่สามได้มีแก่สัตว์แปดหมื่นโกฏิ

7.

๗.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, කොණ්ඩඤ්ඤස්ස මහෙසිනො;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

การประชุมของพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ และคงที่ ได้มี ๓ ครั้ง แด่พระมเหสีโกณฑัญญะ

8.

๘.

කොටිසතසහස්සානං, පඨමො ආසි සමාගමො;

දුතියො කොටිසහස්සානං, තතියො නවුතිකොටිනං.

การประชุมครั้งแรกมีพระขีณาสพหนึ่งแสนโกฏิ ครั้งที่สองมีหนึ่งพันโกฏิ ครั้งที่สามมีเก้าสิบโกฏิ

9.

๙.

අහං තෙන සමයෙන, විජිතාවී නාම ඛත්තියො;

සමුද්දං අන්තමන්තෙන, ඉස්සරියං වත්තයාමහං.

ในสมัยนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าวิชิตาวี เราได้แผ่ความเป็นใหญ่ไปโดยมีสมุทรเป็นที่สุดเขตแดน

10.

๑๐.

කොටිසතසහස්සානං, විමලානං මහෙසිනං;

සහ ලොකග්ගනාථෙන, පරමන්නෙන තප්පයිං.

เราได้ทำให้พระมเหสีผู้ปราศจากมลทินหนึ่งแสนโกฏิ พร้อมด้วยพระโลกคณนาถ พอใจด้วยข้าวมธุปายาสอย่างดี

11.

๑๑.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, කොණ්ඩඤ්ඤො ලොකනායකො;

‘‘අපරිමෙය්‍යිතො කප්පෙ, බුද්ධො ලොකෙ භවිස්සති.

แม้พระพุทธเจ้าพระนามว่าโกณฑัญญะผู้เป็นพระโลกนายกพระองค์นั้น ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ในกัปที่นับประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าในโลก

12.

๑๒.

‘‘පධානං පදහිත්වාන, කත්වා දුක්කරකාරිකං;

අස්සත්ථමූලෙ සම්බුද්ධො, බුජ්ඣිස්සති මහායසො.

ท่านผู้นี้จักเป็นพระสัมพุทธเจ้าผู้มียศใหญ่ บำเพ็ญเพียรและกระทำทุกรกิริยาแล้ว จักตรัสรู้ที่โคนต้นอัสสัตถะ

13.

๑๓.

‘‘ඉමස්ස ජනිකා මාතා, මායා නාම භවිස්සති;

පිතා සුද්ධොදනො නාම, අයං හෙස්සති ගොතමො.

พระชนนีผู้ให้กำเนิดของท่านผู้นี้ จักมีพระนามว่ามายา พระชนกจักมีพระนามว่าสุทโธทนะ ท่านผู้นี้จักเป็นพระโคดม

14.

๑๔.

‘‘කොලිතො උපතිස්සො ච, අග්ගා හෙස්සන්ති සාවකා;

ආනන්දො නාමුපට්ඨාකො, උපට්ඨිස්සතිමං ජිනං.

โกลิตะและอุปติสสะจักเป็นอัครสาวก พุทธอุปัฏฐากชื่อว่าอานนท์ จักอุปัฏฐากพระชินเจ้าพระองค์นี้

15.

๑๕.

‘‘ඛෙමා උප්පලවණ්ණා ච, අග්ගා හෙස්සන්ති සාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, අස්සත්ථොති පවුච්චති.

เขมาและอุบลวรรณาจักเป็นอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นอัสสัตถะ

16.

๑๖.

‘‘චිත්තො ච හත්ථාළවකො, අග්ගා හෙස්සන්තුපට්ඨකා;

නන්දමාතා ච උත්තරා, අග්ගා හෙස්සන්තුපට්ඨිකා;

ආයු වස්සසතං තස්ස, ගොතමස්ස යසස්සිනො’’.

จิตตคฤหบดีและหัตถกะอาฬวกะจักเป็นอัครอุปัฏฐาก นันทมาดาและนางอุตตราจักเป็นอัครอุปัฏฐายิกา พระชนมายุของพระโคดมผู้มียศนั้นจักมี ๑๐๐ ปี

17.

๑๗.

ඉදං සුත්වාන වචනං, අසමස්ස මහෙසිනො;

ආමොදිතා නරමරූ, බුද්ධබීජං කිර අයං.

เทวดาและมนุษย์ได้ฟังพระดำรัสนี้ของพระมเหสีผู้หาผู้เสมอมิได้แล้ว ก็พากันชื่นชมยินดีว่า ท่านผู้นี้เป็นหน่อพุทธางกูรแน่แท้

18.

๑๘.

උක්කුට්ඨිසද්දා [Pg.325] වත්තන්ති, අප්ඵොටෙන්ති හසන්ති ච;

කතඤ්ජලී නමස්සන්ති, දසසහස්සිදෙවතා.

เทวดาในหมื่นโลกธาตุเปล่งเสียงโห่ร้อง ตบมือและร่าเริง ประคองอัญชลีนมัสการ

19.

๑๙.

‘‘යදිමස්ස ලොකනාථස්ස, විරජ්ඣිස්සාම සාසනං;

අනාගතම්හි අද්ධානෙ, හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං.

หากพวกเราจักพลาดศาสนาของพระโลกนาถพระองค์นี้ ในอนาคตกาล พวกเราจักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์ของท่านผู้นี้

20.

๒๐.

‘‘යථා මනුස්සා නදිං තරන්තා, පටිතිත්ථං විරජ්ඣිය;

හෙට්ඨාතිත්ථෙ ගහෙත්වාන, උත්තරන්ති මහානදිං.

เหมือนคนข้ามแม่น้ำ เมื่อพลาดท่าตรงหน้า ก็ยึดเอาท่าที่อยู่ต่ำกว่าข้ามแม่น้ำใหญ่ไปฉะนั้น

21.

๒๑.

‘‘එවමෙව මයං සබ්බෙ, යදි මුඤ්චාමිමං ජිනං;

අනාගතම්හි අද්ධානෙ, හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

พวกข้าพระองค์ทั้งหมดก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถ้าพลาดจากพระชินเจ้าพระองค์นี้แล้วไซร้ ในอนาคตกาล ก็จักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์พระชินเจ้าพระองค์นี้

22.

๒๒.

තස්සාහං වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

තමෙව අත්ථං සාධෙන්තො, මහාරජ්ජං ජිනෙ අදං;

මහාරජ්ජං දදිත්වාන, පබ්බජිං තස්ස සන්තිකෙ.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ได้ทำจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก เมื่อบำเพ็ญประโยชน์นั้นให้สำเร็จอยู่ จึงได้ถวายราชสมบัติแด่พระชินเจ้า ครั้นถวายราชสมบัติแล้ว ได้บวชในสำนักของพระองค์

23.

๒๓.

සුත්තන්තං විනයඤ්චාපි, නවඞ්ගං සත්ථුසාසනං;

සබ්බං පරියාපුණිත්වාන, සොභයිං ජිනසාසනං.

เราเล่าเรียนพระสุตตันตะและพระวินัยทั้งหมด คือสัตถุศาสน์มีองค์ ๙ ประการแล้ว ได้ยังพระชินศาสนาให้งดงาม

24.

๒๔.

තත්ථප්පමත්තො විහරන්තො, නිසජ්ජට්ඨානචඞ්කමෙ;

අභිඤ්ඤාපාරමිං ගන්ත්වා, බ්‍රහ්මලොකමගඤ්ඡහං.

เราเป็นผู้ไม่ประมาท อยู่ในพระศาสนานั้น ในการนั่ง การยืน และการจงกรม ได้บรรลุอภิญญาบารมีแล้ว ได้ไปสู่พรหมโลก

25.

๒๕.

නගරං රම්මවතී නාම, සුනන්දො නාම ඛත්තියො;

සුජාතා නාම ජනිකා, කොණ්ඩඤ්ඤස්ස මහෙසිනො.

พระนครของพระมหามุนีพระนามว่าโกณฑัญญะ ชื่อว่ารัมมวดี พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าสุนันทะ พระมารดาทรงพระนามว่าสุชาดา

26.

๒๖.

දසවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි ;

සුචි සුරුචි සුභො ච, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๑๐,๐๐๐ ปี ปราสาทอันอุดม ๓ หลังคือ สุจิปราสาท สุรุจิปราสาท และสุภปราสาท

27.

๒๗.

තීණිසතසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

රුචිදෙවී නාම නාරී, විජිතසෙනො අත්‍රජො.

มีนางสนม ๓๐๐,๐๐๐ นาง ประดับประดาสวยงาม พระมเหสีพระนามว่ารุจิเทวี พระโอรสพระนามว่าวิชิตเสนะ

28.

๒๘.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, රථයානෙන නික්ඛමි;

අනූනදසමාසානි, පධානං පදහී ජිනො.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยราชรถ ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๑๐ เดือนเต็ม

29.

๒๙.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, කොණ්ඩඤ්ඤො ද්විපදුත්තමො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, දෙවානං නගරුත්තමෙ.

พระโกณฑัญญะผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ผู้สงบระงับ อันท้าวพรหมทูลอาราธนาแล้ว พระมหาวีระได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปในเมืองอันอุดมของทวยเทพ

30.

๓๐.

භද්දො චෙව සුභද්දො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

අනුරුද්ධො නාමුපට්ඨාකො, කොණ්ඩඤ්ඤස්ස මහෙසිනො.

พระภัททะและพระสุภัททะ ได้เป็นพระอัครสาวกของพระมหามุนีพระนามว่าโกณฑัญญะ พุทธอุปัฏฐากชื่อว่าอนุรุทธะ

31.

๓๑.

තිස්සා [Pg.326] ච උපතිස්සා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

සාලකල්‍යාණිකො බොධි, කොණ්ඩඤ්ඤස්ස මහෙසිනො.

พระติสสาและพระอุปติสสา ได้เป็นพระอัครสาวิกาของพระมหามุนีพระนามว่าโกณฑัญญะ ไม้โพธิพฤกษ์ของพระองค์คือไม้สาละกัลยาณี

32.

๓๒.

සොණො ච උපසොණො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

නන්දා චෙව සිරීමා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

โสณะและอุปโสณะ ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก นันทาและสิริมา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

33.

๓๓.

සො අට්ඨාසීති හත්ථානි, අච්චුග්ගතො මහාමුනි;

සොභතෙ උළුරාජාව සූරියො මජ්ඣන්හිකෙ යථා.

พระมหามุนีพระองค์นั้น สูง ๘๘ ศอก งดงามดุจพระจันทร์ และเหมือนพระอาทิตย์ในเวลาเที่ยง

34.

๓๔.

වස්සසතසහස්සානි, ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในครั้งนั้น มีอายุประมาณ ๑๐๐,๐๐๐ ปี พระองค์ดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลประมาณเท่านั้น ได้ยังหมู่ชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น

35.

๓๕.

ඛීණාසවෙහි විමලෙහි, විචිත්තා ආසි මෙදනී;

යථා ගගනමුළූහි, එවං සො උපසොභථ.

แผ่นดินวิจิตรไปด้วยพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน พระองค์ทรงงดงามด้วยพระขีณาสพเหล่านั้น เหมือนท้องฟ้าที่งดงามด้วยดวงดาวฉะนั้น

36.

๓๖.

තෙපි නාගා අප්පමෙය්‍යා, අසඞ්ඛොභා දුරාසදා;

විජ්ජුපාතංව දස්සෙත්වා, නිබ්බුතා තෙ මහායසා.

พระขีณาสพผู้มีคุณหาประมาณมิได้ ไม่หวั่นไหว ใครๆ ข่มได้ยาก เหล่านั้น แสดงอานุภาพเปรียบดังสายฟ้าแล้ว ดับขันธปรินิพพานไป

37.

๓๗.

සා ච අතුලියා ජිනස්ස ඉද්ධි, ඤාණපරිභාවිතො ච සමාධි;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

พระฤทธิ์ที่หาที่เปรียบมิได้ของพระชินเจ้า และสมาธิที่อบรมด้วยพระญาณนั้น ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ

38.

๓๘.

කොණ්ඩඤ්ඤො පවරො බුද්ධො, චන්දාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙව චෙතියො චිත්තො, සත්ත යොජනමුස්සිතොති.

พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐพระนามว่าโกณฑัญญะ เสด็จปรินิพพาน ณ จันทาราม พระเจดีย์อันวิจิตรในจันทารามนั้น สูง ๗ โยชน์

කොණ්ඩඤ්ඤස්ස භගවතො වංසො දුතියො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าโกณฑัญญะ องค์ที่ ๒ จบ

5. මඞ්ගලබුද්ධවංසො

๕. มังคลพุทธวงศ์

1.

๑.

කොණ්ඩඤ්ඤස්ස අපරෙන, මඞ්ගලො නාම නායකො;

තමං ලොකෙ නිහන්ත්වාන, ධම්මොක්කමභිධාරයි.

ในลำดับต่อจากพระโกณฑัญญะพุทธเจ้า พระนายกพระนามว่ามังคละ ทรงกำจัดความมืดในโลกแล้ว ทรงชูประทีปคือพระธรรมขึ้น

2.

๒.

අතුලාසි පභා තස්ස, ජිනෙහඤ්ඤෙහි උත්තරිං;

චන්දසූරියපභං හන්ත්වා, දසසහස්සී විරොචති.

พระประภาของพระองค์หาที่เปรียบมิได้ ยิ่งกว่าพระชินเจ้าเหล่าอื่น กำจัดรัศมีของพระจันทร์และพระอาทิตย์เสีย รุ่งโรจน์ไปทั่วหมื่นโลกธาตุ

3.

๓.

සොපි බුද්ධො පකාසෙසි, චතුරො සච්චවරුත්තමෙ;

තෙ තෙ සච්චරසං පීත්වා, විනොදෙන්ති මහාතමං.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ก็ทรงประกาศสัจจะ ๔ อันประเสริฐสูงสุด เทวดาและมนุษย์เหล่านั้น ได้ดื่มรสแห่งสัจจะแล้ว บรรเทาความมืดมนอันยิ่งใหญ่เสียได้

4.

๔.

පත්වාන බොධිමතුලං, පඨමෙ ධම්මදෙසනෙ;

කොටිසතසහස්සානං, ධම්මාභිසමයො අහු.

พระองค์ทรงบรรลุพระโพธิญาณอันหาที่เปรียบมิได้แล้ว ในปฐมเทศนา ธรรมาภิสมัยได้มีแก่สัตว์ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

5.

๕.

සුරින්දදෙවභවනෙ[Pg.327], බුද්ධො ධම්මමදෙසයි;

තදා කොටිසහස්සානං, දුතියො සමයො අහු.

พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมในเทวภพของท้าวสุรินทร์ ในครั้งนั้น ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๑,๐๐๐ โกฏิ

6.

๖.

යදා සුනන්දො චක්කවත්තී, සම්බුද්ධං උපසඞ්කමි;

තදා ආහනි සම්බුද්ධො, ධම්මභෙරිං වරුත්තමං.

ในกาลใด พระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าสุนันทะ เสด็จเข้าไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้า ในกาลนั้น พระสัมพุทธเจ้าทรงประโคมเภรีคือพระธรรมอันประเสริฐสูงสุด

7.

๗.

සුනන්දස්සානුචරා ජනතා, තදාසුං නවුතිකොටියො;

සබ්බෙපි තෙ නිරවසෙසා, අහෙසුං එහි භික්ඛුකා.

ในครั้งนั้น ชนผู้เป็นบริวารของพระเจ้าสุนันทะมี ๙๐ โกฏิ ชนเหล่านั้นทั้งหมดไม่มีเหลือ ได้เป็นเอหิภิกขุ

8.

๘.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, මඞ්ගලස්ස මහෙසිනො;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමො ආසි සමාගමො.

การประชุมสาวกของพระมหามุนีพระนามว่ามังคละ ได้มี ๓ ครั้ง การประชุมครั้งที่ ๑ ได้มีพระขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

9.

๙.

දුතියො කොටිසතසහස්සානං, තතියො නවුතිකොටිනං;

ඛීණාසවානං විමලානං, තදා ආසි සමාගමො.

การประชุมครั้งที่ ๒ ได้มีพระขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ การประชุมครั้งที่ ๓ ในครั้งนั้น ได้มีพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน ๙๐ โกฏิ

10.

๑๐.

අහං තෙන සමයෙන, සුරුචී නාම බ්‍රාහ්මණො;

අජ්ඣායකො මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදාන පාරගූ.

ในสมัยนั้น เราเป็นพราหมณ์ชื่อว่าสุรุจิ เป็นผู้คงแก่เรียน ทรงไว้ซึ่งมนตร์ ถึงฝั่งแห่งไตรเพท

11.

๑๑.

තමහං උපසඞ්කම්ම, සරණං ගන්ත්වාන සත්ථුනො;

සම්බුද්ධප්පමුඛං සඞ්ඝං, ගන්ධමාලෙන පූජයිං;

පූජෙත්වා ගන්ධමාලෙන, ගවපානෙන තප්පයිං.

ข้าพเจ้าเข้าไปเฝ้าพระศาสดานั้นถึงเป็นที่พึ่งแล้ว ได้บูชาหมู่สงฆ์มีพระสัมพุทธเจ้าเป็นประมุข ด้วยของหอมและระเบียบดอกไม้ บูชาด้วยของหอมและระเบียบดอกไม้แล้ว ได้ให้ท่านอิ่มหนำด้วยข้าวน้ำนมโค

12.

๑๒.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, මඞ්ගලො ද්විපදුත්තමො;

‘‘අපරිමෙය්‍යිතො කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระพุทธเจ้าพระนามว่ามังคละ ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้าพระองค์นั้น ก็ได้ทรงพยากรณ์ข้าพเจ้าว่า ‘ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

13.

๑๓.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

‘บำเพ็ญเพียรแล้ว... (เป)... จักอยู่เฉพาะพระพักตร์พระพุทธเจ้านี้’

14.

๑๔.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දස පාරමිපූරියා.

แม้ข้าพเจ้าได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวด เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

15.

๑๕.

තදා පීතිමනුබ්‍රූහන්තො, සම්බොධිවරපත්තියා;

බුද්ධෙ දත්වාන මං ගෙහං, පබ්බජිං තස්ස සන්තිකෙ.

ครั้งนั้น ข้าพเจ้าเพิ่มพูนปีติให้ทวียิ่งขึ้น เพื่อบรรลุพระสัมโพธิญาณอันประเสริฐ ได้ถวายเรือนของตนแด่พระพุทธเจ้าแล้วบวชในสำนักของพระองค์

16.

๑๖.

සුත්තන්තං විනයඤ්චාපි, නවඞ්ගං සත්ථුසාසනං;

සබ්බං පරියාපුණිත්වා, සොභයිං ජිනසාසනං.

ข้าพเจ้าเล่าเรียนพระสุตตันตะและพระวินัยทั้งหมด คือ นวังคสัตถุศาสน์แล้ว ได้ยังพระศาสนาของพระชินเจ้าให้งดงาม

17.

๑๗.

තත්ථප්පමත්තො විහරන්තො, බ්‍රහ්මං භාවෙත්ව භාවනං;

අභිඤ්ඤාපාරමිං ගන්ත්වා, බ්‍රහ්මලොකමගච්ඡහං.

ข้าพเจ้าไม่ประมาท อยู่ในศาสนานั้น เจริญพรหมภาวนา ถึงความเป็นผู้เลิศในอภิญญาแล้ว ได้ไปสู่พรหมโลก

18.

๑๘.

උත්තරං [Pg.328] නාම නගරං, උත්තරො නාම ඛත්තියො;

උත්තරා නාම ජනිකා, මඞ්ගලස්ස මහෙසිනො.

พระนครของพระมังคละพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ชื่อว่าอุตตระ พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าอุตตระ พระมารดาพระนามว่าอุตตรา

19.

๑๙.

නවවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

යසවා සුචිමා සිරීමා, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่เก้าพันปี ปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลังคือ ยสวา สุจิมา และสิริมา

20.

๒๐.

සමතිංසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

යසවතී නාම නාරී, සීවලො නාම අත්‍රජො.

มีนารีที่ประดับตกแต่งแล้วสามหมื่นนาง พระมเหสีพระนามว่ายสวดี พระโอรสพระนามว่าสีวล

21.

๒๑.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, අස්සයානෙන නික්ඛමි;

අනූනඅට්ඨමාසානි, පධානං පදහී ජිනො.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยอัศวราชยาน ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๘ เดือนเต็ม

22.

๒๒.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, මඞ්ගලො නාම නායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, වනෙ සිරීවරුත්තමෙ.

พระนายกพระนามว่ามังคละ ผู้สงบระงับ มีความเพียรใหญ่ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงประกาศพระธรรมจักรในป่าสิรีวรอุดม

23.

๒๓.

සුදෙවො ධම්මසෙනො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

පාලිතො නාමුපට්ඨාකො, මඞ්ගලස්ස මහෙසිනො.

พระอัครสาวกของพระมังคละพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ คือ พระสุเทวะและพระธรรมเสนะ พระอุปัฏฐากชื่อว่าปาลิตะ

24.

๒๔.

සීවලා ච අසොකා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, නාගරුක්ඛොති වුච්චති.

พระอัครสาวิกาคือ พระนางสีวลาและพระนางอโสกา ไม้โพธิพฤกษ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเรียกว่า ต้นกากะทิง

25.

๒๕.

නන්දො චෙව විසාඛො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

අනුලා චෙව සුතනා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

อัครอุปัฏฐากคือ นันทะและวิสาขอุบาสก อัครอุปัฏฐายิกาคือ อนุลาและสุตนาอุบาสิกา

26.

๒๖.

අට්ඨාසීති රතනානි, අච්චුග්ගතො මහාමුනි;

තතො නිද්ධාවතී රංසී, අනෙකසතසහස්සියො.

พระมหามุนีมีพระวรกายสูง ๘๘ ศอก พระรัศมีหลายแสนสายแผ่ออกจากพระวรกายนั้น

27.

๒๗.

නවුතිවස්සසහස්සානි, ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในครั้งนั้น มีอายุขัยเก้าหมื่นปี พระองค์ดำรงพระชนม์อยู่ตราบเท่านี้ ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้นวัฏสงสาร

28.

๒๘.

යථාපි සාගරෙ ඌමී, න සක්කා තා ගණෙතුයෙ;

තථෙව සාවකා තස්ස, න සක්කා තෙ ගණෙතුයෙ.

คลื่นในมหาสมุทรไม่อาจจะนับได้ฉันใด พระสาวกของพระองค์ก็ไม่อาจจะนับได้ฉันนั้น

29.

๒๙.

යාව අට්ඨාසි සම්බුද්ධො, මඞ්ගලො ලොකනායකො;

න තස්ස සාසනෙ අත්ථි, සකිලෙසමරණං තදා.

พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่ามังคละผู้เป็นพระโลกนายก ประทับอยู่ตราบใด ในศาสนาของพระองค์ในครั้งนั้น ก็ไม่มีผู้ตายด้วยกิเลส

30.

๓๐.

ධම්මොක්කං ධාරයිත්වාන, සන්තාරෙත්වා මහාජනං;

ජලිත්වා ධූමකෙතූව, නිබ්බුතො සො මහායසො.

พระองค์ผู้มียศใหญ่ ทรงชูประทีปคือพระธรรม ยังมหาชนให้ข้ามพ้นแล้ว รุ่งเรืองดุจกองไฟแล้วเสด็จดับขันธปรินิพพาน

31.

๓๑.

සඞ්ඛාරානං [Pg.329] සභාවත්ථං, දස්සයිත්වා සදෙවකෙ;

ජලිත්වා අග්ගික්ඛන්ධොව, සූරියො අත්ථඞ්ගතො යථා.

ทรงแสดงสภาวะแห่งสังขารในโลกพร้อมทั้งเทวโลกแล้ว รุ่งเรืองดุจกองไฟ เหมือนพระอาทิตย์อัสดงฉะนั้น

32.

๓๒.

උය්‍යානෙ වස්සරෙ නාම, බුද්ධො නිබ්බායි මඞ්ගලො;

තත්ථෙවස්ස ජිනථූපො, තිංසයොජනමුග්ගතොති.

พระพุทธเจ้าพระนามว่ามังคละ เสด็จดับขันธปรินิพพานในพระอุทยานชื่อว่า วัสสระ พระชินสถูปของพระองค์สูง ๓๐ โยชน์ ก็อยู่ในพระอุทยานนั้นเหมือนกัน

මඞ්ගලස්ස භගවතො වංසො තතියො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ามังคละ ที่ ๓ จบ

6. සුමනබුද්ධවංසො

๖. สุมนพุทธวงศ์

1.

๑.

මඞ්ගලස්ස අපරෙන, සුමනො නාම නායකො;

සබ්බධම්මෙහි අසමො, සබ්බසත්තානමුත්තමො.

ในลำดับต่อจากพระมังคละพุทธเจ้า มีพระนายกพระนามว่าสุมนะ ไม่มีผู้เสมอเหมือนด้วยธรรมทั้งปวง เป็นผู้สูงสุดกว่าสัตว์ทั้งปวง

2.

๒.

තදා අමතභෙරිං සො, ආහනී මෙඛලෙ පුරෙ;

ධම්මසඞ්ඛසමායුත්තං, නවඞ්ගං ජිනසාසනං.

ครั้งนั้น พระองค์ได้ทรงประโคมกลองอมฤต คือ พระศาสนาของพระชินเจ้ามีองค์ ๙ อันประกอบด้วยสังข์คือพระธรรม ในเมขลนคร

3.

๓.

නිජ්ජිනිත්වා කිලෙසෙ සො, පත්වා සම්බොධිමුත්තමං;

මාපෙසි නගරං සත්ථා, සද්ධම්මපුරවරුත්තමං.

พระศาสดาพระองค์นั้น ทรงชนะกิเลสแล้ว บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด ได้ทรงเนรมิตนครคือพระสัทธรรมบุรีอันประเสริฐสูงสุด

4.

๔.

නිරන්තරං අකුටිලං, උජුං විපුලවිත්ථතං;

මාපෙසි සො මහාවීථිං, සතිපට්ඨානවරුත්තමං.

พระองค์ได้ทรงเนรมิตถนนใหญ่ คือ สติปัฏฐานอันประเสริฐสูงสุด ซึ่งเป็นถนนไม่มีระหว่าง ไม่คด ไม่งอ ตรง กว้างขวางและแผ่ไพศาล

5.

๕.

ඵලෙ චත්තාරි සාමඤ්ඤෙ, චතස්සො පටිසම්භිදා;

ඡළභිඤ්ඤාට්ඨසමාපත්තී, පසාරෙසි තත්ථ වීථියං.

พระองค์ได้ทรงลาดปูผลสามัญ ๔ ปฏิสัมภิทา ๔ อภิญญา ๖ และสมาบัติ ๘ ไว้บนถนนนั้น

6.

๖.

යෙ අප්පමත්තා අඛිලා, හිරිවීරියෙහුපාගතා;

තෙ තෙ ඉමෙ ගුණවරෙ, ආදියන්ති යථා සුඛං.

ชนเหล่าใดไม่ประมาท ไม่มีกิเลสดุจตะปูในใจ ประกอบด้วยหิริและวิริยะ ชนเหล่านั้นย่อมถือเอาคุณอันประเสริฐเหล่านี้ได้ตามความสบาย

7.

๗.

එවමෙතෙන යොගෙන, උද්ධරන්තො මහාජනං;

බොධෙසි පඨමං සත්ථා, කොටිසතසහස්සියො.

พระศาสดาได้ทรงใช้วิธีการนี้ขนหมู่มหาชนขึ้น (จากสังสารวัฏ) ได้ทรงทำให้สัตว์หนึ่งแสนโกฏิได้ตรัสรู้ในครั้งแรก

8.

๘.

යම්හි කාලෙ මහාවීරො, ඔවදී තිත්ථියෙ ගණෙ;

කොටිසහස්සාභිසමිංසු, දුතියෙ ධම්මදෙසනෙ.

ในกาลใด พระมหาวีระทรงสั่งสอนหมู่เดียรถีย์ ในกาลนั้น สัตว์หนึ่งพันโกฏิได้บรรลุธรรม ในการแสดงธรรมครั้งที่ ๒

9.

๙.

යදා දෙවා මනුස්සා ච, සමග්ගා එකමානසා;

නිරොධපඤ්හං පුච්ඡිංසු, සංසයඤ්චාපි මානසං.

ในกาลใด เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายสมัครสมาน มีใจเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ได้ทูลถามปัญหาเรื่องนิโรธและความสงสัยในใจ

10.

๑๐.

තදාපි [Pg.330] ධම්මදෙසනෙ, නිරොධපරිදීපනෙ;

නවුතිකොටිසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

แม้ในกาลนั้น ในการแสดงธรรมประกาศเรื่องนิโรธ สัตว์เก้าหมื่นโกฏิได้บรรลุธรรมเป็นครั้งที่ ๓

11.

๑๑.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, සුමනස්ස මහෙසිනො;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

พระมหามุนีสุமனพุทธเจ้า ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ได้มีการประชุม ๓ ครั้ง แห่งพระขีณาสพทั้งหลายผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่

12.

๑๒.

වස්සංවුත්ථස්ස භගවතො, අභිඝුට්ඨෙ පවාරණෙ;

කොටිසතසහස්සෙහි, පවාරෙසි තථාගතො.

เมื่อมีเสียงประกาศปวารณาของพระผู้มีพระภาคผู้ทรงอยู่จำพรรษาแล้ว พระตถาคตได้ทรงปวารณาพร้อมกับพระอรหันต์หนึ่งแสนโกฏิ

13.

๑๓.

තතොපරං සන්නිපාතෙ, විමලෙ කඤ්චනපබ්බතෙ;

නවුතිකොටිසහස්සානං, දුතියො ආසි සමාගමො.

ต่อจากนั้น ในการประชุม ณ ภูเขาทองอันบริสุทธิ์ ได้มีการประชุมครั้งที่ ๒ แห่งพระอรหันต์เก้าหมื่นโกฏิ

14.

๑๔.

යදා සක්කො දෙවරාජා, බුද්ධදස්සනුපාගමි;

අසීතිකොටිසහස්සානං, තතියො ආසි සමාගමො.

ในกาลใด ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จมาเพื่อเฝ้าพระพุทธเจ้า ในกาลนั้น ได้มีการประชุมครั้งที่ ๓ แห่งพระอรหันต์แปดหมื่นโกฏิ

15.

๑๕.

අහං තෙන සමයෙන, නාගරාජා මහිද්ධිකො;

අතුලො නාම නාමෙන, උස්සන්නකුසලසඤ්චයො.

ในสมัยนั้น เราเป็นพญานาคผู้มีฤทธิ์มาก มีนามว่า อตุละ เป็นผู้สั่งสมกุศลไว้มาก

16.

๑๖.

තදාහං නාගභාවනා, නික්ඛමිත්වා සඤාතිභි;

නාගානං දිබ්බතුරියෙහි, සසඞ්ඝං ජිනමුපට්ඨහිං.

ในกาลนั้น เราพร้อมด้วยหมู่ญาติออกจากนาคพิภพ ได้บำรุงพระชินเจ้าพร้อมด้วยพระสงฆ์ ด้วยทิพยดุริยางค์ของนาคทั้งหลาย

17.

๑๗.

කොටිසතසහස්සානං, අන්නපානෙන තප්පයිං;

පච්චෙකදුස්සයුගං දත්වා, සරණං තමුපාගමිං.

เราได้ทำให้พระอรหันต์หนึ่งแสนโกฏิอิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำ ถวายผ้าคู่หนึ่งแก่แต่ละองค์แล้ว ได้ถึงพระรัตนตรัยนั้นเป็นสรณะ

18.

๑๘.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, සුමනො ලොකනායකො;

‘‘අපරිමෙය්‍යිතො කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระสุமனพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้เป็นผู้นำของโลก ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

19.

๑๙.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

‘ท่านผู้นี้จักบำเพ็ญเพียร...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์’

20.

๒๐.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวดขึ้นไปเพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

21.

๒๑.

නගරං මෙඛලං නාම, සුදත්තො නාම ඛත්තියො;

සිරිමා නාම ජනිකා, සුමනස්ස මහෙසිනො.

พระนครของพระมหามุนีสุமனพุทธเจ้าชื่อว่าเมขละ พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าสุทัตตะ พระชนนีทรงพระนามว่าสิริมา

22.

๒๒.

නවවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

චන්දො සුචන්දො වටංසො ච, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่เก้าพันปี ปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลังคือ จันทะ สุจันทะ และวฏังสะ

23.

๒๓.

තෙසට්ඨිසතසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

වටංසිකා නාම නාරී, අනූපමො නාම අත්‍රජො.

มีนางสนมที่ประดับประดาอย่างดีหกสิบสามแสนคน พระชายานามว่าวฏังสิกา พระโอรสนามว่าอนูปมะ

24.

๒๔.

නිමිත්තෙ [Pg.331] චතුරො දිස්වා, හත්ථියානෙන නික්ඛමි;

අනූනදසමාසානි, පධානං පදහී ජිනො.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยยานช้าง ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๑๐ เดือนเต็ม

25.

๒๕.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, සුමනො ලොකනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, මෙඛලෙ පුරමුත්තමෙ.

พระสุமனพุทธเจ้าผู้สงบระงับ ผู้นำของโลก พระมหาวีระ ทรงได้รับการอาราธนาจากท้าวมหาพรหมแล้ว ได้ทรงหมุนวงล้อคือพระธรรม ณ กรุงเมขละอันเป็นเมืองอุดม

26.

๒๖.

සරණො භාවිතත්තො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

උදෙනො නාමුපට්ඨාකො, සුමනස්ස මහෙසිනො.

พระสรณะและพระภาวิตัตตะเป็นพระอัครสาวก พระอุปัฏฐากของพระมหามุนีสุமனพุทธเจ้าชื่อว่าอุเทนะ

27.

๒๗.

සොණා ච උපසොණා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

සොපි බුද්ධො අමිතයසො, නාගමූලෙ අබුජ්ඣථ.

พระโสณาและพระอุปโสณาเป็นพระอัครสาวิกา แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้มียศหาประมาณมิได้ ก็ได้ตรัสรู้ที่โคนต้นกากะทิง

28.

๒๘.

වරුණො චෙව සරණො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

චාලා ච උපචාලා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

วรุณอุบาสกและสรณอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก จาลาอุบาสิกาและอุปจาลาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

29.

๒๙.

උච්චත්තනෙන සො බුද්ධො, නවුතිහත්ථමුග්ගතො;

කඤ්චනග්ඝියසඞ්කාසො, දසසහස්සී විරොචති.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงสูง ๙๐ ศอก ทรงงดงามในหมื่นโลกธาตุ ดุจเสาแก้วมณีทอง

30.

๓๐.

නවුතිවස්සසහස්සානි, ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในกาลนั้น มีอายุขัยเก้าหมื่นปี พระองค์ทรงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้นไปได้

31.

๓๑.

තාරණීයෙ තාරයිත්වා, බොධනීයෙ ච බොධයි;

පරිනිබ්බායි සම්බුද්ධො, උළුරාජාව අත්ථමි.

พระสัมพุทธเจ้าทรงยังหมู่สัตว์ที่ควรให้ข้ามได้ข้ามพ้นไปแล้ว ทรงยังหมู่สัตว์ที่พึงให้ตรัสรู้ได้ตรัสรู้แล้ว ได้เสด็จดับขันธปรินิพพาน ดุจพระจันทร์จอมดวงดาวอัสดงคต

32.

๓๒.

තෙ ච ඛීණාසවා භික්ඛූ, සො ච බුද්ධො අසාදිසො;

අතුලප්පභං දස්සයිත්වා, නිබ්බුතා යෙ මහායසා.

พระภิกษุขีณาสพเหล่านั้น และพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเปรียบปานนั้น ซึ่งล้วนแต่เป็นผู้มียศใหญ่ ได้แสดงพระรัศมีที่หาที่เปรียบมิได้แล้ว ดับขันธปรินิพพานไป

33.

๓๓.

තඤ්ච ඤාණං අතුලියං, තානි ච අතුලානි රතනානි;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

พระญาณที่หาที่เปรียบมิได้นั้นก็ดี รัตนะทั้งหลายที่หาที่เปรียบมิได้เหล่านั้นก็ดี ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ

34.

๓๔.

සුමනො යසධරො බුද්ධො, අඞ්ගාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙව තස්ස ජිනථූපො, චතුයොජනමුග්ගතොති.

พระสุமனพุทธเจ้าผู้ทรงยศ เสด็จดับขันธปรินิพพานที่อังคาราม พระสถูปของพระชินเจ้าที่อังคารามนั้นเอง สูง ๔ โยชน์

සුමනස්ස භගවතො වංසො චතුත්ථො.

สุமனพุทธวงศ์ที่ ๔ จบ

7. රෙවතබුද්ධවංසො

๗. เรวตพุทธวงศ์

1.

๑.

සුමනස්ස අපරෙන, රෙවතො නාම නායකො;

අනූපමො අසදිසො, අතුලො උත්තමො ජිනො.

ในกาลต่อมาจากพระสุมนพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำทรงพระนามว่าเรวตะ ผู้ไม่มีใครเปรียบ ผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน ผู้ไม่มีใครเทียมเท่า ผู้สูงสุด ผู้ทรงเป็นพระชินเจ้า ได้อุบัติขึ้นแล้ว

2.

๒.

සොපි ධම්මං [Pg.332] පකාසෙසි, බ්‍රහ්මුනා අභියාචිතො;

ඛන්ධධාතුවවත්ථානං, අප්පවත්තං භවාභවෙ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงประกาศพระธรรม คือการกำหนดรู้ขันธ์และธาตุ อันไม่เป็นไปในภพน้อยภพใหญ่

3.

๓.

තස්සාභිසමයා තීණි, අහෙසුං ධම්මදෙසනෙ;

ගණනාය න වත්තබ්බො, පඨමාභිසමයො අහු.

การบรรลุธรรมของเทวดาและมนุษย์ ในเวลาที่พระองค์ทรงแสดงธรรม ได้มี ๓ ครั้ง การบรรลุธรรมครั้งที่ ๑ ไม่อาจที่จะนับได้

4.

๔.

යදා අරින්දමං රාජං, විනෙසි රෙවතො මුනි;

තදා කොටිසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු.

ในกาลใด พระมุนีพระนามว่าเรวตะ ทรงแนะนำพระเจ้าอรินทมะ ในกาลนั้น การบรรลุธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่เทวดาและมนุษย์ ๑,๐๐๐ โกฏิ

5.

๕.

සත්තාහං පටිසල්ලානා, වුට්ඨහිත්වා නරාසභො;

කොටිසතං නරමරූනං, විනෙසි උත්තමෙ ඵලෙ.

พระนราสภะเสด็จออกจากที่หลีกเร้นตลอด ๗ วันแล้ว ทรงแนะนำเทวดาและมนุษย์ ๑๐๐ โกฏิ ให้ตั้งอยู่ในผลอันสูงสุด

6.

๖.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, රෙවතස්ස මහෙසිනො;

ඛීණාසවානං විමලානං, සුවිමුත්තාන තාදිනං.

การประชุมแห่งพระขีณาสพทั้งหลาย ผู้ปราศจากมลทิน ผู้หลุดพ้นดีแล้ว ผู้คงที่ ของพระมหาสีพระนามว่าเรวตะ ได้มี ๓ ครั้ง

7.

๗.

අතික්කන්තා ගණනපථං, පඨමං යෙ සමාගතා;

කොටිසතසහස්සානං, දුතියො ආසි සමාගමො.

พระขีณาสพเหล่าใดที่มาประชุมกันครั้งแรกมีจำนวนเกินกว่าจะนับได้ การประชุมครั้งที่ ๒ ได้มีแด่พระขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

8.

๘.

යොපි පඤ්ඤාය අසමො, තස්ස චක්කානුවත්තකො;

සො තදා බ්‍යාධිතො ආසි, පත්තො ජීවිතසංසයං.

พระอัครสาวกของพระองค์ ผู้ไม่มีใครเสมอด้วยปัญญา ผู้ยังธรรมจักรให้เป็นไปตาม ก็ได้ป่วยในครั้งนั้น ถึงความสงสัยในชีวิต

9.

๙.

තස්ස ගිලානපුච්ඡාය, යෙ තදා උපගතා මුනී;

කොටිසහස්සා අරහන්තො, තතියො ආසි සමාගමො.

ครั้งนั้น พระมุนีทั้งหลายเหล่าใดเข้าไปเพื่อเยี่ยมไข้ท่าน การประชุมครั้งที่ ๓ ได้มีแด่พระอรหันต์ ๑,๐๐๐ โกฏิ

10.

๑๐.

අහං තෙන සමයෙන, අතිදෙවො නාම බ්‍රාහ්මණො;

උපගන්ත්වා රෙවතං බුද්ධං, සරණං තස්ස ගඤ්ඡහං.

ในสมัยนั้น เราเป็นพราหมณ์ชื่ออติเทวะ เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าพระนามว่าเรวตะ แล้วถึงพระองค์เป็นสรณะ

11.

๑๑.

තස්ස සීලං සමාධිඤ්ච, පඤ්ඤාගුණමනුත්තමං;

ථොමයිත්වා යථාථාමං, උත්තරීයමදාසහං.

เราได้สรรเสริญศีล สมาธิ และคุณแห่งปัญญาอันยอดเยี่ยมของพระองค์ตามกำลังแล้ว ได้ถวายผ้าห่ม

12.

๑๒.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, රෙවතො ලොකනායකො;

‘‘අපරිමෙය්‍යිතො කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระพุทธเจ้าพระนามว่าเรวตะ ผู้ทรงเป็นผู้นำของโลกพระองค์นั้น ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป พราหมณ์ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

13.

๑๓.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

‘(พวกเรา) จักบำเพ็ญเพียร...ฯลฯ...จักอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์’

14.

๑๔.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งขึ้นไปเพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

15.

๑๕.

තදාපි තං බුද්ධධම්මං, සරිත්වා අනුබ්‍රූහයිං;

ආහරිස්සාමි තං ධම්මං, යං මය්හං අභිපත්ථිතං.

แม้ในกาลนั้น เราก็ระลึกถึงพุทธธรรมนั้นแล้ว ทำให้เจริญขึ้น เราจักนำธรรมที่เราปรารถนายิ่งแล้วนั้นมาให้ได้

16.

๑๖.

නගරං [Pg.333] සුධඤ්ඤවතී නාම, විපුලො නාම ඛත්තියො;

විපුලා නාම ජනිකා, රෙවතස්ස මහෙසිනො.

พระนครของพระมหาสีพระนามว่าเรวตะ ชื่อว่าสุธัญญวดี พระบิดาทรงเป็นกษัตริย์พระนามว่าวิปุละ พระมารดาทรงพระนามว่าวิปุลา

17.

๑๗.

ඡ ච වස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

සුදස්සනො රතනග්ඝි, ආවෙළො ච විභූසිතො;

පුඤ්ඤකම්මාභිනිබ්බත්තා, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๖,๐๐๐ ปี ปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลัง อันเกิดแต่บุญกรรม คือ สุทัสสนะ รตนัคฆิ และอาเวฬะ อันวิจิตรตระการตา

18.

๑๘.

තෙත්තිංස ච සහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

සුදස්සනා නාම නාරී, වරුණො නාම අත්‍රජො.

มีนารี ๓๓,๐๐๐ นาง ประดับประดาอย่างสวยงาม พระมเหสีทรงพระนามว่าสุทัสสนา พระโอรสทรงพระนามว่าวรุณะ

19.

๑๙.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, රථයානෙන නික්ඛමි;

අනූනසත්තමාසානි, පධානං පදහී ජිනො.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยราชรถ ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๗ เดือนเต็ม

20.

๒๐.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, රෙවතො ලොකනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, වරුණාරාමෙ සිරීඝරෙ.

พระเรวตะผู้ทรงเป็นผู้นำของโลก ผู้ทรงสงบระงับ ผู้อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงมีความเพียรใหญ่ ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปในสิริฆระ ณ วรุณาราม

21.

๒๑.

වරුණො බ්‍රහ්මදෙවො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

සම්භවො නාමුපට්ඨාකො, රෙවතස්ස මහෙසිනො.

พระวรุณะและพระพรหมเทวะเป็นพระอัครสาวก พระอุปัฏฐากของพระมหาสีพระนามว่าเรวตะ ชื่อว่าสัมภวะ

22.

๒๒.

භද්දා චෙව සුභද්දා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

සොපි බුද්ධො අසමසමො, නාගමූලෙ අබුජ්ඣථ.

พระภัททาและพระสุภัททาเป็นพระอัครสาวิกา แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน ทรงตรัสรู้ ณ ควงไม้กากะทิง

23.

๒๓.

පදුමො කුඤ්ජරො චෙව, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා;

සිරීමා චෙව යසවතී, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

ปทุมอุบาสกและกุญชรอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก สิริมาอุบาสิกาและยสวดีอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

24.

๒๔.

උච්චත්තනෙන සො බුද්ධො, අසීතිහත්ථමුග්ගතො;

ඔභාසෙති දිසා සබ්බා, ඉන්දකෙතුව උග්ගතො.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงสูง ๘๐ ศอก ทรงรุ่งเรืองดุจธงชัยของพระอินทร์ที่ยกขึ้นแล้ว ทรงยังทิศทั้งปวงให้สว่างไสว

25.

๒๕.

තස්ස සරීරෙ නිබ්බත්තා, පභාමාලා අනුත්තරා;

දිවා වා යදි වා රත්තිං, සමන්තා ඵරති යොජනං.

พวงแห่งพระรัศมีอันยอดเยี่ยมที่เกิดในพระสรีระของพระองค์ แผ่ไปโดยรอบ ๑ โยชน์ ทั้งในเวลากลางวันและกลางคืน

26.

๒๖.

සට්ඨිවස්සසහස්සානි, ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในกาลนั้น มีอายุประมาณ ๖๐,๐๐๐ ปี พระองค์ทรงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลประมาณเท่านั้น ได้ทรงยังชนจำนวนมากให้ข้ามพ้น (จากสังสารวัฏ)

27.

๒๗.

දස්සයිත්වා බුද්ධබලං, අමතං ලොකෙ පකාසයං;

නිබ්බායි අනුපාදානො, යථග්ගුපාදානසඞ්ඛයා.

พระองค์ทรงแสดงพุทธานุภาพ ทรงประกาศอมตธรรมในโลกแล้ว ไม่มีอุปาทาน ปรินิพพานแล้ว ดุจไฟที่ดับไปเพราะสิ้นเชื้อ

28.

๒๘.

සො ච කායො රතනනිභො, සො ච ධම්මො අසාදිසො;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

พระสรีระนั้นซึ่งเปรียบด้วยรัตนะ และพระธรรมนั้นซึ่งไม่มีใครเสมอเหมือน ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่ามิใช่หรือ

29.

๒๙.

රෙවතො [Pg.334] යසධරො බුද්ධො, නිබ්බුතො සො මහාපුරෙ;

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසි, තෙසු තෙසු පදෙසතොති.

พระพุทธเจ้าพระนามว่าเรวตะ ผู้ทรงไว้ซึ่งยศ เสด็จปรินิพพานแล้วในมหานคร พระธาตุของพระองค์ได้แผ่ไปในประเทศนั้นๆ

රෙවතස්ස භගවතො වංසො පඤ්චමො.

วงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าเรวตะ ที่ ๕ (จบ)

8. සොභිතබුද්ධවංසො

๘. โสภิตพุทธวงศ์

1.

๑.

රෙවතස්ස අපරෙන, සොභිතො නාම නායකො;

සමාහිතො සන්තචිත්තො, අසමො අප්පටිපුග්ගලො.

ในกาลต่อมาจากพระเรวตพุทธเจ้า ได้มีพระพุทธเจ้าพระนามว่าโสภิตะ ผู้เป็นนายก มีพระสมาธิตั้งมั่น มีพระทัยสงบระงับ ไม่มีใครเสมอเหมือน ไม่มีบุคคลเปรียบเทียบ

2.

๒.

සො ජිනො සකගෙහම්හි, මානසං විනිවත්තයි;

පත්වාන කෙවලං බොධිං, ධම්මචක්කං පවත්තයි.

พระชินเจ้าพระองค์นั้น ทรงยังพระทัยให้กลับในพระราชวังของพระองค์ บรรลุพระสัมโพธิญาณโดยสิ้นเชิงแล้ว ทรงประกาศพระธรรมจักรให้เป็นไป

3.

๓.

යාව හෙට්ඨා අවීචිතො, භවග්ගා චාපි උද්ධතො;

එත්ථන්තරෙ එකපරිසා, අහොසි ධම්මදෙසනෙ.

ในกาลที่ทรงแสดงธรรม บริษัทได้มีเป็นหนึ่งเดียว ในระหว่างภวัคคพรหมเบื้องบนจนถึงอเวจีนรกเบื้องล่าง

4.

๔.

තාය පරිසාය සම්බුද්ධො, ධම්මචක්කං පවත්තයි;

ගණනාය න වත්තබ්බො, පඨමාභිසමයො අහු.

พระสัมพุทธเจ้าทรงประกาศพระธรรมจักรในบริษัทนั้น การบรรลุธรรมครั้งแรกไม่อาจที่จะนับได้

5.

๕.

තතො පරම්පි දෙසෙන්තෙ, මරූනඤ්ච සමාගමෙ;

නවුතිකොටිසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු.

ต่อจากนั้น ในคราวที่ทรงแสดงธรรมในที่ประชุมของเหล่าเทพ การบรรลุธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่เทพเก้าหมื่นโกฏิ

6.

๖.

පුනාපරං රාජපුත්තො, ජයසෙනො නාම ඛත්තියො;

ආරාමං රොපයිත්වාන, බුද්ධෙ නිය්‍යාදයී තදා.

ในกาลอื่นอีก พระราชโอรสผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าชยเสนะ ทรงปลูกสร้างอารามแล้ว ได้ถวายแด่พระพุทธเจ้าในกาลนั้น

7.

๗.

තස්ස යාගං පකිත්තෙන්තො, ධම්මං දෙසෙසි චක්ඛුමා;

තදා කොටිසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

พระผู้มีพระจักษุ ทรงสรรเสริญทานของพระราชโอรสนั้นแล้ว ทรงแสดงธรรม ในกาลนั้น การบรรลุธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์หนึ่งพันโกฏิ

8.

๘.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, සොභිතස්ස මහෙසිනො;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

การประชุมสาวกของพระโสภิตพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ผู้ขีณาสพ ไม่มีมลทิน มีจิตสงบระงับ ผู้คงที่ ได้มี ๓ ครั้ง

9.

๙.

උග්ගතො නාම සො රාජා, දානං දෙති නරුත්තමෙ;

තම්හි දානෙ සමාගඤ්ඡුං, අරහන්තා සතකොටියො.

พระราชาพระนามว่าอุคคตะ ได้ถวายทานแด่พระนโรดม ในทานนั้น พระอรหันต์หนึ่งร้อยโกฏิได้มาประชุมกัน

10.

๑๐.

පුනාපරං පුරගණො, දෙති දානං නරුත්තමෙ;

තදා නවුතිකොටීනං, දුතියො ආසි සමාගමො.

ในกาลอื่นอีก คณะชาวเมืองได้ถวายทานแด่พระนโรดม ในกาลนั้น การประชุมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่พระอรหันต์เก้าสิบโกฏิ

11.

๑๑.

දෙවලොකෙ [Pg.335] වසිත්වාන, යදා ඔරොහතී ජිනො;

තදා අසීතිකොටීනං, තතියො ආසි සමාගමො.

ในกาลใด พระชินเจ้าประทับอยู่ในเทวโลกแล้วเสด็จลงมา ในกาลนั้น การประชุมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่พระอรหันต์แปดสิบโกฏิ

12.

๑๒.

අහං තෙන සමයෙන, සුජාතො නාම බ්‍රාහ්මණො;

තදා සසාවකං බුද්ධං, අන්නපානෙන තප්පයිං.

ในสมัยนั้น เราเป็นพราหมณ์ชื่อว่าสุชาตะ ในกาลนั้น เราได้บำรุงพระพุทธเจ้าพร้อมด้วยพระสาวกด้วยข้าวและน้ำ

13.

๑๓.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, සොභිතො ලොකනායකො;

‘‘අපරිමෙය්‍යිතො කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระโสภิตพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้เป็นโลกนายก ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า “ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป พราหมณ์ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

14.

๑๔.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

“บำเพ็ญเพียรแล้ว...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์”

15.

๑๕.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, හට්ඨො සංවිග්ගමානසො;

තමෙවත්ථමනුප්පත්තියා, උග්ගං ධිතිමකාසහං.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็มีใจยินดีและสังเวช ได้กระทำความเพียรอย่างแรงกล้า เพื่อบรรลุถึงประโยชน์นั้นนั่นเทียว

16.

๑๖.

සුධම්මං නාම නගරං, සුධම්මො නාම ඛත්තියො;

සුධම්මා නාම ජනිකා, සොභිතස්ස මහෙසිනො.

เมืองของพระโสภิตพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ชื่อว่าสุธัมมะ พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าสุธัมมะ พระมารดาพระนามว่าสุธัมมา

17.

๑๗.

නවවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

කුමුදො නාළිනො පදුමො, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่เก้าพันปี ปราสาทอันอุดม ๓ หลังคือ กุมุทปราสาท นฬินปราสาท และปทุมปราสาท

18.

๑๘.

සත්තතිංසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

මණිලා නාම සා නාරී, සීහො නාමාසි අත්‍රජො.

มีนารีที่ประดับประดาสามหมื่นเจ็ดพันนาง พระมเหสีของพระองค์พระนามว่ามณิลา พระโอรสพระนามว่าสีหะ

19.

๑๙.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, පාසාදෙනාභිනික්ඛමි;

සත්තාහං පධානචාරං, චරිත්වා පුරිසුත්තමො.

พระบุรุษสูงสุด ทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ แล้ว เสด็จออกผนวชด้วยปราสาท ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๗ วัน

20.

๒๐.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, සොභිතො ලොකනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, සුධම්මුය්‍යානමුත්තමෙ.

พระโสภิตพุทธเจ้าผู้สงบระงับ ผู้เป็นโลกนายก ผู้มีความเพียรใหญ่ อันท้าวพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงประกาศพระธรรมจักรในสุธัมมอุทยานอันอุดม

21.

๒๑.

අසමො ච සුනෙත්තො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

අනොමො නාමුපට්ඨාකො, සොභිතස්ස මහෙසිනො.

พระอสมะและพระสุเนตตะเป็นพระอัครสาวก พระอุปัฏฐากของพระโสภิตพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ชื่อว่าอโนมะ

22.

๒๒.

නකුලා ච සුජාතා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බුජ්ඣමානො ච සො බුද්ධො, නාගමූලෙ අබුජ්ඣථ.

พระนกุลาเถรีและพระสุชาดาเถรีเป็นพระอัครสาวิกา พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น เมื่อจะตรัสรู้ ก็ได้ตรัสรู้ที่โคนต้นกากะทิง

23.

๒๓.

රම්මො චෙව සුදත්තො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

නකුලා චෙව චිත්තා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

รัมมอุบาสกและสุทัตตอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก นกุลาอุบาสิกาและจิตตาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

24.

๒๔.

අට්ඨපණ්ණාසරතනං, අච්චුග්ගතො මහාමුනි;

ඔභාසෙති දිසා සබ්බා, සතරංසීව උග්ගතො.

พระมหามุนีมีพระวรกายสูง ๕๘ ศอก ทรงยังทิศทั้งปวงให้สว่างไสว ดุจพระอาทิตย์อุทัย

25.

๒๕.

යථා [Pg.336] සුඵුල්ලං පවනං, නානාගන්ධෙහි ධූපිතං;

තථෙව තස්ස පාවචනං, සීලගන්ධෙහි ධූපිතං.

ป่าที่ดอกไม้บานสะพรั่งอบอวลด้วยกลิ่นต่างๆ ฉันใด พระสัตถุศาสน์ของพระองค์ก็อบอวลด้วยกลิ่นศีล ฉันนั้น

26.

๒๖.

යථාපි සාගරො නාම, දස්සනෙන අතප්පියො;

තථෙව තස්ස පාවචනං, සවණෙන අතප්පියං.

แม้สาครชื่อใดอันใครๆ ดูไม่อิ่ม ฉันใด พระสัตถุศาสน์ของพระองค์ก็เป็นเช่นนั้น ใครๆ ฟังไม่อิ่ม

27.

๒๗.

නවුතිවස්සසහස්සානි, ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในกาลนั้น มีอายุอยู่เก้าหมื่นปี พระองค์ทรงดำรงอยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังหมู่ชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น

28.

๒๘.

ඔවාදං අනුසිට්ඨිඤ්ච, දත්වාන සෙසකෙ ජනෙ;

හුතාසනොව තාපෙත්වා, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

พระองค์ประทานโอวาทและพระอนุศาสนีแก่ชนที่เหลือ ดุจเปลวไฟลุกโชนแล้วก็ดับไป พร้อมด้วยพระสาวก ฉะนั้น

29.

๒๙.

සො ච බුද්ධො අසමසමො, තෙපි සාවකා බලප්පත්තා;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้เสมอด้วยพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอ และพระสาวกเหล่านั้นผู้บรรลุถึงกำลัง ทั้งหมดนั้นหายไปสิ้นแล้ว สังขารทั้งปวงเป็นของว่างเปล่าหนอ

30.

๓๐.

සොභිතො වරසම්බුද්ධො, සීහාරාමම්හි නිබ්බුතො;

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසි, තෙසු තෙසු පදෙසතොති.

พระสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐพระนามว่าโสภิตะ เสด็จดับขันธปรินิพพาน ณ สีหาราม พระธาตุของพระองค์แผ่กระจายไปในประเทศนั้นๆ แล

සොභිතස්ස භගවතො වංසො ඡට්ඨො.

พงศาวดารของพระผู้มีพระภาคเจ้าโสภิตะ ลำดับที่ ๖ จบแล้ว

9. අනොමදස්සීබුද්ධවංසො

๙. พุทธวงศ์ของพระอโนมทัสสีพุทธเจ้า

1.

๑.

සොභිතස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

අනොමදස්සී අමිතයසො, තෙජස්සී දුරතික්කමො.

ในกาลภายหลังต่อจากพระโสภิตพุทธเจ้า พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าอโนมทัสสี ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ผู้มียศหาประมาณมิได้ มีเดชมาก ใครๆ ข่มได้ยาก ได้อุบัติขึ้นแล้ว

2.

๒.

සො ඡෙත්වා බන්ධනං සබ්බං, විද්ධංසෙත්වා තයො භවෙ;

අනිවත්තිගමනං මග්ගං, දෙසෙසි දෙවමානුසෙ.

พระองค์ทรงตัดเครื่องผูกทั้งปวง ทรงทำลายภพทั้งสามแล้ว ทรงแสดงมรรคอันเป็นทางไม่กลับมาแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

3.

๓.

සාගරොව අසඞ්ඛොභො, පබ්බතොව දුරාසදො;

ආකාසොව අනන්තො සො, සාලරාජාව ඵුල්ලිතො.

พระองค์ไม่หวั่นไหวเหมือนสาคร เข้าไปใกล้ยากเหมือนภูเขา ไม่มีที่สิ้นสุดเหมือนอากาศ งดงามเหมือนพญาสาละที่ดอกบานสะพรั่ง

4.

๔.

දස්සනෙනපි තං බුද්ධං, තොසිතා හොන්ති පාණිනො;

බ්‍යාහරන්තං ගිරං සුත්වා, අමතං පාපුණන්ති තෙ.

เหล่าสัตว์พอใจแม้ด้วยการได้เห็นพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น สัตว์เหล่านั้นได้ฟังพระวาจาที่ทรงแสดงอยู่ ย่อมบรรลุอมตธรรม

5.

๕.

ධම්මාභිසමයො තස්ස, ඉද්ධො ඵීතො තදා අහු;

කොටිසතානි අභිසමිංසු, පඨමෙ ධම්මදෙසනෙ.

ในกาลนั้น การตรัสรู้ธรรมของพระองค์นั้นเจริญรุ่งเรืองแล้ว ในการแสดงธรรมครั้งแรก สัตว์ร้อยโกฏิได้ตรัสรู้แล้ว

6.

๖.

තතො පරං අභිසමයෙ, වස්සන්තෙ ධම්මවුට්ඨියො;

අසීතිකොටියොභිසමිංසු, දුතියෙ ධම්මදෙසනෙ.

ต่อจากนั้น ในการตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๒ เมื่อฝนคือธรรมตกลง สัตว์แปดสิบโกฏิได้ตรัสรู้แล้ว

7.

๗.

තතොපරඤ්හි [Pg.337] වස්සන්තෙ, තප්පයන්තෙ ච පාණිනං;

අට්ඨසත්තතිකොටීනං, තතියාභිසමයො අහු.

ต่อจากนั้นอีก เมื่อฝนคือธรรมยังสัตว์ให้ยินดีตกลง การตรัสรู้ครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์เจ็ดสิบแปดโกฏิ

8.

๘.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, තස්සාපි ච මහෙසිනො;

අභිඤ්ඤාබලප්පත්තානං, පුප්ඵිතානං විමුත්තියා.

การประชุมของพระขีณาสพผู้ถึงกำลังคืออภิญญา ผู้เบิกบานแล้วด้วยวิมุตติ ได้มี ๓ ครั้ง แม้แด่พระผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระองค์นั้น

9.

๙.

අට්ඨසතසහස්සානං, සන්නිපාතො තදා අහු;

පහීනමදමොහානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

ในกาลนั้น การประชุมของพระขีณาสพแปดแสน ผู้ละความเมาและความหลงได้แล้ว ผู้มีจิตสงบ ผู้คงที่ ได้มีขึ้นเป็นครั้งแรก

10.

๑๐.

සත්තසතසහස්සානං, දුතියො ආසි සමාගමො;

අනඞ්ගණානං විරජානං, උපසන්තාන තාදිනං.

การประชุมครั้งที่ ๒ ของพระขีณาสพเจ็ดแสน ผู้ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากธุลี สงบระงับ คงที่ ได้มีแล้ว

11.

๑๑.

ඡන්නං සතසහස්සානං, තතියො ආසි සමාගමො;

අභිඤ්ඤාබලප්පත්තානං, නිබ්බුතානං තපස්සිනං.

การประชุมครั้งที่ ๓ ของพระขีณาสพหกแสน ผู้ถึงกำลังคืออภิญญา ผู้ดับเย็นแล้ว มีความเพียรเผากิเลส ได้มีแล้ว

12.

๑๒.

අහං තෙන සමයෙන, යක්ඛො ආසිං මහිද්ධිකො;

නෙකානං යක්ඛකොටීනං, වසවත්තිම්හි ඉස්සරො.

ในสมัยนั้น เราเป็นยักษ์มีฤทธิ์มาก เป็นใหญ่ เป็นผู้ยังยักษ์หลายโกฏิให้เป็นไปในอำนาจ

13.

๑๓.

තදාපි තං බුද්ධවරං, උපගන්ත්වා මහෙසිනං;

අන්නපානෙන තප්පෙසිං, සසඞ්ඝං ලොකනායකං.

แม้ในกาลนั้น เราเข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระองค์นั้นแล้ว ได้ให้พระโลกนายกพร้อมทั้งพระสงฆ์อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำ

14.

๑๔.

සොපි මං තදා බ්‍යාකාසි, විසුද්ධනයනො මුනි;

‘‘අපරිමෙය්‍යිතො කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระมุนีพระองค์นั้นผู้มีพระจักษุบริสุทธิ์ ก็ได้ทรงพยากรณ์เราในกาลนั้นว่า “ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

15.

๑๕.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

(สัตว์ทั้งหลายปรารถนาว่า) “บำเพ็ญเพียรแล้ว...จักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์”

16.

๑๖.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, හට්ඨො සංවිග්ගමානසො;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์นั้นแล้ว ก็ร่าเริง มีใจสังเวช ได้อธิษฐานวัตรยิ่งขึ้นไป เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ให้เต็ม

17.

๑๗.

නගරං චන්දවතී නාම, යසවා නාම ඛත්තියො;

මාතා යසොධරා නාම, අනොමදස්සිස්ස සත්ථුනො.

พระนครของพระศาสดาอโนมทัสสี ชื่อว่าจันทวดี พระบิดาเป็นกษัตริย์พระนามว่ายสวา พระมารดาพระนามว่ายโสธรา

18.

๑๘.

දසවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

සිරී උපසිරී වඩ්ඪො, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่หนึ่งหมื่นปี มีปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลัง คือ สิรี อุปสิรี และวัฑฒะ

19.

๑๙.

තෙවීසතිසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

සිරිමා නාම සා නාරී, උපවාණො නාම අත්‍රජො.

มีนางสนมสองหมื่นสามพันนางที่ประดับตกแต่งแล้ว พระมเหสีพระนามว่าสิริมา พระโอรสพระนามว่าอุปวาณะ

20.

๒๐.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, සිවිකායාභිනික්ඛමි;

අනූනදසමාසානි, පධානං පදහී ජිනො.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ แล้ว เสด็จออกบรรพชาด้วยวอ ทรงบำเพ็ญเพียรตลอด ๑๐ เดือนไม่หย่อน

21.

๒๑.

බ්‍රහ්මුනා [Pg.338] යාචිතො සන්තො, අනොමදස්සී මහාමුනි;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, උය්‍යානෙ සො සුදස්සනෙ.

พระมหามุนีอโนมทัสสีผู้สงบ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว พระมหาวีระพระองค์นั้นทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปในสวนชื่อสุทัสสนะ

22.

๒๒.

නිසභො ච අනොමො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

වරුණො නාමුපට්ඨාකො, අනොමදස්සිස්ස සත්ථුනො.

พระนิสภะและพระอโนมะเป็นอัครสาวกของพระศาสดาอโนมทัสสี พุทธอุปัฏฐากชื่อว่าวรุณะ

23.

๒๓.

සුන්දරී ච සුමනා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, අජ්ජුනොති පවුච්චති.

พระสุนทรีและพระสุมนาเป็นอัครสาวิกา ไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเรียกว่า ไม้รกฟ้า

24.

๒๔.

නන්දිවඩ්ඪො සිරිවඩ්ඪො, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

උප්පලා චෙව පදුමා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

นันทิวัฑฒอุบาสกและสิริวัฑฒอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก อุบลอุบาสิกาและปทุมาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

25.

๒๕.

අට්ඨපණ්ණාසරතනං, අච්චුග්ගතො මහාමුනි;

පභා නිද්ධාවතී තස්ස, සතරංසීව උග්ගතො.

พระมหามุนีสูง ๕๘ ศอก พระรัศมีของพระองค์ซ่านออกไปดุจพระอาทิตย์อุทัย

26.

๒๖.

වස්සසතසහස්සානි, ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในกาลนั้น มีพระชนมายุหนึ่งแสนปี พระองค์ดำรงอยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ทรงยังชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น

27.

๒๗.

සුපුප්ඵිතං පාවචනං, අරහන්තෙහි තාදිහි;

වීතරාගෙහි විමලෙහි, සොභිත්ථ ජිනසාසනං.

พระปาพจน์เบ่งบานดีแล้วด้วยพระอรหันต์ทั้งหลายผู้คงที่ ปราศจากราคะ ปราศจากมลทิน พระศาสนาของพระชินเจ้างดงามแล้ว

28.

๒๘.

සො ච සත්ථා අමිතයසො, යුගානි තානි අතුලියානි;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

พระศาสดาพระองค์นั้นผู้มีพระยศหาประมาณมิได้ก็ดี พระอัครสาวกทั้งสององค์ผู้หาที่เปรียบมิได้ก็ดี ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ

29.

๒๙.

අනොමදස්සී ජිනො සත්ථා, ධම්මාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙවස්ස ජිනථූපො, උබ්බෙධො පඤ්චවීසතීති.

พระชินศาสดาพระนามว่าอโนมทัสสี เสด็จปรินิพพาน ณ ธัมมาราม พระชินสถูปของพระองค์ก็ประดิษฐานอยู่ ณ ที่นั้น สูง ๒๕ โยชน์

අනොමදස්සිස්ස භගවතො වංසො සත්තමො.

พระพุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าอโนมทัสสี ที่ ๗ จบ

10. පදුමබුද්ධවංසො

๑๐. ปทุมพุทธวงศ์ที่ ๑๐

1.

๑.

අනොමදස්සිස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

පදුමො නාම නාමෙන, අසමො අප්පටිපුග්ගලො.

ในกาลต่อมาจากพระพุทธเจ้าพระนามว่าอโนมทัสสี พระสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ทรงพระนามว่าปทุมะ ผู้ไม่มีใครเหมือน หาบุคคลเปรียบมิได้ ได้เสด็จอุบัติขึ้น

2.

๒.

තස්සාපි අසමං සීලං, සමාධිපි අනන්තකො;

අසඞ්ඛෙය්‍යං ඤාණවරං, විමුත්තිපි අනූපමා.

แม้ศีลของพระองค์ก็หาผู้ใดเสมอมิได้ แม้สมาธิก็หาที่สุดมิได้ พระญาณอันประเสริฐก็นับมิได้ แม้วิมุตติก็หาที่เปรียบมิได้

3.

๓.

තස්සාපි [Pg.339] අතුලතෙජස්ස, ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ;

අභිසමයා තයො ආසුං, මහාතමපවාහනා.

เมื่อพระพุทธเจ้าผู้มีพระเดชหาที่เปรียบมิได้พระองค์นั้น ทรงประกาศพระธรรมจักร ธรรมาภิสมัย ๓ ครั้ง ได้มีแล้ว (แก่เวไนยสัตว์) ผู้นำความมืดมนอนธการใหญ่ออกไปได้

4.

๔.

පඨමාභිසමයෙ බුද්ධො, කොටිසතමබොධයි;

දුතියාභිසමයෙ ධීරො, නවුතිකොටිමබොධයි.

ในธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๑ พระพุทธเจ้าทรงทำให้สัตว์ ๑๐๐ โกฏิได้ตรัสรู้ ในธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๒ พระธีรเจ้าทรงทำให้สัตว์ ๙๐ โกฏิได้ตรัสรู้

5.

๕.

යදා ච පදුමො බුද්ධො, ඔවදී සකමත්‍රජං;

තදා අසීතිකොටීනං, තතියාභිසමයො අහු.

และเมื่อใด พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมะ ทรงสั่งสอนพระโอรสของพระองค์ เมื่อนั้น ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๘๐ โกฏิ

6.

๖.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, පදුමස්ස මහෙසිනො;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමො ආසි සමාගමො.

การประชุมสาวกของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าปทุมะ ได้มี ๓ ครั้ง การประชุมครั้งที่ ๑ ได้มีขึ้นแห่งพระขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

7.

๗.

කථිනත්ථාරසමයෙ, උප්පන්නෙ කථිනචීවරෙ;

ධම්මසෙනාපතිත්ථාය, භික්ඛූ සිබ්බිංසු චීවරං.

ในสมัยที่กรานกฐิน เมื่อผ้ากฐินเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลายได้เย็บจีวรเพื่อพระเถระผู้เป็นเสนาบดีแห่งธรรม

8.

๘.

තදා තෙ විමලා භික්ඛූ, ඡළභිඤ්ඤා මහිද්ධිකා;

තීණි සතසහස්සානි, සමිංසු අපරාජිතා.

ในครั้งนั้น ภิกษุ ๓๐๐,๐๐๐ รูป ผู้ปราศจากมลทิน ได้อภิญญา ๖ มีฤทธิ์มาก ใครๆ ชนะไม่ได้ ได้มาประชุมกัน

9.

๙.

පුනාපරං සො නරාසභො, පවනෙ වාසං උපාගමි;

තදා සමාගමො ආසි, ද්වින්නං සතසහස්සිනං.

อีกครั้งหนึ่ง พระนราสภพระองค์นั้นได้เสด็จเข้าจำพรรษาในป่า ในครั้งนั้น ได้มีการประชุมแห่งพระขีณาสพ ๒๐๐,๐๐๐ รูป

10.

๑๐.

අහං තෙන සමයෙන, සීහො ආසිං මිගාධිභූ;

විවෙකමනුබ්‍රූහන්තං, පවනෙ අද්දසං ජිනං.

ในสมัยนั้น เราเป็นพญาราชสีห์เจ้าแห่งหมู่เนื้อ ได้เห็นพระชินเจ้าผู้ทรงเจริญวิเวกอยู่ในป่า

11.

๑๑.

වන්දිත්වා සිරසා පාදෙ, කත්වාන තං පදක්ඛිණං;

තික්ඛත්තුං අභිනාදිත්වා, සත්තාහං ජිනමුපට්ඨහං.

เราถวายบังคมพระบาทด้วยเศียรเกล้า กระทำประทักษิณพระชินเจ้าพระองค์นั้น บันลือสีหนาท ๓ ครั้ง แล้วได้อุปัฏฐากพระชินเจ้าอยู่ตลอด ๗ วัน

12.

๑๒.

සත්තාහං වරසමාපත්තියා, වුට්ඨහිත්වා තථාගතො;

මනසා චින්තයිත්වාන, කොටිභික්ඛූ සමානයි.

พระตถาคตเสด็จออกจากสมาบัติอันประเสริฐตลอด ๗ วัน ทรงดำริในพระทัยแล้ว ได้ทรงเรียกประชุมภิกษุ ๑ โกฏิ

13.

๑๓.

තදාපි සො මහාවීරො, තෙසං මජ්ඣෙ වියාකරි;

‘‘අපරිමෙය්‍යිතො කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้ในครั้งนั้น พระมหาวีรเจ้าพระองค์นั้นได้ทรงพยากรณ์ในท่ามกลางภิกษุเหล่านั้นว่า “ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป ราชสีห์นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

14.

๑๔.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

“ข้าพระองค์ทั้งหลายบำเพ็ญเพียรแล้ว...จักอยู่เฉพาะพระพักตร์พระพุทธเจ้านี้”

15.

๑๕.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ได้ทำจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งขึ้นไปเพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ให้บริบูรณ์

16.

๑๖.

චම්පකං නාම නගරං, අසමො නාම ඛත්තියො;

අසමා නාම ජනිකා, පදුමස්ස මහෙසිනො.

พระนครของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าปทุมะ ชื่อว่าจัมปกะ พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าอสมะ พระมารดาทรงพระนามว่าอสมา

17.

๑๗.

දසවස්සසහස්සානි[Pg.340], අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

නන්දාවසුයසුත්තරා, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๑๐,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง ชื่อว่า นันทา วสุ และยสุตตรา

18.

๑๘.

තෙත්තිංස ච සහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

උත්තරා නාම සා නාරී, රම්මො නාමාසි අත්‍රජො.

มีพระสนมนารี ๓๓,๐๐๐ นาง ประดับประดาสวยงาม พระอัครมเหสีพระนามว่าอุตตรา พระโอรสพระนามว่ารัมมะ

19.

๑๙.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, රථයානෙන නික්ඛමි;

අනූනඅට්ඨමාසානි, පධානං පදහී ජිනො.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยราชรถ ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๘ เดือนเต็ม

20.

๒๐.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, පදුමො ලොකනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, ධනඤ්චුය්‍යානමුත්තමෙ.

พระมหาวีรเจ้าพระนามว่าปทุมะ ผู้เป็นพระโลกนายก ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงประกาศพระธรรมจักร ณ ธนัญชยอุทยานอันอุดม

21.

๒๑.

සාලො ච උපසාලො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

වරුණො නාමුපට්ඨාකො, පදුමස්ස මහෙසිනො.

พระสาละและพระอุปสาละเป็นพระอัครสาวก พระพุทธอุปัฏฐากของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าปทุมะ ชื่อว่าวรุณะ

22.

๒๒.

රාධා චෙව සුරාධා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, මහාසොණොති වුච්චති.

พระราธาและพระสุราธาเป็นพระอัครสาวิกา ต้นไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นมหาโสณะ (แคฝอยใหญ่)

23.

๒๓.

භිය්‍යො චෙව අසමො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

රුචී ච නන්දරාමා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

ภิยยะอุบาสกและอสมอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก รุจิอุบาสิกาและนันทรามาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

24.

๒๔.

අට්ඨපණ්ණාසරතනං, අච්චුග්ගතො මහාමුනි;

පභා නිද්ධාවතී තස්ස, අසමා සබ්බසො දිසා.

พระมหามุนีมีพระวรกายสูง ๕๘ ศอก พระรัศมีของพระองค์หาที่เปรียบมิได้ แล่นไปทั่วทุกทิศ

25.

๒๕.

චන්දප්පභා සූරියප්පභා, රතනග්ගිමණිප්පභා;

සබ්බාපි තා හතා හොන්ති, පත්වා ජිනපභුත්තමං.

รัศมีพระจันทร์ รัศมีพระอาทิตย์ รัศมีแก้วมณีและรัศมีไฟ รัศมีเหล่านั้นทั้งหมดเมื่อต้องพระรัศมีอันอุดมของพระชินเจ้าแล้วก็อับแสงไป

26.

๒๖.

වස්සසතසහස්සානි, ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในครั้งนั้น มีอายุประมาณ ๑๐๐,๐๐๐ ปี พระองค์ทรงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้น (โอฆสงสาร)

27.

๒๗.

පරිපක්කමානසෙ සත්තෙ, බොධයිත්වා අසෙසතො;

සෙසකෙ අනුසාසිත්වා, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงยังสัตว์ทั้งหลายผู้มีอินทรีย์แก่กล้าให้ตรัสรู้โดยสิ้นเชิง ทรงสั่งสอนสัตว์ที่เหลือแล้ว เสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

28.

๒๘.

උරගොව තචං ජිණ්ණං, වද්ධපත්තංව පාදපො;

ජහිත්වා සබ්බසඞ්ඛාරෙ, නිබ්බුතො සො යථා සිඛී.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงละสังขารทั้งปวง ดุจงูละคราบเก่า และดุจต้นไม้สลัดใบร่วงหล่น แล้วเสด็จดับขันธปรินิพพาน เหมือนไฟสิ้นเชื้อ

29.

๒๙.

පදුමො ජිනවරො සත්ථා, ධම්මාරාමම්හි නිබ්බුතො;

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසි, තෙසු තෙසු පදෙසතොති.

พระปทุมชินวรศาสดา เสด็จดับขันธปรินิพพานในธัมมาราม พระธาตุของพระองค์แผ่กระจายไปในประเทศนั้นๆ

පදුමස්ස භගවතො වංසො අට්ඨමො.

พระพุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าปทุมะ ที่ ๘ จบ

11. නාරදබුද්ධවංසො

๑๑. นารทพุทธวงศ์

1.

๑.

පදුමස්ස [Pg.341] අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

නාරදො නාම නාමෙන, අසමො අප්පටිපුග්ගලො.

ในกาลต่อมาแห่งพระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมะ พระสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ทรงพระนามว่านารทะ ผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน หาบุคคลเปรียบมิได้ ได้บังเกิดขึ้นแล้ว

2.

๒.

සො බුද්ධො චක්කවත්තිස්ස, ජෙට්ඨො දයිතඔරසො;

ආමුක්කමාලාභරණො, උය්‍යානං උපසඞ්කමි.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น เป็นพระโอรสองค์ใหญ่ผู้เป็นที่รักของพระเจ้าจักรพรรดิ ทรงประดับมาลาและเครื่องอาภรณ์ เสด็จเข้าไปยังพระอุทยาน

3.

๓.

තත්ථාසි රුක්ඛො යසවිපුලො, අභිරූපො බ්‍රහා සුචි;

තමජ්ඣපත්වා උපනිසීදි, මහාසොණස්ස හෙට්ඨතො.

ในพระอุทยานนั้น มีต้นไม้ชื่อมหาโสณะ มีชื่อเสียงแผ่ไพศาล รูปงาม ใหญ่โต และสะอาด พระองค์เสด็จเข้าไปถึงต้นไม้นั้นแล้ว ประทับนั่ง ณ เบื้องล่างแห่งต้นมหาโสณะนั้น

4.

๔.

තත්ථ ඤාණවරුප්පජ්ජි, අනන්තං වජිරූපමං;

තෙන විචිනි සඞ්ඛාරෙ, උක්කුජ්ජමවකුජ්ජකං.

ณ ที่นั้น พระญาณอันประเสริฐ ไม่มีที่สุด เปรียบด้วยเพชร ได้เกิดขึ้นแล้ว พระองค์ทรงพิจารณาสังขารทั้งหลาย ทั้งที่เป็นไปตามลำดับและย้อนลำดับ ด้วยพระญาณนั้น

5.

๕.

තත්ථ සබ්බකිලෙසානි, අසෙසමභිවාහයි;

පාපුණී කෙවලං බොධිං, බුද්ධඤාණෙ ච චුද්දස.

ณ ที่นั้น พระองค์ทรงกำจัดกิเลสทั้งปวงโดยสิ้นเชิง บรรลุพระโพธิญาณโดยส่วนเดียว และพุทธญาณ ๑๔ ประการ

6.

๖.

පාපුණිත්වාන සම්බොධිං, ධම්මචක්කං පවත්තයි;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහු.

พระองค์ครั้นทรงบรรลุพระสัมโพธิญาณแล้ว ได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไป การตรัสรู้ครั้งแรก ได้มีแก่สัตว์หนึ่งแสนโกฏิ

7.

๗.

මහාදොණං නාගරාජං, විනයන්තො මහාමුනි;

පාටිහෙරං තදාකාසි, දස්සයන්තො සදෙවකෙ.

พระมหามุนี เมื่อทรงแนะนำมหาโทณนาคราช ได้ทรงกระทำปาฏิหาริย์ในกาลนั้น เพื่อทรงแสดงแก่โลกพร้อมทั้งเทวโลก

8.

๘.

තදා දෙවමනුස්සානං, තම්හි ධම්මප්පකාසනෙ;

නවුතිකොටිසහස්සානි, තරිංසු සබ්බසංසයං.

ในกาลนั้น เมื่อทรงประกาศธรรม เทวดาและมนุษย์เก้าหมื่นโกฏิ ได้ข้ามพ้นความสงสัยทั้งปวง

9.

๙.

යම්හි කාලෙ මහාවීරො, ඔවදී සකමත්‍රජං;

අසීතිකොටිසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

ในกาลใด พระมหาวีระทรงสั่งสอนพระโอรสของพระองค์ ในกาลนั้น การตรัสรู้ครั้งที่สาม ได้มีแก่สัตว์แปดหมื่นโกฏิ

10.

๑๐.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, නාරදස්ස මහෙසිනො;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමො ආසි සමාගමො.

การประชุมสาวกของพระนารทมหาสี มี ๓ ครั้ง การประชุมครั้งแรก เป็นการประชุมพระอรหันต์หนึ่งแสนโกฏิ

11.

๑๑.

යදා බුද්ධො බුද්ධගුණං, සනිදානං පකාසයි;

නවුතිකොටිසහස්සානි, සමිංසු විමලා තදා.

ในกาลใด พระพุทธเจ้าทรงประกาศพุทธคุณพร้อมทั้งนิทาน ในกาลนั้น พระอรหันต์ผู้ปราศจากมลทินเก้าหมื่นโกฏิ ได้ประชุมกัน

12.

๑๒.

යදා වෙරොචනො නාගො, දානං දදාති සත්ථුනො;

තදා සමිංසු ජිනපුත්තා, අසීතිසතසහස්සියො.

ในกาลใด เวโรจนนาคราชถวายทานแด่พระศาสดา ในกาลนั้น พระชินบุตรแปดล้านได้ประชุมกัน

13.

๑๓.

අහං [Pg.342] තෙන සමයෙන, ජටිලො උග්ගතාපනො;

අන්තලික්ඛචරො ආසිං, පඤ්චාභිඤ්ඤාසු පාරගූ.

ในสมัยนั้น เราเป็นชฎิล บำเพ็ญตบะอย่างยิ่ง เหาะไปในอากาศได้ เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งอภิญญา ๕

14.

๑๔.

තදාපාහං අසමසමං, සසඞ්ඝං සපරිජ්ජනං;

අන්නපානෙන තප්පෙත්වා, චන්දනෙනාභිපූජයිං.

แม้ในกาลนั้น เราได้ทำให้พระพุทธเจ้าผู้ทรงเสมอด้วยพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอ พร้อมทั้งพระสงฆ์และบริษัท บริบูรณ์ด้วยข้าวและน้ำแล้ว ได้บูชาด้วยไม้จันทน์

15.

๑๕.

සොපි මං තදා බ්‍යාකාසි, නාරදො ලොකනායකො;

‘‘අපරිමෙය්‍යිතො කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระนารทโลกนายกพระองค์นั้น ก็ได้ทรงพยากรณ์เราในกาลนั้นว่า ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า

16.

๑๖.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

ผู้นี้บำเพ็ญเพียรแล้ว...ฯลฯ...จักได้อยู่ต่อหน้าพระพักตร์ของพระองค์

17.

๑๗.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො හාසෙත්ව මානසං;

අධිට්ඨහිං වතං උග්ගං, දසපාරමිපූරියා.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ยังจิตให้ร่าเริงยิ่งขึ้น ได้อธิษฐานวัตรอันยิ่งยวด เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

18.

๑๘.

නගරං ධඤ්ඤවතී නාම, සුදෙවො නාම ඛත්තියො;

අනොමා නාම ජනිකා, නාරදස්ස මහෙසිනො.

พระนครของพระนารทมหาสี ชื่อว่าธัญญวดี พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าสุเทวะ พระมารดาทรงพระนามว่าอโนมา

19.

๑๙.

නවවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

ජිතො විජිතාභිරාමො, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่เก้าพันปี ปราสาทที่ประเสริฐมี ๓ หลัง คือ ชิตะ วิชิตะ และอภิรามะ

20.

๒๐.

තිචත්තාරීසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

විජිතසෙනා නාම නාරී, නන්දුත්තරො නාම අත්‍රජො.

มีนางสนมสี่หมื่นสามพันนางประดับประดาสวยงาม พระมเหสีทรงพระนามว่าวิชิตเสนา พระโอรสทรงพระนามว่านันทุตตระ

21.

๒๑.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, පදසා ගමනෙන නික්ඛමි;

සත්තාහං පධානචාරං, අචරී පුරිසුත්තමො.

พระบุรุษสูงสุด ทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยพระบาทเปล่า ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๗ วัน

22.

๒๒.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, නාරදො ලොකනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, ධනඤ්චුය්‍යානමුත්තමෙ.

พระมหาวีระนารทโลกนายก ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไป ในพระอุทยานชื่อธนัญชัยอันอุดม

23.

๒๓.

භද්දසාලො ජිතමිත්තො, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

වාසෙට්ඨො නාමුපට්ඨාකො, නාරදස්ස මහෙසිනො.

พระภัททสาละและพระชิตมิตร เป็นพระอัครสาวกของพระนารทมหาสี พุทธอุปัฏฐากชื่อว่าวาเสฏฐะ

24.

๒๔.

උත්තරා ඵග්ගුනී චෙව, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, මහාසොණොති වුච්චති.

พระอุตตราและพระผัคคุณี เป็นพระอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น เรียกว่า ต้นมหาโสณะ

25.

๒๕.

උග්ගරින්දො වසභො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

ඉන්දාවරී ච වණ්ඩී ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

อุคครินทะและวสภะ เป็นอัครอุปัฏฐาก อินทวรีและวัณที เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

26.

๒๖.

අට්ඨාසීතිරතනානි[Pg.343], අච්චුග්ගතො මහාමුනි;

කඤ්චනග්ඝියසඞ්කාසො, දසසහස්සී විරොචති.

พระมหามุนี (พระนารทะ) มีพระวรกายสูง ๘๘ ศอก เปรียบดังเสาทองคำอันวิจิตร ย่อมรุ่งเรืองในหมื่นโลกธาตุ

27.

๒๗.

තස්ස බ්‍යාමප්පභා කායා, නිද්ධාවති දිසොදිසං;

නිරන්තරං දිවාරත්තිං, යොජනං ඵරතෙ සදා.

พระรัศมีประมาณ ๑ วา แล่นออกจากพระวรกายของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นไปสู่ทิศานุทิศ แผ่ไปตลอด ๑ โยชน์ ทั้งกลางวันกลางคืน ไม่มีระหว่าง ทุกเมื่อ

28.

๒๘.

න කෙචි තෙන සමයෙන, සමන්තා යොජනෙ ජනා;

උක්කාපදීපෙ උජ්ජාලෙන්ති, බුද්ධරංසීහි ඔත්ථටා.

ในสมัยนั้น ชนทั้งหลายในที่ประมาณ ๑ โยชน์โดยรอบ ถูกพระพุทธรัศมีแผ่ไปทั่วแล้ว จึงไม่จุดคบเพลิงและประทีป

29.

๒๙.

නවුතිවස්සසහස්සානි, ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในกาลนั้น มีอายุขัย ๙๐,๐๐๐ ปี พระองค์ดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้น (จากสังสารวัฏ)

30.

๓๐.

යථා උළූහි ගගනං, විචිත්තං උපසොභති;

තථෙව සාසනං තස්ස, අරහන්තෙහි සොභති.

ท้องฟ้าวิจิตรด้วยหมู่ดาว ย่อมงดงามฉันใด ศาสนาของพระองค์ก็งดงามด้วยพระอรหันต์ทั้งหลาย ฉันนั้น

31.

๓๑.

සංසාරසොතං තරණාය, සෙසකෙ පටිපන්නකෙ;

ධම්මසෙතුං දළ්හං කත්වා, නිබ්බුතො සො නරාසභො.

พระนราสภะพระองค์นั้น ทรงสร้างสะพานคือธรรมอันมั่นคง เพื่อให้พระเสขะและปุถุชนผู้ปฏิบัติที่เหลือข้ามกระแสแห่งสงสาร แล้วเสด็จดับขันธปรินิพพาน

32.

๓๒.

සොපි බුද්ධො අසමසමො, තෙපි ඛීණාසවා අතුලතෙජා;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

แม้พระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนพระองค์นั้น และพระขีณาสพผู้มีเดชหาที่เปรียบมิได้เหล่านั้น ทั้งหมดนั้นก็อันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่ามิใช่หรือ

33.

๓๓.

නාරදො ජිනවසභො, නිබ්බුතො සුදස්සනෙ පුරෙ;

තත්ථෙවස්ස ථූපවරො, චතුයොජනමුග්ගතොති.

พระชินวสภะพระนามว่านารทะ ปรินิพพานแล้วในสุทัสสนนคร พระสถูปอันประเสริฐของพระองค์สูง ๔ โยชน์ ก็อยู่ในนครนั้นนั่นเทียว

නාරදස්ස භගවතො වංසො නවමො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้านารทะ ที่ ๙ จบ

12. පදුමුත්තරබුද්ධවංසො

๑๒. พุทธวงศ์ของพระปทุมุตตระ

1.

๑.

නාරදස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

පදුමුත්තරො නාම ජිනො, අක්ඛොභො සාගරූපමො.

ในกาลภายหลังแห่งพระนารทพุทธเจ้า พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ผู้ชนะมาร ผู้ไม่หวั่นไหว เปรียบดังสาคร ได้อุบัติขึ้นแล้ว

2.

๒.

මණ්ඩකප්පොව සො ආසි, යම්හි බුද්ධො අජායථ;

උස්සන්නකුසලා ජනතා, තම්හි කප්පෙ අජායථ.

พระพุทธเจ้าบังเกิดในกัปใด กัปนั้นเป็นเหมือนมัณฑกัป ในกัปนั้น หมู่ชนผู้มีกุศลอันสั่งสมไว้มากได้บังเกิดแล้ว

3.

๓.

පදුමුත්තරස්ස භගවතො, පඨමෙ ධම්මදෙසනෙ;

කොටිසතසහස්සානං, ධම්මාභිසමයො අහු.

ในการแสดงธรรมครั้งแรกของพระผู้มีพระภาคเจ้าปทุมุตตระ การตรัสรู้ธรรมได้มีแก่เทวดาและมนุษย์หนึ่งแสนโกฏิ

4.

๔.

තතො පරම්පි වස්සන්තෙ, තප්පයන්තෙ ච පාණිනෙ;

සත්තතිංසසතසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු.

ในกาลอื่นต่อจากนั้น เมื่อทรงยังสัตว์ให้ยินดี ทรงยังฝนคือธรรมให้ตกลง การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่เทวดาและมนุษย์สามล้านเจ็ดแสน

5.

๕.

යම්හි [Pg.344] කාලෙ මහාවීරො, ආනන්දං උපසඞ්කමි;

පිතුසන්තිකං උපගන්ත්වා, ආහනී අමතදුන්දුභිං.

ในกาลใด พระมหาวีระเสด็จเข้าไปเฝ้าพระเจ้าอานันทะผู้เป็นพระบิดา ครั้นเสด็จเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ทรงประโคมกลองคืออมตธรรม

6.

๖.

ආහතෙ අමතභෙරිම්හි, වස්සන්තෙ ධම්මවුට්ඨියා;

පඤ්ඤාසසතසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

เมื่อกลองคืออมตธรรมอันพระองค์ทรงประโคมแล้ว เมื่อฝนคือธรรมตกลงอยู่ การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่เทวดาและมนุษย์ห้าล้าน

7.

๗.

ඔවාදකො විඤ්ඤාපකො, තාරකො සබ්බපාණිනං;

දෙසනාකුසලො බුද්ධො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

พระพุทธเจ้าผู้ทรงสั่งสอน ทรงให้รู้แจ้ง ทรงให้ข้ามพ้นแก่สัตว์ทั้งปวง ผู้ฉลาดในเทศนา ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้นแล้ว

8.

๘.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, පදුමුත්තරස්ස සත්ථුනො;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමො ආසි සමාගමො.

การประชุมพระสาวกของพระศาสดาปทุมุตตระได้มี ๓ ครั้ง การประชุมครั้งแรกเป็นการประชุมพระขีณาสพหนึ่งแสนโกฏิ

9.

๙.

යදා බුද්ධො අසමසමො, වසි වෙභාරපබ්බතෙ;

නවුතිකොටිසහස්සානං, දුතියො ආසි සමාගමො.

ในกาลใด พระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนประทับอยู่ที่ภูเขาเวภาระ ในกาลนั้น การประชุมครั้งที่ ๒ เป็นการประชุมพระขีณาสพเก้าหมื่นโกฏิ

10.

๑๐.

පුන චාරිකං පක්කන්තෙ, ගාමනිගමරට්ඨතො;

අසීතිකොටිසහස්සානං, තතියො ආසි සමාගමො.

อีกครั้งหนึ่ง เมื่อเสด็จจาริกไปจากบ้าน นิคม และแว่นแคว้น การประชุมครั้งที่ ๓ เป็นการประชุมพระขีณาสพแปดหมื่นโกฏิ

11.

๑๑.

අහං තෙන සමයෙන, ජටිලො නාම රට්ඨිකො;

සම්බුද්ධප්පමුඛං සඞ්ඝං, සභත්තං දුස්සමදාසහං.

ในสมัยนั้น เราเป็นชาวชนบทชื่อว่าชฎิล ได้ถวายผ้าพร้อมทั้งภัตตาหารแก่พระสงฆ์มีพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นประมุข

12.

๑๒.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිය;

‘‘සතසහස්සිතො කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับนั่งในท่ามกลางสงฆ์ ได้ทรงพยากรณ์เราว่า “ในอีกหนึ่งแสนกัปนับแต่กัปนี้ไป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

13.

๑๓.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

“ (พวกเรา) บำเพ็ญเพียรแล้ว...จักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์”

14.

๑๔.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, උත්තරිං වතමධිට්ඨහිං;

අකාසිං උග්ගදළ්හං ධිතිං, දසපාරමිපූරියා.

เราครั้นได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ได้อธิษฐานวัตรอันยิ่งขึ้นไป ได้ทำความเพียรอันกล้าแข็งมั่นคง เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ให้บริบูรณ์

15.

๑๕.

බ්‍යාහතා තිත්ථියා සබ්බෙ, විමනා දුම්මනා තදා;

න තෙසං කෙචි පරිචරන්ති, රට්ඨතො නිච්ඡුභන්ති තෙ.

ในกาลนั้น เดียรถีย์ทั้งปวงมีใจฟุ้งซ่านเสียใจ ถูกกำจัดแล้ว ไม่มีใครบำรุงพวกเขา พวกเขาถูกขับไล่ออกจากแว่นแคว้น

16.

๑๖.

සබ්බෙ තත්ථ සමාගන්ත්වා, උපගච්ඡුං බුද්ධසන්තිකෙ;

තුවං නාථො මහාවීර, සරණං හොහි චක්ඛුම.

เดียรถีย์ทั้งหมดประชุมกันในที่นั้นแล้ว เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้า (กราบทูลว่า) “ข้าแต่พระมหาวีระ พระองค์ทรงเป็นที่พึ่ง ข้าแต่พระผู้มีจักษุ ขอพระองค์จงเป็นที่ระลึก (ของข้าพระองค์ทั้งหลาย)”

17.

๑๗.

අනුකම්පකො කාරුණිකො, හිතෙසී සබ්බපාණිනං;

සම්පත්තෙ තිත්ථියෙ සබ්බෙ, පඤ්චසීලෙ පතිට්ඨපි.

พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงอนุเคราะห์ ทรงพระกรุณา แสวงหาประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์ทั้งปวง ทรงให้เดียรถีย์ทั้งหมดผู้มาถึงแล้ว ตั้งอยู่ในศีล ๕

18.

๑๘.

එවං නිරාකුලං ආසි, සුඤ්ඤතං තිත්ථියෙහි තං;

විචිත්තං අරහන්තෙහි, වසීභූතෙහි තාදිහි.

ด้วยประการฉะนี้ ศาสนานั้นจึงว่างจากพวกเดียรถีย์ ไม่สับสนวุ่นวาย วิจิตรด้วยพระอรหันต์ผู้ถึงความเป็นผู้ชำนาญ ผู้คงที่

19.

๑๙.

නගරං [Pg.345] හංසවතී නාම, ආනන්දො නාම ඛත්තියො;

සුජාතා නාම ජනිකා, පදුමුත්තරස්ස සත්ථුනො.

เมืองของพระศาสดาปทุมุตตระชื่อว่าหงสวดี พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าอานันทะ พระมารดาพระนามว่าสุชาดา

20.

๒๐.

දසවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

නරවාහනො යසො වසවත්තී, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๑๐,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง คือ นรวาหนะ ยสะ และวสวัตตี

21.

๒๑.

තිචත්තාරීසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

වසුදත්තා නාම නාරී, උත්තමො නාම අත්‍රජො.

มีหญิงสาวสี่หมื่นสามพันนางที่ประดับประดาอย่างงดงาม พระมเหสีทรงพระนามว่าวสุทัตตา พระราชโอรสทรงพระนามว่าอุตตมะ

22.

๒๒.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, පාසාදෙනාභිනික්ඛමි;

සත්තාහං පධානචාරං, අචරී පුරිසුත්තමො.

บุรุษผู้สูงสุด ทรงทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการ จึงเสด็จออกจากปราสาท ทรงบำเพ็ญเพียรอย่างยิ่งตลอด ๗ วัน

23.

๒๓.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, පදුමුත්තරො විනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, මිථිලුය්‍යානමුත්තමෙ.

พระปทุมุตตรพุทธเจ้าผู้ทรงนำทาง ผู้มีความเพียรยิ่งใหญ่ ผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงหมุนธรรมจักร ณ มิถิลุยยานอุทยานอันอุดม

24.

๒๔.

දෙවලො ච සුජාතො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

සුමනො නාමුපට්ඨාකො, පදුමුත්තරස්ස මහෙසිනො.

พระเทวละและพระสุชาตะ ได้เป็นอัครสาวกของพระปทุมุตตรพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ พุทธอุปัฏฐากนามว่าสุมนะ

25.

๒๕.

අමිතා ච අසමා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, සලලොති පවුච්චති.

พระอมิตาและพระอสมา ได้เป็นอัครสาวิกา ต้นไม้เป็นที่ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้น เรียกว่า ต้นสน

26.

๒๖.

විතිණ්ණො චෙව තිස්සො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

හට්ඨා චෙව විචිත්තා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

วิติณณอุบาสกและติสสอุบาสก ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก หัฏฐาอุบาสิกาและวิจิตตาอุบาสิกา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

27.

๒๗.

අට්ඨපණ්ණාසරතනං, අච්චුග්ගතො මහාමුනි;

කඤ්චනග්ඝියසඞ්කාසො, ද්වත්තිංසවරලක්ඛණො.

พระมหามุนีทรงมีพระวรกายสูง ๕๘ ศอก ทรงประกอบด้วยพระมหาปุริสลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ เปรียบดังซุ้มประตูทอง

28.

๒๘.

කුට්ටා කවාටා භිත්තී ච, රුක්ඛා නගසිලුච්චයා;

න තස්සාවරණං අත්ථි, සමන්තා ද්වාදසයොජනෙ.

ฝาเรือน บานประตู กำแพง ต้นไม้ ภูเขาและศิลา ไม่เป็นเครื่องกำบังพระองค์ได้โดยรอบ ๑๒ โยชน์

29.

๒๙.

වස්සසතසහස්සානි, ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในกาลนั้น มีอายุหนึ่งแสนปี พระองค์ทรงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้น (จากสังสารวัฏ)

30.

๓๐.

සන්තාරෙත්වා බහුජනං, ඡින්දිත්වා සබ්බසංසයං;

ජලිත්වා අග්ගික්ඛන්ධොව නිබ්බුතො සො සසාවකො.

พระองค์ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้นแล้ว ทรงตัดความสงสัยทั้งปวงแล้ว รุ่งโรจน์ดุจกองไฟ แล้วเสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

31.

๓๑.

පදුමුත්තරො ජිනො බුද්ධො, නන්දාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙවස්ස ථූපවරො, ද්වාදසුබ්බෙධයොජනොති.

พระปทุมุตตรพุทธเจ้าผู้ทรงชนะมาร ปรินิพพานแล้วที่นันทาราม พระสถูปอันประเสริฐของพระองค์สูง ๑๒ โยชน์ ก็ได้มี ณ ที่นั้นนั่นเอง

පදුමුත්තරස්ස භගවතො වංසො දසමො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ องค์ที่ ๑๐ จบ

13. සුමෙධබුද්ධවංසො

๑๓. สุเมธพุทธวงศ์

1.

๑.

පදුමුත්තරස්ස [Pg.346] අපරෙන, සුමෙධො නාම නායකො;

දුරාසදො උග්ගතෙජො, සබ්බලොකුත්තමො මුනි.

ในกาลต่อมาแห่งพระปทุมุตตรพุทธเจ้า พระมุนีทรงพระนามว่าสุเมธะ ผู้ทรงเป็นผู้นำ ใครๆ เข้าไปเบียดเบียนได้ยาก มีเดชสูงส่ง และสูงสุดในโลกทั้งปวง

2.

๒.

පසන්නනෙත්තො සුමුඛො, බ්‍රහා උජු පතාපවා;

හිතෙසී සබ්බසත්තානං, බහූ මොචෙසි බන්ධනා.

พระองค์มีพระเนตรแจ่มใส มีพระพักตร์งดงาม มีพระวรกายใหญ่โตและตรง มีเดชานุภาพ ทรงแสวงหาประโยชน์เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์ ทรงปลดเปลื้องสัตว์จำนวนมากจากเครื่องผูก

3.

๓.

යදා බුද්ධො පාපුණිත්වා, කෙවලං බොධිමුත්තමං;

සුදස්සනම්හි නගරෙ, ධම්මචක්කං පවත්තයි.

ในกาลใด พระพุทธเจ้าทรงบรรลุพระโพธิญาณอันอุดมโดยสิ้นเชิงแล้ว ในกาลนั้น พระองค์ทรงประกาศธรรมจักรในพระนครสุทัสสนะ

4.

๔.

තස්සාපි අභිසමයා තීණි, අහෙසුං ධම්මදෙසනෙ;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහු.

การตรัสรู้ธรรมของพระสุเมธพุทธเจ้านั้น ได้มี ๓ ครั้ง ในการแสดงธรรมครั้งแรก ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๑ ได้มีแก่สัตว์หนึ่งแสนโกฏิ

5.

๕.

පුනාපරං කුම්භකණ්ණං, යක්ඛං සො දමයී ජිනො;

නවුතිකොටිසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු.

ในกาลอื่นอีก พระชินเจ้าพระองค์นั้นทรงทรมานกุมภกัณณยักษ์ ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์เก้าหมื่นโกฏิ

6.

๖.

පුනාපරං අමිතයසො, චතුසච්චං පකාසයි;

අසීතිකොටිසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

ในกาลอื่นอีก พระพุทธเจ้าผู้มียศหาประมาณมิได้ ทรงประกาศจตุราริยสัจ ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์แปดหมื่นโกฏิ

7.

๗.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, සුමෙධස්ස මහෙසිනො;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

การประชุมแห่งพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่ ของพระสุเมธพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ได้มี ๓ ครั้ง

8.

๘.

සුදස්සනං නාම නගරං, උපගඤ්ඡි ජිනො යදා;

තදා ඛීණාසවා භික්ඛූ, සමිංසු සතකොටියො.

ในกาลใด พระชินเจ้าเสด็จเข้าไปยังพระนครชื่อสุทัสสนะ ในกาลนั้น ภิกษุขีณาสพหนึ่งร้อยโกฏิได้ประชุมกัน

9.

๙.

පුනාපරං දෙවකූටෙ, භික්ඛූනං කථිනත්ථතෙ;

තදා නවුතිකොටීනං, දුතියො ආසි සමාගමො.

ในกาลอื่นอีก ณ ภูเขาเทวกูฏ ในคราวที่ภิกษุทั้งหลายกรานกฐิน การประชุมครั้งที่ ๒ ของพระอรหันต์เก้าสิบโกฏิได้มีขึ้น

10.

๑๐.

පුනාපරං දසබලො, යදා චරති චාරිකං;

තදා අසීතිකොටීනං, තතියො ආසි සමාගමො.

ในกาลอื่นอีก เมื่อพระทศพลเสด็จจาริกไป การประชุมครั้งที่ ๓ ของพระอรหันต์แปดสิบโกฏิได้มีขึ้น

11.

๑๑.

අහං තෙන සමයෙන, උත්තරො නාම මාණවො;

අසීතිකොටියො මය්හං, ඝරෙ සන්නිචිතං ධනං.

ในกาลนั้น เราเป็นมาณพชื่อว่าอุตตระ ทรัพย์ที่สั่งสมไว้ในเรือนของเรามีแปดสิบโกฏิ

12.

๑๒.

කෙවලං සබ්බං දත්වාන, සසඞ්ඝෙ ලොකනායකෙ;

සරණං තස්සුපගඤ්ඡිං, පබ්බජ්ජඤ්චාභිරොචයිං.

เราได้ถวายทรัพย์ทั้งหมดสิ้นเชิงแด่พระโลกนายกพร้อมทั้งพระสงฆ์แล้ว ได้ถึงพระองค์เป็นสรณะ และได้พอใจยิ่งในการบวช

13.

๑๓.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, කරොන්තො අනුමොදනං;

‘‘තිංසකප්පසහස්සම්හි, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น เมื่อทรงกระทำอนุโมทนา ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า “ในอีกสามหมื่นกัปป์ ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

14.

๑๔.

‘‘පධානං [Pg.347] පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

“เขาบำเพ็ญเพียรแล้ว...ฯลฯ...เราทั้งหลายจักอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์”

15.

๑๕.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งขึ้นไปเพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

16.

๑๖.

සුත්තන්තං විනයඤ්චාපි, නවඞ්ගං සත්ථුසාසනං;

සබ්බං පරියාපුණිත්වාන, සොභයිං ජිනසාසනං.

เราเล่าเรียนพระสุตตันตะและพระวินัยทั้งหมด คือ นวังคสัตถุศาสน์ แล้วได้ยังพระศาสนาของพระชินเจ้าให้งดงาม

17.

๑๗.

තත්ථප්පමත්තො විහරන්තො, නිසජ්ජට්ඨානචඞ්කමෙ;

අභිඤ්ඤාසු පාරමිං ගන්ත්වා, බ්‍රහ්මලොකමගඤ්ඡහං.

ในศาสนานั้น เราเป็นผู้ไม่ประมาท อยู่ในอิริยาบถนั่ง ยืน และเดินจงกรม ได้ถึงความสำเร็จในอภิญญาทั้งหลายแล้ว จึงได้ไปสู่พรหมโลก

18.

๑๘.

සුදස්සනං නාම නගරං, සුදත්තො නාම ඛත්තියො;

සුදත්තා නාම ජනිකා, සුමෙධස්ස මහෙසිනො.

พระนครของพระสุเมธพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ มีชื่อว่าสุทัสสนะ, พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าสุทัตตะ, พระมารดาทรงพระนามว่าสุทัตตา

19.

๑๙.

නවවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

සුචන්දකඤ්චනසිරිවඩ්ඪා, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระสุเมธโพธิสัตว์นั้นทรงครองเรือนอยู่ตลอด ๙,๐๐๐ ปี, มีปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลัง คือ สุจันทปราสาท กัญจนปราสาท และสิริวัฑฒปราสาท

20.

๒๐.

තිසොළසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

සුමනා නාම සා නාරී, පුනබ්බසු නාම අත්‍රජො.

มีนางนารีที่ประดับตกแต่งดีแล้ว ๔๘,๐๐๐ นาง, พระมเหสีของพระองค์ทรงพระนามว่าสุมนา, พระโอรสทรงพระนามว่าปุนัพพสุ

21.

๒๑.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, හත්ථියානෙන නික්ඛමි;

අනූනකං අඩ්ඪමාසං, පධානං පදහී ජිනො.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว จึงเสด็จออก (บรรพชา) ด้วยพระยานช้าง, ทรงบำเพ็ญเพียรไม่หย่อนเลยตลอดกึ่งเดือน

22.

๒๒.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, සුමෙධො ලොකනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, සුදස්සනුය්‍යානමුත්තමෙ.

พระสุเมธโลกนายกผู้มีความเพียรยิ่งใหญ่ ผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงประกาศพระธรรมจักรในสุทัสสนอุทยานอันประเสริฐ

23.

๒๓.

සරණො සබ්බකාමො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

සාගරො නාමුපට්ඨාකො, සුමෙධස්ස මහෙසිනො.

พระสรณะและพระสัพพกามะ ได้เป็นอัครสาวก, พุทธอุปัฏฐากของพระสุเมธพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ชื่อว่าสาคระ

24.

๒๔.

රාමා චෙව සුරාමා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, මහානීපොති වුච්චති.

พระรามาเถรีและพระสุรามาเถรี ได้เป็นอัครสาวิกา, ไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเรียกว่า ต้นสะเดาใหญ่

25.

๒๕.

උරුවෙලා යසවා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

යසොධරා සිරිමා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

อุรุเวละและยสวะ ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก, ยโสธราและสิริมา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

26.

๒๖.

අට්ඨාසීතිරතනානි, අච්චුග්ගතො මහාමුනි;

ඔභාසෙති දිසා සබ්බා, චන්දො තාරගණෙ යථා.

พระมหามุนีทรงสูง ๘๘ ศอก, ทรงยังทิศทั้งปวงให้สว่างไสว ดุจพระจันทร์ในท่ามกลางหมู่ดาวฉะนั้น

27.

๒๗.

චක්කවත්තිමණී නාම, යථා තපති යොජනං;

තථෙව තස්ස රතනං, සමන්තා ඵරති යොජනං.

แก้วมณีของพระเจ้าจักรพรรดิส่องสว่างไปได้ ๑ โยชน์ฉันใด, พระรัศมีของพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นก็แผ่ไปโดยรอบ ๑ โยชน์ฉันนั้นเหมือนกัน

28.

๒๘.

නවුතිවස්සසහස්සානි[Pg.348], ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในกาลนั้น มีอายุขัย ๙๐,๐๐๐ ปี, พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น (จากสังสารวัฏ)

29.

๒๙.

තෙවිජ්ජඡළභිඤ්ඤෙහි, බලප්පත්තෙහි තාදිහි;

සමාකුලමිදං ආසි, අරහන්තෙහි සාධුහි.

พระศาสนานี้เกลื่อนกล่นไปด้วยพระอรหันต์ผู้ประเสริฐ ผู้ได้วิชชา ๓ อภิญญา ๖ ถึงแล้วซึ่งกำลัง และผู้คงที่

30.

๓๐.

තෙපි සබ්බෙ අමිතයසා, විප්පමුත්තා නිරූපධී;

ඤාණාලොකං දස්සයිත්වා, නිබ්බුතා තෙ මහායසා.

พระอรหันต์ทั้งหมดเหล่านั้น ผู้มียศหาประมาณมิได้ หลุดพ้นวิเศษแล้ว ไม่มีอุปธิ, ท่านผู้มียศใหญ่เหล่านั้นได้แสดงแสงสว่างคือพระญาณแล้ว จึงดับขันธปรินิพพานแล้ว

31.

๓๑.

සුමෙධො ජිනවරො බුද්ධො, මෙධාරාමම්හි නිබ්බුතො;

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසි, තෙසු තෙසු පදෙසතොති.

พระสุเมธชินวรพุทธเจ้า ปรินิพพานแล้วในเมธาราม, พระธาตุของพระองค์ได้แผ่ไปในประเทศนั้นๆ

සුමෙධස්ස භගවතො වංසො එකාදසමො.

สุเมธพุทธวงศ์ ที่ ๑๑ (จบ)

14. සුජාතබුද්ධවංසො

๑๔. สุชาตพุทธวงศ์

1.

๑.

තත්ථෙව මණ්ඩකප්පම්හි, සුජාතො නාම නායකො;

සීහහනුසභක්ඛන්ධො, අප්පමෙය්‍යො දුරාසදො.

ในมัณฑกัปนั้นนั่นเทียว พระศาสดาพระนามว่าสุชาตะ ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว, พระองค์มีพระหนุดุจคางราชสีห์ มีพระอังสะดุจโคอุสภะ มีคุณประมาณมิได้ และใครๆ ข่มได้โดยยาก

2.

๒.

චන්දොව විමලො සුද්ධො, සතරංසීව පතාපවා;

එවං සොභති සම්බුද්ධො, ජලන්තො සිරියා සදා.

พระสัมพุทธเจ้าทรงปราศจากมลทิน บริสุทธิ์ดุจพระจันทร์, ทรงมีพระประตาปะดุจพระอาทิตย์, ทรงรุ่งเรืองด้วยพระสิริ งดงามอยู่ทุกเมื่อ ฉันนั้น

3.

๓.

පාපුණිත්වාන සම්බුද්ධො, කෙවලං බොධිමුත්තමං;

සුමඞ්ගලම්හි නගරෙ, ධම්මචක්කං පවත්තයි.

พระสัมพุทธเจ้า ครั้นบรรลุพระโพธิญาณอันสูงสุดทั้งสิ้นแล้ว ได้ทรงประกาศพระธรรมจักรในสุมังคลนคร

4.

๔.

දෙසෙන්තෙ පවරං ධම්මං, සුජාතෙ ලොකනායකෙ ;

අසීතිකොටී අභිසමිංසු, පඨමෙ ධම්මදෙසනෙ.

เมื่อพระสุชาตโลกนายกทรงแสดงธรรมอันประเสริฐ ในการแสดงธรรมครั้งแรก สัตว์ ๘๐ โกฏิได้บรรลุธรรม

5.

๕.

යදා සුජාතො අමිතයසො, දෙවෙ වස්සං උපාගමි;

සත්තතිංසසතසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු.

ในกาลใด พระสุชาตะผู้มียศหาประมาณมิได้ เสด็จจำพรรษาในเทวโลก, ในกาลนั้น การบรรลุธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่เทวดา ๓,๗๐๐,๐๐๐ องค์

6.

๖.

යදා සුජාතො අසමසමො, උපගච්ඡි පිතුසන්තිකං;

සට්ඨිසතසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

ในกาลใด พระสุชาตะผู้เสมอด้วยพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอ เสด็จไปยังสำนักพระบิดา, ในกาลนั้น การบรรลุธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๖,๐๐๐,๐๐๐

7.

๗.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, සුජාතස්ස මහෙසිනො;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

การประชุมของพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ คงที่ ของพระสุชาตพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ได้มี ๓ ครั้ง

8.

๘.

අභිඤ්ඤාබලප්පත්තානං[Pg.349], අප්පත්තානං භවාභවෙ;

සට්ඨිසතසහස්සානි, පඨමං සන්නිපතිංසු තෙ.

พระขีณาสพ ๖,๐๐๐,๐๐๐ เหล่านั้น ผู้ถึงแล้วซึ่งกำลังคืออภิญญา ผู้จะไม่เกิดในภพน้อยภพใหญ่อีก ได้ประชุมกันเป็นครั้งแรก

9.

๙.

පුනාපරං සන්නිපාතෙ, තිදිවොරොහණෙ ජිනෙ;

පඤ්ඤාසසතසහස්සානං, දුතියො ආසි සමාගමො.

อีกครั้งหนึ่ง ในคราวที่พระชินเจ้าเสด็จลงจากเทวโลก การประชุมครั้งที่ ๒ ของพระขีณาสพ ๕,๐๐๐,๐๐๐ ได้มีแล้ว

10.

๑๐.

උපසඞ්කමන්තො නරාසභං, තස්ස යො අග්ගසාවකො;

චතූහි සතසහස්සෙහි, සම්බුද්ධං උපසඞ්කමි.

อัครสาวกของพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น เมื่อเข้าไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่านรชน ได้เข้าไปเฝ้าพร้อมด้วยภิกษุ ๔๐๐,๐๐๐ รูป

11.

๑๑.

අහං තෙන සමයෙන, චතුදීපම්හි ඉස්සරො;

අන්තලික්ඛචරො ආසිං, චක්කවත්තී මහබ්බලො.

ในสมัยนั้น เราเป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้เป็นใหญ่ในทวีปทั้งสี่ มีกำลังมาก เหาะไปในอากาศได้

12.

๑๒.

ලොකෙ අච්ඡරියං දිස්වා, අබ්භුතං ලොමහංසනං;

උපගන්ත්වාන වන්දිං සො, සුජාතං ලොකනායකං.

เรานั้นเห็นพระสุชาตโลกนายก ผู้เป็นอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาก่อน น่าขนพองสยองเกล้าในโลกแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าถวายบังคมแล้ว

13.

๑๓.

චතුදීපෙ මහාරජ්ජං, රතනෙ සත්ත උත්තමෙ;

බුද්ධෙ නිය්‍යාදයිත්වාන, පබ්බජිං තස්ස සන්තිකෙ.

เราถวายราชสมบัติใหญ่ในทวีปทั้งสี่ และรัตนะ ๗ ประการอันประเสริฐแด่พระพุทธเจ้าแล้ว ได้บวชในสำนักของพระองค์

14.

๑๔.

ආරාමිකා ජනපදෙ, උට්ඨානං පටිපිණ්ඩිය;

උපනෙන්ති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස, පච්චයං සයනාසනං.

อารามิกชนในชนบท รวบรวมผลผลิตแล้ว ย่อมน้อมนำปัจจัยและเสนาสนะเข้าไปถวายแก่ภิกษุสงฆ์

15.

๑๕.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, දසසහස්සිම්හි ඉස්සරො;

‘‘තිංසකප්පසහස්සම්හි, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

พระพุทธเจ้าสุชาตะพระองค์นั้น ผู้ทรงเป็นใหญ่ในหมื่นโลกธาตุ ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในอีกสามหมื่นกัป จักรพรรดิองค์นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

16.

๑๖.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

‘ครั้นบำเพ็ญเพียรแล้ว...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์พระพุทธเจ้าพระองค์นี้’

17.

๑๗.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො හාසං ජනෙසහං;

අධිට්ඨහිං වතං උග්ගං, දසපාරමිපූරියා.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังความยินดีให้เกิดยิ่งขึ้น ได้สมาทานวัตรอันยิ่งยวด เพื่อบำเพ็ญทศบารมีให้บริบูรณ์

18.

๑๘.

සුත්තන්තං විනයඤ්චාපි, නවඞ්ගං සත්ථුසාසනං;

සබ්බං පරියාපුණිත්වාන, සොභයිං ජිනසාසනං.

เราเล่าเรียนพระสุตตันตะและพระวินัยทั้งหมด คือ นวังคสัตถุศาสน์แล้ว ได้ยังพระชินศาสนาให้งดงาม

19.

๑๙.

තත්ථප්පමත්තො විහරන්තො, බ්‍රහ්මං භාවෙත්ව භාවනං;

අභිඤ්ඤාපාරමිං ගන්ත්වා, බ්‍රහ්මලොකමගඤ්ඡහං.

ในศาสนานั้น เราเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่ เจริญพรหมภาวนาแล้ว ถึงซึ่งฝั่งแห่งอภิญญา ได้ไปสู่พรหมโลก

20.

๒๐.

සුමඞ්ගලං නාම නගරං, උග්ගතො නාම ඛත්තියො;

මාතා පභාවතී නාම, සුජාතස්ස මහෙසිනො.

พระนครของพระสุชาตมหามุนี ชื่อว่าสุมังคละ พระบิดาทรงพระนามว่าอุคคตะ พระมารดาทรงพระนามว่าปภาวดี

21.

๒๑.

නවවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

සිරී උපසිරී නන්දො, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่เก้าพันปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง ชื่อว่าสิรี อุปสิรี และนันทะ

22.

๒๒.

තෙවීසතිසහස්සානි[Pg.350], නාරියො සමලඞ්කතා;

සිරිනන්දා නාම නාරී, උපසෙනො නාම අත්‍රජො.

มีพระสนมสองหมื่นสามพันนางที่ประดับประดาอย่างดี พระมเหสีทรงพระนามว่าสิรินันทา พระโอรสทรงพระนามว่าอุปเสนะ

23.

๒๓.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, අස්සයානෙන නික්ඛමි;

අනූනනවමාසානි, පධානං පදහී ජිනො.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยอัสสยาน ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๙ เดือนเต็ม

24.

๒๔.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, සුජාතො ලොකනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, සුමඞ්ගලුය්‍යානමුත්තමෙ.

พระสุชาตโลกนายก ผู้ทรงสงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว พระมหาวีระได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไป ในสุมังคลอุทยานอันอุดม

25.

๒๕.

සුදස්සනො සුදෙවො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

නාරදො නාමුපට්ඨාකො, සුජාතස්ස මහෙසිනො.

พระสุทัสสนะและพระสุเทวะ ได้เป็นพระอัครสาวกของพระสุชาตมหามุนี พระอุปัฏฐากชื่อว่านารทะ

26.

๒๖.

නාගා ච නාගසමාලා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, මහාවෙළූති වුච්චති.

พระนาคาและพระนาคสมาลา ได้เป็นพระอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เรียกว่า ต้นไผ่ใหญ่

27.

๒๗.

සො ච රුක්ඛො ඝනක්ඛන්ධො, අච්ඡිද්දො හොති පත්තිකො;

උජු වංසො බ්‍රහා හොති, දස්සනීයො මනොරමො.

ต้นไม้นั้นมีลำต้นหนาทึบ ไม่มีโพรง มีใบดก ลำต้นตรง สูงใหญ่ น่าดูน่าชม และน่ารื่นรมย์ใจ

28.

๒๘.

එකක්ඛන්ධො පවඩ්ඪිත්වා, තතො සාඛා පභිජ්ජති;

යථා සුබද්ධො මොරහත්ථො, එවං සොභති සො දුමො.

มีลำต้นเดียวเจริญขึ้นไปแล้วแตกกิ่งก้านสาขาออกไป ต้นไม้นั้นงดงามประดุจกำหางนกยูงที่มัดไว้ดีแล้ว

29.

๒๙.

න තස්ස කණ්ටකා හොන්ති, නාපි ඡිද්දං මහා අහු;

විත්ථිණ්ණසාඛො අවිරලො, සන්දච්ඡායො මනොරමො.

ต้นไผ่นั้นไม่มีหนาม ทั้งไม่มีโพรงใหญ่ มีกิ่งก้านแผ่ไพศาล มีใบหนาแน่น มีเงาทึบ น่ารื่นรมย์ใจ

30.

๓๐.

සුදත්තො චෙව චිත්තො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

සුභද්දා ච පදුමා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

สุทัตตะและจิตตะ ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก สุภัททาและปทุมา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

31.

๓๑.

පඤ්ඤාසරතනො ආසි, උච්චත්තනෙන සො ජිනො;

සබ්බාකාරවරූපෙතො, සබ්බගුණමුපාගතො.

พระชินเจ้าพระองค์นั้น ทรงสูง ๕๐ ศอกโดยส่วนสูง ทรงถึงพร้อมด้วยอาการอันประเสริฐทุกอย่าง ทรงเข้าถึงคุณธรรมทั้งปวง

32.

๓๒.

තස්ස පභා අසමසමා, නිද්ධාවති සමන්තතො;

අප්පමාණො අතුලියො, ඔපම්මෙහි අනූපමො.

พระรัศมีของพระองค์เสมอด้วยพระรัศมีของผู้ที่ไม่มีใครเสมอ แผ่ซ่านออกไปโดยรอบ พระองค์ทรงเป็นผู้ประมาณมิได้ หาผู้เปรียบมิได้ และไม่มีผู้ใดจะเปรียบด้วยอุปมาได้

33.

๓๓.

නවුතිවස්සසහස්සානි, ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในครั้งนั้น มีอายุขัยเก้าหมื่นปี พระองค์ทรงดำรงอยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังหมู่ชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น

34.

๓๔.

යථාපි සාගරෙ ඌමී, ගගනෙ තාරකා යථා;

එවං තදා පාවචනං, අරහන්තෙහි චිත්තිතං.

คลื่นในสาครมีประการใด หมู่ดาวในท้องฟ้ามีประการใด ฉันใดก็ฉันนั้น ในครั้งนั้น พระปาพจน์ก็วิจิตรตระการตาด้วยพระอรหันต์ทั้งหลาย

35.

๓๕.

සො [Pg.351] ච බුද්ධො අසමසමො, ගුණානි ච තානි අතුලියානි;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้ไม่มีใครเสมอ และพระคุณเหล่านั้นที่หาที่เปรียบมิได้ ทั้งหมดนั้นได้อันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่ามิใช่หรือหนอ

36.

๓๖.

සුජාතො ජිනවරො බුද්ධො, සිලාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙව තස්ස චෙතියො, තීණිගාවුතමුග්ගතොති.

พระสุชาตชินวรพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพานที่สีลาราม พระเจดีย์ของพระองค์ที่อารามนั้นเอง สูงสามคาวุต

සුජාතස්ස භගවතො වංසො ද්වාදසමො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคสุชาตะที่ ๑๒

15. පියදස්සීබුද්ධවංසො

๑๕. ปิยทัสสีพุทธวงศ์

1.

๑.

සුජාතස්ස අපරෙන, සයම්භූ ලොකනායකො;

දුරාසදො අසමසමො, පියදස්සී මහායසො.

ในลำดับต่อจากพระสุชาตพุทธเจ้า พระปิยทัสสีผู้ทรงเป็นสยมภู เป็นโลกนายก ใครๆ ข่มได้ยาก ไม่มีใครเสมอเหมือน ทรงมียศใหญ่ ได้อุบัติขึ้นแล้ว

2.

๒.

සොපි බුද්ධො අමිතයසො, ආදිච්චොව විරොචති;

සබ්බං තමං නිහන්ත්වාන, ධම්මචක්කං පවත්තයි.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงมียศประมาณมิได้ ก็ทรงรุ่งเรืองดุจพระอาทิตย์ ทรงกำจัดความมืดทั้งปวงแล้ว ได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไป

3.

๓.

තස්සාපි අතුලතෙජස්ස, අහෙසුං අභිසමයා තයො;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහු.

แม้พระพุทธเจ้าผู้ทรงมีเดชหาที่เปรียบมิได้พระองค์นั้น ก็ได้มีการตรัสรู้ ๓ ครั้ง การตรัสรู้ครั้งแรกได้มีแก่เทวดาและมนุษย์หนึ่งแสนโกฏิ

4.

๔.

සුදස්සනො දෙවරාජා, මිච්ඡාදිට්ඨිමරොචයි;

තස්ස දිට්ඨිං විනොදෙන්තො, සත්ථා ධම්මමදෙසයි.

ท้าวเทวราชพระนามว่าสุทัสสนะ ทรงพอพระทัยในมิจฉาทิฏฐิ พระศาสดาเมื่อจะทรงบรรเทาทิฏฐิของท้าวเธอ จึงทรงแสดงธรรม

5.

๕.

ජනසන්නිපාතො අතුලො, මහාසන්නිපතී තදා;

නවුතිකොටිසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු.

ในครั้งนั้น การประชุมของหมู่ชนหาที่เปรียบมิได้ เป็นการประชุมใหญ่ การตรัสรู้ครั้งที่สองได้มีแก่เทวดาและมนุษย์เก้าหมื่นโกฏิ

6.

๖.

යදා දොණමුඛං හත්ථිං, විනෙසි නරසාරථි;

අසීතිකොටිසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

ในกาลใด พระนรสารถีทรงแนะนำพญาช้างชื่อโฑณมุขะ ในกาลนั้น การตรัสรู้ครั้งที่สามได้มีแก่เทวดาและมนุษย์แปดหมื่นโกฏิ

7.

๗.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, තස්සාපි පියදස්සිනො;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමො ආසි සමාගමො.

พระปิยทัสสีพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงมีการประชุมสาวก ๓ ครั้ง การประชุมครั้งที่ ๑ มีพระขีณาสพ ๑ แสนโกฏิ

8.

๘.

තතො පරං නවුතිකොටී, සමිංසු එකතො මුනී;

තතියෙ සන්නිපාතම්හි, අසීතිකොටියො අහූ.

ต่อมา พระมุนี ๙๐ โกฏิได้ประชุมพร้อมกันครั้งหนึ่ง ในการประชุมครั้งที่ ๓ มีพระมุนี ๘๐ โกฏิ

9.

๙.

අහං තෙන සමයෙන, කස්සපො නාම බ්‍රාහ්මණො ;

අජ්ඣායකො මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදාන පාරගූ.

ในสมัยนั้น เราเป็นพราหมณ์ชื่อกัสสปะ เป็นผู้คงแก่เรียน ทรงจำมนตร์ จบไตรเพท

10.

๑๐.

තස්ස [Pg.352] ධම්මං සුණිත්වාන, පසාදං ජනයිං අහං;

කොටිසතසහස්සෙහි, සඞ්ඝාරාමං අමාපයිං.

เราได้ฟังธรรมของพระองค์แล้ว ได้ยังความเลื่อมใสให้เกิดขึ้น ได้ใช้ทรัพย์ ๑ แสนโกฏิสร้างสังฆาราม

11.

๑๑.

තස්ස දත්වාන ආරාමං, හට්ඨො සංවිග්ගමානසො;

සරණෙ පඤ්ච සීලෙ ච, දළ්හං කත්වා සමාදියිං.

เราได้ถวายอารามแด่พระองค์แล้ว มีใจเบิกบานสังเวช ได้สมาทานสรณะและศีล ๕ อย่างมั่นคง

12.

๑๒.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිය;

‘‘අට්ඨාරසෙ කප්පසතෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับนั่งในท่ามกลางสงฆ์ ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ใน ๑,๘๐๐ กัป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

13.

๑๓.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

‘บำเพ็ญเพียรแล้ว...ฯลฯ...จักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์พระพุทธเจ้านี้’

14.

๑๔.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวดขึ้นไป เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ให้บริบูรณ์

15.

๑๕.

සුධඤ්ඤං නාම නගරං, සුදත්තො නාම ඛත්තියො;

චන්දා නාමාසි ජනිකා, පියදස්සිස්ස සත්ථුනො.

พระศาสดาพระนามว่าปิยทัสสี มีพระนครชื่อสุธัญญะ พระบิดาทรงพระนามว่าสุทัตตะ เป็นกษัตริย์ พระมารดาทรงพระนามว่าจันทา

16.

๑๖.

නවවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

සුනිම්මලවිමලගිරිගුහා, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๙,๐๐๐ ปี มีปราสาทอุดม ๓ หลัง ชื่อสุนิมมละ วิมละ และคิริคุหา

17.

๑๗.

තෙත්තිංසසහස්සානි ච, නාරියො සමලඞ්කතා;

විමලා නාම නාරී ච, කඤ්චනාවෙළො නාම අත්‍රජො.

มีนางสนม ๓๓,๐๐๐ นาง ล้วนประดับประดาสวยงาม พระมเหสีพระนามว่าวิมลา พระโอรสพระนามว่ากัญจนเวฬะ

18.

๑๘.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, රථයානෙන නික්ඛමි;

ඡමාසං පධානචාරං, අචරී පුරිසුත්තමො.

พระบุรุษอุดมทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ แล้ว เสด็จออกผนวชด้วยราชรถ ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๖ เดือน

19.

๑๙.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, පියදස්සී මහාමුනි;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, උසභුය්‍යානෙ මනොරමෙ.

พระมหามุนีปิยทัสสี ผู้มีความเพียรใหญ่ ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงประกาศพระธรรมจักร ณ อุสภอุทยานอันน่ารื่นรมย์

20.

๒๐.

පාලිතො සබ්බදස්සී ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

සොභිතො නාමුපට්ඨාකො, පියදස්සිස්ස සත්ථුනො.

พระปาลิตะและพระสัพพทัสสีเป็นพระอัครสาวกของพระศาสดาปิยทัสสี พุทธอุปัฏฐากชื่อว่าโสภิตะ

21.

๒๑.

සුජාතා ධම්මදින්නා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, කකුධොති පවුච්චති.

พระสุชาดาและพระธรรมทินนาเป็นพระอัครสาวิกา โพธิพฤกษ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นกุ่ม

22.

๒๒.

සන්ධකො ධම්මකො චෙව, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

විසාඛා ධම්මදින්නා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

สันธกอุบาสกและธัมมกอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก วิสาขาอุบาสิกาและธรรมทินนาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

23.

๒๓.

සොපි [Pg.353] බුද්ධො අමිතයසො, ද්වත්තිංසවරලක්ඛණො;

අසීතිහත්ථමුබ්බෙධො, සාලරාජාව දිස්සති.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นมีพระยศหาประมาณมิได้ ทรงสมบูรณ์ด้วยพระมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ มีพระวรกายสูง ๘๐ ศอก ปรากฏดุจพญาสาละ

24.

๒๔.

අග්ගිචන්දසූරියානං, නත්ථි තාදිසිකා පභා;

යථා අහු පභා තස්ස, අසමස්ස මහෙසිනො.

รัศมีของไฟ ดวงจันทร์ และดวงอาทิตย์ ไม่เป็นเช่นกับรัศมีของพระมหามุนีผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนพระองค์นั้น

25.

๒๕.

තස්සාපි දෙවදෙවස්ස, ආයු තාවතකං අහු;

නවුතිවස්සසහස්සානි, ලොකෙ අට්ඨාසි චක්ඛුමා.

พระชนมายุของพระเทวเทพพระองค์นั้นก็มีประมาณเท่านั้น พระผู้มีจักษุประทับอยู่ในโลก ๙๐,๐๐๐ ปี

26.

๒๖.

සොපි බුද්ධො අසමසමො, යුගානිපි තානි අතුලියානි;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

แม้พระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนพระองค์นั้น และพระสาวกคู่หาที่เปรียบมิได้นั้น ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่ามิใช่หรือ

27.

๒๗.

පියදස්සී මුනිවරො, අස්සත්ථාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙවස්ස ජිනථූපො, තීණියොජනමුග්ගතොති.

พระมุนีผู้ประเสริฐพระนามว่าปิยทัสสี เสด็จปรินิพพาน ณ อัสสัตถาราม พระชินสถูปของพระองค์ในอารามนั้น สูง ๓ โยชน์

පියදස්සිස්ස භගවතො වංසො තෙරසමො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าปิยทัสสี ที่ ๑๓ จบ

16. අත්ථදස්සීබුද්ධවංසො

๑๖. อัตถทัสสีพุทธวงศ์

1.

๑.

තත්ථෙව මණ්ඩකප්පම්හි, අත්ථදස්සී මහායසො;

මහාතමං නිහන්ත්වාන, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.

ในมัณฑกัปนั้นเอง พระพุทธเจ้าพระนามว่าอัตถทัสสี ผู้มีพระยศใหญ่ ทรงกำจัดความมืดมนอนธการใหญ่หลวง บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด

2.

๒.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, ධම්මචක්කං පවත්තයි;

අමතෙන තප්පයී ලොකං, දසසහස්සිසදෙවකං.

พระองค์ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงประกาศพระธรรมจักร ยังโลกพร้อมทั้งเทวโลกในหมื่นโลกธาตุให้ยินดีด้วยอมตธรรม

3.

๓.

තස්සාපි ලොකනාථස්ස, අහෙසුං අභිසමයා තයො;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහු.

การตรัสรู้ธรรมของพระโลกนาถพระองค์นั้นได้มี ๓ ครั้ง การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๑ ได้มีแก่สัตว์ ๑ แสนโกฏิ

4.

๔.

යදා බුද්ධො අත්ථදස්සී, චරතෙ දෙවචාරිකං;

කොටිසතසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු.

เมื่อพระพุทธเจ้าอัตถทัสสีเสด็จจาริกไปในเทวโลก การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่เทวดาและพรหม ๑ แสนโกฏิ

5.

๕.

පුනාපරං යදා බුද්ධො, දෙසෙසි පිතුසන්තිකෙ;

කොටිසතසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

อีกครั้งหนึ่ง เมื่อพระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมในสำนักของพระบิดา การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๑ แสนโกฏิ

6.

๖.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, තස්සාපි ච මහෙසිනො;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

พระมหามุนีพระองค์นั้น ทรงมีการประชุม ๓ ครั้ง ของเหล่าพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ คงที่

7.

๗.

අට්ඨනවුතිසහස්සානං, පඨමො ආසි සමාගමො;

අට්ඨාසීතිසහස්සානං, දුතියො ආසි සමාගමො.

การประชุมครั้งที่ ๑ มีพระขีณาสพ ๙๘,๐๐๐ องค์ การประชุมครั้งที่ ๒ มีพระขีณาสพ ๘๘,๐๐๐ องค์

8.

๘.

අට්ඨසත්තතිසතසහස්සානං[Pg.354], තතියො ආසි සමාගමො;

අනුපාදා විමුත්තානං, විමලානං මහෙසිනං.

การประชุมครั้งที่ ๓ ได้มีแล้ว แห่งพระขีณาสพ ๗,๘๐๐,๐๐๐ องค์ ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ผู้ปราศจากมลทิน ผู้หลุดพ้นแล้ว ไม่มีอุปาทาน

9.

๙.

අහං තෙන සමයෙන, ජටිලො උග්ගතාපනො;

සුසීමො නාම නාමෙන, මහියා සෙට්ඨසම්මතො.

ในสมัยนั้น เราเป็นชฎิล มีตบะกล้าแข็ง นามว่าสุสิมะ อันชาวโลกสมมติว่าเป็นผู้ประเสริฐในแผ่นดิน

10.

๑๐.

දිබ්බං මන්දාරවං පුප්ඵං, පදුමං පාරිඡත්තකං;

දෙවලොකාහරිත්වාන, සම්බුද්ධමභිපූජයිං.

เราได้นำเอาดอกมณฑารพ ดอกปทุม และดอกปาริฉัตตก์อันเป็นทิพย์ มาจากเทวโลก บูชาพระสัมพุทธเจ้าแล้ว

11.

๑๑.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, අත්ථදස්සී මහාමුනි;

‘‘අට්ඨාරසෙ කප්පසතෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระพุทธเจ้าพระนามว่าอัตถทัสสี ผู้เป็นพระมหามุนีพระองค์นั้น ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า “ใน ๑,๘๐๐ กัป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

12.

๑๒.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

“จักบำเพ็ญเพียร...ฯลฯ...จักอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระพุทธเจ้าพระองค์นี้”

13.

๑๓.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, හට්ඨො සංවිග්ගමානසො;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็มีใจร่าเริงสังเวช ได้อธิษฐานวัตรยิ่งขึ้นไป เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

14.

๑๔.

සොභණං නාම නගරං, සාගරො නාම ඛත්තියො;

සුදස්සනා නාම ජනිකා, අත්ථදස්සිස්ස සත්ථුනො.

พระนครของพระศาสดาพระนามว่าอัตถทัสสี ชื่อว่าโสภณะ พระบิดาทรงเป็นกษัตริย์พระนามว่าสาคระ พระมารดาพระนามว่าสุทัสสนา

15.

๑๕.

දසවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

අමරගිරි සුගිරි වාහනා, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๑๐,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง ชื่ออมรคิรี สุคิรี และวาหนะ

16.

๑๖.

තෙත්තිංසඤ්ච සහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

විසාඛා නාම නාරී ච, සෙලො නාමාසි අත්‍රජො.

มีนางสนมที่ประดับประดาอย่างสวยงาม ๓๓,๐๐๐ นาง พระมเหสีพระนามว่าวิสาขา พระโอรสพระนามว่าเสละ

17.

๑๗.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, අස්සයානෙන නික්ඛමි;

අනූනඅට්ඨමාසානි, පධානං පදහී ජිනො.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยอัสสยาน ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๘ เดือนไม่หย่อน

18.

๑๘.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, අත්ථදස්සී මහායසො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, අනොමුය්‍යානෙ නරාසභො.

พระพุทธเจ้าพระนามว่าอัตถทัสสี ผู้ทรงมีพระยศใหญ่ ผู้ทรงสงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงเป็นพระมหาวีระผู้ประเสริฐกว่านรชน ได้ทรงประกาศพระธรรมจักร ณ อโนมอุทยาน

19.

๑๙.

සන්තො ච උපසන්තො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

අභයො නාමුපට්ඨාකො, අත්ථදස්සිස්ස සත්ථුනො.

พระสันตะและพระอุปสันตะ ได้เป็นพระอัครสาวกของพระศาสดาพระนามว่าอัตถทัสสี พระอุปัฏฐากชื่อว่าอภัย

20.

๒๐.

ධම්මා චෙව සුධම්මා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, චම්පකොති පවුච්චති.

พระธัมมาและพระสุธัมมา ได้เป็นพระอัครสาวิกา ต้นไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เรียกว่า ต้นจำปา

21.

๒๑.

නකුලො ච නිසභො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

මකිලා ච සුනන්දා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

นกุละและนิสภะ ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก มกิลาและสุนันทา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

22.

๒๒.

සොපි [Pg.355] බුද්ධො අසමසමො, අසීතිහත්ථමුග්ගතො;

සොභතෙ සාලරාජාව, උළුරාජාව පූරිතො.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงเสมอกับพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน ทรงสูง ๘๐ ศอก ทรงงดงามดุจพญาสาละ และดุจพระจันทร์วันเพ็ญ

23.

๒๓.

තස්ස පාකතිකා රංසී, අනෙකසතකොටියො;

උද්ධං අධො දස දිසා, ඵරන්ති යොජනං සදා.

พระรัศมีปกติของพระองค์หลายร้อยหลายโกฏิ แผ่ไปตลอดโยชน์หนึ่งในเบื้องบน เบื้องต่ำ และทิศทั้ง ๑๐ ตลอดกาล

24.

๒๔.

සොපි බුද්ධො නරාසභො, සබ්බසත්තුත්තමො මුනි;

වස්සසතසහස්සානි, ලොකෙ අට්ඨාසි චක්ඛුමා.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ประเสริฐกว่านรชน ผู้สูงสุดกว่าสรรพสัตว์ ผู้เป็นพระมุนี ผู้มีพระจักษุ ได้ประทับอยู่ในโลก ๑๐๐,๐๐๐ ปี

25.

๒๕.

අතුලං දස්සෙත්වා ඔභාසං, විරොචෙත්වා සදෙවකෙ ;

සොපි අනිච්චතං පත්තො, යථග්ගුපාදානසඞ්ඛයා.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงแสดงโอภาสหาประมาณมิได้ ทรงทำโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้สว่างแล้ว ก็เสด็จถึงความไม่เที่ยง ดุจไฟสิ้นเชื้อ

26.

๒๖.

අත්ථදස්සී ජිනවරො, අනොමාරාමම්හි නිබ්බුතො;

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසි, තෙසු තෙසු පදෙසතොති.

พระชินวรเจ้าพระนามว่าอัตถทัสสี เสด็จปรินิพพาน ณ อโนมาราม พระธาตุของพระองค์ได้แผ่กระจายไปในประเทศนั้นๆ แล

අත්ථදස්සිස්ස භගවතො වංසො චුද්දසමො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าอัตถทัสสี ที่ ๑๔

17. ධම්මදස්සීබුද්ධවංසො

๑๗. ธรรมทัสสีพุทธวงศ์

1.

๑.

තත්ථෙව මණ්ඩකප්පම්හි, ධම්මදස්සී මහායසො;

තමන්ධකාරං විධමිත්වා, අතිරොචති සදෙවකෙ.

ในมัณฑกัปนั้นนั่นเอง พระพุทธเจ้าพระนามว่าธรรมทัสสี ผู้ทรงมีพระยศใหญ่ ทรงกำจัดความมืดคือโมหะแล้ว ทรงรุ่งเรืองยิ่งในโลกพร้อมทั้งเทวโลก

2.

๒.

තස්සාපි අතුලතෙජස්ස, ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහු.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงมีพระเดชหาประมาณมิได้ ในคราวทรงประกาศพระธรรมจักร การตรัสรู้ครั้งแรกได้มีแก่สัตว์ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

3.

๓.

යදා බුද්ධො ධම්මදස්සී, විනෙසි සඤ්ජයං ඉසිං;

තදා නවුතිකොටීනං, දුතියාභිසමයො අහු.

เมื่อใด พระพุทธเจ้าพระนามว่าธรรมทัสสี ทรงแนะนำสัญชัยดาบส เมื่อนั้น การตรัสรู้ครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๙๐ โกฏิ

4.

๔.

යදා සක්කො උපාගඤ්ඡි, සපරිසො විනායකං;

තදා අසීතිකොටීනං, තතියාභිසමයො අහු.

เมื่อใด ท้าวสักกะพร้อมด้วยบริษัทเข้าไปเฝ้าพระวินายก เมื่อนั้น การตรัสรู้ครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๘๐ โกฏิ

5.

๕.

තස්සාපි දෙවදෙවස්ස, සන්නිපාතා තයො අහුං ;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้เป็นเทพยิ่งกว่าเทพ ก็ได้มีการประชุม ๓ ครั้ง แห่งพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่

6.

๖.

යදා බුද්ධො ධම්මදස්සී, සරණෙ වස්සං උපාගමි;

තදා කොටිසතසහස්සානං, පඨමො ආසි සමාගමො.

เมื่อใด พระพุทธเจ้าพระนามว่าธรรมทัสสี เสด็จเข้าจำพรรษา ณ กรุงสรณะ เมื่อนั้น การประชุมครั้งแรกได้มีขึ้น แห่งพระขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

7.

๗.

පුනාපරං යදා බුද්ධො, දෙවතො එති මානුසං;

තදාපි සතකොටීනං, දුතියො ආසි සමාගමො.

อนึ่ง ในกาลอื่น เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จจากเทวโลกสู่มนุสสโลก แม้ในครั้งนั้น การประชุมครั้งที่ ๒ ได้มีขึ้น แห่งพระขีณาสพ ๑๐๐ โกฏิ

8.

๘.

පුනාපරං [Pg.356] යදා බුද්ධො, පකාසෙසි ධුතෙ ගුණෙ;

තදා අසීතිකොටීනං, තතියො ආසි සමාගමො.

อนึ่ง ในกาลอื่น เมื่อพระพุทธเจ้าทรงประกาศธุดงคคุณ เมื่อนั้น การประชุมครั้งที่ ๓ ได้มีขึ้น แห่งพระขีณาสพ ๘๐ โกฏิ

9.

๙.

අහං තෙන සමයෙන, සක්කො ආසිං පුරින්දදො;

දිබ්බෙන ගන්ධමාලෙන, තුරියෙනාභිපූජයිං.

ในสมัยนั้น เราเป็นท้าวสักกะผู้ให้ทานในกาลก่อน ได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยเครื่องหอมและพวงมาลาอันเป็นทิพย์ และด้วยดนตรี

10.

๑๐.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, දෙවමජ්ඣෙ නිසීදිය;

‘‘අට්ඨාරසෙ කප්පසතෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับนั่งในท่ามกลางหมู่เทพ ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในอีกหนึ่งพันแปดร้อยกัป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

11.

๑๑.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

‘(ชนทั้งหลายปรารถนาว่า) พระโคดมนี้ทรงบำเพ็ญเพียรแล้ว...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์พระพุทธเจ้าพระองค์นี้’

12.

๑๒.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวดขึ้นไป เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

13.

๑๓.

සරණං නාම නගරං, සරණො නාම ඛත්තියො;

සුනන්දා නාම ජනිකා, ධම්මදස්සිස්ස සත්ථුනො.

พระนครของพระศาสดาพระนามว่าธัมมทัสสี ชื่อว่าสรณะ พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าสรณะ พระมารดาพระนามว่าสุนันทา

14.

๑๔.

අට්ඨවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

අරජො විරජො සුදස්සනො, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๘,๐๐๐ ปี มีปราสาทที่อุดม ๓ หลัง ชื่อว่า อรชะ วิรชะ และสุทัสสนะ

15.

๑๕.

තිචත්තාරීසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

විචිකොළි නාම නාරී, අත්‍රජො පුඤ්ඤවඩ්ඪනො.

มีพระสนมที่ประดับตกแต่งแล้ว ๔๓,๐๐๐ นาง พระมเหสีพระนามว่าวิจิโกฬิ พระโอรสพระนามว่าปุญญวัฑฒนะ

16.

๑๖.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, පාසාදෙනාභිනික්ඛමි;

සත්තාහං පධානචාරං, අචරී පුරිසුත්තමො.

บุรุษผู้สูงสุด ทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยปราสาท ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๗ วัน

17.

๑๗.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, ධම්මදස්සී නරාසභො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, මිගදායෙ නරුත්තමො.

พระธัมมทัสสีนราสภ ผู้คงที่ ผู้อุดมกว่านรชน ผู้มีความเพียรใหญ่ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปในป่ามิคทายวัน

18.

๑๘.

පදුමො ඵුස්සදෙවො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

සුනෙත්තො නාමුපට්ඨාකො, ධම්මදස්සිස්ස සත්ථුනො.

พระปทุมะและพระปุสสเทวะเป็นพระอัครสาวก พระสุนัตตะเป็นพุทธอุปัฏฐากของพระศาสดาพระนามว่าธัมมทัสสี

19.

๑๙.

ඛෙමා ච සච්චනාමා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, බිම්බිජාලොති වුච්චති.

พระเถรีชื่อเขมาและสัจจนามาเป็นพระอัครสาวิกา ต้นไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นรัตติ

20.

๒๐.

සුභද්දො කටිස්සහො චෙව, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

සාළියා ච කළියා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

สุภัททอุบาสกและกฏิสสหอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก สาฬิยาอุบาสิกาและกฬิยาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

21.

๒๑.

සොපි [Pg.357] බුද්ධො අසමසමො, අසීතිහත්ථමුග්ගතො;

අතිරොචති තෙජෙන, දසසහස්සිම්හි ධාතුයා.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้ทรงเสมอกับพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน มีพระวรกายสูง ๘๐ ศอก ทรงรุ่งเรืองยิ่งด้วยพระเดชในหมื่นโลกธาตุ

22.

๒๒.

සුඵුල්ලො සාලරාජාව, විජ්ජූව ගගනෙ යථා;

මජ්ඣන්හිකෙව සූරියො, එවං සො උපසොභථ.

พระองค์ทรงงดงาม ดุจพญาสาละที่ดอกบานสะพรั่ง ดุจสายฟ้าในท้องฟ้า และดุจพระอาทิตย์ในเวลาเที่ยงวัน ฉะนั้น

23.

๒๓.

තස්සාපි අතුලතෙජස්ස, සමකං ආසි ජීවිතං;

වස්සසතසහස්සානි, ලොකෙ අට්ඨාසි චක්ඛුමා.

พระชนมายุของพระพุทธเจ้าผู้มีพระเดชหาที่เปรียบมิได้พระองค์นั้น ก็สมกับอายุของคนในยุคนั้น พระองค์ผู้มีจักษุประทับอยู่ในโลก ๑๐๐,๐๐๐ ปี

24.

๒๔.

ඔභාසං දස්සයිත්වාන, විමලං කත්වාන සාසනං;

චවි චන්දොව ගගනෙ, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

พระองค์ทรงแสดงธรรมให้สว่างไสว ทรงทำพระศาสนาให้หมดจดแล้ว เสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก ดุจพระจันทร์ที่เคลื่อนไปในท้องฟ้า ฉะนั้น

25.

๒๕.

ධම්මදස්සී මහාවීරො, සාලාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙවස්ස ථූපවරො, තීණියොජනමුග්ගතොති.

พระธัมมทัสสีผู้มีความเพียรใหญ่ เสด็จดับขันธปรินิพพานที่สาลาราม พระสถูปอันประเสริฐของพระองค์สูง ๓ โยชน์ ก็อยู่ในสาลารามนั้นเอง

ධම්මදස්සිස්ස භගවතො වංසො පන්නරසමො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าธัมมทัสสี ที่ ๑๕ จบ

18. සිද්ධත්ථබුද්ධවංසො

๑๘. สิทธัตถพุทธวงศ์

1.

๑.

ධම්මදස්සිස්ස අපරෙන, සිද්ධත්ථො නාම නායකො;

නිහනිත්වා තමං සබ්බං, සූරියො අබ්භුග්ගතො යථා.

ในกาลภายหลังพระพุทธเจ้าพระนามว่าธัมมทัสสี พระนายกพระนามว่าสิทธัตถะ ทรงกำจัดความมืดทั้งหมดแล้ว ดุจพระอาทิตย์อุทัย

2.

๒.

සොපි පත්වාන සම්බොධිං, සන්තාරෙන්තො සදෙවකං;

අභිවස්සි ධම්මමෙඝෙන, නිබ්බාපෙන්තො සදෙවකං.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นก็ทรงบรรลุสัมโพธิญาณแล้ว ทรงยังโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ข้ามพ้น ทรงยังโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้เย็นด้วยเมฆคือธรรม แล้วให้ฝนคือธรรมตกลงมา

3.

๓.

තස්සාපි අතුලතෙජස්ස, අහෙසුං අභිසමයා තයො;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහු.

การตรัสรู้ธรรมของพระพุทธเจ้าผู้มีพระเดชหาที่เปรียบมิได้ แม้พระองค์นั้น ได้มี ๓ ครั้ง การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๑ ได้มีแก่สัตว์ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

4.

๔.

පුනාපරං භීමරථෙ, යදා ආහනි දුන්දුභිං;

තදා නවුතිකොටීනං, දුතියාභිසමයො අහු.

อีกครั้งหนึ่ง เมื่อพระองค์ทรงตีกลองคือธรรม ที่ภีมรัฐนคร การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๙๐ โกฏิ

5.

๕.

යදා බුද්ධො ධම්මං දෙසෙසි, වෙභාරෙ සො පුරුත්තමෙ;

තදා නවුතිකොටීනං, තතියාභිසමයො අහු.

เมื่อพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงแสดงธรรม ที่เวภารนครอันอุดม การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๙๐ โกฏิ

6.

๖.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, තස්මිම්පි ද්විපදුත්තමෙ;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

ในสมัยของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าทวิบาทพระองค์นั้น ได้มีการประชุม ๓ ครั้ง ของพระขีณาสพทั้งหลายผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่

7.

๗.

කොටිසතානං [Pg.358] නවුතීනං, අසීතියාපි ච කොටිනං;

එතෙ ආසුං තයො ඨානා, විමලානං සමාගමෙ.

ในการประชุมของพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทินนั้น มี ๓ วาระ คือ (ประชุม) พระขีณาสพ ๑๐๐ โกฏิ ๙๐ โกฏิ และ ๘๐ โกฏิ

8.

๘.

අහං තෙන සමයෙන, මඞ්ගලො නාම තාපසො;

උග්ගතෙජො දුප්පසහො, අභිඤ්ඤාබලසමාහිතො.

ในสมัยนั้น เราเป็นดาบสชื่อว่ามังคละ มีเดชกล้า ใครๆ ข่มได้ยาก สมบูรณ์ด้วยกำลังแห่งอภิญญา

9.

๙.

ජම්බුතො ඵලමානෙත්වා සිද්ධත්ථස්ස අදාසහං;

පටිග්ගහෙත්වා සම්බුද්ධො, ඉදං වචනමබ්‍රවි.

เรานำผลไม้จากต้นหว้ามาถวายแด่พระพุทธเจ้าสิทธัตถะ พระสัมพุทธเจ้าทรงรับแล้ว ได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า

10.

๑๐.

‘‘පස්සථ ඉමං තාපසං, ජටිලං උග්ගතාපනං;

චතුන්නවුතිතො කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

‘ท่านทั้งหลายจงดูดาบสผู้มีผมเกล้าเป็นชฎา บำเพ็ญตบะอย่างยิ่งนี้ ดาบสนี้จักเป็นพระพุทธเจ้าในอีก ๙๔ กัป’

11.

๑๑.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

‘(ชนทั้งหลายปรารถนาว่า) พระโคดมนี้ทรงบำเพ็ญเพียรแล้ว...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์พระพุทธเจ้าพระองค์นี้’

12.

๑๒.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวดขึ้นไป เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

13.

๑๓.

වෙභාරං නාම නගරං, උදෙනො නාම ඛත්තියො;

සුඵස්සා නාම ජනිකා, සිද්ධත්ථස්ස මහෙසිනො.

พระนครของพระมหามุนีสิทธัตถะ มีชื่อว่าเวภาระ พระบิดาทรงเป็นกษัตริย์พระนามว่าอุเทนะ พระมารดามีพระนามว่าสุผัสสา

14.

๑๔.

දසවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

කොකාසුප්පලකොකනදා, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครอบครองเรือนอยู่ ๑๐,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง คือ โกกะ สุปปละ และโกกนุท

15.

๑๕.

තිසොළසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

සොමනස්සා නාම සා නාරී, අනුපමො නාම අත්‍රජො.

มีนางสนม ๔๘,๐๐๐ นาง ล้วนประดับประดาสวยงาม พระชายามีพระนามว่าโสมนัสสา พระโอรสมีพระนามว่าอนูปมะ

16.

๑๖.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, සිවිකායාභිනික්ඛමි;

අනූනදසමාසානි, පධානං පදහී ජිනො.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยวอทรง พระองค์ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๑๐ เดือนเต็ม

17.

๑๗.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, සිද්ධත්ථො ලොකනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, මිගදායෙ නරුත්තමො.

พระสิทธัตถะผู้ทรงเป็นพระโลกนายก ผู้มีความเพียรใหญ่ ผู้ประเสริฐกว่านรชน ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงประกาศธรรมจักร ณ ป่ามิคทายวัน

18.

๑๘.

සම්බලො ච සුමිත්තො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

රෙවතො නාමුපට්ඨාකො, සිද්ධත්ථස්ස මහෙසිනො.

พระสัมพลเถระและพระสุมิตตเถระ ได้เป็นพระอัครสาวกของพระมหามุนีสิทธัตถะ พระอุปัฏฐากชื่อว่าพระเรวตะ

19.

๑๙.

සීවලා ච සුරාමා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, කණිකාරොති වුච්චති.

พระสีวลาเถรีและพระสุรามาเถรี ได้เป็นพระอัครสาวิกา ไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเรียกว่า ไม้กรรณิการ์

20.

๒๐.

සුප්පියො ච සමුද්දො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

රම්මා චෙව සුරම්මා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

สุปปิยอุบาสกและสมุททอุบาสก ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก รัมมาอุบาสิกาและสุรัมมาอุบาสิกา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

21.

๒๑.

සො [Pg.359] බුද්ධො සට්ඨිරතනං, අහොසි නභමුග්ගතො;

කඤ්චනග්ඝියසඞ්කාසො, දසසහස්සී විරොචති.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นสูง ๖๐ ศอก ทรงรุ่งเรืองอยู่ในหมื่นโลกธาตุ ดุจเสาทอง

22.

๒๒.

සොපි බුද්ධො අසමසමො, අතුලො අප්පටිපුග්ගලො;

වස්සසතසහස්සානි, ලොකෙ අට්ඨාසි චක්ඛුමා.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงมีพระจักษุ ผู้ไม่มีใครเหมือน ไม่มีใครเท่าเทียม ไม่มีบุคคลเปรียบ ได้ประทับอยู่ในโลก ๑๐๐,๐๐๐ ปี

23.

๒๓.

විපුලං පභං දස්සයිත්වා, පුප්ඵාපෙත්වාන සාවකෙ;

විලාසෙත්වා සමාපත්‍යා, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

พระองค์ทรงแสดงพระรัศมีอันไพบูลย์ ยังพระสาวกให้เบิกบานแล้ว ทรงเพลิดเพลินด้วยสมาบัติ พร้อมด้วยพระสาวกเสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว

24.

๒๔.

සිද්ධත්ථො මුනිවරො බුද්ධො, අනොමාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙවස්ස ථූපවරො, චතුයොජනමුග්ගතොති.

พระพุทธเจ้าสิทธัตถะผู้ประเสริฐกว่าพระมุนี ปรินิพพานแล้วที่อโนมาราม พระสถูปอันประเสริฐของพระองค์ สูง ๔ โยชน์ ก็อยู่ในอารามนั้นนั่นเอง

සිද්ධත්ථස්ස භගවතො වංසො සොළසමො.

พระพุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าสิทธัตถะที่ ๑๖ จบ

19. තිස්සබුද්ධවංසො

๑๙. พระพุทธวงศ์ของพระติสสพุทธเจ้า

1.

๑.

සිද්ධත්ථස්ස අපරෙන, අසමො අප්පටිපුග්ගලො;

අනන්තතෙජො අමිතයසො, තිස්සො ලොකග්ගනායකො.

ในลำดับต่อจากพระสิทธัตถพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าพระนามว่าติสสะ ผู้ไม่มีใครเหมือน ไม่มีบุคคลเปรียบ มีเดชไม่มีสิ้นสุด มียศนับไม่ได้ ทรงเป็นผู้นำชั้นเลิศของโลก ได้อุบัติขึ้นแล้ว

2.

๒.

තමන්ධකාරං විධමිත්වා, ඔභාසෙත්වා සදෙවකං;

අනුකම්පකො මහාවීරො, ලොකෙ උප්පජ්ජි චක්ඛුමා.

พระองค์ผู้ทรงอนุเคราะห์ มีความเพียรใหญ่ มีพระจักษุ ทรงกำจัดความมืดมนธ์ คือ อวิชชา ยังโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้สว่างแล้ว อุบัติขึ้นในโลก

3.

๓.

තස්සාපි අතුලා ඉද්ධි, අතුලං සීලං සමාධි ච;

සබ්බත්ථ පාරමිං ගන්ත්වා, ධම්මචක්කං පවත්තයි.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ก็มีพระฤทธิ์หาที่เปรียบมิได้ มีศีลและสมาธิหาที่เปรียบมิได้ ทรงถึงความเป็นผู้ยอดเยี่ยมในธรรมทั้งปวงแล้ว ทรงประกาศธรรมจักร

4.

๔.

සො බුද්ධො දසසහස්සිම්හි, විඤ්ඤාපෙසි ගිරං සුචිං;

කොටිසතානි අභිසමිංසු, පඨමෙ ධම්මදෙසනෙ.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงประกาศพระวาจาอันบริสุทธิ์ในหมื่นโลกธาตุ ในการแสดงธรรมครั้งแรก สัตว์ ๑๐๐ โกฏิ ได้บรรลุธรรม

5.

๕.

දුතියො නවුතිකොටීනං, තතියො සට්ඨිකොටියො;

බන්ධනාතො පමොචෙසි, සත්තෙ නරමරූ තදා.

ครั้งที่ ๒ สัตว์ ๙๐ โกฏิ ได้บรรลุธรรม ครั้งที่ ๓ สัตว์ ๖๐ โกฏิ ได้บรรลุธรรม ในครั้งนั้น พระองค์ทรงปลดเปลื้องเหล่าสัตว์ คือ มนุษย์และเทวดาจากเครื่องผูก

6.

๖.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, තිස්සෙ ලොකග්ගනායකෙ;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

ในศาสนาของพระติสสพุทธเจ้าผู้เป็นผู้นำชั้นเลิศของโลก ได้มีการประชุม ๓ ครั้ง ของพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่

7.

๗.

ඛීණාසවසතසහස්සානං, පඨමො ආසි සමාගමො;

නවුතිසතසහස්සානං, දුතියො ආසි සමාගමො.

การประชุมครั้งแรกมีพระขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ รูป การประชุมครั้งที่ ๒ มีพระขีณาสพ ๙,๐๐๐,๐๐๐ รูป

8.

๘.

අසීතිසතසහස්සානං[Pg.360], තතියො ආසි සමාගමො;

ඛීණාසවානං විමලානං, පුප්ඵිතානං විමුත්තියා.

การประชุมครั้งที่ ๓ มีพระขีณาสพ ๘,๐๐๐,๐๐๐ รูป ผู้ปราศจากมลทิน เบิกบานแล้วด้วยวิมุตติ

9.

๙.

අහං තෙන සමයෙන, සුජාතො නාම ඛත්තියො;

මහාභොගං ඡඩ්ඩයිත්වා, පබ්බජිං ඉසිපබ්බජං.

ในสมัยนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าสุชาตะ ละทิ้งโภคสมบัติมากมาย ออกบวชเป็นฤๅษี

10.

๑๐.

මයි පබ්බජිතෙ සන්තෙ, උප්පජ්ජි ලොකනායකො;

බුද්ධොති සද්දං සුත්වාන, පීති මෙ උපපජ්ජථ.

เมื่อเราบวชแล้ว พระโลกนายกได้อุบัติขึ้น พอได้ยินเสียงว่า “พุทโธ” ปีติก็เกิดแก่เรา

11.

๑๑.

දිබ්බං මන්දාරවං පුප්ඵං, පදුමං පාරිඡත්තකං;

උභො හත්ථෙහි පග්ගය්හ, ධුනමානො උපාගමිං.

เราประคองดอกมณฑารพ ดอกปทุม และดอกปาริฉัตรอันเป็นทิพย์ด้วยมือทั้งสอง สะบัดผ้าเปลือกไม้เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้า

12.

๑๒.

චතුවණ්ණපරිවුතං, තිස්සං ලොකග්ගනායකං;

තමහං පුප්ඵං ගහෙත්වා, මත්ථකෙ ධාරයිං ජිනං.

เราได้ถือดอกไม้นั้นไปบูชาไว้บนพระเศียรของพระชินเจ้าติสสะ ผู้เป็นผู้นำชั้นเลิศของโลก ผู้อันหมู่ชน ๔ วรรณะแวดล้อมแล้ว

13.

๑๓.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, ජනමජ්ඣෙ නිසීදිය;

‘‘ද්වෙනවුතෙ ඉතො කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับนั่งในท่ามกลางหมู่ชน ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า “ในอีก ๙๒ กัปนับแต่กัปนี้ ฤๅษีตนนี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

14.

๑๔.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

“ฤๅษีนี้จักบำเพ็ญเพียร...ฯลฯ... จักได้อยู่ต่อหน้าพระพักตร์ของพระองค์”

15.

๑๕.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้สมาทานวัตรยิ่งยวดขึ้นไป เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

16.

๑๖.

ඛෙමකං නාම නගරං, ජනසන්ධො නාම ඛත්තියො;

පදුමා නාම ජනිකා, තිස්සස්ස ච මහෙසිනො.

พระนครของพระมหามุนีติสสะ มีชื่อว่าเขมกะ พระบิดาทรงเป็นกษัตริย์พระนามว่าชนสันธะ พระมารดามีพระนามว่าปทุมา

17.

๑๗.

සත්තවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

ගුහාසෙල නාරිසය නිසභා, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระโพธิสัตว์พระองค์นั้นทรงครองเรือนอยู่ ๗,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลัง คือ คูหเสละ นาริสยะ และนิสภะ

18.

๑๘.

සමතිංසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

සුභද්දානාමිකා නාරී, ආනන්දො නාම අත්‍රජො.

มีนางสนมที่ประดับตกแต่งอย่างดี ๓๐,๐๐๐ นาง พระมเหสีพระนามว่าสุภัททา พระโอรสพระนามว่าอานนท์

19.

๑๙.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, අස්සයානෙන නික්ඛමි;

අනූනඅට්ඨමාසානි, පධානං පදහී ජිනො.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยอัสสยาน (ยานเทียมม้า) ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ตลอด ๘ เดือนเต็ม

20.

๒๐.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, තිස්සො ලොකග්ගනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, යසවතියමුත්තමෙ.

พระติสสพุทธเจ้าผู้มีความเพียรยิ่งใหญ่ ผู้ทรงเป็นผู้นำชั้นเอกของโลก ผู้งามสงบ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงหมุนธรรมจักร ณ ยสวดีวันอันประเสริฐ

21.

๒๑.

බ්‍රහ්මදෙවො උදයො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

සමඞ්ගො නාමුපට්ඨාකො, තිස්සස්ස ච මහෙසිනො.

พระพรหมเทวะและพระอุเทนะเป็นพระอัครสาวก พระสมังคะเป็นพุทธอุปัฏฐากของพระติสสมเหสี

22.

๒๒.

ඵුස්සා [Pg.361] චෙව සුදත්තා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, අසනොති පවුච්චති.

พระเถรีนามว่าผุสสาและสุทัตตาเป็นพระอัครสาวิกา ต้นไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเรียกว่า ต้นประดู่

23.

๒๓.

සම්බලො ච සිරිමා චෙව, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

කිසාගොතමී උපසෙනා, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

สัมพลอุบาสกและสิริมะอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก กีสาโคตมีอุบาสิกาและอุปเสนาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

24.

๒๔.

සො බුද්ධො සට්ඨිරතනො, අහු උච්චත්තනෙ ජිනො;

අනූපමො අසදිසො, හිමවා විය දිස්සති.

พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นพระชินเจ้าพระองค์นั้น สูง ๖๐ ศอก ทรงเป็นผู้ไม่มีใครเปรียบ ไม่มีใครเหมือน ปรากฏดุจภูเขาหิมพานต์

25.

๒๕.

තස්සාපි අතුලතෙජස්ස, ආයු ආසි අනුත්තරො;

වස්සසතසහස්සානි, ලොකෙ අට්ඨාසි චක්ඛුමා.

พระพุทธเจ้าผู้มีพระเดชหาที่เปรียบมิได้พระองค์นั้น มีพระชนมายุยอดเยี่ยม พระองค์ผู้มีจักษุ ทรงดำรงอยู่ในโลก ๑๐๐,๐๐๐ ปี

26.

๒๖.

උත්තමං පවරං සෙට්ඨං, අනුභොත්වා මහායසං;

ජලිත්වා අග්ගික්ඛන්ධොව, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงเสวยยศใหญ่ อันสูงสุด ประเสริฐสุด และดีเยี่ยมแล้ว ทรงรุ่งโรจน์ดุจกองไฟ แล้วเสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

27.

๒๗.

වලාහකොව අනිලෙන, සූරියෙන විය උස්සවො;

අන්ධකාරොව පදීපෙන, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นพร้อมด้วยพระสาวกเสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว เหมือนก้อนเมฆหายไปเพราะลม เหมือนน้ำค้างหายไปเพราะดวงอาทิตย์ และเหมือนความมืดหายไปเพราะประทีป

28.

๒๘.

තිස්සො ජිනවරො බුද්ධො, නන්දාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙවස්ස ජිනථූපො, තීණියොජනමුග්ගතොති.

พระติสสชินวรพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพานที่นันทาราม พระชินสถูปของพระองค์สูง ๓ โยชน์ ก็ตั้งอยู่ที่นั่นเอง

තිස්සස්ස භගවතො වංසො සත්තරසමො.

วงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าติสสะ ที่ ๑๗ (จบ)

20. ඵුස්සබුද්ධවංසො

๒๐. พระพุทธวงศ์ของพระผุสสพุทธเจ้า

1.

๑.

තත්ථෙව මණ්ඩකප්පම්හි, අහු සත්ථා අනුත්තරො;

අනුපමො අසමසමො, ඵුස්සො ලොකග්ගනායකො.

ในมัณฑกัปนั้นเอง ได้มีพระศาสดาผู้ยอดเยี่ยม ไม่มีใครเปรียบ ไม่มีใครเท่าเทียม ทรงเป็นผู้นำชั้นเอกของโลก พระนามว่าผุสสะ

2.

๒.

සොපි සබ්බං තමං හන්ත්වා, විජටෙත්වා මහාජටං;

සදෙවකං තප්පයන්තො, අභිවස්සි අමතම්බුනා.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงกำจัดความมืดทั้งปวง ทรงสะสางรกชัฏใหญ่คือตัณหาแล้ว ทรงยังโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ยินดี โปรยปรายฝนคืออมตธรรม

3.

๓.

ධම්මචක්කං පවත්තෙන්තෙ, ඵුස්සෙ නක්ඛත්තමඞ්ගලෙ;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහු.

เมื่อพระผุสสพุทธเจ้าผู้เป็นมงคลดุจนักษัตร ทรงประกาศธรรมจักร การตรัสรู้ธรรมครั้งแรกได้มีแก่สัตว์หนึ่งแสนโกฏิ

4.

๔.

නවුතිසතසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු;

අසීතිසතසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๙ ล้าน การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๘ ล้าน

5.

๕.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, ඵුස්සස්සාපි මහෙසිනො;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

การประชุมของพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่ ได้มี ๓ ครั้ง แด่พระผุสสมเหสี

6.

๖.

සට්ඨිසතසහස්සානං[Pg.362], පඨමො ආසි සමාගමො;

පඤ්ඤාසසතසහස්සානං, දුතියො ආසි සමාගමො.

การประชุมครั้งแรกมีพระขีณาสพ ๖ ล้านรูป การประชุมครั้งที่ ๒ มีพระขีณาสพ ๕ ล้านรูป

7.

๗.

චත්තාරීසසතසහස්සානං, තතියො ආසි සමාගමො;

අනුපාදා විමුත්තානං, වොච්ඡින්නපටිසන්ධිනං.

การประชุมครั้งที่ ๓ มีพระขีณาสพ ๔ ล้านรูป ผู้ไม่ถือมั่น หลุดพ้นแล้ว ตัดปฏิสนธิได้แล้ว

8.

๘.

අහං තෙන සමයෙන, විජිතාවී නාම ඛත්තියො;

ඡඩ්ඩයිත්වා මහාරජ්ජං, පබ්බජිං තස්ස සන්තිකෙ.

ในสมัยนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าวิชิตาวี สละราชสมบัติใหญ่แล้ว บวชในสำนักของพระองค์

9.

๙.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, ඵුස්සො ලොකග්ගනායකො;

‘‘ද්වෙනවුතෙ ඉතො කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระผุสสพุทธเจ้าผู้เป็นผู้นำชั้นเอกของโลกพระองค์นั้น ก็ทรงพยากรณ์เราว่า “ในกัปที่ ๙๒ นับแต่กัปนี้ไป ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

10.

๑๐.

‘‘පධානං පදහිත්වාන…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

“ท่านผู้นี้จักบำเพ็ญเพียร...ฯลฯ... (พวกเรา) จักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์”

11.

๑๑.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรอันยิ่งยวด เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

12.

๑๒.

සුත්තන්තං විනයඤ්චාපි, නවඞ්ගං සත්ථුසාසනං;

සබ්බං පරියාපුණිත්වා, සොභයිං ජිනසාසනං.

เราเรียนพระสุตตันตะ พระวินัย และนวังคสัตถุศาสน์ทั้งหมดแล้ว ได้ยังพระชินศาสนาให้งดงาม

13.

๑๓.

තත්ථප්පමත්තො විහරන්තො, බ්‍රහ්මං භාවෙත්ව භාවනං;

අභිඤ්ඤාසු පාරමිං ගන්ත්වා, බ්‍රහ්මලොකමගඤ්ඡහං.

เราอยู่ในศาสนานั้นไม่ประมาท เจริญพรหมภาวนาแล้ว บรรลุถึงความสำเร็จในอภิญญาทั้งหลาย ได้ไปสู่พรหมโลก

14.

๑๔.

කාසිකං නාම නගරං, ජයසෙනො නාම ඛත්තියො;

සිරිමා නාම ජනිකා, ඵුස්සස්සාපි මහෙසිනො.

เมืองของพระผุสสมเหสีนามว่ากาสิกะ พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าชยเสนะ พระมารดาพระนามว่าสิริมา

15.

๑๕.

නවවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

ගරුළපක්ඛ හංස සුවණ්ණභාරා, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระโพธิสัตว์พระองค์นั้นทรงครองเรือนอยู่ ๙,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลัง คือ ครุฬปักขะ หังสะ และสุวัณณภาระ

16.

๑๖.

තිංසඉත්ථිසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

කිසාගොතමී නාම නාරී, අනූපමො නාම අත්‍රජො.

มีนางสนมที่ประดับตกแต่งอย่างดี ๓๐,๐๐๐ นาง พระมเหสีพระนามว่ากีสาโคตมี พระโอรสพระนามว่าอนูปมะ

17.

๑๗.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, හත්ථියානෙන නික්ඛමි;

ඡමාසං පධානචාරං, අචරී පුරිසුත්තමො.

พระบุรุษสูงสุด ทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยคชยาน ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ตลอด ๖ เดือน

18.

๑๘.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, ඵුස්සො ලොකග්ගනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, මිගදායෙ නරුත්තමො.

พระพุทธเจ้าพระนามว่าผุสสะ ผู้มีความเพียรยิ่งใหญ่ ผู้สูงสุดกว่านรชน ผู้นำโลกผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงหมุนธรรมจักร ณ ป่ามิคทายวัน

19.

๑๙.

සුරක්ඛිතො ධම්මසෙනො, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

සභියො නාමුපට්ඨාකො, ඵුස්සස්සාපි මහෙසිනො.

พระสุรักขิตะและพระธรรมเสนะ ได้เป็นอัครสาวกของพระผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าผุสสะ พุทธอุปัฏฐากชื่อว่าสภิยะ

20.

๒๐.

චාලා [Pg.363] ච උපචාලා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, ආමණ්ඩොති පවුච්චති.

พระจาลาและพระอุปจาลา ได้เป็นอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้น เรียกว่า ต้นมะขามป้อม

21.

๒๑.

ධනඤ්චයො විසාඛො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

පදුමා චෙව නාගා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

ธนัญชัยอุบาสกและวิสาขอุบาสก ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก ปทุมาอุบาสิกาและนาคาอุบาสิกา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

22.

๒๒.

අට්ඨපණ්ණාසරතනං, සොපි අච්චුග්ගතො මුනි;

සොභතෙ සතරංසීව, උළුරාජාව පූරිතො.

พระมุนีพระองค์นั้น มีพระวรกายสูง ๕๘ ศอก ทรงงดงามดุจพระอาทิตย์มีรัศมี และดุจพระจันทร์เพ็ญ

23.

๒๓.

නවුතිවස්සසහස්සානි, ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในครั้งนั้น มีอายุขัย ๙๐,๐๐๐ ปี พระองค์ทรงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงช่วยปวงชนจำนวนมากให้ข้ามพ้น

24.

๒๔.

ඔවදිත්වා බහූ සත්තෙ, සන්තාරෙත්වා බහූ ජනෙ;

සොපි සත්ථා අතුලයසො, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

พระศาสดาพระองค์นั้น ผู้มีพระยศหาที่เปรียบมิได้ ทรงสั่งสอนสัตว์จำนวนมาก ทรงช่วยปวงชนจำนวนมากให้ข้ามพ้นดีแล้ว ได้เสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

25.

๒๕.

ඵුස්සො ජිනවරො සත්ථා, සෙනාරාමම්හි නිබ්බුතො;

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසි, තෙසු තෙසු පදෙසතොති.

พระศาสดาผู้ประเสริฐทรงพระนามว่าผุสสะ เสด็จดับขันธปรินิพพานในเสนาราม พระธาตุของพระองค์ได้แผ่กระจายไปในประเทศนั้นๆ

ඵුස්සස්ස භගවතො වංසො අට්ඨාරසමො.

วงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าผุสสะ ที่ ๑๘ จบ

21. විපස්සීබුද්ධවංසො

๒๑. วงศ์ของพระวิปัสสีพุทธเจ้า

1.

๑.

ඵුස්සස්ස ච අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

විපස්සී නාම නාමෙන, ලොකෙ උප්පජ්ජි චක්ඛුමා.

ในกาลต่อมาจากพระพุทธเจ้าพระนามว่าผุสสะ พระสัมพุทธเจ้าผู้ทรงมีจักษุ ๕ ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ทรงพระนามว่าวิปัสสี ได้เสด็จอุบัติขึ้นในโลก

2.

๒.

අවිජ්ජං සබ්බං පදාලෙත්වා, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං;

ධම්මචක්කං පවත්තෙතුං, පක්කාමි බන්ධුමතීපුරං.

พระองค์ทรงทำลายอวิชชาทั้งปวงแล้ว บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด เสด็จไปยังกรุงพันธุมดีเพื่อทรงหมุนธรรมจักร

3.

๓.

ධම්මචක්කං පවත්තෙත්වා, උභො බොධෙසි නායකො;

ගණනාය න වත්තබ්බො, පඨමාභිසමයො අහු.

พระผู้นำทรงหมุนธรรมจักรแล้ว ได้ทรงทำให้คนทั้งสองได้ตรัสรู้ การบรรลุธรรมครั้งแรกได้มีแล้ว (แก่หมู่สัตว์) ซึ่งไม่อาจจะนับได้

4.

๔.

පුනාපරං අමිතයසො, තත්ථ සච්චං පකාසයි;

චතුරාසීතිසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු.

อีกครั้งหนึ่ง พระผู้มีพระยศหาประมาณมิได้ ได้ทรงประกาศสัจจะในที่นั้น การบรรลุธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๘๔,๐๐๐

5.

๕.

චතුරාසීතිසහස්සානි, සම්බුද්ධං අනුපබ්බජුං;

තෙසමාරාමපත්තානං, ධම්මං දෙසෙසි චක්ඛුමා.

ชน ๘๔,๐๐๐ ได้บวชตามพระสัมพุทธเจ้า พระผู้มีจักษุได้ทรงแสดงธรรมแก่พวกเขาผู้มาถึงอารามแล้ว

6.

๖.

සබ්බාකාරෙන [Pg.364] භාසතො, සුත්වා උපනිසාදිනො ;

තෙපි ධම්මවරං ගන්ත්වා, තතියාභිසමයො අහු.

การบรรลุธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีขึ้นแก่ชนเหล่านั้น ผู้ได้เข้าไปเฝ้าสดับธรรมอันประเสริฐ จากพระองค์ผู้ตรัสสอนโดยทุกประการ

7.

๗.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, විපස්සිස්ස මහෙසිනො;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

การประชุมของพระขีณาสพทั้งหลายผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่ ได้มี ๓ ครั้ง แด่พระผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าวิปัสสี

8.

๘.

අට්ඨසට්ඨිසතසහස්සානං, පඨමො ආසි සමාගමො;

භික්ඛුසතසහස්සානං, දුතියො ආසි සමාගමො.

การประชุมครั้งที่ ๑ ได้มีขึ้น (แห่งภิกษุ) ๖,๘๐๐,๐๐๐ รูป การประชุมครั้งที่ ๒ ได้มีขึ้น (แห่งภิกษุ) ๑๐๐,๐๐๐ รูป

9.

๙.

අසීතිභික්ඛුසහස්සානං, තතියො ආසි සමාගමො;

තත්ථ භික්ඛුගණමජ්ඣෙ, සම්බුද්ධො අතිරොචති.

การประชุมครั้งที่ ๓ ได้มีขึ้น (แห่งภิกษุ) ๘๐,๐๐๐ รูป พระสัมพุทธเจ้าทรงรุ่งเรืองยิ่งนักในท่ามกลางหมู่ภิกษุนั้น

10.

๑๐.

අහං තෙන සමයෙන, නාගරාජා මහිද්ධිකො;

අතුලො නාම නාමෙන, පුඤ්ඤවන්තො ජුතින්ධරො.

ในสมัยนั้น เราเป็นพญานาคชื่อว่า อตุละ มีฤทธิ์มาก มีบุญ มีรัศมีรุ่งเรือง

11.

๑๑.

නෙකානං නාගකොටීනං, පරිවාරෙත්වානහං තදා;

වජ්ජන්තො දිබ්බතුරියෙහි, ලොකජෙට්ඨං උපාගමිං.

ในครั้งนั้น เราอันนาคหลายโกฏิแวดล้อมแล้ว บรรเลงทิพยดุริยางค์ เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุดในโลก

12.

๑๒.

උපසඞ්කමිත්වා සම්බුද්ධං, විපස්සිං ලොකනායකං;

මණිමුත්තරතනඛචිතං, සබ්බාභරණවිභූසිතං;

เราเข้าไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ผู้นำของโลกแล้ว (ได้ถวายบัลลังก์ทอง) อันประดับด้วยแก้วมณี แก้วมุกดา และรัตนะ ตกแต่งด้วยเครื่องประดับทุกอย่าง

නිමන්තෙත්වා ධම්මරාජස්ස, සුවණ්ණපීඨමදාසහං.

เราได้นิมนต์พระธรรมราชาแล้ว ได้ถวายบัลลังก์ทอง

13.

๑๓.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිය;

‘‘එකනවුතිතො කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับนั่งในท่ามกลางสงฆ์แล้ว ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้ ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

14.

๑๔.

‘‘අහු කපිලව්හයා රම්මා, නික්ඛමිත්වා තථාගතො;

පධානං පදහිත්වාන, කත්වා දුක්කරකාරිකං.

พระตถาคตจักเสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์ ทรงบำเพ็ญเพียร กระทำทุกรกิริยา

15.

๑๕.

‘‘අජපාලරුක්ඛමූලස්මිං, නිසීදිත්වා තථාගතො;

තත්ථ පායාසං පග්ගය්හ, නෙරඤ්ජරමුපෙහිති.

พระตถาคตจักประทับนั่งที่โคนต้นอชปาลนิโครธ ทรงรับข้าวมธุปายาสในที่นั้นแล้ว จักเสด็จไปยังแม่น้ำเนรัญชรา

16.

๑๖.

‘‘නෙරඤ්ජරාය තීරම්හි, පායාසං අද සො ජිනො;

පටියත්තවරමග්ගෙන, බොධිමූලමුපෙහිති.

พระชินเจ้าพระองค์นั้น จักเสวยข้าวมธุปายาสที่ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา แล้วจักเสด็จไปยังโคนต้นโพธิ์โดยทางอันประเสริฐที่เทวดาจัดเตรียมไว้

17.

๑๗.

‘‘තතො පදක්ඛිණං කත්වා, බොධිමණ්ඩං අනුත්තරො;

අස්සත්ථමූලෙ සම්බොධිං, බුජ්ඣිස්සති මහායසො.

ลำดับนั้น พระองค์ผู้ยอดเยี่ยม ผู้มีพระยศใหญ่ จักทรงกระทำประทักษิณโพธิมณฑลแล้ว ตรัสรู้พระสัมโพธิญาณที่โคนต้นอัสสัตถะ

18.

๑๘.

‘‘ඉමස්ස ජනිකා මාතා, මායා නාම භවිස්සති;

පිතා සුද්ධොදනො නාම, අයං හෙස්සති ගොතමො.

พระชนนีผู้ให้กำเนิดของพระองค์ จักมีพระนามว่ามายา พระชนกจักมีพระนามว่าสุทโธทนะ พระองค์จักเป็นพระโคดม

19.

๑๙.

‘‘අනාසවා [Pg.365] වීතරාගා, සන්තචිත්තා සමාහිතා;

කොලිතො උපතිස්සො ච, අග්ගා හෙස්සන්ති සාවකා;

ආනන්දො නාමුපට්ඨාකො, උපට්ඨිස්සතිමං ජිනං.

พระโกลิตะและพระอุปติสสะ ผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบ มีใจมั่นคง จักเป็นอัครสาวก พระอานนท์นามว่าอุปัฏฐาก จักอุปัฏฐากพระชินเจ้าพระองค์นี้

20.

๒๐.

‘‘ඛෙමා උප්පලවණ්ණා ච, අග්ගා හෙස්සන්ති සාවිකා;

අනාසවා වීතරාගා, සන්තචිත්තා සමාහිතා;

බොධි තස්ස භගවතො, අස්සත්ථොති පවුච්චති.

พระเขมาและพระอุบลวรรณาเถรี ผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบ มีใจมั่นคง จักเป็นอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เรียกว่าต้นอัสสัตถพฤกษ์

21.

๒๑.

‘‘චිත්තො ච හත්ථාළවකො, අග්ගා හෙස්සන්තුපට්ඨකා;

නන්දමාතා ච උත්තරා, අග්ගා හෙස්සන්තුපට්ඨිකා;

ආයු වස්සසතං තස්ස, ගොතමස්ස යසස්සිනො.

จิตตคฤหบดีและหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี จักเป็นอัครอุปัฏฐาก นางนันทมาดาและนางอุตตราอุบาสิกา จักเป็นอัครอุปัฏฐายิกา พระโคตมผู้มียศพระองค์นั้น จักมีพระชนมายุ ๑๐๐ ปี

22.

๒๒.

‘‘ඉදං සුත්වාන වචනං…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

เราได้ฟังพระดำรัสนี้แล้ว...จักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์พระชินเจ้าพระองค์นี้

23.

๒๓.

තස්සාහං වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ได้ทำจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวด เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

24.

๒๔.

නගරං බන්ධුමතී නාම, බන්ධුමා නාම ඛත්තියො;

මාතා බන්ධුමතී නාම, විපස්සිස්ස මහෙසිනො.

พระนครของพระผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าวิปัสสี ชื่อว่าพันธุมดี พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าพันธุมา พระมารดาพระนามว่าพันธุมดี

25.

๒๕.

අට්ඨවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

නන්දො සුනන්දො සිරිමා, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๘,๐๐๐ ปี ปราสาท ๓ หลังอันอุดมของพระองค์คือ นันทะ สุนันทะ และสิริมา

26.

๒๖.

තිචත්තාරීසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

සුදස්සනා නාම සා නාරී, සමවත්තක්ඛන්ධො නාම අත්‍රජො.

มีพระสนมที่ประดับตกแต่งแล้ว ๔๓,๐๐๐ นาง พระมเหสีของพระองค์พระนามว่าสุทัสสนา พระโอรสพระนามว่าสมวัตตขันธะ

27.

๒๗.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, රථයානෙන නික්ඛමි;

අනූනඅට්ඨමාසානි, පධානං පදහී ජිනො.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยราชรถ ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๘ เดือนเต็ม

28.

๒๘.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, විපස්සී ලොකනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, මිගදායෙ නරුත්තමො.

พระวิปัสสีผู้เป็นโลกนายก ผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว พระองค์ผู้มีความเพียรใหญ่ ผู้นำสูงสุดในนรชน ได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปในป่าอิสิปตนมฤคทายวัน

29.

๒๙.

ඛණ්ඩො ච තිස්සනාමො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

අසොකො නාමුපට්ඨාකො, විපස්සිස්ස මහෙසිනො.

พระขัณฑะและพระติสสะ เป็นอัครสาวกของพระวิปัสสีผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ พระอุปัฏฐากชื่อว่าอโสกะ

30.

๓๐.

චන්දා ච චන්දමිත්තා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, පාටලීති පවුච්චති.

พระจันทาและพระจันทมิตตาเถรี เป็นอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นแคฝอย

31.

๓๑.

පුනබ්බසුමිත්තො නාගො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

සිරිමා උත්තරා චෙව, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

ปุนัพพสุมิตตอุบาสกและนาคอุบาสก เป็นอัครอุปัฏฐาก สิริมาอุบาสิกาและอุตตราอุบาสิกา เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

32.

๓๒.

අසීතිහත්ථමුබ්බෙධො[Pg.366], විපස්සී ලොකනායකො;

පභා නිද්ධාවති තස්ස, සමන්තා සත්තයොජනෙ.

พระวิปัสสีพุทธเจ้าผู้เป็นโลกนายก สูง ๘๐ ศอก พระรัศมีของพระองค์แผ่ไปโดยรอบ ๗ โยชน์

33.

๓๓.

අසීතිවස්සසහස්සානි, ආයු බුද්ධස්ස තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในกาลนั้น พระพุทธเจ้ามีพระชนมายุ ๘๐,๐๐๐ ปี พระองค์ดำรงพระชนม์อยู่ตราบเท่านี้ ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้นวัฏสงสาร

34.

๓๔.

බහුදෙවමනුස්සානං, බන්ධනා පරිමොචයි;

මග්ගාමග්ගඤ්ච ආචික්ඛි, අවසෙසපුථුජ්ජනෙ.

พระองค์ทรงเปลื้องเทวดาและมนุษย์จำนวนมากให้พ้นจากเครื่องผูกพัน ทรงชี้แจงทางและมิใช่ทางแก่ปุถุชนที่เหลืออยู่

35.

๓๕.

ආලොකං දස්සයිත්වාන, දෙසෙත්වා අමතං පදං;

ජලිත්වා අග්ගික්ඛන්ධොව, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

พระองค์ทรงแสดงแสงสว่าง ทรงประกาศอมตบทแล้ว รุ่งโรจน์ดุจกองเพลิงใหญ่ เสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

36.

๓๖.

ඉද්ධිවරං පුඤ්ඤවරං, ලක්ඛණඤ්ච කුසුමිතං;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

อิทธิฤทธิ์อันประเสริฐ บุญอันประเสริฐ และพระลักษณะอันงดงามดังดอกไม้บาน ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงเป็นของว่างเปล่ามิใช่หรือ

37.

๓๗.

විපස්සී ජිනවරො බුද්ධො, සුමිත්තාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙවස්ස ථූපවරො, සත්තයොජනමුස්සිතොති.

พระวิปัสสีชินวรพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพานในสุมิตตาราม พระสถูปอันประเสริฐของพระองค์สูง ๗ โยชน์ ก็ตั้งอยู่ที่นั่น

විපස්සිස්ස භගවතො වංසො එකූනවීසතිමො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าวิปัสสี เป็นที่ ๑๙ จบ

22. සිඛීබුද්ධවංසො

๒๒. สิขีพุทธวงศ์

1.

๑.

විපස්සිස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

සිඛිව්හයො ආසි ජිනො, අසමො අප්පටිපුග්ගලො.

ในกาลต่อมาจากพระวิปัสสีพุทธเจ้า พระสัมพุทธเจ้าผู้สูงสุดแห่งสัตว์สองเท้า พระนามว่าสิขี ผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน หาบุคคลเปรียบมิได้ ได้ทรงอุบัติขึ้นแล้ว

2.

๒.

මාරසෙනං පමද්දිත්වා, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං;

ධම්මචක්කං පවත්තෙසි, අනුකම්පාය පාණිනං.

พระองค์ทรงย่ำยีเสนาแห่งมาร บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุดแล้ว ทรงอาศัยความอนุเคราะห์แก่สัตว์ทั้งหลาย จึงทรงประกาศธรรมจักรให้เป็นไป

3.

๓.

ධම්මචක්කං පවත්තෙන්තෙ, සිඛිම්හි ජිනපුඞ්ගවෙ ;

කොටිසතසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහු.

เมื่อพระสิขีพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าพระชินะทั้งหลาย ทรงประกาศธรรมจักรให้เป็นไป การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๑ ได้มีแก่สัตว์ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

4.

๔.

අපරම්පි ධම්මං දෙසෙන්තෙ, ගණසෙට්ඨෙ නරුත්තමෙ;

නවුතිකොටිසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු.

อีกครั้งหนึ่ง เมื่อพระองค์ผู้ประเสริฐสุดในหมู่คณะ ผู้สูงสุดแห่งนรชน ทรงแสดงธรรม การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๙๐,๐๐๐ โกฏิ

5.

๕.

යමකපාටිහාරියඤ්ච, දස්සයන්තෙ සදෙවකෙ;

අසීතිකොටිසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

เมื่อพระองค์ทรงแสดงยมกปาฏิหาริย์ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๘๐,๐๐๐ โกฏิ

6.

๖.

සන්නිපාතා [Pg.367] තයො ආසුං, සිඛිස්සාපි මහෙසිනො;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

พระสิขีพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ก็ได้มีการประชุม ๓ ครั้ง ของพระขีณาสพทั้งหลายผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่

7.

๗.

භික්ඛුසතසහස්සානං, පඨමො ආසි සමාගමො;

අසීතිභික්ඛුසහස්සානං, දුතියො ආසි සමාගමො.

การประชุมครั้งที่ ๑ ได้มีแก่พระภิกษุ ๑๐๐,๐๐๐ รูป การประชุมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่พระภิกษุ ๘๐,๐๐๐ รูป

8.

๘.

සත්තතිභික්ඛුසහස්සානං, තතියො ආසි සමාගමො;

අනුපලිත්තො පදුමංව, තොයම්හි සම්පවඩ්ඪිතං.

การประชุมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่พระภิกษุ ๗๐,๐๐๐ รูป ท่านเหล่านั้นไม่ติดในโลก เหมือนดอกบัวที่เจริญงอกงามในน้ำ (ไม่ติดน้ำ)

9.

๙.

අහං තෙන සමයෙන, අරින්දමො නාම ඛත්තියො;

සම්බුද්ධප්පමුඛං සඞ්ඝං, අන්නපානෙන තප්පයිං.

ในกาลนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าอรินทมะ ได้ยังหมู่สงฆ์มีพระสัมพุทธเจ้าเป็นประมุข ให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำ

10.

๑๐.

බහුං දුස්සවරං දත්වා, දුස්සකොටිං අනප්පකං;

අලඞ්කතං හත්ථියානං, සම්බුද්ධස්ස අදාසහං.

เราได้ถวายผ้าเนื้อดีมากมายนับได้หลายโกฏิ และได้ถวายช้างทรงที่ประดับประดาแล้วแด่พระสัมพุทธเจ้า

11.

๑๑.

හත්ථියානං නිම්මිනිත්වා, කප්පියං උපනාමයිං;

පූරයිං මානසං මය්හං, නිච්චං දළ්හමුපට්ඨිතං.

เราได้เนรมิตช้างทรงถวาย และได้น้อมกัปปิยภัณฑ์เข้าไปถวายแล้ว ได้ยังใจของเราให้เต็มเปี่ยมด้วยจิตที่มั่นคงเป็นนิตย์

12.

๑๒.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, සිඛී ලොකග්ගනායකො;

‘‘එකතිංසෙ ඉතො කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระพุทธเจ้าพระนามว่าสิขี ผู้เป็นผู้นำชั้นเลิศของโลก ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในกัปที่ ๓๑ นับจากกัปนี้ไป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

13.

๑๓.

‘‘අහු කපිලව්හයා රම්මා…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

‘ท่านผู้นี้จักออกจากกรุงกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์ ...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์’

14.

๑๔.

තස්සාහං වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ได้ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวดขึ้นไป เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

15.

๑๕.

නගරං අරුණවතී නාම, අරුණො නාම ඛත්තියො;

පභාවතී නාම ජනිකා, සිඛිස්සාපි මහෙසිනො.

พระนครของพระมหามุนีสิขีพุทธเจ้าชื่อว่าอรุณวดี พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าอรุณะ พระมารดาทรงพระนามว่าปภาวดี

16.

๑๖.

සත්තවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

සුචන්දකො ගිරි වසභො, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๗,๐๐๐ ปี มีปราสาทอุดม ๓ หลัง คือ สุจันทกะ คิริ และวาสภะ

17.

๑๗.

චතුවීසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

සබ්බකාමා නාම නාරී, අතුලො නාම අත්‍රජො.

มีพระสนมที่ประดับประดาแล้ว ๒๔,๐๐๐ นาง พระมเหสีทรงพระนามว่าสัพพกามา พระโอรสทรงพระนามว่าอตุละ

18.

๑๘.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, හත්ථියානෙන නික්ඛමි;

අට්ඨමාසං පධානචාරං, අචරී පුරිසුත්තමො.

พระบุรุษสูงสุดได้ทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการ จึงเสด็จออกผนวชด้วยช้างทรง บำเพ็ญเพียรอยู่ ๘ เดือน

19.

๑๙.

බ්‍රහ්මුනා [Pg.368] යාචිතො සන්තො, සිඛී ලොකග්ගනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, මිගදායෙ නරුත්තමො.

พระพุทธเจ้าพระนามว่าสิขี ผู้ทรงสงบระงับ เป็นผู้นำชั้นเลิศของโลก ผู้มีความเพียรยิ่งใหญ่ เป็นบุรุษสูงสุด ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงหมุนธรรมจักร ณ ป่ามิคทายวัน

20.

๒๐.

අභිභූ සම්භවො චෙව, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

ඛෙමඞ්කරො නාමුපට්ඨාකො, සිඛිස්සාපි මහෙසිනො.

พระอภิภูและพระสัมภวะเป็นพระอัครสาวก พระพุทธอุปัฏฐากของพระมหามุนีสิขีพุทธเจ้าชื่อว่าเขมังกร

21.

๒๑.

සඛිලා ච පදුමා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, පුණ්ඩරීකොති වුච්චති.

พระสขิลาและพระปทุมาเป็นพระอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นกุ่ม

22.

๒๒.

සිරිවඩ්ඪො ච නන්දො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

චිත්තා චෙව සුගුත්තා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

สิริวัฑฒอุบาสกและนันทอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก จิตตาอุบาสิกาและสุคุตตาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

23.

๒๓.

උච්චත්තනෙන සො බුද්ධො, සත්තතිහත්ථමුග්ගතො;

කඤ්චනග්ඝියසඞ්කාසො, ද්වත්තිංසවරලක්ඛණො.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงมีพระวรกายสูง ๗๐ ศอก ทรงประกอบด้วยพระมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ ทรงงดงามดุจซุ้มประตูทอง

24.

๒๔.

තස්සාපි බ්‍යාමප්පභා කායා, දිවාරත්තිං නිරන්තරං;

දිසොදිසං නිච්ඡරන්ති, තීණියොජනසො පභා.

พระรัศมีมีประมาณ ๑ วาแผ่ออกจากพระวรกายของพระองค์ ตลอดวันตลอดคืนมิได้ขาดสาย พระรัศมีนั้นแผ่ไปในทิศานุทิศตลอด ๓ โยชน์

25.

๒๕.

සත්තතිවස්සසහස්සානි, ආයු තස්ස මහෙසිනො;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

พระชนมายุของพระมหามุนีพระองค์นั้นยืน ๗๐,๐๐๐ ปี พระองค์ทรงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงช่วยปวงชนไว้เป็นอันมาก

26.

๒๖.

ධම්මමෙඝං පවස්සෙත්වා, තෙමයිත්වා සදෙවකෙ;

ඛෙමන්තං පාපයිත්වාන, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

พระองค์ทรงยังเมฆคือธรรมให้ตกลงมา ทำให้โลกพร้อมทั้งเทวโลกชุ่มชื่นแล้ว ทรงยังปวงชนให้ถึงแดนเกษมแล้ว เสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

27.

๒๗.

අනුබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නං, ද්වත්තිංසවරලක්ඛණං;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

พระวรกายที่สมบูรณ์ด้วยพระอนุพยัญชนะและพระมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ ทั้งหมดนั้นได้อันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงเป็นของว่างเปล่ามิใช่หรือ

28.

๒๘.

සිඛී මුනිවරො බුද්ධො, අස්සාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙවස්ස ථූපවරො, තීණියොජනමුග්ගතොති.

พระพุทธมุนีผู้ประเสริฐพระนามว่าสิขี เสด็จดับขันธปรินิพพาน ณ อัสสาราม พระสถูปเจดีย์อันประเสริฐของพระองค์สูง ๓ โยชน์ ก็ตั้งอยู่ที่อารามนั้นเอง

සිඛිස්ස භගවතො වංසො වීසතිමො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าสิขีพุทธเจ้า ที่ ๒๐ จบ

23. වෙස්සභූබුද්ධවංසො

๒๓. เวสสภูพุทธวงศ์

1.

๑.

තත්ථෙව මණ්ඩකප්පම්හි, අසමො අප්පටිපුග්ගලො;

වෙස්සභූ නාම නාමෙන, ලොකෙ උප්පජ්ජි නායකො.

ในมัณฑกัปนั้นนั่นเอง พระนายกผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน หาบุคคลเปรียบมิได้ ทรงพระนามว่าเวสสภู ได้เสด็จอุบัติขึ้นในโลก

2.

๒.

ආදිත්තං [Pg.369] වත රාගග්ගි, තණ්හානං විජිතං තදා;

නාගොව බන්ධනං ඡෙත්වා, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.

พระองค์ทรงตัดเครื่องผูก ดุจพญาช้างตัดเครื่องผูกแล้ว ทรงตัดอาณาจักรแห่งตัณหาอันลุกโพลงด้วยไฟคือราคะ บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด

3.

๓.

ධම්මචක්කං පවත්තෙන්තෙ, වෙස්සභූලොකනායකෙ;

අසීතිකොටිසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහු.

เมื่อพระเวสสภูโลกนายกทรงประกาศธรรมจักร ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๑ ได้มีแก่สัตว์ ๘๐,๐๐๐ โกฏิ

4.

๔.

පක්කන්තෙ චාරිකං රට්ඨෙ, ලොකජෙට්ඨෙ නරාසභෙ;

සත්තතිකොටිසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු.

เมื่อพระองค์ผู้ประเสริฐที่สุดในโลก ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย เสด็จจาริกไปในแว่นแคว้น ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๗๐,๐๐๐ โกฏิ

5.

๕.

මහාදිට්ඨිං විනොදෙන්තො, පාටිහෙරං කරොති සො;

සමාගතා නරමරූ, දසසහස්සී සදෙවකෙ.

พระองค์ทรงบรรเทามิจฉาทิฏฐิอันใหญ่หลวง ทรงกระทำปาฏิหาริย์ ครั้งนั้น มนุษย์และเทวดาในหมื่นโลกธาตุพร้อมทั้งเทวโลกได้มาประชุมกัน

6.

๖.

මහාඅච්ඡරියං දිස්වා, අබ්භුතං ලොමහංසනං;

දෙවා චෙව මනුස්සා ච, බුජ්ඣරෙ සට්ඨිකොටියො.

เทวดาและมนุษย์ ๖๐ โกฏิ ได้เห็นปาฏิหาริย์ที่น่าอัศจรรย์อย่างยิ่ง ไม่เคยปรากฏ และน่าขนพองสยองเกล้า แล้วได้ตรัสรู้ธรรม

7.

๗.

සන්නිපාතා තයො ආසුං, වෙස්සභුස්ස මහෙසිනො;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

พระมหามุนีเวสสภูพุทธเจ้าได้มีการประชุม ๓ ครั้ง ของพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ และคงที่

8.

๘.

අසීතිභික්ඛුසහස්සානං, පඨමො ආසි සමාගමො;

සත්තතිභික්ඛුසහස්සානං, දුතියො ආසි සමාගමො.

การประชุมครั้งที่ ๑ ได้มีภิกษุ ๘๐,๐๐๐ รูป การประชุมครั้งที่ ๒ ได้มีภิกษุ ๗๐,๐๐๐ รูป

9.

๙.

සට්ඨිභික්ඛුසහස්සානං, තතියො ආසි සමාගමො;

ජරාදිභයභීතානං, ඔරසානං මහෙසිනො.

การประชุมครั้งที่ ๓ ได้มีภิกษุ ๖๐,๐๐๐ รูป ผู้เป็นอุรสของพระมหามุนี ผู้หวาดกลัวต่อภัยคือชรา เป็นต้น

10.

๑๐.

අහං තෙන සමයෙන, සුදස්සනො නාම ඛත්තියො;

නිමන්තෙත්වා මහාවීරං, දානං දත්වා මහාරහං;

අන්නපානෙන වත්ථෙන, සසඞ්ඝං ජින පූජයිං.

ในกาลนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าสุทัสสนะ ได้นิมนต์พระมหาวีระแล้วถวายทานอันมีค่ามาก ได้บูชาพระชินเจ้าพร้อมด้วยพระสงฆ์ ด้วยข้าวน้ำและผ้า

11.

๑๑.

තස්ස බුද්ධස්ස අසමස්ස, චක්කං වත්තිතමුත්තමං;

සුත්වාන පණිතං ධම්මං, පබ්බජ්ජමභිරොචයිං.

เราได้ฟังธรรมจักรอันประเสริฐ ที่พระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเปรียบพระองค์นั้นให้เป็นไปแล้ว และได้ฟังธรรมอันประณีตแล้ว จึงพอใจยิ่งซึ่งการบวช

12.

๑๒.

මහාදානං පවත්තෙත්වා, රත්තින්දිවමතන්දිතො;

පබ්බජ්ජං ගුණසම්පන්නං, පබ්බජිං ජිනසන්තිකෙ.

เราไม่เกียจคร้าน ให้มหาทานเป็นไปแล้วทั้งกลางคืนกลางวัน ได้บวชในสำนักของพระชินเจ้า ซึ่งเป็นการบวชที่สมบูรณ์ด้วยคุณ

13.

๑๓.

ආචාරගුණසම්පන්නො, වත්තසීලසමාහිතො;

සබ්බඤ්ඤුතං ගවෙසන්තො, රමාමි ජිනසාසනෙ.

เราเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยอาจารคุณ สมาทานมั่นในวัตรและศีล แสวงหาพระสัพพัญญุตญาณ ย่อมยินดีในพระศาสนาของพระชินเจ้า

14.

๑๔.

සද්ධාපීතිං උපගන්ත්වා, බුද්ධං වන්දාමි සත්ථරං;

පීති උප්පජ්ජති මය්හං, බොධියායෙව කාරණා.

เราเข้าถึงศรัทธาและปีติแล้ว ถวายบังคมพระศาสดาพุทธเจ้า ปีติย่อมเกิดขึ้นแก่เรา ก็เพราะเหตุแห่งพระโพธิญาณนั่นเทียว

15.

๑๕.

අනිවත්තමානසං [Pg.370] ඤත්වා, සම්බුද්ධො එතදබ්‍රවි;

‘‘එකතිංසෙ ඉතො කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

พระสัมพุทธเจ้าทรงทราบว่าเรามีใจไม่ท้อถอย จึงได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า ในกัปที่ ๓๑ นับจากกัปนี้ไป’

16.

๑๖.

‘‘අහු කපිලව්හයා රම්මා…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

‘พระองค์จักเสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์พระองค์’

17.

๑๗.

තස්සාහං වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ได้ทำจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวด เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ให้บริบูรณ์

18.

๑๘.

අනොමං නාම නගරං, සුප්පතීතො නාම ඛත්තියො;

මාතා යසවතී නාම, වෙස්සභුස්ස මහෙසිනො.

พระนครของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าเวสสภู ชื่อว่าอโนมะ พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าสุปปตีตะ พระมารดาพระนามว่ายสวดี

19.

๑๙.

ඡ ච වස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

රුචි සුරුචි රතිවඩ්ඪනො, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๖,๐๐๐ ปี ปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลังคือ รุจิปราสาท สุรุจิปราสาท และรติวัฑฒนปราสาท

20.

๒๐.

අනූනතිංසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

සුචිත්තා නාම සා නාරී, සුප්පබුද්ධො නාම අත්‍රජො.

มีนางสนมที่ประดับประดาแล้ว ๓๐,๐๐๐ คนโดยไม่หย่อนไม่ยิ่ง พระชายาของพระองค์พระนามว่าสุจิตตา พระโอรสพระนามว่าสุปปพุทธะ

21.

๒๑.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, සිවිකායාභිනික්ඛමි;

ඡමාසං පධානචාරං, අචරී පුරිසුත්තමො.

พระบุรุษสูงสุดทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ แล้ว เสด็จออกผนวชด้วยวอ ทรงบำเพ็ญปธานจริยาอยู่ ๖ เดือน

22.

๒๒.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, වෙස්සභූලොකනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, අරුණාරාමෙ නරුත්තමො.

พระเวสสภูผู้เป็นโลกนายก ผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว พระมหาวีระผู้เป็นนรชนสูงสุด ได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปในอรุณาราม

23.

๒๓.

සොණො ච උත්තරො චෙව, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

උපසන්තො නාමුපට්ඨාකො, වෙස්සභුස්ස මහෙසිනො.

พระโสณะและพระอุตตระ ได้เป็นอัครสาวกของพระพุทธเจ้าเวสสภูผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ พระอุปัฏฐากชื่อว่าอุปสันตะ

24.

๒๔.

රාමා චෙව සමාලා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, මහාසාලොති වුච්චති.

พระรามาและพระสมาลา ได้เป็นอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเรียกว่า ต้นมหาสาละ

25.

๒๕.

සොත්ථිකො චෙව රම්භො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

ගොතමී සිරිමා චෙව, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

โสตถิกะและรัมภะ ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก โคตมีและสิริมา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

26.

๒๖.

සට්ඨිරතනමුබ්බෙධො, හෙමයූපසමූපමො;

කායා නිච්ඡරති රස්මි, රත්තිංව පබ්බතෙ සිඛී.

พระองค์สูง ๖๐ ศอก เปรียบดังเสาทอง รัศมีออกจากพระวรกาย ดุจเปลวไฟบนภูเขาในเวลากลางคืน

27.

๒๗.

සට්ඨිවස්සසහස්සානි, ආයු තස්ස මහෙසිනො;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

พระชนมายุของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระองค์นั้น มี ๖๐,๐๐๐ ปี พระองค์ดำรงอยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้น

28.

๒๘.

ධම්මං [Pg.371] විත්ථාරිකං කත්වා, විභජිත්වා මහාජනං;

ධම්මනාවං ඨපෙත්වාන, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

พระองค์ทรงกระทำธรรมให้แพร่หลาย ทรงจำแนกมหาชน ทรงตั้งธรรมนาวาไว้แล้ว เสด็จนิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

29.

๒๙.

දස්සනෙය්‍යං සබ්බජනං, විහාරං ඉරියාපථං;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

หมู่ชนทั้งปวงผู้น่าทัศนา วิหารและอิริยาบถ ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ

30.

๓๐.

වෙස්සභූ ජිනවරො සත්ථා, ඛෙමාරාමම්හි නිබ්බුතො;

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසි, තෙසු තෙසු පදෙසතොති.

พระศาสดาพระชินเจ้าผู้ประเสริฐพระนามว่าเวสสภู เสด็จนิพพานในเขมาราม พระธาตุของพระองค์ได้แพร่หลายไปในประเทศนั้นๆ

වෙස්සභුස්ස භගවතො වංසො එකවීසතිමො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าเวสสภู องค์ที่ ๒๑

24. කකුසන්ධබුද්ධවංසො

๒๔. กกุสันธพุทธวงศ์

1.

๑.

වෙස්සභුස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

කකුසන්ධො නාම නාමෙන, අප්පමෙය්‍යො දුරාසදො.

ในลำดับต่อจากพระเวสสภูพุทธเจ้า พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่ากกุสันธะ ผู้สูงสุดแห่งสัตว์สองเท้า ผู้ใครๆ ประมาณมิได้ ใครๆ เข้าไปใกล้มิได้ ได้อุบัติขึ้นแล้ว

2.

๒.

උග්ඝාටෙත්වා සබ්බභවං, චරියාය පාරමිං ගතො;

සීහොව පඤ්ජරං භෙත්වා, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.

พระองค์ทรงรื้อภพทั้งปวงขึ้นแล้ว ทรงถึงฝั่งแห่งจริยา ดุจราชสีห์ทำลายกรงแล้วบรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด

3.

๓.

ධම්මචක්කං පවත්තෙන්තෙ, කකුසන්ධෙ ලොකනායකෙ;

චත්තාරීසකොටිසහස්සානං, ධම්මාභිසමයො අහු.

เมื่อพระกกุสันธพุทธเจ้าผู้เป็นโลกนายก ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไป การตรัสรู้ธรรมได้มีแก่สัตว์ ๔๐,๐๐๐ โกฏิ

4.

๔.

අන්තලික්ඛම්හි ආකාසෙ, යමකං කත්වා විකුබ්බනං;

තිංසකොටිසහස්සානං, බොධෙසි දෙවමානුසෙ.

พระองค์ทรงทำยมกปาฏิหาริย์คือการนิรมิตต่างๆ ในอากาศกลางหาว ทรงยังเทวดาและมนุษย์ ๓๐,๐๐๐ โกฏิให้ตรัสรู้

5.

๕.

නරදෙවස්ස යක්ඛස්ස, චතුසච්චප්පකාසනෙ;

ධම්මාභිසමයො තස්ස, ගණනාතො අසඞ්ඛියො.

ในการประกาศจตุราริยสัจแก่ยักษ์ชื่อนรเทวะ การตรัสรู้ธรรม (ของหมู่สัตว์) นับไม่ถ้วน

6.

๖.

කකුසන්ධස්ස භගවතො, එකො ආසි සමාගමො;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

การประชุมของพระขีณาสพทั้งหลายผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่ ได้มีครั้งเดียวแด่พระผู้มีพระภาคเจ้ากกุสันธะ

7.

๗.

චත්තාලීසසහස්සානං, තදා ආසි සමාගමො;

දන්තභූමිමනුප්පත්තානං, ආසවාරිගණක්ඛයා.

ในกาลนั้น ได้มีการประชุมของพระอรหันต์ ๔๐,๐๐๐ องค์ ผู้ถึงภูมิอันฝึกแล้ว เพราะสิ้นหมู่ข้าศึกคืออาสวะ

8.

๘.

අහං තෙන සමයෙන, ඛෙමො නාමාසි ඛත්තියො;

තථාගතෙ ජිනපුත්තෙ, දානං දත්වා අනප්පකං.

ในสมัยนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าเขมะ ได้ถวายทานมากมายแด่พระตถาคตและพระชินบุตรทั้งหลาย

9.

๙.

පත්තඤ්ච චීවරං දත්වා, අඤ්ජනං මධුලට්ඨිකං;

ඉමෙතං පත්ථිතං සබ්බං, පටියාදෙමි වරං වරං.

เราได้ถวายบาตร จีวร ยาหยอดตา และขนมน้ำผึ้ง และได้จัดแจงถวายวัตถุอันประเสริฐที่ท่านปรารถนาทั้งหมดนี้

10.

๑๐.

සොපි [Pg.372] මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, කකුසන්ධො විනායකො;

‘‘ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น คือ พระกกุสันธพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำ ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในภัทรกัปนี้ ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

11.

๑๑.

‘‘අහු කපිලව්හයා රම්මා…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

‘ท่านผู้นี้จักเสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์ ...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์’

12.

๑๒.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวดขึ้นไปเพื่อบำเพ็ญทศบารมีให้บริบูรณ์

13.

๑๓.

නගරං ඛෙමාවතී නාම, ඛෙමො නාමාසහං තදා;

සබ්බඤ්ඤුතං ගවෙසන්තො, පබ්බජිං තස්ස සන්තිකෙ.

พระนครชื่อว่าเขมาวดี ในครั้งนั้น เราชื่อว่าเขมะ แสวงหาพระสัพพัญญุตญาณ จึงได้บวชในสำนักของพระองค์

14.

๑๔.

බ්‍රාහ්මණො අග්ගිදත්තො ච, ආසි බුද්ධස්ස සො පිතා;

විසාඛා නාම ජනිකා, කකුසන්ධස්ස සත්ථුනො.

อัคคิทัตตพราหมณ์เป็นพระบิดาของพระกกุสันธพุทธเจ้าผู้เป็นพระศาสดา พระมารดาทรงพระนามว่าวิสาขา

15.

๑๕.

වසතෙ තත්ථ ඛෙමෙ පුරෙ, සම්බුද්ධස්ස මහාකුලං;

නරානං පවරං සෙට්ඨං, ජාතිමන්තං මහායසං.

พระประยูรญาติอันยิ่งใหญ่ของพระสัมพุทธเจ้า ซึ่งประเสริฐกว่านรชน เป็นที่สรรเสริญ มีชาติกำเนิดสูง และมียศใหญ่ ได้ประทับอยู่ในเขมนครนั้น

16.

๑๖.

චතුවස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

කාම -කාමවණ්ණ-කාමසුද්ධිනාමා, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๔,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง ชื่อว่า กามะ กามวัณณะ และกามสุทธิ

17.

๑๗.

සමතිංසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

රොචිනී නාම සා නාරී, උත්තරො නාම අත්‍රජො.

มีสตรีที่ประดับประดาอย่างดี ๓๐,๐๐๐ นาง พระชายาพระนามว่าโรจินี พระโอรสพระนามว่าอุตตระ

18.

๑๘.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, රථයානෙන නික්ඛමි;

අනූනඅට්ඨමාසානි, පධානං පදහී ජිනො.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยราชรถ ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๘ เดือนเต็ม

19.

๑๙.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, කකුසන්ධො විනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, මිගදායෙ නරුත්තමො.

พระกกุสันธพุทธเจ้าผู้ทรงสงบ ผู้ทรงเป็นผู้นำ ผู้ทรงมีความเพียรยิ่งใหญ่ ผู้ประเสริฐกว่านรชน ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงหมุนธรรมจักร ณ ป่ามิคทายวัน

20.

๒๐.

විධුරො ච සඤ්ජීවො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

බුද්ධිජො නාමුපට්ඨාකො, කකුසන්ධස්ස සත්ථුනො.

พระวิธุระและพระสัญชีวะเป็นอัครสาวกของพระกกุสันธพุทธเจ้าผู้เป็นพระศาสดา พุทธิชะเป็นพุทธอุปัฏฐาก

21.

๒๑.

සාමා ච චම්පානාමා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, සිරීසොති පවුච්චති.

พระสามาและพระจัมปาเป็นอัครสาวิกา ต้นไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นซึก

22.

๒๒.

අච්චුතො ච සුමනො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

නන්දා චෙව සුනන්දා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

อัจจุตะและสุมนะเป็นอัครอุปัฏฐาก นันทาและสุนันทาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

23.

๒๓.

චත්තාලීසරතනානි[Pg.373], අච්චුග්ගතො මහාමුනි;

කනකප්පභා නිච්ඡරති, සමන්තා දසයොජනං.

พระมหามุนีมีพระวรกายสูง ๔๐ ศอก พระรัศมีมีพรรณดังทองแผ่ไปโดยรอบ ๑๐ โยชน์

24.

๒๔.

චත්තාලීසවස්සසහස්සානි, ආයු තස්ස මහෙසිනො;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

พระมหามุนีพระองค์นั้นมีพระชนมายุ ๔๐,๐๐๐ ปี พระองค์ดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังหมู่ชนจำนวนมากให้ข้ามพ้น

25.

๒๕.

ධම්මාපණං පසාරෙත්වා, නරනාරීනං සදෙවකෙ;

නදිත්වා සීහනාදංව, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

พระองค์ทรงเปิดร้านค้าคือพระธรรมเพื่อประโยชน์แก่นรชนและนารีในโลกพร้อมทั้งเทวโลก ทรงบันลือสีหนาทแล้วเสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

26.

๒๖.

අට්ඨඞ්ගවචනසම්පන්නො, අච්ඡිද්දානි නිරන්තරං;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

พระพุทธเจ้าผู้ทรงสมบูรณ์ด้วยพระสุรเสียงอันประกอบด้วยองค์ ๘ และพระสาวกผู้มีศีลไม่ขาด ไม่ด่างพร้อยเป็นนิตย์ ทั้งหมดนั้นได้อันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่ามิใช่หรือ

27.

๒๗.

කකුසන්ධො ජිනවරො, ඛෙමාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙවස්ස ථූපවරො, ගාවුතං නභමුග්ගතොති.

พระชินวรเจ้าพระนามว่ากกุสันธะ เสด็จดับขันธปรินิพพาน ณ เขมาราม พระสถูปอันประเสริฐของพระองค์ที่อารามนั้นเอง สูงขึ้นไปในอากาศ ๑ คาวุต

කකුසන්ධස්ස භගවතො වංසො ද්වාවීසතිමො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคกกุสันธพุทธเจ้าที่ ๒๒ จบ

25. කොණාගමනබුද්ධවංසො

๒๕. โกนาคมนพุทธวงศ์

1.

๑.

කකුසන්ධස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

කොණාගමනො නාම ජිනො, ලොකජෙට්ඨො නරාසභො.

ต่อจากพระกกุสันธพุทธเจ้า พระชินเจ้าพระนามว่าโกนาคมนะ ผู้ตรัสรู้เองโดยชอบ ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ผู้เป็นใหญ่ในโลก ผู้องอาจกว่านรชน ได้อุบัติขึ้น

2.

๒.

දසධම්මෙ පූරයිත්වාන, කන්තාරං සමතික්කමි;

පවාහිය මලං සබ්බං, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.

พระองค์ทรงบำเพ็ญธรรม ๑๐ ประการให้บริบูรณ์แล้ว ทรงข้ามพ้นกันดาร ทรงลอยมลทินทั้งปวงแล้ว บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด

3.

๓.

ධම්මචක්කං පවත්තෙන්තෙ, කොණාගමනනායකෙ;

තිංසකොටිසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහු.

เมื่อพระโกนาคมนพุทธเจ้าผู้เป็นผู้นำทรงประกาศธรรมจักร การตรัสรู้ครั้งแรกได้มีแก่สัตว์ ๓๐,๐๐๐ โกฏิ

4.

๔.

පාටිහීරං කරොන්තෙ ච, පරවාදප්පමද්දනෙ;

වීසතිකොටිසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු.

เมื่อทรงกระทำปาฏิหาริย์และทรงย่ำยีปรวาท การตรัสรู้ครั้งที่สองได้มีแก่สัตว์ ๒๐,๐๐๐ โกฏิ

5.

๕.

තතො විකුබ්බනං කත්වා, ජිනො දෙවපුරං ගතො;

වසතෙ තත්ථ සම්බුද්ධො, සිලාය පණ්ඩුකම්බලෙ.

ลำดับนั้น พระชินเจ้าทรงแสดงอิทธิฤทธิ์แล้วเสด็จไปยังเทวโลก พระสัมพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ บัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ในเทวโลกนั้น

6.

๖.

පකරණෙ සත්ත දෙසෙන්තො, වස්සං වසති සො මුනි;

දසකොටිසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

พระมุนีพระองค์นั้นทรงแสดงปกรณ์ ๗ คัมภีร์ ประทับอยู่ตลอดพรรษา การตรัสรู้ครั้งที่สามได้มีแก่สัตว์ ๑๐,๐๐๐ โกฏิ

7.

๗.

තස්සාපි දෙවදෙවස්ස, එකො ආසි සමාගමො;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

แม้พระผู้เป็นเทพยิ่งกว่าเทพพระองค์นั้น ก็ได้มีการประชุมพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่ เพียงครั้งเดียว

8.

๘.

තිංසභික්ඛුසහස්සානං[Pg.374], තදා ආසි සමාගමො;

ඔඝානමතික්කන්තානං, භිජ්ජිතානඤ්ච මච්චුයා.

ในครั้งนั้น ได้มีการประชุมภิกษุ ๓๐,๐๐๐ รูป ผู้ข้ามพ้นโอฆะและผู้ทำลายมัจจุได้แล้ว

9.

๙.

අහං තෙන සමයෙන, පබ්බතො නාම ඛත්තියො;

මිත්තාමච්චෙහි සම්පන්නො, අනන්තබලවාහනො.

ในสมัยนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าปัพพตะ สมบูรณ์ด้วยมิตรและอำมาตย์ มีพลพาหนะหาที่สุดมิได้

10.

๑๐.

සම්බුද්ධදස්සනං ගන්ත්වා, සුත්වා ධම්මමනුත්තරං;

නිමන්තෙත්වා සජිනසඞ්ඝං, දානං දත්වා යදිච්ඡකං.

เราไปเพื่อเฝ้าพระสัมพุทธเจ้า ได้ฟังพระธรรมอันยอดเยี่ยมแล้ว จึงนิมนต์พระพุทธเจ้าพร้อมทั้งพระสงฆ์ ถวายทานตามความปรารถนา

11.

๑๑.

පට්ටුණ්ණං චීනපට්ටඤ්ච, කොසෙය්‍යං කම්බලම්පි ච;

සොවණ්ණපාදුකඤ්චෙව, අදාසිං සත්ථුසාවකෙ.

เราได้ถวายผ้าปัฏฏุณณะ ผ้าจีน ผ้าไหม ผ้ากัมพล และฉลองพระบาททองคำแด่พระศาสดาและพระสาวกทั้งหลาย

12.

๑๒.

සොපි මං බුද්ධො බ්‍යාකාසි, සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිය;

‘‘ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับนั่งในท่ามกลางสงฆ์ ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในภัทรกัปนี้ ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

13.

๑๓.

‘‘අහු කපිලව්හයා රම්මා…පෙ… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

(ชนทั้งหลายได้ฟังพุทธพยากรณ์นั้นแล้ว ปรารถนาว่า) ‘พระตถาคตเสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์ ... (บำเพ็ญเพียรแล้วจักตรัสรู้) ... พวกเราจักเป็นผู้ได้อยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์’

14.

๑๔.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งขึ้นไปเพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

15.

๑๕.

සබ්බඤ්ඤුතං ගවෙසන්තො, දානං දත්වා නරුත්තමෙ;

ඔහායාහං මහාරජ්ජං, පබ්බජිං ජිනසන්තිකෙ.

เราเมื่อแสวงหาพระสัพพัญญุตญาณ ได้ถวายทานแด่พระนรุตตมะ (ผู้สูงสุดในนรชน) แล้วสละราชสมบัติใหญ่ บวชในสำนักของพระชินเจ้า

16.

๑๖.

නගරං සොභවතී නාම, සොභො නාමාසි ඛත්තියො;

වසතෙ තත්ථ නගරෙ, සම්බුද්ධස්ස මහාකුලං.

พระนครของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นชื่อว่าโสภวดี กษัตริย์พระนามว่าโสภะ ในพระนครนั้นเป็นที่ประทับอยู่แห่งพระประยูรญาติของพระสัมพุทธเจ้า

17.

๑๗.

බ්‍රාහ්මණො යඤ්ඤදත්තො ච, ආසි බුද්ධස්ස සො පිතා;

උත්තරා නාම ජනිකා, කොණාගමනස්ස සත්ථුනො.

พราหมณ์ชื่อยัญญทัตตะเป็นพระบิดาของพระพุทธเจ้า พระมารดาพระนามว่าอุตตรา ของพระศาสดาพระนามว่าโกนาคมนะ

18.

๑๘.

තීණි වස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

තුසිතසන්තුසිතසන්තුට්ඨා, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๓๐,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง ชื่อว่า ตุสิตะ สันตุสิตะ และสันตุฏฐะ

19.

๑๙.

අනූනසොළසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

රුචිගත්තා නාම නාරී, සත්ථවාහො නාම අත්‍රජො.

มีนางสนมที่ประดับตกแต่งแล้ว ๑๖,๐๐๐ นาง พระอัครมเหสีพระนามว่ารุจิคัตตา พระโอรสพระนามว่าสัตถวาหะ

20.

๒๐.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, හත්ථියානෙන නික්ඛමි;

ඡමාසං පධානචාරං, අචරී පුරිසුත්තමො.

พระบุรุษสูงสุดทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยยานคือช้าง ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๖ เดือน

21.

๒๑.

බ්‍රහ්මුනා [Pg.375] යාචිතො සන්තො, කොණාගමනනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, මිගදායෙ නරුත්තමො.

พระนายกโกนาคมนะ ผู้มีความเพียรใหญ่ ผู้สูงสุดในนรชน ผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปในป่าอิสิปตนมฤคทายวัน

22.

๒๒.

භිය්‍යසො උත්තරො නාම, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

සොත්ථිජො නාමුපට්ඨාකො, කොණාගමනස්ස සත්ථුනො.

พระอัครสาวกของพระศาสดาโกนาคมนะ คือ พระภิยยโสเถระและพระอุตตรเถระ พระอุปัฏฐากชื่อว่าโสตถิชะ

23.

๒๓.

සමුද්දා උත්තරා චෙව, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, උදුම්බරොති පවුච්චති.

พระอัครสาวิกาคือ พระสมุททาเถรีและพระอุตตราเถรี ต้นไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นมะเดื่อ

24.

๒๔.

උග්ගො ච සොමදෙවො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

සීවලා චෙව සාමා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

อัครอุปัฏฐากคือ อุคคอุบาสกและโสมเทวอุบาสก อัครอุปัฏฐายิกาคือ สีวลาอุบาสิกาและสามาอุบาสิกา

25.

๒๕.

උච්චත්තනෙන සො බුද්ධො, තිංසහත්ථසමුග්ගතො;

උක්කාමුඛෙ යථා කම්බු, එවං රංසීහි මණ්ඩිතො.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นมีพระวรกายสูง ๓๐ ศอก ทรงประดับด้วยพระรัศมี ดุจทองคำที่อยู่ในเบ้าหลอม

26.

๒๖.

තිංසවස්සසහස්සානි, ආයු බුද්ධස්ස තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในครั้งนั้น พระพุทธเจ้ามีพระชนมายุ ๓๐,๐๐๐ ปี พระองค์ทรงดำรงพระชนม์อยู่ตราบเท่านี้ ได้ทรงยังมหาชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น (จากสังสารวัฏ)

27.

๒๗.

ධම්මචෙතිං සමුස්සෙත්වා, ධම්මදුස්සවිභූසිතං;

ධම්මපුප්ඵගුළං කත්වා, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

พระองค์ทรงยกธรรมเจดีย์ขึ้น ประดับด้วยธงคือพระธรรม ทรงทำช่อดอกไม้คือพระธรรมแล้ว เสด็จนิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

28.

๒๘.

මහාවිලාසො තස්ස ජනො, සිරිධම්මප්පකාසනො;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

พระสาวกของพระองค์ผู้มีคุณวิเศษยิ่งใหญ่ และพระพุทธเจ้าผู้ทรงประกาศธรรมอันประเสริฐ ทั้งหมดนั้นได้อันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงเป็นของว่างเปล่ามิใช่หรือ

29.

๒๙.

කොණාගමනො සම්බුද්ධො, පබ්බතාරාමම්හි නිබ්බුතො;

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසි, තෙසු තෙසු පදෙසතොති.

พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าโกนาคมนะ เสด็จนิพพานที่ปัพพตาราม พระธาตุของพระองค์ได้แพร่หลายไปในประเทศนั้นๆ

කොණාගමනස්ස භගවතො වංසො තෙවීසතිමො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าโกนาคมนะที่ ๒๓ จบ

26. කස්සපබුද්ධවංසො

๒๖. กัสสปพุทธวงศ์

1.

๑.

කොණාගමනස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;

කස්සපො නාම ගොත්තෙන, ධම්මරාජා පභඞ්කරො.

ในลำดับต่อจากพระโกนาคมนพุทธเจ้า พระสัมพุทธเจ้าผู้สูงสุดแห่งสัตว์สองเท้า ทรงพระนามว่ากัสสปะโดยโคตร เป็นพระธรรมราชา ผู้ทรงทำแสงสว่าง ได้อุบัติขึ้นแล้ว

2.

๒.

සඤ්ඡඩ්ඩිතං කුලමූලං, බහ්වන්නපානභොජනං;

දත්වාන යාචකෙ දානං, පූරයිත්වාන මානසං;

උසභොව ආළකං භෙත්වා, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.

พระองค์ทรงสละตระกูลเดิม ทรงบริจาคทานคือข้าว น้ำ และโภชนะเป็นอันมากแก่ยาจกทั้งหลาย ทรงบำเพ็ญพระมนัสให้เต็มเปี่ยมแล้ว บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด ดุจพญาอุสภะทำลายคอกแล้ว (ออกไป) ฉะนั้น

3.

๓.

ධම්මචක්කං [Pg.376] පවත්තෙන්තෙ, කස්සපෙ ලොකනායකෙ;

වීසකොටිසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහු.

เมื่อพระกัสสปพุทธเจ้าผู้เป็นโลกนายก ทรงประกาศธรรมจักร การตรัสรู้ครั้งแรกได้มีแก่สัตว์สองหมื่นโกฏิ

4.

๔.

චතුමාසං යදා බුද්ධො, ලොකෙ චරති චාරිකං;

දසකොටිසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු.

เมื่อใดที่พระพุทธเจ้าเสด็จจาริกไปในโลกตลอด ๔ เดือน เมื่อนั้น การตรัสรู้ครั้งที่สองได้มีแก่สัตว์หนึ่งหมื่นโกฏิ

5.

๕.

යමකං විකුබ්බනං කත්වා, ඤාණධාතුං පකිත්තයි;

පඤ්චකොටිසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහු.

พระองค์ทรงทำยมกปาฏิหาริย์แล้ว ทรงประกาศญาณธาตุ การตรัสรู้ครั้งที่สามได้มีแก่สัตว์ห้าพันโกฏิ

6.

๖.

සුධම්මා දෙවපුරෙ රම්මෙ, තත්ථ ධම්මං පකිත්තයි;

තීණිකොටිසහස්සානං, දෙවානං බොධයී ජිනො.

ในเทวโลกอันน่ารื่นรมย์ มีสุธรรมาเทวสภา พระชินเจ้าทรงประกาศพระธรรมในที่นั้น ทรงยังทวยเทพสามพันโกฏิให้ตรัสรู้

7.

๗.

නරදෙවස්ස යක්ඛස්ස, අපරෙ ධම්මදෙසනෙ;

එතෙසානං අභිසමයා, ගණනාතො අසඞ්ඛියා.

ในการแสดงธรรมครั้งอื่นแก่ยักษ์ชื่อนรเทวะ การตรัสรู้ของเทวดาและมนุษย์ที่มาประชุมกันในครั้งนั้น นับไม่ถ้วน

8.

๘.

තස්සාපි දෙවදෙවස්ස, එකො ආසි සමාගමො;

ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.

การประชุมแห่งพระขีณาสพทั้งหลาย ผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่ ของพระพุทธเจ้าผู้เป็นเทพแห่งเทพ แม้พระองค์นั้น ได้มีครั้งเดียว

9.

๙.

වීසභික්ඛුසහස්සානං, තදා ආසි සමාගමො;

අතික්කන්තභවන්තානං, හිරිසීලෙන තාදිනං.

ในครั้งนั้น ได้มีการประชุมแห่งภิกษุ ๒๐,๐๐๐ รูป ผู้ก้าวล่วงภพและภวังค์ ผู้คงที่ด้วยหิริและศีล

10.

๑๐.

අහං තදා මාණවකො, ජොතිපාලොති විස්සුතො;

අජ්ඣායකො මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදාන පාරගූ.

ในครั้งนั้น เราเป็นมาณพชื่อว่าโชติปาละ มีชื่อเสียง เป็นผู้เล่าเรียน ทรงจำมนต์ ถึงฝั่งแห่งไตรเพท

11.

๑๑.

ලක්ඛණෙ ඉතිහාසෙ ච, සධම්මෙ පාරමිං ගතො;

භූමන්තලික්ඛකුසලො, කතවිජ්ජො අනාවයො.

เราถึงความสำเร็จในคัมภีร์ลักขณะและอิติหาสะ และในสัทธรรมของตน เป็นผู้ฉลาดในภูมิศาสตร์และดาราศาสตร์ เรียนจบวิชา ไม่มีที่ติ

12.

๑๒.

කස්සපස්ස භගවතො, ඝටිකාරො නාමුපට්ඨාකො;

සගාරවො සප්පතිස්සො, නිබ්බුතො තතියෙ ඵලෙ.

มีอุปัฏฐากของพระผู้มีพระภาคกัสสปะชื่อว่าฆฏิการะ เป็นผู้มีความเคารพยำเกรง ดับกิเลสแล้วในผลที่ ๓ (อนาคามิผล)

13.

๑๓.

ආදාය මං ඝටීකාරො, උපගඤ්ඡි කස්සපං ජිනං;

තස්ස ධම්මං සුණිත්වාන, පබ්බජිං තස්ස සන්තිකෙ.

ฆฏิการอุปัฏฐากพาเราเข้าไปเฝ้าพระชินเจ้ากัสสปะ เราได้ฟังธรรมของพระองค์แล้ว จึงได้บวชในสำนักของพระองค์

14.

๑๔.

ආරද්ධවීරියො හුත්වා, වත්තාවත්තෙසු කොවිදො;

න ක්වචි පරිහායාමි, පූරෙසිං ජිනසාසනං.

เราเป็นผู้ปรารภความเพียร ฉลาดในวัตรน้อยวัตรใหญ่ ไม่เสื่อมในที่ไหนๆ บำเพ็ญศาสนาของพระชินเจ้าให้บริบูรณ์

15.

๑๕.

යාවතා බුද්ධභණිතං, නවඞ්ගං ජිනසාසනං;

සබ්බං පරියාපුණිත්වාන, සොභයිං ජිනසාසනං.

เราเล่าเรียนคำสอนของพระชินเจ้ามีองค์ ๙ ทั้งปวง เท่าที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้แล้ว ยังศาสนาของพระชินเจ้าให้รุ่งเรือง

16.

๑๖.

මම අච්ඡරියං දිස්වා, සොපි බුද්ධො වියාකරි;

‘‘ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงเห็นความอัศจรรย์ของเราแล้ว จึงทรงพยากรณ์ว่า “ในภัทรกัปนี้ ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

17.

๑๗.

‘‘අහු [Pg.377] කපිලව්හයා රම්මා, නික්ඛමිත්වා තථාගතො;

පධානං පදහිත්වාන, කත්වා දුක්කරකාරිකං.

“พระตถาคตจักเสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์ ทรงบำเพ็ญเพียรอย่างยิ่ง กระทำทุกรกิริยา”

18.

๑๘.

‘‘අජපාලරුක්ඛමූලෙ, නිසීදිත්වා තථාගතො;

තත්ථ පායාසං පග්ගය්හ, නෙරඤ්ජරමුපෙහිති.

“พระตถาคตจักประทับนั่งที่โคนต้นอชปาลนิโครธ ทรงรับข้าวมธุปายาสในที่นั้นแล้ว จักเสด็จไปยังแม่น้ำเนรัญชรา”

19.

๑๙.

‘‘නෙරඤ්ජරාය තීරම්හි, පායාසං පරිභුඤ්ජිය;

පටියත්තවරමග්ගෙන, බොධිමූලමුපෙහිති.

“พระองค์จักเสวยข้าวมธุปายาสที่ฝั่งแม่น้ำเนรัญชราแล้ว เสด็จไปยังโคนต้นโพธิ์โดยมรรคาอันประเสริฐที่เทวดาจัดเตรียมไว้”

20.

๒๐.

‘‘තතො පදක්ඛිණං කත්වා, බොධිමණ්ඩං අනුත්තරො;

අපරාජිතට්ඨානම්හි, බොධිපල්ලඞ්කමුත්තමෙ;

පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා, බුජ්ඣිස්සති මහායසො.

“ลำดับนั้น พระองค์ผู้ยอดเยี่ยม ไม่มีผู้ใดยิ่งกว่า จักกระทำประทักษิณโพธิมณฑลแล้ว ประทับนั่งขัดสมาธิ ณ สถานที่อันไม่พ่ายแพ้ บนโพธิบัลลังก์อันอุดม พระองค์ผู้มียศใหญ่จักตรัสรู้”

21.

๒๑.

‘‘ඉමස්ස ජනිකා මාතා, මායා නාම භවිස්සති;

පිතා සුද්ධොදනො නාම, අයං හෙස්සති ගොතමො.

“พระชนนีผู้ให้กำเนิดของพระองค์ จักมีพระนามว่ามายา พระชนกจักมีพระนามว่าสุทโธทนะ ท่านผู้นี้จักเป็นพระโคตมพุทธเจ้า”

22.

๒๒.

‘‘අනාසවා වීතරාගා, සන්තචිත්තා සමාහිතා;

කොලිතො උපතිස්සො ච, අග්ගා හෙස්සන්ති සාවකා;

“โกฬิตะและอุปติสสะ ผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบ ตั้งมั่น จักเป็นอัครสาวก”

ආනන්දො නාමුපට්ඨාකො, උපට්ඨිස්සතිමං ජිනං.

“อุปัฏฐากชื่อว่าอานนท์ จักอุปัฏฐากพระชินเจ้าพระองค์นี้”

23.

๒๓.

‘‘ඛෙමා උප්පලවණ්ණා ච, අග්ගා හෙස්සන්ති සාවිකා;

අනාසවා සන්තචිත්තා, වීතරාගා සමාහිතා;

බොධි තස්ස භගවතො, අස්සත්ථොති පවුච්චති.

“เขมาและอุบลวรรณา จักเป็นอัครสาวิกา ผู้ไม่มีอาสวะ มีจิตสงบ ปราศจากราคะ ตั้งมั่น ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เรียกว่าต้นอัสสัตถะ”

24.

๒๔.

‘‘චිත්තො හත්ථාළවකො ච, අග්ගා හෙස්සන්තුපට්ඨකා;

නන්දමාතා ච උත්තරා, අග්ගා හෙස්සන්තුපට්ඨිකා’’.

“จิตตคฤหบดีและหัตถกะอาฬวกะ จักเป็นอัครอุปัฏฐาก นันทมาดาและอุตตรา จักเป็นอัครอุปัฏฐายิกา”

25.

๒๕.

ඉදං සුත්වාන වචනං, අස්සමස්ස මහෙසිනො;

ආමොදිතා නරමරූ, බුද්ධබීජං කිර අයං.

หมู่นรชนและเทวดาได้ฟังพระดำรัสนี้ของพระมหาสีผู้หาผู้เสมอมิได้แล้ว ต่างชื่นชมยินดีว่า “ท่านผู้นี้เป็นหน่อพุทธางกูรแน่แท้”

26.

๒๖.

උක්කුට්ඨිසද්දා පවත්තන්ති, අප්ඵොටෙන්ති හසන්ති ච;

කතඤ්ජලී නමස්සන්ති, දසසහස්සී සදෙවකා.

เหล่าสัตว์ในหมื่นโลกธาตุพร้อมทั้งเทวดา เปล่งเสียงบันลือศัพท์ ตบมือและหัวเราะ ประนมอัญชลีนมัสการ

27.

๒๗.

‘‘යදිමස්ස ලොකනාථස්ස, විරජ්ඣිස්සාම සාසනං;

අනාගතම්හි අද්ධානෙ, හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං.

“ถ้าหากพวกเราจักคลาดจากศาสนาของพระโลกนาถพระองค์นี้ ในอนาคตกาล พวกเราจักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์ของท่านผู้นี้”

28.

๒๘.

‘‘යථා මනුස්සා නදිං තරන්තා, පටිතිත්ථං විරජ්ඣිය;

හෙට්ඨා තිත්ථෙ ගහෙත්වාන, උත්තරන්ති මහානදිං.

“เปรียบเหมือนมนุษย์ทั้งหลายเมื่อข้ามแม่น้ำ พลาดจากท่าตรงหน้า ก็จำต้องถือเอาท่าที่อยู่เบื้องล่างข้ามแม่น้ำใหญ่ไปฉะนั้น”

29.

๒๙.

‘‘එවමෙව [Pg.378] මයං සබ්බෙ, යදි මුඤ්චාමිමං ජිනං;

අනාගතම්හි අද්ධානෙ, හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං’’.

“ฉันนั้นเหมือนกัน ถ้าพวกเราทั้งหมดพลาดจากพระชินเจ้าพระองค์นี้ ในอนาคตกาล พวกเราจักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์ของท่านผู้นี้”

30.

๓๐.

තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්‍යො චිත්තං පසාදයිං;

උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං, දසපාරමිපූරියා.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรอันยิ่งยวด เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

31.

๓๑.

එවමහං සංසරිත්වා, පරිවජ්ජෙන්තො අනාචරං;

දුක්කරඤ්ච කතං මය්හං, බොධියායෙව කාරණා.

เราท่องเที่ยวไปในสงสารอย่างนี้ เว้นจากอนาจาร ได้กระทำกรรมที่ทำได้ยาก ก็เพื่อโพธิญาณเท่านั้น

32.

๓๒.

නගරං බාරාණසී නාම, කිකී නාමාසි ඛත්තියො;

වසතෙ තත්ථ නගරෙ, සම්බුද්ධස්ස මහාකුලං.

พระนครชื่อว่าพาราณสี กษัตริย์พระนามว่ากิกี พระประยูรญาติของพระสัมพุทธเจ้าประทับอยู่ในพระนครนั้น

33.

๓๓.

බ්‍රාහ්මණො බ්‍රහ්මදත්තොව, ආසි බුද්ධස්ස සො පිතා;

ධනවතී නාම ජනිකා, කස්සපස්ස මහෙසිනො.

พระบิดาของพระพุทธเจ้ากัสสปมหาสีนั้น เป็นพราหมณ์ชื่อว่าพรหมทัต พระชนนีชื่อว่าธนวดี

34.

๓๔.

දුවෙ වස්සසහස්සානි, අගාරං අජ්ඣ සො වසි;

හංසො යසො සිරිනන්දො, තයො පාසාදමුත්තමා.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่สองพันปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง คือ หังสะ ยสะ และสิรินันทะ

35.

๓๕.

තිසොළසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

සුනන්දා නාම සා නාරී, විජිතසෙනො නාම අත්‍රජො.

มีนางสนมที่ประดับตกแต่งอย่างดี ๔๘,๐๐๐ นาง พระชายาพระนามว่าสุนันทา พระโอรสพระนามว่าวิชิตเสน

36.

๓๖.

නිමිත්තෙ චතුරො දිස්වා, පාසාදෙනාභිනික්ඛමි;

සත්තාහං පධානචාරං, අචරී පුරිසුත්තමො.

พระบุรุษสูงสุดทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยปราสาท ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๗ วัน

37.

๓๗.

බ්‍රහ්මුනා යාචිතො සන්තො, කස්සපො ලොකනායකො;

වත්ති චක්කං මහාවීරො, මිගදායෙ නරුත්තමො.

พระกัสสปพุทธเจ้าผู้มีความเพียรใหญ่องค์นั้น ผู้สูงสุดกว่านรชน ผู้เป็นที่พึ่งของโลก อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงสงบระงับ ได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปแล้วในป่าอิสิปตนมฤคทายวัน

38.

๓๘.

තිස්සො ච භාරද්වාජො ච, අහෙසුං අග්ගසාවකා;

සබ්බමිත්තො නාමුපට්ඨාකො, කස්සපස්ස මහෙසිනො.

พระติสสะและพระภารทวาชะ ได้เป็นพระอัครสาวกของพระกัสสปพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ พุทธอุปัฏฐากชื่อว่าสัพพมิตร

39.

๓๙.

අනුළා උරුවෙළා ච, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;

බොධි තස්ස භගවතො, නිග්‍රොධොති පවුච්චති.

พระอนุฬาและพระอุรุเวลาเถรี ได้เป็นพระอัครสาวิกา ต้นไม้เป็นที่ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น เรียกว่า ต้นนิโครธ

40.

๔๐.

සුමඞ්ගලො ඝටිකාරො ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨකා;

විචිතසෙනා භද්දා ච, අහෙසුං අග්ගුපට්ඨිකා.

สุมังคละและฆฏิการะอุบาสก ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก วิจิตเสนาและภัททาอุบาสิกา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

41.

๔๑.

උච්චත්තනෙන සො බුද්ධො, වීසතිරතනුග්ගතො;

විජ්ජුලට්ඨීව ආකාසෙ, චන්දොව ගහපූරිතො.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงมีพระวรกายสูง ๒๐ ศอก ทรงงดงามในอากาศ ดุจสายฟ้าแลบ และดุจพระจันทร์ที่เต็มเปี่ยมด้วยหมู่ดาว

42.

๔๒.

වීසතිවස්සසහස්සානි[Pg.379], ආයු තස්ස මහෙසිනො;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

พระชนมายุของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระองค์นั้น มีกำหนดสองหมื่นปี พระองค์ทรงดำรงอยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังหมู่ชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นแล้ว

43.

๔๓.

ධම්මතළාකං මාපයිත්වා, සීලං දත්වා විලෙපනං;

ධම්මදුස්සං නිවාසෙත්වා, ධම්මමාලං විභජ්ජිය.

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเนรมิตสระคือพระธรรม ประทานศีลเป็นเครื่องลูบไล้ ทรงให้นุ่งห่มผ้าคือธรรม ทรงจำแนกระเบียบดอกไม้คือธรรมแล้ว

44.

๔๔.

ධම්මවිමලමාදාසං, ඨපයිත්වා මහාජනෙ;

කෙචි නිබ්බානං පත්ථෙන්තා, පස්සන්තු මෙ අලඞ්කරං.

ทรงตั้งแว่นคือธรรมอันปราศจากมลทินไว้ในมหาชน แล้วตรัสว่า ชนบางพวกผู้ปรารถนาพระนิพพาน จงดูเครื่องประดับของเราเถิด

45.

๔๕.

සීලකඤ්චුකං දත්වාන, ඣානකවචවම්මිතං;

ධම්මචම්මං පාරුපිත්වා, දත්වා සන්නාහමුත්තමං.

ประทานเสื้อคือศีล เกราะคือฌานแล้ว ทรงให้ห่มหนังคือธรรม ประทานเกราะอันสูงสุดแล้ว

46.

๔๖.

සතිඵලකං දත්වාන, තිඛිණඤාණකුන්තිමං;

ධම්මඛග්ගවරං දත්වා, සීලසංසග්ගමද්දනං.

ประทานโล่คือสติ หอกคือญาณอันคมกล้าแล้ว ประทานพระขรรค์คือธรรมอันประเสริฐ ซึ่งย่ำยีความระคนด้วยกิเลสแล้ว

47.

๔๗.

තෙවිජ්ජාභූසනං දත්වාන, ආවෙළං චතුරො ඵලෙ;

ඡළභිඤ්ඤාභරණං දත්වා, ධම්මපුප්ඵපිළන්ධනං.

ประทานเครื่องประดับคือวิชชา ๓ ผล ๔ เป็นพวงดอกไม้แล้ว ประทานเครื่องประดับคืออภิญญา ๖ และเครื่องประดับคือดอกไม้คือธรรมแล้ว

48.

๔๘.

සද්ධම්මපණ්ඩරච්ඡත්තං, දත්වා පාපනිවාරණං;

මාපයිත්වාභයං පුප්ඵං, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

ประทานเศวตฉัตรคือสัทธรรมอันป้องกันบาปได้ ทรงเนรมิตดอกไม้อันให้ความไม่มีภัยแล้ว พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นพร้อมด้วยพระสาวกเสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว

49.

๔๙.

එසො හි සම්මාසම්බුද්ධො, අප්පමෙය්‍යො දුරාසදො;

එසො හි ධම්මරතනො, ස්වාක්ඛාතො එහිපස්සිකො.

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นี้แล ใครๆ ประมาณมิได้ ใครๆ เข้าไปเบียดเบียนได้โดยยาก พระธรรมรัตนะนี้แล อันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว เป็นธรรมที่ควรเรียกให้มาดู

50.

๕๐.

එසො හි සඞ්ඝරතනො, සුප්පටිපන්නො අනුත්තරො;

සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා.

พระสังฆรัตนะนี้แล เป็นผู้ปฏิบัติดี ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่ามิใช่หรือหนอ

51.

๕๑.

මහාකස්සපො ජිනො සත්ථා, සෙතබ්‍යාරාමම්හි නිබ්බුතො;

තත්ථෙවස්ස ජිනථූපො, යොජනුබ්බෙධමුග්ගතොති.

พระศาสดาพระนามว่ามหากัสสปะผู้ทรงชนะมาร เสด็จดับขันธปรินิพพานในเสตัพยาราม พระชินธาตุสถูปของพระองค์สูงหนึ่งโยชน์ ก็ตั้งอยู่ในที่นั้นนั่นเทียว

කස්සපස්ස භගවතො වංසො චතුවීසතිමො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะ ที่ ๒๔ จบ

27. ගොතමබුද්ධවංසො

๒๗. โคตมพุทธวงศ์

1.

๑.

අහමෙතරහි සම්බුද්ධො, ගොතමො සක්‍යවඩ්ඪනො;

පධානං පදහිත්වාන, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.

ในบัดนี้ เราคือพระโคดมสัมพุทธเจ้า ผู้ยังศากยวงศ์ให้เจริญ ได้บำเพ็ญเพียรแล้ว บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุดแล้ว

2.

๒.

බ්‍රහ්මුනා [Pg.380] යාචිතො සන්තො, ධම්මචක්කං පවත්තයිං;

අට්ඨාරසන්නං කොටීනං, පඨමාභිසමයො අහු.

เราผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ยังธรรมจักรให้เป็นไปแล้ว การตรัสรู้ครั้งแรกได้มีแก่เทวดา ๑๘ โกฏิ

3.

๓.

තතො පරඤ්ච දෙසෙන්තෙ, නරදෙවසමාගමෙ;

ගණනාය න වත්තබ්බො, දුතියාභිසමයො අහු.

หลังจากนั้นอีก เมื่อเราแสดงธรรมในที่ประชุมของนรและเทวดา การตรัสรู้ครั้งที่สองได้มีแก่สัตว์ผู้นับประมาณมิได้

4.

๔.

ඉධෙවාහං එතරහි, ඔවදිං මම අත්‍රජං;

ගණනාය න වත්තබ්බො, තතියාභිසමයො අහු.

ในบัดนี้ เราได้สอนโอรสของเราในที่นี้เอง การตรัสรู้ครั้งที่สามได้มีแก่สัตว์ผู้นับประมาณมิได้

5.

๕.

එකොසි සන්නිපාතො මෙ, සාවකානං මහෙසිනං;

අඩ්ඪතෙළසසතානං, භික්ඛූනාසි සමාගමො.

การประชุมแห่งสาวกของเราผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ได้มีครั้งเดียว คือการประชุมแห่งภิกษุ ๑,๒๕๐ รูป

6.

๖.

විරොචමානො විමලො, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣගො;

දදාමි පත්ථිතං සබ්බං, මණීව සබ්බකාමදො.

เราผู้ปราศจากมลทิน รุ่งเรืองอยู่ท่ามกลางหมู่ภิกษุ ย่อมให้สิ่งที่ปรารถนาทั้งหมด ดุจแก้วมณีอันให้ความปรารถนาทั้งปวง

7.

๗.

ඵලමාකඞ්ඛමානානං, භවච්ඡන්දජහෙසිනං;

චතුසච්චං පකාසෙමි, අනුකම්පාය පාණිනං.

เราย่อมประกาศสัจจะ ๔ แก่สัตว์ทั้งหลายผู้หวังผล ผู้ปรารถนาจะละฉันทะในภพ ด้วยความอนุเคราะห์

8.

๘.

දසවීසසහස්සානං, ධම්මාභිසමයො අහු;

එකද්වින්නං අභිසමයො, ගණනාතො අසඞ්ඛියො.

การตรัสรู้ธรรมได้มีแก่สัตว์สามหมื่น การตรัสรู้ของสัตว์หนึ่งหรือสองพวก นับประมาณมิได้

9.

๙.

විත්ථාරිකං බාහුජඤ්ඤං, ඉද්ධං ඵීතං සුඵුල්ලිතං;

ඉධ මය්හං සක්‍යමුනිනො, සාසනං සුවිසොධිතං.

ในโลกนี้ ศาสนาของเราผู้เป็นศากยมุนี แพร่หลาย อันมหาชนรู้ทั่วกัน รุ่งเรือง ไพบูลย์ เบิกบานดีแล้ว และบริสุทธิ์ดีแล้ว

10.

๑๐.

අනාසවා වීතරාගා, සන්තචිත්තා සමාහිතා;

භික්ඛූනෙකසතා සබ්බෙ, පරිවාරෙන්ති මං සදා.

ภิกษุทั้งหลายหลายร้อยทั้งหมด ผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบ มีจิตตั้งมั่น ย่อมแวดล้อมเราอยู่ทุกเมื่อ

11.

๑๑.

ඉදානි යෙ එතරහි, ජහන්ති මානුසං භවං;

අප්පත්තමානසා සෙඛා, තෙ භික්ඛූ විඤ්ඤුගරහිතා.

ในบัดนี้ ภิกษุเหล่าใดเป็นพระเสขะ มีใจยังไม่บรรลุอรหัตตผล ละภพแห่งมนุษย์ไป ภิกษุเหล่านั้นถูกวิญญูชนติเตียน

12.

๑๒.

අරියඤ්ච සංථොමයන්තා, සදා ධම්මරතා ජනා;

බුජ්ඣිස්සන්ති සතිමන්තො, සංසාරසරිතං ගතා.

ชนทั้งหลายผู้มีสติ สรรเสริญอริยมรรค ยินดีในธรรมทุกเมื่อ ถึงกระแสแห่งสงสารแล้วจักตรัสรู้

13.

๑๓.

නගරං කපිලවත්ථු මෙ, රාජා සුද්ධොදනො පිතා;

මය්හං ජනෙත්තිකා මාතා, මායාදෙවීති වුච්චති.

เมืองของเราชื่อว่ากบิลพัสดุ์ พระบิดาคือพระเจ้าสุทโธทนะ พระมารดาผู้ให้กำเนิดของเราเรียกว่าพระนางมายาเทวี

14.

๑๔.

එකූනතිංසවස්සානි, අගාරං අජ්ඣහං වසිං;

රම්මො සුරම්මො සුභකො, තයො පාසාදමුත්තමා.

เราอยู่ครองเรือนตลอด ๒๙ ปี ปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลังของเราคือ รัมมปราสาท สุรัมมปราสาท และสุภปราสาท

15.

๑๕.

චත්තාරීසසහස්සානි, නාරියො සමලඞ්කතා;

භද්දකඤ්චනා නාම නාරී, රාහුලො නාම අත්‍රජො.

มีนางสนมที่ประดับประดาอย่างดี ๔๐,๐๐๐ นาง พระชายาของเรานามว่าภัททกัญจนา โอรสของเรานามว่าราหุล

16.

๑๖.

නිමිත්තෙ [Pg.381] චතුරො දිස්වා, අස්සයානෙන නික්ඛමිං;

ඡබ්බස්සං පධානචාරං, අචරිං දුක්කරං අහං.

เราได้เห็นนิมิต ๔ ประการ จึงออกบวชด้วยอัสสยาน (ยานคือม้า) เราได้บำเพ็ญทุกรกิริยาอันทำได้ยาก สิ้น ๖ ปี

17.

๑๗.

බාරාණසියං ඉසිපතනෙ, චක්කං පවත්තිතං මයා;

අහං ගොතමසම්බුද්ධො, සරණං සබ්බපාණිනං.

เราผู้เป็นโคตมสัมพุทธะ เป็นที่พึ่งของสรรพสัตว์ ได้ประกาศธรรมจักร ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตเมืองพาราณสี

18.

๑๘.

කොලිතො උපතිස්සො ච, ද්වෙ භික්ඛූ අග්ගසාවකා;

ආනන්දො නාමුපට්ඨාකො, සන්තිකාවචරො මම;

พระภิกษุ ๒ รูป คือโกลิตะและอุปติสสะ เป็นอัครสาวกของเรา อานนท์เป็นพุทธอุปัฏฐาก อยู่ใกล้ชิดเรา

ඛෙමා උප්පලවණ්ණා ච, භික්ඛුනී අග්ගසාවිකා.

พระเขมาและพระอุบลวรรณาเป็นอัครสาวิกา

19.

๑๙.

චිත්තො හත්ථාළවකො ච, අග්ගුපට්ඨාකුපාසකා;

නන්දමාතා ච උත්තරා, අග්ගුපට්ඨිකුපාසිකා.

จิตตคฤหบดีและหัตถกอุบาสกอาฬวกะ เป็นอัครอุปัฏฐากฝ่ายอุบาสก นันทมาตาอุบาสิกาและอุตตราอุบาสิกา เป็นอัครอุปัฏฐายิกาฝ่ายอุบาสิกา

20.

๒๐.

අහං අස්සත්ථමූලම්හි, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං;

බ්‍යාමප්පභා සදා මය්හං, සොළසහත්ථමුග්ගතා.

เราได้บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด ณ ควงไม้โพธิ์ พระรัศมีวาหนึ่งมีอยู่แก่เราเสมอ เราสูง ๑๖ ศอก

21.

๒๑.

අප්පං වස්සසතං ආයු, ඉදානෙතරහි විජ්ජති;

තාවතා තිට්ඨමානොහං, තාරෙමි ජනතං බහුං.

ในบัดนี้ อายุขัยมีประมาณน้อย คือ ๑๐๐ ปี เราดำรงอยู่ตราบเท่านี้ ยังหมู่ชนจำนวนมากให้ข้ามพ้น

22.

๒๒.

ඨපයිත්වාන ධම්මුක්කං, පච්ඡිමං ජනබොධනං;

අහම්පි නචිරස්සෙව, සද්ධිං සාවකසඞ්ඝතො;

ඉධෙව පරිනිබ්බිස්සං, අග්ගී වාහාරසඞ්ඛයා.

เราตั้งคบเพลิงคือธรรมะไว้ เพื่อให้ความรู้แก่ชนรุ่นหลัง แม้เราเองก็จักปรินิพพานในโลกนี้ พร้อมด้วยหมู่สาวกในไม่ช้า เหมือนไฟที่สิ้นเชื้อดับไปฉะนั้น

23.

๒๓.

තානි ච අතුලතෙජානි, ඉමානි ච දසබලානි ;

අයඤ්ච ගුණධාරණො දෙහො, ද්වත්තිංසවරලක්ඛණවිචිත්තො.

เดชานุภาพที่หาที่เปรียบมิได้เหล่านั้นด้วย พลญาณ ๑๐ ประการเหล่านี้ด้วย และกายนี้ซึ่งทรงไว้ซึ่งคุณวิจิตรด้วยมหาปุริสลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการด้วย

24.

๒๔.

දස දිසා පභාසෙත්වා, සතරංසීව ඡප්පභා;

සබ්බං තමන්තරහිස්සන්ති, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරාති.

พระฉัพพรรณรังสีที่ส่องสว่างไปทั่วทศทิศ ดุจพระอาทิตย์ ทั้งหมดนั้นจักอันตรธานไป สังขารทั้งปวงไม่ว่างเปล่าแน่หรือ

ගොතමස්ස භගවතො වංසො පඤ්චවීසතිමො.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าโคดมที่ ๒๕ จบ

28. බුද්ධපකිණ්ණකකණ්ඩං

๒๘. พุทธปกิณณกกัณฑ์

1.

๑.

අපරිමෙය්‍යිතො කප්පෙ, චතුරො ආසුං විනායකා;

තණ්හඞ්කරො මෙධඞ්කරො, අථොපි සරණඞ්කරො;

දීපඞ්කරො ච සම්බුද්ධො, එකකප්පම්හි තෙ ජිනා.

ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำ ๔ พระองค์ คือ พระตัณหังกร พระเมธังกร พระสรณังกร และพระทีปังกรผู้ทรงเป็นพระสัมพุทธะ พระชินเจ้าเหล่านั้นอุบัติขึ้นในกัปเดียวกัน

2.

๒.

දීපඞ්කරස්ස [Pg.382] අපරෙන, කොණ්ඩඤ්ඤො නාම නායකො;

එකොව එකකප්පම්හි, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในกาลต่อมาจากพระทีปังกรพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำพระนามว่าโกณฑัญญะ อุบัติขึ้นพระองค์เดียวในกัปหนึ่ง ได้ทรงยังหมู่ชนจำนวนมากให้ข้ามพ้น

3.

๓.

දීපඞ්කරස්ස භගවතො, කොණ්ඩඤ්ඤස්ස ච සත්ථුනො;

එතෙසං අන්තරා කප්පා, ගණනාතො අසඞ්ඛියා.

ในระหว่างพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าทีปังกร และพระศาสดาพระนามว่าโกณฑัญญะ กัปทั้งหลายนับไม่ถ้วน

4.

๔.

කොණ්ඩඤ්ඤස්ස අපරෙන, මඞ්ගලො නාම නායකො;

තෙසම්පි අන්තරා කප්පා, ගණනාතො අසඞ්ඛියා.

ในกาลต่อมาจากพระโกณฑัญญพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำพระนามว่ามังคละอุบัติขึ้น ในระหว่างพระพุทธเจ้า ๒ พระองค์นั้น กัปทั้งหลายก็นับไม่ถ้วน

5.

๕.

මඞ්ගලො ච සුමනො ච, රෙවතො සොභිතො මුනි;

තෙපි බුද්ධා එකකප්පෙ, චක්ඛුමන්තො පභඞ්කරා.

พระมังคละ พระสุมนะ พระเรวตะ และพระโสภิตะมุนี พระพุทธเจ้าเหล่านั้นผู้ทรงมีพระจักษุ ๕ ทรงรุ่งเรือง ก็อุบัติขึ้นในกัปเดียวกัน

6.

๖.

සොභිතස්ස අපරෙන, අනොමදස්සී මහායසො;

තෙසම්පි අන්තරා කප්පා, ගණනාතො අසඞ්ඛියා.

ในกาลต่อมาจากพระโสภิตพุทธเจ้า พระอโนมทัสสีพุทธเจ้าผู้มียศใหญ่ก็อุบัติขึ้น ในระหว่างพระพุทธเจ้า ๒ พระองค์นั้น กัปทั้งหลายก็นับไม่ถ้วน

7.

๗.

අනොමදස්සී පදුමො, නාරදො චාපි නායකො;

තෙපි බුද්ධා එකකප්පෙ, තමන්තකාරකා මුනී.

พระอโนมทัสสี พระปทุมะ และพระนารทะผู้ทรงเป็นผู้นำ พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นพระมุนีเหล่านั้น ทรงกระทำที่สุดแห่งความมืด คือ โมหะ ก็อุบัติขึ้นในกัปเดียวกัน

8.

๘.

නාරදස්ස අපරෙන, පදුමුත්තරො නාම නායකො;

එකකප්පම්හි උප්පන්නො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

ในกาลต่อมาจากพระนารทพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำพระนามว่าปทุมุตตระ อุบัติขึ้นในกัปหนึ่ง ได้ทรงยังหมู่ชนจำนวนมากให้ข้ามพ้น

9.

๙.

නාරදස්ස භගවතො, පදුමුත්තරස්ස සත්ථුනො;

තෙසම්පි අන්තරා කප්පා, ගණනාතො අසඞ්ඛියා.

ในระหว่างพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่านารทะ และพระศาสดาพระนามว่าปทุมุตตระ กัปทั้งหลายก็นับไม่ถ้วน

10.

๑๐.

කප්පසතසහස්සම්හි, එකො ආසි මහාමුනි;

පදුමුත්තරො ලොකවිදූ, ආහුතීනං පටිග්ගහො.

ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่กัปนี้ มีพระมหามุนีพระองค์เดียว คือ พระปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้ทรงสมควรรับของที่เขานำมาบูชา

11.

๑๑.

තිංසකප්පසහස්සම්හි, දුවෙ ආසුං විනායකා ;

සුමෙධො ච සුජාතො ච, ඔරතො පදුමුත්තරා.

ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ แต่กัปนี้ ถัดจากพระปทุมุตตรพุทธเจ้ามา มีพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำ ๒ พระองค์ คือ พระสุเมธะและพระสุชาตะ

12.

๑๒.

අට්ඨාරසෙ කප්පසතෙ, තයො ආසුං විනායකා ;

පියදස්සී අත්ථදස්සී, ධම්මදස්සී ච නායකා.

ในกัปที่ ๑,๘๐๐ แต่กัปนี้ มีพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำ ๓ พระองค์ คือ พระปิยทัสสี พระอัตถทัสสี และพระธัมมทัสสี

13.

๑๓.

ඔරතො ච සුජාතස්ස, සම්බුද්ධා ද්විපදුත්තමා;

එකකප්පම්හි තෙ බුද්ධා, ලොකෙ අප්පටිපුග්ගලා.

ถัดจากพระสุชาตพุทธเจ้ามา พระพุทธเจ้าเหล่านั้นผู้เป็นพระสัมพุทธะ ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า หาบุคคลเปรียบมิได้ในโลก อุบัติขึ้นในกัปเดียวกัน

14.

๑๔.

චතුන්නවුතිතො කප්පෙ, එකො ආසි මහාමුනි;

සිද්ධත්ථො සො ලොකවිදූ, සල්ලකත්තො අනුත්තරො.

ในกัปที่ ๙๔ แต่กัปนี้ มีพระมหามุนีพระองค์เดียว คือ พระสิทธัตถะ ผู้ทรงรู้แจ้งโลก ทรงถอนลูกศรคือตัณหา ผู้ยอดเยี่ยม

15.

๑๕.

ද්වෙනවුතෙ [Pg.383] ඉතො කප්පෙ, දුවෙ ආසුං විනායකා;

තිස්සො ඵුස්සො ච සම්බුද්ධා, අසමා අප්පටිපුග්ගලා.

ในกัปที่ ๙๒ แต่กัปนี้ มีพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำ ๒ พระองค์ คือ พระติสสะและพระปุสสะ ผู้เป็นพระสัมพุทธะ ไม่มีใครเสมอเหมือน หาบุคคลเปรียบมิได้

16.

๑๖.

එකනවුතිතො කප්පෙ, විපස්සී නාම නායකො;

සොපි බුද්ධො කාරුණිකො, සත්තෙ මොචෙසි බන්ධනා.

ในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้ พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำพระนามว่าวิปัสสีอุบัติขึ้น แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้ทรงมีพระกรุณา ก็ได้ทรงเปลื้องสัตว์ทั้งหลายจากเครื่องผูก

17.

๑๗.

එකතිංසෙ ඉතො කප්පෙ, දුවෙ ආසුං විනායකා;

සිඛී ච වෙස්සභූ චෙව, අසමා අප්පටිපුග්ගලා.

ในกัปที่ ๓๑ แต่กัปนี้ พระวินายก ๒ พระองค์ คือ พระสิขีพุทธเจ้า และพระเวสสภูพุทธเจ้า ผู้ไม่มีใครเหมือน ไม่มีบุคคลเปรียบ ได้มีแล้ว

18.

๑๘.

ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙ, තයො ආසුං විනායකා;

කකුසන්ධො කොණාගමනො, කස්සපො චාපි නායකො.

ในภัทรกัปนี้ มีพระวินายก ๓ พระองค์ คือ พระกกุสันธพุทธเจ้า พระโกนาคมนพุทธเจ้า และพระกัสสปพุทธเจ้า

19.

๑๙.

අහමෙතරහි සම්බුද්ධො, මෙත්තෙය්‍යො චාපි හෙස්සති;

එතෙපිමෙ පඤ්ච බුද්ධා, ධීරා ලොකානුකම්පකා.

ในบัดนี้ เราเป็นพระสัมพุทธเจ้า และพระเมตเตยยะจักมี พระพุทธเจ้า ๕ พระองค์เหล่านี้ เป็นนักปราชญ์ ผู้อนุเคราะห์แก่โลก

20.

๒๐.

එතෙසං ධම්මරාජූනං, අඤ්ඤෙසංනෙකකොටිනං;

ආචික්ඛිත්වාන තං මග්ගං, නිබ්බුතා තෙ සසාවකාති.

พระธรรมราชาเหล่านั้น และพระพุทธเจ้าเหล่าอื่นอีกหลายโกฏิ ทรงแสดงหนทางนั้นแล้ว ได้ปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

බුද්ධපකිණ්ණකකණ්ඩං නිට්ඨිතං.

พุทธปกิณณกกัณฑ์ จบ

29. ධාතුභාජනීයකථා

๒๙. ธาตุภาชนียกถา

1.

๑.

මහාගොතමො ජිනවරො, කුසිනාරම්හි නිබ්බුතො;

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසි, තෙසු තෙසු පදෙසතො.

พระชินวรเจ้าพระนามว่าพระมหาโคตมะ เสด็จปรินิพพาน ณ กรุงกุสินารา พระธาตุของพระองค์ได้แพร่หลายไปในประเทศนั้นๆ

2.

๒.

එකො අජාතසත්තුස්ස, එකො වෙසාලියා පුරෙ;

එකො කපිලවත්ථුස්මිං, එකො ච අල්ලකප්පකෙ.

ส่วนหนึ่งเป็นของพระเจ้าอชาตศัตรู ส่วนหนึ่งอยู่ในกรุงเวสาลี ส่วนหนึ่งอยู่ในกรุงกบิลพัสดุ์ และอีกส่วนหนึ่งอยู่ในอัลลกัปปชนบท

3.

๓.

එකො ච රාමගාමම්හි, එකො ච වෙඨදීපකෙ;

එකො පාවෙය්‍යකෙ මල්ලෙ, එකො ච කොසිනාරකෙ.

และอีกส่วนหนึ่งอยู่ในรามคาม และอีกส่วนหนึ่งอยู่ในเวฏฐทีปกชนบท ส่วนหนึ่งเป็นของพวกเจ้ามัลละในเมืองปาวา และอีกส่วนหนึ่งอยู่ในเมืองกุสินารา

4.

๔.

කුම්භස්ස ථූපං කාරෙසි, බ්‍රාහ්මණො දොණසව්හයො;

අඞ්ගාරථූපං කාරෙසුං, මොරියා තුට්ඨමානසා.

โทณพราหมณ์ได้สร้างสถูปบรรจุทะนาน พวกเจ้าโมริยะมีใจยินดี ได้สร้างสถูปบรรจุพระอังคาร

5.

๕.

අට්ඨ සාරීරිකා ථූපා, නවමො කුම්භචෙතියො;

අඞ්ගාරථූපො දසමො, තදායෙව පතිට්ඨිතො.

สถูปบรรจุพระสรีรธาตุมี ๘ แห่ง พระสถูปบรรจุทะนานเป็นแห่งที่ ๙ พระสถูปบรรจุพระอังคารเป็นแห่งที่ ๑๐ ได้ประดิษฐานไว้ในครั้งนั้นนั่นเอง

6.

๖.

උණ්හීසං චතස්සො දාඨා, අක්ඛකා ද්වෙ ච ධාතුයො;

අසම්භින්නා ඉමා සත්ත, සෙසා භින්නාව ධාතුයො.

พระอุณหิส ๑ พระเขี้ยวแก้ว ๔ พระรากขวัญ ๒ พระธาตุ ๗ องค์นี้ไม่แตกกระจาย พระธาตุที่เหลือแตกกระจายไป

7.

๗.

මහන්තා [Pg.384] මුග්ගමත්තා ච, මජ්ඣිමා භින්නතණ්ඩුලා;

ඛුද්දකා සාසපමත්තා ච, නානාවණ්ණා ච ධාතුයො.

พระธาตุขนาดใหญ่มีประมาณเท่าเมล็ดถั่วเขียว ขนาดกลางมีประมาณเท่าเมล็ดข้าวสารหัก ขนาดเล็กมีประมาณเท่าเมล็ดพันธุ์ผักกาด พระธาตุมีวรรณะต่างๆ กัน

8.

๘.

මහන්තා සුවණ්ණවණ්ණා ච, මුත්තවණ්ණා ච මජ්ඣිමා;

ඛුද්දකා මකුලවණ්ණා ච, සොළසදොණමත්තිකා.

พระธาตุขนาดใหญ่มีวรรณะเหมือนทองคำ ขนาดกลางมีวรรณะเหมือนแก้วมุกดา ขนาดเล็กมีวรรณะเหมือนดอกมะลิ รวมทั้งหมดมีประมาณ ๑๖ โทณะ

9.

๙.

මහන්තා පඤ්ච නාළියො, නාළියො පඤ්ච මජ්ඣිමා;

ඛුද්දකා ඡ නාළී චෙව, එතා සබ්බාපි ධාතුයො.

พระธาตุขนาดใหญ่ ๕ ทะนาน ขนาดกลาง ๕ ทะนาน และขนาดเล็ก ๖ ทะนาน เหล่านี้คือพระธาตุทั้งหมด

10.

๑๐.

උණ්හීසං සීහළෙ දීපෙ, බ්‍රහ්මලොකෙ ච වාමකං;

සීහළෙ දක්ඛිණක්ඛඤ්ච, සබ්බාපෙතා පතිට්ඨිතා.

พระอุณหิสประดิษฐานอยู่ที่เกาะสีหล และพระรากขวัญเบื้องซ้ายประดิษฐานอยู่ที่พรหมโลก พระรากขวัญเบื้องขวาประดิษฐานอยู่ที่เกาะสีหล พระธาตุทั้งหมดนี้ประดิษฐานอยู่ (ดังนี้)

11.

๑๑.

එකා දාඨා තිදසපුරෙ, එකා නාගපුරෙ අහු;

එකා ගන්ධාරවිසයෙ, එකා කලිඞ්ගරාජිනො.

พระเขี้ยวแก้วองค์หนึ่งอยู่ที่ไตรทิพย์นคร องค์หนึ่งอยู่ที่นาคบุรี องค์หนึ่งอยู่ที่แคว้นคันธาระ องค์หนึ่งอยู่ที่แคว้นของพระเจ้ากาลิงคะ

12.

๑๒.

චත්තාලීසසමා දන්තා, කෙසා ලොමා ච සබ්බසො;

දෙවා හරිංසු එකෙකං, චක්කවාළපරම්පරා.

เทวดาทั้งหลายได้นำพระทนต์ ๔๐ ซี่ที่เสมอกันทั้งหมด พระเกศาและพระโลมาไปทีละองค์ๆ โดยลำดับในจักรวาลทั้งหลาย

13.

๑๓.

වජිරායං භගවතො, පත්තො දණ්ඩඤ්ච චීවරං;

නිවාසනං කුලඝරෙ, පච්චත්ථරණං කපිලව්හයෙ.

บาตร ไม้เท้า และจีวรของพระผู้มีพระภาคเจ้า อยู่ที่เมืองวัชชีระ ผ้าทรง (สบง) อยู่ที่กุรุฆระ ผ้าปูนั่งอยู่ที่เมืองกบิลพัสดุ์

14.

๑๔.

පාටලිපුත්තපුරම්හි, කරණං කායබන්ධනං;

චම්පායුදකසාටියං, උණ්ණලොමඤ්ච කොසලෙ.

ประคดเอวและรัดประคดอยู่ที่เมืองปาตลีบุตร ผ้าอาบน้ำฝนอยู่ที่เมืองจำปา และพระอุณาโลมอยู่ที่แคว้นโกศล

15.

๑๕.

කාසාවං බ්‍රහ්මලොකෙ ච, වෙඨනං තිදසෙ පුරෙ;

නිසීදනං අවන්තීසු, රට්ඨෙ අත්ථරණං තදා.

ผ้ากาสาวะอยู่ที่พรหมโลก ผ้าโพกพระเศียรอยู่ที่ไตรทิพย์นคร ผ้านิสีทนะอยู่ที่แคว้นอวันตี ผ้าปูลาดอยู่ที่เทวรัฐ ในครั้งนั้น

16.

๑๖.

අරණී ච මිථිලායං, විදෙහෙ පරිසාවනං;

වාසි සූචිඝරඤ්චාපි, ඉන්දපත්ථපුරෙ තදා.

ไม้สีไฟอยู่ที่เมืองมิถิลา ธมกรก (เครื่องกรองน้ำ) อยู่ที่แคว้นวิเทหะ มีดและกล่องเข็มอยู่ที่อินทปัตถนคร ในครั้งนั้น

17.

๑๗.

පරික්ඛාරා අවසෙසා, ජනපදෙ අපරන්තකෙ;

පරිභුත්තානි මුනිනා, අකංසු මනුජා තදා.

ในครั้งนั้น มนุษย์ทั้งหลายได้สร้าง (สถูป) บรรจุบริขารที่เหลือ ที่พระมุนีได้ทรงใช้สอยแล้ว ในอปรันตชนบท

18.

๑๘.

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසි, ගොතමස්ස මහෙසිනො;

පාණීනං අනුකම්පාය, අහු පොරාණිකං තදාති.

การแพร่หลายแห่งพระธาตุของพระมหามุนีโคตมะ ได้มีแล้ว การแพร่หลายแห่งพระธาตุนั้น เป็นไปเพื่ออนุเคราะห์แก่เหล่าสัตว์ เป็นประเพณีมาแต่โบราณ

ධාතුභාජනීයකථා නිට්ඨිතා.

ธาตุภาชนียกถา จบ

බුද්ධවංසොනිට්ඨිතො.

พุทธวงศ์ จบ