නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

ඛුද්දකනිකායෙ

ขุททกนิกาย

ථෙරගාථාපාළි

เถรคาถาบาลี

නිදානගාථා

นิทานคาถา

සීහානංව [Pg.19] නදන්තානං, දාඨීනං ගිරිගබ්භරෙ;

සුණාථ භාවිතත්තානං, ගාථා අත්ථූපනායිකා.

ท่านทั้งหลายจงฟังคาถาทั้งหลายที่นำมาซึ่งประโยชน์ ซึ่งเป็นคำบันลือของพระอรหันต์ ผู้มีตนอบรมแล้ว ผู้มีเขี้ยว (คือมรรค) เหมือนเสียงคำรามของราชสีห์มีเขี้ยวในซอกเขา

යථානාමා යථාගොත්තා, යථාධම්මවිහාරිනො;

යථාධිමුත්තා සප්පඤ්ඤා, විහරිංසු අතන්දිතා.

พระเถระเหล่านั้นมีชื่อ มีโคตร มีธรรมเป็นเครื่องอยู่อย่างใด มีอัธยาศัยน้อมไปแล้วอย่างไร ท่านเป็นผู้มีปัญญา ไม่เกียจคร้าน อยู่แล้วอย่างนั้น

තත්ථ තත්ථ විපස්සිත්වා, ඵුසිත්වා අච්චුතං පදං;

කතන්තං පච්චවෙක්ඛන්තා, ඉමමත්ථමභාසිසුං.

พระเถระเหล่านั้นเห็นแจ้งในที่นั้นๆ แล้ว บรรลุบทอันไม่จุติแล้ว พิจารณาเห็นกิจที่ทำเสร็จแล้ว จึงได้กล่าวคำนี้

1. එකකනිපාතො

๑. เอกกนิบาต

1. පඨමවග්ගො

๑. ปฐมวรรค

1. සුභූතිත්ථෙරගාථා

๑. สุภูติเถรคาถา

1.

๑.

‘‘ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා, වස්ස දෙව යථාසුඛං;

චිත්තං මෙ සුසමාහිතං විමුත්තං, ආතාපී විහරාමි වස්ස දෙවා’’ති.

ดูก่อนเทวดา กุฎีของเรามุงบังดีแล้ว เป็นสุข ไม่มีลม ท่านจงหลั่งฝนลงมาตามสบายเถิด จิตของเราตั้งมั่นดีแล้ว หลุดพ้นแล้ว เราเป็นผู้มีความเพียรอยู่ ดูก่อนเทวดา ท่านจงหลั่งฝนลงมาเถิด

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා සුභූතිත්ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ได้ยินว่า ท่านพระสุภูติเถระได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

2. මහාකොට්ඨිකත්ථෙරගාථා

๒. มหาโกฏฐิกเถรคาถา

2.

๒.

‘‘උපසන්තො [Pg.220] උපරතො, මන්තභාණී අනුද්ධතො;

ධුනාති පාපකෙ ධම්මෙ, දුමපත්තංව මාලුතො’’ති.

ภิกษุผู้สงบระงับ งดเว้น (จากบาป) มีปรกติกล่าวถ้อยคำด้วยปัญญา ไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมกำจัดบาปธรรมเสียได้ เหมือนลมกำจัดใบไม้ฉะนั้น

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ได้ยินว่า ท่านพระมหาโกฏฐิกเถระได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

3. කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරගාථා

๓. กังขาเรวตเถรคาถา

3.

๓.

‘‘පඤ්ඤං ඉමං පස්ස තථාගතානං, අග්ගි යථා පජ්ජලිතො නිසීථෙ;

ආලොකදා චක්ඛුදදා භවන්ති, යෙ ආගතානං විනයන්ති කඞ්ඛ’’න්ති.

ท่านจงดูปัญญานี้ของพระตถาคตทั้งหลาย ผู้ทรงบรรเทาความสงสัยของชนผู้มาเฝ้า เป็นผู้ประทานแสงสว่าง ประทานดวงตา เหมือนกองไฟที่ลุกโพลงในเวลากลางคืน

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා කඞ්ඛාරෙවතො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ได้ยินว่า ท่านพระกังขาเรวตเถระได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

4. පුණ්ණත්ථෙරගාථා

๔. ปุณณเถรคาถา

4.

๔.

‘‘සම්භිරෙව සමාසෙථ, පණ්ඩිතෙහත්ථදස්සිභි;

අත්ථං මහන්තං ගම්භීරං, දුද්දසං නිපුණං අණුං;

ධීරා සමධිගච්ඡන්ති, අප්පමත්තා විචක්ඛණා’’ති.

บุคคลพึงสมาคมกับสัตบุรุษผู้เป็นบัณฑิต ผู้เห็นประโยชน์เท่านั้น ผู้มีปรีชา ไม่ประมาท มีวิจารณญาณ ย่อมบรรลุประโยชน์อันยิ่งใหญ่ ลึกซึ้ง เห็นได้ยาก ละเอียดอ่อน สุขุม

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පුණ්ණො මන්තාණිපුත්තො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ได้ยินว่า ท่านพระปุณณเถระมันตานีบุตรได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

5. දබ්බත්ථෙරගාථා

๕. ทัพพเถรคาถา

5.

๕.

‘‘යො දුද්දමියො දමෙන දන්තො, දබ්බො සන්තුසිතො විතිණ්ණකඞ්ඛො;

විජිතාවී අපෙතභෙරවො හි, දබ්බො සො පරිනිබ්බුතො ඨිතත්තො’’ති.

ท่านทัพพะใดที่เคยฝึกได้ยาก ท่านทัพพะนั้นเป็นผู้ที่ฝึกแล้วด้วยการฝึก เป็นผู้สันโดษ ข้ามความสงสัยได้แล้ว เป็นผู้มีชัย ปราศจากภัย ท่านทัพพะนั้นมีตนตั้งมั่นแล้ว ดับกิเลสได้แล้ว

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා දබ්බො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ได้ยินว่า ท่านพระทัพพเถระได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

6. සීතවනියත්ථෙරගාථා

๖. สีตวนิยเถรคาถา

6.

๖.

‘‘යො [Pg.221] සීතවනං උපගා භික්ඛු, එකො සන්තුසිතො සමාහිතත්තො;

විජිතාවී අපෙතලොමහංසො, රක්ඛං කායගතාසතිං ධිතිමා’’ති.

ภิกษุใดเข้าไปสู่ป่าสีตวันผู้เดียว สันโดษ มีตนตั้งมั่นแล้ว มีชัย ขนพองสยองเกล้าหายไปแล้ว เป็นผู้มีธิติ รักษาไว้ซึ่งกายคตาสติ

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා සීතවනියො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ได้ยินว่า ท่านพระสีตวนิยเถระได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

7. භල්ලියත්ථෙරගාථා

๗. ภัลลิยเถรคาถา

7.

๗.

‘‘යොපානුදී මච්චුරාජස්ස සෙනං, නළසෙතුංව සුදුබ්බලං මහොඝො;

විජිතාවී අපෙතභෙරවො හි, දන්තො සො පරිනිබ්බුතො ඨිතත්තො’’ති.

ภิกษุใดกำจัดเสนาของมัจจุราชได้ เหมือนห้วงน้ำใหญ่กำจัดสะพานไม้อ้อที่ทนทานได้ยากยิ่ง ภิกษุนั้นเป็นผู้มีชัย ปราศจากภัย ฝึกตนแล้ว มีตนตั้งมั่น ดับกิเลสได้แล้ว

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා භල්ලියො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ได้ยินว่า ท่านพระภัลลิยเถระได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

8. වීරත්ථෙරගාථා

๘. คาถาสุภาษิตของพระวีรเถระ

8.

๘.

‘‘යො දුද්දමියො දමෙන දන්තො, වීරො සන්තුසිතො විතිණ්ණකඞ්ඛො;

විජිතාවී අපෙතලොමහංසො, වීරො සො පරිනිබ්බුතො ඨිතත්තො’’ති.

ภิกษุวีระใดที่เคยเป็นผู้ฝึกได้ยาก บัดนี้เป็นผู้ที่ฝึกแล้วด้วยการฝึกตน เป็นผู้มีความเพียร สันโดษ ข้ามความสงสัยได้แล้ว เป็นผู้ชนะมาร ปราศจากความขนพองสยองเกล้า ภิกษุวีระนั้นมีกิเลสสงบระงับแล้ว มีตนตั้งมั่นแล้ว

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා වීරො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ได้ยินว่า ท่านพระวีรเถระได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

9. පිලින්දවච්ඡත්ථෙරගාථා

๙. คาถาสุภาษิตของพระปิลินทวัจฉเถระ

9.

๙.

‘‘ස්වාගතං න දුරාගතං, නයිදං දුමන්තිතං මම;

සංවිභත්තෙසු ධම්මෙසු, යං සෙට්ඨං තදුපාගමි’’න්ති.

การมาของเราเป็นการมาดีแล้ว ไม่ใช่การมาไม่ดีเลย ความดำริของเรานี้ก็ไม่ใช่ความดำริผิด เราได้เข้าถึงธรรมใดที่ประเสริฐสุดในธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกไว้ดีแล้ว

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පිලින්දවච්ඡො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ได้ยินว่า ท่านพระปิลินทวัจฉเถระได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

10. පුණ්ණමාසත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาสุภาษิตของพระปุณณมาสเถระ

10.

๑๐.

‘‘විහරි [Pg.222] අපෙක්ඛං ඉධ වා හුරං වා, යො වෙදගූ සමිතො යතත්තො;

සබ්බෙසු ධම්මෙසු අනූපලිත්තො, ලොකස්ස ජඤ්ඤා උදයබ්බයඤ්චා’’ති.

ภิกษุใดรู้ความเกิดและความเสื่อมแห่งโลก เป็นผู้ถึงเวท มีตนสงบระงับแล้ว สำรวมตนดีแล้ว ไม่ติดในธรรมทั้งปวง ภิกษุนั้นละความอาลัยในโลกนี้หรือโลกหน้าได้แล้ว

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පුණ්ණමාසො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ได้ยินว่า ท่านพระปุณณมาสเถระได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

වග්ගො පඨමො නිට්ඨිතො.

วรรคที่ ๑ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานประจำวรรคที่ ๑ นั้น มีดังนี้

සුභූති කොට්ඨිකො ථෙරො, කඞ්ඛාරෙවතසම්මතො;

මන්තාණිපුත්තො දබ්බො ච, සීතවනියො ච භල්ලියො;

වීරො පිලින්දවච්ඡො ච, පුණ්ණමාසො තමොනුදොති.

พระเถระในวรรคนี้คือ พระสุภูติเถระ พระโกฏฐิกเถระ พระกังขาเรวตเถระ พระปุณณมันตานีบุตรเถระ พระทัพพเถระ พระสีตวนิยเถระ พระภัลลิยเถระ พระวีรเถระ พระปิลินทวัจฉเถระ และพระปุณณมาสเถระผู้ขจัดความมืด

2. දුතියවග්ගො

๒. วรรคที่ ๒

1. චූළවච්ඡත්ථෙරගාථා

๑. คาถาสุภาษิตของพระจูฬวัจฉเถระ

11.

๑๑.

‘‘පාමොජ්ජබහුලො භික්ඛු, ධම්මෙ බුද්ධප්පවෙදිතෙ;

අධිගච්ඡෙ පදං සන්තං, සඞ්ඛාරූපසමං සුඛ’’න්ති.

ภิกษุผู้มากด้วยความปราโมทย์ในธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงประกาศแล้ว พึงบรรลุบทอันสงบ เป็นที่ระงับสังขาร เป็นสุข

… චූළවච්ඡො ථෙරො….

ได้ยินว่า ท่านพระจูฬวัจฉเถระได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

2. මහාවච්ඡත්ථෙරගාථා

๒. คาถาสุภาษิตของพระมหาวัจฉเถระ

12.

๑๒.

‘‘පඤ්ඤාබලී සීලවතූපපන්නො, සමාහිතො ඣානරතො සතීමා;

යදත්ථියං භොජනං භුඤ්ජමානො, කඞ්ඛෙථ කාලං ඉධ වීතරාගො’’ති.

ภิกษุผู้มีปัญญาเป็นกำลัง ถึงพร้อมด้วยศีลและวัตร มีจิตตั้งมั่น ยินดีในฌาน มีสติ ปราศจากราคะ ฉันโภชนะตามมีตามได้อยู่ในศาสนานี้ พึงหวังต่อกาลปรินิพพาน

… මහාවච්ඡො ථෙරො….

ได้ยินว่า ท่านพระมหาวัจฉเถระได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

3. වනවච්ඡත්ථෙරගාථා

๓. คาถาสุภาษิตของพระวนวัจฉเถระ

13.

๑๓.

‘‘නීලබ්භවණ්ණා [Pg.223] රුචිරා, සීතවාරී සුචින්ධරා;

ඉන්දගොපකසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති ම’’න්ති.

ภูเขาเหล่านั้นมีสีเขียวเหมือนเมฆ น่ารื่นรมย์ มีน้ำเย็น มีพื้นดินสะอาด ปกคลุมด้วยแมลงค่อมทอง ย่อมทำให้เรายินดี

… වනවච්ඡො ථෙරො….

ได้ยินว่า ท่านพระวนวัจฉเถระได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

4. සිවකසාමණෙරගාථා

๔. คาถาสุภาษิตของสิวกสามเณร

14.

๑๔.

‘‘උපජ්ඣායො මං අවච, ඉතො ගච්ඡාම සීවක;

ගාමෙ මෙ වසති කායො, අරඤ්ඤං මෙ ගතො මනො;

සෙමානකොපි ගච්ඡාමි, නත්ථි සඞ්ගො විජානත’’න්ති.

พระอุปัชฌาย์ได้กล่าวกะเราว่า ‘สิวกะ เราไปจากที่นี่กันเถิด’ กายของเราอยู่ในบ้าน แต่ใจของเราไปสู่ป่าแล้ว ถึงเราจะนอนอยู่ก็จักไปให้ได้ เพราะความข้องเกี่ยวของผู้รู้แจ้ง ย่อมไม่มี

… සිවකො සාමණෙරො….

ได้ยินว่า สิวกสามเณรได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

5. කුණ්ඩධානත්ථෙරගාථා

๕. คาถาสุภาษิตของพระกุณฑธานเถระ

15.

๑๕.

‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ, පඤ්ච චුත්තරි භාවයෙ;

පඤ්චසඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ඔඝතිණ්ණොති වුච්චතී’’ති.

ภิกษุพึงตัดสังโยชน์ ๕ พึงละสังโยชน์ ๕ และพึงเจริญธรรม ๕ ให้ยิ่งขึ้นไป ภิกษุผู้ก้าวล่วงกิเลสเครื่องข้อง ๕ ได้ ท่านเรียกว่า ‘ผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว’

… කුණ්ඩධානො ථෙරො….

ได้ยินว่า ท่านพระกุณฑธานเถระได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล

6. බෙලට්ඨසීසත්ථෙරගාථා

๖. คาถาสุภาษิตของพระเพลัฏฐสีสเถระ

16.

๑๖.

‘‘යථාපි භද්දො ආජඤ්ඤො, නඞ්ගලාවත්තනී සිඛී;

ගච්ඡති අප්පකසිරෙන, එවං රත්තින්දිවා මම;

ගච්ඡන්ති අප්පකසිරෙන, සුඛෙ ලද්ධෙ නිරාමිසෙ’’ති.

โคอาชาไนยตัวเจริญมีหงอน เดินไปตามรอยไถโดยไม่ลำบาก ฉันใด เมื่อเราได้เสวยสุขอันไม่มีอามิส ราตรีและทิวาก็ล่วงไปโดยไม่ลำบาก ฉันนั้น

… බෙලට්ඨසීසො ථෙරො….

…พระเบลัฏฐสีสเถระ…

7. දාසකත්ථෙරගාථා

๗. คาถาของพระทาสกเถระ

17.

๑๗.

‘‘මිද්ධී යදා හොති මහග්ඝසො ච, නිද්දායිතා සම්පරිවත්තසායී;

මහාවරාහොව නිවාපපුට්ඨො, පුනප්පුනං ගබ්භමුපෙති මන්දො’’ති.

ในกาลใด ภิกษุผู้มีปัญญาน้อย เป็นผู้บริโภคมาก ถูกถีนมิทธะครอบงำ เป็นผู้หลับใหล กลิ้งเกลือกไปมา ดุจสุกรใหญ่ที่เขาเลี้ยงไว้ด้วยปลายข้าว ย่อมเข้าถึงครรภ์บ่อยๆ

… දාසකො ථෙරො….

…พระทาสกเถระ…

8. සිඞ්ගාලපිතුත්ථෙරගාථා

๘. คาถาของพระสิงคาลปิตุเถระ

18.

๑๘.

‘‘අහු [Pg.224] බුද්ධස්ස දායාදො, භික්ඛු භෙසකළාවනෙ;

කෙවලං අට්ඨිසඤ්ඤාය, අඵරී පථවිං ඉමං;

මඤ්ඤෙහං කාමරාගං සො, ඛිප්පමෙව පහිස්සතී’’ති.

ภิกษุในป่าเภสกลาเป็นทายาทของพระพุทธเจ้า ท่านแผ่ปฐพีคืออัตภาพนี้ไป ด้วยอัฏฐิกสัญญาโดยส่วนเดียว เราย่อมสำคัญว่า ภิกษุนั้นจักละกามราคะได้โดยฉับพลันทีเดียว

… සිඞ්ගාලපිතා ථෙරො….

…พระสิงคาลปิตุเถระ…

9. කුලත්ථෙරගාථා

๙. คาถาของพระกุลเถระ

19.

๑๙.

‘‘උදකං හි නයන්ති නෙත්තිකා, උසුකාරා නමයන්ති තෙජනං;

දාරුං නමයන්ති තච්ඡකා, අත්තානං දමයන්ති සුබ්බතා’’ති.

คนไขน้ำทั้งหลายย่อมไขน้ำ ช่างศรทั้งหลายย่อมดัดลูกศร ช่างถากทั้งหลายย่อมถากไม้ ส่วนท่านผู้มีวัตรดีงามย่อมฝึกตน

… කුලො ථෙරො….

…พระกุลเถระ…

10. අජිතත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาของพระอชิตเถระ

20.

๒๐.

‘‘මරණෙ මෙ භයං නත්ථි, නිකන්ති නත්ථි ජීවිතෙ;

සන්දෙහං නික්ඛිපිස්සාමි, සම්පජානො පටිස්සතො’’ති.

เราไม่มีภัยในความตาย ไม่มีความเยื่อใยในชีวิต เรามีสัมปชัญญะ มีสติ จักทอดทิ้งร่างกายนี้ไป

… අජිතො ථෙරො ….

…พระอชิตเถระ…

වග්ගො දුතියො නිට්ඨිතො.

วรรคที่ ๒ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น มีดังนี้

චූළවච්ඡො මහාවච්ඡො, වනවච්ඡො ච සීවකො;

කුණ්ඩධානො ච බෙලට්ඨි, දාසකො ච තතොපරි;

සිඞ්ගාලපිතිකො ථෙරො, කුලො ච අජිතො දසාති.

พระจุลวัจฉเถระ พระมหาวัจฉเถระ พระวนวัจฉเถระ พระสีวกเถระ พระกุณฑธานเถระ พระเบลัฏฐสีสเถระ พระทาสกเถระ ต่อจากนั้นไป พระสิงคาลปิติกเถระ พระกุลเถระ และพระอชิตเถระ รวมเป็น ๑๐ รูป

3. තතියවග්ගො

๓. วรรคที่ ๓

1. නිග්‍රොධත්ථෙරගාථා

๑. คาถาของพระนิโครธเถระ

21.

๒๑.

‘‘නාහං භයස්ස භායාමි, සත්ථා නො අමතස්ස කොවිදො;

යත්ථ භයං නාවතිට්ඨති, තෙන මග්ගෙන වජන්ති භික්ඛවො’’ති.

เราไม่กลัวต่อภัย พระศาสดาของเราทรงฉลาดในอมตบท ภัยย่อมตั้งอยู่ไม่ได้ในที่ใด ภิกษุทั้งหลายย่อมไปโดยทางนั้น

… නිග්‍රොධො ථෙරො….

…พระนิโครธเถระ…

2. චිත්තකත්ථෙරගාථා

๒. คาถาของพระจิตตกเถระ

22.

๒๒.

‘‘නීලා [Pg.225] සුගීවා සිඛිනො, මොරා කාරම්භියං අභිනදන්ති;

තෙ සීතවාතකීළිතා, සුත්තං ඣායං නිබොධෙන්තී’’ති.

นกยูงทั้งหลายมีคอเขียว มีหงอนสวยงาม ส่งเสียงร้องบันลืออยู่ในป่าการัมภิยะ นกยูงเหล่านั้นร่าเริงด้วยลมเย็นระคนฝน ย่อมปลุกผู้เข้าฌานที่หลับอยู่ให้ตื่น

… චිත්තකො ථෙරො….

…พระจิตตกเถระ…

3. ගොසාලත්ථෙරගාථා

๓. คาถาของพระโคสาลเถระ

23.

๒๓.

‘‘අහං ඛො වෙළුගුම්බස්මිං, භුත්වාන මධුපායසං;

පදක්ඛිණං සම්මසන්තො, ඛන්ධානං උදයබ්බයං;

සානුං පටිගමිස්සාමි, විවෙකමනුබ්‍රූහය’’න්ති.

เราฉันข้าวมธุปายาสในกอป่าไผ่แล้ว พิจารณาความเกิดและความเสื่อมแห่งขันธ์ทั้งหลายโดยแยบคาย จักกลับไปยังเชิงเขา เพื่อเพิ่มพูนวิเวก

… ගොසාලො ථෙරො….

…พระโคสาลเถระ…

4. සුගන්ධත්ථෙරගාථා

๔. คาถาของพระสุคันธเถระ

24.

๒๔.

‘‘අනුවස්සිකො පබ්බජිතො, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

เราบวชได้พรรษาเดียว ท่านจงดูความเป็นธรรมดีแห่งพระธรรมเถิด วิชชา ๓ เราบรรลุแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราทำเสร็จแล้ว

… සුගන්ධො ථෙරො….

…พระสุคันธเถระ…

5. නන්දියත්ථෙරගාථා

๕. คาถาของพระนันทิยเถระ

25.

๒๕.

‘‘ඔභාසජාතං ඵලගං, චිත්තං යස්ස අභිණ්හසො;

තාදිසං භික්ඛුමාසජ්ජ, කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසී’’ති.

ดูก่อนมารผู้มีใจดำ ท่านประทุษร้ายต่อภิกษุผู้มีจิตเกิดแสงสว่าง ถึงพร้อมด้วยอรหัตผลเป็นไปอยู่เนืองๆ ท่านจะถึงความทุกข์

… නන්දියො ථෙරො….

... พระนันทิยเถระ ...

6. අභයත්ථෙරගාථා

๖. อภยเถรคาถา

26.

๒๖.

‘‘සුත්වා සුභාසිතං වාචං, බුද්ධස්සාදිච්චබන්ධුනො;

පච්චබ්‍යධිං හි නිපුණං, වාලග්ගං උසුනා යථා’’ති.

เราได้ฟังพระดำรัสสุภาษิตของพระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์แล้ว ได้แทงตลอดธรรมอันละเอียด ดุจนายขมังธนูยิงปลายขนทรายด้วยลูกศรฉะนั้น

… අභයො ථෙරො….

... พระอภยเถระ ...

7. ලොමසකඞ්ගියත්ථෙරගාථා

๗. โลมสกังคิยเถรคาถา

27.

๒๗.

‘‘දබ්බං [Pg.226] කුසං පොටකිලං, උසීරං මුඤ්ජපබ්බජං;

උරසා පනුදිස්සාමි, විවෙකමනුබ්‍රූහය’’න්ති.

เราเจริญวิเวกอยู่ จะพึงใช้-อกผลักไสไป ซึ่งหญ้าดับพะ หญ้ากุสะ หญ้าโปฏกิละ แฝก หญ้ามุญชะ และหญ้าปัพพชะ

… ලොමසකඞ්ගියො ථෙරො….

... พระโลมสกังคิยเถระ ...

8. ජම්බුගාමිකපුත්තත්ථෙරගාථා

๘. ชัมพุคามิกปุตตเถรคาถา

28.

๒๘.

‘‘කච්චි නො වත්ථපසුතො, කච්චි නො භූසනාරතො;

කච්චි සීලමයං ගන්ධං, කිං ත්වං වායසි නෙතරා පජා’’ති.

ท่านไม่ขวนขวายในผ้าหรือ ท่านไม่ยินดีในเครื่องประดับหรือ กลิ่นที่เกิดแต่ศีลของท่านฟุ้งไป แต่ของหมู่สัตว์อื่นไม่ฟุ้งไปหรือ

… ජම්බුගාමිකපුත්තො ථෙරො….

... พระชัมพุคามิกปุตตเถระ ...

9. හාරිතත්ථෙරගාථා

๙. หาริตเถรคาถา

29.

๒๙.

‘‘සමුන්නමයමත්තානං, උසුකාරොව තෙජනං;

චිත්තං උජුං කරිත්වාන, අවිජ්ජං භින්ද හාරිතා’’ති.

ดูก่อนหาริตะ ท่านจงประคองตนขึ้น ทำจิตให้ตรง เหมือนช่างศรดัดลูกศรให้ตรง แล้วจงทำลายอวิชชาเสีย

… හාරිතො ථෙරො….

... พระหาริตเถระ ...

10. උත්තියත්ථෙරගාථා

๑๐. อุตติยเถรคาถา

30.

๓๐.

‘‘ආබාධෙ මෙ සමුප්පන්නෙ, සති මෙ උදපජ්ජථ;

ආබාධො මෙ සමුප්පන්නො, කාලො මෙ නප්පමජ්ජිතු’’න්ති.

เมื่ออาพาธเกิดขึ้นแก่เรา สติได้เกิดขึ้นแก่เราว่า อาพาธเกิดขึ้นแก่เราแล้ว นี้เป็นกาลที่เราไม่ควรจะประมาท

… උත්තියො ථෙරො….

... พระอุตติยเถระ ...

වග්ගො තතියො නිට්ඨිතො.

ตติยวรรค จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานประจำวรรคที่ ๓

නිග්‍රොධො චිත්තකො ථෙරො, ගොසාලථෙරො සුගන්ධො;

නන්දියො අභයො ථෙරො, ථෙරො ලොමසකඞ්ගියො;

ජම්බුගාමිකපුත්තො ච, හාරිතො උත්තියො ඉසීති.

พระนิโครธเถระ พระจิตตกเถระ พระโคปาลเถระ พระสุคันธเถระ พระนันทิยเถระ พระอภยเถระ พระโลมสกังคิยเถระ พระชัมพุคามิกปุตตเถระ พระหาริตเถระ และพระอุตติยเถระผู้เป็นฤาษี

4. චතුත්ථවග්ගො

๔. จตุตถวรรคที่ ๔

1. ගහ්වරතීරියත්ථෙරගාථා

๑. คัฬหรติริยเถรคาถา

31.

๓๑.

‘‘ඵුට්ඨො [Pg.227] ඩංසෙහි මකසෙහි, අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙ;

නාගො සංගාමසීසෙව, සතො තත්‍රාධිවාසයෙ’’ති.

ภิกษุอยู่ในป่าใหญ่ ถูกริ้นและยุงรบกวน พึงมีสติอดกลั้นอยู่ในป่าใหญ่นั้น ดุจช้างอยู่ในหัวสนามรบ ฉะนั้น

… ගහ්වරතීරියො ථෙරො….

... พระคัฬหรติริยเถระ ...

2. සුප්පියත්ථෙරගාථා

๒. สุปปิยเถรคาถา

32.

๓๒.

‘‘අජරං ජීරමානෙන, තප්පමානෙන නිබ්බුතිං;

නිමියං පරමං සන්තිං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තර’’න්ති.

เราพึงแลกเอาความไม่แก่ ด้วยความแก่ แลกเอาความดับเย็น ด้วยความเร่าร้อน แลกเอาพระนิพพานอันยั่งยืน เป็นสันติอย่างยิ่ง เป็นแดนเกษมจากโยคะอันไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า

… සුප්පියො ථෙරො….

... พระสุปปิยเถระ ...

3. සොපාකත්ථෙරගාථා

๓. โสปากเถรคาถา

33.

๓๓.

‘‘යථාපි එකපුත්තස්මිං, පියස්මිං කුසලී සියා;

එවං සබ්බෙසු පාණෙසු, සබ්බත්ථ කුසලො සියා’’ති.

พึงเป็นผู้ปรารถนาประโยชน์เกื้อกูลในบุตรคนเดียวผู้เป็นที่รัก ฉันใด ก็พึงเป็นผู้ปรารถนาประโยชน์เกื้อกูลในสัตว์ทั้งปวง ในที่ทั้งปวง ฉันนั้น

… සොපාකො ථෙරො….

... พระโสปากเถระ ...

4. පොසියත්ථෙරගාථා

๔. คาถาของพระโปสิยเถระ

34.

๓๔.

‘‘අනාසන්නවරා එතා, නිච්චමෙව විජානතා;

ගාමා අරඤ්ඤමාගම්ම, තතො ගෙහං උපාවිසි ;

තතො උට්ඨාය පක්කාමි, අනාමන්තෙත්වා පොසියො’’ති.

บัณฑิตรู้ว่า สตรีเหล่านี้ไม่เข้าใกล้เสียเลยเป็นดีกว่าทุกเมื่อ ท่านพระโปสิยะมาจากป่าสู่บ้านแล้วจึงเข้าไปยังเรือน จากนั้นท่านลุกขึ้นหลีกไปโดยมิได้บอกลา

… පොසියො ථෙරො….

…พระโปสิยเถระ…

5. සාමඤ්ඤකානිත්ථෙරගාථා

๕. คาถาของพระสามัญญกานิเถระ

35.

๓๕.

‘‘සුඛං සුඛත්ථො ලභතෙ තදාචරං, කිත්තිඤ්ච පප්පොති යසස්ස වඩ්ඪති;

යො අරියමට්ඨඞ්ගිකමඤ්ජසං උජුං, භාවෙති මග්ගං අමතස්ස පත්තියා’’ති.

ผู้ใดเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางตรง ไม่คด เพื่อบรรลุอมตธรรม ผู้นั้นมุ่งหวังความสุข ประพฤติธรรมอันเป็นเหตุแห่งความสุขนั้น ย่อมได้ประสบสุข ทั้งย่อมบรรลุเกียรติคุณและยศศักดิ์ก็เจริญขึ้น

… සාමඤ්ඤකානිත්ථෙරො….

…พระสามัญญกานิเถระ…

6. කුමාපුත්තත්ථෙරගාථා

๖. คาถาของพระกุมารปุตตเถระ

36.

๓๖.

‘‘සාධු [Pg.228] සුතං සාධු චරිතකං, සාධු සදා අනිකෙතවිහාරො;

අත්ථපුච්ඡනං පදක්ඛිණකම්මං, එතං සාමඤ්ඤමකිඤ්චනස්සා’’ති.

การฟังธรรมเป็นความดี การประพฤติธรรมเป็นความดี การอยู่โดยไม่มีเรือนทุกเมื่อเป็นความดี การสอบถามถึงประโยชน์และการกระทำที่นอบน้อมเป็นความดี นี้คือความเป็นสมณะของผู้ไม่มีกังวล

… කුමාපුත්තො ථෙරො….

…พระกุมารปุตตเถระ…

7. කුමාපුත්තසහායකත්ථෙරගාථා

๗. คาถาของพระเถระสหายของพระกุมารปุตตเถระ

37.

๓๗.

‘‘නානාජනපදං යන්ති, විචරන්තා අසඤ්ඤතා;

සමාධිඤ්ච විරාධෙන්ති, කිංසු රට්ඨචරියා කරිස්සති;

තස්මා විනෙය්‍ය සාරම්භං, ඣායෙය්‍ය අපුරක්ඛතො’’ති.

ภิกษุทั้งหลายผู้ไม่สำรวมเที่ยวจาริกไปยังชนบทต่างๆ ย่อมทำสมาธิให้เสื่อม การเที่ยวไปยังแคว้นจะทำประโยชน์อะไรได้เล่า เพราะฉะนั้น ภิกษุพึงขจัดความแข่งดี ไม่ถูกตัณหาเป็นต้นนำไป พึงเพ่งพินิจอยู่

… කුමාපුත්තත්ථෙරස්ස සහායකො ථෙරො….

…พระเถระผู้เป็นสหายของพระกุมารปุตตเถระ…

8. ගවම්පතිත්ථෙරගාථා

๘. คาถาของพระควรปติเถระ

38.

๓๘.

‘‘යො ඉද්ධියා සරභුං අට්ඨපෙසි, සො ගවම්පති අසිතො අනෙජො;

තං සබ්බසඞ්ගාතිගතං මහාමුනිං, දෙවා නමස්සන්ති භවස්ස පාරගු’’න්ති.

พระควรปติเถระใด ได้ทรงไว้ซึ่งแม่น้ำสรภูด้วยฤทธิ์ พระควรปติเถระนั้นเป็นผู้อันตัณหาและทิฏฐิไม่อาศัยแล้ว ไม่มีความหวั่นไหว เทวดาทั้งหลายย่อมนอบน้อมพระมุนีผู้ยิ่งใหญ่พระองค์นั้น ผู้ก้าวล่วงเครื่องข้องทั้งปวง ผู้ถึงฝั่งแห่งภพ

… ගවම්පතිත්ථෙරො….

…พระควรปติเถระ…

9. තිස්සත්ථෙරගාථා

๙. คาถาของพระติสสเถระ

39.

๓๙.

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

කාමරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.

ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติเที่ยวไป เพื่อละกามราคะ เหมือนคนถูกหอกแทง หรือเหมือนคนมีไฟไหม้บนศีรษะ

… තිස්සො ථෙරො….

…พระติสสเถระ…

10. වඩ්ඪමානත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาของพระวัฑฒมานเถระ

40.

๔๐.

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

භවරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.

ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติเที่ยวไป เพื่อละภวราคะ เหมือนคนถูกหอกแทง หรือเหมือนคนมีไฟไหม้บนศีรษะ

… වඩ්ඪමානො ථෙරො….

…พระวัฑฒมานเถระ…

වග්ගො චතුත්ථො නිට්ඨිතො.

จตุตถวรรค จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

ගහ්වරතීරියො [Pg.229] සුප්පියො, සොපාකො චෙව පොසියො;

සාමඤ්ඤකානි කුමාපුත්තො, කුමාපුත්තසහායකො;

ගවම්පති තිස්සත්ථෙරො, වඩ්ඪමානො මහායසොති.

พระคัยหรตีริยเถระ พระสุปปิยเถระ พระโสปากเถระ พระโปสิยเถระ พระสามัญญกานิเถระ พระกุมารปุตตเถระ พระสหายของพระกุมารปุตตเถระ พระควรปติเถระ พระติสสเถระ และพระวัฑฒมานเถระผู้มียศใหญ่

5. පඤ්චමවග්ගො

๕. ปัญจมวรรค

1. සිරිවඩ්ඪත්ථෙරගාථා

๑. คาถาของพระสิริวัฑฒเถระ

41.

๔๑.

‘‘විවරමනුපතන්ති විජ්ජුතා, වෙභාරස්ස ච පණ්ඩවස්ස ච;

නගවිවරගතො ච ඣායති, පුත්තො අප්පටිමස්ස තාදිනො’’ති.

สายฟ้าแลบแปลบปลาบเข้าไปในระหว่างภูเขาเวภาระและภูเขาบัณฑวะ ส่วนบุตรของพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเปรียบ ผู้คงที่ เข้าไปสู่ซอกเขาแล้วเพ่งพินิจอยู่

… සිරිවඩ්ඪො ථෙරො….

…พระสิริวัฑฒเถระ…

2. ඛදිරවනියත්ථෙරගාථා

๒. คาถาของพระขทิรวนิยเถระ

42.

๔๒.

‘‘චාලෙ උපචාලෙ සීසූපචාලෙ ( ) පතිස්සතා නු ඛො විහරථ;

ආගතො වො වාලං විය වෙධී’’ති.

จาละ อุปจาละ สีสูปจาละ ท่านทั้งหลายจงเป็นผู้มีสติอยู่เถิดหนอ พระเถระผู้เป็นนายขมังธนู เปรียบด้วยผู้ยิงขนหางม้าของพวกท่านมาถึงแล้ว

… ඛදිරවනියො ථෙරො….

พระขทิรวนิยเถระ...

3. සුමඞ්ගලත්ථෙරගාථා

๓. สุมังคลเถรคาถา

43.

๔๓.

‘‘සුමුත්තිකො සුමුත්තිකො සාහු, සුමුත්තිකොම්හි තීහි ඛුජ්ජකෙහි;

අසිතාසු මයා නඞ්ගලාසු, මයා ඛුද්දකුද්දාලාසු මයා.

เราพ้นดีแล้วหนอ เราพ้นดีแล้วหนอ เราพ้นดีแล้วจากเครื่องงอ ๓ อย่าง คือ เคียว ไถ และจอบ

යදිපි ඉධමෙව ඉධමෙව, අථ වාපි අලමෙව අලමෙව;

ඣාය සුමඞ්ගල ඣාය සුමඞ්ගල, අප්පමත්තො විහර සුමඞ්ගලා’’ති.

ถึงแม้เครื่องงอ ๓ อย่างนี้จะอยู่ตรงนี้ก็ตามทีเถิด พอที พอที ท่านสุมังคละ จงเพ่งฌานเถิด ท่านสุมังคละ จงเพ่งฌานเถิด ท่านสุมังคละ ท่านจงเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่เถิด

… සුමඞ්ගලො ථෙරො….

พระสุมังคลเถระ...

4. සානුත්ථෙරගාථා

๔. สานุเถรคาถา

44.

๔๔.

‘‘මතං වා අම්ම රොදන්ති, යො වා ජීවං න දිස්සති;

ජීවන්තං මං අම්ම පස්සන්තී, කස්මා මං අම්ම රොදසී’’ති.

คุณแม่ เขาร้องไห้ถึงคนที่ตายไปแล้ว หรือคนที่ยังมีชีวิตอยู่แต่ไม่ได้พบเห็นกัน คุณแม่เห็นลูกผู้ยังมีชีวิตอยู่แท้ๆ เหตุไรคุณแม่จึงร้องไห้ถึงลูกเล่า

… සානුත්ථෙරො….

พระสานุเถระ...

5. රමණීයවිහාරිත්ථෙරගාථා

๕. รมณียวิหาริเถรคาถา

45.

๔๕.

‘‘යථාපි [Pg.230] භද්දො ආජඤ්ඤො, ඛලිත්වා පතිතිට්ඨති;

එවං දස්සනසම්පන්නං, සම්මාසම්බුද්ධසාවක’’න්ති.

ม้าอาชาไนยตัวเจริญ พลาดพลั้งไปแล้วยังกลับทรงตัวอยู่ได้ ฉันใด ท่านจงรู้สาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้สมบูรณ์ด้วยทัสสนะ ว่าเป็นเช่นนั้นเหมือนกัน

… රමණීයවිහාරිත්ථෙරො….

พระรมณียวิหาริเถระ...

6. සමිද්ධිත්ථෙරගාථා

๖. สมิทธิเถรคาถา

46.

๔๖.

‘‘සද්ධායාහං පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සති පඤ්ඤා ච මෙ වුඩ්ඪා, චිත්තඤ්ච සුසමාහිතං;

කාමං කරස්සු රූපානි, නෙව මං බ්‍යාධයිස්සසී’’ති.

เรามีศรัทธาจึงออกบวชจากเรือน ไม่เกี่ยวข้องด้วยเรือน สติและปัญญาของเราเจริญแล้ว ทั้งจิตของเราก็ตั้งมั่นดีแล้ว ท่านจงทำรูปทั้งหลายตามชอบใจเถิด ท่านเบียดเบียนเราไม่ได้เลย

… සමිද්ධිත්ථෙරො….

พระสมิทธิเถระ...

7. උජ්ජයත්ථෙරගාථා

๗. อุชชยเถรคาถา

47.

๔๗.

‘‘නමො තෙ බුද්ධ වීරත්ථු, විප්පමුත්තොසි සබ්බධි;

තුය්හාපදානෙ විහරං, විහරාමි අනාසවො’’ති.

ข้าแต่พระพุทธเจ้าผู้มีความเพียร ข้าพระองค์ขอนอบน้อมแด่พระองค์ พระองค์ทรงหลุดพ้นแล้วในธรรมทั้งปวง ข้าพระองค์อยู่ในอวทานของพระองค์ เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่

… උජ්ජයො ථෙරො….

พระอุชชยเถระ...

8. සඤ්ජයත්ථෙරගාථා

๘. สัญชยเถรคาถา

48.

๔๘.

‘‘යතො අහං පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

නාභිජානාමි සඞ්කප්පං, අනරියං දොසසංහිත’’න්ති.

จำเดิมแต่เราบวชจากเรือน ไม่เกี่ยวข้องด้วยเรือนแล้ว เราไม่รู้สึกตัวว่าได้ดำริถึงความดำริอันไม่ประเสริฐ ซึ่งประกอบด้วยโทษเลย

… සඤ්ජයො ථෙරො….

พระสัญชยเถระ...

9. රාමණෙය්‍යකත්ථෙරගාථා

๙. รามเณยยกเถรคาถา

49.

๔๙.

‘‘චිහචිහාභිනදිතෙ, සිප්පිකාභිරුතෙහි ච;

න මෙ තං ඵන්දති චිත්තං, එකත්තනිරතං හි මෙ’’ති.

จิตของเราไม่หวั่นไหวเพราะเสียงร้องจิหะ จิหะ และเพราะเสียงร้องของสุนัขจิ้งจอก เพราะจิตของเรายินดีแล้วในความเป็นหนึ่ง

… රාමණෙය්‍යකො ථෙරො….

พระรามเณยยกเถระ...

10. විමලත්ථෙරගාථා

๑๐. วิมลเถรคาถา

50.

๕๐.

‘‘ධරණී [Pg.231] ච සිඤ්චති වාති, මාලුතො විජ්ජුතා චරති නභෙ;

උපසමන්ති විතක්කා, චිත්තං සුසමාහිතං මමා’’ති.

แผ่นดินชุ่มชื้น ลมพัดอยู่ สายฟ้าแลบไปในท้องฟ้า วิตกทั้งหลายของเราสงบระงับแล้ว จิตของเราตั้งมั่นดีแล้ว

… විමලො ථෙරො….

พระวิมลเถระ...

වග්ගො පඤ්චමො නිට්ඨිතො.

ปัญจมวรรคที่ ๕ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น มีดังนี้

සිරීවඩ්ඪො රෙවතො ථෙරො, සුමඞ්ගලො සානුසව්හයො;

රමණීයවිහාරී ච, සමිද්ධිඋජ්ජයසඤ්ජයා;

රාමණෙය්‍යො ච සො ථෙරො, විමලො ච රණඤ්ජහොති.

พระสิริวัฑฒเถระ พระเรวตเถระ พระสุมังคลเถระ พระสานุเถระ พระรมณียวิหารีเถระ พระสมิทธิเถระ พระอุชชยเถระ พระสัญชยเถระ พระรามเณยยกเถระ และพระวิมลเถระผู้ละกิเลสเครื่องรบกวนได้

6. ඡට්ඨවග්ගො

๖. ฉัฏฐวรรคที่ ๖

1. ගොධිකත්ථෙරගාථා

๑. คาถาทั้งหลายของพระโคธิกเถระ

51.

๕๑.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

චිත්තං සුසමාහිතඤ්ච මය්හං, අථ චෙ පත්ථයසි පවස්ස දෙවා’’ති.

ฝนตกประหนึ่งเสียงขับร้องอันไพเราะ กระท่อมของเรามุงบังดีแล้ว เป็นสุข ไม่มีลมพัดเข้า จิตของเราก็ตั้งมั่นดีแล้ว ดูก่อนเทพ ถ้าท่านปรารถนา ก็จงตกลงมาเถิด

… ගොධිකො ථෙරො….

… พระโคธิกเถระ …

2. සුබාහුත්ථෙරගාථා

๒. คาถาทั้งหลายของพระสุพาหุเถระ

52.

๕๒.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

චිත්තං සුසමාහිතඤ්ච කායෙ, අථ චෙ පත්ථයසි පවස්ස දෙවා’’ති.

ฝนตกประหนึ่งเสียงขับร้องอันไพเราะ กระท่อมของเรามุงบังดีแล้ว เป็นสุข ไม่มีลมพัดเข้า จิตของเราก็ตั้งมั่นดีแล้วในกาย ดูก่อนเทพ ถ้าท่านปรารถนา ก็จงตกลงมาเถิด

… සුබාහුත්ථෙරො….

… พระสุพาหุเถระ …

3. වල්ලියත්ථෙරගාථා

๓. คาถาทั้งหลายของพระวัลลิยเถระ

53.

๕๓.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

තස්සං විහරාමි අප්පමත්තො, අථ චෙ පත්ථයසි පවස්ස දෙවා’’ති.

ฝนตกประหนึ่งเสียงขับร้องอันไพเราะ กระท่อมของเรามุงบังดีแล้ว เป็นสุข ไม่มีลมพัดเข้า เราเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่ในกระท่อมนั้น ดูก่อนเทพ ถ้าท่านปรารถนา ก็จงตกลงมาเถิด

… වල්ලියො ථෙරො….

… พระวัลลิยเถระ …

4. උත්තියත්ථෙරගාථා

๔. คาถาทั้งหลายของพระอุตติยเถระ

54.

๕๔.

‘‘වස්සති [Pg.232] දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

තස්සං විහරාමි අදුතියො, අථ චෙ පත්ථයසි පවස්ස දෙවා’’ති.

ฝนตกประหนึ่งเสียงขับร้องอันไพเราะ กระท่อมของเรามุงบังดีแล้ว เป็นสุข ไม่มีลมพัดเข้า เราอยู่ผู้เดียวในกระท่อมนั้น ดูก่อนเทพ ถ้าท่านปรารถนา ก็จงตกลงมาเถิด

… උත්තියො ථෙරො….

… พระอุตติยเถระ …

5. අඤ්ජනවනියත්ථෙරගාථා

๕. คาถาทั้งหลายของพระอัญชนวนิยเถระ

55.

๕๕.

‘‘ආසන්දිං කුටිකං කත්වා, ඔගය්හ අඤ්ජනං වනං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

เราเข้าไปสู่ป่าอัญชนะแล้ว ทำแคร่เป็นกระท่อม เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

… අඤ්ජනවනියො ථෙරො….

… พระอัญชนวนิยเถระ …

6. කුටිවිහාරිත්ථෙරගාථා

๖. คาถาทั้งหลายของพระกุฏิวิหาริเถระ

56.

๕๖.

‘‘කො කුටිකායං භික්ඛු කුටිකායං, වීතරාගො සුසමාහිතචිත්තො;

එවං ජානාහි ආවුසො, අමොඝා තෙ කුටිකා කතා’’ති.

ใครอยู่ในกระท่อม ภิกษุอยู่ในกระท่อม เป็นผู้มีราคะไปปราศแล้ว มีจิตตั้งมั่นดีแล้ว ดูก่อนอาวุโส ท่านจงรู้อย่างนี้เถิด กระท่อมที่ท่านทำแล้วไม่เปล่าประโยชน์

… කුටිවිහාරිත්ථෙරො….

… พระกุฏิวิหาริเถระ …

7. දුතියකුටිවිහාරිත්ථෙරගාථා

๗. คาถาทั้งหลายของพระทุติยกุฏิวิหาริเถระ

57.

๕๗.

‘‘අයමාහු පුරාණියා කුටි, අඤ්ඤං පත්ථයසෙ නවං කුටිං;

ආසං කුටියා විරාජය, දුක්ඛා භික්ඛු පුන නවා කුටී’’ති.

ท่านกล่าวว่า กระท่อมนี้เก่าแล้ว ท่านปรารถนากระท่อมหลังใหม่อื่นอีก ท่านจงคลายความหวังในกระท่อมเสียเถิด ดูก่อนภิกษุ กระท่อมหลังใหม่เป็นทุกข์ร่ำไป

… දුතියකුටිවිහාරිත්ථෙරො….

… พระทุติยกุฏิวิหาริเถระ …

8. රමණීයකුටිකත්ථෙරගාථා

๘. คาถาทั้งหลายของพระรมณียกุฏิกเถระ

58.

๕๘.

‘‘රමණීයා මෙ කුටිකා, සද්ධාදෙය්‍යා මනොරමා;

න මෙ අත්ථො කුමාරීහි, යෙසං අත්ථො තහිං ගච්ඡථ නාරියො’’ති.

กระท่อมของเราน่ารื่นรมย์ เป็นสิ่งที่เขาให้ด้วยศรัทธา น่าเพลิดเพลินใจ เราไม่มีความต้องการด้วยหญิงสาวทั้งหลาย ดูก่อนนางนารีทั้งหลาย ชนเหล่าใดมีความต้องการด้วยหญิงสาว ท่านทั้งหลายจงไปที่นั้นเถิด

… රමණීයකුටිකො ථෙරො….

… พระรมณียกุฏิกเถระ …

9. කොසලවිහාරිත්ථෙරගාථා

๙. คาถาทั้งหลายของพระโกสลวิหาริเถระ

59.

๕๙.

‘‘සද්ධායාහං [Pg.233] පබ්බජිතො, අරඤ්ඤෙ මෙ කුටිකා කතා;

අප්පමත්තො ච ආතාපී, සම්පජානො පතිස්සතො’’ති.

เรามีศรัทธาจึงออกบวช เราทำกระท่อมอยู่ในป่า เราเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ

… කොසලවිහාරිත්ථෙරො….

… พระโกสลวิหาริเถระ …

10. සීවලිත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาทั้งหลายของพระสีวลีเถระ

60.

๖๐.

‘‘තෙ මෙ ඉජ්ඣිංසු සඞ්කප්පා, යදත්ථො පාවිසිං කුටිං;

විජ්ජාවිමුත්තිං පච්චෙසං, මානානුසයමුජ්ජහ’’න්ති.

เราเข้าไปสู่กระท่อมเพื่อประโยชน์ใด ความดำริเหล่านั้นของเราสำเร็จแล้ว เราละมานานุสัยได้แล้ว ได้ประจักษ์แจ้งวิชชาและวิมุตติแล้ว

… සීවලිත්ථෙරො….

… พระสีวลีเถระ …

වග්ගො ඡට්ඨො නිට්ඨිතො.

วรรคที่ ๖ จบแล้ว

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น มีดังนี้

ගොධිකො ච සුබාහු ච, වල්ලියො උත්තියො ඉසි;

අඤ්ජනවනියො ථෙරො, දුවෙ කුටිවිහාරිනො;

රමණීයකුටිකො ච, කොසලව්හයසීවලීති.

พระโคธิกเถระ พระสุพาหุเถระ พระวัลลิยเถระ พระอุตติยเถระผู้เป็นฤาษี พระอัญชนวนิยเถระ พระกุฏิวิหารี ๒ รูป พระรมณียกุฏิกเถระ พระเถระนามว่าโกสัลละ และพระสีวลีเถระ

7. සත්තමවග්ගො

๗. วรรคที่ ๗

1. වප්පත්ථෙරගාථා

๑. วัปปเถรคาถา

61.

๖๑.

‘‘පස්සති පස්සො පස්සන්තං, අපස්සන්තඤ්ච පස්සති;

අපස්සන්තො අපස්සන්තං, පස්සන්තඤ්ච න පස්සතී’’ති.

ผู้เห็น ย่อมเห็นผู้เห็น และเห็นแม้ผู้ไม่เห็น ส่วนผู้ไม่เห็น ย่อมไม่เห็นทั้งผู้ไม่เห็นและผู้เห็น

… වප්පො ථෙරො….

… พระวัปปเถระ …

2. වජ්ජිපුත්තත්ථෙරගාථා

๒. วัชชิปุตตเถรคาถา

62.

๖๒.

‘‘එකකා මයං අරඤ්ඤෙ විහරාම, අපවිද්ධංව වනස්මිං දාරුකං;

තස්ස මෙ බහුකා පිහයන්ති, නෙරයිකා විය සග්ගගාමින’’න්ති.

เราทั้งหลายอยู่ผู้เดียวในป่า เหมือนท่อนไม้ที่เขาทิ้งไว้ในป่า ชนเป็นอันมากย่อมปรารถนาเรานั้น เหมือนเหล่าสัตว์นรกปรารถนาเหล่าผู้ไปสวรรค์

… වජ්ජිපුත්තො ථෙරො….

… พระวัชชิปุตตเถระ …

3. පක්ඛත්ථෙරගාථා

๓. ปักขเถรคาถา

63.

๖๓.

‘‘චුතා [Pg.234] පතන්ති පතිතා, ගිද්ධා ච පුනරාගතා;

කතං කිච්චං රතං රම්මං, සුඛෙනන්වාගතං සුඛ’’න්ති.

สัตว์ทั้งหลายผู้เคลื่อนแล้วย่อมตกไป ผู้ตกไปแล้วและผู้กำหนัดยินดีแล้วย่อมกลับมาอีก ส่วนเราทำกิจเสร็จแล้ว ยินดีในพระนิพพานอันน่ารื่นรมย์ บรรลุความสุขโดยความสุข

… පක්ඛො ථෙරො….

… พระปักขเถระ …

4. විමලකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරගාථා

๔. วิมลโกณฑัญญเถรคาถา

64.

๖๔.

‘‘දුමව්හයාය උප්පන්නො, ජාතො පණ්ඩරකෙතුනා;

කෙතුහා කෙතුනායෙව, මහාකෙතුං පධංසයී’’ති.

เราเกิดจากนางอัมพปาลีผู้มีชื่อเหมือนต้นไม้ พระเจ้าพิมพิสารผู้มีพระนามว่าบัณฑรเกตุเป็นผู้ให้กำเนิด เราผู้ทำลายธงคือมานะ ได้ทำลายธงใหญ่คือมานะด้วยธงคือปัญญาแล้ว

… විමලකොණ්ඩඤ්ඤො ථෙරො….

… พระวิมลโกณฑัญญเถระ …

5. උක්ඛෙපකතවච්ඡත්ථෙරගාථා

๕. อุกเขปกตวัจฉเถรคาถา

65.

๖๕.

‘‘උක්ඛෙපකතවච්ඡස්ස, සඞ්කලිතං බහූහි වස්සෙහි;

තං භාසති ගහට්ඨානං, සුනිසින්නො උළාරපාමොජ්ජො’’ති.

พระวัจฉะผู้ถูกยกเว้น ได้รวบรวมพระไตรปิฎกใดไว้ด้วยกาลนานหลายปี ท่านมีความปราโมทย์อย่างยิ่ง นั่งแสดงธรรมนั้นแก่คฤหัสถ์ทั้งหลายเป็นอย่างดี

… උක්ඛෙපකතවච්ඡො ථෙරො….

… พระอุกเขปกตวัจฉเถระ …

6. මෙඝියත්ථෙරගාථා

๖. เมฆิยเถรคาถา

66.

๖๖.

‘‘අනුසාසි මහාවීරො, සබ්බධම්මාන පාරගූ;

තස්සාහං ධම්මං සුත්වාන, විහාසිං සන්තිකෙ සතො;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

พระพุทธเจ้าผู้มีความเพียรใหญ่ ผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง ได้ทรงพร่ำสอนเรา เราได้ฟังธรรมของพระองค์แล้ว เป็นผู้มีสติ อยู่ในสำนักของพระศาสดา เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว

… මෙඝියො ථෙරො….

… พระเมฆิยเถระ …

7. එකධම්මසවනීයත්ථෙරගාථා

๗. เอกธัมมสวนียเถรคาถา

67.

๖๗.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං, භවා සබ්බෙ සමූහතා;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

กิเลสทั้งหลายเราเผาแล้ว ภพทั้งปวงเราถอนขึ้นได้แล้ว สังสารวัฏอันเป็นที่เกิด เราตัดขาดแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มี

… එකධම්මසවනීයො ථෙරො….

… พระเอกธัมมสวนียเถระ …

8. එකුදානියත්ථෙරගාථා

๘. เอกทานิยเถรคาถา

68.

๖๘.

‘‘අධිචෙතසො අප්පමජ්ජතො, මුනිනො මොනපථෙසු සික්ඛතො;

සොකා න භවන්ති තාදිනො, උපසන්තස්ස සදා සතීමතො’’ති.

ความโศกทั้งหลายย่อมไม่มีแก่พระมุนีผู้มีจิตยิ่ง ผู้ไม่ประมาท ศึกษาอยู่ในมรรคาแห่งความเป็นมุนี ผู้คงที่ สงบระงับ มีสติทุกเมื่อ

… එකුදානියො ථෙරො….

… พระเอกทานิยเถระ …

9. ඡන්නත්ථෙරගාථා

๙. ฉันนเถรคาถา

69.

๖๙.

‘‘සුත්වාන [Pg.235] ධම්මං මහතො මහාරසං, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණවරෙන දෙසිතං;

මග්ගං පපජ්ජිං අමතස්ස පත්තියා, සො යොගක්ඛෙමස්ස පථස්ස කොවිදො’’ති.

เราได้ฟังธรรมมีรสอันประเสริฐยิ่ง ซึ่งพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดด้วยพระสัพพัญญุตญาณทรงแสดงแล้วจากพระองค์ผู้ยิ่งใหญ่ จึงได้ดำเนินไปในมรรคเพื่อบรรลุอมตธรรม พระองค์ทรงฉลาดในหนทางแห่งธรรมะอันเกษมจากโยคะ

… ඡන්නො ථෙරො….

พระฉันนเถระ...

10. පුණ්ණත්ථෙරගාථා

๑๐. ปุณณัตเถรคาถา

70.

๗๐.

‘‘සීලමෙව ඉධ අග්ගං, පඤ්ඤවා පන උත්තමො;

මනුස්සෙසු ච දෙවෙසු, සීලපඤ්ඤාණතො ජය’’න්ති.

ในโลกนี้ ศีลเท่านั้นเป็นเลิศ แต่ผู้มีปัญญาสูงสุด ชัยชนะในหมู่มนุษย์และเทวดาย่อมมีได้เพราะศีลและปัญญา

… පුණ්ණො ථෙරො….

พระปุณณเถระ...

වග්ගො සත්තමො නිට්ඨිතො.

วรรคที่ ๗ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

වප්පො ච වජ්ජිපුත්තො ච, පක්ඛො විමලකොණ්ඩඤ්ඤො;

උක්ඛෙපකතවච්ඡො ච, මෙඝියො එකධම්මිකො;

එකුදානියඡන්නා ච, පුණ්ණත්ථෙරො මහබ්බලොති.

พระวัปปเถระ พระวัชชิปุตตเถระ พระปักขเถระ พระวิมลโกณฑัญญเถระ พระอุกเขปกฏวัจฉเถระ พระเมฆิยเถระ พระเอกธัมมิกเถระ พระเอกอุทานิยเถระ พระฉันนเถระ และพระปุณณเถระผู้มีกำลังมาก

8. අට්ඨමවග්ගො

๘. วรรคที่ ๘

1. වච්ඡපාලත්ථෙරගාථා

๑. วัจฉปาลัตเถรคาถา

71.

๗๑.

‘‘සුසුඛුමනිපුණත්ථදස්සිනා, මතිකුසලෙන නිවාතවුත්තිනා;

සංසෙවිතවුද්ධසීලිනා, නිබ්බානං න හි තෙන දුල්ලභ’’න්ති.

พระนิพพานอันบุคคลผู้เห็นอรรถอันละเอียดสุขุม ผู้ฉลาดในความคิด มีความประพฤติอ่อนน้อม ผู้คบหาท่านผู้เจริญด้วยศีล ไม่ใช่จะได้โดยยากเลย

… වච්ඡපාලො ථෙරො….

พระวัจฉปาลเถระ...

2. ආතුමත්ථෙරගාථා

๒. อาตุมัตเถรคาถา

72.

๗๒.

‘‘යථා [Pg.236] කළීරො සුසු වඩ්ඪිතග්ගො, දුන්නික්ඛමො හොති පසාඛජාතො;

එවං අහං භරියායානිතාය, අනුමඤ්ඤං මං පබ්බජිතොම්හි දානී’’ති.

หน่อไม้มีอดเจริญดีแล้ว มีกิ่งก้านแตกออกไปแล้ว นำออกจากกอได้ยากฉันใด ถ้าภรรยานำมาให้เรา เราก็จะเป็นเหมือนหน่อไม้นั้น บัดนี้ ท่านจงอนุญาตเรา เราบวชแล้ว

… ආතුමො ථෙරො….

พระอาตุมเถระ...

3. මාණවත්ථෙරගාථා

๓. มาณวัตเถรคาถา

73.

๗๓.

‘‘ජිණ්ණඤ්ච දිස්වා දුඛිතඤ්ච බ්‍යාධිතං, මතඤ්ච දිස්වා ගතමායුසඞ්ඛයං;

තතො අහං නික්ඛමිතූන පබ්බජිං, පහාය කාමානි මනොරමානී’’ති.

เราได้เห็นคนแก่ คนเจ็บไข้ได้รับทุกขเวทนา และคนตายซึ่งสิ้นอายุแล้ว จึงออกบวช ละกามอันน่ารื่นรมย์ใจเสีย

… මාණවො ථෙරො….

พระมาณวเถระ...

4. සුයාමනත්ථෙරගාථා

๔. สุยามนัตเถรคาถา

74.

๗๔.

‘‘කාමච්ඡන්දො ච බ්‍යාපාදො, ථිනමිද්ධඤ්ච භික්ඛුනො;

උද්ධච්චං විචිකිච්ඡා ච, සබ්බසොව න විජ්ජතී’’ති.

กามฉันทะ พยาบาท ถีนมิทธะ อุทธัจจะ และวิจิกิจฉา ย่อมไม่มีแก่ภิกษุโดยประการทั้งปวง

… සුයාමනො ථෙරො….

พระสุยามนเถระ...

5. සුසාරදත්ථෙරගාථා

๕. สุสารทัตเถรคาถา

75.

๗๕.

‘‘සාධු සුවිහිතාන දස්සනං, කඞ්ඛා ඡිජ්ජති බුද්ධි වඩ්ඪති;

බාලම්පි කරොන්ති පණ්ඩිතං, තස්මා සාධු සතං සමාගමො’’ති.

การเห็นท่านผู้จัดการดีแล้วเป็นการดี ความสงสัยย่อมขาด ปัญญาย่อมเจริญ ท่านย่อมทำคนพาลให้เป็นบัณฑิตได้ เพราะเหตุนั้น การสมาคมกับสัตบุรุษจึงเป็นการดี

… සුසාරදො ථෙරො….

พระสุสารทเถระ...

6. පියඤ්ජහත්ථෙරගාථා

๖. ปิยัญชหัตเถรคาถา

76.

๗๖.

‘‘උප්පතන්තෙසු නිපතෙ, නිපතන්තෙසු උප්පතෙ;

වසෙ අවසමානෙසු, රමමානෙසු නො රමෙ’’ති.

พึงถ่อมตนในผู้ที่เย่อหยิ่ง พึงทำตนให้สูงในผู้ที่ถ่อมตน พึงอยู่ในผู้ที่ไม่อยู่ครองเรือน ไม่พึงยินดีในผู้ที่ยินดี

… පියඤ්ජහො ථෙරො….

พระปิยัญชหเถระ...

7. හත්ථාරොහපුත්තත්ථෙරගාථා

๗. หัตถารోหปุตตัตเถรคาถา

77.

๗๗.

‘‘ඉදං [Pg.237] පුරෙ චිත්තමචාරි චාරිකං, යෙනිච්ඡකං යත්ථකාමං යථාසුඛං;

තදජ්ජහං නිග්ගහෙස්සාමි යොනිසො, හත්ථිප්පභින්නං විය අඞ්කුසග්ගහො’’ති.

เมื่อก่อน จิตนี้ได้เที่ยวไปตามที่ปรารถนา ตามที่ใคร่ และตามความพอใจ วันนี้ เราจักข่มจิตนั้นไว้โดยแยบคาย เหมือนควาญช้าง cầm ขอข่มช้างที่ตกมันไว้ฉะนั้น

… හත්ථාරොහපුත්තො ථෙරො….

พระหัตถารోหปุตตเถระ...

8. මෙණ්ඩසිරත්ථෙරගාථා

๘. เมณฑสิรัตเถรคาถา

78.

๗๘.

‘‘අනෙකජාතිසංසාරං, සන්ධාවිස්සං අනිබ්බිසං;

තස්ස මෙ දුක්ඛජාතස්ස, දුක්ඛක්ඛන්ධො අපරද්ධො’’ති.

เราเมื่อไม่พบ (พระนิพพาน) ได้ท่องเที่ยวไปแล้วสิ้นสงสารนับชาติไม่ถ้วน กองทุกข์ของเราผู้เกิดมาเป็นทุกข์นั้น ถูกกำจัดเสียแล้ว

… මෙණ්ඩසිරො ථෙරො….

… พระเถระชื่อว่าเมณฑสิระ …

9. රක්ඛිතත්ථෙරගාථා

๙. คาถาของพระรักขิตเถระ

79.

๗๙.

‘‘සබ්බො රාගො පහීනො මෙ, සබ්බො දොසො සමූහතො;

සබ්බො මෙ විගතො මොහො, සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො’’ති.

ราคะทั้งปวงเราละได้แล้ว โทสะทั้งปวงเราถอนขึ้นได้แล้ว โมหะทั้งปวงของเราไปปราศแล้ว เราเป็นผู้เยือกเย็น ดับสนิทแล้ว

… රක්ඛිතො ථෙරො….

… พระรักขิตเถระ …

10. උග්ගත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาของพระอุคคเถระ

80.

๘๐.

‘‘යං [Pg.238] මයා පකතං කම්මං, අප්පං වා යදි වා බහුං;

සබ්බමෙතං පරික්ඛීණං, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

กรรมที่เรทำไว้ จะน้อยหรือมากก็ตาม กรรมทั้งหมดนั้นสิ้นไปแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก

… උග්ගො ථෙරො….

… พระอุคคเถระ …

වග්ගො අට්ඨමො නිට්ඨිතො.

วรรคที่ ๘ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น มีดังนี้

වච්ඡපාලො ච යො ථෙරො, ආතුමො මාණවො ඉසි;

සුයාමනො සුසාරදො, ථෙරො යො ච පියඤ්ජහො;

ආරොහපුත්තො මෙණ්ඩසිරො, රක්ඛිතො උග්ගසව්හයොති.

พระเถระวัจฉปาละ ๑ พระอาตุมะ ๑ พระฤาษีมาณวะ ๑ พระสุยามานะ ๑ พระสุสารทะ ๑ พระเถระปิยัญชหะ ๑ พระอาโรหบุตร ๑ พระเมณฑสิระ ๑ พระรักขิตะ ๑ และพระเถระนามว่าอุคคะ ๑

9. නවමවග්ගො

๙. วรรคที่ ๙

1. සමිතිගුත්තත්ථෙරගාථා

๑. คาถาของพระสมิติคุตตเถระ

81.

๘๑.

‘‘යං මයා පකතං පාපං, පුබ්බෙ අඤ්ඤාසු ජාතිසු;

ඉධෙව තං වෙදනීයං, වත්ථු අඤ්ඤං න විජ්ජතී’’ති.

บาปที่เราทำไว้ในชาติก่อนๆ บาปนั้นพึงเสวยในอัตภาพนี้แหละ ภพอื่นที่จะให้ผลไม่มีอีก

… සමිතිගුත්තො ථෙරො….

… พระสมิติคุตตเถระ …

2. කස්සපත්ථෙරගාථා

๒. คาถาของพระกัสสปเถระ

82.

๘๒.

‘‘යෙන යෙන සුභික්ඛානි, සිවානි අභයානි ච;

තෙන පුත්තක ගච්ඡස්සු, මා සොකාපහතො භවා’’ති.

ลูกเอ๋ย ที่ใดมีภิกษาหาได้ง่าย เป็นที่เกษมและไม่มีภัย เจ้าจงไปที่นั้นเถิด อย่าเป็นผู้ถูกความโศกครอบงำเลย

… කස්සපො ථෙරො….

… พระกัสสปเถระ …

3. සීහත්ථෙරගාථා

๓. คาถาของพระสีหเถระ

83.

๘๓.

‘‘සීහප්පමත්තො විහර, රත්තින්දිවමතන්දිතො;

භාවෙහි කුසලං ධම්මං, ජහ සීඝං සමුස්සය’’න්ති.

สีหะ ท่านจงเป็นผู้ไม่ประมาท ไม่เกียจคร้าน อยู่ตลอดคืนและวันเถิด จงเจริญกุศลธรรม จงละอัตภาพโดยเร็วพลัน

… සීහො ථෙරො….

… พระสีหเถระ …

4. නීතත්ථෙරගාථා

๔. คาถาของพระนีตเถระ

84.

๘๔.

‘‘සබ්බරත්තිං සුපිත්වාන, දිවා සඞ්ගණිකෙ රතො;

කුදාස්සු නාම දුම්මෙධො, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සතී’’ති.

ผู้มีปัญญาทราม นอนหลับตลอดคืน ยินดีในหมู่คณะในเวลากลางวัน เมื่อไรหนอ จักทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

… නීතො ථෙරො….

… พระนีตเถระ …

5. සුනාගත්ථෙරගාථා

๕. คาถาของพระสุนาคเถระ

85.

๘๕.

‘‘චිත්තනිමිත්තස්ස කොවිදො, පවිවෙකරසං විජානිය;

ඣායං නිපකො පතිස්සතො, අධිගච්ඡෙය්‍ය සුඛං නිරාමිස’’න්ති.

ผู้ฉลาดในจิตตนิมิต รู้รสแห่งวิเวกแล้ว เป็นผู้ฉลาด มีสติ เพ่งพินิจอยู่ พึงบรรลุสุขอันไม่มีอามิส

… සුනාගො ථෙරො….

… พระสุนาคเถระ …

6. නාගිතත්ථෙරගාථා

๖. คาถาของพระนาคิตเถระ

86.

๘๖.

‘‘ඉතො බහිද්ධා පුථු අඤ්ඤවාදිනං, මග්ගො න නිබ්බානගමො යථා අයං;

ඉතිස්සු සඞ්ඝං භගවානුසාසති, සත්ථා සයං පාණිතලෙව දස්සය’’න්ති.

หนทางที่จะไปสู่พระนิพพาน เหมือนหนทางนี้ ไม่มีในลัทธิของคนพวกอื่นผู้มีความเห็นแปลกๆ นอกพระศาสนานี้ พระผู้มีพระภาคผู้เป็นศาสดา ทรงแสดงธรรมะประดุจวางไว้ในฝ่าพระหัตถ์ ทรงพร่ำสอนหมู่สงฆ์ด้วยประการฉะนี้

… නාගිතො ථෙරො….

… พระนาคิตเถระ …

7. පවිට්ඨත්ථෙරගාථා

๗. คาถาสุภาษิตของพระปวิฏฐเถระ

87.

๘๗.

‘‘ඛන්ධා [Pg.239] දිට්ඨා යථාභූතං, භවා සබ්බෙ පදාලිතා;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

เราเห็นขันธ์ทั้งหลายตามความเป็นจริงแล้ว ภพทั้งปวงเราทำลายแล้ว ชาติสงสารสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก

… පවිට්ඨො ථෙරො….

...พระปวิฏฐเถระ...

8. අජ්ජුනත්ථෙරගාථා

๘. คาถาสุภาษิตของพระอัชชุนเถระ

88.

๘๘.

‘‘අසක්ඛිං වත අත්තානං, උද්ධාතුං උදකා ථලං;

වුය්හමානො මහොඝෙව, සච්චානි පටිවිජ්ඣහ’’න්ති.

เราผู้ถูกห้วงน้ำใหญ่พัดไปอยู่ ได้แทงตลอดสัจจะทั้งหลายแล้ว จึงสามารถยกตนจากน้ำขึ้นสู่บกได้หนอ

… අජ්ජුනො ථෙරො….

...พระอัชชุนเถระ...

9. (පඨම)-දෙවසභත්ථෙරගාථා

๙. คาถาสุภาษิตของพระเทวสภเถระ (องค์ที่ ๑)

89.

๘๙.

‘‘උත්තිණ්ණා පඞ්කපලිපා, පාතාලා පරිවජ්ජිතා;

මුත්තො ඔඝා ච ගන්ථා ච, සබ්බෙ මානා විසංහතා’’ති.

เราข้ามเปือกตมและเลนตมขึ้นได้แล้ว เว้นรอบซึ่งเหวลึกได้แล้ว เราหลุดพ้นจากโอฆะและคันถะแล้ว มานะทั้งปวงเรากำจัดเสียแล้ว

… දෙවසභො ථෙරො….

...พระเทวสภเถระ...

10. සාමිදත්තත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาสุภาษิตของพระสามิทัตตเถระ

90.

๙๐.

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතා, තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකා;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

ขันธ์ ๕ เรากำหนดรู้แล้ว ตั้งอยู่โดยมีรากอันตัดขาดแล้ว ชาติสงสารสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก

… සාමිදත්තො ථෙරො….

...พระสามิทัตตเถระ...

වග්ගො නවමො නිට්ඨිතො.

วรรคที่ ๙ จบ

තස්සුද්දානං –

คาถาอุทานประจำวรรคนั้น มีดังนี้

ථෙරො සමිතිගුත්තො ච, කස්සපො සීහසව්හයො;

නීතො සුනාගො නාගිතො, පවිට්ඨො අජ්ජුනො ඉසි;

දෙවසභො ච යො ථෙරො, සාමිදත්තො මහබ්බලොති.

พระเถระคือ พระสมิติคุตตเถระ พระกัสสปเถระ พระสีหเถระ พระนีตเถระ พระสุนคเถระ พระนาคิตเถระ พระปวิฏฐเถระ พระฤาษีอัชชุนเถระ พระเทวสภเถระ และพระสามิทัตตเถระผู้มีกำลังมาก

10. දසමවග්ගො

๑๐. วรรคที่ ๑๐

1. පරිපුණ්ණකත්ථෙරගාථා

๑. คาถาสุภาษิตของพระปริปุณณกเถระ

91.

๙๑.

‘‘න තථා මතං සතරසං, සුධන්නං යං මයජ්ජ පරිභුත්තං;

අපරිමිතදස්සිනා ගොතමෙන, බුද්ධෙන දෙසිතො ධම්මො’’ති.

โภชนะทิพย์มีรสดีร้อยอย่าง ไม่เป็นที่น่าปรารถนาเหมือนธรรมที่เราบริโภคแล้วในวันนี้ ซึ่งเป็นธรรมที่พระพุทธเจ้าโคตมโคตร ผู้ทรงเห็นธรรมไม่มีประมาณ ทรงแสดงไว้

… පරිපුණ්ණකො ථෙරො….

...พระปริปุณณกเถระ...

2. විජයත්ථෙරගාථා

๒. คาถาสุภาษิตของพระวิชยเถระ

92.

๙๒.

‘‘යස්සාසවා [Pg.240] පරික්ඛීණා, ආහාරෙ ච අනිස්සිතො;

සුඤ්ඤතා අනිමිත්තො ච, විමොක්ඛො යස්ස ගොචරො;

ආකාසෙව සකුන්තානං, පදං තස්ස දුරන්නය’’න්ති.

ท่านผู้ใดมีอาสวะสิ้นแล้ว ไม่ติดข้องในอาหาร มีสุญญตวิโมกข์และอนิมิตตวิโมกข์เป็นโคจร ร่องรอยของท่านผู้นั้นตามไปรู้ได้ยาก เหมือนร่องรอยของนกในอากาศ ฉะนั้น

… විජයො ථෙරො….

...พระวิชยเถระ...

3. එරකත්ථෙරගාථා

๓. คาถาสุภาษิตของพระเถระชื่อเอรกะ

93.

๙๓.

‘‘දුක්ඛා කාමා එරක, න සුඛා කාමා එරක;

යො කාමෙ කාමයති, දුක්ඛං සො කාමයති එරක;

යො කාමෙ න කාමයති, දුක්ඛං සො න කාමයති එරකා’’ති.

ดูก่อนเอรกะ กามทั้งหลายเป็นทุกข์ กามทั้งหลายไม่เป็นสุข ผู้ใดปรารถนากาม ผู้นั้นชื่อว่าปรารถนาทุกข์ ผู้ใดไม่ปรารถนากาม ผู้นั้นชื่อว่าไม่ปรารถนาทุกข์

… එරකො ථෙරො….

...พระเถระชื่อเอรกะ...

4. මෙත්තජිත්ථෙරගාථා

๔. คาถาสุภาษิตของพระเมตตชิเถระ

94.

๙๔.

‘‘නමො හි තස්ස භගවතො, සක්‍යපුත්තස්ස සිරීමතො;

තෙනායං අග්ගප්පත්තෙන, අග්ගධම්මො සුදෙසිතො’’ති.

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้เป็นศากยบุตร ผู้มีสิริ พระองค์ผู้บรรลุธรรมอันเลิศแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมอันเลิศนี้ไว้ดีแล้ว

… මෙත්තජි ථෙරො….

...พระเมตตชิเถระ...

5. චක්ඛුපාලත්ථෙරගාථා

๕. คาถาสุภาษิตของพระจักขุบาลเถระ

95.

๙๕.

‘‘අන්ධොහං හතනෙත්තොස්මි, කන්තාරද්ධානපක්ඛන්දො ;

සයමානොපි ගච්ඡිස්සං, න සහායෙන පාපෙනා’’ති.

เราเป็นคนบอด มีนัยน์ตาเสียแล้ว เดินทางไกลในกันดาร แม้จะนอนไป (คลานไป) ก็จะไป แต่จะไม่ไปกับสหายผู้เลวทราม

… චක්ඛුපාලො ථෙරො….

...พระจักขุบาลเถระ...

6. ඛණ්ඩසුමනත්ථෙරගාථා

๖. คาถาของพระขัณฑสุมนเถระ

96.

๙๖.

‘‘එකපුප්ඵං චජිත්වාන, අසීති වස්සකොටියො;

සග්ගෙසු පරිචාරෙත්වා, සෙසකෙනම්හි නිබ්බුතො’’ති.

เราสละดอกไม้ดอกหนึ่งแล้ว ได้เสวยสุขอยู่ในสวรรค์สิ้น ๘๐ โกฏิปี ด้วยเศษกรรมที่เหลือนั้น เราจึงเป็นผู้ดับสนิท

… ඛණ්ඩසුමනො ථෙරො….

...พระขัณฑสุมนเถระ...

7. තිස්සත්ථෙරගාථා

๗. คาถาของพระติสสเถระ

97.

๙๗.

‘‘හිත්වා සතපලං කංසං, සොවණ්ණං සතරාජිකං;

අග්ගහිං මත්තිකාපත්තං, ඉදං දුතියාභිසෙචන’’න්ති.

เราละถาดทองคำหนัก ๑๐๐ ปละ มีลายขจิตถึง ๑๐๐ อย่างแล้ว ได้ถือเอาบาตรดิน นี้เป็นการอภิเษกครั้งที่ ๒ ของเรา

… තිස්සො ථෙරො….

...พระติสสเถระ...

8. අභයත්ථෙරගාථා

๘. คาถาของพระอภัยเถระ

98.

๙๘.

‘‘රූපං [Pg.241] දිස්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසිකරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස තිට්ඨති;

තස්ස වඩ්ඪන්ති ආසවා, භවමූලොපගාමිනො’’ති.

สติของผู้ใส่ใจถึงนิมิตอันเป็นที่รัก หลังจากเห็นรูปแล้ว ย่อมหลงลืม เขามีจิตกำหนัดย้อม ย่อมเสวยอารมณ์นั้น และย่อมหมกมุ่นอยู่ในอารมณ์นั้น อาสวะทั้งหลายที่นำไปสู่มูลแห่งภพ ย่อมเจริญแก่เขา

… අභයො ථෙරො….

...พระอภัยเถระ...

9. උත්තියත්ථෙරගාථා

๙. คาถาของพระอุตติยเถระ

99.

๙๙.

‘‘සද්දං සුත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසිකරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස තිට්ඨති;

තස්ස වඩ්ඪන්ති ආසවා, සංසාරං උපගාමිනො’’ති.

สติของผู้ใส่ใจถึงนิมิตอันเป็นที่รัก หลังจากได้ฟังเสียงแล้ว ย่อมหลงลืม เขามีจิตกำหนัดย้อม ย่อมเสวยอารมณ์นั้น และย่อมหมกมุ่นอยู่ในอารมณ์นั้น อาสวะทั้งหลายที่นำเข้าไปสู่สังสารวัฏ ย่อมเจริญแก่เขา

… උත්තියො ථෙරො….

...พระอุตติยเถระ...

10. (දුතිය)-දෙවසභත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาของพระเทวสภเถระ (ที่ ๒)

100.

๑๐๐.

‘‘සම්මප්පධානසම්පන්නො, සතිපට්ඨානගොචරො;

විමුත්තිකුසුමසඤ්ඡන්නො, පරිනිබ්බිස්සත්‍යනාසවො’’ති.

ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยสัมมัปปธาน มีสติปัฏฐานเป็นโคจร ประดับด้วยดอกไม้คือวิมุตติ เป็นผู้ไม่มีอาสวะ จักปรินิพพาน

… දෙවසභො ථෙරො….

...พระเทวสภเถระ...

වග්ගො දසමො නිට්ඨිතො.

วรรคที่ ๑๐ จบ

තස්සුද්දානං –

คาถาอุทานของวรรคนั้น คือ

පරිපුණ්ණකො ච විජයො, එරකො මෙත්තජී මුනි;

චක්ඛුපාලො ඛණ්ඩසුමනො, තිස්සො ච අභයො තථා;

උත්තියො ච මහාපඤ්ඤො, ථෙරො දෙවසභොපි චාති.

พระปริปุณณกเถระ พระวิชยเถระ พระเถรกเถระ พระเมตตชิมุนี พระจักขุบาลเถระ พระขัณฑสุมนเถระ พระติสสเถระ พระอภัยเถระ พระอุตติยเถระ และพระเทวสภเถระผู้มีปัญญามาก

11. එකාදසමවග්ගො

๑๑. วรรคที่ ๑๑

1. බෙලට්ඨානිකත්ථෙරගාථා

๑. คาถาของพระเพลัฏฐานิกเถระ

101.

๑๐๑.

‘‘හිත්වා ගිහිත්තං අනවොසිතත්තො, මුඛනඞ්ගලී ඔදරිකො කුසීතො;

මහාවරාහොව නිවාපපුට්ඨො, පුනප්පුනං ගබ්භමුපෙති මන්දො’’ති.

คนพาลละเพศคฤหัสถ์แล้ว แต่ยังทำกิจไม่เสร็จสิ้น มีปากเป็นเหมือนไถ เป็นคนเห็นแก่ท้อง เกียจคร้าน เหมือนสุกรใหญ่ที่เขาเลี้ยงด้วยข้าวปลายเกวียน ย่อมเข้าถึงครรภ์บ่อยๆ

… බෙලට්ඨානිකො ථෙරො….

...พระเพลัฏฐานิกเถระ...

2. සෙතුච්ඡත්ථෙරගාථා

๒. คาถาของพระเสตุจฉเถระ

102.

๑๐๒.

‘‘මානෙන [Pg.242] වඤ්චිතාසෙ, සඞ්ඛාරෙසු සංකිලිස්සමානාසෙ;

ලාභාලාභෙන මථිතා, සමාධිං නාධිගච්ඡන්තී’’ති.

สัตว์ทั้งหลายถูกมานะลวงแล้ว กำลังเศร้าหมองอยู่ในสังขารทั้งหลาย ถูกลาภและอลาภบีบคั้น ย่อมไม่บรรลุสมาธิ

… සෙතුච්ඡො ථෙරො….

...พระเสตุจฉเถระ...

3. බන්ධුරත්ථෙරගාථා

๓. คาถาของพระพันธุรเถระ

103.

๑๐๓.

‘‘නාහං එතෙන අත්ථිකො, සුඛිතො ධම්මරසෙන තප්පිතො;

පිත්වා රසග්ගමුත්තමං, න ච කාහාමි විසෙන සන්ථව’’න්ති.

เราไม่มีความต้องการด้วยอามิสนี้ เราเป็นผู้เอิบอิ่มด้วยธรรมรส มีความสุข เราดื่มรสอันเลิศล้ำแล้ว จักไม่ทำความเชยชิดด้วยสิ่งที่เป็นพิษ

… බන්ධුරො ථෙරො….

...พระพันธุรเถระ...

4. ඛිතකත්ථෙරගාථා

๔. คาถาของพระขิตกเถระ

104.

๑๐๔.

‘‘ලහුකො වත මෙ කායො, ඵුට්ඨො ච පීතිසුඛෙන විපුලෙන;

තූලමිව එරිතං මාලුතෙන, පිලවතීව මෙ කායො’’ති.

กายของเราเบาหนอ ถูกต้องแล้วด้วยปีติสุขอันไพบูลย์ กายของเราเหมือนจะลอยไป ดุจปุยนุ่นที่ถูกลมพัดไปฉะนั้น

… ඛිතකො ථෙරො….

… พระขิตกเถระ …

5. මලිතවම්භත්ථෙරගාථා

๕. คาถาของพระมลิตวัมภเถระ

105.

๑๐๕.

‘‘උක්කණ්ඨිතොපි න වසෙ, රමමානොපි පක්කමෙ;

න ත්වෙවානත්ථසංහිතං, වසෙ වාසං විචක්ඛණො’’ති.

ถึงจะกระสัน ก็ไม่พึงอยู่ ถึงจะยินดี ก็พึงหลีกไป ผู้มีปัญญา ไม่พึงอยู่ ในที่อยู่ซึ่งไม่ประกอบด้วยประโยชน์เลย

… මලිතවම්භො ථෙරො….

… พระมลิตวัมภเถระ …

6. සුහෙමන්තත්ථෙරගාථා

๖. คาถาของพระสุเหมันตเถระ

106.

๑๐๖.

‘‘සතලිඞ්ගස්ස අත්ථස්ස, සතලක්ඛණධාරිනො;

එකඞ්ගදස්සී දුම්මෙධො, සතදස්සී ච පණ්ඩිතො’’ති.

ผู้มีปัญญาทราม ย่อมเห็นเพียงส่วนเดียวแห่งเนื้อความที่มีนิมิตเป็นร้อย ทรงไว้ซึ่งลักษณะเป็นร้อย ส่วนบัณฑิตย่อมเห็นได้เป็นร้อย

… සුහෙමන්තො ථෙරො….

… พระสุเหมันตเถระ …

7. ධම්මසවත්ථෙරගාථා

๗. คาถาของพระธรรมสวเถระ

107.

๑๐๗.

‘‘පබ්බජිං [Pg.243] තුලයිත්වාන, අගාරස්මානගාරියං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

เราพิจารณาแล้วจึงออกจากเรือนบวชเป็นผู้ไม่มีเรือน เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราก็ได้ทำเสร็จแล้ว

… ධම්මසවො ථෙරො….

… พระธรรมสวเถระ …

8. ධම්මසවපිතුත්ථෙරගාථා

๘. คาถาของพระธรรมสวปิตุเถระ

108.

๑๐๘.

‘‘ස වීසවස්සසතිකො, පබ්බජිං අනගාරියං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

เรานั้นมีอายุ ๑๒๐ ปี ได้บวชเป็นผู้ไม่มีเรือน เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราก็ได้ทำเสร็จแล้ว

… ධම්මසවපිතු ථෙරො….

… พระธรรมสวปิตุเถระ …

9. සඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරගාථා

๙. คาถาของพระสังฆรักขิตเถระ

109.

๑๐๙.

‘‘න නූනායං පරමහිතානුකම්පිනො, රහොගතො අනුවිගණෙති සාසනං;

තථාහයං විහරති පාකතින්ද්‍රියො, මිගී යථා තරුණජාතිකා වනෙ’’ති.

ภิกษุนี้ไปในที่ลับ คงไม่ได้พิจารณาคำสอนของพระศาสดาผู้ทรงอนุเคราะห์ด้วยประโยชน์อย่างยิ่งเป็นแน่ เพราะเหตุนั้น ภิกษุนี้จึงมีอินทรีย์อันปรากฏอยู่ เหมือนนางเนื้อสาวในป่าฉะนั้น

… සඞ්ඝරක්ඛිතො ථෙරො….

… พระสังฆรักขิตเถระ …

10. උසභත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาของพระอุสภเถระ

110.

๑๑๐.

‘‘නගා නගග්ගෙසු සුසංවිරූළ්හා, උදග්ගමෙඝෙන නවෙන සිත්තා;

විවෙකකාමස්ස අරඤ්ඤසඤ්ඤිනො, ජනෙති භිය්‍යො උසභස්ස කල්‍යත’’න්ති.

ต้นไม้บนยอดเขาที่งอกงามดี อันเมฆที่ตั้งขึ้นใหม่รดแล้ว ย่อมก่อให้เกิดความเหมาะสมยิ่งขึ้นแก่เราผู้ชื่อว่าอุสภะ ผู้ใคร่ความสงัด มีสัญญาในป่า

… උසභො ථෙරො….

… พระอุสภเถระ …

වග්ගො එකාදසමො නිට්ඨිතො.

วรรคที่ ๑๑ จบ

තස්සුද්දානං –

คาถาอุทานประจำวรรคนั้น คือ

බෙලට්ඨානිකො සෙතුච්ඡො, බන්ධුරො ඛිතකො ඉසි;

මලිතවම්භො සුහෙමන්තො, ධම්මසවො ධම්මසවපිතා;

සඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරො ච, උසභො ච මහාමුනීති.

พระเถระ คือ พระเบลัฏฐานิกะ ๑ พระเสตุจฉะ ๑ พระพันธุระ ๑ พระขิตกะผู้เป็นฤาษี ๑ พระมลิตวัมภะ ๑ พระสุเหมันตะ ๑ พระธรรมสวะ ๑ บิดาของพระธรรมสวะ ๑ พระสังฆรักขิตเถระ ๑ และพระอุสภะผู้เป็นมหามุนี ๑

12. ද්වාදසමවග්ගො

๑๒. วรรคที่ ๑๒

1. ජෙන්තත්ථෙරගාථා

๑. คาถาของพระเชนตเถระ

111.

๑๑๑.

‘‘දුප්පබ්බජ්ජං [Pg.244] වෙ දුරධිවාසා ගෙහා, ධම්මො ගම්භීරො දුරධිගමා භොගා;

කිච්ඡා වුත්ති නො ඉතරීතරෙනෙව, යුත්තං චින්තෙතුං සතතමනිච්චත’’න්ති.

การบวชเป็นสิ่งที่ทำได้ยากหนอ เรือนเป็นที่อยู่ได้ยาก ธรรมก็ลึกซึ้ง โภคะทั้งหลายก็หาได้ยาก การเลี้ยงชีพของเราด้วยปัจจัยตามมีตามได้เป็นการลำบาก ควรพิจารณาถึงความไม่เที่ยงอยู่เนืองๆ

… ජෙන්තො ථෙරො….

… พระเชนตเถระ …

2. වච්ඡගොත්තත්ථෙරගාථා

๒. คาถาของพระวัจฉโคตตเถระ

112.

๑๑๒.

‘‘තෙවිජ්ජොහං මහාඣායී, චෙතොසමථකොවිදො;

සදත්ථො මෙ අනුප්පත්තො, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

เราเป็นผู้มีวิชชา ๓ เป็นผู้เพ่งฌานใหญ่ ฉลาดในเจโตสมถะ ประโยชน์ตนเราก็ได้บรรลุแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราก็ได้ทำเสร็จแล้ว

… වච්ඡගොත්තො ථෙරො….

… พระวัจฉโคตตเถระ …

3. වනවච්ඡත්ථෙරගාථා

๓. คาถาของพระวนวัจฉเถระ

113.

๑๑๓.

‘‘අච්ඡොදිකා පුථුසිලා,ගොනඞ්ගුලමිගායුතා;

අම්බුසෙවාලසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති ම’’න්ති.

ภูเขาศิลาเหล่านั้น มีน้ำใส มีแผ่นหินกว้างใหญ่ เป็นที่อยู่ของฝูงเนื้อโคณังคุละ ปกคลุมด้วยสาหร่ายและจอกแหน ย่อมทำให้เรายินดี

… වනවච්ඡො ථෙරො….

… พระวนวัจฉเถระ …

4. අධිමුත්තත්ථෙරගාථා

๔. คาถาของพระอธิมุตตเถระ

114.

๑๑๔.

‘‘කායදුට්ඨුල්ලගරුනො, හිය්‍යමානම්හි ජීවිතෙ;

සරීරසුඛගිද්ධස්ස, කුතො සමණසාධුතා’’ති.

เมื่อชีวิตกำลังเสื่อมสิ้นไป ความเป็นสมณะที่ดีจะมีมาแต่ที่ไหน แก่ผู้ที่หนักในความทะนุถนอมร่างกาย ผู้ละโมบในความสุขทางร่างกาย

… අධිමුත්තො ථෙරො….

… พระอธิมุตตเถระ …

5. මහානාමත්ථෙරගාථා

๕. คาถาของพระมหานามเถระ

115.

๑๑๕.

‘‘එසාවහිය්‍යසෙ පබ්බතෙන, බහුකුටජසල්ලකිකෙන ;

නෙසාදකෙන ගිරිනා, යසස්සිනා පරිච්ඡදෙනා’’ති.

ท่านมหานามะ ท่านกำลังเสื่อมจากภูเขาเนสาทกะ ซึ่งมีชื่อเสียง มีบริวารคือต้นโมกและต้นสลักกิเป็นอันมาก

… මහානාමො ථෙරො….

… พระมหานามเถระ …

6. පාරාපරියත්ථෙරගාථා

๖. คาถาของพระปาราปริยเถระ

116.

๑๑๖.

‘‘ඡඵස්සායතනෙ [Pg.245] හිත්වා, ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො;

අඝමූලං වමිත්වාන, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

เราละอายตนะคือผัสสะ ๖ ได้แล้ว เป็นผู้มีทวารอันคุ้มครองแล้ว สำรวมดีแล้ว คายรากเหง้าแห่งอกุศลได้แล้ว จึงบรรลุความสิ้นอาสวะ

… පාරාපරියො ථෙරො ….

… พระปาราปริยเถระ …

7. යසත්ථෙරගාථා

๗. คาถาของพระยสเถระ

117.

๑๑๗.

‘‘සුවිලිත්තො සුවසනො,සබ්බාභරණභූසිතො;

තිස්සො විජ්ජා අජ්ඣගමිං, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

เราแม้จะลูบไล้ด้วยของหอมอย่างดี นุ่งห่มผ้าอย่างดี ประดับด้วยเครื่องอาภรณ์ทุกอย่าง ก็ได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว

… යසො ථෙරො….

… พระยสเถระ …

8. කිමිලත්ථෙරගාථා

๘. คาถาของพระกิมิลเถระ

118.

๑๑๘.

‘‘අභිසත්තොව නිපතති, වයො රූපං අඤ්ඤමිව තථෙව සන්තං;

තස්සෙව සතො අවිප්පවසතො, අඤ්ඤස්සෙව සරාමි අත්තාන’’න්ති.

วัยย่อมตกไปเหมือนถูกสาป รูปนี้แม้เป็นเช่นนั้นอยู่ ก็ปรากฏเหมือนเป็นอย่างอื่น เราย่อมจำอัตภาพของตนนั่นแหละ ซึ่งเป็นอยู่ ไม่ได้อยู่ปราศไป เหมือนเป็นของคนอื่น

… කිමිලො ථෙරො….

… พระกิมิลเถระ …

9. වජ්ජිපුත්තත්ථෙරගාථා

๙. คาถาของพระวัชชิปุตตเถระ

119.

๑๑๙.

‘‘රුක්ඛමූලගහනං පසක්කිය, නිබ්බානං හදයස්මිං ඔපිය;

ඣාය ගොතම මා ච පමාදො, කිං තෙ බිළිබිළිකා කරිස්සතී’’ති.

ท่านโคตมะ ท่านจงเข้าไปสู่โคนไม้ซึ่งเป็นป่าทึบ น้อมพระนิพพานเข้ามาไว้ในใจแล้วจงเพ่งฌาน อย่าได้ประมาทเลย การพูดเพ้อเจ้อจักทำประโยชน์อะไรให้แก่ท่านได้

… වජ්ජිපුත්තො ථෙරො….

… พระวัชชิปุตตเถระ …

10. ඉසිදත්තත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาของพระอิสิทัตตเถระ

120.

๑๒๐.

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතා, තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකා;

දුක්ඛක්ඛයො අනුප්පත්තො,පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

ขันธ์ ๕ เราได้กำหนดรู้แล้ว ยังดำรงอยู่ แต่มีรากอันตัดขาดแล้ว เราได้บรรลุความสิ้นทุกข์แล้ว และได้บรรลุความสิ้นอาสวะแล้ว

… ඉසිදත්තො ථෙරො….

… พระอิสิทัตตเถระ …

වග්ගො ද්වාදසමො නිට්ඨිතො.

จบวรรคที่ ๑๒

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

ජෙන්තො [Pg.246] ච වච්ඡගොත්තො ච, වච්ඡො ච වනසව්හයො;

අධිමුත්තො මහානාමො, පාරාපරියො යසොපි ච;

කිමිලො වජ්ජිපුත්තො ච, ඉසිදත්තො මහායසොති.

พระเถระในวรรคนี้คือ พระเชนตเถระ ๑ พระวัจฉโคตตเถระ ๑ พระวนวัจฉเถระ ๑ พระอธิมุตตเถระ ๑ พระมหานามเถระ ๑ พระปาราปริยเถระ ๑ พระยสเถระ ๑ พระกิมิลเถระ ๑ พระวัชชิปุตตเถระ ๑ และพระอิสิทัตตเถระผู้มีชื่อเสียงมาก ๑

එකකනිපාතො නිට්ඨිතො.

จบเอกกนิบาต

තත්‍රුද්දානං –

อุทานของเอกกนิบาตนั้น คือ

වීසුත්තරසතං ථෙරා, කතකිච්චා අනාසවා;

එකකෙව නිපාතම්හි, සුසඞ්ගීතා මහෙසිභීති.

พระเถระ ๑๒๐ องค์ ผู้มีกิจอันทำแล้ว ไม่มีอาสวะ ท่านผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ทั้งหลาย ได้รวบรวมคาถาไว้ดีแล้วในเอกกนิบาต

2. දුකනිපාතො

๒. ทุกนิบาต

1. පඨමවග්ගො

๑. ปฐมวรรค

1. උත්තරත්ථෙරගාථා

๑. คาถาท่านพระอุตตรเถระ

121.

๑๒๑.

‘‘නත්ථි [Pg.247] කොචි භවො නිච්චො, සඞ්ඛාරා වාපි සස්සතා;

උප්පජ්ජන්ති ච තෙ ඛන්ධා, චවන්ති අපරාපරං.

ภพที่เที่ยงแท้ไม่มีเลย สังขารทั้งหลายก็ไม่ยั่งยืน ขันธ์เหล่านั้นเกิดขึ้นแล้วก็เคลื่อนไปอยู่ร่ำไป

122.

๑๒๒.

‘‘එතමාදීනං ඤත්වා, භවෙනම්හි අනත්ථිකො;

නිස්සටො සබ්බකාමෙහි, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

เราทราบโทษนี้แล้ว ไม่ต้องการภพ สลัดตนออกจากกามทั้งปวงแล้ว บรรลุความสิ้นอาสวะแล้ว

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා උත්තරො ථෙරො ගාථායො අභාසිත්ථාති.

ได้ยินว่า ท่านพระอุตตรเถระได้กล่าวคาถาทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล

2. පිණ්ඩොලභාරද්වාජත්ථෙරගාථා

๒. คาถาท่านพระปิณโฑลภารทวาชเถระ

123.

๑๒๓.

‘‘නයිදං අනයෙන ජීවිතං, නාහාරො හදයස්ස සන්තිකො;

ආහාරට්ඨිතිකො සමුස්සයො, ඉති දිස්වාන චරාමි එසනං.

ชีวิตนี้เป็นอยู่โดยทางที่ผิดก็หาไม่ อาหารก็มิใช่เครื่องสงบใจ ร่างกายนี้มีอาหารเป็นที่ตั้ง เราเห็นดังนี้แล้วจึงเที่ยวแสวงหา

124.

๑๒๔.

‘‘පඞ්කොති හි නං පවෙදයුං, යායං වන්දනපූජනා කුලෙසු;

සුඛුමං සල්ලං දුරුබ්බහං, සක්කාරො කාපුරිසෙන දුජ්ජහො’’ති.

บัณฑิตทั้งหลายกล่าวการไหว้และการบูชาในตระกูลทั้งหลายนั้นว่าเป็นเปือกตม สักการะเป็นลูกศรที่ละเอียดถอนได้ยาก อันบุรุษชั่วละได้ยาก

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පිණ්ඩොලභාරද්වාජො ථෙරො ගාථායො අභාසිත්ථාති.

ได้ยินว่า ท่านพระปิณโฑลภารทวาชเถระได้กล่าวคาถาทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล

3. වල්ලියත්ථෙරගාථා

๓. คาถาท่านพระวัลลิยเถระ

125.

๑๒๕.

‘‘මක්කටො පඤ්චද්වාරායං, කුටිකායං පසක්කිය;

ද්වාරෙන අනුපරියෙති, ඝට්ටයන්තො මුහුං මුහුං.

ลิงคือใจเข้าไปอาศัยอยู่ในกระท่อมคืออัตภาพอันมีประตู ๕ บานแล้ว เที่ยวไปตามประตูนั้นๆ พลางกระทบอยู่บ่อยๆ

126.

๑๒๖.

‘‘තිට්ඨ මක්කට මා ධාවි, න හි තෙ තං යථා පුරෙ;

නිග්ගහීතොසි පඤ්ඤාය, නෙව දූරං ගමිස්සතී’’ති.

เจ้าลิงคือใจ จงหยุด อย่าวิ่งไปเลย เรื่องนั้นของเจ้าไม่เหมือนเมื่อก่อนแล้ว เจ้าถูกเราข่มไว้ด้วยปัญญา จักไปไกลไม่ได้เลย

… වල්ලියො ථෙරො….

…ท่านพระวัลลิยเถระ…

4. ගඞ්ගාතීරියත්ථෙරගාථා

๔. คาถาท่านพระคงคาตีริยเถระ

127.

๑๒๗.

‘‘තිණ්ණං [Pg.248] මෙ තාලපත්තානං, ගඞ්ගාතීරෙ කුටී කතා;

ඡවසිත්තොව මෙ පත්තො, පංසුකූලඤ්ච චීවරං.

เราทำกระท่อมด้วยใบตาล ๓ ใบที่ฝั่งแม่น้ำคงคา บาตรของเราก็เป็นเหมือนน้ำเต้าใส่ศพ จีวรก็เป็นผ้าบังสุกุล

128.

๑๒๘.

‘‘ද්වින්නං අන්තරවස්සානං, එකා වාචා මෙ භාසිතා;

තතියෙ අන්තරවස්සම්හි, තමොඛන්ධො පදාලිතො’’ති.

ในระหว่าง ๒ พรรษา เราได้กล่าววาจาคำเดียวเท่านั้น พอถึงพรรษาที่ ๓ เราก็ทำลายกองแห่งความมืดได้แล้ว

… ගඞ්ගාතීරියො ථෙරො….

…ท่านพระคงคาตีริยเถระ…

5. අජිනත්ථෙරගාථා

๕. คาถาท่านพระอชินเถระ

129.

๑๒๙.

‘‘අපි චෙ හොති තෙවිජ්ජො, මච්චුහායී අනාසවො;

අප්පඤ්ඤාතොති නං බාලා, අවජානන්ති අජානතා.

ถึงแม้พระขีณาสพจะเป็นผู้ทรงวิชชา ๓ ละความตายได้ ไม่มีอาสวะ แต่คนพาลทั้งหลายผู้ไม่รู้ ก็ดูหมิ่นท่านว่าเป็นผู้ไม่มีใครรู้จัก

130.

๑๓๐.

‘‘යො ච ඛො අන්නපානස්ස, ලාභී හොතීධ පුග්ගලො;

පාපධම්මොපි චෙ හොති, සො නෙසං හොති සක්කතො’’ති.

ส่วนบุคคลใดในโลกนี้เป็นผู้ได้ข้าวและน้ำ แม้จะเป็นผู้มีธรรมเลวทราม เขาก็ได้รับการสักการะจากคนพาลเหล่านั้น

… අජිනො ථෙරො….

…ท่านพระอชินเถระ…

6. මෙළජිනත්ථෙරගාථා

๖. คาถาท่านพระเฬฬชินเถระ

131.

๑๓๑.

‘‘යදාහං ධම්මමස්සොසිං, භාසමානස්ස සත්ථුනො;

න කඞ්ඛමභිජානාමි, සබ්බඤ්ඤූඅපරාජිතෙ.

ในกาลใด เราได้ฟังธรรมของพระศาสดาผู้ตรัสอยู่ ในกาลนั้น เราไม่รู้สึกเคลือบแคลงสงสัยในพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้ทุกสิ่ง ผู้ใครๆ ไม่พึงชนะได้เลย

132.

๑๓๒.

‘‘සත්ථවාහෙ මහාවීරෙ, සාරථීනං වරුත්තමෙ;

මග්ගෙ පටිපදායං වා, කඞ්ඛා මය්හං න විජ්ජතී’’ති.

ความเคลือบแคลงสงสัยในมรรคหรือในปฏิปทาของเราไม่มีเลย ในพระพุทธเจ้าผู้เป็นมหาวีระ เป็นประดุจนายกองเกวียน เป็นสารถีผู้ฝึกบุรุษที่ประเสริฐสุด

… මෙළජිනො ථෙරො….

…ท่านพระเฬฬชินเถระ…

7. රාධත්ථෙරගාථා

๗. คาถาท่านพระราธเถระ

133.

๑๓๓.

‘‘යථා අගාරං දුච්ඡන්නං, වුට්ඨී සමතිවිජ්ඣති;

එවං අභාවිතං චිත්තං, රාගො සමතිවිජ්ඣති.

ฝนย่อมรั่วรดเรือนที่มุงไม่ดีได้ฉันใด ราคะย่อมเสียดแทงจิตที่ไม่ได้อบรมแล้วได้ฉันนั้น

134.

๑๓๔.

‘‘යථා අගාරං සුච්ඡන්නං, වුඩ්ඪී න සමතිවිජ්ඣති;

එවං සුභාවිතං චිත්තං, රාගො න සමතිවිජ්ඣතී’’ති.

ฝนย่อมรั่วรดเรือนที่มุงดีแล้วไม่ได้ฉันใด ราคะย่อมเสียดแทงจิตที่อบรมดีแล้วไม่ได้ฉันนั้น

… රාධො ථෙරො….

…ท่านพระราธเถระ…

8. සුරාධත්ථෙරගාථා

๘. คาถาสุราธเถระ

135.

๑๓๕.

‘‘ඛීණා [Pg.249] හි මය්හං ජාති, වුසිතං ජිනසාසනං;

පහීනො ජාලසඞ්ඛාතො, භවනෙත්ති සමූහතා.

ชาติของเราสิ้นแล้ว พรหมจรรย์เราได้อยู่จบแล้ว ทิฏฐิและอวิชชาที่เปรียบเหมือนข่าย เราละได้แล้ว ตัณหาผู้นำไปสู่ภพ เราถอนขึ้นได้แล้ว

136.

๑๓๖.

‘‘යස්සත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො’’ති.

เราบวชจากเรือนสู่ความไม่มีเรือน เพื่อประโยชน์ใด ประโยชน์นั้นคือความสิ้นสังโยชน์ทั้งปวง เราก็ได้บรรลุแล้ว

… සුරාධො ථෙරො….

…พระสุราธเถระ…

9. ගොතමත්ථෙරගාථා

๙. คาถาพระโคตมเถระ

137.

๑๓๗.

‘‘සුඛං සුපන්ති මුනයො, යෙ ඉත්ථීසු න බජ්ඣරෙ;

සදා වෙ රක්ඛිතබ්බාසු, යාසු සච්චං සුදුල්ලභං.

พระมุนีเหล่าใดไม่ข้องอยู่ในสตรี พระมุนีเหล่านั้นย่อมอยู่เป็นสุข เพราะในสตรีทั้งหลายผู้ที่ต้องระวังรักษาอยู่เสมอ ความสัตย์เป็นสิ่งที่หาได้ยากอย่างยิ่ง

138.

๑๓๘.

‘‘වධං චරිම්හ තෙ කාම, අනණා දානි තෙ මයං;

ගච්ඡාම දානි නිබ්බානං, යත්ථ ගන්ත්වා න සොචතී’’ති.

ดูก่อนกาม เราประพฤติธรรมเพื่อฆ่าท่าน บัดนี้ เราไม่มีหนี้ท่านแล้ว บัดนี้ เราจะไปสู่นิพพาน ที่ซึ่งไปแล้วย่อมไม่เศร้าโศก

… ගොතමො ථෙරො….

…พระโคตมเถระ…

10. වසභත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาพระวสภเถระ

139.

๑๓๙.

‘‘පුබ්බෙ හනති අත්තානං, පච්ඡා හනති සො පරෙ;

සුහතං හන්ති අත්තානං, වීතංසෙනෙව පක්ඛිමා.

คนโกงย่อมฆ่าตนก่อน ภายหลังจึงฆ่าผู้อื่น เขาย่อมฆ่าตนที่ถูกฆ่าดีแล้ว เหมือนพรานนกฆ่าฝูงนกด้วยนกต่อ

140.

๑๔๐.

‘‘න බ්‍රාහ්මණො බහිවණ්ණො, අන්තො වණ්ණො හි බ්‍රාහ්මණො;

යස්මිං පාපානි කම්මානි, ස වෙ කණ්හො සුජම්පතී’’ති.

ข้าแต่พระอินทร์ บุคคลไม่ชื่อว่าเป็นพราหมณ์เพราะวรรณะภายนอก แต่บุคคลชื่อว่าเป็นพราหมณ์เพราะมีวรรณะภายใน ผู้ใดมีกรรมอันลามก ผู้นั้นแหละชื่อว่าเป็นคนเลวทราม

… වසභො ථෙරො….

…พระวสภเถระ…

වග්ගො පඨමො නිට්ඨිතො.

วรรคที่ ๑ จบ

තස්සුද්දානං –

คาถาอุทานประจำวรรคนั้นมีดังนี้

උත්තරො චෙව පිණ්ඩොලො, වල්ලියො තීරියො ඉසි;

අජිනො ච මෙළජිනො, රාධො සුරාධො ගොතමො;

වසභෙන ඉමෙ හොන්ති, දස ථෙරා මහිද්ධිකාති.

พระเถระ ๑๐ รูป คือ พระอุตตรเถระ พระปิณโฑลเถระ พระวัลลิยเถระ พระติริยเถระ พระอชินเถระ พระเมฬชินเถระ พระราธเถระ พระสุราธเถระ พระโคตมเถระ และพระวสภเถระ ล้วนมีฤทธิ์มาก

2. දුතියවග්ගො

๒. วรรคที่ ๒

1. මහාචුන්දත්ථෙරගාථා

๑. คาถาพระมหาจุนทเถระ

141.

๑๔๑.

‘‘සුස්සූසා [Pg.250] සුතවද්ධනී, සුතං පඤ්ඤාය වද්ධනං;

පඤ්ඤාය අත්ථං ජානාති, ඤාතො අත්ථො සුඛාවහො.

ความใฝ่ใจในการฟังย่อมเพิ่มพูนสุตะ สุตะย่อมเพิ่มพูนปัญญา บุคคลย่อมรู้เนื้อความได้ด้วยปัญญา เนื้อความที่รู้แล้วย่อมนำสุขมาให้

142.

๑๔๒.

‘‘සෙවෙථ පන්තානි සෙනාසනානි, චරෙය්‍ය සංයොජනවිප්පමොක්ඛං;

සචෙ රතිං නාධිගච්ඡෙය්‍ය තත්ථ, සඞ්ඝෙ වසෙ රක්ඛිතත්තො සතිමා’’ති.

ภิกษุพึงเสพเสนาสนะอันสงัด พึงประพฤติธรรมเพื่อความหลุดพ้นจากสังโยชน์ ถ้ายังไม่ถึงความยินดีในเสนาสนะและธรรมนั้น ก็พึงเป็นผู้มีสติคุ้มครองตนอยู่ในหมู่สงฆ์

… මහාචුන්දො ථෙරො….

…พระมหาจุนทเถระ…

2. ජොතිදාසත්ථෙරගාථා

๒. คาถาพระโชติทาสเถระ

143.

๑๔๓.

‘‘යෙ ඛො තෙ වෙඨමිස්සෙන, නානත්තෙන ච කම්මුනා;

මනුස්සෙ උපරුන්ධන්ති, ඵරුසූපක්කමා ජනා;

තෙපි තත්ථෙව කීරන්ති, න හි කම්මං පනස්සති.

ชนเหล่าใดมีความพยายามอันหยาบช้า เบียดเบียนมนุษย์ทั้งหลายด้วยเครื่องพันธนาการและกรรมต่างชนิด ชนเหล่านั้นย่อมถูกเบียดเบียนในที่นั้นเหมือนกัน เพราะกรรมไม่เคยสูญหาย

144.

๑๔๔.

‘‘යං කරොති නරො කම්මං, කල්‍යාණං යදි පාපකං;

තස්ස තස්සෙව දායාදො, යං යං කම්මං පකුබ්බතී’’ති.

คนทำกรรมใดไว้ เป็นกรรมดีหรือกรรมชั่วก็ตาม เขาย่อมเป็นทายาทของกรรมนั้นๆ เขาทำกรรมใดๆ ไว้ ก็เป็นทายาทของกรรมนั้นๆ

… ජොතිදාසො ථෙරො….

…พระโชติทาสเถระ…

3. හෙරඤ්ඤකානිත්ථෙරගාථා

๓. คาถาพระเหรัญญกานิเถระ

145.

๑๔๕.

‘‘අච්චයන්ති අහොරත්තා, ජීවිතං උපරුජ්ඣති;

ආයු ඛීයති මච්චානං, කුන්නදීනංව ඔදකං.

วันคืนย่อมล่วงไป ชีวิตย่อมดับไป อายุของสัตว์ทั้งหลายย่อมสิ้นไป เหมือนน้ำในแม่น้ำเล็กๆ ฉะนั้น

146.

๑๔๖.

‘‘අථ පාපානි කම්මානි, කරං බාලො න බුජ්ඣති;

පච්ඡාස්ස කටුකං හොති, විපාකො හිස්ස පාපකො’’ති.

คนพาลเมื่อทำบาปกรรมอยู่ ย่อมไม่รู้สึกตัว แต่ภายหลัง เขาย่อมเดือดร้อน เพราะบาปกรรมนั้นมีผลเผ็ดร้อน

… හෙරඤ්ඤකානිත්ථෙරො….

…พระเหรัญญกานิเถระ…

4. සොමමිත්තත්ථෙරගාථා

๔. คาถาพระโสมมิตตเถระ

147.

๑๔๗.

‘‘පරිත්තං දාරුමාරුය්හ, යථා සීදෙ මහණ්ණවෙ;

එවං කුසීතමාගම්ම, සාධුජීවීපි සීදති;

තස්මා තං පරිවජ්ජෙය්‍ය, කුසීතං හීනවීරියං.

บุคคลอาศัยไม้แผ่นเล็กๆ พึงจมลงในมหาสมุทร ฉันใด แม้ผู้มีชีวิตดีงาม อาศัยคนเกียจคร้าน ก็ย่อมจมลง ฉันนั้น เพราะฉะนั้น บุคคลพึงเว้นคนเกียจคร้าน มีความเพียรเลวทรามนั้นเสีย

148.

๑๔๘.

‘‘පවිවිත්තෙහි [Pg.251] අරියෙහි, පහිතත්තෙහි ඣායිභි;

නිච්චං ආරද්ධවීරියෙහි, පණ්ඩිතෙහි සහාවසෙ’’ති.

พึงอยู่ร่วมกับบัณฑิตทั้งหลาย ผู้เป็นพระอริยะ ผู้อยู่ในที่สงัด ผู้มีตนส่งไปแล้ว ผู้เพ่งพินิจ ผู้ปรารภความเพียรเป็นนิตย์

… සොමමිත්තො ථෙරො….

…พระโสมมิตตเถระ…

5. සබ්බමිත්තත්ථෙරගාථා

๕. คาถาของพระสัพพมิตตเถระ

149.

๑๔๙.

‘‘ජනො ජනම්හි සම්බද්ධො, ජනමෙවස්සිතො ජනො;

ජනො ජනෙන හෙඨීයති, හෙඨෙති ච ජනො ජනං.

คนข้องอยู่ในคน คนอาศัยคนเท่านั้น คนถูกคนเบียดเบียน และคนก็เบียดเบียนคน

150.

๑๕๐.

‘‘කො හි තස්ස ජනෙනත්ථො, ජනෙන ජනිතෙන වා;

ජනං ඔහාය ගච්ඡං තං, හෙඨයිත්වා බහුං ජන’’න්ති.

จะมีประโยชน์อะไรด้วยคนนั้น หรือด้วยคนที่ตนให้เกิดมา เราละทิ้งคนผู้เบียดเบียนคนจำนวนมากนั้นไป

… සබ්බමිත්තො ථෙරො….

…พระสัพพมิตตเถระ…

6. මහාකාළත්ථෙරගාථා

๖. คาถาของพระมหากาฬเถระ

151.

๑๕๑.

‘‘කාළී ඉත්ථී බ්‍රහතී ධඞ්කරූපා, සත්ථිඤ්ච භෙත්වා අපරඤ්ච සත්ථිං;

බාහඤ්ච භෙත්වා අපරඤ්ච බාහං, සීසඤ්ච භෙත්වා දධිථාලකංව;

එසා නිසින්නා අභිසන්දහිත්වා.

นางกาลีเป็นหญิงร่างใหญ่ มีรูปร่างเหมือนกา หักขาข้างหนึ่งแล้ว ก็หักขาอีกข้างหนึ่ง หักแขนข้างหนึ่งแล้ว ก็หักแขนอีกข้างหนึ่ง ทุบศีรษะเหมือนทุบหม้อใส่นมส้ม นางกาลีนั้นจัดซากศพนั้นไว้ตามเดิมแล้วนั่งอยู่

152.

๑๕๒.

‘‘යො වෙ අවිද්වා උපධිං කරොති, පුනප්පුනං දුක්ඛමුපෙති මන්දො;

තස්මා පජානං උපධිං න කයිරා, මාහං පුන භින්නසිරො සයිස්ස’’න්ති.

ผู้ใดไม่รู้แจ้ง ยังทำอุปธิอยู่ ผู้นั้นเป็นคนเขลา ย่อมเข้าถึงทุกข์บ่อยๆ เพราะฉะนั้น ผู้รู้แจ้งจึงไม่พึงทำอุปธิ ด้วยคิดว่า ‘เราจะไม่เป็นผู้มีศีรษะแตกนอนอยู่อีก’

… මහාකාළො ථෙරො….

…พระมหากาฬเถระ…

7. තිස්සත්ථෙරගාථා

๗. คาถาของพระติสสเถระ

153.

๑๕๓.

‘‘බහූ සපත්තෙ ලභති, මුණ්ඩො සඞ්ඝාටිපාරුතො;

ලාභී අන්නස්ස පානස්ස, වත්ථස්ස සයනස්ස ච.

สมณะผู้มีศีรษะโล้น ห่มสังฆาฏิ เป็นผู้ได้ข้าว น้ำ ผ้า และเสนาสนะ ย่อมได้ศัตรูมากมาย

154.

๑๕๔.

‘‘එතමාදීනවං ඤත්වා, සක්කාරෙසු මහබ්භයං;

අප්පලාභො අනවස්සුතො, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.

ภิกษุรู้โทษนี้ว่า ‘ในสักการะทั้งหลายมีภัยใหญ่’ จึงพึงเป็นผู้มีลาภน้อย ไม่ชุ่มด้วยตัณหา มีสติเที่ยวไป

… තිස්සො ථෙරො….

…พระติสสเถระ…

8. කිමිලත්ථෙරගාථා

๘. คาถาของพระกิมิลเถระ

155.

๑๕๕.

‘‘පාචීනවංසදායම්හි[Pg.252], සක්‍යපුත්තා සහායකා;

පහායානප්පකෙ භොගෙ, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා.

ในป่าปาจีนวังสะ สหายศากยบุตรทั้งหลายละโภคะมากมาย ยินดีในอาหารที่ได้มาด้วยการเที่ยวแสวงหาด้วยบาตร

156.

๑๕๖.

‘‘ආරද්ධවීරියා පහිතත්තා, නිච්චං දළ්හපරක්කමා;

රමන්ති ධම්මරතියා, හිත්වාන ලොකියං රති’’න්ති.

ท่านเป็นผู้ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว มีความบากบั่นมั่นคงเป็นนิตย์ ละความยินดีในทางโลก ยินดีในธรรม

… කිමිලො ථෙරො….

…พระกิมิลเถระ…

9. නන්දත්ථෙරගාථා

๙. คาถาของพระนันทเถระ

157.

๑๕๗.

‘‘අයොනිසො මනසිකාරා, මණ්ඩනං අනුයුඤ්ජිසං;

උද්ධතො චපලො චාසිං, කාමරාගෙන අට්ටිතො.

เพราะการทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย เราจึงขวนขวายในการประดับตกแต่ง เป็นคนฟุ้งซ่าน กลับกลอก ถูกกามราคะเบียดเบียน

158.

๑๕๘.

‘‘උපායකුසලෙනාහං, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

යොනිසො පටිපජ්ජිත්වා, භවෙ චිත්තං උදබ්බහි’’න්ති.

เราอาศัยพระพุทธเจ้า ผู้เผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ ผู้ฉลาดในอุบาย ปฏิบัติโดยแยบคาย ได้ถอนจิตขึ้นจากภพแล้ว

… නන්දො ථෙරො….

…พระนันทเถระ…

10. සිරිමත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาของพระสิริมเถระ

159.

๑๕๙.

‘‘පරෙ ච නං පසංසන්ති, අත්තා චෙ අසමාහිතො;

මොඝං පරෙ පසංසන්ති, අත්තා හි අසමාහිතො.

ถ้าคนเหล่าอื่นสรรเสริญบุคคลนั้น แต่ตนยังเป็นผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น คนเหล่าอื่นสรรเสริญแล้วโดยเปล่าประโยชน์ เพราะตนเป็นผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น

160.

๑๖๐.

‘‘පරෙ ච නං ගරහන්ති, අත්තා චෙ සුසමාහිතො;

මොඝං පරෙ ගරහන්ති, අත්තා හි සුසමාහිතො’’ති.

ถ้าคนเหล่าอื่นตำหนิบุคคลนั้น แต่ตนเป็นผู้มีจิตตั้งมั่นดีแล้ว คนเหล่าอื่นตำหนิแล้วโดยเปล่าประโยชน์ เพราะตนเป็นผู้มีจิตตั้งมั่นดีแล้ว

… සිරිමා ථෙරො….

…พระสิริมเถระ…

වග්ගො දුතියො නිට්ඨිතො.

วรรคที่ ๒ จบ

තස්සුද්දානං –

คาถาอุทานประจำวรรคนั้น มีดังนี้

චුන්දො ච ජොතිදාසො ච, ථෙරො හෙරඤ්ඤකානි ච;

සොමමිත්තො සබ්බමිත්තො, කාලො තිස්සො ච කිමිලො ;

නන්දො ච සිරිමා චෙව, දස ථෙරා මහිද්ධිකාති.

พระจุนทเถระ พระโชติทาสเถระ พระเถระผู้เกิดในสกุลช่างทอง พระโสมมิตตเถระ พระสัพพมิตตเถระ พระกาฬเถระ พระติสสเถระ พระกิมิลเถระ พระนันทเถระ และพระสิริมเถระ พระเถระ ๑๐ รูปนี้ เป็นผู้มีฤทธิ์มาก

3. තතියවග්ගො

๓. วรรคที่ ๓

1. උත්තරත්ථෙරගාථා

๑. คาถาของพระอุตตรเถระ

161.

๑๖๑.

‘‘ඛන්ධා [Pg.253] මයා පරිඤ්ඤාතා, තණ්හා මෙ සුසමූහතා;

භාවිතා මම බොජ්ඣඞ්ගා, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො.

เรากำหนดรู้ขันธ์ทั้งหลายแล้ว เราถอนตัณหาขึ้นได้เด็ดขาดแล้ว โพชฌงค์ทั้งหลายเราก็เจริญแล้ว เราบรรลุความสิ้นอาสวะแล้ว

162.

๑๖๒.

‘‘සොහං ඛන්ධෙ පරිඤ්ඤාය, අබ්බහිත්වාන ජාලිනිං;

භාවයිත්වාන බොජ්ඣඞ්ගෙ, නිබ්බායිස්සං අනාසවො’’ති.

เรานั้นกำหนดรู้ขันธ์ทั้งหลาย ถอนตัณหาผู้มีข่ายขึ้นแล้ว เจริญโพชฌงค์ทั้งหลายแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะ จักนิพพาน

… උත්තරො ථෙරො….

… พระอุตตรเถระ …

2. භද්දජිත්ථෙරගාථා

๒. คาถาของพระภัททชิเถระ

163.

๑๖๓.

‘‘පනාදො නාම සො රාජා, යස්ස යූපො සුවණ්ණයො;

තිරියං සොළසුබ්බෙධො, උබ්භමාහු සහස්සධා.

พระราชาพระองค์นั้นทรงพระนามว่าปนาทะ ปราสาทของพระราชาพระองค์ใดสำเร็จด้วยทองคำ โดยกว้าง ๑๖ ชั่วลูกธนู โดยสูง ท่านกล่าวว่า ๑,๐๐๐ ชั่วลูกธนู

164.

๑๖๔.

‘‘සහස්සකණ්ඩො සතගෙණ්ඩු, ධජාලු හරිතාමයො;

අනච්චුං තත්ථ ගන්ධබ්බා, ඡසහස්සානි සත්තධා’’ති.

ปราสาทนั้นมี ๑,๐๐๐ ชั้น มียอด ๑๐๐ ยอด มีธงประดับ ทำด้วยแก้วมณีเขียว ในปราสาทนั้น คนธรรพ์ ๖,๐๐๐ คน ได้ฟ้อนรำในที่ ๗ แห่ง

… භද්දජිත්ථෙරො….

… พระภัททชิเถระ …

3. සොභිතත්ථෙරගාථා

๓. คาถาของพระโสภิตเถระ

165.

๑๖๕.

‘‘සතිමා පඤ්ඤවා භික්ඛු, ආරද්ධබලවීරියො;

පඤ්ච කප්පසතානාහං, එකරත්තිං අනුස්සරිං.

เราเป็นภิกษุผู้มีสติ มีปัญญา มีกำลังและความเพียรปรารภแล้ว ระลึกได้ ๕๐๐ กัปในราตรีเดียว

166.

๑๖๖.

‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ, සත්ත අට්ඨ ච භාවයං;

පඤ්ච කප්පසතානාහං, එකරත්තිං අනුස්සරි’’න්ති.

เราเจริญสติปัฏฐาน ๔ โพชฌงค์ ๗ และมรรคมีองค์ ๘ จึงระลึกได้ ๕๐๐ กัปในราตรีเดียว

… සොභිතො ථෙරො….

… พระโสภิตเถระ …

4. වල්ලියත්ථෙරගාථා

๔. คาถาของพระวัลลิยเถระ

167.

๑๖๗.

‘‘යං කිච්චං දළ්හවීරියෙන, යං කිච්චං බොද්ධුමිච්ඡතා;

කරිස්සං නාවරජ්ඣිස්සං, පස්ස වීරියං පරක්කම.

กิจใดอันบุคคลพึงทำด้วยความเพียรอย่างมั่นคง กิจใดอันบุคคลผู้ต้องการจะตรัสรู้พึงทำ เราจักทำกิจนั้น จักไม่ให้บกพร่อง ท่านจงเห็นความเพียรและความบากบั่นของเราเถิด

168.

๑๖๘.

‘‘ත්වඤ්ච මෙ මග්ගමක්ඛාහි, අඤ්ජසං අමතොගධං;

අහං මොනෙන මොනිස්සං, ගඞ්ගාසොතොව සාගර’’න්ති.

ขอท่านจงบอกทางอันตรง ซึ่งหยั่งลงสู่อมตนิพพานแก่เราเถิด เราจักรู้ได้ด้วยโมไนยธรรม เปรียบเหมือนกระแสน้ำแห่งแม่น้ำคงคาไหลไปสู่ทะเล ฉะนั้น

… වල්ලියො ථෙරො….

… พระวัลลิยเถระ …

5. වීතසොකත්ථෙරගාථා

๕. คาถาของพระวีตโสกเถระ

169.

๑๖๙.

‘‘කෙසෙ [Pg.254] මෙ ඔලිඛිස්සන්ති, කප්පකො උපසඞ්කමි;

තතො ආදාසමාදාය, සරීරං පච්චවෙක්ඛිසං.

ช่างกัลบกเข้ามาหาเรา (ด้วยตั้งใจว่า) ‘จักโกนผมของเรา’ ครั้งนั้น เราจึงรับเอาแว่นมาพิจารณาร่างกาย

170.

๑๗๐.

‘‘තුච්ඡො කායො අදිස්සිත්ථ, අන්ධකාරො තමො බ්‍යගා;

සබ්බෙ චොළා සමුච්ඡින්නා, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

ร่างกายได้ปรากฏเป็นของว่างเปล่า ความมืดมนอนธการได้หายไปแล้ว ผ้าอ้อมคือกิเลสทั้งปวงเราตัดขาดหมดแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก

… වීතසොකො ථෙරො….

… พระวีตโสกเถระ …

6. පුණ්ණමාසත්ථෙරගාථා

๖. คาถาของพระปุณณมาสเถระ

171.

๑๗๑.

‘‘පඤ්ච නීවරණෙ හිත්වා, යොගක්ඛෙමස්ස පත්තියා;

ධම්මාදාසං ගහෙත්වාන, ඤාණදස්සනමත්තනො.

เราละนิวรณ์ ๕ ได้แล้ว เพื่อบรรลุธรรมที่เกษมจากโยคะ จึงได้ถือเอาแว่นคือธรรมะ ได้แก่ ญาณทัสสนะของตน

172.

๑๗๒.

‘‘පච්චවෙක්ඛිං ඉමං කායං, සබ්බං සන්තරබාහිරං;

අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා ච, තුච්ඡො කායො අදිස්සථා’’ති.

พิจารณาร่างกายนี้ทั้งหมด ทั้งภายในและภายนอก ร่างกายนี้ทั้งภายในและภายนอกได้ปรากฏเป็นของว่างเปล่า

… පුණ්ණමාසො ථෙරො….

… พระปุณณมาสเถระ …

7. නන්දකත්ථෙරගාථා

๗. คาถาของพระนันทกเถระ

173.

๑๗๓.

‘‘යථාපි භද්දො ආජඤ්ඤො, ඛලිත්වා පතිතිට්ඨති;

භිය්‍යො ලද්දාන සංවෙගං, අදීනො වහතෙ ධුරං.

เปรียบเหมือนม้าอาชาไนยตัวเจริญ แม้พลาดพลั้งไปแล้วก็กลับตั้งตัวได้อีก ได้ความสังเวชยิ่งขึ้น เป็นสัตว์ไม่ท้อถอย ย่อมทรงธุระไว้ได้

174.

๑๗๔.

‘‘එවං දස්සනසම්පන්නං, සම්මාසම්බුද්ධසාවකං;

ආජානීයං මං ධාරෙථ, පුත්තං බුද්ධස්ස ඔරස’’න්ති.

ฉันใดก็ฉันนั้น ขอท่านทั้งหลายจงทรงจำเรา ผู้สมบูรณ์ด้วยทัสสนะ เป็นสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ว่าเป็นม้าอาชาไนย เป็นบุตรผู้เกิดแต่อกของพระพุทธเจ้า

… නන්දකො ථෙරො….

… พระนันทกเถระ …

8. භරතත්ථෙරගාථා

๘. คาถาของพระภรตเถระ

175.

๑๗๕.

‘‘එහි නන්දක ගච්ඡාම, උපජ්ඣායස්ස සන්තිකං;

සීහනාදං නදිස්සාම, බුද්ධසෙට්ඨස්ස සම්මුඛා.

มาเถิด นันทกะ เราทั้งสองจงไปสู่สำนักของพระอุปัชฌาย์ จักเปล่งสีหนาทในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด

176.

๑๗๖.

‘‘යාය නො අනුකම්පාය, අම්හෙ පබ්බාජයී මුනි;

සො නො අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො’’ති.

พระมุนีทรงอาศัยความอนุเคราะห์ใด ให้เราบวชแล้ว ประโยชน์นั้นคือความสิ้นสังโยชน์ทั้งปวง เราบรรลุแล้ว

… භරතො ථෙරො….

… พระภรตเถระ …

9. භාරද්වාජත්ථෙරගාථා

๙. คาถาของพระภารทวาชเถระ

177.

๑๗๗.

‘‘නදන්ති [Pg.255] එවං සප්පඤ්ඤා, සීහාව ගිරිගබ්භරෙ;

වීරා විජිතසඞ්ගාමා, ජෙත්වා මාරං සවාහනිං.

ท่านผู้มีปัญญา มีความเพียร ชนะมารพร้อมทั้งพาหนะแล้ว ชนะสงครามแล้ว ย่อมบันลืออยู่ ดุจราชสีห์ในซอกเขา ฉะนั้น

178.

๑๗๘.

‘‘සත්ථා ච පරිචිණ්ණො මෙ, ධම්මො සඞ්ඝො ච පූජිතො;

අහඤ්ච විත්තො සුමනො, පුත්තං දිස්වා අනාසව’’න්ති.

เราได้บำรุงพระศาสดาแล้ว ทั้งพระธรรมและพระสงฆ์เราก็ได้บูชาแล้ว และเราเป็นผู้ดีใจ มีใจยินดี เพราะได้เห็นบุตรผู้ไม่มีอาสวะ

… භාරද්වාජො ථෙරො….

… พระภารทวาชเถระ …

10. කණ්හදින්නත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาของพระกัณหทินนเถระ

179.

๑๗๙.

‘‘උපාසිතා සප්පුරිසා, සුතා ධම්මා අභිණ්හසො;

සුත්වාන පටිපජ්ජිස්සං, අඤ්ජසං අමතොගධං.

เราเข้าไปนั่งใกล้สัตบุรุษแล้ว ได้ฟังธรรมเนืองๆ ครั้นฟังแล้ว จักปฏิบัติทางอันตรงซึ่งเป็นที่หยั่งลงสู่อมตะ

180.

๑๘๐.

‘‘භවරාගහතස්ස මෙ සතො, භවරාගො පුන මෙ න විජ්ජති;

න චාහු න ච මෙ භවිස්සති, න ච මෙ එතරහි විජ්ජතී’’ති.

เมื่อเราถูกภวราคะเบียดเบียนแล้ว ภวราคะย่อมไม่มีแก่เราอีก ภวราคะไม่ได้มีแล้ว จักไม่มี และไม่มีอยู่ในบัดนี้

… කණ්හදින්නො ථෙරො….

… พระกัณหทินนเถระ …

වග්ගො තතියො නිට්ඨිතො.

วรรคที่ ๓ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้นมีดังนี้ :-

උත්තරො භද්දජිත්ථෙරො, සොභිතො වල්ලියො ඉසි;

වීතසොකො ච යො ථෙරො, පුණ්ණමාසො ච නන්දකො;

භරතො භාරද්වාජො ච, කණ්හදින්නො මහාමුනීති.

พระอุตตรเถระ ๑ พระภัททชิเถระ ๑ พระโสภิตเถระ ๑ พระวัลลิยเถระผู้เป็นฤาษี ๑ พระวีตโสกเถระ ๑ พระปุณณมาสเถระ ๑ พระนันทกเถระ ๑ พระภรตเถระ ๑ พระภารทวาชเถระ ๑ และพระกัณหทินนมหาเถระ ๑

4. චතුත්ථවග්ගො

๔. วรรคที่ ๔

1. මිගසිරත්ථෙරගාථා

๑. คาถาของพระมิคสิรเถระ

181.

๑๘๑.

‘‘යතො අහං පබ්බජිතො, සම්මාසම්බුද්ධසාසනෙ;

විමුච්චමානො උග්ගච්ඡිං, කාමධාතුං උපච්චගං.

จำเดิมแต่กาลใด ที่เราบวชในพระศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จำเดิมแต่กาลนั้นมา เราหลุดพ้นอยู่ ก็ก้าวขึ้นล่วงกามาวจรภพไปได้

182.

๑๘๒.

‘‘බ්‍රහ්මුනො පෙක්ඛමානස්ස, තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ;

අකුප්පා මෙ විමුත්තීති, සබ්බසංයොජනක්ඛයා’’ති.

เมื่อพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทอดพระเนตรอยู่ จิตของเราได้หลุดพ้นแล้วในลำดับนั้น เพราะสังโยชน์ทั้งปวงสิ้นไป วิมุตติของเราจึงเป็นวิมุตติที่ไม่กำเริบ

… මිගසිරො ථෙරො….

… พระมิคสิรเถระ …

2. සිවකත්ථෙරගාථා

๒. คาถาของพระสีวกเถระ

183.

๑๘๓.

‘‘අනිච්චානි [Pg.256] ගහකානි, තත්ථ තත්ථ පුනප්පුනං;

ගහකාරං ගවෙසන්තො, දුක්ඛා ජාති පුනප්පුනං.

เรือนคืออัตภาพในภพนั้นๆ ไม่เที่ยง เกิดขึ้นบ่อยๆ เราเมื่อแสวงหานายช่างผู้ทำเรือนอยู่ การเกิดบ่อยๆ เป็นทุกข์

184.

๑๘๔.

‘‘ගහකාරක දිට්ඨොසි, පුන ගෙහං න කාහසි;

සබ්බා තෙ ඵාසුකා භග්ගා, ථූණිකා ච විදාලිතා ;

විමරියාදිකතං චිත්තං, ඉධෙව විධමිස්සතී’’ති.

ดูก่อนนายช่างผู้ทำเรือน เราเห็นท่านแล้ว ท่านจักทำเรือนอีกไม่ได้ โครงของท่านทั้งหมด เราหักเสียแล้ว ยอดเรือนเราก็รื้อเสียแล้ว จิตของเราไม่มีเครื่องปรุงแต่งแล้ว จักดับในอัตภาพนี้แหละ

… සිවකො ථෙරො….

… พระสีวกเถระ …

3. උපවාණත්ථෙරගාථා

๓. คาถาของพระอุปวาณเถระ

185.

๑๘๕.

‘‘අරහං සුගතො ලොකෙ, වාතෙහාබාධිතො මුනි;

සචෙ උණ්හොදකං අත්ථි, මුනිනො දෙහි බ්‍රාහ්මණ.

ข้าแต่พราหมณ์ พระมุนีผู้เป็นพระอรหันต์ เสด็จไปดีแล้วในโลก ถูกลมเบียดเบียนอยู่ ถ้าท่านมีน้ำร้อน ขอจงถวายแด่พระมุนีเถิด

186.

๑๘๖.

‘‘පූජිතො පූජනෙය්‍යානං, සක්කරෙය්‍යාන සක්කතො;

අපචිතොපචෙය්‍යානං, තස්ස ඉච්ඡාමි හාතවෙ’’ති.

ข้าพเจ้าปรารถนาจะนำน้ำร้อนไปถวายแด่พระมุนี ผู้ที่ปูชนียบุคคลบูชาแล้ว ผู้ที่สักการะบุคคลสักการะแล้ว ผู้ที่บุคคลควรนอบน้อมได้นอบน้อมแล้ว

… උපවාණො ථෙරො….

… พระอุปวาณเถระ …

4. ඉසිදින්නත්ථෙරගාථා

๔. คาถาของพระอิสิทินนเถระ

187.

๑๘๗.

‘‘දිට්ඨා මයා ධම්මධරා උපාසකා, කාමා අනිච්චා ඉති භාසමානා;

සාරත්තරත්තා මණිකුණ්ඩලෙසු, පුත්තෙසු දාරෙසු ච තෙ අපෙක්ඛා.

เราได้เห็นอุบาสกผู้ทรงธรรม กล่าวอยู่ว่า กามทั้งหลายไม่เที่ยง แต่พวกเขากลับกำหนัดยินดีอย่างยิ่งในแก้วมุกดาและตุ้มหู ยังมีความเยื่อใยในบุตรและภรรยา

188.

๑๘๘.

‘‘අද්ධා න ජානන්ති යතොධ ධම්මං, කාමා අනිච්චා ඉති චාපි ආහු;

රාගඤ්ච තෙසං න බලත්ථි ඡෙත්තුං, තස්මා සිතා පුත්තදාරං ධනඤ්චා’’ති.

อุบาสกเหล่านั้นไม่รู้ทั่วถึงธรรมในพระศาสนานี้โดยแท้ แม้จะกล่าวอยู่ว่า กามทั้งหลายไม่เที่ยง ก็จริง แต่ไม่มีกำลังที่จะตัดราคะได้ เพราะฉะนั้น พวกเขาจึงติดข้องอยู่กับบุตร ภรรยา และทรัพย์

… ඉසිදින්නො ථෙරො….

… พระอิสิทินนเถระ …

5. සම්බුලකච්චානත්ථෙරගාථා

๕. คาถาของพระสัมพุลกัจจานเถระ

189.

๑๘๙.

‘‘දෙවො [Pg.257] ච වස්සති දෙවො ච ගළගළායති,එකකො චාහං භෙරවෙ බිලෙ විහරාමි;

තස්ස මය්හං එකකස්ස භෙරවෙ බිලෙ විහරතො,නත්ථි භයං වා ඡම්භිතත්තං වා ලොමහංසො වා.

ฝนย่อมตก ทั้งฟ้าก็คะนอง เราอยู่ผู้เดียวในซอกเขาที่น่าหวาดกลัว เมื่อเราอยู่ผู้เดียวในซอกเขาที่น่าหวาดกลัว ความกลัว ความหวาดสะดุ้ง หรือความขนพองสยองเกล้า ย่อมไม่มีแก่เรานั้น

190.

๑๙๐.

‘‘ධම්මතා මමසා යස්ස මෙ, එකකස්ස භෙරවෙ බිලෙ;

විහරතො නත්ථි භයං වා, ඡම්භිතත්තං වා ලොමහංසො වා’’ති.

ข้อที่ความกลัว ความหวาดสะดุ้ง หรือความขนพองสยองเกล้า ไม่มีแก่เราผู้อยู่ผู้เดียวในซอกเขาที่น่าหวาดกลัว นี้เป็นธรรมดาของเรา

… සම්බුලකච්චානො ථෙරො….

พระสัมพุลกัจจานเถระ

6. නිතකත්ථෙරගාථා

๖. คาถาของพระนิตกเถระ

191.

๑๙๑.

‘‘කස්ස සෙලූපමං චිත්තං, ඨිතං නානුපකම්පති;

විරත්තං රජනීයෙසු, කුප්පනීයෙ න කුප්පති;

යස්සෙවං භාවිතං චිත්තං, කුතො තං දුක්ඛමෙස්සති.

จิตของใครตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว ดุจศิลา ไม่กำหนัดในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ไม่ขัดเคืองในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความขัดเคือง จิตของบุคคลใดอบรมแล้วอย่างนี้ ความทุกข์จะมาถึงบุคคลนั้นได้อย่างไร

192.

๑๙๒.

‘‘මම සෙලූපමං චිත්තං, ඨිතං නානුපකම්පති;

විරත්තං රජනීයෙසු, කුප්පනීයෙ න කුප්පති;

මමෙවං භාවිතං චිත්තං, කුතො මං දුක්ඛමෙස්සතී’’ති.

จิตของเราตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว ดุจศิลา ไม่กำหนัดในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ไม่ขัดเคืองในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความขัดเคือง จิตของเราอบรมแล้วอย่างนี้ ความทุกข์จะมาถึงเราได้อย่างไร

… නිතකො ථෙරො….

พระนิตกเถระ

7. සොණපොටිරියත්ථෙරගාථා

๗. คาถาของพระโสณโปฏิริยเถระ

193.

๑๙๓.

‘‘න තාව සුපිතුං හොති, රත්ති නක්ඛත්තමාලිනී;

පටිජග්ගිතුමෙවෙසා, රත්ති හොති විජානතා.

ราตรีที่ประดับด้วยดาวนักษัตรนี้ ยังไม่ควรจะนอน ราตรีนี้สำหรับผู้รู้แจ้ง ควรเป็นเวลาตื่นอยู่

194.

๑๙๔.

‘‘හත්ථික්ඛන්ධාවපතිතං, කුඤ්ජරො චෙ අනුක්කමෙ;

සඞ්ගාමෙ මෙ මතං සෙය්‍යො, යඤ්චෙ ජීවෙ පරාජිතො’’ති.

ถ้าช้างพึงเหยียบย่ำเราผู้ตกจากคอช้าง ความตายในสงครามประเสริฐกว่าเรา ส่วนการที่เราผู้พ่ายแพ้จะมีชีวิตอยู่ ไม่ประเสริฐเลย

… සොණො පොටිරියො ථෙරො ….

พระโสณโปฏิริยเถระ

8. නිසභත්ථෙරගාථා

๘. คาถาของพระนิสภเถระ

195.

๑๙๕.

‘‘පඤ්ච [Pg.258] කාමගුණෙ හිත්වා, පියරූපෙ මනොරමෙ;

සද්ධාය ඝරා නික්ඛම්ම, දුක්ඛස්සන්තකරො භවෙ.

บุคคลละกามคุณ ๕ ที่มีรูปเป็นที่รัก ที่น่ารื่นรมย์ใจ ออกบวชจากเรือนด้วยศรัทธาแล้ว พึงเป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

196.

๑๙๖.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, සම්පජානො පතිස්සතො’’ති.

เราไม่เพลิดเพลินความตาย ไม่เพลิดเพลินชีวิต มีสติสัมปชัญญะ รอคอยเวลาอยู่

… නිසභො ථෙරො….

พระนิสภเถระ

9. උසභත්ථෙරගාථා

๙. คาถาของพระอุสภเถระ

197.

๑๙๗.

‘‘අම්බපල්ලවසඞ්කාසං, අංසෙ කත්වාන චීවරං;

නිසින්නො හත්ථිගීවායං, ගාමං පිණ්ඩාය පාවිසිං.

เราครองจีวรสีเหมือนใบมะม่วงอ่อนไว้บนบ่า นั่งอยู่บนคอช้าง เข้าไปสู่บ้านเพื่อบิณฑบาต

198.

๑๙๘.

‘‘හත්ථික්ඛන්ධතො ඔරුය්හ, සංවෙගං අලභිං තදා;

සොහං දිත්තො තදා සන්තො, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

ครั้งนั้น เราลงจากคอช้างแล้วได้ความสังเวช เมื่อนั้น เราผู้มัวเมาแล้วได้สลดใจ บัดนี้ เราบรรลุอาสวักขัยแล้ว

… උසභො ථෙරො….

พระอุสภเถระ

10. කප්පටකුරත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาของพระกัปปฏกุรเถระ

199.

๑๙๙.

‘‘අයමිති කප්පටො කප්පටකුරො, අච්ඡාය අතිභරිතාය ;

අමතඝටිකායං ධම්මකටමත්තො, කතපදං ඣානානි ඔචෙතුං.

กัปปฏกุระภิกษุนี้เป็นเพียงผ้าขี้ริ้ว ในเมื่อหม้อน้ำคืออมตธรรมอันใสสะอาดเต็มเปี่ยมอยู่ เธอกลับมีจิตเป็นเพียงผ้าขี้ริ้วจากธรรมะ เพื่อจะเจริญฌานอันเป็นทางที่ควรทำ

200.

๒๐๐.

‘‘මා ඛො ත්වං කප්පට පචාලෙසි, මා ත්වං උපකණ්ණම්හි තාළෙස්සං;

න හි ත්වං කප්පට මත්තමඤ්ඤාසි, සඞ්ඝමජ්ඣම්හි පචලායමානොති.

แน่ะกัปปฏะ ท่านอย่าสัปหงกเลย เราจักไม่ตบที่ใกล้หูของท่าน แน่ะกัปปฏะ ท่านนั่งสัปหงกอยู่ท่ามกลางสงฆ์ ไม่รู้จักประมาณตนเลยหนอ

… කප්පටකුරො ථෙරො….

พระกัปปฏกุรเถระ

වග්ගො චතුත්ථො නිට්ඨිතො.

วรรคที่ ๔ จบ

තස්සුද්දානං –

คาถาสรุปประจำวรรค

මිගසිරො [Pg.259] සිවකො ච, උපවානො ච පණ්ඩිතො;

ඉසිදින්නො ච කච්චානො, නිතකො ච මහාවසී;

පොටිරියපුත්තො නිසභො, උසභො කප්පටකුරොති.

พระมิคสิรเถระ พระสีวกเถระ พระอุปวาณเถระผู้เป็นบัณฑิต พระอิสิทินนเถระ พระกัจจานเถระ พระนิตกเถระผู้มีวสีมาก พระโปฏิริยปุตตเถระ พระนิสภเถระ พระอุสภเถระ และพระกัปปฏกุรเถระ

5. පඤ්චමවග්ගො

๕. วรรคที่ ๕

1. කුමාරකස්සපත්ථෙරගාථා

๑. คาถาของพระกุมารกัสสปเถระ

201.

๒๐๑.

‘‘අහො බුද්ධා අහො ධම්මා, අහො නො සත්ථු සම්පදා;

යත්ථ එතාදිසං ධම්මං, සාවකො සච්ඡිකාහි’’ති.

น่าอัศจรรย์จริงหนอ พระพุทธเจ้าทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริงหนอ พระธรรมทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริงหนอ ความถึงพร้อมแห่งพระศาสดาของเราทั้งหลาย ที่สาวกได้ทำให้แจ้งธรรมะเช่นนี้

202.

๒๐๒.

‘‘අසඞ්ඛෙය්‍යෙසු කප්පෙසු, සක්කායාධිගතා අහූ;

තෙසමයං පච්ඡිමකො, චරිමොයං සමුස්සයො;

ජාතිමරණසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

ในกัปทั้งหลายนับไม่ถ้วน สัตว์ทั้งหลายได้เข้าถึงสักกายะแล้ว อัตภาพนี้เป็นอัตภาพสุดท้ายของเรา อัตภาพนี้เป็นอัตภาพสุดท้าย สังสารวัฏคือชาติและมรณะไม่มีอีกแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก

… කුමාරකස්සපො ථෙරො….

…พระกุมารกัสสปเถระ…

2. ධම්මපාලත්ථෙරගාථා

๒. คาถาของพระธรรมปาลเถระ

203.

๒๐๓.

‘‘යො හවෙ දහරො භික්ඛු, යුඤ්ජති බුද්ධසාසනෙ;

ජාගරො ස හි සුත්තෙසු, අමොඝං තස්ස ජීවිතං.

ภิกษุหนุ่มรูปใดแล ประกอบความเพียรในพระพุทธศาสนา เธอนั้นตื่นอยู่ ในเมื่อผู้อื่นหลับ ชีวิตของภิกษุนั้นไม่เปล่าประโยชน์

204.

๒๐๔.

‘‘තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං;

අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති.

เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญา เมื่อระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงประกอบเนืองๆ ซึ่งศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และการเห็นธรรม

… ධම්මපාලො ථෙරො….

…พระธรรมปาลเถระ…

3. බ්‍රහ්මාලිත්ථෙරගාථා

๓. คาถาของพระพรหมาลิเถระ

205.

๒๐๕.

‘‘කස්සින්ද්‍රියානි සමථඞ්ගතානි, අස්සා යථා සාරථිනා සුදන්තා;

පහීනමානස්ස අනාසවස්ස, දෙවාපි කස්ස පිහයන්ති තාදිනො’’ති.

อินทรีย์ของใครสงบระงับแล้ว เหมือนม้าที่นายสารถีฝึกดีแล้ว แม้เทวดาทั้งหลายก็ย่อมรักใคร่ภิกษุรูปไหน ผู้มีมานะอันละได้แล้ว ไม่มีอาสวะ ผู้คงที่

206.

๒๐๖.

‘‘මය්හින්ද්‍රියානි [Pg.260] සමථඞ්ගතානි, අස්සා යථා සාරථිනා සුදන්තා;

පහීනමානස්ස අනාසවස්ස, දෙවාපි මය්හං පිහයන්ති තාදිනො’’ති.

อินทรีย์ของเราสงบระงับแล้ว เหมือนม้าที่นายสารถีฝึกดีแล้ว แม้เทวดาทั้งหลายก็ย่อมรักใคร่เรา ผู้มีมานะอันละได้แล้ว ไม่มีอาสวะ ผู้คงที่

… බ්‍රහ්මාලි ථෙරො….

…พระพรหมาลิเถระ…

4. මොඝරාජත්ථෙරගාථා

๔. คาถาของพระโมฆราชเถระ

207.

๒๐๗.

‘‘ඡවිපාපක චිත්තභද්දක, මොඝරාජ සතතං සමාහිතො;

හෙමන්තිකසීතකාලරත්තියො, භික්ඛු ත්වංසි කථං කරිස්සසි’’.

ดูก่อนโมฆราช ท่านผู้มีผิวพรรณทราม แต่มีจิตดี ท่านเป็นผู้มีจิตตั้งมั่นเป็นนิตย์ ท่านเป็นภิกษุ จักทำอย่างไรในราตรีทั้งหลายที่เป็นฤดูหนาว มีกาลอันหนาวเย็น

208.

๒๐๘.

‘‘සම්පන්නසස්සා මගධා, කෙවලා ඉති මෙ සුතං;

පලාලච්ඡන්නකො සෙය්‍යං, යථඤ්ඤෙ සුඛජීවිනො’’ති.

ข้าพระองค์ได้สดับมาว่า แคว้นมคธทั้งหมดมีข้าวกล้าสมบูรณ์ ข้าพระองค์จะนอนบนที่นอนที่มุงด้วยฟางข้าว เหมือนชนเหล่าอื่นผู้มีชีวิตอยู่อย่างสบาย

… මොඝරාජා ථෙරො….

…พระโมฆราชเถระ…

5. විසාඛපඤ්චාලපුත්තත්ථෙරගාථා

๕. คาถาของพระวิสาขะปัญจาลบุตรเถระ

209.

๒๐๙.

‘‘න උක්ඛිපෙ නො ච පරික්ඛිපෙ පරෙ, ඔක්ඛිපෙ පාරගතං න එරයෙ;

න චත්තවණ්ණං පරිසාසු බ්‍යාහරෙ, අනුද්ධතො සම්මිතභාණි සුබ්බතො.

ไม่พึงยกตน ไม่พึงข่มผู้อื่น ไม่พึงดูหมิ่น ไม่พึงกระทบกระทั่งท่านผู้ถึงฝั่ง ไม่พึงกล่าวคุณของตนในท่ามกลางบริษัท พึงเป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน พูดพอประมาณ มีวัตรดี

210.

๒๑๐.

‘‘සුසුඛුමනිපුණත්ථදස්සිනා, මතිකුසලෙන නිවාතවුත්තිනා;

සංසෙවිතවුද්ධසීලිනා, නිබ්බානං න හි තෙන දුල්ලභ’’න්ති.

นิพพานเป็นสิ่งที่บุคคลผู้เห็นอรรถอันละเอียดสุขุม ผู้ฉลาดในความคิด มีความประพฤติอ่อนน้อม ผู้มีศีลอันเจริญที่ได้เสพดีแล้ว หาได้โดยไม่ยากเลย

… විසාඛො පඤ්චාලපුත්තො ථෙරො ….

…พระวิสาขะปัญจาลบุตรเถระ…

6. චූළකත්ථෙරගාථා

๖. คาถาของพระจูฬกเถระ

211.

๒๑๑.

‘‘නදන්ති මොරා සුසිඛා සුපෙඛුණා, සුනීලගීවා සුමුඛා සුගජ්ජිනො;

සුසද්දලා චාපි මහාමහී අයං, සුබ්‍යාපිතම්බු සුවලාහකං නභං.

นกยูงทั้งหลายมีหงอนงาม มีแพนหางงาม มีคอเขียวสด มีหน้างาม มีเสียงไพเราะ กำลังส่งเสียงร้อง แผ่นดินใหญ่นี้ก็มีหญ้าเขียวสด มีน้ำแผ่ซ่านไปดี ท้องฟ้าก็มีเมฆสวยงาม

212.

๒๑๒.

‘‘සුකල්ලරූපො [Pg.261] සුමනස්ස ඣායතං, සුනික්කමො සාධු සුබුද්ධසාසනෙ;

සුසුක්කසුක්කං නිපුණං සුදුද්දසං, ඵුසාහි තං උත්තමමච්චුතං පද’’න්ති.

ท่านผู้มีจิตดี มีสภาพอันสมควร จงเพ่งฌานเถิด การบวชในพระพุทธศาสนาเป็นการดี ท่านจงสัมผัสพระนิพพานบทอันสูงสุด ไม่จุติ ซึ่งเป็นธรรมขาวบริสุทธิ์ ละเอียด เห็นได้ยากยิ่ง

… චූළකො ථෙරො….

…พระจูฬกเถระ…

7. අනූපමත්ථෙරගාථා

๗. คาถาของพระอนูปมเถระ

213.

๒๑๓.

‘‘නන්දමානාගතං චිත්තං, සූලමාරොපමානකං;

තෙන තෙනෙව වජසි, යෙන සූලං කලිඞ්ගරං.

จิตที่ยินดีมาแล้ว เปรียบเหมือนถูกนำขึ้นสู่หลาว ท่านย่อมไปในที่นั้นๆ ที่มีหลาวและแกลบ (คือกามคุณ)

214.

๒๑๔.

‘‘තාහං චිත්තකලිං බ්‍රූමි, තං බ්‍රූමි චිත්තදුබ්භකං;

සත්ථා තෙ දුල්ලභො ලද්ධො, මානත්ථෙ මං නියොජයී’’ති.

เราเรียกเจ้านั้นว่าจิตเลวทราม เราเรียกเจ้านั้นว่าจิตผู้ประทุษร้ายมิตร ท่านได้พระศาสดาที่หาได้ยากแล้ว อย่าได้นำเราไปประกอบในสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เลย

… අනූපමො ථෙරො….

…พระอนูปมเถระ…

8. වජ්ජිතත්ථෙරගාථා

๘. คาถาของพระวัชชิตเถระ

215.

๒๑๕.

‘‘සංසරං දීඝමද්ධානං, ගතීසු පරිවත්තිසං;

අපස්සං අරියසච්චානි, අන්ධභූතො පුථුජ්ජනො.

เราเป็นปุถุชนผู้มืดบอด ไม่เห็นอริยสัจ ท่องเที่ยวไปสิ้นกาลนาน เวียนว่ายตายเกิดอยู่ในคติต่างๆ

216.

๒๑๖.

‘‘තස්ස මෙ අප්පමත්තස්ස, සංසාරා විනළීකතා;

සබ්බා ගතී සමුච්ඡින්නා, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

เมื่อเรานั้นไม่ประมาทอยู่ สังสารวัฏทั้งหลายก็ถูกกำจัดแล้ว คติทั้งปวงก็ถูกตัดขาดแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก

… වජ්ජිතො ථෙරො….

…พระวัชชิตเถระ…

9. සන්ධිතත්ථෙරගාථා

๙. คาถาของพระสันธิตเถระ

217.

๒๑๗.

‘‘අස්සත්ථෙ හරිතොභාසෙ, සංවිරූළ්හම්හි පාදපෙ;

එකං බුද්ධගතං සඤ්ඤං, අලභිත්ථං පතිස්සතො.

เราเป็นผู้มีสติ ได้สัญญาอย่างหนึ่งอันไปในพระพุทธเจ้า ที่ต้นโพธิ์อันประเสริฐกว่าต้นไม้ทั้งหลาย มีสีเขียว สดชื่น งอกงามดี

218.

๒๑๘.

‘‘එකතිංසෙ ඉතො කප්පෙ, යං සඤ්ඤමලභිං තදා;

තස්සා සඤ්ඤාය වාහසා, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

ในกัปที่ ๓๑ แต่กัปนี้ เราได้สัญญาใดในกาลนั้น เราอาศัยกำลังแห่งสัญญานั้น จึงได้บรรลุความสิ้นอาสวะ

… සන්ධිතො ථෙරො….

… พระสันธิตเถระ …

වග්ගො පඤ්චමො නිට්ඨිතො.

จบวรรคที่ ๕

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

කුමාරකස්සපො [Pg.262] ථෙරො, ධම්මපාලො ච බ්‍රහ්මාලි;

මොඝරාජා විසාඛො ච, චූළකො ච අනූපමො;

වජ්ජිතො සන්ධිතො ථෙරො, කිලෙසරජවාහනොති.

พระกุมารกัสสปเถระ พระธัมมปาลเถระ พระพรหมาลิเถระ พระโมฆราชเถระ พระวิสาขเถระ พระจูฬกเถระ พระอนูปมเถระ พระวัชชิตเถระ และพระสันธิตเถระผู้ชำระธุลีคือกิเลสได้

දුකනිපාතො නිට්ඨිතො.

จบทุกนิบาต

තත්‍රුද්දානං –

อุทานในทุกนิบาตนั้น คือ

ගාථාදුකනිපාතම්හි, නවුති චෙව අට්ඨ ච;

ථෙරා එකූනපඤ්ඤාසං, භාසිතා නයකොවිදාති.

ท่านผู้ฉลาดในนัยกล่าวว่า ในทุกนิบาต มี ๙๘ คาถา พระเถระ ๔๙ รูปภาษิตไว้

3. තිකනිපාතො

๓. ติกนิบาต

1. අඞ්ගණිකභාරද්වාජත්ථෙරගාථා

๑. คาถาของพระอังคณิกภารทวาชเถระ

219.

๒๑๙.

‘‘අයොනි [Pg.263] සුද්ධිමන්වෙසං, අග්ගිං පරිචරිං වනෙ;

සුද්ධිමග්ගං අජානන්තො, අකාසිං අමරං තපං.

เราเมื่อแสวงหาความบริสุทธิ์โดยอุบายไม่แยบคาย ได้บำเรอไฟอยู่ในป่า ไม่รู้ทางแห่งความบริสุทธิ์ จึงได้ทำตบะที่เขาสมมติว่าเป็นอมตะ (คืออัตตกิลมถานุโยค)

220.

๒๒๐.

‘‘තං සුඛෙන සුඛං ලද්ධං, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

เราได้บรรลุความสุขนั้น (พระนิพพาน) ด้วยความสุข (คือสมถวิปัสสนา) แล้ว ท่านจงดูความเป็นธรรมดีแห่งพระธรรมเถิด วิชชา ๓ เราบรรลุแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราทำเสร็จแล้ว

221.

๒๒๑.

‘‘බ්‍රහ්මබන්ධු පුරෙ ආසිං, ඉදානි ඛොම්හි බ්‍රාහ්මණො;

තෙවිජ්ජො න්හාතකො චම්හි, සොත්තියො චම්හි වෙදගූ’’ති.

ในกาลก่อน เราเป็นเพียงพราหมณ์โดยชาติ แต่บัดนี้สิ เราเป็นพราหมณ์ (ผู้ลอยบาป) ที่แท้จริง เป็นผู้มีวิชชา ๓ เป็นผู้ชำระกิเลสแล้ว เป็นผู้มีความสวัสดี เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งเวท

… අඞ්ගණිකභාරද්වාජො ථෙරො….

… พระอังคณิกภารทวาชเถระ …

2. පච්චයත්ථෙරගාථා

๒. คาถาของพระปัจจยเถระ

222.

๒๒๒.

‘‘පඤ්චාහාහං පබ්බජිතො, සෙඛො අප්පත්තමානසො,විහාරං මෙ පවිට්ඨස්ස, චෙතසො පණිධී අහු.

เราบวชได้ ๕ วัน ยังเป็นเสขะ มีใจยังไม่บรรลุอรหัตตผล เมื่อเราเข้าไปสู่ที่พัก ความตั้งใจแน่วแน่ได้เกิดขึ้น

223.

๒๒๓.

‘‘නාසිස්සං න පිවිස්සාමි, විහාරතො න නික්ඛමෙ;

නපි පස්සං නිපාතෙස්සං, තණ්හාසල්ලෙ අනූහතෙ.

ตราบใดที่ยังถอนลูกศรคือตัณหาขึ้นไม่ได้ เราจักไม่ฉัน ไม่ดื่ม จักไม่ออกจากที่พัก และจักไม่เอนกายลงนอน

224.

๒๒๔.

‘‘තස්ස මෙවං විහරතො, පස්ස වීරියපරක්කමං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

ท่านจงดูความเพียรความบากบั่นของเราผู้เป็นอยู่อย่างนั้นเถิด วิชชา ๓ เราบรรลุแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราทำเสร็จแล้ว

… පච්චයො ථෙරො….

… พระปัจจยเถระ …

3. බාකුලත්ථෙරගාථා

๓. คาถาของพระพากุลเถระ

225.

๒๒๕.

‘‘යො පුබ්බෙ කරණීයානි, පච්ඡා සො කාතුමිච්ඡති;

සුඛා සො ධංසතෙ ඨානා, පච්ඡා ච මනුතප්පති.

ผู้ใดพึงทำกิจที่ควรทำก่อนในภายหลัง ผู้นั้นย่อมเสื่อมจากฐานะอันเป็นสุข ภายหลังย่อมเดือดร้อน

226.

๒๒๖.

‘‘යඤ්හි කයිරා තඤ්හි වදෙ, යං න කයිරා න තං වදෙ;

අකරොන්තං භාසමානං, පරිජානන්ති පණ්ඩිතා.

บุคคลพึงทำกิจใด ก็พึงพูดถึงกิจนั้น ไม่พึงทำกิจใด ก็ไม่พึงพูดถึงกิจนั้น บัณฑิตทั้งหลายย่อมกำหนดรู้คนที่ไม่ทำ ได้แต่พูด

227.

๒๒๗.

‘‘සුසුඛං [Pg.264] වත නිබ්බානං, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතං;

අසොකං විරජං ඛෙමං, යත්ථ දුක්ඛං නිරුජ්ඣතී’’ති.

พระนิพพานที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ เป็นสุขดีหนอ ไม่มีความโศก ปราศจากธุลี เป็นแดนเกษม ซึ่งทุกข์ย่อมดับไป

… බාකුලො ථෙරො….

… พระพากุลเถระ …

4. ධනියත්ථෙරගාථා

๔. คาถาของพระธนิยเถระ

228.

๒๒๘.

‘‘සුඛං චෙ ජීවිතුං ඉච්ඡෙ, සාමඤ්ඤස්මිං අපෙක්ඛවා;

සඞ්ඝිකං නාතිමඤ්ඤෙය්‍ය, චීවරං පානභොජනං.

ถ้าผู้มีความเยื่อใยในสมณเพศปรารถนาจะอยู่อย่างเป็นสุข ก็ไม่พึงดูหมิ่นจีวรและบานโภชนะของสงฆ์

229.

๒๒๙.

‘‘සුඛං චෙ ජීවිතුං ඉච්ඡෙ, සාමඤ්ඤස්මිං අපෙක්ඛවා;

අහි මූසිකසොබ්භංව, සෙවෙථ සයනාසනං.

ถ้าผู้มีความเยื่อใยในสมณเพศปรารถนาจะอยู่อย่างเป็นสุข ก็พึงใช้สอยเสนาสนะ เหมือนงูเข้าไปอาศัยอยู่ในจอมปลวกของหนู

230.

๒๓๐.

‘‘සුඛං චෙ ජීවිතුං ඉච්ඡෙ, සාමඤ්ඤස්මිං අපෙක්ඛවා;

ඉතරීතරෙන තුස්සෙය්‍ය, එකධම්මඤ්ච භාවයෙ’’ති.

ถ้าผู้มีความเยื่อใยในสมณเพศปรารถนาจะอยู่อย่างเป็นสุข ก็พึงยินดีด้วยปัจจัยตามมีตามได้ และพึงเจริญธรรมะอย่างหนึ่ง (คือความไม่ประมาท)

… ධනියො ථෙරො….

พระเถระชื่อว่าธนิยะ...

5. මාතඞ්ගපුත්තත්ථෙරගාථා

๕. มาตังคปุตตเถรคาถา (คาถาทั้งหลายของพระมาตังคปุตตเถระ)

231.

๒๓๑.

‘‘අතිසීතං අතිඋණ්හං, අතිසායමිදං අහු;

ඉති විස්සට්ඨකම්මන්තෙ, ඛණා අච්චෙන්ති මාණවෙ.

“ขณะนี้หนาวเกินไป ร้อนเกินไป เย็นเกินไปแล้ว” คนที่ทอดทิ้งการงานด้วยเหตุอย่างนี้ ขณะ (โอกาสดี) ทั้งหลายย่อมล่วงเลยไป

232.

๒๓๒.

‘‘යො ච සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච, තිණා භිය්‍යො න මඤ්ඤති;

කරං පුරිසකිච්චානි, සො සුඛා න විහායති.

ส่วนผู้ใดไม่สำคัญความหนาวและความร้อนยิ่งไปกว่าหญ้า ทำกิจของบุรุษอยู่ ผู้นั้นย่อมไม่เสื่อมจากความสุข

233.

๒๓๓.

‘‘දබ්බං කුසං පොටකිලං, උසීරං මුඤ්ජපබ්බජං;

උරසා පනුදිස්සාමි, විවෙකමනුබ්‍රූහය’’න්ති.

เราปรารถนาจะเจริญวิเวก จักใช้อกดันหญ้าดับพะ หญ้ากุสะ หญ้าโปฏกิละ แฝก หญ้ามุงและหญ้าปล้องไป

… මාතඞ්ගපුත්තො ථෙරො….

พระมาตังคปุตตเถระ...

6. ඛුජ්ජසොභිතත්ථෙරගාථා

๖. ขุชชโสภิตเถรคาถา (คาถาทั้งหลายของพระขุชชโสภิตเถระ)

234.

๒๓๔.

‘‘යෙ චිත්තකථී බහුස්සුතා, සමණා පාටලිපුත්තවාසිනො;

තෙසඤ්ඤතරොයමායුවා, ද්වාරෙ තිට්ඨති ඛුජ්ජසොභිතො.

สมณะทั้งหลายเหล่าใดเป็นผู้มีถ้อยคำวิจิตร เป็นพหูสูต อยู่ในกรุงปาตลีบุตร ท่านขุชชโสภิตะผู้มีอายุนี้เป็นรูปหนึ่งในสมณะเหล่านั้น ยืนอยู่ที่ประตู

235.

๒๓๕.

‘‘යෙ [Pg.265] චිත්තකථී බහුස්සුතා, සමණා පාටලිපුත්තවාසිනො;

තෙසඤ්ඤතරොයමායුවා, ද්වාරෙ තිට්ඨති මාලුතෙරිතො.

สมณะทั้งหลายเหล่าใดเป็นผู้มีถ้อยคำวิจิตร เป็นพหูสูต อยู่ในกรุงปาตลีบุตร ท่านผู้มีอายุนี้เป็นรูปหนึ่งในสมณะเหล่านั้น อันลมนำมาแล้ว ยืนอยู่ที่ประตู

236.

๒๓๖.

‘‘සුයුද්ධෙන සුයිට්ඨෙන, සඞ්ගාමවිජයෙන ච;

බ්‍රහ්මචරියානුචිණ්ණෙන, එවායං සුඛමෙධතී’’ති.

ท่านผู้นี้เสวยสุขอยู่ได้ เพราะการรบดีแล้ว เพราะการบูชาดีแล้ว เพราะชัยชนะในสงคราม และเพราะการประพฤติพรหมจรรย์

… ඛුජ්ජසොභිතො ථෙරො….

พระขุชชโสภิตเถระ...

7. වාරණත්ථෙරගාථා

๗. วารณเถรคาถา (คาถาทั้งหลายของพระวารณเถระ)

237.

๒๓๗.

‘‘යොධ කොචි මනුස්සෙසු, පරපාණානි හිංසති;

අස්මා ලොකා පරම්හා ච, උභයා ධංසතෙ නරො.

ผู้ใดผู้หนึ่งในหมู่มนุษย์ในโลกนี้ เบียดเบียนสัตว์อื่น ผู้นั้นย่อมเสื่อมจากโลกนี้และโลกหน้าทั้งสอง

238.

๒๓๘.

‘‘යො ච මෙත්තෙන චිත්තෙන, සබ්බපාණානුකම්පති;

බහුඤ්හි සො පසවති, පුඤ්ඤං තාදිසකො නරො.

ส่วนผู้ใดมีจิตเมตตา อนุเคราะห์สัตว์ทั้งปวง ผู้นั้นเป็นเช่นนั้น ย่อมประสบบุญเป็นอันมาก

239.

๒๓๙.

‘‘සුභාසිතස්ස සික්ඛෙථ, සමණූපාසනස්ස ච;

එකාසනස්ස ච රහො, චිත්තවූපසමස්ස චා’’ති.

พึงศึกษาธรรมที่กล่าวดีแล้ว การเข้าไปนั่งใกล้สมณะ การนั่งคนเดียวในที่ลับ และความสงบจิต

… වාරණො ථෙරො….

พระวารณเถระ...

8. වස්සිකත්ථෙරගාථා

๘. วัสสิกเถรคาถา (คาถาทั้งหลายของพระวัสสิกเถระ)

240.

๒๔๐.

‘‘එකොපි සද්ධො මෙධාවී, අස්සද්ධානීධ ඤාතිනං;

ධම්මට්ඨො සීලසම්පන්නො, හොති අත්ථාය බන්ධුනං.

คนมีศรัทธา มีปัญญา ตั้งมั่นในธรรม สมบูรณ์ด้วยศีล แม้คนเดียวในโลกนี้ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่หมู่ญาติและพวกพ้องผู้ไม่มีศรัทธา

241.

๒๔๑.

‘‘නිග්ගය්හ අනුකම්පාය, චොදිතා ඤාතයො මයා;

ඤාතිබන්ධවපෙමෙන, කාරං කත්වාන භික්ඛුසු.

เราอาศัยความอนุเคราะห์ ตักเตือนแล้ว ชักชวนแล้ว ซึ่งหมู่ญาติ พวกเขาได้ทำการต้อนรับในภิกษุทั้งหลาย ด้วยความรักในญาติและพวกพ้อง

242.

๒๔๒.

‘‘තෙ අබ්භතීතා කාලඞ්කතා, පත්තා තෙ තිදිවං සුඛං;

භාතරො මය්හං මාතා ච, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති.

พี่น้องและมารดาของเรานั้นล่วงลับไปแล้ว ได้บรรลุสุขในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกามคุณที่น่าใคร่ ย่อมบันเทิงใจอยู่

… වස්සිකො ථෙරො….

พระวัสสิกเถระ...

9. යසොජත්ථෙරගාථා

๙. ยโสชเถรคาถา (คาถาทั้งหลายของพระยโสชเถระ)

243.

๒๔๓.

‘‘කාලපබ්බඞ්ගසඞ්කාසො, කිසො ධමනිසන්ථතො;

මත්තඤ්ඤූ අන්නපානම්හි, අදීනමනසො නරො’’.

ท่านเป็นคนคล้ายคนขาหัก มีผิวพรรณดำ ซูบผอม มีเนื้อสะพรั่งด้วยเส้นเอ็น รู้ประมาณในข้าวและน้ำ มีใจไม่ท้อถอย

244.

๒๔๔.

‘‘ඵුට්ඨො [Pg.266] ඩංසෙහි මකසෙහි, අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙ;

නාගො සඞ්ගාමසීසෙව, සතො තත්‍රාධිවාසයෙ.

ภิกษุถูกริ้นและยุงสัมผัสแล้วในป่าใหญ่ พึงเป็นผู้มีสติอดกลั้นในป่านั้น เหมือนพญาช้างอดทนในหัวคีบแห่งสงครามฉะนั้น

245.

๒๔๕.

‘‘යථා බ්‍රහ්මා තථා එකො, යථා දෙවො තථා දුවෙ;

යථා ගාමො තථා තයො, කොලාහලං තතුත්තරි’’න්ති.

อยู่รูปเดียวเหมือนพรหม อยู่ ๒ รูปเหมือนเทวดา อยู่ ๓ รูปเหมือนบ้าน เกินกว่านั้นขึ้นไปเป็นความอื้ออึง

… යසොජො ථෙරො….

พระยโสชเถระ...

10. සාටිමත්තියත්ථෙරගාථා

๑๐. สาฏิมัตติยเถรคาถา (คาถาทั้งหลายของพระสาฏิมัตติยเถระ)

246.

๒๔๖.

‘‘අහු තුය්හං පුරෙ සද්ධා, සා තෙ අජ්ජ න විජ්ජති;

යං තුය්හං තුය්හමෙවෙතං, නත්ථි දුච්චරිතං මම.

เมื่อก่อน ท่านเคยมีศรัทธา แต่บัดนี้ศรัทธานั้นของท่านไม่มีแล้ว สิ่งใดเป็นของท่าน สิ่งนั้นจงเป็นของท่านเท่านั้น ความประพฤติชั่วของเราไม่มี

247.

๒๔๗.

‘‘අනිච්චා හි චලා සද්දා, එවං දිට්ඨා හි සා මයා;

රජ්ජන්තිපි විරජ්ජන්ති, තත්ථ කිං ජිය්‍යතෙ මුනි.

ศรัทธาไม่เที่ยงและหวั่นไหว เราเห็นศรัทธานั้นเป็นอย่างนี้แล้ว สัตว์ทั้งหลายบางคราวก็รักกัน บางคราวก็หน่ายกัน ในเรื่องนั้น มุนีจะเสียหายอะไร

248.

๒๔๘.

‘‘පච්චති මුනිනො භත්තං, ථොකං ථොකං කුලෙ කුලෙ;

පිණ්ඩිකාය චරිස්සාමි, අත්ථි ජඞ්ඝබලං මමා’’ති.

ภัตตาหารของมุนีมีสุกอยู่ทีละน้อยๆ ในตระกูลนั้นๆ เราจักเที่ยวไปเพื่อบิณฑบาต กำลังแข้งของเรายังมีอยู่

… සාටිමත්තියො ථෙරො….

… พระสาฏิมัตติยเถระ …

11. උපාලිත්ථෙරගාථා

๑๑. คาถาของพระอุบาลีเถระ

249.

๒๔๙.

‘‘සද්ධාය අභිනික්ඛම්ම, නවපබ්බජිතො නවො;

මිත්තෙ භජෙය්‍ය කල්‍යාණෙ, සුද්ධාජීවෙ අතන්දිතෙ.

ภิกษุใหม่ผู้บวชใหม่ ออกบวชด้วยศรัทธา พึงคบกัลยาณมิตร ผู้มีอาชีวะบริสุทธิ์ ไม่เกียจคร้าน

250.

๒๕๐.

‘‘සද්ධාය අභිනික්ඛම්ම, නවපබ්බජිතො නවො;

සඞ්ඝස්මිං විහරං භික්ඛු, සික්ඛෙථ විනයං බුධො.

ภิกษุใหม่ผู้บวชใหม่ ออกบวชด้วยศรัทธา เป็นผู้มีปัญญา อยู่ในหมู่สงฆ์ พึงศึกษาพระวินัย

251.

๒๕๑.

‘‘සද්ධාය අභිනික්ඛම්ම, නවපබ්බජිතො නවො;

කප්පාකප්පෙසු කුසලො, චරෙය්‍ය අපුරක්ඛතො’’ති.

ภิกษุใหม่ผู้บวชใหม่ ออกบวชด้วยศรัทธา เป็นผู้ฉลาดในสิ่งที่ควรและไม่ควร ไม่มีความปรารถนานำหน้า พึงประพฤติเถิด

… උපාලිත්ථෙරො….

… พระอุบาลีเถระ …

12. උත්තරපාලත්ථෙරගාථා

๑๒. คาถาของพระอุตตรปาลเถระ

252.

๒๕๒.

‘‘පණ්ඩිතං වත මං සන්තං, අලමත්ථවිචින්තකං;

පඤ්ච කාමගුණා ලොකෙ, සම්මොහා පාතයිංසු මං.

ถึงเราจะเป็นบัณฑิต สามารถคิดถึงประโยชน์ได้ แต่กามคุณ ๕ ในโลก ก็ยังทำให้เราผู้หลงใหลตกต่ำไปได้

253.

๒๕๓.

‘‘පක්ඛන්දො මාරවිසයෙ, දළ්හසල්ලසමප්පිතො;

අසක්ඛිං මච්චුරාජස්ස, අහං පාසා පමුච්චිතුං.

เราแล่นเข้าไปในแดนของมาร ถูกลูกศรคือตัณหาอันมั่นคงเสียบติดอยู่ แต่ก็สามารถเพื่อจะหลุดพ้นจากบ่วงของมัจจุราชได้

254.

๒๕๔.

‘‘සබ්බෙ [Pg.267] කාමා පහීනා මෙ, භවා සබ්බෙ පදාලිතා ;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

กามทั้งปวงเราละได้แล้ว ภพทั้งปวงเราทำลายแล้ว ชาติสงสารสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก

… උත්තරපාලො ථෙරො….

… พระอุตตรปาลเถระ …

13. අභිභූතත්ථෙරගාථා

๑๓. คาถาของพระอภิภูตเถระ

255.

๒๕๕.

‘‘සුණාථ ඤාතයො සබ්බෙ, යාවන්තෙත්ථ සමාගතා;

ධම්මං වො දෙසයිස්සාමි, දුක්ඛා ජාති පුනප්පුනං.

หมู่ญาติทั้งหมดเท่าที่ประชุมกันอยู่ในที่นี้ ขอจงฟัง เราจะแสดงธรรมแก่ท่านทั้งหลาย การเกิดบ่อยๆ เป็นทุกข์

256.

๒๕๖.

‘‘ආරම්භථ නික්කමථ, යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ;

ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො.

ท่านทั้งหลายจงปรารภความเพียร จงออกจากทุกข์ จงประกอบความเพียรในพระพุทธศาสนา จงกำจัดเสนาของมัจจุราชเสีย เหมือนช้างทำลายเรือนไม้อ้อฉะนั้น

257.

๒๕๗.

‘‘යො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ, අප්පමත්තො විහස්සති ;

පහාය ජාතිසංසාරං, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සතී’’ති.

ผู้ใดไม่ประมาท อยู่ในธรรมวินัยนี้ ผู้นั้นจะละชาติสงสาร ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

… අභිභූතො ථෙරො….

… พระอภิภูตเถระ …

14. ගොතමත්ථෙරගාථා

๑๔. คาถาของพระโคตมเถระ

258.

๒๕๘.

‘‘සංසරං හි නිරයං අගච්ඡිස්සං, පෙතලොකමගමං පුනප්පුනං;

දුක්ඛමම්හිපි තිරච්ඡානයොනියං, නෙකධා හි වුසිතං චිරං මයා.

เราท่องเที่ยวไป ได้ไปสู่นรกแล้ว ได้ไปสู่เปรตโลกบ่อยๆ เราได้อยู่ในกำเนิดดิรัจฉานอันเป็นทุกข์หลายอย่าง สิ้นกาลนาน

259.

๒๕๙.

‘‘මානුසොපි ච භවොභිරාධිතො, සග්ගකායමගමං සකිං සකිං;

රූපධාතුසු අරූපධාතුසු, නෙවසඤ්ඤිසු අසඤ්ඤිසුට්ඨිතං.

เราได้บรรลุภพมนุษย์แล้ว ได้ไปสู่สวรรค์เป็นครั้งคราว ได้ตั้งอยู่ในรูปธาตุ อรูปธาตุ ในเนวสัญญีและอสัญญีภพ

260.

๒๖๐.

‘‘සම්භවා සුවිදිතා අසාරකා, සඞ්ඛතා පචලිතා සදෙරිතා;

තං විදිත්වා මහමත්තසම්භවං, සන්තිමෙව සතිමා සමජ්ඣග’’න්ති.

ภพทั้งหลายอันเราทราบชัดแล้วว่า ไม่มีสาระ เป็นของถูกปัจจัยปรุงแต่ง หวั่นไหว ถูกตัณหาและทิฏฐิครอบงำ เราทราบอัตภาพของตนนั้นแล้ว มีสติ บรรลุถึงความสงบแล้ว

… ගොතමො ථෙරො….

… พระโคตมเถระ …

15. හාරිතත්ථෙරගාථා

๑๕. คาถาของพระหาริตเถระ

261.

๒๖๑.

‘‘යො පුබ්බෙ කරණීයානි, පච්ඡා සො කාතුමිච්ඡති;

සුඛා සො ධංසතෙ ඨානා, පච්ඡා ච මනුතප්පති.

ผู้ใดพึงทำกิจที่ควรทำในกาลก่อน แต่กลับมาปรารถนาจะทำในภายหลัง ผู้นั้นย่อมเสื่อมจากฐานะอันเป็นสุข และย่อมเดือดร้อนในภายหลัง

262.

๒๖๒.

‘‘යඤ්හි [Pg.268] කයිරා තඤ්හි වදෙ, යං න කයිරා න තං වදෙ;

අකරොන්තං භාසමානං, පරිජානන්ති පණ්ඩිතා.

บุคคลพึงทำกรรมใด พึงกล่าวถึงกรรมนั้น ไม่พึงทำกรรมใด ไม่พึงกล่าวถึงกรรมนั้น บัณฑิตทั้งหลายย่อมกำหนดรู้คนที่ไม่ทำ ได้แต่พูด

263.

๒๖๓.

‘‘සුසුඛං වත නිබ්බානං, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතං;

අසොකං විරජං ඛෙමං, යත්ථ දුක්ඛං නිරුජ්ඣතී’’ති.

พระนิพพานที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว เป็นสุขอย่างยิ่งหนอ เป็นที่ไม่โศก ปราศจากธุลี เป็นแดนเกษม ซึ่งทุกข์ย่อมดับไป

… හාරිතො ථෙරො….

… พระหาริตเถระ …

16. විමලත්ථෙරගාථා

๑๖. คาถาของพระวิมลเถระ

264.

๒๖๔.

‘‘පාපමිත්තෙ විවජ්ජෙත්වා, භජෙය්‍යුත්තමපුග්ගලං;

ඔවාදෙ චස්ස තිට්ඨෙය්‍ය, පත්ථෙන්තො අචලං සුඛං.

ผู้ปรารถนาสุขที่ไม่หวั่นไหว พึงเว้นมิตรชั่วเสีย คบแต่บุคคลสูงสุด และพึงตั้งอยู่ในโอวาทของท่าน

265.

๒๖๕.

‘‘පරිත්තං දාරුමාරුය්හ, යථා සීදෙ මහණ්ණවෙ;

එවං කුසීතමාගම්ම, සාධුජීවීපි සීදති;

තස්මා තං පරිවජ්ජෙය්‍ය, කුසීතං හීනවීරියං.

บุรุษอาศัยไม้แผ่นเล็กๆ พึงจมลงในมหาสมุทร ฉันใด แม้ผู้มีชีวิตดีงาม อาศัยคนเกียจคร้าน ก็ย่อมจมลง ฉันนั้น เพราะฉะนั้น พึงเว้นคนเกียจคร้าน มีความเพียรเลวทรามนั้นเสีย

266.

๒๖๖.

‘‘පවිවිත්තෙහි අරියෙහි, පහිතත්තෙහි ඣායිභි;

නිච්චං ආරද්ධවීරියෙහි, පණ්ඩිතෙහි සහාවසෙ’’ති.

พึงอยู่ร่วมกับบัณฑิตทั้งหลาย ผู้เป็นอริยะ อยู่ในที่สงัด มีตนส่งไปแล้ว เพ่งพินิจ มีความเพียรปรารภแล้วเป็นนิตย์

… විමලො ථෙරො….

พระวิมลเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล

තිකනිපාතො නිට්ඨිතො.

ติกนิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

อุทานคาถาในติกนิบาตนั้น

අඞ්ගණිකො භාරද්වාජො, පච්චයො බාකුලො ඉසි;

ධනියො මාතඞ්ගපුත්තො, සොභිතො වාරණො ඉසි.

พระอังคณิกภารทวาชเถระ พระปัจจยเถระ พระพากุลเถระผู้เป็นฤาษี พระธนิยเถระ พระมาตังคปุตตเถระ พระโสภิตเถระ พระวารณเถระผู้เป็นฤาษี

වස්සිකො ච යසොජො ච, සාටිමත්තියුපාලි ච;

උත්තරපාලො අභිභූතො, ගොතමො හාරිතොපි ච.

พระวสสิกเถระ พระยโสชเถระ พระสาติมัตติยเถระ พระอุบาลีเถระ พระอุตตรปาลเถระ พระอภิภูตเถระ พระโคตมเถระ และพระหาริตเถระ

ථෙරො තිකනිපාතම්හි, නිබ්බානෙ විමලො කතො;

අට්ඨතාලීස ගාථායො, ථෙරා සොළස කිත්තිතාති.

ท่านกล่าวว่า ในติกนิบาต มีพระเถระ ๑๖ รูป รวมทั้งพระวิมลเถระผู้เข้าถึงนิพพาน และมีคาถา ๔๘ คาถา

4. චතුකනිපාතො

๔. จตุกกนิบาต

1. නාගසමාලත්ථෙරගාථා

๑. นาคสมาลเถรคาถา

267.

๒๖๗.

‘‘අලඞ්කතා [Pg.269] සුවසනා, මාලිනී චන්දනුස්සදා;

මජ්ඣෙ මහාපථෙ නාරී, තුරියෙ නච්චති නට්ටකී.

หญิงนักฟ้อนคนหนึ่ง ประดับกาย นุ่งห่มผ้าสวยงาม ทัดทรงดอกไม้ ลูบไล้ด้วยจันทน์ ฟ้อนรำอยู่กลางถนนหลวง ท่ามกลางเสียงดนตรี

268.

๒๖๘.

‘‘පිණ්ඩිකාය පවිට්ඨොහං, ගච්ඡන්තො නං උදික්ඛිසං;

අලඞ්කතං සුවසනං, මච්චුපාසංව ඔඩ්ඩිතං.

เราเข้าไปเพื่อบิณฑบาต เที่ยวไปอยู่ ได้เห็นนางนักฟ้อนนั้น ผู้ประดับกาย นุ่งห่มผ้าสวยงาม ราวกะบ่วงแห่งมัจจุราชที่ดักไว้

269.

๒๖๙.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

ลำดับนั้น โยนิโสมนสิการได้เกิดขึ้นแก่เรา โทษปรากฏขึ้นแล้ว ความเบื่อหน่ายก็ตั้งมั่น

270.

๒๗๐.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

แต่นั้น จิตของเราก็หลุดพ้นแล้ว ท่านจงดูความเป็นธรรมดีแห่งพระธรรมเถิด เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราก็ได้ทำเสร็จแล้ว

… නාගසමාලො ථෙරො….

พระนาคสมาลเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล

2. භගුත්ථෙරගාථා

๒. ภคุเถรคาถา

271.

๒๗๑.

‘‘අහං මිද්ධෙන පකතො, විහාරා උපනික්ඛමිං;

චඞ්කමං අභිරුහන්තො, තත්ථෙව පපතිං ඡමා.

เราถูกความง่วงครอบงำ ออกจากวิหารแล้ว กำลังขึ้นสู่ที่จงกรม ก็ล้มลงบนพื้นดินในที่นั้นเอง

272.

๒๗๒.

‘‘ගත්තානි පරිමජ්ජිත්වා, පුනපාරුය්හ චඞ්කමං;

චඞ්කමෙ චඞ්කමිං සොහං, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො.

เราลูบตัวแล้วขึ้นสู่ที่จงกรมอีกครั้งหนึ่ง ได้จงกรมในที่จงกรมนั้น โดยมีจิตตั้งมั่นดีแล้วในภายใน

273.

๒๗๓.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

ลำดับนั้น โยนิโสมนสิการได้เกิดขึ้นแก่เรา โทษปรากฏขึ้นแล้ว ความเบื่อหน่ายก็ตั้งมั่น

274.

๒๗๔.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

แต่นั้น จิตของเราก็หลุดพ้นแล้ว ท่านจงดูความเป็นธรรมดีแห่งพระธรรมเถิด เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราก็ได้ทำเสร็จแล้ว

… භගුත්ථෙරො….

พระภคุเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล

3. සභියත්ථෙරගාථා

๓. สภิยเถรคาถา

275.

๒๗๕.

‘‘පරෙ ච න විජානන්ති, මයමෙත්ථ යමාමසෙ;

යෙ ච තත්ථ විජානන්ති, තතො සම්මන්ති මෙධගා.

คนเหล่าอื่นไม่รู้สึกตัวว่า ‘พวกเราจะย่อยยับในท่ามกลางสงฆ์นี้’ ส่วนชนเหล่าใดในที่นั้นรู้สึกตัว การทะเลาะวิวาทของชนเหล่านั้นย่อมสงบระงับไปได้

276.

๒๗๖.

‘‘යදා ච අවිජානන්තා, ඉරියන්ත්‍යමරා විය;

විජානන්ති ච යෙ ධම්මං, ආතුරෙසු අනාතුරා.

เมื่อใด ชนทั้งหลายผู้ไม่รู้ ประพฤติตนดุจผู้ไม่ตาย ส่วนผู้ใดรู้ธรรม ผู้นั้นไม่มีความเจ็บไข้ในหมู่สัตว์ผู้มีความเจ็บไข้

277.

๒๗๗.

‘‘යං [Pg.270] කිඤ්චි සිථිලං කම්මං, සංකිලිට්ඨඤ්ච යං වතං;

සඞ්කස්සරං බ්‍රහ්මචරියං, න තං හොති මහප්ඵලං.

กรรมใดที่ทำย่อหย่อน วัตรใดที่เศร้าหมอง และพรหมจรรย์ใดที่น่ารังเกียจ กรรม วัตร และพรหมจรรย์นั้น ไม่มีผลมาก

278.

๒๗๘.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

ආරකා හොති සද්ධම්මා, නභං පුථවියා යථා’’ති.

ผู้ใดไม่มีความเคารพในเพื่อนพรหมจรรย์ ผู้นั้นย่อมอยู่ห่างไกลจากพระสัทธรรม เหมือนท้องฟ้าอยู่ห่างไกลจากแผ่นดิน

… සභියො ථෙරො….

พระสภิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล

4. නන්දකත්ථෙරගාථා

๔. นันทกเถรคาถา

279.

๒๗๙.

‘‘ධිරත්ථු පූරෙ දුග්ගන්ධෙ, මාරපක්ඛෙ අවස්සුතෙ;

නවසොතානි තෙ කායෙ, යානි සන්දන්ති සබ්බදා.

น่าติเตียนนัก กายนี้เต็มด้วยของไม่สะอาด มีกลิ่นเหม็น เป็นฝ่ายแห่งมาร ไหลเยิ้มอยู่เป็นนิตย์ ในกายของท่านมีช่อง ๙ ช่อง ที่ไหลออกอยู่ตลอดเวลา

280.

๒๘๐.

‘‘මා පුරාණං අමඤ්ඤිත්ථො, මාසාදෙසි තථාගතෙ;

සග්ගෙපි තෙ න රජ්ජන්ති, කිමඞ්ගං පන මානුසෙ.

ท่านอย่าได้สำคัญถึงเรื่องเก่า อย่าได้ประมาทในพระตถาคตสาวก ท่านเหล่านั้นแม้ในสวรรค์ก็ไม่กำหนัดยินดี จะป่วยกล่าวไปไยในกามของมนุษย์

281.

๒๘๑.

‘‘යෙ ච ඛො බාලා දුම්මෙධා, දුම්මන්තී මොහපාරුතා;

තාදිසා තත්ථ රජ්ජන්ති, මාරඛිත්තම්හි බන්ධනෙ.

ก็ชนเหล่าใดเป็นพาล มีปัญญาทราม มีความดำริชั่ว ถูกโมหะหุ้มห่อไว้ ชนเช่นนั้นย่อมกำหนัดในบ่วงที่มารดักไว้นั้น

282.

๒๘๒.

‘‘යෙසං රාගො ච දොසො ච, අවිජ්ජා ච විරාජිතා;

තාදී තත්ථ න රජ්ජන්ති, ඡින්නසුත්තා අබන්ධනා’’ති.

ส่วนชนเหล่าใดมีราคะ โทสะ และอวิชชาอันคลายแล้ว ชนเช่นนั้นเป็นผู้มีเชือกขาด ไม่มีเครื่องผูกพัน ย่อมไม่กำหนัดในบ่วงนั้น

… නන්දකො ථෙරො….

... พระนันทกเถระ ...

5. ජම්බුකත්ථෙරගාථා

๕. คาถาของพระชัมพุกเถระ

283.

๒๘๓.

‘‘පඤ්චපඤ්ඤාසවස්සානි, රජොජල්ලමධාරයිං;

භුඤ්ජන්තො මාසිකං භත්තං, කෙසමස්සුං අලොචයිං.

เราได้ทรงไว้ซึ่งธุลีและของสกปรกตลอด ๕๕ ปี บริโภคภัตตาหารเดือนละครั้ง ให้ถอนผมและหนวด

284.

๒๘๔.

‘‘එකපාදෙන අට්ඨාසිං, ආසනං පරිවජ්ජයිං;

සුක්ඛගූථානි ච ඛාදිං, උද්දෙසඤ්ච න සාදියිං.

เราได้ยืนด้วยเท้าข้างเดียว ได้เว้นอาสนะ ได้เคี้ยวกินอุจจาระแห้ง และไม่ยินดีอาหารที่เขานิมนต์

285.

๒๘๕.

‘‘එතාදිසං කරිත්වාන, බහුං දුග්ගතිගාමිනං;

වුය්හමානො මහොඝෙන, බුද්ධං සරණමාගමං.

เราทำกรรมที่นำไปสู่ทุคติเช่นนี้ไว้มาก ถูกห้วงน้ำใหญ่พัดไปอยู่ ได้ถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ

286.

๒๘๖.

‘‘සරණගමනං පස්ස, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

ท่านทั้งหลายจงดูการถึงสรณะของเรา จงดูความเป็นธรรมดีแห่งพระธรรม เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าเราได้ทำเสร็จแล้ว

… ජම්බුකො ථෙරො….

... พระชัมพุกเถระ ...

6. සෙනකත්ථෙරගාථා

๖. คาถาของพระเสนกเถระ

287.

๒๘๗.

‘‘ස්වාගතං [Pg.271] වත මෙ ආසි, ගයායං ගයඵග්ගුයා;

යං අද්දසාසිං සම්බුද්ධං, දෙසෙන්තං ධම්මමුත්තමං.

การมาของเราเป็นการมาดีหนอ ที่ตำบลคยา ในงานนักขัตฤกษ์เดือนสาม เพราะเราได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าผู้ทรงแสดงธรรมอันสูงสุด

288.

๒๘๘.

‘‘මහප්පභං ගණාචරියං, අග්ගපත්තං විනායකං;

සදෙවකස්ස ලොකස්ස, ජිනං අතුලදස්සනං.

ผู้มีพระประภามมาก เป็นอาจารย์ของหมู่คณะ ผู้ถึงความเป็นผู้เลิศ เป็นผู้นำ เป็นผู้ชนะในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มีทัศนะที่หาผู้เปรียบมิได้

289.

๒๘๙.

‘‘මහානාගං මහාවීරං, මහාජුතිමනාසවං;

සබ්බාසවපරික්ඛීණං, සත්ථාරමකුතොභයං.

ผู้เป็นพระมหานาค มีความเพียรใหญ่ มีเดชมาก ไม่มีอาสวะ มีอาสวะทั้งปวงสิ้นแล้ว เป็นศาสดา ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ

290.

๒๙๐.

‘‘චිරසංකිලිට්ඨං වත මං, දිට්ඨිසන්දානබන්ධිතං ;

විමොචයි සො භගවා, සබ්බගන්ථෙහි සෙනක’’න්ති.

พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ได้ทรงเปลื้องเราผู้ชื่อว่าเสนกะ ผู้เศร้าหมองสิ้นกาลนาน ผู้ถูกเครื่องผูกคือทิฏฐิผูกไว้แล้ว จากเครื่องผูกทั้งปวง

… සෙනකො ථෙරො….

... พระเสนกเถระ ...

7. සම්භූතත්ථෙරගාථා

๗. คาถาของพระสัมภูตเถระ

291.

๒๙๑.

‘‘යො දන්ධකාලෙ තරති, තරණීයෙ ච දන්ධයෙ;

අයොනි සංවිධානෙන, බාලො දුක්ඛං නිගච්ඡති.

ผู้ใดรีบร้อนในกาลที่ควรทำช้า และทำช้าในกาลที่ควรจะรีบร้อน ผู้นั้นเป็นคนพาล ย่อมเข้าถึงทุกข์ เพราะการจัดการโดยไม่แยบคาย

292.

๒๙๒.

‘‘තස්සත්ථා පරිහායන්ති, කාළපක්ඛෙව චන්දිමා;

ආයසක්‍යඤ්ච පප්පොති, මිත්තෙහි ච විරුජ්ඣති.

ประโยชน์ทั้งหลายของบุคคลนั้นย่อมเสื่อมไป เหมือนดวงจันทร์ในกาฬปักษ์ เขาย่อมถึงความไม่มีชื่อเสียง และย่อมผิดใจกับมิตรทั้งหลาย

293.

๒๙๓.

‘‘යො දන්ධකාලෙ දන්ධෙති, තරණීයෙ ච තාරයෙ;

යොනිසො සංවිධානෙන, සුඛං පප්පොති පණ්ඩිතො.

ส่วนผู้ใดทำช้าในกาลที่ควรทำช้า และรีบร้อนในกาลที่ควรจะรีบร้อน ผู้นั้นเป็นบัณฑิต ย่อมถึงสุข เพราะการจัดการโดยแยบคาย

294.

๒๙๔.

‘‘තස්සත්ථා පරිපූරෙන්ති, සුක්කපක්ඛෙව චන්දිමා;

යසො කිත්තිඤ්ච පප්පොති, මිත්තෙහි න විරුජ්ඣතී’’ති.

ประโยชน์ทั้งหลายของบุคคลนั้นย่อมเต็มเปี่ยม เหมือนดวงจันทร์ในสุกกปักษ์ เขาย่อมถึงยศและเกียรติ และไม่ผิดใจกับมิตรทั้งหลาย

… සම්භූතො ථෙරො….

... พระสัมภูตเถระ ...

8. රාහුලත්ථෙරගාථා

๘. คาถาของพระราหุลเถระ

295.

๒๙๕.

‘‘උභයෙනෙව සම්පන්නො, රාහුලභද්දොති මං විදූ;

යඤ්චම්හි පුත්තො බුද්ධස්ස, යඤ්ච ධම්මෙසු චක්ඛුමා.

ผู้รู้ทั้งหลายรู้จักเราว่า ราหุลผู้เจริญ เพราะสมบูรณ์ด้วยเหตุ ๒ ประการ คือ เพราะเราเป็นบุตรของพระพุทธเจ้า และเพราะเราเป็นผู้มีจักษุในธรรมทั้งหลาย

296.

๒๙๖.

‘‘යඤ්ච මෙ ආසවා ඛීණා, යඤ්ච නත්ථි පුනබ්භවො;

අරහා දක්ඛිණෙය්‍යොම්හි, තෙවිජ්ජො අමතද්දසො.

เพราะอาสวะทั้งหลายของเราสิ้นแล้ว และเพราะภพใหม่ไม่มีอีก เราจึงเป็นพระอรหันต์ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้มีวิชชา ๓ เป็นผู้เห็นอมตธรรม

297.

๒๙๗.

‘‘කාමන්ධා [Pg.272] ජාලපච්ඡන්නා, තණ්හාඡාදනඡාදිතා;

පමත්තබන්ධුනා බද්ධා, මච්ඡාව කුමිනාමුඛෙ.

สัตว์เหล่านี้มืดบอดเพราะกาม ถูกข่ายคือตัณหาปกคลุมไว้แล้ว ถูกเครื่องมุงคือตัณหาปิดบังไว้แล้ว ถูกเครื่องผูกคือความประมาทผูกไว้แล้ว เหมือนปลาที่ติดอยู่ในปากไซฉะนั้น

298.

๒๙๘.

‘‘තං කාමං අහමුජ්ඣිත්වා, ඡෙත්වා මාරස්ස බන්ධනං;

සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො’’ති.

เราละกามนั้นแล้ว ตัดเครื่องผูกของมาร ถอนตัณหาขึ้นได้พร้อมทั้งราก เป็นผู้เยือกเย็น ดับสนิทแล้ว

… රාහුලො ථෙරො….

... พระราหุลเถระ ...

9. චන්දනත්ථෙරගාථා

๙. คาถาของพระจันทนเถระ

299.

๒๙๙.

‘‘ජාතරූපෙන සඤ්ඡන්නා, දාසීගණපුරක්ඛතා;

අඞ්කෙන පුත්තමාදාය, භරියා මං උපාගමි.

ภรรยาของเราประดับประดาด้วยทอง มีหมู่ทาสีแวดล้อม อุ้มบุตรเข้ามาหาเรา

300.

๓๐๐.

‘‘තඤ්ච දිස්වාන ආයන්තිං, සකපුත්තස්ස මාතරං;

අලඞ්කතං සුවසනං, මච්චුපාසංව ඔඩ්ඩිතං.

เราเห็นมารดาของบุตรตนนั้น ผู้ประดับประดา นุ่งห่มผ้าสวยงาม กำลังเดินมา เหมือนบ่วงของมัจจุที่ดักไว้

301.

๓๐๑.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

ลำดับนั้น การทำไว้ในใจโดยแยบคายได้เกิดขึ้นแก่เรา โทษได้ปรากฏขึ้น ความเบื่อหน่ายก็ตั้งมั่นอยู่

302.

๓๐๒.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

แต่นั้น จิตของเราก็หลุดพ้น ท่านจงดูความเป็นธรรมดีแห่งพระธรรม เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าเราได้ทำเสร็จแล้ว

… චන්දනො ථෙරො….

พระจันทนเถระ...

10. ධම්මිකත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาของพระธัมมิกเถระ

303.

๓๐๓.

‘‘ධම්මො හවෙ රක්ඛති ධම්මචාරිං, ධම්මො සුචිණ්ණො සුඛමාවහති;

එසානිසංසො ධම්මෙ සුචිණ්ණෙ, න දුග්ගතිං ගච්ඡති ධම්මචාරී.

ธรรมแล ย่อมรักษาผู้ประพฤติธรรม ธรรมที่ประพฤติดีแล้วย่อมนำสุขมาให้ นี้เป็นอานิสงส์ในธรรมที่ประพฤติดีแล้ว ผู้ประพฤติธรรมย่อมไม่ไปสู่ทุคติ

304.

๓๐๔.

‘‘නහි ධම්මො අධම්මො ච, උභො සමවිපාකිනො;

අධම්මො නිරයං නෙති, ධම්මො පාපෙති සුග්ගතිං.

ธรรมและอธรรมทั้ง ๒ อย่างนี้ มีวิบากไม่เสมอกัน อธรรมย่อมนำไปสู่นรก ส่วนธรรมย่อมให้ถึงสุคติ

305.

๓๐๕.

‘‘තස්මා හි ධම්මෙසු කරෙය්‍ය ඡන්දං, ඉති මොදමානො සුගතෙන තාදිනා;

ධම්මෙ ඨිතා සුගතවරස්ස සාවකා, නීයන්ති ධීරා සරණවරග්ගගාමිනො.

เพราะเหตุนั้น บัณฑิตพึงทำความพอใจในธรรมทั้งหลาย ด้วยว่าพระสาวกของพระสุคตผู้ประเสริฐ ผู้คงที่ บันเทิงอยู่ ตั้งมั่นอยู่ในธรรมทั้งหลาย เป็นผู้มีปัญญา ไปสู่สรณะอันประเสริฐ ย่อมออกจากทุกข์ได้

306.

๓๐๖.

‘‘විප්ඵොටිතො [Pg.273] ගණ්ඩමූලො, තණ්හාජාලො සමූහතො;

සො ඛීණසංසාරො න චත්ථි කිඤ්චනං,චන්දො යථා දොසිනා පුණ්ණමාසිය’’න්ති.

เราทำลายหัวฝีคืออุปาทานขันธ์ได้แล้ว ถอนข่ายคือตัณหาขึ้นได้แล้ว เรานั้นสิ้นสงสารแล้ว ไม่มีกิเลสเครื่องกังวล เหมือนพระจันทร์ในวันเพ็ญปราศจากมลทิน ฉะนั้น

… ධම්මිකො ථෙරො….

พระธัมมิกเถระ...

11. සප්පකත්ථෙරගාථා

๑๑. คาถาของพระสัปปกเถระ

307.

๓๐๗.

‘‘යදා බලාකා සුචිපණ්ඩරච්ඡදා, කාළස්ස මෙඝස්ස භයෙන තජ්ජිතා;

පලෙහිති ආලයමාලයෙසිනී, තදා නදී අජකරණී රමෙති මං.

ในกาลใด ฝูงนกกระเรียนมีปีกขาวสะอาด ถูกคุกคามเพราะกลัวเมฆดำ แสวงหารังแล้วจักบินไปสู่รัง ในกาลนั้น แม่น้ำอชกรณีย่อมยังเราให้รื่นรมย์

308.

๓๐๘.

‘‘යදා බලාකා සුවිසුද්ධපණ්ඩරා, කාළස්ස මෙඝස්ස භයෙන තජ්ජිතා;

පරියෙසති ලෙණමලෙණදස්සිනී, තදා නදී අජකරණී රමෙති මං.

ในกาลใด ฝูงนกกระเรียนขาวบริสุทธิ์ ถูกคุกคามเพราะกลัวเมฆดำ มองไม่เห็นที่หลบเร้น จึงแสวงหาที่หลบเร้น ในกาลนั้น แม่น้ำอชกรณีย่อมยังเราให้รื่นรมย์

309.

๓๐๙.

‘‘කං නු තත්ථ න රමෙන්ති, ජම්බුයො උභතො තහිං;

සොභෙන්ති ආපගාකූලං, මම ලෙණස්ස පච්ඡතො.

ต้นหว้าที่เกิดอยู่ ณ ที่นั้น ที่ฝั่งทั้งสองแห่งแม่น้ำอชกรณี เบื้องหลังถ้ำของเรา ย่อมยังฝั่งแม่น้ำให้งดงาม ต้นหว้าเหล่านั้นจะไม่ยังใครให้รื่นรมย์ได้เล่า

310.

๓๑๐.

‘‘තා මතමදසඞ්ඝසුප්පහීනා,භෙකා මන්දවතී පනාදයන්ති;

‘නාජ්ජ ගිරිනදීහි විප්පවාසසමයො,ඛෙමා අජකරණී සිවා සුරම්මා’’’ති.

ฝูงกบที่ละฝูงงูได้เด็ดขาด ส่งเสียงร้องไพเราะอยู่ว่า ‘วันนี้ไม่ใช่เวลาที่จะต้องพรากจากแม่น้ำที่ไหลมาจากภูเขา แม่น้ำอชกรณีเกษม ปลอดภัย น่ารื่นรมย์’

… සප්පකො ථෙරො….

พระสัปปกเถระ...

12. මුදිතත්ථෙරගාථා

๑๒. คาถาของพระมุทิตเถระ

311.

๓๑๑.

‘‘පබ්බජිං ජීවිකත්ථොහං, ලද්ධාන උපසම්පදං;

තතො සද්ධං පටිලභිං, දළ්හවීරියො පරක්කමිං.

เราบวชเพราะประสงค์จะเลี้ยงชีพ ครั้นได้อุปสมบทแล้ว ภายหลังจึงได้ศรัทธา เรามีความเพียรมั่นคง บากบั่นพากเพียร

312.

๓๑๒.

‘‘කාමං භිජ්ජතුයං කායො, මංසපෙසී විසීයරුං ;

උභො ජණ්ණුකසන්ධීහි, ජඞ්ඝායො පපතන්තු මෙ.

ร่างกายนี้จะแตกก็เชิญแตกไปเถิด ชิ้นเนื้อทั้งหลายจงกระจัดกระจายไป แข้งทั้งสองของเราจงหลุดออกจากข้อเข่าทั้งสอง

313.

๓๑๓.

‘‘නාසිස්සං [Pg.274] න පිවිස්සාමි, විහාරා ච න නික්ඛමෙ;

නපි පස්සං නිපාතෙස්සං, තණ්හාසල්ලෙ අනූහතෙ.

เมื่อยังถอนลูกศรคือตัณหาขึ้นไม่ได้ เราจักไม่กิน ไม่ดื่ม จักไม่ออกจากวิหาร และจักไม่เอนกายลงนอน

314.

๓๑๔.

‘‘තස්ස මෙවං විහරතො, පස්ස වීරියපරක්කමං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

ท่านจงดูความเพียรความบากบั่นของเราผู้เป็นอยู่อย่างนี้เถิด เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

… මුදිතො ථෙරො….

พระมุทิตเถระ...

චතුක්කනිපාතො නිට්ඨිතො.

จตุกกนิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

หัวข้อเรื่องในจตุกกนิบาตนั้น

නාගසමාලො භගු ච, සභියො නන්දකොපි ච;

ජම්බුකො සෙනකො ථෙරො, සම්භූතො රාහුලොපි ච.

พระนาคสมาลเถระ พระภคุเถระ พระสภิยเถระ พระนันทกเถระ พระชัมพุกเถระ พระเสนกเถระ พระสัมภูตเถระ และพระราหุลเถระ

භවති චන්දනො ථෙරො, දසෙතෙ බුද්ධසාවකා;

ධම්මිකො සප්පකො ථෙරො, මුදිතො චාපි තෙ තයො;

ගාථායො ද්වෙ ච පඤ්ඤාස, ථෙරා සබ්බෙපි තෙරසාති.

พระจันทนเถระ รวมเป็นพระพุทธสาวก ๑๐ รูป พระธัมมิกเถระ พระสัปปกเถระ และพระมุทิตเถระ อีก ๓ รูป คาถา ๕๒ คาถา พระเถระทั้งหมด ๑๓ รูป

5. පඤ්චකනිපාතො

๕. ปัญจกนิบาต

1. රාජදත්තත්ථෙරගාථා

๑. คาถาของพระราชทัตตเถระ

315.

๓๑๕.

‘‘භික්ඛු [Pg.275] සිවථිකං ගන්ත්වා, අද්දස ඉත්ථිමුජ්ඣිතං;

අපවිද්ධං සුසානස්මිං, ඛජ්ජන්තිං කිමිහී ඵුටං.

ภิกษุรูปหนึ่งไปป่าช้า ได้เห็นร่างหญิงที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า ถูกหมู่หนอนฟอนกินอยู่

316.

๓๑๖.

‘‘යඤ්හි එකෙ ජිගුච්ඡන්ති, මතං දිස්වාන පාපකං;

කාමරාගො පාතුරහු, අන්ධොව සවතී අහුං.

ชนบางพวกเห็นซากศพที่น่าเกลียดแล้ว ย่อมเกลียดชัง แต่เรากลับเกิดกามราคะขึ้น เหมือนคนตาบอด เพราะซากศพนั้นมีของไม่สะอาดไหลออกอยู่

317.

๓๑๗.

‘‘ඔරං ඔදනපාකම්හා, තම්හා ඨානා අපක්කමිං;

සතිමා සම්පජානොහං, එකමන්තං උපාවිසිං.

เราได้หลีกออกจากที่นั้นโดยเร็วกว่าเวลาที่หุงข้าวหม้อหนึ่งจะสุก เราเป็นผู้มีสติสัมปชัญญะ เข้าไปนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง

318.

๓๑๘.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

ลำดับนั้น โยนิโสมนสิการได้เกิดขึ้นแก่เรา โทษได้ปรากฏขึ้น ความเบื่อหน่ายก็ตั้งมั่นอยู่

319.

๓๑๙.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

ลำดับนั้น จิตของเราได้หลุดพ้นแล้ว ท่านจงดูความเป็นธรรมดีแห่งพระธรรมเถิด เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

… රාජදත්තො ථෙරො….

พระราชทัตตเถระ... (ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้)

2. සුභූතත්ථෙරගාථා

๒. คาถาของพระสุภูตเถระ

320.

๓๒๐.

‘‘අයොගෙ යුඤ්ජමත්තානං, පුරිසො කිච්චමිච්ඡකො ;

චරං චෙ නාධිගච්ඡෙය්‍ය, ‘තං මෙ දුබ්භගලක්ඛණං’.

บุรุษผู้ต้องการกิจ ประกอบตนในสิ่งที่ไม่ควรประกอบ ประพฤติอยู่ พึงไม่บรรลุ (สิ่งที่ต้องการ) เราได้ประกอบตนในสิ่งอันเป็นลักษณะแห่งความอาภัพนั้นแล้ว

321.

๓๒๑.

‘‘අබ්බූළ්හං අඝගතං විජිතං, එකඤ්චෙ ඔස්සජෙය්‍ය කලීව සියා;

සබ්බානිපි චෙ ඔස්සජෙය්‍ය අන්ධොව සියා, සමවිසමස්ස අදස්සනතො.

ชีวิตที่ถูกกิเลสอันมีความเบียดเบียนครอบงำ ยังไม่ได้ถอนขึ้น หากสละธรรมอย่างหนึ่งเสีย ก็จะเป็นเหมือนคนเลว หากสละธรรมทั้งปวง ก็จะเป็นเหมือนคนบอด เพราะไม่เห็นสิ่งที่เสมอกันและไม่เสมอกัน

322.

๓๒๒.

‘‘යඤ්හි කයිරා තඤ්හි වදෙ, යං න කයිරා න තං වදෙ;

අකරොන්තං භාසමානං, පරිජානන්ති පණ්ඩිතා.

บุคคลพึงทำสิ่งใด ก็พึงพูดถึงสิ่งนั้น ไม่พึงทำสิ่งใด ก็ไม่พึงพูดถึงสิ่งนั้น บัณฑิตทั้งหลายย่อมกำหนดรู้คนที่ไม่ทำ แต่สักว่าพูด

323.

๓๒๓.

‘‘යථාපි රුචිරං පුප්ඵං, වණ්ණවන්තං අගන්ධකං;

එවං සුභාසිතා වාචා, අඵලා හොති අකුබ්බතො.

ดอกไม้อันงาม มีสีสัน แต่ไม่มีกลิ่น ฉันใด วาจาสุภาษิตย่อมไม่มีผลแก่ผู้ไม่ทำตาม ฉันนั้น

324.

๓๒๔.

‘‘යථාපි [Pg.276] රුචිරං පුප්ඵං, වණ්ණවන්තං සුගන්ධකං ;

එවං සුභාසිතා වාචා, සඵලා හොති කුබ්බතො’’ති.

ดอกไม้อันงาม มีสีสัน ทั้งมีกลิ่นหอม ฉันใด วาจาสุภาษิตย่อมมีผลแก่ผู้ประพฤติตาม ฉันนั้น

… සුභූතො ථෙරො….

พระสุภูตเถระ... (ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้)

3. ගිරිමානන්දත්ථෙරගාථා

๓. คาถาของพระคิริมานันทเถระ

325.

๓๒๕.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

තස්සං විහරාමි වූපසන්තො, අථ චෙ පත්ථයසී පවස්ස දෙව.

ฝนย่อมตกประดุจเสียงขับร้องอันไพเราะ กุฎีของเรามุงบังดีแล้ว สบาย ไม่อับลม เราอยู่ในกุฎีนั้น เป็นผู้สงบระงับอยู่ ดูกรเทพ ถ้าท่านปรารถนา ก็จงตกลงมาเถิด

326.

๓๒๖.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

තස්සං විහරාමි සන්තචිත්තො, අථ චෙ පත්ථයසී පවස්ස දෙව.

ฝนย่อมตกประดุจเสียงขับร้องอันไพเราะ กุฎีของเรามุงบังดีแล้ว สบาย ไม่อับลม เราอยู่ในกุฎีนั้น มีจิตสงบอยู่ ดูกรเทพ ถ้าท่านปรารถนา ก็จงตกลงมาเถิด

327.

๓๒๗.

‘‘වස්සති දෙවො…පෙ… තස්සං විහරාමි වීතරාගො…පෙ….

ฝนย่อมตก... เราอยู่ในกุฎีนั้น เป็นผู้ปราศจากราคะอยู่...

328.

๓๒๘.

‘‘වස්සති දෙවො…පෙ… තස්සං විහරාමි වීතදොසො…පෙ….

ฝนย่อมตก... เราอยู่ในกุฎีนั้น เป็นผู้ปราศจากโทสะอยู่...

329.

๓๒๙.

‘‘වස්සති දෙවො…පෙ… තස්සං විහරාමි වීතමොහො;

අථ චෙ පත්ථයසී පවස්ස දෙවා’’ති.

ฝนย่อมตก... เราอยู่ในกุฎีนั้น เป็นผู้ปราศจากโมหะอยู่ ดูกรเทพ ถ้าท่านปรารถนา ก็จงตกลงมาเถิด

… ගිරිමානන්දො ථෙරො….

พระคิริมานันทเถระ... (ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้)

4. සුමනත්ථෙරගාථා

๔. คาถาของพระสุมนเถระ

330.

๓๓๐.

‘‘යං පත්ථයානො ධම්මෙසු, උපජ්ඣායො අනුග්ගහි;

අමතං අභිකඞ්ඛන්තං, කතං කත්තබ්බකං මයා.

พระอุปัชฌาย์ได้อนุเคราะห์เราผู้ปรารถนาธรรมในธรรมทั้งหลาย ผู้มุ่งหวังอมตธรรม กิจที่ควรทำ อันเราทำเสร็จแล้ว

331.

๓๓๑.

‘‘අනුප්පත්තො සච්ඡිකතො, සයං ධම්මො අනීතිහො;

විසුද්ධිඤාණො නික්කඞ්ඛො, බ්‍යාකරොමි තවන්තිකෙ.

เราเป็นผู้บรรลุแล้ว กระทำให้แจ้งแล้วซึ่งธรรมด้วยตนเอง ไม่ใช่โดยฟังตามกันมา เป็นผู้มีญาณบริสุทธิ์ หมดความสงสัย ขอพยากรณ์ในสำนักของท่าน

332.

๓๓๒.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

සදත්ථො මෙ අනුප්පත්තො, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

เราระลึกชาติก่อนได้ ทิพยจักษุเราชำระดีแล้ว ประโยชน์ตนเราบรรลุแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว

333.

๓๓๓.

‘‘අප්පමත්තස්ස මෙ සික්ඛා, සුස්සුතා තව සාසනෙ;

සබ්බෙ මෙ ආසවා ඛීණා, නත්ථි දානි පුනබ්භවො.

เราผู้ไม่ประมาท ได้ศึกษาดีแล้วในคำสอนของท่าน อาสวะทั้งปวงของเราสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก

334.

๓๓๔.

‘‘අනුසාසි [Pg.277] මං අරියවතා, අනුකම්පි අනුග්ගහි;

අමොඝො තුය්හමොවාදො, අන්තෙවාසිම්හි සික්ඛිතො’’ති.

ท่านได้พร่ำสอน อนุเคราะห์ อนุเคราะห์เราด้วยอริยวัตร โอวาทของท่านไม่เป็นหมัน เราเป็นอันเตวาสิกผู้ได้ศึกษาแล้ว

… සුමනො ථෙරො….

พระสุมนเถระ... (ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้)

5. වඩ්ඪත්ථෙරගාථා

๕. คาถาของพระวัฑฒเถระ

335.

๓๓๕.

‘‘සාධූ හි කිර මෙ මාතා, පතොදං උපදංසයි;

යස්සාහං වචනං සුත්වා, අනුසිට්ඨො ජනෙත්තියා;

ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.

ได้ยินว่า มารดาของเราได้แสดงปฏัก (คือคำสอน) ดีแล้วหนอ เราได้ฟังคำของท่าน ซึ่งเป็นผู้ให้กำเนิดพร่ำสอนแล้ว เป็นผู้ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว บรรลุสัมโพธิญาณอันสูงสุด

336.

๓๓๖.

‘‘අරහා දක්ඛිණෙය්‍යොම්හි, තෙවිජ්ජො අමතද්දසො;

ජෙත්වා නමුචිනො සෙනං, විහරාමි අනාසවො.

เราเป็นพระอรหันต์ เป็นทักขิไณยบุคคล เป็นผู้มีวิชชา ๓ เห็นอมตธรรม ชนะเสนาของพญามารแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่

337.

๓๓๗.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා ච, යෙ මෙ විජ්ජිංසු ආසවා;

සබ්බෙ අසෙසා උච්ඡින්නා, න ච උප්පජ්ජරෙ පුන.

อาสวะเหล่าใดของเรามีอยู่ ทั้งภายในและภายนอก อาสวะทั้งหมดนั้นถูกตัดขาดโดยไม่เหลือแล้ว และจะไม่เกิดขึ้นอีก

338.

๓๓๘.

‘‘විසාරදා ඛො භගිනී, එතමත්ථං අභාසයි;

‘අපිහා නූන මයිපි, වනථො තෙ න විජ්ජති’.

พี่หญิง (มารดา) เป็นผู้แกล้วกล้า ได้กล่าวเนื้อความนี้ว่า ‘แน่ะลูก กิเลสเครื่องร้อยรัดในสันดานของเธอย่อมไม่มีหนอ’

339.

๓๓๙.

‘‘පරියන්තකතං දුක්ඛං, අන්තිමොයං සමුස්සයො;

ජාතිමරණසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

ทุกข์เราได้ทำที่สุดแล้ว อัตภาพนี้เป็นอัตภาพสุดท้าย ชาติมรณสังสารวัฏ ภพใหม่บัดนี้ไม่มีอีก

… වඩ්ඪො ථෙරො….

พระวัฑฒเถระ... (ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้)

6. නදීකස්සපත්ථෙරගාථා

๖. คาถาของพระนทีกัสสปเถระ

340.

๓๔๐.

‘‘අත්ථාය වත මෙ බුද්ධො, නදිං නෙරඤ්ජරං අගා;

යස්සාහං ධම්මං සුත්වාන, මිච්ඡාදිට්ඨිං විවජ්ජයිං.

พระพุทธเจ้าเสด็จมาสู่แม่น้ำเนรัญชราเพื่อประโยชน์แก่เราหนอ เราได้ฟังธรรมของพระองค์แล้ว จึงละมิจฉาทิฏฐิได้

341.

๓๔๑.

‘‘යජිං උච්චාවචෙ යඤ්ඤෙ, අග්ගිහුත්තං ජුහිං අහං;

‘එසා සුද්ධී’ති මඤ්ඤන්තො, අන්ධභූතො පුථුජ්ජනො.

เราได้บูชายัญต่างๆ ทั้งสูงและต่ำ ได้บำเรอไฟ ด้วยสำคัญว่า ‘นี่คือความบริสุทธิ์’ (เรา) เป็นปุถุชนผู้มืดบอดแล้ว

342.

๓๔๒.

‘‘දිට්ඨිගහනපක්ඛන්දො, පරාමාසෙන මොහිතො;

අසුද්ධිං මඤ්ඤිසං සුද්ධිං, අන්ධභූතො අවිද්දසු.

เราแล่นเข้าไปสู่ป่าชัฏคือทิฏฐิ หลงใหลด้วยการยึดมั่นถือมั่น เป็นคนมืดบอด ไม่รู้ จึงสำคัญทางที่ไม่บริสุทธิ์ว่าเป็นทางบริสุทธิ์

343.

๓๔๓.

‘‘මිච්ඡාදිට්ඨි පහීනා මෙ, භවා සබ්බෙ පදාලිතා ;

ජුහාමි දක්ඛිණෙය්‍යග්ගිං, නමස්සාමි තථාගතං.

เราละมิจฉาทิฏฐิได้แล้ว ภพทั้งปวงเราทำลายแล้ว เราบูชาไฟคือทักขิไณยบุคคล ขอนอบน้อมแด่พระตถาคต

344.

๓๔๔.

‘‘මොහා [Pg.278] සබ්බෙ පහීනා මෙ, භවතණ්හා පදාලිතා;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

เราละโมหะทั้งปวงได้แล้ว ภวตัณหาเราทำลายแล้ว ชาติสงสารสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก

… නදීකස්සපො ථෙරො….

…พระนทีกัสสปเถระ…

7. ගයාකස්සපත්ථෙරගාථා

๗. คาถาของพระคยากัสสปเถระ

345.

๓๔๕.

‘‘පාතො මජ්ඣන්හිකං සායං, තික්ඛත්තුං දිවසස්සහං;

ඔතරිං උදකං සොහං, ගයාය ගයඵග්ගුයා.

เราได้ลงน้ำวันละ ๓ ครั้ง คือ เวลาเช้า เวลาเที่ยง และเวลาเย็น เรานั้นได้ลงน้ำที่ท่าคยาในเทศกาลคยาผัคคุ

346.

๓๔๖.

‘‘‘යං මයා පකතං පාපං, පුබ්බෙ අඤ්ඤාසු ජාතිසු;

තං දානීධ පවාහෙමි’, එවංදිට්ඨි පුරෙ අහුං.

ในกาลก่อน เราเคยมีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘บาปใดที่เราทำไว้ในชาติก่อนๆ บัดนี้เราจะลอยบาปนั้นเสียในที่นี้’

347.

๓๔๗.

‘‘සුත්වා සුභාසිතං වාචං, ධම්මත්ථසහිතං පදං;

තථං යාථාවකං අත්ථං, යොනිසො පච්චවෙක්ඛිසං;

เราได้ฟังพระวาจาสุภาษิต บทอันประกอบด้วยธรรมและอรรถแล้ว ได้พิจารณาเนื้อความตามความเป็นจริงโดยแยบคาย

348.

๓๔๘.

‘‘නින්හාතසබ්බපාපොම්හි, නිම්මලො පයතො සුචි;

සුද්ධො සුද්ධස්ස දායාදො, පුත්තො බුද්ධස්ස ඔරසො.

เราเป็นผู้มีบาปทั้งปวงอันล้างแล้ว ไม่มีมลทิน สำรวมแล้ว สะอาด เป็นผู้บริสุทธิ์ เป็นทายาทของพระพุทธเจ้าผู้บริสุทธิ์ เป็นโอรสที่เกิดแต่อกของพระพุทธเจ้า

349.

๓๔๙.

‘‘ඔගය්හට්ඨඞ්ගිකං සොතං, සබ්බපාපං පවාහයිං;

තිස්සො විජ්ජා අජ්ඣගමිං, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

เราหยั่งลงสู่กระแสคือมรรคมีองค์ ๘ ได้ลอยบาปทั้งปวงแล้ว เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าเราได้ทำเสร็จแล้ว

… ගයාකස්සපො ථෙරො….

…พระคยากัสสปเถระ…

8. වක්කලිත්ථෙරගාථා

๘. คาถาของพระวักกลิเถระ

350.

๓๕๐.

‘‘වාතරොගාභිනීතො ත්වං, විහරං කානනෙ වනෙ;

පවිට්ඨගොචරෙ ලූඛෙ, කථං භික්ඛු කරිස්සසි.

ดูก่อนภิกษุ ท่านถูกโรคลมเบียดเบียน อยู่ในป่าใหญ่ซึ่งเป็นที่หาโคจรได้ยากและเป็นที่อยู่ลำบาก ท่านจักทำอย่างไร

351.

๓๕๑.

‘‘පීතිසුඛෙන විපුලෙන, ඵරමානො සමුස්සයං;

ලූඛම්පි අභිසම්භොන්තො, විහරිස්සාමි කානනෙ.

ข้าพระองค์จักแผ่ปีติสุขอันไพบูลย์ไปทั่วสรรพางค์กาย อดทนแม้ต่อความลำบาก อยู่ในป่า

352.

๓๕๒.

‘‘භාවෙන්තො සතිපට්ඨානෙ, ඉන්ද්‍රියානි බලානි ච;

බොජ්ඣඞ්ගානි ච භාවෙන්තො, විහරිස්සාමි කානනෙ.

ข้าพระองค์จักเจริญสติปัฏฐาน อินทรีย์ พละ และโพชฌงค์ อยู่ในป่า

353.

๓๕๓.

‘‘ආරද්ධවීරියෙ පහිතත්තෙ, නිච්චං දළ්හපරක්කමෙ ;

සමග්ගෙ සහිතෙ දිස්වා, විහරිස්සාමි කානනෙ.

ข้าพระองค์จักเห็นเพื่อนพรหมจารีผู้มีความเพียรปรารภแล้ว มีตนส่งไปแล้วในนิพพาน มีความบากบั่นมั่นคงเป็นนิตย์ ผู้พร้อมเพรียงกัน แล้วอยู่ในป่า

354.

๓๕๔.

‘‘අනුස්සරන්තො සම්බුද්ධං, අග්ගං දන්තං සමාහිතං;

අතන්දිතො රත්තින්දිවං, විහරිස්සාමි කානනෙ’’ති.

ข้าพระองค์จักไม่เกียจคร้าน ระลึกถึงพระสัมพุทธเจ้าผู้เลิศ ผู้ทรงฝึกพระองค์แล้ว ผู้ทรงตั้งมั่นดีแล้ว ตลอดคืนและวัน อยู่ในป่า

… වක්කලිත්ථෙරො….

…พระวักกลิเถระ…

9. විජිතසෙනත්ථෙරගාථා

๙. คาถาของพระวิชิตเสนเถระ

355.

๓๕๕.

‘‘ඔලග්ගෙස්සාමි [Pg.279] තෙ චිත්ත, ආණිද්වාරෙව හත්ථිනං;

න තං පාපෙ නියොජෙස්සං, කාමජාල සරීරජ.

ดูก่อนจิต เราจักกักท่านไว้เหมือน (นายควาญ) กักช้างไว้ที่ประตูมีลิ่มสลัก ดูก่อนกามชาลอันเกิดในสรีระ เราจักไม่ประกอบท่านไว้ในบาป

356.

๓๕๖.

‘‘ත්වං ඔලග්ගො න ගච්ඡසි, ද්වාරවිවරං ගජොව අලභන්තො;

න ච චිත්තකලි පුනප්පුනං, පසක්ක පාපරතො චරිස්සසි.

ท่านถูกกักไว้แล้ว ย่อมไม่ไป เหมือนช้างไม่ได้ช่องประตู ดูก่อนจิตผู้เลวทราม ท่านจักไม่แล่นไปยินดีในบาปบ่อยๆ อีก

357.

๓๕๗.

‘‘යථා කුඤ්ජරං අදන්තං, නවග්ගහමඞ්කුසග්ගහො;

බලවා ආවත්තෙති අකාමං, එවං ආවත්තයිස්සං තං.

นายควาญผู้มีกำลัง ถือขอ ย่อมให้ช้างที่ยังไม่ได้ฝึก จับมาใหม่ กลับมาได้แม้ไม่เต็มใจ ฉันใด เราจักให้ท่านกลับมา ฉันนั้น

358.

๓๕๘.

‘‘යථා වරහයදමකුසලො, සාරථි පවරො දමෙති ආජඤ්ඤං;

එවං දමයිස්සං තං, පතිට්ඨිතො පඤ්චසු බලෙසු.

นายสารถีผู้ประเสริฐ ผู้ฉลาดในการฝึกม้าดี ย่อมฝึกม้าอาชาไนย ฉันใด เราตั้งอยู่ในพละ ๕ แล้ว จักฝึกท่าน ฉันนั้น

359.

๓๕๙.

‘‘සතියා තං නිබන්ධිස්සං, පයුත්තො තෙ දමෙස්සාමි ;

වීරියධුරනිග්ගහිතො, න යිතො දූරං ගමිස්සසෙ චිත්තා’’ති.

ดูก่อนจิต เราจักผูกท่านไว้ด้วยสติ เราประกอบความเพียรแล้วจักฝึกท่าน ท่านถูกแอกคือวิริยะกดไว้แล้ว จักไม่ไปไกลจากที่นี้

… විජිතසෙනො ථෙරො….

…พระวิชิตเสนเถระ…

10. යසදත්තත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาของพระยสทัตตเถระ

360.

๓๖๐.

‘‘උපාරම්භචිත්තො දුම්මෙධො, සුණාති ජිනසාසනං;

ආරකා හොති සද්ධම්මා, නභසො පථවී යථා.

คนมีปัญญาทราม มีจิตคิดข่มผู้อื่น ย่อมฟังคำสอนของพระชินเจ้า เขาย่อมอยู่ห่างไกลจากพระสัทธรรม เหมือนแผ่นดินไกลจากท้องฟ้า

361.

๓๖๑.

‘‘උපාරම්භචිත්තො දුම්මෙධො, සුණාති ජිනසාසනං;

පරිහායති සද්ධම්මා, කාළපක්ඛෙව චන්දිමා.

คนมีปัญญาทราม มีจิตคิดข่มผู้อื่น ย่อมฟังคำสอนของพระชินเจ้า เขาย่อมเสื่อมจากพระสัทธรรม เหมือนพระจันทร์ในข้างแรม

362.

๓๖๒.

‘‘උපාරම්භචිත්තො දුම්මෙධො, සුණාති ජිනසාසනං;

පරිසුස්සති සද්ධම්මෙ, මච්ඡො අප්පොදකෙ යථා.

คนมีปัญญาทราม มีจิตคิดตำหนิ ฟังคำสอนของพระชินเจ้า ย่อมเหี่ยวแห้งในพระสัทธรรม เหมือนปลาในที่น้ำน้อย ฉะนั้น

363.

๓๖๓.

‘‘උපාරම්භචිත්තො දුම්මෙධො, සුණාති ජිනසාසනං;

න විරූහති සද්ධම්මෙ, ඛෙත්තෙ බීජංව පූතිකං.

คนมีปัญญาทราม มีจิตคิดตำหนิ ฟังคำสอนของพระชินเจ้า ย่อมไม่งอกงามในพระสัทธรรม เหมือนพืชที่เน่าในนา ฉะนั้น

364.

๓๖๔.

‘‘යො ච තුට්ඨෙන චිත්තෙන, සුණාති ජිනසාසනං;

ඛෙපෙත්වා ආසවෙ සබ්බෙ, සච්ඡිකත්වා අකුප්පතං;

පප්පුය්‍ය පරමං සන්තිං, පරිනිබ්බාතිනාසවො’’ති.

ส่วนผู้ใดมีใจยินดี ฟังคำสอนของพระชินเจ้า ผู้นั้นทำอาสวะทั้งปวงให้สิ้นไป กระทำให้แจ้งซึ่งอกุปปธรรม บรรลุสันติอย่างยิ่ง เป็นผู้ไม่มีอาสวะ ย่อมปรินิพพาน

… යසදත්තො ථෙරො….

…พระยสทัตตเถระ (ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ไว้)…

11. සොණකුටිකණ්ණත්ථෙරගාථා

๑๑. คาถาทั้งหลายของพระโสณกุฏิกัณณเถระ

365.

๓๖๕.

‘‘උපසම්පදා [Pg.280] ච මෙ ලද්ධා, විමුත්තො චම්හි අනාසවො;

සො ච මෙ භගවා දිට්ඨො, විහාරෙ ච සහාවසිං.

เราได้อุปสมบทแล้ว เป็นผู้หลุดพ้น ไม่มีอาสวะ เราได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นแล้ว และได้อยู่ร่วมกับพระองค์ในพระวิหาร

366.

๓๖๖.

‘‘බහුදෙව රත්තිං භගවා, අබ්භොකාසෙතිනාමයි;

විහාරකුසලො සත්ථා, විහාරං පාවිසී තදා.

พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับในที่แจ้งสิ้นคืนวันเป็นอันมาก ในกาลนั้น พระศาสดาผู้ฉลาดในวิหารธรรม ได้เสด็จเข้าสู่พระวิหาร

367.

๓๖๗.

‘‘සන්ථරිත්වාන සඞ්ඝාටිං, සෙය්‍යං කප්පෙසි ගොතමො;

සීහො සෙලගුහායංව, පහීනභයභෙරවො.

พระโคตมพุทธเจ้าทรงปูผ้าสังฆาฏิแล้ว ทรงสำเร็จสีหไสยา ดุจราชสีห์ในถ้ำศิลา ละภัยและความหวาดสะดุ้งได้แล้ว

368.

๓๖๘.

‘‘තතො කල්‍යාණවාක්කරණො, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො;

සොණො අභාසි සද්ධම්මං, බුද්ධසෙට්ඨස්ස සම්මුඛා.

ลำดับนั้น พระโสณะผู้มีวาจาไพเราะ เป็นสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้กล่าวพระสัทธรรมในเบื้องพระพักตร์ของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด

369.

๓๖๙.

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධෙ පරිඤ්ඤාය, භාවයිත්වාන අඤ්ජසං;

පප්පුය්‍ය පරමං සන්තිං, පරිනිබ්බිස්සත්‍යනාසවො’’ති.

ท่านกำหนดรู้อุปาทานขันธ์ ๕ เจริญทางตรง บรรลุสันติอย่างยิ่งแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะ จักปรินิพพาน

… සොණො කුටිකණ්ණථෙරො….

…พระโสณกุฏิกัณณเถระ (ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ไว้)…

12. කොසියත්ථෙරගාථා

๑๒. คาถาทั้งหลายของพระโกสิยเถระ

370.

๓๗๐.

‘‘යො වෙ ගරූනං වචනඤ්ඤු ධීරො, වසෙ ච තම්හි ජනයෙථ පෙමං;

සො භත්තිමා නාම ච හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්ස.

ปราชญ์ใดแล รู้ถ้อยคำของครูทั้งหลาย พึงอยู่ในโอวาท และพึงทำความรักในครูนั้น ผู้นั้นชื่อว่าผู้มีความภักดีและเป็นบัณฑิต รู้ธรรมทั้งหลายแล้ว พึงเป็นผู้มีคุณวิเศษ

371.

๓๗๑.

‘‘යං ආපදා උප්පතිතා උළාරා, නක්ඛම්භයන්තෙ පටිසඞ්ඛයන්තං;

සො ථාමවා නාම ච හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්ස.

อันตรายใหญ่หลวงที่เกิดขึ้น ย่อมทำให้บุคคลใดผู้พิจารณาอยู่ให้หวั่นไหวไม่ได้ ผู้นั้นชื่อว่าผู้มีกำลังและเป็นบัณฑิต รู้ธรรมทั้งหลายแล้ว พึงเป็นผู้มีคุณวิเศษ

372.

๓๗๒.

‘‘යො වෙ සමුද්දොව ඨිතො අනෙජො, ගම්භීරපඤ්ඤො නිපුණත්ථදස්සී;

අසංහාරියො නාම ච හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්ස.

ผู้ใดแล ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว ดุจสมุทร มีปัญญาลึกซึ้ง เห็นอรรถอันละเอียดอ่อน ผู้นั้นชื่อว่าใครๆ นำไปไม่ได้และเป็นบัณฑิต รู้ธรรมทั้งหลายแล้ว พึงเป็นผู้มีคุณวิเศษ

373.

๓๗๓.

‘‘බහුස්සුතො ධම්මධරො ච හොති, ධම්මස්ස හොති අනුධම්මචාරී;

සො තාදිසො නාම ච හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්ස.

ผู้ใดเป็นพหูสูต ทรงธรรม และเป็นผู้ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม ผู้นั้นเช่นนั้น ชื่อว่าเป็นบัณฑิต รู้ธรรมทั้งหลายแล้ว พึงเป็นผู้มีคุณวิเศษ

374.

๓๗๔.

‘‘අත්ථඤ්ච [Pg.281] යො ජානාති භාසිතස්ස, අත්ථඤ්ච ඤත්වාන තථා කරොති;

අත්ථන්තරො නාම ස හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්සා’’ති.

ผู้ใดรู้อรรถแห่งธรรมที่ทรงภาษิตไว้ และเมื่อรู้อรรถแล้ว ย่อมปฏิบัติตามนั้น ผู้นั้นชื่อว่าเป็นบัณฑิตผู้รู้อรรถอันลึกซึ้ง รู้ธรรมทั้งหลายแล้ว พึงเป็นผู้มีคุณวิเศษ

… කොසියො ථෙරො….

…พระโกสิยเถระ (ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ไว้)…

පඤ්චකනිපාතො නිට්ඨිතො.

ปัญจกนิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

อุทานในปัญจกนิบาตนั้น มีดังนี้

රාජදත්තො සුභූතො ච, ගිරිමානන්දසුමනා;

වඩ්ඪො ච කස්සපො ථෙරො, ගයාකස්සපවක්කලී.

พระราชทัตตเถระ พระสุภูตเถระ พระคิริมานันทเถระ พระสุมนเถระ พระวัฑฒเถระ พระกัสสปเถระ พระคยากัสสปเถระ และพระวักกลิเถระ

විජිතො යසදත්තො ච, සොණො කොසියසව්හයො;

සට්ඨි ච පඤ්ච ගාථායො, ථෙරා ච එත්ථ ද්වාදසාති.

พระวิชิตเถระ พระยสทัตตเถระ พระโสณเถระ และท่านผู้มีชื่อว่าโกสิยะ ในปัญจกนิบาตนี้ มีคาถา ๖๕ คาถา และมีพระเถระ ๑๒ รูป

6. ඡක්කනිපාතො

๖. ฉักกนิบาต

1. උරුවෙළකස්සපත්ථෙරගාථා

๑. คาถาทั้งหลายของพระอุรุเวลกัสสปเถระ

375.

๓๗๕.

‘‘දිස්වාන [Pg.282] පාටිහීරානි, ගොතමස්ස යසස්සිනො;

න තාවාහං පණිපතිං, ඉස්සාමානෙන වඤ්චිතො.

เราได้เห็นปาฏิหาริย์ทั้งหลายของพระโคดมผู้ทรงยศ แต่ยังถูกความริษยาและมานะลวงอยู่ จึงยังไม่นอบน้อม

376.

๓๗๖.

‘‘මම සඞ්කප්පමඤ්ඤාය, චොදෙසි නරසාරථි;

තතො මෙ ආසි සංවෙගො, අබ්භුතො ලොමහංසනො.

พระสารถีผู้ฝึกนรชน ทรงทราบความดำริของเราแล้ว จึงทรงตักเตือน ลำดับนั้น ความสังเวชอันน่าอัศจรรย์และความขนพองสยองเกล้าได้เกิดขึ้นแก่เรา

377.

๓๗๗.

‘‘පුබ්බෙ ජටිලභූතස්ස, යා මෙ සිද්ධි පරිත්තිකා;

තාහං තදා නිරාකත්වා, පබ්බජිං ජිනසාසනෙ.

ในกาลก่อน เมื่อเราเป็นชฎิล ความสำเร็จเล็กน้อยใดที่เรามีอยู่ ในกาลนั้น เราสละความสำเร็จนั้นแล้ว บวชในพระศาสนาของพระชินเจ้า

378.

๓๗๘.

‘‘පුබ්බෙ යඤ්ඤෙන සන්තුට්ඨො, කාමධාතුපුරක්ඛතො;

පච්ඡා රාගඤ්ච දොසඤ්ච, මොහඤ්චාපි සමූහනිං.

ในกาลก่อน เราทำกามธาตุไว้เบื้องหน้า ยินดีแล้วด้วยยัญ ในภายหลัง เราได้ถอนขึ้นซึ่งราคะ โทสะ และโมหะ

379.

๓๗๙.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

ඉද්ධිමා පරචිත්තඤ්ඤූ, දිබ්බසොතඤ්ච පාපුණිං.

เราระลึกชาติก่อนได้ ทิพยจักษุของเราหมดจดดีแล้ว เราเป็นผู้มีฤทธิ์ รู้จิตของผู้อื่น และได้บรรลุทิพยโสตแล้ว

380.

๓๘๐.

‘‘යස්ස චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො’’ති.

เราออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตเพื่อประโยชน์ใด ประโยชน์นั้นคือความสิ้นสังโยชน์ทั้งปวง เราก็ได้บรรลุแล้ว

… උරුවෙළකස්සපො ථෙරො….

…พระอุรุเวลกัสสปเถระ…

2. තෙකිච්ඡකාරිත්ථෙරගාථා

๒. คาถาทั้งหลายของพระเตกิจฉการีเถระ

381.

๓๘๑.

‘‘අතිහිතා වීහි, ඛලගතා සාලී;

න ච ලභෙ පිණ්ඩං, කථමහං කස්සං.

ข้าวเปลือกถูกเก็บไว้ในฉางแล้ว ข้าวสาลีก็อยู่ที่ลานนวดข้าว แต่เราไม่ได้บิณฑบาตเลย เราจะทำอย่างไรดี

382.

๓๘๒.

‘‘බුද්ධමප්පමෙය්‍යං අනුස්සර පසන්නො;

පීතියා ඵුටසරීරො හොහිසි සතතමුදග්ගො.

ท่านจงเป็นผู้เลื่อมใส ระลึกถึงพระพุทธเจ้าผู้หาประมาณมิได้เถิด ท่านจักเป็นผู้มีกายอันปีติสัมผัสแล้ว มีใจสูงเด่นอยู่เป็นนิตย์

383.

๓๘๓.

‘‘ධම්මමප්පමෙය්‍යං අනුස්සර පසන්නො;

පීතියා ඵුටසරීරො හොහිසි සතතමුදග්ගො.

ท่านจงเป็นผู้เลื่อมใส ระลึกถึงพระธรรมอันหาประมาณมิได้เถิด ท่านจักเป็นผู้มีกายอันปีติสัมผัสแล้ว มีใจสูงเด่นอยู่เป็นนิตย์

384.

๓๘๔.

‘‘සඞ්ඝමප්පමෙය්‍යං අනුස්සර පසන්නො;

පීතියා ඵුටසරීරො හොහිසි සතතමුදග්ගො.

ท่านจงเป็นผู้เลื่อมใส ระลึกถึงพระสงฆ์ผู้หาประมาณมิได้เถิด ท่านจักเป็นผู้มีกายอันปีติสัมผัสแล้ว มีใจสูงเด่นอยู่เป็นนิตย์

385.

๓๘๕.

‘‘අබ්භොකාසෙ [Pg.283] විහරසි, සීතා හෙමන්තිකා ඉමා රත්‍යො;

මා සීතෙන පරෙතො විහඤ්ඤිත්ථො, පවිස ත්වං විහාරං ඵුසිතග්ගළං.

ท่านอยู่ในที่แจ้ง ราตรีเหล่านี้เป็นเหมันตฤดู หนาวนัก ท่านอย่าลำบากเพราะถูกความหนาวครอบงำเลย จงเข้าไปอยู่ในวิหารที่ปิดประตูแล้วเถิด

386.

๓๘๖.

‘‘ඵුසිස්සං චතස්සො අප්පමඤ්ඤායො, තාහි ච සුඛිතො විහරිස්සං;

නාහං සීතෙන විහඤ්ඤිස්සං, අනිඤ්ජිතො විහරන්තො’’ති.

เราจักเข้าถึงพรหมวิหาร ๔ แล้วเป็นผู้มีความสุขอยู่ด้วยพรหมวิหารธรรมเหล่านั้น เราเป็นผู้อยู่โดยไม่หวั่นไหว จักไม่ลำบากเพราะความหนาวเลย

… තෙකිච්ඡකාරී ථෙරො….

…พระเตกิจฉการีเถระ…

3. මහානාගත්ථෙරගාථා

๓. คาถาทั้งหลายของพระมหานาคเถระ

387.

๓๘๗.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

පරිහායති සද්ධම්මා, මච්ඡො අප්පොදකෙ යථා.

ภิกษุใดไม่มีความเคารพในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ภิกษุนั้นย่อมเสื่อมจากพระสัทธรรม เหมือนปลาในที่น้ำน้อย ฉะนั้น

388.

๓๘๘.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

න විරූහති සද්ධම්මෙ, ඛෙත්තෙ බීජංව පූතිකං.

ภิกษุใดไม่มีความเคารพในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ภิกษุนั้นย่อมไม่งอกงามในพระสัทธรรม เหมือนพืชที่เน่าในนา ฉะนั้น

389.

๓๘๙.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

ආරකා හොති නිබ්බානා, ධම්මරාජස්ස සාසනෙ.

ภิกษุใดไม่มีความเคารพในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้ห่างไกลจากพระนิพพานในศาสนาของพระธรรมราชา

390.

๓๙๐.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො උපලබ්භති;

න විහායති සද්ධම්මා, මච්ඡො බව්හොදකෙ යථා.

ภิกษุใดย่อมมีความเคารพในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ภิกษุนั้นย่อมไม่เสื่อมจากพระสัทธรรม เหมือนปลาในที่มีน้ำมาก ฉะนั้น

391.

๓๙๑.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො උපලබ්භති;

සො විරූහති සද්ධම්මෙ, ඛෙත්තෙ බීජංව භද්දකං.

ภิกษุใดย่อมมีความเคารพในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ภิกษุนั้นย่อมงอกงามในพระสัทธรรม เหมือนพืชพันธุ์ดีในนา ฉะนั้น

392.

๓๙๒.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො උපලබ්භති;

සන්තිකෙ හොති නිබ්බානං, ධම්මරාජස්ස සාසනෙ’’ති.

ภิกษุใดย่อมมีความเคารพในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ภิกษุนั้นย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานในศาสนาของพระธรรมราชา

… මහානාගො ථෙරො….

…พระมหานาคเถระ…

4. කුල්ලත්ථෙරගාථා

๔. คาถาทั้งหลายของพระกุลลเถระ

393.

๓๙๓.

‘‘කුල්ලො සිවථිකං ගන්ත්වා, අද්දස ඉත්ථිමුජ්ඣිතං;

අපවිද්ධං සුසානස්මිං, ඛජ්ජන්තිං කිමිහී ඵුටං.

พระกุลละไปป่าช้า ได้เห็นร่างหญิงที่เขาทิ้งไว้ ถูกทอดทิ้งไว้ในป่าช้า เต็มไปด้วยหมู่หนอนกำลังกัดกินอยู่

394.

๓๙๔.

‘‘ආතුරං [Pg.284] අසුචිං පූතිං, පස්ස කුල්ල සමුස්සයං;

උග්ඝරන්තං පග්ඝරන්තං, බාලානං අභිනන්දිතං.

ดูก่อนกุลละ ท่านจงดูกายนี้ที่ป่วยไข้ ไม่สะอาด มีกลิ่นเหม็น มีของไม่สะอาดไหลเข้าไหลออก อันเป็นที่เพลิดเพลินของคนพาลทั้งหลาย

395.

๓๙๕.

‘‘ධම්මාදාසං ගහෙත්වාන, ඤාණදස්සනපත්තියා;

පච්චවෙක්ඛිං ඉමං කායං, තුච්ඡං සන්තරබාහිරං.

เราได้ถือเอาแว่นคือธรรมะ เพื่อบรรลุญาณทัสสนะ ได้พิจารณากายนี้ซึ่งว่างเปล่าทั้งภายในและภายนอกแล้ว

396.

๓๙๖.

‘‘යථා ඉදං තථා එතං, යථා එතං තථා ඉදං;

යථා අධො තථා උද්ධං, යථා උද්ධං තථා අධො.

กายนี้เป็นฉันใด กายนั้นก็เป็นฉันนั้น กายนั้นเป็นฉันใด กายนี้ก็เป็นฉันนั้น เบื้องล่างเป็นฉันใด เบื้องบนก็เป็นฉันนั้น เบื้องบนเป็นฉันใด เบื้องล่างก็เป็นฉันนั้น

397.

๓๙๗.

‘‘යථා දිවා තථා රත්තිං, යථා රත්තිං තථා දිවා;

යථා පුරෙ තථා පච්ඡා, යථා පච්ඡා තථා පුරෙ.

กลางวันเป็นฉันใด กลางคืนก็เป็นฉันนั้น กลางคืนเป็นฉันใด กลางวันก็เป็นฉันนั้น กาลก่อนเป็นฉันใด กาลหลังก็เป็นฉันนั้น กาลหลังเป็นฉันใด กาลก่อนก็เป็นฉันนั้น

398.

๓๙๘.

‘‘පඤ්චඞ්ගිකෙන තුරියෙන, න රතී හොති තාදිසී;

යථා එකග්ගචිත්තස්ස, සම්මා ධම්මං විපස්සතො’’ති.

ความยินดีด้วยดนตรีมีองค์ ๕ ไม่เหมือนความยินดีของผู้มีจิตเป็นสมาธิ เห็นธรรมโดยชอบ

… කුල්ලො ථෙරො….

…พระกุลลเถระ…

5. මාලුක්‍යපුත්තත්ථෙරගාථා

๕. คาถาทั้งหลายของพระมาลุงกยบุตรเถระ

399.

๓๙๙.

‘‘මනුජස්ස පමත්තචාරිනො, තණ්හා වඩ්ඪති මාලුවා විය;

සො ප්ලවතී හුරා හුරං, ඵලමිච්ඡංව වනස්මි වානරො.

ตัณหาย่อมเจริญแก่คนผู้ประพฤติประมาท เหมือนเถามาลุวา ฉะนั้น เขาย่อมเร่ร่อนไปสู่ภพน้อยภพใหญ่ เหมือนวานรต้องการผลไม้ เที่ยวไปในป่า ฉะนั้น

400.

๔๐๐.

‘‘යං එසා සහතෙ ජම්මී, තණ්හා ලොකෙ විසත්තිකා;

සොකා තස්ස පවඩ්ඪන්ති, අභිවට්ඨංව බීරණං.

ตัณหาอันชั่วช้า ซ่านไปในอารมณ์ต่างๆ ในโลกนี้ ย่อมครอบงำบุคคลใด ความโศกทั้งหลายย่อมเจริญแก่บุคคลนั้น เหมือนหญ้าแฝกที่ถูกฝนรดแล้วเจริญขึ้น ฉะนั้น

401.

๔๐๑.

‘‘යො චෙතං සහතෙ ජම්මිං, තණ්හං ලොකෙ දුරච්චයං;

සොකා තම්හා පපතන්ති, උදබින්දූව පොක්ඛරා.

ส่วนผู้ใดครอบงำตัณหาอันชั่วช้าที่ก้าวล่วงได้ยากในโลกนี้ได้ ความโศกทั้งหลายย่อมตกไปจากผู้นั้น เหมือนหยาดน้ำตกไปจากใบบัว ฉะนั้น

402.

๔๐๒.

‘‘තං වො වදාමි භද්දං වො, යාවන්තෙත්ථ සමාගතා;

තණ්හාය මූලං ඛණථ, උසීරත්ථොව බීරණං;

මා වො නළංව සොතොව, මාරො භඤ්ජි පුනප්පුනං.

เพราะเหตุนั้น เราขอบอกท่านทั้งหลายผู้ประชุมกันในที่นี้ ขอความเจริญจงมีแก่ท่านทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงขุดรากแห่งตัณหา เหมือนผู้ต้องการแฝกหอมขุดหญ้าแฝก ฉะนั้น มารอย่าทำลายท่านทั้งหลายบ่อยๆ เหมือนกระแสน้ำทำลายไม้อ้อ ฉะนั้น

403.

๔๐๓.

‘‘කරොථ බුද්ධවචනං, ඛණො වො මා උපච්චගා;

ඛණාතීතා හි සොචන්ති, නිරයම්හි සමප්පිතා.

ท่านทั้งหลายจงทำตามพระพุทธวจนะ ขณะอย่าได้ล่วงเลยท่านทั้งหลายไปเสีย เพราะว่า สัตว์ทั้งหลายผู้ล่วงเลยขณะไปแล้ว ย่อมเศร้าโศกอยู่ในนรก

404.

๔๐๔.

‘‘පමාදො රජො පමාදො, පමාදානුපතිතො රජො;

අප්පමාදෙන විජ්ජාය, අබ්බහෙ සල්ලමත්තනො’’ති.

ความประมาทเป็นธุลี ความประมาทเป็นธุลีที่เกิดขึ้นเนืองๆ บัณฑิตพึงถอนลูกศร คือ กิเลสของตน ด้วยความไม่ประมาทและวิชชา

… මාලුක්‍යපුත්තො ථෙරො….

พระมาลุงกยปุตตเถระ...

6. සප්පදාසත්ථෙරගාථා

๖. คาถาของพระสัปปทาสเถระ

405.

๔๐๕.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි[Pg.285], යතො පබ්බජිතො අහං;

අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි, චෙතොසන්තිමනජ්ඣගං.

นับแต่เราบวชมาได้ ๒๕ ปีแล้ว เรายังไม่ได้ประสบความสงบแห่งใจแม้เพียงชั่วลัดนิ้วมือเดียว

406.

๔๐๖.

‘‘අලද්ධා චිත්තස්සෙකග්ගං, කාමරාගෙන අට්ටිතො ;

බාහා පග්ගය්හ කන්දන්තො, විහාරා උපනික්ඛමිං.

เราไม่ได้ความเป็นหนึ่งแห่งจิต ถูกกามราคะเบียดเบียน จึงประคองแขนทั้งสองคร่ำครวญ ออกไปจากวิหาร

407.

๔๐๗.

‘‘සත්ථං වා ආහරිස්සාමි, කො අත්ථො ජීවිතෙන මෙ;

කථං හි සික්ඛං පච්චක්ඛං, කාලං කුබ්බෙථ මාදිසො.

เราจักนำศัสตรามา เราจะมีประโยชน์อะไรด้วยชีวิต ภิกษุเช่นเราจะพึงบอกคืนสิกขา ทำกาละได้อย่างไร

408.

๔๐๘.

‘‘තදාහං ඛුරමාදාය, මඤ්චකම්හි උපාවිසිං;

පරිනීතො ඛුරො ආසි, ධමනිං ඡෙත්තුමත්තනො.

ครั้งนั้น เราได้ถือเอามีดโกนแล้วนั่งลงบนเตียงน้อย มีดโกนจรดแล้ว เพื่อจะตัดเส้นเลือดของตน

409.

๔๐๙.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

ลำดับนั้น โยนิโสมนสิการได้เกิดขึ้นแก่เรา โทษได้ปรากฏขึ้น ความเบื่อหน่ายก็ตั้งมั่นอยู่

410.

๔๑๐.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

ลำดับนั้น จิตของเราได้หลุดพ้นแล้ว ท่านจงดูความเป็นธรรมดีแห่งพระธรรมเถิด วิชชา ๓ เราได้บรรลุแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว

… සප්පදාසො ථෙරො….

พระสัปปทาสเถระ...

7.කාතියානත්ථෙරගාථා

๗. คาถาของพระกาติยานเถระ

411.

๔๑๑.

‘‘උට්ඨෙහි නිසීද කාතියාන, මා නිද්දාබහුලො අහු ජාගරස්සු;

මා තං අලසං පමත්තබන්ධු, කූටෙනෙව ජිනාතු මච්චුරාජා.

ดูก่อนกาติยานะ ท่านจงลุกขึ้นนั่งเถิด อย่าเป็นคนหลับมากนักเลย จงตื่นอยู่เถิด พญามัจจุราชผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของผู้ประมาท อย่าได้ครอบงำท่านผู้เกียจคร้านด้วยบ่วงเลย

412.

๔๑๒.

‘‘සෙය්‍යථාපි මහාසමුද්දවෙගො, එවං ජාතිජරාතිවත්තතෙ තං;

සො කරොහි සුදීපමත්තනො ත්වං, න හි තාණං තව විජ්ජතෙව අඤ්ඤං.

ห้วงน้ำคือชาติและชรา ย่อมครอบงำท่าน เหมือนคลื่นในมหาสมุทร ฉะนั้น ท่านจงทำที่พึ่งอันดีแก่ตนเถิด เพราะที่พึ่งอย่างอื่นของท่านไม่มีเลย

413.

๔๑๓.

‘‘සත්ථා හි විජෙසි මග්ගමෙතං, සඞ්ගා ජාතිජරාභයා අතීතං;

පුබ්බාපරරත්තමප්පමත්තො, අනුයුඤ්ජස්සු දළ්හං කරොහි යොගං.

พระศาสดาได้ทรงชนะทางนี้ ซึ่งล่วงพ้นเครื่องข้องและความกลัวแต่ชาติและชราแล้ว ท่านจงเป็นผู้ไม่ประมาท ประกอบความเพียรในตอนต้นและตอนปลายแห่งราตรีเถิด จงทำความเพียรให้มั่นคง

414.

๔๑๔.

‘‘පුරිමානි [Pg.286] පමුඤ්ච බන්ධනානි, සඞ්ඝාටිඛුරමුණ්ඩභික්ඛභොජී;

මා ඛිඩ්ඩාරතිඤ්ච මා නිද්දං, අනුයුඤ්ජිත්ථ ඣාය කාතියාන.

ท่านเป็นผู้ครองผ้าสังฆาฏิ มีศีรษะโล้นด้วยมีดโกน เลี้ยงชีพด้วยภิกษา ท่านจงเปลื้องเครื่องผูกอันมีในก่อนเสีย อย่าประกอบความยินดีในของเล่น และความหลับเลย ดูก่อนกาติยานะ ท่านจงเพ่งฌานเถิด

415.

๔๑๕.

‘‘ඣායාහි ජිනාහි කාතියාන, යොගක්ඛෙමපථෙසු කොවිදොසි;

පප්පුය්‍ය අනුත්තරං විසුද්ධිං, පරිනිබ්බාහිසි වාරිනාව ජොති.

ดูก่อนกาติยานะ ท่านจงเพ่งฌาน จงชนะเถิด ท่านเป็นผู้ฉลาดในทางเกษมจากโยคะ บรรลุความบริสุทธิ์อันยอดเยี่ยมแล้วจงดับสนิท เหมือนไฟดับเพราะน้ำฉะนั้น

416.

๔๑๖.

‘‘පජ්ජොතකරො පරිත්තරංසො, වාතෙන විනම්‍යතෙ ලතාව;

එවම්පි තුවං අනාදියානො, මාරං ඉන්දසගොත්ත නිද්ධුනාහි;

සො වෙදයිතාසු වීතරාගො, කාලං කඞ්ඛ ඉධෙව සීතිභූතො’’ති.

ดูก่อนท่านผู้มีโคตรเสมอด้วยพระอินทร์ ท่านอย่าได้ยึดถือมาร จงกำจัดมารเสีย เหมือนลมกำจัดประทีปดวงน้อย และเถาวัลย์ ฉะนั้น ท่านนั้นปราศจากราคะในเวทนาทั้งหลาย เป็นผู้เยือกเย็นในอัตภาพนี้แหละ จงรอคอยเวลาปรินิพพานเถิด

… කාතියානො ථෙරො….

พระกาติยานเถระ...

8. මිගජාලත්ථෙරගාථා

๘. คาถาของพระมิคชาลเถระ

417.

๔๑๗.

‘‘සුදෙසිතො චක්ඛුමතා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

සබ්බසංයොජනාතීතො, සබ්බවට්ටවිනාසනො.

พระธรรมอันพระพุทธเจ้าผู้มีจักษุ ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ ทรงแสดงไว้ดีแล้ว เป็นธรรมล่วงพ้นสัญโญชน์ทั้งปวง เป็นเครื่องทำลายวัฏฏะทั้งปวง

418.

๔๑๘.

‘‘නිය්‍යානිකො උත්තරණො, තණ්හාමූලවිසොසනො;

විසමූලං ආඝාතනං, ඡෙත්වා පාපෙති නිබ්බුතිං.

เป็นธรรมนำออกจากทุกข์ เป็นเครื่องช่วยให้ข้ามพ้น เป็นเครื่องยังรากแห่งตัณหาให้เหือดแห้ง เป็นเครื่องตัดรากเหง้าแห่งพิษ คือ กิเลสเพียงดังว่าแดนประหาร ให้ถึงซึ่งนิพพาน

419.

๔๑๙.

‘‘අඤ්ඤාණමූලභෙදාය, කම්මයන්තවිඝාටනො;

විඤ්ඤාණානං පරිග්ගහෙ, ඤාණවජිරනිපාතනො.

เป็นเครื่องทำลายรากเหง้าแห่งอวิชชา เป็นเครื่องทำลายยนต์ คือ กรรม เป็นเครื่องให้สายฟ้า คือ ญาณ ตกไปในเพราะการยึดถือวิญญาณทั้งหลาย

420.

๔๒๐.

‘‘වෙදනානං විඤ්ඤාපනො, උපාදානප්පමොචනො;

භවං අඞ්ගාරකාසුංව, ඤාණෙන අනුපස්සනො.

เป็นเครื่องให้รู้แจ้งเวทนา เป็นเครื่องเปลื้องอุปาทาน เป็นเครื่องตามเห็นภพด้วยญาณ ดุจหลุมถ่านเพลิง

421.

๔๒๑.

‘‘මහාරසො සුගම්භීරො, ජරාමච්චුනිවාරණො;

අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, දුක්ඛූපසමනො සිවො.

อริยมรรคมีองค์ ๘ มีรสเลิศ มีอรรถลึกซึ้ง ป้องกันความแก่และความตาย เป็นเครื่องระงับทุกข์ เป็นทางเกษม

422.

๔๒๒.

‘‘කම්මං කම්මන්ති ඤත්වාන, විපාකඤ්ච විපාකතො;

පටිච්චුප්පන්නධම්මානං, යථාවාලොකදස්සනො;

මහාඛෙමඞ්ගමො සන්තො, පරියොසානභද්දකො’’ති.

เป็นเครื่องให้รู้กรรมว่าเป็นกรรม และวิบากว่าเป็นวิบาก เป็นเครื่องแสดงให้เห็นแสงสว่างในธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นตามความเป็นจริง เป็นทางดำเนินไปสู่แดนเกษมอย่างยิ่ง เป็นธรรมสงบ มีความดีในเบื้องปลาย

… මිගජාලො ථෙරො….

พระมิคชาลเถระ...

9. පුරොහිතපුත්තජෙන්තත්ථෙරගාථා

๙. คาถาของพระเชนตเถระ ผู้เป็นบุตรของปุโรหิต

423.

๔๒๓.

‘‘ජාතිමදෙන [Pg.287] මත්තොහං, භොගඉස්සරියෙන ච;

සණ්ඨානවණ්ණරූපෙන, මදමත්තො අචාරිහං.

เราเมาแล้วด้วยความเมาในชาติ ในโภคะและอิสริยะ และเมาแล้วด้วยความเมาในสัณฐาน วรรณะ และรูป ประพฤติเที่ยวไป

424.

๔๒๔.

‘‘නාත්තනො සමකං කඤ්චි, අතිරෙකං ච මඤ්ඤිසං;

අතිමානහතො බාලො, පත්ථද්ධො උස්සිතද්ධජො.

เรามิได้สำคัญใครๆ ว่าจะเสมอด้วยตน และมิได้สำคัญใครๆ ว่าจะยิ่งกว่าตน เป็นคนพาลถูกอติมานะกำจัดแล้ว เป็นคนกระด้าง มีธงคือมานะอันยกขึ้นแล้ว

425.

๔๒๕.

‘‘මාතරං පිතරඤ්චාපි, අඤ්ඤෙපි ගරුසම්මතෙ;

න කඤ්චි අභිවාදෙසිං, මානත්ථද්ධො අනාදරො.

เราเป็นผู้มีมานะกระด้าง ไม่เอื้อเฟื้อ ไม่ได้ไหว้ใครๆ คือ มารดา บิดา และคนอื่นๆ ที่สมมติกันว่าเป็นครูเลย

426.

๔๒๖.

‘‘දිස්වා විනායකං අග්ගං, සාරථීනං වරුත්තමං;

තපන්තමිව ආදිච්චං, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං.

ครั้นได้เห็นพระศาสดาผู้เป็นนายกชั้นเยี่ยม ผู้ฝึกสารถีที่ประเสริฐสุด อันภิกษุสงฆ์แวดล้อมแล้ว รุ่งเรืองดุจพระอาทิตย์

427.

๔๒๗.

‘‘මානං මදඤ්ච ඡඩ්ඩෙත්වා, විප්පසන්නෙන චෙතසා;

සිරසා අභිවාදෙසිං, සබ්බසත්තානමුත්තමං.

เราจึงละมานะและความมัวเมา มีจิตเลื่อมใสยิ่งนัก ได้ถวายบังคมพระศาสดาผู้สูงสุดกว่าสรรพสัตว์ด้วยเศียรเกล้า

428.

๔๒๘.

‘‘අතිමානො ච ඔමානො, පහීනා සුසමූහතා;

අස්මිමානො සමුච්ඡින්නො, සබ්බෙ මානවිධා හතා’’ති.

อติมานะและโอมานะ เราละได้แล้ว ถอนขึ้นดีแล้ว อัสมิมานะ เราตัดขาดแล้ว มานะทุกอย่าง เรากำจัดได้แล้ว ดังนี้แล

… ජෙන්තො පුරොහිතපුත්තො ථෙරො….

… พระเถระชื่อเชนตะ บุตรของปุโรหิต …

10. සුමනත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาทั้งหลายของพระสุมนเถระ

429.

๔๒๙.

‘‘යදා නවො පබ්බජිතො, ජාතියා සත්තවස්සිකො;

ඉද්ධියා අභිභොත්වාන, පන්නගින්දං මහිද්ධිකං.

ในกาลใด เราเป็นบรรพชิตใหม่ มีอายุ ๗ ขวบโดยชาติ ข่มพญานาคผู้มีฤทธิ์มากได้ด้วยฤทธิ์

430.

๔๓๐.

‘‘උපජ්ඣායස්ස උදකං, අනොතත්තා මහාසරා;

ආහරාමි තතො දිස්වා, මං සත්ථා එතදබ්‍රවි’’.

เราได้นำน้ำมาจากสระใหญ่ชื่ออโนดาต เพื่อประโยชน์แก่พระอุปัชฌาย์ ลำดับนั้น พระศาสดาทอดพระเนตรเห็นเราแล้ว ได้ตรัสพระดำรัสนี้

431.

๔๓๑.

‘‘සාරිපුත්ත ඉමං පස්ස, ආගච්ඡන්තං කුමාරකං;

උදකකුම්භමාදාය, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතං.

ดูก่อนสารีบุตร เธอจงดูสามเณรน้อยนี้ ผู้ถือหม้อน้ำมา มีจิตตั้งมั่นดีในภายใน

432.

๔๓๒.

‘‘පාසාදිකෙන වත්තෙන, කල්‍යාණඉරියාපථො;

සාමණෙරොනුරුද්ධස්ස, ඉද්ධියා ච විසාරදො.

สามเณรของพระอนุรุทธะนี้ สมบูรณ์ด้วยวัตรอันน่าเลื่อมใส มีอิริยาบถงาม และฉลาดในเรื่องฤทธิ์

433.

๔๓๓.

‘‘ආජානීයෙන ආජඤ්ඤො, සාධුනා සාධුකාරිතො;

විනීතො අනුරුද්ධෙන, කතකිච්චෙන සික්ඛිතො.

พระอนุรุทธะผู้อาชาไนยได้ทำให้เป็นอาชาไนย พระอนุรุทธะผู้เป็นสาธุได้ทำให้เป็นสาธุ พระอนุรุทธะผู้มีกิจทำเสร็จแล้วได้แนะนำพร่ำสอนแล้ว

434.

๔๓๔.

‘‘සො පත්වා පරමං සන්තිං, සච්ඡිකත්වා අකුප්පතං;

සාමණෙරො ස සුමනො, මා මං ජඤ්ඤාති ඉච්ඡතී’’ති.

สามเณรสุมนะนั้น บรรลุสันติบทอย่างยิ่งแล้ว กระทำให้แจ้งซึ่งอกุปปธรรมแล้ว แต่ยังปรารถนาอยู่ว่า ขอใครๆ อย่าได้รู้จักเราเลย ดังนี้แล

… සුමනො ථෙරො….

… พระสุมนเถระ …

11. න්හාතකමුනිත්ථෙරගාථා

๑๑. คาถาทั้งหลายของพระนาหตกมุนิเถระ

435.

๔๓๕.

‘‘වාතරොගාභිනීතො [Pg.288] ත්වං, විහරං කානනෙ වනෙ;

පවිද්ධගොචරෙ ලූඛෙ, කථං භික්ඛු කරිස්සසි’’.

ดูก่อนภิกษุ ท่านถูกโรคลมเบียดเบียนอยู่ อยู่ในป่าใหญ่ซึ่งมีโคจรห่างไกลและเป็นที่อยู่ลำบาก ท่านจักทำอย่างไร

436.

๔๓๖.

‘‘පීතිසුඛෙන විපුලෙන, ඵරිත්වාන සමුස්සයං;

ලූඛම්පි අභිසම්භොන්තො, විහරිස්සාමි කානනෙ.

ข้าพระองค์จักแผ่ปีติและสุขอันไพบูลย์ไปทั่วสรรพางค์กาย อดทนต่อความลำบากอยู่ จักอยู่ในป่า

437.

๔๓๗.

‘‘භාවෙන්තො සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ, ඉන්ද්‍රියානි බලානි ච;

ඣානසොඛුම්මසම්පන්නො, විහරිස්සං අනාසවො.

ข้าพระองค์เจริญโพชฌงค์ ๗ อินทรีย์และพละทั้งหลาย สมบูรณ์ด้วยฌานอันสุขุม ไม่มีอาสวะอยู่

438.

๔๓๘.

‘‘විප්පමුත්තං කිලෙසෙහි, සුද්ධචිත්තං අනාවිලං;

අභිණ්හං පච්චවෙක්ඛන්තො, විහරිස්සං අනාසවො.

ข้าพระองค์พิจารณาเนืองๆ ซึ่งจิตอันหมดจด ไม่ขุ่นมัว หลุดพ้นวิเศษแล้วจากกิเลสทั้งหลาย ไม่มีอาสวะอยู่

439.

๔๓๙.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා ච, යෙ මෙ විජ්ජිංසු ආසවා;

සබ්බෙ අසෙසා උච්ඡින්නා, න ච උප්පජ්ජරෙ පුන.

อาสวะเหล่าใดของข้าพระองค์มีอยู่ ทั้งภายในและภายนอก อาสวะเหล่านั้นทั้งหมด ข้าพระองค์ตัดขาดได้แล้วโดยไม่เหลือ และจะไม่เกิดขึ้นอีก

440.

๔๔๐.

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතා, තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකා;

දුක්ඛක්ඛයො අනුප්පත්තො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

ขันธ์ ๕ อันข้าพระองค์กำหนดรู้แล้ว มีรากขาดตั้งอยู่ ข้าพระองค์บรรลุถึงความสิ้นทุกข์แล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มี ดังนี้แล

… න්හාතකමුනිත්ථෙරො….

… พระนาหตกมุนิเถระ …

12. බ්‍රහ්මදත්තත්ථෙරගාථා

๑๒. คาถาทั้งหลายของพระพรหมทัตตเถระ

441.

๔๔๑.

‘‘අක්කොධස්ස කුතො කොධො, දන්තස්ස සමජීවිනො;

සම්මදඤ්ඤා විමුත්තස්ස, උපසන්තස්ස තාදිනො.

ความโกรธจักมีแต่ที่ไหนแก่ท่านผู้ไม่โกรธ ผู้ฝึกตนแล้ว มีชีวิตสม่ำเสมอ ผู้หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ผู้สงบระงับ คงที่

442.

๔๔๒.

‘‘තස්සෙව තෙන පාපියො, යො කුද්ධං පටිකුජ්ඣති;

කුද්ධං අප්පටිකුජ්ඣන්තො, සඞ්ගාමං ජෙති දුජ්ජයං.

ผู้ใดโกรธตอบคนที่โกรธ ผู้นั้นเป็นคนเลวกว่าคนโกรธนั้นเพราะการโกรธตอบนั้น ผู้ไม่โกรธตอบคนที่โกรธ ชื่อว่าย่อมชนะสงครามที่ชนะได้ยาก

443.

๔๔๓.

‘‘උභින්නමත්ථං චරති, අත්තනො ච පරස්ස ච;

පරං සඞ්කුපිතං ඤත්වා, යො සතො උපසම්මති.

ผู้ใดรู้ว่าคนอื่นโกรธแล้ว มีสติสงบระงับอยู่ได้ ผู้นั้นชื่อว่าย่อมประพฤติประโยชน์แก่คนทั้งสองฝ่าย คือแก่ตนและคนอื่น

444.

๔๔๔.

‘‘උභින්නං තිකිච්ඡන්තං තං, අත්තනො ච පරස්ස ච;

ජනා මඤ්ඤන්ති බාලොති, යෙ ධම්මස්ස අකොවිදා.

ชนเหล่าใดไม่ฉลาดในธรรม ย่อมสำคัญบุคคลนั้นผู้บำบัดโรคให้แก่คนทั้งสองฝ่าย คือแก่ตนและคนอื่นว่าเป็นคนเขลา

445.

๔๔๕.

‘‘උප්පජ්ජෙ තෙ සචෙ කොධො, ආවජ්ජ කකචූපමං;

උප්පජ්ජෙ චෙ රසෙ තණ්හා, පුත්තමංසූපමං සර.

ถ้าความโกรธพึงเกิดขึ้นแก่ท่าน ท่านจงนึกถึงโอวาทที่เปรียบด้วยเลื่อย ถ้าตัณหาในรสพึงเกิดขึ้น ท่านจงนึกถึงอุปมาด้วยเนื้อบุตร

446.

๔๔๖.

‘‘සචෙ ධාවති චිත්තං තෙ, කාමෙසු ච භවෙසු ච;

ඛිප්පං නිග්ගණ්හ සතියා, කිට්ඨාදං විය දුප්පසු’’න්ති;

ถ้าจิตของท่านแล่นไปในกามและในภพทั้งหลาย ท่านจงรีบข่มไว้ด้วยสติ เหมือนคนข่มโคดื้อที่กินข้าวกล้าไว้ฉะนั้น ดังนี้แล

… බ්‍රහ්මදත්තො ථෙරො….

… พระพรหมทัตตเถระ …

13. සිරිමණ්ඩත්ථෙරගාථා

๑๓. คาถาทั้งหลายของพระสิริมัณฑเถระ

447.

๔๔๗.

‘‘ඡන්නමතිවස්සති[Pg.289], විවටං නාතිවස්සති;

තස්මා ඡන්නං විවරෙථ, එවං තං නාතිවස්සති.

ฝนคืออาบัติย่อมรดรดสิ่งที่บุคคลปิดไว้ สิ่งที่เปิดไว้ฝนย่อมรดรดไม่ได้ เพราะเหตุนั้น บุคคลพึงเปิดสิ่งที่ปิดไว้ ด้วยอาการอย่างนี้ ฝนคืออาบัติจึงรดรดสิ่งนั้นไม่ได้

448.

๔๔๘.

‘‘මච්චුනාබ්භහතො ලොකො, ජරාය පරිවාරිතො;

තණ්හාසල්ලෙන ඔතිණ්ණො, ඉච්ඡාධූපායිතො සදා.

โลกถูกมัจจุราชประหัตประหาร ถูกชราล้อมไว้ ถูกลูกศรคือตัณหาเสียบแทง ถูกความอยากเผารนอยู่เสมอ

449.

๔๔๙.

‘‘මච්චුනාබ්භහතො ලොකො, පරික්ඛිත්තො ජරාය ච;

හඤ්ඤති නිච්චමත්තාණො, පත්තදණ්ඩොව තක්කරො.

โลกถูกมัจจุราชประหัตประหาร ถูกชราล้อมไว้ ไม่มีที่พึ่ง ถูกเบียดเบียนอยู่เป็นนิตย์ เหมือนผู้กระทำความผิดได้รับอาชญา

450.

๔๕๐.

‘‘ආගච්ඡන්තග්ගිඛන්ධාව, මච්චු බ්‍යාධි ජරා තයො;

පච්චුග්ගන්තුං බලං නත්ථි, ජවො නත්ථි පලායිතුං.

มัจจุ พยาธิ และชรา ๓ อย่างนี้ ย่อมมาประดุจกองไฟใหญ่ ไม่มีกำลังที่จะต่อสู้ ไม่มีกำลังเร็วที่จะหนีไปได้

451.

๔๕๑.

‘‘අමොඝං දිවසං කයිරා, අප්පෙන බහුකෙන වා;

යං යං විජහතෙ රත්තිං, තදූනං තස්ස ජීවිතං.

บุคคลพึงทำวันคืนไม่ให้เปล่าประโยชน์ ไม่ว่าจะน้อยหรือมากก็ตาม เพราะราตรีใดๆ ล่วงไป ชีวิตของผู้นั้นย่อมพร่องไปจากราตรีนั้นๆ

452.

๔๕๒.

‘‘චරතො තිට්ඨතො වාපි, ආසීනසයනස්ස වා;

උපෙති චරිමා රත්ති, න තෙ කාලො පමජ්ජිතු’’න්ති.

ราตรีสุดท้ายย่อมย่างเข้ามา ไม่ว่าจะเป็นผู้เดิน ยืน นั่ง หรือนอนก็ตาม เวลานี้ไม่ใช่เวลาที่ท่านจะประมาท

… සිරිමණ්ඩො ථෙරො….

…พระสิริมัณฑเถระ…

14. සබ්බකාමිත්ථෙරගාථා

๑๔. คาถาท่านพระสัพพกามิเถระ

453.

๔๕๓.

‘‘ද්විපාදකොයං අසුචි, දුග්ගන්ධො පරිහීරති ;

නානාකුණපපරිපූරො, විස්සවන්තො තතො තතො.

กายนี้มี ๒ เท้า ไม่สะอาด มีกลิ่นเหม็น อันบุคคลบริหารอยู่ เต็มไปด้วยซากศพต่างๆ ไหลซึมออกจากทวารนั้นๆ

454.

๔๕๔.

‘‘මිගං නිලීනං කූටෙන, බළිසෙනෙව අම්බුජං;

වානරං විය ලෙපෙන, බාධයන්ති පුථුජ්ජනං.

สตรีทั้งหลายย่อมเบียดเบียนปุถุชน เหมือนนายพรานเบียดเบียนเนื้อที่ซ่อนอยู่ด้วยบ่วง เหมือนคนเบียดเบียนปลาด้วยเบ็ด และเหมือนนายพรานเบียดเบียนวานรด้วยตัง

455.

๔๕๕.

‘‘රූපා සද්දා රසා ගන්ධා, ඵොට්ඨබ්බා ච මනොරමා;

පඤ්ච කාමගුණා එතෙ, ඉත්ථිරූපස්මි දිස්සරෙ.

รูป เสียง รส กลิ่น และโผฏฐัพพะอันน่ารื่นรมย์ใจ กามคุณ ๕ เหล่านี้ ปรากฏอยู่ในรูปของสตรี

456.

๔๕๖.

‘‘යෙ එතා උපසෙවන්ති, රත්තචිත්තා පුථුජ්ජනා;

වඩ්ඪෙන්ති කටසිං ඝොරං, ආචිනන්ති පුනබ්භවං.

ปุถุชนเหล่าใดมีจิตกำหนัดยินดี เสพสตรีเหล่านั้น ปุถุชนเหล่านั้นย่อมเพิ่มพูนป่าช้าอันน่าสะพรึงกลัว ย่อมสั่งสมภพใหม่

457.

๔๕๗.

‘‘යො චෙතා පරිවජ්ජෙති, සප්පස්සෙව පදා සිරො;

සොමං විසත්තිකං ලොකෙ, සතො සමතිවත්තති.

ส่วนบุคคลใดงดเว้นสตรีเหล่านั้น เหมือนคนใช้เท้างดเว้นหัวงู บุคคลนั้นมีสติ ย่อมก้าวล่วงตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่างๆ ในโลกนี้ได้

458.

๔๕๘.

‘‘කාමෙස්වාදීනවං [Pg.290] දිස්වා, නෙක්ඛම්මං දට්ඨු ඛෙමතො;

නිස්සටො සබ්බකාමෙහි, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

เราเห็นโทษในกามทั้งหลาย เห็นเนกขัมมะโดยความเกษมแล้ว สลัดออกจากกามทั้งปวง บรรลุความสิ้นอาสวะแล้ว

… සබ්බකාමිත්ථෙරො….

…พระสัพพกามิเถระ…

ඡක්කනිපාතො නිට්ඨිතො.

ฉักกนิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

อุทานในฉักกนิบาตนั้น

උරුවෙළකස්සපො ච, ථෙරො තෙකිච්ඡකාරි ච;

මහානාගො ච කුල්ලො ච, මාලුක්‍යො සප්පදාසකො.

พระอุรุเวลกัสสปเถระ พระเตกิจฉการีเถระ พระมหาคาเถระ พระกุลลเถระ พระมาลุงกยเถระ พระสัปปทาสกเถระ

කාතියානො මිගජාලො, ජෙන්තො සුමනසව්හයො;

න්හාතමුනි බ්‍රහ්මදත්තො, සිරිමණ්ඩො සබ්බකාමී ච;

ගාථායො චතුරාසීති, ථෙරා චෙත්ථ චතුද්දසාති.

พระกาติยานเถระ พระมิคชาลเถระ พระเชนตเถระ พระสุมนเถระ พระนหาตมุนีเถระ พระพรหมทัตตเถระ พระสิริมัณฑเถระ และพระสัพพกามีเถระ ในนิบาตนี้มี ๘๔ คาถา มีพระเถระ ๑๔ รูป

7. සත්තකනිපාතො

๗. สัตตกนิบาต

1. සුන්දරසමුද්දත්ථෙරගාථා

๑. คาถาท่านพระสุนทรสมุทรเถระ

459.

๔๕๙.

‘‘අලඞ්කතා [Pg.291] සුවසනා, මාලධාරී විභූසිතා;

අලත්තකකතාපාදා, පාදුකාරුය්හ වෙසිකා.

หญิงแพศยาประดับประดา นุ่งห่มผ้าสวยงาม ทัดทรงดอกไม้ ตกแต่งร่างกาย เท้าย้อมด้วยครั่ง สวมรองเท้า

460.

๔๖๐.

‘‘පාදුකා ඔරුහිත්වාන, පුරතො පඤ්ජලීකතා;

සා මං සණ්හෙන මුදුනා, ම්හිතපුබ්බං අභාසථ’’.

นางถอดรองเท้าแล้ว ประคองอัญชลีอยู่ข้างหน้า ได้กล่าวคำอ่อนหวานนุ่มนวลกับเรา พลางยิ้มแย้มก่อน

461.

๔๖๑.

‘‘යුවාසි ත්වං පබ්බජිතො, තිට්ඨාහි මම සාසනෙ;

භුඤ්ජ මානුසකෙ කාමෙ, අහං විත්තං දදාමි තෙ;

සච්චං තෙ පටිජානාමි, අග්ගිං වා තෙ හරාමහං.

ท่านยังหนุ่มแน่น บวชแล้ว ขอท่านจงอยู่ในโอวาทของดิฉัน เชิญท่านบริโภคกามคุณของมนุษย์เถิด ดิฉันจะให้ทรัพย์แก่ท่าน ดิฉันขอปฏิญาณต่อท่านตามสัตย์จริง หรือมิฉะนั้น ดิฉันจะนำไฟมาให้ท่าน

462.

๔๖๒.

‘‘යදා ජිණ්ණා භවිස්සාම, උභො දණ්ඩපරායනා;

උභොපි පබ්බජිස්සාම, උභයත්ථ කටග්ගහො’’.

เมื่อใดเราทั้งสองแก่เฒ่า มีไม้เท้าเป็นที่ไปในเบื้องหน้า เมื่อนั้นเราทั้งสองจักบวช การทำอย่างนี้ชื่อว่าเป็นการยึดถือประโยชน์ไว้ได้ทั้งสองฝ่าย

463.

๔๖๓.

‘‘තඤ්ච දිස්වාන යාචන්තිං, වෙසිකං පඤ්ජලීකතං;

අලඞ්කතං සුවසනං, මච්චුපාසංව ඔඩ්ඩිතං.

เราได้เห็นหญิงแพศยานั้นประคองอัญชลีอ้อนวอนอยู่ ทั้งยังประดับประดา นุ่งห่มผ้าสวยงาม เหมือนบ่วงแห่งมัจจุราชที่ดักไว้

464.

๔๖๔.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො…පෙ… නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

ลำดับนั้น โยนิโสมนสิการได้เกิดขึ้นแก่เรา...ฯลฯ...ความเบื่อหน่ายก็ตั้งมั่นอยู่

465.

๔๖๕.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

แต่นั้นจิตของเราก็หลุดพ้น...ฯลฯ...คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว

… සුන්දරසමුද්දො ථෙරො….

…พระสุนทรสมุทรเถระ…

2. ලකුණ්ඩකභද්දියත්ථෙරගාථා

๒. คาถาท่านพระลขุณฏกภัททิยเถระ

466.

๔๖๖.

පරෙ අම්බාටකාරාමෙ, වනසණ්ඩම්හි භද්දියො;

සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, තත්ථ භද්දොව ඣායති.

พระภัททิยะผู้เจริญ ถอนตัณหาพร้อมทั้งรากแล้ว ย่อมเพ่งฌานอยู่ในอัมพัฏกวันอันประเสริฐ ซึ่งเป็นหมู่แมกไม้

467.

๔๖๗.

‘‘රමන්තෙකෙ මුදිඞ්ගෙහි, වීණාහි පණවෙහි ච;

අහඤ්ච රුක්ඛමූලස්මිං, රතො බුද්ධස්ස සාසනෙ.

ชนบางพวกย่อมยินดีด้วยกลองมุทิงค์ พิณ และบัณเฑาะว์ แต่เรายินดีอยู่ที่โคนไม้ในพระศาสนาของพระพุทธเจ้า

468.

๔๖๘.

‘‘බුද්ධො චෙ මෙ වරං දජ්ජා, සො ච ලබ්භෙථ මෙ වරො;

ගණ්හෙහං සබ්බලොකස්ස, නිච්චං කායගතං සතිං.

ถ้าพระพุทธเจ้าพึงประทานพรแก่เรา และเราพึงได้พรนั้นไซร้ เราพึงรับเอาพร คือ กายคตาสติเป็นนิตย์แก่โลกทั้งปวง

469.

๔๖๙.

‘‘යෙ [Pg.292] මං රූපෙන පාමිංසු, යෙ ච ඝොසෙන අන්වගූ;

ඡන්දරාගවසූපෙතා, න මං ජානන්ති තෙ ජනා.

ชนเหล่าใดวัดเราด้วยรูป และชนเหล่าใดติดตามเราด้วยเสียง ชนเหล่านั้นตกอยู่ในอำนาจแห่งฉันทราคะ ย่อมไม่รู้จักเรา

470.

๔๗๐.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච න ජානාති, බහිද්ධා ච න පස්සති;

සමන්තාවරණො බාලො, ස වෙ ඝොසෙන වුය්හති.

ผู้ใดไม่รู้ธรรมภายใน และไม่เห็นธรรมภายนอก คนพาลนั้นมีเครื่องกั้นโดยรอบ ย่อมถูกนำไปเพราะเสียงโดยแท้

471.

๔๗๑.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච න ජානාති, බහිද්ධා ච විපස්සති;

බහිද්ධා ඵලදස්සාවී, සොපි ඝොසෙන වුය්හති.

ผู้ใดไม่รู้ธรรมภายใน แต่เห็นธรรมภายนอก ผู้นั้นเป็นผู้เห็นผลในภายนอก แม้ผู้นั้นก็ถูกนำไปเพราะเสียง

472.

๔๗๒.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච පජානාති, බහිද්ධා ච විපස්සති;

අනාවරණදස්සාවී, න සො ඝොසෙන වුය්හතී’’ති.

ส่วนผู้ใดรู้ชัดธรรมภายใน และเห็นแจ้งธรรมภายนอก ผู้นั้นเป็นผู้เห็นโดยไม่มีเครื่องกั้น ย่อมไม่ถูกนำไปเพราะเสียง

… ලකුණ්ඩකභද්දියො ථෙරො….

พระลกุณฏกภัททิยเถระ...

3. භද්දත්ථෙරගාථා

๓. คาถาของพระภัททเถระ

473.

๔๗๓.

‘‘එකපුත්තො අහං ආසිං, පියො මාතු පියො පිතු;

බහූහි වතචරියාහි, ලද්ධො ආයාචනාහි ච.

เราเป็นบุตรคนเดียว เป็นที่รักของมารดา เป็นที่รักของบิดา อันท่านได้มาด้วยวัตรจริยาและการขอบวงสรวงเป็นอันมาก

474.

๔๗๔.

‘‘තෙ ච මං අනුකම්පාය, අත්ථකාමා හිතෙසිනො;

උභො පිතා ච මාතා ච, බුද්ධස්ස උපනාමයුං’’.

บิดามารดาทั้งสองนั้น ผู้ใคร่ประโยชน์ แสวงหาเกื้อกูล อาศัยความเอ็นดู ได้น้อมเราเข้าไปถวายแด่พระพุทธเจ้า

475.

๔๗๕.

‘‘කිච්ඡා ලද්ධො අයං පුත්තො, සුඛුමාලො සුඛෙධිතො;

ඉමං දදාම තෙ නාථ, ජිනස්ස පරිචාරකං’’.

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นที่พึ่ง บุตรนี้อันข้าพระองค์ได้มาโดยยาก เป็นผู้ละเอียดอ่อน เจริญมาด้วยความสุข ข้าพระองค์ทั้งหลายขอถวายบุตรนี้แด่พระองค์ผู้ทรงเป็นพระชินเจ้า เพื่อเป็นผู้บำรุง

476.

๔๗๖.

‘‘සත්ථා ච මං පටිග්ගය්හ, ආනන්දං එතදබ්‍රවි;

‘පබ්බාජෙහි ඉමං ඛිප්පං, හෙස්සත්‍යාජානියො අයං.

พระศาสดาทรงรับเราแล้ว ได้ตรัสคำนี้กะพระอานนท์ว่า เธอจงให้เด็กนี้บวชโดยพลัน เด็กนี้จักเป็นบุรุษอาชาไนย

477.

๔๗๗.

‘‘පබ්බාජෙත්වාන මං සත්ථා, විහාරං පාවිසී ජිනො;

අනොග්ගතස්මිං සූරියස්මිං, තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ.

พระศาสดาผู้ทรงเป็นพระชินเจ้า ครั้นให้เราบรรพชาแล้ว ได้เสด็จเข้าสู่พระวิหาร ลำดับนั้น เมื่อพระอาทิตย์ยังไม่ทันอัสดง จิตของเราก็หลุดพ้นแล้ว

478.

๔๗๘.

‘‘තතො සත්ථා නිරාකත්වා, පටිසල්ලානවුට්ඨිතො;

‘එහි භද්දා’ති මං ආහ, සා මෙ ආසූපසම්පදා.

ลำดับนั้น พระศาสดาทรงเข้าผลสมาบัติแล้ว เสด็จออกจากที่เร้น ได้ตรัสกะเราว่า 'ภัททะ เธอจงมาเถิด' พระวาจานั้นนั่นแล ได้เป็นอุปสมบทของเรา

479.

๔๗๙.

‘‘ජාතියා සත්තවස්සෙන, ලද්ධා මෙ උපසම්පදා;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, අහො ධම්මසුධම්මතා’’ති.

เรามีอายุ ๗ ปีโดยชาติ ได้อุปสมบทแล้ว เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว โอ้หนอ ความเป็นธรรมดีแห่งพระธรรม

… භද්දො ථෙරො….

พระภัททเถระ...

4. සොපාකත්ථෙරගාථා

๔. คาถาของพระโสปากเถระ

480.

๔๘๐.

‘‘දිස්වා [Pg.293] පාසාදඡායායං, චඞ්කමන්තං නරුත්තමං;

තත්ථ නං උපසඞ්කම්ම, වන්දිස්සං පුරිසුත්තමං.

ข้าพระองค์เห็นพระนรุตตมะ ผู้เสด็จจงกรมอยู่ในเงาแห่งปราสาท จึงเข้าไปเฝ้าพระบุรุษสูงสุดนั้นในที่นั้น แล้วได้ถวายบังคมแล้ว

481.

๔๘๑.

‘‘එකංසං චීවරං කත්වා, සංහරිත්වාන පාණයො;

අනුචඞ්කමිස්සං විරජං, සබ්බසත්තානමුත්තමං.

ข้าพระองค์ทำจีวรเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประคองอัญชลีแล้ว ได้เดินจงกรมตามพระองค์ผู้ปราศจากธุลี ผู้สูงสุดกว่าสัตว์ทั้งปวง

482.

๔๘๒.

‘‘තතො පඤ්හෙ අපුච්ඡි මං, පඤ්හානං කොවිදො විදූ;

අච්ඡම්භී ච අභීතො ච, බ්‍යාකාසිං සත්ථුනො අහං.

ลำดับนั้น พระองค์ผู้ฉลาด ผู้ทรงรู้ในปัญหาทั้งหลาย ได้ตรัสถามปัญหาทั้งหลายกะเรา เราไม่สะทกสะท้าน ไม่หวาดกลัว ได้พยากรณ์ปัญหาของพระศาสดาแล้ว

483.

๔๘๓.

‘‘විස්සජ්ජිතෙසු පඤ්හෙසු, අනුමොදි තථාගතො;

භික්ඛුසඞ්ඝං විලොකෙත්වා, ඉමමත්ථං අභාසථ’’.

เมื่อปัญหาทั้งหลายอันข้าพระองค์พยากรณ์แล้ว พระตถาคตทรงอนุโมทนาแล้ว ทรงแลดูภิกษุสงฆ์แล้วได้ตรัสเนื้อความนี้

484.

๔๘๔.

‘‘ලාභා අඞ්ගානං මගධානං, යෙසායං පරිභුඤ්ජති;

චීවරං පිණ්ඩපාතඤ්ච, පච්චයං සයනාසනං;

පච්චුට්ඨානඤ්ච සාමීචිං, තෙසං ලාභා’’ති චාබ්‍රවි.

เป็นลาภของชาวอังคะและมคธหนอ ที่สามเณรโสปากะนี้บริโภคจีวร บิณฑบาต ปัจจัย และเสนาสนะของชนเหล่าใด และรับการลุกรับและสามีจิกรรม เป็นลาภของชนเหล่านั้นหนอ ดังนี้

485.

๔๘๕.

‘‘අජ්ජතග්ගෙ මං සොපාක, දස්සනායොපසඞ්කම;

එසා චෙව තෙ සොපාක, භවතු උපසම්පදා’’.

ดูก่อนโสปากะ จำเดิมแต่วันนี้ เธอจงเข้ามาเพื่อเฝ้าเราเถิด ดูก่อนโสปากะ การพยากรณ์ปัญหานี้นั่นเทียว จงเป็นอุปสมบทของเธอ

486.

๔๘๖.

‘‘ජාතියා සත්තවස්සොහං, ලද්ධාන උපසම්පදං;

ධාරෙමි අන්තිමං දෙහං, අහො ධම්මසුධම්මතා’’ති.

เรามีอายุ ๗ ปีโดยชาติ ได้อุปสมบทแล้ว ย่อมทรงไว้ซึ่งอัตภาพสุดท้าย โอ้หนอ ความเป็นธรรมดีแห่งพระธรรม

… සොපාකො ථෙරො….

พระโสปากเถระ...

5. සරභඞ්ගත්ථෙරගාථා

๕. คาถาของพระสรภังคเถระ

487.

๔๘๗.

‘‘සරෙ හත්ථෙහි භඤ්ජිත්වා, කත්වාන කුටිමච්ඡිසං;

තෙන මෙ සරභඞ්ගොති, නාමං සම්මුතියා අහු.

เราหักหญ้าปล้องด้วยมือ ทำกระท่อมอยู่แล้ว เพราะเหตุนั้น ชื่อว่า สรภังคะ ได้มีแก่เราโดยสมมุติ

488.

๔๘๘.

‘‘න මය්හං කප්පතෙ අජ්ජ, සරෙ හත්ථෙහි භඤ්ජිතුං;

සික්ඛාපදා නො පඤ්ඤත්තා, ගොතමෙන යසස්සිනා.

ในวันนี้ การหักหญ้าปล้องด้วยมือ ย่อมไม่ควรแก่เรา เพราะพระโคดมผู้มียศใหญ่ได้ทรงบัญญัติสิกขาบทไว้แก่เราทั้งหลาย

489.

๔๘๙.

‘‘සකලං සමත්තං රොගං, සරභඞ්ගො නාද්දසං පුබ්බෙ;

සොයං රොගො දිට්ඨො, වචනකරෙනාතිදෙවස්ස.

เราผู้ชื่อว่าสรภังคะ ในกาลก่อนไม่ได้เห็นโรคทั้งหมดโดยสิ้นเชิง บัดนี้ เราทำตามพระดำรัสของพระอติเทพ จึงเห็นโรคนั้นแล้ว

490.

๔๙๐.

‘‘යෙනෙව මග්ගෙන ගතො විපස්සී, යෙනෙව මග්ගෙන සිඛී ච වෙස්සභූ;

කකුසන්ධකොණාගමනො ච කස්සපො, තෙනඤ්ජසෙන අගමාසි ගොතමො.

พระวิปัสสีพุทธเจ้าเสด็จไปแล้วโดยหนทางใด พระสิขีพุทธเจ้าและพระเวสสภูพุทธเจ้า พระกกุสันธพุทธเจ้า พระโกนาคมนพุทธเจ้า และพระกัสสปพุทธเจ้า ก็เสด็จไปแล้วโดยหนทางนั้น พระโคดมพุทธเจ้าก็เสด็จไปแล้วโดยหนทางตรงนั้น

491.

๔๙๑.

‘‘වීතතණ්හා [Pg.294] අනාදානා, සත්ත බුද්ධා ඛයොගධා;

යෙහායං දෙසිතො ධම්මො, ධම්මභූතෙහි තාදිභි.

พระพุทธเจ้า ๗ พระองค์ ผู้มีตัณหาไปปราศแล้ว ไม่มีความยึดมั่น หยั่งลงในพระนิพพานอันเป็นที่สิ้นกิเลส พระพุทธเจ้าเหล่านั้นผู้เป็นดังธรรม ผู้คงที่ ได้ทรงแสดงพระธรรมนี้ไว้

492.

๔๙๒.

‘‘චත්තාරි අරියසච්චානි, අනුකම්පාය පාණිනං;

දුක්ඛං සමුදයො මග්ගො, නිරොධො දුක්ඛසඞ්ඛයො.

พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงอนุเคราะห์แก่สัตว์ทั้งหลาย จึงทรงแสดงอริยสัจ ๔ ประการ คือ ทุกข์ สมุทัย มรรค และนิโรธ คือความสิ้นไปแห่งทุกข์

493.

๔๙๓.

‘‘යස්මිං නිවත්තතෙ දුක්ඛං, සංසාරස්මිං අනන්තකං;

භෙදා ඉමස්ස කායස්ස, ජීවිතස්ස ච සඞ්ඛයා;

අඤ්ඤො පුනබ්භවො නත්ථි, සුවිමුත්තොම්හි සබ්බධී’’ති.

ทุกข์อันหาที่สุดมิได้ในสงสารย่อมดับไปในพระนิพพานใด เบื้องหน้าแต่กายแตกและความสิ้นชีวิต ภพใหม่อื่นย่อมไม่มี เราเป็นผู้หลุดพ้นด้วยดีแล้วจากภพทั้งปวง

… සරභඞ්ගො ථෙරො….

พระสรภังคเถระ

සත්තකනිපාතො නිට්ඨිතො.

สัตตกนิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

อุทานในสัตตกนิบาตนั้น มีดังนี้

සුන්දරසමුද්දො ථෙරො, ථෙරො ලකුණ්ඩභද්දියො;

භද්දො ථෙරො ච සොපාකො, සරභඞ්ගො මහාඉසි;

සත්තකෙ පඤ්චකා ථෙරා, ගාථායො පඤ්චතිංසතීති.

พระสุนทรสมุทรเถระ พระลกุณฏกภัททิยเถระ พระภัททเถระ พระโสปากเถระ และพระสรภังคมหาฤๅษี ในสัตตกนิบาต มีพระเถระ ๕ รูป คาถา ๓๕ คาถา

8. අට්ඨකනිපාතො

๘. อัฏฐกนิบาต

1. මහාකච්චායනත්ථෙරගාථා

๑. คาถาของพระมหากัจจายนเถระ

494.

๔๙๔.

‘‘කම්මං [Pg.295] බහුකං න කාරයෙ, පරිවජ්ජෙය්‍ය ජනං න උය්‍යමෙ;

සො උස්සුක්කො රසානුගිද්ධො, අත්ථං රිඤ්චති යො සුඛාධිවාහො.

ภิกษุไม่พึงทำการงานมาก พึงเว้นคนที่ไม่ใช่กัลยาณมิตร ไม่พึงขวนขวายเพื่อปัจจัย ภิกษุใดผู้นำมาซึ่งความสุข แต่เป็นผู้ขวนขวายยินดีในรส ภิกษุนั้นย่อมละทิ้งประโยชน์เสีย

495.

๔๙๕.

‘‘පඞ්කොති හි නං අවෙදයුං, යායං වන්දනපූජනා කුලෙසු;

සුඛුමං සල්ලං දුරුබ්බහං, සක්කාරො කාපුරිසෙන දුජ්ජහො.

พระอริยเจ้าทั้งหลายกล่าวถึงการไหว้และการบูชาในตระกูลทั้งหลายนั้นว่า เป็นเปือกตม สักการะเป็นลูกศรที่ละเอียด ถอนได้ยาก อันบุรุษชั่วละได้ยาก

496.

๔๙๖.

‘‘න පරස්සුපනිධාය, කම්මං මච්චස්ස පාපකං;

අත්තනා තං න සෙවෙය්‍ය, කම්මබන්ධූහි මාතියා.

สัตว์ไม่พึงทำกรรมชั่วเพราะอาศัยผู้อื่น แม้ตนเองก็ไม่พึงเสพกรรมชั่วนั้น เพราะสัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์

497.

๔๙๗.

‘‘න පරෙ වචනා චොරො, න පරෙ වචනා මුනි;

අත්තා ච නං යථාවෙදි, දෙවාපි නං තථා විදූ.

บุคคลไม่เป็นโจรเพราะคำของผู้อื่น ไม่เป็นมุนีเพราะคำของผู้อื่น ตนเองย่อมรู้ตนนั้นฉันใด แม้เทวดาทั้งหลายก็ย่อมรู้บุคคลนั้นฉันนั้น

498.

๔๙๘.

‘‘පරෙ ච න විජානන්ති, මයමෙත්ථ යමාමසෙ;

යෙ ච තත්ථ විජානන්ති, තතො සම්මන්ති මෙධගා.

ชนเหล่าอื่นย่อมไม่รู้ว่า ‘พวกเราจะย่อยยับในโลกนี้’ ส่วนบัณฑิตเหล่าใดย่อมรู้ในเรื่องนั้น เพราะเหตุนั้น การทะเลาะวิวาทจึงสงบระงับไป

499.

๔๙๙.

‘‘ජීවතෙ වාපි සප්පඤ්ඤො, අපි විත්තපරික්ඛයො;

පඤ්ඤාය ච අලාභෙන, විත්තවාපි න ජීවති.

ผู้มีปัญญาย่อมเป็นอยู่ได้ แม้จะสิ้นทรัพย์สิน แต่คนผู้มีทรัพย์ แม้จะมีทรัพย์ ก็เป็นอยู่ไม่ได้ เพราะไม่ได้ปัญญา

500.

๕๐๐.

‘‘සබ්බං සුණාති සොතෙන, සබ්බං පස්සති චක්ඛුනා;

න ච දිට්ඨං සුතං ධීරො, සබ්බං උජ්ඣිතුමරහති.

คนเราย่อมได้ยินเสียงทั้งหมดด้วยหู ย่อมเห็นรูปทั้งหมดด้วยตา แต่บัณฑิตไม่ควรละทิ้งอารมณ์ที่เห็นและได้ยินทั้งหมด

501.

๕๐๑.

‘‘චක්ඛුමාස්ස යථා අන්ධො, සොතවා බධිරො යථා;

පඤ්ඤවාස්ස යථා මූගො, බලවා දුබ්බලොරිව;

අථ අත්ථෙ සමුප්පන්නෙ, සයෙථ මතසායික’’න්ති.

พึงเป็นผู้มีจักษุเหมือนคนตาบอด พึงเป็นผู้มีหูเหมือนคนหูหนวก พึงเป็นผู้มีปัญญาเหมือนคนใบ้ พึงเป็นผู้มีกำลังเหมือนคนอ่อนแอ ครั้นเมื่อเรื่องราวเกิดขึ้น พึงนอนเหมือนคนตาย

… මහාකච්චායනො ථෙරො….

พระมหากัจจายนเถระ

2. සිරිමිත්තත්ථෙරගාථා

๒. คาถาของพระสิริมิตตเถระ

502.

๕๐๒.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී, අමායො රිත්තපෙසුණො;

ස වෙ තාදිසකො භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

ภิกษุใดไม่โกรธ ไม่ผูกโกรธ ไม่มีมายา ปราศจากคำส่อเสียด ภิกษุเช่นนั้นแล เมื่อเป็นอยู่อย่างนี้ ละไปแล้วย่อมไม่เศร้าโศก

503.

๕๐๓.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී, අමායො රිත්තපෙසුණො;

ගුත්තද්වාරො සදා භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

ภิกษุใดไม่โกรธ ไม่ผูกโกรธ ไม่มีมายา ปราศจากคำส่อเสียด มีทวารอันคุ้มครองแล้วเสมอ ภิกษุนั้นเมื่อเป็นอยู่อย่างนี้ ละไปแล้วย่อมไม่เศร้าโศก

504.

๕๐๔.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී[Pg.296], අමායො රිත්තපෙසුණො;

කල්‍යාණසීලො සො භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

ภิกษุใดไม่โกรธ ไม่ผูกโกรธ ไม่มีมายา ปราศจากคำส่อเสียด มีศีลอันงาม ภิกษุนั้นเมื่อเป็นอยู่อย่างนี้ ละไปแล้วย่อมไม่เศร้าโศก

505.

๕๐๕.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී, අමායො රිත්තපෙසුණො;

කල්‍යාණමිත්තො සො භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

ภิกษุใดไม่โกรธ ไม่ผูกโกรธ ไม่มีมายา ปราศจากคำส่อเสียด มีมิตรดี ภิกษุนั้นเมื่อเป็นอยู่อย่างนี้ ละไปแล้วย่อมไม่เศร้าโศก

506.

๕๐๖.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී, අමායො රිත්තපෙසුණො;

කල්‍යාණපඤ්ඤො සො භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

ภิกษุใดไม่โกรธ ไม่ผูกโกรธ ไม่มีมายา ปราศจากคำส่อเสียด มีปัญญาดี ภิกษุนั้นเมื่อเป็นอยู่อย่างนี้ ละไปแล้วย่อมไม่เศร้าโศก

507.

๕๐๗.

‘‘යස්ස සද්ධා තථාගතෙ, අචලා සුප්පතිට්ඨිතා;

සීලඤ්ච යස්ස කල්‍යාණං, අරියකන්තං පසංසිතං.

บุคคลใดมีศรัทธาในพระตถาคต ไม่หวั่นไหว ตั้งมั่นดีแล้ว และมีศีลอันงาม เป็นที่รักของพระอริยะ เป็นที่สรรเสริญ

508.

๕๐๘.

‘‘සඞ්ඝෙ පසාදො යස්සත්ථි, උජුභූතඤ්ච දස්සනං;

‘අදලිද්දො’ති තං ආහු, අමොඝං තස්ස ජීවිතං.

บุคคลใดมีความเลื่อมใสในพระสงฆ์ และมีความเห็นตรง บัณฑิตทั้งหลายกล่าวบุคคลนั้นว่า ‘เป็นผู้ไม่ขัดสน’ ชีวิตของเขานั้นไม่เปล่าประโยชน์

509.

๕๐๙.

‘‘තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං;

අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති.

เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญา เมื่อระลึกถึงคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงหมั่นประกอบศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และการเห็นธรรม

… සිරිමිත්තො ථෙරො….

พระสิริมิตตเถระ

3. මහාපන්ථකත්ථෙරගාථා

๓. คาถาของพระมหาปันถกเถระ

510.

๕๑๐.

‘‘යදා පඨමමද්දක්ඛිං, සත්ථාරමකුතොභයං;

තතො මෙ අහු සංවෙගො, පස්සිත්වා පුරිසුත්තමං.

ในกาลใด เราได้เห็นพระศาสดาผู้ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ เป็นครั้งแรก ในกาลนั้น ความสังเวชได้มีแก่เรา เพราะได้เห็นบุรุษสูงสุด

511.

๕๑๑.

‘‘සිරිං හත්ථෙහි පාදෙහි, යො පණාමෙය්‍ය ආගතං;

එතාදිසං සො සත්ථාරං, ආරාධෙත්වා විරාධයෙ.

บุคคลใดพึงผลักไสสิริที่มาถึงแล้วด้วยมือและเท้า บุคคลนั้นได้เข้าเฝ้าพระศาสดาเช่นนี้แล้ว แม้จะทำให้ทรงพอพระทัยแล้ว ก็พึงพลาด (จากประโยชน์) ได้

512.

๕๑๒.

‘‘තදාහං පුත්තදාරඤ්ච, ධනධඤ්ඤඤ්ච ඡඩ්ඩයිං;

කෙසමස්සූනි ඡෙදෙත්වා, පබ්බජිං අනගාරියං.

ในกาลนั้น เราได้สละบุตรภรรยา ทรัพย์และข้าวเปลือก ปลงผมและหนวดแล้ว บวชเป็นอนาคาริก

513.

๕๑๓.

‘‘සික්ඛාසාජීවසම්පන්නො, ඉන්ද්‍රියෙසු සුසංවුතො;

නමස්සමානො සම්බුද්ධං, විහාසිං අපරාජිතො.

เราเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยสิกขาและสาชีพ สำรวมดีแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย นอบน้อมพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ เป็นผู้ไม่พ่ายแพ้ ได้อยู่แล้ว

514.

๕๑๔.

‘‘තතො මෙ පණිධී ආසි, චෙතසො අභිපත්ථිතො;

න නිසීදෙ මුහුත්තම්පි, තණ්හාසල්ලෙ අනූහතෙ.

เพราะเหตุนั้น ความปรารถนาอันมุ่งหวังแห่งใจได้มีแก่เราว่า ‘เมื่อลูกศรคือตัณหายังไม่ได้ถอนขึ้น เราจักไม่นั่งแม้ครู่หนึ่ง’

515.

๕๑๕.

‘‘තස්ස මෙවං විහරතො, පස්ස වීරියපරක්කමං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

ท่านจงดูความเพียรและความบากบั่นของเราผู้อยู่อย่างนั้นเถิด วิชชา ๓ เราบรรลุแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว

516.

๕๑๖.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං [Pg.297] ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

අරහා දක්ඛිණෙය්‍යොම්හි, විප්පමුත්තො නිරූපධි.

เราระลึกชาติก่อนได้ ตาทิพย์ของเราหมดจดแล้ว เราเป็นพระอรหันต์ เป็นทักขิไณยบุคคล หลุดพ้นแล้ว ไม่มีอุปธิ

517.

๕๑๗.

‘‘තතො රත්‍යා විවසානෙ, සූරියස්සුග්ගමනං පති;

සබ්බං තණ්හං විසොසෙත්වා, පල්ලඞ්කෙන උපාවිසි’’න්ති.

ลำดับนั้น ในเวลาสิ้นราตรี เมื่อดวงอาทิตย์ขึ้นไป เรายังตัณหาทั้งปวงให้เหือดแห้งแล้ว นั่งคู้บัลลังก์

… මහාපන්ථකො ථෙරො….

…พระมหาปันถกเถระ…

අට්ඨකනිපාතො නිට්ඨිතො.

อัฏฐกนิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

อุทานในอัฏฐกนิบาตนั้น

මහාකච්චායනො ථෙරො, සිරිමිත්තො මහාපන්ථකො;

พระมหากัจจายนเถระ พระสิริมิตตเถระ พระมหาปันถกเถระ

එතෙ අට්ඨනිපාතම්හි, ගාථායො චතුවීසතීති.

พระเถระเหล่านี้ในอัฏฐกนิบาต มีคาถารวม ๒๔ คาถา ด้วยประการฉะนี้

9. නවකනිපාතො

๙. นวกนิบาต

1. භූතත්ථෙරගාථා

๑. ภูตเถรคาถา

518.

๕๑๘.

‘‘යදා [Pg.298] දුක්ඛං ජරාමරණන්ති පණ්ඩිතො, අවිද්දසූ යත්ථ සිතා පුථුජ්ජනා;

දුක්ඛං පරිඤ්ඤාය සතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

ในกาลใด บัณฑิตรู้ว่า ‘ชราและมรณะเป็นทุกข์’ อันเป็นที่ซึ่งปุถุชนผู้ไม่รู้ติดอยู่, (ในกาลนั้น) บัณฑิตนั้นกำหนดรู้ทุกข์แล้ว มีสติเพ่งพินิจอยู่, ย่อมไม่พบความยินดีอื่นที่ยิ่งกว่าความยินดีนั้น

519.

๕๑๙.

‘‘යදා දුක්ඛස්සාවහනිං විසත්තිකං, පපඤ්චසඞ්ඝාතදුඛාධිවාහිනිං;

තණ්හං පහන්ත්වාන සතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

ในกาลใด ภิกษุละตัณหาอันนำทุกข์มาให้ เป็นเครื่องข้อง เป็นเครื่องนำมาซึ่งกองทุกข์คือปปัญจธรรมได้แล้ว มีสติเพ่งพินิจอยู่, ย่อมไม่พบความยินดีอื่นที่ยิ่งกว่าความยินดีนั้น

520.

๕๒๐.

‘‘යදා සිවං ද්වෙචතුරඞ්ගගාමිනං, මග්ගුත්තමං සබ්බකිලෙසසොධනං;

පඤ්ඤාය පස්සිත්ව සතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

ในกาลใด ภิกษุเห็นมรรคอันประเสริฐ อันเกษม เป็นทางดำเนินมีองค์ ๘ เป็นเครื่องชำระกิเลสทั้งปวง ด้วยปัญญาแล้ว มีสติเพ่งพินิจอยู่, ย่อมไม่พบความยินดีอื่นที่ยิ่งกว่าความยินดีนั้น

521.

๕๒๑.

‘‘යදා අසොකං විරජං අසඞ්ඛතං, සන්තං පදං සබ්බකිලෙසසොධනං;

භාවෙති සඤ්ඤොජනබන්ධනච්ඡිදං, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

ในกาลใด ภิกษุเจริญบทอันสงบ คือ นิพพาน อันไม่มีความโศก ปราศจากธุลี อันปัจจัยไม่ปรุงแต่ง เป็นที่ชำระกิเลสทั้งปวง เป็นที่ตัดเครื่องผูกคือสังโยชน์, ย่อมไม่พบความยินดีอื่นที่ยิ่งกว่าความยินดีนั้น

522.

๕๒๒.

‘‘යදා නභෙ ගජ්ජති මෙඝදුන්දුභි, ධාරාකුලා විහගපථෙ සමන්තතො;

භික්ඛූ ච පබ්භාරගතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

ในกาลใด กลองเมฆบันลือลั่นในท้องฟ้า สายฝนตกลงมาเกลื่อนกล่นโดยรอบในวิถีแห่งนก, และภิกษุเข้าสู่ซอกเขาเพ่งพินิจอยู่, ย่อมไม่พบความยินดีอื่นที่ยิ่งกว่าความยินดีนั้น

523.

๕๒๓.

‘‘යදා නදීනං කුසුමාකුලානං, විචිත්ත-වානෙය්‍ය-වටංසකානං;

තීරෙ නිසින්නො සුමනොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

ในกาลใด ภิกษุนั่งที่ฝั่งแม่น้ำทั้งหลาย อันเกลื่อนกล่นด้วยดอกไม้ มีดอกไม้ป่าอันวิจิตรเป็นเครื่องประดับ เป็นผู้มีใจดีเพ่งพินิจอยู่, ย่อมไม่พบความยินดีอื่นที่ยิ่งกว่าความยินดีนั้น

524.

๕๒๔.

‘‘යදා [Pg.299] නිසීථෙ රහිතම්හි කානනෙ, දෙවෙ ගළන්තම්හි නදන්ති දාඨිනො;

භික්ඛූ ච පබ්භාරගතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

ในกาลใด ในเวลาเที่ยงคืน ในป่าอันสงัด เมื่อฝนกำลังตก สัตว์มีเขี้ยวทั้งหลายร้องคำรามอยู่, และภิกษุเข้าสู่ซอกเขาเพ่งพินิจอยู่, ย่อมไม่พบความยินดีอื่นที่ยิ่งกว่าความยินดีนั้น

525.

๕๒๕.

‘‘යදා විතක්කෙ උපරුන්ධියත්තනො, නගන්තරෙ නගවිවරං සමස්සිතො;

වීතද්දරො වීතඛිලොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

ในกาลใด ภิกษุห้ามวิตกของตน อาศัยอยู่ระหว่างภูเขาหรือในถ้ำภูเขา เป็นผู้ปราศจากความเดือดร้อน ปราศจากกิเลสดุจตะปูใจเพ่งพินิจอยู่, ย่อมไม่พบความยินดีอื่นที่ยิ่งกว่าความยินดีนั้น

526.

๕๒๖.

‘‘යදා සුඛී මලඛිලසොකනාසනො, නිරග්ගළො නිබ්බනථො විසල්ලො;

සබ්බාසවෙ බ්‍යන්තිකතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දතී’’ති.

ในกาลใด ภิกษุเป็นผู้มีความสุข ทำลายมลทิน ตะปูใจ และความโศกได้แล้ว ไม่มีลิ่มสลัก ปราศจากตัณหา ไม่มีลูกศร ทำอาสวะทั้งปวงให้สิ้นไปแล้วเพ่งพินิจอยู่, ย่อมไม่พบความยินดีอื่นที่ยิ่งกว่าความยินดีนั้น

… භූතො ථෙරො….

…พระภูตเถระ…

නවකනිපාතො නිට්ඨිතො.

นวกนิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

อุทานในนวกนิบาตนั้น

භූතො තථද්දසො ථෙරො, එකො ඛග්ගවිසාණවා;

නවකම්හි නිපාතම්හි, ගාථායොපි ඉමා නවාති.

พระภูตเถระผู้เห็นประโยชน์ตามความเป็นจริง อยู่ผู้เดียวดุจดังนอแรด (เป็นผู้กล่าวคาถา) ในนวกนิบาตนี้ คาถาเหล่านี้มี ๙ คาถา ด้วยประการฉะนี้

10. දසකනිපාතො

๑๐. ทสกนิบาต

1. කාළුදායිත්ථෙරගාථා

๑. กาฬุทายิเถรคาถา

527.

๕๒๗.

‘‘අඞ්ගාරිනො [Pg.300] දානි දුමා භදන්තෙ, ඵලෙසිනො ඡදනං විප්පහාය;

තෙ අච්චිමන්තොව පභාසයන්ති, සමයො මහාවීර භාගී රසානං.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ ต้นไม้ทั้งหลายมีใบแดงดุจถ่านเพลิง สลัดใบเก่าทิ้งไปแล้ว หวังจะออกผล ต้นไม้เหล่านั้นส่องสว่างประดุจมีเปลวไฟ ข้าแต่พระมหาวีระ นี่เป็นสมัยแห่งรสทั้งหลาย

528.

๕๒๘.

‘‘දුමානි ඵුල්ලානි මනොරමානි, සමන්තතො සබ්බදිසා පවන්ති;

පත්තං පහාය ඵලමාසසානා, කාලො ඉතො පක්කමනාය වීර.

ต้นไม้ทั้งหลายมีดอกบานสะพรั่งน่ารื่นรมย์ กลิ่นหอมฟุ้งไปทั่วทุกทิศโดยรอบ สลัดใบเก่าทิ้งไปแล้ว หวังจะออกผล ข้าแต่พระวีระ ถึงเวลาที่จะเสด็จไปจากที่นี่แล้ว

529.

๕๒๙.

‘‘නෙවාතිසීතං න පනාතිඋණ්හං, සුඛා උතු අද්ධනියා භදන්තෙ;

පස්සන්තු තං සාකියා කොළියා ච, පච්ඡාමුඛං රොහිනියං තරන්තං.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ฤดูนี้ไม่หนาวเกินไปและไม่ร้อนเกินไป เป็นฤดูสบาย เหมาะแก่การเดินทางไกล ขอเหล่าศากยะและโกลิยะจงทอดพระเนตรเห็นพระองค์ ผู้ทรงหันพระพักตร์ไปทางทิศตะวันตก เสด็จข้ามแม่น้ำโรหิณี

530.

๕๓๐.

‘‘ආසාය කසතෙ ඛෙත්තං, බීජං ආසාය වප්පති;

ආසාය වාණිජා යන්ති, සමුද්දං ධනහාරකා;

යාය ආසාය තිට්ඨාමි, සා මෙ ආසා සමිජ්ඣතු.

ชาวนาไถนาเพราะความหวัง หว่านพืชก็เพราะความหวัง พ่อค้าผู้ขนทรัพย์ไปสู่ทะเลก็เพราะความหวัง ข้าพระองค์ยืนอยู่ด้วยความหวังใด ขอความหวังนั้นของข้าพระองค์จงสำเร็จเถิด

531.

๕๓๑.

‘‘පුනප්පුනං චෙව වපන්ති බීජං, පුනප්පුනං වස්සති දෙවරාජා;

පුනප්පුනං ඛෙත්තං කසන්ති කස්සකා, පුනප්පුනං ධඤ්ඤමුපෙති රට්ඨං.

ชาวนาหว่านพืชบ่อยๆ ท้าวเทวราชย่อมประทานฝนให้ตกบ่อยๆ ชาวนาไถนาบ่อยๆ ข้าวย่อมถึงแว่นแคว้นบ่อยๆ

532.

๕๓๒.

‘‘පුනප්පුනං යාචනකා චරන්ති, පුනප්පුනං දානපතී දදන්ති;

පුනප්පුනං දානපතී දදිත්වා, පුනප්පුනං සග්ගමුපෙන්ති ඨානං.

ยาจกทั้งหลายเที่ยวไปขออยู่บ่อยๆ ทานบดีทั้งหลายย่อมให้ทานอยู่บ่อยๆ ทานบดีทั้งหลายให้ทานบ่อยๆ แล้ว ย่อมเข้าถึงสถานสวรรค์บ่อยๆ

533.

๕๓๓.

‘‘වීරො හවෙ සත්තයුගං පුනෙති, යස්මිං කුලෙ ජායති භූරිපඤ්ඤො;

මඤ්ඤාමහං සක්කති දෙවදෙවො, තයා හි ජාතො මුනි සච්චනාමො.

บุรุษผู้มีความเพียร มีปัญญาดุจแผ่นดิน เกิดในตระกูลใด ย่อมยังตระกูลนั้น ๗ ชั่วโคตรให้บริสุทธิ์ได้แน่แท้ ข้าพระองค์ย่อมเข้าใจว่า พระองค์ผู้เป็นเทวดาเหนือเทวดาย่อมทรงสามารถ (ที่จะทำให้บริสุทธิ์ยิ่งกว่านั้น) เพราะพระองค์ทรงเป็นมุนีผู้เกิดแล้ว (โดยอริยชาติ) มีพระนามจริง (ว่ามุนี)

534.

๕๓๔.

‘‘සුද්ධොදනො [Pg.301] නාම පිතා මහෙසිනො, බුද්ධස්ස මාතා පන මායනාමා;

යා බොධිසත්තං පරිහරිය කුච්ඡිනා, කායස්ස භෙදා තිදිවම්හි මොදති.

พระบิดาของพระมเหสี (ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่) ทรงพระนามว่าสุทโธทนะ ส่วนพระมารดาของพระพุทธเจ้าทรงพระนามว่ามายา พระนางผู้ทรงบริหารพระโพธิสัตว์ไว้ในพระครรภ์ ครั้นกายแตกแล้ว ย่อมบันเทิงอยู่ในสวรรค์ชั้นดุสิต

535.

๕๓๕.

‘‘සා ගොතමී කාලකතා ඉතො චුතා, දිබ්බෙහි කාමෙහි සමඞ්ගිභූතා;

සා මොදති කාමගුණෙහි පඤ්චහි, පරිවාරිතා දෙවගණෙහි තෙහි.

พระนางโคตมีนั้นสิ้นพระชนม์ จุติจากโลกนี้ไปแล้ว เพียบพร้อมด้วยกามอันเป็นทิพย์ พระนางอันหมู่เทพเหล่านั้นแวดล้อมแล้ว ย่อมบันเทิงอยู่ด้วยกามคุณ ๕

536.

๕๓๖.

‘‘බුද්ධස්ස පුත්තොම්හි අසය්හසාහිනො, අඞ්ගීරසස්සප්පටිමස්ස තාදිනො;

පිතුපිතා මය්හං තුවංසි සක්ක, ධම්මෙන මෙ ගොතම අය්‍යකොසී’’ති.

ข้าพระองค์เป็นโอรสของพระพุทธเจ้า ผู้ทรงข่มสิ่งที่ข่มได้ยาก ผู้มีพระรัศมีแผ่ซ่าน ผู้ไม่มีบุคคลเปรียบ ผู้คงที่ ข้าแต่ศากยะ พระองค์เป็นพระบิดาของพระบิดาของข้าพระองค์ ข้าแต่พระโคดม โดยธรรมแล้ว พระองค์ทรงเป็นพระอัยกาของข้าพระองค์

… කාළුදායී ථෙරො….

… พระกาฬุทายีเถระ …

2. එකවිහාරියත්ථෙරගාථා

๒. คาถาของพระเอกวิหาริยเถระ

537.

๕๓๗.

‘‘පුරතො පච්ඡතො වාපි, අපරො චෙ න විජ්ජති;

අතීව ඵාසු භවති, එකස්ස වසතො වනෙ.

ถ้าผู้อื่นไม่มีอยู่ ทั้งข้างหน้าและข้างหลัง การอยู่คนเดียวในป่าย่อมผาสุกอย่างยิ่ง

538.

๕๓๘.

‘‘හන්ද එකො ගමිස්සාමි, අරඤ්ඤං බුද්ධවණ්ණිතං;

ඵාසු එකවිහාරිස්ස, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

เอาล่ะ เราจักไปป่าที่พระพุทธเจ้าทรงสรรเสริญแต่ผู้เดียว (การอยู่ป่า) เป็นความผาสุกสำหรับภิกษุผู้อยู่ผู้เดียว ผู้มีตนส่งไปแล้ว

539.

๕๓๙.

‘‘යොගී-පීතිකරං රම්මං, මත්තකුඤ්ජරසෙවිතං;

එකො අත්තවසී ඛිප්පං, පවිසිස්සාමි කානනං.

เราผู้เดียว ผู้มุ่งประโยชน์ จักรีบเข้าไปสู่ป่า อันน่ารื่นรมย์ ทำให้เกิดปีติแก่โยคี เป็นที่ที่ช้างตกมันอาศัยอยู่

540.

๕๔๐.

‘‘සුපුප්ඵිතෙ සීතවනෙ, සීතලෙ ගිරිකන්දරෙ;

ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා, චඞ්කමිස්සාමි එකකො.

ในป่าเย็นที่มีดอกไม้บานสะพรั่ง ในซอกเขาที่เย็นสบาย อาบรดร่างกายแล้ว เราจักจงกรมอยู่ผู้เดียว

541.

๕๔๑.

‘‘එකාකියො අදුතියො, රමණීයෙ මහාවනෙ;

කදාහං විහරිස්සාමි, කතකිච්චො අනාසවො.

เมื่อไรหนอ เราจักเป็นผู้เดียว ไม่มีเพื่อนสอง อยู่ในป่าใหญ่อันน่ารื่นรมย์ เป็นผู้มีกิจทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ

542.

๕๔๒.

‘‘එවං මෙ කත්තුකාමස්ස, අධිප්පායො සමිජ්ඣතු;

සාධියිස්සාමහංයෙව, නාඤ්ඤො අඤ්ඤස්ස කාරකො.

ขอความประสงค์ของเราผู้ใคร่จะกระทำอย่างนี้ จงสำเร็จเถิด เรานั่นแหละจักให้สำเร็จ ผู้อื่นจะทำประโยชน์ให้แก่ผู้อื่นไม่ได้

543.

๕๔๓.

‘‘එස [Pg.302] බන්ධාමි සන්නාහං, පවිසිස්සාමි කානනං;

න තතො නික්ඛමිස්සාමි, අප්පත්තො ආසවක්ඛයං.

นี่แน่ะ เรากำลังผูกสราะ จักเข้าไปสู่ป่า และจักไม่ออกจากป่านั้น ตราบที่ยังไม่บรรลุความสิ้นอาสวะ

544.

๕๔๔.

‘‘මාලුතෙ උපවායන්තෙ, සීතෙ සුරභිගන්ධිකෙ ;

අවිජ්ජං දාලයිස්සාමි, නිසින්නො නගමුද්ධනි.

เมื่อลมเย็นมีกลิ่นหอมพัดมา เรานั่งอยู่บนยอดเขา จักทำลายอวิชชาให้สิ้น

545.

๕๔๕.

‘‘වනෙ කුසුමසඤ්ඡන්නෙ, පබ්භාරෙ නූන සීතලෙ;

විමුත්තිසුඛෙන සුඛිතො, රමිස්සාමි ගිරිබ්බජෙ.

ในป่าที่ปกคลุมด้วยดอกไม้ ที่ซอกเขาอันเย็นสบายแน่แท้ เราผู้มีความสุขด้วยวิมุตติสุข จักยินดีอยู่ในคิริพพต

546.

๕๔๖.

‘‘සොහං පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො, චන්දො පන්නරසො යථා;

සබ්බාසවපරික්ඛීණො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

เรานั้นมีความดำริบริบูรณ์แล้ว ดุจพระจันทร์ในวัน ๑๕ ค่ำ มีอาสวะทั้งปวงสิ้นไปแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก

… එකවිහාරියො ථෙරො….

… พระเอกวิหาริยเถระ …

3. මහාකප්පිනත්ථෙරගාථා

๓. คาถาของพระมหากัปปินเถระ

547.

๕๔๗.

‘‘අනාගතං යො පටිකච්ච පස්සති, හිතඤ්ච අත්ථං අහිතඤ්ච තං ද්වයං;

විද්දෙසිනො තස්ස හිතෙසිනො වා, රන්ධං න පස්සන්ති සමෙක්ඛමානා.

ผู้ใดเห็นการณ์ที่ยังมาไม่ถึงก่อน คือประโยชน์และสิ่งที่ไม่ใช่ประโยชน์ทั้งสองอย่างนั้น ศัตรูหรือมิตรของผู้นั้น แม้จะคอยมองหา ก็ไม่เห็นช่องโหว่

548.

๕๔๘.

‘‘ආනාපානසතී යස්ස, පරිපුණ්ණා සුභාවිතා;

අනුපුබ්බං පරිචිතා, යථා බුද්ධෙන දෙසිතා;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

อานาปานสติอันผู้ใดอบรมดีแล้ว บริบูรณ์แล้ว สั่งสมมาโดยลำดับตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ ผู้นั้นย่อมยังโลกนี้ให้สว่างไสว ดุจพระจันทร์ที่พ้นจากเมฆหมอก

549.

๕๔๙.

‘‘ඔදාතං වත මෙ චිත්තං, අප්පමාණං සුභාවිතං;

නිබ්බිද්ධං පග්ගහීතඤ්ච, සබ්බා ඔභාසතෙ දිසා.

จิตของเราขาวผ่องหนอ หาประมาณมิได้ อบรมดีแล้ว แทงตลอดแล้ว และประคองไว้ดีแล้ว ย่อมส่องสว่างไปทั่วทุกทิศ

550.

๕๕๐.

‘‘ජීවතෙ වාපි සප්පඤ්ඤො, අපි විත්තපරික්ඛයො;

පඤ්ඤාය ච අලාභෙන, විත්තවාපි න ජීවති.

ผู้มีปัญญาย่อมเป็นอยู่ได้ แม้จะสิ้นทรัพย์ แต่เพราะไม่ได้ปัญญา แม้ผู้มีทรัพย์ก็เป็นอยู่ไม่ได้

551.

๕๕๑.

‘‘පඤ්ඤා සුතවිනිච්ඡිනී, පඤ්ඤා කිත්තිසිලොකවද්ධනී;

පඤ්ඤාසහිතො නරො ඉධ, අපි දුක්ඛෙසු සුඛානි වින්දති.

ปัญญาเป็นเครื่องวินิจฉัยสิ่งที่ได้ฟัง ปัญญาเป็นเครื่องเพิ่มพูนเกียรติและชื่อเสียง คนผู้ประกอบด้วยปัญญาในโลกนี้ แม้ในความทุกข์ก็ยังประสบสุขได้

552.

๕๕๒.

‘‘නායං අජ්ජතනො ධම්මො, නච්ඡෙරො නපි අබ්භුතො;

යත්ථ ජායෙථ මීයෙථ, තත්ථ කිං විය අබ්භුතං.

ธรรม (คือความเกิดและความตาย) นี้ มิใช่เพิ่งมีในวันนี้ ไม่น่าอัศจรรย์ และไม่น่าประหลาดใจ สัตว์เกิดในที่ใด ก็ตายในที่นั้น ในเรื่องนั้นจะมีอะไรน่าประหลาดใจเล่า

553.

๕๕๓.

‘‘අනන්තරං හි ජාතස්ස, ජීවිතා මරණං ධුවං;

ජාතා ජාතා මරන්තීධ, එවංධම්මා හි පාණිනො.

เพราะว่าความตายย่อมมีเป็นธรรมดาแก่สัตว์ผู้เกิดแล้ว ต่อจากความเป็นอยู่ สัตว์ทั้งหลายเกิดแล้วๆ ย่อมตายในโลกนี้ เพราะว่าสัตว์ทั้งหลายมีอย่างนี้เป็นธรรมดา

554.

๕๕๔.

‘‘න [Pg.303] හෙතදත්ථාය මතස්ස හොති, යං ජීවිතත්ථං පරපොරිසානං;

මතම්හි රුණ්ණං න යසො න ලොක්‍යං, න වණ්ණිතං සමණබ්‍රාහ්මණෙහි.

การร้องไห้ของคนอื่นเพื่อประโยชน์แก่การดำรงชีวิตของผู้ที่ตายไปแล้วนั้น ย่อมไม่มี การร้องไห้ถึงผู้ที่ตายไปแล้ว ไม่ใช่เกียรติ ไม่ใช่ความบริสุทธิ์ ทั้งไม่เป็นสิ่งที่สมณพราหมณ์ทั้งหลายสรรเสริญ

555.

๕๕๕.

‘‘චක්ඛුං සරීරං උපහන්ති තෙන, නිහීයති වණ්ණබලං මතී ච;

ආනන්දිනො තස්ස දිසා භවන්ති, හිතෙසිනො නාස්ස සුඛී භවන්ති.

การร้องไห้นั้นย่อมเบียดเบียนจักษุและร่างกาย วรรณะ กำลัง และปัญญาย่อมเสื่อม ศัตรูทั้งหลายของบุคคลนั้นย่อมยินดี ส่วนมิตรผู้หวังดีของเขาย่อมไม่มีความสุข

556.

๕๕๖.

‘‘තස්මා හි ඉච්ඡෙය්‍ය කුලෙ වසන්තෙ, මෙධාවිනො චෙව බහුස්සුතෙ ච;

යෙසං හි පඤ්ඤාවිභවෙන කිච්චං, තරන්ති නාවාය නදිංව පුණ්ණ’’න්ති.

เพราะเหตุนั้นแล บุคคลพึงปรารถนาผู้มีปัญญาและผู้เป็นพหูสูตที่อยู่ในตระกูล เพราะว่ากุลบุตรทั้งหลายย่อมทำกิจให้สำเร็จลุล่วงได้ด้วยอานุภาพแห่งปัญญาของท่านเหล่านั้น เหมือนคนข้ามแม่น้ำที่เต็มเปี่ยมด้วยเรือ ฉะนั้น

… මහාකප්පිනො ථෙරො….

พระมหากัปปินเถระ ได้กล่าวคาถาเหล่านี้...

4. චූළපන්ථකත්ථෙරගාථා

๔. คาถาทั้งหลายของพระจูฬปันถกเถระ

557.

๕๕๗.

‘‘දන්ධා මය්හං ගතී ආසි, පරිභූතො පුරෙ අහං;

භාතා ච මං පණාමෙසි, ‘ගච්ඡ දානි තුවං ඝරං’.

ในกาลก่อน ปัญญาของข้าพเจ้าเชื่องช้านัก ข้าพเจ้าถูกดูหมิ่น และพี่ชายได้ส่งข้าพเจ้ากลับไปว่า ‘บัดนี้ ท่านจงกลับไปบ้านเถิด’

558.

๕๕๘.

‘‘සොහං පණාමිතො සන්තො, සඞ්ඝාරාමස්ස කොට්ඨකෙ;

දුම්මනො තත්ථ අට්ඨාසිං, සාසනස්මිං අපෙක්ඛවා.

ข้าพเจ้านั้นเมื่อถูกส่งกลับแล้ว มีความอาลัยในพระศาสนา มีใจเป็นทุกข์ ได้ยืนอยู่ที่ซุ้มประตูแห่งพระสังฆาราม

559.

๕๕๙.

‘‘භගවා තත්ථ ආගච්ඡි, සීසං මය්හං පරාමසි;

බාහාය මං ගහෙත්වාන, සඞ්ඝාරාමං පවෙසයි.

พระผู้มีพระภาคเสด็จมายังที่นั้น ทรงลูบศีรษะของข้าพเจ้า ทรงจับแขนข้าพเจ้าแล้วนำเข้าไปสู่พระสังฆาราม

560.

๕๖๐.

‘‘අනුකම්පාය මෙ සත්ථා, පාදාසි පාදපුඤ්ඡනිං;

‘එතං සුද්ධං අධිට්ඨෙහි, එකමන්තං ස්වධිට්ඨිතං’.

พระศาสดาทรงอนุเคราะห์ ประทานผ้าเช็ดเท้าแก่ข้าพเจ้า (ตรัสว่า) ‘ท่านจงอธิษฐานผ้าเช็ดเท้าที่บริสุทธิ์นี้ ซึ่งท่านอธิษฐานดีแล้ว ในที่สงัดเถิด’

561.

๕๖๑.

‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, විහාසිං සාසනෙ රතො;

සමාධිං පටිපාදෙසිං, උත්තමත්ථස්ස පත්තියා.

ข้าพเจ้าได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว เป็นผู้ยินดีในพระศาสนา ได้อยู่แล้ว ข้าพเจ้าได้บำเพ็ญสมาธิเพื่อบรรลุประโยชน์อย่างยิ่ง

562.

๕๖๒.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

ข้าพเจ้าระลึกชาติก่อนได้แล้ว ทิพพจักขุของข้าพเจ้าก็บริสุทธิ์แล้ว ข้าพเจ้าได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าข้าพเจ้าได้ทำแล้ว

563.

๕๖๓.

‘‘සහස්සක්ඛත්තුමත්තානං[Pg.304], නිම්මිනිත්වාන පන්ථකො;

නිසීදම්බවනෙ රම්මෙ, යාව කාලප්පවෙදනා.

ปันถกะเนรมิตตนได้พันครั้ง ได้นั่งอยู่ในอัมพวันที่น่ารื่นรมย์ จนกระทั่งถึงเวลาที่เขาแจ้ง

564.

๕๖๔.

‘‘තතො මෙ සත්ථා පාහෙසි, දූතං කාලප්පවෙදකං;

පවෙදිතම්හි කාලම්හි, වෙහාසාදුපසඞ්කමිං.

แต่นั้น พระศาสดาได้ทรงส่งทูตผู้แจ้งกาลมายังข้าพเจ้า เมื่อกาลอันเขาแจ้งแล้ว ข้าพเจ้าได้เข้าไปเฝ้าโดยทางอากาศ

565.

๕๖๕.

‘‘වන්දිත්වා සත්ථුනො පාදෙ, එකමන්තං නිසීදහං;

නිසින්නං මං විදිත්වාන, අථ සත්ථා පටිග්ගහි.

ข้าพเจ้าถวายบังคมพระบาทของพระศาสดาแล้ว ได้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ลำดับนั้น พระศาสดาทรงทราบว่าข้าพเจ้านั่งแล้ว จึงทรงรับ (ภัตตาหาร)

566.

๕๖๖.

‘‘ආයාගො සබ්බලොකස්ස, ආහුතීනං පටිග්ගහො;

පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං මනුස්සානං, පටිගණ්හිත්ථ දක්ඛිණ’’න්ති.

พระผู้มีพระภาคผู้เป็นทักขิไณยบุคคลของโลกทั้งปวง เป็นผู้ควรรับของคำนับ เป็นเนื้อนาบุญของมนุษย์ทั้งหลาย ได้ทรงรับทักษิณาทานแล้ว

… චූළපන්ථකො ථෙරො….

พระจูฬปันถกเถระ ได้กล่าวคาถาเหล่านี้...

5. කප්පත්ථෙරගාථා

๕. คาถาทั้งหลายของพระกัปปเถระ

567.

๕๖๗.

‘‘නානාකුලමලසම්පුණ්ණො, මහාඋක්කාරසම්භවො;

චන්දනිකංව පරිපක්කං, මහාගණ්ඩො මහාවණො.

กายนี้เต็มไปด้วยของไม่สะอาดมีประการต่างๆ เกิดจากกองของไม่สะอาดใหญ่ เปรียบดังหลุมคูถที่หมักหมม เป็นดังฝีใหญ่ เป็นดังแผลใหญ่

568.

๕๖๘.

‘‘පුබ්බරුහිරසම්පුණ්ණො, ගූථකූපෙන ගාළ්හිතො ;

ආපොපග්ඝරණො කායො, සදා සන්දති පූතිකං.

กายนี้เต็มไปด้วยหนองและเลือด จมอยู่ในหลุมคูถ มีของเหลวไหลออกจากกายอยู่เสมอ ของเน่าย่อมไหลออกเป็นนิตย์

569.

๕๖๙.

‘‘සට්ඨිකණ්ඩරසම්බන්ධො, මංසලෙපනලෙපිතො;

චම්මකඤ්චුකසන්නද්ධො, පූතිකායො නිරත්ථකො.

กายเน่านี้มีเส้นเอ็นหกสิบเส้นเป็นเครื่องผูกพัน ฉาบทาด้วยเนื้อ หุ้มห่อด้วยหนังดุจเสื้อเกราะ เป็นกายเน่า หาประโยชน์มิได้

570.

๕๗๐.

‘‘අට්ඨිසඞ්ඝාතඝටිතො, න්හාරුසුත්තනිබන්ධනො;

නෙකෙසං සංගතීභාවා, කප්පෙති ඉරියාපථං.

กายนี้อันโครงกระดูกยึดไว้ มีเส้นเอ็นเป็นเครื่องร้อยรัด อิริยาบถย่อมสำเร็จได้เพราะการประชุมกันแห่งองค์ประกอบหลายอย่าง

571.

๕๗๑.

‘‘ධුවප්පයාතො මරණාය, මච්චුරාජස්ස සන්තිකෙ;

ඉධෙව ඡඩ්ඩයිත්වාන, යෙනකාමඞ්ගමො නරො.

สัตว์ย่อมมีการไปสู่ความตายเป็นที่แน่นอน ตั้งอยู่ในสำนักของมัจจุราช คนย่อมละทิ้ง (กาย) ไว้ในที่นี้เอง แล้วไปตามความปรารถนา

572.

๕๗๒.

‘‘අවිජ්ජාය නිවුතො කායො, චතුගන්ථෙන ගන්ථිතො;

ඔඝසංසීදනො කායො, අනුසයජාලමොත්ථතො.

กายนี้อันอวิชชาปกคลุมไว้ อันคันถะ ๔ ร้อยรัดไว้ กายนี้ย่อมจมลงในโอฆะ อันข่ายคืออนุสัยครอบงำแล้ว

573.

๕๗๓.

‘‘පඤ්චනීවරණෙ යුත්තො, විතක්කෙන සමප්පිතො;

තණ්හාමූලෙනානුගතො, මොහච්ඡාදනඡාදිතො.

กายนี้ประกอบด้วยนิวรณ์ ๕ อันวิตกครอบงำแล้ว มีตัณหาเป็นรากติดตามไป อันเครื่องมุงบังคือโมหะปกปิดไว้แล้ว

574.

๕๗๔.

‘‘එවායං වත්තතෙ කායො, කම්මයන්තෙන යන්තිතො;

සම්පත්ති ච විපත්‍යන්තා, නානාභාවො විපජ්ජති.

กายนี้ย่อมเป็นไปอย่างนี้ อันยันต์คือกรรมประกอบไว้ สมบัติมีความวิบัติเป็นที่สุด ความเป็นต่างๆ ย่อมวิบัติไป

575.

๕๗๕.

‘‘යෙමං [Pg.305] කායං මමායන්ති, අන්ධබාලා පුථුජ්ජනා;

වඩ්ඪෙන්ති කටසිං ඝොරං, ආදියන්ති පුනබ්භවං.

ปุถุชนผู้มืดบอดเขลาเหล่าใด ยึดมั่นในกายนี้ว่าเป็นของเรา ปุถุชนผู้มืดบอดเขลาเหล่านั้น ย่อมเพิ่มพูนป่าช้าคือสังสารวัฏอันน่ากลัว ย่อมยึดถือภพใหม่

576.

๕๗๖.

‘‘යෙමං කායං විවජ්ජෙන්ති, ගූථලිත්තංව පන්නගං;

භවමූලං වමිත්වාන, පරිනිබ්බිස්සන්තිනාසවා’’ති.

บัณฑิตเหล่าใด ย่อมเว้นกายนี้ เหมือนคนเว้นงูที่เปื้อนคูถ บัณฑิตเหล่านั้น คายรากเหง้าแห่งภพแล้ว ไม่มีอาสวะ จักปรินิพพาน

… කප්පො ථෙරො….

พระกัปปเถระ ได้กล่าวคาถาเหล่านี้...

6. වඞ්ගන්තපුත්තඋපසෙනත්ථෙරගාථා

๖. คาถาทั้งหลายของพระอุปเสนเถระ ผู้วังคันตบุตร

577.

๕๗๗.

‘‘විවිත්තං අප්පනිග්ඝොසං, වාළමිගනිසෙවිතං;

සෙවෙ සෙනාසනං භික්ඛු, පටිසල්ලානකාරණා.

ภิกษุพึงเสพเสนาสนะที่สงัด ปราศจากเสียงอึกทึก เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ร้าย เพื่อหลีกเร้นอยู่แต่ผู้เดียว

578.

๕๗๘.

‘‘සඞ්කාරපුඤ්ජා ආහත්වා, සුසානා රථියාහි ච;

තතො සඞ්ඝාටිකං කත්වා, ලූඛං ධාරෙය්‍ය චීවරං.

ภิกษุพึงนำผ้าจากกองขยะบ้าง จากป่าช้าบ้าง จากถนนหลวงบ้าง มาทำเป็นผ้าสังฆาฏิ แล้วพึงทรงจีวรที่เศร้าหมอง

579.

๕๗๙.

‘‘නීචං මනං කරිත්වාන, සපදානං කුලා කුලං;

පිණ්ඩිකාය චරෙ භික්ඛු, ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො.

ภิกษุทำใจให้ต่ำต้อย มีทวารคุ้มครองดีแล้ว สำรวมดีแล้ว พึงเที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอก จากตระกูลสู่ตระกูล

580.

๕๘๐.

‘‘ලූඛෙනපි වා සන්තුස්සෙ, නාඤ්ඤං පත්ථෙ රසං බහුං;

රසෙසු අනුගිද්ධස්ස, ඣානෙ න රමතී මනො.

พึงสันโดษแม้ด้วยอาหารเศร้าหมอง ไม่พึงปรารถนารสอื่นอีกมาก จิตของผู้กำหนัดในรส ย่อมไม่ยินดีในฌาน

581.

๕๘๑.

‘‘අප්පිච්ඡො චෙව සන්තුට්ඨො, පවිවිත්තො වසෙ මුනි;

අසංසට්ඨො ගහට්ඨෙහි, අනාගාරෙහි චූභයං.

มุนีพึงเป็นผู้มักน้อย สันโดษ หลีกเร้นอยู่ ไม่คลุกคลีด้วยคฤหัสถ์และบรรพชิตทั้งสองฝ่าย

582.

๕๘๒.

‘‘යථා ජළො ව මූගො ව, අත්තානං දස්සයෙ තථා;

නාතිවෙලං සම්භාසෙය්‍ය, සඞ්ඝමජ්ඣම්හි පණ්ඩිතො.

บัณฑิตพึงแสดงตนเหมือนคนโง่ เหมือนคนใบ้ ไม่พึงพูดนานเกินไปในท่ามกลางสงฆ์

583.

๕๘๓.

‘‘න සො උපවදෙ කඤ්චි, උපඝාතං විවජ්ජයෙ;

සංවුතො පාතිමොක්ඛස්මිං, මත්තඤ්ඤූ චස්ස භොජනෙ.

ภิกษุนั้นไม่พึงว่าร้ายใคร พึงเว้นการเบียดเบียน พึงสำรวมในปาติโมกข์ และพึงเป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะ

584.

๕๘๔.

‘‘සුග්ගහීතනිමිත්තස්ස, චිත්තස්සුප්පාදකොවිදො;

සමං අනුයුඤ්ජෙය්‍ය, කාලෙන ච විපස්සනං.

พึงเป็นผู้ถือนิมิตดี ฉลาดในความเกิดขึ้นแห่งจิต พึงประกอบสมถะ และวิปัสสนาตามกาล

585.

๕๘๕.

‘‘වීරියසාතච්චසම්පන්නො, යුත්තයොගො සදා සියා;

න ච අප්පත්වා දුක්ඛන්තං, විස්සාසං එය්‍ය පණ්ඩිතො.

บัณฑิตพึงสมบูรณ์ด้วยความเพียรและความพยายามต่อเนื่อง พึงประกอบความเพียรอยู่เสมอ ตราบใดยังไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์ ก็ไม่พึงวางใจ

586.

๕๘๖.

‘‘එවං විහරමානස්ස, සුද්ධිකාමස්ස භික්ඛුනො;

ඛීයන්ති ආසවා සබ්බෙ, නිබ්බුතිඤ්චාධිගච්ඡතී’’ති.

เมื่อภิกษุผู้ใคร่ความบริสุทธิ์ อยู่ด้วยอาการอย่างนี้ อาสวะทั้งปวงย่อมสิ้นไป และย่อมบรรลุนิพพาน

… උපසෙනො වඞ්ගන්තපුත්තො ථෙරො….

...พระอุปเสนวังคันตบุตรเถระ...

7. (අපර)-ගොතමත්ථෙරගාථා

๗. คาถาของพระโคตมเถระอีกรูปหนึ่ง

587.

๕๘๗.

‘‘විජානෙය්‍ය [Pg.306] සකං අත්ථං, අවලොකෙය්‍යාථ පාවචනං;

යඤ්චෙත්ථ අස්ස පතිරූපං, සාමඤ්ඤං අජ්ඣුපගතස්ස.

พึงรู้จักประโยชน์ของตน พึงพิจารณาพระพุทธวจนะ และกิจใดในพระศาสนานี้สมควรแก่ผู้เข้าถึงความเป็นสมณะ (ก็พึงพิจารณากิจนั้น)

588.

๕๘๘.

‘‘මිත්තං ඉධ ච කල්‍යාණං, සික්ඛා විපුලං සමාදානං;

සුස්සූසා ච ගරූනං, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

การมีกัลยาณมิตรในพระศาสนานี้ การสมาทานสิกขาอันไพบูลย์ และความปรารถนาจะฟังคำสอนของครูบาอาจารย์ นี้เป็นข้อปฏิบัติที่สมควรแก่สมณะ

589.

๕๘๙.

‘‘බුද්ධෙසු සගාරවතා, ධම්මෙ අපචිති යථාභූතං;

සඞ්ඝෙ ච චිත්තිකාරො, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

ความมีคารวธรรมในพระพุทธเจ้าทั้งหลาย การบูชาพระธรรมตามความเป็นจริง และการทำความเคารพในพระสงฆ์ นี้เป็นข้อปฏิบัติที่สมควรแก่สมณะ

590.

๕๙๐.

‘‘ආචාරගොචරෙ යුත්තො, ආජීවො සොධිතො අගාරය්හො;

චිත්තස්ස ච සණ්ඨපනං, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

การประกอบในอาจาระและโคจร อาชีวะที่บริสุทธิ์ ไม่น่าตำหนิ และการตั้งจิตมั่น นี้เป็นข้อปฏิบัติที่สมควรแก่สมณะ

591.

๕๙๑.

‘‘චාරිත්තං අථ වාරිත්තං, ඉරියාපථියං පසාදනියං;

අධිචිත්තෙ ච ආයොගො, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

จาริตตศีลและวาริตตศีล อิริยาบถที่น่าเลื่อมใส และการประกอบความเพียรในอธิจิต นี้เป็นข้อปฏิบัติที่สมควรแก่สมณะ

592.

๕๙๒.

‘‘ආරඤ්ඤකානි සෙනාසනානි, පන්තානි අප්පසද්දානි;

භජිතබ්බානි මුනිනා, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

มุนีพึงเสพเสนาสนะป่าที่เงียบสงัด มีเสียงน้อย นี้เป็นข้อปฏิบัติที่สมควรแก่สมณะ

593.

๕๙๓.

‘‘සීලඤ්ච බාහුසච්චඤ්ච, ධම්මානං පවිචයො යථාභූතං;

සච්චානං අභිසමයො, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

ศีล พาหุสัจจะ การเลือกเฟ้นธรรมตามความเป็นจริง และการแทงตลอดสัจจะ นี้เป็นข้อปฏิบัติที่สมควรแก่สมณะ

594.

๕๙๔.

‘‘භාවෙය්‍ය ච අනිච්චන්ති, අනත්තසඤ්ඤං අසුභසඤ්ඤඤ්ච;

ලොකම්හි ච අනභිරතිං, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

พึงเจริญอนิจจสัญญา อนัตตสัญญา อสุภสัญญา และความไม่น่ายินดีในโลก นี้เป็นข้อปฏิบัติที่สมควรแก่สมณะ

595.

๕๙๕.

‘‘භාවෙය්‍ය ච බොජ්ඣඞ්ගෙ, ඉද්ධිපාදානි ඉන්ද්‍රියානි බලානි;

අට්ඨඞ්ගමග්ගමරියං, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

พึงเจริญโพชฌงค์ อิทธิบาท อินทรีย์ พละ และอริยมรรคมีองค์ ๘ นี้เป็นข้อปฏิบัติที่สมควรแก่สมณะ

596.

๕๙๖.

‘‘තණ්හං පජහෙය්‍ය මුනි, සමූලකෙ ආසවෙ පදාලෙය්‍ය;

විහරෙය්‍ය විප්පමුත්තො, එතං සමණස්ස පතිරූප’’න්ති.

มุนีพึงละตัณหา พึงทำลายอาสวะพร้อมทั้งรากเหง้า พึงเป็นผู้หลุดพ้นอยู่ นี้เป็นข้อปฏิบัติที่สมควรแก่สมณะ

… ගොතමො ථෙරො….

...พระโคตมเถระ...

දසකනිපාතො නිට්ඨිතො.

จบทสกนิบาต

තත්‍රුද්දානං –

คาถาอุทานในทสกนิบาตนั้น มีดังนี้

කාළුදායී ච සො ථෙරො, එකවිහාරී ච කප්පිනො;

චූළපන්ථකො කප්පො ච, උපසෙනො ච ගොතමො;

සත්තිමෙ දසකෙ ථෙරා, ගාථායො චෙත්ථ සත්තතීති.

พระเถระในทสกนิบาตนี้มี ๗ รูป คือ พระกาฬุทายีเถระ พระเอกวิหาริยเถระ พระกัปปินเถระ พระจูฬปันถกเถระ พระกัปปเถระ พระอุปเสนเถระ และพระโคตมเถระ ในทสกนิบาตนี้มีคาถา ๗๐ คาถา

11. එකාදසනිපාතො

๑๑. เอกาทสกนิบาต

1. සංකිච්චත්ථෙරගාථා

๑. คาถาของพระสังกิจจเถระ

597.

๕๙๗.

‘‘කිං [Pg.307] තවත්ථො වනෙ තාත, උජ්ජුහානොව පාවුසෙ;

වෙරම්භා රමණීයා තෙ, පවිවෙකො හි ඣායිනං.

พ่อคุณ ประโยชน์อะไรของท่านในป่า หรือที่ภูเขาอุชชุหานะในฤดูฝน ลมเวรัมภาจะเป็นที่น่ารื่นรมย์ของท่านได้อย่างไร เพราะว่าความสงัดเป็นที่น่าปรารถนาของผู้เพ่งฌาน

598.

๕๙๘.

‘‘යථා අබ්භානි වෙරම්භො, වාතො නුදති පාවුසෙ;

සඤ්ඤා මෙ අභිකිරන්ති, විවෙකපටිසඤ්ඤුතා.

อาวุโส ลมเวรัมภาย่อมพัดเมฆไปในฤดูฝน ฉันใด สัญญาที่ประกอบด้วยวิเวกย่อมครอบงำสัญญาอื่น ๆ ของเรา ฉันนั้น

599.

๕๙๙.

‘‘අපණ්ඩරො අණ්ඩසම්භවො, සීවථිකාය නිකෙතචාරිකො;

උප්පාදයතෙව මෙ සතිං, සන්දෙහස්මිං විරාගනිස්සිතං.

กาตัวดำ เกิดจากฟองไข่ มีป่าช้าเป็นที่อยู่อาศัย เที่ยวไป ย่อมปลุกสติของเราผู้อาศัยความปราศจากราคะในสรีระนี้ให้เกิดขึ้นได้

600.

๖๐๐.

‘‘යඤ්ච අඤ්ඤෙ න රක්ඛන්ති, යො ච අඤ්ඤෙ න රක්ඛති;

ස වෙ භික්ඛු සුඛං සෙති, කාමෙසු අනපෙක්ඛවා.

ภิกษุใดที่ผู้อื่นไม่ต้องคุ้มครอง และภิกษุใดไม่ต้องคุ้มครองผู้อื่น ภิกษุนั้นแลไม่มีความห่วงใยในกามทั้งหลาย ย่อมอยู่เป็นสุข

601.

๖๐๑.

‘‘අච්ඡොදිකා පුථුසිලා, ගොනඞ්ගුලමිගායුතා;

අම්බුසෙවාලසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

ภูเขาเหล่านั้นมีน้ำใส มีแผ่นหินกว้างใหญ่ มีฝูงโค ลิง และเนื้ออาศัยอยู่ ปกคลุมด้วยสาหร่ายและจอกแหน ย่อมทำให้เรายินดี

602.

๖๐๒.

‘‘වසිතං මෙ අරඤ්ඤෙසු, කන්දරාසු ගුහාසු ච;

සෙනාසනෙසු පන්තෙසු, වාළමිගනිසෙවිතෙ.

เราเคยอยู่ในป่า ในซอกเขา และในถ้ำทั้งหลาย ในเสนาสนะอันสงัด ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ร้ายและเนื้อ

603.

๖๐๓.

‘‘‘ඉමෙ හඤ්ඤන්තු වජ්ඣන්තු, දුක්ඛං පප්පොන්තු පාණිනො’;

සඞ්කප්පං නාභිජානාමි, අනරියං දොසසංහිතං.

เราไม่เคยรู้สึกถึงความดำริอันไม่ประเสริฐ ที่ประกอบด้วยโทสะเลยว่า ‘ขอสัตว์เหล่านี้จงถูกฆ่า จงถูกเบียดเบียน จงถึงความทุกข์’

604.

๖๐๔.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා.

เราได้อุปัฏฐากพระศาสดาแล้ว ได้ทำคำสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว ได้ปลงภาระอันหนักลงแล้ว ได้ถอนตัณหาผู้นำไปในภพขึ้นแล้ว

605.

๖๐๕.

‘‘යස්ස චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො.

เราออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตเพื่อประโยชน์ใด ประโยชน์นั้นคือความสิ้นสังโยชน์ทั้งปวง เราก็ได้บรรลุแล้ว

606.

๖๐๖.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, නිබ්බිසං භතකො යථා.

เราไม่เพลิดเพลินความตาย ไม่เพลิดเพลินชีวิต แต่รอคอยเวลา (ปรินิพพาน) อยู่ เหมือนลูกจ้างรอคอยค่าจ้าง

607.

๖๐๗.

‘‘නාභිනන්දාමි [Pg.308] මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, සම්පජානො පතිස්සතො’’ති.

เราไม่เพลิดเพลินความตาย ไม่เพลิดเพลินชีวิต แต่มีสติสัมปชัญญะ รอคอยเวลา (ปรินิพพาน) อยู่

… සංකිච්චො ථෙරො….

พระสังกิจจเถระ...

එකාදසනිපාතො නිට්ඨිතො.

เอกาทสกนิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

หัวข้อเรื่องในเอกาทสกนิบาตนั้น

සංකිච්චථෙරො එකොව, කතකිච්චො අනාසවො;

එකාදසනිපාතම්හි, ගාථා එකාදසෙව චාති.

ในเอกาทสกนิบาต มีพระสังกิจจเถระรูปเดียวเท่านั้น ผู้มีกิจทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ และมีคาถา ๑๑ คาถา

12. ද්වාදසකනිපාතො

๑๒. ทวาทสกนิบาต

1. සීලවත්ථෙරගාථා

๑. คาถาสีลวเถระ

608.

๖๐๘.

‘‘සීලමෙවිධ [Pg.309] සික්ඛෙථ, අස්මිං ලොකෙ සුසික්ඛිතං;

සීලං හි සබ්බසම්පත්තිං, උපනාමෙති සෙවිතං.

พึงศึกษาศีลในโลกนี้ให้ดี เพราะศีลที่บุคคลส้องเสพดีแล้ว ย่อมนำสมบัติทั้งปวงมาให้

609.

๖๐๙.

‘‘සීලං රක්ඛෙය්‍ය මෙධාවී, පත්ථයානො තයො සුඛෙ;

පසංසං විත්තිලාභඤ්ච, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදනං.

ผู้มีปัญญาปรารถนาสุข ๓ อย่าง พึงรักษาศีล คือ การสรรเสริญ การได้ทรัพย์ และละไปแล้วบันเทิงในสวรรค์

610.

๖๑๐.

‘‘සීලවා හි බහූ මිත්තෙ, සඤ්ඤමෙනාධිගච්ඡති;

දුස්සීලො පන මිත්තෙහි, ධංසතෙ පාපමාචරං.

ผู้มีศีลย่อมได้มิตรจำนวนมากเพราะความสำรวม ส่วนผู้ทุศีลประพฤติชั่ว ย่อมทำลายมิตร

611.

๖๑๑.

‘‘අවණ්ණඤ්ච අකිත්තිඤ්ච, දුස්සීලො ලභතෙ නරො;

වණ්ණං කිත්තිං පසංසඤ්ච, සදා ලභති සීලවා.

คนทุศีลย่อมได้รับการตำหนิและเสียชื่อเสียง ส่วนผู้มีศีลย่อมได้เกียรติคุณ ชื่อเสียง และการสรรเสริญเสมอ

612.

๖๑๒.

‘‘ආදි සීලං පතිට්ඨා ච, කල්‍යාණානඤ්ච මාතුකං;

පමුඛං සබ්බධම්මානං, තස්මා සීලං විසොධයෙ.

ศีลเป็นเบื้องต้น เป็นที่ตั้ง เป็นมารดาของกัลยาณธรรมทั้งหลาย เป็นประมุขแห่งธรรมทั้งปวง เพราะฉะนั้น พึงชำระศีลให้บริสุทธิ์

613.

๖๑๓.

‘‘වෙලා ච සංවරං සීලං, චිත්තස්ස අභිහාසනං;

තිත්ථඤ්ච සබ්බබුද්ධානං, තස්මා සීලං විසොධයෙ.

ศีลเป็นฝั่งกั้น เป็นเครื่องสำรวม เป็นเครื่องทำจิตให้ร่าเริง เป็นท่าสำหรับพระพุทธเจ้าทุกพระองค์ เพราะฉะนั้น พึงชำระศีลให้บริสุทธิ์

614.

๖๑๔.

‘‘සීලං බලං අප්පටිමං, සීලං ආවුධමුත්තමං;

සීලමාභරණං සෙට්ඨං, සීලං කවචමබ්භුතං.

ศีลเป็นกำลังหาที่เปรียบมิได้ ศีลเป็นอาวุธอันสูงสุด ศีลเป็นอาภรณ์อันประเสริฐ ศีลเป็นเกราะอันน่าอัศจรรย์

615.

๖๑๕.

‘‘සීලං සෙතු මහෙසක්ඛො, සීලං ගන්ධො අනුත්තරො;

සීලං විලෙපනං සෙට්ඨං, යෙන වාති දිසොදිසං.

ศีลเป็นสะพานอันมั่นคง ศีลเป็นกลิ่นหอมอย่างยอดเยี่ยม ศีลเป็นเครื่องลูบไล้อันประเสริฐ ซึ่งฟุ้งไปทั่วทุกทิศ

616.

๖๑๖.

‘‘සීලං සම්බලමෙවග්ගං, සීලං පාථෙය්‍යමුත්තමං;

සීලං සෙට්ඨො අතිවාහො, යෙන යාති දිසොදිසං.

ศีลเป็นเสบียงเดินทางชั้นเลิศ ศีลเป็นเสบียงทางอันสูงสุด ศีลเป็นผู้นำทางอันประเสริฐ ซึ่งนำไปสู่ทิศทั้งปวง

617.

๖๑๗.

‘‘ඉධෙව නින්දං ලභති, පෙච්චාපායෙ ච දුම්මනො;

සබ්බත්ථ දුම්මනො බාලො, සීලෙසු අසමාහිතො.

คนพาลผู้มีใจชั่ว ไม่ตั้งมั่นในศีล ย่อมได้รับการนินทาในโลกนี้ และละไปแล้วย่อมเศร้าใจในอบาย ย่อมเศร้าใจในทุกที่

618.

๖๑๘.

‘‘ඉධෙව කිත්තිං ලභති, පෙච්ච සග්ගෙ ච සුම්මනො;

සබ්බත්ථ සුමනො ධීරො, සීලෙසු සුසමාහිතො.

นักปราชญ์ผู้มีใจดี ตั้งมั่นดีแล้วในศีล ย่อมได้ชื่อเสียงในโลกนี้ และละไปแล้วย่อมดีใจในสวรรค์ ย่อมดีใจในทุกที่

619.

๖๑๙.

‘‘සීලමෙව ඉධ අග්ගං, පඤ්ඤවා පන උත්තමො;

මනුස්සෙසු ච දෙවෙසු, සීලපඤ්ඤාණතො ජය’’න්ති.

ในโลกนี้ ศีลเท่านั้นเป็นเลิศ แต่ผู้มีปัญญาสูงสุด เพราะในหมู่มนุษย์และเทวดา เขาย่อมชนะได้ด้วยศีลและปัญญา

… සීලවො ථෙරො….

พระสีลวเถระ...

2. සුනීතත්ථෙරගාථා

๒. คาถาสุนีตเถระ

620.

๖๒๐.

‘‘නීචෙ [Pg.310] කුලම්හි ජාතොහං, දලිද්දො අප්පභොජනො;

හීනකම්මං මමං ආසි, අහොසිං පුප්ඵඡඩ්ඩකො.

เราเกิดในตระกูลต่ำ เป็นคนจน มีอาหารน้อย การงานของเราต่ำต้อย เราเป็นคนเก็บดอกไม้ (ที่เหี่ยวแห้งแล้ว) ทิ้ง

621.

๖๒๑.

‘‘ජිගුච්ඡිතො මනුස්සානං, පරිභූතො ච වම්භිතො;

නීචං මනං කරිත්වාන, වන්දිස්සං බහුකං ජනං.

เราเป็นที่รังเกียจ ถูกดูหมิ่นและถูกประณามของพวกมนุษย์ เรากระทำตนให้ต่ำต้อย ได้ไหว้คนเป็นอันมาก

622.

๖๒๒.

‘‘අථද්දසාසිං සම්බුද්ධං, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං;

පවිසන්තං මහාවීරං, මගධානං පුරුත්තමං.

ครั้งนั้น เราได้เห็นพระสัมพุทธเจ้า ผู้มีความเพียรใหญ่ มีภิกษุสงฆ์ห้อมล้อม เสด็จเข้าไปยังกรุงราชคฤห์อันอุดมของชาวมคธ

623.

๖๒๓.

‘‘නික්ඛිපිත්වාන බ්‍යාභඞ්ගිං, වන්දිතුං උපසඞ්කමිං;

මමෙව අනුකම්පාය, අට්ඨාසි පුරිසුත්තමො.

เราวางคานลงแล้วเข้าไปเพื่อจะถวายบังคม พระบุรุษสูงสุดได้ประทับยืนอยู่ ก็ด้วยทรงอนุเคราะห์เรานั่นเทียว

624.

๖๒๔.

‘‘වන්දිත්වා සත්ථුනො පාදෙ, එකමන්තං ඨිතො තදා;

පබ්බජ්ජං අහමායාචිං, සබ්බසත්තානමුත්තමං.

ครั้งนั้น เราถวายบังคมพระบาทของพระศาสดาแล้ว ยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้ทูลขอบรรพชากะพระองค์ผู้สูงสุดกว่าสรรพสัตว์

625.

๖๒๕.

‘‘තතො කාරුණිකො සත්ථා, සබ්බලොකානුකම්පකො;

‘එහි භික්ඛූ’ති මං ආහ, සා මෙ ආසූපසම්පදා.

ลำดับนั้น พระศาสดาผู้มีพระกรุณา ผู้อนุเคราะห์แก่ชาวโลกทั้งปวง ได้ตรัสกะเราว่า ‘เธอจงเป็นภิกษุมาเถิด’ คำตรัสนั้นได้เป็นอุปสมบทของเรา

626.

๖๒๖.

‘‘සොහං එකො අරඤ්ඤස්මිං, විහරන්තො අතන්දිතො;

අකාසිං සත්ථුවචනං, යථා මං ඔවදී ජිනො.

เรานั้นอยู่ผู้เดียวในป่า ไม่เกียจคร้าน ได้ทำตามพระดำรัสของพระศาสดา ตามที่พระชินเจ้าทรงสั่งสอนเราแล้ว

627.

๖๒๗.

‘‘රත්තියා පඨමං යාමං, පුබ්බජාතිමනුස්සරිං;

රත්තියා මජ්ඣිමං යාමං, දිබ්බචක්ඛුං විසොධයිං ;

රත්තියා පච්ඡිමෙ යාමෙ, තමොඛන්ධං පදාලයිං.

เราได้ระลึกถึงชาติก่อนได้ในปฐมยามแห่งราตรี ได้ชำระทิพยจักษุให้หมดจดในมัชฌิมยามแห่งราตรี ได้ทำลายกองแห่งความมืดในปัจฉิมยามแห่งราตรี

628.

๖๒๘.

‘‘තතො රත්‍යා විවසානෙ, සූරියස්සුග්ගමනං පති;

ඉන්දො බ්‍රහ්මා ච ආගන්ත්වා, මං නමස්සිංසු පඤ්ජලී.

ต่อมา ในเวลาใกล้รุ่ง เมื่อราตรีสว่างแล้ว ท้าวอินท์และท้าวมหาพรหมประนมอัญชลีเข้ามานมัสการเรา

629.

๖๒๙.

‘‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ ආසවා ඛීණා, දක්ඛිණෙය්‍යොසි මාරිස’.

ข้าแต่ท่านบุรุษอาชาไนย ขอนอบน้อมแด่ท่าน ข้าแต่ท่านบุรุษสูงสุด ขอนอบน้อมแด่ท่าน ท่านผู้มีอาสวะสิ้นแล้ว ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ท่านเป็นทักขิไณยบุคคล

630.

๖๓๐.

‘‘තතො දිස්වාන මං සත්ථා, දෙවසඞ්ඝපුරක්ඛතං;

සිතං පාතුකරිත්වාන, ඉමමත්ථං අභාසථ.

ลำดับนั้น พระศาสดาทอดพระเนตรเห็นเรา อันหมู่เทพแวดล้อมแล้ว ทรงแย้มพระโอษฐ์แล้วได้ตรัสความข้อนี้ว่า

631.

๖๓๑.

‘‘‘තපෙන [Pg.311] බ්‍රහ්මචරියෙන, සංයමෙන දමෙන ච;

එතෙන බ්‍රාහ්මණො හොති, එතං බ්‍රාහ්මණමුත්තම’’’න්ති.

บุคคลชื่อว่าเป็นพราหมณ์เพราะตบะ เพราะพรหมจรรย์ เพราะความสำรวม และเพราะความฝึกตน นี้เป็นพราหมณ์ผู้สูงสุด

… සුනීතො ථෙරො….

พระสุนีตเถระ...

ද්වාදසකනිපාතො නිට්ඨිතො.

จบทวาทสกนิบาต

තත්‍රුද්දානං –

อุทานในทวาทสกนิบาตนั้น มีดังนี้

සීලවා ච සුනීතො ච, ථෙරා ද්වෙ තෙ මහිද්ධිකා;

ද්වාදසම්හි නිපාතම්හි, ගාථායො චතුවීසතීති.

พระสีลวเถระและพระสุนีตเถระ ๒ องค์นั้น เป็นผู้มีฤทธิ์มาก ในทวาทสกนิบาต มีคาถารวม ๒๔ คาถา

13. තෙරසනිපාතො

๑๓. เตรสกนิบาต

1. සොණකොළිවිසත්ථෙරගාථා

๑. โสณโกฬิวิสเถรคาถา

632.

๖๓๒.

‘‘යාහු [Pg.312] රට්ඨෙ සමුක්කට්ඨො, රඤ්ඤො අඞ්ගස්ස පද්ධගූ ;

ස්වාජ්ජ ධම්මෙසු උක්කට්ඨො, සොණො දුක්ඛස්ස පාරගූ.

เราโสณะใดเคยเป็นผู้ยอดเยี่ยมในแคว้น เป็นเศรษฐีผู้ใกล้ชิดของพระราชาผู้เป็นใหญ่ในแคว้นอังคะ โสณะนั้น วันนี้เป็นผู้ยอดเยี่ยมในธรรมทั้งหลาย ถึงฝั่งแห่งทุกข์แล้ว

633.

๖๓๓.

‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ, පඤ්ච චුත්තරි භාවයෙ;

පඤ්චසඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ඔඝතිණ්ණොති වුච්චති.

ภิกษุพึงตัดสังโยชน์ ๕ พึงละสังโยชน์ ๕ พึงบำเพ็ญอินทรีย์ ๕ ให้ยิ่งขึ้นไป ภิกษุผู้ก้าวล่วงกิเลสเครื่องข้อง ๕ อย่างได้ ท่านเรียกว่า ผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว

634.

๖๓๔.

‘‘උන්නළස්ස පමත්තස්ස, බාහිරාසස්ස භික්ඛුනො;

සීලං සමාධි පඤ්ඤා ච, පාරිපූරිං න ගච්ඡති.

ศีล สมาธิ และปัญญาของภิกษุผู้มีมานะดุจไม้อ้อ ผู้ประมาท มีความหวังในภายนอก ย่อมไม่ถึงความบริบูรณ์

635.

๖๓๕.

‘‘යඤ්හි කිච්චං අපවිද්ධං, අකිච්චං පන කරීයති;

උන්නළානං පමත්තානං, තෙසං වඩ්ඪන්ති ආසවා.

ก็กิจที่ควรทำ ภิกษุเหล่าใดละทิ้งเสีย แต่กลับทำกิจที่ไม่ควรทำ อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่ภิกษุเหล่านั้น ผู้มีมานะดุจไม้อ้อ ผู้ประมาทแล้ว

636.

๖๓๖.

‘‘යෙසඤ්ච සුසමාරද්ධා, නිච්චං කායගතා සති;

අකිච්චං තෙ න සෙවන්ති, කිච්චෙ සාතච්චකාරිනො;

සතානං සම්පජානානං, අත්ථං ගච්ඡන්ති ආසවා.

ส่วนภิกษุเหล่าใดมีกายคตาสติ อันปรารภดีแล้วเป็นนิตย์ ภิกษุเหล่านั้นย่อมไม่เสพสิ่งที่ไม่ใช่กิจ ย่อมกระทำโดยเคารพในกิจที่ควรทำ อาสวะของภิกษุเหล่านั้นผู้มีสติสัมปชัญญะ ย่อมถึงความสิ้นไป

637.

๖๓๗.

‘‘උජුමග්ගම්හි අක්ඛාතෙ, ගච්ඡථ මා නිවත්තථ;

අත්තනා චොදයත්තානං, නිබ්බානමභිහාරයෙ.

เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสบอกทางตรงแล้ว ท่านทั้งหลายจงเดินไปเถิด อย่ากลับเลย จงเตือนตนด้วยตนเอง พึงนำตนไปสู่นิพพาน

638.

๖๓๘.

‘‘අච්චාරද්ධම්හි වීරියම්හි, සත්ථා ලොකෙ අනුත්තරො;

වීණොපමං කරිත්වා මෙ, ධම්මං දෙසෙසි චක්ඛුමා;

තස්සාහං වචනං සුත්වා, විහාසිං සාසනෙ රතො.

เมื่อเรามีความเพียรปรารภเกินเปรียบนัก พระศาสดาผู้ไม่มีใครยิ่งกว่าในโลก ผู้มีจักษุ ทรงทำอุปมาด้วยพิณแล้วทรงแสดงธรรมแก่เรา เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว เป็นผู้ยินดีในพระศาสนาอยู่

639.

๖๓๙.

‘‘සමථං පටිපාදෙසිං, උත්තමත්ථස්ස පත්තියා;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

เราได้ปฏิบัติสมถะเพื่อบรรลุประโยชน์อย่างยิ่ง เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าเราได้ทำเสร็จแล้ว

640.

๖๔๐.

‘‘නෙක්ඛම්මෙ අධිමුත්තස්ස, පවිවෙකඤ්ච චෙතසො;

අබ්‍යාපජ්ඣාධිමුත්තස්ස, උපාදානක්ඛයස්ස ච.

สำหรับภิกษุผู้น้อมใจไปในเนกขัมมะ ผู้น้อมใจไปในความสงัดแห่งจิต ผู้น้อมใจไปในความไม่เบียดเบียน และผู้น้อมใจไปในความสิ้นอุปาทาน

641.

๖๔๑.

‘‘තණ්හක්ඛයාධිමුත්තස්ස, අසම්මොහඤ්ච චෙතසො;

දිස්වා ආයතනුප්පාදං, සම්මා චිත්තං විමුච්චති.

ผู้น้อมใจไปในความสิ้นตัณหา และผู้น้อมใจไปในความไม่หลงแห่งจิต เห็นความเกิดขึ้นแห่งอายตนะแล้ว จิตย่อมหลุดพ้นโดยชอบ

642.

๖๔๒.

‘‘තස්ස සම්මා විමුත්තස්ස, සන්තචිත්තස්ස භික්ඛුනො;

කතස්ස පටිචයො නත්ථි, කරණීයං න විජ්ජති.

ภิกษุนั้นผู้มีจิตหลุดพ้นโดยชอบ มีจิตสงบแล้ว ย่อมไม่มีการสั่งสมกรรมที่ทำแล้ว กิจที่ควรทำอีกย่อมไม่มี

643.

๖๔๓.

‘‘සෙලො [Pg.313] යථා එකඝනො, වාතෙන න සමීරති;

එවං රූපා රසා සද්දා, ගන්ධා ඵස්සා ච කෙවලා.

ภูเขาศิลาล้วนเป็นแท่งทึบ ย่อมไม่สั่นสะเทือนด้วยลมฉันใด รูป รส เสียง กลิ่น และโผฏฐัพพะทั้งหมด

644.

๖๔๔.

‘‘ඉට්ඨා ධම්මා අනිට්ඨා ච, නප්පවෙධෙන්ති තාදිනො;

ඨිතං චිත්තං විසඤ්ඤුත්තං, වයඤ්චස්සානුපස්සතී’’ති.

ทั้งอารมณ์ที่น่าปรารถนาและไม่น่าปรารถนา ย่อมยังจิตของพระขีณาสพผู้คงที่ ผู้พรากจากกิเลสแล้วให้หวั่นไหวไม่ได้ (และท่าน)ย่อมพิจารณาเห็นความเสื่อมไป (แห่งอารมณ์นั้น) ฉันนั้น

… සොණො කොළිවිසො ථෙරො….

พระโสณโกฬิวิสเถระ...

තෙරසනිපාතො නිට්ඨිතො.

เตรสกนิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

อุทานคาถาในเตรสกนิบาตนั้น มีดังนี้

සොණො කොළිවිසො ථෙරො, එකොයෙව මහිද්ධිකො;

තෙරසම්හි නිපාතම්හි, ගාථායො චෙත්ථ තෙරසාති.

พระโสณโกฬิวิสเถระผู้มีฤทธิ์มากองค์เดียวเท่านั้น ในเตรสกนิบาตนี้ มีคาถา ๑๓ คาถา

14. චුද්දසකනිපාතො

๑๔. จุททสกนิบาต

1. ඛදිරවනියරෙවතත්ථෙරගාථා

๑. ขทิรวนิยเรวตเถรคาถา

645.

๖๔๕.

‘‘යදා [Pg.314] අහං පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

නාභිජානාමි සඞ්කප්පං, අනරියං දොසසංහිතං.

เมื่อใด เราออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต เราไม่เคยรู้สึกตัวว่าได้ดำริถึงความดำริอันไม่ประเสริฐ ประกอบด้วยโทสะเลย

646.

๖๔๖.

‘‘‘ඉමෙ හඤ්ඤන්තු වජ්ඣන්තු, දුක්ඛං පප්පොන්තු පාණිනො’;

සඞ්කප්පං නාභිජානාමි, ඉමස්මිං දීඝමන්තරෙ.

ตลอดระยะเวลายาวนานนี้ เราไม่เคยรู้สึกตัวว่าได้ดำริว่า ‘ขอสัตว์เหล่านี้จงถูกฆ่า จงถูกเบียดเบียน จงถึงความทุกข์’ เลย

647.

๖๔๗.

‘‘මෙත්තඤ්ච අභිජානාමි, අප්පමාණං සුභාවිතං;

අනුපුබ්බං පරිචිතං, යථා බුද්ධෙන දෙසිතං.

เรารู้สึกตัวว่าได้อบรมเมตตาจิตหาประมาณมิได้ ให้เป็นคุณชาติอันสั่งสมมาโดยลำดับตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ดีแล้ว

648.

๖๔๘.

‘‘සබ්බමිත්තො සබ්බසඛො, සබ්බභූතානුකම්පකො;

මෙත්තචිත්තඤ්ච භාවෙමි, අබ්‍යාපජ්ජරතො සදා.

เราเป็นมิตร เป็นสหาย เป็นผู้อนุเคราะห์แก่สรรพสัตว์ เจริญเมตตาจิต ยินดีในการไม่เบียดเบียนทุกเมื่อ

649.

๖๔๙.

‘‘අසංහීරං අසංකුප්පං, චිත්තං ආමොදයාමහං;

බ්‍රහ්මවිහාරං භාවෙමි, අකාපුරිසසෙවිතං.

เราทำจิตของเราให้ไม่หวั่นไหว ไม่กำเริบ ให้บันเทิงอยู่ เจริญพรหมวิหารที่อสัตบุรุษไม่เสพ

650.

๖๕๐.

‘‘අවිතක්කං සමාපන්නො, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො;

අරියෙන තුණ්හීභාවෙන, උපෙතො හොති තාවදෙ.

สาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เข้าฌานที่ไม่มีวิตก ย่อมเป็นผู้เข้าถึงอริยดุษณีภาพในขณะนั้น

651.

๖๕๑.

‘‘යථාපි පබ්බතො සෙලො, අචලො සුප්පතිට්ඨිතො;

එවං මොහක්ඛයා භික්ඛු, පබ්බතොව න වෙධති.

ภูเขาศิลาไม่หวั่นไหว ตั้งมั่นดีแล้วฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้น เพราะสิ้นโมหะ ย่อมไม่หวั่นไหวเหมือนภูเขา

652.

๖๕๒.

‘‘අනඞ්ගණස්ස පොසස්ස, නිච්චං සුචිගවෙසිනො;

වාලග්ගමත්තං පාපස්ස, අබ්භමත්තංව ඛායති.

บาปแม้ประมาณเท่าปลายขนทราย ย่อมปรากฏแก่บุรุษผู้ไม่มีกิเลสเครื่องกังวล แสวงหาความหมดจดอยู่เป็นนิตย์ เหมือนปุยเมฆ

653.

๖๕๓.

‘‘නගරං යථා පච්චන්තං, ගුත්තං සන්තරබාහිරං;

එවං ගොපෙථ අත්තානං, ඛණො වො මා උපච්චගා.

ท่านทั้งหลายจงคุ้มครองตน เหมือนชาวเมืองชายแดนคุ้มครองนครที่รักษาไว้ดีแล้วทั้งภายในและภายนอก ฉะนั้น ขณะอย่าได้ล่วงเลยท่านทั้งหลายไป

654.

๖๕๔.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, නිබ්බිසං භතකො යථා.

เราไม่เพลิดเพลินความตาย ไม่เพลิดเพลินชีวิต แต่รอคอยเวลา (ปรินิพพาน) อยู่ เหมือนลูกจ้างรอคอยสินจ้าง

655.

๖๕๕.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං…පෙ… සම්පජානො පතිස්සතො.

เราไม่เพลิดเพลินความตาย ...ฯลฯ... มีสติสัมปชัญญะ (รอคอยเวลาปรินิพพาน)

656.

๖๕๖.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා.

เราได้บำรุงพระศาสดาแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ได้ทำแล้ว เราปลงภาระอันหนักลงแล้ว ตัณหาเครื่องนำไปสู่ภพก็ถอนขึ้นแล้ว

657.

๖๕๗.

‘‘යස්ස [Pg.315] චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො.

เราออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตเพื่อประโยชน์ใด ประโยชน์นั้นคือความสิ้นสังโยชน์ทั้งปวง เราก็ได้บรรลุแล้ว

658.

๖๕๘.

‘‘සම්පාදෙථප්පමාදෙන, එසා මෙ අනුසාසනී;

හන්දාහං පරිනිබ්බිස්සං, විප්පමුත්තොම්හි සබ්බධී’’ති.

ท่านทั้งหลายจงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด นี้เป็นคำสอนของเรา เอาล่ะ เราจักปรินิพพาน เราเป็นผู้หลุดพ้นแล้วในธรรมทั้งปวง

… ඛදිරවනියරෙවතො ථෙරො….

พระขทิรวนิยเรวตเถระ...

2. ගොදත්තත්ථෙරගාථා

๒. โคทัตตเถรคาถา

659.

๖๕๙.

‘‘යථාපි භද්දො ආජඤ්ඤො, ධුරෙ යුත්තො ධුරස්සහො ;

මථිතො අතිභාරෙන, සංයුගං නාතිවත්තති.

โคอาชาไนยตัวเจริญที่เขาเทียมแล้วที่ธุระ ทนทานต่อธุระได้ ถึงจะถูกบีบคั้นด้วยภาระหนัก ก็ไม่ทอดทิ้งแอกไปเสีย

660.

๖๖๐.

‘‘එවං පඤ්ඤාය යෙ තිත්තා, සමුද්දො වාරිනා යථා;

න පරෙ අතිමඤ්ඤන්ති, අරියධම්මොව පාණිනං.

บัณฑิตทั้งหลายผู้เปี่ยมด้วยปัญญา เหมือนมหาสมุทรเปี่ยมด้วยน้ำ ฉันนั้น ย่อมไม่ดูหมิ่นคนอื่น การไม่ดูหมิ่นสัตว์ทั้งหลายเป็นธรรมของพระอริยะ

661.

๖๖๑.

‘‘කාලෙ කාලවසං පත්තා, භවාභවවසං ගතා;

නරා දුක්ඛං නිගච්ඡන්ති, තෙධ සොචන්ති මාණවා.

ในกาลบางครั้ง นรชนทั้งหลายตกอยู่ในอำนาจแห่งกาล ตกอยู่ในอำนาจแห่งความมีและความไม่มี ย่อมถึงความทุกข์ มาณพเหล่านั้นย่อมเศร้าโศกในโลกนี้

662.

๖๖๒.

‘‘උන්නතා සුඛධම්මෙන, දුක්ඛධම්මෙන චොනතා;

ද්වයෙන බාලා හඤ්ඤන්ති, යථාභූතං අදස්සිනො.

คนพาลทั้งหลายไม่เห็นตามความเป็นจริง ถูกสุขธรรมทำให้ลำพอง ถูกทุกขธรรมทำให้ตกต่ำ ย่อมถูกธรรมทั้ง ๒ อย่างนั้นเบียดเบียน

663.

๖๖๓.

‘‘යෙ ච දුක්ඛෙ සුඛස්මිඤ්ච, මජ්ඣෙ සිබ්බිනිමච්චගූ;

ඨිතා තෙ ඉන්දඛීලොව, න තෙ උන්නතඔනතා.

ส่วนพระอริยเจ้าเหล่าใดก้าวล่วงตัณหาเครื่องร้อยรัดในทุกข์ ในสุข และในท่ามกลาง (อุเบกขาเวทนา) ได้แล้ว พระอริยเจ้าเหล่านั้นตั้งมั่นอยู่ดุจเสาเขื่อน ไม่มีความลำพองและความตกต่ำ

664.

๖๖๔.

‘‘න හෙව ලාභෙ නාලාභෙ, න යසෙ න ච කිත්තියා;

න නින්දායං පසංසාය, න තෙ දුක්ඛෙ සුඛම්හි.

พระอริยเจ้าเหล่านั้นย่อมไม่หวั่นไหวในลาภ ในความเสื่อมลาภ ในยศ ในความเสื่อมยศ ในนินทา ในสรรเสริญ ในทุกข์ และในสุขเลย

665.

๖๖๕.

‘‘සබ්බත්ථ තෙ න ලිම්පන්ති, උදබින්දුව පොක්ඛරෙ;

සබ්බත්ථ සුඛිතා ධීරා, සබ්බත්ථ අපරාජිතා.

พระอริยเจ้าเหล่านั้นไม่ติดในอารมณ์ทั้งปวง เหมือนหยาดน้ำบนใบบัว ฉะนั้น บัณฑิตทั้งหลายย่อมมีความสุขในที่ทั้งปวง ไม่พ่ายแพ้ในที่ทั้งปวง

666.

๖๖๖.

‘‘ධම්මෙන ච අලාභො යො, යො ච ලාභො අධම්මිකො;

අලාභො ධම්මිකො සෙය්‍යො, යං චෙ ලාභො අධම්මිකො.

การไม่ได้ลาภโดยธรรม และการได้ลาภโดยอธรรม (ใน ๒ อย่างนั้น) การไม่ได้ลาภโดยธรรมประเสริฐกว่า ส่วนการได้ลาภโดยอธรรมไม่ประเสริฐเลย

667.

๖๖๗.

‘‘යසො ච අප්පබුද්ධීනං, විඤ්ඤූනං අයසො ච යො;

අයසොව සෙය්‍යො විඤ්ඤූනං, න යසො අප්පබුද්ධිනං.

ยศของคนมีปัญญาน้อย และความไม่มียศของนักปราชญ์ (ใน ๒ อย่างนั้น) ความไม่มียศของนักปราชญ์ประเสริฐกว่า ส่วนยศของคนมีปัญญาน้อยไม่ประเสริฐเลย

668.

๖๖๘.

‘‘දුම්මෙධෙහි [Pg.316] පසංසා ච, විඤ්ඤූහි ගරහා ච යා;

ගරහාව සෙය්‍යො විඤ්ඤූහි, යං චෙ බාලප්පසංසනා.

การสรรเสริญของคนมีปัญญาทราม และการติเตียนของนักปราชญ์ (ใน ๒ อย่างนั้น) การติเตียนของนักปราชญ์ประเสริฐกว่า ส่วนการสรรเสริญของคนพาลไม่ประเสริฐเลย

669.

๖๖๙.

‘‘සුඛඤ්ච කාමමයිකං, දුක්ඛඤ්ච පවිවෙකියං;

පවිවෙකදුක්ඛං සෙය්‍යො, යං චෙ කාමමයං සුඛං.

ความสุขที่อาศัยกาม และความทุกข์ที่เกิดจากวิเวก (ใน ๒ อย่างนั้น) ความทุกข์ที่เกิดจากวิเวกประเสริฐกว่า ส่วนความสุขที่อาศัยกามไม่ประเสริฐเลย

670.

๖๗๐.

‘‘ජීවිතඤ්ච අධම්මෙන, ධම්මෙන මරණඤ්ච යං;

මරණං ධම්මිකං සෙය්‍යො, යං චෙ ජීවෙ අධම්මිකං.

การมีชีวิตอยู่โดยไม่เป็นธรรม และการตายโดยธรรม (ใน ๒ อย่างนั้น) การตายโดยธรรมประเสริฐกว่า ส่วนการมีชีวิตอยู่โดยไม่เป็นธรรมไม่ประเสริฐเลย

671.

๖๗๑.

‘‘කාමකොපප්පහීනා යෙ, සන්තචිත්තා භවාභවෙ;

චරන්ති ලොකෙ අසිතා, නත්ථි තෙසං පියාපියං.

ท่านเหล่าใดละกามและโกปะได้แล้ว มีจิตสงบในภพน้อยภพใหญ่ ไม่ติดข้องเที่ยวไปในโลก ท่านเหล่านั้นไม่มีสิ่งเป็นที่รักและไม่เป็นที่รัก

672.

๖๗๒.

‘‘භාවයිත්වාන බොජ්ඣඞ්ගෙ, ඉන්ද්‍රියානි බලානි ච;

පප්පුය්‍ය පරමං සන්තිං, පරිනිබ්බන්තිනාසවා’’ති.

ท่านผู้ไม่มีอาสวะ เจริญโพชฌงค์ อินทรีย์ และพละแล้ว บรรลุสันติอย่างยิ่ง ย่อมปรินิพพาน

… ගොදත්තො ථෙරො….

...พระโคทัตตเถระ...

චුද්දසකනිපාතො නිට්ඨිතො.

จุททสกนิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

อุทานในจุททสกนิบาตนั้น

රෙවතො චෙව ගොදත්තො, ථෙරා ද්වෙ තෙ මහිද්ධිකා;

චුද්දසම්හි නිපාතම්හි, ගාථායො අට්ඨවීසතීති.

พระเรวตเถระและพระโคทัตตเถระ ๒ องค์นั้น เป็นผู้มีฤทธิ์มาก ในจุททสกนิบาต มีคาถา ๒๘ คาถา

15. සොළසකනිපාතො

๑๕. โสฬสกนิบาต

1. අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරගාථා

๑. อัญญาสิโกณฑัญญเถรคาถา

673.

๖๗๓.

‘‘එස [Pg.317] භිය්‍යො පසීදාමි, සුත්වා ධම්මං මහාරසං;

විරාගො දෙසිතො ධම්මො, අනුපාදාය සබ්බසො.

ข้าพระองค์นี้ได้ฟังธรรมมีรสยิ่งใหญ่แล้ว ย่อมเลื่อมใสอย่างยิ่ง พระธรรมที่ปราศจากราคะ อันพระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้ว เพื่อไม่ให้ถือมั่นโดยประการทั้งปวง

674.

๖๗๔.

‘‘බහූනි ලොකෙ චිත්‍රානි, අස්මිං පථවිමණ්ඩලෙ;

මථෙන්ති මඤ්ඤෙ සඞ්කප්පං, සුභං රාගූපසංහිතං.

อารมณ์อันวิจิตรมากมายในโลกนี้ ในปฐพีมณฑลนี้ ย่อมย่ำยีความดำริที่งดงาม ประกอบด้วยราคะ

675.

๖๗๕.

‘‘රජමුහතඤ්ච වාතෙන, යථා මෙඝොපසම්මයෙ;

එවං සම්මන්ති සඞ්කප්පා, යදා පඤ්ඤාය පස්සති.

เมื่อใด บุคคลเห็น (อารมณ์ทั้งหลาย) ด้วยปัญญา เมื่อนั้น ความดำริทั้งหลายย่อมสงบระงับ เหมือนฝนระงับฝุ่นที่ลมพัดให้ฟุ้งขึ้น ฉะนั้น

676.

๖๗๖.

‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චාති, යදා පඤ්ඤාය පස්සති;

අථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ, එස මග්ගො විසුද්ධියා.

เมื่อใด บุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า ‘สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง’ เมื่อนั้น เขาย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความบริสุทธิ์

677 .

๖๗๗.

‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛාති, යදා පඤ්ඤාය පස්සතිඅථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ, එස මග්ගො විසුද්ධියා.

เมื่อใด บุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า ‘สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์’ เมื่อนั้น เขาย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความบริสุทธิ์

678.

๖๗๘.

‘‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තාති, යදා පඤ්ඤාය පස්සති;

අථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ, එස මග්ගො විසුද්ධියා.

เมื่อใด บุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า ‘ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา’ เมื่อนั้น เขาย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความบริสุทธิ์

679.

๖๗๙.

‘‘බුද්ධානුබුද්ධො යො ථෙරො, කොණ්ඩඤ්ඤො තිබ්බනික්කමො;

පහීනජාතිමරණො, බ්‍රහ්මචරියස්ස කෙවලී.

พระเถระชื่อว่าโกณฑัญญะใด เป็นผู้ตรัสรู้ตามพระพุทธเจ้า มีความเพียรแก่กล้า ละชาติและมรณะได้แล้ว ประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์แล้ว

680.

๖๘๐.

‘‘ඔඝපාසො දළ්හඛිලො, පබ්බතො දුප්පදාලයො;

ඡෙත්වා ඛිලඤ්ච පාසඤ්ච, සෙලං භෙත්වාන දුබ්භිදං;

තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ඣායී, මුත්තො සො මාරබන්ධනා.

ท่านผู้เพ่งพินิจ ตัดบ่วงคือโอฆะและหลักตออันมั่นคง ทำลายภูเขาคืออวิชชาที่ทำลายได้ยาก ตัดกิเลสดุจหลักตอและบ่วง ทำลายภูเขาคือโมหะที่ทำลายได้ยากแล้ว ข้ามถึงฝั่ง (คือนิพพาน) ท่านผู้นั้นย่อมพ้นจากบ่วงแห่งมาร

681.

๖๘๑.

‘‘උද්ධතො චපලො භික්ඛු, මිත්තෙ ආගම්ම පාපකෙ;

සංසීදති මහොඝස්මිං, ඌමියා පටිකුජ්ජිතො.

ภิกษุผู้ฟุ้งซ่าน กลับกลอก อาศัยมิตรชั่ว ย่อมจมลงในโอฆะใหญ่ ถูกคลื่นซัดให้คว่ำไป

682.

๖๘๒.

‘‘අනුද්ධතො අචපලො, නිපකො සංවුතින්ද්‍රියො;

කල්‍යාණමිත්තො මෙධාවී, දුක්ඛස්සන්තකරො සියා.

ภิกษุผู้ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่กลับกลอก ฉลาด สำรวมอินทรีย์ มีกัลยาณมิตร มีปัญญา พึงทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

683.

๖๘๓.

‘‘කාලපබ්බඞ්ගසඞ්කාසො, කිසො ධමනිසන්ථතො;

මත්තඤ්ඤූ අන්නපානස්මිං, අදීනමනසො නරො.

นรชนผู้มีอวัยวะดำและคด ซูบผอม มีเนื้อสะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น มีใจไม่ท้อแท้ เป็นผู้รู้ประมาณในข้าวและน้ำ

684.

๖๘๔.

‘‘ඵුට්ඨො ඩංසෙහි මකසෙහි, අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙ;

නාගො සඞ්ගාමසීසෙව, සතො තත්‍රාධිවාසයෙ.

ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติอดทนต่อสัมผัสของเหลือบและยุงในป่าใหญ่ เหมือนพญาช้างอดทนในหัวทีแห่งสงคราม ฉะนั้น

685.

๖๘๕.

‘‘නාභිනන්දාමි [Pg.318] මරණං…පෙ… නිබ්බිසං භතකො යථා.

เราไม่เพลิดเพลินความตาย ...ฯลฯ... เหมือนลูกจ้างรอคอยค่าจ้าง ฉะนั้น

686.

๖๘๖.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං…පෙ… සම්පජානො පතිස්සතො.

เราไม่เพลิดเพลินความตาย ...ฯลฯ... แต่มีสติสัมปชัญญะรอคอยเวลา (ปรินิพพาน)

687.

๖๘๗.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා…පෙ… භවනෙත්ති සමූහතා.

เราได้ปฏิบัติตามคำสอนของพระศาสดาแล้ว ...ฯลฯ... ตัณหาเครื่องนำไปสู่ภพก็ถูกถอนขึ้นแล้ว

688.

๖๘๘.

‘‘යස්ස චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, කිං මෙ සද්ධිවිහාරිනා’’ති.

เราบวชจากเรือนเป็นบรรพชิตเพื่อประโยชน์ใด ประโยชน์นั้นเราก็ได้บรรลุแล้วโดยลำดับ เราจะต้องการอะไรด้วยสัทธิวิหาริก (ผู้ว่ายาก) นี้

… අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො ථෙරො….

...พระอัญญาสิโกณฑัญญเถระ...

2. උදායිත්ථෙරගාථා

๒. คาถาของพระอุทายีเถระ

689.

๖๘๙.

‘‘මනුස්සභූතං සම්බුද්ධං, අත්තදන්තං සමාහිතං;

ඉරියමානං බ්‍රහ්මපථෙ, චිත්තස්සූපසමෙ රතං.

พระสัมพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นมนุษย์ ทรงฝึกฝนพระองค์แล้ว มีพระทัยมั่นคง เสด็จไปในพรหมวิหารมรรค ทรงยินดีในความสงบแห่งจิต

690.

๖๙๐.

‘‘යං මනුස්සා නමස්සන්ති, සබ්බධම්මාන පාරගුං;

දෙවාපි තං නමස්සන්ති, ඉති මෙ අරහතො සුතං.

เหล่ามนุษย์ย่อมนอบน้อมพระสัมพุทธเจ้าพระองค์ใด ผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง แม้เหล่าเทวดาก็นอบน้อมพระสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ข้าพเจ้าได้สดับมาจากพระอรหันต์อย่างนี้

691.

๖๙๑.

‘‘සබ්බසංයොජනාතීතං, වනා නිබ්බනමාගතං;

කාමෙහි නෙක්ඛම්මරතං, මුත්තං සෙලාව කඤ්චනං.

พระองค์ผู้ทรงก้าวล่วงสังโยชน์ทั้งปวง เสด็จออกจากป่าคือกิเลสมาสู่พระนิพพานอันไม่มีป่าคือกิเลส ทรงยินดีในเนกขัมมะคือการออกจากกาม ดุจทองคำที่หลุดออกจากศิลา

692.

๖๙๒.

‘‘ස වෙ අච්චරුචි නාගො, හිමවාවඤ්ඤෙ සිලුච්චයෙ;

සබ්බෙසං නාගනාමානං, සච්චනාමො අනුත්තරො.

พระนาคะนั้นรุ่งเรืองยิ่งนัก ดุจภูเขาหิมาลัยรุ่งเรืองกว่าภูเขาอื่น พระองค์ผู้มีพระนามว่านาคะโดยสัจจะ เป็นผู้ยอดเยี่ยมกว่านาคะทั้งปวง

693.

๖๙๓.

‘‘නාගං වො කිත්තයිස්සාමි, න හි ආගුං කරොති සො;

සොරච්චං අවිහිංසා ච, පාදා නාගස්ස තෙ දුවෙ.

เราจักบอกนาคะแก่เธอทั้งหลาย ท่านไม่ทำความผิดเลย (จึงชื่อว่านาคะ) โสรัจจะและอวิหิงสา ธรรม ๒ อย่างนั้น เป็นเท้าทั้งสองของนาคะ

694.

๖๙๔.

‘‘සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච, චරණා නාගස්ස තෙපරෙ;

සද්ධාහත්ථො මහානාගො, උපෙක්ඛාසෙතදන්තවා.

สติและสัมปชัญญะ เป็นเท้าคู่อื่นของนาคะ มหานาคะมีศรัทธาเป็นงวง มีอุเบกขาเป็นงาสีขาว

695.

๖๙๕.

‘‘සති ගීවා සිරො පඤ්ඤා, වීමංසා ධම්මචින්තනා;

ධම්මකුච්ඡිසමාවාසො, විවෙකො තස්ස වාලධි.

สติเป็นคอ ปัญญาคือความใฝ่ใจพิจารณาธรรมเป็นศีรษะ มีสมถะและวิปัสสนาธรรมเป็นท้อง ความสงัดเป็นหางของนาคะนั้น

696.

๖๙๖.

‘‘සො ඣායී අස්සාසරතො, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො;

ගච්ඡං සමාහිතො නාගො, ඨිතො නාගො සමාහිතො.

นาคะนั้นเป็นผู้เพ่งฌาน ยินดีในธรรมเป็นที่สบาย มีใจตั้งมั่นดีแล้วในภายใน นาคะเมื่อเดินก็มีใจตั้งมั่น นาคะเมื่อยืนก็มีใจตั้งมั่น

697.

๖๙๗.

‘‘සයං සමාහිතො නාගො, නිසින්නොපි සමාහිතො;

සබ්බත්ථ සංවුතො නාගො, එසා නාගස්ස සම්පදා.

นาคะเมื่อนอนก็มีใจตั้งมั่น แม้นั่งก็มีใจตั้งมั่น นาคะสำรวมในที่ทั้งปวง นี้เป็นความถึงพร้อมของนาคะ

698.

๖๙๘.

‘‘භුඤ්ජති [Pg.319] අනවජ්ජානි, සාවජ්ජානි න භුඤ්ජති;

ඝාසමච්ඡාදනං ලද්ධා, සන්නිධිං පරිවජ්ජයං.

ท่านย่อมบริโภคอาหารที่ไม่มีโทษ ไม่บริโภคอาหารที่มีโทษ ได้อาหารและเครื่องนุ่งห่มแล้ว เว้นจากการสะสม

699.

๖๙๙.

‘‘සංයොජනං අණුං ථූලං, සබ්බං ඡෙත්වාන බන්ධනං;

යෙන යෙනෙව ගච්ඡති, අනපක්ඛොව ගච්ඡති.

ท่านตัดเครื่องผูกคือสังโยชน์ทั้งน้อยทั้งใหญ่ได้ทั้งหมดแล้ว ไปยังที่ใดๆ ก็ไปโดยไม่ห่วงใย

700.

๗๐๐.

‘‘යථාපි උදකෙ ජාතං, පුණ්ඩරීකං පවඩ්ඪති;

නොපලිප්පති තොයෙන, සුචිගන්ධං මනොරමං.

ดอกปุณฑริกมีกลิ่นหอมน่ารื่นรมย์ เกิดในน้ำ เจริญขึ้น แต่น้ำก็มิได้ฉาบทา ฉันใด

701.

๗๐๑.

‘‘තථෙව ච ලොකෙ ජාතො, බුද්ධො ලොකෙ විහරති;

නොපලිප්පති ලොකෙන, තොයෙන පදුමං යථා.

พระพุทธเจ้าก็ฉันนั้นเหมือนกัน ทรงเกิดในโลก ประทับอยู่ในโลก แต่โลกก็มิได้ฉาบทาพระองค์ เหมือนดอกบัวที่น้ำมิได้ฉาบทา

702.

๗๐๒.

‘‘මහාගිනි පජ්ජලිතො, අනාහාරොපසම්මති;

අඞ්ගාරෙසු ච සන්තෙසු, නිබ්බුතොති පවුච්චති.

กองไฟใหญ่ที่ลุกโชน เมื่อหมดเชื้อก็ดับไป เมื่อถ่านไฟสงบแล้ว ท่านเรียกว่า ไฟดับ

703.

๗๐๓.

‘‘අත්ථස්සායං විඤ්ඤාපනී, උපමා විඤ්ඤූහි දෙසිතා;

විඤ්ඤිස්සන්ති මහානාගා, නාගං නාගෙන දෙසිතං.

อุปมานี้ บัณฑิตทั้งหลายแสดงแล้วเพื่อให้รู้เนื้อความ เหล่ามหานาคะจักรู้ชัดซึ่งนาคะที่นาคะแสดงแล้ว

704.

๗๐๔.

‘‘වීතරාගො වීතදොසො, වීතමොහො අනාසවො;

සරීරං විජහං නාගො, පරිනිබ්බිස්සත්‍යනාසවො’’ති.

นาคะผู้ปราศจากราคะ ปราศจากโทสะ ปราศจากโมหะ ไม่มีอาสวะ ละทิ้งสรีระแล้ว จักปรินิพพานโดยไม่มีอาสวะ

… උදායී ථෙරො….

พระอุทายีเถระ (ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ไว้)

සොළසකනිපාතො නිට්ඨිතො.

โสฬสกนิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

อุทานคาถาในโสฬสกนิบาตนั้น คือ

කොණ්ඩඤ්ඤො ච උදායී ච, ථෙරා ද්වෙ තෙ මහිද්ධිකා;

සොළසම්හි නිපාතම්හි, ගාථායො ද්වෙ ච තිංස චාති.

พระเถระ ๒ รูป คือ พระโกณฑัญญะและพระอุทายี เป็นผู้มีฤทธิ์มาก ในโสฬสกนิบาตนี้ มีคาถา ๓๒ คาถา

16. වීසතිනිපාතො

๑๖. วีสตินิบาต

1. අධිමුත්තත්ථෙරගාථා

๑. คาถาของพระอธิมุตตเถระ

705.

๗๐๕.

‘‘යඤ්ඤත්ථං [Pg.320] වා ධනත්ථං වා, යෙ හනාම මයං පුරෙ;

අවසෙසං භයං හොති, වෙධන්ති විලපන්ති ච.

ในกาลก่อน เราฆ่าสัตว์เหล่าใดเพื่อบูชายัญบ้าง เพื่อทรัพย์บ้าง สัตว์เหล่านั้นที่เหลืออยู่ย่อมมีความกลัว ย่อมหวาดสะท้านและร่ำไรรำพัน

706.

๗๐๖.

‘‘තස්ස තෙ නත්ථි භීතත්තං, භිය්‍යො වණ්ණො පසීදති;

කස්මා න පරිදෙවෙසි, එවරූපෙ මහබ්භයෙ.

ส่วนท่านไม่มีความหวาดกลัวเลย ผิวหน้าของท่านกลับผ่องใสยิ่งขึ้น เมื่อภัยใหญ่หลวงเช่นนี้เกิดขึ้น ทำไมท่านจึงไม่คร่ำครวญ

707.

๗๐๗.

‘‘නත්ථි චෙතසිකං දුක්ඛං, අනපෙක්ඛස්ස ගාමණි;

අතික්කන්තා භයා සබ්බෙ, ඛීණසංයොජනස්ස වෙ.

ดูก่อนนายบ้าน สำหรับผู้ไม่มีความห่วงใย ย่อมไม่มีทุกข์ทางใจ ภัยทั้งปวงอันผู้มีสังโยชน์สิ้นแล้ว ก้าวล่วงได้แล้วโดยแท้

708.

๗๐๘.

‘‘ඛීණාය භවනෙත්තියා, දිට්ඨෙ ධම්මෙ යථාතථෙ;

න භයං මරණෙ හොති, භාරනික්ඛෙපනෙ යථා.

เมื่อตัณหาอันนำไปสู่ภพสิ้นไปแล้ว เพราะได้เห็นธรรมตามความเป็นจริงในปัจจุบัน ความกลัวในความตายย่อมไม่มี เหมือนความกลัวในการปลงภาระลง ฉะนั้น

709.

๗๐๙.

‘‘සුචිණ්ණං බ්‍රහ්මචරියං මෙ, මග්ගො චාපි සුභාවිතො;

මරණෙ මෙ භයං නත්ථි, රොගානමිව සඞ්ඛයෙ.

เราประพฤติพรหมจรรย์ดีแล้ว และได้อบรมมรรคดีแล้ว เราไม่มีความกลัวในความตาย เหมือนความกลัวในความสิ้นไปแห่งโรค ฉะนั้น

710.

๗๑๐.

‘‘සුචිණ්ණං බ්‍රහ්මචරියං මෙ, මග්ගො චාපි සුභාවිතො;

නිරස්සාදා භවා දිට්ඨා, විසං පිත්වාව ඡඩ්ඩිතං.

เราประพฤติพรหมจรรย์ดีแล้ว และได้อบรมมรรคดีแล้ว ภพทั้งหลายเราเห็นว่าไม่มีรสชาติแล้ว (เราไม่มีความกลัวในความตาย) เหมือนคนดื่มยาพิษแล้วสำรอกทิ้ง ฉะนั้น

711.

๗๑๑.

‘‘පාරගූ අනුපාදානො, කතකිච්චො අනාසවො;

තුට්ඨො ආයුක්ඛයා හොති, මුත්තො ආඝාතනා යථා.

ผู้ถึงฝั่ง ไม่ยึดมั่น มีกิจทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ย่อมยินดีเพราะความสิ้นอายุ เหมือนคนพ้นจากแดนประหาร ฉะนั้น

712.

๗๑๒.

‘‘උත්තමං ධම්මතං පත්තො, සබ්බලොකෙ අනත්ථිකො;

ආදිත්තාව ඝරා මුත්තො, මරණස්මිං න සොචති.

ผู้บรรลุธรรมอันสูงสุด ไม่มีความต้องการในโลกทั้งปวง เป็นผู้หลุดพ้นแล้ว เหมือนคนหลุดพ้นจากเรือนที่ไฟไหม้ ย่อมไม่เศร้าโศกในความตาย

713.

๗๑๓.

‘‘යදත්ථි සඞ්ගතං කිඤ්චි, භවො වා යත්ථ ලබ්භති;

සබ්බං අනිස්සරං එතං, ඉති වුත්තං මහෙසිනා.

ในโลกนี้ มีสิ่งใดที่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง หรือภพใดที่สัตว์เข้าถึงได้ สิ่งทั้งหมดนั้นล้วนเป็นอนัตตา คือไม่อยู่ในอำนาจ พระมหามุนีได้ตรัสไว้อย่างนี้

714.

๗๑๔.

‘‘යො තං තථා පජානාති, යථා බුද්ධෙන දෙසිතං;

න ගණ්හාති භවං කිඤ්චි, සුතත්තංව අයොගුළං.

อริยสาวกใดย่อมรู้ชัดภพนั้นตามความเป็นจริงตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้แล้ว อริยสาวกนั้นย่อมไม่ยึดถือภพอะไรๆ เลย เหมือนบุรุษไม่จับก้อนเหล็กที่ร้อนจัด ฉะนั้น

715.

๗๑๕.

‘‘න මෙ හොති ‘අහොසි’න්ති, ‘භවිස්ස’න්ති න හොති මෙ;

සඞ්ඛාරා විගමිස්සන්ති, තත්ථ කා පරිදෙවනා.

เราไม่มีความคิดว่า ‘เราได้เคยมีแล้ว’ เราไม่มีความคิดว่า ‘เราจักมีต่อไป’ สังขารทั้งหลายจักเสื่อมสิ้นไป ในเรื่องนั้นจะมีความคร่ำครวญอะไรได้

716.

๗๑๖.

‘‘සුද්ධං ධම්මසමුප්පාදං, සුද්ධං සඞ්ඛාරසන්තතිං;

පස්සන්තස්ස යථාභූතං, න භයං හොති ගාමණි.

ดูก่อนนายบ้าน เมื่อเห็นความเกิดขึ้นแห่งธรรมล้วนๆ และความสืบต่อแห่งสังขารล้วนๆ ตามความเป็นจริง ความกลัวย่อมไม่มี

717.

๗๑๗.

‘‘තිණකට්ඨසමං [Pg.321] ලොකං, යදා පඤ්ඤාය පස්සති;

මමත්තං සො අසංවින්දං, ‘නත්ථි මෙ’ති න සොචති.

เมื่อใด บุคคลเห็นโลกด้วยปัญญาว่า เป็นเช่นกับหญ้าและท่อนไม้ เมื่อนั้น เขาย่อมไม่ยึดถือว่าเป็นของเรา จึงไม่เศร้าโศกว่า ‘ของเราไม่มี’

718.

๗๑๘.

‘‘උක්කණ්ඨාමි සරීරෙන, භවෙනම්හි අනත්ථිකො;

සොයං භිජ්ජිස්සති කායො, අඤ්ඤො ච න භවිස්සති.

เราเบื่อหน่ายด้วยร่างกายนี้ ไม่ต้องการภพอีก กายนี้จักแตกทำลายไป และกายอื่นจักไม่มีอีก

719.

๗๑๙.

‘‘යං වො කිච්චං සරීරෙන, තං කරොථ යදිච්ඡථ;

න මෙ තප්පච්චයා තත්ථ, දොසො පෙමඤ්ච හෙහිති’’.

ท่านทั้งหลายมีความต้องการกิจใดด้วยร่างกายนี้ ก็จงทำกิจนั้นตามที่ปรารถนาเถิด เพราะเหตุนั่น ความโกรธและความรักจักไม่มีแก่เราเลย

720.

๗๒๐.

තස්ස තං වචනං සුත්වා, අබ්භුතං ලොමහංසනං;

සත්ථානි නික්ඛිපිත්වාන, මාණවා එතදබ්‍රවුං.

พวกมาณพ (โจร) ได้ฟังคำของพระเถระนั้น ซึ่งน่าอัศจรรย์ ชวนให้ขนลุกชัน จึงวางศัสตราลงแล้ว ได้กล่าวคำนี้ว่า

721.

๗๒๑.

‘‘කිං භදන්තෙ කරිත්වාන, කො වා ආචරියො තව;

කස්ස සාසනමාගම්ම, ලබ්භතෙ තං අසොකතා’’.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านทำอะไรมา หรือใครเป็นอาจารย์ของท่าน ท่านอาศัยคำสอนของใคร จึงได้บรรลุความไม่เศร้าโศกนั้น

722.

๗๒๒.

‘‘සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී, ජිනො ආචරියො මම;

මහාකාරුණිකො සත්ථා, සබ්බලොකතිකිච්ඡකො.

พระชินเจ้าผู้ทรงรู้ทุกสิ่ง ทรงเห็นทุกสิ่ง ผู้ทรงมีพระมหากรุณา ผู้ทรงเป็นแพทย์รักษาชาวโลกทั้งปวง ทรงเป็นพระศาสดา เป็นอาจารย์ของเรา

723.

๗๒๓.

‘‘තෙනායං දෙසිතො ධම්මො, ඛයගාමී අනුත්තරො;

තස්ස සාසනමාගම්ම, ලබ්භතෙ තං අසොකතා’’.

พระองค์ทรงแสดงธรรมนี้อันยอดเยี่ยม ซึ่งเป็นทางไปสู่ความสิ้นกิเลส เราอาศัยคำสอนของพระองค์นั้น จึงได้บรรลุความไม่เศร้าโศก

724.

๗๒๔.

සුත්වාන චොරා ඉසිනො සුභාසිතං, නික්ඛිප්ප සත්ථානි ච ආවුධානි ච;

තම්හා ච කම්මා විරමිංසු එකෙ, එකෙ ච පබ්බජ්ජමරොචයිංසු.

พวกโจรได้ฟังสุภาษิตของพระฤาษีแล้ว ก็วางศัสตราและอาวุธลง บางพวกก็เว้นจากกรรมนั้น บางพวกก็พอใจการบวช

725.

๗๒๕.

තෙ පබ්බජිත්වා සුගතස්ස සාසනෙ, භාවෙත්ව බොජ්ඣඞ්ගබලානි පණ්ඩිතා;

උදග්ගචිත්තා සුමනා කතින්ද්‍රියා, ඵුසිංසු නිබ්බානපදං අසඞ්ඛතන්ති.

บัณฑิตเหล่านั้นบวชในพระศาสนาของพระสุคตแล้ว เจริญโพชฌงค์และพละ มีจิตเบิกบาน มีใจดีงาม มีอินทรีย์อันอบรมแล้ว ได้บรรลุพระนิพพานบทอันเป็นอสังขตะ

…අධිමුත්තො ථෙරො….

พระอธิมุตตเถระ...

2. පාරාපරියත්ථෙරගාථා

๒. ปาราปริยเถรคาถา

726.

๗๒๖.

‘‘සමණස්ස අහු චින්තා, පාරාපරියස්ස භික්ඛුනො;

එකකස්ස නිසින්නස්ස, පවිවිත්තස්ස ඣායිනො.

ความคิดได้เกิดขึ้นแก่พระสมณะปาราปริยะ ผู้เป็นภิกษุ ผู้นั่งอยู่ผู้เดียว ในที่สงัด ผู้เพ่งฌานอยู่

727.

๗๒๗.

‘‘කිමානුපුබ්බං පුරිසො, කිං වතං කිං සමාචාරං;

අත්තනො කිච්චකාරීස්ස, න ච කඤ්චි විහෙඨයෙ.

บุรุษควรมีลำดับอย่างไร ควรมีวัตรอย่างไร ควรมีสมาจารอย่างไร จึงจะชื่อว่าเป็นผู้ทำกิจของตน และไม่เบียดเบียนใครๆ

728.

๗๒๘.

‘‘ඉන්ද්‍රියානි [Pg.322] මනුස්සානං, හිතාය අහිතාය ච;

අරක්ඛිතානි අහිතාය, රක්ඛිතානි හිතාය ච.

อินทรีย์ทั้งหลายของมนุษย์ ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์และมิใช่ประโยชน์ อินทรีย์ที่ไม่ได้คุ้มครอง ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ อินทรีย์ที่คุ้มครองแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์

729.

๗๒๙.

‘‘ඉන්ද්‍රියානෙව සාරක්ඛං, ඉන්ද්‍රියානි ච ගොපයං;

අත්තනො කිච්චකාරීස්ස, න ච කඤ්චි විහෙඨයෙ.

บุคคลพึงคุ้มครองอินทรีย์ พึงรักษาอินทรีย์ จึงจะชื่อว่าเป็นผู้ทำกิจของตน และไม่เบียดเบียนใครๆ

730.

๗๓๐.

‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියං චෙ රූපෙසු, ගච්ඡන්තං අනිවාරයං;

අනාදීනවදස්සාවී, සො දුක්ඛා න හි මුච්චති.

ภิกษุใดไม่ห้ามจักษุนทรีย์ที่แล่นไปในรูปทั้งหลาย ไม่เห็นโทษในรูปนั้น ภิกษุนั้นย่อมไม่พ้นจากทุกข์ได้เลย

731.

๗๓๑.

‘‘සොතින්ද්‍රියං චෙ සද්දෙසු, ගච්ඡන්තං අනිවාරයං;

අනාදීනවදස්සාවී, සො දුක්ඛා න හි මුච්චති.

ภิกษุใดไม่ห้ามโสตินทรีย์ที่แล่นไปในเสียงทั้งหลาย ไม่เห็นโทษในเสียงนั้น ภิกษุนั้นย่อมไม่พ้นจากทุกข์ได้เลย

732.

๗๓๒.

‘‘අනිස්සරණදස්සාවී, ගන්ධෙ චෙ පටිසෙවති;

න සො මුච්චති දුක්ඛම්හා, ගන්ධෙසු අධිමුච්ඡිතො.

ภิกษุใดไม่เห็นทางออก เสพกลิ่นทั้งหลาย ภิกษุนั้นหมกมุ่นอยู่ในกลิ่น ย่อมไม่พ้นจากทุกข์

733.

๗๓๓.

‘‘අම්බිලං මධුරග්ගඤ්ච, තිත්තකග්ගමනුස්සරං;

රසතණ්හාය ගධිතො, හදයං නාවබුජ්ඣති.

ภิกษุระลึกถึงรสเปรี้ยว รสหวาน และรสขม เป็นผู้ละโมบด้วยรสตัณหา ย่อมไม่รู้แจ้งถึงหทัยธรรม (คืออริยมรรค)

734.

๗๓๔.

‘‘සුභාන්‍යප්පටිකූලානි, ඵොට්ඨබ්බානි අනුස්සරං;

රත්තො රාගාධිකරණං, විවිධං වින්දතෙ දුඛං.

บุคคลผู้ระลึกถึงโผฏฐัพพะอันงาม ไม่น่ารังเกียจ ย่อมกำหนัดยินดี ย่อมประสบทุกข์ต่างๆ อันมีราคะเป็นเหตุ

735.

๗๓๕.

‘‘මනං චෙතෙහි ධම්මෙහි, යො න සක්කොති රක්ඛිතුං;

තතො නං දුක්ඛමන්වෙති, සබ්බෙහෙතෙහි පඤ්චහි.

ผู้ใดไม่สามารถเพื่อจะรักษาใจจากธรรม (อารมณ์) เหล่านี้ได้ ทุกข์ย่อมติดตามผู้นั้นไป เพราะธรรมทั้ง ๕ เหล่านั้นทั้งหมด

736.

๗๓๖.

‘‘පුබ්බලොහිතසම්පුණ්ණං, බහුස්ස කුණපස්ස ච;

නරවීරකතං වග්ගුං, සමුග්ගමිව චිත්තිතං.

ร่างกายนี้เต็มไปด้วยหนองและเลือด และซากศพมากมาย เหมือนผอบอันวิจิตรสวยงาม ที่ช่างผู้ชำนาญทำไว้

737.

๗๓๗.

‘‘කටුකං මධුරස්සාදං, පියනිබන්ධනං දුඛං;

ඛුරංව මධුනා ලිත්තං, උල්ලිහං නාවබුජ්ඣති.

ทุกข์นี้มีรสขม แต่มีรสหวานเป็นเครื่องล่อ เป็นที่เนื่องอยู่กับของรัก คนผู้เลียอยู่ซึ่งคมมีดที่ฉาบด้วยน้ำผึ้ง ย่อมไม่รู้สึก (ถึงทุกข์ที่จะเกิด)

738.

๗๓๘.

‘‘ඉත්ථිරූපෙ ඉත්ථිසරෙ, ඵොට්ඨබ්බෙපි ච ඉත්ථියා;

ඉත්ථිගන්ධෙසු සාරත්තො, විවිධං වින්දතෙ දුඛං.

ผู้กำหนัดอย่างยิ่งในรูปของสตรี ในเสียงของสตรี ในสัมผัสของสตรี และในกลิ่นของสตรี ย่อมประสบทุกข์ต่างๆ นานา

739.

๗๓๙.

‘‘ඉත්ථිසොතානි සබ්බානි, සන්දන්ති පඤ්ච පඤ්චසු;

තෙසමාවරණං කාතුං, යො සක්කොති වීරියවා.

กระแสแห่งตัณหาในอารมณ์ของสตรีทั้ง ๕ ทั้งหมด ย่อมไหลไปในทวารทั้ง ๕ ผู้ใดมีความเพียร สามารถเพื่อจะทำเครื่องกั้นกระแสเหล่านั้นได้...

740.

๗๔๐.

‘‘සො අත්ථවා සො ධම්මට්ඨො, සො දක්ඛො සො විචක්ඛණො;

කරෙය්‍ය රමමානොපි, කිච්චං ධම්මත්ථසංහිතං.

บุคคลนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีปัญญา เป็นผู้ตั้งอยู่ในธรรม เป็นผู้ฉลาด เป็นผู้มีวิจารณญาณ แม้จะเพลิดเพลินอยู่ ก็พึงทำกิจที่ประกอบด้วยธรรมและประโยชน์

741.

๗๔๑.

‘‘අථො [Pg.323] සීදති සඤ්ඤුත්තං, වජ්ජෙ කිච්චං නිරත්ථකං;

‘න තං කිච්ච’න්ති මඤ්ඤිත්වා, අප්පමත්තො විචක්ඛණො.

อนึ่ง หากกิจที่ประกอบด้วยประโยชน์ในปัจจุบันจมลง และเป็นกิจที่ไร้ประโยชน์ ผู้มีปัญญา มีวิจารณญาณ ไม่ประมาท พึงสำคัญว่า ‘นั่นไม่ใช่กิจ’ แล้วเว้นเสีย

742.

๗๔๒.

‘‘යඤ්ච අත්ථෙන සඤ්ඤුත්තං, යා ච ධම්මගතා රති;

තං සමාදාය වත්තෙථ, සා හි වෙ උත්තමා රති.

พึงสมาทานประพฤติกิจที่ประกอบด้วยประโยชน์ และความยินดีที่ไปในธรรม เพราะความยินดีนั้นแล เป็นความยินดีอย่างยิ่ง

743.

๗๔๓.

‘‘උච්චාවචෙහුපායෙහි, පරෙසමභිජිගීසති;

හන්ත්වා වධිත්වා අථ සොචයිත්වා, ආලොපති සාහසා යො පරෙසං.

ผู้ใดย่อมปรารถนาจะครอบงำผู้อื่นด้วยอุบายต่างๆ ทั้งสูงและต่ำ ผู้นั้นย่อมปล้นผู้อื่นโดยพลการ ด้วยการฆ่า การทุบตี และทำให้เศร้าโศก

744.

๗๔๔.

‘‘තච්ඡන්තො ආණියා ආණිං, නිහන්ති බලවා යථා;

ඉන්ද්‍රියානින්ද්‍රියෙහෙව, නිහන්ති කුසලො තථා.

ช่างไม้ผู้มีกำลังถากไม้ ย่อมถอนลิ่มด้วยลิ่มฉันใด ผู้ฉลาดย่อมกำจัดอินทรีย์ทั้งหลายด้วยอินทรีย์ทั้งหลายฉันนั้น

745.

๗๔๕.

‘‘සද්ධං වීරියං සමාධිඤ්ච, සතිපඤ්ඤඤ්ච භාවයං;

පඤ්ච පඤ්චහි හන්ත්වාන, අනීඝො යාති බ්‍රාහ්මණො.

พราหมณ์เจริญศรัทธา วิริยะ สมาธิ สติ และปัญญา กำจัดอินทรีย์ ๕ ด้วยอินทรีย์ ๕ แล้ว เป็นผู้ไม่มีทุกข์ ย่อมไป (สู่นิพพาน)

746.

๗๔๖.

‘‘සො අත්ථවා සො ධම්මට්ඨො, කත්වා වාක්‍යානුසාසනිං;

සබ්බෙන සබ්බං බුද්ධස්ස, සො නරො සුඛමෙධතී’’ති.

นรชนนั้นเป็นผู้มีปัญญา เป็นผู้ตั้งอยู่ในธรรม ทำตามพระดำรัสและพระอนุศาสนีของพระพุทธเจ้าโดยสิ้นเชิง ย่อมเจริญสุข

…පාරාපරියො ථෙරො….

...พระปาราปริยเถระ...

3. තෙලකානිත්ථෙරගාථා

๓. คาถาของพระเตลกาณิเถระ

747.

๗๔๗.

‘‘චිරරත්තං වතාතාපී, ධම්මං අනුවිචින්තයං;

සමං චිත්තස්ස නාලත්ථං, පුච්ඡං සමණබ්‍රාහ්මණෙ.

เรามีความเพียร ใคร่ครวญถึงธรรมอยู่สิ้นกาลนาน ได้สอบถามสมณพราหมณ์ทั้งหลาย ก็มิได้บรรลุความสงบแห่งจิตเลยหนอ

748.

๗๔๘.

‘‘‘කො සො පාරඞ්ගතො ලොකෙ, කො පත්තො අමතොගධං;

කස්ස ධම්මං පටිච්ඡාමි, පරමත්ථවිජානනං’.

ใครหนอในโลกถึงฝั่งแล้ว ใครหนอบรรลุอมตบทแล้ว เราจะรับธรรมของใคร ซึ่งเป็นเครื่องรู้ปรมัตถประโยชน์

749.

๗๔๙.

‘‘අන්තොවඞ්කගතො ආසි, මච්ඡොව ඝසමාමිසං;

බද්ධො මහින්දපාසෙන, වෙපචිත්‍යසුරො යථා.

เรามีความคดในภายใน เหมือนปลาที่กินเหยื่อ เหมือนอสูรเวปจิตติที่ถูกบ่วงของท้าววชิรินทร์ผูกไว้

750.

๗๕๐.

‘‘අඤ්ඡාමි නං න මුඤ්චාමි, අස්මා සොකපරිද්දවා;

කො මෙ බන්ධං මුඤ්චං ලොකෙ, සම්බොධිං වෙදයිස්සති.

เราดึงมันไว้ แต่ก็ไม่หลุดพ้นจากความโศกและความคร่ำครวญนี้ ใครหนอในโลกจะปลดเปลื้องเครื่องผูกของเรา แล้วบอกทางตรัสรู้ให้

751.

๗๕๑.

‘‘සමණං බ්‍රාහ්මණං වා කං, ආදිසන්තං පභඞ්ගුනං.කස්ස ධම්මං පටිච්ඡාමි, ජරාමච්චුපවාහනං.

เราจะรับธรรมของสมณะหรือพราหมณ์ตนไหน ที่แสดงธรรมอันทำลายกิเลส เป็นเครื่องนำไปเสียซึ่งชราและมัจจุ

752.

๗๕๒.

‘‘විචිකිච්ඡාකඞ්ඛාගන්ථිතං, සාරම්භබලසඤ්ඤුතං;

කොධප්පත්තමනත්ථද්ධං, අභිජප්පප්පදාරණං.

(ลูกศรคือทิฏฐิ) อันประกอบด้วยความลังเลสงสัย ประกอบด้วยกำลังคือความแข่งดี ถึงความกระด้างเพราะความโกรธ และทำลายความปรารถนา

753.

๗๕๓.

‘‘තණ්හාධනුසමුට්ඨානං[Pg.324], ද්වෙ ච පන්නරසායුතං ;

පස්ස ඔරසිකං බාළ්හං, භෙත්වාන යදි තිට්ඨති.

ท่านจงดูลูกศรที่เกิดจากธนูคือตัณหา มีกำลังกล้า เสียดแทงที่อก มี ๓๐ ชนิด ซึ่งเมื่อแทงทะลุแล้วยังคงอยู่

754.

๗๕๔.

‘‘අනුදිට්ඨීනං අප්පහානං, සඞ්කප්පපරතෙජිතං;

තෙන විද්ධො පවෙධාමි, පත්තංව මාලුතෙරිතං.

ลูกศรนั้นเป็นเหตุให้ละอนุ-ทิฏฐิไม่ได้ อันมิจฉาสังกัปปะซัดไป เราถูกลูกศรนั้นแทงแล้ว ย่อมหวั่นไหวเหมือนใบไม้ที่ถูกลมพัด

755.

๗๕๕.

‘‘අජ්ඣත්තං මෙ සමුට්ඨාය, ඛිප්පං පච්චති මාමකං;

ඡඵස්සායතනී කායො, යත්ථ සරති සබ්බදා.

กายของเราอันเป็นที่ตั้งแห่งผัสสายตนะ ๖ ซึ่งเกิดขึ้นภายใน ที่ตัณหาท่องเที่ยวไปทุกเมื่อ ย่อมเดือดร้อนโดยพลัน

756.

๗๕๖.

‘‘තං න පස්සාමි තෙකිච්ඡං, යො මෙතං සල්ලමුද්ධරෙ;

නානාරජ්ජෙන සත්ථෙන, නාඤ්ඤෙන විචිකිච්ඡිතං.

เราไม่เห็นหมอผู้จะเยียวยา ที่จะถอนลูกศรคือวิจิกิจฉานี้ของเราได้ ด้วยเชือกต่างๆ ด้วยศัสตรา หรือด้วยวิธีอื่น

757.

๗๕๗.

‘‘කො මෙ අසත්ථො අවණො, සල්ලමබ්භන්තරපස්සයං;

අහිංසං සබ්බගත්තානි, සල්ලං මෙ උද්ධරිස්සති.

ใครหนอจะไม่ใช้ศัสตรา ไม่ทำให้เป็นแผล ไม่เบียดเบียนกายทุกส่วน แล้วจะถอนลูกศรที่อาศัยอยู่ภายในของเราได้

758.

๗๕๘.

‘‘ධම්මප්පති හි සො සෙට්ඨො, විසදොසප්පවාහකො;

ගම්භීරෙ පතිතස්ස මෙ, ථලං පාණිඤ්ච දස්සයෙ.

ผู้ใดเป็นเจ้าแห่งธรรม เป็นผู้ประเสริฐ นำพิษคือโทษไปเสียได้ ผู้นั้นพึงแสดงที่ดอนและพระหัตถ์แก่เราผู้ตกไปในที่ลึก

759.

๗๕๙.

‘‘රහදෙහමස්මි ඔගාළ්හො, අහාරියරජමත්තිකෙ;

මායාඋසූයසාරම්භ, ථිනමිද්ධමපත්ථටෙ.

เราจมลงแล้วในห้วงน้ำที่เต็มไปด้วยธุลีและโคลนตมที่นำออกได้ยาก อันแผ่ไปด้วยมายา ความริษยา ความแข่งดี ถีนมิทธะ

760.

๗๖๐.

‘‘උද්ධච්චමෙඝථනිතං, සංයොජනවලාහකං;

වාහා වහන්ති කුද්දිට්ඨිං, සඞ්කප්පා රාගනිස්සිතා.

กระแสน้ำคือสังกัปปะที่อาศัยราคะ มีอุทธัจจะดุจเสียงฟ้าคำราม มีสังโยชน์ดุจเมฆฝน ย่อมพัดพาเราผู้มีทิฏฐิชั่วไป

761.

๗๖๑.

‘‘සවන්ති සබ්බධි සොතා, ලතා උබ්භිජ්ජ තිට්ඨති;

තෙ සොතෙ කො නිවාරෙය්‍ය, තං ලතං කො හි ඡෙච්ඡති.

กระแสน้ำทั้งหลายย่อมไหลไปในอารมณ์ทั้งปวง เครือเถา (ตัณหา) ก็งอกงามขึ้นตั้งอยู่ ใครจะพึงกั้นกระแสน้ำเหล่านั้นได้ ใครเล่าจะตัดเครือเถานั้นได้

762.

๗๖๒.

‘‘වෙලං කරොථ භද්දන්තෙ, සොතානං සන්නිවාරණං;

මා තෙ මනොමයො සොතො, රුක්ඛංව සහසා ලුවෙ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงทำฝั่งเป็นเครื่องกั้นกระแสน้ำทั้งหลาย ขออย่าให้กระแสน้ำที่เกิดแต่ใจของท่านตัดรอนท่าน เหมือนกระแสน้ำตัดต้นไม้โดยพลันเลย

763.

๗๖๓.

‘‘එවං මෙ භයජාතස්ස, අපාරා පාරමෙසතො;

තාණො පඤ්ඤාවුධො සත්ථා, ඉසිසඞ්ඝනිසෙවිතො.

เมื่อเราผู้มีความกลัวเกิดขึ้นอย่างนี้ แสวงหาฝั่งจากที่ที่ยังมิใช่ฝั่ง พระศาสดาผู้มีปัญญาเป็นอาวุธ อันหมู่พระอริยสงฆ์เข้าเฝ้า เป็นที่ต้านทานของเรา

764.

๗๖๔.

‘‘සොපාණං සුගතං සුද්ධං, ධම්මසාරමයං දළ්හං;

පාදාසි වුය්හමානස්ස, ‘මා භායී’ති ච මබ්‍රවි.

พระองค์ได้ประทานบันไดอันมั่นคง ทำดีแล้ว บริสุทธิ์ ประกอบด้วยธรรมเป็นสาระ แก่เราผู้ถูกพัดไป และได้ตรัสกะเราว่า ‘เธออย่ากลัวเลย’

765.

๗๖๕.

‘‘සතිපට්ඨානපාසාදං, ආරුය්හ පච්චවෙක්ඛිසං;

යං තං පුබ්බෙ අමඤ්ඤිස්සං, සක්කායාභිරතං පජං.

เราขึ้นสู่ปราสาทคือสติปัฏฐานแล้ว พิจารณาเห็นหมู่สัตว์ผู้ยินดีในสักกายะ ซึ่งเราเคยสำคัญผิดในกาลก่อน

766.

๗๖๖.

‘‘යදා [Pg.325] ච මග්ගමද්දක්ඛිං, නාවාය අභිරූහනං;

අනධිට්ඨාය අත්තානං, තිත්ථමද්දක්ඛිමුත්තමං.

และในกาลใด เราได้เห็นมรรคเป็นเครื่องขึ้นสู่เรือแล้ว ไม่ยึดมั่นในตน ได้เห็นท่าอันสูงสุด

767.

๗๖๗.

‘‘සල්ලං අත්තසමුට්ඨානං, භවනෙත්තිප්පභාවිතං;

එතෙසං අප්පවත්තාය, දෙසෙසි මග්ගමුත්තමං.

พระองค์ทรงแสดงมรรคอันสูงสุด เพื่อความไม่เป็นไปแห่งลูกศรเหล่านั้น ซึ่งมีตนเป็นสมุฏฐาน อันภวตัณหาทำให้เกิด

768.

๗๖๘.

‘‘දීඝරත්තානුසයිතං, චිරරත්තමධිට්ඨිතං;

බුද්ධො මෙපානුදී ගන්ථං, විසදොසප්පවාහනො’’ති.

พระพุทธเจ้าผู้ทรงชำระโทษคือพิษได้แล้ว ทรงบรรเทากิเลสเครื่องร้อยรัดอันนอนเนื่องอยู่ในสันดานมานานแสนนาน ตั้งมั่นอยู่ตลอดกาลนานแก่เราแล้ว

…තෙලකානි ථෙරො….

พระเถระชื่อว่าเตลกาลิ ได้กล่าว...

4. රට්ඨපාලත්ථෙරගාථා

๔. รัฏฐปาลเถรคาถา

769.

๗๖๙.

‘‘පස්ස චිත්තකතං බිම්බං, අරුකායං සමුස්සිතං;

ආතුරං බහුසඞ්කප්පං, යස්ස නත්ථි ධුවං ඨිති.

ท่านจงดูกายอันวิจิตร เป็นที่ประชุมแห่งแผล อันกระดูก ๓๐๐ ท่อนยกขึ้นแล้ว กระสับกระส่าย อันคนเป็นอันมากดำริแล้ว ซึ่งไม่มีความยั่งยืนมั่นคงเลย

770.

๗๗๐.

‘‘පස්ස චිත්තකතං රූපං, මණිනා කුණ්ඩලෙන ච;

අට්ඨිං තචෙන ඔනද්ධං, සහ වත්ථෙහි සොභති.

ท่านจงดูรูปอันวิจิตร ที่ตกแต่งด้วยแก้วมณีและตุ้มหู อันเป็นร่างกระดูกที่หนังหุ้มห่อไว้ ย่อมงามได้พร้อมด้วยผ้า

771.

๗๗๑.

‘‘අලත්තකකතා පාදා, මුඛං චුණ්ණකමක්ඛිතං;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

เท้าทั้งสองที่ย้อมด้วยครั่ง ใบหน้าที่ฉาบทาด้วยจุรณ พอที่จะทำให้คนพาลหลงใหลได้ แต่ไม่สามารถทำให้ผู้แสวงหาฝั่ง (คือพระนิพพาน) หลงใหลได้เลย

772.

๗๗๒.

‘‘අට්ඨපදකතා කෙසා, නෙත්තා අඤ්ජනමක්ඛිතා;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

ผมที่แต่งเป็น ๘ เกลียว นัยน์ตาทั้งสองที่ทาด้วยยาหยอดตา พอที่จะทำให้คนพาลหลงใหลได้ แต่ไม่สามารถทำให้ผู้แสวงหาฝั่ง (คือพระนิพพาน) หลงใหลได้เลย

773.

๗๗๓.

‘‘අඤ්ජනීව නවා චිත්තා, පූතිකායො අලඞ්කතො;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

กายเน่าที่ประดับประดาแล้วนี้ เปรียบเหมือนผอบยาหยอดตาใหม่ที่วิจิตร พอที่จะทำให้คนพาลหลงใหลได้ แต่ไม่สามารถทำให้ผู้แสวงหาฝั่ง (คือพระนิพพาน) หลงใหลได้เลย

774.

๗๗๔.

‘‘ඔදහි මිගවො පාසං, නාසදා වාගුරං මිගො;

භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, කන්දන්තෙ මිගබන්ධකෙ.

นายพรานได้ดักบ่วงไว้ เนื้อไม่เข้าใกล้บ่วง เรากินเหยื่อแล้วจะหลีกไป ขณะที่นายพรานเนื้อกำลังร่ำไห้อยู่

775.

๗๗๕.

‘‘ඡින්නො පාසො මිගවස්ස, නාසදා වාගුරං මිගො;

භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, සොචන්තෙ මිගලුද්දකෙ.

บ่วงของนายพรานขาดแล้ว เนื้อไม่เข้าใกล้บ่วง เรากินเหยื่อแล้วจะหลีกไป ขณะที่นายพรานเนื้อกำลังเศร้าโศกอยู่

776.

๗๗๖.

‘‘පස්සාමි ලොකෙ සධනෙ මනුස්සෙ, ලද්ධාන විත්තං න දදන්ති මොහා;

ලුද්ධා ධනං සන්නිචයං කරොන්ති, භිය්‍යොව කාමෙ අභිපත්ථයන්ති.

อาตมภาพเห็นคนมีทรัพย์ในโลก ได้ทรัพย์แล้วไม่ให้ เพราะความหลง เป็นคนตระหนี่ สั่งสมทรัพย์ไว้ และปรารถนากามคุณยิ่งๆ ขึ้นไป

777.

๗๗๗.

‘‘රාජා [Pg.326] පසය්හප්පථවිං විජෙත්වා, සසාගරන්තං මහිමාවසන්තො;

ඔරං සමුද්දස්ස අතිත්තරූපො, පාරං සමුද්දස්සපි පත්ථයෙථ.

พระราชาทรงใช้กำลังเอาชนะแผ่นดิน ทรงครอบครองปฐพีมีสมุทรสาครเป็นที่สุด ยังไม่ทรงอิ่มด้วยฝั่งสมุทรนี้ ยังทรงปรารถนาฝั่งสมุทรนอกนี้ไปอีก

778.

๗๗๘.

‘‘රාජා ච අඤ්ඤෙ ච බහූ මනුස්සා, අවීතතණ්හා මරණං උපෙන්ති;

ඌනාව හුත්වාන ජහන්ති දෙහං, කාමෙහි ලොකම්හි න හත්ථි තිත්ති.

พระราชาและคนอื่นๆ เป็นอันมาก ยังไม่สิ้นตัณหา ก็เข้าถึงความตาย ยังพร่องอยู่ ละกายไป เพราะความอิ่มด้วยกามทั้งหลายไม่มีในโลก

779.

๗๗๙.

‘‘කන්දන්ති නං ඤාතී පකිරිය කෙසෙ, අහො වතා නො අමරාති චාහු;

වත්ථෙන නං පාරුතං නීහරිත්වා, චිතං සමොධාය තතො ඩහන්ති.

หมู่ญาติสยายผมร้องไห้ถึงคนตายนั้นว่า โอหนอ ญาติของเราไม่ตายหนอ แล้วเอาผ้าคลุมคนตายนั้นนำออกไป ตั้งไว้บนจิตกาธาน แล้วจึงเผา

780.

๗๘๐.

‘‘සො ඩය්හති සූලෙහි තුජ්ජමානො, එකෙන වත්ථෙන පහාය භොගෙ;

න මීයමානස්ස භවන්ති තාණා, ඤාතී ච මිත්තා අථ වා සහායා.

คนตายนั้นถูกเผาอยู่ ถูกแทงด้วยหลาว ละโภคทรัพย์ไป มีผ้าผืนเดียว เมื่อตายไป ญาติมิตรหรือสหายก็เป็นที่ต้านทานไม่ได้

781.

๗๘๑.

‘‘දායාදකා තස්ස ධනං හරන්ති, සත්තො පන ගච්ඡති යෙන කම්මං;

න මීයමානං ධනමන්වෙති කිඤ්චි, පුත්තා ච දාරා ච ධනඤ්ච රට්ඨං.

ทายาททั้งหลายย่อมขนทรัพย์ของคนตายนั้นไป ส่วนสัตว์ย่อมไปตามกรรม ทรัพย์สมบัติ บุตร ภรรยา และแว่นแคว้นอะไรๆ ก็ติดตามคนตายไปไม่ได้

782.

๗๘๒.

‘‘න දීඝමායුං ලභතෙ ධනෙන, න චාපි විත්තෙන ජරං විහන්ති;

අප්පප්පං හිදං ජීවිතමාහු ධීරා, අසස්සතං විප්පරිණාමධම්මං.

สัตว์ไม่ได้อายุยืนเพราะทรัพย์ และไม่ได้กำจัดชราเพราะสมบัติ นักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่า ชีวิตนี้น้อยนัก ไม่ยั่งยืน มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา

783.

๗๘๓.

‘‘අඩ්ඪා දලිද්දා ච ඵුසන්ති ඵස්සං, බාලො ච ධීරො ච තථෙව ඵුට්ඨො;

බාලො හි බාල්‍යා වධිතොව සෙති, ධීරො ච නො වෙධති ඵස්සඵුට්ඨො.

ทั้งคนมั่งมีและคนขัดสนย่อมประสบผัสสะ ทั้งคนพาลและนักปราชญ์ก็ประสบผัสสะเหมือนกัน แต่คนพาลย่อมถูกเบียดเบียนเพราะความเป็นพาล ส่วนนักปราชญ์ย่อมไม่หวั่นไหวเพราะผัสสะถูกต้องแล้ว

784.

๗๘๔.

‘‘තස්මා [Pg.327] හි පඤ්ඤාව ධනෙන සෙය්‍යා, යාය වොසානමිධාධිගච්ඡති;

අබ්‍යොසිතත්තා හි භවාභවෙසු, පාපානි කම්මානි කරොති මොහා.

เพราะฉะนั้นแล ปัญญาย่อมประเสริฐกว่าทรัพย์ เพราะบุคคลย่อมบรรลุที่สุด (แห่งทุกข์) ในโลกนี้ได้ด้วยปัญญา เพราะยังไม่บรรลุที่สุด คนพาลย่อมทำบาปกรรมในภพน้อยภพใหญ่เพราะความหลง

785.

๗๘๕.

‘‘උපෙති ගබ්භඤ්ච පරඤ්ච ලොකං, සංසාරමාපජ්ජ පරම්පරාය;

තස්සප්පපඤ්ඤො අභිසද්දහන්තො, උපෙති ගබ්භඤ්ච පරඤ්ච ලොකං.

เขาย่อมเข้าถึงครรภ์และปรโลก ถึงความเวียนว่ายตายเกิดสืบๆ ไป คนมีปัญญาน้อยเชื่อถ้อยคำของคนพาลนั้น ก็ย่อมเข้าถึงครรภ์และปรโลกเหมือนกัน

786.

๗๘๖.

‘‘චොරො යථා සන්ධිමුඛෙ ගහීතො, සකම්මුනා හඤ්ඤති පාපධම්මො;

එවං පජා පෙච්ච පරම්හි ලොකෙ, සකම්මුනා හඤ්ඤති පාපධම්මො.

โจรผู้มีธรรมอันเลวทราม ถูกจับได้ที่ช่องทาง ย่อมถูกเบียดเบียนเพราะกรรมของตน ฉันใด สัตว์ผู้มีธรรมอันเลวทราม ละไปแล้วในปรโลก ย่อมถูกเบียดเบียนเพราะกรรมของตน ฉันนั้น

787.

๗๘๗.

‘‘කාමා හි චිත්‍රා මධුරා මනොරමා, විරූපරූපෙන මථෙන්ති චිත්තං;

ආදීනවං කාමගුණෙසු දිස්වා, තස්මා අහං පබ්බජිතොම්හි රාජ.

ข้าแต่พระราชา กามทั้งหลายแล วิจิตร หวาน และน่ารื่นรมย์ใจ ย่อมย่ำยีจิตด้วยรูปต่างๆ อาตมภาพเห็นโทษในกามคุณทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นจึงได้บวช

788.

๗๘๘.

‘‘දුමප්ඵලානීව පතන්ති මාණවා, දහරා ච වුඩ්ඪා ච සරීරභෙදා;

එතම්පි දිස්වා පබ්බජිතොම්හි රාජ, අපණ්ණකං සාමඤ්ඤමෙව සෙය්‍යො.

ข้าแต่พระราชา สัตว์ทั้งหลายทั้งเด็กและผู้ใหญ่ ย่อมตกไปเพราะกายแตก เหมือนผลไม้หล่น ฉะนั้น อาตมภาพเห็นเหตุนั่นแล้วจึงบวช สมณธรรมเท่านั้นประเสริฐกว่าอย่างแน่นอน

789.

๗๘๙.

‘‘සද්ධායාහං පබ්බජිතො, උපෙතො ජිනසාසනෙ;

අවජ්ඣා මය්හං පබ්බජ්ජා, අනණො භුඤ්ජාමි භොජනං.

อาตมภาพมีศรัทธาจึงออกบวช เข้าถึงคำสอนของพระชินเจ้า การบวชของอาตมภาพไม่เป็นหมัน อาตมภาพฉันโภชนะโดยไม่เป็นหนี้

790.

๗๙๐.

‘‘කාමෙ ආදිත්තතො දිස්වා, ජාතරූපානි සත්ථතො;

ගබ්භවොක්කන්තිතො දුක්ඛං, නිරයෙසු මහබ්භයං.

อาตมภาพเห็นกามทั้งหลายว่าลุกเป็นไฟ เห็นทองและเงินว่าเป็นศัสตรา เห็นความทุกข์ในการก้าวลงสู่ครรภ์ และเห็นภัยใหญ่ในนรกทั้งหลาย

791.

๗๙๑.

‘‘එතමාදීනවං ඤත්වා, සංවෙගං අලභිං තදා;

සොහං විද්ධො තදා සන්තො, සම්පත්තො ආසවක්ඛයං.

อาตมภาพรู้อยู่ซึ่งโทษนั้น ได้เกิดความสังเวชในครั้งนั้น อาตมภาพนั้นถูก (ลูกศือคือราคะ) เสียดแทงแล้วในครั้งนั้น บัดนี้ได้บรรลุความสิ้นอาสวะแล้ว

792.

๗๙๒.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා.

ศาสดาเราได้บำรุงแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าเราได้ทำแล้ว ภาระอันหนักเราได้ปลงลงแล้ว ตัณหาเครื่องนำไปสู่ภพเราได้ถอนขึ้นแล้ว

793.

๗๙๓.

‘‘යස්සත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො’’ති.

เราออกบวชจากเรือนสู่ความไม่มีเรือน เพื่อประโยชน์ใด ประโยชน์นั้นคือความสิ้นสังโยชน์ทั้งปวง เราได้บรรลุแล้ว

… රට්ඨපාලො ථෙරො….

พระรัฏฐปาลเถระได้กล่าว...

5. මාලුක්‍යපුත්තත්ථෙරගාථා

๕. มาลุงกยปุตตเถรคาถา

794.

๗๙๔.

‘‘රූපං [Pg.328] දිස්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

เมื่อเห็นรูปแล้วใส่ใจถึงปิยนิมิต สติย่อมหลงลืม บุคคลนั้นมีจิตกำหนัดแล้วย่อมเสวยอารมณ์ และยึดมั่นอารมณ์นั้นอยู่

795.

๗๙๕.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා රූපසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

เวทนาหลายอย่างอันเกิดแต่รูป ย่อมเจริญแก่บุคคลนั้น อภิชฌาและวิเหสาย่อมเบียดเบียนจิตของบุคคลนั้น เมื่อบุคคลนั้นสั่งสมกิเลสอยู่ดังนี้ ทุกข์ย่อมเจริญ ท่านกล่าวว่า (ผู้นั้น) ห่างไกลจากนิพพาน

796.

๗๙๖.

‘‘සද්දං සුත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

เมื่อได้ยินเสียงแล้วใส่ใจถึงปิยนิมิต สติย่อมหลงลืม บุคคลนั้นมีจิตกำหนัดแล้วย่อมเสวยอารมณ์ และยึดมั่นอารมณ์นั้นอยู่

797.

๗๙๗.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා සද්දසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

เวทนาหลายอย่างอันเกิดแต่เสียง ย่อมเจริญแก่บุคคลนั้น อภิชฌาและวิเหสาย่อมเบียดเบียนจิตของบุคคลนั้น เมื่อบุคคลนั้นสั่งสมกิเลสอยู่ดังนี้ ทุกข์ย่อมเจริญ ท่านกล่าวว่า (ผู้นั้น) ห่างไกลจากนิพพาน

798.

๗๙๘.

‘‘ගන්ධං ඝත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

เมื่อได้กลิ่นแล้วใส่ใจถึงปิยนิมิต สติย่อมหลงลืม บุคคลนั้นมีจิตกำหนัดแล้วย่อมเสวยอารมณ์ และยึดมั่นอารมณ์นั้นอยู่

799.

๗๙๙.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා ගන්ධසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

เวทนาหลายอย่างอันเกิดแต่กลิ่น ย่อมเจริญแก่บุคคลนั้น อภิชฌาและวิเหสาย่อมเบียดเบียนจิตของบุคคลนั้น เมื่อบุคคลนั้นสั่งสมกิเลสอยู่ดังนี้ ทุกข์ย่อมเจริญ ท่านกล่าวว่า (ผู้นั้น) ห่างไกลจากนิพพาน

800.

๘๐๐.

‘‘රසං භොත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

เมื่อลิ้มรสแล้วใส่ใจถึงปิยนิมิต สติย่อมหลงลืม บุคคลนั้นมีจิตกำหนัดแล้วย่อมเสวยอารมณ์ และยึดมั่นอารมณ์นั้นอยู่

801.

๘๐๑.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා රසසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

เวทนาหลายอย่างอันเกิดแต่รส ย่อมเจริญแก่บุคคลนั้น อภิชฌาและวิเหสาย่อมเบียดเบียนจิตของบุคคลนั้น เมื่อบุคคลนั้นสั่งสมกิเลสอยู่ดังนี้ ทุกข์ย่อมเจริญ ท่านกล่าวว่า (ผู้นั้น) ห่างไกลจากนิพพาน

802.

๘๐๒.

‘‘ඵස්සං ඵුස්ස සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

เมื่อสัมผัสโผฏฐัพพะแล้วใส่ใจถึงปิยนิมิต สติย่อมหลงลืม บุคคลนั้นมีจิตกำหนัดแล้วย่อมเสวยอารมณ์ และยึดมั่นอารมณ์นั้นอยู่

803.

๘๐๓.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා ඵස්සසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

เวทนาหลายอย่างอันเกิดแต่โผฏฐัพพะ ย่อมเจริญแก่บุคคลนั้น อภิชฌาและวิเหสาย่อมเบียดเบียนจิตของบุคคลนั้น เมื่อบุคคลนั้นสั่งสมกิเลสอยู่ดังนี้ ทุกข์ย่อมเจริญ ท่านกล่าวว่า (ผู้นั้น) ห่างไกลจากนิพพาน

804.

๘๐๔.

‘‘ධම්මං ඤත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

เมื่อรู้ธรรมารมณ์แล้วใส่ใจถึงปิยนิมิต สติย่อมหลงลืม บุคคลนั้นมีจิตกำหนัดแล้วย่อมเสวยอารมณ์ และยึดมั่นอารมณ์นั้นอยู่

805.

๘๐๕.

‘‘තස්ස [Pg.329] වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා ධම්මසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

เวทนาหลายอย่างอันเกิดแต่ธรรมารมณ์ ย่อมเจริญแก่บุคคลนั้น อภิชฌาและวิเหสาย่อมเบียดเบียนจิตของบุคคลนั้น เมื่อบุคคลนั้นสั่งสมกิเลสอยู่ดังนี้ ทุกข์ย่อมเจริญ ท่านกล่าวว่า (ผู้นั้น) ห่างไกลจากนิพพาน

806.

๘๐๖.

‘‘න සො රජ්ජති රූපෙසු, රූපං දිස්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

บุคคลผู้มีสติเฉพาะหน้าเห็นรูปแล้ว ย่อมไม่กำหนัดในรูปทั้งหลาย เขามีจิตปราศจากความกำหนัดเสวยอารมณ์ และไม่ยึดมั่นอารมณ์นั้นอยู่

807.

๘๐๗.

‘‘යථාස්ස පස්සතො රූපං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

เมื่อบุคคลนั้นเห็นรูปอยู่ และเสวยเวทนาอยู่ กิเลสย่อมสิ้นไป ไม่พอกพูนขึ้น เธอนั้นเป็นผู้มีสติ ประพฤติอยู่ดังนี้ เมื่อไม่สั่งสมกิเลสอยู่ดังนี้ ทุกข์ย่อมสิ้นไป ท่านกล่าวว่า (ผู้นั้น) อยู่ใกล้นิพพาน

808.

๘๐๘.

‘‘න සො රජ්ජති සද්දෙසු, සද්දං සුත්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

บุคคลผู้มีสติเฉพาะหน้าได้ยินเสียงแล้ว ย่อมไม่กำหนัดในเสียงทั้งหลาย เขามีจิตปราศจากความกำหนัดเสวยอารมณ์ และไม่ยึดมั่นอารมณ์นั้นอยู่

809.

๘๐๙.

‘‘යථාස්ස සුණතො සද්දං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

เมื่อบุคคลนั้นฟังเสียงอยู่ และเสวยเวทนาอยู่ กิเลสย่อมสิ้นไป ไม่พอกพูนขึ้น เธอนั้นเป็นผู้มีสติ ประพฤติอยู่ดังนี้ เมื่อไม่สั่งสมกิเลสอยู่ดังนี้ ทุกข์ย่อมสิ้นไป ท่านกล่าวว่า (ผู้นั้น) อยู่ใกล้นิพพาน

810.

๘๑๐.

‘‘න සො රජ්ජති ගන්ධෙසු, ගන්ධං ඝත්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

บุคคลผู้มีสติเฉพาะหน้าได้กลิ่นแล้ว ย่อมไม่กำหนัดในกลิ่นทั้งหลาย เขามีจิตปราศจากความกำหนัดเสวยอารมณ์ และไม่ยึดมั่นอารมณ์นั้นอยู่

811.

๘๑๑.

‘‘යථාස්ස ඝායතො ගන්ධං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

เมื่อบุคคลนั้นดมกลิ่นอยู่ และเสวยเวทนาอยู่ กิเลสย่อมสิ้นไป ไม่พอกพูนขึ้น เธอนั้นเป็นผู้มีสติ ประพฤติอยู่ดังนี้ เมื่อไม่สั่งสมกิเลสอยู่ดังนี้ ทุกข์ย่อมสิ้นไป ท่านกล่าวว่า (ผู้นั้น) อยู่ใกล้นิพพาน

812.

๘๑๒.

‘‘න සො රජ්ජති රසෙසු, රසං භොත්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

บุคคลผู้มีสติเฉพาะหน้าลิ้มรสแล้ว ย่อมไม่กำหนัดในรสทั้งหลาย เขามีจิตปราศจากความกำหนัดเสวยอารมณ์ และไม่ยึดมั่นอารมณ์นั้นอยู่

813.

๘๑๓.

‘‘යථාස්ස සායරතො රසං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

เมื่อบุคคลนั้นลิ้มรสอยู่ และเสวยเวทนาอยู่ กิเลสย่อมสิ้นไป ไม่พอกพูนขึ้น เธอนั้นเป็นผู้มีสติ ประพฤติอยู่ดังนี้ เมื่อไม่สั่งสมกิเลสอยู่ดังนี้ ทุกข์ย่อมสิ้นไป ท่านกล่าวว่า (ผู้นั้น) อยู่ใกล้นิพพาน

814.

๘๑๔.

‘‘න සො රජ්ජති ඵස්සෙසු, ඵස්සං ඵුස්ස පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

บุคคลผู้มีสติเฉพาะหน้าสัมผัสโผฏฐัพพะแล้ว ย่อมไม่กำหนัดในโผฏฐัพพะทั้งหลาย เขามีจิตปราศจากความกำหนัดเสวยอารมณ์ และไม่ยึดมั่นอารมณ์นั้นอยู่

815.

๘๑๕.

‘‘යථාස්ස ඵුසතො ඵස්සං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

เมื่อบุคคลนั้นสัมผัสโผฏฐัพพะอยู่ และเสวยเวทนาอยู่ กิเลสย่อมสิ้นไป ไม่พอกพูนขึ้น เธอนั้นเป็นผู้มีสติ ประพฤติอยู่ดังนี้ เมื่อไม่สั่งสมกิเลสอยู่ดังนี้ ทุกข์ย่อมสิ้นไป ท่านกล่าวว่า (ผู้นั้น) อยู่ใกล้นิพพาน

816.

๘๑๖.

‘‘න සො රජ්ජති ධම්මෙසු, ධම්මං ඤත්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

บุคคลผู้มีสติเฉพาะหน้ารู้ธรรมารมณ์แล้ว ย่อมไม่กำหนัดในธรรมารมณ์ทั้งหลาย เขามีจิตปราศจากความกำหนัดเสวยอารมณ์ และไม่ยึดมั่นอารมณ์นั้นอยู่

817.

๘๑๗.

‘‘යථාස්ස [Pg.330] විජානතො ධම්මං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති’’.

เมื่อบุคคลนั้นรู้แจ้งธรรมารมณ์อยู่ และเสวยเวทนาอยู่ กิเลสย่อมสิ้นไป ไม่พอกพูนขึ้น เธอนั้นเป็นผู้มีสติ ประพฤติอยู่ดังนี้ เมื่อไม่สั่งสมกิเลสอยู่ดังนี้ ทุกข์ย่อมสิ้นไป ท่านกล่าวว่า (ผู้นั้น) อยู่ใกล้นิพพาน

… මාලුක්‍යපුත්තො ථෙරො….

พระมาลุงกยปุตตเถระ...

6. සෙලත්ථෙරගාථා

๖. เสลเถรคาถา

818.

๘๑๘.

‘‘පරිපුණ්ණකායො සුරුචි, සුජාතො චාරුදස්සනො;

සුවණ්ණවණ්ණොසි භගවා, සුසුක්කදාඨොසි වීරියවා.

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค พระองค์มีพระวรกายบริบูรณ์ มีพระรัศมีงาม ทรงสมภพดี ทรงมีพระรูปน่าทัศนา มีพระฉวีวรรณดังทองคำ มีพระเขี้ยวแก้วขาวบริสุทธิ์ และทรงมีความเพียร

819.

๘๑๙.

‘‘නරස්ස හි සුජාතස්ස, යෙ භවන්ති වියඤ්ජනා;

සබ්බෙ තෙ තව කායස්මිං, මහාපුරිසලක්ඛණා.

ลักษณะมหาบุรุษเหล่าใดมีอยู่แก่นรชนผู้เกิดมาดี ลักษณะมหาบุรุษเหล่านั้นทั้งหมดมีอยู่ในพระวรกายของพระองค์

820.

๘๒๐.

‘‘පසන්නනෙත්තො සුමුඛො, බ්‍රහා උජු පතාපවා;

මජ්ඣෙ සමණසඞ්ඝස්ස, ආදිච්චොව විරොචසි.

พระองค์มีพระเนตรแจ่มใส มีพระพักตร์งาม เป็นผู้ประเสริฐ ตรง และทรงมีพระเดชานุภาพ ทรงรุ่งเรืองอยู่ในท่ามกลางหมู่สมณะ ดุจดวงอาทิตย์ฉะนั้น

821.

๘๒๑.

‘‘කල්‍යාණදස්සනො භික්ඛු, කඤ්චනසන්නිභත්තචො;

කිං තෙ සමණභාවෙන, එවං උත්තමවණ්ණිනො.

ข้าแต่ภิกษุ พระองค์มีพระรูปน่าทัศนา มีพระฉวีวรรณคล้ายทองคำ เมื่อพระองค์มีพระฉวีวรรณยอดเยี่ยมอย่างนี้ จะมีประโยชน์อะไรแก่พระองค์ด้วยสมณภาวะ

822.

๘๒๒.

‘‘රාජා අරහසි භවිතුං, චක්කවත්තී රථෙසභො;

චාතුරන්තො විජිතාවී, ජම්බුසණ්ඩස්ස ඉස්සරො.

พระองค์สมควรที่จะเป็นพระราชาจักรพรรดิ ผู้ประเสริฐในหมู่ผู้ขับรถ ผู้มีชัยชนะในทิศทั้งสี่ เป็นใหญ่ในชมพูทวีป

823.

๘๒๓.

‘‘ඛත්තියා භොගී රාජානො, අනුයන්තා භවන්ති තෙ;

රාජාභිරාජා මනුජින්දො, රජ්ජං කාරෙහි ගොතම’’.

เหล่ากษัตริย์ผู้บริโภคโภคะ ขอจงเป็นผู้ติดตามพระองค์เถิด ข้าแต่พระโคดม พระองค์เป็นราชาธิราช เป็นใหญ่กว่านรชน ขอจงทรงครองราชย์เถิด

824.

๘๒๔.

‘‘රාජාහමස්මි සෙල, (සෙලාති භගවා) ධම්මරාජා අනුත්තරො;

ධම්මෙන චක්කං වත්තෙමි, චක්කං අප්පටිවත්තියං’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูก่อนเสละ เราเป็นราชา เป็นธรรมราชาผู้ยอดเยี่ยม เราย่อมให้จักรคือธรรมจักรหมุนไป เป็นจักรที่ใครๆ ให้หมุนกลับไม่ได้

825.

๘๒๕.

‘‘සම්බුද්ධො පටිජානාසි, (ඉති සෙලො බ්‍රාහ්මණො) ධම්මරාජා අනුත්තරො;

‘ධම්මෙන චක්කං වත්තෙමි’, ඉති භාසථ ගොතම.

(เสลพราหมณ์ทูลว่า) ข้าแต่พระโคดม พระองค์ทรงปฏิญญาว่าเป็นพระสัมพุทธเจ้า เป็นธรรมราชาผู้ยอดเยี่ยม และตรัสว่า ‘เราให้จักรหมุนไปโดยธรรม’

826.

๘๒๖.

‘‘කො නු සෙනාපති භොතො, සාවකො සත්ථුරන්වයො ;

කො තෙතමනුවත්තෙති, ධම්මචක්කං පවත්තිතං’’.

ใครหนอเป็นเสนาบดีของพระองค์ เป็นสาวกผู้คล้อยตามพระศาสดา ใครหนอหมุนธรรมจักรที่พระองค์ให้หมุนไปแล้วนั้นตามพระองค์ได้

827.

๘๒๗.

‘‘මයා [Pg.331] පවත්තිතං චක්කං, (සෙලාති භගවා) ධම්මචක්කං අනුත්තරං;

සාරිපුත්තො අනුවත්තෙති, අනුජාතො තථාගතං.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูก่อนเสละ ธรรมจักรอันยอดเยี่ยมที่เราให้หมุนไปแล้วนั้น สารีบุตรผู้เกิดตามตถาคต ย่อมหมุนตามได้

828.

๘๒๘.

‘‘අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිඤ්ඤාතං, භාවෙතබ්බඤ්ච භාවිතං;

පහාතබ්බං පහීනං මෙ, තස්මා බුද්ධොස්මි බ්‍රාහ්මණ.

ดูก่อนพราหมณ์ ธรรมที่ควรรู้ยิ่ง เราก็ได้รู้ยิ่งแล้ว ธรรมที่ควรเจริญ เราก็ได้เจริญแล้ว ธรรมที่ควรละ เราก็ได้ละแล้ว เพราะเหตุนั้น เราจึงเป็นพุทธะ

829.

๘๒๙.

‘‘විනයස්සු මයි කඞ්ඛං, අධිමුඤ්චස්සු බ්‍රාහ්මණ;

දුල්ලභං දස්සනං හොති, සම්බුද්ධානං අභිණ්හසො.

ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงกำจัดความสงสัยในเรา จงน้อมใจเชื่อเถิด การได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าทั้งหลายเนืองๆ เป็นการหาได้ยาก

830.

๘๓๐.

‘‘යෙසං වෙ දුල්ලභො ලොකෙ, පාතුභාවො අභිණ්හසො;

සොහං බ්‍රාහ්මණ බුද්ධොස්මි, සල්ලකත්තො අනුත්තරො.

ดูก่อนพราหมณ์ เราคือพระพุทธเจ้าผู้ถอนลูกศร ผู้ยอดเยี่ยม ซึ่งการอุบัติขึ้นในโลกเนืองๆ เป็นการหาได้ยาก

831.

๘๓๑.

‘‘බ්‍රහ්මභූතො අතිතුලො, මාරසෙනප්පමද්දනො;

සබ්බාමිත්තෙ වසෙ කත්වා, මොදාමි අකුතොභයො’’.

เราเป็นผู้ประเสริฐ ไม่มีใครเปรียบ เป็นผู้ย่ำยีเสนาแห่งมาร ยังหมู่ปัจจามิตรทั้งหมดให้ตกอยู่ในอำนาจแล้ว ย่อมบันเทิงอยู่ ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ

832.

๘๓๒.

‘‘ඉදං භොන්තො නිසාමෙථ, යථා භාසති චක්ඛුමා;

සල්ලකත්තො මහාවීරො, සීහොව නදතී වනෙ.

ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ขอจงฟังคำนี้ ตามที่พระผู้มีพระจักษุ ผู้ทรงถอนลูกศร ผู้มีความเพียรใหญ่ ทรงบันลืออยู่ ดุจราชสีห์บันลือในป่าฉะนั้น

833.

๘๓๓.

‘‘බ්‍රහ්මභූතං අතිතුලං, මාරසෙනප්පමද්දනං;

කො දිස්වා නප්පසීදෙය්‍ය, අපි කණ්හාභිජාතිකො.

ใครเล่าเห็นพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ ไม่มีใครเปรียบ ผู้ย่ำยีเสนาแห่งมารแล้ว จะไม่เลื่อมใสเล่า แม้คนผู้มีกำเนิดต่ำ

834.

๘๓๔.

‘‘යො මං ඉච්ඡති අන්වෙතු, යො වා නිච්ඡති ගච්ඡතු;

ඉධාහං පබ්බජිස්සාමි, වරපඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ’’.

ผู้ใดปรารถนา จงตามเรามา ผู้ใดไม่ปรารถนา ก็จงไปเถิด เราจักบวชในสำนักของพระผู้มีปัญญาเลิศในที่นี้

835.

๘๓๕.

‘‘එතං චෙ රුච්චති භොතො, සම්මාසම්බුද්ධසාසනං;

මයම්පි පබ්බජිස්සාම, වරපඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ.

ถ้าคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นที่พอใจของท่าน แม้พวกข้าพเจ้าก็จะบวชในสำนักของพระผู้มีปัญญาเลิศ

836.

๘๓๖.

‘‘බ්‍රාහ්මණා තිසතා ඉමෙ, යාචන්ති පඤ්ජලීකතා;

‘බ්‍රහ්මචරියං චරිස්සාම, භගවා තව සන්තිකෙ’’’.

พราหมณ์ ๓๐๐ คนเหล่านี้ ประคองอัญชลีทูลขอว่า ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาค พวกข้าพระองค์จะประพฤติพรหมจรรย์ในสำนักของพระองค์’

837.

๘๓๗.

‘‘ස්වාඛාතං බ්‍රහ්මචරියං, (සෙලාති භගවා) සන්දිට්ඨිකමකාලිකං;

යත්ථ අමොඝා පබ්බජ්ජා, අප්පමත්තස්ස සික්ඛතො’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูก่อนเสละ พรหมจรรย์อันเรากล่าวดีแล้ว อันผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ที่ซึ่งการบวชของผู้ไม่ประมาทศึกษาอยู่ ย่อมไม่เปล่าประโยชน์

838.

๘๓๘.

‘‘යං තං සරණමාගම්හ, ඉතො අට්ඨමෙ චක්ඛුම;

සත්තරත්තෙන භගවා, දන්තාම්හ තව සාසනෙ.

ข้าแต่พระผู้มีพระจักษุ พวกข้าพระองค์มาถึงที่พึ่งคือพระองค์ ในวันที่ ๘ แต่วันนี้ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค พวกข้าพระองค์เป็นผู้ที่พระองค์ทรงฝึกแล้วในศาสนาของพระองค์โดย ๗ ราตรี

839.

๘๓๙.

‘‘තුවං [Pg.332] බුද්ධො තුවං සත්ථා, තුවං මාරාභිභූ මුනි;

තුවං අනුසයෙ ඡෙත්වා, තිණ්ණො තාරෙසිමං පජං.

พระองค์เป็นพระพุทธเจ้า พระองค์เป็นพระศาสดา พระองค์เป็นมุนีผู้ครอบงำมาร พระองค์ทรงตัดอนุสัยข้ามฝั่งได้แล้ว และยังทรงช่วยหมู่สัตว์นี้ให้ข้ามฝั่งด้วย

840.

๘๔๐.

‘‘උපධී තෙ සමතික්කන්තා, ආසවා තෙ පදාලිතා;

සීහොව අනුපාදානො, පහීනභයභෙරවො.

พระองค์ทรงก้าวล่วงอุปธิทั้งหลายแล้ว อาสวะทั้งหลายของพระองค์ก็ถูกทำลายแล้ว พระองค์เป็นดุจราชสีห์ ไม่มีความถือมั่น ละภัยและความหวาดเสียวได้แล้ว

841.

๘๔๑.

‘‘භික්ඛවො තිසතා ඉමෙ, තිට්ඨන්ති පඤ්ජලීකතා;

පාදෙ වීර පසාරෙහි, නාගා වන්දන්තු සත්ථුනො’’ති.

ภิกษุ ๓๐๐ รูปเหล่านี้ ประคองอัญชลียืนอยู่ ข้าแต่พระวีระ ขอพระองค์ทรงเหยียดพระบาทเถิด เหล่านาค (ผู้ประเสริฐ) จักถวายบังคมพระศาสดา

… සෙලො ථෙරො….

…พระเสลเถระ…

7. කාළිගොධාපුත්තභද්දියත්ථෙරගාථා

๗. กาฬิโคธาปุตตภัททิยเถรคาถา

842.

๘๔๒.

‘‘යාතං මෙ හත්ථිගීවාය, සුඛුමා වත්ථා පධාරිතා;

සාලීනං ඔදනො භුත්තො, සුචිමංසූපසෙචනො.

เราเคยขึ้นขี่คอช้าง สวมใส่แต่ผ้าเนื้อละเอียด เคยบริโภคข้าวสาลีที่เจือด้วยเนื้ออันสะอาด

843.

๘๔๓.

‘‘සොජ්ජ භද්දො සාතතිකො, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතො;

ඣායති අනුපාදානො, පුත්තො ගොධාය භද්දියො.

วันนี้ พระภัททิยะ โอรสของพระนางโคธา ผู้เจริญแล้ว มีความเพียรเป็นเครื่องอยู่ ยินดีแล้วในอาหารที่ได้มาด้วยการเที่ยวแสวงหาและในบาตร ไม่มีความยึดมั่นมั่น ย่อมเข้าฌานอยู่

844.

๘๔๔.

‘‘පංසුකූලී සාතතිකො, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතො;

ඣායති අනුපාදානො, පුත්තො ගොධාය භද්දියො.

พระภัททิยะ โอรสของพระนางโคธา ผู้ทรงผ้าบังสุกุล มีความเพียรเป็นเครื่องอยู่ ยินดีแล้วในอาหารที่ได้มาด้วยการเที่ยวแสวงหาและในบาตร ไม่มีความยึดมั่นมั่น ย่อมเข้าฌานอยู่

845.

๘๔๕.

‘‘පිණ්ඩපාතී සාතතිකො…පෙ….

เป็นผู้เที่ยวบิณฑบาต มีความเพียรเป็นเครื่องอยู่...ฯลฯ...

846.

๘๔๖.

‘‘තෙචීවරී සාතතිකො…පෙ….

เป็นผู้ทรงไตรจีวร มีความเพียรเป็นเครื่องอยู่...ฯลฯ...

847.

๘๔๗.

‘‘සපදානචාරී සාතතිකො…පෙ….

เป็นผู้เที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับบ้าน มีความเพียรเป็นเครื่องอยู่...ฯลฯ...

848.

๘๔๘.

‘‘එකාසනී සාතතිකො…පෙ….

เป็นผู้ฉันในอาสนะเดียว มีความเพียรเป็นเครื่องอยู่...ฯลฯ...

849.

๘๔๙.

‘‘පත්තපිණ්ඩී සාතතිකො…පෙ….

เป็นผู้ฉันเฉพาะในบาตร มีความเพียรเป็นเครื่องอยู่...ฯลฯ...

850.

๘๕๐.

‘‘ඛලුපච්ඡාභත්තී සාතතිකො…පෙ….

เราเป็นผู้สมาทานขลุปัจฉาภัตติกธุดงค์ มีความเพียรเป็นเครื่องเผากิเลสอยู่เนืองนิตย์...ฯลฯ...

851.

๘๕๑.

‘‘ආරඤ්ඤිකො සාතතිකො…පෙ….

เราเป็นผู้สมาทานอารัญญิกธุดงค์ มีความเพียรเป็นเครื่องเผากิเลสอยู่เนืองนิตย์...ฯลฯ...

852.

๘๕๒.

‘‘රුක්ඛමූලිකො සාතතිකො…පෙ….

เราเป็นผู้สมาทานรุกขมูลิกธุดงค์ มีความเพียรเป็นเครื่องเผากิเลสอยู่เนืองนิตย์...ฯลฯ...

853.

๘๕๓.

‘‘අබ්භොකාසී සාතතිකො…පෙ….

เราเป็นผู้สมาทานอัพโภกาสิกธุดงค์ มีความเพียรเป็นเครื่องเผากิเลสอยู่เนืองนิตย์...ฯลฯ...

854.

๘๕๔.

‘‘සොසානිකො සාතතිකො…පෙ….

เราเป็นผู้สมาทานโสสานิกธุดงค์ มีความเพียรเป็นเครื่องเผากิเลสอยู่เนืองนิตย์...ฯลฯ...

855.

๘๕๕.

‘‘යථාසන්ථතිකො සාතතිකො…පෙ….

เราเป็นผู้สมาทานยถาสันถติกธุดงค์ มีความเพียรเป็นเครื่องเผากิเลสอยู่เนืองนิตย์...ฯลฯ...

856.

๘๕๖.

‘‘නෙසජ්ජිකො [Pg.333] සාතතිකො…පෙ….

เราเป็นผู้สมาทานเนสัชชิกธุดงค์ มีความเพียรเป็นเครื่องเผากิเลสอยู่เนืองนิตย์...ฯลฯ...

857.

๘๕๗.

‘‘අප්පිච්ඡො සාතතිකො…පෙ….

เราเป็นผู้มีความปรารถนาน้อย มีความเพียรเป็นเครื่องเผากิเลสอยู่เนืองนิตย์...ฯลฯ...

858.

๘๕๘.

‘‘සන්තුට්ඨො සාතතිකො…පෙ….

เราเป็นผู้สันโดษ มีความเพียรเป็นเครื่องเผากิเลสอยู่เนืองนิตย์...ฯลฯ...

859.

๘๕๙.

‘‘පවිවිත්තො සාතතිකො…පෙ….

เราเป็นผู้สงัด มีความเพียรเป็นเครื่องเผากิเลสอยู่เนืองนิตย์...ฯลฯ...

860.

๘๖๐.

‘‘අසංසට්ඨො සාතතිකො…පෙ….

เราเป็นผู้ไม่คลุกคลี มีความเพียรเป็นเครื่องเผากิเลสอยู่เนืองนิตย์...ฯลฯ...

861.

๘๖๑.

‘‘ආරද්ධවීරියො සාතතිකො…පෙ….

เราเป็นผู้ปรารภความเพียร มีความเพียรเป็นเครื่องเผากิเลสอยู่เนืองนิตย์...ฯลฯ...

862.

๘๖๒.

‘‘හිත්වා සතපලං කංසං, සොවණ්ණං සතරාජිකං;

අග්ගහිං මත්තිකාපත්තං, ඉදං දුතියාභිසෙචනං.

เราละถาดทองคำหนัก ๑๐๐ ปละ มีขอบเป็นลาย ๑๐๐ เส้น แล้วถือเอาบาตรดิน นี้เป็นการอภิเษกครั้งที่ ๒ ของเรา

863.

๘๖๓.

‘‘උච්චෙ මණ්ඩලිපාකාරෙ, දළ්හමට්ටාලකොට්ඨකෙ;

රක්ඛිතො ඛග්ගහත්ථෙහි, උත්තසං විහරිං පුරෙ.

ในกาลก่อน เราอยู่ในปราสาทสูง มีกำแพงกลม มีป้อมและประตูที่มั่นคง มีบุรุษถือดาบคอยอารักขา แต่เราก็ยังหวาดสะดุ้งอยู่

864.

๘๖๔.

‘‘සොජ්ජ භද්දො අනුත්‍රාසී, පහීනභයභෙරවො;

ඣායති වනමොගය්හ, පුත්තො ගොධාය භද්දියො.

วันนี้ พระภัททิยะ โอรสของพระนางโคธาเถรีนั้น เป็นผู้เจริญ ไม่มีภัย ไม่หวาดสะดุ้ง ละความขลาดกลัวได้แล้ว เข้าป่าเจริญฌานอยู่

865.

๘๖๕.

‘‘සීලක්ඛන්ධෙ පතිට්ඨාය, සතිං පඤ්ඤඤ්ච භාවයං;

පාපුණිං අනුපුබ්බෙන, සබ්බසංයොජනක්ඛය’’න්ති.

เราตั้งมั่นอยู่ในกองศีล เจริญสติและปัญญา ได้บรรลุธรรมเป็นที่สิ้นสังโยชน์ทั้งปวงแล้วโดยลำดับ

… භද්දියො කාළිගොධාය පුත්තො ථෙරො….

...พระภัททิยเถระ โอรสของพระนางกาฬิโคธา...

8. අඞ්ගුලිමාලත්ථෙරගාථා

๘. อังคุลิมาลเถรคาถา

866.

๘๖๖.

‘‘ගච්ඡං වදෙසි සමණ ‘ට්ඨිතොම්හි’, මමඤ්ච බ්‍රූසි ඨිතමට්ඨිතොති;

පුච්ඡාමි තං සමණ එතමත්ථං, ‘කථං ඨිතො ත්වං අහමට්ඨිතොම්හි’’’.

ข้าแต่สมณะ ท่านกำลังเดินอยู่แท้ๆ แต่กลับพูดว่า ‘เราหยุดแล้ว’ ส่วนข้าพเจ้าหยุดอยู่ ท่านกลับพูดว่า ‘ไม่หยุด’ ข้าแต่สมณะ ข้าพเจ้าขอถามเนื้อความนั้นกะท่านว่า ‘ทำไมท่านจึงชื่อว่าหยุดแล้ว แต่ข้าพเจ้าชื่อว่ายังไม่หยุด’

867.

๘๖๗.

‘‘ඨිතො අහං අඞ්ගුලිමාල සබ්බදා, සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩං;

තුවඤ්ච පාණෙසු අසඤ්ඤතොසි, තස්මා ඨිතොහං තුවමට්ඨිතොසි’’.

ดูก่อนอังคุลิมาล เราวางทัณฑะในสัตว์ทั้งปวงได้แล้ว จึงชื่อว่าหยุดอยู่ทุกเมื่อ ส่วนท่านไม่สำรวมในสัตว์ทั้งหลาย เพราะฉะนั้น เราจึงชื่อว่าหยุดแล้ว แต่ท่านชื่อว่ายังไม่หยุด

868.

๘๖๘.

‘‘චිරස්සං වත මෙ මහිතො මහෙසී, මහාවනං සමණො පච්චපාදි ;

සොහං චජිස්සාමි සහස්සපාපං, සුත්වාන ගාථං තව ධම්මයුත්තං’’.

พระมหามุนีผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ อันข้าพเจ้าบูชาแล้ว เสด็จมาถึงป่าใหญ่เพื่อประโยชน์แก่ข้าพเจ้าหนอ ช่างนานเสียนี่กระไร ข้าพเจ้านั้นได้ฟังคาถาของพระองค์ที่ประกอบด้วยธรรมแล้ว จักละบาปได้หลายพัน

869.

๘๖๙.

ඉච්චෙව [Pg.334] චොරො අසිමාවුධඤ්ච, සොබ්භෙ පපාතෙ නරකෙ අන්වකාසි ;

අවන්දි චොරො සුගතස්ස පාදෙ, තත්ථෙව පබ්බජ්ජමයාචි බුද්ධං.

โจรกล่าวดังนี้แล้ว ก็โยนดาบและอาวุธทิ้งไปในเหว ในบ่อ ในซอกเขา โจรได้ถวายบังคมพระบาทของพระสุคต แล้วได้ทูลขอบรรพชากะพระพุทธเจ้าในที่นั้นนั่นเอง

870.

๘๗๐.

බුද්ධො ච ඛො කාරුණිකො මහෙසි, යො සත්ථා ලොකස්ස සදෙවකස්ස;

‘තමෙහි භික්ඛූ’ති තදා අවොච, එසෙව තස්ස අහු භික්ඛුභාවො.

ครั้งนั้น พระพุทธเจ้าผู้มีพระกรุณา ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ทรงเป็นศาสดาของโลกรวมทั้งเทวโลก ได้ตรัสกะเขาว่า ‘เธอจงเป็นภิกษุมาเถิด’ พระดำรัสนั้นนั่นแล ได้เป็นภาวะแห่งภิกษุของเขา

871.

๘๗๑.

‘‘යො ච පුබ්බෙ පමජ්ජිත්වා, පච්ඡා සො නප්පමජ්ජති;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

ผู้ใดเคยประมาทในกาลก่อน แต่ภายหลังไม่ประมาท ผู้นั้นย่อมยังโลกนี้ให้สว่างไสว เหมือนพระจันทร์พ้นจากเมฆหมอกฉะนั้น

872.

๘๗๒.

‘‘යස්ස පාපං කතං කම්මං, කුසලෙන පිධීයති ;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

ผู้ใดทำบาปกรรมไว้ แต่ปิดเสียได้ด้วยกุศล ผู้นั้นย่อมยังโลกนี้ให้สว่างไสว เหมือนพระจันทร์พ้นจากเมฆหมอกฉะนั้น

873.

๘๗๓.

‘‘යො හවෙ දහරො භික්ඛු, යුඤ්ජති බුද්ධසාසනෙ;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

ภิกษุใดแลยังหนุ่ม แต่ขวนขวายในพระพุทธศาสนา ภิกษุนั้นย่อมยังโลกนี้ให้สว่างไสว เหมือนพระจันทร์พ้นจากเมฆหมอกฉะนั้น

874.

๘๗๔.

‘‘දිසාපි මෙ ධම්මකථං සුණන්තු, දිසාපි මෙ යුඤ්ජන්තු බුද්ධසාසනෙ;

දිසාපි මෙ තෙ මනුජෙ භජන්තු, යෙ ධම්මමෙවාදපයන්ති සන්තො.

ขอเหล่าชนผู้เป็นข้าศึกของเราจงฟังธรรมกถา ขอเหล่าชนผู้เป็นข้าศึกของเราจงขวนขวายในพระพุทธศาสนา ขอเหล่าชนผู้เป็นข้าศึกของเราจงคบสัตบุรุษเหล่านั้น ผู้แนะนำให้ถือเอาแต่ธรรม

875.

๘๗๕.

‘‘දිසා හි මෙ ඛන්තිවාදානං, අවිරොධප්පසංසිනං;

සුණන්තු ධම්මං කාලෙන, තඤ්ච අනුවිධීයන්තු.

ขอเหล่าชนผู้เป็นข้าศึกของเราจงฟังธรรมของท่านผู้กล่าวสอนขันติ ผู้สรรเสริญความไม่เบียดเบียนกันโดยกาลอันควร และจงประพฤติตามธรรมนั้น

876.

๘๗๖.

‘‘න හි ජාතු සො මමං හිංසෙ, අඤ්ඤං වා පන කිඤ්චනං ;

පප්පුය්‍ය පරමං සන්තිං, රක්ඛෙය්‍ය තසථාවරෙ.

ข้าศึกนั้นไม่พึงเบียดเบียนเรา หรือสัตว์อื่นคนไหนๆ เลย เขาพึงบรรลุความสงบอย่างยิ่ง และพึงรักษาสัตว์ผู้สะดุ้งและผู้มั่นคงไว้

877.

๘๗๗.

‘‘උදකඤ්හි නයන්ති නෙත්තිකා, උසුකාරා නමයන්ති තෙජනං;

දාරුං නමයන්ති තච්ඡකා, අත්තානං දමයන්ති පණ්ඩිතා.

คนไขน้ำย่อมไขน้ำ ช่างศรย่อมดัดลูกศร ช่างไม้ย่อมถากไม้ บัณฑิตย่อมฝึกตน

878.

๘๗๘.

‘‘දණ්ඩෙනෙකෙ [Pg.335] දමයන්ති, අඞ්කුසෙභි කසාහි ච;

අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන, අහං දන්තොම්හි තාදිනා.

ชนบางพวกย่อมฝึกกันด้วยท่อนไม้บ้าง ด้วยขอและแส้บ้าง ส่วนเราอันพระตาทิผู้คงที่ทรงฝึกแล้ว โดยไม่ต้องใช้อาชญา ไม่ต้องใช้ศัสตรา

879.

๘๗๙.

‘‘‘අහිංසකො’ති මෙ නාමං, හිංසකස්ස පුරෙ සතො;

අජ්ජාහං සච්චනාමොම්හි, න නං හිංසාමි කිඤ්චනං.

เมื่อก่อน เราผู้มีปกติเบียดเบียน แต่ได้มีชื่อว่า อหิงสกะ (ผู้ไม่เบียดเบียน) แต่วันนี้ เรามีชื่อตรงความจริง เราไม่เบียดเบียนใครๆ เลย

880.

๘๘๐.

‘‘චොරො අහං පුරෙ ආසිං, අඞ්ගුලිමාලොති විස්සුතො;

වුය්හමානො මහොඝෙන, බුද්ධං සරණමාගමං.

เมื่อก่อน เราเป็นโจรปรากฏชื่อว่าองคุลิมาล ถูกห้วงน้ำใหญ่พัดไปอยู่ ได้ถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ

881.

๘๘๑.

‘‘ලොහිතපාණි පුරෙ ආසිං, අඞ්ගුලිමාලොති විස්සුතො;

සරණගමනං පස්ස, භවනෙත්ති සමූහතා.

เมื่อก่อน เรามีมือเปื้อนเลือด ปรากฏชื่อว่าองคุลิมาล ท่านจงดูการถึงสรณะเถิด ตัณหาเครื่องนำไปสู่ภพ เราถอนขึ้นได้แล้ว

882.

๘๘๒.

‘‘තාදිසං කම්මං කත්වාන, බහුං දුග්ගතිගාමිනං;

ඵුට්ඨො කම්මවිපාකෙන, අනණො භුඤ්ජාමි භොජනං.

เราทำกรรมเช่นนั้นอันจะนำไปสู่ทุคติไว้มาก แต่ถูกผลกรรมกระทบแล้ว จึงฉันโภชนะโดยไม่มีหนี้

883.

๘๘๓.

‘‘පමාදමනුයුඤ්ජන්ති, බාලා දුම්මෙධිනො ජනා;

අප්පමාදඤ්ච මෙධාවී, ධනං සෙට්ඨංව රක්ඛති.

คนพาลทั้งหลายผู้มีปัญญาทราม ย่อมประกอบเนืองๆ ซึ่งความประมาท ส่วนผู้มีปัญญาย่อมรักษาความไม่ประมาทไว้ เหมือนทรัพย์อันประเสริฐ

884.

๘๘๔.

‘‘මා පමාදමනුයුඤ්ජෙථ, මා කාමරතිසන්ථවං ;

අප්පමත්තො හි ඣායන්තො, පප්පොති පරමං සුඛං.

ท่านทั้งหลายอย่าประกอบความประมาท อย่าประกอบความเชยชิดด้วยความยินดีในกาม เพราะผู้ไม่ประมาท เพ่งพินิจอยู่ ย่อมบรรลุสุขอันไพบูลย์

885.

๘๘๕.

‘‘ස්වාගතං නාපගතං, නෙතං දුම්මන්තිතං මම;

සවිභත්තෙසු ධම්මෙසු, යං සෙට්ඨං තදුපාගමං.

การมาของเรานี้เป็นการมาดีแล้ว ไม่ได้เป็นการมาเปล่า การดำริของเรานี้ ก็ไม่เป็นการดำริผิด ในธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกไว้ เราได้บรรลุธรรมอันประเสริฐสุด

886.

๘๘๖.

‘‘ස්වාගතං නාපගතං, නෙතං දුම්මන්තිතං මම;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

การมาของเรานี้เป็นการมาดีแล้ว ไม่ได้เป็นการมาเปล่า การดำริของเรานี้ ก็ไม่เป็นการดำริผิด เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

887.

๘๘๗.

‘‘අරඤ්ඤෙ රුක්ඛමූලෙ වා, පබ්බතෙසු ගුහාසු වා;

තත්ථ තත්ථෙව අට්ඨාසිං, උබ්බිග්ගමනසො තදා.

เมื่อก่อน เราอยู่ในป่าบ้าง โคนไม้บ้าง ในภูเขาบ้าง ในถ้ำบ้าง เราได้ยืนอยู่ในที่นั้นๆ ด้วยใจหวาดสะดุ้ง

888.

๘๘๘.

‘‘සුඛං සයාමි ඨායාමි, සුඛං කප්පෙමි ජීවිතං;

අහත්ථපාසො මාරස්ස, අහො සත්ථානුකම්පිතො.

เรานอนเป็นสุข ยืนเป็นสุข มีชีวิตเป็นสุข เราพ้นแล้วจากบ่วงของมาร โอ! พระศาสดาทรงอนุเคราะห์เราแล้ว

889.

๘๘๙.

‘‘බ්‍රහ්මජච්චො පුරෙ ආසිං, උදිච්චො උභතො අහු;

සොජ්ජ පුත්තො සුගතස්ස, ධම්මරාජස්ස සත්ථුනො.

เมื่อก่อน เราเกิดในตระกูลพราหมณ์สูงทั้งสองฝ่าย แต่วันนี้ เราเป็นบุตรของพระสุคตผู้เป็นพระศาสดา เป็นพระธรรมราชา

890.

๘๙๐.

‘‘වීතතණ්හො අනාදානො, ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො;

අඝමූලං වධිත්වාන, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො.

เราเป็นผู้ปราศจากตัณหา ไม่มีความถือมั่น มีทวารคุ้มครองแล้ว สำรวมดีแล้ว เราตัดรากเหง้าแห่งความชั่วแล้ว ได้บรรลุความสิ้นอาสวะแล้ว

891.

๘๙๑.

‘‘පරිචිණ්ණො [Pg.336] මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා’’ති.

เราได้เข้าไปบำรุงพระศาสดาแล้ว ได้ทำคำสอนของพระพุทธเจ้าสำเร็จแล้ว เราปลงภาระอันหนักลงแล้ว ได้ถอนตัณหาเครื่องนำไปสู่ภพขึ้นแล้ว

… අඞ්ගුලිමාලො ථෙරො….

…พระองคุลิมาลเถระ…

9. අනුරුද්ධත්ථෙරගාථා

๙. อนุรุทธเถรคาถา

892.

๘๙๒.

‘‘පහාය මාතාපිතරො, භගිනී ඤාතිභාතරො;

පඤ්ච කාමගුණෙ හිත්වා, අනුරුද්ධොව ඣායතු.

พระอนุรุทธะละมารดาบิดา พี่สาวน้องสาว ญาติและพี่ชายน้องชาย ละกามคุณ ๕ แล้ว เพ่งฌานอยู่

893.

๘๙๓.

‘‘සමෙතො නච්චගීතෙහි, සම්මතාළප්පබොධනො;

න තෙන සුද්ධිමජ්ඣගං, මාරස්ස විසයෙ රතො.

เราเพียบพร้อมด้วยการฟ้อนรำขับร้อง ถูกปลุกให้ตื่นด้วยเสียงประโคมและดีดนิ้ว เรายินดีอยู่ในอารมณ์ของมาร จึงไม่ได้บรรลุความบริสุทธิ์ด้วยอาการนั้น

894.

๘๙๔.

‘‘එතඤ්ච සමතික්කම්ම, රතො බුද්ධස්ස සාසනෙ;

සබ්බොඝං සමතික්කම්ම, අනුරුද්ධොව ඣායති.

พระอนุรุทธะก้าวล่วงกามคุณแม้นั้นแล้ว ยินดีในคำสอนของพระพุทธเจ้า ก้าวล่วงโอฆะทั้งปวงแล้ว เพ่งฌานอยู่

895.

๘๙๕.

‘‘රූපා සද්දා රසා ගන්ධා, ඵොට්ඨබ්බා ච මනොරමා;

එතෙ ච සමතික්කම්ම, අනුරුද්ධොව ඣායති.

พระอนุรุทธะก้าวล่วงรูป เสียง รส กลิ่น และโผฏฐัพพะอันน่ารื่นรมย์ใจ แม้เหล่านี้แล้ว เพ่งฌานอยู่

896.

๘๙๖.

‘‘පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො, එකො අදුතියො මුනි;

එසති පංසුකූලානි, අනුරුද්ධො අනාසවො.

พระอนุรุทธมุนีผู้สิ้นอาสวะ กลับจากบิณฑบาตแล้ว เป็นผู้เดียว ไม่มีเพื่อนสอง แสวงหาผ้าบังสุกุลอยู่

897.

๘๙๗.

‘‘විචිනී අග්ගහී ධොවි, රජයී ධාරයී මුනි;

පංසුකූලානි මතිමා, අනුරුද්ධො අනාසවො.

พระอนุรุทธมุนีผู้มีปัญญา สิ้นอาสวะแล้ว เลือกเก็บ ซัก ย้อม และนุ่งห่มผ้าบังสุกุล

898.

๘๙๘.

‘‘මහිච්ඡො ච අසන්තුට්ඨො, සංසට්ඨො යො ච උද්ධතො;

තස්ස ධම්මා ඉමෙ හොන්ති, පාපකා සංකිලෙසිකා.

ผู้ใดมีความมักใหญ่ ไม่สันโดษ คลุกคลีและฟุ้งซ่าน ผู้นั้นย่อมมีธรรมเหล่านี้อันเป็นบาปเครื่องเศร้าหมอง

899.

๘๙๙.

‘‘සතො ච හොති අප්පිච්ඡො, සන්තුට්ඨො අවිඝාතවා;

පවිවෙකරතො විත්තො, නිච්චමාරද්ධවීරියො.

ส่วนผู้ใดมีสติ มีความปรารถนาน้อย สันโดษ ไม่มีความคับแค้นใจ ยินดีในวิเวก มีใจเบิกบาน มีความเพียรปรารภแล้วเป็นนิตย์

900.

๙๐๐.

‘‘තස්ස ධම්මා ඉමෙ හොන්ති, කුසලා බොධිපක්ඛිකා;

අනාසවො ච සො හොති, ඉති වුත්තං මහෙසිනා.

ผู้นั้นย่อมมีธรรมเหล่านี้อันเป็นกุศล เป็นไปในฝักฝ่ายแห่งความตรัสรู้ และเป็นผู้ไม่มีอาสวะ ดังที่พระมหาสีเจ้าตรัสไว้ฉะนี้

901.

๙๐๑.

‘‘මම සඞ්කප්පමඤ්ඤාය, සත්ථා ලොකෙ අනුත්තරො;

මනොමයෙන කායෙන, ඉද්ධියා උපසඞ්කමි.

พระศาสดาผู้ยอดเยี่ยมในโลก ทรงทราบความดำริของเราแล้ว ได้เสด็จมาหาเราด้วยพระฤทธิ์ โดยกายที่สำเร็จด้วยใจ

902.

๙๐๒.

‘‘යදා මෙ අහු සඞ්කප්පො, තතො උත්තරි දෙසයි;

නිප්පපඤ්චරතො බුද්ධො, නිප්පපඤ්චමදෙසයි.

เมื่อเราเกิดความดำริขึ้น พระองค์ได้ทรงแสดงธรรมยิ่งกว่านั้น พระพุทธเจ้าผู้ทรงยินดีในธรรมที่ไม่เนิ่นช้า ได้ทรงแสดงธรรมที่ไม่เนิ่นช้า

903.

๙๐๓.

‘‘තස්සාහං ධම්මමඤ්ඤාය, විහාසිං සාසනෙ රතො;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

เราได้รู้ธรรมของพระองค์แล้ว ยินดีในพระศาสนาอยู่ ได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

904.

๙๐๔.

‘‘පඤ්චපඤ්ඤාසවස්සානි[Pg.337], යතො නෙසජ්ජිකො අහං;

පඤ්චවීසතිවස්සානි, යතො මිද්ධං සමූහතං.

นับแต่เราสมาทานเนสัชชิกธุดงค์ได้ ๕๕ ปีแล้ว นับแต่เราถอนความง่วงเหงาหาวนอนได้ ๒๕ ปีแล้ว

905.

๙๐๕.

‘‘නාහු අස්සාසපස්සාසා, ඨිතචිත්තස්ස තාදිනො;

අනෙජො සන්තිමාරබ්භ, චක්ඛුමා පරිනිබ්බුතො.

ลมหายใจเข้าออกไม่ได้มีแก่พระตาทิผู้มีจิตตั้งมั่นแล้ว พระผู้มีจักษุไม่หวั่นไหว ปรารภสันติ ปรินิพพานแล้ว

906.

๙๐๖.

‘‘අසල්ලීනෙන චිත්තෙන, වෙදනං අජ්ඣවාසයි;

පජ්ජොතස්සෙව නිබ්බානං, විමොක්ඛො චෙතසො අහු.

พระองค์ทรงมีพระทัยไม่ท้อถอยอดกลั้นเวทนาไว้ได้ ความหลุดพ้นแห่งพระทัยได้เป็นเหมือนดวงประทีปดับไปฉะนั้น

907.

๙๐๗.

‘‘එතෙ පච්ඡිමකා දානි, මුනිනො ඵස්සපඤ්චමා;

නාඤ්ඤෙ ධම්මා භවිස්සන්ති, සම්බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ.

บัดนี้ ธรรมเหล่านี้มีผัสสะเป็นที่ ๕ เป็นครั้งสุดท้ายของพระมุนี เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานแล้ว ธรรมอื่นๆ จักไม่มี

908.

๙๐๘.

‘‘නත්ථි දානි පුනාවාසො, දෙවකායස්මි ජාලිනි;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො.

ดูก่อนนางชาลินี บัดนี้ การเกิดในหมู่เทพไม่มีอีกแล้ว ชาติสงสารสิ้นแล้ว ภพใหม่ไม่มีอีกแล้ว

909.

๙๐๙.

‘‘යස්ස මුහුත්තෙන සහස්සධා, ලොකො සංවිදිතො සබ්‍රහ්මකප්පො;

වසී ඉද්ධිගුණෙ චුතූපපාතෙ, කාලෙ පස්සති දෙවතා ස භික්ඛු.

ภิกษุใดรู้แจ้งโลกพร้อมทั้งพรหมโลกโดยพันส่วนได้ในขณะเดียว ภิกษุนั้นเป็นผู้ชำนาญในคุณคือฤทธิ์ ในจุติและอุบัติ ย่อมเห็นเทวดาได้ในเวลา (ที่เทวดามาเฝ้า)

910.

๙๑๐.

‘‘අන්නභාරො පුරෙ ආසිං, දලිද්දො ඝාසහාරකො;

සමණං පටිපාදෙසිං, උපරිට්ඨං යසස්සිනං.

ในกาลก่อน เราเป็นคนเข็ญใจชื่ออันนภาระ เป็นคนรับจ้างหาบหญ้า ได้ถวายอาหารแก่พระปัจเจกพุทธเจ้าพระนามว่าอุปริฏฐะ ผู้มียศ

911.

๙๑๑.

‘‘සොම්හි සක්‍යකුලෙ ජාතො, අනුරුද්ධොති මං විදූ;

උපෙතො නච්චගීතෙහි, සම්මතාළප්පබොධනො.

เรานั้นเกิดในศากยสกุล ชนทั้งหลายรู้จักเราว่า อนุรุทธะ เราเพียบพร้อมด้วยการฟ้อนรำขับร้อง มีคนปลุกให้ตื่นด้วยเสียงประโคมและเสียงกรับ

912.

๙๑๒.

‘‘අථද්දසාසිං සම්බුද්ධං, සත්ථාරං අකුතොභයං;

තස්මිං චිත්තං පසාදෙත්වා, පබ්බජිං අනගාරියං.

ครั้งนั้น เราได้เห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้เป็นศาสดา ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ แล้วยังจิตให้เลื่อมใสในพระองค์นั้น บวชเป็นบรรพชิต

913.

๙๑๓.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, යත්ථ මෙ වුසිතං පුරෙ;

තාවතිංසෙසු දෙවෙසු, අට්ඨාසිං සක්කජාතියා.

เราระลึกถึงบุพเพนิวาสที่เคยอยู่มาในกาลก่อนได้ เราเคยเป็นท้าวสักกะอยู่ในหมู่เทพชั้นดาวดึงส์

914.

๙๑๔.

‘‘සත්තක්ඛත්තුං මනුස්සින්දො, අහං රජ්ජමකාරයිං;

චාතුරන්තො විජිතාවී, ජම්බුසණ්ඩස්ස ඉස්සරො;

අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන, ධම්මෙන අනුසාසයිං.

เราเป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงชนะทั่วปฐพีมีสมุทร ๔ เป็นที่สุด เป็นใหญ่ในชมพูทวีป ได้ครองราชสมบัติ ๗ ครั้ง ปกครองโดยธรรม ไม่ต้องใช้อาชญา ไม่ต้องใช้ศัสตรา

915.

๙๑๕.

‘‘ඉතො සත්ත තතො සත්ත, සංසාරානි චතුද්දස;

නිවාසමභිජානිස්සං, දෙවලොකෙ ඨිතා තදා.

เราท่องเที่ยวไป ๑๔ ครั้ง คือ จากโลกนี้ ๗ ครั้ง จากโลกนั้น ๗ ครั้ง ในกาลนั้น เมื่อเราอยู่ในเทวโลก ก็ระลึกถึงที่อยู่อาศัยได้

916.

๙๑๖.

‘‘පඤ්චඞ්ගිකෙ [Pg.338] සමාධිම්හි, සන්තෙ එකොදිභාවිතෙ;

පටිප්පස්සද්ධිලද්ධම්හි, දිබ්බචක්ඛු විසුජ්ඣි මෙ.

เมื่อสมาธิอันมีองค์ ๕ สงบระงับ เป็นสมาธิที่ทำให้เกิดเอกัคคตา ได้ความสงบระงับแล้ว ทิพพจักขุของเราก็บริสุทธิ์

917.

๙๑๗.

‘‘චුතූපපාතං ජානාමි, සත්තානං ආගතිං ගතිං;

ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවං, ඣානෙ පඤ්චඞ්ගිකෙ ඨිතො.

เราตั้งอยู่ในฌานมีองค์ ๕ ย่อมรู้จุติและอุบัติ การมาและการไปของสัตว์ทั้งหลาย ทั้งความเป็นอย่างนี้และความเป็นอย่างอื่น

918.

๙๑๘.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා…පෙ… භවනෙත්ති සමූහතා.

เราได้บำรุงพระศาสดาแล้ว...ฯลฯ...ตัณหาเครื่องนำไปสู่ภพ เราถอนขึ้นแล้ว

919.

๙๑๙.

‘‘වජ්ජීනං වෙළුවගාමෙ, අහං ජීවිතසඞ්ඛයා;

හෙට්ඨතො වෙළුගුම්බස්මිං, නිබ්බායිස්සං අනාසවො’’ති.

เราผู้ไม่มีอาสวะ จักปรินิพพานเพราะสิ้นชีวิต ที่โคนกอไผ่ ในหมู่บ้านเวฬุวะของชาววัชชี

… අනුරුද්ධො ථෙරො….

...พระอนุรุทธเถระ...

10. පාරාපරියත්ථෙරගාථා

๑๐. คาถาของพระปาราปริยเถระ

920.

๙๒๐.

සමණස්ස අහු චින්තා, පුප්ඵිතම්හි මහාවනෙ;

එකග්ගස්ස නිසින්නස්ස, පවිවිත්තස්ස ඣායිනො.

ความดำริได้เกิดขึ้นแก่สมณะผู้เพ่งฌาน ผู้สงัด มีอารมณ์เป็นหนึ่ง นั่งอยู่ในป่าใหญ่อันมีดอกไม้บานสะพรั่ง

921.

๙๒๑.

‘‘අඤ්ඤථා ලොකනාථම්හි, තිට්ඨන්තෙ පුරිසුත්තමෙ;

ඉරියං ආසි භික්ඛූනං, අඤ්ඤථා දානි දිස්සති.

เมื่อพระโลกนาถผู้บุรุษสูงสุดยังทรงพระชนม์อยู่ อิริยาบถของภิกษุทั้งหลายเป็นอย่างหนึ่ง แต่บัดนี้ปรากฏเป็นอีกอย่างหนึ่ง

922.

๙๒๒.

‘‘සීතවාතපරිත්තානං, හිරිකොපීනඡාදනං;

මත්තට්ඨියං අභුඤ්ජිංසු, සන්තුට්ඨා ඉතරීතරෙ.

(ภิกษุทั้งหลายในกาลก่อน) สันโดษด้วยปัจจัยตามมีตามได้ ใช้สอย (จีวร) เพียงเพื่อป้องกันลมหนาว และเพื่อปกปิดอวัยวะที่ให้เกิดความละอาย

923.

๙๒๓.

‘‘පණීතං යදි වා ලූඛං, අප්පං වා යදි වා බහුං;

යාපනත්ථං අභුඤ්ජිංසු, අගිද්ධා නාධිමුච්ඡිතා.

(ภิกษุเหล่านั้น) ฉันอาหารประณีตหรือเศร้าหมอง น้อยหรือมาก ก็เพียงเพื่อยังอัตภาพให้เป็นไป ไม่โลภ ไม่มัวเมา

924.

๙๒๔.

‘‘ජීවිතානං පරික්ඛාරෙ, භෙසජ්ජෙ අථ පච්චයෙ;

න බාළ්හං උස්සුකා ආසුං, යථා තෙ ආසවක්ඛයෙ.

ภิกษุเหล่านั้นไม่ได้ขวนขวายยิ่งในเภสัชและปัจจัยอันเป็นเครื่องบริหารชีวิต เหมือนที่ขวนขวายในความสิ้นไปแห่งอาสวะ

925.

๙๒๕.

‘‘අරඤ්ඤෙ රුක්ඛමූලෙසු, කන්දරාසු ගුහාසු ච;

විවෙකමනුබ්‍රූහන්තා, විහංසු තප්පරායනා.

ภิกษุเหล่านั้นมีวิเวกเป็นที่ไปในเบื้องหน้า บำเพ็ญวิเวกอยู่ในป่า โคนไม้ ซอกเขา และถ้ำ

926.

๙๒๖.

‘‘නීචා නිවිට්ඨා සුභරා, මුදූ අත්ථද්ධමානසා;

අබ්‍යාසෙකා අමුඛරා, අත්ථචින්තා වසානුගා.

(ภิกษุเหล่านั้น) เป็นผู้ถ่อมตน มีศรัทธาตั้งมั่น เลี้ยงง่าย อ่อนโยน มีใจไม่กระด้าง ไม่คลุกคลี ไม่ปากกล้า คิดถึงประโยชน์ อนุวัตรตามประโยชน์

927.

๙๒๗.

‘‘තතො පාසාදිකං ආසි, ගතං භුත්තං නිසෙවිතං;

සිනිද්ධා තෙලධාරාව, අහොසි ඉරියාපථො.

เพราะเหตุนั้น การไป การฉัน การใช้สอยเสนาสนะ (ของท่าน) จึงน่าเลื่อมใส อิริยาบถ (ของท่าน) ก็เรียบงามประดุจสายน้ำมัน

928.

๙๒๘.

‘‘සබ්බාසවපරික්ඛීණා, මහාඣායී මහාහිතා;

නිබ්බුතා දානි තෙ ථෙරා, පරිත්තා දානි තාදිසා.

พระเถระเหล่านั้นผู้มีอาสวะทั้งปวงสิ้นแล้ว มีฌานมาก มีประโยชน์ใหญ่ บัดนี้ปรินิพพานแล้ว บัดนี้พระเถระเช่นนั้นมีน้อย

929.

๙๒๙.

‘‘කුසලානඤ්ච [Pg.339] ධම්මානං, පඤ්ඤාය ච පරික්ඛයා;

සබ්බාකාරවරූපෙතං, ලුජ්ජතෙ ජිනසාසනං.

เพราะความสิ้นไปแห่งกุศลธรรมทั้งหลายและปัญญา พระศาสนาของพระชินเจ้าอันประกอบด้วยอาการอันประเสริฐทุกอย่างจึงเสื่อมไป

930.

๙๓๐.

‘‘පාපකානඤ්ච ධම්මානං, කිලෙසානඤ්ච යො උතු;

උපට්ඨිතා විවෙකාය, යෙ ච සද්ධම්මසෙසකා.

นี้เป็นสมัยแห่งบาปธรรมและกิเลสธรรมทั้งหลาย ส่วนผู้ใดปรารภความเพียรเพื่อวิเวก ผู้นั้นชื่อว่ายังมีสัทธรรมเหลืออยู่

931.

๙๓๑.

‘‘තෙ කිලෙසා පවඩ්ඪන්තා, ආවිසන්ති බහුං ජනං;

කීළන්ති මඤ්ඤෙ බාලෙහි, උම්මත්තෙහිව රක්ඛසා.

กิเลสเหล่านั้นเจริญขึ้นแล้ว ย่อมเข้าสิงคนเป็นอันมาก เราเข้าใจว่า (กิเลส) ย่อมเล่นหัวกับคนพาลทั้งหลาย ดุจพวกรากษสเล่นหัวกับคนบ้าฉะนั้น

932.

๙๓๒.

‘‘කිලෙසෙහාභිභූතා තෙ, තෙන තෙන විධාවිතා;

නරා කිලෙසවත්ථූසු, සසඞ්ගාමෙව ඝොසිතෙ.

นรชนเหล่านั้นถูกกิเลสครอบงำแล้ว ย่อมวิ่งพล่านไปในอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งกิเลสนั้นๆ เหมือนทหารวิ่งพล่านไปในสนามรบเมื่อมีเสียงประกาศศึก

933.

๙๓๓.

‘‘පරිච්චජිත්වා සද්ධම්මං, අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි භණ්ඩරෙ;

දිට්ඨිගතානි අන්වෙන්තා, ඉදං සෙය්‍යොති මඤ්ඤරෙ.

(พวกเขา) ละทิ้งพระสัทธรรมแล้ว ย่อมทะเลาะกันและกัน ไล่ตามทิฏฐิต่างๆ สำคัญว่า ‘ทิฏฐินี้ประเสริฐกว่า’

934.

๙๓๔.

‘‘ධනඤ්ච පුත්තං භරියඤ්ච, ඡඩ්ඩයිත්වාන නිග්ගතා;

කටච්ඡුභික්ඛහෙතූපි, අකිච්ඡානි නිසෙවරෙ.

ภิกษุทั้งหลายสละทรัพย์ บุตร และภรรยา ออกบวชแล้ว แม้เพราะเหตุแห่งภิกษาเพียงทัพพีหนึ่ง ก็ยังประกอบกิจที่ไม่สมควร

935.

๙๓๕.

‘‘උදරාවදෙහකං භුත්වා, සයන්තුත්තානසෙය්‍යකා;

කථං වත්තෙන්ති පටිබුද්ධා, යා කථා සත්ථුගරහිතා.

ภิกษุเหล่านั้นฉันจนเต็มท้องแล้ว นอนหงายอยู่ ตื่นขึ้นแล้ว ย่อมกล่าวแต่วาจาที่พระศาสดาทรงติเตียน

936.

๙๓๖.

‘‘සබ්බකාරුකසිප්පානි, චිත්තිං කත්වාන සික්ඛරෙ;

අවූපසන්තා අජ්ඣත්තං, සාමඤ්ඤත්ථොති අච්ඡති.

ภิกษุเหล่านั้นมีจิตไม่สงบภายใน ทำความพอใจในศิลปะของช่างทุกอย่างแล้วเล่าเรียนอยู่ ส่วนสาระแห่งสมณธรรมย่อมมีอยู่ต่างหาก

937.

๙๓๗.

‘‘මත්තිකං තෙලචුණ්ණඤ්ච, උදකාසනභොජනං;

ගිහීනං උපනාමෙන්ති, ආකඞ්ඛන්තා බහුත්තරං.

ภิกษุเหล่านั้นหวังจะได้ให้มากยิ่งขึ้น จึงน้อมนำดินสอพอง น้ำมันและจุรณ น้ำ ที่นั่งและโภชนะเข้าไปให้แก่พวกคฤหัสถ์

938.

๙๓๘.

‘‘දන්තපොනං කපිත්ථඤ්ච, පුප්ඵං ඛාදනියානි ච;

පිණ්ඩපාතෙ ච සම්පන්නෙ, අම්බෙ ආමලකානි ච.

(ภิกษุเหล่านั้นน้อมนำ) ไม้ชำระฟัน ผลมะขวิด ดอกไม้ ของควรเคี้ยว และบิณฑบาตที่สมบูรณ์ ทั้งมะม่วงและมะขามป้อม (เข้าไปให้แก่พวกคฤหัสถ์)

939.

๙๓๙.

‘‘භෙසජ්ජෙසු යථා වෙජ්ජා, කිච්චාකිච්චෙ යථා ගිහී;

ගණිකාව විභූසායං, ඉස්සරෙ ඛත්තියා යථා.

ภิกษุเหล่านั้นประพฤติตนในเรื่องเภสัชเหมือนพวกหมอ ในเรื่องกิจที่ควรทำและไม่ควรทำเหมือนพวกคฤหัสถ์ ในเรื่องการประดับประดาเหมือนหญิงแพศยา ในเรื่องความเป็นใหญ่เหมือนพระราชา

940.

๙๔๐.

‘‘නෙකතිකා වඤ්චනිකා, කූටසක්ඛී අපාටුකා;

බහූහි පරිකප්පෙහි, ආමිසං පරිභුඤ්ජරෙ.

ภิกษุเหล่านั้นเป็นคนโกง เป็นคนหลอกลวง เป็นพยานเท็จ ไม่ระวังตน ย่อมบริโภคอามิสด้วยกลอุบายหลายอย่าง

941.

๙๔๑.

‘‘ලෙසකප්පෙ පරියායෙ, පරිකප්පෙනුධාවිතා;

ජීවිකත්ථා උපායෙන, සඞ්කඩ්ඪන්ති බහුං ධනං.

ภิกษุเหล่านั้นวิ่งเต้นไปตามเลศนัย ตามปริยาย และตามกลอุบาย เพราะเหตุแห่งการเลี้ยงชีพ จึงรวบรวมทรัพย์ไว้เป็นอันมากด้วยอุบาย

942.

๙๔๒.

‘‘උපට්ඨාපෙන්ති [Pg.340] පරිසං, කම්මතො නො ච ධම්මතො;

ධම්මං පරෙසං දෙසෙන්ති, ලාභතො නො ච අත්ථතො.

ภิกษุเหล่านั้นให้บริษัทบำรุงตนเพราะอาศัยการงาน แต่หาใช่เพราะอาศัยธรรมไม่, ย่อมแสดงธรรมแก่ผู้อื่นเพราะอาศัยลาภ แต่หาใช่เพราะอาศัยประโยชน์ไม่

943.

๙๔๓.

‘‘සඞ්ඝලාභස්ස භණ්ඩන්ති, සඞ්ඝතො පරිබාහිරා;

පරලාභොපජීවන්තා, අහිරීකා න ලජ්ජරෙ.

ภิกษุเหล่านั้นเป็นคนนอกสงฆ์ ย่อมทะเลาะกันเพราะเหตุแห่งลาภของสงฆ์ เป็นผู้ไม่มีความละอาย เลี้ยงชีพด้วยลาภของผู้อื่น จึงไม่รู้สึกละอาย

944.

๙๔๔.

‘‘නානුයුත්තා තථා එකෙ, මුණ්ඩා සඞ්ඝාටිපාරුතා;

සම්භාවනංයෙවිච්ඡන්ති, ලාභසක්කාරමුච්ඡිතා.

ภิกษุบางพวกในธรรมวินัยนี้ก็ฉันนั้น ไม่ได้ประกอบความเพียร เป็นแต่โล้น ห่มสังฆาฏิ มัวเมาในลาภและสักการะ ย่อมปรารถนาแต่การยกย่องเท่านั้น

945.

๙๔๕.

‘‘එවං නානප්පයාතම්හි, න දානි සුකරං තථා;

අඵුසිතං වා ඵුසිතුං, ඵුසිතං වානුරක්ඛිතුං.

เมื่อเป็นไปต่างๆ กันอย่างนี้ บัดนี้ การที่จะบรรลุคุณที่ยังไม่บรรลุ หรือการที่จะรักษาคุณที่บรรลุแล้วไว้ ไม่ใช่ทำได้ง่ายเหมือนอย่างนั้น

946.

๙๔๖.

‘‘යථා කණ්ටකට්ඨානම්හි, චරෙය්‍ය අනුපාහනො;

සතිං උපට්ඨපෙත්වාන, එවං ගාමෙ මුනී චරෙ.

บุรุษผู้ไม่สวมรองเท้า พึงเที่ยวไปในที่มีหนามฉันใด มุนีก็พึงตั้งสติไว้แล้วเที่ยวไปในบ้านฉันนั้น

947.

๙๔๗.

‘‘සරිත්වා පුබ්බකෙ යොගී, තෙසං වත්තමනුස්සරං;

කිඤ්චාපි පච්ඡිමො කාලො, ඵුසෙය්‍ය අමතං පදං.

บุคคลพึงระลึกถึงพวกโยคีในปางก่อน ตามระลึกถึงวัตรของท่านเหล่านั้น แม้จะเป็นกาลภายหลัง ก็พึงบรรลุอมตบทได้

948.

๙๔๘.

‘‘ඉදං වත්වා සාලවනෙ, සමණො භාවිතින්ද්‍රියො;

බ්‍රාහ්මණො පරිනිබ්බායී, ඉසි ඛීණපුනබ්භවො’’ති.

พระสมณะผู้มีอินทรีย์อบรมแล้ว เป็นพราหมณ์ เป็นฤๅษี มีภพใหม่สิ้นแล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้ปรินิพพานในป่าสาละ

… පාරාපරියො ථෙරො….

พระปาราปริยเถระ

වීසතිනිපාතො නිට්ඨිතො.

วีสตินิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

หัวข้อประจำหมวดนั้น คือ

අධිමුත්තො පාරාපරියො, තෙලකානි රට්ඨපාලො;

මාලුක්‍යසෙලො භද්දියො, අඞ්ගුලි දිබ්බචක්ඛුකො.

พระอธิมุตตเถระ พระปาราปริยเถระ พระเตลกาลิเถระ พระรัฏฐปาลเถระ พระมาลุงกยบุตรเถระ พระเสลเถระ พระภัททิยเถระ พระองคุลิมาลเถระ พระอนุรุทธเถระผู้มีทิพยจักษุ

පාරාපරියො දසෙතෙ, වීසම්හි පරිකිත්තිතා;

ගාථායො ද්වෙ සතා හොන්ති, පඤ්චතාලීස උත්තරින්ති.

พระเถระ ๑๐ รูปเหล่านี้ คือ พระปาราปริยเถระ ท่านประกาศไว้ในวีสตินิบาต คาถามี ๒๐๐ คาถา และยังมีคาถาเกินอีก ๔๕ คาถา

17. තිංසනිපාතො

๑๗. ติงสนิบาต

1. ඵුස්සත්ථෙරගාථා

๑. คาถาทั้งหลายของพระปุสสเถระ

949.

๙๔๙.

පාසාදිකෙ [Pg.341] බහූ දිස්වා, භාවිතත්තෙ සුසංවුතෙ;

ඉසි පණ්ඩරසගොත්තො, අපුච්ඡි ඵුස්සසව්හයං.

ฤๅษีปัณฑรสโคตร เห็นภิกษุจำนวนมากผู้น่าเลื่อมใส มีตนอบรมแล้ว สำรวมดีแล้ว จึงได้ทูลถามท่านผู้มีชื่อว่าปุสสะ

950.

๙๕๐.

‘‘කිංඡන්දා කිමධිප්පායා, කිමාකප්පා භවිස්සරෙ;

අනාගතම්හි කාලම්හි, තං මෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතො’’.

ในอนาคตกาล ภิกษุทั้งหลายจักเป็นผู้มีความพอใจอย่างไร มีความมุ่งหมายอย่างไร มีกิริยาอาการอย่างไร ข้าพเจ้าทูลถามแล้ว ขอท่านจงบอกความนั้นแก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด

951.

๙๕๑.

‘‘සුණොහි වචනං මය්හං, ඉසිපණ්ඩරසව්හය;

සක්කච්චං උපධාරෙහි, ආචික්ඛිස්සාම්‍යනාගතං.

ดูก่อนฤๅษีผู้มีชื่อว่าปัณฑระ ท่านจงฟังคำของเรา จงตั้งใจฟังโดยเคารพ เราจักบอกเรื่องราวในอนาคต

952.

๙๕๒.

‘‘කොධනා උපනාහී ච, මක්ඛී ථම්භී සඨා බහූ;

උස්සුකී නානාවාදා ච, භවිස්සන්ති අනාගතෙ.

ในอนาคตกาล ภิกษุจำนวนมากจักเป็นผู้มักโกรธ ผูกโกรธ ลบหลู่คุณท่าน แข็งกระด้าง โอ้อวด ริษยา และมีวาทะต่างๆ กัน

953.

๙๕๓.

‘‘අඤ්ඤාතමානිනො ධම්මෙ, ගම්භීරෙ තීරගොචරා;

ලහුකා අගරු ධම්මෙ, අඤ්ඤමඤ්ඤමගාරවා.

ภิกษุทั้งหลายจักสำคัญตนว่ารู้ในธรรมอันลึกซึ้ง แต่มีธรรมฝ่ายต่ำเป็นโคจร จักเป็นคนเบา ไม่เคารพในธรรม และไม่เคารพซึ่งกันและกัน

954.

๙๕๔.

‘‘බහූ ආදීනවා ලොකෙ, උප්පජ්ජිස්සන්ත්‍යනාගතෙ;

සුදෙසිතං ඉමං ධම්මං, කිලෙසෙස්සන්ති දුම්මතී.

ในอนาคตกาล โทษจำนวนมากจักเกิดขึ้นในโลก ภิกษุผู้มีปัญญาทรามจักทำธรรมที่เราแสดงไว้ดีแล้วนี้ให้เศร้าหมอง

955.

๙๕๕.

‘‘ගුණහීනාපි සඞ්ඝම්හි, වොහරන්තා විසාරදා;

බලවන්තො භවිස්සන්ති, මුඛරා අස්සුතාවිනො.

ถึงแม้ภิกษุผู้ทรามคุณ ก็จักเป็นผู้แกล้วกล้าพูดในท่ามกลางสงฆ์ จักเป็นผู้ปากกล้า ไม่ได้สดับ แต่กลับมีกำลัง

956.

๙๕๖.

‘‘ගුණවන්තොපි සඞ්ඝම්හි, වොහරන්තා යථාත්ථතො;

දුබ්බලා තෙ භවිස්සන්ති, හිරීමනා අනත්ථිකා.

ส่วนภิกษุผู้มีคุณธรรม เมื่อกล่าวถ้อยคำตามความเป็นจริงในท่ามกลางสงฆ์ ก็จักเป็นผู้มีกำลังน้อย เพราะท่านมีความละอายและไม่ต้องการแก่งแย่ง

957.

๙๕๗.

‘‘රජතං ජාතරූපඤ්ච, ඛෙත්තං වත්ථුමජෙළකං;

දාසිදාසඤ්ච දුම්මෙධා, සාදියිස්සන්ත්‍යනාගතෙ.

ในอนาคต ภิกษุผู้มีปัญญาทรามทั้งหลาย จักยินดีรับเงินและทอง ที่นา ที่สวน แพะแกะ ทั้งทาสหญิงและทาสชาย

958.

๙๕๘.

‘‘උජ්ඣානසඤ්ඤිනො බාලා, සීලෙසු අසමාහිතා;

උන්නළා විචරිස්සන්ති, කලහාභිරතා මගා.

ภิกษุพาลทั้งหลาย มีความสำคัญในการติเตียน ไม่ตั้งมั่นในศีล มีมานะสูง ทะนงตน ยินดีในการทะเลาะวิวาท จักเที่ยวไปเหมือนพวกเนื้อ

959.

๙๕๙.

‘‘උද්ධතා ච භවිස්සන්ති, නීලචීවරපාරුතා;

කුහා ථද්ධා ලපා සිඞ්ගී, චරිස්සන්ත්‍යරියා විය.

ภิกษุทั้งหลายจักเป็นผู้มีจิตฟุ้งซ่าน ห่มจีวรสีเขียวคล้ำ เป็นผู้หลอกลวง กระด้าง พูดเพ้อเจ้อ มีกิเลสปรากฏดุจเขาสัตว์ เที่ยวไปประหนึ่งว่าเป็นพระอริยะ

960.

๙๖๐.

‘‘තෙලසණ්ඨෙහි කෙසෙහි, චපලා අඤ්ජනක්ඛිකා;

රථියාය ගමිස්සන්ති, දන්තවණ්ණිකපාරුතා.

ภิกษุทั้งหลายมีผมชโลมด้วยน้ำมัน มีความคะนอง มีนัยน์ตาหยอดด้วยยา ห่มจีวรสีดังสีงาช้าง จักเดินไปตามถนน

961.

๙๖๑.

‘‘අජෙගුච්ඡං [Pg.342] විමුත්තෙහි, සුරත්තං අරහද්ධජං;

ජිගුච්ඡිස්සන්ති කාසාවං, ඔදාතෙසු සමුච්ඡිතා.

ภิกษุทั้งหลายผู้หมกมุ่นในผ้าขาว จักพากันรังเกียจผ้ากาสาวะอันเป็นธงชัยของพระอรหันต์ ซึ่งท่านผู้หลุดพ้นแล้วไม่รังเกียจ อันเขาเย็บย้อมดีแล้ว

962.

๙๖๒.

‘‘ලාභකාමා භවිස්සන්ති, කුසීතා හීනවීරියා;

කිච්ඡන්තා වනපත්ථානි, ගාමන්තෙසු වසිස්සරෙ.

ภิกษุทั้งหลายจักเป็นผู้ใคร่ลาภ เกียจคร้าน มีความเพียรเลวทราม ลำบากใจอยู่ในเสนาสนะป่า จักอยู่ในที่ใกล้บ้าน

963.

๙๖๓.

‘‘යෙ යෙ ලාභං ලභිස්සන්ති, මිච්ඡාජීවරතා සදා;

තෙ තෙව අනුසික්ඛන්තා, භජිස්සන්ති අසංයතා.

ภิกษุเหล่าใด ยินดีในมิจฉาอาชีวะทุกเมื่อ จักได้ลาภ ภิกษุผู้ไม่สำรวมทั้งหลาย เลียนแบบภิกษุเหล่านั้น จักคบหา (เข้าใกล้ราชตระกูลเป็นต้น)

964.

๙๖๔.

‘‘යෙ යෙ අලාභිනො ලාභං, න තෙ පුජ්ජා භවිස්සරෙ;

සුපෙසලෙපි තෙ ධීරෙ, සෙවිස්සන්ති න තෙ තදා.

ภิกษุเหล่าใดไม่มีลาภ ภิกษุเหล่านั้นจักไม่เป็นที่บูชาในกาลนั้น ภิกษุทั้งหลายจักไม่คบหาภิกษุผู้มีปรีชา มีศีลเป็นที่รักยิ่งเหล่านั้น

965.

๙๖๕.

‘‘මිලක්ඛුරජනං රත්තං, ගරහන්තා සකං ධජං;

තිත්ථියානං ධජං කෙචි, ධාරිස්සන්ත්‍යවදාතකං.

ภิกษุบางพวกติเตียนธงชัยของตน คือผ้าที่ย้อมด้วยน้ำฝาด จักทรงไว้ซึ่งผ้าขาวอันเป็นธงชัยของพวกเดียรถีย์

966.

๙๖๖.

‘‘අගාරවො ච කාසාවෙ, තදා තෙසං භවිස්සති;

පටිසඞ්ඛා ච කාසාවෙ, භික්ඛූනං න භවිස්සති.

ในกาลนั้น ภิกษุเหล่านั้นจักไม่มีความเคารพในผ้ากาสาวะ และภิกษุทั้งหลายจักไม่มีแม้การพิจารณาผ้ากาสาวะ

967.

๙๖๗.

‘‘අභිභූතස්ස දුක්ඛෙන, සල්ලවිද්ධස්ස රුප්පතො;

පටිසඞ්ඛා මහාඝොරා, නාගස්සාසි අචින්තියා.

พญาช้างฉัททันต์ผู้ถูกลูกศรอาบยาพิษเสียบแทง ถูกทุกข์ครอบงำ กระสับกระส่ายอยู่ ได้เกิดความพิจารณาอันน่าสะพรึงกลัวอย่างยิ่ง ที่ใครๆ คิดไม่ได้

968.

๙๖๘.

‘‘ඡද්දන්තො හි තදා දිස්වා, සුරත්තං අරහද්ධජං;

තාවදෙව භණී ගාථා, ගජො අත්ථොපසංහිතා’’.

ในกาลนั้น พญาช้างฉัททันต์เห็นผ้ากาสาวะอันเป็นธงชัยของพระอรหันต์ ซึ่งย้อมดีแล้ว จึงได้กล่าวคาถาทั้งหลายที่ประกอบด้วยประโยชน์ในขณะนั้นนั่นเอง

969.

๙๖๙.

‘‘අනික්කසාවො කාසාවං, යො වත්ථං පරිධස්සති ;

අපෙතො දමසච්චෙන, න සො කාසාවමරහති.

ผู้ใดยังมีกิเลสเพียงดังน้ำฝาด ปราศจากทมะและสัจจะ จักนุ่งห่มผ้ากาสาวะ ผู้นั้นไม่ควรซึ่งผ้ากาสาวะ

970.

๙๗๐.

‘‘යො ච වන්තකාසාවස්ස, සීලෙසු සුසමාහිතො;

උපෙතො දමසච්චෙන, ස වෙ කාසාවමරහති.

ส่วนผู้ใดมีกิเลสเพียงดังน้ำฝาดอันคายแล้ว ตั้งมั่นดีแล้วในศีลทั้งหลาย ประกอบด้วยทมะและสัจจะ ผู้นั้นแลย่อมควรซึ่งผ้ากาสาวะ

971.

๙๗๑.

‘‘විපන්නසීලො දුම්මෙධො, පාකටො කාමකාරියො;

විබ්භන්තචිත්තො නිස්සුක්කො, න සො කාසාවමරහති.

ผู้ใดมีศีลวิบัติ มีปัญญาทราม ปรากฏว่าเป็นคนทุศีล ทำตามความใคร่ มีจิตฟุ้งซ่าน ปราศจากคุณธรรมขาวสะอาด ผู้นั้นไม่ควรซึ่งผ้ากาสาวะ

972.

๙๗๒.

‘‘යො ච සීලෙන සම්පන්නො, වීතරාගො සමාහිතො;

ඔදාතමනසඞ්කප්පො, ස වෙ කාසාවමරහති.

ส่วนผู้ใดสมบูรณ์ด้วยศีล มีราคะไปปราศแล้ว มีจิตตั้งมั่น มีความดำริแห่งใจอันผ่องแผ้ว ผู้นั้นแลย่อมควรซึ่งผ้ากาสาวะ

973.

๙๗๓.

‘‘උද්ධතො උන්නළො බාලො, සීලං යස්ස න විජ්ජති;

ඔදාතකං අරහති, කාසාවං කිං කරිස්සති.

ผู้ใดมีจิตฟุ้งซ่าน มีมานะสูง เป็นพาล ไม่มีศีลอยู่ ผู้นั้นควรแต่ผ้าขาว ผ้ากาสาวะจักทำอะไรได้

974.

๙๗๔.

‘‘භික්ඛූ [Pg.343] ච භික්ඛුනියො ච, දුට්ඨචිත්තා අනාදරා;

තාදීනං මෙත්තචිත්තානං, නිග්ගණ්හිස්සන්ත්‍යනාගතෙ.

ในอนาคต ภิกษุและภิกษุณีทั้งหลาย มีจิตถูกประทุษร้าย ไม่มีความเอื้อเฟื้อ จักข่มขี่ท่านผู้คงที่ ผู้มีจิตประกอบด้วยเมตตา

975.

๙๗๕.

‘‘සික්ඛාපෙන්තාපි ථෙරෙහි, බාලා චීවරධාරණං;

න සුණිස්සන්ති දුම්මෙධා, පාකටා කාමකාරියා.

ภิกษุพาลผู้มีปัญญาทราม ปรากฏว่าเป็นคนทุศีล ทำตามความใคร่ทั้งหลาย แม้เมื่อพระเถระทั้งหลายสอนเรื่องการทรงจีวร ก็จักไม่เชื่อฟัง

976.

๙๗๖.

‘‘තෙ තථා සික්ඛිතා බාලා, අඤ්ඤමඤ්ඤං අගාරවා;

නාදියිස්සන්තුපජ්ඣායෙ, ඛළුඞ්කො විය සාරථිං.

ภิกษุพาลเหล่านั้น แม้พระอุปัชฌาย์จะฝึกสอนอยู่อย่างนั้น ก็ไม่มีความเคารพในกันและกัน จักไม่เอื้อเฟื้อต่ออุปัชฌาย์ เหมือนม้าเลวที่ไม่เอื้อเฟื้อต่อนายสารถี ฉะนั้น

977.

๙๗๗.

‘‘එවං අනාගතද්ධානං, පටිපත්ති භවිස්සති;

භික්ඛූනං භික්ඛුනීනඤ්ච, පත්තෙ කාලම්හි පච්ඡිමෙ.

เมื่อกาลสุดท้ายในอนาคตมาถึง ปฏิปทาของภิกษุและภิกษุณีทั้งหลาย จักเป็นไปอย่างนี้

978.

๙๗๘.

‘‘පුරා ආගච්ඡතෙ එතං, අනාගතං මහබ්භයං;

සුබ්බචා හොථ සඛිලා, අඤ්ඤමඤ්ඤං සගාරවා.

ก่อนที่ภัยใหญ่นี้ในอนาคตจะมาถึง ท่านทั้งหลายจงเป็นผู้ว่าง่าย มีวาจาอ่อนหวาน มีความเคารพในกันและกันเถิด

979.

๙๗๙.

‘‘මෙත්තචිත්තා කාරුණිකා, හොථ සීලෙසු සංවුතා;

ආරද්ධවීරියා පහිතත්තා, නිච්චං දළ්හපරක්කමා.

ท่านทั้งหลายจงเป็นผู้มีจิตประกอบด้วยเมตตา มีความกรุณา สำรวมในศีลทั้งหลาย ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้วในพระนิพพาน มีความบากบั่นมั่นคงเป็นนิตย์เถิด

980.

๙๘๐.

‘‘පමාදං භයතො දිස්වා, අප්පමාදඤ්ච ඛෙමතො;

භාවෙථට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, ඵුසන්තා අමතං පද’’න්ති.

ท่านทั้งหลายจงเห็นความประมาทโดยความเป็นภัย และเห็นความไม่ประมาทโดยความเกษมแล้ว จงเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ สัมผัสอมตบทเถิด

… ඵුස්සො ථෙරො….

พระผุสสเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้...

2. සාරිපුත්තත්ථෙරගාථා

๒. คาถาทั้งหลายของพระสารีบุตรเถระ

981.

๙๘๑.

‘‘යථාචාරී යථාසතො සතීමා, යතසඞ්කප්පජ්ඣායි අප්පමත්තො;

අජ්ඣත්තරතො සමාහිතත්තො, එකො සන්තුසිතො තමාහු භික්ඛුං.

ผู้ใดมีปกติประพฤติและมีสติอยู่ มีสติ มีความดำริอันสำรวมแล้ว มีปกติเพ่งฌาน ไม่ประมาท ยินดีในธรรมภายใน มีตนตั้งมั่นแล้ว อยู่ผู้เดียว สันโดษ บัณฑิตทั้งหลายเรียกผู้นั้นว่าภิกษุ

982.

๙๘๒.

‘‘අල්ලං සුක්ඛං වා භුඤ්ජන්තො, න බාළ්හං සුහිතො සියා;

ඌනූදරො මිතාහාරො, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ.

ภิกษุเมื่อฉันอาหารเปียกหรือแห้ง ไม่พึงอิ่มจนเกินไป พึงเป็นผู้มีท้องพร่อง มีอาหารพอประมาณ มีสติเที่ยวไป

983.

๙๘๓.

‘‘චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ, අභුත්වා උදකං පිවෙ;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

ภิกษุไม่พึงฉันอาหาร ๔-๕ คำ แล้วพึงดื่มน้ำ นี้เป็นการเพียงพอเพื่อความอยู่ผาสุกของภิกษุผู้มีตนส่งไปแล้วในพระนิพพาน

984.

๙๘๔.

‘‘කප්පියං තං චෙ ඡාදෙති, චීවරං ඉදමත්ථිකං ;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

ถ้าภิกษุพึงใช้สอยจีวรที่สมควรนี้ ซึ่งมีประโยชน์เพียงเท่านี้ (คือป้องกันความหนาวเป็นต้น) นี้เป็นการเพียงพอเพื่อความอยู่ผาสุกของภิกษุผู้มีตนส่งไปแล้วในพระนิพพาน

985.

๙๘๕.

‘‘පල්ලඞ්කෙන [Pg.344] නිසින්නස්ස, ජණ්ණුකෙ නාභිවස්සති;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

สำหรับภิกษุผู้มีตนส่งไปแล้ว นั่งขัดสมาธิอยู่ ฝนย่อมไม่รดเข่าทั้งสองได้ (เสนาสนะเพียงเท่านี้) ก็เพียงพอเพื่อการอยู่ผาสุก

986.

๙๘๖.

‘‘යො සුඛං දුක්ඛතො අද්ද, දුක්ඛමද්දක්ඛි සල්ලතො;

උභයන්තරෙන නාහොසි, කෙන ලොකස්මි කිං සියා.

ผู้ใดเห็นสุขว่าเป็นทุกข์ เห็นทุกข์ว่าเป็นลูกศร และไม่เป็นอะไรในระหว่างสุขและทุกข์ทั้งสองนั้น ผู้นั้นจะพึงเป็นอะไรในโลกเพราะอะไรเล่า

987.

๙๘๗.

‘‘මා මෙ කදාචි පාපිච්ඡො, කුසීතො හීනවීරියො;

අප්පස්සුතො අනාදරො, කෙන ලොකස්මි කිං සියා.

คนมีความปรารถนาลามก เกียจคร้าน มีความเพียรเลว เป็นพหูสูตน้อย ไม่เอื้อเฟื้อ อย่าได้มีแก่เราในกาลไหนๆ เลย ในโลกนี้ จะมีอะไรแก่คนเช่นนั้นได้เพราะอะไรเล่า

988.

๙๘๘.

‘‘බහුස්සුතො ච මෙධාවී, සීලෙසු සුසමාහිතො;

චෙතොසමථමනුයුත්තො, අපි මුද්ධනි තිට්ඨතු.

ส่วนผู้ที่เป็นพหูสูต มีปัญญา ตั้งมั่นดีในศีล ประกอบเนืองๆ ซึ่งเจโตสมถะ ผู้นั้นพึงตั้งอยู่บนศีรษะของเราก็ได้

989.

๙๘๙.

‘‘යො පපඤ්චමනුයුත්තො, පපඤ්චාභිරතො මගො;

විරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තරං.

ผู้ใดประกอบเนืองๆ ซึ่งปปัญจธรรม ยินดีในปปัญจธรรม เป็นดุจสัตว์ป่า ผู้นั้นย่อมคลาดจากพระนิพพานอันเป็นแดนเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยม

990.

๙๙๐.

‘‘යො ච පපඤ්චං හිත්වාන, නිප්පපඤ්චපථෙ රතො;

ආරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තරං.

ส่วนผู้ใดละปปัญจธรรมแล้ว ยินดีในทางที่ไม่มีปปัญจธรรม ผู้นั้นย่อมบรรลุพระนิพพานอันเป็นแดนเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยม

991.

๙๙๑.

‘‘ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, නින්නෙ වා යදි වා ථලෙ;

යත්ථ අරහන්තො විහරන්ති, තං භූමිරාමණෙය්‍යකං.

พระอรหันต์ทั้งหลายอยู่ในที่ใด คือ ในบ้านก็ตาม ในป่าก็ตาม ในที่ลุ่มก็ตาม ในที่ดอนก็ตาม ที่นั้นเป็นภูมิสถานน่ารื่นรมย์

992.

๙๙๒.

‘‘රමණීයානි අරඤ්ඤානි, යත්ථ න රමතී ජනො;

වීතරාගා රමිස්සන්ති, න තෙ කාමගවෙසිනො.

ป่าเป็นที่น่ารื่นรมย์ แต่ปุถุชนไม่ยินดีในป่านั้น ส่วนท่านผู้ปราศจากราคะจักยินดี (ในป่านั้น) เพราะท่านเหล่านั้นไม่ใช่ผู้แสวงหากาม

993.

๙๙๓.

‘‘නිධීනංව පවත්තාරං, යං පස්සෙ වජ්ජදස්සිනං;

නිග්ගය්හවාදිං මෙධාවිං, තාදිසං පණ්ඩිතං භජෙ;

තාදිසං භජමානස්ස, සෙය්‍යො හොති න පාපියො.

บุคคลพึงเห็นผู้มีปัญญา ผู้กล่าวข่มขี่ ผู้ชี้โทษว่า เป็นเช่นกับผู้บอกขุมทรัพย์ พึงคบบัณฑิตเช่นนั้น เพราะเมื่อคบหาบัณฑิตเช่นนั้นอยู่ ย่อมมีแต่คุณอันประเสริฐ ไม่มีโทษอันลามกเลย

994.

๙๙๔.

‘‘ඔවදෙය්‍යානුසාසෙය්‍ය, අසබ්භා ච නිවාරයෙ;

සතඤ්හි සො පියො හොති, අසතං හොති අප්පියො.

บัณฑิตพึงตักเตือน พร่ำสอน และพึงห้ามจากสิ่งที่ไม่ดี เพราะเขาย่อมเป็นที่รักของสัตบุรุษ แต่ไม่เป็นที่รักของอสัตบุรุษ

995.

๙๙๕.

‘‘අඤ්ඤස්ස භගවා බුද්ධො, ධම්මං දෙසෙසි චක්ඛුමා;

ධම්මෙ දෙසියමානම්හි, සොතමොධෙසිමත්ථිකො;

තං මෙ අමොඝං සවනං, විමුත්තොම්හි අනාසවො.

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าผู้มีพระจักษุ ทรงแสดงธรรมแก่ผู้อื่น เมื่อพระองค์ทรงแสดงธรรมอยู่ เราเป็นผู้ต้องการ ได้ตั้งใจฟังธรรมนั้น การฟังธรรมนั้นของเราไม่ไร้ผล เราเป็นผู้หลุดพ้น ไม่มีอาสวะ

996.

๙๙๖.

‘‘නෙව පුබ්බෙනිවාසාය, නපි දිබ්බස්ස චක්ඛුනො;

චෙතොපරියාය ඉද්ධියා, චුතියා උපපත්තියා;

සොතධාතුවිසුද්ධියා, පණිධී මෙ න විජ්ජති.

ความปรารถนาของเราไม่มีเพื่อปุพเพนิวาสานุสติญาณ ไม่มีเพื่อทิพยจักษุญาณ ไม่มีเพื่อเจโตปริยญาณ อิทธิฤทธิ์ การจุติ และการอุบัติ และไม่มีเพื่อความหมดจดแห่งโสตธาตุ

997.

๙๙๗.

‘‘රුක්ඛමූලංව [Pg.345] නිස්සාය, මුණ්ඩො සඞ්ඝාටිපාරුතො;

පඤ්ඤාය උත්තමො ථෙරො, උපතිස්සොව ඣායති.

พระเถระนามว่าอุปติสสะ ผู้มีศีรษะโล้น ครองผ้าสังฆาฏิ อาศัยโคนไม้ เป็นผู้สูงสุดด้วยปัญญา ย่อมเข้าฌานอยู่

998.

๙๙๘.

‘‘අවිතක්කං සමාපන්නො, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො;

අරියෙන තුණ්හීභාවෙන, උපෙතො හොති තාවදෙ.

พระสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เข้าสมาบัติที่ไม่มีวิตกแล้ว ในขณะนั้น ย่อมเข้าถึงความเป็นผู้มีปกติเงียบอย่างพระอริยะ

999.

๙๙๙.

‘‘යථාපි පබ්බතො සෙලො, අචලො සුප්පතිට්ඨිතො;

එවං මොහක්ඛයා භික්ඛු, පබ්බතොව න වෙධති.

ภูเขาศิลาไม่หวั่นไหว ตั้งมั่นดีแล้วฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้น เพราะสิ้นโมหะ ย่อมไม่หวั่นไหวเหมือนภูเขา

1000.

๑๐๐๐.

‘‘අනඞ්ගණස්ස පොසස්ස, නිච්චං සුචිගවෙසිනො;

වාලග්ගමත්තං පාපස්ස, අබ්භමත්තංව ඛායති.

บาปแม้ประมาณเท่าปลายขนทราย ย่อมปรากฏแก่บุรุษผู้ไม่มีกิเลสเครื่องเศร้าหมอง ผู้แสวงหาความหมดจดอยู่เป็นนิตย์ เหมือนปุยเมฆ

1001.

๑๐๐๑.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

නික්ඛිපිස්සං ඉමං කායං, සම්පජානො පතිස්සතො.

เราไม่เพลิดเพลินความตาย ไม่เพลิดเพลินชีวิต เรามีสติสัมปชัญญะ จักทอดทิ้งกายนี้ไป

1002.

๑๐๐๒.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, නිබ්බිසං භතකො යථා.

เราไม่เพลิดเพลินความตาย ไม่เพลิดเพลินชีวิต แต่เรารอคอยเวลา (ตาย) เหมือนลูกจ้างรอคอยค่าจ้าง

1003.

๑๐๐๓.

‘‘උභයෙන මිදං මරණමෙව, නාමරණං පච්ඡා වා පුරෙ වා;

පටිපජ්ජථ මා විනස්සථ, ඛණො වො මා උපච්චගා.

ความตายนี้มีได้ทั้ง ๒ ทาง คือ จะตายทีหลังหรือก่อนก็ได้ ไม่ใช่ว่าจะไม่ตาย ท่านทั้งหลายจงปฏิบัติเถิด อย่าพินาศไปเลย ขณะอย่าได้ล่วงเลยท่านทั้งหลายไป

1004.

๑๐๐๔.

‘‘නගරං යථා පච්චන්තං, ගුත්තං සන්තරබාහිරං;

එවං ගොපෙථ අත්තානං, ඛණො වො මා උපච්චගා;

ඛණාතීතා හි සොචන්ති, නිරයම්හි සමප්පිතා.

ท่านทั้งหลายจงคุ้มครองตน เหมือนชาวเมืองชายแดนคุ้มครองนครที่รักษาไว้ดีแล้วทั้งภายในและภายนอก ฉะนั้น ขณะอย่าได้ล่วงเลยท่านทั้งหลายไป เพราะผู้ที่ขณะล่วงเลยไปแล้ว จะเศร้าโศกอยู่ในนรก

1005.

๑๐๐๕.

‘‘උපසන්තො උපරතො, මන්තභාණී අනුද්ධතො;

ධුනාති පාපකෙ ධම්මෙ, දුමපත්තංව මාලුතො.

ภิกษุผู้สงบระงับ เว้นจากบาป พูดแต่คำที่สมควร ไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมขจัดบาปธรรมเสียได้ เหมือนลมพัดใบไม้

1006.

๑๐๐๖.

‘‘උපසන්තො උපරතො, මන්තභාණී අනුද්ධතො;

අප්පාසි පාපකෙ ධම්මෙ, දුමපත්තංව මාලුතො.

ภิกษุผู้สงบระงับ เว้นจากบาป พูดแต่คำที่สมควร ไม่ฟุ้งซ่าน ได้ขจัดบาปธรรมเสียแล้ว เหมือนลมพัดใบไม้

1007.

๑๐๐๗.

‘‘උපසන්තො අනායාසො, විප්පසන්නො අනාවිලො;

කල්‍යාණසීලො මෙධාවී, දුක්ඛස්සන්තකරො සියා.

ผู้มีปัญญา มีศีลดีงาม สงบระงับ ไม่มีความลำบาก มีใจผ่องใส ไม่ขุ่นมัว พึงทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

1008.

๑๐๐๘.

‘‘න විස්සසෙ එකතියෙසු එවං, අගාරිසු පබ්බජිතෙසු චාපි;

සාධූපි හුත්වා න අසාධු හොන්ති, අසාධු හුත්වා පුන සාධු හොන්ති.

ไม่พึงไว้วางใจในคนบางพวก แม้ในคฤหัสถ์และบรรพชิตอย่างนี้ คือ บางพวกเป็นคนดีแล้วกลับเป็นคนไม่ดี บางพวกเป็นคนไม่ดีแล้วกลับเป็นคนดีก็มี

1009.

๑๐๐๙.

‘‘කාමච්ඡන්දො [Pg.346] ච බ්‍යාපාදො, ථිනමිද්ධඤ්ච භික්ඛුනො;

උද්ධච්චං විචිකිච්ඡා ච, පඤ්චෙතෙ චිත්තකෙලිසා.

กามฉันทะ พยาบาท ถีนมิทธะ อุทธัจจะ และวิจิกิจฉา ธรรม ๕ ประการนี้เป็นเครื่องเศร้าหมองจิตของภิกษุ

1010.

๑๐๑๐.

‘‘යස්ස සක්කරියමානස්ස, අසක්කාරෙන චූභයං;

සමාධි න විකම්පති, අප්පමාදවිහාරිනො.

สมาธิของภิกษุผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาท ย่อมไม่หวั่นไหวเพราะเหตุทั้ง ๒ ประการ คือ เพราะสักการะและอสักการะ

1011.

๑๐๑๑.

‘‘තං ඣායිනං සාතතිකං, සුඛුමදිට්ඨිවිපස්සකං;

උපාදානක්ඛයාරාමං, ආහු සප්පුරිසො ඉති.

บัณฑิตทั้งหลายกล่าวท่านผู้เพ่งพินิจ มีความเห็นสุขุม เห็นแจ้งอยู่เนืองนิตย์ ยินดีในความสิ้นอุปาทานนั้น ว่าเป็นสัตบุรุษ

1012.

๑๐๑๒.

‘‘මහාසමුද්දො පථවී, පබ්බතො අනිලොපි ච;

උපමාය න යුජ්ජන්ති, සත්ථු වරවිමුත්තියා.

มหาสมุทร แผ่นดิน ภูเขา และแม้ลม ก็ไม่สมควรเป็นข้ออุปมาเปรียบกับวรวิมุตติของพระศาสดา

1013.

๑๐๑๓.

‘‘චක්කානුවත්තකො ථෙරො, මහාඤාණී සමාහිතො;

පථවාපග්ගිසමානො, න රජ්ජති න දුස්සති.

พระเถระผู้มีญาณใหญ่ มีใจตั้งมั่น เป็นผู้หมุนตามจักร คือ พระธรรมจักร เป็นเช่นกับแผ่นดิน น้ำ และไฟ ย่อมไม่ยินดี ไม่ยินร้าย

1014.

๑๐๑๔.

‘‘පඤ්ඤාපාරමිතං පත්තො, මහාබුද්ධි මහාමති;

අජළො ජළසමානො, සදා චරති නිබ්බුතො.

ท่านเป็นผู้ถึงฝั่งแห่งปัญญา มีปัญญามาก มีความรู้มาก ไม่โง่เขลา แต่เป็นเหมือนคนโง่เขลา ดับกิเลสแล้วเที่ยวไปอยู่เป็นนิตย์

1015.

๑๐๑๕.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා…පෙ… භවනෙත්ති සමූහතා.

เราได้อุปัฏฐากพระศาสดาแล้ว... ตัณหาผู้นำไปในภพ เราถอนขึ้นแล้ว

1016.

๑๐๑๖.

‘‘සම්පාදෙථප්පමාදෙන, එසා මෙ අනුසාසනී;

හන්දාහං පරිනිබ්බිස්සං, විප්පමුත්තොම්හි සබ්බධී’’ති.

ท่านทั้งหลายจงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด นี้เป็นอนุศาสนีของเรา เอาล่ะ เราจักปรินิพพานแล้ว เราเป็นผู้หลุดพ้นแล้วจากอุปธิทั้งปวง

… සාරිපුත්තො ථෙරො….

...พระสารีบุตรเถระ...

3. ආනන්දත්ථෙරගාථා

๓. คาถาท่านพระอานนทเถระ

1017.

๑๐๑๗.

‘‘පිසුණෙන ච කොධනෙන ච, මච්ඡරිනා ච විභූතනන්දිනා;

සඛිතං න කරෙය්‍ය පණ්ඩිතො, පාපො කාපුරිසෙන සඞ්ගමො.

บัณฑิตไม่พึงทำความเป็นสหายกับคนส่อเสียด คนมักโกรธ คนตระหนี่ และคนผู้ยินดีในความฉิบหาย (ของผู้อื่น) เพราะการสมาคมกับคนชั่วเป็นสิ่งเลวทราม

1018.

๑๐๑๘.

‘‘සද්ධෙන ච පෙසලෙන ච, පඤ්ඤවතා බහුස්සුතෙන ච;

සඛිතං කරෙය්‍ය පණ්ඩිතො, භද්දො සප්පුරිසෙන සඞ්ගමො.

บัณฑิตพึงทำความเป็นสหายกับผู้มีศรัทธา ผู้มีศีลอันน่ารัก ผู้มีปัญญา และผู้เป็นพหูสูต เพราะการสมาคมกับสัตบุรุษเป็นความดีงาม

1019.

๑๐๑๙.

‘‘පස්ස චිත්තකතං බිම්බං…පෙ… යස්ස නත්ථි ධුවං ඨිති.

จงดูอัตภาพอันวิจิตร...เถิด ซึ่งไม่มีความตั้งมั่นที่ยั่งยืนเลย

1020.

๑๐๒๐.

‘‘පස්ස චිත්තකතං බිම්බං…පෙ… වත්ථෙහි සොභති.

จงดูอัตภาพอันวิจิตร...เถิด ร่างกายนี้จะงดงามได้ก็พร้อมด้วยเสื้อผ้าอาภรณ์

1021.

๑๐๒๑.

‘‘අලත්තකකතා [Pg.347] …පෙ… නො ච පාරගවෙසිනො.

เท้าที่ทาด้วยครั่ง... พอที่จะให้คนพาลลุ่มหลงได้ แต่ไม่พอสำหรับผู้แสวงหาฝั่ง (คือพระนิพพาน)

1022.

๑๐๒๒.

‘‘අට්ඨපදකතා…පෙ… නො ච පාරගවෙසිනො.

ผมที่แต่งเป็น ๘ เปีย... พอที่จะให้คนพาลลุ่มหลงได้ แต่ไม่พอสำหรับผู้แสวงหาฝั่ง

1023.

๑๐๒๓.

‘‘අඤ්ජනීව නවා…පෙ… නො ච පාරගවෙසිනො.

ร่างกายอันเปื่อยเน่าที่ประดับตกแต่ง... ดุจผอบยาหยอดตาอันใหม่ที่วิจิตร พอที่จะให้คนพาลลุ่มหลงได้ แต่ไม่พอสำหรับผู้แสวงหาฝั่ง

1024.

๑๐๒๔.

‘‘බහුස්සුතො චිත්තකථී, බුද්ධස්ස පරිචාරකො;

පන්නභාරො විසඤ්ඤුත්තො, සෙය්‍යං කප්පෙති ගොතමො.

ท่านพระอานนท์โคตมโคตร ผู้เป็นพหูสูต มีถ้อยคำวิจิตร เป็นพุทธอุปัฏฐาก ได้ปลงภาระลงแล้ว ไม่ประกอบด้วยกิเลส ย่อมสำเร็จการนอน

1025.

๑๐๒๕.

‘‘ඛීණාසවො විසඤ්ඤුත්තො, සඞ්ගාතීතො සුනිබ්බුතො;

ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජාතිමරණපාරගූ.

ท่านเป็นผู้สิ้นอาสวะแล้ว ไม่ประกอบด้วยกิเลส ก้าวล่วงเครื่องข้องได้แล้ว ดับสนิทดีแล้ว ถึงฝั่งแห่งชาติและมรณะ ทรงไว้ซึ่งอัตภาพสุดท้าย

1026.

๑๐๒๖.

‘‘යස්මිං පතිට්ඨිතා ධම්මා, බුද්ධස්සාදිච්චබන්ධුනො;

නිබ්බානගමනෙ මග්ගෙ, සොයං තිට්ඨති ගොතමො.

ธรรมทั้งหลายของพระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ ตั้งมั่นแล้วในท่านผู้ใด ท่านพระอานนท์โคตมโคตรผู้นั้น ยืนอยู่แล้วในหนทางเป็นที่ไปสู่พระนิพพาน

1027.

๑๐๒๗.

‘‘ද්වාසීති බුද්ධතො ගණ්හිං, ද්වෙ සහස්සානි භික්ඛුතො;

චතුරාසීතිසහස්සානි, යෙ මෙ ධම්මා පවත්තිනො.

ข้าพเจ้าเรียนธรรมจากพระพุทธเจ้า ๘๒,๐๐๐ พระธรรมขันธ์ เรียนจากภิกษุ ๒,๐๐๐ พระธรรมขันธ์ ธรรม ๘๔,๐๐๐ พระธรรมขันธ์เหล่านั้น เป็นธรรมที่ข้าพเจ้าคล่องแคล่ว

1028.

๑๐๒๘.

‘‘අප්පස්සුතායං පුරිසො, බලිබද්දොව ජීරති;

මංසානි තස්ස වඩ්ඪන්ති, පඤ්ඤා තස්ස න වඩ්ඪති.

บุรุษผู้มีสุตะน้อยนี้ ย่อมแก่ไปเหมือนโคถึก เนื้อของเขาย่อมเจริญ แต่ปัญญาของเขาย่อมไม่เจริญ

1029.

๑๐๒๙.

‘‘බහුස්සුතො අප්පස්සුතං, යො සුතෙනාතිමඤ්ඤති;

අන්ධො පදීපධාරොව, තථෙව පටිභාති මං.

ผู้ใดเป็นพหูสูตแล้วดูหมิ่นผู้มีสุตะน้อยด้วยสุตะของตน ผู้นั้นย่อมปรากฏแก่เราเหมือนคนตาบอดถือประทีป ฉะนั้น

1030.

๑๐๓๐.

‘‘බහුස්සුතං උපාසෙය්‍ය, සුතඤ්ච න විනාසයෙ;

තං මූලං බ්‍රහ්මචරියස්ස, තස්මා ධම්මධරො සියා.

บุคคลพึงเข้าไปนั่งใกล้ผู้เป็นพหูสูต และไม่พึงทำสุตะให้เสื่อมไป ข้อนั้นเป็นรากเหง้าแห่งพรหมจรรย์ เพราะเหตุนั้น บุคคลพึงเป็นผู้ทรงธรรม

1031.

๑๐๓๑.

‘‘පුබ්බාපරඤ්ඤූ අත්ථඤ්ඤූ, නිරුත්තිපදකොවිදො;

සුග්ගහීතඤ්ච ගණ්හාති, අත්ථඤ්චොපපරික්ඛති.

ผู้รู้เบื้องต้นและเบื้องปลาย รู้เนื้อความ ฉลาดในนิรุตติและบท ย่อมเรียนเอาธรรมที่ท่านเรียนดีแล้ว และย่อมพิจารณาเนื้อความ

1032.

๑๐๓๒.

‘‘ඛන්ත්‍යා ඡන්දිකතො හොති, උස්සහිත්වා තුලෙති තං;

සමයෙ සො පදහති, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො.

บุคคลย่อมทำความพอใจด้วยความอดทน พากเพียรพิจารณาธรรมนั้น เขามีจิตตั้งมั่นดีในภายใน ย่อมบำเพ็ญเพียรในสมัยที่ควร

1033.

๑๐๓๓.

‘‘බහුස්සුතං ධම්මධරං, සප්පඤ්ඤං බුද්ධසාවකං;

ධම්මවිඤ්ඤාණමාකඞ්ඛං, තං භජෙථ තථාවිධං.

ผู้ที่มุ่งหวังความรู้แจ้งในธรรม พึงคบหาสาวกของพระพุทธเจ้าเช่นนั้น ผู้เป็นพหูสูต ทรงธรรม มีปัญญา

1034.

๑๐๓๔.

‘‘බහුස්සුතො ධම්මධරො, කොසාරක්ඛො මහෙසිනො;

චක්ඛු සබ්බස්ස ලොකස්ස, පූජනීයො බහුස්සුතො.

ผู้เป็นพหูสูต ทรงธรรม เป็นผู้รักษาคลังพระธรรมของพระมหาสี เป็นดุจดวงตาของโลกทั้งปวง ผู้เป็นพหูสูตจึงเป็นที่ควรบูชา

1035.

๑๐๓๕.

‘‘ධම්මාරාමො ධම්මරතො, ධම්මං අනුවිචින්තයං;

ධම්මං අනුස්සරං භික්ඛු, සද්ධම්මා න පරිහායති.

ภิกษุผู้มีธรรมเป็นที่มายินดี ยินดีแล้วในธรรม พิจารณาธรรมอยู่เนืองๆ ระลึกถึงธรรมอยู่ ย่อมไม่เสื่อมจากพระสัทธรรม

1036.

๑๐๓๖.

‘‘කායමච්ඡෙරගරුනො [Pg.348], හිය්‍යමානෙ අනුට්ඨහෙ;

සරීරසුඛගිද්ධස්ස, කුතො සමණඵාසුතා.

เมื่อชีวิตเสื่อมสิ้นไปอยู่ ภิกษุผู้หนักในความตระหนี่ในร่างกาย ไม่ขวนขวาย ผู้ยินดีในความสุขทางร่างกาย จะมีความผาสุกแห่งสมณะได้อย่างไร

1037.

๑๐๓๗.

‘‘න පක්ඛන්ති දිසා සබ්බා, ධම්මා න පටිභන්ති මං;

ගතෙ කල්‍යාණමිත්තම්හි, අන්ධකාරංව ඛායති.

ทิศทั้งปวงไม่ปรากฏแก่ข้าพเจ้า ธรรมทั้งหลายก็ไม่แจ่มแจ้งแก่ข้าพเจ้า เมื่อกัลยาณมิตรล่วงลับไปแล้ว โลกปรากฏดุจมืดมน

1038.

๑๐๓๘.

‘‘අබ්භතීතසහායස්ස, අතීතගතසත්ථුනො;

නත්ථි එතාදිසං මිත්තං, යථා කායගතා සති.

สำหรับเราผู้มีสหายล่วงไปแล้ว มีพระศาสดาล่วงไปแล้ว ไม่มีมิตรเช่นกับกายคตาสติเลย

1039.

๑๐๓๙.

‘‘යෙ පුරාණා අතීතා තෙ, නවෙහි න සමෙති මෙ;

ස්වජ්ජ එකොව ඣායාමි, වස්සුපෙතොව පක්ඛිමා.

สหายเก่าทั้งหลายก็ล่วงลับไปแล้ว ส่วนสหายใหม่ทั้งหลายใจของข้าพเจ้าก็ไม่เข้ากัน วันนี้ข้าพเจ้าจึงเข้าฌานอยู่แต่ผู้เดียว เหมือนนกเข้าสู่รังในฤดูฝน

1040.

๑๐๔๐.

‘‘දස්සනාය අභික්කන්තෙ, නානාවෙරජ්ජකෙ බහූ;

මා වාරයිත්ථ සොතාරො, පස්සන්තු සමයො මමං.

ชนจำนวนมากจากต่างแว่นแคว้นที่พากันมาเพื่อจะพบเรา เธออย่าห้ามเลย ชนเหล่านั้นเป็นผู้ฟัง ขอให้พวกเขาได้เห็นเราเถิด นี่เป็นกาลสมัยของเรา

1041.

๑๐๔๑.

‘‘දස්සනාය අභික්කන්තෙ, නානාවෙරජ්ජකෙ පුථු;

කරොති සත්ථා ඔකාසං, න නිවාරෙති චක්ඛුමා.

พระศาสดาย่อมทรงทำโอกาสแก่ชนจำนวนมากจากต่างแว่นแคว้นที่พากันมาเพื่อจะเฝ้า พระองค์ผู้มีพระจักษุย่อมไม่ทรงห้าม

1042.

๑๐๔๒.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, සෙඛභූතස්ස මෙ සතො;

න කාමසඤ්ඤා උප්පජ්ජි, පස්ස ධම්මසුධම්මතං.

ตลอด ๒๕ ปี ที่เรายังเป็นพระเสขะอยู่ กามสัญญาไม่เคยเกิดขึ้นเลย จงดูความที่ธรรมเป็นธรรมดีเถิด

1043.

๑๐๔๓.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, සෙඛභූතස්ස මෙ සතො;

න දොසසඤ්ඤා උප්පජ්ජි, පස්ස ධම්මසුධම්මතං.

ตลอด ๒๕ ปี เมื่อเรายังเป็นพระเสขะอยู่ โทสสัญญาไม่เคยเกิดขึ้นเลย ท่านจงดูความเป็นธรรมดีแห่งธรรมเถิด

1044.

๑๐๔๔.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, භගවන්තං උපට්ඨහිං;

මෙත්තෙන කායකම්මෙන, ඡායාව අනපායිනී.

เราได้อุปัฏฐากพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยกายกรรมอันประกอบด้วยเมตตา ตลอด ๒๕ ปี เหมือนเงาที่ไม่ละไป ฉะนั้น

1045.

๑๐๔๕.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, භගවන්තං උපට්ඨහිං;

මෙත්තෙන වචීකම්මෙන, ඡායාව අනපායිනී.

เราได้อุปัฏฐากพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยวจีกรรมอันประกอบด้วยเมตตา ตลอด ๒๕ ปี เหมือนเงาที่ไม่ละไป ฉะนั้น

1046.

๑๐๔๖.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, භගවන්තං උපට්ඨහිං;

මෙත්තෙන මනොකම්මෙන, ඡායාව අනපායිනී.

เราได้อุปัฏฐากพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยมโนกรรมอันประกอบด้วยเมตตา ตลอด ๒๕ ปี เหมือนเงาที่ไม่ละไป ฉะนั้น

1047.

๑๐๔๗.

‘‘බුද්ධස්ස චඞ්කමන්තස්ස, පිට්ඨිතො අනුචඞ්කමිං;

ධම්මෙ දෙසියමානම්හි, ඤාණං මෙ උදපජ්ජථ.

เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จจงกรม เราได้จงกรมตามเสด็จอยู่เบื้องหลัง เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมอยู่ ญาณได้เกิดขึ้นแก่เราแล้ว

1048.

๑๐๔๘.

‘‘අහං සකරණීයොම්හි, සෙඛො අප්පත්තමානසො;

සත්ථු ච පරිනිබ්බානං, යො අම්හං අනුකම්පකො.

เรายังเป็นผู้มีกิจที่ต้องทำ ยังเป็นพระเสขะ มีใจยังไม่บรรลุ (อรหัตผล) แต่การปรินิพพานของพระศาสดาผู้ทรงอนุเคราะห์เราก็ใกล้เข้ามาแล้ว

1049.

๑๐๔๙.

‘‘තදාසි [Pg.349] යං භිංසනකං, තදාසි ලොමහංසනං;

සබ්බාකාරවරූපෙතෙ, සම්බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ.

เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้สมบูรณ์ด้วยอาการอันประเสริฐทุกอย่างปรินิพพานแล้ว ในกาลนั้น ได้มีเหตุการณ์อันน่าสะพรึงกลัว ในกาลนั้น ได้มีความขนพองสยองเกล้า

1050.

๑๐๕๐.

‘‘බහුස්සුතො ධම්මධරො, කොසාරක්ඛො මහෙසිනො;

චක්ඛු සබ්බස්ස ලොකස්ස, ආනන්දො පරිනිබ්බුතො.

พระอานนท์ผู้เป็นพหูสูต ทรงไว้ซึ่งธรรม เป็นผู้รักษาคลัง (ธรรม) ของพระมหาสี เป็นดุจดวงตาของโลกทั้งปวง เป็นผู้ดับกิเลสแล้ว

1051.

๑๐๕๑.

‘‘බහුස්සුතො ධම්මධරො, කොසාරක්ඛො මහෙසිනො;

චක්ඛු සබ්බස්ස ලොකස්ස, අන්ධකාරෙ තමොනුදො.

พระอานนท์ผู้เป็นพหูสูต ทรงไว้ซึ่งธรรม เป็นผู้รักษาคลัง (ธรรม) ของพระมหาสี เป็นดุจดวงตาของโลกทั้งปวง เป็นผู้ขจัดความมืดในโลกที่มืดมิด

1052.

๑๐๕๒.

‘‘ගතිමන්තො සතිමන්තො, ධිතිමන්තො ච යො ඉසි;

සද්ධම්මධාරකො ථෙරො, ආනන්දො රතනාකරො.

พระฤาษีนั้นเป็นผู้มีคติปัญญา มีสติ มีความเพียร พระอานนท์เถระผู้ทรงไว้ซึ่งสัทธรรม เป็นบ่อเกิดแห่งรัตนะ

1053.

๑๐๕๓.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

เราได้อุปัฏฐากพระศาสดาแล้ว ได้ทำตามคำสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว ภาระอันหนักเราปลงลงแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ย่อมไม่มี

… ආනන්දො ථෙරො….

...พระอานนทเถระ...

තිංසනිපාතො නිට්ඨිතො.

ติงสนิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

อุทานคาถาในนิบาตนั้น มีดังนี้

ඵුස්සොපතිස්සො ආනන්දො, තයොතිමෙ පකිත්තිතා;

ගාථායො තත්ථ සඞ්ඛාතා, සතං පඤ්ච ච උත්තරීති;

ท่านประกาศไว้ว่า พระเถระ ๓ รูป คือ พระปุสสะ พระอุปติสสะ พระอานนท์ คาถาทั้งหลายในนิบาตนั้นนับได้ ๑๐๕ คาถา

18. චත්තාලීසනිපාතො

๑๘. จัตตาฬีสนิบาต

1. මහාකස්සපත්ථෙරගාථා

๑. มหากัสสปเถรคาถา

1054.

๑๐๕๔.

‘‘න [Pg.350] ගණෙන පුරක්ඛතො චරෙ, විමනො හොති සමාධි දුල්ලභො;

නානාජනසඞ්ගහො දුඛො, ඉති දිස්වාන ගණං න රොචයෙ.

ภิกษุไม่พึงมีหมู่คณะแวดล้อมเที่ยวไป เพราะย่อมมีใจฟุ้งซ่าน สมาธิหาได้ยาก การสงเคราะห์คนต่าง ๆ เป็นทุกข์ เพราะเห็นดังนี้ จึงไม่ชอบหมู่คณะ

1055.

๑๐๕๕.

‘‘න කුලානි උපබ්බජෙ මුනි, විමනො හොති සමාධි දුල්ලභො;

සො උස්සුක්කො රසානුගිද්ධො, අත්ථං රිඤ්චති යො සුඛාවහො.

มุนีไม่พึงเข้าไปคลุกคลีในสกุลทั้งหลาย เพราะย่อมมีใจฟุ้งซ่าน สมาธิหาได้ยาก ภิกษุใดขวนขวายเพราะกำหนัดในรส ภิกษุนั้นย่อมละเลยประโยชน์อันนำสุขมาให้

1056.

๑๐๕๖.

‘‘පඞ්කොති හි නං අවෙදයුං, යායං වන්දනපූජනා කුලෙසු;

සුඛුමං සල්ල දුරුබ්බහං, සක්කාරො කාපුරිසෙන දුජ්ජහො.

บัณฑิตทั้งหลายกล่าวการไหว้และการบูชาในสกุลทั้งหลายนั้นว่า เป็นเปือกตม เป็นลูกศรที่ละเอียดอ่อน ถอนได้ยาก สักการะเป็นสิ่งที่บุรุษชั่วละได้ยาก

1057.

๑๐๕๗.

‘‘සෙනාසනම්හා ඔරුය්හ, නගරං පිණ්ඩාය පාවිසිං;

භුඤ්ජන්තං පුරිසං කුට්ඨිං, සක්කච්චං තං උපට්ඨහිං.

เราลงจากเสนาสนะแล้ว เข้าไปสู่เมืองเพื่อบิณฑบาต ได้เข้าไปยืนอยู่โดยเคารพใกล้บุรุษโรคเรื้อนคนหนึ่งผู้กำลังบริโภคอยู่

1058.

๑๐๕๘.

‘‘සො මෙ පක්කෙන හත්ථෙන, ආලොපං උපනාමයි;

ආලොපං පක්ඛිපන්තස්ස, අඞ්ගුලි චෙත්ථ ඡිජ්ජථ.

บุรุษโรคเรื้อนนั้นได้น้อมถวายคำข้าวแก่เราด้วยมืออันเน่าเปื่อย เมื่อเขาใส่คำข้าวลงไป แม้นิ้วก็ได้ขาดตกลงไปในบาตรนี้

1059.

๑๐๕๙.

‘‘කුට්ටමූලඤ්ච නිස්සාය, ආලොපං තං අභුඤ්ජිසං;

භුඤ්ජමානෙ වා භුත්තෙ වා, ජෙගුච්ඡං මෙ න විජ්ජති.

เราอาศัยโคนฝา นั่งฉันคำข้าวนั้น เมื่อกำลังฉันอยู่ก็ดี ฉันเสร็จแล้วก็ดี ความรังเกียจมิได้มีแก่เราเลย

1060.

๑๐๖๐.

‘‘උත්තිට්ඨපිණ්ඩො ආහාරො, පූතිමුත්තඤ්ච ඔසධං;

සෙනාසනං රුක්ඛමූලං, පංසුකූලඤ්ච චීවරං;

යස්සෙතෙ අභිසම්භුත්වා, ස වෙ චාතුද්දිසො නරො.

อาหารคือบิณฑบาตที่ได้มาด้วยการยืน ยาคือยาดองด้วยน้ำมูตรเน่า เสนาสนะคือโคนไม้ จีวรคือผ้าบังสุกุล ปัจจัยเหล่านี้มีพร้อมแล้วแก่ผู้ใด ผู้นั้นแลชื่อว่าเป็นผู้ไปได้ใน ๔ ทิศ

1061.

๑๐๖๑.

‘‘යත්ථ එකෙ විහඤ්ඤන්ති, ආරුහන්තා සිලුච්චයං;

තස්ස බුද්ධස්ස දායාදො, සම්පජානො පතිස්සතො;

ඉද්ධිබලෙනුපත්ථද්ධො, කස්සපො අභිරූහති.

ชนบางพวกย่อมลำบากเมื่อขึ้นสู่ภูเขาหินใด แต่พระกัสสปะผู้เป็นทายาทของพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น มีสัมปชัญญะ มีสติ มีกำลังคือฤทธิ์ค้ำจุนไว้ ย่อมขึ้นไปได้

1062.

๑๐๖๒.

‘‘පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො[Pg.351], සෙලමාරුය්හ කස්සපො;

ඣායති අනුපාදානො, පහීනභයභෙරවො.

พระกัสสปะกลับจากบิณฑบาตแล้ว ขึ้นสู่ภูเขา ไม่มีอุปาทาน มีภัยและความน่าสะพรึงกลัวอันละได้แล้ว ย่อมเข้าฌานอยู่

1063.

๑๐๖๓.

‘‘පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො, සෙලමාරුය්හ කස්සපො;

ඣායති අනුපාදානො, ඩය්හමානෙසු නිබ්බුතො.

พระกัสสปะกลับจากบิณฑบาตแล้ว ขึ้นสู่ภูเขา ไม่มีอุปาทาน เป็นผู้ดับเย็นแล้วในเมื่อสัตว์ทั้งหลายกำลังถูกเผาอยู่ ย่อมเข้าฌานอยู่

1064.

๑๐๖๔.

‘‘පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො, සෙලමාරුය්හ කස්සපො;

ඣායති අනුපාදානො, කතකිච්චො අනාසවො.

พระกัสสปะกลับจากบิณฑบาตแล้ว ขึ้นสู่ภูเขา ไม่มีอุปาทาน มีกิจที่ทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ย่อมเข้าฌานอยู่

1065.

๑๐๖๕.

‘‘කරෙරිමාලාවිතතා, භූමිභාගා මනොරමා;

කුඤ්ජරාභිරුදා රම්මා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

ภูมิภาคทั้งหลายอันน่ารื่นรมย์ใจ ปกคลุมด้วยพวงดอกกุ่ม น่ารื่นรมย์ด้วยเสียงร้องของช้าง ภูเขาเหล่านั้นย่อมทำให้เรายินดี

1066.

๑๐๖๖.

‘‘නීලබ්භවණ්ණා රුචිරා, වාරිසීතා සුචින්ධරා;

ඉන්දගොපකසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

ภูเขาเหล่านั้นมีสีเหมือนเมฆสีเขียว งดงาม มีน้ำเย็น มีพื้นดินสะอาด ปกคลุมด้วยแมลงค่อมทอง ย่อมทำให้เรายินดี

1067.

๑๐๖๗.

‘‘නීලබ්භකූටසදිසා, කූටාගාරවරූපමා;

වාරණාභිරුදා රම්මා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

ภูเขาเหล่านั้น มียอดคล้ายยอดเมฆดำ มีรูปเปรียบด้วยเรือนยอดอันประเสริฐ น่ารื่นรมย์ด้วยเสียงร้องของช้างทั้งหลาย ย่อมทำให้เราเพลิดเพลิน

1068.

๑๐๖๘.

‘‘අභිවුට්ඨා රම්මතලා, නගා ඉසිභි සෙවිතා;

අබ්භුන්නදිතා සිඛීහි, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

ภูเขาเหล่านั้น อันฝนโปรยปรายแล้ว มีพื้นน่ารื่นรมย์ อันฤาษีทั้งหลายเสพแล้ว มีเสียงกึกก้องเพราะนกยูงทั้งหลาย ย่อมทำให้เราเพลิดเพลิน

1069.

๑๐๖๙.

‘‘අලං ඣායිතුකාමස්ස, පහිතත්තස්ස මෙ සතො;

අලං මෙ අත්ථකාමස්ස, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

ภูเขาเหล่านั้น พอเพียงสำหรับเราผู้มีตนส่งไปแล้ว มีสติ ใคร่จะเพ่งฌาน และพอเพียงสำหรับเราผู้เป็นภิกษุ มีตนส่งไปแล้ว ใคร่ประโยชน์

1070.

๑๐๗๐.

‘‘අලං මෙ ඵාසුකාමස්ස, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො;

අලං මෙ යොගකාමස්ස, පහිතත්තස්ස තාදිනො.

ภูเขาเหล่านั้น พอเพียงสำหรับเราผู้เป็นภิกษุ มีตนส่งไปแล้ว ใคร่ความผาสุก และพอเพียงสำหรับเราผู้มีตนส่งไปแล้ว ผู้คงที่ ใคร่ความเพียร

1071.

๑๐๗๑.

‘‘උමාපුප්ඵෙන සමානා, ගගනාවබ්භඡාදිතා;

නානාදිජගණාකිණ්ණා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

ภูเขาเหล่านั้น คล้ายดอกอัญชัน ปกคลุมด้วยเมฆฝนเหมือนท้องฟ้า เกลื่อนกล่นด้วยหมู่นกนานาชนิด ย่อมทำให้เราเพลิดเพลิน

1072.

๑๐๗๒.

‘‘අනාකිණ්ණා ගහට්ඨෙහි, මිගසඞ්ඝනිසෙවිතා;

නානාදිජගණාකිණ්ණා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

ภูเขาเหล่านั้น ไม่เกลื่อนกล่นด้วยคฤหัสถ์ อันฝูงเนื้อเสพแล้ว เกลื่อนกล่นด้วยหมู่นกนานาชนิด ย่อมทำให้เราเพลิดเพลิน

1073.

๑๐๗๓.

‘‘අච්ඡොදිකා පුථුසිලා, ගොනඞ්ගුලමිගායුතා;

අම්බුසෙවාලසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

ภูเขาเหล่านั้น มีน้ำใส มีแผ่นหินกว้างใหญ่ ประกอบด้วยวัว ลิง และเนื้อ ปกคลุมด้วยสาหร่ายและจอกแหน ย่อมทำให้เราเพลิดเพลิน

1074.

๑๐๗๔.

‘‘න පඤ්චඞ්ගිකෙන තුරියෙන, රති මෙ හොති තාදිසී;

යථා එකග්ගචිත්තස්ස, සම්මා ධම්මං විපස්සතො.

ความยินดีของเราผู้มีจิตเป็นหนึ่ง เห็นธรรมโดยชอบแล้วเป็นเช่นใด ความยินดีเช่นนั้นย่อมไม่มีด้วยดนตรีมีองค์ ๕

1075.

๑๐๗๕.

‘‘කම්මං [Pg.352] බහුකං න කාරයෙ, පරිවජ්ජෙය්‍ය ජනං න උය්‍යමෙ;

උස්සුක්කො සො රසානුගිද්ධො, අත්ථං රිඤ්චති යො සුඛාවහො.

ภิกษุไม่พึงทำการงานมาก พึงเว้นคน ไม่พึงขวนขวาย ภิกษุใดขวนขวาย หมกมุ่นในรส นำมาซึ่งความสุข ภิกษุนั้นย่อมละทิ้งประโยชน์

1076.

๑๐๗๖.

‘‘කම්මං බහුකං න කාරයෙ, පරිවජ්ජෙය්‍ය අනත්තනෙය්‍යමෙතං;

කිච්ඡති කායො කිලමති, දුක්ඛිතො සො සමථං න වින්දති.

ภิกษุไม่พึงทำการงานมาก พึงเว้นการงานนั้นที่ไม่นำมาซึ่งประโยชน์ กายย่อมลำบาก ย่อมเหน็ดเหนื่อย บุคคลนั้นผู้เป็นทุกข์ ย่อมไม่ประสบสมถะ

1077.

๑๐๗๗.

‘‘ඔට්ඨප්පහතමත්තෙන, අත්තානම්පි න පස්සති;

පත්ථද්ධගීවො චරති, අහං සෙය්‍යොති මඤ්ඤති.

บุคคลย่อมไม่เห็นตนแม้ด้วยเพียงการขมุบขมิบริมฝีปาก เขามีคอแข็งกระด้างเที่ยวไป ย่อมสำคัญว่า ‘เราประเสริฐกว่า’

1078.

๑๐๗๘.

‘‘අසෙය්‍යො සෙය්‍යසමානං, බාලො මඤ්ඤති අත්තානං;

න තං විඤ්ඤූ පසංසන්ති, පත්ථද්ධමානසං නරං.

คนพาลไม่ประเสริฐกว่า แต่สำคัญตนว่าเสมอด้วยผู้ประเสริฐกว่า วิญญูชนทั้งหลายย่อมไม่สรรเสริญคนนั้นผู้มีมานะแข็งกระด้าง

1079.

๑๐๗๙.

‘‘යො ච සෙය්‍යොහමස්මීති, නාහං සෙය්‍යොති වා පන;

හීනො තංසදිසො වාති, විධාසු න විකම්පති.

ส่วนผู้ใด ไม่หวั่นไหวในมานะประเภทต่างๆ ว่า ‘เราประเสริฐกว่า’ หรือ ‘เราไม่ประเสริฐกว่า’ หรือ ‘เราเลวกว่า’ หรือ ‘เราเสมอเขา’

1080.

๑๐๘๐.

‘‘පඤ්ඤවන්තං තථා තාදිං, සීලෙසු සුසමාහිතං;

චෙතොසමථමනුත්තං, තඤ්චෙ විඤ්ඤූ පසංසරෙ.

วิญญูชนพึงสรรเสริญบุคคลนั้นผู้มีปัญญา ผู้คงที่เช่นนั้น ผู้ตั้งมั่นดีแล้วในศีล ผู้ประกอบเนืองๆ ซึ่งความสงบแห่งใจ

1081.

๑๐๘๑.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

ආරකා හොති සද්ධම්මා, නභතො පුථවී යථා.

ความเคารพในเพื่อนพรหมจรรย์ทั้งหลาย อันบุคคลใดหาไม่ได้ บุคคลนั้นย่อมอยู่ห่างไกลจากสัทธรรม เหมือนแผ่นดินอยู่ห่างไกลจากท้องฟ้า

1082.

๑๐๘๒.

‘‘යෙසඤ්ච හිරි ඔත්තප්පං, සදා සම්මා උපට්ඨිතං;

විරූළ්හබ්‍රහ්මචරියා තෙ, තෙසං ඛීණා පුනබ්භවා.

หิริและโอตตัปปะอันบุคคลเหล่าใดตั้งมั่นไว้โดยชอบเสมอ พรหมจรรย์ของบุคคลเหล่านั้นเจริญแล้ว ภพใหม่ของพวกเขาสิ้นแล้ว

1083.

๑๐๘๓.

‘‘උද්ධතො චපලො භික්ඛු, පංසුකූලෙන පාරුතො;

කපීව සීහචම්මෙන, න සො තෙනුපසොභති.

ภิกษุผู้ฟุ้งซ่าน กลับกลอก ห่มผ้าบังสุกุล ย่อมไม่งดงามด้วยผ้าบังสุกุลนั้น เหมือนลิงห่มหนังราชสีห์

1084.

๑๐๘๔.

‘‘අනුද්ධතො අචපලො, නිපකො සංවුතින්ද්‍රියො;

සොභති පංසුකූලෙන, සීහොව ගිරිගබ්භරෙ.

ภิกษุผู้ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่กลับกลอก มีปัญญา สำรวมอินทรีย์ ย่อมงดงามด้วยผ้าบังสุกุล เหมือนราชสีห์ในซอกเขา

1085.

๑๐๘๕.

‘‘එතෙ සම්බහුලා දෙවා, ඉද්ධිමන්තො යසස්සිනො;

දසදෙවසහස්සානි, සබ්බෙ තෙ බ්‍රහ්මකායිකා.

เทวดาเหล่านี้เป็นอันมาก มีฤทธิ์ มียศ หมื่นองค์ ล้วนเป็นพวกพรหมกายิกา

1086.

๑๐๘๖.

‘‘ධම්මසෙනාපතිං වීරං, මහාඣායිං සමාහිතං;

සාරිපුත්තං නමස්සන්තා, තිට්ඨන්ති පඤ්ජලීකතා.

เทวดาเหล่านั้นประนมอัญชลีนมัสการพระสารีบุตร ผู้เป็นเสนาบดีแห่งธรรม ผู้แกล้วกล้า ผู้เพ่งฌานใหญ่ ผู้มีจิตตั้งมั่น ยืนอยู่

1087.

๑๐๘๗.

‘‘‘නමො [Pg.353] තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ නාභිජානාම, යම්පි නිස්සාය ඣායති.

ขอนอบน้อมแด่ท่านบุรุษอาชาไนย ขอนอบน้อมแด่ท่านบุรุษสูงสุด ข้าพเจ้าทั้งหลายไม่รู้ชัดถึงสภาวะที่ท่านอาศัยเพ่งฌานอยู่

1088.

๑๐๘๘.

‘‘‘අච්ඡෙරං වත බුද්ධානං, ගම්භීරො ගොචරො සකො;

යෙ මයං නාභිජානාම, වාලවෙධිසමාගතා’.

น่าอัศจรรย์หนอ โคจรของพระพุทธเจ้าทั้งหลายลึกซึ้ง เป็นของเฉพาะตน ที่พวกเราผู้เปรียบเหมือนนายขมังธนูผู้ยิงขนทรายได้แม่นยำ ยังไม่รู้ทั่วถึง

1089.

๑๐๘๙.

‘‘තං තථා දෙවකායෙහි, පූජිතං පූජනාරහං;

සාරිපුත්තං තදා දිස්වා, කප්පිනස්ස සිතං අහු.

ครั้งนั้น พระกัปปินะได้เห็นพระสารีบุตรผู้ควรแก่การบูชา อันหมู่เทพเจ้าบูชาแล้วเช่นนั้น จึงได้แย้มพระโอษฐ์

1090.

๑๐๙๐.

‘‘යාවතා බුද්ධඛෙත්තම්හි, ඨපයිත්වා මහාමුනිං;

ධුතගුණෙ විසිට්ඨොහං, සදිසො මෙ න විජ්ජති.

ในพุทธเขตทั้งสิ้น ยกเว้นพระมหามุนีแล้ว เราเป็นผู้เลิศกว่าในด้านคุณแห่งธุดงค์ ผู้ที่เสมอเราไม่มี

1091.

๑๐๙๑.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො.

เราได้บำรุงพระศาสดาแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้าเราได้ทำแล้ว ภาระอันหนักเราได้ปลงลงแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มี

1092.

๑๐๙๒.

‘‘න චීවරෙ න සයනෙ, භොජනෙ නුපලිම්පති;

ගොතමො අනප්පමෙය්‍යො, මුළාලපුප්ඵං විමලංව;

අම්බුනා නෙක්ඛම්මනින්නො, තිභවාභිනිස්සටො.

พระโคดมผู้ประมาณมิได้ ไม่ทรงติดในจีวร ในเสนาสนะ ในโภชนะ เหมือนดอกบัวขาวอันไร้มลทินไม่ติดด้วยน้ำ พระองค์ทรงน้อมไปในเนกขัมมะ เสด็จออกจากภพทั้งสามได้

1093.

๑๐๙๓.

‘‘සතිපට්ඨානගීවො සො, සද්ධාහත්ථො මහාමුනි;

පඤ්ඤාසීසො මහාඤාණී, සදා චරති නිබ්බුතො’’ති.

พระมหามุนีนั้น มีสติปัฏฐานเป็นคอ มีศรัทธาเป็นพระหัตถ์ มีปัญญาเป็นพระเศียร มีพระญาณใหญ่ ดับกิเลสแล้วเที่ยวไปอยู่เป็นนิตย์

… මහාකස්සපො ථෙරො….

พระมหากัสสปเถระ...

චත්තාලීසනිපාතො නිට්ඨිතො.

จัตตาฬีสนิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

อุทานในจัตตาฬีสนิบาตนั้น มีดังนี้

චත්තාලීසනිපාතම්හි, මහාකස්සපසව්හයො;

එකොව ථෙරො ගාථායො, චත්තාසීල දුවෙපි චාති.

ในจัตตาฬีสนิบาต มีพระเถระรูปหนึ่งนามว่ามหากัสสปะ มีคาถา ๔๒ คาถา ด้วยประการฉะนี้

19. පඤ්ඤාසනිපාතො

๑๙. ปัญญาสนิบาต

1. තාලපුටත්ථෙරගාථා

๑. คาถาทั้งหลายของพระตาฬปุฏเถระ

1094.

๑๐๙๔.

‘‘කදා [Pg.354] නුහං පබ්බතකන්දරාසු, එකාකියො අද්දුතියො විහස්සං;

අනිච්චතො සබ්බභවං විපස්සං, තං මෙ ඉදං තං නු කදා භවිස්සති.

เมื่อไรหนอ เราจักอยู่ผู้เดียว ไม่มีเพื่อนสอง ในซอกเขา เห็นภพทั้งปวงโดยความเป็นของไม่เที่ยง ความปรารถนานั้นของเรานี้ เมื่อไรหนอจักสำเร็จ

1095.

๑๐๙๕.

‘‘කදා නුහං භින්නපටන්ධරො මුනි, කාසාවවත්ථො අමමො නිරාසො;

රාගඤ්ච දොසඤ්ච තථෙව මොහං, හන්ත්වා සුඛී පවනගතො විහස්සං.

เมื่อไรหนอ เราจักเป็นมุนี นุ่งห่มผ้ากาสาวะ ทรงผ้าที่ตัดเป็นชิ้นๆ ไม่มีความยึดถือ ไม่มีความหวัง กำจัดราคะ โทสะ และโมหะได้แล้ว มีความสุข เข้าไปสู่ป่าใหญ่ อยู่

1096.

๑๐๙๖.

‘‘කදා අනිච්චං වධරොගනීළං, කායං ඉමං මච්චුජරායුපද්දුතං;

විපස්සමානො වීතභයො විහස්සං, එකො වනෙ තං නු කදා භවිස්සති.

เมื่อไรหนอ เราจักเป็นผู้พิจารณาเห็นกายนี้ ซึ่งไม่เที่ยง เป็นรังแห่งความตายและโรค ถูกความตายและความแก่เบียดเบียนแล้ว ปราศจากภัย อยู่ผู้เดียวในป่า ความปรารถนานั้น เมื่อไรหนอจักสำเร็จ

1097.

๑๐๙๗.

‘‘කදා නුහං භයජනනිං දුඛාවහං, තණ්හාලතං බහුවිධානුවත්තනිං;

පඤ්ඤාමයං තිඛිණමසිං ගහෙත්වා, ඡෙත්වා වසෙ තම්පි කදා භවිස්සති.

เมื่อไรหนอ เราจักถือเอาดาบคือปัญญาอันคมกล้า ตัดเถาวัลย์คือตัณหา ซึ่งก่อให้เกิดภัย นำมาซึ่งทุกข์ แล่นไปตามอารมณ์และภพต่างๆ อยู่ ความปรารถนานั้น เมื่อไรหนอจักสำเร็จ

1098.

๑๐๙๘.

‘‘කදා නු පඤ්ඤාමයමුග්ගතෙජං, සත්ථං ඉසීනං සහසාදියිත්වා;

මාරං සසෙනං සහසා භඤ්ජිස්සං, සීහාසනෙ තං නු කදා භවිස්සති.

เมื่อไรหนอ เราจักรีบถือเอาศัสตราคือปัญญาอันมีเดชกล้าของพระฤาษีทั้งหลาย ทำลายมารพร้อมทั้งเสนาโดยพลัน (นั่ง) บนสิงหาสน์ ความปรารถนานั้น เมื่อไรหนอจักสำเร็จ

1099.

๑๐๙๙.

‘‘කදා නුහං සබ්භි සමාගමෙසු, දිට්ඨො භවෙ ධම්මගරූහි තාදිභි;

යාථාවදස්සීහි ජිතින්ද්‍රියෙහි, පධානියො තං නු කදා භවිස්සති.

เมื่อไรหนอ เราผู้มีความเพียร จะพึงเป็นที่เห็นในสมาคมของสัตบุรุษทั้งหลาย ผู้เคารพธรรม เป็นผู้คงที่ ผู้เห็นตามความเป็นจริง ผู้มีอินทรีย์อันชนะแล้ว ความปรารถนานั้น เมื่อไรหนอจักสำเร็จ

1100.

๑๑๐๐.

‘‘කදා නු මං තන්දි ඛුදා පිපාසා, වාතාතපා කීටසරීසපා වා;

න බාධයිස්සන්ති න තං ගිරිබ්බජෙ, අත්ථත්ථියං තං නු කදා භවිස්සති.

เมื่อไรหนอ ความเกียจคร้าน ความหิว ความกระหาย ลม แดด หรือสัตว์เลื้อยคลานและแมลง จะไม่เบียดเบียนเราผู้แสวงหาประโยชน์อยู่ในซอกเขา ความปรารถนานั้น เมื่อไรหนอจักสำเร็จ

1101.

๑๑๐๑.

‘‘කදා [Pg.355] නු ඛො යං විදිතං මහෙසිනා, චත්තාරි සච්චානි සුදුද්දසානි;

සමාහිතත්තො සතිමා අගච්ඡං, පඤ්ඤාය තං තං නු කදා භවිස්සති.

เมื่อไรหนอ เราผู้มีจิตตั้งมั่น มีสติ จักเข้าถึงสัจจะ ๔ ที่พระมเหสีทรงรู้แล้ว อันบุคคลเห็นได้ยากยิ่ง ด้วยปัญญา ความปรารถนานั้น เมื่อไรหนอจักสำเร็จ

1102.

๑๑๐๒.

‘‘කදා නු රූපෙ අමිතෙ ච සද්දෙ, ගන්ධෙ රසෙ ඵුසිතබ්බෙ ච ධම්මෙ;

ආදිත්තතොහං සමථෙහි යුත්තො, පඤ්ඤාය දච්ඡං තදිදං කදා මෙ.

เมื่อไรหนอ เราผู้ประกอบด้วยสมถะทั้งหลาย จักเห็นรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ และธรรมะ อันประมาณมิได้ ด้วยปัญญาว่าเป็นของร้อนรุ่ม ความปรารถนานี้ของเรา เมื่อไรจักสำเร็จ

1103.

๑๑๐๓.

‘‘කදා නුහං දුබ්බචනෙන වුත්තො, තතොනිමිත්තං විමනො න හෙස්සං;

අථො පසත්ථොපි තතොනිමිත්තං, තුට්ඨො න හෙස්සං තදිදං කදා මෙ.

เมื่อไรหนอ เราถูกคนกล่าวว่าร้าย จักไม่เสียใจเพราะเรื่องนั้นเป็นเหตุ อนึ่ง แม้ถูกสรรเสริญ ก็จักไม่ดีใจเพราะเรื่องนั้นเป็นเหตุ ความปรารถนานี้ของเรา เมื่อไรจักสำเร็จ

1104.

๑๑๐๔.

‘‘කදා නු කට්ඨෙ ච තිණෙ ලතා ච, ඛන්ධෙ ඉමෙහං අමිතෙ ච ධම්මෙ;

අජ්ඣත්තිකානෙව ච බාහිරානි ච, සමං තුලෙය්‍යං තදිදං කදා මෙ.

เมื่อไรหนอ เราจักเทียบท่อนไม้ หญ้า และเถาวัลย์ กับขันธ์เหล่านี้ และธรรมะภายในและภายนอกอันประมาณมิได้ ให้เท่ากันได้ ความปรารถนานี้ของเรา เมื่อไรจักสำเร็จ

1105.

๑๑๐๕.

‘‘කදා නු මං පාවුසකාලමෙඝො, නවෙන තොයෙන සචීවරං වනෙ;

ඉසිප්පයාතම්හි පථෙ වජන්තං, ඔවස්සතෙ තං නු කදා භවිස්සති.

เมื่อไรหนอ เมฆในฤดูฝน จักรดเราผู้ครองจีวร กำลังเดินไปตามทางที่พระฤาษีเดินแล้วในป่า ด้วยน้ำใหม่ ความปรารถนานั้น เมื่อไรหนอจักสำเร็จ

1106.

๑๑๐๖.

‘‘කදා මයූරස්ස සිඛණ්ඩිනො වනෙ, දිජස්ස සුත්වා ගිරිගබ්භරෙ රුතං;

පච්චුට්ඨහිත්වා අමතස්ස පත්තියා, සංචින්තයෙ තං නු කදා භවිස්සති.

เมื่อไรหนอ เราได้ยินเสียงนกยูงมีหงอน ผู้เกิดสองครั้ง ร้องอยู่ในซอกเขาในป่าแล้ว ลุกขึ้นพิจารณาเพื่อบรรลุอมตธรรม ความปรารถนานั้น เมื่อไรหนอจักสำเร็จ

1107.

๑๑๐๗.

‘‘කදා නු ගඞ්ගං යමුනං සරස්සතිං, පාතාලඛිත්තං වළවාමුඛඤ්ච ;

අසජ්ජමානො පතරෙය්‍යමිද්ධියා, විභිංසනං තං නු කදා භවිස්සති.

เมื่อไรหนอ เราจักไม่ติดข้อง ข้ามแม่น้ำคงคา ยมุนา สรัสวดี และปากเหวทะเลที่น่าสะพรึงกลัวด้วยฤทธิ์ได้ ความปรารถนานั้น เมื่อไรหนอจักสำเร็จ

1108.

๑๑๐๘.

‘‘කදා [Pg.356] නු නාගොව අසඞ්ගචාරී, පදාලයෙ කාමගුණෙසු ඡන්දං;

නිබ්බජ්ජයං සබ්බසුභං නිමිත්තං, ඣානෙ යුතො තං නු කදා භවිස්සති.

เมื่อไรหนอ เราผู้เที่ยวไปไม่ข้องเกี่ยวเหมือนพญาช้าง ประกอบในฌาน เว้นสละสุภนิมิตทั้งหมด จักทำลายฉันทะในกามคุณได้ ความปรารถนานั้น เมื่อไรหนอจักสำเร็จ

1109.

๑๑๐๙.

‘‘කදා ඉණට්ටොව දලිද්දකො නිධිං, ආරාධයිත්වා ධනිකෙහි පීළිතො;

තුට්ඨො භවිස්සං අධිගම්ම සාසනං, මහෙසිනො තං නු කදා භවිස්සති.

เมื่อไรหนอ เราผู้เป็นคนขัดสน เป็นหนี้ ถูกเจ้าหนี้เบียดเบียน เมื่อได้ขุมทรัพย์แล้วจะพึงยินดีฉันใด เมื่อได้บรรลุคำสอนของพระมเหสีแล้ว จักเป็นผู้ยินดีฉันนั้น ความปรารถนานั้น เมื่อไรหนอจักสำเร็จ

1110.

๑๑๑๐.

‘‘බහූනි වස්සානි තයාම්හි යාචිතො, ‘අගාරවාසෙන අලං නු තෙ ඉදං’;

තං දානි මං පබ්බජිතං සමානං, කිංකාරණා චිත්ත තුවං න යුඤ්ජසි.

ดูก่อนจิต ท่านได้อ้อนวอนเราไว้หลายปีว่า ‘การอยู่ครองเรือนนี้ พอสำหรับท่านแล้ว’ ก็บัดนี้ เราบวชแล้ว เหตุไรท่านจึงไม่ประกอบความเพียรเล่า

1111.

๑๑๑๑.

‘‘නනු අහං චිත්ත තයාම්හි යාචිතො, ‘ගිරිබ්බජෙ චිත්‍රඡදා විහඞ්ගමා’;

මහින්දඝොසත්ථනිතාභිගජ්ජිනො, තෙ තං රමෙස්සන්ති වනම්හි ඣායිනං.

ดูก่อนจิต เราถูกท่านอ้อนวอนแล้วมิใช่หรือว่า ‘ฝูงนกมีปีกหลากสี ส่งเสียงร้องดุจเสียงของพระอินทร์และเสียงฟ้าร้อง ในซอกเขา จักทำท่านผู้เพ่งฌานอยู่ในป่าให้รื่นรมย์’

1112.

๑๑๑๒.

‘‘කුලම්හි මිත්තෙ ච පියෙ ච ඤාතකෙ, ඛිඩ්ඩාරතිං කාමගුණඤ්ච ලොකෙ;

සබ්බං පහාය ඉමමජ්ඣුපාගතො, අථොපි ත්වං චිත්ත න මය්හ තුස්සසි.

เราละสกุล มิตร สหายที่รัก และญาติ การเล่น ความรื่นรมย์ และกามคุณในโลกทั้งหมดแล้ว มาสู่ที่นี้ ถึงกระนั้น ดูก่อนจิต ท่านก็ยังไม่ยินดีต่อเรา

1113.

๑๑๑๓.

‘‘මමෙව එතං න හි ත්වං පරෙසං, සන්නාහකාලෙ පරිදෙවිතෙන කිං;

සබ්බං ඉදං චලමිති පෙක්ඛමානො, අභිනික්ඛමිං අමතපදං ජිගීසං.

จิตนี้เป็นของเราเท่านั้น ท่านไม่ใช่ของคนอื่น ในเวลาจะสวมเกราะ ท่านจะคร่ำครวญไปทำไม เราเห็นว่าสิ่งทั้งปวงนี้ไม่ยั่งยืน จึงออกบวช เพราะปรารถนาจะบรรลุอมตบท

1114.

๑๑๑๔.

‘‘සුයුත්තවාදී ද්විපදානමුත්තමො, මහාභිසක්කො නරදම්මසාරථි ;

‘චිත්තං චලං මක්කටසන්නිභං ඉති, අවීතරාගෙන සුදුන්නිවාරයං’.

พระพุทธเจ้าผู้ตรัสถ้อยคำที่สมควร ผู้สูงสุดกว่าสัตว์สองเท้า ผู้เป็นนายแพทย์ใหญ่ ผู้เป็นสารถีฝึกบุรุษ ตรัสไว้ว่า ‘จิตเป็นธรรมชาติกลับกลอก เปรียบดังลิง บุคคลผู้ยังไม่ปราศจากราคะ ห้ามได้ยากยิ่ง’

1115.

๑๑๑๕.

‘‘කාමා [Pg.357] හි චිත්‍රා මධුරා මනොරමා, අවිද්දසූ යත්ථ සිතා පුථුජ්ජනා;

තෙ දුක්ඛමිච්ඡන්ති පුනබ්භවෙසිනො, චිත්තෙන නීතා නිරයෙ නිරාකතා.

กามทั้งหลายแล วิจิตร หอมหวาน น่ารื่นรมย์ใจ ปุถุชนผู้ไร้ปัญญาติดข้องอยู่ในกามใด เขาย่อมปรารถนาทุกข์ แสวงหาภพใหม่ ถูกจิตนำไปแล้ว ถูกทอดทิ้งในนรก

1116.

๑๑๑๖.

‘‘‘මයූරකොඤ්චාභිරුතම්හි කානනෙ, දීපීහි බ්‍යග්ඝෙහි පුරක්ඛතො වසං;

කායෙ අපෙක්ඛං ජහ මා විරාධය’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

ดูก่อนจิต ท่านเคยตักเตือนเราไว้ในกาลก่อนว่า ‘ท่านจงอยู่ในป่าที่นกยูงและนกกระเรียนส่งเสียงร้อง มีเสือเหลืองและเสือโคร่งห้อมล้อม จงละความอาลัยในกายเสีย อย่าให้พลาด (จากคุณวิเศษ)’

1117.

๑๑๑๗.

‘‘‘භාවෙහි ඣානානි ච ඉන්ද්‍රියානි ච, බලානි බොජ්ඣඞ්ගසමාධිභාවනා;

තිස්සො ච විජ්ජා ඵුස බුද්ධසාසනෙ’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

ดูก่อนจิต ท่านเคยตักเตือนเราไว้ในกาลก่อนว่า ‘ท่านจงเจริญฌาน อินทรีย์ พละ โพชฌงค์ และสมาธิภาวนา จงบรรลุวิชชา ๓ ในพระพุทธศาสนา’

1118.

๑๑๑๘.

‘‘‘භාවෙහි මග්ගං අමතස්ස පත්තියා, නිය්‍යානිකං සබ්බදුඛක්ඛයොගධං;

අට්ඨඞ්ගිකං සබ්බකිලෙසසොධනං’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

ดูก่อนจิต ท่านเคยตักเตือนเราไว้ในกาลก่อนว่า ‘ท่านจงเจริญมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางนำออกจากทุกข์ เป็นที่สิ้นสุดแห่งทุกข์ทั้งปวง เป็นเครื่องชำระกิเลสทั้งปวง เพื่อบรรลุอมตธรรม’

1119.

๑๑๑๙.

‘‘‘දුක්ඛන්ති ඛන්ධෙ පටිපස්ස යොනිසො, යතො ච දුක්ඛං සමුදෙති තං ජහ;

ඉධෙව දුක්ඛස්ස කරොහි අන්තං’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

ดูก่อนจิต ท่านเคยตักเตือนเราไว้ในกาลก่อนว่า ‘ท่านจงพิจารณาเห็นขันธ์ทั้งหลายโดยแยบคายว่าเป็นทุกข์ จงละเหตุที่ทุกข์เกิดขึ้นเสีย ท่านจงทำที่สุดแห่งทุกข์ในอัตภาพนี้แหละ’

1120.

๑๑๒๐.

‘‘‘අනිච්චං දුක්ඛන්ති විපස්ස යොනිසො, සුඤ්ඤං අනත්තාති අඝං වධන්ති ච;

මනොවිචාරෙ උපරුන්ධ චෙතසො’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

ดูก่อนจิต ท่านเคยตักเตือนเราไว้ในกาลก่อนว่า ‘ท่านจงพิจารณาเห็นโดยแยบคายว่า ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ว่างเปล่า เป็นอนัตตา เป็นความชั่ว เป็นดุจเพชฌฆาต จงกักกั้นมโนวิจารของจิตไว้’

1121.

๑๑๒๑.

‘‘‘මුණ්ඩො විරූපො අභිසාපමාගතො, කපාලහත්ථොව කුලෙසු භික්ඛසු;

යුඤ්ජස්සු සත්ථුවචනෙ මහෙසිනො’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

‘ท่านจงเป็นคนศีรษะโล้น มีรูปร่างแปลกไป ถือบาตรเที่ยวภิกขาจารไปในตระกูลทั้งหลาย จงประกอบความเพียรในพระดำรัสของพระศาสดาผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่เถิด’ ดูก่อนจิต ท่านเคยตักเตือนเราอย่างนี้ในกาลก่อน

1122.

๑๑๒๒.

‘‘‘සුසංවුතත්තො [Pg.358] විසිඛන්තරෙ චරං, කුලෙසු කාමෙසු අසඞ්ගමානසො;

චන්දො යථා දොසිනපුණ්ණමාසියා’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

‘ท่านจงเป็นผู้สำรวมตนดีแล้ว เที่ยวไปตามถนนหนทาง มีใจไม่ข้องเกี่ยวในตระกูลและในกามทั้งหลาย ดุจพระจันทร์ในคืนวันเพ็ญที่ปราศจากมลทินเถิด’ ดูก่อนจิต ท่านเคยตักเตือนเราอย่างนี้ในกาลก่อน

1123.

๑๑๒๓.

‘‘‘ආරඤ්ඤිකො හොහි ච පිණ්ඩපාතිකො, සොසානිකො හොහි ච පංසුකූලිකො;

නෙසජ්ජිකො හොහි සදා ධුතෙ රතො’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

‘ท่านจงเป็นผู้อยู่ป่า ถือบิณฑบาตเป็นวัตร อยู่ป่าช้า ทรงผ้าบังสุกุล ถือเนสัชชิกธุดงค์ และจงเป็นผู้ยินดีในธุดงค์ทุกเมื่อเถิด’ ดูก่อนจิต ท่านเคยตักเตือนเราอย่างนี้ในกาลก่อน

1124.

๑๑๒๔.

‘‘රොපෙත්ව රුක්ඛානි යථා ඵලෙසී, මූලෙ තරුං ඡෙත්තු තමෙව ඉච්ඡසි;

තථූපමං චිත්තමිදං කරොසි, යං මං අනිච්චම්හි චලෙ නියුඤ්ජසි.

บุรุษผู้หวังผลปลูกต้นไม้แล้ว (เมื่อไม่มีผล) ก็ปรารถนาจะตัดต้นไม้นั้นเสียที่รากฉันใด ดูก่อนจิต ท่านก็ทำอุปมาเช่นนั้น ที่มาชักชวนเราในสิ่งที่ไม่เที่ยงและหวั่นไหว

1125.

๑๑๒๕.

‘‘අරූප දූරඞ්ගම එකචාරි, න තෙ කරිස්සං වචනං ඉදානිහං;

දුක්ඛා හි කාමා කටුකා මහබ්භයා, නිබ්බානමෙවාභිමනො චරිස්සං.

ดูก่อนจิตผู้ไม่มีรูป ไปได้ไกล เที่ยวไปดวงเดียว บัดนี้เราจักไม่ทำตามคำของท่าน เพราะกามทั้งหลายเป็นทุกข์ มีวิบากเผ็ดร้อน มีภัยใหญ่ เราจักมีใจมุ่งตรงต่อพระนิพพานเท่านั้นเที่ยวไป

1126.

๑๑๒๖.

‘‘නාහං අලක්ඛ්‍යා අහිරික්කතාය වා, න චිත්තහෙතූ න ච දූරකන්තනා;

ආජීවහෙතූ ච අහං න නික්ඛමිං, කතො ච තෙ චිත්ත පටිස්සවො මයා.

เราไม่ได้ออกมาบวชเพราะความอับโชค หรือเพราะความไร้ยางอาย ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งจิต ไม่ใช่เพราะหนีภัย และไม่ใช่เพราะเหตุแห่งอาชีวะ ดูก่อนจิต เราได้ให้ปฏิญญาแก่ท่านแล้วมิใช่หรือ

1127.

๑๑๒๗.

‘‘‘අප්පිච්ඡතා සප්පුරිසෙහි වණ්ණිතා, මක්ඛප්පහානං වූපසමො දුඛස්ස’;

ඉතිස්සු මං චිත්ත තදා නියුඤ්ජසි, ඉදානි ත්වං ගච්ඡසි පුබ්බචිණ්ණං.

‘สัตบุรุษทั้งหลายสรรเสริญความมักน้อย การละความลบหลู่คุณท่าน และความสงบระงับแห่งทุกข์’ ดูก่อนจิต ท่านเคยตักเตือนเราอย่างนี้ในกาลนั้น แต่บัดนี้ท่านกลับไปสู่นิสัยเดิมที่เคยประพฤติมา

1128.

๑๑๒๘.

‘‘තණ්හා අවිජ්ජා ච පියාපියඤ්ච, සුභානි රූපානි සුඛා ච වෙදනා;

මනාපියා කාමගුණා ච වන්තා, වන්තෙ අහං ආවමිතුං න උස්සහෙ.

ตัณหา อวิชชา ความรักความชัง รูปที่สวยงาม สุขเวทนา และกามคุณอันเป็นที่รักแห่งใจ เราสละแล้ว เราไม่สามารถจะกลืนกินสิ่งที่สละแล้วนั้นกลับเข้าไปอีก

1129.

๑๑๒๙.

‘‘සබ්බත්ථ [Pg.359] තෙ චිත්ත වචො කතං මයා, බහූසු ජාතීසු න මෙසි කොපිතො;

අජ්ඣත්තසම්භවො කතඤ්ඤුතාය තෙ, දුක්ඛෙ චිරං සංසරිතං තයා කතෙ.

ดูก่อนจิต ในที่ทั้งปวง เราได้ทำตามคำของท่านแล้ว ในหลายชาติภพ เราไม่เคยโกรธท่านเลย ท่านเกิดขึ้นภายใน แต่เพราะความอกตัญญูของท่าน เราจึงต้องท่องเที่ยวไปนานในทุกข์ที่ท่านสร้างขึ้น

1130.

๑๑๓๐.

‘‘ත්වඤ්ඤෙව නො චිත්ත කරොසි බ්‍රාහ්මණො, ත්වං ඛත්තියො රාජදසී කරොසි;

වෙස්සා ච සුද්දා ච භවාම එකදා, දෙවත්තනං වාපි තවෙව වාහසා.

ดูก่อนจิต ท่านนั่นแหละทำให้เราเป็นพราหมณ์ ท่านทำให้เป็นกษัตริย์ เป็นราชบุรุษ บางคราวเราก็เป็นแพศย์และศูทร และเพราะอำนาจของท่านนั่นเทียว บางคราวเราก็ได้เป็นเทวดา

1131.

๑๑๓๑.

‘‘තවෙව හෙතූ අසුරා භවාමසෙ, ත්වංමූලකං නෙරයිකා භවාමසෙ;

අථො තිරච්ඡානගතාපි එකදා, පෙතත්තනං වාපි තවෙව වාහසා.

เพราะเหตุของท่านนั่นเทียว เราจึงได้เป็นอสูร เพราะท่านเป็นต้นเหตุ เราจึงได้เป็นสัตว์นรก อนึ่ง บางคราวเราไปสู่กำเนิดเดรัจฉาน หรือเป็นเปรต ก็เพราะอำนาจของท่านนั่นเทียว

1132.

๑๑๓๒.

‘‘නනු දුබ්භිස්සසි මං පුනප්පුනං, මුහුං මුහුං චාරණිකංව දස්සයං;

උම්මත්තකෙනෙව මයා පලොභසි, කිඤ්චාපි තෙ චිත්ත විරාධිතං මයා.

ท่านประทุษร้ายเราอยู่ร่ำไปมิใช่หรือ ท่านแสดงตนเหมือนนักท่องเที่ยว ล่อลวงเราผู้เป็นดุจคนบ้า ดูก่อนจิต แม้ว่าเราจะขัดขวางท่านได้แล้ว (ท่านก็ยังทำอยู่)

1133.

๑๑๓๓.

‘‘ඉදං පුරෙ චිත්තමචාරි චාරිකං, යෙනිච්ඡකං යත්ථකාමං යථාසුඛං;

තදජ්ජහං නිග්ගහෙස්සාමි යොනිසො, හත්ථිප්පභින්නං විය අඞ්කුසග්ගහො.

ในกาลก่อน จิตนี้ได้เที่ยวไปตามที่ปรารถนา ในที่ที่ใคร่ ตามความสบาย แต่ในวันนี้ เราจักข่มจิตนั้นไว้โดยแยบคาย เหมือนควาญช้างข่มช้างตกมันด้วยขอฉะนั้น

1134.

๑๑๓๔.

‘‘සත්ථා ච මෙ ලොකමිමං අධිට්ඨහි, අනිච්චතො අද්ධුවතො අසාරතො;

පක්ඛන්ද මං චිත්ත ජිනස්ස සාසනෙ, තාරෙහි ඔඝා මහතා සුදුත්තරා.

พระศาสดาของเราได้ทรงกำหนดโลกนี้ว่า เป็นของไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน ไม่มีสาระ ดูก่อนจิต จงนำเราแล่นเข้าไปในศาสนาของพระชินเจ้าเถิด จงช่วยให้เราข้ามพ้นจากโอฆะอันใหญ่ที่ข้ามได้แสนยาก

1135.

๑๑๓๕.

‘‘න තෙ ඉදං චිත්ත යථා පුරාණකං, නාහං අලං තුය්හ වසෙ නිවත්තිතුං ;

මහෙසිනො පබ්බජිතොම්හි සාසනෙ, න මාදිසා හොන්ති විනාසධාරිනො.

ดูก่อนจิต อัตภาพนี้ไม่เหมือนของเก่าของท่านอีกต่อไป เราไม่ควรจะกลับไปอยู่ในอำนาจของท่าน เราบวชแล้วในศาสนาของพระผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ คนเช่นเราย่อมไม่เป็นผู้ทรงไว้ซึ่งความพินาศ

1136.

๑๑๓๖.

‘‘නගා [Pg.360] සමුද්දා සරිතා වසුන්ධරා, දිසා චතස්සො විදිසා අධො දිවා;

සබ්බෙ අනිච්චා තිභවා උපද්දුතා, කුහිං ගතො චිත්ත සුඛං රමිස්සසි.

ภูเขา สมุทร แม่น้ำ แผ่นดิน ทิศทั้ง ๔ ทิศเฉียง เบื้องต่ำ และสวรรค์ ภพทั้ง ๓ ทั้งหมดนี้ล้วนไม่เที่ยง มีอุปัทวะ ดูก่อนจิต ท่านไป ณ ที่ไหนเล่าจึงจักยินดีเป็นสุขได้

1137.

๑๑๓๗.

‘‘ධිතිප්පරං කිං මම චිත්ත කාහිසි, න තෙ අලං චිත්ත වසානුවත්තකො;

න ජාතු භස්තං උභතොමුඛං ඡුපෙ, ධිරත්ථු පූරං නව සොතසන්දනිං.

ดูก่อนจิต ท่านจักทำอะไรเราผู้มีความเพียรเป็นอย่างยิ่งได้ ดูก่อนจิต เราไม่ควรเป็นผู้คล้อยตามอำนาจของท่าน ไม่ควรเลยที่จะแตะต้องถุงหนังมีปากสองข้าง (ที่เต็มด้วยของไม่สะอาด) ฉันใด ก็ฉันนั้น จงมีแต่ความติเตียนเถิดแก่กายนี้อันเต็มไปด้วยของไม่สะอาด ไหลออกจากทวารทั้ง ๙

1138.

๑๑๓๘.

‘‘වරාහඑණෙය්‍යවිගාළ්හසෙවිතෙ, පබ්භාරකුට්ටෙ පකතෙව සුන්දරෙ;

නවම්බුනා පාවුසසිත්ථකානනෙ, තහිං ගුහාගෙහගතො රමිස්සසි.

ในซอกเขาและยอดเขาที่สวยงามโดยธรรมชาติ อันเป็นที่อาศัยของสุกรป่า เนื้อทราย และเสือโคร่ง ในป่าที่ถูกชะโลมด้วยน้ำฝนใหม่ในฤดูฝน ในที่นั้น ท่านไปสู่ถ้ำอันเป็นเรือนแล้วจักยินดี

1139.

๑๑๓๙.

‘‘සුනීලගීවා සුසිඛා සුපෙඛුනා, සුචිත්තපත්තච්ඡදනා විහඞ්ගමා;

සුමඤ්ජුඝොසත්ථනිතාභිගජ්ජිනො, තෙ තං රමෙස්සන්ති වනම්හි ඣායිනං.

นกทั้งหลายมีคอเขียวสด มีหงอนงาม มีแพนหางงาม มีปีกอันเป็นเครื่องปกปิดที่วิจิตรงดงาม มีเสียงไพเราะกึกก้องร้องอยู่ นกเหล่านั้นจักทำให้ท่านผู้เพ่งฌานอยู่ในป่าได้รื่นรมย์

1140.

๑๑๔๐.

‘‘වුට්ඨම්හි දෙවෙ චතුරඞ්ගුලෙ තිණෙ, සංපුප්ඵිතෙ මෙඝනිභම්හි කානනෙ;

නගන්තරෙ විටපිසමො සයිස්සං, තං මෙ මුදූ හෙහිති තූලසන්නිභං.

เมื่อฝนตกแล้ว หญ้างอกขึ้นสูง ๔ นิ้ว ในป่าที่เขียวชอุ่มดุจเมฆ มีดอกไม้บานสะพรั่ง ในระหว่างภูเขา เราจักนอนเหมือนต้นไม้ (ไม่กังวล) ที่นอนหญ้านั้นจักอ่อนนุ่มสำหรับเรา เปรียบด้วยปุยนุ่น

1141.

๑๑๔๑.

‘‘තථා තු කස්සාමි යථාපි ඉස්සරො, යං ලබ්භති තෙනපි හොතු මෙ අලං;

න තාහං කස්සාමි යථා අතන්දිතො, බිළාරභස්තංව යථා සුමද්දිතං.

เราจักทำตนให้เป็นนายฉันนั้นเหมือนกัน สิ่งใดที่ได้มา ขอสิ่งนั้นจงเพียงพอแก่เราเถิด เราจักทำท่านให้เหมาะแก่งาน เหมือนคนไม่เกียจคร้านนวดถุงหนังแมวให้นิ่มดีแล้ว ฉันใดก็ฉันนั้น

1142.

๑๑๔๒.

‘‘තථා තු කස්සාමි යථාපි ඉස්සරො, යං ලබ්භති තෙනපි හොතු මෙ අලං;

වීරියෙන තං මය්හ වසානයිස්සං, ගජංව මත්තං කුසලඞ්කුසග්ගහො.

เราจักทำตนให้เป็นนายฉันนั้นเหมือนกัน สิ่งใดที่ได้มา ขอสิ่งนั้นจงเพียงพอแก่เราเถิด เราจักนำท่านมาสู่อำนาจของเราด้วยความเพียร เหมือนควาญช้างผู้ฉลาดนำช้างตกมันมาสู่อำนาจฉะนั้น

1143.

๑๑๔๓.

‘‘තයා [Pg.361] සුදන්තෙන අවට්ඨිතෙන හි, හයෙන යොග්ගාචරියොව උජ්ජුනා;

පහොමි මග්ගං පටිපජ්ජිතුං සිවං, චිත්තානුරක්ඛීහි සදා නිසෙවිතං.

แน่แท้ เราย่อมสามารถดำเนินไปสู่ทางอันเกษม อันท่านผู้ตามรักษาจิตเสพแล้วทุกเมื่อ ด้วยท่าน (จิต) ที่เราฝึกดีแล้ว ตั้งมั่นแล้ว เหมือนสารถี (สามารถไปได้) ด้วยม้าที่ฝึกดีแล้ว ซื่อตรง ฉะนั้น

1144.

๑๑๔๔.

‘‘ආරම්මණෙ තං බලසා නිබන්ධිසං, නාගංව ථම්භම්හි දළ්හාය රජ්ජුයා;

තං මෙ සුගුත්තං සතියා සුභාවිතං, අනිස්සිතං සබ්බභවෙසු හෙහිසි.

เราจักผูกท่านไว้ในอารมณ์ (กรรมฐาน) ด้วยกำลัง (แห่งภาวนา) เหมือนนายควาญผูกช้างไว้ที่เสาด้วยเชือกอันมั่นคง ฉะนั้น ท่านอันเราคุ้มครองดีแล้วด้วยสติ อบรมดีแล้ว จักเป็นผู้ไม่อาศัย (ตัณหาและทิฏฐิ) ในภพทั้งปวง

1145.

๑๑๔๕.

‘‘පඤ්ඤාය ඡෙත්වා විපථානුසාරිනං, යොගෙන නිග්ගය්හ පථෙ නිවෙසිය;

දිස්වා සමුදයං විභවඤ්ච සම්භවං, දායාදකො හෙහිසි අග්ගවාදිනො.

ท่านจงตัดจิตที่แล่นไปในทางผิดด้วยปัญญา ข่มไว้ด้วยความเพียร ให้ตั้งอยู่ในหนทาง (วิปัสสนา) ครั้นเห็นความเกิด ความดับ และความเป็นไปแล้ว จักเป็นทายาทของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสสอนธรรมอันเลิศ

1146.

๑๑๔๖.

‘‘චතුබ්බිපල්ලාසවසං අධිට්ඨිතං, ගාමණ්ඩලංව පරිනෙසි චිත්ත මං;

නනු සංයොජනබන්ධනච්ඡිදං, සංසෙවසෙ කාරුණිකං මහාමුනිං.

ดูก่อนจิต ท่านย่อมนำเราผู้ตั้งอยู่ในอำนาจแห่งวิปลาส ๔ ไป เหมือนเด็กชาวบ้าน (จูงโค) ฉะนั้น ท่านควรคบหาสมาคมพระมหามุนีผู้มีพระกรุณา ผู้ทรงตัดเครื่องผูกคือสังโยชน์ได้ มิใช่หรือ

1147.

๑๑๔๗.

‘‘මිගො යථා සෙරි සුචිත්තකානනෙ, රම්මං ගිරිං පාවුසඅබ්භමාලිනිං ;

අනාකුලෙ තත්ථ නගෙ රමිස්සං, අසංසයං චිත්ත පරා භවිස්සසි.

เนื้อย่อมเที่ยวไปตามสบายในป่าอันวิจิตรฉันใด เราก็จักรื่นรมย์อยู่บนภูเขาที่ไม่วุ่นวาย อันน่ารื่นรมย์ มีเมฆเป็นพวงมาลาในฤดูฝน ฉันนั้น ดูก่อนจิต ท่านจักพินาศอย่างไม่ต้องสงสัย

1148.

๑๑๔๘.

‘‘යෙ තුය්හ ඡන්දෙන වසෙන වත්තිනො, නරා ච නාරී ච අනුභොන්ති යං සුඛං;

අවිද්දසූ මාරවසානුවත්තිනො, භවාභිනන්දී තව චිත්ත සාවකා’’ති.

ดูก่อนจิต นรชนและนารีเหล่าใดเป็นไปตามอำนาจความพอใจของท่าน ย่อมเสวยสุขใดอยู่ ชนเหล่านั้นเป็นผู้ไร้ปัญญา คล้อยตามอำนาจของมาร ยินดีในภพ เป็นสาวกของท่าน

… තාලපුටො ථෙරො….

พระตาฬปุฏเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้แล

පඤ්ඤාසනිපාතො නිට්ඨිතො.

ปัญญาสนิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

อุททานในนิบาตนั้น

පඤ්ඤාසම්හි නිපාතම්හි, එකො තාලපුටො සුචි;

ගාථායො තත්ථ පඤ්ඤාස, පුන පඤ්ච ච උත්තරීති.

ในปัญญาสนิบาต มีพระเถระผู้มีอาจาระหมดจดชื่อว่าตาฬปุฏะองค์หนึ่ง ในปัญญาสนิบาตนั้น มีคาถา ๕๕ คาถา

20. සට්ඨිනිපාතො

๒๐. สัฏฐินิบาต

1. මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරගාථා

๑. คาถาของพระมหาโมคคัลลานเถระ

1149.

๑๑๔๙.

‘‘ආරඤ්ඤිකා [Pg.362] පිණ්ඩපාතිකා, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා;

දාලෙමු මච්චුනො සෙනං, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතා.

เราทั้งหลายเป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตร เป็นผู้เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ยินดีในอาหารที่ได้มาด้วยปลีแข้ง มีจิตตั้งมั่นดีแล้วในภายใน จักทำลายเสนาของมัจจุ

1150.

๑๑๕๐.

‘‘ආරඤ්ඤිකා පිණ්ඩපාතිකා, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා;

ධුනාම මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො.

เราทั้งหลายเป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตร เป็นผู้เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ยินดีในอาหารที่ได้มาด้วยปลีแข้ง จักขจัดเสนาของมัจจุเสีย เหมือนช้างทำลายเรือนไม้อ้อ ฉะนั้น

1151.

๑๑๕๑.

‘‘රුක්ඛමූලිකා සාතතිකා, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා;

දාලෙමු මච්චුනො සෙනං, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතා.

เราทั้งหลายเป็นผู้ถืออยู่โคนไม้เป็นวัตร มีความเพียรเป็นไปติดต่อ ยินดีในอาหารที่ได้มาด้วยปลีแข้ง มีจิตตั้งมั่นดีแล้วในภายใน จักทำลายเสนาของมัจจุ

1152.

๑๑๕๒.

‘‘රුක්ඛමූලිකා සාතතිකා, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා;

ධුනාම මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො.

เราทั้งหลายเป็นผู้ถืออยู่โคนไม้เป็นวัตร มีความเพียรเป็นไปติดต่อ ยินดีในอาหารที่ได้มาด้วยปลีแข้ง จักขจัดเสนาของมัจจุเสีย เหมือนช้างทำลายเรือนไม้อ้อ ฉะนั้น

1153.

๑๑๕๓.

‘‘අට්ඨිකඞ්කලකුටිකෙ, මංසන්හාරුපසිබ්බිතෙ;

ධිරත්ථු පුරෙ දුග්ගන්ධෙ, පරගත්තෙ මමායසෙ.

ท่านจงติเตียนกายนี้อันมีกลิ่นเหม็น มีโครงกระดูกเป็นกระท่อม อันเนื้อและเอ็นเย็บไว้เถิด ท่านกลับยินดีในร่างกายของผู้อื่น

1154.

๑๑๕๔.

‘‘ගූථභස්තෙ තචොනද්ධෙ, උරගණ්ඩිපිසාචිනි;

නව සොතානි තෙ කායෙ, යානි සන්දන්ති සබ්බදා.

ร่างกายของท่านเปรียบดังถุงหนังใส่คูถ อันหนังหุ้มห่อไว้ มีถันสองข้างที่ทรวงอกประดุจฝี เป็นดังนางปีศาจ ทวาร ๙ ในร่างกายของท่าน ย่อมไหลอยู่เป็นนิตย์

1155.

๑๑๕๕.

‘‘තව සරීරං නවසොතං, දුග්ගන්ධකරං පරිබන්ධං;

භික්ඛු පරිවජ්ජයතෙ තං, මීළ්හං ච යථා සුචිකාමො.

ร่างกายของท่านมีช่อง ๙ เป็นเครื่องกระทำกลิ่นเหม็น เป็นเครื่องขัดข้อง ภิกษุพึงเว้นร่างกายนั้นเสีย เหมือนคนผู้ต้องการความสะอาดเห็นอุจจาระแล้วเว้นเสีย ฉะนั้น

1156.

๑๑๕๖.

‘‘එවඤ්චෙ තං ජනො ජඤ්ඤා, යථා ජානාමි තං අහං;

ආරකා පරිවජ්ජෙය්‍ය, ගූථට්ඨානංව පාවුසෙ’’.

ถ้าแม้ชนพึงรู้ร่างกายนั้น เหมือนดังที่เรารู้ร่างกายนี้ไซร้ เขาพึงเว้นเสียให้ห่างไกล เหมือนคนเว้นหลุมคูถในฤดูฝน ฉะนั้น

1157.

๑๑๕๗.

‘‘එවමෙතං මහාවීර, යථා සමණ භාසසි;

එත්ථ චෙකෙ විසීදන්ති, පඞ්කම්හිව ජරග්ගවො.

ข้าแต่พระผู้มีความเพียรใหญ่ คำที่ท่านสมณะกล่าวนั้นเป็นอย่างนั้น สัตว์บางพวกย่อมจมอยู่ในร่างกายนี้ เหมือนวัวแก่จมอยู่ในเปือกตม ฉะนั้น

1158.

๑๑๕๘.

‘‘ආකාසම්හි හලිද්දියා, යො මඤ්ඤෙථ රජෙතවෙ;

අඤ්ඤෙන වාපි රඞ්ගෙන, විඝාතුදයමෙව තං.

ผู้ใดพึงสำคัญเพื่อจะย้อมอากาศด้วยขมิ้น หรือด้วยสีอย่างอื่น การย้อมนั้นเป็นไปเพื่อความลำบากใจของผู้นั้นเท่านั้น

1159.

๑๑๕๙.

‘‘තදාකාසසමං චිත්තං, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතං;

මා පාපචිත්තෙ ආසාදි, අග්ගිඛන්ධංව පක්ඛිමා.

จิตของเรานั้นเสมอด้วยอากาศ ตั้งมั่นดีแล้วในภายใน ท่านอย่าได้กระทบเราด้วยจิตอันลามก เหมือนแมลงเม่าบินเข้ากองไฟ

1160.

๑๑๖๐.

‘‘පස්ස චිත්තකතං බිම්බං, අරුකායං සමුස්සිතං;

ආතුරං බහුසඞ්කප්පං, යස්ස නත්ථි ධුවං ඨිති.

ท่านจงดูอัตภาพที่กรรมทำให้วิจิตร เป็นที่ประชุมแห่งแผล อันกระดูก ๓๐๐ ท่อนยกขึ้นแล้ว ป่วยไข้อยู่เสมอ อันมหาชนดำริกันโดยอาการต่างๆ ซึ่งไม่มีความยั่งยืนมั่นคง

1161.

๑๑๖๑.

‘‘පස්ස චිත්තකතං රූපං, මණිනා කුණ්ඩලෙන ච;

අට්ඨිං තචෙන ඔනද්ධං, සහ වත්ථෙහි සොභති.

ท่านจงดูรูปที่กรรมทำให้วิจิตร ด้วยแก้วมณีและตุ้มหู เป็นร่างกระดูกที่หนังหุ้มห่อไว้ จะงามได้ก็พร้อมด้วยเสื้อผ้า

1162.

๑๑๖๒.

‘‘අලත්තකකතා [Pg.363] පාදා, මුඛං චුණ්ණකමක්ඛිතං;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

เท้าทั้งสองที่ย้อมด้วยครั่ง ใบหน้าที่ผัดด้วยจุรณ พอเพื่อจะลวงคนเขลาให้หลงได้ แต่จะลวงผู้แสวงหาฝั่ง คือพระนิพพานไม่ได้

1163.

๑๑๖๓.

‘‘අට්ඨපදකතා කෙසා, නෙත්තා අඤ්ජනමක්ඛිතා;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

ผมที่แต่งเป็น ๘ เกลียว นัยน์ตาที่ทาด้วยยาหยอดตา พอเพื่อจะลวงคนเขลาให้หลงได้ แต่จะลวงผู้แสวงหาฝั่ง คือพระนิพพานไม่ได้

1164.

๑๑๖๔.

‘‘අඤ්ජනීව නවා චිත්තා, පූතිකායො අලඞ්කතො;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

ร่างกายอันเน่าเปื่อยที่ตกแต่งแล้ว เปรียบดังผอบยาหยอดตาใหม่ๆ อันวิจิตร พอเพื่อจะลวงคนเขลาให้หลงได้ แต่จะลวงผู้แสวงหาฝั่ง คือพระนิพพานไม่ได้

1165.

๑๑๖๕.

‘‘ඔදහි මිගවො පාසං, නාසදා වාගුරං මිගො;

භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, කද්දන්තෙ මිගබන්ධකෙ.

นายพรานได้ดักบ่วงไว้แล้ว เนื้อไม่เข้าไปใกล้บ่วง เรากินเหยื่อแล้วจะไป ขณะที่นายพรานเนื้อกำลังร้องไห้อยู่

1166.

๑๑๖๖.

‘‘ඡින්නො පාසො මිගවස්ස, නාසදා වාගුරං මිගො;

භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, සොචන්තෙ මිගලුද්දකෙ.

บ่วงของนายพรานขาดแล้ว เนื้อไม่เข้าไปใกล้บ่วง เรากินเหยื่อแล้วจะไป ขณะที่นายพรานเนื้อกำลังเศร้าโศกอยู่

1167.

๑๑๖๗.

‘‘තදාසි යං භිංසනකං, තදාසි ලොමහංසනං;

අනෙකාකාරසම්පන්නෙ, සාරිපුත්තම්හි නිබ්බුතෙ.

เมื่อพระสารีบุตรผู้สมบูรณ์ด้วยคุณมีประการต่างๆ นิพพานแล้ว ได้มีความน่าสะพึงกลัว ได้มีความขนพองสยองเกล้าในกาลนั้น

1168.

๑๑๖๘.

‘‘අනිච්චා වත සඞ්ඛාරා උප්පාදවය ධම්මිනො.උපජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣන්ති, තෙසං වූපසමො සුඛො.

สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงหนอ มีความเกิดขึ้นและเสื่อมไปเป็นธรรมดา ครั้นเกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป ความสงบแห่งสังขารเหล่านั้นเป็นสุข

1169.

๑๑๖๙.

‘‘සුඛුමං තෙ පටිවිජ්ඣන්ති, වාලග්ගං උසුනා යථා;

යෙ පඤ්චක්ඛන්ධෙ පස්සන්ති, පරතො නො ච අත්තතො.

ชนเหล่าใดเห็นเบญจขันธ์ว่าเป็นของอื่น ไม่ใช่ตน ชนเหล่านั้นย่อมแทงตลอดธรรมอันสุขุม เหมือนนายขมังธนูยิงปลายขนทรายให้ทะลุ ฉะนั้น

1170.

๑๑๗๐.

‘‘යෙ ච පස්සන්ති සඞ්ඛාරෙ, පරතො නො ච අත්තතො;

පච්චබ්‍යාධිංසු නිපුණං, වාලග්ගං උසුනා යථා.

ชนเหล่าใดเห็นสังขารทั้งหลายว่าเป็นของอื่น ไม่ใช่ตน ชนเหล่านั้นย่อมแทงตลอดธรรมอันละเอียดอ่อน เหมือนนายขมังธนูยิงปลายขนทรายให้ทะลุ ฉะนั้น

1171.

๑๑๗๑.

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

කාමරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ.

ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติเที่ยวไป เพื่อละกามราคะ เหมือนคนถูกหอกแทง หรือเหมือนคนมีไฟไหม้บนศีรษะ ฉะนั้น

1172.

๑๑๗๒.

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

භවරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’.

ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติเที่ยวไป เพื่อละภวราคะ เหมือนคนถูกหอกแทง หรือเหมือนคนมีไฟไหม้บนศีรษะ ฉะนั้น

1173.

๑๑๗๓.

‘‘චොදිතො භාවිතත්තෙන, සරීරන්තිමධාරිනා;

මිගාරමාතුපාසාදං, පාදඞ්ගුට්ඨෙන කම්පයිං.

เราผู้อันพระพุทธเจ้าผู้มีพระองค์อันอบรมแล้ว ผู้ทรงไว้ซึ่งสรีระอันมีในที่สุด ทรงตักเตือนแล้ว ได้ยังปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตาให้หวั่นไหวด้วยนิ้วแม่เท้า

1174.

๑๑๗๔.

‘‘නයිදං සිථිලමාරබ්භ, නයිදං අප්පෙන ථාමසා;

නිබ්බානමධිගන්තබ්බං, සබ්බගන්ථ-පමොචනං.

พระนิพพานเป็นที่เปลื้องกิเลสเครื่องร้อยรัดทั้งปวง อันบุคคลผู้ปรารภความเพียรย่อหย่อนจะพึงบรรลุไม่ได้เลย อันบุคคลผู้มีความเพียรน้อยจะพึงบรรลุไม่ได้

1175.

๑๑๗๕.

‘‘අයඤ්ච දහරො භික්ඛු, අයමුත්තමපොරිසො;

ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහිනිං.

“ภิกษุรูปนี้ยังเยาว์วัย แต่เป็นบุรุษผู้สูงสุด เธอครองอัตภาพสุดท้าย เพราะชนะมารพร้อมทั้งเสนาได้”

1176.

๑๑๗๖.

‘‘විවරමනුපභන්ති [Pg.364] විජ්ජුතා, වෙභාරස්ස ච පණ්ඩවස්ස ච;

නගවිවරගතො ඣායති, පුත්තො අප්පටිමස්ස තාදිනො.

“สายฟ้าแลบแปลบปลาบอยู่ในระหว่างภูเขาเวภาระและภูเขาบัณฑวะ พระเถระผู้เป็นบุตรของพระพุทธเจ้าผู้คงที่ ไม่มีผู้เปรียบปาน เข้าไปสู่ซอกเขาแล้วเพ่งฌานอยู่”

1177.

๑๑๗๗.

‘‘උපසන්තො උපරතො, පන්තසෙනාසනො මුනි;

දායාදො බුද්ධසෙට්ඨස්ස, බ්‍රහ්මුනා අභිවන්දිතො.

“พระมุนีผู้มีอินทรีย์สงบแล้ว ยินดีในฌาน มีเสนาสนะอันสงัด เป็นทายาทของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด อันท้าวมหาพรหมทรงนอบน้อมแล้ว”

1178.

๑๑๗๘.

‘‘උපසන්තං උපරතං, පන්තසෙනාසනං මුනිං;

දායාදං බුද්ධසෙට්ඨස්ස, වන්ද බ්‍රාහ්මණ කස්සපං.

“ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงไหว้พระกัสสปเถระ ผู้เป็นมุนี มีอินทรีย์สงบแล้ว ยินดีในฌาน มีเสนาสนะอันสงัด เป็นทายาทของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด”

1179.

๑๑๗๙.

‘‘යො ච ජාතිසතං ගච්ඡෙ, සබ්බා බ්‍රාහ්මණජාතියො;

සොත්තියො වෙදසම්පන්නො, මනුස්සෙසු පුනප්පුනං.

“ผู้ใดก็ตามเกิดในตระกูลพราหมณ์ล้วนถึง ๑๐๐ ชาติ เป็นผู้คงแก่เรียน ถึงความสมบูรณ์ด้วยเวทในหมู่มนุษย์บ่อยๆ”

1180.

๑๑๘๐.

‘‘අජ්ඣායකොපි චෙ අස්ස, තිණ්ණං වෙදාන පාරගූ;

එතස්ස වන්දනායෙතං, කලං නාග්ඝති සොළසිං.

“ถึงแม้ผู้นั้นจะเป็นผู้ทรงมนต์ ถึงฝั่งแห่งไตรเพท การไหว้พระกัสสปเถระนี้ ยังมีผลมากกว่าการไหว้นั้น การไหว้นั้นยังไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งการไหว้พระกัสสปเถระนี้”

1181.

๑๑๘๑.

‘‘යො සො අට්ඨ විමොක්ඛානි, පුරෙභත්තං අඵස්සයි ;

අනුලොමං පටිලොමං, තතො පිණ්ඩාය ගච්ඡති.

“พระเถระรูปใดเข้าวิโมกข์ ๘ ประการ ทั้งอนุโลมและปฏิโลม ในเวลาเช้าก่อนภัต แล้วจึงเที่ยวไปเพื่อบิณฑบาต”

1182.

๑๑๘๒.

‘‘තාදිසං භික්ඛුං මාසාදි, මාත්තානං ඛණි බ්‍රාහ්මණ;

අභිප්පසාදෙහි මනං, අරහන්තම්හි තාදිනෙ;

ඛිප්පං පඤ්ජලිකො වන්ද, මා තෙ විජටි මත්ථකං.

“ดูก่อนพราหมณ์ ท่านอย่าได้ประทุษร้ายภิกษุเช่นนั้น อย่าขุดตัวเองเลย จงทำจิตให้เลื่อมใสในพระอรหันต์ผู้คงที่นั้น จงรีบประคองอัญชลีไหว้เถิด ศีรษะของท่านอย่าได้แตก”

1183.

๑๑๘๓.

‘‘නෙසො පස්සති සද්ධම්මං, සංසාරෙන පුරක්ඛතො;

අධොගමං ජිම්හපථං, කුම්මග්ගමනුධාවති.

“พระโปฏฐิละนี้ไม่เห็นสัทธรรม ถูกสังสารวัฏนำหน้าไป ย่อมแล่นไปตามทางที่นำไปสู่ที่ต่ำ ทางคด และทางที่ผิด”

1184.

๑๑๘๔.

‘‘කිමීව මීළ්හසල්ලිත්තො, සඞ්ඛාරෙ අධිමුච්ඡිතො;

පගාළ්හො ලාභසක්කාරෙ, තුච්ඡො ගච්ඡති පොට්ඨිලො.

“พระโปฏฐิละเป็นผู้ว่างเปล่า หมกมุ่นอยู่ในสังขาร จมอยู่ในลาภสักการะ เหมือนหนอนที่เกลือกกลั้วอยู่ในคูถ”

1185.

๑๑๘๕.

‘‘ඉමඤ්ච පස්ස ආයන්තං, සාරිපුත්තං සුදස්සනං;

විමුත්තං උභතොභාගෙ, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතං.

“ท่านจงดูพระสารีบุตรนี้ ผู้มีทัศนะอันงดงาม ผู้หลุดพ้นในอุภโตภาค มีจิตตั้งมั่นดีในภายใน กำลังเดินมา”

1186.

๑๑๘๖.

‘‘විසල්ලං ඛීණසංයොගං, තෙවිජ්ජං මච්චුහායිනං;

දක්ඛිණෙය්‍යං මනුස්සානං, පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං අනුත්තරං.

“ผู้ปราศจากลูกศร มีสังโยชน์สิ้นแล้ว เป็นผู้ทรงวิชชา ๓ ละความตายได้ เป็นทักขิไณยบุคคลของมนุษย์ทั้งหลาย เป็นนาบุญชั้นเยี่ยม”

1187.

๑๑๘๗.

‘‘එතෙ සම්බහුලා දෙවා, ඉද්ධිමන්තො යසස්සිනො;

දස දෙවසහස්සානි, සබ්බෙ බ්‍රහ්මපුරොහිතා;

මොග්ගල්ලානං නමස්සන්තා, තිට්ඨන්ති පඤ්ජලීකතා.

“ทวยเทพเหล่านี้เป็นอันมาก มีฤทธิ์ มียศ ๑๐,๐๐๐ องค์ ล้วนเป็นพรหมปุโรหิต ประคองอัญชลีนมัสการพระโมคคัลลานะอยู่”

1188.

๑๑๘๘.

‘‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ ආසවා ඛීණා, දක්ඛිණෙය්‍යොසි මාරිස’.

“ข้าแต่ท่านบุรุษอาชาไนย ขอนอบน้อมแด่ท่าน ข้าแต่ท่านบุรุษสูงสุด ขอนอบน้อมแด่ท่าน ท่านผู้มีอาสวะสิ้นแล้ว ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ท่านเป็นทักขิไณยบุคคล”

1189.

๑๑๘๙.

‘‘පූජිතො [Pg.365] නරදෙවෙන, උප්පන්නො මරණාභිභූ;

පුණ්ඩරීකංව තොයෙන, සඞ්ඛාරෙනුපලිප්පති.

“ท่านเป็นผู้อันนรเทพบูชาแล้ว เกิดขึ้นครอบงำมัจจุได้ ไม่ติดในสังขาร เหมือนดอกบัวขาวไม่ติดน้ำ ฉะนั้น”

1190.

๑๑๙๐.

‘‘යස්ස මුහුත්තෙන සහස්සධා ලොකො, සංවිදිතො සබ්‍රහ්මකප්පො වසි;

ඉද්ධිගුණෙ චුතුපපාතෙ කාලෙ, පස්සති දෙවතා ස භික්ඛු.

“ภิกษุใดชำนาญในคุณแห่งฤทธิ์ ในจุติและอุบัติ รู้ชัดโลกธาตุ ๑,๐๐๐ พร้อมทั้งพรหมโลกได้ในขณะจิตเดียว ภิกษุนั้นย่อมเห็นเทวดาได้ตามกาล”

1191.

๑๑๙๑.

‘‘සාරිපුත්තොව පඤ්ඤාය, සීලෙන උපසමෙන ච;

යොපි පාරඞ්ගතො භික්ඛු, එතාවපරමො සියා.

“ภิกษุใดถึงฝั่ง (คือนิพพาน) แล้วด้วยปัญญา ศีล และความสงบ ภิกษุนั้นพึงเป็นผู้ยอดเยี่ยมได้เพียงเท่าพระสารีบุตรเท่านั้น”

1192.

๑๑๙๒.

‘‘කොටිසතසහස්සස්ස, අත්තභාවං ඛණෙන නිම්මිනෙ;

අහං විකුබ්බනාසු කුසලො, වසීභූතොම්හි ඉද්ධියා.

“เราเนรมิตอัตภาพได้แสนโกฏิในขณะจิตเดียว เราเป็นผู้ฉลาดในวิกุพพนาฤทธิ์ เป็นผู้ถึงความเป็นผู้ชำนาญในฤทธิ์”

1193.

๑๑๙๓.

‘‘සමාධිවිජ්ජාවසිපාරමීගතො, මොග්ගල්ලානගොත්තො අසිතස්ස සාසනෙ;

ධීරො සමුච්ඡින්දි සමාහිතින්ද්‍රියො, නාගො යථා පූතිලතංව බන්ධනං.

“พระโมคคัลลานโคตร ผู้ถึงความสำเร็จขั้นสุดยอดแห่งวสีในสมาธิและวิชชา ในศาสนาของพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีตัณหาเครื่องอาศัย เป็นผู้มีปรีชา มีอินทรีย์ตั้งมั่น ตัดกิเลสเครื่องผูกได้ เหมือนช้างตัดเถาวัลย์ที่เปื่อยแล้ว ฉะนั้น”

1194.

๑๑๙๔.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා.

“เราได้บำรุงพระศาสดาแล้ว ได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว ปลงภาระหนักลงแล้ว ถอนตัณหาเครื่องนำไปสู่ภพได้แล้ว”

1195.

๑๑๙๕.

‘‘යස්ස චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො.

“เราออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตเพื่อประโยชน์ใด ประโยชน์นั้นคือความสิ้นสังโยชน์ทั้งปวง เราก็ได้บรรลุแล้ว”

1196.

๑๑๙๖.

‘‘කීදිසො නිරයො ආසි, යත්ථ දුස්සී අපච්චථ;

විධුරං සාවකමාසජ්ජ, කකුසන්ධඤ්ච බ්‍රාහ්මණං.

“นรกที่ทูสีมารไปเกิด เพราะประทุษร้ายพระวิธูรสาวกและพระกกุสันธพุทธเจ้าผู้เป็นพราหมณ์ เป็นเช่นไร”

1197.

๑๑๙๗.

‘‘සතං ආසි අයොසඞ්කූ, සබ්බෙ පච්චත්තවෙදනා;

ඊදිසො නිරයො ආසි, යත්ථ දුස්සී අපච්චථ;

විධුරං සාවකමාසජ්ජ, කකුසන්ධඤ්ච බ්‍රාහ්මණං.

“นรกที่ทูสีมารไปเกิด เพราะประทุษร้ายพระวิธูรสาวกและพระกกุสันธพุทธเจ้าผู้เป็นพราหมณ์นั้น มีหลาวเหล็กอยู่ ๑๐๐ เล่ม สัตว์นรกทุกตนต่างก็ได้รับเวทนาของตนๆ นรกนั้นเป็นเช่นนี้”

1198.

๑๑๙๘.

‘‘යො එතමභිජානාති, භික්ඛු බුද්ධස්ස සාවකො;

තාදිසං භික්ඛුමාසජ්ජ, කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

“ภิกษุสาวกของพระพุทธเจ้าใดย่อมรู้ชัดเรื่องนี้ ดูก่อนกัณหมาร ท่านประทุษร้ายภิกษุเช่นนั้น จักเข้าถึงทุกข์”

1199.

๑๑๙๙.

‘‘මජ්ඣෙසරස්මිං තිට්ඨන්ති, විමානා කප්පඨායිනො;

වෙළුරියවණ්ණා රුචිරා, අච්චිමන්තො පභස්සරා;

අච්ඡරා තත්ථ නච්චන්ති, පුථු නානත්තවණ්ණියො.

“วิมานทั้งหลายตั้งอยู่ในท่ามกลางมหาสมุทร ตั้งอยู่ตลอดกัป มีสีเหมือนแก้วไพฑูรย์ งดงาม มีเปลวไฟรุ่งเรือง เหล่านางอัปสรมีวรรณะต่างๆ กันเป็นอันมาก ย่อมฟ้อนรำอยู่ในวิมานนั้น”

1200.

๑๒๐๐.

‘‘යො [Pg.366] එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

“ภิกษุใดย่อมรู้ชัดเรื่องนี้ ... ดูก่อนกัณหมาร ท่านจักเข้าถึงทุกข์”

1201.

๑๒๐๑.

‘‘යො වෙ බුද්ධෙන චොදිතො, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පෙක්ඛතො;

මිගාරමාතුපාසාදං, පාදඞ්ගුට්ඨෙන කම්පයි.

“พระเถระใดแล อันพระพุทธเจ้าตรัสเตือนแล้ว ได้ทำปราสาทของนางมิคารมาตาให้หวั่นไหวด้วยนิ้วหัวแม่เท้า ขณะที่ภิกษุสงฆ์กำลังดูอยู่”

1202.

๑๒๐๒.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

“ภิกษุใดย่อมรู้ชัดเรื่องนี้ ... ดูก่อนกัณหมาร ท่านจักเข้าถึงทุกข์”

1203.

๑๒๐๓.

‘‘යො වෙජයන්තපාසාදං, පාදඞ්ගුට්ඨෙන කම්පයි;

ඉද්ධිබලෙනුපත්ථද්ධො, සංවෙජෙසි ච දෙවතා.

“พระเถระใด ผู้มั่นคงด้วยกำลังฤทธิ์ ได้ทำเวชยันตปราสาทให้หวั่นไหวด้วยนิ้วหัวแม่เท้า และยังหมู่เทพให้สลดใจ”

1204.

๑๒๐๔.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

“ภิกษุใดย่อมรู้ชัดเรื่องนี้ ... ดูก่อนกัณหมาร ท่านจักเข้าถึงทุกข์”

1204.

๑๒๐๔.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

ผู้ใดรู้ชัดข้อความนี้...เป... แน่ะมารผู้มีบาป ท่านจะถึงความทุกข์

1205.

๑๒๐๕.

‘‘යො වෙජයන්තපාසාදෙ, සක්කං සො පරිපුච්ඡති;

අපි ආවුසො ජානාසි, තණ්හක්ඛයවිමුත්තියො;

තස්ස සක්කො වියාකාසි, පඤ්හං පුට්ඨො යථාතථං.

ภิกษุรูปใดถามท้าวสักกะในเวชยันตปราสาทว่า ‘ดูก่อนอาวุโส ท่านรู้จักวิมุตติเพราะความสิ้นตัณหาบ้างไหม’ ท้าวสักกะถูกท่านถามปัญหาแล้ว ได้พยากรณ์ปัญหาแก่ท่านตามความเป็นจริง

1206.

๑๒๐๖.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

ผู้ใดรู้ชัดข้อความนี้...เป... แน่ะมารผู้มีบาป ท่านจะถึงความทุกข์

1207.

๑๒๐๗.

‘‘යො බ්‍රහ්මානං පරිපුච්ඡති, සුධම්මායං ඨිතො සභං;

අජ්ජාපි ත්‍යාවුසො සා දිට්ඨි, යා තෙ දිට්ඨි පුරෙ අහු;

පස්සසි වීතිවත්තන්තං, බ්‍රහ්මලොකෙ පභස්සරං.

ภิกษุรูปใด ยืนอยู่ในสุธรรมาสภา ถามท้าวมหาพรหมว่า ‘ดูก่อนอาวุโส แม้ในวันนี้ ท่านยังมีความเห็นเหมือนที่ท่านเคยมีความเห็นในกาลก่อนอยู่หรือ ท่านเห็นแสงสว่างที่ส่องไปทั่วในพรหมโลกหรือไม่’

1208.

๑๒๐๘.

‘‘තස්ස බ්‍රහ්මා වියාකාසි, පඤ්හං පුට්ඨො යථාතථං;

න මෙ මාරිස සා දිට්ඨි, යා මෙ දිට්ඨි පුරෙ අහු.

ท้าวมหาพรหมถูกท่านถามปัญหาแล้ว ได้พยากรณ์ปัญหาแก่ท่านตามความเป็นจริงว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ข้าพเจ้าไม่มีความเห็นนั้น เหมือนที่ข้าพเจ้าเคยมีความเห็นในกาลก่อน’

1209.

๑๒๐๙.

‘‘පස්සාමි වීතිවත්තන්තං, බ්‍රහ්මලොකෙ පභස්සරං;

සොහං අජ්ජ කථං වජ්ජං, අහං නිච්චොම්හි සස්සතො.

‘ข้าพเจ้าเห็นแสงสว่างที่ส่องไปทั่วในพรหมโลก วันนี้ข้าพเจ้าจะพึงกล่าวได้อย่างไรว่า เราเป็นผู้เที่ยง เป็นผู้ยั่งยืน’

1210.

๑๒๑๐.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

ผู้ใดรู้ชัดข้อความนี้...เป... แน่ะมารผู้มีบาป ท่านจะถึงความทุกข์

1211.

๑๒๑๑.

‘‘යො මහානෙරුනො කූටං, විමොක්ඛෙන අඵස්සයි ;

වනං පුබ්බවිදෙහානං, යෙ ච භූමිසයා නරා.

ภิกษุรูปใดถูกต้องยอดมหาเนรุบรรพตด้วยวิโมกข์ได้ ทั้งป่าแห่งชนชาวปุพพวิเทหะ และนรชนเหล่าใดที่นอนบนภาคพื้นก็ได้

1212.

๑๒๑๒.

‘‘යො එතමභිජානාති, භික්ඛු බුද්ධස්ස සාවකො;

තාදිසං භික්ඛුමාසජ්ජ, කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

ภิกษุสาวกของพระพุทธเจ้าผู้ใดรู้ชัดข้อความนี้ แน่ะมารผู้มีบาป ท่านกระทบกระทั่งภิกษุเช่นนั้นแล้ว จะถึงความทุกข์

1213.

๑๒๑๓.

‘‘න වෙ අග්ගි චෙතයති, අහං බාලං ඩහාමීති;

බාලොව ජලිතං අග්ගිං, ආසජ්ජ නං පඩය්හති.

ไฟไม่ได้คิดว่า ‘เราจะไหม้คนพาล’ ก็หาไม่ แต่คนพาลเข้าไปถูกต้องไฟที่ลุกโพลงแล้ว ย่อมถูกไฟนั้นไหม้เอง

1214.

๑๒๑๔.

‘‘එවමෙව තුවං මාර, ආසජ්ජ නං තථාගතං;

සයං ඩහිස්සසි අත්තානං, බාලො අග්ගිංව සම්ඵුසං.

ดูก่อนมาร ท่านก็ฉันนั้นเหมือนกัน กระทบกระทั่งพระตถาคตแล้ว จักไหม้ตัวเอง เหมือนคนพาลถูกต้องไฟฉะนั้น

1215.

๑๒๑๕.

‘‘අපුඤ්ඤං [Pg.367] පසවී මාරො, ආසජ්ජ නං තථාගතං;

කිං නු මඤ්ඤසි පාපිම, න මෙ පාපං විපච්චති.

มารกระทบกระทั่งพระตถาคตแล้ว ย่อมประสบสิ่งที่ไม่ใช่บุญ ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านสำคัญว่า ‘บาปของเรายังไม่ให้ผล’ ดังนี้หรือ

1216.

๑๒๑๖.

‘‘කරතො තෙ චීයතෙ පාපං, චිරරත්තාය අන්තක;

මාර නිබ්බින්ද බුද්ධම්හා, ආසං මාකාසි භික්ඛුසු.

ดูก่อนผู้ทำที่สุด บาปที่ท่านทำอยู่ย่อมพอกพูนขึ้นตลอดกาลนาน ดูก่อนมาร ท่านจงเบื่อหน่ายจากพระพุทธเจ้า อย่าได้ทำความหวังในภิกษุทั้งหลายเลย

1217.

๑๒๑๗.

‘‘ඉති මාරං අතජ්ජෙසි, භික්ඛු භෙසකළාවනෙ;

තතො සො දුම්මනො යක්ඛො, තත්ථෙවන්තරධායථා’’ති.

ภิกษุในเภสกลาวันได้คุกคามมารด้วยประการฉะนี้ ลำดับนั้น ยักษ์ตนนั้นเสียใจ ได้อันตรธานหายไปในที่นั้นเอง

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො ථෙරො ගාථායො අභාසිත්ථාති.

ได้ยินว่า ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระได้กล่าวคาถาทั้งหลายไว้ ด้วยประการฉะนี้แล

සට්ඨිනිපාතො නිට්ඨිතො.

สัฏฐินิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

หัวข้อประจำหมวดนั้น คือ

සට්ඨිකම්හි නිපාතම්හි, මොග්ගල්ලානො මහිද්ධිකො;

එකොව ථෙරගාථායො, අට්ඨසට්ඨි භවන්ති තාති.

ในสัฏฐิกนิบาต มีพระโมคคัลลานะผู้มีฤทธิ์มากเพียงรูปเดียว คาถาของท่านเหล่านั้นมี ๖๘ คาถา

21. මහානිපාතො

๒๑. มหานิบาต

1. වඞ්ගීසත්ථෙරගාථා

๑. คาถาท่านพระวังคีสเถระ

1218.

๑๒๑๘.

‘‘නික්ඛන්තං [Pg.368] වත මං සන්තං, අගාරස්මානගාරියං;

විතක්කා උපධාවන්ති, පගබ්භා කණ්හතො ඉමෙ.

วิตกทั้งหลายอันกล้าแข็ง เกิดจากมารผู้มีบาป ย่อมรุมล้อมเราผู้ออก จากเรือนบวชเป็นบรรพชิตแล้วหนอ

1219.

๑๒๑๙.

‘‘උග්ගපුත්තා මහිස්සාසා, සික්ඛිතා දළ්හධම්මිනො ;

සමන්තා පරිකිරෙය්‍යුං, සහස්සං අපලායිනං.

บุตรของคนกล้าหาญ เป็นนายขมังธนูผู้ยิ่งใหญ่ ฝึกหัดมาดีแล้ว มีความสามารถในการยิงธนู ไม่หนีสงคราม แม้ตั้งพันคน พึงยิงล้อมเราไว้โดยรอบ

1220.

๑๒๒๐.

‘‘සචෙපි එත්තකා භිය්‍යො, ආගමිස්සන්ති ඉත්ථියො;

නෙව මං බ්‍යාධයිස්සන්ති, ධම්මෙ සම්හි පතිට්ඨිතො.

ถึงแม้สตรีจะมีจำนวนมากกว่านายขมังธนูเหล่านั้น มากันทั้งหมด ก็ไม่อาจทำให้เราหวั่นไหวได้ เพราะเราตั้งมั่นอยู่ในธรรมแล้ว

1221.

๑๒๒๑.

‘‘සක්ඛී හි මෙ සුතං එතං, බුද්ධස්සාදිච්චබන්ධුනො;

නිබ්බානගමනං මග්ගං, තත්ථ මෙ නිරතො මනො.

เราได้ฟังข้อนี้มาเฉพาะพระพักตร์ของพระพุทธเจ้า ผู้เป็นเผ่าพันธุ์พระอาทิตย์แล้วว่า เป็นทางดำเนินไปสู่พระนิพพาน ใจของเรายินดีในทางนั้น

1222.

๑๒๒๒.

‘‘එවං චෙ මං විහරන්තං, පාපිම උපගච්ඡසි;

තථා මච්චු කරිස්සාමි, න මෙ මග්ගම්පි දක්ඛසි.

ดูก่อนมารผู้มีบาป ถ้าท่านจะเข้ามาหาเราผู้เป็นอยู่อย่างนี้ เราจะทำอย่างที่ท่านจะไม่เห็นแม้ทางเดินของเราเลย

1223.

๑๒๒๓.

‘‘අරතිඤ්ච රතිඤ්ච පහාය, සබ්බසො ගෙහසිතඤ්ච විතක්කං;

වනථං න කරෙය්‍ය කුහිඤ්චි, නිබ්බනථො අවනථො ස භික්ඛු.

ภิกษุละความไม่ยินดีและความยินดี และวิตกที่อาศัยเรือนได้โดยสิ้นเชิงแล้ว ไม่พึงทำความอยากในอารมณ์ไหนๆ เลย ภิกษุนั้นชื่อว่าไม่มีความอยาก ไม่มีความต้องการ

1224.

๑๒๒๔.

‘‘යමිධ පථවිඤ්ච වෙහාසං, රූපගතං ජගතොගධං කිඤ්චි;

පරිජීයති සබ්බමනිච්චං, එවං සමෙච්ච චරන්ති මුතත්තා.

สิ่งใดสิ่งหนึ่งในโลกนี้ ทั้งที่เนื่องด้วยแผ่นดินและอากาศ ที่เป็นรูปธรรม อันนับเนื่องในโลก ทั้งหมดนั้นย่อมเสื่อมสิ้นไป ไม่เที่ยง ผู้มีปัญญารู้แจ้งอย่างนี้แล้ว ย่อมประพฤติตนเป็นผู้หลุดพ้น

1225.

๑๒๒๕.

‘‘උපධීසු ජනා ගධිතාසෙ, දිට්ඨසුතෙ පටිඝෙ ච මුතෙ ච;

එත්ථ විනොදය ඡන්දමනෙජො, යො හෙත්ථ න ලිම්පති මුනි තමාහු.

ชนทั้งหลายติดพันอยู่ในอุปธิทั้งหลาย คือ ในรูปที่เห็น เสียงที่ได้ยิน สิ่งที่กระทบ และสิ่งที่รู้แจ้ง ท่านจงบรรเทาความพอใจในอุปธิเหล่านั้นเสีย เป็นผู้ไม่หวั่นไหว ผู้ใดไม่ติดในอารมณ์เหล่านี้ บัณฑิตทั้งหลายกล่าวผู้นั้นว่าเป็นมุนี

1226.

๑๒๒๖.

‘‘අථ [Pg.369] සට්ඨිසිතා සවිතක්කා, පුථුජ්ජනතාය අධම්මා නිවිට්ඨා;

න ච වග්ගගතස්ස කුහිඤ්චි, නො පන දුට්ඨුල්ලගාහී ස භික්ඛු.

อนึ่ง ปุถุชนทั้งหลายผู้ประกอบด้วยวิตก ยึดถือทิฏฐิ ๖๒ ประการ ตั้งมั่นอยู่ในอธรรม ภิกษุไม่พึงเป็นผู้เข้าถึงฝ่ายไหนๆ เลย และไม่พึงเป็นผู้ยึดถือทิฏฐิอันหยาบช้า

1227.

๑๒๒๗.

‘‘දබ්බො චිරරත්තසමාහිතො, අකුහකො නිපකො අපිහාලු;

සන්තං පදං අජ්ඣගමා මුනි, පටිච්ච පරිනිබ්බුතො කඞ්ඛති කාලං.

มุนีผู้ฉลาด ตั้งมั่นอยู่ตลอดกาลนาน ไม่โอ้อวด มีปัญญา ไม่มีความอยาก ได้บรรลุบทอันสงบแล้ว ท่านปรินิพพานแล้วด้วยสอุปาทิเสสนิพพานธาตุ ย่อมรอคอยแต่กาลเวลา

1228.

๑๒๒๘.

‘‘මානං පජහස්සු ගොතම, මානපථඤ්ච ජහස්සු අසෙසං;

මානපථම්හි ස මුච්ඡිතො, විප්පටිසාරීහුවා චිරරත්තං.

ดูก่อนโคดม ท่านจงละมานะเสีย และจงละทางแห่งมานะโดยไม่มีส่วนเหลือ ท่านนั้นมัวเมาแล้วในทางแห่งมานะ ได้เป็นผู้เดือดร้อนใจตลอดกาลนาน

1229.

๑๒๒๙.

‘‘මක්ඛෙන මක්ඛිතා පජා, මානහතා නිරයං පපතන්ති;

සොචන්ති ජනා චිරරත්තං, මානහතා නිරයං උපපන්නා.

หมู่สัตว์ผู้ถูกความลบหลู่คุณท่านครอบงำ ถูกมานะประหารแล้ว ย่อมตกนรก ชนทั้งหลายผู้ถูกมานะประหารแล้ว เกิดในนรก ย่อมเศร้าโศกสิ้นกาลนาน

1230.

๑๒๓๐.

‘‘න හි සොචති භික්ඛු කදාචි, මග්ගජිනො සම්මා පටිපන්නො;

කිත්තිඤ්ච සුඛඤ්චානුභොති, ධම්මදසොති තමාහු තථත්තං.

ภิกษุผู้ชนะกิเลสด้วยมรรค ปฏิบัติดีแล้ว ย่อมไม่เศร้าโศกในกาลไหนๆ เลย เธอย่อมประสบเกียรติคุณและความสุข บัณฑิตทั้งหลายกล่าวเรียกท่านผู้เป็นเช่นนั้นว่า เป็นผู้เห็นธรรม

1231.

๑๒๓๑.

‘‘තස්මා අඛිලො ඉධ පධානවා, නීවරණානි පහාය විසුද්ධො;

මානඤ්ච පහාය අසෙසං, විජ්ජායන්තකරො සමිතාවී.

เพราะเหตุนั้น ภิกษุในศาสนานี้ ผู้หมดสิ้นกิเลสเพียงดังตะปู มีความเพียร บริสุทธิ์พิเศษ ละนิวรณ์ได้แล้ว ละมานะได้โดยไม่มีส่วนเหลือ เป็นผู้สงบระงับ ย่อมทำที่สุดทุกข์ได้ด้วยวิชชา

1232.

๑๒๓๒.

‘‘කාමරාගෙන ඩය්හාමි, චිත්තං මෙ පරිඩය්හති;

සාධු නිබ්බාපනං බ්‍රූහි, අනුකම්පාය ගොතම.

ข้าพระองค์เร่าร้อนอยู่ด้วยกามราคะ จิตของข้าพระองค์ก็ถูกเผาไหม้อยู่ ขอท่านโปรดอนุเคราะห์บอกธรรมเครื่องดับกิเลสเถิด ท่านโคดม

1233.

๑๒๓๓.

‘‘සඤ්ඤාය [Pg.370] විපරියෙසා, චිත්තං තෙ පරිඩය්හති;

නිමිත්තං පරිවජ්ජෙහි, සුභං රාගූපසංහිතං ( ).

เพราะความวิปลาสแห่งสัญญา จิตของท่านจึงถูกเผาไหม้อยู่ ท่านจงเว้นสุภนิมิตอันเป็นที่ตั้งแห่งราคะเสีย

1234.

๑๒๓๔.

‘‘අසුභාය චිත්තං භාවෙහි, එකග්ගං සුසමාහිතං;

සති කායගතා ත්‍යත්ථු, නිබ්බිදාබහුලො භව.

ท่านจงเจริญจิตให้เป็นอสุภะ ให้มีอารมณ์เป็นหนึ่ง ตั้งมั่นดีแล้ว ขอให้ท่านมีกายคตาสติเถิด ท่านจงเป็นผู้มากด้วยความเบื่อหน่าย

1235.

๑๒๓๕.

‘‘අනිමිත්තඤ්ච භාවෙහි, මානානුසයමුජ්ජහ;

තතො මානාභිසමයා, උපසන්තො චරිස්සසි.

ท่านจงเจริญอนิมิตตสมาบัติ จงละมานานุสัยเสีย แต่นั้น เพราะการตรัสรู้ยิ่งซึ่งมานะ ท่านจักเป็นผู้สงบระงับเที่ยวไป

1236.

๑๒๓๖.

‘‘තමෙව වාචං භාසෙය්‍ය, යායත්තානං න තාපයෙ;

පරෙ ච න විහිංසෙය්‍ය, සා වෙ වාචා සුභාසිතා.

บุคคลพึงกล่าววาจาที่ไม่ทำตนให้เดือดร้อน และไม่เบียดเบียนผู้อื่น วาจานั้นแลเป็นสุภาษิต

1237.

๑๒๓๗.

‘‘පියවාචමෙව භාසෙය්‍ය, යා වාචා පටිනන්දිතා;

යං අනාදාය පාපානි, පරෙසං භාසතෙ පියං.

บุคคลพึงกล่าวแต่วาจาที่น่ารัก ซึ่งเป็นวาจาที่คนอื่นชื่นชม บุคคลไม่นำพาคำชั่วของผู้อื่น พึงกล่าวแต่คำที่น่ารัก

1238.

๑๒๓๘.

‘‘සච්චං වෙ අමතා වාචා, එස ධම්මො සනන්තනො;

සච්චෙ අත්ථෙ ච ධම්මෙ ච, ආහු සන්තො පතිට්ඨිතා.

คำสัตย์แลเป็นวาจาไม่ตาย ธรรมนี้เป็นของเก่า สัตบุรุษทั้งหลายตั้งมั่นอยู่ในสัจจะ ในอรรถ และในธรรม

1239.

๑๒๓๙.

‘‘යං බුද්ධො භාසති වාචං, ඛෙමං නිබ්බානපත්තියා;

දුක්ඛස්සන්තකිරියාය, සා වෙ වාචානමුත්තමා.

พระพุทธเจ้าตรัสวาจาใด ซึ่งเป็นวาจาเกษม เพื่อบรรลุพระนิพพาน เพื่อกระทำที่สุดแห่งทุกข์ วาจานั้นแลเป็นวาจาสูงสุดกว่าวาจาทั้งหลาย

1240.

๑๒๔๐.

‘‘ගම්භීරපඤ්ඤො මෙධාවී, මග්ගාමග්ගස්ස කොවිදො;

සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤො, ධම්මං දෙසෙති භික්ඛුනං.

พระสารีบุตรผู้มีปัญญาลึกซึ้ง มีเมธา ฉลาดในทางและมิใช่ทาง มีปัญญามาก ย่อมแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย

1241.

๑๒๔๑.

‘‘සඞ්ඛිත්තෙනපි දෙසෙති, විත්ථාරෙනපි භාසති;

සාලිකායිව නිග්ඝොසො, පටිභානං උදිය්‍යති.

ท่านแสดงธรรมโดยย่อบ้าง กล่าวโดยพิสดารบ้าง เสียงของท่านไพเราะเหมือนเสียงนกสาลิกา ปฏิภาณของท่านปรากฏ

1242.

๑๒๔๒.

‘‘තස්ස තං දෙසයන්තස්ස, සුණන්ති මධුරං ගිරං;

සරෙන රජනීයෙන, සවනීයෙන වග්ගුනා;

උදග්ගචිත්තා මුදිතා, සොතං ඔධෙන්ති භික්ඛවො.

เมื่อพระสารีบุตรนั้นแสดงธรรมอยู่ ภิกษุทั้งหลายย่อมฟังวาจาอันไพเราะของท่าน ด้วยเสียงอันน่ารักใคร่ น่าฟัง และไพเราะ ภิกษุทั้งหลายมีจิตเบิกบาน บันเทิงใจ เงี่ยโสตลงฟัง

1243.

๑๒๔๓.

‘‘අජ්ජ පන්නරසෙ විසුද්ධියා, භික්ඛූ පඤ්චසතා සමාගතා;

සංයොජනබන්ධනච්ඡිදා, අනීඝා ඛීණපුනබ්භවා ඉසී.

ในวัน ๑๕ ค่ำวันนี้ ภิกษุ ๕๐๐ รูป ผู้ตัดเครื่องผูกคือสังโยชน์ได้แล้ว ไม่มีทุกข์ มีภพใหม่สิ้นแล้ว เป็นผู้แสวงหาคุณ ได้ประชุมกันแล้วเพื่อความบริสุทธิ์

1244.

๑๒๔๔.

‘‘චක්කවත්තී යථා රාජා, අමච්චපරිවාරිතො;

සමන්තා අනුපරියෙති, සාගරන්තං මහිං ඉමං.

พระเจ้าจักรพรรดิมีอำมาตย์แวดล้อม เสด็จเที่ยวไปโดยรอบแผ่นดินนี้ซึ่งมีสมุทรเป็นที่สุด ฉันใด

1245.

๑๒๔๕.

‘‘එවං [Pg.371] විජිතසඞ්ගාමං, සත්ථවාහං අනුත්තරං;

සාවකා පයිරුපාසන්ති, තෙවිජ්ජා මච්චුහායිනො.

สาวกทั้งหลายผู้ได้วิชชา ๓ ละความตายได้แล้ว ย่อมเข้าเฝ้าพระศาสดาผู้ทรงชนะสงครามคือกิเลส ผู้นำหมู่เกวียน ผู้ยอดเยี่ยม ฉันนั้น

1246.

๑๒๔๖.

‘‘සබ්බෙ භගවතො පුත්තා, පලාපෙත්ථ න විජ්ජති;

තණ්හාසල්ලස්ස හන්තාරං, වන්දෙ ආදිච්චබන්ධුනං.

ภิกษุทั้งหมดเป็นโอรสของพระผู้มีพระภาค ในที่ประชุมนี้ไม่มีผู้เป็นดั่งกากเลย ข้าพระองค์ขอไหว้พระองค์ผู้ทรงกำจัดลูกศรคือตัณหา ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์

1247.

๑๒๔๗.

‘‘පරොසහස්සං භික්ඛූනං, සුගතං පයිරුපාසති;

දෙසෙන්තං විරජං ධම්මං, නිබ්බානං අකුතොභයං.

ภิกษุเกินกว่าพันรูปเข้าเฝ้าพระสุคต ผู้ทรงแสดงธรรมอันปราศจากธุลี คือพระนิพพาน อันไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ

1248.

๑๒๔๘.

‘‘සුණන්ති ධම්මං විමලං, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතං;

සොභති වත සම්බුද්ධො, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතො.

ภิกษุเหล่านั้นย่อมฟังธรรมอันปราศจากมลทิน ที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว พระสัมมาสัมพุทธเจ้าอันภิกษุสงฆ์แวดล้อมแล้ว ย่อมงดงามหนอ

1249.

๑๒๔๙.

‘‘‘නාගනාමො’සි භගවා, ඉසීනං ඉසිසත්තමො;

මහාමෙඝොව හුත්වාන, සාවකෙ අභිවස්සසි.

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค พระองค์ทรงมีพระนามว่านาคะ เป็นฤาษีองค์ที่ ๗ แห่งฤาษีทั้งหลาย ทรงเป็นดุจมหาเมฆ ยังฝนคืออมตธรรมให้ตกลงมาแก่เหล่าสาวก

1250.

๑๒๕๐.

‘‘දිවා විහාරා නික්ඛම්ම, සත්ථුදස්සනකම්‍යතා;

සාවකො තෙ මහාවීර, පාදෙ වන්දති වඞ්ගිසො.

ข้าแต่พระมหาวีระ วังคีสะสาวกของพระองค์ ปรารถนาจะเฝ้าพระศาสดา จึงออกจากที่พักกลางวัน มาถวายบังคมพระบาทของพระองค์

1251.

๑๒๕๑.

‘‘උම්මග්ගපථං මාරස්ස, අභිභුය්‍ය චරති පභිජ්ජ ඛීලානි;

තං පස්සථ බන්ධපමුඤ්චකරං, අසිතංව භාගසො පවිභජ්ජ.

พระองค์ทรงครอบงำทางผิดของมาร ทรงทำลายกิเลสดุจตะปูแล้วเสด็จไป ท่านทั้งหลายจงดูพระองค์นั้น ผู้ทรงกระทำการปลดเปลื้องจากเครื่องผูก ไม่ทรงอาศัยตัณหาและทิฏฐิ ทรงจำแนกธรรมโดยส่วนๆ

1252.

๑๒๕๒.

‘‘ඔඝස්ස හි නිතරණත්ථං, අනෙකවිහිතං මග්ගං අක්ඛාසි;

තස්මිඤ්ච අමතෙ අක්ඛාතෙ, ධම්මදසා ඨිතා අසංහීරා.

พระองค์ได้ตรัสบอกหนทางมีประการต่างๆ เพื่อประโยชน์แก่การข้ามโอฆะ และเมื่ออมตธรรมนั้นอันพระองค์ตรัสบอกแล้ว ผู้เห็นธรรมทั้งหลายย่อมตั้งมั่นอยู่ ไม่หวั่นไหว

1253.

๑๒๕๓.

‘‘පජ්ජොතකරො අතිවිජ්ඣ, සබ්බඨිතීනං අතික්කමමද්දස ;

ඤත්වා ච සච්ඡිකත්වා ච, අග්ගං සො දෙසයි දසද්ධානං.

พระองค์ผู้ทรงกระทำแสงสว่าง ทรงแทงตลอดแล้ว ทรงเห็นความก้าวล่วงที่ตั้งทั้งปวง ทรงรู้ยิ่งและทรงกระทำให้แจ้งซึ่งธรรมอันเลิศแล้ว ได้ทรงแสดงแก่พระปัญจวัคคีย์

1254.

๑๒๕๔.

‘‘එවං සුදෙසිතෙ ධම්මෙ, කො පමාදො විජානතං ධම්මං;

තස්මා හි තස්ස භගවතො සාසනෙ, අප්පමත්තො සදා නමස්සමනුසික්ඛෙ.

เมื่อธรรมอันพระผู้มีพระภาคทรงแสดงดีแล้วอย่างนี้ ความประมาทอะไรจักมีแก่ผู้รู้ธรรมเล่า เพราะเหตุนั้นแล บุคคลพึงเป็นผู้ไม่ประมาท นอบน้อมอยู่ ศึกษาตามในพระศาสนาของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นทุกเมื่อ

1255.

๑๒๕๕.

‘‘බුද්ධානුබුද්ධො යො ථෙරො, කොණ්ඩඤ්ඤො තිබ්බනික්කමො;

ලාභී සුඛවිහාරානං, විවෙකානං අභිණ්හසො.

พระเถระโกณฑัญญะใด มีความเพียรแก่กล้า เป็นผู้ตรัสรู้ตามพระพุทธเจ้า เป็นผู้ได้วิเวกอันเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขเนืองๆ

1256.

๑๒๕๖.

‘‘යං [Pg.372] සාවකෙන පත්තබ්බං, සත්ථු සාසනකාරිනා;

සබ්බස්ස තං අනුප්පත්තං, අප්පමත්තස්ස සික්ඛතො.

ธรรมใดอันสาวกผู้กระทำตามคำสอนของพระศาสดาพึงบรรลุ ธรรมทั้งหมดนั้น ท่านผู้ไม่ประมาทศึกษาอยู่ ได้บรรลุตามลำดับแล้ว

1257.

๑๒๕๗.

‘‘මහානුභාවො තෙවිජ්ජො, චෙතොපරියකොවිදො;

කොණ්ඩඤ්ඤො බුද්ධදායාදො, පාදෙ වන්දති සත්ථුනො.

พระโกณฑัญญะผู้มีอานุภาพมาก ได้วิชชา ๓ ฉลาดในเจโตปริยญาณ เป็นพุทธทายาท ย่อมถวายบังคมพระบาทของพระศาสดา

1258.

๑๒๕๘.

‘‘නගස්ස පස්සෙ ආසීනං, මුනිං දුක්ඛස්ස පාරගුං;

සාවකා පයිරුපාසන්ති, තෙවිජ්ජා මච්චුහායිනො.

เหล่าสาวกผู้ทรงวิชชา ๓ ผู้ละความตายได้แล้ว ย่อมเข้าไปนั่งใกล้พระมุนีผู้ประทับนั่งอยู่ ณ ข้างภูเขาอิสิคิลิ ผู้ถึงฝั่งแห่งทุกข์

1259.

๑๒๕๙.

‘‘චෙතසා අනුපරියෙති, මොග්ගල්ලානො මහිද්ධිකො;

චිත්තං නෙසං සමන්වෙසං, විප්පමුත්තං නිරූපධිං.

พระโมคคัลลานะผู้มีฤทธิ์มาก ทรงค้นหาจิตของพระภิกษุเหล่านั้นด้วยพระหฤทัยแล้ว ย่อมทรงกำหนดรู้ตามซึ่งจิตที่หลุดพ้นแล้ว ไม่มีอุปธิ

1260.

๑๒๖๐.

‘‘එවං සබ්බඞ්ගසම්පන්නං, මුනිං දුක්ඛස්ස පාරගුං;

අනෙකාකාරසම්පන්නං, පයිරුපාසන්ති ගොතමං.

เหล่าสาวกย่อมเข้าไปนั่งใกล้พระโคตมมุนี ผู้ถึงพร้อมด้วยองค์คุณทั้งปวงอย่างนี้ ผู้ถึงฝั่งแห่งทุกข์ ผู้ถึงพร้อมด้วยคุณเป็นอเนกประการ

1261.

๑๒๖๑.

‘‘චන්දො යථා විගතවලාහකෙ නභෙ, විරොචති වීතමලොව භාණුමා;

එවම්පි අඞ්ගීරස ත්වං මහාමුනි, අතිරොචසි යසසා සබ්බලොකං.

พระจันทร์ปราศจากเมฆหมอกย่อมรุ่งเรืองในท้องฟ้า ฉันใด พระอาทิตย์ปราศจากมลทินย่อมรุ่งเรือง ฉันใด ข้าแต่พระมหามุนีอังคีรส แม้พระองค์ก็ฉันนั้น ย่อมรุ่งเรืองยิ่งกว่าโลกทั้งปวงด้วยยศ

1262.

๑๒๖๒.

‘‘කාවෙය්‍යමත්තා විචරිම්හ පුබ්බෙ, ගාමා ගාමං පුරා පුරං;

අථද්දසාම සම්බුද්ධං, සබ්බධම්මාන පාරගුං.

ในกาลก่อน ข้าพระองค์ทั้งหลายมัวเมาในกวีนิพนธ์ เที่ยวไปจากบ้านสู่บ้าน จากเมืองสู่เมือง ภายหลังจึงได้พบพระสัมพุทธเจ้า ผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง

1263.

๑๒๖๓.

‘‘සො මෙ ධම්මමදෙසෙසි, මුනි දුක්ඛස්ස පාරගූ;

ධම්මං සුත්වා පසීදිම්හ, සද්ධා නො උදපජ්ජථ.

พระมุนีผู้ถึงฝั่งแห่งทุกข์พระองค์นั้น ได้ทรงแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์แล้ว ข้าพระองค์ทั้งหลายได้ฟังธรรมแล้วจึงเลื่อมใส ศรัทธาของข้าพระองค์ทั้งหลายได้เกิดขึ้นแล้ว

1264.

๑๒๖๔.

‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, ඛන්ධෙ ආයතනානි ච;

ධාතුයො ච විදිත්වාන, පබ්බජිං අනගාරියං.

ข้าพระองค์ได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว รู้แจ้งขันธ์ อายตนะ และธาตุทั้งหลายแล้ว จึงบวชเป็นอนาคาริก

1265.

๑๒๖๕.

‘‘බහූනං වත අත්ථාය, උප්පජ්ජන්ති තථාගතා;

ඉත්ථීනං පුරිසානඤ්ච, යෙ තෙ සාසනකාරකා.

พระตถาคตเจ้าทั้งหลายย่อมอุบัติขึ้นเพื่อประโยชน์แก่ชนเป็นอันมากหนอ คือ เพื่อสตรีและบุรุษทั้งหลาย ผู้กระทำตามคำสั่งสอน

1266.

๑๒๖๖.

‘‘තෙසං ඛො වත අත්ථාය, බොධිමජ්ඣගමා මුනි;

භික්ඛූනං භික්ඛුනීනඤ්ච, යෙ නිරාමගතද්දසා.

พระมุนีได้ตรัสรู้โพธิญาณ เพื่อประโยชน์แก่ภิกษุและภิกษุณีเหล่านั้นหนอ ผู้เห็นทางอันแน่นอน

1267.

๑๒๖๗.

‘‘සුදෙසිතා චක්ඛුමතා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

චත්තාරි අරියසච්චානි, අනුකම්පාය පාණිනං.

อริยสัจ ๔ อันพระพุทธเจ้าผู้มีจักษุ ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ ทรงแสดงดีแล้ว เพื่ออนุเคราะห์แก่เหล่าสัตว์

1268.

๑๒๖๘.

‘‘දුක්ඛං [Pg.373] දුක්ඛසමුප්පාදං, දුක්ඛස්ස ච අතික්කමං;

අරියං චට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, දුක්ඛූපසමගාමිනං.

(คือ) ทุกข์, เหตุเกิดแห่งทุกข์, ความก้าวล่วงทุกข์, และอริยมรรคมีองค์ ๘ ซึ่งเป็นทางดำเนินไปสู่ความสงบระงับทุกข์

1269.

๑๒๖๙.

‘‘එවමෙතෙ තථා වුත්තා, දිට්ඨා මෙ තෙ යථා තථා;

සදත්ථො මෙ අනුප්පත්තො, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

อริยสัจเหล่านี้ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยความเป็นจริงอย่างนั้น อริยสัจเหล่านั้น ข้าพระองค์เห็นแล้วตามความเป็นจริง ประโยชน์ตนของข้าพระองค์ก็บรรลุแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพระองค์ได้ทำเสร็จแล้ว

1270.

๑๒๗๐.

‘‘ස්වාගතං වත මෙ ආසි, මම බුද්ධස්ස සන්තිකෙ;

සුවිභත්තෙසු ධම්මෙසු, යං සෙට්ඨං තදුපාගමිං.

การมาของข้าพระองค์ในสำนักของพระพุทธเจ้า เป็นการมาดีแล้วหนอ ในบรรดาธรรมทั้งหลายที่ทรงจำแนกไว้ดีแล้ว ธรรมใดประเสริฐสุด ข้าพระองค์ได้เข้าถึงธรรมนั้นแล้ว

1271.

๑๒๗๑.

‘‘අභිඤ්ඤාපාරමිප්පත්තො, සොතධාතු විසොධිතා;

තෙවිජ්ජො ඉද්ධිපත්තොම්හි, චෙතොපරියකොවිදො.

ข้าพระองค์ถึงที่สุดแห่งอภิญญาทั้งหลายแล้ว โสตธาตุก็หมดจดแล้ว เป็นผู้ทรงวิชชา ๓ ได้บรรลุฤทธิ์ เป็นผู้ฉลาดในเจโตปริยญาณ

1272.

๑๒๗๒.

‘‘පුච්ඡාමි සත්ථාරමනොමපඤ්ඤං, දිට්ඨෙව ධම්මෙ යො විචිකිච්ඡානං ඡෙත්තා;

අග්ගාළවෙ කාලමකාසි භික්ඛු, ඤාතො යසස්සී අභිනිබ්බුතත්තො.

ข้าพระองค์ขอทูลถามพระศาสดาผู้มีปัญญาไม่ทราม ภิกษุรูปใดตัดความสงสัยในทิฏฐธรรมได้แล้ว เป็นผู้มีชื่อเสียง มียศ มีตนดับสนิทแล้ว ได้ทำกาละที่อัคคาฬวเจดีย์

1273.

๑๒๗๓.

‘‘නිග්‍රොධකප්පො ඉති තස්ස නාමං, තයා කතං භගවා බ්‍රාහ්මණස්ස;

සො තං නමස්සං අචරි මුත්‍යපෙඛො, ආරද්ධවීරියො දළ්හධම්මදස්සී.

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค พระองค์ได้ทรงตั้งชื่อของพราหมณ์นั้นว่า นิโครธกัปปะ ท่านนิโครธกัปปะนั้นมุ่งหวังความหลุดพ้น มีความเพียรปรารภแล้ว เห็นธรรมอันมั่นคง นมัสการพระองค์อยู่ ได้เที่ยวไป

1274.

๑๒๗๔.

‘‘තං සාවකං සක්ක මයම්පි සබ්බෙ, අඤ්ඤාතුමිච්ඡාම සමන්තචක්ඛු;

සමවට්ඨිතා නො සවනාය සොතා, තුවං නො සත්ථා ත්වමනුත්තරොසි’’.

ข้าแต่พระองค์ผู้ศากยะ ผู้มีสมันตจักษุ ข้าพระองค์ทั้งปวงปรารถนาจะทราบถึงสาวกรูปนั้น โสตประสาทของข้าพระองค์ทั้งหลายตั้งมั่นแล้วเพื่อจะฟัง พระองค์เป็นศาสดาของข้าพระองค์ทั้งหลาย พระองค์ทรงเป็นผู้ยอดเยี่ยม

1275.

๑๒๗๕.

ඡින්ද නො විචිකිච්ඡං බ්‍රූහි මෙතං, පරිනිබ්බුතං වෙදය භූරිපඤ්ඤ;

මජ්ඣෙව නො භාස සමන්තචක්ඛු, සක්කොව දෙවාන සහස්සනෙත්තො.

ข้าแต่พระองค์ผู้มีปัญญากว้างขวางดุจแผ่นดิน ขอพระองค์โปรดตัดความสงสัยของข้าพระองค์ทั้งหลาย โปรดตรัสบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพระองค์ โปรดให้ข้าพระองค์ทราบว่าท่านปรินิพพานแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้มีสมันตจักษุ ขอพระองค์โปรดตรัสในท่ามกลางข้าพระองค์ทั้งหลาย ดุจท้าวสักกะผู้มีพระเนตรพันดวงตรัสในท่ามกลางทวยเทพ

1276.

๑๒๗๖.

‘‘යෙ කෙචි ගන්ථා ඉධ මොහමග්ගා, අඤ්ඤාණපක්ඛා විචිකිච්ඡඨානා;

තථාගතං පත්වා න තෙ භවන්ති, චක්ඛුඤ්හි එතං පරමං නරානං.

เครื่องร้อยรัดเหล่าใดเหล่าหนึ่งในโลกนี้ ที่เป็นทางแห่งโมหะ เป็นฝักฝ่ายแห่งอวิชชา เป็นที่ตั้งแห่งความสงสัย เครื่องร้อยรัดเหล่านั้นย่อมไม่มีเมื่อได้เข้าเฝ้าพระตถาคต เพราะพระองค์ทรงเป็นจักษุอันสูงสุดของนรชน

1277.

๑๒๗๗.

‘‘නො [Pg.374] චෙ හි ජාතු පුරිසො කිලෙසෙ, වාතො යථා අබ්භඝනං විහානෙ;

තමොවස්ස නිවුතො සබ්බලොකො, ජොතිමන්තොපි න පභාසෙය්‍යුං.

ถ้าบุรุษ (พระพุทธเจ้า) ไม่พึงกำจัดกิเลสได้ เหมือนลมกำจัดหมู่เมฆ ฉะนั้นไซร้ โลกทั้งปวงก็จะถูกความมืดครอบงำ แม้ผู้มีปัญญารุ่งเรืองก็จะไม่รุ่งโรจน์

1278.

๑๒๗๘.

‘‘ධීරා ච පජ්ජොතකරා භවන්ති, තං තං අහං වීර තථෙව මඤ්ඤෙ;

විපස්සිනං ජානමුපාගමිම්හ, පරිසාසු නො ආවිකරොහි කප්පං.

ก็ปราชญ์ทั้งหลายย่อมเป็นผู้ทำแสงสว่าง ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียร ข้าพระองค์ย่อมเข้าใจพระองค์ว่าเป็นเช่นนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์ทั้งหลายทราบว่าพระองค์เป็นผู้มีวิปัสสนา จึงพากันมาเฝ้า ขอพระองค์โปรดทำท่านกัปปะให้ปรากฏแก่ข้าพระองค์ทั้งหลายในบริษัทเถิด

1279.

๑๒๗๙.

‘‘ඛිප්පං ගිරං එරය වග්ගු වග්ගුං, හංසොව පග්ගය්හ සණිකං නිකූජ;

බින්දුස්සරෙන සුවිකප්පිතෙන, සබ්බෙව තෙ උජ්ජුගතා සුණොම.

ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระสุรเสียงไพเราะ ขอพระองค์โปรดเปล่งพระวาจาอันไพเราะโดยเร็วพลัน เหมือนพญาหงส์ที่เหยียดคอแล้วร้องเสียงไพเราะฉะนั้น ขอพระองค์โปรดเปล่งพระสุรเสียงอันกลมกล่อมที่ทรงปรุงแต่งไว้ดีแล้ว ข้าพระองค์ทั้งปวงจักเป็นผู้มีใจตรงรับฟัง

1280.

๑๒๘๐.

‘‘පහීනජාතිමරණං අසෙසං, නිග්ගය්හ ධොනං වදෙස්සාමි ධම්මං;

න කාමකාරො හි පුථුජ්ජනානං, සඞ්ඛෙය්‍යකාරො ච තථාගතානං.

ข้าพระองค์จะทูลถามพระพุทธเจ้าผู้ทรงละชาติและมรณะได้สิ้นเชิงแล้ว ให้ทรงแสดงธรรมอันชำระกิเลสได้ เพราะว่าการทำตามความใคร่ของปุถุชนไม่มี แต่การทำตามความพินิจพิจารณาของพระตถาคตทั้งหลายมีอยู่

1281.

๑๒๘๑.

‘‘සම්පන්නවෙය්‍යාකරණං තවෙදං, සමුජ්ජුපඤ්ඤස්ස සමුග්ගහීතං;

අයමඤ්ජලි පච්ඡිමො සුප්පණාමිතො, මා මොහයී ජානමනොමපඤ්ඤ.

พยากรณ์อันสมบูรณ์นี้ของพระองค์ผู้มีปัญญาซื่อตรง ข้าพระองค์เรียนมาดีแล้ว อัญชลีครั้งสุดท้ายนี้ ข้าพระองค์ประนมห่มเป็นอย่างดีแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้มีปัญญาไม่ทราม เมื่อทรงทราบอยู่ ขออย่าได้ทรงให้ข้าพระองค์หลงเลย

1282.

๑๒๘๒.

‘‘පරොපරං අරියධම්මං විදිත්වා, මා මොහයී ජානමනොමවීරිය;

වාරිං යථා ඝම්මනි ඝම්මතත්තො, වාචාභිකඞ්ඛාමි සුතං පවස්ස.

ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรไม่ทราม พระองค์ทรงทราบอริยธรรมที่ยิ่งๆ ขึ้นไป เมื่อทรงทราบอยู่ ขออย่าได้ทรงให้ข้าพระองค์หลงเลย ข้าพระองค์ปรารถนาพระวาจาของพระองค์ เหมือนคนถูกความร้อนแผดเผาในฤดูร้อนปรารถนาน้ำฉะนั้น ขอพระองค์โปรดประทานฝนคือพระธรรมเทศนาเถิด

1283.

๑๒๘๓.

‘‘යදත්ථිකං බ්‍රහ්මචරියං අචරී, කප්පායනො කච්චිස්සතං අමොඝං;

නිබ්බායි සො ආදු සඋපාදිසෙසො, යථා විමුත්තො අහු තං සුණොම.

ท่านกัปปายนะประพฤติพรหมจรรย์อันมีประโยชน์ใด พรหมจรรย์นั้นของท่านไม่ไร้ผลหรือ ท่านดับสนิทแล้ว หรือว่ายังเป็นผู้มีอุปาทิเหลืออยู่ ท่านหลุดพ้นแล้วอย่างไร ข้าพระองค์ทั้งหลายขอสดับเรื่องนั้น

1284.

๑๒๘๔.

‘‘‘අච්ඡෙච්ඡි [Pg.375] තණ්හං ඉධ නාමරූපෙ,(ඉති භගවා) කණ්හස්ස සොතං දීඝරත්තානුසයිතං;

අතාරි ජාතිං මරණං අසෙසං’, ඉච්චබ්‍රවි භගවා පඤ්චසෙට්ඨො.

พระผู้มีพระภาคผู้ประเสริฐกว่าพระปัญจวัคคีย์ได้ตรัสว่า ท่านกัปปะตัดตัณหาในนามรูปนี้ได้แล้ว คือตัดกระแสแห่งกิเลสมารอันนอนเนื่องอยู่ในสันดานสิ้นกาลนานได้แล้ว ข้ามชาติและมรณะได้โดยสิ้นเชิง

1285.

๑๒๘๕.

‘‘එස සුත්වා පසීදාමි, වචො තෙ ඉසිසත්තම;

අමොඝං කිර මෙ පුට්ඨං, න මං වඤ්චෙසි බ්‍රාහ්මණො.

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นอิสีองค์ที่ ๗ ข้าพระองค์ได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้วย่อมเลื่อมใส คำที่ข้าพระองค์ทูลถามแล้วไม่ไร้ผลเลยหนอ พระองค์ผู้เป็นพราหมณ์ไม่ได้ทรงลวงข้าพระองค์

1286.

๑๒๘๖.

‘‘යථා වාදී තථා කාරී, අහු බුද්ධස්ස සාවකො;

අච්ඡෙච්ඡි මච්චුනො ජාලං, තතං මායාවිනො දළ්හං.

สาวกของพระพุทธเจ้าเป็นผู้มีปกติกล่าวอย่างใด ทำอย่างนั้น ได้ตัดข่ายแห่งมัจจุผู้มีมายาอันกางไว้มั่นคงเสียแล้ว

1287.

๑๒๘๗.

‘‘අද්දස භගවා ආදිං, උපාදානස්ස කප්පියො;

අච්චගා වත කප්පානො, මච්චුධෙය්‍යං සුදුත්තරං.

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ท่านกัปปิยะได้เห็นต้นเหตุแห่งอุปาทานแล้ว ท่านกัปปายนะได้ล่วงแดนมฤตยูอันข้ามได้แสนยากไปได้แล้วหนอ

1288.

๑๒๘๘.

‘‘තං දෙවදෙවං වන්දාමි, පුත්තං තෙ ද්විපදුත්තම;

අනුජාතං මහාවීරං, නාගං නාගස්ස ඔරස’’න්ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้สูงสุดกว่าสัตว์สองเท้า ข้าพระองค์ขอนมัสการพระองค์ผู้เป็นเทวดายิ่งกว่าเทวดาทั้งหลาย และขอนมัสการพระนาคะ (พระนิโครธกัปปะ) ผู้เป็นโอรสเกิดแต่อกของพระองค์ผู้เป็นพระนาคะ (พระพุทธเจ้า) ผู้มีความเพียรใหญ่ ผู้เกิดตามรอยพระบาทของพระองค์ ดังนี้

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා වඞ්ගීසො ථෙරො ගාථායො

ได้ยินว่า พระวังคีสเถระผู้มีอายุ ได้กล่าวคาถาทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้

අභාසිත්ථාති.

ดังนี้แล

මහානිපාතො නිට්ඨිතො.

มหานิบาต จบ

තත්‍රුද්දානං –

หัวข้อเรื่องในนิบาตนั้น

සත්තතිම්හි නිපාතම්හි, වඞ්ගීසො පටිභාණවා;

එකොව ථෙරො නත්ථඤ්ඤො, ගාථායො එකසත්තතීති.

ในสัตตตินิบาต มีพระวังคีสเถระผู้มีปฏิภาณเพียงรูปเดียว พระเถระรูปอื่นไม่มี ส่วนคาถามี ๗๑ คาถา ดังนี้แล

නිට්ඨිතා ථෙරගාථායො.

เถรคาถาทั้งหลาย จบแล้ว

තත්‍රුද්දානං –

หัวข้อเรื่องในเถรคาถานั้น

සහස්සං හොන්ති තා ගාථා, තීණි සට්ඨිසතානි ච;

ථෙරා ච ද්වෙ සතා සට්ඨි, චත්තාරො ච පකාසිතා.

คาถาทั้งหลายเหล่านั้นมี ๑,๓๖๐ คาถา และพระเถระ ๒๖๔ รูป ท่านประกาศไว้

සීහනාදං නදිත්වාන, බුද්ධපුත්තා අනාසවා;

ඛෙමන්තං පාපුණිත්වාන, අග්ගිඛන්ධාව නිබ්බුතාති.

พระพุทธบุตรทั้งหลายผู้ไม่มีอาสวะ บันลือสีหนาทแล้ว บรรลุถึงแดนเกษมแล้ว ได้ดับสนิทแล้ว ดุจกองไฟใหญ่ ฉะนั้น

ථෙරගාථාපාළි නිට්ඨිතා.

พระบาลีเถรคาถา จบ