Tipiṭaka Translation

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

Khuddakanikāye

ขุททกนิกาย

Therīgāthāpāḷi

เถรีคาถาปาฬิ

1. Ekakanipāto

๑. เอกกนิบาต

1. Aññatarātherīgāthā

๑. อัญญตราเถรีคาถา

๑.

‘‘Sukhaṃ [Pg.377] supāhi therike, katvā coḷena pārutā;

Upasanto hi te rāgo, sukkhaḍākaṃ va kumbhiya’’nti.

ดูก่อนเถรี เธอจงทำผ้าบังสุกุลมานุ่งห่มแล้วนอนเป็นสุขเถิด เพราะราคะของเธอสงบระงับแล้ว เหมือนผักที่เขาใส่ลงในหม้อแกงเดือดพล่านฉะนั้น

Itthaṃ sudaṃ aññatarā therī apaññātā bhikkhunī gāthaṃ abhāsitthāti.

ได้ยินว่า พระเถรีภิกษุณีไม่ปรากฏนามรูปหนึ่ง ได้ภาษิตคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

2. Muttātherīgāthā

๒. มุตตาเถรีคาถา

๒.

‘‘Mutte muccassu yogehi, cando rāhuggahā iva;

Vippamuttena cittena, anaṇā bhuñja piṇḍaka’’nti.

ดูก่อนนางมุตตา เธอจงพ้นจากโยคะ เหมือนพระจันทร์พ้นจากปากราหูฉะนั้น เธอมีจิตหลุดพ้นดีแล้ว ไม่มีหนี้ จงฉันบิณฑบาตเถิด

Itthaṃ sudaṃ bhagavā muttaṃ sikkhamānaṃ imāya gāthāya abhiṇhaṃ ovadatīti.

ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคทรงโอวาทนางสิกขมานามุตตาด้วยพระคาถานี้เนืองๆ ด้วยประการฉะนี้แล

3. Puṇṇātherīgāthā

๓. ปุณณาเถรีคาถา

๓.

‘‘Puṇṇe pūrassu dhammehi, cando pannaraseriva;

Paripuṇṇāya paññāya, tamokhandhaṃ padālayā’’ti.

ดูก่อนนางปุณณา เธอจงเป็นผู้เปี่ยมด้วยธรรม เหมือนพระจันทร์ในวัน ๑๕ ค่ำฉะนั้น เธอจงทำลายกองแห่งความมืด ด้วยปัญญาที่บริบูรณ์เถิด

Itthaṃ sudaṃ puṇṇā therī gāthaṃ abhāsitthāti.

ได้ยินว่า พระปุณณาเถรีได้ภาษิตคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

4. Tissātherīgāthā

๔. ติสสาเถรีคาถา

๔.

‘‘Tisse sikkhassu sikkhāya, mā taṃ yogā upaccaguṃ;

Sabbayogavisaṃyuttā, cara loke anāsavā’’ti.

ดูก่อนนางติสสา เธอจงศึกษาในสิกขาเถิด อย่าให้โยคะครอบงำเธอได้ เธอจงเป็นผู้ไม่มีอาสวะ เที่ยวไปในโลก เพราะเป็นผู้พรากจากโยคะทั้งปวง

… Tissā therī….

...พระติสสาเถรี...

5. Aññatarātissātherīgāthā

๕. อัญญตราติสสาเถรีคาถา

๕.

‘‘Tisse [Pg.378] yuñjassu dhammehi, khaṇo taṃ mā upaccagā;

Khaṇātītā hi socanti, nirayamhi samappitā’’ti.

ดูก่อนนางติสสา เธอจงประกอบในธรรมทั้งหลายเถิด ขณะอย่าได้ล่วงเลยเธอไปเสีย เพราะผู้ที่ขณะล่วงเลยไปแล้ว ย่อมเศร้าโศกเมื่อไปสู่ขุมนรก

… Aññatarā tissā therī….

...พระเถรีอีกรูปหนึ่งชื่อว่าติสสา...

6. Dhīrātherīgāthā

๖. ธีราเถรีคาถา

๖.

‘‘Dhīre nirodhaṃ phusehi, saññāvūpasamaṃ sukhaṃ;

Ārādhayāhi nibbānaṃ, yogakkhemamanuttara’’nti.

ดูก่อนนางธีรา เธอจงบรรลุนิโรธ อันเป็นที่ระงับสัญญา เป็นสุขเถิด เธอจงยังนิพพาน อันเป็นแดนเกษมจากโยคะอย่างยอดเยี่ยมให้สำเร็จ

… Dhīrā therī….

...พระธีราเถรี...

7. Vīrātherīgāthā

๗. วีราเถรีคาถา

๗.

‘‘Vīrā vīrehi dhammehi, bhikkhunī bhāvitindriyā;

Dhārehi antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti.

พระวีราภิกษุณีเป็นผู้แกล้วกล้าด้วยธรรมอันแกล้วกล้า มีอินทรีย์อบรมแล้ว ชนะมารพร้อมทั้งพาหนะ ทรงไว้ซึ่งร่างกายอันมีในที่สุด

… Vīrā therī….

...พระวีราเถรี...

8. Mittātherīgāthā

๘. มิตตาเถรีคาถา

๘.

‘‘Saddhāya pabbajitvāna, mitte mittaratā bhava;

Bhāvehi kusale dhamme, yogakkhemassa pattiyā’’ti.

ดูก่อนนางมิตตา เธอจงออกบวชด้วยศรัทธาแล้ว เป็นผู้ยินดีในมิตรเถิด เธอจงเจริญกุศลธรรม เพื่อบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะ

… Mittā therī….

...พระมิตตาเถรี...

9. Bhadrātherīgāthā

๙. ภัททาเถรีคาถา

๙.

‘‘Saddhāya pabbajitvāna, bhadre bhadraratā bhava;

Bhāvehi kusale dhamme, yogakkhemamanuttara’’nti.

ดูก่อนนางภัททา เธอจงออกบวชด้วยศรัทธาแล้ว เป็นผู้ยินดีในธรรมอันงามเถิด เธอจงเจริญกุศลธรรม เพื่อบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะอย่างยอดเยี่ยม

… Bhadrā therī….

… พระภัทราเถรี …

10. Upasamātherīgāthā

๑๐. คาถาของพระอุปสมาเถรี

10.

๑๐.

‘‘Upasame tare oghaṃ, maccudheyyaṃ suduttaraṃ;

Dhārehi antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhana’’nti.

ดูก่อนอุปสมา เธอจงข้ามโอฆะคือแดนแห่งมัจจุราชที่ข้ามได้ยากยิ่งเถิด เธอจงชนะมารพร้อมทั้งพาหนะแล้ว ทรงไว้ซึ่งอัตภาพสุดท้ายเถิด

… Upasamā therī….

… พระอุปสมาเถรี …

11. Muttātherīgāthā

๑๑. คาถาของพระมุตตาเถรี

11.

๑๑.

‘‘Sumuttā [Pg.379] sādhumuttāmhi, tīhi khujjehi muttiyā;

Udukkhalena musalena, patinā khujjakena ca;

Muttāmhi jātimaraṇā, bhavanetti samūhatā’’ti.

เราพ้นดีแล้วหนอ พ้นดีแล้ว เพราะพ้นจากของค่อม ๓ อย่าง คือ จากครก จากสาก และจากสามีหลังค่อม เราพ้นแล้วจากชาติและมรณะ ตัณหาอันเป็นเครื่องนำไปสู่ภพ เราก็ถอนขึ้นได้แล้ว

… Muttā therī….

… พระมุตตาเถรี …

12. Dhammadinnātherīgāthā

๑๒. คาถาของพระธรรมทินนาเถรี

12.

๑๒.

‘‘Chandajātā avasāyī, manasā ca phuṭā siyā;

Kāmesu appaṭibaddhacittā, uddhaṃsotāti vuccatī’’ti.

ภิกษุณีใดมีฉันทะเกิดแล้ว มีความเพียร พึงเป็นผู้มีใจแน่วแน่ มีจิตไม่ข้องอยู่ในกามทั้งหลาย ท่านเรียกว่าเป็นผู้มีกระแสในเบื้องบน

… Dhammadinnā therī….

… พระธรรมทินนาเถรี …

13.Visākhātherīgāthā

๑๓. คาถาของพระวิสาขาเถรี

13.

๑๓.

‘‘Karotha buddhasāsanaṃ, yaṃ katvā nānutappati;

Khippaṃ pādāni dhovitvā, ekamante nisīdathā’’ti.

ท่านทั้งหลายจงทำตามพระพุทธศาสนา ซึ่งบุคคลทำแล้วย่อมไม่เดือดร้อนในภายหลัง จงรีบล้างเท้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรเถิด

… Visākhā therī….

… พระวิสาขาเถรี …

14.Sumanātherīgāthā

๑๔. คาถาของพระสุมนาเถรี

14.

๑๔.

‘‘Dhātuyo dukkhato disvā, mā jātiṃ punarāgami;

Bhave chandaṃ virājetvā, upasantā carissasī’’ti.

เธอจงเห็นธาตุทั้งหลายโดยความเป็นทุกข์แล้ว อย่าได้กลับมาสู่ชาติอีก จงคลายความพอใจในภพเสีย เธอจักเป็นผู้สงบระงับเที่ยวไป

… Sumanā therī….

… พระสุมนาเถรี …

15. Uttarātherīgāthā

๑๕. คาถาของพระอุตตราเถรี

15.

๑๕.

‘‘Kāyena saṃvutā āsiṃ, vācāya uda cetasā;

Samūlaṃ taṇhamabbuyha, sītibhūtāmhi nibbutā’’ti.

เราเป็นผู้สำรวมแล้วด้วยกาย วาจา และใจ ถอนตัณหาขึ้นพร้อมทั้งรากแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น ดับสนิทแล้ว

… Uttarā therī….

… พระอุตตราเถรี …

16. Vuḍḍhapabbajitasumanātherīgāthā

๑๖. คาถาของพระสุมนาเถรีผู้บวชเมื่อแก่

16.

๑๖.

‘‘Sukhaṃ tvaṃ vuḍḍhike sehi, katvā coḷena pārūtā;

Upasanto hi te rāgo, sītibhūtāsi nibbutā’’ti.

ดูก่อนหญิงแก่ ท่านจงนอนเป็นสุขเถิด จงทำผ้าบังสุกุลมาห่มเถิด เพราะราคะของท่านสงบระงับแล้ว ท่านเป็นผู้เยือกเย็น ดับสนิทแล้ว

… Sumanā vuḍḍhapabbajitā therī….

… พระสุมนาเถรีผู้บวชเมื่อแก่ …

17. Dhammātherīgāthā

๑๗. คาถาของพระธัมมาเถรี

17.

๑๗.

‘‘Piṇḍapātaṃ [Pg.380] caritvāna, daṇḍamolubbha dubbalā;

Vedhamānehi gattehi, tattheva nipatiṃ chamā;

Disvā ādīnavaṃ kāye, atha cittaṃ vimucci me’’ti.

เราเป็นผู้มีกำลังน้อย ต้องยึดไม้เท้าเที่ยวบิณฑบาตไป มีอวัยวะสั่นเทา ได้ล้มลงบนพื้นดินในที่นั้นเอง ครั้นเห็นโทษในกายแล้ว ลำดับนั้น จิตของเราก็หลุดพ้นแล้ว

… Dhammā therī….

… พระธัมมาเถรี …

18. Saṅghātherīgāthā

๑๘. คาถาของพระสังฆาเถรี

18.

๑๘.

‘‘Hitvā ghare pabbajitvā, hitvā puttaṃ pasuṃ piyaṃ;

Hitvā rāgañca dosañca, avijjañca virājiya;

Samūlaṃ taṇhamabbuyha, upasantāmhi nibbutā’’ti.

เราละเรือนบวชแล้ว ละบุตรและปศุสัตว์อันเป็นที่รัก ละราคะและโทสะ คลายอวิชชาได้แล้ว ถอนตัณหาขึ้นพร้อมทั้งราก เป็นผู้สงบระงับ ดับสนิทแล้ว

… Saṅghā therī….

… พระสังฆาเถรี …

Ekakanipāto niṭṭhito.

เอกกนิบาต จบ

2. Dukanipāto

๒. ทุกนิบาต

1. Abhirūpanandātherīgāthā

๑. คาถาของพระอภิรูปนันทาเถรี

19.

๑๙.

‘‘Āturaṃ [Pg.381] asuciṃ pūtiṃ, passa nande samussayaṃ;

Asubhāya cittaṃ bhāvehi, ekaggaṃ susamāhitaṃ.

ดูก่อนนางนันทา เธอจงดูกายอันเป็นที่ประชุมแห่งของไม่สะอาดนี้ ซึ่งป่วยไข้ ไม่สะอาด มีกลิ่นเหม็น จงอบรมจิตให้มีอารมณ์เป็นหนึ่ง ตั้งมั่นดีแล้วในอสุภกรรมฐาน

20.

๒๐.

‘‘Animittañca bhāvehi, mānānusayamujjaha;

Tato mānābhisamayā, upasantā carissasī’’ti.

เธอจงเจริญอนิมิตตสมาบัติ จงถอนมานานุสัยเสีย เพราะการละมานะได้เด็ดขาด เธอก็จักเป็นผู้สงบระงับเที่ยวไป

Itthaṃ sudaṃ bhagavā abhirūpanandaṃ sikkhamānaṃ imāhi gāthāhi abhiṇhaṃ ovadatīti.

ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคทรงโอวาทนางอภิรูปนันทาสิกขมานา ด้วยพระคาถาเหล่านี้เนืองๆ ด้วยประการฉะนี้

2. Jentātherīgāthā

๒. คาถาของพระเชนตาเถรี

21.

๒๑.

‘‘Ye ime satta bojjhaṅgā, maggā nibbānapattiyā;

Bhāvitā te mayā sabbe, yathā buddhena desitā.

โพชฌงค์ ๗ ประการเหล่านี้ใด เป็นทางให้ถึงพระนิพพาน โพชฌงค์ทั้งหมดนั้น เราได้อบรมแล้วตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้

22.

๒๒.

‘‘Diṭṭho hi me so bhagavā, antimoyaṃ samussayo;

Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo’’ti.

เราได้เห็นพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นแล้ว สรีระนี้เป็นสรีระสุดท้าย ชาติสงสารสิ้นไปแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก

Itthaṃ sudaṃ jentā therī gāthāyo abhāsitthāti.

ได้ยินว่า พระเชนตาเถรีได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

3. Sumaṅgalamātātherīgāthā

๓. คาถาของพระสุมังคลมาตาเถรี

23.

๒๓.

‘‘Sumuttikā sumuttikā, sādhumuttikāmhi musalassa;

Ahiriko me chattakaṃ vāpi, ukkhalikā me deḍḍubhaṃ vāti.

เราเป็นผู้หลุดพ้นดีแล้วหนอ เราเป็นผู้หลุดพ้นดีแล้วหนอ เราหลุดพ้นดีแล้วจากสาก จากสามีผู้ไร้ยางอาย จากร่ม และจากหม้อข้าวที่ส่งกลิ่นเหม็นเหมือนงูน้ำ

24.

๒๔.

‘‘Rāgañca ahaṃ dosañca, cicciṭi cicciṭīti vihanāmi;

Sā rukkhamūlamupagamma, aho sukhanti sukhato jhāyāmī’’ti.

เรากำจัดราคะและโทสะได้แล้ว ดังเสียงเปรี๊ยะๆ เรานั้นไปสู่โคนต้นไม้แล้วมนสิการว่า ‘โอ สุขหนอ’ แล้วเข้าฌานอย่างมีความสุข

… Sumaṅgalamātā therī.

… พระสุมังคลมาตาเถรี …

4. Aḍḍhakāsitherīgāthā

๔. คาถาของพระอัฑฒกาสีเถรี

25.

๒๕.

‘‘Yāva kāsijanapado, suṅko me tatthako ahu;

Taṃ katvā negamo agghaṃ, aḍḍhenagghaṃ ṭhapesi maṃ.

แคว้นกาสีมีส่วยเท่าใด ค่าตัวของเราก็มีประมาณเท่านั้น ชาวนิคมตีราคาเรานั้นแล้ว ได้ตั้งเราไว้ในราคาเพียงกึ่งหนึ่ง

26.

๒๖.

‘‘Atha [Pg.382] nibbindahaṃ rūpe, nibbindañca virajjahaṃ;

Mā puna jātisaṃsāraṃ, sandhāveyyaṃ punappunaṃ;

Tisso vijjā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

ต่อมา เราได้เบื่อหน่ายในรูป เมื่อเบื่อหน่ายก็ได้คลายความกำหนัด ขอเราอย่าได้ท่องเที่ยวไปในชาติสงสารอีกเลย เราได้ทำให้แจ้งวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

… Aḍḍhakāsi therī….

… พระอัฑฒกาสีเถรี …

5. Cittātherīgāthā

๕. คาถาของพระจิตตาเถรี

27.

๒๗.

‘‘Kiñcāpi khomhi kisikā, gilānā bāḷhadubbalā;

Daṇḍamolubbha gacchāmi, pabbataṃ abhirūhiya.

ถึงแม้เราจะผอมป่วยไข้ มีกำลังน้อยอย่างยิ่ง ก็ยังเหนี่ยวไม้เท้าเดินขึ้นไปบนภูเขา

28.

๒๘.

‘‘Saṅghāṭiṃ nikkhipitvāna, pattakañca nikujjiya;

Sele khambhesimattānaṃ, tamokhandhaṃ padāliyā’’ti.

เราวางผ้าสังฆาฏิและคว่ำบาตรลงแล้ว นั่งอยู่บนแผ่นหิน ทำลายกองแห่งความมืด (คืออวิชชา) แล้วถอนตนขึ้นได้

… Cittā therī….

… พระจิตตาเถรี …

6. Mettikātherīgāthā

๖. คาถาของพระเมตติกาเถรี

29.

๒๙.

‘‘Kiñcāpi khomhi dukkhitā, dubbalā gatayobbanā;

Daṇḍamolubbha gacchāmi, pabbataṃ abhirūhiya.

ถึงแม้เราจะได้รับทุกขเวทนา อ่อนกำลัง และล่วงวัยสาวไปแล้ว ก็ยังเหนี่ยวไม้เท้าเดินขึ้นไปบนภูเขา

30.

๓๐.

‘‘Nikkhipitvāna saṅghāṭiṃ, pattakañca nikujjiya;

Nisinnā camhi selamhi, atha cittaṃ vimucci me;

Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

เราวางผ้าสังฆาฏิและคว่ำบาตรลงแล้ว นั่งอยู่บนแผ่นหิน ลำดับนั้น จิตของเราก็หลุดพ้นแล้ว เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

… Mettikā therī….

… พระเมตติกาเถรี …

7. Mittātherīgāthā

๗. คาถาของพระมิตตาเถรี

31.

๓๑.

‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;

Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.

เราเป็นผู้ยินดีในเทวโลก ได้สมาทานอุโบสถ อันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ในวันที่ ๑๔ วันที่ ๑๕ และวันที่ ๘ แห่งปักษ์ และตลอดปาฏิหาริกปักษ์

32.

๓๒.

‘‘Uposathaṃ upāgacchiṃ, devakāyābhinandinī;

Sājja ekena bhattena, muṇḍā saṅghāṭipārutā;

Devakāyaṃ na patthehaṃ, vineyya hadaye dara’’nti.

แต่ในวันนี้ เรานั้นฉันหนเดียว โกนศีรษะ ครองผ้าสังฆาฏิ ไม่ปรารถนาเทวโลก ขจัดความกระวนกระวายในใจได้แล้ว

… Mittā therī….

… พระมิตตาเถรี …

8. Abhayamātutherīgāthā

๘. คาถาของพระอภยมาตาเถรี

33.

๓๓.

‘‘Uddhaṃ pādatalā amma, adho ve kesamatthakā;

Paccavekkhassumaṃ kāyaṃ, asuciṃ pūtigandhikaṃ.

ข้าแต่พระแม่เจ้า ขอพระแม่เจ้าจงพิจารณากายนี้ เบื้องบนแต่พื้นเท้าขึ้นไป เบื้องต่ำแต่ปลายผมลงมา ว่าเป็นของไม่สะอาด มีกลิ่นเหม็น

34.

๓๔.

‘‘Evaṃ [Pg.383] viharamānāya, sabbo rāgo samūhato;

Pariḷāho samucchinno, sītibhūtāmhi nibbutā’’ti.

เมื่อเราอยู่ (ตามโอวาทของพระอภัยเถระผู้เป็นบุตร) อย่างนี้ ราคะทั้งปวงก็ถูกถอนขึ้นได้แล้ว ความเร่าร้อนก็ถูกตัดขาดแล้ว เราเป็นผู้เยือกเย็น ดับสนิทแล้ว

… Abhayamātu therī….

พระเถรีอภัยมาตา...

9. Abhayātherīgāthā

๙. คาถาทั้งหลายของพระอภัยเถรี

35.

๓๕.

‘‘Abhaye bhiduro kāyo, yattha satā puthujjanā;

Nikkhipissāmimaṃ dehaṃ, sampajānā satīmatī.

ดูก่อนนางอภัย กายนี้มีปกติแตกสลาย เป็นที่ที่ปุถุชนข้องอยู่ เราผู้มีสัมปชัญญะ มีสติ จักทอดทิ้งกายนี้เสีย

36.

๓๖.

‘‘Bahūhi dukkhadhammehi, appamādaratāya me;

Taṇhakkhayo anuppatto, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

เราถูกธรรมคือทุกข์เป็นอันมากถูกต้องแล้ว แต่เป็นผู้ยินดีในความไม่ประมาท ได้บรรลุความสิ้นตัณหาแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำสำเร็จแล้ว

… Abhayā therī….

พระอภัยเถรี...

10. Sāmātherīgāthā

๑๐. คาถาทั้งหลายของพระสามาเถรี

37.

๓๗.

‘‘Catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ, vihārā upanikkhamiṃ;

Aladdhā cetaso santiṃ, citte avasavattinī;

Tassā me aṭṭhamī ratti, yato taṇhā samūhatā.

เราไม่ได้ความสงบแห่งจิต ไม่เป็นไปในอำนาจแห่งจิต จึงออกจากวิหารไป ๔-๕ ครั้ง คืนที่ ๘ ของเรานั้น ตัณหาก็ถูกถอนขึ้นแล้ว

38.

๓๘.

‘‘Bahūhi dukkhadhammehi, appamādaratāya me;

Taṇhakkhayo anuppatto, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

… Sāmā therī….

พระสามาเถรี...

Dukanipāto niṭṭhito.

ทุกนิบาต จบ

3. Tikanipāto

๓. ติกนิบาต

1. Aparāsāmātherīgāthā

๑. คาถาทั้งหลายของพระสามาเถรีอีกรูปหนึ่ง

39.

๓๙.

‘‘Paṇṇavīsativassāni[Pg.384], yato pabbajitāya me;

Nābhijānāmi cittassa, samaṃ laddhaṃ kudācanaṃ.

นับแต่เราบวชมาได้ ๒๕ ปีแล้ว เราไม่เคยได้ความสงบแห่งจิตเลยแม้ครั้งเดียว

40.

๔๐.

‘‘Aladdhā cetaso santiṃ, citte avasavattinī;

Tato saṃvegamāpādiṃ, saritvā jinasāsanaṃ.

เราไม่ได้ความสงบแห่งจิต ไม่เป็นไปในอำนาจแห่งจิต จึงระลึกถึงคำสอนของพระชินเจ้า เกิดความสังเวชขึ้น

41.

๔๑.

‘‘Bahūhi dukkhadhammehi, appamādaratāya me;

Taṇhakkhayo anuppatto, kataṃ buddhassa sāsanaṃ;

Ajja me sattamī ratti, yato taṇhā visositā’’ti.

เราถูกธรรมคือทุกข์เป็นอันมากถูกต้องแล้ว แต่เป็นผู้ยินดีในความไม่ประมาท ได้บรรลุความสิ้นตัณหาแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำสำเร็จแล้ว วันนี้เป็นคืนที่ ๗ ของเรา ซึ่งตัณหาเหือดแห้งไปแล้ว

… Aparā sāmā therī….

พระสามาเถรีอีกรูปหนึ่ง...

2. Uttamātherīgāthā

๒. คาถาทั้งหลายของพระอุตตมาเถรี

42.

๔๒.

‘‘Catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ, vihārā upanikkhamiṃ;

Aladdhā cetaso santiṃ, citte avasavattinī.

เราไม่ได้ความสงบแห่งจิต ไม่เป็นไปในอำนาจแห่งจิต จึงออกจากวิหารไป ๔-๕ ครั้ง

43.

๔๓.

‘‘Sā bhikkhuniṃ upagacchiṃ, yā me saddhāyikā ahu;

Sā me dhammamadesesi, khandhāyatanadhātuyo.

เราได้เข้าไปหาภิกษุณีผู้ที่เราเชื่อถือได้ ท่านได้แสดงธรรม คือ ขันธ์ อายตนะ และธาตุแก่เรา

44.

๔๔.

‘‘Tassā dhammaṃ suṇitvāna, yathā maṃ anusāsi sā;

Sattāhaṃ ekapallaṅkena, nisīdiṃ pītisukhasamappitā ;

Aṭṭhamiyā pāde pasāresiṃ, tamokhandhaṃ padāliyā’’ti.

เราได้ฟังธรรมของท่านแล้ว ได้ปฏิบัติตามที่ท่านพร่ำสอนเรา เรานั่งด้วยบัลลังก์เดียวตลอด ๗ วัน เพียบพร้อมด้วยปีติและสุข ในวันที่ ๘ จึงเหยียดเท้าออกได้ ทำลายกองแห่งความมืดแล้ว

… Uttamā therī….

พระอุตตมาเถรี...

3. Aparāuttamātherīgāthā

๓. คาถาทั้งหลายของพระอุตตมาเถรีอีกรูปหนึ่ง

45.

๔๕.

‘‘Ye ime satta bojjhaṅgā, maggā nibbānapattiyā;

Bhāvitā te mayā sabbe, yathā buddhena desitā.

โพชฌงค์ ๗ ประการนี้ เป็นทางเพื่อบรรลุพระนิพพาน เราได้อบรมโพชฌงค์ทั้งหมดนั้นตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้แล้ว

46.

๔๖.

‘‘Suññatassānimittassa, lābhinīhaṃ yadicchakaṃ;

Orasā dhītā buddhassa, nibbānābhiratā sadā.

เราเป็นผู้ได้สุญญตสมาบัติและอนิมิตตสมาบัติตามความปรารถนา เป็นธิดาผู้เกิดแต่อกของพระพุทธเจ้า ยินดีในพระนิพพานทุกเมื่อ

47.

๔๗.

‘‘Sabbe [Pg.385] kāmā samucchinnā, ye dibbā ye ca mānusā;

Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo’’ti.

กามทั้งปวง ทั้งที่เป็นทิพย์ ทั้งที่เป็นของมนุษย์ เราตัดขาดได้แล้ว ชาติสงสารสิ้นไปแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก

… Aparā uttamā therī….

พระอุตตมาเถรีอีกรูปหนึ่ง...

4. Dantikātherīgāthā

๔. คาถาทั้งหลายของพระทันติกาเถรี

48.

๔๘.

‘‘Divāvihārā nikkhamma, gijjhakūṭamhi pabbate;

Nāgaṃ ogāhamuttiṇṇaṃ, nadītīramhi addasaṃ.

เราออกจากที่พักกลางวัน ไปยังภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นช้างตัวหนึ่งลงและขึ้นจากแม่น้ำที่ริมฝั่ง

49.

๔๙.

‘‘Puriso aṅkusamādāya, ‘dehi pāda’nti yācati;

Nāgo pasārayī pādaṃ, puriso nāgamāruhi.

บุรุษถือขอแล้วขอช้างว่า ‘จงให้เท้ามา’ ช้างก็ยื่นเท้าให้ บุรุษจึงขึ้นขี่ช้าง

50.

๕๐.

‘‘Disvā adantaṃ damitaṃ, manussānaṃ vasaṃ gataṃ;

Tato cittaṃ samādhesiṃ, khalu tāya vanaṃ gatā’’ti.

เราได้เห็นช้างที่ยังไม่ได้ฝึก ถูกฝึกแล้ว อยู่ในอำนาจของมนุษย์ เพราะเหตุที่ได้เห็นอาการของช้างนั้น เราจึงได้ไปสู่ป่าแล้วตั้งจิตไว้มั่นโดยแท้

… Dantikā therī….

… พระทันติกาเถรี …

5. Ubbiritherīgāthā

๕. อุพพิรีเถรีคาถา

51.

๕๑.

‘‘Amma jīvāti vanamhi kandasi, attānaṃ adhigaccha ubbiri;

Cullāsītisahassāni, sabbā jīvasanāmikā;

Etamhāḷāhane daḍḍhā, tāsaṃ kamanusocasi.

ดูก่อนอุพพิรี เธอคร่ำครวญอยู่ในป่าว่า ‘ชีวาลูกแม่’ เธอจงรู้สึกตัวเถิด หญิง ๘๔,๐๐๐ คน ทั้งหมดมีชื่อว่าชีวา ถูกเผาในป่าช้าแห่งนี้แล้ว ในบรรดาหญิงเหล่านั้น เธอเศร้าโศกถึงคนไหน

52.

๕๒.

‘‘Abbahī vata me sallaṃ, duddasaṃ hadayassitaṃ ;

Yaṃ me sokaparetāya, dhītusokaṃ byapānudi.

พระองค์ได้ทรงถอนลูกศร คือ ความโศกเศร้าที่เห็นได้ยาก อันอาศัยอยู่ในหทัยของเราเสียแล้วหนอ พระองค์ได้ทรงบรรเทาความโศกเศร้าถึงธิดาของเราผู้ถูกความโศกครอบงำแล้ว

53.

๕๓.

‘‘Sājja abbūḷhasallāhaṃ, nicchātā parinibbutā;

Buddhaṃ dhammañca saṅghañca, upemi saraṇaṃ muni’’nti.

วันนี้ เรานั้นมีลูกศรถอนขึ้นแล้ว หายหิว ดับสนิท ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้าผู้เป็นพระมุนี พระธรรม และพระสงฆ์ว่าเป็นที่พึ่ง

… Ubbirī therī….

… พระอุพพิรีเถรี …

6. Sukkātherīgāthā

๖. สุกกาเถรีคาถา

54.

๕๔.

‘‘Kiṃme katā rājagahe manussā, madhuṃ pītāva acchare;

Ye sukkaṃ na upāsanti, desentiṃ buddhasāsanaṃ.

ชาวเมืองราชคฤห์เหล่านี้ทำอะไรกันหนอ จึงได้มัวเมาอยู่เหมือนคนดื่มน้ำผึ้ง คือ ชนเหล่าใดไม่เข้าไปนั่งใกล้พระสุกกาเถรีผู้แสดงพุทธศาสนา

55.

๕๕.

‘‘Tañca appaṭivānīyaṃ, asecanakamojavaṃ;

Pivanti maññe sappaññā, valāhakamivaddhagū.

เราเข้าใจว่า ท่านผู้มีปัญญา ย่อมดื่มธรรมนั้นซึ่งไม่มีใครค้านได้ ไม่เจือปน มีโอชา เหมือนคนเดินทางดื่มน้ำจากก้อนเมฆ

56.

๕๖.

‘‘Sukkā [Pg.386] sukkehi dhammehi, vītarāgā samāhitā;

Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhana’’nti.

พระสุกกาเถรี ประกอบด้วยธรรมอันขาวผ่อง ปราศจากราคะ มีใจมั่นคง ทรงไว้ซึ่งร่างกายอันมีในที่สุด ชนะมารพร้อมทั้งพาหนะได้

… Sukkā therī….

… พระสุกกาเถรี …

7. Selātherīgāthā

๗. เสลาเถรีคาถา

57.

๕๗.

‘‘Natthi nissaraṇaṃ loke, kiṃ vivekena kāhasi;

Bhuñjāhi kāmaratiyo, māhu pacchānutāpinī’’.

ทางออกจากโลกไม่มี ท่านจักทำวิเวกไปทำไม เชิญท่านบริโภคกามคุณที่น่ารื่นรมย์เถิด อย่าได้เป็นผู้เดือดร้อนในภายหลังเลย

58.

๕๘.

‘‘Sattisūlūpamā kāmā, khandhāsaṃ adhikuṭṭanā;

Yaṃ tvaṃ ‘kāmaratiṃ’ brūsi, ‘aratī’ dāni sā mama.

กามทั้งหลายเปรียบด้วยหอกและหลาว เป็นที่สับซึ่งขันธ์ทั้งหลาย สิ่งที่ท่านเรียกว่า ‘ความยินดีในกาม’ บัดนี้ เป็นความไม่น่ายินดีสำหรับเราแล้ว

59.

๕๙.

‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito;

Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antakā’’ti.

ความเพลิดเพลินในอารมณ์ทั้งปวง เรากำจัดได้แล้ว กองแห่งความมืด เราทำลายแล้ว ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้ว่า ‘แน่ะท่านผู้ทำซึ่งที่สุด ท่านถูกเรากำจัดแล้ว’

… Selā therī….

… พระเสลาเถรี …

8. Somātherīgāthā

๘. โสมาเถรีคาถา

60.

๖๐.

‘‘Yaṃ taṃ isīhi pattabbaṃ, ṭhānaṃ durabhisambhavaṃ;

Na taṃ dvaṅgulapaññāya, sakkā pappotumitthiyā’’.

ฐานะที่พวกฤๅษีพึงบรรลุได้ เป็นฐานะที่บรรลุได้ยากยิ่ง มาตุคามมีปัญญาสองนิ้ว ไม่อาจบรรลุฐานะนั้นได้

61.

๖๑.

‘‘Itthibhāvo no kiṃ kayirā, cittamhi susamāhite;

Ñāṇamhi vattamānamhi, sammā dhammaṃ vipassato.

เมื่อจิตตั้งมั่นดี เมื่อญาณเป็นไปอยู่ ผู้ที่เห็นแจ้งธรรมโดยชอบ ภาวะแห่งสตรีจะทำอะไรเราได้

62.

๖๒.

‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito;

Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antakā’’ti.

… Somā therī….

… พระโสมาเถรี …

Tikanipāto niṭṭhito.

ติกนิบาต จบ

4. Catukkanipāto

๔. จตุกกนิบาต

1. Bhaddākāpilānītherīgāthā

๑. ภัททากาปิลานีเถรีคาถา

63.

๖๓.

‘‘Putto [Pg.387] buddhassa dāyādo, kassapo susamāhito;

Pubbenivāsaṃ yovedi, saggāpāyañca passati.

พระกัสสปเถระเป็นพุทธบุตร เป็นธรรมทายาท มีจิตตั้งมั่นดี ท่านย่อมระลึกชาติก่อนได้ เห็นสวรรค์และอบาย

64.

๖๔.

‘‘Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni;

Etāhi tīhi vijjāhi, tevijjo hoti brāhmaṇo.

อนึ่ง ท่านบรรลุถึงความสิ้นชาติ เป็นพระมุนีผู้จบอภิญญา ท่านเป็นพราหมณ์ผู้มีวิชชา ๓ ด้วยวิชชา ๓ ประการนี้

65.

๖๕.

‘‘Tatheva bhaddā kāpilānī, tevijjā maccuhāyinī;

Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhanaṃ.

แม้พระภัททากาปิลานีเถรีก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้มีวิชชา ๓ ละมัจจุได้ ชนะมารพร้อมทั้งพาหนะ ทรงไว้ซึ่งร่างกายอันมีในที่สุด

66.

๖๖.

‘‘Disvā ādīnavaṃ loke, ubho pabbajitā mayaṃ;

Tyamha khīṇāsavā dantā, sītibhūtamha nibbutā’’ti.

เราทั้งสองเห็นโทษในโลกแล้วจึงบวช เราทั้งสองนั้นเป็นผู้สิ้นอาสวะ ฝึกตนแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น ดับสนิทแล้ว

… Bhaddā kāpilānī therī….

… พระภัททากาปิลานีเถรี …

Catukkanipāto niṭṭhito.

จตุกกนิบาต จบ

5. Pañcakanipāto

๕. ปัญจกนิบาต

1. Aññatarātherīgāthā

๑. คาถาของพระเถรีไม่ปรากฏนาม

67.

๖๗.

‘‘Paṇṇavīsativassāni[Pg.388], yato pabbajitā ahaṃ;

Nāccharāsaṅghātamattampi, cittassūpasamajjhagaṃ.

เราบวชมาได้ ๒๕ ปีแล้ว ไม่เคยได้ความสงบใจแม้ชั่วลัดนิ้วมือเดียว

68.

๖๘.

‘‘Aladdhā cetaso santiṃ, kāmarāgenavassutā;

Bāhā paggayha kandantī, vihāraṃ pāvisiṃ ahaṃ.

เราไม่ได้ความสงบใจ ถูกกามราคะรบกวน ได้แต่ประคองแขนร้องไห้เข้าไปในวิหาร

69.

๖๙.

‘‘Sā bhikkhuniṃ upāgacchiṃ, yā me saddhāyikā ahu;

Sā me dhammamadesesi, khandhāyatanadhātuyo.

เราจึงเข้าไปหาภิกษุณีรูปหนึ่งซึ่งเป็นที่เคารพเชื่อถือของเรา ท่านได้แสดงธรรมคือขันธ์ อายตนะ และธาตุแก่เรา

70.

๗๐.

‘‘Tassā dhammaṃ suṇitvāna, ekamante upāvisiṃ;

Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ.

เราได้ฟังธรรมของท่านแล้วหลีกไปอยู่ในที่สมควร เราระลึกชาติก่อนได้ ทิพยจักษุของเราก็หมดจดดีแล้ว

71.

๗๑.

‘‘Cetopariccañāṇañca, sotadhātu visodhitā;

Iddhīpi me sacchikatā, patto me āsavakkhayo;

Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

เจโตปริยญาณและโสตธาตุก็หมดจดดีแล้ว เราทำให้แจ้งซึ่งฤทธิ์ได้แล้ว บรรลุอาสวักขัยแล้ว เราทำให้แจ้งอภิญญา ๖ ได้แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

… Aññatarā therī ….

พระเถรีไม่ปรากฏนามได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

2. Vimalātherīgāthā

๒. คาถาของพระวิมลาเถรี

72.

๗๒.

‘‘Mattā vaṇṇena rūpena, sobhaggena yasena ca;

Yobbanena cupatthaddhā, aññāsamatimaññihaṃ.

เรามัวเมาด้วยผิวพรรณ รูปสมบัติ ความงาม ยศ และความเป็นสาว จึงได้ดูหมิ่นหญิงอื่น ๆ

73.

๗๓.

‘‘Vibhūsetvā imaṃ kāyaṃ, sucittaṃ bālalāpanaṃ;

Aṭṭhāsiṃ vesidvāramhi, luddo pāsamivoḍḍiya.

เราประดับประดาร่างกายนี้ให้วิจิตร เป็นที่พอใจของคนพาล ยืนดักอยู่ที่ประตูโรงหญิงแพศยา ดุจนายพรานดักบ่วงแร้วฉะนั้น

74.

๗๔.

‘‘Pilandhanaṃ vidaṃsentī, guyhaṃ pakāsikaṃ bahuṃ;

Akāsiṃ vividhaṃ māyaṃ, ujjagghantī bahuṃ janaṃ.

เราแสดงเครื่องประดับทั้งที่ลับและที่แจ้ง ทำมายาต่าง ๆ หัวเราะยั่วยวนล่อลวงคนเป็นอันมาก

75.

๗๕.

‘‘Sājja piṇḍaṃ caritvāna, muṇḍā saṅghāṭipārutā;

Nisinnā rukkhamūlamhi, avitakkassa lābhinī.

วันนี้ เรานั้นโกนศีรษะ ครองผ้าสังฆาฏิ เที่ยวบิณฑบาตแล้ว กลับมานั่งที่โคนไม้ ได้บรรลุธรรมที่ไม่มีวิตก

76.

๗๖.

‘‘Sabbe yogā samucchinnā, ye dibbā ye ca mānusā;

Khepetvā āsave sabbe, sītibhūtāmhi nibbutā’’ti.

โยคะทั้งที่เป็นของทิพย์และของมนุษย์ทั้งหมด เราตัดได้แล้ว เราทำอาสวะทั้งปวงให้สิ้นไปแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น ดับสนิทแล้ว

… Vimalā purāṇagaṇikā therī….

พระวิมลาเถรี อดีตนางคณิกา ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

3. Sīhātherīgāthā

๓. คาถาของพระสีหาเถรี

77.

๗๗.

‘‘Ayoniso [Pg.389] manasikārā, kāmarāgena aṭṭitā;

Ahosiṃ uddhatā pubbe, citte avasavattinī.

เราถูกกามราคะเบียดเบียน เพราะทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย ในกาลก่อน เราเป็นคนฟุ้งซ่าน ไม่เป็นใหญ่ในจิตของตน

78.

๗๘.

‘‘Pariyuṭṭhitā klesehi, subhasaññānuvattinī;

Samaṃ cittassa na labhiṃ, rāgacittavasānugā.

เราถูกกิเลสครอบงำ อนุวัตรตามสุภสัญญา ไม่ได้ความสงบใจ ตกอยู่ในอำนาจของจิตที่กำหนัดยินดี

79.

๗๙.

‘‘Kisā paṇḍu vivaṇṇā ca, satta vassāni cārihaṃ;

Nāhaṃ divā vā rattiṃ vā, sukhaṃ vindiṃ sudukkhitā.

เราซูบผอม ผิวเหลืองซีดเผือด เที่ยวไปตลอด ๗ ปี เป็นทุกข์อย่างยิ่ง ไม่ได้ประสบความสุขเลยทั้งกลางวันกลางคืน

80.

๘๐.

‘‘Tato rajjuṃ gahetvāna, pāvisiṃ vanamantaraṃ;

Varaṃ me idha ubbandhaṃ, yañca hīnaṃ punācare.

แต่นั้น เราจึงถือเชือกเข้าไปในป่า ด้วยตั้งใจว่า การผูกคอตายในป่านี้ประเสริฐกว่าเราจะพึงกลับไปประพฤติธรรมอันเลวทรามอีก

81.

๘๑.

‘‘Daḷhapāsaṃ karitvāna, rukkhasākhāya bandhiya;

Pakkhipiṃ pāsaṃ gīvāyaṃ, atha cittaṃ vimucci me’’ti.

เราทำบ่วงให้มั่นคงแล้วผูกไว้ที่กิ่งไม้ สวมบ่วงที่คอ ในลำดับนั้น จิตของเราก็หลุดพ้น

… Sīhā therī….

พระสีหาเถรีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

4. Sundarīnandātherīgāthā

๔. คาถาของพระสุนทรีนันทาเถรี

82.

๘๒.

‘‘Āturaṃ asuciṃ pūtiṃ, passa nande samussayaṃ;

Asubhāya cittaṃ bhāvehi, ekaggaṃ susamāhitaṃ.

นันทา เธอจงดูกายอันกระสับกระส่าย ไม่สะอาด เปื่อยเน่านี้ จงอบรมจิตให้มีอารมณ์เดียว ตั้งมั่นดีแล้วในอสุภกรรมฐาน

83.

๘๓.

‘‘Yathā idaṃ tathā etaṃ, yathā etaṃ tathā idaṃ;

Duggandhaṃ pūtikaṃ vāti, bālānaṃ abhinanditaṃ.

กายนี้ฉันใด กายนั้นก็ฉันนั้น กายนั้นฉันใด กายนี้ก็ฉันนั้น มีกลิ่นเหม็นเน่าฟุ้งไป เป็นที่เพลิดเพลินของคนพาล

84.

๘๔.

‘‘Evametaṃ avekkhantī, rattindivamatanditā;

Tato sakāya paññāya, abhinibbijjha dakkhisaṃ.

เธอจงพิจารณากายนี้อย่างนี้ ไม่เกียจคร้านทั้งกลางวันกลางคืน แต่นั้น เธอจักเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญาของตน

85.

๘๕.

‘‘Tassā me appamattāya, vicinantiyā yoniso;

Yathābhūtaṃ ayaṃ kāyo, diṭṭho santarabāhiro.

เรานั้นไม่ประมาท พิจารณาโดยแยบคายอยู่ ได้เห็นกายนี้ตามความเป็นจริงทั้งภายในและภายนอก

86.

๘๖.

‘‘Atha nibbindahaṃ kāye, ajjhattañca virajjahaṃ;

Appamattā visaṃyuttā, upasantāmhi nibbutā’’ti.

แต่นั้น เราเบื่อหน่ายในกายและคลายกำหนัดในภายใน เราเป็นผู้ไม่ประมาท ปราศจากเครื่องร้อยรัด สงบระงับ ดับสนิทแล้ว

… Sundarīnandā therī….

พระสุนทรีนันทาเถรีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

5. Nanduttarātherīgāthā

๕. คาถาของพระนันทุตตราเถรี

87.

๘๗.

‘‘Aggiṃ candañca sūriyañca, devatā ca namassihaṃ;

Nadītitthāni gantvāna, udakaṃ oruhāmihaṃ.

เราได้ไหว้ไฟ พระจันทร์ พระอาทิตย์ และเทวดาทั้งหลาย ไปยังท่าแม่น้ำแล้ว ลงไปยังน้ำ

88.

๘๘.

‘‘Bahūvatasamādānā[Pg.390], aḍḍhaṃ sīsassa olikhiṃ;

Chamāya seyyaṃ kappemi, rattiṃ bhattaṃ na bhuñjahaṃ.

เราสมาทานวัตรมากมาย โกนผมครึ่งศีรษะ จัดแจงการนอนบนแผ่นดิน ไม่บริโภคอาหารในเวลากลางคืน

89.

๘๙.

‘‘Vibhūsāmaṇḍanaratā, nhāpanucchādanehi ca;

Upakāsiṃ imaṃ kāyaṃ, kāmarāgena aṭṭitā.

เรายินดีในการประดับตกแต่ง บำรุงร่างกายนี้ด้วยการอาบน้ำและลูบไล้ ถูกกามราคะเบียดเบียนแล้ว

90.

๙๐.

‘‘Tato saddhaṃ labhitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ;

Disvā kāyaṃ yathābhūtaṃ, kāmarāgo samūhato.

ต่อจากนั้น เราได้ศรัทธาแล้ว จึงบวชในอนาคาริยเพศ เห็นกายตามความเป็นจริงแล้ว กามราคะก็ถูกถอนขึ้นได้

91.

๙๑.

‘‘Sabbe bhavā samucchinnā, icchā ca patthanāpi ca;

Sabbayogavisaṃyuttā, santiṃ pāpuṇi cetaso’’ti.

ภพทั้งปวงเราตัดขาดได้แล้ว แม้ความอยากและความปรารถนาก็ตัดขาดแล้ว เราปราศจากโยคะทั้งปวง บรรลุความสงบแห่งใจแล้ว

… Nanduttarā therī….

… พระนันทุตตราเถรี …

6. Mittākāḷītherīgāthā

๖. คาถาของพระมิตตากาฬีเถรี

92.

๙๒.

‘‘Saddhāya pabbajitvāna, agārasmānagāriyaṃ;

Vicariṃhaṃ tena tena, lābhasakkāraussukā.

เรามีศรัทธาออกบวชจากเรือนสู่ความเป็นผู้ไม่มีเรือนแล้ว ขวนขวายในลาภและสักการะ เที่ยวไปเพราะเหตุนั้นๆ

93.

๙๓.

‘‘Riñcitvā paramaṃ atthaṃ, hīnamatthaṃ asevihaṃ;

Kilesānaṃ vasaṃ gantvā, sāmaññatthaṃ na bujjhihaṃ.

เราละทิ้งประโยชน์อย่างยิ่ง เสพประโยชน์ที่เลวทราม ตกอยู่ในอำนาจของกิเลส ไม่รู้แจ้งประโยชน์แห่งสมณเพศ

94.

๙๔.

‘‘Tassā me ahu saṃvego, nisinnāya vihārake;

Ummaggapaṭipannāmhi, taṇhāya vasamāgatā.

เมื่อเรานั้นนั่งอยู่ในวิหาร ความสังเวชได้เกิดขึ้นแล้ว (ว่า) เราดำเนินไปในทางผิด ตกอยู่ในอำนาจแห่งตัณหา

95.

๙๕.

‘‘Appakaṃ jīvitaṃ mayhaṃ, jarā byādhi ca maddati;

Purāyaṃ bhijjati kāyo, na me kālo pamajjituṃ.

ชีวิตของเรานี้น้อย ความแก่และความเจ็บไข้ก็ย่ำยี กายนี้จะแตกสลายไปก่อน ไม่ใช่เวลาที่เราจะประมาท

96.

๙๖.

‘‘Yathābhūtamavekkhantī, khandhānaṃ udayabbayaṃ;

Vimuttacittā uṭṭhāsiṃ, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

เมื่อเราพิจารณาเห็นความเกิดและความดับแห่งขันธ์ทั้งหลายตามความเป็นจริง มีจิตหลุดพ้นแล้ว ได้ลุกขึ้นแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว

… Mittā kāḷī therī….

… พระมิตตากาฬีเถรี …

7. Sakulātherīgāthā

๗. คาถาของพระสกุลาเถรี

97.

๙๗.

‘‘Agārasmiṃ vasantīhaṃ, dhammaṃ sutvāna bhikkhuno;

Addasaṃ virajaṃ dhammaṃ, nibbānaṃ padamaccutaṃ.

เมื่อเราอยู่ในเรือน ได้ฟังธรรมของภิกษุแล้ว ได้เห็นธรรมอันปราศจากธุลี คือ นิพพานอันเป็นบทที่ไม่จุติ

98.

๙๘.

‘‘Sāhaṃ puttaṃ dhītarañca, dhanadhaññañca chaḍḍiya;

Kese chedāpayitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ.

เรานั้นละบุตร ธิดา ทรัพย์และข้าวเปลือกแล้ว ให้โกนผมบวชในอนาคาริยเพศ

99.

๙๙.

‘‘Sikkhamānā [Pg.391] ahaṃ santī, bhāventī maggamañjasaṃ;

Pahāsiṃ rāgadosañca, tadekaṭṭhe ca āsave.

เราเป็นสิกขมานา เจริญมรรคอันตรง ละราคะและโทสะ พร้อมทั้งอาสวะที่มีที่ตั้งอย่างเดียวกันได้แล้ว

100.

๑๐๐.

‘‘Bhikkhunī upasampajja, pubbajātimanussariṃ;

Dibbacakkhu visodhitaṃ, vimalaṃ sādhubhāvitaṃ.

เราอุปสมบทเป็นภิกษุณีแล้ว ระลึกชาติก่อนได้ ชำระทิพยจักษุอันหมดจด เจริญดีแล้ว

101.

๑๐๑.

‘‘Saṅkhāre parato disvā, hetujāte palokite ;

Pahāsiṃ āsave sabbe, sītibhūtāmhi nibbutā’’ti.

เราเห็นสังขารทั้งหลายอันเกิดแต่เหตุ มีความแตกสลายเป็นธรรมดา ว่าเป็นของอื่น ละอาสวะทั้งปวงได้แล้ว เป็นผู้เย็นใจ ดับสนิทแล้ว

… Sakulā therī….

… พระสกุลาเถรี …

8. Soṇātherīgāthā

๘. คาถาของพระโสณาเถรี

102.

๑๐๒.

‘‘Dasa putte vijāyitvā, asmiṃ rūpasamussaye;

Tatohaṃ dubbalā jiṇṇā, bhikkhuniṃ upasaṅkamiṃ.

เราคลอดบุตร ๑๐ คน ในอัตภาพนี้ เพราะเหตุนั้น เราจึงมีกำลังน้อยแก่เฒ่า เข้าไปหาภิกษุณี

103.

๑๐๓.

‘‘Sā me dhammamadesesi, khandhāyatanadhātuyo;

Tassā dhammaṃ suṇitvāna, kese chetvāna pabbajiṃ.

ภิกษุณีนั้นได้แสดงธรรม คือ ขันธ์ อายตนะ และธาตุแก่เรา เราได้ฟังธรรมของท่านแล้ว โกนผมบวช

104.

๑๐๔.

‘‘Tassā me sikkhamānāya, dibbacakkhu visodhitaṃ;

Pubbenivāsaṃ jānāmi, yattha me vusitaṃ pure.

เมื่อเรานั้นเป็นสิกขมานาอยู่ ได้ชำระทิพยจักษุแล้ว เรารู้ปุพเพนิวาสที่เคยอาศัยอยู่ในกาลก่อน

105.

๑๐๕.

‘‘Animittañca bhāvemi, ekaggā susamāhitā;

Anantarāvimokkhāsiṃ, anupādāya nibbutā.

เรามีอารมณ์เป็นหนึ่ง มีจิตตั้งมั่นดีแล้ว เจริญอนิมิตตสมาบัติ เป็นผู้มีวิโมกข์ในลำดับ (แห่งมรรค) ดับสนิทเพราะไม่ถือมั่น

106.

๑๐๖.

‘‘Pañcakkhandhā pariññātā, tiṭṭhanti chinnamūlakā;

Dhi tavatthu jare jamme, natthi dāni punabbhavo’’ti.

ขันธ์ ๕ เรากำหนดรู้แล้ว ตั้งอยู่โดยมีรากอันตัดขาดแล้ว น่าตำหนิเถิด ชราอันเลวทราม บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีกแล้ว

… Soṇā therī….

… พระโสณาเถรี …

9. Bhaddākuṇḍalakesātherīgāthā

๙. คาถาของพระภัททากุณฑลเกสาเถรี

107.

๑๐๗.

‘‘Lūnakesī paṅkadharī, ekasāṭī pure cariṃ;

Avajje vajjamatinī, vajje cāvajjadassinī.

ในกาลก่อน เรามีผมที่ถูกถอน มีขี้ฟันเกรอะกรัง นุ่งผ้าผืนเดียวเที่ยวไป มีความสำคัญในสิ่งไม่มีโทษว่ามีโทษ และเห็นในสิ่งที่มีโทษว่าไม่มีโทษ

108.

๑๐๘.

‘‘Divāvihārā nikkhamma, gijjhakūṭamhi pabbate;

Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, bhikkhusaṅghapurakkhataṃ.

เราออกจากที่พักกลางวันแล้ว ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลี มีภิกษุสงฆ์แวดล้อมอยู่บนภูเขาคิชฌกูฏ

109.

๑๐๙.

‘‘Nihacca jāṇuṃ vanditvā, sammukhā añjaliṃ akaṃ;

‘Ehi bhadde’ti maṃ avaca, sā me āsūpasampadā.

เราคุกเข่าลงถวายบังคมแล้ว ประนมมืออยู่เฉพาะพระพักตร์ พระศาสดาตรัสเรียกเราว่า ‘ภัททา เธอจงมาเถิด’ คำตรัสนั้นได้เป็นการอุปสมบทของเรา

110.

๑๑๐.

‘‘Ciṇṇā [Pg.392] aṅgā ca magadhā, vajjī kāsī ca kosalā;

Anaṇā paṇṇāsavassāni, raṭṭhapiṇḍaṃ abhuñjahaṃ.

เราเที่ยวไปในแคว้นอังคะ มคธะ วัชชี กาสี และโกศลแล้ว ตลอด 50 ปี เราไม่มีหนี้ ฉันบิณฑบาตของชาวแคว้น

111.

๑๑๑.

‘‘Puññaṃ vata pasavi bahuṃ, sappañño vatāyaṃ upāsako;

Yo bhaddāya cīvaraṃ adāsi, vippamuttāya sabbaganthehī’’ti.

อุบาสกผู้ถวายผ้าจีวรแก่พระภัททา ผู้พ้นแล้วจากเครื่องร้อยรัดทั้งปวง เป็นผู้มีปัญญาหนอ ได้ประสบบุญเป็นอันมากหนอ

… Bhaddā kuṇḍalakesā therī….

พระภัททากุณฑลเกสาเถรี...

10. Paṭācārātherīgāthā

๑๐. คาถาของพระปฏาจาราเถรี

112.

๑๑๒.

‘‘Naṅgalehi kasaṃ khettaṃ, bījāni pavapaṃ chamā;

Puttadārāni posentā, dhanaṃ vindanti māṇavā.

คนทั้งหลายไถนาด้วยไถ หว่านพืชลงบนพื้นดิน เลี้ยงดูบุตรและภรรยา ย่อมได้ทรัพย์

113.

๑๑๓.

‘‘Kimahaṃ sīlasampannā, satthusāsanakārikā;

Nibbānaṃ nādhigacchāmi, akusītā anuddhatā.

เราผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ทำตามคำสั่งสอนของพระศาสดา ไม่เกียจคร้าน ไม่ฟุ้งซ่าน เหตุไรจึงยังไม่บรรลุนิพพานเล่า

114.

๑๑๔.

‘‘Pāde pakkhālayitvāna, udakesu karomahaṃ;

Pādodakañca disvāna, thalato ninnamāgataṃ.

เราล้างเท้าแล้ว ได้เห็นน้ำล้างเท้าไหลจากที่ดอนไปสู่ที่ลุ่ม จึงทำไว้ในใจซึ่งน้ำนั้น

115.

๑๑๕.

‘‘Tato cittaṃ samādhesiṃ, assaṃ bhadraṃvajāniyaṃ;

Tato dīpaṃ gahetvāna, vihāraṃ pāvisiṃ ahaṃ;

Seyyaṃ olokayitvāna, mañcakamhi upāvisiṃ.

ต่อจากนั้น เราจึงตั้งจิตให้มั่นคง เหมือนนายสารถีฝึกม้าอาชาไนยชาติ ต่อจากนั้น เราถือประทีปเข้าไปในวิหาร ดูเตียงแล้วจึงนั่งลงบนเตียง

116.

๑๑๖.

‘‘Tato sūciṃ gahetvāna, vaṭṭiṃ okassayāmahaṃ;

Padīpasseva nibbānaṃ, vimokkho ahu cetaso’’ti.

ต่อจากนั้น เราใช้เข็มเขี่ยไส้ประทีปลง ความพ้นพิเศษแห่งจิตได้มีแล้ว เหมือนความดับแห่งประทีป ฉะนั้น

… Paṭācārā therī….

พระปฏาจาราเถรี...

11. Tiṃsamattātherīgāthā

๑๑. คาถาของพระเถรี 30 รูป

117.

๑๑๗.

‘‘‘Musalāni gahetvāna, dhaññaṃ koṭṭenti māṇavā ;

Puttadārāni posentā, dhanaṃ vindanti māṇavā.

คนทั้งหลายถือสากตำข้าวเปลือก เลี้ยงดูบุตรและภรรยา ย่อมได้ทรัพย์

118.

๑๑๘.

‘‘‘Karotha buddhasāsanaṃ, yaṃ katvā nānutappati;

Khippaṃ pādāni dhovitvā, ekamante nisīdatha;

Cetosamathamanuyuttā, karotha buddhasāsanaṃ’.

เธอทั้งหลายจงทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ซึ่งเมื่อทำแล้วย่อมไม่เดือดร้อนในภายหลัง จงรีบล้างเท้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ประกอบความสงบใจเนืองๆ ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเถิด

119.

๑๑๙.

‘‘Tassā tā vacanaṃ sutvā, paṭācārāya sāsanaṃ;

Pāde pakkhālayitvāna, ekamantaṃ upāvisuṃ;

Cetosamathamanuyuttā, akaṃsu buddhasāsanaṃ.

ภิกษุณีเหล่านั้นได้ฟังคำสอนของพระปฏาจาราเถรีแล้ว ล้างเท้า นั่ง ณ ที่สมควร ประกอบความสงบใจเนืองๆ ได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว

120.

๑๒๐.

‘‘Rattiyā [Pg.393] purime yāme, pubbajātimanussaruṃ;

Rattiyā majjhime yāme, dibbacakkhuṃ visodhayuṃ;

Rattiyā pacchime yāme, tamokhandhaṃ padālayuṃ.

ในปฐมยามแห่งราตรี ภิกษุณีเหล่านั้นระลึกชาติก่อนได้ ในมัชฌิมยามแห่งราตรี ชำระทิพยจักษุได้ ในปัจฉิมยามแห่งราตรี ทำลายกองแห่งความมืดได้

121.

๑๒๑.

‘‘Uṭṭhāya pāde vandiṃsu, ‘katā te anusāsanī;

Indaṃva devā tidasā, saṅgāme aparājitaṃ;

Purakkhatvā vihassāma, tevijjāmha anāsavā’’’ti.

ภิกษุณีเหล่านั้นลุกขึ้นถวายบังคมบาทาแล้วกล่าวว่า ‘ข้าแต่แม่เจ้า คำสั่งสอนของท่าน พวกเราทำเสร็จแล้ว พวกเราจักแวดล้อมท่านอยู่ เหมือนเทวดาชั้นดาวดึงส์แวดล้อมท้าวสักกะผู้ไม่ทรงพ่ายแพ้ในสงครามอยู่ ฉะนั้น พวกเราเป็นผู้มีวิชชา 3 ไม่มีอาสวะ’

Itthaṃ sudaṃ tiṃsamattā therī bhikkhuniyo paṭācārāya santike aññaṃ byākariṃsūti.

ได้ยินว่า พระเถรีภิกษุณี 30 รูป ได้พยากรณ์อรหัตผลในสำนักของพระปฏาจาราเถรี ด้วยประการฉะนี้

12. Candātherīgāthā

๑๒. คาถาของพระจันทาเถรี

122.

๑๒๒.

‘‘Duggatāhaṃ pure āsiṃ, vidhavā ca aputtikā;

Vinā mittehi ñātīhi, bhattacoḷassa nādhigaṃ.

เมื่อก่อน เราเป็นคนเข็ญใจ เป็นหม้าย ไม่มีบุตร ไม่มีมิตรสหายและญาติ ไม่ได้ข้าวและผ้า

123.

๑๒๓.

‘‘Pattaṃ daṇḍañca gaṇhitvā, bhikkhamānā kulā kulaṃ;

Sītuṇhena ca ḍayhantī, satta vassāni cārihaṃ.

เราถือกระเบื้องและไม้เท้า เที่ยวขอทานไปสู่ตระกูลน้อยใหญ่ ถูกความหนาวและความร้อนเบียดเบียนอยู่ ได้เที่ยวไปตลอด 7 ปี

124.

๑๒๔.

‘‘Bhikkhuniṃ puna disvāna, annapānassa lābhiniṃ;

Upasaṅkamma avocaṃ, ‘pabbajjaṃ anagāriyaṃ’.

ต่อมา เราได้เห็นภิกษุณีผู้ได้ข้าวและน้ำ จึงเข้าไปหาแล้วกล่าวขอบรรพชาในอนาคาริยเพศ

125.

๑๒๕.

‘‘Sā ca maṃ anukampāya, pabbājesi paṭācārā;

Tato maṃ ovaditvāna, paramatthe niyojayi.

พระปฏาจาราเถรีนั้นได้อนุเคราะห์บรรพชาให้แก่เรา ต่อจากนั้น ท่านได้โอวาทแล้วชักนำเราในประโยชน์อย่างยิ่ง

126.

๑๒๖.

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, akāsiṃ anusāsaniṃ;

Amogho ayyāyovādo, tevijjāmhi anāsavā’’ti.

เราได้ฟังคำของท่านแล้ว ได้ทำตามคำสั่งสอน โอวาทของแม่เจ้าไม่เป็นโมฆะ เราเป็นผู้มีวิชชา 3 ไม่มีอาสวะ

… Candā therī….

พระจันทาเถรี...

Pañcakanipāto niṭṭhito.

ปัญจกนิบาต จบ

6. Chakkanipāto

๖. ฉักกนิบาต

1. Pañcasatamattātherīgāthā

๑. คาถาของพระเถรี 500 รูป

127.

๑๒๗.

‘‘Yassa [Pg.394] maggaṃ na jānāsi, āgatassa gatassa vā;

Taṃ kuto cāgataṃ sattaṃ, ‘mama putto’ti rodasi.

เธอไม่รู้ทางมาหรือทางไปของสัตว์นั้นเลย สัตว์นั้นมาจากไหนก็ไม่รู้ เธอยังจะร้องไห้ถึงเขาว่า ‘บุตรของเรา’ ทำไม

128.

๑๒๘.

‘‘Maggañca khossa jānāsi, āgatassa gatassa vā;

Na naṃ samanusocesi, evaṃdhammā hi pāṇino.

เธอย่อมรู้จักทางมาและทางไปของเขาผู้มาแล้วและไปแล้ว แต่เธอก็ไม่เศร้าโศกถึงเขา เพราะสัตว์ทั้งหลายมีสภาพอย่างนี้เป็นธรรมดา

129.

๑๒๙.

‘‘Ayācito tatāgacchi, nānuññāto ito gato;

Kutoci nūna āgantvā, vasitvā katipāhakaṃ;

Itopi aññena gato, tatopaññena gacchati.

บุตรของเธอไม่ได้ถูกเชื้อเชิญก็มาจากปรโลกนั้น ไม่ได้รับอนุญาตก็จากโลกนี้ไป เขามาจากที่ไหนหนอ มาอยู่เพียง ๒-๓ วัน แล้วก็จากโลกนี้ไปยังที่อื่นอีก จากที่นั้นก็ไปยังที่อื่นต่อไป

130.

๑๓๐.

‘‘Peto manussarūpena, saṃsaranto gamissati;

Yathāgato tathā gato, kā tattha paridevanā’’.

บุตรของเธอผู้ละไปแล้ว ท่องเที่ยวไปในสังสารวัฏด้วยรูปกายของมนุษย์ ก็จักไปสู่ภพอื่นต่อไป เขามาอย่างไร เขาก็ไปอย่างนั้น ในเรื่องนั้นจะพิไรรำพันไปทำไม

131.

๑๓๑.

‘‘Abbahī vata me sallaṃ, duddasaṃ hadayassitaṃ;

Yā me sokaparetāya, puttasokaṃ byapānudi.

โอ! พระองค์ทรงถอนลูกศรคือความโศกเศร้า ซึ่งเห็นได้ยาก อันเสียบอยู่ในหทัยของข้าพระองค์แล้ว พระองค์ทรงบรรเทาความโศกเศร้าถึงบุตรของข้าพระองค์ผู้ถูกความโศกครอบงำแล้ว

132.

๑๓๒.

‘‘Sājja abbūḷhasallāhaṃ, nicchātā parinibbutā;

Buddhaṃ dhammañca saṅghañca, upemi saraṇaṃ muniṃ’’.

วันนี้ ข้าพระองค์นั้นถอนลูกศรได้แล้ว ไม่มีตัณหาเครื่องหิว ดับสนิทแล้ว ข้าพระองค์ขอถึงพระพุทธเจ้าผู้เป็นพระมุนี พระธรรม และพระสงฆ์ว่าเป็นสรณะ

Itthaṃ sudaṃ pañcasatamattā therī bhikkhuniyo…pe….

ได้ยินว่า ภิกษุณีเถรีประมาณ ๕๐๐ รูป ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

2. Vāseṭṭhītherīgāthā

๒. คาถาของพระวาสิฏฐีเถรี

133.

๑๓๓.

‘‘Puttasokenahaṃ aṭṭā, khittacittā visaññinī;

Naggā pakiṇṇakesī ca, tena tena vicārihaṃ.

ดิฉันถูกความโศกเศร้าถึงบุตรครอบงำ มีจิตฟุ้งซ่าน หลงลืมสติ เป็นคนเปลือยกาย สยายผม เที่ยวไปในที่นั้นๆ

134.

๑๓๔.

‘‘Vīthi saṅkārakūṭesu, susāne rathiyāsu ca;

Acariṃ tīṇi vassāni, khuppipāsāsamappitā.

ดิฉันถูกความหิวและความกระหายเบียดเบียน ได้เที่ยวไปตามถนน ที่กองขยะ ในป่าช้า และตามตรอกซอกซอยตลอด ๓ ปี

135.

๑๓๕.

‘‘Athaddasāsiṃ sugataṃ, nagaraṃ mithilaṃ pati ;

Adantānaṃ dametāraṃ, sambuddhamakutobhayaṃ.

ต่อมา ดิฉันได้เห็นพระสุคตเจ้า ผู้ฝึกบุรุษที่ยังไม่ได้ฝึก ผู้ทรงเป็นพระสัมพุทธเจ้า ไม่มีภัยจากที่ไหนๆ เสด็จไปยังกรุงมิถิลา

136.

๑๓๖.

‘‘Sacittaṃ paṭiladdhāna, vanditvāna upāvisiṃ;

So me dhammamadesesi, anukampāya gotamo.

ครั้งนั้น ดิฉันได้สติกลับคืนมา จึงเข้าไปเฝ้าถวายบังคม พระโคดมพระองค์นั้นได้ทรงอนุเคราะห์แสดงธรรมแก่ดิฉัน

137.

๑๓๗.

‘‘Tassa [Pg.395] dhammaṃ suṇitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ;

Yuñjantī satthuvacane, sacchākāsiṃ padaṃ sivaṃ.

ดิฉันได้ฟังธรรมของพระองค์แล้ว จึงบวชในพระศาสนา ประกอบความเพียรในพระดำรัสของพระศาสดา ได้ทำให้แจ้งซึ่งบทอันเกษม (พระนิพพาน)

138.

๑๓๘.

‘‘Sabbe sokā samucchinnā, pahīnā etadantikā;

Pariññātā hi me vatthū, yato sokāna sambhavo’’ti.

ความโศกทั้งปวงถูกตัดขาด ละได้แล้ว มีที่สุดในบัดนี้ เพราะดิฉันได้กำหนดรู้วัตถุอันเป็นที่ตั้งซึ่งเป็นแดนเกิดแห่งความโศกทั้งหลายแล้ว

… Vāseṭṭhī therī….

พระวาสิฏฐีเถรี

3. Khemātherīgāthā

๓. คาถาของพระเขมาเถรี

139.

๑๓๙.

‘‘Daharā tvaṃ rūpavatī, ahampi daharo yuvā;

Pañcaṅgikena turiyena, ehi kheme ramāmase’’.

ดูก่อนเขมา เธอเป็นสาวรุ่น ยังมีรูปสวย แม้เราก็ยังหนุ่มแน่น มาเถิด เรามาเพลิดเพลินกันด้วยดนตรีเครื่อง ๕

140.

๑๔๐.

‘‘Iminā pūtikāyena, āturena pabhaṅgunā;

Aṭṭiyāmi harāyāmi, kāmataṇhā samūhatā.

เราเบื่อหน่าย ระอา ด้วยกายอันเปื่อยเน่า มีแต่โรคภัยไข้เจ็บ มีความแตกสลายเป็นธรรมดานี้ กามตัณหาเราถอนขึ้นได้แล้ว

141.

๑๔๑.

‘‘Sattisūlūpamā kāmā, khandhāsaṃ adhikuṭṭanā;

Yaṃ ‘tvaṃ kāmaratiṃ’ brūsi, ‘aratī’ dāni sā mama.

กามทั้งหลายเปรียบด้วยหอกและหลาว ขันธ์ทั้งหลายเป็นที่สับกามเหล่านั้น ความยินดีในกามที่ท่านพูดถึงนั้น บัดนี้เป็นความไม่น่ายินดีสำหรับเราแล้ว

142.

๑๔๒.

‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito;

Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antaka.

ความเพลิดเพลินในอารมณ์ทั้งปวงเรากำจัดได้แล้ว กองแห่งความมืดเราทำลายแล้ว ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้ว่า แน่ะผู้ทำซึ่งที่สุด ท่านถูกเรากำจัดแล้ว

143.

๑๔๓.

‘‘Nakkhattāni namassantā, aggiṃ paricaraṃ vane;

Yathābhuccamajānantā, bālā suddhimamaññatha.

คนพาลทั้งหลายไม่รู้ตามความเป็นจริง จึงพากันนอบน้อมนักษัตร บำเรอไฟอยู่ในป่า สำคัญอยู่ว่านั่นเป็นความบริสุทธิ์

144.

๑๔๔.

‘‘Ahañca kho namassantī, sambuddhaṃ purisuttamaṃ;

Pamuttā sabbadukkhehi, satthusāsanakārikā’’ti.

ส่วนเรานอบน้อมพระสัมพุทธเจ้าผู้เป็นบุรุษสูงสุด ทำตามคำสั่งสอนของพระศาสดา จึงพ้นแล้วจากทุกข์ทั้งปวง

… Khemā therī….

พระเขมาเถรี

4. Sujātātherīgāthā

๔. คาถาของพระสุชาดาเถรี

145.

๑๔๕.

‘‘Alaṅkatā suvasanā, mālinī candanokkhitā;

Sabbābharaṇasañchannā, dāsīgaṇapurakkhatā.

เราประดับประดาตน นุ่งห่มผ้าอย่างดี ทัดทรงดอกไม้ ลูบไล้ด้วยจันทน์ มีกายอันอาภรณ์ทุกอย่างปกปิดแล้ว มีหมู่หญิงรับใช้แวดล้อม

146.

๑๔๖.

‘‘Annaṃ pānañca ādāya, khajjaṃ bhojjaṃ anappakaṃ;

Gehato nikkhamitvāna, uyyānamabhihārayiṃ.

ได้ถือเอาข้าว น้ำ ของเคี้ยว และของบริโภคมากมาย ออกจากเรือน นำไปยังสวน

147.

๑๔๗.

‘‘Tattha ramitvā kīḷitvā, āgacchantī sakaṃ gharaṃ;

Vihāraṃ daṭṭhuṃ pāvisiṃ, sākete añjanaṃ vanaṃ.

เราเพลิดเพลินและเล่นอยู่ในสวนนั้นแล้ว เมื่อจะกลับมายังเรือนของตน ได้เข้าไปยังวิหารในป่าอัญชัน เมืองสาเกต เพื่อจะชม

148.

๑๔๘.

‘‘Disvāna [Pg.396] lokapajjotaṃ, vanditvāna upāvisiṃ;

So me dhammamadesesi, anukampāya cakkhumā.

เราได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นประทีปของโลก จึงถวายบังคมแล้วเข้าไปเฝ้า พระผู้มีพระจักษุพระองค์นั้นได้ทรงอนุเคราะห์แสดงธรรมแก่เรา

149.

๑๔๙.

‘‘Sutvā ca kho mahesissa, saccaṃ sampaṭivijjhahaṃ;

Tattheva virajaṃ dhammaṃ, phusayiṃ amataṃ padaṃ.

เราได้ฟังธรรมของพระมหาสีแล้ว ได้แทงตลอดสัจจะ ในที่นั้นเอง เราได้ถูกต้องธรรมอันปราศจากธุลี คือบทอันไม่ตาย (พระนิพพาน)

150.

๑๕๐.

‘‘Tato viññātasaddhammā, pabbajiṃ anagāriyaṃ;

Tisso vijjā anuppattā, amoghaṃ buddhasāsana’’nti.

ต่อมา เราได้รู้แจ้งสัทธรรมแล้ว จึงบวชในพระศาสนา เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าไม่เป็นโมฆะเลย

… Sujātā therī….

พระสุชาดาเถรี

5. Anopamātherīgāthā

๕. คาถาของพระอโนปมาเถรี

151.

๑๕๑.

‘‘Ucce kule ahaṃ jātā, bahuvitte mahaddhane;

Vaṇṇarūpena sampannā, dhītā majjhassa atrajā.

เราเกิดในตระกูลสูง มีโภคะมาก มีทรัพย์มาก สมบูรณ์ด้วยผิวพรรณและรูป เป็นธิดาผู้เกิดแต่อกของมัชฌเศรษฐี

152.

๑๕๒.

‘‘Patthitā rājaputtehi, seṭṭhiputtehi gijjhitā ;

Pitu me pesayī dūtaṃ, detha mayhaṃ anopamaṃ.

เราเป็นที่หมายปองของเหล่าราชบุตร เป็นที่ปรารถนาของเหล่าเศรษฐีบุตร (พวกเขา) ได้ส่งทูตไปหาบิดาของเราว่า ‘ขอท่านจงให้อโนปมาแก่ข้าพเจ้าเถิด’

153.

๑๕๓.

‘‘Yattakaṃ tulitā esā, tuyhaṃ dhītā anopamā;

Tato aṭṭhaguṇaṃ dassaṃ, hiraññaṃ ratanāni ca.

‘นางอโนปมาธิดาของท่านนี้ เขาตีราคากันไว้เท่าใด ข้าพเจ้าจะให้ทองและรัตนะทั้งหลายมากกว่านั้นถึง ๘ เท่า’

154.

๑๕๔.

‘‘Sāhaṃ disvāna sambuddhaṃ, lokajeṭṭhaṃ anuttaraṃ;

Tassa pādāni vanditvā, ekamantaṃ upāvisiṃ.

เรานั้นได้เห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ประเสริฐที่สุดในโลก ผู้ยอดเยี่ยม จึงถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระองค์แล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง

155.

๑๕๕.

‘‘So me dhammamadesesi, anukampāya gotamo;

Nisinnā āsane tasmiṃ, phusayiṃ tatiyaṃ phalaṃ.

พระโคตมโคตรพระองค์นั้นทรงอนุเคราะห์แสดงธรรมแก่เรา เรานั่งอยู่บนอาสนะนั้นเอง ได้บรรลุผลที่ ๓

156.

๑๕๖.

‘‘Tato kesāni chetvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ;

Ajja me sattamī ratti, yato taṇhā visositā’’ti.

แต่นั้น เราตัดผมบวชเป็นอนาคาริก วันนี้เป็นราตรีที่ ๗ ของเรา จำเดิมแต่กาลที่ตัณหาเหือดแห้งไป

… Anopamā therī….

… พระอโนปมาเถรี …

6. Mahāpajāpatigotamītherīgāthā

๖. คาถาของพระมหาปชาบดีโคตมีเถรี

157.

๑๕๗.

‘‘Buddha vīra namo tyatthu, sabbasattānamuttama;

Yo maṃ dukkhā pamocesi, aññañca bahukaṃ janaṃ.

ข้าแต่พระพุทธเจ้าผู้มีความเพียร ผู้สูงสุดกว่าสรรพสัตว์ทั้งปวง ขอนอบน้อมแด่พระองค์ พระองค์ผู้ทรงเปลื้องหม่อมฉันและชนอื่นอีกเป็นอันมากจากทุกข์

158.

๑๕๘.

‘‘Sabbadukkhaṃ pariññātaṃ, hetutaṇhā visositā;

Bhāvito aṭṭhaṅgiko maggo, nirodho phusito mayā.

ทุกข์ทั้งปวงหม่อมฉันกำหนดรู้แล้ว ตัณหาอันเป็นเหตุก็ทำให้เหือดแห้งแล้ว อริยมรรคมีองค์ ๘ ก็เจริญแล้ว นิโรธก็ทำให้แจ้งแล้ว

159.

๑๕๙.

‘‘Mātā [Pg.397] putto pitā bhātā, ayyakā ca pure ahuṃ;

Yathābhuccamajānantī, saṃsariṃhaṃ anibbisaṃ.

ในกาลก่อน เราได้เคยเป็นมารดา บุตร บิดา พี่ชายน้องชาย และย่า/ยายแล้ว เมื่อไม่รู้ตามความเป็นจริง เราจึงท่องเที่ยวไปหาที่พึ่งมิได้

160.

๑๖๐.

‘‘Diṭṭho hi me so bhagavā, antimoyaṃ samussayo;

Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo.

พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น หม่อมฉันเห็นแล้วแน่แท้ อัตภาพนี้เป็นอัตภาพสุดท้าย ชาติสงสารสิ้นไปแล้ว บัดนี้ภพใหม่ย่อมไม่มี

161.

๑๖๑.

‘‘Āraddhavīriye pahitatte, niccaṃ daḷhaparakkame;

Samagge sāvake passe, esā buddhāna vandanā.

พึงเห็นพระสาวกทั้งหลายผู้ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้วในพระนิพพาน มีความบากบั่นมั่นคงเนืองนิตย์ ผู้พร้อมเพรียงกัน การเห็นพระสาวกเหล่านั้น ชื่อว่าเป็นการไหว้พระพุทธเจ้าทั้งหลาย

162.

๑๖๒.

‘‘Bahūnaṃ vata atthāya, māyā janayi gotamaṃ;

Byādhimaraṇatunnānaṃ, dukkhakkhandhaṃ byapānudī’’ti.

โอหนอ พระนางมายาได้ประสูติพระโคดม เพื่อประโยชน์แก่ชนเป็นอันมาก พระองค์ได้ทรงบรรเทากองทุกข์ของสัตว์ผู้ถูกพยาธิและมรณะทิ่มแทงแล้ว

… Mahāpajāpatigotamī therī….

… พระมหาปชาบดีโคตมีเถรี …

7. Guttātherīgāthā

๗. คาถาของพระคุตตาเถรี

163.

๑๖๓.

‘‘Gutte yadatthaṃ pabbajjā, hitvā puttaṃ vasuṃ piyaṃ;

Tameva anubrūhehi, mā cittassa vasaṃ gami.

ดูก่อนคุตตา เธอละบุตรและทรัพย์อันเป็นที่รัก บวชเพื่อประโยชน์ใด เธอจงพอกพูนประโยชน์นั้นนั่นเทียว อย่าไปสู่อำนาจของจิต

164.

๑๖๔.

‘‘Cittena vañcitā sattā, mārassa visaye ratā;

Anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvanti aviddasū.

สัตว์ทั้งหลายผู้ไม่รู้ ถูกจิตหลอกลวง ยินดีแล้วในอารมณ์ของมาร ย่อมแล่นไปสู่สงสารมีชาติมิใช่น้อย

165.

๑๖๕.

‘‘Kāmacchandañca byāpādaṃ, sakkāyadiṭṭhimeva ca;

Sīlabbataparāmāsaṃ, vicikicchañca pañcamaṃ.

คือกามฉันทะ พยาบาท สักกายทิฏฐิ สีลัพพตปรามาส และวิจิกิจฉาเป็นที่ ๕

166.

๑๖๖.

‘‘Saṃyojanāni etāni, pajahitvāna bhikkhunī;

Orambhāgamanīyāni, nayidaṃ punarehisi.

ดูก่อนภิกษุณี เธอละโอรัมภาคิยสังโยชน์เหล่านี้แล้ว จักไม่มาสู่ภพนี้อีก

167.

๑๖๗.

‘‘Rāgaṃ mānaṃ avijjañca, uddhaccañca vivajjiya;

Saṃyojanāni chetvāna, dukkhassantaṃ karissasi.

เธอจงเว้นราคะ มานะ อวิชชา และอุทธัจจะ ตัดสังโยชน์ (อันเป็นส่วนเบื้องบน) เหล่านี้แล้ว จักกระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

168.

๑๖๘.

‘‘Khepetvā jātisaṃsāraṃ, pariññāya punabbhavaṃ;

Diṭṭheva dhamme nicchātā, upasantā carissatī’’ti.

เธอทำชาติสงสารให้สิ้นไป กำหนดรู้ภพใหม่แล้ว เป็นผู้หมดความหิว (คือตัณหา) เป็นผู้สงบระงับแล้ว จักอยู่ในทิฏฐธรรมนี้

… Guttā therī….

… พระคุตตาเถรี …

8. Vijayātherīgāthā

๘. คาถาของพระวิชยาเถรี

169.

๑๖๙.

‘‘Catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ, vihārā upanikkhamiṃ;

Aladdhā cetaso santiṃ, citte avasavattinī.

เราเป็นผู้มีจิตไม่เป็นไปในอำนาจ ไม่ได้ความสงบแห่งใจ ได้ออกจากวิหารไป ๔-๕ ครั้ง

170.

๑๗๐.

‘‘Bhikkhuniṃ [Pg.398] upasaṅkamma, sakkaccaṃ paripucchahaṃ;

Sā me dhammamadesesi, dhātuāyatanāni ca.

เราเข้าไปหาภิกษุณีรูปหนึ่ง ถามโดยเคารพแล้ว ภิกษุณีนั้นได้แสดงธรรมแก่เรา คือ ธาตุและอายตนะ

171.

๑๗๑.

‘‘Cattāri ariyasaccāni, indriyāni balāni ca;

Bojjhaṅgaṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, uttamatthassa pattiyā.

อริยสัจ ๔ อินทรีย์ พละ โพชฌงค์ และมรรคมีองค์ ๘ เพื่อการบรรลุประโยชน์อย่างยิ่ง

172.

๑๗๒.

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, karontī anusāsaniṃ;

Rattiyā purime yāme, pubbajātimanussariṃ.

เราฟังคำของท่านแล้ว ทำตามคำสั่งสอนอยู่ ได้ระลึกชาติก่อนได้ในปฐมยามแห่งราตรี

173.

๑๗๓.

‘‘Rattiyā majjhime yāme, dibbacakkhuṃ visodhayiṃ;

Rattiyā pacchime yāme, tamokhandhaṃ padālayiṃ.

ในมัชฌิมยามแห่งราตรี ได้ชำระทิพพจักขุให้หมดจดแล้ว ในปัจฉิมยามแห่งราตรี ได้ทำลายกองแห่งความมืด (คืออวิชชา) เสียได้

174.

๑๗๔.

‘‘Pītisukhena ca kāyaṃ, pharitvā vihariṃ tadā;

Sattamiyā pāde pasāresiṃ, tamokhandhaṃ padāliyā’’ti.

ในกาลนั้น เราแผ่กายด้วยปีติและสุขอยู่ ในวันที่ ๗ เราทำลายกองแห่งความมืดแล้ว จึงเหยียดเท้าออกไปได้

… Vijayā therī….

...พระวิชยาเถรี...

Chakkanipāto niṭṭhito.

ฉักกนิบาต จบ

7. Sattakanipāto

๗. สัตตกนิบาต

1. Uttarātherīgāthā

๑. อุตตราเถรีคาถา

175.

๑๗๕.

‘‘‘Musalāni [Pg.399] gahetvāna, dhaññaṃ koṭṭenti māṇavā;

Puttadārāni posentā, dhanaṃ vindanti māṇavā.

คนหนุ่มๆ ถือสากตำข้าวเปลือก เลี้ยงดูบุตรภรรยา ย่อมได้ทรัพย์

176.

๑๗๖.

‘‘‘Ghaṭetha buddhasāsane, yaṃ katvā nānutappati;

Khippaṃ pādāni dhovitvā, ekamantaṃ nisīdatha.

ท่านทั้งหลายจงพากเพียรในพระพุทธศาสนา ซึ่งบุคคลทำแล้วย่อมไม่เดือดร้อนในภายหลัง ท่านทั้งหลายจงรีบล้างเท้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรเถิด

177.

๑๗๗.

‘‘‘Cittaṃ upaṭṭhapetvāna, ekaggaṃ susamāhitaṃ;

Paccavekkhatha saṅkhāre, parato no ca attato’.

ท่านทั้งหลายจงตั้งจิตให้เป็นเอกัคคตา ตั้งมั่นดีแล้ว จงพิจารณาสังขารทั้งหลายโดยความเป็นของอื่น ไม่ใช่โดยความเป็นอัตตา

178.

๑๗๘.

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, paṭācārānusāsaniṃ;

Pāde pakkhālayitvāna, ekamante upāvisiṃ.

เราได้ฟังคำสั่งสอนของพระปฏาจาราเถรีนั้นแล้ว ล้างเท้าแล้ว จึงเข้าไปนั่ง ณ ที่สมควร

179.

๑๗๙.

‘‘Rattiyā purime yāme, pubbajātimanussariṃ;

Rattiyā majjhime yāme, dibbacakkhuṃ visodhayiṃ.

ในปฐมยามแห่งราตรี เราได้ระลึกถึงชาติก่อนได้ ในมัชฌิมยามแห่งราตรี เราได้ชำระทิพยจักษุให้หมดจดแล้ว

180.

๑๘๐.

‘‘Rattiyā pacchime yāme, tamokkhandhaṃ padālayiṃ;

Tevijjā atha vuṭṭhāsiṃ, katā te anusāsanī.

ในปัจฉิมยามแห่งราตรี เราได้ทำลายกองแห่งความมืดแล้ว ลำดับนั้น เราเป็นผู้มีวิชชา ๓ ได้ลุกขึ้นแล้ว คำสั่งสอนของท่าน เราได้ทำแล้ว

181.

๑๘๑.

‘‘Sakkaṃva devā tidasā, saṅgāme aparājitaṃ;

Purakkhatvā vihassāmi, tevijjāmhi anāsavā’’.

เราเป็นผู้มีวิชชา ๓ ไม่มีอาสวะ จักอยู่แวดล้อมท่าน ดุจเทวดาชั้นดาวดึงส์แวดล้อมท้าวสักกะผู้ไม่เคยแพ้ในสงครามฉะนั้น

… Uttarā therī….

...พระอุตตราเถรี...

2. Cālātherīgāthā

๒. จาลาเถรีคาถา

182.

๑๘๒.

‘‘Satiṃ upaṭṭhapetvāna, bhikkhunī bhāvitindriyā;

Paṭivijjhi padaṃ santaṃ, saṅkhārūpasamaṃ sukhaṃ’’.

ภิกษุณีผู้มีอินทรีย์อันอบรมแล้ว ตั้งสติมั่น ได้แทงตลอดบทอันสงบ เป็นที่ระงับสังขาร เป็นสุขแล้ว

183.

๑๘๓.

‘‘Kaṃ nu uddissa muṇḍāsi, samaṇī viya dissasi;

Na ca rocesi pāsaṇḍe, kimidaṃ carasi momuhā’’.

ท่านโกนศีรษะอุทิศใครหนอ ดูประหนึ่งว่าเป็นสมณะ แต่ก็ไม่ชอบใจพวกปาษัณฑะ ท่านหลงใหลอะไร เที่ยวไปทำไม

184.

๑๘๔.

‘‘Ito bahiddhā pāsaṇḍā, diṭṭhiyo upanissitā;

Na te dhammaṃ vijānanti, na te dhammassa kovidā.

พวกปาษัณฑะนอกศาสนานี้ อาศัยทิฏฐิทั้งหลาย พวกเขาย่อมไม่รู้แจ้งธรรม พวกเขาไม่ฉลาดในธรรม

185.

๑๘๕.

‘‘Atthi sakyakule jāto, buddho appaṭipuggalo;

So me dhammamadesesi, diṭṭhīnaṃ samatikkamaṃ.

พระพุทธเจ้าผู้หาบุคคลเปรียบมิได้ ทรงอุบัติในศากยสกุล พระองค์ได้ทรงแสดงธรรมเพื่อก้าวล่วงทิฏฐิทั้งหลายแก่เรา

186.

๑๘๖.

‘‘Dukkhaṃ [Pg.400] dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ;

Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.

คือ ทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความก้าวล่วงทุกข์ และอริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางให้ถึงความสงบระงับทุกข์

187.

๑๘๗.

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, vihariṃ sāsane ratā;

Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ยินดีในพระศาสนาอยู่ ได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำแล้ว

188.

๑๘๘.

‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito;

Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antaka’’.

เรากำจัดความเพลิดเพลินในอารมณ์ทั้งปวงได้แล้ว กองแห่งความมืดเราก็ทำลายแล้ว ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้เถิดว่า แน่ะผู้ทำซึ่งที่สุด ท่านถูกเรากำจัดแล้ว

… Cālā therī….

...พระจาลาเถรี...

3. Upacālātherīgāthā

๓. อุปจาลาเถรีคาถา

189.

๑๘๙.

‘‘Satimatī cakkhumatī, bhikkhunī bhāvitindriyā;

Paṭivijjhiṃ padaṃ santaṃ, akāpurisasevitaṃ’’.

ภิกษุณีผู้มีสติ มีจักษุ มีอินทรีย์อันอบรมแล้ว ได้แทงตลอดบทอันสงบ ที่บุรุษผู้ไม่เลวทรามเสพแล้ว

190.

๑๙๐.

‘‘Kiṃ nu jātiṃ na rocesi, jāto kāmāni bhuñjati;

Bhuñjāhi kāmaratiyo, māhu pacchānutāpinī’’.

ทำไมท่านจึงไม่ชอบชาติเล่า ผู้ที่เกิดแล้วย่อมบริโภคกามทั้งหลาย ท่านจงบริโภคกามคุณทั้งหลายเถิด อย่าได้เป็นผู้เดือดร้อนในภายหลังเลย

191.

๑๙๑.

‘‘Jātassa maraṇaṃ hoti, hatthapādāna chedanaṃ;

Vadhabandhapariklesaṃ, jāto dukkhaṃ nigacchati.

ความตายย่อมมีแก่ผู้ที่เกิดแล้ว การตัดมือและเท้าก็มี ผู้ที่เกิดแล้วย่อมประสบทุกข์ คือ การฆ่า การจองจำ และความลำบาก

192.

๑๙๒.

‘‘Atthi sakyakule jāto, sambuddho aparājito;

So me dhammamadesesi, jātiyā samatikkamaṃ.

พระสัมพุทธเจ้าผู้ใครๆ เอาชนะไม่ได้ ทรงอุบัติในศากยสกุล พระองค์ได้ทรงแสดงธรรมเพื่อก้าวล่วงชาติแก่เรา

193.

๑๙๓.

‘‘Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ;

Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.

194.

๑๙๔.

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, vihariṃ sāsane ratā;

Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

195.

๑๙๕.

‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito;

Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antaka’’.

… Upacālā therī….

… พระอุปจาลาเถรี …

Sattakanipāto niṭṭhito.

สัตตกนิบาต จบ

8. Aṭṭhakanipāto

๘. อัฏฐกนิบาต

1. Sīsūpacālātherīgāthā

๑. สีสูปจาลาเถรีคาถา

196.

๑๙๖.

‘‘Bhikkhunī [Pg.401] sīlasampannā, indriyesu susaṃvutā;

Adhigacche padaṃ santaṃ, asecanakamojavaṃ’’.

เราเป็นภิกษุณี สมบูรณ์ด้วยศีล สำรวมดีแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย ได้บรรลุบทอันสงบที่ไม่ต้องเสริมแต่งและมีโอชะ

197.

๑๙๗.

‘‘Tāvatiṃsā ca yāmā ca, tusitā cāpi devatā;

Nimmānaratino devā, ye devā vasavattino;

Tattha cittaṃ paṇīdhehi, yattha te vusitaṃ pure’’.

หมู่เทพชั้นดาวดึงส์ ชั้นยามา และชั้นดุสิต แม้เหล่าเทพชั้นนิมมานรดี และเหล่าเทพชั้นปรนิมมิตวสวัตดี ท่านจงตั้งจิตไว้ในหมู่เทพเหล่านั้น ที่ที่ท่านเคยอยู่มาแล้วในกาลก่อน

198.

๑๙๘.

‘‘Tāvatiṃsā ca yāmā ca, tusitā cāpi devatā;

Nimmānaratino devā, ye devā vasavattino.

หมู่เทพชั้นดาวดึงส์ ชั้นยามา และชั้นดุสิต แม้เหล่าเทพชั้นนิมมานรดี และเหล่าเทพชั้นปรนิมมิตวสวัตดี

199.

๑๙๙.

‘‘Kālaṃ kālaṃ bhavābhavaṃ, sakkāyasmiṃ purakkhatā;

Avītivattā sakkāyaṃ, jātimaraṇasārino.

เทพเหล่านั้นต้องท่องเที่ยวไปสู่ภพน้อยภพใหญ่ครั้งแล้วครั้งเล่า ถูกสักกายะนำหน้าไป ไม่ล่วงพ้นสักกายะไปได้ จึงต้องเวียนว่ายตายเกิด

200.

๒๐๐.

‘‘Sabbo ādīpito loko, sabbo loko padīpito;

Sabbo pajjalito loko, sabbo loko pakampito.

โลกทั้งหมดถูกไฟเผาแล้ว โลกทั้งหมดลุกเป็นไฟ โลกทั้งหมดลุกโชติช่วงแล้ว โลกทั้งหมดหวั่นไหวแล้ว

201.

๒๐๑.

‘‘Akampiyaṃ atuliyaṃ, aputhujjanasevitaṃ;

Buddho dhammamadesesi, tattha me nirato mano.

พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมที่ไม่หวั่นไหว หาที่เปรียบมิได้ อันปุถุชนไม่เสพ จิตของเรายินดีในธรรมนั้น

202.

๒๐๒.

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, vihariṃ sāsane ratā;

Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว เป็นผู้ยินดีในพระศาสนาอยู่ ได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว

203.

๒๐๓.

‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito;

Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antaka’’.

เรากำจัดความเพลิดเพลินได้ในอารมณ์ทั้งปวงแล้ว ทำลายกองแห่งความมืดได้แล้ว ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้เถิดว่า แน่ะท่านผู้ทำที่สุด ท่านถูกเรากำจัดแล้ว

… Sīsūpacālā therī….

… พระสีสูปจาลาเถรี …

Aṭṭhakanipāto niṭṭhito.

อัฏฐกนิบาต จบ

9. Navakanipāto

๙. นวกนิบาต

1. Vaḍḍhamātutherīgāthā

๑. วัฑฒมาตาเถรีคาถา

204.

๒๐๔.

‘‘Mā [Pg.402] su te vaḍḍha lokamhi, vanatho āhu kudācanaṃ;

Mā puttaka punappunaṃ, ahu dukkhassa bhāgimā.

พ่อวัฑฒะ กิเลสดุจป่าชัฏในโลก อย่าได้มีแก่เจ้าเลยแม้แต่น้อย พ่อน้อย เจ้าอย่าเป็นผู้มีส่วนแห่งทุกข์ร่ำไปเลย

205.

๒๐๕.

‘‘Sukhañhi vaḍḍha munayo, anejā chinnasaṃsayā;

Sītibhūtā damappattā, viharanti anāsavā.

พ่อวัฑฒะ ก็พระมุนีทั้งหลาย ไม่มีความหวั่นไหว ตัดความสงสัยได้แล้ว เป็นผู้เยือกเย็น ถึงความข่มแล้ว ไม่มีอาสวะ ย่อมอยู่เป็นสุข

206.

๒๐๖.

‘‘Tehānuciṇṇaṃ isībhi, maggaṃ dassanapattiyā;

Dukkhassantakiriyāya, tvaṃ vaḍḍha anubrūhaya’’.

พ่อวัฑฒะ เจ้าจงพอกพูนมรรคาที่พระฤาษีเหล่านั้นประพฤติตามแล้ว เพื่อบรรลุญาณทัสสนะ เพื่อกระทำที่สุดแห่งทุกข์

207.

๒๐๗.

‘‘Visāradāva bhaṇasi, etamatthaṃ janetti me;

Maññāmi nūna māmike, vanatho te na vijjati’’.

ข้าแต่พระแม่เจ้า ท่านกล่าวเนื้อความนี้แก่ข้าพเจ้าอย่างองอาจทีเดียว ข้าพเจ้าเข้าใจว่า แน่ะท่านแม่ผู้น่าเคารพ กิเลสดุจป่าชัฏของท่านคงไม่มีเป็นแน่

208.

๒๐๘.

‘‘Ye keci vaḍḍha saṅkhārā, hīnā ukkaṭṭhamajjhimā;

Aṇūpi aṇumattopi, vanatho me na vijjati.

พ่อวัฑฒะ สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ทั้งชั้นเลว ชั้นสูง และชั้นกลาง มีอยู่ กิเลสดุจป่าชัฏแม้ประมาณน้อย แม้ประมาณอณู ก็ไม่มีแก่เรา

209.

๒๐๙.

‘‘Sabbe me āsavā khīṇā, appamattassa jhāyato;

Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’.

อาสวะทั้งปวงของเราสิ้นแล้ว เพราะเราไม่ประมาท เพ่งพินิจอยู่ เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว

210.

๒๑๐.

‘‘Uḷāraṃ vata me mātā, patodaṃ samavassari;

Paramatthasañhitā gāthā, yathāpi anukampikā.

พระมารดาของเราได้ประทานปฏักอันโอฬารแล้วหนอ คือคาถาทั้งหลายที่ประกอบด้วยประโยชน์อย่างยิ่ง เหมือนผู้ที่อนุเคราะห์กัน

211.

๒๑๑.

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, anusiṭṭhiṃ janettiyā;

Dhammasaṃvegamāpādiṃ, yogakkhemassa pattiyā.

เราได้ฟังคำสั่งสอนของพระมารดาแล้ว ได้ถึงความสังเวชในธรรม เพื่อบรรลุโยคเกษมธรรม

212.

๒๑๒.

‘‘Sohaṃ padhānapahitatto, rattindivamatandito;

Mātarā codito santo, aphusiṃ santimuttamaṃ’’.

เรานั้นเป็นผู้มีตนส่งไปในการบำเพ็ญเพียร ไม่เกียจคร้านทั้งกลางวันกลางคืน ถูกพระมารดาตักเตือนแล้ว ได้บรรลุสันติบทอันสูงสุดแล้ว

… Vaḍḍhamātā therī….

… พระวัฑฒมาตาเถรี …

Navakanipāto niṭṭhito.

นวกนิบาต จบ

10. Ekādasanipāto

๑๐. เอกาทสนิบาต

1. Kisāgotamītherīgāthā

๑. กิสาโคตมีเถรีคาถา

213.

๒๑๓.

‘‘Kalyāṇamittatā [Pg.403] muninā, lokaṃ ādissa vaṇṇitā;

Kalyāṇamitte bhajamāno, api bālo paṇḍito assa.

พระมุนีทรงปรารภโลก สรรเสริญความเป็นผู้มีกัลยาณมิตร ผู้คบหากัลยาณมิตร แม้เป็นพาลก็เป็นบัณฑิตได้

214.

๒๑๔.

‘‘Bhajitabbā sappurisā, paññā tathā vaḍḍhati bhajantānaṃ;

Bhajamāno sappurise, sabbehipi dukkhehi pamucceyya.

บุคคลพึงคบสัตบุรุษทั้งหลาย เพราะปัญญาของผู้คบหาสัตบุรุษย่อมเจริญขึ้น บุคคลผู้คบหาสัตบุรุษอยู่ พึงหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้

215.

๒๑๕.

‘‘Dukkhañca vijāneyya, dukkhassa ca samudayaṃ nirodhaṃ;

Aṭṭhaṅgikañca maggaṃ, cattāripi ariyasaccāni.

พึงรู้จักทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความดับทุกข์ และมรรคมีองค์ ๘ คือ อริยสัจ ๔

216.

๒๑๖.

‘‘Dukkho itthibhāvo, akkhāto purisadammasārathinā;

Sapattikampi hi dukkhaṃ, appekaccā sakiṃ vijātāyo.

พระผู้ฝึกบุรุษผู้ควรฝึกได้ตรัสไว้ว่า ความเป็นหญิงเป็นทุกข์ แม้การอยู่ร่วมกับหญิงร่วมสามีก็เป็นทุกข์ หญิงบางพวกคลอดบุตรเพียงครั้งเดียว

217.

๒๑๗.

‘‘Galake api kantanti, sukhumāliniyo visāni khādanti;

Janamārakamajjhagatā, ubhopi byasanāni anubhonti.

ก็เชือดคอของตนเสียบ้าง หญิงผู้มีผิวพรรณละเอียดอ่อนก็กินยาพิษบ้าง บางพวกตกอยู่ในอำนาจมฤตยูคือการคลอดบุตร ทั้งสองฝ่าย (คือแม่และลูก) ย่อมประสบความพินาศ

218.

๒๑๘.

‘‘Upavijaññā gacchantī, addasāhaṃ patiṃ mataṃ;

Panthamhi vijāyitvāna, appattāva sakaṃ gharaṃ.

เราเมื่อใกล้จะคลอด เดินทางไป ยังไม่ทันถึงเรือนของตน ก็ได้คลอดบุตรในระหว่างทาง ได้เห็นสามีตายเสียแล้ว

219.

๒๑๙.

‘‘Dve puttā kālakatā, patī ca panthe mato kapaṇikāya;

Mātā pitā ca bhātā, ḍayhanti ca ekacitakāyaṃ.

บุตร ๒ คนของเราตายแล้ว สามีของเราผู้ยากไร้ก็ตายในระหว่างทาง มารดา บิดา และพี่ชายของเรา ก็ถูกเผาบนเชิงตะกอนเดียวกัน

220.

๒๒๐.

‘‘Khīṇakulīne kapaṇe, anubhūtaṃ te dukhaṃ aparimāṇaṃ;

Assū ca te pavattaṃ, bahūni ca jātisahassāni.

ดูก่อนนางผู้มีตระกูลสิ้นแล้วและน่าสงสาร เธอได้เสวยทุกข์หาประมาณมิได้แล้ว น้ำตาของเธอได้ไหลนองแล้วตลอดหลายพันชาติ

221.

๒๒๑.

‘‘Vasitā susānamajjhe, athopi khāditāni puttamaṃsāni;

Hatakulikā sabbagarahitā, matapatikā amatamadhigacchiṃ.

เราเคยอยู่ในป่าช้า และยังเคยกินเนื้อบุตร เราผู้มีตระกูลพินาศ ถูกคนทั้งปวงรังเกียจ มีสามีตาย ได้บรรลุอมตบทแล้ว

222.

๒๒๒.

‘‘Bhāvito me maggo, ariyo aṭṭhaṅgiko amatagāmī;

Nibbānaṃ sacchikataṃ, dhammādāsaṃ avekkhiṃhaṃ.

อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางไปสู่อมตนิพพาน เราได้เจริญแล้ว เราได้ทำให้แจ้งซึ่งนิพพานแล้ว เราได้เห็นแว่นธรรมแล้ว

223.

๒๒๓.

‘‘Ahamamhi kantasallā, ohitabhārā katañhi karaṇīyaṃ;

Kisā gotamī therī, vimuttacittā imaṃ bhaṇī’’ti.

เราเป็นผู้มีลูกศรถอนแล้ว เป็นผู้ปลงภาระลงแล้ว กิจที่ควรทำ เราได้ทำเสร็จแล้ว พระกีสาโคตมีเถรีมีจิตหลุดพ้นดีแล้ว ได้กล่าวคำนี้ไว้ดังนี้แล

… Kisā gotamī therī….

… พระกีสาโคตมีเถรี …

Ekādasanipāto niṭṭhito.

เอกาทสกนิบาต จบ

11. Dvādasakanipāto

๑๑. ทวาทสกนิบาต

1. Uppalavaṇṇātherīgāthā

๑. อุบลวรรณาเถรีคาถา

224.

๒๒๔.

‘‘Ubho [Pg.404] mātā ca dhītā ca, mayaṃ āsuṃ sapattiyo;

Tassā me ahu saṃvego, abbhuto lomahaṃsano.

เราทั้งสองคือมารดาและธิดา ได้เป็นภรรยาร่วมสามีกัน ความสังเวชอันน่าอัศจรรย์ ชวนให้ขนพองสยองเกล้า ได้เกิดขึ้นแก่เรานั้นแล้ว

225.

๒๒๕.

‘‘Dhiratthu kāmā asucī, duggandhā bahukaṇṭakā;

Yattha mātā ca dhītā ca, sabhariyā mayaṃ ahuṃ.

น่าติเตียนกามทั้งหลาย อันไม่สะอาด มีกลิ่นเหม็น มีหนามมาก ที่ซึ่งเราผู้เป็นมารดาและธิดาได้เป็นภรรยาร่วมสามีกัน

226.

๒๒๖.

‘‘Kāmesvādīnavaṃ disvā, nekkhammaṃ daṭṭhu khemato;

Sā pabbajjiṃ rājagahe, agārasmānagāriyaṃ.

เรานั้นเห็นโทษในกามทั้งหลาย และเห็นเนกขัมมะโดยความเกษมแล้ว จึงได้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในกรุงราชคฤห์

227.

๒๒๗.

‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhuṃ visodhitaṃ;

Cetopariccañāṇañca, sotadhātu visodhitā.

เราระลึกชาติก่อนได้ ทิพยจักษุเราชำระดีแล้ว เจโตปริยญาณและทิพยโสตธาตุเราก็ชำระดีแล้ว

228.

๒๒๘.

‘‘Iddhīpi me sacchikatā, patto me āsavakkhayo;

Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

เราได้ทำให้แจ้งซึ่งฤทธิ์แล้ว เราได้บรรลุความสิ้นอาสวะแล้ว อภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าเราได้ทำเสร็จแล้ว

229.

๒๒๙.

‘‘Iddhiyā abhinimmitvā, caturassaṃ rathaṃ ahaṃ;

Buddhassa pāde vanditvā, lokanāthassa tādino’’.

เราเนรมิตรถเทียมม้า ๔ ตัวด้วยฤทธิ์แล้ว ถวายบังคมพระบาทของพระพุทธเจ้าผู้เป็นที่พึ่งของโลก ผู้คงที่

230.

๒๓๐.

‘‘Supupphitaggaṃ upagamma pādapaṃ, ekā tuvaṃ tiṭṭhasi sālamūle ;

Na cāpi te dutiyo atthi koci, na tvaṃ bāle bhāyasi dhuttakānaṃ’’.

ดูก่อนนางน้อย เธอเข้าไปยังต้นสาละมีดอกบานสะพรั่งที่ยอด แล้วยืนอยู่ที่โคนต้นแต่ผู้เดียว เพื่อนสองของเธอก็ไม่มีเลย ดูก่อนนางน้อย เธอไม่กลัวพวกนักเลงหรือ

231.

๒๓๑.

‘‘Sataṃ sahassānipi dhuttakānaṃ, samāgatā edisakā bhaveyyuṃ;

Lomaṃ na iñje napi sampavedhe, kiṃ me tuvaṃ māra karissaseko.

ดูก่อนมาร แม้พวกนักเลงเช่นท่านตั้งแสนคนพึงมาพร้อมกัน ขนของเราก็จะไม่ไหว ไม่สั่นสะท้านเลย ท่านผู้เดียวจะทำอะไรเราได้

232.

๒๓๒.

‘‘Esā antaradhāyāmi, kucchiṃ vā pavisāmi te;

Bhamukantare tiṭṭhāmi, tiṭṭhantiṃ maṃ na dakkhasi.

นี่แน่ะ เราหายตัวไปก็ได้ หรือจะเข้าไปในท้องของท่านก็ได้ หรือจะยืนอยู่ที่ระหว่างคิ้วของท่านก็ได้ ท่านก็จักไม่เห็นเราผู้ยืนอยู่

233.

๒๓๓.

‘‘Cittamhi [Pg.405] vasībhūtāhaṃ, iddhipādā subhāvitā;

Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

เราเป็นผู้มีอำนาจในจิต อิทธิบาทเราก็เจริญดีแล้ว อภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าเราได้ทำเสร็จแล้ว

234.

๒๓๔.

‘‘Sattisūlūpamā kāmā, khandhāsaṃ adhikuṭṭanā;

Yaṃ tvaṃ ‘kāmaratiṃ’ brūsi, ‘aratī’ dāni sā mama.

กามทั้งหลายเปรียบด้วยหอกและหลาว ขันธ์ทั้งหลายเป็นที่สับกามเหล่านั้น ความยินดีในกามที่ท่านกล่าวถึง บัดนี้เป็นความไม่น่ายินดีสำหรับเราแล้ว

235.

๒๓๕.

‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito;

Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antakā’’ti.

ความเพลิดเพลินในอารมณ์ทั้งปวงเรากำจัดได้แล้ว กองแห่งความมืดเราทำลายแล้ว ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้เถิด ดูก่อนผู้ทำซึ่งที่สุด ท่านถูกเรากำจัดแล้ว

… Uppalavaṇṇā therī….

… พระอุบลวรรณาเถรี …

Dvādasanipāto niṭṭhito.

ทวาทสกนิบาต จบ

12. Soḷasanipāto

๑๒. โสฬสกนิบาต

1. Puṇṇātherīgāthā

๑. ปุณณาเถรีคาถา

236.

๒๓๖.

‘‘Udahārī [Pg.406] ahaṃ sīte, sadā udakamotariṃ;

Ayyānaṃ daṇḍabhayabhītā, vācādosabhayaṭṭitā.

ดิฉันเป็นคนตักน้ำ ต้องลงน้ำเสมอในฤดูหนาว เพราะกลัวภัยคือการถูกลงโทษและหวาดหวั่นภัยคือการถูกด่าว่าของเหล่านายหญิง

237.

๒๓๗.

‘‘Kassa brāhmaṇa tvaṃ bhīto, sadā udakamotari;

Vedhamānehi gattehi, sītaṃ vedayase bhusaṃ’’.

พราหมณ์ ท่านกลัวอะไรหรือ จึงลงน้ำอยู่เสมอ ทั้งที่ร่างกายสั่นเทา เสวยทุกขเวทนาคือความหนาวเย็นอย่างยิ่ง

238.

๒๓๘.

Jānantī vata maṃ bhoti, puṇṇike paripucchasi;

Karontaṃ kusalaṃ kammaṃ, rundhantaṃ katapāpakaṃ.

ท่านปุณณิกาผู้เจริญ ท่านรู้อยู่แล้วยังจะถามเราผู้กำลังทำกุศลกรรม ซึ่งเป็นเครื่องป้องกันบาปกรรมที่ทำไว้แล้ว

239.

๒๓๙.

‘‘Yo ca vuḍḍho daharo vā, pāpakammaṃ pakubbati;

Dakābhisecanā sopi, pāpakammā pamuccati’’.

คนใดคนหนึ่งจะเป็นผู้ใหญ่หรือเด็กก็ตาม ทำบาปกรรมไว้ แม้เขาก็ย่อมหลุดพ้นจากบาปกรรมได้ เพราะการอาบน้ำ

240.

๒๔๐.

‘‘Ko nu te idamakkhāsi, ajānantassa ajānako;

Dakābhisecanā nāma, pāpakammā pamuccati.

ใครหนอเป็นคนโง่เขลา บอกเรื่องนี้แก่ท่านผู้ไม่รู้ว่า ‘คนเราย่อมหลุดพ้นจากบาปกรรมได้เพราะการอาบน้ำ’

241.

๒๔๑.

‘‘Saggaṃ nūna gamissanti, sabbe maṇḍūkakacchapā;

Nāgā ca susumārā ca, ye caññe udake carā.

ถ้าเช่นนั้น กบ เต่า นาค จระเข้ และสัตว์เหล่าอื่นใดๆ ที่เที่ยวไปในน้ำทั้งหมด ก็คงจะไปสวรรค์ได้แน่

242.

๒๔๒.

‘‘Orabbhikā sūkarikā, macchikā migabandhakā;

Corā ca vajjhaghātā ca, ye caññe pāpakammino;

Dakābhisecanā tepi, pāpakammā pamuccare.

คนฆ่าแกะ คนฆ่าสุกร ชาวประมง พรานเนื้อ โจร เพชฌฆาต และคนทำบาปเหล่าอื่นใดๆ แม้คนเหล่านั้นก็คงจะพ้นจากบาปกรรมได้เพราะการอาบน้ำ

243.

๒๔๓.

‘‘Sace imā nadiyo te, pāpaṃ pubbe kataṃ vahuṃ;

Puññampimā vaheyyuṃ te, tena tvaṃ paribāhiro.

ถ้าแม่น้ำเหล่านี้พึงนำบาปที่ท่านทำไว้ในปางก่อนไปได้ไซร้ แม่น้ำเหล่านี้ก็พึงนำบุญของท่านไปได้ด้วยเหมือนกัน ท่านก็จะกลายเป็นคนภายนอก (ไม่มีบุญ) เพราะการกระทำนั้น

244.

๒๔๔.

‘‘Yassa brāhmaṇa tvaṃ bhīto, sadā udakamotari;

Tameva brahme mā kāsi, mā te sītaṃ chaviṃ hane’’.

พราหมณ์ ท่านกลัวบาปกรรมใด จึงลงไปในน้ำอยู่เสมอ ขอท่านอย่าทำบาปกรรมนั้นเลย อย่าให้ความหนาวเบียดเบียนผิวพรรณของท่านเลย

245.

๒๔๕.

‘‘Kummaggapaṭipannaṃ maṃ, ariyamaggaṃ samānayi;

Dakābhisecanā bhoti, imaṃ sāṭaṃ dadāmi te’’.

ท่านผู้เจริญ ท่านได้นำข้าพเจ้าผู้ปฏิบัติทางผิดมาสู่ทางของพระอริยะ เพราะการอาบน้ำ (คือการชำระมลทิน) ข้าพเจ้าขอมอบผ้าสาฎกนี้ให้แก่ท่าน

246.

๒๔๖.

‘‘Tuyheva sāṭako hotu, nāhamicchāmi sāṭakaṃ;

Sace bhāyasi dukkhassa, sace te dukkhamappiyaṃ.

ผ้าสาฎกจงเป็นของท่านเถิด ดิฉันไม่ต้องการผ้าสาฎก ถ้าท่านกลัวทุกข์ ถ้าทุกข์ไม่เป็นที่รักของท่าน

247.

๒๔๗.

‘‘Mākāsi [Pg.407] pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho;

Sace ca pāpakaṃ kammaṃ, karissasi karosi vā.

ก็ขอท่านอย่าทำบาปกรรมทั้งในที่แจ้งและในที่ลับ ถ้าท่านจักทำหรือกำลังทำบาปกรรมอยู่

248.

๒๔๘.

‘‘Na te dukkhā pamutyatthi, upeccāpi palāyato;

Sace bhāyasi dukkhassa, sace te dukkhamappiyaṃ.

แม้ท่านจะเหาะหนีไป ก็ไม่พ้นจากทุกข์ได้ ถ้าท่านกลัวทุกข์ ถ้าทุกข์ไม่เป็นที่รักของท่าน

249.

๒๔๙.

‘‘Upehi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammaṃ saṅghañca tādinaṃ;

Samādiyāhi sīlāni, taṃ te atthāya hehiti’’.

ท่านจงถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ผู้คงที่ ว่าเป็นสรณะ จงสมาทานศีลทั้งหลาย ข้อนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ท่าน

250.

๒๕๐.

‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammaṃ saṅghañca tādinaṃ;

Samādiyāmi sīlāni, taṃ me atthāya hehiti.

ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ผู้คงที่ ว่าเป็นสรณะ ข้าพเจ้าขอสมาทานศีลทั้งหลาย ข้อนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ข้าพเจ้า

251.

๒๕๑.

‘‘Brahmabandhu pure āsiṃ, ajjamhi saccabrāhmaṇo;

Tevijjo vedasampanno, sottiyo camhi nhātako’’ti.

เมื่อก่อน ข้าพเจ้าเป็นเพียงพราหมณ์โดยกำเนิด แต่วันนี้ ข้าพเจ้าเป็นพราหมณ์โดยแท้ เป็นผู้มีวิชชา ๓ ถึงพร้อมด้วยเวท เป็นผู้รู้ไตรเพท และเป็นผู้สรงสนานแล้ว

… Puṇṇā therī….

... พระปุณณาเถรี ...

Soḷasanipāto niṭṭhito.

โสฬสกนิบาต จบ

13. Vīsatinipāto

๑๓. วีสตินิบาต

1. Ambapālītherīgāthā

๑. อัมพปาลีเถรีคาถา

252.

๒๕๒.

‘‘Kāḷakā [Pg.408] bhamaravaṇṇasādisā, vellitaggā mama muddhajā ahuṃ;

Te jarāya sāṇavākasādisā, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ผมของเราเคยดำขลับ เปรียบด้วยสีของปีกแมลงภู่ มีปลายงอน เดี๋ยวนี้เพราะความชรา ผมเหล่านั้นจึงกลายเป็นเช่นปอ พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น

253.

๒๕๓.

‘‘Vāsitova surabhī karaṇḍako, pupphapūra mama uttamaṅgajo.

มวยผมของเราเคยหอมฟุ้งดุจอบที่อบด้วยของหอม เต็มไปด้วยดอกไม้นานาพรรณ

Taṃ jarāyatha salomagandhikaṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā.

บัดนี้ เพราะความชรา มวยผมนั้นกลับมีกลิ่นเหม็นเหมือนขนสัตว์ พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น

254.

๒๕๔.

‘‘Kānanaṃva sahitaṃ suropitaṃ, kocchasūcivicitaggasobhitaṃ;

Taṃ jarāya viralaṃ tahiṃ tahiṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ผมของเราเคยดกหนาดุจป่าที่ปลูกไว้อย่างดีงาม สวยงามที่ปลายผมซึ่งสางดีแล้วด้วยหวีและปิ่นทอง บัดนี้ เพราะความชรา ผมนั้นบางลงเป็นหย่อมๆ พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น

255.

๒๕๕.

‘‘Kaṇhakhandhakasuvaṇṇamaṇḍitaṃ, sobhate suveṇīhilaṅkataṃ;

Taṃ jarāya khalitaṃ siraṃ kataṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ศีรษะของเราเคยงดงาม ประดับด้วยเปียผมอันสวยงาม ประดับด้วยทองคำและเครื่องประดับที่มวยผมดำ บัดนี้ เพราะความชรา ศีรษะจึงล้าน พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น

256.

๒๕๖.

‘‘Cittakārasukatāva lekhikā, sobhare su bhamukā pure mama;

Tā jarāya valibhippalambitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.

คิ้วของเราเคยงดงามดุจเส้นที่จิตรกรวาดไว้อย่างดี บัดนี้ เพราะความชรา คิ้วเหล่านั้นจึงห้อยย้อยลงมาพร้อมด้วยรอยย่น พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น

257.

๒๕๗.

‘‘Bhassarā surucirā yathā maṇī, nettahesumabhinīlamāyatā;

Te jarāyabhihatā na sobhare, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ดวงตาของเราเคยแจ่มใสงดงามดุจแก้วมณี ดำขลับและยาวรี บัดนี้ เพราะความชราเบียดเบียน ดวงตาเหล่านั้นจึงไม่งดงาม พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น

258.

๒๕๘.

‘‘Saṇhatuṅgasadisī [Pg.409] ca nāsikā, sobhate su abhiyobbanaṃ pati;

Sā jarāya upakūlitā viya, saccavādivacanaṃ anaññathā.

จมูกของเราเคยโด่งเป็นสันสวยงามในวัยสาว บัดนี้ เพราะความชรา จมูกนั้นจึงแฟบลง พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น

259.

๒๕๙.

‘‘Kaṅkaṇaṃ va sukataṃ suniṭṭhitaṃ, sobhare su mama kaṇṇapāḷiyo;

Tā jarāya valibhippalambitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ใบหูของเราเคยงดงามดุจกำไลที่ทำไว้อย่างดีและสำเร็จเรียบร้อย บัดนี้ เพราะความชรา ใบหูเหล่านั้นจึงห้อยย้อยลงมาพร้อมด้วยรอยย่น พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น

260.

๒๖๐.

‘‘Pattalīmakulavaṇṇasādisā, sobhare su dantā pure mama;

Te jarāya khaṇḍitā cāsitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ฟันของเราเคยงดงามดุจสีของดอกมะลิตูม บัดนี้ เพราะความชรา ฟันเหล่านั้นจึงหักและมีสีดำคล้ำ พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น

261.

๒๖๑.

‘‘Kānanamhi vanasaṇḍacārinī, kokilāva madhuraṃ nikūjihaṃ;

Taṃ jarāya khalitaṃ tahiṃ tahiṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ในป่าใหญ่ เราผู้เที่ยวไปในหมู่ไม้ เคยขับขานเสียงหวานไพเราะดุจนางนกโกกิลา แต่เสียงนั้น บัดนี้แปร่งไปในที่นั้นๆ เพราะความชรา พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย

262.

๒๖๒.

‘‘Saṇhakamburiva suppamajjitā, sobhate su gīvā pure mama;

Sā jarāya bhaggā vināmitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ในกาลก่อน ลำคอของเรางามผุดผ่อง ดุจสังข์ที่ขัดดีแล้ว แต่ลำคอนั้น บัดนี้หักและงองุ้มเพราะความชรา พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย

263.

๒๖๓.

‘‘Vaṭṭapalighasadisopamā ubho, sobhare su bāhā pure mama;

Tā jarāya yatha pāṭalibbalitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ในกาลก่อน แขนทั้งสองของเรางาม เปรียบดังลิ่มสลักที่กลมเกลี้ยง แต่แขนทั้งสองนั้น บัดนี้เป็นเหมือนกิ่งต้นแคฝอยเพราะความชรา พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย

264.

๒๖๔.

‘‘Saṇhamuddikasuvaṇṇamaṇḍitā, sobhare su hatthā pure mama;

Te jarāya yathā mūlamūlikā, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ในกาลก่อน มือทั้งสองของเราประดับด้วยแหวนทองอันเกลี้ยงเกลา งดงามแล้ว แต่มือทั้งสองนั้น บัดนี้เป็นเหมือนหัวผักกาดเพราะความชรา พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย

265.

๒๖๕.

‘‘Pīnavaṭṭasahituggatā [Pg.410] ubho, sobhare su thanakā pure mama;

Thevikīva lambanti nodakā, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ในกาลก่อน ถันทั้งสองของเราอวบกลมชิดกันตั้งขึ้น งดงามแล้ว แต่บัดนี้ ถันทั้งสองนั้นหย่อนยานเหมือนถุงน้ำที่ไม่มีน้ำ พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย

266.

๒๖๖.

‘‘Kañcanassaphalakaṃva sammaṭṭhaṃ, sobhate su kāyo pure mama;

So valīhi sukhumāhi otato, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ในกาลก่อน กายของเรางาม ดุจแผ่นกระดานทองที่ขัดสีดีแล้ว แต่กายนั้น บัดนี้ปกคลุมด้วยริ้วรอยอันละเอียด พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย

267.

๒๖๗.

‘‘Nāgabhogasadisopamā ubho, sobhare su ūrū pure mama;

Te jarāya yathā veḷunāḷiyo, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ในกาลก่อน ขาอ่อนทั้งสองของเรางาม เปรียบดังลำตัวพญานาค แต่ขาอ่อนทั้งสองนั้น บัดนี้เป็นเหมือนปล้องไม้ไผ่เพราะความชรา พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย

268.

๒๖๘.

‘‘Saṇhanūpurasuvaṇṇamaṇḍitā, sobhare su jaṅghā pure mama;

Tā jarāya tiladaṇḍakāriva, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ในกาลก่อน แข้งทั้งสองของเราประดับด้วยกำไลข้อเท้าทองอันเกลี้ยงเกลา งดงามแล้ว แต่แข้งทั้งสองนั้น บัดนี้เป็นเหมือนต้นงาแห้งเพราะความชรา พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย

269.

๒๖๙.

‘‘Tūlapuṇṇasadisopamā ubho, sobhare su pādā pure mama;

Te jarāya phuṭitā valīmatā, saccavādivacanaṃ anaññathā.

ในกาลก่อน เท้าทั้งสองของเรางาม นุ่มนวลเหมือนปุยนุ่น แต่เท้าทั้งสองนั้น บัดนี้แตกและเหี่ยวย่นเพราะความชรา พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย

270.

๒๗๐.

‘‘Ediso ahu ayaṃ samussayo, jajjaro bahudukkhānamālayo;

Sopalepapatito jarāgharo, saccavādivacanaṃ anaññathā’’.

อัตภาพนี้ได้เป็นเช่นนี้แล้ว คือ คร่ำคร่า เป็นที่อาศัยแห่งทุกข์จำนวนมาก เป็นเรือนชราที่ปูนสอฉาบทาหลุดล่อนไป พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย

… Ambapālī therī….

พระอัมพปาลีเถรีได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

2. Rohinītherīgāthā

๒. คาถาของพระโรหิณีเถรี

271.

๒๗๑.

‘‘‘Samaṇā’ti bhoti supi, ‘samaṇā’ti pabujjhasi ;

Samaṇāneva kittesi, samaṇī nūna bhavissasi.

แม่นางเอ๋ย เธอนอนก็ละเมอว่า ‘สมณะ’ ตื่นขึ้นก็พูดว่า ‘สมณะ’ เธอย่อมสรรเสริญแต่สมณะทั้งหลายเท่านั้น เห็นทีเธอจักเป็นสมณีเป็นแน่

272.

๒๗๒.

‘‘Vipulaṃ [Pg.411] annañca pānañca, samaṇānaṃ paveccasi ;

Rohinī dāni pucchāmi, kena te samaṇā piyā.

เธอถวายข้าวและน้ำมากมายแก่สมณะทั้งหลาย ดูก่อนโรหิณี บัดนี้เราขอถามเธอ เพราะเหตุไร สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของเธอ

273.

๒๗๓.

‘‘Akammakāmā alasā, paradattūpajīvino;

Āsaṃsukā sādukāmā, kena te samaṇā piyā’’.

สมณะทั้งหลายไม่ไคร่การงาน เกียจคร้าน เลี้ยงชีพด้วยของที่ผู้อื่นให้ เป็นผู้มักหวังความสุขสบาย ปรารถนาของอร่อย เพราะเหตุไร สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของเธอ

274.

๒๗๔.

‘‘Cirassaṃ vata maṃ tāta, samaṇānaṃ paripucchasi;

Tesaṃ te kittayissāmi, paññāsīlaparakkamaṃ.

ข้าแต่พ่อ นานหนอ พ่อเพิ่งจะมาถามลูกถึงเรื่องสมณะทั้งหลาย ลูกจักพรรณนาปัญญา ศีล และความเพียรของท่านเหล่านั้นให้พ่อฟัง

275.

๒๗๕.

‘‘Kammakāmā analasā, kammaseṭṭhassa kārakā;

Rāgaṃ dosaṃ pajahanti, tena me samaṇā piyā.

สมณะทั้งหลายเป็นผู้ไคร่การงาน ไม่เกียจคร้าน เป็นผู้กระทำกรรมอันประเสริฐ ท่านละราคะและโทสะได้ เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก

276.

๒๗๖.

‘‘Tīṇi pāpassa mūlāni, dhunanti sucikārino;

Sabbaṃ pāpaṃ pahīnesaṃ, tena me samaṇā piyā.

ท่านเหล่านั้นกำจัดรากเหง้าของบาป ๓ อย่างได้ เป็นผู้ทำกรรมที่สะอาด บาปทั้งปวงของท่านเหล่านั้นเป็นสิ่งที่ละได้แล้ว เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก

277.

๒๗๗.

‘‘Kāyakammaṃ suci nesaṃ, vacīkammañca tādisaṃ;

Manokammaṃ suci nesaṃ, tena me samaṇā piyā.

กายกรรมของท่านเหล่านั้นสะอาด วจีกรรมก็เช่นนั้น มโนกรรมของท่านเหล่านั้นก็สะอาด เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก

278.

๒๗๘.

‘‘Vimalā saṅkhamuttāva, suddhā santarabāhirā;

Puṇṇā sukkāna dhammānaṃ, tena me samaṇā piyā.

ท่านเหล่านั้นปราศจากมลทิน ดุจสังข์และมุกดา บริสุทธิ์ทั้งภายในและภายนอก เต็มเปี่ยมด้วยธรรมอันขาวสะอาด เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก

279.

๒๗๙.

‘‘Bahussutā dhammadharā, ariyā dhammajīvino;

Atthaṃ dhammañca desenti, tena me samaṇā piyā.

ท่านเหล่านั้นเป็นพหูสูต ทรงไว้ซึ่งธรรม เป็นพระอริยะ มีชีวิตโดยธรรม ย่อมแสดงอรรถและธรรม เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก

280.

๒๘๐.

‘‘Bahussutā dhammadharā, ariyā dhammajīvino;

Ekaggacittā satimanto, tena me samaṇā piyā.

ท่านเหล่านั้นเป็นพหูสูต ทรงไว้ซึ่งธรรม เป็นพระอริยะ มีชีวิตโดยธรรม มีจิตแน่วแน่ มีสติ เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก

281.

๒๘๑.

‘‘Dūraṅgamā satimanto, mantabhāṇī anuddhatā;

Dukkhassantaṃ pajānanti, tena me samaṇā piyā.

ท่านเหล่านั้นไปสู่ที่ไกลได้ มีสติ กล่าวแต่วาจาที่ไตร่ตรองแล้ว ไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมรู้ชัดถึงที่สุดแห่งทุกข์ เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก

282.

๒๘๒.

‘‘Yasmā gāmā pakkamanti, na vilokenti kiñcanaṃ;

Anapekkhāva gacchanti, tena me samaṇā piyā.

ท่านเหล่านั้นหลีกไปจากบ้านใด ย่อมไม่เหลียวแลสิ่งใดๆ ในบ้านนั้น ท่านไปโดยไม่มีความอาลัย เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก

283.

๒๘๓.

‘‘Na tesaṃ koṭṭhe openti, na kumbhiṃ na khaḷopiyaṃ;

Pariniṭṭhitamesānā, tena me samaṇā piyā.

ท่านเหล่านั้นไม่เก็บสิ่งของไว้ในฉาง ไม่เก็บไว้ในหม้อ ไม่เก็บไว้ในตะกร้า แสวงหาแต่สิ่งที่เขาทำสำเร็จไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก

284.

๒๘๔.

‘‘Na te hiraññaṃ gaṇhanti, na suvaṇṇaṃ na rūpiyaṃ;

Paccuppannena yāpenti, tena me samaṇā piyā.

ท่านเหล่านั้นไม่รับเงิน ไม่รับทองคำ ไม่รับเงินตรา ย่อมยังชีพด้วยสิ่งที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้า เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก

285.

๒๘๕.

‘‘Nānākulā [Pg.412] pabbajitā, nānājanapadehi ca;

Aññamaññaṃ piyāyanti, tena me samaṇā piyā’’.

ท่านเหล่านั้นบวชจากตระกูลต่างๆ และจากชนบทต่างๆ กัน แต่ก็รักใคร่ซึ่งกันและกัน เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก

286.

๒๘๖.

‘‘Atthāya vata no bhoti, kule jātāsi rohinī;

Saddhā buddhe ca dhamme ca, saṅghe ca tibbagāravā.

แม่โรหิณีเอ๋ย เธอนี้เกิดมาในตระกูลเพื่อประโยชน์แก่เราหนอ เธอมีศรัทธาในพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ ทั้งมีความเคารพอย่างแรงกล้า

287.

๒๘๗.

‘‘Tuvaṃ hetaṃ pajānāsi, puññakkhettaṃ anuttaraṃ;

Amhampi ete samaṇā, paṭigaṇhanti dakkhiṇaṃ’’.

เธอย่อมรู้ชัดซึ่งเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมนี้ สมณะเหล่านี้ย่อมรับทักษิณาทานแม้ของเราด้วย

288.

๒๘๘.

‘‘Patiṭṭhito hettha yañño, vipulo no bhavissati;

Sace bhāyasi dukkhassa, sace te dukkhamappiyaṃ.

ยัญที่ตั้งไว้ดีแล้วในสมณะเหล่านี้ จักมีผลไพบูลย์แก่เรา ข้าแต่พ่อ ถ้าพ่อกลัวต่อทุกข์ ถ้าทุกข์ไม่เป็นที่รักของพ่อ

289.

๒๘๙.

‘‘Upehi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammaṃ saṅghañca tādinaṃ;

Samādiyāhi sīlāni, taṃ te atthāya hehiti’’.

เธอจงถึงพระพุทธเจ้าผู้คงที่ พระธรรม และพระสงฆ์ว่าเป็นที่พึ่งเถิด จงสมาทานศีลทั้งหลาย การทำเช่นนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่เธอ

290.

๒๙๐.

‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammaṃ saṅghañca tādinaṃ;

Samādiyāmi sīlāni, taṃ me atthāya hehiti.

เราย่อมถึงพระพุทธเจ้าผู้คงที่ พระธรรม และพระสงฆ์ว่าเป็นที่พึ่ง เราย่อมสมาทานศีลทั้งหลาย การทำเช่นนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่เรา

291.

๒๙๑.

‘‘Brahmabandhu pure āsiṃ, so idānimhi brāhmaṇo;

Tevijjo sottiyo camhi, vedagū camhi nhātako’’.

เมื่อก่อน เราเป็นเพียงเชื้อสายพราหมณ์ แต่บัดนี้ เราเป็นพราหมณ์ (ผู้ลอยบาปแล้ว) เป็นผู้มีวิชชา ๓ เป็นโสตถิยะ (ผู้หมดจด) เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งเวท และเป็นนหาตกะ (ผู้ชำระล้างแล้ว)

… Rohinī therī….

...พระโรหิณีเถรี...

3. Cāpātherīgāthā

๓. คาถาของพระจาปาเถรี

292.

๒๙๒.

‘‘Laṭṭhihattho pure āsi, so dāni migaluddako;

Āsāya palipā ghorā, nāsakkhi pārametave.

เมื่อก่อน ท่านเป็นปริพาชกมือถือไม้เท้า แต่บัดนี้ ท่านเป็นพรานเนื้อ เพราะความอยากอันเป็นเปือกตมที่ร้ายกาจ ท่านจึงไม่สามารถจะไปถึงฝั่ง (คือนิพพาน) ได้

293.

๒๙๓.

‘‘Sumattaṃ maṃ maññamānā, cāpā puttamatosayi;

Cāpāya bandhanaṃ chetvā, pabbajissaṃ punopahaṃ.

นางจาปาสำคัญว่าเราเมามัวยิ่งนัก จึงกล่อมบุตร (เพื่อเหน็บแนมเรา) เราจักตัดเครื่องผูกของนางจาปาบวชอีกครั้งหนึ่ง

294.

๒๙๔.

‘‘Mā me kujjhi mahāvīra, mā me kujjhi mahāmuni;

Na hi kodhaparetassa, suddhi atthi kuto tapo.

ข้าแต่ท่านผู้มีความเพียรใหญ่ โปรดอย่าโกรธข้าพเจ้าเลย ข้าแต่ท่านมหามุนี โปรดอย่าโกรธข้าพเจ้าเลย เพราะว่าความบริสุทธิ์ย่อมไม่มีแก่ผู้ถูกความโกรธครอบงำ ตบะจักมีแต่ที่ไหน

295.

๒๙๕.

‘‘Pakkamissañca nāḷāto, kodha nāḷāya vacchati;

Bandhantī itthirūpena, samaṇe dhammajīvino’’.

เราจักหลีกไปจากนาฬาแน่นอน ใครเล่าจักอยู่ที่นาฬา เธอผูกสมณะผู้มีธรรมเป็นเครื่องเลี้ยงชีพไว้ด้วยรูปสตรี

296.

๒๙๖.

‘‘Ehi kāḷa nivattassu, bhuñja kāme yathā pure;

Ahañca te vasīkatā, ye ca me santi ñātakā’’.

มาเถิด ท่านกาฬะ โปรดกลับมาเถิด โปรดบริโภคกามเหมือนแต่ก่อนเถิด ทั้งข้าพเจ้าและญาติเหล่าใดของข้าพเจ้าที่มีอยู่ (ทั้งหมดนั้น) ยอมอยู่ในอำนาจของท่าน

297.

๒๙๗.

‘‘Etto [Pg.413] cāpe catubbhāgaṃ, yathā bhāsasi tvañca me;

Tayi rattassa posassa, uḷāraṃ vata taṃ siyā’’.

ดูก่อนนางจาปา แม้เธอจะพึงกล่าววาจาไพเราะกว่าที่กล่าวอยู่นี้ถึง ๔ เท่า วาจานั้นก็คงจะไพเราะอย่างยิ่งสำหรับบุรุษผู้กำหนัดในเธอ (แต่เราสิ้นกำหนัดในเธอแล้ว)

298.

๒๙๘.

‘‘Kāḷaṅginiṃva takkāriṃ, pupphitaṃ girimuddhani;

Phullaṃ dālimalaṭṭhiṃva, antodīpeva pāṭaliṃ.

ข้าพเจ้าผู้มีอวัยวะงดงาม ดุจต้นตะไคร้หอมที่บานสะพรั่งบนยอดเขา ดุจเถาทับทิมที่ออกดอกบาน หรือดุจต้นแคฝอยในเกาะกลางสมุทร

299.

๒๙๙.

‘‘Haricandanalittaṅgiṃ, kāsikuttamadhāriniṃ;

Taṃ maṃ rūpavatiṃ santiṃ, kassa ohāya gacchasi’’.

มีอวัยวะลูบไล้ด้วยจันทน์แดง นุ่งห่มผ้ากาสิกะอย่างดี เมื่อข้าพเจ้าผู้มีรูปงามเป็นเช่นนี้ ท่านจะละทิ้งไปเพื่ออะไร

300.

๓๐๐.

‘‘Sākuntikova sakuṇiṃ, yathā bandhitumicchati;

Āharimena rūpena, na maṃ tvaṃ bādhayissasi’’.

เธอปรารถนาจะผูกเราไว้ด้วยรูปโฉมที่ตกแต่งขึ้น เหมือนพรานนกปรารถนาจะดักนก ฉันใดก็ฉันนั้น แต่เธอเบียดเบียนเราไม่ได้ดอก

301.

๓๐๑.

‘‘Imañca me puttaphalaṃ, kāḷa uppāditaṃ tayā;

Taṃ maṃ puttavatiṃ santiṃ, kassa ohāya gacchasi’’.

ท่านกาฬะ ผลคือบุตรคนนี้ ท่านก็ได้ทำให้เกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้าแล้ว เมื่อข้าพเจ้าผู้มีบุตรเป็นเช่นนี้ ท่านจะละทิ้งไปเพื่ออะไร

302.

๓๐๒.

‘‘Jahanti putte sappaññā, tato ñātī tato dhanaṃ;

Pabbajanti mahāvīrā, nāgo chetvāva bandhanaṃ’’.

ผู้มีปัญญาย่อมละบุตร ละญาติ และละทรัพย์จากนั้นไป ท่านผู้มีความเพียรใหญ่ตัดเครื่องผูก บวช เหมือนช้างตัดเครื่องผูก (หนีไป) ฉะนั้น

303.

๓๐๓.

‘‘Idāni te imaṃ puttaṃ, daṇḍena churikāya vā;

Bhūmiyaṃ vā nisumbhissaṃ, puttasokā na gacchasi’’.

บัดนี้ ข้าพเจ้าจะทุบตีบุตรของท่านคนนี้ด้วยท่อนไม้หรือมีด หรือจะฟาดลงบนพื้นดิน ท่านจักไม่ไปเพราะความโศกถึงบุตร

304.

๓๐๔.

‘‘Sace puttaṃ siṅgālānaṃ, kukkurānaṃ padāhisi;

Na maṃ puttakatte jammi, punarāvattayissasi’’.

ดูก่อนนางคนชั่ว ถึงเธอจะให้บุตรแก่สุนัขจิ้งจอกและสุนัขบ้าน เธอก็จะทำให้เรากลับมาอีกเพราะเหตุแห่งบุตรไม่ได้

305.

๓๐๕.

‘‘Handa kho dāni bhaddante, kuhiṃ kāḷa gamissasi;

Katamaṃ gāmanigamaṃ, nagaraṃ rājadhāniyo’’.

เอาเถิด ท่านผู้เจริญ บัดนี้ ท่านกาฬะจักไปที่ไหน จักไปสู่บ้าน นิคม นคร หรือราชธานีแห่งไหน

306.

๓๐๖.

‘‘Ahumha pubbe gaṇino, assamaṇā samaṇamānino;

Gāmena gāmaṃ vicarimha, nagare rājadhāniyo.

เมื่อก่อน เราเป็นเจ้าหมู่ ไม่ใช่สมณะ แต่สำคัญตนว่าเป็นสมณะ เที่ยวจาริกไปจากบ้านสู่บ้าน สู่เมืองและราชธานี

307.

๓๐๗.

‘‘Eso hi bhagavā buddho, nadiṃ nerañjaraṃ pati;

Sabbadukkhappahānāya, dhammaṃ deseti pāṇinaṃ;

Tassāhaṃ santikaṃ gacchaṃ, so me satthā bhavissati’’.

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับอยู่ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ทรงแสดงธรรมแก่สัตว์ทั้งหลายเพื่อละทุกข์ทั้งปวง เราจะไปยังสำนักของพระองค์ พระองค์จักเป็นศาสดาของเรา

308.

๓๐๘.

‘‘Vandanaṃ dāni vajjāsi, lokanāthaṃ anuttaraṃ;

Padakkhiṇañca katvāna, ādiseyyāsi dakkhiṇaṃ’’.

บัดนี้ ท่านพึงกราบทูลการถวายบังคม (ของข้าพเจ้า) แด่พระโลกนาถผู้ยอดเยี่ยม และครั้นทำประทักษิณแล้ว พึงอุทิศส่วนกุศลให้ข้าพเจ้าด้วย

309.

๓๐๙.

‘‘Etaṃ kho labbhamamhehi, yathā bhāsasi tvañca me;

Vandanaṃ dāni te vajjaṃ, lokanāthaṃ anuttaraṃ;

Padakkhiṇañca katvāna, ādisissāmi dakkhiṇaṃ’’.

ข้อที่เธอพูดกับเรานั้น เราทำให้ได้แน่ บัดนี้ เราจะกราบทูลการถวายบังคมของเธอแด่พระโลกนาถผู้ยอดเยี่ยม และครั้นทำประทักษิณแล้ว จักอุทิศส่วนกุศลให้เธอ

310.

๓๑๐.

Tato [Pg.414] ca kāḷo pakkāmi, nadiṃ nerañjaraṃ pati;

So addasāsi sambuddhaṃ, desentaṃ amataṃ padaṃ.

ลำดับนั้น ท่านกาฬะได้หลีกไปสู่แม่น้ำเนรัญชรา เขาได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าผู้ทรงแสดงอมตบท

311.

๓๑๑.

Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ;

Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.

(ทรงแสดง) ทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความก้าวล่วงทุกข์ และอริยมรรคมีองค์ ๘ ซึ่งเป็นทางให้ถึงความสงบระงับทุกข์

312.

๓๑๒.

Tassa pādāni vanditvā, katvāna naṃ padakkhiṇaṃ;

Cāpāya ādisitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ;

Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

ข้าพเจ้าถวายบังคมพระบาทของพระองค์แล้ว ทำประทักษิณ อุทิศส่วนกุศลให้นางจาปาแล้ว บวชในภาวะที่ไม่มีเรือน ได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าได้ทำเสร็จแล้ว

… Cāpā therī….

...พระจาปาเถรี...

4. Sundarītherīgāthā

๔. คาถาของพระสุนทรีเถรี

313.

๓๑๓.

‘‘Petāni bhoti puttāni, khādamānā tuvaṃ pure;

Tuvaṃ divā ca ratto ca, atīva paritappasi.

ดูก่อนท่านผู้เจริญ เมื่อก่อน ท่านบริโภคบุตรที่ตายแล้ว ท่านย่อมเดือดร้อนยิ่งนักทั้งกลางวันและกลางคืน

314.

๓๑๔.

‘‘Sājja sabbāni khāditvā, sataputtāni brāhmaṇī;

Vāseṭṭhi kena vaṇṇena, na bāḷhaṃ paritappasi’’.

ดูก่อนพราหมณีวาสิฏฐี วันนี้ ท่านบริโภคบุตรเป็นร้อยๆ ทั้งหมดแล้ว เหตุไฉนจึงไม่เดือดร้อนนัก

315.

๓๑๕.

‘‘Bahūni puttasatāni, ñātisaṅghasatāni ca;

Khāditāni atītaṃse, mama tuyhañca brāhmaṇa.

ดูก่อนพราหมณ์ ในอดีตชาติ ทั้งเราและท่านต่างก็ได้กินบุตรหลายร้อยคน และหมู่ญาติหลายร้อยคนแล้ว

316.

๓๑๖.

‘‘Sāhaṃ nissaraṇaṃ ñatvā, jātiyā maraṇassa ca;

Na socāmi na rodāmi, na cāpi paritappayiṃ’’.

เรานั้นรู้ทางสลัดออกจากชาติและมรณะแล้ว จึงไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้ และไม่คร่ำครวญ

317.

๓๑๗.

‘‘Abbhutaṃ vata vāseṭṭhi, vācaṃ bhāsasi edisiṃ;

Kassa tvaṃ dhammamaññāya, giraṃ bhāsasi edisiṃ’’.

ข้าแต่พระนางวาสิฏฐี ท่านกล่าววาจาเช่นนี้ น่าอัศจรรย์จริงหนอ ท่านรู้ธรรมของใคร จึงกล่าวถ้อยคำเช่นนี้ได้

318.

๓๑๘.

‘‘Esa brāhmaṇa sambuddho, nagaraṃ mithilaṃ pati;

Sabbadukkhappahānāya, dhammaṃ desesi pāṇinaṃ.

ดูก่อนพราหมณ์ พระสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับอยู่ใกล้กรุงมิถิลา ทรงแสดงธรรมแก่สัตว์ทั้งหลาย เพื่อละทุกข์ทั้งปวง

319.

๓๑๙.

‘‘Tassa brahme arahato, dhammaṃ sutvā nirūpadhiṃ;

Tattha viññātasaddhammā, puttasokaṃ byapānudiṃ’’.

ดูก่อนพราหมณ์ เราได้ฟังธรรมอันไม่มีอุปธิของพระอรหันต์พระองค์นั้นแล้ว รู้แจ้งสัทธรรมในสำนักของพระองค์ จึงบรรเทาความโศกเศร้าถึงบุตรได้

320.

๓๒๐.

‘‘So ahampi gamissāmi, nagaraṃ mithilaṃ pati;

Appeva maṃ so bhagavā, sabbadukkhā pamocaye’’.

แม้เราก็จะไปยังกรุงมิถิลาเหมือนกัน บางทีพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น จะพึงโปรดให้เราพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้

321.

๓๒๑.

Addasa [Pg.415] brāhmaṇo buddhaṃ, vippamuttaṃ nirūpadhiṃ;

Svassa dhammamadesesi, muni dukkhassa pāragū.

พราหมณ์ได้เห็นพระพุทธเจ้า ผู้ทรงหลุดพ้นแล้ว ไม่มีอุปธิ พระมุนีผู้ถึงฝั่งแห่งทุกข์ ได้ทรงแสดงธรรมแก่พราหมณ์นั้น

322.

๓๒๒.

Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ;

Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.

(ทรงแสดงธรรมคือ) ทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความก้าวล่วงทุกข์ และอริยมรรคมีองค์ ๘ ซึ่งเป็นทางให้ถึงความสงบระงับทุกข์

323.

๓๒๓.

Tattha viññātasaddhammo, pabbajjaṃ samarocayi;

Sujāto tīhi rattīhi, tisso vijjā aphassayi.

สุชาตพราหมณ์รู้แจ้งสัทธรรมในสำนักของพระพุทธเจ้าแล้ว ได้พอใจการบวช ภายใน ๓ ราตรี ก็ได้บรรลุวิชชา ๓

324.

๓๒๔.

‘‘Ehi sārathi gacchāhi, rathaṃ niyyādayāhimaṃ;

Ārogyaṃ brāhmaṇiṃ vajja, ‘pabbaji dāni brāhmaṇo;

Sujāto tīhi rattīhi, tisso vijjā aphassayi’’’.

มาเถิดสารถี ท่านจงไป จงนำรถนี้ไปมอบให้พราหมณี และจงบอกความไม่มีโรคของเราแก่พราหมณีว่า ‘บัดนี้ สุชาตพราหมณ์บวชแล้ว ภายใน ๓ ราตรี ก็ได้บรรลุวิชชา ๓’

325.

๓๒๕.

Tato ca rathamādāya, sahassañcāpi sārathi;

Ārogyaṃ brāhmaṇivoca, ‘‘pabbaji dāni brāhmaṇo;

Sujāto tīhi rattīhi, tisso vijjā aphassayi’’.

ลำดับนั้น สารถีได้นำรถและเงินหนึ่งพันไป บอกความไม่มีโรคแก่พราหมณีว่า ‘บัดนี้ สุชาตพราหมณ์บวชแล้ว ภายใน ๓ ราตรี ก็ได้บรรลุวิชชา ๓’

326.

๓๒๖.

‘‘Etañcāhaṃ assarathaṃ, sahassañcāpi sārathi;

Tevijjaṃ brāhmaṇaṃ sutvā, puṇṇapattaṃ dadāmi te’’.

ดูก่อนสารถี เราได้ฟังข่าวว่าพราหมณ์ได้วิชชา ๓ แล้ว เราขอมอบรถเทียมม้าและเงินหนึ่งพันนี้ให้เป็นรางวัลแก่ท่าน

327.

๓๒๗.

‘‘Tuyheva hotvassaratho, sahassañcāpi brāhmaṇi;

Ahampi pabbajissāmi, varapaññassa santike’’.

ข้าแต่ท่านพราหมณี รถเทียมม้าและเงินหนึ่งพันจงเป็นของท่านเถิด แม้ข้าพเจ้าก็จะบวชในสำนักของพระผู้มีปัญญาอันประเสริฐ

328.

๓๒๘.

‘‘Hatthī gavassaṃ maṇikuṇḍalañca, phītañcimaṃ gahavibhavaṃ pahāya;

Pitā pabbajito tuyhaṃ, bhuñja bhogāni sundari;

Tuvaṃ dāyādikā kule’’.

พ่อของเจ้าละช้าง โค ม้า แก้วมณี และตุ้มหู ทั้งสมบัติในเรือนอันไพบูลย์นี้ บวชแล้ว สุนทรีเอ๋ย เจ้าจงใช้สอยโภคทรัพย์เถิด เจ้าเป็นทายาทในตระกูล

329.

๓๒๙.

‘‘Hatthī gavassaṃ maṇikuṇḍalañca, rammaṃ cimaṃ gahavibhavaṃ pahāya;

Pitā pabbajito mayhaṃ, puttasokena aṭṭito;

คุณแม่เจ้าข้า คุณพ่อของหม่อมฉันถูกความโศกเศร้าถึงบุตรเบียดเบียน จึงละช้าง โค ม้า แก้วมณี และตุ้มหู ทั้งสมบัติในเรือนอันน่ารื่นรมย์นี้ บวชแล้ว

Ahampi pabbajissāmi, bhātusokena aṭṭitā’’.

แม้หม่อมฉันก็ถูกความโศกเศร้าถึงน้องชายเบียดเบียน จักบวชเช่นกัน

330.

๓๓๐.

‘‘So te ijjhatu saṅkappo, yaṃ tvaṃ patthesi sundarī;

Uttiṭṭhapiṇḍo uñcho ca, paṃsukūlañca cīvaraṃ;

Etāni abhisambhontī, paraloke anāsavā’’.

สุนทรีเอ๋ย ขอความดำริที่เจ้าปรารถนานั้นจงสำเร็จเถิด ขอเจ้าจงยินดีก้อนข้าวที่เขาให้ ผ้าบังสุกุล และจีวรที่หาได้ตามมีตามได้เหล่านี้ แล้วเป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่ในปรโลกเถิด

331.

๓๓๑.

‘‘Sikkhamānāya [Pg.416] me ayye, dibbacakkhu visodhitaṃ;

Pubbenivāsaṃ jānāmi, yattha me vusitaṃ pure.

ข้าแต่พระแม่เจ้า เมื่อหม่อมฉันเป็นสิกขมานา ได้ชำระทิพยจักษุให้หมดจดแล้ว รู้บุพเพนิวาสที่เคยอยู่ในกาลก่อน

332.

๓๓๒.

‘‘Tuvaṃ nissāya kalyāṇī, therī saṅghassa sobhane;

Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

ข้าแต่พระเถรีผู้เป็นกัลยาณี ผู้ยังสงฆ์ให้งาม หม่อมฉันอาศัยท่าน จึงได้บรรลุวิชชา ๓ คำสอนของพระพุทธเจ้า หม่อมฉันได้ทำสำเร็จแล้ว

333.

๓๓๓.

‘‘Anujānāhi me ayye, icche sāvatthi gantave;

Sīhanādaṃ nadissāmi, buddhaseṭṭhassa santike’’.

ข้าแต่พระแม่เจ้า ขอท่านจงอนุญาตหม่อมฉันเถิด หม่อมฉันปรารถนาจะไปกรุงสาวัตถี จักบันลือสีหนาทในสำนักของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด

334.

๓๓๔.

‘‘Passa sundari satthāraṃ, hemavaṇṇaṃ harittacaṃ;

Adantānaṃ dametāraṃ, sambuddhamakutobhayaṃ’’.

สุนทรีเอ๋ย เธอจงดูพระศาสดา ผู้มีพระฉวีวรรณดั่งทองคำ มีพระตจะเปล่งปลั่ง ผู้ทรงฝึกผู้ที่ยังไม่ได้ฝึก พระสัมพุทธเจ้าผู้ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ

335.

๓๓๕.

‘‘Passa sundarimāyantiṃ, vippamuttaṃ nirūpadhiṃ;

Vītarāgaṃ visaṃyuttaṃ, katakiccamanāsavaṃ.

ขอพระองค์จงทอดพระเนตรนางสุนทรีนี้ ผู้กำลังมาเฝ้า ผู้หลุดพ้นแล้ว ไม่มีอุปธิ ปราศจากราคะ ไม่ประกอบด้วยกิเลส มีกิจที่ทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ

336.

๓๓๖.

‘‘Bārāṇasīto nikkhamma, tava santikamāgatā;

Sāvikā te mahāvīra, pāde vandati sundarī’’.

ข้าแต่พระมหาวีระ สุนทรีสาวิกาของพระองค์ ออกจากกรุงพาราณสี มาสู่สำนักของพระองค์แล้ว ขอถวายบังคมพระบาท

337.

๓๓๗.

‘‘Tuvaṃ buddho tuvaṃ satthā, tuyhaṃ dhītāmhi brāhmaṇa;

Orasā mukhato jātā, katakiccā anāsavā’’.

ข้าแต่พระองค์ผู้ชื่อว่าพราหมณ์ พระองค์คือพระพุทธเจ้า พระองค์คือพระศาสดาของหม่อมฉัน หม่อมฉันเป็นธิดาของพระองค์ เกิดจากพระอุระ เกิดจากพระโอษฐ์ มีกิจที่ทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ

338.

๓๓๘.

‘‘Tassā te svāgataṃ bhadde, tato te adurāgataṃ;

Evañhi dantā āyanti, satthu pādāni vandikā;

Vītarāgā visaṃyuttā, katakiccā anāsavā’’.

ดูก่อนนางผู้เจริญ การมาของเธอเป็นการมาดีแล้ว การมาของเธอจากที่นั้นเป็นการมาไม่ผิด เพราะผู้ที่ฝึกตนแล้ว ปราศจากราคะ ไม่ประกอบด้วยกิเลส มีกิจที่ทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ย่อมพากันมาถวายบังคมพระบาทของพระศาสดาอย่างนี้แหละ

… Sundarī therī….

... พระสุนทรีเถรี ...

5. Subhākammāradhītutherīgāthā

๕. สุภากัมมารธิดาเถรีคาถา

339.

๓๓๙.

‘‘Daharāhaṃ suddhavasanā, yaṃ pure dhammamassuṇiṃ;

Tassā me appamattāya, saccābhisamayo ahu.

เมื่อเรายังเยาว์วัย นุ่งห่มผ้าสะอาด ได้ฟังธรรมใดในกาลก่อน เพราะธรรมนั้น เราผู้ไม่ประมาท จึงได้บรรลุสัจจะ

340.

๓๔๐.

‘‘Tatohaṃ sabbakāmesu, bhusaṃ aratimajjhagaṃ;

Sakkāyasmiṃ bhayaṃ disvā, nekkhammameva pīhaye.

เพราะเหตุนั้น เราจึงได้พบความไม่น่ายินดีอย่างยิ่งในกามทั้งปวง เห็นภัยในสักกายะแล้ว จึงปรารถนาแต่เนกขัมมะเท่านั้น

341.

๓๔๑.

‘‘Hitvānahaṃ ñātigaṇaṃ, dāsakammakarāni ca;

Gāmakhettāni phītāni, ramaṇīye pamodite.

เราละหมู่ญาติ ทาสและกรรมกร ทั้งบ้านและนาที่สมบูรณ์ ซึ่งน่ารื่นรมย์และน่าบันเทิงใจ

342.

๓๔๒.

‘‘Pahāyahaṃ [Pg.417] pabbajitā, sāpateyyamanappakaṃ;

Evaṃ saddhāya nikkhamma, saddhamme suppavedite.

เราละทรัพย์สมบัติมากมายออกบวชแล้ว เราออกจากเรือนด้วยศรัทธาในพระสัทธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ดีแล้วอย่างนี้

343.

๓๔๓.

‘‘Netaṃ assa patirūpaṃ, ākiñcaññañhi patthaye;

Yo jātarūpaṃ rajataṃ, chaḍḍetvā punarāgame.

การกลับไปหากามคุณที่สละแล้วนั้น ไม่สมควรแก่เราผู้บวชแล้วเช่นนี้เลย เพราะเราปรารถนาความไม่มีกังวล ผู้ใดละทองและเงินแล้วจะพึงกลับไปรับมาอีกเล่า

344.

๓๔๔.

‘‘Rajataṃ jātarūpaṃ vā, na bodhāya na santiyā;

Netaṃ samaṇasāruppaṃ, na etaṃ ariyaddhanaṃ.

เงินหรือทอง ไม่เป็นไปเพื่อความตรัสรู้ ไม่เป็นไปเพื่อความสงบ การรับเงินและทองนั้นไม่สมควรแก่สมณะเลย และนั่นก็ไม่ใช่อริยทรัพย์

345.

๓๔๕.

‘‘Lobhanaṃ madanañcetaṃ, mohanaṃ rajavaḍḍhanaṃ;

Sāsaṅkaṃ bahuāyāsaṃ, natthi cettha dhuvaṃ ṭhiti.

เงินและทองนี้เป็นที่ตั้งแห่งความโลภ ความมัวเมา ความหลง เป็นเครื่องเพิ่มพูนธุลีกิเลส มีความน่ารังเกียจ มีความลำบากมาก ในเงินและทองนี้ไม่มีความยั่งยืนมั่นคงเลย

346.

๓๔๖.

‘‘Ettha rattā pamattā ca, saṅkiliṭṭhamanā narā;

Aññamaññena byāruddhā, puthu kubbanti medhagaṃ.

คนทั้งหลายผู้กำหนัดและประมาทในเงินและทองนี้ มีใจเศร้าหมอง เป็นปรปักษ์ต่อกันและกัน ย่อมทำการทะเลาะวิวาทกันมาก

347.

๓๔๗.

‘‘Vadho bandho parikleso, jāni sokapariddavo;

Kāmesu adhipannānaṃ, dissate byasanaṃ bahuṃ.

การฆ่า การจองจำ ความเดือดร้อน ความเสื่อม ความโศก ความร่ำไร ความพินาศมากมาย ย่อมปรากฏแก่ผู้หมกมุ่นอยู่ในกามทั้งหลาย

348.

๓๔๘.

‘‘Taṃ maṃ ñātī amittāva, kiṃ vo kāmesu yuñjatha;

Jānātha maṃ pabbajitaṃ, kāmesu bhayadassiniṃ.

ดูกรญาติทั้งหลาย พวกท่านเป็นญาติ แต่กลับเป็นเหมือนศัตรู เหตุไรจึงชักชวนเรานั้นในกามทั้งหลาย ขอพวกท่านจงรู้เถิดว่า เราเป็นผู้บวชแล้ว เห็นภัยในกามทั้งหลาย

349.

๓๔๙.

‘‘Na hiraññasuvaṇṇena, parikkhīyanti āsavā;

Amittā vadhakā kāmā, sapattā sallabandhanā.

อาสวะทั้งหลายย่อมไม่สิ้นไปเพราะเงินและทอง กามทั้งหลายเป็นอมิตร เป็นผู้ฆ่า เป็นศัตรู เป็นเครื่องร้อยรัดลูกศรคือกิเลส

350.

๓๕๐.

‘‘Taṃ maṃ ñātī amittāva, kiṃ vo kāmesu yuñjatha;

Jānātha maṃ pabbajitaṃ, muṇḍaṃ saṅghāṭipārutaṃ.

ดูกรญาติทั้งหลาย พวกท่านเป็นญาติ แต่กลับเป็นเหมือนศัตรู เหตุไรจึงชักชวนเรานั้นในกามทั้งหลาย ขอพวกท่านจงรู้เถิดว่า เราเป็นผู้บวชแล้ว โกนผม ห่มผ้าสังฆาฏิ

351.

๓๕๑.

‘‘Uttiṭṭhapiṇḍo uñcho ca, paṃsukūlañca cīvaraṃ;

Etaṃ kho mama sāruppaṃ, anagārūpanissayo.

บิณฑบาตที่ได้ด้วยการยืนคอยและด้วยการเที่ยวแสวงหา และผ้าบังสุกุลจีวร นั่นแหละเป็นสิ่งที่สมควรแก่เรา เป็นเครื่องอาศัยอันเหมาะแก่ผู้ไม่มีเรือน

352.

๓๕๒.

‘‘Vantā mahesīhi kāmā, ye dibbā ye ca mānusā;

Khemaṭṭhāne vimuttā te, pattā te acalaṃ sukhaṃ.

กามทั้งหลาย ทั้งที่เป็นของทิพย์และของมนุษย์ พระมหาสีทั้งหลายคายทิ้งแล้ว ท่านเหล่านั้นหลุดพ้นแล้วในแดนเกษม บรรลุถึงสุขที่ไม่หวั่นไหว

353.

๓๕๓.

‘‘Māhaṃ kāmehi saṅgacchiṃ, yesu tāṇaṃ na vijjati;

Amittā vadhakā kāmā, aggikkhandhūpamā dukhā.

ขอเราอย่าได้สมาคมกับกามทั้งหลาย ซึ่งไม่มีที่ต้านทานเลย กามทั้งหลายเป็นอมิตร เป็นผู้ฆ่า เป็นทุกข์ เปรียบด้วยกองไฟ

354.

๓๕๔.

‘‘Paripantho [Pg.418] esa bhayo, savighāto sakaṇṭako;

Gedho suvisamo ceso, mahanto mohanāmukho.

กามนี้เป็นข้าศึก เป็นภัย มีความคับแค้น มีหนามแหลม ทั้งยังเป็นความโลภ เป็นสิ่งที่ไม่สม่ำเสมออย่างยิ่ง เป็นปากทางแห่งความหลงอันใหญ่หลวง

355.

๓๕๕.

‘‘Upasaggo bhīmarūpo, kāmā sappasirūpamā;

Ye bālā abhinandanti, andhabhūtā puthujjanā.

กามทั้งหลายเป็นอุปสรรค มีสภาพน่าหวาดกลัว เปรียบด้วยหัวงู ซึ่งพวกปุถุชนคนพาลผู้มืดบอดพากันเพลิดเพลิน

356.

๓๕๖.

‘‘Kāmapaṅkena sattā hi, bahū loke aviddasū;

Pariyantaṃ na jānanti, jātiyā maraṇassa ca.

เพราะว่า ชนจำนวนมากในโลกผู้ไร้ปัญญา ติดอยู่ในเปือกตมคือกาม ย่อมไม่รู้ที่สุดแห่งชาติและมรณะ

357.

๓๕๗.

‘‘Duggatigamanaṃ maggaṃ, manussā kāmahetukaṃ;

Bahuṃ ve paṭipajjanti, attano rogamāvahaṃ.

มนุษย์ทั้งหลายเพราะเหตุแห่งกาม ย่อมปฏิบัติหนทางอันเป็นไปสู่ทุคติ ซึ่งนำโรคมาให้ตนเป็นอันมาก

358.

๓๕๘.

‘‘Evaṃ amittajananā, tāpanā saṃkilesikā;

Lokāmisā bandhanīyā, kāmā maraṇabandhanā.

กามทั้งหลายเป็นดังนี้ คือ ให้เกิดศัตรู ทำให้เดือดร้อน เป็นเครื่องเศร้าหมอง เป็นอามิสในโลก เป็นเครื่องผูกพัน เป็นบ่วงแห่งความตาย

359.

๓๕๙.

‘‘Ummādanā ullapanā, kāmā cittappamaddino;

Sattānaṃ saṅkilesāya, khippaṃ mārena oḍḍitaṃ.

กามทั้งหลายทำให้คลุ้มคลั่ง ทำให้เพ้อเจ้อ บดขยี้จิตใจ เป็นบ่วงที่มารดักไว้โดยเร็วเพื่อความเศร้าหมองของสัตว์ทั้งหลาย

360.

๓๖๐.

‘‘Anantādīnavā kāmā, bahudukkhā mahāvisā;

Appassādā raṇakarā, sukkapakkhavisosanā.

กามทั้งหลายมีโทษหาที่สุดมิได้ มีทุกข์มาก เป็นพิษร้ายแรง มีความน่ายินดีน้อย เป็นเหตุแห่งสงครามกิเลส ทำให้ส่วนกุศลเหือดแห้งไป

361.

๓๖๑.

‘‘Sāhaṃ etādisaṃ katvā, byasanaṃ kāmahetukaṃ;

Na taṃ paccāgamissāmi, nibbānābhiratā sadā.

เรานั้นทราบความพินาศอันมีกามเป็นเหตุเช่นนี้แล้ว จักไม่กลับไปหากามนั้นอีก เพราะเรายินดีในนิพพานทุกเมื่อ

362.

๓๖๒.

‘‘Raṇaṃ karitvā kāmānaṃ, sītibhāvābhikaṅkhinī;

Appamattā vihassāmi, sabbasaṃyojanakkhaye.

เราทำสงครามกับกามทั้งหลาย มุ่งหวังภาวะที่เยือกเย็น จักเป็นผู้ไม่ประมาท อยู่ในธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งสังโยชน์ทั้งปวง

363.

๓๖๓.

‘‘Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, ariyaṭṭhaṅgikaṃ ujuṃ;

Taṃ maggaṃ anugacchāmi, yena tiṇṇā mahesino’’.

เราจะเดินตามมรรคาอันเกษม ปราศจากธุลี ไม่มีโศก ซึ่งเป็นทางตรง คืออริยมรรคมีองค์ ๘ ที่พระมหาสีทั้งหลายข้ามพ้นไปแล้ว

364.

๓๖๔.

Imaṃ passatha dhammaṭṭhaṃ, subhaṃ kammāradhītaraṃ;

Anejaṃ upasampajja, rukkhamūlamhi jhāyati.

เธอทั้งหลายจงดูนางสุภานี้ ผู้เป็นธิดาของนายช่างทอง ผู้ตั้งมั่นอยู่ในธรรมเถิด นางได้บรรลุธรรมอันไม่หวั่นไหวแล้ว กำลังเพ่งฌานอยู่ที่โคนต้นไม้

365.

๓๖๕.

Ajjaṭṭhamī pabbajitā, saddhā saddhammasobhanā;

Vinītuppalavaṇṇāya, tevijjā maccuhāyinī.

นางสุภานี้บวชได้ ๘ วันแล้ว มีศรัทธา งดงามในพระสัทธรรม ได้รับการแนะนำจากพระอุบลวรรณาเถรี เป็นผู้ได้วิชชา ๓ ละมัจจุราชได้แล้ว

366.

๓๖๖.

Sāyaṃ [Pg.419] bhujissā anaṇā, bhikkhunī bhāvitindriyā;

Sabbayogavisaṃyuttā, katakiccā anāsavā.

ภิกษุณีนั้นเป็นไท ไม่มีหนี้ มีอินทรีย์อบรมแล้ว พรากจากโยคะทั้งปวง มีกิจที่ต้องทำสำเร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ

367.

๓๖๗.

Taṃ sakko devasaṅghena, upasaṅkamma iddhiyā;

Namassati bhūtapati, subhaṃ kammāradhītaranti.

ท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่แห่งภูต พร้อมด้วยหมู่เทพ เสด็จเข้าไปหานางสุภาธิดาของนายช่างทองนั้นด้วยฤทธิ์แล้ว ทรงนอบน้อมอยู่

… Subhā kammāradhītā therī….

พระสุภาเถรีธิดานายช่างทอง

Vīsatinipāto niṭṭhito.

วีสตินิบาต จบ

14. Tiṃsanipāto

๑๔. ติงสนิบาต

1. Subhājīvakambavanikātherīgāthā

๑. สุภาชีวกัมพวนิกาเถรีคาถา

368.

๓๖๘.

Jīvakambavanaṃ [Pg.420] rammaṃ, gacchantiṃ bhikkhuniṃ subhaṃ;

Dhuttako sannivāresi, tamenaṃ abravī subhā.

นักเลงคนหนึ่งได้ห้ามภิกษุณีชื่อสุภาผู้กำลังไปสู่สวนมะม่วงของหมอชีวกอันน่ารื่นรมย์ นางสุภาได้กล่าวกับนักเลงนั้นว่า

369.

๓๖๙.

‘‘Kiṃ te aparādhitaṃ mayā, yaṃ maṃ ovariyāna tiṭṭhasi;

Na hi pabbajitāya āvuso, puriso samphusanāya kappati.

“ดูก่อนพ่อหนุ่ม เราทำอะไรผิดต่อท่านหรือ ท่านจึงมายืนขวางเราไว้ ดูก่อนพ่อหนุ่ม บุรุษไม่ควรสัมผัสต้องกายบรรพชิตา”

370.

๓๗๐.

‘‘Garuke mama satthusāsane, yā sikkhā sugatena desitā;

Parisuddhapadaṃ anaṅgaṇaṃ, kiṃ maṃ ovariyāna tiṭṭhasi.

“ในคำสอนของพระศาสดาของเราอันหนักแน่น พระสุคตทรงแสดงสิกขาใดไว้ เราเป็นผู้มีบทอันบริสุทธิ์ ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน เหตุไฉนท่านจึงมายืนขวางเราไว้”

371.

๓๗๑.

‘‘Āvilacitto anāvilaṃ, sarajo vītarajaṃ anaṅgaṇaṃ;

Sabbattha vimuttamānasaṃ, kiṃ maṃ ovariyāna tiṭṭhasi’’.

“ท่านผู้มีจิตขุ่นมัว มีธุลีคือราคะ เหตุไฉนจึงมายืนขวางเราผู้มีจิตไม่ขุ่นมัว ปราศจากธุลีคือราคะ ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน มีใจหลุดพ้นแล้วในธรรมทั้งปวง”

372.

๓๗๒.

‘‘Daharā ca apāpikā casi, kiṃ te pabbajjā karissati;

Nikkhipa kāsāyacīvaraṃ, ehi ramāma supupphite vane.

“เธอยังสาวและสวยงาม การบวชจะทำอะไรให้เธอได้ จงเปลื้องผ้ากาสายะออกเถิด มาเถิด เรามารื่นรมย์กันในป่าที่มีดอกไม้บานสะพรั่ง”

373.

๓๗๓.

‘‘Madhurañca pavanti sabbaso, kusumarajena samuṭṭhitā dumā;

Paṭhamavasanto sukho utu, ehi ramāma supupphite vane.

“ต้นไม้ทั้งหลายอบอวลด้วยละอองเกสร ส่งกลิ่นหอมฟุ้งไปทั่วสารทิศ นี่เป็นต้นวสันตฤดูอันน่ารื่นรมย์ มาเถิด เรามารื่นรมย์กันในป่าที่ดอกไม้บานสะพรั่ง”

374.

๓๗๔.

‘‘Kusumitasikharā ca pādapā, abhigajjantiva māluteritā;

Kā tuyhaṃ rati bhavissati, yadi ekā vanamogahissasi.

“หมู่ไม้มีดอกบานสะพรั่งถึงยอด ถูกลมพัดไหวราวกับจะส่งเสียงกึกก้อง หากเธอจะเข้าไปในป่าแต่ผู้เดียว ความรื่นรมย์อะไรของเธอจักมีเล่า”

375.

๓๗๕.

‘‘Vāḷamigasaṅghasevitaṃ[Pg.421], kuñjaramattakareṇuloḷitaṃ;

Asahāyikā gantumicchasi, rahitaṃ bhiṃsanakaṃ mahāvanaṃ.

“เธอปรารถนาจะไปสู่ป่าใหญ่อันน่าสะพรึงกลัว ปราศจากผู้คน เป็นที่อาศัยของหมู่สัตว์ร้าย และช้างพังตกมันเกลือกกลั้วอยู่ โดยไม่มีเพื่อนหรือ”

376.

๓๗๖.

‘‘Tapanīyakatāva dhītikā, vicarasi cittalateva accharā;

Kāsikasukhumehi vaggubhi, sobhasī suvasanehi nūpame.

“เธอเที่ยวไปประดุจตุ๊กตาทอง หรือเหมือนนางอัปสรในสวนจิตรลดา น้องหญิงผู้หาที่เปรียบมิได้ เธอจะงดงามด้วยผ้าเนื้อดีจากแคว้นกาสีอันละเอียดอ่อน”

377.

๓๗๗.

‘‘Ahaṃ tava vasānugo siyaṃ, yadi viharemase kānanantare;

Na hi matthi tayā piyattaro, pāṇo kinnarimandalocane.

“เราจะยอมอยู่ในอำนาจของเธอ หากเราได้อยู่ด้วยกันในป่า ไม่มีใครเป็นที่รักยิ่งกว่าเธอสำหรับเราเลย น้องหญิงผู้มีดวงตากลมงามดุจกินรี”

378.

๓๗๘.

‘‘Yadi me vacanaṃ karissasi, sukhitā ehi agāramāvasa;

Pāsādanivātavāsinī, parikammaṃ te karontu nāriyo.

“หากเธอจะทำตามคำของเรา มาเถิด จงมาอยู่ครองเรือนอย่างมีความสุข จงอยู่ในปราสาทที่ไม่มีลม ให้หญิงรับใช้ทั้งหลายคอยปรนนิบัติเธอ”

379.

๓๗๙.

‘‘Kāsikasukhumāni dhāraya, abhiropehi ca mālavaṇṇakaṃ;

Kañcanamaṇimuttakaṃ bahuṃ, vividhaṃ ābharaṇaṃ karomi te.

“เธอจงนุ่งห่มผ้าเนื้อดีจากแคว้นกาสี จงประดับด้วยระเบียบดอกไม้และเครื่องประเทืองผิว เราจะทำเครื่องประดับต่างๆ มากมาย ทั้งทอง แก้วมณี และไข่มุกให้แก่เธอ”

380.

๓๘๐.

‘‘Sudhotarajapacchadaṃ subhaṃ, goṇakatūlikasanthataṃ navaṃ;

Abhiruha sayanaṃ mahārahaṃ, candanamaṇḍitasāragandhikaṃ;

“เธอจงขึ้นสู่ที่นอนอันมีค่ามาก ใหม่ งดงาม มีผ้าปูที่ซักสะอาดปราศจากธุลี ปูลาดด้วยเครื่องลาดทำด้วยขนแกะและนุ่น ประดับและอบด้วยแก่นจันทน์อันมีกลิ่นหอม”

381.

๓๘๑.

‘‘Uppalaṃ cudakā samuggataṃ, yathā taṃ amanussasevitaṃ;

Evaṃ tvaṃ brahmacārinī, sakesaṅgesu jaraṃ gamissasi’’.

“ดอกอุบลที่เกิดขึ้นจากน้ำ อันอมนุษย์หวงแหนไว้ ไม่มีใครได้ใช้สอยแล้วก็ร่วงโรยไปฉันใด เธอก็ฉันนั้น เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ จักถึงความชราไปในอวัยวะของตน (โดยไม่มีใครได้ชื่นชม)”

382.

๓๘๒.

‘‘Kiṃ [Pg.422] te idha sārasammataṃ, kuṇapapūramhi susānavaḍḍhane;

Bhedanadhamme kaḷevare, yaṃ disvā vimano udikkhasi’’.

“ในร่างกายนี้ที่เต็มไปด้วยซากศพ มีอันแตกสลายเป็นธรรมดา เป็นเครื่องเพิ่มพูนป่าช้า ท่านเห็นอะไรว่าเป็นสาระหรือ ท่านเห็นสิ่งใดแล้วจึงมีใจวิปลาสเพ่งดูอยู่”

383.

๓๘๓.

‘‘Akkhīni ca turiyāriva, kinnariyāriva pabbatantare;

Tava me nayanāni dakkhiya, bhiyyo kāmaratī pavaḍḍhati.

“น้องหญิง ดวงตาของเธอเหมือนดวงตาของเนื้อทราย เหมือนดวงตาของกินรีในซอกเขา เมื่อเราได้เห็นดวงตาของเธอแล้ว ความยินดีในกามของเราก็ยิ่งเจริญขึ้น”

384.

๓๘๔.

‘‘Uppalasikharopamāni te, vimale hāṭakasannibhe mukhe;

Tava me nayanāni dakkhiya, bhiyyo kāmaguṇo pavaḍḍhati.

“เมื่อได้เห็นดวงตาของเธอซึ่งเปรียบด้วยยอดกลีบอุบล บนใบหน้าที่ปราศจากมลทินดุจรูปทอง กามคุณของเราก็ยิ่งเจริญขึ้น”

385.

๓๘๕.

‘‘Api dūragatā saramhase, āyatapamhe visuddhadassane;

Na hi matthi tayā piyattarā, nayanā kinnarimandalocane’’.

“แม้เธอจะไปไกล เราก็จะระลึกถึงดวงตาที่มีขนตางอนยาว มีการเห็นอันบริสุทธิ์ น้องหญิงผู้มีดวงตากลมงามดุจกินรี ไม่มีอะไรเป็นที่รักยิ่งกว่าดวงตาของเธอสำหรับเราเลย”

386.

๓๘๖.

‘‘Apathena payātumicchasi, candaṃ kīḷanakaṃ gavesasi;

Meruṃ laṅghetumicchasi, yo tvaṃ buddhasutaṃ maggayasi.

“ท่านปรารถนาจะไปในทางที่ไม่ใช่ทาง ท่านแสวงหาพระจันทร์มาเป็นของเล่น ท่านปรารถนาจะกระโดดข้ามภูเขาพระสุเมรุ เพราะท่านมัวเมาในพุทธธิดา”

387.

๓๘๗.

‘‘Natthi hi loke sadevake, rāgo yatthapi dāni me siyā;

Napi naṃ jānāmi kīriso, atha maggena hato samūlako.

“ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก ไม่มีอารมณ์ใดที่จะเป็นที่ตั้งแห่งราคะของเราได้อีกแล้ว เราไม่รู้ว่าราคะนั้นเป็นเช่นไร เพราะเราได้ฆ่าราคะพร้อมทั้งมูลรากเสียแล้วด้วยมรรค”

388.

๓๘๘.

‘‘Iṅgālakuyāva ujjhito, visapattoriva aggito kato ;

Napi naṃ passāmi kīriso, atha maggena hato samūlako.

“ราคะนั้นเป็นเหมือนของที่ถูกทิ้งลงในหลุมถ่านเพลิง เหมือนภาชนะยาพิษที่ถูกทำลายจนหมดสิ้น เราไม่เห็นว่าราคะนั้นเป็นเช่นไร เพราะเราได้ฆ่าราคะพร้อมทั้งมูลรากเสียแล้วด้วยมรรค”

389.

๓๘๙.

‘‘Yassā [Pg.423] siyā apaccavekkhitaṃ, satthā vā anupāsito siyā;

Tvaṃ tādisikaṃ palobhaya, jānantiṃ so imaṃ vihaññasi.

“หญิงใดที่ยังมิได้พิจารณา (ขันธ์ 5 นี้) หรือพระศาสดายังมิได้ทรงสั่งสอน ท่านจงไปล่อลวงหญิงเช่นนั้นเถิด ท่านมาเบียดเบียนเราผู้รู้อยู่นี้ ย่อมได้รับความลำบาก”

390.

๓๙๐.

‘‘Mayhañhi akkuṭṭhavandite, sukhadukkhe ca satī upaṭṭhitā;

Saṅkhatamasubhanti jāniya, sabbattheva mano na limpati.

“สติของเราตั้งมั่นแล้วทั้งในคำด่าและคำไหว้ ทั้งในสุขและทุกข์ เรารู้ว่าสังขตธรรมเป็นของไม่งาม จิตของเราจึงไม่ติดอยู่ในภพทั้งปวง”

391.

๓๙๑.

‘‘Sāhaṃ sugatassa sāvikā, maggaṭṭhaṅgikayānayāyinī;

Uddhaṭasallā anāsavā, suññāgāragatā ramāmahaṃ.

“เรานั้นเป็นสาวิกาของพระสุคต ผู้ไปสู่พระนิพพานด้วยยานคืออริยมรรคมีองค์ ๘ ถอนลูกศรคือราคะได้แล้ว ไม่มีอาสวะ เราไปสู่เรือนว่างแล้วย่อมยินดีอยู่”

392.

๓๙๒.

‘‘Diṭṭhā hi mayā sucittitā, sombhā dārukapillakāni vā;

Tantīhi ca khīlakehi ca, vinibaddhā vividhaṃ panaccakā.

“เราเคยเห็นหุ่นไม้ที่เขาทำขึ้นอย่างวิจิตร หรือตุ๊กตาดินเผา ที่ผูกไว้ด้วยเชือกและสลัก ให้เต้นรำไปต่างๆ นานา”

393.

๓๙๓.

‘‘Tamhuddhaṭe tantikhīlake, vissaṭṭhe vikale parikrite ;

Na vindeyya khaṇḍaso kate, kimhi tattha manaṃ nivesaye.

“เมื่อถอนเชือกและสลักเหล่านั้นออกแล้ว ทำให้กระจัดกระจาย แยกเป็นชิ้นๆ ก็จะหาความเป็นหุ่นไม่ได้ เมื่อเป็นเช่นนี้ จะพึงตั้งใจไว้ในชิ้นส่วนไหนเล่า”

394.

๓๙๔.

‘‘Tathūpamā dehakāni maṃ, tehi dhammehi vinā na vattanti;

Dhammehi vinā na vattati, kimhi tattha manaṃ nivesaye.

“ร่างกายของเราก็มีอุปมาฉันนั้น เว้นจากธรรมเหล่านั้น (คือธาตุต่างๆ) ร่างกายก็เป็นไปไม่ได้ เมื่อเป็นเช่นนี้ จะพึงตั้งใจไว้ในธรรมส่วนไหนเล่า”

395.

๓๙๕.

‘‘Yathā haritālena makkhitaṃ, addasa cittikaṃ bhittiyā kataṃ;

Tamhi te viparītadassanaṃ, saññā mānusikā niratthikā.

“ท่านเห็นรูปภาพที่วาดไว้บนฝา ฉาบด้วยสีต่างๆ แล้วเกิดสัญญาว่าเป็นมนุษย์ สัญญานั้นก็ไร้ประโยชน์ การเห็นของท่านในรูปภาพนั้นเป็นการเห็นที่วิปลาส”

396.

๓๙๖.

‘‘Māyaṃ [Pg.424] viya aggato kataṃ, supinanteva suvaṇṇapādapaṃ;

Upagacchasi andha rittakaṃ, janamajjheriva rupparūpakaṃ.

“ดูก่อนคนเขลา ท่านเข้าถึงสิ่งว่างเปล่า เหมือนมายาที่นักมายากลแสดงไว้เบื้องหน้า เหมือนต้นไม้ทองที่เห็นในความฝัน เหมือนรูปเงินรูปทอง (ที่นักมายากลแสดง) ท่ามกลางประชาชน”

397.

๓๙๗.

‘‘Vaṭṭaniriva koṭarohitā, majjhe pubbuḷakā saassukā;

Pīḷakoḷikā cettha jāyati, vividhā cakkhuvidhā ca piṇḍitā’’.

“ดวงตาตั้งอยู่ในเบ้าเหมือนก้อนยางไม้ มีฟองน้ำอยู่ตรงกลาง พร้อมด้วยน้ำตา ขี้ตาก็เกิดในดวงตานี้ ส่วนต่างๆ ของตาก็รวมกันอยู่”

398.

๓๙๘.

Uppāṭiya cārudassanā, na ca pajjittha asaṅgamānasā;

‘‘Handa te cakkhuṃ harassu taṃ’’, tassa narassa adāsi tāvade.

พระสุภาเถรีผู้มีรูปงาม ควักดวงตาออกแล้ว มีใจไม่ข้องเกี่ยว ได้ให้ดวงตานั้นแก่บุรุษนั้นในขณะนั้นเอง (พร้อมกับกล่าวว่า) “เชิญเถิด ท่านจงนำดวงตาของดิฉันนี้ไปเถิด” และนางก็มิได้ติดข้องอยู่ (ในดวงตานั้น)

399.

๓๙๙.

Tassa ca viramāsi tāvade, rāgo tattha khamāpayī ca naṃ;

‘‘Sotthi siyā brahmacārinī, na puno edisakaṃ bhavissati’’.

ในขณะนั้นเอง ความกำหนัดในดวงตานั้นของบุรุษนั้นก็หายไป และเขาได้ขอขมานางว่า “ข้าแต่ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ขอความสวัสดีจงมีแก่ท่าน การกระทำเช่นนี้จักไม่มีอีกต่อไป”

400.

๔๐๐.

‘‘Āsādiya edisaṃ janaṃ, aggiṃ pajjalitaṃ va liṅgiya;

Gaṇhiya āsīvisaṃ viya, api nu sotthi siyā khamehi no’’.

“ข้าพเจ้าล่วงเกินท่านผู้เป็นเช่นนี้ เหมือนกอดกองไฟที่ลุกโชน เหมือนจับอสรพิษร้าย ขอความสวัสดีจงมีแก่ท่านเถิด โปรดอดโทษให้แก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด”

401.

๔๐๑.

Muttā ca tato sā bhikkhunī, agamī buddhavarassa santikaṃ;

Passiya varapuññalakkhaṇaṃ, cakkhu āsi yathā purāṇakanti.

ภิกษุณีนั้น ครั้นพ้นจากบุรุษนั้นแล้ว ได้ไปยังสำนักของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ เมื่อได้เห็นพระลักษณะอันเกิดแต่บุญอันประเสริฐ ดวงตาของนางก็ได้กลับเป็นเหมือนเดิม

… Subhā jīvakambavanikā therī….

... พระสุภาเถรี ผู้อยู่ในป่ามะม่วงของหมอชีวก ...

Tiṃsanipāto niṭṭhito.

จบ ติงสนิบาต

15. Cattālīsanipāto

๑๕. จัตตาฬีสนิบาต

1. Isidāsītherīgāthā

๑. อิสิทาสีเถรีคาถา

402.

๔๐๒.

Nagaramhi [Pg.425] kusumanāme, pāṭaliputtamhi pathaviyā maṇḍe;

Sakyakulakulīnāyo, dve bhikkhuniyo hi guṇavatiyo.

ในนครปาฏลีบุตร อันมีนามว่ากุสุมา ซึ่งเป็นดั่งมณฑลแห่งแผ่นดิน ได้มีภิกษุณี ๒ รูป ผู้เกิดในสกุลศากยะ เป็นผู้มีคุณธรรม

403.

๔๐๓.

Isidāsī tattha ekā, dutiyā bodhīti sīlasampannā ca;

Jhānajjhāyanaratāyo, bahussutāyo dhutakilesāyo.

ในภิกษุณี ๒ รูปนั้น รูปหนึ่งชื่ออิสิทาสี อีกรูปหนึ่งชื่อโพธิ ทั้งสองท่านสมบูรณ์ด้วยศีล ยินดีในฌานและสมาบัติ เป็นพหูสูต มีกิเลสอันขจัดแล้ว

404.

๔๐๔.

Tā piṇḍāya caritvā, bhattatthaṃ kariya dhotapattāyo;

Rahitamhi sukhanisinnā, imā girā abbhudīresuṃ.

ภิกษุณีทั้งสองรูปนั้น เที่ยวบิณฑบาต ทำภัตกิจเสร็จแล้ว ล้างบาตรแล้ว นั่งสบายในที่สงัด ได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้

405.

๔๐๕.

‘‘Pāsādikāsi ayye, isidāsi vayopi te aparihīno;

Kiṃ disvāna byālikaṃ, athāsi nekkhammamanuyuttā’’.

“ท่านอิสิทาสีผู้เจริญ ท่านเป็นผู้น่าเลื่อมใส ทั้งวัยของท่านก็ยังไม่เสื่อม ท่านเห็นโทษอะไร จึงได้ประกอบเนกขัมมะ (คือการบวช)”

406.

๔๐๖.

Evamanuyuñjiyamānā sā, rahite dhammadesanākusalā;

Isidāsī vacanamabravi, ‘‘suṇa bodhi yathāmhi pabbajitā.

พระอิสิทาสีเถรีนั้น ผู้ฉลาดในการแสดงธรรม ถูกพระโพธิเถรีซักถามในที่สงัดดังนี้แล้ว จึงกล่าวคำว่า “ท่านโพธิ โปรดฟังเถิด ดิฉันบวชมาได้อย่างไร

407.

๔๐๗.

‘‘Ujjeniyā puravare, mayhaṃ pitā sīlasaṃvuto seṭṭhi;

Tassamhi ekadhītā, piyā manāpā ca dayitā ca.

ในนครอุชเชนีอันประเสริฐ บิดาของดิฉันเป็นเศรษฐี ผู้สำรวมในศีล ดิฉันเป็นธิดาคนเดียวของท่าน เป็นที่รัก ที่พอใจ และเป็นที่เอ็นดู

408.

๔๐๘.

‘‘Atha me sāketato varakā, āgacchumuttamakulīnā;

Seṭṭhī pahūtaratano, tassa mamaṃ suṇhamadāsi tāto.

ต่อมา มีเศรษฐีผู้มีทรัพย์สมบัติมาก ตระกูลสูง ส่งคนมาสู่ขอดิฉันจากเมืองสาเกต บิดาได้ยกดิฉันให้เป็นสะใภ้ของเศรษฐีนั้น

409.

๔๐๙.

‘‘Sassuyā sassurassa ca, sāyaṃ pātaṃ paṇāmamupagamma;

Sirasā karomi pāde, vandāmi yathāmhi anusiṭṭhā.

ดิฉันเข้าไปไหว้พ่อผัวแม่ผัวทั้งในเวลาเย็นและเวลาเช้า เอาศีรษะกราบเท้าของท่านทั้งสองตามที่ได้รับการสั่งสอนมา

410.

๔๑๐.

‘‘Yā mayhaṃ sāmikassa, bhaginiyo bhātuno parijano vā;

Tamekavarakampi disvā, ubbiggā āsanaṃ demi.

เมื่อเห็นพี่สาวน้องสาว พี่ชายน้องชาย หรือบริวารของสามี แม้เพียงคนเดียว ดิฉันก็รีบลุกขึ้นต้อนรับและให้ที่นั่ง

411.

๔๑๑.

‘‘Annena ca pānena ca, khajjena ca yañca tattha sannihitaṃ;

Chādemi upanayāmi ca, demi ca yaṃ yassa patirūpaṃ.

ดิฉันบำรุงด้วยข้าว น้ำ และของขบเคี้ยว และสิ่งใดที่เตรียมไว้ในที่นั้น ดิฉันก็จัดแจงนำมาให้ และให้สิ่งที่สมควรแก่คนนั้นๆ

412.

๔๑๒.

‘‘Kālena upaṭṭhahitvā, gharaṃ samupagamāmi ummāre;

Dhovantī hatthapāde, pañjalikā sāmikamupemi.

ดิฉันลุกขึ้นตามเวลา ปรนนิบัติ (สามี) แล้วจึงเข้าไปยังเรือน ล้างมือล้างเท้าที่ธรณีประตู ประนมมือเข้าไปหาสามี

413.

๔๑๓.

‘‘Kocchaṃ pasādaṃ añjaniñca, ādāsakañca gaṇhitvā;

Parikammakārikā viya, sayameva patiṃ vibhūsemi.

ดิฉันถือเอาหวี เครื่องประเทืองผิว ยาหยอดตา และกระจก ประดับประดาสามีด้วยตนเอง ดุจหญิงรับใช้

414.

๔๑๔.

‘‘Sayameva [Pg.426] odanaṃ sādhayāmi, sayameva bhājanaṃ dhovantī;

Mātāva ekaputtakaṃ, tathā bhattāraṃ paricarāmi.

ดิฉันหุงข้าวด้วยตนเอง ล้างภาชนะด้วยตนเอง ปรนนิบัติสามีเหมือนมารดาปรนนิบัติบุตรคนเดียว

415.

๔๑๕.

‘‘Evaṃ maṃ bhattikataṃ, anurattaṃ kārikaṃ nihatamānaṃ;

Uṭṭhāyikaṃ analasaṃ, sīlavatiṃ dussate bhattā.

สามีกลับขึ้งเคียดต่อดิฉัน ผู้มีความภักดี จงรักภักดี ทำหน้าที่ ลดมานะ ขยันหมั่นเพียร ไม่เกียจคร้าน และมีศีลถึงเพียงนี้

416.

๔๑๖.

‘‘So mātarañca pitarañca, bhaṇati ‘āpucchahaṃ gamissāmi;

Isidāsiyā na saha vacchaṃ, ekāgārehaṃ saha vatthuṃ’.

เขาบอกกับมารดาและบิดาว่า ‘ลูกจะขอลาไป ลูกจะไม่อยู่ร่วมกับอิสิทาสี จะไม่อยู่ร่วมเรือนเดียวกันกับนาง’

417.

๔๑๗.

‘‘‘Mā evaṃ putta avaca, isidāsī paṇḍitā paribyattā;

Uṭṭhāyikā analasā, kiṃ tuyhaṃ na rocate putta’.

‘ลูกเอ๋ย อย่าพูดอย่างนั้นเลย อิสิทาสีเป็นคนฉลาด หลักแหลม ขยันหมั่นเพียร ไม่เกียจคร้าน ทำไมลูกจึงไม่ชอบใจนางเล่า’

418.

๔๑๘.

‘‘‘Na ca me hiṃsati kiñci, na cahaṃ isidāsiyā saha vacchaṃ;

Dessāva me alaṃ me, apucchāhaṃ gamissāmi’.

‘นางไม่ได้เบียดเบียนอะไรลูกเลย แต่ลูกจะไม่อยู่ร่วมกับอิสิทาสี ลูกเกลียดนาง พอแล้วสำหรับลูก ลูกจะขอลาไป’

419.

๔๑๙.

‘‘Tassa vacanaṃ suṇitvā, sassu sasuro ca maṃ apucchiṃsu;

‘Kissa tayā aparaddhaṃ, bhaṇa vissaṭṭhā yathābhūtaṃ’.

พ่อผัวแม่ผัวได้ฟังคำของเขาแล้ว จึงถามดิฉันว่า ‘เจ้าทำผิดอะไรต่อเขาหรือ บอกมาตามจริงอย่างเปิดเผยเถิด’

420.

๔๒๐.

‘‘‘Napihaṃ aparajjhaṃ kiñci, napi hiṃsemi na bhaṇāmi dubbacanaṃ;

Kiṃ sakkā kātuyye, yaṃ maṃ viddessate bhattā’.

‘ดิฉันไม่ได้ทำผิดอะไรเลย ไม่ได้เบียดเบียน ไม่ได้กล่าวคำหยาบคาย สามีเกลียดดิฉัน ดิฉันจะทำอะไรได้เล่า ท่านผู้เจริญ’

421.

๔๒๑.

‘‘Te maṃ pitugharaṃ paṭinayiṃsu, vimanā dukhena adhibhūtā;

‘Puttamanurakkhamānā, jitāmhase rūpiniṃ lakkhiṃ’.

พวกท่านเสียใจ ถูกความทุกข์ครอบงำ พลางรักษาน้ำใจบุตร กล่าวว่า ‘เราพ่ายแพ้เสียแล้ว ซึ่งนางลักษมีผู้มีรูปงาม’ แล้วจึงส่งดิฉันกลับไปยังเรือนของบิดา

422.

๔๒๒.

‘‘Atha maṃ adāsi tāto, aḍḍhassa gharamhi dutiyakulikassa;

Tato upaḍḍhasuṅkena, yena maṃ vindatha seṭṭhi.

ต่อมา บิดาได้ยกดิฉันให้แก่ชายคนที่สองในตระกูลที่มั่งคั่ง ด้วยสินสอดกึ่งหนึ่งของที่เศรษฐีคนแรกได้ให้ไว้

423.

๔๒๓.

‘‘Tassapi gharamhi māsaṃ, avasiṃ atha sopi maṃ paṭiccharayi ;

Dāsīva upaṭṭhahantiṃ, adūsikaṃ sīlasampannaṃ.

ดิฉันอยู่ในเรือนของเขาได้หนึ่งเดือน แล้วเขาก็ขับไล่ดิฉัน ผู้ไม่มีความผิด สมบูรณ์ด้วยศีล และคอยปรนนิบัติรับใช้ดุจทาสี

424.

๔๒๔.

‘‘Bhikkhāya ca vicarantaṃ, damakaṃ dantaṃ me pitā bhaṇati;

‘Hohisi me jāmātā, nikkhipa poṭṭhiñca ghaṭikañca’.

ครั้งนั้น บิดาของเราได้กล่าวกับบุรุษผู้ฝึกตนแล้ว ผู้สงบเสงี่ยม เที่ยวไปเพื่อภิกษาว่า ‘เธอจงมาเป็นลูกเขยของเราเถิด จงทิ้งผ้าเก่าและบาตรดินเสีย’

425.

๔๒๕.

‘‘Sopi vasitvā pakkhaṃ, atha tātaṃ bhaṇati ‘dehi me poṭṭhiṃ;

Ghaṭikañca mallakañca, punapi bhikkhaṃ carissāmi’.

บุรุษนั้นอยู่ได้กึ่งเดือน ก็กล่าวกับท่านพ่อว่า ‘ขอท่านจงให้ผ้าเก่า บาตรดิน และถ้วยแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจักเที่ยวไปเพื่อภิกษาอีก’

426.

๔๒๖.

‘‘Atha [Pg.427] naṃ bhaṇatī tāto, ammā sabbo ca me ñātigaṇavaggo;

‘Kiṃ te na kīrati idha, bhaṇa khippaṃ taṃ te karihi’ti.

ครั้งนั้น ท่านพ่อ ท่านแม่ และหมู่ญาติทั้งหมดของเราได้กล่าวกับเขาว่า ‘ในเรือนนี้มีอะไรที่เธอไม่พอใจหรือ จงรีบบอกมาเถิด นางอิสิทาสีจักทำความพอใจนั้นให้แก่เธอ’

427.

๔๒๗.

‘‘Evaṃ bhaṇito bhaṇati, ‘yadi me attā sakkoti alaṃ mayhaṃ;

Isidāsiyā na saha vacchaṃ, ekagharehaṃ saha vatthuṃ’.

เขาถูกกล่าวอย่างนี้แล้วจึงกล่าวตอบว่า ‘ถ้าตัวข้าพเจ้าพึงเป็นอิสระได้เอง ข้าพเจ้าพอใจแล้ว ข้าพเจ้าไม่อาจอยู่ร่วมกับนางอิสิทาสีในเรือนเดียวกันได้’

428.

๔๒๘.

‘‘Vissajjito gato so, ahampi ekākinī vicintemi;

‘Āpucchitūna gacchaṃ, marituye vā pabbajissaṃ vā’.

เขาถูกส่งไปแล้วก็จากไป แม้เราก็คิดอยู่แต่ผู้เดียวว่า ‘เราจะขอลาไปตายเสีย หรือว่าจะบวชดี’

429.

๔๒๙.

‘‘Atha ayyā jinadattā, āgacchī gocarāya caramānā;

Tātakulaṃ vinayadharī, bahussutā sīlasampannā.

ครั้งนั้น พระแม่เจ้าชินทัตตา ผู้ทรงวินัย เป็นพหูสูต สมบูรณ์ด้วยศีล เที่ยวไปเพื่อโคจร ได้มายังตระกูลของท่านพ่อ

430.

๔๓๐.

‘‘Taṃ disvāna amhākaṃ, uṭṭhāyāsanaṃ tassā paññāpayiṃ;

Nisinnāya ca pāde, vanditvā bhojanamadāsiṃ.

เราเห็นท่านมายังเรือนของเราแล้ว จึงลุกขึ้นปูอาสนะถวายท่าน และเมื่อท่านนั่งแล้ว เราจึงไหว้เท้าทั้งสองแล้วได้ถวายโภชนะ

431.

๔๓๑.

‘‘Annena ca pānena ca, khajjena ca yañca tattha sannihitaṃ;

Santappayitvā avacaṃ, ‘ayye icchāmi pabbajituṃ’.

เราได้ทำให้ท่านอิ่มหนำด้วยข้าว น้ำ ของขบเคี้ยว และของอื่นใดที่เตรียมไว้ในที่นั้น แล้วได้กราบเรียนว่า ‘พระแม่เจ้าเจ้าข้า ดิฉันปรารถนาจะบวช’

432.

๔๓๒.

‘‘Atha maṃ bhaṇatī tāto, ‘idheva puttaka carāhi tvaṃ dhammaṃ;

Annena ca pānena ca, tappaya samaṇe dvijātī ca’.

ครั้งนั้น ท่านพ่อได้กล่าวกับเราว่า ‘ลูกเอ๋ย เจ้าจงประพฤติธรรมอยู่ในเรือนนี้แหละ จงบำรุงสมณพราหมณ์ทั้งหลายด้วยข้าวและน้ำเถิด’

433.

๔๓๓.

‘‘Athahaṃ bhaṇāmi tātaṃ, rodantī añjaliṃ paṇāmetvā;

‘Pāpañhi mayā pakataṃ, kammaṃ taṃ nijjaressāmi’.

ครั้งนั้น เราประนมอัญชลีร่ำไห้ กราบเรียนท่านพ่อว่า ‘ลูกได้ทำบาปไว้แล้ว ลูกจักเปลื้องกรรมนั้นเสีย’

434.

๔๓๔.

‘‘Atha maṃ bhaṇatī tāto, ‘pāpuṇa bodhiñca aggadhammañca;

Nibbānañca labhassu, yaṃ sacchikarī dvipadaseṭṭho’.

ครั้งนั้น ท่านพ่อได้กล่าวกับเราว่า ‘ลูกจงบรรลุโพธิญาณและธรรมอันเลิศ และจงได้นิพพานที่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้าได้ทรงประจักษ์แจ้งแล้วเถิด’

435.

๔๓๕.

‘‘Mātāpitū abhivādayitvā, sabbañca ñātigaṇavaggaṃ;

Sattāhaṃ pabbajitā, tisso vijjā aphassayiṃ.

เราไหว้มารดาบิดาและหมู่ญาติทั้งหมดแล้ว บวชได้ ๗ วัน ก็ได้บรรลุวิชชา ๓

436.

๔๓๖.

‘‘Jānāmi attano satta, jātiyo yassayaṃ phalavipāko;

Taṃ tava ācikkhissaṃ, taṃ ekamanā nisāmehi.

ดิฉันระลึกชาติของตนได้ ๗ ชาติ ซึ่งเป็นผลวิบากของกรรมใด จักบอกกรรมนั้นแก่ท่าน ขอท่านจงตั้งใจฟังกรรมนั้นเถิด

437.

๔๓๗.

‘‘Nagaramhi erakacche, suvaṇṇakāro ahaṃ pahūtadhano;

Yobbanamadena matto so, paradāraṃ asevihaṃ.

ในกรุงเอรกกัจฉะ ดิฉันเป็นช่างทอง มีทรัพย์มาก มัวเมาด้วยความเมาในวัย ได้คบชู้กับภรรยาของผู้อื่น

438.

๔๓๘.

‘‘Sohaṃ tato cavitvā, nirayamhi apaccisaṃ ciraṃ;

Pakko tato ca uṭṭhahitvā, makkaṭiyā kucchimokkamiṃ.

ดิฉันนั้นจุติจากอัตภาพนั้นแล้ว ได้หมกไหม้อยู่ในนรกสิ้นกาลนาน ครั้นพ้นจากนรกนั้นแล้ว ก็ได้เข้าถึงท้องของนางวานร

439.

๔๓๙.

‘‘Sattāhajātakaṃ [Pg.428] maṃ, mahākapi yūthapo nillacchesi;

Tassetaṃ kammaphalaṃ, yathāpi gantvāna paradāraṃ.

เมื่อดิฉันเกิดได้ ๗ วัน วานรใหญ่จ่าฝูงได้กัดอัณฑะของดิฉันเสีย นี้เป็นผลกรรมของดิฉันนั้น เพราะเหตุที่ได้ไปคบชู้กับภรรยาของผู้อื่น

440.

๔๔๐.

‘‘Sohaṃ tato cavitvā, kālaṃ karitvā sindhavāraññe;

Kāṇāya ca khañjāya ca, eḷakiyā kucchimokkamiṃ.

ดิฉันนั้นจุติจากอัตภาพนั้น ตายแล้วได้เข้าถึงท้องของแม่แพะที่ตาบอดและขาเขยกในป่าสินธพ

441.

๔๔๑.

‘‘Dvādasa vassāni ahaṃ, nillacchito dārake parivahitvā;

Kimināvaṭṭo akallo, yathāpi gantvāna paradāraṃ.

ดิฉันถูกตอนแล้ว ต้องแบกพวกเด็กไป ๑๒ ปี ถูกหมู่หนอนเบียดเบียน ป่วยไข้ เพราะเหตุที่ได้ไปคบชู้กับภรรยาของผู้อื่น

442.

๔๔๒.

‘‘Sohaṃ tato cavitvā, govāṇijakassa gāviyā jāto;

Vaccho lākhātambo, nillacchito dvādase māse.

ดิฉันนั้นจุติจากอัตภาพนั้นแล้ว ได้เกิดในท้องแม่โคของพ่อค้าโค เป็นลูกโคมีสีแดงดังน้ำครั่ง ถูกตอนเมื่ออายุได้ ๑๒ เดือน

443.

๔๔๓.

‘‘Voḍhūna naṅgalamahaṃ, sakaṭañca dhārayāmi;

Andhovaṭṭo akallo, yathāpi gantvāna paradāraṃ.

ดิฉันต้องลากไถและเทียมเกวียน ตาบอด ถูกเบียดเบียน ป่วยไข้ เพราะเหตุที่ได้ไปคบชู้กับภรรยาของผู้อื่น

444.

๔๔๔.

‘‘Sohaṃ tato cavitvā, vīthiyā dāsiyā ghare jāto;

Neva mahilā na puriso, yathāpi gantvāna paradāraṃ.

ดิฉันนั้นจุติจากอัตภาพนั้นแล้ว ได้เกิดในเรือนของนางทาสีข้างถนน ไม่เป็นหญิง ไม่เป็นชาย เพราะเหตุที่ได้ไปคบชู้กับภรรยาของผู้อื่น

445.

๔๔๕.

‘‘Tiṃsativassamhi mato, sākaṭikakulamhi dārikā jātā;

Kapaṇamhi appabhoge, dhanika purisapātabahulamhi.

ดิฉันตายเมื่ออายุ ๓๐ ปี ได้เกิดเป็นเด็กหญิงในตระกูลคนเทียมเกวียนที่ยากจน มีโภคะน้อย ถูกเจ้าหนี้เบียดเบียนบ่อยๆ

446.

๔๔๖.

‘‘Taṃ maṃ tato satthavāho, ussannāya vipulāya vaḍḍhiyā;

Okaḍḍhati vilapantiṃ, acchinditvā kulagharasmā.

นายกองเกวียนได้ฉุดคร่าดิฉันผู้กำลังคร่ำครวญออกจากเรือนตระกูลนั้นไป เพราะหนี้สินและดอกเบี้ยที่พอกพูนขึ้นมากมาย

447.

๔๔๗.

‘‘Atha soḷasame vasse, disvā maṃ pattayobbanaṃ kaññaṃ;

Orundhatassa putto, giridāso nāma nāmena.

ต่อมาในปีที่ ๑๖ บุตรชายของนายกองเกวียนนั้นชื่อว่าคิริทาส เห็นดิฉันผู้เป็นหญิงสาวถึงวัยแล้ว จึงได้รับไว้เป็นภรรยา

448.

๔๔๘.

‘‘Tassapi aññā bhariyā, sīlavatī guṇavatī yasavatī ca;

Anurattā bhattāraṃ, tassāhaṃ viddesanamakāsiṃ.

คิริทาสนั้นมีภรรยาอื่นอีกคนหนึ่ง เป็นผู้มีศีล มีคุณธรรม และมียศ รักใคร่ในสามี ดิฉันได้ทำความเกลียดชังให้เกิดขึ้นแก่นาง

449.

๔๔๙.

‘‘Tassetaṃ kammaphalaṃ, yaṃ maṃ apakīritūna gacchanti;

Dāsīva upaṭṭhahantiṃ, tassapi anto kato mayā’’ti.

นี้เป็นผลกรรมของกรรมนั้น ที่สามีทั้งหลายละทิ้งดิฉันผู้คอยรับใช้เหมือนทาสีไป แม้กรรมนั้นดิฉันก็ได้ทำที่สุดแล้ว

… Isidāsī therī….

พระอิสิทาสีเถรีได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล

Cattālīsanipāto niṭṭhito.

จัตตาฬีสนิบาต จบ

16. Mahānipāto

๑๖. มหานิบาต

1. Sumedhātherīgāthā

๑. สุเมธาเถรีคาถา

450.

๔๕๐.

Mantāvatiyā [Pg.429] nagare, rañño koñcassa aggamahesiyā;

Dhītā āsiṃ sumedhā, pasāditā sāsanakarehi.

เราเป็นธิดาของพระเจ้าโกญจะกับพระอัครมเหสี นามว่าสุเมธา ในกรุงมันตาวดี ได้เลื่อมใสในพระศาสนาเพราะท่านผู้ทำตามคำสอน

451.

๔๕๑.

Sīlavatī cittakathā, bahussutā buddhasāsane vinītā;

Mātāpitaro upagamma, bhaṇati ‘‘ubhayo nisāmetha.

เราเป็นผู้มีศีล กล่าวถ้อยคำไพเราะ เป็นพหูสูต ได้รับการแนะนำในพระพุทธศาสนา เข้าไปเฝ้าพระชนกชนนีแล้วกราบทูลว่า ‘ขอทั้งสองพระองค์โปรดทรงสดับ’

452.

๔๕๒.

‘‘Nibbānābhiratāhaṃ, asassataṃ bhavagataṃ yadipi dibbaṃ;

Kimaṅgaṃ pana tucchā kāmā, appassādā bahuvighātā.

‘หม่อมฉันยินดีในพระนิพพาน ภพแม้เป็นทิพย์ก็ไม่ยั่งยืน ก็จะกล่าวไปไยถึงกามทั้งหลายที่ว่างเปล่า มีความยินดีน้อย มีความคับแค้นมากเล่า’

453.

๔๕๓.

‘‘Kāmā kaṭukā āsīvisūpamā, yesu mucchitā bālā;

Te dīgharattaṃ niraye, samappitā haññante dukkhitā.

‘กามทั้งหลายเผ็ดร้อนเหมือนอสรพิษ ที่คนพาลทั้งหลายหมกมุ่นกันอยู่ คนพาลเหล่านั้นถูกทอดทิ้งไว้ในนรกสิ้นกาลนาน เป็นผู้มีความทุกข์ ถูกเบียดเบียนอยู่’

454.

๔๕๔.

‘‘Socanti pāpakammā, vinipāte pāpavaddhino sadā;

Kāyena ca vācāya ca, manasā ca asaṃvutā bālā.

‘คนพาลผู้ไม่สำรวมทางกาย วาจา และใจ มีกรรมชั่ว มีบาปเจริญ ย่อมเศร้าโศกในวินิบาตอยู่เป็นนิตย์’

455.

๔๕๕.

‘‘Bālā te duppaññā, acetanā dukkhasamudayoruddhā;

Desante ajānantā, na bujjhare ariyasaccāni.

‘คนพาลเหล่านั้นมีปัญญาทราม ไม่มีเจตนา ถูกเหตุเกิดทุกข์กักไว้ เมื่อพระอริยสัจมีผู้แสดงอยู่ ก็ไม่รู้ ไม่ตรัสรู้ตาม’

456.

๔๕๖.

‘‘Saccāni amma buddhavaradesitāni, te bahutarā ajānantā ye;

Abhinandanti bhavagataṃ, pihenti devesu upapattiṃ.

‘ข้าแต่พระแม่เจ้า คนพาลเหล่าใดที่ยินดีในภพ ปรารถนาการบังเกิดในหมู่เทพ คนพาลเหล่านั้นไม่รู้อริยสัจที่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทรงแสดงไว้ และคนพาลผู้ไม่รู้แจ้งเช่นนี้มีจำนวนมากกว่า’

457.

๔๕๗.

‘‘Devesupi upapatti, asassatā bhavagate aniccamhi;

Na ca santasanti bālā, punappunaṃ jāyitabbassa.

‘เมื่อภพไม่เที่ยง แม้การบังเกิดในหมู่เทพก็ไม่ยั่งยืน แต่คนพาลก็หาหวาดกลัวต่อการที่จะต้องเกิดบ่อยๆ ไม่’

458.

๔๕๘.

‘‘Cattāro vinipātā, duve ca gatiyo kathañci labbhanti;

Na ca vinipātagatānaṃ, pabbajjā atthi nirayesu.

‘วินิบาตมี ๔ และคติ ๒ ย่อมได้มาโดยยาก ก็การบวชย่อมไม่มีแก่ผู้ไปสู่วินิบาตในอบายภูมิ’

459.

๔๕๙.

‘‘Anujānātha maṃ ubhayo, pabbajituṃ dasabalassa pāvacane;

Appossukkā ghaṭissaṃ, jātimaraṇappahānāya.

‘ขอทั้งสองพระองค์โปรดอนุญาตให้หม่อมฉันบวชในคำสอนของพระทศพลเถิด หม่อมฉันจะขวนขวายน้อย พากเพียรเพื่อละชาติและมรณะ’

460.

๔๖๐.

‘‘Kiṃ bhavagate abhinanditena, kāyakalinā asārena;

Bhavataṇhāya nirodhā, anujānātha pabbajissāmi.

‘จะมีประโยชน์อะไรด้วยภพอันเป็นที่ยินดี เป็นดุจขยะของร่างกาย ไม่มีสาระ ขอทั้งสองพระองค์โปรดอนุญาตเถิด หม่อมฉันจักบวชเพื่อดับภวตัณหา’

461.

๔๖๑.

‘‘Buddhānaṃ [Pg.430] uppādo vivajjito, akkhaṇo khaṇo laddho;

Sīlāni brahmacariyaṃ, yāvajīvaṃ na dūseyyaṃ’’.

‘หม่อมฉันได้ประสบการอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้าแล้ว เว้นจากอกขณะ ได้ขณะแล้ว หม่อมฉันจะไม่ประทุษร้ายศีลและพรหมจรรย์ตลอดชีวิต’

462.

๔๖๒.

Evaṃ bhaṇati sumedhā, mātāpitaro ‘‘na tāva āhāraṃ;

Āharissaṃ gahaṭṭhā, maraṇavasaṃ gatāva hessāmi’’.

นางสุเมธากราบทูลพระชนกชนนีอย่างนี้ว่า ‘เมื่อยังเป็นคฤหัสถ์ หม่อมฉันจะไม่บริโภคอาหารเลย จักเป็นผู้ตกอยู่ในอำนาจของความตายเท่านั้น’

463.

๔๖๓.

Mātā dukkhitā rodati pitā ca, assā sabbaso samabhihato;

Ghaṭenti saññāpetuṃ, pāsādatale chamāpatitaṃ.

พระชนนีของนางทรงทุกข์โทมนัส กันแสง แม้พระชนกก็ทรงโทมนัสอย่างยิ่ง ทั้งสองพระองค์ทรงพยายามเพื่อจะเกลี้ยกล่อมธิดาผู้ล้มลงบนพื้นปราสาท

464.

๔๖๔.

‘‘Uṭṭhehi puttaka kiṃ socitena, dinnāsi vāraṇavatimhi;

Rājā anīkaratto, abhirūpo tassa tvaṃ dinnā.

‘ลูกเอ๋ย จงลุกขึ้นเถิด จะประโยชน์อะไรด้วยความเศร้าโศกเล่า พ่อแม่ยกเจ้าให้ในกรุงวารณวดีแล้ว พระเจ้าอนิกรัตตะรูปงาม พ่อแม่ยกเจ้าให้พระองค์แล้ว’

465.

๔๖๕.

‘‘Aggamahesī bhavissasi, anikarattassa rājino bhariyā;

Sīlāni brahmacariyaṃ, pabbajjā dukkarā puttaka.

‘เจ้าจักเป็นอัครมเหสี เป็นชายาของพระเจ้าอนิกรัตตะ ลูกเอ๋ย ศีล พรหมจรรย์ และบรรพชา เป็นสิ่งที่ทำได้ยาก’

466.

๔๖๖.

‘‘Rajje āṇādhanamissariyaṃ, bhogā sukhā daharikāsi;

Bhuñjāhi kāmabhoge, vāreyyaṃ hotu te putta’’.

‘ในแว่นแคว้น อำนาจ ทรัพย์ ความเป็นใหญ่ โภคะ และความสุข (จักเป็นของเจ้า) เจ้ายังเยาว์วัยอยู่ จงบริโภคกามโภคะเถิด ลูกเอ๋ย การแต่งงานจงมีแก่เจ้า’

467.

๔๖๗.

Atha ne bhaṇati sumedhā, ‘‘mā edisikāni bhavagatamasāraṃ;

Pabbajjā vā hohiti, maraṇaṃ vā me na ceva vāreyyaṃ.

ลำดับนั้น นางสุเมธากราบทูลท่านทั้งสองว่า ‘สิ่งเช่นนี้อย่าได้มีแก่หม่อมฉันเลย ภพไม่มีสาระ การบวชหรือความตายจักมีแก่หม่อมฉัน การแต่งงานจักไม่มีเลย’

468.

๔๖๘.

‘‘Kimiva pūtikāyamasuciṃ, savanagandhaṃ bhayānakaṃ kuṇapaṃ;

Abhisaṃviseyyaṃ bhastaṃ, asakiṃ paggharitaṃ asucipuṇṇaṃ.

‘หม่อมฉันจะพิจารณาเห็นร่างกายที่เน่าเปื่อย ไม่สะอาด มีกลิ่นไหลซึม น่าสะพรึงกลัว ดุจซากศพ ดุจถุงหนังที่เต็มด้วยของไม่สะอาด ไหลออกอยู่เนืองๆ ได้อย่างไร’

469.

๔๖๙.

‘‘Kimiva tāhaṃ jānantī, vikulakaṃ maṃsasoṇitupalittaṃ;

Kimikulālayaṃ sakuṇabhattaṃ, kaḷevaraṃ kissa diyyati.

‘เมื่อหม่อมฉันรู้อยู่ว่า ร่างกายนี้เป็นของน่าเกลียด เปื้อนเปรอะด้วยเนื้อและเลือด เป็นที่อยู่ของหมู่หนอน เป็นอาหารของนก เหตุไรจึงจะพึงให้ร่างกายนี้ (แก่ผู้อื่น) เล่า’

470.

๔๗๐.

‘‘Nibbuyhati susānaṃ, aciraṃ kāyo apetaviññāṇo;

Chuddho kaḷiṅgaraṃ viya, jigucchamānehi ñātīhi.

‘ไม่นานนัก ร่างกายที่ปราศจากวิญญาณนี้ ก็จะถูกนำไปสู่ป่าช้า ถูกพวกญาติผู้รังเกียจทิ้งเสียเหมือนท่อนไม้’

471.

๔๗๑.

‘‘Chuddhūna naṃ susāne, parabhattaṃ nhāyanti jigucchantā;

Niyakā mātāpitaro, kiṃ pana sādhāraṇā janatā.

‘แม้พระชนกชนนีแท้ๆ ทรงทิ้งร่างกายนั้นซึ่งจะเป็นอาหารของสัตว์อื่นไว้ในป่าช้าแล้ว ก็ยังรังเกียจสรงสนาน ก็จะกล่าวไปไยถึงมหาชนเล่า’

472.

๔๗๒.

‘‘Ajjhositā asāre, kaḷevare aṭṭhinhārusaṅghāte;

Kheḷassuccārassava, paripuṇṇe pūtikāyamhi.

‘(คนพาลทั้งหลาย) ยึดติดอยู่ในร่างกายที่เน่าเปื่อย ไม่มีสาระ เป็นที่ประชุมแห่งกระดูกและเอ็น เต็มด้วยน้ำลาย น้ำตา มูตร และคูถที่ไหลซึมอยู่’

473.

๔๗๓.

‘‘Yo [Pg.431] naṃ vinibbhujitvā, abbhantaramassa bāhiraṃ kayirā;

Gandhassa asahamānā, sakāpi mātā jiguccheyya.

‘ผู้ใดพึงผ่าร่างกายนั้นทำภายในของมันให้เป็นภายนอก แม้แต่มารดาของตนเองก็ยังทนกลิ่นเหม็นไม่ได้ พึงรังเกียจ’

474.

๔๗๔.

‘‘Khandhadhātuāyatanaṃ, saṅkhataṃ jātimūlakaṃ dukkhaṃ;

Yoniso anuvicinantī, vāreyyaṃ kissa iccheyyaṃ.

‘ขันธ์ ธาตุ อายตนะ เป็นสังขตะ มีชาติเป็นรากเหง้า เป็นทุกข์ เมื่อหม่อมฉันพิจารณาโดยแยบคายอยู่ ไฉนจะพึงปรารถนาการแต่งงานเล่า’

475.

๔๗๕.

‘‘Divase divase tisatti, satāni navanavā pateyyuṃ kāyamhi;

Vassasatampi ca ghāto, seyyo dukkhassa cevaṃ khayo.

‘หอก ๓๐๐ เล่มที่คมกริบ พึงตกลงที่กายทุกๆ วัน แม้การถูกประหารเช่นนี้ตลอด ๑๐๐ ปี ก็ยังประเสริฐกว่า ถ้าความสิ้นทุกข์พึงมีได้’

476.

๔๗๖.

‘‘Ajjhupagacche ghātaṃ, yo viññāyevaṃ satthuno vacanaṃ;

‘Dīgho tesaṃ saṃsāro, punappunaṃ haññamānānaṃ’.

‘ผู้ที่รู้แจ้งพระดำรัสของพระศาสดาอย่างนี้ว่า ‘สังสารวัฏของสัตว์ผู้ถูกเบียดเบียนอยู่เนืองๆ ยาวนาน’ พึงยอมรับการถูกประหารนั้น’

477.

๔๗๗.

‘‘Devesu manussesu ca, tiracchānayoniyā asurakāye;

Petesu ca nirayesu ca, aparimitā dissare ghātā.

‘การประหัตประหารประมาณมิได้ ย่อมปรากฏในหมู่เทพ ในหมู่มนุษย์ ในกำเนิดดิรัจฉาน ในกายแห่งอสูร ในหมู่เปรต และในนรกทั้งหลาย’

478.

๔๗๘.

‘‘Ghātā nirayesu bahū, vinipātagatassa pīḷiyamānassa ;

Devesupi attāṇaṃ, nibbānasukhā paraṃ natthi.

‘การประหัตประหารมากมายในนรกทั้งหลาย ย่อมมีแก่ผู้ไปสู่วินิบาต ผู้ถูกเบียดเบียนอยู่ แม้ในหมู่เทพก็ไม่มีที่ต้านทาน สุขอื่นยิ่งกว่าพระนิพพานไม่มี’

479.

๔๗๙.

‘‘Pattā te nibbānaṃ, ye yuttā dasabalassa pāvacane;

Appossukkā ghaṭenti, jātimaraṇappahānāya.

‘ชนเหล่าใดประกอบในคำสอนของพระทศพล เป็นผู้ขวนขวายน้อย พากเพียรเพื่อละชาติและมรณะ ชนเหล่านั้นย่อมบรรลุพระนิพพาน’

480.

๔๘๐.

‘‘Ajjeva tātabhinikkhamissaṃ, bhogehi kiṃ asārehi;

Nibbinnā me kāmā, vantasamā tālavatthukatā’’.

ข้าแต่เสด็จพ่อและเสด็จแม่ วันนี้แหละ หม่อมฉันจะออกบวช จะมีประโยชน์อะไรด้วยโภคะทั้งหลายอันไม่มีสาระ กามทั้งหลายหม่อมฉันเบื่อหน่ายแล้ว ทำให้เป็นเช่นกับของที่อาเจียนแล้ว ทำให้เป็นเช่นกับตอตาลแล้ว

481.

๔๘๑.

Sā cevaṃ bhaṇati pitaramanīkaratto ca yassa sā dinnā;

Upayāsi vāraṇavate, vāreyyamupaṭṭhite kāle.

พระนางสุเมธากุมารีนั้นได้ตรัสอย่างนี้กะพระชนกและพระชนนี ส่วนพระเจ้าอนีกรัตตะผู้ที่พระนางถูกยกให้แล้ว ก็เสด็จมาถึงกรุงวารณวดี เมื่อถึงเวลาที่จะพึงอภิเษกสมรส

482.

๔๘๒.

Atha asitanicitamuduke, kese khaggena chindiya sumedhā;

Pāsādaṃ pidahitvā, paṭhamajjhānaṃ samāpajji.

ครั้งนั้น พระนางสุเมธาได้ทรงใช้พระขรรค์ตัดพระเกศาอันดำสนิท อ่อนนุ่ม แล้วทรงปิดประตูพระปราสาท เข้าปฐมฌาน

483.

๔๘๓.

Sā ca tahiṃ samāpannā, anīkaratto ca āgato nagaraṃ;

Pāsāde ca sumedhā, aniccasaññaṃ subhāveti.

พระนางสุเมธาเข้าฌานอยู่ในปราสาทนั้น ส่วนพระเจ้าอนีกรัตตะก็เสด็จมาถึงพระนคร พระนางสุเมธาเจริญอนิจจสัญญาอยู่ในปราสาทนั่นเอง

484.

๔๘๔.

Sā ca manasi karoti, anīkaratto ca āruhī turitaṃ;

Maṇikanakabhūsitaṅgo, katañjalī yācati sumedhaṃ.

พระนางสุเมธาทรงมนสิการกรรมฐานอยู่ ส่วนพระเจ้าอนีกรัตตะผู้มีพระวรกายประดับด้วยแก้วมณีและทองคำ ก็เสด็จขึ้นสู่ปราสาทโดยเร็ว ประคองอัญชลีวิงวอนพระนางสุเมธา

485.

๔๘๕.

‘‘Rajje āṇādhanamissariyaṃ, bhogā sukhā daharikāsi;

Bhuñjāhi kāmabhoge, kāmasukhā dullabhā loke.

อำนาจ ทรัพย์ และความเป็นใหญ่ในราชสมบัติ โภคะทั้งหลายอันน่าสบาย ทั้งหมดนี้อยู่ในกำมือของเธอแล้ว เธอยังเยาว์วัยอยู่ จงบริโภคกามโภคะเถิด กามสุขในโลกนี้หาได้ยาก

486.

๔๘๖.

‘‘Nissaṭṭhaṃ [Pg.432] te rajjaṃ, bhoge bhuñjassu dehi dānāni;

Mā dummanā ahosi, mātāpitaro te dukkhitā’’.

เราสละราชสมบัติให้เธอแล้ว เธอจงบริโภคโภคะทั้งหลาย จงให้ทานเถิด อย่าได้เสียใจไปเลย พระชนกชนนีของเธอเป็นทุกข์อยู่

487.

๔๘๗.

Taṃ taṃ bhaṇati sumedhā, kāmehi anatthikā vigatamohā;

‘‘Mā kāme abhinandi, kāmesvādīnavaṃ passa.

พระนางสุเมธาผู้ไม่ต้องการกาม มีโมหะไปปราศแล้ว ได้ตรัสกะพระเจ้าอนีกรัตตะนั้นว่า ท่านอย่าได้เพลิดเพลินในกามทั้งหลายเลย จงเห็นโทษในกามทั้งหลายเถิด

488.

๔๘๘.

‘‘Cātuddīpo rājā mandhātā, āsi kāmabhogina maggo;

Atitto kālaṅkato, na cassa paripūritā icchā.

พระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่ามานธาตุ ผู้เป็นใหญ่ในทวีปทั้งสี่ เป็นผู้เลิศกว่าผู้บริโภคกามทั้งหลาย ก็ยังไม่อิ่มในกามทั้งหลาย สวรรคตไปแล้ว ความปรารถนาของพระองค์ก็ยังไม่เต็ม

489.

๔๘๙.

‘‘Satta ratanāni vasseyya, vuṭṭhimā dasadisā samantena;

Na catthi titti kāmānaṃ, atittāva maranti narā.

ฝนคือรัตนะ ๗ ประการ พึงตกลงมาโดยรอบในทิศทั้งสิบ ความอิ่มในกามทั้งหลายย่อมไม่มี นรชนทั้งหลายไม่อิ่มเลย ย่อมตายไป

490.

๔๙๐.

‘‘Asisūnūpamā kāmā, kāmā sappasiropamā;

Ukkopamā anudahanti, aṭṭhikaṅkala sannibhā.

กามทั้งหลายเปรียบด้วยคมหอกและหลาว กามทั้งหลายเปรียบด้วยหัวงู เปรียบด้วยคบเพลิง ย่อมแผดเผาอยู่เนืองๆ และเปรียบด้วยร่างกระดูก

491.

๔๙๑.

‘‘Aniccā addhuvā kāmā, bahudukkhā mahāvisā;

Ayoguḷova santatto, aghamūlā dukhapphalā.

กามทั้งหลายไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน มีทุกข์มาก มีพิษร้ายแรง เป็นดังว่าก้อนเหล็กที่ร้อนจัด มีความชั่วเป็นรากเหง้า มีทุกข์เป็นผล

492.

๔๙๒.

‘‘Rukkhapphalūpamā kāmā, maṃsapesūpamā dukhā;

Supinopamā vañcaniyā, kāmā yācitakūpamā.

กามทั้งหลายเปรียบด้วยผลไม้ เป็นทุกข์ เปรียบด้วยชิ้นเนื้อ เปรียบด้วยความฝัน หลอกลวง เปรียบด้วยของที่ขอยืมมา

493.

๔๙๓.

‘‘Sattisūlūpamā kāmā, rogo gaṇḍo aghaṃ nighaṃ;

Aṅgārakāsusadisā, aghamūlaṃ bhayaṃ vadho.

กามทั้งหลายเปรียบด้วยหอกและหลาว เป็นโรค เป็นฝี เป็นความชั่ว เป็นความคับแค้น เปรียบด้วยหลุมถ่านเพลิง มีความชั่วเป็นรากเหง้า เป็นภัย เป็นเครื่องประหาร

494.

๔๙๔.

‘‘Evaṃ bahudukkhā kāmā, akkhātā antarāyikā;

Gacchatha na me bhagavate, vissāso atthi attano.

กามทั้งหลายมีทุกข์มากอย่างนี้ ท่านกล่าวว่าเป็นอันตราย ท่านทั้งหลายจงไปเถิด เราไม่มีความไว้วางใจในภพที่ต้องไปเกิด

495.

๔๙๕.

‘‘Kiṃ mama paro karissati, attano sīsamhi ḍayhamānamhi;

Anubandhe jarāmaraṇe, tassa ghātāya ghaṭitabbaṃ’’.

เมื่อศีรษะของตนถูกไฟไหม้อยู่ เมื่อชราและมรณะติดตามอยู่ คนอื่นจะทำอะไรให้เราได้ เราต้องพยายามเพื่อกำจัดชราและมรณะนั้น

496.

๔๙๖.

Dvāraṃ apāpuritvānahaṃ, mātāpitaro anīkarattañca;

Disvāna chamaṃ nisinne, rodante idamavocaṃ.

เราเปิดประตูออกไป เห็นพระชนกชนนีและพระเจ้าอนีกรัตตะประทับนั่งบนพื้นดิน ทรงกันแสงอยู่ จึงได้กล่าวคำนี้

497.

๔๙๗.

‘‘Dīgho bālānaṃ saṃsāro, punappunañca rodataṃ;

Anamatagge pitu maraṇe, bhātu vadhe attano ca vadhe.

สังสารวัฏของคนพาลผู้ร้องไห้อยู่ร่ำไป เพราะบิดาตาย เพราะพี่น้องถูกฆ่า และเพราะตนเองถูกฆ่า ในสงสารที่หาเบื้องต้นมิได้นี้ ช่างยาวนานนัก

498.

๔๙๘.

‘‘Assu thaññaṃ rudhiraṃ, saṃsāraṃ anamataggato saratha;

Sattānaṃ saṃsarataṃ, sarāhi aṭṭhīnañca sannicayaṃ.

ท่านทั้งหลายจงระลึกถึงน้ำตา น้ำนม และโลหิตของสัตว์ทั้งหลายผู้ท่องเที่ยวไปในสงสารอันหาเบื้องต้นมิได้ จงระลึกถึงกองกระดูกเถิด

499.

๔๙๙.

‘‘Sara [Pg.433] caturodadhī, upanīte assuthaññarudhiramhi;

Sara ekakappamaṭṭhīnaṃ, sañcayaṃ vipulena samaṃ.

จงระลึกถึงมหาสมุทรทั้งสี่ ที่พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงนำมาเปรียบเทียบกับน้ำตา น้ำนม และโลหิต จงระลึกถึงกองกระดูกในหนึ่งกัปที่เท่ากับภูเขาเวปุลละ

500.

๕๐๐.

‘‘Anamatagge saṃsarato, mahiṃ jambudīpamupanītaṃ;

Kolaṭṭhimattaguḷikā, mātā mātusveva nappahonti.

เมื่อบุคคลท่องเที่ยวไปในสงสารอันหาเบื้องต้นมิได้ ก้อนดินขนาดเท่าเมล็ดพุทราที่นำมาจากแผ่นดินชมพูทวีป ย่อมไม่เพียงพอสำหรับนับมารดาและยายของตน

501.

๕๐๑.

‘‘Tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ, upanītaṃ anamataggato sara;

Caturaṅgulikā ghaṭikā, pitupitusveva nappahonti.

จงระลึกถึงอุปมาเรื่องหญ้า ไม้ กิ่งไม้ และใบไม้ ที่หาเบื้องต้นมิได้ ท่อนไม้ขนาด ๔ องคุลี ย่อมไม่เพียงพอสำหรับนับบิดาและปู่ของตน

502.

๕๐๒.

‘‘Sara kāṇakacchapaṃ pubbasamudde, aparato ca yugachiddaṃ;

Siraṃ tassa ca paṭimukkaṃ, manussalābhamhi opammaṃ.

จงระลึกถึงอุปมาเรื่องเต่าตาบอดในมหาสมุทรด้านทิศตะวันออก และแอกที่มีรูเดียวในมหาสมุทรด้านทิศตะวันตก การที่ศีรษะของเต่านั้นจะสวมเข้าในรูแอกได้ ฉันใด การได้อัตภาพเป็นมนุษย์ก็ฉันนั้น

503.

๕๐๓.

‘‘Sara rūpaṃ pheṇapiṇḍopamassa, kāyakalino asārassa;

Khandhe passa anicce, sarāhi niraye bahuvighāte.

จงระลึกถึงรูปกายอันเปรียบด้วยฟองน้ำ เป็นที่ประชุมแห่งสิ่งไร้สาระ จงพิจารณาเห็นขันธ์ทั้งหลายว่าไม่เที่ยง จงระลึกถึงความทุกข์มากมายในนรก

504.

๕๐๔.

‘‘Sara kaṭasiṃ vaḍḍhente, punappunaṃ tāsu tāsu jātīsu;

Sara kumbhīlabhayāni ca, sarāhi cattāri saccāni.

จงระลึกถึงสัตว์ทั้งหลายผู้เพิ่มพูนป่าช้าอยู่ร่ำไปในชาตินั้นๆ จงระลึกถึงภัยคือจระเข้ และจงระลึกถึงอริยสัจ ๔

505.

๕๐๕.

‘‘Amatamhi vijjamāne, kiṃ tava pañcakaṭukena pītena;

Sabbā hi kāmaratiyo, kaṭukatarā pañcakaṭukena.

เมื่ออมตธรรมยังมีอยู่ ท่านจะประโยชน์อะไรด้วยรสขม ๕ อย่างที่ดื่มแล้ว ความยินดีในกามทั้งปวงย่อมขมยิ่งกว่ารสขม ๕ อย่างนั้น

506.

๕๐๖.

‘‘Amatamhi vijjamāne, kiṃ tava kāmehi ye pariḷāhā ;

Sabbā hi kāmaratiyo, jalitā kuthitā kampitā santāpitā.

เมื่ออมตธรรมยังมีอยู่ ท่านจะประโยชน์อะไรด้วยกามทั้งหลายอันเป็นเหตุแห่งความเร่าร้อน ความยินดีในกามทั้งปวงเป็นของลุกโพลง เดือดพล่าน หวั่นไหว และทำให้เดือดร้อน

507.

๕๐๗.

‘‘Asapattamhi samāne, kiṃ tava kāmehi ye bahusapattā;

Rājaggicoraudakappiyehi, sādhāraṇā kāmā bahusapattā.

เมื่อความไม่มีศัตรูมีอยู่ ท่านจะประโยชน์อะไรด้วยกามทั้งหลายอันมีศัตรูมาก กามทั้งหลายเป็นของทั่วไปแก่พระราชา ไฟ โจร น้ำ และคนไม่เป็นที่รัก จึงมีศัตรูมาก

508.

๕๐๘.

‘‘Mokkhamhi vijjamāne, kiṃ tava kāmehi yesu vadhabandho;

Kāmesu hi asakāmā, vadhabandhadukhāni anubhonti.

เมื่อความหลุดพ้นยังมีอยู่ ท่านจะประโยชน์อะไรด้วยกามทั้งหลายอันมีการฆ่าและการจองจำ เพราะว่าสัตว์ทั้งหลายย่อมประสบทุกข์คือการฆ่าและการจองจำในกามทั้งหลาย

509.

๕๐๙.

‘‘Ādīpitā tiṇukkā, gaṇhantaṃ dahanti neva muñcantaṃ;

Ukkopamā hi kāmā, dahanti ye te na muñcanti.

คบเพลิงหญ้าที่ลุกโพลง ย่อมไหม้มือผู้ถือไว้ แต่ไม่ไหม้มือผู้ปล่อยวาง กามทั้งหลายเปรียบด้วยคบเพลิง ย่อมไหม้ผู้ที่ไม่ปล่อยวางกามเหล่านั้น

510.

๕๑๐.

‘‘Mā appakassa hetu, kāmasukhassa vipulaṃ jahī sukhaṃ;

Mā puthulomova baḷisaṃ, gilitvā pacchā vihaññasi.

เธออย่าสละสุขอันไพบูลย์ เพราะเหตุแห่งกามสุขอันเล็กน้อยเลย เธออย่ากลืนกินเบ็ด เหมือนปลาแล้วจะต้องเดือดร้อนในภายหลัง

511.

๕๑๑.

‘‘Kāmaṃ [Pg.434] kāmesu damassu, tāva sunakhova saṅkhalābaddho;

Kāhinti khu taṃ kāmā, chātā sunakhaṃva caṇḍālā.

เธอจงฝึกอินทรีย์ในกามทั้งหลายก่อนเถิด เธอถูกกามตัณหาผูกพันไว้ เหมือนสุนัขที่ถูกล่ามโซ่ กามทั้งหลายจักกระทำเธอให้เดือดร้อน เหมือนพวกคนจัณฑาลผู้หิวโหยฆ่าสุนัขฉะนั้น

512.

๕๑๒.

‘‘Aparimitañca dukkhaṃ, bahūni ca cittadomanassāni;

Anubhohisi kāmayutto, paṭinissaja addhuve kāme.

เธอผู้ข้องอยู่ในกาม จักเสวยทุกข์อันประมาณมิได้ และจักเสวยความโทมนัสทางใจเป็นอันมาก เธอจงสละคืนกามทั้งหลายอันไม่ยั่งยืนเสียเถิด

513.

๕๑๓.

‘‘Ajaramhi vijjamāne, kiṃ tava kāmehi yesu jarā;

Maraṇabyādhigahitā, sabbā sabbattha jātiyo.

เมื่อสภาวะที่ไม่แก่มีอยู่ ท่านจะต้องการอะไรด้วยกามทั้งหลายเล่า เพราะชาติทั้งหมดในภพทั้งปวง ล้วนถูกความแก่ ความตาย และความเจ็บไข้ครอบงำ

514.

๕๑๔.

‘‘Idamajaramidamamaraṃ, idamajarāmaraṃ padamasokaṃ;

Asapattamasambādhaṃ, akhalitamabhayaṃ nirupatāpaṃ.

บทนี้ไม่แก่ บทนี้ไม่ตาย บทนี้คือบทที่ไม่แก่ไม่ตาย ไม่มีโศก ไม่มีข้าศึก ไม่คับแค้น ไม่ผิดพลาด ไม่มีภัย ไม่มีความเดือดร้อน

515.

๕๑๕.

‘‘Adhigatamidaṃ bahūhi, amataṃ ajjāpi ca labhanīyamidaṃ;

Yo yoniso payuñjati, na ca sakkā aghaṭamānena’’.

อมตบทนี้ อันท่านผู้รู้จำนวนมากบรรลุแล้ว และอมตบทนี้ อันผู้ที่ประกอบโดยแยบคาย พึงได้แม้ในบัดนี้ แต่ผู้ที่ไม่พากเพียร ไม่สามารถจะบรรลุได้

516.

๕๑๖.

Evaṃ bhaṇati sumedhā, saṅkhāragate ratiṃ alabhamānā;

Anunentī anikarattaṃ, kese ca chamaṃ khipi sumedhā.

พระนางสุเมธาไม่ทรงยินดีในสังขารธรรม ได้ตรัสธรรมกถาอย่างนี้แล้ว ทรงประสงค์จะให้พระเจ้าอนิกรัตตะเข้าพระทัย จึงทรงโยนพระเกศาลงบนพื้นดิน

517.

๕๑๗.

Uṭṭhāya anikaratto, pañjaliko yācitassā pitaraṃ so;

‘‘Vissajjetha sumedhaṃ, pabbajituṃ vimokkhasaccadassā’’.

พระเจ้าอนิกรัตตะพระองค์นั้นเสด็จลุกขึ้นประคองอัญชลี ทูลขอพระบิดาของพระนางสุเมธานั้นว่า ‘ขอพระองค์โปรดอนุญาตให้พระนางสุเมธาผนวชเถิด ขอพระนางจงเห็นสัจจะคือวิโมกข์เถิด’

518.

๕๑๘.

Vissajjitā mātāpitūhi, pabbaji sokabhayabhītā;

Cha abhiññā sacchikatā, aggaphalaṃ sikkhamānāya.

พระนางสุเมธาผู้อันพระมารดาและพระบิดาทรงอนุญาตแล้ว ทรงกลัวต่อโศกและภัย จึงได้ผนวช เมื่อทรงศึกษาอยู่ ได้ทรงทำให้แจ้งซึ่งอภิญญา ๖ และอัคผล

519.

๕๑๙.

Acchariyamabbhutaṃ taṃ, nibbānaṃ āsi rājakaññāya;

Pubbenivāsacaritaṃ, yathā byākari pacchime kāle.

การนิพพานของพระราชกัญญานั้น น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาแล้ว พระนางได้ทรงพยากรณ์บุพเพนิวาสจริยาในปัจฉิมกาล อย่างไร พึงทราบอย่างนั้น

520.

๕๒๐.

‘‘Bhagavati koṇāgamane, saṅghārāmamhi navanivesamhi;

Sakhiyo tisso janiyo, vihāradānaṃ adāsimha.

ในกาลของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าโกนาคมนะ พวกเราสหาย ๓ คน ได้ถวายวิหารทานในสังฆารามที่สร้างใหม่

521.

๕๒๑.

‘‘Dasakkhattuṃ satakkhattuṃ, dasasatakkhattuṃ satāni ca satakkhattuṃ;

Devesu uppajjimha, ko pana vādo manussesu.

พวกเราได้บังเกิดในหมู่เทพ ๑๐ ครั้ง ๑๐๐ ครั้ง ๑,๐๐๐ ครั้ง และ ๑๐,๐๐๐ ครั้ง จะกล่าวไปไยถึงการเกิดในหมู่มนุษย์เล่า

522.

๕๒๒.

‘‘Devesu mahiddhikā ahumha, mānusakamhi ko pana vādo;

Sattaratanassa mahesī, itthiratanaṃ ahaṃ āsiṃ.

พวกเราเกิดในหมู่เทพ เป็นผู้มีฤทธิ์มาก จะกล่าวไปไยถึงการเกิดในหมู่มนุษย์เล่า หม่อมฉันได้เป็นอิตถีรัตนะ เป็นพระมเหสีของพระเจ้าจักรพรรดิผู้สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ

523.

๕๒๓.

‘‘So [Pg.435] hetu so pabhavo, taṃ mūlaṃ sāva sāsane khantī;

Taṃ paṭhamasamodhānaṃ, taṃ dhammaratāya nibbānaṃ’’.

กรรมนั้นเป็นเหตุ เป็นแดนเกิด เป็นรากเหง้า เจตนานั้นแลเป็นขันติในพระศาสนา กรรมนั้นเป็นการประชุมพร้อมครั้งแรก กรรมนั้นเป็นนิพพานเพราะความยินดีในธรรม

524.

๕๒๔.

Evaṃ karonti ye saddahanti, vacanaṃ anomapaññassa;

Nibbindanti bhavagate, nibbinditvā virajjantīti.

ชนเหล่าใดเชื่อพระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้มีพระปัญญาไม่ทราม ชนเหล่านั้นย่อมกระทำอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในภพที่ท่องเที่ยวไป ครั้นเบื่อหน่ายแล้ว ย่อมคลายกำหนัด ดังนี้แล

Itthaṃ sudaṃ sumedhā therī gāthāyo abhāsitthāti.

ได้ยินว่า พระสุเมธาเถรีได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล

Mahānipāto niṭṭhito.

มหานิบาต จบ

Samattā therīgāthāyo.

เถรีคาถา จบ

Gāthāsatāni cattāri, asīti puna cuddasa ;

Theriyekuttarasatā, sabbā tā āsavakkhayāti.

พระเถรี ๑๐๑ รูป ทั้งหมดล้วนสิ้นอาสวะแล้ว ได้ภาษิตคาถาไว้ ๔ ร้อย ๘๐ และอีก ๑๔ คาถา

Therīgāthāpāḷi niṭṭhitā.

คัมภีร์เถรีคาถา จบ

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น Khuddakanikāye ขุททกนิกาย Therīgāthāpāḷi เถรีคาถาปาฬิ 1. Ekakanipāto ๑. เอกกนิบาต 1. Aññatarātherīgāthā ๑. อัญญตราเถรีคาถา 1. ๑. ‘‘Sukhaṃ [Pg.377] supāhi therike, katvā coḷena pārutā; Upasanto hi te rāgo, sukkhaḍākaṃ va kumbhiya’’nti. ดูก่อนเถรี เธอจงทำผ้าบังสุกุลมานุ่งห่มแล้วนอนเป็นสุขเถิด เพราะราคะของเธอสงบระงับแล้ว เหมือนผักที่เขาใส่ลงในหม้อแกงเดือดพล่านฉะนั้น Itthaṃ sudaṃ aññatarā therī apaññātā bhikkhunī gāthaṃ abhāsitthāti. ได้ยินว่า พระเถรีภิกษุณีไม่ปรากฏนามรูปหนึ่ง ได้ภาษิตคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล 2. Muttātherīgāthā ๒. มุตตาเถรีคาถา 2. ๒. ‘‘Mutte muccassu yogehi, cando rāhuggahā iva; Vippamuttena cittena, anaṇā bhuñja piṇḍaka’’nti. ดูก่อนนางมุตตา เธอจงพ้นจากโยคะ เหมือนพระจันทร์พ้นจากปากราหูฉะนั้น เธอมีจิตหลุดพ้นดีแล้ว ไม่มีหนี้ จงฉันบิณฑบาตเถิด Itthaṃ sudaṃ bhagavā muttaṃ sikkhamānaṃ imāya gāthāya abhiṇhaṃ ovadatīti. ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคทรงโอวาทนางสิกขมานามุตตาด้วยพระคาถานี้เนืองๆ ด้วยประการฉะนี้แล 3. Puṇṇātherīgāthā ๓. ปุณณาเถรีคาถา 3. ๓. ‘‘Puṇṇe pūrassu dhammehi, cando pannaraseriva; Paripuṇṇāya paññāya, tamokhandhaṃ padālayā’’ti. ดูก่อนนางปุณณา เธอจงเป็นผู้เปี่ยมด้วยธรรม เหมือนพระจันทร์ในวัน ๑๕ ค่ำฉะนั้น เธอจงทำลายกองแห่งความมืด ด้วยปัญญาที่บริบูรณ์เถิด Itthaṃ sudaṃ puṇṇā therī gāthaṃ abhāsitthāti. ได้ยินว่า พระปุณณาเถรีได้ภาษิตคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล 4. Tissātherīgāthā ๔. ติสสาเถรีคาถา 4. ๔. ‘‘Tisse sikkhassu sikkhāya, mā taṃ yogā upaccaguṃ; Sabbayogavisaṃyuttā, cara loke anāsavā’’ti. ดูก่อนนางติสสา เธอจงศึกษาในสิกขาเถิด อย่าให้โยคะครอบงำเธอได้ เธอจงเป็นผู้ไม่มีอาสวะ เที่ยวไปในโลก เพราะเป็นผู้พรากจากโยคะทั้งปวง … Tissā therī…. ...พระติสสาเถรี... 5. Aññatarātissātherīgāthā ๕. อัญญตราติสสาเถรีคาถา 5. ๕. ‘‘Tisse [Pg.378] yuñjassu dhammehi, khaṇo taṃ mā upaccagā; Khaṇātītā hi socanti, nirayamhi samappitā’’ti. ดูก่อนนางติสสา เธอจงประกอบในธรรมทั้งหลายเถิด ขณะอย่าได้ล่วงเลยเธอไปเสีย เพราะผู้ที่ขณะล่วงเลยไปแล้ว ย่อมเศร้าโศกเมื่อไปสู่ขุมนรก … Aññatarā tissā therī…. ...พระเถรีอีกรูปหนึ่งชื่อว่าติสสา... 6. Dhīrātherīgāthā ๖. ธีราเถรีคาถา 6. ๖. ‘‘Dhīre nirodhaṃ phusehi, saññāvūpasamaṃ sukhaṃ; Ārādhayāhi nibbānaṃ, yogakkhemamanuttara’’nti. ดูก่อนนางธีรา เธอจงบรรลุนิโรธ อันเป็นที่ระงับสัญญา เป็นสุขเถิด เธอจงยังนิพพาน อันเป็นแดนเกษมจากโยคะอย่างยอดเยี่ยมให้สำเร็จ … Dhīrā therī…. ...พระธีราเถรี... 7. Vīrātherīgāthā ๗. วีราเถรีคาถา 7. ๗. ‘‘Vīrā vīrehi dhammehi, bhikkhunī bhāvitindriyā; Dhārehi antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti. พระวีราภิกษุณีเป็นผู้แกล้วกล้าด้วยธรรมอันแกล้วกล้า มีอินทรีย์อบรมแล้ว ชนะมารพร้อมทั้งพาหนะ ทรงไว้ซึ่งร่างกายอันมีในที่สุด … Vīrā therī…. ...พระวีราเถรี... 8. Mittātherīgāthā ๘. มิตตาเถรีคาถา 8. ๘. ‘‘Saddhāya pabbajitvāna, mitte mittaratā bhava; Bhāvehi kusale dhamme, yogakkhemassa pattiyā’’ti. ดูก่อนนางมิตตา เธอจงออกบวชด้วยศรัทธาแล้ว เป็นผู้ยินดีในมิตรเถิด เธอจงเจริญกุศลธรรม เพื่อบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะ … Mittā therī…. ...พระมิตตาเถรี... 9. Bhadrātherīgāthā ๙. ภัททาเถรีคาถา 9. ๙. ‘‘Saddhāya pabbajitvāna, bhadre bhadraratā bhava; Bhāvehi kusale dhamme, yogakkhemamanuttara’’nti. ดูก่อนนางภัททา เธอจงออกบวชด้วยศรัทธาแล้ว เป็นผู้ยินดีในธรรมอันงามเถิด เธอจงเจริญกุศลธรรม เพื่อบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะอย่างยอดเยี่ยม … Bhadrā therī…. … พระภัทราเถรี … 10. Upasamātherīgāthā ๑๐. คาถาของพระอุปสมาเถรี 10. ๑๐. ‘‘Upasame tare oghaṃ, maccudheyyaṃ suduttaraṃ; Dhārehi antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhana’’nti. ดูก่อนอุปสมา เธอจงข้ามโอฆะคือแดนแห่งมัจจุราชที่ข้ามได้ยากยิ่งเถิด เธอจงชนะมารพร้อมทั้งพาหนะแล้ว ทรงไว้ซึ่งอัตภาพสุดท้ายเถิด … Upasamā therī…. … พระอุปสมาเถรี … 11. Muttātherīgāthā ๑๑. คาถาของพระมุตตาเถรี 11. ๑๑. ‘‘Sumuttā [Pg.379] sādhumuttāmhi, tīhi khujjehi muttiyā; Udukkhalena musalena, patinā khujjakena ca; Muttāmhi jātimaraṇā, bhavanetti samūhatā’’ti. เราพ้นดีแล้วหนอ พ้นดีแล้ว เพราะพ้นจากของค่อม ๓ อย่าง คือ จากครก จากสาก และจากสามีหลังค่อม เราพ้นแล้วจากชาติและมรณะ ตัณหาอันเป็นเครื่องนำไปสู่ภพ เราก็ถอนขึ้นได้แล้ว … Muttā therī…. … พระมุตตาเถรี … 12. Dhammadinnātherīgāthā ๑๒. คาถาของพระธรรมทินนาเถรี 12. ๑๒. ‘‘Chandajātā avasāyī, manasā ca phuṭā siyā; Kāmesu appaṭibaddhacittā, uddhaṃsotāti vuccatī’’ti. ภิกษุณีใดมีฉันทะเกิดแล้ว มีความเพียร พึงเป็นผู้มีใจแน่วแน่ มีจิตไม่ข้องอยู่ในกามทั้งหลาย ท่านเรียกว่าเป็นผู้มีกระแสในเบื้องบน … Dhammadinnā therī…. … พระธรรมทินนาเถรี … 13.Visākhātherīgāthā ๑๓. คาถาของพระวิสาขาเถรี 13. ๑๓. ‘‘Karotha buddhasāsanaṃ, yaṃ katvā nānutappati; Khippaṃ pādāni dhovitvā, ekamante nisīdathā’’ti. ท่านทั้งหลายจงทำตามพระพุทธศาสนา ซึ่งบุคคลทำแล้วย่อมไม่เดือดร้อนในภายหลัง จงรีบล้างเท้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรเถิด … Visākhā therī…. … พระวิสาขาเถรี … 14.Sumanātherīgāthā ๑๔. คาถาของพระสุมนาเถรี 14. ๑๔. ‘‘Dhātuyo dukkhato disvā, mā jātiṃ punarāgami; Bhave chandaṃ virājetvā, upasantā carissasī’’ti. เธอจงเห็นธาตุทั้งหลายโดยความเป็นทุกข์แล้ว อย่าได้กลับมาสู่ชาติอีก จงคลายความพอใจในภพเสีย เธอจักเป็นผู้สงบระงับเที่ยวไป … Sumanā therī…. … พระสุมนาเถรี … 15. Uttarātherīgāthā ๑๕. คาถาของพระอุตตราเถรี 15. ๑๕. ‘‘Kāyena saṃvutā āsiṃ, vācāya uda cetasā; Samūlaṃ taṇhamabbuyha, sītibhūtāmhi nibbutā’’ti. เราเป็นผู้สำรวมแล้วด้วยกาย วาจา และใจ ถอนตัณหาขึ้นพร้อมทั้งรากแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น ดับสนิทแล้ว … Uttarā therī…. … พระอุตตราเถรี … 16. Vuḍḍhapabbajitasumanātherīgāthā ๑๖. คาถาของพระสุมนาเถรีผู้บวชเมื่อแก่ 16. ๑๖. ‘‘Sukhaṃ tvaṃ vuḍḍhike sehi, katvā coḷena pārūtā; Upasanto hi te rāgo, sītibhūtāsi nibbutā’’ti. ดูก่อนหญิงแก่ ท่านจงนอนเป็นสุขเถิด จงทำผ้าบังสุกุลมาห่มเถิด เพราะราคะของท่านสงบระงับแล้ว ท่านเป็นผู้เยือกเย็น ดับสนิทแล้ว … Sumanā vuḍḍhapabbajitā therī…. … พระสุมนาเถรีผู้บวชเมื่อแก่ … 17. Dhammātherīgāthā ๑๗. คาถาของพระธัมมาเถรี 17. ๑๗. ‘‘Piṇḍapātaṃ [Pg.380] caritvāna, daṇḍamolubbha dubbalā; Vedhamānehi gattehi, tattheva nipatiṃ chamā; Disvā ādīnavaṃ kāye, atha cittaṃ vimucci me’’ti. เราเป็นผู้มีกำลังน้อย ต้องยึดไม้เท้าเที่ยวบิณฑบาตไป มีอวัยวะสั่นเทา ได้ล้มลงบนพื้นดินในที่นั้นเอง ครั้นเห็นโทษในกายแล้ว ลำดับนั้น จิตของเราก็หลุดพ้นแล้ว … Dhammā therī…. … พระธัมมาเถรี … 18. Saṅghātherīgāthā ๑๘. คาถาของพระสังฆาเถรี 18. ๑๘. ‘‘Hitvā ghare pabbajitvā, hitvā puttaṃ pasuṃ piyaṃ; Hitvā rāgañca dosañca, avijjañca virājiya; Samūlaṃ taṇhamabbuyha, upasantāmhi nibbutā’’ti. เราละเรือนบวชแล้ว ละบุตรและปศุสัตว์อันเป็นที่รัก ละราคะและโทสะ คลายอวิชชาได้แล้ว ถอนตัณหาขึ้นพร้อมทั้งราก เป็นผู้สงบระงับ ดับสนิทแล้ว … Saṅghā therī…. … พระสังฆาเถรี … Ekakanipāto niṭṭhito. เอกกนิบาต จบ 2. Dukanipāto ๒. ทุกนิบาต 1. Abhirūpanandātherīgāthā ๑. คาถาของพระอภิรูปนันทาเถรี 19. ๑๙. ‘‘Āturaṃ [Pg.381] asuciṃ pūtiṃ, passa nande samussayaṃ; Asubhāya cittaṃ bhāvehi, ekaggaṃ susamāhitaṃ. ดูก่อนนางนันทา เธอจงดูกายอันเป็นที่ประชุมแห่งของไม่สะอาดนี้ ซึ่งป่วยไข้ ไม่สะอาด มีกลิ่นเหม็น จงอบรมจิตให้มีอารมณ์เป็นหนึ่ง ตั้งมั่นดีแล้วในอสุภกรรมฐาน 20. ๒๐. ‘‘Animittañca bhāvehi, mānānusayamujjaha; Tato mānābhisamayā, upasantā carissasī’’ti. เธอจงเจริญอนิมิตตสมาบัติ จงถอนมานานุสัยเสีย เพราะการละมานะได้เด็ดขาด เธอก็จักเป็นผู้สงบระงับเที่ยวไป Itthaṃ sudaṃ bhagavā abhirūpanandaṃ sikkhamānaṃ imāhi gāthāhi abhiṇhaṃ ovadatīti. ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคทรงโอวาทนางอภิรูปนันทาสิกขมานา ด้วยพระคาถาเหล่านี้เนืองๆ ด้วยประการฉะนี้ 2. Jentātherīgāthā ๒. คาถาของพระเชนตาเถรี 21. ๒๑. ‘‘Ye ime satta bojjhaṅgā, maggā nibbānapattiyā; Bhāvitā te mayā sabbe, yathā buddhena desitā. โพชฌงค์ ๗ ประการเหล่านี้ใด เป็นทางให้ถึงพระนิพพาน โพชฌงค์ทั้งหมดนั้น เราได้อบรมแล้วตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ 22. ๒๒. ‘‘Diṭṭho hi me so bhagavā, antimoyaṃ samussayo; Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo’’ti. เราได้เห็นพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นแล้ว สรีระนี้เป็นสรีระสุดท้าย ชาติสงสารสิ้นไปแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก Itthaṃ sudaṃ jentā therī gāthāyo abhāsitthāti. ได้ยินว่า พระเชนตาเถรีได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้ 3. Sumaṅgalamātātherīgāthā ๓. คาถาของพระสุมังคลมาตาเถรี 23. ๒๓. ‘‘Sumuttikā sumuttikā, sādhumuttikāmhi musalassa; Ahiriko me chattakaṃ vāpi, ukkhalikā me deḍḍubhaṃ vāti. เราเป็นผู้หลุดพ้นดีแล้วหนอ เราเป็นผู้หลุดพ้นดีแล้วหนอ เราหลุดพ้นดีแล้วจากสาก จากสามีผู้ไร้ยางอาย จากร่ม และจากหม้อข้าวที่ส่งกลิ่นเหม็นเหมือนงูน้ำ 24. ๒๔. ‘‘Rāgañca ahaṃ dosañca, cicciṭi cicciṭīti vihanāmi; Sā rukkhamūlamupagamma, aho sukhanti sukhato jhāyāmī’’ti. เรากำจัดราคะและโทสะได้แล้ว ดังเสียงเปรี๊ยะๆ เรานั้นไปสู่โคนต้นไม้แล้วมนสิการว่า ‘โอ สุขหนอ’ แล้วเข้าฌานอย่างมีความสุข … Sumaṅgalamātā therī. … พระสุมังคลมาตาเถรี … 4. Aḍḍhakāsitherīgāthā ๔. คาถาของพระอัฑฒกาสีเถรี 25. ๒๕. ‘‘Yāva kāsijanapado, suṅko me tatthako ahu; Taṃ katvā negamo agghaṃ, aḍḍhenagghaṃ ṭhapesi maṃ. แคว้นกาสีมีส่วยเท่าใด ค่าตัวของเราก็มีประมาณเท่านั้น ชาวนิคมตีราคาเรานั้นแล้ว ได้ตั้งเราไว้ในราคาเพียงกึ่งหนึ่ง 26. ๒๖. ‘‘Atha [Pg.382] nibbindahaṃ rūpe, nibbindañca virajjahaṃ; Mā puna jātisaṃsāraṃ, sandhāveyyaṃ punappunaṃ; Tisso vijjā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. ต่อมา เราได้เบื่อหน่ายในรูป เมื่อเบื่อหน่ายก็ได้คลายความกำหนัด ขอเราอย่าได้ท่องเที่ยวไปในชาติสงสารอีกเลย เราได้ทำให้แจ้งวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราก็ได้ทำสำเร็จแล้ว … Aḍḍhakāsi therī…. … พระอัฑฒกาสีเถรี … 5. Cittātherīgāthā ๕. คาถาของพระจิตตาเถรี 27. ๒๗. ‘‘Kiñcāpi khomhi kisikā, gilānā bāḷhadubbalā; Daṇḍamolubbha gacchāmi, pabbataṃ abhirūhiya. ถึงแม้เราจะผอมป่วยไข้ มีกำลังน้อยอย่างยิ่ง ก็ยังเหนี่ยวไม้เท้าเดินขึ้นไปบนภูเขา 28. ๒๘. ‘‘Saṅghāṭiṃ nikkhipitvāna, pattakañca nikujjiya; Sele khambhesimattānaṃ, tamokhandhaṃ padāliyā’’ti. เราวางผ้าสังฆาฏิและคว่ำบาตรลงแล้ว นั่งอยู่บนแผ่นหิน ทำลายกองแห่งความมืด (คืออวิชชา) แล้วถอนตนขึ้นได้ … Cittā therī…. … พระจิตตาเถรี … 6. Mettikātherīgāthā ๖. คาถาของพระเมตติกาเถรี 29. ๒๙. ‘‘Kiñcāpi khomhi dukkhitā, dubbalā gatayobbanā; Daṇḍamolubbha gacchāmi, pabbataṃ abhirūhiya. ถึงแม้เราจะได้รับทุกขเวทนา อ่อนกำลัง และล่วงวัยสาวไปแล้ว ก็ยังเหนี่ยวไม้เท้าเดินขึ้นไปบนภูเขา 30. ๓๐. ‘‘Nikkhipitvāna saṅghāṭiṃ, pattakañca nikujjiya; Nisinnā camhi selamhi, atha cittaṃ vimucci me; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. เราวางผ้าสังฆาฏิและคว่ำบาตรลงแล้ว นั่งอยู่บนแผ่นหิน ลำดับนั้น จิตของเราก็หลุดพ้นแล้ว เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราก็ได้ทำสำเร็จแล้ว … Mettikā therī…. … พระเมตติกาเถรี … 7. Mittātherīgāthā ๗. คาถาของพระมิตตาเถรี 31. ๓๑. ‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ. เราเป็นผู้ยินดีในเทวโลก ได้สมาทานอุโบสถ อันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ในวันที่ ๑๔ วันที่ ๑๕ และวันที่ ๘ แห่งปักษ์ และตลอดปาฏิหาริกปักษ์ 32. ๓๒. ‘‘Uposathaṃ upāgacchiṃ, devakāyābhinandinī; Sājja ekena bhattena, muṇḍā saṅghāṭipārutā; Devakāyaṃ na patthehaṃ, vineyya hadaye dara’’nti. แต่ในวันนี้ เรานั้นฉันหนเดียว โกนศีรษะ ครองผ้าสังฆาฏิ ไม่ปรารถนาเทวโลก ขจัดความกระวนกระวายในใจได้แล้ว … Mittā therī…. … พระมิตตาเถรี … 8. Abhayamātutherīgāthā ๘. คาถาของพระอภยมาตาเถรี 33. ๓๓. ‘‘Uddhaṃ pādatalā amma, adho ve kesamatthakā; Paccavekkhassumaṃ kāyaṃ, asuciṃ pūtigandhikaṃ. ข้าแต่พระแม่เจ้า ขอพระแม่เจ้าจงพิจารณากายนี้ เบื้องบนแต่พื้นเท้าขึ้นไป เบื้องต่ำแต่ปลายผมลงมา ว่าเป็นของไม่สะอาด มีกลิ่นเหม็น 34. ๓๔. ‘‘Evaṃ [Pg.383] viharamānāya, sabbo rāgo samūhato; Pariḷāho samucchinno, sītibhūtāmhi nibbutā’’ti. เมื่อเราอยู่ (ตามโอวาทของพระอภัยเถระผู้เป็นบุตร) อย่างนี้ ราคะทั้งปวงก็ถูกถอนขึ้นได้แล้ว ความเร่าร้อนก็ถูกตัดขาดแล้ว เราเป็นผู้เยือกเย็น ดับสนิทแล้ว … Abhayamātu therī…. พระเถรีอภัยมาตา... 9. Abhayātherīgāthā ๙. คาถาทั้งหลายของพระอภัยเถรี 35. ๓๕. ‘‘Abhaye bhiduro kāyo, yattha satā puthujjanā; Nikkhipissāmimaṃ dehaṃ, sampajānā satīmatī. ดูก่อนนางอภัย กายนี้มีปกติแตกสลาย เป็นที่ที่ปุถุชนข้องอยู่ เราผู้มีสัมปชัญญะ มีสติ จักทอดทิ้งกายนี้เสีย 36. ๓๖. ‘‘Bahūhi dukkhadhammehi, appamādaratāya me; Taṇhakkhayo anuppatto, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. เราถูกธรรมคือทุกข์เป็นอันมากถูกต้องแล้ว แต่เป็นผู้ยินดีในความไม่ประมาท ได้บรรลุความสิ้นตัณหาแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำสำเร็จแล้ว … Abhayā therī…. พระอภัยเถรี... 10. Sāmātherīgāthā ๑๐. คาถาทั้งหลายของพระสามาเถรี 37. ๓๗. ‘‘Catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ, vihārā upanikkhamiṃ; Aladdhā cetaso santiṃ, citte avasavattinī; Tassā me aṭṭhamī ratti, yato taṇhā samūhatā. เราไม่ได้ความสงบแห่งจิต ไม่เป็นไปในอำนาจแห่งจิต จึงออกจากวิหารไป ๔-๕ ครั้ง คืนที่ ๘ ของเรานั้น ตัณหาก็ถูกถอนขึ้นแล้ว 38. ๓๘. ‘‘Bahūhi dukkhadhammehi, appamādaratāya me; Taṇhakkhayo anuppatto, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. เราถูกธรรมคือทุกข์เป็นอันมากถูกต้องแล้ว แต่เป็นผู้ยินดีในความไม่ประมาท ได้บรรลุความสิ้นตัณหาแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำสำเร็จแล้ว … Sāmā therī…. พระสามาเถรี... Dukanipāto niṭṭhito. ทุกนิบาต จบ 3. Tikanipāto ๓. ติกนิบาต 1. Aparāsāmātherīgāthā ๑. คาถาทั้งหลายของพระสามาเถรีอีกรูปหนึ่ง 39. ๓๙. ‘‘Paṇṇavīsativassāni[Pg.384], yato pabbajitāya me; Nābhijānāmi cittassa, samaṃ laddhaṃ kudācanaṃ. นับแต่เราบวชมาได้ ๒๕ ปีแล้ว เราไม่เคยได้ความสงบแห่งจิตเลยแม้ครั้งเดียว 40. ๔๐. ‘‘Aladdhā cetaso santiṃ, citte avasavattinī; Tato saṃvegamāpādiṃ, saritvā jinasāsanaṃ. เราไม่ได้ความสงบแห่งจิต ไม่เป็นไปในอำนาจแห่งจิต จึงระลึกถึงคำสอนของพระชินเจ้า เกิดความสังเวชขึ้น 41. ๔๑. ‘‘Bahūhi dukkhadhammehi, appamādaratāya me; Taṇhakkhayo anuppatto, kataṃ buddhassa sāsanaṃ; Ajja me sattamī ratti, yato taṇhā visositā’’ti. เราถูกธรรมคือทุกข์เป็นอันมากถูกต้องแล้ว แต่เป็นผู้ยินดีในความไม่ประมาท ได้บรรลุความสิ้นตัณหาแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำสำเร็จแล้ว วันนี้เป็นคืนที่ ๗ ของเรา ซึ่งตัณหาเหือดแห้งไปแล้ว … Aparā sāmā therī…. พระสามาเถรีอีกรูปหนึ่ง... 2. Uttamātherīgāthā ๒. คาถาทั้งหลายของพระอุตตมาเถรี 42. ๔๒. ‘‘Catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ, vihārā upanikkhamiṃ; Aladdhā cetaso santiṃ, citte avasavattinī. เราไม่ได้ความสงบแห่งจิต ไม่เป็นไปในอำนาจแห่งจิต จึงออกจากวิหารไป ๔-๕ ครั้ง 43. ๔๓. ‘‘Sā bhikkhuniṃ upagacchiṃ, yā me saddhāyikā ahu; Sā me dhammamadesesi, khandhāyatanadhātuyo. เราได้เข้าไปหาภิกษุณีผู้ที่เราเชื่อถือได้ ท่านได้แสดงธรรม คือ ขันธ์ อายตนะ และธาตุแก่เรา 44. ๔๔. ‘‘Tassā dhammaṃ suṇitvāna, yathā maṃ anusāsi sā; Sattāhaṃ ekapallaṅkena, nisīdiṃ pītisukhasamappitā ; Aṭṭhamiyā pāde pasāresiṃ, tamokhandhaṃ padāliyā’’ti. เราได้ฟังธรรมของท่านแล้ว ได้ปฏิบัติตามที่ท่านพร่ำสอนเรา เรานั่งด้วยบัลลังก์เดียวตลอด ๗ วัน เพียบพร้อมด้วยปีติและสุข ในวันที่ ๘ จึงเหยียดเท้าออกได้ ทำลายกองแห่งความมืดแล้ว … Uttamā therī…. พระอุตตมาเถรี... 3. Aparāuttamātherīgāthā ๓. คาถาทั้งหลายของพระอุตตมาเถรีอีกรูปหนึ่ง 45. ๔๕. ‘‘Ye ime satta bojjhaṅgā, maggā nibbānapattiyā; Bhāvitā te mayā sabbe, yathā buddhena desitā. โพชฌงค์ ๗ ประการนี้ เป็นทางเพื่อบรรลุพระนิพพาน เราได้อบรมโพชฌงค์ทั้งหมดนั้นตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้แล้ว 46. ๔๖. ‘‘Suññatassānimittassa, lābhinīhaṃ yadicchakaṃ; Orasā dhītā buddhassa, nibbānābhiratā sadā. เราเป็นผู้ได้สุญญตสมาบัติและอนิมิตตสมาบัติตามความปรารถนา เป็นธิดาผู้เกิดแต่อกของพระพุทธเจ้า ยินดีในพระนิพพานทุกเมื่อ 47. ๔๗. ‘‘Sabbe [Pg.385] kāmā samucchinnā, ye dibbā ye ca mānusā; Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo’’ti. กามทั้งปวง ทั้งที่เป็นทิพย์ ทั้งที่เป็นของมนุษย์ เราตัดขาดได้แล้ว ชาติสงสารสิ้นไปแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก … Aparā uttamā therī…. พระอุตตมาเถรีอีกรูปหนึ่ง... 4. Dantikātherīgāthā ๔. คาถาทั้งหลายของพระทันติกาเถรี 48. ๔๘. ‘‘Divāvihārā nikkhamma, gijjhakūṭamhi pabbate; Nāgaṃ ogāhamuttiṇṇaṃ, nadītīramhi addasaṃ. เราออกจากที่พักกลางวัน ไปยังภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นช้างตัวหนึ่งลงและขึ้นจากแม่น้ำที่ริมฝั่ง 49. ๔๙. ‘‘Puriso aṅkusamādāya, ‘dehi pāda’nti yācati; Nāgo pasārayī pādaṃ, puriso nāgamāruhi. บุรุษถือขอแล้วขอช้างว่า ‘จงให้เท้ามา’ ช้างก็ยื่นเท้าให้ บุรุษจึงขึ้นขี่ช้าง 50. ๕๐. ‘‘Disvā adantaṃ damitaṃ, manussānaṃ vasaṃ gataṃ; Tato cittaṃ samādhesiṃ, khalu tāya vanaṃ gatā’’ti. เราได้เห็นช้างที่ยังไม่ได้ฝึก ถูกฝึกแล้ว อยู่ในอำนาจของมนุษย์ เพราะเหตุที่ได้เห็นอาการของช้างนั้น เราจึงได้ไปสู่ป่าแล้วตั้งจิตไว้มั่นโดยแท้ … Dantikā therī…. … พระทันติกาเถรี … 5. Ubbiritherīgāthā ๕. อุพพิรีเถรีคาถา 51. ๕๑. ‘‘Amma jīvāti vanamhi kandasi, attānaṃ adhigaccha ubbiri; Cullāsītisahassāni, sabbā jīvasanāmikā; Etamhāḷāhane daḍḍhā, tāsaṃ kamanusocasi. ดูก่อนอุพพิรี เธอคร่ำครวญอยู่ในป่าว่า ‘ชีวาลูกแม่’ เธอจงรู้สึกตัวเถิด หญิง ๘๔,๐๐๐ คน ทั้งหมดมีชื่อว่าชีวา ถูกเผาในป่าช้าแห่งนี้แล้ว ในบรรดาหญิงเหล่านั้น เธอเศร้าโศกถึงคนไหน 52. ๕๒. ‘‘Abbahī vata me sallaṃ, duddasaṃ hadayassitaṃ ; Yaṃ me sokaparetāya, dhītusokaṃ byapānudi. พระองค์ได้ทรงถอนลูกศร คือ ความโศกเศร้าที่เห็นได้ยาก อันอาศัยอยู่ในหทัยของเราเสียแล้วหนอ พระองค์ได้ทรงบรรเทาความโศกเศร้าถึงธิดาของเราผู้ถูกความโศกครอบงำแล้ว 53. ๕๓. ‘‘Sājja abbūḷhasallāhaṃ, nicchātā parinibbutā; Buddhaṃ dhammañca saṅghañca, upemi saraṇaṃ muni’’nti. วันนี้ เรานั้นมีลูกศรถอนขึ้นแล้ว หายหิว ดับสนิท ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้าผู้เป็นพระมุนี พระธรรม และพระสงฆ์ว่าเป็นที่พึ่ง … Ubbirī therī…. … พระอุพพิรีเถรี … 6. Sukkātherīgāthā ๖. สุกกาเถรีคาถา 54. ๕๔. ‘‘Kiṃme katā rājagahe manussā, madhuṃ pītāva acchare; Ye sukkaṃ na upāsanti, desentiṃ buddhasāsanaṃ. ชาวเมืองราชคฤห์เหล่านี้ทำอะไรกันหนอ จึงได้มัวเมาอยู่เหมือนคนดื่มน้ำผึ้ง คือ ชนเหล่าใดไม่เข้าไปนั่งใกล้พระสุกกาเถรีผู้แสดงพุทธศาสนา 55. ๕๕. ‘‘Tañca appaṭivānīyaṃ, asecanakamojavaṃ; Pivanti maññe sappaññā, valāhakamivaddhagū. เราเข้าใจว่า ท่านผู้มีปัญญา ย่อมดื่มธรรมนั้นซึ่งไม่มีใครค้านได้ ไม่เจือปน มีโอชา เหมือนคนเดินทางดื่มน้ำจากก้อนเมฆ 56. ๕๖. ‘‘Sukkā [Pg.386] sukkehi dhammehi, vītarāgā samāhitā; Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhana’’nti. พระสุกกาเถรี ประกอบด้วยธรรมอันขาวผ่อง ปราศจากราคะ มีใจมั่นคง ทรงไว้ซึ่งร่างกายอันมีในที่สุด ชนะมารพร้อมทั้งพาหนะได้ … Sukkā therī…. … พระสุกกาเถรี … 7. Selātherīgāthā ๗. เสลาเถรีคาถา 57. ๕๗. ‘‘Natthi nissaraṇaṃ loke, kiṃ vivekena kāhasi; Bhuñjāhi kāmaratiyo, māhu pacchānutāpinī’’. ทางออกจากโลกไม่มี ท่านจักทำวิเวกไปทำไม เชิญท่านบริโภคกามคุณที่น่ารื่นรมย์เถิด อย่าได้เป็นผู้เดือดร้อนในภายหลังเลย 58. ๕๘. ‘‘Sattisūlūpamā kāmā, khandhāsaṃ adhikuṭṭanā; Yaṃ tvaṃ ‘kāmaratiṃ’ brūsi, ‘aratī’ dāni sā mama. กามทั้งหลายเปรียบด้วยหอกและหลาว เป็นที่สับซึ่งขันธ์ทั้งหลาย สิ่งที่ท่านเรียกว่า ‘ความยินดีในกาม’ บัดนี้ เป็นความไม่น่ายินดีสำหรับเราแล้ว 59. ๕๙. ‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito; Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antakā’’ti. ความเพลิดเพลินในอารมณ์ทั้งปวง เรากำจัดได้แล้ว กองแห่งความมืด เราทำลายแล้ว ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้ว่า ‘แน่ะท่านผู้ทำซึ่งที่สุด ท่านถูกเรากำจัดแล้ว’ … Selā therī…. … พระเสลาเถรี … 8. Somātherīgāthā ๘. โสมาเถรีคาถา 60. ๖๐. ‘‘Yaṃ taṃ isīhi pattabbaṃ, ṭhānaṃ durabhisambhavaṃ; Na taṃ dvaṅgulapaññāya, sakkā pappotumitthiyā’’. ฐานะที่พวกฤๅษีพึงบรรลุได้ เป็นฐานะที่บรรลุได้ยากยิ่ง มาตุคามมีปัญญาสองนิ้ว ไม่อาจบรรลุฐานะนั้นได้ 61. ๖๑. ‘‘Itthibhāvo no kiṃ kayirā, cittamhi susamāhite; Ñāṇamhi vattamānamhi, sammā dhammaṃ vipassato. เมื่อจิตตั้งมั่นดี เมื่อญาณเป็นไปอยู่ ผู้ที่เห็นแจ้งธรรมโดยชอบ ภาวะแห่งสตรีจะทำอะไรเราได้ 62. ๖๒. ‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito; Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antakā’’ti. ความเพลิดเพลินในอารมณ์ทั้งปวง เรากำจัดได้แล้ว กองแห่งความมืด เราทำลายแล้ว ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้ว่า ‘แน่ะท่านผู้ทำซึ่งที่สุด ท่านถูกเรากำจัดแล้ว’ … Somā therī…. … พระโสมาเถรี … Tikanipāto niṭṭhito. ติกนิบาต จบ 4. Catukkanipāto ๔. จตุกกนิบาต 1. Bhaddākāpilānītherīgāthā ๑. ภัททากาปิลานีเถรีคาถา 63. ๖๓. ‘‘Putto [Pg.387] buddhassa dāyādo, kassapo susamāhito; Pubbenivāsaṃ yovedi, saggāpāyañca passati. พระกัสสปเถระเป็นพุทธบุตร เป็นธรรมทายาท มีจิตตั้งมั่นดี ท่านย่อมระลึกชาติก่อนได้ เห็นสวรรค์และอบาย 64. ๖๔. ‘‘Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni; Etāhi tīhi vijjāhi, tevijjo hoti brāhmaṇo. อนึ่ง ท่านบรรลุถึงความสิ้นชาติ เป็นพระมุนีผู้จบอภิญญา ท่านเป็นพราหมณ์ผู้มีวิชชา ๓ ด้วยวิชชา ๓ ประการนี้ 65. ๖๕. ‘‘Tatheva bhaddā kāpilānī, tevijjā maccuhāyinī; Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhanaṃ. แม้พระภัททากาปิลานีเถรีก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้มีวิชชา ๓ ละมัจจุได้ ชนะมารพร้อมทั้งพาหนะ ทรงไว้ซึ่งร่างกายอันมีในที่สุด 66. ๖๖. ‘‘Disvā ādīnavaṃ loke, ubho pabbajitā mayaṃ; Tyamha khīṇāsavā dantā, sītibhūtamha nibbutā’’ti. เราทั้งสองเห็นโทษในโลกแล้วจึงบวช เราทั้งสองนั้นเป็นผู้สิ้นอาสวะ ฝึกตนแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น ดับสนิทแล้ว … Bhaddā kāpilānī therī…. … พระภัททากาปิลานีเถรี … Catukkanipāto niṭṭhito. จตุกกนิบาต จบ 5. Pañcakanipāto ๕. ปัญจกนิบาต 1. Aññatarātherīgāthā ๑. คาถาของพระเถรีไม่ปรากฏนาม 67. ๖๗. ‘‘Paṇṇavīsativassāni[Pg.388], yato pabbajitā ahaṃ; Nāccharāsaṅghātamattampi, cittassūpasamajjhagaṃ. เราบวชมาได้ ๒๕ ปีแล้ว ไม่เคยได้ความสงบใจแม้ชั่วลัดนิ้วมือเดียว 68. ๖๘. ‘‘Aladdhā cetaso santiṃ, kāmarāgenavassutā; Bāhā paggayha kandantī, vihāraṃ pāvisiṃ ahaṃ. เราไม่ได้ความสงบใจ ถูกกามราคะรบกวน ได้แต่ประคองแขนร้องไห้เข้าไปในวิหาร 69. ๖๙. ‘‘Sā bhikkhuniṃ upāgacchiṃ, yā me saddhāyikā ahu; Sā me dhammamadesesi, khandhāyatanadhātuyo. เราจึงเข้าไปหาภิกษุณีรูปหนึ่งซึ่งเป็นที่เคารพเชื่อถือของเรา ท่านได้แสดงธรรมคือขันธ์ อายตนะ และธาตุแก่เรา 70. ๗๐. ‘‘Tassā dhammaṃ suṇitvāna, ekamante upāvisiṃ; Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ. เราได้ฟังธรรมของท่านแล้วหลีกไปอยู่ในที่สมควร เราระลึกชาติก่อนได้ ทิพยจักษุของเราก็หมดจดดีแล้ว 71. ๗๑. ‘‘Cetopariccañāṇañca, sotadhātu visodhitā; Iddhīpi me sacchikatā, patto me āsavakkhayo; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. เจโตปริยญาณและโสตธาตุก็หมดจดดีแล้ว เราทำให้แจ้งซึ่งฤทธิ์ได้แล้ว บรรลุอาสวักขัยแล้ว เราทำให้แจ้งอภิญญา ๖ ได้แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ได้ทำสำเร็จแล้ว … Aññatarā therī …. พระเถรีไม่ปรากฏนามได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้ 2. Vimalātherīgāthā ๒. คาถาของพระวิมลาเถรี 72. ๗๒. ‘‘Mattā vaṇṇena rūpena, sobhaggena yasena ca; Yobbanena cupatthaddhā, aññāsamatimaññihaṃ. เรามัวเมาด้วยผิวพรรณ รูปสมบัติ ความงาม ยศ และความเป็นสาว จึงได้ดูหมิ่นหญิงอื่น ๆ 73. ๗๓. ‘‘Vibhūsetvā imaṃ kāyaṃ, sucittaṃ bālalāpanaṃ; Aṭṭhāsiṃ vesidvāramhi, luddo pāsamivoḍḍiya. เราประดับประดาร่างกายนี้ให้วิจิตร เป็นที่พอใจของคนพาล ยืนดักอยู่ที่ประตูโรงหญิงแพศยา ดุจนายพรานดักบ่วงแร้วฉะนั้น 74. ๗๔. ‘‘Pilandhanaṃ vidaṃsentī, guyhaṃ pakāsikaṃ bahuṃ; Akāsiṃ vividhaṃ māyaṃ, ujjagghantī bahuṃ janaṃ. เราแสดงเครื่องประดับทั้งที่ลับและที่แจ้ง ทำมายาต่าง ๆ หัวเราะยั่วยวนล่อลวงคนเป็นอันมาก 75. ๗๕. ‘‘Sājja piṇḍaṃ caritvāna, muṇḍā saṅghāṭipārutā; Nisinnā rukkhamūlamhi, avitakkassa lābhinī. วันนี้ เรานั้นโกนศีรษะ ครองผ้าสังฆาฏิ เที่ยวบิณฑบาตแล้ว กลับมานั่งที่โคนไม้ ได้บรรลุธรรมที่ไม่มีวิตก 76. ๗๖. ‘‘Sabbe yogā samucchinnā, ye dibbā ye ca mānusā; Khepetvā āsave sabbe, sītibhūtāmhi nibbutā’’ti. โยคะทั้งที่เป็นของทิพย์และของมนุษย์ทั้งหมด เราตัดได้แล้ว เราทำอาสวะทั้งปวงให้สิ้นไปแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น ดับสนิทแล้ว … Vimalā purāṇagaṇikā therī…. พระวิมลาเถรี อดีตนางคณิกา ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้ 3. Sīhātherīgāthā ๓. คาถาของพระสีหาเถรี 77. ๗๗. ‘‘Ayoniso [Pg.389] manasikārā, kāmarāgena aṭṭitā; Ahosiṃ uddhatā pubbe, citte avasavattinī. เราถูกกามราคะเบียดเบียน เพราะทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย ในกาลก่อน เราเป็นคนฟุ้งซ่าน ไม่เป็นใหญ่ในจิตของตน 78. ๗๘. ‘‘Pariyuṭṭhitā klesehi, subhasaññānuvattinī; Samaṃ cittassa na labhiṃ, rāgacittavasānugā. เราถูกกิเลสครอบงำ อนุวัตรตามสุภสัญญา ไม่ได้ความสงบใจ ตกอยู่ในอำนาจของจิตที่กำหนัดยินดี 79. ๗๙. ‘‘Kisā paṇḍu vivaṇṇā ca, satta vassāni cārihaṃ; Nāhaṃ divā vā rattiṃ vā, sukhaṃ vindiṃ sudukkhitā. เราซูบผอม ผิวเหลืองซีดเผือด เที่ยวไปตลอด ๗ ปี เป็นทุกข์อย่างยิ่ง ไม่ได้ประสบความสุขเลยทั้งกลางวันกลางคืน 80. ๘๐. ‘‘Tato rajjuṃ gahetvāna, pāvisiṃ vanamantaraṃ; Varaṃ me idha ubbandhaṃ, yañca hīnaṃ punācare. แต่นั้น เราจึงถือเชือกเข้าไปในป่า ด้วยตั้งใจว่า การผูกคอตายในป่านี้ประเสริฐกว่าเราจะพึงกลับไปประพฤติธรรมอันเลวทรามอีก 81. ๘๑. ‘‘Daḷhapāsaṃ karitvāna, rukkhasākhāya bandhiya; Pakkhipiṃ pāsaṃ gīvāyaṃ, atha cittaṃ vimucci me’’ti. เราทำบ่วงให้มั่นคงแล้วผูกไว้ที่กิ่งไม้ สวมบ่วงที่คอ ในลำดับนั้น จิตของเราก็หลุดพ้น … Sīhā therī…. พระสีหาเถรีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้ 4. Sundarīnandātherīgāthā ๔. คาถาของพระสุนทรีนันทาเถรี 82. ๘๒. ‘‘Āturaṃ asuciṃ pūtiṃ, passa nande samussayaṃ; Asubhāya cittaṃ bhāvehi, ekaggaṃ susamāhitaṃ. นันทา เธอจงดูกายอันกระสับกระส่าย ไม่สะอาด เปื่อยเน่านี้ จงอบรมจิตให้มีอารมณ์เดียว ตั้งมั่นดีแล้วในอสุภกรรมฐาน 83. ๘๓. ‘‘Yathā idaṃ tathā etaṃ, yathā etaṃ tathā idaṃ; Duggandhaṃ pūtikaṃ vāti, bālānaṃ abhinanditaṃ. กายนี้ฉันใด กายนั้นก็ฉันนั้น กายนั้นฉันใด กายนี้ก็ฉันนั้น มีกลิ่นเหม็นเน่าฟุ้งไป เป็นที่เพลิดเพลินของคนพาล 84. ๘๔. ‘‘Evametaṃ avekkhantī, rattindivamatanditā; Tato sakāya paññāya, abhinibbijjha dakkhisaṃ. เธอจงพิจารณากายนี้อย่างนี้ ไม่เกียจคร้านทั้งกลางวันกลางคืน แต่นั้น เธอจักเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญาของตน 85. ๘๕. ‘‘Tassā me appamattāya, vicinantiyā yoniso; Yathābhūtaṃ ayaṃ kāyo, diṭṭho santarabāhiro. เรานั้นไม่ประมาท พิจารณาโดยแยบคายอยู่ ได้เห็นกายนี้ตามความเป็นจริงทั้งภายในและภายนอก 86. ๘๖. ‘‘Atha nibbindahaṃ kāye, ajjhattañca virajjahaṃ; Appamattā visaṃyuttā, upasantāmhi nibbutā’’ti. แต่นั้น เราเบื่อหน่ายในกายและคลายกำหนัดในภายใน เราเป็นผู้ไม่ประมาท ปราศจากเครื่องร้อยรัด สงบระงับ ดับสนิทแล้ว … Sundarīnandā therī…. พระสุนทรีนันทาเถรีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้ 5. Nanduttarātherīgāthā ๕. คาถาของพระนันทุตตราเถรี 87. ๘๗. ‘‘Aggiṃ candañca sūriyañca, devatā ca namassihaṃ; Nadītitthāni gantvāna, udakaṃ oruhāmihaṃ. เราได้ไหว้ไฟ พระจันทร์ พระอาทิตย์ และเทวดาทั้งหลาย ไปยังท่าแม่น้ำแล้ว ลงไปยังน้ำ 88. ๘๘. ‘‘Bahūvatasamādānā[Pg.390], aḍḍhaṃ sīsassa olikhiṃ; Chamāya seyyaṃ kappemi, rattiṃ bhattaṃ na bhuñjahaṃ. เราสมาทานวัตรมากมาย โกนผมครึ่งศีรษะ จัดแจงการนอนบนแผ่นดิน ไม่บริโภคอาหารในเวลากลางคืน 89. ๘๙. ‘‘Vibhūsāmaṇḍanaratā, nhāpanucchādanehi ca; Upakāsiṃ imaṃ kāyaṃ, kāmarāgena aṭṭitā. เรายินดีในการประดับตกแต่ง บำรุงร่างกายนี้ด้วยการอาบน้ำและลูบไล้ ถูกกามราคะเบียดเบียนแล้ว 90. ๙๐. ‘‘Tato saddhaṃ labhitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Disvā kāyaṃ yathābhūtaṃ, kāmarāgo samūhato. ต่อจากนั้น เราได้ศรัทธาแล้ว จึงบวชในอนาคาริยเพศ เห็นกายตามความเป็นจริงแล้ว กามราคะก็ถูกถอนขึ้นได้ 91. ๙๑. ‘‘Sabbe bhavā samucchinnā, icchā ca patthanāpi ca; Sabbayogavisaṃyuttā, santiṃ pāpuṇi cetaso’’ti. ภพทั้งปวงเราตัดขาดได้แล้ว แม้ความอยากและความปรารถนาก็ตัดขาดแล้ว เราปราศจากโยคะทั้งปวง บรรลุความสงบแห่งใจแล้ว … Nanduttarā therī…. … พระนันทุตตราเถรี … 6. Mittākāḷītherīgāthā ๖. คาถาของพระมิตตากาฬีเถรี 92. ๙๒. ‘‘Saddhāya pabbajitvāna, agārasmānagāriyaṃ; Vicariṃhaṃ tena tena, lābhasakkāraussukā. เรามีศรัทธาออกบวชจากเรือนสู่ความเป็นผู้ไม่มีเรือนแล้ว ขวนขวายในลาภและสักการะ เที่ยวไปเพราะเหตุนั้นๆ 93. ๙๓. ‘‘Riñcitvā paramaṃ atthaṃ, hīnamatthaṃ asevihaṃ; Kilesānaṃ vasaṃ gantvā, sāmaññatthaṃ na bujjhihaṃ. เราละทิ้งประโยชน์อย่างยิ่ง เสพประโยชน์ที่เลวทราม ตกอยู่ในอำนาจของกิเลส ไม่รู้แจ้งประโยชน์แห่งสมณเพศ 94. ๙๔. ‘‘Tassā me ahu saṃvego, nisinnāya vihārake; Ummaggapaṭipannāmhi, taṇhāya vasamāgatā. เมื่อเรานั้นนั่งอยู่ในวิหาร ความสังเวชได้เกิดขึ้นแล้ว (ว่า) เราดำเนินไปในทางผิด ตกอยู่ในอำนาจแห่งตัณหา 95. ๙๕. ‘‘Appakaṃ jīvitaṃ mayhaṃ, jarā byādhi ca maddati; Purāyaṃ bhijjati kāyo, na me kālo pamajjituṃ. ชีวิตของเรานี้น้อย ความแก่และความเจ็บไข้ก็ย่ำยี กายนี้จะแตกสลายไปก่อน ไม่ใช่เวลาที่เราจะประมาท 96. ๙๖. ‘‘Yathābhūtamavekkhantī, khandhānaṃ udayabbayaṃ; Vimuttacittā uṭṭhāsiṃ, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. เมื่อเราพิจารณาเห็นความเกิดและความดับแห่งขันธ์ทั้งหลายตามความเป็นจริง มีจิตหลุดพ้นแล้ว ได้ลุกขึ้นแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว … Mittā kāḷī therī…. … พระมิตตากาฬีเถรี … 7. Sakulātherīgāthā ๗. คาถาของพระสกุลาเถรี 97. ๙๗. ‘‘Agārasmiṃ vasantīhaṃ, dhammaṃ sutvāna bhikkhuno; Addasaṃ virajaṃ dhammaṃ, nibbānaṃ padamaccutaṃ. เมื่อเราอยู่ในเรือน ได้ฟังธรรมของภิกษุแล้ว ได้เห็นธรรมอันปราศจากธุลี คือ นิพพานอันเป็นบทที่ไม่จุติ 98. ๙๘. ‘‘Sāhaṃ puttaṃ dhītarañca, dhanadhaññañca chaḍḍiya; Kese chedāpayitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ. เรานั้นละบุตร ธิดา ทรัพย์และข้าวเปลือกแล้ว ให้โกนผมบวชในอนาคาริยเพศ 99. ๙๙. ‘‘Sikkhamānā [Pg.391] ahaṃ santī, bhāventī maggamañjasaṃ; Pahāsiṃ rāgadosañca, tadekaṭṭhe ca āsave. เราเป็นสิกขมานา เจริญมรรคอันตรง ละราคะและโทสะ พร้อมทั้งอาสวะที่มีที่ตั้งอย่างเดียวกันได้แล้ว 100. ๑๐๐. ‘‘Bhikkhunī upasampajja, pubbajātimanussariṃ; Dibbacakkhu visodhitaṃ, vimalaṃ sādhubhāvitaṃ. เราอุปสมบทเป็นภิกษุณีแล้ว ระลึกชาติก่อนได้ ชำระทิพยจักษุอันหมดจด เจริญดีแล้ว 101. ๑๐๑. ‘‘Saṅkhāre parato disvā, hetujāte palokite ; Pahāsiṃ āsave sabbe, sītibhūtāmhi nibbutā’’ti. เราเห็นสังขารทั้งหลายอันเกิดแต่เหตุ มีความแตกสลายเป็นธรรมดา ว่าเป็นของอื่น ละอาสวะทั้งปวงได้แล้ว เป็นผู้เย็นใจ ดับสนิทแล้ว … Sakulā therī…. … พระสกุลาเถรี … 8. Soṇātherīgāthā ๘. คาถาของพระโสณาเถรี 102. ๑๐๒. ‘‘Dasa putte vijāyitvā, asmiṃ rūpasamussaye; Tatohaṃ dubbalā jiṇṇā, bhikkhuniṃ upasaṅkamiṃ. เราคลอดบุตร ๑๐ คน ในอัตภาพนี้ เพราะเหตุนั้น เราจึงมีกำลังน้อยแก่เฒ่า เข้าไปหาภิกษุณี 103. ๑๐๓. ‘‘Sā me dhammamadesesi, khandhāyatanadhātuyo; Tassā dhammaṃ suṇitvāna, kese chetvāna pabbajiṃ. ภิกษุณีนั้นได้แสดงธรรม คือ ขันธ์ อายตนะ และธาตุแก่เรา เราได้ฟังธรรมของท่านแล้ว โกนผมบวช 104. ๑๐๔. ‘‘Tassā me sikkhamānāya, dibbacakkhu visodhitaṃ; Pubbenivāsaṃ jānāmi, yattha me vusitaṃ pure. เมื่อเรานั้นเป็นสิกขมานาอยู่ ได้ชำระทิพยจักษุแล้ว เรารู้ปุพเพนิวาสที่เคยอาศัยอยู่ในกาลก่อน 105. ๑๐๕. ‘‘Animittañca bhāvemi, ekaggā susamāhitā; Anantarāvimokkhāsiṃ, anupādāya nibbutā. เรามีอารมณ์เป็นหนึ่ง มีจิตตั้งมั่นดีแล้ว เจริญอนิมิตตสมาบัติ เป็นผู้มีวิโมกข์ในลำดับ (แห่งมรรค) ดับสนิทเพราะไม่ถือมั่น 106. ๑๐๖. ‘‘Pañcakkhandhā pariññātā, tiṭṭhanti chinnamūlakā; Dhi tavatthu jare jamme, natthi dāni punabbhavo’’ti. ขันธ์ ๕ เรากำหนดรู้แล้ว ตั้งอยู่โดยมีรากอันตัดขาดแล้ว น่าตำหนิเถิด ชราอันเลวทราม บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีกแล้ว … Soṇā therī…. … พระโสณาเถรี … 9. Bhaddākuṇḍalakesātherīgāthā ๙. คาถาของพระภัททากุณฑลเกสาเถรี 107. ๑๐๗. ‘‘Lūnakesī paṅkadharī, ekasāṭī pure cariṃ; Avajje vajjamatinī, vajje cāvajjadassinī. ในกาลก่อน เรามีผมที่ถูกถอน มีขี้ฟันเกรอะกรัง นุ่งผ้าผืนเดียวเที่ยวไป มีความสำคัญในสิ่งไม่มีโทษว่ามีโทษ และเห็นในสิ่งที่มีโทษว่าไม่มีโทษ 108. ๑๐๘. ‘‘Divāvihārā nikkhamma, gijjhakūṭamhi pabbate; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, bhikkhusaṅghapurakkhataṃ. เราออกจากที่พักกลางวันแล้ว ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลี มีภิกษุสงฆ์แวดล้อมอยู่บนภูเขาคิชฌกูฏ 109. ๑๐๙. ‘‘Nihacca jāṇuṃ vanditvā, sammukhā añjaliṃ akaṃ; ‘Ehi bhadde’ti maṃ avaca, sā me āsūpasampadā. เราคุกเข่าลงถวายบังคมแล้ว ประนมมืออยู่เฉพาะพระพักตร์ พระศาสดาตรัสเรียกเราว่า ‘ภัททา เธอจงมาเถิด’ คำตรัสนั้นได้เป็นการอุปสมบทของเรา 110. ๑๑๐. ‘‘Ciṇṇā [Pg.392] aṅgā ca magadhā, vajjī kāsī ca kosalā; Anaṇā paṇṇāsavassāni, raṭṭhapiṇḍaṃ abhuñjahaṃ. เราเที่ยวไปในแคว้นอังคะ มคธะ วัชชี กาสี และโกศลแล้ว ตลอด 50 ปี เราไม่มีหนี้ ฉันบิณฑบาตของชาวแคว้น 111. ๑๑๑. ‘‘Puññaṃ vata pasavi bahuṃ, sappañño vatāyaṃ upāsako; Yo bhaddāya cīvaraṃ adāsi, vippamuttāya sabbaganthehī’’ti. อุบาสกผู้ถวายผ้าจีวรแก่พระภัททา ผู้พ้นแล้วจากเครื่องร้อยรัดทั้งปวง เป็นผู้มีปัญญาหนอ ได้ประสบบุญเป็นอันมากหนอ … Bhaddā kuṇḍalakesā therī…. พระภัททากุณฑลเกสาเถรี... 10. Paṭācārātherīgāthā ๑๐. คาถาของพระปฏาจาราเถรี 112. ๑๑๒. ‘‘Naṅgalehi kasaṃ khettaṃ, bījāni pavapaṃ chamā; Puttadārāni posentā, dhanaṃ vindanti māṇavā. คนทั้งหลายไถนาด้วยไถ หว่านพืชลงบนพื้นดิน เลี้ยงดูบุตรและภรรยา ย่อมได้ทรัพย์ 113. ๑๑๓. ‘‘Kimahaṃ sīlasampannā, satthusāsanakārikā; Nibbānaṃ nādhigacchāmi, akusītā anuddhatā. เราผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ทำตามคำสั่งสอนของพระศาสดา ไม่เกียจคร้าน ไม่ฟุ้งซ่าน เหตุไรจึงยังไม่บรรลุนิพพานเล่า 114. ๑๑๔. ‘‘Pāde pakkhālayitvāna, udakesu karomahaṃ; Pādodakañca disvāna, thalato ninnamāgataṃ. เราล้างเท้าแล้ว ได้เห็นน้ำล้างเท้าไหลจากที่ดอนไปสู่ที่ลุ่ม จึงทำไว้ในใจซึ่งน้ำนั้น 115. ๑๑๕. ‘‘Tato cittaṃ samādhesiṃ, assaṃ bhadraṃvajāniyaṃ; Tato dīpaṃ gahetvāna, vihāraṃ pāvisiṃ ahaṃ; Seyyaṃ olokayitvāna, mañcakamhi upāvisiṃ. ต่อจากนั้น เราจึงตั้งจิตให้มั่นคง เหมือนนายสารถีฝึกม้าอาชาไนยชาติ ต่อจากนั้น เราถือประทีปเข้าไปในวิหาร ดูเตียงแล้วจึงนั่งลงบนเตียง 116. ๑๑๖. ‘‘Tato sūciṃ gahetvāna, vaṭṭiṃ okassayāmahaṃ; Padīpasseva nibbānaṃ, vimokkho ahu cetaso’’ti. ต่อจากนั้น เราใช้เข็มเขี่ยไส้ประทีปลง ความพ้นพิเศษแห่งจิตได้มีแล้ว เหมือนความดับแห่งประทีป ฉะนั้น … Paṭācārā therī…. พระปฏาจาราเถรี... 11. Tiṃsamattātherīgāthā ๑๑. คาถาของพระเถรี 30 รูป 117. ๑๑๗. ‘‘‘Musalāni gahetvāna, dhaññaṃ koṭṭenti māṇavā ; Puttadārāni posentā, dhanaṃ vindanti māṇavā. คนทั้งหลายถือสากตำข้าวเปลือก เลี้ยงดูบุตรและภรรยา ย่อมได้ทรัพย์ 118. ๑๑๘. ‘‘‘Karotha buddhasāsanaṃ, yaṃ katvā nānutappati; Khippaṃ pādāni dhovitvā, ekamante nisīdatha; Cetosamathamanuyuttā, karotha buddhasāsanaṃ’. เธอทั้งหลายจงทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ซึ่งเมื่อทำแล้วย่อมไม่เดือดร้อนในภายหลัง จงรีบล้างเท้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ประกอบความสงบใจเนืองๆ ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเถิด 119. ๑๑๙. ‘‘Tassā tā vacanaṃ sutvā, paṭācārāya sāsanaṃ; Pāde pakkhālayitvāna, ekamantaṃ upāvisuṃ; Cetosamathamanuyuttā, akaṃsu buddhasāsanaṃ. ภิกษุณีเหล่านั้นได้ฟังคำสอนของพระปฏาจาราเถรีแล้ว ล้างเท้า นั่ง ณ ที่สมควร ประกอบความสงบใจเนืองๆ ได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว 120. ๑๒๐. ‘‘Rattiyā [Pg.393] purime yāme, pubbajātimanussaruṃ; Rattiyā majjhime yāme, dibbacakkhuṃ visodhayuṃ; Rattiyā pacchime yāme, tamokhandhaṃ padālayuṃ. ในปฐมยามแห่งราตรี ภิกษุณีเหล่านั้นระลึกชาติก่อนได้ ในมัชฌิมยามแห่งราตรี ชำระทิพยจักษุได้ ในปัจฉิมยามแห่งราตรี ทำลายกองแห่งความมืดได้ 121. ๑๒๑. ‘‘Uṭṭhāya pāde vandiṃsu, ‘katā te anusāsanī; Indaṃva devā tidasā, saṅgāme aparājitaṃ; Purakkhatvā vihassāma, tevijjāmha anāsavā’’’ti. ภิกษุณีเหล่านั้นลุกขึ้นถวายบังคมบาทาแล้วกล่าวว่า ‘ข้าแต่แม่เจ้า คำสั่งสอนของท่าน พวกเราทำเสร็จแล้ว พวกเราจักแวดล้อมท่านอยู่ เหมือนเทวดาชั้นดาวดึงส์แวดล้อมท้าวสักกะผู้ไม่ทรงพ่ายแพ้ในสงครามอยู่ ฉะนั้น พวกเราเป็นผู้มีวิชชา 3 ไม่มีอาสวะ’ Itthaṃ sudaṃ tiṃsamattā therī bhikkhuniyo paṭācārāya santike aññaṃ byākariṃsūti. ได้ยินว่า พระเถรีภิกษุณี 30 รูป ได้พยากรณ์อรหัตผลในสำนักของพระปฏาจาราเถรี ด้วยประการฉะนี้ 12. Candātherīgāthā ๑๒. คาถาของพระจันทาเถรี 122. ๑๒๒. ‘‘Duggatāhaṃ pure āsiṃ, vidhavā ca aputtikā; Vinā mittehi ñātīhi, bhattacoḷassa nādhigaṃ. เมื่อก่อน เราเป็นคนเข็ญใจ เป็นหม้าย ไม่มีบุตร ไม่มีมิตรสหายและญาติ ไม่ได้ข้าวและผ้า 123. ๑๒๓. ‘‘Pattaṃ daṇḍañca gaṇhitvā, bhikkhamānā kulā kulaṃ; Sītuṇhena ca ḍayhantī, satta vassāni cārihaṃ. เราถือกระเบื้องและไม้เท้า เที่ยวขอทานไปสู่ตระกูลน้อยใหญ่ ถูกความหนาวและความร้อนเบียดเบียนอยู่ ได้เที่ยวไปตลอด 7 ปี 124. ๑๒๔. ‘‘Bhikkhuniṃ puna disvāna, annapānassa lābhiniṃ; Upasaṅkamma avocaṃ, ‘pabbajjaṃ anagāriyaṃ’. ต่อมา เราได้เห็นภิกษุณีผู้ได้ข้าวและน้ำ จึงเข้าไปหาแล้วกล่าวขอบรรพชาในอนาคาริยเพศ 125. ๑๒๕. ‘‘Sā ca maṃ anukampāya, pabbājesi paṭācārā; Tato maṃ ovaditvāna, paramatthe niyojayi. พระปฏาจาราเถรีนั้นได้อนุเคราะห์บรรพชาให้แก่เรา ต่อจากนั้น ท่านได้โอวาทแล้วชักนำเราในประโยชน์อย่างยิ่ง 126. ๑๒๖. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, akāsiṃ anusāsaniṃ; Amogho ayyāyovādo, tevijjāmhi anāsavā’’ti. เราได้ฟังคำของท่านแล้ว ได้ทำตามคำสั่งสอน โอวาทของแม่เจ้าไม่เป็นโมฆะ เราเป็นผู้มีวิชชา 3 ไม่มีอาสวะ … Candā therī…. พระจันทาเถรี... Pañcakanipāto niṭṭhito. ปัญจกนิบาต จบ 6. Chakkanipāto ๖. ฉักกนิบาต 1. Pañcasatamattātherīgāthā ๑. คาถาของพระเถรี 500 รูป 127. ๑๒๗. ‘‘Yassa [Pg.394] maggaṃ na jānāsi, āgatassa gatassa vā; Taṃ kuto cāgataṃ sattaṃ, ‘mama putto’ti rodasi. เธอไม่รู้ทางมาหรือทางไปของสัตว์นั้นเลย สัตว์นั้นมาจากไหนก็ไม่รู้ เธอยังจะร้องไห้ถึงเขาว่า ‘บุตรของเรา’ ทำไม 128. ๑๒๘. ‘‘Maggañca khossa jānāsi, āgatassa gatassa vā; Na naṃ samanusocesi, evaṃdhammā hi pāṇino. เธอย่อมรู้จักทางมาและทางไปของเขาผู้มาแล้วและไปแล้ว แต่เธอก็ไม่เศร้าโศกถึงเขา เพราะสัตว์ทั้งหลายมีสภาพอย่างนี้เป็นธรรมดา 129. ๑๒๙. ‘‘Ayācito tatāgacchi, nānuññāto ito gato; Kutoci nūna āgantvā, vasitvā katipāhakaṃ; Itopi aññena gato, tatopaññena gacchati. บุตรของเธอไม่ได้ถูกเชื้อเชิญก็มาจากปรโลกนั้น ไม่ได้รับอนุญาตก็จากโลกนี้ไป เขามาจากที่ไหนหนอ มาอยู่เพียง ๒-๓ วัน แล้วก็จากโลกนี้ไปยังที่อื่นอีก จากที่นั้นก็ไปยังที่อื่นต่อไป 130. ๑๓๐. ‘‘Peto manussarūpena, saṃsaranto gamissati; Yathāgato tathā gato, kā tattha paridevanā’’. บุตรของเธอผู้ละไปแล้ว ท่องเที่ยวไปในสังสารวัฏด้วยรูปกายของมนุษย์ ก็จักไปสู่ภพอื่นต่อไป เขามาอย่างไร เขาก็ไปอย่างนั้น ในเรื่องนั้นจะพิไรรำพันไปทำไม 131. ๑๓๑. ‘‘Abbahī vata me sallaṃ, duddasaṃ hadayassitaṃ; Yā me sokaparetāya, puttasokaṃ byapānudi. โอ! พระองค์ทรงถอนลูกศรคือความโศกเศร้า ซึ่งเห็นได้ยาก อันเสียบอยู่ในหทัยของข้าพระองค์แล้ว พระองค์ทรงบรรเทาความโศกเศร้าถึงบุตรของข้าพระองค์ผู้ถูกความโศกครอบงำแล้ว 132. ๑๓๒. ‘‘Sājja abbūḷhasallāhaṃ, nicchātā parinibbutā; Buddhaṃ dhammañca saṅghañca, upemi saraṇaṃ muniṃ’’. วันนี้ ข้าพระองค์นั้นถอนลูกศรได้แล้ว ไม่มีตัณหาเครื่องหิว ดับสนิทแล้ว ข้าพระองค์ขอถึงพระพุทธเจ้าผู้เป็นพระมุนี พระธรรม และพระสงฆ์ว่าเป็นสรณะ Itthaṃ sudaṃ pañcasatamattā therī bhikkhuniyo…pe…. ได้ยินว่า ภิกษุณีเถรีประมาณ ๕๐๐ รูป ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้ 2. Vāseṭṭhītherīgāthā ๒. คาถาของพระวาสิฏฐีเถรี 133. ๑๓๓. ‘‘Puttasokenahaṃ aṭṭā, khittacittā visaññinī; Naggā pakiṇṇakesī ca, tena tena vicārihaṃ. ดิฉันถูกความโศกเศร้าถึงบุตรครอบงำ มีจิตฟุ้งซ่าน หลงลืมสติ เป็นคนเปลือยกาย สยายผม เที่ยวไปในที่นั้นๆ 134. ๑๓๔. ‘‘Vīthi saṅkārakūṭesu, susāne rathiyāsu ca; Acariṃ tīṇi vassāni, khuppipāsāsamappitā. ดิฉันถูกความหิวและความกระหายเบียดเบียน ได้เที่ยวไปตามถนน ที่กองขยะ ในป่าช้า และตามตรอกซอกซอยตลอด ๓ ปี 135. ๑๓๕. ‘‘Athaddasāsiṃ sugataṃ, nagaraṃ mithilaṃ pati ; Adantānaṃ dametāraṃ, sambuddhamakutobhayaṃ. ต่อมา ดิฉันได้เห็นพระสุคตเจ้า ผู้ฝึกบุรุษที่ยังไม่ได้ฝึก ผู้ทรงเป็นพระสัมพุทธเจ้า ไม่มีภัยจากที่ไหนๆ เสด็จไปยังกรุงมิถิลา 136. ๑๓๖. ‘‘Sacittaṃ paṭiladdhāna, vanditvāna upāvisiṃ; So me dhammamadesesi, anukampāya gotamo. ครั้งนั้น ดิฉันได้สติกลับคืนมา จึงเข้าไปเฝ้าถวายบังคม พระโคดมพระองค์นั้นได้ทรงอนุเคราะห์แสดงธรรมแก่ดิฉัน 137. ๑๓๗. ‘‘Tassa [Pg.395] dhammaṃ suṇitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Yuñjantī satthuvacane, sacchākāsiṃ padaṃ sivaṃ. ดิฉันได้ฟังธรรมของพระองค์แล้ว จึงบวชในพระศาสนา ประกอบความเพียรในพระดำรัสของพระศาสดา ได้ทำให้แจ้งซึ่งบทอันเกษม (พระนิพพาน) 138. ๑๓๘. ‘‘Sabbe sokā samucchinnā, pahīnā etadantikā; Pariññātā hi me vatthū, yato sokāna sambhavo’’ti. ความโศกทั้งปวงถูกตัดขาด ละได้แล้ว มีที่สุดในบัดนี้ เพราะดิฉันได้กำหนดรู้วัตถุอันเป็นที่ตั้งซึ่งเป็นแดนเกิดแห่งความโศกทั้งหลายแล้ว … Vāseṭṭhī therī…. พระวาสิฏฐีเถรี 3. Khemātherīgāthā ๓. คาถาของพระเขมาเถรี 139. ๑๓๙. ‘‘Daharā tvaṃ rūpavatī, ahampi daharo yuvā; Pañcaṅgikena turiyena, ehi kheme ramāmase’’. ดูก่อนเขมา เธอเป็นสาวรุ่น ยังมีรูปสวย แม้เราก็ยังหนุ่มแน่น มาเถิด เรามาเพลิดเพลินกันด้วยดนตรีเครื่อง ๕ 140. ๑๔๐. ‘‘Iminā pūtikāyena, āturena pabhaṅgunā; Aṭṭiyāmi harāyāmi, kāmataṇhā samūhatā. เราเบื่อหน่าย ระอา ด้วยกายอันเปื่อยเน่า มีแต่โรคภัยไข้เจ็บ มีความแตกสลายเป็นธรรมดานี้ กามตัณหาเราถอนขึ้นได้แล้ว 141. ๑๔๑. ‘‘Sattisūlūpamā kāmā, khandhāsaṃ adhikuṭṭanā; Yaṃ ‘tvaṃ kāmaratiṃ’ brūsi, ‘aratī’ dāni sā mama. กามทั้งหลายเปรียบด้วยหอกและหลาว ขันธ์ทั้งหลายเป็นที่สับกามเหล่านั้น ความยินดีในกามที่ท่านพูดถึงนั้น บัดนี้เป็นความไม่น่ายินดีสำหรับเราแล้ว 142. ๑๔๒. ‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito; Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antaka. ความเพลิดเพลินในอารมณ์ทั้งปวงเรากำจัดได้แล้ว กองแห่งความมืดเราทำลายแล้ว ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้ว่า แน่ะผู้ทำซึ่งที่สุด ท่านถูกเรากำจัดแล้ว 143. ๑๔๓. ‘‘Nakkhattāni namassantā, aggiṃ paricaraṃ vane; Yathābhuccamajānantā, bālā suddhimamaññatha. คนพาลทั้งหลายไม่รู้ตามความเป็นจริง จึงพากันนอบน้อมนักษัตร บำเรอไฟอยู่ในป่า สำคัญอยู่ว่านั่นเป็นความบริสุทธิ์ 144. ๑๔๔. ‘‘Ahañca kho namassantī, sambuddhaṃ purisuttamaṃ; Pamuttā sabbadukkhehi, satthusāsanakārikā’’ti. ส่วนเรานอบน้อมพระสัมพุทธเจ้าผู้เป็นบุรุษสูงสุด ทำตามคำสั่งสอนของพระศาสดา จึงพ้นแล้วจากทุกข์ทั้งปวง … Khemā therī…. พระเขมาเถรี 4. Sujātātherīgāthā ๔. คาถาของพระสุชาดาเถรี 145. ๑๔๕. ‘‘Alaṅkatā suvasanā, mālinī candanokkhitā; Sabbābharaṇasañchannā, dāsīgaṇapurakkhatā. เราประดับประดาตน นุ่งห่มผ้าอย่างดี ทัดทรงดอกไม้ ลูบไล้ด้วยจันทน์ มีกายอันอาภรณ์ทุกอย่างปกปิดแล้ว มีหมู่หญิงรับใช้แวดล้อม 146. ๑๔๖. ‘‘Annaṃ pānañca ādāya, khajjaṃ bhojjaṃ anappakaṃ; Gehato nikkhamitvāna, uyyānamabhihārayiṃ. ได้ถือเอาข้าว น้ำ ของเคี้ยว และของบริโภคมากมาย ออกจากเรือน นำไปยังสวน 147. ๑๔๗. ‘‘Tattha ramitvā kīḷitvā, āgacchantī sakaṃ gharaṃ; Vihāraṃ daṭṭhuṃ pāvisiṃ, sākete añjanaṃ vanaṃ. เราเพลิดเพลินและเล่นอยู่ในสวนนั้นแล้ว เมื่อจะกลับมายังเรือนของตน ได้เข้าไปยังวิหารในป่าอัญชัน เมืองสาเกต เพื่อจะชม 148. ๑๔๘. ‘‘Disvāna [Pg.396] lokapajjotaṃ, vanditvāna upāvisiṃ; So me dhammamadesesi, anukampāya cakkhumā. เราได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นประทีปของโลก จึงถวายบังคมแล้วเข้าไปเฝ้า พระผู้มีพระจักษุพระองค์นั้นได้ทรงอนุเคราะห์แสดงธรรมแก่เรา 149. ๑๔๙. ‘‘Sutvā ca kho mahesissa, saccaṃ sampaṭivijjhahaṃ; Tattheva virajaṃ dhammaṃ, phusayiṃ amataṃ padaṃ. เราได้ฟังธรรมของพระมหาสีแล้ว ได้แทงตลอดสัจจะ ในที่นั้นเอง เราได้ถูกต้องธรรมอันปราศจากธุลี คือบทอันไม่ตาย (พระนิพพาน) 150. ๑๕๐. ‘‘Tato viññātasaddhammā, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Tisso vijjā anuppattā, amoghaṃ buddhasāsana’’nti. ต่อมา เราได้รู้แจ้งสัทธรรมแล้ว จึงบวชในพระศาสนา เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าไม่เป็นโมฆะเลย … Sujātā therī…. พระสุชาดาเถรี 5. Anopamātherīgāthā ๕. คาถาของพระอโนปมาเถรี 151. ๑๕๑. ‘‘Ucce kule ahaṃ jātā, bahuvitte mahaddhane; Vaṇṇarūpena sampannā, dhītā majjhassa atrajā. เราเกิดในตระกูลสูง มีโภคะมาก มีทรัพย์มาก สมบูรณ์ด้วยผิวพรรณและรูป เป็นธิดาผู้เกิดแต่อกของมัชฌเศรษฐี 152. ๑๕๒. ‘‘Patthitā rājaputtehi, seṭṭhiputtehi gijjhitā ; Pitu me pesayī dūtaṃ, detha mayhaṃ anopamaṃ. เราเป็นที่หมายปองของเหล่าราชบุตร เป็นที่ปรารถนาของเหล่าเศรษฐีบุตร (พวกเขา) ได้ส่งทูตไปหาบิดาของเราว่า ‘ขอท่านจงให้อโนปมาแก่ข้าพเจ้าเถิด’ 153. ๑๕๓. ‘‘Yattakaṃ tulitā esā, tuyhaṃ dhītā anopamā; Tato aṭṭhaguṇaṃ dassaṃ, hiraññaṃ ratanāni ca. ‘นางอโนปมาธิดาของท่านนี้ เขาตีราคากันไว้เท่าใด ข้าพเจ้าจะให้ทองและรัตนะทั้งหลายมากกว่านั้นถึง ๘ เท่า’ 154. ๑๕๔. ‘‘Sāhaṃ disvāna sambuddhaṃ, lokajeṭṭhaṃ anuttaraṃ; Tassa pādāni vanditvā, ekamantaṃ upāvisiṃ. เรานั้นได้เห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ประเสริฐที่สุดในโลก ผู้ยอดเยี่ยม จึงถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระองค์แล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง 155. ๑๕๕. ‘‘So me dhammamadesesi, anukampāya gotamo; Nisinnā āsane tasmiṃ, phusayiṃ tatiyaṃ phalaṃ. พระโคตมโคตรพระองค์นั้นทรงอนุเคราะห์แสดงธรรมแก่เรา เรานั่งอยู่บนอาสนะนั้นเอง ได้บรรลุผลที่ ๓ 156. ๑๕๖. ‘‘Tato kesāni chetvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Ajja me sattamī ratti, yato taṇhā visositā’’ti. แต่นั้น เราตัดผมบวชเป็นอนาคาริก วันนี้เป็นราตรีที่ ๗ ของเรา จำเดิมแต่กาลที่ตัณหาเหือดแห้งไป … Anopamā therī…. … พระอโนปมาเถรี … 6. Mahāpajāpatigotamītherīgāthā ๖. คาถาของพระมหาปชาบดีโคตมีเถรี 157. ๑๕๗. ‘‘Buddha vīra namo tyatthu, sabbasattānamuttama; Yo maṃ dukkhā pamocesi, aññañca bahukaṃ janaṃ. ข้าแต่พระพุทธเจ้าผู้มีความเพียร ผู้สูงสุดกว่าสรรพสัตว์ทั้งปวง ขอนอบน้อมแด่พระองค์ พระองค์ผู้ทรงเปลื้องหม่อมฉันและชนอื่นอีกเป็นอันมากจากทุกข์ 158. ๑๕๘. ‘‘Sabbadukkhaṃ pariññātaṃ, hetutaṇhā visositā; Bhāvito aṭṭhaṅgiko maggo, nirodho phusito mayā. ทุกข์ทั้งปวงหม่อมฉันกำหนดรู้แล้ว ตัณหาอันเป็นเหตุก็ทำให้เหือดแห้งแล้ว อริยมรรคมีองค์ ๘ ก็เจริญแล้ว นิโรธก็ทำให้แจ้งแล้ว 159. ๑๕๙. ‘‘Mātā [Pg.397] putto pitā bhātā, ayyakā ca pure ahuṃ; Yathābhuccamajānantī, saṃsariṃhaṃ anibbisaṃ. ในกาลก่อน เราได้เคยเป็นมารดา บุตร บิดา พี่ชายน้องชาย และย่า/ยายแล้ว เมื่อไม่รู้ตามความเป็นจริง เราจึงท่องเที่ยวไปหาที่พึ่งมิได้ 160. ๑๖๐. ‘‘Diṭṭho hi me so bhagavā, antimoyaṃ samussayo; Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo. พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น หม่อมฉันเห็นแล้วแน่แท้ อัตภาพนี้เป็นอัตภาพสุดท้าย ชาติสงสารสิ้นไปแล้ว บัดนี้ภพใหม่ย่อมไม่มี 161. ๑๖๑. ‘‘Āraddhavīriye pahitatte, niccaṃ daḷhaparakkame; Samagge sāvake passe, esā buddhāna vandanā. พึงเห็นพระสาวกทั้งหลายผู้ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้วในพระนิพพาน มีความบากบั่นมั่นคงเนืองนิตย์ ผู้พร้อมเพรียงกัน การเห็นพระสาวกเหล่านั้น ชื่อว่าเป็นการไหว้พระพุทธเจ้าทั้งหลาย 162. ๑๖๒. ‘‘Bahūnaṃ vata atthāya, māyā janayi gotamaṃ; Byādhimaraṇatunnānaṃ, dukkhakkhandhaṃ byapānudī’’ti. โอหนอ พระนางมายาได้ประสูติพระโคดม เพื่อประโยชน์แก่ชนเป็นอันมาก พระองค์ได้ทรงบรรเทากองทุกข์ของสัตว์ผู้ถูกพยาธิและมรณะทิ่มแทงแล้ว … Mahāpajāpatigotamī therī…. … พระมหาปชาบดีโคตมีเถรี … 7. Guttātherīgāthā ๗. คาถาของพระคุตตาเถรี 163. ๑๖๓. ‘‘Gutte yadatthaṃ pabbajjā, hitvā puttaṃ vasuṃ piyaṃ; Tameva anubrūhehi, mā cittassa vasaṃ gami. ดูก่อนคุตตา เธอละบุตรและทรัพย์อันเป็นที่รัก บวชเพื่อประโยชน์ใด เธอจงพอกพูนประโยชน์นั้นนั่นเทียว อย่าไปสู่อำนาจของจิต 164. ๑๖๔. ‘‘Cittena vañcitā sattā, mārassa visaye ratā; Anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvanti aviddasū. สัตว์ทั้งหลายผู้ไม่รู้ ถูกจิตหลอกลวง ยินดีแล้วในอารมณ์ของมาร ย่อมแล่นไปสู่สงสารมีชาติมิใช่น้อย 165. ๑๖๕. ‘‘Kāmacchandañca byāpādaṃ, sakkāyadiṭṭhimeva ca; Sīlabbataparāmāsaṃ, vicikicchañca pañcamaṃ. คือกามฉันทะ พยาบาท สักกายทิฏฐิ สีลัพพตปรามาส และวิจิกิจฉาเป็นที่ ๕ 166. ๑๖๖. ‘‘Saṃyojanāni etāni, pajahitvāna bhikkhunī; Orambhāgamanīyāni, nayidaṃ punarehisi. ดูก่อนภิกษุณี เธอละโอรัมภาคิยสังโยชน์เหล่านี้แล้ว จักไม่มาสู่ภพนี้อีก 167. ๑๖๗. ‘‘Rāgaṃ mānaṃ avijjañca, uddhaccañca vivajjiya; Saṃyojanāni chetvāna, dukkhassantaṃ karissasi. เธอจงเว้นราคะ มานะ อวิชชา และอุทธัจจะ ตัดสังโยชน์ (อันเป็นส่วนเบื้องบน) เหล่านี้แล้ว จักกระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ 168. ๑๖๘. ‘‘Khepetvā jātisaṃsāraṃ, pariññāya punabbhavaṃ; Diṭṭheva dhamme nicchātā, upasantā carissatī’’ti. เธอทำชาติสงสารให้สิ้นไป กำหนดรู้ภพใหม่แล้ว เป็นผู้หมดความหิว (คือตัณหา) เป็นผู้สงบระงับแล้ว จักอยู่ในทิฏฐธรรมนี้ … Guttā therī…. … พระคุตตาเถรี … 8. Vijayātherīgāthā ๘. คาถาของพระวิชยาเถรี 169. ๑๖๙. ‘‘Catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ, vihārā upanikkhamiṃ; Aladdhā cetaso santiṃ, citte avasavattinī. เราเป็นผู้มีจิตไม่เป็นไปในอำนาจ ไม่ได้ความสงบแห่งใจ ได้ออกจากวิหารไป ๔-๕ ครั้ง 170. ๑๗๐. ‘‘Bhikkhuniṃ [Pg.398] upasaṅkamma, sakkaccaṃ paripucchahaṃ; Sā me dhammamadesesi, dhātuāyatanāni ca. เราเข้าไปหาภิกษุณีรูปหนึ่ง ถามโดยเคารพแล้ว ภิกษุณีนั้นได้แสดงธรรมแก่เรา คือ ธาตุและอายตนะ 171. ๑๗๑. ‘‘Cattāri ariyasaccāni, indriyāni balāni ca; Bojjhaṅgaṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, uttamatthassa pattiyā. อริยสัจ ๔ อินทรีย์ พละ โพชฌงค์ และมรรคมีองค์ ๘ เพื่อการบรรลุประโยชน์อย่างยิ่ง 172. ๑๗๒. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, karontī anusāsaniṃ; Rattiyā purime yāme, pubbajātimanussariṃ. เราฟังคำของท่านแล้ว ทำตามคำสั่งสอนอยู่ ได้ระลึกชาติก่อนได้ในปฐมยามแห่งราตรี 173. ๑๗๓. ‘‘Rattiyā majjhime yāme, dibbacakkhuṃ visodhayiṃ; Rattiyā pacchime yāme, tamokhandhaṃ padālayiṃ. ในมัชฌิมยามแห่งราตรี ได้ชำระทิพพจักขุให้หมดจดแล้ว ในปัจฉิมยามแห่งราตรี ได้ทำลายกองแห่งความมืด (คืออวิชชา) เสียได้ 174. ๑๗๔. ‘‘Pītisukhena ca kāyaṃ, pharitvā vihariṃ tadā; Sattamiyā pāde pasāresiṃ, tamokhandhaṃ padāliyā’’ti. ในกาลนั้น เราแผ่กายด้วยปีติและสุขอยู่ ในวันที่ ๗ เราทำลายกองแห่งความมืดแล้ว จึงเหยียดเท้าออกไปได้ … Vijayā therī…. ...พระวิชยาเถรี... Chakkanipāto niṭṭhito. ฉักกนิบาต จบ 7. Sattakanipāto ๗. สัตตกนิบาต 1. Uttarātherīgāthā ๑. อุตตราเถรีคาถา 175. ๑๗๕. ‘‘‘Musalāni [Pg.399] gahetvāna, dhaññaṃ koṭṭenti māṇavā; Puttadārāni posentā, dhanaṃ vindanti māṇavā. คนหนุ่มๆ ถือสากตำข้าวเปลือก เลี้ยงดูบุตรภรรยา ย่อมได้ทรัพย์ 176. ๑๗๖. ‘‘‘Ghaṭetha buddhasāsane, yaṃ katvā nānutappati; Khippaṃ pādāni dhovitvā, ekamantaṃ nisīdatha. ท่านทั้งหลายจงพากเพียรในพระพุทธศาสนา ซึ่งบุคคลทำแล้วย่อมไม่เดือดร้อนในภายหลัง ท่านทั้งหลายจงรีบล้างเท้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรเถิด 177. ๑๗๗. ‘‘‘Cittaṃ upaṭṭhapetvāna, ekaggaṃ susamāhitaṃ; Paccavekkhatha saṅkhāre, parato no ca attato’. ท่านทั้งหลายจงตั้งจิตให้เป็นเอกัคคตา ตั้งมั่นดีแล้ว จงพิจารณาสังขารทั้งหลายโดยความเป็นของอื่น ไม่ใช่โดยความเป็นอัตตา 178. ๑๗๘. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, paṭācārānusāsaniṃ; Pāde pakkhālayitvāna, ekamante upāvisiṃ. เราได้ฟังคำสั่งสอนของพระปฏาจาราเถรีนั้นแล้ว ล้างเท้าแล้ว จึงเข้าไปนั่ง ณ ที่สมควร 179. ๑๗๙. ‘‘Rattiyā purime yāme, pubbajātimanussariṃ; Rattiyā majjhime yāme, dibbacakkhuṃ visodhayiṃ. ในปฐมยามแห่งราตรี เราได้ระลึกถึงชาติก่อนได้ ในมัชฌิมยามแห่งราตรี เราได้ชำระทิพยจักษุให้หมดจดแล้ว 180. ๑๘๐. ‘‘Rattiyā pacchime yāme, tamokkhandhaṃ padālayiṃ; Tevijjā atha vuṭṭhāsiṃ, katā te anusāsanī. ในปัจฉิมยามแห่งราตรี เราได้ทำลายกองแห่งความมืดแล้ว ลำดับนั้น เราเป็นผู้มีวิชชา ๓ ได้ลุกขึ้นแล้ว คำสั่งสอนของท่าน เราได้ทำแล้ว 181. ๑๘๑. ‘‘Sakkaṃva devā tidasā, saṅgāme aparājitaṃ; Purakkhatvā vihassāmi, tevijjāmhi anāsavā’’. เราเป็นผู้มีวิชชา ๓ ไม่มีอาสวะ จักอยู่แวดล้อมท่าน ดุจเทวดาชั้นดาวดึงส์แวดล้อมท้าวสักกะผู้ไม่เคยแพ้ในสงครามฉะนั้น … Uttarā therī…. ...พระอุตตราเถรี... 2. Cālātherīgāthā ๒. จาลาเถรีคาถา 182. ๑๘๒. ‘‘Satiṃ upaṭṭhapetvāna, bhikkhunī bhāvitindriyā; Paṭivijjhi padaṃ santaṃ, saṅkhārūpasamaṃ sukhaṃ’’. ภิกษุณีผู้มีอินทรีย์อันอบรมแล้ว ตั้งสติมั่น ได้แทงตลอดบทอันสงบ เป็นที่ระงับสังขาร เป็นสุขแล้ว 183. ๑๘๓. ‘‘Kaṃ nu uddissa muṇḍāsi, samaṇī viya dissasi; Na ca rocesi pāsaṇḍe, kimidaṃ carasi momuhā’’. ท่านโกนศีรษะอุทิศใครหนอ ดูประหนึ่งว่าเป็นสมณะ แต่ก็ไม่ชอบใจพวกปาษัณฑะ ท่านหลงใหลอะไร เที่ยวไปทำไม 184. ๑๘๔. ‘‘Ito bahiddhā pāsaṇḍā, diṭṭhiyo upanissitā; Na te dhammaṃ vijānanti, na te dhammassa kovidā. พวกปาษัณฑะนอกศาสนานี้ อาศัยทิฏฐิทั้งหลาย พวกเขาย่อมไม่รู้แจ้งธรรม พวกเขาไม่ฉลาดในธรรม 185. ๑๘๕. ‘‘Atthi sakyakule jāto, buddho appaṭipuggalo; So me dhammamadesesi, diṭṭhīnaṃ samatikkamaṃ. พระพุทธเจ้าผู้หาบุคคลเปรียบมิได้ ทรงอุบัติในศากยสกุล พระองค์ได้ทรงแสดงธรรมเพื่อก้าวล่วงทิฏฐิทั้งหลายแก่เรา 186. ๑๘๖. ‘‘Dukkhaṃ [Pg.400] dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ; Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ. คือ ทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความก้าวล่วงทุกข์ และอริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางให้ถึงความสงบระงับทุกข์ 187. ๑๘๗. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, vihariṃ sāsane ratā; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ยินดีในพระศาสนาอยู่ ได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำแล้ว 188. ๑๘๘. ‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito; Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antaka’’. เรากำจัดความเพลิดเพลินในอารมณ์ทั้งปวงได้แล้ว กองแห่งความมืดเราก็ทำลายแล้ว ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้เถิดว่า แน่ะผู้ทำซึ่งที่สุด ท่านถูกเรากำจัดแล้ว … Cālā therī…. ...พระจาลาเถรี... 3. Upacālātherīgāthā ๓. อุปจาลาเถรีคาถา 189. ๑๘๙. ‘‘Satimatī cakkhumatī, bhikkhunī bhāvitindriyā; Paṭivijjhiṃ padaṃ santaṃ, akāpurisasevitaṃ’’. ภิกษุณีผู้มีสติ มีจักษุ มีอินทรีย์อันอบรมแล้ว ได้แทงตลอดบทอันสงบ ที่บุรุษผู้ไม่เลวทรามเสพแล้ว 190. ๑๙๐. ‘‘Kiṃ nu jātiṃ na rocesi, jāto kāmāni bhuñjati; Bhuñjāhi kāmaratiyo, māhu pacchānutāpinī’’. ทำไมท่านจึงไม่ชอบชาติเล่า ผู้ที่เกิดแล้วย่อมบริโภคกามทั้งหลาย ท่านจงบริโภคกามคุณทั้งหลายเถิด อย่าได้เป็นผู้เดือดร้อนในภายหลังเลย 191. ๑๙๑. ‘‘Jātassa maraṇaṃ hoti, hatthapādāna chedanaṃ; Vadhabandhapariklesaṃ, jāto dukkhaṃ nigacchati. ความตายย่อมมีแก่ผู้ที่เกิดแล้ว การตัดมือและเท้าก็มี ผู้ที่เกิดแล้วย่อมประสบทุกข์ คือ การฆ่า การจองจำ และความลำบาก 192. ๑๙๒. ‘‘Atthi sakyakule jāto, sambuddho aparājito; So me dhammamadesesi, jātiyā samatikkamaṃ. พระสัมพุทธเจ้าผู้ใครๆ เอาชนะไม่ได้ ทรงอุบัติในศากยสกุล พระองค์ได้ทรงแสดงธรรมเพื่อก้าวล่วงชาติแก่เรา 193. ๑๙๓. ‘‘Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ; Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ. คือ ทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความก้าวล่วงทุกข์ และอริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางให้ถึงความสงบระงับทุกข์ 194. ๑๙๔. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, vihariṃ sāsane ratā; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ยินดีในพระศาสนาอยู่ ได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำแล้ว 195. ๑๙๕. ‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito; Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antaka’’. เรากำจัดความเพลิดเพลินในอารมณ์ทั้งปวงได้แล้ว กองแห่งความมืดเราก็ทำลายแล้ว ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้เถิดว่า แน่ะผู้ทำซึ่งที่สุด ท่านถูกเรากำจัดแล้ว … Upacālā therī…. … พระอุปจาลาเถรี … Sattakanipāto niṭṭhito. สัตตกนิบาต จบ 8. Aṭṭhakanipāto ๘. อัฏฐกนิบาต 1. Sīsūpacālātherīgāthā ๑. สีสูปจาลาเถรีคาถา 196. ๑๙๖. ‘‘Bhikkhunī [Pg.401] sīlasampannā, indriyesu susaṃvutā; Adhigacche padaṃ santaṃ, asecanakamojavaṃ’’. เราเป็นภิกษุณี สมบูรณ์ด้วยศีล สำรวมดีแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย ได้บรรลุบทอันสงบที่ไม่ต้องเสริมแต่งและมีโอชะ 197. ๑๙๗. ‘‘Tāvatiṃsā ca yāmā ca, tusitā cāpi devatā; Nimmānaratino devā, ye devā vasavattino; Tattha cittaṃ paṇīdhehi, yattha te vusitaṃ pure’’. หมู่เทพชั้นดาวดึงส์ ชั้นยามา และชั้นดุสิต แม้เหล่าเทพชั้นนิมมานรดี และเหล่าเทพชั้นปรนิมมิตวสวัตดี ท่านจงตั้งจิตไว้ในหมู่เทพเหล่านั้น ที่ที่ท่านเคยอยู่มาแล้วในกาลก่อน 198. ๑๙๘. ‘‘Tāvatiṃsā ca yāmā ca, tusitā cāpi devatā; Nimmānaratino devā, ye devā vasavattino. หมู่เทพชั้นดาวดึงส์ ชั้นยามา และชั้นดุสิต แม้เหล่าเทพชั้นนิมมานรดี และเหล่าเทพชั้นปรนิมมิตวสวัตดี 199. ๑๙๙. ‘‘Kālaṃ kālaṃ bhavābhavaṃ, sakkāyasmiṃ purakkhatā; Avītivattā sakkāyaṃ, jātimaraṇasārino. เทพเหล่านั้นต้องท่องเที่ยวไปสู่ภพน้อยภพใหญ่ครั้งแล้วครั้งเล่า ถูกสักกายะนำหน้าไป ไม่ล่วงพ้นสักกายะไปได้ จึงต้องเวียนว่ายตายเกิด 200. ๒๐๐. ‘‘Sabbo ādīpito loko, sabbo loko padīpito; Sabbo pajjalito loko, sabbo loko pakampito. โลกทั้งหมดถูกไฟเผาแล้ว โลกทั้งหมดลุกเป็นไฟ โลกทั้งหมดลุกโชติช่วงแล้ว โลกทั้งหมดหวั่นไหวแล้ว 201. ๒๐๑. ‘‘Akampiyaṃ atuliyaṃ, aputhujjanasevitaṃ; Buddho dhammamadesesi, tattha me nirato mano. พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมที่ไม่หวั่นไหว หาที่เปรียบมิได้ อันปุถุชนไม่เสพ จิตของเรายินดีในธรรมนั้น 202. ๒๐๒. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, vihariṃ sāsane ratā; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว เป็นผู้ยินดีในพระศาสนาอยู่ ได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว 203. ๒๐๓. ‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito; Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antaka’’. เรากำจัดความเพลิดเพลินได้ในอารมณ์ทั้งปวงแล้ว ทำลายกองแห่งความมืดได้แล้ว ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้เถิดว่า แน่ะท่านผู้ทำที่สุด ท่านถูกเรากำจัดแล้ว … Sīsūpacālā therī…. … พระสีสูปจาลาเถรี … Aṭṭhakanipāto niṭṭhito. อัฏฐกนิบาต จบ 9. Navakanipāto ๙. นวกนิบาต 1. Vaḍḍhamātutherīgāthā ๑. วัฑฒมาตาเถรีคาถา 204. ๒๐๔. ‘‘Mā [Pg.402] su te vaḍḍha lokamhi, vanatho āhu kudācanaṃ; Mā puttaka punappunaṃ, ahu dukkhassa bhāgimā. พ่อวัฑฒะ กิเลสดุจป่าชัฏในโลก อย่าได้มีแก่เจ้าเลยแม้แต่น้อย พ่อน้อย เจ้าอย่าเป็นผู้มีส่วนแห่งทุกข์ร่ำไปเลย 205. ๒๐๕. ‘‘Sukhañhi vaḍḍha munayo, anejā chinnasaṃsayā; Sītibhūtā damappattā, viharanti anāsavā. พ่อวัฑฒะ ก็พระมุนีทั้งหลาย ไม่มีความหวั่นไหว ตัดความสงสัยได้แล้ว เป็นผู้เยือกเย็น ถึงความข่มแล้ว ไม่มีอาสวะ ย่อมอยู่เป็นสุข 206. ๒๐๖. ‘‘Tehānuciṇṇaṃ isībhi, maggaṃ dassanapattiyā; Dukkhassantakiriyāya, tvaṃ vaḍḍha anubrūhaya’’. พ่อวัฑฒะ เจ้าจงพอกพูนมรรคาที่พระฤาษีเหล่านั้นประพฤติตามแล้ว เพื่อบรรลุญาณทัสสนะ เพื่อกระทำที่สุดแห่งทุกข์ 207. ๒๐๗. ‘‘Visāradāva bhaṇasi, etamatthaṃ janetti me; Maññāmi nūna māmike, vanatho te na vijjati’’. ข้าแต่พระแม่เจ้า ท่านกล่าวเนื้อความนี้แก่ข้าพเจ้าอย่างองอาจทีเดียว ข้าพเจ้าเข้าใจว่า แน่ะท่านแม่ผู้น่าเคารพ กิเลสดุจป่าชัฏของท่านคงไม่มีเป็นแน่ 208. ๒๐๘. ‘‘Ye keci vaḍḍha saṅkhārā, hīnā ukkaṭṭhamajjhimā; Aṇūpi aṇumattopi, vanatho me na vijjati. พ่อวัฑฒะ สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ทั้งชั้นเลว ชั้นสูง และชั้นกลาง มีอยู่ กิเลสดุจป่าชัฏแม้ประมาณน้อย แม้ประมาณอณู ก็ไม่มีแก่เรา 209. ๒๐๙. ‘‘Sabbe me āsavā khīṇā, appamattassa jhāyato; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ’’. อาสวะทั้งปวงของเราสิ้นแล้ว เพราะเราไม่ประมาท เพ่งพินิจอยู่ เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว 210. ๒๑๐. ‘‘Uḷāraṃ vata me mātā, patodaṃ samavassari; Paramatthasañhitā gāthā, yathāpi anukampikā. พระมารดาของเราได้ประทานปฏักอันโอฬารแล้วหนอ คือคาถาทั้งหลายที่ประกอบด้วยประโยชน์อย่างยิ่ง เหมือนผู้ที่อนุเคราะห์กัน 211. ๒๑๑. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, anusiṭṭhiṃ janettiyā; Dhammasaṃvegamāpādiṃ, yogakkhemassa pattiyā. เราได้ฟังคำสั่งสอนของพระมารดาแล้ว ได้ถึงความสังเวชในธรรม เพื่อบรรลุโยคเกษมธรรม 212. ๒๑๒. ‘‘Sohaṃ padhānapahitatto, rattindivamatandito; Mātarā codito santo, aphusiṃ santimuttamaṃ’’. เรานั้นเป็นผู้มีตนส่งไปในการบำเพ็ญเพียร ไม่เกียจคร้านทั้งกลางวันกลางคืน ถูกพระมารดาตักเตือนแล้ว ได้บรรลุสันติบทอันสูงสุดแล้ว … Vaḍḍhamātā therī…. … พระวัฑฒมาตาเถรี … Navakanipāto niṭṭhito. นวกนิบาต จบ 10. Ekādasanipāto ๑๐. เอกาทสนิบาต 1. Kisāgotamītherīgāthā ๑. กิสาโคตมีเถรีคาถา 213. ๒๑๓. ‘‘Kalyāṇamittatā [Pg.403] muninā, lokaṃ ādissa vaṇṇitā; Kalyāṇamitte bhajamāno, api bālo paṇḍito assa. พระมุนีทรงปรารภโลก สรรเสริญความเป็นผู้มีกัลยาณมิตร ผู้คบหากัลยาณมิตร แม้เป็นพาลก็เป็นบัณฑิตได้ 214. ๒๑๔. ‘‘Bhajitabbā sappurisā, paññā tathā vaḍḍhati bhajantānaṃ; Bhajamāno sappurise, sabbehipi dukkhehi pamucceyya. บุคคลพึงคบสัตบุรุษทั้งหลาย เพราะปัญญาของผู้คบหาสัตบุรุษย่อมเจริญขึ้น บุคคลผู้คบหาสัตบุรุษอยู่ พึงหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้ 215. ๒๑๕. ‘‘Dukkhañca vijāneyya, dukkhassa ca samudayaṃ nirodhaṃ; Aṭṭhaṅgikañca maggaṃ, cattāripi ariyasaccāni. พึงรู้จักทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความดับทุกข์ และมรรคมีองค์ ๘ คือ อริยสัจ ๔ 216. ๒๑๖. ‘‘Dukkho itthibhāvo, akkhāto purisadammasārathinā; Sapattikampi hi dukkhaṃ, appekaccā sakiṃ vijātāyo. พระผู้ฝึกบุรุษผู้ควรฝึกได้ตรัสไว้ว่า ความเป็นหญิงเป็นทุกข์ แม้การอยู่ร่วมกับหญิงร่วมสามีก็เป็นทุกข์ หญิงบางพวกคลอดบุตรเพียงครั้งเดียว 217. ๒๑๗. ‘‘Galake api kantanti, sukhumāliniyo visāni khādanti; Janamārakamajjhagatā, ubhopi byasanāni anubhonti. ก็เชือดคอของตนเสียบ้าง หญิงผู้มีผิวพรรณละเอียดอ่อนก็กินยาพิษบ้าง บางพวกตกอยู่ในอำนาจมฤตยูคือการคลอดบุตร ทั้งสองฝ่าย (คือแม่และลูก) ย่อมประสบความพินาศ 218. ๒๑๘. ‘‘Upavijaññā gacchantī, addasāhaṃ patiṃ mataṃ; Panthamhi vijāyitvāna, appattāva sakaṃ gharaṃ. เราเมื่อใกล้จะคลอด เดินทางไป ยังไม่ทันถึงเรือนของตน ก็ได้คลอดบุตรในระหว่างทาง ได้เห็นสามีตายเสียแล้ว 219. ๒๑๙. ‘‘Dve puttā kālakatā, patī ca panthe mato kapaṇikāya; Mātā pitā ca bhātā, ḍayhanti ca ekacitakāyaṃ. บุตร ๒ คนของเราตายแล้ว สามีของเราผู้ยากไร้ก็ตายในระหว่างทาง มารดา บิดา และพี่ชายของเรา ก็ถูกเผาบนเชิงตะกอนเดียวกัน 220. ๒๒๐. ‘‘Khīṇakulīne kapaṇe, anubhūtaṃ te dukhaṃ aparimāṇaṃ; Assū ca te pavattaṃ, bahūni ca jātisahassāni. ดูก่อนนางผู้มีตระกูลสิ้นแล้วและน่าสงสาร เธอได้เสวยทุกข์หาประมาณมิได้แล้ว น้ำตาของเธอได้ไหลนองแล้วตลอดหลายพันชาติ 221. ๒๒๑. ‘‘Vasitā susānamajjhe, athopi khāditāni puttamaṃsāni; Hatakulikā sabbagarahitā, matapatikā amatamadhigacchiṃ. เราเคยอยู่ในป่าช้า และยังเคยกินเนื้อบุตร เราผู้มีตระกูลพินาศ ถูกคนทั้งปวงรังเกียจ มีสามีตาย ได้บรรลุอมตบทแล้ว 222. ๒๒๒. ‘‘Bhāvito me maggo, ariyo aṭṭhaṅgiko amatagāmī; Nibbānaṃ sacchikataṃ, dhammādāsaṃ avekkhiṃhaṃ. อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางไปสู่อมตนิพพาน เราได้เจริญแล้ว เราได้ทำให้แจ้งซึ่งนิพพานแล้ว เราได้เห็นแว่นธรรมแล้ว 223. ๒๒๓. ‘‘Ahamamhi kantasallā, ohitabhārā katañhi karaṇīyaṃ; Kisā gotamī therī, vimuttacittā imaṃ bhaṇī’’ti. เราเป็นผู้มีลูกศรถอนแล้ว เป็นผู้ปลงภาระลงแล้ว กิจที่ควรทำ เราได้ทำเสร็จแล้ว พระกีสาโคตมีเถรีมีจิตหลุดพ้นดีแล้ว ได้กล่าวคำนี้ไว้ดังนี้แล … Kisā gotamī therī…. … พระกีสาโคตมีเถรี … Ekādasanipāto niṭṭhito. เอกาทสกนิบาต จบ 11. Dvādasakanipāto ๑๑. ทวาทสกนิบาต 1. Uppalavaṇṇātherīgāthā ๑. อุบลวรรณาเถรีคาถา 224. ๒๒๔. ‘‘Ubho [Pg.404] mātā ca dhītā ca, mayaṃ āsuṃ sapattiyo; Tassā me ahu saṃvego, abbhuto lomahaṃsano. เราทั้งสองคือมารดาและธิดา ได้เป็นภรรยาร่วมสามีกัน ความสังเวชอันน่าอัศจรรย์ ชวนให้ขนพองสยองเกล้า ได้เกิดขึ้นแก่เรานั้นแล้ว 225. ๒๒๕. ‘‘Dhiratthu kāmā asucī, duggandhā bahukaṇṭakā; Yattha mātā ca dhītā ca, sabhariyā mayaṃ ahuṃ. น่าติเตียนกามทั้งหลาย อันไม่สะอาด มีกลิ่นเหม็น มีหนามมาก ที่ซึ่งเราผู้เป็นมารดาและธิดาได้เป็นภรรยาร่วมสามีกัน 226. ๒๒๖. ‘‘Kāmesvādīnavaṃ disvā, nekkhammaṃ daṭṭhu khemato; Sā pabbajjiṃ rājagahe, agārasmānagāriyaṃ. เรานั้นเห็นโทษในกามทั้งหลาย และเห็นเนกขัมมะโดยความเกษมแล้ว จึงได้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในกรุงราชคฤห์ 227. ๒๒๗. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhuṃ visodhitaṃ; Cetopariccañāṇañca, sotadhātu visodhitā. เราระลึกชาติก่อนได้ ทิพยจักษุเราชำระดีแล้ว เจโตปริยญาณและทิพยโสตธาตุเราก็ชำระดีแล้ว 228. ๒๒๘. ‘‘Iddhīpi me sacchikatā, patto me āsavakkhayo; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. เราได้ทำให้แจ้งซึ่งฤทธิ์แล้ว เราได้บรรลุความสิ้นอาสวะแล้ว อภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าเราได้ทำเสร็จแล้ว 229. ๒๒๙. ‘‘Iddhiyā abhinimmitvā, caturassaṃ rathaṃ ahaṃ; Buddhassa pāde vanditvā, lokanāthassa tādino’’. เราเนรมิตรถเทียมม้า ๔ ตัวด้วยฤทธิ์แล้ว ถวายบังคมพระบาทของพระพุทธเจ้าผู้เป็นที่พึ่งของโลก ผู้คงที่ 230. ๒๓๐. ‘‘Supupphitaggaṃ upagamma pādapaṃ, ekā tuvaṃ tiṭṭhasi sālamūle ; Na cāpi te dutiyo atthi koci, na tvaṃ bāle bhāyasi dhuttakānaṃ’’. ดูก่อนนางน้อย เธอเข้าไปยังต้นสาละมีดอกบานสะพรั่งที่ยอด แล้วยืนอยู่ที่โคนต้นแต่ผู้เดียว เพื่อนสองของเธอก็ไม่มีเลย ดูก่อนนางน้อย เธอไม่กลัวพวกนักเลงหรือ 231. ๒๓๑. ‘‘Sataṃ sahassānipi dhuttakānaṃ, samāgatā edisakā bhaveyyuṃ; Lomaṃ na iñje napi sampavedhe, kiṃ me tuvaṃ māra karissaseko. ดูก่อนมาร แม้พวกนักเลงเช่นท่านตั้งแสนคนพึงมาพร้อมกัน ขนของเราก็จะไม่ไหว ไม่สั่นสะท้านเลย ท่านผู้เดียวจะทำอะไรเราได้ 232. ๒๓๒. ‘‘Esā antaradhāyāmi, kucchiṃ vā pavisāmi te; Bhamukantare tiṭṭhāmi, tiṭṭhantiṃ maṃ na dakkhasi. นี่แน่ะ เราหายตัวไปก็ได้ หรือจะเข้าไปในท้องของท่านก็ได้ หรือจะยืนอยู่ที่ระหว่างคิ้วของท่านก็ได้ ท่านก็จักไม่เห็นเราผู้ยืนอยู่ 233. ๒๓๓. ‘‘Cittamhi [Pg.405] vasībhūtāhaṃ, iddhipādā subhāvitā; Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. เราเป็นผู้มีอำนาจในจิต อิทธิบาทเราก็เจริญดีแล้ว อภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าเราได้ทำเสร็จแล้ว 234. ๒๓๔. ‘‘Sattisūlūpamā kāmā, khandhāsaṃ adhikuṭṭanā; Yaṃ tvaṃ ‘kāmaratiṃ’ brūsi, ‘aratī’ dāni sā mama. กามทั้งหลายเปรียบด้วยหอกและหลาว ขันธ์ทั้งหลายเป็นที่สับกามเหล่านั้น ความยินดีในกามที่ท่านกล่าวถึง บัดนี้เป็นความไม่น่ายินดีสำหรับเราแล้ว 235. ๒๓๕. ‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokhandho padālito; Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antakā’’ti. ความเพลิดเพลินในอารมณ์ทั้งปวงเรากำจัดได้แล้ว กองแห่งความมืดเราทำลายแล้ว ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้เถิด ดูก่อนผู้ทำซึ่งที่สุด ท่านถูกเรากำจัดแล้ว … Uppalavaṇṇā therī…. … พระอุบลวรรณาเถรี … Dvādasanipāto niṭṭhito. ทวาทสกนิบาต จบ 12. Soḷasanipāto ๑๒. โสฬสกนิบาต 1. Puṇṇātherīgāthā ๑. ปุณณาเถรีคาถา 236. ๒๓๖. ‘‘Udahārī [Pg.406] ahaṃ sīte, sadā udakamotariṃ; Ayyānaṃ daṇḍabhayabhītā, vācādosabhayaṭṭitā. ดิฉันเป็นคนตักน้ำ ต้องลงน้ำเสมอในฤดูหนาว เพราะกลัวภัยคือการถูกลงโทษและหวาดหวั่นภัยคือการถูกด่าว่าของเหล่านายหญิง 237. ๒๓๗. ‘‘Kassa brāhmaṇa tvaṃ bhīto, sadā udakamotari; Vedhamānehi gattehi, sītaṃ vedayase bhusaṃ’’. พราหมณ์ ท่านกลัวอะไรหรือ จึงลงน้ำอยู่เสมอ ทั้งที่ร่างกายสั่นเทา เสวยทุกขเวทนาคือความหนาวเย็นอย่างยิ่ง 238. ๒๓๘. Jānantī vata maṃ bhoti, puṇṇike paripucchasi; Karontaṃ kusalaṃ kammaṃ, rundhantaṃ katapāpakaṃ. ท่านปุณณิกาผู้เจริญ ท่านรู้อยู่แล้วยังจะถามเราผู้กำลังทำกุศลกรรม ซึ่งเป็นเครื่องป้องกันบาปกรรมที่ทำไว้แล้ว 239. ๒๓๙. ‘‘Yo ca vuḍḍho daharo vā, pāpakammaṃ pakubbati; Dakābhisecanā sopi, pāpakammā pamuccati’’. คนใดคนหนึ่งจะเป็นผู้ใหญ่หรือเด็กก็ตาม ทำบาปกรรมไว้ แม้เขาก็ย่อมหลุดพ้นจากบาปกรรมได้ เพราะการอาบน้ำ 240. ๒๔๐. ‘‘Ko nu te idamakkhāsi, ajānantassa ajānako; Dakābhisecanā nāma, pāpakammā pamuccati. ใครหนอเป็นคนโง่เขลา บอกเรื่องนี้แก่ท่านผู้ไม่รู้ว่า ‘คนเราย่อมหลุดพ้นจากบาปกรรมได้เพราะการอาบน้ำ’ 241. ๒๔๑. ‘‘Saggaṃ nūna gamissanti, sabbe maṇḍūkakacchapā; Nāgā ca susumārā ca, ye caññe udake carā. ถ้าเช่นนั้น กบ เต่า นาค จระเข้ และสัตว์เหล่าอื่นใดๆ ที่เที่ยวไปในน้ำทั้งหมด ก็คงจะไปสวรรค์ได้แน่ 242. ๒๔๒. ‘‘Orabbhikā sūkarikā, macchikā migabandhakā; Corā ca vajjhaghātā ca, ye caññe pāpakammino; Dakābhisecanā tepi, pāpakammā pamuccare. คนฆ่าแกะ คนฆ่าสุกร ชาวประมง พรานเนื้อ โจร เพชฌฆาต และคนทำบาปเหล่าอื่นใดๆ แม้คนเหล่านั้นก็คงจะพ้นจากบาปกรรมได้เพราะการอาบน้ำ 243. ๒๔๓. ‘‘Sace imā nadiyo te, pāpaṃ pubbe kataṃ vahuṃ; Puññampimā vaheyyuṃ te, tena tvaṃ paribāhiro. ถ้าแม่น้ำเหล่านี้พึงนำบาปที่ท่านทำไว้ในปางก่อนไปได้ไซร้ แม่น้ำเหล่านี้ก็พึงนำบุญของท่านไปได้ด้วยเหมือนกัน ท่านก็จะกลายเป็นคนภายนอก (ไม่มีบุญ) เพราะการกระทำนั้น 244. ๒๔๔. ‘‘Yassa brāhmaṇa tvaṃ bhīto, sadā udakamotari; Tameva brahme mā kāsi, mā te sītaṃ chaviṃ hane’’. พราหมณ์ ท่านกลัวบาปกรรมใด จึงลงไปในน้ำอยู่เสมอ ขอท่านอย่าทำบาปกรรมนั้นเลย อย่าให้ความหนาวเบียดเบียนผิวพรรณของท่านเลย 245. ๒๔๕. ‘‘Kummaggapaṭipannaṃ maṃ, ariyamaggaṃ samānayi; Dakābhisecanā bhoti, imaṃ sāṭaṃ dadāmi te’’. ท่านผู้เจริญ ท่านได้นำข้าพเจ้าผู้ปฏิบัติทางผิดมาสู่ทางของพระอริยะ เพราะการอาบน้ำ (คือการชำระมลทิน) ข้าพเจ้าขอมอบผ้าสาฎกนี้ให้แก่ท่าน 246. ๒๔๖. ‘‘Tuyheva sāṭako hotu, nāhamicchāmi sāṭakaṃ; Sace bhāyasi dukkhassa, sace te dukkhamappiyaṃ. ผ้าสาฎกจงเป็นของท่านเถิด ดิฉันไม่ต้องการผ้าสาฎก ถ้าท่านกลัวทุกข์ ถ้าทุกข์ไม่เป็นที่รักของท่าน 247. ๒๔๗. ‘‘Mākāsi [Pg.407] pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho; Sace ca pāpakaṃ kammaṃ, karissasi karosi vā. ก็ขอท่านอย่าทำบาปกรรมทั้งในที่แจ้งและในที่ลับ ถ้าท่านจักทำหรือกำลังทำบาปกรรมอยู่ 248. ๒๔๘. ‘‘Na te dukkhā pamutyatthi, upeccāpi palāyato; Sace bhāyasi dukkhassa, sace te dukkhamappiyaṃ. แม้ท่านจะเหาะหนีไป ก็ไม่พ้นจากทุกข์ได้ ถ้าท่านกลัวทุกข์ ถ้าทุกข์ไม่เป็นที่รักของท่าน 249. ๒๔๙. ‘‘Upehi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammaṃ saṅghañca tādinaṃ; Samādiyāhi sīlāni, taṃ te atthāya hehiti’’. ท่านจงถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ผู้คงที่ ว่าเป็นสรณะ จงสมาทานศีลทั้งหลาย ข้อนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ท่าน 250. ๒๕๐. ‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammaṃ saṅghañca tādinaṃ; Samādiyāmi sīlāni, taṃ me atthāya hehiti. ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ผู้คงที่ ว่าเป็นสรณะ ข้าพเจ้าขอสมาทานศีลทั้งหลาย ข้อนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ข้าพเจ้า 251. ๒๕๑. ‘‘Brahmabandhu pure āsiṃ, ajjamhi saccabrāhmaṇo; Tevijjo vedasampanno, sottiyo camhi nhātako’’ti. เมื่อก่อน ข้าพเจ้าเป็นเพียงพราหมณ์โดยกำเนิด แต่วันนี้ ข้าพเจ้าเป็นพราหมณ์โดยแท้ เป็นผู้มีวิชชา ๓ ถึงพร้อมด้วยเวท เป็นผู้รู้ไตรเพท และเป็นผู้สรงสนานแล้ว … Puṇṇā therī…. ... พระปุณณาเถรี ... Soḷasanipāto niṭṭhito. โสฬสกนิบาต จบ 13. Vīsatinipāto ๑๓. วีสตินิบาต 1. Ambapālītherīgāthā ๑. อัมพปาลีเถรีคาถา 252. ๒๕๒. ‘‘Kāḷakā [Pg.408] bhamaravaṇṇasādisā, vellitaggā mama muddhajā ahuṃ; Te jarāya sāṇavākasādisā, saccavādivacanaṃ anaññathā. ผมของเราเคยดำขลับ เปรียบด้วยสีของปีกแมลงภู่ มีปลายงอน เดี๋ยวนี้เพราะความชรา ผมเหล่านั้นจึงกลายเป็นเช่นปอ พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น 253. ๒๕๓. ‘‘Vāsitova surabhī karaṇḍako, pupphapūra mama uttamaṅgajo. มวยผมของเราเคยหอมฟุ้งดุจอบที่อบด้วยของหอม เต็มไปด้วยดอกไม้นานาพรรณ Taṃ jarāyatha salomagandhikaṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā. บัดนี้ เพราะความชรา มวยผมนั้นกลับมีกลิ่นเหม็นเหมือนขนสัตว์ พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น 254. ๒๕๔. ‘‘Kānanaṃva sahitaṃ suropitaṃ, kocchasūcivicitaggasobhitaṃ; Taṃ jarāya viralaṃ tahiṃ tahiṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā. ผมของเราเคยดกหนาดุจป่าที่ปลูกไว้อย่างดีงาม สวยงามที่ปลายผมซึ่งสางดีแล้วด้วยหวีและปิ่นทอง บัดนี้ เพราะความชรา ผมนั้นบางลงเป็นหย่อมๆ พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น 255. ๒๕๕. ‘‘Kaṇhakhandhakasuvaṇṇamaṇḍitaṃ, sobhate suveṇīhilaṅkataṃ; Taṃ jarāya khalitaṃ siraṃ kataṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā. ศีรษะของเราเคยงดงาม ประดับด้วยเปียผมอันสวยงาม ประดับด้วยทองคำและเครื่องประดับที่มวยผมดำ บัดนี้ เพราะความชรา ศีรษะจึงล้าน พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น 256. ๒๕๖. ‘‘Cittakārasukatāva lekhikā, sobhare su bhamukā pure mama; Tā jarāya valibhippalambitā, saccavādivacanaṃ anaññathā. คิ้วของเราเคยงดงามดุจเส้นที่จิตรกรวาดไว้อย่างดี บัดนี้ เพราะความชรา คิ้วเหล่านั้นจึงห้อยย้อยลงมาพร้อมด้วยรอยย่น พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น 257. ๒๕๗. ‘‘Bhassarā surucirā yathā maṇī, nettahesumabhinīlamāyatā; Te jarāyabhihatā na sobhare, saccavādivacanaṃ anaññathā. ดวงตาของเราเคยแจ่มใสงดงามดุจแก้วมณี ดำขลับและยาวรี บัดนี้ เพราะความชราเบียดเบียน ดวงตาเหล่านั้นจึงไม่งดงาม พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น 258. ๒๕๘. ‘‘Saṇhatuṅgasadisī [Pg.409] ca nāsikā, sobhate su abhiyobbanaṃ pati; Sā jarāya upakūlitā viya, saccavādivacanaṃ anaññathā. จมูกของเราเคยโด่งเป็นสันสวยงามในวัยสาว บัดนี้ เพราะความชรา จมูกนั้นจึงแฟบลง พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น 259. ๒๕๙. ‘‘Kaṅkaṇaṃ va sukataṃ suniṭṭhitaṃ, sobhare su mama kaṇṇapāḷiyo; Tā jarāya valibhippalambitā, saccavādivacanaṃ anaññathā. ใบหูของเราเคยงดงามดุจกำไลที่ทำไว้อย่างดีและสำเร็จเรียบร้อย บัดนี้ เพราะความชรา ใบหูเหล่านั้นจึงห้อยย้อยลงมาพร้อมด้วยรอยย่น พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น 260. ๒๖๐. ‘‘Pattalīmakulavaṇṇasādisā, sobhare su dantā pure mama; Te jarāya khaṇḍitā cāsitā, saccavādivacanaṃ anaññathā. ฟันของเราเคยงดงามดุจสีของดอกมะลิตูม บัดนี้ เพราะความชรา ฟันเหล่านั้นจึงหักและมีสีดำคล้ำ พระดำรัสของพระผู้มีปกติ ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่น 261. ๒๖๑. ‘‘Kānanamhi vanasaṇḍacārinī, kokilāva madhuraṃ nikūjihaṃ; Taṃ jarāya khalitaṃ tahiṃ tahiṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā. ในป่าใหญ่ เราผู้เที่ยวไปในหมู่ไม้ เคยขับขานเสียงหวานไพเราะดุจนางนกโกกิลา แต่เสียงนั้น บัดนี้แปร่งไปในที่นั้นๆ เพราะความชรา พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย 262. ๒๖๒. ‘‘Saṇhakamburiva suppamajjitā, sobhate su gīvā pure mama; Sā jarāya bhaggā vināmitā, saccavādivacanaṃ anaññathā. ในกาลก่อน ลำคอของเรางามผุดผ่อง ดุจสังข์ที่ขัดดีแล้ว แต่ลำคอนั้น บัดนี้หักและงองุ้มเพราะความชรา พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย 263. ๒๖๓. ‘‘Vaṭṭapalighasadisopamā ubho, sobhare su bāhā pure mama; Tā jarāya yatha pāṭalibbalitā, saccavādivacanaṃ anaññathā. ในกาลก่อน แขนทั้งสองของเรางาม เปรียบดังลิ่มสลักที่กลมเกลี้ยง แต่แขนทั้งสองนั้น บัดนี้เป็นเหมือนกิ่งต้นแคฝอยเพราะความชรา พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย 264. ๒๖๔. ‘‘Saṇhamuddikasuvaṇṇamaṇḍitā, sobhare su hatthā pure mama; Te jarāya yathā mūlamūlikā, saccavādivacanaṃ anaññathā. ในกาลก่อน มือทั้งสองของเราประดับด้วยแหวนทองอันเกลี้ยงเกลา งดงามแล้ว แต่มือทั้งสองนั้น บัดนี้เป็นเหมือนหัวผักกาดเพราะความชรา พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย 265. ๒๖๕. ‘‘Pīnavaṭṭasahituggatā [Pg.410] ubho, sobhare su thanakā pure mama; Thevikīva lambanti nodakā, saccavādivacanaṃ anaññathā. ในกาลก่อน ถันทั้งสองของเราอวบกลมชิดกันตั้งขึ้น งดงามแล้ว แต่บัดนี้ ถันทั้งสองนั้นหย่อนยานเหมือนถุงน้ำที่ไม่มีน้ำ พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย 266. ๒๖๖. ‘‘Kañcanassaphalakaṃva sammaṭṭhaṃ, sobhate su kāyo pure mama; So valīhi sukhumāhi otato, saccavādivacanaṃ anaññathā. ในกาลก่อน กายของเรางาม ดุจแผ่นกระดานทองที่ขัดสีดีแล้ว แต่กายนั้น บัดนี้ปกคลุมด้วยริ้วรอยอันละเอียด พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย 267. ๒๖๗. ‘‘Nāgabhogasadisopamā ubho, sobhare su ūrū pure mama; Te jarāya yathā veḷunāḷiyo, saccavādivacanaṃ anaññathā. ในกาลก่อน ขาอ่อนทั้งสองของเรางาม เปรียบดังลำตัวพญานาค แต่ขาอ่อนทั้งสองนั้น บัดนี้เป็นเหมือนปล้องไม้ไผ่เพราะความชรา พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย 268. ๒๖๘. ‘‘Saṇhanūpurasuvaṇṇamaṇḍitā, sobhare su jaṅghā pure mama; Tā jarāya tiladaṇḍakāriva, saccavādivacanaṃ anaññathā. ในกาลก่อน แข้งทั้งสองของเราประดับด้วยกำไลข้อเท้าทองอันเกลี้ยงเกลา งดงามแล้ว แต่แข้งทั้งสองนั้น บัดนี้เป็นเหมือนต้นงาแห้งเพราะความชรา พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย 269. ๒๖๙. ‘‘Tūlapuṇṇasadisopamā ubho, sobhare su pādā pure mama; Te jarāya phuṭitā valīmatā, saccavādivacanaṃ anaññathā. ในกาลก่อน เท้าทั้งสองของเรางาม นุ่มนวลเหมือนปุยนุ่น แต่เท้าทั้งสองนั้น บัดนี้แตกและเหี่ยวย่นเพราะความชรา พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย 270. ๒๗๐. ‘‘Ediso ahu ayaṃ samussayo, jajjaro bahudukkhānamālayo; Sopalepapatito jarāgharo, saccavādivacanaṃ anaññathā’’. อัตภาพนี้ได้เป็นเช่นนี้แล้ว คือ คร่ำคร่า เป็นที่อาศัยแห่งทุกข์จำนวนมาก เป็นเรือนชราที่ปูนสอฉาบทาหลุดล่อนไป พระดำรัสของพระผู้ตรัสแต่ความจริง ไม่เป็นอย่างอื่นเลย … Ambapālī therī…. พระอัมพปาลีเถรีได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้ 2. Rohinītherīgāthā ๒. คาถาของพระโรหิณีเถรี 271. ๒๗๑. ‘‘‘Samaṇā’ti bhoti supi, ‘samaṇā’ti pabujjhasi ; Samaṇāneva kittesi, samaṇī nūna bhavissasi. แม่นางเอ๋ย เธอนอนก็ละเมอว่า ‘สมณะ’ ตื่นขึ้นก็พูดว่า ‘สมณะ’ เธอย่อมสรรเสริญแต่สมณะทั้งหลายเท่านั้น เห็นทีเธอจักเป็นสมณีเป็นแน่ 272. ๒๗๒. ‘‘Vipulaṃ [Pg.411] annañca pānañca, samaṇānaṃ paveccasi ; Rohinī dāni pucchāmi, kena te samaṇā piyā. เธอถวายข้าวและน้ำมากมายแก่สมณะทั้งหลาย ดูก่อนโรหิณี บัดนี้เราขอถามเธอ เพราะเหตุไร สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของเธอ 273. ๒๗๓. ‘‘Akammakāmā alasā, paradattūpajīvino; Āsaṃsukā sādukāmā, kena te samaṇā piyā’’. สมณะทั้งหลายไม่ไคร่การงาน เกียจคร้าน เลี้ยงชีพด้วยของที่ผู้อื่นให้ เป็นผู้มักหวังความสุขสบาย ปรารถนาของอร่อย เพราะเหตุไร สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของเธอ 274. ๒๗๔. ‘‘Cirassaṃ vata maṃ tāta, samaṇānaṃ paripucchasi; Tesaṃ te kittayissāmi, paññāsīlaparakkamaṃ. ข้าแต่พ่อ นานหนอ พ่อเพิ่งจะมาถามลูกถึงเรื่องสมณะทั้งหลาย ลูกจักพรรณนาปัญญา ศีล และความเพียรของท่านเหล่านั้นให้พ่อฟัง 275. ๒๗๕. ‘‘Kammakāmā analasā, kammaseṭṭhassa kārakā; Rāgaṃ dosaṃ pajahanti, tena me samaṇā piyā. สมณะทั้งหลายเป็นผู้ไคร่การงาน ไม่เกียจคร้าน เป็นผู้กระทำกรรมอันประเสริฐ ท่านละราคะและโทสะได้ เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก 276. ๒๗๖. ‘‘Tīṇi pāpassa mūlāni, dhunanti sucikārino; Sabbaṃ pāpaṃ pahīnesaṃ, tena me samaṇā piyā. ท่านเหล่านั้นกำจัดรากเหง้าของบาป ๓ อย่างได้ เป็นผู้ทำกรรมที่สะอาด บาปทั้งปวงของท่านเหล่านั้นเป็นสิ่งที่ละได้แล้ว เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก 277. ๒๗๗. ‘‘Kāyakammaṃ suci nesaṃ, vacīkammañca tādisaṃ; Manokammaṃ suci nesaṃ, tena me samaṇā piyā. กายกรรมของท่านเหล่านั้นสะอาด วจีกรรมก็เช่นนั้น มโนกรรมของท่านเหล่านั้นก็สะอาด เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก 278. ๒๗๘. ‘‘Vimalā saṅkhamuttāva, suddhā santarabāhirā; Puṇṇā sukkāna dhammānaṃ, tena me samaṇā piyā. ท่านเหล่านั้นปราศจากมลทิน ดุจสังข์และมุกดา บริสุทธิ์ทั้งภายในและภายนอก เต็มเปี่ยมด้วยธรรมอันขาวสะอาด เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก 279. ๒๗๙. ‘‘Bahussutā dhammadharā, ariyā dhammajīvino; Atthaṃ dhammañca desenti, tena me samaṇā piyā. ท่านเหล่านั้นเป็นพหูสูต ทรงไว้ซึ่งธรรม เป็นพระอริยะ มีชีวิตโดยธรรม ย่อมแสดงอรรถและธรรม เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก 280. ๒๘๐. ‘‘Bahussutā dhammadharā, ariyā dhammajīvino; Ekaggacittā satimanto, tena me samaṇā piyā. ท่านเหล่านั้นเป็นพหูสูต ทรงไว้ซึ่งธรรม เป็นพระอริยะ มีชีวิตโดยธรรม มีจิตแน่วแน่ มีสติ เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก 281. ๒๘๑. ‘‘Dūraṅgamā satimanto, mantabhāṇī anuddhatā; Dukkhassantaṃ pajānanti, tena me samaṇā piyā. ท่านเหล่านั้นไปสู่ที่ไกลได้ มีสติ กล่าวแต่วาจาที่ไตร่ตรองแล้ว ไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมรู้ชัดถึงที่สุดแห่งทุกข์ เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก 282. ๒๘๒. ‘‘Yasmā gāmā pakkamanti, na vilokenti kiñcanaṃ; Anapekkhāva gacchanti, tena me samaṇā piyā. ท่านเหล่านั้นหลีกไปจากบ้านใด ย่อมไม่เหลียวแลสิ่งใดๆ ในบ้านนั้น ท่านไปโดยไม่มีความอาลัย เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก 283. ๒๘๓. ‘‘Na tesaṃ koṭṭhe openti, na kumbhiṃ na khaḷopiyaṃ; Pariniṭṭhitamesānā, tena me samaṇā piyā. ท่านเหล่านั้นไม่เก็บสิ่งของไว้ในฉาง ไม่เก็บไว้ในหม้อ ไม่เก็บไว้ในตะกร้า แสวงหาแต่สิ่งที่เขาทำสำเร็จไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก 284. ๒๘๔. ‘‘Na te hiraññaṃ gaṇhanti, na suvaṇṇaṃ na rūpiyaṃ; Paccuppannena yāpenti, tena me samaṇā piyā. ท่านเหล่านั้นไม่รับเงิน ไม่รับทองคำ ไม่รับเงินตรา ย่อมยังชีพด้วยสิ่งที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้า เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก 285. ๒๘๕. ‘‘Nānākulā [Pg.412] pabbajitā, nānājanapadehi ca; Aññamaññaṃ piyāyanti, tena me samaṇā piyā’’. ท่านเหล่านั้นบวชจากตระกูลต่างๆ และจากชนบทต่างๆ กัน แต่ก็รักใคร่ซึ่งกันและกัน เพราะเหตุนั้น สมณะทั้งหลายจึงเป็นที่รักของลูก 286. ๒๘๖. ‘‘Atthāya vata no bhoti, kule jātāsi rohinī; Saddhā buddhe ca dhamme ca, saṅghe ca tibbagāravā. แม่โรหิณีเอ๋ย เธอนี้เกิดมาในตระกูลเพื่อประโยชน์แก่เราหนอ เธอมีศรัทธาในพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ ทั้งมีความเคารพอย่างแรงกล้า 287. ๒๘๗. ‘‘Tuvaṃ hetaṃ pajānāsi, puññakkhettaṃ anuttaraṃ; Amhampi ete samaṇā, paṭigaṇhanti dakkhiṇaṃ’’. เธอย่อมรู้ชัดซึ่งเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมนี้ สมณะเหล่านี้ย่อมรับทักษิณาทานแม้ของเราด้วย 288. ๒๘๘. ‘‘Patiṭṭhito hettha yañño, vipulo no bhavissati; Sace bhāyasi dukkhassa, sace te dukkhamappiyaṃ. ยัญที่ตั้งไว้ดีแล้วในสมณะเหล่านี้ จักมีผลไพบูลย์แก่เรา ข้าแต่พ่อ ถ้าพ่อกลัวต่อทุกข์ ถ้าทุกข์ไม่เป็นที่รักของพ่อ 289. ๒๘๙. ‘‘Upehi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammaṃ saṅghañca tādinaṃ; Samādiyāhi sīlāni, taṃ te atthāya hehiti’’. เธอจงถึงพระพุทธเจ้าผู้คงที่ พระธรรม และพระสงฆ์ว่าเป็นที่พึ่งเถิด จงสมาทานศีลทั้งหลาย การทำเช่นนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่เธอ 290. ๒๙๐. ‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammaṃ saṅghañca tādinaṃ; Samādiyāmi sīlāni, taṃ me atthāya hehiti. เราย่อมถึงพระพุทธเจ้าผู้คงที่ พระธรรม และพระสงฆ์ว่าเป็นที่พึ่ง เราย่อมสมาทานศีลทั้งหลาย การทำเช่นนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่เรา 291. ๒๙๑. ‘‘Brahmabandhu pure āsiṃ, so idānimhi brāhmaṇo; Tevijjo sottiyo camhi, vedagū camhi nhātako’’. เมื่อก่อน เราเป็นเพียงเชื้อสายพราหมณ์ แต่บัดนี้ เราเป็นพราหมณ์ (ผู้ลอยบาปแล้ว) เป็นผู้มีวิชชา ๓ เป็นโสตถิยะ (ผู้หมดจด) เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งเวท และเป็นนหาตกะ (ผู้ชำระล้างแล้ว) … Rohinī therī…. ...พระโรหิณีเถรี... 3. Cāpātherīgāthā ๓. คาถาของพระจาปาเถรี 292. ๒๙๒. ‘‘Laṭṭhihattho pure āsi, so dāni migaluddako; Āsāya palipā ghorā, nāsakkhi pārametave. เมื่อก่อน ท่านเป็นปริพาชกมือถือไม้เท้า แต่บัดนี้ ท่านเป็นพรานเนื้อ เพราะความอยากอันเป็นเปือกตมที่ร้ายกาจ ท่านจึงไม่สามารถจะไปถึงฝั่ง (คือนิพพาน) ได้ 293. ๒๙๓. ‘‘Sumattaṃ maṃ maññamānā, cāpā puttamatosayi; Cāpāya bandhanaṃ chetvā, pabbajissaṃ punopahaṃ. นางจาปาสำคัญว่าเราเมามัวยิ่งนัก จึงกล่อมบุตร (เพื่อเหน็บแนมเรา) เราจักตัดเครื่องผูกของนางจาปาบวชอีกครั้งหนึ่ง 294. ๒๙๔. ‘‘Mā me kujjhi mahāvīra, mā me kujjhi mahāmuni; Na hi kodhaparetassa, suddhi atthi kuto tapo. ข้าแต่ท่านผู้มีความเพียรใหญ่ โปรดอย่าโกรธข้าพเจ้าเลย ข้าแต่ท่านมหามุนี โปรดอย่าโกรธข้าพเจ้าเลย เพราะว่าความบริสุทธิ์ย่อมไม่มีแก่ผู้ถูกความโกรธครอบงำ ตบะจักมีแต่ที่ไหน 295. ๒๙๕. ‘‘Pakkamissañca nāḷāto, kodha nāḷāya vacchati; Bandhantī itthirūpena, samaṇe dhammajīvino’’. เราจักหลีกไปจากนาฬาแน่นอน ใครเล่าจักอยู่ที่นาฬา เธอผูกสมณะผู้มีธรรมเป็นเครื่องเลี้ยงชีพไว้ด้วยรูปสตรี 296. ๒๙๖. ‘‘Ehi kāḷa nivattassu, bhuñja kāme yathā pure; Ahañca te vasīkatā, ye ca me santi ñātakā’’. มาเถิด ท่านกาฬะ โปรดกลับมาเถิด โปรดบริโภคกามเหมือนแต่ก่อนเถิด ทั้งข้าพเจ้าและญาติเหล่าใดของข้าพเจ้าที่มีอยู่ (ทั้งหมดนั้น) ยอมอยู่ในอำนาจของท่าน 297. ๒๙๗. ‘‘Etto [Pg.413] cāpe catubbhāgaṃ, yathā bhāsasi tvañca me; Tayi rattassa posassa, uḷāraṃ vata taṃ siyā’’. ดูก่อนนางจาปา แม้เธอจะพึงกล่าววาจาไพเราะกว่าที่กล่าวอยู่นี้ถึง ๔ เท่า วาจานั้นก็คงจะไพเราะอย่างยิ่งสำหรับบุรุษผู้กำหนัดในเธอ (แต่เราสิ้นกำหนัดในเธอแล้ว) 298. ๒๙๘. ‘‘Kāḷaṅginiṃva takkāriṃ, pupphitaṃ girimuddhani; Phullaṃ dālimalaṭṭhiṃva, antodīpeva pāṭaliṃ. ข้าพเจ้าผู้มีอวัยวะงดงาม ดุจต้นตะไคร้หอมที่บานสะพรั่งบนยอดเขา ดุจเถาทับทิมที่ออกดอกบาน หรือดุจต้นแคฝอยในเกาะกลางสมุทร 299. ๒๙๙. ‘‘Haricandanalittaṅgiṃ, kāsikuttamadhāriniṃ; Taṃ maṃ rūpavatiṃ santiṃ, kassa ohāya gacchasi’’. มีอวัยวะลูบไล้ด้วยจันทน์แดง นุ่งห่มผ้ากาสิกะอย่างดี เมื่อข้าพเจ้าผู้มีรูปงามเป็นเช่นนี้ ท่านจะละทิ้งไปเพื่ออะไร 300. ๓๐๐. ‘‘Sākuntikova sakuṇiṃ, yathā bandhitumicchati; Āharimena rūpena, na maṃ tvaṃ bādhayissasi’’. เธอปรารถนาจะผูกเราไว้ด้วยรูปโฉมที่ตกแต่งขึ้น เหมือนพรานนกปรารถนาจะดักนก ฉันใดก็ฉันนั้น แต่เธอเบียดเบียนเราไม่ได้ดอก 301. ๓๐๑. ‘‘Imañca me puttaphalaṃ, kāḷa uppāditaṃ tayā; Taṃ maṃ puttavatiṃ santiṃ, kassa ohāya gacchasi’’. ท่านกาฬะ ผลคือบุตรคนนี้ ท่านก็ได้ทำให้เกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้าแล้ว เมื่อข้าพเจ้าผู้มีบุตรเป็นเช่นนี้ ท่านจะละทิ้งไปเพื่ออะไร 302. ๓๐๒. ‘‘Jahanti putte sappaññā, tato ñātī tato dhanaṃ; Pabbajanti mahāvīrā, nāgo chetvāva bandhanaṃ’’. ผู้มีปัญญาย่อมละบุตร ละญาติ และละทรัพย์จากนั้นไป ท่านผู้มีความเพียรใหญ่ตัดเครื่องผูก บวช เหมือนช้างตัดเครื่องผูก (หนีไป) ฉะนั้น 303. ๓๐๓. ‘‘Idāni te imaṃ puttaṃ, daṇḍena churikāya vā; Bhūmiyaṃ vā nisumbhissaṃ, puttasokā na gacchasi’’. บัดนี้ ข้าพเจ้าจะทุบตีบุตรของท่านคนนี้ด้วยท่อนไม้หรือมีด หรือจะฟาดลงบนพื้นดิน ท่านจักไม่ไปเพราะความโศกถึงบุตร 304. ๓๐๔. ‘‘Sace puttaṃ siṅgālānaṃ, kukkurānaṃ padāhisi; Na maṃ puttakatte jammi, punarāvattayissasi’’. ดูก่อนนางคนชั่ว ถึงเธอจะให้บุตรแก่สุนัขจิ้งจอกและสุนัขบ้าน เธอก็จะทำให้เรากลับมาอีกเพราะเหตุแห่งบุตรไม่ได้ 305. ๓๐๕. ‘‘Handa kho dāni bhaddante, kuhiṃ kāḷa gamissasi; Katamaṃ gāmanigamaṃ, nagaraṃ rājadhāniyo’’. เอาเถิด ท่านผู้เจริญ บัดนี้ ท่านกาฬะจักไปที่ไหน จักไปสู่บ้าน นิคม นคร หรือราชธานีแห่งไหน 306. ๓๐๖. ‘‘Ahumha pubbe gaṇino, assamaṇā samaṇamānino; Gāmena gāmaṃ vicarimha, nagare rājadhāniyo. เมื่อก่อน เราเป็นเจ้าหมู่ ไม่ใช่สมณะ แต่สำคัญตนว่าเป็นสมณะ เที่ยวจาริกไปจากบ้านสู่บ้าน สู่เมืองและราชธานี 307. ๓๐๗. ‘‘Eso hi bhagavā buddho, nadiṃ nerañjaraṃ pati; Sabbadukkhappahānāya, dhammaṃ deseti pāṇinaṃ; Tassāhaṃ santikaṃ gacchaṃ, so me satthā bhavissati’’. พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับอยู่ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ทรงแสดงธรรมแก่สัตว์ทั้งหลายเพื่อละทุกข์ทั้งปวง เราจะไปยังสำนักของพระองค์ พระองค์จักเป็นศาสดาของเรา 308. ๓๐๘. ‘‘Vandanaṃ dāni vajjāsi, lokanāthaṃ anuttaraṃ; Padakkhiṇañca katvāna, ādiseyyāsi dakkhiṇaṃ’’. บัดนี้ ท่านพึงกราบทูลการถวายบังคม (ของข้าพเจ้า) แด่พระโลกนาถผู้ยอดเยี่ยม และครั้นทำประทักษิณแล้ว พึงอุทิศส่วนกุศลให้ข้าพเจ้าด้วย 309. ๓๐๙. ‘‘Etaṃ kho labbhamamhehi, yathā bhāsasi tvañca me; Vandanaṃ dāni te vajjaṃ, lokanāthaṃ anuttaraṃ; Padakkhiṇañca katvāna, ādisissāmi dakkhiṇaṃ’’. ข้อที่เธอพูดกับเรานั้น เราทำให้ได้แน่ บัดนี้ เราจะกราบทูลการถวายบังคมของเธอแด่พระโลกนาถผู้ยอดเยี่ยม และครั้นทำประทักษิณแล้ว จักอุทิศส่วนกุศลให้เธอ 310. ๓๑๐. Tato [Pg.414] ca kāḷo pakkāmi, nadiṃ nerañjaraṃ pati; So addasāsi sambuddhaṃ, desentaṃ amataṃ padaṃ. ลำดับนั้น ท่านกาฬะได้หลีกไปสู่แม่น้ำเนรัญชรา เขาได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าผู้ทรงแสดงอมตบท 311. ๓๑๑. Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ; Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ. (ทรงแสดง) ทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความก้าวล่วงทุกข์ และอริยมรรคมีองค์ ๘ ซึ่งเป็นทางให้ถึงความสงบระงับทุกข์ 312. ๓๑๒. Tassa pādāni vanditvā, katvāna naṃ padakkhiṇaṃ; Cāpāya ādisitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. ข้าพเจ้าถวายบังคมพระบาทของพระองค์แล้ว ทำประทักษิณ อุทิศส่วนกุศลให้นางจาปาแล้ว บวชในภาวะที่ไม่มีเรือน ได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าได้ทำเสร็จแล้ว … Cāpā therī…. ...พระจาปาเถรี... 4. Sundarītherīgāthā ๔. คาถาของพระสุนทรีเถรี 313. ๓๑๓. ‘‘Petāni bhoti puttāni, khādamānā tuvaṃ pure; Tuvaṃ divā ca ratto ca, atīva paritappasi. ดูก่อนท่านผู้เจริญ เมื่อก่อน ท่านบริโภคบุตรที่ตายแล้ว ท่านย่อมเดือดร้อนยิ่งนักทั้งกลางวันและกลางคืน 314. ๓๑๔. ‘‘Sājja sabbāni khāditvā, sataputtāni brāhmaṇī; Vāseṭṭhi kena vaṇṇena, na bāḷhaṃ paritappasi’’. ดูก่อนพราหมณีวาสิฏฐี วันนี้ ท่านบริโภคบุตรเป็นร้อยๆ ทั้งหมดแล้ว เหตุไฉนจึงไม่เดือดร้อนนัก 315. ๓๑๕. ‘‘Bahūni puttasatāni, ñātisaṅghasatāni ca; Khāditāni atītaṃse, mama tuyhañca brāhmaṇa. ดูก่อนพราหมณ์ ในอดีตชาติ ทั้งเราและท่านต่างก็ได้กินบุตรหลายร้อยคน และหมู่ญาติหลายร้อยคนแล้ว 316. ๓๑๖. ‘‘Sāhaṃ nissaraṇaṃ ñatvā, jātiyā maraṇassa ca; Na socāmi na rodāmi, na cāpi paritappayiṃ’’. เรานั้นรู้ทางสลัดออกจากชาติและมรณะแล้ว จึงไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้ และไม่คร่ำครวญ 317. ๓๑๗. ‘‘Abbhutaṃ vata vāseṭṭhi, vācaṃ bhāsasi edisiṃ; Kassa tvaṃ dhammamaññāya, giraṃ bhāsasi edisiṃ’’. ข้าแต่พระนางวาสิฏฐี ท่านกล่าววาจาเช่นนี้ น่าอัศจรรย์จริงหนอ ท่านรู้ธรรมของใคร จึงกล่าวถ้อยคำเช่นนี้ได้ 318. ๓๑๘. ‘‘Esa brāhmaṇa sambuddho, nagaraṃ mithilaṃ pati; Sabbadukkhappahānāya, dhammaṃ desesi pāṇinaṃ. ดูก่อนพราหมณ์ พระสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับอยู่ใกล้กรุงมิถิลา ทรงแสดงธรรมแก่สัตว์ทั้งหลาย เพื่อละทุกข์ทั้งปวง 319. ๓๑๙. ‘‘Tassa brahme arahato, dhammaṃ sutvā nirūpadhiṃ; Tattha viññātasaddhammā, puttasokaṃ byapānudiṃ’’. ดูก่อนพราหมณ์ เราได้ฟังธรรมอันไม่มีอุปธิของพระอรหันต์พระองค์นั้นแล้ว รู้แจ้งสัทธรรมในสำนักของพระองค์ จึงบรรเทาความโศกเศร้าถึงบุตรได้ 320. ๓๒๐. ‘‘So ahampi gamissāmi, nagaraṃ mithilaṃ pati; Appeva maṃ so bhagavā, sabbadukkhā pamocaye’’. แม้เราก็จะไปยังกรุงมิถิลาเหมือนกัน บางทีพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น จะพึงโปรดให้เราพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้ 321. ๓๒๑. Addasa [Pg.415] brāhmaṇo buddhaṃ, vippamuttaṃ nirūpadhiṃ; Svassa dhammamadesesi, muni dukkhassa pāragū. พราหมณ์ได้เห็นพระพุทธเจ้า ผู้ทรงหลุดพ้นแล้ว ไม่มีอุปธิ พระมุนีผู้ถึงฝั่งแห่งทุกข์ ได้ทรงแสดงธรรมแก่พราหมณ์นั้น 322. ๓๒๒. Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ; Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ. (ทรงแสดงธรรมคือ) ทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความก้าวล่วงทุกข์ และอริยมรรคมีองค์ ๘ ซึ่งเป็นทางให้ถึงความสงบระงับทุกข์ 323. ๓๒๓. Tattha viññātasaddhammo, pabbajjaṃ samarocayi; Sujāto tīhi rattīhi, tisso vijjā aphassayi. สุชาตพราหมณ์รู้แจ้งสัทธรรมในสำนักของพระพุทธเจ้าแล้ว ได้พอใจการบวช ภายใน ๓ ราตรี ก็ได้บรรลุวิชชา ๓ 324. ๓๒๔. ‘‘Ehi sārathi gacchāhi, rathaṃ niyyādayāhimaṃ; Ārogyaṃ brāhmaṇiṃ vajja, ‘pabbaji dāni brāhmaṇo; Sujāto tīhi rattīhi, tisso vijjā aphassayi’’’. มาเถิดสารถี ท่านจงไป จงนำรถนี้ไปมอบให้พราหมณี และจงบอกความไม่มีโรคของเราแก่พราหมณีว่า ‘บัดนี้ สุชาตพราหมณ์บวชแล้ว ภายใน ๓ ราตรี ก็ได้บรรลุวิชชา ๓’ 325. ๓๒๕. Tato ca rathamādāya, sahassañcāpi sārathi; Ārogyaṃ brāhmaṇivoca, ‘‘pabbaji dāni brāhmaṇo; Sujāto tīhi rattīhi, tisso vijjā aphassayi’’. ลำดับนั้น สารถีได้นำรถและเงินหนึ่งพันไป บอกความไม่มีโรคแก่พราหมณีว่า ‘บัดนี้ สุชาตพราหมณ์บวชแล้ว ภายใน ๓ ราตรี ก็ได้บรรลุวิชชา ๓’ 326. ๓๒๖. ‘‘Etañcāhaṃ assarathaṃ, sahassañcāpi sārathi; Tevijjaṃ brāhmaṇaṃ sutvā, puṇṇapattaṃ dadāmi te’’. ดูก่อนสารถี เราได้ฟังข่าวว่าพราหมณ์ได้วิชชา ๓ แล้ว เราขอมอบรถเทียมม้าและเงินหนึ่งพันนี้ให้เป็นรางวัลแก่ท่าน 327. ๓๒๗. ‘‘Tuyheva hotvassaratho, sahassañcāpi brāhmaṇi; Ahampi pabbajissāmi, varapaññassa santike’’. ข้าแต่ท่านพราหมณี รถเทียมม้าและเงินหนึ่งพันจงเป็นของท่านเถิด แม้ข้าพเจ้าก็จะบวชในสำนักของพระผู้มีปัญญาอันประเสริฐ 328. ๓๒๘. ‘‘Hatthī gavassaṃ maṇikuṇḍalañca, phītañcimaṃ gahavibhavaṃ pahāya; Pitā pabbajito tuyhaṃ, bhuñja bhogāni sundari; Tuvaṃ dāyādikā kule’’. พ่อของเจ้าละช้าง โค ม้า แก้วมณี และตุ้มหู ทั้งสมบัติในเรือนอันไพบูลย์นี้ บวชแล้ว สุนทรีเอ๋ย เจ้าจงใช้สอยโภคทรัพย์เถิด เจ้าเป็นทายาทในตระกูล 329. ๓๒๙. ‘‘Hatthī gavassaṃ maṇikuṇḍalañca, rammaṃ cimaṃ gahavibhavaṃ pahāya; Pitā pabbajito mayhaṃ, puttasokena aṭṭito; คุณแม่เจ้าข้า คุณพ่อของหม่อมฉันถูกความโศกเศร้าถึงบุตรเบียดเบียน จึงละช้าง โค ม้า แก้วมณี และตุ้มหู ทั้งสมบัติในเรือนอันน่ารื่นรมย์นี้ บวชแล้ว Ahampi pabbajissāmi, bhātusokena aṭṭitā’’. แม้หม่อมฉันก็ถูกความโศกเศร้าถึงน้องชายเบียดเบียน จักบวชเช่นกัน 330. ๓๓๐. ‘‘So te ijjhatu saṅkappo, yaṃ tvaṃ patthesi sundarī; Uttiṭṭhapiṇḍo uñcho ca, paṃsukūlañca cīvaraṃ; Etāni abhisambhontī, paraloke anāsavā’’. สุนทรีเอ๋ย ขอความดำริที่เจ้าปรารถนานั้นจงสำเร็จเถิด ขอเจ้าจงยินดีก้อนข้าวที่เขาให้ ผ้าบังสุกุล และจีวรที่หาได้ตามมีตามได้เหล่านี้ แล้วเป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่ในปรโลกเถิด 331. ๓๓๑. ‘‘Sikkhamānāya [Pg.416] me ayye, dibbacakkhu visodhitaṃ; Pubbenivāsaṃ jānāmi, yattha me vusitaṃ pure. ข้าแต่พระแม่เจ้า เมื่อหม่อมฉันเป็นสิกขมานา ได้ชำระทิพยจักษุให้หมดจดแล้ว รู้บุพเพนิวาสที่เคยอยู่ในกาลก่อน 332. ๓๓๒. ‘‘Tuvaṃ nissāya kalyāṇī, therī saṅghassa sobhane; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. ข้าแต่พระเถรีผู้เป็นกัลยาณี ผู้ยังสงฆ์ให้งาม หม่อมฉันอาศัยท่าน จึงได้บรรลุวิชชา ๓ คำสอนของพระพุทธเจ้า หม่อมฉันได้ทำสำเร็จแล้ว 333. ๓๓๓. ‘‘Anujānāhi me ayye, icche sāvatthi gantave; Sīhanādaṃ nadissāmi, buddhaseṭṭhassa santike’’. ข้าแต่พระแม่เจ้า ขอท่านจงอนุญาตหม่อมฉันเถิด หม่อมฉันปรารถนาจะไปกรุงสาวัตถี จักบันลือสีหนาทในสำนักของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด 334. ๓๓๔. ‘‘Passa sundari satthāraṃ, hemavaṇṇaṃ harittacaṃ; Adantānaṃ dametāraṃ, sambuddhamakutobhayaṃ’’. สุนทรีเอ๋ย เธอจงดูพระศาสดา ผู้มีพระฉวีวรรณดั่งทองคำ มีพระตจะเปล่งปลั่ง ผู้ทรงฝึกผู้ที่ยังไม่ได้ฝึก พระสัมพุทธเจ้าผู้ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ 335. ๓๓๕. ‘‘Passa sundarimāyantiṃ, vippamuttaṃ nirūpadhiṃ; Vītarāgaṃ visaṃyuttaṃ, katakiccamanāsavaṃ. ขอพระองค์จงทอดพระเนตรนางสุนทรีนี้ ผู้กำลังมาเฝ้า ผู้หลุดพ้นแล้ว ไม่มีอุปธิ ปราศจากราคะ ไม่ประกอบด้วยกิเลส มีกิจที่ทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ 336. ๓๓๖. ‘‘Bārāṇasīto nikkhamma, tava santikamāgatā; Sāvikā te mahāvīra, pāde vandati sundarī’’. ข้าแต่พระมหาวีระ สุนทรีสาวิกาของพระองค์ ออกจากกรุงพาราณสี มาสู่สำนักของพระองค์แล้ว ขอถวายบังคมพระบาท 337. ๓๓๗. ‘‘Tuvaṃ buddho tuvaṃ satthā, tuyhaṃ dhītāmhi brāhmaṇa; Orasā mukhato jātā, katakiccā anāsavā’’. ข้าแต่พระองค์ผู้ชื่อว่าพราหมณ์ พระองค์คือพระพุทธเจ้า พระองค์คือพระศาสดาของหม่อมฉัน หม่อมฉันเป็นธิดาของพระองค์ เกิดจากพระอุระ เกิดจากพระโอษฐ์ มีกิจที่ทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ 338. ๓๓๘. ‘‘Tassā te svāgataṃ bhadde, tato te adurāgataṃ; Evañhi dantā āyanti, satthu pādāni vandikā; Vītarāgā visaṃyuttā, katakiccā anāsavā’’. ดูก่อนนางผู้เจริญ การมาของเธอเป็นการมาดีแล้ว การมาของเธอจากที่นั้นเป็นการมาไม่ผิด เพราะผู้ที่ฝึกตนแล้ว ปราศจากราคะ ไม่ประกอบด้วยกิเลส มีกิจที่ทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ย่อมพากันมาถวายบังคมพระบาทของพระศาสดาอย่างนี้แหละ … Sundarī therī…. ... พระสุนทรีเถรี ... 5. Subhākammāradhītutherīgāthā ๕. สุภากัมมารธิดาเถรีคาถา 339. ๓๓๙. ‘‘Daharāhaṃ suddhavasanā, yaṃ pure dhammamassuṇiṃ; Tassā me appamattāya, saccābhisamayo ahu. เมื่อเรายังเยาว์วัย นุ่งห่มผ้าสะอาด ได้ฟังธรรมใดในกาลก่อน เพราะธรรมนั้น เราผู้ไม่ประมาท จึงได้บรรลุสัจจะ 340. ๓๔๐. ‘‘Tatohaṃ sabbakāmesu, bhusaṃ aratimajjhagaṃ; Sakkāyasmiṃ bhayaṃ disvā, nekkhammameva pīhaye. เพราะเหตุนั้น เราจึงได้พบความไม่น่ายินดีอย่างยิ่งในกามทั้งปวง เห็นภัยในสักกายะแล้ว จึงปรารถนาแต่เนกขัมมะเท่านั้น 341. ๓๔๑. ‘‘Hitvānahaṃ ñātigaṇaṃ, dāsakammakarāni ca; Gāmakhettāni phītāni, ramaṇīye pamodite. เราละหมู่ญาติ ทาสและกรรมกร ทั้งบ้านและนาที่สมบูรณ์ ซึ่งน่ารื่นรมย์และน่าบันเทิงใจ 342. ๓๔๒. ‘‘Pahāyahaṃ [Pg.417] pabbajitā, sāpateyyamanappakaṃ; Evaṃ saddhāya nikkhamma, saddhamme suppavedite. เราละทรัพย์สมบัติมากมายออกบวชแล้ว เราออกจากเรือนด้วยศรัทธาในพระสัทธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ดีแล้วอย่างนี้ 343. ๓๔๓. ‘‘Netaṃ assa patirūpaṃ, ākiñcaññañhi patthaye; Yo jātarūpaṃ rajataṃ, chaḍḍetvā punarāgame. การกลับไปหากามคุณที่สละแล้วนั้น ไม่สมควรแก่เราผู้บวชแล้วเช่นนี้เลย เพราะเราปรารถนาความไม่มีกังวล ผู้ใดละทองและเงินแล้วจะพึงกลับไปรับมาอีกเล่า 344. ๓๔๔. ‘‘Rajataṃ jātarūpaṃ vā, na bodhāya na santiyā; Netaṃ samaṇasāruppaṃ, na etaṃ ariyaddhanaṃ. เงินหรือทอง ไม่เป็นไปเพื่อความตรัสรู้ ไม่เป็นไปเพื่อความสงบ การรับเงินและทองนั้นไม่สมควรแก่สมณะเลย และนั่นก็ไม่ใช่อริยทรัพย์ 345. ๓๔๕. ‘‘Lobhanaṃ madanañcetaṃ, mohanaṃ rajavaḍḍhanaṃ; Sāsaṅkaṃ bahuāyāsaṃ, natthi cettha dhuvaṃ ṭhiti. เงินและทองนี้เป็นที่ตั้งแห่งความโลภ ความมัวเมา ความหลง เป็นเครื่องเพิ่มพูนธุลีกิเลส มีความน่ารังเกียจ มีความลำบากมาก ในเงินและทองนี้ไม่มีความยั่งยืนมั่นคงเลย 346. ๓๔๖. ‘‘Ettha rattā pamattā ca, saṅkiliṭṭhamanā narā; Aññamaññena byāruddhā, puthu kubbanti medhagaṃ. คนทั้งหลายผู้กำหนัดและประมาทในเงินและทองนี้ มีใจเศร้าหมอง เป็นปรปักษ์ต่อกันและกัน ย่อมทำการทะเลาะวิวาทกันมาก 347. ๓๔๗. ‘‘Vadho bandho parikleso, jāni sokapariddavo; Kāmesu adhipannānaṃ, dissate byasanaṃ bahuṃ. การฆ่า การจองจำ ความเดือดร้อน ความเสื่อม ความโศก ความร่ำไร ความพินาศมากมาย ย่อมปรากฏแก่ผู้หมกมุ่นอยู่ในกามทั้งหลาย 348. ๓๔๘. ‘‘Taṃ maṃ ñātī amittāva, kiṃ vo kāmesu yuñjatha; Jānātha maṃ pabbajitaṃ, kāmesu bhayadassiniṃ. ดูกรญาติทั้งหลาย พวกท่านเป็นญาติ แต่กลับเป็นเหมือนศัตรู เหตุไรจึงชักชวนเรานั้นในกามทั้งหลาย ขอพวกท่านจงรู้เถิดว่า เราเป็นผู้บวชแล้ว เห็นภัยในกามทั้งหลาย 349. ๓๔๙. ‘‘Na hiraññasuvaṇṇena, parikkhīyanti āsavā; Amittā vadhakā kāmā, sapattā sallabandhanā. อาสวะทั้งหลายย่อมไม่สิ้นไปเพราะเงินและทอง กามทั้งหลายเป็นอมิตร เป็นผู้ฆ่า เป็นศัตรู เป็นเครื่องร้อยรัดลูกศรคือกิเลส 350. ๓๕๐. ‘‘Taṃ maṃ ñātī amittāva, kiṃ vo kāmesu yuñjatha; Jānātha maṃ pabbajitaṃ, muṇḍaṃ saṅghāṭipārutaṃ. ดูกรญาติทั้งหลาย พวกท่านเป็นญาติ แต่กลับเป็นเหมือนศัตรู เหตุไรจึงชักชวนเรานั้นในกามทั้งหลาย ขอพวกท่านจงรู้เถิดว่า เราเป็นผู้บวชแล้ว โกนผม ห่มผ้าสังฆาฏิ 351. ๓๕๑. ‘‘Uttiṭṭhapiṇḍo uñcho ca, paṃsukūlañca cīvaraṃ; Etaṃ kho mama sāruppaṃ, anagārūpanissayo. บิณฑบาตที่ได้ด้วยการยืนคอยและด้วยการเที่ยวแสวงหา และผ้าบังสุกุลจีวร นั่นแหละเป็นสิ่งที่สมควรแก่เรา เป็นเครื่องอาศัยอันเหมาะแก่ผู้ไม่มีเรือน 352. ๓๕๒. ‘‘Vantā mahesīhi kāmā, ye dibbā ye ca mānusā; Khemaṭṭhāne vimuttā te, pattā te acalaṃ sukhaṃ. กามทั้งหลาย ทั้งที่เป็นของทิพย์และของมนุษย์ พระมหาสีทั้งหลายคายทิ้งแล้ว ท่านเหล่านั้นหลุดพ้นแล้วในแดนเกษม บรรลุถึงสุขที่ไม่หวั่นไหว 353. ๓๕๓. ‘‘Māhaṃ kāmehi saṅgacchiṃ, yesu tāṇaṃ na vijjati; Amittā vadhakā kāmā, aggikkhandhūpamā dukhā. ขอเราอย่าได้สมาคมกับกามทั้งหลาย ซึ่งไม่มีที่ต้านทานเลย กามทั้งหลายเป็นอมิตร เป็นผู้ฆ่า เป็นทุกข์ เปรียบด้วยกองไฟ 354. ๓๕๔. ‘‘Paripantho [Pg.418] esa bhayo, savighāto sakaṇṭako; Gedho suvisamo ceso, mahanto mohanāmukho. กามนี้เป็นข้าศึก เป็นภัย มีความคับแค้น มีหนามแหลม ทั้งยังเป็นความโลภ เป็นสิ่งที่ไม่สม่ำเสมออย่างยิ่ง เป็นปากทางแห่งความหลงอันใหญ่หลวง 355. ๓๕๕. ‘‘Upasaggo bhīmarūpo, kāmā sappasirūpamā; Ye bālā abhinandanti, andhabhūtā puthujjanā. กามทั้งหลายเป็นอุปสรรค มีสภาพน่าหวาดกลัว เปรียบด้วยหัวงู ซึ่งพวกปุถุชนคนพาลผู้มืดบอดพากันเพลิดเพลิน 356. ๓๕๖. ‘‘Kāmapaṅkena sattā hi, bahū loke aviddasū; Pariyantaṃ na jānanti, jātiyā maraṇassa ca. เพราะว่า ชนจำนวนมากในโลกผู้ไร้ปัญญา ติดอยู่ในเปือกตมคือกาม ย่อมไม่รู้ที่สุดแห่งชาติและมรณะ 357. ๓๕๗. ‘‘Duggatigamanaṃ maggaṃ, manussā kāmahetukaṃ; Bahuṃ ve paṭipajjanti, attano rogamāvahaṃ. มนุษย์ทั้งหลายเพราะเหตุแห่งกาม ย่อมปฏิบัติหนทางอันเป็นไปสู่ทุคติ ซึ่งนำโรคมาให้ตนเป็นอันมาก 358. ๓๕๘. ‘‘Evaṃ amittajananā, tāpanā saṃkilesikā; Lokāmisā bandhanīyā, kāmā maraṇabandhanā. กามทั้งหลายเป็นดังนี้ คือ ให้เกิดศัตรู ทำให้เดือดร้อน เป็นเครื่องเศร้าหมอง เป็นอามิสในโลก เป็นเครื่องผูกพัน เป็นบ่วงแห่งความตาย 359. ๓๕๙. ‘‘Ummādanā ullapanā, kāmā cittappamaddino; Sattānaṃ saṅkilesāya, khippaṃ mārena oḍḍitaṃ. กามทั้งหลายทำให้คลุ้มคลั่ง ทำให้เพ้อเจ้อ บดขยี้จิตใจ เป็นบ่วงที่มารดักไว้โดยเร็วเพื่อความเศร้าหมองของสัตว์ทั้งหลาย 360. ๓๖๐. ‘‘Anantādīnavā kāmā, bahudukkhā mahāvisā; Appassādā raṇakarā, sukkapakkhavisosanā. กามทั้งหลายมีโทษหาที่สุดมิได้ มีทุกข์มาก เป็นพิษร้ายแรง มีความน่ายินดีน้อย เป็นเหตุแห่งสงครามกิเลส ทำให้ส่วนกุศลเหือดแห้งไป 361. ๓๖๑. ‘‘Sāhaṃ etādisaṃ katvā, byasanaṃ kāmahetukaṃ; Na taṃ paccāgamissāmi, nibbānābhiratā sadā. เรานั้นทราบความพินาศอันมีกามเป็นเหตุเช่นนี้แล้ว จักไม่กลับไปหากามนั้นอีก เพราะเรายินดีในนิพพานทุกเมื่อ 362. ๓๖๒. ‘‘Raṇaṃ karitvā kāmānaṃ, sītibhāvābhikaṅkhinī; Appamattā vihassāmi, sabbasaṃyojanakkhaye. เราทำสงครามกับกามทั้งหลาย มุ่งหวังภาวะที่เยือกเย็น จักเป็นผู้ไม่ประมาท อยู่ในธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งสังโยชน์ทั้งปวง 363. ๓๖๓. ‘‘Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, ariyaṭṭhaṅgikaṃ ujuṃ; Taṃ maggaṃ anugacchāmi, yena tiṇṇā mahesino’’. เราจะเดินตามมรรคาอันเกษม ปราศจากธุลี ไม่มีโศก ซึ่งเป็นทางตรง คืออริยมรรคมีองค์ ๘ ที่พระมหาสีทั้งหลายข้ามพ้นไปแล้ว 364. ๓๖๔. Imaṃ passatha dhammaṭṭhaṃ, subhaṃ kammāradhītaraṃ; Anejaṃ upasampajja, rukkhamūlamhi jhāyati. เธอทั้งหลายจงดูนางสุภานี้ ผู้เป็นธิดาของนายช่างทอง ผู้ตั้งมั่นอยู่ในธรรมเถิด นางได้บรรลุธรรมอันไม่หวั่นไหวแล้ว กำลังเพ่งฌานอยู่ที่โคนต้นไม้ 365. ๓๖๕. Ajjaṭṭhamī pabbajitā, saddhā saddhammasobhanā; Vinītuppalavaṇṇāya, tevijjā maccuhāyinī. นางสุภานี้บวชได้ ๘ วันแล้ว มีศรัทธา งดงามในพระสัทธรรม ได้รับการแนะนำจากพระอุบลวรรณาเถรี เป็นผู้ได้วิชชา ๓ ละมัจจุราชได้แล้ว 366. ๓๖๖. Sāyaṃ [Pg.419] bhujissā anaṇā, bhikkhunī bhāvitindriyā; Sabbayogavisaṃyuttā, katakiccā anāsavā. ภิกษุณีนั้นเป็นไท ไม่มีหนี้ มีอินทรีย์อบรมแล้ว พรากจากโยคะทั้งปวง มีกิจที่ต้องทำสำเร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ 367. ๓๖๗. Taṃ sakko devasaṅghena, upasaṅkamma iddhiyā; Namassati bhūtapati, subhaṃ kammāradhītaranti. ท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่แห่งภูต พร้อมด้วยหมู่เทพ เสด็จเข้าไปหานางสุภาธิดาของนายช่างทองนั้นด้วยฤทธิ์แล้ว ทรงนอบน้อมอยู่ … Subhā kammāradhītā therī…. พระสุภาเถรีธิดานายช่างทอง Vīsatinipāto niṭṭhito. วีสตินิบาต จบ 14. Tiṃsanipāto ๑๔. ติงสนิบาต 1. Subhājīvakambavanikātherīgāthā ๑. สุภาชีวกัมพวนิกาเถรีคาถา 368. ๓๖๘. Jīvakambavanaṃ [Pg.420] rammaṃ, gacchantiṃ bhikkhuniṃ subhaṃ; Dhuttako sannivāresi, tamenaṃ abravī subhā. นักเลงคนหนึ่งได้ห้ามภิกษุณีชื่อสุภาผู้กำลังไปสู่สวนมะม่วงของหมอชีวกอันน่ารื่นรมย์ นางสุภาได้กล่าวกับนักเลงนั้นว่า 369. ๓๖๙. ‘‘Kiṃ te aparādhitaṃ mayā, yaṃ maṃ ovariyāna tiṭṭhasi; Na hi pabbajitāya āvuso, puriso samphusanāya kappati. “ดูก่อนพ่อหนุ่ม เราทำอะไรผิดต่อท่านหรือ ท่านจึงมายืนขวางเราไว้ ดูก่อนพ่อหนุ่ม บุรุษไม่ควรสัมผัสต้องกายบรรพชิตา” 370. ๓๗๐. ‘‘Garuke mama satthusāsane, yā sikkhā sugatena desitā; Parisuddhapadaṃ anaṅgaṇaṃ, kiṃ maṃ ovariyāna tiṭṭhasi. “ในคำสอนของพระศาสดาของเราอันหนักแน่น พระสุคตทรงแสดงสิกขาใดไว้ เราเป็นผู้มีบทอันบริสุทธิ์ ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน เหตุไฉนท่านจึงมายืนขวางเราไว้” 371. ๓๗๑. ‘‘Āvilacitto anāvilaṃ, sarajo vītarajaṃ anaṅgaṇaṃ; Sabbattha vimuttamānasaṃ, kiṃ maṃ ovariyāna tiṭṭhasi’’. “ท่านผู้มีจิตขุ่นมัว มีธุลีคือราคะ เหตุไฉนจึงมายืนขวางเราผู้มีจิตไม่ขุ่นมัว ปราศจากธุลีคือราคะ ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน มีใจหลุดพ้นแล้วในธรรมทั้งปวง” 372. ๓๗๒. ‘‘Daharā ca apāpikā casi, kiṃ te pabbajjā karissati; Nikkhipa kāsāyacīvaraṃ, ehi ramāma supupphite vane. “เธอยังสาวและสวยงาม การบวชจะทำอะไรให้เธอได้ จงเปลื้องผ้ากาสายะออกเถิด มาเถิด เรามารื่นรมย์กันในป่าที่มีดอกไม้บานสะพรั่ง” 373. ๓๗๓. ‘‘Madhurañca pavanti sabbaso, kusumarajena samuṭṭhitā dumā; Paṭhamavasanto sukho utu, ehi ramāma supupphite vane. “ต้นไม้ทั้งหลายอบอวลด้วยละอองเกสร ส่งกลิ่นหอมฟุ้งไปทั่วสารทิศ นี่เป็นต้นวสันตฤดูอันน่ารื่นรมย์ มาเถิด เรามารื่นรมย์กันในป่าที่ดอกไม้บานสะพรั่ง” 374. ๓๗๔. ‘‘Kusumitasikharā ca pādapā, abhigajjantiva māluteritā; Kā tuyhaṃ rati bhavissati, yadi ekā vanamogahissasi. “หมู่ไม้มีดอกบานสะพรั่งถึงยอด ถูกลมพัดไหวราวกับจะส่งเสียงกึกก้อง หากเธอจะเข้าไปในป่าแต่ผู้เดียว ความรื่นรมย์อะไรของเธอจักมีเล่า” 375. ๓๗๕. ‘‘Vāḷamigasaṅghasevitaṃ[Pg.421], kuñjaramattakareṇuloḷitaṃ; Asahāyikā gantumicchasi, rahitaṃ bhiṃsanakaṃ mahāvanaṃ. “เธอปรารถนาจะไปสู่ป่าใหญ่อันน่าสะพรึงกลัว ปราศจากผู้คน เป็นที่อาศัยของหมู่สัตว์ร้าย และช้างพังตกมันเกลือกกลั้วอยู่ โดยไม่มีเพื่อนหรือ” 376. ๓๗๖. ‘‘Tapanīyakatāva dhītikā, vicarasi cittalateva accharā; Kāsikasukhumehi vaggubhi, sobhasī suvasanehi nūpame. “เธอเที่ยวไปประดุจตุ๊กตาทอง หรือเหมือนนางอัปสรในสวนจิตรลดา น้องหญิงผู้หาที่เปรียบมิได้ เธอจะงดงามด้วยผ้าเนื้อดีจากแคว้นกาสีอันละเอียดอ่อน” 377. ๓๗๗. ‘‘Ahaṃ tava vasānugo siyaṃ, yadi viharemase kānanantare; Na hi matthi tayā piyattaro, pāṇo kinnarimandalocane. “เราจะยอมอยู่ในอำนาจของเธอ หากเราได้อยู่ด้วยกันในป่า ไม่มีใครเป็นที่รักยิ่งกว่าเธอสำหรับเราเลย น้องหญิงผู้มีดวงตากลมงามดุจกินรี” 378. ๓๗๘. ‘‘Yadi me vacanaṃ karissasi, sukhitā ehi agāramāvasa; Pāsādanivātavāsinī, parikammaṃ te karontu nāriyo. “หากเธอจะทำตามคำของเรา มาเถิด จงมาอยู่ครองเรือนอย่างมีความสุข จงอยู่ในปราสาทที่ไม่มีลม ให้หญิงรับใช้ทั้งหลายคอยปรนนิบัติเธอ” 379. ๓๗๙. ‘‘Kāsikasukhumāni dhāraya, abhiropehi ca mālavaṇṇakaṃ; Kañcanamaṇimuttakaṃ bahuṃ, vividhaṃ ābharaṇaṃ karomi te. “เธอจงนุ่งห่มผ้าเนื้อดีจากแคว้นกาสี จงประดับด้วยระเบียบดอกไม้และเครื่องประเทืองผิว เราจะทำเครื่องประดับต่างๆ มากมาย ทั้งทอง แก้วมณี และไข่มุกให้แก่เธอ” 380. ๓๘๐. ‘‘Sudhotarajapacchadaṃ subhaṃ, goṇakatūlikasanthataṃ navaṃ; Abhiruha sayanaṃ mahārahaṃ, candanamaṇḍitasāragandhikaṃ; “เธอจงขึ้นสู่ที่นอนอันมีค่ามาก ใหม่ งดงาม มีผ้าปูที่ซักสะอาดปราศจากธุลี ปูลาดด้วยเครื่องลาดทำด้วยขนแกะและนุ่น ประดับและอบด้วยแก่นจันทน์อันมีกลิ่นหอม” 381. ๓๘๑. ‘‘Uppalaṃ cudakā samuggataṃ, yathā taṃ amanussasevitaṃ; Evaṃ tvaṃ brahmacārinī, sakesaṅgesu jaraṃ gamissasi’’. “ดอกอุบลที่เกิดขึ้นจากน้ำ อันอมนุษย์หวงแหนไว้ ไม่มีใครได้ใช้สอยแล้วก็ร่วงโรยไปฉันใด เธอก็ฉันนั้น เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ จักถึงความชราไปในอวัยวะของตน (โดยไม่มีใครได้ชื่นชม)” 382. ๓๘๒. ‘‘Kiṃ [Pg.422] te idha sārasammataṃ, kuṇapapūramhi susānavaḍḍhane; Bhedanadhamme kaḷevare, yaṃ disvā vimano udikkhasi’’. “ในร่างกายนี้ที่เต็มไปด้วยซากศพ มีอันแตกสลายเป็นธรรมดา เป็นเครื่องเพิ่มพูนป่าช้า ท่านเห็นอะไรว่าเป็นสาระหรือ ท่านเห็นสิ่งใดแล้วจึงมีใจวิปลาสเพ่งดูอยู่” 383. ๓๘๓. ‘‘Akkhīni ca turiyāriva, kinnariyāriva pabbatantare; Tava me nayanāni dakkhiya, bhiyyo kāmaratī pavaḍḍhati. “น้องหญิง ดวงตาของเธอเหมือนดวงตาของเนื้อทราย เหมือนดวงตาของกินรีในซอกเขา เมื่อเราได้เห็นดวงตาของเธอแล้ว ความยินดีในกามของเราก็ยิ่งเจริญขึ้น” 384. ๓๘๔. ‘‘Uppalasikharopamāni te, vimale hāṭakasannibhe mukhe; Tava me nayanāni dakkhiya, bhiyyo kāmaguṇo pavaḍḍhati. “เมื่อได้เห็นดวงตาของเธอซึ่งเปรียบด้วยยอดกลีบอุบล บนใบหน้าที่ปราศจากมลทินดุจรูปทอง กามคุณของเราก็ยิ่งเจริญขึ้น” 385. ๓๘๕. ‘‘Api dūragatā saramhase, āyatapamhe visuddhadassane; Na hi matthi tayā piyattarā, nayanā kinnarimandalocane’’. “แม้เธอจะไปไกล เราก็จะระลึกถึงดวงตาที่มีขนตางอนยาว มีการเห็นอันบริสุทธิ์ น้องหญิงผู้มีดวงตากลมงามดุจกินรี ไม่มีอะไรเป็นที่รักยิ่งกว่าดวงตาของเธอสำหรับเราเลย” 386. ๓๘๖. ‘‘Apathena payātumicchasi, candaṃ kīḷanakaṃ gavesasi; Meruṃ laṅghetumicchasi, yo tvaṃ buddhasutaṃ maggayasi. “ท่านปรารถนาจะไปในทางที่ไม่ใช่ทาง ท่านแสวงหาพระจันทร์มาเป็นของเล่น ท่านปรารถนาจะกระโดดข้ามภูเขาพระสุเมรุ เพราะท่านมัวเมาในพุทธธิดา” 387. ๓๘๗. ‘‘Natthi hi loke sadevake, rāgo yatthapi dāni me siyā; Napi naṃ jānāmi kīriso, atha maggena hato samūlako. “ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก ไม่มีอารมณ์ใดที่จะเป็นที่ตั้งแห่งราคะของเราได้อีกแล้ว เราไม่รู้ว่าราคะนั้นเป็นเช่นไร เพราะเราได้ฆ่าราคะพร้อมทั้งมูลรากเสียแล้วด้วยมรรค” 388. ๓๘๘. ‘‘Iṅgālakuyāva ujjhito, visapattoriva aggito kato ; Napi naṃ passāmi kīriso, atha maggena hato samūlako. “ราคะนั้นเป็นเหมือนของที่ถูกทิ้งลงในหลุมถ่านเพลิง เหมือนภาชนะยาพิษที่ถูกทำลายจนหมดสิ้น เราไม่เห็นว่าราคะนั้นเป็นเช่นไร เพราะเราได้ฆ่าราคะพร้อมทั้งมูลรากเสียแล้วด้วยมรรค” 389. ๓๘๙. ‘‘Yassā [Pg.423] siyā apaccavekkhitaṃ, satthā vā anupāsito siyā; Tvaṃ tādisikaṃ palobhaya, jānantiṃ so imaṃ vihaññasi. “หญิงใดที่ยังมิได้พิจารณา (ขันธ์ 5 นี้) หรือพระศาสดายังมิได้ทรงสั่งสอน ท่านจงไปล่อลวงหญิงเช่นนั้นเถิด ท่านมาเบียดเบียนเราผู้รู้อยู่นี้ ย่อมได้รับความลำบาก” 390. ๓๙๐. ‘‘Mayhañhi akkuṭṭhavandite, sukhadukkhe ca satī upaṭṭhitā; Saṅkhatamasubhanti jāniya, sabbattheva mano na limpati. “สติของเราตั้งมั่นแล้วทั้งในคำด่าและคำไหว้ ทั้งในสุขและทุกข์ เรารู้ว่าสังขตธรรมเป็นของไม่งาม จิตของเราจึงไม่ติดอยู่ในภพทั้งปวง” 391. ๓๙๑. ‘‘Sāhaṃ sugatassa sāvikā, maggaṭṭhaṅgikayānayāyinī; Uddhaṭasallā anāsavā, suññāgāragatā ramāmahaṃ. “เรานั้นเป็นสาวิกาของพระสุคต ผู้ไปสู่พระนิพพานด้วยยานคืออริยมรรคมีองค์ ๘ ถอนลูกศรคือราคะได้แล้ว ไม่มีอาสวะ เราไปสู่เรือนว่างแล้วย่อมยินดีอยู่” 392. ๓๙๒. ‘‘Diṭṭhā hi mayā sucittitā, sombhā dārukapillakāni vā; Tantīhi ca khīlakehi ca, vinibaddhā vividhaṃ panaccakā. “เราเคยเห็นหุ่นไม้ที่เขาทำขึ้นอย่างวิจิตร หรือตุ๊กตาดินเผา ที่ผูกไว้ด้วยเชือกและสลัก ให้เต้นรำไปต่างๆ นานา” 393. ๓๙๓. ‘‘Tamhuddhaṭe tantikhīlake, vissaṭṭhe vikale parikrite ; Na vindeyya khaṇḍaso kate, kimhi tattha manaṃ nivesaye. “เมื่อถอนเชือกและสลักเหล่านั้นออกแล้ว ทำให้กระจัดกระจาย แยกเป็นชิ้นๆ ก็จะหาความเป็นหุ่นไม่ได้ เมื่อเป็นเช่นนี้ จะพึงตั้งใจไว้ในชิ้นส่วนไหนเล่า” 394. ๓๙๔. ‘‘Tathūpamā dehakāni maṃ, tehi dhammehi vinā na vattanti; Dhammehi vinā na vattati, kimhi tattha manaṃ nivesaye. “ร่างกายของเราก็มีอุปมาฉันนั้น เว้นจากธรรมเหล่านั้น (คือธาตุต่างๆ) ร่างกายก็เป็นไปไม่ได้ เมื่อเป็นเช่นนี้ จะพึงตั้งใจไว้ในธรรมส่วนไหนเล่า” 395. ๓๙๕. ‘‘Yathā haritālena makkhitaṃ, addasa cittikaṃ bhittiyā kataṃ; Tamhi te viparītadassanaṃ, saññā mānusikā niratthikā. “ท่านเห็นรูปภาพที่วาดไว้บนฝา ฉาบด้วยสีต่างๆ แล้วเกิดสัญญาว่าเป็นมนุษย์ สัญญานั้นก็ไร้ประโยชน์ การเห็นของท่านในรูปภาพนั้นเป็นการเห็นที่วิปลาส” 396. ๓๙๖. ‘‘Māyaṃ [Pg.424] viya aggato kataṃ, supinanteva suvaṇṇapādapaṃ; Upagacchasi andha rittakaṃ, janamajjheriva rupparūpakaṃ. “ดูก่อนคนเขลา ท่านเข้าถึงสิ่งว่างเปล่า เหมือนมายาที่นักมายากลแสดงไว้เบื้องหน้า เหมือนต้นไม้ทองที่เห็นในความฝัน เหมือนรูปเงินรูปทอง (ที่นักมายากลแสดง) ท่ามกลางประชาชน” 397. ๓๙๗. ‘‘Vaṭṭaniriva koṭarohitā, majjhe pubbuḷakā saassukā; Pīḷakoḷikā cettha jāyati, vividhā cakkhuvidhā ca piṇḍitā’’. “ดวงตาตั้งอยู่ในเบ้าเหมือนก้อนยางไม้ มีฟองน้ำอยู่ตรงกลาง พร้อมด้วยน้ำตา ขี้ตาก็เกิดในดวงตานี้ ส่วนต่างๆ ของตาก็รวมกันอยู่” 398. ๓๙๘. Uppāṭiya cārudassanā, na ca pajjittha asaṅgamānasā; ‘‘Handa te cakkhuṃ harassu taṃ’’, tassa narassa adāsi tāvade. พระสุภาเถรีผู้มีรูปงาม ควักดวงตาออกแล้ว มีใจไม่ข้องเกี่ยว ได้ให้ดวงตานั้นแก่บุรุษนั้นในขณะนั้นเอง (พร้อมกับกล่าวว่า) “เชิญเถิด ท่านจงนำดวงตาของดิฉันนี้ไปเถิด” และนางก็มิได้ติดข้องอยู่ (ในดวงตานั้น) 399. ๓๙๙. Tassa ca viramāsi tāvade, rāgo tattha khamāpayī ca naṃ; ‘‘Sotthi siyā brahmacārinī, na puno edisakaṃ bhavissati’’. ในขณะนั้นเอง ความกำหนัดในดวงตานั้นของบุรุษนั้นก็หายไป และเขาได้ขอขมานางว่า “ข้าแต่ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ขอความสวัสดีจงมีแก่ท่าน การกระทำเช่นนี้จักไม่มีอีกต่อไป” 400. ๔๐๐. ‘‘Āsādiya edisaṃ janaṃ, aggiṃ pajjalitaṃ va liṅgiya; Gaṇhiya āsīvisaṃ viya, api nu sotthi siyā khamehi no’’. “ข้าพเจ้าล่วงเกินท่านผู้เป็นเช่นนี้ เหมือนกอดกองไฟที่ลุกโชน เหมือนจับอสรพิษร้าย ขอความสวัสดีจงมีแก่ท่านเถิด โปรดอดโทษให้แก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด” 401. ๔๐๑. Muttā ca tato sā bhikkhunī, agamī buddhavarassa santikaṃ; Passiya varapuññalakkhaṇaṃ, cakkhu āsi yathā purāṇakanti. ภิกษุณีนั้น ครั้นพ้นจากบุรุษนั้นแล้ว ได้ไปยังสำนักของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ เมื่อได้เห็นพระลักษณะอันเกิดแต่บุญอันประเสริฐ ดวงตาของนางก็ได้กลับเป็นเหมือนเดิม … Subhā jīvakambavanikā therī…. ... พระสุภาเถรี ผู้อยู่ในป่ามะม่วงของหมอชีวก ... Tiṃsanipāto niṭṭhito. จบ ติงสนิบาต 15. Cattālīsanipāto ๑๕. จัตตาฬีสนิบาต 1. Isidāsītherīgāthā ๑. อิสิทาสีเถรีคาถา 402. ๔๐๒. Nagaramhi [Pg.425] kusumanāme, pāṭaliputtamhi pathaviyā maṇḍe; Sakyakulakulīnāyo, dve bhikkhuniyo hi guṇavatiyo. ในนครปาฏลีบุตร อันมีนามว่ากุสุมา ซึ่งเป็นดั่งมณฑลแห่งแผ่นดิน ได้มีภิกษุณี ๒ รูป ผู้เกิดในสกุลศากยะ เป็นผู้มีคุณธรรม 403. ๔๐๓. Isidāsī tattha ekā, dutiyā bodhīti sīlasampannā ca; Jhānajjhāyanaratāyo, bahussutāyo dhutakilesāyo. ในภิกษุณี ๒ รูปนั้น รูปหนึ่งชื่ออิสิทาสี อีกรูปหนึ่งชื่อโพธิ ทั้งสองท่านสมบูรณ์ด้วยศีล ยินดีในฌานและสมาบัติ เป็นพหูสูต มีกิเลสอันขจัดแล้ว 404. ๔๐๔. Tā piṇḍāya caritvā, bhattatthaṃ kariya dhotapattāyo; Rahitamhi sukhanisinnā, imā girā abbhudīresuṃ. ภิกษุณีทั้งสองรูปนั้น เที่ยวบิณฑบาต ทำภัตกิจเสร็จแล้ว ล้างบาตรแล้ว นั่งสบายในที่สงัด ได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้ 405. ๔๐๕. ‘‘Pāsādikāsi ayye, isidāsi vayopi te aparihīno; Kiṃ disvāna byālikaṃ, athāsi nekkhammamanuyuttā’’. “ท่านอิสิทาสีผู้เจริญ ท่านเป็นผู้น่าเลื่อมใส ทั้งวัยของท่านก็ยังไม่เสื่อม ท่านเห็นโทษอะไร จึงได้ประกอบเนกขัมมะ (คือการบวช)” 406. ๔๐๖. Evamanuyuñjiyamānā sā, rahite dhammadesanākusalā; Isidāsī vacanamabravi, ‘‘suṇa bodhi yathāmhi pabbajitā. พระอิสิทาสีเถรีนั้น ผู้ฉลาดในการแสดงธรรม ถูกพระโพธิเถรีซักถามในที่สงัดดังนี้แล้ว จึงกล่าวคำว่า “ท่านโพธิ โปรดฟังเถิด ดิฉันบวชมาได้อย่างไร 407. ๔๐๗. ‘‘Ujjeniyā puravare, mayhaṃ pitā sīlasaṃvuto seṭṭhi; Tassamhi ekadhītā, piyā manāpā ca dayitā ca. ในนครอุชเชนีอันประเสริฐ บิดาของดิฉันเป็นเศรษฐี ผู้สำรวมในศีล ดิฉันเป็นธิดาคนเดียวของท่าน เป็นที่รัก ที่พอใจ และเป็นที่เอ็นดู 408. ๔๐๘. ‘‘Atha me sāketato varakā, āgacchumuttamakulīnā; Seṭṭhī pahūtaratano, tassa mamaṃ suṇhamadāsi tāto. ต่อมา มีเศรษฐีผู้มีทรัพย์สมบัติมาก ตระกูลสูง ส่งคนมาสู่ขอดิฉันจากเมืองสาเกต บิดาได้ยกดิฉันให้เป็นสะใภ้ของเศรษฐีนั้น 409. ๔๐๙. ‘‘Sassuyā sassurassa ca, sāyaṃ pātaṃ paṇāmamupagamma; Sirasā karomi pāde, vandāmi yathāmhi anusiṭṭhā. ดิฉันเข้าไปไหว้พ่อผัวแม่ผัวทั้งในเวลาเย็นและเวลาเช้า เอาศีรษะกราบเท้าของท่านทั้งสองตามที่ได้รับการสั่งสอนมา 410. ๔๑๐. ‘‘Yā mayhaṃ sāmikassa, bhaginiyo bhātuno parijano vā; Tamekavarakampi disvā, ubbiggā āsanaṃ demi. เมื่อเห็นพี่สาวน้องสาว พี่ชายน้องชาย หรือบริวารของสามี แม้เพียงคนเดียว ดิฉันก็รีบลุกขึ้นต้อนรับและให้ที่นั่ง 411. ๔๑๑. ‘‘Annena ca pānena ca, khajjena ca yañca tattha sannihitaṃ; Chādemi upanayāmi ca, demi ca yaṃ yassa patirūpaṃ. ดิฉันบำรุงด้วยข้าว น้ำ และของขบเคี้ยว และสิ่งใดที่เตรียมไว้ในที่นั้น ดิฉันก็จัดแจงนำมาให้ และให้สิ่งที่สมควรแก่คนนั้นๆ 412. ๔๑๒. ‘‘Kālena upaṭṭhahitvā, gharaṃ samupagamāmi ummāre; Dhovantī hatthapāde, pañjalikā sāmikamupemi. ดิฉันลุกขึ้นตามเวลา ปรนนิบัติ (สามี) แล้วจึงเข้าไปยังเรือน ล้างมือล้างเท้าที่ธรณีประตู ประนมมือเข้าไปหาสามี 413. ๔๑๓. ‘‘Kocchaṃ pasādaṃ añjaniñca, ādāsakañca gaṇhitvā; Parikammakārikā viya, sayameva patiṃ vibhūsemi. ดิฉันถือเอาหวี เครื่องประเทืองผิว ยาหยอดตา และกระจก ประดับประดาสามีด้วยตนเอง ดุจหญิงรับใช้ 414. ๔๑๔. ‘‘Sayameva [Pg.426] odanaṃ sādhayāmi, sayameva bhājanaṃ dhovantī; Mātāva ekaputtakaṃ, tathā bhattāraṃ paricarāmi. ดิฉันหุงข้าวด้วยตนเอง ล้างภาชนะด้วยตนเอง ปรนนิบัติสามีเหมือนมารดาปรนนิบัติบุตรคนเดียว 415. ๔๑๕. ‘‘Evaṃ maṃ bhattikataṃ, anurattaṃ kārikaṃ nihatamānaṃ; Uṭṭhāyikaṃ analasaṃ, sīlavatiṃ dussate bhattā. สามีกลับขึ้งเคียดต่อดิฉัน ผู้มีความภักดี จงรักภักดี ทำหน้าที่ ลดมานะ ขยันหมั่นเพียร ไม่เกียจคร้าน และมีศีลถึงเพียงนี้ 416. ๔๑๖. ‘‘So mātarañca pitarañca, bhaṇati ‘āpucchahaṃ gamissāmi; Isidāsiyā na saha vacchaṃ, ekāgārehaṃ saha vatthuṃ’. เขาบอกกับมารดาและบิดาว่า ‘ลูกจะขอลาไป ลูกจะไม่อยู่ร่วมกับอิสิทาสี จะไม่อยู่ร่วมเรือนเดียวกันกับนาง’ 417. ๔๑๗. ‘‘‘Mā evaṃ putta avaca, isidāsī paṇḍitā paribyattā; Uṭṭhāyikā analasā, kiṃ tuyhaṃ na rocate putta’. ‘ลูกเอ๋ย อย่าพูดอย่างนั้นเลย อิสิทาสีเป็นคนฉลาด หลักแหลม ขยันหมั่นเพียร ไม่เกียจคร้าน ทำไมลูกจึงไม่ชอบใจนางเล่า’ 418. ๔๑๘. ‘‘‘Na ca me hiṃsati kiñci, na cahaṃ isidāsiyā saha vacchaṃ; Dessāva me alaṃ me, apucchāhaṃ gamissāmi’. ‘นางไม่ได้เบียดเบียนอะไรลูกเลย แต่ลูกจะไม่อยู่ร่วมกับอิสิทาสี ลูกเกลียดนาง พอแล้วสำหรับลูก ลูกจะขอลาไป’ 419. ๔๑๙. ‘‘Tassa vacanaṃ suṇitvā, sassu sasuro ca maṃ apucchiṃsu; ‘Kissa tayā aparaddhaṃ, bhaṇa vissaṭṭhā yathābhūtaṃ’. พ่อผัวแม่ผัวได้ฟังคำของเขาแล้ว จึงถามดิฉันว่า ‘เจ้าทำผิดอะไรต่อเขาหรือ บอกมาตามจริงอย่างเปิดเผยเถิด’ 420. ๔๒๐. ‘‘‘Napihaṃ aparajjhaṃ kiñci, napi hiṃsemi na bhaṇāmi dubbacanaṃ; Kiṃ sakkā kātuyye, yaṃ maṃ viddessate bhattā’. ‘ดิฉันไม่ได้ทำผิดอะไรเลย ไม่ได้เบียดเบียน ไม่ได้กล่าวคำหยาบคาย สามีเกลียดดิฉัน ดิฉันจะทำอะไรได้เล่า ท่านผู้เจริญ’ 421. ๔๒๑. ‘‘Te maṃ pitugharaṃ paṭinayiṃsu, vimanā dukhena adhibhūtā; ‘Puttamanurakkhamānā, jitāmhase rūpiniṃ lakkhiṃ’. พวกท่านเสียใจ ถูกความทุกข์ครอบงำ พลางรักษาน้ำใจบุตร กล่าวว่า ‘เราพ่ายแพ้เสียแล้ว ซึ่งนางลักษมีผู้มีรูปงาม’ แล้วจึงส่งดิฉันกลับไปยังเรือนของบิดา 422. ๔๒๒. ‘‘Atha maṃ adāsi tāto, aḍḍhassa gharamhi dutiyakulikassa; Tato upaḍḍhasuṅkena, yena maṃ vindatha seṭṭhi. ต่อมา บิดาได้ยกดิฉันให้แก่ชายคนที่สองในตระกูลที่มั่งคั่ง ด้วยสินสอดกึ่งหนึ่งของที่เศรษฐีคนแรกได้ให้ไว้ 423. ๔๒๓. ‘‘Tassapi gharamhi māsaṃ, avasiṃ atha sopi maṃ paṭiccharayi ; Dāsīva upaṭṭhahantiṃ, adūsikaṃ sīlasampannaṃ. ดิฉันอยู่ในเรือนของเขาได้หนึ่งเดือน แล้วเขาก็ขับไล่ดิฉัน ผู้ไม่มีความผิด สมบูรณ์ด้วยศีล และคอยปรนนิบัติรับใช้ดุจทาสี 424. ๔๒๔. ‘‘Bhikkhāya ca vicarantaṃ, damakaṃ dantaṃ me pitā bhaṇati; ‘Hohisi me jāmātā, nikkhipa poṭṭhiñca ghaṭikañca’. ครั้งนั้น บิดาของเราได้กล่าวกับบุรุษผู้ฝึกตนแล้ว ผู้สงบเสงี่ยม เที่ยวไปเพื่อภิกษาว่า ‘เธอจงมาเป็นลูกเขยของเราเถิด จงทิ้งผ้าเก่าและบาตรดินเสีย’ 425. ๔๒๕. ‘‘Sopi vasitvā pakkhaṃ, atha tātaṃ bhaṇati ‘dehi me poṭṭhiṃ; Ghaṭikañca mallakañca, punapi bhikkhaṃ carissāmi’. บุรุษนั้นอยู่ได้กึ่งเดือน ก็กล่าวกับท่านพ่อว่า ‘ขอท่านจงให้ผ้าเก่า บาตรดิน และถ้วยแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจักเที่ยวไปเพื่อภิกษาอีก’ 426. ๔๒๖. ‘‘Atha [Pg.427] naṃ bhaṇatī tāto, ammā sabbo ca me ñātigaṇavaggo; ‘Kiṃ te na kīrati idha, bhaṇa khippaṃ taṃ te karihi’ti. ครั้งนั้น ท่านพ่อ ท่านแม่ และหมู่ญาติทั้งหมดของเราได้กล่าวกับเขาว่า ‘ในเรือนนี้มีอะไรที่เธอไม่พอใจหรือ จงรีบบอกมาเถิด นางอิสิทาสีจักทำความพอใจนั้นให้แก่เธอ’ 427. ๔๒๗. ‘‘Evaṃ bhaṇito bhaṇati, ‘yadi me attā sakkoti alaṃ mayhaṃ; Isidāsiyā na saha vacchaṃ, ekagharehaṃ saha vatthuṃ’. เขาถูกกล่าวอย่างนี้แล้วจึงกล่าวตอบว่า ‘ถ้าตัวข้าพเจ้าพึงเป็นอิสระได้เอง ข้าพเจ้าพอใจแล้ว ข้าพเจ้าไม่อาจอยู่ร่วมกับนางอิสิทาสีในเรือนเดียวกันได้’ 428. ๔๒๘. ‘‘Vissajjito gato so, ahampi ekākinī vicintemi; ‘Āpucchitūna gacchaṃ, marituye vā pabbajissaṃ vā’. เขาถูกส่งไปแล้วก็จากไป แม้เราก็คิดอยู่แต่ผู้เดียวว่า ‘เราจะขอลาไปตายเสีย หรือว่าจะบวชดี’ 429. ๔๒๙. ‘‘Atha ayyā jinadattā, āgacchī gocarāya caramānā; Tātakulaṃ vinayadharī, bahussutā sīlasampannā. ครั้งนั้น พระแม่เจ้าชินทัตตา ผู้ทรงวินัย เป็นพหูสูต สมบูรณ์ด้วยศีล เที่ยวไปเพื่อโคจร ได้มายังตระกูลของท่านพ่อ 430. ๔๓๐. ‘‘Taṃ disvāna amhākaṃ, uṭṭhāyāsanaṃ tassā paññāpayiṃ; Nisinnāya ca pāde, vanditvā bhojanamadāsiṃ. เราเห็นท่านมายังเรือนของเราแล้ว จึงลุกขึ้นปูอาสนะถวายท่าน และเมื่อท่านนั่งแล้ว เราจึงไหว้เท้าทั้งสองแล้วได้ถวายโภชนะ 431. ๔๓๑. ‘‘Annena ca pānena ca, khajjena ca yañca tattha sannihitaṃ; Santappayitvā avacaṃ, ‘ayye icchāmi pabbajituṃ’. เราได้ทำให้ท่านอิ่มหนำด้วยข้าว น้ำ ของขบเคี้ยว และของอื่นใดที่เตรียมไว้ในที่นั้น แล้วได้กราบเรียนว่า ‘พระแม่เจ้าเจ้าข้า ดิฉันปรารถนาจะบวช’ 432. ๔๓๒. ‘‘Atha maṃ bhaṇatī tāto, ‘idheva puttaka carāhi tvaṃ dhammaṃ; Annena ca pānena ca, tappaya samaṇe dvijātī ca’. ครั้งนั้น ท่านพ่อได้กล่าวกับเราว่า ‘ลูกเอ๋ย เจ้าจงประพฤติธรรมอยู่ในเรือนนี้แหละ จงบำรุงสมณพราหมณ์ทั้งหลายด้วยข้าวและน้ำเถิด’ 433. ๔๓๓. ‘‘Athahaṃ bhaṇāmi tātaṃ, rodantī añjaliṃ paṇāmetvā; ‘Pāpañhi mayā pakataṃ, kammaṃ taṃ nijjaressāmi’. ครั้งนั้น เราประนมอัญชลีร่ำไห้ กราบเรียนท่านพ่อว่า ‘ลูกได้ทำบาปไว้แล้ว ลูกจักเปลื้องกรรมนั้นเสีย’ 434. ๔๓๔. ‘‘Atha maṃ bhaṇatī tāto, ‘pāpuṇa bodhiñca aggadhammañca; Nibbānañca labhassu, yaṃ sacchikarī dvipadaseṭṭho’. ครั้งนั้น ท่านพ่อได้กล่าวกับเราว่า ‘ลูกจงบรรลุโพธิญาณและธรรมอันเลิศ และจงได้นิพพานที่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้าได้ทรงประจักษ์แจ้งแล้วเถิด’ 435. ๔๓๕. ‘‘Mātāpitū abhivādayitvā, sabbañca ñātigaṇavaggaṃ; Sattāhaṃ pabbajitā, tisso vijjā aphassayiṃ. เราไหว้มารดาบิดาและหมู่ญาติทั้งหมดแล้ว บวชได้ ๗ วัน ก็ได้บรรลุวิชชา ๓ 436. ๔๓๖. ‘‘Jānāmi attano satta, jātiyo yassayaṃ phalavipāko; Taṃ tava ācikkhissaṃ, taṃ ekamanā nisāmehi. ดิฉันระลึกชาติของตนได้ ๗ ชาติ ซึ่งเป็นผลวิบากของกรรมใด จักบอกกรรมนั้นแก่ท่าน ขอท่านจงตั้งใจฟังกรรมนั้นเถิด 437. ๔๓๗. ‘‘Nagaramhi erakacche, suvaṇṇakāro ahaṃ pahūtadhano; Yobbanamadena matto so, paradāraṃ asevihaṃ. ในกรุงเอรกกัจฉะ ดิฉันเป็นช่างทอง มีทรัพย์มาก มัวเมาด้วยความเมาในวัย ได้คบชู้กับภรรยาของผู้อื่น 438. ๔๓๘. ‘‘Sohaṃ tato cavitvā, nirayamhi apaccisaṃ ciraṃ; Pakko tato ca uṭṭhahitvā, makkaṭiyā kucchimokkamiṃ. ดิฉันนั้นจุติจากอัตภาพนั้นแล้ว ได้หมกไหม้อยู่ในนรกสิ้นกาลนาน ครั้นพ้นจากนรกนั้นแล้ว ก็ได้เข้าถึงท้องของนางวานร 439. ๔๓๙. ‘‘Sattāhajātakaṃ [Pg.428] maṃ, mahākapi yūthapo nillacchesi; Tassetaṃ kammaphalaṃ, yathāpi gantvāna paradāraṃ. เมื่อดิฉันเกิดได้ ๗ วัน วานรใหญ่จ่าฝูงได้กัดอัณฑะของดิฉันเสีย นี้เป็นผลกรรมของดิฉันนั้น เพราะเหตุที่ได้ไปคบชู้กับภรรยาของผู้อื่น 440. ๔๔๐. ‘‘Sohaṃ tato cavitvā, kālaṃ karitvā sindhavāraññe; Kāṇāya ca khañjāya ca, eḷakiyā kucchimokkamiṃ. ดิฉันนั้นจุติจากอัตภาพนั้น ตายแล้วได้เข้าถึงท้องของแม่แพะที่ตาบอดและขาเขยกในป่าสินธพ 441. ๔๔๑. ‘‘Dvādasa vassāni ahaṃ, nillacchito dārake parivahitvā; Kimināvaṭṭo akallo, yathāpi gantvāna paradāraṃ. ดิฉันถูกตอนแล้ว ต้องแบกพวกเด็กไป ๑๒ ปี ถูกหมู่หนอนเบียดเบียน ป่วยไข้ เพราะเหตุที่ได้ไปคบชู้กับภรรยาของผู้อื่น 442. ๔๔๒. ‘‘Sohaṃ tato cavitvā, govāṇijakassa gāviyā jāto; Vaccho lākhātambo, nillacchito dvādase māse. ดิฉันนั้นจุติจากอัตภาพนั้นแล้ว ได้เกิดในท้องแม่โคของพ่อค้าโค เป็นลูกโคมีสีแดงดังน้ำครั่ง ถูกตอนเมื่ออายุได้ ๑๒ เดือน 443. ๔๔๓. ‘‘Voḍhūna naṅgalamahaṃ, sakaṭañca dhārayāmi; Andhovaṭṭo akallo, yathāpi gantvāna paradāraṃ. ดิฉันต้องลากไถและเทียมเกวียน ตาบอด ถูกเบียดเบียน ป่วยไข้ เพราะเหตุที่ได้ไปคบชู้กับภรรยาของผู้อื่น 444. ๔๔๔. ‘‘Sohaṃ tato cavitvā, vīthiyā dāsiyā ghare jāto; Neva mahilā na puriso, yathāpi gantvāna paradāraṃ. ดิฉันนั้นจุติจากอัตภาพนั้นแล้ว ได้เกิดในเรือนของนางทาสีข้างถนน ไม่เป็นหญิง ไม่เป็นชาย เพราะเหตุที่ได้ไปคบชู้กับภรรยาของผู้อื่น 445. ๔๔๕. ‘‘Tiṃsativassamhi mato, sākaṭikakulamhi dārikā jātā; Kapaṇamhi appabhoge, dhanika purisapātabahulamhi. ดิฉันตายเมื่ออายุ ๓๐ ปี ได้เกิดเป็นเด็กหญิงในตระกูลคนเทียมเกวียนที่ยากจน มีโภคะน้อย ถูกเจ้าหนี้เบียดเบียนบ่อยๆ 446. ๔๔๖. ‘‘Taṃ maṃ tato satthavāho, ussannāya vipulāya vaḍḍhiyā; Okaḍḍhati vilapantiṃ, acchinditvā kulagharasmā. นายกองเกวียนได้ฉุดคร่าดิฉันผู้กำลังคร่ำครวญออกจากเรือนตระกูลนั้นไป เพราะหนี้สินและดอกเบี้ยที่พอกพูนขึ้นมากมาย 447. ๔๔๗. ‘‘Atha soḷasame vasse, disvā maṃ pattayobbanaṃ kaññaṃ; Orundhatassa putto, giridāso nāma nāmena. ต่อมาในปีที่ ๑๖ บุตรชายของนายกองเกวียนนั้นชื่อว่าคิริทาส เห็นดิฉันผู้เป็นหญิงสาวถึงวัยแล้ว จึงได้รับไว้เป็นภรรยา 448. ๔๔๘. ‘‘Tassapi aññā bhariyā, sīlavatī guṇavatī yasavatī ca; Anurattā bhattāraṃ, tassāhaṃ viddesanamakāsiṃ. คิริทาสนั้นมีภรรยาอื่นอีกคนหนึ่ง เป็นผู้มีศีล มีคุณธรรม และมียศ รักใคร่ในสามี ดิฉันได้ทำความเกลียดชังให้เกิดขึ้นแก่นาง 449. ๔๔๙. ‘‘Tassetaṃ kammaphalaṃ, yaṃ maṃ apakīritūna gacchanti; Dāsīva upaṭṭhahantiṃ, tassapi anto kato mayā’’ti. นี้เป็นผลกรรมของกรรมนั้น ที่สามีทั้งหลายละทิ้งดิฉันผู้คอยรับใช้เหมือนทาสีไป แม้กรรมนั้นดิฉันก็ได้ทำที่สุดแล้ว … Isidāsī therī…. พระอิสิทาสีเถรีได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล Cattālīsanipāto niṭṭhito. จัตตาฬีสนิบาต จบ 16. Mahānipāto ๑๖. มหานิบาต 1. Sumedhātherīgāthā ๑. สุเมธาเถรีคาถา 450. ๔๕๐. Mantāvatiyā [Pg.429] nagare, rañño koñcassa aggamahesiyā; Dhītā āsiṃ sumedhā, pasāditā sāsanakarehi. เราเป็นธิดาของพระเจ้าโกญจะกับพระอัครมเหสี นามว่าสุเมธา ในกรุงมันตาวดี ได้เลื่อมใสในพระศาสนาเพราะท่านผู้ทำตามคำสอน 451. ๔๕๑. Sīlavatī cittakathā, bahussutā buddhasāsane vinītā; Mātāpitaro upagamma, bhaṇati ‘‘ubhayo nisāmetha. เราเป็นผู้มีศีล กล่าวถ้อยคำไพเราะ เป็นพหูสูต ได้รับการแนะนำในพระพุทธศาสนา เข้าไปเฝ้าพระชนกชนนีแล้วกราบทูลว่า ‘ขอทั้งสองพระองค์โปรดทรงสดับ’ 452. ๔๕๒. ‘‘Nibbānābhiratāhaṃ, asassataṃ bhavagataṃ yadipi dibbaṃ; Kimaṅgaṃ pana tucchā kāmā, appassādā bahuvighātā. ‘หม่อมฉันยินดีในพระนิพพาน ภพแม้เป็นทิพย์ก็ไม่ยั่งยืน ก็จะกล่าวไปไยถึงกามทั้งหลายที่ว่างเปล่า มีความยินดีน้อย มีความคับแค้นมากเล่า’ 453. ๔๕๓. ‘‘Kāmā kaṭukā āsīvisūpamā, yesu mucchitā bālā; Te dīgharattaṃ niraye, samappitā haññante dukkhitā. ‘กามทั้งหลายเผ็ดร้อนเหมือนอสรพิษ ที่คนพาลทั้งหลายหมกมุ่นกันอยู่ คนพาลเหล่านั้นถูกทอดทิ้งไว้ในนรกสิ้นกาลนาน เป็นผู้มีความทุกข์ ถูกเบียดเบียนอยู่’ 454. ๔๕๔. ‘‘Socanti pāpakammā, vinipāte pāpavaddhino sadā; Kāyena ca vācāya ca, manasā ca asaṃvutā bālā. ‘คนพาลผู้ไม่สำรวมทางกาย วาจา และใจ มีกรรมชั่ว มีบาปเจริญ ย่อมเศร้าโศกในวินิบาตอยู่เป็นนิตย์’ 455. ๔๕๕. ‘‘Bālā te duppaññā, acetanā dukkhasamudayoruddhā; Desante ajānantā, na bujjhare ariyasaccāni. ‘คนพาลเหล่านั้นมีปัญญาทราม ไม่มีเจตนา ถูกเหตุเกิดทุกข์กักไว้ เมื่อพระอริยสัจมีผู้แสดงอยู่ ก็ไม่รู้ ไม่ตรัสรู้ตาม’ 456. ๔๕๖. ‘‘Saccāni amma buddhavaradesitāni, te bahutarā ajānantā ye; Abhinandanti bhavagataṃ, pihenti devesu upapattiṃ. ‘ข้าแต่พระแม่เจ้า คนพาลเหล่าใดที่ยินดีในภพ ปรารถนาการบังเกิดในหมู่เทพ คนพาลเหล่านั้นไม่รู้อริยสัจที่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทรงแสดงไว้ และคนพาลผู้ไม่รู้แจ้งเช่นนี้มีจำนวนมากกว่า’ 457. ๔๕๗. ‘‘Devesupi upapatti, asassatā bhavagate aniccamhi; Na ca santasanti bālā, punappunaṃ jāyitabbassa. ‘เมื่อภพไม่เที่ยง แม้การบังเกิดในหมู่เทพก็ไม่ยั่งยืน แต่คนพาลก็หาหวาดกลัวต่อการที่จะต้องเกิดบ่อยๆ ไม่’ 458. ๔๕๘. ‘‘Cattāro vinipātā, duve ca gatiyo kathañci labbhanti; Na ca vinipātagatānaṃ, pabbajjā atthi nirayesu. ‘วินิบาตมี ๔ และคติ ๒ ย่อมได้มาโดยยาก ก็การบวชย่อมไม่มีแก่ผู้ไปสู่วินิบาตในอบายภูมิ’ 459. ๔๕๙. ‘‘Anujānātha maṃ ubhayo, pabbajituṃ dasabalassa pāvacane; Appossukkā ghaṭissaṃ, jātimaraṇappahānāya. ‘ขอทั้งสองพระองค์โปรดอนุญาตให้หม่อมฉันบวชในคำสอนของพระทศพลเถิด หม่อมฉันจะขวนขวายน้อย พากเพียรเพื่อละชาติและมรณะ’ 460. ๔๖๐. ‘‘Kiṃ bhavagate abhinanditena, kāyakalinā asārena; Bhavataṇhāya nirodhā, anujānātha pabbajissāmi. ‘จะมีประโยชน์อะไรด้วยภพอันเป็นที่ยินดี เป็นดุจขยะของร่างกาย ไม่มีสาระ ขอทั้งสองพระองค์โปรดอนุญาตเถิด หม่อมฉันจักบวชเพื่อดับภวตัณหา’ 461. ๔๖๑. ‘‘Buddhānaṃ [Pg.430] uppādo vivajjito, akkhaṇo khaṇo laddho; Sīlāni brahmacariyaṃ, yāvajīvaṃ na dūseyyaṃ’’. ‘หม่อมฉันได้ประสบการอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้าแล้ว เว้นจากอกขณะ ได้ขณะแล้ว หม่อมฉันจะไม่ประทุษร้ายศีลและพรหมจรรย์ตลอดชีวิต’ 462. ๔๖๒. Evaṃ bhaṇati sumedhā, mātāpitaro ‘‘na tāva āhāraṃ; Āharissaṃ gahaṭṭhā, maraṇavasaṃ gatāva hessāmi’’. นางสุเมธากราบทูลพระชนกชนนีอย่างนี้ว่า ‘เมื่อยังเป็นคฤหัสถ์ หม่อมฉันจะไม่บริโภคอาหารเลย จักเป็นผู้ตกอยู่ในอำนาจของความตายเท่านั้น’ 463. ๔๖๓. Mātā dukkhitā rodati pitā ca, assā sabbaso samabhihato; Ghaṭenti saññāpetuṃ, pāsādatale chamāpatitaṃ. พระชนนีของนางทรงทุกข์โทมนัส กันแสง แม้พระชนกก็ทรงโทมนัสอย่างยิ่ง ทั้งสองพระองค์ทรงพยายามเพื่อจะเกลี้ยกล่อมธิดาผู้ล้มลงบนพื้นปราสาท 464. ๔๖๔. ‘‘Uṭṭhehi puttaka kiṃ socitena, dinnāsi vāraṇavatimhi; Rājā anīkaratto, abhirūpo tassa tvaṃ dinnā. ‘ลูกเอ๋ย จงลุกขึ้นเถิด จะประโยชน์อะไรด้วยความเศร้าโศกเล่า พ่อแม่ยกเจ้าให้ในกรุงวารณวดีแล้ว พระเจ้าอนิกรัตตะรูปงาม พ่อแม่ยกเจ้าให้พระองค์แล้ว’ 465. ๔๖๕. ‘‘Aggamahesī bhavissasi, anikarattassa rājino bhariyā; Sīlāni brahmacariyaṃ, pabbajjā dukkarā puttaka. ‘เจ้าจักเป็นอัครมเหสี เป็นชายาของพระเจ้าอนิกรัตตะ ลูกเอ๋ย ศีล พรหมจรรย์ และบรรพชา เป็นสิ่งที่ทำได้ยาก’ 466. ๔๖๖. ‘‘Rajje āṇādhanamissariyaṃ, bhogā sukhā daharikāsi; Bhuñjāhi kāmabhoge, vāreyyaṃ hotu te putta’’. ‘ในแว่นแคว้น อำนาจ ทรัพย์ ความเป็นใหญ่ โภคะ และความสุข (จักเป็นของเจ้า) เจ้ายังเยาว์วัยอยู่ จงบริโภคกามโภคะเถิด ลูกเอ๋ย การแต่งงานจงมีแก่เจ้า’ 467. ๔๖๗. Atha ne bhaṇati sumedhā, ‘‘mā edisikāni bhavagatamasāraṃ; Pabbajjā vā hohiti, maraṇaṃ vā me na ceva vāreyyaṃ. ลำดับนั้น นางสุเมธากราบทูลท่านทั้งสองว่า ‘สิ่งเช่นนี้อย่าได้มีแก่หม่อมฉันเลย ภพไม่มีสาระ การบวชหรือความตายจักมีแก่หม่อมฉัน การแต่งงานจักไม่มีเลย’ 468. ๔๖๘. ‘‘Kimiva pūtikāyamasuciṃ, savanagandhaṃ bhayānakaṃ kuṇapaṃ; Abhisaṃviseyyaṃ bhastaṃ, asakiṃ paggharitaṃ asucipuṇṇaṃ. ‘หม่อมฉันจะพิจารณาเห็นร่างกายที่เน่าเปื่อย ไม่สะอาด มีกลิ่นไหลซึม น่าสะพรึงกลัว ดุจซากศพ ดุจถุงหนังที่เต็มด้วยของไม่สะอาด ไหลออกอยู่เนืองๆ ได้อย่างไร’ 469. ๔๖๙. ‘‘Kimiva tāhaṃ jānantī, vikulakaṃ maṃsasoṇitupalittaṃ; Kimikulālayaṃ sakuṇabhattaṃ, kaḷevaraṃ kissa diyyati. ‘เมื่อหม่อมฉันรู้อยู่ว่า ร่างกายนี้เป็นของน่าเกลียด เปื้อนเปรอะด้วยเนื้อและเลือด เป็นที่อยู่ของหมู่หนอน เป็นอาหารของนก เหตุไรจึงจะพึงให้ร่างกายนี้ (แก่ผู้อื่น) เล่า’ 470. ๔๗๐. ‘‘Nibbuyhati susānaṃ, aciraṃ kāyo apetaviññāṇo; Chuddho kaḷiṅgaraṃ viya, jigucchamānehi ñātīhi. ‘ไม่นานนัก ร่างกายที่ปราศจากวิญญาณนี้ ก็จะถูกนำไปสู่ป่าช้า ถูกพวกญาติผู้รังเกียจทิ้งเสียเหมือนท่อนไม้’ 471. ๔๗๑. ‘‘Chuddhūna naṃ susāne, parabhattaṃ nhāyanti jigucchantā; Niyakā mātāpitaro, kiṃ pana sādhāraṇā janatā. ‘แม้พระชนกชนนีแท้ๆ ทรงทิ้งร่างกายนั้นซึ่งจะเป็นอาหารของสัตว์อื่นไว้ในป่าช้าแล้ว ก็ยังรังเกียจสรงสนาน ก็จะกล่าวไปไยถึงมหาชนเล่า’ 472. ๔๗๒. ‘‘Ajjhositā asāre, kaḷevare aṭṭhinhārusaṅghāte; Kheḷassuccārassava, paripuṇṇe pūtikāyamhi. ‘(คนพาลทั้งหลาย) ยึดติดอยู่ในร่างกายที่เน่าเปื่อย ไม่มีสาระ เป็นที่ประชุมแห่งกระดูกและเอ็น เต็มด้วยน้ำลาย น้ำตา มูตร และคูถที่ไหลซึมอยู่’ 473. ๔๗๓. ‘‘Yo [Pg.431] naṃ vinibbhujitvā, abbhantaramassa bāhiraṃ kayirā; Gandhassa asahamānā, sakāpi mātā jiguccheyya. ‘ผู้ใดพึงผ่าร่างกายนั้นทำภายในของมันให้เป็นภายนอก แม้แต่มารดาของตนเองก็ยังทนกลิ่นเหม็นไม่ได้ พึงรังเกียจ’ 474. ๔๗๔. ‘‘Khandhadhātuāyatanaṃ, saṅkhataṃ jātimūlakaṃ dukkhaṃ; Yoniso anuvicinantī, vāreyyaṃ kissa iccheyyaṃ. ‘ขันธ์ ธาตุ อายตนะ เป็นสังขตะ มีชาติเป็นรากเหง้า เป็นทุกข์ เมื่อหม่อมฉันพิจารณาโดยแยบคายอยู่ ไฉนจะพึงปรารถนาการแต่งงานเล่า’ 475. ๔๗๕. ‘‘Divase divase tisatti, satāni navanavā pateyyuṃ kāyamhi; Vassasatampi ca ghāto, seyyo dukkhassa cevaṃ khayo. ‘หอก ๓๐๐ เล่มที่คมกริบ พึงตกลงที่กายทุกๆ วัน แม้การถูกประหารเช่นนี้ตลอด ๑๐๐ ปี ก็ยังประเสริฐกว่า ถ้าความสิ้นทุกข์พึงมีได้’ 476. ๔๗๖. ‘‘Ajjhupagacche ghātaṃ, yo viññāyevaṃ satthuno vacanaṃ; ‘Dīgho tesaṃ saṃsāro, punappunaṃ haññamānānaṃ’. ‘ผู้ที่รู้แจ้งพระดำรัสของพระศาสดาอย่างนี้ว่า ‘สังสารวัฏของสัตว์ผู้ถูกเบียดเบียนอยู่เนืองๆ ยาวนาน’ พึงยอมรับการถูกประหารนั้น’ 477. ๔๗๗. ‘‘Devesu manussesu ca, tiracchānayoniyā asurakāye; Petesu ca nirayesu ca, aparimitā dissare ghātā. ‘การประหัตประหารประมาณมิได้ ย่อมปรากฏในหมู่เทพ ในหมู่มนุษย์ ในกำเนิดดิรัจฉาน ในกายแห่งอสูร ในหมู่เปรต และในนรกทั้งหลาย’ 478. ๔๗๘. ‘‘Ghātā nirayesu bahū, vinipātagatassa pīḷiyamānassa ; Devesupi attāṇaṃ, nibbānasukhā paraṃ natthi. ‘การประหัตประหารมากมายในนรกทั้งหลาย ย่อมมีแก่ผู้ไปสู่วินิบาต ผู้ถูกเบียดเบียนอยู่ แม้ในหมู่เทพก็ไม่มีที่ต้านทาน สุขอื่นยิ่งกว่าพระนิพพานไม่มี’ 479. ๔๗๙. ‘‘Pattā te nibbānaṃ, ye yuttā dasabalassa pāvacane; Appossukkā ghaṭenti, jātimaraṇappahānāya. ‘ชนเหล่าใดประกอบในคำสอนของพระทศพล เป็นผู้ขวนขวายน้อย พากเพียรเพื่อละชาติและมรณะ ชนเหล่านั้นย่อมบรรลุพระนิพพาน’ 480. ๔๘๐. ‘‘Ajjeva tātabhinikkhamissaṃ, bhogehi kiṃ asārehi; Nibbinnā me kāmā, vantasamā tālavatthukatā’’. ข้าแต่เสด็จพ่อและเสด็จแม่ วันนี้แหละ หม่อมฉันจะออกบวช จะมีประโยชน์อะไรด้วยโภคะทั้งหลายอันไม่มีสาระ กามทั้งหลายหม่อมฉันเบื่อหน่ายแล้ว ทำให้เป็นเช่นกับของที่อาเจียนแล้ว ทำให้เป็นเช่นกับตอตาลแล้ว 481. ๔๘๑. Sā cevaṃ bhaṇati pitaramanīkaratto ca yassa sā dinnā; Upayāsi vāraṇavate, vāreyyamupaṭṭhite kāle. พระนางสุเมธากุมารีนั้นได้ตรัสอย่างนี้กะพระชนกและพระชนนี ส่วนพระเจ้าอนีกรัตตะผู้ที่พระนางถูกยกให้แล้ว ก็เสด็จมาถึงกรุงวารณวดี เมื่อถึงเวลาที่จะพึงอภิเษกสมรส 482. ๔๘๒. Atha asitanicitamuduke, kese khaggena chindiya sumedhā; Pāsādaṃ pidahitvā, paṭhamajjhānaṃ samāpajji. ครั้งนั้น พระนางสุเมธาได้ทรงใช้พระขรรค์ตัดพระเกศาอันดำสนิท อ่อนนุ่ม แล้วทรงปิดประตูพระปราสาท เข้าปฐมฌาน 483. ๔๘๓. Sā ca tahiṃ samāpannā, anīkaratto ca āgato nagaraṃ; Pāsāde ca sumedhā, aniccasaññaṃ subhāveti. พระนางสุเมธาเข้าฌานอยู่ในปราสาทนั้น ส่วนพระเจ้าอนีกรัตตะก็เสด็จมาถึงพระนคร พระนางสุเมธาเจริญอนิจจสัญญาอยู่ในปราสาทนั่นเอง 484. ๔๘๔. Sā ca manasi karoti, anīkaratto ca āruhī turitaṃ; Maṇikanakabhūsitaṅgo, katañjalī yācati sumedhaṃ. พระนางสุเมธาทรงมนสิการกรรมฐานอยู่ ส่วนพระเจ้าอนีกรัตตะผู้มีพระวรกายประดับด้วยแก้วมณีและทองคำ ก็เสด็จขึ้นสู่ปราสาทโดยเร็ว ประคองอัญชลีวิงวอนพระนางสุเมธา 485. ๔๘๕. ‘‘Rajje āṇādhanamissariyaṃ, bhogā sukhā daharikāsi; Bhuñjāhi kāmabhoge, kāmasukhā dullabhā loke. อำนาจ ทรัพย์ และความเป็นใหญ่ในราชสมบัติ โภคะทั้งหลายอันน่าสบาย ทั้งหมดนี้อยู่ในกำมือของเธอแล้ว เธอยังเยาว์วัยอยู่ จงบริโภคกามโภคะเถิด กามสุขในโลกนี้หาได้ยาก 486. ๔๘๖. ‘‘Nissaṭṭhaṃ [Pg.432] te rajjaṃ, bhoge bhuñjassu dehi dānāni; Mā dummanā ahosi, mātāpitaro te dukkhitā’’. เราสละราชสมบัติให้เธอแล้ว เธอจงบริโภคโภคะทั้งหลาย จงให้ทานเถิด อย่าได้เสียใจไปเลย พระชนกชนนีของเธอเป็นทุกข์อยู่ 487. ๔๘๗. Taṃ taṃ bhaṇati sumedhā, kāmehi anatthikā vigatamohā; ‘‘Mā kāme abhinandi, kāmesvādīnavaṃ passa. พระนางสุเมธาผู้ไม่ต้องการกาม มีโมหะไปปราศแล้ว ได้ตรัสกะพระเจ้าอนีกรัตตะนั้นว่า ท่านอย่าได้เพลิดเพลินในกามทั้งหลายเลย จงเห็นโทษในกามทั้งหลายเถิด 488. ๔๘๘. ‘‘Cātuddīpo rājā mandhātā, āsi kāmabhogina maggo; Atitto kālaṅkato, na cassa paripūritā icchā. พระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่ามานธาตุ ผู้เป็นใหญ่ในทวีปทั้งสี่ เป็นผู้เลิศกว่าผู้บริโภคกามทั้งหลาย ก็ยังไม่อิ่มในกามทั้งหลาย สวรรคตไปแล้ว ความปรารถนาของพระองค์ก็ยังไม่เต็ม 489. ๔๘๙. ‘‘Satta ratanāni vasseyya, vuṭṭhimā dasadisā samantena; Na catthi titti kāmānaṃ, atittāva maranti narā. ฝนคือรัตนะ ๗ ประการ พึงตกลงมาโดยรอบในทิศทั้งสิบ ความอิ่มในกามทั้งหลายย่อมไม่มี นรชนทั้งหลายไม่อิ่มเลย ย่อมตายไป 490. ๔๙๐. ‘‘Asisūnūpamā kāmā, kāmā sappasiropamā; Ukkopamā anudahanti, aṭṭhikaṅkala sannibhā. กามทั้งหลายเปรียบด้วยคมหอกและหลาว กามทั้งหลายเปรียบด้วยหัวงู เปรียบด้วยคบเพลิง ย่อมแผดเผาอยู่เนืองๆ และเปรียบด้วยร่างกระดูก 491. ๔๙๑. ‘‘Aniccā addhuvā kāmā, bahudukkhā mahāvisā; Ayoguḷova santatto, aghamūlā dukhapphalā. กามทั้งหลายไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน มีทุกข์มาก มีพิษร้ายแรง เป็นดังว่าก้อนเหล็กที่ร้อนจัด มีความชั่วเป็นรากเหง้า มีทุกข์เป็นผล 492. ๔๙๒. ‘‘Rukkhapphalūpamā kāmā, maṃsapesūpamā dukhā; Supinopamā vañcaniyā, kāmā yācitakūpamā. กามทั้งหลายเปรียบด้วยผลไม้ เป็นทุกข์ เปรียบด้วยชิ้นเนื้อ เปรียบด้วยความฝัน หลอกลวง เปรียบด้วยของที่ขอยืมมา 493. ๔๙๓. ‘‘Sattisūlūpamā kāmā, rogo gaṇḍo aghaṃ nighaṃ; Aṅgārakāsusadisā, aghamūlaṃ bhayaṃ vadho. กามทั้งหลายเปรียบด้วยหอกและหลาว เป็นโรค เป็นฝี เป็นความชั่ว เป็นความคับแค้น เปรียบด้วยหลุมถ่านเพลิง มีความชั่วเป็นรากเหง้า เป็นภัย เป็นเครื่องประหาร 494. ๔๙๔. ‘‘Evaṃ bahudukkhā kāmā, akkhātā antarāyikā; Gacchatha na me bhagavate, vissāso atthi attano. กามทั้งหลายมีทุกข์มากอย่างนี้ ท่านกล่าวว่าเป็นอันตราย ท่านทั้งหลายจงไปเถิด เราไม่มีความไว้วางใจในภพที่ต้องไปเกิด 495. ๔๙๕. ‘‘Kiṃ mama paro karissati, attano sīsamhi ḍayhamānamhi; Anubandhe jarāmaraṇe, tassa ghātāya ghaṭitabbaṃ’’. เมื่อศีรษะของตนถูกไฟไหม้อยู่ เมื่อชราและมรณะติดตามอยู่ คนอื่นจะทำอะไรให้เราได้ เราต้องพยายามเพื่อกำจัดชราและมรณะนั้น 496. ๔๙๖. Dvāraṃ apāpuritvānahaṃ, mātāpitaro anīkarattañca; Disvāna chamaṃ nisinne, rodante idamavocaṃ. เราเปิดประตูออกไป เห็นพระชนกชนนีและพระเจ้าอนีกรัตตะประทับนั่งบนพื้นดิน ทรงกันแสงอยู่ จึงได้กล่าวคำนี้ 497. ๔๙๗. ‘‘Dīgho bālānaṃ saṃsāro, punappunañca rodataṃ; Anamatagge pitu maraṇe, bhātu vadhe attano ca vadhe. สังสารวัฏของคนพาลผู้ร้องไห้อยู่ร่ำไป เพราะบิดาตาย เพราะพี่น้องถูกฆ่า และเพราะตนเองถูกฆ่า ในสงสารที่หาเบื้องต้นมิได้นี้ ช่างยาวนานนัก 498. ๔๙๘. ‘‘Assu thaññaṃ rudhiraṃ, saṃsāraṃ anamataggato saratha; Sattānaṃ saṃsarataṃ, sarāhi aṭṭhīnañca sannicayaṃ. ท่านทั้งหลายจงระลึกถึงน้ำตา น้ำนม และโลหิตของสัตว์ทั้งหลายผู้ท่องเที่ยวไปในสงสารอันหาเบื้องต้นมิได้ จงระลึกถึงกองกระดูกเถิด 499. ๔๙๙. ‘‘Sara [Pg.433] caturodadhī, upanīte assuthaññarudhiramhi; Sara ekakappamaṭṭhīnaṃ, sañcayaṃ vipulena samaṃ. จงระลึกถึงมหาสมุทรทั้งสี่ ที่พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงนำมาเปรียบเทียบกับน้ำตา น้ำนม และโลหิต จงระลึกถึงกองกระดูกในหนึ่งกัปที่เท่ากับภูเขาเวปุลละ 500. ๕๐๐. ‘‘Anamatagge saṃsarato, mahiṃ jambudīpamupanītaṃ; Kolaṭṭhimattaguḷikā, mātā mātusveva nappahonti. เมื่อบุคคลท่องเที่ยวไปในสงสารอันหาเบื้องต้นมิได้ ก้อนดินขนาดเท่าเมล็ดพุทราที่นำมาจากแผ่นดินชมพูทวีป ย่อมไม่เพียงพอสำหรับนับมารดาและยายของตน 501. ๕๐๑. ‘‘Tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ, upanītaṃ anamataggato sara; Caturaṅgulikā ghaṭikā, pitupitusveva nappahonti. จงระลึกถึงอุปมาเรื่องหญ้า ไม้ กิ่งไม้ และใบไม้ ที่หาเบื้องต้นมิได้ ท่อนไม้ขนาด ๔ องคุลี ย่อมไม่เพียงพอสำหรับนับบิดาและปู่ของตน 502. ๕๐๒. ‘‘Sara kāṇakacchapaṃ pubbasamudde, aparato ca yugachiddaṃ; Siraṃ tassa ca paṭimukkaṃ, manussalābhamhi opammaṃ. จงระลึกถึงอุปมาเรื่องเต่าตาบอดในมหาสมุทรด้านทิศตะวันออก และแอกที่มีรูเดียวในมหาสมุทรด้านทิศตะวันตก การที่ศีรษะของเต่านั้นจะสวมเข้าในรูแอกได้ ฉันใด การได้อัตภาพเป็นมนุษย์ก็ฉันนั้น 503. ๕๐๓. ‘‘Sara rūpaṃ pheṇapiṇḍopamassa, kāyakalino asārassa; Khandhe passa anicce, sarāhi niraye bahuvighāte. จงระลึกถึงรูปกายอันเปรียบด้วยฟองน้ำ เป็นที่ประชุมแห่งสิ่งไร้สาระ จงพิจารณาเห็นขันธ์ทั้งหลายว่าไม่เที่ยง จงระลึกถึงความทุกข์มากมายในนรก 504. ๕๐๔. ‘‘Sara kaṭasiṃ vaḍḍhente, punappunaṃ tāsu tāsu jātīsu; Sara kumbhīlabhayāni ca, sarāhi cattāri saccāni. จงระลึกถึงสัตว์ทั้งหลายผู้เพิ่มพูนป่าช้าอยู่ร่ำไปในชาตินั้นๆ จงระลึกถึงภัยคือจระเข้ และจงระลึกถึงอริยสัจ ๔ 505. ๕๐๕. ‘‘Amatamhi vijjamāne, kiṃ tava pañcakaṭukena pītena; Sabbā hi kāmaratiyo, kaṭukatarā pañcakaṭukena. เมื่ออมตธรรมยังมีอยู่ ท่านจะประโยชน์อะไรด้วยรสขม ๕ อย่างที่ดื่มแล้ว ความยินดีในกามทั้งปวงย่อมขมยิ่งกว่ารสขม ๕ อย่างนั้น 506. ๕๐๖. ‘‘Amatamhi vijjamāne, kiṃ tava kāmehi ye pariḷāhā ; Sabbā hi kāmaratiyo, jalitā kuthitā kampitā santāpitā. เมื่ออมตธรรมยังมีอยู่ ท่านจะประโยชน์อะไรด้วยกามทั้งหลายอันเป็นเหตุแห่งความเร่าร้อน ความยินดีในกามทั้งปวงเป็นของลุกโพลง เดือดพล่าน หวั่นไหว และทำให้เดือดร้อน 507. ๕๐๗. ‘‘Asapattamhi samāne, kiṃ tava kāmehi ye bahusapattā; Rājaggicoraudakappiyehi, sādhāraṇā kāmā bahusapattā. เมื่อความไม่มีศัตรูมีอยู่ ท่านจะประโยชน์อะไรด้วยกามทั้งหลายอันมีศัตรูมาก กามทั้งหลายเป็นของทั่วไปแก่พระราชา ไฟ โจร น้ำ และคนไม่เป็นที่รัก จึงมีศัตรูมาก 508. ๕๐๘. ‘‘Mokkhamhi vijjamāne, kiṃ tava kāmehi yesu vadhabandho; Kāmesu hi asakāmā, vadhabandhadukhāni anubhonti. เมื่อความหลุดพ้นยังมีอยู่ ท่านจะประโยชน์อะไรด้วยกามทั้งหลายอันมีการฆ่าและการจองจำ เพราะว่าสัตว์ทั้งหลายย่อมประสบทุกข์คือการฆ่าและการจองจำในกามทั้งหลาย 509. ๕๐๙. ‘‘Ādīpitā tiṇukkā, gaṇhantaṃ dahanti neva muñcantaṃ; Ukkopamā hi kāmā, dahanti ye te na muñcanti. คบเพลิงหญ้าที่ลุกโพลง ย่อมไหม้มือผู้ถือไว้ แต่ไม่ไหม้มือผู้ปล่อยวาง กามทั้งหลายเปรียบด้วยคบเพลิง ย่อมไหม้ผู้ที่ไม่ปล่อยวางกามเหล่านั้น 510. ๕๑๐. ‘‘Mā appakassa hetu, kāmasukhassa vipulaṃ jahī sukhaṃ; Mā puthulomova baḷisaṃ, gilitvā pacchā vihaññasi. เธออย่าสละสุขอันไพบูลย์ เพราะเหตุแห่งกามสุขอันเล็กน้อยเลย เธออย่ากลืนกินเบ็ด เหมือนปลาแล้วจะต้องเดือดร้อนในภายหลัง 511. ๕๑๑. ‘‘Kāmaṃ [Pg.434] kāmesu damassu, tāva sunakhova saṅkhalābaddho; Kāhinti khu taṃ kāmā, chātā sunakhaṃva caṇḍālā. เธอจงฝึกอินทรีย์ในกามทั้งหลายก่อนเถิด เธอถูกกามตัณหาผูกพันไว้ เหมือนสุนัขที่ถูกล่ามโซ่ กามทั้งหลายจักกระทำเธอให้เดือดร้อน เหมือนพวกคนจัณฑาลผู้หิวโหยฆ่าสุนัขฉะนั้น 512. ๕๑๒. ‘‘Aparimitañca dukkhaṃ, bahūni ca cittadomanassāni; Anubhohisi kāmayutto, paṭinissaja addhuve kāme. เธอผู้ข้องอยู่ในกาม จักเสวยทุกข์อันประมาณมิได้ และจักเสวยความโทมนัสทางใจเป็นอันมาก เธอจงสละคืนกามทั้งหลายอันไม่ยั่งยืนเสียเถิด 513. ๕๑๓. ‘‘Ajaramhi vijjamāne, kiṃ tava kāmehi yesu jarā; Maraṇabyādhigahitā, sabbā sabbattha jātiyo. เมื่อสภาวะที่ไม่แก่มีอยู่ ท่านจะต้องการอะไรด้วยกามทั้งหลายเล่า เพราะชาติทั้งหมดในภพทั้งปวง ล้วนถูกความแก่ ความตาย และความเจ็บไข้ครอบงำ 514. ๕๑๔. ‘‘Idamajaramidamamaraṃ, idamajarāmaraṃ padamasokaṃ; Asapattamasambādhaṃ, akhalitamabhayaṃ nirupatāpaṃ. บทนี้ไม่แก่ บทนี้ไม่ตาย บทนี้คือบทที่ไม่แก่ไม่ตาย ไม่มีโศก ไม่มีข้าศึก ไม่คับแค้น ไม่ผิดพลาด ไม่มีภัย ไม่มีความเดือดร้อน 515. ๕๑๕. ‘‘Adhigatamidaṃ bahūhi, amataṃ ajjāpi ca labhanīyamidaṃ; Yo yoniso payuñjati, na ca sakkā aghaṭamānena’’. อมตบทนี้ อันท่านผู้รู้จำนวนมากบรรลุแล้ว และอมตบทนี้ อันผู้ที่ประกอบโดยแยบคาย พึงได้แม้ในบัดนี้ แต่ผู้ที่ไม่พากเพียร ไม่สามารถจะบรรลุได้ 516. ๕๑๖. Evaṃ bhaṇati sumedhā, saṅkhāragate ratiṃ alabhamānā; Anunentī anikarattaṃ, kese ca chamaṃ khipi sumedhā. พระนางสุเมธาไม่ทรงยินดีในสังขารธรรม ได้ตรัสธรรมกถาอย่างนี้แล้ว ทรงประสงค์จะให้พระเจ้าอนิกรัตตะเข้าพระทัย จึงทรงโยนพระเกศาลงบนพื้นดิน 517. ๕๑๗. Uṭṭhāya anikaratto, pañjaliko yācitassā pitaraṃ so; ‘‘Vissajjetha sumedhaṃ, pabbajituṃ vimokkhasaccadassā’’. พระเจ้าอนิกรัตตะพระองค์นั้นเสด็จลุกขึ้นประคองอัญชลี ทูลขอพระบิดาของพระนางสุเมธานั้นว่า ‘ขอพระองค์โปรดอนุญาตให้พระนางสุเมธาผนวชเถิด ขอพระนางจงเห็นสัจจะคือวิโมกข์เถิด’ 518. ๕๑๘. Vissajjitā mātāpitūhi, pabbaji sokabhayabhītā; Cha abhiññā sacchikatā, aggaphalaṃ sikkhamānāya. พระนางสุเมธาผู้อันพระมารดาและพระบิดาทรงอนุญาตแล้ว ทรงกลัวต่อโศกและภัย จึงได้ผนวช เมื่อทรงศึกษาอยู่ ได้ทรงทำให้แจ้งซึ่งอภิญญา ๖ และอัคผล 519. ๕๑๙. Acchariyamabbhutaṃ taṃ, nibbānaṃ āsi rājakaññāya; Pubbenivāsacaritaṃ, yathā byākari pacchime kāle. การนิพพานของพระราชกัญญานั้น น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาแล้ว พระนางได้ทรงพยากรณ์บุพเพนิวาสจริยาในปัจฉิมกาล อย่างไร พึงทราบอย่างนั้น 520. ๕๒๐. ‘‘Bhagavati koṇāgamane, saṅghārāmamhi navanivesamhi; Sakhiyo tisso janiyo, vihāradānaṃ adāsimha. ในกาลของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าโกนาคมนะ พวกเราสหาย ๓ คน ได้ถวายวิหารทานในสังฆารามที่สร้างใหม่ 521. ๕๒๑. ‘‘Dasakkhattuṃ satakkhattuṃ, dasasatakkhattuṃ satāni ca satakkhattuṃ; Devesu uppajjimha, ko pana vādo manussesu. พวกเราได้บังเกิดในหมู่เทพ ๑๐ ครั้ง ๑๐๐ ครั้ง ๑,๐๐๐ ครั้ง และ ๑๐,๐๐๐ ครั้ง จะกล่าวไปไยถึงการเกิดในหมู่มนุษย์เล่า 522. ๕๒๒. ‘‘Devesu mahiddhikā ahumha, mānusakamhi ko pana vādo; Sattaratanassa mahesī, itthiratanaṃ ahaṃ āsiṃ. พวกเราเกิดในหมู่เทพ เป็นผู้มีฤทธิ์มาก จะกล่าวไปไยถึงการเกิดในหมู่มนุษย์เล่า หม่อมฉันได้เป็นอิตถีรัตนะ เป็นพระมเหสีของพระเจ้าจักรพรรดิผู้สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ 523. ๕๒๓. ‘‘So [Pg.435] hetu so pabhavo, taṃ mūlaṃ sāva sāsane khantī; Taṃ paṭhamasamodhānaṃ, taṃ dhammaratāya nibbānaṃ’’. กรรมนั้นเป็นเหตุ เป็นแดนเกิด เป็นรากเหง้า เจตนานั้นแลเป็นขันติในพระศาสนา กรรมนั้นเป็นการประชุมพร้อมครั้งแรก กรรมนั้นเป็นนิพพานเพราะความยินดีในธรรม 524. ๕๒๔. Evaṃ karonti ye saddahanti, vacanaṃ anomapaññassa; Nibbindanti bhavagate, nibbinditvā virajjantīti. ชนเหล่าใดเชื่อพระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้มีพระปัญญาไม่ทราม ชนเหล่านั้นย่อมกระทำอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในภพที่ท่องเที่ยวไป ครั้นเบื่อหน่ายแล้ว ย่อมคลายกำหนัด ดังนี้แล Itthaṃ sudaṃ sumedhā therī gāthāyo abhāsitthāti. ได้ยินว่า พระสุเมธาเถรีได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล Mahānipāto niṭṭhito. มหานิบาต จบ Samattā therīgāthāyo. เถรีคาถา จบ Gāthāsatāni cattāri, asīti puna cuddasa ; Theriyekuttarasatā, sabbā tā āsavakkhayāti. พระเถรี ๑๐๑ รูป ทั้งหมดล้วนสิ้นอาสวะแล้ว ได้ภาษิตคาถาไว้ ๔ ร้อย ๘๐ และอีก ๑๔ คาถา Therīgāthāpāḷi niṭṭhitā. คัมภีร์เถรีคาถา จบ
བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi