นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ขุทฺทกนิกาเย

เถราปทานปาฬิ

(ทุติโย ภาโค)

๔๓. สกึสมฺมชฺชกวคฺโค

๑. สกึสมฺมชฺชกตฺเถรอปทานํ

๑.

‘‘วิปสฺสิโน [Pg.1] ภควโต, ปาฏลึ โพธิมุตฺตมํ;

ทิสฺวาว ตํ ปาทปคฺคํ, ตตฺถ จิตฺตํ ปสาทยึ.

๒.

‘‘สมฺมชฺชนึ คเหตฺวาน, โพธึ สมฺมชฺชิ ตาวเท;

สมฺมชฺชิตฺวาน ตํ โพธึ, อวนฺทึ ปาฏลึ อหํ.

๓.

‘‘ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, สิเร กตฺวาน อญฺชลึ;

นมสฺสมาโน ตํ โพธึ, คญฺฉึ ปฏิกุฏึ อหํ.

๔.

‘‘ตาทิมคฺเคน คจฺฉามิ, สรนฺโต โพธิมุตฺตมํ;

อชคโร มํ ปีเฬสิ, โฆรรูโป มหพฺพโล.

๕.

‘‘อาสนฺเน เม กตํ กมฺมํ, ผเลน โตสยี มมํ;

กเฬวรํ เม คิลติ, เทวโลเก รมามหํ.

๖.

‘‘อนาวิลํ มม จิตฺตํ, วิสุทฺธํ ปณฺฑรํ สทา;

โสกสลฺลํ น ชานามิ, จิตฺตสนฺตาปนํ มม.

๗.

‘‘กุฏฺฐํ คณฺโฑ กิลาโส จ, อปมาโร วิตจฺฉิกา;

ททฺทุ กณฺฑุ จ เม นตฺถิ, ผลํ สมฺมชฺชนายิทํ.

๘.

‘‘โสโก [Pg.2] จ ปริเทโว จ, หทเย เม น วิชฺชติ;

อภนฺตํ อุชุกํ จิตฺตํ, ผลํ สมฺมชฺชนายิทํ.

๙.

‘‘สมาธีสุ น มชฺชามิ, วิสทํ โหติ มานสํ;

ยํ ยํ สมาธิมิจฺฉามิ, โส โส สมฺปชฺชเต มมํ.

๑๐.

‘‘รชนีเย น รชฺชามิ, อโถ ทุสฺสนิเยสุ จ;

โมหนีเย น มุยฺหามิ, ผลํ สมฺมชฺชนายิทํ.

๑๑.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลํ สมฺมชฺชนายิทํ.

๑๒.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๑๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สกึสมฺมชฺชโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สกึสมฺมชฺชกตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. เอกทุสฺสทายกตฺเถรอปทานํ

๑๕.

‘‘นคเร หํสวติยา, อโหสึ ติณหารโก;

ติณหาเรน ชีวามิ, เตน โปเสมิ ทารเก.

๑๖.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

ตมนฺธการํ นาเสตฺวา, อุปฺปชฺชิ โลกนายโก.

๑๗.

‘‘สเก ฆเร นิสีทิตฺวา, เอวํ จินฺเตสิ ตาวเท;

‘พุทฺโธ โลเก สมุปฺปนฺโน, เทยฺยธมฺโม น วิชฺชติ.

๑๘.

‘‘‘อิทํ [Pg.3] เม สาฏกํ เอกํ, นตฺถิ เม โกจิ ทายโก;

ทุกฺโข นิรยสมฺผสฺโส, โรปยิสฺสามิ ทกฺขิณํ’.

๑๙.

‘‘เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน, สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ;

เอกํ ทุสฺสํ คเหตฺวาน, พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ.

๒๐.

‘‘เอกํ ทุสฺสํ ททิตฺวาน, อุกฺกุฏฺฐึ สมฺปวตฺตยึ;

‘ยทิ พุทฺโธ ตุวํ วีร, ตาเรหิ มํ มหามุนิ’.

๒๑.

‘‘ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

มม ทานํ ปกิตฺเตนฺโต, อกา เม อนุโมทนํ.

๒๒.

‘‘‘อิมินา เอกทุสฺเสน, เจตนาปณิธีหิ จ;

กปฺปสตสหสฺสานิ, วินิปาตํ น คจฺฉสิ.

๒๓.

‘‘‘ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชํ กริสฺสสิ;

เตตฺตึสกฺขตฺตุํ ราชา จ, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสสิ.

๒๔.

‘‘‘ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ ;

เทวโลเก มนุสฺเส วา, สํสรนฺโต ตุวํ ภเว.

๒๕.

‘‘‘รูปวา คุณสมฺปนฺโน, อนวกฺกนฺตเทหวา ;

อกฺโขภํ อมิตํ ทุสฺสํ, ลภิสฺสสิ ยทิจฺฉกํ’.

๒๖.

‘‘อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ, ชลชุตฺตมนามโก;

นภํ อพฺภุคฺคมี วีโร, หํสราชาว อมฺพเร.

๒๗.

‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

โภเค เม อูนตา นตฺถิ, เอกทุสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๒๘.

‘‘ปทุทฺธาเร ปทุทฺธาเร, ทุสฺสํ นิพฺพตฺตเต มมํ;

เหฏฺฐา ทุสฺสมฺหิ ติฏฺฐามิ, อุปริจฺฉทนํ มม.

๒๙.

‘‘จกฺกวาฬํ อุปาทาย, สกานนํ สปพฺพตํ;

อิจฺฉมาโน จหํ อชฺช, ทุสฺเสหจฺฉาทเยยฺย ตํ.

๓๐.

‘‘เตเนว เอกทุสฺเสน, สํสรนฺโต ภวาภเว;

สุวณฺณวณฺโณ หุตฺวาน, สํสรามิ ภวาภเว.

๓๑.

‘‘วิปากํ [Pg.4] วิเอกทุสฺสสฺส, นาชฺฌคํ กตฺถจิกฺขยํ;

อยํ เม อนฺติมา ชาติ, วิปจฺจติ อิธาปิ เม.

๓๒.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ทุสฺสมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เอกทุสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๓๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกทุสฺสทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ;

เอกทุสฺสทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. เอกาสนทายกตฺเถรอปทานํ

๓๖.

‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, โคสิโต นาม ปพฺพโต;

อสฺสโม สุกโต มยฺหํ, ปณฺณสาลา สุมาปิตา.

๓๗.

‘‘นารโท นาม นาเมน, กสฺสโป อิติ มํ วิทู;

สุทฺธิมคฺคํ คเวสนฺโต, วสามิ โคสิเต ตทา.

๓๘.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

วิเวกกาโม สมฺพุทฺโธ, อคญฺฉิ อนิลญฺชสา.

๓๙.

‘‘วนคฺเค คจฺฉมานสฺส, ทิสฺวา รํสึ มเหสิโน;

กฏฺฐมญฺจํ ปญฺญาเปตฺวา, อชินญฺจ อปตฺถรึ.

๔๐.

‘‘อาสนํ ปญฺญาเปตฺวาน, สิเร กตฺวาน อญฺชลึ;

โสมนสฺสํ ปเวทิตฺวา, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๔๑.

‘‘‘สลฺลกตฺโต มหาวีร, อาตุรานํ ติกิจฺฉโก;

มมํ โรคปเรตสฺส, ติกิจฺฉํ เทหิ นายก.

๔๒.

‘‘‘กลฺลตฺถิกา เย ปสฺสนฺติ, พุทฺธเสฏฺฐ ตุวํ มุเน;

ธุวตฺถสิทฺธึ ปปฺโปนฺติ, เอเตสํ อชโร ภเว.

๔๓.

‘‘‘น [Pg.5] เม เทยฺยธมฺโม อตฺถิ, ปวตฺตผลโภชิหํ;

อิทํ เม อาสนํ อตฺถิ, นิสีท กฏฺฐมญฺจเก’.

๔๔.

‘‘นิสีทิ ตตฺถ ภควา, อสมฺภีโตว เกสรี;

มุหุตฺตํ วีตินาเมตฺวา, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๔๕.

‘‘‘วิสฏฺโฐ โหหิ มา ภายิ, ลทฺโธ โชติรโส ตยา;

ยํ ตุยฺหํ ปตฺถิตํ สพฺพํ, ปริปูริสฺสตินาคเต.

๔๖.

‘‘‘น โมฆํ ตํ กตํ ตุยฺหํ, ปุญฺญกฺเขตฺเต อนุตฺตเร;

สกฺกา อุทฺธริตุํ อตฺตา, ยสฺส จิตฺตํ ปณีหิตํ.

๔๗.

‘‘‘อิมินาสนทาเนน, เจตนาปณิธีหิ จ;

กปฺปสตสหสฺสานิ, วินิปาตํ น คจฺฉสิ.

๔๘.

‘‘‘ปญฺญาสกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชํ กริสฺสสิ;

อสีติกฺขตฺตุํ ราชา จ, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสสิ.

๔๙.

‘‘‘ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ;

สพฺพตฺถ สุขิโต หุตฺวา, สํสาเร สํสริสฺสสิ’.

๕๐.

‘‘อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ, ชลชุตฺตมนามโก;

นภํ อพฺภุคฺคมี วีโร, หํสราชาว อมฺพเร.

๕๑.

‘‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ, สรถํ สนฺทมานิกํ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, เอกาสนสฺสิทํ ผลํ.

๕๒.

‘‘กานนํ ปวิสิตฺวาปิ, ยทา อิจฺฉามิ อาสนํ;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, ปลฺลงฺโก อุปติฏฺฐติ.

๕๓.

‘‘วาริมชฺฌคโต สนฺโต, ยทา อิจฺฉามิ อาสนํ;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, ปลฺลงฺโก อุปติฏฺฐติ.

๕๔.

‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

ปลฺลงฺกสตสหสฺสานิ, ปริวาเรนฺติ มํ สทา.

๕๕.

‘‘ทุเว [Pg.6] ภเว สํสรามิ, เทวตฺเต อถ มานุเส;

ทุเว กุเล ปชายามิ, ขตฺติเย อถ พฺราหฺมเณ.

๕๖.

‘‘เอกาสนํ ททิตฺวาน, ปุญฺญกฺเขตฺเต อนุตฺตเร;

ธมฺมปลฺลงฺกมาทาย, วิหรามิ อนาสโว.

๕๗.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เอกาสนสฺสิทํ ผลํ.

๕๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกาสนทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

เอกาสนทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. สตฺตกทมฺพปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๖๑.

‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, กุกฺกุโฏ นาม ปพฺพโต;

ตมฺหิ ปพฺพตปาทมฺหิ, สตฺต พุทฺธา วสึสุ เต.

๖๒.

‘‘กทมฺพํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา, ปคฺคเหตฺวาน อญฺชลึ;

สตฺต มาลา คเหตฺวาน, ปุญฺญจิตฺเตน โอกิรึ.

๖๓.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๖๔.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๖๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๖๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.7] จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สตฺตกทมฺพปุปฺผิโย เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สตฺตกทมฺพปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. โกรณฺฑปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๖๘.

‘‘วนกมฺมิโก ปุเร อาสึ, ปิตุมาตุมเตนหํ ;

ปสุมาเรน ชีวามิ, กุสลํ เม น วิชฺชติ.

๖๙.

‘‘มม อาสยสามนฺตา, ติสฺโส โลกคฺคนายโก;

ปทานิ ตีณิ ทสฺเสสิ, อนุกมฺปาย จกฺขุมา.

๗๐.

‘‘อกฺกนฺเต จ ปเท ทิสฺวา, ติสฺสนามสฺส สตฺถุโน;

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน, ปเท จิตฺตํ ปสาทยึ.

๗๑.

‘‘โกรณฺฑํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา, ปาทปํ ธรณีรุหํ;

สโกสกํ คเหตฺวาน, ปทเสฏฺฐมปูชยึ.

๗๒.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๗๓.

‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

โกรณฺฑวณฺณโกเยว, สุปฺปภาโส ภวามหํ.

๗๔.

‘‘ทฺเวนวุเต อิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปทปูชายิทํ ผลํ.

๗๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๗๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โกรณฺฑปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ;

โกรณฺฑปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. ฆตมณฺฑทายกตฺเถรอปทานํ

๗๘.

‘‘สุจินฺติตํ [Pg.8] ภควนฺตํ, โลกเชฏฺฐํ นราสภํ;

อุปวิฏฺฐํ มหารญฺญํ, วาตาพาเธน ปีฬิตํ.

๗๙.

‘‘ทิสฺวา จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, ฆตมณฺฑมุปานยึ;

กตตฺตา อาจิตตฺตา จ, คงฺคา ภาคีรถี อยํ.

๘๐.

‘‘มหาสมุทฺทา จตฺตาโร, ฆตํ สมฺปชฺชเร มม;

อยญฺจ ปถวี โฆรา, อปฺปมาณา อสงฺขิยา.

๘๑.

‘‘มม สงฺกปฺปมญฺญาย, ภวเต มธุสกฺกรา;

จาตุทฺทีปา อิเม รุกฺขา, ปาทปา ธรณีรุหา.

๘๒.

‘‘มม สงฺกปฺปมญฺญาย, กปฺปรุกฺขา ภวนฺติ เต;

ปญฺญาสกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชมการยึ.

๘๓.

‘‘เอกปญฺญาสกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๘๔.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ฆตมณฺฑสฺสิทํ ผลํ.

๘๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๘๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๘๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ฆตมณฺฑทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ฆตมณฺฑทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. เอกธมฺมสฺสวนิยตฺเถรอปทานํ

๘๘.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

จตุสจฺจํ ปกาเสนฺโต, สนฺตาเรสิ พหุํ ชนํ.

๘๙.

‘‘อหํ [Pg.9] เตน สมเยน, ชฏิโล อุคฺคตาปโน;

ธุนนฺโต วากจีรานิ, คจฺฉามิ อมฺพเร ตทา.

๙๐.

‘‘พุทฺธเสฏฺฐสฺส อุปริ, คนฺตุํ น วิสหามหํ;

ปกฺขีว เสลมาสชฺช, คมนํ น ลภามหํ.

๙๑.

‘‘อุทเก โวกฺกมิตฺวาน, เอวํ คจฺฉามิ อมฺพเร;

น เม อิทํ ภูตปุพฺพํ, อิริยาปถวิโกปนํ.

๙๒.

‘‘หนฺท เมตํ คเวสิสฺสํ, อปฺเปวตฺถํ ลเภยฺยหํ;

โอโรหนฺโต อนฺตลิกฺขา, สทฺทมสฺโสสิ สตฺถุโน.

๙๓.

‘‘สเรน รชนีเยน, สวนีเยน วคฺคุนา;

อนิจฺจตํ กเถนฺตสฺส, ตญฺเญว อุคฺคหึ ตทา;

อนิจฺจสญฺญมุคฺคยฺห, อคมาสึ มมสฺสมํ.

๙๔.

‘‘ยาวตายุํ วสิตฺวาน, ตตฺถ กาลงฺกโต อหํ;

จริเม วตฺตมานมฺหิ, สทฺธมฺมสฺสวนํ สรึ.

๙๕.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๙๖.

‘‘ตึสกปฺปสหสฺสานิ, เทวโลเก รมึ อหํ;

เอกปญฺญาสกฺขตฺตุญฺจ, เทวรชฺชมการยึ.

๙๗.

‘‘เอกวีสติกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๙๘.

‘‘อนุโภมิ สกํ ปุญฺญํ, สุขิโตหํ ภวาภเว;

อนุสฺสรามิ ตํ สญฺญํ, สํสรนฺโต ภวาภเว;

น โกฏึ ปฏิวิชฺฌามิ, นิพฺพานํ อจฺจุตํ ปทํ.

๙๙.

‘‘ปิตุเคเห นิสีทิตฺวา, สมโณ ภาวิตินฺทฺริโย;

กถํส ปริทีเปนฺโต, อนิจฺจตมุทาหริ.

๑๐๐.

‘‘‘อนิจฺจา วต สงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโข’.

๑๐๑.

‘‘สห [Pg.10] คาถํ สุณิตฺวาน, ปุพฺพสญฺญมนุสฺสรึ;

เอกาสเน นิสีทิตฺวา, อรหตฺตมปาปุณึ.

๑๐๒.

‘‘ชาติยา สตฺตวสฺเสน, อรหตฺตมปาปุณึ;

อุปสมฺปาทยี พุทฺโธ, ธมฺมสฺสวนสฺสิทํ ผลํ.

๑๐๓.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ธมฺมมสุณึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ธมฺมสฺสวนสฺสิทํ ผลํ.

๑๐๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๐๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๐๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกธมฺมสฺสวนิโย เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เอกธมฺมสฺสวนิยตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. สุจินฺติตตฺเถรอปทานํ

๑๐๗.

‘‘นคเร หํสวติยา, อโหสึ กสฺสโก ตทา;

กสิกมฺเมน ชีวามิ, เตน โปเสมิ ทารเก.

๑๐๘.

‘‘สุสมฺปนฺนํ ตทา เขตฺตํ, ธญฺญํ เม ผลินํ อหุ;

ปากกาเล จ สมฺปตฺเต, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา.

๑๐๙.

‘‘นจฺฉนฺนํ นปฺปติรูปํ, ชานนฺตสฺส คุณาคุณํ;

โยหํ สงฺเฆ อทตฺวาน, อคฺคํ ภุญฺเชยฺย เจ ตทา.

๑๑๐.

‘‘อยํ พุทฺโธ อสมสโม, ทฺวตฺตึสวรลกฺขโณ;

ตโต ปภาวิโต สงฺโฆ, ปุญฺญกฺเขตฺโต อนุตฺตโร.

๑๑๑.

‘‘ตตฺถ ทสฺสามหํ ทานํ, นวสสฺสํ ปุเร ปุเร;

เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน, หฏฺโฐ ปีณิตมานโส.

๑๑๒.

‘‘เขตฺตโต [Pg.11] ธญฺญมาหตฺวา, สมฺพุทฺธํ อุปสงฺกมึ;

อุปสงฺกมฺม สมฺพุทฺธํ, โลกเชฏฺฐํ นราสภํ;

วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๑๑๓.

‘‘‘นวสสฺสญฺจ สมฺปนฺนํ, อายาโคสิ จ ตฺวํ มุเน;

อนุกมฺปมุปาทาย, อธิวาเสหิ จกฺขุม’.

๑๑๔.

‘‘ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๑๑๕.

‘‘‘จตฺตาโร จ ปฏิปนฺนา, จตฺตาโร จ ผเล ฐิตา;

เอส สงฺโฆ อุชุภูโต, ปญฺญาสีลสมาหิโต;

ยชนฺตานํ มนุสฺสานํ, ปุญฺญเปกฺขาน ปาณินํ.

๑๑๖.

‘‘‘กโรโตปธิกํ ปุญฺญํ, สงฺเฆ ทินฺนํ มหปฺผลํ;

ตสฺมึ สงฺเฆว ทาตพฺพํ, ตว สสฺสํ ตเถตรํ.

๑๑๗.

‘‘‘สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวาน, ภิกฺขู เนตฺวาน สํฆรํ;

ปฏิยตฺตํ ฆเร สนฺตํ, ภิกฺขุสงฺฆสฺส เทหิ ตฺวํ’.

๑๑๘.

‘‘สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวาน, ภิกฺขู เนตฺวาน สํฆรํ;

ยํ ฆเร ปฏิยตฺตํ เม, ภิกฺขุสงฺฆสฺสทาสหํ.

๑๑๙.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๑๒๐.

‘‘ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ, โสวณฺณํ สปฺปภสฺสรํ;

สฏฺฐิโยชนมุพฺเพธํ, ตึสโยชนวิตฺถตํ.

เอกูนวีสติมํ ภาณวารํ.

๑๒๑.

‘‘อากิณฺณํ ภวนํ มยฺหํ, นารีคณสมากุลํ;

ตตฺถ ภุตฺวา ปิวิตฺวา จ, วสามิ ติทเส อหํ.

๑๒๒.

‘‘สตานํ ตีณิกฺขตฺตุญฺจ, เทวรชฺชมการยึ;

สตานํ ปญฺจกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๑๒๓.

‘‘ภวาภเว [Pg.12] สํสรนฺโต, ลภามิ อมิตํ ธนํ;

โภเค เม อูนตา นตฺถิ, นวสสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๑๒๔.

‘‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ, สิวิกํ สนฺทมานิกํ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, นวสสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๑๒๕.

‘‘นววตฺถํ นวผลํ, นวคฺครสโภชนํ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, นวสสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๑๒๖.

‘‘โกเสยฺยกมฺพลิยานิ, โขมกปฺปาสิกานิ จ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, นวสสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๑๒๗.

‘‘ทาสีคณํ ทาสคณํ, นาริโย จ อลงฺกตา;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, นวสสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๑๒๘.

‘‘น มํ สีตํ วา อุณฺหํ วา, ปริฬาโห น วิชฺชติ;

อโถ เจตสิกํ ทุกฺขํ, หทเย เม น วิชฺชติ.

๑๒๙.

‘‘อิทํ ขาท อิทํ ภุญฺช, อิมมฺหิ สยเน สย;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, นวสสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๑๓๐.

‘‘อยํ ปจฺฉิมโก ทานิ, จริโม วตฺตเต ภโว;

อชฺชาปิ เทยฺยธมฺโม เม, ผลํ โตเสสิ สพฺพทา.

๑๓๑.

‘‘นวสสฺสํ ททิตฺวาน, สงฺเฆ คณวรุตฺตเม;

อฏฺฐานิสํเส อนุโภมิ, กมฺมานุจฺฉวิเก มม.

๑๓๒.

‘‘วณฺณวา ยสวา โหมิ, มหาโภโค อนีติโก;

มหาปกฺโข สทา โหมิ, อเภชฺชปริโส สทา.

๑๓๓.

‘‘สพฺเพ มํ อปจายนฺติ, เย เกจิ ปถวิสฺสิตา;

เทยฺยธมฺมา จ เย เกจิ, ปุเร ปุเร ลภามหํ.

๑๓๔.

‘‘ภิกฺขุสงฺฆสฺส วา มชฺเฌ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส สมฺมุขา;

สพฺเพปิ สมติกฺกมฺม, เทนฺติ มเมว ทายกา.

๑๓๕.

‘‘ปฐมํ นวสสฺสญฺหิ, ทตฺวา สงฺเฆ คณุตฺตเม;

อิมานิสํเส อนุโภมิ, นวสสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๑๓๖.

‘‘สตสหสฺสิโต [Pg.13] กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, นวสสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๑๓๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว;

๑๓๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๓๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุจินฺติโต เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สุจินฺติตตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. โสวณฺณกิงฺกณิยตฺเถรอปทานํ

๑๔๐.

‘‘สทฺธาย อภินิกฺขมฺม, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

วากจีรธโร อาสึ, ตโปกมฺมมปสฺสิโต.

๑๔๑.

‘‘อตฺถทสฺสี ตุ ภควา, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

อุปฺปชฺชิ ตมฺหิ สมเย, ตารยนฺโต มหาชนํ.

๑๔๒.

‘‘พลญฺจ วต เม ขีณํ, พฺยาธินา ปรเมน ตํ;

พุทฺธเสฏฺฐํ สริตฺวาน, ปุลิเน ถูปมุตฺตมํ.

๑๔๓.

‘‘กริตฺวา หฏฺฐจิตฺโตหํ, สหตฺเถน สโมกิรึ;

โสณฺณกิงฺกณิปุปฺผานิ, อุทคฺคมนโส อหํ.

๑๔๔.

‘‘สมฺมุขา วิย สมฺพุทฺธํ, ถูปํ ปริจรึ อหํ;

เตน เจโตปสาเทน, อตฺถทสฺสิสฺส ตาทิโน.

๑๔๕.

‘‘เทวโลกํ คโต สนฺโต, ลภามิ วิปุลํ สุขํ;

สุวณฺณวณฺโณ ตตฺถาสึ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๑๔๖.

‘‘อสีติโกฏิโย มยฺหํ, นาริโย สมลงฺกตา;

สทา มยฺหํ อุปฏฺฐนฺติ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๑๔๗.

‘‘สฏฺฐิตุริยสหสฺสานิ, เภริโย ปณวานิ จ;

สงฺขา จ ฑิณฺฑิมา ตตฺถ, วคฺคู วชฺชนฺติ ทุนฺทุภี.

๑๔๘.

‘‘จุลฺลาสีติสหสฺสานิ[Pg.14], หตฺถิโน สมลงฺกตา;

ติธาปภินฺนมาตงฺคา, กุญฺชรา สฏฺฐิหายนา.

๑๔๙.

‘‘เหมชาลาภิสญฺฉนฺนา, อุปฏฺฐานํ กโรนฺติ เม;

พลกาเย คเช เจว, อูนตา เม น วิชฺชติ.

๑๕๐.

‘‘โสณฺณกิงฺกณิปุปฺผานํ, วิปากํ อนุโภมหํ;

อฏฺฐปญฺญาสกฺขตฺตุญฺจ, เทวรชฺชมการยึ.

๑๕๑.

‘‘เอกสตฺตติกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

ปถพฺยา รชฺชํ เอกสตํ, มหิยา การยึ อหํ.

๑๕๒.

‘‘โส ทานิ อมตํ ปตฺโต, อสงฺขตํ สุทุทฺทสํ ;

สํโยชนปริกฺขีโณ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๑๕๓.

‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๑๕๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๕๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๕๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โสวณฺณกิงฺกณิโย เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

โสวณฺณกิงฺกณิยตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. โสณฺณโกนฺตริกตฺเถรอปทานํ

๑๕๗.

‘‘มโนภาวนิยํ พุทฺธํ, อตฺตทนฺตํ สมาหิตํ;

อิริยมานํ พฺรหฺมปเถ, จิตฺตวูปสเม รตํ.

๑๕๘.

‘‘นิตฺติณฺณโอฆํ สมฺพุทฺธํ, ฌายึ ฌานรตํ มุนึ;

อุปติตฺถํ สมาปนฺนํ, อินฺทิวรทลปฺปภํ.

๑๕๙.

‘‘อลาพุโนทกํ คยฺห, พุทฺธเสฏฺฐํ อุปาคมึ;

พุทฺธสฺส ปาเท โธวิตฺวา, อลาพุกมทาสหํ.

๑๖๐.

‘‘อาณาเปสิ [Pg.15] จ สมฺพุทฺโธ, ปทุมุตฺตรนามโก;

‘อิมินา ทกมาหตฺวา, ปาทมูเล ฐเปหิ เม’.

๑๖๑.

‘‘สาธูติหํ ปฏิสฺสุตฺวา, สตฺถุคารวตาย จ;

ทกํ อลาพุนาหตฺวา, พุทฺธเสฏฺฐํ อุปาคมึ.

๑๖๒.

‘‘อนุโมทิ มหาวีโร, จิตฺตํ นิพฺพาปยํ มม;

‘อิมินาลาพุทาเนน, สงฺกปฺโป เต สมิชฺฌตุ’.

๑๖๓.

‘‘ปนฺนรเสสุ กปฺเปสุ, เทวโลเก รมึ อหํ;

ตึสติกฺขตฺตุํ ราชา จ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ.

๑๖๔.

‘‘ทิวา วา ยทิ วา รตฺตึ, จงฺกมนฺตสฺส ติฏฺฐโต;

โสวณฺณํ โกนฺตรํ คยฺห, ติฏฺฐเต ปุรโต มม.

๑๖๕.

‘‘พุทฺธสฺส ทตฺวานลาพุํ, ลภามิ โสณฺณโกนฺตรํ;

อปฺปกมฺปิ กตํ การํ, วิปุลํ โหติ ตาทิสุ.

๑๖๖.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํลาพุมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อลาพุสฺส อิทํ ผลํ.

๑๖๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๖๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๖๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โสณฺณโกนฺตริโก เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

โสณฺณโกนฺตริกตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

สกึสมฺมชฺชกวคฺโค เตจตฺตาลีสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

สกึสมฺมชฺชโก เถโร, เอกทุสฺสี เอกาสนี;

กทมฺพโกรณฺฑกโท, ฆตสฺสวนิโกปิ จ.

สุจินฺติโก กิงฺกณิโก, โสณฺณโกนฺตริโกปิ จ;

เอกคาถาสตญฺเจตฺถ, เอกสตฺตติเมว จ.

๔๔. เอกวิหาริวคฺโค

๑. เอกวิหาริกตฺเถรอปทานํ

๑.

‘‘อิมมฺหิ [Pg.16] ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๒.

‘‘นิปฺปปญฺโจ นิราลมฺโพ, อากาสสมมานโส;

สุญฺญตาพหุโล ตาที, อนิมิตฺตรโต วสี.

๓.

‘‘อสงฺคจิตฺโต นิกฺเลโส, อสํสฏฺโฐ กุเล คเณ;

มหาการุณิโก วีโร, วินโยปายโกวิโท.

๔.

‘‘อุยฺยุตฺโต ปรกิจฺเจสุ, วินยนฺโต สเทวเก;

นิพฺพานคมนํ มคฺคํ, คตึ ปงฺกวิโสสนํ.

๕.

‘‘อมตํ ปรมสฺสาทํ, ชรามจฺจุนิวารณํ;

มหาปริสมชฺเฌ โส, นิสินฺโน โลกตารโก.

๖.

‘‘กรวีกรุโต นาโถ, พฺรหฺมโฆโส ตถาคโต;

อุทฺธรนฺโต มหาทุคฺคา, วิปฺปนฏฺเฐ อนายเก.

๗.

‘‘เทเสนฺโต วิรชํ ธมฺมํ, ทิฏฺโฐ เม โลกนายโก;

ตสฺส ธมฺมํ สุณิตฺวาน, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๘.

‘‘ปพฺพชิตฺวา ตทาปาหํ, จินฺเตนฺโต ชินสาสนํ;

เอกโกว วเน รมฺเม, วสึ สํสคฺคปีฬิโต.

๙.

‘‘สกฺกายวูปกาโส เม, เหตุภูโต มมาภวี ;

มนโส วูปกาสสฺส, สํสคฺคภยทสฺสิโน.

๑๐.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๑๑.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๒.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.17] จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกวิหาริโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

เอกวิหาริกตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. เอกสงฺขิยตฺเถรอปทานํ

๑๓.

‘‘วิปสฺสิโน ภควโต, มหาโพธิมโห อหุ;

มหาชนา สมาคมฺม, ปูเชนฺติ โพธิมุตฺตมํ.

๑๔.

‘‘น หิ ตํ โอรกํ มญฺเญ, พุทฺธเสฏฺโฐ ภวิสฺสติ;

ยสฺสายํ อีทิสา โพธิ, ปูชนียา จ สตฺถุโน.

๑๕.

‘‘ตโต สงฺขํ คเหตฺวาน, โพธิรุกฺขมุปฏฺฐหึ;

ธมนฺโต สพฺพทิวสํ, อวนฺทึ โพธิมุตฺตมํ.

๑๖.

‘‘อาสนฺนเก กตํ กมฺมํ, เทวโลกํ อปาปยี;

กเฬวรํ เม ปติตํ, เทวโลเก รมามหํ.

๑๗.

‘‘สฏฺฐิตุริยสหสฺสานิ, ตุฏฺฐหฏฺฐา ปโมทิตา;

สทา มยฺหํ อุปฏฺฐนฺติ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๑๘.

‘‘เอกสตฺตติเม กปฺเป, ราชา อาสึ สุทสฺสโน;

จาตุรนฺโต วิชิตาวี, ชมฺพุมณฺฑสฺส อิสฺสโร.

๑๙.

‘‘ตโต องฺคสตา ตุริยา, ปริวาเรนฺติ มํ สทา;

อนุโภมิ สกํ กมฺมํ, อุปฏฺฐานสฺสิทํ ผลํ.

๒๐.

‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

มาตุกุจฺฉิคตสฺสาปิ, วชฺชเร เภริโย สทา.

๒๑.

‘‘อุปฏฺฐิตฺวาน สมฺพุทฺธํ, อนุภุตฺวาน สมฺปทา;

สิวํ สุเขมํ อมตํ, ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ.

๒๒.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๔.

‘‘สฺวาคตํ [Pg.18] วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกสงฺขิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

เอกสงฺขิยตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. ปาฏิหีรสญฺญกตฺเถรอปทานํ

๒๖.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

วสีสตสหสฺเสหิ, นครํ ปาวิสี ตทา.

๒๗.

‘‘นครํ ปวิสนฺตสฺส, อุปสนฺตสฺส ตาทิโน;

รตนานิ ปชฺโชตึสุ, นิคฺโฆโส อาสิ ตาวเท.

๒๘.

‘‘พุทฺธสฺส อานุภาเวน, เภรี วชฺชุมฆฏฺฏิตา;

สยํ วีณา ปวชฺชนฺติ, พุทฺธสฺส ปวิสโต ปุรํ.

๒๙.

‘‘พุทฺธเสฏฺฐํ นมสฺสามิ, ปทุมุตฺตรมหามุนึ;

ปาฏิหีรญฺจ ปสฺสิตฺวา, ตตฺถ จิตฺตํ ปสาทยึ.

๓๐.

‘‘อโห พุทฺโธ อโห ธมฺโม, อโห โน สตฺถุสมฺปทา;

อเจตนาปิ ตุริยา, สยเมว ปวชฺชเร.

๓๑.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ สญฺญมลภึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธสญฺญายิทํ ผลํ.

๓๒.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปาฏิหีรสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ปาฏิหีรสญฺญกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. ญาณตฺถวิกตฺเถรอปทานํ

๓๕.

‘‘กณิการํว [Pg.19] ชลิตํ, ทีปรุกฺขํว โชติตํ;

กญฺจนํว วิโรจนฺตํ, อทฺทสํ ทฺวิปทุตฺตมํ.

๓๖.

‘‘กมณฺฑลุํ ฐเปตฺวาน, วากจีรญฺจ กุณฺฑิกํ;

เอกํสํ อชินํ กตฺวา, พุทฺธเสฏฺฐํ ถวึ อหํ.

๓๗.

‘‘‘ตมนฺธการํ วิธมํ, โมหชาลสมากุลํ;

ญาณาโลกํ ทสฺเสตฺวาน, นิตฺติณฺโณสิ มหามุนิ.

๓๘.

‘‘‘สมุทฺธรสิมํ โลกํ, สพฺพาวนฺตมนุตฺตรํ;

ญาเณ เต อุปมา นตฺถิ, ยาวตาชคโตคติ.

๓๙.

‘‘‘เตน ญาเณน สพฺพญฺญู, อิติ พุทฺโธ ปวุจฺจติ;

วนฺทามิ ตํ มหาวีรํ, สพฺพญฺญุตมนาวรํ’.

๔๐.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, พุทฺธเสฏฺฐํ ถวึ อหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ญาณตฺถวายิทํ ผลํ;

๔๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว;

๔๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ญาณตฺถวิโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ญาณตฺถวิกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. อุจฺฉุขณฺฑิกตฺเถรอปทานํ

๔๔.

‘‘นคเร พนฺธุมติยา, ทฺวารปาโล อโหสหํ;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, สพฺพธมฺมาน ปารคุํ.

๔๕.

‘‘อุจฺฉุขณฺฑิกมาทาย, พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, วิปสฺสิสฺส มเหสิโน.

๔๖.

‘‘เอกนวุติโต [Pg.20] กปฺเป, ยํ อุจฺฉุมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อุจฺฉุขณฺฑสฺสิทํ ผลํ.

๔๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุจฺฉุขณฺฑิโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อุจฺฉุขณฺฑิกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. กฬมฺพทายกตฺเถรอปทานํ

๕๐.

‘‘โรมโส นาม สมฺพุทฺโธ, วสเต ปพฺพตนฺตเร;

กฬมฺพํ ตสฺส ปาทาสึ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.

๕๑.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, กฬมฺพสฺส อิทํ ผลํ.

๕๒.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กฬมฺพทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

กฬมฺพทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. อมฺพาฏกทายกตฺเถรอปทานํ

๕๕.

‘‘วิปิเน พุทฺธํ ทิสฺวาน, สยมฺภุํ อปราชิตํ;

อมฺพาฏกํ คเหตฺวาน, สยมฺภุสฺส อทาสหํ.

๕๖.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ผลมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๕๗.

‘‘กิเลสา [Pg.21] ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อมฺพาฏกทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อมฺพาฏกทายกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. หรีตกทายกตฺเถรอปทานํ

๖๐.

‘‘หรีตกํ อามลกํ, อมฺพชมฺพุวิภีตกํ;

โกลํ ภลฺลาตกํ พิลฺลํ, สยเมว หรามหํ.

๖๑.

‘‘ทิสฺวาน ปพฺภารคตํ, ฌายึ ฌานรตํ มุนึ;

อาพาเธน อาปีเฬนฺตํ, อทุตียํ มหามุนึ.

๖๒.

‘‘หรีตกํ คเหตฺวาน, สยมฺภุสฺส อทาสหํ;

ขาทมตฺตมฺหิ เภสชฺเช, พฺยาธิ ปสฺสมฺภิ ตาวเท.

๖๓.

‘‘ปหีนทรโถ พุทฺโธ, อนุโมทมกาสิ เม;

‘เภสชฺชทาเนนิมินา, พฺยาธิวูปสเมน จ.

๖๔.

‘‘‘เทวภูโต มนุสฺโส วา, ชาโต วา อญฺญชาติยา;

สพฺพตฺถ สุขิโต โหตุ, มา จ เต พฺยาธิมาคมา’.

๖๕.

‘‘อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ, สยมฺภู อปราชิโต;

นภํ อพฺภุคฺคมี ธีโร, หํสราชาว อมฺพเร.

๖๖.

‘‘ยโต หรีตกํ ทินฺนํ, สยมฺภุสฺส มเหสิโน;

อิมํ ชาตึ อุปาทาย, พฺยาธิ เม นุปปชฺชถ.

๖๗.

‘‘อยํ ปจฺฉิมโก มยฺหํ, จริโม วตฺตเต ภโว;

ติสฺโส วิชฺชา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๘.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, เภสชฺชมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เภสชฺชสฺส อิทํ ผลํ.

๖๙.

‘‘กิเลสา [Pg.22] ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๗๐.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗๑.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา หรีตกทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

หรีตกทายกตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. อมฺพปิณฺฑิยตฺเถรอปทานํ

๗๒.

‘‘หตฺถิราชา ตทา อาสึ, อีสาทนฺโต อุรุฬฺหวา;

วิจรนฺโต พฺรหารญฺเญ, อทฺทสํ โลกนายกํ.

๗๓.

‘‘อมฺพปิณฺฑํ คเหตฺวาน, อทาสึ สตฺถุโน อหํ;

ปฏิคฺคณฺหิ มหาวีโร, สิทฺธตฺโถ โลกนายโก.

๗๔.

‘‘มม นิชฺฌายมานสฺส, ปริภุญฺชิ ตทา ชิโน;

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, ตุสิตํ อุปปชฺชหํ.

๗๕.

‘‘ตโต อหํ จวิตฺวาน, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

เอเตเนว อุปาเยน, อนุภุตฺวาน สมฺปทา.

๗๖.

‘‘ปธานปหิตตฺโตหํ, อุปสนฺโต นิรูปธิ;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, วิหรามิ อนาสโว.

๗๗.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๗๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๗๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๘๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อมฺพปิณฺฑิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อมฺพปิณฺฑิยตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. อมฺพผลิยตฺเถรอปทานํ

๘๑.

‘‘ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส[Pg.23], โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

ปิณฺฑาย วิจรนฺตสฺส, ธารโต อุตฺตมํ ยสํ.

๘๒.

‘‘อคฺคผลํ คเหตฺวาน, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

ทกฺขิเณยฺยสฺส วีรสฺส, อทาสึ สตฺถุโน อหํ.

๘๓.

‘‘เตน กมฺเมน ทฺวิปทินฺท, โลกเชฏฺฐ นราสภ;

ปตฺโตมฺหิ อจลํ ฐานํ, หิตฺวา ชยปราชยํ.

๘๔.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อคฺคทานสฺสิทํ ผลํ.

๘๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๘๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๘๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อมฺพผลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ;

อมฺพผลิยตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

เอกวิหาริวคฺโค จตุจตฺตาลีสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

เถโร เอกวิหารี จ, สงฺขิโย ปาฏิหีรโก;

ถวิโก อุจฺฉุขณฺฑี จ, กฬมฺพอมฺพาฏกโท.

หรีตกมฺพปิณฺฑี จ, อมฺพโท ทสโม ยติ;

ฉฬสีติ จ คาถาโย, คณิตาโย วิภาวิภิ.

๔๕. วิภีตกวคฺโค

๑. วิภีตกมิญฺชิยตฺเถรอปทานํ

๑.

‘‘กกุสนฺโธ [Pg.24] มหาวีโร, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

คณมฺหา วูปกฏฺโฐ โส, อคมาสิ วนนฺตรํ.

๒.

‘‘พีชมิญฺชํ คเหตฺวาน, ลตาย อาวุณึ อหํ;

ภควา ตมฺหิ สมเย, ฌายเต ปพฺพตนฺตเร.

๓.

‘‘ทิสฺวานหํ เทวเทวํ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

ทกฺขิเณยฺยสฺส วีรสฺส, พีชมิญฺชมทาสหํ.

๔.

‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปมฺหิ, ยํ มิญฺชมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พีชมิญฺชสฺสิทํ ผลํ.

๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วิภีตกมิญฺชิโย เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

วิภีตกมิญฺชิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. โกลทายกตฺเถรอปทานํ

๘.

‘‘อชิเนน นิวตฺโถหํ, วากจีรธโร ตทา;

ขาริยา ปูรยิตฺวาน, โกลํหาสึ มมสฺสมํ.

๙.

‘‘ตมฺหิ [Pg.25] กาเล สิขี พุทฺโธ, เอโก อทุติโย อหุ;

มมสฺสมํ อุปาคจฺฉิ, ชานนฺโต สพฺพกาลิกํ.

๑๐.

‘‘สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, วนฺทิตฺวาน จ สุพฺพตํ;

อุโภ หตฺเถหิ ปคฺคยฺห, โกลํ พุทฺธสฺสทาสหํ.

๑๑.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ผลมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, โกลทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๒.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โกลทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

โกลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. พิลฺลิยตฺเถรอปทานํ

๑๕.

‘‘จนฺทภาคานทีตีเร, อสฺสโม สุกโต มม;

พิลฺลรุกฺเขหิ อากิณฺโณ, นานาทุมนิเสวิโต.

๑๖.

‘‘สุคนฺธํ เพลุวํ ทิสฺวา, พุทฺธเสฏฺฐมนุสฺสรึ;

ขาริภารํ ปูรยิตฺวา, ตุฏฺโฐ สํวิคฺคมานโส.

๑๗.

‘‘กกุสนฺธํ อุปาคมฺม, พิลฺลปกฺกมทาสหํ;

ปุญฺญกฺเขตฺตสฺส วีรสฺส, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

๑๘.

‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปสฺมึ, ยํ ผลมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๙.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๐.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๑.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.26] จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พิลฺลิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

พิลฺลิยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. ภลฺลาตทายกตฺเถรอปทานํ

๒๒.

‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, ทฺวตฺตึสวรลกฺขณํ;

วิปินคฺเคน คจฺฉนฺตํ, สาลราชํว ผุลฺลิตํ.

๒๓.

‘‘ติณตฺถรํ ปญฺญาเปตฺวา, พุทฺธเสฏฺฐํ อยาจหํ;

‘อนุกมฺปตุ มํ พุทฺโธ, ภิกฺขํ อิจฺฉามิ ทาตเว’.

๒๔.

‘‘อนุกมฺปโก การุณิโก, อตฺถทสฺสี มหายโส;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, โอรูหิ มม อสฺสเม.

๒๕.

‘‘โอโรหิตฺวาน สมฺพุทฺโธ, นิสีทิ ปณฺณสนฺถเร;

ภลฺลาตกํ คเหตฺวาน, พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ.

๒๖.

‘‘มม นิชฺฌายมานสฺส, ปริภุญฺชิ ตทา ชิโน;

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, อภิวนฺทึ ตทา ชินํ.

๒๗.

‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, ยํ ผลมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๒๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ภลฺลาตทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ภลฺลาตทายกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. อุตฺตลิปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๓๑.

‘‘นิคฺโรเธ [Pg.27] หริโตภาเส, สํวิรุฬฺหมฺหิ ปาทเป;

อุตฺตลิมาลํ ปคฺคยฺห, โพธิยา อภิโรปยึ.

๓๒.

‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปมฺหิ, ยํ โพธิมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, โพธิปูชายิทํ ผลํ.

๓๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุตฺตลิปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อุตฺตลิปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. อมฺพาฏกิยตฺเถรอปทานํ

๓๖.

‘‘สุปุปฺผิตํ สาลวนํ, โอคยฺห เวสฺสภู มุนิ;

นิสีทิ คิริทุคฺเคสุ, อภิชาโตว เกสรี.

๓๗.

‘‘ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, อมฺพาฏกมปูชยึ;

ปุญฺญกฺเขตฺตํ อนุตฺตรํ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.

๓๘.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคติ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๙.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๐.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๑.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อมฺพาฏกิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อมฺพาฏกิยตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. สีหาสนิกตฺเถรอปทานํ

๔๒.

‘‘ปทุมุตฺตรสฺส [Pg.28] ภควโต, สพฺพภูตหิเตสิโน;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, สีหาสนมทาสหํ.

๔๓.

‘‘เทวโลเก มนุสฺเส วา, ยตฺถ ยตฺถ วสามหํ;

ลภามิ วิปุลํ พฺยมฺหํ, สีหาสนสฺสิทํ ผลํ.

๔๔.

‘‘โสณฺณมยา รูปิมยา, โลหิตงฺคมยา พหู;

มณิมยา จ ปลฺลงฺกา, นิพฺพตฺตนฺติ มมํ สทา.

๔๕.

‘‘โพธิยา อาสนํ กตฺวา, ชลชุตฺตมนามิโน;

อุจฺเจ กุเล ปชายามิ, อโห ธมฺมสุธมฺมตา.

๔๖.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, สีหาสนมกาสหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, สีหาสนสฺสิทํ ผลํ.

๔๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สีหาสนิโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สีหาสนิกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. ปาทปีฐิยตฺเถรอปทานํ

๕๐.

‘‘สุเมโธ นาม สมฺพุทฺโธ, อคฺโค การุณิโก มุนิ;

ตารยิตฺวา พหู สตฺเต, นิพฺพุโต โส มหายโส.

๕๑.

‘‘สีหาสนสฺส สามนฺตา, สุเมธสฺส มเหสิโน;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, ปาทปีฐมการยึ.

๕๒.

‘‘กตฺวาน กุสลํ กมฺมํ, สุขปากํ สุขุทฺรยํ;

ปุญฺญกมฺเมน สํยุตฺโต, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๕๓.

‘‘ตตฺถ [Pg.29] เม วสมานสฺส, ปุญฺญกมฺมสมงฺคิโน;

ปทานิ อุทฺธรนฺตสฺส, โสณฺณปีฐา ภวนฺติ เม.

๕๔.

‘‘ลาภา เตสํ สุลทฺธํ โว, เย ลภนฺติ อุปสฺสุตึ;

นิพฺพุเต การํ กตฺวาน, ลภนฺติ วิปุลํ สุขํ.

๕๕.

‘‘มยาปิ สุกตํ กมฺมํ, วาณิชฺชํ สุปฺปโยชิตํ;

ปาทปีฐํ กริตฺวาน, โสณฺณปีฐํ ลภามหํ.

๕๖.

‘‘ยํ ยํ ทิสํ ปกฺกมามิ, เกนจิ กิจฺจเยนหํ ;

โสณฺณปีเฐ อกฺกมามิ, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๕๗.

‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปาทปีฐสฺสิทํ ผลํ.

๕๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปาทปีฐิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ปาทปีฐิยตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. เวทิการกตฺเถรอปทานํ

๖๑.

‘‘ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต, โพธิยา ปาทปุตฺตเม;

เวทิกํ สุกตํ กตฺวา, สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ.

๖๒.

‘‘อโตฬารานิ ภณฺฑานิ, กตานิ อกตานิ จ;

อนฺตลิกฺขา ปวสฺสนฺติ, เวทิกาย อิทํ ผลํ.

๖๓.

‘‘อุภโต พฺยูฬฺหสงฺคาเม, ปกฺขนฺทนฺโต ภยานเก;

ภยเภรวํ น ปสฺสามิ, เวทิกาย อิทํ ผลํ.

๖๔.

‘‘มม [Pg.30] สงฺกปฺปมญฺญาย, พฺยมฺหํ นิพฺพตฺตเต สุภํ;

สยนานิ มหคฺฆานิ, เวทิกาย อิทํ ผลํ.

๖๕.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ เวทิกมการยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เวทิกาย อิทํ ผลํ.

๖๖.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๖๗.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๘.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เวทิการโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

เวทิการกตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. โพธิฆรทายกตฺเถรอปทานํ

๖๙.

‘‘สิทฺธตฺถสฺส ภควโต, ทฺวิปทินฺทสฺส ตาทิโน;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, โพธิฆรมการยึ.

๗๐.

‘‘ตุสิตํ อุปปนฺโนมฺหิ, วสามิ รตเน ฆเร;

น เม สีตํ วา อุณฺหํ วา, วาโต คตฺเต น สมฺผุเส.

๗๑.

‘‘ปญฺจสฏฺฐิมฺหิโต กปฺเป, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

กาสิกํ นาม นครํ, วิสฺสกมฺเมน มาปิตํ.

๗๒.

‘‘ทสโยชนอายามํ, อฏฺฐโยชนวิตฺถตํ;

น ตมฺหิ นคเร อตฺถิ, กฏฺฐํ วลฺลี จ มตฺติกา.

๗๓.

‘‘ติริยํ โยชนํ อาสิ, อทฺธโยชนวิตฺถตํ;

มงฺคโล นาม ปาสาโท, วิสฺสกมฺเมน มาปิโต.

๗๔.

‘‘จุลฺลาสีติสหสฺสานิ, ถมฺภา โสณฺณมยา อหุํ;

มณิมยา จ นิยฺยูหา, ฉทนํ รูปิยํ อหุ.

๗๕.

‘‘สพฺพโสณฺณมยํ [Pg.31] ฆรํ, วิสฺสกมฺเมน มาปิตํ;

อชฺฌาวุตฺถํ มยา เอตํ, ฆรทานสฺสิทํ ผลํ.

๗๖.

‘‘เต สพฺเพ อนุโภตฺวาน, เทวมานุสเก ภเว;

อชฺฌปตฺโตมฺหิ นิพฺพานํ, สนฺติปทมนุตฺตรํ.

๗๗.

‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, โพธิฆรมการยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ฆรทานสฺสิทํ ผลํ.

๗๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๗๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๘๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โพธิฆรทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

โพธิฆรทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

วิภีตกวคฺโค ปญฺจจตฺตาลีสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

วิภีตกี โกลผลี, พิลฺลภลฺลาตกปฺปโท;

อุตฺตลมฺพฏกี เจว, อาสนี ปาทปีฐโก.

เวทิโก โพธิฆริโก, คาถาโย คณิตาปิ จ;

เอกูนาสีติกา สพฺพา, อสฺมึ วคฺเค ปกิตฺติตา.

๔๖. ชคติทายกวคฺโค

๑. ชคติทายกตฺเถรอปทานํ

๑.

‘‘ธมฺมทสฺสิสฺส [Pg.32] มุนิโน, โพธิยา ปาทปุตฺตเม;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, ชคตึ การยึ อหํ.

๒.

‘‘ทริโต ปพฺพตโต วา, รุกฺขโต ปติโต อหํ;

จุโต ปติฏฺฐํ วินฺทามิ, ชคติยา อิทํ ผลํ.

๓.

‘‘น เม โจรา วิเหสนฺติ, นาติมญฺญนฺติ ขตฺติยา ;

สพฺพามิตฺเตติกฺกมามิ, ชคติยา อิทํ ผลํ.

๔.

‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

สพฺพตฺถ ปูชิโต โหมิ, ชคติยา อิทํ ผลํ.

๕.

‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, ชคตึ การยึ อหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ชคติทานสฺสิทํ ผลํ.

๖.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๗.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๘.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ชคติทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ชคติทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. โมรหตฺถิยตฺเถรอปทานํ

๙.

‘‘โมรหตฺถํ คเหตฺวาน, อุเปสึ โลกนายกํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, โมรหตฺถมทาสหํ.

๑๐.

‘‘อิมินา [Pg.33] โมรหตฺเถน, เจตนาปณิธีหิ จ;

นิพฺพายึสุ ตโย อคฺคี, ลภามิ วิปุลํ สุขํ.

๑๑.

‘‘อโห พุทฺโธ อโห ธมฺโม, อโห โน สตฺถุสมฺปทา;

ทตฺวานหํ โมรหตฺถํ, ลภามิ วิปุลํ สุขํ.

๑๒.

‘‘ติยคฺคี นิพฺพุตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

สพฺพาสวา ปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๑๓.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, โมรหตฺถสฺสิทํ ผลํ.

๑๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โมรหตฺถิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

โมรหตฺถิยตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. สีหาสนพีชิยตฺเถรอปทานํ

๑๗.

‘‘ติสฺสสฺสาหํ ภควโต, โพธิรุกฺขมวนฺทิยํ;

ปคฺคยฺห พีชนึ ตตฺถ, สีหาสนมพีชหํ.

๑๘.

‘‘ทฺเวนวุเต อิโต กปฺเป, สีหาสนมพีชหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พีชนาย อิทํ ผลํ.

๑๙.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๐.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๑.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สีหาสนพีชิโย เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สีหาสนพีชิยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. ติณุกฺกธาริยตฺเถรอปทานํ

๒๒.

‘‘ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส[Pg.34], โพธิยา ปาทปุตฺตเม;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, ตโย อุกฺเก อธารยึ.

๒๓.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โสหํ อุกฺกมธารยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อุกฺกทานสฺสิทํ ผลํ.

๒๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติณุกฺกธาริโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ติณุกฺกธาริยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. อกฺกมนทายกตฺเถรอปทานํ

๒๗.

‘‘กกุสนฺธสฺส มุนิโน, พฺราหฺมณสฺส วุสีมโต;

ทิวาวิหารํ วชโต, อกฺกมนมทาสหํ.

๒๘.

‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปมฺหิ, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อกฺกมนสฺสิทํ ผลํ.

๒๙.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๐.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๑.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อกฺกมนทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อกฺกมนทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. วนโกรณฺฑิยตฺเถรอปทานํ

๓๒.

‘‘สิทฺธตฺถสฺส ภควโต, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

วนโกรณฺฑมาทาย, พุทฺธสฺส อภิโรปยึ.

๓๓.

‘‘จตุนฺนวุติโต [Pg.35] กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วนโกรณฺฑิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

วนโกรณฺฑิยตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

วีสติมํ ภาณวารํ.

๗. เอกฉตฺติยตฺเถรอปทานํ

๓๗.

‘‘องฺคารชาตา ปถวี, กุกฺกุฬานุคตา มหี;

ปทุมุตฺตโร ภควา, อพฺโภกาสมฺหิ จงฺกมิ.

๓๘.

‘‘ปณฺฑรํ ฉตฺตมาทาย, อทฺธานํ ปฏิปชฺชหํ;

ตตฺถ ทิสฺวาน สมฺพุทฺธํ, วิตฺติ เม อุปปชฺชถ.

๓๙.

‘‘มรีจิโยตฺถฏา ภูมิ, องฺคาราว มหี อยํ;

อุปหนฺติ มหาวาตา, สรีรสฺสาสุเขปนา.

๔๐.

‘‘สีตํ อุณฺหํ วิหนนฺตํ, วาตาตปนิวารณํ;

ปฏิคฺคณฺห อิมํ ฉตฺตํ, ผสฺสยิสฺสามิ นิพฺพุตึ.

๔๑.

‘‘อนุกมฺปโก การุณิโก, ปทุมุตฺตโร มหายโส;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, ปฏิคฺคณฺหิ ตทา ชิโน.

๔๒.

‘‘ตึสกปฺปานิ เทวินฺโท, เทวรชฺชมการยึ;

สตานํ ปญฺจกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ.

๔๓.

‘‘ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ;

อนุโภมิ สกํ กมฺมํ, ปุพฺเพ สุกตมตฺตโน.

๔๔.

‘‘อยํ [Pg.36] เม ปจฺฉิมา ชาติ, จริโม วตฺตเต ภโว;

อชฺชาปิ เสตจฺฉตฺตํ เม, สพฺพกาลํ ธรียติ.

๔๕.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ฉตฺตมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ฉตฺตทานสฺสิทํ ผลํ.

๔๖.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๗.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๘.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกฉตฺติโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

เอกฉตฺติยตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. ชาติปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๔๙.

‘‘ปรินิพฺพุเต ภควติ, ปทุมุตฺตเร มหายเส;

ปุปฺผวฏํสเก กตฺวา, สรีรมภิโรปยึ.

๕๐.

‘‘ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, นิมฺมานํ อคมาสหํ;

เทวโลกคโต สนฺโต, ปุญฺญกมฺมํ สรามหํ.

๕๑.

‘‘อมฺพรา ปุปฺผวสฺโส เม, สพฺพกาลํ ปวสฺสติ;

สํสรามิ มนุสฺเส เจ, ราชา โหมิ มหายโส.

๕๒.

‘‘ตหึ กุสุมวสฺโส เม, อภิวสฺสติ สพฺพทา;

ตสฺเสว ปุปฺผปูชาย, วาหสา สพฺพทสฺสิโน.

๕๓.

‘‘อยํ ปจฺฉิมโก มยฺหํ, จริโม วตฺตเต ภโว;

อชฺชาปิ ปุปฺผวสฺโส เม, อภิวสฺสติ สพฺพทา.

๕๔.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เทหปูชายิทํ ผลํ.

๕๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๖.

‘‘สฺวาคตํ [Pg.37] วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ชาติปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ชาติปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. ปฏฺฏิปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๕๘.

‘‘นีหรนฺเต สรีรมฺหิ, วชฺชมานาสุ เภริสุ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, ปฏฺฏิปุปฺผมปูชยึ.

๕๙.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เทหปูชายิทํ ผลํ.

๖๐.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๖๑.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๒.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปฏฺฏิปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ปฏฺฏิปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. คนฺธปูชกตฺเถรอปทานํ

๖๓.

‘‘จิตาสุ กุรุมานาสุ, นานาคนฺเธ สมาหเฏ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, คนฺธมุฏฺฐิมปูชยึ.

๖๔.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, จิตกํ ยมปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, จิตปูชายิทํ ผลํ.

๖๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๖๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.38] จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คนฺธปูชโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

คนฺธปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

ชคติทายกวคฺโค ฉจตฺตาลีสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

ชคตี โมรหตฺถี จ, อาสนี อุกฺกธารโก;

อกฺกมิ วนโกรณฺฑิ, ฉตฺตโท ชาติปูชโก.

ปฏฺฏิปุปฺผี จ โย เถโร, ทสโม คนฺธปูชโก;

สตฺตสฏฺฐิ จ คาถาโย, คณิตาโย วิภาวิภิ.

๔๗. สาลกุสุมิยวคฺโค

๑. สาลกุสุมิยตฺเถรอปทานํ

๑.

‘‘ปรินิพฺพุเต [Pg.39] ภควติ, ชลชุตฺตมนามเก;

อาโรปิตมฺหิ จิตเก, สาลปุปฺผมปูชยึ.

๒.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, จิตปูชายิทํ ผลํ.

๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สาลกุสุมิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สาลกุสุมิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. จิตกปูชกตฺเถรอปทานํ

๖.

‘‘ฌายมานสฺส ภควโต, สิขิโน โลกพนฺธุโน;

อฏฺฐ จมฺปกปุปฺผานิ, จิตกํ อภิโรปยึ.

๗.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, จิตปูชายิทํ ผลํ.

๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ [Pg.40] สุทํ อายสฺมา จิตกปูชโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

จิตกปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. จิตกนิพฺพาปกตฺเถรอปทานํ

๑๑.

‘‘ทยฺหมาเน สรีรมฺหิ, เวสฺสภุสฺส มเหสิโน;

คนฺโธทกํ คเหตฺวาน, จิตํ นิพฺพาปยึ อหํ.

๑๒.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, จิตํ นิพฺพาปยึ อหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, คนฺโธทกสฺสิทํ ผลํ.

๑๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา จิตกนิพฺพาปโก เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

จิตกนิพฺพาปกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. เสตุทายกตฺเถรอปทานํ

๑๖.

‘‘วิปสฺสิโน ภควโต, จงฺกมนฺตสฺส สมฺมุขา;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, เสตุํ การาปยึ อหํ.

๑๗.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ เสตุํ การยึ อหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เสตุทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เสตุทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

เสตุทายกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. สุมนตาลวณฺฏิยตฺเถรอปทานํ

๒๑.

‘‘สิทฺธตฺถสฺส [Pg.41] ภควโต, ตาลวณฺฏมทาสหํ;

สุมเนหิ ปฏิจฺฉนฺนํ, ธารยามิ มหายสํ.

๒๒.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ตาลวณฺฏมทาสหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ตาลวณฺฏสฺสิทํ ผลํ.

๒๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุมนตาลวณฺฏิโย เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สุมนตาลวณฺฏิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. อวฏผลิยตฺเถรอปทานํ

๒๖.

‘‘สตรํสี นาม ภควา, สยมฺภู อปราชิโต;

วิเวกกาโม สมฺพุทฺโธ, โคจรายาภินิกฺขมิ.

๒๗.

‘‘ผลหตฺโถ อหํ ทิสฺวา, อุปคจฺฉึ นราสภํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, อทาสึ อวฏํ ผลํ.

๒๘.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๒๙.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๐.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๑.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อวฏผลิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อวฏผลิยตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. ลพุชผลทายกตฺเถรอปทานํ

๓๒.

‘‘นคเร [Pg.42] พนฺธุมติยา, อารามิโก อหํ ตทา;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, คจฺฉนฺตํ อนิลญฺชเส.

๓๓.

‘‘ลพุชํ ผลมาทาย, พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ;

อากาเสว ฐิโต สนฺโต, ปฏิคฺคณฺหิ มหายโส.

๓๔.

‘‘วิตฺติสญฺชนโน มยฺหํ, ทิฏฺฐธมฺมสุขาวโห;

ผลํ พุทฺธสฺส ทตฺวาน, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

๓๕.

‘‘อธิคญฺฉึ ตทา ปีตึ, วิปุลํ สุขมุตฺตมํ;

อุปฺปชฺชเตว รตนํ, นิพฺพตฺตสฺส ตหึ ตหึ.

๓๖.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๓๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ลพุชผลทายโก เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ลพุชผลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. ปิลกฺขผลทายกตฺเถรอปทานํ

๔๐.

‘‘วนนฺตเร พุทฺธํ ทิสฺวา, อตฺถทสฺสึ มหายสํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, ปิลกฺขสฺส ผลํ อทา.

๔๑.

‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๔๒.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.43] จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปิลกฺขผลทายโก เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปิลกฺขผลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. สยํปฏิภานิยตฺเถรอปทานํ

๔๕.

‘‘กกุธํ วิลสนฺตํว, เทวเทวํ นราสภํ;

รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ, โก ทิสฺวา น ปสีทติ.

๔๖.

‘‘ตมนฺธการํ นาเสตฺวา, สนฺตาเรตฺวา พหุํ ชนํ;

ญาณาโลเกน โชตนฺตํ, โก ทิสฺวา น ปสีทติ.

๔๗.

‘‘วสีสตสหสฺเสหิ, นียนฺตํ โลกนายกํ;

อุทฺธรนฺตํ พหู สตฺเต, โก ทิสฺวา น ปสีทติ.

๔๘.

‘‘อาหนนฺตํ ธมฺมเภรึ, มทฺทนฺตํ ติตฺถิเย คเณ;

สีหนาทํ วินทนฺตํ, โก ทิสฺวา น ปสีทติ.

๔๙.

‘‘ยาวตา พฺรหฺมโลกโต, อาคนฺตฺวาน สพฺรหฺมกา;

ปุจฺฉนฺติ นิปุเณ ปญฺเห, โก ทิสฺวา น ปสีทติ.

๕๐.

‘‘ยสฺสญฺชลึ กริตฺวาน, อายาจนฺติ สเทวกา;

เตน ปุญฺญํ อนุโภนฺติ, โก ทิสฺวา น ปสีทติ.

๕๑.

‘‘สพฺเพ ชนา สมาคนฺตฺวา, สมฺปวาเรนฺติ จกฺขุมํ;

น วิกมฺปติ อชฺฌิฏฺโฐ, โก ทิสฺวา น ปสีทติ.

๕๒.

‘‘นครํ ปวิสโต ยสฺส, รวนฺติ เภริโย พหู;

วินทนฺติ คชา มตฺตา, โก ทิสฺวา น ปสีทติ.

๕๓.

‘‘วีถิยา คจฺฉโต ยสฺส, สพฺพาภา โชตเต สทา;

อพฺภุนฺนตา สมา โหนฺติ, โก ทิสฺวา น ปสีทติ.

๕๔.

‘‘พฺยาหรนฺตสฺส พุทฺธสฺส, จกฺกวาฬมฺปิ สุยฺยติ;

สพฺเพ สตฺเต วิญฺญาเปติ, โก ทิสฺวา น ปสีทติ.

๕๕.

‘‘สตสหสฺสิโต [Pg.44] กปฺเป, ยํ พุทฺธมภิกิตฺตยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, กิตฺตนาย อิทํ ผลํ.

๕๖.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๗.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๘.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สยํปฏิภานิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สยํปฏิภานิยตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. นิมิตฺตพฺยากรณิยตฺเถรอปทานํ

๕๙.

‘‘อชฺโฌคาเหตฺวา หิมวํ, มนฺเต วาเจ มหํ ตทา;

จตุปญฺญาสสหสฺสานิ, สิสฺสา มยฺหํ อุปฏฺฐหุํ.

๖๐.

‘‘อธิตา เวทคู สพฺเพ, ฉฬงฺเค ปารมึ คตา;

สกวิชฺชาหุปตฺถทฺธา, หิมวนฺเต วสนฺติ เต.

๖๑.

‘‘จวิตฺวา ตุสิตา กายา, เทวปุตฺโต มหายโส;

อุปฺปชฺชิ มาตุกุจฺฉิสฺมึ, สมฺปชาโน ปติสฺสโต.

๖๒.

‘‘สมฺพุทฺเธ อุปปชฺชนฺเต, ทสสหสฺสิ กมฺปถ;

อนฺธา จกฺขุํ อลภึสุ, อุปฺปชฺชนฺตมฺหิ นายเก.

๖๓.

‘‘สพฺพาการํ ปกมฺปิตฺถ, เกวลา วสุธา อยํ;

นิคฺโฆสสทฺทํ สุตฺวาน, อุพฺพิชฺชึสุ มหาชนา.

๖๔.

‘‘สพฺเพ ชนา สมาคมฺม, อาคจฺฉุํ มม สนฺติกํ;

วสุธายํ ปกมฺปิตฺถ, กึ วิปาโก ภวิสฺสติ.

๖๕.

‘‘อวจาสึ ตทา เตสํ, มา เภถ นตฺถิ โว ภยํ;

วิสฏฺฐา โหถ สพฺเพปิ, อุปฺปาโทยํ สุวตฺถิโก.

๖๖.

‘‘อฏฺฐเหตูหิ [Pg.45] สมฺผุสฺส, วสุธายํ ปกมฺปติ;

ตถา นิมิตฺตา ทิสฺสนฺติ, โอภาโส วิปุโล มหา.

๖๗.

‘‘อสํสยํ พุทฺธเสฏฺโฐ, อุปฺปชฺชิสฺสติ จกฺขุมา;

สญฺญาเปตฺวาน ชนตํ, ปญฺจสีเล กเถสหํ.

๖๘.

‘‘สุตฺวาน ปญฺจ สีลานิ, พุทฺธุปฺปาทญฺจ ทุลฺลภํ;

อุพฺเพคชาตา สุมนา, ตุฏฺฐหฏฺฐา อหํสุ เต.

๖๙.

‘‘ทฺเวนวุเต อิโต กปฺเป, ยํ นิมิตฺตํ วิยากรึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พฺยากรณสฺสิทํ ผลํ.

๗๐.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๗๑.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗๒.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นิมิตฺตพฺยากรณิโย เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นิมิตฺตพฺยากรณิยตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

สาลกุสุมิยวคฺโค สตฺตจตฺตาลีสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

สาลกุสุมิโย เถโร, ปูชา นิพฺพาปโกปิ จ;

เสตุโท ตาลวณฺฏี จ, อวฏลพุชปฺปโท.

ปิลกฺขปฏิภานี จ, เวยฺยากรณิโย ทิโช;

ทฺเวสตฺตติ จ คาถาโย, คณิตาโย วิภาวิภิ.

๔๘. นฬมาลิวคฺโค

๑. นฬมาลิยตฺเถรอปทานํ

๑.

‘‘สุวณฺณวณฺณํ [Pg.46] สมฺพุทฺธํ, อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ;

วิปินคฺเคน คจฺฉนฺตํ, อทฺทสํ โลกนายกํ.

๒.

‘‘นฬมาลํ คเหตฺวาน, นิกฺขมนฺโต จ ตาวเท;

ตตฺถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ, โอฆติณฺณมนาสวํ.

๓.

‘‘ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, นฬมาลมปูชยึ;

ทกฺขิเณยฺยํ มหาวีรํ, สพฺพโลกานุกมฺปกํ.

๔.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ มาลมภิโรปยึ ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นฬมาลิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

นฬมาลิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. มณิปูชกตฺเถรอปทานํ

๘.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

วิเวกกาโม สมฺพุทฺโธ, คจฺฉเต อนิลญฺชเส.

๙.

‘‘อวิทูเร หิมวนฺตสฺส, มหาชาตสฺสโร อหุ;

ตตฺถ เม ภวนํ อาสิ, ปุญฺญกมฺเมน สํยุตํ.

๑๐.

‘‘ภวนา [Pg.47] อภินิกฺขมฺม, อทฺทสํ โลกนายกํ;

อินฺทีวรํว ชลิตํ, อาทิตฺตํว หุตาสนํ.

๑๑.

‘‘วิจินํ นทฺทสํ ปุปฺผํ, ปูชยิสฺสนฺติ นายกํ;

สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, อวนฺทึ สตฺถุโน อหํ.

๑๒.

‘‘มม สีเส มณึ คยฺห, ปูชยึ โลกนายกํ;

อิมาย มณิปูชาย, วิปาโก โหตุ ภทฺทโก.

๑๓.

‘‘ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

อนฺตลิกฺเข ฐิโต สตฺถา, อิมํ คาถํ อภาสถ.

๑๔.

‘โส เต อิชฺฌตุ สงฺกปฺโป, ลภสฺสุ วิปุลํ สุขํ;

อิมาย มณิปูชาย, อนุโภหิ มหายสํ’.

๑๕.

‘‘อิทํ วตฺวาน ภควา, ชลชุตฺตมนามโก;

อคมาสิ พุทฺธเสฏฺโฐ, ยตฺถ จิตฺตํ ปณีหิตํ.

๑๖.

‘‘สฏฺฐิกปฺปานิ เทวินฺโท, เทวรชฺชมการยึ;

อเนกสตกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ.

๑๗.

‘‘ปุพฺพกมฺมํ สรนฺตสฺส, เทวภูตสฺส เม สโต;

มณิ นิพฺพตฺตเต มยฺหํ, อาโลกกรโณ มมํ.

๑๘.

‘‘ฉฬสีติสหสฺสานิ, นาริโย เม ปริคฺคหา;

วิจิตฺตวตฺถาภรณา, อามุกฺกมณิกุณฺฑลา.

๑๙.

‘‘อฬารปมฺหา หสุลา, สุสญฺญา ตนุมชฺฌิมา;

ปริวาเรนฺติ มํ นิจฺจํ, มณิปูชายิทํ ผลํ.

๒๐.

‘‘โสณฺณมยา มณิมยา, โลหิตงฺคมยา ตถา;

ภณฺฑา เม สุกตา โหนฺติ, ยทิจฺฉสิ ปิฬนฺธนา.

๒๑.

‘‘กูฏาคารา คหารมฺมา, สยนญฺจ มหารหํ;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, นิพฺพตฺตนฺติ ยทิจฺฉกํ.

๒๒.

‘‘ลาภา เตสํ สุลทฺธญฺจ, เย ลภนฺติ อุปสฺสุตึ;

ปุญฺญกฺเขตฺตํ มนุสฺสานํ, โอสธํ สพฺพปาณินํ.

๒๓.

‘‘มยฺหมฺปิ [Pg.48] สุกตํ กมฺมํ, โยหํ อทกฺขิ นายกํ;

วินิปาตา ปมุตฺโตมฺหิ, ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ.

๒๔.

‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

ทิวสญฺเจว รตฺติญฺจ, อาโลโก โหติ เม สทา.

๒๕.

‘‘ตาเยว มณิปูชาย, อนุโภตฺวาน สมฺปทา;

ญาณาโลโก มยา ทิฏฺโฐ, ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ.

๒๖.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ มณึ อภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, มณิปูชายิทํ ผลํ.

๒๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มณิปูชโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

มณิปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. อุกฺกาสติกตฺเถรอปทานํ

๓๐.

‘‘โกสิโก นาม ภควา, จิตฺตกูเฏ วสี ตทา;

ฌายี ฌานรโต พุทฺโธ, วิเวกาภิรโต มุนิ.

๓๑.

‘‘อชฺโฌคาเหตฺวา หิมวนฺตํ, นารีคณปุรกฺขโต;

อทฺทสํ โกสิกํ พุทฺธํ, ปุณฺณมาเยว จนฺทิมํ.

๓๒.

‘‘อุกฺกาสเต คเหตฺวาน, ปริวาเรสหํ ตทา;

สตฺตรตฺตินฺทิวํ ฐตฺวา, อฏฺฐเมน อคจฺฉหํ.

๓๓.

‘‘วุฏฺฐิตํ โกสิกํ พุทฺธํ, สยมฺภุํ อปราชิตํ;

ปสนฺนจิตฺโต วนฺทิตฺวา, เอกํ ภิกฺขํ อทาสหํ.

๓๔.

‘‘เตน กมฺเมน ทฺวิปทินฺท, โลกเชฏฺฐ นราสภ;

อุปฺปชฺชึ ตุสิเต กาเย, เอกภิกฺขายิทํ ผลํ.

๓๕.

‘‘ทิวสญฺเจว [Pg.49] รตฺติญฺจ, อาโลโก โหติ เม สทา;

สมนฺตา โยชนสตํ, โอภาเสน ผรามหํ.

๓๖.

‘‘ปญฺจปญฺญาสกปฺปมฺหิ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

จาตุรนฺโต วิชิตาวี, ชมฺพุมณฺฑสฺส อิสฺสโร.

๓๗.

‘‘ตทา เม นครํ อาสิ, อิทฺธํ ผีตํ สุนิมฺมิตํ;

ตึสโยชนมายามํ, วิตฺถาเรน จ วีสติ.

๓๘.

‘‘โสภณํ นาม นครํ, วิสฺสกมฺเมน มาปิตํ;

ทสสทฺทาวิวิตฺตํ ตํ, สมฺมตาฬสมาหิตํ.

๓๙.

‘‘น ตมฺหิ นคเร อตฺถิ, วลฺลิกฏฺฐญฺจ มตฺติกา;

สพฺพโสณฺณมยํเยว, โชตเต นิจฺจกาลิกํ.

๔๐.

‘‘จตุปาการปริกฺขิตฺตํ, ตโย อาสุํ มณิมยา;

เวมชฺเฌ ตาลปนฺตี จ, วิสฺสกมฺเมน มาปิตา.

๔๑.

‘‘ทสสหสฺสโปกฺขรญฺโญ, ปทุมุปฺปลฉาทิตา;

ปุณฺฑรีเกหิ สญฺฉนฺนา, นานาคนฺธสมีริตา.

๔๒.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ อุกฺกํ ธารยึ อหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อุกฺกธารสฺสิทํ ผลํ.

๔๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุกฺกาสติโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อุกฺกาสติกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. สุมนพีชนิยตฺเถรอปทานํ

๔๖.

‘‘วิปสฺสิโน ภควโต, โพธิยา ปาทปุตฺตเม;

สุมโน พีชนึ คยฺห, อพีชึ โพธิมุตฺตมํ.

๔๗.

‘‘เอกนวุติโต [Pg.50] กปฺเป, อพีชึ โพธิมุตฺตมํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พีชนาย อิทํ ผลํ.

๔๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุมนพีชนิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สุมนพีชนิยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. กุมฺมาสทายกตฺเถรอปทานํ

๕๑.

‘‘เอสนาย จรนฺตสฺส, วิปสฺสิสฺส มเหสิโน;

ริตฺตกํ ปตฺตํ ทิสฺวาน, กุมฺมาสํ ปูรยึ อหํ.

๕๒.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ภิกฺขํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, กุมฺมาสสฺส อิทํ ผลํ.

๕๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุมฺมาสทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

กุมฺมาสทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. กุสฏฺฐกทายกตฺเถรอปทานํ

๕๖.

‘‘กสฺสปสฺส ภควโต, พฺราหฺมณสฺส วุสีมโต;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, กุสฏฺฐกมทาสหํ.

๕๗.

‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปสฺมึ, กุสฏฺฐกมทาสหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, กุสฏฺฐกสฺสิทํ ผลํ.

๕๘.

‘‘กิเลสา [Pg.51] ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุสฏฺฐกทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

กุสฏฺฐกทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. คิริปุนฺนาคิยตฺเถรอปทานํ

๖๑.

‘‘โสภิโต นาม สมฺพุทฺโธ, จิตฺตกูเฏ วสี ตทา;

คเหตฺวา คิริปุนฺนาคํ, สยมฺภุํ อภิปูชยึ.

๖๒.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ พุทฺธมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๖๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๖๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คิริปุนฺนาคิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

คิริปุนฺนาคิยตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. วลฺลิการผลทายกตฺเถรอปทานํ

๖๖.

‘‘สุมโน นาม สมฺพุทฺโธ, ตกฺกรายํ วสี ตทา;

วลฺลิการผลํ คยฺห, สยมฺภุสฺส อทาสหํ.

๖๗.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๖๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.52] จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วลฺลิการผลทายโก เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

วลฺลิการผลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. ปานธิทายกตฺเถรอปทานํ

๗๑.

‘‘อโนมทสฺสี ภควา, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

ทิวาวิหารา นิกฺขมฺม, ปถมารุหิ จกฺขุมา.

๗๒.

‘‘ปานธึ สุกตํ คยฺห, อทฺธานํ ปฏิปชฺชหํ;

ตตฺถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ, ปตฺติกํ จารุทสฺสนํ.

๗๓.

‘‘สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, นีหริตฺวาน ปานธึ;

ปาทมูเล ฐเปตฺวาน, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๗๔.

‘‘‘อภิรูห มหาวีร, สุคตินฺท วินายก;

อิโต ผลํ ลภิสฺสามิ, โส เม อตฺโถ สมิชฺฌตุ’.

๗๕.

‘‘อโนมทสฺสี ภควา, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

ปานธึ อภิรูหิตฺวา, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๗๖.

‘‘‘โย ปานธึ เม อทาสิ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ;

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ, สุณาถ มม ภาสโต’.

๗๗.

‘‘พุทฺธสฺส คิรมญฺญาย, สพฺเพ เทวา สมาคตา;

อุทคฺคจิตฺตา สุมนา, เวทชาตา กตญฺชลี.

๗๘.

‘‘ปานธีนํ ปทาเนน, สุขิโตยํ ภวิสฺสติ;

ปญฺจปญฺญาสกฺขตฺตุญฺจ, เทวรชฺชํ กริสฺสติ.

๗๙.

‘‘สหสฺสกฺขตฺตุํ ราชา จ, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๘๐.

‘‘อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๘๑.

‘‘ตสฺส [Pg.53] ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, นิพฺพายิสฺสตินาสโว.

๘๒.

‘‘เทวโลเก มนุสฺเส วา, นิพฺพตฺติสฺสติ ปุญฺญวา;

เทวยานปฏิภาคํ, ยานํ ปฏิลภิสฺสติ.

๘๓.

‘‘ปาสาทา สิวิกา วยฺหํ, หตฺถิโน สมลงฺกตา;

รถา วาชญฺญสํยุตฺตา, สทา ปาตุภวนฺติ เม.

๘๔.

‘‘อคารา นิกฺขมนฺโตปิ, รเถน นิกฺขมึ อหํ;

เกเสสุ ฉิชฺชมาเนสุ, อรหตฺตมปาปุณึ.

๘๕.

‘‘ลาภา มยฺหํ สุลทฺธํ เม, วาณิชฺชํ สุปฺปโยชิตํ;

ทตฺวาน ปานธึ เอกํ, ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ.

๘๖.

‘‘อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป, ยํ ปานธิมทาสหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปานธิสฺส อิทํ ผลํ.

๘๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๘๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๘๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปานธิทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ปานธิทายกตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. ปุลินจงฺกมิยตฺเถรอปทานํ

๙๐.

‘‘มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, อรญฺเญ กานเน อหํ;

วาตมิคํ คเวสนฺโต, จงฺกมํ อทฺทสํ อหํ.

๙๑.

‘‘อุจฺฉงฺเคน ปุลินํ คยฺห, จงฺกเม โอกิรึ อหํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, สุคตสฺส สิรีมโต.

๙๒.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ปุลินํ โอกิรึ อหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปุลินสฺส อิทํ ผลํ.

๙๓.

‘‘กิเลสา [Pg.54] ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๙๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๙๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุลินจงฺกมิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ปุลินจงฺกมิยตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

นฬมาลิวคฺโค อฏฺฐจตฺตาลีสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

นฬมาลี มณิทโท, อุกฺกาสติกพีชนี;

กุมฺมาโส จ กุสฏฺโฐ จ, คิริปุนฺนาคิโยปิ จ.

วลฺลิกาโร ปานธิโท, อโถ ปุลินจงฺกโม;

คาถาโย ปญฺจนวุติ, คณิตาโย วิภาวิภิ.

๔๙. ปํสุกูลวคฺโค

๑. ปํสุกูลสญฺญกตฺเถรอปทานํ

๑.

‘‘ติสฺโส [Pg.55] นามาสิ ภควา, สยมฺภู อคฺคปุคฺคโล;

ปํสุกูลํ ฐเปตฺวาน, วิหารํ ปาวิสี ชิโน.

๒.

‘‘วินตํ ธนุมาทาย, ภกฺขตฺถาย จรึ อหํ;

มณฺฑลคฺคํ คเหตฺวาน, กานนํ ปาวิสึ อหํ.

๓.

‘‘ตตฺถทฺทสํ ปํสุกูลํ, ทุมคฺเค ลคฺคิตํ ตทา;

จาปํ ตตฺเถว นิกฺขิปฺป, สิเร กตฺวาน อญฺชลึ.

๔.

‘‘ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, วิปุลาย จ ปีติยา;

พุทฺธเสฏฺฐํ สริตฺวาน, ปํสุกูลํ อวนฺทหํ.

๕.

‘‘ทฺเวนวุเต อิโต กปฺเป, ปํสุกูลมวนฺทหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, วนฺทนาย อิทํ ผลํ.

๖.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๗.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๘.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปํสุกูลสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ปํสุกูลสญฺญกตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. พุทฺธสญฺญกตฺเถรอปทานํ

๙.

‘‘อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทาน ปารคู;

ลกฺขเณ อิติหาเส จ, สนิฆณฺฑุสเกฏุเภ.

๑๐.

‘‘นทีโสตปฏิภาคา[Pg.56], สิสฺสา อายนฺติ เม ตทา;

เตสาหํ มนฺเต วาเจมิ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิโต.

๑๑.

‘‘สิทฺธตฺโถ นาม สมฺพุทฺโธ, โลเก อุปฺปชฺชิ ตาวเท;

ตมนฺธการํ นาเสตฺวา, ญาณาโลกํ ปวตฺตยิ.

๑๒.

‘‘มม อญฺญตโร สิสฺโส, สิสฺสานํ โส กเถสิ เม;

สุตฺวาน เต เอตมตฺถํ, อาโรเจสุํ มมํ ตทา.

๑๓.

‘‘พุทฺโธ โลเก สมุปฺปนฺโน, สพฺพญฺญู โลกนายโก;

ตสฺสานุวตฺตติ ชโน, ลาโภ อมฺหํ น วิชฺชติ.

๑๔.

‘‘อธิจฺจุปฺปตฺติกา พุทฺธา, จกฺขุมนฺโต มหายสา;

ยํนูนาหํ พุทฺธเสฏฺฐํ, ปสฺเสยฺยํ โลกนายกํ.

๑๕.

‘‘อชินํ เม คเหตฺวาน, วากจีรํ กมณฺฑลุํ;

อสฺสมา อภินิกฺขมฺม, สิสฺเส อามนฺตยึ อหํ.

๑๖.

‘‘โอทุมฺพริกปุปฺผํว, จนฺทมฺหิ สสกํ ยถา;

วายสานํ ยถา ขีรํ, ทุลฺลโภ โลกนายโก.

๑๗.

‘‘พุทฺโธ โลกมฺหิ อุปฺปนฺโน, มนุสฺสตฺตมฺปิ ทุลฺลภํ;

อุโภสุ วิชฺชมาเนสุ, สวนญฺจ สุทุลฺลภํ.

๑๘.

‘‘พุทฺโธ โลเก สมุปฺปนฺโน, จกฺขุํ ลจฺฉาม โน ภวํ;

เอถ สพฺเพ คมิสฺสาม, สมฺมาสมฺพุทฺธสนฺติกํ.

๑๙.

‘‘กมณฺฑลุธรา สพฺเพ, ขราชินนิวาสิโน;

เต ชฏา ภารภริตา, นิกฺขมุํ วิปินา ตทา.

๒๐.

‘‘ยุคมตฺตํ เปกฺขมานา, อุตฺตมตฺถํ คเวสิโน;

อาสตฺติโทสรหิตา, อสมฺภีตาว เกสรี.

๒๑.

‘‘อปฺปกิจฺจา อโลลุปฺปา, นิปกา สนฺตวุตฺติโน;

อุญฺฉาย จรมานา เต, พุทฺธเสฏฺฐมุปาคมุํ.

๒๒.

‘‘ทิยฑฺฒโยชเน เสเส, พฺยาธิ เม อุปปชฺชถ;

พุทฺธเสฏฺฐํ สริตฺวาน, ตตฺถ กาลงฺกโต อหํ.

๒๓.

‘‘จตุนฺนวุติโต [Pg.57] กปฺเป, ยํ สญฺญมลภึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธสญฺญายิทํ ผลํ.

๒๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พุทฺธสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

พุทฺธสญฺญกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. ภิสทายกตฺเถรอปทานํ

๒๗.

‘‘โอคยฺห ยํ โปกฺขรณึ, นานากุญฺชรเสวิตํ;

อุทฺธรามิ ภิสํ ตตฺถ, ฆาสเหตุ อหํ ตทา.

๒๘.

‘‘ภควา ตมฺหิ สมเย, ปทุมุตฺตรสวฺหโย;

รตฺตมฺพรธโร พุทฺโธ, คจฺฉติ อนิลญฺชเส.

๒๙.

‘‘ธุนนฺโต ปํสุกูลานิ, สทฺทมสฺโสสหํ ตทา;

อุทฺธํ นิชฺฌายมาโนหํ, อทฺทสํ โลกนายกํ.

๓๐.

‘‘ตตฺเถว ฐิตโก สนฺโต, อายาจึ โลกนายกํ;

มธุํ ภิเสหิ สวติ, ขีรํ สปฺปึ มุฬาลิภิ.

๓๑.

‘‘ปฏิคฺคณฺหาตุ เม พุทฺโธ, อนุกมฺปาย จกฺขุมา;

ตโต การุณิโก สตฺถา, โอรุหิตฺวา มหายโส.

๓๒.

‘‘ปฏิคฺคณฺหิ มมํ ภิกฺขํ, อนุกมฺปาย จกฺขุมา;

ปฏิคฺคเหตฺวา สมฺพุทฺโธ, อกา เม อนุโมทนํ.

๓๓.

‘‘‘สุขี โหตุ มหาปุญฺญ, คติ ตุยฺหํ สมิชฺฌตุ;

อิมินา ภิสทาเนน, ลภสฺสุ วิปุลํ สุขํ’.

๓๔.

‘‘อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ, ชลชุตฺตมนามโก;

ภิกฺขมาทาย สมฺพุทฺโธ, อมฺพเรนาคมา ชิโน.

๓๕.

‘‘ตโต [Pg.58] ภิสํ คเหตฺวาน, อาคจฺฉึ มม อสฺสมํ;

ภิสํ รุกฺเข ลเคตฺวาน, มม ทานมนุสฺสรึ.

๓๖.

‘‘มหาวาโต วุฏฺฐหิตฺวา, สญฺจาเลสิ วนํ ตทา;

อากาโส อภินาทิตฺถ, อสนิยา ผลนฺติยา.

๓๗.

‘‘ตโต เม อสนิปาโต, มตฺถเก นิปตี ตทา;

โสหํ นิสินฺนโก สนฺโต, ตตฺถ กาลงฺกโต อหุํ.

๓๘.

‘‘ปุญฺญกมฺเมน สํยุตฺโต, ตุสิตํ อุปปชฺชหํ;

กเฬวรํ เม ปติตํ, เทวโลเก รมึ อหํ.

๓๙.

‘‘ฉฬสีติสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

สายปาตํ อุปฏฺฐนฺติ, ภิสทานสฺสิทํ ผลํ.

๔๐.

‘‘มนุสฺสโยนิมาคนฺตฺวา, สุขิโต โหมหํ สทา;

โภเค เม อูนตา นตฺถิ, ภิสทานสฺสิทํ ผลํ.

๔๑.

‘‘อนุกมฺปิตโก เตน, เทวเทเวน ตาทินา;

สพฺพาสวา ปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๔๒.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ภิสํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ภิสทานสฺสิทํ ผลํ.

๔๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ภิสทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ภิสทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. ญาณถวิกตฺเถรอปทานํ

๔๖.

‘‘ทกฺขิเณ หิมวนฺตสฺส, สุกโต อสฺสโม มม;

อุตฺตมตฺถํ คเวสนฺโต, วสามิ วิปิเน ตทา.

๔๗.

‘‘ลาภาลาเภน [Pg.59] สนฺตุฏฺโฐ, มูเลน จ ผเลน จ;

อนฺเวสนฺโต อาจริยํ, วสามิ เอกโก อหํ.

๔๘.

‘‘สุเมโธ นาม สมฺพุทฺโธ, โลเก อุปฺปชฺชิ ตาวเท;

จตุสจฺจํ ปกาเสติ, อุทฺธรนฺโต มหาชนํ.

๔๙.

‘‘นาหํ สุโณมิ สมฺพุทฺธํ, นปิ เม โกจิ สํสติ ;

อฏฺฐวสฺเส อติกฺกนฺเต, อสฺโสสึ โลกนายกํ.

๕๐.

‘‘อคฺคิทารุํ นีหริตฺวา, สมฺมชฺชิตฺวาน อสฺสมํ;

ขาริภารํ คเหตฺวาน, นิกฺขมึ วิปินา อหํ.

๕๑.

‘‘เอกรตฺตึ วสนฺโตหํ, คาเมสุ นิคเมสุ จ;

อนุปุพฺเพน จนฺทวตึ, ตทาหํ อุปสงฺกมึ.

๕๒.

‘‘ภควา ตมฺหิ สมเย, สุเมโธ โลกนายโก;

อุทฺธรนฺโต พหู สตฺเต, เทเสติ อมตํ ปทํ.

๕๓.

‘‘ชนกายมติกฺกมฺม, วนฺทิตฺวา ชินสาครํ;

เอกํสํ อชินํ กตฺวา, สนฺถวึ โลกนายกํ.

๕๔.

‘‘‘ตุวํ สตฺถา จ เกตุ จ, ธโช ยูโป จ ปาณินํ;

ปรายโน ปติฏฺฐา จ, ทีโป จ ทฺวิปทุตฺตโม.

เอกวีสติมํ ภาณวารํ.

๕๕.

‘‘‘เนปุญฺโญ ทสฺสเน วีโร, ตาเรสิ ชนตํ ตุวํ;

นตฺถญฺโญ ตารโก โลเก, ตวุตฺตริตโร มุเน.

๕๖.

‘‘‘สกฺกา เถเว กุสคฺเคน, ปเมตุํ สาครุตฺตเม ;

นตฺเวว ตว สพฺพญฺญุ, ญาณํ สกฺกา ปเมตเว.

๕๗.

‘‘‘ตุลทณฺเฑ ฐเปตฺวาน, มหึ สกฺกา ธเรตเว;

นตฺเวว ตว ปญฺญาย, ปมาณมตฺถิ จกฺขุม.

๕๘.

‘‘‘อากาโส มินิตุํ สกฺกา, รชฺชุยา องฺคุเลน วา;

นตฺเวว ตว สพฺพญฺญุ, สีลํ สกฺกา ปเมตเว.

๕๙.

‘‘‘มหาสมุทฺเท [Pg.60] อุทกํ, อากาโส จ วสุนฺธรา;

ปริเมยฺยานิ เอตานิ, อปฺปเมยฺโยสิ จกฺขุม’.

๖๐.

‘‘ฉหิ คาถาหิ สพฺพญฺญุํ, กิตฺตยิตฺวา มหายสํ;

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, ตุณฺหี อฏฺฐาสหํ ตทา.

๖๑.

‘‘ยํ วทนฺติ สุเมโธติ, ภูริปญฺญํ สุเมธสํ;

ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา, อิมา คาถา อภาสถ.

๖๒.

‘‘‘โย เม ญาณํ ปกิตฺเตสิ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ, สุณาถ มม ภาสโต.

๖๓.

‘‘‘สตฺตสตฺตติ กปฺปานิ, เทวโลเก รมิสฺสติ;

สหสฺสกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชํ กริสฺสติ.

๖๔.

‘‘‘อเนกสตกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๖๕.

‘‘‘เทวภูโต มนุสฺโส วา, ปุญฺญกมฺมสมาหิโต;

อนูนมนสงฺกปฺโป, ติกฺขปญฺโญ ภวิสฺสติ’.

๖๖.

‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๖๗.

‘‘อคารา อภินิกฺขมฺม, ปพฺพชิสฺสติ กิญฺจโน;

ชาติยา สตฺตวสฺเสน, อรหตฺตํ ผุสิสฺสติ.

๖๘.

‘‘ยโต สรามิ อตฺตานํ, ยโต ปตฺโตสฺมิ สาสนํ;

เอตฺถนฺตเร น ชานามิ, เจตนํ อมโนรมํ.

๖๙.

‘‘สํสริตฺวา ภเว สพฺเพ, สมฺปตฺตานุภวึ อหํ;

โภเค เม อูนตา นตฺถิ, ผลํ ญาณสฺส โถมเน.

๗๐.

‘‘ติยคฺคี นิพฺพุตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

สพฺพาสวา ปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๗๑.

‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, ยํ ญาณมถวึ อหํ ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลํ ญาณสฺส โถมเน.

๗๒.

‘‘กิเลสา [Pg.61] ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๗๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ญาณถวิโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ญาณถวิกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. จนฺทนมาลิยตฺเถรอปทานํ

๗๕.

‘‘ปญฺจ กามคุเณ หิตฺวา, ปิยรูเป มโนรเม;

อสีติโกฏิโย หิตฺวา, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๗๖.

‘‘ปพฺพชิตฺวาน กาเยน, ปาปกมฺมํ วิวชฺชยึ;

วจีทุจฺจริตํ หิตฺวา, นทีกูเล วสามหํ.

๗๗.

‘‘เอกกํ มํ วิหรนฺตํ, พุทฺธเสฏฺโฐ อุปาคมิ;

นาหํ ชานามิ พุทฺโธติ, อกาสึ ปฏิสนฺถรํ.

๗๘.

‘‘กริตฺวา ปฏิสนฺถารํ, นามโคตฺตมปุจฺฉหํ;

‘เทวตานุสิ คนฺธพฺโพ, อทุ สกฺโก ปุรินฺทโท.

๗๙.

‘‘‘โก วา ตฺวํ กสฺส วา ปุตฺโต, มหาพฺรหฺมา อิธาคโต;

วิโรเจสิ ทิสา สพฺพา, อุทยํ สูริโย ยถา.

๘๐.

‘‘‘สหสฺสารานิ จกฺกานิ, ปาเท ทิสฺสนฺติ มาริส;

โก วา ตฺวํ กสฺส วา ปุตฺโต, กถํ ชาเนมุ ตํ มยํ;

นามโคตฺตํ ปเวเทหิ, สํสยํ อปเนหิ เม’.

๘๑.

‘‘‘นมฺหิ เทโว น คนฺธพฺโพ, นมฺหิ สกฺโก ปุรินฺทโท;

พฺรหฺมภาโว จ เม นตฺถิ, เอเตสํ อุตฺตโม อหํ.

๘๒.

‘‘‘อตีโต วิสยํ เตสํ, ทาลยึ กามพนฺธนํ;

สพฺเพ กิเลเส ฌาเปตฺวา, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ’.

๘๓.

‘‘ตสฺส [Pg.62] วาจํ สุณิตฺวาหํ, อิทํ วจนมพฺรวึ;

‘ยทิ พุทฺโธติ สพฺพญฺญู, นิสีท ตฺวํ มหามุเน.

๘๔.

‘ตมหํ ปูชยิสฺสามิ, ทุกฺขสฺสนฺตกโร ตุวํ’;

‘‘ปตฺถริตฺวา ชินจมฺมํ, อทาสิ สตฺถุโน อหํ.

๘๕.

‘‘นิสีทิ ตตฺถ ภควา, สีโหว คิริคพฺภเร;

ขิปฺปํ ปพฺพตมารุยฺห, อมฺพสฺส ผลมคฺคหึ.

๘๖.

‘‘สาลกลฺยาณิกํ ปุปฺผํ, จนฺทนญฺจ มหารหํ;

ขิปฺปํ ปคฺคยฺห ตํ สพฺพํ, อุเปตฺวา โลกนายกํ.

๘๗.

‘‘ผลํ พุทฺธสฺส ทตฺวาน, สาลปุปฺผมปูชยึ;

จนฺทนํ อนุลิมฺปิตฺวา, อวนฺทึ สตฺถุโน อหํ.

๘๘.

‘‘ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, วิปุลาย จ ปีติยา;

อชินมฺหิ นิสีทิตฺวา, สุเมโธ โลกนายโก.

๘๙.

‘‘มม กมฺมํ ปกิตฺเตสิ, หาสยนฺโต มมํ ตทา;

‘อิมินา ผลทาเนน, คนฺธมาเลหิ จูภยํ.

๙๐.

‘‘‘ปญฺจวีเส กปฺปสเต, เทวโลเก รมิสฺสติ;

อนูนมนสงฺกปฺโป, วสวตฺตี ภวิสฺสติ.

๙๑.

‘‘‘ฉพฺพีสติกปฺปสเต, มนุสฺสตฺตํ คมิสฺสติ;

ภวิสฺสติ จกฺกวตฺตี, จาตุรนฺโต มหิทฺธิโก.

๙๒.

‘‘‘เวภารํ นาม นครํ, วิสฺสกมฺเมน มาปิตํ;

เหสฺสติ สพฺพโสวณฺณํ, นานารตนภูสิตํ.

๙๓.

‘‘‘เอเตเนว อุปาเยน, สํสริสฺสติ โส ภเว ;

สพฺพตฺถ ปูชิโต หุตฺวา, เทวตฺเต อถ มานุเส.

๙๔.

‘‘‘ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, พฺรหฺมพนฺธุ ภวิสฺสติ;

อคารา อภินิกฺขมฺม, อนคารี ภวิสฺสติ;

อภิญฺญาปารคู หุตฺวา, นิพฺพายิสฺสตินาสโว’.

๙๕.

‘‘อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ, สุเมโธ โลกนายโก;

มม นิชฺฌายมานสฺส, ปกฺกามิ อนิลญฺชเส.

๙๖.

‘‘เตน [Pg.63] กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๙๗.

‘‘ตุสิตโต จวิตฺวาน, นิพฺพตฺตึ มาตุกุจฺฉิยํ;

โภเค เม อูนตา นตฺถิ, ยมฺหิ คพฺเภ วสามหํ.

๙๘.

‘‘มาตุกุจฺฉิคเต มยิ, อนฺนปานญฺจ โภชนํ;

มาตุยา มม ฉนฺเทน, นิพฺพตฺตติ ยทิจฺฉกํ.

๙๙.

‘‘ชาติยา ปญฺจวสฺเสน, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

โอโรปิตมฺหิ เกสมฺหิ, อรหตฺตมปาปุณึ.

๑๐๐.

‘‘ปุพฺพกมฺมํ คเวสนฺโต, โอเรน นาทฺทสํ อหํ;

ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, มม กมฺมมนุสฺสรึ.

๑๐๑.

‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

ตว สาสนมาคมฺม, ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ.

๑๐๒.

‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, ยํ พุทฺธมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๑๐๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๐๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๐๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา จนฺทนมาลิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

จนฺทนมาลิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. ธาตุปูชกตฺเถรอปทานํ

๑๐๖.

‘‘นิพฺพุเต โลกนาถมฺหิ, สิทฺธตฺเถ โลกนายเก;

มม ญาตี สมาเนตฺวา, ธาตุปูชํ อกาสหํ.

๑๐๗.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ธาตุมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ธาตุปูชายิทํ ผลํ.

๑๐๘.

‘‘กิเลสา [Pg.64] ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๐๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๑๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ธาตุปูชโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ธาตุปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. ปุลินุปฺปาทกตฺเถรอปทานํ

๑๑๑.

‘‘ปพฺพเต หิมวนฺตมฺหิ, เทวโล นาม ตาปโส;

ตตฺถ เม จงฺกโม อาสิ, อมนุสฺเสหิ มาปิโต.

๑๑๒.

‘‘ชฏาภาเรน ภริโต, กมณฺฑลุธโร สทา;

อุตฺตมตฺถํ คเวสนฺโต, วิปินา นิกฺขมึ ตทา.

๑๑๓.

‘‘จุลฺลาสีติสหสฺสานิ, สิสฺสา มยฺหํ อุปฏฺฐหุํ;

สกกมฺมาภิปสุตา, วสนฺติ วิปิเน ตทา.

๑๑๔.

‘‘อสฺสมา อภินิกฺขมฺม, อกํ ปุลินเจติยํ;

นานาปุปฺผํ สมาเนตฺวา, ตํ เจติยมปูชยึ.

๑๑๕.

‘‘ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, อสฺสมํ ปวิสามหํ;

สพฺเพ สิสฺสา สมาคนฺตฺวา, เอตมตฺถํ ปุจฺฉึสุ มํ.

๑๑๖.

‘‘‘ปุลิเนน กโต ถูโป, ยํ ตฺวํ เทว มสฺสติ;

มยมฺปิ ญาตุมิจฺฉาม, ปุฏฺโฐ อาจิกฺข โน ตุวํ’.

๑๑๗.

‘‘‘นิทฺทิฏฺฐา นุ มนฺตปเท, จกฺขุมนฺโต มหายสา;

เต โข อหํ นมสฺสามิ, พุทฺธเสฏฺเฐ มหายเส’.

๑๑๘.

‘‘‘กีทิสา เต มหาวีรา, สพฺพญฺญู โลกนายกา;

กถํวณฺณา กถํสีลา, กีทิสา เต มหายสา’.

๑๑๙.

‘‘‘พาตฺตึสลกฺขณา [Pg.65] พุทฺธา, จตฺตาลีสทิชาปิ จ;

เนตฺตา โคปขุมา เตสํ, ชิญฺชุกา ผลสนฺนิภา.

๑๒๐.

‘‘‘คจฺฉมานา จ เต พุทฺธา, ยุคมตฺตญฺจ เปกฺขเร;

น เตสํ ชาณุ นทติ, สนฺธิสทฺโท น สุยฺยติ.

๑๒๑.

‘‘‘คจฺฉมานา จ สุคตา, อุทฺธรนฺตาว คจฺฉเร;

ปฐมํ ทกฺขิณํ ปาทํ, พุทฺธานํ เอส ธมฺมตา.

๑๒๒.

‘‘‘อสมฺภีตา จ เต พุทฺธา, มิคราชาว เกสรี;

เนวุกฺกํเสนฺติ อตฺตานํ, โน จ วมฺเภนฺติ ปาณินํ.

๑๒๓.

‘‘‘มานาวมานโต มุตฺตา, สมา สพฺเพสุ ปาณิสุ;

อนตฺตุกฺกํสกา พุทฺธา, พุทฺธานํ เอส ธมฺมตา.

๑๒๔.

‘‘‘อุปฺปชฺชนฺตา จ สมฺพุทฺธา, อาโลกํ ทสฺสยนฺติ เต;

ฉปฺปการํ ปกมฺเปนฺติ, เกวลํ วสุธํ อิมํ.

๑๒๕.

‘‘‘ปสฺสนฺติ นิรยญฺเจเต, นิพฺพาติ นิรโย ตทา;

ปวสฺสติ มหาเมโฆ, พุทฺธานํ เอส ธมฺมตา.

๑๒๖.

‘‘‘อีทิสา เต มหานาคา, อตุลา จ มหายสา;

วณฺณโต อนติกฺกนฺตา, อปฺปเมยฺยา ตถาคตา’.

๑๒๗.

‘‘‘อนุโมทึสุ เม วากฺยํ, สพฺเพ สิสฺสา สคารวา;

ตถา จ ปฏิปชฺชึสุ, ยถาสตฺติ ยถาพลํ’.

๑๒๘.

‘‘ปฏิปูเชนฺติ ปุลินํ, สกกมฺมาภิลาสิโน;

สทฺทหนฺตา มม วากฺยํ, พุทฺธสกฺกตมานสา.

๑๒๙.

‘‘ตทา จวิตฺวา ตุสิตา, เทวปุตฺโต มหายโส;

อุปฺปชฺชิ มาตุกุจฺฉิมฺหิ, ทสสหสฺสิ กมฺปถ.

๑๓๐.

‘‘อสฺสมสฺสาวิทูรมฺหิ, จงฺกมมฺหิ ฐิโต อหํ;

สพฺเพ สิสฺสา สมาคนฺตฺวา, อาคจฺฉุํ มม สนฺติเก.

๑๓๑.

‘‘อุสโภว มหี นทติ, มิคราชาว กูชติ;

สุสุมาโรว สฬติ, กึ วิปาโก ภวิสฺสติ.

๑๓๒.

‘‘ยํ [Pg.66] ปกิตฺเตมิ สมฺพุทฺธํ, สิกตาถูปสนฺติเก;

โส ทานิ ภควา สตฺถา, มาตุกุจฺฉิมุปาคมิ.

๑๓๓.

‘‘เตสํ ธมฺมกถํ วตฺวา, กิตฺตยิตฺวา มหามุนึ;

อุยฺโยเชตฺวา สเก สิสฺเส, ปลฺลงฺกมาภุชึ อหํ.

๑๓๔.

‘‘พลญฺจ วต เม ขีณํ, พฺยาธินา ปรเมน ตํ;

พุทฺธเสฏฺฐํ สริตฺวาน, ตตฺถ กาลงฺกโต อหํ.

๑๓๕.

‘‘สพฺเพ สิสฺสา สมาคนฺตฺวา, อกํสุ จิตกํ ตทา;

กเฬวรญฺจ เม คยฺห, จิตกํ อภิโรปยุํ.

๑๓๖.

‘‘จิตกํ ปริวาเรตฺวา, สีเส กตฺวาน อญฺชลึ;

โสกสลฺลปเรตา เต, วิกฺกนฺทึสุ สมาคตา.

๑๓๗.

‘‘เตสํ ลาลปฺปมานานํ, อคมํ จิตกํ ตทา;

‘อหํ อาจริโย ตุมฺหํ, มา โสจิตฺถ สุเมธสา.

๑๓๘.

‘‘‘สทตฺเถ วายเมยฺยาถ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา;

มา โว ปมตฺตา อหุตฺถ, ขโณ โว ปฏิปาทิโต’.

๑๓๙.

‘‘สเก สิสฺเสนุสาสิตฺวา, เทวโลกํ ปุนาคมึ;

อฏฺฐารส จ กปฺปานิ, เทวโลเก รมามหํ.

๑๔๐.

‘‘สตานํ ปญฺจกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

อเนกสตกฺขตฺตุญฺจ, เทวรชฺชมการยึ.

๑๔๑.

‘‘อวเสเสสุ กปฺเปสุ, โวกิณฺโณ สํสรึ อหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อุปฺปาทสฺส อิทํ ผลํ.

๑๔๒.

‘‘ยถา โกมุทิเก มาเส, พหู ปุปฺผนฺติ ปาทปา;

ตเถวาหมฺปิ สมเย, ปุปฺผิโตมฺหิ มเหสินา.

๑๔๓.

‘‘วีริยํ เม ธุรโธรยฺหํ, โยคกฺเขมาธิวาหนํ;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๑๔๔.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ พุทฺธมภิกิตฺตยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, กิตฺตนาย อิทํ ผลํ.

๑๔๕.

‘‘กิเลสา [Pg.67] ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๔๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๔๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุลินุปฺปาทโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ปุลินุปฺปาทกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. ตรณิยตฺเถรอปทานํ

๑๔๘.

‘‘อตฺถทสฺสี ตุ ภควา, สยมฺภู โลกนายโก;

วินตา นทิยา ตีรํ, อุปาคจฺฉิ ตถาคโต.

๑๔๙.

‘‘อุทกา อภินิกฺขมฺม, กจฺฉโป วาริโคจโร;

พุทฺธํ ตาเรตุกาโมหํ, อุเปสึ โลกนายกํ.

๑๕๐.

‘‘‘อภิรูหตุ มํ พุทฺโธ, อตฺถทสฺสี มหามุนิ;

อหํ ตํ ตารยิสฺสามิ, ทุกฺขสฺสนฺตกโร ตุวํ’.

๑๕๑.

‘‘มม สงฺกปฺปมญฺญาย, อตฺถทสฺสี มหายโส;

อภิรูหิตฺวา เม ปิฏฺฐึ, อฏฺฐาสิ โลกนายโก.

๑๕๒.

‘‘ยโต สรามิ อตฺตานํ, ยโต ปตฺโตสฺมิ วิญฺญุตํ;

สุขํ เม ตาทิสํ นตฺถิ, ผุฏฺเฐ ปาทตเล ยถา.

๑๕๓.

‘‘อุตฺตริตฺวาน สมฺพุทฺโธ, อตฺถทสฺสี มหายโส;

นทีตีรมฺหิ ฐตฺวาน, อิมา คาถา อภาสถ.

๑๕๔.

‘‘‘ยาวตา วตฺตเต จิตฺตํ, คงฺคาโสตํ ตรามหํ;

อยญฺจ กจฺฉโป ราชา, ตาเรสิ มม ปญฺญวา.

๑๕๕.

‘‘‘อิมินา พุทฺธตรเณน, เมตฺตจิตฺตวตาย จ;

อฏฺฐารเส กปฺปสเต, เทวโลเก รมิสฺสติ.

๑๕๖.

‘‘‘เทวโลกา อิธาคนฺตฺวา, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

เอกาสเน นิสีทิตฺวา, กงฺขาโสตํ ตริสฺสติ.

๑๕๗.

‘‘‘ยถาปิ [Pg.68] ภทฺทเก เขตฺเต, พีชํ อปฺปมฺปิ โรปิตํ;

สมฺมาธาเร ปวจฺฉนฺเต, ผลํ โตเสติ กสฺสกํ.

๑๕๘.

‘‘‘ตเถวิทํ พุทฺธเขตฺตํ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ;

สมฺมาธาเร ปวจฺฉนฺเต, ผลํ มํ โตสยิสฺสติ’.

๑๕๙.

‘‘ปธานปหิตตฺโตมฺหิ, อุปสนฺโต นิรูปธิ;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, วิหรามิ อนาสโว.

๑๖๐.

‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ตรณาย อิทํ ผลํ.

๑๖๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๖๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๖๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ตรณิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ตรณิยตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. ธมฺมรุจิยตฺเถรอปทานํ

๑๖๔.

‘‘ยทา ทีปงฺกโร พุทฺโธ, สุเมธํ พฺยากรี ชิโน;

‘อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

๑๖๕.

‘‘‘อิมสฺส ชนิกา มาตา, มายา นาม ภวิสฺสติ;

ปิตา สุทฺโธทโน นาม, อยํ เหสฺสติ โคตโม.

๑๖๖.

‘‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน, กตฺวา ทุกฺกรการิกํ;

อสฺสตฺถมูเล สมฺพุทฺโธ, พุชฺฌิสฺสติ มหายโส.

๑๖๗.

‘‘‘อุปติสฺโส โกลิโต จ, อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวกา;

อานนฺโท นาม นาเมน, อุปฏฺฐิสฺสติมํ ชินํ.

๑๖๘.

‘‘‘เขมา อุปฺปลวณฺณา จ, อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวิกา;

จิตฺโต อาฬวโก เจว, อคฺคา เหสฺสนฺตุปาสกา.

๑๖๙.

‘‘‘ขุชฺชุตฺตรา [Pg.69] นนฺทมาตา, อคฺคา เหสฺสนฺตุปาสิกา;

โพธิ อิมสฺส วีรสฺส, อสฺสตฺโถติ ปวุจฺจติ’.

๑๗๐.

‘‘อิทํ สุตฺวาน วจนํ, อสมสฺส มเหสิโน;

อาโมทิตา นรมรู, นมสฺสนฺติ กตญฺชลี.

๑๗๑.

‘‘ตทาหํ มาณโว อาสึ, เมโฆ นาม สุสิกฺขิโต;

สุตฺวา พฺยากรณํ เสฏฺฐํ, สุเมธสฺส มหามุเน.

๑๗๒.

‘‘สํวิสฏฺโฐ ภวิตฺวาน, สุเมเธ กรุณาสเย ;

ปพฺพชนฺตญฺจ ตํ วีรํ, สหาว อนุปพฺพชึ.

๑๗๓.

‘‘สํวุโต ปาติโมกฺขสฺมึ, อินฺทฺริเยสุ จ ปญฺจสุ;

สุทฺธาชีโว สโต วีโร, ชินสาสนการโก.

๑๗๔.

‘‘เอวํ วิหรมาโนหํ, ปาปมิตฺเตน เกนจิ;

นิโยชิโต อนาจาเร, สุมคฺคา ปริธํสิโต.

๑๗๕.

‘‘วิตกฺกวสิโก หุตฺวา, สาสนโต อปกฺกมึ;

ปจฺฉา เตน กุมิตฺเตน, ปยุตฺโต มาตุฆาตนํ.

๑๗๖.

‘‘อกรึ อานนฺตริยํ, ฆาตยึ ทุฏฺฐมานโส;

ตโต จุโต มหาวีจึ, อุปปนฺโน สุทารุณํ.

๑๗๗.

‘‘วินิปาตคโต สนฺโต, สํสรึ ทุกฺขิโต จิรํ;

น ปุโน อทฺทสํ วีรํ, สุเมธํ นรปุงฺควํ.

๑๗๘.

‘‘อสฺมึ กปฺเป สมุทฺทมฺหิ, มจฺโฉ อาสึ ติมิงฺคโล;

ทิสฺวาหํ สาคเร นาวํ, โคจรตฺถมุปาคมึ.

๑๗๙.

‘‘ทิสฺวา มํ วาณิชา ภีตา, พุทฺธเสฏฺฐมนุสฺสรุํ;

โคตโมติ มหาโฆสํ, สุตฺวา เตหิ อุทีริตํ.

๑๘๐.

‘‘ปุพฺพสญฺญํ สริตฺวาน, ตโต กาลงฺกโต อหํ;

สาวตฺถิยํ กุเล อิทฺเธ, ชาโต พฺราหฺมณชาติยํ.

๑๘๑.

‘‘อาสึ ธมฺมรุจิ นาม, สพฺพปาปชิคุจฺฉโก;

ทิสฺวาหํ โลกปชฺโชตํ, ชาติยา สตฺตวสฺสิโก.

๑๘๒.

‘‘มหาเชตวนํ [Pg.70] คนฺตฺวา, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

อุเปมิ พุทฺธํ ติกฺขตฺตุํ, รตฺติยา ทิวสสฺส จ.

๑๘๓.

‘‘ตทา ทิสฺวา มุนิ อาห, จิรํ ธมฺมรุจีติ มํ;

ตโตหํ อวจํ พุทฺธํ, ปุพฺพกมฺมปภาวิตํ.

๑๘๔.

‘‘สุจิรํ สตปุญฺญลกฺขณํ, ปติปุพฺเพน วิสุทฺธปจฺจยํ;

อหมชฺชสุเปกฺขนํ วต, ตว ปสฺสามิ นิรุปมํ วิคฺคหํ.

๑๘๕.

‘‘สุจิรํ วิหตตฺตโม มยา, สุจิรกฺเขน นที วิโสสิตา;

สุจิรํ อมลํ วิโสธิตํ, นยนํ ญาณมยํ มหามุเน.

๑๘๖.

‘‘จิรกาลสมงฺคิโต ตยา, อวินฏฺโฐ ปุนรนฺตรํ จิรํ;

ปุนรชฺชสมาคโต ตยา, น หิ นสฺสนฺติ กตานิ โคตม.

๑๘๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๘๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๘๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ธมฺมรุจิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ธมฺมรุจิยตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. สาลมณฺฑปิยตฺเถรอปทานํ

๑๙๐.

‘‘อชฺโฌคาเหตฺวา สาลวนํ, สุกโต อสฺสโม มม;

สาลปุปฺเผหิ สญฺฉนฺโน, วสามิ วิปิเน ตทา.

๑๙๑.

‘‘ปิยทสฺสี จ ภควา, สยมฺภู อคฺคปุคฺคโล;

วิเวกกาโม สมฺพุทฺโธ, สาลวนมุปาคมิ.

๑๙๒.

‘‘อสฺสมา อภินิกฺขมฺม, ปวนํ อคมาสหํ;

มูลผลํ คเวสนฺโต, อาหิณฺฑามิ วเน ตทา.

๑๙๓.

‘‘ตตฺถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ, ปิยทสฺสึ มหายสํ;

สุนิสินฺนํ สมาปนฺนํ, วิโรจนฺตํ มหาวเน.

๑๙๔.

‘‘จตุทณฺเฑ [Pg.71] ฐเปตฺวาน, พุทฺธสฺส อุปรี อหํ;

มณฺฑปํ สุกตํ กตฺวา, สาลปุปฺเผหิ ฉาทยึ.

๑๙๕.

‘‘สตฺตาหํ ธารยิตฺวาน, มณฺฑปํ สาลฉาทิตํ;

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, พุทฺธเสฏฺฐมวนฺทหํ.

๑๙๖.

‘‘ภควา ตมฺหิ สมเย, วุฏฺฐหิตฺวา สมาธิโต;

ยุคมตฺตํ เปกฺขมาโน, นิสีทิ ปุริสุตฺตโม.

๑๙๗.

‘‘สาวโก วรุโณ นาม, ปิยทสฺสิสฺส สตฺถุโน;

วสีสตสหสฺเสหิ, อุปคจฺฉิ วินายกํ.

๑๙๘.

‘‘ปิยทสฺสี จ ภควา, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา, สิตํ ปาตุกรี ชิโน.

๑๙๙.

‘‘อนุรุทฺโธ อุปฏฺฐาโก, ปิยทสฺสิสฺส สตฺถุโน;

เอกํสํ จีวรํ กตฺวา, อปุจฺฉิตฺถ มหามุนึ.

๒๐๐.

‘‘‘โก นุ โข ภควา เหตุ, สิตกมฺมสฺส สตฺถุโน;

การเณ วิชฺชมานมฺหิ, สตฺถา ปาตุกเร สิตํ’.

๒๐๑.

‘‘‘สตฺตาหํ สาลจฺฉทนํ, โย เม ธาเรสิ มาณโว;

ตสฺส กมฺมํ สริตฺวาน, สิตํ ปาตุกรึ อหํ.

๒๐๒.

‘‘‘อโนกาสํ น ปสฺสามิ, ยตฺถ ปุญฺญํ วิปจฺจติ;

เทวโลเก มนุสฺเส วา, โอกาโสว น สมฺมติ.

๒๐๓.

‘‘‘เทวโลเก วสนฺตสฺส, ปุญฺญกมฺมสมงฺคิโน;

ยาวตา ปริสา ตสฺส, สาลจฺฉนฺนา ภวิสฺสติ.

๒๐๔.

‘‘‘ตตฺถ ทิพฺเพหิ นจฺเจหิ, คีเตหิ วาทิเตหิ จ;

รมิสฺสติ สทา สนฺโต, ปุญฺญกมฺมสมาหิโต.

๒๐๕.

‘‘‘ยาวตา ปริสา ตสฺส, คนฺธคนฺธี ภวิสฺสติ;

สาลสฺส ปุปฺผวสฺโส จ, ปวสฺสิสฺสติ ตาวเท.

๒๐๖.

‘‘‘ตโต จุโตยํ มนุโช, มานุสํ อาคมิสฺสติ;

อิธาปิ สาลจฺฉทนํ, สพฺพกาลํ ธริสฺสติ.

๒๐๗.

‘‘‘อิธ [Pg.72] นจฺจญฺจ คีตญฺจ, สมฺมตาฬสมาหิตํ;

ปริวาเรสฺสนฺติ มํ นิจฺจํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๐๘.

‘‘‘อุคฺคจฺฉนฺเต จ สูริเย, สาลวสฺสํ ปวสฺสติ;

ปุญฺญกมฺเมน สํยุตฺตํ, วสฺสเต สพฺพกาลิกํ.

๒๐๙.

‘‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๒๑๐.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, นิพฺพายิสฺสตินาสโว.

๒๑๑.

‘‘‘ธมฺมํ อภิสเมนฺตสฺส, สาลจฺฉนฺนํ ภวิสฺสติ;

จิตเก ฌายมานสฺส, ฉทนํ ตตฺถ เหสฺสติ’.

๒๑๒.

‘‘วิปากํ กิตฺตยิตฺวาน, ปิยทสฺสี มหามุนิ;

ปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ, ตปฺเปนฺโต ธมฺมวุฏฺฐิยา.

๒๑๓.

‘‘ตึสกปฺปานิ เทเวสุ, เทวรชฺชมการยึ;

สฏฺฐิ จ สตฺตกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ.

๒๑๔.

‘‘เทวโลกา อิธาคนฺตฺวา, ลภามิ วิปุลํ สุขํ;

อิธาปิ สาลจฺฉทนํ, มณฺฑปสฺส อิทํ ผลํ.

๒๑๕.

‘‘อยํ ปจฺฉิมโก มยฺหํ, จริโม วตฺตเต ภโว;

อิธาปิ สาลจฺฉทนํ, เหสฺสติ สพฺพกาลิกํ.

๒๑๖.

‘‘มหามุนึ โตสยิตฺวา, โคตมํ สกฺยปุงฺควํ;

ปตฺโตมฺหิ อจลํ ฐานํ, หิตฺวา ชยปราชยํ.

๒๑๗.

‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, ยํ พุทฺธมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๑๘.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๑๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๒๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ [Pg.73] สุทํ อายสฺมา สาลมณฺฑปิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สาลมณฺฑปิยตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

ปํสุกูลวคฺโค เอกูนปญฺญาสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

ปํสุกูลํ พุทฺธสญฺญี, ภิสโท ญาณกิตฺตโก;

จนฺทนี ธาตุปูชี จ, ปุลินุปฺปาทโกปิ จ.

ตรโณ ธมฺมรุจิโก, สาลมณฺฑปิโย ตถา;

สตานิ ทฺเว โหนฺติ คาถา, อูนวีสติเมว จ.

๕๐. กิงฺกณิปุปฺผวคฺโค

๑. ติกิงฺกณิปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๑.

‘‘กณิการํว [Pg.74] โชตนฺตํ, นิสินฺนํ ปพฺพตนฺตเร;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, วิปสฺสึ โลกนายกํ.

๒.

‘‘ตีณิ กิงฺกณิปุปฺผานิ, ปคฺคยฺห อภิโรปยึ;

สมฺพุทฺธมภิปูเชตฺวา, คจฺฉามิ ทกฺขิณามุโข.

๓.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๔.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ พุทฺธมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติกิงฺกณิปุปฺผิโย เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ติกิงฺกณิปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. ปํสุกูลปูชกตฺเถรอปทานํ

๘.

‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, อุทงฺคโณ นาม ปพฺพโต;

ตตฺถทฺทสํ ปํสุกูลํ, ทุมคฺคมฺหิ วิลมฺพิตํ.

๙.

‘‘ตีณิ กิงฺกณิปุปฺผานิ, โอจินิตฺวานหํ ตทา;

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน, ปํสุกูลมปูชยึ.

๑๐.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๑๑.

‘‘เอกนวุติโต [Pg.75] กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปูชิตฺวา อรหทฺธชํ.

๑๒.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปํสุกูลปูชโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ปํสุกูลปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. โกรณฺฑปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๑๕.

‘‘วนกมฺมิโก ปุเร อาสึ, ปิตุมาตุมเตนหํ ;

ปสุมาเรน ชีวามิ, กุสลํ เม น วิชฺชติ.

๑๖.

‘‘มม อาสยสามนฺตา, ติสฺโส โลกคฺคนายโก;

ปทานิ ตีณิ ทสฺเสสิ, อนุกมฺปาย จกฺขุมา.

๑๗.

‘‘อกฺกนฺเต จ ปเท ทิสฺวา, ติสฺสนามสฺส สตฺถุโน;

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน, ปเท จิตฺตํ ปสาทยึ.

๑๘.

‘‘โกรณฺฑํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา, ปาทปํ ธรณีรุหํ;

สโกสกํ คเหตฺวาน, ปทเสฏฺฐมปูชยึ.

๑๙.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๒๐.

‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

โกรณฺฑกฉวิ โหมิ, สุปฺปภาโส ภวามหํ.

๒๑.

‘‘ทฺเวนวุเต อิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปทปูชายิทํ ผลํ.

๒๒.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๓.

‘‘สฺวาคตํ [Pg.76] วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โกรณฺฑปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

โกรณฺฑปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. กึสุกปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๒๕.

‘‘กึสุกํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา, ปคฺคเหตฺวาน อญฺชลึ;

พุทฺธเสฏฺฐํ สริตฺวาน, อากาเส อภิปูชยึ.

๒๖.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๒๗.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กึสุกปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

กึสุกปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. อุปฑฺฒทุสฺสทายกตฺเถรอปทานํ

๓๑.

‘‘ปทุมุตฺตรภควโต, สุชาโต นาม สาวโก;

ปํสุกูลํ คเวสนฺโต, สงฺกาเร จรเต ตทา.

๓๒.

‘‘นคเร หํสวติยา, ปเรสํ ภตโก อหํ;

อุปฑฺฒทุสฺสํ ทตฺวาน, สิรสา อภิวาทยึ.

๓๓.

‘‘เตน [Pg.77] กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๓๔.

‘‘เตตฺตึสกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชมการยึ;

สตฺตสตฺตติกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ.

๓๕.

‘‘ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ;

อุปฑฺฒทุสฺสทาเนน, โมทามิ อกุโตภโย.

๓๖.

‘‘อิจฺฉมาโน จหํ อชฺช, สกานนํ สปพฺพตํ;

โขมทุสฺเสหิ ฉาเทยฺยํ, อฑฺฒทุสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๓๗.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อฑฺฒทุสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๓๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุปฑฺฒทุสฺสทายโก เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อุปฑฺฒทุสฺสทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. ฆตมณฺฑทายกตฺเถรอปทานํ

๔๑.

‘‘สุจินฺติตํ ภควนฺตํ, โลกเชฏฺฐํ นราสภํ;

อุปวิฏฺฐํ มหารญฺญํ, วาตาพาเธน ปีฬิตํ.

๔๒.

‘‘ทิสฺวา จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, ฆตมณฺฑมุปานยึ;

กตตฺตา อาจิตตฺตา จ, คงฺคา ภาคีรถี อยํ.

๔๓.

‘‘มหาสมุทฺทา จตฺตาโร, ฆตํ สมฺปชฺชเร มม;

อยญฺจ ปถวี โฆรา, อปฺปมาณา อสงฺขิยา.

๔๔.

‘‘มม สงฺกปฺปมญฺญาย, ภวเต มธุสกฺกรา ;

จาตุทฺทีปา อิเม รุกฺขา, ปาทปา ธรณีรุหา.

๔๕.

‘‘มม [Pg.78] สงฺกปฺปมญฺญาย, กปฺปรุกฺขา ภวนฺติ เต;

ปญฺญาสกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชมการยึ.

๔๖.

‘‘เอกปญฺญาสกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๔๗.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ฆตมณฺฑสฺสิทํ ผลํ.

๔๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ฆตมณฺฑทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ฆตมณฺฑทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. อุทกทายกตฺเถรอปทานํ

๕๑.

‘‘ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส, ภิกฺขุสงฺเฆ อนุตฺตเร;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, ปานีฆฏมปูรยึ.

๕๒.

‘‘ปพฺพตคฺเค ทุมคฺเค วา, อากาเส วาถ ภูมิยํ;

ยทา ปานียมิจฺฉามิ, ขิปฺปํ นิพฺพตฺตเต มม.

๕๓.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ทกทานสฺสิทํ ผลํ.

๕๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุทกทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อุทกทายกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. ปุลินถูปิยตฺเถรอปทานํ

๕๗.

‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร[Pg.79], ยมโก นาม ปพฺพโต;

อสฺสโม สุกโต มยฺหํ, ปณฺณสาลา สุมาปิตา.

๕๘.

‘‘นารโท นาม นาเมน, ชฏิโล อุคฺคตาปโน;

จตุทฺทสสหสฺสานิ, สิสฺสา ปริจรนฺติ มํ.

๕๙.

‘‘ปฏิสลฺลีนโก สนฺโต, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา;

‘สพฺโพ ชโน มํ ปูเชติ, นาหํ ปูเชมิ กิญฺจนํ.

๖๐.

‘‘‘น เม โอวาทโก อตฺถิ, วตฺตา โกจิ น วิชฺชติ;

อนาจริยุปชฺฌาโย, วเน วาสํ อุเปมหํ.

๖๑.

‘‘‘อุปาสมาโน ยมหํ, ครุจิตฺตํ อุปฏฺฐเห;

โส เม อาจริโย นตฺถิ, วนวาโส นิรตฺถโก.

๖๒.

‘‘‘อายาคํ เม คเวสิสฺสํ, ครุํ ภาวนิยํ ตถา;

สาวสฺสโย วสิสฺสามิ, น โกจิ ครหิสฺสติ’.

๖๓.

‘‘อุตฺตานกูลา นทิกา, สุปติตฺถา มโนรมา;

สํสุทฺธปุลินากิณฺณา, อวิทูเร มมสฺสมํ.

๖๔.

‘‘นทึ อมริกํ นาม, อุปคนฺตฺวานหํ ตทา;

สํวฑฺฒยิตฺวา ปุลินํ, อกํ ปุลินเจติยํ.

๖๕.

‘‘เย เต อเหสุํ สมฺพุทฺธา, ภวนฺตกรณา มุนี;

เตสํ เอตาทิโส ถูโป, ตํ นิมิตฺตํ กโรมหํ.

๖๖.

‘‘กริตฺวา ปุลินํ ถูปํ, โสวณฺณํ มาปยึ อหํ;

โสณฺณกิงฺกณิปุปฺผานิ, สหสฺเส ตีณิ ปูชยึ.

๖๗.

‘‘สายปาตํ นมสฺสามิ, เวทชาโต กตญฺชลี;

สมฺมุขา วิย สมฺพุทฺธํ, วนฺทึ ปุลินเจติยํ.

๖๘.

‘‘ยทา กิเลสา ชายนฺติ, วิตกฺกา เคหนิสฺสิตา;

สรามิ สุกตํ ถูปํ, ปจฺจเวกฺขามิ ตาวเท.

๖๙.

‘‘อุปนิสฺสาย วิหรํ, สตฺถวาหํ วินายกํ;

กิเลเส สํวเสยฺยาสิ, น ยุตฺตํ ตว มาริส.

๗๐.

‘‘สห [Pg.80] อาวชฺชิเต ถูเป, คารวํ โหติ เม ตทา;

กุวิตกฺเก วิโนเทสึ, นาโค ตุตฺตฏฺฏิโต ยถา.

๗๑.

‘‘เอวํ วิหรมานํ มํ, มจฺจุราชาภิมทฺทถ;

ตตฺถ กาลงฺกโต สนฺโต, พฺรหฺมโลกมคจฺฉหํ.

๗๒.

‘‘ยาวตายุํ วสิตฺวาน, ติทิเว อุปปชฺชหํ;

อสีติกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชมการยึ.

๗๓.

‘‘สตานํ ตีณิกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๗๔.

‘‘โสณฺณกิงฺกณิปุปฺผานํ, วิปากํ อนุโภมหํ;

ธาตีสตสหสฺสานิ, ปริวาเรนฺติ มํ ภเว.

๗๕.

‘‘ถูปสฺส ปริจิณฺณตฺตา, รโชชลฺลํ น ลิมฺปติ;

คตฺเต เสทา น มุจฺจนฺติ, สุปฺปภาโส ภวามหํ.

๗๖.

‘‘อโห เม สุกโต ถูโป, สุทิฏฺฐามริกา นที;

ถูปํ กตฺวาน ปุลินํ, ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ.

๗๗.

‘‘กุสลํ กตฺตุกาเมน, ชนฺตุนา สารคาหินา;

นตฺถิ เขตฺตํ อเขตฺตํ วา, ปฏิปตฺตีว สาธกา.

๗๘.

‘‘ยถาปิ พลวา โปโส, อณฺณวํ ตริตุสฺสเห;

ปริตฺตํ กฏฺฐมาทาย, ปกฺขนฺเทยฺย มหาสรํ.

๗๙.

‘‘อิมาหํ กฏฺฐํ นิสฺสาย, ตริสฺสามิ มโหทธึ;

อุสฺสาเหน วีริเยน, ตเรยฺย อุทธึ นโร.

๘๐.

‘‘ตเถว เม กตํ กมฺมํ, ปริตฺตํ โถกกญฺจ ยํ;

ตํ กมฺมํ อุปนิสฺสาย, สํสารํ สมติกฺกมึ.

๘๑.

‘‘ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

สาวตฺถิยํ ปุเร ชาโต, มหาสาเล สุอฑฺฒเก.

๘๒.

‘‘สทฺธา มาตา ปิตา มยฺหํ, พุทฺธสฺส สรณํ คตา;

อุโภ ทิฏฺฐปทา เอเต, อนุวตฺตนฺติ สาสนํ.

๘๓.

‘‘โพธิปปฏิกํ [Pg.81] คยฺห, โสณฺณถูปมการยุํ;

สายปาตํ นมสฺสนฺติ, สกฺยปุตฺตสฺส สมฺมุขา.

๘๔.

‘‘อุโปสถมฺหิ ทิวเส, โสณฺณถูปํ วินีหรุํ;

พุทฺธสฺส วณฺณํ กิตฺเตนฺตา, ติยามํ วีตินามยุํ.

๘๕.

‘‘สห ทิสฺวานหํ ถูปํ, สรึ ปุลินเจติยํ;

เอกาสเน นิสีทิตฺวา, อรหตฺตมปาปุณึ.

ทฺวาวีสติมํ ภาณวารํ.

๘๖.

‘‘คเวสมาโน ตํ วีรํ, ธมฺมเสนาปติทฺทสํ;

อคารา นิกฺขมิตฺวาน, ปพฺพชึ ตสฺส สนฺติเก.

๘๗.

‘‘ชาติยา สตฺตวสฺเสน, อรหตฺตมปาปุณึ;

อุปสมฺปาทยี พุทฺโธ, คุณมญฺญาย จกฺขุมา.

๘๘.

‘‘ทารเกเนว สนฺเตน, กิริยํ นิฏฺฐิตํ มยา;

กตํ เม กรณียชฺช, สกฺยปุตฺตสฺส สาสเน.

๘๙.

‘‘สพฺพเวรภยาตีโต, สพฺพสงฺคาติโค อิสิ;

สาวโก เต มหาวีร, โสณฺณถูปสฺสิทํ ผลํ.

๙๐.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๙๑.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๙๒.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุลินถูปิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ปุลินถูปิยตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. นฬกุฏิทายกตฺเถรอปทานํ

๙๓.

‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, หาริโต นาม ปพฺพโต;

สยมฺภู นารโท นาม, รุกฺขมูเล วสี ตทา.

๙๔.

‘‘นฬาคารํ [Pg.82] กริตฺวาน, ติเณน ฉาทยึ อหํ;

จงฺกมํ โสธยิตฺวาน, สยมฺภุสฺส อทาสหํ.

๙๕.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๙๖.

‘‘ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ, นฬกุฏิกนิมฺมิตํ;

สฏฺฐิโยชนมุพฺเพธํ, ตึสโยชนวิตฺถตํ.

๙๗.

‘‘จตุทฺทเสสุ กปฺเปสุ, เทวโลเก รมึ อหํ;

เอกสตฺตติกฺขตฺตุญฺจ, เทวรชฺชมการยึ.

๙๘.

‘‘จตุตึสติกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๙๙.

‘‘ธมฺมปาสาทมารุยฺห, สพฺพาการวรูปมํ;

ยทิจฺฉกาหํ วิหเร, สกฺยปุตฺตสฺส สาสเน.

๑๐๐.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, นฬกุฏิยิทํ ผลํ.

๑๐๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๐๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๐๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นฬกุฏิทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

นฬกุฏิทายกตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. ปิยาลผลทายกตฺเถรอปทานํ

๑๐๔.

‘‘มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, วิปิเน วิจรํ ตทา;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, สพฺพธมฺมาน ปารคุํ.

๑๐๕.

‘‘ปิยาลผลมาทาย, พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ;

ปุญฺญกฺเขตฺตสฺส วีรสฺส, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.

๑๐๖.

‘‘เอกตึเส [Pg.83] อิโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๐๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๐๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๐๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปิยาลผลทายโก เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปิยาลผลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

กิงฺกณิปุปฺผวคฺโค ปญฺญาสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

กิงฺกณี ปํสุกูลญฺจ, โกรณฺฑมถ กึสุกํ;

อุปฑฺฒทุสฺสี ฆตโท, อุทกํ ถูปการโก.

นฬการี จ นวโม, ปิยาลผลทายโก;

สตเมกญฺจ คาถานํ, นวกญฺจ ตทุตฺตริ.

อถ วคฺคุทฺทานํ –

เมตฺเตยฺยวคฺโค ภทฺทาลิ, สกึสมฺมชฺชโกปิ จ;

เอกวิหารี วิภีตกี, ชคตี สาลปุปฺผิโย.

นฬาคารํ ปํสุกูลํ, กิงฺกณิปุปฺผิโย ตถา;

อสีติ ทฺเว จ คาถาโย, จตุทฺทสสตานิ จ.

เมตฺเตยฺยวคฺคทสกํ.

ปญฺจมสตกํ สมตฺตํ.

๕๑. กณิการวคฺโค

๑. ติกณิการปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๑.

‘‘สุเมโธ [Pg.84] นาม สมฺพุทฺโธ, พาตฺตึสวรลกฺขโณ;

วิเวกกาโม สมฺพุทฺโธ, หิมวนฺตมุปาคมึ.

๒.

‘‘อชฺโฌคยฺห หิมวนฺตํ, อคฺโค การุณิโก มุนิ;

ปลฺลงฺกมาภุชิตฺวาน, นิสีทิ ปุริสุตฺตโม.

๓.

‘‘วิชฺชาธโร ตทา อาสึ, อนฺตลิกฺขจโร อหํ;

ติสูลํ สุกตํ คยฺห, คจฺฉามิ อมฺพเร ตทา.

๔.

‘‘ปพฺพตคฺเค ยถา อคฺคิ, ปุณฺณมาเยว จนฺทิมา;

วเน โอภาสเต พุทฺโธ, สาลราชาว ผุลฺลิโต.

๕.

‘‘วนคฺคา นิกฺขมิตฺวาน, พุทฺธรํสีภิธาวเร;

นฬคฺคิวณฺณสงฺกาสา, ทิสฺวา จิตฺตํ ปสาทยึ.

๖.

‘‘วิจินํ อทฺทสํ ปุปฺผํ, กณิการํ เทวคนฺธิกํ;

ตีณิ ปุปฺผานิ อาทาย, พุทฺธเสฏฺฐมปูชยึ.

๗.

‘‘พุทฺธสฺส อานุภาเวน, ตีณิ ปุปฺผานิ เม ตทา;

อุทฺธํวณฺฏา อโธปตฺตา, ฉายํ กุพฺพนฺติ สตฺถุโน.

๘.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๙.

‘‘ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ, กณิการีติ ญายติ;

สฏฺฐิโยชนมุพฺเพธํ, ตึสโยชนวิตฺถตํ.

๑๐.

‘‘สหสฺสกณฺฑํ สตเภณฺฑุ, ธชาลุหริตามยํ;

สตสหสฺสนิยฺยูหา, พฺยมฺเห ปาตุภวึสุ เม.

๑๑.

‘‘โสณฺณมยา มณิมยา, โลหิตงฺคมยาปิ จ;

ผลิกาปิ จ ปลฺลงฺกา, เยนิจฺฉกา ยทิจฺฉกา.

๑๒.

‘‘มหารหญฺจ [Pg.85] สยนํ, ตูลิกาวิกตียุตํ;

อุทฺธโลมิกเอกนฺตํ, พิมฺโพหนสมายุตํ.

๑๓.

‘‘ภวนา นิกฺขมิตฺวาน, จรนฺโต เทวจาริกํ;

ยทา อิจฺฉามิ คมนํ, เทวสงฺฆปุรกฺขโต.

๑๔.

‘‘ปุปฺผสฺส เหฏฺฐา ติฏฺฐามิ, อุปริจฺฉทนํ มม;

สมนฺตา โยชนสตํ, กณิกาเรหิ ฉาทิตํ.

๑๕.

‘‘สฏฺฐิตุริยสหสฺสานิ, สายปาตมุปฏฺฐหุํ;

ปริวาเรนฺติ มํ นิจฺจํ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา.

๑๖.

‘‘ตตฺถ นจฺเจหิ คีเตหิ, ตาเฬหิ วาทิเตหิ จ;

รมามิ ขิฑฺฑารติยา, โมทามิ กามกามิหํ.

๑๗.

‘‘ตตฺถ ภุตฺวา ปิวิตฺวา จ, โมทามิ ติทเส ตทา;

นารีคเณหิ สหิโต, โมทามิ พฺยมฺหมุตฺตเม.

๑๘.

‘‘สตานํ ปญฺจกฺขตฺตุญฺจ, เทวรชฺชมการยึ;

สตานํ ตีณิกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๑๙.

‘‘ภวาภเว สํสรนฺโต, มหาโภคํ ลภามหํ;

โภเค เม อูนตา นตฺถิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๐.

‘‘ทุเว ภเว สํสรามิ, เทวตฺเต อถ มานุเส;

อญฺญํ คตึ น ชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๑.

‘‘ทุเว กุเล ปชายามิ, ขตฺติเย จาปิ พฺราหฺมเณ;

นีเจ กุเล น ชายามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๒.

‘‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ, สิวิกํ สนฺทมานิกํ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๓.

‘‘ทาสีคณํ ทาสคณํ, นาริโย สมลงฺกตา;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๔.

‘‘โกเสยฺยกมฺพลิยานิ, โขมกปฺปาสิกานิ จ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๕.

‘‘นววตฺถํ [Pg.86] นวผลํ, นวคฺครสโภชนํ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๖.

‘‘อิมํ ขาท อิมํ ภุญฺช, อิมมฺหิ สยเน สย;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๗.

‘‘สพฺพตฺถ ปูชิโต โหมิ, ยโส อพฺภุคฺคโต มม;

มหาปกฺโข สทา โหมิ, อเภชฺชปริโส สทา;

ญาตีนํ อุตฺตโม โหมิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๘.

‘‘สีตํ อุณฺหํ น ชานามิ, ปริฬาโห น วิชฺชติ;

อโถ เจตสิกํ ทุกฺขํ, หทเย เม น วิชฺชติ.

๒๙.

‘‘สุวณฺณวณฺโณ หุตฺวาน, สํสรามิ ภวาภเว;

เววณฺณิยํ น ชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๐.

‘‘เทวโลกา จวิตฺวาน, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

สาวตฺถิยํ ปุเร ชาโต, มหาสาเล สุอฑฺฒเก.

๓๑.

‘‘ปญฺจ กามคุเณ หิตฺวา, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ, อรหตฺตมปาปุณึ.

๓๒.

‘‘อุปสมฺปาทยี พุทฺโธ, คุณมญฺญาย จกฺขุมา;

ตรุโณ ปูชนีโยหํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๓.

‘‘ทิพฺพจกฺขุ วิสุทฺธํ เม, สมาธิกุสโล อหํ;

อภิญฺญาปารมิปฺปตฺโต, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา อนุปฺปตฺโต, อิทฺธิปาเทสุ โกวิโท;

ธมฺเมสุ ปารมิปฺปตฺโต, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๕.

‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, ยํ พุทฺธมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๖.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๓๗.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๘.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.87] จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติกณิการปุปฺผิโย เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ติกณิการปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. เอกปตฺตทายกตฺเถรอปทานํ

๓๙.

‘‘นคเร หํสวติยา, กุมฺภกาโร อโหสหํ;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, โอฆติณฺณมนาสวํ.

๔๐.

‘‘สุกตํ มตฺติกาปตฺตํ, พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ;

ปตฺตํ ทตฺวา ภควโต, อุชุภูตสฺส ตาทิโน.

๔๑.

‘‘ภเว นิพฺพตฺตมาโนหํ, โสณฺณถาเล ลภามหํ;

รูปิมเย จ โสวณฺเณ, ตฏฺฏิเก จ มณีมเย.

๔๒.

‘‘ปาติโย ปริภุญฺชามิ, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ;

ยสานญฺจ ธนานญฺจ, อคฺคภูโต จ โหมหํ.

๔๓.

‘‘ยถาปิ ภทฺทเก เขตฺเต, พีชํ อปฺปมฺปิ โรปิตํ;

สมฺมาธารํ ปวจฺฉนฺเต, ผลํ โตเสติ กสฺสกํ.

๔๔.

‘‘ตเถวิทํ ปตฺตทานํ, พุทฺธเขตฺตมฺหิ โรปิตํ;

ปีติธาเร ปวสฺสนฺเต, ผลํ มํ โตสยิสฺสติ.

๔๕.

‘‘ยาวตา เขตฺตา วิชฺชนฺติ, สงฺฆาปิ จ คณาปิ จ;

พุทฺธเขตฺตสโม นตฺถิ, สุขโท สพฺพปาณินํ.

๔๖.

‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

เอกปตฺตํ ททิตฺวาน, ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ.

๔๗.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ปตฺตมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปตฺตทานสฺสิทํ ผลํ.

๔๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๙.

‘‘สฺวาคตํ [Pg.88] วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกปตฺตทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

เอกปตฺตทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. กาสุมารผลิยตฺเถรอปทานํ

๕๑.

‘‘กณิการํว โชตนฺตํ, นิสินฺนํ ปพฺพตนฺตเร;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, โลกเชฏฺฐํ นราสภํ.

๕๒.

‘‘ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, สิเร กตฺวาน อญฺชลึ;

กาสุมาริกมาทาย, พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ.

๕๓.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๕๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กาสุมารผลิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

กาสุมารผลิยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. อวฏผลิยตฺเถรอปทานํ

๕๗.

‘‘สหสฺสรํสี ภควา, สยมฺภู อปราชิโต;

วิเวกา อุฏฺฐหิตฺวาน, โคจรายาภินิกฺขมิ.

๕๘.

‘‘ผลหตฺโถ อหํ ทิสฺวา, อุปคจฺฉึ นราสภํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, อวฏํ อททึ ผลํ.

๕๙.

‘‘จตุนฺนวุติโต [Pg.89] กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๐.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๖๑.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๒.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อวฏผลิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อวฏผลิยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. ปาทผลิยตฺเถรอปทานํ

๖๓.

‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ;

รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ, ปาทผลํ อทาสหํ.

๖๔.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๖๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปาทผลิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ปาทผลิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. มาตุลุงฺคผลทายกตฺเถรอปทานํ

๖๘.

‘‘กณิการํว ชลิตํ, ปุณฺณมาเยว จนฺทิมํ;

ชลนฺตํ ทีปรุกฺขํว, อทฺทสํ โลกนายกํ.

๖๙.

‘‘มาตุลุงฺคผลํ [Pg.90] คยฺห, อทาสึ สตฺถุโน อหํ;

ทกฺขิเณยฺยสฺส วีรสฺส, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.

๗๐.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๗๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๗๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มาตุลุงฺคผลทายโก เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

มาตุลุงฺคผลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. อเชลิผลทายกตฺเถรอปทานํ

๗๔.

‘‘อชฺชุโน นาม สมฺพุทฺโธ, หิมวนฺเต วสี ตทา;

จรเณน จ สมฺปนฺโน, สมาธิกุสโล มุนิ.

๗๕.

‘‘กุมฺภมตฺตํ คเหตฺวาน, อเชลึ ชีวชีวกํ;

ฉตฺตปณฺณํ คเหตฺวาน, อทาสึ สตฺถุโน อหํ.

๗๖.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๗๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๗๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อเชลิผลทายโก เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อเชลิผลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. อโมทผลิยตฺเถรอปทานํ

๘๐.

‘‘สุวณฺณวณฺณํ [Pg.91] สมฺพุทฺธํ, อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ;

รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ, อโมทมททึ ผลํ.

๘๑.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๘๒.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๘๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๘๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อโมทผลิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อโมทผลิยตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. ตาลผลทายกตฺเถรอปทานํ

๘๕.

‘‘สตรํสี นาม ภควา, สยมฺภู อปราชิโต;

วิเวกา วุฏฺฐหิตฺวาน, โคจรายาภินิกฺขมิ.

๘๖.

‘‘ผลหตฺโถ อหํ ทิสฺวา, อุปคจฺฉึ นราสภํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, ตาลผลํ อทาสหํ.

๘๗.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๘๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๘๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๙๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ตาลผลทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ตาลผลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. นาฬิเกรผลทายกตฺเถรอปทานํ

๙๑.

‘‘นคเร [Pg.92] พนฺธุมติยา, อารามิโก อหํ ตทา;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, คจฺฉนฺตํ อนิลญฺชเส.

๙๒.

‘‘นาฬิเกรผลํ คยฺห, พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ;

อากาเส ฐิตโก สนฺโต, ปฏิคฺคณฺหิ มหายโส.

๙๓.

‘‘วิตฺติสญฺชนโน มยฺหํ, ทิฏฺฐธมฺมสุขาวโห;

ผลํ พุทฺธสฺส ทตฺวาน, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

๙๔.

‘‘อธิคจฺฉึ ตทา ปีตึ, วิปุลญฺจ สุขุตฺตมํ;

อุปฺปชฺชเตว รตนํ, นิพฺพตฺตสฺส ตหึ ตหึ.

๙๕.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๙๖.

‘‘ทิพฺพจกฺขุ วิสุทฺธํ เม, สมาธิกุสโล อหํ;

อภิญฺญาปารมิปฺปตฺโต, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๙๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๙๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๙๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นาฬิเกรผลทายโก เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นาฬิเกรผลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

กณิการวคฺโค เอกปญฺญาสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

กณิกาเรกปตฺตา จ, กาสุมารี ตถาวฏา;

ปาทญฺจ มาตุลุงฺคญฺจ, อเชลีโมทเมว จ.

ตาลํ ตถา นาฬิเกรํ, คาถาโย คณิตา วิห;

เอกํ คาถาสตํ โหติ, อูนาธิกวิวชฺชิตํ.

๕๒. ผลทายกวคฺโค

๑. กุรญฺจิยผลทายกตฺเถรอปทานํ

๑.

‘‘มิคลุทฺโท [Pg.93] ปุเร อาสึ, วิปิเน วิจรํ อหํ;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, สพฺพธมฺมาน ปารคุํ.

๒.

‘‘กุรญฺจิยผลํ คยฺห, พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ;

ปุญฺญกฺเขตฺตสฺส ตาทิโน, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.

๓.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุรญฺจิยผลทายโก เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

กุรญฺจิยผลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. กปิตฺถผลทายกตฺเถรอปทานํ

๗.

‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ;

รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ, กปิตฺถํ อททึ ผลํ.

๘.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๙.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๐.

‘‘สฺวาคตํ [Pg.94] วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๑.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กปิตฺถผลทายโก เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

กปิตฺถผลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. โกสมฺพผลิยตฺเถรอปทานํ

๑๒.

‘‘กกุธํ วิลสนฺตํว, เทวเทวํ นราสภํ;

รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ, โกสมฺพํ อททึ ตทา.

๑๓.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โกสมฺพผลิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

โกสมฺพผลิยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. เกตกปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๑๗.

‘‘วินตานทิยา ตีเร, วิหาสิ ปุริสุตฺตโม;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ.

๑๘.

‘‘มธุคนฺธสฺส ปุปฺเผน, เกตกสฺส อหํ ตทา;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, พุทฺธเสฏฺฐมปูชยึ.

๑๙.

‘‘เอกนวุติโต [Pg.95] กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๐.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๑.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๒.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เกตกปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

เกตกปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. นาคปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๒๓.

‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ;

รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ, นาคปุปฺผํ อปูชยึ.

๒๔.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นาคปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

นาคปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. อชฺชุนปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๒๘.

‘‘จนฺทภาคานทีตีเร, อโหสึ กินฺนโร ตทา;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, สยมฺภุํ อปราชิตํ.

๒๙.

‘‘ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, เวทชาโต กตญฺชลี;

คเหตฺวา อชฺชุนํ ปุปฺผํ, สยมฺภุํ อภิปูชยึ.

๓๐.

‘‘เตน [Pg.96] กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา กินฺนรํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๓๑.

‘‘ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชมการยึ;

ทสกฺขตฺตุํ จกฺกวตฺตี, มหารชฺชมการยึ.

๓๒.

‘‘ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ;

สุเขตฺเต วปฺปิตํ พีชํ, สยมฺภุมฺหิ อโห มม.

๓๓.

‘‘กุสลํ วิชฺชเต มยฺหํ, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

ปูชารโห อหํ อชฺช, สกฺยปุตฺตสฺส สาสเน.

๓๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อชฺชุนปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อชฺชุนปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. กุฏชปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๓๗.

‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, วสโล นาม ปพฺพโต;

พุทฺโธ สุทสฺสโน นาม, วสเต ปพฺพตนฺตเร.

๓๘.

‘‘ปุปฺผํ เหมวนฺตํ คยฺห, เวหาสํ อคมาสหํ;

ตตฺถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ, โอฆติณฺณมนาสวํ.

๓๙.

‘‘ปุปฺผํ กุฏชมาทาย, สิเร กตฺวาน อญฺชลึ ;

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ, สยมฺภุสฺส มเหสิโน.

๔๐.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๔๑.

‘‘กิเลสา [Pg.97] ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุฏชปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

กุฏชปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. โฆสสญฺญกตฺเถรอปทานํ

๔๔.

‘‘มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, อรญฺเญ วิปิเน อหํ;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, เทวสงฺฆปุรกฺขตํ.

๔๕.

‘‘จตุสจฺจํ ปกาเสนฺตํ, เทเสนฺตํ อมตํ ปทํ;

อสฺโสสึ มธุรํ ธมฺมํ, สิขิโน โลกพนฺธุโน.

๔๖.

‘‘โฆเส จิตฺตํ ปสาเทสึ, อสมปฺปฏิปุคฺคเล;

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, อุตฺตรึ ทุตฺตรํ ภวํ.

๔๗.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ สญฺญมลภึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, โฆสสญฺญายิทํ ผลํ.

๔๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โฆสสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

โฆสสญฺญกตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. สพฺพผลทายกตฺเถรอปทานํ

๕๑.

‘‘วรุโณ นาม นาเมน, พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู;

ฉฑฺเฑตฺวา ทสปุตฺตานิ, วนมชฺโฌคหึ ตทา.

๕๒.

‘‘อสฺสมํ [Pg.98] สุกตํ กตฺวา, สุวิภตฺตํ มโนรมํ;

ปณฺณสาลํ กริตฺวาน, วสามิ วิปิเน อหํ.

๕๓.

‘‘ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

มมุทฺธริตุกาโม โส, อาคจฺฉิ มม อสฺสมํ.

๕๔.

‘‘ยาวตา วนสณฺฑมฺหิ, โอภาโส วิปุโล อหุ;

พุทฺธสฺส อานุภาเวน, ปชฺชลี วิปินํ ตทา.

๕๕.

‘‘ทิสฺวาน ตํ ปาฏิหีรํ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส ตาทิโน;

ปตฺตปุฏํ คเหตฺวาน, ผเลน ปูชยึ อหํ.

๕๖.

‘‘อุปคนฺตฺวาน สมฺพุทฺธํ, สหขาริมทาสหํ;

อนุกมฺปาย เม พุทฺโธ, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๕๗.

‘ขาริภารํ คเหตฺวาน, ปจฺฉโต เอหิ เม ตุวํ;

ปริภุตฺเต จ สงฺฆมฺหิ, ปุญฺญํ ตว ภวิสฺสติ’.

๕๘.

‘‘ปุฏกนฺตํ คเหตฺวาน, ภิกฺขุสงฺฆสฺสทาสหํ;

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, ตุสิตํ อุปปชฺชหํ.

๕๙.

‘‘ตตฺถ ทิพฺเพหิ นจฺเจหิ, คีเตหิ วาทิเตหิ จ;

ปุญฺญกมฺเมน สํยุตฺตํ, อนุโภมิ สทา สุขํ.

๖๐.

‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

โภเค เม อูนตา นตฺถิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๑.

‘‘ยาวตา จตุโร ทีปา, สสมุทฺทา สปพฺพตา;

ผลํ พุทฺธสฺส ทตฺวาน, อิสฺสรํ การยามหํ.

๖๒.

‘‘ยาวตา เม ปกฺขิคณา, อากาเส อุปฺปตนฺติ เจ;

เตปิ มํ วสมนฺเวนฺติ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๓.

‘‘ยาวตา วนสณฺฑมฺหิ, ยกฺขา ภูตา จ รกฺขสา;

กุมฺภณฺฑา ครุฬา จาปิ, ปาริจริยํ อุเปนฺติ เม.

๖๔.

‘‘กุมฺภา โสณา มธุการา, ฑํสา จ มกสา อุโภ;

เตปิ มํ วสมนฺเวนฺติ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๕.

‘‘สุปณฺณา [Pg.99] นาม สกุณา, ปกฺขิชาตา มหพฺพลา;

เตปิ มํ สรณํ ยนฺติ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๖.

‘‘เยปิ ทีฆายุกา นาคา, อิทฺธิมนฺโต มหายสา;

เตปิ มํ วสมนฺเวนฺติ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๗.

‘‘สีหา พฺยคฺฆา จ ทีปี จ, อจฺฉโกกตรจฺฉกา;

เตปิ มํ วสมนฺเวนฺติ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๘.

‘‘โอสธีติณวาสี จ, เย จ อากาสวาสิโน;

สพฺเพ มํ สรณํ ยนฺติ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๙.

‘‘สุทุทฺทสํ สุนิปุณํ, คมฺภีรํ สุปฺปกาสิตํ;

ผสฺสยิตฺวา วิหรามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๗๐.

‘‘วิโมกฺเข อฏฺฐ ผุสิตฺวา, วิหรามิ อนาสโว;

อาตาปี นิปโก จาหํ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๗๑.

‘‘เย ผลฏฺฐา พุทฺธปุตฺตา, ขีณโทสา มหายสา;

อหมญฺญตโร เตสํ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๗๒.

‘‘อภิญฺญาปารมึ คนฺตฺวา, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, วิหรามิ อนาสโว.

๗๓.

‘‘เตวิชฺชา อิทฺธิปตฺตา จ, พุทฺธปุตฺตา มหายสา;

ทิพฺพโสตสมาปนฺนา, เตสํ อญฺญตโร อหํ.

๗๔.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๗๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๗๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สพฺพผลทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สพฺพผลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. ปทุมธาริกตฺเถรอปทานํ

๗๘.

‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร[Pg.100], โรมโส นาม ปพฺพโต;

พุทฺโธปิ สมฺภโว นาม, อพฺโภกาเส วสี ตทา.

๗๙.

‘‘ภวนา นิกฺขมิตฺวาน, ปทุมํ ธารยึ อหํ;

เอกาหํ ธารยิตฺวาน, ภวนํ ปุนราคมึ.

๘๐.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ พุทฺธมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๘๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๘๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๘๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปทุมธาริโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ปทุมธาริกตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

ผลทายกวคฺโค ทฺเวปญฺญาสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

กุรญฺจิยํ กปิตฺถญฺจ, โกสมฺพมถ เกตกํ;

นาคปุปฺผชฺชุนญฺเจว, กุฏชี โฆสสญฺญโก.

เถโร จ สพฺพผลโท, ตถา ปทุมธาริโก;

อสีติ เจตฺถ คาถาโย, ติสฺโส คาถา ตทุตฺตริ.

๕๓. ติณทายกวคฺโค

๑. ติณมุฏฺฐิทายกตฺเถรอปทานํ

๑.

‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร[Pg.101], ลมฺพโก นาม ปพฺพโต;

ตตฺเถว ติสฺโส สมฺพุทฺโธ, อพฺโภกาสมฺหิ จงฺกมิ.

๒.

‘‘มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, อรญฺเญ กานเน อหํ;

ทิสฺวาน ตํ เทวเทวํ, ติณมุฏฺฐิมทาสหํ.

๓.

‘‘นิสีทนตฺถํ พุทฺธสฺส, ทตฺวา จิตฺตํ ปสาทยึ;

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา, ปกฺกามึ อุตฺตรามุโข.

๔.

‘‘อจิรํ คตมตฺตสฺส, มิคราชา อโปถยิ ;

สีเหน โปถิโต สนฺโต, ตตฺถ กาลงฺกโต อหํ.

๕.

‘‘อาสนฺเน เม กตํ กมฺมํ, พุทฺธเสฏฺเฐ อนาสเว;

สุมุตฺโต สรเวโคว, เทวโลกมคจฺฉหํ.

๖.

‘‘ยูโป ตตฺถ สุโภ อาสิ, ปุญฺญกมฺมาภินิมฺมิโต;

สหสฺสกณฺโฑ สตเภณฺฑุ, ธชาลุ หริตามโย.

๗.

‘‘ปภา นิทฺธาวเต ตสฺส, สตรํสีว อุคฺคโต;

อากิณฺโณ เทวกญฺญาหิ, อาโมทึ กามกามิหํ.

๘.

‘‘เทวโลกา จวิตฺวาน, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

อาคนฺตฺวาน มนุสฺสตฺตํ, ปตฺโตมฺหิ อาสวกฺขยํ.

๙.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, นิสีทนมทาสหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ติณมุฏฺเฐ อิทํ ผลํ.

๑๐.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๑๑.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๒.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.102] จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติณมุฏฺฐิทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ติณมุฏฺฐิทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. มญฺจทายกตฺเถรอปทานํ

๑๓.

‘‘วิปสฺสิโน ภควโต, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

เอกมญฺจํ มยา ทินฺนํ, ปสนฺเนน สปาณินา.

๑๔.

‘‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ, ทิพฺพยานํ สมชฺฌคํ;

เตน มญฺจกทาเนน, ปตฺโตมฺหิ อาสวกฺขยํ.

๑๕.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ มญฺจมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, มญฺจทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๖.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๗.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๘.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มญฺจทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

มญฺจทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. สรณคมนิยตฺเถรอปทานํ

๑๙.

‘‘อารุหิมฺห ตทา นาวํ, ภิกฺขุ จาชีวิโก จหํ;

นาวาย ภิชฺชมานาย, ภิกฺขุ เม สรณํ อทา.

๒๐.

‘‘เอกตึเส [Pg.103] อิโต กปฺเป, ยํ โส เม สรณํ อทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, สรณคมเน ผลํ.

๒๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สรณคมนิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สรณคมนิยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. อพฺภญฺชนทายกตฺเถรอปทานํ

๒๔.

‘‘นคเร พนฺธุมติยา, ราชุยฺยาเน วสามหํ;

จมฺมวาสี ตทา อาสึ, กมณฺฑลุธโร อหํ.

๒๕.

‘‘อทฺทสํ วิมลํ พุทฺธํ, สยมฺภุํ อปราชิตํ;

ปธานํ ปหิตตฺตํ ตํ, ฌายึ ฌานรตํ วสึ.

๒๖.

‘‘สพฺพกามสมิทฺธิญฺจ, โอฆติณฺณมนาสวํ;

ทิสฺวา ปสนฺโน สุมโน, อพฺภญฺชนมทาสหํ.

๒๗.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อพฺภญฺชนสฺสิทํ ผลํ.

๒๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อพฺภญฺชนทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อพฺภญฺชนทายกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. สุปฏทายกตฺเถรอปทานํ

๓๑.

‘‘ทิวาวิหารา [Pg.104] นิกฺขนฺโต, วิปสฺสี โลกนายโก;

ลหุํ สุปฏกํ ทตฺวา, กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทหํ.

๓๒.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, สุปฏกมทาสหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, สุปฏสฺส อิทํ ผลํ.

๓๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุปฏทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สุปฏทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. ทณฺฑทายกตฺเถรอปทานํ

๓๖.

‘‘กานนํ วนโมคยฺห, เวฬุํ เฉตฺวานหํ ตทา;

อาลมฺพณํ กริตฺวาน, สงฺฆสฺส อททึ พหุํ.

๓๗.

‘‘เตน จิตฺตปฺปสาเทน, สุพฺพเต อภิวาทิย;

อาลมฺพทณฺฑํ ทตฺวาน, ปกฺกามึ อุตฺตรามุโข.

๓๘.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ทณฺฑมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ทณฺฑทานสฺสิทํ ผลํ.

๓๙.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๐.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๑.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ทณฺฑทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ทณฺฑทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

เตวีสติมํ ภาณวารํ.

๗. คิริเนลปูชกตฺเถรอปทานํ

๔๒.

‘‘มิคลุทฺโท [Pg.105] ปุเร อาสึ, วิปิเน วิจรํ อหํ;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, สพฺพธมฺมาน ปารคุํ.

๔๓.

‘‘ตสฺมึ มหาการุณิเก, สพฺพสตฺตหิเต รเต;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, เนลปุปฺผมปูชยึ.

๔๔.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๔๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คิริเนลปูชโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

คิริเนลปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. โพธิสมฺมชฺชกตฺเถรอปทานํ

๔๘.

‘‘อหํ ปุเร โพธิปตฺตํ, อุชฺฌิตํ เจติยงฺคเณ;

ตํ คเหตฺวาน ฉฑฺเฑสึ, อลภึ วีสตีคุเณ.

๔๙.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส เตเชน, สํสรนฺโต ภวาภเว;

ทุเว ภเว สํสรามิ, เทวตฺเต จาปิ มานุเส.

๕๐.

‘‘เทวโลกา จวิตฺวาน, อาคนฺตฺวา มานุสํ ภวํ;

ทุเว กุเล ปชายามิ, ขตฺติเย จาปิ พฺราหฺมเณ.

๕๑.

‘‘องฺคปจฺจงฺคสมฺปนฺโน, อาโรหปริณาหวา;

อภิรูโป สุจิ โหมิ, สมฺปุณฺณงฺโค อนูนโก.

๕๒.

‘‘เทวโลเก มนุสฺเส วา, ชาโต วา ยตฺถ กตฺถจิ;

ภเว สุวณฺณวณฺโณ จ, อุตฺตตฺตกนกูปโม.

๕๓.

‘‘มุทุกา [Pg.106] มทฺทวา สฺนิทฺธา, สุขุมา สุกุมาริกา;

ฉวิ เม สพฺพทา โหติ, โพธิปตฺเต สุฉฑฺฑิเต.

๕๔.

‘‘ยโต กุโตจิ คตีสุ, สรีเร สมุทาคเต;

น ลิมฺปติ รโชชลฺลํ, วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต.

๕๕.

‘‘อุณฺเห วาตาตเป ตสฺส, อคฺคิตาเปน วา ปน;

คตฺเต เสทา น มุจฺจนฺติ, วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต.

๕๖.

‘‘กุฏฺฐํ คณฺโฑ กิลาโส จ, ติลกา ปิฬกา ตถา;

น โหนฺติ กาเย ททฺทุ จ, วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต.

๕๗.

‘‘อปรมฺปิ คุณํ ตสฺส, นิพฺพตฺตติ ภวาภเว;

โรคา น โหนฺติ กายสฺมึ, วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต.

๕๘.

‘‘อปรมฺปิ คุณํ ตสฺส, นิพฺพตฺตติ ภวาภเว;

น โหติ จิตฺตชา ปีฬา, วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต.

๕๙.

‘‘อปรมฺปิ คุณํ ตสฺส, นิพฺพตฺตติ ภวาภเว;

อมิตฺตา น ภวนฺตสฺส, วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต.

๖๐.

‘‘อปรมฺปิ คุณํ ตสฺส, นิพฺพตฺตติ ภวาภเว;

อนูนโภโค ภวติ, วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต.

๖๑.

‘‘อปรมฺปิ คุณํ ตสฺส, นิพฺพตฺตติ ภวาภเว;

อคฺคิราชูหิ โจเรหิ, น โหติ อุทเก ภยํ.

๖๒.

‘‘อปรมฺปิ คุณํ ตสฺส, นิพฺพตฺตติ ภวาภเว;

ทาสิทาสา อนุจรา, โหนฺติ จิตฺตานุวตฺตกา.

๖๓.

‘‘ยมฺหิ อายุปฺปมาณมฺหิ, ชายเต มานุเส ภเว;

ตโต น หายเต อายุ, ติฏฺฐเต ยาวตายุกํ.

๖๔.

‘‘อพฺภนฺตรา จ พาหิรา, เนคมา จ สรฏฺฐกา;

นุยุตฺตา โหนฺติ สพฺเพปิ, วุทฺธิกามา สุขิจฺฉกา.

๖๕.

‘‘โภควา ยสวา โหมิ, สิริมา ญาติปกฺขวา;

อเปตภยสนฺตาโส, ภเวหํ สพฺพโต ภเว.

๖๖.

‘‘เทวา [Pg.107] มนุสฺสา อสุรา, คนฺธพฺพา ยกฺขรกฺขสา;

สพฺเพ เต ปริรกฺขนฺติ, ภเว สํสรโต สทา.

๖๗.

‘‘เทวโลเก มนุสฺเส จ, อนุโภตฺวา อุโภ ยเส;

อวสาเน จ นิพฺพานํ, สิวํ ปตฺโต อนุตฺตรํ.

๖๘.

‘‘สมฺพุทฺธมุทฺทิสิตฺวาน, โพธึ วา ตสฺส สตฺถุโน;

โย ปุญฺญํ ปสเว โปโส, ตสฺส กึ นาม ทุลฺลภํ.

๖๙.

‘‘มคฺเค ผเล อาคเม จ, ฌานาภิญฺญาคุเณสุ จ;

อญฺเญสํ อธิโก หุตฺวา, นิพฺพายามิ อนาสโว.

๗๐.

‘‘ปุเรหํ โพธิยา ปตฺตํ, ฉฑฺเฑตฺวา หฏฺฐมานโส;

อิเมหิ วีสตงฺเคหิ, สมงฺคี โหมิ สพฺพทา.

๗๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๗๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โพธิสมฺมชฺชโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

โพธิสมฺมชฺชกตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. อามณฺฑผลทายกตฺเถรอปทานํ

๗๔.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

วุฏฺฐหิตฺวา สมาธิมฺหา, จงฺกมี โลกนายโก.

๗๕.

‘‘ขาริภารํ คเหตฺวาน, อาหรนฺโต ผลํ ตทา;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, จงฺกมนฺตํ มหามุนึ.

๗๖.

‘‘ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, สิเร กตฺวาน อญฺชลึ;

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา, อามณฺฑมททึ ผลํ.

๗๗.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อามณฺฑสฺส อิทํ ผลํ.

๗๘.

‘‘กิเลสา [Pg.108] ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๗๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๘๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อามณฺฑผลทายโก เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อามณฺฑผลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. สุคนฺธตฺเถรอปทานํ

๘๑.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๘๒.

‘‘อนุพฺยญฺชนสมฺปนฺโน, พาตฺตึสวรลกฺขโณ;

พฺยามปฺปภาปริวุโต, รํสิชาลสโมตฺถโฏ.

๘๓.

‘‘อสฺสาเสตา ยถา จนฺโท, สูริโยว ปภงฺกโร;

นิพฺพาเปตา ยถา เมโฆ, สาคโรว คุณากโร.

๘๔.

‘‘ธรณีริว สีเลน, หิมวาว สมาธินา;

อากาโส วิย ปญฺญาย, อสงฺโค อนิโล ยถา.

๘๕.

‘‘ส กทาจิ มหาวีโร, ปริสาสุ วิสารโท;

สจฺจานิ สมฺปกาเสติ, อุทฺธรนฺโต มหาชนํ.

๘๖.

‘‘ตทา หิ พาราณสิยํ, เสฏฺฐิปุตฺโต มหายโส;

อาสหํ ธนธญฺญสฺส, ปหูตสฺส พหู ตทา.

๘๗.

‘‘ชงฺฆาวิหารํ วิจรํ, มิคทายมุเปจฺจหํ ;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, เทเสนฺตํ อมตํ ปทํ.

๘๘.

‘‘วิสฏฺฐกนฺตวจนํ, กรวีกสมสฺสรํ;

หํสรุเตหิ นิคฺโฆสํ, วิญฺญาเปนฺตํ มหาชนํ.

๘๙.

‘‘ทิสฺวา [Pg.109] เทวาติเทวํ ตํ, สุตฺวาว มธุรํ คิรํ;

ปหายนปฺปเก โภเค, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๙๐.

‘‘เอวํ ปพฺพชิโต จาหํ, น จิเรน พหุสฺสุโต;

อโหสึ ธมฺมกถิโก, วิจิตฺตปฏิภาณวา.

๙๑.

‘‘มหาปริสมชฺเฌหํ, หฏฺฐจิตฺโต ปุนปฺปุนํ;

วณฺณยึ เหมวณฺณสฺส, วณฺณํ วณฺณวิสารโท.

๙๒.

‘‘เอส ขีณาสโว พุทฺโธ, อนีโฆ ฉินฺนสํสโย;

สพฺพกมฺมกฺขยํ ปตฺโต, วิมุตฺโตปธิสงฺขเย.

๙๓.

‘‘เอส โส ภควา พุทฺโธ, เอส สีโห อนุตฺตโร;

สเทวกสฺส โลกสฺส, พฺรหฺมจกฺกปฺปวตฺตโก.

๙๔.

‘‘ทนฺโต ทเมตา สนฺโต จ, สเมตา นิพฺพุโต อิสิ;

นิพฺพาเปตา จ อสฺสตฺโถ, อสฺสาเสตา มหาชนํ.

๙๕.

‘‘วีโร สูโร จ วิกฺกนฺโต, ปญฺโญ การุณิโก วสี;

วิชิตาวี จ ส ชิโน, อปฺปคพฺโพ อนาลโย.

๙๖.

‘‘อเนญฺโช อจโล ธีมา, อโมโห อสโม มุนิ;

โธรยฺโห อุสโภ นาโค, สีโห สกฺโก ครูสุปิ.

๙๗.

‘‘วิราโค วิมโล พฺรหฺมา, วาที สูโร รณญฺชโห;

อขิโล จ วิสลฺโล จ, อสโม สํยโต สุจิ.

๙๘.

‘‘พฺราหฺมโณ สมโณ นาโถ, ภิสกฺโก สลฺลกตฺตโก;

โยโธ พุทฺโธ สุตาสุโต, อจโล มุทิโต สิโต.

๙๙.

‘‘ธาตา ธตา จ สนฺติ จ, กตฺตา เนตา ปกาสิตา;

สมฺปหํสิตา เภตฺตา จ, เฉตฺตา โสตา ปสํสิตา.

๑๐๐.

‘‘อขิโล จ วิสลฺโล จ, อนีโฆ อกถํกถี;

อเนโช วิรโช กตฺตา, คนฺธา วตฺตา ปสํสิตา.

๑๐๑.

‘‘ตาเรตา อตฺถกาเรตา, กาเรตา สมฺปทาริตา;

ปาเปตา สหิตา กนฺตา, หนฺตา อาตาปี ตาปโส.

๑๐๒.

‘‘สมจิตฺโต [Pg.110] สมสโม, อสหาโย ทยาลโย ;

อจฺเฉรสตฺโต อกุโห, กตาวี อิสิสตฺตโม.

๑๐๓.

‘‘นิตฺติณฺณกงฺโข นิมฺมาโน, อปฺปเมยฺโย อนูปโม;

สพฺพวากฺยปถาตีโต, สจฺจ เนยฺยนฺตคู ชิโน.

๑๐๔.

‘‘สตฺตสารวเร ตสฺมึ, ปสาโท อมตาวโห;

ตสฺมา พุทฺเธ จ ธมฺเม จ, สงฺเฆ สทฺธา มหตฺถิกา.

๑๐๕.

‘‘คุเณหิ เอวมาทีหิ, ติโลกสรณุตฺตมํ;

วณฺเณนฺโต ปริสามชฺเฌ, อกํ ธมฺมกถํ อหํ.

๑๐๖.

‘‘ตโต จุตาหํ ตุสิเต, อนุโภตฺวา มหาสุขํ;

ตโต จุโต มนุสฺเสสุ, ชาโต โหมิ สุคนฺธิโก.

๑๐๗.

‘‘นิสฺสาโส มุขคนฺโธ จ, เทหคนฺโธ ตเถว เม;

เสทคนฺโธ จ สตตํ, สพฺพคนฺโธว โหติ เม.

๑๐๘.

‘‘มุขคนฺโธ สทา มยฺหํ, ปทุมุปฺปลจมฺปโก;

ปริสนฺโต สทา วาติ, สรีโร จ ตเถว เม.

๑๐๙.

‘‘คุณตฺถวสฺส สพฺพนฺตํ, ผลํ ตุ ปรมพฺภุตํ;

เอกคฺคมนสา สพฺเพ, วณฺณยิสฺสํ สุณาถ เม.

๑๑๐.

‘‘คุณํ พุทฺธสฺส วตฺวาน, หิตาย จ น สทิสํ ;

สุขิโต โหมิ สพฺพตฺถ, สงฺโฆ วีรสมายุโต.

๑๑๑.

‘‘ยสสฺสี สุขิโต กนฺโต, ชุติมา ปิยทสฺสโน;

วตฺตา อปริภูโต จ, นิทฺโทโส ปญฺญวา ตถา.

๑๑๒.

‘‘ขีเณ อายุสิ นิพฺพานํ, สุลภํ พุทฺธภตฺติโน;

เตสํ เหตุํ ปวกฺขามิ, ตํ สุณาถ ยถาตถํ.

๑๑๓.

‘‘สนฺตํ [Pg.111] ยสํ ภควโต, วิธินา อภิวาทยํ;

ตตฺถ ตตฺถูปปนฺโนปิ, ยสสฺสี เตน โหมหํ.

๑๑๔.

‘‘ทุกฺขสฺสนฺตกรํ พุทฺธํ, ธมฺมํ สนฺตมสงฺขตํ;

วณฺณยํ สุขโท อาสึ, สตฺตานํ สุขิโต ตโต.

๑๑๕.

‘‘คุณํ วทนฺโต พุทฺธสฺส, พุทฺธปีติสมายุโต;

สกนฺตึ ปรกนฺติญฺจ, ชนยึ เตน กนฺติมา.

๑๑๖.

‘‘ชิโน เต ติตฺถิกากิณฺเณ, อภิภุยฺย กุติตฺถิเย;

คุณํ วทนฺโต โชเตสึ, นายกํ ชุติมา ตโต.

๑๑๗.

‘‘ปิยการี ชนสฺสาปิ, สมฺพุทฺธสฺส คุณํ วทํ;

สรโทว สสงฺโกหํ, เตนาสึ ปิยทสฺสโน.

๑๑๘.

‘‘ยถาสตฺติวเสนาหํ, สพฺพวาจาหิ สนฺถวึ;

สุคตํ เตน วาคิโส, วิจิตฺตปฏิภานวา.

๑๑๙.

‘‘เย พาลา วิมตึ ปตฺตา, ปริโภนฺติ มหามุนึ;

นิคฺคหึ เต สทฺธมฺเมน, ปริภูโต น เตนหํ.

๑๒๐.

‘‘พุทฺธวณฺเณน สตฺตานํ, กิเลเส อปเนสหํ;

นิกฺกิเลสมโน โหมิ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา.

๑๒๑.

‘‘โสตูนํ วุทฺธิมชนึ, พุทฺธานุสฺสติเทสโก;

เตนาหมาสึ สปฺปญฺโญ, นิปุณตฺถวิปสฺสโก.

๑๒๒.

‘‘สพฺพาสวปริกฺขีโณ, ติณฺณสํสารสาคโร;

สิขีว อนุปาทาโน, ปาปุณิสฺสามิ นิพฺพุตึ.

๑๒๓.

‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปสฺมึ, ยมหํ สนฺถวึ ชินํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธวณฺณสฺสิทํ ผลํ.

๑๒๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๒๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๒๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.112] จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุคนฺโธ เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สุคนฺธตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

ติณทายกวคฺโค เตปญฺญาสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

ติณโท มญฺจโท เจว, สรณพฺภญฺชนปฺปโท;

สุปโฏ ทณฺฑทายี จ, เนลปูชี ตเถว จ.

โพธิสมฺมชฺชโก มณฺโฑ, สุคนฺโธ ทสโมติ จ;

คาถาสตํ สเตวีสํ, คณิตญฺเจตฺถ สพฺพโส.

๕๔. กจฺจายนวคฺโค

๑. มหากจฺจายนตฺเถรอปทานํ

๑.

‘‘ปทุมุตฺตโร [Pg.113] นาม ชิโน, อเนโช อชิตํ ชโย;

สตสหสฺเส กปฺปานํ, อิโต อุปฺปชฺชิ นายโก.

๒.

‘‘วีโร กมลปตฺตกฺโข, สสงฺกวิมลานโน;

กนกาจลสงฺกาโส, รวิทิตฺติสมปฺปโภ.

๓.

‘‘สตฺตเนตฺตมโนหารี, วรลกฺขณภูสิโต;

สพฺพวากฺยปถาตีโต, มนุชามรสกฺกโต.

๔.

‘‘สมฺพุทฺโธ โพธยํ สตฺเต, วาคีโส มธุรสฺสโร;

กรุณานิพนฺธสนฺตาโน, ปริสาสุ วิสารโท.

๕.

‘‘เทเสติ มธุรํ ธมฺมํ, จตุสจฺจูปสํหิตํ;

นิมุคฺเค โมหปงฺกมฺหิ, สมุทฺธรติ ปาณิเน.

๖.

‘‘ตทา เอกจโร หุตฺวา, ตาปโส หิมวาลโย;

นภสา มานุสํ โลกํ, คจฺฉนฺโต ชินมทฺทสํ.

๗.

‘‘อุเปจฺจ สนฺติกํ ตสฺส, อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ;

วณฺณยนฺตสฺส วีรสฺส, สาวกสฺส มหาคุณํ.

๘.

‘‘สงฺขิตฺเตน มยา วุตฺตํ, วิตฺถาเรน ปกาสยํ;

ปริสํ มญฺจ โตเสติ, ยถา กจฺจายโน อยํ.

๙.

‘‘‘นาหํ เอวมิเธกจฺจํ, อญฺญํ ปสฺสามิ สาวกํ;

ตสฺมาตทคฺเค เอสคฺโค, เอวํ ธาเรถ ภิกฺขโว’.

๑๐.

‘‘ตทาหํ วิมฺหิโต หุตฺวา, สุตฺวา วากฺยํ มโนรมํ;

หิมวนฺตํ คมิตฺวาน, อาหิตฺวา ปุปฺผสญฺจยํ.

๑๑.

‘‘ปูเชตฺวา โลกสรณํ, ตํ ฐานมภิปตฺถยึ;

ตทา มมาสยํ ญตฺวา, พฺยากาสิ ส รณญฺชโห.

๑๒.

‘‘‘ปสฺสเถตํ อิสิวรํ, นิทฺธนฺตกนกตฺตจํ;

อุทฺธคฺคโลมํ ปีณํสํ, อจลํ ปญฺชลึ ฐิตํ.

๑๓.

‘‘‘หาสํ [Pg.114] สุปุณฺณนยนํ, พุทฺธวณฺณคตาสยํ;

ธมฺมชํ อุคฺคหทยํ, อมตาสิตฺตสนฺนิภํ’.

๑๔.

‘‘กจฺจานสฺส คุณํ สุตฺวา, ตํ ฐานํ ปตฺถยํ ฐิโต;

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, โคตมสฺส มหามุเน.

๑๕.

‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

กจฺจาโน นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก.

๑๖.

‘‘พหุสฺสุโต มหาญาณี, อธิปฺปายวิทู มุเน;

ปาปุณิสฺสติ ตํ ฐานํ, ยถายํ พฺยากโต มยา.

๑๗.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๑๘.

‘‘ทุเว ภเว สํสรามิ, เทวตฺเต อถ มานุเส;

อญฺญํ คตึ น คจฺฉามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๑๙.

‘‘ทุเว กุเล ปชายามิ, ขตฺติเย อถ พฺราหฺมเณ;

นีเจ กุเล น ชายามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๐.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาโต อุชฺเชนิยํ ปุเร ;

ปชฺโชตสฺส จ จณฺฑสฺส, ปุโรหิตทิชาธิโน.

๒๑.

‘‘ปุตฺโต ติริฏิวจฺฉสฺส, นิปุโณ เวทปารคู;

มาตา จ จนฺทิมา นาม, กจฺจาโนหํ วรตฺตโจ.

๒๒.

‘‘วีมํสนตฺถํ พุทฺธสฺส, ภูมิปาเลน เปสิโต;

ทิสฺวา โมกฺขปุรทฺวารํ, นายกํ คุณสญฺจยํ.

๒๓.

‘‘สุตฺวา จ วิมลํ วากฺยํ, คติปงฺกวิโสสนํ;

ปาปุณึ อมตํ สนฺตํ, เสเสหิ สห สตฺตหิ.

๒๔.

‘‘อธิปฺปายวิทู ชาโต, สุคตสฺส มหามเต;

ฐปิโต เอตทคฺเค จ, สุสมิทฺธมโนรโถ.

๒๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๒๖.

‘‘สฺวาคตํ [Pg.115] วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มหากจฺจายโน เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

มหากจฺจายนตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. วกฺกลิตฺเถรอปทานํ

๒๘.

‘‘อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก;

อโนมนาโม อมิโต, นาเมน ปทุมุตฺตโร.

๒๙.

‘‘ปทุมาการวทโน, ปทุมามลสุจฺฉวี;

โลเกนานุปลิตฺโตว โตเยน ปทุมํ ยถา.

๓๐.

‘‘วีโร ปทุมปตฺตกฺโข, กนฺโต จ ปทุมํ ยถา;

ปทุมุตฺตรคนฺโธว, ตสฺมา โส ปทุมุตฺตโร.

๓๑.

‘‘โลกเชฏฺโฐ จ นิมฺมาโน, อนฺธานํ นยนูปโม;

สนฺตเวโส คุณนิธิ, กรุณามติสาคโร.

๓๒.

‘‘ส กทาจิ มหาวีโร, พฺรหฺมาสุรสุรจฺจิโต;

สเทวมนุชากิณฺเณ, ชนมชฺเฌ ชินุตฺตโม.

๓๓.

‘‘วทเนน สุคนฺเธน, มธุเรน รุเตน จ;

รญฺชยํ ปริสํ สพฺพํ, สนฺถวี สาวกํ สกํ.

๓๔.

‘‘สทฺธาธิมุตฺโต สุมติ, มม ทสฺสนลาลโส ;

นตฺถิ เอตาทิโส อญฺโญ, ยถายํ ภิกฺขุ วกฺกลิ.

๓๕.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, นคเร พฺราหฺมณตฺรโช;

หุตฺวา สุตฺวา จ ตํ วากฺยํ, ตํ ฐานมภิโรจยึ.

๓๖.

‘‘สสาวกํ [Pg.116] ตํ วิมลํ, นิมนฺเตตฺวา ตถาคตํ;

สตฺตาหํ โภชยิตฺวาน, ทุสฺเสหจฺฉาทยึ ตทา.

๓๗.

‘‘นิปจฺจ สิรสา ตสฺส, อนนฺตคุณสาคเร;

นิมุคฺโค ปีติสมฺปุณฺโณ, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๓๘.

‘‘‘โย โส ตยา สนฺถวิโต, อิโต สตฺตมเก มุนิ ;

ภิกฺขุ สทฺธาวตํ อคฺโค, ตาทิโส โหมหํ มุเน’.

๓๙.

‘‘เอวํ วุตฺเต มหาวีโร, อนาวรณทสฺสโน;

อิมํ วากฺยํ อุทีเรสิ, ปริสาย มหามุนิ.

๔๐.

‘‘‘ปสฺสเถตํ มาณวกํ, ปีตมฏฺฐนิวาสนํ;

เหมยญฺโญปจิตงฺคํ, ชนเนตฺตมโนหรํ.

๔๑.

‘‘‘เอโส อนาคตทฺธาเน, โคตมสฺส มเหสิโน;

อคฺโค สทฺธาธิมุตฺตานํ, สาวโกยํ ภวิสฺสติ.

๔๒.

‘‘‘เทวภูโต มนุสฺโส วา, สพฺพสนฺตาปวชฺชิโต;

สพฺพโภคปริพฺยูฬฺโห, สุขิโต สํสริสฺสติ.

๔๓.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๔๔.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

วกฺกลิ นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๔๕.

‘‘เตน กมฺมวิเสเสน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๔๖.

‘‘สพฺพตฺถ สุขิโต หุตฺวา, สํสรนฺโต ภวาภเว;

สาวตฺถิยํ ปุเร ชาโต, กุเล อญฺญตเร อหํ.

๔๗.

‘‘โนนีตสุขุมาลํ มํ, ชาตปลฺลวโกมลํ;

มนฺทํ อุตฺตานสยนํ, ปิสาจภยตชฺชิตา.

๔๘.

‘‘ปาทมูเล มเหสิสฺส, สาเยสุํ ทีนมานสา;

อิมํ ททาม เต นาถ, สรณํ โหหิ นายก.

๔๙.

‘‘ตทา [Pg.117] ปฏิคฺคหิ โส มํ, ภีตานํ สรโณ มุนิ;

ชาลินา จกฺกงฺกิเตน, มุทุโกมลปาณินา.

๕๐.

‘‘ตทา ปภุติ เตนาหํ, อรกฺเขยฺเยน รกฺขิโต;

สพฺพเวรวินิมุตฺโต, สุเขน ปริวุทฺธิโต.

๕๑.

‘‘สุคเตน วินา ภูโต, อุกฺกณฺฐามิ มุหุตฺตกํ;

ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๕๒.

‘‘สพฺพปารมิสมฺภูตํ, นีลกฺขินยนํ วรํ;

รูปํ สพฺพสุภากิณฺณํ, อติตฺโต วิหรามหํ.

๕๓.

‘‘พุทฺธรูปรตึ ญตฺวา, ตทา โอวทิ มํ ชิโน;

‘อลํ วกฺกลิ กึ รูเป, รมเส พาลนนฺทิเต.

๕๔.

‘‘‘โย หิ ปสฺสติ สทฺธมฺมํ, โส มํ ปสฺสติ ปณฺฑิโต;

อปสฺสมาโน สทฺธมฺมํ, มํ ปสฺสมฺปิ น ปสฺสติ.

๕๕.

‘‘‘อนนฺตาทีนโว กาโย, วิสรุกฺขสมูปโม;

อาวาโส สพฺพโรคานํ, ปุญฺโช ทุกฺขสฺส เกวโล.

๕๖.

‘‘‘นิพฺพินฺทิย ตโต รูเป, ขนฺธานํ อุทยพฺพยํ;

ปสฺส อุปกฺกิเลสานํ, สุเขนนฺตํ คมิสฺสติ’.

๕๗.

‘‘เอวํ เตนานุสิฏฺโฐหํ, นายเกน หิเตสินา;

คิชฺฌกูฏํ สมารุยฺห, ฌายามิ คิริกนฺทเร.

๕๘.

‘‘ฐิโต ปพฺพตปาทมฺหิ, อสฺสาสยิ มหามุนิ;

วกฺกลีติ ชิโน วาจํ, ตํ สุตฺวา มุทิโต อหํ.

๕๙.

‘‘ปกฺขนฺทึ เสลปพฺภาเร, อเนกสตโปริเส;

ตทา พุทฺธานุภาเวน, สุเขเนว มหึ คโต.

๖๐.

‘‘ปุโนปิ ธมฺมํ เทเสติ, ขนฺธานํ อุทยพฺพยํ;

ตมหํ ธมฺมมญฺญาย, อรหตฺตมปาปุณึ.

๖๑.

‘‘สุมหาปริสมชฺเฌ[Pg.118], ตทา มํ จรณนฺตโค;

อคฺคํ สทฺธาธิมุตฺตานํ, ปญฺญเปสิ มหามติ.

๖๒.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๖๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๖๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วกฺกลิตฺเถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

วกฺกลิตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. มหากปฺปินตฺเถรอปทานํ

๖๖.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

อุทิโต อชฏากาเส, รวีว สรทมฺพเร.

๖๗.

‘‘วจนาภาย โพเธติ, เวเนยฺยปทุมานิ โส;

กิเลสปงฺกํ โสเสติ, มติรํสีหิ นายโก.

๖๘.

‘‘ติตฺถิยานํ ยเส หนฺติ, ขชฺโชตาภา ยถา รวิ;

สจฺจตฺถาภํ ปกาเสติ, รตนํว ทิวากโร.

๖๙.

‘‘คุณานํ อายติภูโต, รตนานํว สาคโร;

ปชฺชุนฺโนริว ภูตานิ, ธมฺมเมเฆน วสฺสติ.

๗๐.

‘‘อกฺขทสฺโส ตทา อาสึ, นคเร หํสสวฺหเย;

อุเปจฺจ ธมฺมมสฺโสสึ, ชลชุตฺตมนามิโน.

๗๑.

‘‘โอวาทกสฺส ภิกฺขูนํ, สาวกสฺส กตาวิโน;

คุณํ ปกาสยนฺตสฺส, ตปฺปยนฺตสฺส เม มนํ.

๗๒.

‘‘สุตฺวา ปตีโต สุมโน, นิมนฺเตตฺวา ตถาคตํ;

สสิสฺสํ โภชยิตฺวาน, ตํ ฐานมภิปตฺถยึ.

๗๓.

‘‘ตทา [Pg.119] หํสสมภาโค, หํสทุนฺทุภินิสฺสโน ;

ปสฺสเถตํ มหามตฺตํ, วินิจฺฉยวิสารทํ.

๗๔.

‘‘ปติตํ ปาทมูเล เม, สมุคฺคตตนูรุหํ;

ชีมูตวณฺณํ ปีณํสํ, ปสนฺนนยนานนํ.

๗๕.

‘‘ปริวาเรน มหตา, ราชยุตฺตํ มหายสํ;

เอโส กตาวิโน ฐานํ, ปตฺเถติ มุทิตาสโย.

๗๖.

‘‘‘อิมินา ปณิปาเตน, จาเคน ปณิธีหิ จ ;

กปฺปสตสหสฺสานิ, นุปปชฺชติ ทุคฺคตึ.

๗๗.

‘‘‘เทเวสุ เทวโสภคฺคํ, มนุสฺเสสุ มหนฺตตํ;

อนุโภตฺวาน เสเสน, นิพฺพานํ ปาปุณิสฺสติ.

๗๘.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๗๙.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

กปฺปิโน นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๘๐.

‘‘ตโตหํ สุกตํ การํ, กตฺวาน ชินสาสเน;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตุสิตํ อคมาสหํ.

๘๑.

‘‘เทวมานุสรชฺชานิ, สตโส อนุสาสิย;

พาราณสิยมาสนฺเน, ชาโต เกนิยชาติยํ.

๘๒.

‘‘สหสฺสปริวาเรน, สปชาปติโก อหํ;

ปญฺจ ปจฺเจกพุทฺธานํ, สตานิ สมุปฏฺฐหึ.

๘๓.

‘‘เตมาสํ โภชยิตฺวาน, ปจฺฉาทมฺห ติจีวรํ;

ตโต จุตา มยํ สพฺเพ, อหุมฺห ติทสูปคา.

๘๔.

‘‘ปุโน สพฺเพ มนุสฺสตฺตํ, อคมิมฺห ตโต จุตา;

กุกฺกุฏมฺหิ ปุเร ชาตา, หิมวนฺตสฺส ปสฺสโต.

๘๕.

‘‘กปฺปิโน [Pg.120] นามหํ อาสึ, ราชปุตฺโต มหายโส;

เสสามจฺจกุเล ชาตา, มเมว ปริวารยุํ.

๘๖.

‘‘มหารชฺชสุขํ ปตฺโต, สพฺพกามสมิทฺธิมา;

วาณิเชหิ สมกฺขาตํ, พุทฺธุปฺปาทมหํ สุณึ.

๘๗.

‘‘‘พุทฺโธ โลเก สมุปฺปนฺโน, อสโม เอกปุคฺคโล;

โส ปกาเสติ สทฺธมฺมํ, อมตํ สุขมุตฺตมํ.

๘๘.

‘‘‘สุยุตฺตา ตสฺส สิสฺสา จ, สุมุตฺตา จ อนาสวา’;

‘‘สุตฺวา เนสํ สุวจนํ, สกฺกริตฺวาน วาณิเช.

๘๙.

‘‘ปหาย รชฺชํ สามจฺโจ, นิกฺขมึ พุทฺธมามโก;

นทึ ทิสฺวา มหาจนฺทํ, ปูริตํ สมติตฺติกํ.

๙๐.

‘‘อปฺปติฏฺฐํ อนาลมฺพํ, ทุตฺตรํ สีฆวาหินึ;

คุณํ สริตฺวา พุทฺธสฺส, โสตฺถินา สมติกฺกมึ.

๙๑.

‘‘‘ภวโสตํ สเจ พุทฺโธ, ติณฺโณ โลกนฺตคู วิทู ;

เอเตน สจฺจวชฺเชน, คมนํ เม สมิชฺฌตุ.

๙๒.

‘‘‘ยทิ สนฺติคโม มคฺโค, โมกฺโข จจฺจนฺติกํ สุขํ;

เอเตน สจฺจวชฺเชน, คมนํ เม สมิชฺฌตุ.

๙๓.

‘‘‘สงฺโฆ เจ ติณฺณกนฺตาโร, ปุญฺญกฺเขตฺโต อนุตฺตโร;

เอเตน สจฺจวชฺเชน, คมนํ เม สมิชฺฌตุ’.

๙๔.

‘‘สห กเต สจฺจวเร, มคฺคา อปคตํ ชลํ;

ตโต สุเขน อุตฺติณฺโณ, นทีตีเร มโนรเม.

๙๕.

‘‘นิสินฺนํ อทฺทสํ พุทฺธํ, อุเทนฺตํว ปภงฺกรํ;

ชลนฺตํ เหมเสลํว, ทีปรุกฺขํว โชติตํ.

๙๖.

‘‘สสึว ตาราสหิตํ, สาวเกหิ ปุรกฺขตํ;

วาสวํ วิย วสฺสนฺตํ, เทสนาชลทนฺตรํ.

๙๗.

‘‘วนฺทิตฺวาน สหามจฺโจ, เอกมนฺตมุปาวิสึ;

ตโต โน อาสยํ ญตฺวา, พุทฺโธ ธมฺมมเทสยิ.

๙๘.

‘‘สุตฺวาน [Pg.121] ธมฺมํ วิมลํ, อโวจุมฺห มยํ ชินํ;

‘ปพฺพาเชหิ มหาวีร, นิพฺพินฺทามฺห มยํ ภเว’.

๙๙.

‘‘‘สฺวกฺขาโต ภิกฺขเว ธมฺโม, ทุกฺขนฺตกรณาย โว;

จรถ พฺรหฺมจริยํ’, อิจฺจาห มุนิสตฺตโม.

๑๐๐.

‘‘สห วาจาย สพฺเพปิ, ภิกฺขุเวสธรา มยํ;

อหุมฺห อุปสมฺปนฺนา, โสตาปนฺนา จ สาสเน.

๑๐๑.

‘‘ตโต เชตวนํ คนฺตฺวา, อนุสาสิ วินายโก;

อนุสิฏฺโฐ ชิเนนาหํ, อรหตฺตมปาปุณึ.

๑๐๒.

‘‘ตโต ภิกฺขุสหสฺสานิ, อนุสาสิมหํ ตทา;

มมานุสาสนกรา, เตปิ อาสุํ อนาสวา.

๑๐๓.

‘‘ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ, เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ;

ภิกฺขุโอวาทกานคฺโค, กปฺปิโนติ มหาชเน.

๑๐๔.

‘‘สตสหสฺเส กตํ กมฺมํ, ผลํ ทสฺเสสิ เม อิธ;

ปมุตฺโต สรเวโคว, กิเลเส ฌาปยึ มม.

๑๐๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๐๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๐๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มหากปฺปิโน เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

มหากปฺปินตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. ทพฺพมลฺลปุตฺตตฺเถรอปทานํ

๑๐๘.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพโลกวิทู มุนิ;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ จกฺขุมา.

๑๐๙.

‘‘โอวาทโก วิญฺญาปโก, ตารโก สพฺพปาณินํ;

เทสนากุสโล พุทฺโธ, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

๑๑๐.

‘‘อนุกมฺปโก [Pg.122] การุณิโก, หิเตสี สพฺพปาณินํ;

สมฺปตฺเต ติตฺถิเย สพฺเพ, ปญฺจสีเล ปติฏฺฐปิ.

๑๑๑.

‘‘เอวํ นิรากุลํ อาสิ, สุญฺญตํ ติตฺถิเยหิ จ;

วิจิตฺตํ อรหนฺเตหิ, วสีภูเตหิ ตาทิภิ.

๑๑๒.

‘‘รตนานฏฺฐปญฺญาสํ, อุคฺคโต โส มหามุนิ;

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาโส, พาตฺตึสวรลกฺขโณ.

๑๑๓.

‘‘วสฺสสตสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

๑๑๔.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, เสฏฺฐิปุตฺโต มหายโส;

อุเปตฺวา โลกปชฺโชตํ, อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ.

๑๑๕.

‘‘เสนาสนานิ ภิกฺขูนํ, ปญฺญาเปนฺตํ สสาวกํ;

กิตฺตยนฺตสฺส วจนํ, สุณิตฺวา มุทิโต อหํ.

๑๑๖.

‘‘อธิการํ สสงฺฆสฺส, กตฺวา ตสฺส มเหสิโน;

นิปจฺจ สิรสา ปาเท, ตํ ฐานมภิปตฺถยึ.

๑๑๗.

‘‘ตทาห ส มหาวีโร, มม กมฺมํ ปกิตฺตยํ;

‘โย สสงฺฆมโภเชสิ, สตฺตาหํ โลกนายกํ.

๑๑๘.

‘‘‘โสยํ กมลปตฺตกฺโข, สีหํโส กนกตฺตโจ;

มม ปาทมูเล นิปติ, ปตฺถยํ ฐานมุตฺตมํ.

๑๑๙.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๑๒๐.

‘‘‘สาวโก ตสฺส พุทฺธสฺส, ทพฺโพ นาเมน วิสฺสุโต;

เสนาสนปญฺญาปโก, อคฺโค เหสฺสติยํ ตทา’.

๑๒๑.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๑๒๒.

‘‘สตานํ ตีณิกฺขตฺตุญฺจ, เทวรชฺชมการยึ;

สตานํ ปญฺจกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ.

๑๒๓.

‘‘ปเทสรชฺชํ [Pg.123] วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ;

สพฺพตฺถ สุขิโต อาสึ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา.

๑๒๔.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, วิปสฺสี นาม นายโก;

อุปฺปชฺชิ จารุทสฺสโน, สพฺพธมฺมวิปสฺสโก.

๑๒๕.

‘‘ทุฏฺฐจิตฺโต อุปวทึ, สาวกํ ตสฺส ตาทิโน;

สพฺพาสวปริกฺขีณํ, สุทฺโธติ จ วิชานิย.

๑๒๖.

‘‘ตสฺเสว นรวีรสฺส, สาวกานํ มเหสินํ;

สลากญฺจ คเหตฺวาน, ขีโรทนมทาสหํ.

๑๒๗.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๑๒๘.

‘‘สาสนํ โชตยิตฺวาน, อภิภุยฺย กุติตฺถิเย;

วิเนยฺเย วินยิตฺวาว, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

๑๒๙.

‘‘สสิสฺเส นิพฺพุเต นาเถ, อตฺถเมนฺตมฺหิ สาสเน;

เทวา กนฺทึสุ สํวิคฺคา, มุตฺตเกสา รุทมฺมุขา.

๑๓๐.

‘‘นิพฺพายิสฺสติ ธมฺมกฺโข, น ปสฺสิสฺสาม สุพฺพเต;

น สุณิสฺสาม สทฺธมฺมํ, อโห โน อปฺปปุญฺญตา.

๑๓๑.

‘‘ตทายํ ปถวี สพฺพา, อจลา สา จลาจลา ;

สาคโร จ สโสโกว, วินที กรุณํ คิรํ.

๑๓๒.

‘‘จตุทฺทิสา ทุนฺทุภิโย, นาทยึสุ อมานุสา;

สมนฺตโต อสนิโย, ผลึสุ จ ภยาวหา.

๑๓๓.

‘‘อุกฺกา ปตึสุ นภสา, ธูมเกตุ จ ทิสฺสติ;

สธูมา ชาลวฏฺฏา จ, รวึสุ กรุณํ มิคา.

๑๓๔.

‘‘อุปฺปาเท ทารุเณ ทิสฺวา, สาสนตฺถงฺคสูจเก;

สํวิคฺคา ภิกฺขโว สตฺต, จินฺตยิมฺห มยํ ตทา.

๑๓๕.

‘‘สาสเนน วินามฺหากํ, ชีวิเตน อลํ มยํ;

ปวิสิตฺวา มหารญฺญํ, ยุญฺชาม ชินสาสนํ.

๑๓๖.

‘‘อทฺทสมฺห [Pg.124] ตทารญฺเญ, อุพฺพิทฺธํ เสลมุตฺตมํ;

นิสฺเสณิยา ตมารุยฺห, นิสฺเสณึ ปาตยิมฺหเส.

๑๓๗.

‘‘ตทา โอวทิ โน เถโร, พุทฺธุปฺปาโท สุทุลฺลโภ;

สทฺธาติทุลฺลภา ลทฺธา, โถกํ เสสญฺจ สาสนํ.

๑๓๘.

‘‘นิปตนฺติ ขณาตีตา, อนนฺเต ทุกฺขสาคเร;

ตสฺมา ปโยโค กตฺตพฺโพ, ยาว ฐาติ มุเน มตํ.

๑๓๙.

‘‘อรหา อาสิ โส เถโร, อนาคามี ตทานุโค;

สุสีลา อิตเร ยุตฺตา, เทวโลกํ อคมฺหเส.

๑๔๐.

‘‘นิพฺพุโต ติณฺณสํสาโร, สุทฺธาวาเส จ เอกโก;

อหญฺจ ปกฺกุสาติ จ, สภิโย พาหิโย ตถา.

๑๔๑.

‘‘กุมารกสฺสโป เจว, ตตฺถ ตตฺถูปคา มยํ;

สํสารพนฺธนา มุตฺตา, โคตเมนานุกมฺปิตา.

๑๔๒.

‘‘มลฺเลสุ กุสินารายํ, ชาโต คพฺเภว เม สโต;

มาตา มตา จิตารุฬฺหา, ตโต นิปฺปติโต อหํ.

๑๔๓.

‘‘ปติโต ทพฺพปุญฺชมฺหิ, ตโต ทพฺโพติ วิสฺสุโต;

พฺรหฺมจารีพเลนาหํ, วิมุตฺโต สตฺตวสฺสิโก.

๑๔๔.

‘‘ขีโรทนพเลนาหํ, ปญฺจหงฺเคหุปาคโต;

ขีณาสโวปวาเทน, ปาเปหิ พหุโจทิโต.

๑๔๕.

‘‘อุโภ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, วีติวตฺโตมฺหิ ทานิหํ;

ปตฺวาน ปรมํ สนฺตึ, วิหรามิ อนาสโว.

๑๔๖.

‘‘เสนาสนํ ปญฺญาปยึ, หาสยิตฺวาน สุพฺพเต;

ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ, เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ.

๑๔๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๔๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๔๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ทพฺพมลฺลปุตฺโต เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ทพฺพมลฺลปุตฺตตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. กุมารกสฺสปตฺเถรอปทานํ

๑๕๐.

‘‘อิโต [Pg.125] สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก;

สพฺพโลกหิโต วีโร, ปทุมุตฺตรนามโก.

๑๕๑.

‘‘ตทาหํ พฺราหฺมโณ หุตฺวา, วิสฺสุโต เวทปารคู;

ทิวาวิหารํ วิจรํ, อทฺทสํ โลกนายกํ.

๑๕๒.

‘‘จตุสจฺจํ ปกาเสนฺตํ, โพธยนฺตํ สเทวกํ;

วิจิตฺตกถิกานคฺคํ, วณฺณยนฺตํ มหาชเน.

๑๕๓.

‘‘ตทา มุทิตจิตฺโตหํ, นิมนฺเตตฺวา ตถาคตํ;

นานารตฺเตหิ วตฺเถหิ, อลงฺกริตฺวาน มณฺฑปํ.

๑๕๔.

‘‘นานารตนปชฺโชตํ, สสงฺฆํ โภชยึ ตหึ;

โภชยิตฺวาน สตฺตาหํ, นานคฺครสโภชนํ.

๑๕๕.

‘‘นานาจิตฺเตหิ ปุปฺเผหิ, ปูชยิตฺวา สสาวกํ ;

นิปจฺจ ปาทมูลมฺหิ, ตํ ฐานํ ปตฺถยึ อหํ.

๑๕๖.

‘‘ตทา มุนิวโร อาห, กรุเณกรสาสโย ;

‘ปสฺสเถตํ ทิชวรํ, ปทุมานนโลจนํ.

๑๕๗.

‘‘‘ปีติปาโมชฺชพหุลํ, สมุคฺคตตนูรุหํ;

หาสมฺหิตวิสาลกฺขํ, มม สาสนลาลสํ.

๑๕๘.

‘‘‘ปติตํ ปาทมูเล เม, เอกาวตฺถสุมานสํ ;

เอส ปตฺเถติ ตํ ฐานํ, วิจิตฺตกถิกตฺตนํ.

๑๕๙.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๑๖๐.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

กุมารกสฺสโป นาม, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก.

๑๖๑.

‘‘‘วิจิตฺตปุปฺผทุสฺสานํ, รตนานญฺจ วาหสา;

วิจิตฺตกถิกานํ โส, อคฺคตํ ปาปุณิสฺสติ’.

๑๖๒.

‘‘เตน [Pg.126] กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๑๖๓.

‘‘ปริพฺภมํ ภวาภเว, รงฺคมชฺเฌ ยถา นโฏ;

สาขมิคตฺรโช หุตฺวา, มิคิยา กุจฺฉิโมกฺกมึ.

๑๖๔.

‘‘ตทา มยิ กุจฺฉิคเต, วชฺฌวาโร อุปฏฺฐิโต;

สาเขน จตฺตา เม มาตา, นิคฺโรธํ สรณํ คตา.

๑๖๕.

‘‘เตน สา มิคราเชน, มรณา ปริโมจิตา;

ปริจฺจชิตฺวา สปาณํ, มเมวํ โอวที ตทา.

๑๖๖.

‘‘‘นิคฺโรธเมว เสเวยฺย, น สาขมุปสํวเส;

นิคฺโรธสฺมึ มตํ เสยฺโย, ยญฺเจ สาขมฺหิ ชีวิตํ’.

๑๖๗.

‘‘เตนานุสิฏฺฐา มิคยูถเปน, อหญฺจ มาตา จ ตเถตเร จ ;

อาคมฺม รมฺมํ ตุสิตาธิวาสํ, คตา ปวาสํ สฆรํ ยเถว.

๑๖๘.

‘‘ปุโน กสฺสปวีรสฺส, อตฺถเมนฺตมฺหิ สาสเน;

อารุยฺห เสลสิขรํ, ยุญฺชิตฺวา ชินสาสนํ.

๑๖๙.

‘‘อิทานาหํ ราชคเห, ชาโต เสฏฺฐิกุเล อหุํ;

อาปนฺนสตฺตา เม มาตา, ปพฺพชิ อนคาริยํ.

๑๗๐.

‘‘สคพฺภํ ตํ วิทิตฺวาน, เทวทตฺตมุปานยุํ;

โส อโวจ ‘วินาเสถ, ปาปิกํ ภิกฺขุนึ อิมํ’.

๑๗๑.

‘‘อิทานิปิ มุนินฺเทน, ชิเนน อนุกมฺปิตา;

สุขินี อชนี มยฺหํ, มาตา ภิกฺขุนุปสฺสเย.

๑๗๒.

‘‘ตํ วิทิตฺวา มหีปาโล, โกสโล มํ อโปสยิ;

กุมารปริหาเรน, นาเมนาหญฺจ กสฺสโป.

๑๗๓.

‘‘มหากสฺสปมาคมฺม, อหํ กุมารกสฺสโป;

วมฺมิกสทิสํ กายํ, สุตฺวา พุทฺเธน เทสิตํ.

๑๗๔.

‘‘ตโต [Pg.127] จิตฺตํ วิมุจฺจิ เม, อนุปาทาย สพฺพโส;

ปายาสึ ทมยิตฺวาหํ, เอตทคฺคมปาปุณึ.

๑๗๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๗๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๗๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุมารกสฺสโป เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

กุมารกสฺสปตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

จตุวีสติมํ ภาณวารํ.

๖. พาหิยตฺเถรอปทานํ

๑๗๘.

‘‘อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก;

มหปฺปโภ ติโลกคฺโค, นาเมน ปทุมุตฺตโร.

๑๗๙.

‘‘ขิปฺปาภิญฺญสฺส ภิกฺขุสฺส, คุณํ กิตฺตยโต มุเน;

สุตฺวา อุทคฺคจิตฺโตหํ, การํ กตฺวา มเหสิโน.

๑๘๐.

‘‘ทตฺวา สตฺตาหิกํ ทานํ, สสิสฺสสฺส มุเน อหํ;

อภิวาทิย สมฺพุทฺธํ, ตํ ฐานํ ปตฺถยึ ตทา.

๑๘๑.

‘‘ตโต มํ พฺยากริ พุทฺโธ, ‘เอตํ ปสฺสถ พฺราหฺมณํ;

ปติตํ ปาทมูเล เม, จริยํ ปจฺจเวกฺขณํ.

๑๘๒.

‘‘‘เหมยญฺโญปจิตงฺคํ, อวทาตตนุตฺตจํ;

ปลมฺพพิมฺพตมฺโพฏฺฐํ, เสตติณฺหสมํ ทิชํ.

๑๘๓.

‘‘‘คุณถามพหุตรํ, สมุคฺคตตนูรุหํ;

คุโณฆายตนีภูตํ, ปีติสมฺผุลฺลิตานนํ.

๑๘๔.

‘‘‘เอโส ปตฺถยเต ฐานํ, ขิปฺปาภิญฺญสฺส ภิกฺขุโน;

อนาคเต มหาวีโร, โคตโม นาม เหสฺสติ.

๑๘๕.

‘‘‘ตสฺส [Pg.128] ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

พาหิโย นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๑๘๖.

‘‘ตทา หิ ตุฏฺโฐ วุฏฺฐาย, ยาวชีวํ มหามุเน;

การํ กตฺวา จุโต สคฺคํ, อคํ สภวนํ ยถา.

๑๘๗.

‘‘เทวภูโต มนุสฺโส วา, สุขิโต ตสฺส กมฺมุโน;

วาหสา สํสริตฺวาน, สมฺปตฺติมนุโภมหํ.

๑๘๘.

‘‘ปุน กสฺสปวีรสฺส, อตฺถเมนฺตมฺหิ สาสเน;

อารุยฺห เสลสิขรํ, ยุญฺชิตฺวา ชินสาสนํ.

๑๘๙.

‘‘วิสุทฺธสีโล สปฺปญฺโญ, ชินสาสนการโก;

ตโต จุตา ปญฺจ ชนา, เทวโลกํ อคมฺหเส.

๑๙๐.

‘‘ตโตหํ พาหิโย ชาโต, ภารุกจฺเฉ ปุรุตฺตเม;

ตโต นาวาย ปกฺขนฺโท, สาครํ อปฺปสิทฺธิยํ.

๑๙๑.

‘‘ตโต นาวา อภิชฺชิตฺถ, คนฺตฺวาน กติปาหกํ;

ตทา ภีสนเก โฆเร, ปติโต มกรากเร.

๑๙๒.

‘‘ตทาหํ วายมิตฺวาน, สนฺตริตฺวา มโหทธึ;

สุปฺปาทปฏฺฏนวรํ, สมฺปตฺโต มนฺทเวธิโต.

๑๙๓.

‘‘ทารุจีรํ นิวาเสตฺวา, คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสึ;

ตทาห โส ชโน ตุฏฺโฐ, อรหายมิธาคโต.

๑๙๔.

‘‘อิมํ อนฺเนน ปาเนน, วตฺเถน สยเนน จ;

เภสชฺเชน จ สกฺกตฺวา, เหสฺสาม สุขิตา มยํ.

๑๙๕.

‘‘ปจฺจยานํ ตทา ลาภี, เตหิ สกฺกตปูชิโต;

อรหาหนฺติ สงฺกปฺปํ, อุปฺปาเทสึ อโยนิโส.

๑๙๖.

‘‘ตโต เม จิตฺตมญฺญาย, โจทยี ปุพฺพเทวตา;

‘น ตฺวํ อุปายมคฺคญฺญู, กุโต ตฺวํ อรหา ภเว’.

๑๙๗.

‘‘โจทิโต ตาย สํวิคฺโค, ตทาหํ ปริปุจฺฉิ ตํ;

‘เก วา เอเต กุหึ โลเก, อรหนฺโต นรุตฺตมา.

๑๙๘.

‘‘‘สาวตฺถิยํ [Pg.129] โกสลมนฺทิเร ชิโน, ปหูตปญฺโญ วรภูริเมธโส;

โส สกฺยปุตฺโต อรหา อนาสโว, เทเสติ ธมฺมํ อรหตฺตปตฺติยา.

๑๙๙.

‘‘‘ตทสฺส สุตฺวา วจนํ สุปีณิโต, นิธึว ลทฺธา กปโณติ วิมฺหิโต;

อุทคฺคจิตฺโต อรหตฺตมุตฺตมํ, สุทสฺสนํ ทฏฺฐุมนนฺตโคจรํ.

๒๐๐.

‘‘‘ตทา ตโต นิกฺขมิตฺวาน สตฺถุโน, สทา ชินํ ปสฺสามิ วิมลานนํ ;

อุเปจฺจ รมฺมํ วิชิตวฺหยํ วนํ, ทิเช อปุจฺฉึ กุหึ โลกนนฺทโน.

๒๐๑.

‘‘‘ตโต อโวจุํ นรเทววนฺทิโต, ปุรํ ปวิฏฺโฐ อสเนสนาย โส;

สโสว ขิปฺปํ มุนิทสฺสนุสฺสุโก, อุเปจฺจ วนฺทาหิ ตมคฺคปุคฺคลํ’.

๒๐๒.

‘‘ตโตหํ ตุวฏํ คนฺตฺวา, สาวตฺถึ ปุรมุตฺตมํ;

วิจรนฺตํ ตมทฺทกฺขึ, ปิณฺฑตฺถํ อปิหาคิธํ.

๒๐๓.

‘‘ปตฺตปาณึ อโลลกฺขํ, ปาจยนฺตํ ปีตากรํ ;

สิรีนิลยสงฺกาสํ, รวิทิตฺติหรานนํ.

๒๐๔.

‘‘ตํ สเมจฺจ นิปจฺจาหํ, อิทํ วจนมพฺรวึ;

‘กุปเถ วิปฺปนฏฺฐสฺส, สรณํ โหหิ โคตม.

๒๐๕.

‘‘‘ปาณสนฺตารณตฺถาย, ปิณฺฑาย วิจรามหํ;

น เต ธมฺมกถากาโล, อิจฺจาห มุนิสตฺตโม’.

๒๐๖.

‘‘ตทา ปุนปฺปุนํ พุทฺธํ, อายาจึ ธมฺมลาลโส;

โย เม ธมฺมมเทเสสิ, คมฺภีรํ สุญฺญตํ ปทํ.

๒๐๗.

‘‘ตสฺส [Pg.130] ธมฺมํ สุณิตฺวาน, ปาปุณึ อาสวกฺขยํ;

ปริกฺขีณายุโก สนฺโต, อโห สตฺถานุกมฺปโก.

๒๐๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๐๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๑๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๑๑.

‘‘เอวํ เถโร วิยากาสิ, พาหิโย ทารุจีริโย;

สงฺการกูเฏ ปติโต, ภูตาวิฏฺฐาย คาวิยา.

๒๑๒.

‘‘อตฺตโน ปุพฺพจริยํ, กิตฺตยิตฺวา มหามติ;

ปรินิพฺพายิ โส เถโร, สาวตฺถิยํ ปุรุตฺตเม.

๒๑๓.

‘‘นครา นิกฺขมนฺโต ตํ, ทิสฺวาน อิสิสตฺตโม;

ทารุจีรธรํ ธีรํ, พาหิยํ พาหิตาคมํ.

๒๑๔.

‘‘ภูมิยํ ปติตํ ทนฺตํ, อินฺทเกตูว ปาติตํ;

คตายุํ สุกฺขกิเลสํ, ชินสาสนการกํ.

๒๑๕.

‘‘ตโต อามนฺตยี สตฺถา, สาวเก สาสเน รเต;

‘คณฺหถ เนตฺวา ฌาเปถ, ตนุํ สพฺรหฺมจาริโน.

๒๑๖.

‘‘‘ถูปํ กโรถ ปูเชถ, นิพฺพุโต โส มหามติ;

ขิปฺปาภิญฺญานเมสคฺโค, สาวโก เม วโจกโร.

๒๑๗.

‘‘‘สหสฺสมปิ เจ คาถา, อนตฺถปทสญฺหิตา;

เอกํ คาถาปทํ เสยฺโย, ยํ สุตฺวา อุปสมฺมติ.

๒๑๘.

‘‘‘ยตฺถ อาโป จ ปถวี, เตโช วาโย น คาธติ;

น ตตฺถ สุกฺกา โชตนฺติ, อาทิจฺโจ น ปกาสติ.

๒๑๙.

‘‘‘น ตตฺถ จนฺทิมา ภาติ, ตโม ตตฺถ น วิชฺชติ;

ยทา จ อตฺตนา เวทิ, มุนิโมเนน พฺราหฺมโณ.

๒๒๐.

‘‘‘อถ [Pg.131] รูปา อรูปา จ, สุขทุกฺขา วิมุจฺจติ’;

อิจฺเจวํ อภณี นาโถ, ติโลกสรโณ มุนิ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พาหิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

พาหิยตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. มหาโกฏฺฐิกตฺเถรอปทานํ

๒๒๑.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพโลกวิทู มุนิ;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ จกฺขุมา.

๒๒๒.

‘‘โอวาทโก วิญฺญาปโก, ตารโก สพฺพปาณินํ;

เทสนากุสโล พุทฺโธ, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

๒๒๓.

‘‘อนุกมฺปโก การุณิโก, หิเตสี สพฺพปาณินํ;

สมฺปตฺเต ติตฺถิเย สพฺเพ, ปญฺจสีเล ปติฏฺฐปิ.

๒๒๔.

‘‘เอวํ นิรากุลํ อาสิ, สุญฺญตํ ติตฺถิเยหิ จ;

วิจิตฺตํ อรหนฺเตหิ, วสีภูเตหิ ตาทิภิ.

๒๒๕.

‘‘รตนานฏฺฐปญฺญาสํ, อุคฺคโต โส มหามุนิ;

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาโส, พาตฺตึสวรลกฺขโณ.

๒๒๖.

‘‘วสฺสสตสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

๒๒๗.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, พฺราหฺมโณ เวทปารคู;

อุเปจฺจ สพฺพโลกคฺคํ, อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ.

๒๒๘.

‘‘ตทา โส สาวกํ วีโร, ปภินฺนมติโคจรํ;

อตฺเถ ธมฺเม นิรุตฺเต จ, ปฏิภาเน จ โกวิทํ.

๒๒๙.

‘‘ฐเปสิ เอตทคฺคมฺหิ, ตํ สุตฺวา มุทิโต อหํ;

สสาวกํ ชินวรํ, สตฺตาหํ โภชยึ ตทา.

๒๓๐.

‘‘ทุสฺเสหจฺฉาทยิตฺวาน, สสิสฺสํ พุทฺธิสาครํ ;

นิปจฺจ ปาทมูลมฺหิ, ตํ ฐานํ ปตฺถยึ อหํ.

๒๓๑.

‘‘ตโต [Pg.132] อโวจ โลกคฺโค, ‘ปสฺสเถตํ ทิชุตฺตมํ;

วินตํ ปาทมูเล เม, กมโลทรสปฺปภํ.

๒๓๒.

‘‘‘พุทฺธเสฏฺฐสฺส ภิกฺขุสฺส, ฐานํ ปตฺถยเต อยํ;

ตาย สทฺธาย จาเคน, สทฺธมฺมสฺสวเนน จ.

๒๓๓.

‘‘‘สพฺพตฺถ สุขิโต หุตฺวา, สํสริตฺวา ภวาภเว;

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, ลจฺฉเส ตํ มโนรถํ.

๒๓๔.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๒๓๕.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

โกฏฺฐิโก นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๒๓๖.

‘‘ตํ สุตฺวา มุทิโต หุตฺวา, ยาวชีวํ ตทา ชินํ;

เมตฺตจิตฺโต ปริจรึ, สโต ปญฺญาสมาหิโต.

๒๓๗.

‘‘เตน กมฺมวิปาเกน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๒๓๘.

‘‘สตานํ ตีณิกฺขตฺตุญฺจ, เทวรชฺชมการยึ;

สตานํ ปญฺจกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ.

๒๓๙.

‘‘ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ;

สพฺพตฺถ สุขิโต อาสึ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา.

๒๔๐.

‘‘ทุเว ภเว สํสรามิ, เทวตฺเต อถ มานุเส;

อญฺญํ คตึ น คจฺฉามิ, สุจิณฺณสฺส อิทํ ผลํ.

๒๔๑.

‘‘ทุเว กุเล ปชายามิ, ขตฺติเย อถ พฺราหฺมเณ;

‘‘นีเจ กุเล น ชายามิ, สุจิณฺณสฺส อิทํ ผลํ.

๒๔๒.

‘‘ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, พฺรหฺมพนฺธุ อโหสหํ;

สาวตฺถิยํ วิปฺปกุเล, ปจฺจาชาโต มหทฺธเน.

๒๔๓.

‘‘มาตา จนฺทวตี นาม, ปิตา เม อสฺสลายโน;

ยทา เม ปิตรํ พุทฺโธ, วินยี สพฺพสุทฺธิยา.

๒๔๔.

‘‘ตทา [Pg.133] ปสนฺโน สุคเต, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

โมคฺคลฺลาโน อาจริโย, อุปชฺฌา สาริสมฺภโว.

๒๔๕.

‘‘เกเสสุ ฉิชฺชมาเนสุ, ทิฏฺฐิ ฉินฺนา สมูลิกา;

นิวาเสนฺโต จ กาสาวํ, อรหตฺตมปาปุณึ.

๒๔๖.

‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน จ เม มติ;

ปภินฺนา เตน โลกคฺโค, เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ.

๒๔๗.

‘‘อสนฺทิฏฺฐํ วิยากาสึ, อุปติสฺเสน ปุจฺฉิโต;

ปฏิสมฺภิทาสุ เตนาหํ, อคฺโค สมฺพุทฺธสาสเน.

๒๔๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๔๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๕๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

มหาโกฏฺฐิกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. อุรุเวฬกสฺสปตฺเถรอปทานํ

๒๕๑.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพโลกวิทู มุนิ;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ จกฺขุมา.

๒๕๒.

‘‘โอวาทโก วิญฺญาปโก, ตารโก สพฺพปาณินํ;

เทสนากุสโล พุทฺโธ, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

๒๕๓.

‘‘อนุกมฺปโก การุณิโก, หิเตสี สพฺพปาณินํ;

สมฺปตฺเต ติตฺถิเย สพฺเพ, ปญฺจสีเล ปติฏฺฐปิ.

๒๕๔.

‘‘เอวํ นิรากุลํ อาสิ, สุญฺญตํ ติตฺถิเยหิ จ;

วิจิตฺตํ อรหนฺเตหิ, วสีภูเตหิ ตาทิภิ.

๒๕๕.

‘‘รตนานฏฺฐปญฺญาสํ, อุคฺคโต โส มหามุนิ;

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาโส, พาตฺตึสวรลกฺขโณ.

๒๕๖.

‘‘วสฺสสตสหสฺสานิ[Pg.134], อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

๒๕๗.

‘‘ตทาหํ หํสวติยา, พฺราหฺมโณ สาธุสมฺมโต;

อุเปจฺจ โลกปชฺโชตํ, อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ.

๒๕๘.

‘‘ตทา มหาปริสตึ, มหาปริสสาวกํ;

ฐเปนฺตํ เอตทคฺคมฺหิ, สุตฺวาน มุทิโต อหํ.

๒๕๙.

‘‘มหตา ปริวาเรน, นิมนฺเตตฺวา มหาชินํ;

พฺราหฺมณานํ สหสฺเสน, สหทานมทาสหํ.

๒๖๐.

‘‘มหาทานํ ททิตฺวาน, อภิวาทิย นายกํ;

เอกมนฺตํ ฐิโต หฏฺโฐ, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๒๖๑.

‘‘‘ตยิ สทฺธาย เม วีร, อธิการคุเณน จ;

ปริสา มหตี โหตุ, นิพฺพตฺตสฺส ตหึ ตหึ’.

๒๖๒.

‘‘ตทา อโวจ ปริสํ, คชคชฺชิตสุสฺสโร;

กรวีกรุโต สตฺถา, ‘เอตํ ปสฺสถ พฺราหฺมณํ.

๒๖๓.

‘‘‘เหมวณฺณํ มหาพาหุํ, กมลานนโลจนํ;

อุทคฺคตนุชํ หฏฺฐํ, สทฺธวนฺตํ คุเณ มม.

๒๖๔.

‘‘‘เอส ปตฺถยเต ฐานํ, สีหโฆสสฺส ภิกฺขุโน;

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, ลจฺฉเส ตํ มโนรถํ.

๒๖๕.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๒๖๖.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๒๖๗.

‘‘อิโต ทฺเวนวุเต กปฺเป, อหุ สตฺถา อนุตฺตโร;

อนูปโม อสทิโส, ผุสฺโส โลกคฺคนายโก.

๒๖๘.

‘‘โส จ สพฺพํ ตมํ หนฺตฺวา, วิชเฏตฺวา มหาชฏํ;

วสฺสเต อมตํ วุฏฺฐึ, ตปฺปยนฺโต สเทวกํ.

๒๖๙.

‘‘ตทา [Pg.135] หิ พาราณสิยํ, ราชา ปจฺจา อหุมฺหเส;

ภาตโรมฺห ตโย สพฺเพ, สํวิสฏฺฐาว ราชิโน.

๒๗๐.

‘‘วีรงฺครูปา พลิโน, สงฺคาเม อปราชิตา;

ตทา กุปิตปจฺจนฺโต, อมฺเห อาห มหีปติ.

๒๗๑.

‘‘‘เอถ คนฺตฺวาน ปจฺจนฺตํ, โสเธตฺวา อฏฺฏวีพลํ;

เขมํ วิชิริตํ กตฺวา, ปุน เทถาติ ภาสถ’.

๒๗๒.

‘‘ตโต มยํ อโวจุมฺห, ยทิ เทยฺยาสิ นายกํ;

อุปฏฺฐานาย อมฺหากํ, สาธยิสฺสาม โว ตโต.

๒๗๓.

‘‘ตโต มยํ ลทฺธวรา, ภูมิปาเลน เปสิตา;

นิกฺขิตฺตสตฺถํ ปจฺจนฺตํ, กตฺวา ปุนรุปจฺจ ตํ.

๒๗๔.

‘‘ยาจิตฺวา สตฺถุปฏฺฐานํ, ราชานํ โลกนายกํ;

มุนิวีรํ ลภิตฺวาน, ยาวชีวํ ยชิมฺห ตํ.

๒๗๕.

‘‘มหคฺฆานิ จ วตฺถานิ, ปณีตานิ รสานิ จ;

เสนาสนานิ รมฺมานิ, เภสชฺชานิ หิตานิ จ.

๒๗๖.

‘‘ทตฺวา สสงฺฆมุนิโน, ธมฺเมนุปฺปาทิตานิ โน;

สีลวนฺโต การุณิกา, ภาวนายุตฺตมานสา.

๒๗๗.

‘‘สทฺธา ปริจริตฺวาน, เมตฺตจิตฺเตน นายกํ;

นิพฺพุเต ตมฺหิ โลกคฺเค, ปูชํ กตฺวา ยถาพลํ.

๒๗๘.

‘‘ตโต จุตา สนฺตุสิตํ, คตา ตตฺถ มหาสุขํ;

อนุภูตา มยํ สพฺเพ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๗๙.

‘‘มายากาโร ยถา รงฺเค, ทสฺเสสิ วิกตึ พหุํ;

ตถา ภเว ภมนฺโตหํ, วิเทหาธิปตี อหุํ.

๒๘๐.

‘‘คุณาเจฬสฺส วากฺเยน, มิจฺฉาทิฏฺฐิคตาสโย;

นรกํ มคฺคมารูฬฺโห, รุจาย มม ธีตุยา.

๒๘๑.

‘‘โอวาทํ นาทิยิตฺวาน, พฺรหฺมุนา นารเทนหํ;

พหุธา สํสิโต สนฺโต, ทิฏฺฐึ หิตฺวาน ปาปิกํ.

๒๘๒.

‘‘ปูรยิตฺวา [Pg.136] วิเสเสน, ทส กมฺมปถานิหํ;

หิตฺวาน เทหมคมึ, สคฺคํ สภวนํ ยถา.

๒๘๓.

‘‘ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, พฺรหฺมพนฺธุ อโหสหํ;

พาราณสิยํ ผีตายํ, ชาโต วิปฺปมหากุเล.

๒๘๔.

‘‘มจฺจุพฺยาธิชรา ภีโต, โอคาเหตฺวา มหาวนํ ;

นิพฺพานํ ปทเมสนฺโต, ชฏิเลสุ ปริพฺพชึ.

๒๘๕.

‘‘ตทา ทฺเว ภาตโร มยฺหํ, ปพฺพชึสุ มยา สห;

อุรุเวฬายํ มาเปตฺวา, อสฺสมํ นิวสึ อหํ.

๒๘๖.

‘‘กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุรุเวฬนิวาสิโก ;

ตโต เม อาสิ ปญฺญตฺติ, อุรุเวฬกสฺสโป อิติ.

๒๘๗.

‘‘นทีสกาเส ภาตา เม, นทีกสฺสปสวฺหโย;

อาสี สกาสนาเมน, คยายํ คยากสฺสโป.

๒๘๘.

‘‘ทฺเว สตานิ กนิฏฺฐสฺส, ตีณิ มชฺฌสฺส ภาตุโน;

มม ปญฺจ สตานูนา, สิสฺสา สพฺเพ มมานุคา.

๒๘๙.

‘‘ตทา อุเปจฺจ มํ พุทฺโธ, กตฺวาน วิวิธานิ เม ;

ปาฏิหีรานิ โลกคฺโค, วิเนสิ นรสารถิ.

๒๙๐.

‘‘สหสฺสปริวาเรน, อโหสึ เอหิภิกฺขุโก;

เตเหว สห สพฺเพหิ, อรหตฺตมปาปุณึ.

๒๙๑.

‘‘เต เจวญฺเญ จ พหโว, สิสฺสา มํ ปริวารยุํ;

สาสิตุญฺจ สมตฺโถหํ, ตโต มํ อิสิสตฺตโม.

๒๙๒.

‘‘มหาปริสภาวสฺมึ, เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ;

อโห พุทฺเธ กตํ การํ, สผลํ เม อชายถ.

๒๙๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๙๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๙๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.137] จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุรุเวฬกสฺสโป เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อุรุเวฬกสฺสปตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. ราธตฺเถรอปทานํ

๒๙๖.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพโลกวิทู มุนิ;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ จกฺขุมา.

๒๙๗.

‘‘โอวาทโก วิญฺญาปโก, ตารโก สพฺพปาณินํ;

เทสนากุสโล พุทฺโธ, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

๒๙๘.

‘‘อนุกมฺปโก การุณิโก, หิเตสี สพฺพปาณินํ;

สมฺปตฺเต ติตฺถิเย สพฺเพ, ปญฺจสีเล ปติฏฺฐปิ.

๒๙๙.

‘‘เอวํ นิรากุลํ อาสิ, สุญฺญตํ ติตฺถิเยหิ จ;

วิจิตฺตํ อรหนฺเตหิ, วสีภูเตหิ ตาทิภิ.

๓๐๐.

‘‘รตนานฏฺฐปญฺญาสํ, อุคฺคโต โส มหามุนิ;

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาโส, พาตฺตึสวรลกฺขโณ.

๓๐๑.

‘‘วสฺสสตสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

๓๐๒.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู;

อุเปจฺจ ตํ นรวรํ, อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ.

๓๐๓.

‘‘ปญฺญเปนฺตํ มหาวีรํ, ปริสาสุ วิสารทํ;

ปฏิภาเนยฺยกํ ภิกฺขุํ, เอตทคฺเค วินายกํ.

๓๐๔.

‘‘ตทาหํ การํ กตฺวาน, สสงฺเฆ โลกนายเก;

นิปจฺจ สิรสา ปาเท, ตํ ฐานํ อภิปตฺถยึ.

๓๐๕.

‘‘ตโต มํ ภควา อาห, สิงฺคีนิกฺขสมปฺปโภ;

สเรน รชนีเยน, กิเลสมลหารินา.

๓๐๖.

‘‘‘สุขี [Pg.138] ภวสฺสุ ทีฆายุ, สิชฺฌตุ ปณิธี ตว;

สสงฺเฆ เม กตํ การํ, อตีว วิปุลํ ตยา.

๓๐๗.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๓๐๘.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

ราโธติ นามเธยฺเยน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก.

๓๐๙.

‘‘‘ส เต เหตุคุเณ ตุฏฺโฐ, สกฺยปุตฺโต นราสโภ ;

ปฏิภาเนยฺยกานคฺคํ, ปญฺญเปสฺสติ นายโก’.

๓๑๐.

‘‘ตํ สุตฺวา มุทิโต หุตฺวา, ยาวชีวํ ตทา ชินํ;

เมตฺตจิตฺโต ปริจรึ, สโต ปญฺญาสมาหิโต.

๓๑๑.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๓๑๒.

‘‘สตานํ ตีณิกฺขตฺตุญฺจ, เทวรชฺชมการยึ;

สตานํ ปญฺจกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ.

๓๑๓.

‘‘ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ;

สพฺพตฺถ สุขิโต อาสึ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา.

๓๑๔.

‘‘ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, คิริพฺพชปุรุตฺตเม;

ชาโต วิปฺปกุเล นิทฺเธ, วิกลจฺฉาทนาสเน.

๓๑๕.

‘‘กฏจฺฉุภิกฺขํ ปาทาสึ, สาริปุตฺตสฺส ตาทิโน;

ยทา ชิณฺโณ จ วุทฺโธ จ, ตทารามมุปาคมึ.

๓๑๖.

‘‘ปพฺพชติ น มํ โกจิ, ชิณฺณทุพฺพลถามกํ;

เตน ทีโน วิวณฺณงฺโค, โสโก จาสึ ตทา อหํ.

๓๑๗.

‘‘ทิสฺวา มหาการุณิโก, มมมาห มหามุนิ;

‘กิมตฺถํ ปุตฺตโสกฏฺโฏ, พฺรูหิ เต จิตฺตชํ รุชํ’.

๓๑๘.

‘‘‘ปพฺพชฺชํ น ลเภ วีร, สฺวากฺขาเต ตว สาสเน;

เตน โสเกน ทีโนสฺมิ, สรณํ โหหิ นายก’.

๓๑๙.

‘‘ตทา [Pg.139] ภิกฺขู สมาเนตฺวา, อปุจฺฉิ มุนิสตฺตโม;

‘อิมสฺส อธิการํ เย, สรนฺติ พฺยาหรนฺตุ เต’.

๓๒๐.

‘‘สาริปุตฺโต ตทาโวจ, ‘การมสฺส สรามหํ;

กฏจฺฉุภิกฺขํ ทาเปสิ, ปิณฺฑาย จรโต มม’.

๓๒๑.

‘‘‘สาธุ สาธุ กตญฺญูสิ, สาริปุตฺต อิมํ ตุวํ;

ปพฺพาเชหิ ทิชํ วุฑฺฒํ, เหสฺสตาชานิโย อยํ’.

๓๒๒.

‘‘ตโต อลตฺถํ ปพฺพชฺชํ, กมฺมวาโจปสมฺปทํ;

น จิเรเนว กาเลน, ปาปุณึ อาสวกฺขยํ.

๓๒๓.

‘‘สกฺกจฺจํ มุนิโน วากฺยํ, สุณามิ มุทิโต ยโต;

ปฏิภาเนยฺยกานคฺคํ, ตโต มํ ฐปยี ชิโน.

๓๒๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๒๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๒๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ราโธ เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ราธตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. โมฆราชตฺเถรอปทานํ

๓๒๗.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพโลกวิทู มุนิ;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ จกฺขุมา.

๓๒๘.

‘‘โอวาทโก วิญฺญาปโก, ตารโก สพฺพปาณินํ;

เทสนากุสโล พุทฺโธ, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

๓๒๙.

‘‘อนุกมฺปโก การุณิโก, หิเตสี สพฺพปาณินํ;

สมฺปตฺเต ติตฺถิเย สพฺเพ, ปญฺจสีเล ปติฏฺฐปิ.

๓๓๐.

‘‘เอวํ นิรากุลํ อาสิ, สุญฺญตํ ติตฺถิเยหิ จ;

วิจิตฺตํ อรหนฺเตหิ, วสีภูเตหิ ตาทิภิ.

๓๓๑.

‘‘รตนานฏฺฐปญฺญาสํ[Pg.140], อุคฺคโต โส มหามุนิ;

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาโส, พาตฺตึสวรลกฺขโณ.

๓๓๒.

‘‘วสฺสสตสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

๓๓๓.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, กุเล อญฺญตเร อหุํ;

ปรกมฺมายเน ยุตฺโต, นตฺถิ เม กิญฺจิ สํธนํ.

๓๓๔.

‘‘ปฏิกฺกมนสาลายํ, วสนฺโต กตภูมิยํ;

อคฺคึ อุชฺชาลยึ ตตฺถ, ทฬฺหํ กณฺหาสิ สา หี.

๓๓๕.

‘‘ตทา ปริสตึ นาโถ, จตุสจฺจปกาสโก;

สาวกํ สมฺปกิตฺเตสิ, ลูขจีวรธารกํ.

๓๓๖.

‘‘ตสฺส ตมฺหิ คุเณ ตุฏฺโฐ, ปณิปจฺจ ตถาคตํ;

ลูขจีวรธารคฺคํ, ปตฺถยึ ฐานมุตฺตมํ.

๓๓๗.

‘‘ตทา อโวจ ภควา, สาวเก ปทุมุตฺตโร;

‘ปสฺสเถตํ ปุริสกํ, กุเจลํ ตนุเทหกํ.

๓๓๘.

‘‘‘ปีติปฺปสนฺนวทนํ, สทฺธาธนสมนฺวิตํ ;

อุทคฺคตนุชํ หฏฺฐํ, อจลํ สาลปิณฺฑิตํ.

๓๓๙.

‘‘‘เอโส ปตฺเถติ ตํ ฐานํ, สจฺจเสนสฺส ภิกฺขุโน;

ลูขจีวรธาริสฺส, ตสฺส วณฺณสิตาสโย.

๓๔๐.

‘‘ตํ สุตฺวา มุทิโต หุตฺวา, นิปจฺจ สิรสา ชินํ;

ยาวชีวํ สุภํ กมฺมํ, กริตฺวา ชินสาสเน.

๓๔๑.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปโค อหํ.

๓๔๒.

‘‘ปฏิกฺกมนสาลายํ, ภูมิทาหกกมฺมุนา;

สมสหสฺสํ นิรเย, อทยฺหึ เวทนาฏฺฏิโต.

๓๔๓.

‘‘เตน กมฺมาวเสเสน, ปญฺจ ชาติสตานิหํ;

มนุสฺโส กุลโช หุตฺวา, ชาติยา ลกฺขณงฺกิโต.

๓๔๔.

‘‘ปญฺจ [Pg.141] ชาติสตาเนว, กุฏฺฐโรคสมปฺปิโต;

มหาทุกฺขํ อนุภวึ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา.

๓๔๕.

‘‘อิมสฺมึ ภทฺทเก กปฺเป, อุปริฏฺฐํ ยสสฺสินํ;

ปิณฺฑปาเตน ตปฺเปสึ, ปสนฺนมานโส อหํ.

๓๔๖.

‘‘เตน กมฺมวิเสเสน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๓๔๗.

‘‘ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, อชายึ ขตฺติเย กุเล;

ปิตุโน อจฺจเยนาหํ, มหารชฺชสมปฺปิโต.

๓๔๘.

‘‘กุฏฺฐโรคาธิภูโตหํ, น รตึ น สุขํ ลเภ;

โมฆํ รชฺชํ สุขํ ยสฺมา, โมฆราชา ตโต อหํ.

๓๔๙.

‘‘กายสฺส โทสํ ทิสฺวาน, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

พาวริสฺส ทิชคฺคสฺส, สิสฺสตฺตํ อชฺฌุปาคมึ.

๓๕๐.

‘‘มหตา ปริวาเรน, อุเปจฺจ นรนายกํ;

อปุจฺฉึ นิปุณํ ปญฺหํ, ตํ วีรํ วาทิสูทนํ.

๓๕๑.

‘‘‘อยํ โลโก ปโร โลโก, พฺรหฺมโลโก สเทวโก;

ทิฏฺฐึ โน นาภิชานามิ, โคตมสฺส ยสสฺสิโน.

๓๕๒.

‘‘‘เอวาภิกฺกนฺตทสฺสาวึ, อตฺถิ ปญฺเหน อาคมํ;

กถํ โลกํ อเวกฺขนฺตํ, มจฺจุราชา น ปสฺสติ’.

๓๕๓.

‘‘‘สุญฺญโต โลกํ อเวกฺขสฺสุ, โมฆราช สทา สโต;

อตฺตานุทิฏฺฐึ อุหจฺจ, เอวํ มจฺจุตโร สิยา.

๓๕๔.

‘‘‘เอวํ โลกํ อเวกฺขนฺตํ, มจฺจุราชา น ปสฺสติ’;

อิติ มํ อภณิ พุทฺโธ, สพฺพโรคติกิจฺฉโก.

๓๕๕.

‘‘สห คาถาวสาเนน, เกสมสฺสุวิวชฺชิโต;

กาสาววตฺถวสโน, อาสึ ภิกฺขุ ตถารหา.

๓๕๖.

‘‘สงฺฆิเกสุ วิหาเรสุ, น วสึ โรคปีฬิโต;

มา วิหาโร ปทุสฺสีติ, วาตโรเคหิ ปีฬิโต.

๓๕๗.

‘‘สงฺการกูฏา [Pg.142] อาหิตฺวา, สุสานา รถิกาหิ จ;

ตโต สงฺฆาฏึ กริตฺวา, ธารยึ ลูขจีวรํ.

๓๕๘.

‘‘มหาภิสกฺโก ตสฺมึ เม, คุเณ ตุฏฺโฐ วินายโก;

ลูขจีวรธารีนํ, เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ.

๓๕๙.

‘‘ปุญฺญปาปปริกฺขีโณ, สพฺพโรควิวชฺชิโต;

สิขีว อนุปาทาโน, นิพฺพายิสฺสมนาสโว.

๓๖๐.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๖๑.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๖๒.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โมฆราชา เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

โมฆราชตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

กจฺจายนวคฺโค จตุปญฺญาสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

กจฺจาโน วกฺกลี เถโร, มหากปฺปินสวฺหโย;

ทพฺโพ กุมารนาโม จ, พาหิโย โกฏฺฐิโก วสี.

อุรุเวฬกสฺสโป ราโธ, โมฆราชา จ ปณฺฑิโต;

ตีณิ คาถาสตาเนตฺถ, พาสฏฺฐิ เจว ปิณฺฑิตา.

๕๕. ภทฺทิยวคฺโค

๑. ลกุณฺฑภทฺทิยตฺเถรอปทานํ

๑.

‘‘ปทุมุตฺตโร [Pg.143] นาม ชิโน, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๒.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, เสฏฺฐิปุตฺโต มหทฺธโน;

ชงฺฆาวิหารํ วิจรํ, สงฺฆารามํ อคจฺฉหํ.

๓.

‘‘ตทา โส โลกปชฺโชโต, ธมฺมํ เทเสสิ นายโก;

มญฺชุสฺสรานํ ปวรํ, สาวกํ อภิกิตฺตยิ.

๔.

‘‘ตํ สุตฺวา มุทิโต หุตฺวา, การํ กตฺวา มเหสิโน;

วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท, ตํ ฐานมภิปตฺถยึ.

๕.

‘‘ตทา พุทฺโธ วิยากาสิ, สงฺฆมชฺเฌ วินายโก;

‘อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, ลจฺฉเส ตํ มโนรถํ.

๖.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๗.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

ภทฺทิโย นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๘.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๙.

‘‘ทฺเวนวุเต อิโต กปฺเป, ผุสฺโส อุปฺปชฺชิ นายโก;

ทุราสโท ทุปฺปสโห, สพฺพโลกุตฺตโม ชิโน.

๑๐.

‘‘จรเณน จ สมฺปนฺโน, พฺรหา อุชุ ปตาปวา;

หิเตสี สพฺพสตฺตานํ, พหุํ โมเจสิ พนฺธนา.

๑๑.

‘‘นนฺทารามวเน ตสฺส, อโหสึ ผุสฺสโกกิโล ;

คนฺธกุฏิสมาสนฺเน, อมฺพรุกฺเข วสามหํ.

๑๒.

‘‘ตทา ปิณฺฑาย คจฺฉนฺตํ, ทกฺขิเณยฺยํ ชินุตฺตมํ;

ทิสฺวา จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, มญฺชุนาภินิกูชหํ.

๑๓.

‘‘ราชุยฺยานํ [Pg.144] ตทา คนฺตฺวา, สุปกฺกํ กนกตฺตจํ;

อมฺพปิณฺฑํ คเหตฺวาน, สมฺพุทฺธสฺโสปนามยึ.

๑๔.

‘‘ตทา เม จิตฺตมญฺญาย, มหาการุณิโก ชิโน;

อุปฏฺฐากสฺส หตฺถโต, ปตฺตํ ปคฺคณฺหิ นายโก.

๑๕.

‘‘อทาสึ หฏฺฐจิตฺโตหํ, อมฺพปิณฺฑํ มหามุเน;

ปตฺเต ปกฺขิปฺป ปกฺเขหิ, ปญฺชลึ กตฺวาน มญฺชุนา.

๑๖.

‘‘สเรน รชนีเยน, สวนีเยน วคฺคุนา;

วสฺสนฺโต พุทฺธปูชตฺถํ, นีฬํ คนฺตฺวา นิปชฺชหํ.

๑๗.

‘‘ตทา มุทิตจิตฺตํ มํ, พุทฺธเปมคตาสยํ;

สกุณคฺฆิ อุปาคนฺตฺวา, ฆาตยี ทุฏฺฐมานโส.

๑๘.

‘‘ตโต จุโตหํ ตุสิเต, อนุโภตฺวา มหาสุขํ;

มนุสฺสโยนิมาคจฺฉึ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา.

๑๙.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๒๐.

‘‘สาสนํ โชตยิตฺวา โส, อภิภุยฺย กุติตฺถิเย;

วินยิตฺวาน เวเนยฺเย, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

๒๑.

‘‘นิพฺพุเต ตมฺหิ โลกคฺเค, ปสนฺนา ชนตา พหู;

ปูชนตฺถาย พุทฺธสฺส, ถูปํ กุพฺพนฺติ สตฺถุโน.

๒๒.

‘‘‘สตฺตโยชนิกํ ถูปํ, สตฺตรตนภูสิตํ;

กริสฺสาม มเหสิสฺส’, อิจฺเจวํ มนฺตยนฺติ เต.

๒๓.

‘‘กิกิโน กาสิราชสฺส, ตทา เสนาย นายโก;

หุตฺวาหํ อปฺปมาณสฺส, ปมาณํ เจติเย วทึ.

๒๔.

‘‘ตทา เต มม วากฺเยน, เจติยํ โยชนุคฺคตํ;

อกํสุ นรวีรสฺส, นานารตนภูสิตํ.

๒๕.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๒๖.

‘‘ปจฺฉิเม [Pg.145] จ ภเว ทานิ, ชาโต เสฏฺฐิกุเล อหํ;

สาวตฺถิยํ ปุรวเร, อิทฺเธ ผีเต มหทฺธเน.

๒๗.

‘‘ปุรปฺปเวเส สุคตํ, ทิสฺวา วิมฺหิตมานโส;

ปพฺพชิตฺวาน น จิรํ, อรหตฺตมปาปุณึ.

๒๘.

‘‘เจติยสฺส ปมาณํ ยํ, อกรึ เตน กมฺมุนา;

ลกุณฺฑกสรีโรหํ, ชาโต ปริภวารโห.

๒๙.

‘‘สเรน มธุเรนาหํ, ปูชิตฺวา อิสิสตฺตมํ;

มญฺชุสฺสรานํ ภิกฺขูนํ, อคฺคตฺตมนุปาปุณึ.

๓๐.

‘‘ผลทาเนน พุทฺธสฺส, คุณานุสฺสรเณน จ;

สามญฺญผลสมฺปนฺโน, วิหรามิ อนาสโว.

๓๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๓๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ลกุณฺฑภทฺทิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ลกุณฺฑภทฺทิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. กงฺขาเรวตตฺเถรอปทานํ

๓๔.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๓๕.

‘‘สีหหนุ พฺรหฺมคิโร, หํสทุนฺทุภินิสฺสโน ;

นาควิกฺกนฺตคมโน, จนฺทสูราทิกปฺปโภ.

๓๖.

‘‘มหามตี [Pg.146] มหาวีโร, มหาฌายี มหาพโล ;

มหาการุณิโก นาโถ, มหาตมปนูทโน.

๓๗.

‘‘ส กทาจิ ติโลกคฺโค, เวเนยฺยํ วินยํ พหุํ ;

ธมฺมํ เทเสสิ สมฺพุทฺโธ, สตฺตาสยวิทู มุนิ.

๓๘.

‘‘ฌายึ ฌานรตํ วีรํ, อุปสนฺตํ อนาวิลํ;

วณฺณยนฺโต ปริสตึ, โตเสสิ ชนตํ ชิโน.

๓๙.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, พฺราหฺมโณ เวทปารคู;

ธมฺมํ สุตฺวาน มุทิโต, ตํ ฐานมภิปตฺถยึ.

๔๐.

‘‘ตทา ชิโน วิยากาสิ, สงฺฆมชฺเฌ วินายโก;

‘มุทิโต โหหิ ตฺวํ พฺรหฺเม, ลจฺฉเส ตํ มโนรถํ.

๔๑.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๔๒.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

เรวโต นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๔๓.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๔๔.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาโตหํ โกลิเย ปุเร;

ขตฺติเย กุลสมฺปนฺเน, อิทฺเธ ผีเต มหทฺธเน.

๔๕.

‘‘ยทา กปิลวตฺถุสฺมึ, พุทฺโธ ธมฺมมเทสยิ;

ตทา ปสนฺโน สุคเต, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๔๖.

‘‘กงฺขา เม พหุลา อาสิ, กปฺปากปฺเป ตหึ ตหึ;

สพฺพํ ตํ วินยี พุทฺโธ, เทเสตฺวา ธมฺมมุตฺตมํ.

๔๗.

‘‘ตโตหํ ติณฺณสํสาโร, สทา ฌานสุเข รโต;

วิหรามิ ตทา พุทฺโธ, มํ ทิสฺวา เอตทพฺรวิ.

๔๘.

‘‘‘ยา [Pg.147] กาจิ กงฺขา อิธ วา หุรํ วา, สกเวทิยา วา ปรเวทิยา วา;

เย ฌายิโน ตา ปชหนฺติ สพฺพา, อาตาปิโน พฺรหฺมจริยํ จรนฺตา’.

๔๙.

‘‘สตสหสฺเส กตํ กมฺมํ, ผลํ ทสฺเสสิ เม อิธ;

สุมุตฺโต สรเวโคว กิเลเส ฌาปยึ มม.

๕๐.

‘‘ตโต ฌานรตํ ทิสฺวา, พุทฺโธ โลกนฺตคู มุนิ;

ฌายีนํ ภิกฺขูนํ อคฺโค, ปญฺญาเปติ มหามติ.

๕๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กงฺขาเรวโต เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

กงฺขาเรวตตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. สีวลิตฺเถรอปทานํ

๕๔.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๕๕.

‘‘สีลํ ตสฺส อสงฺเขยฺยํ, สมาธิ วชิรูปโม;

อสงฺเขยฺยํ ญาณวรํ, วิมุตฺติ จ อโนปมา.

๕๖.

‘‘มนุชามรนาคานํ, พฺรหฺมานญฺจ สมาคเม;

สมณพฺราหฺมณากิณฺเณ, ธมฺมํ เทเสสิ นายโก.

๕๗.

‘‘สสาวกํ มหาลาภึ, ปุญฺญวนฺตํ ชุตินฺธรํ;

ฐเปสิ เอตทคฺคมฺหิ, ปริสาสุ วิสารโท.

๕๘.

‘‘ตทาหํ ขตฺติโย อาสึ, นคเร หํสสวฺหเย;

สุตฺวา ชินสฺส ตํ วากฺยํ, สาวกสฺส คุณํ พหุํ.

๕๙.

‘‘นิมนฺตยิตฺวา [Pg.148] สตฺตาหํ, โภชยิตฺวา สสาวกํ;

มหาทานํ ททิตฺวาน, ตํ ฐานมภิปตฺถยึ.

๖๐.

‘‘ตทา มํ วินตํ ปาเท, ทิสฺวาน ปุริสาสโภ;

สเรน มหตา วีโร, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๖๑.

‘‘‘ตโต ชินสฺส วจนํ, โสตุกามา มหาชนา;

เทวทานวคนฺธพฺพา, พฺรหฺมาโน จ มหิทฺธิกา’.

๖๒.

‘‘สมณพฺราหฺมณา เจว, นมสฺสึสุ กตญฺชลี;

‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม.

๖๓.

‘‘‘ขตฺติเยน มหาทานํ, ทินฺนํ สตฺตาหิกมฺปิ โว ;

โสตุกามา ผลํ ตสฺส, พฺยากโรหิ มหามุเน’.

๖๔.

‘‘ตโต อโวจ ภควา, ‘สุณาถ มม ภาสิตํ;

อปฺปเมยฺยมฺหิ พุทฺธมฺหิ, สสงฺฆมฺหิ ปติฏฺฐิตา.

๖๕.

‘‘‘ทกฺขิณา ตาย โก วตฺตา, อปฺปเมยฺยผลา หิ สา;

อปิ เจ ส มหาโภโค, ฐานํ ปตฺเถติ อุตฺตมํ.

๖๖.

‘‘‘ลาภี วิปุลลาภานํ, ยถา ภิกฺขุ สุทสฺสโน;

ตถาหมฺปิ ภเวยฺยนฺติ, ลจฺฉเส ตํ อนาคเต.

๖๗.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๖๘.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

สีวลิ นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๖๙.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปโค อหํ.

๗๐.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, วิปสฺสี โลกนายโก;

อุปฺปชฺชิ จารุทสฺสโน, สพฺพธมฺมวิปสฺสโก.

๗๑.

‘‘ตทาหํ [Pg.149] พนฺธุมติยํ, กุลสฺสญฺญตรสฺส จ;

ทยิโต ปสฺสิโต เจว, อาสึ กมฺมนฺตวาวโฏ.

๗๒.

‘‘ตทา อญฺญตโร ปูโค, วิปสฺสิสฺส มเหสิโน;

ปริเวสํ อการยิ, มหนฺตมติวิสฺสุตํ.

๗๓.

‘‘นิฏฺฐิเต จ มหาทาเน, ททุํ ขชฺชกสญฺหิตํ;

นวํ ทธึ มธุญฺเจว, วิจินํ เนว อทฺทสุํ.

๗๔.

‘‘ตทาหํ ตํ คเหตฺวาน, นวํ ทธึ มธุมฺปิ จ;

กมฺมสฺสามิฆรํ คจฺฉึ, ตเมสนฺตา มมทฺทสุํ.

๗๕.

‘‘สหสฺสมปิ ทตฺวาน, นาลภึสุ จ ตํ ทฺวยํ;

ตโตหํ เอวํ จินฺเตสึ, ‘เนตํ เหสฺสติ โอรกํ.

๗๖.

‘‘‘ยถา อิเม ชนา สพฺเพ, สกฺกโรนฺติ ตถาคตํ;

อหมฺปิ การํ กสฺสามิ, สสงฺเฆ โลกนายเก’.

๗๗.

‘‘ตทาหเมวํ จินฺเตตฺวา, ทธึ มธุญฺจ เอกโต;

มทฺทิตฺวา โลกนาถสฺส, สสงฺฆสฺส อทาสหํ.

๗๘.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๗๙.

‘‘ปุนาหํ พาราณสิยํ, ราชา หุตฺวา มหายโส;

สตฺตุกสฺส ตทา ทุฏฺโฐ, ทฺวารโรธมการยึ.

๘๐.

‘‘ตทา ตปสฺสิโน รุทฺธา, เอกาหํ รกฺขิตา อหุํ;

ตโต ตสฺส วิปาเกน, ปาปตึ นิรยํ ภุสํ.

๘๑.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาโตหํ โกลิเย ปุเร;

สุปฺปวาสา จ เม มาตา, มหาลิ ลิจฺฉวี ปิตา.

๘๒.

‘‘ขตฺติเย ปุญฺญกมฺเมน, ทฺวารโรธสฺส วาหสา;

สตฺต วสฺสานิ นิวสึ, มาตุกุจฺฉิมฺหิ ทุกฺขิโต.

๘๓.

‘‘สตฺตาหํ ทฺวารมูฬฺโหหํ, มหาทุกฺขสมปฺปิโต;

มาตา เม ฉนฺททาเนน, เอวํ อาสิ สุทุกฺขิตา.

๘๔.

‘‘สุวตฺถิโตหํ [Pg.150] นิกฺขนฺโต, พุทฺเธน อนุกมฺปิโต;

นิกฺขนฺตทิวเสเยว, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๘๕.

‘‘อุปชฺฌา สาริปุตฺโต เม, โมคฺคลฺลาโน มหิทฺธิโก;

เกเส โอโรปยนฺโต เม, อนุสาสิ มหามติ.

๘๖.

‘‘เกเสสุ ฉิชฺชมาเนสุ, อรหตฺตมปาปุณึ;

เทวา นาคา มนุสฺสา จ, ปจฺจเย อุปเนนฺติ เม.

๘๗.

‘‘ปทุมุตฺตรนาถญฺจ, วิปสฺสิญฺจ วินายกํ;

ยํ ปูชยึ ปมุทิโต, ปจฺจเยหิ วิเสสโต.

๘๘.

‘‘ตโต เตสํ วิเสเสน, กมฺมานํ วิปุลุตฺตมํ;

ลาภํ ลภามิ สพฺพตฺถ, วเน คาเม ชเล ถเล.

๘๙.

‘‘เรวตํ ทสฺสนตฺถาย, ยทา ยาติ วินายโก;

ตึสภิกฺขุสหสฺเสหิ, สห โลกคฺคนายโก.

๙๐.

‘‘ตทา เทโวปณีเตหิ, มมตฺถาย มหามติ;

ปจฺจเยหิ มหาวีโร, สสงฺโฆ โลกนายโก.

๙๑.

‘‘อุปฏฺฐิโต มยา พุทฺโธ, คนฺตฺวา เรวตมทฺทส;

ตโต เชตวนํ คนฺตฺวา, เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ.

๙๒.

‘‘‘ลาภีนํ สีวลิ อคฺโค, มม สิสฺเสสุ ภิกฺขโว’;

สพฺพโลกหิโต สตฺถา, กิตฺตยี ปริสาสุ มํ.

๙๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๙๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๙๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สีวลิเถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สีวลิตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. วงฺคีสตฺเถรอปทานํ

๙๖.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๙๗.

‘‘ยถาปิ [Pg.151] สาคเร อูมิ, คคเน วิย ตารกา;

เอวํ ปาวจนํ ตสฺส, อรหนฺเตหิ จิตฺติตํ.

๙๘.

‘‘สเทวาสุรนาเคหิ, มนุเชหิ ปุรกฺขโต;

สมณพฺราหฺมณากิณฺเณ, ชนมชฺเฌ ชินุตฺตโม.

๙๙.

‘‘ปภาหิ อนุรญฺชนฺโต, โลเก โลกนฺตคู ชิโน;

วจเนน วิโพเธนฺโต, เวเนยฺยปทุมานิ โส.

๑๐๐.

‘‘เวสารชฺเชหิ สมฺปนฺโน, จตูหิ ปุริสุตฺตโม;

ปหีนภยสารชฺโช, เขมปฺปตฺโต วิสารโท.

๑๐๑.

‘‘อาสภํ ปวรํ ฐานํ, พุทฺธภูมิญฺจ เกวลํ;

ปฏิชานาติ โลกคฺโค, นตฺถิ สญฺโจทโก กฺวจิ.

๑๐๒.

‘‘สีหนาทมสมฺภีตํ, นทโต ตสฺส ตาทิโน;

เทโว นโร วา พฺรหฺมา วา, ปฏิวตฺตา น วิชฺชติ.

๑๐๓.

‘‘เทเสนฺโต ปวรํ ธมฺมํ, สนฺตาเรนฺโต สเทวกํ;

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ, ปริสาสุ วิสารโท.

๑๐๔.

‘‘ปฏิภานวตํ อคฺคํ, สาวกํ สาธุสมฺมตํ;

คุณํ พหุํ ปกิตฺเตตฺวา, เอตทคฺเค ฐเปสิ ตํ.

๑๐๕.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, พฺราหฺมโณ สาธุสมฺมโต;

สพฺพเวทวิทู ชาโต, วาคีโส วาทิสูทโน.

๑๐๖.

‘‘อุเปจฺจ ตํ มหาวีรํ, สุตฺวาหํ ธมฺมเทสนํ;

ปีติวรํ ปฏิลภึ, สาวกสฺส คุเณ รโต.

๑๐๗.

‘‘นิมนฺเตตฺวาว สุคตํ, สสงฺฆํ โลกนนฺทนํ;

สตฺตาหํ โภชยิตฺวาหํ, ทุสฺเสหจฺฉาทยึ ตทา.

๑๐๘.

‘‘นิปจฺจ สิรสา ปาเท, กโตกาโส กตญฺชลี;

เอกมนฺตํ ฐิโต หฏฺโฐ, สนฺถวึ ชินมุตฺตมํ.

๑๐๙.

‘‘‘นโม เต วาทิมทฺทน, นโม เต อิสิสตฺตม ;

นโม เต สพฺพโลกคฺค, นโม เต อภยงฺกร.

๑๑๐.

‘‘‘นโม [Pg.152] เต มารมถน, นโม เต ทิฏฺฐิสูทน;

นโม เต สนฺติสุขท, นโม เต สรณงฺกร.

๑๑๑.

‘‘‘อนาถานํ ภวํ นาโถ, ภีตานํ อภยปฺปโท;

วิสฺสามภูมิ สนฺตานํ, สรณํ สรเณสินํ’.

๑๑๒.

‘‘เอวมาทีหิ สมฺพุทฺธํ, สนฺถวิตฺวา มหาคุณํ;

อโวจํ วาทิสูทสฺส, คตึ ปปฺโปมิ ภิกฺขุโน.

๑๑๓.

‘‘ตทา อโวจ ภควา, อนนฺตปฏิภานวา;

‘โย โส พุทฺธํ อโภเชสิ, สตฺตาหํ สหสาวกํ.

๑๑๔.

‘‘‘คุณญฺจ เม ปกิตฺเตสิ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ;

เอโส ปตฺถยเต ฐานํ, วาทิสูทสฺส ภิกฺขุโน.

๑๑๕.

‘‘‘อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, ลจฺฉเส ตํ มโนรถํ;

เทวมานุสสมฺปตฺตึ, อนุโภตฺวา อนปฺปกํ.

๑๑๖.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๑๑๗.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

วงฺคีโส นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๑๑๘.

‘‘ตํ สุตฺวา มุทิโต หุตฺวา, ยาวชีวํ ตทา ชินํ;

ปจฺจเยหิ อุปฏฺฐาสึ, เมตฺตจิตฺโต ตถาคตํ.

๑๑๙.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตุสิตํ อคมาสหํ.

๑๒๐.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาโต วิปฺปกุเล อหํ;

ปจฺจาชาโต ยทา อาสึ, ชาติยา สตฺตวสฺสิโก.

๑๒๑.

‘‘สพฺพเวทวิทู ชาโต, วาทสตฺถวิสารโท;

วาทิสฺสโร จิตฺตกถี, ปรวาทปฺปมทฺทโน.

๑๒๒.

‘‘วงฺเค ชาโตติ วงฺคีโส, วจเน อิสฺสโรติ วา;

วงฺคีโส อิติ เม นามํ, อภวี โลกสมฺมตํ.

๑๒๓.

‘‘ยทาหํ [Pg.153] วิญฺญุตํ ปตฺโต, ฐิโต ปฐมโยพฺพเน;

ตทา ราชคเห รมฺเม, สาริปุตฺตมหทฺทสํ.

ปญฺจวีสติมํ ภาณวารํ.

๑๒๔.

‘‘ปิณฺฑาย วิจรนฺตํ ตํ, ปตฺตปาณึ สุสํวุตํ;

อโลลกฺขึ มิตภาณึ, ยุคมตฺตํ นิทกฺขิตํ.

๑๒๕.

‘‘ตํ ทิสฺวา วิมฺหิโต หุตฺวา, อโวจํ มมนุจฺฉวํ ;

กณิการํว นิจิตํ, จิตฺตํ คาถาปทํ อหํ.

๑๒๖.

‘‘อาจิกฺขิ โส เม สตฺถารํ, สมฺพุทฺธํ โลกนายกํ;

ตทา โส ปณฺฑิโต วีโร, อุตฺตรึ สมโวจ เม.

๑๒๗.

‘‘วิราคสํหิตํ วากฺยํ, กตฺวา ทุทฺทสมุตฺตมํ;

วิจิตฺตปฏิภาเนหิ, โตสิโต เตน ตาทินา.

๑๒๘.

‘‘นิปจฺจ สิรสา ปาเท, ‘ปพฺพาเชหี’ติ มํ พฺรวิ;

ตโต มํ ส มหาปญฺโญ, พุทฺธเสฏฺฐมุปานยิ.

๑๒๙.

‘‘นิปจฺจ สิรสา ปาเท, นิสีทึ สตฺถุ สนฺติเก;

มมาห วทตํ เสฏฺโฐ, กจฺจิ วงฺคีส ชานาสิ.

๑๓๐.

‘‘กิญฺจิ สิปฺปนฺติ ตสฺสาหํ, ‘ชานามี’ติ จ อพฺรวึ;

มตสีสํ วนจฺฉุทฺธํ, อปิ พารสวสฺสิกํ;

ตว วิชฺชาวิเสเสน, สเจ สกฺโกสิ วาจย.

๑๓๑.

‘‘อาโมติ เม ปฏิญฺญาเต, ตีณิ สีสานิ ทสฺสยิ;

นิรยนรเทเวสุ, อุปปนฺเน อวาจยึ.

๑๓๒.

‘‘ตทา ขีณาสวสฺเสว, สีสํ ทสฺเสสิ นายโก;

ตโตหํ วิหตารพฺโภ, ปพฺพชฺชํ สมยาจิสํ.

๑๓๓.

‘‘ปพฺพชิตฺวาน สุคตํ, สนฺถวามิ ตหึ ตหึ;

ตโต มํ กพฺพวิตฺโตสิ, อุชฺฌายนฺติห ภิกฺขโว.

๑๓๔.

‘‘ตโต [Pg.154] วีมํสนตฺถํ เม, อาห พุทฺโธ วินายโก;

ตกฺกิกา ปนิมา คาถา, ฐานโส ปฏิภนฺติ ตํ.

๑๓๕.

‘‘น กพฺพวิตฺโตหํ วีร, ฐานโส ปฏิภนฺติ มํ;

เตน หิ ทานิ วงฺคีส, ฐานโส สนฺถวาหิ มํ.

๑๓๖.

‘‘ตทาหํ สนฺถวึ วีรํ, คาถาหิ อิสิสตฺตมํ;

ฐานโส เม ตทา ตุฏฺโฐ, ชิโน อคฺเค ฐเปสิ มํ.

๑๓๗.

‘‘ปฏิภาเนน จิตฺเตน, อญฺเญสมติมญฺญหํ;

เปสเล เตน สํวิคฺโค, อรหตฺตมปาปุณึ.

๑๓๘.

‘‘‘ปฏิภานวตํ อคฺโค, อญฺโญ โกจิ น วิชฺชติ;

ยถายํ ภิกฺขุ วงฺคีโส, เอวํ ธาเรถ ภิกฺขโว’.

๑๓๙.

‘‘สตสหสฺเส กตํ กมฺมํ, ผลํ ทสฺเสสิ เม อิธ;

สุมุตฺโต สรเวโคว กิเลเส ฌาปยึ มม.

๑๔๐.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๔๑.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๔๒.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วงฺคีโส เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

วงฺคีสตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. นนฺทกตฺเถรอปทานํ

๑๔๓.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๑๔๔.

‘‘หิตาย สพฺพสตฺตานํ, สุขาย วทตํ วโร;

อตฺถาย ปุริสาชญฺโญ, ปฏิปนฺโน สเทวเก.

๑๔๕.

‘‘ยสคฺคปตฺโต สิริมา, กิตฺติวณฺณภโต ชิโน;

ปูชิโต สพฺพโลกสฺส, ทิสา สพฺพาสุ วิสฺสุโต.

๑๔๖.

‘‘อุตฺติณฺณวิจิกิจฺโฉ [Pg.155] โส, วีติวตฺตกถํกโถ;

ปริปุณฺณมนสงฺกปฺโป, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.

๑๔๗.

‘‘อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส, อุปฺปาเทตา นรุตฺตโม;

อนกฺขาตญฺจ อกฺขาสิ, อสญฺชาตญฺจ สญฺชนี.

๑๔๘.

‘‘มคฺคญฺญู มคฺควิทู จ, มคฺคกฺขายี นราสโภ;

มคฺคสฺส กุสโล สตฺถา, สารถีนํ วรุตฺตโม.

๑๔๙.

‘‘ตทา มหาการุณิโก, ธมฺมํ เทเสสิ นายโก;

นิมุคฺเค กามปงฺกมฺหิ, สมุทฺธรติ ปาณิเน.

๑๕๐.

‘‘ภิกฺขุนีนํ โอวทเน, สาวกํ เสฏฺฐสมฺมตํ;

วณฺณยํ เอตทคฺคมฺหิ, ปญฺญเปสิ มหามุนิ.

๑๕๑.

‘‘ตํ สุตฺวาหํ ปมุทิโต, นิมนฺเตตฺวา ตถาคตํ;

โภชยิตฺวา สสงฺฆํ ตํ, ปตฺถยึ ฐานมุตฺตมํ.

๑๕๒.

‘‘ตทา ปมุทิโต นาโถ, มํ อโวจ มหาอิสิ;

‘สุขี ภวสฺสุ ทีฆาวุ, ลจฺฉเส ตํ มโนรถํ.

๑๕๓.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๑๕๔.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

นนฺทโก นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๑๕๕.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปโค อหํ.

๑๕๖.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาโต เสฏฺฐิกุเล อหํ;

สาวตฺถิยํ ปุเร วเร, อิทฺเธ ผีเต มหทฺธเน.

๑๕๗.

‘‘ปุรปฺปเวเส สุคตํ, ทิสฺวา วิมฺหิตมานโส;

เชตารามปฏิคฺคาเห, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๑๕๘.

‘‘นจิเรเนว กาเลน, อรหตฺตมปาปุณึ;

ตโตหํ ติณฺณสํสาโร, สาสิโต สพฺพทสฺสินา.

๑๕๙.

‘‘ภิกฺขุนีนํ [Pg.156] ธมฺมกถํ, ปฏิปุจฺฉากรึ อหํ;

สาสิตา ตา มยา สพฺพา, อภวึสุ อนาสวา.

๑๖๐.

‘‘สตานิ ปญฺจนูนานิ, ตทา ตุฏฺโฐ มหาหิโต;

ภิกฺขุนีนํ โอวทตํ, อคฺคฏฺฐาเน ฐเปสิ มํ.

๑๖๑.

‘‘สตสหสฺเส กตํ กมฺมํ, ผลํ ทสฺเสสิ เม อิธ;

สุมุตฺโต สรเวโคว, กิเลเส ฌาปยึ มม.

๑๖๒.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๖๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๖๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นนฺทโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

นนฺทกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. กาฬุทายิตฺเถรอปทานํ

๑๖๕.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๑๖๖.

‘‘นายกานํ วโร สตฺถา, คุณาคุณวิทู ชิโน;

กตญฺญู กตเวที จ, ติตฺเถ โยเชติ ปาณิเน.

๑๖๗.

‘‘สพฺพญฺญุเตน ญาเณน, ตุลยิตฺวา ทยาสโย;

เทเสติ ปวรํ ธมฺมํ, อนนฺตคุณสญฺจโย.

๑๖๘.

‘‘ส กทาจิ มหาวีโร, อนนฺตชินสํสริ ;

เทเสติ มธุรํ ธมฺมํ, จตุสจฺจูปสญฺหิตํ.

๑๖๙.

‘‘สุตฺวาน ตํ ธมฺมวรํ, อาทิมชฺฌนฺตโสภณํ;

ปาณสตสหสฺสานํ, ธมฺมาภิสมโย อหุ.

๑๗๐.

‘‘นินฺนาทิตา ตทา ภูมิ, คชฺชึสุ จ ปโยธรา;

สาธุการํ ปวตฺตึสุ, เทวพฺรหฺมนราสุรา.

๑๗๑.

‘‘‘อโห [Pg.157] การุณิโก สตฺถา, อโห สทฺธมฺมเทสนา;

อโห ภวสมุทฺทมฺหิ, นิมุคฺเค อุทฺธรี ชิโน’.

๑๗๒.

‘‘เอวํ ปเวทชาเตสุ, สนรามรพฺรหฺมสุ;

กุลปฺปสาทกานคฺคํ, สาวกํ วณฺณยี ชิโน.

๑๗๓.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, ชาโตมจฺจกุเล อหุํ;

ปาสาทิโก ทสฺสนิโย, ปหูตธนธญฺญวา.

๑๗๔.

‘‘หํสารามมุเปจฺจาหํ, วนฺทิตฺวา ตํ ตถาคตํ;

สุณิตฺวา มธุรํ ธมฺมํ, การํ กตฺวา จ ตาทิโน.

๑๗๕.

‘‘นิปจฺจ ปาทมูเลหํ, อิมํ วจนมพฺรวึ;

‘กุลปฺปสาทกานคฺโค, โย ตยา สนฺถุโต มุเน.

๑๗๖.

‘‘‘ตาทิโส โหมหํ วีร, พุทฺธเสฏฺฐสฺส สาสเน’;

ตทา มหาการุณิโก, สิญฺจนฺโต วา มเตน มํ.

๑๗๗.

‘‘อาห มํ ‘ปุตฺต อุตฺติฏฺฐ, ลจฺฉเส ตํ มโนรถํ;

กถํ นาม ชิเน การํ, กตฺวาน วิผโล สิยา.

๑๗๘.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๑๗๙.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

อุทายิ นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๑๘๐.

‘‘ตํ สุตฺวา มุทิโต หุตฺวา, ยาวชีวํ ตทา ชินํ;

เมตฺตจิตฺโต ปริจรึ, ปจฺจเยหิ วินายกํ.

๑๘๑.

‘‘เตน กมฺมวิปาเกน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๑๘๒.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, รมฺเม กปิลวตฺถเว;

ชาโต มหามจฺจกุเล, สุทฺโธทนมหีปเต.

๑๘๓.

‘‘ตทา อชายิ สิทฺธตฺโถ, รมฺเม ลุมฺพินิกานเน;

หิตาย สพฺพโลกสฺส, สุขาย จ นราสโภ.

๑๘๔.

‘‘ตทเหว [Pg.158] อหํ ชาโต, สห เตเนว วฑฺฒิโต;

ปิโย สหาโย ทยิโต, วิยตฺโต นีติโกวิโท.

๑๘๕.

‘‘เอกูนตึโส วยสา, นิกฺขมิตฺวา อคารโต ;

ฉพฺพสฺสํ วีตินาเมตฺวา, อาสิ พุทฺโธ วินายโก.

๑๘๖.

‘‘เชตฺวา สเสนกํ มารํ, เขปยิตฺวาน อาสเว;

ภวณฺณวํ ตริตฺวาน, พุทฺโธ อาสิ สเทวเก.

๑๘๗.

‘‘อิสิวฺหยํ คมิตฺวาน, วิเนตฺวา ปญฺจวคฺคิเย;

ตโต วิเนสิ ภควา, คนฺตฺวา คนฺตฺวา ตหึ ตหึ.

๑๘๘.

‘‘เวเนยฺเย วินยนฺโต โส, สงฺคณฺหนฺโต สเทวกํ;

อุเปจฺจ มคเธ คิรึ, วิหริตฺถ ตทา ชิโน.

๑๘๙.

‘‘ตทา สุทฺโธทเนนาหํ, ภูมิปาเลน เปสิโต;

คนฺตฺวา ทิสฺวา ทสพลํ, ปพฺพชิตฺวารหา อหุํ.

๑๙๐.

‘‘ตทา มเหสึ ยาจิตฺวา, ปาปยึ กปิลวฺหยํ;

ตโต ปุราหํ คนฺตฺวาน, ปสาเทสึ มหากุลํ.

๑๙๑.

‘‘ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ, มํ มหาปริสาย โส ;

กุลปฺปสาทกานคฺคํ, ปญฺญาเปสิ วินายโก.

๑๙๒.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๙๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๙๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กาฬุทายิเถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

กาฬุทายิตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. อภยตฺเถรอปทานํ

๑๙๕.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๑๙๖.

‘‘สรณคมเน [Pg.159] กิญฺจิ, นิเวเสสิ ตถาคโต;

กิญฺจิ สีเล นิเวเสสิ, ทสกมฺมปถุตฺตเม.

๑๙๗.

‘‘เทติ กสฺสจิ โส วีโร, สามญฺญผลมุตฺตมํ;

สมาปตฺตี ตถา อฏฺฐ, ติสฺโส วิชฺชา ปวจฺฉติ.

๑๙๘.

‘‘ฉฬภิญฺญาสุ โยเชสิ, กิญฺจิ สตฺตํ นรุตฺตโม;

เทติ กสฺสจิ นาโถ โส, จตสฺโส ปฏิสมฺภิทา.

๑๙๙.

‘‘โพธเนยฺยํ ปชํ ทิสฺวา, อสงฺเขยฺยมฺปิ โยชนํ ;

ขเณน อุปคนฺตฺวาน, วิเนติ นรสารถิ.

๒๐๐.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, อโหสึ พฺราหฺมณตฺรโช;

ปารคู สพฺพเวทานํ, เวยฺยากรณสมฺมโต.

๒๐๑.

‘‘นิรุตฺติยา จ กุสโล, นิฆณฺฑุมฺหิ วิสารโท;

ปทโก เกฏุภวิทู, ฉนฺโทวิจิติโกวิโท.

๒๐๒.

‘‘ชงฺฆาวิหารํ วิจรํ, หํสารามมุเปจฺจหํ;

อทฺทสํ วรทํ เสฏฺฐํ, มหาชนปุรกฺขตํ.

๒๐๓.

‘‘เทเสนฺตํ วิรชํ ธมฺมํ, ปจฺจนีกมตี อหํ;

อุเปตฺวา ตสฺส กลฺยาณํ, สุตฺวาน วิมลํ อหํ.

๒๐๔.

‘‘พฺยาหตํ ปุนรุตฺตํ วา, อปตฺถํ วา นิรตฺถกํ;

นาทฺทสํ ตสฺส มุนิโน, ตโต ปพฺพชิโต อหํ.

๒๐๕.

‘‘นจิเรเนว กาเลน, สพฺพสตฺตวิสารโท;

นิปุโณ พุทฺธวจเน, อโหสึ คุณิสมฺมโต.

๒๐๖.

‘‘ตทา จตสฺโส คาถาโย, คนฺถยิตฺวา สุพฺยญฺชนา;

สนฺถวิตฺวา ติโลกคฺคํ, เทสยิสฺสํ ทิเน ทิเน.

๒๐๗.

‘‘วิรตฺโตสิ มหาวีโร, สํสาเร สภเย วสํ;

กรุณาย น นิพฺพายิ, ตโต การุณิโก มุนิ.

๒๐๘.

‘‘ปุถุชฺชโน วโย สนฺโต, น กิเลสวโส อหุ;

สมฺปชาโน สติยุตฺโต, ตสฺมา เอโส อจินฺติโย.

๒๐๙.

‘‘ทุพฺพลานิ [Pg.160] กิเลสานิ, ยสฺสาสยคตานิ เม;

ญาณคฺคิปริทฑฺฒานิ, น ขียึสุ ตมพฺภุตํ.

๒๑๐.

‘‘โย สพฺพโลกสฺส ครุ, โลโก ยสฺส ตถา ครุ;

ตถาปิ โลกาจริโย, โลโก ตสฺสานุวตฺตโก.

๒๑๑.

‘‘เอวมาทีหิ สมฺพุทฺธํ, กิตฺตยํ ธมฺมเทสนํ;

ยาวชีวํ กริตฺวาน, คโต สคฺคํ ตโต จุโต.

๒๑๒.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ พุทฺธมภิกิตฺตยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, กิตฺตนาย อิทํ ผลํ.

๒๑๓.

‘‘เทวโลเก มหารชฺชํ, ปาเทสึ กญฺจนคฺฆิยํ ;

จกฺกวตฺตี มหารชฺชํ, พหุโสนุภวึ อหํ.

๒๑๔.

‘‘ทุเว ภเว ปชายามิ, เทวตฺเต อถ มานุเส;

อญฺญํ คตึ น ชานามิ, กิตฺตนาย อิทํ ผลํ.

๒๑๕.

‘‘ทุเว กุเล ปชายามิ, ขตฺติเย อถ พฺราหฺมเณ;

นีเจ กุเล น ชายามิ, กิตฺตนาย อิทํ ผลํ.

๒๑๖.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, คิริพฺพชปุรุตฺตเม;

รญฺโญหํ พิมฺพิสารสฺส, ปุตฺโต นาเมน จาภโย.

๒๑๗.

‘‘ปาปมิตฺตวสํ คนฺตฺวา, นิคณฺเฐน วิโมหิโต;

เปสิโต นาฏปุตฺเตน, พุทฺธเสฏฺฐมุเปจฺจหํ.

๒๑๘.

‘‘ปุจฺฉิตฺวา นิปุณํ ปญฺหํ, สุตฺวา พฺยากรณุตฺตมํ;

ปพฺพชิตฺวาน นจิรํ, อรหตฺตมปาปุณึ.

๒๑๙.

‘‘กิตฺตยิตฺวา ชินวรํ, กิตฺติโต โหมิ สพฺพทา;

สุคนฺธเทหวทโน, อาสึ สุขสมปฺปิโต.

๒๒๐.

‘‘ติกฺขหาสลหุปญฺโญ, มหาปญฺโญ ตเถวหํ;

วิจิตฺตปฏิภาโน จ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา.

๒๒๑.

‘‘อภิตฺถวิตฺวา ปทุมุตฺตราหํ, ปสนฺนจิตฺโต อสมํ สยมฺภุํ;

น คจฺฉิ กปฺปานิ อปายภูมึ, สตํ สหสฺสานิ พเลน ตสฺส.

๒๒๒.

‘‘กิเลสา [Pg.161] ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๒๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๒๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อภโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อภยตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. โลมสกงฺคิยตฺเถรอปทานํ

๒๒๕.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๒๒๖.

‘‘ตทาหํ จนฺทโน เจว, ปพฺพชิตฺวาน สาสเน;

อาปาณโกฏิกํ ธมฺมํ, ปูรยิตฺวาน สาสเน.

๒๒๗.

‘‘ตโต จุตา สนฺตุสิตํ, อุปปนฺนา อุโภ มยํ;

ตตฺถ ทิพฺเพหิ นจฺเจหิ, คีเตหิ วาทิเตหิ จ.

๒๒๘.

‘‘รูปาทิทสหงฺเคหิ, อภิโภตฺวาน เสสเก;

ยาวตายุํ วสิตฺวาน, อนุโภตฺวา มหาสุขํ.

๒๒๙.

‘‘ตโต จวิตฺวา ติทสํ, จนฺทโน อุปปชฺชถ;

อหํ กปิลวตฺถุสฺมึ, อชายึ สากิยตฺรโช.

๒๓๐.

‘‘ยทา อุทายิตฺเถเรน, อชฺฌิฏฺโฐ โลกนายโก;

อนุกมฺปิย สกฺยานํ, อุเปสิ กปิลวฺหยํ.

๒๓๑.

‘‘ตทาติมานิโน สกฺยา, น พุทฺธสฺส คุณญฺญุโน;

ปณมนฺติ น สมฺพุทฺธํ, ชาติถทฺธา อนาทรา.

๒๓๒.

‘‘เตสํ สงฺกปฺปมญฺญาย, อากาเส จงฺกมี ชิโน;

ปชฺชุนฺโน วิย วสฺสิตฺถ, ปชฺชลิตฺถ ยถา สิขี.

๒๓๓.

‘‘ทสฺเสตฺวา รูปมตุลํ, ปุน อนฺตรธายถ;

เอโกปิ หุตฺวา พหุธา, อโหสิ ปุนเรกโก.

๒๓๔.

‘‘อนฺธการํ [Pg.162] ปกาสญฺจ, ทสฺสยิตฺวา อเนกธา;

ปาฏิเหรํ กริตฺวาน, วินยี ญาตเก มุนิ.

๒๓๕.

‘‘จาตุทฺทีโป มหาเมโฆ, ตาวเทว ปวสฺสถ;

ตทา หิ ชาตกํ พุทฺโธ, เวสฺสนฺตรมเทสยิ.

๒๓๖.

‘‘ตทา เต ขตฺติยา สพฺเพ, นิหนฺตฺวา ชาติชํ มทํ;

อุเปสุํ สรณํ พุทฺธํ, อาห สุทฺโธทโน ตทา.

๒๓๗.

‘‘‘อิทํ ตติยํ ตว ภูริปญฺญ, ปาทานิ วนฺทามิ สมนฺตจกฺขุ;

ยทาภิชาโต ปถวี ปกมฺปยี, ยทา จ ตํ นชฺชหิ ชมฺพุฉายา’.

๒๓๘.

‘‘ตทา พุทฺธานุภาวํ ตํ, ทิสฺวา วิมฺหิตมานโส;

ปพฺพชิตฺวาน ตตฺเถว, นิวสึ มาตุปูชโก.

๒๓๙.

‘‘จนฺทโน เทวปุตฺโต มํ, อุปคนฺตฺวานุปุจฺฉถ;

ภทฺเทกรตฺตสฺส ตทา, สงฺเขปวิตฺถารํ นยํ.

๒๔๐.

‘‘โจทิโตหํ ตทา เตน, อุเปจฺจ นรนายกํ;

ภทฺเทกรตฺตํ สุตฺวาน, สํวิคฺโค วนมามโก.

๒๔๑.

‘‘ตทา มาตรมปุจฺฉึ, วเน วจฺฉามิ เอกโก;

สุขุมาโลติ เม มาตา, วารยี ตํ ตทา วจํ.

๒๔๒.

‘‘กาสํ กุสํ โปฏกิลํ, อุสีรํ มุญฺชปพฺพชํ ;

อุรสา ปนุทิสฺสามิ, วิเวกมนุพฺรูหยํ.

๒๔๓.

‘‘ตทา วนํ ปวิฏฺโฐหํ, สริตฺวา ชินสาสนํ;

ภทฺเทกรตฺตโอวาทํ, อรหตฺตมปาปุณึ.

๒๔๔.

‘‘‘อตีตํ นานฺวาคเมยฺย, นปฺปฏิกงฺเข อนาคตํ;

ยทตีตํ ปหีนํ ตํ, อปฺปตฺตญฺจ อนาคตํ.

๒๔๕.

‘‘‘ปจฺจุปฺปนฺนญฺจ โย ธมฺมํ, ตตฺถ ตตฺถ วิปสฺสติ;

อสํหีรํ อสํกุปฺปํ, ตํ วิทฺวา มนุพฺรูหเย.

๒๔๖.

‘‘‘อชฺเชว กิจฺจมาตปฺปํ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว;

น หิ โน สงฺครํ เตน, มหาเสเนน มจฺจุนา.

๒๔๗.

‘‘‘เอวํวิหารึ [Pg.163] อาตาปึ, อโหรตฺตมตนฺทิตํ;

ตํ เว ภทฺเทกรตฺโตติ, สนฺโต อาจิกฺขเต มุนิ’.

๒๔๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๔๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๕๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โลมสกงฺคิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

โลมสกงฺคิยตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. วนวจฺฉตฺเถรอปทานํ

๒๕๑.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๒๕๒.

‘‘ตทาหํ ปพฺพชิตฺวาน, ตสฺส พุทฺธสฺส สาสเน;

ยาวชีวํ จริตฺวาน, พฺรหฺมจารํ ตโต จุโต.

๒๕๓.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๒๕๔.

‘‘ตโต จุโต อรญฺญมฺหิ, กโปโต อาสหํ ตหึ;

วสเต คุณสมฺปนฺโน, ภิกฺขุ ฌานรโต สทา.

๒๕๕.

‘‘เมตฺตจิตฺโต การุณิโก, สทา ปมุทิตานโน;

อุเปกฺขโก มหาวีโร, อปฺปมญฺญาสุ โกวิโท.

๒๕๖.

‘‘วินีวรณสงฺกปฺเป, สพฺพสตฺตหิตาสเย;

วิสฏฺโฐ นจิเรนาสึ, ตสฺมึ สุคตสาวเก.

๒๕๗.

‘‘อุเปจฺจ ปาทมูลมฺหิ, นิสินฺนสฺส ตทาสฺสเม;

กทาจิ สามิสํ เทติ, ธมฺมํ เทเสสิ เจกทา.

๒๕๘.

‘‘ตทา วิปุลเปเมน, อุปาสิตฺวา ชินตฺรชํ;

ตโต จุโต คโต สคฺคํ, ปวาโส สฆรํ ยถา.

๒๕๙.

‘‘สคฺคา [Pg.164] จุโต มนุสฺเสสุ, นิพฺพตฺโต ปุญฺญกมฺมุนา;

อคารํ ฉฑฺฑยิตฺวาน, ปพฺพชึ พหุโส อหํ.

๒๖๐.

‘‘สมโณ ตาปโส วิปฺโป, ปริพฺพโช ตเถวหํ;

หุตฺวา วสึ อรญฺญมฺหิ, อเนกสตโส อหํ.

๒๖๑.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, รมฺเม กปิลวตฺถเว;

วจฺฉโคตฺโต ทิโช ตสฺส, ชายาย อหโมกฺกมึ.

๒๖๒.

‘‘มาตุ เม โทหโฬ อาสิ, ติโรกุจฺฉิคตสฺส เม;

ชายมานสมีปมฺหิ, วนวาสาย นิจฺฉโย.

๒๖๓.

‘‘ตโต เม อชนี มาตา, รมณีเย วนนฺตเร;

คพฺภโต นิกฺขมนฺตํ มํ, กาสาเยน ปฏิคฺคหุํ.

๒๖๔.

‘‘ตโต กุมาโร สิทฺธตฺโถ, ชาโต สกฺยกุลทฺธโช;

ตสฺส มิตฺโต ปิโย อาสึ, สํวิสฏฺโฐ สุมานิโย.

๒๖๕.

‘‘สตฺตสาเรภินิกฺขนฺเต, โอหาย วิปุลํ ยสํ;

อหมฺปิ ปพฺพชิตฺวาน, หิมวนฺตมุปาคมึ.

๒๖๖.

‘‘วนาลยํ ภาวนียํ, กสฺสปํ ธุตวาทิกํ;

ทิสฺวา สุตฺวา ชินุปฺปาทํ, อุเปสึ นรสารถึ.

๒๖๗.

‘‘โส เม ธมฺมมเทเสสิ, สพฺพตฺถํ สมฺปกาสยํ;

ตโตหํ ปพฺพชิตฺวาน, วนเมว ปุนาคมํ.

๒๖๘.

‘‘ตตฺถาปฺปมตฺโต วิหรํ, ฉฬภิญฺญา อผสฺสยึ ;

อโห สุลทฺธลาโภมฺหิ, สุมิตฺเตนานุกมฺปิโต.

๒๖๙.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๗๐.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๗๑.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วนวจฺโฉ เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

วนวจฺฉตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. จูฬสุคนฺธตฺเถรอปทานํ

๒๗๒.

‘‘อิมมฺหิ [Pg.165] ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๒๗๓.

‘‘อนุพฺยญฺชนสมฺปนฺโน, พาตฺตึสวรลกฺขโณ;

พฺยามปฺปภาปริวุโต, รํสิชาลสโมตฺถโฏ.

๒๗๔.

‘‘อสฺสาเสตา ยถา จนฺโท, สูริโยว ปภงฺกโร;

นิพฺพาเปตา ยถา เมโฆ, สาคโรว คุณากโร.

๒๗๕.

‘‘ธรณีริว สีเลน, หิมวาว สมาธินา;

อากาโส วิย ปญฺญาย, อสงฺโค อนิโล ยถา.

๒๗๖.

‘‘ตทาหํ พาราณสิยํ, อุปปนฺโน มหากุเล;

ปหูตธนธญฺญสฺมึ, นานารตนสญฺจเย.

๒๗๗.

‘‘มหตา ปริวาเรน, นิสินฺนํ โลกนายกํ;

อุเปจฺจ ธมฺมมสฺโสสึ, อมตํว มโนหรํ.

๒๗๘.

‘‘ทฺวตฺตึสลกฺขณธโร, สนกฺขตฺโตว จนฺทิมา;

อนุพฺยญฺชนสมฺปนฺโน, สาลราชาว ผุลฺลิโต.

๒๗๙.

‘‘รํสิชาลปริกฺขิตฺโต, ทิตฺโตว กนกาจโล;

พฺยามปฺปภาปริวุโต, สตรํสี ทิวากโร.

๒๘๐.

‘‘โสณฺณานโน ชินวโร, สมณีว สิลุจฺจโย;

กรุณาปุณฺณหทโย, คุเณน วิย สาคโร.

๒๘๑.

‘‘โลกวิสฺสุตกิตฺติ จ, สิเนรูว นคุตฺตโม;

ยสสา วิตฺถโต วีโร, อากาสสทิโส มุนิ.

๒๘๒.

‘‘อสงฺคจิตฺโต สพฺพตฺถ, อนิโล วิย นายโก;

ปติฏฺฐา สพฺพภูตานํ, มหีว มุนิสตฺตโม.

๒๘๓.

‘‘อนุปลิตฺโต โลเกน, โตเยน ปทุมํ ยถา;

กุวาทคจฺฉทหโน, อคฺคิขนฺโธว โสภสิ.

๒๘๔.

‘‘อคโธ วิย สพฺพตฺถ, กิเลสวิสนาสโก;

คนฺธมาทนเสโลว, คุณคนฺธวิภูสิโต.

๒๘๕.

‘‘คุณานํ [Pg.166] อากโร วีโร, รตนานํว สาคโร;

สินฺธูว วนราชีนํ, กิเลสมลหารโก.

๒๘๖.

‘‘วิชยีว มหาโยโธ, มารเสนาวมทฺทโน;

จกฺกวตฺตีว โส ราชา, โพชฺฌงฺครตนิสฺสโร.

๒๘๗.

‘‘มหาภิสกฺกสงฺกาโส, โทสพฺยาธิติกิจฺฉโก;

สลฺลกตฺโต ยถา เวชฺโช, ทิฏฺฐิคณฺฑวิผาลโก.

๒๘๘.

‘‘โส ตทา โลกปชฺโชโต, สนรามรสกฺกโต;

ปริสาสุ นราทิจฺโจ, ธมฺมํ เทสยเต ชิโน.

๒๘๙.

‘‘ทานํ ทตฺวา มหาโภโค, สีเลน สุคตูปโค;

ภาวนาย จ นิพฺพาติ, อิจฺเจวมนุสาสถ.

๒๙๐.

‘‘เทสนํ ตํ มหสฺสาทํ, อาทิมชฺฌนฺตโสภณํ;

สุณนฺติ ปริสา สพฺพา, อมตํว มหารสํ.

๒๙๑.

‘‘สุตฺวา สุมธุรํ ธมฺมํ, ปสนฺโน ชินสาสเน;

สุคตํ สรณํ คนฺตฺวา, ยาวชีวํ นมสฺสหํ.

๒๙๒.

‘‘มุนิโน คนฺธกุฏิยา, โอปุญฺเชสึ ตทา มหึ;

จตุชฺชาเตน คนฺเธน, มาเส อฏฺฐ ทิเนสฺวหํ.

๒๙๓.

‘‘ปณิธาย สุคนฺธตฺตํ, สรีรวิสฺสคนฺธิโน ;

ตทา ชิโน วิยากาสิ, สุคนฺธตนุลาภิตํ.

๒๙๔.

‘‘‘โย ยํ คนฺธกุฏิภูมึ, คนฺเธโนปุญฺชเต สกึ;

เตน กมฺมวิปาเกน, อุปปนฺโน ตหึ ตหึ.

๒๙๕.

‘‘‘สุคนฺธเทโห สพฺพตฺถ, ภวิสฺสติ อยํ นโร;

คุณคนฺธยุตฺโต หุตฺวา, นิพฺพายิสฺสตินาสโว’.

๒๙๖.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๒๙๗.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาโต วิปฺปกุเล อหํ;

คพฺภํ เม วสโต มาตา, เทเหนาสิ สุคนฺธิตา.

๒๙๘.

‘‘ยทา [Pg.167] จ มาตุกุจฺฉิมฺหา, นิกฺขมามิ ตทา ปุรี ;

สาวตฺถิสพฺพคนฺเธหิ, วาสิตา วิย วายถ.

๒๙๙.

‘‘ปุปฺผวสฺสญฺจ สุรภิ, ทิพฺพคนฺธํ มโนรมํ;

ธูปานิ จ มหคฺฆานิ, อุปวายึสุ ตาวเท.

๓๐๐.

‘‘เทวา จ สพฺพคนฺเธหิ, ธูปปุปฺเผหิ ตํ ฆรํ;

วาสยึสุ สุคนฺเธน, ยสฺมึ ชาโต อหํ ฆเร.

๓๐๑.

‘‘ยทา จ ตรุโณ ภทฺโท, ปฐเม โยพฺพเน ฐิโต;

ตทา เสลํ สปริสํ, วิเนตฺวา นรสารถิ.

๓๐๒.

‘‘เตหิ สพฺเพหิ ปริวุโต, สาวตฺถิปุรมาคโต;

ตทา พุทฺธานุภาวํ ตํ, ทิสฺวา ปพฺพชิโต อหํ.

๓๐๓.

‘‘สีลํ สมาธิปญฺญญฺจ, วิมุตฺติญฺจ อนุตฺตรํ;

ภาเวตฺวา จตุโร ธมฺเม, ปาปุณึ อาสวกฺขยํ.

๓๐๔.

‘‘ยทา ปพฺพชิโต จาหํ, ยทา จ อรหา อหุํ;

นิพฺพายิสฺสํ ยทา จาหํ, คนฺธวสฺโส ตทา อหุ.

๓๐๕.

‘‘สรีรคนฺโธ จ สทาติเสติ เม, มหารหํ จนฺทนจมฺปกุปฺปลํ;

ตเถว คนฺเธ อิตเร จ สพฺพโส, ปสยฺห วายามิ ตโต ตหึ ตหึ.

๓๐๖.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๐๗.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๐๘.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา จูฬสุคนฺโธ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ;

จูฬสุคนฺธตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

ภทฺทิยวคฺโค ปญฺจปญฺญาสโม.

ตสฺสุทฺทานํ [Pg.168] –

ภทฺทิโย เรวโต เถโร, มหาลาภี จ สีวลี;

วงฺคีโส นนฺทโก เจว, กาฬุทายี ตถาภโย.

โลมโส วนวจฺโฉ จ, สุคนฺโธ เจว ทสโม;

ตีณิ คาถาสตา ตตฺถ, โสฬสา จ ตทุตฺตริ.

อถ วคฺคุทฺทานํ –

กณิการวฺหโย วคฺโค, ผลโท ติณทายโก;

กจฺจาโน ภทฺทิโย วคฺโค, คาถาโย คณิตา จิมา.

นวคาถาสตานีห, จตุราสีติเยว จ;

สปญฺญาสํ ปญฺจสตํ, อปทานา ปกาสิตา.

สห อุทานคาถาหิ, ฉสหสฺสานิ โหนฺติมา;

ทฺเวสตานิ จ คาถานํ, อฏฺฐารส ตทุตฺตริ.

๕๖. ยสวคฺโค

๑. ยสตฺเถรอปทานํ

๑.

‘‘มหาสมุทฺทํ [Pg.169] โอคฺคยฺห, ภวนํ เม สุนิมฺมิตํ;

สุนิมฺมิตา โปกฺขรณี, จกฺกวากูปกูชิตา.

๒.

‘‘มนฺทารเกหิ สญฺฉนฺนา, ปทุมุปฺปลเกหิ จ;

นที จ สนฺทเต ตตฺถ, สุปติตฺถา มโนรมา.

๓.

‘‘มจฺฉกจฺฉปสญฺฉนฺนา, นานาทิชสโมตฺถฏา ;

มยูรโกญฺจาภิรุทา, โกกิลาทีหิ วคฺคุหิ.

๔.

‘‘ปาเรวตา รวิหํสา, จกฺกวากา นทีจรา;

ติตฺติรา สาฬิกา เจตฺถ, ปาวกา ชีวํชีวกา.

๕.

‘‘หํสาโกญฺจาภินทิตา, โกสิยา ปิงฺคลา พหู;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, มณิมุตฺตปวาฬิกา.

๖.

‘‘สพฺเพ โสณฺณมยา รุกฺขา, นานาขนฺธสเมริตา;

อุชฺโชเตนฺติ ทิวารตฺตึ, ภวนํ สพฺพกาลิกํ.

๗.

‘‘สฏฺฐิตุริยสหสฺสานิ, สายํ ปาโต ปวชฺชเร;

โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ, ปริวาเรนฺติ มํ สทา.

๘.

‘‘อภินิกฺขมฺม ภวนา, สุเมธํ โลกนายกํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, วนฺทยึ ตํ มหายสํ.

๙.

‘‘สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา, สสงฺฆํ ตํ นิมนฺตยึ;

อธิวาเสสิ โส ธีโร, สุเมโธ โลกนายโก.

๑๐.

‘‘มม ธมฺมกถํ กตฺวา, อุยฺโยเชสิ มหามุนิ;

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา, ภวนํ เม อุปาคมึ.

๑๑.

‘‘อามนฺตยึ ปริชนํ, สพฺเพ สนฺนิปตุํ ตทา;

‘ปุพฺพณฺหสมยํ พุทฺโธ, ภวนํ อาคมิสฺสติ’.

๑๒.

‘‘‘ลาภา [Pg.170] อมฺหํ สุลทฺธา โน, เย วสาม ตวนฺติเก;

มยมฺปิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส, ปูชยิสฺสาม สตฺถุโน’.

๑๓.

‘‘อนฺนํ ปานํ ปฏฺฐเปตฺวา, กาลํ อาโรจยึ อหํ;

วสีสตสหสฺเสหิ, อุเปสิ โลกนายโก.

๑๔.

‘‘ปญฺจงฺคิเกหิ ตุริเยหิ, ปจฺจุคฺคมมกาสหํ;

สพฺพโสณฺณมเย ปีเฐ, นิสีทิ ปุริสุตฺตโม.

๑๕.

‘‘อุปริจฺฉทนํ อาสิ, สพฺพโสณฺณมยํ ตทา;

พีชนีโย ปวายนฺติ, ภิกฺขุสงฺฆํ อนุตฺตรํ.

๑๖.

‘‘ปหูเตนนฺนปาเนน, ภิกฺขุสงฺฆํ อตปฺปยึ;

ปจฺเจกทุสฺสยุคเล, ภิกฺขุสงฺฆสฺสทาสหํ.

๑๗.

‘‘ยํ วเทติ สุเมโธ โส, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา, อิมา คาถา อภาสถ.

๑๘.

‘‘‘โย มํ อนฺเนน ปาเนน, สพฺเพ อิเม จ ตปฺปยิ;

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ, สุณาถ มม ภาสโต.

๑๙.

‘‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, เทวโลเก รมิสฺสติ;

สหสฺสกฺขตฺตุํ ราชายํ, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ.

๒๐.

‘‘‘อุปคจฺฉติ ยํ โยนึ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

สพฺพโสณฺณมยํ ตสฺส, ฉทนํ ธารยิสฺสติ.

๒๑.

‘‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๒๒.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, นิพฺพายิสฺสตินาสโว.

๒๓.

‘‘‘ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา, สีหนาทํ นทิสฺสติ’;

จิตเก ฉตฺตํ ธาเรนฺติ, เหฏฺฐา ฉตฺตมฺหิ ฑยฺหถ.

๒๔.

‘‘สามญฺญํ เม อนุปฺปตฺตํ, กิเลสา ฌาปิตา มยา;

มณฺฑเป รุกฺขมูเล วา, สนฺตาโส เม น วิชฺชติ.

๒๕.

‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, สพฺพทานสฺสิทํ ผลํ.

๒๖.

‘‘กิเลสา [Pg.171] ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๒๗.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๘.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ยโส เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ยสตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. นทีกสฺสปตฺเถรอปทานํ

๒๙.

‘‘ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

ปิณฺฑจารํ จรนฺตสฺส, วารโต อุตฺตมํ ยสํ;

อคฺคผลํ คเหตฺวาน, อทาสึ สตฺถุโน อหํ.

๓๐.

‘‘เตน กมฺเมน เทวินฺโท, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

สมฺปตฺโตมฺหิ อจลํ ฐานํ, หิตฺวา ชยปราชยํ.

๓๑.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อคฺคทานสฺสิทํ ผลํ.

๓๒.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นทีกสฺสโป เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

นทีกสฺสปตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. คยากสฺสปตฺเถรอปทานํ

๓๕.

‘‘อชินจมฺมวตฺโถหํ [Pg.172], ขาริภารธโร ตทา;

ขาริกํ หารยิตฺวาน, โกลํ อหาสิ อสฺสมํ.

๓๖.

‘‘ภควา ตมฺหิ สมเย, เอโก อทุติโย ชิโน;

มมสฺสมํ อุปาคจฺฉิ, โชเตนฺโต สพฺพกาลิกํ.

๓๗.

‘‘สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, อภิวาเทตฺวาน สุพฺพตํ;

อุโภ หตฺเถหิ ปคฺคยฺห, โกลํ พุทฺธสฺสทาสหํ.

๓๘.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, โกลทานสฺสิทํ ผลํ.

๓๙.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๐.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๑.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คยากสฺสโป เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

คยากสฺสปตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. กิมิลตฺเถรอปทานํ

๔๒.

‘‘นิพฺพุเต กกุสนฺธมฺหิ, พฺราหฺมณมฺหิ วุสีมติ;

คเหตฺวา สลลํ มาลํ, มณฺฑปํ การยึ อหํ.

๔๓.

‘‘ตาวตึสํ คโต สนฺโต, ลภิมฺห พฺยมฺหมุตฺตมํ;

อญฺเญ เทเวติโรจามิ, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๔๔.

‘‘ทิวา วา ยทิ วา รตฺตึ, จงฺกมนฺโต ฐิโต จหํ;

ฉนฺโน สลลปุปฺเผหิ, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๔๕.

‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปมฺหิ, ยํ พุทฺธมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๔๖.

‘‘กิเลสา [Pg.173] ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๗.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๘.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กิมิโล เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

กิมิลตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. วชฺชีปุตฺตตฺเถรอปทานํ

๔๙.

‘‘สหสฺสรํสี ภควา, สยมฺภู อปราชิโต;

วิเวกา วุฏฺฐหิตฺวาน, โคจรายาภินิกฺขมิ.

๕๐.

‘‘ผลหตฺโถ อหํ ทิสฺวา, อุปคจฺฉึ นราสภํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, สวณฺฏํ อททึ ผลํ.

๕๑.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๕๒.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วชฺชีปุตฺโต เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

วชฺชีปุตฺตตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. อุตฺตรตฺเถรอปทานํ

๕๕.

‘‘สุเมโธ นาม สมฺพุทฺโธ, พาตฺตึสวรลกฺขโณ;

วิเวกกาโม ภควา, หิมวนฺตมุปาคมิ.

๕๖.

‘‘อชฺโฌคาเหตฺวา หิมวนฺตํ, อคฺโค การุณิโก มุนิ;

ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวาน, นิสีทิ ปุริสุตฺตโม.

๕๗.

‘‘วิชฺชธโร [Pg.174] ตทา อาสึ, อนฺตลิกฺขจโร อหํ;

ติสูลํ สุคตํ คยฺห, คจฺฉามิ อมฺพเร ตทา.

๕๘.

‘‘ปพฺพตคฺเค ยถา อคฺคิ, ปุณฺณมาเยว จนฺทิมา;

วนํ โอภาสเต พุทฺโธ, สาลราชาว ผุลฺลิโต.

๕๙.

‘‘วนคฺคา นิกฺขมิตฺวาน, พุทฺธรํสีภิธาวเร ;

นฬคฺคิวณฺณสงฺกาสา, ทิสฺวา จิตฺตํ ปสาทยึ.

๖๐.

‘‘วิจินํ อทฺทสํ ปุปฺผํ, กณิการํ เทวคนฺธิกํ;

ตีณิ ปุปฺผานิ อาทาย, พุทฺธเสฏฺฐมปูชยึ.

๖๑.

‘‘พุทฺธสฺส อานุภาเวน, ตีณิ ปุปฺผานิ เม ตทา;

อุทฺธํ วณฺฏา อโธปตฺตา, ฉายํ กุพฺพนฺติ สตฺถุโน.

๖๒.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๖๓.

‘‘ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ, กณิการีติ ญายติ;

สฏฺฐิโยชนมุพฺเพธํ, ตึสโยชนวิตฺถตํ.

๖๔.

‘‘สหสฺสกณฺฑํ สตเภณฺฑุ, ธชาลุ หริตามยํ;

สตสหสฺสนิยฺยูหา, พฺยมฺเห ปาตุภวึสุ เม.

๖๕.

‘‘โสณฺณมยา มณิมยา, โลหิตงฺกมยาปิ จ;

ผลิกาปิ จ ปลฺลงฺกา, เยนิจฺฉกา ยทิจฺฉกา.

๖๖.

‘‘มหารหญฺจ สยนํ, ตูลิกา วิกตียุตํ;

อุทฺธโลมิญฺจ เอกนฺตํ, พิมฺโพหนสมายุตํ.

๖๗.

‘‘ภวนา นิกฺขมิตฺวาน, จรนฺโต เทวจาริกํ;

ยถา อิจฺฉามิ คมนํ, เทวสงฺฆปุรกฺขโต.

๖๘.

‘‘ปุปฺผสฺส เหฏฺฐา ติฏฺฐามิ, อุปริจฺฉทนํ มม;

สมนฺตา โยชนสตํ, กณิกาเรหิ ฉาทิตํ.

๖๙.

‘‘สฏฺฐิตุริยสหสฺสานิ[Pg.175], สายปาตํ อุปฏฺฐหุํ;

ปริวาเรนฺติ มํ นิจฺจํ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา.

๗๐.

‘‘ตตฺถ นจฺเจหิ คีเตหิ, ตาเลหิ วาทิเตหิ จ;

รมามิ ขิฑฺฑา รติยา, โมทามิ กามกามหํ.

๗๑.

‘‘ตตฺถ ภุตฺวา ปิวิตฺวา จ, โมทามิ ติทเส ตทา;

นารีคเณหิ สหิโต, โมทามิ พฺยมฺหมุตฺตเม.

๗๒.

‘‘สตานํ ปญฺจกฺขตฺตุญฺจ, เทวรชฺชมการยึ;

สตานํ ตีณิกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๗๓.

‘‘ภเว ภเว สํสรนฺโต, มหาโภคํ ลภามหํ;

โภเค เม อูนตา นตฺถิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๗๔.

‘‘ทุเว ภเว สํสรามิ, เทวตฺเต อถ มานุเส;

อญฺญํ คตึ น ชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๗๕.

‘‘ทุเว กุเล ปชายามิ, ขตฺติเย จาปิ พฺราหฺมเณ;

นีเจ กุเล น ชายามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๗๖.

‘‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ, สิวิกํ สนฺทมานิกํ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๗๗.

‘‘ทาสีคณํ ทาสคณํ, นาริโย สมลงฺกตา;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๗๘.

‘‘โกเสยฺยกมฺพลิยานิ, โขมกปฺปาสิกานิ จ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๗๙.

‘‘นววตฺถํ นวผลํ, นวคฺครสโภชนํ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๘๐.

‘‘อิมํ ขาท อิมํ ภุญฺช, อิมมฺหิ สยเน สย;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๘๑.

‘‘สพฺพตฺถ ปูชิโต โหมิ, ยโส อจฺจุคฺคโต มม;

มหาปกฺโข สทา โหมิ, อเภชฺชปริโส สทา;

ญาตีนํ อุตฺตโม โหมิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๘๒.

‘‘สีตํ [Pg.176] อุณฺหํ น ชานามิ, ปริฬาโห น วิชฺชติ;

อโถ เจตสิกํ ทุกฺขํ, หทเย เม น วิชฺชติ.

๘๓.

‘‘สุวณฺณวณฺโณ หุตฺวาน, สํสรามิ ภวาภเว;

เววณฺณิยํ น ชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๘๔.

‘‘เทวโลกา จวิตฺวาน, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

สาวตฺถิยํ ปุเร ชาโต, มหาสาเลสุ อฑฺฒเก.

๘๕.

‘‘ปญฺจ กามคุเณ หิตฺวา, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ, อรหตฺตมปาปุณึ.

๘๖.

‘‘อุปสมฺปทายี พุทฺโธ, คุณมญฺญาย จกฺขุมา;

ตรุโณ ปูชนีโยหํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๘๗.

‘‘ทิพฺพจกฺขุวิสุทฺธํ เม, สมาธิกุสโล อหํ;

อภิญฺญาปารมิปฺปตฺโต, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๘๘.

‘‘ปฏิสมฺภิทา อนุปฺปตฺโต, อิทฺธิปาเทสุ โกวิโท;

ธมฺเมสุ ปารมิปฺปตฺโต, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๘๙.

‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, ยํ พุทฺธมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๙๐.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๙๑.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๙๒.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุตฺตโร เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อุตฺตรตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. อปรอุตฺตรตฺเถรอปทานํ

๙๓.

‘‘นิพฺพุเต โลกนาถมฺหิ, สิทฺธตฺเถ โลกนายเก;

มม ญาตี สมาเนตฺวา, ธาตุปูชํ อกาสหํ.

๙๔.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ธาตุมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ธาตุปูชายิทํ ผลํ.

๙๕.

‘‘กิเลสา [Pg.177] ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๙๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๙๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อปรอุตฺตรตฺเถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อปรสฺส อุตฺตรตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. ภทฺทชิตฺเถรอปทานํ

๙๘.

‘‘โอคยฺห ยํ โปกฺขรณึ, นานากุญฺชรเสวิตํ;

อุทฺธรามิ ภิสํ ตตฺถ, ฆาสเหตุ อหํ ตทา.

๙๙.

‘‘ภควา ตมฺหิ สมเย, ปทุมุตฺตรสวฺหโย;

รตฺตมฺพรธโร พุทฺโธ, คจฺฉเต อนิลญฺชเส.

๑๐๐.

‘‘ธุนนฺโต ปํสุกูลานิ, สทฺทํ อสฺโสสหํ ตทา;

อุทฺธํ นิชฺฌายมาโนหํ, อทฺทสํ โลกนายกํ.

๑๐๑.

‘‘ตตฺเถว ฐิตโก สนฺโต, อายาจึ โลกนายกํ;

มธุํ ภิเสหิ สหิตํ, ขีรํ สปฺปึ มุฬาลิกํ.

๑๐๒.

‘‘ปฏิคฺคณฺหาตุ เม พุทฺโธ, อนุกมฺปาย จกฺขุมา;

ตโต การุณิโก สตฺถา, โอโรหิตฺวา มหายโส.

๑๐๓.

‘‘ปฏิคฺคณฺหิ มม ภิกฺขํ, อนุกมฺปาย จกฺขุมา;

ปฏิคฺคเหตฺวา สมฺพุทฺโธ, อกา เม อนุโมทนํ.

๑๐๔.

‘‘‘สุขี โหตุ มหาปุญฺญ, คติ ตุยฺหํ สมิชฺฌตุ;

อิมินา ภิสทาเนน, ลภสฺสุ วิปุลํ สุขํ’.

๑๐๕.

‘‘อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ, ชลชุตฺตมนามโก;

ภิกฺขมาทาย สมฺพุทฺโธ, อากาเสนาคมา ชิโน.

๑๐๖.

‘‘ตโต ภิสํ คเหตฺวาน, อคจฺฉึ มม อสฺสมํ;

ภิสํ รุกฺเข ลคฺเคตฺวาน, มม ทานํ อนุสฺสรึ.

๑๐๗.

‘‘มหาวาโต [Pg.178] อุฏฺฐหิตฺวา, สญฺจาเลสิ วนํ ตทา;

อากาโส อภินาทิตฺถ, อสนี จ ผลี ตทา.

๑๐๘.

‘‘ตโต เม อสนีปาโต, มตฺถเก นิปตี ตทา;

โสหํ นิสินฺนโก สนฺโต, ตตฺถ กาลงฺกโต อหํ.

๑๐๙.

‘‘ปุญฺญกมฺเมน สญฺญุตฺโต, ตุสิตํ อุปปชฺชหํ;

กเฬวรํ เม ปติตํ, เทวโลเก รมามหํ.

๑๑๐.

‘‘ฉฬสีติสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

สายํ ปาตํ อุปฏฺฐนฺติ, ภิสทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๑๑.

‘‘มนุสฺสโยนิมาคนฺตฺวา, สุขิโต โหมหํ ตทา;

โภคา เม อูนตา นตฺถิ, ภิสทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๑๒.

‘‘อนุกมฺปิตโก เตน, เทวเทเวน ตาทินา;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๑๑๓.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ภิสํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ภิสทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๑๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๑๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๑๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ภทฺทชิตฺเถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ภทฺทชิตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. สิวกตฺเถรอปทานํ

๑๑๗.

‘‘เอสนาย จรนฺตสฺส, วิปสฺสิสฺส มเหสิโน;

ริตฺตกํ ปตฺตํ ทิสฺวาน, กุมฺมาสํ ปูรยึ อหํ.

๑๑๘.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ภิกฺขมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, กุมฺมาสสฺส อิทํ ผลํ.

๑๑๙.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๒๐.

‘‘สฺวาคตํ [Pg.179] วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๒๑.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สิวกตฺเถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สิวกตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. อุปวานตฺเถรอปทานํ

๑๒๒.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

ชลิตฺวา อคฺคิกฺขนฺโธว, สมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโต.

๑๒๓.

‘‘มหาชนา สมาคมฺม, ปูชยิตฺวา ตถาคตํ;

จิตํ กตฺวาน สุคตํ, สรีรํ อภิโรปยุํ.

๑๒๔.

‘‘สรีรกิจฺจํ กตฺวาน, ธาตุํ ตตฺถ สมานยุํ;

สเทวมนุสฺสา สพฺเพ, พุทฺธถูปํ อกํสุ เต.

๑๒๕.

‘‘ปฐมา กญฺจนมยา, ทุติยา จ มณิมยา;

ตติยา รูปิยมยา, จตุตฺถี ผลิกามยา.

๑๒๖.

‘‘ตตฺถ ปญฺจมิกา เจว, โลหิตงฺกมยา อหุ;

ฉฏฺฐา มสารคลฺลสฺส, สพฺพํ รตนมยูปริ.

๑๒๗.

‘‘ชงฺฆา มณิมยา อาสิ, เวทิกา รตนามยา;

สพฺพโสณฺณมโย ถูโป, อุทฺธํ โยชนมุคฺคโต.

๑๒๘.

‘‘เทวา ตตฺถ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

‘มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน.

๑๒๙.

‘‘‘ธาตุ อาเวณิกา นตฺถิ, สรีรํ เอกปิณฺฑิตํ;

อิมมฺหิ พุทฺธถูปมฺหิ, กสฺสาม กญฺจุกํ มยํ’.

๑๓๐.

‘‘เทวา สตฺตหิ รตฺเนหิ, อญฺญํ วฑฺเฒสุํ โยชนํ;

ถูโป ทฺวิโยชนุพฺเพโธ, ติมิรํ พฺยปหนฺติ โส.

๑๓๑.

‘‘นาคา ตตฺถ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

‘มนุสฺสา เจว เทวา จ, พุทฺธถูปํ อกํสุ เต.

๑๓๒.

‘‘‘มา [Pg.180] โน ปมตฺตา อสฺสุมฺห, อปฺปมตฺตา สเทวกา;

มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน’.

๑๓๓.

‘‘อินฺทนีลํ มหานีลํ, อโถ โชติรสํ มณึ;

เอกโต สนฺนิปาเตตฺวา, พุทฺธถูปํ อฉาทยุํ.

๑๓๔.

‘‘สพฺพํ มณิมยํ อาสิ, ยาวตา พุทฺธเจติยํ;

ติโยชนสมุพฺเพธํ, อาโลกกรณํ ตทา.

๑๓๕.

‘‘ครุฬา จ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

‘มนุสฺสา เทวนาคา จ, พุทฺธปูชํ อกํสุ เต.

๑๓๖.

‘‘‘มา โน ปมตฺตา อสฺสุมฺห, อปฺปมตฺตา สเทวกา;

มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน’.

๑๓๗.

‘‘สพฺพํ มณิมยํ ถูปํ, อกรุํ เต จ กญฺจุกํ;

โยชนํ เตปิ วฑฺเฒสุํ, อายตํ พุทฺธเจติยํ.

๑๓๘.

‘‘จตุโยชนมุพฺเพโธ, พุทฺธถูโป วิโรจติ;

โอภาเสติ ทิสา สพฺพา, สตรํสีว อุคฺคโต.

๑๓๙.

‘‘กุมฺภณฺฑา จ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

‘มนุสฺสา เจว เทวา จ, นาคา จ ครุฬา ตถา.

๑๔๐.

‘‘‘ปจฺเจกํ พุทฺธเสฏฺฐสฺส, อกํสุ ถูปมุตฺตมํ;

มา โน ปมตฺตา อสฺสุมฺห, อปฺปมตฺตา สเทวกา.

๑๔๑.

‘‘‘มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน;

รตเนหิ ฉาเทสฺสาม, อายตํ พุทฺธเจติยํ’.

๑๔๒.

‘‘โยชนํ เตปิ วฑฺเฒสุํ, อายตํ พุทฺธเจติยํ;

ปญฺจโยชนมุพฺเพโธ, ถูโป โอภาสเต ตทา.

๑๔๓.

‘‘ยกฺขา ตตฺถ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

‘มนุสฺสา เทวนาคา จ, ครุฬา จ กุมฺภณฺฑกา.

๑๔๔.

‘‘‘ปจฺเจกํ พุทฺธเสฏฺฐสฺส, อกํสุ ถูปมุตฺตมํ;

มา โน ปมตฺตา อสฺสุมฺห, อปฺปมตฺตา สเทวกา.

๑๔๕.

‘‘‘มยมฺปิ [Pg.181] ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน;

ผลิกา ฉาทยิสฺสาม, อายตํ พุทฺธเจติยํ’.

๑๔๖.

‘‘โยชนํ เตปิ วฑฺเฒสุํ, อายตํ พุทฺธเจติยํ;

ฉโยชนิกมุพฺเพโธ, ถูโป โอภาสเต ตทา.

๑๔๗.

‘‘คนฺธพฺพา จ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

‘มนุชา เทวตา นาคา, กุมฺภณฺฑา ครุฬา ตถา.

๑๔๘.

‘‘‘สพฺเพ อกํสุ พุทฺธถูปํ, มยเมตฺถ อการกา;

มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน’.

๑๔๙.

‘‘เวทิโย สตฺต กตฺวาน, ธชํ ฉตฺตํ อกํสุ เต;

สพฺพโสณฺณมยํ ถูปํ, คนฺธพฺพา การยุํ ตทา.

๑๕๐.

‘‘สตฺตโยชนมุพฺเพโธ, ถูโป โอภาสเต ตทา;

รตฺตินฺทิวา น ญายนฺติ, อาโลโก โหติ สพฺพทา.

๑๕๑.

‘‘อภิโภนฺติ น ตสฺสาภา, จนฺทสูรา สตารกา;

สมนฺตา โยชนสเต, ปทีโปปิ น ปชฺชลิ.

๑๕๒.

‘‘เตน กาเลน เย เกจิ, ถูปํ ปูเชนฺติ มานุสา;

น เต ถูปํ อารุหนฺติ, อมฺพเร อุกฺขิปนฺติ เต.

๑๕๓.

‘‘เทเวหิ ฐปิโต ยกฺโข, อภิสมฺมตนามโก;

ธชํ วา ปุปฺผทามํ วา, อภิโรเปติ อุตฺตรึ.

๑๕๔.

‘‘น เต ปสฺสนฺติ ตํ ยกฺขํ, ทามํ ปสฺสนฺติ คจฺฉโต;

เอวํ ปสฺสิตฺวา คจฺฉนฺตา, สพฺเพ คจฺฉนฺติ สุคฺคตึ.

๑๕๕.

‘‘วิรุทฺธา เย ปาวจเน, ปสนฺนา เย จ สาสเน;

ปาฏิหีรํ ทฏฺฐุกามา, ถูปํ ปูเชนฺติ มานุสา.

๑๕๖.

‘‘นคเร หํสวติยา, อโหสึ ภตโก ตทา;

อาโมทิตํ ชนํ ทิสฺวา, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา.

๑๕๗.

‘‘‘อุฬาโร ภควา เนโส, ยสฺส ธาตุฆเร ทิสํ;

อิมา จ ชนตา ตุฏฺฐา, การํ กุพฺพํ น ตปฺปเร.

๑๕๘.

‘‘‘อหมฺปิ [Pg.182] การํ กสฺสามิ, โลกนาถสฺส ตาทิโน;

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, ภวิสฺสามิ อนาคเต’.

๑๕๙.

‘‘สุโธตํ รชเกนาหํ, อุตฺตเรยฺยํ ปฏํ มม;

เวฬคฺเค อาลคฺเคตฺวาน, ธชํ อุกฺขิปิมมฺพเร.

๑๖๐.

‘‘อภิสมฺมตโก คยฺห, อมฺพเร หาสิ เม ธชํ;

วาเตริตํ ธชํ ทิสฺวา, ภิยฺโย หาสํ ชเนสหํ.

๑๖๑.

‘‘ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, สมณํ อุปสงฺกมึ;

ตํ ภิกฺขุํ อภิวาเทตฺวา, วิปากํ ปุจฺฉหํ ธเช.

๑๖๒.

‘‘โส เม กเถสิ อานนฺที, ปีติสญฺชนนํ มม;

‘ตสฺส ธชสฺส วิปากํ, อนุโภสฺสสิ สพฺพทา.

๑๖๓.

‘‘‘หตฺถิอสฺสรถาปตฺตี, เสนา จ จตุรงฺคินี;

ปริวาเรสฺสนฺติ ตํ นิจฺจํ, ธชทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๖๔.

‘‘‘สฏฺฐิตุริยสหสฺสานิ, เภริโย สมลงฺกตา;

ปริวาเรสฺสนฺติ ตํ นิจฺจํ, ธชทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๖๕.

‘‘‘ฉฬสีติสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

วิจิตฺตวตฺถาภรณา, อามุกฺกมณิกุณฺฑลา.

๑๖๖.

‘‘‘อาฬารปมฺหา หสุลา, สุสญฺญา ตนุมชฺฌิมา;

ปริวาเรสฺสนฺติ ตํ นิจฺจํ, ธชทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๖๗.

‘‘‘ตึสกปฺปสหสฺสานิ, เทวโลเก รมิสฺสสิ;

อสีติกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชํ กริสฺสสิ.

๑๖๘.

‘‘‘สหสฺสกฺขตฺตุํ ราชา จ, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๑๖๙.

‘‘‘กปฺปสตสหสฺสมฺหิ, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๑๗๐.

‘‘‘เทวโลกา จวิตฺวาน, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

ปุญฺญกมฺเมน สญฺญุตฺโต, พฺรหฺมพนฺธุ ภวิสฺสสิ.

๑๗๑.

‘‘‘อสีติโกฏึ [Pg.183] ฉฑฺเฑตฺวา, ทาเส กมฺมกเร พหู;

โคตมสฺส ภควโต, สาสเน ปพฺพชิสฺสสิ.

๑๗๒.

‘‘‘อาราธยิตฺวา สมฺพุทฺธํ, โคตมํ สกฺยปุงฺควํ;

อุปวาโนติ นาเมน, เหสฺสสิ สตฺถุ สาวโก’.

๑๗๓.

‘‘สตสหสฺเส กตํ กมฺมํ, ผลํ ทสฺเสสิ เม อิธ;

สุมุตฺโต สรเวโคว, กิเลเส ฌาปยึ มม.

๑๗๔.

‘‘จกฺกวตฺติสฺส สนฺตสฺส, จาตุทฺทีปิสฺสรสฺส เม;

ตีณิ โยชนานิ สามนฺตา, อุสฺสียนฺติ ธชา สทา.

๑๗๕.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ธชทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๗๖.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๗๗.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๗๘.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุปวานตฺเถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อุปวานตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

๑๑. รฏฺฐปาลตฺเถรอปทานํ

๑๗๙.

‘‘ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

วรนาโค มยา ทินฺโน, อีสาทนฺโต อุรูฬฺหวา.

๑๘๐.

‘‘เสตจฺฉตฺโตปโสภิโต, สกปฺปโน สหตฺถิโป;

อคฺฆาเปตฺวาน ตํ สพฺพํ, สงฺฆารามํ อการยึ.

๑๘๑.

‘‘จตุปญฺญาสสหสฺสานิ, ปาสาเท การยึ อหํ;

มโหฆทานํ กริตฺวาน, นิยฺยาเทสึ มเหสิโน.

๑๘๒.

‘‘อนุโมทิ [Pg.184] มหาวีโร, สยมฺภู อคฺคปุคฺคโล;

สพฺเพ ชเน หาสยนฺโต, เทเสสิ อมตํ ปทํ.

๑๘๓.

‘‘ตํ เม พุทฺโธ วิยากาสิ, ชลชุตฺตมนามโก;

ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา, อิมา คาถา อภาสถ.

๑๘๔.

‘‘‘จตุปญฺญาสสหสฺสานิ, ปาสาเท การยี อยํ;

กถยิสฺสามิ วิปากํ, สุณาถ มม ภาสโต.

๑๘๕.

‘‘‘อฏฺฐารสสหสฺสานิ, กูฏาคารา ภวิสฺสเร;

พฺยมฺหุตฺตมมฺหิ นิพฺพตฺตา, สพฺพโสณฺณมยา จ เต.

๑๘๖.

‘‘‘ปญฺญาสกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชํ กริสฺสติ;

อฏฺฐปญฺญาสกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ.

๑๘๗.

‘‘‘กปฺปสตสหสฺสมฺหิ, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๑๘๘.

‘‘‘เทวโลกา จวิตฺวาน, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

อฑฺเฒ กุเล มหาโภเค, นิพฺพตฺติสฺสติ ตาวเท.

๑๘๙.

‘‘‘โส ปจฺฉา ปพฺพชิตฺวาน, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

รฏฺฐปาโลติ นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก.

๑๙๐.

‘‘‘ปธานปหิตตฺโต โส, อุปสนฺโต นิรูปธิ;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, นิพฺพายิสฺสตินาสโว’.

๑๙๑.

‘‘อุฏฺฐาย อภินิกฺขมฺม, ชหิตา โภคสมฺปทา;

เขฬปิณฺเฑว โภคมฺหิ, เปมํ มยฺหํ น วิชฺชติ.

๑๙๒.

‘‘วีริยํ เม ธุรโธรยฺหํ, โยคกฺเขมาธิวาหนํ;

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน.

๑๙๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๙๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๙๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.185] จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา รฏฺฐปาโล เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

รฏฺฐปาลตฺเถรสฺสาปทานํ เอกาทสมํ.

ยสวคฺโค ฉปญฺญาสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

ยโส นทีกสฺสโป จ, คยากิมิลวชฺชิโน;

ทุเว อุตฺตรา ภทฺทชี, สิวโก อุปวาหโน;

รฏฺฐปาโล เอกสตํ, คาถานํ ปญฺจนวุติ.

เถราปทานํ สมตฺตํ.

เอตฺตาวตา พุทฺธาปทานญฺจ ปจฺเจกาปทานญฺจ เถราปทานญฺจ

สมตฺตานิ.

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ขุทฺทกนิกาเย

เถรีอปทานปาฬิ

๑. สุเมธาวคฺโค

๑. สุเมธาเถรีอปทานํ

อถ เถริกาปทานานิ สุณาถ –

๑.

‘‘ภควติ [Pg.187] โกณาคมเน, สงฺฆารามมฺหิ นวนิเวสนมฺหิ ;

สขิโย ติสฺโส ชนิโย, วิหารทานํ อทาสิมฺห.

๒.

‘‘ทสกฺขตฺตุํ สตกฺขตฺตุํ, ทสสตกฺขตฺตุํ สตานญฺจ สตกฺขตฺตุํ ;

เทเวสุ อุปปชฺชิมฺห, โก วาโท มานุเส ภเว.

๓.

‘‘เทเว มหิทฺธิกา อหุมฺห, มานุสกมฺหิ โก วาโท;

สตฺตรตนมเหสี, อิตฺถิรตนํ อหํ ภวึ.

๔.

‘‘อิธ สญฺจิตกุสลา, สุสมิทฺธกุลปฺปชา;

ธนญฺชานี จ เขมา จ, อหมฺปิ จ ตโย ชนา.

๕.

‘‘อารามํ สุกตํ กตฺวา, สพฺพาวยวมณฺฑิตํ;

พุทฺธปฺปมุขสงฺฆสฺส, นิยฺยาเทตฺวา สโมทิตา.

๖.

‘‘ยตฺถ [Pg.188] ยตฺถูปปชฺชามิ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา;

เทเวสุ อคฺคตํ ปตฺตา, มนุสฺเสสุ ตเถว จ.

๗.

‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปมฺหิ, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๘.

‘‘อุปฏฺฐาโก มเหสิสฺส, ตทา อาสิ นริสฺสโร;

กาสิราชา กิกี นาม, พาราณสิปุรุตฺตเม.

๙.

‘‘ตสฺสาสุํ สตฺต ธีตโร, ราชกญฺญา สุเขธิตา ;

พุทฺโธปฏฺฐานนิรตา, พฺรหฺมจริยํ จรึสุ ตา.

๑๐.

‘‘ตาสํ สหายิกา หุตฺวา, สีเลสุ สุสมาหิตา;

ทตฺวา ทานานิ สกฺกจฺจํ, อคาเรว วตํ จรึ.

๑๑.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปคา อหํ.

๑๒.

‘‘ตโต จุตา ยามมคํ, ตโตหํ ตุสิตํ คตา;

ตโต จ นิมฺมานรตึ, วสวตฺติปุรํ ตโต.

๑๓.

‘‘ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชามิ, ปุญฺญกมฺมสโมหิตา;

ตตฺถ ตตฺเถว ราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๑๔.

‘‘ตโต จุตา มนุสฺสตฺเต, ราชูนํ จกฺกวตฺตินํ;

มณฺฑลีนญฺจ ราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๑๕.

‘‘สมฺปตฺติมนุโภตฺวาน, เทเวสุ มานุเสสุ จ;

สพฺพตฺถ สุขิตา หุตฺวา, เนกชาตีสุ สํสรึ.

๑๖.

‘‘โส เหตุ จ โส ปภโว, ตมฺมูลํ สาสเน ขมํ ;

ปฐมํ ตํ สโมธานํ, ตํ ธมฺมรตาย นิพฺพานํ.

๑๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสวา.

๑๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.189] จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ สุเมธา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สุเมธาเถริยาปทานํ ปฐมํ.

๒. เมขลาทายิกาเถรีอปทานํ

๒๐.

‘‘สิทฺธตฺถสฺส ภควโต, ถูปการาปิกา อหุํ ;

เมขลิกา มยา ทินฺนา, นวกมฺมาย สตฺถุโน.

๒๑.

‘‘นิฏฺฐิเต จ มหาถูเป, เมขลํ ปุนทาสหํ;

โลกนาถสฺส มุนิโน, ปสนฺนา เสหิ ปาณิภิ.

๒๒.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ เมขลมทํ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ถูปการสฺสิทํ ผลํ.

๒๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๒๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ เมขลาทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เมขลาทายิกาเถริยาปทานํ ทุติยํ.

๓. มณฺฑปทายิกาเถรีอปทานํ

๒๖.

‘‘โกณาคมนพุทฺธสฺส, มณฺฑโป การิโต มยา;

ธุวํ ติจีวรํทาสึ, พุทฺธสฺส โลกพนฺธุโน.

๒๗.

‘‘ยํ ยํ ชนปทํ ยามิ, นิคเม ราชธานิโย;

สพฺพตฺถ ปูชิโต โหมิ, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๒๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๒๙.

‘‘สฺวาคตํ [Pg.190] วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ มณฺฑปทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

มณฺฑปทายิกาเถริยาปทานํ ตติยํ.

๔. สงฺกมนตฺถาเถรีอปทานํ

๓๑.

‘‘วิปสฺสิสฺส ภควโต, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

รถิยํ ปฏิปนฺนสฺส, ตารยนฺตสฺส ปาณิโน.

๓๒.

‘‘ฆรโต นิกฺขมิตฺวาน, อวกุชฺชา นิปชฺชหํ;

อนุกมฺปโก โลกนาโถ, สิรสิ อกฺกมี มม.

๓๓.

‘‘อกฺกมิตฺวาน สิรสิ, อคมา โลกนายโก;

เตน จิตฺตปฺปสาเทน, ตุสิตํ อคมาสหํ.

๓๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๓๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ สงฺกมนตฺถา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สงฺกมนตฺถาเถริยาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. นฬมาลิกาเถรีอปทานํ

๓๗.

‘‘จนฺทภาคานทีตีเร, อโหสึ กินฺนรี ตทา;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, สยมฺภุํ อปราชิตํ.

๓๘.

‘‘ปสนฺนจิตฺตา สุมนา, เวทชาตา กตญฺชลี;

นฬมาลํ คเหตฺวาน, สยมฺภุํ อภิปูชยึ.

๓๙.

‘‘เตน [Pg.191] กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา กินฺนรีเทหํ, อคจฺฉึ ติทสํ คตึ.

๔๐.

‘‘ฉตฺตึสเทวราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

ทสนฺนํ จกฺกวตฺตีนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

สํเวเชตฺวาน เม จิตฺตํ, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๔๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๔๒.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปุปฺผปูชายิทํ ผลํ.

๔๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๔๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ นฬมาลิกา เถรี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นฬมาลิกาเถริยาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. เอกปิณฺฑปาตทายิกาเถรีอปทานํ

๔๖.

‘‘นคเร พนฺธุมติยา, พนฺธุมา นาม ขตฺติโย;

ตสฺส รญฺโญ อหุํ ภริยา, เอกชฺฌํ จารยามหํ.

๔๗.

‘‘รโหคตา นิสีทิตฺวา, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา;

‘อาทาย คมนียญฺหิ, กุสลํ นตฺถิ เม กตํ.

๔๘.

‘‘‘มหาภิตาปํ กฏุกํ, โฆรรูปํ สุทารุณํ;

นิรยํ นูน คจฺฉามิ, เอตฺถ เม นตฺถิ สํสโย’.

๔๙.

‘‘ราชานํ อุปสงฺกมฺม, อิทํ วจนมพฺรวึ;

‘เอกํ เม สมณํ เทหิ, โภชยิสฺสามิ ขตฺติย’.

๕๐.

‘‘อทาสิ เม มหาราชา, สมณํ ภาวิตินฺทฺริยํ;

ตสฺส ปตฺตํ คเหตฺวาน, ปรมนฺเนน ปูรยึ.

๕๑.

‘‘ปูรยิตฺวา [Pg.192] ปรมนฺนํ, คนฺธาเลปํ อกาสหํ;

ชาเลน ปิทหิตฺวาน, วตฺถยุเคน ฉาทยึ.

๕๒.

‘‘อารมฺมณํ มมํ เอตํ, สรามิ ยาวชีวิหํ;

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๕๓.

‘‘ตึสานํ เทวราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

มนสา ปตฺถิตํ มยฺหํ, นิพฺพตฺตติ ยถิจฺฉิตํ.

๕๔.

‘‘วีสานํ จกฺกวตฺตีนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

โอจิตตฺตาว หุตฺวาน, สํสรามิ ภเวสฺวหํ.

๕๕.

‘‘สพฺพพนฺธนมุตฺตาหํ, อเปตา เม อุปาทิกา;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๕๖.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปิณฺฑปาตสฺสิทํ ผลํ.

๕๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๕๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ เอกปิณฺฑปาตทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เอกปิณฺฑปาตทายิกาเถริยาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. กฏจฺฉุภิกฺขาทายิกาเถรีอปทานํ

๖๐.

‘‘ปิณฺฑจารํ จรนฺตสฺส, ติสฺสนามสฺส สตฺถุโน;

กฏจฺฉุภิกฺขํ ปคฺคยฺห, พุทฺธเสฏฺฐสฺส ทาสหํ.

๖๑.

‘‘ปฏิคฺคเหตฺวา สมฺพุทฺโธ, ติสฺโส โลกคฺคนายโก;

วีถิยา สณฺฐิโต สตฺถา, อกา เม อนุโมทนํ.

๖๒.

‘‘‘กฏจฺฉุภิกฺขํ [Pg.193] ทตฺวาน, ตาวตึสํ คมิสฺสสิ;

ฉตฺตึสเทวราชูนํ, มเหสิตฺตํ กริสฺสสิ.

๖๓.

‘‘‘ปญฺญาสํ จกฺกวตฺตีนํ, มเหสิตฺตํ กริสฺสสิ;

มนสา ปตฺถิตํ สพฺพํ, ปฏิลจฺฉสิ สพฺพทา.

๖๔.

‘‘‘สมฺปตฺตึ อนุโภตฺวาน, ปพฺพชิสฺสสิกิญฺจนา;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, นิพฺพายิสฺสสินาสวา’.

๖๕.

‘‘อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ, ติสฺโส โลกคฺคนายโก;

นภํ อพฺภุคฺคมี วีโร, หํสราชาว อมฺพเร.

๖๖.

‘‘สุทินฺนํ เม ทานวรํ, สุยิฏฺฐา ยาคสมฺปทา;

กฏจฺฉุภิกฺขํ ทตฺวาน, ปตฺตาหํ อจลํ ปทํ.

๖๗.

‘‘ทฺเวนวุเต อิโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ภิกฺขาทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๖๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ กฏจฺฉุภิกฺขาทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

กฏจฺฉุภิกฺขาทายิกาเถริยาปทานํ สตฺตมํ.

๘. สตฺตุปฺปลมาลิกาเถรีอปทานํ

๗๑.

‘‘นคเร อรุณวติยา, อรุโณ นาม ตฺติโย;

ตสฺส รญฺโญ อหุํ ภริยา, วาริตํ วารยามหํ.

๗๒.

‘‘สตฺตมาลํ คเหตฺวาน, อุปฺปลา เทวคนฺธิกา;

นิสชฺช ปาสาทวเร, เอวํ จินฺเตสิ ตาวเท.

๗๓.

‘‘‘กึ [Pg.194] เม อิมาหิ มาลาหิ, สิรสาโรปิตาหิ เม;

วรํ เม พุทฺธเสฏฺฐสฺส, ญาณมฺหิ อภิโรปิตํ’.

๗๔.

‘‘สมฺพุทฺธํ ปฏิมาเนนฺตี, ทฺวาราสนฺเน นิสีทหํ;

‘ยทา เอหิติ สมฺพุทฺโธ, ปูชยิสฺสํ มหามุนึ’.

๗๕.

‘‘กกุโธ วิลสนฺโตว, มิคราชาว เกสรี;

ภิกฺขุสงฺเฆน สหิโต, อาคจฺฉิ วีถิยา ชิโน.

๗๖.

‘‘พุทฺธสฺส รํสึ ทิสฺวาน, หฏฺฐา สํวิคฺคมานสา;

ทฺวารํ อวาปุริตฺวาน, พุทฺธเสฏฺฐมปูชยึ.

๗๗.

‘‘สตฺต อุปฺปลปุปฺผานิ, ปริกิณฺณานิ อมฺพเร;

ฉทึ กโรนฺโต พุทฺธสฺส, มตฺถเก ธารยนฺติ เต.

๗๘.

‘‘อุทคฺคจิตฺตา สุมนา, เวทชาตา กตญฺชลี;

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๗๙.

‘‘มหาเนลสฺส ฉาทนํ, ธาเรนฺติ มม มุทฺธนิ;

ทิพฺพคนฺธํ ปวายามิ, สตฺตุปฺปลสฺสิทํ ผลํ.

๘๐.

‘‘กทาจิ นียมานาย, ญาติสงฺเฆน เม ตทา;

ยาวตา ปริสา มยฺหํ, มหาเนลํ ธรียติ.

๘๑.

‘‘สตฺตติ เทวราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

สพฺพตฺถ อิสฺสรา หุตฺวา, สํสรามิ ภวาภเว.

๘๒.

‘‘เตสฏฺฐิ จกฺกวตฺตีนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

สพฺเพ มมนุวตฺตนฺติ, อาเทยฺยวจนา อหุํ.

๘๓.

‘‘อุปฺปลสฺเสว เม วณฺโณ, คนฺโธ เจว ปวายติ;

ทุพฺพณฺณิยํ น ชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๘๔.

‘‘อิทฺธิปาเทสุ กุสลา, โพชฺฌงฺคภาวนา รตา;

อภิญฺญาปารมิปฺปตฺตา, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๘๕.

‘‘สติปฏฺฐานกุสลา, สมาธิฌานโคจรา;

สมฺมปฺปธานมนุยุตฺตา, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๘๖.

‘‘วีริยํ [Pg.195] เม ธุรโธรยฺหํ, โยคกฺเขมาธิวาหนํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๘๗.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๘๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๘๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๙๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ สตฺตุปฺปลมาลิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สตฺตุปฺปลมาลิกาเถริยาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. ปญฺจทีปิกาเถรีอปทานํ

๙๑.

‘‘นคเร หํสวติยา, จาริกี อาสหํ ตทา;

อาราเมน จ อารามํ, จรามิ กุสลตฺถิกา.

๙๒.

‘‘กาฬปกฺขมฺหิ ทิวเส, อทฺทสํ โพธิมุตฺตมํ;

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, โพธิมูเล นิสีทหํ.

๙๓.

‘‘ครุจิตฺตํ อุปฏฺเฐตฺวา, สิเร กตฺวาน อญฺชลึ;

โสมนสฺสํ ปเวเทตฺวา, เอวํ จินฺเตสิ ตาวเท.

๙๔.

‘‘‘ยทิ พุทฺโธ อมิตคุโณ, อสมปฺปฏิปุคฺคโล;

ทสฺเสตุ ปาฏิหีรํ เม, โพธิ โอภาสตุ อยํ’.

๙๕.

‘‘สห อาวชฺชิเต มยฺหํ, โพธิ ปชฺชลิ ตาวเท;

สพฺพโสณฺณมยา อาสิ, ทิสา สพฺพา วิโรจติ.

๙๖.

‘‘สตฺตรตฺตินฺทิวํ ตตฺถ, โพธิมูเล นิสีทหํ;

สตฺตเม ทิวเส ปตฺเต, ทีปปูชํ อกาสหํ.

๙๗.

‘‘อาสนํ ปริวาเรตฺวา, ปญฺจทีปานิ ปชฺชลุํ;

ยาว อุเทติ สูริโย, ทีปา เม ปชฺชลุํ ตทา.

๙๘.

‘‘เตน [Pg.196] กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๙๙.

‘‘ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ, ปญฺจทีปาติ วุจฺจติ;

สฏฺฐิโยชนมุพฺเพธํ, ตึสโยชนวิตฺถตํ.

๑๐๐.

‘‘อสงฺขิยานิ ทีปานิ, ปริวาเร ชลนฺติ เม;

ยาวตา เทวภวนํ, ทีปาโลเกน โชตติ.

๑๐๑.

‘‘ปรมฺมุขา นิสีทิตฺวา, ยทิ อิจฺฉามิ ปสฺสิตุํ;

อุทฺธํ อโธ จ ติริยํ, สพฺพํ ปสฺสามิ จกฺขุนา.

๑๐๒.

‘‘ยาวตา อภิกงฺขามิ, ทฏฺฐุํ สุคตทุคฺคเต ;

ตตฺถ อาวรณํ นตฺถิ, รุกฺเขสุ ปพฺพเตสุ วา.

๑๐๓.

‘‘อสีติ เทวราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

สตานํ จกฺกวตฺตีนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๑๐๔.

‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

ทีปสตสหสฺสานิ, ปริวาเร ชลนฺติ เม.

๑๐๕.

‘‘เทวโลกา จวิตฺวาน, อุปฺปชฺชึ มาตุกุจฺฉิยํ;

มาตุกุจฺฉิคตา สนฺตี, อกฺขิ เม น นิมีลติ.

๑๐๖.

‘‘ทีปสตสหสฺสานิ, ปุญฺญกมฺมสมงฺคิตา;

ชลนฺติ สูติกาเคเห, ปญฺจทีปานิทํ ผลํ.

๑๐๗.

‘‘ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, มานสํ วินิวตฺตยึ;

อชรามตํ สีติภาวํ, นิพฺพานํ ผสฺสยึ อหํ.

๑๐๘.

‘‘ชาติยา สตฺตวสฺสาหํ, อรหตฺตมปาปุณึ;

อุปสมฺปาทยี พุทฺโธ, คุณมญฺญาย โคตโม.

๑๐๙.

‘‘มณฺฑเป รุกฺขมูเล วา, ปาสาเทสุ คุหาสุ วา;

สุญฺญาคาเร วสนฺติยา, ปญฺจทีปา ชลนฺติ เม.

๑๑๐.

‘‘ทิพฺพจกฺขุ [Pg.197] วิสุทฺธํ เม, สมาธิกุสลา อหํ;

อภิญฺญาปารมิปฺปตฺตา, ปญฺจทีปานิทํ ผลํ.

๑๑๑.

‘‘สพฺพโวสิตโวสานา, กตกิจฺจา อนาสวา;

ปญฺจทีปา มหาวีร, ปาเท วนฺทามิ จกฺขุม.

๑๑๒.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ทีปมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปญฺจทีปานิทํ ผลํ.

๑๑๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๑๑๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๑๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ ปญฺจทีปิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปญฺจทีปิกาเถริยาปทานํ นวมํ.

๑๐. อุทกทายิกาเถรีอปทานํ

๑๑๖.

‘‘นคเร พนฺธุมติยา, อโหสึ อุทหาริกา;

อุทหาเรน ชีวามิ, เตน โปเสมิ ทารเก.

๑๑๗.

‘‘เทยฺยธมฺโม จ เม นตฺถิ, ปุญฺญกฺเขตฺเต อนุตฺตเร;

โกฏฺฐกํ อุปสงฺกมฺม, อุทกํ ปฏฺฐเปสหํ.

๑๑๘.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, ตาวตึสมคจฺฉหํ;

ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ, อุทหาเรน นิมฺมิตํ.

๑๑๙.

‘‘อจฺฉรานํ สหสฺสสฺส, อหญฺหิ ปวรา ตทา;

ทสฏฺฐาเนหิ ตา สพฺพา, อภิโภมิ สทา อหํ.

๑๒๐.

‘‘ปญฺญาสํ เทวราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

วีสติจกฺกวตฺตีนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๑๒๑.

‘‘ทุเว ภเว สํสรามิ, เทวตฺเต อถ มานุเส;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ทกทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๒๒.

‘‘ปพฺพตคฺเค [Pg.198] ทุมคฺเค วา, อนฺตลิกฺเข จ ภูมิยํ;

ยทา อุทกมิจฺฉามิ, ขิปฺปํ ปฏิลภามหํ.

๑๒๓.

‘‘อวุฏฺฐิกา ทิสา นตฺถิ, สนฺตตฺตา กุถิตาปิ จ;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, มหาเมโฆ ปวสฺสติ.

๑๒๔.

‘‘กทาจิ นียมานาย, ญาติสงฺเฆน เม ตทา;

ยทา อิจฺฉามหํ วสฺสํ, มหาเมโฆ อชายถ.

๑๒๕.

‘‘อุณฺหํ วา ปริฬาโห วา, สรีเร เม น วิชฺชติ;

กาเย จ เม รโช นตฺถิ, ทกทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๒๖.

‘‘วิสุทฺธมนสา อชฺช, อเปตมนปาปิกา;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๑๒๗.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ทกํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ทกทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๒๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๑๒๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๓๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อุทกทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อุทกทายิกาเถริยาปทานํ ทสมํ.

สุเมธาวคฺโค ปฐโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

สุเมธา เมขลาทายี, มณฺฑปํ สงฺกมํ ททา;

นฬมาลี ปิณฺฑททา, กฏจฺฉุ อุปฺปลปฺปทา.

ทีปทา ทกทา เจว, คาถาโย คณิตา อิห;

เอกคาถาสตญฺเจว, ตึสติ จ ตทุตฺตริ.

๒. เอกูโปสถิกวคฺโค

๑. เอกูโปสถิกาเถรีอปทานํ

๑.

‘‘นคเร [Pg.199] พนฺธุมติยา, พนฺธุมา นาม ขตฺติโย;

ทิวเส ปุณฺณมาย โส, อุปวสิ อุโปสถํ.

๒.

‘‘อหํ เตน สมเยน, กุมฺภทาสี อหํ ตหึ;

ทิสฺวา สราชกํ เสนํ, เอวาหํ จินฺตยึ ตทา.

๓.

‘ราชาปิ รชฺชํ ฉฑฺเฑตฺวา, อุปวสิ อุโปสถํ;

สผลํ นูน ตํ กมฺมํ, ชนกาโย ปโมทิโต’.

๔.

‘‘โยนิโส ปจฺจเวกฺขิตฺวา, ทุคฺคจฺจญฺจ ทลิทฺทตํ ;

มานสํ สมฺปหํสิตฺวา, อุปวสึ อุโปสถํ.

๕.

‘‘อหํ อุโปสถํ กตฺวา, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน;

เตน กมฺเมน สุกเตน, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๖.

‘‘ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ, อุพฺภโยชนมุคฺคตํ ;

กูฏาคารวรูเปตํ, มหาสนสุภูสิตํ.

๗.

‘‘อจฺฉรา สตสหสฺสา, อุปติฏฺฐนฺติ มํ สทา;

อญฺเญ เทเว อติกฺกมฺม, อติโรจามิ สพฺพทา.

๘.

‘‘จตุสฏฺฐิ เทวราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

เตสฏฺฐิ จกฺกวตฺตีนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๙.

‘‘สุวณฺณวณฺณา หุตฺวาน, ภเวสุ สํสรามหํ;

สพฺพตฺถ ปวรา โหมิ, อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

๑๐.

‘‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ, รถยานญฺจ สีวิกํ ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

๑๑.

‘‘โสณฺณมยํ รูปิมยํ, อโถปิ ผลิกามยํ;

โลหิตงฺคมยญฺเจว, สพฺพํ ปฏิลภามหํ.

๑๒.

‘‘โกเสยฺยกมฺพลิยานิ, โขมกปฺปาสิกานิ จ;

มหคฺฆานิ จ วตฺถานิ, สพฺพํ ปฏิลภามหํ.

๑๓.

‘‘อนฺนํ [Pg.200] ปานํ ขาทนียํ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

สพฺพเมตํ ปฏิลเภ, อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

๑๔.

‘‘วรคนฺธญฺจ มาลญฺจ, จุณฺณกญฺจ วิเลปนํ;

สพฺพเมตํ ปฏิลเภ, อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

๑๕.

‘‘กูฏาคารญฺจ ปาสาทํ, มณฺฑปํ หมฺมิยํ คุหํ;

สพฺพเมตํ ปฏิลเภ, อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

๑๖.

‘‘ชาติยา สตฺตวสฺสาหํ, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

อฑฺฒมาเส อสมฺปตฺเต, อรหตฺตมปาปุณึ.

๑๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๑๘.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

๑๙.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๒๐.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๑.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ เอกูโปสถิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เอกูโปสถิกาเถริยาปทานํ ปฐมํ.

๒. สฬลปุปฺผิกาเถรีอปทานํ

๒๒.

‘‘จนฺทภาคานทีตีเร, อโหสึ กินฺนรี ตทา;

อทฺทสาหํ เทวเทวํ, จงฺกมนฺตํ นราสภํ.

๒๓.

‘‘โอจินิตฺวาน สฬลํ, พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ;

อุปสิงฺฆิ มหาวีโร, สฬลํ เทวคนฺธิกํ.

๒๔.

‘‘ปฏิคฺคเหตฺวา สมฺพุทฺโธ, วิปสฺสี โลกนายโก;

อุปสิงฺฆิ มหาวีโร, เปกฺขมานาย เม ตทา.

๒๕.

‘‘อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, วนฺทิตฺวา ทฺวิปทุตฺตมํ ;

สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, ตโต ปพฺพตมารุหึ.

๒๖.

‘‘เอกนวุติโต [Pg.201] กปฺเป, ยํ ปุปฺผมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๒๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ สฬลปุปฺผิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สฬลปุปฺผิกาเถริยาปทานํ ทุติยํ.

๓. โมทกทายิกาเถรีอปทานํ

๓๐.

‘‘นคเร พนฺธุมติยา, กุมฺภทาสี อโหสหํ;

มม ภาคํ คเหตฺวาน, คจฺฉํ อุทกหาริกา.

๓๑.

‘‘ปนฺถมฺหิ สมณํ ทิสฺวา, สนฺตจิตฺตํ สมาหตํ;

ปสนฺนจิตฺตา สุมนา, โมทเก ตีณิทาสหํ.

๓๒.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

เอกนวุติกปฺปานิ, วินิปาตํ นคจฺฉหํ.

๓๓.

‘‘สมฺปตฺติ ตํ กริตฺวาน, สพฺพํ อนุภวึ อหํ;

โมทเก ตีณิ ทตฺวาน, ปตฺตาหํ อจลํ ปทํ.

๓๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๓๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ โมทกทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

โมทกทายิกาเถริยาปทานํ ตติยํ.

๔. เอกาสนทายิกาเถรีอปทานํ

๓๗.

‘‘นคเร [Pg.202] หํสวติยา, อโหสึ พาลิกา ตทา;

มาตา จ เม ปิตา เจว, กมฺมนฺตํ อคมํสุ เต.

๓๘.

‘‘มชฺฌนฺหิกมฺหิ สูริเย, อทฺทสํ สมณํ อหํ;

วีถิยา อนุคจฺฉนฺตํ, อาสนํ ปญฺญเปสหํ.

๓๙.

‘‘โคนกาวิกติกาหิ, ปญฺญเปตฺวา มมาสนํ;

ปสนฺนจิตฺตา สุมนา, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๔๐.

‘‘‘สนฺตตฺตา กุถิตา ภูมิ, สูโร มชฺฌนฺหิเก ฐิโต;

มาลุตา จ น วายนฺติ, กาโล เจเวตฺถ เมหิติ.

๔๑.

‘‘‘ปญฺญตฺตมาสนมิทํ, ตวตฺถาย มหามุนิ;

อนุกมฺปํ อุปาทาย, นิสีท มม อาสเน’.

๔๒.

‘‘นิสีทิ ตตฺถ สมโณ, สุทนฺโต สุทฺธมานโส;

ตสฺส ปตฺตํ คเหตฺวาน, ยถารนฺธํ อทาสหํ.

๔๓.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๔๔.

‘‘ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ, อาสเนน สุนิมฺมิตํ;

สฏฺฐิโยชนมุพฺเพธํ, ตึสโยชนวิตฺถตํ.

๔๕.

‘‘โสณฺณมยา มณิมยา, อโถปิ ผลิกามยา;

โลหิตงฺคมยา เจว, ปลฺลงฺกา วิวิธา มม.

๔๖.

‘‘ตูลิกา วิกติกาหิ, กฏฺฏิสฺสจิตฺตกาหิ จ;

อุทฺทเอกนฺตโลมี จ, ปลฺลงฺกา เม สุสณฺฐิตา.

๔๗.

‘‘ยทา อิจฺฉามิ คมนํ, หาสขิฑฺฑสมปฺปิตา;

สห ปลฺลงฺกเสฏฺเฐน, คจฺฉามิ มม ปตฺถิตํ.

๔๘.

‘‘อสีติ เทวราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

สตฺตติ จกฺกวตฺตีนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๔๙.

‘‘ภวาภเว [Pg.203] สํสรนฺตี, มหาโภคํ ลภามหํ;

โภเค เม อูนตา นตฺถิ, เอกาสนสฺสิทํ ผลํ.

๕๐.

‘‘ทุเว ภเว สํสรามิ, เทวตฺเต อถ มานุเส;

อญฺเญ ภเว น ชานามิ, เอกาสนสฺสิทํ ผลํ.

๕๑.

‘‘ทุเว กุเล ปชายามิ, ขตฺติเย จาปิ พฺราหฺมเณ;

อุจฺจากุลีนา สพฺพตฺถ, เอกาสนสฺสิทํ ผลํ.

๕๒.

‘‘โทมนสฺสํ น ชานามิ, จิตฺตสนฺตาปนํ มม;

เววณฺณิยํ น ชานามิ, เอกาสนสฺสิทํ ผลํ.

๕๓.

‘‘ธาติโย มํ อุปฏฺฐนฺติ, ขุชฺชา เจลาปิกา พหู;

องฺเกน องฺกํ คจฺฉามิ, เอกาสนสฺสิทํ ผลํ.

๕๔.

‘‘อญฺญา นฺหาเปนฺติ โภเชนฺติ, อญฺญา รเมนฺติ มํ สทา;

อญฺญา คนฺธํ วิลิมฺปนฺติ, เอกาสนสฺสิทํ ผลํ.

๕๕.

‘‘มณฺฑเป รุกฺขมูเล วา, สุญฺญาคาเร วสนฺติยา;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, ปลฺลงฺโก อุปติฏฺฐติ.

๕๖.

‘‘อยํ ปจฺฉิมโก มยฺหํ, จริโม วตฺตเต ภโว;

อชฺชาปิ รชฺชํ ฉฑฺเฑตฺวา, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๕๗.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เอกาสนสฺสิทํ ผลํ.

๕๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๕๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ เอกาสนทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เอกาสนทายิกาเถริยาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. ปญฺจทีปทายิกาเถรีอปทานํ

๖๑.

‘‘นคเร [Pg.204] หํสวติยา, จาริกี อาสหํ ตทา;

อาราเมน จ อารามํ, จรามิ กุสลตฺถิกา.

๖๒.

‘‘กาฬปกฺขมฺหิ ทิวเส, อทฺทสํ โพธิมุตฺตมํ;

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, โพธิมูเล นิสีทหํ.

๖๓.

‘‘ครุจิตฺตํ อุปฏฺเฐตฺวา, สิเร กตฺวาน อญฺชลึ;

โสมนสฺสํ ปเวเทตฺวา, เอวํ จินฺเตสิ ตาวเท.

๖๔.

‘‘‘ยทิ พุทฺโธ อมิตคุโณ, อสมปฺปฏิปุคฺคโล;

ทสฺเสตุ ปาฏิหีรํ เม, โพธิ โอภาสตุ อยํ’.

๖๕.

‘‘สห อาวชฺชิเต มยฺหํ, โพธิ ปชฺชลิ ตาวเท;

สพฺพโสณฺณมยา อาสิ, ทิสา สพฺพา วิโรจติ.

๖๖.

‘‘สตฺตรตฺตินฺทิวํ ตตฺถ, โพธิมูเล นิสีทหํ;

สตฺตเม ทิวเส ปตฺเต, ทีปปูชํ อกาสหํ.

๖๗.

‘‘อาสนํ ปริวาเรตฺวา, ปญฺจ ทีปานิ ปชฺชลุํ;

ยาว อุเทติ สูริโย, ทีปา เม ปชฺชลุํ ตทา.

๖๘.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๖๙.

‘‘ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ, ปญฺจทีปาติ วุจฺจติ;

สฏฺฐิโยชนมุพฺเพธํ, ตึสโยชนวิตฺถตํ.

๗๐.

‘‘อสงฺขิยานิ ทีปานิ, ปริวาเร ชลึสุ เม;

ยาวตา เทวภวนํ, ทีปาโลเกน โชตติ.

๗๑.

‘‘ปรมฺมุขา นิสีทิตฺวา, ยทิ อิจฺฉามิ ปสฺสิตุํ;

อุทฺธํ อโธ จ ติริยํ, สพฺพํ ปสฺสามิ จกฺขุนา.

๗๒.

‘‘ยาวตา อภิกงฺขามิ, ทฏฺฐุํ สุคตทุคฺคเต ;

ตตฺถ อาวรณํ นตฺถิ, รุกฺเขสุ ปพฺพเตสุ วา.

๗๓.

‘‘อสีติ เทวราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

สตานํ จกฺกวตฺตีนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๗๔.

‘‘ยํ [Pg.205] ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

ทีปสตสหสฺสานิ, ปริวาเร ชลนฺติ เม.

๗๕.

‘‘เทวโลกา จวิตฺวาน, อุปฺปชฺชึ มาตุกุจฺฉิยํ;

มาตุกุจฺฉิคตา สนฺตี, อกฺขิ เม น นิมีลติ.

๗๖.

‘‘ทีปสตสหสฺสานิ, ปุญฺญกมฺมสมงฺคิตา;

ชลนฺติ สูติกาเคเห, ปญฺจทีปานิทํ ผลํ.

๗๗.

‘‘ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, มานสํ วินิวตฺตยึ;

อชรามตํ สีติภาวํ, นิพฺพานํ ผสฺสยึ อหํ.

๗๘.

‘‘ชาติยา สตฺตวสฺสาหํ, อรหตฺตมปาปุณึ;

อุปสมฺปาทยี พุทฺโธ, คุณมญฺญาย โคตโม.

๗๙.

‘‘มณฺฑเป รุกฺขมูเล วา, สุญฺญาคาเร วสนฺติยา;

สทา ปชฺชลเต ทีปํ, ปญฺจทีปานิทํ ผลํ.

๘๐.

‘‘ทิพฺพจกฺขุ วิสุทฺธํ เม, สมาธิกุสลา อหํ;

อภิญฺญาปารมิปฺปตฺตา, ปญฺจทีปานิทํ ผลํ.

๘๑.

‘‘สพฺพโวสิตโวสานา, กตกิจฺจา อนาสวา;

ปญฺจทีปา มหาวีร, ปาเท วนฺทามิ จกฺขุม.

๘๒.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ทีปมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปญฺจทีปานิทํ ผลํ.

๘๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๘๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๘๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ ปญฺจทีปทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปญฺจทีปทายิกาเถริยาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. นฬมาลิกาเถรีอปทานํ

๘๖.

‘‘จนฺทภาคานทีตีเร, อโหสึ กินฺนรี ตทา;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, สยมฺภุํ อปราชิตํ.

๘๗.

‘‘ปสนฺนจิตฺตา [Pg.206] สุมนา, เวทชาตา กตญฺชลี;

นฬมาลํ คเหตฺวาน, สยมฺภุํ อภิปูชยึ.

๘๘.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา กินฺนรีเทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๘๙.

‘‘ฉตฺตึสเทวราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

มนสา ปตฺถิตํ มยฺหํ, นิพฺพตฺตติ ยถิจฺฉิตํ.

๙๐.

‘‘ทสนฺนํ จกฺกวตฺตีนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

โอจิตตฺตาว หุตฺวาน, สํสรามิ ภเวสฺวหํ.

๙๑.

‘‘กุสลํ วิชฺชเต มยฺหํ, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

ปูชารหา อหํ อชฺช, สกฺยปุตฺตสฺส สาสเน.

๙๒.

‘‘วิสุทฺธมนสา อชฺช, อเปตมนปาปิกา;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๙๓.

‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ พุทฺธมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, นฬมาลายิทํ ผลํ.

๙๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๙๕.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๙๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ นฬมาลิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นฬมาลิกาเถริยาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. มหาปชาปติโคตมีเถรีอปทานํ

๙๗.

‘‘เอกทา โลกปชฺโชโต, เวสาลิยํ มหาวเน;

กูฏาคาเร สุสาลายํ, วสเต นรสารถิ.

๙๘.

‘‘ตทา ชินสฺส มาตุจฺฉา, มหาโคตมิ ภิกฺขุนี;

ตหึ กเต ปุเร รมฺเม, วสี ภิกฺขุนุปสฺสเย.

๙๙.

‘‘ภิกฺขุนีหิ [Pg.207] วิมุตฺตาหิ, สเตหิ สห ปญฺจหิ;

รโหคตาย ตสฺเสวํ, จิตสฺสาสิ วิตกฺกิตํ.

๑๐๐.

‘‘พุทฺธสฺส ปรินิพฺพานํ, สาวกคฺคยุคสฺส วา;

ราหุลานนฺทนนฺทานํ, นาหํ ลจฺฉามิ ปสฺสิตุํ.

๑๐๑.

‘‘พุทฺธสฺส ปรินิพฺพานา, สาวกคฺคยุคสฺส วา;

มหากสฺสปนนฺทานํ, อานนฺทราหุลาน จ.

๑๐๒.

‘‘ปฏิกจฺจายุสงฺขารํ, โอสชฺชิตฺวาน นิพฺพุตึ;

คจฺเฉยฺยํ โลกนาเถน, อนุญฺญาตา มเหสินา.

๑๐๓.

‘‘ตถา ปญฺจสตานมฺปิ, ภิกฺขุนีนํ วิตกฺกิตํ;

อาสิ เขมาทิกานมฺปิ, เอตเทว วิตกฺกิตํ.

๑๐๔.

‘‘ภูมิจาโล ตทา อาสิ, นาทิตา เทวทุนฺทุภี;

อุปสฺสยาธิวตฺถาโย, เทวตา โสกปีฬิตา.

๑๐๕.

‘‘วิลปนฺตา สุกรุณํ, ตตฺถสฺสูนิ ปวตฺตยุํ;

มิตฺตา ภิกฺขุนิโย ตาหิ, อุปคนฺตฺวาน โคตมึ.

๑๐๖.

‘‘นิปจฺจ สิรสา ปาเท, อิทํ วจนมพฺรวุํ;

‘ตตฺถ โตยลวาสิตฺตา, มยมยฺเย รโหคตา.

๑๐๗.

‘‘‘สา จลา จลิตา ภูมิ, นาทิตา เทวทุนฺทุภี;

ปริเทวา จ สุยฺยนฺเต, กิมตฺถํ นูน โคตมี’.

๑๐๘.

‘‘ตทา อโวจ สา สพฺพํ, ยถาปริวิตกฺกิตํ;

ตาโยปิ สพฺพา อาหํสุ, ยถาปริวิตกฺกิตํ.

๑๐๙.

‘‘‘ยทิ เต รุจิตํ อยฺเย, นิพฺพานํ ปรมํ สิวํ;

นิพฺพายิสฺสาม สพฺพาปิ, พุทฺธานุญฺญาย สุพฺพเต.

๑๑๐.

‘‘‘มยํ สหาว นิกฺขนฺตา, ฆราปิ จ ภวาปิ จ;

สหาเยว คมิสฺสาม, นิพฺพานํ ปทมุตฺตมํ’.

๑๑๑.

‘‘‘นิพฺพานาย วชนฺตีนํ, กึ วกฺขามี’ติ สา วทํ;

สห สพฺพาหิ นิคฺคญฺฉิ, ภิกฺขุนีนิลยา ตทา.

๑๑๒.

‘‘อุปสฺสเย [Pg.208] ยาธิวตฺถา, เทวตา ตา ขมนฺตุ เม;

ภิกฺขุนีนิลยสฺเสทํ, ปจฺฉิมํ ทสฺสนํ มม.

๑๑๓.

‘‘น ชรา มจฺจุ วา ยตฺถ, อปฺปิเยหิ สมาคโม;

ปิเยหิ น วิโยโคตฺถิ, ตํ วชิสฺสํ อสงฺขตํ.

๑๑๔.

‘‘อวีตราคา ตํ สุตฺวา, วจนํ สุคโตรสา;

โสกฏฺฏา ปริเทวึสุ, อโห โน อปฺปปุญฺญตา.

๑๑๕.

‘‘ภิกฺขุนีนิลโย สุญฺโญ, ภูโต ตาหิ วินา อยํ;

ปภาเต วิย ตาราโย, น ทิสฺสนฺติ ชิโนรสา.

๑๑๖.

‘‘นิพฺพานํ โคตมี ยาติ, สเตหิ สห ปญฺจหิ;

นทีสเตหิว สห, คงฺคา ปญฺจหิ สาครํ.

๑๑๗.

‘‘รถิยาย วชนฺติโย, ทิสฺวา สทฺธา อุปาสิกา;

ฆรา นิกฺขมฺม ปาเทสุ, นิปจฺจ อิทมพฺรวุํ.

๑๑๘.

‘‘‘ปสีทสฺสุ มหาโภเค, อนาถาโย วิหาย โน;

ตยา น ยุตฺตา นิพฺพาตุํ, อิจฺฉฏฺฏา วิลปึสุ ตา’.

๑๑๙.

‘‘ตาสํ โสกปหานตฺถํ, อโวจ มธุรํ คิรํ;

‘รุทิเตน อลํ ปุตฺตา, หาสกาโลยมชฺช โว.

๑๒๐.

‘‘‘ปริญฺญาตํ มยา ทุกฺขํ, ทุกฺขเหตุ วิวชฺชิโต;

นิโรโธ เม สจฺฉิกโต, มคฺโค จาปิ สุภาวิโต.

ปฐมํ ภาณวารํ.

๑๒๑.

‘‘‘ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ;

โอหิโต ครุโก ภาโร, ภวเนตฺติ สมูหตา.

๑๒๒.

‘‘‘ยสฺสตฺถาย ปพฺพชิตา, อคารสฺมานคาริยํ;

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต, สพฺพสํโยชนกฺขโย.

๑๒๓.

‘‘‘พุทฺโธ ตสฺส จ สทฺธมฺโม, อนูโน ยาว ติฏฺฐติ;

นิพฺพาตุํ ตาว กาโล เม, มา มํ โสจถ ปุตฺติกา.

๑๒๔.

‘‘‘โกณฺฑญฺญานนฺทนนฺทาที[Pg.209], ติฏฺฐนฺติ ราหุโล ชิโน;

สุขิโต สหิโต สงฺโฆ, หตทพฺพา จ ติตฺถิยา.

๑๒๕.

‘‘‘โอกฺกากวํสสฺส ยโส, อุสฺสิโต มารมทฺทโน;

นนุ สมฺปติ กาโล เม, นิพฺพานตฺถาย ปุตฺติกา.

๑๒๖.

‘‘‘จิรปฺปภุติ ยํ มยฺหํ, ปตฺถิตํ อชฺช สิชฺฌเต;

อานนฺทเภริกาโลยํ, กึ โว อสฺสูหิ ปุตฺติกา.

๑๒๗.

‘‘‘สเจ มยิ ทยา อตฺถิ, ยทิ จตฺถิ กตญฺญุตา;

สทฺธมฺมฏฺฐิติยา สพฺพา, กโรถ วีริยํ ทฬฺหํ.

๑๒๘.

‘‘‘ถีนํ อทาสิ ปพฺพชฺชํ, สมฺพุทฺโธ ยาจิโต มยา;

ตสฺมา ยถาหํ นนฺทิสฺสํ, ตถา ตมนุติฏฺฐถ’.

๑๒๙.

‘‘ตา เอวมนุสาสิตฺวา, ภิกฺขุนีหิ ปุรกฺขตา;

อุเปจฺจ พุทฺธํ วนฺทิตฺวา, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๑๓๐.

‘‘‘อหํ สุคต เต มาตา, ตฺวญฺจ วีร ปิตา มม;

สทฺธมฺมสุขท นาถ, ตยา ชาตามฺหิ โคตม.

๑๓๑.

‘‘‘สํวทฺธิโตยํ สุคต, รูปกาโย มยา ตว;

อนินฺทิโต ธมฺมกาโย, มม สํวทฺธิโต ตยา.

๑๓๒.

‘‘‘มุหุตฺตํ ตณฺหาสมณํ, ขีรํ ตฺวํ ปายิโต มยา;

ตยาหํ สนฺตมจฺจนฺตํ, ธมฺมขีรญฺหิ ปายิตา.

๑๓๓.

‘‘‘พนฺธนารกฺขเน มยฺหํ, อณโณ ตฺวํ มหามุเน;

ปุตฺตกามา ถิโย ยาจํ, ลภนฺติ ตาทิสํ สุตํ.

๑๓๔.

‘‘‘มนฺธาตาทินรินฺทานํ, ยา มาตา สา ภวณฺณเว;

นิมุคฺคาหํ ตยา ปุตฺต, ตาริตา ภวสาครา.

๑๓๕.

‘‘‘รญฺโญ มาตา มเหสีติ, สุลภํ นามมิตฺถินํ;

พุทฺธมาตาติ ยํ นามํ, เอตํ ปรมทุลฺลภํ.

๑๓๖.

‘‘‘ตญฺจ ลทฺธํ มหาวีร, ปณิธานํ มมํ ตยา;

อณุกํ วา มหนฺตํ วา, ตํ สพฺพํ ปูริตํ มยา.

๑๓๗.

‘‘‘ปรินิพฺพาตุมิจฺฉามิ[Pg.210], วิหาเยมํ กเฬวรํ;

อนุชานาหิ เม วีร, ทุกฺขนฺตกร นายก.

๑๓๘.

‘‘‘จกฺกงฺกุสธชากิณฺเณ, ปาเท กมลโกมเล;

ปสาเรหิ ปณามํ เต, กริสฺสํ ปุตฺตอุตฺตเม.

๑๓๙.

‘‘‘สุวณฺณราสิสงฺกาสํ, สรีรํ กุรุ ปากฏํ;

กตฺวา เทหํ สุทิฏฺฐํ เต, สนฺตึ คจฺฉามิ นายก’.

๑๔๐.

‘‘ทฺวตฺตึสลกฺขณูเปตํ, สุปฺปภาลงฺกตํ ตนุํ;

สญฺฌาฆนาว พาลกฺกํ, มาตุจฺฉํ ทสฺสยี ชิโน.

๑๔๑.

‘‘ผุลฺลารวินฺทสํกาเส, ตรุณาทิจฺจสปฺปเภ;

จกฺกงฺกิเต ปาทตเล, ตโต สา สิรสา ปติ.

๑๔๒.

‘‘‘ปณมามิ นราทิจฺจ, อาทิจฺจกุลเกตุกํ;

ปจฺฉิเม มรเณ มยฺหํ, น ตํ อิกฺขามหํ ปุโน.

๑๔๓.

‘‘‘อิตฺถิโย นาม โลกคฺค, สพฺพโทสากรา มตา;

ยทิ โก จตฺถิ โทโส เม, ขมสฺสุ กรุณากร.

๑๔๔.

‘‘‘อิตฺถิกานญฺจ ปพฺพชฺชํ, หํ ตํ ยาจึ ปุนปฺปุนํ;

ตตฺถ เจ อตฺถิ โทโส เม, ตํ ขมสฺสุ นราสภ.

๑๔๕.

‘‘‘มยา ภิกฺขุนิโย วีร, ตวานุญฺญาย สาสิตา;

ตตฺร เจ อตฺถิ ทุนฺนีตํ, ตํ ขมสฺสุ ขมาธิป.

๑๔๖.

‘‘‘อกฺขนฺเต นาม ขนฺตพฺพํ, กึ ภเว คุณภูสเน;

กิมุตฺตรํ เต วกฺขามิ, นิพฺพานาย วชนฺติยา.

๑๔๗.

‘‘‘สุทฺเธ อนูเน มม ภิกฺขุสงฺเฆ, โลกา อิโต นิสฺสริตุํ ขมนฺเต;

ปภาตกาเล พฺยสนงฺคตานํ, ทิสฺวาน นิยฺยาติว จนฺทเลขา’.

๑๔๘.

‘‘‘ตเทตรา ภิกฺขุนิโย ชินคฺคํ, ตาราว จนฺทานุคตา สุเมรุํ;

ปทกฺขิณํ กจฺจ นิปจฺจ ปาเท, ฐิตา มุขนฺตํ สมุทิกฺขมานา.

๑๔๙.

‘‘‘น [Pg.211] ติตฺติปุพฺพํ ตว ทสฺสเนน, จกฺขุํ น โสตํ ตว ภาสิเตน;

จิตฺตํ มมํ เกวลเมกเมว, ปปฺปุยฺย ตํ ธมฺมรเสน ติตฺติ.

๑๕๐.

‘‘‘นทโต ปริสายํ เต, วาทิตพฺพปหาริโน;

เย เต ทกฺขนฺติ วทนํ, ธญฺญา เต นรปุงฺคว.

๑๕๑.

‘‘‘ทีฆงฺคุลี ตมฺพนเข, สุเภ อายตปณฺหิเก;

เย ปาเท ปณมิสฺสนฺติ, เตปิ ธญฺญา คุณนฺธร.

๑๕๒.

‘‘‘มธุรานิ ปหฏฺฐานิ, โทสคฺฆานิ หิตานิ จ;

เย เต วากฺยานิ สุยฺยนฺติ, เตปิ ธญฺญา นรุตฺตม.

๑๕๓.

‘‘‘ธญฺญาหํ เต มหาวีร, ปาทปูชนตปฺปรา ;

ติณฺณสํสารกนฺตารา, สุวากฺเยน สิรีมโต’.

๑๕๔.

‘‘ตโต สา อนุสาเวตฺวา, ภิกฺขุสงฺฆมฺปิ สุพฺพตา;

ราหุลานนฺทนนฺเท จ, วนฺทิตฺวา อิทมพฺรวิ.

๑๕๕.

‘‘‘อาสีวิสาลยสเม, โรคาวาเส กเฬวเร;

นิพฺพินฺทา ทุกฺขสงฺฆาเฏ, ชรามรณโคจเร.

๑๕๖.

‘‘‘นานากลิมลากิณฺเณ, ปรายตฺเต นิรีหเก;

เตน นิพฺพาตุมิจฺฉามิ, อนุมญฺญถ ปุตฺตกา’.

๑๕๗.

‘‘นนฺโท ราหุลภทฺโท จ, วีตโสกา นิราสวา;

ฐิตาจลฏฺฐิติ ถิรา, ธมฺมตมนุจินฺตยุํ.

๑๕๘.

‘‘‘ธิรตฺถุ สงฺขตํ โลลํ, อสารํ กทลูปมํ;

มายามรีจิสทิสํ, อิตรํ อนวฏฺฐิตํ.

๑๕๙.

‘‘‘ยตฺถ นาม ชินสฺสายํ, มาตุจฺฉา พุทฺธโปสิกา;

โคตมี นิธนํ ยาติ, อนิจฺจํ สพฺพสงฺขตํ’.

๑๖๐.

‘‘อานนฺโท จ ตทา เสโข, โสกฏฺโฏ ชินวจฺฉโล;

ตตฺถสฺสูนิ กโรนฺโต โส, กรุณํ ปริเทวติ.

๑๖๑.

‘‘หา สนฺตึ โคตมี ยาติ, นูน พุทฺโธปิ นิพฺพุตึ;

คจฺฉติ น จิเรเนว, อคฺคิริว นิรินฺธโน.

๑๖๒.

‘‘เอวํ [Pg.212] วิลาปมานํ ตํ, อานนฺทํ อาห โคตมี;

สุตสาครคมฺภีร, พุทฺโธปฏฺฐานตปฺปร.

๑๖๓.

‘‘‘น ยุตฺตํ โสจิตุํ ปุตฺต, หาสกาเล อุปฏฺฐิเต;

ตยา เม สรณํ ปุตฺต, นิพฺพานํ ตมุปาคตํ.

๑๖๔.

‘‘‘ตยา ตาต สมชฺฌิฏฺโฐ, ปพฺพชฺชํ อนุชานิ โน;

มา ปุตฺต วิมโน โหหิ, สผโล เต ปริสฺสโม.

๑๖๕.

‘‘‘ยํ น ทิฏฺฐํ ปุราเณหิ, ติตฺถิกาจริเยหิปิ;

ตํ ปทํ สุกุมารีหิ, สตฺตวสฺสาหิ เวทิตํ.

๑๖๖.

‘‘‘พุทฺธสาสนปาเลต, ปจฺฉิมํ ทสฺสนํ ตว;

ตตฺถ คจฺฉามหํ ปุตฺต, คโต ยตฺถ น ทิสฺสเต.

๑๖๗.

‘‘‘กทาจิ ธมฺมํ เทเสนฺโต, ขิปี โลกคฺคนายโก;

ตทาหํ อาสีสวาจํ, อโวจํ อนุกมฺปิกา.

๑๖๘.

‘‘‘จิรํ ชีว มหาวีร, กปฺปํ ติฏฺฐ มหามุเน;

สพฺพโลกสฺส อตฺถาย, ภวสฺสุ อชรามโร.

๑๖๙.

‘‘‘ตํ ตถาวาทินึ พุทฺโธ, มมํ โส เอตทพฺรวิ;

‘น เหวํ วนฺทิยา พุทฺธา, ยถา วนฺทสิ โคตมี.

๑๗๐.

‘‘‘กถํ จรหิ สพฺพญฺญู, วนฺทิตพฺพา ตถาคตา;

กถํ อวนฺทิยา พุทฺธา, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๑๗๑.

‘‘‘อารทฺธวีริเย ปหิตตฺเต, นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกเม;

สมคฺเค สาวเก ปสฺส, เอตํ พุทฺธานวนฺทนํ.

๑๗๒.

‘‘‘ตโต อุปสฺสยํ คนฺตฺวา, เอกิกาหํ วิจินฺตยึ;

สมคฺคปริสํ นาโถ, โรเธสิ ติภวนฺตโค.

๑๗๓.

‘‘‘หนฺทาหํ ปรินิพฺพิสฺสํ, มา วิปตฺติตมทฺทสํ;

เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน, ทิสฺวาน อิสิสตฺตมํ.

๑๗๔.

‘‘‘ปรินิพฺพานกาลํ เม, อาโรเจสึ วินายกํ;

ตโต โส สมนุญฺญาสิ, กาลํ ชานาหิ โคตมี.

๑๗๕.

‘‘‘กิเลสา [Pg.213] ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๑๗๖.

‘‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๗๗.

‘‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๗๘.

‘‘‘ถีนํ ธมฺมาภิสมเย, เย พาลา วิมตึ คตา;

เตสํ ทิฏฺฐิปฺปหานตฺถํ, อิทฺธึ ทสฺเสหิ โคตมี’.

๑๗๙.

‘‘ตทา นิปจฺจ สมฺพุทฺธํ, อุปฺปติตฺวาน อมฺพรํ;

อิทฺธี อเนกา ทสฺเสสิ, พุทฺธานุญฺญาย โคตมี.

๑๘๐.

‘‘เอกิกา พหุธา อาสิ, พหุกา เจติกา ตถา;

อาวิภาวํ ติโรภาวํ, ติโรกุฏฺฏํ ติโรนคํ.

๑๘๑.

‘‘อสชฺชมานา อคมา, ภูมิยมฺปิ นิมุชฺชถ;

อภิชฺชมาเน อุทเก, อคญฺฉิ มหิยา ยถา.

๑๘๒.

‘‘สกุณีว ตถากาเส, ปลฺลงฺเกน กมี ตทา;

วสํ วตฺเตสิ กาเยน, ยาว พฺรหฺมนิเวสนํ.

๑๘๓.

‘‘สิเนรุํ ทณฺฑํ กตฺวาน, ฉตฺตํ กตฺวา มหามหึ;

สมูลํ ปริวตฺเตตฺวา, ธารยํ จงฺกมี นเภ.

๑๘๔.

‘‘ฉสฺสูโรทยกาเลว, โลกญฺจากาสิ ธูมิกํ;

ยุคนฺเต วิย โลกํ สา, ชาลามาลากุลํ อกา.

๑๘๕.

‘‘มุจลินฺทํ มหาเสลํ, เมรุมูลนทนฺตเร ;

สาสปาริว สพฺพานิ, เอเกนคฺคหิ มุฏฺฐินา.

๑๘๖.

‘‘องฺคุลคฺเคน ฉาเทสิ, ภากรํ สนิสากรํ;

จนฺทสูรสหสฺสานิ, อาเวฬมิว ธารยิ.

๑๘๗.

‘‘จตุสาครโตยานิ, ธารยี เอกปาณินา;

ยุคนฺตชลทาการํ, มหาวสฺสํ ปวสฺสถ.

๑๘๘.

‘‘จกฺกวตฺตึ สปริสํ, มาปยี สา นภตฺตเล;

ครุฬํ ทฺวิรทํ สีหํ, วินทนฺตํ ปทสฺสยิ.

๑๘๙.

‘‘เอกิกา อภินิมฺมิตฺวา, อปฺปเมยฺยํ ภิกฺขุนีคณํ;

ปุน อนฺตรธาเปตฺวา, เอกิกา มุนิมพฺรวิ.

๑๙๐.

‘‘‘มาตุจฺฉา [Pg.214] เต มหาวีร, ตว สาสนการิกา;

อนุปฺปตฺตา สกํ อตฺถํ, ปาเท วนฺทามิ จกฺขุม’.

๑๙๑.

‘‘ทสฺเสตฺวา วิวิธา อิทฺธี, โอโรหิตฺวา นภตฺตลา;

วนฺทิตฺวา โลกปชฺโชตํ, เอกมนฺตํ นิสีทิ สา.

๑๙๒.

‘‘สา วีสวสฺสสติกา, ชาติยาหํ มหามุเน;

อลเมตฺตาวตา วีร, นิพฺพายิสฺสามิ นายก.

๑๙๓.

‘‘ตทาติวิมฺหิตา สพฺพา, ปริสา สา กตญฺชลี;

อโวจยฺเย กถํ อาสิ, อตุลิทฺธิปรกฺกมา.

๑๙๔.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๑๙๕.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, ชาตามจฺจกุเล อหุํ;

สพฺโพปการสมฺปนฺเน, อิทฺเธ ผีเต มหทฺธเน.

๑๙๖.

‘‘กทาจิ ปิตุนา สทฺธึ, ทาสิคณปุรกฺขตา;

มหตา ปริวาเรน, ตํ อุเปจฺจ นราสภํ.

๑๙๗.

‘‘วาสวํ วิย วสฺสนฺตํ, ธมฺมเมฆํ อนาสวํ ;

สรทาทิจฺจสทิสํ, รํสิชาลสมุชฺชลํ.

๑๙๘.

‘‘ทิสฺวา จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, สุตฺวา จสฺส สุภาสิตํ;

มาตุจฺฉํ ภิกฺขุนึ อคฺเค, ฐเปนฺตํ นรนายกํ.

๑๙๙.

‘‘สุตฺวา ทตฺวา มหาทานํ, สตฺตาหํ ตสฺส ตาทิโน;

สสงฺฆสฺส นรคฺคสฺส, ปจฺจยานิ พหูนิ จ.

๒๐๐.

‘‘นิปจฺจ ปาทมูลมฺหิ, ตํ ฐานมภิปตฺถยึ;

ตโต มหาปริสตึ, อโวจ อิสิสตฺตโม.

๒๐๑.

‘‘‘ยา สสงฺฆํ อโภเชสิ, สตฺตาหํ โลกนายกํ;

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ, สุณาถ มม ภาสโต.

๒๐๒.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๒๐๓.

‘‘‘ตสฺส [Pg.215] ธมฺเมสุ ทายาทา, โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา;

โคตมี นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวิกา.

๒๐๔.

‘‘‘ตสฺส พุทฺธสฺส มาตุจฺฉา, ชีวิตาปาทิกา อยํ;

รตฺตญฺญูนญฺจ อคฺคตฺตํ, ภิกฺขุนีนํ ลภิสฺสติ’.

๒๐๕.

‘‘ตํ สุตฺวาน ปโมทิตฺวา, ยาวชีวํ ตทา ชินํ;

ปจฺจเยหิ อุปฏฺฐิตฺวา, ตโต กาลงฺกตา อหํ.

๒๐๖.

‘‘ตาวตึเสสุ เทเวสุ, สพฺพกามสมิทฺธิสุ;

นิพฺพตฺตา ทสหงฺเคหิ, อญฺเญ อภิภวึ อหํ.

๒๐๗.

‘‘รูปสทฺเทหิ คนฺเธหิ, รเสหิ ผุสเนหิ จ;

อายุนาปิ จ วณฺเณน, สุเขน ยสสาปิ จ.

๒๐๘.

‘‘ตเถวาธิปเตยฺเยน, อธิคยฺห วิโรจหํ;

อโหสึ อมรินฺทสฺส, มเหสี ทยิตา ตหึ.

๒๐๙.

‘‘สํสาเร สํสรนฺตีหํ, กมฺมวายุสเมริตา;

กาสิสฺส รญฺโญ วิสเย, อชายึ ทาสคามเก.

๒๑๐.

‘‘ปญฺจทาสสตานูนา, นิวสนฺติ ตหึ ตทา;

สพฺเพสํ ตตฺถ โย เชฏฺโฐ, ตสฺส ชายา อโหสหํ.

๒๑๑.

‘‘สยมฺภุโน ปญฺจสตา, คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสุํ;

เต ทิสฺวาน อหํ ตุฏฺฐา, สห สพฺพาหิ อิตฺถิภิ.

๒๑๒.

‘‘ปูคา หุตฺวาว สพฺพาโย, จตุมาเส อุปฏฺฐหุํ ;

ติจีวรานิ ทตฺวาน, สํสริมฺห สสามิกา.

๒๑๓.

‘‘ตโต จุตา สพฺพาปิ ตา, ตาวตึสคตา มยํ;

ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาตา เทวทเห ปุเร.

๒๑๔.

‘‘ปิตา อญฺชนสกฺโก เม, มาตา มม สุลกฺขณา;

ตโต กปิลวตฺถุสฺมึ, สุทฺโธทนฆรํ คตา.

๒๑๕.

‘‘เสสา สกฺยกุเล ชาตา, สกฺยานํ ฆรมาคมุํ;

อหํ วิสิฏฺฐา สพฺพาสํ, ชินสฺสาปาทิกา อหุํ.

๒๑๖.

‘‘มม [Pg.216] ปุตฺโตภินิกฺขมฺม, พุทฺโธ อาสิ วินายโก;

ปจฺฉาหํ ปพฺพชิตฺวาน, สเตหิ สห ปญฺจหิ.

๒๑๗.

‘‘สากิยานีหิ ธีราหิ, สห สนฺติสุขํ ผุสึ;

เย ตทา ปุพฺพชาติยํ, อมฺหากํ อาสุ สามิโน.

๒๑๘.

‘‘สหปุญฺญสฺส กตฺตาโร, มหาสมยการกา;

ผุสึสุ อรหตฺตํ เต, สุคเตนานุกมฺปิตา.

๒๑๙.

‘‘ตเทตรา ภิกฺขุนิโย, อารุหึสุ นภตฺตลํ;

สํคตา วิย ตาราโย, วิโรจึสุ มหิทฺธิกา.

๒๒๐.

‘‘อิทฺธี อเนกา ทสฺเสสุํ, ปิฬนฺธวิกตึ ยถา;

กมฺมาโร กนกสฺเสว, กมฺมญฺญสฺส สุสิกฺขิโต.

๒๒๑.

‘‘ทสฺเสตฺวา ปาฏิหีรานิ, วิจิตฺตานิ พหูนิ จ;

โตเสตฺวา วาทิปวรํ, มุนึ สปริสํ ตทา.

๒๒๒.

‘‘โอโรหิตฺวาน คคนา, วนฺทิตฺวา อิสิสตฺตมํ;

อนุญฺญาตา นรคฺเคน, ยถาฐาเน นิสีทิสุํ.

๒๒๓.

‘‘‘อโหนุกมฺปิกา อมฺหํ, สพฺพาสํ จิร โคตมี;

วาสิตา ตว ปุญฺเญหิ, ปตฺตา โน อาสวกฺขยํ.

๒๒๔.

‘‘‘กิเลสา ฌาปิตา อมฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหราม อนาสวา.

๒๒๕.

‘‘‘สฺวาคตํ วต โน อาสิ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๒๖.

‘‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๒๗.

‘‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหม, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี โหม มหามุเน.

๒๒๘.

‘‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานาม, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๒๒๙.

‘‘‘อตฺเถ [Pg.217] ธมฺเม จ เนรุตฺเต, ปฏิภาเน จ วิชฺชติ;

ญาณํ อมฺหํ มหาวีร, อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก.

๒๓๐.

‘‘‘อสฺมาภิ ปริจิณฺโณสิ, เมตฺตจิตฺตาหิ นายก;

อนุชานาหิ สพฺพาสํ, นิพฺพานาย มหามุเน’.

๒๓๑.

‘‘นิพฺพายิสฺสาม อิจฺเจวํ, กึ วกฺขามิ วทนฺติโย;

ยสฺส ทานิ จ โว กาลํ, มญฺญถาติ ชิโนพฺรวิ.

๒๓๒.

‘‘โคตมีอาทิกา ตาโย, ตทา ภิกฺขุนิโย ชินํ;

วนฺทิตฺวา อาสนา ตมฺหา, วุฏฺฐาย อคมึสุ ตา.

๒๓๓.

‘‘มหตา ชนกาเยน, สห โลกคฺคนายโก;

อนุสํยายี โส วีโร, มาตุจฺฉํ ยาวโกฏฺฐกํ.

๒๓๔.

‘‘ตทา นิปติ ปาเทสุ, โคตมี โลกพนฺธุโน;

สเหว ตาหิ สพฺพาหิ, ปจฺฉิมํ ปาทวนฺทนํ.

๒๓๕.

‘‘‘อิทํ ปจฺฉิมกํ มยฺหํ, โลกนาถสฺส ทสฺสนํ;

น ปุโน อมตาการํ, ปสฺสิสฺสามิ มุขํ ตว.

๒๓๖.

‘‘‘น จ เม วนฺทนํ วีร, ตว ปาเท สุโกมเล;

สมฺผุสิสฺสติ โลกคฺค, อชฺช คจฺฉามิ นิพฺพุตึ’.

๒๓๗.

‘‘รูเปน กึ ตวาเนน, ทิฏฺเฐ ธมฺเม ยถาตเถ;

สพฺพํ สงฺขตเมเวตํ, อนสฺสาสิกมิตฺตรํ.

๒๓๘.

‘‘สา สห ตาหิ คนฺตฺวาน, ภิกฺขุนุปสฺสยํ สกํ;

อฑฺฒปลฺลงฺกมาภุชฺช, นิสีทิ ปรมาสเน.

๒๓๙.

‘‘ตทา อุปาสิกา ตตฺถ, พุทฺธสาสนวจฺฉลา;

ตสฺสา ปวตฺตึ สุตฺวาน, อุเปสุํ ปาทวนฺทิกา.

๒๔๐.

‘‘กเรหิ อุรํ ปหนฺตา, ฉินฺนมูลา ยถา ลตา;

โรทนฺตา กรุณํ รวํ, โสกฏฺฏา ภูมิปาติตา.

๒๔๑.

‘‘มา โน สรณเท นาเถ, วิหาย คมิ นิพฺพุตึ;

นิปติตฺวาน ยาจาม, สพฺพาโย สิรสา มยํ.

๒๔๒.

‘‘ยา [Pg.218] ปธานตมา ตาสํ, สทฺธา ปญฺญา อุปาสิกา;

ตสฺสา สีสํ ปมชฺชนฺตี, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๒๔๓.

‘‘‘อลํ ปุตฺตา วิสาเทน, มารปาสานุวตฺตินา;

อนิจฺจํ สงฺขตํ สพฺพํ, วิโยคนฺตํ จลาจลํ’.

๒๔๔.

‘‘ตโต สา ตา วิสชฺชิตฺวา, ปฐมํ ฌานมุตฺตมํ;

ทุติยญฺจ ตติยญฺจ, สมาปชฺชิ จตุตฺถกํ.

๒๔๕.

‘‘อากาสายตนญฺเจว, วิญฺญาณายตนํ ตถา;

อากิญฺจํ เนวสญฺญญฺจ, สมาปชฺชิ ยถากฺกมํ.

๒๔๖.

‘‘ปฏิโลเมน ฌานานิ, สมาปชฺชิตฺถ โคตมี;

ยาวตา ปฐมํ ฌานํ, ตโต ยาวจตุตฺถกํ.

๒๔๗.

‘‘ตโต วุฏฺฐาย นิพฺพายิ, ทีปจฺจีว นิราสวา ;

ภูมิจาโล มหา อาสิ, นภสา วิชฺชุตา ปติ.

๒๔๘.

‘‘ปนาทิตา ทุนฺทุภิโย, ปริเทวึสุ เทวตา;

ปุปฺผวุฏฺฐี จ คคนา, อภิวสฺสถ เมทนึ.

๒๔๙.

‘‘กมฺปิโต เมรุราชาปิ, รงฺคมชฺเฌ ยถา นโฏ;

โสเกน จาติทีโนว วิรโว อาสิ สาคโร.

๒๕๐.

‘‘เทวา นาคาสุรา พฺรหฺมา, สํวิคฺคาหึสุ ตงฺขเณ;

‘อนิจฺจา วต สงฺขารา, ยถายํ วิลยํ คตา’.

๒๕๑.

‘‘ยา เจ มํ ปริวารึสุ, สตฺถุ สาสนการิกา;

ตาโยปิ อนุปาทานา, ทีปจฺจิ วิย นิพฺพุตา.

๒๕๒.

‘‘หา โยคา วิปฺปโยคนฺตา, หานิจฺจํ สพฺพสงฺขตํ;

หา ชีวิตํ วินาสนฺตํ, อิจฺจาสิ ปริเทวนา.

๒๕๓.

‘‘ตโต เทวา จ พฺรหฺมา จ, โลกธมฺมานุวตฺตนํ;

กาลานุรูปํ กุพฺพนฺติ, อุเปตฺวา อิสิสตฺตมํ.

๒๕๔.

‘‘ตทา อามนฺตยี สตฺถา, อานนฺทํ สุตสาครํ ;

‘คจฺฉานนฺท นิเวเทหิ, ภิกฺขูนํ มาตุ นิพฺพุตึ’.

๒๕๕.

‘‘ตทานนฺโท [Pg.219] นิรานนฺโท, อสฺสุนา ปุณฺณโลจโน;

คคฺคเรน สเรนาห, ‘สมาคจฺฉนฺตุ ภิกฺขโว.

๒๕๖.

‘‘‘ปุพฺพทกฺขิณปจฺฉาสุ, อุตฺตราย จ สนฺติเก;

สุณนฺตุ ภาสิตํ มยฺหํ, ภิกฺขโว สุคโตรสา.

๒๕๗.

‘‘‘ยา วฑฺฒยิ ปยตฺเตน, สรีรํ ปจฺฉิมํ มุเน;

สา โคตมี คตา สนฺตึ, ตาราว สูริโยทเย.

๒๕๘.

‘‘‘พุทฺธมาตาติ ปญฺญตฺตึ, ฐปยิตฺวา คตาสมํ;

น ยตฺถ ปญฺจเนตฺโตปิ, คตึ ทกฺขติ นายโก.

๒๕๙.

‘‘‘ยสฺสตฺถิ สุคเต สทฺธา, โย จ ปิโย มหามุเน;

พุทฺธมาตุสฺส สกฺการํ, กโรตุ สุคโตรโส’.

๒๖๐.

‘‘สุทูรฏฺฐาปิ ตํ สุตฺวา, สีฆมาคจฺฉุ ภิกฺขโว;

เกจิ พุทฺธานุภาเวน, เกจิ อิทฺธีสุ โกวิทา.

๒๖๑.

‘‘กูฏาคารวเร รมฺเม, สพฺพโสณฺณมเย สุเภ;

มญฺจกํ สมาโรเปสุํ, ยตฺถ สุตฺตาสิ โคตมี.

๒๖๒.

‘‘จตฺตาโร โลกปาลา เต, อํเสหิ สมธารยุํ;

เสสา สกฺกาทิกา เทวา, กูฏาคาเร สมคฺคหุํ.

๒๖๓.

‘‘กูฏาคารานิ สพฺพานิ, อาสุํ ปญฺจสตานิปิ;

สรทาทิจฺจวณฺณานิ, วิสฺสกมฺมกตานิ หิ.

๒๖๔.

‘‘สพฺพา ตาปิ ภิกฺขุนิโย, อาสุํ มญฺเจสุ สายิตา;

เทวานํ ขนฺธมารุฬฺหา, นิยฺยนฺติ อนุปุพฺพโส.

๒๖๕.

‘‘สพฺพโส ฉาทิตํ อาสิ, วิตาเนน นภตฺตลํ;

สตารา จนฺทสูรา จ, ลญฺฉิตา กนกามยา.

๒๖๖.

‘‘ปฏากา อุสฺสิตาเนกา, วิตตา ปุปฺผกญฺจุกา;

โอคตากาสปทุมา, มหิยา ปุปฺผมุคฺคตํ.

๒๖๗.

‘‘ทสฺสนฺติ จนฺทสูริยา, ปชฺชลนฺติ จ ตารกา;

มชฺฌํ คโตปิ จาทิจฺโจ, น ตาเปสิ สสี ยถา.

๒๖๘.

‘‘เทวา [Pg.220] ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ, มาเลหิ สุรภีหิ จ;

วาทิเตหิ จ นจฺเจหิ, สงฺคีตีหิ จ ปูชยุํ.

๒๖๙.

‘‘นาคาสุรา จ พฺรหฺมาโน, ยถาสตฺติ ยถาพลํ;

ปูชยึสุ จ นิยฺยนฺตึ, นิพฺพุตํ พุทฺธมาตรํ.

๒๗๐.

‘‘สพฺพาโย ปุรโต นีตา, นิพฺพุตา สุคโตรสา;

โคตมี นิยฺยเต ปจฺฉา, สกฺกตา พุทฺธโปสิกา.

๒๗๑.

‘‘ปุรโต เทวมนุชา, สนาคาสุรพฺรหฺมกา;

ปจฺฉา สสาวโก พุทฺโธ, ปูชตฺถํ ยาติ มาตุยา.

๒๗๒.

‘‘พุทฺธสฺส ปรินิพฺพานํ, เนทิสํ อาสิ ยาทิสํ;

โคตมีปรินิพฺพานํ, อเตวจฺฉริยํ อหุ.

๒๗๓.

‘‘พุทฺโธ พุทฺธสฺส นิพฺพาเน, โนปฏิยาทิ ภิกฺขโว;

พุทฺโธ โคตมินิพฺพาเน, สาริปุตฺตาทิกา ตถา.

๒๗๔.

‘‘จิตกานิ กริตฺวาน, สพฺพคนฺธมยานิ เต;

คนฺธจุณฺณปกิณฺณานิ, ฌาปยึสุ จ ตา ตหึ.

๒๗๕.

‘‘เสสภาคานิ ฑยฺหึสุ, อฏฺฐี เสสานิ สพฺพโส;

อานนฺโท จ ตทาโวจ, สํเวคชนกํ วโจ.

๒๗๖.

‘‘‘โคตมี นิธนํ ยาตา, ฑยฺหญฺจสฺสา สรีรกํ;

สงฺเกตํ พุทฺธนิพฺพานํ, น จิเรน ภวิสฺสติ’.

๒๗๗.

‘‘ตโต โคตมิธาตูนิ, ตสฺสา ปตฺตคตานิ โส;

อุปนาเมสิ นาถสฺส, อานนฺโท พุทฺธโจทิโต.

๒๗๘.

‘‘ปาณินา ตานิ ปคฺคยฺห, อโวจ อิสิสตฺตโม;

‘มหโต สารวนฺตสฺส, ยถา รุกฺขสฺส ติฏฺฐโต.

๒๗๙.

‘‘‘โย โส มหตฺตโร ขนฺโธ, ปลุชฺเชยฺย อนิจฺจตา;

ตถา ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส, โคตมี ปรินิพฺพุตา.

๒๘๐.

‘‘‘อโห อจฺฉริยํ มยฺหํ, นิพฺพุตายปิ มาตุยา;

สรีรมตฺตเสสาย, นตฺถิ โสกปริทฺทโว.

๒๘๑.

‘‘‘น [Pg.221] โสจิยา ปเรสํ สา, ติณฺณสํสารสาครา;

ปริวชฺชิตสนฺตาปา, สีติภูตา สุนิพฺพุตา.

๒๘๒.

‘‘‘ปณฺฑิตาสิ มหาปญฺญา, ปุถุปญฺญา ตเถว จ;

รตฺตญฺญู ภิกฺขุนีนํ สา, เอวํ ธาเรถ ภิกฺขโว.

๒๘๓.

‘‘‘อิทฺธีสุ จ วสี อาสิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี อาสิ จ โคตมี.

๒๘๔.

‘‘‘ปุพฺเพนิวาสมญฺญาสิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ตสฺสา ปุนพฺภโว.

๒๘๕.

‘‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ปริสุทฺธํ อหุ ญาณํ, ตสฺมา โสจนิยา น สา.

๒๘๖.

‘‘‘อโยฆนหตสฺเสว, ชลโต ชาตเวทสฺส;

อนุปุพฺพูปสนฺตสฺส, ยถา น ญายเต คติ.

๒๘๗.

‘‘‘เอวํ สมฺมา วิมุตฺตานํ, กามพนฺโธฆตารินํ;

ปญฺญาเปตุํ คติ นตฺถิ, ปตฺตานํ อจลํ สุขํ.

๒๘๘.

‘‘‘อตฺตทีปา ตโต โหถ, สติปฏฺฐานโคจรา;

ภาเวตฺวา สตฺตโพชฺฌงฺเค, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสถ’’’.

อิตฺถํ สุทํ มหาปชาปติโคตมี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

มหาปชาปติโคตมีเถริยาปทานํ สตฺตมํ.

๘. เขมาเถรีอปทานํ

๒๘๙.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๒๙๐.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, ชาตา เสฏฺฐิกุเล อหุํ ;

นานารตนปชฺโชเต, มหาสุขสมปฺปิตา.

๒๙๑.

‘‘อุเปตฺวา ตํ มหาวีรํ, อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ;

ตโต ชาตปฺปสาทาหํ, อุเปมิ สรณํ ชินํ.

๒๙๒.

‘‘มาตรํ [Pg.222] ปิตรํ จาหํ, อายาจิตฺวา วินายกํ;

นิมนฺตยิตฺวา สตฺตาหํ, โภชยึ สหสาวกํ.

๒๙๓.

‘‘อติกฺกนฺเต จ สตฺตาเห, มหาปญฺญานมุตฺตมํ;

ภิกฺขุนึ เอตทคฺคมฺหิ, ฐเปสิ นรสารถิ.

๒๙๔.

‘‘ตํ สุตฺวา มุทิตา หุตฺวา, ปุโน ตสฺส มเหสิโน;

การํ กตฺวาน ตํ ฐานํ, ปณิปจฺจ ปณีทหึ.

๒๙๕.

‘‘ตโต มม ชิโน อาห, ‘สิชฺฌตํ ปณิธี ตว;

สสงฺเฆ เม กตํ การํ, อปฺปเมยฺยผลํ ตยา.

๒๙๖.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๒๙๗.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา, โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา;

เอตทคฺคมนุปฺปตฺตา, เขมา นาม ภวิสฺสติ’.

๒๙๘.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปคา อหํ.

๒๙๙.

‘‘ตโต จุตา ยามมคํ, ตโตหํ ตุสิตํ คตา;

ตโต จ นิมฺมานรตึ, วสวตฺติปุรํ ตโต.

๓๐๐.

‘‘ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชามิ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา;

ตตฺถ ตตฺเถว ราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๓๐๑.

‘‘ตโต จุตา มนุสฺสตฺเต, ราชูนํ จกฺกวตฺตินํ;

มณฺฑลีนญฺจ ราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๓๐๒.

‘‘สมฺปตฺตึ อนุโภตฺวาน, เทเวสุ มนุเชสุ จ;

สพฺพตฺถ สุขิตา หุตฺวา, เนกกปฺเปสุ สํสรึ.

๓๐๓.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, วิปสฺสี โลกนายโก;

อุปฺปชฺชิ จารุทสฺสโน, สพฺพธมฺมวิปสฺสโก.

๓๐๔.

‘‘ตมหํ โลกนายกํ, อุเปตฺวา นรสารถึ;

ธมฺมํ ภณิตํ สุตฺวาน, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๓๐๕.

‘‘ทสวสฺสสหสฺสานิ[Pg.223], ตสฺส วีรสฺส สาสเน;

พฺรหฺมจริยํ จริตฺวาน, ยุตฺตโยคา พหุสฺสุตา.

๓๐๖.

‘‘ปจฺจยาการกุสลา, จตุสจฺจวิสารทา;

นิปุณา จิตฺตกถิกา, สตฺถุสาสนการิกา.

๓๐๗.

‘‘ตโต จุตาหํ ตุสิตํ, อุปปนฺนา ยสสฺสินี;

อภิโภมิ ตหึ อญฺเญ, พฺรหฺมจารีผเลนหํ.

๓๐๘.

‘‘ยตฺถ ยตฺถูปปนฺนาหํ, มหาโภคา มหทฺธนา;

เมธาวินี สีลวตี, วินีตปริสาปิ จ.

๓๐๙.

‘‘ภวามิ เตน กมฺเมน, โยเคน ชินสาสเน;

สพฺพา สมฺปตฺติโย มยฺหํ, สุลภา มนโส ปิยา.

๓๑๐.

‘‘โยปิ เม ภวเต ภตฺตา, ยตฺถ ยตฺถ คตายปิ;

วิมาเนติ น มํ โกจิ, ปฏิปตฺติพเลน เม.

๓๑๑.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

นาเมน โกณาคมโน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๓๑๒.

‘‘ตทา หิ พาราณสิยํ, สุสมิทฺธกุลปฺปชา ;

ธนญฺชานี สุเมธา จ, อหมฺปิ จ ตโย ชนา.

๓๑๓.

‘‘สงฺฆารามมทาสิมฺห, ทานสหายิกา ปุเร ;

สงฺฆสฺส จ วิหารมฺปิ, อุทฺทิสฺส การิกา มยํ.

๓๑๔.

‘‘ตโต จุตา มยํ สพฺพา, ตาวตึสูปคา อหุํ;

ยสสา อคฺคตํ ปตฺตา, มนุสฺเสสุ ตเถว จ.

๓๑๕.

‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปมฺหิ, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๓๑๖.

‘‘อุปฏฺฐาโก มเหสิสฺส, ตทา อาสิ นริสฺสโร;

กาสิราชา กิกี นาม, พาราณสิปุรุตฺตเม.

๓๑๗.

‘‘ตสฺสาสึ [Pg.224] เชฏฺฐิกา ธีตา, สมณี อิติ วิสฺสุตา;

ธมฺมํ สุตฺวา ชินคฺคสฺส, ปพฺพชฺชํ สมโรจยึ.

๓๑๘.

‘‘อนุชานิ น โน ตาโต, อคาเรว ตทา มยํ;

วีสวสฺสสหสฺสานิ, วิจริมฺห อตนฺทิตา.

๓๑๙.

‘‘โกมาริพฺรหฺมจริยํ, ราชกญฺญา สุเขธิตา;

พุทฺโธปฏฺฐานนิรตา, มุทิตา สตฺต ธีตโร.

๓๒๐.

‘‘สมณี สมณคุตฺตา จ, ภิกฺขุนี ภิกฺขุทายิกา;

ธมฺมา เจว สุธมฺมา จ, สตฺตมี สงฺฆทายิกา.

๓๒๑.

‘‘อหํ อุปฺปลวณฺณา จ, ปฏาจารา จ กุณฺฑลา;

กิสาโคตมี ธมฺมทินฺนา, วิสาขา โหติ สตฺตมี.

๓๒๒.

‘‘กทาจิ โส นราทิจฺโจ, ธมฺมํ เทเสสิ อพฺภุตํ;

มหานิทานสุตฺตนฺตํ, สุตฺวา ตํ ปริยาปุณึ.

๓๒๓.

‘‘เตหิ กมฺเมหิ สุกเตหิ, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๓๒๔.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, สากลาย ปุรุตฺตเม;

รญฺโญ มทฺทสฺส ธีตามฺหิ, มนาปา ทยิตา ปิยา.

๓๒๕.

‘‘สห เม ชาตมตฺตมฺหิ, เขมํ ตมฺหิ ปุเร อหุ;

ตโต เขมาติ นามํ เม, คุณโต อุปปชฺชถ.

๓๒๖.

‘‘ยทาหํ โยพฺพนํ ปตฺตา, รูปลาวญฺญภูสิตา ;

ตทา อทาสิ มํ ตาโต, พิมฺพิสารสฺส ราชิโน.

๓๒๗.

‘‘ตสฺสาหํ สุปฺปิยา อาสึ, รูปเก ลายเน รตา;

รูปานํ โทสวาทีติ, น อุเปสึ มหาทยํ.

๓๒๘.

‘‘พิมฺพิสาโร ตทา ราชา, มมานุคฺคหพุทฺธิยา;

วณฺณยิตฺวา เวฬุวนํ, คายเก คาปยี มมํ.

๓๒๙.

‘‘รมฺมํ เวฬุวนํ เยน, น ทิฏฺฐํ สุคตาลยํ;

น เตน นนฺทนํ ทิฏฺฐํ, อิติ มญฺญามเส มยํ.

๓๓๐.

‘‘เยน [Pg.225] เวฬุวนํ ทิฏฺฐํ, นรนนฺทนนนฺทนํ;

สุทิฏฺฐํ นนฺทนํ เตน, อมรินฺทสุนนฺทนํ.

๓๓๑.

‘‘วิหาย นนฺทนํ เทวา, โอตริตฺวา มหีตลํ ;

รมฺมํ เวฬุวนํ ทิสฺวา, น ตปฺปนฺติ สุวิมฺหิตา.

๓๓๒.

‘‘ราชปุญฺเญน นิพฺพตฺตํ, พุทฺธปุญฺเญน ภูสิตํ;

โก วตฺตา ตสฺส นิสฺเสสํ, วนสฺส คุณสญฺจยํ.

๓๓๓.

‘‘ตํ สุตฺวา วนสมิทฺธํ, มม โสตมโนหรํ;

ทฏฺฐุกามา ตมุยฺยานํ, รญฺโญ อาโรจยึ ตทา.

๓๓๔.

‘‘มหตา ปริวาเรน, ตทา จ โส มหีปติ;

มํ เปเสสิ ตมุยฺยานํ, ทสฺสนาย สมุสฺสุกํ.

๓๓๕.

‘‘คจฺฉ ปสฺส มหาโภเค, วนํ เนตฺตรสายนํ;

ยํ สทา ภาติ สิริยา, สุคตาภานุรญฺชิตํ.

๓๓๖.

‘‘ยทา จ ปิณฺฑาย มุนิ, คิริพฺพชปุรุตฺตมํ;

ปวิฏฺโฐหํ ตทาเยว, วนํ ทฏฺฐุมุปาคมึ.

๓๓๗.

‘‘ตทา ตํ ผุลฺลวิปินํ, นานาภมรกูชิตํ;

โกกิลาคีตสหิตํ, มยูรคณนจฺจิตํ.

๓๓๘.

‘‘อปฺปสทฺทมนากิณฺณํ, นานาจงฺกมภูสิตํ;

กุฏิมณฺฑปสงฺกิณฺณํ, โยคีวรวิราชิตํ.

๓๓๙.

‘‘วิจรนฺตี อมญฺญิสฺสํ, สผลํ นยนํ มม;

ตตฺถาปิ ตรุณํ ภิกฺขุํ, ยุตฺตํ ทิสฺวา วิจินฺตยึ.

๓๔๐.

‘‘‘อีทิเส วิปิเน รมฺเม, ฐิโตยํ นวโยพฺพเน;

วสนฺตมิว กนฺเตน, รูเปน จ สมนฺวิโต.

๓๔๑.

‘‘‘นิสินฺโน รุกฺขมูลมฺหิ, มุณฺโฑ สงฺฆาฏิปารุโต;

ฌายเต วตยํ ภิกฺขุ, หิตฺวา วิสยชํ รตึ.

๓๔๒.

‘‘‘นนุ นาม คหฏฺเฐน, กามํ ภุตฺวา ยถาสุขํ;

ปจฺฉา ชิณฺเณน ธมฺโมยํ, จริตพฺโพ สุภทฺทโก’.

๓๔๓.

‘‘สุญฺญกนฺติ [Pg.226] วิทิตฺวาน, คนฺธเคหํ ชินาลยํ;

อุเปตฺวา ชินมทฺทกฺขํ, อุทยนฺตํว ภากรํ.

๓๔๔.

‘‘เอกกํ สุขมาสีนํ, พีชมานํ วริตฺถิยา;

ทิสฺวาเนวํ วิจินฺเตสึ, นายํ ลูโข นราสโภ.

๓๔๕.

‘‘สา กญฺญา กนกาภาสา, ปทุมานนโลจนา;

พิมฺโพฏฺฐี กุนฺททสนา, มโนเนตฺตรสายนา.

๓๔๖.

‘‘เหมโทลาภสวนา, กลิกาการสุตฺถนี ;

เวทิมชฺฌาว สุสฺโสณี, รมฺโภรุ จารุภูสนา.

๓๔๗.

‘‘รตฺตํสกุปสํพฺยานา, นีลมฏฺฐนิวาสนา;

อตปฺปเนยฺยรูเปน, หาสภาวสมนฺวิตา.

๓๔๘.

‘‘ทิสฺวา ตเมวํ จินฺเตสึ, อโหยมภิรูปินี;

น มยาเนน เนตฺเตน, ทิฏฺฐปุพฺพา กุทาจนํ.

๓๔๙.

‘‘ตโต ชราภิภูตา สา, วิวณฺณา วิกตานนา;

ภินฺนทนฺตา เสตสิรา, สลาลา วทนาสุจิ.

๓๕๐.

‘‘สงฺขิตฺตกณฺณา เสตกฺขี, ลมฺพาสุภปโยธรา;

วลิวิตตสพฺพงฺคี, สิราวิตตเทหินี.

๓๕๑.

‘‘นตงฺคา ทณฺฑทุติยา, อุปฺผาสุลิกตา กิสา;

ปเวธมานา ปติตา, นิสฺสสนฺตี มุหุํ มุหุํ.

๓๕๒.

‘‘ตโต เม อาสิ สํเวโค, อพฺภุโต โลมหํสโน;

ธิรตฺถุ รูปํ อสุจึ, รมนฺเต ยตฺถ พาลิสา.

๓๕๓.

‘‘ตทา มหาการุณิโก, ทิสฺวา สํวิคฺคมานสํ;

อุทคฺคจิตฺโต สุคโต, อิมา คาถา อภาสถ.

๓๕๔.

‘‘‘อาตุรํ อสุจึ ปูตึ, ปสฺส เขเม สมุสฺสยํ;

อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ, พาลานํ อภินนฺทิตํ.

๓๕๕.

‘‘‘อสุภาย [Pg.227] จิตฺตํ ภาเวหิ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ;

สติ กายคตา ตฺยตฺถุ, นิพฺพิทา พหุลา ภว.

๓๕๖.

‘‘‘ยถา อิทํ ตถา เอตํ, ยถา เอตํ ตถา อิทํ;

อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, กาเย ฉนฺทํ วิราชย.

๓๕๗.

‘‘‘อนิมิตฺตญฺจ ภาเวหิ, มานานุสยมุชฺชห;

ตโต มานาภิสมยา, อุปสนฺตา จริสฺสสิ.

๓๕๘.

‘‘‘เย ราครตฺตานุปตนฺติ โสตํ, สยํ กตํ มกฺกฏโกว ชาลํ;

เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ, น เปกฺขิโน กามสุขํ ปหาย’.

๓๕๙.

‘‘ตโต กลฺลิตจิตฺตํ มํ, ญตฺวาน นรสารถิ;

มหานิทานํ เทเสสิ, สุตฺตนฺตํ วินยาย เม.

๓๖๐.

‘‘สุตฺวา สุตฺตนฺตเสฏฺฐํ ตํ, ปุพฺพสญฺญมนุสฺสรึ;

ตตฺถ ฐิตาวหํ สนฺตี, ธมฺมจกฺขุํ วิโสธยึ.

๓๖๑.

‘‘นิปติตฺวา มเหสิสฺส, ปาทมูลมฺหิ ตาวเท;

อจฺจยํ เทสนตฺถาย, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๓๖๒.

‘‘‘นโม เต สพฺพทสฺสาวี, นโม เต กรุณากร;

นโม เต ติณฺณสํสาร, นโม เต อมตํ ทท.

๓๖๓.

‘‘‘ทิฏฺฐิคหนปกฺขนฺทา, กามราควิโมหิตา;

ตยา สมฺมา อุปาเยน, วินีตา วินเย รตา.

๓๖๔.

‘‘‘อทสฺสเนน วิโภคา, ตาทิสานํ มเหสินํ;

อนุโภนฺติ มหาทุกฺขํ, สตฺตา สํสารสาคเร.

๓๖๕.

‘‘‘ยทาหํ โลกสรณํ, อรณํ อรณนฺตคุํ ;

นาทฺทสามิ อทูรฏฺฐํ, เทสยามิ ตมจฺจยํ.

๓๖๖.

‘‘‘มหาหิตํ [Pg.228] วรททํ, อหิโตติ วิสงฺกิตา;

โนเปสึ รูปนิรตา, เทสยามิ ตมจฺจยํ’.

๓๖๗.

‘‘ตทา มธุรนิคฺโฆโส, มหาการุณิโก ชิโน;

อโวจ ติฏฺฐ เขเมติ, สิญฺจนฺโต อมเตน มํ.

๓๖๘.

‘‘ตทา ปณมฺย สิรสา, กตฺวา จ นํ ปทกฺขิณํ;

คนฺตฺวา ทิสฺวา นรปตึ, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๓๖๙.

‘‘‘อโห สมฺมา อุปาโย เต, จินฺติโตยมรินฺทม;

วนทสฺสนกามาย, ทิฏฺโฐ นิพฺพานโต มุนิ.

๓๗๐.

‘‘‘ยทิ เต รุจฺจเต ราช, สาสเน ตสฺส ตาทิโน;

ปพฺพชิสฺสามิ รูเปหํ, นิพฺพินฺนา มุนิวาณินา’.

ทุติยํ ภาณวารํ.

๓๗๑.

‘‘อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, ตทาห ส มหีปติ;

‘อนุชานามิ เต ภทฺเท, ปพฺพชฺชา ตว สิชฺฌตุ’.

๓๗๒.

‘‘ปพฺพชิตฺวา ตทา จาหํ, อทฺธมาเส อุปฏฺฐิเต;

ทีโปทยญฺจ เภทญฺจ, ทิสฺวา สํวิคฺคมานสา.

๓๗๓.

‘‘นิพฺพินฺนา สพฺพสงฺขาเร, ปจฺจยาการโกวิทา;

จตุโรเฆ อติกฺกมฺม, อรหตฺตมปาปุณึ.

๓๗๔.

‘‘อิทฺธีสุ จ วสี อาสึ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี จาปิ ภวามหํ.

๓๗๕.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๓๗๖.

‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ปริสุทฺธํ มม ญาณํ, อุปฺปนฺนํ พุทฺธสาสเน.

๓๗๗.

‘‘กุสลาหํ วิสุทฺธีสุ, กถาวตฺถุวิสารทา;

อภิธมฺมนยญฺญู จ, วสิปฺปตฺตามฺหิ สาสเน.

๓๗๘.

‘‘ตโต [Pg.229] โตรณวตฺถุสฺมึ, รญฺญา โกสลสามินา;

ปุจฺฉิตา นิปุเณ ปญฺเห, พฺยากโรนฺตี ยถาตถํ.

๓๗๙.

‘‘ตทา ส ราชา สุคตํ, อุปสงฺกมฺม ปุจฺฉถ;

ตเถว พุทฺโธ พฺยากาสิ, ยถา เต พฺยากตา มยา.

๓๘๐.

‘‘ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ, เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ;

มหาปญฺญานมคฺคาติ, ภิกฺขุนีนํ นรุตฺตโม.

๓๘๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๓๘๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๘๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ เขมา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เขมาเถริยาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. อุปฺปลวณฺณาเถรีอปทานํ

๓๘๔.

‘‘ภิกฺขุนี อุปฺปลวณฺณา, อิทฺธิยา ปารมึ คตา;

วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๓๘๕.

‘‘‘นิตฺถิณฺณา ชาติสํสารํ, ปตฺตาหํ อจลํ ปทํ;

สพฺพทุกฺขํ มยา ขีณํ, อาโรเจมิ มหามุนิ.

๓๘๖.

‘‘‘ยาวตา ปริสา อตฺถิ, ปสนฺนา ชินสาสเน;

ยสฺสา จ เมปราโธตฺถิ, ขมนฺตุ ชินสมฺมุขา.

๓๘๗.

‘‘‘สํสาเร สํสรนฺติยา, ขลิตํ เม สเจ ภเว;

อาโรเจมิ มหาวีร, อปราธํ ขมสฺสุ ตํ.

๓๘๘.

‘‘‘อิทฺธิญฺจาปิ นิทสฺเสหิ, มม สาสนการิเก;

จตสฺโส ปริสา อชฺช, กงฺขํ ฉินฺทาหิ ยาวตา.

๓๘๙.

‘‘‘ธีตา ตุยฺหํ มหาวีร, ปญฺญวนฺต ชุตินฺธร;

พหุญฺจ ทุกฺกรํ กมฺมํ, กตํ เม อติทุกฺกรํ.

๓๙๐.

‘‘‘อุปฺปลสฺเสว [Pg.230] เม วณฺโณ, นาเมนุปฺปลนามิกา;

สาวิกา เต มหาวีร, ปาเท วนฺทามิ จกฺขุม.

๓๙๑.

‘‘‘ราหุโล จ อหญฺเจว, เนกชาติสเต พหู;

เอกสฺมึ สมฺภเว ชาตา, สมานฉนฺทมานสา.

๓๙๒.

‘‘‘นิพฺพตฺติ เอกโต โหติ, ชาติยาปิ จ เอกโต ;

ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, อุโภปิ นานาสมฺภวา.

๓๙๓.

‘‘‘ปุตฺโต จ ราหุโล นาม, ธีตา อุปฺปลสวฺหยา;

ปสฺส วีร มมํ อิทฺธึ, พลํ ทสฺเสมิ สตฺถุโน.

๓๙๔.

‘‘‘มหาสมุทฺเท จตุโร, ปกฺขิปิ หตฺถปาติยํ;

เตลํ หตฺถคตญฺเจว, ขิฑฺโฑ โกมารโก ยถา.

๓๙๕.

‘‘‘อุพฺพตฺตยิตฺวา ปถวึ, ปกฺขิปิ หตฺถปาติยํ;

จิตฺตํ มุญฺชํ ยถา นาม, ลุญฺจิ โกมารโก ยุวา.

๓๙๖.

‘‘‘จกฺกวาฬสมํ ปาณึ, ฉาทยิตฺวาน มตฺถเก;

วสฺสาเปตฺวาน ผุสิตํ, นานาวณฺณํ ปุนปฺปุนํ.

๓๙๗.

‘‘‘ภูมึ อุทุกฺขลํ กตฺวา, ธญฺญํ กตฺวาน สกฺขรํ;

สิเนรุํ มุสลํ กตฺวา, มทฺทิ โกมาริกา ยถา.

๓๙๘.

‘‘‘ธีตาหํ พุทฺธเสฏฺฐสฺส, นาเมนุปฺปลสวฺหยา;

อภิญฺญาสุ วสีภูตา, ตว สาสนการิกา.

๓๙๙.

‘‘‘นานาวิกุพฺพนํ กตฺวา, ทสฺเสตฺวา โลกนายกํ;

นามโคตฺตญฺจ สาเวตฺวา, ปาเท วนฺทามิ จกฺขุม.

๔๐๐.

‘‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี โหมิ มหามุเน.

๔๐๑.

‘‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๔๐๒.

‘‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ เม วิมลํ สุทฺธํ, สภาเวน มเหสิโน.

๔๐๓.

‘‘‘ปุริมานํ [Pg.231] ชินคฺคานํ, สงฺคมํ เต นิทสฺสิตํ ;

อธิการํ พหุํ มยฺหํ, ตุยฺหตฺถาย มหามุนิ.

๔๐๔.

‘‘‘ยํ มยา ปูริตํ กมฺมํ, กุสลํ สร เม มุนิ;

ตวตฺถาย มหาวีร, ปุญฺญํ อุปจิตํ มยา.

๔๐๕.

‘‘‘อภพฺพฏฺฐาเน วชฺเชตฺวา, วารยนฺตี อนาจรํ;

ตวตฺถาย มหาวีร, จตฺตํ เม ชีวิตุตฺตมํ.

๔๐๖.

‘‘‘ทสโกฏิสหสฺสานิ, อทาสึ มม ชีวิตํ;

ปริจฺจตฺตา จ เม โหมิ, ตวตฺถาย มหามุนิ.

๔๐๗.

‘‘‘ตทาติวิมฺหิตา สพฺพา, สิรสาว กตญฺชลี;

อโวจยฺเย กถํ อาสิ, อตุลิทฺธิปรกฺกมา’.

๔๐๘.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, นาคกญฺญา อหํ ตทา;

วิมลา นาม นาเมน, กญฺญานํ สาธุสมฺมตา.

๔๐๙.

‘‘มโหรโค มหานาโค, ปสนฺโน ชินสาสเน;

ปทุมุตฺตรํ มหาเตชํ, นิมนฺเตสิ สสาวกํ.

๔๑๐.

‘‘รตนมยํ มณฺฑปํ, ปลฺลงฺกํ รตนามยํ;

รตนํ วาลุกากิณฺณํ, อุปโภคํ รตนามยํ.

๔๑๑.

‘‘มคฺคญฺจ ปฏิยาเทสิ, รตนทฺธชภูสิตํ;

ปจฺจุคฺคนฺตฺวาน สมฺพุทฺธํ, วชฺชนฺโต ตูริเยหิ โส.

๔๑๒.

‘‘ปริสาหิ จ จตูหิ, ปริวุโต โลกนายโก;

มโหรคสฺส ภวเน, นิสีทิ ปรมาสเน.

๔๑๓.

‘‘อนฺนํ ปานํ ขาทนียํ, โภชนญฺจ มหารหํ;

วรํ วรญฺจ ปาทาสิ, นาคราชา มหายสํ.

๔๑๔.

‘‘ภุญฺชิตฺวาน สมฺพุทฺโธ, ปตฺตํ โธวิตฺวา โยนิโส;

อนุโมทนียํกาสิ, นาคกญฺญา มหิทฺธิกา.

๔๑๕.

‘‘สพฺพญฺญุํ [Pg.232] ผุลฺลิตํ ทิสฺวา, นาคกญฺญา มหายสํ;

ปสนฺนํ สตฺถุโน จิตฺตํ, สุนิพนฺธญฺจ มานสํ.

๔๑๖.

‘‘มมญฺจ จิตฺตมญฺญาย, ชลชุตฺตมนามโก;

ตสฺมึ ขเณ มหาวีโร, ภิกฺขุนึ ทสฺสยิทฺธิยา.

๔๑๗.

‘‘อิทฺธี อเนกา ทสฺเสสิ, ภิกฺขุนี สา วิสารทา;

ปโมทิตา เวทชาตา, สตฺถารํ อิทมพฺรวิ.

๔๑๘.

‘‘‘อทฺทสาหํ อิมํ อิทฺธึ, สุมนํ อิตรายปิ;

กถํ อโหสิ สา วีร, อิทฺธิยา สุวิสารทา’.

๔๑๙.

‘‘‘โอรสา มุขโต ชาตา, ธีตา มม มหิทฺธิกา;

มมานุสาสนิกรา, อิทฺธิยา สุวิสารทา’.

๔๒๐.

‘‘พุทฺธสฺส วจนํ สุตฺวา, เอวํ ปตฺเถสหํ ตทา ;

อหมฺปิ ตาทิสา โหมิ, อิทฺธิยา สุวิสารทา.

๔๒๑.

‘‘ปโมทิตาหํ สุมนา, ปตฺเถ อุตฺตมมานสา ;

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, อีทิสา โหมิ นายก.

๔๒๒.

‘‘มณิมยมฺหิ ปลฺลงฺเก, มณฺฑปมฺหิ ปภสฺสเร;

อนฺนปาเนน ตปฺเปตฺวา, สสงฺฆํ โลกนายกํ.

๔๒๓.

‘‘นาคานํ ปวรํ ปุปฺผํ, อรุณํ นาม อุปฺปลํ;

วณฺณํ เม อีทิสํ โหตุ, ปูเชสึ โลกนายกํ.

๔๒๔.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๔๒๕.

‘‘ตโต จุตาหํ มนุเช, อุปปนฺนา สยมฺภุโน;

อุปฺปเลหิ ปฏิจฺฉนฺนํ, ปิณฺฑปาตมทาสหํ.

๔๒๖.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, วิปสฺสี นาม นายโก;

อุปฺปชฺชิ จารุทสฺสโน, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา.

๔๒๗.

‘‘เสฏฺฐิธีตา ตทา หุตฺวา, พาราณสิปุรุตฺตเม;

นิมนฺเตตฺวาน สมฺพุทฺธํ, สสงฺฆํ โลกนายกํ.

๔๒๘.

‘‘มหาทานํ [Pg.233] ททิตฺวาน, อุปฺปเลหิ วินายกํ;

ปูชยิตฺวา เจตสาว, วณฺณโสภํ อปตฺถยึ.

๔๒๙.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๔๓๐.

‘‘อุปฏฺฐาโก มเหสิสฺส, ตทา อาสิ นริสฺสโร;

กาสิราชา กิกี นาม, พาราณสิปุรุตฺตเม.

๔๓๑.

‘‘ตสฺสาสึ ทุติยา ธีตา, สมณคุตฺตสวฺหยา;

ธมฺมํ สุตฺวา ชินคฺคสฺส, ปพฺพชฺชํ สมโรจยึ.

๔๓๒.

‘‘อนุชานิ น โน ตาโต, อคาเรว ตทา มยํ;

วีสวสฺสสหสฺสานิ, วิจริมฺห อตนฺทิตา.

๔๓๓.

‘‘โกมาริพฺรหฺมจริยํ, ราชกญฺญา สุเขธิตา;

พุทฺโธปฏฺฐานนิรตา, มุทิตา สตฺตธีตโร.

๔๓๔.

‘‘สมณี สมณคุตฺตา จ, ภิกฺขุนี ภิกฺขุทายิกา ;

ธมฺมา เจว สุธมฺมา จ, สตฺตมี สงฺฆทายิกา.

๔๓๕.

‘‘อหํ เขมา จ สปฺปญฺญา, ปฏาจารา จ กุณฺฑลา;

กิสาโคตมี ธมฺมทินฺนา, วิสาขา โหติ สตฺตมี.

๔๓๖.

‘‘เตหิ กมฺเมหิ สุกเตหิ, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๔๓๗.

‘‘ตโต จุตา มนุสฺเสสุ, อุปปนฺนา มหากุเล;

ปีตํ มฏฺฐํ วรํ ทุสฺสํ, อทํ อรหโต อหํ.

๔๓๘.

‘‘ตโต จุตาริฏฺฐปุเร, ชาตา วิปฺปกุเล อหํ;

ธีตา ติริฏิวจฺฉสฺส, อุมฺมาทนฺตี มโนหรา.

๔๓๙.

‘‘ตโต จุตา ชนปเท, กุเล อญฺญตเร อหํ;

ปสูตา นาติผีตมฺหิ, สาลึ โคเปมหํ ตทา.

๔๔๐.

‘‘ทิสฺวา ปจฺเจกสมฺพุทฺธํ, ปญฺจลาชาสตานิหํ;

ทตฺวา ปทุมจฺฉนฺนานิ, ปญฺจ ปุตฺตสตานิหํ.

๔๔๑.

‘‘ปตฺถยึ [Pg.234] เตปิ ปตฺเถสุํ, มธุํ ทตฺวา สยมฺภุโน;

ตโต จุตา อรญฺเญหํ, อชายึ ปทุโมทเร.

๔๔๒.

‘‘กาสิรญฺโญ มเหสีหํ, หุตฺวา สกฺกตปูชิตา;

อชนึ ราชปุตฺตานํ, อนูนํ สตปญฺจกํ.

๔๔๓.

‘‘ยทา เต โยพฺพนปฺปตฺตา, กีฬนฺตา ชลกีฬิตํ;

ทิสฺวา โอปตฺตปทุมํ, อาสุํ ปจฺเจกนายกา.

๔๔๔.

‘‘สาหํ เตหิ วินาภูตา, สุตวีเรหิ โสกินี ;

จุตา อิสิคิลิปสฺเส, คามกมฺหิ อชายิหํ.

๔๔๕.

‘‘ยทา พุทฺธา สุตมตี, สุตานํ ภตฺตุโนปิ จ ;

ยาคุํ อาทาย คจฺฉนฺตี, อฏฺฐ ปจฺเจกนายเก.

๔๔๖.

‘‘ภิกฺขาย คามํ คจฺฉนฺเต, ทิสฺวา ปุตฺเต อนุสฺสรึ;

ขีรธารา วินิคฺคจฺฉิ, ตทา เม ปุตฺตเปมสา.

๔๔๗.

‘‘ตโต เตสํ อทํ ยาคุํ, ปสนฺนา เสหิ ปาณิภิ;

ตโต จุตาหํ ติทสํ, นนฺทนํ อุปปชฺชหํ.

๔๔๘.

‘‘อนุโภตฺวา สุขํ ทุกฺขํ, สํสริตฺวา ภวาภเว;

ตวตฺถาย มหาวีร, ปริจฺจตฺตญฺจ ชีวิตํ.

๔๔๙.

‘‘เอวํ พหุวิธํ ทุกฺขํ, สมฺปตฺตี จ พหุพฺพิธา;

ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, ชาตา สาวตฺถิยํ ปุเร.

๔๕๐.

‘‘มหาธนเสฏฺฐิกุเล, สุขิเต สชฺชิเต ตถา;

นานารตนปชฺโชเต, สพฺพกามสมิทฺธิเน.

๔๕๑.

‘‘สกฺกตา ปูชิตา เจว, มานิตาปจิตา ตถา;

รูปสีริมนุปฺปตฺตา, กุเลสุ อติสกฺกตา.

๔๕๒.

‘‘อตีว ปตฺถิตา จาสึ, รูปโภคสิรีหิ จ;

ปตฺถิตา เสฏฺฐิปุตฺเตหิ, อเนเกหิ สเตหิปิ.

๔๕๓.

‘‘อคารํ ปชหิตฺวาน, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

อฑฺฒมาเส อสมฺปตฺเต, จตุสจฺจมปาปุณึ.

๔๕๔.

‘‘อิทฺธิยา [Pg.235] อภินิมฺมิตฺวา, จตุรสฺสํ รถํ อหํ;

พุทฺธสฺส ปาเท วนฺทิสฺสํ, โลกนาถสฺส ตาทิโน.

๔๕๕.

‘‘‘สุปุปฺผิตคฺคํ อุปคมฺม ปาทปํ, เอกา ตุวํ ติฏฺฐสิ สาลมูเล;

น จาปิ เต ทุติโย อตฺถิ โกจิ, พาเล น ตฺวํ ภายสิ ธุตฺตกานํ’.

๔๕๖.

‘‘‘สตํ สหสฺสานิปิ ธุตฺตกานํ, สมาคตา เอทิสกา ภเวยฺยุํ;

โลมํ น อิญฺเช น สมฺปเวเธ, กึ เม ตุวํ มาร กริสฺสเสโก.

๔๕๗.

‘‘‘เอสา อนฺตรธายามิ, กุจฺฉึ วา ปวิสามิ เต;

ภมุกนฺตริกายมฺปิ, ติฏฺฐนฺตึ มํ น ทกฺขสิ.

๔๕๘.

‘‘‘จิตฺตสฺมึ วสีภูตามฺหิ, อิทฺธิปาทา สุภาวิตา;

สพฺพพนฺธนมุตฺตามฺหิ, น ตํ ภายามิ อาวุโส.

๔๕๙.

‘‘‘สตฺติสูลูปมา กามา, ขนฺธาสํ อธิกุฏฺฏนา;

ยํ ตฺวํ กามรตึ พฺรูสิ, อรตี ทานิ สา มม.

๔๖๐.

‘‘‘สพฺพตฺถ วิหตา นนฺที, ตโมขนฺโธ ปทาลิโต;

เอวํ ชานาหิ ปาปิม, นิหโต ตฺวมสิ อนฺตก’.

๔๖๑.

‘‘ชิโน ตมฺหิ คุเณ ตุฏฺโฐ, เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ;

อคฺคา อิทฺธิมตีนนฺติ, ปริสาสุ วินายโก.

๔๖๒.

‘‘ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ;

โอหิโต ครุโก ภาโร, ภวเนตฺติ สมูหตา.

๔๖๓.

‘‘ยสฺสตฺถาย ปพฺพชิตา, อคารสฺมานคาริยํ;

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต, สพฺพสํโยชนกฺขโย.

๔๖๔.

‘‘จีวรํ [Pg.236] ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ;

ขเณน อุปนาเมนฺติ, สหสฺสานิ สมนฺตโต.

๔๖๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา;

๔๖๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๖๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อุปฺปลวณฺณา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อุปฺปลวณฺณาเถริยาปทานํ นวมํ.

๑๐. ปฏาจาราเถรีอปทานํ

๔๖๘.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๔๖๙.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, ชาตา เสฏฺฐิกุเล อหุํ;

นานารตนปชฺโชเต, มหาสุขสมปฺปิตา.

๔๗๐.

‘‘อุเปตฺวา ตํ มหาวีรํ, อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ;

ตโต ชาตปสาทาหํ, อุเปสึ สรณํ ชินํ.

๔๗๑.

‘‘ตโต วินยธารีนํ, อคฺคํ วณฺเณสิ นายโก;

ภิกฺขุนึ ลชฺชินึ ตาทึ, กปฺปากปฺปวิสารทํ.

๔๗๒.

‘‘ตทา มุทิตจิตฺตาหํ, ตํ ฐานมภิกงฺขินี;

นิมนฺเตตฺวา ทสพลํ, สสงฺฆํ โลกนายกํ.

๔๗๓.

‘‘โภชยิตฺวาน สตฺตาหํ, ททิตฺวาว ติจีวรํ ;

นิปจฺจ สิรสา ปาเท, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๔๗๔.

‘‘‘ยา ตยา วณฺณิตา วีร, อิโต อฏฺฐมเก มุนิ;

ตาทิสาหํ ภวิสฺสามิ, ยทิ สิชฺฌติ นายก’.

๔๗๕.

‘‘ตทา อโวจ มํ สตฺถา, ‘ภทฺเท มา ภายิ อสฺสส;

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, ลจฺฉเส ตํ มโนรถํ.

๔๗๖.

‘‘‘สตสหสฺสิโต [Pg.237] กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๔๗๗.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา, โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา;

ปฏาจาราติ นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวิกา’.

๔๗๘.

‘‘ตทาหํ มุทิตา หุตฺวา, ยาวชีวํ ตทา ชินํ;

เมตฺตจิตฺตา ปริจรึ, สสงฺฆํ โลกนายกํ.

๔๗๙.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๔๘๐.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๔๘๑.

‘‘อุปฏฺฐาโก มเหสิสฺส, ตทา อาสิ นริสฺสโร;

กาสิราชา กิกี นาม, พาราณสิปุรุตฺตเม.

๔๘๒.

‘‘ตสฺสาสึ ตติยา ธีตา, ภิกฺขุนี อิติ วิสฺสุตา;

ธมฺมํ สุตฺวา ชินคฺคสฺส, ปพฺพชฺชํ สมโรจยึ.

๔๘๓.

‘‘อนุชานิ น โน ตาโต, อคาเรว ตทา มยํ;

วีสวสฺสสหสฺสานิ, วิจริมฺห อตนฺทิตา.

๔๘๔.

‘‘โกมาริพฺรหฺมจริยํ, ราชกญฺญา สุเขธิตา;

พุทฺโธปฏฺฐานนิรตา, มุทิตา สตฺตธีตโร.

๔๘๕.

‘‘สมณี สมณคุตฺตา จ, ภิกฺขุนี ภิกฺขุทายิกา;

ธมฺมา เจว สุธมฺมา จ, สตฺตมี สงฺฆทายิกา.

๔๘๖.

‘‘อหํ อุปฺปลวณฺณา จ, เขมา ภทฺทา จ ภิกฺขุนี;

กิสาโคตมี ธมฺมทินฺนา, วิสาขา โหติ สตฺตมี.

๔๘๗.

‘‘เตหิ กมฺเมหิ สุกเตหิ, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๔๘๘.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาตา เสฏฺฐิกุเล อหํ;

สาวตฺถิยํ ปุรวเร, อิทฺเธ ผีเต มหทฺธเน.

๔๘๙.

‘‘ยทา [Pg.238] จ โยพฺพนูเปตา, วิตกฺกวสคา อหํ;

นรํ ชารปตึ ทิสฺวา, เตน สทฺธึ อคจฺฉหํ.

๔๙๐.

‘‘เอกปุตฺตปสูตาหํ, ทุติโย กุจฺฉิยา มมํ;

ตทาหํ มาตาปิตโร, โอกฺขามีติ สุนิจฺฉิตา.

๔๙๑.

‘‘นาโรเจสึ ปตึ มยฺหํ, ตทา ตมฺหิ ปวาสิเต;

เอกิกา นิคฺคตา เคหา, คนฺตุํ สาวตฺถิมุตฺตมํ.

๔๙๒.

‘‘ตโต เม สามิ อาคนฺตฺวา, สมฺภาเวสิ ปเถ มมํ;

ตทา เม กมฺมชา วาตา, อุปฺปนฺนา อติทารุณา.

๔๙๓.

‘‘อุฏฺฐิโต จ มหาเมโฆ, ปสูติสมเย มม;

ทพฺพตฺถาย ตทา คนฺตฺวา, สามิ สปฺเปน มาริโต.

๔๙๔.

‘‘ตทา วิชาตทุกฺเขน, อนาถา กปณา อหํ;

กุนฺนทึ ปูริตํ ทิสฺวา, คจฺฉนฺตี สกุลาลยํ.

๔๙๕.

‘‘พาลํ อาทาย อตรึ, ปารกูเล จ เอกกํ;

สาเยตฺวา พาลกํ ปุตฺตํ, อิตรํ ตรณายหํ.

๔๙๖.

‘‘นิวตฺตา อุกฺกุโส หาสิ, ตรุณํ วิลปนฺตกํ;

อิตรญฺจ วหี โสโต, สาหํ โสกสมปฺปิตา.

๔๙๗.

‘‘สาวตฺถินครํ คนฺตฺวา, อสฺโสสึ สชเน มเต;

ตทา อโวจํ โสกฏฺฏา, มหาโสกสมปฺปิตา.

๔๙๘.

‘‘อุโภ ปุตฺตา กาลงฺกตา, ปนฺเถ มยฺหํ ปตี มโต;

มาตา ปิตา จ ภาตา จ, เอกจิตมฺหิ ฑยฺหเร.

๔๙๙.

‘‘ตทา กิสา จ ปณฺฑุ จ, อนาถา ทีนมานสา;

อิโต ตโต ภมนฺตีหํ, อทฺทสํ นรสารถึ.

๕๐๐.

‘‘ตโต อโวจ มํ สตฺถา, ‘ปุตฺเต มา โสจิ อสฺสส;

อตฺตานํ เต คเวสสฺสุ, กึ นิรตฺถํ วิหญฺญสิ.

๕๐๑.

‘‘‘น สนฺติ ปุตฺตา ตาณาย, น ญาตี นปิ พนฺธวา;

อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, นตฺถิ ญาตีสุ ตาณตา’.

๕๐๒.

‘‘ตํ [Pg.239] สุตฺวา มุนิโน วากฺยํ, ปฐมํ ผลมชฺฌคํ;

ปพฺพชิตฺวาน นจิรํ, อรหตฺตมปาปุณึ.

๕๐๓.

‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

ปรจิตฺตานิ ชานามิ, สตฺถุสาสนการิกา.

๕๐๔.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ, วิสุทฺธาสึ สุนิมฺมลา.

๕๐๕.

‘‘ตโตหํ วินยํ สพฺพํ, สนฺติเก สพฺพทสฺสิโน;

อุคฺคหึ สพฺพวิตฺถารํ, พฺยาหริญฺจ ยถาตถํ.

๕๐๖.

‘‘ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ, เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ;

อคฺคา วินยธารีนํ, ปฏาจาราว เอกิกา.

๕๐๗.

‘‘ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ;

โอหิโต ครุโก ภาโร, ภวเนตฺติ สมูหตา.

๕๐๘.

‘‘ยสฺสตฺถาย ปพฺพชิตา, อคารสฺมานคาริยํ;

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต, สพฺพสํโยชนกฺขโย.

๕๐๙.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๕๑๐.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๑๑.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ ปฏาจารา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปฏาจาราเถริยาปทานํ ทสมํ.

เอกูโปสถิกวคฺโค ทุติโย.

ตสฺสุทฺทานํ –

เอกูโปสถิกา เจว, สฬลา จาถ โมทกา;

เอกาสนา ปญฺจทีปา, นฬมาลี จ โคตมี.

เขมา อุปฺปลวณฺณา จ, ปฏาจารา จ ภิกฺขุนี;

คาถา สตานิ ปญฺเจว, นว จาปิ ตทุตฺตริ.

๓. กุณฺฑลเกสีวคฺโค

๑. กุณฺฑลเกสาเถรีอปทานํ

๑.

‘‘ปทุมุตฺตโร [Pg.240] นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๒.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, ชาตา เสฏฺฐิกุเล อหุํ;

นานารตนปชฺโชเต, มหาสุขสมปฺปิตา.

๓.

‘‘อุเปตฺวา ตํ มหาวีรํ, อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ;

ตโต ชาตปฺปสาทาหํ, อุเปสึ สรณํ ชินํ.

๔.

‘‘ตทา มหาการุณิโก, ปทุมุตฺตรนามโก;

ขิปฺปาภิญฺญานมคฺคนฺติ, ฐเปสิ ภิกฺขุนึ สุภํ.

๕.

‘‘ตํ สุตฺวา มุทิตา หุตฺวา, ทานํ ทตฺวา มเหสิโน;

นิปจฺจ สิรสา ปาเท, ตํ ฐานมภิปตฺถยึ.

๖.

‘‘อนุโมทิ มหาวีโร, ‘ภทฺเท ยํ เตภิปตฺถิตํ;

สมิชฺฌิสฺสติ ตํ สพฺพํ, สุขินี โหหิ นิพฺพุตา.

๗.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๘.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา, โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา;

ภทฺทากุณฺฑลเกสาติ, เหสฺสติ สตฺถุ สาวิกา’.

๙.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๑๐.

‘‘ตโต จุตา ยามมคํ, ตโตหํ ตุสิตํ คตา;

ตโต จ นิมฺมานรตึ, วสวตฺติปุรํ ตโต.

๑๑.

‘‘ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชามิ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา;

ตตฺถ ตตฺเถว ราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๑๒.

‘‘ตโต จุตา มนุสฺเสสุ, ราชูนํ จกฺกวตฺตินํ;

มณฺฑลีนญฺจ ราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๑๓.

‘‘สมฺปตฺตึ [Pg.241] อนุโภตฺวาน, เทเวสุ มานุเสสุ จ;

สพฺพตฺถ สุขิตา หุตฺวา, เนกกปฺเปสุ สํสรึ.

๑๔.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๑๕.

‘‘อุปฏฺฐาโก มเหสิสฺส, ตทา อาสิ นริสฺสโร;

กาสิราชา กิกี นาม, พาราณสิปุรุตฺตเม.

๑๖.

‘‘ตสฺส ธีตา จตุตฺถาสึ, ภิกฺขุทายีติ วิสฺสุตา;

ธมฺมํ สุตฺวา ชินคฺคสฺส, ปพฺพชฺชํ สมโรจยึ.

๑๗.

‘‘อนุชานิ น โน ตาโต, อคาเรว ตทา มยํ;

วีสวสฺสสหสฺสานิ, วิจริมฺห อตนฺทิตา.

๑๘.

‘‘โกมาริพฺรหฺมจริยํ, ราชกญฺญา สุเขธิตา;

พุทฺโธปฏฺฐานนิรตา, มุทิตา สตฺต ธีตโร.

๑๙.

‘‘สมณี สมณคุตฺตา จ, ภิกฺขุนี ภิกฺขุทายิกา;

ธมฺมา เจว สุธมฺมา จ, สตฺตมี สงฺฆทายิกา.

๒๐.

‘‘เขมา อุปฺปลวณฺณา จ, ปฏาจารา อหํ ตทา;

กิสาโคตมี ธมฺมทินฺนา, วิสาขา โหติ สตฺตมี.

๒๑.

‘‘เตหิ กมฺเมหิ สุกเตหิ, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๒๒.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, คิริพฺพชปุรุตฺตเม;

ชาตา เสฏฺฐิกุเล ผีเต, ยทาหํ โยพฺพเน ฐิตา.

๒๓.

‘‘โจรํ วธตฺถํ นียนฺตํ, ทิสฺวา รตฺตา ตหึ อหํ;

ปิตา เม ตํ สหสฺเสน, โมจยิตฺวา วธา ตโต.

๒๔.

‘‘อทาสิ ตสฺส มํ ตาโต, วิทิตฺวาน มนํ มม;

ตสฺสาหมาสึ วิสฏฺฐา, อตีว ทยิตา หิตา.

๒๕.

‘‘โส เม ภูสนโลเภน, พลิมชฺฌาสโย ทิโส;

โจรปฺปปาตํ เนตฺวาน, ปพฺพตํ เจตยี วธํ.

๒๖.

‘‘ตทาหํ [Pg.242] ปณมิตฺวาน, สตฺตุกํ สุกตญฺชลี;

รกฺขนฺตี อตฺตโน ปาณํ, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๒๗.

‘‘‘อิทํ สุวณฺณเกยูรํ, มุตฺตา เวฬุริยา พหู;

สพฺพํ หรสฺสุ ภทฺทนฺเต, มญฺจ ทาสีติ สาวย’.

๒๘.

‘‘‘โอโรปยสฺสุ กลฺยาณี, มา พาฬฺหํ ปริเทวสิ;

น จาหํ อภิชานามิ, อหนฺตฺวา ธนมาภตํ’.

๒๙.

‘‘‘ยโต สรามิ อตฺตานํ, ยโต ปตฺโตสฺมิ วิญฺญุตํ;

น จาหํ อภิชานามิ, อญฺญํ ปิยตรํ ตยา’.

๓๐.

‘‘‘เอหิ ตํ อุปคูหิสฺสํ, กตฺวาน ตํ ปทกฺขิณํ;

น จ ทานิ ปุโน อตฺถิ, มม ตุยฺหญฺจ สงฺคโม.

๓๑.

‘‘‘น หิ สพฺเพสุ ฐาเนสุ, ปุริโส โหติ ปณฺฑิโต;

อิตฺถีปิ ปณฺฑิตา โหติ, ตตฺถ ตตฺถ วิจกฺขณา.

๓๒.

‘‘‘น หิ สพฺเพสุ ฐาเนสุ, ปุริโส โหติ ปณฺฑิโต;

อิตฺถีปิ ปณฺฑิตา โหติ, ลหุํ อตฺถวิจินฺติกา.

๓๓.

‘‘‘ลหุญฺจ วต ขิปฺปญฺจ, นิกฏฺเฐ สมเจตยึ;

มิคํ อุณฺณา ยถา เอวํ, ตทาหํ สตฺตุกํ วธึ.

๓๔.

‘‘‘โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ, น ขิปฺปมนุพุชฺฌติ;

โส หญฺญเต มนฺทมติ, โจโรว คิริคพฺภเร.

๓๕.

‘‘‘โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ, ขิปฺปเมว นิโพธติ;

มุจฺจเต สตฺตุสมฺพาธา, ตทาหํ สตฺตุกา ยถา’.

๓๖.

‘‘ตทาหํ ปาตยิตฺวาน, คิริทุคฺคมฺหิ สตฺตุกํ;

สนฺติกํ เสตวตฺถานํ, อุเปตฺวา ปพฺพชึ อหํ.

๓๗.

‘‘สณฺฑาเสน จ เกเส เม, ลุญฺจิตฺวา สพฺพโส ตทา;

ปพฺพชิตฺวาน สมยํ, อาจิกฺขึสุ นิรนฺตรํ.

๓๘.

‘‘ตโต ตํ อุคฺคเหตฺวาหํ, นิสีทิตฺวาน เอกิกา;

สมยํ ตํ วิจินฺเตสึ, สุวาโน มานุสํ กรํ.

๓๙.

‘‘ฉินฺนํ [Pg.243] คยฺห สมีเป เม, ปาตยิตฺวา อปกฺกมิ;

ทิสฺวา นิมิตฺตมลภึ, หตฺถํ ตํ ปุฬวากุลํ.

๔๐.

‘‘ตโต อุฏฺฐาย สํวิคฺคา, อปุจฺฉึ สหธมฺมิเก;

เต อโวจุํ วิชานนฺติ, ตํ อตฺถํ สกฺยภิกฺขโว.

๔๑.

‘‘สาหํ ตมตฺถํ ปุจฺฉิสฺสํ, อุเปตฺวา พุทฺธสาวเก;

เต มมาทาย คจฺฉึสุ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติกํ.

๔๒.

‘‘โส เม ธมฺมมเทเสสิ, ขนฺธายตนธาตุโย;

อสุภานิจฺจทุกฺขาติ, อนตฺตาติ จ นายโก.

๔๓.

‘‘ตสฺส ธมฺมํ สุณิตฺวาหํ, ธมฺมจกฺขุํ วิโสธยึ;

ตโต วิญฺญาตสทฺธมฺมา, ปพฺพชฺชํ อุปสมฺปทํ.

๔๔.

‘‘อายาจิโต ตทา อาห, ‘เอหิ ภทฺเท’ติ นายโก;

ตทาหํ อุปสมฺปนฺนา, ปริตฺตํ โตยมทฺทสํ.

๔๕.

‘‘ปาทปกฺขาลเนนาหํ, ญตฺวา สอุทยพฺพยํ;

ตถา สพฺเพปิ สงฺขาเร, อีทิสํ จินฺตยึ ตทา.

๔๖.

‘‘ตโต จิตฺตํ วิมุจฺจิ เม, อนุปาทาย สพฺพโส;

ขิปฺปาภิญฺญานมคฺคํ เม, ตทา ปญฺญาปยี ชิโน.

๔๗.

‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

ปรจิตฺตานิ ชานามิ, สตฺถุสาสนการิกา.

๔๘.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ, วิสุทฺธาสึ สุนิมฺมลา.

๔๙.

‘‘ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ;

โอหิโต ครุโก ภาโร, ภวเนตฺติ สมูหตา.

๕๐.

‘‘ยสฺสตฺถาย ปพฺพชิตา, อคารสฺมานคาริยํ;

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต, สพฺพสํโยชนกฺขโย.

๕๑.

‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ เม วิมลํ สุทฺธํ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส สาสเน.

๕๒.

‘‘กิเลสา [Pg.244] ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสวา.

๕๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ ภทฺทากุณฺฑลเกสา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

กุณฺฑลเกสาเถริยาปทานํ ปฐมํ.

๒. กิสาโคตมีเถรีอปทานํ

๕๕.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๕๖.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, ชาตา อญฺญตเร กุเล;

อุเปตฺวา ตํ นรวรํ, สรณํ สมุปาคมึ.

๕๗.

‘‘ธมฺมญฺจ ตสฺส อสฺโสสึ, จตุสจฺจูปสญฺหิตํ;

มธุรํ ปรมสฺสาทํ, วฏฺฏสนฺติสุขาวหํ.

๕๘.

‘‘ตทา จ ภิกฺขุนึ วีโร, ลูขจีวรธารินึ;

ฐเปนฺโต เอตทคฺคมฺหิ, วณฺณยี ปุริสุตฺตโม.

๕๙.

‘‘ชเนตฺวานปฺปกํ ปีตึ, สุตฺวา ภิกฺขุนิยา คุเณ;

การํ กตฺวาน พุทฺธสฺส, ยถาสตฺติ ยถาพลํ.

๖๐.

‘‘นิปจฺจ มุนิวรํ ตํ, ตํ ฐานมภิปตฺถยึ;

ตทานุโมทิ สมฺพุทฺโธ, ฐานลาภาย นายโก.

๖๑.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๖๒.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา, โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา;

กิสาโคตมี นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวิกา’.

๖๓.

‘‘ตํ [Pg.245] สุตฺวา มุทิตา หุตฺวา, ยาวชีวํ ตทา ชินํ;

เมตฺตจิตฺตา ปริจรึ, ปจฺจเยหิ วินายกํ.

๖๔.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๖๕.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๖๖.

‘‘อุปฏฺฐาโก มเหสิสฺส, ตทา อาสิ นริสฺสโร;

กาสิราชา กิกี นาม, พาราณสิปุรุตฺตเม.

๖๗.

‘‘ปญฺจมี ตสฺส ธีตาสึ, ธมฺมา นาเมน วิสฺสุตา;

ธมฺมํ สุตฺวา ชินคฺคสฺส, ปพฺพชฺชํ สมโรจยึ.

๖๘.

‘‘อนุชานิ น โน ตาโต, อคาเรว ตทา มยํ;

วีสวสฺสสหสฺสานิ, วิจริมฺห อตนฺทิตา.

๖๙.

‘‘โกมาริพฺรหฺมจริยํ, ราชกญฺญา สุเขธิตา;

พุทฺโธปฏฺฐานนิรตา, มุทิตา สตฺต ธีตโร.

๗๐.

‘‘สมณี สมณคุตฺตา จ, ภิกฺขุนี ภิกฺขุทายิกา;

ธมฺมา เจว สุธมฺมา จ, สตฺตมี สงฺฆทายิกา.

๗๑.

‘‘เขมา อุปฺปลวณฺณา จ, ปฏาจารา จ กุณฺฑลา;

อหญฺจ ธมฺมทินฺนา จ, วิสาขา โหติ สตฺตมี.

๗๒.

‘‘เตหิ กมฺเมหิ สุกเตหิ, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๗๓.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาตา เสฏฺฐิกุเล อหํ;

ทุคฺคเต อธเน นฏฺเฐ, คตา จ สธนํ กุลํ.

๗๔.

‘‘ปตึ ฐเปตฺวา เสสา เม, เทสฺสนฺติ อธนา อิติ;

ยทา จ ปสูตา อาสึ, สพฺเพสํ ทยิตา ตทา.

๗๕.

‘‘ยทา โส ตรุโณ ภทฺโท, โกมลโก สุเขธิโต;

สปาณมิว กนฺโต เม, ตทา ยมวสํ คโต.

๗๖.

‘‘โสกฏฺฏา ทีนวทนา[Pg.246], อสฺสุเนตฺตา รุทมฺมุขา;

มตํ กุณปมาทาย, วิลปนฺตี คมามหํ.

๗๗.

‘‘ตทา เอเกน สนฺทิฏฺฐา, อุเปตฺวาภิสกฺกุตฺตมํ;

อโวจํ เทหิ เภสชฺชํ, ปุตฺตสญฺชีวนนฺติ โภ.

๗๘.

‘‘น วิชฺชนฺเต มตา ยสฺมึ, เคเห สิทฺธตฺถกํ ตโต;

อาหราติ ชิโน อาห, วินโยปายโกวิโท.

๗๙.

‘‘ตทา คมิตฺวา สาวตฺถึ, น ลภึ ตาทิสํ ฆรํ;

กุโต สิทฺธตฺถกํ ตสฺมา, ตโต ลทฺธา สตึ อหํ.

๘๐.

‘‘กุณปํ ฉฑฺฑยิตฺวาน, อุเปสึ โลกนายกํ;

ทูรโตว มมํ ทิสฺวา, อโวจ มธุรสฺสโร.

๘๑.

‘‘‘โย จ วสฺสสตํ ชีเว, อปสฺสํ อุทยพฺพยํ;

เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย, ปสฺสโต อุทยพฺพยํ.

๘๒.

‘‘‘น คามธมฺโม นิคมสฺส ธมฺโม, น จาปิยํ เอกกุลสฺส ธมฺโม;

สพฺพสฺส โลกสฺส สเทวกสฺส, เอเสว ธมฺโม ยทิทํ อนิจฺจตา’.

๘๓.

‘‘สาหํ สุตฺวานิมา คาถา, ธมฺมจกฺขุํ วิโสธยึ;

ตโต วิญฺญาตสทฺธมฺมา, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๘๔.

‘‘ตถา ปพฺพชิตา สนฺตี, ยุญฺชนฺตี ชินสาสเน;

น จิเรเนว กาเลน, อรหตฺตมปาปุณึ.

๘๕.

‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

ปรจิตฺตานิ ชานามิ, สตฺถุสาสนการิกา.

๘๖.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ, วิสุทฺธาสึ สุนิมฺมลา.

๘๗.

‘‘ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ;

โอหิโต ครุโก ภาโร, ภวเนตฺติ สมูหตา.

๘๘.

‘‘ยสฺสตฺถาย [Pg.247] ปพฺพชิตา, อคารสฺมานคาริยํ;

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต, สพฺพสํโยชนกฺขโย.

๘๙.

‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ เม วิมลํ สุทฺธํ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส วาหสา.

๙๐.

‘‘สงฺการกูฏา อาหิตฺวา, สุสานา รถิยาปิ จ;

ตโต สงฺฆาฏิกํ กตฺวา, ลูขํ ธาเรมิ จีวรํ.

๙๑.

‘‘ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ, ลูขจีวรธารเณ;

ฐเปสิ เอตทคฺคมฺหิ, ปริสาสุ วินายโก.

๙๒.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๙๓.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๙๔.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ กิสาโคตมี ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

กิสาโคตมีเถริยาปทานํ ทุติยํ.

๓. ธมฺมทินฺนาเถรีอปทานํ

๙๕.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๙๖.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, กุเล อญฺญตเร อหุํ;

ปรกมฺมการี อาสึ, นิปกา สีลสํวุตา.

๙๗.

‘‘ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส, สุชาโต อคฺคสาวโก;

วิหารา อภินิกฺขมฺม, ปิณฺฑปาตาย คจฺฉติ.

๙๘.

‘‘ฆฏํ คเหตฺวา คจฺฉนฺตี, ตทา อุทกหาริกา;

ตํ ทิสฺวา อททํ ปูปํ, ปสนฺนา เสหิ ปาณิภิ.

๙๙.

‘‘ปฏิคฺคเหตฺวา ตตฺเถว, นิสินฺโน ปริภุญฺชิ โส;

ตโต เนตฺวาน ตํ เคหํ, อทาสึ ตสฺส โภชนํ.

๑๐๐.

‘‘ตโต [Pg.248] เม อยฺยโก ตุฏฺโฐ, อกรี สุณิสํ สกํ;

สสฺสุยา สห คนฺตฺวาน, สมฺพุทฺธํ อภิวาทยึ.

๑๐๑.

‘‘ตทา โส ธมฺมกถิกํ, ภิกฺขุนึ ปริกิตฺตยํ;

ฐเปสิ เอตทคฺคมฺหิ, ตํ สุตฺวา มุทิตา อหํ.

๑๐๒.

‘‘นิมนฺตยิตฺวา สุคตํ, สสงฺฆํ โลกนายกํ;

มหาทานํ ททิตฺวาน, ตํ ฐานมภิปตฺถยึ.

๑๐๓.

‘‘ตโต มํ สุคโต อาห, ฆนนินฺนาทสุสฺสโร ;

‘มมุปฏฺฐานนิรเต, สสงฺฆปริเวสิเก.

๑๐๔.

‘‘‘สทฺธมฺมสฺสวเน ยุตฺเต, คุณวทฺธิตมานเส;

ภทฺเท ภวสฺสุ มุทิตา, ลจฺฉเส ปณิธีผลํ.

๑๐๕.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๑๐๖.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา, โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา;

ธมฺมทินฺนาติ นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวิกา’.

๑๐๗.

‘‘ตํ สุตฺวา มุทิตา หุตฺวา, ยาวชีวํ มหามุนึ;

เมตฺตจิตฺตา ปริจรึ, ปจฺจเยหิ วินายกํ.

๑๐๘.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๑๐๙.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๑๑๐.

‘‘อุปฏฺฐาโก มเหสิสฺส, ตทา อาสิ นริสฺสโร;

กาสิราชา กิกี นาม, พาราณสิปุรุตฺตเม.

๑๑๑.

‘‘ฉฏฺฐา ตสฺสาสหํ ธีตา, สุธมฺมา อิติ วิสฺสุตา;

ธมฺมํ สุตฺวา ชินคฺคสฺส, ปพฺพชฺชํ สมโรจยึ.

๑๑๒.

‘‘อนุชานิ น โน ตาโต, อคาเรว ตทา มยํ;

วีสวสฺสสหสฺสานิ, วิจริมฺห อตนฺทิตา.

ตติยํ ภาณวารํ.

๑๑๓.

‘‘โกมาริพฺรหฺมจริยํ[Pg.249], ราชกญฺญา สุเขธิตา;

พุทฺโธปฏฺฐานนิรตา, มุทิตา สตฺต ธีตโร.

๑๑๔.

‘‘สมณี สมณคุตฺตา จ, ภิกฺขุนี ภิกฺขุทายิกา;

ธมฺมา เจว สุธมฺมา จ, สตฺตมี สงฺฆทายิกา.

๑๑๕.

‘‘เขมา อุปฺปลวณฺณา จ, ปฏาจารา จ กุณฺฑลา;

โคตมี จ อหญฺเจว, วิสาขา โหติ สตฺตมี.

๑๑๖.

‘‘เตหิ กมฺเมหิ สุกเตหิ, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๑๑๗.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, คิริพฺพชปุรุตฺตเม;

ชาตา เสฏฺฐิกุเล ผีเต, สพฺพกามสมิทฺธิเน.

๑๑๘.

‘‘ยทา รูปคุณูเปตา, ปฐเม โยพฺพเน ฐิตา;

ตทา ปรกุลํ คนฺตฺวา, วสึ สุขสมปฺปิตา.

๑๑๙.

‘‘อุเปตฺวา โลกสรณํ, สุณิตฺวา ธมฺมเทสนํ;

อนาคามิผลํ ปตฺโต, สามิโก เม สุพุทฺธิมา.

๑๒๐.

‘‘ตทาหํ อนุชาเนตฺวา, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

น จิเรเนว กาเลน, อรหตฺตมปาปุณึ.

๑๒๑.

‘‘ตทา อุปาสโก โส มํ, อุปคนฺตฺวา อปุจฺฉถ;

คมฺภีเร นิปุเณ ปญฺเห, เต สพฺเพ พฺยากรึ อหํ.

๑๒๒.

‘‘ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ, เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ;

‘ภิกฺขุนึ ธมฺมกถิกํ, นาญฺญํ ปสฺสามิ เอทิสึ.

๑๒๓.

‘ธมฺมทินฺนา ยถา ธีรา, เอวํ ธาเรถ ภิกฺขโว’;

‘‘เอวาหํ ปณฺฑิตา โหมิ, นายเกนานุกมฺปิตา.

๑๒๔.

‘‘ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ;

โอหิโต ครุโก ภาโร, ภวเนตฺติ สมูหตา.

๑๒๕.

‘‘ยสฺสตฺถาย ปพฺพชิตา, อคารสฺมานคาริยํ;

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต, สพฺพสํโยชนกฺขโย.

๑๒๖.

‘‘อิทฺธีสุ [Pg.250] จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

ปรจิตฺตานิ ชานามิ, สตฺถุสาสนการิกา.

๑๒๗.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ, วิสุทฺธาสึ สุนิมฺมลา.

๑๒๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๑๒๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๓๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ ธมฺมทินฺนา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ธมฺมทินฺนาเถริยาปทานํ ตติยํ.

๔. สกุลาเถรีอปทานํ

๑๓๑.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๑๓๒.

‘‘หิตาย สพฺพสตฺตานํ, สุขาย วทตํ วโร;

อตฺถาย ปุริสาชญฺโญ, ปฏิปนฺโน สเทวเก.

๑๓๓.

‘‘ยสคฺคปตฺโต สิริมา, กิตฺติวณฺณคโต ชิโน;

ปูชิโต สพฺพโลกสฺส, ทิสาสพฺพาสุ วิสฺสุโต.

๑๓๔.

‘‘อุตฺติณฺณวิจิกิจฺโฉ โส, วีติวตฺตกถํกโถ;

สมฺปุณฺณมนสงฺกปฺโป, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.

๑๓๕.

‘‘อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส, อุปฺปาเทตา นรุตฺตโม;

อนกฺขาตญฺจ อกฺขาสิ, อสญฺชาตญฺจ สญฺชนี.

๑๓๖.

‘‘มคฺคญฺญู จ มคฺควิทู, มคฺคกฺขายี นราสโภ;

มคฺคสฺส กุสโล สตฺถา, สารถีนํ วรุตฺตโม.

๑๓๗.

‘‘มหาการุณิโก สตฺถา, ธมฺมํ เทเสสิ นายโก;

นิมุคฺเค กามปงฺกมฺหิ, สมุทฺธรติ ปาณิเน.

๑๓๘.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, ชาตา ขตฺติยนนฺทนา;

สุรูปา สธนา จาปิ, ทยิตา จ สิรีมตี.

๑๓๙.

‘‘อานนฺทสฺส [Pg.251] มหารญฺโญ, ธีตา ปรมโสภณา;

เวมาตา ภคินี จาปิ, ปทุมุตฺตรนามิโน.

๑๔๐.

‘‘ราชกญฺญาหิ สหิตา, สพฺพาภรณภูสิตา;

อุปาคมฺม มหาวีรํ, อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ.

๑๔๑.

‘‘ตทา หิ โส โลกครุ, ภิกฺขุนึ ทิพฺพจกฺขุกํ;

กิตฺตยํ ปริสามชฺเฌ, อคฺคฏฺฐาเน ฐเปสิ ตํ.

๑๔๒.

‘‘สุณิตฺวา ตมหํ หฏฺฐา, ทานํ ทตฺวาน สตฺถุโน;

ปูชิตฺวาน จ สมฺพุทฺธํ, ทิพฺพจกฺขุํ อปตฺถยึ.

๑๔๓.

‘‘ตโต อโวจ มํ สตฺถา, ‘นนฺเท ลจฺฉสิ ปตฺถิตํ;

ปทีปธมฺมทานานํ, ผลเมตํ สุนิจฺฉิตํ.

๑๔๔.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๑๔๕.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา, โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา;

สกุลา นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวิกา’.

๑๔๖.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๑๔๗.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๑๔๘.

‘‘ปริพฺพาชกินี อาสึ, ตทาหํ เอกจารินี;

ภิกฺขาย วิจริตฺวาน, อลภึ เตลมตฺตกํ.

๑๔๙.

‘‘เตน ทีปํ ปทีเปตฺวา, อุปฏฺฐึ สพฺพสํวรึ;

เจติยํ ทฺวิปทคฺคสฺส, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

๑๕๐.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๑๕๑.

‘‘ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชามิ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา;

ปชฺชลนฺติ มหาทีปา, ตตฺถ ตตฺถ คตาย เม.

๑๕๒.

‘‘ติโรกุฏฺฏํ [Pg.252] ติโรเสลํ, สมติคฺคยฺห ปพฺพตํ;

ปสฺสามหํ ยทิจฺฉามิ, ทีปทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๕๓.

‘‘วิสุทฺธนยนา โหมิ, ยสสา จ ชลามหํ;

สทฺธาปญฺญาวตี เจว, ทีปทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๕๔.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาตา วิปฺปกุเล อหํ;

ปหูตธนธญฺญมฺหิ, มุทิเต ราชปูชิเต.

๑๕๕.

‘‘อหํ สพฺพงฺคสมฺปนฺนา, สพฺพาภรณภูสิตา;

ปุรปฺปเวเส สุคตํ, วาตปาเน ฐิตา อหํ.

๑๕๖.

‘‘ทิสฺวา ชลนฺตํ ยสสา, เทวมนุสฺสสกฺกตํ;

อนุพฺยญฺชนสมฺปนฺนํ, ลกฺขเณหิ วิภูสิตํ.

๑๕๗.

‘‘อุทคฺคจิตฺตา สุมนา, ปพฺพชฺชํ สมโรจยึ;

น จิเรเนว กาเลน, อรหตฺตมปาปุณึ.

๑๕๘.

‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

ปรจิตฺตานิ ชานามิ, สตฺถุสาสนการิกา.

๑๕๙.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ, วิสุทฺธาสึ สุนิมฺมลา.

๑๖๐.

‘‘ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ;

โอหิโต ครุโก ภาโร, ภวเนตฺติ สมูหตา.

๑๖๑.

‘‘ยสฺสตฺถาย ปพฺพชิตา, อคารสฺมานคาริยํ;

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต, สพฺพสํโยชนกฺขโย.

๑๖๒.

‘‘ตโต มหาการุณิโก, เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ;

ทิพฺพจกฺขุกานํ อคฺคา, สกุลาติ นรุตฺตโม.

๑๖๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๑๖๔.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๖๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ สกุลา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สกุลาเถริยาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. นนฺทาเถรีอปทานํ

๑๖๖.

‘‘ปทุมุตฺตโร [Pg.253] นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๑๖๗.

‘‘โอวาทโก วิญฺญาปโก, ตารโก สพฺพปาณินํ;

เทสนากุสโล พุทฺโธ, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

๑๖๘.

‘‘อนุกมฺปโก การุณิโก, หิเตสี สพฺพปาณินํ;

สมฺปตฺเต ติตฺถิเย สพฺเพ, ปญฺจสีเล ปติฏฺฐปิ.

๑๖๙.

‘‘เอวํ นิรากุลํ อาสิ, สุญฺญตํ ติตฺถิเยหิ จ;

วิจิตฺตํ อรหนฺเตหิ, วสีภูเตหิ ตาทิภิ.

๑๗๐.

‘‘รตนานฏฺฐปญฺญาสํ, อุคฺคโตว มหามุนิ;

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาโส, พาตฺตึสวรลกฺขโณ.

๑๗๑.

‘‘วสฺสสตสหสฺสานิ, อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส, ตาเรสิ ชนตํ พหุํ.

๑๗๒.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, ชาตา เสฏฺฐิกุเล อหุํ;

นานารตนปชฺโชเต, มหาสุขสมปฺปิตา.

๑๗๓.

‘‘อุเปตฺวา ตํ มหาวีรํ, อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ;

อมตํ ปรมสฺสาทํ, ปรมตฺถนิเวทกํ.

๑๗๔.

‘‘ตทา นิมนฺตยิตฺวาน, สสงฺฆํ โลกนายกํ;

ทตฺวา ตสฺส มหาทานํ, ปสนฺนา เสหิ ปาณิภิ.

๑๗๕.

‘‘ฌายินีนํ ภิกฺขุนีนํ, อคฺคฏฺฐานมปตฺถยึ;

นิปจฺจ สิรสา ธีรํ, สสงฺฆํ โลกนายกํ.

๑๗๖.

‘‘ตทา อทนฺตทมโก, ติโลกสรโณ ปภู;

พฺยากาสิ นรสารถิ, ‘ลจฺฉเส ตํ สุปตฺถิตํ.

๑๗๗.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๑๗๘.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา, โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา;

นนฺทาติ นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวิกา’.

๑๗๙.

‘‘ตํ [Pg.254] สุตฺวา มุทิตา หุตฺวา, ยาวชีวํ ตทา ชินํ;

เมตฺตจิตฺตา ปริจรึ, ปจฺจเยหิ วินายกํ.

๑๘๐.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๑๘๑.

‘‘ตโต จุตา ยามมคํ, ตโตหํ ตุสิตํ คตา ;

ตโต จ นิมฺมานรตึ, วสวตฺติปุรํ ตโต.

๑๘๒.

‘‘ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชามิ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา;

ตตฺถ ตตฺเถว ราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๑๘๓.

‘‘ตโต จุตา มนุสฺสตฺเต, ราชานํ จกฺกวตฺตินํ;

มณฺฑลีนญฺจ ราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๑๘๔.

‘‘สมฺปตฺตึ อนุโภตฺวาน, เทเวสุ มนุเชสุ จ;

สพฺพตฺถ สุขิตา หุตฺวา, เนกกปฺเปสุ สํสรึ.

๑๘๕.

‘‘ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, สุรมฺเม กปิลวฺหเย;

รญฺโญ สุทฺโธทนสฺสาหํ, ธีตา อาสึ อนินฺทิตา.

๑๘๖.

‘‘สิริยา รูปินึ ทิสฺวา, นนฺทิตํ อาสิ ตํ กุลํ;

เตน นนฺทาติ เม นามํ, สุนฺทรํ ปวรํ อหุ.

๑๘๗.

‘‘ยุวตีนญฺจ สพฺพาสํ, กลฺยาณีติ จ วิสฺสุตา;

ตสฺมิมฺปิ นคเร รมฺเม, ฐเปตฺวา ตํ ยโสธรํ.

๑๘๘.

‘‘เชฏฺโฐ ภาตา ติโลกคฺโค, ปจฺฉิโม อรหา ตถา;

เอกากินี คหฏฺฐาหํ, มาตรา ปริโจทิตา.

๑๘๙.

‘‘‘สากิยมฺหิ กุเล ชาตา, ปุตฺเต พุทฺธานุชา ตุวํ;

นนฺเทนปิ วินา ภูตา, อคาเร กึ นุ อจฺฉสิ.

๑๙๐.

‘‘‘ชราวสานํ โยพฺพญฺญํ, รูปํ อสุจิสมฺมตํ;

โรคนฺตมปิจาโรคฺยํ, ชีวิตํ มรณนฺติกํ.

๑๙๑.

‘‘‘อิทมฺปิ เต สุภํ รูปํ, สสีกนฺตํ มโนหรํ;

ภูสนานํ อลงฺการํ, สิริสงฺฆาฏสนฺนิภํ.

๑๙๒.

‘‘‘ปุญฺชิตํ [Pg.255] โลกสารํว, นยนานํ รสายนํ;

ปุญฺญานํ กิตฺติชนนํ, อุกฺกากกุลนนฺทนํ.

๑๙๓.

‘‘‘น จิเรเนว กาเลน, ชรา สมธิเสสฺสติ ;

วิหาย เคหํ การุญฺเญ, จร ธมฺมมนินฺทิเต’.

๑๙๔.

‘‘สุตฺวาหํ มาตุ วจนํ, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

เทเหน น ตุ จิตฺเตน, รูปโยพฺพนลาฬิตา.

๑๙๕.

‘‘มหตา จ ปยตฺเตน, ฌานชฺเฌน ปรํ มม;

กาตุญฺจ วทเต มาตา, น จาหํ ตตฺถ อุสฺสุกา.

๑๙๖.

‘‘ตโต มหาการุณิโก, ทิสฺวา มํ กามลาลสํ ;

นิพฺพินฺทนตฺถํ รูปสฺมึ, มม จกฺขุปเถ ชิโน.

๑๙๗.

‘‘สเกน อานุภาเวน, อิตฺถึ มาเปสิ โสภินึ;

ทสฺสนียํ สุรุจิรํ, มมโตปิ สุรูปินึ.

๑๙๘.

‘‘ตมหํ วิมฺหิตา ทิสฺวา, อติวิมฺหิตเทหินึ;

จินฺตยึ สผลํ เมติ, เนตฺตลาภญฺจ มานุสํ.

๑๙๙.

‘‘ตมหํ เอหิ สุภเค, เยนตฺโถ ตํ วเทหิ เม;

กุลํ เต นามโคตฺตญฺจ, วท เม ยทิ เต ปิยํ.

๒๐๐.

‘น วญฺจกาโล สุภเค, อุจฺฉงฺเค มํ นิวาสย;

สีทนฺตีว มมงฺคานิ, ปสุปฺปย มุหุตฺตกํ’.

๒๐๑.

‘‘ตโต สีสํ มมงฺเก สา, กตฺวา สยิ สุโลจนา;

ตสฺสา นลาเฏ ปติตา, ลุทฺธา ปรมทารุณา.

๒๐๒.

‘‘สห ตสฺสา นิปาเตน, ปิฬกา อุปปชฺชถ;

ปคฺฆรึสุ ปภินฺนา จ, กุณปา ปุพฺพโลหิตา.

๒๐๓.

‘‘ปภินฺนํ วทนญฺจาปิ, กุณปํ ปูติคนฺธนํ;

อุทฺธุมาตํ วินิลญฺจ, ปุพฺพญฺจาปิ สรีรกํ.

๒๐๔.

‘‘สา ปเวทิตสพฺพงฺคี, นิสฺสสนฺตี มุหุํ มุหุํ;

เวทยนฺตี สกํ ทุกฺขํ, กรุณํ ปริเทวยิ.

๒๐๕.

‘‘‘ทุกฺเขน [Pg.256] ทุกฺขิตา โหมิ, ผุสยนฺติ จ เวทนา;

มหาทุกฺเข นิมุคฺคมฺหิ, สรณํ โหหิ เม สขี’.

๒๐๖.

‘‘‘กุหึ วทนโสภํ เต, กุหึ เต ตุงฺคนาสิกา;

ตมฺพพิมฺพวโรฏฺฐํ เต, วทนํ เต กุหึ คตํ.

๒๐๗.

‘‘‘กุหึ สสีนิภํ วณฺณํ, กมฺพุคีวา กุหึ คตา;

โทฬาโลลาว เต กณฺณา, เววณฺณํ สมุปาคตา.

๒๐๘.

‘‘‘มกุฬขารกาการา, กลิกาว ปโยธรา;

ปภินฺนา ปูติกุณปา, ทุฏฺฐคนฺธิตฺตมาคตา.

๒๐๙.

‘‘‘เวทิมชฺฌาว สุสฺโสณี, สูนาว นีตกิพฺพิสา;

ชาตา อเมชฺฌภริตา, อโห รูปมสสฺสตํ.

๒๑๐.

‘‘‘สพฺพํ สรีรสญฺชาตํ, ปูติคนฺธํ ภยานกํ;

สุสานมิว พีภจฺฉํ, รมนฺเต ยตฺถ พาลิสา’.

๒๑๑.

‘‘ตทา มหาการุณิโก, ภาตา เม โลกนายโก;

ทิสฺวา สํวิคฺคจิตฺตํ มํ, อิมา คาถา อภาสถ.

๒๑๒.

‘‘‘อาตุรํ กุณปํ ปูตึ, ปสฺส นนฺเท สมุสฺสยํ;

อสุภาย จิตฺตํ ภาเวหิ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ.

๒๑๓.

‘‘‘ยถา อิทํ ตถา เอตํ, ยถา เอตํ ตถา อิทํ;

ทุคฺคนฺธํ ปูติกํ วาติ, พาลานํ อภินนฺทิตํ.

๒๑๔.

‘‘‘เอวเมตํ อเวกฺขนฺตี, รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา;

ตโต สกาย ปญฺญาย, อภินิพฺพิชฺฌ ทกฺขสิ’.

๒๑๕.

‘‘ตโตหํ อติสํวิคฺคา, สุตฺวา คาถา สุภาสิตา;

ตตฺรฏฺฐิตาวหํ สนฺตี, อรหตฺตมปาปุณึ.

๒๑๖.

‘‘ยตฺถ ยตฺถ นิสินฺนาหํ, สทา ฌานปรายนา;

ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ, เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ.

๒๑๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๒๑๘.

‘‘สฺวาคตํ [Pg.257] วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๑๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ นนฺทา ภิกฺขุนี ชนปทกลฺยาณี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นนฺทาเถริยาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. โสณาเถรีอปทานํ

๒๒๐.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๒๒๑.

‘‘ตทา เสฏฺฐิกุเล ชาตา, สุขิตา ปูชิตา ปิยา;

อุเปตฺวา ตํ มุนิวรํ, อสฺโสสึ มธุรํ วจํ.

๒๒๒.

‘‘อารทฺธวีริยานคฺคํ, วณฺเณสิ ภิกฺขุนึ ชิโน;

ตํ สุตฺวา มุทิตา หุตฺวา, การํ กตฺวาน สตฺถุโน.

๒๒๓.

‘‘อภิวาทิย สมฺพุทฺธํ, ฐานํ ตํ ปตฺถยึ ตทา;

อนุโมทิ มหาวีโร, ‘สิชฺฌตํ ปณิธี ตว.

๒๒๔.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๒๒๕.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา, โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา;

โสณาติ นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวิกา’.

๒๒๖.

‘‘ตํ สุตฺวา มุทิตา หุตฺวา, ยาวชีวํ ตทา ชินํ;

เมตฺตจิตฺตา ปริจรึ, ปจฺจเยหิ วินายกํ.

๒๒๗.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๒๒๘.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาตา เสฏฺฐิกุเล อหํ;

สาวตฺถิยํ ปุรวเร, อิทฺเธ ผีเต มหทฺธเน.

๒๒๙.

‘‘ยทา [Pg.258] จ โยพฺพนปฺปตฺตา, คนฺตฺวา ปติกุลํ อหํ;

ทส ปุตฺตานิ อชนึ, สุรูปานิ วิเสสโต.

๒๓๐.

‘‘สุเขธิตา จ เต สพฺเพ, ชนเนตฺตมโนหรา;

อมิตฺตานมฺปิ รุจิตา, มม ปเคว เต ปิยา.

๒๓๑.

‘‘ตโต มยฺหํ อกามาย, ทสปุตฺตปุรกฺขโต;

ปพฺพชิตฺถ ส เม ภตฺตา, เทวเทวสฺส สาสเน.

๒๓๒.

‘‘ตเทกิกา วิจินฺเตสึ, ชีวิเตนาลมตฺถุ เม;

จตฺตาย ปติปุตฺเตหิ, วุฑฺฒาย จ วรากิยา.

๒๓๓.

‘‘อหมฺปิ ตตฺถ คจฺฉิสฺสํ, สมฺปตฺโต ยตฺถ เม ปติ;

เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๒๓๔.

‘‘ตโต จ มํ ภิกฺขุนิโย, เอกํ ภิกฺขุนุปสฺสเย;

วิหาย คจฺฉุโมวาทํ, ตาเปหิ อุทกํ อิติ.

๒๓๕.

‘‘ตทา อุทกมาหิตฺวา, โอกิริตฺวาน กุมฺภิยา;

จุลฺเล ฐเปตฺวา อาสีนา, ตโต จิตฺตํ สมาทหึ.

๒๓๖.

‘‘ขนฺเธ อนิจฺจโต ทิสฺวา, ทุกฺขโต จ อนตฺตโต;

เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ, อรหตฺตมปาปุณึ.

๒๓๗.

‘‘ตทาคนฺตฺวา ภิกฺขุนิโย, อุณฺโหทกมปุจฺฉิสุํ;

เตโชธาตุมธิฏฺฐาย, ขิปฺปํ สนฺตาปยึ ชลํ.

๒๓๘.

‘‘วิมฺหิตา ตา ชินวรํ, เอตมตฺถมสาวยุํ;

ตํ สุตฺวา มุทิโต นาโถ, อิมํ คาถํ อภาสถ.

๒๓๙.

‘‘‘โย จ วสฺสสตํ ชีเว, กุสีโต หีนวีริโย;

เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย, วีริยมารภโต ทฬฺหํ’.

๒๔๐.

‘‘อาราธิโต มหาวีโร, มยา สุปฺปฏิปตฺติยา;

อารทฺธวีริยานคฺคํ, มมาห ส มหามุนิ.

๒๔๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๒๔๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๔๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.259] จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ โสณา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

โสณาเถริยาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. ภทฺทกาปิลานีเถรีอปทานํ

๒๔๔.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู ;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๒๔๕.

‘‘ตทาหุ หํสวติยํ, วิเทโห นาม นามโต ;

เสฏฺฐี ปหูตรตโน, ตสฺส ชายา อโหสหํ.

๒๔๖.

‘‘กทาจิ โส นราทิจฺจํ, อุเปจฺจ สปริชฺชโน;

ธมฺมมสฺโสสิ พุทฺธสฺส, สพฺพทุกฺขภยปฺปหํ.

๒๔๗.

‘‘สาวกํ ธุตวาทานํ, อคฺคํ กิตฺเตสิ นายโก;

สุตฺวา สตฺตาหิกํ ทานํ, ทตฺวา พุทฺธสฺส ตาทิโน.

๒๔๘.

‘‘นิปจฺจ สิรสา ปาเท, ตํ ฐานมภิปตฺถยึ;

ส หาสยนฺโต ปริสํ, ตทา หิ นรปุงฺคโว.

๒๔๙.

‘‘เสฏฺฐิโน อนุกมฺปาย, อิมา คาถา อภาสถ;

‘ลจฺฉเส ปตฺถิตํ ฐานํ, นิพฺพุโต โหหิ ปุตฺตก.

๒๕๐.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๒๕๑.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๒๕๒.

‘‘ตํ สุตฺวา มุทิโต หุตฺวา, ยาวชีวํ ตทา ชินํ;

เมตฺตจิตฺโต ปริจริ, ปจฺจเยหิ วินายกํ.

๒๕๓.

‘‘สาสนํ โชตยิตฺวาน, โส มทฺทิตฺวา กุติตฺถิเย;

เวเนยฺยํ วินยิตฺวา จ, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

๒๕๔.

‘‘นิพฺพุเต [Pg.260] ตมฺหิ โลกคฺเค, ปูชนตฺถาย สตฺถุโน;

ญาติมิตฺเต สมาเนตฺวา, สห เตหิ อการยิ.

๒๕๕.

‘‘สตฺตโยชนิกํ ถูปํ, อุพฺพิทฺธํ รตนามยํ;

ชลนฺตํ สตรํสึว, สาลราชํว ผุลฺลิตํ.

๒๕๖.

‘‘สตฺตสตสหสฺสานิ, ปาติโย ตตฺถ การยิ;

นฬคฺคี วิย โชตนฺตี, รตเนเหว สตฺตหิ.

๒๕๗.

‘‘คนฺธเตเลน ปูเรตฺวา, ทีปานุชฺชลยี ตหึ;

ปูชนตฺถาย มเหสิสฺส, สพฺพภูตานุกมฺปิโน.

๒๕๘.

‘‘สตฺตสตสหสฺสานิ, ปุณฺณกุมฺภานิ การยิ;

รตเนเหว ปุณฺณานิ, ปูชนตฺถาย มเหสิโน.

๒๕๙.

‘‘มชฺเฌ อฏฺฐฏฺฐกุมฺภีนํ, อุสฺสิตา กญฺจนคฺฆิโย;

อติโรจนฺติ วณฺเณน, สรเทว ทิวากโร.

๒๖๐.

‘‘จตุทฺวาเรสุ โสภนฺติ, โตรณา รตนามยา;

อุสฺสิตา ผลกา รมฺมา, โสภนฺติ รตนามยา.

๒๖๑.

‘‘วิโรจนฺติ ปริกฺขิตฺตา, อวฏํสา สุนิมฺมิตา;

อุสฺสิตานิ ปฏากานิ, รตนานิ วิโรจเร.

๒๖๒.

‘‘สุรตฺตํ สุกตํ จิตฺตํ, เจติยํ รตนามยํ;

อติโรจติ วณฺเณน, สสญฺโฌว ทิวากโร.

๒๖๓.

‘‘ถูปสฺส เวทิโย ติสฺโส, หริตาเลน ปูรยิ;

เอกํ มโนสิลาเยกํ, อญฺชเนน จ เอกิกํ.

๒๖๔.

‘‘ปูชํ เอตาทิสํ รมฺมํ, กาเรตฺวา วรวาทิโน;

อทาสิ ทานํ สงฺฆสฺส, ยาวชีวํ ยถาพลํ.

๒๖๕.

‘‘สหาว เสฏฺฐินา เตน, ตานิ ปุญฺญานิ สพฺพโส;

ยาวชีวํ กริตฺวาน, สหาว สุคตึ คตา.

๒๖๖.

‘‘สมฺปตฺติโยนุโภตฺวาน, เทวตฺเต อถ มานุเส;

ฉายา วิย สรีเรน, สห เตเนว สํสรึ.

๒๖๗.

‘‘เอกนวุติโต [Pg.261] กปฺเป, วิปสฺสี นาม นายโก;

อุปฺปชฺชิ จารุทสฺสโน, สพฺพธมฺมวิปสฺสโก.

๒๖๘.

‘‘ตทายํ พนฺธุมติยํ, พฺราหฺมโณ สาธุสมฺมโต;

อฑฺโฒ สนฺโต คุเณนาปิ, ธเนน จ สุทุคฺคโต.

๒๖๙.

‘‘ตทาปิ ตสฺสาหํ อาสึ, พฺราหฺมณี สมเจตสา;

กทาจิ โส ทิชวโร, สงฺคเมสิ มหามุนึ.

๒๗๐.

‘‘นิสินฺนํ ชนกายมฺหิ, เทเสนฺตํ อมตํ ปทํ;

สุตฺวา ธมฺมํ ปมุทิโต, อทาสิ เอกสาฏกํ.

๒๗๑.

‘‘ฆรเมเกน วตฺเถน, คนฺตฺวาเนตํ ส มพฺรวิ ;

‘อนุโมท มหาปุญฺญํ, ทินฺนํ พุทฺธสฺส สาฏกํ’.

๒๗๒.

‘‘ตทาหํ อญฺชลึ กตฺวา, อนุโมทึ สุปีณิตา ;

‘สุทินฺโน สาฏโก สามิ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส ตาทิโน’.

๒๗๓.

‘‘สุขิโต สชฺชิโต หุตฺวา, สํสรนฺโต ภวาภเว;

พาราณสิปุเร รมฺเม, ราชา อาสิ มหีปติ.

๒๗๔.

‘‘ตทา ตสฺส มเหสีหํ, อิตฺถิคุมฺพสฺส อุตฺตมา;

ตสฺสาติ ทยิตา อาสึ, ปุพฺพสฺเนเหน ภตฺตุโน.

๒๗๕.

‘‘ปิณฺฑาย วิจรนฺเต เต, อฏฺฐ ปจฺเจกนายเก;

ทิสฺวา ปมุทิโต หุตฺวา, ทตฺวา ปิณฺฑํ มหารหํ.

๒๗๖.

‘‘ปุโน นิมนฺตยิตฺวาน, กตฺวา รตนมณฺฑปํ;

กมฺมาเรหิ กตํ ปตฺตํ, โสวณฺณํ วต ตตฺตกํ.

๒๗๗.

‘‘สมาเนตฺวาน เต สพฺเพ, เตสํ ทานมทาสิ โส;

โสณฺณาสเน ปวิฏฺฐานํ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.

๒๗๘.

‘‘ตมฺปิ ทานํ สหาทาสึ, กาสิราเชนหํ ตทา;

ปุนาหํ พาราณสิยํ, ชาตา กาสิกคามเก.

๒๗๙.

‘‘กุฏุมฺพิกกุเล [Pg.262] ผีเต, สุขิโต โส สภาตุโก;

เชฏฺฐสฺส ภาตุโน ชายา, อโหสึ สุปติพฺพตา.

๒๘๐.

‘‘ปจฺเจกพุทฺธํ ทิสฺวาน, กนิยสฺส มม ภตฺตุโน ;

ภาคนฺนํ ตสฺส ทตฺวาน, อาคเต ตมฺหิ ปาวทึ.

๒๘๑.

‘‘นาภินนฺทิตฺถ โส ทานํ, ตโต ตสฺส อทาสหํ;

อุขา อานิย ตํ อนฺนํ, ปุโน ตสฺเสว โส อทา.

๒๘๒.

‘‘ตทนฺนํ ฉฑฺฑยิตฺวาน, ทุฏฺฐา พุทฺธสฺสหํ ตทา;

ปตฺตํ กลลปุณฺณํ ตํ, อทาสึ ตสฺส ตาทิโน.

๒๘๓.

‘‘ทาเน จ คหเณ เจว, อปเจ ปทุเสปิ จ;

สมจิตฺตมุขํ ทิสฺวา, ตทาหํ สํวิชึ ภุสํ.

๒๘๔.

‘‘ปุโน ปตฺตํ คเหตฺวาน, โสธยิตฺวา สุคนฺธินา;

ปสนฺนจิตฺตา ปูเรตฺวา, สฆตํ สกฺกรํ อทํ.

๒๘๕.

‘‘ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชามิ, สุรูปา โหมิ ทานโต;

พุทฺธสฺส อปกาเรน, ทุคฺคนฺธา วทเนน จ.

๒๘๖.

‘‘ปุน กสฺสปวีรสฺส, นิธายนฺตมฺหิ เจติเย;

โสวณฺณํ อิฏฺฐกํ วรํ, อทาสึ มุทิตา อหํ.

๒๘๗.

‘‘จตุชฺชาเตน คนฺเธน, นิจยิตฺวา ตมิฏฺฐกํ;

มุตฺตา ทุคฺคนฺธโทสมฺหา, สพฺพงฺคสุสมาคตา.

๒๘๘.

‘‘สตฺตปาติสหสฺสานิ, รตเนเหว สตฺตหิ;

กาเรตฺวา ฆตปูรานิ, วฏฺฏีนิ จ สหสฺสโส.

๒๘๙.

‘‘ปกฺขิปิตฺวา ปทีเปตฺวา, ฐปยึ สตฺตปนฺติโย;

ปูชนตฺถํ โลกนาถสฺส, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

๒๙๐.

‘‘ตทาปิ ตมฺหิ ปุญฺญมฺหิ, ภาคินียิ วิเสสโต;

ปุน กาสีสุ สญฺชาโต, สุมิตฺตา อิติ วิสฺสุโต.

๒๙๑.

‘‘ตสฺสาหํ ภริยา อาสึ, สุขิตา สชฺชิตา ปิยา;

ตทา ปจฺเจกมุนิโน, อทาสึ ฆนเวฐนํ.

๒๙๒.

‘‘ตสฺสาปิ [Pg.263] ภาคินี อาสึ, โมทิตฺวา ทานมุตฺตมํ;

ปุนาปิ กาสิรฏฺฐมฺหิ, ชาโต โกลิยชาติยา.

๒๙๓.

‘‘ตทา โกลิยปุตฺตานํ, สเตหิ สห ปญฺจหิ;

ปญฺจปจฺเจกพุทฺธานํ, สตานิ สมุปฏฺฐหิ.

๒๙๔.

‘‘เตมาสํ ตปฺปยิตฺวาน, อทาสิ จ ติจีวเร ;

ชายา ตสฺส ตทา อาสึ, ปุญฺญกมฺมปถานุคา.

๒๙๕.

‘‘ตโต จุโต อหุ ราชา, นนฺโท นาม มหายโส;

ตสฺสาปิ มเหสี อาสึ, สพฺพกามสมิทฺธินี.

๒๙๖.

‘‘ตทา ราชา ภวิตฺวาน, พฺรหฺมทตฺโต มหีปติ;

ปทุมวตีปุตฺตานํ, ปจฺเจกมุนินํ ตทา.

๒๙๗.

‘‘สตานิ ปญฺจนูนานิ, ยาวชีวํ อุปฏฺฐหึ;

ราชุยฺยาเน นิวาเสตฺวา, นิพฺพุตานิ จ ปูชยึ.

๒๙๘.

‘‘เจติยานิ จ กาเรตฺวา, ปพฺพชิตฺวา อุโภ มยํ;

ภาเวตฺวา อปฺปมญฺญาโย, พฺรหฺมโลกํ อคมฺหเส.

๒๙๙.

‘‘ตโต จุโต มหาติตฺเถ, สุชาโต ปิปฺผลายโน;

มาตา สุมนเทวีติ, โกสิโคตฺโต ทิโช ปิตา.

๓๐๐.

‘‘อหํ มทฺเท ชนปเท, สากลาย ปุรุตฺตเม;

กปฺปิลสฺส ทิชสฺสาสึ, ธีตา มาตา สุจีมติ.

๓๐๑.

‘‘ฆนกญฺจนพิมฺเพน, นิมฺมินิตฺวาน มํ ปิตา;

อทา กสฺสปธีรสฺส, กาเมหิ วชฺชิตสฺสมํ.

๓๐๒.

‘‘กทาจิ โส การุณิโก, คนฺตฺวา กมฺมนฺตเปกฺขโก;

กากาทิเกหิ ขชฺชนฺเต, ปาเณ ทิสฺวาน สํวิชิ.

๓๐๓.

‘‘ฆเรวาหํ ติเล ชาเต, ทิสฺวานาตปตาปเน;

กิมิ กาเกหิ ขชฺชนฺเต, สํเวคมลภึ ตทา.

๓๐๔.

‘‘ตทา โส ปพฺพชี ธีโร, อหํ ตมนุปพฺพชึ;

ปญฺจวสฺสานิ นิวสึ, ปริพฺพาชวเต อหํ.

๓๐๕.

‘‘ยทา [Pg.264] ปพฺพชิตา อาสิ, โคตมี ชินโปสิกา;

ตทาหํ ตมุปคนฺตฺวา, พุทฺเธน อนุสาสิตา.

๓๐๖.

‘‘น จิเรเนว กาเลน, อรหตฺตมปาปุณึ;

อโห กลฺยาณมิตฺตตฺตํ, กสฺสปสฺส สิรีมโต.

๓๐๗.

‘‘สุโต พุทฺธสฺส ทายาโท, กสฺสโป สุสมาหิโต;

ปุพฺเพนิวาสํ โย เวทิ, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ.

๓๐๘.

‘‘อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญาโวสิโต มุนิ;

เอตาหิ ตีหิ วิชฺชาหิ, เตวิชฺโช โหติ พฺราหฺมโณ.

๓๐๙.

‘‘ตเถว ภทฺทกาปิลานี, เตวิชฺชา มจฺจุหายินี;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, ชิตฺวา มารํ สวาหนํ.

๓๑๐.

‘‘ทิสฺวา อาทีนวํ โลเก, อุโภ ปพฺพชิตา มยํ;

ตฺยมฺห ขีณาสวา ทนฺตา, สีติภูตามฺห นิพฺพุตา.

๓๑๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๓๑๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๑๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ ภทฺทกาปิลานี ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ภทฺทกาปิลานีเถริยาปทานํ สตฺตมํ.

๘. ยโสธราเถรีอปทานํ

๓๑๔.

เอกสฺมึ สมเย รมฺเม, อิทฺเธ ราชคเห ปุเร;

ปพฺภารมฺหิ วเรกมฺหิ, วสนฺเต นรนายเก.

๓๑๕.

วสนฺติยา ตมฺหิ นคเร, รมฺเม ภิกฺขุนุปสฺสเย;

ยโสธราภิกฺขุนิยา, เอวํ อาสิ วิตกฺกิตํ.

๓๑๖.

‘‘สุทฺโธทโน มหาราชา, โคตมี จ ปชาปตี;

อภิญฺญาตา มหาเถรา, เถริโย จ มหิทฺธิกา.

๓๑๗.

‘‘สนฺตึ [Pg.265] คตาว อาสุํ เต, ทีปจฺจีว นิราสวา;

โลกนาเถ ธรนฺเตว, อหมฺปิ จ สิวํ ปทํ.

๓๑๘.

‘‘คมิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา, ปสฺสนฺตี อายุมตฺตโน;

ปสฺสิตฺวา อายุสงฺขารํ, ตทเหว ขยํ คตํ.

๓๑๙.

‘‘ปตฺตจีวรมาทาย, นิกฺขมิตฺวา สกสฺสมา;

ปุรกฺขตา ภิกฺขุนีภิ, สเตหิ สหสฺเสหิ สา.

๓๒๐.

‘‘มหิทฺธิกา มหาปญฺญา, สมฺพุทฺธํ อุปสงฺกมิ;

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา, สตฺถุโน จกฺกลกฺขเณ;

นิสินฺนา เอกมนฺตมฺหิ, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๓๒๑.

‘‘‘อฏฺฐสตฺตติวสฺสาหํ, ปจฺฉิโม วตฺตเต วโย ;

ปพฺภารมฺหิ อนุปฺปตฺตา, อาโรเจมิ มหามุนิ.

๓๒๒.

‘‘‘ปริปกฺโก วโย มยฺหํ, ปริตฺตํ มม ชีวิตํ;

ปหาย โว คมิสฺสามิ, กตํ เม สรณมตฺตโน.

๓๒๓.

‘‘‘วยมฺหิ ปจฺฉิเม กาเล, มรณํ อุปรุทฺธติ;

อชฺชรตฺตึ มหาวีร, ปาปุณิสฺสามิ นิพฺพุตึ.

๓๒๔.

‘‘‘นตฺถิ ชาติ ชรา พฺยาธิ, มรณญฺจ มหามุเน;

อชรามรณํ ปุรํ, คมิสฺสามิ อสงฺขตํ.

๓๒๕.

‘‘‘ยาวตา ปริสา นาม, สมุปาสนฺติ สตฺถุโน;

อปราธมชานนฺตี, ขมนฺตํ สมฺมุขา มุเน.

๓๒๖.

‘‘‘สํสริตฺวา จ สํสาเร, ขลิตญฺเจ มมํ ตยิ;

อาโรเจมิ มหาวีร, อปราธํ ขมสฺสุ เม’.

๓๒๗.

‘‘สุตฺวาน วจนํ ตสฺสา, มุนินฺโท อิทมพฺรวิ;

‘กิมุตฺตรํ เต วกฺขามิ, นิพฺพานาย วชนฺติยา.

๓๒๘.

‘‘‘อิทฺธิญฺจาปิ นิทสฺเสหิ, มม สาสนการิเก;

ปริสานญฺจ สพฺพาสํ, กงฺขํ ฉินฺทสฺสุ ยาวตา’.

๓๒๙.

‘‘สุตฺวา ตํ มุนิโน วาจํ, ภิกฺขุนี สา ยโสธรา;

วนฺทิตฺวา มุนิราชํ ตํ, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๓๓๐.

‘‘‘ยโสธรา [Pg.266] อหํ วีร, อคาเร เต ปชาปติ;

สากิยมฺหิ กุเล ชาตา, อิตฺถิองฺเค ปติฏฺฐิตา.

๓๓๑.

‘‘‘ถีนํ สตสหสฺสานํ, นวุตีนํ ฉทุตฺตริ;

อคาเร เต อหํ วีร, ปาโมกฺขา สพฺพา อิสฺสรา.

๓๓๒.

‘‘‘รูปาจารคุณูเปตา, โยพฺพนฏฺฐา ปิยํวทา;

สพฺพา มํ อปจายนฺติ, เทวตา วิย มานุสา.

๓๓๓.

‘‘‘กญฺญาสตสหสฺสปมุขา, สกฺยปุตฺตนิเวสเน;

สมานสุขทุกฺขตา, เทวตา วิย นนฺทเน.

๓๓๔.

‘‘‘กามธาตุมติกฺกมฺม, สณฺฐิตา รูปธาตุยา;

รูเปน สทิสา นตฺถิ, ฐเปตฺวา โลกนายกํ.

๓๓๕.

‘‘‘สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา, อิทฺธึ ทสฺเสสิ สตฺถุโน;

เนกา นานาวิธาการา, มหาอิทฺธีปิ ทสฺสยี.

๓๓๖.

‘‘‘จกฺกวาฬสมํ กายํ, สีสํ อุตฺตรโต กุรุ;

อุโภ ปกฺขา ทุเว ทีปา, ชมฺพุทีปํ สรีรโต.

๓๓๗.

‘‘‘ทกฺขิณญฺจ สรํ ปิญฺฉํ, นานาสาขา ตุ ปตฺตกา;

จนฺทญฺจ สูริยญฺจกฺขิ, เมรุปพฺพตโต สิขํ.

๓๓๘.

‘‘‘จกฺกวาลคิรึ ตุณฺฑํ, ชมฺพุรุกฺขํ สมูลกํ;

พีชมานา อุปาคนฺตฺวา, วนฺทนฺตี โลกนายกํ.

๓๓๙.

‘‘‘หตฺถิวณฺณํ ตเถวสฺสํ, ปพฺพตํ ชลธึ ตถา;

จนฺทิมํ สูริยํ เมรุํ, สกฺกวณฺณญฺจ ทสฺสยิ.

๓๔๐.

‘‘‘ยโสธรา อหํ วีร, ปาเท วนฺทามิ จกฺขุม;

สหสฺสโลกธาตูนํ, ผุลฺลปทฺเมน ฉาทยิ.

๓๔๑.

‘‘‘พฺรหฺมวณฺณญฺจ มาเปตฺวา, ธมฺมํ เทเสสิ สุญฺญตํ;

ยโสธรา อหํ วีร, ปาเท วนฺทามิ จกฺขุม.

๓๔๒.

‘‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี โหมิ มหามุนิ.

๓๔๓.

‘‘‘ปุพฺเพนิวาสํ [Pg.267] ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๓๔๔.

‘‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ มยฺหํ มหาวีร, อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก.

๓๔๕.

‘‘‘ปุพฺพานํ โลกนาถานํ, สงฺคมํ เต นิทสฺสิตํ ;

อธิการํ พหุํ มยฺหํ, ตุยฺหตฺถาย มหามุเน.

๓๔๖.

‘‘‘ยํ มยฺหํ ปูริตํ กมฺมํ, กุสลํ สรเส มุเน;

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร, ปุญฺญํ อุปจิตํ มยา.

๓๔๗.

‘‘‘อภพฺพฏฺฐาเน วชฺเชตฺวา, วารยิตฺวา อนาจรํ;

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร, สญฺจตฺตํ ชีวิตํ มยา.

๓๔๘.

‘‘‘เนกโกฏิสหสฺสานิ, ภริยตฺถายทาสิ มํ;

น ตตฺถ วิมนา โหมิ, ตุยฺหตฺถาย มหามุนิ.

๓๔๙.

‘‘‘เนกโกฏิสหสฺสานิ, อุปการายทาสิ มํ;

น ตตฺถ วิมนา โหมิ, ตุยฺหตฺถาย มหามุนิ.

๓๕๐.

‘‘‘เนกโกฏิสหสฺสานิ, โภชนตฺถายทาสิ มํ;

น ตตฺถ วิมนา โหมิ, ตุยฺหตฺถาย มหามุนิ.

๓๕๑.

‘‘‘เนกโกฏิสหสฺสานิ, ชีวิตานิ ปริจฺจชึ;

ภยโมกฺขํ กริสฺสนฺติ, ททามิ มม ชีวิตํ.

๓๕๒.

‘‘‘องฺคคเต อลงฺกาเร, วตฺเถ นานาวิเธ พหู;

อิตฺถิมณฺเฑ น คูหามิ, ตุยฺหตฺถาย มหามุนิ.

๓๕๓.

‘‘‘ธนธญฺญปริจฺจาคํ, คามานิ นิคมานิ จ;

เขตฺตํ ปุตฺตา จ ธีตา จ, ปริจฺจตฺตา มหามุนิ.

๓๕๔.

‘‘‘หตฺถี อสฺสา ควา จาปิ, ทาสิโย ปริจาริกา;

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร, ปริจฺจตฺตา อสงฺขิยา.

๓๕๕.

‘‘‘ยํ มยฺหํ ปฏิมนฺเตสิ, ทานํ ทสฺสามิ ยาจเก;

วิมนํ เม น ปสฺสามิ, ททโต ทานมุตฺตมํ.

๓๕๖.

‘‘‘นานาวิธํ [Pg.268] พหุํ ทุกฺขํ, สํสาเร จ พหุพฺพิเธ;

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร, อนุภุตฺตํ อสงฺขิยํ.

๓๕๗.

‘‘‘สุขปฺปตฺตานุโมทามิ, น จ ทุกฺเขสุ ทุมฺมนา;

สพฺพตฺถ ตุลิตา โหมิ, ตุยฺหตฺถาย มหามุนิ.

๓๕๘.

‘‘‘อนุมคฺเคน สมฺพุทฺโธ, ยํ ธมฺมํ อภินีหริ;

อนุโภตฺวา สุขํ ทุกฺขํ, ปตฺโต โพธึ มหามุนิ.

๓๕๙.

‘‘‘พฺรหฺมเทวญฺจ สมฺพุทฺธํ, โคตมํ โลกนายกํ;

อญฺเญสํ โลกนาถานํ, สงฺคมํ เต พหุํ มยา.

๓๖๐.

‘‘‘อธิการํ พหุํ มยฺหํ, ตุยฺหตฺถาย มหามุนิ;

คเวสโต พุทฺธธมฺเม, อหํ เต ปริจาริกา.

๓๖๑.

‘‘‘กปฺเป จ สตสหสฺเส, จตุโร จ อสงฺขิเย;

ทีปงฺกโร มหาวีโร, อุปฺปชฺชิ โลกนายโก.

๓๖๒.

‘‘‘ปจฺจนฺตเทสวิสเย, นิมนฺเตตฺวา ตถาคตํ;

ตสฺส อาคมนํ มคฺคํ, โสเธนฺติ ตุฏฺฐมานสา.

๓๖๓.

‘‘‘เตน กาเลน โส อาสิ, สุเมโธ นาม พฺราหฺมโณ;

มคฺคญฺจ ปฏิยาเทสิ, อายโต สพฺพทสฺสิโน.

๓๖๔.

‘‘‘เตน กาเลนหํ อาสึ, กญฺญา พฺราหฺมณสมฺภวา;

สุมิตฺตานาม นาเมน, อุปคจฺฉึ สมาคมํ.

๓๖๕.

‘‘‘อฏฺฐ อุปฺปลหตฺถานิ, ปูชนตฺถาย สตฺถุโน;

อาทาย ชนสํมชฺเฌ, อทฺทสํ อิสิ มุคฺคตํ.

๓๖๖.

‘‘‘จิรานุคตํ ทยิตํ, อติกฺกนฺตํ มโนหรํ;

ทิสฺวา ตทา อมญฺญิสฺสํ, สผลํ ชีวิตํ มม.

๓๖๗.

‘‘‘ปรกฺกมํ ตํ สผลํ, อทฺทสํ อิสิโน ตทา;

ปุพฺพกมฺเมน สมฺพุทฺเธ, จิตฺตญฺจาปิ ปสีทิ เม.

๓๖๘.

‘‘‘ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาเทสึ, อิเส อุคฺคตมานเส;

เทยฺยํ อญฺญํ น ปสฺสามิ, เทมิ ปุปฺผานิ เต อิสิ.

๓๖๙.

‘‘‘ปญฺจหตฺถา [Pg.269] ตว โหนฺตุ, ตโย โหนฺตุ มมํ อิเส;

เตน สทฺธึ สมา โหนฺตุ, โพธตฺถาย ตวํ อิเส’.

จตุตฺถํ ภาณวารํ.

๓๗๐.

‘‘อิสิ คเหตฺวา ปุปฺผานิ, อาคจฺฉนฺตํ มหายสํ;

ปูเชสิ ชนสํมชฺเฌ, โพธตฺถาย มหาอิสิ.

๓๗๑.

‘‘ปสฺสิตฺวา ชนสํมชฺเฌ, ทีปงฺกโร มหามุนิ;

วิยากาสิ มหาวีโร, อิสิ มุคฺคตมานสํ.

๓๗๒.

‘‘อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป, ทีปงฺกโร มหามุนิ;

มม กมฺมํ วิยากาสิ, อุชุภาวํ มหามุนิ.

๓๗๓.

‘‘‘สมจิตฺตา สมกมฺมา, สมการี ภวิสฺสติ;

ปิยา เหสฺสติ กมฺเมน, ตุยฺหตฺถาย มหาอิสิ.

๓๗๔.

‘‘‘สุทสฺสนา สุปิยา จ, มนาปา ปิยวาทินี;

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา, วิหริสฺสติ อิทฺธิกา.

๓๗๕.

‘‘‘ยถาปิ ภณฺฑสามุคฺคํ, อนุรกฺขติ สามิโน;

เอวํ กุสลธมฺมานํ, อนุรกฺขิสฺสเต อยํ.

๓๗๖.

‘‘‘ตสฺส เต อนุกมฺปนฺตี, ปูรยิสฺสติ ปารมี;

สีโหว ปญฺชรํ เภตฺวา, ปาปุณิสฺสติ โพธิยํ’.

๓๗๗.

‘‘อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป, ยํ มํ พุทฺโธ วิยากรี;

ตํ วาจํ อนุโมเทนฺตี, เอวํการี ภวึ อหํ.

๓๗๘.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส สุกตสฺส, ตตฺถ จิตฺตํ ปสาทยึ;

เทวมนุสฺสกํ โยนึ, อนุโภตฺวา อสงฺขิยํ.

๓๗๙.

‘‘สุขทุกฺเขนุโภตฺวาหํ, เทเวสุ มานุเสสุ จ;

ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, อชายึ สากิเย กุเล.

๓๘๐.

‘‘รูปวตี โภควตี, ยสสีลวตี ตโต;

สพฺพงฺคสมฺปทา โหมิ, กุเลสุ อภิสกฺกตา.

๓๘๑.

‘‘ลาภํ [Pg.270] สิโลกํ สกฺการํ, โลกธมฺมสมาคมํ;

จิตฺตญฺจ ทุกฺขิตํ นตฺถิ, วสามิ อกุโตภยา.

๓๘๒.

‘‘วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, รญฺโญ อนฺเตปุเร ตทา;

ขตฺติยานํ ปุเร วีร, อุปการญฺจ นิทฺทิสิ.

๓๘๓.

‘‘อุปการา จ ยา นารี, ยา จ นารี สุเข ทุเข;

อตฺถกฺขายี จ ยา นารี, ยา จ นารีนุกมฺปิกา.

๓๘๔.

‘‘ปญฺจโกฏิสตา พุทฺธา, นวโกฏิสตานิ จ;

เอเตสํ เทวเทวานํ, มหาทานํ ปวตฺตยึ.

๓๘๕.

‘‘อธิการํ มหา มยฺหํ, ธมฺมราช สุโณหิ เม;

เอกาทสโกฏิสตา, พุทฺธา ทฺวาทส โกฏิโย.

๓๘๖.

‘‘เอเตสํ เทวเทวานํ, มหาทานํ ปวตฺตยึ;

อธิการํ มหา มยฺหํ, ธมฺมราช สุโณหิ เม.

๓๘๗.

‘‘‘วีสโกฏิสตา พุทฺธา, ตึสโกฏิสตานิ จ;

เอเตสํ เทวเทวานํ, มหาทานํ ปวตฺตยึ.

๓๘๘.

‘‘‘อธิการํ มหา มยฺหํ, ธมฺมราช สุโณหิ เม;

จตฺตาลีสโกฏิสตา, ปญฺญาส โกฏิสตานิ จ.

๓๘๙.

‘‘‘เอเตสํ เทวเทวานํ, มหาทานํ ปวตฺตยึ;

อธิการํ มหา มยฺหํ, ธมฺมราช สุโณหิ เม.

๓๙๐.

‘‘‘สฏฺฐิโกฏิสตา พุทฺธา, สตฺตติโกฏิสตานิ จ;

เอเตสํ เทวเทวานํ, มหาทานํ ปวตฺตยึ.

๓๙๑.

‘‘‘อธิการํ มหา มยฺหํ, ธมฺมราช สุโณหิ เม;

อสีติโกฏิสตา พุทฺธา, นวุติโกฏิสตานิ จ.

๓๙๒.

‘‘‘เอเตสํ เทวเทวานํ, มหาทานํ ปวตฺตยึ;

อธิการํ มหา มยฺหํ, ธมฺมราช สุโณหิ เม.

๓๙๓.

‘‘‘โกฏิสตสหสฺสานิ, โหนฺติ โลกคฺคนายกา;

เอเตสํ เทวเทวานํ, มหาทานํ ปวตฺตยึ.

๓๙๔.

‘‘‘อธิการํ [Pg.271] มหา มยฺหํ, ธมฺมราช สุโณหิ เม;

นวโกฏิสหสฺสานิ, อปเร โลกนายกา.

๓๙๕.

‘‘‘เอเตสํ เทวเทวานํ, มหาทานํ ปวตฺตยึ;

อธิการํ มหา มยฺหํ, ธมฺมราช สุโณหิ เม.

๓๙๖.

‘‘‘โกฏิสตสหสฺสานิ, ปญฺจาสีติมเหสินํ;

ปญฺจาสีติโกฏิสตา, สตฺตตึสา จ โกฏิโย.

๓๙๗.

‘‘‘เอเตสํ เทวเทวานํ, มหาทานํ ปวตฺตยึ;

อธิการํ มหา มยฺหํ, ธมฺมราช สุโณหิ เม.

๓๙๘.

‘‘‘ปจฺเจกพุทฺธา วีตราคา, อฏฺฐฏฺฐมกโกฏิโย ;

อธิการํ มหา มยฺหํ, ธมฺมราช สุโณหิ เม.

๓๙๙.

‘‘‘ขีณาสวา วีตมลา, อสงฺขิยา พุทฺธสาวกา;

อธิการํ มหา มยฺหํ, ธมฺมราช สุโณหิ เม.

๔๐๐.

‘‘‘เอวํ ธมฺเม สุจิณฺณานํ, สทา ธมฺมสฺส จารินํ;

ธมฺมจารี สุขํ เสติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

๔๐๑.

‘‘‘ธมฺมํ จเร สุจริตํ, น นํ ทุจฺจริตํ จเร;

ธมฺมจารี สุขํ เสติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

๔๐๒.

‘‘‘นิพฺพินฺทิตฺวาน สํสาเร, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

สหสฺสปริวาเรน, ปพฺพชิตฺวา อกิญฺจนา.

๔๐๓.

‘‘‘อคารํ วิชหิตฺวาน, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

อฑฺฒมาเส อสมฺปตฺเต, จตุสจฺจมปาปุณึ.

๔๐๔.

‘‘‘จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ;

อุปเนนฺติ พหู ชนา, สาคเรเยว อูมิโย.

๔๐๕.

‘‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๔๐๖.

‘‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๐๗.

‘‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’.

๔๐๘.

‘‘เอวํ พหุวิธํ ทุกฺขํ, สมฺปตฺตี จ พหุพฺพิธา;

วิสุทฺธิภาวํ สมฺปตฺตา, ลภามิ สพฺพสมฺปทา.

๔๐๙.

‘‘ยา [Pg.272] ททาติ สกตฺตานํ, ปุญฺญตฺถาย มเหสิโน;

สหายสมฺปทา โหนฺติ, นิพฺพานปทมสงฺขตํ.

๔๑๐.

‘‘ปริกฺขีณํ อตีตญฺจ, ปจฺจุปฺปนฺนํ อนาคตํ;

สพฺพกมฺมํ มมํ ขีณํ, ปาเท วนฺทามิ จกฺขุม’’.

อิตฺถํ สุทํ ยโสธรา ภิกฺขุนี ภควโต สมฺมุขา อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ยโสธราเถริยาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. ยโสธราปมุขทสภิกฺขุนีสหสฺสอปทานํ

๔๑๑.

‘‘กปฺเป จ สตสหสฺเส, จตุโร จ อสงฺขิเย;

ทีปงฺกโร นาม ชิโน, อุปฺปชฺชิ โลกนายโก.

๔๑๒.

‘‘ทีปงฺกโร มหาวีโร, วิยากาสิ วินายโก;

สุเมธญฺจ สุมิตฺตญฺจ, สมานสุขทุกฺขตํ.

๔๑๓.

‘‘สเทวกญฺจ ปสฺสนฺโต, วิจรนฺโต สเทวกํ;

เตสํ ปกิตฺตเน อมฺเห, อุปคมฺม สมาคมํ.

๔๑๔.

‘‘อมฺหํ สพฺพปติ โหหิ, อนาคตสมาคเม;

สพฺพาว ตุยฺหํ ภริยา, มนาปา ปิยวาทิกา.

๔๑๕.

‘‘ทานํ สีลมยํ สพฺพํ, ภาวนา จ สุภาวิตา;

ทีฆรตฺตญฺจ โน สพฺพํ, ปริจฺจตฺตํ มหามุเน.

๔๑๖.

‘‘คนฺธํ วิเลปนํ มาลํ, ทีปญฺจ รตนามยํ;

ยํกิญฺจิ ปตฺถิตํ สพฺพํ, ปริจฺจตฺตํ มหามุนิ.

๔๑๗.

‘‘อญฺญํ วาปิ กตํ กมฺมํ, ปริโภคญฺจ มานุสํ;

ทีฆรตฺตญฺหิ โน สพฺพํ, ปริจฺจตฺตํ มหามุนิ.

๔๑๘.

‘‘อเนกชาติสํสารํ, พหุํ ปุญฺญมฺปิ โน กตํ;

อิสฺสรมนุโภตฺวาน, สํสริตฺวา ภวาภเว.

๔๑๙.

‘‘ปจฺฉิเม [Pg.273] ภเว สมฺปตฺเต, สกฺยปุตฺตนิเวสเน;

นานากุลูปปนฺนาโย, อจฺฉรา กามวณฺณินี.

๔๒๐.

‘‘ลาภคฺเคน ยสํ ปตฺตา, ปูชิตา สพฺพสกฺกตา;

ลาภิโย อนฺนปานานํ, สทา สมฺมานิตา มยํ.

๔๒๑.

‘‘อคารํ ปชหิตฺวาน, ปพฺพชิมฺหนคาริยํ;

อฑฺฒมาเส อสมฺปตฺเต, สพฺพา ปตฺตามฺห นิพฺพุตึ.

๔๒๒.

‘‘ลาภิโย อนฺนปานานํ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

อุเปนฺติ ปจฺจยา สพฺเพ, สทา สกฺกตปูชิตา.

๔๒๓.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา อมฺหํ…เป… วิหราม อนาสวา.

๔๒๔.

‘‘สฺวาคตํ วต โน อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๒๕.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ ยโสธราปมุขานิ ทสภิกฺขุนีสหสฺสานิ ภควโต สมฺมุขา อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ยโสธราปมุขทสภิกฺขุนีสหสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. ยโสธราปมุขอฏฺฐารสภิกฺขุนีสหสฺสอปทานํ

๔๒๖.

‘‘อฏฺฐารสสหสฺสานิ, ภิกฺขุนี สกฺยสมฺภวา;

ยโสธราปมุขานิ, สมฺพุทฺธํ อุปสงฺกมุํ.

๔๒๗.

‘‘อฏฺฐารสสหสฺสานิ, สพฺพา โหนฺติ มหิทฺธิกา;

วนฺทนฺตี มุนิโน ปาเท, อาโรเจนฺติ ยถาพลํ.

๔๒๘.

‘‘‘ชาติ ขีณา ชรา พฺยาธิ, มรณญฺจ มหามุนิ;

อนาสวํ ปทํ สนฺตํ, อมตํ ยาม นายก.

๔๒๙.

‘‘‘ขลิตญฺเจ ปุเร อตฺถิ, สพฺพาสมฺปิ มหามุนิ;

อปราธมชานนฺตี, ขม อมฺหํ วินายก.

๔๓๐.

‘‘‘อิทฺธิญฺจาปิ นิทสฺเสถ, มม สาสนการิกา;

ปริสานญฺจ สพฺพาสํ, กงฺขํ ฉินฺทถ ยาวตา.

๔๓๑.

‘‘‘ยโสธรา [Pg.274] มหาวีร, มนาปา ปิยทสฺสนา;

สพฺพา ตุยฺหํ มหาวีร, อคารสฺมึ ปชาปติ.

๔๓๒.

‘‘‘ถีนํ สตสหสฺสานํ, นวุตีนํ ฉทุตฺตริ;

อคาเร เต มยํ วีร, ปาโมกฺขา สพฺพา อิสฺสรา.

๔๓๓.

‘‘‘รูปาจารคุณูเปตา, โยพฺพนฏฺฐา ปิยํวทา;

สพฺพา โน อปจายนฺติ, เทวตา วิย มานุสา.

๔๓๔.

‘‘‘อฏฺฐารสสหสฺสานิ, สพฺพา สากิยสมฺภวา;

ยโสธราสหสฺสานิ, ปาโมกฺขา อิสฺสรา ตทา.

๔๓๕.

‘‘‘กามธาตุมติกฺกมฺม, สณฺฐิตา รูปธาตุยา;

รูเปน สทิสา นตฺถิ, สหสฺสานํ มหามุนิ.

๔๓๖.

‘‘‘สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา, อิทฺธึ ทสฺสํสุ สตฺถุโน;

เนกา นานาวิธาการา, มหาอิทฺธีปิ ทสฺสยุํ.

๔๓๗.

‘‘‘จกฺกวาฬสมํ กายํ, สีสํ อุตฺตรโต กุรุ;

อุโภ ปกฺขา ทุเว ทีปา, ชมฺพุทีปํ สรีรโต.

๔๓๘.

‘‘‘ทกฺขิณญฺจ สรํ ปิญฺฉํ, นานาสาขา ตุ ปตฺตกา;

จนฺทญฺจ สูริยญฺจกฺขิ, เมรุปพฺพตโต สิขํ.

๔๓๙.

‘‘‘จกฺกวาฬคิรึ ตุณฺฑํ, ชมฺพุรุกฺขํ สมูลกํ;

พีชมานา อุปาคนฺตฺวา, วนฺทนฺตี โลกนายกํ.

๔๔๐.

‘‘‘หตฺถิวณฺณํ ตเถวสฺสํ, ปพฺพตํ ชลธึ ตถา;

จนฺทญฺจ สูริยํ เมรุํ, สกฺกวณฺณญฺจ ทสฺสยุํ.

๔๔๑.

‘‘‘ยโสธรา มยํ วีร, ปาเท วนฺทาม จกฺขุม;

ตว จิรปภาเวน, นิปฺผนฺนา นรนายก.

๔๔๒.

‘‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหม, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี โหม มหามุเน.

๔๔๓.

‘‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานาม, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๔๔๔.

‘‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ อมฺหํ มหาวีร, อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก.

๔๔๕.

‘‘‘ปุพฺพานํ [Pg.275] โลกนาถานํ, สงฺคมํ โน นิทสฺสิตํ;

อธิการา พหู อมฺหํ, ตุยฺหตฺถาย มหามุเน.

๔๔๖.

‘‘‘ยํ อมฺหํ ปูริตํ กมฺมํ, กุสลํ สรเส มุเน;

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร, ปุญฺญานุปจิตานิ โน.

๔๔๗.

‘‘‘อภพฺพฏฺฐาเน วชฺเชตฺวา, วารยิมฺห อนาจรํ;

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร, จตฺตานิ ชีวิตานิ โน.

๔๔๘.

‘‘‘เนกโกฏิสหสฺสานิ, ภริยตฺถายทาสิ โน;

น ตตฺถ วิมนา โหม, ตุยฺหตฺถาย มหามุเน.

๔๔๙.

‘‘‘เนกโกฏิสหสฺสานิ, อุปการายทาสิ โน;

น ตตฺถ วิมนา โหม, ตุยฺหตฺถาย มหามุเน.

๔๕๐.

‘‘‘เนกโกฏิสหสฺสานิ, โภชนตฺถายทาสิ โน;

น ตตฺถ วิมนา โหม, ตุยฺหตฺถาย มหามุเน.

๔๕๑.

‘‘‘เนกโกฏิสหสฺสานิ, ชีวิตานิ จชิมฺหเส ;

ภยโมกฺขํ กริสฺสาม, ชีวิตานิ จชิมฺหเส.

๔๕๒.

‘‘‘องฺคคเต อลงฺกาเร, วตฺเถ นานาวิเธ พหู;

อิตฺถิภณฺเฑ น คูหาม, ตุยฺหตฺถาย มหามุเน.

๔๕๓.

‘‘‘ธนธญฺญปริจฺจาคํ, คามานิ นิคมานิ จ;

เขตฺตํ ปุตฺตา จ ธีตา จ, ปริจฺจตฺตา มหามุเน.

๔๕๔.

‘‘‘หตฺถี อสฺสา ควา จาปิ, ทาสิโย ปริจาริกา;

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร, ปริจฺจตฺตํ อสงฺขิยํ.

๔๕๕.

‘‘‘ยํ อมฺเห ปฏิมนฺเตสิ, ทานํ ทสฺสาม ยาจเก;

วิมนํ โน น ปสฺสาม, ททโต ทานมุตฺตมํ.

๔๕๖.

‘‘‘นานาวิธํ พหุํ ทุกฺขํ, สํสาเร จ พหุพฺพิเธ;

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร, อนุภุตฺตํ อสงฺขิยํ.

๔๕๗.

‘‘‘สุขปฺปตฺตานุโมทาม, น จ ทุกฺเขสุ ทุมฺมนา;

สพฺพตฺถ ตุลิตา โหม, ตุยฺหตฺถาย มหามุเน.

๔๕๘.

‘‘‘อนุมคฺเคน [Pg.276] สมฺพุทฺโธ, ยํ ธมฺมํ อภินีหริ;

อนุโภตฺวา สุขํ ทุกฺขํ, ปตฺโต โพธึ มหามุเน.

๔๕๙.

‘‘‘พฺรหฺมเทวญฺจ สมฺพุทฺธํ, โคตมํ โลกนายกํ;

อญฺเญสํ โลกนาถานํ, สงฺคมํ เตหิ โน พหู.

๔๖๐.

‘‘‘อธิการํ พหุํ อมฺเห, ตุยฺหตฺถาย มหามุเน;

คเวสโต พุทฺธธมฺเม, มยํ เต ปริจาริกา.

๔๖๑.

‘‘‘กปฺเป จ สตสหสฺเส, จตุโร จ อสงฺขิเย;

ทีปงฺกโร มหาวีโร, อุปฺปชฺชิ โลกนายโก.

๔๖๒.

‘‘‘ปจฺจนฺตเทสวิสเย, นิมนฺเตตฺวา ตถาคตํ;

ตสฺส อาคมนํ มคฺคํ, โสเธนฺติ ตุฏฺฐมานสา.

๔๖๓.

‘‘‘เตน กาเลน โส อาสิ, สุเมโธ นาม พฺราหฺมโณ;

มคฺคญฺจ ปฏิยาเทสิ, อายโต สพฺพทสฺสิโน.

๔๖๔.

‘‘‘เตน กาเลน อหุมฺห, สพฺพา พฺราหฺมณสมฺภวา;

ถลูทชานิ ปุปฺผานิ, อาหริมฺห สมาคมํ.

๔๖๕.

‘‘‘ตสฺมึ โส สมเย พุทฺโธ, ทีปงฺกโร มหายโส;

วิยากาสิ มหาวีโร, อิสิมุคฺคตมานสํ.

๔๖๖.

‘‘‘จลตี รวตี ปุถวี, สงฺกมฺปติ สเทวเก;

ตสฺส กมฺมํ ปกิตฺเตนฺเต, อิสิมุคฺคตมานสํ.

๔๖๗.

‘‘‘เทวกญฺญา มนุสฺสา จ, มยญฺจาปิ สเทวกา;

นานาปูชนียํ ภณฺฑํ, ปูชยิตฺวาน ปตฺถยุํ.

๔๖๘.

‘‘‘เตสํ พุทฺโธ วิยากาสิ, โชติทีป สนามโก;

อชฺช เย ปตฺถิตา อตฺถิ, เต ภวิสฺสนฺติ สมฺมุขา.

๔๖๙.

‘‘‘อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป, ยํ โน พุทฺโธ วิยากริ;

ตํ วาจมนุโมเทนฺตา, เอวํการี อหุมฺห โน.

๔๗๐.

‘‘‘ตสฺส กมฺมสฺส สุกตสฺส, ตสฺส จิตฺตํ ปสาทยุํ;

เทวมานุสิกํ โยนึ, อนุโภตฺวา อสงฺขิยํ.

๔๗๑.

‘‘‘สุขทุกฺเขนุโภตฺวาน, เทเวสุ มานุเสสุ จ;

ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, ชาตามฺห สากิเย กุเล.

๔๗๒.

‘‘‘รูปวตี [Pg.277] โภควตี, ยสสีลวตี ตโต;

สพฺพงฺคสมฺปทา โหม, กุเลสุ อภิสกฺกตา.

๔๗๓.

‘‘‘ลาภํ สิโลกํ สกฺการํ, โลกธมฺมสมาคมํ;

จิตฺตญฺจ ทุกฺขิตํ นตฺถิ, วสาม อกุโตภยา.

๔๗๔.

‘‘‘วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, รญฺโญ อนฺเตปุเร ตทา;

ขตฺติยานํ ปุเร วีร, อุปการญฺจ นิทฺทิสิ.

๔๗๕.

‘‘‘อุปการา จ ยา นารี, ยา จ นารี สุเข ทุเข;

อตฺถกฺขายี จ ยา นารี, ยา จ นารีนุกมฺปิกา.

๔๗๖.

‘‘‘ธมฺมํ จเร สุจริตํ, น นํ ทุจฺจริตํ จเร;

ธมฺมจารี สุขํ เสติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

๔๗๗.

‘‘‘อคารํ วิชหิตฺวาน, ปพฺพชิมฺหนคาริยํ;

อฑฺฒมาเส อสมฺปตฺเต, จตุสจฺจํ ผุสิมฺห โน.

๔๗๘.

‘‘‘จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ;

อุปเนนฺติ พหู อมฺเห, สาครสฺเสว อูมิโย.

๔๗๙.

‘‘‘กิเลสา ฌาปิตา อมฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหราม อนาสวา.

๔๘๐.

‘‘‘สฺวาคตํ วต โน อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๘๑.

‘‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’.

๔๘๒.

‘‘เอวํ พหุวิธํ ทุกฺขํ, สมฺปตฺตี จ พหุพฺพิธา;

วิสุทฺธภาวํ สมฺปตฺตา, ลภาม สพฺพสมฺปทา.

๔๘๓.

‘‘ยา ททนฺติ สกตฺตานํ, ปุญฺญตฺถาย มเหสิโน;

สหายสมฺปทา โหนฺติ, นิพฺพานปทมสงฺขตํ.

๔๘๔.

‘‘ปริกฺขีณํ อตีตญฺจ, ปจฺจุปฺปนฺนํ อนาคตํ;

สพฺพกมฺมมฺปิ โน ขีณํ, ปาเท วนฺทาม จกฺขุม.

๔๘๕.

‘‘นิพฺพานาย [Pg.278] วทนฺตีนํ, กึ โว วกฺขาม อุตฺตริ;

สนฺตสงฺขตโทสญฺหิ, ปปฺโปถ อมตํ ปทํ’’.

อิตฺถํ สุทํ ยโสธราปมุขานิ อฏฺฐารสภิกฺขุนีสหสฺสานิ ภควโต สมฺมุขา อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ยโสธราปมุขอฏฺฐารสภิกฺขุนีสหสฺสาปทานํ ทสมํ.

กุณฺฑลเกสีวคฺโค ตติโย.

ตสฺสุทฺทานํ –

กุณฺฑลา โคตมี เจว, ธมฺมทินฺนา จ สกุลา;

วรนนฺทา จ โสณา จ, กาปิลานี ยโสธรา.

ทสสหสฺสภิกฺขุนี, อฏฺฐารสสหสฺสกา;

คาถาสตานิ จตฺตาริ, ฉ จ สตฺตติเมว จ.

๔. ขตฺติยาวคฺโค

๑. ยสวตีปมุขอฏฺฐารสภิกฺขุนีสหสฺสอปทานํ

๑.

‘‘ภวา [Pg.279] สพฺเพ ปริกฺขีณา, ภวา สนฺติ วิโมจิตา;

สพฺพาสวา จ โน นตฺถิ, อาโรเจม มหามุเน.

๒.

‘‘ปุริมํ กุสลํ กมฺมํ, ยํ กิญฺจิ สาธุปตฺถิตํ;

ปริโภคมยํ ทินฺนํ, ตุยฺหตฺถาย มหามุเน.

๓.

‘‘พุทฺธปจฺเจกพุทฺธานํ, สาวกานญฺจ ปตฺถิตํ ;

ปริโภคมยํ ทินฺนํ, ตุยฺหตฺถาย มหามุเน.

๔.

‘‘อุจฺจนีจมยํ กมฺมํ, ภิกฺขูนํ สาธุปตฺถิตํ;

อุจฺจากุลปริกมฺมํ, กตเมตํ มหามุเน.

๕.

‘‘เตเนว สุกฺกมูเลน, โจทิตา กมฺมสมฺปทา;

มานุสิกมติกฺกนฺตา, ชายึสุ ขตฺติเย กุเล.

๖.

‘‘อุปฺปตฺเต จ กเต กมฺเม, ชาติยา วาปิ เอกโต;

ปจฺฉิเม เอกโต ชาตา, ขตฺติยา กุลสมฺภวา.

๗.

‘‘รูปวตี โภควตี, ลาภสกฺการปูชิตา;

อนฺเตปุเร มหาวีร, เทวานํ วิย นนฺทเน.

๘.

‘‘นิพฺพินฺทิตฺวา อคารมฺหา, ปพฺพชิมฺหนคาริยํ;

กติปาหํ อุปาทาย, สพฺพา ปตฺตามฺห นิพฺพุตึ.

๙.

‘‘จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ;

อุปเนนฺติ พหู อมฺเห, สทา สกฺกตปูชิตา.

๑๐.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา อมฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหราม อนาสวา.

๑๑.

‘‘สฺวาคตํ วต โน อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๒.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.280] จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ ยสวตีปมุขานิ ขตฺติยกญฺญาภิกฺขุนิโย อฏฺฐารสสหสฺสานิ ภควโต สมฺมุขา อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ยสวตีปมุขอฏฺฐารสภิกฺขุนีสหสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. จตุราสีติภิกฺขุนีสหสฺสอปทานํ

๑๓.

‘‘จุลฺลาสีติสหสฺสานิ, พฺราหฺมญฺญกุลสมฺภวา ;

สุขุมาลหตฺถปาทา, ปุเร ตุยฺหํ มหามุเน.

๑๔.

‘‘เวสฺสสุทฺทกุเล ชาตา, เทวา นาคา จ กินฺนรา;

จาตุทฺทีปา พหู กญฺญา, ปุเร ตุยฺหํ มหามุเน.

๑๕.

‘‘กาจิ ปพฺพชิตา อตฺถิ, สพฺพทสฺสาวิโน หู;

เทวา จ กินฺนรา นาคา, ผุสิสฺสนฺติ อนาคเต.

๑๖.

‘‘อนุโภตฺวา ยสํ สพฺพํ, ปตฺวาน สพฺพสมฺปทา;

ตุมฺหํ ปสาทํ ปฏิลทฺธา, พุชฺฌิสฺสนฺติ อนาคเต.

๑๗.

‘‘อมฺเห พฺราหฺมณธีตา ตุ, พฺราหฺมญฺญกุลสมฺภวา;

เปกฺขโต โน มหาวีร, ปาเท วนฺทาม จกฺขุม.

๑๘.

‘‘อุปหตา ภวา สพฺเพ, มูลตณฺหา สมูหตา;

สมุจฺฉินฺนา อนุสยา, ปุญฺญสงฺขารทาลิตา.

๑๙.

‘‘สมาธิโคจรา สพฺพา, สมาปตฺติวสี กตา;

ฌาเนน ธมฺมรติยา, วิหริสฺสาม โน สทา.

๒๐.

‘‘ภวเนตฺติ อวิชฺชา จ, สงฺขาราปิ จ เขปิตา;

สุทุทฺทสํ ปทํ คนฺตฺวา, อนุชานาถ นายก.

๒๑.

‘‘อุปการา มมํ ตุมฺเห, ทีฆรตฺตํ กตาวิโน;

จตุนฺนํ สํสยํ เฉตฺวา, สพฺพา คจฺฉนฺตุ นิพฺพุตึ.

๒๒.

‘‘วนฺทิตฺวา [Pg.281] มุนิโน ปาเท, กตฺวา อิทฺธิวิกุพฺพนํ;

กาจิ ทสฺเสนฺติ อาโลกํ, อนฺธการมถาปรา.

๒๓.

‘‘ทสฺเสนฺติ จนฺทสูริเย, สาครญฺจ สมจฺฉกํ;

สิเนรุํ ปริภณฺฑญฺจ, ทสฺเสนฺติ ปาริฉตฺตกํ.

๒๔.

‘‘ตาวตึสญฺจ ภวนํ, ยามํ ทสฺเสนฺติ อิทฺธิยา;

ตุสิตํ นิมฺมิเต เทเว, วสวตฺตี มหิสฺสเร.

๒๕.

‘‘พฺรหฺมาโน กาจิ ทสฺเสนฺติ, จงฺกมญฺจ มหารหํ;

พฺรหฺมวณฺณญฺจ มาเปตฺวา, ธมฺมํ เทเสนฺติ สุญฺญตํ.

๒๖.

‘‘นานาวิกุพฺพนํ กตฺวา, อิทฺธึ ทสฺสิย สตฺถุโน;

ทสฺสยึสุ พลํ สพฺพา, ปาเท วนฺทึสุ สตฺถุโน.

๒๗.

‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหม, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี โหม มหามุเน.

๒๘.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานาม, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๒๙.

‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ อมฺหํ มหาวีร, อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก.

๓๐.

‘‘ปุพฺพานํ โลกนาถานํ, สงฺคมํ โน นิทสฺสิตํ;

อธิการํ พหุํ อมฺหํ, ตุยฺหตฺถาย มหามุเน.

๓๑.

‘‘ยํ อมฺเหหิ กตํ กมฺมํ, กุสลํ สร ตํ มุเน;

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร, ปุญฺญานุปจิตานิ โน.

๓๒.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ปทุมุตฺตโร มหามุนิ;

ปุรํ หํสวตี นาม, สมฺพุทฺธสฺส กุลาสยํ.

๓๓.

‘‘ทฺวาเรน หํสวติยา, คงฺคา สนฺทติ สพฺพทา;

อุพฺพฬฺหา นทิยา ภิกฺขู, คมนํ น ลภนฺติ เต.

๓๔.

‘‘ทิวสํ ทฺเว ตโย เจว, สตฺตาหํ มาสิกํ ตโต;

จตุมาสมฺปิ สมฺปุณฺณํ, คมนํ น ลภนฺติ เต.

๓๕.

‘‘ตทา อหุ สตฺตสาโร, ชฏิโล นาม รฏฺฐิโก;

โอรุทฺเธ ภิกฺขโว ทิสฺวา, เสตุํ คงฺคาย การยิ.

๓๖.

‘‘ตทา [Pg.282] สตสหสฺเสหิ, เสตุํ คงฺคาย การยิ;

สงฺฆสฺส โอริเม ตีเร, วิหารญฺจ อการยิ.

๓๗.

‘‘อิตฺถิโย ปุริสา เจว, อุจฺจนีจกุลานิ จ;

ตสฺส เสตุํ วิหารญฺจ, สมภาคํ อกํสุ เต.

๓๘.

‘‘อมฺเห อญฺเญ จ มานุชา, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา, นคเร ชนปเทสุ จ.

๓๙.

‘‘อิตฺถี ปุมา กุมารา จ, พหู เจว กุมาริกา;

เสตุโน จ วิหารสฺส, วาลุกา อากิรึสุ เต.

๔๐.

‘‘วีถึ สมฺมชฺชนํ กตฺวา, กทลีปุณฺณฆเฏ ธเช;

ธูปํ จุณฺณญฺจ มาลญฺจ, การํ กตฺวาน สตฺถุโน.

๔๑.

‘‘เสตุวิหาเร กาเรตฺวา, นิมนฺเตตฺวา วินายกํ;

มหาทานํ ททิตฺวาน, สมฺโพธึ อภิปตฺถยึ.

๔๒.

‘‘ปทุมุตฺตโร มหาวีโร, ตารโก สพฺพปาณินํ;

อนุโมทนียํกาสิ, ชฏิลสฺส มหามุนิ.

๔๓.

‘‘‘สตสหสฺสาติกฺกนฺเต, กปฺโป เหสฺสติ ภทฺทโก;

ภวาภเวนุโภตฺวาน, ปาปุณิสฺสติ โพธิยํ.

๔๔.

‘‘‘กาจิ หตฺถปริกมฺมํ, กตาวี นรนาริโย;

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, สพฺพา เหสฺสนฺติ สมฺมุขา’.

๔๕.

‘‘เตน กมฺมวิปาเกน, เจตนาปณิธีหิ จ;

อุปฺปนฺนา เทวภวนํ, ตุยฺหํ ตา ปริจาริกา.

๔๖.

‘‘ทิพฺพสุขํ อสงฺขิยํ, มานุสญฺจ อสงฺขิยํ;

ตุยฺหํ เต ปริจาเรม, สํสริมฺห ภวาภเว.

๔๗.

‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, สุกตํ กมฺมสมฺปทํ;

สุขุมาลี มนุสฺสานํ, อโถ เทวปุเร วเร.

๔๘.

‘‘รูปโภคยเส เจว, อโถ กิตฺติญฺจ สกฺกตํ ;

ลภาม สตตํ สพฺพํ, สุกตํ กมฺมสมฺปทํ.

๔๙.

‘‘ปจฺฉิเม [Pg.283] ภเว สมฺปตฺเต, ชาตามฺห พฺราหฺมเณ กุเล;

สุขุมาลหตฺถปาทา, สกฺยปุตฺตนิเวสเน.

๕๐.

‘‘สพฺพกาลมฺปิ ปถวึ, น ปสฺสาม น ลงฺกตํ;

จิกฺขลฺลภูมิมสุจึ, น ปสฺสาม มหามุเน.

๕๑.

‘‘อคารํ วสนฺเต อมฺเห, สกฺการํ สพฺพกาลิกํ;

อุปเนนฺติ สทา สพฺพํ, ปุพฺพกมฺมผเลน โน.

๕๒.

‘‘อคารํ ปชหิตฺวาน, ปพฺพชิตฺวานคาริยํ;

สํสารปถนิตฺถิณฺณา, วีตราคา ภวามเส.

๕๓.

‘‘จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ;

อุปเนนฺติ สทา อมฺเห, สหสฺสานิ ตโต ตโต.

๕๔.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา อมฺหํ…เป… วิหราม อนาสวา.

๕๕.

‘‘สฺวาคตํ วต โน อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๖.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ จตุราสีติพฺราหฺมณกญฺญาภิกฺขุนีสหสฺสานิ ภควโต สมฺมุขา อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

จตุราสีติภิกฺขุนีสหสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. อุปฺปลทายิกาเถรีอปทานํ

๕๗.

‘‘นคเร อรุณวติยา, อรุโณ นาม ขตฺติโย;

ตสฺส รญฺโญ อหุํ ภริยา, เอกชฺฌํ จารยามหํ.

๕๘.

‘‘รโหคตา นิสีทิตฺวา, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา;

‘กุสลํ เม กตํ นตฺถิ, อาทาย คมิยํ มม.

๕๙.

‘‘‘มหาภิตาปํ กฏุกํ, โฆรรูปํ สุทารุณํ;

นิรยํ นูน คจฺฉามิ, เอตฺถ เม นตฺถิ สํสโย’.

๖๐.

‘‘เอวาหํ [Pg.284] จินฺตยิตฺวาน, ปหํเสตฺวาน มานสํ;

ราชานํ อุปคนฺตฺวาน, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๖๑.

‘‘‘อิตฺถี นาม มยํ เทว, ปุริสานิตฺตรา อหุ ;

เอกํ เม สมณํ เทหิ, โภชยิสฺสามิ ขตฺติย’.

๖๒.

‘‘อทาสิ เม ตทา ราชา, สมณํ ภาวิตินฺทฺริยํ;

ตสฺส ปตฺตํ คเหตฺวาน, ปรมนฺเนน ปูรยึ.

๖๓.

‘‘ปูเรตฺวา ปรมํ อนฺนํ, สห สุคนฺธเลปนํ;

มหาเจเลน ฉาทิตฺวา, อทาสึ ตุฏฺฐมานสา.

๖๔.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๖๕.

‘‘สหสฺสเทวราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

สหสฺสจกฺกวตฺตีนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๖๖.

‘‘ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ;

นานาวิธํ พหุํ อญฺญํ, ตสฺส กมฺมผลํ ตโต.

๖๗.

‘‘อุปฺปลสฺเสว เม วณฺโณ, อภิรูปา สุทสฺสนา;

อิตฺถิสพฺพงฺคสมฺปนฺนา, อภิชาตา ชุตินฺธรา.

๖๘.

‘‘ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, อชายึ สากิเย กุเล;

นารีสหสฺสปาโมกฺขา, สุทฺโธทนสุตสฺสหํ.

๖๙.

‘‘นิพฺพินฺทิตฺวา อคาเรหํ, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

สตฺตมีรตฺติสมฺปตฺตา, จตุสจฺจมปาปุณึ.

๗๐.

‘‘จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ;

ปริเมตุํ น สกฺโกมิ, ปิณฺฑปาตสฺสิทํ ผลํ.

๗๑.

‘‘ยํ มยฺหํ ปูริตํ กมฺมํ, กุสลํ สรเส มุนิ;

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร, ปริจตฺตํ พหุํ มยา.

๗๒.

‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปิณฺฑปาตสฺสิทํ ผลํ.

๗๓.

‘‘ทฺเว [Pg.285] คติโย ปชานามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

อญฺญํ คตึ น ชานามิ, ปิณฺฑปาตสฺสิทํ ผลํ.

๗๔.

‘‘อุจฺเจ กุเล ปชายามิ, มหาสาเล มหทฺธเน;

อญฺเญ กุเล น ชายามิ, ปิณฺฑปาตสฺสิทํ ผลํ.

๗๕.

‘‘ภวาภเว สํสริตฺวา, สุกฺกมูเลน โจทิตา;

อมนาปํ น ปสฺสามิ, โสมนสฺสกตํ ผลํ.

๗๖.

‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี โหมิ มหามุเน.

๗๗.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๗๘.

‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ มม มหาวีร, อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก.

๗๙.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๘๐.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๘๑.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อุปฺปลทายิกา ภิกฺขุนี ภควโต สมฺมุขา อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อุปฺปลทายิกาเถริยาปทานํ ตติยํ.

๔. สิงฺคาลมาตุเถรีอปทานํ

๘๒.

‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๘๓.

‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, ชาตามจฺจกุเล อหุํ;

นานารตนปชฺโชเต, อิทฺเธ ผีเต มหทฺธเน.

๘๔.

‘‘ปิตุนา สห คนฺตฺวาน, มหาชนปุรกฺขตา;

ธมฺมํ พุทฺธสฺส สุตฺวาน, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๘๕.

‘‘ปพฺพชิตฺวาน [Pg.286] กาเยน, ปาปกมฺมํ วิวชฺชยึ;

วจีทุจฺจริตํ หิตฺวา, อาชีวํ ปริโสธยึ.

๘๖.

‘‘พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม จ, สงฺเฆ จ ติพฺพคารวา;

สทฺธมฺมสฺสวเน ยุตฺตา, พุทฺธทสฺสนลาลสา.

๘๗.

‘‘อคฺคํ สทฺธาธิมุตฺตานํ, อสฺโสสึ ภิกฺขุนึ ตทา;

ตํ ฐานํ ปตฺถยิตฺวาน, ติสฺโส สิกฺขา อปูรยึ.

๘๘.

‘‘ตโต มํ สุคโต อาห, กรุณานุคตาสโย;

‘ยสฺส สทฺธา ตถาคเต, อจลา สุปฺปติฏฺฐิตา;

สีลญฺจ ยสฺส กลฺยาณํ, อริยกนฺตํ ปสํสิตํ.

๘๙.

‘‘‘สงฺเฆ ปสาโท ยสฺสตฺถิ, อุชุภูตญฺจ ทสฺสนํ;

อทลิทฺโทติ ตํ อาหุ, อโมฆํ ตสฺส ชีวิตํ.

๙๐.

‘‘‘ตสฺมา สทฺธญฺจ สีลญฺจ, ปสาทํ ธมฺมทสฺสนํ;

อนุยุญฺเชถ เมธาวี, สรํ พุทฺธาน สาสนํ’.

๙๑.

‘‘ตํ สุตฺวาหํ ปมุทิตา, อปุจฺฉึ ปณิธึ มม;

ตทา อโนโม อมิโต, พฺยากริตฺถ วินายโก;

‘พุทฺเธ ปสนฺนา กลฺยาณี, ลจฺฉเส ตํ สุปตฺถิตํ.

๙๒.

‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๙๓.

‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา, โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา;

สิงฺคาลกสฺส มาตาติ, เหสฺสติ สตฺถุ สาวิกา’.

๙๔.

‘‘ตํ สุตฺวา มุทิตา หุตฺวา, ยาวชีวํ ตทา ชินํ;

เมตฺตจิตฺตา ปริจรึ, ปฏิปตฺตีหิ นายกํ.

๙๕.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๙๖.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, คิริพฺพชปุรุตฺตเม;

ชาตา เสฏฺฐิกุเล ผีเต, มหารตนสญฺจเย.

๙๗.

‘‘ปุตฺโต [Pg.287] สิงฺคาลโก นาม, มมาสิ วิปเถ รโต;

ทิฏฺฐิคหนปกฺขนฺโท, ทิสาปูชนตปฺปโร.

๙๘.

‘‘นานาทิสา นมสฺสนฺตํ, ปิณฺฑาย นครํ วชํ;

ตํ ทิสฺวา โอวที พุทฺโธ, มคฺเค ฐตฺวา วินายโก.

๙๙.

‘‘ตสฺส เทสยโต ธมฺมํ, ปนาโท วิมฺหโย อหุ;

ทฺเวโกฏินรนารีนํ, ธมฺมาภิสมโย อหุ.

๑๐๐.

‘‘ตทาหํ ปริสํ คนฺตฺวา, สุตฺวา สุคตภาสิตํ;

โสตาปตฺติผลํ ปตฺตา, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๑๐๑.

‘‘น จิเรเนว กาเลน, พุทฺธทสฺสนลาลสา;

อนุสฺสตึ ตํ ภาเวตฺวา, อรหตฺตมปาปุณึ.

๑๐๒.

‘‘ทสฺสนตฺถาย พุทฺธสฺส, สพฺพทา จ วชามหํ;

อติตฺตาเยว ปสฺสามิ, รูปํ นยนนนฺทนํ.

๑๐๓.

‘‘สพฺพปารมิสมฺภูตํ, ลกฺขีนิลยนํ วรํ;

รูปํ สพฺพสุภากิณฺณํ, อติตฺตา วิหรามหํ.

๑๐๔.

‘‘ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ, เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ;

สิงฺคาลกสฺส ยา มาตา, อคฺคา สทฺธาธิมุตฺติกา.

๑๐๕.

‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี โหมิ มหามุนิ.

๑๐๖.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๑๐๗.

‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ มม มหาวีร, อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก.

๑๐๘.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๑๐๙.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๑๐.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ สิงฺคาลมาตา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สิงฺคาลมาตุเถริยาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. สุกฺกาเถรีอปทานํ

๑๑๑.

‘‘เอกนวุติโต [Pg.288] กปฺเป, วิปสฺสี นาม นายโก;

อุปฺปชฺชิ จารุทสฺสโน, สพฺพธมฺมวิปสฺสโก.

๑๑๒.

‘‘ตทาหํ พนฺธุมติยํ, ชาตา อญฺญตเร กุเล;

ธมฺมํ สุตฺวาน มุนิโน, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๑๑๓.

‘‘พหุสฺสุตา ธมฺมธรา, ปฏิภานวตี ตถา;

วิจิตฺตกถิกา จาปิ, ชินสาสนการิกา.

๑๑๔.

‘‘ตทา ธมฺมกถํ กตฺวา, หิตาย ชนตํ พหุํ ;

ตโต จุตาหํ ตุสิตํ, อุปปนฺนา ยสสฺสินี.

๑๑๕.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, สิขี วิย สิขี ชิโน;

ตปนฺโต ยสสา โลเก, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๑๑๖.

‘‘ตทาปิ ปพฺพชิตฺวาน, พุทฺธสาสนโกวิทา;

โชเตตฺวา ชินวากฺยานิ, ตโตปิ ติทิวํ คตา.

๑๑๗.

‘‘เอกตึเสว กปฺปมฺหิ, เวสฺสภู นาม นายโก;

อุปฺปชฺชิตฺถ มหาญาณี, ตทาปิ จ ตเถวหํ.

๑๑๘.

‘‘ปพฺพชิตฺวา ธมฺมธรา, โชตยึ ชินสาสนํ;

คนฺตฺวา มรุปุรํ รมฺมํ, อนุโภสึ มหาสุขํ.

๑๑๙.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, กกุสนฺโธ ชินุตฺตโม;

อุปฺปชฺชิ นรสรโณ, ตทาปิ จ ตเถวหํ.

๑๒๐.

‘‘ปพฺพชิตฺวา มุนิมตํ, โชตยิตฺวา ยถายุกํ;

ตโต จุตาหํ ติทิวํ, อคํ สภวนํ ยถา.

๑๒๑.

‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปมฺหิ, โกณาคมนนายโก;

อุปฺปชฺชิ โลกสรโณ, อรโณ อมตงฺคโต.

๑๒๒.

‘‘ตทาปิ ปพฺพชิตฺวาน, สาสเน ตสฺส ตาทิโน;

พหุสฺสุตา ธมฺมธรา, โชตยึ ชินสาสนํ.

๑๒๓.

‘‘อิมสฺมึเยว [Pg.289] กปฺปมฺหิ, กสฺสโป มุนิมุตฺตโม;

อุปฺปชฺชิ โลกสรโณ, อรโณ มรณนฺตคู.

๑๒๔.

‘‘ตสฺสาปิ นรวีรสฺส, ปพฺพชิตฺวาน สาสเน;

ปริยาปุฏสทฺธมฺมา, ปริปุจฺฉาวิสารทา.

๑๒๕.

‘‘สุสีลา ลชฺชินี เจว, ตีสุ สิกฺขาสุ โกวิทา;

พหุํ ธมฺมกถํ กตฺวา, ยาวชีวํ มหามุเน.

๑๒๖.

‘‘เตน กมฺมวิปาเกน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๑๒๗.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, คิริพฺพชปุรุตฺตเม;

ชาตา เสฏฺฐิกุเล ผีเต, มหารตนสญฺจเย.

๑๒๘.

‘‘ยทา ภิกฺขุสหสฺเสน, ปริวุโต โลกนายโก;

อุปาคมิ ราชคหํ, สหสฺสกฺเขน วณฺณิโต.

๑๒๙.

‘‘‘ทนฺโต ทนฺเตหิ สห ปุราณชฏิเลหิ, วิปฺปมุตฺโต วิปฺปมุตฺเตหิ;

สิงฺคีนิกฺขสวณฺโณ, ราชคหํ ปาวิสิ ภควา’.

๑๓๐.

‘‘ทิสฺวา พุทฺธานุภาวํ ตํ, สุตฺวาว คุณสญฺจยํ;

พุทฺเธ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, ปูชยึ ตํ ยถาพลํ.

๑๓๑.

‘‘อปเรน จ กาเลน, ธมฺมทินฺนาย สนฺติเก;

อคารา นิกฺขมิตฺวาน, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๑๓๒.

‘‘เกเสสุ ฉิชฺชมาเนสุ, กิเลเส ฌาปยึ อหํ;

อุคฺคหึ สาสนํ สพฺพํ, ปพฺพชิตฺวาจิเรนหํ.

๑๓๓.

‘‘ตโต ธมฺมมเทเสสึ, มหาชนสมาคเม;

ธมฺเม เทสิยมานมฺหิ, ธมฺมาภิสมโย อหุ.

๑๓๔.

‘‘เนกปาณสหสฺสานํ, ตํ วิทิตฺวาติวิมฺหิโต;

อภิปฺปสนฺโน เม ยกฺโข, ภมิตฺวาน คิริพฺพชํ.

๑๓๕.

‘‘กึ เม กตา ราชคเห มนุสฺสา, มธุํ ปีตาว อจฺฉเร;

เย สุกฺกํ น อุปาสนฺติ, เทเสนฺตึ อมตํ ปทํ.

๑๓๖.

‘‘ตญฺจ [Pg.290] อปฺปฏิวานียํ, อเสจนกโมชวํ;

ปิวนฺติ มญฺเญ สปฺปญฺญา, วลาหกมิวทฺธคู.

๑๓๗.

‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี โหมิ มหามุเน.

๑๓๘.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๑๓๙.

‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ มม มหาวีร, อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก.

๑๔๐.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๑๔๑.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๔๒.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ สุกฺกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สุกฺกาเถริยาปทานํ ปญฺจมํ.

ปญฺจมํ ภาณวารํ.

๖. อภิรูปนนฺทาเถรีอปทานํ

๑๔๓.

‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, วิปสฺสี นาม นายโก;

อุปฺปชฺชิ จารุทสฺสโน, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา.

๑๔๔.

‘‘ตทาหํ พนฺธุมติยํ, อิทฺเธ ผีเต มหากุเล;

ชาตา สุรูปา ทยิตา, ปูชนียา ชนสฺส จ.

๑๔๕.

‘‘อุปคนฺตฺวา มหาวีรํ, วิปสฺสึ โลกนายกํ;

ธมฺมํ สุณิตฺวา สรณํ, อุเปสึ นรนายกํ.

๑๔๖.

‘‘สีเลสุ สํวุตา หุตฺวา, นิพฺพุเต จ นรุตฺตเม;

ธาตุถูปสฺส อุปริ, โสณฺณจฺฉตฺตมปูชยึ.

๑๔๗.

‘‘มุตฺตจาคา สีลวตี, ยาวชีวํ ตโต จุตา;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปคา อหํ.

๑๔๘.

‘‘ตทา [Pg.291] ทสหิ ฐาเนหิ, อธิโภตฺวาน เสสเก ;

รูปสทฺเทหิ คนฺเธหิ, รเสหิ ผุสเนหิ จ.

๑๔๙.

‘‘อายุนาปิ จ วณฺเณน, สุเขน ยสสาปิ จ;

ตเถวาธิปเตยฺเยน, อธิคยฺห วิโรจหํ.

๑๕๐.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาตาหํ กปิลวฺหเย;

ธีตา เขมกสกฺกสฺส, นนฺทา นามาติ วิสฺสุตา.

๑๕๑.

‘‘อภิรูปสมฺปทมฺปิ, อหุ เม กนฺติสูจกํ;

ยทาหํ โยพฺพนปฺปตฺตา, รูปลาวญฺญภูสิตา.

๑๕๒.

‘‘ตทา มตฺเถ สกฺยานํ, วิวาโท สุมหา อหุ;

ปพฺพาเชสิ ตโต ตาโต, มา สกฺยา วินสฺสึสุติ.

๑๕๓.

‘‘ปพฺพชิตฺวา ตถาคตํ, รูปเทสฺสึ นรุตฺตมํ;

สุตฺวาน โนปคจฺฉามิ, มม รูเปน คพฺพิตา.

๑๕๔.

‘‘โอวาทมฺปิ น คจฺฉามิ, พุทฺธทสฺสนภีรุตา;

ตทา ชิโน อุปาเยน, อุปเนตฺวา สสนฺติกํ.

๑๕๕.

‘‘ติสฺสิตฺถิโย นิทสฺเสสิ, อิทฺธิยา มคฺคโกวิโท;

อจฺฉรารูปสทิสํ, ตรุณึ ชริตํ มตํ.

๑๕๖.

‘‘ตาโย ทิสฺวา สุสํวิคฺคา, วิรตฺตาเส กเฬวเร;

อฏฺฐาสึ ภวนิพฺพินฺทา, ตทา มํ อาห นายโก.

๑๕๗.

‘‘‘อาตุรํ อสุจึ ปูตึ, ปสฺส นนฺเท สมุสฺสยํ;

อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ, พาลานํ อภินนฺทิตํ.

๑๕๘.

‘‘‘อสุภาย จิตฺตํ ภาเวหิ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ;

ยถา อิทํ ตถา เอตํ, ยถา เอตํ ตถา อิทํ.

๑๕๙.

‘‘‘เอวเมตํ อเวกฺขนฺตี, รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา;

ตโต สกาย ปญฺญาย, อภินิพฺพิชฺฌ วจฺฉสิ’.

๑๖๐.

‘‘ตสฺสา [Pg.292] เม อปฺปมตฺตาย, วิจรนฺติยา โยนิโส;

ยถาภูตํ อยํ กาโย, ทิฏฺโฐ สนฺตรพาหิโร.

๑๖๑.

‘‘อถ นิพฺพินฺทหํ กาเย, อชฺฌตฺตญฺจ วิรชฺชหํ;

อปฺปมตฺตา วิสํยุตฺตา, อุปสนฺตามฺหิ นิพฺพุตา.

๑๖๒.

‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี โหมิ มหามุเน.

๑๖๓.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๑๖๔.

‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ มม มหาวีร, อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก.

๑๖๕.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๑๖๖.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๖๗.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อภิรูปนนฺทา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อภิรูปนนฺทาเถริยาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. อฑฺฒกาสิเถรีอปทานํ

๑๖๘.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๑๖๙.

‘‘ตทาหํ ปพฺพชิตฺวาน, ตสฺส พุทฺธสฺส สาสเน;

สํวุตา ปาติโมกฺขมฺหิ, อินฺทฺริเยสุ จ ปญฺจสุ.

๑๗๐.

‘‘มตฺตญฺญุนี จ อสเน, ยุตฺตา ชาคริเยปิ จ;

วสนฺตี ยุตฺตโยคาหํ, ภิกฺขุนึ วิคตาสวํ.

๑๗๑.

‘‘อกฺโกสึ ทุฏฺฐจิตฺตาหํ, คณิเกติ ภณึ ตทา;

เตน ปาเปน กมฺเมน, นิรยมฺหิ อปจฺจิสํ.

๑๗๒.

‘‘เตน [Pg.293] กมฺมาวเสเสน, อชายึ คณิกากุเล;

พหุโสว ปราธีนา, ปจฺฉิมาย จ ชาติยํ.

๑๗๓.

‘‘กาสีสุ เสฏฺฐิกุลชา, พฺรหฺมจารีพเลนหํ;

อจฺฉรา วิย เทเวสุ, อโหสึ รูปสมฺปทา.

๑๗๔.

‘‘ทิสฺวาน ทสฺสนียํ มํ, คิริพฺพชปุรุตฺตเม;

คณิกตฺเต นิเวเสสุํ, อกฺโกสนพเลน เม.

๑๗๕.

‘‘สาหํ สุตฺวาน สทฺธมฺมํ, พุทฺธเสฏฺเฐน เทสิตํ;

ปุพฺพวาสนสมฺปนฺนา, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๑๗๖.

‘‘ตทูปสมฺปทตฺถาย, คจฺฉนฺตี ชินสนฺติกํ;

มคฺเค ธุตฺเต ฐิเต สุตฺวา, ลภึ ทูโตปสมฺปทํ.

๑๗๗.

‘‘สพฺพกมฺมํ ปริกฺขีณํ, ปุญฺญํ ปาปํ ตเถว จ;

สพฺพสํสารมุตฺติณฺณา, คณิกตฺตญฺจ เขปิตํ.

๑๗๘.

‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี โหมิ มหามุเน.

๑๗๙.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๑๘๐.

‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ มม มหาวีร, อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก.

๑๘๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๑๘๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๘๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อฑฺฒกาสิ ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อฑฺฒกาสิเถริยาปทานํ สตฺตมํ.

๘. ปุณฺณิกาเถรีอปทานํ

๑๘๔.

‘‘วิปสฺสิโน ภควโต, สิขิโน เวสฺสภุสฺส จ;

กกุสนฺธสฺส มุนิโน, โกณาคมนตาทิโน.

๑๘๕.

‘‘กสฺสปสฺส [Pg.294] จ พุทฺธสฺส, ปพฺพชิตฺวาน สาสเน;

ภิกฺขุนี สีลสมฺปนฺนา, นิปกา สํวุตินฺทฺริยา.

๑๘๖.

‘‘พหุสฺสุตา ธมฺมธรา, ธมฺมตฺถปฏิปุจฺฉิกา;

อุคฺคเหตา จ ธมฺมานํ, โสตา ปยิรุปาสิตา.

๑๘๗.

‘‘เทเสนฺตี ชนมชฺเฌหํ, อโหสึ ชินสาสเน;

พาหุสจฺเจน เตนาหํ, เปสลา อติมญฺญิสํ.

๑๘๘.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, สาวตฺถิยํ ปุรุตฺตเม;

อนาถปิณฺฑิโน เคเห, ชาตาหํ กุมฺภทาสิยา.

๑๘๙.

‘‘คตา อุทกหาริยํ, โสตฺถิยํ ทิชมทฺทสํ;

สีตฏฺฏํ โตยมชฺฌมฺหิ, ตํ ทิสฺวา อิทมพฺรวึ.

๑๙๐.

‘‘‘อุทหารี อหํ สีเต, สทา อุทกโมตรึ;

อยฺยานํ ทณฺฑภยภีตา, วาจาโทสภยฏฺฏิตา.

๑๙๑.

‘‘‘กสฺส พฺราหฺมณ ตฺวํ ภีโต, สทา อุทกโมตริ;

เวธมาเนหิ คตฺเตหิ, สีตํ เวทยเส ภุสํ’.

๑๙๒.

‘‘‘ชานนฺตี วต มํ โภติ, ปุณฺณิเก ปริปุจฺฉสิ;

กโรนฺตํ กุสลํ กมฺมํ, รุนฺธนฺตํ กตปาปกํ.

๑๙๓.

‘‘‘โย เจ วุฑฺโฒ ทหโร วา, ปาปกมฺมํ ปกุพฺพติ;

ทกาภิสิญฺจนา โสปิ, ปาปกมฺมา ปมุจฺจติ’.

๑๙๔.

‘‘อุตฺตรนฺตสฺส อกฺขาสึ, ธมฺมตฺถสํหิตํ ปทํ;

ตญฺจ สุตฺวา ส สํวิคฺโค, ปพฺพชิตฺวารหา อหุ.

๑๙๕.

‘‘ปูเรนฺตี อูนกสตํ, ชาตา ทาสิกุเล ยโต;

ตโต ปุณฺณาติ นามํ เม, ภุชิสฺสํ มํ อกํสุ เต.

๑๙๖.

‘‘เสฏฺฐึ ตโตนุชาเนตฺวา, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

น จิเรเนว กาเลน, อรหตฺตมปาปุณึ.

๑๙๗.

‘‘อิทฺธีสุ [Pg.295] จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี โหมิ มหามุเน.

๑๙๘.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๑๙๙.

‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ เม วิมลํ สุทฺธํ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส วาหสา.

๒๐๐.

‘‘ภาวนาย มหาปญฺญา, สุเตเนว สุตาวินี;

มาเนน นีจกุลชา, น หิ กมฺมํ วินสฺสติ.

๒๐๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๒๐๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๐๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ ปุณฺณิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปุณฺณิกาเถริยาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. อมฺพปาลิเถรีอปทานํ

๒๐๔.

‘‘โย รํสิผุสิตาเวโฬ, ผุสฺโส นาม มหามุนิ;

ตสฺสาหํ ภคินี อาสึ, อชายึ ขตฺติเย กุเล.

๒๐๕.

‘‘ตสฺส ธมฺมํ สุณิตฺวาหํ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

มหาทานํ ททิตฺวาน, ปตฺถยึ รูปสมฺปทํ.

๒๐๖.

‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, สิขี โลกคฺคนายโก;

อุปฺปนฺโน โลกปชฺโชโต, ติโลกสรโณ ชิโน.

๒๐๗.

‘‘ตทารุณปุเร รมฺเม, พฺราหฺมญฺญกุลสมฺภวา;

วิมุตฺตจิตฺตํ กุปิตา, ภิกฺขุนึ อภิสาปยึ.

๒๐๘.

‘‘เวสิกาว อนาจารา, ชินสาสนทูสิกา;

เอวํ อกฺโกสยิตฺวาน, เตน ปาเปน กมฺมุนา.

๒๐๙.

‘‘ทารุณํ [Pg.296] นิรยํ คนฺตฺวา, มหาทุกฺขสมปฺปิตา;

ตโต จุตา มนุสฺเสสุ, อุปปนฺนา ตปสฺสินี.

๒๑๐.

‘‘ทสชาติสหสฺสานิ, คณิกตฺตมการยึ;

ตมฺหา ปาปา น มุจฺจิสฺสํ, ภุตฺวา ทุฏฺฐวิสํ ยถา.

๒๑๑.

‘‘พฺรหฺมจริยมเสวิสฺสํ, กสฺสเป ชินสาสเน;

เตน กมฺมวิปาเกน, อชายึ ติทเส ปุเร.

๒๑๒.

‘‘ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, อโหสึ โอปปาติกา;

อมฺพสาขนฺตเร ชาตา, อมฺพปาลีติ เตนหํ.

๒๑๓.

‘‘ปริวุตา ปาณโกฏีหิ, ปพฺพชึ ชินสาสเน;

ปตฺตาหํ อจลํ ฐานํ, ธีตา พุทฺธสฺส โอรสา.

๒๑๔.

‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ, โสตธาตุวิสุทฺธิยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี โหมิ มหามุเน.

๒๑๕.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๒๑๖.

‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ เม วิมลํ สุทฺธํ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส วาหสา.

๒๑๗.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๒๑๘.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๑๙.

‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อมฺพปาลิ ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อมฺพปาลิเถริยาปทานํ นวมํ.

๑๐. เปสลาเถรีอปทานํ

๒๒๐.

‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๒๒๑.

‘‘สาวตฺถิยํ [Pg.297] ปุเร วเร, อุปาสกกุเล อหํ;

ปสูตา ตํ ชินวรํ, ทิสฺวา สุตฺวา จ เทสนํ.

๒๒๒.

‘‘ตํ วีรํ สรณํ คนฺตฺวา, สีลานิ จ สมาทิยึ;

กทาจิ โส มหาวีโร, มหาชนสมาคเม.

๒๒๓.

‘‘อตฺตโน อภิสมฺโพธึ, ปกาเสสิ นราสโภ;

อนนุสฺสุตธมฺเมสุ, ปุพฺเพ ทุกฺขาทิเกสุ จ.

๒๒๔.

‘‘จกฺขุ ญาณญฺจ ปญฺญา จ, วิชฺชาโลโก จ อาสิ เม;

ตํ สุตฺวา อุคฺคเหตฺวาน, ปริปุจฺฉิญฺจ ภิกฺขโว.

๒๒๕.

‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๒๒๖.

‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาตา เสฏฺฐิมหากุเล;

อุเปจฺจ พุทฺธํ สทฺธมฺมํ, สุตฺวา สจฺจูปสํหิตํ.

๒๒๗.

‘‘ปพฺพชิตฺวาจิเรเนว, สจฺจตฺถานิ วิจินฺตยํ;

เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ, อรหตฺตมปาปุณึ.

๒๒๘.

‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี โหมิ มหามุเน.

๒๒๙.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๒๓๐.

‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ เม วิมลํ สุทฺธํ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส วาหสา.

๒๓๑.

‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสวา.

๒๓๒.

‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๓๓.

‘‘ปฏิสมฺภิทา [Pg.298] จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ เปสลา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เปสลาเถริยาปทานํ ทสมํ.

ขตฺติยาวคฺโค จตุตฺโถ.

ตสฺสุทฺทานํ –

ขตฺติยา พฺราหฺมณี เจว, ตถา อุปฺปลทายิกา;

สิงฺคาลมาตา สุกฺกา จ, อภิรูปา อฑฺฒกาสิกา.

ปุณฺณา จ อมฺพปาลี จ, เปสลาติ จ ตา ทส;

คาถาโย ทฺวิสตาเนตฺถ, ทฺวิจตฺตาลีส จุตฺตริ.

อถ วคฺคุทฺทานํ –

สุเมธา เอกูโปสถา, กุณฺฑลเกสี ขตฺติยา;

สหสฺสํ ติสตา คาถา, สตฺตตาลีส ปิณฺฑิตา.

สห อุทฺทานคาถาหิ, คณิตาโย วิภาวิภิ;

สหสฺสํ ติสตํ คาถา, สตฺตปญฺญาสเมว จาติ.

เถริกาปทานํ สมตฺตํ.

อปทานปาฬิ สมตฺตา.