1

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

---

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

ขุททกนิกาย

---

ဗုဒ္ဓဝံသပါဠိ

พุทธวงศ์บาลี

---

၁. ရတနစင်္ကမနကဏ္ဍံ

๑. รัตนจังกมนกัณฑ์

---

၁.

๑.

---

ဗြဟ္မာ [Pg.299] စ လောကာဓိပတီ သဟမ္ပတီ, ကတဉ္ဇလီ အနဓိဝရံ အယာစထ;

‘‘သန္တီဓ သတ္တာပ္ပရဇက္ခဇာတိကာ, ဒေသေဟိ ဓမ္မံ အနုကမ္ပိမံ ပဇံ’’.

ท้าวสหัมบดีพรหมผู้เป็นอธิบดีแห่งโลก ประคองอัญชลีทูลอาราธนาพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสูงสุดว่า “ในโลกนี้มีเหล่าสัตว์ผู้มีธุลีในดวงตาน้อย ขอพระองค์โปรดแสดงธรรมอนุเคราะห์แก่หมู่สัตว์นี้เถิด”

---

၂.

๒.

---

သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏဿ တာဒိနော, ဇုတိန္ဓရဿန္တိမဒေဟဓာရိနော;

တထာဂတဿပ္ပဋိပုဂ္ဂလဿ, ဥပ္ပဇ္ဇိ ကာရုညတာ သဗ္ဗသတ္တေ.

พระกรุณาได้บังเกิดแก่พระตถาคต ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ ผู้คงที่ ผู้ทรงไว้ซึ่งรัศมี ผู้ทรงไว้ซึ่งอัตภาพสุดท้าย ผู้หาบุคคลเปรียบมิได้ ในสรรพสัตว์ทั้งปวง

---

၃.

๓.

---

‘‘န ဟေတေ ဇာနန္တိ သဒေဝမာနုသာ, ဗုဒ္ဓေါ အယံ ကီဒိသကော နရုတ္တမော;

ဣဒ္ဓိဗလံ ပညာဗလဉ္စ ကီဒိသံ, ဗုဒ္ဓဗလံ လောကဟိတဿ ကီဒိသံ.

“หมู่เทพพร้อมทั้งมนุษย์เหล่านี้ย่อมไม่รู้ว่า ‘พระพุทธเจ้าผู้เป็นนรชนสูงสุดพระองค์นี้เป็นเช่นไร ฤทธิพลและปัญญาพลของพระองค์ผู้ทรงเกื้อกูลแก่โลกเป็นเช่นไร พุทธพลเป็นเช่นไร’

---

၄.

๔.

---

‘‘န ဟေတေ ဇာနန္တိ သဒေဝမာနုသာ, ဗုဒ္ဓေါ အယံ ဧဒိသကော နရုတ္တမော;

ဣဒ္ဓိဗလံ ပညာဗလဉ္စ ဧဒိသံ, ဗုဒ္ဓဗလံ လောကဟိတဿ ဧဒိသံ.

“หมู่เทพพร้อมทั้งมนุษย์เหล่านี้ย่อมไม่รู้ว่า ‘พระพุทธเจ้าผู้เป็นนรชนสูงสุดพระองค์นี้เป็นเช่นนี้ ฤทธิพลและปัญญาพลของพระองค์ผู้ทรงเกื้อกูลแก่โลกเป็นเช่นนี้ พุทธพลเป็นเช่นนี้’

---

၅.

๕.

---

‘‘ဟန္ဒာဟံ [Pg.300] ဒဿယိဿာမိ, ဗုဒ္ဓဗလမနုတ္တရံ;

စင်္ကမံ မာပယိဿာမိ, နဘေ ရတနမဏ္ဍိတံ’’.

“เอาล่ะ เราจักแสดงพุทธพลอันยอดเยี่ยม จักเนรมิตที่จงกรมอันประดับด้วยรัตนะในนภากาศ”

---

၆.

๖.

---

ဘုမ္မာ မဟာရာဇိကာ တာဝတိံသာ, ယာမာ စ ဒေဝါ တုသိတာ စ နိမ္မိတာ;

ပရနိမ္မိတာ ယေပိ စ ဗြဟ္မကာယိကာ, အာနန္ဒိတာ ဝိပုလမကံသု ဃောသံ.

เหล่าภุมมเทวดา มหาราชิกา ดาวดึงส์ ยามา ดุสิต นิมมานรดี ปรนิมมิตวสวัตดี และเหล่าพรหมกายิกา ต่างเบิกบานใจ ได้เปล่งเสียงกึกก้อง

---

၇.

๗.

---

ဩဘာသိတာ စ ပထဝီ သဒေဝကာ, ပုထူ စ လောကန္တရိကာ အသံဝုတာ;

တမော စ တိဗ္ဗော ဝိဟတော တဒါ အဟု, ဒိသွာန အစ္ဆေရကံ ပါဋိဟီရံ.

แผ่นดินพร้อมทั้งเทวโลก และโลกกันตริกนรกอันกว้างใหญ่ไร้สิ่งปกปิด ได้สว่างไสวขึ้น ความมืดมิดอันหนาทึบได้ถูกกำจัดไปในกาลนั้น (หมู่สัตว์) ได้เห็นปาฏิหาริย์อันน่าอัศจรรย์

---

၈.

๘.

---

သဒေဝဂန္ဓဗ္ဗမနုဿရက္ခသေ, အာဘာ ဥဠာရာ ဝိပုလာ အဇာယထ;

ဣမသ္မိံ လောကေ ပရသ္မိဉ္စောဘယသ္မိံ, အဓော စ ဥဒ္ဓံ တိရိယဉ္စ ဝိတ္ထတံ.

รัศมีอันโอฬารไพบูลย์ได้บังเกิดแก่โลกพร้อมทั้งเทวดา คนธรรพ์ มนุษย์ และรากษส ทั้งในโลกนี้และโลกอื่น ทั้งเบื้องล่าง เบื้องบน และแนวขวาง แผ่ไพศาลไป

---

၉.

๙.

---

သတ္တုတ္တမော အနဓိဝရော ဝိနာယကော, သတ္ထာ အဟူ ဒေဝမနုဿပူဇိတော;

မဟာနုဘာဝေါ သတပုညလက္ခဏော, ဒဿေသိ အစ္ဆေရကံ ပါဋိဟီရံ.

พระศาสดาผู้สูงสุดกว่าสัตว์ ไม่มีผู้ใดยิ่งกว่า เป็นผู้นำ ได้รับการบูชาจากเทวดาและมนุษย์ ทรงมีอานุภาพมาก มีพระลักษณะแห่งบุญนับร้อย ได้ทรงแสดงปาฏิหาริย์อันน่าอัศจรรย์

---

၁၀.

๑๐.

---

သော ယာစိတော ဒေဝဝရေန စက္ခုမာ, အတ္ထံ သမေက္ခိတွာ တဒါ နရုတ္တမော;

စင်္ကမံ မာပယိ လောကနာယကော, သုနိဋ္ဌိတံ သဗ္ဗရတနနိမ္မိတံ.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคผู้ทรงเป็นนรชนสูงสุด ผู้นำโลก ทรงมีพระจักษุ อันท้าวเทวราชทูลอาราธนาแล้ว ทรงพิจารณาถึงประโยชน์ จึงได้ทรงเนรมิตที่จงกรมอันสำเร็จด้วยดี ซึ่งสร้างจากรัตนะทั้งปวง

---

၁၁.

๑๑.

---

ဣဒ္ဓီ စ အာဒေသနာနုသာသနီ, တိပါဋိဟီရေ ဘဂဝါ ဝသီ အဟု;

စင်္ကမံ မာပယိ လောကနာယကော, သုနိဋ္ဌိတံ သဗ္ဗရတနနိမ္မိတံ.

พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้ชำนาญในปาฏิหาริย์ ๓ ประการ คือ อิทธิปาฏิหาริย์ อาเทสนาปาฏิหาริย์ และอนุสาสนีปาฏิหาริย์ พระผู้นำโลกได้ทรงเนรมิตที่จงกรมอันสำเร็จด้วยดี ซึ่งสร้างจากรัตนะทั้งปวง

---

၁၂.

๑๒.

---

ဒသသဟဿီလောကဓာတုယာ, သိနေရုပဗ္ဗတုတ္တမေ;

ထမ္ဘေဝ ဒဿေသိ ပဋိပါဋိယာ, စင်္ကမေ ရတနာမယေ.

พระองค์ทรงแสดงปาฏิหาริย์ ณ ที่จงกรมอันแล้วไปด้วยรัตนะในหมื่นโลกธาตุ โดยทรงทำยอดเขาพระสุเมรุให้เป็นเสาตามลำดับ

---

၁၃.

๑๓.

---

ဒသသဟဿီ အတိက္ကမ္မ, စင်္ကမံ မာပယီ ဇိနော;

သဗ္ဗသောဏ္ဏမယာ ပဿေ, စင်္ကမေ ရတနာမယေ.

พระชินเจ้าทรงเนรมิตที่จงกรมให้เกินกว่าหมื่นโลกธาตุ ที่ข้างทั้งสองของที่จงกรมอันแล้วไปด้วยรัตนะ ล้วนสำเร็จด้วยทองคำ

---

၁၄.

๑๔.

---

တုလာသံဃာဋာနုဝဂ္ဂါ[Pg.301], သောဝဏ္ဏဖလကတ္ထတာ;

ဝေဒိကာ သဗ္ဗသောဝဏ္ဏာ, ဒုဘတော ပဿေသု နိမ္မိတာ.

ขื่อและจันทันที่รับกันดี ปูลาดด้วยแผ่นทองคำ ราวบันไดล้วนสำเร็จด้วยทองคำ ถูกเนรมิตขึ้นที่ข้างทั้งสอง

---

၁၅.

๑๕.

---

မဏိမုတ္တာဝါလုကာကိဏ္ဏာ, နိမ္မိတော ရတနာမယော;

ဩဘာသေတိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, သတရံသီဝ ဥဂ္ဂတော.

ที่จงกรมอันแล้วไปด้วยรัตนะที่ทรงเนรมิตขึ้น เกลื่อนกล่นด้วยทรายแก้วมณีและมุกดา ย่อมส่องสว่างไปทั่วทุกทิศ ดุจดังพระอาทิตย์แรกอุทัย

---

၁၆.

๑๖.

---

တသ္မိံ စင်္ကမနေ ဓီရော, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏော;

ဝိရောစမာနော သမ္ဗုဒ္ဓေါ, စင်္ကမေ စင်္ကမီ ဇိနော.

พระชินสัมพุทธเจ้าผู้ทรงมีพระปรีชา ผู้ทรงประกอบด้วยพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ ทรงรุ่งเรืองยิ่ง เสด็จจงกรมอยู่ ณ ที่จงกรมนั้น

---

၁၇.

๑๗.

---

ဒိဗ္ဗံ မန္ဒာရဝံ ပုပ္ဖံ, ပဒုမံ ပါရိဆတ္တကံ;

စင်္ကမနေ ဩကိရန္တိ, သဗ္ဗေ ဒေဝါ သမာဂတာ.

ทวยเทพทั้งปวงที่ประชุมกัน โปรยปรายดอกมณฑารพทิพย์ ดอกปทุม และดอกปาริฉัตร ลงบนที่จงกรม

---

၁၈.

๑๘.

---

ပဿန္တိ တံ ဒေဝသံဃာ, ဒသသဟဿီ ပမောဒိတာ;

နမဿမာနာ နိပတန္တိ, တုဋ္ဌဟဋ္ဌာ ပမောဒိတာ.

หมู่เทพในหมื่นโลกธาตุต่างเบิกบานใจ ได้เห็นพระองค์ ต่างมีใจยินดีร่าเริงเบิกบาน พากันนอบน้อมหมอบกราบ

---

၁၉.

๑๙.

---

တာဝတိံသာ စ ယာမာ စ, တုသိတာ စာပိ ဒေဝတာ;

နိမ္မာနရတိနော ဒေဝါ, ယေ ဒေဝါ ဝသဝတ္တိနော;

เหล่าเทพชั้นดาวดึงส์และยามา ทั้งเหล่าเทพชั้นดุสิต เหล่าเทพชั้นนิมมานรดี และเหล่าเทพผู้เป็นวสวัตตี

---

ဥဒဂ္ဂစိတ္တာ သုမနာ, ပဿန္တိ လောကနာယကံ.

ต่างมีจิตเบิกบาน มีใจโสมนัส ได้เห็นพระผู้นำโลก

---

၂၀.

๒๐.

---

သဒေဝဂန္ဓဗ္ဗမနုဿရက္ခသာ, နာဂါ သုပဏ္ဏာ အထ ဝါပိ ကိန္နရာ;

ပဿန္တိ တံ လောကဟိတာနုကမ္ပကံ, နဘေဝ အစ္စုဂ္ဂတစန္ဒမဏ္ဍလံ.

เทวดา คนธรรพ์ มนุษย์ รากษส นาค ครุฑ หรือแม้กินนร ต่างได้เห็นพระองค์ผู้ทรงอนุเคราะห์เกื้อกูลแก่โลก ดุจดังดวงจันทร์เพ็ญที่ลอยเด่นอยู่ในนภากาศ

---

၂၁.

๒๑.

---

အာဘဿရာ သုဘကိဏှာ, ဝေဟပ္ဖလာ အကနိဋ္ဌာ စ ဒေဝတာ;

သုသုဒ္ဓသုက္ကဝတ္ထဝသနာ, တိဋ္ဌန္တိ ပဉ္ဇလီကတာ.

เหล่าเทพชั้นอาภัสสรา สุภกิณหา เวหัปผลา และอกนิฏฐา ผู้นุ่งห่มผ้าขาวอันบริสุทธิ์ยิ่ง ประคองอัญชลียืนอยู่

---

၂၂.

๒๒.

---

မုဉ္စန္တိ ပုပ္ဖံ ပန ပဉ္စဝဏ္ဏိကံ, မန္ဒာရဝံ စန္ဒနစုဏ္ဏမိဿိတံ;

ဘမေန္တိ စေလာနိ စ အမ္ဗရေ တဒါ, ‘‘အဟော ဇိနော လောကဟိတာနုကမ္ပကော.

ทวยเทพโปรยปรายดอกมณฑารพ ๕ สี อันผสมด้วยจุณจันทน์ และในกาลนั้น ก็โบกสะบัดผ้าในอากาศ พลางกล่าวว่า “โอ พระชินเจ้าผู้ทรงอนุเคราะห์เกื้อกูลแก่โลก”

---

၂၃.

๒๓.

---

‘‘တုဝံ သတ္ထာ စ ကေတူ စ, ဓဇော ယူပေါ စ ပါဏိနံ;

ပရာယနော ပတိဋ္ဌာ စ, ဒီပေါ စ ဒွိပဒုတ္တမော.

“พระองค์ทรงเป็นศาสดา เป็นธงชัย เป็นธวัช และเป็นเสาหลักของเหล่าสัตว์ ทรงเป็นที่พึ่งพิง เป็นที่ตั้งอาศัย เป็นประทีป และเป็นผู้สูงสุดกว่าสัตว์สองเท้า”

---

၂၄.

๒๔.

---

‘‘ဒသသဟဿီလောကဓာတုယာ, ဒေဝတာယော မဟိဒ္ဓိကာ;

ပရိဝါရေတွာ နမဿန္တိ, တုဋ္ဌဟဋ္ဌာ ပမောဒိတာ.

“เหล่าเทวดาผู้มีฤทธิ์มากในหมื่นโลกธาตุ แวดล้อมแล้วนอบน้อมอยู่ ต่างมีใจยินดีร่าเริงเบิกบาน”

---

၂၅.

๒๕.

---

‘‘ဒေဝတာ ဒေဝကညာ စ, ပသန္နာ တုဋ္ဌမာနသာ;

ပဉ္စဝဏ္ဏိကပုပ္ဖေဟိ, ပူဇယန္တိ နရာသဘံ.

“เหล่าเทวดาและเทพกัญญา มีจิตเลื่อมใสโสมนัส บูชาพระนราสภะด้วยดอกไม้นานาพรรณ”

---

၂၆.

๒๖.

---

‘‘ပဿန္တိ [Pg.302] တံ ဒေဝသံဃာ, ပသန္နာ တုဋ္ဌမာနသာ;

ပဉ္စဝဏ္ဏိကပုပ္ဖေဟိ, ပူဇယန္တိ နရာသဘံ.

หมู่เทพผู้มีใจเลื่อมใสยินดี ย่อมเห็นพระนราสภะนั้น และบูชาด้วยดอกไม้ ๕ สี

---

၂၇.

๒๗.

---

‘‘အဟော အစ္ဆရိယံ လောကေ, အဗ္ဘုတံ လောမဟံသနံ;

န မေဒိသံ ဘူတပုဗ္ဗံ, အစ္ဆေရံ လောမဟံသနံ’’.

โอ อัศจรรย์ในโลก ไม่เคยมีมา น่าขนลุกพองสยองเกล้า ความอัศจรรย์น่าขนลุกพองสยองเกล้าเช่นนี้ ไม่เคยมีแก่เรามาก่อนเลย

---

၂၈.

๒๘.

---

သကသကမှိ ဘဝနေ, နိသီဒိတွာန ဒေဝတာ;

ဟသန္တိ တာ မဟာဟသိတံ, ဒိသွာနစ္ဆေရကံ နဘေ.

ทวยเทพเหล่านั้น นั่งอยู่ในวิมานของตนๆ เห็นความอัศจรรย์ในนภากาศแล้ว ก็บันลือเสียงหัวเราะอย่างกึกก้อง

---

၂၉.

๒๙.

---

အာကာသဋ္ဌာ စ ဘူမဋ္ဌာ, တိဏပန္ထနိဝါသိနော;

ကတဉ္ဇလီ နမဿန္တိ, တုဋ္ဌဟဋ္ဌာ ပမောဒိတာ.

เหล่าเทวดาผู้อยู่ในอากาศและบนภาคพื้นดิน และผู้สถิตอยู่ที่พงหญ้าและทางเดิน ต่างร่าเริงยินดีเบิกบานใจ ประคองอัญชลีนมัสการ

---

၃၀.

๓๐.

---

ယေပိ ဒီဃာယုကာ နာဂါ, ပုညဝန္တော မဟိဒ္ဓိကာ;

ပမောဒိတာ နမဿန္တိ, ပူဇယန္တိ နရုတ္တမံ.

แม้เหล่านาคผู้มีอายุยืน มีบุญ มีฤทธิ์มาก ก็พากันเบิกบานใจ นมัสการบูชาพระนรุตตมะ

---

၃၁.

๓๑.

---

သင်္ဂီတိယော ပဝတ္တေန္တိ, အမ္ဗရေ အနိလဉ္ဇသေ;

စမ္မနဒ္ဓါနိ ဝါဒေန္တိ, ဒိသွာနစ္ဆေရကံ နဘေ.

เมื่อเห็นความอัศจรรย์ในนภากาศแล้ว เหล่าคนธรรพ์ก็ขับร้องประโคมดนตรีในอัมพรซึ่งเป็นทางของลม และประโคมกลองหนัง

---

၃၂.

๓๒.

---

သင်္ခါ စ ပဏဝါ စေဝ, အထောပိ ဍိဏ္ဍိမာ ဗဟူ;

အန္တလိက္ခသ္မိံ ဝဇ္ဇန္တိ, ဒိသွာနစ္ဆေရကံ နဘေ.

เมื่อเห็นความอัศจรรย์ในนภากาศแล้ว สังข์ บัณเฑาะว์ และกลองดีณติมะจำนวนมาก ก็ดังกึกก้องขึ้นในอากาศ

---

၃၃.

๓๓.

---

အဗ္ဘုတော ဝတ နော အဇ္ဇ, ဥပ္ပဇ္ဇိ လောမဟံသနော;

ဓုဝမတ္ထသိဒ္ဓိံ လဘာမ, ခဏော နော ပဋိပါဒိတော.

วันนี้ ความอัศจรรย์ไม่เคยมีมา น่าขนลุกพองสยองเกล้า เกิดขึ้นแก่เราแล้วหนอ เราจะได้รับความสำเร็จประโยชน์อย่างแน่นอน ขณะอันประเสริฐบังเกิดแก่เราแล้ว

---

၃၄.

๓๔.

---

ဗုဒ္ဓေါတိ တေသံ သုတွာန, ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ တာဝဒေ;

ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိ ကထယန္တာ, တိဋ္ဌန္တိ ပဉ္ဇလီကတာ.

ปีติเกิดขึ้นแก่ทวยเทพเหล่านั้นในขณะนั้นเอง เพราะได้สดับเสียงว่า ‘พุทโธ’ ทวยเทพเหล่านั้นกล่าวว่า ‘พุทโธ พุทโธ’ ประคองอัญชลียืนอยู่

---

၃၅.

๓๕.

---

ဟိင်္ကာရာ သာဓုကာရာ စ, ဥက္ကုဋ္ဌိ သမ္ပဟံသနံ ;

ပဇာ စ ဝိဝိဓာ ဂဂနေ, ဝတ္တေန္တိ ပဉ္ဇလီကတာ.

หมู่ประชาสัตว์หลากหลายในอากาศ ประคองอัญชลี เปล่งเสียงหึมการ สาธุการ เสียงโห่ร้อง และเสียงบันลือร่าเริง

---

၃၆.

๓๖.

---

ဂါယန္တိ သေဠေန္တိ စ ဝါဒယန္တိ စ, ဘုဇာနိ ပေါထေန္တိ စ နစ္စယန္တိ စ;

မုဉ္စန္တိ ပုပ္ဖံ ပန ပဉ္စဝဏ္ဏိကံ, မန္ဒာရဝံ စန္ဒနစုဏ္ဏမိဿိတံ.

ทวยเทพย่อมขับร้อง ดีดสีตีเป่า ตบพระพาหา และฟ้อนรำ ทั้งโปรยปรายดอกมณฑารพ ๕ สี ที่เคล้าด้วยจุณจันทน์

---

၃၇.

๓๗.

---

‘‘ယထာ တုယှံ မဟာဝီရ, ပါဒေသု စက္ကလက္ခဏံ;

ဓဇဝဇိရပဋာကာ, ဝဍ္ဎမာနင်္ကုသာစိတံ.

ข้าแต่พระมหาวีระ ที่ฝ่าพระบาทของพระองค์มีจักรลักษณะ อันประกอบด้วยรูปธง วชิระ ปฏากะ ศรีวัตสะ และขอ ฉันใด

---

၃၈.

๓๘.

---

‘‘ရူပေ [Pg.303] သီလေ သမာဓိမှိ, ပညာယ စ အသာဒိသော;

ဝိမုတ္တိယာ အသမသမော, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ.

พระองค์ไม่มีผู้เสมอเหมือนในด้านรูป ศีล สมาธิ และปัญญา ไม่มีผู้ใดเทียมเท่าในด้านวิมุตติ และการประกาศธรรมจักร

---

၃၉.

๓๙.

---

‘‘ဒသနာဂဗလံ ကာယေ, တုယှံ ပါကတိကံ ဗလံ;

ဣဒ္ဓိဗလေန အသမော, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ.

พระกำลังตามปกติในพระวรกายของพระองค์เท่ากับกำลังช้าง ๑๐ เชือก พระองค์ไม่มีผู้เสมอเหมือนด้วยกำลังฤทธิ์ และการประกาศธรรมจักร

---

၄၀.

๔๐.

---

‘‘ဧဝံ သဗ္ဗဂုဏူပေတံ, သဗ္ဗင်္ဂသမုပါဂတံ;

မဟာမုနိံ ကာရုဏိကံ, လောကနာထံ နမဿထ.

ท่านทั้งหลายจงนมัสการพระโลกนาถ ผู้ทรงเป็นมหามุนี เปี่ยมด้วยพระกรุณา เพียบพร้อมด้วยพระคุณทั้งปวง และถึงพร้อมด้วยองค์คุณทั้งปวงอย่างนี้เถิด

---

၄၁.

๔๑.

---

‘‘အဘိဝါဒနံ ထောမနဉ္စ, ဝန္ဒနဉ္စ ပသံသနံ;

နမဿနဉ္စ ပူဇဉ္စ, သဗ္ဗံ အရဟသီ တုဝံ.

พระองค์ทรงสมควรรับการกราบไหว้ การสรรเสริญ การไหว้ การชมเชย การนอบน้อม และการบูชาทั้งหมด

---

၄၂.

๔๒.

---

‘‘ယေ ကေစိ လောကေ ဝန္ဒနေယျာ, ဝန္ဒနံ အရဟန္တိ ယေ;

သဗ္ဗသေဋ္ဌော မဟာဝီရ, သဒိသော တေ န ဝိဇ္ဇတိ.

บรรดาผู้ที่ควรแก่การไหว้ในโลก ผู้ที่สมควรรับการไหว้มีอยู่เพียงใด ข้าแต่พระมหาวีระ พระองค์ทรงประเสริฐที่สุดกว่าทั้งหมด ไม่มีใครเสมอเหมือนพระองค์

---

၄၃.

๔๓.

---

‘‘သာရိပုတ္တော မဟာပညော, သမာဓိဇ္ဈာနကောဝိဒေါ;

ဂိဇ္ဈကူဋေ ဌိတောယေဝ, ပဿတိ လောကနာယကံ.

พระสารีบุตรผู้มีปัญญามาก ฉลาดในสมาธิและฌาน ยืนอยู่บนภูเขาคิชฌกูฏนั่นเอง ได้เห็นพระโลกนายก

---

၄၄.

๔๔.

---

‘‘သုဖုလ္လံ သာလရာဇံဝ, စန္ဒံဝ ဂဂနေ ယထာ;

မဇ္ဈနှိကေဝ သူရိယံ, ဩလောကေသိ နရာသဘံ.

พระเถระได้แลดูพระนราสภะ ดุจพญาสาลพฤกษ์ที่ดอกบานสะพรั่ง ดุจพระจันทร์ในท้องฟ้า และดุจพระอาทิตย์ในเวลาเที่ยงวัน

---

၄၅.

๔๕.

---

‘‘ဇလန္တံ ဒီပရုက္ခံဝ, တရုဏသူရိယံဝ ဥဂ္ဂတံ;

ဗျာမပ္ပဘာနုရဉ္ဇိတံ, ဓီရံ ပဿတိ လောကနာယကံ.

พระเถระได้เห็นพระโลกนายก ผู้ทรงมั่นคง งามด้วยพระรัศมีวาหนึ่ง ดุจประทีปที่ลุกโพลง และดุจดวงอาทิตย์อุทัย

---

၄၆.

๔๖.

---

‘‘ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ, ကတကိစ္စာန တာဒိနံ;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, ခဏေန သန္နိပါတယိ.

พระเถระได้เรียกประชุมภิกษุ ๕๐๐ รูป ผู้มีกิจทำเสร็จแล้ว คงที่ สิ้นอาสวะ และปราศจากมลทิน มาในชั่วขณะหนึ่ง

---

၄၇.

๔๗.

---

‘‘လောကပ္ပသာဒနံ နာမ, ပါဋိဟီရံ နိဒဿယိ;

အမှေပိ တတ္ထ ဂန္တွာန, ဝန္ဒိဿာမ မယံ ဇိနံ.

พระชินเจ้าทรงแสดงปาฏิหาริย์ชื่อว่าโลกัปปสาทนะ แม้เราทั้งหลายก็จะไปในที่นั้น แล้วจักถวายบังคมพระชินเจ้า

---

၄၈.

๔๘.

---

‘‘ဧထ သဗ္ဗေ ဂမိဿာမ, ပုစ္ဆိဿာမ မယံ ဇိနံ;

ကင်္ခံ ဝိနောဒယိဿာမ, ပဿိတွာ လောကနာယကံ’’.

ท่านทั้งหลายจงมาเถิด เราทั้งหมดจักไปกัน เราจักทูลถามพระชินเจ้า เราได้เห็นพระโลกนายกแล้ว จักบรรเทาความสงสัยได้

---

၄၉.

๔๙.

---

သာဓူတိ တေ ပဋိဿုတွာ, နိပကာ သံဝုတိန္ဒြိယာ;

ပတ္တစီဝရမာဒါယ, တရမာနာ ဥပါဂမုံ.

ภิกษุเหล่านั้นผู้มีปัญญารักษาตน สำรวมอินทรีย์ รับคำว่า ‘สาธุ’ แล้ว ถือบาตรและจีวรรีบเข้าไปหา

---

၅၀.

๕๐.

---

ခီဏာသဝေဟိ ဝိမလေဟိ, ဒန္တေဟိ ဥတ္တမေ ဒမေ;

သာရိပုတ္တော မဟာပညော, ဣဒ္ဓိယာ ဥပသင်္ကမိ.

พระสารีบุตรผู้มีปัญญามาก เข้าไปเฝ้าโดยทางฤทธิ์ พร้อมกับพระขีณาสพทั้งหลายผู้ปราศจากมลทิน ผู้ฝึกฝนตนแล้วในทมะอันอุดม

---

၅၁.

๕๑.

---

တေဟိ [Pg.304] ဘိက္ခူဟိ ပရိဝုတော, သာရိပုတ္တော မဟာဂဏီ;

လဠန္တော ဒေဝေါဝ ဂဂနေ, ဣဒ္ဓိယာ ဥပသင်္ကမိ.

พระสารีบุตรผู้มีคณะใหญ่ อันภิกษุเหล่านั้นแวดล้อม งดงามอยู่ในอากาศดุจเทพบุตร เข้าไปเฝ้าโดยทางฤทธิ์

---

၅၂.

๕๒.

---

ဥက္ကာသိတဉ္စ ခိပိတံ, အဇ္ဈုပေက္ခိယ သုဗ္ဗတာ;

သဂါရဝါ သပ္ပတိဿာ, သမ္ဗုဒ္ဓံ ဥပသင်္ကမုံ.

ภิกษุทั้งหลายผู้มีวัตรดีงาม ไม่กระแอมไอ ไม่จาม มีความเคารพยำเกรง เข้าไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้า

---

၅၃.

๕๓.

---

ဥပသင်္ကမိတွာ ပဿန္တိ, သယမ္ဘုံ လောကနာယကံ;

နဘေ အစ္စုဂ္ဂတံ ဓီရံ, စန္ဒံဝ ဂဂနေ ယထာ.

ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ภิกษุทั้งหลายได้เห็นพระโลกนายกผู้เป็นสยัมภู ผู้ทรงมั่นคง เสด็จขึ้นไปสูงในอากาศ ดุจพระจันทร์ในท้องฟ้า

---

၅၄.

๕๔.

---

ဇလန္တံ ဒီပရုက္ခံဝ, ဝိဇ္ဇုံဝ ဂဂနေ ယထာ;

မဇ္ဈနှိကေဝ သူရိယံ, ပဿန္တိ လောကနာယကံ.

ภิกษุทั้งหลายได้เห็นพระโลกนายก ดุจประทีปที่ลุกโพลง ดุจสายฟ้าในอากาศ และดุจพระอาทิตย์ในเวลาเที่ยงวัน

---

၅၅.

๕๕.

---

ပဉ္စဘိက္ခုသတာ သဗ္ဗေ, ပဿန္တိ လောကနာယကံ;

ရဟဒမိဝ ဝိပ္ပသန္နံ, သုဖုလ္လံ ပဒုမံ ယထာ.

ภิกษุ ๕๐๐ รูปทั้งหมด ได้เห็นพระโลกนายก ดุจห้วงน้ำที่ใสสะอาด และดุจดอกปทุมที่บานสะพรั่ง

---

၅၆.

๕๖.

---

အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာန, တုဋ္ဌဟဋ္ဌာ ပမောဒိတာ;

နမဿမာနာ နိပတန္တိ, သတ္ထုနော စက္ကလက္ခဏေ.

ภิกษุทั้งหลายประคองอัญชลี มีใจยินดีร่าเริงเบิกบาน นอบน้อมหมอบลง ณ ที่ใกล้พระยุคลบาทอันมีลักษณะจักรของพระศาสดา

---

၅၇.

๕๗.

---

သာရိပုတ္တော မဟာပညော, ကောရဏ္ဍသမသာဒိသော;

သမာဓိဇ္ဈာနကုသလော, ဝန္ဒတေ လောကနာယကံ.

พระสารีบุตรผู้มีปัญญามาก มีผิวพรรณเสมอด้วยดอกกรรณิการ์ ผู้ฉลาดในสมาธิและฌาน ถวายบังคมพระโลกนายก

---

၅၈.

๕๘.

---

ဂဇ္ဇိတာ ကာလမေဃောဝ, နီလုပ္ပလသမသာဒိသော;

ဣဒ္ဓိဗလေန အသမော, မောဂ္ဂလ္လာနော မဟိဒ္ဓိကော.

พระโมคคัลลานะผู้มีฤทธิ์มาก หาผู้เสมอมิได้ด้วยกำลังฤทธิ์ ดุจเมฆดำคำรนอยู่ มีผิวพรรณเสมอด้วยดอกอุบลเขียว (ถวายบังคมพระโลกนายก)

---

၅၉.

๕๙.

---

မဟာကဿပေါပိ စ ထေရော, ဥတ္တတ္တကနကသန္နိဘော;

ဓုတဂုဏေ အဂ္ဂနိက္ခိတ္တော, ထောမိတော သတ္ထုဝဏ္ဏိတော.

แม้พระมหากัสสปเถระ ผู้มีวรรณะดังทองชมพูนุทที่หลอมแล้ว ผู้ที่พระศาสดาทรงยกย่อง สรรเสริญ และเทวดามนุษย์ก็สดุดีแล้ว ว่าเป็นผู้เลิศในคุณแห่งธุดงค์ (ก็ถวายบังคมพระโลกนายก)

---

၆၀.

๖๐.

---

ဒိဗ္ဗစက္ခူနံ ယော အဂ္ဂေါ, အနုရုဒ္ဓေါ မဟာဂဏီ;

ဉာတိသေဋ္ဌော ဘဂဝတော, အဝိဒူရေဝ တိဋ္ဌတိ.

พระอนุรุทธะใด เป็นผู้เลิศกว่าภิกษุผู้มีทิพยจักษุ เป็นผู้มีคณะใหญ่ เป็นพระประยูรญาติผู้ประเสริฐของพระผู้มีพระภาค พระอนุรุทธะนั้น ยืนอยู่ในที่ไม่ไกลนั่นเทียว

---

၆၁.

๖๑.

---

အာပတ္တိအနာပတ္တိယာ, သတေကိစ္ဆာယ ကောဝိဒေါ;

ဝိနယေ အဂ္ဂနိက္ခိတ္တော, ဥပါလိ သတ္ထုဝဏ္ဏိတော.

พระอุบาลี ผู้ฉลาดในอาบัติและอนาบัติ และในกรรมที่มีการเยียวยา ผู้ที่พระศาสดาทรงยกย่องว่าเป็นเลิศในทางพระวินัย (ก็ถวายบังคมพระโลกนายก)

---

၆၂.

๖๒.

---

သုခုမနိပုဏတ္ထပဋိဝိဒ္ဓေါ, ကထိကာနံ ပဝရော ဂဏီ;

ဣသိ မန္တာနိယာ ပုတ္တော, ပုဏ္ဏော နာမာတိ ဝိဿုတော.

พระฤาษี ผู้เป็นบุตรของนางมันตานีพราหมณี ปรากฏนามว่าปุณณะ ผู้แทงตลอดอรรถอันสุขุมละเอียด เป็นผู้ประเสริฐกว่าธรรมกถึกทั้งหลาย เป็นเจ้าหมู่ (ก็ถวายบังคมพระโลกนายก)

---

၆၃.

๖๓.

---

ဧတေသံ စိတ္တမညာယ, ဩပမ္မကုသလော မုနိ;

ကင်္ခစ္ဆေဒေါ မဟာဝီရော, ကထေသိ အတ္တနော ဂုဏံ.

พระมุนีผู้ทรงมีความเพียรใหญ่ ผู้ฉลาดในอุปมา ผู้ตัดความสงสัย ทรงทราบจิตของพระขีณาสพเหล่านั้นแล้ว จึงตรัสถึงคุณของพระองค์

---

၆၄.

๖๔.

---

‘‘စတ္တာရော [Pg.305] တေ အသင်္ခေယျာ, ကောဋိ ယေသံ န နာယတိ;

သတ္တကာယော စ အာကာသော, စက္ကဝါဠာ စနန္တကာ;

ဗုဒ္ဓဉာဏံ အပ္ပမေယျံ, န သက္ကာ ဧတေ ဝိဇာနိတုံ.

อสงไขย ๔ อย่างเหล่านี้ คือ หมู่สัตว์ ๑ อากาศ ๑ จักรวาลอันหาที่สุดมิได้ ๑ พุทธญาณอันประมาณมิได้ ๑ ใครๆ ไม่สามารถจะรู้ที่สุดของอสงไขย ๔ อย่างเหล่านี้ได้

---

၆၅.

๖๕.

---

‘‘ကိမေတံ အစ္ဆရိယံ လောကေ, ယံ မေ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ;

အညေ ဗဟူ အစ္ဆရိယာ, အဗ္ဘုတာ လောမဟံသနာ.

การแสดงฤทธิ์ของเรานี้ อะไรจะน่าอัศจรรย์ในโลก ยังมีกรรมอันน่าอัศจรรย์อย่างอื่นอีกมาก ที่ไม่เคยมีมาและทำให้ขนพองสยองเกล้า

---

၆၆.

๖๖.

---

‘‘ယဒါဟံ တုသိတေ ကာယေ, သန္တုသိတော နာမဟံ တဒါ;

ဒသသဟဿီ သမာဂမ္မ, ယာစန္တိ ပဉ္ဇလီ မမံ.

ในกาลใด เราเป็นเทพบุตรนามว่าสันดุสิตอยู่ในหมู่เทพดุสิต ในกาลนั้น ทวยเทพในหมื่นโลกธาตุประชุมกันแล้ว ประคองอัญชลีอ้อนวอนเรา

---

၆၇.

๖๗.

---

‘‘‘ကာလော ခေါ တေ မဟာဝီရ, ဥပ္ပဇ္ဇ မာတုကုစ္ဆိယံ;

သဒေဝကံ တာရယန္တော, ဗုဇ္ဈဿု အမတံ ပဒံ’.

ข้าแต่พระมหาวีระ บัดนี้เป็นกาลสมควรของพระองค์แล้ว ขอพระองค์โปรดอุบัติในพระครรภ์พระมารดา ทรงช่วยชาวโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ข้ามพ้น แล้วตรัสรู้บทอันไม่ตายเถิด

---

၆၈.

๖๘.

---

‘‘တုသိတာ ကာယာ စဝိတွာန, ယဒါ ဩက္ကမိ ကုစ္ဆိယံ;

ဒသသဟဿီလောကဓာတု, ကမ္ပိတ္ထ ဓရဏီ တဒါ.

ในกาลใด เราจุติจากหมู่เทพดุสิตแล้ว ก้าวลงสู่พระครรภ์ ในกาลนั้น แผ่นดินในหมื่นโลกธาตุก็หวั่นไหว

---

၆၉.

๖๙.

---

‘‘ယဒါဟံ မာတုကုစ္ဆိတော, သမ္ပဇာနောဝ နိက္ခမိံ;

သာဓုကာရံ ပဝတ္တေန္တိ, ဒသသဟဿီ ပကမ္ပထ.

ในกาลใด เรามีสัมปชัญญะ คลอดจากพระครรภ์พระมารดา ในกาลนั้น หมื่นโลกธาตุก็หวั่นไหว พร้อมทั้งเปล่งเสียงสาธุการ

---

၇၀.

๗๐.

---

‘‘ဩက္ကန္တိံ မေ သမော နတ္ထိ, ဇာတိတော အဘိနိက္ခမေ;

သမ္ဗောဓိယံ အဟံ သေဋ္ဌော, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ.

ไม่มีใครเสมอเราในการก้าวลงสู่ครรภ์ ในการประสูติ และการเสด็จออก เราเป็นผู้ประเสริฐในการตรัสรู้ และในการประกาศธรรมจักร

---

၇၁.

๗๑.

---

‘‘အဟော အစ္ဆရိယံ လောကေ, ဗုဒ္ဓါနံ ဂုဏမဟန္တတာ;

ဒသသဟဿီလောကဓာတု, ဆပ္ပကာရံ ပကမ္ပထ;

ဩဘာသော စ မဟာ အာသိ, အစ္ဆေရံ လောမဟံသနံ’’.

โอ น่าอัศจรรย์ในโลก ความที่แห่งคุณของพระพุทธเจ้าทั้งหลายเป็นคุณอันยิ่งใหญ่ หมื่นโลกธาตุก็หวั่นไหว ๖ ประการ และได้มีแสงสว่างใหญ่ น่าอัศจรรย์ น่าขนพองสยองเกล้า

---

၇၂.

๗๒.

---

ဘဂဝါ တမှိ သမယေ, လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော;

သဒေဝကံ ဒဿယန္တော, ဣဒ္ဓိယာ စင်္ကမီ ဇိနော.

ในสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคผู้ทรงเป็นเชษฐ์ของโลก ผู้ประเสริฐกว่านรชน ทรงเป็นผู้ชนะ ทรงแสดงแก่โลกพร้อมทั้งเทวโลก เสด็จจงกรมด้วยฤทธิ์

---

၇၃.

๗๓.

---

စင်္ကမေ စင်္ကမန္တောဝ, ကထေသိ လောကနာယကော;

အန္တရာ န နိဝတ္တေတိ, စတုဟတ္ထေ စင်္ကမေ ယထာ.

พระโลกนายกเสด็จจงกรมอยู่ในที่จงกรมนั้นพลาง ทรงแสดงธรรมพลาง ไม่ได้เสด็จกลับในระหว่าง เหมือนคนเดินอยู่ในที่จงกรมประมาณ ๔ ศอก

---

၇၄.

๗๔.

---

သာရိပုတ္တော မဟာပညော, သမာဓိဇ္ဈာနကောဝိဒေါ;

ပညာယ ပါရမိပ္ပတ္တော, ပုစ္ဆတိ လောကနာယကံ.

พระสารีบุตรผู้มีปัญญามาก ผู้ฉลาดในสมาธิและฌาน ผู้ถึงความเลิศด้วยปัญญา ทูลถามพระโลกนายก

---

၇၅.

๗๕.

---

‘‘ကီဒိသော တေ မဟာဝီရ, အဘိနီဟာရော နရုတ္တမ;

ကမှိ ကာလေ တယာ ဓီရ, ပတ္ထိတာ ဗောဓိမုတ္တမာ.

ข้าแต่พระมหาวีระ ผู้ประเสริฐกว่านรชน อภินิหารของพระองค์เป็นเช่นไร ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงปรีชา ในกาลไหน พระองค์ทรงปรารถนาพระโพธิญาณอันสูงสุด

---

၇၆.

๗๖.

---

‘‘ဒါနံ [Pg.306] သီလဉ္စ နေက္ခမ္မံ, ပညာဝီရိယဉ္စ ကီဒိသံ;

ခန္တိသစ္စမဓိဋ္ဌာနံ, မေတ္တုပေက္ခာ စ ကီဒိသာ.

ทาน ศีล เนกขัมมะ ปัญญา และวิริยะของพระองค์เป็นเช่นไร ขันติ สัจจะ อธิษฐาน เมตตา และอุเบกขาของพระองค์เป็นเช่นไร

---

၇၇.

๗๗.

---

‘‘ဒသ ပါရမီ တယာ ဓီရ, ကီဒိသီ လောကနာယက;

ကထံ ဥပပါရမီ ပုဏ္ဏာ, ပရမတ္ထပါရမီ ကထံ’’.

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงปรีชา ผู้นำของโลก บารมี ๑๐ ทัศของพระองค์เป็นเช่นไร อุปบารมีของพระองค์บริบูรณ์ได้อย่างไร ปรมัตถบารมี (บริบูรณ์) ได้อย่างไร

---

၇၈.

๗๘.

---

တဿ ပုဋ္ဌော ဝိယာကာသိ, ကရဝီကမဓုရဂိရော;

နိဗ္ဗာပယန္တော ဟဒယံ, ဟာသယန္တော သဒေဝကံ.

พระผู้มีพระภาคผู้มีพระสุรเสียงไพเราะดุจนกการเวก อันพระสารีบุตรทูลถามแล้ว ทรงยังหทัยให้เยือกเย็น ทรงยังโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ร่าเริง ได้ตรัสตอบแก่ท่าน

---

၇၉.

๗๙.

---

အတီတဗုဒ္ဓါနံ ဇိနာနံ ဒေသိတံ, နိကီလိတံ ဗုဒ္ဓပရမ္ပရာဂတံ;

ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဂတာယ ဗုဒ္ဓိယာ, ပကာသယီ လောကဟိတံ သဒေဝကေ.

พระองค์ทรงประกาศธรรมที่พระพุทธเจ้าผู้ชนะทั้งหลายในอดีตทรงแสดงไว้แล้ว และพุทธจริยาอันปราศจากมลทินที่สืบเนื่องมาโดยลำดับของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ซึ่งเป็นประโยชน์แก่โลกในโลกพร้อมทั้งเทวโลก ด้วยพระปัญญาที่หยั่งรู้อดีตชาติ

---

၈၀.

๘๐.

---

‘‘ပီတိပါမောဇ္ဇဇနနံ, သောကသလ္လဝိနောဒနံ;

သဗ္ဗသမ္ပတ္တိပဋိလာဘံ, စိတ္တီကတွာ သုဏာထ မေ.

ท่านทั้งหลายจงทำในใจแล้วฟัง (พุทธวงศ์) ของเรา ซึ่งก่อให้เกิดปีติและปราโมทย์ บรรเทาลูกศรคือความโศก เป็นเหตุให้ได้สรรพสมบัติ

---

၈၁.

๘๑.

---

‘‘မဒနိမ္မဒနံ သောကနုဒံ, သံသာရပရိမောစနံ;

သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယံ မဂ္ဂံ, သက္ကစ္စံ ပဋိပဇ္ဇထာ’’တိ.

ท่านทั้งหลายจงปฏิบัติตามโดยเคารพ ซึ่งหนทางอันเป็นที่ย่ำยีความมัวเมา บรรเทาความโศกเศร้า เป็นเครื่องเปลื้องจากสงสาร และเป็นที่สิ้นไปแห่งทุกข์ทั้งปวง ดังนี้เถิด

---

ရတနစင်္ကမနကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.

รัตนจังกมนกัณฑ์ จบ

---

၂. သုမေဓပတ္ထနာကထာ

๒. สุเมธปัตถนากถา

---

၁.

๑.

---

ကပ္ပေ စ သတသဟဿေ, စတုရော စ အသင်္ခိယေ;

အမရံ နာမ နဂရံ, ဒဿနေယျံ မနောရမံ.

ในสี่อสงไขยยิ่งด้วยแสนกัป ได้มีนครหนึ่งชื่อว่าอมรวดี เป็นที่น่าทัศนา รื่นรมย์ใจ

---

၂.

๒.

---

ဒသဟိ သဒ္ဒေဟိ အဝိဝိတ္တံ, အန္နပါနသမာယုတံ;

ဟတ္ထိသဒ္ဒံ အဿသဒ္ဒံ, ဘေရိသင်္ခရထာနိ စ;

ခါဒထ ပိဝထ စေဝ, အန္နပါနေန ဃောသိတံ.

นครนั้นสมบูรณ์ด้วยข้าวและน้ำ ไม่เงียบจากเสียง ๑๐ อย่าง คือ เสียงช้าง เสียงม้า เสียงกลอง เสียงสังข์ เสียงรถ และเสียงประกาศด้วยข้าวและน้ำว่า "เชิญเคี้ยว เชิญดื่ม"

---

၃.

๓.

---

နဂရံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နံ, သဗ္ဗကမ္မမုပါဂတံ;

သတ္တရတနသမ္ပန္နံ, နာနာဇနသမာကုလံ;

သမိဒ္ဓံ ဒေဝနဂရံဝ, အာဝါသံ ပုညကမ္မိနံ.

เมืองนั้นสมบูรณ์ด้วยองค์ประกอบทั้งปวง เพียบพร้อมด้วยการงานทุกอย่าง สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ คลาคล่ำด้วยนานาชน เป็นเมืองที่มั่งคั่งดุจเมืองสวรรค์ เป็นที่อาศัยของผู้มีบุญ

---

၄.

๔.

---

နဂရေ အမရဝတိယာ, သုမေဓော နာမ ဗြာဟ္မဏော;

အနေကကောဋိသန္နိစယော, ပဟူတဓနဓညဝါ.

ในเมืองอมรวดีนั้น มีพราหมณ์ชื่อสุเมธ ผู้สั่งสมทรัพย์ไว้หลายโกฏิ มีทรัพย์และข้าวเปลือกมากมาย

---

၅.

๕.

---

အဇ္ဈာယကော [Pg.307] မန္တဓရော, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ;

လက္ခဏေ ဣတိဟာသေ စ, သဓမ္မေ ပါရမိံ ဂတော.

เป็นผู้คงแก่เรียน ทรงมนต์ ถึงฝั่งแห่งไตรเพท ถึงความสำเร็จในคัมภีร์ลักษณะ คัมภีร์อิติหาส และในสัทธรรมของตน

---

၆.

๖.

---

ရဟောဂတော နိသီဒိတွာ, ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ;

‘‘ဒုက္ခော ပုနဗ္ဘဝေါ နာမ, သရီရဿ စ ဘေဒနံ.

ในกาลนั้น เราไปสู่ที่สงัดแล้วนั่งคิดอย่างนี้ว่า ‘ชื่อว่าภพใหม่เป็นทุกข์หนอ และความแตกทำลายแห่งสรีระก็เป็นทุกข์’

---

၇.

๗.

---

‘‘ဇာတိဓမ္မော ဇရာဓမ္မော, ဗျာဓိဓမ္မော သဟံ တဒါ;

အဇရံ အမတံ ခေမံ, ပရိယေသိဿာမိ နိဗ္ဗုတိံ.

ในกาลนั้น เราผู้มีความเกิดเป็นธรรมดา มีความแก่เป็นธรรมดา มีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา จักแสวงหานิพพานอันไม่แก่ ไม่ตาย และเกษม

---

၈.

๘.

---

‘‘ယံနူနိမံ ပူတိကာယံ, နာနာကုဏပပူရိတံ;

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆေယျံ, အနပေက္ခော အနတ္ထိကော.

ไฉนหนอ เราพึงสละกายเน่านี้ อันเต็มไปด้วยซากศพต่างๆ ไม่เยื่อใย ไม่ต้องการ แล้วพึงไปเสีย

---

၉.

๙.

---

‘‘အတ္ထိ ဟေဟိတိ သော မဂ္ဂေါ, န သော သက္ကာ န ဟေတုယေ;

ပရိယေသိဿာမိ တံ မဂ္ဂံ, ဘဝတော ပရိမုတ္တိယာ.

หนทางนั้นจักต้องมี หนทางนั้นจะไม่มีไม่ได้ เราจักแสวงหาหนทางนั้น เพื่อความหลุดพ้นจากภพ

---

၁၀.

๑๐.

---

‘‘ယထာပိ ဒုက္ခေ ဝိဇ္ဇန္တေ, သုခံ နာမပိ ဝိဇ္ဇတိ;

ဧဝံ ဘဝေ ဝိဇ္ဇမာနေ, ဝိဘဝေါပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗကော.

เปรียบเหมือนเมื่อทุกข์มีอยู่ สุขก็มีอยู่ฉันใด เมื่อภพมีอยู่ ความสิ้นภพก็พึงปรารถนาฉันนั้น

---

၁၁.

๑๑.

---

‘‘ယထာပိ ဥဏှေ ဝိဇ္ဇန္တေ, အပရံ ဝိဇ္ဇတိ သီတလံ;

ဧဝံ တိဝိဓဂ္ဂိ ဝိဇ္ဇန္တေ, နိဗ္ဗာနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗကံ.

เปรียบเหมือนเมื่อความร้อนมีอยู่ ความเย็นอื่นก็มีอยู่ฉันใด เมื่อไฟ ๓ กองมีอยู่ นิพพานก็พึงปรารถนาฉันนั้น

---

၁၂.

๑๒.

---

‘‘ယထာပိ ပါပေ ဝိဇ္ဇန္တေ, ကလျာဏမပိ ဝိဇ္ဇတိ;

ဧဝမေဝ ဇာတိ ဝိဇ္ဇန္တေ, အဇာတိပိစ္ဆိတဗ္ဗကံ.

เปรียบเหมือนเมื่อบาปมีอยู่ แม้ความดีก็มีอยู่ฉันใด เมื่อชาติมีอยู่ แม้ความไม่เกิดก็พึงปรารถนาฉันนั้น

---

၁၃.

๑๓.

---

‘‘ယထာ ဂူထဂတော ပုရိသော, တဠာကံ ဒိသွာန ပူရိတံ;

န ဂဝေသတိ တံ တဠာကံ, န ဒေါသော တဠာကဿ သော.

เปรียบเหมือนบุรุษผู้เปื้อนคูถ เห็นสระน้ำเต็มเปี่ยมแล้ว ไม่แสวงหาสระน้ำนั้น นั่นไม่ใช่ความผิดของสระน้ำ

---

၁၄.

๑๔.

---

‘‘ဧဝံ ကိလေသမလဓောဝ, ဝိဇ္ဇန္တေ အမတန္တဠေ;

န ဂဝေသတိ တံ တဠာကံ, န ဒေါသော အမတန္တဠေ.

ฉันนั้น เมื่อสระอมฤตเป็นที่ชำระมลทินคือกิเลสมีอยู่ แต่ไม่แสวงหาสระนั้น นั่นไม่ใช่ความผิดของสระอมฤต

---

၁၅.

๑๕.

---

‘‘ယထာ အရီဟိ ပရိရုဒ္ဓေါ, ဝိဇ္ဇန္တေ ဂမနမ္ပထေ;

န ပလာယတိ သော ပုရိသော, န ဒေါသော အဉ္ဇသဿ သော.

เปรียบเหมือนบุรุษผู้ถูกหมู่ศัตรูล้อมไว้ เมื่อหนทางที่จะไปมีอยู่ แต่ไม่หนีไป นั่นไม่ใช่ความผิดของหนทาง

---

၁၆.

๑๖.

---

‘‘ဧဝံ ကိလေသပရိရုဒ္ဓေါ, ဝိဇ္ဇမာနေ သိဝေ ပထေ;

န ဂဝေသတိ တံ မဂ္ဂံ, န ဒေါသော သိဝမဉ္ဇသေ.

ฉันนั้น ผู้ถูกกิเลสล้อมไว้ เมื่อทางอันเกษมมีอยู่ แต่ไม่แสวงหาหนทางนั้น นั่นไม่ใช่ความผิดของทางอันเกษม

---

၁၇.

๑๗.

---

‘‘ယထာပိ ဗျာဓိတော ပုရိသော, ဝိဇ္ဇမာနေ တိကိစ္ဆကေ;

န တိကိစ္ဆာပေတိ တံ ဗျာဓိံ, န ဒေါသော သော တိကိစ္ဆကေ.

เปรียบเหมือนบุรุษผู้ป่วยไข้ เมื่อแพทย์มีอยู่ แต่ไม่เยียวยาโรคนั้น นั่นไม่ใช่ความผิดของแพทย์

---

၁၈.

๑๘.

---

‘‘ဧဝံ [Pg.308] ကိလေသဗျာဓီဟိ, ဒုက္ခိတော ပရိပီဠိတော;

န ဂဝေသတိ တံ အာစရိယံ, န ဒေါသော သော ဝိနာယကေ.

ฉันนั้น ผู้ถูกเบียดเบียน เป็นทุกข์เพราะโรคคือกิเลส แต่ไม่แสวงหาอาจารย์นั้น นั่นไม่ใช่ความผิดของผู้แนะนำ

---

၁၉.

๑๙.

---

‘‘ယထာပိ ကုဏပံ ပုရိသော, ကဏ္ဌေ ဗန္ဓံ ဇိဂုစ္ဆိယ;

မောစယိတွာန ဂစ္ဆေယျ, သုခီ သေရီ သယံဝသီ.

เปรียบเหมือนบุรุษรังเกียจซากศพที่ผูกติดอยู่ที่คอ พึงแก้แล้วไปเป็นผู้มีสุข เป็นอิสระ เป็นตัวของตัวเอง

---

၂၀.

๒๐.

---

‘‘တထေဝိမံ ပူတိကာယံ, နာနာကုဏပသဉ္စယံ;

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆေယျံ, အနပေက္ခော အနတ္ထိကော.

ฉันนั้นนั่นเทียว เราพึงสละกายเน่านี้ อันเป็นที่ประชุมแห่งซากศพต่างๆ ไม่เยื่อใย ไม่ต้องการ แล้วพึงไปเสีย

---

၂၁.

๒๑.

---

‘‘ယထာ ဥစ္စာရဋ္ဌာနမှိ, ကရီသံ နရနာရိယော;

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆန္တိ, အနပေက္ခာ အနတ္ထိကာ.

เปรียบเหมือนนรชนชายหญิงถ่ายอุจจาระในที่ถ่ายแล้ว ย่อมไปโดยไม่เยื่อใย ไม่ต้องการฉันใด

---

၂၂.

๒๒.

---

‘‘ဧဝမေဝါဟံ ဣမံ ကာယံ, နာနာကုဏပပူရိတံ;

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆိဿံ, ဝစ္စံ ကတွာ ယထာ ကုဋိံ.

ฉันนั้นนั่นเทียว เราจักสละกายนี้อันเต็มไปด้วยซากศพต่างๆ แล้วไป เหมือนบุคคลถ่ายอุจจาระแล้วทิ้งส้วมไปฉะนั้น

---

၂၃.

๒๓.

---

‘‘ယထာပိ ဇဇ္ဇရံ နာဝံ, ပလုဂ္ဂံ ဥဒဂါဟိနိံ ;

သာမီ ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, အနပေက္ခာ အနတ္ထိကာ.

เปรียบเหมือนเจ้าของทั้งหลายสละเรือที่คร่ำคร่า ผุพัง และน้ำรั่วเข้าได้ แล้วไปโดยไม่เยื่อใย ไม่ต้องการฉันใด

---

၂၄.

๒๔.

---

‘‘ဧဝမေဝါဟံ ဣမံ ကာယံ, နဝစ္ဆိဒ္ဒံ ဓုဝဿဝံ;

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆိဿံ, ဇိဏ္ဏနာဝံဝ သာမိကာ.

ฉันนั้นนั่นเทียว เราจักสละกายนี้ซึ่งมีช่อง ๙ ช่อง มีของไม่สะอาดไหลออกเป็นนิตย์ แล้วไป เหมือนเจ้าของทิ้งเรือเก่าไปฉะนั้น

---

၂၅.

๒๕.

---

‘‘ယထာပိ ပုရိသော စောရေဟိ, ဂစ္ဆန္တော ဘဏ္ဍမာဒိယ;

ဘဏ္ဍစ္ဆေဒဘယံ ဒိသွာ, ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆတိ.

เปรียบเหมือนบุรุษถือเอาสิ่งของไปกับพวกโจร เห็นภัยคือการถูกทำลายสิ่งของ จึงละทิ้ง (พวกโจร) แล้วหลีกไป

---

၂၆.

๒๖.

---

‘‘ဧဝမေဝ အယံ ကာယော, မဟာစောရသမော ဝိယ;

ပဟာယိမံ ဂမိဿာမိ, ကုသလစ္ဆေဒနာ ဘယာ’’.

ฉันนั้นนั่นเทียว กายนี้เปรียบดังมหาโจร เราจักละทิ้งกายนี้ไป เพราะกลัวต่อการถูกตัดรอนกุศล

---

၂၇.

๒๗.

---

ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန, နေကကောဋိသတံ ဓနံ;

နာထာနာထာနံ ဒတွာန, ဟိမဝန္တမုပါဂမိံ.

เราครั้นคิดอย่างนี้แล้ว จึงให้ทรัพย์หลายร้อยโกฏิแก่คนมีที่พึ่งและไม่มีที่พึ่ง แล้วเข้าไปสู่ป่าหิมพานต์

---

၂၈.

๒๘.

---

ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ, ဓမ္မိကော နာမ ပဗ္ဗတော;

အဿမော သုကတော မယှံ, ပဏ္ဏသာလာ သုမာပိတာ.

ในที่ไม่ไกลจากป่าหิมพานต์ มีภูเขาชื่อธัมมิกะ อาศรมของเราสร้างไว้อย่างดี บรรณศาลาเราก็เนรมิตไว้อย่างดีในที่นั้น

---

၂၉.

๒๙.

---

စင်္ကမံ တတ္ထ မာပေသိံ, ပဉ္စဒေါသဝိဝဇ္ဇိတံ;

အဋ္ဌဂုဏသမူပေတံ, အဘိညာဗလမာဟရိံ.

ในที่นั้น เราได้สร้างที่จงกรมอันปราศจากโทษ ๕ ประการ และได้บรรลุอภิญญาพละอันประกอบด้วยคุณ ๘ ประการ

---

၃၀.

๓๐.

---

သာဋကံ ပဇဟိံ တတ္ထ, နဝဒေါသမုပါဂတံ;

ဝါကစီရံ နိဝါသေသိံ, ဒွါဒသဂုဏမုပါဂတံ.

ในที่นั้น เราได้ละผ้าสาฎกอันประกอบด้วยโทษ ๙ ประการ ได้นุ่งผ้าเปลือกไม้อันประกอบด้วยคุณ ๑๒ ประการ

---

၃၁.

๓๑.

---

အဋ္ဌဒေါသသမာကိဏ္ဏံ[Pg.309], ပဇဟိံ ပဏ္ဏသာလကံ;

ဥပါဂမိံ ရုက္ခမူလံ, ဂုဏေ ဒသဟုပါဂတံ.

เราละบรรณศาลาอันเกลื่อนกล่นด้วยโทษ ๘ ประการ เข้าถึงโคนไม้ซึ่งประกอบด้วยคุณ ๑๐ ประการ

---

၃၂.

๓๒.

---

ဝါပိတံ ရောပိတံ ဓညံ, ပဇဟိံ နိရဝသေသတော;

အနေကဂုဏသမ္ပန္နံ, ပဝတ္တဖလမာဒိယိံ.

เราละธัญชาติที่เขาหว่านและปลูกโดยสิ้นเชิง ได้บริโภคผลไม้ที่หล่นเองซึ่งสมบูรณ์ด้วยคุณนานัปการ

---

၃၃.

๓๓.

---

တတ္ထပ္ပဓာနံ ပဒဟိံ, နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေ;

အဗ္ဘန္တရမှိ သတ္တာဟေ, အဘိညာဗလပါပုဏိံ.

ในอาศรมนั้น เราบำเพ็ญเพียรในที่นั่ง ที่ยืน และที่จงกรม ภายใน ๗ วัน เราก็ได้บรรลุอภิญญาพละ

---

၃၄.

๓๔.

---

ဧဝံ မေ သိဒ္ဓိပ္ပတ္တဿ, ဝသီဘူတဿ သာသနေ;

ဒီပင်္ကရော နာမ ဇိနော, ဥပ္ပဇ္ဇိ လောကနာယကော.

เมื่อเราบรรลุความสำเร็จ มีความชำนาญในศาสนา (ของฤาษี) อย่างนี้แล้ว พระชินเจ้าพระนามว่าทีปังกร ผู้เป็นโลกนายก ได้เสด็จอุบัติขึ้น

---

၃၅.

๓๕.

---

ဥပ္ပဇ္ဇန္တေ စ ဇာယန္တေ, ဗုဇ္ဈန္တေ ဓမ္မဒေသနေ;

စတုရော နိမိတ္တေ နာဒ္ဒသံ, ဈာနရတိသမပ္ပိတော.

เราผู้เพียบพร้อมด้วยความยินดีในฌาน จึงไม่เห็นนิมิต ๔ ประการ ในกาลที่พระพุทธเจ้าทรงปฏิสนธิ ประสูติ ตรัสรู้ และทรงแสดงธรรม

---

၃၆.

๓๖.

---

ပစ္စန္တဒေသဝိသယေ, နိမန္တေတွာ တထာဂတံ;

တဿ အာဂမနံ မဂ္ဂံ, သောဓေန္တိ တုဋ္ဌမာနသာ.

ในปัจจันตชนบท ชนทั้งหลายได้นิมนต์พระตถาคตเจ้าแล้ว มีใจยินดี ช่วยกันตกแต่งหนทางเสด็จมาของพระองค์

---

၃၇.

๓๗.

---

အဟံ တေန သမယေန, နိက္ခမိတွာ သကဿမာ;

ဓုနန္တော ဝါကစီရာနိ, ဂစ္ဆာမိ အမ္ဗရေ တဒါ.

ในสมัยนั้น เราออกจากอาศรมของตน สลัดผ้าเปลือกไม้แล้วเหาะไปในอากาศ

---

၃၈.

๓๘.

---

ဝေဒဇာတံ ဇနံ ဒိသွာ, တုဋ္ဌဟဋ္ဌံ ပမောဒိတံ;

ဩရောဟိတွာန ဂဂနာ, မနုဿေ ပုစ္ဆိ တာဝဒေ.

เราเห็นหมู่ชนผู้เกิดความยินดี มีใจเบิกบานร่าเริง จึงลงจากอากาศแล้วได้ถามพวกมนุษย์ในขณะนั้น

---

၃၉.

๓๙.

---

‘‘တုဋ္ဌဟဋ္ဌော ပမုဒိတော, ဝေဒဇာတော မဟာဇနော;

ကဿ သောဓီယတိ မဂ္ဂေါ, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ’’.

มหาชนนี้มีใจเบิกบานร่าเริง เกิดความยินดี กำลังตกแต่งทางสัญจรคือหนทางใหญ่โตเพื่อใครกัน

---

၄၀.

๔๐.

---

တေ မေ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကံသု, ‘‘ဗုဒ္ဓေါ လောကေ အနုတ္တရော;

ဒီပင်္ကရော နာမ ဇိနော, ဥပ္ပဇ္ဇိ လောကနာယကော;

တဿ သောဓီယတိ မဂ္ဂေါ, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ’’.

ชนเหล่านั้นถูกเราถามแล้ว ได้ตอบว่า พระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครยิ่งกว่า ทรงพระนามว่าทีปังกร ผู้เป็นพระชินเจ้า เป็นผู้นำของโลก ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ทางสัญจรคือหนทางใหญ่โตนี้ เขากำลังตกแต่งเพื่อพระองค์

---

၄၁.

๔๑.

---

ဗုဒ္ဓေါတိဝစနံ သုတွာန, ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ တာဝဒေ;

ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိ ကထယန္တော, သောမနဿံ ပဝေဒယိံ.

พอได้ฟังคำว่า 'พุทโธ' ปีติก็เกิดขึ้นแก่เราในขณะนั้น เราเปล่งคำว่า 'พุทโธ พุทโธ' ได้รับความสุขใจ

---

၄၂.

๔๒.

---

တတ္ထ ဌတွာ ဝိစိန္တေသိံ, တုဋ္ဌော သံဝိဂ္ဂမာနသော;

‘‘ဣဓ ဗီဇာနိ ရောပိဿံ, ခဏော ဝေ မာ ဥပစ္စဂါ.

เรามีใจยินดีและสังเวช ยืนอยู่ในที่นั้นคิดว่า เราจะหว่านพืชในที่นี้ โอกาสดีอย่าได้ล่วงเลยเราไปเสียเลย

---

၄၃.

๔๓.

---

‘‘ယဒိ ဗုဒ္ဓဿ သောဓေထ, ဧကောကာသံ ဒဒါထ မေ;

အဟမ္ပိ သောဓယိဿာမိ, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ’’.

ถ้าท่านทั้งหลายจะตกแต่งทางเพื่อพระพุทธเจ้า ขอจงให้โอกาสแก่เราสักแห่งหนึ่งเถิด แม้เราก็จักตกแต่งทางสัญจรคือหนทางใหญ่โตนี้ด้วย

---

၄၄.

๔๔.

---

အဒံသု [Pg.310] တေ မမောကာသံ, သောဓေတုံ အဉ္ဇသံ တဒါ;

ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိ စိန္တေန္တော, မဂ္ဂံ သောဓေမဟံ တဒါ.

ครั้งนั้น เขาทั้งหลายได้ให้โอกาสแก่เราเพื่อตกแต่งทางสัญจร ขณะนั้น เราคิดถึงแต่ 'พุทโธ พุทโธ' ไปด้วย ตกแต่งทางไปด้วย

---

၄၅.

๔๕.

---

အနိဋ္ဌိတေ မမောကာသေ, ဒီပင်္ကရော မဟာမုနိ;

စတူဟိ သတသဟဿေဟိ, ဆဠဘိညေဟိ တာဒိဟိ;

ခီဏာသဝေဟိ ဝိမလေဟိ, ပဋိပဇ္ဇိ အဉ္ဇသံ ဇိနော.

เมื่อส่วนของเรายังทำไม่เสร็จ พระทีปังกรมหามุนีผู้ทรงเป็นพระชินเจ้า พร้อมด้วยพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีคุณสมบัติคงที่ ทรงอภิญญา ๖ จำนวนสี่แสนองค์ ได้เสด็จดำเนินมาตามทางนั้น

---

၄၆.

๔๖.

---

ပစ္စုဂ္ဂမနာ ဝတ္တန္တိ, ဝဇ္ဇန္တိ ဘေရိယော ဗဟူ;

အာမောဒိတာ နရမရူ, သာဓုကာရံ ပဝတ္တယုံ.

ขบวนรับเสด็จเคลื่อนไป กลองใหญ่จำนวนมากประโคมขึ้น นรชนและเทวดาต่างเบิกบานใจ เปล่งเสียงสาธุการ

---

၄၇.

๔๗.

---

ဒေဝါ မနုဿေ ပဿန္တိ, မနုဿာပိ စ ဒေဝတာ;

ဥဘောပိ တေ ပဉ္ဇလိကာ, အနုယန္တိ တထာဂတံ.

ทวยเทพต่างมองเห็นมนุษย์ แม้มนุษย์ก็มองเห็นทวยเทพ ทั้งสองพวกนั้นต่างประนมอัญชลีตามเสด็จพระตถาคตเจ้าไป

---

၄၈.

๔๘.

---

ဒေဝါ ဒိဗ္ဗေဟိ တုရိယေဟိ, မနုဿာ မာနုသေဟိ စ ;

ဥဘောပိ တေ ဝဇ္ဇယန္တာ, အနုယန္တိ တထာဂတံ.

ทวยเทพบรรเลงทิพยดุริยางค์ มนุษย์ก็บรรเลงดุริยางค์ของมนุษย์ ทั้งสองพวกนั้นต่างบรรเลงตามเสด็จพระตถาคตเจ้าไป

---

၄၉.

๔๙.

---

ဒိဗ္ဗံ မန္ဒာရဝံ ပုပ္ဖံ, ပဒုမံ ပါရိဆတ္တကံ;

ဒိသောဒိသံ ဩကိရန္တိ, အာကာသနဘဂတာ မရူ.

เหล่าเทวดาผู้อยู่ในอากาศ โปรยปรายดอกมณฑารพ ดอกปทุม และดอกปาริฉัตร อันเป็นของทิพย์ไปในทิศานุทิศ

---

၅၀.

๕๐.

---

ဒိဗ္ဗံ စန္ဒနစုဏ္ဏဉ္စ, ဝရဂန္ဓဉ္စ ကေဝလံ;

ဒိသောဒိသံ ဩကိရန္တိ, အာကာသနဘဂတာ မရူ.

เหล่าเทวดาผู้อยู่ในอากาศ โปรยปรายจุณจันทน์อันเป็นของทิพย์ และของหอมอย่างประณีตนานาชนิดไปในทิศานุทิศ

---

၅၁.

๕๑.

---

စမ္ပကံ သရလံ နီပံ, နာဂပုန္နာဂကေတကံ;

ဒိသောဒိသံ ဥက္ခိပန္တိ, ဘူမိတလဂတာ နရာ.

ส่วนคนทั้งหลายที่อยู่บนพื้นดิน ก็โยนดอกจำปา ดอกสน ดอกกระทุ่ม ดอกบุนนาค และดอกการะเกดขึ้นไปในทิศานุทิศ

---

၅၂.

๕๒.

---

ကေသေ မုဉ္စိတွာဟံ တတ္ထ, ဝါကစီရဉ္စ စမ္မကံ;

ကလလေ ပတ္ထရိတွာန, အဝကုဇ္ဇော နိပဇ္ဇဟံ.

ในที่นั้น เราสยายผมออกแล้วปูลาดผ้าเปลือกไม้และหนังเสือลงบนเปือกตม นอนคว่ำหน้าลง

---

၅၃.

๕๓.

---

‘‘အက္ကမိတွာန မံ ဗုဒ္ဓေါ, သဟ သိဿေဟိ ဂစ္ဆတု;

မာ နံ ကလလေ အက္ကမိတ္ထ, ဟိတာယ မေ ဘဝိဿတိ’’.

ขอพระพุทธเจ้าพร้อมด้วยสาวกทั้งหลาย จงทรงเหยียบเราไปเถิด อย่าได้ทรงเหยียบเปือกตมเลย การกระทำเช่นนี้จักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่เรา

---

၅၄.

๕๔.

---

ပထဝိယံ နိပန္နဿ, ဧဝံ မေ အာသိ စေတသော;

‘‘ဣစ္ဆမာနော အဟံ အဇ္ဇ, ကိလေသေ ဈာပယေ မမ.

เมื่อเรานอนอยู่บนพื้นดิน ได้เกิดความคิดในใจอย่างนี้ว่า ถ้าเราปรารถนา วันนี้เราก็จะพึงเผากิเลสของเราได้

---

၅၅.

๕๕.

---

‘‘ကိံ မေ အညာတဝေသေန, ဓမ္မံ သစ္ဆိကတေနိဓ;

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, ဗုဒ္ဓေါ ဟေဿံ သဒေဝကေ.

จะมีประโยชน์อะไรแก่เรา ด้วยการที่เราจะทำธรรมให้แจ้งในศาสนานี้ในลักษณะของคนที่ไม่มีใครรู้จัก เราจักบรรลุพระสัพพัญญุตญาณแล้วเป็นพระพุทธเจ้าในโลกพร้อมทั้งเทวโลก

---

၅၆.

๕๖.

---

‘‘ကိံ မေ ဧကေန တိဏ္ဏေန, ပုရိသေန ထာမဒဿိနာ;

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, သန္တာရေဿံ သဒေဝကံ.

จะมีประโยชน์อะไรแก่เราผู้เป็นบุรุษผู้เห็นกำลังของตน ด้วยการข้ามพ้นไปแต่ผู้เดียว เราจักบรรลุพระสัพพัญญุตญาณแล้วนำโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ข้ามพ้นไปด้วย

---

၅၇.

๕๗.

---

‘‘ဣမိနာ [Pg.311] မေ အဓိကာရေန, ကတေန ပုရိသုတ္တမေ;

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, တာရေမိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ด้วยอธิการที่เราทำไว้ในพระบุรุษผู้สูงสุดนี้ เราจักบรรลุพระสัพพัญญุตญาณแล้วนำมหาชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นไป

---

၅၈.

๕๘.

---

‘‘သံသာရသောတံ ဆိန္ဒိတွာ, ဝိဒ္ဓံသေတွာ တယော ဘဝေ;

ဓမ္မနာဝံ သမာရုယှ, သန္တာရေဿံ သဒေဝကံ’’.

เราจักตัดกระแสแห่งสงสาร ทำลายภพทั้งสามให้ย่อยยับ แล้วขึ้นสู่ธรรมนาวา นำโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ข้ามพ้นไป

---

၅၉.

๕๙.

---

မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ, ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ;

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ, အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ;

အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာ, အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတိ.

ความเป็นมนุษย์ ความถึงพร้อมแห่งเพศ เหตุคือการมีอุปนิสัยแห่งพระอรหัต การได้พบพระศาสดา ความเป็นบรรพชิต ความถึงพร้อมแห่งคุณคือสมาบัติ ๘ และอภิญญา ๕ อธิการคือการยอมสละชีวิต และความมีฉันทะ เมื่อธรรม ๘ ประการนี้ประชุมพร้อมกัน คำอธิษฐานเพื่อเป็นพระพุทธเจ้าย่อมสำเร็จ

---

၆၀.

๖๐.

---

ဒီပင်္ကရော လောကဝိဒူ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော;

ဥဿီသကေ မံ ဌတွာန, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ.

พระทีปังกรพุทธเจ้า ผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้ทรงควรรับของที่เขานำมาบูชา ได้ประทับยืน ณ เบื้องศีรษะของเรา แล้วตรัสพระดำรัสนี้

---

၆၁.

๖๑.

---

‘‘ပဿထ ဣမံ တာပသံ, ဇဋိလံ ဥဂ္ဂတာပနံ;

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ.

ท่านทั้งหลายจงดูดาบสผู้มีชฎา บำเพ็ญตบะอย่างยิ่งยวดผู้นี้ ในกัปที่นับประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าในโลก

---

၆၂.

๖๒.

---

‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ, နိက္ခမိတွာ တထာဂတော;

ပဓာနံ ပဒဟိတွာန, ကတွာ ဒုက္ကရကာရိကံ.

พระตถาคตจักเสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์ ทรงบำเพ็ญเพียรแล้ว ทำทุกรกิริยา

---

၆၃.

๖๓.

---

‘‘အဇပါလရုက္ခမူလသ္မိံ, နိသီဒိတွာ တထာဂတော;

တတ္ထ ပါယာသံ ပဂ္ဂယှ, နေရဉ္ဇရမုပေဟိတိ.

พระตถาคตเจ้าประทับนั่ง ณ ควงไม้ไทรที่คนเลี้ยงแพะอาศัยแล้ว ทรงรับข้าวมธุปายาส ณ ที่นั้นแล้ว จักเสด็จไปยังแม่น้ำเนรัญชรา

---

၆၄.

๖๔.

---

‘‘နေရဉ္ဇရာယ တီရမှိ, ပါယာသံ အဒ သော ဇိနော;

ပဋိယတ္တဝရမဂ္ဂေန, ဗောဓိမူလမုပေဟိတိ.

พระชินเจ้าพระองค์นั้นเสวยข้าวมธุปายาสที่ฝั่งแม่น้ำเนรัญชราแล้ว จักเสด็จดำเนินไปตามหนทางอันประเสริฐที่เทวดาตกแต่งไว้ แล้วจักเสด็จเข้าไปยังควงไม้โพธิ์

---

၆၅.

๖๕.

---

‘‘တတော ပဒက္ခိဏံ ကတွာ, ဗောဓိမဏ္ဍံ အနုတ္တရော ;

အဿတ္ထရုက္ခမူလမှိ, ဗုဇ္ဈိဿတိ မဟာယသော.

ลำดับนั้น พระผู้ทรงมียศใหญ่ผู้ยอดเยี่ยม จักทรงกระทำประทักษิณโพธิมณฑลแล้ว จักตรัสรู้ ณ ควงไม้อัสสัตถพฤกษ์

---

၆၆.

๖๖.

---

‘‘ဣမဿ ဇနိကာ မာတာ, မာယာ နာမ ဘဝိဿတိ;

ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနော နာမ, အယံ ဟေဿတိ ဂေါတမော.

พระชนนีผู้ให้กำเนิดของพระองค์ จักมีพระนามว่ามายา พระชนกจักมีพระนามว่าสุทโธทนะ พระองค์จักมีพระนามว่าโคตมะ

---

၆၇.

๖๗.

---

‘‘အနာသဝါ ဝီတရာဂါ, သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ;

ကောလိတော ဥပတိဿော စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝကာ;

အာနန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော, ဥပဋ္ဌိဿတိမံ ဇိနံ.

พระโกลิตะและพระอุปติสสะ ผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบ มีใจมั่นคง จักเป็นอัครสาวก พระอานนท์นามว่าพุทธอุปัฏฐาก จักอุปัฏฐากพระชินเจ้าพระองค์นี้

---

၆၈.

๖๘.

---

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝိကာ;

အနာသဝါ ဝီတရာဂါ, သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အဿတ္ထောတိ ပဝုစ္စတိ.

พระเขมาและพระอุบลวรรณา ผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบ มีใจมั่นคง จักเป็นอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เรียกว่าต้นอัสสัตถะ

---

၆၉.

๖๙.

---

‘‘စိတ္တော [Pg.312] စ ဟတ္ထာဠဝကော, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌကာ;

ဥတ္တရာ နန္ဒမာတာ စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌိကာ’’.

จิตตคฤหบดีและหัตถกอาฬวกอุบาสก จักเป็นอัครอุปัฏฐาก นางอุุตตราและนางนันทมาดา จักเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၇၀.

๗๐.

---

ဣဒံ သုတွာန ဝစနံ, အသမဿ မဟေသိနော;

အာမောဒိတာ နရမရူ, ဗုဒ္ဓဗီဇံ ကိရ အယံ.

นรและเทพทั้งหลายได้ฟังพระดำรัสของพระมหาสีผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนแล้ว ก็พากันบันเทิงใจว่า ท่านผู้นี้เป็นหน่อพุทธางกูรแน่แท้

---

၇၁.

๗๑.

---

ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒါ ဝတ္တန္တိ, အပ္ဖောဋေန္တိ ဟသန္တိ စ;

ကတဉ္ဇလီ နမဿန္တိ, ဒသသဟဿီ သဒေဝကာ.

สรรพสัตว์ในหมื่นโลกธาตุพร้อมทั้งเทวดา พากันเปล่งเสียงโห่ร้อง ดีดนิ้วมือ และร่าเริงบันเทิงใจ ประคองอัญชลีนมัสการ

---

၇၂.

๗๒.

---

‘‘ယဒိမဿ လောကနာထဿ, ဝိရဇ္ဈိဿာမ သာသနံ;

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

ถ้าหากพวกเราจะพึงคลาดจากศาสนาของพระโลกนาถพระองค์นี้ ในอนาคตกาล ขอให้พวกเราพึงได้อยู่เฉพาะหน้าท่านผู้นี้เถิด

---

၇၃.

๗๓.

---

‘‘ယထာ မနုဿာ နဒိံ တရန္တာ, ပဋိတိတ္ထံ ဝိရဇ္ဈိယ;

ဟေဋ္ဌာတိတ္ထေ ဂဟေတွာန, ဥတ္တရန္တိ မဟာနဒိံ.

เปรียบเหมือนมนุษย์ทั้งหลายเมื่อข้ามแม่น้ำ พลาดจากท่าตรงหน้า ก็จำต้องถือเอาท่าข้างล่างข้ามแม่น้ำใหญ่ไป ฉันใด

---

၇၄.

๗๔.

---

‘‘ဧဝမေဝ မယံ သဗ္ဗေ, ယဒိ မုဉ္စာမိမံ ဇိနံ;

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

ฉันนั้นเหมือนกัน ถ้าพวกเราทั้งหมดพลาดจากพระชินเจ้าพระองค์นี้ ในอนาคตกาล ขอให้พวกเราพึงได้อยู่เฉพาะหน้าท่านผู้นี้เถิด

---

၇၅.

๗๕.

---

ဒီပင်္ကရော လောကဝိဒူ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော;

မမ ကမ္မံ ပကိတ္တေတွာ, ဒက္ခိဏံ ပါဒမုဒ္ဓရိ.

พระทีปังกรพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้ทรงสมควรรับของคำนับ ทรงประกาศกรรมของข้าพเจ้าแล้ว ทรงยกพระบาทเบื้องขวาขึ้น

---

၇၆.

๗๖.

---

ယေ တတ္ထာသုံ ဇိနပုတ္တာ, ပဒက္ခိဏမကံသု မံ;

ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ စ, အဘိဝါဒေတွာန ပက္ကမုံ.

เหล่าพระชินบุตรที่อยู่ในที่นั้น ได้กระทำประทักษิณข้าพเจ้า แม้เทวดา มนุษย์ และอสูรทั้งหลาย ก็ได้อภิวาทแล้วหลีกไป

---

၇၇.

๗๗.

---

ဒဿနံ မေ အတိက္ကန္တေ, သသံဃေ လောကနာယကေ;

သယနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာန, ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိံ တဒါ.

เมื่อพระโลกนายกพร้อมด้วยพระสงฆ์ เสด็จคล้อยจากคลองจักษุของข้าพเจ้าไปแล้ว ครั้งนั้น ข้าพเจ้าลุกขึ้นจากที่นอนแล้วนั่งขัดสมาธิ

---

၇၈.

๗๘.

---

သုခေန သုခိတော ဟောမိ, ပါမောဇ္ဇေန ပမောဒိတော;

ပီတိယာ စ အဘိဿန္နော, ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိံ တဒါ.

ข้าพเจ้าเป็นผู้มีความสุขด้วยสุขโสมนัส เป็นผู้บันเทิงใจด้วยความปราโมทย์ และเป็นผู้อิ่มเอิบด้วยปีติ นั่งขัดสมาธิในครั้งนั้น

---

၇၉.

๗๙.

---

ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ, ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ;

‘‘ဝသီဘူတော အဟံ ဈာနေ, အဘိညာသု ပါရမိံဂတော.

ครั้งนั้น ข้าพเจ้านั่งขัดสมาธิแล้วได้คิดอย่างนี้ว่า เราเป็นผู้มีวสีในฌาน ถึงความเป็นผู้ยอดเยี่ยมในอภิญญาทั้งหลาย

---

၈၀.

๘๐.

---

‘‘သဟဿိယမှိ လောကမှိ, ဣသယော နတ္ထိ မေ သမာ;

အသမော ဣဒ္ဓိဓမ္မေသု, အလဘိံ ဤဒိသံ သုခံ.

ในโลกธาตุที่นับได้พันหนึ่ง ไม่มีฤาษีตนใดเสมอเรา เราไม่มีใครเสมอเหมือนในธรรมคือฤทธิ์ เราได้บรรลุสุขเช่นนี้แล้ว

---

၈၁.

๘๑.

---

‘‘ပလ္လင်္ကာဘုဇနေ မယှံ, ဒသသဟဿာဓိဝါသိနော;

မဟာနာဒံ ပဝတ္တေသုံ, ‘ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

เมื่อเรานั่งขัดสมาธิอยู่ เหล่าทวยเทพผู้อาศัยอยู่ในหมื่นโลกธาตุ ได้เปล่งเสียงกึกก้องว่า ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

---

၈၂.

๘๒.

---

‘‘‘ယာ [Pg.313] ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တာနံ, ပလ္လင်္ကဝရမာဘုဇေ;

နိမိတ္တာနိ ပဒိဿန္တိ, တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿရေ.

นิมิตเหล่าใดเคยปรากฏในกาลก่อน แก่พระโพธิสัตว์ทั้งหลาย ขณะประทับนั่งขัดสมาธิอันประเสริฐ นิมิตเหล่านั้นปรากฏแล้วในวันนี้

---

၈၃.

๘๓.

---

‘‘‘သီတံ ဗျပဂတံ ဟောတိ, ဥဏှဉ္စ ဥပသမ္မတိ;

တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ความหนาวหายไป ความร้อนก็ระงับ นิมิตเหล่านั้นปรากฏแล้วในวันนี้ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

---

၈၄.

๘๔.

---

‘‘‘ဒသသဟဿီ လောကဓာတူ, နိဿဒ္ဒါ ဟောန္တိ နိရာကုလာ;

တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

หมื่นโลกธาตุเงียบสงบปราศจากความวุ่นวาย นิมิตเหล่านั้นปรากฏแล้วในวันนี้ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

---

၈၅.

๘๕.

---

‘‘‘မဟာဝါတာ န ဝါယန္တိ, န သန္ဒန္တိ သဝန္တိယော;

တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ลมที่พัดแรงก็หยุดพัด แม่น้ำทั้งหลายก็หยุดไหล นิมิตเหล่านั้นปรากฏแล้วในวันนี้ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

---

၈၆.

๘๖.

---

‘‘‘ထလဇာ ဒကဇာ ပုပ္ဖာ, သဗ္ဗေ ပုပ္ဖန္တိ တာဝဒေ;

တေပဇ္ဇ ပုပ္ဖိတာ သဗ္ဗေ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ในกาลนั้น ดอกไม้บกและดอกไม้น้ำทั้งหมดก็บานสะพรั่ง แม้วันนี้ ดอกไม้ทั้งหมดนั้นก็บานแล้ว ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

---

၈၇.

๘๗.

---

‘‘‘လတာ ဝါ ယဒိ ဝါ ရုက္ခာ, ဖလဘာရာ ဟောန္တိ တာဝဒေ;

တေပဇ္ဇ ဖလိတာ သဗ္ဗေ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ในกาลนั้น เครือเถาหรือต้นไม้ล้วนมีผลดก แม้วันนี้ ต้นไม้ทั้งหมดนั้นก็มีผลแล้ว ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

---

၈၈.

๘๘.

---

‘‘‘အာကာသဋ္ဌာ စ ဘူမဋ္ဌာ, ရတနာ ဇောတန္တိ တာဝဒေ;

တေပဇ္ဇ ရတနာ ဇောတန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ในกาลนั้น รัตนะทั้งที่อยู่ในอากาศและที่อยู่ในแผ่นดินก็ส่องสว่าง แม้วันนี้ รัตนะเหล่านั้นก็ส่องสว่างอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

---

၈၉.

๘๙.

---

‘‘‘မာနုဿကာ စ ဒိဗ္ဗာ စ, တုရိယာ ဝဇ္ဇန္တိ တာဝဒေ;

တေပဇ္ဇုဘော အဘိရဝန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ในกาลนั้น ดนตรีของมนุษย์และดนตรีทิพย์ก็บรรลือลั่น แม้วันนี้ ดนตรีทั้งสองนั้นก็บรรลือลั่นอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

---

၉၀.

๙๐.

---

‘‘‘ဝိစိတြပုပ္ဖာ ဂဂနာ, အဘိဝဿန္တိ တာဝဒေ;

တေပိ အဇ္ဇ ပဝဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ในกาลนั้น ดอกไม้อันวิจิตรตกลงมาจากท้องฟ้า แม้วันนี้ ดอกไม้เหล่านั้นก็ยังตกลงมาอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

---

၉၁.

๙๑.

---

‘‘‘မဟာသမုဒ္ဒေါ အာဘုဇတိ, ဒသသဟဿီ ပကမ္ပတိ;

တေပဇ္ဇုဘော အဘိရဝန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

มหาสมุทรก็คะนอง หมื่นโลกธาตุก็หวั่นไหว แม้วันนี้ ทั้งสองอย่างนั้นก็ยังบันลือลั่นอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

---

၉၂.

๙๒.

---

‘‘‘နိရယေပိ ဒသသဟဿေ, အဂ္ဂီ နိဗ္ဗန္တိ တာဝဒေ;

တေပဇ္ဇ နိဗ္ဗုတာ အဂ္ဂီ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ในกาลนั้น แม้ไฟในนรกทั้งหลายในหมื่นโลกธาตุก็ดับ แม้วันนี้ ไฟเหล่านั้นก็ยังดับอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าอย่างแน่นอน

---

၉၃.

๙๓.

---

‘‘‘ဝိမလော ဟောတိ သူရိယော, သဗ္ဗာ ဒိဿန္တိ တာရကာ;

တေပိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ดวงอาทิตย์ปราศจากมลทิน หมู่ดาวทั้งปวงปรากฏแล้ว แม้ในวันนี้ หมู่ดาวเหล่านั้นก็ปรากฏอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၉၄.

๙๔.

---

‘‘‘အနောဝဋ္ဌေန ဥဒကံ, မဟိယာ ဥဗ္ဘိဇ္ဇိ တာဝဒေ;

တမ္ပဇ္ဇုဗ္ဘိဇ္ဇတေ မဟိယာ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ในกาลนั้น เมื่อฝนไม่ตก น้ำได้ผุดขึ้นจากแผ่นดิน แม้น้ำนั้นในวันนี้ก็ยังผุดขึ้นจากแผ่นดินอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၉၅.

๙๕.

---

‘‘‘တာရာဂဏာ [Pg.314] ဝိရောစန္တိ, နက္ခတ္တာ ဂဂနမဏ္ဍလေ;

ဝိသာခါ စန္ဒိမာ ယုတ္တာ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

หมู่ดาวและนักษัตรทั้งหลายย่อมรุ่งเรืองในท้องฟ้า ดาวนักษัตรวิสาขะประกอบด้วยพระจันทร์ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၉၆.

๙๖.

---

‘‘‘ဗိလာသယာ ဒရီသယာ, နိက္ခမန္တိ သကာသယာ;

တေပဇ္ဇ အာသယာ ဆုဒ္ဓါ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

สัตว์ที่อาศัยอยู่ในรูและในซอกเขา พากันออกจากที่อยู่ของตน แม้ในวันนี้ สัตว์เหล่านั้นก็พากันออกจากที่อยู่ของตน ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၉၇.

๙๗.

---

‘‘‘န ဟောန္တိ အရတီ သတ္တာနံ, သန္တုဋ္ဌာ ဟောန္တိ တာဝဒေ;

တေပဇ္ဇ သဗ္ဗေ သန္တုဋ္ဌာ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ในกาลนั้น ความไม่ยินดีของสัตว์ทั้งหลายไม่มี สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้สันโดษ แม้ในวันนี้ สัตว์เหล่านั้นทั้งหมดก็เป็นผู้สันโดษ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၉၈.

๙๘.

---

‘‘‘ရောဂါ တဒုပသမ္မန္တိ, ဇိဃစ္ဆာ စ ဝိနဿတိ;

တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ในกาลนั้น โรคทั้งหลายย่อมสงบระงับ และความหิวย่อมพินาศไป นิมิตเหล่านั้นปรากฏในวันนี้ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၉၉.

๙๙.

---

‘‘‘ရာဂေါ တဒါ တနု ဟောတိ, ဒေါသော မောဟော ဝိနဿတိ;

တေပဇ္ဇ ဝိဂတာ သဗ္ဗေ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ในกาลนั้น ราคะย่อมเบาบาง โทสะและโมหะย่อมพินาศไป แม้ในวันนี้ กิเลสเหล่านั้นทั้งหมดก็ปราศไปแล้ว ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၀၀.

๑๐๐.

---

‘‘‘ဘယံ တဒါ န ဘဝတိ, အဇ္ဇပေတံ ပဒိဿတိ;

တေန လိင်္ဂေန ဇာနာမ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ในกาลนั้น ภัยย่อมไม่มี แม้ในวันนี้ ความไม่มีภัยนั้นก็ปรากฏอยู่ พวกข้าพเจ้ารู้ได้ด้วยนิมิตนั้นว่า ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၀၁.

๑๐๑.

---

‘‘‘ရဇောနုဒ္ဓံသတိ ဥဒ္ဓံ, အဇ္ဇပေတံ ပဒိဿတိ;

တေန လိင်္ဂေန ဇာနာမ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ธุลีไม่ฟุ้งขึ้นไปเบื้องบน แม้ในวันนี้ ความไม่ฟุ้งขึ้นแห่งธุลีนั้นก็ปรากฏอยู่ พวกข้าพเจ้ารู้ได้ด้วยนิมิตนั้นว่า ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၀၂.

๑๐๒.

---

‘‘‘အနိဋ္ဌဂန္ဓော ပက္ကမတိ, ဒိဗ္ဗဂန္ဓော ပဝါယတိ;

သောပဇ္ဇ ဝါယတိ ဂန္ဓော, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

กลิ่นที่ไม่น่าปรารถนาย่อมหลีกไป กลิ่นทิพย์ย่อมหอมฟุ้งไป แม้ในวันนี้ กลิ่นทิพย์นั้นก็ยังหอมฟุ้งอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၀၃.

๑๐๓.

---

‘‘‘သဗ္ဗေ ဒေဝါ ပဒိဿန္တိ, ဌပယိတွာ အရူပိနော;

တေပဇ္ဇ သဗ္ဗေ ဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ทวยเทพทั้งปวงย่อมปรากฏ เว้นแต่อรูปพรหมทั้งหลาย แม้ในวันนี้ ทวยเทพเหล่านั้นทั้งหมดก็ปรากฏอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၀၄.

๑๐๔.

---

‘‘‘ယာဝတာ နိရယာ နာမ, သဗ္ဗေ ဒိဿန္တိ တာဝဒေ;

တေပဇ္ဇ သဗ္ဗေ ဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ในกาลนั้น นรกทั้งปวงเท่าที่มีอยู่ย่อมปรากฏ แม้ในวันนี้ นรกเหล่านั้นทั้งหมดก็ปรากฏอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၀၅.

๑๐๕.

---

‘‘‘ကုဋ္ဋာ ကဝါဋာ သေလာ စ, န ဟောန္တာဝရဏာ တဒါ;

အာကာသဘူတာ တေပဇ္ဇ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ในกาลนั้น ฝาเรือน บานประตู และภูเขาหิน ไม่เป็นเครื่องกั้น แม้ในวันนี้ สิ่งเหล่านั้นก็กลายเป็นช่องว่าง ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၀၆.

๑๐๖.

---

‘‘‘စုတီ စ ဥပပတ္တိ စ, ခဏေ တသ္မိံ န ဝိဇ္ဇတိ;

တာနိပဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

ในขณะนั้น จุติและอุบัติย่อมไม่มี แม้ในวันนี้ นิมิตเหล่านั้นก็ปรากฏอยู่ ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၀၇.

๑๐๗.

---

‘‘‘ဒဠှံ ပဂ္ဂဏှ ဝီရိယံ, မာ နိဝတ္တ အဘိက္ကမ;

မယမ္ပေတံ ဝိဇာနာမ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ’’’.

ท่านจงประคองความเพียรให้มั่นคง อย่าถอยกลับ จงก้าวไปข้างหน้า แม้พวกข้าพเจ้าก็รู้นิมิตนี้ว่า ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၀၈.

๑๐๘.

---

ဗုဒ္ဓဿ [Pg.315] ဝစနံ သုတွာ, ဒသသဟဿီနစူဘယံ;

တုဋ္ဌဟဋ္ဌော ပမောဒိတော, ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ.

ในกาลนั้น ข้าพเจ้าได้ฟังพระดำรัสของพระพุทธเจ้าและของพรหมในหมื่นโลกธาตุทั้งสองฝ่ายแล้ว มีใจยินดีร่าเริงบันเทิงใจ ได้คิดอย่างนี้ว่า

---

၁၀၉.

๑๐๙.

---

‘‘အဒွေဇ္ဈဝစနာ ဗုဒ္ဓါ, အမောဃဝစနာ ဇိနာ;

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ.

พระพุทธเจ้าทั้งหลายมีพระดำรัสไม่เป็นสอง พระชินเจ้าทั้งหลายมีพระดำรัสไม่ว่างเปล่า คำพูดที่ผิดพลาดของพระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มี เราจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၁၀.

๑๑๐.

---

‘‘ယထာ ခိတ္တံ နဘေ လေဍ္ဍု, ဓုဝံ ပတတိ ဘူမိယံ;

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ;

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ.

ก้อนดินที่บุคคลขว้างไปในอากาศ ย่อมตกถึงพื้นดินแน่นอนฉันใด พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทั้งหลายก็แน่นอนและยั่งยืนฉันนั้น คำพูดที่ผิดพลาดของพระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มี เราจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၁၁.

๑๑๑.

---

‘‘ယထာပိ သဗ္ဗသတ္တာနံ, မရဏံ ဓုဝသဿတံ;

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ;

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ.

ความตายของสัตว์ทั้งปวงเป็นของแน่นอนและยั่งยืนฉันใด พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทั้งหลายก็แน่นอนและยั่งยืนฉันนั้น คำพูดที่ผิดพลาดของพระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มี เราจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၁၂.

๑๑๒.

---

‘‘ယထာ ရတ္တိက္ခယေ ပတ္တေ, သူရိယုဂ္ဂမနံ ဓုဝံ;

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ;

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ.

เมื่อราตรีสิ้นไปแล้ว พระอาทิตย์ขึ้นเป็นของแน่นอนฉันใด พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทั้งหลายก็แน่นอนและยั่งยืนฉันนั้น คำพูดที่ผิดพลาดของพระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มี เราจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၁၃.

๑๑๓.

---

‘‘ယထာ နိက္ခန္တသယနဿ, သီဟဿ နဒနံ ဓုဝံ;

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ;

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ.

ราชสีห์ออกจากถ้ำที่นอนแล้วบันลือเสียงเป็นของแน่นอนฉันใด พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทั้งหลายก็แน่นอนและยั่งยืนฉันนั้น คำพูดที่ผิดพลาดของพระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มี เราจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၁၄.

๑๑๔.

---

‘‘ယထာ အာပန္နသတ္တာနံ, ဘာရမောရောပနံ ဓုဝံ;

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ;

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ.

การปลงภาระ (การคลอดบุตร) ของหญิงมีครรภ์เป็นของแน่นอนฉันใด พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทั้งหลายก็แน่นอนและยั่งยืนฉันนั้น คำพูดที่ผิดพลาดของพระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มี เราจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

---

၁၁၅.

๑๑๕.

---

‘‘ဟန္ဒ ဗုဒ္ဓကရေ ဓမ္မေ, ဝိစိနာမိ ဣတော စိတော;

ဥဒ္ဓံ အဓော ဒသ ဒိသာ, ယာဝတာ ဓမ္မဓာတုယာ’’.

เอาล่ะ เราจะค้นหาพุทธการกธรรมทั้งหลายในที่นี้และที่นั้น ในเบื้องบน เบื้องต่ำ และทิศทั้งสิบ ตลอดถึงธรรมธาตุ

---

၁၁၆.

๑๑๖.

---

ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ပဌမံ ဒါနပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အနုစိဏ္ဏံ မဟာပထံ.

เมื่อข้าพเจ้าค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นทานบารมีเป็นอันดับแรก ซึ่งเป็นทางใหญ่ที่พระมเหสีแต่ก่อนเคยประพฤติมาแล้ว

---

၁၁၇.

๑๑๗.

---

‘‘ဣမံ တွံ ပဌမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

ဒါနပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ.

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ ท่านจงสมาทานทานบารมีนี้เป็นอันดับแรก ทำให้มั่นคง แล้วจงบำเพ็ญให้บริบูรณ์เถิด

---

၁၁၈.

๑๑๘.

---

‘‘ယထာပိ ကုမ္ဘော သမ္ပုဏ္ဏော, ယဿ ကဿစိ အဓော ကတော;

ဝမတေ ဝုဒကံ နိဿေသံ, န တတ္ထ ပရိရက္ခတိ.

หม้อที่เต็มเปี่ยมด้วยน้ำ เมื่อใครๆ คว่ำปากลง ย่อมคายน้ำออกจนหมดสิ้น ไม่มีความอาลัยในน้ำนั้นฉันใด

---

၁၁၉.

๑๑๙.

---

‘‘တထေဝ [Pg.316] ယာစကေ ဒိသွာ, ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမေ;

ဒဒါဟိ ဒါနံ နိဿေသံ, ကုမ္ဘော ဝိယ အဓော ကတော.

ฉันนั้นเหมือนกัน ท่านเห็นยาจกทั้งชั้นต่ำ ชั้นสูง และชั้นกลางแล้ว จงให้ทานจนหมดสิ้น เหมือนหม้อที่ถูกคว่ำปากลง

---

၁၂၀.

๑๒๐.

---

‘‘နဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ’’.

พุทธธรรมทั้งหลายคงไม่มีเพียงเท่านี้แน่ เราจักค้นหาธรรมะอื่นๆ ที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณให้สุกงอมต่อไป

---

၁၂၁.

๑๒๑.

---

ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ဒုတိယံ သီလပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

เมื่อข้าพเจ้าค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นศีลบารมีเป็นอันดับที่สอง ซึ่งพระมเหสีแต่ก่อนได้เสพและเสพทั่วแล้ว

---

၁၂၂.

๑๒๒.

---

‘‘ဣမံ တွံ ဒုတိယံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

သီလပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ.

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ ท่านจงสมาทานศีลบารมีนี้เป็นอันดับที่สอง ทำให้มั่นคง แล้วจงบำเพ็ญให้บริบูรณ์เถิด

---

၁၂၃.

๑๒๓.

---

‘‘ယထာပိ စမရီ ဝါလံ, ကိသ္မိဉ္စိ ပဋိလဂ္ဂိတံ;

ဥပေတိ မရဏံ တတ္ထ, န ဝိကောပေတိ ဝါလဓိံ.

เปรียบเหมือนนางจามรี เมื่อขนหางไปติดอยู่ในที่แห่งใดแห่งหนึ่ง ยอมตายในที่นั้น ไม่ยอมให้พวงขนหางเสียไป ฉันใด

---

၁၂၄.

๑๒๔.

---

‘‘တထေဝ တွံ စတူသု ဘူမီသု, သီလာနိ ပရိပူရယ;

ပရိရက္ခ သဗ္ဗဒါ သီလံ, စမရီ ဝိယ ဝါလဓိံ.

ท่านจงบำเพ็ญศีลในภูมิทั้ง ๔ ให้บริบูรณ์ จงรักษาศีลไว้ทุกเมื่อ เหมือนนางจามรีรักษาพวงขนหาง ฉันนั้นเถิด

---

၁၂၅.

๑๒๕.

---

‘‘နဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ’’.

ธรรมที่กระทำความเป็นพระพุทธเจ้าจักไม่มีเพียงเท่านี้แน่ ธรรมเหล่าอื่นที่ทำให้โพธิญาณแก่กล้ายังมีอยู่ เราจักค้นหาธรรมเหล่านั้นต่อไป

---

၁၂၆.

๑๒๖.

---

ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, တတိယံ နေက္ခမ္မပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นเนกขัมมบารมีที่ ๓ อันพระมหาสัตว์แต่ก่อนเสพพร้อมแล้ว เสพทั่วแล้ว

---

၁၂၇.

๑๒๗.

---

‘‘ဣမံ တွံ တတိယံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

နေက္ခမ္မပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ.

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณไซร้ จงสมาทานเนกขัมมบารมีที่ ๓ นี้ กระทำให้มั่นคงแล้วบำเพ็ญให้บริบูรณ์ก่อนเถิด

---

၁၂၈.

๑๒๘.

---

‘‘ယထာ အန္ဒုဃရေ ပုရိသော, စိရဝုတ္ထော ဒုခဋ္ဋိတော;

န တတ္ထ ရာဂံ ဇနေသိ, မုတ္တိံယေဝ ဂဝေသတိ.

เปรียบเหมือนบุรุษผู้ต้องอยู่ในเรือนจำเป็นเวลานาน ถูกทุกข์บีบคั้น ไม่ก่อความยินดีในเรือนจำนั้น ย่อมแสวงหาแต่ความพ้นไปถ่ายเดียว ฉันใด

---

၁၂၉.

๑๒๙.

---

‘‘တထေဝ တွံ သဗ္ဗဘဝေ, ပဿ အန္ဒုဃရေ ဝိယ;

နေက္ခမ္မာဘိမုခေါ ဟောဟိ, ဘဝတော ပရိမုတ္တိယာ.

ท่านจงเห็นภพทั้งปวงเหมือนเรือนจำ จงเป็นผู้มุ่งหน้าต่อเนกขัมมะ เพื่อความพ้นจากภพ ฉันนั้นเถิด

---

၁၃၀.

๑๓๐.

---

‘‘နဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ’’.

ธรรมที่กระทำความเป็นพระพุทธเจ้าจักไม่มีเพียงเท่านี้แน่ ธรรมเหล่าอื่นที่ทำให้โพธิญาณแก่กล้ายังมีอยู่ เราจักค้นหาธรรมเหล่านั้นต่อไป

---

၁၃၁.

๑๓๑.

---

ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, စတုတ္ထံ ပညာပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นปัญญาบารมีที่ ๔ อันพระมหาสัตว์แต่ก่อนเสพพร้อมแล้ว เสพทั่วแล้ว

---

၁၃၂.

๑๓๒.

---

‘‘ဣမံ တွံ စတုတ္ထံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

ပညာပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ.

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณไซร้ จงสมาทานปัญญาบารมีที่ ๔ นี้ กระทำให้มั่นคงแล้วบำเพ็ญให้บริบูรณ์ก่อนเถิด

---

၁၃၃.

๑๓๓.

---

‘‘ယထာပိ [Pg.317] ဘိက္ခု ဘိက္ခန္တော, ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမေ;

ကုလာနိ န ဝိဝဇ္ဇေန္တော, ဧဝံ လဘတိ ယာပနံ.

เปรียบเหมือนภิกษุเที่ยวบิณฑบาต ไม่เว้นสกุลทั้งที่เลว ประณีต และปานกลาง ย่อมได้อาหารเครื่องยังชีพ ฉันใด

---

၁၃၄.

๑๓๔.

---

‘‘တထေဝ တွံ သဗ္ဗကာလံ, ပရိပုစ္ဆံ ဗုဓံ ဇနံ;

ပညာပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

ท่านจงสอบถามบัณฑิตชนทุกเมื่อ บำเพ็ญปัญญาบารมีให้บริบูรณ์แล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ ฉันนั้นเถิด

---

၁၃၅.

๑๓๕.

---

‘‘နဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ’’.

ธรรมที่กระทำความเป็นพระพุทธเจ้าจักไม่มีเพียงเท่านี้แน่ ธรรมเหล่าอื่นที่ทำให้โพธิญาณแก่กล้ายังมีอยู่ เราจักค้นหาธรรมเหล่านั้นต่อไป

---

၁၃၆.

๑๓๖.

---

ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ပဉ္စမံ ဝီရိယပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นวิริยบารมีที่ ๕ อันพระมหาสัตว์แต่ก่อนเสพพร้อมแล้ว เสพทั่วแล้ว

---

၁၃၇.

๑๓๗.

---

‘‘ဣမံ တွံ ပဉ္စမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

ဝီရိယပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ.

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณไซร้ จงสมาทานวิริยบารมีที่ ๕ นี้ กระทำให้มั่นคงแล้วบำเพ็ญให้บริบูรณ์ก่อนเถิด

---

၁၃၈.

๑๓๘.

---

‘‘ယထာပိ သီဟော မိဂရာဇာ, နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေ;

အလီနဝီရိယော ဟောတိ, ပဂ္ဂဟိတမနော သဒါ.

เปรียบเหมือนพญาราชสีห์ ไม่ว่าในอิริยาบถนั่ง ยืน หรือเดินจงกรม มีความเพียรไม่ท้อถอย มีใจเด็ดเดี่ยวเป็นนิตย์ ฉันใด

---

၁၃၉.

๑๓๙.

---

‘‘တထေဝ တွံ သဗ္ဗဘဝေ, ပဂ္ဂဏှ ဝီရိယံ ဒဠှံ;

ဝီရိယပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

ท่านจงประคองความเพียรให้มั่นคงในภพทั้งปวง บำเพ็ญวิริยบารมีให้บริบูรณ์แล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ ฉันนั้นเถิด

---

၁၄၀.

๑๔๐.

---

‘‘နဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ’’.

ธรรมที่กระทำความเป็นพระพุทธเจ้าจักไม่มีเพียงเท่านี้แน่ ธรรมเหล่าอื่นที่ทำให้โพธิญาณแก่กล้ายังมีอยู่ เราจักค้นหาธรรมเหล่านั้นต่อไป

---

၁၄၁.

๑๔๑.

---

ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ဆဋ္ဌမံ ခန္တိပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นขันติบารมีที่ ๖ อันพระมหาสัตว์แต่ก่อนเสพพร้อมแล้ว เสพทั่วแล้ว

---

၁၄၂.

๑๔๒.

---

‘‘ဣမံ တွံ ဆဋ္ဌမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

တတ္ထ အဒွေဇ္ဈမာနသော, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

ท่านจงสมาทานขันติบารมีที่ ๖ นี้ กระทำให้มั่นคงก่อนเถิด มีใจไม่สองแง่ในขันติบารมีนั้นแล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ

---

၁၄၃.

๑๔๓.

---

‘‘ယထာပိ ပထဝီ နာမ, သုစိမ္ပိ အသုစိမ္ပိ စ;

သဗ္ဗံ သဟတိ နိက္ခေပံ, န ကရောတိ ပဋိဃံ တယာ.

เปรียบเหมือนแผ่นดิน ย่อมทนทานต่อสิ่งที่เขาทิ้งลงทุกอย่าง ทั้งของสะอาดและไม่สะอาด ไม่แสดงความขัดเคืองเพราะการกระทำนั้น ฉันใด

---

၁၄၄.

๑๔๔.

---

‘‘တထေဝ တွမ္ပိ သဗ္ဗေသံ, သမ္မာနာဝမာနက္ခမော;

ခန္တိပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

แม้ท่านก็จงอดทนต่อการเคารพและการดูหมิ่นของคนทั้งปวง บำเพ็ญขันติบารมีให้บริบูรณ์แล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ ฉันนั้นเถิด

---

၁၄၅.

๑๔๕.

---

‘‘နဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ’’.

ธรรมที่กระทำความเป็นพระพุทธเจ้าจักไม่มีเพียงเท่านี้แน่ ธรรมเหล่าอื่นที่ทำให้โพธิญาณแก่กล้ายังมีอยู่ เราจักค้นหาธรรมเหล่านั้นต่อไป

---

၁၄၆.

๑๔๖.

---

ဝိစိနန္တော [Pg.318] တဒါ ဒက္ခိံ, သတ္တမံ သစ္စပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นสัจจบารมีที่ ๗ อันพระมหาสัตว์แต่ก่อนเสพพร้อมแล้ว เสพทั่วแล้ว

---

၁၄၇.

๑๔๗.

---

‘‘ဣမံ တွံ သတ္တမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

တတ္ထ အဒွေဇ္ဈဝစနော, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

ท่านจงสมาทานสัจจบารมีที่ ๗ นี้ กระทำให้มั่นคงก่อนเถิด มีวาจาไม่เป็นสองในสัจจบารมีนั้นแล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ

---

၁၄၈.

๑๔๘.

---

‘‘ယထာပိ ဩသဓီ နာမ, တုလာဘူတာ သဒေဝကေ;

သမယေ ဥတုဝဿေ ဝါ, န ဝေါက္ကမတိ ဝီထိတော.

เปรียบเหมือนดาวประกายพรึก ผู้เป็นดุจตราชั่งในโลกพร้อมทั้งเทวโลก ย่อมไม่โคจรผิดวิถี ไม่ว่าในฤดูฝนหรือฤดูอื่น ฉันใด

---

၁၄၉.

๑๔๙.

---

‘‘တထေဝ တွမ္ပိ သစ္စေသု, မာ ဝေါက္ကမ ဟိ ဝီထိတော;

သစ္စပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

แม้ท่านก็อย่าได้ก้าวล่วงวิถีทางในสัจจะทั้งหลายเลย บำเพ็ญสัจจบารมีให้บริบูรณ์แล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ ฉันนั้นเถิด

---

၁၅၀.

๑๕๐.

---

‘‘နဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ’’.

ธรรมที่กระทำความเป็นพระพุทธเจ้าจักไม่มีเพียงเท่านี้แน่ ธรรมเหล่าอื่นที่ทำให้โพธิญาณแก่กล้ายังมีอยู่ เราจักค้นหาธรรมเหล่านั้นต่อไป

---

၁၅၁.

๑๕๑.

---

ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, အဋ္ဌမံ အဓိဋ္ဌာနပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในกาลนั้น ได้เห็นอธิษฐานบารมีที่ ๘ อันพระมหาสัตว์แต่ก่อนเสพพร้อมแล้ว เสพทั่วแล้ว

---

၁၅၂.

๑๕๒.

---

‘‘ဣမံ တွံ အဋ္ဌမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

တတ္ထ တွံ အစလော ဟုတွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

ท่านจงสมาทานอธิษฐานบารมีที่ ๘ นี้ กระทำให้มั่นคงก่อนเถิด เป็นผู้ไม่หวั่นไหวในอธิษฐานบารมีนั้นแล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ

---

၁၅၃.

๑๕๓.

---

‘‘ယထာပိ ပဗ္ဗတော သေလော, အစလော သုပ္ပတိဋ္ဌိတော;

န ကမ္ပတိ ဘုသဝါတေဟိ, သကဋ္ဌာနေဝ တိဋ္ဌတိ.

ภูเขาหินล้วน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว ย่อมไม่สั่นสะเทือนเพราะลมแรง ตั้งอยู่ในที่ของตนเท่านั้น ฉันใด

---

၁၅၄.

๑๕๔.

---

‘‘တထေဝ တွမ္ပိ အဓိဋ္ဌာနေ, သဗ္ဗဒါ အစလော ဘဝ;

အဓိဋ္ဌာနပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

ท่านจงเป็นผู้ไม่หวั่นไหวในอธิษฐานบารมีทุกเมื่อ ฉันนั้นเหมือนกัน บำเพ็ญอธิษฐานบารมีแล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ

---

၁၅၅.

๑๕๕.

---

‘‘နဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ’’.

พุทธธรรมเหล่านี้ คงไม่มีเพียงเท่านี้แน่ เราจักค้นหาธรรมแม้เหล่าอื่นอีก ที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณ

---

၁၅၆.

๑๕๖.

---

ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, နဝမံ မေတ္တာပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในครั้งนั้น ได้เห็นเมตตาบารมีที่ ๙ ซึ่งพระมหาสีทั้งหลายในปางก่อนเสพเสวยแล้ว

---

၁၅၇.

๑๕๗.

---

‘‘ဣမံ တွံ နဝမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

မေတ္တာယ အသမော ဟောဟိ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ.

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ ก็จงสมาทานเมตตาบารมีที่ ๙ นี้ ทำให้มั่นคง แล้วจงเป็นผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนด้วยเมตตาเถิด

---

၁၅၈.

๑๕๘.

---

‘‘ယထာပိ ဥဒကံ နာမ, ကလျာဏေ ပါပကေ ဇနေ;

သမံ ဖရတိ သီတေန, ပဝါဟေတိ ရဇောမလံ.

น้ำย่อมแผ่ความเย็นไปเสมอกัน ทั้งในคนดีและคนชั่ว และย่อมชะล้างธุลีและมลทินไป ฉันใด

---

၁၅၉.

๑๕๙.

---

‘‘တထေဝ တွံ ဟိတာဟိတေ, သမံ မေတ္တာယ ဘာဝယ;

မေတ္တာပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

ท่านจงเจริญเมตตาให้สม่ำเสมอในผู้ที่เกื้อกูลและไม่เกื้อกูล ฉันนั้นเหมือนกัน บำเพ็ญเมตตาบารมีแล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ

---

၁၆၀.

๑๖๐.

---

‘‘နဟေတေ [Pg.319] ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ’’.

พุทธธรรมเหล่านี้ คงไม่มีเพียงเท่านี้แน่ เราจักค้นหาธรรมแม้เหล่าอื่นอีก ที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณ

---

၁၆၁.

๑๖๑.

---

ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ဒသမံ ဥပေက္ခာပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

เมื่อเราค้นหาอยู่ในครั้งนั้น ได้เห็นอุเบกขาบารมีที่ ๑๐ ซึ่งพระมหาสีทั้งหลายในปางก่อนเสพเสวยแล้ว

---

၁၆၂.

๑๖๒.

---

‘‘ဣမံ တွံ ဒသမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

တုလာဘူတော ဒဠှော ဟုတွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

ท่านจงสมาทานอุเบกขาบารมีที่ ๑๐ นี้ ทำให้มั่นคง เป็นผู้มั่นคงดุจตราชูแล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ

---

၁၆၃.

๑๖๓.

---

‘‘ယထာပိ ပထဝီ နာမ, နိက္ခိတ္တံ အသုစိံ သုစိံ;

ဥပေက္ခတိ ဥဘောပေတေ, ကောပါနုနယဝဇ္ဇိတာ.

แผ่นดินย่อมวางเฉยต่อของไม่สะอาดและของสะอาดที่เขาทิ้งลงทั้ง ๒ อย่างนั้น เป็นผู้เว้นจากความโกรธและความรัก ฉันใด

---

၁၆၄.

๑๖๔.

---

‘‘တထေဝ တွံ သုခဒုက္ခေ, တုလာဘူတော သဒါ ဘဝ;

ဥပေက္ခာပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

ท่านจงเป็นผู้ดุจตราชูในสุขและทุกข์ทุกเมื่อ ฉันนั้นเหมือนกัน บำเพ็ญอุเบกขาบารมีแล้ว จักบรรลุพระสัมโพธิญาณ

---

၁၆၅.

๑๖๕.

---

‘‘ဧတ္တကာယေဝ တေ လောကေ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ;

တတုဒ္ဓံ နတ္ထိ အညတြ, ဒဠှံ တတ္ထ ပတိဋ္ဌဟ’’.

ธรรมที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณในโลกนี้มีเพียงเท่านี้ นอกจากนี้ ยิ่งขึ้นไปไม่มี ท่านจงตั้งมั่นอยู่ในบารมีธรรมเหล่านั้นเถิด

---

၁၆၆.

๑๖๖.

---

ဣမေ ဓမ္မေ သမ္မသတော, သဘာဝသရသလက္ခဏေ;

ဓမ္မတေဇေန ဝသုဓာ, ဒသသဟဿီ ပကမ္ပထ.

เมื่อสุเมธดาบสพิจารณาธรรมเหล่านี้ โดยสภาวะ รส และลักษณะ ปฐพีในหมื่นโลกธาตุก็หวั่นไหวด้วยเดชแห่งธรรม

---

၁၆၇.

๑๖๗.

---

စလတီ ရဝတီ ပထဝီ, ဥစ္ဆုယန္တံဝ ပီဠိတံ;

တေလယန္တေ ယထာ စက္ကံ, ဧဝံ ကမ္ပတိ မေဒနီ.

แผ่นดินสั่นสะเทือน ส่งเสียงกึกก้อง เหมือนหีบอ้อยที่กำลังถูกบีบ แผ่นดินไหวสะท้าน เหมือนจักรในเครื่องยนต์หีบน้ำมัน ฉะนั้น

---

၁၆၈.

๑๖๘.

---

ယာဝတာ ပရိသာ အာသိ, ဗုဒ္ဓဿ ပရိဝေသနေ;

ပဝေဓမာနာ သာ တတ္ထ, မုစ္ဆိတာ သေတိ ဘူမိယံ.

บริษัทมีประมาณเท่าใด อยู่ในที่บำรุงของพระพุทธเจ้า บริษัทนั้นสั่นสะท้าน สลบไสล ล้มลงนอนบนแผ่นดินในที่นั้น

---

၁၆၉.

๑๖๙.

---

ဃဋာနေကသဟဿာနိ, ကုမ္ဘီနဉ္စ သတာ ဗဟူ;

သဉ္စုဏ္ဏမထိတာ တတ္ထ, အညမညံ ပဃဋ္ဋိတာ.

หม้อหลายพันใบ และหม้อใหญ่อีกหลายร้อยใบในที่นั้น กระทบกระทั่งกันและกัน แตกละเอียดเป็นจุณวิจุณ

---

၁၇၀.

๑๗๐.

---

ဥဗ္ဗိဂ္ဂါ တသိတာ ဘီတာ, ဘန္တာ ဗျာထိတမာနသာ;

မဟာဇနာ သမာဂမ္မ, ဒီပင်္ကရမုပါဂမုံ.

มหาชนตกใจ หวาดสะดุ้ง กลัว มีใจหมุน มีใจป่วยไข้ ประชุมกันแล้ว เข้าไปเฝ้าพระทีปังกรพุทธเจ้า

---

၁၇၁.

๑๗๑.

---

‘‘ကိံ ဘဝိဿတိ လောကဿ, ကလျာဏမထ ပါပကံ;

သဗ္ဗော ဥပဒ္ဒုတော လောကော, တံ ဝိနောဒေဟိ စက္ခုမ’’.

อะไรจักมีแก่โลก ความดีหรือความชั่ว โลกทั้งหมดถูกภัยคุกคามแล้ว ข้าแต่พระผู้มีจักษุ ขอพระองค์จงทรงบรรเทาภัยนั้นเถิด

---

၁၇၂.

๑๗๒.

---

တေသံ တဒါ သညပေသိ, ဒီပင်္ကရော မဟာမုနိ;

‘‘ဝိသဋ္ဌာ ဟောထ မာ ဘေထ, ဣမသ္မိံ ပထဝိကမ္ပနေ.

ครั้งนั้น พระทีปังกรมหามุนี ได้ทรงยังชนเหล่านั้นให้ทราบว่า ท่านทั้งหลายจงเบาใจ อย่ากลัวในการที่แผ่นดินไหวนี้เลย

---

၁၇၃.

๑๗๓.

---

‘‘ယမဟံ [Pg.320] အဇ္ဇ ဗျာကာသိံ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ;

ဧသော သမ္မသတိ ဓမ္မံ, ပုဗ္ဗကံ ဇိနသေဝိတံ.

เราได้พยากรณ์ผู้ใดในวันนี้ว่า จักเป็นพระพุทธเจ้าในโลก ผู้นั้นกำลังพิจารณาธรรมเก่าที่พระชินเจ้าทั้งหลายทรงเสพแล้ว

---

၁၇၄.

๑๗๔.

---

‘‘တဿ သမ္မသတော ဓမ္မံ, ဗုဒ္ဓဘူမိံ အသေသတော;

တေနာယံ ကမ္ပိတာ ပထဝီ, ဒသသဟဿီ သဒေဝကေ’’.

เพราะการพิจารณาธรรมที่เป็นภูมิของพระพุทธเจ้าโดยสิ้นเชิงของดาบสนั้น แผ่นดินนี้พร้อมทั้งเทวโลกในหมื่นโลกธาตุจึงหวั่นไหว

---

၁၇၅.

๑๗๕.

---

ဗုဒ္ဓဿ ဝစနံ သုတွာ, မနော နိဗ္ဗာယိ တာဝဒေ;

သဗ္ဗေ မံ ဥပသင်္ကမ္မ, ပုနာပိ အဘိဝန္ဒိသုံ.

มหาชนได้ฟังพระดำรัสของพระพุทธเจ้าแล้ว มีใจสงบระงับในขณะนั้นทีเดียว ชนทั้งปวงเข้ามาหาเราแล้ว ได้ไหว้เราอีก

---

၁၇၆.

๑๗๖.

---

သမာဒိယိတွာ ဗုဒ္ဓဂုဏံ, ဒဠှံ ကတွာန မာနသံ;

ဒီပင်္ကရံ နမဿိတွာ, အာသနာ ဝုဋ္ဌဟိံ တဒါ.

ครั้งนั้น เราสมาทานพุทธคุณ ทำใจให้มั่นคง ถวายบังคมพระทีปังกรพุทธเจ้าแล้ว ลุกขึ้นจากอาสนะ

---

၁၇၇.

๑๗๗.

---

ဒိဗ္ဗံ မာနုသကံ ပုပ္ဖံ, ဒေဝါ မာနုသကာ ဥဘော;

သမောကိရန္တိ ပုပ္ဖေဟိ, ဝုဋ္ဌဟန္တဿ အာသနာ.

ทั้งเทวดาและมนุษย์ทั้งสองพวก โปรยปรายดอกไม้ทิพย์และดอกไม้ของมนุษย์ บูชาเราผู้ลุกขึ้นจากอาสนะ

---

၁၇၈.

๑๗๘.

---

ဝေဒယန္တိ စ တေ သောတ္ထိံ, ဒေဝါ မာနုသကာ ဥဘော;

‘‘မဟန္တံ ပတ္ထိတံ တုယှံ, တံ လဘဿု ယထိစ္ဆိတံ.

ทั้งเทวดาและมนุษย์ทั้งสองพวกนั้น กล่าวประกาศความสวัสดีว่า ความปรารถนาอันยิ่งใหญ่ที่ท่านตั้งไว้แล้ว ขอจงได้สมดังที่ปรารถนาเถิด

---

၁၇၉.

๑๗๙.

---

‘‘သဗ္ဗီတိယော ဝိဝဇ္ဇန္တု, သောကော ရောဂေါ ဝိနဿတု;

မာ တေ ဘဝန္တွန္တရာယာ, ဖုသ ခိပ္ပံ ဗောဓိမုတ္တမံ.

ขออุปัทวะทั้งปวงจงบำราศไป ความโศกและโรคจงพินาศไป อันตรายอย่าได้มีแก่ท่าน ขอท่านจงสัมผัสพระโพธิญาณอันสูงสุดโดยพลัน

---

၁၈၀.

๑๘๐.

---

‘‘ယထာပိ သမယေ ပတ္တေ, ပုပ္ဖန္တိ ပုပ္ဖိနော ဒုမာ;

တထေဝ တွံ မဟာဝီရ, ဗုဒ္ဓဉာဏေန ပုပ္ဖသိ.

หมู่ไม้ที่ออกดอก เมื่อถึงเวลาก็ย่อมผลิดอก ฉันใด ข้าแต่พระมหาวีระ ขอท่านจงเบ่งบานด้วยพุทธญาณ ฉันนั้นเถิด

---

၁၈၁.

๑๘๑.

---

‘‘ယထာ ယေ ကေစိ သမ္ဗုဒ္ဓါ, ပူရယုံ ဒသ ပါရမီ;

တထေဝ တွံ မဟာဝီရ, ပူရယ ဒသ ပါရမီ.

พระสัมพุทธเจ้าพระองค์ใดก็ตาม ทรงบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการ ฉันใด ข้าแต่พระมหาวีระ ขอท่านจงบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการ ฉันนั้นเถิด

---

၁၈၂.

๑๘๒.

---

‘‘ယထာ ယေ ကေစိ သမ္ဗုဒ္ဓါ, ဗောဓိမဏ္ဍမှိ ဗုဇ္ဈရေ;

တထေဝ တွံ မဟာဝီရ, ဗုဇ္ဈဿု ဇိနဗောဓိယံ.

พระสัมพุทธเจ้าพระองค์ใดก็ตาม ตรัสรู้ที่โพธิมณฑล ฉันใด ข้าแต่พระมหาวีระ ขอท่านจงตรัสรู้ที่ต้นพระศรีมหาโพธิ์ของพระชินเจ้า ฉันนั้นเถิด

---

၁၈၃.

๑๘๓.

---

‘‘ယထာ ယေ ကေစိ သမ္ဗုဒ္ဓါ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယုံ;

တထေဝ တွံ မဟာဝီရ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယ.

พระสัมพุทธเจ้าทั้งหลายเหล่าใดก็ตาม ทรงประกาศธรรมจักรแล้วฉันใด ข้าแต่พระมหาวีระ แม้พระองค์ก็จงทรงประกาศธรรมจักรฉันนั้นเถิด

---

၁၈၄.

๑๘๔.

---

‘‘ပုဏ္ဏမာယေ ယထာ စန္ဒော, ပရိသုဒ္ဓေါ ဝိရောစတိ;

တထေဝ တွံ ပုဏ္ဏမနော, ဝိရောစ ဒသသဟဿိယံ.

พระจันทร์บริสุทธิ์ผ่องใสในวันเพ็ญ ย่อมรุ่งเรืองฉันใด แม้ท่านก็จงมีใจเต็มเปี่ยม รุ่งเรืองในหมื่นโลกธาตุฉันนั้นเถิด

---

၁၈၅.

๑๘๕.

---

‘‘ရာဟုမုတ္တော ယထာ သူရိယော, တာပေန အတိရောစတိ;

တထေဝ လောကာ မုဉ္စိတွာ, ဝိရောစ သိရိယာ တုဝံ.

พระอาทิตย์พ้นจากราหูแล้ว ย่อมรุ่งเรืองยิ่งด้วยรัศมีฉันใด แม้ท่านก็จงพ้นจากโลกแล้ว รุ่งเรืองด้วยสิริฉันนั้นเถิด

---

၁၈၆.

๑๘๖.

---

‘‘ယထာ [Pg.321] ယာ ကာစိ နဒိယော, ဩသရန္တိ မဟောဒဓိံ;

ဧဝံ သဒေဝကာ လောကာ, ဩသရန္တု တဝန္တိကေ’’.

แม่น้ำเหล่าใดก็ตาม ย่อมไหลไปสู่มหาสมุทรฉันใด โลกพร้อมทั้งเทวดา ก็จงไหลไปสู่สำนักของท่านฉันนั้นเถิด

---

၁၈၇.

๑๘๗.

---

တေဟိ ထုတပ္ပသတ္ထော သော, ဒသ ဓမ္မေ သမာဒိယ;

တေ ဓမ္မေ ပရိပူရေန္တော, ပဝနံ ပါဝိသီ တဒါတိ.

สุเมธดาบสนั้น อันเทวดาและมนุษย์เหล่านั้นสรรเสริญเยินยอแล้ว สมาทานธรรม ๑๐ ประการ เมื่อจะบำเพ็ญธรรมเหล่านั้นให้บริบูรณ์ จึงได้เข้าไปสู่ป่าในกาลนั้น

---

သုမေဓပတ္ထနာကထာ နိဋ္ဌိတာ.

สุเมธปัตถนากถา จบแล้ว

---

၃. ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓဝံသော

๓. ทีปังกรพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

တဒါ တေ ဘောဇယိတွာန, သသံဃံ လောကနာယကံ;

ဥပဂစ္ဆုံ သရဏံ တဿ, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော.

ในกาลนั้น ชนเหล่านั้นได้ถวายภัตตาหารแด่พระโลกนายกพร้อมทั้งพระสงฆ์แล้ว ได้ถึงพระศาสดาพระนามว่าทีปังกรพระองค์นั้นเป็นสรณะ

---

၂.

๒.

---

သရဏာဂမနေ ကဉ္စိ, နိဝေသေသိ တထာဂတော;

ကဉ္စိ ပဉ္စသု သီလေသု, သီလေ ဒသဝိဓေ ပရံ.

พระตถาคตทรงให้บุคคลบางพวกตั้งอยู่ในสรณคมน์ บางพวกในศีล ๕ บางพวกในศีล ๑๐ ประการ

---

၃.

๓.

---

ကဿစိ ဒေတိ သာမညံ, စတုရော ဖလမုတ္တမေ;

ကဿစိ အသမေ ဓမ္မေ, ဒေတိ သော ပဋိသမ္ဘိဒါ.

พระองค์ทรงประทานสามัญผล ๔ และอุดมผล ๔ แก่บางคน ทรงประทานปฏิสัมภิทาธรรมอันไม่มีธรรมอื่นเปรียบแก่บางคน

---

၄.

๔.

---

ကဿစိ ဝရသမာပတ္တိယော, အဋ္ဌ ဒေတိ နရာသဘော;

တိဿော ကဿစိ ဝိဇ္ဇာယော, ဆဠဘိညာ ပဝေစ္ဆတိ.

พระนราสภะทรงประทานวรสมาบัติ ๘ แก่บางคน ทรงประทานวิชชา ๓ และอภิญญา ๖ แก่บางคน

---

၅.

๕.

---

တေန ယောဂေန ဇနကာယံ, ဩဝဒတိ မဟာမုနိ;

တေန ဝိတ္ထာရိကံ အာသိ, လောကနာထဿ သာသနံ.

พระมหามุนีทรงสั่งสอนหมู่ชนด้วยอุบายนั้น เพราะเหตุนั้น พระศาสนาของพระโลกนาถจึงแผ่ไพศาลไป

---

၆.

๖.

---

မဟာဟနုသဘက္ခန္ဓော, ဒီပင်္ကရဿ နာမကော;

ဗဟူ ဇနေ တာရယတိ, ပရိမောစေတိ ဒုဂ္ဂတိံ.

พระผู้มีพระภาคพระนามว่าทีปังกร ทรงมีพระหนุใหญ่ มีพระอังสาดุจโคอุสภะ ทรงให้ชนเป็นอันมากข้ามพ้น (จากสงสาร) ทรงให้พ้นจากทุคติ

---

၇.

๗.

---

ဗောဓနေယျံ ဇနံ ဒိသွာ, သတသဟဿေပိ ယောဇနေ;

ခဏေန ဥပဂန္တွာန, ဗောဓေတိ တံ မဟာမုနိ.

พระมหามุนีทอดพระเนตรเห็นเวไนยชน แม้ในที่ไกลแสนโยชน์ ก็เสด็จไปในชั่วขณะ แล้วทรงให้ชนนั้นตรัสรู้

---

၈.

๘.

---

ပဌမာဘိသမယေ ဗုဒ္ဓေါ, ကောဋိသတမဗောဓယိ;

ဒုတိယာဘိသမယေ နာထော, နဝုတိကောဋိမဗောဓယိ.

ในการตรัสรู้ครั้งแรก พระพุทธองค์ทรงให้สัตว์ร้อยโกฏิตรัสรู้ ในการตรัสรู้ครั้งที่สอง พระโลกนาถทรงให้สัตว์เก้าสิบโกฏิตรัสรู้

---

၉.

๙.

---

ယဒါ စ ဒေဝဘဝနမှိ, ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မမဒေသယိ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

และในกาลใดที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมในเทวโลก ในกาลนั้น การตรัสรู้ครั้งที่สามได้มีแก่เทวดาเก้าหมื่นโกฏิ

---

၁၀.

๑๐.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော.

การประชุมสาวกของพระศาสดาพระนามว่าทีปังกร ได้มี ๓ ครั้ง การประชุมครั้งแรกมีพระอรหันต์แสนโกฏิ

---

၁၁.

๑๑.

---

ပုန [Pg.322] နာရဒကူဋမှိ, ပဝိဝေကဂတေ ဇိနေ;

ခီဏာသဝါ ဝီတမလာ, သမိံသု သတကောဋိယော.

อีกครั้งหนึ่ง เมื่อพระชินเจ้าเสด็จไปสู่ที่สงัด ณ ยอดเขานารทกูฏ พระขีณาสพผู้ปราศจากมลทินร้อยโกฏิได้ประชุมกัน

---

၁၂.

๑๒.

---

ယမှိ ကာလေ မဟာဝီရော, သုဒဿနသိလုစ္စယေ;

နဝကောဋိသဟဿေဟိ, ပဝါရေသိ မဟာမုနိ.

ในกาลใด พระมหาวีระประทับอยู่ ณ ภูเขาสุทัสสนะ ในกาลนั้น พระมหามุนีทรงปวารณาพร้อมด้วยพระอรหันต์เก้าหมื่นโกฏิ

---

၁၃.

๑๓.

---

ဒသဝီသသဟဿာနံ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟု;

ဧကဒွိန္နံ အဘိသမယာ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယာ.

การตรัสรู้ธรรมได้มีแก่สัตว์หนึ่งหมื่น สองหมื่น การตรัสรู้ของสัตว์หนึ่งคน สองคน นับไม่ได้โดยการคำนวณ

---

၁၄.

๑๔.

---

ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ, ဣဒ္ဓံ ဖီတံ အဟူ တဒါ;

ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော, သာသနံ သုဝိသောဓိတံ.

ในกาลนั้น พระศาสนาของพระผู้มีพระภาคทีปังกรอันบริสุทธิ์ดีแล้ว ได้แผ่ไพศาล เป็นที่รู้จักของมหาชน สำเร็จรุ่งเรืองเฟื่องฟู

---

၁၅.

๑๕.

---

စတ္တာရိ သတသဟဿာနိ, ဆဠဘိညာ မဟိဒ္ဓိကာ;

ဒီပင်္ကရံ လောကဝိဒုံ, ပရိဝါရေန္တိ သဗ္ဗဒါ.

พระอรหันต์สี่แสนองค์ ผู้ได้อภิญญา ๖ มีฤทธิ์มาก ย่อมห้อมล้อมพระทีปังกรโลกวิทูอยู่ทุกเมื่อ

---

၁၆.

๑๖.

---

ယေ ကေစိ တေန သမယေန, ဇဟန္တိ မာနုသံ ဘဝံ;

အပတ္တမာနသာ သေခါ, ဂရဟိတာ ဘဝန္တိ တေ.

ในสมัยนั้น ชนเหล่าใดก็ตามละภพมนุษย์ไป เป็นพระเสขะยังไม่บรรลุอรหัตผล ชนเหล่านั้นย่อมถูกติเตียน

---

၁၇.

๑๗.

---

သုပုပ္ဖိတံ ပါဝစနံ, အရဟန္တေဟိ တာဒိဟိ;

ခီဏာသဝေဟိ ဝိမလေဟိ, ဥပသောဘတိ သဗ္ဗဒါ.

พระสัตถุสาสน์อันเบิกบานดีแล้ว ย่อมงดงามในกาลทุกเมื่อ ด้วยพระอรหันต์ขีณาสพผู้คงที่ ผู้ปราศจากมลทิน

---

၁၈.

๑๘.

---

နဂရံ ရမ္မဝတီ နာမ, သုဒေဝေါ နာမ ခတ္တိယော;

သုမေဓာ နာမ ဇနိကာ, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော.

พระนครของพระศาสดาพระนามว่าทีปังกร ชื่อว่ารัมมวดี พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าสุเทวะ พระมารดาทรงพระนามว่าสุเมธา

---

၁၉.

๑๙.

---

ဒသဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ ;

ဟံသာ ကောဉ္စာ မယူရာ စ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่หนึ่งหมื่นปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลังคือ หังสา โกญจา และมยุรา

---

၂၀.

๒๐.

---

တီဏိသတသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ပဒုမာ နာမ သာ နာရီ, ဥသဘက္ခန္ဓော အတြဇော.

มีนางสนมที่ประดับตกแต่งอย่างดีสามแสนนาง พระชายาพระนามว่าปทุมา พระโอรสพระนามว่าอุสภขันธะ

---

၂၁.

๒๑.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ;

အနူနဒသမာသာနိ, ပဓာနေ ပဒဟီ ဇိနော.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยช้างทรง ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๑๐ เดือนเต็ม

---

၂၂.

๒๒.

---

ပဓာနစာရံ စရိတွာန, အဗုဇ္ဈိ မာနသံ မုနိ;

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ဒီပင်္ကရော မဟာမုနိ.

พระมุนีทรงบำเพ็ญเพียรแล้ว ได้ตรัสรู้พระมนัส (อรหัตผล) พระมหามุนีทีปังกรผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว

---

၂၃.

๒๓.

---

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, နန္ဒာရာမေ သိရီဃရေ ;

နိသိန္နော သိရီသမူလမှိ, အကာ တိတ္ထိယမဒ္ဒနံ.

พระมหาวีระได้ทรงประกาศพระธรรมจักร ณ สิริฆระ ในนันทาราม ประทับนั่ง ณ โคนต้นเลียบ ทรงกระทำการย่ำยีพวกเดียรถีย์

---

၂၄.

๒๔.

---

သုမင်္ဂလော [Pg.323] စ တိဿော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သာဂတော နာမုပဋ္ဌာကော, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော.

พระสุมังคละและพระติสสะเป็นอัครสาวก พระสาคตะเป็นพุทธอุปัฏฐากของพระศาสดาทีปังกร

---

၂၅.

๒๕.

---

နန္ဒာ စေဝ သုနန္ဒာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ပိပ္ဖလီတိ ပဝုစ္စတိ.

พระนันทาเถรีและพระสุนันทาเถรีเป็นอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นปิปผลิ

---

၂၆.

๒๖.

---

တပုဿဘလ္လိကာ နာမ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

သိရိမာ ကောဏာ ဥပဋ္ဌိကာ, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော.

ตปุสสะและภัลลิกะเป็นอัครอุปัฏฐาก สิริมาและโสณาเป็นอัครอุปัฏฐายิกาของพระศาสดาทีปังกร

---

၂၇.

๒๗.

---

အသီတိဟတ္ထမုဗ္ဗေဓော, ဒီပင်္ကရော မဟာမုနိ;

သောဘတိ ဒီပရုက္ခောဝ, သာလရာဇာဝ ဖုလ္လိတော.

พระมุนีทีปังกรสูง ๘๐ ศอก ทรงงดงามดุจประทีปต้นไม้ และเหมือนพญาสาละที่ดอกบานสะพรั่ง

---

၂၈.

๒๘.

---

သတသဟဿဝဿာနိ, အာယု တဿ မဟေသိနော;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

พระมเหสีพระองค์นั้นมีพระชนมายุหนึ่งแสนปี พระองค์ดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงช่วยปวงชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นวัฏสงสาร

---

၂၉.

๒๙.

---

ဇောတယိတွာန သဒ္ဓမ္မံ, သန္တာရေတွာ မဟာဇနံ;

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

พระองค์ทรงยังพระสัทธรรมให้รุ่งเรือง ทรงช่วยมหาชนให้ข้ามพ้นแล้ว ดุจกองไฟลุกโชติช่วงแล้วดับไป เสด็จนิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

---

၃၀.

๓๐.

---

သာ စ ဣဒ္ဓိ သော စ ယသော, တာနိ စ ပါဒေသု စက္ကရတနာနိ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

พระฤทธิ์นั้น พระยศนั้น และจักรแก้วทั้งหลายที่พระบาทนั้น ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่ามิใช่หรือ

---

၃၁.

๓๑.

---

ဒီပင်္ကရော ဇိနော သတ္ထာ, နန္ဒာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝဿ ဇိနထူပေါ, ဆတ္တိံသုဗ္ဗေဓယောဇနောတိ.

พระชินศาสดาพระนามว่าทีปังกร เสด็จนิพพานที่นันทาราม พระชินสถูปของพระองค์ที่นั่นเองสูง ๓๖ โยชน์

---

ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ဝံသော ပဌမော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคทีปังกรที่ ๑ จบ

---

၄. ကောဏ္ဍညဗုဒ္ဓဝံသော

๔. โกณฑัญญพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

ဒီပင်္ကရဿ အပရေန, ကောဏ္ဍညော နာမ နာယကော;

အနန္တတေဇော အမိတယသော, အပ္ပမေယျော ဒုရာသဒေါ.

ในกาลต่อมาถัดจากพระทีปังกรพุทธเจ้า พระนายกพระนามว่าโกณฑัญญะ ผู้มีเดชไม่มีสิ้นสุด มีพระยศหาประมาณมิได้ ใครๆ ไม่อาจเทียบเทียมได้ และยากที่ใครจะเข้าใกล้ ได้เสด็จอุบัติขึ้น

---

၂.

๒.

---

ဓရဏူပမော ခမနေန, သီလေန သာဂရူပမော;

သမာဓိနာ မေရူပမော, ဉာဏေန ဂဂနူပမော.

พระองค์ทรงมีความอดทนเสมอด้วยแผ่นดิน ทรงมีศีลเสมอด้วยสาคร ทรงมีสมาธิเสมอด้วยภูเขาเมรุ ทรงมีพระญาณเสมอด้วยท้องฟ้า

---

၃.

๓.

---

ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂ-မဂ္ဂသစ္စပ္ပကာသနံ;

ပကာသေသိ သဒါ ဗုဒ္ဓေါ, ဟိတာယ သဗ္ဗပါဏိနံ.

พระพุทธเจ้าทรงประกาศธรรมที่แสดงอินทรีย์ พละ โพชฌงค์ มรรค และสัจจะ เพื่อประโยชน์แก่สรรพสัตว์ทั้งปวงตลอดกาล

---

၄.

๔.

---

ဓမ္မစက္ကံ [Pg.324] ပဝတ္တေန္တေ, ကောဏ္ဍညေ လောကနာယကေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

เมื่อพระโลกนายกพระนามว่าโกณฑัญญะทรงประกาศธรรมจักร การตรัสรู้ครั้งแรกได้มีแก่สัตว์หนึ่งแสนโกฏิ

---

၅.

๕.

---

တတော ပရမ္ပိ ဒေသေန္တေ, နရမရူနံ သမာဂမေ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

ในกาลต่อมาอีก เมื่อทรงแสดงธรรมในที่ประชุมของเทวดาและมนุษย์ การตรัสรู้ครั้งที่สองได้มีแก่สัตว์เก้าหมื่นโกฏิ

---

၆.

๖.

---

တိတ္ထိယေ အဘိမဒ္ဒန္တော, ယဒါ ဓမ္မမဒေသယိ;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

ในกาลใดที่ทรงแสดงธรรมข่มขี่พวกเดียรถีย์ ในกาลนั้น การตรัสรู้ครั้งที่สามได้มีแก่สัตว์แปดหมื่นโกฏิ

---

၇.

๗.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ကောဏ္ဍညဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

การประชุมของพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ และคงที่ ได้มี ๓ ครั้ง แด่พระมเหสีโกณฑัญญะ

---

၈.

๘.

---

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော;

ဒုတိယော ကောဋိသဟဿာနံ, တတိယော နဝုတိကောဋိနံ.

การประชุมครั้งแรกมีพระขีณาสพหนึ่งแสนโกฏิ ครั้งที่สองมีหนึ่งพันโกฏิ ครั้งที่สามมีเก้าสิบโกฏิ

---

၉.

๙.

---

အဟံ တေန သမယေန, ဝိဇိတာဝီ နာမ ခတ္တိယော;

သမုဒ္ဒံ အန္တမန္တေန, ဣဿရိယံ ဝတ္တယာမဟံ.

ในสมัยนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าวิชิตาวี เราได้แผ่ความเป็นใหญ่ไปโดยมีสมุทรเป็นที่สุดเขตแดน

---

၁၀.

๑๐.

---

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဝိမလာနံ မဟေသိနံ;

သဟ လောကဂ္ဂနာထေန, ပရမန္နေန တပ္ပယိံ.

เราได้ทำให้พระมเหสีผู้ปราศจากมลทินหนึ่งแสนโกฏิ พร้อมด้วยพระโลกคณนาถ พอใจด้วยข้าวมธุปายาสอย่างดี

---

၁၁.

๑๑.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ကောဏ္ဍညော လောကနာယကော;

‘‘အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระนามว่าโกณฑัญญะผู้เป็นพระโลกนายกพระองค์นั้น ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ในกัปที่นับประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าในโลก

---

၁၂.

๑๒.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန, ကတွာ ဒုက္ကရကာရိကံ;

အဿတ္ထမူလေ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဗုဇ္ဈိဿတိ မဟာယသော.

ท่านผู้นี้จักเป็นพระสัมพุทธเจ้าผู้มียศใหญ่ บำเพ็ญเพียรและกระทำทุกรกิริยาแล้ว จักตรัสรู้ที่โคนต้นอัสสัตถะ

---

၁၃.

๑๓.

---

‘‘ဣမဿ ဇနိကာ မာတာ, မာယာ နာမ ဘဝိဿတိ;

ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနော နာမ, အယံ ဟေဿတိ ဂေါတမော.

พระชนนีผู้ให้กำเนิดของท่านผู้นี้ จักมีพระนามว่ามายา พระชนกจักมีพระนามว่าสุทโธทนะ ท่านผู้นี้จักเป็นพระโคดม

---

၁၄.

๑๔.

---

‘‘ကောလိတော ဥပတိဿော စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝကာ;

အာနန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော, ဥပဋ္ဌိဿတိမံ ဇိနံ.

โกลิตะและอุปติสสะจักเป็นอัครสาวก พุทธอุปัฏฐากชื่อว่าอานนท์ จักอุปัฏฐากพระชินเจ้าพระองค์นี้

---

၁၅.

๑๕.

---

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အဿတ္ထောတိ ပဝုစ္စတိ.

เขมาและอุบลวรรณาจักเป็นอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นอัสสัตถะ

---

၁၆.

๑๖.

---

‘‘စိတ္တော စ ဟတ္ထာဠဝကော, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌကာ;

နန္ဒမာတာ စ ဥတ္တရာ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌိကာ;

အာယု ဝဿသတံ တဿ, ဂေါတမဿ ယသဿိနော’’.

จิตตคฤหบดีและหัตถกะอาฬวกะจักเป็นอัครอุปัฏฐาก นันทมาดาและนางอุตตราจักเป็นอัครอุปัฏฐายิกา พระชนมายุของพระโคดมผู้มียศนั้นจักมี ๑๐๐ ปี

---

၁၇.

๑๗.

---

ဣဒံ သုတွာန ဝစနံ, အသမဿ မဟေသိနော;

အာမောဒိတာ နရမရူ, ဗုဒ္ဓဗီဇံ ကိရ အယံ.

เทวดาและมนุษย์ได้ฟังพระดำรัสนี้ของพระมเหสีผู้หาผู้เสมอมิได้แล้ว ก็พากันชื่นชมยินดีว่า ท่านผู้นี้เป็นหน่อพุทธางกูรแน่แท้

---

၁၈.

๑๘.

---

ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒါ [Pg.325] ဝတ္တန္တိ, အပ္ဖောဋေန္တိ ဟသန္တိ စ;

ကတဉ္ဇလီ နမဿန္တိ, ဒသသဟဿိဒေဝတာ.

เทวดาในหมื่นโลกธาตุเปล่งเสียงโห่ร้อง ตบมือและร่าเริง ประคองอัญชลีนมัสการ

---

၁၉.

๑๙.

---

‘‘ယဒိမဿ လောကနာထဿ, ဝိရဇ္ဈိဿာမ သာသနံ;

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

หากพวกเราจักพลาดศาสนาของพระโลกนาถพระองค์นี้ ในอนาคตกาล พวกเราจักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์ของท่านผู้นี้

---

၂၀.

๒๐.

---

‘‘ယထာ မနုဿာ နဒိံ တရန္တာ, ပဋိတိတ္ထံ ဝိရဇ္ဈိယ;

ဟေဋ္ဌာတိတ္ထေ ဂဟေတွာန, ဥတ္တရန္တိ မဟာနဒိံ.

เหมือนคนข้ามแม่น้ำ เมื่อพลาดท่าตรงหน้า ก็ยึดเอาท่าที่อยู่ต่ำกว่าข้ามแม่น้ำใหญ่ไปฉะนั้น

---

၂၁.

๒๑.

---

‘‘ဧဝမေဝ မယံ သဗ္ဗေ, ယဒိ မုဉ္စာမိမံ ဇိနံ;

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

พวกข้าพระองค์ทั้งหมดก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถ้าพลาดจากพระชินเจ้าพระองค์นี้แล้วไซร้ ในอนาคตกาล ก็จักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์พระชินเจ้าพระองค์นี้

---

၂၂.

๒๒.

---

တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

တမေဝ အတ္ထံ သာဓေန္တော, မဟာရဇ္ဇံ ဇိနေ အဒံ;

မဟာရဇ္ဇံ ဒဒိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ได้ทำจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก เมื่อบำเพ็ญประโยชน์นั้นให้สำเร็จอยู่ จึงได้ถวายราชสมบัติแด่พระชินเจ้า ครั้นถวายราชสมบัติแล้ว ได้บวชในสำนักของพระองค์

---

၂၃.

๒๓.

---

သုတ္တန္တံ ဝိနယဉ္စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ;

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာန, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ.

เราเล่าเรียนพระสุตตันตะและพระวินัยทั้งหมด คือสัตถุศาสน์มีองค์ ๙ ประการแล้ว ได้ยังพระชินศาสนาให้งดงาม

---

၂၄.

๒๔.

---

တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေ;

အဘိညာပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟံ.

เราเป็นผู้ไม่ประมาท อยู่ในพระศาสนานั้น ในการนั่ง การยืน และการจงกรม ได้บรรลุอภิญญาบารมีแล้ว ได้ไปสู่พรหมโลก

---

၂၅.

๒๕.

---

နဂရံ ရမ္မဝတီ နာမ, သုနန္ဒော နာမ ခတ္တိယော;

သုဇာတာ နာမ ဇနိကာ, ကောဏ္ဍညဿ မဟေသိနော.

พระนครของพระมหามุนีพระนามว่าโกณฑัญญะ ชื่อว่ารัมมวดี พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าสุนันทะ พระมารดาทรงพระนามว่าสุชาดา

---

၂၆.

๒๖.

---

ဒသဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ ;

သုစိ သုရုစိ သုဘော စ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๑๐,๐๐๐ ปี ปราสาทอันอุดม ๓ หลังคือ สุจิปราสาท สุรุจิปราสาท และสุภปราสาท

---

၂၇.

๒๗.

---

တီဏိသတသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ရုစိဒေဝီ နာမ နာရီ, ဝိဇိတသေနော အတြဇော.

มีนางสนม ๓๐๐,๐๐๐ นาง ประดับประดาสวยงาม พระมเหสีพระนามว่ารุจิเทวี พระโอรสพระนามว่าวิชิตเสนะ

---

၂၈.

๒๘.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ရထယာနေန နိက္ခမိ;

အနူနဒသမာသာနိ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยราชรถ ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๑๐ เดือนเต็ม

---

၂၉.

๒๙.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ကောဏ္ဍညော ဒွိပဒုတ္တမော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, ဒေဝါနံ နဂရုတ္တမေ.

พระโกณฑัญญะผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ผู้สงบระงับ อันท้าวพรหมทูลอาราธนาแล้ว พระมหาวีระได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปในเมืองอันอุดมของทวยเทพ

---

၃၀.

๓๐.

---

ဘဒ္ဒေါ စေဝ သုဘဒ္ဒေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

အနုရုဒ္ဓေါ နာမုပဋ္ဌာကော, ကောဏ္ဍညဿ မဟေသိနော.

พระภัททะและพระสุภัททะ ได้เป็นพระอัครสาวกของพระมหามุนีพระนามว่าโกณฑัญญะ พุทธอุปัฏฐากชื่อว่าอนุรุทธะ

---

၃၁.

๓๑.

---

တိဿာ [Pg.326] စ ဥပတိဿာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

သာလကလျာဏိကော ဗောဓိ, ကောဏ္ဍညဿ မဟေသိနော.

พระติสสาและพระอุปติสสา ได้เป็นพระอัครสาวิกาของพระมหามุนีพระนามว่าโกณฑัญญะ ไม้โพธิพฤกษ์ของพระองค์คือไม้สาละกัลยาณี

---

၃၂.

๓๒.

---

သောဏော စ ဥပသောဏော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

နန္ဒာ စေဝ သိရီမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

โสณะและอุปโสณะ ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก นันทาและสิริมา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၃၃.

๓๓.

---

သော အဋ္ဌာသီတိ ဟတ္ထာနိ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

သောဘတေ ဥဠုရာဇာဝ သူရိယော မဇ္ဈနှိကေ ယထာ.

พระมหามุนีพระองค์นั้น สูง ๘๘ ศอก งดงามดุจพระจันทร์ และเหมือนพระอาทิตย์ในเวลาเที่ยง

---

၃၄.

๓๔.

---

ဝဿသတသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในครั้งนั้น มีอายุประมาณ ๑๐๐,๐๐๐ ปี พระองค์ดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลประมาณเท่านั้น ได้ยังหมู่ชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น

---

၃၅.

๓๕.

---

ခီဏာသဝေဟိ ဝိမလေဟိ, ဝိစိတ္တာ အာသိ မေဒနီ;

ယထာ ဂဂနမုဠူဟိ, ဧဝံ သော ဥပသောဘထ.

แผ่นดินวิจิตรไปด้วยพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน พระองค์ทรงงดงามด้วยพระขีณาสพเหล่านั้น เหมือนท้องฟ้าที่งดงามด้วยดวงดาวฉะนั้น

---

၃၆.

๓๖.

---

တေပိ နာဂါ အပ္ပမေယျာ, အသင်္ခေါဘာ ဒုရာသဒါ;

ဝိဇ္ဇုပါတံဝ ဒဿေတွာ, နိဗ္ဗုတာ တေ မဟာယသာ.

พระขีณาสพผู้มีคุณหาประมาณมิได้ ไม่หวั่นไหว ใครๆ ข่มได้ยาก เหล่านั้น แสดงอานุภาพเปรียบดังสายฟ้าแล้ว ดับขันธปรินิพพานไป

---

၃၇.

๓๗.

---

သာ စ အတုလိယာ ဇိနဿ ဣဒ္ဓိ, ဉာဏပရိဘာဝိတော စ သမာဓိ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

พระฤทธิ์ที่หาที่เปรียบมิได้ของพระชินเจ้า และสมาธิที่อบรมด้วยพระญาณนั้น ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ

---

၃၈.

๓๘.

---

ကောဏ္ဍညော ပဝရော ဗုဒ္ဓေါ, စန္ဒာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝ စေတိယော စိတ္တော, သတ္တ ယောဇနမုဿိတောတိ.

พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐพระนามว่าโกณฑัญญะ เสด็จปรินิพพาน ณ จันทาราม พระเจดีย์อันวิจิตรในจันทารามนั้น สูง ๗ โยชน์

---

ကောဏ္ဍညဿ ဘဂဝတော ဝံသော ဒုတိယော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าโกณฑัญญะ องค์ที่ ๒ จบ

---

၅. မင်္ဂလဗုဒ္ဓဝံသော

๕. มังคลพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

ကောဏ္ဍညဿ အပရေန, မင်္ဂလော နာမ နာယကော;

တမံ လောကေ နိဟန္တွာန, ဓမ္မောက္ကမဘိဓာရယိ.

ในลำดับต่อจากพระโกณฑัญญะพุทธเจ้า พระนายกพระนามว่ามังคละ ทรงกำจัดความมืดในโลกแล้ว ทรงชูประทีปคือพระธรรมขึ้น

---

၂.

๒.

---

အတုလာသိ ပဘာ တဿ, ဇိနေဟညေဟိ ဥတ္တရိံ;

စန္ဒသူရိယပဘံ ဟန္တွာ, ဒသသဟဿီ ဝိရောစတိ.

พระประภาของพระองค์หาที่เปรียบมิได้ ยิ่งกว่าพระชินเจ้าเหล่าอื่น กำจัดรัศมีของพระจันทร์และพระอาทิตย์เสีย รุ่งโรจน์ไปทั่วหมื่นโลกธาตุ

---

၃.

๓.

---

သောပိ ဗုဒ္ဓေါ ပကာသေသိ, စတုရော သစ္စဝရုတ္တမေ;

တေ တေ သစ္စရသံ ပီတွာ, ဝိနောဒေန္တိ မဟာတမံ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ก็ทรงประกาศสัจจะ ๔ อันประเสริฐสูงสุด เทวดาและมนุษย์เหล่านั้น ได้ดื่มรสแห่งสัจจะแล้ว บรรเทาความมืดมนอันยิ่งใหญ่เสียได้

---

၄.

๔.

---

ပတွာန ဗောဓိမတုလံ, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟု.

พระองค์ทรงบรรลุพระโพธิญาณอันหาที่เปรียบมิได้แล้ว ในปฐมเทศนา ธรรมาภิสมัยได้มีแก่สัตว์ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၅.

๕.

---

သုရိန္ဒဒေဝဘဝနေ[Pg.327], ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မမဒေသယိ;

တဒါ ကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယော သမယော အဟု.

พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมในเทวภพของท้าวสุรินทร์ ในครั้งนั้น ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๑,๐๐๐ โกฏิ

---

၆.

๖.

---

ယဒါ သုနန္ဒော စက္ကဝတ္တီ, သမ္ဗုဒ္ဓံ ဥပသင်္ကမိ;

တဒါ အာဟနိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မဘေရိံ ဝရုတ္တမံ.

ในกาลใด พระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าสุนันทะ เสด็จเข้าไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้า ในกาลนั้น พระสัมพุทธเจ้าทรงประโคมเภรีคือพระธรรมอันประเสริฐสูงสุด

---

၇.

๗.

---

သုနန္ဒဿာနုစရာ ဇနတာ, တဒါသုံ နဝုတိကောဋိယော;

သဗ္ဗေပိ တေ နိရဝသေသာ, အဟေသုံ ဧဟိ ဘိက္ခုကာ.

ในครั้งนั้น ชนผู้เป็นบริวารของพระเจ้าสุนันทะมี ๙๐ โกฏิ ชนเหล่านั้นทั้งหมดไม่มีเหลือ ได้เป็นเอหิภิกขุ

---

၈.

๘.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, မင်္ဂလဿ မဟေသိနော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော.

การประชุมสาวกของพระมหามุนีพระนามว่ามังคละ ได้มี ๓ ครั้ง การประชุมครั้งที่ ๑ ได้มีพระขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၉.

๙.

---

ဒုတိယော ကောဋိသတသဟဿာနံ, တတိယော နဝုတိကောဋိနံ;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, တဒါ အာသိ သမာဂမော.

การประชุมครั้งที่ ๒ ได้มีพระขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ การประชุมครั้งที่ ๓ ในครั้งนั้น ได้มีพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน ๙๐ โกฏิ

---

၁၀.

๑๐.

---

အဟံ တေန သမယေန, သုရုစီ နာမ ဗြာဟ္မဏော;

အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ.

ในสมัยนั้น เราเป็นพราหมณ์ชื่อว่าสุรุจิ เป็นผู้คงแก่เรียน ทรงไว้ซึ่งมนตร์ ถึงฝั่งแห่งไตรเพท

---

၁၁.

๑๑.

---

တမဟံ ဥပသင်္ကမ္မ, သရဏံ ဂန္တွာန သတ္ထုနော;

သမ္ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ, ဂန္ဓမာလေန ပူဇယိံ;

ပူဇေတွာ ဂန္ဓမာလေန, ဂဝပါနေန တပ္ပယိံ.

ข้าพเจ้าเข้าไปเฝ้าพระศาสดานั้นถึงเป็นที่พึ่งแล้ว ได้บูชาหมู่สงฆ์มีพระสัมพุทธเจ้าเป็นประมุข ด้วยของหอมและระเบียบดอกไม้ บูชาด้วยของหอมและระเบียบดอกไม้แล้ว ได้ให้ท่านอิ่มหนำด้วยข้าวน้ำนมโค

---

၁၂.

๑๒.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, မင်္ဂလော ဒွိပဒုတ္တမော;

‘‘အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระนามว่ามังคละ ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้าพระองค์นั้น ก็ได้ทรงพยากรณ์ข้าพเจ้าว่า ‘ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

---

၁၃.

๑๓.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

‘บำเพ็ญเพียรแล้ว... (เป)... จักอยู่เฉพาะพระพักตร์พระพุทธเจ้านี้’

---

၁၄.

๑๔.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသ ပါရမိပူရိယာ.

แม้ข้าพเจ้าได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวด เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

---

၁၅.

๑๕.

---

တဒါ ပီတိမနုဗြူဟန္တော, သမ္ဗောဓိဝရပတ္တိယာ;

ဗုဒ္ဓေ ဒတွာန မံ ဂေဟံ, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ.

ครั้งนั้น ข้าพเจ้าเพิ่มพูนปีติให้ทวียิ่งขึ้น เพื่อบรรลุพระสัมโพธิญาณอันประเสริฐ ได้ถวายเรือนของตนแด่พระพุทธเจ้าแล้วบวชในสำนักของพระองค์

---

၁၆.

๑๖.

---

သုတ္တန္တံ ဝိနယဉ္စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ;

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာ, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ.

ข้าพเจ้าเล่าเรียนพระสุตตันตะและพระวินัยทั้งหมด คือ นวังคสัตถุศาสน์แล้ว ได้ยังพระศาสนาของพระชินเจ้าให้งดงาม

---

၁၇.

๑๗.

---

တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, ဗြဟ္မံ ဘာဝေတွ ဘာဝနံ;

အဘိညာပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂစ္ဆဟံ.

ข้าพเจ้าไม่ประมาท อยู่ในศาสนานั้น เจริญพรหมภาวนา ถึงความเป็นผู้เลิศในอภิญญาแล้ว ได้ไปสู่พรหมโลก

---

၁၈.

๑๘.

---

ဥတ္တရံ [Pg.328] နာမ နဂရံ, ဥတ္တရော နာမ ခတ္တိယော;

ဥတ္တရာ နာမ ဇနိကာ, မင်္ဂလဿ မဟေသိနော.

พระนครของพระมังคละพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ชื่อว่าอุตตระ พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าอุตตระ พระมารดาพระนามว่าอุตตรา

---

၁၉.

๑๙.

---

နဝဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

ယသဝါ သုစိမာ သိရီမာ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่เก้าพันปี ปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลังคือ ยสวา สุจิมา และสิริมา

---

၂၀.

๒๐.

---

သမတိံသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ယသဝတီ နာမ နာရီ, သီဝလော နာမ အတြဇော.

มีนารีที่ประดับตกแต่งแล้วสามหมื่นนาง พระมเหสีพระนามว่ายสวดี พระโอรสพระนามว่าสีวล

---

၂၁.

๒๑.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, အဿယာနေန နိက္ခမိ;

အနူနအဋ္ဌမာသာနိ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยอัศวราชยาน ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๘ เดือนเต็ม

---

၂၂.

๒๒.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, မင်္ဂလော နာမ နာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, ဝနေ သိရီဝရုတ္တမေ.

พระนายกพระนามว่ามังคละ ผู้สงบระงับ มีความเพียรใหญ่ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงประกาศพระธรรมจักรในป่าสิรีวรอุดม

---

၂၃.

๒๓.

---

သုဒေဝေါ ဓမ္မသေနော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ပါလိတော နာမုပဋ္ဌာကော, မင်္ဂလဿ မဟေသိနော.

พระอัครสาวกของพระมังคละพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ คือ พระสุเทวะและพระธรรมเสนะ พระอุปัฏฐากชื่อว่าปาลิตะ

---

၂၄.

๒๔.

---

သီဝလာ စ အသောကာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, နာဂရုက္ခောတိ ဝုစ္စတိ.

พระอัครสาวิกาคือ พระนางสีวลาและพระนางอโสกา ไม้โพธิพฤกษ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเรียกว่า ต้นกากะทิง

---

၂၅.

๒๕.

---

နန္ဒော စေဝ ဝိသာခေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

အနုလာ စေဝ သုတနာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

อัครอุปัฏฐากคือ นันทะและวิสาขอุบาสก อัครอุปัฏฐายิกาคือ อนุลาและสุตนาอุบาสิกา

---

၂၆.

๒๖.

---

အဋ္ဌာသီတိ ရတနာနိ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

တတော နိဒ္ဓါဝတီ ရံသီ, အနေကသတသဟဿိယော.

พระมหามุนีมีพระวรกายสูง ๘๘ ศอก พระรัศมีหลายแสนสายแผ่ออกจากพระวรกายนั้น

---

၂၇.

๒๗.

---

နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในครั้งนั้น มีอายุขัยเก้าหมื่นปี พระองค์ดำรงพระชนม์อยู่ตราบเท่านี้ ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้นวัฏสงสาร

---

၂၈.

๒๘.

---

ယထာပိ သာဂရေ ဦမီ, န သက္ကာ တာ ဂဏေတုယေ;

တထေဝ သာဝကာ တဿ, န သက္ကာ တေ ဂဏေတုယေ.

คลื่นในมหาสมุทรไม่อาจจะนับได้ฉันใด พระสาวกของพระองค์ก็ไม่อาจจะนับได้ฉันนั้น

---

၂၉.

๒๙.

---

ယာဝ အဋ္ဌာသိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, မင်္ဂလော လောကနာယကော;

န တဿ သာသနေ အတ္ထိ, သကိလေသမရဏံ တဒါ.

พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่ามังคละผู้เป็นพระโลกนายก ประทับอยู่ตราบใด ในศาสนาของพระองค์ในครั้งนั้น ก็ไม่มีผู้ตายด้วยกิเลส

---

၃၀.

๓๐.

---

ဓမ္မောက္ကံ ဓာရယိတွာန, သန္တာရေတွာ မဟာဇနံ;

ဇလိတွာ ဓူမကေတူဝ, နိဗ္ဗုတော သော မဟာယသော.

พระองค์ผู้มียศใหญ่ ทรงชูประทีปคือพระธรรม ยังมหาชนให้ข้ามพ้นแล้ว รุ่งเรืองดุจกองไฟแล้วเสด็จดับขันธปรินิพพาน

---

၃၁.

๓๑.

---

သင်္ခါရာနံ [Pg.329] သဘာဝတ္ထံ, ဒဿယိတွာ သဒေဝကေ;

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, သူရိယော အတ္ထင်္ဂတော ယထာ.

ทรงแสดงสภาวะแห่งสังขารในโลกพร้อมทั้งเทวโลกแล้ว รุ่งเรืองดุจกองไฟ เหมือนพระอาทิตย์อัสดงฉะนั้น

---

၃၂.

๓๒.

---

ဥယျာနေ ဝဿရေ နာမ, ဗုဒ္ဓေါ နိဗ္ဗာယိ မင်္ဂလော;

တတ္ထေဝဿ ဇိနထူပေါ, တိံသယောဇနမုဂ္ဂတောတိ.

พระพุทธเจ้าพระนามว่ามังคละ เสด็จดับขันธปรินิพพานในพระอุทยานชื่อว่า วัสสระ พระชินสถูปของพระองค์สูง ๓๐ โยชน์ ก็อยู่ในพระอุทยานนั้นเหมือนกัน

---

မင်္ဂလဿ ဘဂဝတော ဝံသော တတိယော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ามังคละ ที่ ๓ จบ

---

၆. သုမနဗုဒ္ဓဝံသော

๖. สุมนพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

မင်္ဂလဿ အပရေန, သုမနော နာမ နာယကော;

သဗ္ဗဓမ္မေဟိ အသမော, သဗ္ဗသတ္တာနမုတ္တမော.

ในลำดับต่อจากพระมังคละพุทธเจ้า มีพระนายกพระนามว่าสุมนะ ไม่มีผู้เสมอเหมือนด้วยธรรมทั้งปวง เป็นผู้สูงสุดกว่าสัตว์ทั้งปวง

---

၂.

๒.

---

တဒါ အမတဘေရိံ သော, အာဟနီ မေခလေ ပုရေ;

ဓမ္မသင်္ခသမာယုတ္တံ, နဝင်္ဂံ ဇိနသာသနံ.

ครั้งนั้น พระองค์ได้ทรงประโคมกลองอมฤต คือ พระศาสนาของพระชินเจ้ามีองค์ ๙ อันประกอบด้วยสังข์คือพระธรรม ในเมขลนคร

---

၃.

๓.

---

နိဇ္ဇိနိတွာ ကိလေသေ သော, ပတွာ သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ;

မာပေသိ နဂရံ သတ္ထာ, သဒ္ဓမ္မပုရဝရုတ္တမံ.

พระศาสดาพระองค์นั้น ทรงชนะกิเลสแล้ว บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด ได้ทรงเนรมิตนครคือพระสัทธรรมบุรีอันประเสริฐสูงสุด

---

၄.

๔.

---

နိရန္တရံ အကုဋိလံ, ဥဇုံ ဝိပုလဝိတ္ထတံ;

မာပေသိ သော မဟာဝီထိံ, သတိပဋ္ဌာနဝရုတ္တမံ.

พระองค์ได้ทรงเนรมิตถนนใหญ่ คือ สติปัฏฐานอันประเสริฐสูงสุด ซึ่งเป็นถนนไม่มีระหว่าง ไม่คด ไม่งอ ตรง กว้างขวางและแผ่ไพศาล

---

၅.

๕.

---

ဖလေ စတ္တာရိ သာမညေ, စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ;

ဆဠဘိညာဋ္ဌသမာပတ္တီ, ပသာရေသိ တတ္ထ ဝီထိယံ.

พระองค์ได้ทรงลาดปูผลสามัญ ๔ ปฏิสัมภิทา ๔ อภิญญา ๖ และสมาบัติ ๘ ไว้บนถนนนั้น

---

၆.

๖.

---

ယေ အပ္ပမတ္တာ အခိလာ, ဟိရိဝီရိယေဟုပါဂတာ;

တေ တေ ဣမေ ဂုဏဝရေ, အာဒိယန္တိ ယထာ သုခံ.

ชนเหล่าใดไม่ประมาท ไม่มีกิเลสดุจตะปูในใจ ประกอบด้วยหิริและวิริยะ ชนเหล่านั้นย่อมถือเอาคุณอันประเสริฐเหล่านี้ได้ตามความสบาย

---

၇.

๗.

---

ဧဝမေတေန ယောဂေန, ဥဒ္ဓရန္တော မဟာဇနံ;

ဗောဓေသိ ပဌမံ သတ္ထာ, ကောဋိသတသဟဿိယော.

พระศาสดาได้ทรงใช้วิธีการนี้ขนหมู่มหาชนขึ้น (จากสังสารวัฏ) ได้ทรงทำให้สัตว์หนึ่งแสนโกฏิได้ตรัสรู้ในครั้งแรก

---

၈.

๘.

---

ယမှိ ကာလေ မဟာဝီရော, ဩဝဒီ တိတ္ထိယေ ဂဏေ;

ကောဋိသဟဿာဘိသမိံသု, ဒုတိယေ ဓမ္မဒေသနေ.

ในกาลใด พระมหาวีระทรงสั่งสอนหมู่เดียรถีย์ ในกาลนั้น สัตว์หนึ่งพันโกฏิได้บรรลุธรรม ในการแสดงธรรมครั้งที่ ๒

---

၉.

๙.

---

ယဒါ ဒေဝါ မနုဿာ စ, သမဂ္ဂါ ဧကမာနသာ;

နိရောဓပဉှံ ပုစ္ဆိံသု, သံသယဉ္စာပိ မာနသံ.

ในกาลใด เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายสมัครสมาน มีใจเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ได้ทูลถามปัญหาเรื่องนิโรธและความสงสัยในใจ

---

၁၀.

๑๐.

---

တဒါပိ [Pg.330] ဓမ္မဒေသနေ, နိရောဓပရိဒီပနေ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

แม้ในกาลนั้น ในการแสดงธรรมประกาศเรื่องนิโรธ สัตว์เก้าหมื่นโกฏิได้บรรลุธรรมเป็นครั้งที่ ๓

---

၁၁.

๑๑.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, သုမနဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

พระมหามุนีสุமனพุทธเจ้า ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ได้มีการประชุม ๓ ครั้ง แห่งพระขีณาสพทั้งหลายผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่

---

၁၂.

๑๒.

---

ဝဿံဝုတ္ထဿ ဘဂဝတော, အဘိဃုဋ္ဌေ ပဝါရဏေ;

ကောဋိသတသဟဿေဟိ, ပဝါရေသိ တထာဂတော.

เมื่อมีเสียงประกาศปวารณาของพระผู้มีพระภาคผู้ทรงอยู่จำพรรษาแล้ว พระตถาคตได้ทรงปวารณาพร้อมกับพระอรหันต์หนึ่งแสนโกฏิ

---

၁၃.

๑๓.

---

တတောပရံ သန္နိပါတေ, ဝိမလေ ကဉ္စနပဗ္ဗတေ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

ต่อจากนั้น ในการประชุม ณ ภูเขาทองอันบริสุทธิ์ ได้มีการประชุมครั้งที่ ๒ แห่งพระอรหันต์เก้าหมื่นโกฏิ

---

၁၄.

๑๔.

---

ယဒါ သက္ကော ဒေဝရာဇာ, ဗုဒ္ဓဒဿနုပါဂမိ;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော.

ในกาลใด ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จมาเพื่อเฝ้าพระพุทธเจ้า ในกาลนั้น ได้มีการประชุมครั้งที่ ๓ แห่งพระอรหันต์แปดหมื่นโกฏิ

---

၁၅.

๑๕.

---

အဟံ တေန သမယေန, နာဂရာဇာ မဟိဒ္ဓိကော;

အတုလော နာမ နာမေန, ဥဿန္နကုသလသဉ္စယော.

ในสมัยนั้น เราเป็นพญานาคผู้มีฤทธิ์มาก มีนามว่า อตุละ เป็นผู้สั่งสมกุศลไว้มาก

---

၁၆.

๑๖.

---

တဒါဟံ နာဂဘာဝနာ, နိက္ခမိတွာ သဉာတိဘိ;

နာဂါနံ ဒိဗ္ဗတုရိယေဟိ, သသံဃံ ဇိနမုပဋ္ဌဟိံ.

ในกาลนั้น เราพร้อมด้วยหมู่ญาติออกจากนาคพิภพ ได้บำรุงพระชินเจ้าพร้อมด้วยพระสงฆ์ ด้วยทิพยดุริยางค์ของนาคทั้งหลาย

---

၁၇.

๑๗.

---

ကောဋိသတသဟဿာနံ, အန္နပါနေန တပ္ပယိံ;

ပစ္စေကဒုဿယုဂံ ဒတွာ, သရဏံ တမုပါဂမိံ.

เราได้ทำให้พระอรหันต์หนึ่งแสนโกฏิอิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำ ถวายผ้าคู่หนึ่งแก่แต่ละองค์แล้ว ได้ถึงพระรัตนตรัยนั้นเป็นสรณะ

---

၁၈.

๑๘.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သုမနော လောကနာယကော;

‘‘အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระสุமனพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้เป็นผู้นำของโลก ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

---

၁၉.

๑๙.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

‘ท่านผู้นี้จักบำเพ็ญเพียร...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์’

---

၂၀.

๒๐.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวดขึ้นไปเพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

---

၂၁.

๒๑.

---

နဂရံ မေခလံ နာမ, သုဒတ္တော နာမ ခတ္တိယော;

သိရိမာ နာမ ဇနိကာ, သုမနဿ မဟေသိနော.

พระนครของพระมหามุนีสุமனพุทธเจ้าชื่อว่าเมขละ พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าสุทัตตะ พระชนนีทรงพระนามว่าสิริมา

---

၂၂.

๒๒.

---

နဝဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

စန္ဒော သုစန္ဒော ဝဋံသော စ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่เก้าพันปี ปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลังคือ จันทะ สุจันทะ และวฏังสะ

---

၂၃.

๒๓.

---

တေသဋ္ဌိသတသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ဝဋံသိကာ နာမ နာရီ, အနူပမော နာမ အတြဇော.

มีนางสนมที่ประดับประดาอย่างดีหกสิบสามแสนคน พระชายานามว่าวฏังสิกา พระโอรสนามว่าอนูปมะ

---

၂၄.

๒๔.

---

နိမိတ္တေ [Pg.331] စတုရော ဒိသွာ, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ;

အနူနဒသမာသာနိ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยยานช้าง ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๑๐ เดือนเต็ม

---

၂၅.

๒๕.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, သုမနော လောကနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, မေခလေ ပုရမုတ္တမေ.

พระสุமனพุทธเจ้าผู้สงบระงับ ผู้นำของโลก พระมหาวีระ ทรงได้รับการอาราธนาจากท้าวมหาพรหมแล้ว ได้ทรงหมุนวงล้อคือพระธรรม ณ กรุงเมขละอันเป็นเมืองอุดม

---

၂၆.

๒๖.

---

သရဏော ဘာဝိတတ္တော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ဥဒေနော နာမုပဋ္ဌာကော, သုမနဿ မဟေသိနော.

พระสรณะและพระภาวิตัตตะเป็นพระอัครสาวก พระอุปัฏฐากของพระมหามุนีสุமனพุทธเจ้าชื่อว่าอุเทนะ

---

၂၇.

๒๗.

---

သောဏာ စ ဥပသောဏာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အမိတယသော, နာဂမူလေ အဗုဇ္ဈထ.

พระโสณาและพระอุปโสณาเป็นพระอัครสาวิกา แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้มียศหาประมาณมิได้ ก็ได้ตรัสรู้ที่โคนต้นกากะทิง

---

၂၈.

๒๘.

---

ဝရုဏော စေဝ သရဏော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

စာလာ စ ဥပစာလာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

วรุณอุบาสกและสรณอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก จาลาอุบาสิกาและอุปจาลาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၉.

๒๙.

---

ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, နဝုတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော;

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒသသဟဿီ ဝိရောစတိ.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงสูง ๙๐ ศอก ทรงงดงามในหมื่นโลกธาตุ ดุจเสาแก้วมณีทอง

---

၃၀.

๓๐.

---

နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในกาลนั้น มีอายุขัยเก้าหมื่นปี พระองค์ทรงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้นไปได้

---

၃၁.

๓๑.

---

တာရဏီယေ တာရယိတွာ, ဗောဓနီယေ စ ဗောဓယိ;

ပရိနိဗ္ဗာယိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဥဠုရာဇာဝ အတ္ထမိ.

พระสัมพุทธเจ้าทรงยังหมู่สัตว์ที่ควรให้ข้ามได้ข้ามพ้นไปแล้ว ทรงยังหมู่สัตว์ที่พึงให้ตรัสรู้ได้ตรัสรู้แล้ว ได้เสด็จดับขันธปรินิพพาน ดุจพระจันทร์จอมดวงดาวอัสดงคต

---

၃၂.

๓๒.

---

တေ စ ခီဏာသဝါ ဘိက္ခူ, သော စ ဗုဒ္ဓေါ အသာဒိသော;

အတုလပ္ပဘံ ဒဿယိတွာ, နိဗ္ဗုတာ ယေ မဟာယသာ.

พระภิกษุขีณาสพเหล่านั้น และพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเปรียบปานนั้น ซึ่งล้วนแต่เป็นผู้มียศใหญ่ ได้แสดงพระรัศมีที่หาที่เปรียบมิได้แล้ว ดับขันธปรินิพพานไป

---

၃၃.

๓๓.

---

တဉ္စ ဉာဏံ အတုလိယံ, တာနိ စ အတုလာနိ ရတနာနိ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

พระญาณที่หาที่เปรียบมิได้นั้นก็ดี รัตนะทั้งหลายที่หาที่เปรียบมิได้เหล่านั้นก็ดี ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ

---

၃၄.

๓๔.

---

သုမနော ယသဓရော ဗုဒ္ဓေါ, အင်္ဂါရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝ တဿ ဇိနထူပေါ, စတုယောဇနမုဂ္ဂတောတိ.

พระสุமனพุทธเจ้าผู้ทรงยศ เสด็จดับขันธปรินิพพานที่อังคาราม พระสถูปของพระชินเจ้าที่อังคารามนั้นเอง สูง ๔ โยชน์

---

သုမနဿ ဘဂဝတော ဝံသော စတုတ္ထော.

สุமனพุทธวงศ์ที่ ๔ จบ

---

၇. ရေဝတဗုဒ္ဓဝံသော

๗. เรวตพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

သုမနဿ အပရေန, ရေဝတော နာမ နာယကော;

အနူပမော အသဒိသော, အတုလော ဥတ္တမော ဇိနော.

ในกาลต่อมาจากพระสุมนพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำทรงพระนามว่าเรวตะ ผู้ไม่มีใครเปรียบ ผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน ผู้ไม่มีใครเทียมเท่า ผู้สูงสุด ผู้ทรงเป็นพระชินเจ้า ได้อุบัติขึ้นแล้ว

---

၂.

๒.

---

သောပိ ဓမ္မံ [Pg.332] ပကာသေသိ, ဗြဟ္မုနာ အဘိယာစိတော;

ခန္ဓဓာတုဝဝတ္ထာနံ, အပ္ပဝတ္တံ ဘဝါဘဝေ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงประกาศพระธรรม คือการกำหนดรู้ขันธ์และธาตุ อันไม่เป็นไปในภพน้อยภพใหญ่

---

၃.

๓.

---

တဿာဘိသမယာ တီဏိ, အဟေသုံ ဓမ္မဒေသနေ;

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

การบรรลุธรรมของเทวดาและมนุษย์ ในเวลาที่พระองค์ทรงแสดงธรรม ได้มี ๓ ครั้ง การบรรลุธรรมครั้งที่ ๑ ไม่อาจที่จะนับได้

---

၄.

๔.

---

ယဒါ အရိန္ဒမံ ရာဇံ, ဝိနေသိ ရေဝတော မုနိ;

တဒါ ကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

ในกาลใด พระมุนีพระนามว่าเรวตะ ทรงแนะนำพระเจ้าอรินทมะ ในกาลนั้น การบรรลุธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่เทวดาและมนุษย์ ๑,๐๐๐ โกฏิ

---

၅.

๕.

---

သတ္တာဟံ ပဋိသလ္လာနာ, ဝုဋ္ဌဟိတွာ နရာသဘော;

ကောဋိသတံ နရမရူနံ, ဝိနေသိ ဥတ္တမေ ဖလေ.

พระนราสภะเสด็จออกจากที่หลีกเร้นตลอด ๗ วันแล้ว ทรงแนะนำเทวดาและมนุษย์ ๑๐๐ โกฏิ ให้ตั้งอยู่ในผลอันสูงสุด

---

၆.

๖.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ရေဝတဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သုဝိမုတ္တာန တာဒိနံ.

การประชุมแห่งพระขีณาสพทั้งหลาย ผู้ปราศจากมลทิน ผู้หลุดพ้นดีแล้ว ผู้คงที่ ของพระมหาสีพระนามว่าเรวตะ ได้มี ๓ ครั้ง

---

၇.

๗.

---

အတိက္ကန္တာ ဂဏနပထံ, ပဌမံ ယေ သမာဂတာ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

พระขีณาสพเหล่าใดที่มาประชุมกันครั้งแรกมีจำนวนเกินกว่าจะนับได้ การประชุมครั้งที่ ๒ ได้มีแด่พระขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၈.

๘.

---

ယောပိ ပညာယ အသမော, တဿ စက္ကာနုဝတ္တကော;

သော တဒါ ဗျာဓိတော အာသိ, ပတ္တော ဇီဝိတသံသယံ.

พระอัครสาวกของพระองค์ ผู้ไม่มีใครเสมอด้วยปัญญา ผู้ยังธรรมจักรให้เป็นไปตาม ก็ได้ป่วยในครั้งนั้น ถึงความสงสัยในชีวิต

---

၉.

๙.

---

တဿ ဂိလာနပုစ္ဆာယ, ယေ တဒါ ဥပဂတာ မုနီ;

ကောဋိသဟဿာ အရဟန္တော, တတိယော အာသိ သမာဂမော.

ครั้งนั้น พระมุนีทั้งหลายเหล่าใดเข้าไปเพื่อเยี่ยมไข้ท่าน การประชุมครั้งที่ ๓ ได้มีแด่พระอรหันต์ ๑,๐๐๐ โกฏิ

---

၁၀.

๑๐.

---

အဟံ တေန သမယေန, အတိဒေဝေါ နာမ ဗြာဟ္မဏော;

ဥပဂန္တွာ ရေဝတံ ဗုဒ္ဓံ, သရဏံ တဿ ဂဉ္ဆဟံ.

ในสมัยนั้น เราเป็นพราหมณ์ชื่ออติเทวะ เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าพระนามว่าเรวตะ แล้วถึงพระองค์เป็นสรณะ

---

၁၁.

๑๑.

---

တဿ သီလံ သမာဓိဉ္စ, ပညာဂုဏမနုတ္တမံ;

ထောမယိတွာ ယထာထာမံ, ဥတ္တရီယမဒါသဟံ.

เราได้สรรเสริญศีล สมาธิ และคุณแห่งปัญญาอันยอดเยี่ยมของพระองค์ตามกำลังแล้ว ได้ถวายผ้าห่ม

---

၁၂.

๑๒.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ရေဝတော လောကနာယကော;

‘‘အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระนามว่าเรวตะ ผู้ทรงเป็นผู้นำของโลกพระองค์นั้น ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป พราหมณ์ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

---

၁၃.

๑๓.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

‘(พวกเรา) จักบำเพ็ญเพียร...ฯลฯ...จักอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์’

---

၁၄.

๑๔.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งขึ้นไปเพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

---

၁၅.

๑๕.

---

တဒါပိ တံ ဗုဒ္ဓဓမ္မံ, သရိတွာ အနုဗြူဟယိံ;

အာဟရိဿာမိ တံ ဓမ္မံ, ယံ မယှံ အဘိပတ္ထိတံ.

แม้ในกาลนั้น เราก็ระลึกถึงพุทธธรรมนั้นแล้ว ทำให้เจริญขึ้น เราจักนำธรรมที่เราปรารถนายิ่งแล้วนั้นมาให้ได้

---

၁၆.

๑๖.

---

နဂရံ [Pg.333] သုဓညဝတီ နာမ, ဝိပုလော နာမ ခတ္တိယော;

ဝိပုလာ နာမ ဇနိကာ, ရေဝတဿ မဟေသိနော.

พระนครของพระมหาสีพระนามว่าเรวตะ ชื่อว่าสุธัญญวดี พระบิดาทรงเป็นกษัตริย์พระนามว่าวิปุละ พระมารดาทรงพระนามว่าวิปุลา

---

၁၇.

๑๗.

---

ဆ စ ဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

သုဒဿနော ရတနဂ္ဃိ, အာဝေဠော စ ဝိဘူသိတော;

ပုညကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တာ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๖,๐๐๐ ปี ปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลัง อันเกิดแต่บุญกรรม คือ สุทัสสนะ รตนัคฆิ และอาเวฬะ อันวิจิตรตระการตา

---

၁၈.

๑๘.

---

တေတ္တိံသ စ သဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

သုဒဿနာ နာမ နာရီ, ဝရုဏော နာမ အတြဇော.

มีนารี ๓๓,๐๐๐ นาง ประดับประดาอย่างสวยงาม พระมเหสีทรงพระนามว่าสุทัสสนา พระโอรสทรงพระนามว่าวรุณะ

---

၁၉.

๑๙.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ရထယာနေန နိက္ခမိ;

အနူနသတ္တမာသာနိ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยราชรถ ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๗ เดือนเต็ม

---

၂၀.

๒๐.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ရေဝတော လောကနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, ဝရုဏာရာမေ သိရီဃရေ.

พระเรวตะผู้ทรงเป็นผู้นำของโลก ผู้ทรงสงบระงับ ผู้อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงมีความเพียรใหญ่ ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปในสิริฆระ ณ วรุณาราม

---

၂၁.

๒๑.

---

ဝရုဏော ဗြဟ္မဒေဝေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သမ္ဘဝေါ နာမုပဋ္ဌာကော, ရေဝတဿ မဟေသိနော.

พระวรุณะและพระพรหมเทวะเป็นพระอัครสาวก พระอุปัฏฐากของพระมหาสีพระนามว่าเรวตะ ชื่อว่าสัมภวะ

---

၂၂.

๒๒.

---

ဘဒ္ဒါ စေဝ သုဘဒ္ဒါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, နာဂမူလေ အဗုဇ္ဈထ.

พระภัททาและพระสุภัททาเป็นพระอัครสาวิกา แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน ทรงตรัสรู้ ณ ควงไม้กากะทิง

---

၂၃.

๒๓.

---

ပဒုမော ကုဉ္ဇရော စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ;

သိရီမာ စေဝ ယသဝတီ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

ปทุมอุบาสกและกุญชรอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก สิริมาอุบาสิกาและยสวดีอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၄.

๒๔.

---

ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, အသီတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော;

ဩဘာသေတိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဣန္ဒကေတုဝ ဥဂ္ဂတော.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงสูง ๘๐ ศอก ทรงรุ่งเรืองดุจธงชัยของพระอินทร์ที่ยกขึ้นแล้ว ทรงยังทิศทั้งปวงให้สว่างไสว

---

၂၅.

๒๕.

---

တဿ သရီရေ နိဗ္ဗတ္တာ, ပဘာမာလာ အနုတ္တရာ;

ဒိဝါ ဝါ ယဒိ ဝါ ရတ္တိံ, သမန္တာ ဖရတိ ယောဇနံ.

พวงแห่งพระรัศมีอันยอดเยี่ยมที่เกิดในพระสรีระของพระองค์ แผ่ไปโดยรอบ ๑ โยชน์ ทั้งในเวลากลางวันและกลางคืน

---

၂၆.

๒๖.

---

သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในกาลนั้น มีอายุประมาณ ๖๐,๐๐๐ ปี พระองค์ทรงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลประมาณเท่านั้น ได้ทรงยังชนจำนวนมากให้ข้ามพ้น (จากสังสารวัฏ)

---

၂၇.

๒๗.

---

ဒဿယိတွာ ဗုဒ္ဓဗလံ, အမတံ လောကေ ပကာသယံ;

နိဗ္ဗာယိ အနုပါဒါနော, ယထဂ္ဂုပါဒါနသင်္ခယာ.

พระองค์ทรงแสดงพุทธานุภาพ ทรงประกาศอมตธรรมในโลกแล้ว ไม่มีอุปาทาน ปรินิพพานแล้ว ดุจไฟที่ดับไปเพราะสิ้นเชื้อ

---

၂၈.

๒๘.

---

သော စ ကာယော ရတနနိဘော, သော စ ဓမ္မော အသာဒိသော;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

พระสรีระนั้นซึ่งเปรียบด้วยรัตนะ และพระธรรมนั้นซึ่งไม่มีใครเสมอเหมือน ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่ามิใช่หรือ

---

၂၉.

๒๙.

---

ရေဝတော [Pg.334] ယသဓရော ဗုဒ္ဓေါ, နိဗ္ဗုတော သော မဟာပုရေ;

ဓာတုဝိတ္ထာရိကံ အာသိ, တေသု တေသု ပဒေသတောတိ.

พระพุทธเจ้าพระนามว่าเรวตะ ผู้ทรงไว้ซึ่งยศ เสด็จปรินิพพานแล้วในมหานคร พระธาตุของพระองค์ได้แผ่ไปในประเทศนั้นๆ

---

ရေဝတဿ ဘဂဝတော ဝံသော ပဉ္စမော.

วงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าเรวตะ ที่ ๕ (จบ)

---

၈. သောဘိတဗုဒ္ဓဝံသော

๘. โสภิตพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

ရေဝတဿ အပရေန, သောဘိတော နာမ နာယကော;

သမာဟိတော သန္တစိတ္တော, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော.

ในกาลต่อมาจากพระเรวตพุทธเจ้า ได้มีพระพุทธเจ้าพระนามว่าโสภิตะ ผู้เป็นนายก มีพระสมาธิตั้งมั่น มีพระทัยสงบระงับ ไม่มีใครเสมอเหมือน ไม่มีบุคคลเปรียบเทียบ

---

၂.

๒.

---

သော ဇိနော သကဂေဟမှိ, မာနသံ ဝိနိဝတ္တယိ;

ပတွာန ကေဝလံ ဗောဓိံ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ.

พระชินเจ้าพระองค์นั้น ทรงยังพระทัยให้กลับในพระราชวังของพระองค์ บรรลุพระสัมโพธิญาณโดยสิ้นเชิงแล้ว ทรงประกาศพระธรรมจักรให้เป็นไป

---

၃.

๓.

---

ယာဝ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိတော, ဘဝဂ္ဂါ စာပိ ဥဒ္ဓတော;

ဧတ္ထန္တရေ ဧကပရိသာ, အဟောသိ ဓမ္မဒေသနေ.

ในกาลที่ทรงแสดงธรรม บริษัทได้มีเป็นหนึ่งเดียว ในระหว่างภวัคคพรหมเบื้องบนจนถึงอเวจีนรกเบื้องล่าง

---

၄.

๔.

---

တာယ ပရိသာယ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ;

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

พระสัมพุทธเจ้าทรงประกาศพระธรรมจักรในบริษัทนั้น การบรรลุธรรมครั้งแรกไม่อาจที่จะนับได้

---

၅.

๕.

---

တတော ပရမ္ပိ ဒေသေန္တေ, မရူနဉ္စ သမာဂမေ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

ต่อจากนั้น ในคราวที่ทรงแสดงธรรมในที่ประชุมของเหล่าเทพ การบรรลุธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่เทพเก้าหมื่นโกฏิ

---

၆.

๖.

---

ပုနာပရံ ရာဇပုတ္တော, ဇယသေနော နာမ ခတ္တိယော;

အာရာမံ ရောပယိတွာန, ဗုဒ္ဓေ နိယျာဒယီ တဒါ.

ในกาลอื่นอีก พระราชโอรสผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าชยเสนะ ทรงปลูกสร้างอารามแล้ว ได้ถวายแด่พระพุทธเจ้าในกาลนั้น

---

၇.

๗.

---

တဿ ယာဂံ ပကိတ္တေန္တော, ဓမ္မံ ဒေသေသိ စက္ခုမာ;

တဒါ ကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

พระผู้มีพระจักษุ ทรงสรรเสริญทานของพระราชโอรสนั้นแล้ว ทรงแสดงธรรม ในกาลนั้น การบรรลุธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์หนึ่งพันโกฏิ

---

၈.

๘.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, သောဘိတဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

การประชุมสาวกของพระโสภิตพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ผู้ขีณาสพ ไม่มีมลทิน มีจิตสงบระงับ ผู้คงที่ ได้มี ๓ ครั้ง

---

၉.

๙.

---

ဥဂ္ဂတော နာမ သော ရာဇာ, ဒါနံ ဒေတိ နရုတ္တမေ;

တမှိ ဒါနေ သမာဂဉ္ဆုံ, အရဟန္တာ သတကောဋိယော.

พระราชาพระนามว่าอุคคตะ ได้ถวายทานแด่พระนโรดม ในทานนั้น พระอรหันต์หนึ่งร้อยโกฏิได้มาประชุมกัน

---

၁၀.

๑๐.

---

ပုနာပရံ ပုရဂဏော, ဒေတိ ဒါနံ နရုတ္တမေ;

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

ในกาลอื่นอีก คณะชาวเมืองได้ถวายทานแด่พระนโรดม ในกาลนั้น การประชุมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่พระอรหันต์เก้าสิบโกฏิ

---

၁၁.

๑๑.

---

ဒေဝလောကေ [Pg.335] ဝသိတွာန, ယဒါ ဩရောဟတီ ဇိနော;

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော.

ในกาลใด พระชินเจ้าประทับอยู่ในเทวโลกแล้วเสด็จลงมา ในกาลนั้น การประชุมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่พระอรหันต์แปดสิบโกฏิ

---

၁၂.

๑๒.

---

အဟံ တေန သမယေန, သုဇာတော နာမ ဗြာဟ္မဏော;

တဒါ သသာဝကံ ဗုဒ္ဓံ, အန္နပါနေန တပ္ပယိံ.

ในสมัยนั้น เราเป็นพราหมณ์ชื่อว่าสุชาตะ ในกาลนั้น เราได้บำรุงพระพุทธเจ้าพร้อมด้วยพระสาวกด้วยข้าวและน้ำ

---

၁၃.

๑๓.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သောဘိတော လောကနာယကော;

‘‘အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระโสภิตพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้เป็นโลกนายก ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า “ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป พราหมณ์ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

---

၁၄.

๑๔.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

“บำเพ็ญเพียรแล้ว...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์”

---

၁၅.

๑๕.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဟဋ္ဌော သံဝိဂ္ဂမာနသော;

တမေဝတ္ထမနုပ္ပတ္တိယာ, ဥဂ္ဂံ ဓိတိမကာသဟံ.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็มีใจยินดีและสังเวช ได้กระทำความเพียรอย่างแรงกล้า เพื่อบรรลุถึงประโยชน์นั้นนั่นเทียว

---

၁၆.

๑๖.

---

သုဓမ္မံ နာမ နဂရံ, သုဓမ္မော နာမ ခတ္တိယော;

သုဓမ္မာ နာမ ဇနိကာ, သောဘိတဿ မဟေသိနော.

เมืองของพระโสภิตพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ชื่อว่าสุธัมมะ พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าสุธัมมะ พระมารดาพระนามว่าสุธัมมา

---

၁၇.

๑๗.

---

နဝဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

ကုမုဒေါ နာဠိနော ပဒုမော, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่เก้าพันปี ปราสาทอันอุดม ๓ หลังคือ กุมุทปราสาท นฬินปราสาท และปทุมปราสาท

---

၁၈.

๑๘.

---

သတ္တတိံသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

မဏိလာ နာမ သာ နာရီ, သီဟော နာမာသိ အတြဇော.

มีนารีที่ประดับประดาสามหมื่นเจ็ดพันนาง พระมเหสีของพระองค์พระนามว่ามณิลา พระโอรสพระนามว่าสีหะ

---

၁၉.

๑๙.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ပါသာဒေနာဘိနိက္ခမိ;

သတ္တာဟံ ပဓာနစာရံ, စရိတွာ ပုရိသုတ္တမော.

พระบุรุษสูงสุด ทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ แล้ว เสด็จออกผนวชด้วยปราสาท ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๗ วัน

---

၂၀.

๒๐.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, သောဘိတော လောကနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, သုဓမ္မုယျာနမုတ္တမေ.

พระโสภิตพุทธเจ้าผู้สงบระงับ ผู้เป็นโลกนายก ผู้มีความเพียรใหญ่ อันท้าวพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงประกาศพระธรรมจักรในสุธัมมอุทยานอันอุดม

---

၂၁.

๒๑.

---

အသမော စ သုနေတ္တော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

အနောမော နာမုပဋ္ဌာကော, သောဘိတဿ မဟေသိနော.

พระอสมะและพระสุเนตตะเป็นพระอัครสาวก พระอุปัฏฐากของพระโสภิตพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ชื่อว่าอโนมะ

---

၂၂.

๒๒.

---

နကုလာ စ သုဇာတာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗုဇ္ဈမာနော စ သော ဗုဒ္ဓေါ, နာဂမူလေ အဗုဇ္ဈထ.

พระนกุลาเถรีและพระสุชาดาเถรีเป็นพระอัครสาวิกา พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น เมื่อจะตรัสรู้ ก็ได้ตรัสรู้ที่โคนต้นกากะทิง

---

၂၃.

๒๓.

---

ရမ္မော စေဝ သုဒတ္တော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

နကုလာ စေဝ စိတ္တာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

รัมมอุบาสกและสุทัตตอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก นกุลาอุบาสิกาและจิตตาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၄.

๒๔.

---

အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

ဩဘာသေတိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, သတရံသီဝ ဥဂ္ဂတော.

พระมหามุนีมีพระวรกายสูง ๕๘ ศอก ทรงยังทิศทั้งปวงให้สว่างไสว ดุจพระอาทิตย์อุทัย

---

၂၅.

๒๕.

---

ယထာ [Pg.336] သုဖုလ္လံ ပဝနံ, နာနာဂန္ဓေဟိ ဓူပိတံ;

တထေဝ တဿ ပါဝစနံ, သီလဂန္ဓေဟိ ဓူပိတံ.

ป่าที่ดอกไม้บานสะพรั่งอบอวลด้วยกลิ่นต่างๆ ฉันใด พระสัตถุศาสน์ของพระองค์ก็อบอวลด้วยกลิ่นศีล ฉันนั้น

---

၂၆.

๒๖.

---

ယထာပိ သာဂရော နာမ, ဒဿနေန အတပ္ပိယော;

တထေဝ တဿ ပါဝစနံ, သဝဏေန အတပ္ပိယံ.

แม้สาครชื่อใดอันใครๆ ดูไม่อิ่ม ฉันใด พระสัตถุศาสน์ของพระองค์ก็เป็นเช่นนั้น ใครๆ ฟังไม่อิ่ม

---

၂၇.

๒๗.

---

နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในกาลนั้น มีอายุอยู่เก้าหมื่นปี พระองค์ทรงดำรงอยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังหมู่ชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น

---

၂၈.

๒๘.

---

ဩဝါဒံ အနုသိဋ္ဌိဉ္စ, ဒတွာန သေသကေ ဇနေ;

ဟုတာသနောဝ တာပေတွာ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

พระองค์ประทานโอวาทและพระอนุศาสนีแก่ชนที่เหลือ ดุจเปลวไฟลุกโชนแล้วก็ดับไป พร้อมด้วยพระสาวก ฉะนั้น

---

၂၉.

๒๙.

---

သော စ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, တေပိ သာဝကာ ဗလပ္ပတ္တာ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้เสมอด้วยพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอ และพระสาวกเหล่านั้นผู้บรรลุถึงกำลัง ทั้งหมดนั้นหายไปสิ้นแล้ว สังขารทั้งปวงเป็นของว่างเปล่าหนอ

---

၃၀.

๓๐.

---

သောဘိတော ဝရသမ္ဗုဒ္ဓေါ, သီဟာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

ဓာတုဝိတ္ထာရိကံ အာသိ, တေသု တေသု ပဒေသတောတိ.

พระสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐพระนามว่าโสภิตะ เสด็จดับขันธปรินิพพาน ณ สีหาราม พระธาตุของพระองค์แผ่กระจายไปในประเทศนั้นๆ แล

---

သောဘိတဿ ဘဂဝတော ဝံသော ဆဋ္ဌော.

พงศาวดารของพระผู้มีพระภาคเจ้าโสภิตะ ลำดับที่ ๖ จบแล้ว

---

၉. အနောမဒဿီဗုဒ္ဓဝံသော

๙. พุทธวงศ์ของพระอโนมทัสสีพุทธเจ้า

---

၁.

๑.

---

သောဘိတဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

အနောမဒဿီ အမိတယသော, တေဇဿီ ဒုရတိက္ကမော.

ในกาลภายหลังต่อจากพระโสภิตพุทธเจ้า พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าอโนมทัสสี ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ผู้มียศหาประมาณมิได้ มีเดชมาก ใครๆ ข่มได้ยาก ได้อุบัติขึ้นแล้ว

---

၂.

๒.

---

သော ဆေတွာ ဗန္ဓနံ သဗ္ဗံ, ဝိဒ္ဓံသေတွာ တယော ဘဝေ;

အနိဝတ္တိဂမနံ မဂ္ဂံ, ဒေသေသိ ဒေဝမာနုသေ.

พระองค์ทรงตัดเครื่องผูกทั้งปวง ทรงทำลายภพทั้งสามแล้ว ทรงแสดงมรรคอันเป็นทางไม่กลับมาแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

---

၃.

๓.

---

သာဂရောဝ အသင်္ခေါဘော, ပဗ္ဗတောဝ ဒုရာသဒေါ;

အာကာသောဝ အနန္တော သော, သာလရာဇာဝ ဖုလ္လိတော.

พระองค์ไม่หวั่นไหวเหมือนสาคร เข้าไปใกล้ยากเหมือนภูเขา ไม่มีที่สิ้นสุดเหมือนอากาศ งดงามเหมือนพญาสาละที่ดอกบานสะพรั่ง

---

၄.

๔.

---

ဒဿနေနပိ တံ ဗုဒ္ဓံ, တောသိတာ ဟောန္တိ ပါဏိနော;

ဗျာဟရန္တံ ဂိရံ သုတွာ, အမတံ ပါပုဏန္တိ တေ.

เหล่าสัตว์พอใจแม้ด้วยการได้เห็นพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น สัตว์เหล่านั้นได้ฟังพระวาจาที่ทรงแสดงอยู่ ย่อมบรรลุอมตธรรม

---

၅.

๕.

---

ဓမ္မာဘိသမယော တဿ, ဣဒ္ဓေါ ဖီတော တဒါ အဟု;

ကောဋိသတာနိ အဘိသမိံသု, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ.

ในกาลนั้น การตรัสรู้ธรรมของพระองค์นั้นเจริญรุ่งเรืองแล้ว ในการแสดงธรรมครั้งแรก สัตว์ร้อยโกฏิได้ตรัสรู้แล้ว

---

၆.

๖.

---

တတော ပရံ အဘိသမယေ, ဝဿန္တေ ဓမ္မဝုဋ္ဌိယော;

အသီတိကောဋိယောဘိသမိံသု, ဒုတိယေ ဓမ္မဒေသနေ.

ต่อจากนั้น ในการตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๒ เมื่อฝนคือธรรมตกลง สัตว์แปดสิบโกฏิได้ตรัสรู้แล้ว

---

၇.

๗.

---

တတောပရဉှိ [Pg.337] ဝဿန္တေ, တပ္ပယန္တေ စ ပါဏိနံ;

အဋ္ဌသတ္တတိကောဋီနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

ต่อจากนั้นอีก เมื่อฝนคือธรรมยังสัตว์ให้ยินดีตกลง การตรัสรู้ครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์เจ็ดสิบแปดโกฏิ

---

၈.

๘.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တဿာပိ စ မဟေသိနော;

အဘိညာဗလပ္ပတ္တာနံ, ပုပ္ဖိတာနံ ဝိမုတ္တိယာ.

การประชุมของพระขีณาสพผู้ถึงกำลังคืออภิญญา ผู้เบิกบานแล้วด้วยวิมุตติ ได้มี ๓ ครั้ง แม้แด่พระผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระองค์นั้น

---

၉.

๙.

---

အဋ္ဌသတသဟဿာနံ, သန္နိပါတော တဒါ အဟု;

ပဟီနမဒမောဟာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

ในกาลนั้น การประชุมของพระขีณาสพแปดแสน ผู้ละความเมาและความหลงได้แล้ว ผู้มีจิตสงบ ผู้คงที่ ได้มีขึ้นเป็นครั้งแรก

---

၁၀.

๑๐.

---

သတ္တသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော;

အနင်္ဂဏာနံ ဝိရဇာနံ, ဥပသန္တာန တာဒိနံ.

การประชุมครั้งที่ ๒ ของพระขีณาสพเจ็ดแสน ผู้ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากธุลี สงบระงับ คงที่ ได้มีแล้ว

---

၁၁.

๑๑.

---

ဆန္နံ သတသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော;

အဘိညာဗလပ္ပတ္တာနံ, နိဗ္ဗုတာနံ တပဿိနံ.

การประชุมครั้งที่ ๓ ของพระขีณาสพหกแสน ผู้ถึงกำลังคืออภิญญา ผู้ดับเย็นแล้ว มีความเพียรเผากิเลส ได้มีแล้ว

---

၁၂.

๑๒.

---

အဟံ တေန သမယေန, ယက္ခော အာသိံ မဟိဒ္ဓိကော;

နေကာနံ ယက္ခကောဋီနံ, ဝသဝတ္တိမှိ ဣဿရော.

ในสมัยนั้น เราเป็นยักษ์มีฤทธิ์มาก เป็นใหญ่ เป็นผู้ยังยักษ์หลายโกฏิให้เป็นไปในอำนาจ

---

၁၃.

๑๓.

---

တဒါပိ တံ ဗုဒ္ဓဝရံ, ဥပဂန္တွာ မဟေသိနံ;

အန္နပါနေန တပ္ပေသိံ, သသံဃံ လောကနာယကံ.

แม้ในกาลนั้น เราเข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระองค์นั้นแล้ว ได้ให้พระโลกนายกพร้อมทั้งพระสงฆ์อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำ

---

၁၄.

๑๔.

---

သောပိ မံ တဒါ ဗျာကာသိ, ဝိသုဒ္ဓနယနော မုနိ;

‘‘အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระมุนีพระองค์นั้นผู้มีพระจักษุบริสุทธิ์ ก็ได้ทรงพยากรณ์เราในกาลนั้นว่า “ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

---

၁၅.

๑๕.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

(สัตว์ทั้งหลายปรารถนาว่า) “บำเพ็ญเพียรแล้ว...จักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์”

---

၁၆.

๑๖.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဟဋ္ဌော သံဝိဂ္ဂမာနသော;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์นั้นแล้ว ก็ร่าเริง มีใจสังเวช ได้อธิษฐานวัตรยิ่งขึ้นไป เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ให้เต็ม

---

၁၇.

๑๗.

---

နဂရံ စန္ဒဝတီ နာမ, ယသဝါ နာမ ခတ္တိယော;

မာတာ ယသောဓရာ နာမ, အနောမဒဿိဿ သတ္ထုနော.

พระนครของพระศาสดาอโนมทัสสี ชื่อว่าจันทวดี พระบิดาเป็นกษัตริย์พระนามว่ายสวา พระมารดาพระนามว่ายโสธรา

---

၁၈.

๑๘.

---

ဒသဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

သိရီ ဥပသိရီ ဝဍ္ဎော, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่หนึ่งหมื่นปี มีปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลัง คือ สิรี อุปสิรี และวัฑฒะ

---

၁၉.

๑๙.

---

တေဝီသတိသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

သိရိမာ နာမ သာ နာရီ, ဥပဝါဏော နာမ အတြဇော.

มีนางสนมสองหมื่นสามพันนางที่ประดับตกแต่งแล้ว พระมเหสีพระนามว่าสิริมา พระโอรสพระนามว่าอุปวาณะ

---

၂၀.

๒๐.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, သိဝိကာယာဘိနိက္ခမိ;

အနူနဒသမာသာနိ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ แล้ว เสด็จออกบรรพชาด้วยวอ ทรงบำเพ็ญเพียรตลอด ๑๐ เดือนไม่หย่อน

---

၂၁.

๒๑.

---

ဗြဟ္မုနာ [Pg.338] ယာစိတော သန္တော, အနောမဒဿီ မဟာမုနိ;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, ဥယျာနေ သော သုဒဿနေ.

พระมหามุนีอโนมทัสสีผู้สงบ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว พระมหาวีระพระองค์นั้นทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปในสวนชื่อสุทัสสนะ

---

၂၂.

๒๒.

---

နိသဘော စ အနောမော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ဝရုဏော နာမုပဋ္ဌာကော, အနောမဒဿိဿ သတ္ထုနော.

พระนิสภะและพระอโนมะเป็นอัครสาวกของพระศาสดาอโนมทัสสี พุทธอุปัฏฐากชื่อว่าวรุณะ

---

၂၃.

๒๓.

---

သုန္ဒရီ စ သုမနာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အဇ္ဇုနောတိ ပဝုစ္စတိ.

พระสุนทรีและพระสุมนาเป็นอัครสาวิกา ไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเรียกว่า ไม้รกฟ้า

---

၂၄.

๒๔.

---

နန္ဒိဝဍ္ဎော သိရိဝဍ္ဎော, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

ဥပ္ပလာ စေဝ ပဒုမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

นันทิวัฑฒอุบาสกและสิริวัฑฒอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก อุบลอุบาสิกาและปทุมาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၅.

๒๕.

---

အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

ပဘာ နိဒ္ဓါဝတီ တဿ, သတရံသီဝ ဥဂ္ဂတော.

พระมหามุนีสูง ๕๘ ศอก พระรัศมีของพระองค์ซ่านออกไปดุจพระอาทิตย์อุทัย

---

၂၆.

๒๖.

---

ဝဿသတသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในกาลนั้น มีพระชนมายุหนึ่งแสนปี พระองค์ดำรงอยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ทรงยังชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น

---

၂၇.

๒๗.

---

သုပုပ္ဖိတံ ပါဝစနံ, အရဟန္တေဟိ တာဒိဟိ;

ဝီတရာဂေဟိ ဝိမလေဟိ, သောဘိတ္ထ ဇိနသာသနံ.

พระปาพจน์เบ่งบานดีแล้วด้วยพระอรหันต์ทั้งหลายผู้คงที่ ปราศจากราคะ ปราศจากมลทิน พระศาสนาของพระชินเจ้างดงามแล้ว

---

၂၈.

๒๘.

---

သော စ သတ္ထာ အမိတယသော, ယုဂါနိ တာနိ အတုလိယာနိ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

พระศาสดาพระองค์นั้นผู้มีพระยศหาประมาณมิได้ก็ดี พระอัครสาวกทั้งสององค์ผู้หาที่เปรียบมิได้ก็ดี ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ

---

၂၉.

๒๙.

---

အနောမဒဿီ ဇိနော သတ္ထာ, ဓမ္မာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝဿ ဇိနထူပေါ, ဥဗ္ဗေဓော ပဉ္စဝီသတီတိ.

พระชินศาสดาพระนามว่าอโนมทัสสี เสด็จปรินิพพาน ณ ธัมมาราม พระชินสถูปของพระองค์ก็ประดิษฐานอยู่ ณ ที่นั้น สูง ๒๕ โยชน์

---

အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ဝံသော သတ္တမော.

พระพุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าอโนมทัสสี ที่ ๗ จบ

---

၁၀. ပဒုမဗုဒ္ဓဝံသော

๑๐. ปทุมพุทธวงศ์ที่ ๑๐

---

၁.

๑.

---

အနောမဒဿိဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

ပဒုမော နာမ နာမေန, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော.

ในกาลต่อมาจากพระพุทธเจ้าพระนามว่าอโนมทัสสี พระสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ทรงพระนามว่าปทุมะ ผู้ไม่มีใครเหมือน หาบุคคลเปรียบมิได้ ได้เสด็จอุบัติขึ้น

---

၂.

๒.

---

တဿာပိ အသမံ သီလံ, သမာဓိပိ အနန္တကော;

အသင်္ခေယျံ ဉာဏဝရံ, ဝိမုတ္တိပိ အနူပမာ.

แม้ศีลของพระองค์ก็หาผู้ใดเสมอมิได้ แม้สมาธิก็หาที่สุดมิได้ พระญาณอันประเสริฐก็นับมิได้ แม้วิมุตติก็หาที่เปรียบมิได้

---

၃.

๓.

---

တဿာပိ [Pg.339] အတုလတေဇဿ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ;

အဘိသမယာ တယော အာသုံ, မဟာတမပဝါဟနာ.

เมื่อพระพุทธเจ้าผู้มีพระเดชหาที่เปรียบมิได้พระองค์นั้น ทรงประกาศพระธรรมจักร ธรรมาภิสมัย ๓ ครั้ง ได้มีแล้ว (แก่เวไนยสัตว์) ผู้นำความมืดมนอนธการใหญ่ออกไปได้

---

၄.

๔.

---

ပဌမာဘိသမယေ ဗုဒ္ဓေါ, ကောဋိသတမဗောဓယိ;

ဒုတိယာဘိသမယေ ဓီရော, နဝုတိကောဋိမဗောဓယိ.

ในธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๑ พระพุทธเจ้าทรงทำให้สัตว์ ๑๐๐ โกฏิได้ตรัสรู้ ในธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๒ พระธีรเจ้าทรงทำให้สัตว์ ๙๐ โกฏิได้ตรัสรู้

---

၅.

๕.

---

ယဒါ စ ပဒုမော ဗုဒ္ဓေါ, ဩဝဒီ သကမတြဇံ;

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

และเมื่อใด พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมะ ทรงสั่งสอนพระโอรสของพระองค์ เมื่อนั้น ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๘๐ โกฏิ

---

၆.

๖.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ပဒုမဿ မဟေသိနော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော.

การประชุมสาวกของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าปทุมะ ได้มี ๓ ครั้ง การประชุมครั้งที่ ๑ ได้มีขึ้นแห่งพระขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၇.

๗.

---

ကထိနတ္ထာရသမယေ, ဥပ္ပန္နေ ကထိနစီဝရေ;

ဓမ္မသေနာပတိတ္ထာယ, ဘိက္ခူ သိဗ္ဗိံသု စီဝရံ.

ในสมัยที่กรานกฐิน เมื่อผ้ากฐินเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลายได้เย็บจีวรเพื่อพระเถระผู้เป็นเสนาบดีแห่งธรรม

---

၈.

๘.

---

တဒါ တေ ဝိမလာ ဘိက္ခူ, ဆဠဘိညာ မဟိဒ္ဓိကာ;

တီဏိ သတသဟဿာနိ, သမိံသု အပရာဇိတာ.

ในครั้งนั้น ภิกษุ ๓๐๐,๐๐๐ รูป ผู้ปราศจากมลทิน ได้อภิญญา ๖ มีฤทธิ์มาก ใครๆ ชนะไม่ได้ ได้มาประชุมกัน

---

၉.

๙.

---

ပုနာပရံ သော နရာသဘော, ပဝနေ ဝါသံ ဥပါဂမိ;

တဒါ သမာဂမော အာသိ, ဒွိန္နံ သတသဟဿိနံ.

อีกครั้งหนึ่ง พระนราสภพระองค์นั้นได้เสด็จเข้าจำพรรษาในป่า ในครั้งนั้น ได้มีการประชุมแห่งพระขีณาสพ ๒๐๐,๐๐๐ รูป

---

၁၀.

๑๐.

---

အဟံ တေန သမယေန, သီဟော အာသိံ မိဂါဓိဘူ;

ဝိဝေကမနုဗြူဟန္တံ, ပဝနေ အဒ္ဒသံ ဇိနံ.

ในสมัยนั้น เราเป็นพญาราชสีห์เจ้าแห่งหมู่เนื้อ ได้เห็นพระชินเจ้าผู้ทรงเจริญวิเวกอยู่ในป่า

---

၁၁.

๑๑.

---

ဝန္ဒိတွာ သိရသာ ပါဒေ, ကတွာန တံ ပဒက္ခိဏံ;

တိက္ခတ္တုံ အဘိနာဒိတွာ, သတ္တာဟံ ဇိနမုပဋ္ဌဟံ.

เราถวายบังคมพระบาทด้วยเศียรเกล้า กระทำประทักษิณพระชินเจ้าพระองค์นั้น บันลือสีหนาท ๓ ครั้ง แล้วได้อุปัฏฐากพระชินเจ้าอยู่ตลอด ๗ วัน

---

၁၂.

๑๒.

---

သတ္တာဟံ ဝရသမာပတ္တိယာ, ဝုဋ္ဌဟိတွာ တထာဂတော;

မနသာ စိန္တယိတွာန, ကောဋိဘိက္ခူ သမာနယိ.

พระตถาคตเสด็จออกจากสมาบัติอันประเสริฐตลอด ๗ วัน ทรงดำริในพระทัยแล้ว ได้ทรงเรียกประชุมภิกษุ ๑ โกฏิ

---

၁၃.

๑๓.

---

တဒါပိ သော မဟာဝီရော, တေသံ မဇ္ဈေ ဝိယာကရိ;

‘‘အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้ในครั้งนั้น พระมหาวีรเจ้าพระองค์นั้นได้ทรงพยากรณ์ในท่ามกลางภิกษุเหล่านั้นว่า “ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป ราชสีห์นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

---

၁၄.

๑๔.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

“ข้าพระองค์ทั้งหลายบำเพ็ญเพียรแล้ว...จักอยู่เฉพาะพระพักตร์พระพุทธเจ้านี้”

---

၁၅.

๑๕.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ได้ทำจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งขึ้นไปเพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ให้บริบูรณ์

---

၁၆.

๑๖.

---

စမ္ပကံ နာမ နဂရံ, အသမော နာမ ခတ္တိယော;

အသမာ နာမ ဇနိကာ, ပဒုမဿ မဟေသိနော.

พระนครของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าปทุมะ ชื่อว่าจัมปกะ พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าอสมะ พระมารดาทรงพระนามว่าอสมา

---

၁၇.

๑๗.

---

ဒသဝဿသဟဿာနိ[Pg.340], အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

နန္ဒာဝသုယသုတ္တရာ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๑๐,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง ชื่อว่า นันทา วสุ และยสุตตรา

---

၁၈.

๑๘.

---

တေတ္တိံသ စ သဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ဥတ္တရာ နာမ သာ နာရီ, ရမ္မော နာမာသိ အတြဇော.

มีพระสนมนารี ๓๓,๐๐๐ นาง ประดับประดาสวยงาม พระอัครมเหสีพระนามว่าอุตตรา พระโอรสพระนามว่ารัมมะ

---

၁၉.

๑๙.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ရထယာနေန နိက္ခမိ;

အနူနအဋ္ဌမာသာနိ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยราชรถ ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๘ เดือนเต็ม

---

၂၀.

๒๐.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ပဒုမော လောကနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, ဓနဉ္စုယျာနမုတ္တမေ.

พระมหาวีรเจ้าพระนามว่าปทุมะ ผู้เป็นพระโลกนายก ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงประกาศพระธรรมจักร ณ ธนัญชยอุทยานอันอุดม

---

၂၁.

๒๑.

---

သာလော စ ဥပသာလော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ဝရုဏော နာမုပဋ္ဌာကော, ပဒုမဿ မဟေသိနော.

พระสาละและพระอุปสาละเป็นพระอัครสาวก พระพุทธอุปัฏฐากของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าปทุมะ ชื่อว่าวรุณะ

---

၂၂.

๒๒.

---

ရာဓာ စေဝ သုရာဓာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာသောဏောတိ ဝုစ္စတိ.

พระราธาและพระสุราธาเป็นพระอัครสาวิกา ต้นไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นมหาโสณะ (แคฝอยใหญ่)

---

၂၃.

๒๓.

---

ဘိယျော စေဝ အသမော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

ရုစီ စ နန္ဒရာမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

ภิยยะอุบาสกและอสมอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก รุจิอุบาสิกาและนันทรามาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၄.

๒๔.

---

အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

ပဘာ နိဒ္ဓါဝတီ တဿ, အသမာ သဗ္ဗသော ဒိသာ.

พระมหามุนีมีพระวรกายสูง ๕๘ ศอก พระรัศมีของพระองค์หาที่เปรียบมิได้ แล่นไปทั่วทุกทิศ

---

၂၅.

๒๕.

---

စန္ဒပ္ပဘာ သူရိယပ္ပဘာ, ရတနဂ္ဂိမဏိပ္ပဘာ;

သဗ္ဗာပိ တာ ဟတာ ဟောန္တိ, ပတွာ ဇိနပဘုတ္တမံ.

รัศมีพระจันทร์ รัศมีพระอาทิตย์ รัศมีแก้วมณีและรัศมีไฟ รัศมีเหล่านั้นทั้งหมดเมื่อต้องพระรัศมีอันอุดมของพระชินเจ้าแล้วก็อับแสงไป

---

၂၆.

๒๖.

---

ဝဿသတသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในครั้งนั้น มีอายุประมาณ ๑๐๐,๐๐๐ ปี พระองค์ทรงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้น (โอฆสงสาร)

---

၂၇.

๒๗.

---

ပရိပက္ကမာနသေ သတ္တေ, ဗောဓယိတွာ အသေသတော;

သေသကေ အနုသာသိတွာ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงยังสัตว์ทั้งหลายผู้มีอินทรีย์แก่กล้าให้ตรัสรู้โดยสิ้นเชิง ทรงสั่งสอนสัตว์ที่เหลือแล้ว เสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

---

၂၈.

๒๘.

---

ဥရဂေါဝ တစံ ဇိဏ္ဏံ, ဝဒ္ဓပတ္တံဝ ပါဒပေါ;

ဇဟိတွာ သဗ္ဗသင်္ခါရေ, နိဗ္ဗုတော သော ယထာ သိခီ.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงละสังขารทั้งปวง ดุจงูละคราบเก่า และดุจต้นไม้สลัดใบร่วงหล่น แล้วเสด็จดับขันธปรินิพพาน เหมือนไฟสิ้นเชื้อ

---

၂၉.

๒๙.

---

ပဒုမော ဇိနဝရော သတ္ထာ, ဓမ္မာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

ဓာတုဝိတ္ထာရိကံ အာသိ, တေသု တေသု ပဒေသတောတိ.

พระปทุมชินวรศาสดา เสด็จดับขันธปรินิพพานในธัมมาราม พระธาตุของพระองค์แผ่กระจายไปในประเทศนั้นๆ

---

ပဒုမဿ ဘဂဝတော ဝံသော အဋ္ဌမော.

พระพุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าปทุมะ ที่ ๘ จบ

---

၁၁. နာရဒဗုဒ္ဓဝံသော

๑๑. นารทพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

ပဒုမဿ [Pg.341] အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

နာရဒေါ နာမ နာမေန, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော.

ในกาลต่อมาแห่งพระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมะ พระสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ทรงพระนามว่านารทะ ผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน หาบุคคลเปรียบมิได้ ได้บังเกิดขึ้นแล้ว

---

၂.

๒.

---

သော ဗုဒ္ဓေါ စက္ကဝတ္တိဿ, ဇေဋ္ဌော ဒယိတဩရသော;

အာမုက္ကမာလာဘရဏော, ဥယျာနံ ဥပသင်္ကမိ.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น เป็นพระโอรสองค์ใหญ่ผู้เป็นที่รักของพระเจ้าจักรพรรดิ ทรงประดับมาลาและเครื่องอาภรณ์ เสด็จเข้าไปยังพระอุทยาน

---

၃.

๓.

---

တတ္ထာသိ ရုက္ခော ယသဝိပုလော, အဘိရူပေါ ဗြဟာ သုစိ;

တမဇ္ဈပတွာ ဥပနိသီဒိ, မဟာသောဏဿ ဟေဋ္ဌတော.

ในพระอุทยานนั้น มีต้นไม้ชื่อมหาโสณะ มีชื่อเสียงแผ่ไพศาล รูปงาม ใหญ่โต และสะอาด พระองค์เสด็จเข้าไปถึงต้นไม้นั้นแล้ว ประทับนั่ง ณ เบื้องล่างแห่งต้นมหาโสณะนั้น

---

၄.

๔.

---

တတ္ထ ဉာဏဝရုပ္ပဇ္ဇိ, အနန္တံ ဝဇိရူပမံ;

တေန ဝိစိနိ သင်္ခါရေ, ဥက္ကုဇ္ဇမဝကုဇ္ဇကံ.

ณ ที่นั้น พระญาณอันประเสริฐ ไม่มีที่สุด เปรียบด้วยเพชร ได้เกิดขึ้นแล้ว พระองค์ทรงพิจารณาสังขารทั้งหลาย ทั้งที่เป็นไปตามลำดับและย้อนลำดับ ด้วยพระญาณนั้น

---

၅.

๕.

---

တတ္ထ သဗ္ဗကိလေသာနိ, အသေသမဘိဝါဟယိ;

ပါပုဏီ ကေဝလံ ဗောဓိံ, ဗုဒ္ဓဉာဏေ စ စုဒ္ဒသ.

ณ ที่นั้น พระองค์ทรงกำจัดกิเลสทั้งปวงโดยสิ้นเชิง บรรลุพระโพธิญาณโดยส่วนเดียว และพุทธญาณ ๑๔ ประการ

---

၆.

๖.

---

ပါပုဏိတွာန သမ္ဗောဓိံ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

พระองค์ครั้นทรงบรรลุพระสัมโพธิญาณแล้ว ได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไป การตรัสรู้ครั้งแรก ได้มีแก่สัตว์หนึ่งแสนโกฏิ

---

၇.

๗.

---

မဟာဒေါဏံ နာဂရာဇံ, ဝိနယန္တော မဟာမုနိ;

ပါဋိဟေရံ တဒါကာသိ, ဒဿယန္တော သဒေဝကေ.

พระมหามุนี เมื่อทรงแนะนำมหาโทณนาคราช ได้ทรงกระทำปาฏิหาริย์ในกาลนั้น เพื่อทรงแสดงแก่โลกพร้อมทั้งเทวโลก

---

၈.

๘.

---

တဒါ ဒေဝမနုဿာနံ, တမှိ ဓမ္မပ္ပကာသနေ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ, တရိံသု သဗ္ဗသံသယံ.

ในกาลนั้น เมื่อทรงประกาศธรรม เทวดาและมนุษย์เก้าหมื่นโกฏิ ได้ข้ามพ้นความสงสัยทั้งปวง

---

၉.

๙.

---

ယမှိ ကာလေ မဟာဝီရော, ဩဝဒီ သကမတြဇံ;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

ในกาลใด พระมหาวีระทรงสั่งสอนพระโอรสของพระองค์ ในกาลนั้น การตรัสรู้ครั้งที่สาม ได้มีแก่สัตว์แปดหมื่นโกฏิ

---

၁၀.

๑๐.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, နာရဒဿ မဟေသိနော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော.

การประชุมสาวกของพระนารทมหาสี มี ๓ ครั้ง การประชุมครั้งแรก เป็นการประชุมพระอรหันต์หนึ่งแสนโกฏิ

---

၁၁.

๑๑.

---

ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓဂုဏံ, သနိဒါနံ ပကာသယိ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ, သမိံသု ဝိမလာ တဒါ.

ในกาลใด พระพุทธเจ้าทรงประกาศพุทธคุณพร้อมทั้งนิทาน ในกาลนั้น พระอรหันต์ผู้ปราศจากมลทินเก้าหมื่นโกฏิ ได้ประชุมกัน

---

၁၂.

๑๒.

---

ယဒါ ဝေရောစနော နာဂေါ, ဒါနံ ဒဒါတိ သတ္ထုနော;

တဒါ သမိံသု ဇိနပုတ္တာ, အသီတိသတသဟဿိယော.

ในกาลใด เวโรจนนาคราชถวายทานแด่พระศาสดา ในกาลนั้น พระชินบุตรแปดล้านได้ประชุมกัน

---

၁၃.

๑๓.

---

အဟံ [Pg.342] တေန သမယေန, ဇဋိလော ဥဂ္ဂတာပနော;

အန္တလိက္ခစရော အာသိံ, ပဉ္စာဘိညာသု ပါရဂူ.

ในสมัยนั้น เราเป็นชฎิล บำเพ็ญตบะอย่างยิ่ง เหาะไปในอากาศได้ เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งอภิญญา ๕

---

၁၄.

๑๔.

---

တဒါပါဟံ အသမသမံ, သသံဃံ သပရိဇ္ဇနံ;

အန္နပါနေန တပ္ပေတွာ, စန္ဒနေနာဘိပူဇယိံ.

แม้ในกาลนั้น เราได้ทำให้พระพุทธเจ้าผู้ทรงเสมอด้วยพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอ พร้อมทั้งพระสงฆ์และบริษัท บริบูรณ์ด้วยข้าวและน้ำแล้ว ได้บูชาด้วยไม้จันทน์

---

၁၅.

๑๕.

---

သောပိ မံ တဒါ ဗျာကာသိ, နာရဒေါ လောကနာယကော;

‘‘အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระนารทโลกนายกพระองค์นั้น ก็ได้ทรงพยากรณ์เราในกาลนั้นว่า ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ไป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า

---

၁၆.

๑๖.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

ผู้นี้บำเพ็ญเพียรแล้ว...ฯลฯ...จักได้อยู่ต่อหน้าพระพักตร์ของพระองค์

---

၁၇.

๑๗.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော ဟာသေတွ မာနသံ;

အဓိဋ္ဌဟိံ ဝတံ ဥဂ္ဂံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ยังจิตให้ร่าเริงยิ่งขึ้น ได้อธิษฐานวัตรอันยิ่งยวด เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

---

၁၈.

๑๘.

---

နဂရံ ဓညဝတီ နာမ, သုဒေဝေါ နာမ ခတ္တိယော;

အနောမာ နာမ ဇနိကာ, နာရဒဿ မဟေသိနော.

พระนครของพระนารทมหาสี ชื่อว่าธัญญวดี พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าสุเทวะ พระมารดาทรงพระนามว่าอโนมา

---

၁၉.

๑๙.

---

နဝဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

ဇိတော ဝိဇိတာဘိရာမော, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่เก้าพันปี ปราสาทที่ประเสริฐมี ๓ หลัง คือ ชิตะ วิชิตะ และอภิรามะ

---

၂၀.

๒๐.

---

တိစတ္တာရီသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ဝိဇိတသေနာ နာမ နာရီ, နန္ဒုတ္တရော နာမ အတြဇော.

มีนางสนมสี่หมื่นสามพันนางประดับประดาสวยงาม พระมเหสีทรงพระนามว่าวิชิตเสนา พระโอรสทรงพระนามว่านันทุตตระ

---

၂၁.

๒๑.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ပဒသာ ဂမနေန နိက္ခမိ;

သတ္တာဟံ ပဓာနစာရံ, အစရီ ပုရိသုတ္တမော.

พระบุรุษสูงสุด ทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยพระบาทเปล่า ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๗ วัน

---

၂၂.

๒๒.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, နာရဒေါ လောကနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, ဓနဉ္စုယျာနမုတ္တမေ.

พระมหาวีระนารทโลกนายก ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไป ในพระอุทยานชื่อธนัญชัยอันอุดม

---

၂၃.

๒๓.

---

ဘဒ္ဒသာလော ဇိတမိတ္တော, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ဝါသေဋ္ဌော နာမုပဋ္ဌာကော, နာရဒဿ မဟေသိနော.

พระภัททสาละและพระชิตมิตร เป็นพระอัครสาวกของพระนารทมหาสี พุทธอุปัฏฐากชื่อว่าวาเสฏฐะ

---

၂၄.

๒๔.

---

ဥတ္တရာ ဖဂ္ဂုနီ စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာသောဏောတိ ဝုစ္စတိ.

พระอุตตราและพระผัคคุณี เป็นพระอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น เรียกว่า ต้นมหาโสณะ

---

၂၅.

๒๕.

---

ဥဂ္ဂရိန္ဒော ဝသဘော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

ဣန္ဒာဝရီ စ ဝဏ္ဍီ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

อุคครินทะและวสภะ เป็นอัครอุปัฏฐาก อินทวรีและวัณที เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၆.

๒๖.

---

အဋ္ဌာသီတိရတနာနိ[Pg.343], အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒသသဟဿီ ဝိရောစတိ.

พระมหามุนี (พระนารทะ) มีพระวรกายสูง ๘๘ ศอก เปรียบดังเสาทองคำอันวิจิตร ย่อมรุ่งเรืองในหมื่นโลกธาตุ

---

၂၇.

๒๗.

---

တဿ ဗျာမပ္ပဘာ ကာယာ, နိဒ္ဓါဝတိ ဒိသောဒိသံ;

နိရန္တရံ ဒိဝါရတ္တိံ, ယောဇနံ ဖရတေ သဒါ.

พระรัศมีประมาณ ๑ วา แล่นออกจากพระวรกายของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นไปสู่ทิศานุทิศ แผ่ไปตลอด ๑ โยชน์ ทั้งกลางวันกลางคืน ไม่มีระหว่าง ทุกเมื่อ

---

၂၈.

๒๘.

---

န ကေစိ တေန သမယေန, သမန္တာ ယောဇနေ ဇနာ;

ဥက္ကာပဒီပေ ဥဇ္ဇာလေန္တိ, ဗုဒ္ဓရံသီဟိ ဩတ္ထဋာ.

ในสมัยนั้น ชนทั้งหลายในที่ประมาณ ๑ โยชน์โดยรอบ ถูกพระพุทธรัศมีแผ่ไปทั่วแล้ว จึงไม่จุดคบเพลิงและประทีป

---

၂၉.

๒๙.

---

နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในกาลนั้น มีอายุขัย ๙๐,๐๐๐ ปี พระองค์ดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้น (จากสังสารวัฏ)

---

၃၀.

๓๐.

---

ယထာ ဥဠူဟိ ဂဂနံ, ဝိစိတ္တံ ဥပသောဘတိ;

တထေဝ သာသနံ တဿ, အရဟန္တေဟိ သောဘတိ.

ท้องฟ้าวิจิตรด้วยหมู่ดาว ย่อมงดงามฉันใด ศาสนาของพระองค์ก็งดงามด้วยพระอรหันต์ทั้งหลาย ฉันนั้น

---

၃၁.

๓๑.

---

သံသာရသောတံ တရဏာယ, သေသကေ ပဋိပန္နကေ;

ဓမ္မသေတုံ ဒဠှံ ကတွာ, နိဗ္ဗုတော သော နရာသဘော.

พระนราสภะพระองค์นั้น ทรงสร้างสะพานคือธรรมอันมั่นคง เพื่อให้พระเสขะและปุถุชนผู้ปฏิบัติที่เหลือข้ามกระแสแห่งสงสาร แล้วเสด็จดับขันธปรินิพพาน

---

၃၂.

๓๒.

---

သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, တေပိ ခီဏာသဝါ အတုလတေဇာ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

แม้พระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนพระองค์นั้น และพระขีณาสพผู้มีเดชหาที่เปรียบมิได้เหล่านั้น ทั้งหมดนั้นก็อันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่ามิใช่หรือ

---

၃၃.

๓๓.

---

နာရဒေါ ဇိနဝသဘော, နိဗ္ဗုတော သုဒဿနေ ပုရေ;

တတ္ထေဝဿ ထူပဝရော, စတုယောဇနမုဂ္ဂတောတိ.

พระชินวสภะพระนามว่านารทะ ปรินิพพานแล้วในสุทัสสนนคร พระสถูปอันประเสริฐของพระองค์สูง ๔ โยชน์ ก็อยู่ในนครนั้นนั่นเทียว

---

နာရဒဿ ဘဂဝတော ဝံသော နဝမော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้านารทะ ที่ ๙ จบ

---

၁၂. ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဝံသော

๑๒. พุทธวงศ์ของพระปทุมุตตระ

---

၁.

๑.

---

နာရဒဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, အက္ခောဘော သာဂရူပမော.

ในกาลภายหลังแห่งพระนารทพุทธเจ้า พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ผู้ชนะมาร ผู้ไม่หวั่นไหว เปรียบดังสาคร ได้อุบัติขึ้นแล้ว

---

၂.

๒.

---

မဏ္ဍကပ္ပောဝ သော အာသိ, ယမှိ ဗုဒ္ဓေါ အဇာယထ;

ဥဿန္နကုသလာ ဇနတာ, တမှိ ကပ္ပေ အဇာယထ.

พระพุทธเจ้าบังเกิดในกัปใด กัปนั้นเป็นเหมือนมัณฑกัป ในกัปนั้น หมู่ชนผู้มีกุศลอันสั่งสมไว้มากได้บังเกิดแล้ว

---

၃.

๓.

---

ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟု.

ในการแสดงธรรมครั้งแรกของพระผู้มีพระภาคเจ้าปทุมุตตระ การตรัสรู้ธรรมได้มีแก่เทวดาและมนุษย์หนึ่งแสนโกฏิ

---

၄.

๔.

---

တတော ပရမ္ပိ ဝဿန္တေ, တပ္ပယန္တေ စ ပါဏိနေ;

သတ္တတိံသသတသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

ในกาลอื่นต่อจากนั้น เมื่อทรงยังสัตว์ให้ยินดี ทรงยังฝนคือธรรมให้ตกลง การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่เทวดาและมนุษย์สามล้านเจ็ดแสน

---

၅.

๕.

---

ယမှိ [Pg.344] ကာလေ မဟာဝီရော, အာနန္ဒံ ဥပသင်္ကမိ;

ပိတုသန္တိကံ ဥပဂန္တွာ, အာဟနီ အမတဒုန္ဒုဘိံ.

ในกาลใด พระมหาวีระเสด็จเข้าไปเฝ้าพระเจ้าอานันทะผู้เป็นพระบิดา ครั้นเสด็จเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ทรงประโคมกลองคืออมตธรรม

---

၆.

๖.

---

အာဟတေ အမတဘေရိမှိ, ဝဿန္တေ ဓမ္မဝုဋ္ဌိယာ;

ပညာသသတသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

เมื่อกลองคืออมตธรรมอันพระองค์ทรงประโคมแล้ว เมื่อฝนคือธรรมตกลงอยู่ การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่เทวดาและมนุษย์ห้าล้าน

---

၇.

๗.

---

ဩဝါဒကော ဝိညာပကော, တာရကော သဗ္ဗပါဏိနံ;

ဒေသနာကုသလော ဗုဒ္ဓေါ, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

พระพุทธเจ้าผู้ทรงสั่งสอน ทรงให้รู้แจ้ง ทรงให้ข้ามพ้นแก่สัตว์ทั้งปวง ผู้ฉลาดในเทศนา ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้นแล้ว

---

၈.

๘.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ပဒုမုတ္တရဿ သတ္ထုနော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော.

การประชุมพระสาวกของพระศาสดาปทุมุตตระได้มี ๓ ครั้ง การประชุมครั้งแรกเป็นการประชุมพระขีณาสพหนึ่งแสนโกฏิ

---

၉.

๙.

---

ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, ဝသိ ဝေဘာရပဗ္ဗတေ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

ในกาลใด พระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนประทับอยู่ที่ภูเขาเวภาระ ในกาลนั้น การประชุมครั้งที่ ๒ เป็นการประชุมพระขีณาสพเก้าหมื่นโกฏิ

---

၁၀.

๑๐.

---

ပုန စာရိကံ ပက္ကန္တေ, ဂါမနိဂမရဋ္ဌတော;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော.

อีกครั้งหนึ่ง เมื่อเสด็จจาริกไปจากบ้าน นิคม และแว่นแคว้น การประชุมครั้งที่ ๓ เป็นการประชุมพระขีณาสพแปดหมื่นโกฏิ

---

၁၁.

๑๑.

---

အဟံ တေန သမယေန, ဇဋိလော နာမ ရဋ္ဌိကော;

သမ္ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ, သဘတ္တံ ဒုဿမဒါသဟံ.

ในสมัยนั้น เราเป็นชาวชนบทชื่อว่าชฎิล ได้ถวายผ้าพร้อมทั้งภัตตาหารแก่พระสงฆ์มีพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นประมุข

---

၁၂.

๑๒.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိယ;

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับนั่งในท่ามกลางสงฆ์ ได้ทรงพยากรณ์เราว่า “ในอีกหนึ่งแสนกัปนับแต่กัปนี้ไป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

---

၁၃.

๑๓.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

“ (พวกเรา) บำเพ็ญเพียรแล้ว...จักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์”

---

၁၄.

๑๔.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌဟိံ;

အကာသိံ ဥဂ္ဂဒဠှံ ဓိတိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

เราครั้นได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ได้อธิษฐานวัตรอันยิ่งขึ้นไป ได้ทำความเพียรอันกล้าแข็งมั่นคง เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ให้บริบูรณ์

---

၁၅.

๑๕.

---

ဗျာဟတာ တိတ္ထိယာ သဗ္ဗေ, ဝိမနာ ဒုမ္မနာ တဒါ;

န တေသံ ကေစိ ပရိစရန္တိ, ရဋ္ဌတော နိစ္ဆုဘန္တိ တေ.

ในกาลนั้น เดียรถีย์ทั้งปวงมีใจฟุ้งซ่านเสียใจ ถูกกำจัดแล้ว ไม่มีใครบำรุงพวกเขา พวกเขาถูกขับไล่ออกจากแว่นแคว้น

---

၁၆.

๑๖.

---

သဗ္ဗေ တတ္ထ သမာဂန္တွာ, ဥပဂစ္ဆုံ ဗုဒ္ဓသန္တိကေ;

တုဝံ နာထော မဟာဝီရ, သရဏံ ဟောဟိ စက္ခုမ.

เดียรถีย์ทั้งหมดประชุมกันในที่นั้นแล้ว เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้า (กราบทูลว่า) “ข้าแต่พระมหาวีระ พระองค์ทรงเป็นที่พึ่ง ข้าแต่พระผู้มีจักษุ ขอพระองค์จงเป็นที่ระลึก (ของข้าพระองค์ทั้งหลาย)”

---

၁၇.

๑๗.

---

အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော, ဟိတေသီ သဗ္ဗပါဏိနံ;

သမ္ပတ္တေ တိတ္ထိယေ သဗ္ဗေ, ပဉ္စသီလေ ပတိဋ္ဌပိ.

พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงอนุเคราะห์ ทรงพระกรุณา แสวงหาประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์ทั้งปวง ทรงให้เดียรถีย์ทั้งหมดผู้มาถึงแล้ว ตั้งอยู่ในศีล ๕

---

၁၈.

๑๘.

---

ဧဝံ နိရာကုလံ အာသိ, သုညတံ တိတ္ထိယေဟိ တံ;

ဝိစိတ္တံ အရဟန္တေဟိ, ဝသီဘူတေဟိ တာဒိဟိ.

ด้วยประการฉะนี้ ศาสนานั้นจึงว่างจากพวกเดียรถีย์ ไม่สับสนวุ่นวาย วิจิตรด้วยพระอรหันต์ผู้ถึงความเป็นผู้ชำนาญ ผู้คงที่

---

၁၉.

๑๙.

---

နဂရံ [Pg.345] ဟံသဝတီ နာမ, အာနန္ဒော နာမ ခတ္တိယော;

သုဇာတာ နာမ ဇနိကာ, ပဒုမုတ္တရဿ သတ္ထုနော.

เมืองของพระศาสดาปทุมุตตระชื่อว่าหงสวดี พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าอานันทะ พระมารดาพระนามว่าสุชาดา

---

၂၀.

๒๐.

---

ဒသဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

နရဝါဟနော ယသော ဝသဝတ္တီ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๑๐,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง คือ นรวาหนะ ยสะ และวสวัตตี

---

၂၁.

๒๑.

---

တိစတ္တာရီသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ဝသုဒတ္တာ နာမ နာရီ, ဥတ္တမော နာမ အတြဇော.

มีหญิงสาวสี่หมื่นสามพันนางที่ประดับประดาอย่างงดงาม พระมเหสีทรงพระนามว่าวสุทัตตา พระราชโอรสทรงพระนามว่าอุตตมะ

---

၂၂.

๒๒.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ပါသာဒေနာဘိနိက္ခမိ;

သတ္တာဟံ ပဓာနစာရံ, အစရီ ပုရိသုတ္တမော.

บุรุษผู้สูงสุด ทรงทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการ จึงเสด็จออกจากปราสาท ทรงบำเพ็ญเพียรอย่างยิ่งตลอด ๗ วัน

---

၂၃.

๒๓.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ပဒုမုတ္တရော ဝိနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, မိထိလုယျာနမုတ္တမေ.

พระปทุมุตตรพุทธเจ้าผู้ทรงนำทาง ผู้มีความเพียรยิ่งใหญ่ ผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงหมุนธรรมจักร ณ มิถิลุยยานอุทยานอันอุดม

---

၂၄.

๒๔.

---

ဒေဝလော စ သုဇာတော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သုမနော နာမုပဋ္ဌာကော, ပဒုမုတ္တရဿ မဟေသိနော.

พระเทวละและพระสุชาตะ ได้เป็นอัครสาวกของพระปทุมุตตรพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ พุทธอุปัฏฐากนามว่าสุมนะ

---

၂၅.

๒๕.

---

အမိတာ စ အသမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, သလလောတိ ပဝုစ္စတိ.

พระอมิตาและพระอสมา ได้เป็นอัครสาวิกา ต้นไม้เป็นที่ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้น เรียกว่า ต้นสน

---

၂၆.

๒๖.

---

ဝိတိဏ္ဏော စေဝ တိဿော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

ဟဋ္ဌာ စေဝ ဝိစိတ္တာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

วิติณณอุบาสกและติสสอุบาสก ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก หัฏฐาอุบาสิกาและวิจิตตาอุบาสิกา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၇.

๒๗.

---

အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏော.

พระมหามุนีทรงมีพระวรกายสูง ๕๘ ศอก ทรงประกอบด้วยพระมหาปุริสลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ เปรียบดังซุ้มประตูทอง

---

၂၈.

๒๘.

---

ကုဋ္ဋာ ကဝါဋာ ဘိတ္တီ စ, ရုက္ခာ နဂသိလုစ္စယာ;

န တဿာဝရဏံ အတ္ထိ, သမန္တာ ဒွါဒသယောဇနေ.

ฝาเรือน บานประตู กำแพง ต้นไม้ ภูเขาและศิลา ไม่เป็นเครื่องกำบังพระองค์ได้โดยรอบ ๑๒ โยชน์

---

၂၉.

๒๙.

---

ဝဿသတသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในกาลนั้น มีอายุหนึ่งแสนปี พระองค์ทรงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้น (จากสังสารวัฏ)

---

၃၀.

๓๐.

---

သန္တာရေတွာ ဗဟုဇနံ, ဆိန္ဒိတွာ သဗ္ဗသံသယံ;

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

พระองค์ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้นแล้ว ทรงตัดความสงสัยทั้งปวงแล้ว รุ่งโรจน์ดุจกองไฟ แล้วเสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

---

၃၁.

๓๑.

---

ပဒုမုတ္တရော ဇိနော ဗုဒ္ဓေါ, နန္ဒာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝဿ ထူပဝရော, ဒွါဒသုဗ္ဗေဓယောဇနောတိ.

พระปทุมุตตรพุทธเจ้าผู้ทรงชนะมาร ปรินิพพานแล้วที่นันทาราม พระสถูปอันประเสริฐของพระองค์สูง ๑๒ โยชน์ ก็ได้มี ณ ที่นั้นนั่นเอง

---

ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ဝံသော ဒသမော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ องค์ที่ ๑๐ จบ

---

၁၃. သုမေဓဗုဒ္ဓဝံသော

๑๓. สุเมธพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

ပဒုမုတ္တရဿ [Pg.346] အပရေန, သုမေဓော နာမ နာယကော;

ဒုရာသဒေါ ဥဂ္ဂတေဇော, သဗ္ဗလောကုတ္တမော မုနိ.

ในกาลต่อมาแห่งพระปทุมุตตรพุทธเจ้า พระมุนีทรงพระนามว่าสุเมธะ ผู้ทรงเป็นผู้นำ ใครๆ เข้าไปเบียดเบียนได้ยาก มีเดชสูงส่ง และสูงสุดในโลกทั้งปวง

---

၂.

๒.

---

ပသန္နနေတ္တော သုမုခေါ, ဗြဟာ ဥဇု ပတာပဝါ;

ဟိတေသီ သဗ္ဗသတ္တာနံ, ဗဟူ မောစေသိ ဗန္ဓနာ.

พระองค์มีพระเนตรแจ่มใส มีพระพักตร์งดงาม มีพระวรกายใหญ่โตและตรง มีเดชานุภาพ ทรงแสวงหาประโยชน์เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์ ทรงปลดเปลื้องสัตว์จำนวนมากจากเครื่องผูก

---

၃.

๓.

---

ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ပါပုဏိတွာ, ကေဝလံ ဗောဓိမုတ္တမံ;

သုဒဿနမှိ နဂရေ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ.

ในกาลใด พระพุทธเจ้าทรงบรรลุพระโพธิญาณอันอุดมโดยสิ้นเชิงแล้ว ในกาลนั้น พระองค์ทรงประกาศธรรมจักรในพระนครสุทัสสนะ

---

၄.

๔.

---

တဿာပိ အဘိသမယာ တီဏိ, အဟေသုံ ဓမ္မဒေသနေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

การตรัสรู้ธรรมของพระสุเมธพุทธเจ้านั้น ได้มี ๓ ครั้ง ในการแสดงธรรมครั้งแรก ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๑ ได้มีแก่สัตว์หนึ่งแสนโกฏิ

---

၅.

๕.

---

ပုနာပရံ ကုမ္ဘကဏ္ဏံ, ယက္ခံ သော ဒမယီ ဇိနော;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

ในกาลอื่นอีก พระชินเจ้าพระองค์นั้นทรงทรมานกุมภกัณณยักษ์ ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์เก้าหมื่นโกฏิ

---

၆.

๖.

---

ပုနာပရံ အမိတယသော, စတုသစ္စံ ပကာသယိ;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

ในกาลอื่นอีก พระพุทธเจ้าผู้มียศหาประมาณมิได้ ทรงประกาศจตุราริยสัจ ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์แปดหมื่นโกฏิ

---

၇.

๗.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, သုမေဓဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

การประชุมแห่งพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่ ของพระสุเมธพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ได้มี ๓ ครั้ง

---

၈.

๘.

---

သုဒဿနံ နာမ နဂရံ, ဥပဂဉ္ဆိ ဇိနော ယဒါ;

တဒါ ခီဏာသဝါ ဘိက္ခူ, သမိံသု သတကောဋိယော.

ในกาลใด พระชินเจ้าเสด็จเข้าไปยังพระนครชื่อสุทัสสนะ ในกาลนั้น ภิกษุขีณาสพหนึ่งร้อยโกฏิได้ประชุมกัน

---

၉.

๙.

---

ပုနာပရံ ဒေဝကူဋေ, ဘိက္ခူနံ ကထိနတ္ထတေ;

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

ในกาลอื่นอีก ณ ภูเขาเทวกูฏ ในคราวที่ภิกษุทั้งหลายกรานกฐิน การประชุมครั้งที่ ๒ ของพระอรหันต์เก้าสิบโกฏิได้มีขึ้น

---

၁၀.

๑๐.

---

ပုနာပရံ ဒသဗလော, ယဒါ စရတိ စာရိကံ;

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော.

ในกาลอื่นอีก เมื่อพระทศพลเสด็จจาริกไป การประชุมครั้งที่ ๓ ของพระอรหันต์แปดสิบโกฏิได้มีขึ้น

---

၁၁.

๑๑.

---

အဟံ တေန သမယေန, ဥတ္တရော နာမ မာဏဝေါ;

အသီတိကောဋိယော မယှံ, ဃရေ သန္နိစိတံ ဓနံ.

ในกาลนั้น เราเป็นมาณพชื่อว่าอุตตระ ทรัพย์ที่สั่งสมไว้ในเรือนของเรามีแปดสิบโกฏิ

---

၁၂.

๑๒.

---

ကေဝလံ သဗ္ဗံ ဒတွာန, သသံဃေ လောကနာယကေ;

သရဏံ တဿုပဂဉ္ဆိံ, ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စာဘိရောစယိံ.

เราได้ถวายทรัพย์ทั้งหมดสิ้นเชิงแด่พระโลกนายกพร้อมทั้งพระสงฆ์แล้ว ได้ถึงพระองค์เป็นสรณะ และได้พอใจยิ่งในการบวช

---

၁၃.

๑๓.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ကရောန္တော အနုမောဒနံ;

‘‘တိံသကပ္ပသဟဿမှိ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น เมื่อทรงกระทำอนุโมทนา ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า “ในอีกสามหมื่นกัปป์ ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

---

၁၄.

๑๔.

---

‘‘ပဓာနံ [Pg.347] ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

“เขาบำเพ็ญเพียรแล้ว...ฯลฯ...เราทั้งหลายจักอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์”

---

၁၅.

๑๕.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งขึ้นไปเพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

---

၁၆.

๑๖.

---

သုတ္တန္တံ ဝိနယဉ္စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ;

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာန, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ.

เราเล่าเรียนพระสุตตันตะและพระวินัยทั้งหมด คือ นวังคสัตถุศาสน์ แล้วได้ยังพระศาสนาของพระชินเจ้าให้งดงาม

---

၁၇.

๑๗.

---

တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေ;

အဘိညာသု ပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟံ.

ในศาสนานั้น เราเป็นผู้ไม่ประมาท อยู่ในอิริยาบถนั่ง ยืน และเดินจงกรม ได้ถึงความสำเร็จในอภิญญาทั้งหลายแล้ว จึงได้ไปสู่พรหมโลก

---

၁၈.

๑๘.

---

သုဒဿနံ နာမ နဂရံ, သုဒတ္တော နာမ ခတ္တိယော;

သုဒတ္တာ နာမ ဇနိကာ, သုမေဓဿ မဟေသိနော.

พระนครของพระสุเมธพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ มีชื่อว่าสุทัสสนะ, พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าสุทัตตะ, พระมารดาทรงพระนามว่าสุทัตตา

---

၁၉.

๑๙.

---

နဝဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

သုစန္ဒကဉ္စနသိရိဝဍ္ဎာ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระสุเมธโพธิสัตว์นั้นทรงครองเรือนอยู่ตลอด ๙,๐๐๐ ปี, มีปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลัง คือ สุจันทปราสาท กัญจนปราสาท และสิริวัฑฒปราสาท

---

၂၀.

๒๐.

---

တိသောဠသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

သုမနာ နာမ သာ နာရီ, ပုနဗ္ဗသု နာမ အတြဇော.

มีนางนารีที่ประดับตกแต่งดีแล้ว ๔๘,๐๐๐ นาง, พระมเหสีของพระองค์ทรงพระนามว่าสุมนา, พระโอรสทรงพระนามว่าปุนัพพสุ

---

၂၁.

๒๑.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ;

အနူနကံ အဍ္ဎမာသံ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว จึงเสด็จออก (บรรพชา) ด้วยพระยานช้าง, ทรงบำเพ็ญเพียรไม่หย่อนเลยตลอดกึ่งเดือน

---

၂၂.

๒๒.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, သုမေဓော လောကနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, သုဒဿနုယျာနမုတ္တမေ.

พระสุเมธโลกนายกผู้มีความเพียรยิ่งใหญ่ ผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงประกาศพระธรรมจักรในสุทัสสนอุทยานอันประเสริฐ

---

၂၃.

๒๓.

---

သရဏော သဗ္ဗကာမော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သာဂရော နာမုပဋ္ဌာကော, သုမေဓဿ မဟေသိနော.

พระสรณะและพระสัพพกามะ ได้เป็นอัครสาวก, พุทธอุปัฏฐากของพระสุเมธพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ชื่อว่าสาคระ

---

၂၄.

๒๔.

---

ရာမာ စေဝ သုရာမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာနီပေါတိ ဝုစ္စတိ.

พระรามาเถรีและพระสุรามาเถรี ได้เป็นอัครสาวิกา, ไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเรียกว่า ต้นสะเดาใหญ่

---

၂၅.

๒๕.

---

ဥရုဝေလာ ယသဝါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

ယသောဓရာ သိရိမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

อุรุเวละและยสวะ ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก, ยโสธราและสิริมา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၆.

๒๖.

---

အဋ္ဌာသီတိရတနာနိ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

ဩဘာသေတိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, စန္ဒော တာရဂဏေ ယထာ.

พระมหามุนีทรงสูง ๘๘ ศอก, ทรงยังทิศทั้งปวงให้สว่างไสว ดุจพระจันทร์ในท่ามกลางหมู่ดาวฉะนั้น

---

၂၇.

๒๗.

---

စက္ကဝတ္တိမဏီ နာမ, ယထာ တပတိ ယောဇနံ;

တထေဝ တဿ ရတနံ, သမန္တာ ဖရတိ ယောဇနံ.

แก้วมณีของพระเจ้าจักรพรรดิส่องสว่างไปได้ ๑ โยชน์ฉันใด, พระรัศมีของพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นก็แผ่ไปโดยรอบ ๑ โยชน์ฉันนั้นเหมือนกัน

---

၂၈.

๒๘.

---

နဝုတိဝဿသဟဿာနိ[Pg.348], အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในกาลนั้น มีอายุขัย ๙๐,๐๐๐ ปี, พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น (จากสังสารวัฏ)

---

၂၉.

๒๙.

---

တေဝိဇ္ဇဆဠဘိညေဟိ, ဗလပ္ပတ္တေဟိ တာဒိဟိ;

သမာကုလမိဒံ အာသိ, အရဟန္တေဟိ သာဓုဟိ.

พระศาสนานี้เกลื่อนกล่นไปด้วยพระอรหันต์ผู้ประเสริฐ ผู้ได้วิชชา ๓ อภิญญา ๖ ถึงแล้วซึ่งกำลัง และผู้คงที่

---

၃၀.

๓๐.

---

တေပိ သဗ္ဗေ အမိတယသာ, ဝိပ္ပမုတ္တာ နိရူပဓီ;

ဉာဏာလောကံ ဒဿယိတွာ, နိဗ္ဗုတာ တေ မဟာယသာ.

พระอรหันต์ทั้งหมดเหล่านั้น ผู้มียศหาประมาณมิได้ หลุดพ้นวิเศษแล้ว ไม่มีอุปธิ, ท่านผู้มียศใหญ่เหล่านั้นได้แสดงแสงสว่างคือพระญาณแล้ว จึงดับขันธปรินิพพานแล้ว

---

၃၁.

๓๑.

---

သုမေဓော ဇိနဝရော ဗုဒ္ဓေါ, မေဓာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

ဓာတုဝိတ္ထာရိကံ အာသိ, တေသု တေသု ပဒေသတောတိ.

พระสุเมธชินวรพุทธเจ้า ปรินิพพานแล้วในเมธาราม, พระธาตุของพระองค์ได้แผ่ไปในประเทศนั้นๆ

---

သုမေဓဿ ဘဂဝတော ဝံသော ဧကာဒသမော.

สุเมธพุทธวงศ์ ที่ ๑๑ (จบ)

---

၁၄. သုဇာတဗုဒ္ဓဝံသော

๑๔. สุชาตพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, သုဇာတော နာမ နာယကော;

သီဟဟနုသဘက္ခန္ဓော, အပ္ပမေယျော ဒုရာသဒေါ.

ในมัณฑกัปนั้นนั่นเทียว พระศาสดาพระนามว่าสุชาตะ ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว, พระองค์มีพระหนุดุจคางราชสีห์ มีพระอังสะดุจโคอุสภะ มีคุณประมาณมิได้ และใครๆ ข่มได้โดยยาก

---

၂.

๒.

---

စန္ဒောဝ ဝိမလော သုဒ္ဓေါ, သတရံသီဝ ပတာပဝါ;

ဧဝံ သောဘတိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဇလန္တော သိရိယာ သဒါ.

พระสัมพุทธเจ้าทรงปราศจากมลทิน บริสุทธิ์ดุจพระจันทร์, ทรงมีพระประตาปะดุจพระอาทิตย์, ทรงรุ่งเรืองด้วยพระสิริ งดงามอยู่ทุกเมื่อ ฉันนั้น

---

၃.

๓.

---

ပါပုဏိတွာန သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ကေဝလံ ဗောဓိမုတ္တမံ;

သုမင်္ဂလမှိ နဂရေ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ.

พระสัมพุทธเจ้า ครั้นบรรลุพระโพธิญาณอันสูงสุดทั้งสิ้นแล้ว ได้ทรงประกาศพระธรรมจักรในสุมังคลนคร

---

၄.

๔.

---

ဒေသေန္တေ ပဝရံ ဓမ္မံ, သုဇာတေ လောကနာယကေ ;

အသီတိကောဋီ အဘိသမိံသု, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ.

เมื่อพระสุชาตโลกนายกทรงแสดงธรรมอันประเสริฐ ในการแสดงธรรมครั้งแรก สัตว์ ๘๐ โกฏิได้บรรลุธรรม

---

၅.

๕.

---

ယဒါ သုဇာတော အမိတယသော, ဒေဝေ ဝဿံ ဥပါဂမိ;

သတ္တတိံသသတသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

ในกาลใด พระสุชาตะผู้มียศหาประมาณมิได้ เสด็จจำพรรษาในเทวโลก, ในกาลนั้น การบรรลุธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่เทวดา ๓,๗๐๐,๐๐๐ องค์

---

၆.

๖.

---

ယဒါ သုဇာတော အသမသမော, ဥပဂစ္ဆိ ပိတုသန္တိကံ;

သဋ္ဌိသတသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

ในกาลใด พระสุชาตะผู้เสมอด้วยพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอ เสด็จไปยังสำนักพระบิดา, ในกาลนั้น การบรรลุธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๖,๐๐๐,๐๐๐

---

၇.

๗.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, သုဇာတဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

การประชุมของพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ คงที่ ของพระสุชาตพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ได้มี ๓ ครั้ง

---

၈.

๘.

---

အဘိညာဗလပ္ပတ္တာနံ[Pg.349], အပ္ပတ္တာနံ ဘဝါဘဝေ;

သဋ္ဌိသတသဟဿာနိ, ပဌမံ သန္နိပတိံသု တေ.

พระขีณาสพ ๖,๐๐๐,๐๐๐ เหล่านั้น ผู้ถึงแล้วซึ่งกำลังคืออภิญญา ผู้จะไม่เกิดในภพน้อยภพใหญ่อีก ได้ประชุมกันเป็นครั้งแรก

---

၉.

๙.

---

ပုနာပရံ သန္နိပါတေ, တိဒိဝေါရောဟဏေ ဇိနေ;

ပညာသသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

อีกครั้งหนึ่ง ในคราวที่พระชินเจ้าเสด็จลงจากเทวโลก การประชุมครั้งที่ ๒ ของพระขีณาสพ ๕,๐๐๐,๐๐๐ ได้มีแล้ว

---

၁၀.

๑๐.

---

ဥပသင်္ကမန္တော နရာသဘံ, တဿ ယော အဂ္ဂသာဝကော;

စတူဟိ သတသဟဿေဟိ, သမ္ဗုဒ္ဓံ ဥပသင်္ကမိ.

อัครสาวกของพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น เมื่อเข้าไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่านรชน ได้เข้าไปเฝ้าพร้อมด้วยภิกษุ ๔๐๐,๐๐๐ รูป

---

၁၁.

๑๑.

---

အဟံ တေန သမယေန, စတုဒီပမှိ ဣဿရော;

အန္တလိက္ခစရော အာသိံ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

ในสมัยนั้น เราเป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้เป็นใหญ่ในทวีปทั้งสี่ มีกำลังมาก เหาะไปในอากาศได้

---

၁၂.

๑๒.

---

လောကေ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ, အဗ္ဘုတံ လောမဟံသနံ;

ဥပဂန္တွာန ဝန္ဒိံ သော, သုဇာတံ လောကနာယကံ.

เรานั้นเห็นพระสุชาตโลกนายก ผู้เป็นอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาก่อน น่าขนพองสยองเกล้าในโลกแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าถวายบังคมแล้ว

---

၁၃.

๑๓.

---

စတုဒီပေ မဟာရဇ္ဇံ, ရတနေ သတ္တ ဥတ္တမေ;

ဗုဒ္ဓေ နိယျာဒယိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ.

เราถวายราชสมบัติใหญ่ในทวีปทั้งสี่ และรัตนะ ๗ ประการอันประเสริฐแด่พระพุทธเจ้าแล้ว ได้บวชในสำนักของพระองค์

---

၁၄.

๑๔.

---

အာရာမိကာ ဇနပဒေ, ဥဋ္ဌာနံ ပဋိပိဏ္ဍိယ;

ဥပနေန္တိ ဘိက္ခုသံဃဿ, ပစ္စယံ သယနာသနံ.

อารามิกชนในชนบท รวบรวมผลผลิตแล้ว ย่อมน้อมนำปัจจัยและเสนาสนะเข้าไปถวายแก่ภิกษุสงฆ์

---

၁၅.

๑๕.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ဒသသဟဿိမှိ ဣဿရော;

‘‘တိံသကပ္ပသဟဿမှိ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

พระพุทธเจ้าสุชาตะพระองค์นั้น ผู้ทรงเป็นใหญ่ในหมื่นโลกธาตุ ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในอีกสามหมื่นกัป จักรพรรดิองค์นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

---

၁၆.

๑๖.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

‘ครั้นบำเพ็ญเพียรแล้ว...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์พระพุทธเจ้าพระองค์นี้’

---

၁၇.

๑๗.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော ဟာသံ ဇနေသဟံ;

အဓိဋ္ဌဟိံ ဝတံ ဥဂ္ဂံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังความยินดีให้เกิดยิ่งขึ้น ได้สมาทานวัตรอันยิ่งยวด เพื่อบำเพ็ญทศบารมีให้บริบูรณ์

---

၁၈.

๑๘.

---

သုတ္တန္တံ ဝိနယဉ္စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ;

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာန, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ.

เราเล่าเรียนพระสุตตันตะและพระวินัยทั้งหมด คือ นวังคสัตถุศาสน์แล้ว ได้ยังพระชินศาสนาให้งดงาม

---

၁၉.

๑๙.

---

တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, ဗြဟ္မံ ဘာဝေတွ ဘာဝနံ;

အဘိညာပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟံ.

ในศาสนานั้น เราเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่ เจริญพรหมภาวนาแล้ว ถึงซึ่งฝั่งแห่งอภิญญา ได้ไปสู่พรหมโลก

---

၂၀.

๒๐.

---

သုမင်္ဂလံ နာမ နဂရံ, ဥဂ္ဂတော နာမ ခတ္တိယော;

မာတာ ပဘာဝတီ နာမ, သုဇာတဿ မဟေသိနော.

พระนครของพระสุชาตมหามุนี ชื่อว่าสุมังคละ พระบิดาทรงพระนามว่าอุคคตะ พระมารดาทรงพระนามว่าปภาวดี

---

၂၁.

๒๑.

---

နဝဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

သိရီ ဥပသိရီ နန္ဒော, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่เก้าพันปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง ชื่อว่าสิรี อุปสิรี และนันทะ

---

၂၂.

๒๒.

---

တေဝီသတိသဟဿာနိ[Pg.350], နာရိယော သမလင်္ကတာ;

သိရိနန္ဒာ နာမ နာရီ, ဥပသေနော နာမ အတြဇော.

มีพระสนมสองหมื่นสามพันนางที่ประดับประดาอย่างดี พระมเหสีทรงพระนามว่าสิรินันทา พระโอรสทรงพระนามว่าอุปเสนะ

---

၂၃.

๒๓.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, အဿယာနေန နိက္ခမိ;

အနူနနဝမာသာနိ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยอัสสยาน ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๙ เดือนเต็ม

---

၂၄.

๒๔.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, သုဇာတော လောကနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, သုမင်္ဂလုယျာနမုတ္တမေ.

พระสุชาตโลกนายก ผู้ทรงสงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว พระมหาวีระได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไป ในสุมังคลอุทยานอันอุดม

---

၂၅.

๒๕.

---

သုဒဿနော သုဒေဝေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

နာရဒေါ နာမုပဋ္ဌာကော, သုဇာတဿ မဟေသိနော.

พระสุทัสสนะและพระสุเทวะ ได้เป็นพระอัครสาวกของพระสุชาตมหามุนี พระอุปัฏฐากชื่อว่านารทะ

---

၂၆.

๒๖.

---

နာဂါ စ နာဂသမာလာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာဝေဠူတိ ဝုစ္စတိ.

พระนาคาและพระนาคสมาลา ได้เป็นพระอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เรียกว่า ต้นไผ่ใหญ่

---

၂၇.

๒๗.

---

သော စ ရုက္ခော ဃနက္ခန္ဓော, အစ္ဆိဒ္ဒေါ ဟောတိ ပတ္တိကော;

ဥဇု ဝံသော ဗြဟာ ဟောတိ, ဒဿနီယော မနောရမော.

ต้นไม้นั้นมีลำต้นหนาทึบ ไม่มีโพรง มีใบดก ลำต้นตรง สูงใหญ่ น่าดูน่าชม และน่ารื่นรมย์ใจ

---

၂၈.

๒๘.

---

ဧကက္ခန္ဓော ပဝဍ္ဎိတွာ, တတော သာခါ ပဘိဇ္ဇတိ;

ယထာ သုဗဒ္ဓေါ မောရဟတ္ထော, ဧဝံ သောဘတိ သော ဒုမော.

มีลำต้นเดียวเจริญขึ้นไปแล้วแตกกิ่งก้านสาขาออกไป ต้นไม้นั้นงดงามประดุจกำหางนกยูงที่มัดไว้ดีแล้ว

---

၂၉.

๒๙.

---

န တဿ ကဏ္ဋကာ ဟောန္တိ, နာပိ ဆိဒ္ဒံ မဟာ အဟု;

ဝိတ္ထိဏ္ဏသာခေါ အဝိရလော, သန္ဒစ္ဆာယော မနောရမော.

ต้นไผ่นั้นไม่มีหนาม ทั้งไม่มีโพรงใหญ่ มีกิ่งก้านแผ่ไพศาล มีใบหนาแน่น มีเงาทึบ น่ารื่นรมย์ใจ

---

၃၀.

๓๐.

---

သုဒတ္တော စေဝ စိတ္တော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

သုဘဒ္ဒါ စ ပဒုမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

สุทัตตะและจิตตะ ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก สุภัททาและปทุมา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၃၁.

๓๑.

---

ပညာသရတနော အာသိ, ဥစ္စတ္တနေန သော ဇိနော;

သဗ္ဗာကာရဝရူပေတော, သဗ္ဗဂုဏမုပါဂတော.

พระชินเจ้าพระองค์นั้น ทรงสูง ๕๐ ศอกโดยส่วนสูง ทรงถึงพร้อมด้วยอาการอันประเสริฐทุกอย่าง ทรงเข้าถึงคุณธรรมทั้งปวง

---

၃၂.

๓๒.

---

တဿ ပဘာ အသမသမာ, နိဒ္ဓါဝတိ သမန္တတော;

အပ္ပမာဏော အတုလိယော, ဩပမ္မေဟိ အနူပမော.

พระรัศมีของพระองค์เสมอด้วยพระรัศมีของผู้ที่ไม่มีใครเสมอ แผ่ซ่านออกไปโดยรอบ พระองค์ทรงเป็นผู้ประมาณมิได้ หาผู้เปรียบมิได้ และไม่มีผู้ใดจะเปรียบด้วยอุปมาได้

---

၃၃.

๓๓.

---

နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในครั้งนั้น มีอายุขัยเก้าหมื่นปี พระองค์ทรงดำรงอยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังหมู่ชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น

---

၃၄.

๓๔.

---

ယထာပိ သာဂရေ ဦမီ, ဂဂနေ တာရကာ ယထာ;

ဧဝံ တဒါ ပါဝစနံ, အရဟန္တေဟိ စိတ္တိတံ.

คลื่นในสาครมีประการใด หมู่ดาวในท้องฟ้ามีประการใด ฉันใดก็ฉันนั้น ในครั้งนั้น พระปาพจน์ก็วิจิตรตระการตาด้วยพระอรหันต์ทั้งหลาย

---

၃၅.

๓๕.

---

သော [Pg.351] စ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, ဂုဏာနိ စ တာနိ အတုလိယာနိ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้ไม่มีใครเสมอ และพระคุณเหล่านั้นที่หาที่เปรียบมิได้ ทั้งหมดนั้นได้อันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่ามิใช่หรือหนอ

---

၃၆.

๓๖.

---

သုဇာတော ဇိနဝရော ဗုဒ္ဓေါ, သိလာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝ တဿ စေတိယော, တီဏိဂါဝုတမုဂ္ဂတောတိ.

พระสุชาตชินวรพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพานที่สีลาราม พระเจดีย์ของพระองค์ที่อารามนั้นเอง สูงสามคาวุต

---

သုဇာတဿ ဘဂဝတော ဝံသော ဒွါဒသမော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคสุชาตะที่ ๑๒

---

၁၅. ပိယဒဿီဗုဒ္ဓဝံသော

๑๕. ปิยทัสสีพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

သုဇာတဿ အပရေန, သယမ္ဘူ လောကနာယကော;

ဒုရာသဒေါ အသမသမော, ပိယဒဿီ မဟာယသော.

ในลำดับต่อจากพระสุชาตพุทธเจ้า พระปิยทัสสีผู้ทรงเป็นสยมภู เป็นโลกนายก ใครๆ ข่มได้ยาก ไม่มีใครเสมอเหมือน ทรงมียศใหญ่ ได้อุบัติขึ้นแล้ว

---

၂.

๒.

---

သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အမိတယသော, အာဒိစ္စောဝ ဝိရောစတိ;

သဗ္ဗံ တမံ နိဟန္တွာန, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงมียศประมาณมิได้ ก็ทรงรุ่งเรืองดุจพระอาทิตย์ ทรงกำจัดความมืดทั้งปวงแล้ว ได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไป

---

၃.

๓.

---

တဿာပိ အတုလတေဇဿ, အဟေသုံ အဘိသမယာ တယော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

แม้พระพุทธเจ้าผู้ทรงมีเดชหาที่เปรียบมิได้พระองค์นั้น ก็ได้มีการตรัสรู้ ๓ ครั้ง การตรัสรู้ครั้งแรกได้มีแก่เทวดาและมนุษย์หนึ่งแสนโกฏิ

---

၄.

๔.

---

သုဒဿနော ဒေဝရာဇာ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမရောစယိ;

တဿ ဒိဋ္ဌိံ ဝိနောဒေန္တော, သတ္ထာ ဓမ္မမဒေသယိ.

ท้าวเทวราชพระนามว่าสุทัสสนะ ทรงพอพระทัยในมิจฉาทิฏฐิ พระศาสดาเมื่อจะทรงบรรเทาทิฏฐิของท้าวเธอ จึงทรงแสดงธรรม

---

၅.

๕.

---

ဇနသန္နိပါတော အတုလော, မဟာသန္နိပတီ တဒါ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

ในครั้งนั้น การประชุมของหมู่ชนหาที่เปรียบมิได้ เป็นการประชุมใหญ่ การตรัสรู้ครั้งที่สองได้มีแก่เทวดาและมนุษย์เก้าหมื่นโกฏิ

---

၆.

๖.

---

ယဒါ ဒေါဏမုခံ ဟတ္ထိံ, ဝိနေသိ နရသာရထိ;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

ในกาลใด พระนรสารถีทรงแนะนำพญาช้างชื่อโฑณมุขะ ในกาลนั้น การตรัสรู้ครั้งที่สามได้มีแก่เทวดาและมนุษย์แปดหมื่นโกฏิ

---

၇.

๗.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တဿာပိ ပိယဒဿိနော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော.

พระปิยทัสสีพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงมีการประชุมสาวก ๓ ครั้ง การประชุมครั้งที่ ๑ มีพระขีณาสพ ๑ แสนโกฏิ

---

၈.

๘.

---

တတော ပရံ နဝုတိကောဋီ, သမိံသု ဧကတော မုနီ;

တတိယေ သန္နိပါတမှိ, အသီတိကောဋိယော အဟူ.

ต่อมา พระมุนี ๙๐ โกฏิได้ประชุมพร้อมกันครั้งหนึ่ง ในการประชุมครั้งที่ ๓ มีพระมุนี ๘๐ โกฏิ

---

၉.

๙.

---

အဟံ တေန သမယေန, ကဿပေါ နာမ ဗြာဟ္မဏော ;

အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ.

ในสมัยนั้น เราเป็นพราหมณ์ชื่อกัสสปะ เป็นผู้คงแก่เรียน ทรงจำมนตร์ จบไตรเพท

---

၁၀.

๑๐.

---

တဿ [Pg.352] ဓမ္မံ သုဏိတွာန, ပသာဒံ ဇနယိံ အဟံ;

ကောဋိသတသဟဿေဟိ, သံဃာရာမံ အမာပယိံ.

เราได้ฟังธรรมของพระองค์แล้ว ได้ยังความเลื่อมใสให้เกิดขึ้น ได้ใช้ทรัพย์ ๑ แสนโกฏิสร้างสังฆาราม

---

၁၁.

๑๑.

---

တဿ ဒတွာန အာရာမံ, ဟဋ္ဌော သံဝိဂ္ဂမာနသော;

သရဏေ ပဉ္စ သီလေ စ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယိံ.

เราได้ถวายอารามแด่พระองค์แล้ว มีใจเบิกบานสังเวช ได้สมาทานสรณะและศีล ๕ อย่างมั่นคง

---

၁၂.

๑๒.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိယ;

‘‘အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับนั่งในท่ามกลางสงฆ์ ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ใน ๑,๘๐๐ กัป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

---

၁၃.

๑๓.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

‘บำเพ็ญเพียรแล้ว...ฯลฯ...จักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์พระพุทธเจ้านี้’

---

၁၄.

๑๔.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวดขึ้นไป เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ให้บริบูรณ์

---

၁၅.

๑๕.

---

သုဓညံ နာမ နဂရံ, သုဒတ္တော နာမ ခတ္တိယော;

စန္ဒာ နာမာသိ ဇနိကာ, ပိယဒဿိဿ သတ္ထုနော.

พระศาสดาพระนามว่าปิยทัสสี มีพระนครชื่อสุธัญญะ พระบิดาทรงพระนามว่าสุทัตตะ เป็นกษัตริย์ พระมารดาทรงพระนามว่าจันทา

---

၁၆.

๑๖.

---

နဝဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

သုနိမ္မလဝိမလဂိရိဂုဟာ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๙,๐๐๐ ปี มีปราสาทอุดม ๓ หลัง ชื่อสุนิมมละ วิมละ และคิริคุหา

---

၁၇.

๑๗.

---

တေတ္တိံသသဟဿာနိ စ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ဝိမလာ နာမ နာရီ စ, ကဉ္စနာဝေဠော နာမ အတြဇော.

มีนางสนม ๓๓,๐๐๐ นาง ล้วนประดับประดาสวยงาม พระมเหสีพระนามว่าวิมลา พระโอรสพระนามว่ากัญจนเวฬะ

---

၁၈.

๑๘.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ရထယာနေန နိက္ခမိ;

ဆမာသံ ပဓာနစာရံ, အစရီ ပုရိသုတ္တမော.

พระบุรุษอุดมทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ แล้ว เสด็จออกผนวชด้วยราชรถ ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๖ เดือน

---

၁၉.

๑๙.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ပိယဒဿီ မဟာမုနိ;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, ဥသဘုယျာနေ မနောရမေ.

พระมหามุนีปิยทัสสี ผู้มีความเพียรใหญ่ ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงประกาศพระธรรมจักร ณ อุสภอุทยานอันน่ารื่นรมย์

---

၂၀.

๒๐.

---

ပါလိတော သဗ္ဗဒဿီ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သောဘိတော နာမုပဋ္ဌာကော, ပိယဒဿိဿ သတ္ထုနော.

พระปาลิตะและพระสัพพทัสสีเป็นพระอัครสาวกของพระศาสดาปิยทัสสี พุทธอุปัฏฐากชื่อว่าโสภิตะ

---

၂၁.

๒๑.

---

သုဇာတာ ဓမ္မဒိန္နာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ကကုဓောတိ ပဝုစ္စတိ.

พระสุชาดาและพระธรรมทินนาเป็นพระอัครสาวิกา โพธิพฤกษ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นกุ่ม

---

၂၂.

๒๒.

---

သန္ဓကော ဓမ္မကော စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

ဝိသာခါ ဓမ္မဒိန္နာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

สันธกอุบาสกและธัมมกอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก วิสาขาอุบาสิกาและธรรมทินนาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၃.

๒๓.

---

သောပိ [Pg.353] ဗုဒ္ဓေါ အမိတယသော, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏော;

အသီတိဟတ္ထမုဗ္ဗေဓော, သာလရာဇာဝ ဒိဿတိ.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นมีพระยศหาประมาณมิได้ ทรงสมบูรณ์ด้วยพระมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ มีพระวรกายสูง ๘๐ ศอก ปรากฏดุจพญาสาละ

---

၂၄.

๒๔.

---

အဂ္ဂိစန္ဒသူရိယာနံ, နတ္ထိ တာဒိသိကာ ပဘာ;

ယထာ အဟု ပဘာ တဿ, အသမဿ မဟေသိနော.

รัศมีของไฟ ดวงจันทร์ และดวงอาทิตย์ ไม่เป็นเช่นกับรัศมีของพระมหามุนีผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนพระองค์นั้น

---

၂၅.

๒๕.

---

တဿာပိ ဒေဝဒေဝဿ, အာယု တာဝတကံ အဟု;

နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ.

พระชนมายุของพระเทวเทพพระองค์นั้นก็มีประมาณเท่านั้น พระผู้มีจักษุประทับอยู่ในโลก ๙๐,๐๐๐ ปี

---

၂၆.

๒๖.

---

သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, ယုဂါနိပိ တာနိ အတုလိယာနိ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

แม้พระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนพระองค์นั้น และพระสาวกคู่หาที่เปรียบมิได้นั้น ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่ามิใช่หรือ

---

၂၇.

๒๗.

---

ပိယဒဿီ မုနိဝရော, အဿတ္ထာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝဿ ဇိနထူပေါ, တီဏိယောဇနမုဂ္ဂတောတိ.

พระมุนีผู้ประเสริฐพระนามว่าปิยทัสสี เสด็จปรินิพพาน ณ อัสสัตถาราม พระชินสถูปของพระองค์ในอารามนั้น สูง ๓ โยชน์

---

ပိယဒဿိဿ ဘဂဝတော ဝံသော တေရသမော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าปิยทัสสี ที่ ๑๓ จบ

---

၁၆. အတ္ထဒဿီဗုဒ္ဓဝံသော

๑๖. อัตถทัสสีพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, အတ္ထဒဿီ မဟာယသော;

မဟာတမံ နိဟန္တွာန, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

ในมัณฑกัปนั้นเอง พระพุทธเจ้าพระนามว่าอัตถทัสสี ผู้มีพระยศใหญ่ ทรงกำจัดความมืดมนอนธการใหญ่หลวง บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด

---

၂.

๒.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ;

အမတေန တပ္ပယီ လောကံ, ဒသသဟဿိသဒေဝကံ.

พระองค์ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงประกาศพระธรรมจักร ยังโลกพร้อมทั้งเทวโลกในหมื่นโลกธาตุให้ยินดีด้วยอมตธรรม

---

၃.

๓.

---

တဿာပိ လောကနာထဿ, အဟေသုံ အဘိသမယာ တယော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

การตรัสรู้ธรรมของพระโลกนาถพระองค์นั้นได้มี ๓ ครั้ง การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๑ ได้มีแก่สัตว์ ๑ แสนโกฏิ

---

၄.

๔.

---

ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ အတ္ထဒဿီ, စရတေ ဒေဝစာရိကံ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

เมื่อพระพุทธเจ้าอัตถทัสสีเสด็จจาริกไปในเทวโลก การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่เทวดาและพรหม ๑ แสนโกฏิ

---

၅.

๕.

---

ပုနာပရံ ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ, ဒေသေသိ ပိတုသန္တိကေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

อีกครั้งหนึ่ง เมื่อพระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมในสำนักของพระบิดา การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๑ แสนโกฏิ

---

၆.

๖.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တဿာပိ စ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

พระมหามุนีพระองค์นั้น ทรงมีการประชุม ๓ ครั้ง ของเหล่าพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ คงที่

---

၇.

๗.

---

အဋ္ဌနဝုတိသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော;

အဋ္ဌာသီတိသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

การประชุมครั้งที่ ๑ มีพระขีณาสพ ๙๘,๐๐๐ องค์ การประชุมครั้งที่ ๒ มีพระขีณาสพ ๘๘,๐๐๐ องค์

---

၈.

๘.

---

အဋ္ဌသတ္တတိသတသဟဿာနံ[Pg.354], တတိယော အာသိ သမာဂမော;

အနုပါဒါ ဝိမုတ္တာနံ, ဝိမလာနံ မဟေသိနံ.

การประชุมครั้งที่ ๓ ได้มีแล้ว แห่งพระขีณาสพ ๗,๘๐๐,๐๐๐ องค์ ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ผู้ปราศจากมลทิน ผู้หลุดพ้นแล้ว ไม่มีอุปาทาน

---

၉.

๙.

---

အဟံ တေန သမယေန, ဇဋိလော ဥဂ္ဂတာပနော;

သုသီမော နာမ နာမေန, မဟိယာ သေဋ္ဌသမ္မတော.

ในสมัยนั้น เราเป็นชฎิล มีตบะกล้าแข็ง นามว่าสุสิมะ อันชาวโลกสมมติว่าเป็นผู้ประเสริฐในแผ่นดิน

---

၁၀.

๑๐.

---

ဒိဗ္ဗံ မန္ဒာရဝံ ပုပ္ဖံ, ပဒုမံ ပါရိဆတ္တကံ;

ဒေဝလောကာဟရိတွာန, သမ္ဗုဒ္ဓမဘိပူဇယိံ.

เราได้นำเอาดอกมณฑารพ ดอกปทุม และดอกปาริฉัตตก์อันเป็นทิพย์ มาจากเทวโลก บูชาพระสัมพุทธเจ้าแล้ว

---

၁၁.

๑๑.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, အတ္ထဒဿီ မဟာမုနိ;

‘‘အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระนามว่าอัตถทัสสี ผู้เป็นพระมหามุนีพระองค์นั้น ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า “ใน ๑,๘๐๐ กัป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

---

၁၂.

๑๒.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

“จักบำเพ็ญเพียร...ฯลฯ...จักอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระพุทธเจ้าพระองค์นี้”

---

၁၃.

๑๓.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဟဋ္ဌော သံဝိဂ္ဂမာနသော;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็มีใจร่าเริงสังเวช ได้อธิษฐานวัตรยิ่งขึ้นไป เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

---

၁၄.

๑๔.

---

သောဘဏံ နာမ နဂရံ, သာဂရော နာမ ခတ္တိယော;

သုဒဿနာ နာမ ဇနိကာ, အတ္ထဒဿိဿ သတ္ထုနော.

พระนครของพระศาสดาพระนามว่าอัตถทัสสี ชื่อว่าโสภณะ พระบิดาทรงเป็นกษัตริย์พระนามว่าสาคระ พระมารดาพระนามว่าสุทัสสนา

---

၁၅.

๑๕.

---

ဒသဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

အမရဂိရိ သုဂိရိ ဝါဟနာ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๑๐,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง ชื่ออมรคิรี สุคิรี และวาหนะ

---

၁၆.

๑๖.

---

တေတ္တိံသဉ္စ သဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ဝိသာခါ နာမ နာရီ စ, သေလော နာမာသိ အတြဇော.

มีนางสนมที่ประดับประดาอย่างสวยงาม ๓๓,๐๐๐ นาง พระมเหสีพระนามว่าวิสาขา พระโอรสพระนามว่าเสละ

---

၁၇.

๑๗.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, အဿယာနေန နိက္ခမိ;

အနူနအဋ္ဌမာသာနိ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยอัสสยาน ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๘ เดือนไม่หย่อน

---

၁၈.

๑๘.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, အတ္ထဒဿီ မဟာယသော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, အနောမုယျာနေ နရာသဘော.

พระพุทธเจ้าพระนามว่าอัตถทัสสี ผู้ทรงมีพระยศใหญ่ ผู้ทรงสงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงเป็นพระมหาวีระผู้ประเสริฐกว่านรชน ได้ทรงประกาศพระธรรมจักร ณ อโนมอุทยาน

---

၁၉.

๑๙.

---

သန္တော စ ဥပသန္တော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

အဘယော နာမုပဋ္ဌာကော, အတ္ထဒဿိဿ သတ္ထုနော.

พระสันตะและพระอุปสันตะ ได้เป็นพระอัครสาวกของพระศาสดาพระนามว่าอัตถทัสสี พระอุปัฏฐากชื่อว่าอภัย

---

၂၀.

๒๐.

---

ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, စမ္ပကောတိ ပဝုစ္စတိ.

พระธัมมาและพระสุธัมมา ได้เป็นพระอัครสาวิกา ต้นไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เรียกว่า ต้นจำปา

---

၂၁.

๒๑.

---

နကုလော စ နိသဘော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

မကိလာ စ သုနန္ဒာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

นกุละและนิสภะ ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก มกิลาและสุนันทา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၂.

๒๒.

---

သောပိ [Pg.355] ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, အသီတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော;

သောဘတေ သာလရာဇာဝ, ဥဠုရာဇာဝ ပူရိတော.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงเสมอกับพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน ทรงสูง ๘๐ ศอก ทรงงดงามดุจพญาสาละ และดุจพระจันทร์วันเพ็ญ

---

၂၃.

๒๓.

---

တဿ ပါကတိကာ ရံသီ, အနေကသတကောဋိယော;

ဥဒ္ဓံ အဓော ဒသ ဒိသာ, ဖရန္တိ ယောဇနံ သဒါ.

พระรัศมีปกติของพระองค์หลายร้อยหลายโกฏิ แผ่ไปตลอดโยชน์หนึ่งในเบื้องบน เบื้องต่ำ และทิศทั้ง ๑๐ ตลอดกาล

---

၂၄.

๒๔.

---

သောပိ ဗုဒ္ဓေါ နရာသဘော, သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော မုနိ;

ဝဿသတသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ประเสริฐกว่านรชน ผู้สูงสุดกว่าสรรพสัตว์ ผู้เป็นพระมุนี ผู้มีพระจักษุ ได้ประทับอยู่ในโลก ๑๐๐,๐๐๐ ปี

---

၂၅.

๒๕.

---

အတုလံ ဒဿေတွာ ဩဘာသံ, ဝိရောစေတွာ သဒေဝကေ ;

သောပိ အနိစ္စတံ ပတ္တော, ယထဂ္ဂုပါဒါနသင်္ခယာ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงแสดงโอภาสหาประมาณมิได้ ทรงทำโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้สว่างแล้ว ก็เสด็จถึงความไม่เที่ยง ดุจไฟสิ้นเชื้อ

---

၂၆.

๒๖.

---

အတ္ထဒဿီ ဇိနဝရော, အနောမာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

ဓာတုဝိတ္ထာရိကံ အာသိ, တေသု တေသု ပဒေသတောတိ.

พระชินวรเจ้าพระนามว่าอัตถทัสสี เสด็จปรินิพพาน ณ อโนมาราม พระธาตุของพระองค์ได้แผ่กระจายไปในประเทศนั้นๆ แล

---

အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ဝံသော စုဒ္ဒသမော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าอัตถทัสสี ที่ ๑๔

---

၁၇. ဓမ္မဒဿီဗုဒ္ဓဝံသော

๑๗. ธรรมทัสสีพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, ဓမ္မဒဿီ မဟာယသော;

တမန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ, အတိရောစတိ သဒေဝကေ.

ในมัณฑกัปนั้นนั่นเอง พระพุทธเจ้าพระนามว่าธรรมทัสสี ผู้ทรงมีพระยศใหญ่ ทรงกำจัดความมืดคือโมหะแล้ว ทรงรุ่งเรืองยิ่งในโลกพร้อมทั้งเทวโลก

---

၂.

๒.

---

တဿာပိ အတုလတေဇဿ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงมีพระเดชหาประมาณมิได้ ในคราวทรงประกาศพระธรรมจักร การตรัสรู้ครั้งแรกได้มีแก่สัตว์ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၃.

๓.

---

ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မဒဿီ, ဝိနေသိ သဉ္ဇယံ ဣသိံ;

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

เมื่อใด พระพุทธเจ้าพระนามว่าธรรมทัสสี ทรงแนะนำสัญชัยดาบส เมื่อนั้น การตรัสรู้ครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๙๐ โกฏิ

---

၄.

๔.

---

ယဒါ သက္ကော ဥပါဂဉ္ဆိ, သပရိသော ဝိနာယကံ;

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

เมื่อใด ท้าวสักกะพร้อมด้วยบริษัทเข้าไปเฝ้าพระวินายก เมื่อนั้น การตรัสรู้ครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๘๐ โกฏิ

---

၅.

๕.

---

တဿာပိ ဒေဝဒေဝဿ, သန္နိပါတာ တယော အဟုံ ;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้เป็นเทพยิ่งกว่าเทพ ก็ได้มีการประชุม ๓ ครั้ง แห่งพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่

---

၆.

๖.

---

ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မဒဿီ, သရဏေ ဝဿံ ဥပါဂမိ;

တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော.

เมื่อใด พระพุทธเจ้าพระนามว่าธรรมทัสสี เสด็จเข้าจำพรรษา ณ กรุงสรณะ เมื่อนั้น การประชุมครั้งแรกได้มีขึ้น แห่งพระขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၇.

๗.

---

ပုနာပရံ ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ, ဒေဝတော ဧတိ မာနုသံ;

တဒါပိ သတကောဋီနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

อนึ่ง ในกาลอื่น เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จจากเทวโลกสู่มนุสสโลก แม้ในครั้งนั้น การประชุมครั้งที่ ๒ ได้มีขึ้น แห่งพระขีณาสพ ๑๐๐ โกฏิ

---

၈.

๘.

---

ပုနာပရံ [Pg.356] ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ, ပကာသေသိ ဓုတေ ဂုဏေ;

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော.

อนึ่ง ในกาลอื่น เมื่อพระพุทธเจ้าทรงประกาศธุดงคคุณ เมื่อนั้น การประชุมครั้งที่ ๓ ได้มีขึ้น แห่งพระขีณาสพ ๘๐ โกฏิ

---

၉.

๙.

---

အဟံ တေန သမယေန, သက္ကော အာသိံ ပုရိန္ဒဒေါ;

ဒိဗ္ဗေန ဂန္ဓမာလေန, တုရိယေနာဘိပူဇယိံ.

ในสมัยนั้น เราเป็นท้าวสักกะผู้ให้ทานในกาลก่อน ได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยเครื่องหอมและพวงมาลาอันเป็นทิพย์ และด้วยดนตรี

---

၁၀.

๑๐.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ဒေဝမဇ္ဈေ နိသီဒိယ;

‘‘အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับนั่งในท่ามกลางหมู่เทพ ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในอีกหนึ่งพันแปดร้อยกัป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

---

၁၁.

๑๑.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

‘(ชนทั้งหลายปรารถนาว่า) พระโคดมนี้ทรงบำเพ็ญเพียรแล้ว...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์พระพุทธเจ้าพระองค์นี้’

---

၁၂.

๑๒.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวดขึ้นไป เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

---

၁၃.

๑๓.

---

သရဏံ နာမ နဂရံ, သရဏော နာမ ခတ္တိယော;

သုနန္ဒာ နာမ ဇနိကာ, ဓမ္မဒဿိဿ သတ္ထုနော.

พระนครของพระศาสดาพระนามว่าธัมมทัสสี ชื่อว่าสรณะ พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าสรณะ พระมารดาพระนามว่าสุนันทา

---

၁၄.

๑๔.

---

အဋ္ဌဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

အရဇော ဝိရဇော သုဒဿနော, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๘,๐๐๐ ปี มีปราสาทที่อุดม ๓ หลัง ชื่อว่า อรชะ วิรชะ และสุทัสสนะ

---

၁၅.

๑๕.

---

တိစတ္တာရီသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ဝိစိကောဠိ နာမ နာရီ, အတြဇော ပုညဝဍ္ဎနော.

มีพระสนมที่ประดับตกแต่งแล้ว ๔๓,๐๐๐ นาง พระมเหสีพระนามว่าวิจิโกฬิ พระโอรสพระนามว่าปุญญวัฑฒนะ

---

၁၆.

๑๖.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ပါသာဒေနာဘိနိက္ခမိ;

သတ္တာဟံ ပဓာနစာရံ, အစရီ ပုရိသုတ္တမော.

บุรุษผู้สูงสุด ทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยปราสาท ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๗ วัน

---

၁၇.

๑๗.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ဓမ္မဒဿီ နရာသဘော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, မိဂဒါယေ နရုတ္တမော.

พระธัมมทัสสีนราสภ ผู้คงที่ ผู้อุดมกว่านรชน ผู้มีความเพียรใหญ่ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปในป่ามิคทายวัน

---

၁၈.

๑๘.

---

ပဒုမော ဖုဿဒေဝေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သုနေတ္တော နာမုပဋ္ဌာကော, ဓမ္မဒဿိဿ သတ္ထုနော.

พระปทุมะและพระปุสสเทวะเป็นพระอัครสาวก พระสุนัตตะเป็นพุทธอุปัฏฐากของพระศาสดาพระนามว่าธัมมทัสสี

---

၁၉.

๑๙.

---

ခေမာ စ သစ္စနာမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ဗိမ္ဗိဇာလောတိ ဝုစ္စတိ.

พระเถรีชื่อเขมาและสัจจนามาเป็นพระอัครสาวิกา ต้นไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นรัตติ

---

၂၀.

๒๐.

---

သုဘဒ္ဒေါ ကဋိဿဟော စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

သာဠိယာ စ ကဠိယာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

สุภัททอุบาสกและกฏิสสหอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก สาฬิยาอุบาสิกาและกฬิยาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၁.

๒๑.

---

သောပိ [Pg.357] ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, အသီတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော;

အတိရောစတိ တေဇေန, ဒသသဟဿိမှိ ဓာတုယာ.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้ทรงเสมอกับพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน มีพระวรกายสูง ๘๐ ศอก ทรงรุ่งเรืองยิ่งด้วยพระเดชในหมื่นโลกธาตุ

---

၂၂.

๒๒.

---

သုဖုလ္လော သာလရာဇာဝ, ဝိဇ္ဇူဝ ဂဂနေ ယထာ;

မဇ္ဈနှိကေဝ သူရိယော, ဧဝံ သော ဥပသောဘထ.

พระองค์ทรงงดงาม ดุจพญาสาละที่ดอกบานสะพรั่ง ดุจสายฟ้าในท้องฟ้า และดุจพระอาทิตย์ในเวลาเที่ยงวัน ฉะนั้น

---

၂၃.

๒๓.

---

တဿာပိ အတုလတေဇဿ, သမကံ အာသိ ဇီဝိတံ;

ဝဿသတသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ.

พระชนมายุของพระพุทธเจ้าผู้มีพระเดชหาที่เปรียบมิได้พระองค์นั้น ก็สมกับอายุของคนในยุคนั้น พระองค์ผู้มีจักษุประทับอยู่ในโลก ๑๐๐,๐๐๐ ปี

---

၂၄.

๒๔.

---

ဩဘာသံ ဒဿယိတွာန, ဝိမလံ ကတွာန သာသနံ;

စဝိ စန္ဒောဝ ဂဂနေ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

พระองค์ทรงแสดงธรรมให้สว่างไสว ทรงทำพระศาสนาให้หมดจดแล้ว เสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก ดุจพระจันทร์ที่เคลื่อนไปในท้องฟ้า ฉะนั้น

---

၂၅.

๒๕.

---

ဓမ္မဒဿီ မဟာဝီရော, သာလာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝဿ ထူပဝရော, တီဏိယောဇနမုဂ္ဂတောတိ.

พระธัมมทัสสีผู้มีความเพียรใหญ่ เสด็จดับขันธปรินิพพานที่สาลาราม พระสถูปอันประเสริฐของพระองค์สูง ๓ โยชน์ ก็อยู่ในสาลารามนั้นเอง

---

ဓမ္မဒဿိဿ ဘဂဝတော ဝံသော ပန္နရသမော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าธัมมทัสสี ที่ ๑๕ จบ

---

၁၈. သိဒ္ဓတ္ထဗုဒ္ဓဝံသော

๑๘. สิทธัตถพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

ဓမ္မဒဿိဿ အပရေန, သိဒ္ဓတ္ထော နာမ နာယကော;

နိဟနိတွာ တမံ သဗ္ဗံ, သူရိယော အဗ္ဘုဂ္ဂတော ယထာ.

ในกาลภายหลังพระพุทธเจ้าพระนามว่าธัมมทัสสี พระนายกพระนามว่าสิทธัตถะ ทรงกำจัดความมืดทั้งหมดแล้ว ดุจพระอาทิตย์อุทัย

---

၂.

๒.

---

သောပိ ပတွာန သမ္ဗောဓိံ, သန္တာရေန္တော သဒေဝကံ;

အဘိဝဿိ ဓမ္မမေဃေန, နိဗ္ဗာပေန္တော သဒေဝကံ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นก็ทรงบรรลุสัมโพธิญาณแล้ว ทรงยังโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ข้ามพ้น ทรงยังโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้เย็นด้วยเมฆคือธรรม แล้วให้ฝนคือธรรมตกลงมา

---

၃.

๓.

---

တဿာပိ အတုလတေဇဿ, အဟေသုံ အဘိသမယာ တယော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

การตรัสรู้ธรรมของพระพุทธเจ้าผู้มีพระเดชหาที่เปรียบมิได้ แม้พระองค์นั้น ได้มี ๓ ครั้ง การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๑ ได้มีแก่สัตว์ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၄.

๔.

---

ပုနာပရံ ဘီမရထေ, ယဒါ အာဟနိ ဒုန္ဒုဘိံ;

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

อีกครั้งหนึ่ง เมื่อพระองค์ทรงตีกลองคือธรรม ที่ภีมรัฐนคร การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๙๐ โกฏิ

---

၅.

๕.

---

ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ဝေဘာရေ သော ပုရုတ္တမေ;

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

เมื่อพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงแสดงธรรม ที่เวภารนครอันอุดม การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๙๐ โกฏิ

---

၆.

๖.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တသ္မိမ္ပိ ဒွိပဒုတ္တမေ;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

ในสมัยของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าทวิบาทพระองค์นั้น ได้มีการประชุม ๓ ครั้ง ของพระขีณาสพทั้งหลายผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่

---

၇.

๗.

---

ကောဋိသတာနံ [Pg.358] နဝုတီနံ, အသီတိယာပိ စ ကောဋိနံ;

ဧတေ အာသုံ တယော ဌာနာ, ဝိမလာနံ သမာဂမေ.

ในการประชุมของพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทินนั้น มี ๓ วาระ คือ (ประชุม) พระขีณาสพ ๑๐๐ โกฏิ ๙๐ โกฏิ และ ๘๐ โกฏิ

---

၈.

๘.

---

အဟံ တေန သမယေန, မင်္ဂလော နာမ တာပသော;

ဥဂ္ဂတေဇော ဒုပ္ပသဟော, အဘိညာဗလသမာဟိတော.

ในสมัยนั้น เราเป็นดาบสชื่อว่ามังคละ มีเดชกล้า ใครๆ ข่มได้ยาก สมบูรณ์ด้วยกำลังแห่งอภิญญา

---

၉.

๙.

---

ဇမ္ဗုတော ဖလမာနေတွာ သိဒ္ဓတ္ထဿ အဒါသဟံ;

ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ.

เรานำผลไม้จากต้นหว้ามาถวายแด่พระพุทธเจ้าสิทธัตถะ พระสัมพุทธเจ้าทรงรับแล้ว ได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า

---

၁၀.

๑๐.

---

‘‘ပဿထ ဣမံ တာပသံ, ဇဋိလံ ဥဂ္ဂတာပနံ;

စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

‘ท่านทั้งหลายจงดูดาบสผู้มีผมเกล้าเป็นชฎา บำเพ็ญตบะอย่างยิ่งนี้ ดาบสนี้จักเป็นพระพุทธเจ้าในอีก ๙๔ กัป’

---

၁၁.

๑๑.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

‘(ชนทั้งหลายปรารถนาว่า) พระโคดมนี้ทรงบำเพ็ญเพียรแล้ว...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์พระพุทธเจ้าพระองค์นี้’

---

၁၂.

๑๒.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวดขึ้นไป เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

---

၁၃.

๑๓.

---

ဝေဘာရံ နာမ နဂရံ, ဥဒေနော နာမ ခတ္တိယော;

သုဖဿာ နာမ ဇနိကာ, သိဒ္ဓတ္ထဿ မဟေသိနော.

พระนครของพระมหามุนีสิทธัตถะ มีชื่อว่าเวภาระ พระบิดาทรงเป็นกษัตริย์พระนามว่าอุเทนะ พระมารดามีพระนามว่าสุผัสสา

---

၁၄.

๑๔.

---

ဒသဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

ကောကာသုပ္ပလကောကနဒါ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครอบครองเรือนอยู่ ๑๐,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง คือ โกกะ สุปปละ และโกกนุท

---

၁၅.

๑๕.

---

တိသောဠသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

သောမနဿာ နာမ သာ နာရီ, အနုပမော နာမ အတြဇော.

มีนางสนม ๔๘,๐๐๐ นาง ล้วนประดับประดาสวยงาม พระชายามีพระนามว่าโสมนัสสา พระโอรสมีพระนามว่าอนูปมะ

---

၁၆.

๑๖.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, သိဝိကာယာဘိနိက္ခမိ;

အနူနဒသမာသာနိ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยวอทรง พระองค์ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๑๐ เดือนเต็ม

---

၁၇.

๑๗.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, သိဒ္ဓတ္ထော လောကနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, မိဂဒါယေ နရုတ္တမော.

พระสิทธัตถะผู้ทรงเป็นพระโลกนายก ผู้มีความเพียรใหญ่ ผู้ประเสริฐกว่านรชน ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงประกาศธรรมจักร ณ ป่ามิคทายวัน

---

၁၈.

๑๘.

---

သမ္ဗလော စ သုမိတ္တော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ရေဝတော နာမုပဋ္ဌာကော, သိဒ္ဓတ္ထဿ မဟေသိနော.

พระสัมพลเถระและพระสุมิตตเถระ ได้เป็นพระอัครสาวกของพระมหามุนีสิทธัตถะ พระอุปัฏฐากชื่อว่าพระเรวตะ

---

၁၉.

๑๙.

---

သီဝလာ စ သုရာမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ကဏိကာရောတိ ဝုစ္စတိ.

พระสีวลาเถรีและพระสุรามาเถรี ได้เป็นพระอัครสาวิกา ไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเรียกว่า ไม้กรรณิการ์

---

၂၀.

๒๐.

---

သုပ္ပိယော စ သမုဒ္ဒေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

ရမ္မာ စေဝ သုရမ္မာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

สุปปิยอุบาสกและสมุททอุบาสก ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก รัมมาอุบาสิกาและสุรัมมาอุบาสิกา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၁.

๒๑.

---

သော [Pg.359] ဗုဒ္ဓေါ သဋ္ဌိရတနံ, အဟောသိ နဘမုဂ္ဂတော;

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒသသဟဿီ ဝိရောစတိ.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นสูง ๖๐ ศอก ทรงรุ่งเรืองอยู่ในหมื่นโลกธาตุ ดุจเสาทอง

---

၂၂.

๒๒.

---

သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, အတုလော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော;

ဝဿသတသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงมีพระจักษุ ผู้ไม่มีใครเหมือน ไม่มีใครเท่าเทียม ไม่มีบุคคลเปรียบ ได้ประทับอยู่ในโลก ๑๐๐,๐๐๐ ปี

---

၂၃.

๒๓.

---

ဝိပုလံ ပဘံ ဒဿယိတွာ, ပုပ္ဖာပေတွာန သာဝကေ;

ဝိလာသေတွာ သမာပတျာ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

พระองค์ทรงแสดงพระรัศมีอันไพบูลย์ ยังพระสาวกให้เบิกบานแล้ว ทรงเพลิดเพลินด้วยสมาบัติ พร้อมด้วยพระสาวกเสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว

---

၂၄.

๒๔.

---

သိဒ္ဓတ္ထော မုနိဝရော ဗုဒ္ဓေါ, အနောမာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝဿ ထူပဝရော, စတုယောဇနမုဂ္ဂတောတိ.

พระพุทธเจ้าสิทธัตถะผู้ประเสริฐกว่าพระมุนี ปรินิพพานแล้วที่อโนมาราม พระสถูปอันประเสริฐของพระองค์ สูง ๔ โยชน์ ก็อยู่ในอารามนั้นนั่นเอง

---

သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ဝံသော သောဠသမော.

พระพุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าสิทธัตถะที่ ๑๖ จบ

---

၁၉. တိဿဗုဒ္ဓဝံသော

๑๙. พระพุทธวงศ์ของพระติสสพุทธเจ้า

---

၁.

๑.

---

သိဒ္ဓတ္ထဿ အပရေန, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော;

အနန္တတေဇော အမိတယသော, တိဿော လောကဂ္ဂနာယကော.

ในลำดับต่อจากพระสิทธัตถพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าพระนามว่าติสสะ ผู้ไม่มีใครเหมือน ไม่มีบุคคลเปรียบ มีเดชไม่มีสิ้นสุด มียศนับไม่ได้ ทรงเป็นผู้นำชั้นเลิศของโลก ได้อุบัติขึ้นแล้ว

---

၂.

๒.

---

တမန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ, ဩဘာသေတွာ သဒေဝကံ;

အနုကမ္ပကော မဟာဝီရော, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ စက္ခုမာ.

พระองค์ผู้ทรงอนุเคราะห์ มีความเพียรใหญ่ มีพระจักษุ ทรงกำจัดความมืดมนธ์ คือ อวิชชา ยังโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้สว่างแล้ว อุบัติขึ้นในโลก

---

၃.

๓.

---

တဿာပိ အတုလာ ဣဒ္ဓိ, အတုလံ သီလံ သမာဓိ စ;

သဗ္ဗတ္ထ ပါရမိံ ဂန္တွာ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ก็มีพระฤทธิ์หาที่เปรียบมิได้ มีศีลและสมาธิหาที่เปรียบมิได้ ทรงถึงความเป็นผู้ยอดเยี่ยมในธรรมทั้งปวงแล้ว ทรงประกาศธรรมจักร

---

၄.

๔.

---

သော ဗုဒ္ဓေါ ဒသသဟဿိမှိ, ဝိညာပေသိ ဂိရံ သုစိံ;

ကောဋိသတာနိ အဘိသမိံသု, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงประกาศพระวาจาอันบริสุทธิ์ในหมื่นโลกธาตุ ในการแสดงธรรมครั้งแรก สัตว์ ๑๐๐ โกฏิ ได้บรรลุธรรม

---

၅.

๕.

---

ဒုတိယော နဝုတိကောဋီနံ, တတိယော သဋ္ဌိကောဋိယော;

ဗန္ဓနာတော ပမောစေသိ, သတ္တေ နရမရူ တဒါ.

ครั้งที่ ๒ สัตว์ ๙๐ โกฏิ ได้บรรลุธรรม ครั้งที่ ๓ สัตว์ ๖๐ โกฏิ ได้บรรลุธรรม ในครั้งนั้น พระองค์ทรงปลดเปลื้องเหล่าสัตว์ คือ มนุษย์และเทวดาจากเครื่องผูก

---

၆.

๖.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တိဿေ လောကဂ္ဂနာယကေ;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

ในศาสนาของพระติสสพุทธเจ้าผู้เป็นผู้นำชั้นเลิศของโลก ได้มีการประชุม ๓ ครั้ง ของพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่

---

၇.

๗.

---

ခီဏာသဝသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော;

နဝုတိသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

การประชุมครั้งแรกมีพระขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ รูป การประชุมครั้งที่ ๒ มีพระขีณาสพ ๙,๐๐๐,๐๐๐ รูป

---

၈.

๘.

---

အသီတိသတသဟဿာနံ[Pg.360], တတိယော အာသိ သမာဂမော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, ပုပ္ဖိတာနံ ဝိမုတ္တိယာ.

การประชุมครั้งที่ ๓ มีพระขีณาสพ ๘,๐๐๐,๐๐๐ รูป ผู้ปราศจากมลทิน เบิกบานแล้วด้วยวิมุตติ

---

၉.

๙.

---

အဟံ တေန သမယေန, သုဇာတော နာမ ခတ္တိယော;

မဟာဘောဂံ ဆဍ္ဍယိတွာ, ပဗ္ဗဇိံ ဣသိပဗ္ဗဇံ.

ในสมัยนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าสุชาตะ ละทิ้งโภคสมบัติมากมาย ออกบวชเป็นฤๅษี

---

၁၀.

๑๐.

---

မယိ ပဗ္ဗဇိတေ သန္တေ, ဥပ္ပဇ္ဇိ လောကနာယကော;

ဗုဒ္ဓေါတိ သဒ္ဒံ သုတွာန, ပီတိ မေ ဥပပဇ္ဇထ.

เมื่อเราบวชแล้ว พระโลกนายกได้อุบัติขึ้น พอได้ยินเสียงว่า “พุทโธ” ปีติก็เกิดแก่เรา

---

၁၁.

๑๑.

---

ဒိဗ္ဗံ မန္ဒာရဝံ ပုပ္ဖံ, ပဒုမံ ပါရိဆတ္တကံ;

ဥဘော ဟတ္ထေဟိ ပဂ္ဂယှ, ဓုနမာနော ဥပါဂမိံ.

เราประคองดอกมณฑารพ ดอกปทุม และดอกปาริฉัตรอันเป็นทิพย์ด้วยมือทั้งสอง สะบัดผ้าเปลือกไม้เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้า

---

၁၂.

๑๒.

---

စတုဝဏ္ဏပရိဝုတံ, တိဿံ လောကဂ္ဂနာယကံ;

တမဟံ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ, မတ္ထကေ ဓာရယိံ ဇိနံ.

เราได้ถือดอกไม้นั้นไปบูชาไว้บนพระเศียรของพระชินเจ้าติสสะ ผู้เป็นผู้นำชั้นเลิศของโลก ผู้อันหมู่ชน ๔ วรรณะแวดล้อมแล้ว

---

၁၃.

๑๓.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ဇနမဇ္ဈေ နိသီဒိယ;

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับนั่งในท่ามกลางหมู่ชน ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า “ในอีก ๙๒ กัปนับแต่กัปนี้ ฤๅษีตนนี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

---

၁၄.

๑๔.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

“ฤๅษีนี้จักบำเพ็ญเพียร...ฯลฯ... จักได้อยู่ต่อหน้าพระพักตร์ของพระองค์”

---

၁၅.

๑๕.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้สมาทานวัตรยิ่งยวดขึ้นไป เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

---

၁၆.

๑๖.

---

ခေမကံ နာမ နဂရံ, ဇနသန္ဓော နာမ ခတ္တိယော;

ပဒုမာ နာမ ဇနိကာ, တိဿဿ စ မဟေသိနော.

พระนครของพระมหามุนีติสสะ มีชื่อว่าเขมกะ พระบิดาทรงเป็นกษัตริย์พระนามว่าชนสันธะ พระมารดามีพระนามว่าปทุมา

---

၁၇.

๑๗.

---

သတ္တဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

ဂုဟာသေလ နာရိသယ နိသဘာ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระโพธิสัตว์พระองค์นั้นทรงครองเรือนอยู่ ๗,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลัง คือ คูหเสละ นาริสยะ และนิสภะ

---

၁၈.

๑๘.

---

သမတိံသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

သုဘဒ္ဒါနာမိကာ နာရီ, အာနန္ဒော နာမ အတြဇော.

มีนางสนมที่ประดับตกแต่งอย่างดี ๓๐,๐๐๐ นาง พระมเหสีพระนามว่าสุภัททา พระโอรสพระนามว่าอานนท์

---

၁၉.

๑๙.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, အဿယာနေန နိက္ခမိ;

အနူနအဋ္ဌမာသာနိ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยอัสสยาน (ยานเทียมม้า) ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ตลอด ๘ เดือนเต็ม

---

၂၀.

๒๐.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, တိဿော လောကဂ္ဂနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, ယသဝတိယမုတ္တမေ.

พระติสสพุทธเจ้าผู้มีความเพียรยิ่งใหญ่ ผู้ทรงเป็นผู้นำชั้นเอกของโลก ผู้งามสงบ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงหมุนธรรมจักร ณ ยสวดีวันอันประเสริฐ

---

၂၁.

๒๑.

---

ဗြဟ္မဒေဝေါ ဥဒယော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သမင်္ဂေါ နာမုပဋ္ဌာကော, တိဿဿ စ မဟေသိနော.

พระพรหมเทวะและพระอุเทนะเป็นพระอัครสาวก พระสมังคะเป็นพุทธอุปัฏฐากของพระติสสมเหสี

---

၂၂.

๒๒.

---

ဖုဿာ [Pg.361] စေဝ သုဒတ္တာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အသနောတိ ပဝုစ္စတိ.

พระเถรีนามว่าผุสสาและสุทัตตาเป็นพระอัครสาวิกา ต้นไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเรียกว่า ต้นประดู่

---

၂၃.

๒๓.

---

သမ္ဗလော စ သိရိမာ စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

ကိသာဂေါတမီ ဥပသေနာ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

สัมพลอุบาสกและสิริมะอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก กีสาโคตมีอุบาสิกาและอุปเสนาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၄.

๒๔.

---

သော ဗုဒ္ဓေါ သဋ္ဌိရတနော, အဟု ဥစ္စတ္တနေ ဇိနော;

အနူပမော အသဒိသော, ဟိမဝါ ဝိယ ဒိဿတိ.

พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นพระชินเจ้าพระองค์นั้น สูง ๖๐ ศอก ทรงเป็นผู้ไม่มีใครเปรียบ ไม่มีใครเหมือน ปรากฏดุจภูเขาหิมพานต์

---

၂၅.

๒๕.

---

တဿာပိ အတုလတေဇဿ, အာယု အာသိ အနုတ္တရော;

ဝဿသတသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ.

พระพุทธเจ้าผู้มีพระเดชหาที่เปรียบมิได้พระองค์นั้น มีพระชนมายุยอดเยี่ยม พระองค์ผู้มีจักษุ ทรงดำรงอยู่ในโลก ๑๐๐,๐๐๐ ปี

---

၂၆.

๒๖.

---

ဥတ္တမံ ပဝရံ သေဋ္ဌံ, အနုဘောတွာ မဟာယသံ;

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงเสวยยศใหญ่ อันสูงสุด ประเสริฐสุด และดีเยี่ยมแล้ว ทรงรุ่งโรจน์ดุจกองไฟ แล้วเสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

---

၂၇.

๒๗.

---

ဝလာဟကောဝ အနိလေန, သူရိယေန ဝိယ ဥဿဝေါ;

အန္ဓကာရောဝ ပဒီပေန, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นพร้อมด้วยพระสาวกเสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว เหมือนก้อนเมฆหายไปเพราะลม เหมือนน้ำค้างหายไปเพราะดวงอาทิตย์ และเหมือนความมืดหายไปเพราะประทีป

---

၂၈.

๒๘.

---

တိဿော ဇိနဝရော ဗုဒ္ဓေါ, နန္ဒာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝဿ ဇိနထူပေါ, တီဏိယောဇနမုဂ္ဂတောတိ.

พระติสสชินวรพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพานที่นันทาราม พระชินสถูปของพระองค์สูง ๓ โยชน์ ก็ตั้งอยู่ที่นั่นเอง

---

တိဿဿ ဘဂဝတော ဝံသော သတ္တရသမော.

วงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าติสสะ ที่ ๑๗ (จบ)

---

၂၀. ဖုဿဗုဒ္ဓဝံသော

๒๐. พระพุทธวงศ์ของพระผุสสพุทธเจ้า

---

၁.

๑.

---

တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, အဟု သတ္ထာ အနုတ္တရော;

အနုပမော အသမသမော, ဖုဿော လောကဂ္ဂနာယကော.

ในมัณฑกัปนั้นเอง ได้มีพระศาสดาผู้ยอดเยี่ยม ไม่มีใครเปรียบ ไม่มีใครเท่าเทียม ทรงเป็นผู้นำชั้นเอกของโลก พระนามว่าผุสสะ

---

၂.

๒.

---

သောပိ သဗ္ဗံ တမံ ဟန္တွာ, ဝိဇဋေတွာ မဟာဇဋံ;

သဒေဝကံ တပ္ပယန္တော, အဘိဝဿိ အမတမ္ဗုနာ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงกำจัดความมืดทั้งปวง ทรงสะสางรกชัฏใหญ่คือตัณหาแล้ว ทรงยังโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ยินดี โปรยปรายฝนคืออมตธรรม

---

၃.

๓.

---

ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ဖုဿေ နက္ခတ္တမင်္ဂလေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

เมื่อพระผุสสพุทธเจ้าผู้เป็นมงคลดุจนักษัตร ทรงประกาศธรรมจักร การตรัสรู้ธรรมครั้งแรกได้มีแก่สัตว์หนึ่งแสนโกฏิ

---

၄.

๔.

---

နဝုတိသတသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု;

အသီတိသတသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๙ ล้าน การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๘ ล้าน

---

၅.

๕.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ဖုဿဿာပိ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

การประชุมของพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่ ได้มี ๓ ครั้ง แด่พระผุสสมเหสี

---

၆.

๖.

---

သဋ္ဌိသတသဟဿာနံ[Pg.362], ပဌမော အာသိ သမာဂမော;

ပညာသသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

การประชุมครั้งแรกมีพระขีณาสพ ๖ ล้านรูป การประชุมครั้งที่ ๒ มีพระขีณาสพ ๕ ล้านรูป

---

၇.

๗.

---

စတ္တာရီသသတသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော;

အနုပါဒါ ဝိမုတ္တာနံ, ဝေါစ္ဆိန္နပဋိသန္ဓိနံ.

การประชุมครั้งที่ ๓ มีพระขีณาสพ ๔ ล้านรูป ผู้ไม่ถือมั่น หลุดพ้นแล้ว ตัดปฏิสนธิได้แล้ว

---

၈.

๘.

---

အဟံ တေန သမယေန, ဝိဇိတာဝီ နာမ ခတ္တိယော;

ဆဍ္ဍယိတွာ မဟာရဇ္ဇံ, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ.

ในสมัยนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าวิชิตาวี สละราชสมบัติใหญ่แล้ว บวชในสำนักของพระองค์

---

၉.

๙.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ဖုဿော လောကဂ္ဂနာယကော;

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระผุสสพุทธเจ้าผู้เป็นผู้นำชั้นเอกของโลกพระองค์นั้น ก็ทรงพยากรณ์เราว่า “ในกัปที่ ๙๒ นับแต่กัปนี้ไป ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

---

၁၀.

๑๐.

---

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

“ท่านผู้นี้จักบำเพ็ญเพียร...ฯลฯ... (พวกเรา) จักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์”

---

၁၁.

๑๑.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรอันยิ่งยวด เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

---

၁၂.

๑๒.

---

သုတ္တန္တံ ဝိနယဉ္စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ;

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာ, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ.

เราเรียนพระสุตตันตะ พระวินัย และนวังคสัตถุศาสน์ทั้งหมดแล้ว ได้ยังพระชินศาสนาให้งดงาม

---

၁၃.

๑๓.

---

တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, ဗြဟ္မံ ဘာဝေတွ ဘာဝနံ;

အဘိညာသု ပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟံ.

เราอยู่ในศาสนานั้นไม่ประมาท เจริญพรหมภาวนาแล้ว บรรลุถึงความสำเร็จในอภิญญาทั้งหลาย ได้ไปสู่พรหมโลก

---

၁၄.

๑๔.

---

ကာသိကံ နာမ နဂရံ, ဇယသေနော နာမ ခတ္တိယော;

သိရိမာ နာမ ဇနိကာ, ဖုဿဿာပိ မဟေသိနော.

เมืองของพระผุสสมเหสีนามว่ากาสิกะ พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าชยเสนะ พระมารดาพระนามว่าสิริมา

---

၁၅.

๑๕.

---

နဝဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

ဂရုဠပက္ခ ဟံသ သုဝဏ္ဏဘာရာ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระโพธิสัตว์พระองค์นั้นทรงครองเรือนอยู่ ๙,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลัง คือ ครุฬปักขะ หังสะ และสุวัณณภาระ

---

၁၆.

๑๖.

---

တိံသဣတ္ထိသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ကိသာဂေါတမီ နာမ နာရီ, အနူပမော နာမ အတြဇော.

มีนางสนมที่ประดับตกแต่งอย่างดี ๓๐,๐๐๐ นาง พระมเหสีพระนามว่ากีสาโคตมี พระโอรสพระนามว่าอนูปมะ

---

၁၇.

๑๗.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ;

ဆမာသံ ပဓာနစာရံ, အစရီ ပုရိသုတ္တမော.

พระบุรุษสูงสุด ทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยคชยาน ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ตลอด ๖ เดือน

---

၁၈.

๑๘.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ဖုဿော လောကဂ္ဂနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, မိဂဒါယေ နရုတ္တမော.

พระพุทธเจ้าพระนามว่าผุสสะ ผู้มีความเพียรยิ่งใหญ่ ผู้สูงสุดกว่านรชน ผู้นำโลกผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงหมุนธรรมจักร ณ ป่ามิคทายวัน

---

၁၉.

๑๙.

---

သုရက္ခိတော ဓမ္မသေနော, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သဘိယော နာမုပဋ္ဌာကော, ဖုဿဿာပိ မဟေသိနော.

พระสุรักขิตะและพระธรรมเสนะ ได้เป็นอัครสาวกของพระผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าผุสสะ พุทธอุปัฏฐากชื่อว่าสภิยะ

---

၂၀.

๒๐.

---

စာလာ [Pg.363] စ ဥပစာလာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အာမဏ္ဍောတိ ပဝုစ္စတိ.

พระจาลาและพระอุปจาลา ได้เป็นอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้น เรียกว่า ต้นมะขามป้อม

---

၂၁.

๒๑.

---

ဓနဉ္စယော ဝိသာခေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

ပဒုမာ စေဝ နာဂါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

ธนัญชัยอุบาสกและวิสาขอุบาสก ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก ปทุมาอุบาสิกาและนาคาอุบาสิกา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၂.

๒๒.

---

အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ, သောပိ အစ္စုဂ္ဂတော မုနိ;

သောဘတေ သတရံသီဝ, ဥဠုရာဇာဝ ပူရိတော.

พระมุนีพระองค์นั้น มีพระวรกายสูง ๕๘ ศอก ทรงงดงามดุจพระอาทิตย์มีรัศมี และดุจพระจันทร์เพ็ญ

---

၂၃.

๒๓.

---

နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในครั้งนั้น มีอายุขัย ๙๐,๐๐๐ ปี พระองค์ทรงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงช่วยปวงชนจำนวนมากให้ข้ามพ้น

---

၂၄.

๒๔.

---

ဩဝဒိတွာ ဗဟူ သတ္တေ, သန္တာရေတွာ ဗဟူ ဇနေ;

သောပိ သတ္ထာ အတုလယသော, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

พระศาสดาพระองค์นั้น ผู้มีพระยศหาที่เปรียบมิได้ ทรงสั่งสอนสัตว์จำนวนมาก ทรงช่วยปวงชนจำนวนมากให้ข้ามพ้นดีแล้ว ได้เสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

---

၂၅.

๒๕.

---

ဖုဿော ဇိနဝရော သတ္ထာ, သေနာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

ဓာတုဝိတ္ထာရိကံ အာသိ, တေသု တေသု ပဒေသတောတိ.

พระศาสดาผู้ประเสริฐทรงพระนามว่าผุสสะ เสด็จดับขันธปรินิพพานในเสนาราม พระธาตุของพระองค์ได้แผ่กระจายไปในประเทศนั้นๆ

---

ဖုဿဿ ဘဂဝတော ဝံသော အဋ္ဌာရသမော.

วงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าผุสสะ ที่ ๑๘ จบ

---

၂၁. ဝိပဿီဗုဒ္ဓဝံသော

๒๑. วงศ์ของพระวิปัสสีพุทธเจ้า

---

၁.

๑.

---

ဖုဿဿ စ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

ဝိပဿီ နာမ နာမေန, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ စက္ခုမာ.

ในกาลต่อมาจากพระพุทธเจ้าพระนามว่าผุสสะ พระสัมพุทธเจ้าผู้ทรงมีจักษุ ๕ ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ทรงพระนามว่าวิปัสสี ได้เสด็จอุบัติขึ้นในโลก

---

၂.

๒.

---

အဝိဇ္ဇံ သဗ္ဗံ ပဒါလေတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ;

ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတုံ, ပက္ကာမိ ဗန္ဓုမတီပုရံ.

พระองค์ทรงทำลายอวิชชาทั้งปวงแล้ว บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด เสด็จไปยังกรุงพันธุมดีเพื่อทรงหมุนธรรมจักร

---

၃.

๓.

---

ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ, ဥဘော ဗောဓေသိ နာယကော;

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

พระผู้นำทรงหมุนธรรมจักรแล้ว ได้ทรงทำให้คนทั้งสองได้ตรัสรู้ การบรรลุธรรมครั้งแรกได้มีแล้ว (แก่หมู่สัตว์) ซึ่งไม่อาจจะนับได้

---

၄.

๔.

---

ပုနာပရံ အမိတယသော, တတ္ထ သစ္စံ ပကာသယိ;

စတုရာသီတိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

อีกครั้งหนึ่ง พระผู้มีพระยศหาประมาณมิได้ ได้ทรงประกาศสัจจะในที่นั้น การบรรลุธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๘๔,๐๐๐

---

၅.

๕.

---

စတုရာသီတိသဟဿာနိ, သမ္ဗုဒ္ဓံ အနုပဗ္ဗဇုံ;

တေသမာရာမပတ္တာနံ, ဓမ္မံ ဒေသေသိ စက္ခုမာ.

ชน ๘๔,๐๐๐ ได้บวชตามพระสัมพุทธเจ้า พระผู้มีจักษุได้ทรงแสดงธรรมแก่พวกเขาผู้มาถึงอารามแล้ว

---

၆.

๖.

---

သဗ္ဗာကာရေန [Pg.364] ဘာသတော, သုတွာ ဥပနိသာဒိနော ;

တေပိ ဓမ္မဝရံ ဂန္တွာ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

การบรรลุธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีขึ้นแก่ชนเหล่านั้น ผู้ได้เข้าไปเฝ้าสดับธรรมอันประเสริฐ จากพระองค์ผู้ตรัสสอนโดยทุกประการ

---

၇.

๗.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ဝိပဿိဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

การประชุมของพระขีณาสพทั้งหลายผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่ ได้มี ๓ ครั้ง แด่พระผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าวิปัสสี

---

၈.

๘.

---

အဋ္ဌသဋ္ဌိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော;

ဘိက္ခုသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

การประชุมครั้งที่ ๑ ได้มีขึ้น (แห่งภิกษุ) ๖,๘๐๐,๐๐๐ รูป การประชุมครั้งที่ ๒ ได้มีขึ้น (แห่งภิกษุ) ๑๐๐,๐๐๐ รูป

---

၉.

๙.

---

အသီတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော;

တတ္ထ ဘိက္ခုဂဏမဇ္ဈေ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ အတိရောစတိ.

การประชุมครั้งที่ ๓ ได้มีขึ้น (แห่งภิกษุ) ๘๐,๐๐๐ รูป พระสัมพุทธเจ้าทรงรุ่งเรืองยิ่งนักในท่ามกลางหมู่ภิกษุนั้น

---

၁၀.

๑๐.

---

အဟံ တေန သမယေန, နာဂရာဇာ မဟိဒ္ဓိကော;

အတုလော နာမ နာမေန, ပုညဝန္တော ဇုတိန္ဓရော.

ในสมัยนั้น เราเป็นพญานาคชื่อว่า อตุละ มีฤทธิ์มาก มีบุญ มีรัศมีรุ่งเรือง

---

၁၁.

๑๑.

---

နေကာနံ နာဂကောဋီနံ, ပရိဝါရေတွာနဟံ တဒါ;

ဝဇ္ဇန္တော ဒိဗ္ဗတုရိယေဟိ, လောကဇေဋ္ဌံ ဥပါဂမိံ.

ในครั้งนั้น เราอันนาคหลายโกฏิแวดล้อมแล้ว บรรเลงทิพยดุริยางค์ เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุดในโลก

---

၁၂.

๑๒.

---

ဥပသင်္ကမိတွာ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဝိပဿိံ လောကနာယကံ;

မဏိမုတ္တရတနခစိတံ, သဗ္ဗာဘရဏဝိဘူသိတံ;

เราเข้าไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ผู้นำของโลกแล้ว (ได้ถวายบัลลังก์ทอง) อันประดับด้วยแก้วมณี แก้วมุกดา และรัตนะ ตกแต่งด้วยเครื่องประดับทุกอย่าง

---

နိမန္တေတွာ ဓမ္မရာဇဿ, သုဝဏ္ဏပီဌမဒါသဟံ.

เราได้นิมนต์พระธรรมราชาแล้ว ได้ถวายบัลลังก์ทอง

---

၁၃.

๑๓.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိယ;

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับนั่งในท่ามกลางสงฆ์แล้ว ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้ ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

---

၁၄.

๑๔.

---

‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ, နိက္ခမိတွာ တထာဂတော;

ပဓာနံ ပဒဟိတွာန, ကတွာ ဒုက္ကရကာရိကံ.

พระตถาคตจักเสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์ ทรงบำเพ็ญเพียร กระทำทุกรกิริยา

---

၁၅.

๑๕.

---

‘‘အဇပါလရုက္ခမူလသ္မိံ, နိသီဒိတွာ တထာဂတော;

တတ္ထ ပါယာသံ ပဂ္ဂယှ, နေရဉ္ဇရမုပေဟိတိ.

พระตถาคตจักประทับนั่งที่โคนต้นอชปาลนิโครธ ทรงรับข้าวมธุปายาสในที่นั้นแล้ว จักเสด็จไปยังแม่น้ำเนรัญชรา

---

၁၆.

๑๖.

---

‘‘နေရဉ္ဇရာယ တီရမှိ, ပါယာသံ အဒ သော ဇိနော;

ပဋိယတ္တဝရမဂ္ဂေန, ဗောဓိမူလမုပေဟိတိ.

พระชินเจ้าพระองค์นั้น จักเสวยข้าวมธุปายาสที่ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา แล้วจักเสด็จไปยังโคนต้นโพธิ์โดยทางอันประเสริฐที่เทวดาจัดเตรียมไว้

---

၁၇.

๑๗.

---

‘‘တတော ပဒက္ခိဏံ ကတွာ, ဗောဓိမဏ္ဍံ အနုတ္တရော;

အဿတ္ထမူလေ သမ္ဗောဓိံ, ဗုဇ္ဈိဿတိ မဟာယသော.

ลำดับนั้น พระองค์ผู้ยอดเยี่ยม ผู้มีพระยศใหญ่ จักทรงกระทำประทักษิณโพธิมณฑลแล้ว ตรัสรู้พระสัมโพธิญาณที่โคนต้นอัสสัตถะ

---

၁၈.

๑๘.

---

‘‘ဣမဿ ဇနိကာ မာတာ, မာယာ နာမ ဘဝိဿတိ;

ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနော နာမ, အယံ ဟေဿတိ ဂေါတမော.

พระชนนีผู้ให้กำเนิดของพระองค์ จักมีพระนามว่ามายา พระชนกจักมีพระนามว่าสุทโธทนะ พระองค์จักเป็นพระโคดม

---

၁၉.

๑๙.

---

‘‘အနာသဝါ [Pg.365] ဝီတရာဂါ, သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ;

ကောလိတော ဥပတိဿော စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝကာ;

အာနန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော, ဥပဋ္ဌိဿတိမံ ဇိနံ.

พระโกลิตะและพระอุปติสสะ ผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบ มีใจมั่นคง จักเป็นอัครสาวก พระอานนท์นามว่าอุปัฏฐาก จักอุปัฏฐากพระชินเจ้าพระองค์นี้

---

၂၀.

๒๐.

---

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝိကာ;

အနာသဝါ ဝီတရာဂါ, သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အဿတ္ထောတိ ပဝုစ္စတိ.

พระเขมาและพระอุบลวรรณาเถรี ผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบ มีใจมั่นคง จักเป็นอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เรียกว่าต้นอัสสัตถพฤกษ์

---

၂၁.

๒๑.

---

‘‘စိတ္တော စ ဟတ္ထာဠဝကော, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌကာ;

နန္ဒမာတာ စ ဥတ္တရာ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌိကာ;

အာယု ဝဿသတံ တဿ, ဂေါတမဿ ယသဿိနော.

จิตตคฤหบดีและหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี จักเป็นอัครอุปัฏฐาก นางนันทมาดาและนางอุตตราอุบาสิกา จักเป็นอัครอุปัฏฐายิกา พระโคตมผู้มียศพระองค์นั้น จักมีพระชนมายุ ๑๐๐ ปี

---

၂၂.

๒๒.

---

‘‘ဣဒံ သုတွာန ဝစနံ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

เราได้ฟังพระดำรัสนี้แล้ว...จักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์พระชินเจ้าพระองค์นี้

---

၂၃.

๒๓.

---

တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ได้ทำจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวด เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

---

၂၄.

๒๔.

---

နဂရံ ဗန္ဓုမတီ နာမ, ဗန္ဓုမာ နာမ ခတ္တိယော;

မာတာ ဗန္ဓုမတီ နာမ, ဝိပဿိဿ မဟေသိနော.

พระนครของพระผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าวิปัสสี ชื่อว่าพันธุมดี พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าพันธุมา พระมารดาพระนามว่าพันธุมดี

---

၂၅.

๒๕.

---

အဋ္ဌဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

နန္ဒော သုနန္ဒော သိရိမာ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๘,๐๐๐ ปี ปราสาท ๓ หลังอันอุดมของพระองค์คือ นันทะ สุนันทะ และสิริมา

---

၂၆.

๒๖.

---

တိစတ္တာရီသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

သုဒဿနာ နာမ သာ နာရီ, သမဝတ္တက္ခန္ဓော နာမ အတြဇော.

มีพระสนมที่ประดับตกแต่งแล้ว ๔๓,๐๐๐ นาง พระมเหสีของพระองค์พระนามว่าสุทัสสนา พระโอรสพระนามว่าสมวัตตขันธะ

---

၂၇.

๒๗.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ရထယာနေန နိက္ခမိ;

အနူနအဋ္ဌမာသာနိ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยราชรถ ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๘ เดือนเต็ม

---

၂၈.

๒๘.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ဝိပဿီ လောကနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, မိဂဒါယေ နရုတ္တမော.

พระวิปัสสีผู้เป็นโลกนายก ผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว พระองค์ผู้มีความเพียรใหญ่ ผู้นำสูงสุดในนรชน ได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปในป่าอิสิปตนมฤคทายวัน

---

၂၉.

๒๙.

---

ခဏ္ဍော စ တိဿနာမော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

အသောကော နာမုပဋ္ဌာကော, ဝိပဿိဿ မဟေသိနော.

พระขัณฑะและพระติสสะ เป็นอัครสาวกของพระวิปัสสีผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ พระอุปัฏฐากชื่อว่าอโสกะ

---

၃၀.

๓๐.

---

စန္ဒာ စ စန္ဒမိတ္တာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ပါဋလီတိ ပဝုစ္စတိ.

พระจันทาและพระจันทมิตตาเถรี เป็นอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นแคฝอย

---

၃၁.

๓๑.

---

ပုနဗ္ဗသုမိတ္တော နာဂေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

သိရိမာ ဥတ္တရာ စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

ปุนัพพสุมิตตอุบาสกและนาคอุบาสก เป็นอัครอุปัฏฐาก สิริมาอุบาสิกาและอุตตราอุบาสิกา เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၃၂.

๓๒.

---

အသီတိဟတ္ထမုဗ္ဗေဓော[Pg.366], ဝိပဿီ လောကနာယကော;

ပဘာ နိဒ္ဓါဝတိ တဿ, သမန္တာ သတ္တယောဇနေ.

พระวิปัสสีพุทธเจ้าผู้เป็นโลกนายก สูง ๘๐ ศอก พระรัศมีของพระองค์แผ่ไปโดยรอบ ๗ โยชน์

---

၃၃.

๓๓.

---

အသီတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဗုဒ္ဓဿ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในกาลนั้น พระพุทธเจ้ามีพระชนมายุ ๘๐,๐๐๐ ปี พระองค์ดำรงพระชนม์อยู่ตราบเท่านี้ ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้นวัฏสงสาร

---

၃၄.

๓๔.

---

ဗဟုဒေဝမနုဿာနံ, ဗန္ဓနာ ပရိမောစယိ;

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉ္စ အာစိက္ခိ, အဝသေသပုထုဇ္ဇနေ.

พระองค์ทรงเปลื้องเทวดาและมนุษย์จำนวนมากให้พ้นจากเครื่องผูกพัน ทรงชี้แจงทางและมิใช่ทางแก่ปุถุชนที่เหลืออยู่

---

၃၅.

๓๕.

---

အာလောကံ ဒဿယိတွာန, ဒေသေတွာ အမတံ ပဒံ;

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

พระองค์ทรงแสดงแสงสว่าง ทรงประกาศอมตบทแล้ว รุ่งโรจน์ดุจกองเพลิงใหญ่ เสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

---

၃၆.

๓๖.

---

ဣဒ္ဓိဝရံ ပုညဝရံ, လက္ခဏဉ္စ ကုသုမိတံ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

อิทธิฤทธิ์อันประเสริฐ บุญอันประเสริฐ และพระลักษณะอันงดงามดังดอกไม้บาน ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงเป็นของว่างเปล่ามิใช่หรือ

---

၃၇.

๓๗.

---

ဝိပဿီ ဇိနဝရော ဗုဒ္ဓေါ, သုမိတ္တာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝဿ ထူပဝရော, သတ္တယောဇနမုဿိတောတိ.

พระวิปัสสีชินวรพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพานในสุมิตตาราม พระสถูปอันประเสริฐของพระองค์สูง ๗ โยชน์ ก็ตั้งอยู่ที่นั่น

---

ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ဝံသော ဧကူနဝီသတိမော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าวิปัสสี เป็นที่ ๑๙ จบ

---

၂၂. သိခီဗုဒ္ဓဝံသော

๒๒. สิขีพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

ဝိပဿိဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

သိခိဝှယော အာသိ ဇိနော, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော.

ในกาลต่อมาจากพระวิปัสสีพุทธเจ้า พระสัมพุทธเจ้าผู้สูงสุดแห่งสัตว์สองเท้า พระนามว่าสิขี ผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน หาบุคคลเปรียบมิได้ ได้ทรงอุบัติขึ้นแล้ว

---

၂.

๒.

---

မာရသေနံ ပမဒ္ဒိတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ;

ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, အနုကမ္ပာယ ပါဏိနံ.

พระองค์ทรงย่ำยีเสนาแห่งมาร บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุดแล้ว ทรงอาศัยความอนุเคราะห์แก่สัตว์ทั้งหลาย จึงทรงประกาศธรรมจักรให้เป็นไป

---

၃.

๓.

---

ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, သိခိမှိ ဇိနပုင်္ဂဝေ ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

เมื่อพระสิขีพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าพระชินะทั้งหลาย ทรงประกาศธรรมจักรให้เป็นไป การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๑ ได้มีแก่สัตว์ ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၄.

๔.

---

အပရမ္ပိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ, ဂဏသေဋ္ဌေ နရုတ္တမေ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

อีกครั้งหนึ่ง เมื่อพระองค์ผู้ประเสริฐสุดในหมู่คณะ ผู้สูงสุดแห่งนรชน ทรงแสดงธรรม การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๙๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၅.

๕.

---

ယမကပါဋိဟာရိယဉ္စ, ဒဿယန္တေ သဒေဝကေ;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

เมื่อพระองค์ทรงแสดงยมกปาฏิหาริย์ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก การตรัสรู้ธรรมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่สัตว์ ๘๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၆.

๖.

---

သန္နိပါတာ [Pg.367] တယော အာသုံ, သိခိဿာပိ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

พระสิขีพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ก็ได้มีการประชุม ๓ ครั้ง ของพระขีณาสพทั้งหลายผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่

---

၇.

๗.

---

ဘိက္ခုသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော;

အသီတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

การประชุมครั้งที่ ๑ ได้มีแก่พระภิกษุ ๑๐๐,๐๐๐ รูป การประชุมครั้งที่ ๒ ได้มีแก่พระภิกษุ ๘๐,๐๐๐ รูป

---

၈.

๘.

---

သတ္တတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော;

အနုပလိတ္တော ပဒုမံဝ, တောယမှိ သမ္ပဝဍ္ဎိတံ.

การประชุมครั้งที่ ๓ ได้มีแก่พระภิกษุ ๗๐,๐๐๐ รูป ท่านเหล่านั้นไม่ติดในโลก เหมือนดอกบัวที่เจริญงอกงามในน้ำ (ไม่ติดน้ำ)

---

၉.

๙.

---

အဟံ တေန သမယေန, အရိန္ဒမော နာမ ခတ္တိယော;

သမ္ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ, အန္နပါနေန တပ္ပယိံ.

ในกาลนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าอรินทมะ ได้ยังหมู่สงฆ์มีพระสัมพุทธเจ้าเป็นประมุข ให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำ

---

၁၀.

๑๐.

---

ဗဟုံ ဒုဿဝရံ ဒတွာ, ဒုဿကောဋိံ အနပ္ပကံ;

အလင်္ကတံ ဟတ္ထိယာနံ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ အဒါသဟံ.

เราได้ถวายผ้าเนื้อดีมากมายนับได้หลายโกฏิ และได้ถวายช้างทรงที่ประดับประดาแล้วแด่พระสัมพุทธเจ้า

---

၁၁.

๑๑.

---

ဟတ္ထိယာနံ နိမ္မိနိတွာ, ကပ္ပိယံ ဥပနာမယိံ;

ပူရယိံ မာနသံ မယှံ, နိစ္စံ ဒဠှမုပဋ္ဌိတံ.

เราได้เนรมิตช้างทรงถวาย และได้น้อมกัปปิยภัณฑ์เข้าไปถวายแล้ว ได้ยังใจของเราให้เต็มเปี่ยมด้วยจิตที่มั่นคงเป็นนิตย์

---

၁၂.

๑๒.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သိခီ လောကဂ္ဂနာယကော;

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระนามว่าสิขี ผู้เป็นผู้นำชั้นเลิศของโลก ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในกัปที่ ๓๑ นับจากกัปนี้ไป ผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

---

၁၃.

๑๓.

---

‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

‘ท่านผู้นี้จักออกจากกรุงกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์ ...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์’

---

၁၄.

๑๔.

---

တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ได้ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวดขึ้นไป เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

---

၁၅.

๑๕.

---

နဂရံ အရုဏဝတီ နာမ, အရုဏော နာမ ခတ္တိယော;

ပဘာဝတီ နာမ ဇနိကာ, သိခိဿာပိ မဟေသိနော.

พระนครของพระมหามุนีสิขีพุทธเจ้าชื่อว่าอรุณวดี พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าอรุณะ พระมารดาทรงพระนามว่าปภาวดี

---

၁၆.

๑๖.

---

သတ္တဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

သုစန္ဒကော ဂိရိ ဝသဘော, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๗,๐๐๐ ปี มีปราสาทอุดม ๓ หลัง คือ สุจันทกะ คิริ และวาสภะ

---

၁၇.

๑๗.

---

စတုဝီသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

သဗ္ဗကာမာ နာမ နာရီ, အတုလော နာမ အတြဇော.

มีพระสนมที่ประดับประดาแล้ว ๒๔,๐๐๐ นาง พระมเหสีทรงพระนามว่าสัพพกามา พระโอรสทรงพระนามว่าอตุละ

---

၁၈.

๑๘.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ;

အဋ္ဌမာသံ ပဓာနစာရံ, အစရီ ပုရိသုတ္တမော.

พระบุรุษสูงสุดได้ทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการ จึงเสด็จออกผนวชด้วยช้างทรง บำเพ็ญเพียรอยู่ ๘ เดือน

---

၁၉.

๑๙.

---

ဗြဟ္မုနာ [Pg.368] ယာစိတော သန္တော, သိခီ လောကဂ္ဂနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, မိဂဒါယေ နရုတ္တမော.

พระพุทธเจ้าพระนามว่าสิขี ผู้ทรงสงบระงับ เป็นผู้นำชั้นเลิศของโลก ผู้มีความเพียรยิ่งใหญ่ เป็นบุรุษสูงสุด ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงหมุนธรรมจักร ณ ป่ามิคทายวัน

---

၂၀.

๒๐.

---

အဘိဘူ သမ္ဘဝေါ စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ခေမင်္ကရော နာမုပဋ္ဌာကော, သိခိဿာပိ မဟေသိနော.

พระอภิภูและพระสัมภวะเป็นพระอัครสาวก พระพุทธอุปัฏฐากของพระมหามุนีสิขีพุทธเจ้าชื่อว่าเขมังกร

---

၂၁.

๒๑.

---

သခိလာ စ ပဒုမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ပုဏ္ဍရီကောတိ ဝုစ္စတိ.

พระสขิลาและพระปทุมาเป็นพระอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นกุ่ม

---

၂၂.

๒๒.

---

သိရိဝဍ္ဎော စ နန္ဒော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

စိတ္တာ စေဝ သုဂုတ္တာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

สิริวัฑฒอุบาสกและนันทอุบาสกเป็นอัครอุปัฏฐาก จิตตาอุบาสิกาและสุคุตตาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၃.

๒๓.

---

ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, သတ္တတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော;

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏော.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงมีพระวรกายสูง ๗๐ ศอก ทรงประกอบด้วยพระมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ ทรงงดงามดุจซุ้มประตูทอง

---

၂၄.

๒๔.

---

တဿာပိ ဗျာမပ္ပဘာ ကာယာ, ဒိဝါရတ္တိံ နိရန္တရံ;

ဒိသောဒိသံ နိစ္ဆရန္တိ, တီဏိယောဇနသော ပဘာ.

พระรัศมีมีประมาณ ๑ วาแผ่ออกจากพระวรกายของพระองค์ ตลอดวันตลอดคืนมิได้ขาดสาย พระรัศมีนั้นแผ่ไปในทิศานุทิศตลอด ๓ โยชน์

---

၂၅.

๒๕.

---

သတ္တတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု တဿ မဟေသိနော;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

พระชนมายุของพระมหามุนีพระองค์นั้นยืน ๗๐,๐๐๐ ปี พระองค์ทรงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงช่วยปวงชนไว้เป็นอันมาก

---

၂၆.

๒๖.

---

ဓမ္မမေဃံ ပဝဿေတွာ, တေမယိတွာ သဒေဝကေ;

ခေမန္တံ ပါပယိတွာန, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

พระองค์ทรงยังเมฆคือธรรมให้ตกลงมา ทำให้โลกพร้อมทั้งเทวโลกชุ่มชื่นแล้ว ทรงยังปวงชนให้ถึงแดนเกษมแล้ว เสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

---

၂၇.

๒๗.

---

အနုဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏံ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

พระวรกายที่สมบูรณ์ด้วยพระอนุพยัญชนะและพระมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ ทั้งหมดนั้นได้อันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงเป็นของว่างเปล่ามิใช่หรือ

---

၂၈.

๒๘.

---

သိခီ မုနိဝရော ဗုဒ္ဓေါ, အဿာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝဿ ထူပဝရော, တီဏိယောဇနမုဂ္ဂတောတိ.

พระพุทธมุนีผู้ประเสริฐพระนามว่าสิขี เสด็จดับขันธปรินิพพาน ณ อัสสาราม พระสถูปเจดีย์อันประเสริฐของพระองค์สูง ๓ โยชน์ ก็ตั้งอยู่ที่อารามนั้นเอง

---

သိခိဿ ဘဂဝတော ဝံသော ဝီသတိမော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าสิขีพุทธเจ้า ที่ ๒๐ จบ

---

၂၃. ဝေဿဘူဗုဒ္ဓဝံသော

๒๓. เวสสภูพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော;

ဝေဿဘူ နာမ နာမေန, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

ในมัณฑกัปนั้นนั่นเอง พระนายกผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน หาบุคคลเปรียบมิได้ ทรงพระนามว่าเวสสภู ได้เสด็จอุบัติขึ้นในโลก

---

၂.

๒.

---

အာဒိတ္တံ [Pg.369] ဝတ ရာဂဂ္ဂိ, တဏှာနံ ဝိဇိတံ တဒါ;

နာဂေါဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

พระองค์ทรงตัดเครื่องผูก ดุจพญาช้างตัดเครื่องผูกแล้ว ทรงตัดอาณาจักรแห่งตัณหาอันลุกโพลงด้วยไฟคือราคะ บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด

---

၃.

๓.

---

ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ဝေဿဘူလောကနာယကေ;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

เมื่อพระเวสสภูโลกนายกทรงประกาศธรรมจักร ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๑ ได้มีแก่สัตว์ ๘๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၄.

๔.

---

ပက္ကန္တေ စာရိကံ ရဋ္ဌေ, လောကဇေဋ္ဌေ နရာသဘေ;

သတ္တတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

เมื่อพระองค์ผู้ประเสริฐที่สุดในโลก ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย เสด็จจาริกไปในแว่นแคว้น ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์ ๗๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၅.

๕.

---

မဟာဒိဋ္ဌိံ ဝိနောဒေန္တော, ပါဋိဟေရံ ကရောတိ သော;

သမာဂတာ နရမရူ, ဒသသဟဿီ သဒေဝကေ.

พระองค์ทรงบรรเทามิจฉาทิฏฐิอันใหญ่หลวง ทรงกระทำปาฏิหาริย์ ครั้งนั้น มนุษย์และเทวดาในหมื่นโลกธาตุพร้อมทั้งเทวโลกได้มาประชุมกัน

---

၆.

๖.

---

မဟာအစ္ဆရိယံ ဒိသွာ, အဗ္ဘုတံ လောမဟံသနံ;

ဒေဝါ စေဝ မနုဿာ စ, ဗုဇ္ဈရေ သဋ္ဌိကောဋိယော.

เทวดาและมนุษย์ ๖๐ โกฏิ ได้เห็นปาฏิหาริย์ที่น่าอัศจรรย์อย่างยิ่ง ไม่เคยปรากฏ และน่าขนพองสยองเกล้า แล้วได้ตรัสรู้ธรรม

---

၇.

๗.

---

သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ဝေဿဘုဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

พระมหามุนีเวสสภูพุทธเจ้าได้มีการประชุม ๓ ครั้ง ของพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ และคงที่

---

၈.

๘.

---

အသီတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော;

သတ္တတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

การประชุมครั้งที่ ๑ ได้มีภิกษุ ๘๐,๐๐๐ รูป การประชุมครั้งที่ ๒ ได้มีภิกษุ ๗๐,๐๐๐ รูป

---

၉.

๙.

---

သဋ္ဌိဘိက္ခုသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော;

ဇရာဒိဘယဘီတာနံ, ဩရသာနံ မဟေသိနော.

การประชุมครั้งที่ ๓ ได้มีภิกษุ ๖๐,๐๐๐ รูป ผู้เป็นอุรสของพระมหามุนี ผู้หวาดกลัวต่อภัยคือชรา เป็นต้น

---

၁၀.

๑๐.

---

အဟံ တေန သမယေန, သုဒဿနော နာမ ခတ္တိယော;

နိမန္တေတွာ မဟာဝီရံ, ဒါနံ ဒတွာ မဟာရဟံ;

အန္နပါနေန ဝတ္ထေန, သသံဃံ ဇိန ပူဇယိံ.

ในกาลนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าสุทัสสนะ ได้นิมนต์พระมหาวีระแล้วถวายทานอันมีค่ามาก ได้บูชาพระชินเจ้าพร้อมด้วยพระสงฆ์ ด้วยข้าวน้ำและผ้า

---

၁၁.

๑๑.

---

တဿ ဗုဒ္ဓဿ အသမဿ, စက္ကံ ဝတ္တိတမုတ္တမံ;

သုတွာန ပဏိတံ ဓမ္မံ, ပဗ္ဗဇ္ဇမဘိရောစယိံ.

เราได้ฟังธรรมจักรอันประเสริฐ ที่พระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเปรียบพระองค์นั้นให้เป็นไปแล้ว และได้ฟังธรรมอันประณีตแล้ว จึงพอใจยิ่งซึ่งการบวช

---

၁၂.

๑๒.

---

မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ, ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတော;

ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဂုဏသမ္ပန္နံ, ပဗ္ဗဇိံ ဇိနသန္တိကေ.

เราไม่เกียจคร้าน ให้มหาทานเป็นไปแล้วทั้งกลางคืนกลางวัน ได้บวชในสำนักของพระชินเจ้า ซึ่งเป็นการบวชที่สมบูรณ์ด้วยคุณ

---

၁၃.

๑๓.

---

အာစာရဂုဏသမ္ပန္နော, ဝတ္တသီလသမာဟိတော;

သဗ္ဗညုတံ ဂဝေသန္တော, ရမာမိ ဇိနသာသနေ.

เราเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยอาจารคุณ สมาทานมั่นในวัตรและศีล แสวงหาพระสัพพัญญุตญาณ ย่อมยินดีในพระศาสนาของพระชินเจ้า

---

၁၄.

๑๔.

---

သဒ္ဓါပီတိံ ဥပဂန္တွာ, ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒာမိ သတ္ထရံ;

ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မယှံ, ဗောဓိယာယေဝ ကာရဏာ.

เราเข้าถึงศรัทธาและปีติแล้ว ถวายบังคมพระศาสดาพุทธเจ้า ปีติย่อมเกิดขึ้นแก่เรา ก็เพราะเหตุแห่งพระโพธิญาณนั่นเทียว

---

၁၅.

๑๕.

---

အနိဝတ္တမာနသံ [Pg.370] ဉတွာ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧတဒဗြဝိ;

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

พระสัมพุทธเจ้าทรงทราบว่าเรามีใจไม่ท้อถอย จึงได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า ในกัปที่ ๓๑ นับจากกัปนี้ไป’

---

၁၆.

๑๖.

---

‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

‘พระองค์จักเสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์พระองค์’

---

၁၇.

๑๗.

---

တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ได้ทำจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวด เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ให้บริบูรณ์

---

၁၈.

๑๘.

---

အနောမံ နာမ နဂရံ, သုပ္ပတီတော နာမ ခတ္တိယော;

မာတာ ယသဝတီ နာမ, ဝေဿဘုဿ မဟေသိနော.

พระนครของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าเวสสภู ชื่อว่าอโนมะ พระบิดาผู้เป็นกษัตริย์พระนามว่าสุปปตีตะ พระมารดาพระนามว่ายสวดี

---

၁၉.

๑๙.

---

ဆ စ ဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

ရုစိ သုရုစိ ရတိဝဍ္ဎနော, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๖,๐๐๐ ปี ปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลังคือ รุจิปราสาท สุรุจิปราสาท และรติวัฑฒนปราสาท

---

၂၀.

๒๐.

---

အနူနတိံသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

သုစိတ္တာ နာမ သာ နာရီ, သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ နာမ အတြဇော.

มีนางสนมที่ประดับประดาแล้ว ๓๐,๐๐๐ คนโดยไม่หย่อนไม่ยิ่ง พระชายาของพระองค์พระนามว่าสุจิตตา พระโอรสพระนามว่าสุปปพุทธะ

---

၂၁.

๒๑.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, သိဝိကာယာဘိနိက္ခမိ;

ဆမာသံ ပဓာနစာရံ, အစရီ ပုရိသုတ္တမော.

พระบุรุษสูงสุดทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ แล้ว เสด็จออกผนวชด้วยวอ ทรงบำเพ็ญปธานจริยาอยู่ ๖ เดือน

---

၂၂.

๒๒.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ဝေဿဘူလောကနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, အရုဏာရာမေ နရုတ္တမော.

พระเวสสภูผู้เป็นโลกนายก ผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว พระมหาวีระผู้เป็นนรชนสูงสุด ได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปในอรุณาราม

---

၂၃.

๒๓.

---

သောဏော စ ဥတ္တရော စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ဥပသန္တော နာမုပဋ္ဌာကော, ဝေဿဘုဿ မဟေသိနော.

พระโสณะและพระอุตตระ ได้เป็นอัครสาวกของพระพุทธเจ้าเวสสภูผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ พระอุปัฏฐากชื่อว่าอุปสันตะ

---

၂၄.

๒๔.

---

ရာမာ စေဝ သမာလာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာသာလောတိ ဝုစ္စတိ.

พระรามาและพระสมาลา ได้เป็นอัครสาวิกา ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเรียกว่า ต้นมหาสาละ

---

၂၅.

๒๕.

---

သောတ္ထိကော စေဝ ရမ္ဘော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

ဂေါတမီ သိရိမာ စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

โสตถิกะและรัมภะ ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก โคตมีและสิริมา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၆.

๒๖.

---

သဋ္ဌိရတနမုဗ္ဗေဓော, ဟေမယူပသမူပမော;

ကာယာ နိစ္ဆရတိ ရသ္မိ, ရတ္တိံဝ ပဗ္ဗတေ သိခီ.

พระองค์สูง ๖๐ ศอก เปรียบดังเสาทอง รัศมีออกจากพระวรกาย ดุจเปลวไฟบนภูเขาในเวลากลางคืน

---

၂၇.

๒๗.

---

သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ, အာယု တဿ မဟေသိနော;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

พระชนมายุของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระองค์นั้น มี ๖๐,๐๐๐ ปี พระองค์ดำรงอยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังมหาชนให้ข้ามพ้น

---

၂၈.

๒๘.

---

ဓမ္မံ [Pg.371] ဝိတ္ထာရိကံ ကတွာ, ဝိဘဇိတွာ မဟာဇနံ;

ဓမ္မနာဝံ ဌပေတွာန, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

พระองค์ทรงกระทำธรรมให้แพร่หลาย ทรงจำแนกมหาชน ทรงตั้งธรรมนาวาไว้แล้ว เสด็จนิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

---

၂၉.

๒๙.

---

ဒဿနေယျံ သဗ္ဗဇနံ, ဝိဟာရံ ဣရိယာပထံ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

หมู่ชนทั้งปวงผู้น่าทัศนา วิหารและอิริยาบถ ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ

---

၃၀.

๓๐.

---

ဝေဿဘူ ဇိနဝရော သတ္ထာ, ခေမာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

ဓာတုဝိတ္ထာရိကံ အာသိ, တေသု တေသု ပဒေသတောတိ.

พระศาสดาพระชินเจ้าผู้ประเสริฐพระนามว่าเวสสภู เสด็จนิพพานในเขมาราม พระธาตุของพระองค์ได้แพร่หลายไปในประเทศนั้นๆ

---

ဝေဿဘုဿ ဘဂဝတော ဝံသော ဧကဝီသတိမော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าเวสสภู องค์ที่ ๒๑

---

၂၄. ကကုသန္ဓဗုဒ္ဓဝံသော

๒๔. กกุสันธพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

ဝေဿဘုဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

ကကုသန္ဓော နာမ နာမေန, အပ္ပမေယျော ဒုရာသဒေါ.

ในลำดับต่อจากพระเวสสภูพุทธเจ้า พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่ากกุสันธะ ผู้สูงสุดแห่งสัตว์สองเท้า ผู้ใครๆ ประมาณมิได้ ใครๆ เข้าไปใกล้มิได้ ได้อุบัติขึ้นแล้ว

---

၂.

๒.

---

ဥဂ္ဃာဋေတွာ သဗ္ဗဘဝံ, စရိယာယ ပါရမိံ ဂတော;

သီဟောဝ ပဉ္ဇရံ ဘေတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

พระองค์ทรงรื้อภพทั้งปวงขึ้นแล้ว ทรงถึงฝั่งแห่งจริยา ดุจราชสีห์ทำลายกรงแล้วบรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด

---

၃.

๓.

---

ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ကကုသန္ဓေ လောကနာယကေ;

စတ္တာရီသကောဋိသဟဿာနံ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟု.

เมื่อพระกกุสันธพุทธเจ้าผู้เป็นโลกนายก ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไป การตรัสรู้ธรรมได้มีแก่สัตว์ ๔๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၄.

๔.

---

အန္တလိက္ခမှိ အာကာသေ, ယမကံ ကတွာ ဝိကုဗ္ဗနံ;

တိံသကောဋိသဟဿာနံ, ဗောဓေသိ ဒေဝမာနုသေ.

พระองค์ทรงทำยมกปาฏิหาริย์คือการนิรมิตต่างๆ ในอากาศกลางหาว ทรงยังเทวดาและมนุษย์ ๓๐,๐๐๐ โกฏิให้ตรัสรู้

---

၅.

๕.

---

နရဒေဝဿ ယက္ခဿ, စတုသစ္စပ္ပကာသနေ;

ဓမ္မာဘိသမယော တဿ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယော.

ในการประกาศจตุราริยสัจแก่ยักษ์ชื่อนรเทวะ การตรัสรู้ธรรม (ของหมู่สัตว์) นับไม่ถ้วน

---

၆.

๖.

---

ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော, ဧကော အာသိ သမာဂမော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

การประชุมของพระขีณาสพทั้งหลายผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่ ได้มีครั้งเดียวแด่พระผู้มีพระภาคเจ้ากกุสันธะ

---

၇.

๗.

---

စတ္တာလီသသဟဿာနံ, တဒါ အာသိ သမာဂမော;

ဒန္တဘူမိမနုပ္ပတ္တာနံ, အာသဝါရိဂဏက္ခယာ.

ในกาลนั้น ได้มีการประชุมของพระอรหันต์ ๔๐,๐๐๐ องค์ ผู้ถึงภูมิอันฝึกแล้ว เพราะสิ้นหมู่ข้าศึกคืออาสวะ

---

၈.

๘.

---

အဟံ တေန သမယေန, ခေမော နာမာသိ ခတ္တိယော;

တထာဂတေ ဇိနပုတ္တေ, ဒါနံ ဒတွာ အနပ္ပကံ.

ในสมัยนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าเขมะ ได้ถวายทานมากมายแด่พระตถาคตและพระชินบุตรทั้งหลาย

---

၉.

๙.

---

ပတ္တဉ္စ စီဝရံ ဒတွာ, အဉ္ဇနံ မဓုလဋ္ဌိကံ;

ဣမေတံ ပတ္ထိတံ သဗ္ဗံ, ပဋိယာဒေမိ ဝရံ ဝရံ.

เราได้ถวายบาตร จีวร ยาหยอดตา และขนมน้ำผึ้ง และได้จัดแจงถวายวัตถุอันประเสริฐที่ท่านปรารถนาทั้งหมดนี้

---

၁၀.

๑๐.

---

သောပိ [Pg.372] မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ကကုသန္ဓော ဝိနာယကော;

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น คือ พระกกุสันธพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำ ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในภัทรกัปนี้ ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

---

၁၁.

๑๑.

---

‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

‘ท่านผู้นี้จักเสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์ ...ฯลฯ... พวกเราจักอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์’

---

၁၂.

๑๒.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งยวดขึ้นไปเพื่อบำเพ็ญทศบารมีให้บริบูรณ์

---

၁၃.

๑๓.

---

နဂရံ ခေမာဝတီ နာမ, ခေမော နာမာသဟံ တဒါ;

သဗ္ဗညုတံ ဂဝေသန္တော, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ.

พระนครชื่อว่าเขมาวดี ในครั้งนั้น เราชื่อว่าเขมะ แสวงหาพระสัพพัญญุตญาณ จึงได้บวชในสำนักของพระองค์

---

၁၄.

๑๔.

---

ဗြာဟ္မဏော အဂ္ဂိဒတ္တော စ, အာသိ ဗုဒ္ဓဿ သော ပိတာ;

ဝိသာခါ နာမ ဇနိကာ, ကကုသန္ဓဿ သတ္ထုနော.

อัคคิทัตตพราหมณ์เป็นพระบิดาของพระกกุสันธพุทธเจ้าผู้เป็นพระศาสดา พระมารดาทรงพระนามว่าวิสาขา

---

၁၅.

๑๕.

---

ဝသတေ တတ္ထ ခေမေ ပုရေ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ မဟာကုလံ;

နရာနံ ပဝရံ သေဋ္ဌံ, ဇာတိမန္တံ မဟာယသံ.

พระประยูรญาติอันยิ่งใหญ่ของพระสัมพุทธเจ้า ซึ่งประเสริฐกว่านรชน เป็นที่สรรเสริญ มีชาติกำเนิดสูง และมียศใหญ่ ได้ประทับอยู่ในเขมนครนั้น

---

၁၆.

๑๖.

---

စတုဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

ကာမ -ကာမဝဏ္ဏ-ကာမသုဒ္ဓိနာမာ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๔,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง ชื่อว่า กามะ กามวัณณะ และกามสุทธิ

---

၁၇.

๑๗.

---

သမတိံသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ရောစိနီ နာမ သာ နာရီ, ဥတ္တရော နာမ အတြဇော.

มีสตรีที่ประดับประดาอย่างดี ๓๐,๐๐๐ นาง พระชายาพระนามว่าโรจินี พระโอรสพระนามว่าอุตตระ

---

၁၈.

๑๘.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ရထယာနေန နိက္ခမိ;

အနူနအဋ္ဌမာသာနိ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော.

พระชินเจ้าทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยราชรถ ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๘ เดือนเต็ม

---

၁၉.

๑๙.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ကကုသန္ဓော ဝိနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, မိဂဒါယေ နရုတ္တမော.

พระกกุสันธพุทธเจ้าผู้ทรงสงบ ผู้ทรงเป็นผู้นำ ผู้ทรงมีความเพียรยิ่งใหญ่ ผู้ประเสริฐกว่านรชน ผู้อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงหมุนธรรมจักร ณ ป่ามิคทายวัน

---

၂၀.

๒๐.

---

ဝိဓုရော စ သဉ္ဇီဝေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ဗုဒ္ဓိဇော နာမုပဋ္ဌာကော, ကကုသန္ဓဿ သတ္ထုနော.

พระวิธุระและพระสัญชีวะเป็นอัครสาวกของพระกกุสันธพุทธเจ้าผู้เป็นพระศาสดา พุทธิชะเป็นพุทธอุปัฏฐาก

---

၂၁.

๒๑.

---

သာမာ စ စမ္ပာနာမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, သိရီသောတိ ပဝုစ္စတိ.

พระสามาและพระจัมปาเป็นอัครสาวิกา ต้นไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นซึก

---

၂၂.

๒๒.

---

အစ္စုတော စ သုမနော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

နန္ဒာ စေဝ သုနန္ဒာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

อัจจุตะและสุมนะเป็นอัครอุปัฏฐาก นันทาและสุนันทาเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၂၃.

๒๓.

---

စတ္တာလီသရတနာနိ[Pg.373], အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

ကနကပ္ပဘာ နိစ္ဆရတိ, သမန္တာ ဒသယောဇနံ.

พระมหามุนีมีพระวรกายสูง ๔๐ ศอก พระรัศมีมีพรรณดังทองแผ่ไปโดยรอบ ๑๐ โยชน์

---

၂၄.

๒๔.

---

စတ္တာလီသဝဿသဟဿာနိ, အာယု တဿ မဟေသိနော;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

พระมหามุนีพระองค์นั้นมีพระชนมายุ ๔๐,๐๐๐ ปี พระองค์ดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังหมู่ชนจำนวนมากให้ข้ามพ้น

---

၂၅.

๒๕.

---

ဓမ္မာပဏံ ပသာရေတွာ, နရနာရီနံ သဒေဝကေ;

နဒိတွာ သီဟနာဒံဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

พระองค์ทรงเปิดร้านค้าคือพระธรรมเพื่อประโยชน์แก่นรชนและนารีในโลกพร้อมทั้งเทวโลก ทรงบันลือสีหนาทแล้วเสด็จดับขันธปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

---

၂၆.

๒๖.

---

အဋ္ဌင်္ဂဝစနသမ္ပန္နော, အစ္ဆိဒ္ဒါနိ နိရန္တရံ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

พระพุทธเจ้าผู้ทรงสมบูรณ์ด้วยพระสุรเสียงอันประกอบด้วยองค์ ๘ และพระสาวกผู้มีศีลไม่ขาด ไม่ด่างพร้อยเป็นนิตย์ ทั้งหมดนั้นได้อันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่ามิใช่หรือ

---

၂၇.

๒๗.

---

ကကုသန္ဓော ဇိနဝရော, ခေမာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝဿ ထူပဝရော, ဂါဝုတံ နဘမုဂ္ဂတောတိ.

พระชินวรเจ้าพระนามว่ากกุสันธะ เสด็จดับขันธปรินิพพาน ณ เขมาราม พระสถูปอันประเสริฐของพระองค์ที่อารามนั้นเอง สูงขึ้นไปในอากาศ ๑ คาวุต

---

ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော ဝံသော ဒွါဝီသတိမော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคกกุสันธพุทธเจ้าที่ ๒๒ จบ

---

၂၅. ကောဏာဂမနဗုဒ္ဓဝံသော

๒๕. โกนาคมนพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

ကကုသန္ဓဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

ကောဏာဂမနော နာမ ဇိနော, လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော.

ต่อจากพระกกุสันธพุทธเจ้า พระชินเจ้าพระนามว่าโกนาคมนะ ผู้ตรัสรู้เองโดยชอบ ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ผู้เป็นใหญ่ในโลก ผู้องอาจกว่านรชน ได้อุบัติขึ้น

---

၂.

๒.

---

ဒသဓမ္မေ ပူရယိတွာန, ကန္တာရံ သမတိက္ကမိ;

ပဝါဟိယ မလံ သဗ္ဗံ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

พระองค์ทรงบำเพ็ญธรรม ๑๐ ประการให้บริบูรณ์แล้ว ทรงข้ามพ้นกันดาร ทรงลอยมลทินทั้งปวงแล้ว บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด

---

၃.

๓.

---

ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ကောဏာဂမနနာယကေ;

တိံသကောဋိသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

เมื่อพระโกนาคมนพุทธเจ้าผู้เป็นผู้นำทรงประกาศธรรมจักร การตรัสรู้ครั้งแรกได้มีแก่สัตว์ ๓๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၄.

๔.

---

ပါဋိဟီရံ ကရောန္တေ စ, ပရဝါဒပ္ပမဒ္ဒနေ;

ဝီသတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

เมื่อทรงกระทำปาฏิหาริย์และทรงย่ำยีปรวาท การตรัสรู้ครั้งที่สองได้มีแก่สัตว์ ๒๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၅.

๕.

---

တတော ဝိကုဗ္ဗနံ ကတွာ, ဇိနော ဒေဝပုရံ ဂတော;

ဝသတေ တတ္ထ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, သိလာယ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ.

ลำดับนั้น พระชินเจ้าทรงแสดงอิทธิฤทธิ์แล้วเสด็จไปยังเทวโลก พระสัมพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ บัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ในเทวโลกนั้น

---

၆.

๖.

---

ပကရဏေ သတ္တ ဒေသေန္တော, ဝဿံ ဝသတိ သော မုနိ;

ဒသကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

พระมุนีพระองค์นั้นทรงแสดงปกรณ์ ๗ คัมภีร์ ประทับอยู่ตลอดพรรษา การตรัสรู้ครั้งที่สามได้มีแก่สัตว์ ๑๐,๐๐๐ โกฏิ

---

၇.

๗.

---

တဿာပိ ဒေဝဒေဝဿ, ဧကော အာသိ သမာဂမော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

แม้พระผู้เป็นเทพยิ่งกว่าเทพพระองค์นั้น ก็ได้มีการประชุมพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่ เพียงครั้งเดียว

---

၈.

๘.

---

တိံသဘိက္ခုသဟဿာနံ[Pg.374], တဒါ အာသိ သမာဂမော;

ဩဃာနမတိက္ကန္တာနံ, ဘိဇ္ဇိတာနဉ္စ မစ္စုယာ.

ในครั้งนั้น ได้มีการประชุมภิกษุ ๓๐,๐๐๐ รูป ผู้ข้ามพ้นโอฆะและผู้ทำลายมัจจุได้แล้ว

---

၉.

๙.

---

အဟံ တေန သမယေန, ပဗ္ဗတော နာမ ခတ္တိယော;

မိတ္တာမစ္စေဟိ သမ္ပန္နော, အနန္တဗလဝါဟနော.

ในสมัยนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าปัพพตะ สมบูรณ์ด้วยมิตรและอำมาตย์ มีพลพาหนะหาที่สุดมิได้

---

၁၀.

๑๐.

---

သမ္ဗုဒ္ဓဒဿနံ ဂန္တွာ, သုတွာ ဓမ္မမနုတ္တရံ;

နိမန္တေတွာ သဇိနသံဃံ, ဒါနံ ဒတွာ ယဒိစ္ဆကံ.

เราไปเพื่อเฝ้าพระสัมพุทธเจ้า ได้ฟังพระธรรมอันยอดเยี่ยมแล้ว จึงนิมนต์พระพุทธเจ้าพร้อมทั้งพระสงฆ์ ถวายทานตามความปรารถนา

---

၁၁.

๑๑.

---

ပဋ္ဋုဏ္ဏံ စီနပဋ္ဋဉ္စ, ကောသေယျံ ကမ္ဗလမ္ပိ စ;

သောဝဏ္ဏပါဒုကဉ္စေဝ, အဒါသိံ သတ္ထုသာဝကေ.

เราได้ถวายผ้าปัฏฏุณณะ ผ้าจีน ผ้าไหม ผ้ากัมพล และฉลองพระบาททองคำแด่พระศาสดาและพระสาวกทั้งหลาย

---

၁၂.

๑๒.

---

သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိယ;

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับนั่งในท่ามกลางสงฆ์ ก็ได้ทรงพยากรณ์เราว่า ‘ในภัทรกัปนี้ ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า’

---

၁၃.

๑๓.

---

‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

(ชนทั้งหลายได้ฟังพุทธพยากรณ์นั้นแล้ว ปรารถนาว่า) ‘พระตถาคตเสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์ ... (บำเพ็ญเพียรแล้วจักตรัสรู้) ... พวกเราจักเป็นผู้ได้อยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์’

---

၁၄.

๑๔.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรยิ่งขึ้นไปเพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

---

၁၅.

๑๕.

---

သဗ္ဗညုတံ ဂဝေသန္တော, ဒါနံ ဒတွာ နရုတ္တမေ;

ဩဟာယာဟံ မဟာရဇ္ဇံ, ပဗ္ဗဇိံ ဇိနသန္တိကေ.

เราเมื่อแสวงหาพระสัพพัญญุตญาณ ได้ถวายทานแด่พระนรุตตมะ (ผู้สูงสุดในนรชน) แล้วสละราชสมบัติใหญ่ บวชในสำนักของพระชินเจ้า

---

၁၆.

๑๖.

---

နဂရံ သောဘဝတီ နာမ, သောဘော နာမာသိ ခတ္တိယော;

ဝသတေ တတ္ထ နဂရေ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ မဟာကုလံ.

พระนครของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นชื่อว่าโสภวดี กษัตริย์พระนามว่าโสภะ ในพระนครนั้นเป็นที่ประทับอยู่แห่งพระประยูรญาติของพระสัมพุทธเจ้า

---

၁၇.

๑๗.

---

ဗြာဟ္မဏော ယညဒတ္တော စ, အာသိ ဗုဒ္ဓဿ သော ပိတာ;

ဥတ္တရာ နာမ ဇနိကာ, ကောဏာဂမနဿ သတ္ထုနော.

พราหมณ์ชื่อยัญญทัตตะเป็นพระบิดาของพระพุทธเจ้า พระมารดาพระนามว่าอุตตรา ของพระศาสดาพระนามว่าโกนาคมนะ

---

၁၈.

๑๘.

---

တီဏိ ဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

တုသိတသန္တုသိတသန္တုဋ္ဌာ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่ ๓๐,๐๐๐ ปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง ชื่อว่า ตุสิตะ สันตุสิตะ และสันตุฏฐะ

---

၁၉.

๑๙.

---

အနူနသောဠသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ရုစိဂတ္တာ နာမ နာရီ, သတ္ထဝါဟော နာမ အတြဇော.

มีนางสนมที่ประดับตกแต่งแล้ว ๑๖,๐๐๐ นาง พระอัครมเหสีพระนามว่ารุจิคัตตา พระโอรสพระนามว่าสัตถวาหะ

---

၂၀.

๒๐.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ;

ဆမာသံ ပဓာနစာရံ, အစရီ ပုရိသုတ္တမော.

พระบุรุษสูงสุดทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยยานคือช้าง ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๖ เดือน

---

၂၁.

๒๑.

---

ဗြဟ္မုနာ [Pg.375] ယာစိတော သန္တော, ကောဏာဂမနနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, မိဂဒါယေ နရုတ္တမော.

พระนายกโกนาคมนะ ผู้มีความเพียรใหญ่ ผู้สูงสุดในนรชน ผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปในป่าอิสิปตนมฤคทายวัน

---

၂၂.

๒๒.

---

ဘိယျသော ဥတ္တရော နာမ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သောတ္ထိဇော နာမုပဋ္ဌာကော, ကောဏာဂမနဿ သတ္ထုနော.

พระอัครสาวกของพระศาสดาโกนาคมนะ คือ พระภิยยโสเถระและพระอุตตรเถระ พระอุปัฏฐากชื่อว่าโสตถิชะ

---

၂၃.

๒๓.

---

သမုဒ္ဒါ ဥတ္တရာ စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ဥဒုမ္ဗရောတိ ပဝုစ္စတိ.

พระอัครสาวิกาคือ พระสมุททาเถรีและพระอุตตราเถรี ต้นไม้ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเรียกว่า ต้นมะเดื่อ

---

၂၄.

๒๔.

---

ဥဂ္ဂေါ စ သောမဒေဝေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

သီဝလာ စေဝ သာမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

อัครอุปัฏฐากคือ อุคคอุบาสกและโสมเทวอุบาสก อัครอุปัฏฐายิกาคือ สีวลาอุบาสิกาและสามาอุบาสิกา

---

၂၅.

๒๕.

---

ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, တိံသဟတ္ထသမုဂ္ဂတော;

ဥက္ကာမုခေ ယထာ ကမ္ဗု, ဧဝံ ရံသီဟိ မဏ္ဍိတော.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นมีพระวรกายสูง ๓๐ ศอก ทรงประดับด้วยพระรัศมี ดุจทองคำที่อยู่ในเบ้าหลอม

---

၂၆.

๒๖.

---

တိံသဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဗုဒ္ဓဿ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในครั้งนั้น พระพุทธเจ้ามีพระชนมายุ ๓๐,๐๐๐ ปี พระองค์ทรงดำรงพระชนม์อยู่ตราบเท่านี้ ได้ทรงยังมหาชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น (จากสังสารวัฏ)

---

၂၇.

๒๗.

---

ဓမ္မစေတိံ သမုဿေတွာ, ဓမ္မဒုဿဝိဘူသိတံ;

ဓမ္မပုပ္ဖဂုဠံ ကတွာ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

พระองค์ทรงยกธรรมเจดีย์ขึ้น ประดับด้วยธงคือพระธรรม ทรงทำช่อดอกไม้คือพระธรรมแล้ว เสด็จนิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

---

၂၈.

๒๘.

---

မဟာဝိလာသော တဿ ဇနော, သိရိဓမ္မပ္ပကာသနော;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

พระสาวกของพระองค์ผู้มีคุณวิเศษยิ่งใหญ่ และพระพุทธเจ้าผู้ทรงประกาศธรรมอันประเสริฐ ทั้งหมดนั้นได้อันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงเป็นของว่างเปล่ามิใช่หรือ

---

၂၉.

๒๙.

---

ကောဏာဂမနော သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ပဗ္ဗတာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

ဓာတုဝိတ္ထာရိကံ အာသိ, တေသု တေသု ပဒေသတောတိ.

พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าโกนาคมนะ เสด็จนิพพานที่ปัพพตาราม พระธาตุของพระองค์ได้แพร่หลายไปในประเทศนั้นๆ

---

ကောဏာဂမနဿ ဘဂဝတော ဝံသော တေဝီသတိမော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าโกนาคมนะที่ ๒๓ จบ

---

၂၆. ကဿပဗုဒ္ဓဝံသော

๒๖. กัสสปพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

ကောဏာဂမနဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဓမ္မရာဇာ ပဘင်္ကရော.

ในลำดับต่อจากพระโกนาคมนพุทธเจ้า พระสัมพุทธเจ้าผู้สูงสุดแห่งสัตว์สองเท้า ทรงพระนามว่ากัสสปะโดยโคตร เป็นพระธรรมราชา ผู้ทรงทำแสงสว่าง ได้อุบัติขึ้นแล้ว

---

၂.

๒.

---

သဉ္ဆဍ္ဍိတံ ကုလမူလံ, ဗဟွန္နပါနဘောဇနံ;

ဒတွာန ယာစကေ ဒါနံ, ပူရယိတွာန မာနသံ;

ဥသဘောဝ အာဠကံ ဘေတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

พระองค์ทรงสละตระกูลเดิม ทรงบริจาคทานคือข้าว น้ำ และโภชนะเป็นอันมากแก่ยาจกทั้งหลาย ทรงบำเพ็ญพระมนัสให้เต็มเปี่ยมแล้ว บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด ดุจพญาอุสภะทำลายคอกแล้ว (ออกไป) ฉะนั้น

---

၃.

๓.

---

ဓမ္မစက္ကံ [Pg.376] ပဝတ္တေန္တေ, ကဿပေ လောကနာယကေ;

ဝီသကောဋိသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

เมื่อพระกัสสปพุทธเจ้าผู้เป็นโลกนายก ทรงประกาศธรรมจักร การตรัสรู้ครั้งแรกได้มีแก่สัตว์สองหมื่นโกฏิ

---

၄.

๔.

---

စတုမာသံ ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ, လောကေ စရတိ စာရိကံ;

ဒသကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

เมื่อใดที่พระพุทธเจ้าเสด็จจาริกไปในโลกตลอด ๔ เดือน เมื่อนั้น การตรัสรู้ครั้งที่สองได้มีแก่สัตว์หนึ่งหมื่นโกฏิ

---

၅.

๕.

---

ယမကံ ဝိကုဗ္ဗနံ ကတွာ, ဉာဏဓာတုံ ပကိတ္တယိ;

ပဉ္စကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

พระองค์ทรงทำยมกปาฏิหาริย์แล้ว ทรงประกาศญาณธาตุ การตรัสรู้ครั้งที่สามได้มีแก่สัตว์ห้าพันโกฏิ

---

၆.

๖.

---

သုဓမ္မာ ဒေဝပုရေ ရမ္မေ, တတ္ထ ဓမ္မံ ပကိတ္တယိ;

တီဏိကောဋိသဟဿာနံ, ဒေဝါနံ ဗောဓယီ ဇိနော.

ในเทวโลกอันน่ารื่นรมย์ มีสุธรรมาเทวสภา พระชินเจ้าทรงประกาศพระธรรมในที่นั้น ทรงยังทวยเทพสามพันโกฏิให้ตรัสรู้

---

၇.

๗.

---

နရဒေဝဿ ယက္ခဿ, အပရေ ဓမ္မဒေသနေ;

ဧတေသာနံ အဘိသမယာ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယာ.

ในการแสดงธรรมครั้งอื่นแก่ยักษ์ชื่อนรเทวะ การตรัสรู้ของเทวดาและมนุษย์ที่มาประชุมกันในครั้งนั้น นับไม่ถ้วน

---

၈.

๘.

---

တဿာပိ ဒေဝဒေဝဿ, ဧကော အာသိ သမာဂမော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

การประชุมแห่งพระขีณาสพทั้งหลาย ผู้ปราศจากมลทิน มีจิตสงบ ผู้คงที่ ของพระพุทธเจ้าผู้เป็นเทพแห่งเทพ แม้พระองค์นั้น ได้มีครั้งเดียว

---

၉.

๙.

---

ဝီသဘိက္ခုသဟဿာနံ, တဒါ အာသိ သမာဂမော;

အတိက္ကန္တဘဝန္တာနံ, ဟိရိသီလေန တာဒိနံ.

ในครั้งนั้น ได้มีการประชุมแห่งภิกษุ ๒๐,๐๐๐ รูป ผู้ก้าวล่วงภพและภวังค์ ผู้คงที่ด้วยหิริและศีล

---

၁၀.

๑๐.

---

အဟံ တဒါ မာဏဝကော, ဇောတိပါလောတိ ဝိဿုတော;

အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ.

ในครั้งนั้น เราเป็นมาณพชื่อว่าโชติปาละ มีชื่อเสียง เป็นผู้เล่าเรียน ทรงจำมนต์ ถึงฝั่งแห่งไตรเพท

---

၁၁.

๑๑.

---

လက္ခဏေ ဣတိဟာသေ စ, သဓမ္မေ ပါရမိံ ဂတော;

ဘူမန္တလိက္ခကုသလော, ကတဝိဇ္ဇော အနာဝယော.

เราถึงความสำเร็จในคัมภีร์ลักขณะและอิติหาสะ และในสัทธรรมของตน เป็นผู้ฉลาดในภูมิศาสตร์และดาราศาสตร์ เรียนจบวิชา ไม่มีที่ติ

---

၁၂.

๑๒.

---

ကဿပဿ ဘဂဝတော, ဃဋိကာရော နာမုပဋ္ဌာကော;

သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော, နိဗ္ဗုတော တတိယေ ဖလေ.

มีอุปัฏฐากของพระผู้มีพระภาคกัสสปะชื่อว่าฆฏิการะ เป็นผู้มีความเคารพยำเกรง ดับกิเลสแล้วในผลที่ ๓ (อนาคามิผล)

---

၁၃.

๑๓.

---

အာဒါယ မံ ဃဋီကာရော, ဥပဂဉ္ဆိ ကဿပံ ဇိနံ;

တဿ ဓမ္မံ သုဏိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ.

ฆฏิการอุปัฏฐากพาเราเข้าไปเฝ้าพระชินเจ้ากัสสปะ เราได้ฟังธรรมของพระองค์แล้ว จึงได้บวชในสำนักของพระองค์

---

၁၄.

๑๔.

---

အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟုတွာ, ဝတ္တာဝတ္တေသု ကောဝိဒေါ;

န ကွစိ ပရိဟာယာမိ, ပူရေသိံ ဇိနသာသနံ.

เราเป็นผู้ปรารภความเพียร ฉลาดในวัตรน้อยวัตรใหญ่ ไม่เสื่อมในที่ไหนๆ บำเพ็ญศาสนาของพระชินเจ้าให้บริบูรณ์

---

၁၅.

๑๕.

---

ယာဝတာ ဗုဒ္ဓဘဏိတံ, နဝင်္ဂံ ဇိနသာသနံ;

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာန, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ.

เราเล่าเรียนคำสอนของพระชินเจ้ามีองค์ ๙ ทั้งปวง เท่าที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้แล้ว ยังศาสนาของพระชินเจ้าให้รุ่งเรือง

---

၁၆.

๑๖.

---

မမ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ, သောပိ ဗုဒ္ဓေါ ဝိယာကရိ;

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงเห็นความอัศจรรย์ของเราแล้ว จึงทรงพยากรณ์ว่า “ในภัทรกัปนี้ ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้า”

---

၁၇.

๑๗.

---

‘‘အဟု [Pg.377] ကပိလဝှယာ ရမ္မာ, နိက္ခမိတွာ တထာဂတော;

ပဓာနံ ပဒဟိတွာန, ကတွာ ဒုက္ကရကာရိကံ.

“พระตถาคตจักเสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์อันน่ารื่นรมย์ ทรงบำเพ็ญเพียรอย่างยิ่ง กระทำทุกรกิริยา”

---

၁၈.

๑๘.

---

‘‘အဇပါလရုက္ခမူလေ, နိသီဒိတွာ တထာဂတော;

တတ္ထ ပါယာသံ ပဂ္ဂယှ, နေရဉ္ဇရမုပေဟိတိ.

“พระตถาคตจักประทับนั่งที่โคนต้นอชปาลนิโครธ ทรงรับข้าวมธุปายาสในที่นั้นแล้ว จักเสด็จไปยังแม่น้ำเนรัญชรา”

---

၁၉.

๑๙.

---

‘‘နေရဉ္ဇရာယ တီရမှိ, ပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိယ;

ပဋိယတ္တဝရမဂ္ဂေန, ဗောဓိမူလမုပေဟိတိ.

“พระองค์จักเสวยข้าวมธุปายาสที่ฝั่งแม่น้ำเนรัญชราแล้ว เสด็จไปยังโคนต้นโพธิ์โดยมรรคาอันประเสริฐที่เทวดาจัดเตรียมไว้”

---

၂၀.

๒๐.

---

‘‘တတော ပဒက္ခိဏံ ကတွာ, ဗောဓိမဏ္ဍံ အနုတ္တရော;

အပရာဇိတဋ္ဌာနမှိ, ဗောဓိပလ္လင်္ကမုတ္တမေ;

ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ, ဗုဇ္ဈိဿတိ မဟာယသော.

“ลำดับนั้น พระองค์ผู้ยอดเยี่ยม ไม่มีผู้ใดยิ่งกว่า จักกระทำประทักษิณโพธิมณฑลแล้ว ประทับนั่งขัดสมาธิ ณ สถานที่อันไม่พ่ายแพ้ บนโพธิบัลลังก์อันอุดม พระองค์ผู้มียศใหญ่จักตรัสรู้”

---

၂၁.

๒๑.

---

‘‘ဣမဿ ဇနိကာ မာတာ, မာယာ နာမ ဘဝိဿတိ;

ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနော နာမ, အယံ ဟေဿတိ ဂေါတမော.

“พระชนนีผู้ให้กำเนิดของพระองค์ จักมีพระนามว่ามายา พระชนกจักมีพระนามว่าสุทโธทนะ ท่านผู้นี้จักเป็นพระโคตมพุทธเจ้า”

---

၂၂.

๒๒.

---

‘‘အနာသဝါ ဝီတရာဂါ, သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ;

ကောလိတော ဥပတိဿော စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝကာ;

“โกฬิตะและอุปติสสะ ผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบ ตั้งมั่น จักเป็นอัครสาวก”

---

အာနန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော, ဥပဋ္ဌိဿတိမံ ဇိနံ.

“อุปัฏฐากชื่อว่าอานนท์ จักอุปัฏฐากพระชินเจ้าพระองค์นี้”

---

၂၃.

๒๓.

---

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝိကာ;

အနာသဝါ သန္တစိတ္တာ, ဝီတရာဂါ သမာဟိတာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အဿတ္ထောတိ ပဝုစ္စတိ.

“เขมาและอุบลวรรณา จักเป็นอัครสาวิกา ผู้ไม่มีอาสวะ มีจิตสงบ ปราศจากราคะ ตั้งมั่น ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เรียกว่าต้นอัสสัตถะ”

---

၂၄.

๒๔.

---

‘‘စိတ္တော ဟတ္ထာဠဝကော စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌကာ;

နန္ဒမာတာ စ ဥတ္တရာ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌိကာ’’.

“จิตตคฤหบดีและหัตถกะอาฬวกะ จักเป็นอัครอุปัฏฐาก นันทมาดาและอุตตรา จักเป็นอัครอุปัฏฐายิกา”

---

၂၅.

๒๕.

---

ဣဒံ သုတွာန ဝစနံ, အဿမဿ မဟေသိနော;

အာမောဒိတာ နရမရူ, ဗုဒ္ဓဗီဇံ ကိရ အယံ.

หมู่นรชนและเทวดาได้ฟังพระดำรัสนี้ของพระมหาสีผู้หาผู้เสมอมิได้แล้ว ต่างชื่นชมยินดีว่า “ท่านผู้นี้เป็นหน่อพุทธางกูรแน่แท้”

---

၂၆.

๒๖.

---

ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒါ ပဝတ္တန္တိ, အပ္ဖောဋေန္တိ ဟသန္တိ စ;

ကတဉ္ဇလီ နမဿန္တိ, ဒသသဟဿီ သဒေဝကာ.

เหล่าสัตว์ในหมื่นโลกธาตุพร้อมทั้งเทวดา เปล่งเสียงบันลือศัพท์ ตบมือและหัวเราะ ประนมอัญชลีนมัสการ

---

၂၇.

๒๗.

---

‘‘ယဒိမဿ လောကနာထဿ, ဝိရဇ္ဈိဿာမ သာသနံ;

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

“ถ้าหากพวกเราจักคลาดจากศาสนาของพระโลกนาถพระองค์นี้ ในอนาคตกาล พวกเราจักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์ของท่านผู้นี้”

---

၂၈.

๒๘.

---

‘‘ယထာ မနုဿာ နဒိံ တရန္တာ, ပဋိတိတ္ထံ ဝိရဇ္ဈိယ;

ဟေဋ္ဌာ တိတ္ထေ ဂဟေတွာန, ဥတ္တရန္တိ မဟာနဒိံ.

“เปรียบเหมือนมนุษย์ทั้งหลายเมื่อข้ามแม่น้ำ พลาดจากท่าตรงหน้า ก็จำต้องถือเอาท่าที่อยู่เบื้องล่างข้ามแม่น้ำใหญ่ไปฉะนั้น”

---

၂၉.

๒๙.

---

‘‘ဧဝမေဝ [Pg.378] မယံ သဗ္ဗေ, ယဒိ မုဉ္စာမိမံ ဇိနံ;

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

“ฉันนั้นเหมือนกัน ถ้าพวกเราทั้งหมดพลาดจากพระชินเจ้าพระองค์นี้ ในอนาคตกาล พวกเราจักได้อยู่เฉพาะพระพักตร์ของท่านผู้นี้”

---

၃၀.

๓๐.

---

တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

แม้เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสยิ่งขึ้นไปอีก ได้อธิษฐานวัตรอันยิ่งยวด เพื่อบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้บริบูรณ์

---

၃၁.

๓๑.

---

ဧဝမဟံ သံသရိတွာ, ပရိဝဇ္ဇေန္တော အနာစရံ;

ဒုက္ကရဉ္စ ကတံ မယှံ, ဗောဓိယာယေဝ ကာရဏာ.

เราท่องเที่ยวไปในสงสารอย่างนี้ เว้นจากอนาจาร ได้กระทำกรรมที่ทำได้ยาก ก็เพื่อโพธิญาณเท่านั้น

---

၃၂.

๓๒.

---

နဂရံ ဗာရာဏသီ နာမ, ကိကီ နာမာသိ ခတ္တိယော;

ဝသတေ တတ္ထ နဂရေ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ မဟာကုလံ.

พระนครชื่อว่าพาราณสี กษัตริย์พระนามว่ากิกี พระประยูรญาติของพระสัมพุทธเจ้าประทับอยู่ในพระนครนั้น

---

၃၃.

๓๓.

---

ဗြာဟ္မဏော ဗြဟ္မဒတ္တောဝ, အာသိ ဗုဒ္ဓဿ သော ပိတာ;

ဓနဝတီ နာမ ဇနိကာ, ကဿပဿ မဟေသိနော.

พระบิดาของพระพุทธเจ้ากัสสปมหาสีนั้น เป็นพราหมณ์ชื่อว่าพรหมทัต พระชนนีชื่อว่าธนวดี

---

၃၄.

๓๔.

---

ဒုဝေ ဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

ဟံသော ယသော သိရိနန္ဒော, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

พระองค์ทรงครองเรือนอยู่สองพันปี มีปราสาทอันอุดม ๓ หลัง คือ หังสะ ยสะ และสิรินันทะ

---

၃၅.

๓๕.

---

တိသောဠသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

သုနန္ဒာ နာမ သာ နာရီ, ဝိဇိတသေနော နာမ အတြဇော.

มีนางสนมที่ประดับตกแต่งอย่างดี ๔๘,๐๐๐ นาง พระชายาพระนามว่าสุนันทา พระโอรสพระนามว่าวิชิตเสน

---

၃၆.

๓๖.

---

နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ပါသာဒေနာဘိနိက္ခမိ;

သတ္တာဟံ ပဓာနစာရံ, အစရီ ပုရိသုတ္တမော.

พระบุรุษสูงสุดทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยปราสาท ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่ ๗ วัน

---

၃၇.

๓๗.

---

ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ကဿပေါ လောကနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, မိဂဒါယေ နရုတ္တမော.

พระกัสสปพุทธเจ้าผู้มีความเพียรใหญ่องค์นั้น ผู้สูงสุดกว่านรชน ผู้เป็นที่พึ่งของโลก อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงสงบระงับ ได้ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปแล้วในป่าอิสิปตนมฤคทายวัน

---

၃၈.

๓๘.

---

တိဿော စ ဘာရဒွါဇော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သဗ္ဗမိတ္တော နာမုပဋ္ဌာကော, ကဿပဿ မဟေသိနော.

พระติสสะและพระภารทวาชะ ได้เป็นพระอัครสาวกของพระกัสสปพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ พุทธอุปัฏฐากชื่อว่าสัพพมิตร

---

၃၉.

๓๙.

---

အနုဠာ ဥရုဝေဠာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, နိဂြောဓောတိ ပဝုစ္စတိ.

พระอนุฬาและพระอุรุเวลาเถรี ได้เป็นพระอัครสาวิกา ต้นไม้เป็นที่ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น เรียกว่า ต้นนิโครธ

---

၄၀.

๔๐.

---

သုမင်္ဂလော ဃဋိကာရော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

ဝိစိတသေနာ ဘဒ္ဒါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

สุมังคละและฆฏิการะอุบาสก ได้เป็นอัครอุปัฏฐาก วิจิตเสนาและภัททาอุบาสิกา ได้เป็นอัครอุปัฏฐายิกา

---

၄၁.

๔๑.

---

ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, ဝီသတိရတနုဂ္ဂတော;

ဝိဇ္ဇုလဋ္ဌီဝ အာကာသေ, စန္ဒောဝ ဂဟပူရိတော.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงมีพระวรกายสูง ๒๐ ศอก ทรงงดงามในอากาศ ดุจสายฟ้าแลบ และดุจพระจันทร์ที่เต็มเปี่ยมด้วยหมู่ดาว

---

၄၂.

๔๒.

---

ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ[Pg.379], အာယု တဿ မဟေသိနော;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

พระชนมายุของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระองค์นั้น มีกำหนดสองหมื่นปี พระองค์ทรงดำรงอยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ได้ทรงยังหมู่ชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นแล้ว

---

၄၃.

๔๓.

---

ဓမ္မတဠာကံ မာပယိတွာ, သီလံ ဒတွာ ဝိလေပနံ;

ဓမ္မဒုဿံ နိဝါသေတွာ, ဓမ္မမာလံ ဝိဘဇ္ဇိယ.

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเนรมิตสระคือพระธรรม ประทานศีลเป็นเครื่องลูบไล้ ทรงให้นุ่งห่มผ้าคือธรรม ทรงจำแนกระเบียบดอกไม้คือธรรมแล้ว

---

၄၄.

๔๔.

---

ဓမ္မဝိမလမာဒါသံ, ဌပယိတွာ မဟာဇနေ;

ကေစိ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထေန္တာ, ပဿန္တု မေ အလင်္ကရံ.

ทรงตั้งแว่นคือธรรมอันปราศจากมลทินไว้ในมหาชน แล้วตรัสว่า ชนบางพวกผู้ปรารถนาพระนิพพาน จงดูเครื่องประดับของเราเถิด

---

၄၅.

๔๕.

---

သီလကဉ္စုကံ ဒတွာန, ဈာနကဝစဝမ္မိတံ;

ဓမ္မစမ္မံ ပါရုပိတွာ, ဒတွာ သန္နာဟမုတ္တမံ.

ประทานเสื้อคือศีล เกราะคือฌานแล้ว ทรงให้ห่มหนังคือธรรม ประทานเกราะอันสูงสุดแล้ว

---

၄၆.

๔๖.

---

သတိဖလကံ ဒတွာန, တိခိဏဉာဏကုန္တိမံ;

ဓမ္မခဂ္ဂဝရံ ဒတွာ, သီလသံသဂ္ဂမဒ္ဒနံ.

ประทานโล่คือสติ หอกคือญาณอันคมกล้าแล้ว ประทานพระขรรค์คือธรรมอันประเสริฐ ซึ่งย่ำยีความระคนด้วยกิเลสแล้ว

---

၄၇.

๔๗.

---

တေဝိဇ္ဇာဘူသနံ ဒတွာန, အာဝေဠံ စတုရော ဖလေ;

ဆဠဘိညာဘရဏံ ဒတွာ, ဓမ္မပုပ္ဖပိဠန္ဓနံ.

ประทานเครื่องประดับคือวิชชา ๓ ผล ๔ เป็นพวงดอกไม้แล้ว ประทานเครื่องประดับคืออภิญญา ๖ และเครื่องประดับคือดอกไม้คือธรรมแล้ว

---

၄၈.

๔๘.

---

သဒ္ဓမ္မပဏ္ဍရစ္ဆတ္တံ, ဒတွာ ပါပနိဝါရဏံ;

မာပယိတွာဘယံ ပုပ္ဖံ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

ประทานเศวตฉัตรคือสัทธรรมอันป้องกันบาปได้ ทรงเนรมิตดอกไม้อันให้ความไม่มีภัยแล้ว พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นพร้อมด้วยพระสาวกเสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว

---

၄၉.

๔๙.

---

ဧသော ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, အပ္ပမေယျော ဒုရာသဒေါ;

ဧသော ဟိ ဓမ္မရတနော, သွာက္ခာတော ဧဟိပဿိကော.

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นี้แล ใครๆ ประมาณมิได้ ใครๆ เข้าไปเบียดเบียนได้โดยยาก พระธรรมรัตนะนี้แล อันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว เป็นธรรมที่ควรเรียกให้มาดู

---

၅၀.

๕๐.

---

ဧသော ဟိ သံဃရတနော, သုပ္ပဋိပန္နော အနုတ္တရော;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

พระสังฆรัตนะนี้แล เป็นผู้ปฏิบัติดี ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทั้งหมดนั้นอันตรธานไปแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่ามิใช่หรือหนอ

---

၅၁.

๕๑.

---

မဟာကဿပေါ ဇိနော သတ္ထာ, သေတဗျာရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝဿ ဇိနထူပေါ, ယောဇနုဗ္ဗေဓမုဂ္ဂတောတိ.

พระศาสดาพระนามว่ามหากัสสปะผู้ทรงชนะมาร เสด็จดับขันธปรินิพพานในเสตัพยาราม พระชินธาตุสถูปของพระองค์สูงหนึ่งโยชน์ ก็ตั้งอยู่ในที่นั้นนั่นเทียว

---

ကဿပဿ ဘဂဝတော ဝံသော စတုဝီသတိမော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะ ที่ ๒๔ จบ

---

၂၇. ဂေါတမဗုဒ္ဓဝံသော

๒๗. โคตมพุทธวงศ์

---

၁.

๑.

---

အဟမေတရဟိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဂေါတမော သကျဝဍ္ဎနော;

ပဓာနံ ပဒဟိတွာန, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

ในบัดนี้ เราคือพระโคดมสัมพุทธเจ้า ผู้ยังศากยวงศ์ให้เจริญ ได้บำเพ็ญเพียรแล้ว บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุดแล้ว

---

၂.

๒.

---

ဗြဟ္မုနာ [Pg.380] ယာစိတော သန္တော, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိံ;

အဋ္ဌာရသန္နံ ကောဋီနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

เราผู้สงบระงับ อันท้าวมหาพรหมทูลอาราธนาแล้ว ได้ยังธรรมจักรให้เป็นไปแล้ว การตรัสรู้ครั้งแรกได้มีแก่เทวดา ๑๘ โกฏิ

---

၃.

๓.

---

တတော ပရဉ္စ ဒေသေန္တေ, နရဒေဝသမာဂမေ;

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

หลังจากนั้นอีก เมื่อเราแสดงธรรมในที่ประชุมของนรและเทวดา การตรัสรู้ครั้งที่สองได้มีแก่สัตว์ผู้นับประมาณมิได้

---

၄.

๔.

---

ဣဓေဝါဟံ ဧတရဟိ, ဩဝဒိံ မမ အတြဇံ;

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, တတိယာဘိသမယော အဟု.

ในบัดนี้ เราได้สอนโอรสของเราในที่นี้เอง การตรัสรู้ครั้งที่สามได้มีแก่สัตว์ผู้นับประมาณมิได้

---

၅.

๕.

---

ဧကောသိ သန္နိပါတော မေ, သာဝကာနံ မဟေသိနံ;

အဍ္ဎတေဠသသတာနံ, ဘိက္ခူနာသိ သမာဂမော.

การประชุมแห่งสาวกของเราผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ได้มีครั้งเดียว คือการประชุมแห่งภิกษุ ๑,๒๕๐ รูป

---

၆.

๖.

---

ဝိရောစမာနော ဝိမလော, ဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈဂေါ;

ဒဒါမိ ပတ္ထိတံ သဗ္ဗံ, မဏီဝ သဗ္ဗကာမဒေါ.

เราผู้ปราศจากมลทิน รุ่งเรืองอยู่ท่ามกลางหมู่ภิกษุ ย่อมให้สิ่งที่ปรารถนาทั้งหมด ดุจแก้วมณีอันให้ความปรารถนาทั้งปวง

---

၇.

๗.

---

ဖလမာကင်္ခမာနာနံ, ဘဝစ္ဆန္ဒဇဟေသိနံ;

စတုသစ္စံ ပကာသေမိ, အနုကမ္ပာယ ပါဏိနံ.

เราย่อมประกาศสัจจะ ๔ แก่สัตว์ทั้งหลายผู้หวังผล ผู้ปรารถนาจะละฉันทะในภพ ด้วยความอนุเคราะห์

---

၈.

๘.

---

ဒသဝီသသဟဿာနံ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟု;

ဧကဒွိန္နံ အဘိသမယော, ဂဏနာတော အသင်္ခိယော.

การตรัสรู้ธรรมได้มีแก่สัตว์สามหมื่น การตรัสรู้ของสัตว์หนึ่งหรือสองพวก นับประมาณมิได้

---

၉.

๙.

---

ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ, ဣဒ္ဓံ ဖီတံ သုဖုလ္လိတံ;

ဣဓ မယှံ သကျမုနိနော, သာသနံ သုဝိသောဓိတံ.

ในโลกนี้ ศาสนาของเราผู้เป็นศากยมุนี แพร่หลาย อันมหาชนรู้ทั่วกัน รุ่งเรือง ไพบูลย์ เบิกบานดีแล้ว และบริสุทธิ์ดีแล้ว

---

၁၀.

๑๐.

---

အနာသဝါ ဝီတရာဂါ, သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ;

ဘိက္ခူနေကသတာ သဗ္ဗေ, ပရိဝါရေန္တိ မံ သဒါ.

ภิกษุทั้งหลายหลายร้อยทั้งหมด ผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะ มีจิตสงบ มีจิตตั้งมั่น ย่อมแวดล้อมเราอยู่ทุกเมื่อ

---

၁၁.

๑๑.

---

ဣဒါနိ ယေ ဧတရဟိ, ဇဟန္တိ မာနုသံ ဘဝံ;

အပ္ပတ္တမာနသာ သေခါ, တေ ဘိက္ခူ ဝိညုဂရဟိတာ.

ในบัดนี้ ภิกษุเหล่าใดเป็นพระเสขะ มีใจยังไม่บรรลุอรหัตตผล ละภพแห่งมนุษย์ไป ภิกษุเหล่านั้นถูกวิญญูชนติเตียน

---

၁၂.

๑๒.

---

အရိယဉ္စ သံထောမယန္တာ, သဒါ ဓမ္မရတာ ဇနာ;

ဗုဇ္ဈိဿန္တိ သတိမန္တော, သံသာရသရိတံ ဂတာ.

ชนทั้งหลายผู้มีสติ สรรเสริญอริยมรรค ยินดีในธรรมทุกเมื่อ ถึงกระแสแห่งสงสารแล้วจักตรัสรู้

---

၁၃.

๑๓.

---

နဂရံ ကပိလဝတ္ထု မေ, ရာဇာ သုဒ္ဓေါဒနော ပိတာ;

မယှံ ဇနေတ္တိကာ မာတာ, မာယာဒေဝီတိ ဝုစ္စတိ.

เมืองของเราชื่อว่ากบิลพัสดุ์ พระบิดาคือพระเจ้าสุทโธทนะ พระมารดาผู้ให้กำเนิดของเราเรียกว่าพระนางมายาเทวี

---

၁၄.

๑๔.

---

ဧကူနတိံသဝဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈဟံ ဝသိံ;

ရမ္မော သုရမ္မော သုဘကော, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

เราอยู่ครองเรือนตลอด ๒๙ ปี ปราสาทอันประเสริฐ ๓ หลังของเราคือ รัมมปราสาท สุรัมมปราสาท และสุภปราสาท

---

၁၅.

๑๕.

---

စတ္တာရီသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ဘဒ္ဒကဉ္စနာ နာမ နာရီ, ရာဟုလော နာမ အတြဇော.

มีนางสนมที่ประดับประดาอย่างดี ๔๐,๐๐๐ นาง พระชายาของเรานามว่าภัททกัญจนา โอรสของเรานามว่าราหุล

---

၁၆.

๑๖.

---

နိမိတ္တေ [Pg.381] စတုရော ဒိသွာ, အဿယာနေန နိက္ခမိံ;

ဆဗ္ဗဿံ ပဓာနစာရံ, အစရိံ ဒုက္ကရံ အဟံ.

เราได้เห็นนิมิต ๔ ประการ จึงออกบวชด้วยอัสสยาน (ยานคือม้า) เราได้บำเพ็ญทุกรกิริยาอันทำได้ยาก สิ้น ๖ ปี

---

၁၇.

๑๗.

---

ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ, စက္ကံ ပဝတ္တိတံ မယာ;

အဟံ ဂေါတမသမ္ဗုဒ္ဓေါ, သရဏံ သဗ္ဗပါဏိနံ.

เราผู้เป็นโคตมสัมพุทธะ เป็นที่พึ่งของสรรพสัตว์ ได้ประกาศธรรมจักร ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตเมืองพาราณสี

---

၁၈.

๑๘.

---

ကောလိတော ဥပတိဿော စ, ဒွေ ဘိက္ခူ အဂ္ဂသာဝကာ;

အာနန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော, သန္တိကာဝစရော မမ;

พระภิกษุ ๒ รูป คือโกลิตะและอุปติสสะ เป็นอัครสาวกของเรา อานนท์เป็นพุทธอุปัฏฐาก อยู่ใกล้ชิดเรา

---

ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, ဘိက္ခုနီ အဂ္ဂသာဝိကာ.

พระเขมาและพระอุบลวรรณาเป็นอัครสาวิกา

---

၁၉.

๑๙.

---

စိတ္တော ဟတ္ထာဠဝကော စ, အဂ္ဂုပဋ္ဌာကုပါသကာ;

နန္ဒမာတာ စ ဥတ္တရာ, အဂ္ဂုပဋ္ဌိကုပါသိကာ.

จิตตคฤหบดีและหัตถกอุบาสกอาฬวกะ เป็นอัครอุปัฏฐากฝ่ายอุบาสก นันทมาตาอุบาสิกาและอุตตราอุบาสิกา เป็นอัครอุปัฏฐายิกาฝ่ายอุบาสิกา

---

၂၀.

๒๐.

---

အဟံ အဿတ္ထမူလမှိ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ;

ဗျာမပ္ပဘာ သဒါ မယှံ, သောဠသဟတ္ထမုဂ္ဂတာ.

เราได้บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด ณ ควงไม้โพธิ์ พระรัศมีวาหนึ่งมีอยู่แก่เราเสมอ เราสูง ๑๖ ศอก

---

၂၁.

๒๑.

---

အပ္ပံ ဝဿသတံ အာယု, ဣဒါနေတရဟိ ဝိဇ္ဇတိ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနောဟံ, တာရေမိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในบัดนี้ อายุขัยมีประมาณน้อย คือ ๑๐๐ ปี เราดำรงอยู่ตราบเท่านี้ ยังหมู่ชนจำนวนมากให้ข้ามพ้น

---

၂၂.

๒๒.

---

ဌပယိတွာန ဓမ္မုက္ကံ, ပစ္ဆိမံ ဇနဗောဓနံ;

အဟမ္ပိ နစိရဿေဝ, သဒ္ဓိံ သာဝကသံဃတော;

ဣဓေဝ ပရိနိဗ္ဗိဿံ, အဂ္ဂီ ဝါဟာရသင်္ခယာ.

เราตั้งคบเพลิงคือธรรมะไว้ เพื่อให้ความรู้แก่ชนรุ่นหลัง แม้เราเองก็จักปรินิพพานในโลกนี้ พร้อมด้วยหมู่สาวกในไม่ช้า เหมือนไฟที่สิ้นเชื้อดับไปฉะนั้น

---

၂၃.

๒๓.

---

တာနိ စ အတုလတေဇာနိ, ဣမာနိ စ ဒသဗလာနိ ;

အယဉ္စ ဂုဏဓာရဏော ဒေဟော, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏဝိစိတ္တော.

เดชานุภาพที่หาที่เปรียบมิได้เหล่านั้นด้วย พลญาณ ๑๐ ประการเหล่านี้ด้วย และกายนี้ซึ่งทรงไว้ซึ่งคุณวิจิตรด้วยมหาปุริสลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการด้วย

---

၂၄.

๒๔.

---

ဒသ ဒိသာ ပဘာသေတွာ, သတရံသီဝ ဆပ္ပဘာ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိဿန္တိ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာတိ.

พระฉัพพรรณรังสีที่ส่องสว่างไปทั่วทศทิศ ดุจพระอาทิตย์ ทั้งหมดนั้นจักอันตรธานไป สังขารทั้งปวงไม่ว่างเปล่าแน่หรือ

---

ဂေါတမဿ ဘဂဝတော ဝံသော ပဉ္စဝီသတိမော.

พุทธวงศ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าโคดมที่ ๒๕ จบ

---

၂၈. ဗုဒ္ဓပကိဏ္ဏကကဏ္ဍံ

๒๘. พุทธปกิณณกกัณฑ์

---

၁.

๑.

---

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, စတုရော အာသုံ ဝိနာယကာ;

တဏှင်္ကရော မေဓင်္ကရော, အထောပိ သရဏင်္ကရော;

ဒီပင်္ကရော စ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဧကကပ္ပမှိ တေ ဇိနာ.

ในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำ ๔ พระองค์ คือ พระตัณหังกร พระเมธังกร พระสรณังกร และพระทีปังกรผู้ทรงเป็นพระสัมพุทธะ พระชินเจ้าเหล่านั้นอุบัติขึ้นในกัปเดียวกัน

---

၂.

๒.

---

ဒီပင်္ကရဿ [Pg.382] အပရေန, ကောဏ္ဍညော နာမ နာယကော;

ဧကောဝ ဧကကပ္ပမှိ, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในกาลต่อมาจากพระทีปังกรพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำพระนามว่าโกณฑัญญะ อุบัติขึ้นพระองค์เดียวในกัปหนึ่ง ได้ทรงยังหมู่ชนจำนวนมากให้ข้ามพ้น

---

၃.

๓.

---

ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော, ကောဏ္ဍညဿ စ သတ္ထုနော;

ဧတေသံ အန္တရာ ကပ္ပာ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယာ.

ในระหว่างพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าทีปังกร และพระศาสดาพระนามว่าโกณฑัญญะ กัปทั้งหลายนับไม่ถ้วน

---

၄.

๔.

---

ကောဏ္ဍညဿ အပရေန, မင်္ဂလော နာမ နာယကော;

တေသမ္ပိ အန္တရာ ကပ္ပာ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယာ.

ในกาลต่อมาจากพระโกณฑัญญพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำพระนามว่ามังคละอุบัติขึ้น ในระหว่างพระพุทธเจ้า ๒ พระองค์นั้น กัปทั้งหลายก็นับไม่ถ้วน

---

၅.

๕.

---

မင်္ဂလော စ သုမနော စ, ရေဝတော သောဘိတော မုနိ;

တေပိ ဗုဒ္ဓါ ဧကကပ္ပေ, စက္ခုမန္တော ပဘင်္ကရာ.

พระมังคละ พระสุมนะ พระเรวตะ และพระโสภิตะมุนี พระพุทธเจ้าเหล่านั้นผู้ทรงมีพระจักษุ ๕ ทรงรุ่งเรือง ก็อุบัติขึ้นในกัปเดียวกัน

---

၆.

๖.

---

သောဘိတဿ အပရေန, အနောမဒဿီ မဟာယသော;

တေသမ္ပိ အန္တရာ ကပ္ပာ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယာ.

ในกาลต่อมาจากพระโสภิตพุทธเจ้า พระอโนมทัสสีพุทธเจ้าผู้มียศใหญ่ก็อุบัติขึ้น ในระหว่างพระพุทธเจ้า ๒ พระองค์นั้น กัปทั้งหลายก็นับไม่ถ้วน

---

၇.

๗.

---

အနောမဒဿီ ပဒုမော, နာရဒေါ စာပိ နာယကော;

တေပိ ဗုဒ္ဓါ ဧကကပ္ပေ, တမန္တကာရကာ မုနီ.

พระอโนมทัสสี พระปทุมะ และพระนารทะผู้ทรงเป็นผู้นำ พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นพระมุนีเหล่านั้น ทรงกระทำที่สุดแห่งความมืด คือ โมหะ ก็อุบัติขึ้นในกัปเดียวกัน

---

၈.

๘.

---

နာရဒဿ အပရေန, ပဒုမုတ္တရော နာမ နာယကော;

ဧကကပ္ပမှိ ဥပ္ပန္နော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

ในกาลต่อมาจากพระนารทพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำพระนามว่าปทุมุตตระ อุบัติขึ้นในกัปหนึ่ง ได้ทรงยังหมู่ชนจำนวนมากให้ข้ามพ้น

---

၉.

๙.

---

နာရဒဿ ဘဂဝတော, ပဒုမုတ္တရဿ သတ္ထုနော;

တေသမ္ပိ အန္တရာ ကပ္ပာ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယာ.

ในระหว่างพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่านารทะ และพระศาสดาพระนามว่าปทุมุตตระ กัปทั้งหลายก็นับไม่ถ้วน

---

၁၀.

๑๐.

---

ကပ္ပသတသဟဿမှိ, ဧကော အာသိ မဟာမုနိ;

ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော.

ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่กัปนี้ มีพระมหามุนีพระองค์เดียว คือ พระปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้ทรงสมควรรับของที่เขานำมาบูชา

---

၁၁.

๑๑.

---

တိံသကပ္ပသဟဿမှိ, ဒုဝေ အာသုံ ဝိနာယကာ ;

သုမေဓော စ သုဇာတော စ, ဩရတော ပဒုမုတ္တရာ.

ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ แต่กัปนี้ ถัดจากพระปทุมุตตรพุทธเจ้ามา มีพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำ ๒ พระองค์ คือ พระสุเมธะและพระสุชาตะ

---

၁၂.

๑๒.

---

အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, တယော အာသုံ ဝိနာယကာ ;

ပိယဒဿီ အတ္ထဒဿီ, ဓမ္မဒဿီ စ နာယကာ.

ในกัปที่ ๑,๘๐๐ แต่กัปนี้ มีพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำ ๓ พระองค์ คือ พระปิยทัสสี พระอัตถทัสสี และพระธัมมทัสสี

---

၁၃.

๑๓.

---

ဩရတော စ သုဇာတဿ, သမ္ဗုဒ္ဓါ ဒွိပဒုတ္တမာ;

ဧကကပ္ပမှိ တေ ဗုဒ္ဓါ, လောကေ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလာ.

ถัดจากพระสุชาตพุทธเจ้ามา พระพุทธเจ้าเหล่านั้นผู้เป็นพระสัมพุทธะ ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า หาบุคคลเปรียบมิได้ในโลก อุบัติขึ้นในกัปเดียวกัน

---

၁၄.

๑๔.

---

စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ဧကော အာသိ မဟာမုနိ;

သိဒ္ဓတ္ထော သော လောကဝိဒူ, သလ္လကတ္တော အနုတ္တရော.

ในกัปที่ ๙๔ แต่กัปนี้ มีพระมหามุนีพระองค์เดียว คือ พระสิทธัตถะ ผู้ทรงรู้แจ้งโลก ทรงถอนลูกศรคือตัณหา ผู้ยอดเยี่ยม

---

၁၅.

๑๕.

---

ဒွေနဝုတေ [Pg.383] ဣတော ကပ္ပေ, ဒုဝေ အာသုံ ဝိနာယကာ;

တိဿော ဖုဿော စ သမ္ဗုဒ္ဓါ, အသမာ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလာ.

ในกัปที่ ๙๒ แต่กัปนี้ มีพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำ ๒ พระองค์ คือ พระติสสะและพระปุสสะ ผู้เป็นพระสัมพุทธะ ไม่มีใครเสมอเหมือน หาบุคคลเปรียบมิได้

---

၁၆.

๑๖.

---

ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ဝိပဿီ နာမ နာယကော;

သောပိ ဗုဒ္ဓေါ ကာရုဏိကော, သတ္တေ မောစေသိ ဗန္ဓနာ.

ในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้ พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำพระนามว่าวิปัสสีอุบัติขึ้น แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้ทรงมีพระกรุณา ก็ได้ทรงเปลื้องสัตว์ทั้งหลายจากเครื่องผูก

---

၁၇.

๑๗.

---

ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ဒုဝေ အာသုံ ဝိနာယကာ;

သိခီ စ ဝေဿဘူ စေဝ, အသမာ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလာ.

ในกัปที่ ๓๑ แต่กัปนี้ พระวินายก ๒ พระองค์ คือ พระสิขีพุทธเจ้า และพระเวสสภูพุทธเจ้า ผู้ไม่มีใครเหมือน ไม่มีบุคคลเปรียบ ได้มีแล้ว

---

၁၈.

๑๘.

---

ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, တယော အာသုံ ဝိနာယကာ;

ကကုသန္ဓော ကောဏာဂမနော, ကဿပေါ စာပိ နာယကော.

ในภัทรกัปนี้ มีพระวินายก ๓ พระองค์ คือ พระกกุสันธพุทธเจ้า พระโกนาคมนพุทธเจ้า และพระกัสสปพุทธเจ้า

---

၁၉.

๑๙.

---

အဟမေတရဟိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, မေတ္တေယျော စာပိ ဟေဿတိ;

ဧတေပိမေ ပဉ္စ ဗုဒ္ဓါ, ဓီရာ လောကာနုကမ္ပကာ.

ในบัดนี้ เราเป็นพระสัมพุทธเจ้า และพระเมตเตยยะจักมี พระพุทธเจ้า ๕ พระองค์เหล่านี้ เป็นนักปราชญ์ ผู้อนุเคราะห์แก่โลก

---

၂၀.

๒๐.

---

ဧတေသံ ဓမ္မရာဇူနံ, အညေသံနေကကောဋိနံ;

အာစိက္ခိတွာန တံ မဂ္ဂံ, နိဗ္ဗုတာ တေ သသာဝကာတိ.

พระธรรมราชาเหล่านั้น และพระพุทธเจ้าเหล่าอื่นอีกหลายโกฏิ ทรงแสดงหนทางนั้นแล้ว ได้ปรินิพพานพร้อมด้วยพระสาวก

---

ဗုဒ္ဓပကိဏ္ဏကကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

พุทธปกิณณกกัณฑ์ จบ

---

၂၉. ဓာတုဘာဇနီယကထာ

๒๙. ธาตุภาชนียกถา

---

၁.

๑.

---

မဟာဂေါတမော ဇိနဝရော, ကုသိနာရမှိ နိဗ္ဗုတော;

ဓာတုဝိတ္ထာရိကံ အာသိ, တေသု တေသု ပဒေသတော.

พระชินวรเจ้าพระนามว่าพระมหาโคตมะ เสด็จปรินิพพาน ณ กรุงกุสินารา พระธาตุของพระองค์ได้แพร่หลายไปในประเทศนั้นๆ

---

၂.

๒.

---

ဧကော အဇာတသတ္တုဿ, ဧကော ဝေသာလိယာ ပုရေ;

ဧကော ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ, ဧကော စ အလ္လကပ္ပကေ.

ส่วนหนึ่งเป็นของพระเจ้าอชาตศัตรู ส่วนหนึ่งอยู่ในกรุงเวสาลี ส่วนหนึ่งอยู่ในกรุงกบิลพัสดุ์ และอีกส่วนหนึ่งอยู่ในอัลลกัปปชนบท

---

၃.

๓.

---

ဧကော စ ရာမဂါမမှိ, ဧကော စ ဝေဌဒီပကေ;

ဧကော ပါဝေယျကေ မလ္လေ, ဧကော စ ကောသိနာရကေ.

และอีกส่วนหนึ่งอยู่ในรามคาม และอีกส่วนหนึ่งอยู่ในเวฏฐทีปกชนบท ส่วนหนึ่งเป็นของพวกเจ้ามัลละในเมืองปาวา และอีกส่วนหนึ่งอยู่ในเมืองกุสินารา

---

၄.

๔.

---

ကုမ္ဘဿ ထူပံ ကာရေသိ, ဗြာဟ္မဏော ဒေါဏသဝှယော;

အင်္ဂါရထူပံ ကာရေသုံ, မောရိယာ တုဋ္ဌမာနသာ.

โทณพราหมณ์ได้สร้างสถูปบรรจุทะนาน พวกเจ้าโมริยะมีใจยินดี ได้สร้างสถูปบรรจุพระอังคาร

---

၅.

๕.

---

အဋ္ဌ သာရီရိကာ ထူပါ, နဝမော ကုမ္ဘစေတိယော;

အင်္ဂါရထူပေါ ဒသမော, တဒါယေဝ ပတိဋ္ဌိတော.

สถูปบรรจุพระสรีรธาตุมี ๘ แห่ง พระสถูปบรรจุทะนานเป็นแห่งที่ ๙ พระสถูปบรรจุพระอังคารเป็นแห่งที่ ๑๐ ได้ประดิษฐานไว้ในครั้งนั้นนั่นเอง

---

၆.

๖.

---

ဥဏှီသံ စတဿော ဒါဌာ, အက္ခကာ ဒွေ စ ဓာတုယော;

အသမ္ဘိန္နာ ဣမာ သတ္တ, သေသာ ဘိန္နာဝ ဓာတုယော.

พระอุณหิส ๑ พระเขี้ยวแก้ว ๔ พระรากขวัญ ๒ พระธาตุ ๗ องค์นี้ไม่แตกกระจาย พระธาตุที่เหลือแตกกระจายไป

---

၇.

๗.

---

မဟန္တာ [Pg.384] မုဂ္ဂမတ္တာ စ, မဇ္ဈိမာ ဘိန္နတဏ္ဍုလာ;

ခုဒ္ဒကာ သာသပမတ္တာ စ, နာနာဝဏ္ဏာ စ ဓာတုယော.

พระธาตุขนาดใหญ่มีประมาณเท่าเมล็ดถั่วเขียว ขนาดกลางมีประมาณเท่าเมล็ดข้าวสารหัก ขนาดเล็กมีประมาณเท่าเมล็ดพันธุ์ผักกาด พระธาตุมีวรรณะต่างๆ กัน

---

၈.

๘.

---

မဟန္တာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ စ, မုတ္တဝဏ္ဏာ စ မဇ္ဈိမာ;

ခုဒ္ဒကာ မကုလဝဏ္ဏာ စ, သောဠသဒေါဏမတ္တိကာ.

พระธาตุขนาดใหญ่มีวรรณะเหมือนทองคำ ขนาดกลางมีวรรณะเหมือนแก้วมุกดา ขนาดเล็กมีวรรณะเหมือนดอกมะลิ รวมทั้งหมดมีประมาณ ๑๖ โทณะ

---

၉.

๙.

---

မဟန္တာ ပဉ္စ နာဠိယော, နာဠိယော ပဉ္စ မဇ္ဈိမာ;

ခုဒ္ဒကာ ဆ နာဠီ စေဝ, ဧတာ သဗ္ဗာပိ ဓာတုယော.

พระธาตุขนาดใหญ่ ๕ ทะนาน ขนาดกลาง ๕ ทะนาน และขนาดเล็ก ๖ ทะนาน เหล่านี้คือพระธาตุทั้งหมด

---

၁၀.

๑๐.

---

ဥဏှီသံ သီဟဠေ ဒီပေ, ဗြဟ္မလောကေ စ ဝါမကံ;

သီဟဠေ ဒက္ခိဏက္ခဉ္စ, သဗ္ဗာပေတာ ပတိဋ္ဌိတာ.

พระอุณหิสประดิษฐานอยู่ที่เกาะสีหล และพระรากขวัญเบื้องซ้ายประดิษฐานอยู่ที่พรหมโลก พระรากขวัญเบื้องขวาประดิษฐานอยู่ที่เกาะสีหล พระธาตุทั้งหมดนี้ประดิษฐานอยู่ (ดังนี้)

---

၁၁.

๑๑.

---

ဧကာ ဒါဌာ တိဒသပုရေ, ဧကာ နာဂပုရေ အဟု;

ဧကာ ဂန္ဓာရဝိသယေ, ဧကာ ကလိင်္ဂရာဇိနော.

พระเขี้ยวแก้วองค์หนึ่งอยู่ที่ไตรทิพย์นคร องค์หนึ่งอยู่ที่นาคบุรี องค์หนึ่งอยู่ที่แคว้นคันธาระ องค์หนึ่งอยู่ที่แคว้นของพระเจ้ากาลิงคะ

---

၁၂.

๑๒.

---

စတ္တာလီသသမာ ဒန္တာ, ကေသာ လောမာ စ သဗ္ဗသော;

ဒေဝါ ဟရိံသု ဧကေကံ, စက္ကဝါဠပရမ္ပရာ.

เทวดาทั้งหลายได้นำพระทนต์ ๔๐ ซี่ที่เสมอกันทั้งหมด พระเกศาและพระโลมาไปทีละองค์ๆ โดยลำดับในจักรวาลทั้งหลาย

---

၁၃.

๑๓.

---

ဝဇိရာယံ ဘဂဝတော, ပတ္တော ဒဏ္ဍဉ္စ စီဝရံ;

နိဝါသနံ ကုလဃရေ, ပစ္စတ္ထရဏံ ကပိလဝှယေ.

บาตร ไม้เท้า และจีวรของพระผู้มีพระภาคเจ้า อยู่ที่เมืองวัชชีระ ผ้าทรง (สบง) อยู่ที่กุรุฆระ ผ้าปูนั่งอยู่ที่เมืองกบิลพัสดุ์

---

၁၄.

๑๔.

---

ပါဋလိပုတ္တပုရမှိ, ကရဏံ ကာယဗန္ဓနံ;

စမ္ပာယုဒကသာဋိယံ, ဥဏ္ဏလောမဉ္စ ကောသလေ.

ประคดเอวและรัดประคดอยู่ที่เมืองปาตลีบุตร ผ้าอาบน้ำฝนอยู่ที่เมืองจำปา และพระอุณาโลมอยู่ที่แคว้นโกศล

---

၁၅.

๑๕.

---

ကာသာဝံ ဗြဟ္မလောကေ စ, ဝေဌနံ တိဒသေ ပုရေ;

နိသီဒနံ အဝန္တီသု, ရဋ္ဌေ အတ္ထရဏံ တဒါ.

ผ้ากาสาวะอยู่ที่พรหมโลก ผ้าโพกพระเศียรอยู่ที่ไตรทิพย์นคร ผ้านิสีทนะอยู่ที่แคว้นอวันตี ผ้าปูลาดอยู่ที่เทวรัฐ ในครั้งนั้น

---

၁၆.

๑๖.

---

အရဏီ စ မိထိလာယံ, ဝိဒေဟေ ပရိသာဝနံ;

ဝါသိ သူစိဃရဉ္စာပိ, ဣန္ဒပတ္ထပုရေ တဒါ.

ไม้สีไฟอยู่ที่เมืองมิถิลา ธมกรก (เครื่องกรองน้ำ) อยู่ที่แคว้นวิเทหะ มีดและกล่องเข็มอยู่ที่อินทปัตถนคร ในครั้งนั้น

---

၁၇.

๑๗.

---

ပရိက္ခာရာ အဝသေသာ, ဇနပဒေ အပရန္တကေ;

ပရိဘုတ္တာနိ မုနိနာ, အကံသု မနုဇာ တဒါ.

ในครั้งนั้น มนุษย์ทั้งหลายได้สร้าง (สถูป) บรรจุบริขารที่เหลือ ที่พระมุนีได้ทรงใช้สอยแล้ว ในอปรันตชนบท

---

၁၈.

๑๘.

---

ဓာတုဝိတ္ထာရိကံ အာသိ, ဂေါတမဿ မဟေသိနော;

ပါဏီနံ အနုကမ္ပာယ, အဟု ပေါရာဏိကံ တဒါတိ.

การแพร่หลายแห่งพระธาตุของพระมหามุนีโคตมะ ได้มีแล้ว การแพร่หลายแห่งพระธาตุนั้น เป็นไปเพื่ออนุเคราะห์แก่เหล่าสัตว์ เป็นประเพณีมาแต่โบราณ

---

ဓာတုဘာဇနီယကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ธาตุภาชนียกถา จบ

---

ဗုဒ္ဓဝံသောနိဋ္ဌိတော.

พุทธวงศ์ จบ