නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

ඛුද්දකනිකායෙ

ඛුද්දක නිකායෙහි,

ථෙරගාථාපාළි

ථේරගාථා පාළිය.

නිදානගාථා

නිදාන ගාථා.

සීහානංව [Pg.19] නදන්තානං, දාඨීනං ගිරිගබ්භරෙ;

සුණාථ භාවිතත්තානං, ගාථා අත්ථූපනායිකා.

පර්වත ගුහාවන්හි ගොරවන සිංහයන් මෙන්, වඩන ලද සිත් ඇති (සතර මඟ නමැති දළ ඇති) රහතන් වහන්සේලාගේ අර්ථය සලසා දෙන ගාථාවන්ට සවන් දෙන්න.

යථානාමා යථාගොත්තා, යථාධම්මවිහාරිනො;

යථාධිමුත්තා සප්පඤ්ඤා, විහරිංසු අතන්දිතා.

යම් යම් නම් ඇති, යම් යම් ගෝත්‍ර ඇති, යම් යම් ධර්ම විහරණයන්ගෙන් යුක්ත වූ, යම් යම් අධිමුක්තීන්ගෙන් යුක්ත වූ, ප්‍රඥාවන්ත වූ, අප්‍රමාදී වූ ඒ තෙරුන් වහන්සේලා මෙලෙස වැඩසිටියහ.

තත්ථ තත්ථ විපස්සිත්වා, ඵුසිත්වා අච්චුතං පදං;

කතන්තං පච්චවෙක්ඛන්තා, ඉමමත්ථමභාසිසුං.

ඒ ඒ ස්ථානයන්හි විදර්ශනා වඩා, නොනැසෙන පදය (නිවන) ස්පර්ශ කොට, ආර්ය මාර්ගය මෙනෙහි කරමින් මේ අර්ථය ප්‍රකාශ කළහ.

1. එකකනිපාතො

1. ඒකක නිපාතය

1. පඨමවග්ගො

1. ප්‍රථම වර්ගය

1. සුභූතිත්ථෙරගාථා

1. සුභූති තේර ගාථා

1.

1.

‘‘ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා, වස්ස දෙව යථාසුඛං;

චිත්තං මෙ සුසමාහිතං විමුත්තං, ආතාපී විහරාමි වස්ස දෙවා’’ති.

‘‘වර්ෂා දිව්‍ය පුත්‍රය, මාගේ කුටිය සෙවිලි කර ඇත, එය සුවදායකය, සුළඟින් ආරක්ෂිතය. එබැවින් ඔබ කැමති පරිදි වසින්න. මාගේ සිත මැනවින් සමාහිතය, (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදී ඇත. මම කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව වසමි. වර්ෂා දිව්‍ය පුත්‍රය, වසින්න.’’

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා සුභූතිත්ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ආයුෂ්මත් සුභූති තෙරුන් වහන්සේ මෙලෙස මෙම ගාථාව දේශනා කළහ.

2. මහාකොට්ඨිකත්ථෙරගාථා

2. මහාකොට්ඨික තේර ගාථා

2.

2.

‘‘උපසන්තො [Pg.220] උපරතො, මන්තභාණී අනුද්ධතො;

ධුනාති පාපකෙ ධම්මෙ, දුමපත්තංව මාලුතො’’ති.

සන්සුන් වූ, අකුසලයෙන් වැළකුණු, නුවණින් විමසා කථා කරන, උඩඟු නොවූ මහණ තෙමේ, සුළඟ විසින් ගසක පත්‍ර සලා දමන්නාක් මෙන් ලාමක අකුසල ධර්මයන් දුරු කරයි.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨික තෙරුන් වහන්සේ මෙලෙස මෙම ගාථාව දේශනා කළහ.

3. කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරගාථා

3. කංඛාරේවත තේර ගාථා

3.

3.

‘‘පඤ්ඤං ඉමං පස්ස තථාගතානං, අග්ගි යථා පජ්ජලිතො නිසීථෙ;

ආලොකදා චක්ඛුදදා භවන්ති, යෙ ආගතානං විනයන්ති කඞ්ඛ’’න්ති.

‘‘තථාගතයන් වහන්සේලාගේ මේ ප්‍රඥාව බලන්න; මැදියම් රැයෙහි දැල්වෙන ගින්නක් මෙන්, උන්වහන්සේලා (ප්‍රඥා) ආලෝකය ලබා දෙති, (ධර්ම) ඇස ලබා දෙති, තමන් වහන්සේලා වෙත පැමිණෙන්නන්ගේ සැක දුරු කරති.’’

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා කඞ්ඛාරෙවතො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ආයුෂ්මත් කංඛාරේවත තෙරුන් වහන්සේ මෙලෙස මෙම ගාථාව දේශනා කළහ.

4. පුණ්ණත්ථෙරගාථා

4. පුණ්ණ තේර ගාථා

4.

4.

‘‘සම්භිරෙව සමාසෙථ, පණ්ඩිතෙහත්ථදස්සිභි;

අත්ථං මහන්තං ගම්භීරං, දුද්දසං නිපුණං අණුං;

ධීරා සමධිගච්ඡන්ති, අප්පමත්තා විචක්ඛණා’’ති.

‘‘අර්ථය දක්නා නුවණැති සත්පුරුෂ පණ්ඩිතයන් සමගම ඇසුරු කළ යුතුය. අප්‍රමාදී වූ, විමසා බලන සුලු ඒ ධීමන්තයෝ මහත් වූ, ගැඹුරු වූ, දැකීමට අපහසු වූ, සියුම් වූ අර්ථය (නිවන) අවබෝධ කරගනිති.’’

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පුණ්ණො මන්තාණිපුත්තො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

මන්තාණි බැමිණියගේ පුත් ආයුෂ්මත් පුණ්ණ තෙරුන් වහන්සේ මෙලෙස මෙම ගාථාව දේශනා කළහ.

5. දබ්බත්ථෙරගාථා

5. දබ්බ තේර ගාථා

5.

5.

‘‘යො දුද්දමියො දමෙන දන්තො, දබ්බො සන්තුසිතො විතිණ්ණකඞ්ඛො;

විජිතාවී අපෙතභෙරවො හි, දබ්බො සො පරිනිබ්බුතො ඨිතත්තො’’ති.

‘‘දමනය කිරීමට අපහසු වූ යම් දබ්බ තෙරණුවෝ (ශාසනික) දමනයෙන් දමිත වූහුද, ලද දෙයින් සතුටු වූ, සැක දුරු කළ, කෙලෙස් දිනූ, බිය පහ කළ, ස්ථිර සිත් ඇති ඒ දබ්බ තෙරණුවෝ පිරිනිවුණු සේක.’’

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා දබ්බො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ආයුෂ්මත් දබ්බ තෙරුන් වහන්සේ මෙලෙස මෙම ගාථාව දේශනා කළහ.

6. සීතවනියත්ථෙරගාථා

6. සීතවනිය තේර ගාථා

6.

6.

‘‘යො [Pg.221] සීතවනං උපගා භික්ඛු, එකො සන්තුසිතො සමාහිතත්තො;

විජිතාවී අපෙතලොමහංසො, රක්ඛං කායගතාසතිං ධිතිමා’’ති.

‘‘සීතවනයට පැමිණි යම් භික්ෂුවක් වේද, හුදෙකලාව වසන, ලද දෙයින් සතුටු වන, සමාහිත සිත් ඇති, කෙලෙස් දිනූ, බියෙන් තොර වූ, ධෛර්යවන්ත වූ ඒ මහණ තෙමේ කායගතා සතිය රකිමින් වසයි.’’

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා සීතවනියො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ආයුෂ්මත් සීතවනිය තෙරුන් වහන්සේ මෙලෙස මෙම ගාථාව දේශනා කළහ.

7. භල්ලියත්ථෙරගාථා

7. භල්ලිය තේර ගාථා

7.

7.

‘‘යොපානුදී මච්චුරාජස්ස සෙනං, නළසෙතුංව සුදුබ්බලං මහොඝො;

විජිතාවී අපෙතභෙරවො හි, දන්තො සො පරිනිබ්බුතො ඨිතත්තො’’ති.

‘‘මහ වතුරක් විසින් ඉතා දුර්වල බට පාලමක් විනාශ කරන්නාක් මෙන්, යමෙක් මාරයාගේ සේනාව විනාශ කළේද, කෙලෙස් දිනූ, බිය පහ කළ, දමනය වූ, ස්ථිර සිත් ඇති ඒ මහණ තෙමේ පිරිනිවුණු සේක.’’

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා භල්ලියො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ආයුෂ්මත් භල්ලිය තෙරුන් වහන්සේ මෙලෙස මෙම ගාථාව දේශනා කළහ.

8. වීරත්ථෙරගාථා

8. වීර තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

8.

8.

‘‘යො දුද්දමියො දමෙන දන්තො, වීරො සන්තුසිතො විතිණ්ණකඞ්ඛො;

විජිතාවී අපෙතලොමහංසො, වීරො සො පරිනිබ්බුතො ඨිතත්තො’’ති.

යම් මහණෙක් (කෙලෙස් මැඩලීමට අපහසු වූ බැවින්) පෙර නොදැමුණු නමුත්, දැන් (අර්හත් මාර්ගයෙන්) දමනය වී ශාන්ත වූයේ ද, වීර්යවන්ත වූ, සතුටට පත් වූ, සැක දුරු කළා වූ, (කෙලෙස්) ජය ගත්තා වූ, තැතිගැනීම් නැත්තා වූ ද, ඒ වීර රහතන් වහන්සේ කෙලෙස් නිවා සැනසුණු, ස්ථිර සිත් ඇති සේක.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා වීරො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ආයුෂ්මත් වීර තෙරණුවෝ මේ අයුරින් ගාථාව වදාළහ.

9. පිලින්දවච්ඡත්ථෙරගාථා

9. පිළින්දවච්ඡ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

9.

9.

‘‘ස්වාගතං න දුරාගතං, නයිදං දුමන්තිතං මම;

සංවිභත්තෙසු ධම්මෙසු, යං සෙට්ඨං තදුපාගමි’’න්ති.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත මාගේ මේ පැමිණීම යහපත් පැමිණීමකි, එය අයහපත් පැමිණීමක් නොවේ. මාගේ මේ විමසා බැලීම නරක එකක් නොවේ. විග්‍රහ කරන ලද ධර්මයන් අතුරින් යම් උතුම් වූ ශාසන ධර්මයක් ඇද්ද, මම ඒ සතර සතිපට්ඨාන ධර්මය වෙත පැමිණියෙමි.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පිලින්දවච්ඡො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ආයුෂ්මත් පිළින්දවච්ඡ තෙරණුවෝ මේ අයුරින් ගාථාව වදාළහ.

10. පුණ්ණමාසත්ථෙරගාථා

10. පුණ්ණමාස තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

10.

10.

‘‘විහරි [Pg.222] අපෙක්ඛං ඉධ වා හුරං වා, යො වෙදගූ සමිතො යතත්තො;

සබ්බෙසු ධම්මෙසු අනූපලිත්තො, ලොකස්ස ජඤ්ඤා උදයබ්බයඤ්චා’’ති.

යම් රහතන් වහන්සේ නමක් මෙලොවෙහි හෝ පරලොවෙහි තණ්හා ආශාවන් දුරු කර වසන සේක් ද, මාර්ග ඥානයෙන් යුත්, සංසිඳුණු, සංයමයෙන් යුත්, සියලු ධර්මයන්හි (තණ්හා දිට්ඨිවලින්) නොතැවරුණු, ලෝකයෙහි හටගැනීම හා විනාශය දන්නා වූ ඒ රහතන් වහන්සේ නිවනට පැමිණි සේක.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පුණ්ණමාසො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

ආයුෂ්මත් පුණ්ණමාස තෙරණුවෝ මේ අයුරින් ගාථාව වදාළහ.

වග්ගො පඨමො නිට්ඨිතො.

පළමු වග්ගය නිමාවිය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

සුභූති කොට්ඨිකො ථෙරො, කඞ්ඛාරෙවතසම්මතො;

මන්තාණිපුත්තො දබ්බො ච, සීතවනියො ච භල්ලියො;

වීරො පිලින්දවච්ඡො ච, පුණ්ණමාසො තමොනුදොති.

සුභූති තෙරණුවෝ ද, කොට්ඨිත තෙරණුවෝ ද, කංඛාරේවත තෙරණුවෝ ද, මන්තානිපුත්ත (පුණ්ණ) තෙරණුවෝ ද, දබ්බ තෙරණුවෝ ද, සීතවනි (සම්භූත) තෙරණුවෝ ද, භල්ලිය තෙරණුවෝ ද, වීර තෙරණුවෝ ද, පිළින්දවච්ඡ තෙරණුවෝ ද, මෝහ අඳුර දුරු කරන්නා වූ පුණ්ණමාස තෙරණුවෝ ද යන මොහු (පළමු වග්ගයට අයත්) වෙති.

2. දුතියවග්ගො

2. දෙවන වග්ගය

1. චූළවච්ඡත්ථෙරගාථා

1. චූළවච්ඡ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

11.

11.

‘‘පාමොජ්ජබහුලො භික්ඛු, ධම්මෙ බුද්ධප්පවෙදිතෙ;

අධිගච්ඡෙ පදං සන්තං, සඞ්ඛාරූපසමං සුඛ’’න්ති.

බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ (සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික) ධර්මයෙහි බොහෝ සතුටින් වසන මහණ තෙමේ, සංස්කාරයන් සංසිඳීමෙන් ලැබෙන සුවය වූ ශාන්ත වූ නිවන් පදය අවබෝධ කර ගන්නේය.

… චූළවච්ඡො ථෙරො….

චූළවච්ඡ තෙරණුවෝ මේ ගාථාව වදාළහ.

2. මහාවච්ඡත්ථෙරගාථා

2. මහාවච්ඡ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

12.

12.

‘‘පඤ්ඤාබලී සීලවතූපපන්නො, සමාහිතො ඣානරතො සතීමා;

යදත්ථියං භොජනං භුඤ්ජමානො, කඞ්ඛෙථ කාලං ඉධ වීතරාගො’’ති.

ප්‍රඥා බලයෙන් යුතු වූ, සිල්වන්ත වූ, සමාහිත වූ, ධ්‍යානයෙහි ඇලුණු, සිහි ඇත්තා වූ, තමන්ට ලැබෙන ආහාරය වළඳමින්, රාග රහිත වූ ඒ රහතන් වහන්සේ පිරිනිවන් පාන කාලය අපේක්ෂාවෙන් මෙහි වසන සේක.

… මහාවච්ඡො ථෙරො….

මහාවච්ඡ තෙරණුවෝ මේ ගාථාව වදාළහ.

3. වනවච්ඡත්ථෙරගාථා

3. වනවච්ඡ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

13.

13.

‘‘නීලබ්භවණ්ණා [Pg.223] රුචිරා, සීතවාරී සුචින්ධරා;

ඉන්දගොපකසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති ම’’න්ති.

නිල්වන් වලාකුළු වැනි පැහැ ඇති, මනහර වූ, සිසිල් දිය දහරා ඇති, පිරිසිදු භූමියක් ඇති, රතු පැහැති ඉන්ද්‍රගෝපකයන්ගෙන් ගැවසී ගත් ඒ පර්වතයෝ මාගේ සිත සතුටු කරවති.

… වනවච්ඡො ථෙරො….

වනවච්ඡ තෙරණුවෝ මේ ගාථාව වදාළහ.

4. සිවකසාමණෙරගාථා

4. සීවක සාමණේරයන්ගේ ගාථාව

14.

14.

‘‘උපජ්ඣායො මං අවච, ඉතො ගච්ඡාම සීවක;

ගාමෙ මෙ වසති කායො, අරඤ්ඤං මෙ ගතො මනො;

සෙමානකොපි ගච්ඡාමි, නත්ථි සඞ්ගො විජානත’’න්ති.

උපාධ්‍යායන් වහන්සේ මට මෙසේ කීහ: 'සීවක, අපි මෙතැනින් (වනයට) යමු.' මාගේ කය ගමෙහි වසයි, නමුත් මාගේ සිත වනයට ගොස් ඇත. වැතිර සිටියත් මම (සිතින් වනයට) යන්නෙමි. සත්‍යය දන්නා අයට කිසිදු අරමුණක ඇලීමක් නැත.

… සිවකො සාමණෙරො….

සීවක සාමණේරයන් වහන්සේ මේ ගාථාව වදාළහ.

5. කුණ්ඩධානත්ථෙරගාථා

5. කුණ්ඩධාන තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

15.

15.

‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ, පඤ්ච චුත්තරි භාවයෙ;

පඤ්චසඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ඔඝතිණ්ණොති වුච්චතී’’ති.

(ඕරම්භාගීය සංයෝජන) පහක් සිඳිය යුතුය. (උද්ධම්භාගීය සංයෝජන) පහක් අත්හැරිය යුතුය. (ශ්‍රද්ධාදී ඉන්ද්‍රිය) පහක් මතු මත්තෙහි වැඩිය යුතුය. පස්වැදෑරුම් ඇලීම් ඉක්මවා ගිය මහණ තෙමේ 'ඕඝයෙන් එතෙර වූවෙකැ'යි කියනු ලැබේ.

… කුණ්ඩධානො ථෙරො….

කුණ්ඩධාන තෙරණුවෝ මේ ගාථාව වදාළහ.

6. බෙලට්ඨසීසත්ථෙරගාථා

6. බේලට්ඨසීස තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

16.

16.

‘‘යථාපි භද්දො ආජඤ්ඤො, නඞ්ගලාවත්තනී සිඛී;

ගච්ඡති අප්පකසිරෙන, එවං රත්තින්දිවා මම;

ගච්ඡන්ති අප්පකසිරෙන, සුඛෙ ලද්ධෙ නිරාමිසෙ’’ති.

යහපත් වූ ආජානීය වෘෂභයෙකු සී සෑමේ මාවතෙහි වෙහෙසකින් තොරව ගමන් කරන්නාක් මෙන්, නිරාමිස වූ (ඵලසමාපත්ති) සුවය ලැබූ මාගේ දිවා රෑ දෙකම වෙහෙසකින් තොරව ගෙවී යයි.

… බෙලට්ඨසීසො ථෙරො….

බෙලට්ඨසීස තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

7. දාසකත්ථෙරගාථා

7. දාසක තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

17.

17.

‘‘මිද්ධී යදා හොති මහග්ඝසො ච, නිද්දායිතා සම්පරිවත්තසායී;

මහාවරාහොව නිවාපපුට්ඨො, පුනප්පුනං ගබ්භමුපෙති මන්දො’’ති.

‘‘යම් කලක අඥාන පුද්ගලයා අධික ලෙස අනුභව කරන්නෙක් වේ ද, නිදිබර බවින් පෙළෙන්නේ ඒ මේ අත පෙරළෙමින් නිදයි ද, එවිට ඔහු තණ කැවූ මහ හූරෙකු මෙන් නැවත නැවතත් මව් කුසකට (ප්‍රතිසන්ධියට) පැමිණෙයි.’’

… දාසකො ථෙරො….

දාසක තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

8. සිඞ්ගාලපිතුත්ථෙරගාථා

8. සිංගාලපිතෘ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

18.

18.

‘‘අහු [Pg.224] බුද්ධස්ස දායාදො, භික්ඛු භෙසකළාවනෙ;

කෙවලං අට්ඨිසඤ්ඤාය, අඵරී පථවිං ඉමං;

මඤ්ඤෙහං කාමරාගං සො, ඛිප්පමෙව පහිස්සතී’’ති.

‘‘භේසකළා වනයෙහි වසන්නා වූ, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසන දායාදය ලත් ඒ භික්ෂුව මුළුමනින්ම අට්ඨික සංඥාවෙන් (ඇටසැකිලි මෙනෙහි කිරීමෙන්) මේ මුළු පොළොවම පිරවූහ. ඔහු ඉතා ඉක්මනින්ම කාමරාගය ප්‍රහීණ කරනු ඇතැයි මම සිතමි.’’

… සිඞ්ගාලපිතා ථෙරො….

සිංගාලපිතෘ තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

9. කුලත්ථෙරගාථා

9. කුල තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

19.

19.

‘‘උදකං හි නයන්ති නෙත්තිකා, උසුකාරා නමයන්ති තෙජනං;

දාරුං නමයන්ති තච්ඡකා, අත්තානං දමයන්ති සුබ්බතා’’ති.

‘‘දියාලුවෝ (දිය පමුණුවන්නෝ) තමන්ට රිසි තැනට ජලය ගෙන යති. හී වඩුවෝ හී දණ්ඩ නමති. වඩුවෝ ලීය නමති. එලෙසම යහපත් ව්‍රත සමාදන් වූ පණ්ඩිතයෝ තමන්ව දමනය කරගනිති.’’

… කුලො ථෙරො….

කුල තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

10. අජිතත්ථෙරගාථා

10. අජිත තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

20.

20.

‘‘මරණෙ මෙ භයං නත්ථි, නිකන්ති නත්ථි ජීවිතෙ;

සන්දෙහං නික්ඛිපිස්සාමි, සම්පජානො පටිස්සතො’’ති.

‘‘මට මරණය පිළිබඳ බියක් නැත, ජීවිතය කෙරෙහි ඇලීමක් ද නැත. මම මනා සිහි නුවණින් යුක්තව මේ ශරීරය අත්හරින්නෙමි.’’

… අජිතො ථෙරො ….

අජිත තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

වග්ගො දුතියො නිට්ඨිතො.

දෙවන වර්ගය නිමවිය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

චූළවච්ඡො මහාවච්ඡො, වනවච්ඡො ච සීවකො;

කුණ්ඩධානො ච බෙලට්ඨි, දාසකො ච තතොපරි;

සිඞ්ගාලපිතිකො ථෙරො, කුලො ච අජිතො දසාති.

චූළවච්ඡ, මහාවච්ඡ, වනවච්ඡ සහ සීවක ද, කුණ්ඩධාන සහ බෙලට්ඨි ද, ඉන්පසු දාසක ද, සිංගාලපිතෘ තෙරුන් ද, කුල සහ අජිත යන තෙරණුවෝ දස දෙනෙකි.

3. තතියවග්ගො

3. තුන්වන වර්ගය

1. නිග්‍රොධත්ථෙරගාථා

1. නිග්‍රෝධ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

21.

21.

‘‘නාහං භයස්ස භායාමි, සත්ථා නො අමතස්ස කොවිදො;

යත්ථ භයං නාවතිට්ඨති, තෙන මග්ගෙන වජන්ති භික්ඛවො’’ති.

‘‘මම (සංසාර) බියට බිය නොවෙමි. අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ අමෘතය (නිවන) පිළිබඳ දක්ෂ වන සේක. යම් තැනක බියක් නොපවතී ද, භික්ෂූහු ඒ (ආර්ය) මාර්ගයෙන් වඩින්නාහ.’’

… නිග්‍රොධො ථෙරො….

නිග්‍රෝධ තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

2. චිත්තකත්ථෙරගාථා

2. චිත්තක තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

22.

22.

‘‘නීලා [Pg.225] සුගීවා සිඛිනො, මොරා කාරම්භියං අභිනදන්ති;

තෙ සීතවාතකීළිතා, සුත්තං ඣායං නිබොධෙන්තී’’ති.

‘‘නීල වර්ණ වූ ලෙලදෙන ගෙල ඇති සිළු දරන මොණරෝ කාරම්භිය වනයෙහි හඬ නඟති. සිසිල් සුළඟින් ප්‍රබෝධවත් වූ ඔවුහු, සැතපී සිටින හෝ ධ්‍යාන වඩන යෝගී භික්ෂුව අවදි කරවති.’’

… චිත්තකො ථෙරො….

චිත්තක තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

3. ගොසාලත්ථෙරගාථා

3. ගෝසාල තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

23.

23.

‘‘අහං ඛො වෙළුගුම්බස්මිං, භුත්වාන මධුපායසං;

පදක්ඛිණං සම්මසන්තො, ඛන්ධානං උදයබ්බයං;

සානුං පටිගමිස්සාමි, විවෙකමනුබ්‍රූහය’’න්ති.

‘‘මම උණ පඳුරු සෙවනෙහි මීපැණි මිශ්‍ර කිරිපිඬු අනුභව කොට, පංචස්කන්ධයන්ගේ ඇතිවීම හා නැතිවීම මැනවින් විමසමින්, විවේකය වැඩීම පිණිස පර්වත තලයට යන්නෙමි.’’

… ගොසාලො ථෙරො….

ගෝසාල තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

4. සුගන්ධත්ථෙරගාථා

4. සුගන්ධ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

24.

24.

‘‘අනුවස්සිකො පබ්බජිතො, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

‘‘මහණ වී වසරක් පමණක් වුව ද, ධර්මයේ ඇති සුන්දර බව බලන්න. ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කරන ලදී, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය සම්පූර්ණ කරන ලදී.’’

… සුගන්ධො ථෙරො….

සුගන්ධ තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

5. නන්දියත්ථෙරගාථා

5. නන්දිය තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

25.

25.

‘‘ඔභාසජාතං ඵලගං, චිත්තං යස්ස අභිණ්හසො;

තාදිසං භික්ඛුමාසජ්ජ, කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසී’’ති.

“කන්හය (මාරය), යමකුගේ සිත නිරන්තරයෙන්ම අර්හත් ඵල සමාපත්තියෙහි යෙදී ඥානාලෝකයෙන් යුක්ත වී තිබේද, එවැනි රහතන් වහන්සේ නමකට හිංසා කිරීමෙන් ඔබ අනිවාර්යයෙන්ම දුකට පත් වන්නෙහිය.”

… නන්දියො ථෙරො….

...නන්දිය තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ...

6. අභයත්ථෙරගාථා

6. අභය තෙරුන්ගේ ගාථාව

26.

26.

‘‘සුත්වා සුභාසිතං වාචං, බුද්ධස්සාදිච්චබන්ධුනො;

පච්චබ්‍යධිං හි නිපුණං, වාලග්ගං උසුනා යථා’’ති.

“සූර්යවංශික වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සුභාෂිත වචනය අසා, දක්ෂ දුනු ශිල්පියෙකු ඊතලයකින් කේශාග්‍රයක් විදින්නාක් මෙන්, මම ඉතා සියුම් වූ චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය අවබෝධ කර ගත්තෙමි.”

… අභයො ථෙරො….

...අභය තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ...

7. ලොමසකඞ්ගියත්ථෙරගාථා

7. ලෝමසකංගිය තෙරුන්ගේ ගාථාව

27.

27.

‘‘දබ්බං [Pg.226] කුසං පොටකිලං, උසීරං මුඤ්ජපබ්බජං;

උරසා පනුදිස්සාමි, විවෙකමනුබ්‍රූහය’’න්ති.

“මම විවේකය (සිතේ එකඟතාව) වර්ධනය කරගනු කැමැත්තෙන්, දබ්බ, කුස, පොටකිල, උසීර, මුඤ්ජ සහ පබ්බජ යන තණ වර්ග හා පඳුරු පපුවෙන් තල්ලු කරගෙන වනයට යන්නෙමි.”

… ලොමසකඞ්ගියො ථෙරො….

...ලෝමසකංගිය තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ...

8. ජම්බුගාමිකපුත්තත්ථෙරගාථා

8. ජම්බුගාමිකපුත්ත තෙරුන්ගේ ගාථාව

28.

28.

‘‘කච්චි නො වත්ථපසුතො, කච්චි නො භූසනාරතො;

කච්චි සීලමයං ගන්ධං, කිං ත්වං වායසි නෙතරා පජා’’ති.

“ඔබ වස්ත්‍ර කෙරෙහි ඇලී නැද්ද? සැරසීමෙහි නිරත වී නැද්ද? ඔබගෙන් පමණක් විහිදෙන මේ උතුම් සීලමය සුවඳ කුමක්ද? වෙනත් කෙලෙස් සහිත ප්‍රජාවගෙන් මෙවැනි සුවඳක් නොහමයි.”

… ජම්බුගාමිකපුත්තො ථෙරො….

...ජම්බුගාමිකපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ...

9. හාරිතත්ථෙරගාථා

9. හාරිත තෙරුන්ගේ ගාථාව

29.

29.

‘‘සමුන්නමයමත්තානං, උසුකාරොව තෙජනං;

චිත්තං උජුං කරිත්වාන, අවිජ්ජං භින්ද හාරිතා’’ති.

“හාරිතය, ඊතල සාදන්නෙකු ඊතලයක් සෘජු කරන්නාක් මෙන්, තමාම උත්සාහවත් වී, සිත සෘජු කරගෙන අර්හත් මාර්ග ඥානයෙන් අවිද්‍යාව පලවා හරින්න.”

… හාරිතො ථෙරො….

...හාරිත තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ...

10. උත්තියත්ථෙරගාථා

10. උත්තිය තෙරුන්ගේ ගාථාව

30.

30.

‘‘ආබාධෙ මෙ සමුප්පන්නෙ, සති මෙ උදපජ්ජථ;

ආබාධො මෙ සමුප්පන්නො, කාලො මෙ නප්පමජ්ජිතු’’න්ති.

“මට අසනීපයක් හටගත් විට, මා තුළ සිහිය (සති) උපන්නේය. රෝගයක් වැළඳී ඇති බැවින්, මෙය ප්‍රමාද වීමට කාලය නොවේ (වීර්යයෙන් කටයුතු කළ යුතුය).”

… උත්තියො ථෙරො….

...උත්තිය තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ...

වග්ගො තතියො නිට්ඨිතො.

තෙවන වර්ගය අවසන් විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය:

නිග්‍රොධො චිත්තකො ථෙරො, ගොසාලථෙරො සුගන්ධො;

නන්දියො අභයො ථෙරො, ථෙරො ලොමසකඞ්ගියො;

ජම්බුගාමිකපුත්තො ච, හාරිතො උත්තියො ඉසීති.

“නිග්‍රෝධ තෙරණුවෝද, චිත්තක තෙරණුවෝද, ගෝසාල තෙරණුවෝද, සුගන්ධ තෙරණුවෝද, නන්දිය සහ අභය තෙරණුවෝද, ලෝමසකංගිය තෙරණුවෝද, ජම්බුගාමිකපුත්ත තෙරණුවෝද, හාරිත සහ උත්තිය යන සෘෂිවරයන් ද යන දස නම මෙහි වෙති.”

4. චතුත්ථවග්ගො

4. හතරවන වර්ගය

1. ගහ්වරතීරියත්ථෙරගාථා

1. ගහවරතීරිය තෙරුන්ගේ ගාථාව

31.

31.

‘‘ඵුට්ඨො [Pg.227] ඩංසෙහි මකසෙහි, අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙ;

නාගො සංගාමසීසෙව, සතො තත්‍රාධිවාසයෙ’’ති.

“මහා වනයෙහි වසන විට මැස්සන් හා මදුරුවන්ගෙන් පීඩා විඳීමට සිදු වුවද, යුධ බිමෙහි ඉදිරියට යන ඇතෙකු මෙන්, සිහියෙන් යුක්තව එම පීඩාවන් ඉවසා සිටිය යුතුය.”

… ගහ්වරතීරියො ථෙරො….

...ගහවරතීරිය තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ...

2. සුප්පියත්ථෙරගාථා

2. සුප්පිය තෙරුන්ගේ ගාථාව

32.

32.

‘‘අජරං ජීරමානෙන, තප්පමානෙන නිබ්බුතිං;

නිමියං පරමං සන්තිං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තර’’න්ති.

“මම දිරාපත් වන මේ ශරීරය වෙනුවට නොදිරන නිවන ද, දැවෙන ස්වභාවය වෙනුවට සැනසීම ද, අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේම නම් වූ උතුම් ශාන්තිය ද ලබා ගන්නෙමි.”

… සුප්පියො ථෙරො….

...සුප්පිය තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ...

3. සොපාකත්ථෙරගාථා

3. සෝපාක තෙරුන්ගේ ගාථාව

33.

33.

‘‘යථාපි එකපුත්තස්මිං, පියස්මිං කුසලී සියා;

එවං සබ්බෙසු පාණෙසු, සබ්බත්ථ කුසලො සියා’’ති.

“මවක් තම එකම දයාබර පුතු කෙරෙහි යම් සේ හිතවත් වේද, එලෙසින්ම සියලු ස්ථානවල සිටින සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි හිතසුව පතන මෙත් සිතක් ඇති කරගත යුතුය.”

… සොපාකො ථෙරො….

...සෝපාක තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ...

4. පොසියත්ථෙරගාථා

4. පෝසියත්ථේර ගාථාව

34.

34.

‘‘අනාසන්නවරා එතා, නිච්චමෙව විජානතා;

ගාමා අරඤ්ඤමාගම්ම, තතො ගෙහං උපාවිසි ;

තතො උට්ඨාය පක්කාමි, අනාමන්තෙත්වා පොසියො’’ති.

"මේ ස්ත්‍රීන් (තමන් වෙත) සමීප නොවීම ම නිරන්තරයෙන් ම උතුම් යැයි දැන, පෝසිය තෙරණුවෝ අරණ්‍යයේ සිට ගමට පැමිණ, අනතුරුව නිවසට පිවිස, (එහි සිටි කිසිවකුටත්) නොදන්වා ම එතැනින් නැගිට නික්ම ගියහ."

… පොසියො ථෙරො….

...පෝසිය තෙරණුවෝ...

5. සාමඤ්ඤකානිත්ථෙරගාථා

5. සාමඤ්ඤකානිත්ථේර ගාථාව

35.

35.

‘‘සුඛං සුඛත්ථො ලභතෙ තදාචරං, කිත්තිඤ්ච පප්පොති යසස්ස වඩ්ඪති;

යො අරියමට්ඨඞ්ගිකමඤ්ජසං උජුං, භාවෙති මග්ගං අමතස්ස පත්තියා’’ති.

"යම් අයකු අමා නිවන අවබෝධ කරගනු පිණිස, සෘජු වූ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩයි ද, සැප කැමති වූ හෙතෙමේ එම පිළිවෙතෙහි හැසිරෙමින් සැපය ලබයි. ඔහු කීර්තියට ද පැමිණෙයි, ඔහුගේ යසස ද වැඩෙයි."

… සාමඤ්ඤකානිත්ථෙරො….

...සාමඤ්ඤකානි තෙරණුවෝ...

6. කුමාපුත්තත්ථෙරගාථා

6. කුමාරපුත්තත්ථේර ගාථාව

36.

36.

‘‘සාධු [Pg.228] සුතං සාධු චරිතකං, සාධු සදා අනිකෙතවිහාරො;

අත්ථපුච්ඡනං පදක්ඛිණකම්මං, එතං සාමඤ්ඤමකිඤ්චනස්සා’’ති.

"ශ්‍රවණය කිරීම මැනවි, ඒ අනුව හැසිරීම මැනවි, සැමකල්හි ම අවිනිශ්චිත වාසස්ථාන ඇතිව (අනාගාරිකව) වාසය කිරීම මැනවි. අර්ථ විමසීම හා සුදුසු පිළිවෙතෙහි හැසිරීම ද මැනවි. කිසිවක් සතු කර නොගත් තැනැත්තාගේ ශ්‍රමණ ධර්මය මෙයයි."

… කුමාපුත්තො ථෙරො….

...කුමාරපුත්ත තෙරණුවෝ...

7. කුමාපුත්තසහායකත්ථෙරගාථා

7. කුමාරපුත්ත සහායකත්ථේර ගාථාව

37.

37.

‘‘නානාජනපදං යන්ති, විචරන්තා අසඤ්ඤතා;

සමාධිඤ්ච විරාධෙන්ති, කිංසු රට්ඨචරියා කරිස්සති;

තස්මා විනෙය්‍ය සාරම්භං, ඣායෙය්‍ය අපුරක්ඛතො’’ති.

"සංවර නොවී විවිධ ජනපද කරා සැරිසරන මහණහු සමාධිය පිරිහී යති. එම රටවල සංචාරය කිරීමෙන් කවර නම් වැඩක් සිදු වේ ද? එබැවින් සිතේ නොසන්සුන් බව දුරු කොට, තෘෂ්ණාව ආදී කෙලෙසුන්ට වසඟ නොවී ධ්‍යාන වැඩිය යුතු ය."

… කුමාපුත්තත්ථෙරස්ස සහායකො ථෙරො….

...කුමාරපුත්ත තෙරුන්ගේ යහළුවූ තෙරණුවෝ...

8. ගවම්පතිත්ථෙරගාථා

8. ගවම්පතිත්ථේර ගාථාව

38.

38.

‘‘යො ඉද්ධියා සරභුං අට්ඨපෙසි, සො ගවම්පති අසිතො අනෙජො;

තං සබ්බසඞ්ගාතිගතං මහාමුනිං, දෙවා නමස්සන්ති භවස්ස පාරගු’’න්ති.

"යම් තෙරණුවෙක් සිය සෘද්ධි බලයෙන් සරභූ නදිය (ගලා නොගොස්) නතර කළේ ද, ඒ ගවම්පති තෙරුන් වහන්සේ කෙලෙස් ඇසුරෙන් තොර ය, තෘෂ්ණා රහිත ය. සියලු බැඳීම් ඉක්මවා ගියාවූ ද, භවයේ පරතෙරට පැමිණියාවූ ද ඒ මහා මුනිවරයාණන්ට දෙවියෝ ද නමස්කාර කරති."

… ගවම්පතිත්ථෙරො….

...ගවම්පති තෙරණුවෝ...

9. තිස්සත්ථෙරගාථා

9. තිස්සත්ථේර ගාථාව

39.

39.

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

කාමරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.

"හෙල්ලකින් ඇනුම් කෑවකු මෙන් ද, හිස ගිනි ගත්තකු මෙන් ද, කාමරාගය ප්‍රහීණය කරනු පිණිස භික්ෂුව සිහි ඇත්තෙක්ව මහණ දම් පිරිය යුතු ය."

… තිස්සො ථෙරො….

...තිස්ස තෙරණුවෝ...

10. වඩ්ඪමානත්ථෙරගාථා

10. වඩ්ඪමානත්ථේර ගාථාව

40.

40.

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

භවරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.

"හෙල්ලකින් ඇනුම් කෑවකු මෙන් ද, හිස ගිනි ගත්තකු මෙන් ද, භවරාගය ප්‍රහීණය කරනු පිණිස භික්ෂුව සිහි ඇත්තෙක්ව මහණ දම් පිරිය යුතු ය."

… වඩ්ඪමානො ථෙරො….

...වඩ්ඪමාන තෙරණුවෝ...

වග්ගො චතුත්ථො නිට්ඨිතො.

සිව්වන වග්ගය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේ ය -

ගහ්වරතීරියො [Pg.229] සුප්පියො, සොපාකො චෙව පොසියො;

සාමඤ්ඤකානි කුමාපුත්තො, කුමාපුත්තසහායකො;

ගවම්පති තිස්සත්ථෙරො, වඩ්ඪමානො මහායසොති.

"ගහ්වරතීරිය, සුප්පිය, සෝපාක, පෝසිය, සාමඤ්ඤකානි, කුමාරපුත්ත, කුමාරපුත්ත සහායක, ගවම්පති, තිස්ස සහ මහා යසස් ඇති වඩ්ඪමාන තෙරණුවෝ යන මොවුහු (මෙම වග්ගයේ සඳහන්) දස දෙනා වෙති."

5. පඤ්චමවග්ගො

5. පස්වන වග්ගය

1. සිරිවඩ්ඪත්ථෙරගාථා

1. සිරිවඩ්ඪත්ථේර ගාථාව

41.

41.

‘‘විවරමනුපතන්ති විජ්ජුතා, වෙභාරස්ස ච පණ්ඩවස්ස ච;

නගවිවරගතො ච ඣායති, පුත්තො අප්පටිමස්ස තාදිනො’’ති.

"වේභාර සහ පණ්ඩව පර්වතයන්ගේ මධ්‍යයට විදුලි වැල් පතිත වෙයි. අසමසම වූ තාදී ගුණ ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පුත්‍ර වූ (සිරිවඩ්ඪ) තෙරණුවෝ පර්වත ගුහාවට වැද ධ්‍යාන වඩති."

… සිරිවඩ්ඪො ථෙරො….

...සිරිවඩ්ඪ තෙරණුවෝ...

2. ඛදිරවනියත්ථෙරගාථා

2. ඛදිරවනියත්ථේර ගාථාව

42.

42.

‘‘චාලෙ උපචාලෙ සීසූපචාලෙ ( ) පතිස්සතා නු ඛො විහරථ;

ආගතො වො වාලං විය වෙධී’’ති.

"චාලා, උපචාලා සහ සීසූපචාලා (යන මෙහෙණින් වහන්ස), ඔබලා මනා සිහියෙන් යුතුව වාසය කරනවා ද? කෙස් ගසකට වුව ද විදිය හැකි දුනු ශිල්පියකු බඳු (ප්‍රඥාවන්ත) ඔබගේ මාමණ්ඩිය වූ ශාරිපුත්‍ර තෙරුන් වහන්සේ මෙහි වැඩම කළ සේක."

… ඛදිරවනියො ථෙරො….

...ඛදිරවණිය තෙරුන් වහන්සේ... (මෙසේ වදාළහ).

3. සුමඞ්ගලත්ථෙරගාථා

3. සුමංගල තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

43.

43.

‘‘සුමුත්තිකො සුමුත්තිකො සාහු, සුමුත්තිකොම්හි තීහි ඛුජ්ජකෙහි;

අසිතාසු මයා නඞ්ගලාසු, මයා ඛුද්දකුද්දාලාසු මයා.

“මම මැනවින් මිදුනෙමි, මම මැනවින් මිදුනෙමි! ඒකාන්තයෙන්ම මම කුදු බව ඇති කරවන වැඩ තුනකින් මැනවින් මිදුනෙමි. දෑකැත්තෙන් අස්වනු නෙළීමෙන් ද, නඟුලෙන් සීසෑමෙන් ද, කුඩා උදැල්ලෙන් පොළොව කෙටීමෙන් ද මම මිදුනෙමි.”

යදිපි ඉධමෙව ඉධමෙව, අථ වාපි අලමෙව අලමෙව;

ඣාය සුමඞ්ගල ඣාය සුමඞ්ගල, අප්පමත්තො විහර සුමඞ්ගලා’’ති.

“ඒවා (දෑකැති, නඟුල් හා උදැලි) මෙහිම තිබුණ ද, ඒවා අත්හැරීමට මම මැනවින් සමත් වෙමි. සුමංගල, භාවනා කරන්න. සුමංගල, භාවනා කරන්න. සුමංගල, අප්‍රමාදී ව වාසය කරන්න.”

… සුමඞ්ගලො ථෙරො….

...සුමංගල තෙරුන් වහන්සේ...

4. සානුත්ථෙරගාථා

4. සානු තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

44.

44.

‘‘මතං වා අම්ම රොදන්ති, යො වා ජීවං න දිස්සති;

ජීවන්තං මං අම්ම පස්සන්තී, කස්මා මං අම්ම රොදසී’’ති.

“මෑණියනි, මිනිසුන් හඬන්නේ එක්කෝ මියගිය අය වෙනුවෙන් ය, නැතහොත් ජීවත්ව සිටියත් දැකගත නොහැකි වූ අය වෙනුවෙන් ය. මෑණියනි, ජීවත්ව සිටින මා ඔබ ඉදිරිපිට සිටියදී දකිමින්, කුමන හේතුවක් නිසා මා වෙනුවෙන් හඬන්නේ ද?”

… සානුත්ථෙරො….

...සානු තෙරුන් වහන්සේ...

5. රමණීයවිහාරිත්ථෙරගාථා

5. රමණීයවිහාරී තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

45.

45.

‘‘යථාපි [Pg.230] භද්දො ආජඤ්ඤො, ඛලිත්වා පතිතිට්ඨති;

එවං දස්සනසම්පන්නං, සම්මාසම්බුද්ධසාවක’’න්ති.

“යහපත් වූ ආජාන්‍ය අශ්වයකු ලිස්සා වැටුණ ද, යළි වහා නැගී සිට ස්ථාවර වන්නා සේම, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රඥාවන්ත ශ්‍රාවකයා ද (පසුබෑමකට ලක් වුව ද) වහා ස්ථාවර ව ධර්මයෙහි පිහිටයි.”

… රමණීයවිහාරිත්ථෙරො….

...රමණීයවිහාරී තෙරුන් වහන්සේ...

6. සමිද්ධිත්ථෙරගාථා

6. සමිද්ධි තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

46.

46.

‘‘සද්ධායාහං පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සති පඤ්ඤා ච මෙ වුඩ්ඪා, චිත්තඤ්ච සුසමාහිතං;

කාමං කරස්සු රූපානි, නෙව මං බ්‍යාධයිස්සසී’’ති.

“මම ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූයෙමි. මාගේ සිහිය හා ප්‍රඥාව දියුණු වී ඇත, සිත ද මැනවින් සමාධිගත වී ඇත. මාරය, ඔබ කැමති රූප මවා පෙන්වන්න; ඒවායින් මාව කම්පනය කිරීමට ඔබට කිසිසේත් නොහැකි වනු ඇත.”

… සමිද්ධිත්ථෙරො….

...සමිද්ධි තෙරුන් වහන්සේ...

7. උජ්ජයත්ථෙරගාථා

7. උජ්ජය තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

47.

47.

‘‘නමො තෙ බුද්ධ වීරත්ථු, විප්පමුත්තොසි සබ්බධි;

තුය්හාපදානෙ විහරං, විහරාමි අනාසවො’’ති.

“මහා වීර වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා! ඔබ වහන්සේ සියලු කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සේක. ඔබ වහන්සේගේ අනුශාසනාවෙහි හැසිරෙන්නා වූ මම ආශ්‍රවයන්ගෙන් තොර ව වාසය කරමි.”

… උජ්ජයො ථෙරො….

...උජ්ජය තෙරුන් වහන්සේ...

8. සඤ්ජයත්ථෙරගාථා

8. සංජය තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

48.

48.

‘‘යතො අහං පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

නාභිජානාමි සඞ්කප්පං, අනරියං දොසසංහිත’’න්ති.

“මා ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූ දා පටන්, ආර්යයන්ට නුසුදුසු වූ හෝ දෝෂ සහිත වූ කිසිදු ලාමක සිතුවිල්ලක් උපදවා ගත් බවක් මම නොදනිමි.”

… සඤ්ජයො ථෙරො….

...සංජය තෙරුන් වහන්සේ...

9. රාමණෙය්‍යකත්ථෙරගාථා

9. රාමණෙය්‍යක තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

49.

49.

‘‘චිහචිහාභිනදිතෙ, සිප්පිකාභිරුතෙහි ච;

න මෙ තං ඵන්දති චිත්තං, එකත්තනිරතං හි මෙ’’ති.

“කුරුල්ලන්ගේ ‘චිහ-චිහ’ නාදය මධ්‍යයේ හා වෙනත් සතුන්ගේ ශබ්ද හමුවේ වුව ද මාගේ සිත කම්පනය නොවේ. මන්ද මාගේ සිත එකඟතාවයෙහි (භාවනාවෙහි) මැනවින් ඇලී පවතින බැවිනි.”

… රාමණෙය්‍යකො ථෙරො….

...රාමණෙය්‍යක තෙරුන් වහන්සේ...

10. විමලත්ථෙරගාථා

10. විමල තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

50.

50.

‘‘ධරණී [Pg.231] ච සිඤ්චති වාති, මාලුතො විජ්ජුතා චරති නභෙ;

උපසමන්ති විතක්කා, චිත්තං සුසමාහිතං මමා’’ති.

“මහ පොළොව වැසි දියෙන් තෙමෙයි, සිසිල් සුළං හමයි, අහසෙහි විදුලි කෙටීම් පෙනෙයි. මාගේ අකුසල විතර්කයෝ සංසිඳෙති, මාගේ සිත මැනවින් සමාධිගත වී පවතී.”

… විමලො ථෙරො….

...විමල තෙරුන් වහන්සේ...

වග්ගො පඤ්චමො නිට්ඨිතො.

පස්වන වර්ගය නිමාවිය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

සිරීවඩ්ඪො රෙවතො ථෙරො, සුමඞ්ගලො සානුසව්හයො;

රමණීයවිහාරී ච, සමිද්ධිඋජ්ජයසඤ්ජයා;

රාමණෙය්‍යො ච සො ථෙරො, විමලො ච රණඤ්ජහොති.

සිරිවඩ්ඪ තෙරණුවෝ ද, රේවත තෙරණුවෝ ද, සුමංගල තෙරණුවෝ ද, සානු තෙරණුවෝ ද, රමණීයවිහාරී තෙරණුවෝ ද, සමිද්ධි, උජ්ජය, සංජය, රාමණෙය්‍යක සහ කෙලෙස් දුරු කළ විමල යන තෙරණුවෝ ද (මෙහි සඳහන් වෙති).

6. ඡට්ඨවග්ගො

6. හයවන වර්ගය

1. ගොධිකත්ථෙරගාථා

1. ගෝධික ස්ථවිර ගාථාව

51.

51.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

චිත්තං සුසමාහිතඤ්ච මය්හං, අථ චෙ පත්ථයසි පවස්ස දෙවා’’ති.

මනාව ගායනා කරන ලද ගීතයක් මෙන් මිහිරි හඬින් ගර්ජනා කරමින් වැසි වසී. මාගේ කුටිය මනාව සෙවිලි කර ඇත, සුළඟින් තොරය, සුවදායකය. මාගේ සිත ද (ලෝකෝත්තර සමාධියෙන්) මනාව සමාහිතව පවතී. වැසි වළාකුළ, ඉදින් ඔබ කැමති නම් දැන් මනාව වසින්න.

… ගොධිකො ථෙරො….

ගෝධික තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

2. සුබාහුත්ථෙරගාථා

2. සුබාහු ස්ථවිර ගාථාව

52.

52.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

චිත්තං සුසමාහිතඤ්ච කායෙ, අථ චෙ පත්ථයසි පවස්ස දෙවා’’ති.

මනාව ගායනා කරන ලද ගීතයක් මෙන් මිහිරි හඬින් ගර්ජනා කරමින් වැසි වසී. මාගේ කුටිය මනාව සෙවිලි කර ඇත, සුළඟින් තොරය, සුවදායකය. මාගේ සිත ද කය කෙරෙහි (කායගතාසති භාවනාවෙන්) මනාව සමාහිතව පවතී. වැසි වළාකුළ, ඉදින් ඔබ කැමති නම් දැන් මනාව වසින්න.

… සුබාහුත්ථෙරො….

සුබාහු තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

3. වල්ලියත්ථෙරගාථා

3. වල්ලිය ස්ථවිර ගාථාව

53.

53.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

තස්සං විහරාමි අප්පමත්තො, අථ චෙ පත්ථයසි පවස්ස දෙවා’’ති.

මනාව ගායනා කරන ලද ගීතයක් මෙන් මිහිරි හඬින් ගර්ජනා කරමින් වැසි වසී. මාගේ කුටිය මනාව සෙවිලි කර ඇත, සුළඟින් තොරය, සුවදායකය. එහි මම අප්‍රමාදීව වාසය කරමි. වැසි වළාකුළ, ඉදින් ඔබ කැමති නම් දැන් මනාව වසින්න.

… වල්ලියො ථෙරො….

වල්ලිය තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

4. උත්තියත්ථෙරගාථා

4. උත්තිය ස්ථවිර ගාථාව

54.

54.

‘‘වස්සති [Pg.232] දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

තස්සං විහරාමි අදුතියො, අථ චෙ පත්ථයසි පවස්ස දෙවා’’ති.

මනාව ගායනා කරන ලද ගීතයක් මෙන් මිහිරි හඬින් ගර්ජනා කරමින් වැසි වසී. මාගේ කුටිය මනාව සෙවිලි කර ඇත, සුළඟින් තොරය, සුවදායකය. එහි මම (තණ්හාව නමැති දෙවැන්නා නොමැතිව) හුදෙකලාව වාසය කරමි. වැසි වළාකුළ, ඉදින් ඔබ කැමති නම් දැන් මනාව වසින්න.

… උත්තියො ථෙරො….

උත්තිය තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

5. අඤ්ජනවනියත්ථෙරගාථා

5. අඤ්ජනවනය ස්ථවිර ගාථාව

55.

55.

‘‘ආසන්දිං කුටිකං කත්වා, ඔගය්හ අඤ්ජනං වනං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අඳුන් වනයට පිවිස, සතර පා ඇති පීඨිකාවක් වැනි කුඩා කුටියක් සාදාගෙන (එහි වාසය කළ) මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කළෙමි.

… අඤ්ජනවනියො ථෙරො….

අඤ්ජනවනය තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

6. කුටිවිහාරිත්ථෙරගාථා

6. කුටිවිහාරී ස්ථවිර ගාථාව

56.

56.

‘‘කො කුටිකායං භික්ඛු කුටිකායං, වීතරාගො සුසමාහිතචිත්තො;

එවං ජානාහි ආවුසො, අමොඝා තෙ කුටිකා කතා’’ති.

"මේ කුටිය තුළ සිටින භික්ෂුව කවුද?" "රාගය දුරු කළ, මනාව සමාහිත වූ සිත් ඇති මහණෙක් මේ කුටියෙහි වැඩ වෙසෙයි. පින්වත් කුඹුරු රකින්න, මෙසේ දැනගන්න. ඔබ විසින් සාදන ලද මේ කුටිය ඉතා මහත් ඵල ඇත්තකි."

… කුටිවිහාරිත්ථෙරො….

කුටිවිහාරී තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

7. දුතියකුටිවිහාරිත්ථෙරගාථා

7. දෙවන කුටිවිහාරී ස්ථවිර ගාථාව

57.

57.

‘‘අයමාහු පුරාණියා කුටි, අඤ්ඤං පත්ථයසෙ නවං කුටිං;

ආසං කුටියා විරාජය, දුක්ඛා භික්ඛු පුන නවා කුටී’’ති.

මහණ, මේ කුටිය දැන් පැරණිය. ඔබ අලුත් කුටියක් ප්‍රාර්ථනා කරන්නෙහිද? කුටිය කෙරෙහි වූ තණ්හාව දුරු කරනු මැනවි. මහණ, නැවත නැවත අලුත් කුටි නිර්මාණය කිරීම දුක් ගෙන දෙන්නකි.

… දුතියකුටිවිහාරිත්ථෙරො….

දෙවන කුටිවිහාරී තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

8. රමණීයකුටිකත්ථෙරගාථා

8. රමණීයකුටික ස්ථවිර ගාථාව

58.

58.

‘‘රමණීයා මෙ කුටිකා, සද්ධාදෙය්‍යා මනොරමා;

න මෙ අත්ථො කුමාරීහි, යෙසං අත්ථො තහිං ගච්ඡථ නාරියො’’ති.

මාගේ කුටිය රමණීයය, ශ්‍රද්ධාවෙන් පූජා කරන ලද්දක් බැවින් මනස්කාන්තය. මට තරුණියන්ගෙන් පලක් නැත. ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ආශාවක් ඇති අය වෙත ඔබලා යන්න.

… රමණීයකුටිකො ථෙරො….

රමණීයකුටික තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

9. කොසලවිහාරිත්ථෙරගාථා

9. කෝසලවිහාරී ස්ථවිර ගාථාව

59.

59.

‘‘සද්ධායාහං [Pg.233] පබ්බජිතො, අරඤ්ඤෙ මෙ කුටිකා කතා;

අප්පමත්තො ච ආතාපී, සම්පජානො පතිස්සතො’’ති.

මම ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූයෙමි. වනයෙහි මට කුටියක් සාදා ගන්නා ලදී. මම කෙලෙස් තවන වීරියෙන්, සිහිනුවණින් හා අවදි වූ සිහියෙන් යුතුව එහි අප්‍රමාදීව වාසය කරමි.

… කොසලවිහාරිත්ථෙරො….

කෝසලවිහාරී තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

10. සීවලිත්ථෙරගාථා

10. සීවලී ස්ථවිර ගාථාව

60.

60.

‘‘තෙ මෙ ඉජ්ඣිංසු සඞ්කප්පා, යදත්ථො පාවිසිං කුටිං;

විජ්ජාවිමුත්තිං පච්චෙසං, මානානුසයමුජ්ජහ’’න්ති.

යම් අරමුණක් උදෙසා මම කුටියට ඇතුළු වූයෙම්ද, මාගේ ඒ අභිප්‍රායන් ඉටු විය. මානය නමැති අනුශය දුරු කරමින් මම ත්‍රිවිද්‍යාව හා විමුක්තිය සාක්ෂාත් කළෙමි.

… සීවලිත්ථෙරො….

සීවලී තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

වග්ගො ඡට්ඨො නිට්ඨිතො.

හයවැනි වර්ගය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය -

ගොධිකො ච සුබාහු ච, වල්ලියො උත්තියො ඉසි;

අඤ්ජනවනියො ථෙරො, දුවෙ කුටිවිහාරිනො;

රමණීයකුටිකො ච, කොසලව්හයසීවලීති.

ගෝධික තෙරණුවෝ ද, සුබාහු තෙරණුවෝ ද, වල්ලිය තෙරණුවෝ ද, ඉසිවරයෙකු වැනි උත්තිය තෙරණුවෝ ද, අඤ්ජනවනයෙහි වැඩවිසූ තෙරණුවෝ ද, කුටිවිහාරි තෙරවරු දෙදෙනා ද, රමණීයකුටික තෙරණුවෝ ද, කෝසල නම් වූ සීවලී තෙරණුවෝ ද යන මොහු (හයවන වර්ගයෙහි වෙති).

7. සත්තමවග්ගො

7. සත්වැනි වර්ගය

1. වප්පත්ථෙරගාථා

1. වප්ප තෙරුන්ගේ ගාථාව

61.

61.

‘‘පස්සති පස්සො පස්සන්තං, අපස්සන්තඤ්ච පස්සති;

අපස්සන්තො අපස්සන්තං, පස්සන්තඤ්ච න පස්සතී’’ති.

(සත්‍යය) දක්නා වූ ආර්ය පුද්ගලයා, (සත්‍යය) දක්නා වූ තැනැත්තා ද (ප්‍රඥා ඇසින්) දකියි; (සත්‍යය) නොදක්නා වූ තැනැත්තා ද දකියි. (ප්‍රඥා ඇසක් නැති බැවින් සත්‍යය) නොදක්නා වූ (අඥාන පෘථග්ජන) තැනැත්තා, (සත්‍යය) නොදක්නා වූ තැනැත්තා හෝ දක්නා වූ තැනැත්තා හෝ (ප්‍රඥා ඇසින්) හඳුනා නොගනියි.

… වප්පො ථෙරො….

...වප්ප තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවූහ...

2. වජ්ජිපුත්තත්ථෙරගාථා

2. වජ්ජිපුත්ත තෙරුන්ගේ ගාථාව

62.

62.

‘‘එකකා මයං අරඤ්ඤෙ විහරාම, අපවිද්ධංව වනස්මිං දාරුකං;

තස්ස මෙ බහුකා පිහයන්ති, නෙරයිකා විය සග්ගගාමින’’න්ති.

අපි වනාන්තරයෙහි අතහැර දැමූ ලී කැබැල්ලක් මෙන් වනයෙහි හුදෙකලාව වසමු. නිරයේ උපන් සත්වයින් ස්වර්ගයට යන සත්වයින් කෙරෙහි යම් සේ ආශා කෙරෙද්ද, එමෙන්ම (නිවන් සැප කැමති) බොහෝ දෙනෙක් මෙසේ වනයෙහි වසන මට ආශා කරති.

… වජ්ජිපුත්තො ථෙරො….

...වජ්ජිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවූහ...

3. පක්ඛත්ථෙරගාථා

3. පක්ඛ තෙරුන්ගේ ගාථාව

63.

63.

‘‘චුතා [Pg.234] පතන්ති පතිතා, ගිද්ධා ච පුනරාගතා;

කතං කිච්චං රතං රම්මං, සුඛෙනන්වාගතං සුඛ’’න්ති.

(උකුස්සකුගේ මුවින්) ගිලිහී වැටුණු මස් වැදැල්ලට අන් පක්ෂීන් ගිජුව පැමිණෙන්නා සේ, සසර සත්වයෝ ද කුසලයෙන් ගිලිහී නැවත නැවතත් (දුකට) වැටෙති. මම වනාහි කළ යුතු මග කිස නිම කළෙමි; රමණීය වූ නිවනෙහි ඇලුනෙමි; (ඵලසමාපත්ති සැපය තුළින්) උතුම් වූ නිවන් සැපයට පැමිණියෙමි.

… පක්ඛො ථෙරො….

...පක්ඛ තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවූහ...

4. විමලකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරගාථා

4. විමල කොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන්ගේ ගාථාව

64.

64.

‘‘දුමව්හයාය උප්පන්නො, ජාතො පණ්ඩරකෙතුනා;

කෙතුහා කෙතුනායෙව, මහාකෙතුං පධංසයී’’ති.

වෘක්ෂයක නාමයෙන් හඳුන්වන මවකගෙන් (අම්බපාලිගෙන්), පණ්ඩරකේතු (බිම්බිසාර රජු) නිසා උපන් මම, ප්‍රඥාව නමැති ධජයෙන් මානය නමැති ධජය මැනවින් සිඳ දැමුවෙමි; මහා කෙලෙස් නමැති ධජය ද විනාශ කළෙමි.

… විමලකොණ්ඩඤ්ඤො ථෙරො….

...විමල කොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවූහ...

5. උක්ඛෙපකතවච්ඡත්ථෙරගාථා

5. උක්ඛේපකතවච්ඡ තෙරුන්ගේ ගාථාව

65.

65.

‘‘උක්ඛෙපකතවච්ඡස්ස, සඞ්කලිතං බහූහි වස්සෙහි;

තං භාසති ගහට්ඨානං, සුනිසින්නො උළාරපාමොජ්ජො’’ති.

උක්ඛේපකතවච්ඡ තෙරණුවෝ වසර ගණනාවක් මුළුල්ලේ හදවතේ රඳවාගත් ඒ ධර්මය, මහත් වූ ප්‍රමෝදයෙන් යුතුව මැනවින් වැඩහිඳ ගිහියන්ට දේශනා කරති.

… උක්ඛෙපකතවච්ඡො ථෙරො….

...උක්ඛේපකතවච්ඡ තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවූහ...

6. මෙඝියත්ථෙරගාථා

6. මේඝිය තෙරුන්ගේ ගාථාව

66.

66.

‘‘අනුසාසි මහාවීරො, සබ්බධම්මාන පාරගූ;

තස්සාහං ධම්මං සුත්වාන, විහාසිං සන්තිකෙ සතො;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

සියලු ධර්මයන්හි පරතෙරට පත් වූ මහා වීර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ (මට) අනුශාසනා කළ සේක. උන්වහන්සේගේ ඒ ධර්මය අසා මම සිහි ඇත්තෙක්ව උන්වහන්සේ සමීපයෙහි වාසය කළෙමි. (එමඟින්) මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කළෙමි, බුද්ධ ශාසනය (අනුශාසනාව) සම්පූර්ණ කළෙමි.

… මෙඝියො ථෙරො….

...මේඝිය තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවූහ...

7. එකධම්මසවනීයත්ථෙරගාථා

7. ඒකධම්මසවනීය තෙරුන්ගේ ගාථාව

67.

67.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං, භවා සබ්බෙ සමූහතා;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

මාගේ කෙලෙස් (මග නැණ ගින්නෙන්) දවා හරින ලදී. සියලු භවයන් මුලින්ම උදුරා දමන ලදී. ජාති සංසාරය ක්ෂය විය. දැන් නැවත උපතක් නැත.

… එකධම්මසවනීයො ථෙරො….

...ඒකධම්මසවනීය තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවූහ...

8. එකුදානියත්ථෙරගාථා

8. ඒකුදානිය තෙරුන්ගේ ගාථාව

68.

68.

‘‘අධිචෙතසො අප්පමජ්ජතො, මුනිනො මොනපථෙසු සික්ඛතො;

සොකා න භවන්ති තාදිනො, උපසන්තස්ස සදා සතීමතො’’ති.

දියුණු කළ සිත් ඇති, අප්‍රමාදී වූ, අරහත් මාර්ගයෙහි හික්මෙන්නා වූ, අටලෝ දහමින් කම්පා නොවන (තාදිගුණැති), ශාන්ත වූ, හැමකල්හි සිහි ඇති ඒ මුනිවරයාට සෝකයෝ නොවෙති.

… එකුදානියො ථෙරො….

...ඒකුදානිය තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවූහ...

9. ඡන්නත්ථෙරගාථා

9. ඡන්න තෙරුන්ගේ ගාථාව

69.

69.

‘‘සුත්වාන [Pg.235] ධම්මං මහතො මහාරසං, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණවරෙන දෙසිතං;

මග්ගං පපජ්ජිං අමතස්ස පත්තියා, සො යොගක්ඛෙමස්ස පථස්ස කොවිදො’’ති.

සර්වඥතා ඥානයෙන් දේශනා කරන ලද, මහා රස (විමුක්ති රස) ඇති මහා කාරුණික බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා, අමෘත නිර්වාණය අවබෝධ කරගනු පිණිස මම (ආර්ය අෂ්ටාංගික) මාර්ගයට පිළිපන්නෙමි. උන්වහන්සේ වනාහි යෝගයන්ගෙන් එතෙර වන (නිර්වාණ) මාර්ගයෙහි මැනවින් දන්නා වූ දක්ෂයා වන සේක.

… ඡන්නො ථෙරො….

මෙසේ ඡන්න තෙරණුවෝ මෙම ගාථාව වදාළහ.

10. පුණ්ණත්ථෙරගාථා

10. පුණ්ණ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

70.

70.

‘‘සීලමෙව ඉධ අග්ගං, පඤ්ඤවා පන උත්තමො;

මනුස්සෙසු ච දෙවෙසු, සීලපඤ්ඤාණතො ජය’’න්ති.

මෙලොවෙහි සීලයම අග්‍ර වේ, එහෙත් ප්‍රඥාවන්තයා උතුම් වේ. මනුෂ්‍යයන් අතර ද දෙවියන් අතර ද සීලය හා ප්‍රඥාව හේතුවෙන් කෙලෙසුන් පරදා ජයග්‍රහණය ලැබේ.

… පුණ්ණො ථෙරො….

මෙසේ පුණ්ණ තෙරණුවෝ මෙම ගාථාව වදාළහ.

වග්ගො සත්තමො නිට්ඨිතො.

සත්වැනි වග්ගය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

වප්පො ච වජ්ජිපුත්තො ච, පක්ඛො විමලකොණ්ඩඤ්ඤො;

උක්ඛෙපකතවච්ඡො ච, මෙඝියො එකධම්මිකො;

එකුදානියඡන්නා ච, පුණ්ණත්ථෙරො මහබ්බලොති.

වප්ප තෙරණුවෝ ද, වජ්ජිපුත්ත තෙරණුවෝ ද, පක්ඛ තෙරණුවෝ ද, විමලකොණ්ඩඤ්ඤ තෙරණුවෝ ද, උක්ඛේපකටවච්ඡ තෙරණුවෝ ද, මේඝිය තෙරණුවෝ ද, ඒකධම්මික තෙරණුවෝ ද, ඒකුදානිය සහ ඡන්න තෙරණුවෝ ද, මහා බලැති පුණ්ණ තෙරණුවෝ ද මෙහි සඳහන් වෙති.

8. අට්ඨමවග්ගො

8. අටවැනි වග්ගය

1. වච්ඡපාලත්ථෙරගාථා

1. වච්ඡපාල තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

71.

71.

‘‘සුසුඛුමනිපුණත්ථදස්සිනා, මතිකුසලෙන නිවාතවුත්තිනා;

සංසෙවිතවුද්ධසීලිනා, නිබ්බානං න හි තෙන දුල්ලභ’’න්ති.

ඉතා සියුම් වූ අර්ථ දක්නා වූ, ප්‍රඥාවෙහි දක්ෂ වූ, යටහත් පැවැතුම් ඇති, බුද්ධාදී උතුමන්ගේ සීලය ඇසුරු කළ තැනැත්තා හට නිවන ලැබීම අපහසු නොවේ.

… වච්ඡපාලො ථෙරො….

මෙසේ වච්ඡපාල තෙරණුවෝ මෙම ගාථාව වදාළහ.

2. ආතුමත්ථෙරගාථා

2. ආතුම තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

72.

72.

‘‘යථා [Pg.236] කළීරො සුසු වඩ්ඪිතග්ගො, දුන්නික්ඛමො හොති පසාඛජාතො;

එවං අහං භරියායානිතාය, අනුමඤ්ඤං මං පබ්බජිතොම්හි දානී’’ති.

අතුපතරින් යුතුව මැනවින් වැඩුණු උණ පැළයක් උණ පඳුරෙන් පිටතට ගැනීමට අපහසු වන්නා සේ, මා වෙනුවෙන් ගෙන ආ බිරිඳ නිසා මම (සසරින් නික්මීමට) අපහසු වූයෙමි. එබැවින් දැන් ඇගෙන් අවසර ගෙන මම පැවිදි වීමි.

… ආතුමො ථෙරො….

මෙසේ ආතුම තෙරණුවෝ මෑණියන්ට මෙම ගාථාව වදාළහ.

3. මාණවත්ථෙරගාථා

3. මාණව තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

73.

73.

‘‘ජිණ්ණඤ්ච දිස්වා දුඛිතඤ්ච බ්‍යාධිතං, මතඤ්ච දිස්වා ගතමායුසඞ්ඛයං;

තතො අහං නික්ඛමිතූන පබ්බජිං, පහාය කාමානි මනොරමානී’’ති.

ජරාවට පත් වූවන් ද, දුකට පත් වූ රෝගීන් ද, ආයුෂ ක්ෂය වී මළවුන් ද දැක, මම ගිහිගෙයින් නික්ම මනරම් වූ කාමයන් අතහැර පැවිදි වීමි.

… මාණවො ථෙරො….

මෙසේ මාණව තෙරණුවෝ මෙම ගාථාව වදාළහ.

4. සුයාමනත්ථෙරගාථා

4. සුයාමන තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

74.

74.

‘‘කාමච්ඡන්දො ච බ්‍යාපාදො, ථිනමිද්ධඤ්ච භික්ඛුනො;

උද්ධච්චං විචිකිච්ඡා ච, සබ්බසොව න විජ්ජතී’’ති.

යම් මහණකු තුළ කාමච්ඡන්දය, ව්‍යාපාදය, ථීනමිද්ධය, උද්ධච්චය සහ විචිකිච්ඡාව යන මේවා සහමුලින්ම නැද්ද, (ඔහුට තවදුරටත් කළ යුතු කිසිවක් නැත).

… සුයාමනො ථෙරො….

මෙසේ සුයාමන තෙරණුවෝ මෙම ගාථාව වදාළහ.

5. සුසාරදත්ථෙරගාථා

5. සුසාරද තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

75.

75.

‘‘සාධු සුවිහිතාන දස්සනං, කඞ්ඛා ඡිජ්ජති බුද්ධි වඩ්ඪති;

බාලම්පි කරොන්ති පණ්ඩිතං, තස්මා සාධු සතං සමාගමො’’ති.

මැනවින් හික්මුණු ආර්යයන් දැකීම යහපත්ය, සැක දුරු වේ, ප්‍රඥාව වැඩේ. ඔවුහු අඥානයා පවා පණ්ඩිතයකු කරති. එබැවින් සත්පුරුෂ ඇසුර යහපත් වේ.

… සුසාරදො ථෙරො….

මෙසේ සුසාරද තෙරණුවෝ මෙම ගාථාව වදාළහ.

6. පියඤ්ජහත්ථෙරගාථා

6. පියඤ්ජහ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

76.

76.

‘‘උප්පතන්තෙසු නිපතෙ, නිපතන්තෙසු උප්පතෙ;

වසෙ අවසමානෙසු, රමමානෙසු නො රමෙ’’ති.

මානයෙන් උඩඟු වන්නවුන් අතර නිහතමානී විය යුතුය, පිරිහෙන්නවුන් අතර උත්සාහයෙන් නැගී සිටිය යුතුය. ආර්ය විහරණයෙන් තොරව වසන්නවුන් අතර ආර්ය විහරණයෙන් වාසය කළ යුතුය. කාමයන්හි ඇලී වසන්නවුන් අතර නොඇලී සිටිය යුතුය.

… පියඤ්ජහො ථෙරො….

මෙසේ පියඤ්ජහ තෙරණුවෝ මෙම ගාථාව වදාළහ.

7. හත්ථාරොහපුත්තත්ථෙරගාථා

7. හත්ථාරෝහපුත්ත තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

77.

77.

‘‘ඉදං [Pg.237] පුරෙ චිත්තමචාරි චාරිකං, යෙනිච්ඡකං යත්ථකාමං යථාසුඛං;

තදජ්ජහං නිග්ගහෙස්සාමි යොනිසො, හත්ථිප්පභින්නං විය අඞ්කුසග්ගහො’’ති.

මෙම සිත පෙර තමන් කැමති පරිදි, කැමති අරමුණක, රිසි පරිදි හැසිරුණේය. හෙන්ඩුවක් ගත් ඇත්ගොව්වකු මඳ කිපුණු ඇතකු දමනය කරන්නා සේ, අද මම මෙම සිත නුවණින් යුතුව මැනවින් පාලනය කරමි.

… හත්ථාරොහපුත්තො ථෙරො….

මෙසේ හත්ථාරෝහපුත්ත තෙරණුවෝ මෙම ගාථාව වදාළහ.

8. මෙණ්ඩසිරත්ථෙරගාථා

8. මෙණ්ඩසිර තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

78.

78.

‘‘අනෙකජාතිසංසාරං, සන්ධාවිස්සං අනිබ්බිසං;

තස්ස මෙ දුක්ඛජාතස්ස, දුක්ඛක්ඛන්ධො අපරද්ධො’’ති.

“අර්හත් මාර්ග ඥානය නොලබමින් මම බොහෝ ජාති ඇති සංසාරයෙහි සැරිසැරුවෙමි. දුක් සහිත ස්වභාවයක් ඇති ඒ මාගේ දුක් රැස (අර්හත් මාර්ග ඥානයෙන්) විනාශ කරන ලදී.”

… මෙණ්ඩසිරො ථෙරො….

... මෙණ්ඩසිර තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

9. රක්ඛිතත්ථෙරගාථා

9. රක්ඛිත තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

79.

79.

‘‘සබ්බො රාගො පහීනො මෙ, සබ්බො දොසො සමූහතො;

සබ්බො මෙ විගතො මොහො, සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො’’ති.

“මාගේ සියලු රාගය ප්‍රහීණ විය. සියලු ද්වේෂය මුලින්ම උදුරා දමන ලදී. මාගේ සියලු මෝහය පහව ගියේය. මම (කෙලෙස් ගින්නෙන්) මිදී සිසිල් වූයෙමි, නිවුණෙමි.”

… රක්ඛිතො ථෙරො….

... රක්ඛිත තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

10. උග්ගත්ථෙරගාථා

10. උග්ග තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

80.

80.

‘‘යං [Pg.238] මයා පකතං කම්මං, අප්පං වා යදි වා බහුං;

සබ්බමෙතං පරික්ඛීණං, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

“මා විසින් ස්වල්ප වූ හෝ බොහෝ වූ හෝ යම් කර්මයක් කරන ලද ද, ඒ සියලු කර්මයෝ (අර්හත් මාර්ගය ලැබීමෙන්) ක්ෂය වී ගියහ. දැන් නැවත භවයක උපතක් නැත.”

… උග්ගො ථෙරො….

... උග්ග තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

වග්ගො අට්ඨමො නිට්ඨිතො.

අටවැනි වර්ගය නිමවිය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

වච්ඡපාලො ච යො ථෙරො, ආතුමො මාණවො ඉසි;

සුයාමනො සුසාරදො, ථෙරො යො ච පියඤ්ජහො;

ආරොහපුත්තො මෙණ්ඩසිරො, රක්ඛිතො උග්ගසව්හයොති.

වච්ඡපාල තෙරණුවෝ ද, ආතුම තෙරණුවෝ ද, සෘෂිවරයෙකු බඳු වූ මාණව තෙරණුවෝ ද, සුයාමන තෙරණුවෝ ද, සුසාරද තෙරණුවෝ ද, පියඤ්ජහ තෙරණුවෝ ද, ආරෝහපුත්ත තෙරණුවෝ ද, මෙණ්ඩසිර තෙරණුවෝ ද, රක්ඛිත තෙරණුවෝ ද, උග්ග යන නාමය ඇති තෙරණුවෝ ද යන මොවුහු වෙති.

9. නවමවග්ගො

9. නවවැනි වර්ගය

1. සමිතිගුත්තත්ථෙරගාථා

1. සමිතිගුත්ත තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

81.

81.

‘‘යං මයා පකතං පාපං, පුබ්බෙ අඤ්ඤාසු ජාතිසු;

ඉධෙව තං වෙදනීයං, වත්ථු අඤ්ඤං න විජ්ජතී’’ති.

“මා විසින් මීට පෙර අන්‍ය ජාතීන්හි යම් පවක් කරන ලද්දේ ද, ඒ කර්මය මේ ආත්මයෙහිදීම විපාක දී අවසන් වේ. (මතු විපාක දීමට) වෙනත් පදනමක් (භවයක්) විද්‍යමාන නොවේ.”

… සමිතිගුත්තො ථෙරො….

... සමිතිගුත්ත තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

2. කස්සපත්ථෙරගාථා

2. කස්සප තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

82.

82.

‘‘යෙන යෙන සුභික්ඛානි, සිවානි අභයානි ච;

තෙන පුත්තක ගච්ඡස්සු, මා සොකාපහතො භවා’’ති.

“පුතණුවනි, යම් යම් තැනක දන් පැන් පහසුද, නිරෝගීද, බිය රහිතද, එවැනි තැන් කරා යන්න. ශෝකයෙන් පීඩිත වූවෙකු නොවන්න.”

… කස්සපො ථෙරො….

... කස්සප තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

3. සීහත්ථෙරගාථා

3. සීහ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

83.

83.

‘‘සීහප්පමත්තො විහර, රත්තින්දිවමතන්දිතො;

භාවෙහි කුසලං ධම්මං, ජහ සීඝං සමුස්සය’’න්ති.

“සීහය, රෑ දාවල් දෙක්හි අලස නොවී අප්‍රමාදීව වාසය කරන්න. කුසල් දහම් (සමථ විපස්සනා) වඩන්න. ශරීරය කෙරෙහි ඇති ඇල්ම වහා අතහරින්න.”

… සීහො ථෙරො….

... සීහ තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

4. නීතත්ථෙරගාථා

4. නීත තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

84.

84.

‘‘සබ්බරත්තිං සුපිත්වාන, දිවා සඞ්ගණිකෙ රතො;

කුදාස්සු නාම දුම්මෙධො, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සතී’’ති.

“මුළු රැය පුරා නිදාගෙන, දහවල් කාලයෙහි පිරිස් සමඟ ඇලී වසන මෝඩ පුද්ගලයා කවදා නම් සංසාර දුක කෙළවර කරන්නේද?”

… නීතො ථෙරො….

... නීත තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

5. සුනාගත්ථෙරගාථා

5. සුනාග තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

85.

85.

‘‘චිත්තනිමිත්තස්ස කොවිදො, පවිවෙකරසං විජානිය;

ඣායං නිපකො පතිස්සතො, අධිගච්ඡෙය්‍ය සුඛං නිරාමිස’’න්ති.

“සිතේ එකඟතාව (භාවනා නිමිත්ත) පිළිබඳ දක්ෂ වූ, විවේකයේ රසය හඳුනාගත්, නුවණැති, සිහි ඇත්තා වූ, ධ්‍යාන වඩන භික්ෂුව ආමිස රහිත වූ (නිර්වාණ) සුවය ලබන්නේය.”

… සුනාගො ථෙරො….

... සුනාග තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

6. නාගිතත්ථෙරගාථා

6. නාගිත තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

86.

86.

‘‘ඉතො බහිද්ධා පුථු අඤ්ඤවාදිනං, මග්ගො න නිබ්බානගමො යථා අයං;

ඉතිස්සු සඞ්ඝං භගවානුසාසති, සත්ථා සයං පාණිතලෙව දස්සය’’න්ති.

“මේ ශාසනයෙන් බැහැරව විවිධ මත දරන්නන් අතර, නිවනට පමුණුවන මේ අරි අටඟි මඟ වැනි මඟක් නැත. අපගේ ශාස්තෘ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේම ස්වකීය ඥානයෙන් එය දැන, අල්ලේ තැබූ නෙල්ලි ගෙඩියක් මෙන් පසක් කර දෙමින් සඟ පිරිසට මෙසේ අනුශාසනා කරන සේක.”

… නාගිතො ථෙරො….

... නාගිත තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

7. පවිට්ඨත්ථෙරගාථා

7. පවිට්ඨත්ථේර ගාථා

87.

87.

‘‘ඛන්ධා [Pg.239] දිට්ඨා යථාභූතං, භවා සබ්බෙ පදාලිතා;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

“මම පංචස්කන්ධයන් තත්වූ පරිද්දෙන් (යථාභූතව) දුටුවෙමි. සියලු භවයන් (මඟ නුවණින්) විනාශ කරන ලදී. ජාති සංසාරය ක්ෂය විය. දැන් නැවත උපතක් නැත.”

… පවිට්ඨො ථෙරො….

...පවිට්ඨ තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

8. අජ්ජුනත්ථෙරගාථා

8. අජ්ජුනත්ථේර ගාථා

88.

88.

‘‘අසක්ඛිං වත අත්තානං, උද්ධාතුං උදකා ථලං;

වුය්හමානො මහොඝෙව, සච්චානි පටිවිජ්ඣහ’’න්ති.

“මහා සැඩ පහරක ගසාගෙන යන්නෙකු මෙන් වූ මම, සතර සත්‍යයන් අවබෝධ කරගැනීම නිසා (මඟ පල නැමැති යාත්‍රාවෙන්) ජලයෙන් ගොඩබිමට (නිවනට) මා විසින්ම පැමිණීමට සමත් වීමි. ඒකාන්තයෙන්ම එය ආශ්චර්යයකි!”

… අජ්ජුනො ථෙරො….

...අජ්ජුන තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

9. (පඨම)-දෙවසභත්ථෙරගාථා

9. (ප්‍රථම) දේවසභත්ථේර ගාථා

89.

89.

‘‘උත්තිණ්ණා පඞ්කපලිපා, පාතාලා පරිවජ්ජිතා;

මුත්තො ඔඝා ච ගන්ථා ච, සබ්බෙ මානා විසංහතා’’ති.

“මම කෙලෙස් මඩ වගුරෙන් එතෙර වූයෙමි. (මිථ්‍යා දෘෂ්ටි නැමති) පාතාලය මඟහැරියෙමි. (ඕඝ සතරෙන්) ඕඝයන්ගෙන් ද (ගන්ථ සතරෙන්) ග්‍රන්ථයන්ගෙන් ද මිදුණෙමි. සියලු මානයන් සහමුලින්ම විනාශ කරන ලදී.”

… දෙවසභො ථෙරො….

...දේවසභ තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

10. සාමිදත්තත්ථෙරගාථා

10. සාමිදත්තත්ථේර ගාථා

90.

90.

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතා, තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකා;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

“පංචස්කන්ධයන් පිරිසිඳ දන්නා ලදී. ඒවා මුල් සිඳුණු ගසක් මෙන් පවතී. ජාති සංසාරය ක්ෂය විය. දැන් නැවත උපතක් නැත.”

… සාමිදත්තො ථෙරො….

...සාමිදත්ත තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

වග්ගො නවමො නිට්ඨිතො.

නවවන වර්ගය නිමවිය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය -

ථෙරො සමිතිගුත්තො ච, කස්සපො සීහසව්හයො;

නීතො සුනාගො නාගිතො, පවිට්ඨො අජ්ජුනො ඉසි;

දෙවසභො ච යො ථෙරො, සාමිදත්තො මහබ්බලොති.

“සමිතගුත්ත තෙරණුවෝ ද, කස්සප තෙරණුවෝ ද, සීහ නම් තෙරණුවෝ ද, නීත, සුනාග, නාගිත, පවිට්ඨ, අජ්ජුන ඉසිවරයා ද, දේවසභ තෙරණුවෝ සහ මහා බලැති සාමිදත්ත තෙරණුවෝ ද වෙති.”

10. දසමවග්ගො

10. දසවන වර්ගය

1. පරිපුණ්ණකත්ථෙරගාථා

1. පරිපුණ්ණකත්ථේර ගාථා

91.

91.

‘‘න තථා මතං සතරසං, සුධන්නං යං මයජ්ජ පරිභුත්තං;

අපරිමිතදස්සිනා ගොතමෙන, බුද්ධෙන දෙසිතො ධම්මො’’ති.

“අපරිමිත ඥානයක් ඇති ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද යම් නිවන් සුවයක් අද මා විඳීද, එය රජකුලයේ දී අනුභව කළ සිය ගුණයකින් යුත් රසවත් භෝජනය මෙන් හෝ දෙව්ලොව දී අනුභව කළ දිව්‍යමය ආහාරය මෙන් නොවෙයි.”

… පරිපුණ්ණකො ථෙරො….

...පරිපුණ්ණක තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

2. විජයත්ථෙරගාථා

2. විජයත්ථේර ගාථා

92.

92.

‘‘යස්සාසවා [Pg.240] පරික්ඛීණා, ආහාරෙ ච අනිස්සිතො;

සුඤ්ඤතා අනිමිත්තො ච, විමොක්ඛො යස්ස ගොචරො;

ආකාසෙව සකුන්තානං, පදං තස්ස දුරන්නය’’න්ති.

“යමෙකුගේ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූවාහු ද, ආහාරයෙහි තණ්හාවෙන් ඇලුම් නොකරන්නේ ද, යමෙකුගේ ගෝචරය ශුන්‍යත, අනිමිත්ත හා අප්‍රණිහිත විමෝක්ෂය (නිවන) වන්නේ ද, අහසේ පියාසර කරන කුරුල්ලන්ගේ පියසටහන් සොයාගත නොහැකි සේම, එවැනි රහතන් වහන්සේගේ ගමන (ප්‍රතිසන්ධියක් නැති බැවින්) සොයාගැනීම අපහසුය.”

… විජයො ථෙරො….

...විජය තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

3. එරකත්ථෙරගාථා

3. ඒරකත්ථේර ගාථා

93.

93.

‘‘දුක්ඛා කාමා එරක, න සුඛා කාමා එරක;

යො කාමෙ කාමයති, දුක්ඛං සො කාමයති එරක;

යො කාමෙ න කාමයති, දුක්ඛං සො න කාමයති එරකා’’ති.

“ඒරකය, කාමයෝ දුක් සහිතය. ඒරකය, කාමයෝ සුවදායක නොවෙති. ඒරකය, යමෙක් කාමයන්ට කැමති වේ ද, ඔහු දුක කැමති වන්නෙකි. ඒරකය, යමෙක් කාමයන්ට අකමැති වේ ද, ඔහු දුක අකමැති වන්නෙකි.”

… එරකො ථෙරො….

...ඒරක තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

4. මෙත්තජිත්ථෙරගාථා

4. මෙත්තජිත්ථේර ගාථා

94.

94.

‘‘නමො හි තස්ස භගවතො, සක්‍යපුත්තස්ස සිරීමතො;

තෙනායං අග්ගප්පත්තෙන, අග්ගධම්මො සුදෙසිතො’’ති.

“ශ්‍රී සම්පන්න වූ ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා. උතුම් වූ සම්බෝධියට පැමිණි ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙම උතුම් ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලදී.”

… මෙත්තජි ථෙරො….

...මෙත්තජි තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

5. චක්ඛුපාලත්ථෙරගාථා

5. චක්ඛුපාලත්ථේර ගාථා

95.

95.

‘‘අන්ධොහං හතනෙත්තොස්මි, කන්තාරද්ධානපක්ඛන්දො ;

සයමානොපි ගච්ඡිස්සං, න සහායෙන පාපෙනා’’ති.

“ඇස් අහිමි වූ මම අන්ධයෙක් වීමි. දුෂ්කර වූ සංසාර කතරේ දිගු ගමනක යෙදී සිටිමි. මම බිම දිගේ බගාගෙන හෝ යන්නෙමි, නමුත් පවිටු මිතුරකු සමඟ නම් නොයන්නෙමි.”

… චක්ඛුපාලො ථෙරො….

සක්ඛුපාල තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

6. ඛණ්ඩසුමනත්ථෙරගාථා

6. ඛණ්ඩසුමන තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

96.

96.

‘‘එකපුප්ඵං චජිත්වාන, අසීති වස්සකොටියො;

සග්ගෙසු පරිචාරෙත්වා, සෙසකෙනම්හි නිබ්බුතො’’ති.

මම (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චෛත්‍යයකට) එක් මලක් පූජා කිරීමේ අනුසසින්, වසර කෝටි අසූවක් දෙව්ලොව සැප වින්දෙමි. එම කුසලයේ ඉතිරි විපාකයෙන් දැන් මම (ක්ලේශයන්ගෙන්) පිරිනිවී සිටිමි.

… ඛණ්ඩසුමනො ථෙරො….

ඛණ්ඩසුමන තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

7. තිස්සත්ථෙරගාථා

7. තිස්ස තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

97.

97.

‘‘හිත්වා සතපලං කංසං, සොවණ්ණං සතරාජිකං;

අග්ගහිං මත්තිකාපත්තං, ඉදං දුතියාභිසෙචන’’න්ති.

මම පල සියයක් බර වූ, රන් ඉරි සියයක් සහිත වූ රන් තලිය අතහැර, මැටි පාත්‍රයක් ගත්තෙමි. මෙසේ මහණකමට පැමිණීම මගේ දෙවන රාජාභිෂේකය බඳු ය.

… තිස්සො ථෙරො….

තිස්ස තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

8. අභයත්ථෙරගාථා

8. අභය තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

98.

98.

‘‘රූපං [Pg.241] දිස්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසිකරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස තිට්ඨති;

තස්ස වඩ්ඪන්ති ආසවා, භවමූලොපගාමිනො’’ති.

ප්‍රියජනක රූපයක් දැක එය සුභ ලෙස මෙනෙහි කරන්නාට සිහිය ගිලිහී යයි. ඇලුම් කළ සිත් ඇතිව ඔහු එය විඳියි, එහි ඇලී සිටියි. භවයේ මුලට පමුණුවන ආශ්‍රවයෝ ඔහුට දිනෙන් දින වැඩෙති.

… අභයො ථෙරො….

අභය තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

9. උත්තියත්ථෙරගාථා

9. උත්තිය තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

99.

99.

‘‘සද්දං සුත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසිකරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස තිට්ඨති;

තස්ස වඩ්ඪන්ති ආසවා, සංසාරං උපගාමිනො’’ති.

ප්‍රියජනක ශබ්දයක් අසා එය සුභ ලෙස මෙනෙහි කරන්නාට සිහිය ගිලිහී යයි. ඇලුම් කළ සිත් ඇතිව ඔහු එය විඳියි, එහි ඇලී සිටියි. සංසාරයට පමුණුවන ආශ්‍රවයෝ ඔහුට දිනෙන් දින වැඩෙති.

… උත්තියො ථෙරො….

උත්තිය තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

10. (දුතිය)-දෙවසභත්ථෙරගාථා

10. දෙවන දේවසභ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

100.

100.

‘‘සම්මප්පධානසම්පන්නො, සතිපට්ඨානගොචරො;

විමුත්තිකුසුමසඤ්ඡන්නො, පරිනිබ්බිස්සත්‍යනාසවො’’ති.

සතර සම්මප්පධානයෙන් සමන්විත වූ, සතර සතිපට්ඨානයම අරමුණු කොට ඇත්තා වූ, විමුක්ති නැමැති මලින් සැරසුණා වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ භික්ෂුව නොබෝ කලකින්ම පිරිනිවන් පාන්නේය.

… දෙවසභො ථෙරො….

දේවසභ තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

වග්ගො දසමො නිට්ඨිතො.

දසවන වර්ගය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

පරිපුණ්ණකො ච විජයො, එරකො මෙත්තජී මුනි;

චක්ඛුපාලො ඛණ්ඩසුමනො, තිස්සො ච අභයො තථා;

උත්තියො ච මහාපඤ්ඤො, ථෙරො දෙවසභොපි චාති.

පරිපුණ්ණක, විජය, ඒරක, මෙත්තජි මුනිවරයා, චක්ඛුපාල, ඛණ්ඩසුමන, තිස්ස හා අභය ද, මහත් ප්‍රඥා ඇති උත්තිය සහ දේවසභ තෙරණුවෝ ද යන මොවුහු (මෙම වර්ගයේ) වෙති.

11. එකාදසමවග්ගො

11. එකොළොස්වන වර්ගය

1. බෙලට්ඨානිකත්ථෙරගාථා

1. බේලට්ඨානික තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

101.

101.

‘‘හිත්වා ගිහිත්තං අනවොසිතත්තො, මුඛනඞ්ගලී ඔදරිකො කුසීතො;

මහාවරාහොව නිවාපපුට්ඨො, පුනප්පුනං ගබ්භමුපෙති මන්දො’’ති.

ගිහිගෙය අතහැර පැවිදි වුවද, රහත් බව තවමත් සාක්ෂාත් නොකළ, රළු වචන නමැති නගුලෙන් තමාම විනාශ කරගන්නා වූ, කුස පිරවීමටම ලොල් වූ, අලස වූ, කෑම බීමෙන් පෝෂණය වූ මහ ඌරෙකු මෙන් නිදාගන්නා වූ එම මෝඩ පුද්ගලයා නැවත නැවතත් පටිසන්ධි ගැබකට පැමිණෙයි.

… බෙලට්ඨානිකො ථෙරො….

බේලට්ඨානික තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

2. සෙතුච්ඡත්ථෙරගාථා

2. සේතුච්ඡ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

102.

102.

‘‘මානෙන [Pg.242] වඤ්චිතාසෙ, සඞ්ඛාරෙසු සංකිලිස්සමානාසෙ;

ලාභාලාභෙන මථිතා, සමාධිං නාධිගච්ඡන්තී’’ති.

මාන්නයෙන් මුළා වූ, සංස්කාර ධර්මයන් කෙරෙහි කෙලෙස් සහිත වූ, ලාභ අලාභයන්ගෙන් පීඩිත වූ පුද්ගලයෝ (චිත්ත) සමාධියක් ලබාගත නොහැකි වෙති.

… සෙතුච්ඡො ථෙරො….

සේතුච්ඡ තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

3. බන්ධුරත්ථෙරගාථා

3. බන්ධුර තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

103.

103.

‘‘නාහං එතෙන අත්ථිකො, සුඛිතො ධම්මරසෙන තප්පිතො;

පිත්වා රසග්ගමුත්තමං, න ච කාහාමි විසෙන සන්ථව’’න්ති.

මට මෙම ආමිසයෙන් ප්‍රයෝජනයක් නැත. මම ධර්ම රසයෙන් සන්තර්පණය වී සුවපත්ව සිටිමි. උතුම් වූ අග්‍ර ධර්ම රසය පානය කර සිටින මම, විෂ බඳු වූ කාමයන් හා නැවත කිසිදු සම්බන්ධයක් ඇති කර නොගන්නෙමි.

… බන්ධුරො ථෙරො….

බන්ධුර තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

4. ඛිතකත්ථෙරගාථා

4. ඛිතක තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

104.

104.

‘‘ලහුකො වත මෙ කායො, ඵුට්ඨො ච පීතිසුඛෙන විපුලෙන;

තූලමිව එරිතං මාලුතෙන, පිලවතීව මෙ කායො’’ති.

“මාගේ රූප කාය සැබවින්ම සැහැල්ලුය, එය මහත් වූ ප්‍රීති සුඛයෙන් ස්පර්ශ වී ඇත. සුළඟින් ගසාගෙන යන පුළුන් රොදක් මෙන් මාගේ කය (අහසේ) පාවෙන්නාක් මෙනි.”

… ඛිතකො ථෙරො….

...ඛිතක තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ...

5. මලිතවම්භත්ථෙරගාථා

5. මලිතවම්භ තෙරණුවෝ

105.

105.

‘‘උක්කණ්ඨිතොපි න වසෙ, රමමානොපි පක්කමෙ;

න ත්වෙවානත්ථසංහිතං, වසෙ වාසං විචක්ඛණො’’ති.

“(යම් ආරාමයක මහණ දම් පිරීමේ පහසුව නැති නිසා) නොඇලුණේ නම් එහි නොවැසිය යුතුය. (යම් තැනක පස්කම් සැප ආදියෙන්) ඇලුණේ වුවද (එහි මහණ දම් පිරීමේ පහසුව නැත්නම්) එතැනින් බැහැර විය යුතුය. ප්‍රඥාවන්තයා තමන්ට යහපතක් අත් නොවන වාසස්ථානයක නොවැසිය යුතුය.”

… මලිතවම්භො ථෙරො….

...මලිතවම්භ තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ...

6. සුහෙමන්තත්ථෙරගාථා

6. සුහේමන්ත තෙරණුවෝ

106.

106.

‘‘සතලිඞ්ගස්ස අත්ථස්ස, සතලක්ඛණධාරිනො;

එකඞ්ගදස්සී දුම්මෙධො, සතදස්සී ච පණ්ඩිතො’’ති.

“සිය ගණන් නිමිති හා සිය ගණන් ලක්ෂණ ඇති ගැඹුරු අර්ථයන්ගෙන් යුත් ධර්මයේ එක් ලක්ෂණයක් පමණක් දකින්නා අඥානයෙකි. එම ධර්මයේ සියලු ලක්ෂණ (ප්‍රඥා ඇසින්) දකින්නා පණ්ඩිතයෙකි.”

… සුහෙමන්තො ථෙරො….

...සුහේමන්ත තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ...

7. ධම්මසවත්ථෙරගාථා

7. ධම්මසව තෙරණුවෝ

107.

107.

‘‘පබ්බජිං [Pg.243] තුලයිත්වාන, අගාරස්මානගාරියං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

“මම (සසරෙහි දොස් හා නිවනෙහි අගය) නුවණින් විමසා බලා, ගිහිගෙය අත්හැර මහණ වුණෙමි. මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කරගත්තෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කළෙමි.”

… ධම්මසවො ථෙරො….

...ධම්මසව තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ...

8. ධම්මසවපිතුත්ථෙරගාථා

8. ධම්මසවපිතු තෙරණුවෝ

108.

108.

‘‘ස වීසවස්සසතිකො, පබ්බජිං අනගාරියං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

“මම වයස අවුරුදු එකසිය විස්සක් වූ කල මහණ වුණෙමි. මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කරගත්තෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කළෙමි.”

… ධම්මසවපිතු ථෙරො….

...ධම්මසවපිතු තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ...

9. සඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරගාථා

9. සංඝරක්ඛිත තෙරණුවෝ

109.

109.

‘‘න නූනායං පරමහිතානුකම්පිනො, රහොගතො අනුවිගණෙති සාසනං;

තථාහයං විහරති පාකතින්ද්‍රියො, මිගී යථා තරුණජාතිකා වනෙ’’ති.

“මෙම භික්ෂුව පරම හිතෛෂී වූ මහා කාරුණික බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව විවේකීව හුදෙකලාව මෙනෙහි නොකරයි. එහෙයින් ඔහු වනයෙහි වෙසෙන තරුණ මුව දෙනක මෙන් (සබඳතාවලින් නොමිදී) ඉන්ද්‍රිය සංවරයකින් තොරව වෙසෙයි.”

… සඞ්ඝරක්ඛිතො ථෙරො….

...සංඝරක්ඛිත තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ...

10. උසභත්ථෙරගාථා

10. උසභ තෙරණුවෝ

110.

110.

‘‘නගා නගග්ගෙසු සුසංවිරූළ්හා, උදග්ගමෙඝෙන නවෙන සිත්තා;

විවෙකකාමස්ස අරඤ්ඤසඤ්ඤිනො, ජනෙති භිය්‍යො උසභස්ස කල්‍යත’’න්ති.

“අලුත් වැසි වලාකුළෙන් තෙත් වූ කඳු මුදුන් මත ඇති වෘක්ෂයෝ මැනවින් වැඩෙන්නාහ. එමෙන්ම, විවේකය කැමති වනයෙහි වසන උසභ නම් වූ මට මෙය භාවනා කටයුතු සඳහා මහත් වූ පහසුවක් ඇති කරයි.”

… උසභො ථෙරො….

...උසභ තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ...

වග්ගො එකාදසමො නිට්ඨිතො.

එකොළොස්වන වර්ගය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

බෙලට්ඨානිකො සෙතුච්ඡො, බන්ධුරො ඛිතකො ඉසි;

මලිතවම්භො සුහෙමන්තො, ධම්මසවො ධම්මසවපිතා;

සඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරො ච, උසභො ච මහාමුනීති.

බේලට්ඨානික, සේතුච්ඡ, බන්ධුර, ඛිතක ඍෂිවරයා ද, මලිතවම්භ, සුහේමන්ත, ධම්මසව, ධම්මසවපිතු, සංඝරක්ඛිත තෙරුන් වහන්සේ සහ මහා මුණිවරයකු වූ උසභ තෙරුන් වහන්සේ ද (මෙහි සඳහන් වෙති).

12. ද්වාදසමවග්ගො

12. දොළොස්වන වර්ගය

1. ජෙන්තත්ථෙරගාථා

1. ජේන්ත තෙරණුවෝ

111.

111.

‘‘දුප්පබ්බජ්ජං [Pg.244] වෙ දුරධිවාසා ගෙහා, ධම්මො ගම්භීරො දුරධිගමා භොගා;

කිච්ඡා වුත්ති නො ඉතරීතරෙනෙව, යුත්තං චින්තෙතුං සතතමනිච්චත’’න්ති.

“මහණ දම් පිරීම සැබවින්ම දුෂ්කරය. ගිහි ගෙයි වාසය කිරීම ද අපහසුය. ධර්මය ගැඹුරුය. භෝග සම්පත් ලැබීම ද අපහසුය. ලැබෙන දෙයකින් ජීවත් වීම ද අපට දුෂ්කරය. එබැවින් නිරන්තරයෙන්ම අනිත්‍යය මෙනෙහි කිරීම සුදුසුය.”

… ජෙන්තො ථෙරො….

...ජේන්ත තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ...

2. වච්ඡගොත්තත්ථෙරගාථා

2. වච්ඡගොත්ත තෙරණුවෝ

112.

112.

‘‘තෙවිජ්ජොහං මහාඣායී, චෙතොසමථකොවිදො;

සදත්ථො මෙ අනුප්පත්තො, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

“මම ත්‍රිවිද්‍යා සහිතයෙමි, මහා ධ්‍යානලාභියෙමි, සිත එකඟ කිරීමෙහි දක්ෂයෙමි. මාගේ උතුම් අර්ථය (රහත් බව) මම සාක්ෂාත් කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කළෙමි.”

… වච්ඡගොත්තො ථෙරො….

...වච්ඡගොත්ත තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ...

3. වනවච්ඡත්ථෙරගාථා

3. වනවච්ඡ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

113.

113.

‘‘අච්ඡොදිකා පුථුසිලා,ගොනඞ්ගුලමිගායුතා;

අම්බුසෙවාලසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති ම’’න්ති.

“පැහැදිලි ජලය ඇති, පුළුල් හා මෘදු ශිලා තලයන්ගෙන් යුත්, වඳුරන් හා මුවන්ගෙන් ගැවසුණු, දියසෙවලින් වැසුණු ඒ පර්වතයෝ මා සතුටු කරති.”

… වනවච්ඡො ථෙරො….

...වනවච්ඡ තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

4. අධිමුත්තත්ථෙරගාථා

4. අධිමුත්ත තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

114.

114.

‘‘කායදුට්ඨුල්ලගරුනො, හිය්‍යමානම්හි ජීවිතෙ;

සරීරසුඛගිද්ධස්ස, කුතො සමණසාධුතා’’ති.

“ශරීරය පෝෂණය කිරීමේම යෙදී සිටින, ආයුෂ ගෙවී යන කලද ශරීර සැපයට ගිජු වූ මහණෙකුට, උතුම් වූ මහණකම කෙසේ නම් ඇති වන්නේද?”

… අධිමුත්තො ථෙරො….

...අධිමුත්ත තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

5. මහානාමත්ථෙරගාථා

5. මහානාම තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

115.

115.

‘‘එසාවහිය්‍යසෙ පබ්බතෙන, බහුකුටජසල්ලකිකෙන ;

නෙසාදකෙන ගිරිනා, යසස්සිනා පරිච්ඡදෙනා’’ති.

“මහානාමය, බොහෝ කුටජ හා සල්ලකී ගස්වලින් පිරුණු, ප්‍රකට ගුණ ඇති, විවිධ ගස්වැල්වලින් වැසුණු මේ නේසාදක පර්වතයෙන් ඔබ පිරිහෙමින් සිටින්නෙහිය.”

… මහානාමො ථෙරො….

...මහානාම තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

6. පාරාපරියත්ථෙරගාථා

6. පාරාපරිය තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

116.

116.

‘‘ඡඵස්සායතනෙ [Pg.245] හිත්වා, ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො;

අඝමූලං වමිත්වාන, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

“සයවැදෑරුම් ස්පර්ශ ආයතනයන්හි ඇල්ම අත්හැර, ඉඳුරන් මැනවින් සංවර කරගත් මම, දුකට මුල් වූ කෙලෙස් වමාරා දමා ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් බවට පැමිණියෙමි.”

… පාරාපරියො ථෙරො ….

...පාරාපරිය තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

7. යසත්ථෙරගාථා

7. යස තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

117.

117.

‘‘සුවිලිත්තො සුවසනො,සබ්බාභරණභූසිතො;

තිස්සො විජ්ජා අජ්ඣගමිං, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

“සුවඳ විලවුන් තවරා, අගනා වස්ත්‍ර හැඳ, සියලු ආභරණයෙන් සැරසී සිටියදීම මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලැබුවෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය මම ඉටු කළෙමි.”

… යසො ථෙරො….

...යස තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

8. කිමිලත්ථෙරගාථා

8. කිමිල තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

118.

118.

‘‘අභිසත්තොව නිපතති, වයො රූපං අඤ්ඤමිව තථෙව සන්තං;

තස්සෙව සතො අවිප්පවසතො, අඤ්ඤස්සෙව සරාමි අත්තාන’’න්ති.

“ශරීරය හා යොවුන් බව ශීඝ්‍රයෙන් විනාශ වී යයි. පවතින මේ රූපය අන් දෙයක් මෙන් පෙනේ. මා තුළම පවතින මේ ශරීරය අන් අයෙකුගේ සිරුරක් මෙන් මට වැටහෙයි.”

… කිමිලො ථෙරො….

...කිමිල තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

9. වජ්ජිපුත්තත්ථෙරගාථා

9. වජ්ජිපුත්ත තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

119.

119.

‘‘රුක්ඛමූලගහනං පසක්කිය, නිබ්බානං හදයස්මිං ඔපිය;

ඣාය ගොතම මා ච පමාදො, කිං තෙ බිළිබිළිකා කරිස්සතී’’ති.

“ගෝතමයෙනි, වෘක්ෂ මූලයකට වී නිවන හදවතේ තබාගෙන භාවනා කරන්න, ප්‍රමාද නොවන්න. මේ නිෂ්ඵල ඝෝෂාවෙන් ඔබට කවර පලක්ද?”

… වජ්ජිපුත්තො ථෙරො….

...වජ්ජිපුත්ත තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

10. ඉසිදත්තත්ථෙරගාථා

10. ඉසිදත්ත තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

120.

120.

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතා, තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකා;

දුක්ඛක්ඛයො අනුප්පත්තො,පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

“පංචස්කන්ධය පිරිසිඳ දන්නා ලදී, ඒවායේ මුල් සිඳ දමන ලදී. මම දුක කෙළවර කිරීමට හා ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භාවයට පැමිණියෙමි.”

… ඉසිදත්තො ථෙරො….

...ඉසිදත්ත තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ...

වග්ගො ද්වාදසමො නිට්ඨිතො.

දොළොස්වන වර්ගය නිමවිය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය -

ජෙන්තො [Pg.246] ච වච්ඡගොත්තො ච, වච්ඡො ච වනසව්හයො;

අධිමුත්තො මහානාමො, පාරාපරියො යසොපි ච;

කිමිලො වජ්ජිපුත්තො ච, ඉසිදත්තො මහායසොති.

ජේන්ත තෙරණුවෝ, වච්ඡගොත්ත තෙරණුවෝ, වනවච්ඡ තෙරණුවෝ, අධිමුත්ත තෙරණුවෝ, මහානාම තෙරණුවෝ, පාරාපරිය තෙරණුවෝ, යස තෙරණුවෝ, කිමිල තෙරණුවෝ, වජ්ජිපුත්ත තෙරණුවෝ සහ මහා යසස් ඇති ඉසිදත්ත තෙරණුවෝ යන මොවුහුය.

එකකනිපාතො නිට්ඨිතො.

ඒකක නිපාතය නිමවිය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි සංග්‍රහය -

වීසුත්තරසතං ථෙරා, කතකිච්චා අනාසවා;

එකකෙව නිපාතම්හි, සුසඞ්ගීතා මහෙසිභීති.

එකසිය විසි නමක් වූ රහතන් වහන්සේලා කෙලෙස් ප්‍රහීණ කර නිවන සාක්ෂාත් කළ සේක. මහා සෘෂීන් වහන්සේලා විසින් ඒකක නිපාතයෙහි මේ ගාථාවන් මැනවින් සංගායනා කරන ලදී.

2. දුකනිපාතො

2. දුකනිපාතය

1. පඨමවග්ගො

1. පළමු වර්ගය

1. උත්තරත්ථෙරගාථා

1. උත්තර තෙරණුවන්ගේ ගාථා

121.

121.

‘‘නත්ථි [Pg.247] කොචි භවො නිච්චො, සඞ්ඛාරා වාපි සස්සතා;

උප්පජ්ජන්ති ච තෙ ඛන්ධා, චවන්ති අපරාපරං.

නිත්‍ය වූ කිසිදු භවයක් නැත, සංස්කාරයෝ ද සදාකාලික නොවෙති. ඒ පංචස්කන්ධයෝ වරින් වර උපදිති, නැවත නැවතත් විනාශ වෙති.

122.

122.

‘‘එතමාදීනං ඤත්වා, භවෙනම්හි අනත්ථිකො;

නිස්සටො සබ්බකාමෙහි, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

මම මේ ආදීනවය (විදර්ශනා ප්‍රඥාවෙන්) දැන, භවයෙහි නොඇලී සිටිමි. සියලු කාමයන්ගෙන් මිදුණෙමි, මා විසින් ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම (රහත් ඵලය) පසක් කරන ලදී.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා උත්තරො ථෙරො ගාථායො අභාසිත්ථාති.

ආයුෂ්මත් උත්තර තෙරණුවෝ මෙසේ මේ ගාථාවන් වදාළහ.

2. පිණ්ඩොලභාරද්වාජත්ථෙරගාථා

2. පිණ්ඩෝලභාරද්වාජ තෙරණුවන්ගේ ගාථා

123.

123.

‘‘නයිදං අනයෙන ජීවිතං, නාහාරො හදයස්ස සන්තිකො;

ආහාරට්ඨිතිකො සමුස්සයො, ඉති දිස්වාන චරාමි එසනං.

මාගේ මේ ජීවිතය අයථා ක්‍රමයකින් (වැරදි ජීවනෝපායකින්) පවත්වාගන්නක් නොවේ. වැළඳූ ආහාරය සිතේ සංසිඳීම (මඟපල මෙන්) ඇති කරන්නක් නොවේ. මේ ශරීරය ආහාරය මත පවතින බව දැක, මම පිණ්ඩපාතය සඳහා හැසිරෙමි.

124.

124.

‘‘පඞ්කොති හි නං පවෙදයුං, යායං වන්දනපූජනා කුලෙසු;

සුඛුමං සල්ලං දුරුබ්බහං, සක්කාරො කාපුරිසෙන දුජ්ජහො’’ති.

කුලයන්ගෙන් ලැබෙන වැඳුම් පිදුම් ‘මඩ’ (අපවිත්‍ර දෙයක්) බඳු යැයි පවසති. සියුම් වූ ඒ තණ්හා නමැති හුල උදුරා දැමීම දුෂ්කරය. ලාභ සත්කාර පහත් පුරුෂයෙකු විසින් අත්හැරීම අපහසුය.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පිණ්ඩොලභාරද්වාජො ථෙරො ගාථායො අභාසිත්ථාති.

ආයුෂ්මත් පිණ්ඩෝලභාරද්වාජ තෙරණුවෝ මෙසේ මේ ගාථාවන් වදාළහ.

3. වල්ලියත්ථෙරගාථා

3. වල්ලිය තෙරණුවන්ගේ ගාථා

125.

125.

‘‘මක්කටො පඤ්චද්වාරායං, කුටිකායං පසක්කිය;

ද්වාරෙන අනුපරියෙති, ඝට්ටයන්තො මුහුං මුහුං.

වඳුරෙකු දොරටු පහක් ඇති පැලකට වැදී, එක් එක් දොරටුවෙන් වරින් වර සොලවමින් යන්නාක් මෙන්, (වඳුරෙකු බඳු වූ මේ සිත) පස් දොරින් අරමුණු සොයා යයි.

126.

126.

‘‘තිට්ඨ මක්කට මා ධාවි, න හි තෙ තං යථා පුරෙ;

නිග්ගහීතොසි පඤ්ඤාය, නෙව දූරං ගමිස්සතී’’ති.

වඳුර (සිත), මෙහි නවතින්න, එහා මෙහා දුවන්න එපා. දැන් ඔබට පෙර මෙන් හැසිරිය නොහැක. මම ප්‍රඥාවෙන් ඔබ මෙල්ල කළෙමි. ඔබ තවදුරටත් මතු භවයන් කරා (ඈතට) නොයනු ඇත.

… වල්ලියො ථෙරො….

...වල්ලිය තෙරණුවෝ...

4. ගඞ්ගාතීරියත්ථෙරගාථා

4. ගංගාතීරිය තෙරණුවන්ගේ ගාථා

127.

127.

‘‘තිණ්ණං [Pg.248] මෙ තාලපත්තානං, ගඞ්ගාතීරෙ කුටී කතා;

ඡවසිත්තොව මෙ පත්තො, පංසුකූලඤ්ච චීවරං.

මම තල කොළ තුනකින් ගංගා තීරයෙහි කුටියක් සාදා ගත්තෙමි. මාගේ පාත්‍රය මළ සිරුරක කබලක් මෙනි. මාගේ සිවුර පාංශුකූල වස්ත්‍රයකි.

128.

128.

‘‘ද්වින්නං අන්තරවස්සානං, එකා වාචා මෙ භාසිතා;

තතියෙ අන්තරවස්සම්හි, තමොඛන්ධො පදාලිතො’’ති.

මහණ වී රහත් වීමට පෙර ගත වූ වසර දෙක තුළ මා පැවසුවේ (විනාශකාරී ලෙස කිරි දීම ප්‍රතික්ෂේප කරමින්) එකම වචනයක් පමණි. තුන්වන වසරේදී මම අවිද්‍යාව නමැති මහා අන්ධකාරය (අරහත් මාර්ගඥානයෙන්) බිඳ දැමුවෙමි.

… ගඞ්ගාතීරියො ථෙරො….

...ගංගාතීරිය තෙරණුවෝ...

5. අජිනත්ථෙරගාථා

5. අජිත තෙරණුවන්ගේ ගාථා

129.

129.

‘‘අපි චෙ හොති තෙවිජ්ජො, මච්චුහායී අනාසවො;

අප්පඤ්ඤාතොති නං බාලා, අවජානන්ති අජානතා.

යමෙක් ත්‍රිවිද්‍යාව සහිතව, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කර, මරණය ජයගෙන සිටියත්, ඔහු ප්‍රසිද්ධ නැති (ලාභ සත්කාර නැති) අයෙකු නම්, මෝඩයෝ නොදන්නාකම නිසා ඔහුට අවඥා කරති.

130.

130.

‘‘යො ච ඛො අන්නපානස්ස, ලාභී හොතීධ පුග්ගලො;

පාපධම්මොපි චෙ හොති, සො නෙසං හොති සක්කතො’’ති.

නමුත් යමෙක් ආහාරපාන බහුලව ලබන්නෙක් වේ නම්, ඔහු පවිටු ගති පැවතුම් ඇත්තෙකු වුවද, මෝඩයෝ ඔහුට ගරු සත්කාර කරති.

… අජිනො ථෙරො….

...අජිත තෙරණුවෝ...

6. මෙළජිනත්ථෙරගාථා

6. මේළජින තෙරණුවන්ගේ ගාථා

131.

131.

‘‘යදාහං ධම්මමස්සොසිං, භාසමානස්ස සත්ථුනො;

න කඞ්ඛමභිජානාමි, සබ්බඤ්ඤූඅපරාජිතෙ.

ශාස්තෘන් වහන්සේ දෙසූ ධර්මය ඇසූ දා සිට, සියල්ල දත් අපරාජිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි මට කිසිදු සැකයක් ඇති නොවීය.

132.

132.

‘‘සත්ථවාහෙ මහාවීරෙ, සාරථීනං වරුත්තමෙ;

මග්ගෙ පටිපදායං වා, කඞ්ඛා මය්හං න විජ්ජතී’’ති.

මහා වීර වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ සාරථියෙකු බඳු වූ ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහිත්, උන්වහන්සේ වදාළ මාර්ගය සහ ප්‍රතිපදාව කෙරෙහිත් මට කිසිදු සැකයක් නැත.

… මෙළජිනො ථෙරො….

...මේළජින තෙරණුවෝ...

7. රාධත්ථෙරගාථා

7. රාධ තෙරණුවන්ගේ ගාථා

133.

133.

‘‘යථා අගාරං දුච්ඡන්නං, වුට්ඨී සමතිවිජ්ඣති;

එවං අභාවිතං චිත්තං, රාගො සමතිවිජ්ඣති.

නරක ලෙස සෙවිලි කළ ගෙයකට වැසි දිය ඇතුළු වන්නාක් මෙන්, (සමථ විදර්ශනා මගින්) නොවැඩූ සිත කරා රාගය ඇතුළු වෙයි.

134.

134.

‘‘යථා අගාරං සුච්ඡන්නං, වුඩ්ඪී න සමතිවිජ්ඣති;

එවං සුභාවිතං චිත්තං, රාගො න සමතිවිජ්ඣතී’’ති.

හොඳින් සෙවිලි කළ ගෙයකට වැසි දිය ඇතුළු විය නොහැක්කාක් මෙන්, (සමථ විදර්ශනා මගින්) මැනවින් වැඩූ සිත කරා රාගය ඇතුළු විය නොහැක.

… රාධො ථෙරො….

...රාධ තෙරණුවෝ...

8. සුරාධත්ථෙරගාථා

8. සුරාධ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

135.

135.

‘‘ඛීණා [Pg.249] හි මය්හං ජාති, වුසිතං ජිනසාසනං;

පහීනො ජාලසඞ්ඛාතො, භවනෙත්ති සමූහතා.

මාගේ ජාතිය (නැවත ඉපදීම) ක්ෂය විය. බුදු සසුනෙහි බඹසර වැස නිම කරන ලදී. දැලක් වැනි වූ දෘෂ්ටි හා අවිද්‍යාව ප්‍රහීණ කරන ලදී. භවයට පමුණුවන තෘෂ්ණාව මුලින්ම උදුරා දමන ලදී.

136.

136.

‘‘යස්සත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො’’ති.

යම් අර්ථයක් උදෙසා ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූයේ ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කරන්නා වූ ඒ අරහත් ඵලය මා විසින් පසක් කරගන්නා ලදී.

… සුරාධො ථෙරො….

...සුරාධ තෙරණුවෝ...

9. ගොතමත්ථෙරගාථා

9. ගෝතම තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

137.

137.

‘‘සුඛං සුපන්ති මුනයො, යෙ ඉත්ථීසු න බජ්ඣරෙ;

සදා වෙ රක්ඛිතබ්බාසු, යාසු සච්චං සුදුල්ලභං.

සෑම කල්හි ම රැකගත යුතු වූ, සත්‍යය ඉතා දුර්ලභ වූ ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි යම් මුනිවරයෝ නොබැඳෙත් ද, ඔවුහු සුවසේ සැතපෙති.

138.

138.

‘‘වධං චරිම්හ තෙ කාම, අනණා දානි තෙ මයං;

ගච්ඡාම දානි නිබ්බානං, යත්ථ ගන්ත්වා න සොචතී’’ති.

කාමයෙනි, තා විනාශ කිරීම පිණිස අපි පිළිවෙත් පිරුවෙමු. දැන් අපි තාගෙන් නිදහස් වූවෝ (ණය නැත්තෝ) වෙමු. දැන් අපි යම් තැනකට ගිය කල ශෝකයක් නැති ද, ඒ නිවනට යන්නෙමු.

… ගොතමො ථෙරො….

...ගෝතම තෙරණුවෝ...

10. වසභත්ථෙරගාථා

10. වසභ තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

139.

139.

‘‘පුබ්බෙ හනති අත්තානං, පච්ඡා හනති සො පරෙ;

සුහතං හන්ති අත්තානං, වීතංසෙනෙව පක්ඛිමා.

මොහු පළමුව තමා ම නසා ගනී. පසුව අනුන් නසා ගනී. දඩයම් පක්ෂියෙකු ලවා අනෙක් පක්ෂීන් නසන්නාක් මෙන්, හේ තමා ම මැනවින් නසා ගනී.

140.

140.

‘‘න බ්‍රාහ්මණො බහිවණ්ණො, අන්තො වණ්ණො හි බ්‍රාහ්මණො;

යස්මිං පාපානි කම්මානි, ස වෙ කණ්හො සුජම්පතී’’ති.

බාහිර පෙනුමෙන් බ්‍රාහ්මණයෙක් නොවේ. අභ්‍යන්තර ගුණයෙන් ම බ්‍රාහ්මණයා වේ. යමෙකු තුළ පාපී කර්මයන් ඇද්ද, ඔහු ම අතිශයින් හීන වූ තැනැත්තා බව දැනගනුව.

… වසභො ථෙරො….

...වසභ තෙරණුවෝ...

වග්ගො පඨමො නිට්ඨිතො.

පළමු වන වර්ගය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

උත්තරො චෙව පිණ්ඩොලො, වල්ලියො තීරියො ඉසි;

අජිනො ච මෙළජිනො, රාධො සුරාධො ගොතමො;

වසභෙන ඉමෙ හොන්ති, දස ථෙරා මහිද්ධිකාති.

උත්තර, පිණ්ඩෝල, වල්ලිය, තීරිය ඉසිවරයා, අජිත, මේළජින, රාධ, සුරාධ, ගෝතම සහ වසභ යන මහා සෘද්ධිමත් තෙරණුවෝ දස නම මෙහි වෙති.

2. දුතියවග්ගො

2. දෙවන වර්ගය.

1. මහාචුන්දත්ථෙරගාථා

1. මහා චුන්ද තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

141.

141.

‘‘සුස්සූසා [Pg.250] සුතවද්ධනී, සුතං පඤ්ඤාය වද්ධනං;

පඤ්ඤාය අත්ථං ජානාති, ඤාතො අත්ථො සුඛාවහො.

ඇහුම්කන් දීම (ශුශ්‍රූෂාව) ශ්‍රැතය වර්ධනය කරයි. ශ්‍රැතය ප්‍රඥාව වර්ධනය කරයි. ප්‍රඥාවෙන් අර්ථය දැනගනී. දන්නා ලද අර්ථය සැපය පිණිස පවතියි.

142.

142.

‘‘සෙවෙථ පන්තානි සෙනාසනානි, චරෙය්‍ය සංයොජනවිප්පමොක්ඛං;

සචෙ රතිං නාධිගච්ඡෙය්‍ය තත්ථ, සඞ්ඝෙ වසෙ රක්ඛිතත්තො සතිමා’’ති.

විවේකී සේනාසන ඇසුරු කළ යුතුය. සංයෝජනයන්ගෙන් මිදීම පිණිස පිළිවෙත් පිරිය යුතුය. ඉදින් එහි ඇලීමක් නොලැබේ නම්, රැකගත් සිත් ඇතිව, සිහි ඇතිව සඟ පිරිස මැද වාසය කළ යුතුය.

… මහාචුන්දො ථෙරො….

...මහා චුන්ද තෙරණුවෝ...

2. ජොතිදාසත්ථෙරගාථා

2. ජොතිදාස තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

143.

143.

‘‘යෙ ඛො තෙ වෙඨමිස්සෙන, නානත්තෙන ච කම්මුනා;

මනුස්සෙ උපරුන්ධන්ති, ඵරුසූපක්කමා ජනා;

තෙපි තත්ථෙව කීරන්ති, න හි කම්මං පනස්සති.

යම් රළු උපක්‍රම ඇති මිනිස්සු විවිධ දණ්ඩනයන්ගෙන් හා ක්‍රියාවන්ගෙන් අනුන් පෙළත් ද, ඔවුහු ද එහි ම (එබඳු ම දුකෙහි) වැටෙති. මන්ද යත්, කළ කර්මය විපාක නොදී වඳ වී නොයන බැවිනි.

144.

144.

‘‘යං කරොති නරො කම්මං, කල්‍යාණං යදි පාපකං;

තස්ස තස්සෙව දායාදො, යං යං කම්මං පකුබ්බතී’’ති.

නරතෙමේ යහපත් හෝ වේවා, පාපී හෝ වේවා යම් කර්මයක් කරයි ද, යම් යම් කර්මයක් රැස් කරයි ද, ඒ ඒ කර්මයට ම ඔහු උරුමකරු වෙයි.

… ජොතිදාසො ථෙරො….

...ජොතිදාස තෙරණුවෝ...

3. හෙරඤ්ඤකානිත්ථෙරගාථා

3. හේරඤ්ඤකානි තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

145.

145.

‘‘අච්චයන්ති අහොරත්තා, ජීවිතං උපරුජ්ඣති;

ආයු ඛීයති මච්චානං, කුන්නදීනංව ඔදකං.

දින රාත්‍රීන් ඉක්ම යයි. ජීවිතය නිරුද්ධ වෙයි. කඳුරැළිවල ජලය මෙන් සත්වයන්ගේ ආයුෂය ගෙවී යයි.

146.

146.

‘‘අථ පාපානි කම්මානි, කරං බාලො න බුජ්ඣති;

පච්ඡාස්ස කටුකං හොති, විපාකො හිස්ස පාපකො’’ති.

අඥානයා පව්කම් කරන විට ඒ බව වටහා නොගනියි. පසුව ඔහුට එහි විපාකය කටුක වෙයි. මන්ද යත්, ඒ පාප කර්මයේ විපාකය නපුරු බැවිනි.

… හෙරඤ්ඤකානිත්ථෙරො….

...හේරඤ්ඤකානි තෙරණුවෝ...

4. සොමමිත්තත්ථෙරගාථා

4. සෝමමිත්ත තෙරණුවන්ගේ ගාථාව

147.

147.

‘‘පරිත්තං දාරුමාරුය්හ, යථා සීදෙ මහණ්ණවෙ;

එවං කුසීතමාගම්ම, සාධුජීවීපි සීදති;

තස්මා තං පරිවජ්ජෙය්‍ය, කුසීතං හීනවීරියං.

කුඩා ලී කැබැල්ලකට නැගී මහා සාගරයේ ගිලෙන්නාක් මෙන්, අලසයෙකු ඇසුරු කිරීම නිසා යහපත් පැවතුම් ඇති තැනැත්තා ද සංසාරයේ ගිලෙයි. එබැවින් හීන වීර්ය ඇති ඒ අලසයා දුරු කළ යුතුය.

148.

148.

‘‘පවිවිත්තෙහි [Pg.251] අරියෙහි, පහිතත්තෙහි ඣායිභි;

නිච්චං ආරද්ධවීරියෙහි, පණ්ඩිතෙහි සහාවසෙ’’ති.

විවේකී වූ, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇති, දැහැනින් වසන, නිරන්තරයෙන් ඇරඹූ වීර්යය ඇති, පණ්ඩිත වූ ආර්යයන් වහන්සේලා සමඟ ම වාසය කළ යුතුය.

… සොමමිත්තො ථෙරො….

සෝමමිත්ත තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාව වදාළහ.

5. සබ්බමිත්තත්ථෙරගාථා

5. සබ්බමිත්ත තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා

149.

149.

‘‘ජනො ජනම්හි සම්බද්ධො, ජනමෙවස්සිතො ජනො;

ජනො ජනෙන හෙඨීයති, හෙඨෙති ච ජනො ජනං.

මෝඩ ජනයා (අඹු-දරුවන් ආදී) ජනයා කෙරෙහි බැඳී සිටිති. ජනයාම ඇසුරු කොට වෙසෙති. ජනයා ජනයා විසින් පීඩාවට පත් කරනු ලබති. ජනයා ද ජනයාට පීඩා කරති.

150.

150.

‘‘කො හි තස්ස ජනෙනත්ථො, ජනෙන ජනිතෙන වා;

ජනං ඔහාය ගච්ඡං තං, හෙඨයිත්වා බහුං ජන’’න්ති.

ඒ අන් ජනයාගෙන් ඇති වැඩක් කිම? තමා විසින් උපදවන ලද (දූ දරු) ජනයාගෙන් ඇති ඵලය කිම? බොහෝ ජනයාට පීඩා පමුණුවන ඒ තණ්හා දෝසයන් පසෙක ලා, මම ඒ ජනසමූහයා හැර දමා (නොපැමිණි නිවනට) යන්නෙමි.

… සබ්බමිත්තො ථෙරො….

සබ්බමිත්ත තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථා වදාළහ.

6. මහාකාළත්ථෙරගාථා

6. මහාකාල තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා

151.

151.

‘‘කාළී ඉත්ථී බ්‍රහතී ධඞ්කරූපා, සත්ථිඤ්ච භෙත්වා අපරඤ්ච සත්ථිං;

බාහඤ්ච භෙත්වා අපරඤ්ච බාහං, සීසඤ්ච භෙත්වා දධිථාලකංව;

එසා නිසින්නා අභිසන්දහිත්වා.

විශාල ශරීරයක් ඇති, කපුටකු මෙන් කළු පැහැති, ‘කාලී’ නම් වූ මේ (සොහොන් රක්නා) ස්ත්‍රිය, මළ සිරුරක කළවා දෙක ද බාහු දෙක ද බිඳ, කිරි බඳුනක් බිඳින්නාක් මෙන් හිස ද බිඳ, එම කොටස් මස් කඩයක මස් පතුරුවා තිබෙන්නාක් මෙන් ගොඩගසා බලාගෙන හිඳියි.

152.

152.

‘‘යො වෙ අවිද්වා උපධිං කරොති, පුනප්පුනං දුක්ඛමුපෙති මන්දො;

තස්මා පජානං උපධිං න කයිරා, මාහං පුන භින්නසිරො සයිස්ස’’න්ති.

යමෙක් නොදන්නාකම නිසා උපධි (ක්ලේශයන්) රැස් කරයි ද, අඥාන වූ ඒ තැනැත්තා නැවත නැවතත් දුකට පත් වෙයි. එබැවින්, මේ උපධිය දුකට හේතුවක් බව දැන එය සිදු නොකළ යුතුය. බිඳුණු හිසක් ඇතිව මම නැවත සොහොනක නොසයන්නෙමි.

… මහාකාළො ථෙරො….

මහාකාල තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථා වදාළහ.

7. තිස්සත්ථෙරගාථා

7. තිස්ස තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා

153.

153.

‘‘බහූ සපත්තෙ ලභති, මුණ්ඩො සඞ්ඝාටිපාරුතො;

ලාභී අන්නස්ස පානස්ස, වත්ථස්ස සයනස්ස ච.

හිස මුඩු කර සංඝාටිය පෙරවාගත්, ආහාර පාන, වස්ත්‍ර හා සයනාසන ලබන්නා වූ මහණ තෙමේ (ලාභ සත්කාර නිසා) බොහෝ සතුරන් ලබයි.

154.

154.

‘‘එතමාදීනවං ඤත්වා, සක්කාරෙසු මහබ්භයං;

අප්පලාභො අනවස්සුතො, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.

සත්කාරයන්හි පවතින්නා වූ මේ ආදීනවයත්, මහා බියත් දැන, අල්ප ලාභ ඇතිව, තණ්හාවෙන් තෙත් නොවී, සිහි බුද්ධියෙන් යුතුව මහණ තෙමේ හැසිරිය යුතුය.

… තිස්සො ථෙරො….

තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථා වදාළහ.

8. කිමිලත්ථෙරගාථා

8. කිමිල තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා

155.

155.

‘‘පාචීනවංසදායම්හි[Pg.252], සක්‍යපුත්තා සහායකා;

පහායානප්පකෙ භොගෙ, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා.

පාචීනවංශ උයනෙහි වසන ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ මේ යහළුවන්, අපමණ වූ සම්පත් අතහැර දමා, පිඬු සිඟා ලැබුණු ආහාරයෙන් සතුටු වෙති.

156.

156.

‘‘ආරද්ධවීරියා පහිතත්තා, නිච්චං දළ්හපරක්කමා;

රමන්ති ධම්මරතියා, හිත්වාන ලොකියං රති’’න්ති.

නිරන්තරයෙන් දැඩි වීර්යය ඇතිව, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇතිව, ලෞකික ඇල්ම අතහැර දමා ඔවුහු දහම් සුවයෙන් සතුටු වෙති.

… කිමිලො ථෙරො….

කිමිල තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථා වදාළහ.

9. නන්දත්ථෙරගාථා

9. නන්ද තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා

157.

157.

‘‘අයොනිසො මනසිකාරා, මණ්ඩනං අනුයුඤ්ජිසං;

උද්ධතො චපලො චාසිං, කාමරාගෙන අට්ටිතො.

අයෝනිසෝ මනසිකාරය නිසා මම කය සැරසීමට උත්සාහ කළෙමි. සසල වූ සිතින් යුතු මම කාම රාගයෙන් පීඩිතව සිටියෙමි.

158.

158.

‘‘උපායකුසලෙනාහං, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

යොනිසො පටිපජ්ජිත්වා, භවෙ චිත්තං උදබ්බහි’’න්ති.

උපක්‍රමයන්හි දක්ෂ වූ, සූර්ය වංශික වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ නිසා, නිසි ලෙස මඟ පිළිපන් මම භව නැමැති මඩ ගොහොරුවෙන් මගේ සිත ගොඩගත්තෙමි.

… නන්දො ථෙරො….

නන්ද තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථා වදාළහ.

10. සිරිමත්ථෙරගාථා

10. සිරිම තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා

159.

159.

‘‘පරෙ ච නං පසංසන්ති, අත්තා චෙ අසමාහිතො;

මොඝං පරෙ පසංසන්ති, අත්තා හි අසමාහිතො.

තමාගේ සිත සමාහිත නොවූයේ නම්, අන් අය පසසන ඒ ප්‍රශංසාව හිස් වූවකි. මන්ද යත්, තමා සැබවින්ම සමාහිත නැති බැවිනි.

160.

160.

‘‘පරෙ ච නං ගරහන්ති, අත්තා චෙ සුසමාහිතො;

මොඝං පරෙ ගරහන්ති, අත්තා හි සුසමාහිතො’’ති.

තමාගේ සිත මැනවින් සමාහිත වී ඇත්නම්, අන් අය කරන ඒ ගැරහීම හිස් වූවකි. මන්ද යත්, තමා සැබවින්ම මැනවින් සමාහිත බැවිනි.

… සිරිමා ථෙරො….

සිරිම තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථා වදාළහ.

වග්ගො දුතියො නිට්ඨිතො.

දෙවන වර්ගය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

චුන්දො ච ජොතිදාසො ච, ථෙරො හෙරඤ්ඤකානි ච;

සොමමිත්තො සබ්බමිත්තො, කාලො තිස්සො ච කිමිලො ;

නන්දො ච සිරිමා චෙව, දස ථෙරා මහිද්ධිකාති.

චුන්ද තෙරණුවෝ ද, ජොතිදාස තෙරණුවෝ ද, හේරඤ්ඤකානි තෙරණුවෝ ද, සෝමමිත්ත, සබ්බමිත්ත, මහාකාල, තිස්ස හා කිමිල යන තෙරණුවෝ ද, නන්ද සහ සිරිම යන තෙරුන් වහන්සේලා දස දෙනෙක් මෙහි වෙති.

3. තතියවග්ගො

3. තෙවන වර්ගය

1. උත්තරත්ථෙරගාථා

1. උත්තරත්ථේරගාථා (උත්තර තෙරුන්ගේ ගාථා)

161.

161.

‘‘ඛන්ධා [Pg.253] මයා පරිඤ්ඤාතා, තණ්හා මෙ සුසමූහතා;

භාවිතා මම බොජ්ඣඞ්ගා, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො.

“මා විසින් (පංච) ස්කන්ධයෝ පිරිසිඳ දන්නා ලදහ. මාගේ තෘෂ්ණාව මැනවින් උදුරා දමන ලදී. මා විසින් බෝධ්‍යංග ධර්මයන් වඩන ලදහ. ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම (නිවන) මා විසින් පසක් කරන ලදී.”

162.

162.

‘‘සොහං ඛන්ධෙ පරිඤ්ඤාය, අබ්බහිත්වාන ජාලිනිං;

භාවයිත්වාන බොජ්ඣඞ්ගෙ, නිබ්බායිස්සං අනාසවො’’ති.

“එබඳු වූ මම ස්කන්ධයන් පිරිසිඳ දැන, ජාලිනී නම් වූ තෘෂ්ණාව උදුරා දමා, බෝධ්‍යංගයන් වඩා, ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන්නෙමි.”

… උත්තරො ථෙරො….

...උත්තර තෙරණුවෝ...

2. භද්දජිත්ථෙරගාථා

2. භද්දජිත්ථේරගාථා (භද්දජි තෙරුන්ගේ ගාථා)

163.

163.

‘‘පනාදො නාම සො රාජා, යස්ස යූපො සුවණ්ණයො;

තිරියං සොළසුබ්බෙධො, උබ්භමාහු සහස්සධා.

“මහාපනාද නම් වූ ඒ රජුගේ යම් රන් මාලිගාවක් වූයේ ද, එය පළලින් සොළොස් බැමිනි (දුනු දහසක් පමණි). උසින් දහසක් (බැමින්) පමණ වූ බව කියනු ලැබේ.”

164.

164.

‘‘සහස්සකණ්ඩො සතගෙණ්ඩු, ධජාලු හරිතාමයො;

අනච්චුං තත්ථ ගන්ධබ්බා, ඡසහස්සානි සත්තධා’’ති.

“දහසක් මහල් ඇති, සියයක් කොත් ඇති, රන්වන් කොඩිවලින් සැරසුණු එම රන්මය ප්‍රාසාදයෙහි ගාන්ධර්වයෝ හයදහසක් සත් තැනක නැටූහ.”

… භද්දජිත්ථෙරො….

...භද්දජි තෙරණුවෝ...

3. සොභිතත්ථෙරගාථා

3. සෝභිතත්ථේරගාථා (සෝභිත තෙරුන්ගේ ගාථා)

165.

165.

‘‘සතිමා පඤ්ඤවා භික්ඛු, ආරද්ධබලවීරියො;

පඤ්ච කප්පසතානාහං, එකරත්තිං අනුස්සරිං.

“සිහි ඇති, ප්‍රඥාවන්ත වූ, බලවත් වීර්යය ඇති මහණකු වූ මම, කල්ප පන්සියයක් (අතීතය) එක් රැයක් මෙන් අනුස්මරණය කළෙමි.”

166.

166.

‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ, සත්ත අට්ඨ ච භාවයං;

පඤ්ච කප්පසතානාහං, එකරත්තිං අනුස්සරි’’න්ති.

“සතර සතිපට්ඨානයන් ද, සත් බෝධ්‍යංගයන් ද, අෂ්ටාංගික මාර්ගය ද වැඩීම හේතුවෙන්, මම කල්ප පන්සියයක් එක් රැයක් මෙන් අනුස්මරණය කළෙමි.”

… සොභිතො ථෙරො….

...සෝභිත තෙරණුවෝ...

4. වල්ලියත්ථෙරගාථා

4. වල්ලියත්ථේරගාථා (වල්ලිය තෙරුන්ගේ ගාථා)

167.

167.

‘‘යං කිච්චං දළ්හවීරියෙන, යං කිච්චං බොද්ධුමිච්ඡතා;

කරිස්සං නාවරජ්ඣිස්සං, පස්ස වීරියං පරක්කම.

“දැඩි වීර්යයෙන් යම් කිසක් කළ යුතු ද, (චතුරාර්ය සත්‍යය) අවබෝධ කරගනු කැමති තැනැත්තා විසින් යම් කිසක් කළ යුතු ද, මම එය කරන්නෙමි, එයින් පිරිහෙන්නේ නැත. මාගේ වීර්යය හා පරාක්‍රමය බලන්න.”

168.

168.

‘‘ත්වඤ්ච මෙ මග්ගමක්ඛාහි, අඤ්ජසං අමතොගධං;

අහං මොනෙන මොනිස්සං, ගඞ්ගාසොතොව සාගර’’න්ති.

“ඔබ වහන්සේ මට නිවනට පමුණුවන සෘජු වූ මාර්ගය වදාරනු මැනව. ගංගා ජලය මහා සාගරයට පිවිසෙන්නාක් මෙන්, මම මුනි ගුණයෙන් (අවබෝධයෙන්) යුතුව නිවනට පිවිසෙන්නෙමි.”

… වල්ලියො ථෙරො….

...වල්ලිය තෙරණුවෝ...

5. වීතසොකත්ථෙරගාථා

5. වීතසෝකත්ථේරගාථා (වීතසෝක තෙරුන්ගේ ගාථා)

169.

169.

‘‘කෙසෙ [Pg.254] මෙ ඔලිඛිස්සන්ති, කප්පකො උපසඞ්කමි;

තතො ආදාසමාදාය, සරීරං පච්චවෙක්ඛිසං.

“මාගේ කෙස් සැකසීම සඳහා කරණවෑමියා පැමිණියේය. ඉක්බිති මම කැඩපතක් ගෙන මාගේ ශරීරය දෙස බලා (යෝනිසෝමනසිකාරයෙන්) ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළෙමි.”

170.

170.

‘‘තුච්ඡො කායො අදිස්සිත්ථ, අන්ධකාරො තමො බ්‍යගා;

සබ්බෙ චොළා සමුච්ඡින්නා, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

“මේ කය නිසරු (හිස්) දෙයක් ලෙස මට පෙනුණි. මෝහය නැමති අන්ධකාරය පහව ගියේය. සියලු කෙලෙස් වැරදිලි කපා දමන ලදී. දැන් නැවත උපතක් නැත.”

… වීතසොකො ථෙරො….

...වීතසෝක තෙරණුවෝ...

6. පුණ්ණමාසත්ථෙරගාථා

6. පුණ්ණමාසත්ථේරගාථා (පුණ්ණමාස තෙරුන්ගේ ගාථා)

171.

171.

‘‘පඤ්ච නීවරණෙ හිත්වා, යොගක්ඛෙමස්ස පත්තියා;

ධම්මාදාසං ගහෙත්වාන, ඤාණදස්සනමත්තනො.

“පංච නීවරණයන් ප්‍රහාණය කොට, යෝගක්ඛේම සංඛ්‍යාත නිවන ලබා ගැනීම පිණිස, ස්වකීය ඥානදර්ශනය නැමති ධර්ම දර්පණය ගෙන;”},{

172.

172.

‘‘පච්චවෙක්ඛිං ඉමං කායං, සබ්බං සන්තරබාහිරං;

අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා ච, තුච්ඡො කායො අදිස්සථා’’ති.

මම ආධ්‍යාත්මික හා බාහිර වූ මේ මුළු ශරීරයම (අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම වශයෙන්) ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළෙමි. තමා තුළ මෙන්ම බාහිරයෙහි ද පවතින මේ ශරීරය හිස් දෙයක් ලෙස (ඥානයට) පෙනුණි.

… පුණ්ණමාසො ථෙරො….

...පුණ්ණමාස තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

7. නන්දකත්ථෙරගාථා

7. නන්දක තෙරණුවන්ගේ ගාථාවන්

173.

173.

‘‘යථාපි භද්දො ආජඤ්ඤො, ඛලිත්වා පතිතිට්ඨති;

භිය්‍යො ලද්දාන සංවෙගං, අදීනො වහතෙ ධුරං.

යම් සේ උත්තම වූ ආජාන්‍ය වෘෂභයෙක් (මඟ වැරදී) ලිස්සා ගොස් නැවත තම ස්ථාවරයෙහි පිහිටන්නේ ද, (එසේම) බෙහෙවින් සංවේගයට පත්වී, පසුබට නොවී තම වගකීම (ධූරය) දරා සිටියි.

174.

174.

‘‘එවං දස්සනසම්පන්නං, සම්මාසම්බුද්ධසාවකං;

ආජානීයං මං ධාරෙථ, පුත්තං බුද්ධස්ස ඔරස’’න්ති.

එලෙසම, මාර්ග ඥාන දර්ශනයෙන් යුක්ත වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ, උන්වහන්සේගේ ළයෙහි උපන් පුත්‍රයෙකු වූ මා, (වීර්යවන්ත) ආජාන්‍යයෙකු ලෙස සලකනු මැනවි.

… නන්දකො ථෙරො….

...නන්දක තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

8. භරතත්ථෙරගාථා

8. භරත තෙරණුවන්ගේ ගාථාවන්

175.

175.

‘‘එහි නන්දක ගච්ඡාම, උපජ්ඣායස්ස සන්තිකං;

සීහනාදං නදිස්සාම, බුද්ධසෙට්ඨස්ස සම්මුඛා.

නන්දකය, එන්න, අපි උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ (බුදුරජාණන් වහන්සේ) වෙත යමු. උත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි අපි සිංහනාද පවත්වමු.

176.

176.

‘‘යාය නො අනුකම්පාය, අම්හෙ පබ්බාජයී මුනි;

සො නො අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො’’ති.

අප කෙරෙහි දැක්වූ යම් අනුකම්පාවකින් මුනිවරයාණන් වහන්සේ අපව පැවිදි කරවූ සේක් ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය වීම නම් වූ ඒ අරහත් ඵල අරමුණ අප විසින් ජයගන්නා ලදී.

… භරතො ථෙරො….

භරත තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථා දෙක වදාළ සේක.

9. භාරද්වාජත්ථෙරගාථා

9. භාරද්වාජ තෙරණුවන්ගේ ගාථා

177.

177.

‘‘නදන්ති [Pg.255] එවං සප්පඤ්ඤා, සීහාව ගිරිගබ්භරෙ;

වීරා විජිතසඞ්ගාමා, ජෙත්වා මාරං සවාහනිං.

සේනාව සහිත මාරයා පරදවා යුද්ධය ජයගත්, මනා ප්‍රඥාව ඇති වීරවරු, පර්වත ගුහාවන්හි වසන සිංහයන් මෙන් මෙලෙස අභීතව සිංහනාද කරති.

178.

178.

‘‘සත්ථා ච පරිචිණ්ණො මෙ, ධම්මො සඞ්ඝො ච පූජිතො;

අහඤ්ච විත්තො සුමනො, පුත්තං දිස්වා අනාසව’’න්ති.

මම මගේ ශාස්තෘන් වහන්සේට මැනවින් උපස්ථාන කළෙමි. ධර්මය හා සංඝයා වහන්සේ පිදුවෙමි. ආශ්‍රව රහිත වූ මාගේ පුත්‍රයා දැක මම ඉමහත් සතුටට හා සොම්නසට පත්ව සිටිමි.

… භාරද්වාජො ථෙරො….

භාරද්වාජ තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථා දෙක වදාළ සේක.

10. කණ්හදින්නත්ථෙරගාථා

10. කණ්හදින්න තෙරණුවන්ගේ ගාථා

179.

179.

‘‘උපාසිතා සප්පුරිසා, සුතා ධම්මා අභිණ්හසො;

සුත්වාන පටිපජ්ජිස්සං, අඤ්ජසං අමතොගධං.

මම සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කළෙමි, නිරතුරුව ධර්මය ශ්‍රවණය කළෙමි. එය අසා අමා නිවනට පමුණුවන ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙහි පිළිපැද්දෙමි.

180.

180.

‘‘භවරාගහතස්ස මෙ සතො, භවරාගො පුන මෙ න විජ්ජති;

න චාහු න ච මෙ භවිස්සති, න ච මෙ එතරහි විජ්ජතී’’ති.

භවරාගයෙන් පීඩිතව සිටි මට දැන් නැවත භවරාගයක් නැත. පෘථග්ජන සේඛ කාලයේ එය තිබුණද අරහත් මග ලැබූ දා සිට මතු නොවන්නේය. දැන් පවා මා තුළ භවරාගයක් විද්‍යමාන නොවේ.

… කණ්හදින්නො ථෙරො….

කණ්හදින්න තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථා දෙක වදාළ සේක.

වග්ගො තතියො නිට්ඨිතො.

තෙවන වගය නිමාවට පත් විය.

තස්සුද්දානං –

එහි සංක්ෂේපය මෙසේය -

උත්තරො භද්දජිත්ථෙරො, සොභිතො වල්ලියො ඉසි;

වීතසොකො ච යො ථෙරො, පුණ්ණමාසො ච නන්දකො;

භරතො භාරද්වාජො ච, කණ්හදින්නො මහාමුනීති.

උත්තර තෙරුන්, භද්දජි තෙරුන්, සෝභිත තෙරුන්, ඉසි වල්ලිය තෙරුන්, වීතසෝක තෙරුන්, පුණ්ණමාස තෙරුන්, නන්දක තෙරුන්, භරත තෙරුන්, භාරද්වාජ තෙරුන් සහ මහා මුනි වූ කණ්හදින්න තෙරුන් වහන්සේ යනාදීහු මෙහි ඇතුළත් වෙති.

4. චතුත්ථවග්ගො

4. සිව්වන වගය

1. මිගසිරත්ථෙරගාථා

1. මිගසිර තෙරණුවන්ගේ ගාථා

181.

181.

‘‘යතො අහං පබ්බජිතො, සම්මාසම්බුද්ධසාසනෙ;

විමුච්චමානො උග්ගච්ඡිං, කාමධාතුං උපච්චගං.

මම සම්මා සම්බුදු සසුනෙහි පැවිදි වූ දා සිට, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදෙමින් උසස් වූ ධර්මය අවබෝධ කරගනිමින් කාම ධාතුව ඉක්මවා ගියෙමි.

182.

182.

‘‘බ්‍රහ්මුනො පෙක්ඛමානස්ස, තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ;

අකුප්පා මෙ විමුත්තීති, සබ්බසංයොජනක්ඛයා’’ති.

බුදුරජාණන් වහන්සේ බලා සිටියදීම, මාගේ සිත කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණි. සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය වීමෙන් මා ලැබූ ඒ විමුක්තිය නොසැලෙන (අකුප්පා) විමුක්තියකි.

… මිගසිරො ථෙරො….

මිගසිර තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථා දෙක වදාළ සේක.

2. සිවකත්ථෙරගාථා

2. සිවක තෙරණුවන්ගේ ගාථා

183.

183.

‘‘අනිච්චානි [Pg.256] ගහකානි, තත්ථ තත්ථ පුනප්පුනං;

ගහකාරං ගවෙසන්තො, දුක්ඛා ජාති පුනප්පුනං.

නැවත නැවත විවිධ භවයන්හි උපදින මේ ආත්මභාව නමැති ගෘහයෝ අනිත්‍ය වෙති. මේ ගෘහය තනන තණ්හා නමැති වඩුවා සොයමින් සිටි මට, නැවත නැවත ඉපදීම මහත් දුකක්ම විය.

184.

184.

‘‘ගහකාරක දිට්ඨොසි, පුන ගෙහං න කාහසි;

සබ්බා තෙ ඵාසුකා භග්ගා, ථූණිකා ච විදාලිතා ;

විමරියාදිකතං චිත්තං, ඉධෙව විධමිස්සතී’’ති.

ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පිය (තණ්හාව), දැන් මම තා දැක ඇත්තෙමි. මින් පසු තට මා වෙනුවෙන් ගෘහයක් (ආත්මයක්) සෑදිය නොහැක. තගේ සියලු පරාල (කෙලෙස්) මම බින්දෙමි, වහලයේ මුදුන් ලී (අවිද්‍යාව) කුඩු කළෙමි. මගේ සිත කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණි. මේ භවයේදීම එය නිරුද්ධ වනු ඇත.

… සිවකො ථෙරො….

සිවක තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථා දෙක වදාළ සේක.

3. උපවාණත්ථෙරගාථා

3. උපවාණ තෙරණුවන්ගේ ගාථා

185.

185.

‘‘අරහං සුගතො ලොකෙ, වාතෙහාබාධිතො මුනි;

සචෙ උණ්හොදකං අත්ථි, මුනිනො දෙහි බ්‍රාහ්මණ.

බ්‍රාහ්මණය, ලොව අරහත් වූ සුගත වූ මුනිවරයාණෝ වාත රෝගයෙන් පීඩා විඳිති. ඉදින් උණු පැන් ඇත්නම්, රෝගය සන්සිඳවනු පිණිස ඒ මුනිවරයාණන් වහන්සේට පූජා කරන්න.

186.

186.

‘‘පූජිතො පූජනෙය්‍යානං, සක්කරෙය්‍යාන සක්කතො;

අපචිතොපචෙය්‍යානං, තස්ස ඉච්ඡාමි හාතවෙ’’ති.

පිදිය යුත්තන්ගේ වැඳුම් ලබන, ගරු කළ යුත්තන්ගේ ගරු බුහුමන් ලබන, උතුමන් විසින් පුදන ලද ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා උණු පැන් ගෙන යාමට මම කැමැත්තෙමි.

… උපවාණො ථෙරො….

උපවාණ තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථා දෙක වදාළ සේක.

4. ඉසිදින්නත්ථෙරගාථා

4. ඉසිදින්න තෙරණුවන්ගේ ගාථා

187.

187.

‘‘දිට්ඨා මයා ධම්මධරා උපාසකා, කාමා අනිච්චා ඉති භාසමානා;

සාරත්තරත්තා මණිකුණ්ඩලෙසු, පුත්තෙසු දාරෙසු ච තෙ අපෙක්ඛා.

ධර්මය දරන්නා වූ, එහෙත් කාමයන් අනිත්‍ය යැයි පවසමින්ම මැණික් හා කුණ්ඩලාභරණ කෙරෙහි ද, අඹු දරුවන් කෙරෙහි ද දැඩි ඇල්මෙන් හා අපේක්ෂාවෙන් බැඳී සිටින උපාසකවරුන් මා දැක ඇත.

188.

188.

‘‘අද්ධා න ජානන්ති යතොධ ධම්මං, කාමා අනිච්චා ඉති චාපි ආහු;

රාගඤ්ච තෙසං න බලත්ථි ඡෙත්තුං, තස්මා සිතා පුත්තදාරං ධනඤ්චා’’ති.

සැබැවින්ම ඔවුන් මෙහි ධර්මය අවබෝධ කර නොගෙනම කාමයෝ අනිත්‍ය යැයි පවසති. ඔවුන් තුළ රාගය සිඳලීමට තරම් ප්‍රඥා බලයක් නැත. එබැවින් ඔවුහු තණ්හාවෙන් අඹු දරුවන් හා ධනය කෙරෙහිම ඇලී සිටිති.

… ඉසිදින්නො ථෙරො….

ඉසිදින්න තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථා දෙක වදාළ සේක.

5. සම්බුලකච්චානත්ථෙරගාථා

5. සම්බුලකච්චාන තෙරුන්ගේ ගාථා

189.

189.

‘‘දෙවො [Pg.257] ච වස්සති දෙවො ච ගළගළායති,එකකො චාහං භෙරවෙ බිලෙ විහරාමි;

තස්ස මය්හං එකකස්ස භෙරවෙ බිලෙ විහරතො,නත්ථි භයං වා ඡම්භිතත්තං වා ලොමහංසො වා.

වැසි වසින්නේය, අහස ගිගුම් දෙන්නේය. මම තනිවම බියකරු පර්වත ගුහාවක වෙසෙමි. මෙසේ බියකරු පර්වත ගුහාවක හුදකලාව වසන්නා වූ මට බියක් හෝ තැතිගැනීමක් හෝ ලොමුදහගැනීමක් නොමැත.

190.

190.

‘‘ධම්මතා මමසා යස්ස මෙ, එකකස්ස භෙරවෙ බිලෙ;

විහරතො නත්ථි භයං වා, ඡම්භිතත්තං වා ලොමහංසො වා’’ති.

බියකරු පර්වත ගුහාවක තනිවම වසන්නා වූ මට බියක්, තැතිගැනීමක් හෝ ලොමුදහගැනීමක් නැත. ඒ මාගේ ස්වභාවයම (ධර්මතාවයම) වන්නේය.

… සම්බුලකච්චානො ථෙරො….

... සම්බුලකච්චාන තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

6. නිතකත්ථෙරගාථා

6. නිතක තෙරුන්ගේ ගාථා

191.

191.

‘‘කස්ස සෙලූපමං චිත්තං, ඨිතං නානුපකම්පති;

විරත්තං රජනීයෙසු, කුප්පනීයෙ න කුප්පති;

යස්සෙවං භාවිතං චිත්තං, කුතො තං දුක්ඛමෙස්සති.

යමෙකුගේ සිත පර්වතයක් මෙන් නොසැලී පවතීද, ලෝකධර්මයන් හමුවේ කම්පා නොවේද, ඇලුම් කටයුතු දේ කෙරෙහි නොඇලේද, කෝප විය යුතු දේ කෙරෙහි කෝප නොවේද, යමෙකුගේ සිත මෙසේ මැනවින් වඩන ලද්දේද, එවැනි වූ ඔහුට දුකක් කොහින් පැමිණේද?

192.

192.

‘‘මම සෙලූපමං චිත්තං, ඨිතං නානුපකම්පති;

විරත්තං රජනීයෙසු, කුප්පනීයෙ න කුප්පති;

මමෙවං භාවිතං චිත්තං, කුතො මං දුක්ඛමෙස්සතී’’ති.

මාගේ සිත පර්වතයක් මෙන් නොසැලී පවතී, ලෝකධර්මයන් හමුවේ කම්පා නොවේ, ඇලුම් කටයුතු දේ කෙරෙහි නොඇලෙයි, කෝප විය යුතු දේ කෙරෙහි කෝප නොවේ. මාගේ සිත මෙසේ මැනවින් වඩන ලද්දකි, එවැනි වූ මට දුකක් කොහින් පැමිණේද?

… නිතකො ථෙරො….

... නිතක තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

7. සොණපොටිරියත්ථෙරගාථා

7. සෝණපොටිරිය තෙරුන්ගේ ගාථා

193.

193.

‘‘න තාව සුපිතුං හොති, රත්ති නක්ඛත්තමාලිනී;

පටිජග්ගිතුමෙවෙසා, රත්ති හොති විජානතා.

රහත් ඵලයට පත්වන තුරු, තරු වැලින් බබළන මේ රැය නිදාගැනීමට සුදුසු කාලය නොවේ. නුවණැත්තන්ට මේ රැය වීර්යය වැඩීමට (අවදිව සිටීමට) ම සුදුසු කාලයකි.

194.

194.

‘‘හත්ථික්ඛන්ධාවපතිතං, කුඤ්ජරො චෙ අනුක්කමෙ;

සඞ්ගාමෙ මෙ මතං සෙය්‍යො, යඤ්චෙ ජීවෙ පරාජිතො’’ති.

ඇතෙකුගේ පිටින් වැටී එම ඇතාට ම පෑගී යුද බිමේදී මියයාම මට උතුම් වන්නේය. කෙලෙසුන්ට පැරදී ජීවත් වීම නම් උතුම් නොවේ.

… සොණො පොටිරියො ථෙරො ….

... සෝණපොටිරිය තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

8. නිසභත්ථෙරගාථා

8. නිසභ තෙරුන්ගේ ගාථා

195.

195.

‘‘පඤ්ච [Pg.258] කාමගුණෙ හිත්වා, පියරූපෙ මනොරමෙ;

සද්ධාය ඝරා නික්ඛම්ම, දුක්ඛස්සන්තකරො භවෙ.

ප්‍රියමනාප වූ ද මනරම් වූ ද පංච කාම ගුණයන් අත්හැර, ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වී සංසාර දුක කෙළවර කරන්නෙකු විය යුතුය.

196.

196.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, සම්පජානො පතිස්සතො’’ති.

මම මරණය ද නොපතමි, ජීවිතය ද නොපතමි. මනා සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව, පිරිනිවන් පානා කාලය එළඹෙන තෙක් බලා සිටිමි.

… නිසභො ථෙරො….

... නිසභ තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

9. උසභත්ථෙරගාථා

9. උසභ තෙරුන්ගේ ගාථා

197.

197.

‘‘අම්බපල්ලවසඞ්කාසං, අංසෙ කත්වාන චීවරං;

නිසින්නො හත්ථිගීවායං, ගාමං පිණ්ඩාය පාවිසිං.

මම අඹ දල්ලක පැහැය ඇති සිවුරක් උරහිස මත තබාගෙන, ඇත් කර මත හිඳ පිඬු පිණිස ගමට පිවිසියෙමි.

198.

198.

‘‘හත්ථික්ඛන්ධතො ඔරුය්හ, සංවෙගං අලභිං තදා;

සොහං දිත්තො තදා සන්තො, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

ඇත් කරින් බැස මම එකෙණෙහිම සංවේගයක් ලැබුවෙමි. එදා මානයෙන් මත් වී සිටි මම, දැන් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ නිවනට පත් වූවෙමි.

… උසභො ථෙරො….

... උසභ තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

10. කප්පටකුරත්ථෙරගාථා

10. කප්පටකුර තෙරුන්ගේ ගාථා

199.

199.

‘‘අයමිති කප්පටො කප්පටකුරො, අච්ඡාය අතිභරිතාය ;

අමතඝටිකායං ධම්මකටමත්තො, කතපදං ඣානානි ඔචෙතුං.

මේ කප්පටකුර නම් මහණ තෙමේ අමෘත මහා නිවන නමැති පැන් කළය අසලම තිබියදීත්, "මේ මාගේ රෙදි කඩයි" කියා රෙදි කඩ කෙරෙහි ඇති කරගත් මිථ්‍යා විතර්කය නිසා ධ්‍යානයන් වැඩීමට ඇති භාවනා මාර්ගයෙන් ඉවත් වූ සිතක් ඇත්තෙක් විය.

200.

200.

‘‘මා ඛො ත්වං කප්පට පචාලෙසි, මා ත්වං උපකණ්ණම්හි තාළෙස්සං;

න හි ත්වං කප්පට මත්තමඤ්ඤාසි, සඞ්ඝමජ්ඣම්හි පචලායමානොති.

කප්පටය, නිදි කිරා නොවැටෙව. තොපගේ කන් අසලට වී මම අවවාද නොකරන්නෙමි. කප්පටය, ඔබ සඟ මැද මෙසේ නිදි කිරා වැටෙමින්, ලැබුවා වූ මේ දුර්ලභ කාලයේ (බුද්ධෝත්පාද කාලයේ) වටිනාකම තේරුම් නොගන්නේමය.

… කප්පටකුරො ථෙරො….

... කප්පටකුර තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

වග්ගො චතුත්ථො නිට්ඨිතො.

සිව්වන වර්ගය නිමවිය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

මිගසිරො [Pg.259] සිවකො ච, උපවානො ච පණ්ඩිතො;

ඉසිදින්නො ච කච්චානො, නිතකො ච මහාවසී;

පොටිරියපුත්තො නිසභො, උසභො කප්පටකුරොති.

මිගසිර, සිවක, පණ්ඩිත උපවාණ, ඉසිදින්න, කච්චාන, මහා වසීප්‍රාප්ත නිතක, පෝටිරියපුත්ත (සෝණ), නිසභ, උසභ සහ කප්පටකුර යන තෙරුන් වහන්සේලා මෙහි වෙති.

5. පඤ්චමවග්ගො

5. පස්වන වර්ගය

1. කුමාරකස්සපත්ථෙරගාථා

1. කුමාරකස්සප තෙරුන්ගේ ගාථා

201.

201.

‘‘අහො බුද්ධා අහො ධම්මා, අහො නො සත්ථු සම්පදා;

යත්ථ එතාදිසං ධම්මං, සාවකො සච්ඡිකාහි’’ති.

බුදුරජාණන් වහන්සේලා නම් ආශ්චර්යවත්මය! ධර්මය නම් ආශ්චර්යවත්මය! අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ සම්පත්තිය නම් ආශ්චර්යවත්මය! යම් ශාස්තෘන් වහන්සේ නමකගේ සමීපයෙහි මෙවැනි උතුම් ධර්මයක් ශ්‍රාවකයෙකුට වුවද සාක්ෂාත් කළ හැකි වන්නේය.

202.

202.

‘‘අසඞ්ඛෙය්‍යෙසු කප්පෙසු, සක්කායාධිගතා අහූ;

තෙසමයං පච්ඡිමකො, චරිමොයං සමුස්සයො;

ජාතිමරණසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

මම අසංඛෙය්‍ය කල්පයන් මුළුල්ලෙහි සක්කාය (උපාදානස්කන්ධ) ලබන ලදී. ඒ සියලු භවයන් අතරින් මේ භවය අවසාන භවයයි. මේ ශරීරය මාගේ අන්තිම ශරීරයයි. ඉපදීම හා මැරීම සහිත වූ සංසාර ගමන නිම විය. දැන් නැවත උපතක් නැත.

… කුමාරකස්සපො ථෙරො….

... කුමාරකස්සප තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ. ...

2. ධම්මපාලත්ථෙරගාථා

2. ධම්මපාල තෙරණුවෝ

203.

203.

‘‘යො හවෙ දහරො භික්ඛු, යුඤ්ජති බුද්ධසාසනෙ;

ජාගරො ස හි සුත්තෙසු, අමොඝං තස්ස ජීවිතං.

යම් භික්ෂුවක් වයසින් තරුණ වුවද බුදු සසුනෙහි වීර්යය වඩයිද, ලෝකයා මෝහ නින්දේ පසුවන විට හෙතෙම අවදිව සිටින්නෙකි. ඔහුගේ ජීවිතය සැබවින්ම සාර්ථක එකකි.

204.

204.

‘‘තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං;

අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති.

එබැවින් නුවණැති පුද්ගලයා බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනාව සිහි කරමින්, ශ්‍රද්ධාව ද, සීලය ද, ශාසනය කෙරෙහි පැහැදීම ද, සත්‍යාවබෝධය (ධර්ම දර්ශනය) ද නිරතුරුවම පුහුණු කළ යුතුය.

… ධම්මපාලො ථෙරො….

... ධම්මපාල තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ. ...

3. බ්‍රහ්මාලිත්ථෙරගාථා

3. බ්‍රහ්මාලි තෙරණුවෝ

205.

205.

‘‘කස්සින්ද්‍රියානි සමථඞ්ගතානි, අස්සා යථා සාරථිනා සුදන්තා;

පහීනමානස්ස අනාසවස්ස, දෙවාපි කස්ස පිහයන්ති තාදිනො’’ති.

රියදුරෙකු විසින් හොඳින් හික්මවන ලද අසුන් මෙන්, යම් කෙනෙකුගේ ඉන්ද්‍රියයන් සන්සුන් භාවයට පත්ව තිබේද? මානය ප්‍රහීණ කළ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ ඒ තාදී ගුණයෙන් යුත් උතුමා දැකීමට දෙවියෝ පවා කැමැත්තෙන් පසු වෙති.

206.

206.

‘‘මය්හින්ද්‍රියානි [Pg.260] සමථඞ්ගතානි, අස්සා යථා සාරථිනා සුදන්තා;

පහීනමානස්ස අනාසවස්ස, දෙවාපි මය්හං පිහයන්ති තාදිනො’’ති.

මාගේ ඉන්ද්‍රියයන් රියදුරෙකු විසින් මනාව හික්මවන ලද අසුන් මෙන් සන්සුන් භාවයට පත්ව ඇත. මානය ප්‍රහීණ කළ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ තාදී ගුණයෙන් යුත් මා දැකීමට දෙවියෝ පවා ප්‍රාර්ථනා කරති.

… බ්‍රහ්මාලි ථෙරො….

... බ්‍රහ්මාලි තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ. ...

4. මොඝරාජත්ථෙරගාථා

4. මොඝරාජ තෙරණුවෝ

207.

207.

‘‘ඡවිපාපක චිත්තභද්දක, මොඝරාජ සතතං සමාහිතො;

හෙමන්තිකසීතකාලරත්තියො, භික්ඛු ත්වංසි කථං කරිස්සසි’’.

මොඝරාජය, ඔබ නරක සමක් (ශරීරයක්) තිබුණද යහපත් සිතක් ඇත්තෙහිය, නිරතුරුවම සමාහිත සිතින් යුක්ත වන්නෙහිය. භික්ෂුවක වූ ඔබ මේ අතිශයින් ශීතල වූ හේමන්ත සෘතුවේ රාත්‍රීන්හි (පිරිසගෙන් වෙන්ව) කෙසේ නම් කල් ගෙවන්නෙහිද?

208.

208.

‘‘සම්පන්නසස්සා මගධා, කෙවලා ඉති මෙ සුතං;

පලාලච්ඡන්නකො සෙය්‍යං, යථඤ්ඤෙ සුඛජීවිනො’’ති.

මගධ දේශය මුළුමනින්ම අස්වැන්නෙන් (පිදුරු හා ධාන්‍යයෙන්) පිරී පවතින බව මම අසා ඇත්තෙමි. සුවසේ ජීවත් වන අන් අය මෙන්, මම ද පිදුරුවලින් සකස් කරගත් සයනයක නිදන්නෙමි.

… මොඝරාජා ථෙරො….

... මොඝරාජ තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ. ...

5. විසාඛපඤ්චාලපුත්තත්ථෙරගාථා

5. විසාඛ පඤ්චාලපුත්ත තෙරණුවෝ

209.

209.

‘‘න උක්ඛිපෙ නො ච පරික්ඛිපෙ පරෙ, ඔක්ඛිපෙ පාරගතං න එරයෙ;

න චත්තවණ්ණං පරිසාසු බ්‍යාහරෙ, අනුද්ධතො සම්මිතභාණි සුබ්බතො.

තමා උසස් කොට නොසිතිය යුතුය, අන් අය පහත් කොට නොසලක යුතුය. පරතෙරට පත් වූ රහතන් වහන්සේට නින්දා නොකළ යුතුය. පිරිස් මැද තමාගේ ගුණ ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය. නොසන්සුන් නොවී, පමණ දැන කතා කරන, යහපත් සිල්වත් අයෙකු විය යුතුය.

210.

210.

‘‘සුසුඛුමනිපුණත්ථදස්සිනා, මතිකුසලෙන නිවාතවුත්තිනා;

සංසෙවිතවුද්ධසීලිනා, නිබ්බානං න හි තෙන දුල්ලභ’’න්ති.

ඉතා සියුම් වූ අර්ථයන් දක්නා සුලු, නුවණින් දක්ෂ වූ, නිහතමානී පැවතුම් ඇති, බුදුවරුන් අනුගමනය කළ සීලයෙන් යුත් උතුමාට නිවන ලැබීම දුෂ්කර නොවේ.

… විසාඛො පඤ්චාලපුත්තො ථෙරො ….

... විසාඛ පඤ්චාලපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ. ...

6. චූළකත්ථෙරගාථා

6. චූළක තෙරණුවෝ

211.

211.

‘‘නදන්ති මොරා සුසිඛා සුපෙඛුණා, සුනීලගීවා සුමුඛා සුගජ්ජිනො;

සුසද්දලා චාපි මහාමහී අයං, සුබ්‍යාපිතම්බු සුවලාහකං නභං.

සුන්දර සිළු ද, අලංකාර පිල්කලඹ ද, නිල්වන් ගෙල ද ඇති මොනරුන් මිහිරි හඬින් කෑගසති. මේ මහ පොළොව මනා කොට නිල්වන් තණකොළින් වැසී ඇති අතර, ජලය ද මැනවින් පවතී. අහස ද වැසි වළාකුළින් බර වී ඇත.

212.

212.

‘‘සුකල්ලරූපො [Pg.261] සුමනස්ස ඣායතං, සුනික්කමො සාධු සුබුද්ධසාසනෙ;

සුසුක්කසුක්කං නිපුණං සුදුද්දසං, ඵුසාහි තං උත්තමමච්චුතං පද’’න්ති.

බුදු සසුනෙහි වීර්යය වඩන, සන්සුන් සිතින් ධ්‍යාන වඩන ඔබට මෙය ඉතා සුදුසු කාලයකි. අතිශයින්ම පිරිසිදු වූ ද, සියුම් වූ ද, දැකීමට අපහසු වූ ද, ඒ උතුම් අච්යුත පදය (නිවන) සාක්ෂාත් කරගන්න.

… චූළකො ථෙරො….

... චූළක තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ. ...

7. අනූපමත්ථෙරගාථා

7. අනූපම තෙරණුවෝ

213.

213.

‘‘නන්දමානාගතං චිත්තං, සූලමාරොපමානකං;

තෙන තෙනෙව වජසි, යෙන සූලං කලිඞ්ගරං.

අනුභව කිරීමට ලැබෙන සතුට කෙරෙහි ඇලුණු සිත හුලක (උලක) තබන ලද මස් වැදැල්ලක් හා සමානය. ඒ සිත ඔබව රැගෙන යන්නේ හුල් හා අකුසලයන් ඇති සංසාරික දුක් කරාමය.

214.

214.

‘‘තාහං චිත්තකලිං බ්‍රූමි, තං බ්‍රූමි චිත්තදුබ්භකං;

සත්ථා තෙ දුල්ලභො ලද්ධො, මානත්ථෙ මං නියොජයී’’ති.

මම ඒ සිතට 'දුෂ්ට සිත' යැයි කියමි, ද්‍රෝහී වූ සිත යැයි කියමි. ලැබීමට අපහසු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව ශාස්තෘන් වහන්සේ ලෙස ඔබට දැන් ලැබී ඇත. එබැවින් මා අකුසලයෙහි (අනර්ථයෙහි) යොමු නොකරන්න.

… අනූපමො ථෙරො….

... අනූපම තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ. ...

8. වජ්ජිතත්ථෙරගාථා

8. වජ්ජිත තෙරණුවෝ

215.

215.

‘‘සංසරං දීඝමද්ධානං, ගතීසු පරිවත්තිසං;

අපස්සං අරියසච්චානි, අන්ධභූතො පුථුජ්ජනො.

අන්ධ වූ පෘථග්ජනයෙකු ලෙස ආර්ය සත්‍යයන් අවබෝධ නොකළ මම, දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලෙහි විවිධ උපත් කරා සැරිසරමින් මේ සංසාර චක්‍රයෙහි ගමන් කළෙමි.

216.

216.

‘‘තස්ස මෙ අප්පමත්තස්ස, සංසාරා විනළීකතා;

සබ්බා ගතී සමුච්ඡින්නා, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

නොප්‍රමාදව කටයුතු කළ මා හට දැන් සංසාර ගමන නිමා වී ඇත. සියලු උපත් (ගති) සහමුලින්ම සිඳලන ලදී. දැන් නැවත උපතක් නැත.

… වජ්ජිතො ථෙරො….

... වජ්ජිත තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ. ...

9. සන්ධිතත්ථෙරගාථා

9. සන්ධිත තෙරණුවන්ගේ ගාථා

217.

217.

‘‘අස්සත්ථෙ හරිතොභාසෙ, සංවිරූළ්හම්හි පාදපෙ;

එකං බුද්ධගතං සඤ්ඤං, අලභිත්ථං පතිස්සතො.

සශ්‍රීක වූ නිල්වන් පත්‍රවලින් හෙබි, මනාව වැඩුණු ඇසතු බෝ රුකක් පාමුලදී, මම මනා සිහියෙන් යුක්තව බුදුරජාණන් වහන්සේ අරමුණු කොටගත් එක්තරා සංඥාවක් (සිහියක්) ලැබුවෙමි.

218.

218.

‘‘එකතිංසෙ ඉතො කප්පෙ, යං සඤ්ඤමලභිං තදා;

තස්සා සඤ්ඤාය වාහසා, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

මෙයින් කල්ප තිස් එකකට පෙර මම ඒ සංඥාව ලැබුවෙමි. එම සංඥාවෙහි බලයෙන් මම දැන් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම (රහත් බව) කරා පැමිණියෙමි.

… සන්ධිතො ථෙරො….

මෙසේ සන්ධිත තෙරණුවෝ ගාථා වදාළහ.

වග්ගො පඤ්චමො නිට්ඨිතො.

පස්වන වග නිමියි.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේයි:

කුමාරකස්සපො [Pg.262] ථෙරො, ධම්මපාලො ච බ්‍රහ්මාලි;

මොඝරාජා විසාඛො ච, චූළකො ච අනූපමො;

වජ්ජිතො සන්ධිතො ථෙරො, කිලෙසරජවාහනොති.

කුමාරකස්සප තෙරණුවෝද, ධම්මපාල සහ බ්‍රහ්මාලි තෙරණුවෝද, මොඝරාජ, විසාඛ, චූළක සහ අනුපම තෙරණුවෝද, වජ්ජිත තෙරණුවෝද, කෙලෙස් රජස් සෝදා හැරියා වූ සන්ධිත තෙරණුවෝද යන මොහු ඒ තෙරවරු වෙති.

දුකනිපාතො නිට්ඨිතො.

දුක නිපාතය නිමියි.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේයි:

ගාථාදුකනිපාතම්හි, නවුති චෙව අට්ඨ ච;

ථෙරා එකූනපඤ්ඤාසං, භාසිතා නයකොවිදාති.

දුක නිපාතයෙහි ගාථා අනූ අටක් (98) වෙති. දේශනා ක්‍රමවේදයෙහි දක්ෂ වූ තෙරවරු හතළිස් නවයක් (49) විසින් මේවා දේශනා කරන ලදී.

3. තිකනිපාතො

3. තික නිපාතය

1. අඞ්ගණිකභාරද්වාජත්ථෙරගාථා

1. අංගණිකභාරද්වාජ තෙරණුවන්ගේ ගාථා

219.

219.

‘‘අයොනි [Pg.263] සුද්ධිමන්වෙසං, අග්ගිං පරිචරිං වනෙ;

සුද්ධිමග්ගං අජානන්තො, අකාසිං අමරං තපං.

මම වැරදි මඟ යමින් විමුක්තිය සොයමින් වනයෙහි ගිනි දෙවියන් පිදුවෙමි. පිරිසිදු වීමේ සැබෑ මඟ නොදැන, අමරණීයත්වය පතා (පඤ්චතප වැනි) දැඩි තපස් රැක්කෙමි.

220.

220.

‘‘තං සුඛෙන සුඛං ලද්ධං, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

සැපදායක පිළිවෙතින්ම (සතුටින්ම) මම ඒ නිවන් සැපත ලැබුවෙමි. මේ ශ්‍රී සද්ධර්මයෙහි ඇති උතුම් ස්වභාවය බලන්න. මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලබා ගත්තෙමි, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කළෙමි.

221.

221.

‘‘බ්‍රහ්මබන්ධු පුරෙ ආසිං, ඉදානි ඛොම්හි බ්‍රාහ්මණො;

තෙවිජ්ජො න්හාතකො චම්හි, සොත්තියො චම්හි වෙදගූ’’ති.

මම පෙර උපතින් පමණක් බ්‍රාහ්මණයෙක් වීමි. එහෙත් දැන් මම (කෙලෙස් දුරු කළ) සැබෑ බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙමි. මම ත්‍රිවිද්‍යාලාභියෙක් ද, කෙලෙස් සෝදා හැරියෙක් ද, සැබෑ සුවපත් බව ලැබුවෙක් ද, සතර සත්‍යය අවබෝධ කළෙක් ද වෙමි.

… අඞ්ගණිකභාරද්වාජො ථෙරො….

මෙසේ අංගණිකභාරද්වාජ තෙරණුවෝ ගාථා වදාළහ.

2. පච්චයත්ථෙරගාථා

2. පච්චය තෙරණුවන්ගේ ගාථා

222.

222.

‘‘පඤ්චාහාහං පබ්බජිතො, සෙඛො අප්පත්තමානසො,විහාරං මෙ පවිට්ඨස්ස, චෙතසො පණිධී අහු.

පැවිදි වී පස් දිනක් ගත වූ මම, තවම රහත් බවට පත් නොවූ හික්මෙන්නෙකු (සේඛයෙකු) ව සිටියෙමි. මා විහාරයට ඇතුළු වන විට මාගේ සිත තුළ මෙබඳු අධිෂ්ඨානයක් ඇති විය.

223.

223.

‘‘නාසිස්සං න පිවිස්සාමි, විහාරතො න නික්ඛමෙ;

නපි පස්සං නිපාතෙස්සං, තණ්හාසල්ලෙ අනූහතෙ.

තෘෂ්ණා නැමැති හුල උදුරා නොදමන තාක්, මම ආහාර නොගන්නෙමි, කිසිවක් පානය නොකරන්නෙමි, විහාරයෙන් පිටතට නොයන්නෙමි, මාගේ ඇලය පවා බිම නොතබන්නෙමි (නිදා නොගන්නෙමි).

224.

224.

‘‘තස්ස මෙවං විහරතො, පස්ස වීරියපරක්කමං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

එසේ වෙසෙන මාගේ වීර්යයෙහි පරාක්‍රමය බලන්න. මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලබා ගත්තෙමි, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කළෙමි.

… පච්චයො ථෙරො….

මෙසේ පච්චය තෙරණුවෝ ගාථා වදාළහ.

3. බාකුලත්ථෙරගාථා

3. බාකුල තෙරණුවන්ගේ ගාථා

225.

225.

‘‘යො පුබ්බෙ කරණීයානි, පච්ඡා සො කාතුමිච්ඡති;

සුඛා සො ධංසතෙ ඨානා, පච්ඡා ච මනුතප්පති.

යම් පුද්ගලයෙක් පෙර කළ යුතු වැඩ කටයුතු (පසුව කරන්නෙමැයි) පමා වී සිට පසුව කිරීමට කැමති වෙයිද, ඔහු සැපයෙන් පිරිහී යයි, පසුව දැඩි ලෙස පසුතැවීමට පත් වෙයි.

226.

226.

‘‘යඤ්හි කයිරා තඤ්හි වදෙ, යං න කයිරා න තං වදෙ;

අකරොන්තං භාසමානං, පරිජානන්ති පණ්ඩිතා.

යමක් කරන්නේද එයම පවසන්න. නොකරන දෙය නොපවසන්න. නොකර පවසන්නා (හිස් වචන පවසන්නා) කවුදැයි නුවණැත්තෝ නිවැරදිව හඳුනා ගනිති.

227.

227.

‘‘සුසුඛං [Pg.264] වත නිබ්බානං, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතං;

අසොකං විරජං ඛෙමං, යත්ථ දුක්ඛං නිරුජ්ඣතී’’ති.

සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා වූ, සියලු දුක් නිරුද්ධ වන්නා වූ ඒ නිවන් සැපත ඒකාන්තයෙන්ම උතුම්ය. එය සෝක රහිතය, කෙලෙස් රහිතය, සියලු බියෙන් තොරය.

… බාකුලො ථෙරො….

මෙසේ බාකුල තෙරණුවෝ ගාථා වදාළහ.

4. ධනියත්ථෙරගාථා

4. ධනිය තෙරණුවන්ගේ ගාථා

228.

228.

‘‘සුඛං චෙ ජීවිතුං ඉච්ඡෙ, සාමඤ්ඤස්මිං අපෙක්ඛවා;

සඞ්ඝිකං නාතිමඤ්ඤෙය්‍ය, චීවරං පානභොජනං.

යමෙක් මහණකම කෙරෙහි ගෞරවයෙන් යුතුව සුවසේ වාසය කිරීමට කැමති නම්, ඔහු සඟසතු සිවුරු, පැන් සහ ආහාර පාන කිසිසේත් අවමන් නොකළ යුතුය.

229.

229.

‘‘සුඛං චෙ ජීවිතුං ඉච්ඡෙ, සාමඤ්ඤස්මිං අපෙක්ඛවා;

අහි මූසිකසොබ්භංව, සෙවෙථ සයනාසනං.

යමෙක් මහණකම කෙරෙහි ගෞරවයෙන් යුතුව සුවසේ වාසය කිරීමට කැමති නම්, මී බෙන ඇසුරු කරන සර්පයෙකු මෙන් (නිහඬව හා සරලව) සේනාසන ඇසුරු කළ යුතුය.

230.

230.

‘‘සුඛං චෙ ජීවිතුං ඉච්ඡෙ, සාමඤ්ඤස්මිං අපෙක්ඛවා;

ඉතරීතරෙන තුස්සෙය්‍ය, එකධම්මඤ්ච භාවයෙ’’ති.

යමෙක් මහණකම කෙරෙහි ගෞරවයෙන් යුතුව සුවසේ වාසය කිරීමට කැමති නම්, ඔහු තමාට ලැබෙන ඕනෑම දෙයකින් සතුටු විය යුතුය, එමෙන්ම (අප්‍රමාදය නැමැති) උතුම් ධර්මයම වැඩිය යුතුය.

… ධනියො ථෙරො….

මෙසේ ධනිය තෙරණුවෝ මෙම ගාථාවන් වදාළහ.

5. මාතඞ්ගපුත්තත්ථෙරගාථා

5. මාතංගපුත්ත තෙරණුවන්ගේ ගාථාවන්

231.

231.

‘‘අතිසීතං අතිඋණ්හං, අතිසායමිදං අහු;

ඉති විස්සට්ඨකම්මන්තෙ, ඛණා අච්චෙන්ති මාණවෙ.

"අතිශයින්ම සීතලයි, අතිශයින්ම උණුසුම්ය, දැන් ඉතා සවස් වී ඇත" යි මෙසේ පවසා කටයුතු අතහරින මිනිසුන් කෙරෙන් උතුම් අවස්ථා (සම්පත් ලැබෙන කාලය) ඉක්ම ගොස් යයි.

232.

232.

‘‘යො ච සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච, තිණා භිය්‍යො න මඤ්ඤති;

කරං පුරිසකිච්චානි, සො සුඛා න විහායති.

යමෙක් ශීතල සහ උණුසුම තණකොළයකට වඩා වැඩි කොට නොසලකා, පුරුෂයෙකු විසින් කළ යුතු කටයුතු (වීර්යය වඩා) කරයිද, හෙතෙම නිවන් සුවයෙන් පිරිහෙන්නේ නැත.

233.

233.

‘‘දබ්බං කුසං පොටකිලං, උසීරං මුඤ්ජපබ්බජං;

උරසා පනුදිස්සාමි, විවෙකමනුබ්‍රූහය’’න්ති.

මම විවේකය වර්ධනය කරනු පිණිස ඩබ්බ තණ, කුස තණ, පොටකිල තණ, උසීර තණ, මුඤ්ජ තණ සහ පබ්බජ තණ පපු පෙදෙසින් තල්ලු කරමින් වනය මැදින් ඉදිරියටම යන්නෙමි.

… මාතඞ්ගපුත්තො ථෙරො….

මෙසේ මාතංගපුත්ත තෙරණුවෝ මෙම ගාථාවන් වදාළහ.

6. ඛුජ්ජසොභිතත්ථෙරගාථා

6. ඛුජ්ජසෝභිත තෙරණුවන්ගේ ගාථාවන්

234.

234.

‘‘යෙ චිත්තකථී බහුස්සුතා, සමණා පාටලිපුත්තවාසිනො;

තෙසඤ්ඤතරොයමායුවා, ද්වාරෙ තිට්ඨති ඛුජ්ජසොභිතො.

විචිත්‍ර ධර්ම කථික වූ, බහුශ්‍රුත වූ යම් ශ්‍රමණයන් වහන්සේලා පාටලීපුත්‍ර නගරයේ වාසය කරද්ද, ඔවුන් අතර එක්තරා ආයුෂ්මත් වූ ඛුජ්ජසෝභිත තෙරණුවෝ දොරටුව අසල වැඩසිටිති.

235.

235.

‘‘යෙ [Pg.265] චිත්තකථී බහුස්සුතා, සමණා පාටලිපුත්තවාසිනො;

තෙසඤ්ඤතරොයමායුවා, ද්වාරෙ තිට්ඨති මාලුතෙරිතො.

විචිත්‍ර ධර්ම කථික වූ, බහුශ්‍රුත වූ යම් ශ්‍රමණයන් වහන්සේලා පාටලීපුත්‍ර නගරයේ වාසය කරද්ද, ඔවුන් අතර එක්තරා ආයුෂ්මත් වූ එම ඛුජ්ජසෝභිත තෙරණුවෝ සුළඟින් මෙහෙයවූවාක් මෙන් දොරටුව අසල වැඩසිටිති.

236.

236.

‘‘සුයුද්ධෙන සුයිට්ඨෙන, සඞ්ගාමවිජයෙන ච;

බ්‍රහ්මචරියානුචිණ්ණෙන, එවායං සුඛමෙධතී’’ති.

මනාව කෙලෙසුන් හා සටන් කිරීමෙන් ද, සත්පුරුෂයන් විසින් දෙන ලද උතුම් ධර්ම දානයන් ලැබීමෙන් ද, සියලු කෙලෙස් සටන් ජය ගැනීමෙන් ද, බ්‍රහ්මචරියාවෙහි මනාව හැසිරීමෙන් ද මේ ඛුජ්ජසෝභිත තෙරණුවෝ සැප විඳිති.

… ඛුජ්ජසොභිතො ථෙරො….

මෙසේ ඛුජ්ජසෝභිත තෙරණුවෝ මෙම ගාථාවන් වදාළහ.

7. වාරණත්ථෙරගාථා

7. වාරණ තෙරණුවන්ගේ ගාථාවන්

237.

237.

‘‘යොධ කොචි මනුස්සෙසු, පරපාණානි හිංසති;

අස්මා ලොකා පරම්හා ච, උභයා ධංසතෙ නරො.

මේ ලෝකයෙහි මිනිසුන් අතර යමෙක් අන්‍ය සත්වයන්ට හිංසා පීඩා කරයිද, ඒ පුද්ගලයා මෙලොව හා පරලොව යන දෙලොවම යහපතින් පිරිහෙයි.

238.

238.

‘‘යො ච මෙත්තෙන චිත්තෙන, සබ්බපාණානුකම්පති;

බහුඤ්හි සො පසවති, පුඤ්ඤං තාදිසකො නරො.

යමෙක් මෛත්‍රී සහගත සිතින් සියලු සත්වයන් කෙරෙහි අනුකම්පා කරයිද, එවැනි පුද්ගලයා බොහෝ පින් රැස් කරයි.

239.

239.

‘‘සුභාසිතස්ස සික්ඛෙථ, සමණූපාසනස්ස ච;

එකාසනස්ස ච රහො, චිත්තවූපසමස්ස චා’’ති.

මැනවින් දේශනා කරන ලද ශ්‍රී සද්ධර්මය උගත යුතුය, ශ්‍රමණයන් වහන්සේලා ඇසුරු කළ යුතුය, හුදෙකලා වාසයෙහි යෙදිය යුතුය, සිත සන්සුන් කර ගැනීම ද පුහුණු කළ යුතුය.

… වාරණො ථෙරො….

මෙසේ වාරණ තෙරණුවෝ මෙම ගාථාවන් වදාළහ.

8. වස්සිකත්ථෙරගාථා

8. වස්සික තෙරණුවන්ගේ ගාථාවන්

240.

240.

‘‘එකොපි සද්ධො මෙධාවී, අස්සද්ධානීධ ඤාතිනං;

ධම්මට්ඨො සීලසම්පන්නො, හොති අත්ථාය බන්ධුනං.

ශ්‍රද්ධාවන්ත වූ, ප්‍රඥාවන්ත වූ, ධර්මයෙහි පිහිටි, සිල්වත් වූ එක් පුද්ගලයෙකු වුව ද මේ ලෝකයෙහි ශ්‍රද්ධාවක් නැති තම නෑ හිතවතුන්ගේ යහපත පිණිසම පවතී.

241.

241.

‘‘නිග්ගය්හ අනුකම්පාය, චොදිතා ඤාතයො මයා;

ඤාතිබන්ධවපෙමෙන, කාරං කත්වාන භික්ඛුසු.

මම අනුකම්පාවෙන් යුතුව අවවාද කරමින් මගේ නෑදෑයන්ව උනන්දු කරවීමි. ඔවුහු ද නෑදෑකම හා හිතවත්කම කෙරෙහි ඇති ආදරය නිසා භික්ෂූන් වහන්සේලාට ගරු සත්කාර පැවැත්වූහ.

242.

242.

‘‘තෙ අබ්භතීතා කාලඞ්කතා, පත්තා තෙ තිදිවං සුඛං;

භාතරො මය්හං මාතා ච, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති.

මිය ගිය ඒ මගේ මෑණියන් සහ සහෝදරයන් මෙලොවින් සමුගෙන තව්තිසා දිව්‍ය ලෝකයේ සැපතට පත්වූහ. ඔවුහු එහි තමන් රිසි පරිදි දිව්‍ය සැප සම්පත් භුක්ති විඳිමින් සතුටු වෙති.

… වස්සිකො ථෙරො….

මෙසේ වස්සික තෙරණුවෝ මෙම ගාථාවන් වදාළහ.

9. යසොජත්ථෙරගාථා

9. යසෝජ තෙරණුවන්ගේ ගාථාවන්

243.

243.

‘‘කාලපබ්බඞ්ගසඞ්කාසො, කිසො ධමනිසන්ථතො;

මත්තඤ්ඤූ අන්නපානම්හි, අදීනමනසො නරො’’.

කළු පැහැති සිරුරක් ඇති, කෘශ වූ, නහර ඉලිප්පී පෙනෙන සිරුරක් ඇති, ආහාර පානයෙහි පමණ දන්නා වූ මේ භික්ෂුව මැලි නොවන සිතක් ඇත්තෙකි.

244.

244.

‘‘ඵුට්ඨො [Pg.266] ඩංසෙහි මකසෙහි, අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙ;

නාගො සඞ්ගාමසීසෙව, සතො තත්‍රාධිවාසයෙ.

යුද බිමෙහි පෙරමුණේ සිටින ඇතෙකු මෙන්, මහා වනාන්තරයෙහි වසන භික්ෂුව මැසි මදුරුවන්ගෙන් ලැබෙන පීඩා සිහි නුවණින් යුතුව එහිදී ඉවසා දරාගත යුතුය.

245.

245.

‘‘යථා බ්‍රහ්මා තථා එකො, යථා දෙවො තථා දුවෙ;

යථා ගාමො තථා තයො, කොලාහලං තතුත්තරි’’න්ති.

හුදෙකලාව වාසය කිරීම බ්‍රහ්මයෙකු මෙනි, දෙදෙනෙකු එක්ව වාසය කිරීම දෙවියන් මෙනි, තිදෙනෙකු වාසය කිරීම ගමක් මෙනි, ඊට වඩා වැඩි වූ විට එය ඝෝෂාකාරී සමූහයකි. එබැවින් හුදෙකලාවම වාසය කළ යුතුය.

… යසොජො ථෙරො….

මෙසේ යසෝජ තෙරණුවෝ මෙම ගාථාවන් වදාළහ.

10. සාටිමත්තියත්ථෙරගාථා

10. සාටිමත්තිය තෙරණුවන්ගේ ගාථාවන්

246.

246.

‘‘අහු තුය්හං පුරෙ සද්ධා, සා තෙ අජ්ජ න විජ්ජති;

යං තුය්හං තුය්හමෙවෙතං, නත්ථි දුච්චරිතං මම.

උපාසකය, මීට පෙර ඔබට මා කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාවක් තිබුණි, නමුත් අද එය ඔබ තුළ දක්නට නැත. ඔබ සතු සිව්පසය ඔබටම අයිති වේවා. මා කෙරෙහි කිසිදු දුශ්චරිතයක් නැත.

247.

247.

‘‘අනිච්චා හි චලා සද්දා, එවං දිට්ඨා හි සා මයා;

රජ්ජන්තිපි විරජ්ජන්ති, තත්ථ කිං ජිය්‍යතෙ මුනි.

ශ්‍රද්ධාව අනිත්‍යය, චපලය. එය එසේම බව මම දුටුවෙමි. මිනිසුන් ඇලෙති, නැවත කලකිරෙති. එහිදී මුනිවරයාට වන හානිය කුමක්ද?

248.

248.

‘‘පච්චති මුනිනො භත්තං, ථොකං ථොකං කුලෙ කුලෙ;

පිණ්ඩිකාය චරිස්සාමි, අත්ථි ජඞ්ඝබලං මමා’’ති.

මුනිවරයෙකු වෙනුවෙන් සෑම නිවසකම ස්වල්පය බැගින් දානය පිළියෙළ වෙයි. මම පිඬු පිණිස හැසිරෙන්නෙමි. ඒ සඳහා මට තවමත් පා ශක්තිය ඇත.

… සාටිමත්තියො ථෙරො….

මෙසේ සාටිමත්ථිය තෙරණුවෝ මෙම ගාථාවන් වදාළහ.

11. උපාලිත්ථෙරගාථා

11. උපාලි තෙරණුවන්ගේ ගාථා

249.

249.

‘‘සද්ධාය අභිනික්ඛම්ම, නවපබ්බජිතො නවො;

මිත්තෙ භජෙය්‍ය කල්‍යාණෙ, සුද්ධාජීවෙ අතන්දිතෙ.

ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව ගිහිගෙයින් නික්ම, අලුතින් පැවිදි වූ නවක භික්ෂුව පිරිසිදු දිවිපෙවෙතක් ඇති, අනලස් වූ, කල්‍යාණ මිතුරන්ම ඇසුරු කළ යුතුය.

250.

250.

‘‘සද්ධාය අභිනික්ඛම්ම, නවපබ්බජිතො නවො;

සඞ්ඝස්මිං විහරං භික්ඛු, සික්ඛෙථ විනයං බුධො.

ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව ගිහිගෙයින් නික්ම, අලුතින් පැවිදි වූ නුවණැති නවක භික්ෂුව සංඝයා කෙරෙහි වසමින් වත්පිළිවෙත් පුරමින් විනය ඉගෙන ගත යුතුය.

251.

251.

‘‘සද්ධාය අභිනික්ඛම්ම, නවපබ්බජිතො නවො;

කප්පාකප්පෙසු කුසලො, චරෙය්‍ය අපුරක්ඛතො’’ති.

ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව ගිහිගෙයින් නික්ම, අලුතින් පැවිදි වූ නවක භික්ෂුව කැප අකැප දෑ පිළිබඳ දක්ෂ විය යුතු අතර, පිරිකර කෙරෙහි තෘෂ්ණාවෙන් තොරව හැසිරිය යුතුය.

… උපාලිත්ථෙරො….

මෙසේ උපාලි තෙරණුවෝ මෙම ගාථාවන් වදාළහ.

12. උත්තරපාලත්ථෙරගාථා

12. උත්තරපාල තෙරණුවන්ගේ ගාථා

252.

252.

‘‘පණ්ඩිතං වත මං සන්තං, අලමත්ථවිචින්තකං;

පඤ්ච කාමගුණා ලොකෙ, සම්මොහා පාතයිංසු මං.

අර්ථය සිතීමට සමත් පණ්ඩිතයෙකු වූ මා පවා, ලෝකයෙහි පංච කාම ගුණයෝ මුලාවට පත්කර සංසාරයෙහි ඇද දැමූහ. ලෝකයෙන් එතෙර වීමට කැමති වූ මා මෝහය මගින් ඇද දමන ලදී.

253.

253.

‘‘පක්ඛන්දො මාරවිසයෙ, දළ්හසල්ලසමප්පිතො;

අසක්ඛිං මච්චුරාජස්ස, අහං පාසා පමුච්චිතුං.

මාරයාගේ විෂය පථයට පිවිසි, දැඩි කෙලෙස් හී පහරින් පීඩිතව සිටි මම, මාරයාගේ මලපතින් මිදීමට සමත් වීමි.

254.

254.

‘‘සබ්බෙ [Pg.267] කාමා පහීනා මෙ, භවා සබ්බෙ පදාලිතා ;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

මාගේ සියලු කාමයෝ ප්‍රහීණ කරන ලදහ. සියලු භවයන් පලවා හරින ලදහ. ජාති සංසාරය කෙළවර විය. දැන් නැවත උපතක් නැත.

… උත්තරපාලො ථෙරො….

මෙසේ උත්තරපාල තෙරණුවෝ මෙම ගාථාවන් වදාළහ.

13. අභිභූතත්ථෙරගාථා

13. අභිභූත තෙරණුවන්ගේ ගාථා

255.

255.

‘‘සුණාථ ඤාතයො සබ්බෙ, යාවන්තෙත්ථ සමාගතා;

ධම්මං වො දෙසයිස්සාමි, දුක්ඛා ජාති පුනප්පුනං.

මෙහි රැස්ව සිටින සියලුම නෑයිනි, අසන්න. මම ඔබට සසර දුකින් මිදීමේ ධර්මය දේශනා කරමි. නැවත නැවත උපත ලැබීම සැබවින්ම දුකකි.

256.

256.

‘‘ආරම්භථ නික්කමථ, යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ;

ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො.

බුදු සසුනෙහි වීර්යය ආරම්භ කරන්න, කෙලෙස්වලින් නික්මෙන්න, ශීල සමාධි ප්‍රඥාවන්හි යෙදෙන්න. මහා ඇතු බට ගෙයක් පොඩි කරන්නාක් මෙන්, මාර සේනාව පලවා හරින්න.

257.

257.

‘‘යො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ, අප්පමත්තො විහස්සති ;

පහාය ජාතිසංසාරං, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සතී’’ති.

යමෙක් මේ ධර්ම විනයෙහි අප්‍රමාදීව වාසය කරයිද, හෙතෙම ජාති සංසාරය ප්‍රහීණ කොට දුක කෙළවර කරන්නේය.

… අභිභූතො ථෙරො….

මෙසේ අභිභූත තෙරණුවෝ මෙම ගාථාවන් වදාළහ.

14. ගොතමත්ථෙරගාථා

14. ගෝතම තෙරණුවන්ගේ ගාථා

258.

258.

‘‘සංසරං හි නිරයං අගච්ඡිස්සං, පෙතලොකමගමං පුනප්පුනං;

දුක්ඛමම්හිපි තිරච්ඡානයොනියං, නෙකධා හි වුසිතං චිරං මයා.

මම සසරෙහි සැරිසරමින් නිරයටද ගියෙමි, නැවත නැවත ප්‍රේත ලෝකයෙහිද උපන්නෙමි. විවිධ දුක් පීඩා ඇති තිරිසන් යෝනියෙහිද විවිධ උපත් ලබමින් බොහෝ කලක් වාසය කළෙමි.

259.

259.

‘‘මානුසොපි ච භවොභිරාධිතො, සග්ගකායමගමං සකිං සකිං;

රූපධාතුසු අරූපධාතුසු, නෙවසඤ්ඤිසු අසඤ්ඤිසුට්ඨිතං.

මනුෂ්‍ය භවයද ලැබුවෙමි, කලින් කලට දිව්‍ය ලෝකයන්හිද උපන්නෙමි. රූප භවයන්හිද, අරූප භවයන්හිද, නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන හා අසඤ්ඤතලයන්හිද මම වාසය කළෙමි.

260.

260.

‘‘සම්භවා සුවිදිතා අසාරකා, සඞ්ඛතා පචලිතා සදෙරිතා;

තං විදිත්වා මහමත්තසම්භවං, සන්තිමෙව සතිමා සමජ්ඣග’’න්ති.

සියලු භවයන් නිසරු බවත්, හේතූන්ගෙන් සැකසී ඇති බැවින් අනිත්‍ය බවත්, නිරතුරුව වැනසෙන සුලු බවත් මැනවින් දැනගත්තෙමි. ඒ ස්වභාවය අවබෝධ කරගෙන, සිහි ඇතිව මම ශාන්ත වූ නිවනට පැමිණියෙමි.

… ගොතමො ථෙරො….

මෙසේ ගෝතම තෙරණුවෝ නෑයින්ට ධර්මය දේශනා කරමින් රහත් ඵලය ප්‍රකාශ කළහ.

15. හාරිතත්ථෙරගාථා

15. හාරිත තෙරණුවන්ගේ ගාථා

261.

261.

‘‘යො පුබ්බෙ කරණීයානි, පච්ඡා සො කාතුමිච්ඡති;

සුඛා සො ධංසතෙ ඨානා, පච්ඡා ච මනුතප්පති.

යම් පුද්ගලයෙක් පෙර කළ යුතු කටයුතු පසුව කිරීමට කැමති වෙයිද, හෙතෙම සැපයෙන් පිරිහෙන අතර පසුව පසුතැවීමට පත්වෙයි.

262.

262.

‘‘යඤ්හි [Pg.268] කයිරා තඤ්හි වදෙ, යං න කයිරා න තං වදෙ;

අකරොන්තං භාසමානං, පරිජානන්ති පණ්ඩිතා.

යමක් කරන්නේ නම් එයම පැවසිය යුතුය. නොකරන දෙය නොපැවසිය යුතුය. නොකර පවසන්නා පණ්ඩිතයෝ හඳුනා ගනිති.

263.

263.

‘‘සුසුඛං වත නිබ්බානං, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතං;

අසොකං විරජං ඛෙමං, යත්ථ දුක්ඛං නිරුජ්ඣතී’’ති.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ නිවන සැබවින්ම ඉතා සැපවත්ය. එය ශෝක රහිතය, කෙලෙස් රහිතය, බිය රහිතය, එහි සියලු දුක් නිරුද්ධ වෙයි.

… හාරිතො ථෙරො….

මෙසේ හාරිත තෙරණුවෝ මෙම ගාථාවන් වදාළහ.

16. විමලත්ථෙරගාථා

16. විමල තෙරණුවන්ගේ ගාථා

264.

264.

‘‘පාපමිත්තෙ විවජ්ජෙත්වා, භජෙය්‍යුත්තමපුග්ගලං;

ඔවාදෙ චස්ස තිට්ඨෙය්‍ය, පත්ථෙන්තො අචලං සුඛං.

නොසැලෙන නිවන් සැප පතන තැනැත්තා පාප මිතුරන් දුරු කොට, උතුම් වූ පණ්ඩිතයන් ඇසුරු කළ යුතුය. ඔවුන්ගේ අවවාදයෙහි පිහිටිය යුතුය.

265.

265.

‘‘පරිත්තං දාරුමාරුය්හ, යථා සීදෙ මහණ්ණවෙ;

එවං කුසීතමාගම්ම, සාධුජීවීපි සීදති;

තස්මා තං පරිවජ්ජෙය්‍ය, කුසීතං හීනවීරියං.

කුඩා ලී කැබැල්ලක නැගී මහා සාගරය තරණය කිරීමට තැත් කරන්නා එහි ගිලෙන්නාක් මෙන්, අලස පුද්ගලයා නිසා යහපත් දිවි පෙවෙතක් ඇත්තාද සසරෙහි ගිලෙයි. එබැවින් අලස වූ, හීන වීර්යය ඇති පුද්ගලයා දුරු කළ යුතුය.

266.

266.

‘‘පවිවිත්තෙහි අරියෙහි, පහිතත්තෙහි ඣායිභි;

නිච්චං ආරද්ධවීරියෙහි, පණ්ඩිතෙහි සහාවසෙ’’ති.

විවේකී වූ, නිවනට යොමු වූ සිත් ඇති, ධ්‍යාන වඩන, නිරතුරුව වීර්යය වඩන උතුම් පණ්ඩිතයන් හා සමගම වාසය කළ යුතුය.

… විමලො ථෙරො….

විමල තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

තිකනිපාතො නිට්ඨිතො.

තික නිපාතය නිම විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය (පටුන) මෙසේය:

අඞ්ගණිකො භාරද්වාජො, පච්චයො බාකුලො ඉසි;

ධනියො මාතඞ්ගපුත්තො, සොභිතො වාරණො ඉසි.

අංගණික භාරද්වාජ තෙරණුවෝ ද, පච්චය තෙරණුවෝ ද, බාකුල සෘෂිවරයාණෝ ද, ධනිය තෙරණුවෝ ද, මාතංගපුත්ත තෙරණුවෝ ද, සෝභිත තෙරණුවෝ ද, වාරණ සෘෂිවරයාණෝ ද වෙති.

වස්සිකො ච යසොජො ච, සාටිමත්තියුපාලි ච;

උත්තරපාලො අභිභූතො, ගොතමො හාරිතොපි ච.

වස්සික තෙරණුවෝ ද, යසෝජ තෙරණුවෝ ද, සාටිමත්තිය සහ උපාලි තෙරණුවෝ ද, උත්තරපාල තෙරණුවෝ ද, අභිභූත තෙරණුවෝ ද, ගෝතම සහ හාරිත තෙරණුවෝ ද වෙති.

ථෙරො තිකනිපාතම්හි, නිබ්බානෙ විමලො කතො;

අට්ඨතාලීස ගාථායො, ථෙරා සොළස කිත්තිතාති.

තික නිපාතයෙහි නිවනට පැමිණි විමල තෙරුන් ද ඇතුළුව තෙරණුවෝ දහසය දෙනෙක් වදාළාහ. එහි ගාථාවෝ සතළිස් අටක් (48) ලෙස දක්වා ඇත.

4. චතුකනිපාතො

4. 4. චතුක්ක නිපාතය

1. නාගසමාලත්ථෙරගාථා

1. 1. නාගසමාල තෙරණුවන්ගේ ගාථා

267.

267.

‘‘අලඞ්කතා [Pg.269] සුවසනා, මාලිනී චන්දනුස්සදා;

මජ්ඣෙ මහාපථෙ නාරී, තුරියෙ නච්චති නට්ටකී.

"ආභරණවලින් සැරසුණු, මනා වස්ත්‍ර හැඳි, මල්මාලා පැළඳි, සඳුන් සුවඳ ගල්වන ලද එක් නළඟනක් මහා මාර්ගය මධ්‍යයෙහි තූර්ය වාදනයට අනුව නටන්නීය."

268.

268.

‘‘පිණ්ඩිකාය පවිට්ඨොහං, ගච්ඡන්තො නං උදික්ඛිසං;

අලඞ්කතං සුවසනං, මච්චුපාසංව ඔඩ්ඩිතං.

"පිණ්ඩපාතය සඳහා නුවරට පිවිසි මම මඟ වඩින අතරතුර, මනා කොට සැරසී මනහර වස්ත්‍ර හැඳ සිටි ඇයව, මාරයා විසින් අටවන ලද මලපුඩුවක් මෙන් දුටුවෙමි."

269.

269.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

"එකල්හි මට (ශරීරය කෙරෙහි) නුවණින් මෙනෙහි කිරීම (යෝනිසෝ මනසිකාරය) ඇති විය. එහි ආදීනවයෝ පහළ වූහ. සංසාරය කෙරෙහි කලකිරීම (නිබ්බිදාව) මා තුළ මනාව පිහිටියේය."

270.

270.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

"ඉන්පසු මාගේ සිත කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණේය. ශ්‍රී සද්ධර්මයේ ඇති උත්කෘෂ්ට බව බලන්න! මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් අනුපිළිවෙලින් ලබා ගත්තෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී."

… නාගසමාලො ථෙරො….

මෙසේ නාගසමාල තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

2. භගුත්ථෙරගාථා

2. 2. භගු තෙරණුවන්ගේ ගාථා

271.

271.

‘‘අහං මිද්ධෙන පකතො, විහාරා උපනික්ඛමිං;

චඞ්කමං අභිරුහන්තො, තත්ථෙව පපතිං ඡමා.

"මම නිදිමතෙන් පීඩිතව විහාරයෙන් පිටතට පැමිණියෙමි. සක්මන් මළුවට පිවිසෙන අතරතුර, මම එතැනම බිම ඇද වැටුණෙමි."

272.

272.

‘‘ගත්තානි පරිමජ්ජිත්වා, පුනපාරුය්හ චඞ්කමං;

චඞ්කමෙ චඞ්කමිං සොහං, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො.

"මම ශරීරය පිරිමදින්නෙමි (පස් පිසදමමින්), නැවතත් සක්මනට නැගී, සිත මනාව එකඟ කරගෙන (සමාහිතව) සක්මන් කළෙමි."

273.

273.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

"එකල්හි මට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම ඇති විය. ශරීරයේ ආදීනවයෝ පහළ වූහ. සංසාරය කෙරෙහි කලකිරීම මා තුළ මනාව පිහිටියේය."

274.

274.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

"එවිට මාගේ සිත කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණේය. ශ්‍රී සද්ධර්මයේ ඇති උත්කෘෂ්ට බව බලන්න! මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලබා ගත්තෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කරන ලදී."

… භගුත්ථෙරො….

මෙසේ භගු තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

3. සභියත්ථෙරගාථා

3. 3. සභිය තෙරණුවන්ගේ ගාථා

275.

275.

‘‘පරෙ ච න විජානන්ති, මයමෙත්ථ යමාමසෙ;

යෙ ච තත්ථ විජානන්ති, තතො සම්මන්ති මෙධගා.

"(නුවණැති අයගෙන් බාහිරවූ) අන්‍යයෝ 'අපි මෙහිදී විනාශ වන්නෙමු (මරණය කරා යන්නෙමු)' යන්න නොදනිති. එහිදී යම් පණ්ඩිතයෝ එය දැනගනිත් ද, ඒ හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ කලහයෝ සංසිඳෙති."

276.

276.

‘‘යදා ච අවිජානන්තා, ඉරියන්ත්‍යමරා විය;

විජානන්ති ච යෙ ධම්මං, ආතුරෙසු අනාතුරා.

"යම් කලක (කලහ සංසිඳුවන මඟ) නොදන්නා වූ බාලයෝ, තමන් කිසිදා ජරා මරණයට පත් නොවන අමරණීයයන් මෙන් අහංකාරයෙන් හැසිරෙත් ද (එවිට කලහ නොසංසිඳේ). යම් පණ්ඩිතයෝ ධර්මය හඳුනත් ද, ඔවුහු කෙලෙස් රෝගයෙන් පෙළෙන සත්වයන් අතර රෝගී නොවී (කෙලෙස් රහිතව) වෙසෙති."

277.

277.

‘‘යං [Pg.270] කිඤ්චි සිථිලං කම්මං, සංකිලිට්ඨඤ්ච යං වතං;

සඞ්කස්සරං බ්‍රහ්මචරියං, න තං හොති මහප්ඵලං.

"යම් ලිහිල්ව කළ (අලස) කුසල කර්මයක් වේ ද, යම් කිලිටු වූ වතක් (ප්‍රතිපදාවක්) වේ ද, යම් සැක සහිත වූ මහණදම් පිරීමක් වේ ද, එය මහත් ඵල ගෙන නොදෙයි."

278.

278.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

ආරකා හොති සද්ධම්මා, නභං පුථවියා යථා’’ති.

"යමෙකු තුළ සබ්‍රහ්මචාරීන් (සෙසු භික්ෂූන්) කෙරෙහි ගෞරවයක් දක්නට නොලැබේ ද, අහස පොළොවෙන් දුරස් වන්නා සේ ඔහු සද්ධර්මයෙන් බොහෝ සේ දුරස් වෙයි."

… සභියො ථෙරො….

මෙසේ සභිය තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

4. නන්දකත්ථෙරගාථා

4. 4. නන්දක තෙරණුවන්ගේ ගාථා

279.

279.

‘‘ධිරත්ථු පූරෙ දුග්ගන්ධෙ, මාරපක්ඛෙ අවස්සුතෙ;

නවසොතානි තෙ කායෙ, යානි සන්දන්ති සබ්බදා.

"(අශුචියෙන්) පිරුණු, දුර්ගන්ධය හමන, මාරයාගේ පැත්ත ගත් (කෙලෙස් වැස්සෙන්) තෙත් වූ මෙම කයට නින්දා වේවා! සැමදා කුණු සිරුරෙන් වැගිරෙන ද්වාර නවයක් ඔබේ ශරීරයෙහි ඇත්තේය."

280.

280.

‘‘මා පුරාණං අමඤ්ඤිත්ථො, මාසාදෙසි තථාගතෙ;

සග්ගෙපි තෙ න රජ්ජන්ති, කිමඞ්ගං පන මානුසෙ.

"පැරණි (කාම) සබඳතා ගැන නොසිතන්න. තථාගතයන් වහන්සේගේ ආර්ය ශ්‍රාවකයන්ට අවමන් නොකරන්න. උන්වහන්සේලා දෙව්ලොව සැපයෙහි පවා ඇලුම් නොකරති, එවිට මිනිස් ලොව කාමසම්පත් ගැන කවර කථා ද?"

281.

281.

‘‘යෙ ච ඛො බාලා දුම්මෙධා, දුම්මන්තී මොහපාරුතා;

තාදිසා තත්ථ රජ්ජන්ති, මාරඛිත්තම්හි බන්ධනෙ.

"මෝඩ වූ, නුවණ නැති, වැරදි ලෙස කල්පනා කරන්නා වූ, මෝහයෙන් වැසුණු සිත් ඇති යම් බාලයෝ වෙත් ද, ඔවුහු මාරයා විසින් අටවන ලද ස්ත්‍රිය නමැති ඒ බැඳීමෙහි ඇලී සිටිති."

282.

282.

‘‘යෙසං රාගො ච දොසො ච, අවිජ්ජා ච විරාජිතා;

තාදී තත්ථ න රජ්ජන්ති, ඡින්නසුත්තා අබන්ධනා’’ති.

"යම් රහතන් වහන්සේලා තුළ රාගය ද, ද්වේෂය ද, අවිද්‍යාව ද බැහැර කරන ලද්දේ ද, (තෘෂ්ණාව නමැති) නූල සිඳලූ, බැඳීම් රහිත එවන් උතුමෝ මාරයාගේ ඒ බැඳීම්වල ඇලුම් නොකරති."

… නන්දකො ථෙරො….

... නන්දක තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ. ...

5. ජම්බුකත්ථෙරගාථා

5. 5. ජම්බුක තෙරගාථා

283.

283.

‘‘පඤ්චපඤ්ඤාසවස්සානි, රජොජල්ලමධාරයිං;

භුඤ්ජන්තො මාසිකං භත්තං, කෙසමස්සුං අලොචයිං.

"මම පනස් පස් වසරක් මුළුල්ලේ (ස්නානය නොකිරීමෙන්) ශරීරයේ තැවරුණු දූවිලි හා කුණු දැරුවෙමි. මසකට වරක් (දිව අග තබා) ආහාර අනුභව කරමින්, හිසකෙස් හා රැවුල (අතින්) උදුරා දැමුවෙමි.

284.

284.

‘‘එකපාදෙන අට්ඨාසිං, ආසනං පරිවජ්ජයිං;

සුක්ඛගූථානි ච ඛාදිං, උද්දෙසඤ්ච න සාදියිං.

එක් පයකින් සිටගත්තෙමි. වාඩි වීම සපුරා අත්හැරියෙමි. වියළි අසූචි අනුභව කළෙමි. දායකයන් විසින් පිරිනමන ලද ආරාධිත දානය පිළිනොගත්තෙමි.

285.

285.

‘‘එතාදිසං කරිත්වාන, බහුං දුග්ගතිගාමිනං;

වුය්හමානො මහොඝෙන, බුද්ධං සරණමාගමං.

දුගතියට මඟ පෙන්වන මෙවැනි බොහෝ අකුසල් කරමින් (කෙලෙස් නමැති) මහා ඕඝයට හසුව ගසාගෙන යද්දී, දැන් (පිනක මහිමයෙන්) බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ ගියෙමි.

286.

286.

‘‘සරණගමනං පස්ස, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

මා සරණ යාම දෙස බලන්න. ශ්‍රී සද්ධර්මයේ ඇති උතුම් බව බලන්න. පිළිවෙළින් ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කරගන්නා ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කරන ලදී."

… ජම්බුකො ථෙරො….

... ජම්බුක තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ. ...

6. සෙනකත්ථෙරගාථා

6. 6. සේනක තෙරගාථා

287.

287.

‘‘ස්වාගතං [Pg.271] වත මෙ ආසි, ගයායං ගයඵග්ගුයා;

යං අද්දසාසිං සම්බුද්ධං, දෙසෙන්තං ධම්මමුත්තමං.

"ගයා නදිය අසලදී උත්තම ධර්මය දේශනා කරන්නා වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දකින ලද බැවින්, මගේ පැමිණීම සැබවින්ම යහපත් පැමිණීමක් විය.

288.

288.

‘‘මහප්පභං ගණාචරියං, අග්ගපත්තං විනායකං;

සදෙවකස්ස ලොකස්ස, ජිනං අතුලදස්සනං.

මහා ප්‍රභා ඇති, ශ්‍රාවක සමූහයාගේ ශාස්තෘ වූ, අත්‍යන්ත නිවනට පැමිණි, දමනය කරන්නා වූ, දෙවි මිනිසුන් සහිත ලෝකයා ජයගත්, අසමසම ඥාන දර්ශනයක් ඇති;

289.

289.

‘‘මහානාගං මහාවීරං, මහාජුතිමනාසවං;

සබ්බාසවපරික්ඛීණං, සත්ථාරමකුතොභයං.

මහා නාගයකු වැනි වූ, මහා වීර වූ, මහා තේජස් ඇති, ආශ්‍රව රහිත වූ, සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, ශාස්තෘ වූ, කිසිදු දෙසකින් බියක් නොමැති බුදුරජාණන් වහන්සේව (මම දුටුවෙමි).

290.

290.

‘‘චිරසංකිලිට්ඨං වත මං, දිට්ඨිසන්දානබන්ධිතං ;

විමොචයි සො භගවා, සබ්බගන්ථෙහි සෙනක’’න්ති.

දිගු කලක් තිස්සේ දෘෂ්ටි නමැති රැහැනින් බැඳී කෙලෙස්වලින් කිලිටි වී සිටි සේනක නම් වූ මා, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සියලු කෙලෙස් ගැටවලින් මුදා ගත්හ."

… සෙනකො ථෙරො….

... සේනක තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ. ...

7. සම්භූතත්ථෙරගාථා

7. 7. සම්භූත තෙරගාථා

291.

291.

‘‘යො දන්ධකාලෙ තරති, තරණීයෙ ච දන්ධයෙ;

අයොනි සංවිධානෙන, බාලො දුක්ඛං නිගච්ඡති.

"යමෙක් සෙමෙන් කළ යුතු කාලයේදී ඉක්මන් වෙයිද, ඉක්මන් කළ යුතු කාලයේදී පමා වෙයිද, අඥාන වූ ඒ තැනැත්තා නුනුවණින් කරන කටයුතු නිසා දුකට පත් වෙයි.

292.

292.

‘‘තස්සත්ථා පරිහායන්ති, කාළපක්ඛෙව චන්දිමා;

ආයසක්‍යඤ්ච පප්පොති, මිත්තෙහි ච විරුජ්ඣති.

කළුවර පක්ෂයේ සඳ මෙන් ඔහුගේ අභිවෘද්ධිය පිරිහෙයි. ඔහු අපකීර්තියට පත් වෙයි, මිතුරන් සමඟද විරුද්ධ වෙයි.

293.

293.

‘‘යො දන්ධකාලෙ දන්ධෙති, තරණීයෙ ච තාරයෙ;

යොනිසො සංවිධානෙන, සුඛං පප්පොති පණ්ඩිතො.

යමෙක් සෙමෙන් කළ යුතු කාලයේදී සෙමෙන් කරයිද, ඉක්මන් කළ යුතු කාලයේදී ඉක්මන් කරයිද, නුවණැති ඒ තැනැත්තා නුවණින් කරන කටයුතු නිසා සැපයට පත් වෙයි.

294.

294.

‘‘තස්සත්ථා පරිපූරෙන්ති, සුක්කපක්ඛෙව චන්දිමා;

යසො කිත්තිඤ්ච පප්පොති, මිත්තෙහි න විරුජ්ඣතී’’ති.

පුර පක්ෂයේ සඳ මෙන් ඔහුගේ අර්ථ සිද්ධීන් වර්ධනය වෙයි. ඔහු යසසට හා කීර්තියට පත් වෙයි, මිතුරන් සමඟද විරුද්ධ නොවෙයි."

… සම්භූතො ථෙරො….

... සම්භූත තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ. ...

8. රාහුලත්ථෙරගාථා

8. 8. රාහුල තෙරගාථා

295.

295.

‘‘උභයෙනෙව සම්පන්නො, රාහුලභද්දොති මං විදූ;

යඤ්චම්හි පුත්තො බුද්ධස්ස, යඤ්ච ධම්මෙසු චක්ඛුමා.

"(කුලය හා ගුණය යන) දෙකින්ම සම්පූර්ණ වූ බැවින් මා 'රාහුල භද්‍ර' යැයි හඳුනති. මම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ (ධර්මජ) පුත්‍රයෙක් වෙමි, ධර්මයන් කෙරෙහි (මග ඵල) ඇස ඇත්තෙක් වෙමි.

296.

296.

‘‘යඤ්ච මෙ ආසවා ඛීණා, යඤ්ච නත්ථි පුනබ්භවො;

අරහා දක්ඛිණෙය්‍යොම්හි, තෙවිජ්ජො අමතද්දසො.

මගේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වී ඇත, නැවත ඉපදීමක් නැත. මම දක්ෂිණාර්හ වූ අරහත් උතුමෙක් වෙමි, ත්‍රිවිද්‍යා ලාභියෙක් වෙමි, අමෘත නිවන දුටුවෙක් වෙමි.

297.

297.

‘‘කාමන්ධා [Pg.272] ජාලපච්ඡන්නා, තණ්හාඡාදනඡාදිතා;

පමත්තබන්ධුනා බද්ධා, මච්ඡාව කුමිනාමුඛෙ.

මේ සත්ව සමූහයා කාමයන්ගෙන් අන්ධ වී ඇත, තණ්හාව නමැති දැලින් වැසී ඇත. තණ්හාව නමැති පියස්සෙන් වැසී, ප්‍රමාද වූවන්ට බන්දු වූ මාරයා විසින් මලපුඩුවක හසු වූ මසුන් මෙන් බැඳ දමනු ලැබ ඇත.

298.

298.

‘‘තං කාමං අහමුජ්ඣිත්වා, ඡෙත්වා මාරස්ස බන්ධනං;

සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො’’ති.

මම ඒ කාමයන් අත්හැර, මාරයාගේ බැඳුම් සිඳ දමා, මුල් සහිතව තණ්හාව උදුරා දමා, කෙලෙස් ගිනි නිවී සැනසුණු උතුමෙක් වෙමි."

… රාහුලො ථෙරො….

... රාහුල තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ. ...

9. චන්දනත්ථෙරගාථා

9. 9. චන්දන තෙරගාථා

299.

299.

‘‘ජාතරූපෙන සඤ්ඡන්නා, දාසීගණපුරක්ඛතා;

අඞ්කෙන පුත්තමාදාය, භරියා මං උපාගමි.

"රන් ආභරණයෙන් සැරසුණු, දැසි පිරිවර පිරිවරා ගත් මාගේ බිරිඳ, පුතණුවන් වඩාගෙන මා වෙත පැමිණියාය.

300.

300.

‘‘තඤ්ච දිස්වාන ආයන්තිං, සකපුත්තස්ස මාතරං;

අලඞ්කතං සුවසනං, මච්චුපාසංව ඔඩ්ඩිතං.

මනාව සැරසී උතුම් වස්ත්‍ර ඇඳගෙන එන මගේ පුත්‍රයාගේ මව දැක, ඇය මාරයා විසින් අටවන ලද මලපුඩුවක් මෙන් මට පෙනිණි.

301.

301.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

එවිට මා තුළ යෝනිසෝ මනසිකාරය උපන්නේය. (සංසාරයේ) ආදීනවය වැටහුණේය. කලකිරීම (නිබ්බිදාව) මා තුළ මැනවින් පිහිටියේය.

302.

302.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

ඉන්පසු මගේ සිත (කෙලෙස්වලින්) මිදුණේය. ශ්‍රී සද්ධර්මයේ ඇති උතුම් බව බලන්න. ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කරගන්නා ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කරන ලදී."

… චන්දනො ථෙරො….

...සන්දන තෙරණුවෝ මේ ගාථා හතර වදාළහ...

10. ධම්මිකත්ථෙරගාථා

10. ධම්මික තෙරණුවන්ගේ ගාථා

303.

303.

‘‘ධම්මො හවෙ රක්ඛති ධම්මචාරිං, ධම්මො සුචිණ්ණො සුඛමාවහති;

එසානිසංසො ධම්මෙ සුචිණ්ණෙ, න දුග්ගතිං ගච්ඡති ධම්මචාරී.

සැබැවින්ම ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නා ධර්මය විසින්ම රකිනු ලබයි. මැනවින් පුරුදු කරන ලද ධර්මය සැපය උදා කරයි. ධර්මය මැනවින් පුරුදු කිරීමේ ආනිසංසය මෙයයි; එනම් ධර්මචාරියා කිසි කලෙකත් දුගතියට නොයෑමයි.

304.

304.

‘‘නහි ධම්මො අධම්මො ච, උභො සමවිපාකිනො;

අධම්මො නිරයං නෙති, ධම්මො පාපෙති සුග්ගතිං.

ධර්මය සහ අධර්මය යන දෙකෙහි විපාක කිසිසේත් සමාන නොවේ. අධර්මය නිරයට පමුණුවයි; ධර්මය සුගතියට පමුණුවයි.

305.

305.

‘‘තස්මා හි ධම්මෙසු කරෙය්‍ය ඡන්දං, ඉති මොදමානො සුගතෙන තාදිනා;

ධම්මෙ ඨිතා සුගතවරස්ස සාවකා, නීයන්ති ධීරා සරණවරග්ගගාමිනො.

එබැවින්, තාදී ගුණයෙන් යුත් ඒ සුගතයන් වහන්සේ වදාළ ධර්මයෙහි සතුටු වෙමින්, කුසල් දහම්හි කැමැත්ත ඇති කරගත යුතුය. උතුම් වූ සරණ කරා ගිය, ධර්මයෙහි පිහිටි ඒ ධීර ප්‍රඥාවන්ත බුද්ධ ශ්‍රාවකයෝ සියලු සංසාර දුකෙන් එතෙර වෙති.

306.

306.

‘‘විප්ඵොටිතො [Pg.273] ගණ්ඩමූලො, තණ්හාජාලො සමූහතො;

සො ඛීණසංසාරො න චත්ථි කිඤ්චනං,චන්දො යථා දොසිනා පුණ්ණමාසිය’’න්ති.

අවිද්‍යාව නමැති ගෙඩියේ මුල සිඳ දමන ලදී. තෘෂ්ණා දැල සහමුලින්ම උදුරා දමන ලදී. හෙතෙම ක්ෂීණ වූ සංසාරය ඇත්තෙකි; ඔහු තුළ කිසිදු කෙලෙස් කිලිටක් නැත. පුර පසළොස්වක පෝය දින නිමල සඳ මඬල මෙන් ඔහු බබළයි.

… ධම්මිකො ථෙරො….

...ධම්මික තෙරණුවෝ මේ ගාථා හතර වදාළහ...

11. සප්පකත්ථෙරගාථා

11. සප්පක තෙරණුවන්ගේ ගාථා

307.

307.

‘‘යදා බලාකා සුචිපණ්ඩරච්ඡදා, කාළස්ස මෙඝස්ස භයෙන තජ්ජිතා;

පලෙහිති ආලයමාලයෙසිනී, තදා නදී අජකරණී රමෙති මං.

සුදු පැහැති පියාපත් ඇති කොක්කු, කළු වලාකුළු දැක බියෙන් තැතිගෙන, තම නිවහන සොයා පියඹා යන කල්හි, අජකරණී නදිය මාගේ සිත පිනවයි.

308.

308.

‘‘යදා බලාකා සුවිසුද්ධපණ්ඩරා, කාළස්ස මෙඝස්ස භයෙන තජ්ජිතා;

පරියෙසති ලෙණමලෙණදස්සිනී, තදා නදී අජකරණී රමෙති මං.

ඉතා පිරිසිදු සුදු පැහැති කොක්කු, කළු වලාකුළු දැක බියෙන් තැතිගෙන, රැකවරණයක් සොයමින් තම කැදලි කරා පියඹා යන කල්හි, අජකරණී නදිය මාගේ සිත පිනවයි.

309.

309.

‘‘කං නු තත්ථ න රමෙන්ති, ජම්බුයො උභතො තහිං;

සොභෙන්ති ආපගාකූලං, මම ලෙණස්ස පච්ඡතො.

මාගේ ලැගුම්ගෙයට පිටුපසින් නදී තීරය දෙපස අලංකාර කරමින් පිහිටි ඒ දඹ ගස්, එහි වෙසෙන කාගේ සිත නම් සතුටු නොකරන්නේද?

310.

310.

‘‘තා මතමදසඞ්ඝසුප්පහීනා,භෙකා මන්දවතී පනාදයන්ති;

‘නාජ්ජ ගිරිනදීහි විප්පවාසසමයො,ඛෙමා අජකරණී සිවා සුරම්මා’’’ති.

සර්ප සමූහයාගෙන් තොර වූ, මිහිරි හඬ නගන ඒ මැඩියෝ ද ශබ්ද කරති. අද කඳුකර ගංගාවන්ගෙන් වෙන්ව සිටින කාලයක් නොවේ. අජකරණී නදිය නිර්භයය, ශාන්තය, ඉතා රමණීයය.

… සප්පකො ථෙරො….

...සප්පක තෙරණුවෝ මේ ගාථා හතර වදාළහ...

12. මුදිතත්ථෙරගාථා

12. මුදිත තෙරණුවන්ගේ ගාථා

311.

311.

‘‘පබ්බජිං ජීවිකත්ථොහං, ලද්ධාන උපසම්පදං;

තතො සද්ධං පටිලභිං, දළ්හවීරියො පරක්කමිං.

මම ජීවත් වීමේ අරමුණින් පැවිදි වීමි. උපසම්පදාව ලැබීමෙන් පසු ශ්‍රද්ධාව ලැබුවෙමි. ස්ථිර වීර්යයෙන් යුතුව උත්සාහ කළෙමි.

312.

312.

‘‘කාමං භිජ්ජතුයං කායො, මංසපෙසී විසීයරුං ;

උභො ජණ්ණුකසන්ධීහි, ජඞ්ඝායො පපතන්තු මෙ.

මේ ශරීරය බිඳී ගියත් කමක් නැත, මස් පිඬු විසිරී ගියත් කමක් නැත. මාගේ කෙණ්ඩ දණහිස් සන්ධිවලින් ගිලිහී වැටුණත් කමක් නැත.

313.

313.

‘‘නාසිස්සං [Pg.274] න පිවිස්සාමි, විහාරා ච න නික්ඛමෙ;

නපි පස්සං නිපාතෙස්සං, තණ්හාසල්ලෙ අනූහතෙ.

තෘෂ්ණා නමැති හී සැරය උදුරා දමන තුරු මම අහර නොබුදිමි, පැන් නොබොමි, විහාරයෙන් පිටතට නොයමි, ඇලයට වැතිරී සැතපෙන්නේ ද නැත.

314.

314.

‘‘තස්ස මෙවං විහරතො, පස්ස වීරියපරක්කමං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

මෙසේ වෙසෙන මාගේ වීර්යයෙහි පරාක්‍රමය බලන්න. මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කළෙමි.

… මුදිතො ථෙරො….

...මුදිත තෙරණුවෝ මේ ගාථා හතර වදාළහ...

චතුක්කනිපාතො නිට්ඨිතො.

චතුක්ක නිපාතය නිම විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය –

නාගසමාලො භගු ච, සභියො නන්දකොපි ච;

ජම්බුකො සෙනකො ථෙරො, සම්භූතො රාහුලොපි ච.

නාගසමාල තෙරණුවෝ ද, භගු, සභිය සහ නන්දක තෙරණුවෝ ද, ජම්බුක, සේනක, සම්භූත සහ රාහුල තෙරණුවෝ ද,

භවති චන්දනො ථෙරො, දසෙතෙ බුද්ධසාවකා;

ධම්මිකො සප්පකො ථෙරො, මුදිතො චාපි තෙ තයො;

ගාථායො ද්වෙ ච පඤ්ඤාස, ථෙරා සබ්බෙපි තෙරසාති.

සන්දන තෙරණුවෝ ද යන මේ බුද්ධ ශ්‍රාවකයෝ දස දෙනෙකි. ධම්මික, සප්පක සහ මුදිත යන තෙරණුවන් තිදෙනා ද සමඟ මුළු ස්ථවිරයන් වහන්සේලා දහතුන් දෙනෙකි. ගාථා පනස් දෙකකි.

5. පඤ්චකනිපාතො

5. පඤ්චක නිපාතය

1. රාජදත්තත්ථෙරගාථා

1. රාජදත්ත තෙරණුවන්ගේ ගාථා

315.

315.

‘‘භික්ඛු [Pg.275] සිවථිකං ගන්ත්වා, අද්දස ඉත්ථිමුජ්ඣිතං;

අපවිද්ධං සුසානස්මිං, ඛජ්ජන්තිං කිමිහී ඵුටං.

භික්ෂුවක් සොහොනට ගොස්, එහි දමන ලද, පණුවන් ගැසූ, විසිරී ගිය ස්ත්‍රී මළ සිරුරක් දුටුවේය.

316.

316.

‘‘යඤ්හි එකෙ ජිගුච්ඡන්ති, මතං දිස්වාන පාපකං;

කාමරාගො පාතුරහු, අන්ධොව සවතී අහුං.

යම් පිළිකුල් සහගත මළ සිරුරක් දැක ඇතැමුන් පිළිකුල් කරද්දී, මා තුළ කාමරාගය පහළ විය. මම අන්ධයෙකු මෙන් අශුභය දෙස බැලුවෙමි.

317.

317.

‘‘ඔරං ඔදනපාකම්හා, තම්හා ඨානා අපක්කමිං;

සතිමා සම්පජානොහං, එකමන්තං උපාවිසිං.

බත් හැලියක් ඉදෙන කාලයටත් වඩා අඩු කාලයකින් මම ඒ ස්ථානයෙන් ඉවත් වීමි. සිහිබුද්ධියෙන් හා මනා ප්‍රඥාවෙන් යුතුව මම එක් පසෙක වාඩි වීමි.

318.

318.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

එවිට මා තුළ යෝනිසෝ මනසිකාරය උපන්නේය. ශරීරයේ ආදීනවය වැටහුණේය, කලකිරීම (නිබ්බිදාව) මැනවින් පිහිටියේය.

319.

319.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

ඉන්පසු මාගේ සිත කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණේය. ධර්මයෙහි ඇති උතුම් වූ ස්වභාවය බලන්න! මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කළෙමි.

… රාජදත්තො ථෙරො….

...රාජදත්ත තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

2. සුභූතත්ථෙරගාථා

2. සුභූත තෙරණුවන්ගේ ගාථා

320.

320.

‘‘අයොගෙ යුඤ්ජමත්තානං, පුරිසො කිච්චමිච්ඡකො ;

චරං චෙ නාධිගච්ඡෙය්‍ය, ‘තං මෙ දුබ්භගලක්ඛණං’.

තමාගේ අභිවෘද්ධිය කැමති වන්නා වූ යම් පුරුෂයෙක්, (කාමසුඛල්ලිකානුයෝග හෝ අත්තකිලමථානුයෝග වැනි) තමාට නොගැලපෙන දෙයෙහි යෙදෙමින් පිළිපදින්නේ නම්, ඔහු (අභිමත අර්ථයට) ලඟා නොවෙයි. 'එය මාගේ අවාසනාවක ලක්ෂණයක්' යැයි ඔහු සිතයි.

321.

321.

‘‘අබ්බූළ්හං අඝගතං විජිතං, එකඤ්චෙ ඔස්සජෙය්‍ය කලීව සියා;

සබ්බානිපි චෙ ඔස්සජෙය්‍ය අන්ධොව සියා, සමවිසමස්ස අදස්සනතො.

පීඩාකාරී වූ කෙලෙසුන් උදුරා නොදමා, ඉදින් යමෙක් (අප්‍රමාදය නමැති) එක් ධර්මයක් හෝ අත්හරින්නේ නම් ඔහු අවාසනාවන්තයෙකු වැනිය. ඉදින් ශ්‍රද්ධාදී සියලු ඉන්ද්‍රිය ධර්මයන් අත්හරින්නේ නම්, සම හා විෂම දේ නොදක්නා බැවින් ඔහු අන්ධයෙකු වැනිය.

322.

322.

‘‘යඤ්හි කයිරා තඤ්හි වදෙ, යං න කයිරා න තං වදෙ;

අකරොන්තං භාසමානං, පරිජානන්ති පණ්ඩිතා.

යමක් කරන්නේ නම් එයම ප්‍රකාශ කළ යුතුය. යමක් නොකරන්නේ නම් එය ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය. නොකරන දෙය පවසන්නා (හිස් වචන පවසන්නෙකු ලෙස) පණ්ඩිතයෝ වටහා ගනිති.

323.

323.

‘‘යථාපි රුචිරං පුප්ඵං, වණ්ණවන්තං අගන්ධකං;

එවං සුභාසිතා වාචා, අඵලා හොති අකුබ්බතො.

පැහැපත් වූත්, සුවඳක් නැත්තාවූත් රමණීය මලක් යම් සේද, එලෙසම ධර්මය අනුව පිළිපදින්නේ නැති තැනැත්තා හට මනාකොට දේශනා කරන ලද බුද්ධ වචනය නිශ්ඵල වේ.

324.

324.

‘‘යථාපි [Pg.276] රුචිරං පුප්ඵං, වණ්ණවන්තං සුගන්ධකං ;

එවං සුභාසිතා වාචා, සඵලා හොති කුබ්බතො’’ති.

පැහැපත් වූත්, මනා සුවඳින් යුක්ත වූත් රමණීය මලක් යම් සේද, එලෙසම ධර්මය අනුව මනාව පිළිපදින තැනැත්තා හට මනාකොට දේශනා කරන ලද බුද්ධ වචනය සඵල වේ.

… සුභූතො ථෙරො….

...සුභූත තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

3. ගිරිමානන්දත්ථෙරගාථා

3. ගිරිමානන්ද තෙරණුවන්ගේ ගාථා

325.

325.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

තස්සං විහරාමි වූපසන්තො, අථ චෙ පත්ථයසී පවස්ස දෙව.

මනරම් ගීතයක් සේ වැස්ස වසී. මාගේ කුටිය මැනවින් සෙවිලි කර ඇත, සුවදායකය, සුළඟින් ආවරණය වී ඇත. එහි මම (කෙලෙසුන්ගෙන්) සන්සුන්ව වෙසෙමි. එබැවින් වැසි වලාහක දෙවියනි, ඔබ කැමති නම් මැනවින් වසින්න.

326.

326.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

තස්සං විහරාමි සන්තචිත්තො, අථ චෙ පත්ථයසී පවස්ස දෙව.

මනරම් ගීතයක් සේ වැස්ස වසී. මාගේ කුටිය මැනවින් සෙවිලි කර ඇත, සුවදායකය, සුළඟින් ආවරණය වී ඇත. එහි මම ශාන්ත වූ සිතින් වෙසෙමි. එබැවින් වැසි වලාහක දෙවියනි, ඔබ කැමති නම් මැනවින් වසින්න.

327.

327.

‘‘වස්සති දෙවො…පෙ… තස්සං විහරාමි වීතරාගො…පෙ….

වැස්ස වසී...පෙ... එහි මම වීතරාගීව (රාගයෙන් තොරව) වෙසෙමි...පෙ...

328.

328.

‘‘වස්සති දෙවො…පෙ… තස්සං විහරාමි වීතදොසො…පෙ….

වැස්ස වසී...පෙ... එහි මම වීතදෝෂීව (දෝසයෙන් තොරව) වෙසෙමි...පෙ...

329.

329.

‘‘වස්සති දෙවො…පෙ… තස්සං විහරාමි වීතමොහො;

අථ චෙ පත්ථයසී පවස්ස දෙවා’’ති.

වැස්ස වසී...පෙ... එහි මම වීතමෝහීව (මෝහයෙන් තොරව) වෙසෙමි. එබැවින් වැසි වලාහක දෙවියනි, ඔබ කැමති නම් මැනවින් වසින්න.

… ගිරිමානන්දො ථෙරො….

...ගිරිමානන්ද තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

4. සුමනත්ථෙරගාථා

4. සුමන තෙරණුවන්ගේ ගාථා

330.

330.

‘‘යං පත්ථයානො ධම්මෙසු, උපජ්ඣායො අනුග්ගහි;

අමතං අභිකඞ්ඛන්තං, කතං කත්තබ්බකං මයා.

දහම් මඟෙහි යම් නිවනක් ප්‍රාර්ථනා කරමින් මාගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ මා හට අනුග්‍රහ කළ සේක්ද, අමෘත නිවන කැමති වන්නා වූ මා විසින් ඒ කළ යුත්තා වූ සියලු මඟ කිස කර නිම කරන ලදී.

331.

331.

‘‘අනුප්පත්තො සච්ඡිකතො, සයං ධම්මො අනීතිහො;

විසුද්ධිඤාණො නික්කඞ්ඛො, බ්‍යාකරොමි තවන්තිකෙ.

ඒ උතුම් ධර්මය මම අවබෝධ කළෙමි, සාක්ෂාත් කළෙමි. එය අන්‍යයන්ගෙන් අසා දැනගත්තක් නොව මා විසින්ම ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලදී. පිරිසිදු ඥානයෙන් යුත්, සැක දුරු කළ මම ඔබ වහන්සේ ඉදිරියෙහි මෙය ප්‍රකාශ කරමි.

332.

332.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

සදත්ථො මෙ අනුප්පත්තො, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ මම දනිමි. දිවැස පිරිසිදු කරන ලදී. මාගේ උතුම් අර්ථය (අර්හත් ඵලය) මා විසින් ලඟා කර ගන්නා ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කරන ලදී.

333.

333.

‘‘අප්පමත්තස්ස මෙ සික්ඛා, සුස්සුතා තව සාසනෙ;

සබ්බෙ මෙ ආසවා ඛීණා, නත්ථි දානි පුනබ්භවො.

නොපමා වූ මම ඔබ වහන්සේගේ ශාසනයෙහි හික්මීම මැනවින් ප්‍රගුණ කළෙමි. මාගේ සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වී ගියේය. දැන් නැවත උපතක් නැත.

334.

334.

‘‘අනුසාසි [Pg.277] මං අරියවතා, අනුකම්පි අනුග්ගහි;

අමොඝො තුය්හමොවාදො, අන්තෙවාසිම්හි සික්ඛිතො’’ති.

ආර්ය වූ වෘතයන්ගෙන් යුතුව ඔබ වහන්සේ මට අනුශාසනා කළ සේක. අනුකම්පා කළ සේක, මා හට අනුග්‍රහ දැක්වූ සේක. ඔබ වහන්සේගේ අවවාදය නිෂ්ඵල නොවීය. ඔබ වහන්සේ සමීපයෙහි හික්මුණු ශිෂ්‍යයෙක් මම වෙමි.

… සුමනො ථෙරො….

...සුමන තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

5. වඩ්ඪත්ථෙරගාථා

5. වඩ්ඪ තෙරණුවන්ගේ ගාථා

335.

335.

‘‘සාධූ හි කිර මෙ මාතා, පතොදං උපදංසයි;

යස්සාහං වචනං සුත්වා, අනුසිට්ඨො ජනෙත්තියා;

ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.

මාගේ මෑණියන් වහන්සේ මට (අනුශාසනා නමැති) කෙවිට පෙන්වූ සේක. ඒ මෑණියන්ගේ වචනය අසා, ඇයගේ අනුශාසනය පරිදි පිළිපැද, දැඩි වීර්යයෙන් යුතුව නිවනට යොමු කළ සිතැති මම උතුම් වූ අර්හත් ඵලය ලඟා කර ගත්තෙමි. එය සැබවින්ම යහපත්ය.

336.

336.

‘‘අරහා දක්ඛිණෙය්‍යොම්හි, තෙවිජ්ජො අමතද්දසො;

ජෙත්වා නමුචිනො සෙනං, විහරාමි අනාසවො.

මම අර්හත් වූයෙමි, පූජාවට සුදුසු වූයෙමි, ත්‍රිවිද්‍යා ලාභී වූයෙමි, අමෘත නිවන දකින්නෙකු වූයෙමි. මාර සේනාව පරදවා, ආශ්‍රව රහිතව මම වෙසෙමි.

337.

337.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා ච, යෙ මෙ විජ්ජිංසු ආසවා;

සබ්බෙ අසෙසා උච්ඡින්නා, න ච උප්පජ්ජරෙ පුන.

මාගේ ආධ්‍යාත්මික හෝ බාහිර සන්තානයන්හි යම් ආශ්‍රවයන් පැවතියේද, ඒ සියල්ල ඉතිරි නැතිව මුලින්ම සිඳ දමන ලදී. ඒවා නැවත කිසිදා හට නොගනී.

338.

338.

‘‘විසාරදා ඛො භගිනී, එතමත්ථං අභාසයි;

‘අපිහා නූන මයිපි, වනථො තෙ න විජ්ජති’.

විශාරද වූ මාගේ සහෝදරිය (මෑණියන් වහන්සේ) මේ කරුණ පැවසූ සේක. 'මාගේ පුතු වූ ඔබ කෙරෙහි වුවද දැන් කිසිදු බැඳීමක් නැත, ඔබ තුළ තණ්හා නමැති වනයක් නොමැත' යනු කෙතරම් අසිරිමත්ද!

339.

339.

‘‘පරියන්තකතං දුක්ඛං, අන්තිමොයං සමුස්සයො;

ජාතිමරණසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

දුක් කෙළවර කරන ලදී. මේ මාගේ අවසාන ශරීරයයි. ඉපදීම හා මැරීම සහිත වූ මේ සංසාර ගමනෙහි නැවත උත්පත්තියක් නැත.

… වඩ්ඪො ථෙරො….

...වඩ්ඪ තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

6. නදීකස්සපත්ථෙරගාථා

6. නදීකස්සප තෙරණුවන්ගේ ගාථා

340.

340.

‘‘අත්ථාය වත මෙ බුද්ධො, නදිං නෙරඤ්ජරං අගා;

යස්සාහං ධම්මං සුත්වාන, මිච්ඡාදිට්ඨිං විවජ්ජයිං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැබවින්ම මාගේ යහපත පිණිස නේරංජරා ගඟ අසලට වැඩම කළ සේක. ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ (චතුරාර්ය සත්‍යය හා සම්බන්ධ) ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීම නිසා මම මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය අත්හැරියෙමි.

341.

341.

‘‘යජිං උච්චාවචෙ යඤ්ඤෙ, අග්ගිහුත්තං ජුහිං අහං;

‘එසා සුද්ධී’ති මඤ්ඤන්තො, අන්ධභූතො පුථුජ්ජනො.

මම විවිධ යාග හෝම පැවැත්වුවෙමි, ගිනි දෙවියන් පිදුවෙමි. ‘මෙය පිරිසිදු වීමේ මාර්ගයයි’ කියා සිතමින් මම මෝහයෙන් අන්ධ වූ පෘථග්ජනයෙකු වී සිටියෙමි.

342.

342.

‘‘දිට්ඨිගහනපක්ඛන්දො, පරාමාසෙන මොහිතො;

අසුද්ධිං මඤ්ඤිසං සුද්ධිං, අන්ධභූතො අවිද්දසු.

වැරදි දෘෂ්ටි නමැති වනයට පිවිස, වැරදි ලෙස අල්ලා ගැනීමෙන් මුළා වූ මම, අවිද්‍යාවෙන් අන්ධව (ධර්මය නොදන්නා නිසා) අපිරිසිදු වූ දෙයම පිරිසිදු යැයි සිතා සිටියෙමි.

343.

343.

‘‘මිච්ඡාදිට්ඨි පහීනා මෙ, භවා සබ්බෙ පදාලිතා ;

ජුහාමි දක්ඛිණෙය්‍යග්ගිං, නමස්සාමි තථාගතං.

මම මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ප්‍රහීණ කළෙමි. සියලු භවයන් සහමුලින්ම විනාශ කළෙමි. සියලු අකුසල් දවන, දක්ෂිණෙය්‍යග්‍රි වූ ඒ උතුම් බුදුරජාණන් වහන්සේට මම නමස්කාර කරමි. ඒ සුගත තථාගතයන් වහන්සේට වඳින්නෙමි.

344.

344.

‘‘මොහා [Pg.278] සබ්බෙ පහීනා මෙ, භවතණ්හා පදාලිතා;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

මාගේ සියලු මෝහයන් ප්‍රහීණ විය. භව තණ්හාව සහමුලින්ම නැති කරන ලදී. නැවත ඉපදීම සහිත වූ මේ සංසාර වට්ටය අවසන් විය. දැන් නැවත භවයක ඉපදීමක් නැත.

… නදීකස්සපො ථෙරො….

මෙසේ නදී කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

7. ගයාකස්සපත්ථෙරගාථා

7. ගයා කාශ්‍යප තෙරුන්ගේ ගාථා

345.

345.

‘‘පාතො මජ්ඣන්හිකං සායං, තික්ඛත්තුං දිවසස්සහං;

ඔතරිං උදකං සොහං, ගයාය ගයඵග්ගුයා.

මම උදෑසන එක් වරක්ද, මධ්‍යහ්නයේ එක් වරක්ද, සවස් කාලයේ එක් වරක්ද වශයෙන් දිනකට තුන් වරක් ජලයට බැස්සෙමි. මම ගයා නදී තොටෙහි ‘ගයා ඵග්ගු’ නම් වූ උත්සව කාලයෙහි සෑම වසරකම ජලයට බැස නෑමෙහි නිරත වූවෙමි.

346.

346.

‘‘‘යං මයා පකතං පාපං, පුබ්බෙ අඤ්ඤාසු ජාතිසු;

තං දානීධ පවාහෙමි’, එවංදිට්ඨි පුරෙ අහුං.

“පෙර ආත්මයන්හි මා විසින් යම් පවක් කරන ලද්දේ නම්, මම දැන් මේ ගයා තොටෙහිදී එය සෝදා හරින්නෙමි” යනුවෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ලැබීමට පෙර මට මෙවැනි වැරදි දෘෂ්ටියක් තිබුණි.

347.

347.

‘‘සුත්වා සුභාසිතං වාචං, ධම්මත්ථසහිතං පදං;

තථං යාථාවකං අත්ථං, යොනිසො පච්චවෙක්ඛිසං;

අර්ථ හා ධර්මයෙන් යුක්ත වූ, මැනවින් දේශනා කරන ලද බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමෙන් පසු, මම තථ්‍ය වූ, යථාර්ථවාදී වූ දුක්ඛාදී සත්‍යයන් නුවණින් විමසා බැලුවෙමි.

348.

348.

‘‘නින්හාතසබ්බපාපොම්හි, නිම්මලො පයතො සුචි;

සුද්ධො සුද්ධස්ස දායාදො, පුත්තො බුද්ධස්ස ඔරසො.

එබැවින් මම සියලු පව් සෝදා හළ, කෙලෙස් මලින් තොර වූ, පිරිසිදු තැනැත්තෙක් වීමි. පිරිසිදු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උතුම් ධර්ම දායාදය හිමි කරගත්, උන්වහන්සේගේ මුවින් උපන් ශ්‍රාවක පුත්‍රයෙකු වීමි.

349.

349.

‘‘ඔගය්හට්ඨඞ්ගිකං සොතං, සබ්බපාපං පවාහයිං;

තිස්සො විජ්ජා අජ්ඣගමිං, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නමැති ජල පහරට බැස මම සියලු පව් සෝදා හැරියෙමි. මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කරගත්තෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කළෙමි.

… ගයාකස්සපො ථෙරො….

මෙසේ ගයා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

8. වක්කලිත්ථෙරගාථා

8. වක්කලී තෙරුන්ගේ ගාථා

350.

350.

‘‘වාතරොගාභිනීතො ත්වං, විහරං කානනෙ වනෙ;

පවිට්ඨගොචරෙ ලූඛෙ, කථං භික්ඛු කරිස්සසි.

“මහණ, වාත රෝගයෙන් පීඩා විඳින ඔබ, මිනිසුන් ගැවසීමෙන් තොර වූ, සිවුපසය ලැබීමට අපහසු වූ මේ මහ වනයේ වෙසෙමින් කෙසේ නම් කල් ගෙවන්නෙහිද?” (කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.)

351.

351.

‘‘පීතිසුඛෙන විපුලෙන, ඵරමානො සමුස්සයං;

ලූඛම්පි අභිසම්භොන්තො, විහරිස්සාමි කානනෙ.

මම මහත් වූ ප්‍රීති සුඛයෙන් මුළු සිරුරම පිනවා ගනිමින්, රළු ප්‍රත්‍යයන් පවා ඉවසමින් මහ වනයෙහි වාසය කරන්නෙමි.

352.

352.

‘‘භාවෙන්තො සතිපට්ඨානෙ, ඉන්ද්‍රියානි බලානි ච;

බොජ්ඣඞ්ගානි ච භාවෙන්තො, විහරිස්සාමි කානනෙ.

සතර සතිපට්ඨානයන් වඩමින්ද, ඉන්ද්‍රිය ධර්ම, බල ධර්ම සහ බොජ්ඣංග ධර්මයන් වඩමින්ද මම මහ වනයෙහි වාසය කරන්නෙමි.

353.

353.

‘‘ආරද්ධවීරියෙ පහිතත්තෙ, නිච්චං දළ්හපරක්කමෙ ;

සමග්ගෙ සහිතෙ දිස්වා, විහරිස්සාමි කානනෙ.

ඇරඹූ වීර්යය ඇති, නිවනට යොමු කළ සිත ඇති, නිරන්තරයෙන්ම දැඩි වීර්යයෙන් යුක්ත වූ, සමගි වූ, එක්සත් වූ සබ්‍රහ්මචාරීන් දකිමින් මම මහ වනයෙහි වාසය කරන්නෙමි.

354.

354.

‘‘අනුස්සරන්තො සම්බුද්ධං, අග්ගං දන්තං සමාහිතං;

අතන්දිතො රත්තින්දිවං, විහරිස්සාමි කානනෙ’’ති.

සියලු සත්ත්වයන්ට වඩා උතුම් වූ, දමනය වූ, සමාහිත සිතින් යුක්ත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව රෑ දවල් දෙකෙහිම නොකඩවා සිහි කරමින් මම මහ වනයෙහි වාසය කරන්නෙමි.

… වක්කලිත්ථෙරො….

මෙසේ වක්කලී තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

9. විජිතසෙනත්ථෙරගාථා

9. විජිතසේන තෙරුන්ගේ ගාථා

355.

355.

‘‘ඔලග්ගෙස්සාමි [Pg.279] තෙ චිත්ත, ආණිද්වාරෙව හත්ථිනං;

න තං පාපෙ නියොජෙස්සං, කාමජාල සරීරජ.

සිත, මම ඔබව පවුරකින් වට වූ නගර ද්වාරයක හස්තියෙකු රඳවා තබන්නාක් මෙන් රඳවා ගන්නෙමි. කම්සැප නමැති දැලක් බඳු වූ, සිරුර නිසා හටගන්නා වූ පව්කම්හි ඔබව නොයොදවන්නෙමි.

356.

356.

‘‘ත්වං ඔලග්ගො න ගච්ඡසි, ද්වාරවිවරං ගජොව අලභන්තො;

න ච චිත්තකලි පුනප්පුනං, පසක්ක පාපරතො චරිස්සසි.

සිත, දැන් ඔබ මා විසින් වළක්වන ලදුව, පිටවීමට දොරක් නොලද හස්තියෙකු මෙන් කැමති අතක නොයන්නෙහිය. ලාමක වූ සිත, නැවත නැවතත් පව්කම්හි ඇලෙමින් පෙර පරිදි ඔබ හැසිරෙන්නේ නැත.

357.

357.

‘‘යථා කුඤ්ජරං අදන්තං, නවග්ගහමඞ්කුසග්ගහො;

බලවා ආවත්තෙති අකාමං, එවං ආවත්තයිස්සං තං.

බලවත් ඇත්ගොව්වකු විසින් අල්ලා ගත් අළුත් වූද, නොදැමුණා වූද හස්තියෙකු ඇත්ගොව්වාගේ අභිමතය පරිදි හසුරුවන්නාක් මෙන්, මමද ඔබව අකුසලයෙන් ඉවත් කර (කුසලයෙහි) යොදවන්නෙමි.

358.

358.

‘‘යථා වරහයදමකුසලො, සාරථි පවරො දමෙති ආජඤ්ඤං;

එවං දමයිස්සං තං, පතිට්ඨිතො පඤ්චසු බලෙසු.

මැනවින් අසුන් දමනය කිරීමෙහි දක්ෂ වූ උතුම් රියැදුරෙකු ආජාන්‍ය අශ්වයෙකු දමනය කරන්නාක් මෙන්, මමද පංච බලයන්හි පිහිටා ඔබව දමනය කරන්නෙමි.

359.

359.

‘‘සතියා තං නිබන්ධිස්සං, පයුත්තො තෙ දමෙස්සාමි ;

වීරියධුරනිග්ගහිතො, න යිතො දූරං ගමිස්සසෙ චිත්තා’’ති.

සිත, මම ඔබව සිහිය නමැති ලණුවෙන් (කමටහන් නමැති ටැඹෙහි) බඳින්නෙමි. වීර්යය නමැති රිය කඳින් ඔබව මැනවින් මෙහෙයවා දමනය කරන්නෙමි. ඔබ මින් පසුව මෙම අරමුණෙන් බැහැරව දුරකට නොයන්නෙහිය.

… විජිතසෙනො ථෙරො….

මෙසේ විජිතසේන තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

10. යසදත්තත්ථෙරගාථා

10. යසදත්ත තෙරුන්ගේ ගාථා

360.

360.

‘‘උපාරම්භචිත්තො දුම්මෙධො, සුණාති ජිනසාසනං;

ආරකා හොති සද්ධම්මා, නභසො පථවී යථා.

අනුන්ගේ වැරදි සෙවීමේ සිතින් යුක්ත වූ මෝඩ පුද්ගලයා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කළද, ඔහු අහසට පොළොව මෙන් සද්ධර්මයෙන් ඉතා දුරස්ව සිටියි.

361.

361.

‘‘උපාරම්භචිත්තො දුම්මෙධො, සුණාති ජිනසාසනං;

පරිහායති සද්ධම්මා, කාළපක්ඛෙව චන්දිමා.

අනුන්ගේ වැරදි සෙවීමේ සිතින් යුක්ත වූ මෝඩ පුද්ගලයා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කළද, ඔහු කළුවර පක්ෂයෙහි (අව පක්ෂයෙහි) චන්ද්‍රයා මෙන් සද්ධර්මයෙන් පිරිහෙයි.

362.

362.

‘‘උපාරම්භචිත්තො දුම්මෙධො, සුණාති ජිනසාසනං;

පරිසුස්සති සද්ධම්මෙ, මච්ඡො අප්පොදකෙ යථා.

අනුන්ට දෝෂාරෝපණය කිරීමේ සිතැති, අඥාන පුද්ගලයා බුද්ධ ශාසනය (ධර්මය) ශ්‍රවණය කරයි. හෙතෙමේ අල්ප ජලය ඇති තැනක වෙසෙන මත්ස්‍යයෙකු මෙන් සද්ධර්මයෙන් පිරිහී යයි (වියළී යයි).

363.

363.

‘‘උපාරම්භචිත්තො දුම්මෙධො, සුණාති ජිනසාසනං;

න විරූහති සද්ධම්මෙ, ඛෙත්තෙ බීජංව පූතිකං.

අනුන්ට දෝෂාරෝපණය කිරීමේ සිතැති, අඥාන පුද්ගලයා බුද්ධ ශාසනය ශ්‍රවණය කරයි. කුඹුරක වපුරන ලද නරක් වූ බීජයක් මෙන්, ඔහු සද්ධර්මයෙහි දියුණුවට පත් නොවේ.

364.

364.

‘‘යො ච තුට්ඨෙන චිත්තෙන, සුණාති ජිනසාසනං;

ඛෙපෙත්වා ආසවෙ සබ්බෙ, සච්ඡිකත්වා අකුප්පතං;

පප්පුය්‍ය පරමං සන්තිං, පරිනිබ්බාතිනාසවො’’ති.

යමෙක් සතුටු වූ සිතින් යුතුව බුද්ධ ශාසනය ශ්‍රවණය කරයිද, හෙතෙමේ සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කොට, අකම්ප්‍ය වූ රහත් ඵලය සාක්ෂාත් කොට, පරම ශාන්තිය (නිවන) ලබා ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන්නේය.

… යසදත්තො ථෙරො….

...යසදත්ත තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථාවන් දේශනා කළ සේක...

11. සොණකුටිකණ්ණත්ථෙරගාථා

11. සෝණකුටිකණ්ණ තෙරණුවන්ගේ ගාථා.

365.

365.

‘‘උපසම්පදා [Pg.280] ච මෙ ලද්ධා, විමුත්තො චම්හි අනාසවො;

සො ච මෙ භගවා දිට්ඨො, විහාරෙ ච සහාවසිං.

මම උපසම්පදාව ලැබුවෙමි, මිදුණෙමි, ආශ්‍රව රහිත වූවෙමි. මම ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දුටුවෙමි, උන්වහන්සේ සමඟ විහාරයෙහි (ගන්ධකුටියෙහි) වාසය කළෙමි.

366.

366.

‘‘බහුදෙව රත්තිං භගවා, අබ්භොකාසෙතිනාමයි;

විහාරකුසලො සත්ථා, විහාරං පාවිසී තදා.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රාත්‍රියෙහි බොහෝ වේලාවක් එළිමහනෙහි ගත කළ සේක. විහරණයෙහි (ඉරියව් පැවැත්වීමෙහි) දක්ෂ වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ ඉන්පසු විහාරය තුළට වැඩම කළ සේක.

367.

367.

‘‘සන්ථරිත්වාන සඞ්ඝාටිං, සෙය්‍යං කප්පෙසි ගොතමො;

සීහො සෙලගුහායංව, පහීනභයභෙරවො.

සංඝාටිය පනවා, ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේ සැතපුණු සේක. ගිරි ගුහාවක වෙසෙන, භය හා තැතිගැනීම් ප්‍රහීණ කළ සිංහ රාජයෙකු මෙන් උන්වහන්සේ සැතපුණහ.

368.

368.

‘‘තතො කල්‍යාණවාක්කරණො, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො;

සොණො අභාසි සද්ධම්මං, බුද්ධසෙට්ඨස්ස සම්මුඛා.

ඉන්පසු, යහපත් වචන ඇති, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ සෝණ තෙරණුවෝ, බුද්ධ ශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි සද්ධර්මය (අට්ඨකවග්ගික සූත්‍ර 16) දේශනා කළහ.

369.

369.

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධෙ පරිඤ්ඤාය, භාවයිත්වාන අඤ්ජසං;

පප්පුය්‍ය පරමං සන්තිං, පරිනිබ්බිස්සත්‍යනාසවො’’ති.

පංච උපාදානස්කන්ධයන් පිරිසිඳ දැන, නිවන් මග වඩා, පරම ශාන්තියට පැමිණ, ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන්නෙමි.

… සොණො කුටිකණ්ණථෙරො….

...සෝණකුටිකණ්ණ තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථාවන් දේශනා කළ සේක...

12. කොසියත්ථෙරගාථා

12. කෝසිය තෙරණුවන්ගේ ගාථා.

370.

370.

‘‘යො වෙ ගරූනං වචනඤ්ඤු ධීරො, වසෙ ච තම්හි ජනයෙථ පෙමං;

සො භත්තිමා නාම ච හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්ස.

යම් ධීරයෙක් ගුරුවරුන්ගේ අවවාද දන්නේද, ඒ අවවාදයෙහි ප්‍රේමය උපදවන්නේද, හෙතෙමේ භක්තිමත් පණ්ඩිතයෙකු නම් වේ. ධර්මයන්හි විශිෂ්ඨත්වයට පැමිණි ඔහු (ශාසනික ධර්මයන්) අවබෝධ කරගනියි.

371.

371.

‘‘යං ආපදා උප්පතිතා උළාරා, නක්ඛම්භයන්තෙ පටිසඞ්ඛයන්තං;

සො ථාමවා නාම ච හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්ස.

නුවණින් විමසන්නා වූ යමෙකු කෙරෙහි හටගත්තා වූ මහත් විපත් ඔහුව කම්පා නොකරයිද, හෙතෙමේ ධෛර්යවන්ත පණ්ඩිතයෙකු නම් වේ. ධර්මයන්හි විශිෂ්ඨත්වයට පැමිණි ඔහු (ශාසනික ධර්මයන්) අවබෝධ කරගනියි.

372.

372.

‘‘යො වෙ සමුද්දොව ඨිතො අනෙජො, ගම්භීරපඤ්ඤො නිපුණත්ථදස්සී;

අසංහාරියො නාම ච හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්ස.

මහා සමුද්‍රය මෙන් අචලව සිටින්නා වූ, තෘෂ්ණා රහිත වූ, ගැඹුරු ප්‍රඥා ඇති, සියුම් අර්ථ දක්නා වූ යමෙක් වේද, හෙතෙමේ කෙලෙසුන්ගෙන් අකම්ප්‍ය වූ පණ්ඩිතයෙකු නම් වේ. ධර්මයන්හි විශිෂ්ඨත්වයට පැමිණි ඔහු (ශාසනික ධර්මයන්) අවබෝධ කරගනියි.

373.

373.

‘‘බහුස්සුතො ධම්මධරො ච හොති, ධම්මස්ස හොති අනුධම්මචාරී;

සො තාදිසො නාම ච හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්ස.

බහුශ්‍රැත වූ, ධර්මධර වූ, ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තියෙහි යෙදෙන්නා වූ යමෙක් වේද, හෙතෙමේ එම ගුරුවරුන් වැනි වූ පණ්ඩිතයෙකු නම් වේ. ධර්මයන්හි විශිෂ්ඨත්වයට පැමිණි ඔහු (ශාසනික ධර්මයන්) අවබෝධ කරගනියි.

374.

374.

‘‘අත්ථඤ්ච [Pg.281] යො ජානාති භාසිතස්ස, අත්ථඤ්ච ඤත්වාන තථා කරොති;

අත්ථන්තරො නාම ස හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්සා’’ති.

දේශනා කළ ධර්මයෙහි අර්ථය යමෙක් දන්නේද, අර්ථය දැන ඒ අනුව පිළිපදියිද, හෙතෙමේ අර්ථය පිරිසිඳ දත් පණ්ඩිතයෙකු නම් වේ. ධර්මයන්හි විශිෂ්ඨත්වයට පැමිණි ඔහු (ශාසනික ධර්මයන්) අවබෝධ කරගනියි.

… කොසියො ථෙරො….

...කෝසිය තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථාවන් දේශනා කළ සේක...

පඤ්චකනිපාතො නිට්ඨිතො.

පංචක නිපාතය නිමාවට පත් විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය:

රාජදත්තො සුභූතො ච, ගිරිමානන්දසුමනා;

වඩ්ඪො ච කස්සපො ථෙරො, ගයාකස්සපවක්කලී.

රාජදත්ත, සුභූත, ගිරිමානන්ද, සුමන, වඩ්ඪ, කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේලාද, ගයාකාශ්‍යප සහ වක්කලී තෙරුන් වහන්සේලාද,

විජිතො යසදත්තො ච, සොණො කොසියසව්හයො;

සට්ඨි ච පඤ්ච ගාථායො, ථෙරා ච එත්ථ ද්වාදසාති.

විජිත, යසදත්ත, සෝණ සහ කෝසිය යන නම් ඇති තෙරුන් වහන්සේලාද (මෙහි වෙති). මෙම නිපාතයෙහි ගාථා හැට පහක් වන අතර තෙරුන් වහන්සේලා දොළොස් නමකි.

6. ඡක්කනිපාතො

6. ඡක්ක නිපාතය

1. උරුවෙළකස්සපත්ථෙරගාථා

1. උරුවේල කාශ්‍යප තෙරණුවන්ගේ ගාථා.

375.

375.

‘‘දිස්වාන [Pg.282] පාටිහීරානි, ගොතමස්ස යසස්සිනො;

න තාවාහං පණිපතිං, ඉස්සාමානෙන වඤ්චිතො.

යසස් ඇති ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රාතිහාර්යයන් දුටුවද, ඊර්ෂ්‍යාවෙන් හා මානයෙන් මුළා වූ මම ඒ තාක් කල් (රහත් වන තුරු) උන්වහන්සේට නමස්කාර නොකළෙමි.

376.

376.

‘‘මම සඞ්කප්පමඤ්ඤාය, චොදෙසි නරසාරථි;

තතො මෙ ආසි සංවෙගො, අබ්භුතො ලොමහංසනො.

නරදම්‍ය සාරථී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මාගේ වැරදි අදහස් දැන මට අවවාද කළ සේක. එවිට මට පෙර නොවූ විරූ සංවේගයක් හා ලොමුදහගැනීමක් ඇති විය.

377.

377.

‘‘පුබ්බෙ ජටිලභූතස්ස, යා මෙ සිද්ධි පරිත්තිකා;

තාහං තදා නිරාකත්වා, පබ්බජිං ජිනසාසනෙ.

පෙර ජටිලයකුව සිටි කාලයෙහි මට යම් අල්ප වූ සාර්ථකත්වයක් (ලාභයක්) තිබුණේ ද, මම එකල්හි එය අත්හැර බුද්ධ ශාසනයෙහි පැවිදි වූයෙමි.

378.

378.

‘‘පුබ්බෙ යඤ්ඤෙන සන්තුට්ඨො, කාමධාතුපුරක්ඛතො;

පච්ඡා රාගඤ්ච දොසඤ්ච, මොහඤ්චාපි සමූහනිං.

මම පෙර කාම ලෝකයෙහි ඇලී යාග හෝම පැවැත්වීමෙන් සතුටු වූයෙමි. පසුව මම රාගය ද, ද්වේෂය ද, මෝහය ද මුළුමනින්ම ප්‍රහීණ කළෙමි.

379.

379.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

ඉද්ධිමා පරචිත්තඤ්ඤූ, දිබ්බසොතඤ්ච පාපුණිං.

මම පූර්වේනිවාසනුස්සති ඥානය දනිමි. මාගේ දිබ්බචක්ඛු ඥානය පිරිසිදු කරන ලදී. මම සෘද්ධිමත් වූවෙමි, පරසිත් දන්නා ඥානය ඇති අතර දිබ්බසෝත ඥානය ද ලබා ගත්තෙමි.

380.

380.

‘‘යස්ස චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො’’ති.

මම යම් අර්ථයක් සඳහා ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූයෙම්ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කළ ඒ අර්හත් ඵලය මා විසින් ලබා ගන්නා ලදී.

… උරුවෙළකස්සපො ථෙරො….

උරුවේලකස්සප තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථා හය වදාළ සේක.

2. තෙකිච්ඡකාරිත්ථෙරගාථා

2. තේකිච්ඡකාරී තෙරගාථා

381.

381.

‘‘අතිහිතා වීහි, ඛලගතා සාලී;

න ච ලභෙ පිණ්ඩං, කථමහං කස්සං.

"වී අටුවල රැස් කර ඇත, ඇල් වී කමතෙහි තිබේ. (එසේ වුවත්) මට බත් පිඬක්වත් නොලැබේ. දැන් මම කුමක් කරන්නද?" (මාරයා මෙසේ සිනාසෙමින් පැවසීය).

382.

382.

‘‘බුද්ධමප්පමෙය්‍යං අනුස්සර පසන්නො;

පීතියා ඵුටසරීරො හොහිසි සතතමුදග්ගො.

"අප්‍රමාණ ගුණැති බුදුරජාණන් වහන්සේව පැහැදුණු සිතින් සිහිපත් කරන්න; එවිට ප්‍රීතියෙන් පිරී ගිය ශරීරයක් ඇතිව නිරන්තරයෙන්ම ප්‍රබෝධවත් වන්නෙහිය."

383.

383.

‘‘ධම්මමප්පමෙය්‍යං අනුස්සර පසන්නො;

පීතියා ඵුටසරීරො හොහිසි සතතමුදග්ගො.

"අප්‍රමාණ ගුණැති ධර්ම රත්නය පැහැදුණු සිතින් සිහිපත් කරන්න; එවිට ප්‍රීතියෙන් පිරී ගිය ශරීරයක් ඇතිව නිරන්තරයෙන්ම ප්‍රබෝධවත් වන්නෙහිය."

384.

384.

‘‘සඞ්ඝමප්පමෙය්‍යං අනුස්සර පසන්නො;

පීතියා ඵුටසරීරො හොහිසි සතතමුදග්ගො.

"අප්‍රමාණ ගුණැති මහා සංඝ රත්නය පැහැදුණු සිතින් සිහිපත් කරන්න; එවිට ප්‍රීතියෙන් පිරී ගිය ශරීරයක් ඇතිව නිරන්තරයෙන්ම ප්‍රබෝධවත් වන්නෙහිය."

385.

385.

‘‘අබ්භොකාසෙ [Pg.283] විහරසි, සීතා හෙමන්තිකා ඉමා රත්‍යො;

මා සීතෙන පරෙතො විහඤ්ඤිත්ථො, පවිස ත්වං විහාරං ඵුසිතග්ගළං.

"ඔබ එළිමහනෙහි වසන්නෙහිය, මේ හේමන්ත කාලයේ රාත්‍රීන් ඉතා සීතලයි. ශීතලෙන් පීඩා විඳිමින් වෙහෙසට පත් නොවන්න; දොරගුළු දැමූ විහාරයට ඇතුළු වන්න."

386.

386.

‘‘ඵුසිස්සං චතස්සො අප්පමඤ්ඤායො, තාහි ච සුඛිතො විහරිස්සං;

නාහං සීතෙන විහඤ්ඤිස්සං, අනිඤ්ජිතො විහරන්තො’’ති.

"මම සතර අප්‍රමාණ (බ්‍රහ්මවිහාර) ධර්මයන් ස්පර්ශ කරන්නෙමි (සමාපත්තියට සමවදින්නෙමි), ඒ මගින් සුවසේ වසන්නෙමි. අකම්පිතව වසන මම ශීතලෙන් පීඩාවට පත් නොවන්නෙමි."

… තෙකිච්ඡකාරී ථෙරො….

...තේකිච්ඡකාරී තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථා වදාළ සේක...

3. මහානාගත්ථෙරගාථා

3. මහානාග තෙරගාථා

387.

387.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

පරිහායති සද්ධම්මා, මච්ඡො අප්පොදකෙ යථා.

"යමෙකු තුළ සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා කෙරෙහි ගෞරවයක් නැද්ද, ඔහු අල්ප ජලයෙහි සිටින මත්ස්‍යයෙකු මෙන් සද්ධර්මයෙන් පිරිහෙයි."

388.

388.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

න විරූහති සද්ධම්මෙ, ඛෙත්තෙ බීජංව පූතිකං.

"යමෙකු තුළ සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා කෙරෙහි ගෞරවයක් නැද්ද, ඔහු කුඹුරක වැපිරූ කුණු වූ බීජයක් මෙන් සද්ධර්මයෙහි දියුණුවට පත් නොවේ."

389.

389.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

ආරකා හොති නිබ්බානා, ධම්මරාජස්ස සාසනෙ.

"යමෙකු තුළ සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා කෙරෙහි ගෞරවයක් නැද්ද, ඔහු ධර්මරාජයාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි නිර්වාණයෙන් දුරස් වූවෙක් වෙයි."

390.

390.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො උපලබ්භති;

න විහායති සද්ධම්මා, මච්ඡො බව්හොදකෙ යථා.

"යමෙකු තුළ සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා කෙරෙහි ගෞරවය පවතීද, ඔහු බොහෝ ජලය ඇති තැනක වසන මත්ස්‍යයෙකු මෙන් සද්ධර්මයෙන් පිරිහෙන්නේ නැත."

391.

391.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො උපලබ්භති;

සො විරූහති සද්ධම්මෙ, ඛෙත්තෙ බීජංව භද්දකං.

"යමෙකු තුළ සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා කෙරෙහි ගෞරවය පවතීද, ඔහු කුඹුරක වැපිරූ සාරවත් බීජයක් මෙන් සද්ධර්මයෙහි දියුණුවට පත් වෙයි."

392.

392.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො උපලබ්භති;

සන්තිකෙ හොති නිබ්බානං, ධම්මරාජස්ස සාසනෙ’’ති.

"යමෙකු තුළ සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා කෙරෙහි ගෞරවය පවතීද, ඔහුට ධර්මරාජයාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි නිර්වාණය සමීප වෙයි."

… මහානාගො ථෙරො….

...මහානාග තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථා වදාළ සේක...

4. කුල්ලත්ථෙරගාථා

4. කුල්ල තෙරගාථා

393.

393.

‘‘කුල්ලො සිවථිකං ගන්ත්වා, අද්දස ඉත්ථිමුජ්ඣිතං;

අපවිද්ධං සුසානස්මිං, ඛජ්ජන්තිං කිමිහී ඵුටං.

"කුල්ල තෙරුන් වහන්සේ සොහොනට වැඩම කර, එහි දමා ගොස් තිබූ ස්ත්‍රී මළ සිරුරක් දුටු සේක. සොහොනෙහි බැහැර කරන ලද, පණුවන්ගෙන් ගැවසී ගත්, සතුන් විසින් කා දමනු ලබන ඒ සිරුර දුටු සේක."

394.

394.

‘‘ආතුරං [Pg.284] අසුචිං පූතිං, පස්ස කුල්ල සමුස්සයං;

උග්ඝරන්තං පග්ඝරන්තං, බාලානං අභිනන්දිතං.

"කුල්ල, විවිධ දුක්වලින් පෙළෙන, අශුචි සහිත වූ, දුගඳ හමන, (නව ද්වාරයෙන්) වැගිරෙන්නා වූ, අනුවණයන් විසින් සතුටින් පිළිගන්නා වූ මේ ශරීරය දෙස බලන්න."

395.

395.

‘‘ධම්මාදාසං ගහෙත්වාන, ඤාණදස්සනපත්තියා;

පච්චවෙක්ඛිං ඉමං කායං, තුච්ඡං සන්තරබාහිරං.

"ඥානදර්ශනය (මඟපල ලබා ගැනීම) පිණිස ධර්මය නමැති කන්නාඩිය ගෙන, ඇතුළතත් පිටතත් හිස් වූ මේ කය මම නුවණින් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළෙමි."

396.

396.

‘‘යථා ඉදං තථා එතං, යථා එතං තථා ඉදං;

යථා අධො තථා උද්ධං, යථා උද්ධං තථා අධො.

"මේ ශරීරය යම් සේද, ඒ මළ සිරුරත් එසේමය. ඒ මළ සිරුර යම් සේද, මේ ශරීරයත් එසේමය. යට කොටස යම් සේද, උඩ කොටසත් එසේමය. උඩ කොටස යම් සේද, යට කොටසත් එසේමය."

397.

397.

‘‘යථා දිවා තථා රත්තිං, යථා රත්තිං තථා දිවා;

යථා පුරෙ තථා පච්ඡා, යථා පච්ඡා තථා පුරෙ.

"දවාලෙහි යම් සේද, රාත්‍රියෙහිත් එසේමය. රාත්‍රියෙහි යම් සේද, දවාලෙහිත් එසේමය. පෙර (තරුණ කළ) යම් සේද, පසුව (මහලු කළ) එසේමය. පසුව යම් සේද, පෙරත් එසේමය."

398.

398.

‘‘පඤ්චඞ්ගිකෙන තුරියෙන, න රතී හොති තාදිසී;

යථා එකග්ගචිත්තස්ස, සම්මා ධම්මං විපස්සතො’’ති.

"සමාහිත සිතින් යුතුව නිවැරදිව ධර්මය විදර්ශනා කරන යෝගාවචරයාට ලැබෙන සතුට වැනි සතුටක්, පංචාංගික තූර්ය වාදනයෙන් පිනවන ලද කාමභෝගී පුද්ගලයෙකුට ලැබෙන සතුටට වඩා අතිශයින් උතුම්ය."

… කුල්ලො ථෙරො….

...කුල්ල තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථා වදාළ සේක...

5. මාලුක්‍යපුත්තත්ථෙරගාථා

5. මාලුක්‍යපුත්ත තෙරගාථා

399.

399.

‘‘මනුජස්ස පමත්තචාරිනො, තණ්හා වඩ්ඪති මාලුවා විය;

සො ප්ලවතී හුරා හුරං, ඵලමිච්ඡංව වනස්මි වානරො.

"ප්‍රමාදව වසන මිනිසාගේ තෘෂ්ණාව මාලුවා වැලක් මෙන් වැඩෙයි. ඔහු වනයේ ගෙඩි සොයන වඳුරෙකු මෙන්, භවයෙන් භවයට (අරමුණෙන් අරමුණට) දිව යයි."

400.

400.

‘‘යං එසා සහතෙ ජම්මී, තණ්හා ලොකෙ විසත්තිකා;

සොකා තස්ස පවඩ්ඪන්ති, අභිවට්ඨංව බීරණං.

"ලෝකයෙහි ඇලෙන සුළු වූ, මේ ලාමක තෘෂ්ණාව යම් අයෙකු යටපත් කර ගනීද, වැසි වැටුණු කල වැඩෙන බීරණ තණ මෙන් ඔහුගේ සෝකයෝ වැඩෙන්නාහ."

401.

401.

‘‘යො චෙතං සහතෙ ජම්මිං, තණ්හං ලොකෙ දුරච්චයං;

සොකා තම්හා පපතන්ති, උදබින්දූව පොක්ඛරා.

"ලෝකයෙහි ඉක්මවීමට අපහසු මේ ලාමක තෘෂ්ණාව යමෙක් යටපත් කර ගනීද, නෙළුම් පතින් වැටෙන දිය බිඳු මෙන් ඔහුගෙන් සෝකයෝ ගිලිහී යති."

402.

402.

‘‘තං වො වදාමි භද්දං වො, යාවන්තෙත්ථ සමාගතා;

තණ්හාය මූලං ඛණථ, උසීරත්ථොව බීරණං;

මා වො නළංව සොතොව, මාරො භඤ්ජි පුනප්පුනං.

"මෙහි රැස්ව සිටින ඔබ සැමට යහපතක් වේවා, මම ඔබ සැමට මේ දේ කියමි: සුවඳ මුල් සොයන්නෙකු බීරණ තණ මුලින් උදුරා දමන්නාක් මෙන්, තෘෂ්ණාවේ මුල (අවිද්‍යාව) උදුරා දමන්න. සැඩ පහරක් බට පඳුරක් සිඳලන්නාක් මෙන්, මාරයා නැවත නැවතත් ඔබව විනාශ නොකෙරේවා."

403.

403.

‘‘කරොථ බුද්ධවචනං, ඛණො වො මා උපච්චගා;

ඛණාතීතා හි සොචන්ති, නිරයම්හි සමප්පිතා.

බුද්ධ වචනය පිළිපදින්න. (බුද්ධෝත්පාද ආදී) ක්ෂණය ඔබ ඉක්මවා නොයත්වා. ක්ෂණය ඉක්මවා ගියෝ නිරයෙහි වැටී සැබවින්ම සෝක කරති.

404.

404.

‘‘පමාදො රජො පමාදො, පමාදානුපතිතො රජො;

අප්පමාදෙන විජ්ජාය, අබ්බහෙ සල්ලමත්තනො’’ති.

ප්‍රමාදය කෙලෙස් රජසකි. ප්‍රමාදය අනුව පවත්නා (රාගාදී) ධර්මයෝ ද රජසකි. අප්‍රමාදය හා (අර්හත් මාර්ග) විද්‍යාවෙන් තමාගේ (හදවතෙහි ඇමිණී ඇති රාගාදී) හුල උදුරා දැමිය යුතුය.

… මාලුක්‍යපුත්තො ථෙරො….

මාලුක්‍යපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

6. සප්පදාසත්ථෙරගාථා

6. සප්පදාස තෙරුන්ගේ ගාථා

405.

405.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි[Pg.285], යතො පබ්බජිතො අහං;

අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි, චෙතොසන්තිමනජ්ඣගං.

මම පැවිදි වූ දා පටන් විසිපස් වසරක් මුළුල්ලේ, ඇඟිලි ගැසීමක් පමණ වූ සුළු කාලයකටවත් සිතේ එකඟතාවක් (සැනසීමක්) නොලැබීමි.

406.

406.

‘‘අලද්ධා චිත්තස්සෙකග්ගං, කාමරාගෙන අට්ටිතො ;

බාහා පග්ගය්හ කන්දන්තො, විහාරා උපනික්ඛමිං.

සිතේ එකඟතාවක් නොලබා, කාමරාගයෙන් පීඩිතව, දෑත් ඔසවා හඬමින් මම විහාරයෙන් බැහැරට ගියෙමි.

407.

407.

‘‘සත්ථං වා ආහරිස්සාමි, කො අත්ථො ජීවිතෙන මෙ;

කථං හි සික්ඛං පච්චක්ඛං, කාලං කුබ්බෙථ මාදිසො.

(දිවි නසා ගැනීමට) ආයුධයක් ගෙනෙන්නෙමි. මට ජීවත් වීමෙන් ඇති පල කිම? මා වැනි පැවිද්දෙක් ශික්ෂාව අත්හැර කෙසේ නම් මිය යන්නද?

408.

408.

‘‘තදාහං ඛුරමාදාය, මඤ්චකම්හි උපාවිසිං;

පරිනීතො ඛුරො ආසි, ධමනිං ඡෙත්තුමත්තනො.

එකල්හි මම දැළි පිහියක් ගෙන ඇඳෙහි වාඩි වී, මගේම ගෙල සිඳගැනීම පිණිස දැළි පිහිය (ගෙල වෙත) යොමු කළෙමි.

409.

409.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

ඉක්බිති මට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම (යෝනිසෝ මනසිකාරය) උපන්නේය. (සංසාරයේ) ආදීනව ප්‍රකට විය. කලකිරීම (නිබ්බිදා ඥානය) මැනවින් පිහිටියේය.

410.

410.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

ඉන්පසු මගේ සිත (කෙලෙස්වලින්) මිදුණි. ධර්මයේ ඇති මනා ධර්මතාවය බලන්න! මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලැබීමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කළෙමි.

… සප්පදාසො ථෙරො….

සප්පදාස තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

7.කාතියානත්ථෙරගාථා

7. කාතියාන තෙරුන්ගේ ගාථා

411.

411.

‘‘උට්ඨෙහි නිසීද කාතියාන, මා නිද්දාබහුලො අහු ජාගරස්සු;

මා තං අලසං පමත්තබන්ධු, කූටෙනෙව ජිනාතු මච්චුරාජා.

කාතියාන, නැගිටින්න, හිඳගන්න. නිදිබර නොවන්න, අවදිව සිටින්න. ප්‍රමාදවූවන්ගේ බන්ධු වූ මාරයා, අලස වූ ඔබව (ජරා මරණාදී) කූටයන්ගෙන් මැඩලීමට ඉඩ නොදෙන්න.

412.

412.

‘‘සෙය්‍යථාපි මහාසමුද්දවෙගො, එවං ජාතිජරාතිවත්තතෙ තං;

සො කරොහි සුදීපමත්තනො ත්වං, න හි තාණං තව විජ්ජතෙව අඤ්ඤං.

මහා සමුද්‍රයේ රළ පහරක් මෙන් ජාති ජරාවන් ඔබව මැඩගෙන යයි. එබැවින් ඔබට පිහිටක් වන (අර්හත් ඵල නමැති) ද්වීපයක් තනාගන්න. ඔබට ඉන් පරිබාහිර වෙනත් ආරක්ෂාවක් නැත.

413.

413.

‘‘සත්ථා හි විජෙසි මග්ගමෙතං, සඞ්ගා ජාතිජරාභයා අතීතං;

පුබ්බාපරරත්තමප්පමත්තො, අනුයුඤ්ජස්සු දළ්හං කරොහි යොගං.

ශාස්තෘන් වහන්සේ පංචවිධ සංගයන්ගෙන් ද ජාති ජරා භයෙන් ද එතෙර වන්නා වූ මේ මාර්ගය මැනවින් වදාළ සේක. එබැවින් රෑ දවල් දෙක්හි නොපමා වෙමින් (භාවනාවේ) යෙදෙන්න. වීර්යය ස්ථිර කරගන්න.

414.

414.

‘‘පුරිමානි [Pg.286] පමුඤ්ච බන්ධනානි, සඞ්ඝාටිඛුරමුණ්ඩභික්ඛභොජී;

මා ඛිඩ්ඩාරතිඤ්ච මා නිද්දං, අනුයුඤ්ජිත්ථ ඣාය කාතියාන.

කාතියාන, පෙර පැවති (කාම) බන්ධනයන් මුදා හරින්න. දෙපට සිවුරු දරා, හිස මුඩු කර, පිඬු සිඟා වළඳන භික්ෂුවක් වන්න. (කාම) රතියට හෝ නින්දට හෝ වසඟ නොවන්න. භාවනා කරන්න.

415.

415.

‘‘ඣායාහි ජිනාහි කාතියාන, යොගක්ඛෙමපථෙසු කොවිදොසි;

පප්පුය්‍ය අනුත්තරං විසුද්ධිං, පරිනිබ්බාහිසි වාරිනාව ජොති.

කාතියාන, ධ්‍යාන වඩන්න, (කෙලෙස්) දිනන්න. සංසාරයෙන් එතෙර වන මාර්ගයන්හි දක්ෂයෙක් වන්න. අනුත්තර වූ පාරිශුද්ධියට පැමිණ, ජලයෙන් ගින්න නිවී යන්නාක් මෙන් පිරිනිවන් පාන්න.

416.

416.

‘‘පජ්ජොතකරො පරිත්තරංසො, වාතෙන විනම්‍යතෙ ලතාව;

එවම්පි තුවං අනාදියානො, මාරං ඉන්දසගොත්ත නිද්ධුනාහි;

සො වෙදයිතාසු වීතරාගො, කාලං කඞ්ඛ ඉධෙව සීතිභූතො’’ති.

අඩු ආලෝකයක් ඇති පහනක් සුළඟින් නිවී යන්නාක් මෙන් ද, වැල් මැලවී යන්නාක් මෙන් ද, ඉන්දසගොත්ත (කාතියාන), ඔබ ද මාරයාගේ බසට අවනත නොවී මාරයාව විනාශ කරන්න. සියලු වේදනාවන් කෙරෙහි වීතරාගී වී, කෙලෙස් ගින්න නිවාගෙන, මේ ආත්මයේදීම පිරිනිවන් පාන කාලය අපේක්ෂා කරන්න.

… කාතියානො ථෙරො….

කාතියාන තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

8. මිගජාලත්ථෙරගාථා

8. මිගජාල තෙරුන්ගේ ගාථා

417.

417.

‘‘සුදෙසිතො චක්ඛුමතා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

සබ්බසංයොජනාතීතො, සබ්බවට්ටවිනාසනො.

පසැස් ඇති, හිරුගේ නෑයා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද මේ ධර්මය සියලු සංයෝජනයන්ගෙන් එතෙර කරවයි; සියලු සංසාර වෘත්තයන් විනාශ කරයි.

418.

418.

‘‘නිය්‍යානිකො උත්තරණො, තණ්හාමූලවිසොසනො;

විසමූලං ආඝාතනං, ඡෙත්වා පාපෙති නිබ්බුතිං.

එය (සංසාරයෙන්) එතෙර කරවන සුලුය; තෘෂ්ණා මූලය වියළා දමයි. විෂ සහිත මූලයක් ඇති (කර්ම කෙලෙස් නැමැති) පීඩාවන් සිඳ දමා නිවනට පමුණුවයි.

419.

419.

‘‘අඤ්ඤාණමූලභෙදාය, කම්මයන්තවිඝාටනො;

විඤ්ඤාණානං පරිග්ගහෙ, ඤාණවජිරනිපාතනො.

එය අවිද්‍යාව නැමැති මූලය බිඳලීම පිණිස පවතී; කර්ම නැමැති යන්ත්‍රය විනාශ කරයි. විඥානයන්ගේ ග්‍රහණය පවතින තැනට ඥානය නැමැති වජ්‍රය හෙළයි.

420.

420.

‘‘වෙදනානං විඤ්ඤාපනො, උපාදානප්පමොචනො;

භවං අඞ්ගාරකාසුංව, ඤාණෙන අනුපස්සනො.

එය වේදනාවන් යථා පරිදි හඳුනා දෙයි; උපාදානයන්ගෙන් මුදවයි. භවය ඇවිලෙන ගිනි අඟුරු වළක් මෙන් ඥානයෙන් යුතුව දකියි.

421.

421.

‘‘මහාරසො සුගම්භීරො, ජරාමච්චුනිවාරණො;

අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, දුක්ඛූපසමනො සිවො.

උතුම් රසයක් ඇති, ඉතා ගැඹුරු වූ, ජරා මරණ වළක්වන, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය සියලු දුක් සංසිඳුවන ශාන්ත ධර්මයකි.

422.

422.

‘‘කම්මං කම්මන්ති ඤත්වාන, විපාකඤ්ච විපාකතො;

පටිච්චුප්පන්නධම්මානං, යථාවාලොකදස්සනො;

මහාඛෙමඞ්ගමො සන්තො, පරියොසානභද්දකො’’ති.

කර්මය කර්මය ලෙස ද, විපාකය විපාකය ලෙස ද දැන, හේතු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් හටගත් ධර්මයන් යථා පරිදි දකින මේ ධර්මය මහා නිර්වාණයට පමුණුවන, ශාන්ත වූ, අවසානය යහපත් වූ ධර්මයකි.

… මිගජාලො ථෙරො….

මිගජාල තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

9. පුරොහිතපුත්තජෙන්තත්ථෙරගාථා

9. පුරෝහිතපුත්ත ජේන්ත තෙරුන්ගේ ගාථා

423.

423.

‘‘ජාතිමදෙන [Pg.287] මත්තොහං, භොගඉස්සරියෙන ච;

සණ්ඨානවණ්ණරූපෙන, මදමත්තො අචාරිහං.

මම ජාති මානයෙන් මත් වීමි; සම්පත් හා ඓශ්වර්යය නිසා ද මානයෙන් මත් වීමි. සිරුරේ හැඩය, පැහැය හා රූපය නිසා මානයෙන් උදම් වී හැසිරුණෙමි.

424.

424.

‘‘නාත්තනො සමකං කඤ්චි, අතිරෙකං ච මඤ්ඤිසං;

අතිමානහතො බාලො, පත්ථද්ධො උස්සිතද්ධජො.

මට සමාන වූවෙක් හෝ මට වඩා උසස් වූවෙක් ඇතැයි මම නොසිතුවෙමි. අතිමානයෙන් පෙළුණු, මෝඩ වූ මම දැඩි වූවෙමි, අභිමානය නමැති ධජය ඔසවාගෙන සිටියෙමි.

425.

425.

‘‘මාතරං පිතරඤ්චාපි, අඤ්ඤෙපි ගරුසම්මතෙ;

න කඤ්චි අභිවාදෙසිං, මානත්ථද්ධො අනාදරො.

මානයෙන් දැඩි වූ (උඩඟු වූ), ගෞරවයක් නැති මම, මවට හෝ පියාට හෝ ගරුකටයුතු යැයි සම්මත අන් කිසිවෙකුට හෝ කිසිවිටෙකත් නොවැන්දෙමි.

426.

426.

‘‘දිස්වා විනායකං අග්ගං, සාරථීනං වරුත්තමං;

තපන්තමිව ආදිච්චං, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං.

විනයධරයන් අතර අග්‍ර වූ, හික්මවිය යුත්තන් හික්මවන ශ්‍රේෂ්ඨතම සාරථිය වූ, භික්ෂු සංඝයා පිරිවරාගත්, හිරු මෙන් බබළන බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක;

427.

427.

‘‘මානං මදඤ්ච ඡඩ්ඩෙත්වා, විප්පසන්නෙන චෙතසා;

සිරසා අභිවාදෙසිං, සබ්බසත්තානමුත්තමං.

මම මානය හා මදය (අහංකාරය) අත්හැර, අතිශයින් පැහැදුණු සිතින්, සියලු සත්ත්වයන්ට උතුම් වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට හිස නමා වැන්දෙමි.

428.

428.

‘‘අතිමානො ච ඔමානො, පහීනා සුසමූහතා;

අස්මිමානො සමුච්ඡින්නො, සබ්බෙ මානවිධා හතා’’ති.

මගේ අධිමානය (වැඩි මානය) සහ අවමානය (අඩු මානය) ප්‍රහීණ කරන ලදී, මැනවින් උදුරා දමන ලදී. 'මම වෙමි' යන අස්මිමානය සහමුලින්ම සිඳලන ලදී. සියලු ආකාරයේ මානයන් නසන ලදී.

… ජෙන්තො පුරොහිතපුත්තො ථෙරො….

...පුරෝහිත පුත්‍ර ජේන්ත තෙරුන් වහන්සේ...

10. සුමනත්ථෙරගාථා

10. සුමන තෙරුන්ගේ ගාථා

429.

429.

‘‘යදා නවො පබ්බජිතො, ජාතියා සත්තවස්සිකො;

ඉද්ධියා අභිභොත්වාන, පන්නගින්දං මහිද්ධිකං.

මම උපතින් සත් හැවිරිදි වූ, අලුත පැවිදි වූ සාමණේර නමකව සිටි කල්හි, මහත් වූ සෘද්ධි ඇති නාග රජුකුව සෘද්ධියෙන් පරාජය කර;

430.

430.

‘‘උපජ්ඣායස්ස උදකං, අනොතත්තා මහාසරා;

ආහරාමි තතො දිස්වා, මං සත්ථා එතදබ්‍රවි’’.

අනවතප්ත මහා විලෙන් මාගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේ (අනුරුද්ධ තෙරුන්) උදෙසා පැන් රැගෙන ආවෙමි. එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ මා දැක මෙසේ වදාළ සේක.

431.

431.

‘‘සාරිපුත්ත ඉමං පස්ස, ආගච්ඡන්තං කුමාරකං;

උදකකුම්භමාදාය, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතං.

"සාරිපුත්තය, පැන් කළය ගෙන එන්නා වූ, අධ්‍යාත්මය මැනවින් සමාහිත වූ (සන්සුන් වූ) මේ කුඩා සාමණේරයන් දෙස බලන්න."

432.

432.

‘‘පාසාදිකෙන වත්තෙන, කල්‍යාණඉරියාපථො;

සාමණෙරොනුරුද්ධස්ස, ඉද්ධියා ච විසාරදො.

"ප්‍රසාදජනක වත්පිළිවෙත් ඇති, යහපත් ඉරියව් ඇති, අනුරුද්ධ තෙරුන්ගේ මේ සාමණේරයන් වහන්සේ සෘද්ධියෙහිද විශාරද වේ."

433.

433.

‘‘ආජානීයෙන ආජඤ්ඤො, සාධුනා සාධුකාරිතො;

විනීතො අනුරුද්ධෙන, කතකිච්චෙන සික්ඛිතො.

"ආජානීය වූ, යහපත් වූ, නිම කළ යුතු කටයුතු නිම කළ අනුරුද්ධ තෙරුන් විසින් හික්මවන ලද, උගන්වන ලද මේ සාමණේරයන් වහන්සේද උතුම් ආජානීයයෙකි."

434.

434.

‘‘සො පත්වා පරමං සන්තිං, සච්ඡිකත්වා අකුප්පතං;

සාමණෙරො ස සුමනො, මා මං ජඤ්ඤාති ඉච්ඡතී’’ති.

"ඒ සුමන සාමණේරයන් වහන්සේ උතුම් වූ ශාන්තියට (නිවනට) පැමිණ, අකෝප්ය වූ (නොසෙල්වෙන) අරහත් ඵලය ප්‍රත්‍යක්ෂ කළත්, 'කිසිවෙකු මා ගැන නොදැනේවා' යැයි කැමති වන්නේය."

… සුමනො ථෙරො….

...සුමන තෙරුන් වහන්සේ...

11. න්හාතකමුනිත්ථෙරගාථා

11. න්හාතකමුනි තෙරුන්ගේ ගාථා

435.

435.

‘‘වාතරොගාභිනීතො [Pg.288] ත්වං, විහරං කානනෙ වනෙ;

පවිද්ධගොචරෙ ලූඛෙ, කථං භික්ඛු කරිස්සසි’’.

"භික්ෂුව, වාත රෝගයෙන් පීඩිත වූ ඔබ, සිව්පසය සොයා ගැනීම අපහසු වූ රළු වූ වනයෙහි වසන කල්හි, එම රෝගය දුරු කරගැනීමට කුමක් කරන්නෙහිද?"

436.

436.

‘‘පීතිසුඛෙන විපුලෙන, ඵරිත්වාන සමුස්සයං;

ලූඛම්පි අභිසම්භොන්තො, විහරිස්සාමි කානනෙ.

"භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මම විපුල වූ පීති-සුඛයෙන් මුළු ශරීරයම පිනවමින්, රළු ආහාරපාන පවා ඉවසමින් වනයෙහි වාසය කරන්නෙමි."

437.

437.

‘‘භාවෙන්තො සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ, ඉන්ද්‍රියානි බලානි ච;

ඣානසොඛුම්මසම්පන්නො, විහරිස්සං අනාසවො.

"සප්ත බොජ්ඣංගයන්ද, ඉන්ද්‍රියයන් හා බලයන්ද වඩමින්, සියුම් වූ (අරූප) ධ්‍යානයන්ගෙන් යුක්තව, ආශ්‍රව රහිතව වාසය කරන්නෙමි."

438.

438.

‘‘විප්පමුත්තං කිලෙසෙහි, සුද්ධචිත්තං අනාවිලං;

අභිණ්හං පච්චවෙක්ඛන්තො, විහරිස්සං අනාසවො.

"කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු, පිරිසිදු වූ, කැළඹීමක් නැති සිතින් යුක්තව, අරහත් ඵල සමාපත්තිය නිතර ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින්, ආශ්‍රව රහිතව වාසය කරන්නෙමි."

439.

439.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා ච, යෙ මෙ විජ්ජිංසු ආසවා;

සබ්බෙ අසෙසා උච්ඡින්නා, න ච උප්පජ්ජරෙ පුන.

"මාගේ අධ්‍යාත්මික වූ හෝ බාහිර වූ හෝ යම් ආශ්‍රවයන් තිබුණේ නම්, ඒ සියල්ල සහමුලින්ම සිඳලන ලදී. ඒවා නැවත කිසිදා හට නොගන්නේය."

440.

440.

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතා, තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකා;

දුක්ඛක්ඛයො අනුප්පත්තො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

"පංචස්කන්ධයෝ පිරිසිඳ දන්නා ලදහ. ඒවා සිඳලූ මුල් ඇතිව (නැවත හට නොගන්නා සේ) පවතී. දුක කෙළවර කිරීමට (නිවනට) පැමිණියෙමි. දැන් නැවත උපතක් නැත."

… න්හාතකමුනිත්ථෙරො….

...න්හාතකමුනි තෙරුන් වහන්සේ...

12. බ්‍රහ්මදත්තත්ථෙරගාථා

12. බ්‍රහ්මදත්ත තෙරුන්ගේ ගාථා

441.

441.

‘‘අක්කොධස්ස කුතො කොධො, දන්තස්ස සමජීවිනො;

සම්මදඤ්ඤා විමුත්තස්ස, උපසන්තස්ස තාදිනො.

"ක්‍රෝධය ප්‍රහීණ කළ, දමනය වූ, දැහැමි දිවියක් ඇති, මැනවින් චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගෙන විමුක්තිය ලැබූ, ශාන්ත වූ, තාදි ගුණයෙන් යුත් රහතන් වහන්සේට ක්‍රෝධයක් කොයින්ද?"

442.

442.

‘‘තස්සෙව තෙන පාපියො, යො කුද්ධං පටිකුජ්ඣති;

කුද්ධං අප්පටිකුජ්ඣන්තො, සඞ්ගාමං ජෙති දුජ්ජයං.

"යමෙකු තමාට ක්‍රෝධ කරන්නාට පෙරළා ක්‍රෝධ කරයිද, ඒ හේතුවෙන් ඔහු වඩාත් පව්කාරයෙකු (අසත්පුරුෂයෙකු) වේ. තමාට ක්‍රෝධ කරන්නාට පෙරළා ක්‍රෝධ නොකරන්නා දිනීමට අපහසු වූ (කෙලෙස්) යුද්ධය ජයගන්නේය."

443.

443.

‘‘උභින්නමත්ථං චරති, අත්තනො ච පරස්ස ච;

පරං සඞ්කුපිතං ඤත්වා, යො සතො උපසම්මති.

"අන් අයෙක් තමා කෙරෙහි කෝප වූ බව දැන, යමෙක් සිහි නුවණින් යුක්තව සන්සුන් වේද, ඔහු තමාගේත් අනුන්ගේත් යන දෙදෙනාගේම යහපත පිණිස හැසිරෙන්නේ වෙයි."

444.

444.

‘‘උභින්නං තිකිච්ඡන්තං තං, අත්තනො ච පරස්ස ච;

ජනා මඤ්ඤන්ති බාලොති, යෙ ධම්මස්ස අකොවිදා.

"තමාගේ සහ අනුන්ගේ යන දෙදෙනාගේම (ක්‍රෝධ නැමැති) රෝගය සුවපත් කරන්නා වූ ඒ පුද්ගලයා, ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ (නොදන්නා) ජනයා මෝඩයෙකු ලෙස සලකති."

445.

445.

‘‘උප්පජ්ජෙ තෙ සචෙ කොධො, ආවජ්ජ කකචූපමං;

උප්පජ්ජෙ චෙ රසෙ තණ්හා, පුත්තමංසූපමං සර.

"ඉදින් ඔබට ක්‍රෝධයක් උපදී නම්, කරකචූපම (කියතේ) උපමාව සිහි කරන්න. රසයෙහි තණ්හාවක් උපදී නම්, (කාන්තාරයේදී මියගිය) පුත්‍රයාගේ මස් අනුභව කිරීමේ උපමාව සිහි කරන්න."

446.

446.

‘‘සචෙ ධාවති චිත්තං තෙ, කාමෙසු ච භවෙසු ච;

ඛිප්පං නිග්ගණ්හ සතියා, කිට්ඨාදං විය දුප්පසු’’න්ති;

"ඉදින් ඔබේ සිත කාමයන්හි හෝ භවයන්හි දුවයි නම්, වගා පාළු කරන නපුරු ගවයෙකු මෙල්ල කරන්නා සේ, වහාම සිහිය නමැති රණින් එය මෙල්ල කරන්න."

… බ්‍රහ්මදත්තො ථෙරො….

...බ්‍රහ්මදත්ත තෙරුන් වහන්සේ...

13. සිරිමණ්ඩත්ථෙරගාථා

13. සිරිමණ්ඩ තෙරුන්ගේ ගාථා

447.

447.

‘‘ඡන්නමතිවස්සති[Pg.289], විවටං නාතිවස්සති;

තස්මා ඡන්නං විවරෙථ, එවං තං නාතිවස්සති.

සැඟවුණු (සඟවන ලද අකුසලය) කෙලෙස් වැස්සෙන් තෙමෙයි, විවෘත වූ (හෙළි කළ අකුසලය) කෙලෙස් වැස්සෙන් නොතෙමෙයි. එම නිසා සඟවන ලද (අකුසලය) විවෘත කරන්න (හෙළි කරන්න). මෙසේ එය විවෘත කළ විට කෙලෙස් වැස්සෙන් නොතෙමෙයි.

448.

448.

‘‘මච්චුනාබ්භහතො ලොකො, ජරාය පරිවාරිතො;

තණ්හාසල්ලෙන ඔතිණ්ණො, ඉච්ඡාධූපායිතො සදා.

ලෝකය මරණයෙන් මඩනා ලද්දේය, ජරාවෙන් වට කරන ලද්දේය. තණ්හාව නමැති හුලින් ඇනෙන ලද්දේය, සැමකල්හිම (අරමුණු කෙරෙහි ඇති) ආශාවෙන් දැවෙන්නේය.

449.

449.

‘‘මච්චුනාබ්භහතො ලොකො, පරික්ඛිත්තො ජරාය ච;

හඤ්ඤති නිච්චමත්තාණො, පත්තදණ්ඩොව තක්කරො.

ලෝකය මරණයෙන් මඩනා ලද්දේය, ජරාවෙන් පිරිවරන ලද්දේය. දඬුවම් ලැබිය යුතු සොරකම් කළ වැරදිකරුවෙකු මෙන්, පිළිසරණක් නොමැතිව නිරතුරුවම (ජරා-මරණයෙන්) පීඩා විඳියි.

450.

450.

‘‘ආගච්ඡන්තග්ගිඛන්ධාව, මච්චු බ්‍යාධි ජරා තයො;

පච්චුග්ගන්තුං බලං නත්ථි, ජවො නත්ථි පලායිතුං.

මරණය, ව්‍යාධිය (රෝගය) සහ ජරාව යන මේ තිදෙන මහා ගිනි කඳන් මෙන් (සත්ත්ව ලෝකය පෙළමින්) ඉදිරියට එති. ඔවුන් මැඩපැවැත්වීමට ශක්තියක් නැත, පලා යාමට වේගයක් ද නැත.

451.

451.

‘‘අමොඝං දිවසං කයිරා, අප්පෙන බහුකෙන වා;

යං යං විජහතෙ රත්තිං, තදූනං තස්ස ජීවිතං.

ස්වල්පයකින් හෝ වේවා බොහෝ සෙයින් හෝ වේවා, (විදර්ශනා මෙනෙහි කිරීමෙන්) දවස නිෂ්ඵල නොවන සේ කටයුතු කළ යුතුය. යම් යම් රැයක් ගෙවී යයිද, ඒ අනුව ඔහුගේ ජීවිතය (ආයුෂය) අඩුවෙයි.

452.

452.

‘‘චරතො තිට්ඨතො වාපි, ආසීනසයනස්ස වා;

උපෙති චරිමා රත්ති, න තෙ කාලො පමජ්ජිතු’’න්ති.

ගමන් කරන විට හෝ සිටගෙන සිටින විට හෝ හිඳගෙන හෝ නිදාගෙන සිටින විට හෝ අවසාන රැය (මරණය) එළඹෙයි. එම නිසා ඔබට ප්‍රමාද වීමට කාලයක් නැත.

… සිරිමණ්ඩො ථෙරො….

...සිරිමණ්ඩ තෙරණුවෝ...

14. සබ්බකාමිත්ථෙරගාථා

14. සබ්බකාමී තෙරණුවන්ගේ ගාථා

453.

453.

‘‘ද්විපාදකොයං අසුචි, දුග්ගන්ධො පරිහීරති ;

නානාකුණපපරිපූරො, විස්සවන්තො තතො තතො.

දෙපා ඇති මේ ශරීරය අශුචිය, දුගඳ හමන්නකි. මෙය (සුවඳ විලවුන් ආදියෙන්) සරසාගෙන සිටියද, විවිධ කුණුපයන්ගෙන් පිරී පවතින අතර ඒ ඒ ද්වාරයන්ගෙන් (අශුචි) වැගිරෙයි.

454.

454.

‘‘මිගං නිලීනං කූටෙන, බළිසෙනෙව අම්බුජං;

වානරං විය ලෙපෙන, බාධයන්ති පුථුජ්ජනං.

(වැද්දා) මුවෙකු මලපතකින් අල්ලාගන්නාක් මෙන්ද, මත්ස්‍යයෙකු බිලී කොක්කෙන් අල්ලාගන්නාක් මෙන්ද, වඳුරෙකු මැලියම්වලින් (ඇලෙන සුළු දේවලින්) අල්ලාගන්නාක් මෙන්ද, (ස්ත්‍රීහු රූප ආදියෙන්) පෘථග්ජන පුද්ගලයා පීඩාවට පත් කරති.

455.

455.

‘‘රූපා සද්දා රසා ගන්ධා, ඵොට්ඨබ්බා ච මනොරමා;

පඤ්ච කාමගුණා එතෙ, ඉත්ථිරූපස්මි දිස්සරෙ.

සිත්කලු වූ රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස හා ස්පර්ශ යන මේ පංච කාම ගුණයෝ ස්ත්‍රී රූපයෙහි දක්නට ලැබෙති.

456.

456.

‘‘යෙ එතා උපසෙවන්ති, රත්තචිත්තා පුථුජ්ජනා;

වඩ්ඪෙන්ති කටසිං ඝොරං, ආචිනන්ති පුනබ්භවං.

යම් පෘථග්ජනයෝ රාගයෙන් ඇලුණු සිත් ඇත්තෝව ඒ ස්ත්‍රීන් සේවනය කරද්ද, ඔවුහු දරුණු වූ සොහොන (සංසාරය) වර්ධනය කරති, නැවත උපතක් (පුනර්භවය) රැස් කරති.

457.

457.

‘‘යො චෙතා පරිවජ්ජෙති, සප්පස්සෙව පදා සිරො;

සොමං විසත්තිකං ලොකෙ, සතො සමතිවත්තති.

යමෙක් සර්පයෙකුගේ හිස (පයින් නොපෑගෙන සේ) මගහරින්නාක් මෙන් ඒ ස්ත්‍රීන් මගහරියිද, හෙතෙම සිහියෙන් යුක්තව ලෝකයෙහි මේ ඇලෙන සුළු තණ්හාව ඉක්මවා යයි.

458.

458.

‘‘කාමෙස්වාදීනවං [Pg.290] දිස්වා, නෙක්ඛම්මං දට්ඨු ඛෙමතො;

නිස්සටො සබ්බකාමෙහි, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

කාමයන්හි ආදීනව දැක, නෙක්ඛම්මය (නිවන) නිර්භය තැනක් ලෙස දැක, සියලු කාමයන්ගෙන් මිදී මම ආශ්‍රවයන්ගෙන් තොර රහත් ඵලයට පත් වූයෙමි.

… සබ්බකාමිත්ථෙරො….

...සබ්බකාමී තෙරණුවෝ...

ඡක්කනිපාතො නිට්ඨිතො.

ඡක්ක නිපාතය නිම විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය -

උරුවෙළකස්සපො ච, ථෙරො තෙකිච්ඡකාරි ච;

මහානාගො ච කුල්ලො ච, මාලුක්‍යො සප්පදාසකො.

උරුවෙළ කස්සප තෙරණුවෝද, තෙකිච්ඡකාරී තෙරණුවෝද, මහානාග තෙරණුවෝද, කුල්ල තෙරණුවෝද, මාලුක්‍ය තෙරණුවෝද, සප්පදාසක තෙරණුවෝද,

කාතියානො මිගජාලො, ජෙන්තො සුමනසව්හයො;

න්හාතමුනි බ්‍රහ්මදත්තො, සිරිමණ්ඩො සබ්බකාමී ච;

ගාථායො චතුරාසීති, ථෙරා චෙත්ථ චතුද්දසාති.

කාතියාන, මිගජාල, ජේන්ත, සුමන යන නාම ඇති තෙරණුවෝද, න්හාතමුනි, බ්‍රහ්මදත්ත, සිරිමණ්ඩ සහ සබ්බකාමී තෙරණුවෝද (යන මොවුහුය). එහි ගාථා අසූ හතරක් වන අතර තෙරණුවෝ දස සිව් දෙනෙක් වෙති.

7. සත්තකනිපාතො

7. සත්තක නිපාතය

1. සුන්දරසමුද්දත්ථෙරගාථා

1. සුන්දරසමුද්ද තෙරණුවන්ගේ ගාථා

459.

459.

‘‘අලඞ්කතා [Pg.291] සුවසනා, මාලධාරී විභූසිතා;

අලත්තකකතාපාදා, පාදුකාරුය්හ වෙසිකා.

මැනවින් සරසන ලද, අලංකාර වස්ත්‍ර හැඳි, මල්මාලා පැළඳි, විලවුන් ආදියෙන් අලංකාර වූ, රත් පැහැ සායම් ගෑ පාද ඇති වෙසඟනක් පාවහන් පැළඳ සිටියාය.

460.

460.

‘‘පාදුකා ඔරුහිත්වාන, පුරතො පඤ්ජලීකතා;

සා මං සණ්හෙන මුදුනා, ම්හිතපුබ්බං අභාසථ’’.

පාවහන් ගලවා මා ඉදිරියෙහි ඇඳිලි බැඳගෙන, ඕ තොමෝ මෘදු මොළොක් වචනයෙන් සිනාමුසු මුහුණින් මට මෙසේ කීවාය.

461.

461.

‘‘යුවාසි ත්වං පබ්බජිතො, තිට්ඨාහි මම සාසනෙ;

භුඤ්ජ මානුසකෙ කාමෙ, අහං විත්තං දදාමි තෙ;

සච්චං තෙ පටිජානාමි, අග්ගිං වා තෙ හරාමහං.

"ඔබ වහන්සේ තරුණ වයසෙහිම පැවිදි වූහ. මාගේ වචනයෙහි පිහිටනු මැනව. මානුෂීය කාම සම්පත් භුක්ති විඳිනු මැනව. මම ඔබ වහන්සේට වස්තුව ලබා දෙන්නෙමි. මම මෙය සත්‍යයක් ලෙසම පොරොන්දු වෙමි. (නැතහොත් මම ගින්නක් ගෙනවුත් දිවුරන්නෙමි)."

462.

462.

‘‘යදා ජිණ්ණා භවිස්සාම, උභො දණ්ඩපරායනා;

උභොපි පබ්බජිස්සාම, උභයත්ථ කටග්ගහො’’.

"යම් දිනෙක අප දෙදෙනාම මහලු වී සැරයටිය වාරු කරගන්නා තත්ත්වයට පත් වූ විට, දෙදෙනාම පැවිදි වෙමු. එවිට මෙලොව හා පරලොව යන දෙලොවෙහිම ජයග්‍රහණය අපට හිමිවනු ඇත."

463.

463.

‘‘තඤ්ච දිස්වාන යාචන්තිං, වෙසිකං පඤ්ජලීකතං;

අලඞ්කතං සුවසනං, මච්චුපාසංව ඔඩ්ඩිතං.

ඇඳිලි බැඳගෙන ආයාචනා කරන, මැනවින් සරසන ලද, අලංකාර වස්ත්‍ර හැඳි ඒ වෙසඟන දෙස බැලූ විට ඇය මරණය විසින් අටවන ලද මලපතක් මෙන් මට පෙනුණි.

464.

464.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො…පෙ… නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

එවිට මට (යෝනිසෝ මනසිකාරය) නුවණින් මෙනෙහි කිරීම ඇති විය... (ආදීනවය ප්‍රකට විය...) කලකිරීම (නිබ්බිදාව) මාගේ සිතෙහි මැනවින් පිහිටියේය.

465.

465.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

ඉන්පසු මාගේ සිත (කෙලෙස්වලින්) මිදුණේය... බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව මම ඉටු කළෙමි.

… සුන්දරසමුද්දො ථෙරො….

...සුන්දරසමුද්ද තෙරණුවෝ...

2. ලකුණ්ඩකභද්දියත්ථෙරගාථා

2. ලකුණ්ටකභද්දිය තෙරණුවන්ගේ ගාථා

466.

466.

පරෙ අම්බාටකාරාමෙ, වනසණ්ඩම්හි භද්දියො;

සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, තත්ථ භද්දොව ඣායති.

උතුම් වූ අම්බාටක උයනෙහි, වනාන්තරයෙහි වෙසෙන භද්දිය තෙරුණුවෝ තෘෂ්ණාව මුලින්ම උදුරා දමා, ඒ වනයෙහිම භද්‍ර වූ (යහපත් වූ) රහත් පල ධ්‍යානයෙන් වෙසෙති.

467.

467.

‘‘රමන්තෙකෙ මුදිඞ්ගෙහි, වීණාහි පණවෙහි ච;

අහඤ්ච රුක්ඛමූලස්මිං, රතො බුද්ධස්ස සාසනෙ.

ඇතැම්හු බෙර, වීණා හා පණව ආදී තූර්ය වාදනයන්ගෙන් සතුටු වෙති. එහෙත් මම බුදු සසුනෙහි රුක් මුලක හුදෙකලාව සතුටු වෙමි.

468.

468.

‘‘බුද්ධො චෙ මෙ වරං දජ්ජා, සො ච ලබ්භෙථ මෙ වරො;

ගණ්හෙහං සබ්බලොකස්ස, නිච්චං කායගතං සතිං.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මට වරයක් දෙන්නේ නම්, මා පතන ඒ අභිප්‍රාය මට ලැබේ නම්, මුළු ලොවටම නිරන්තරයෙන්ම කායගතා සතිය වඩන්නට ලැබෙන වරය මම ලබා ගන්නෙමි.

469.

469.

‘‘යෙ [Pg.292] මං රූපෙන පාමිංසු, යෙ ච ඝොසෙන අන්වගූ;

ඡන්දරාගවසූපෙතා, න මං ජානන්ති තෙ ජනා.

යම් කෙනෙක් මාගේ රූපය දැක (අඩු කොට සලකා) මැන බැලුවාහුද, යම් කෙනෙක් මා ගැන ඇසෙන කීර්ති රාවය පසුපස ආවාහුද, දැඩි රාගයට වසඟ වූ ඒ මිනිස්සු මා නිවැරදිව හඳුනා නොගනිති.

470.

470.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච න ජානාති, බහිද්ධා ච න පස්සති;

සමන්තාවරණො බාලො, ස වෙ ඝොසෙන වුය්හති.

තමා තුළ ඇති අධ්‍යාත්මික ධර්මයන් නොදන්නා වූ, පිටත ඇති ධර්මයන්ද නිවැරදිව නොදක්නා වූ, අවබෝධය වැසුණු ඒ අනුවණයා, සැබවින්ම අනුන් පවසන කීර්ති රාවය අනුවම ගසාගෙන යයි.

471.

471.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච න ජානාති, බහිද්ධා ච විපස්සති;

බහිද්ධා ඵලදස්සාවී, සොපි ඝොසෙන වුය්හති.

තමා තුළ ඇති අධ්‍යාත්මික ධර්මයන් නොදන්නා නමුත්, පිටත පෙනෙන දෙයෙහි ගුණ විශේෂයන් දක්නා වූ, බාහිර ප්‍රතිඵල පමණක් දකින ඒ තැනැත්තාද අනුන් පවසන කීර්ති රාවය අනුවම ගසාගෙන යයි.

472.

472.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච පජානාති, බහිද්ධා ච විපස්සති;

අනාවරණදස්සාවී, න සො ඝොසෙන වුය්හතී’’ති.

තමා තුළ ඇති ධර්මය මැනවින් දන්නා වූ, බාහිර ධර්මයන්ද තත්ත්වාකාරයෙන් දක්නා වූ, ආවරණය නොවූ ඥානයක් ඇති ඒ රහතන් වහන්සේ අනුන් පවසන කීර්ති රාවය අනුව ගසාගෙන නොයති.

… ලකුණ්ඩකභද්දියො ථෙරො….

ලකුණ්ඩක භද්දිය තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථාවන් වදාළහ.

3. භද්දත්ථෙරගාථා

3. භද්ද තෙරුන්ගේ ගාථා

473.

473.

‘‘එකපුත්තො අහං ආසිං, පියො මාතු පියො පිතු;

බහූහි වතචරියාහි, ලද්ධො ආයාචනාහි ච.

මම මෑණියන්ටත් පියාණන්ටත් ප්‍රිය වූ එකම පුත්‍රයා වීමි. බොහෝ වත්පිළිවෙත් පුරා දෙවියන්ගෙන් හා බුදුන්ගෙන් කළ ඉල්ලීම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මම උපන්නෙමි.

474.

474.

‘‘තෙ ච මං අනුකම්පාය, අත්ථකාමා හිතෙසිනො;

උභො පිතා ච මාතා ච, බුද්ධස්ස උපනාමයුං’’.

මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන්, මගේ අභිවෘද්ධිය පතන ඒ මෑණියන් සහ පියාණන් යන දෙදෙනාම මා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත පැමිණවූහ.

475.

475.

‘‘කිච්ඡා ලද්ධො අයං පුත්තො, සුඛුමාලො සුඛෙධිතො;

ඉමං දදාම තෙ නාථ, ජිනස්ස පරිචාරකං’’.

ලෝකනාථයන් වහන්ස, ඉතා අපහසුවෙන් ලැබූ, සුකුමාරව සැපතින් හැදුණු වැඩුණු මේ පුත්‍රයා, ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේට උපස්ථායකයෙකු ලෙස සේවය කිරීම පිණිස අපි ඔබ වහන්සේට පූජා කරමු.

476.

476.

‘‘සත්ථා ච මං පටිග්ගය්හ, ආනන්දං එතදබ්‍රවි;

‘පබ්බාජෙහි ඉමං ඛිප්පං, හෙස්සත්‍යාජානියො අයං.

ශාස්තෘන් වහන්සේ මා පිළිගෙන ආනන්ද හිමියන්ට මෙසේ වදාළහ: 'ආනන්ද, මේ දරුවාව වහාම පැවිදි කරන්න. මොහු මේ බුදු සසුනෙහි ආජානීය පුරුෂයෙක් (රහතන් වහන්සේ නමක්) වනු ඇත.'

477.

477.

‘‘පබ්බාජෙත්වාන මං සත්ථා, විහාරං පාවිසී ජිනො;

අනොග්ගතස්මිං සූරියස්මිං, තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ.

ජිනේන්ද්‍ර වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මා පැවිදි කරවා ගන්ධකුටි විහාරයට වැඩම කළහ. ඉර බැස යන්නට මත්තෙන්, මාගේ සිත සියලු ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේය.

478.

478.

‘‘තතො සත්ථා නිරාකත්වා, පටිසල්ලානවුට්ඨිතො;

‘එහි භද්දා’ති මං ආහ, සා මෙ ආසූපසම්පදා.

ඉන්පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ ඵලසමාපත්තියෙන් නැගී සිට හුදෙකලාවෙන් මිදී, 'භද්ද, මෙහි එන්න' යැයි මට වදාළහ. එම වචනයම මාගේ උපසම්පදාව විය.

479.

479.

‘‘ජාතියා සත්තවස්සෙන, ලද්ධා මෙ උපසම්පදා;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, අහො ධම්මසුධම්මතා’’ති.

උපතින් සත් හැවිරිදි වියේදීම මම උපසම්පදාව ලැබුවෙමි. තිවිද්‍යාවන් සාක්ෂාත් කළෙමි. අහෝ! ධර්මයේ ඇති යහපත් ධර්මතාවයක අසිරිය!

… භද්දො ථෙරො….

භද්ද තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථාවන් වදාළහ.

4. සොපාකත්ථෙරගාථා

4. සෝපාක තෙරුන්ගේ ගාථා

480.

480.

‘‘දිස්වා [Pg.293] පාසාදඡායායං, චඞ්කමන්තං නරුත්තමං;

තත්ථ නං උපසඞ්කම්ම, වන්දිස්සං පුරිසුත්තමං.

ප්‍රාසාද සෙවණේ සක්මන් කරන නරෝත්තම වූ ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, ඒ පුරුෂෝත්තමයන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ නමස්කාර කළෙමි.

481.

481.

‘‘එකංසං චීවරං කත්වා, සංහරිත්වාන පාණයො;

අනුචඞ්කමිස්සං විරජං, සබ්බසත්තානමුත්තමං.

සිවුර එකාංශ කොට පොරවාගෙන, දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, කෙලෙස් රජස් රහිත වූ, සියලු සත්ත්වයන්ට උතුම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ පසුපසින් මමද සක්මන් කළෙමි.

482.

482.

‘‘තතො පඤ්හෙ අපුච්ඡි මං, පඤ්හානං කොවිදො විදූ;

අච්ඡම්භී ච අභීතො ච, බ්‍යාකාසිං සත්ථුනො අහං.

ඉන්පසු ප්‍රශ්න විසඳීමෙහි දක්ෂ වූ ප්‍රඥාවන්ත ශාස්තෘන් වහන්සේ මගෙන් කුමාර ප්‍රශ්න විමසූ සේක. මම කිසිදු චකිතයකින් හෝ බියකින් තොරව ශාස්තෘන් වහන්සේට ඒ ප්‍රශ්න විසඳා දුන්නෙමි.

483.

483.

‘‘විස්සජ්ජිතෙසු පඤ්හෙසු, අනුමොදි තථාගතො;

භික්ඛුසඞ්ඝං විලොකෙත්වා, ඉමමත්ථං අභාසථ’’.

ප්‍රශ්න විසඳූ කල්හි තථාගතයන් වහන්සේ වර්ණනා කරමින් සතුටු වූ සේක. භික්ෂු සංඝයා දෙස බලා මෙසේ වදාළ සේක:

484.

484.

‘‘ලාභා අඞ්ගානං මගධානං, යෙසායං පරිභුඤ්ජති;

චීවරං පිණ්ඩපාතඤ්ච, පච්චයං සයනාසනං;

පච්චුට්ඨානඤ්ච සාමීචිං, තෙසං ලාභා’’ති චාබ්‍රවි.

මොහු යම් අංග හා මගධ වැසියන්ගේ සිවුරු, පිණ්ඩපාත, බෙහෙත් පිරිකර සහ සේනාසන පරිභෝජනය කරයිද, ඒ අංග හා මගධ වැසියන්ට එය මහත් ලාභයකි. ඔවුන් පවත්වන පිළිගැනීම හා ගෞරවයද ඔවුන්ට මහත් ලාභයකි.

485.

485.

‘‘අජ්ජතග්ගෙ මං සොපාක, දස්සනායොපසඞ්කම;

එසා චෙව තෙ සොපාක, භවතු උපසම්පදා’’.

සෝපාක, අද පටන් මා දැකීම පිණිස අවසරයකින් තොරව පැමිණෙන්න. සෝපාක, මේ ප්‍රශ්න විසඳීමම තොපගේ උපසම්පදාව වේවා යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

486.

486.

‘‘ජාතියා සත්තවස්සොහං, ලද්ධාන උපසම්පදං;

ධාරෙමි අන්තිමං දෙහං, අහො ධම්මසුධම්මතා’’ති.

උපතින් සත් හැවිරිදි වියේදීම උපසම්පදාව ලබා, මම මේ අවසාන ශරීරය දරා සිටිමි. අහෝ! ධර්මයේ ඇති යහපත් ධර්මතාවයක අසිරිය!

… සොපාකො ථෙරො….

සෝපාක තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථාවන් වදාළහ.

5. සරභඞ්ගත්ථෙරගාථා

5. සරභංග තෙරුන්ගේ ගාථා

487.

487.

‘‘සරෙ හත්ථෙහි භඤ්ජිත්වා, කත්වාන කුටිමච්ඡිසං;

තෙන මෙ සරභඞ්ගොති, නාමං සම්මුතියා අහු.

පෙර කාලයේ විලෙහි වැවෙන තණ දෑතින් කඩා, පැල්පතක් සාදාගෙන එහි වාසය කළෙමි. ඒ නිසා මිනිසුන් අතර සම්මුතියෙන් මට සරභංග යන නාමය ඇති විය.

488.

488.

‘‘න මය්හං කප්පතෙ අජ්ජ, සරෙ හත්ථෙහි භඤ්ජිතුං;

සික්ඛාපදා නො පඤ්ඤත්තා, ගොතමෙන යසස්සිනා.

කීර්තිමත් ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ අපට ශික්ෂා පද පනවා ඇති බැවින්, අද මට තණ දෑතින් කැඩීම කැප නොවේ.

489.

489.

‘‘සකලං සමත්තං රොගං, සරභඞ්ගො නාද්දසං පුබ්බෙ;

සොයං රොගො දිට්ඨො, වචනකරෙනාතිදෙවස්ස.

සරභංග නම් වූ මම පෙර කාලයෙහි සියලු දුක් රෝගයන් (පංච උපාදානස්කන්ධයන්) සම්පූර්ණයෙන් නොදුටුවෙමි. එහෙත් දෙවියන්ටත් වඩා උතුම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවවාදය පිළිපැදීමෙන්, දැන් ඒ දුක් රෝගය මගින් දක්නා ලදී.

490.

490.

‘‘යෙනෙව මග්ගෙන ගතො විපස්සී, යෙනෙව මග්ගෙන සිඛී ච වෙස්සභූ;

කකුසන්ධකොණාගමනො ච කස්සපො, තෙනඤ්ජසෙන අගමාසි ගොතමො.

විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ යම් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයකින් (නිවනට) වැඩි සේක් ද, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේ ද, වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද, කකුසඳ, කෝණාගමන සහ කස්සප යන බුදුරජාණන් වහන්සේලා ද යම් මාවතකින් වැඩි සේක් ද, අපගේ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ඒ මාවතින් ම (නිවනට) වැඩි සේක.

491.

491.

‘‘වීතතණ්හා [Pg.294] අනාදානා, සත්ත බුද්ධා ඛයොගධා;

යෙහායං දෙසිතො ධම්මො, ධම්මභූතෙහි තාදිභි.

තණ්හාව ප්‍රහීණ කළා වූ, නැවත උප්පත්තියක් ලබා නොගන්නා වූ, කෙලෙස් ක්ෂය වීම නම් වූ නිවනට පත් වූ බුදුවරු සත්නමක් (ලොව) පහළ වූහ. ලෝකෝත්තර ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත වූ, අටලෝ දහමෙහි කම්පා නොවන ගුණයෙන් යුත් ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේලා විසින් මෙම ධර්මය දේශනා කරන ලදී.

492.

492.

‘‘චත්තාරි අරියසච්චානි, අනුකම්පාය පාණිනං;

දුක්ඛං සමුදයො මග්ගො, නිරොධො දුක්ඛසඞ්ඛයො.

උන්වහන්සේලා සත්ත්වයන් කෙරෙහි පතළ අනුකම්පාවෙන් යුතුව චතුරාර්ය සත්‍යය දේශනා කළ සේක. එනම් දුක්ඛ සත්‍යය ද, දුකට හේතුව වන සමුදය සත්‍යය ද, මාර්ග සත්‍යය ද සහ දුක් කෙළවර කිරීම නම් වූ නිවන හෙවත් නිරෝධ සත්‍යය ද යන සතරයි.

493.

493.

‘‘යස්මිං නිවත්තතෙ දුක්ඛං, සංසාරස්මිං අනන්තකං;

භෙදා ඉමස්ස කායස්ස, ජීවිතස්ස ච සඞ්ඛයා;

අඤ්ඤො පුනබ්භවො නත්ථි, සුවිමුත්තොම්හි සබ්බධී’’ති.

යම් නිවනක් ලැබීමෙන් නිමාවක් නැති සංසාර දුක නතර වේ ද, (එය මම සාක්ෂාත් කළෙමි). මේ ශරීරය බිඳී යාමෙන් හා ජීවිතය ක්ෂය වීමෙන් පසුව මට නැවත උප්පත්තියක් නැත. මම සියලු කෙලෙස්වලින් සහ සියලු භවයන්ගෙන් මැනවින් මිදුණෙමි.

… සරභඞ්ගො ථෙරො….

...සර්භංග තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක...

සත්තකනිපාතො නිට්ඨිතො.

සත්තක නිපාතය නිමාවට පත් විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේ ය:

සුන්දරසමුද්දො ථෙරො, ථෙරො ලකුණ්ඩභද්දියො;

භද්දො ථෙරො ච සොපාකො, සරභඞ්ගො මහාඉසි;

සත්තකෙ පඤ්චකා ථෙරා, ගාථායො පඤ්චතිංසතීති.

සුන්දරසමුද්ද තෙරණුවෝ ද, ලකුණ්ඩකභද්දිය තෙරණුවෝ ද, භද්ද තෙරණුවෝ ද, සෝපාක තෙරණුවෝ ද, මහා ඉසිවරයකු බඳු සරභංග තෙරණුවෝ ද යන තෙරුන් වහන්සේලා පස්නම සත්තක නිපාතයෙහි වැඩ වසති. එහි ඇතුළත් මුළු ගාථා සංඛ්‍යාව තිස් පහකි.

8. අට්ඨකනිපාතො

8. අට්ඨක නිපාතය

1. මහාකච්චායනත්ථෙරගාථා

1. මහා කාත්‍යායන තෙරුන්ගේ ගාථා

494.

494.

‘‘කම්මං [Pg.295] බහුකං න කාරයෙ, පරිවජ්ජෙය්‍ය ජනං න උය්‍යමෙ;

සො උස්සුක්කො රසානුගිද්ධො, අත්ථං රිඤ්චති යො සුඛාධිවාහො.

(මහණ දම් පිරීමට බාධා වන) බොහෝ අලුත් වැඩකටයුතුවල නිරත නොවිය යුතු ය. (අධ්‍යාත්මික දියුණුවට බාධා වන) ජනයා බැහැර කළ යුතු ය. ප්‍රත්‍ය ලාභය උදෙසා පමණක් වෙහෙස නොවිය යුතු ය. රස තණ්හාවෙන් යුක්තව ප්‍රත්‍ය ලබා ගැනීමට ම වෙහෙසෙන යම් මහණෙක් වේ ද, නිවන් සැප ගෙන දෙන තමාගේ සීලාදී ගුණධර්ම ඔහුට අහිමි වේ.

495.

495.

‘‘පඞ්කොති හි නං අවෙදයුං, යායං වන්දනපූජනා කුලෙසු;

සුඛුමං සල්ලං දුරුබ්බහං, සක්කාරො කාපුරිසෙන දුජ්ජහො.

කුලයන්ගෙන් ලැබෙන වැඳුම් පිදුම් සහ සත්කාරයන් යනු මඩ වගුරක් බව බුද්ධාදීහු පැවසූහ. එය ඉතා සූක්ෂම වූ ද, උදුරා දැමීමට අපහසු වූ ද හුලකි. තමාගේ කය සහ සම්පත් කෙරෙහි ආශාව ඇති (සක්කාය දිට්ඨියෙන් යුතු) අනුවණ පුද්ගලයාට මෙම සත්කාරයන් අත්හැරීම ඉතා දුෂ්කර ය.

496.

496.

‘‘න පරස්සුපනිධාය, කම්මං මච්චස්ස පාපකං;

අත්තනා තං න සෙවෙය්‍ය, කම්මබන්ධූහි මාතියා.

අන්‍යයන් සතුටු කිරීමට හෝ අන්‍යයන් උදෙසා සතුන් මැරීම ආදී පව්කම් නොකළ යුතු ය. තමා ද එවැනි අකුසල්වල නොයෙදිය යුතු ය. මක්නිසාද යත්, සත්ත්වයන් හුදෙක් තමන් කළ කර්මය ම උරුමය හා නෑයා කරගත් බැවිනි.

497.

497.

‘‘න පරෙ වචනා චොරො, න පරෙ වචනා මුනි;

අත්තා ච නං යථාවෙදි, දෙවාපි නං තථා විදූ.

අනුන් කී පමණින් කෙනෙකු සොරෙකු නොවේ. අනුන් කී පමණින් කෙනෙකු මුණිවරයකු ද නොවේ. තමා සැබවින් ම කවුදැයි තමා දන්නා සේ ම, දේවතාවෝ ද එම පුද්ගලයාගේ සැබෑ ස්වභාවය හඳුනති.

498.

498.

‘‘පරෙ ච න විජානන්ති, මයමෙත්ථ යමාමසෙ;

යෙ ච තත්ථ විජානන්ති, තතො සම්මන්ති මෙධගා.

අඥානයෝ 'අපි මේ ලෝකයේ දී මරණය හෙවත් යම රජු ඉදිරියට යන්නෙමු' යන්න නොදනිති. යම් පණ්ඩිතයෝ ඒ බව දනිත් ද, ඔවුන්ගේ වෛරී කලහයන් ඒ අවබෝධය නිසා සංසිඳේ.

499.

499.

‘‘ජීවතෙ වාපි සප්පඤ්ඤො, අපි විත්තපරික්ඛයො;

පඤ්ඤාය ච අලාභෙන, විත්තවාපි න ජීවති.

ප්‍රඥාවන්තයා ධනය ක්ෂය වුව ද (නිවැරදි දිවිපෙවෙතින්) ජීවත් වෙයි. ප්‍රඥාව නැති තැනැත්තා ධනය තිබුණ ද (ධර්මානුකූල ව) ජීවත් නොවේ.

500.

500.

‘‘සබ්බං සුණාති සොතෙන, සබ්බං පස්සති චක්ඛුනා;

න ච දිට්ඨං සුතං ධීරො, සබ්බං උජ්ඣිතුමරහති.

කනෙන් සියල්ල අසයි, ඇසෙන් සියල්ල දකියි. එහෙත් නුවණැත්තා තමා දුටු හෝ ඇසූ පමණින් ඒ සියල්ල (ඇලීමෙන්) වැළඳගැනීමට හෝ (ගැටීමෙන්) බැහැර කිරීමට නුසුදුසු බැවින් (උපේක්ෂාවෙන් යුක්ත වෙයි).

501.

501.

‘‘චක්ඛුමාස්ස යථා අන්ධො, සොතවා බධිරො යථා;

පඤ්ඤවාස්ස යථා මූගො, බලවා දුබ්බලොරිව;

අථ අත්ථෙ සමුප්පන්නෙ, සයෙථ මතසායික’’න්ති.

(අධ්‍යාත්මික දියුණුව පතන තැනැත්තා වැඩකට නැති දේ ඉදිරියේ) ඇස් ඇතත් අන්ධයෙකු මෙන් ද, කන් ඇතත් බිහිරෙකු මෙන් ද, ප්‍රඥාව ඇතත් ගොළුවෙකු මෙන් ද, ශක්තිය ඇතත් දුබලයෙකු මෙන් ද සිටිය යුතු ය. එහෙත් තමාගේ (නිවන් මඟ පිළිබඳ) අර්ථය පැමිණි කල්හි මළ සිරුරක් මෙන් (අචලව) නිශ්චලව සිටිය යුතු ය.

… මහාකච්චායනො ථෙරො….

...මහා කාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ...

2. සිරිමිත්තත්ථෙරගාථා

2. සිරිමිත්ත තෙරුන්ගේ ගාථා

502.

502.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී, අමායො රිත්තපෙසුණො;

ස වෙ තාදිසකො භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

ක්‍රෝධ නොකරන, වෛර නොබඳින, මායාවෙන් තොර වූ, කේලාම් නොකියන යම් මහණෙක් ඇද්ද, එවැනි ගුණයෙන් යුතු මහණ තෙමේ මරණින් මතු ශෝක නොකරයි.

503.

503.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී, අමායො රිත්තපෙසුණො;

ගුත්තද්වාරො සදා භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

ක්‍රෝධ නොකරන, වෛර නොබඳින, මායාවෙන් තොර වූ, කේලාම් නොකියන, නිතර ම ඉඳුරන් සංවර කරගත් යම් මහණෙක් ඇද්ද, ඔහු මරණින් මතු ශෝක නොකරයි.

504.

504.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී[Pg.296], අමායො රිත්තපෙසුණො;

කල්‍යාණසීලො සො භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

ක්‍රෝධ නොකරන, වෛර නොබඳින, මායාවෙන් තොර වූ, කේලාම් නොකියන, යහපත් වූ පිරිසිදු සීලයෙන් යුක්ත වූ යම් මහණෙක් ඇද්ද, ඔහු මරණින් මතු ශෝක නොකරයි.

505.

505.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී, අමායො රිත්තපෙසුණො;

කල්‍යාණමිත්තො සො භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

ක්‍රෝධ නොකරන, වෛර නොබඳින, මායාවෙන් තොර වූ, කේලාම් නොකියන, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කරන යම් මහණෙක් ඇද්ද, ඔහු මරණින් මතු ශෝක නොකරයි.

506.

506.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී, අමායො රිත්තපෙසුණො;

කල්‍යාණපඤ්ඤො සො භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

ක්‍රෝධ නොකරන, වෛර නොබඳින, මායාවෙන් තොර වූ, කේලාම් නොකියන, සසරින් එතෙර වන යහපත් ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ යම් මහණෙක් ඇද්ද, ඔහු මරණින් මතු ශෝක නොකරයි.

507.

507.

‘‘යස්ස සද්ධා තථාගතෙ, අචලා සුප්පතිට්ඨිතා;

සීලඤ්ච යස්ස කල්‍යාණං, අරියකන්තං පසංසිතං.

යම් පුද්ගලයෙකුගේ ශ්‍රද්ධාව තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි අචලව, මැනවින් පිහිටා ඇද්ද, යමෙකුගේ සීලය ආර්යයන් විසින් ප්‍රිය කරන ලද්දා වූ ද, පසසන ලද්දා වූ ද, යහපත් එකක් වේ ද,

508.

508.

‘‘සඞ්ඝෙ පසාදො යස්සත්ථි, උජුභූතඤ්ච දස්සනං;

‘අදලිද්දො’ති තං ආහු, අමොඝං තස්ස ජීවිතං.

යමෙකු තුළ ආර්ය මහා සංඝ රත්නය කෙරෙහි පැහැදීමක් ඇද්ද, සෘජු වූ සම්මා දිට්ඨිය ඇද්ද, ඔහු 'දිළින්දෙකු නොවේ' යැයි බුද්ධාදීහු පවසති. ඔහුගේ ජීවිතය සැබවින් ම සාර්ථක එකකි.

509.

509.

‘‘තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං;

අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති.

එබැවින්, බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනාව සිහිපත් කරමින්, නුවණැත්තා ශ්‍රද්ධාව ද, සීලය ද, ශාසනය කෙරෙහි පැහැදීම ද, ධර්මය අවබෝධ කරගැනීම ද දියුණු කර ගැනීමට උත්සාහ කළ යුතු ය.

… සිරිමිත්තො ථෙරො….

...සිරිමිත්ත තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක...

3. මහාපන්ථකත්ථෙරගාථා

3. මහා පන්ථක තෙරුන්ගේ ගාථා

510.

510.

‘‘යදා පඨමමද්දක්ඛිං, සත්ථාරමකුතොභයං;

තතො මෙ අහු සංවෙගො, පස්සිත්වා පුරිසුත්තමං.

යම් කලක මම නිර්භීත වූ, ලෝකයාට අභය දානය කරන ශාස්තෘන් වහන්සේව පළමුවෙන් දුටුවෙම්ද, ඒ පුරුෂෝත්තමයන් වහන්සේ දැකීමෙන් පසුව මට මහත් වූ සංවේගයක් ඇති විය.

511.

511.

‘‘සිරිං හත්ථෙහි පාදෙහි, යො පණාමෙය්‍ය ආගතං;

එතාදිසං සො සත්ථාරං, ආරාධෙත්වා විරාධයෙ.

පැමිණි වාසනාවට අතින් පයින් ගසා පලවා හරින අභාග්‍යසම්පන්නයෙකු මෙන් නොවී, මෙබඳු ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක ඇසුරු කිරීමට ලැබුණු ඒ උතුම් අවස්ථාව මම මග නොහැරියෙමි.

512.

512.

‘‘තදාහං පුත්තදාරඤ්ච, ධනධඤ්ඤඤ්ච ඡඩ්ඩයිං;

කෙසමස්සූනි ඡෙදෙත්වා, පබ්බජිං අනගාරියං.

එකල්හි මම අඹුදරුවන් ද ධනධාන්‍යයන් ද අතහැර, කෙස්රවුළු බා ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූයෙමි.

513.

513.

‘‘සික්ඛාසාජීවසම්පන්නො, ඉන්ද්‍රියෙසු සුසංවුතො;

නමස්සමානො සම්බුද්ධං, විහාසිං අපරාජිතො.

මම භික්ෂූන්ට නියමිත ශික්ෂාවෙන් හා සම්‍යග් ආජීවයෙන් යුක්තව, ඉන්ද්‍රියයන් මැනවින් සංවර කරගෙන, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට වඳිමින් කෙලෙසුන්ට පරාජය නොවී වාසය කළෙමි.

514.

514.

‘‘තතො මෙ පණිධී ආසි, චෙතසො අභිපත්ථිතො;

න නිසීදෙ මුහුත්තම්පි, තණ්හාසල්ලෙ අනූහතෙ.

ඉන්පසු මගේ සිතෙහි මෙබඳු දැඩි අධිෂ්ඨානයක් ඇති විය: එනම්, 'තණ්හා නමැති හුල සිතින් උදුරා දමන තුරු මම මොහොතක්වත් වාඩි වී විවේක නොගන්නෙමි' යන්නයි.

515.

515.

‘‘තස්ස මෙවං විහරතො, පස්ස වීරියපරක්කමං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

මෙසේ වාසය කළ මගේ වීර්යය හා පරාක්‍රමය දෙස බලන්න; මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කරගත්තෙමි, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කළෙමි.

516.

516.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං [Pg.297] ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

අරහා දක්ඛිණෙය්‍යොම්හි, විප්පමුත්තො නිරූපධි.

මම පෙර විසූ ජාති පිළිබඳ දැනුම (පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානය) ඇත්තෙමි. දිව ඇස පිරිසිදු කර ගත්තෙමි. මම සියලු උපධීන්ගෙන් මිදුණු, පූජාවන්ට සුදුසු රහතන් වහන්සේ නමකිමි.

517.

517.

‘‘තතො රත්‍යා විවසානෙ, සූරියස්සුග්ගමනං පති;

සබ්බං තණ්හං විසොසෙත්වා, පල්ලඞ්කෙන උපාවිසි’’න්ති.

ඉක්බිති රැය අවසානයේ හිරු උදාවන විට, සියලු තණ්හාවන් ක්ෂය කර දමා මම පර්යංකයකින් වැඩ සිටියෙමි.

… මහාපන්ථකො ථෙරො….

මහා පන්ථක තේරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

අට්ඨකනිපාතො නිට්ඨිතො.

අට්ඨක නිපාතය නිම විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය:

මහාකච්චායනො ථෙරො, සිරිමිත්තො මහාපන්ථකො;

මහා කච්චායන තෙරණුවෝ ද, සිරිමිත්ත තෙරණුවෝ ද, මහා පන්ථක තෙරණුවෝ ද යන,

එතෙ අට්ඨනිපාතම්හි, ගාථායො චතුවීසතීති.

මොවුහු තිදෙනා අට්ඨක නිපාතයට ඇතුළත් වෙති. එහි ගාථා විසි හතරක් ඇතුළත් වේ.

9. නවකනිපාතො

9. නවක නිපාතය

1. භූතත්ථෙරගාථා

1. භූත තේරගාථාව

518.

518.

‘‘යදා [Pg.298] දුක්ඛං ජරාමරණන්ති පණ්ඩිතො, අවිද්දසූ යත්ථ සිතා පුථුජ්ජනා;

දුක්ඛං පරිඤ්ඤාය සතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

යථාර්ථය නොදන්නා පෘථග්ජනයන් යමක ඇලී සිටිත් ද, ඒ ජරා මරණ දුකක් බව නුවණැත්තා අවබෝධ කර ගනී. ඔහු දුක පිරිසිඳ දැක සිහි ඇතිව භාවනා කරන විට, එයට වඩා උතුම් සතුටක් තවත් නැත.

519.

519.

‘‘යදා දුක්ඛස්සාවහනිං විසත්තිකං, පපඤ්චසඞ්ඝාතදුඛාධිවාහිනිං;

තණ්හං පහන්ත්වාන සතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

දුක උපදවන, ප්‍රපංචයන් නිසා ඇතිවන දුක් රැගෙන එන, ලෝකයේ පැතිර පවතින තණ්හාව ප්‍රහීණ කර, සිහි ඇතිව භාවනා කරන විට, එයට වඩා උතුම් සතුටක් තවත් නැත.

520.

520.

‘‘යදා සිවං ද්වෙචතුරඞ්ගගාමිනං, මග්ගුත්තමං සබ්බකිලෙසසොධනං;

පඤ්ඤාය පස්සිත්ව සතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

සියලු කෙලෙසුන් කෙරෙන් පිරිසිදු කරන, අංග අටකින් යුත් ඒ උතුම් ශාන්තිදායක මාර්ගය නුවණින් දැක, සිහි ඇතිව භාවනා කරන විට, එයට වඩා උතුම් සතුටක් තවත් නැත.

521.

521.

‘‘යදා අසොකං විරජං අසඞ්ඛතං, සන්තං පදං සබ්බකිලෙසසොධනං;

භාවෙති සඤ්ඤොජනබන්ධනච්ඡිදං, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

සෝක රහිත වූ, කෙලෙස් රජස් රහිත වූ, ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් නොවූ, ශාන්ත වූ, සියලු කෙලෙසුන් පිරිසිදු කරන්නා වූ ද, සංයෝජන බන්ධන සිඳලන්නා වූ ද නිවන අරමුණු කොට භාවනා කරන විට, එයට වඩා උතුම් සතුටක් තවත් නැත.

522.

522.

‘‘යදා නභෙ ගජ්ජති මෙඝදුන්දුභි, ධාරාකුලා විහගපථෙ සමන්තතො;

භික්ඛූ ච පබ්භාරගතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

අහසෙහි මේඝ ගර්ජනා පවතින විට, පක්ෂීන් පියාඹන මඟ හා අවට දසත මහ වැසි වසින විට, ලෙනකට වී භාවනා කරන භික්ෂුව ලබන සතුටට වඩා උතුම් සතුටක් තවත් නැත.

523.

523.

‘‘යදා නදීනං කුසුමාකුලානං, විචිත්ත-වානෙය්‍ය-වටංසකානං;

තීරෙ නිසින්නො සුමනොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

මලින් ගහණ වූ ද, විසිතුරු වන මල්වලින් සැරසුණා වූ ද ගංගා තීරයක හිඳ, සතුටු සිතින් භාවනා කරන විට, එයට වඩා උතුම් සතුටක් තවත් නැත.

524.

524.

‘‘යදා [Pg.299] නිසීථෙ රහිතම්හි කානනෙ, දෙවෙ ගළන්තම්හි නදන්ති දාඨිනො;

භික්ඛූ ච පබ්භාරගතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

මධ්‍යම රාත්‍රියෙහි, ජන ශුන්‍ය වනාන්තරයක වැසි වසින කල, දළ ඇති වන සතුන් ගර්ජනා කරන විට, ලෙනකට වී භාවනා කරන භික්ෂුව ලබන සතුටට වඩා උතුම් සතුටක් තවත් නැත.

525.

525.

‘‘යදා විතක්කෙ උපරුන්ධියත්තනො, නගන්තරෙ නගවිවරං සමස්සිතො;

වීතද්දරො වීතඛිලොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

තමාගේ අකුසල් විතර්කයන් මැඩපවත්වා, කඳු අතර වූ ගිරි ගුහාවක් ඇසුරු කොට, කෙලෙස් දැවිලි හා චේතෝඛීලයන් රහිතව භාවනා කරන විට, එයට වඩා උතුම් සතුටක් තවත් නැත.

526.

526.

‘‘යදා සුඛී මලඛිලසොකනාසනො, නිරග්ගළො නිබ්බනථො විසල්ලො;

සබ්බාසවෙ බ්‍යන්තිකතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දතී’’ති.

සුවපත් වූ, කෙලෙස් මල හා ඛීලයන් ද සෝකය ද නසා දැමූ, අවිද්‍යා අගුළු නැති, තෘෂ්ණාව හා කෙලෙස් හුල් රහිත වූ, සියලු ආසවයන් ක්ෂය කොට භාවනා කරන විට, එයට වඩා උතුම් සතුටක් තවත් නැත.

… භූතො ථෙරො….

භූත තේරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

නවකනිපාතො නිට්ඨිතො.

නවක නිපාතය නිම විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය:

භූතො තථද්දසො ථෙරො, එකො ඛග්ගවිසාණවා;

නවකම්හි නිපාතම්හි, ගාථායොපි ඉමා නවාති.

යථාර්ථය දුටු, කගවේනෙකු මෙන් හුදකලාව විසූ භූත තේරණුවන්ගේ ගාථා නවය නවක නිපාතයට ඇතුළත් වේ.

10. දසකනිපාතො

10. දසක නිපාතය

1. කාළුදායිත්ථෙරගාථා

1. කාළුදායී තේරගාථාව

527.

527.

‘‘අඞ්ගාරිනො [Pg.300] දානි දුමා භදන්තෙ, ඵලෙසිනො ඡදනං විප්පහාය;

තෙ අච්චිමන්තොව පභාසයන්ති, සමයො මහාවීර භාගී රසානං.

ස්වාමීනී, දැන් වෘක්ෂයෝ පරණ පත්‍ර හළා දමා, ගිනි අඟුරු මෙන් දිලිසෙන රතු පැහැති අලුත් දලු ලා, ඵල දරනු රිසියෙන් බබළති. මහා වීරයන් වහන්ස, කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කිරීමට දැන් සුදුසුම කාලයයි.

528.

528.

‘‘දුමානි ඵුල්ලානි මනොරමානි, සමන්තතො සබ්බදිසා පවන්ති;

පත්තං පහාය ඵලමාසසානා, කාලො ඉතො පක්කමනාය වීර.

මනරම් ලෙස මල් පිපුණු වෘක්ෂයෝ හාත්පස සෑම දෙසම සුවඳ පතුරුවති. පරණ පත්‍ර හළා ඵල දරනු රිසියෙන් සිටින මේ කාලය, වීරයන් වහන්ස, රජගහ නුවරින් නික්ම වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

529.

529.

‘‘නෙවාතිසීතං න පනාතිඋණ්හං, සුඛා උතු අද්ධනියා භදන්තෙ;

පස්සන්තු තං සාකියා කොළියා ච, පච්ඡාමුඛං රොහිනියං තරන්තං.

ස්වාමීනී, දැන් කාලගුණය අධික ශීතල හෝ අධික උණුසුම් හෝ නොවේ. දීර්ඝ ගමනක් වැඩම කිරීමට මේ සෘතුව ඉතා සුවදායකය. රෝහිණී නදිය තරණය කරමින් අතීතයට මුහුණලා වඩිනා ඔබ වහන්සේව ශාක්‍ය සහ කෝලිය රජදරුවෝ දැක බලා ගනිත්වා.

530.

530.

‘‘ආසාය කසතෙ ඛෙත්තං, බීජං ආසාය වප්පති;

ආසාය වාණිජා යන්ති, සමුද්දං ධනහාරකා;

යාය ආසාය තිට්ඨාමි, සා මෙ ආසා සමිජ්ඣතු.

ගොවියා අස්වැන්න පතා කුඹුරු සීසායි, අස්වැන්න පතාම බීජ වපුරයි. වෙළෙන්දෝ ධනය සොයා මුහුදු තරණය කරති. මම ද යම් බලාපොරොත්තුවකින් ඔබ වහන්සේගේ වැඩමවීම පතා මෙහි සිටිම් ද, මාගේ ඒ බලාපොරොත්තුව සමෘද්ධ වේවා! ඔබ වහන්සේ කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කළ මැනව.

531.

531.

‘‘පුනප්පුනං චෙව වපන්ති බීජං, පුනප්පුනං වස්සති දෙවරාජා;

පුනප්පුනං ඛෙත්තං කසන්ති කස්සකා, පුනප්පුනං ධඤ්ඤමුපෙති රට්ඨං.

ගොවීහු නැවත නැවතත් බීජ වපුරති, වැසි දෙවියෝ නැවත නැවතත් වැසි වස්වති. ගොවීහු නැවත නැවතත් කුඹුරු සීසාති, එවිට නැවත නැවතත් රටට ධාන්‍ය සම්පත ලැබෙයි.

532.

532.

‘‘පුනප්පුනං යාචනකා චරන්ති, පුනප්පුනං දානපතී දදන්ති;

පුනප්පුනං දානපතී දදිත්වා, පුනප්පුනං සග්ගමුපෙන්ති ඨානං.

යාචකයෝ නැවත නැවතත් සිඟමනේ යෙදෙති, දානපතියෝ නැවත නැවතත් දන් දෙති. නැවත නැවතත් දන් දී ඒ දානපතියෝ නැවත නැවතත් දිව්‍ය ලෝකයට පැමිණෙති. එබැවින් මම ද නැවත නැවතත් ඔබ වහන්සේගෙන් අයැද සිටිමි.

533.

533.

‘‘වීරො හවෙ සත්තයුගං පුනෙති, යස්මිං කුලෙ ජායති භූරිපඤ්ඤො;

මඤ්ඤාමහං සක්කති දෙවදෙවො, තයා හි ජාතො මුනි සච්චනාමො.

යම් කුලයක මහා ප්‍රඥාවන්ත වීරයෙක් උපදී ද, ඔහු සැබවින්ම පරම්පරා හතක් පවිත්‍ර කරයි. දෙවිවරුන්ටත් දෙවි වූ ඔබ වහන්සේට ඊටත් වඩා වැඩි පිරිසක් පවිත්‍ර කළ හැකි බව මම විශ්වාස කරමි. සත්‍ය නාමයෙන් යුතු මුනිවරයාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගෙන් ධර්මයෙන් උපන් මම ද එසේම සිතමි.

534.

534.

‘‘සුද්ධොදනො [Pg.301] නාම පිතා මහෙසිනො, බුද්ධස්ස මාතා පන මායනාමා;

යා බොධිසත්තං පරිහරිය කුච්ඡිනා, කායස්ස භෙදා තිදිවම්හි මොදති.

මහා සෘෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පියාණන් සුද්ධෝදන නම් විය, මෑණියන් මායා නම් විය. ඒ මෑණියෝ බෝසතාණන් වහන්සේව කුසින් දරා සිට, ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු තව්තිසා දෙව්ලොව සතුටින් වෙසෙති.

535.

535.

‘‘සා ගොතමී කාලකතා ඉතො චුතා, දිබ්බෙහි කාමෙහි සමඞ්ගිභූතා;

සා මොදති කාමගුණෙහි පඤ්චහි, පරිවාරිතා දෙවගණෙහි තෙහි.

ගෝතමී වංශික වූ ඒ මහා මායා දේවිය මෙලොවින් චුතව ගොස්, දිව්‍යමය සැප සම්පත්වලින් යුක්තව, දෙව් පිරිස පිරිවරා පස්කම් සැප විඳිමින් සතුටු වන්නීය.

536.

536.

‘‘බුද්ධස්ස පුත්තොම්හි අසය්හසාහිනො, අඞ්ගීරසස්සප්පටිමස්ස තාදිනො;

පිතුපිතා මය්හං තුවංසි සක්ක, ධම්මෙන මෙ ගොතම අය්‍යකොසී’’ති.

මම අපරාජිත වූ, ශෝභමාන වූ, අසමසම වූ, තාදී ගුණයෙන් යුත් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පුත්‍රයෙක් වෙමි. ශාක්‍ය රජතුමනි, ඔබ මාගේ පියාණන්ගේ පියාණන් වන්නෙහිය. ගෝතම රජතුමනි, ඔබ ධර්මානුකූලව මාගේ මුත්තණුවන් වන්නෙහිය.

… කාළුදායී ථෙරො….

... කාලුදායි තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් දේශනා කළ සේක. ...

2. එකවිහාරියත්ථෙරගාථා

2. ඒකවිහාරිය තෙරණුවන්ගේ ගාථා

537.

537.

‘‘පුරතො පච්ඡතො වාපි, අපරො චෙ න විජ්ජති;

අතීව ඵාසු භවති, එකස්ස වසතො වනෙ.

තමාට ඉදිරියෙන් හෝ පිටුපසින් හෝ වෙනත් කිසිවෙකු නොමැති කල්හි, වනයෙහි හුදෙකලාව වසන භික්ෂුවට එය ඉතා පහසුවකි.

538.

538.

‘‘හන්ද එකො ගමිස්සාමි, අරඤ්ඤං බුද්ධවණ්ණිතං;

ඵාසු එකවිහාරිස්ස, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

දැන් මම බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වර්ණනා කරන ලද අරණ්‍යයට හුදෙකලාවම යන්නෙමි. නිවනට යොමු වූ සිත් ඇති, හුදෙකලාව වසන භික්ෂුවට එය සුවදායකය.

539.

539.

‘‘යොගී-පීතිකරං රම්මං, මත්තකුඤ්ජරසෙවිතං;

එකො අත්තවසී ඛිප්පං, පවිසිස්සාමි කානනං.

භාවනා කරන යෝගීන්ට ප්‍රීතිය ගෙන දෙන්නා වූ, මත් වූ ඇතුන් ඇසුරු කරන්නා වූ, මනරම් වූ වනයට හුදෙකලාව මම වහාම පිවිසෙන්නෙමි.

540.

540.

‘‘සුපුප්ඵිතෙ සීතවනෙ, සීතලෙ ගිරිකන්දරෙ;

ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා, චඞ්කමිස්සාමි එකකො.

මැනවින් මල් පිපුණු සිහිල් වනයෙහි ද, සිහිල් පර්වත ගුහාවන්හි ද ශරීරය පැන්වලින් තෙමාගෙන මම හුදෙකලාව සක්මන් කරන්නෙමි.

541.

541.

‘‘එකාකියො අදුතියො, රමණීයෙ මහාවනෙ;

කදාහං විහරිස්සාමි, කතකිච්චො අනාසවො.

මනරම් වූ මහා වනයෙහි හුදෙකලාව, තෘෂ්ණාව නැමති දෙවැන්නා ද රහිතව, රහත් භාවයට පත්ව ආශ්‍රවයන්ගෙන් තොරව මම කවදා නම් වසන්නෙම් ද?

542.

542.

‘‘එවං මෙ කත්තුකාමස්ස, අධිප්පායො සමිජ්ඣතු;

සාධියිස්සාමහංයෙව, නාඤ්ඤො අඤ්ඤස්ස කාරකො.

මෙසේ වෙසෙන්නට කැමති මාගේ අදහස ඉටු වේවා! මමම එය සාක්ෂාත් කරගන්නෙමි. මන්ද යත්, එක් අයෙකුට තවත් අයෙකුගේ විමුක්තිය උදාකර දිය නොහැකි බැවිනි.

543.

543.

‘‘එස [Pg.302] බන්ධාමි සන්නාහං, පවිසිස්සාමි කානනං;

න තතො නික්ඛමිස්සාමි, අප්පත්තො ආසවක්ඛයං.

මම වීර්යය නැමැති වැස්ම හැඳ වනයට පිවිසෙන්නෙමි. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කරන තෙක් මම ඉන් පිටතට නොඑන්නෙමි.

544.

544.

‘‘මාලුතෙ උපවායන්තෙ, සීතෙ සුරභිගන්ධිකෙ ;

අවිජ්ජං දාලයිස්සාමි, නිසින්නො නගමුද්ධනි.

සිහිල් වූ ද, සුවඳවත් වූ ද මඳ පවන් හමද්දී, මම පර්වත මුදුනෙහි හිඳ අවිද්‍යාව නැමැති අන්ධකාරය සිඳබිඳ දමන්නෙමි.

545.

545.

‘‘වනෙ කුසුමසඤ්ඡන්නෙ, පබ්භාරෙ නූන සීතලෙ;

විමුත්තිසුඛෙන සුඛිතො, රමිස්සාමි ගිරිබ්බජෙ.

මල්වලින් පිරුණු සිහිල් ලෙන් ඇති වනයෙහි, විමුක්ති සුවයෙන් සුවපත් වී මම ගිරිව්‍රජයෙහි සතුටින් වෙසෙන්නෙමි.

546.

546.

‘‘සොහං පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො, චන්දො පන්නරසො යථා;

සබ්බාසවපරික්ඛීණො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

පසළොස්වක පුන් සඳ මෙන් මාගේ අදහස් සම්පූර්ණ විය. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය විය. දැන් මට නැවත උපතක් නැත.

… එකවිහාරියො ථෙරො….

... ඒකවිහාරිය තෙරුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් දේශනා කළ සේක. ...

3. මහාකප්පිනත්ථෙරගාථා

3. මහාකප්පින තෙරණුවන්ගේ ගාථා

547.

547.

‘‘අනාගතං යො පටිකච්ච පස්සති, හිතඤ්ච අත්ථං අහිතඤ්ච තං ද්වයං;

විද්දෙසිනො තස්ස හිතෙසිනො වා, රන්ධං න පස්සන්ති සමෙක්ඛමානා.

යම් අයෙක් තමාට සිදුවන යහපත හා අයහපත යන දෙකම පැමිණීමට පෙරම නුවණින් දකී ද, ඔහුගේ සතුරන් හෝ මිතුරන් හෝ ඔහු තුළ කිසිදු වරදක් සොයන්නට තැත් කළ ද එය දැකගත නොහැකිය.

548.

548.

‘‘ආනාපානසතී යස්ස, පරිපුණ්ණා සුභාවිතා;

අනුපුබ්බං පරිචිතා, යථා බුද්ධෙන දෙසිතා;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ පරිදි, යමෙකුගේ ආනාපානසති භාවනාව අනුපිළිවෙළින් මැනවින් පුහුණු කර සම්පූර්ණ කර ඇද්ද, ඔහු වළාකුළින් මිදුණු පුන් සඳ මෙන් මේ ලෝකය බබළවයි.

549.

549.

‘‘ඔදාතං වත මෙ චිත්තං, අප්පමාණං සුභාවිතං;

නිබ්බිද්ධං පග්ගහීතඤ්ච, සබ්බා ඔභාසතෙ දිසා.

මාගේ සිත සැබවින්ම පිරිසිදුය, අප්‍රමාණව වැඩී ඇත, සත්‍යය විනිවිද දැක ඇත. ක්ලේශයන්ගෙන් මිදුණු ඒ සිත නිසා සෑම දිශාවක්ම ආලෝකවත් වෙයි.

550.

550.

‘‘ජීවතෙ වාපි සප්පඤ්ඤො, අපි විත්තපරික්ඛයො;

පඤ්ඤාය ච අලාභෙන, විත්තවාපි න ජීවති.

ප්‍රඥාවන්තයා ධනය නැති වුවද ජීවත් වෙයි. එහෙත් ප්‍රඥාව නැති තැනැත්තා කොතෙක් ධනය තිබුණ ද සැබවින්ම ජීවත් නොවේ.

551.

551.

‘‘පඤ්ඤා සුතවිනිච්ඡිනී, පඤ්ඤා කිත්තිසිලොකවද්ධනී;

පඤ්ඤාසහිතො නරො ඉධ, අපි දුක්ඛෙසු සුඛානි වින්දති.

ප්‍රඥාව යනු ඇසූ දේ පිළිබඳ නිවැරදි තීරණ ගන්නා ගුණයයි. ප්‍රඥාව කීර්තිය වර්ධනය කරයි. ප්‍රඥාවන්ත මිනිසා මේ ලෝකයෙහි දුක් කරදර මධ්‍යයේ වුවද සුවයක් ලබයි.

552.

552.

‘‘නායං අජ්ජතනො ධම්මො, නච්ඡෙරො නපි අබ්භුතො;

යත්ථ ජායෙථ මීයෙථ, තත්ථ කිං විය අබ්භුතං.

මේ ධර්මතාව අද පමණක් පවතින දෙයක් නොවේ. මෙය පුදුමයක් හෝ අද්භූත දෙයක් ද නොවේ. යම් තැනක උපතක් ඇද්ද, එහි මරණය ද පවතී. එහි පුදුම වීමට කුමක් ඇද්ද?

553.

553.

‘‘අනන්තරං හි ජාතස්ස, ජීවිතා මරණං ධුවං;

ජාතා ජාතා මරන්තීධ, එවංධම්මා හි පාණිනො.

උපන් සත්වයාගේ ජීවිතයෙන් පසු මරණය නියතය. මෙලොවදී උපන් උපන් සියලු සත්වයෝ මරණයට පත් වෙති. සැබවින්ම සත්වයන්ගේ ස්වභාවය මෙයම වේ.

554.

554.

‘‘න [Pg.303] හෙතදත්ථාය මතස්ස හොති, යං ජීවිතත්ථං පරපොරිසානං;

මතම්හි රුණ්ණං න යසො න ලොක්‍යං, න වණ්ණිතං සමණබ්‍රාහ්මණෙහි.

මියගිය තැනැත්තා වෙනුවෙන් කරනු ලබන වැලපීමෙන් ඔහුගේ ජීවිතයට කිසිදු යහපතක් අත් නොවේ. එයින් යසසක් හෝ පිරිසිදු බවක් නොලැබෙන අතර, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ද එය නොපසසති.

555.

555.

‘‘චක්ඛුං සරීරං උපහන්ති තෙන, නිහීයති වණ්ණබලං මතී ච;

ආනන්දිනො තස්ස දිසා භවන්ති, හිතෙසිනො නාස්ස සුඛී භවන්ති.

ඒ වැලපීම නිසා දෑස් සහ ශරීරය පීඩාවට පත් වේ. ශරීර වර්ණය, බලය සහ ප්‍රඥාව ද පිරිහී යයි. එමගින් සතුරෝ සතුටට පත් වෙති, නමුත් හිතවතුන් සුවපත් නොවේ.

556.

556.

‘‘තස්මා හි ඉච්ඡෙය්‍ය කුලෙ වසන්තෙ, මෙධාවිනො චෙව බහුස්සුතෙ ච;

යෙසං හි පඤ්ඤාවිභවෙන කිච්චං, තරන්ති නාවාය නදිංව පුණ්ණ’’න්ති.

එබැවින් තම පවුලෙහි නැණවත් හා බහුශ්‍රුත උතුමන් වාසය කරනු කැමති විය යුතුය. ජලයෙන් පිරුණු ගංගාවක් යාත්‍රාවකින් තරණය කරන්නාක් මෙන්, පණ්ඩිතයන්ගේ ප්‍රඥා මහිමයෙන් තමාගේ කටයුතු සාර්ථක කරගත හැකිය.

… මහාකප්පිනො ථෙරො….

...මහාකප්පින තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථාවන් වදාළ සේක...

4. චූළපන්ථකත්ථෙරගාථා

4. චූළපන්ථක තෙරුන්ගේ ගාථාවන්

557.

557.

‘‘දන්ධා මය්හං ගතී ආසි, පරිභූතො පුරෙ අහං;

භාතා ච මං පණාමෙසි, ‘ගච්ඡ දානි තුවං ඝරං’.

පෙර මම මන්දබුද්ධිකව සිටියෙමි, එබැවින් සැමගේ ගැරහුමට ලක් වූවෙමි. 'දැන් තෝ ගෙදර පලයං' කියා මාගේ සොහොයුරා ද මා පන්නා දැමුවේය.

558.

558.

‘‘සොහං පණාමිතො සන්තො, සඞ්ඝාරාමස්ස කොට්ඨකෙ;

දුම්මනො තත්ථ අට්ඨාසිං, සාසනස්මිං අපෙක්ඛවා.

එසේ පන්නා දැමූ මම, ශාසනයෙහි අපේක්ෂාවෙන් යුතුව සඟරමෙහි දොරටුව අසල මැලවුණු සිතින් යුතුව සිටියෙමි.

559.

559.

‘‘භගවා තත්ථ ආගච්ඡි, සීසං මය්හං පරාමසි;

බාහාය මං ගහෙත්වාන, සඞ්ඝාරාමං පවෙසයි.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එතැනට වැඩම කර මාගේ හිස පිරිමැද, අතින් අල්ලා මා සඟරම තුළට කැඳවාගෙන වැඩම කළ සේක.

560.

560.

‘‘අනුකම්පාය මෙ සත්ථා, පාදාසි පාදපුඤ්ඡනිං;

‘එතං සුද්ධං අධිට්ඨෙහි, එකමන්තං ස්වධිට්ඨිතං’.

ශාස්තෘන් වහන්සේ මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් පා පිස්නාවක් දී, 'මෙය පිරිසිදු බවට පත් කරව'යි වදාරා, එකත්පසෙක වාඩි වී එය මෙනෙහි කිරීමට අවසර දුන් සේක.

561.

561.

‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, විහාසිං සාසනෙ රතො;

සමාධිං පටිපාදෙසිං, උත්තමත්ථස්ස පත්තියා.

උන්වහන්සේගේ වචනය අසා මම ශාසනයෙහි ඇලී වාසය කළෙමි. උතුම් අර්හත් ඵලය ලබනු පිණිස සමාධිය උපදවා ගත්තෙමි.

562.

562.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

මම පෙර විසූ ජාති දනිමි. දිව්‍ය චක්ෂුස පිරිසිදු කළෙමි. ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලැබුවෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කළෙමි.

563.

563.

‘‘සහස්සක්ඛත්තුමත්තානං[Pg.304], නිම්මිනිත්වාන පන්ථකො;

නිසීදම්බවනෙ රම්මෙ, යාව කාලප්පවෙදනා.

පන්ථක වන මම, දහසක් වරක් මාගේ රූපය මවාගෙන, දන් වේලාව දන්වන තෙක් රම්‍ය වූ අඹ වනයේ වැඩ සිටියෙමි.

564.

564.

‘‘තතො මෙ සත්ථා පාහෙසි, දූතං කාලප්පවෙදකං;

පවෙදිතම්හි කාලම්හි, වෙහාසාදුපසඞ්කමිං.

ඉන්පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ දන් වේලාව දැන්වීමට දූතයකු එවූ සේක. කාලය දැන්වූ පසු මම ආකාශයෙන්ම උන්වහන්සේ වෙත වැඩම කළෙමි.

565.

565.

‘‘වන්දිත්වා සත්ථුනො පාදෙ, එකමන්තං නිසීදහං;

නිසින්නං මං විදිත්වාන, අථ සත්ථා පටිග්ගහි.

ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද වැඳ මම එකත්පසෙක වාඩි වුණෙමි. මා වාඩි වී සිටින බව දැනගත් ශාස්තෘන් වහන්සේ දක්ෂිණාව පිළිගත් සේක.

566.

566.

‘‘ආයාගො සබ්බලොකස්ස, ආහුතීනං පටිග්ගහො;

පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං මනුස්සානං, පටිගණ්හිත්ථ දක්ඛිණ’’න්ති.

මුළු ලොවටම පූජනීය වූ, පූජාවන් පිළිගැනීමට සුදුසු වූ, මිනිසුන්ගේ උතුම් පින්කෙත බඳු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ (ජීවක විසින් පිදූ) දක්ෂිණාව පිළිගත් සේක.

… චූළපන්ථකො ථෙරො….

...චූළපන්ථක තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථාවන් වදාළ සේක...

5. කප්පත්ථෙරගාථා

5. කප්ප තෙරුන්ගේ ගාථාවන්

567.

567.

‘‘නානාකුලමලසම්පුණ්ණො, මහාඋක්කාරසම්භවො;

චන්දනිකංව පරිපක්කං, මහාගණ්ඩො මහාවණො.

මේ ශරීරය නොයෙකුත් කුණු කසළින් පිරී ඇත, අසූචි වළක් බඳු මවු කුස තුළ උපත ලැබීය. එය පිරී ගිය අසූචි වළක් මෙන් ද, මහා තුවාලයක් මෙන් ද පවතී.

568.

568.

‘‘පුබ්බරුහිරසම්පුණ්ණො, ගූථකූපෙන ගාළ්හිතො ;

ආපොපග්ඝරණො කායො, සදා සන්දති පූතිකං.

සැරව හා ලෙයින් පිරී ඇති, අසූචි වළක් බඳු වූ ද, නිතර දිය වැගිරෙන සුළු වූ ද මේ ශරීරයෙන් නිතරම අශුද්ධ දෑ ගලා යයි.

569.

569.

‘‘සට්ඨිකණ්ඩරසම්බන්ධො, මංසලෙපනලෙපිතො;

චම්මකඤ්චුකසන්නද්ධො, පූතිකායො නිරත්ථකො.

හැටක් වූ නහර වැල්වලින් බැඳී ඇති, මස්වලින් ලේපනය වූ, සම නමැති වැස්මෙන් වැසුණු මේ කුණු කය නිසරු දෙයකි.

570.

570.

‘‘අට්ඨිසඞ්ඝාතඝටිතො, න්හාරුසුත්තනිබන්ධනො;

නෙකෙසං සංගතීභාවා, කප්පෙති ඉරියාපථං.

ඇට සැකිල්ලෙන් නිමැවුණු, නහර නමැති හුයෙන් බැඳුණු, බොහෝ ධාතූන්ගේ එකතුවෙන් සකස් වූ මෙය ඉරියව් පවත්වයි.

571.

571.

‘‘ධුවප්පයාතො මරණාය, මච්චුරාජස්ස සන්තිකෙ;

ඉධෙව ඡඩ්ඩයිත්වාන, යෙනකාමඞ්ගමො නරො.

මරණය කරා නියතව ගමන් කරන, මරු අසලම සිටින සත්වයා, මෙලොවදීම ශරීරය අතහැර තමා කළ කර්මානුරූපීව ගමන් කරයි.

572.

572.

‘‘අවිජ්ජාය නිවුතො කායො, චතුගන්ථෙන ගන්ථිතො;

ඔඝසංසීදනො කායො, අනුසයජාලමොත්ථතො.

අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, සතර යෝගයන්ගෙන් බැඳුණු, සතර ඕඝයන්හි ගිලෙන මේ ශරීරය අනුශය නමැති දැලෙන් වැසී පවතී.

573.

573.

‘‘පඤ්චනීවරණෙ යුත්තො, විතක්කෙන සමප්පිතො;

තණ්හාමූලෙනානුගතො, මොහච්ඡාදනඡාදිතො.

පංච නීවරණයන්ගෙන් යුත්, විතර්කයන්ගෙන් පීඩිත වූ, තණ්හාව මුල් කොට ගත්, මෝහයෙන් වැසුණු මේ ශරීරය පවතී.

574.

574.

‘‘එවායං වත්තතෙ කායො, කම්මයන්තෙන යන්තිතො;

සම්පත්ති ච විපත්‍යන්තා, නානාභාවො විපජ්ජති.

මෙසේ කර්ම නමැති යන්ත්‍රයෙන් ක්‍රියා කරන මේ ශරීරය පවතී. සියලු සම්පත් විපත්තියෙන් කෙළවර වන අතර, සියල්ල වෙන් වී විනාශ වී යයි.

575.

575.

‘‘යෙමං [Pg.305] කායං මමායන්ති, අන්ධබාලා පුථුජ්ජනා;

වඩ්ඪෙන්ති කටසිං ඝොරං, ආදියන්ති පුනබ්භවං.

අඥාන පෘථග්ජනයෝ මේ ශරීරය 'මගේය' කියා මමත්වයෙන් අල්ලා ගනිති. ඔවුහු භයානක සංසාරය වර්ධනය කරමින් නැවත නැවතත් භවයන් ලබති.

576.

576.

‘‘යෙමං කායං විවජ්ජෙන්ති, ගූථලිත්තංව පන්නගං;

භවමූලං වමිත්වාන, පරිනිබ්බිස්සන්තිනාසවා’’ති.

යම් පණ්ඩිතයෝ අසූචි තැවරුණු සර්පයෙකු මෙන් මේ ශරීරය දුරු කරත් ද, ඔවුහු භවයේ මුල සිඳ දමා ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන්නාහ.

… කප්පො ථෙරො….

...කප්ප තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථාවන් වදාළ සේක...

6. වඞ්ගන්තපුත්තඋපසෙනත්ථෙරගාථා

6. වංගන්තපුත්ත උපසේන තෙරුන්ගේ ගාථාවන්

577.

577.

‘‘විවිත්තං අප්පනිග්ඝොසං, වාළමිගනිසෙවිතං;

සෙවෙ සෙනාසනං භික්ඛු, පටිසල්ලානකාරණා.

භික්ෂුවක් තමාගේ භාවනා කටයුතු (පටිසල්ලානය) වෙනුවෙන්, මිනිසුන්ගෙන් වෙන් වූ, ශබ්ද බහුල නොවන, සිංහ ව්‍යාඝ්‍රාදී වන මෘගයන් ගැවසෙන වන සේනාසනයක්ම ඇසුරු කළ යුතුය.

578.

578.

‘‘සඞ්කාරපුඤ්ජා ආහත්වා, සුසානා රථියාහි ච;

තතො සඞ්ඝාටිකං කත්වා, ලූඛං ධාරෙය්‍ය චීවරං.

කුණු කසළ ගොඩවල්වලින්, සොහොන්වලින් සහ මහමඟින් ඉවත දමන රෙදි කැබලි එකතු කරගෙන, ඒවායින් දෙපට සිවුරක් සකස් කරගෙන රළු සිවුරු දැරිය යුතුය.

579.

579.

‘‘නීචං මනං කරිත්වාන, සපදානං කුලා කුලං;

පිණ්ඩිකාය චරෙ භික්ඛු, ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො.

භික්ෂුව තම සිත නිහතමානී කරගෙන, ඇස් ආදී ඉඳුරන් මනාකොට සංවර කරගෙන, පිණ්ඩපාතය සඳහා පිළිවෙළින් ගෙයින් ගෙට වැඩම කළ යුතුය.

580.

580.

‘‘ලූඛෙනපි වා සන්තුස්සෙ, නාඤ්ඤං පත්ථෙ රසං බහුං;

රසෙසු අනුගිද්ධස්ස, ඣානෙ න රමතී මනො.

ලැබෙන රළු ආහාරයකින් වුවද සතුටු විය යුතුය; ප්‍රණීත රසයන් කෙරෙහි තෘෂ්ණාවෙන් යුතුව අන් යමක් ප්‍රාර්ථනා නොකළ යුතුය. රසයන් කෙරෙහි ගිජු වූ තැනැත්තාගේ සිත ධ්‍යානයෙහි නොඇලෙයි.

581.

581.

‘‘අප්පිච්ඡො චෙව සන්තුට්ඨො, පවිවිත්තො වසෙ මුනි;

අසංසට්ඨො ගහට්ඨෙහි, අනාගාරෙහි චූභයං.

මුණිවරයෙක් (භික්ෂුවක්) අල්පේච්ඡව, ලද දෙයින් සතුටු වෙමින්, හුදෙකලාව වාසය කළ යුතුය. ගිහියන් සමඟ හෝ පැවිද්දන් සමඟ හෝ අනවශ්‍ය ලෙස සමීප නොවී වාසය කළ යුතුය.

582.

582.

‘‘යථා ජළො ව මූගො ව, අත්තානං දස්සයෙ තථා;

නාතිවෙලං සම්භාසෙය්‍ය, සඞ්ඝමජ්ඣම්හි පණ්ඩිතො.

නුවණැති භික්ෂුව තමන් අඥානයෙකු මෙන් හෝ ගොළුවෙකු මෙන් (ඉවසීමෙන් හා නිහඬව) සිටිය යුතුය. සංඝයා මැද ඕනෑවට වඩා කතා නොකළ යුතුය.

583.

583.

‘‘න සො උපවදෙ කඤ්චි, උපඝාතං විවජ්ජයෙ;

සංවුතො පාතිමොක්ඛස්මිං, මත්තඤ්ඤූ චස්ස භොජනෙ.

ඔහු කිසිවෙකුට දොස් නොනැඟිය යුතුය, අනුන්ට හිංසා කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලයෙහි පිහිටිය යුතුය, තවද ආහාරයෙහි ප්‍රමාණය දැන වැළඳිය යුතුය.

584.

584.

‘‘සුග්ගහීතනිමිත්තස්ස, චිත්තස්සුප්පාදකොවිදො;

සමං අනුයුඤ්ජෙය්‍ය, කාලෙන ච විපස්සනං.

මනාකොට ග්‍රහණය කරගත් සමාධි නිමිත්තෙන් යුක්තව, සිත පාලනය කිරීමේ දක්ෂයෙකු වී, සමථ භාවනාව ද සුදුසු කාලයෙහි විදර්ශනා භාවනාව ද වැඩිය යුතුය.

585.

585.

‘‘වීරියසාතච්චසම්පන්නො, යුත්තයොගො සදා සියා;

න ච අප්පත්වා දුක්ඛන්තං, විස්සාසං එය්‍ය පණ්ඩිතො.

නිරන්තර වීර්යයෙන් හා කැපවීමෙන් යුතුව සැමදා භාවනායෝගීව විසිය යුතුය. නැණවත් භික්ෂුව දුකේ කෙළවර (නිවන) දකින තුරු වීර්යය ලිහිල් නොකළ යුතුය.

586.

586.

‘‘එවං විහරමානස්ස, සුද්ධිකාමස්ස භික්ඛුනො;

ඛීයන්ති ආසවා සබ්බෙ, නිබ්බුතිඤ්චාධිගච්ඡතී’’ති.

මෙසේ වාසය කරන්නා වූ ද, පාරිශුද්ධිය කැමති වන්නා වූ ද භික්ෂුවගේ සියලු ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වෙති, ඔහු උතුම් නිවනට ද පැමිණෙයි.

… උපසෙනො වඞ්ගන්තපුත්තො ථෙරො….

වංගන්ත පුත්‍ර උපසේන තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

7. (අපර)-ගොතමත්ථෙරගාථා

7. අපර ගෝතම තෙරුන්ගේ ගාථා

587.

587.

‘‘විජානෙය්‍ය [Pg.306] සකං අත්ථං, අවලොකෙය්‍යාථ පාවචනං;

යඤ්චෙත්ථ අස්ස පතිරූපං, සාමඤ්ඤං අජ්ඣුපගතස්ස.

නුවණැත්තා තමාගේ යහපත (අර්ථය) වටහා ගත යුතුය, බුද්ධ වචනය නුවණින් පරීක්ෂා කළ යුතුය; පැවිදි බවට පත් වූ තැනැත්තාට මෙම ශාසනයෙහි සුදුසු වූ ප්‍රතිපදාව කුමක්දැයි විමසා බැලිය යුතුය.

588.

588.

‘‘මිත්තං ඉධ ච කල්‍යාණං, සික්ඛා විපුලං සමාදානං;

සුස්සූසා ච ගරූනං, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

මෙම ශාසනයෙහි කල්‍යාණ මිතුරන් ඇසුරු කිරීම, උතුම් ශික්ෂාපද සමාදන් වීම සහ ගුරු-උපධ්‍යායන් වහන්සේලාට ගෞරවයෙන් සේවය කිරීම ශ්‍රමණයෙකුට සුදුසුය.

589.

589.

‘‘බුද්ධෙසු සගාරවතා, ධම්මෙ අපචිති යථාභූතං;

සඞ්ඝෙ ච චිත්තිකාරො, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

බුදුවරුන් කෙරෙහි ඇති ගෞරවය ද, ධර්මය කෙරෙහි ඇති අවංක ගරුබුහුමන ද, සංඝයා කෙරෙහි දක්වන සැලකිල්ල ද ශ්‍රමණයෙකුට සුදුසුය.

590.

590.

‘‘ආචාරගොචරෙ යුත්තො, ආජීවො සොධිතො අගාරය්හො;

චිත්තස්ස ච සණ්ඨපනං, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

යහපත් හැසිරීමෙන් හා පිණ්ඩපාතය සඳහා සුදුසු තැන්වල හැසිරීමෙන් යුක්ත වීම, පිරිසිදු වූත් නිවැරදි වූත් ආජීවය සහ සිත මනාකොට පිහිටුවා ගැනීම ශ්‍රමණයෙකුට සුදුසුය.

591.

591.

‘‘චාරිත්තං අථ වාරිත්තං, ඉරියාපථියං පසාදනියං;

අධිචිත්තෙ ච ආයොගො, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

චාරිත්‍ර හා වාරිත්‍ර ශීලය රැකීම, ප්‍රසාදජනක ඉරියව් පැවැත්වීම සහ අධිචිත්තය (භාවනා) වැඩීම සඳහා නිරතුරුව වෙහෙසීම ශ්‍රමණයෙකුට සුදුසුය.

592.

592.

‘‘ආරඤ්ඤකානි සෙනාසනානි, පන්තානි අප්පසද්දානි;

භජිතබ්බානි මුනිනා, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

මහජන ශබ්දයෙන් තොර වූ, විවේකී වූ වන සේනාසන මුණිවරයෙකු විසින් ඇසුරු කළ යුතුය; එය ශ්‍රමණයෙකුට සුදුසුය.

593.

593.

‘‘සීලඤ්ච බාහුසච්චඤ්ච, ධම්මානං පවිචයො යථාභූතං;

සච්චානං අභිසමයො, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

ශීලය, බහුශ්‍රුතභාවය, ධර්මයන් පිළිබඳව ඇති සැටියෙන් විමර්ශනය කිරීම සහ චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කර ගැනීම ශ්‍රමණයෙකුට සුදුසුය.

594.

594.

‘‘භාවෙය්‍ය ච අනිච්චන්ති, අනත්තසඤ්ඤං අසුභසඤ්ඤඤ්ච;

ලොකම්හි ච අනභිරතිං, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

අනිත්‍ය සංඥාව ද, අනාත්ම සංඥාව හා අසුභ සංඥාව ද, ලෝකයෙහි නොඇලීම (අනභිරති සංඥාව) ද වැඩිය යුතුය; එය ශ්‍රමණයෙකුට සුදුසුය.

595.

595.

‘‘භාවෙය්‍ය ච බොජ්ඣඞ්ගෙ, ඉද්ධිපාදානි ඉන්ද්‍රියානි බලානි;

අට්ඨඞ්ගමග්ගමරියං, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

බොජ්ඣංග, ඉද්ධිපාද, ඉන්ද්‍රිය, බල සහ උතුම් වූ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය; එය ශ්‍රමණයෙකුට සුදුසුය.

596.

596.

‘‘තණ්හං පජහෙය්‍ය මුනි, සමූලකෙ ආසවෙ පදාලෙය්‍ය;

විහරෙය්‍ය විප්පමුත්තො, එතං සමණස්ස පතිරූප’’න්ති.

මුණිවරයා තෘෂ්ණාව ප්‍රහීණ කළ යුතුය, සියලු ආශ්‍රවයන් මුලිනුපුටා දැමිය යුතුය, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සිතින් වාසය කළ යුතුය; මෙය ශ්‍රමණයෙකුට සුදුසුය.

… ගොතමො ථෙරො….

ගෝතම තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

දසකනිපාතො නිට්ඨිතො.

දසක නිපාතය නිමාවිය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය:

කාළුදායී ච සො ථෙරො, එකවිහාරී ච කප්පිනො;

චූළපන්ථකො කප්පො ච, උපසෙනො ච ගොතමො;

සත්තිමෙ දසකෙ ථෙරා, ගාථායො චෙත්ථ සත්තතීති.

කාලුදායී තෙරුන් වහන්සේ ද, ඒකවිහාරී, කප්පින, චූළපන්ථක, කප්ප, උපසේන සහ ගෝතම යන තෙරණුවරුන් සත්නම දසක නිපාතයෙහි ඇතුළත් වෙති. මෙහි ගාථා සැත්තෑවකි.

11. එකාදසනිපාතො

11. ඒකාදසක නිපාතය

1. සංකිච්චත්ථෙරගාථා

1. සංකිච්ච තෙරුන්ගේ ගාථා

597.

597.

‘‘කිං [Pg.307] තවත්ථො වනෙ තාත, උජ්ජුහානොව පාවුසෙ;

වෙරම්භා රමණීයා තෙ, පවිවෙකො හි ඣායිනං.

පින්වත් පුත්‍රය, වර්ෂා කාලයෙහි උජ්ජුහාන කන්ද මෙන් වනයේ වසන ඔබට ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? වේරම්භ වාතය ඔබට ප්‍රියජනකද? ධ්‍යාන වඩන යෝගීන්ට අවශ්‍ය වන්නේ හුදෙකලා විවේකයයි.

598.

598.

‘‘යථා අබ්භානි වෙරම්භො, වාතො නුදති පාවුසෙ;

සඤ්ඤා මෙ අභිකිරන්ති, විවෙකපටිසඤ්ඤුතා.

පින්වත් දායකය, වර්ෂා කාලයෙහි වේරම්භ වාතය වලාකුළු පලවා හරින්නාක් මෙන්, මා තුළ ඇති විවේකය හා බැඳුණු සංඥාවෝ මාගේ සිත හුදෙකලා විවේකය කරා ඇද ගනිති.

599.

599.

‘‘අපණ්ඩරො අණ්ඩසම්භවො, සීවථිකාය නිකෙතචාරිකො;

උප්පාදයතෙව මෙ සතිං, සන්දෙහස්මිං විරාගනිස්සිතං.

මළ සිරුරු දමන සොහොන් බිමෙහි හැසිරෙන, බිත්තරයකින් උපන් ඒ කලු පැහැති කපුටා මා තුළ ශරීරය පිළිබඳව වූ ද, රාගයෙන් වෙන් වූවා වූ ද (කායගතාසති) සිහිය උපදවයි.

600.

600.

‘‘යඤ්ච අඤ්ඤෙ න රක්ඛන්ති, යො ච අඤ්ඤෙ න රක්ඛති;

ස වෙ භික්ඛු සුඛං සෙති, කාමෙසු අනපෙක්ඛවා.

යම් මහණෙක් අන්‍යන්ව ආරක්ෂා නොකරන්නේ ද, අන්‍යන් විසින් ද ඔහුව ආරක්ෂා කරනු නොලබන්නේ ද, කාමයන්හි අපේක්ෂා රහිත වූ ඒ මහණ තෙමේ ඒකාන්තයෙන් සුවසේ වෙසෙයි.

601.

601.

‘‘අච්ඡොදිකා පුථුසිලා, ගොනඞ්ගුලමිගායුතා;

අම්බුසෙවාලසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

පැහැදිලි ජලය ඇත්තා වූ, පළල් ගල්තලා ඇත්තා වූ, වඳුරන් හා මුවන්ගෙන් පිරී පවතින්නා වූ ද, දියසෙවලින් වැසුණා වූ ද ඒ පර්වතයෝ මාගේ සිත පිනවති.

602.

602.

‘‘වසිතං මෙ අරඤ්ඤෙසු, කන්දරාසු ගුහාසු ච;

සෙනාසනෙසු පන්තෙසු, වාළමිගනිසෙවිතෙ.

මම වනාන්තරවල ද, පර්වත කන්දරාවන්හි ද, ලෙන්වල ද, වනමෘගයන් ගැවසෙන වනලැහැබ්වල පිහිටි විවේකී සේනාසනයන්හි ද විසීමි.

603.

603.

‘‘‘ඉමෙ හඤ්ඤන්තු වජ්ඣන්තු, දුක්ඛං පප්පොන්තු පාණිනො’;

සඞ්කප්පං නාභිජානාමි, අනරියං දොසසංහිතං.

'මේ සත්ත්වයෝ නසනු ලැබෙත්වා, මරනු ලැබෙත්වා, දුකට පත්වෙත්වා' යැයි ද්වේෂයෙන් යුක්ත වූ ද, ආර්ය නොවන වූ ද කිසිදු පාපී කල්පනාවක් මා තුළ ඇති වූ බවක් මම නොදනිමි.

604.

604.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා.

මම ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව පිළිපැද්දෙමි. බරපතල වූ (ස්කන්ධ) භාරය බිම තැබුවෙමි. භවයට පමුණුවන තෘෂ්ණාව සහමුලින්ම උදුරා දමන ලදී.

605.

605.

‘‘යස්ස චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො.

මම යම් අරමුණක් උදෙසා ගිහිගෙය අතහැර පැවිදි වූයෙම් ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය වීම නම් වූ ඒ අරමුණ මා විසින් සාක්ෂාත් කරන ලදී.

606.

606.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, නිබ්බිසං භතකො යථා.

මම මරණය ද නොපතමි, ජීවිතය ද නොපතමි. කුලීකරුවෙකු සිය වැටුප ලැබෙන තෙක් බලා සිටින්නාක් මෙන් මම මගේ පිරිනිවන් පෑමේ කාලය පැමිණෙන තෙක් බලා සිටිමි.

607.

607.

‘‘නාභිනන්දාමි [Pg.308] මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, සම්පජානො පතිස්සතො’’ති.

මම මරණය ද නොපතමි, ජීවිතය ද නොපතමි. මම මනා සිහි නුවණින් යුක්තව පිරිනිවන් පෑමේ කාලය පැමිණෙන තෙක් බලා සිටිමි.

… සංකිච්චො ථෙරො….

...සංකිච්ච තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථාවන් වදාළ සේක.

එකාදසනිපාතො නිට්ඨිතො.

ඒකාදස නිපාතය නිමාවට පත් විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි සාරාංශය මෙසේය –

සංකිච්චථෙරො එකොව, කතකිච්චො අනාසවො;

එකාදසනිපාතම්හි, ගාථා එකාදසෙව චාති.

ඒකාදස නිපාතයෙහි ඇත්තේ කටයුතු අවසන් කළ, ආශ්‍රව රහිත සංකිච්ච තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා එකොළහක් පමණි.

12. ද්වාදසකනිපාතො

12. ද්වාදසක නිපාතය

1. සීලවත්ථෙරගාථා

1. සීලව තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා

608.

608.

‘‘සීලමෙවිධ [Pg.309] සික්ඛෙථ, අස්මිං ලොකෙ සුසික්ඛිතං;

සීලං හි සබ්බසම්පත්තිං, උපනාමෙති සෙවිතං.

මේ ලෝකයෙහි යහපත් ලෙස හික්මුණු සීලය ම පුරුදු කළ යුතුය. මැනවින් පුරුදු කරන ලද සීලය සියලු සම්පත් ළඟා කර දෙයි.

609.

609.

‘‘සීලං රක්ඛෙය්‍ය මෙධාවී, පත්ථයානො තයො සුඛෙ;

පසංසං විත්තිලාභඤ්ච, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදනං.

ප්‍රශංසාව ද, ධන ලාභය ද, මරණින් පසු ස්වර්ගයෙහි සතුටු වීම ද යන තුන් වැදෑරුම් සුඛයන් පතන නුවණැත්තා සීලය ආරක්ෂා කළ යුතුය.

610.

610.

‘‘සීලවා හි බහූ මිත්තෙ, සඤ්ඤමෙනාධිගච්ඡති;

දුස්සීලො පන මිත්තෙහි, ධංසතෙ පාපමාචරං.

සීලවන්තයා ඉඳුරන් දමනය කිරීම නිසා බොහෝ මිතුරන් ලබයි. එහෙත් දුස්සීල තැනැත්තා පාපී ක්‍රියාවල යෙදෙමින් සිටින මිතුරන්ගෙන් පවා පිරිහෙයි.

611.

611.

‘‘අවණ්ණඤ්ච අකිත්තිඤ්ච, දුස්සීලො ලභතෙ නරො;

වණ්ණං කිත්තිං පසංසඤ්ච, සදා ලභති සීලවා.

දුස්සීල පුද්ගලයා නින්දාව ද අපකීර්තිය ද ලබයි. සීලවන්ත තැනැත්තා සැමවිටම කීර්තිය, ප්‍රශංසාව හා ගුණ නාමය ලබයි.

612.

612.

‘‘ආදි සීලං පතිට්ඨා ච, කල්‍යාණානඤ්ච මාතුකං;

පමුඛං සබ්බධම්මානං, තස්මා සීලං විසොධයෙ.

සීලය සියලු කුසල ධර්මයන්ගේ ආරම්භය ද, ප්‍රතිෂ්ඨාව ද වන්නේය. එය යහපත් ධර්මයන්ගේ මව වැනිය. සියලු ධර්මයන්ට ප්‍රමුඛ වේ. එබැවින් සීලය පිරිසිදු කරගත යුතුය.

613.

613.

‘‘වෙලා ච සංවරං සීලං, චිත්තස්ස අභිහාසනං;

තිත්ථඤ්ච සබ්බබුද්ධානං, තස්මා සීලං විසොධයෙ.

සීලය වැටක් මෙන් ආරක්ෂාව ද, සංවරය ද සලසයි, සිත ප්‍රබෝධමත් කරයි. එය සියලු බුදුවරුන්ගේ නිවනට යන තොටුපළයි. එබැවින් සීලය පිරිසිදු කරගත යුතුය.

614.

614.

‘‘සීලං බලං අප්පටිමං, සීලං ආවුධමුත්තමං;

සීලමාභරණං සෙට්ඨං, සීලං කවචමබ්භුතං.

සීලය යනු අසමසම බලයකි. සීලය උතුම්ම ආයුධයයි. සීලය ශ්‍රේෂ්ඨතම ආභරණයයි. සීලය අසිරිමත් වූ සන්නාහයකි.

615.

615.

‘‘සීලං සෙතු මහෙසක්ඛො, සීලං ගන්ධො අනුත්තරො;

සීලං විලෙපනං සෙට්ඨං, යෙන වාති දිසොදිසං.

සීලය මහත් බලැති පාලමකි. සීලය උතුම්ම සුවඳයි. සීලය ශ්‍රේෂ්ඨතම ආලේපනයයි. ඒ සීල සුගන්ධය දසත විහිදී යයි.

616.

616.

‘‘සීලං සම්බලමෙවග්ගං, සීලං පාථෙය්‍යමුත්තමං;

සීලං සෙට්ඨො අතිවාහො, යෙන යාති දිසොදිසං.

සීලය උතුම්ම මග වියදමයි. සීලය ශ්‍රේෂ්ඨතම ආහාර පොදියයි. සීලය දසත ගමන් කළ හැකි උතුම්ම වාහනයයි.

617.

617.

‘‘ඉධෙව නින්දං ලභති, පෙච්චාපායෙ ච දුම්මනො;

සබ්බත්ථ දුම්මනො බාලො, සීලෙසු අසමාහිතො.

පාපී සිතක් ඇති, සීලයෙහි පිහිටා නැති අඥාන පුද්ගලයා මෙලොව දී නින්දා ලබයි, පරලොව දී අපායෙහි දුක් විඳියි. ඔහු සෑම තැනකදීම දුකට පත් වෙයි.

618.

618.

‘‘ඉධෙව කිත්තිං ලභති, පෙච්ච සග්ගෙ ච සුම්මනො;

සබ්බත්ථ සුමනො ධීරො, සීලෙසු සුසමාහිතො.

සීලයෙහි මැනවින් පිහිටි, යහපත් සිත් ඇති ධීමතා මෙලොව දී කීර්තිය ලබයි, පරලොව දී ස්වර්ගයෙහි සතුටු වෙයි. ඔහු සෑම තැනකදීම ප්‍රීතියට පත් වෙයි.

619.

619.

‘‘සීලමෙව ඉධ අග්ගං, පඤ්ඤවා පන උත්තමො;

මනුස්සෙසු ච දෙවෙසු, සීලපඤ්ඤාණතො ජය’’න්ති.

මේ ලෝකයෙහි සීලයම අග්‍ර වේ. එහෙත් ප්‍රඥාවන්තයා උතුම් වේ. මිනිසුන් අතර මෙන්ම දෙවියන් අතර ද ඔවුහු සීලය හා ප්‍රඥාව නිසා ජය ලබති.

… සීලවො ථෙරො….

...සීලව තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථාවන් වදාළ සේක.

2. සුනීතත්ථෙරගාථා

2. සුනීත තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා

620.

620.

‘‘නීචෙ [Pg.310] කුලම්හි ජාතොහං, දලිද්දො අප්පභොජනො;

හීනකම්මං මමං ආසි, අහොසිං පුප්ඵඡඩ්ඩකො.

මම උපත ලැබුවේ පහත් යැයි සම්මත කුලයකය. අල්ප වූ ආහාර පාන ඇති දිළින්දෙක් වීමි. මා කළේ පහත් යැයි සම්මත රැකියාවකි. මම මල් කසළ බැහැර කරන්නෙකු (පුප්ඵඡඩ්ඩක) වීමි.

621.

621.

‘‘ජිගුච්ඡිතො මනුස්සානං, පරිභූතො ච වම්භිතො;

නීචං මනං කරිත්වාන, වන්දිස්සං බහුකං ජනං.

මිනිසුන් විසින් පිළිකුල් කරන ලද, අවඥාවට හා නින්දාවට පත් වූ මම, යටහත් පහත් සිතින් යුක්තව බොහෝ ජනයාට වැඳ නමස්කාර කරමින් සිටියෙමි.

622.

622.

‘‘අථද්දසාසිං සම්බුද්ධං, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං;

පවිසන්තං මහාවීරං, මගධානං පුරුත්තමං.

ඉක්බිති භික්ෂු සංඝයා පිරිවරාගෙන මගධ රටේ රජගහ නුවරට පිඬු පිණිස වඩින්නා වූ, මහා වීර වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ මම දුටුවෙමි.

623.

623.

‘‘නික්ඛිපිත්වාන බ්‍යාභඞ්ගිං, වන්දිතුං උපසඞ්කමිං;

මමෙව අනුකම්පාය, අට්ඨාසි පුරිසුත්තමො.

එවිට මා දරා සිටි කද බිම තබා උන්වහන්සේට වැඳීම පිණිස ළඟට ගියෙමි. පුරුෂෝත්තම වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන්ම එහි වැඩ සිටි සේක.

624.

624.

‘‘වන්දිත්වා සත්ථුනො පාදෙ, එකමන්තං ඨිතො තදා;

පබ්බජ්ජං අහමායාචිං, සබ්බසත්තානමුත්තමං.

එකල ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් වැඳ, එකත්පසක සිට සියලු සත්ත්වයන්ට උත්තම වූ උන්වහන්සේගෙන් මම පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියෙමි.

625.

625.

‘‘තතො කාරුණිකො සත්ථා, සබ්බලොකානුකම්පකො;

‘එහි භික්ඛූ’ති මං ආහ, සා මෙ ආසූපසම්පදා.

එවිට මුළු ලොවටම අනුකම්පා කරන කරුණාවන්ත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ "මහණ, මෙහි එව" යි මට වදාළ සේක. එයම මාගේ උපසම්පදාව විය.

626.

626.

‘‘සොහං එකො අරඤ්ඤස්මිං, විහරන්තො අතන්දිතො;

අකාසිං සත්ථුවචනං, යථා මං ඔවදී ජිනො.

ඒ මම හුදකලාව අරණ්‍යයෙහි වාසය කරමින්, ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ මට අවවාද කළ පරිදි නොපසුබට උත්සාහයෙන් යුතුව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වචනය පිළිපැද්දෙමි.

627.

627.

‘‘රත්තියා පඨමං යාමං, පුබ්බජාතිමනුස්සරිං;

රත්තියා මජ්ඣිමං යාමං, දිබ්බචක්ඛුං විසොධයිං ;

රත්තියා පච්ඡිමෙ යාමෙ, තමොඛන්ධං පදාලයිං.

රාත්‍රියෙහි ප්‍රථම යාමයෙහි පෙර ජාතීන් සිහිපත් කළෙමි. රාත්‍රියෙහි මධ්‍යම යාමයෙහි දිවැස් (දිබ්බ චක්ඛු) පිරිසිදු කරගත්තෙමි. රාත්‍රියෙහි පශ්චිම යාමයෙහි මෝහ නැමති අන්ධකාර ස්කන්ධය විනාශ කළෙමි.

628.

628.

‘‘තතො රත්‍යා විවසානෙ, සූරියස්සුග්ගමනං පති;

ඉන්දො බ්‍රහ්මා ච ආගන්ත්වා, මං නමස්සිංසු පඤ්ජලී.

ඉක්බිති රාත්‍රිය අවසානයේ හිරු උදාවන විට, ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා සහ මහා බ්‍රහ්මයා පැමිණ දොහොත් මුදුන් දී මට නමස්කාර කළහ.

629.

629.

‘‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ ආසවා ඛීණා, දක්ඛිණෙය්‍යොසි මාරිස’.

"පුරුෂාජානෙය්‍යයන් වහන්ස, ඔබට නමස්කාර වේවා! පුරුෂෝත්තමයන් වහන්ස, ඔබට නමස්කාර වේවා! නිදුකාණන් වහන්ස, යමෙකුගේ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වී ඇද්ද, ඒ ඔබවහන්සේ දක්ෂිණාවට සුදුසු වන සේක."

630.

630.

‘‘තතො දිස්වාන මං සත්ථා, දෙවසඞ්ඝපුරක්ඛතං;

සිතං පාතුකරිත්වාන, ඉමමත්ථං අභාසථ.

එවිට දේව සමූහයා පිරිවරා සිටින මා දුටු ශාස්තෘන් වහන්සේ මද සිනහවක් පහළ කරමින් මේ අර්ථය වදාළ සේක.

631.

631.

‘‘‘තපෙන [Pg.311] බ්‍රහ්මචරියෙන, සංයමෙන දමෙන ච;

එතෙන බ්‍රාහ්මණො හොති, එතං බ්‍රාහ්මණමුත්තම’’’න්ති.

"තපසින් ද, බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් ද, සංයමයෙන් හා ඉන්ද්‍රිය දමනයෙන් ද මිනිසෙක් බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙයි. මෙයම උතුම්ම බ්‍රාහ්මණත්වයයි."

… සුනීතො ථෙරො….

සුනීත තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

ද්වාදසකනිපාතො නිට්ඨිතො.

දොළොස්වන නිපාතය නිම විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය:

සීලවා ච සුනීතො ච, ථෙරා ද්වෙ තෙ මහිද්ධිකා;

ද්වාදසම්හි නිපාතම්හි, ගාථායො චතුවීසතීති.

මහා තේජවන්ත වූ සීලව තෙරුන් සහ සුනීත තෙරුන් යන දෙනම ගැන ගාථා විසි හතරක් දොළොස්වන නිපාතයේ අන්තර්ගත වේ.

13. තෙරසනිපාතො

13. දහතුන්වන නිපාතය

1. සොණකොළිවිසත්ථෙරගාථා

1. සෝණකෝළිවිස තෙරණුවන්ගේ ගාථා

632.

632.

‘‘යාහු [Pg.312] රට්ඨෙ සමුක්කට්ඨො, රඤ්ඤො අඞ්ගස්ස පද්ධගූ ;

ස්වාජ්ජ ධම්මෙසු උක්කට්ඨො, සොණො දුක්ඛස්ස පාරගූ.

අංග රටෙහි අංග රජුගේ (බිම්බිසාර රජුගේ) ප්‍රමුඛ සේවකයෙකු වූ යම් සෝණ කෙනෙක් සිටියෝ ද, ඒ සෝණ අද ධර්මයෙහි ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත්ව දුකේ කෙළවරට (නිවනට) පැමිණ සිටියි.

633.

633.

‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ, පඤ්ච චුත්තරි භාවයෙ;

පඤ්චසඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ඔඝතිණ්ණොති වුච්චති.

පහක් (ඕරම්භාගීය සංයෝජන) සිඳලිය යුතුය, පහක් (උද්ධම්භාගීය සංයෝජන) අත්හැරිය යුතුය, තවත් පහක් (ශ්‍රද්ධාදී ඉන්ද්‍රිය ධර්ම) වැඩිය යුතුය. පංච විධ බැඳීම් ඉක්මවා ගිය භික්ෂුව "ඕඝය තරණය කළ තැනැත්තා" යැයි කියනු ලැබේ.

634.

634.

‘‘උන්නළස්ස පමත්තස්ස, බාහිරාසස්ස භික්ඛුනො;

සීලං සමාධි පඤ්ඤා ච, පාරිපූරිං න ගච්ඡති.

මානයෙන් උදම් වූ, ප්‍රමාදී වූ, බාහිර අරමුණුවල ඇලී සිටින භික්ෂුවකගේ සීලය, සමාධිය සහ ප්‍රඥාව සම්පූර්ණත්වයට පත් නොවේ.

635.

635.

‘‘යඤ්හි කිච්චං අපවිද්ධං, අකිච්චං පන කරීයති;

උන්නළානං පමත්තානං, තෙසං වඩ්ඪන්ති ආසවා.

යම් කටයුත්තක් කළ යුතු නම් එය අත්හැර දමා, නොකටයුතු දෑ කරනු ලබන මානයෙන් උදම් වූ ප්‍රමාදීන්ගේ ආශ්‍රවයෝ වැඩෙති.

636.

636.

‘‘යෙසඤ්ච සුසමාරද්ධා, නිච්චං කායගතා සති;

අකිච්චං තෙ න සෙවන්ති, කිච්චෙ සාතච්චකාරිනො;

සතානං සම්පජානානං, අත්ථං ගච්ඡන්ති ආසවා.

යමෙකු විසින් නිරන්තරයෙන්ම කායගතා සතිය මනාව වඩන ලද්දේ ද, ඔවුහු නොකටයුතු දේ සේවනය නොකරති; කළ යුතු දේෙහි නිරත වෙති. සිහිබුද්ධියෙන් හා මනා ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ ඔවුන්ගේ ආශ්‍රවයෝ විනාශයට පත් වෙති.

637.

637.

‘‘උජුමග්ගම්හි අක්ඛාතෙ, ගච්ඡථ මා නිවත්තථ;

අත්තනා චොදයත්තානං, නිබ්බානමභිහාරයෙ.

ඍජු මාවත දේශනා කළ කල්හි, එහි ගමන් කරව්, පසුබට නොවව්. තමා විසින්ම තමා මෙහෙයවා ගනිමින් නිවන කරා තමා පමුණුවා ගත යුතුය.

638.

638.

‘‘අච්චාරද්ධම්හි වීරියම්හි, සත්ථා ලොකෙ අනුත්තරො;

වීණොපමං කරිත්වා මෙ, ධම්මං දෙසෙසි චක්ඛුමා;

තස්සාහං වචනං සුත්වා, විහාසිං සාසනෙ රතො.

මා දැඩි ලෙස වීර්යය කළ කල්හි, ලොවට අනුත්තර වූ පසැස් ඇති ශාස්තෘන් වහන්සේ වීණාවෙහි උපමාව දක්වා මට ධර්මය දේශනා කළ සේක. මම උන්වහන්සේගේ වචනය අසා ශාසනයෙහි ඇලී වාසය කළෙමි.

639.

639.

‘‘සමථං පටිපාදෙසිං, උත්තමත්ථස්ස පත්තියා;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

උතුම් අර්ථය (අර්හත් ඵලය) ලබාගැනීම පිණිස මම සමථය හා විදර්ශනාව වැඩුවෙමි. තෙවිද්‍යාවන් අවබෝධ කරගත්තෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කළෙමි.

640.

640.

‘‘නෙක්ඛම්මෙ අධිමුත්තස්ස, පවිවෙකඤ්ච චෙතසො;

අබ්‍යාපජ්ඣාධිමුත්තස්ස, උපාදානක්ඛයස්ස ච.

නෙක්ඛම්මයෙහි ඇලුණා වූ, සිතේ විවේකයෙහි ඇලුණා වූ, අව්‍යාපාදයෙහි ඇලුණා වූ, උපාදාන ක්ෂය කිරීමෙහි ඇලුණා වූ,

641.

641.

‘‘තණ්හක්ඛයාධිමුත්තස්ස, අසම්මොහඤ්ච චෙතසො;

දිස්වා ආයතනුප්පාදං, සම්මා චිත්තං විමුච්චති.

තණ්හාව ක්ෂය කිරීමෙහි ඇලුණා වූ, සිතේ නොමුළා බව ඇති භික්ෂුවගේ සිත, ආයතනයන්ගේ උපත හා විනාශය දැක මනාව විමුක්තියට පත් වෙයි.

642.

642.

‘‘තස්ස සම්මා විමුත්තස්ස, සන්තචිත්තස්ස භික්ඛුනො;

කතස්ස පටිචයො නත්ථි, කරණීයං න විජ්ජති.

එලෙස මනාව විමුක්තියට පත් වූ, ශාන්ත සිත් ඇති භික්ෂුවට නැවත රැස් කළ යුතු පිනක් හෝ පවක් නැත. කළ යුතු කිසිවක් ද ඉතිරිව නැත.

643.

643.

‘‘සෙලො [Pg.313] යථා එකඝනො, වාතෙන න සමීරති;

එවං රූපා රසා සද්දා, ගන්ධා ඵස්සා ච කෙවලා.

තනි ගලින් සැදි මහා පර්වතයක් සුළඟින් නොසැලෙන්නා සේ, රූප, රස, ශබ්ද, ගන්ධ සහ ස්පර්ශ යන මේ සියල්ලටම

644.

644.

‘‘ඉට්ඨා ධම්මා අනිට්ඨා ච, නප්පවෙධෙන්ති තාදිනො;

ඨිතං චිත්තං විසඤ්ඤුත්තං, වයඤ්චස්සානුපස්සතී’’ති.

එබඳු වූ රහතන් වහන්සේගේ සිත සැලිය නොහැක. ඉෂ්ට හා අනිෂ්ට අරමුණු හමුවේ උන්වහන්සේගේ සිත නොසැලී පවතියි. කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු ඒ සිත අරමුණුවල වැය වීම දකියි.

… සොණො කොළිවිසො ථෙරො….

...සෝණ කෝළිවිස තෙරුන් වහන්සේ...

තෙරසනිපාතො නිට්ඨිතො.

තෙරස නිපාතය නිමාවට පත් විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේ ය -

සොණො කොළිවිසො ථෙරො, එකොයෙව මහිද්ධිකො;

තෙරසම්හි නිපාතම්හි, ගාථායො චෙත්ථ තෙරසාති.

මහානුභාව සම්පන්න වූ සෝණ කෝළිවිස තෙරුන් වහන්සේ තෙරස නිපාතයෙහි වැඩසිටින එකම තෙරණුවෝ වෙති. මෙහි ගාථා දහතුනක් ඇතුළත් වේ.

14. චුද්දසකනිපාතො

14. චුද්දසක නිපාතය

1. ඛදිරවනියරෙවතත්ථෙරගාථා

1. ඛදිරවනිය රේවත තෙරණුවන්ගේ ගාථා

645.

645.

‘‘යදා [Pg.314] අහං පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

නාභිජානාමි සඞ්කප්පං, අනරියං දොසසංහිතං.

“යම් දිනක මම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි බවට පත් වූයෙම් ද, එතැන් පටන් ද්වේෂය සහිත වූ අනාර්ය සංකල්පයක් ඇති වූ බවක් මම නොදනිමි.”

646.

646.

‘‘‘ඉමෙ හඤ්ඤන්තු වජ්ඣන්තු, දුක්ඛං පප්පොන්තු පාණිනො’;

සඞ්කප්පං නාභිජානාමි, ඉමස්මිං දීඝමන්තරෙ.

“‘මේ සත්වයෝ නසනු ලැබෙත්වා, මැරෙනු ලැබෙත්වා, දුකට පත් වෙත්වා’ යන මෙබඳු (අනාර්ය) සංකල්පයක් මේ දීර්ඝ කාලය පුරා කිසිදා මා තුළ ඇති වූ බවක් මම නොදනිමි.”

647.

647.

‘‘මෙත්තඤ්ච අභිජානාමි, අප්පමාණං සුභාවිතං;

අනුපුබ්බං පරිචිතං, යථා බුද්ධෙන දෙසිතං.

“බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ පරිදි, අනුපිළිවෙළින් පුහුණු කරන ලද, මනා කොට වඩන ලද, අප්‍රමාණ වූ මෙත්තා චිත්තය (මෛත්‍රිය) පිළිබඳව මම දනිමි.”

648.

648.

‘‘සබ්බමිත්තො සබ්බසඛො, සබ්බභූතානුකම්පකො;

මෙත්තචිත්තඤ්ච භාවෙමි, අබ්‍යාපජ්ජරතො සදා.

“සියලු සත්වයන් කෙරෙහි මිත්‍ර වූ, සියලු සත්වයන් කෙරෙහි හිතවතකු වූ, සියලු භූතයන් කෙරෙහි අනුකම්පා කරන්නා වූ මම, වෛරී නොවන බවෙහි නිරතුරුව ඇලෙමින් මෙත්තා චිත්තය වඩමි.”

649.

649.

‘‘අසංහීරං අසංකුප්පං, චිත්තං ආමොදයාමහං;

බ්‍රහ්මවිහාරං භාවෙමි, අකාපුරිසසෙවිතං.

“සෙලවිය නොහැකි වූ, කිපිය නොහැකි වූ සිතින් යුතුව මම සතුටු වෙමි. හීන පුරුෂයන් විසින් සේවනය නොකරන ලද බ්‍රහ්මවිහාරයන් මම වඩමි.”

650.

650.

‘‘අවිතක්කං සමාපන්නො, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො;

අරියෙන තුණ්හීභාවෙන, උපෙතො හොති තාවදෙ.

“විතර්ක රහිත වූ සමාපත්තියට (දෙවන ධ්‍යානයට) සම වැදුණු සම්‍යයක් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා, එකෙණෙහි ම ආර්ය වූ තුෂ්ණීම්භාවයෙන් (උතුම් නිහඬතාවයෙන්) යුක්ත වෙයි.”

651.

651.

‘‘යථාපි පබ්බතො සෙලො, අචලො සුප්පතිට්ඨිතො;

එවං මොහක්ඛයා භික්ඛු, පබ්බතොව න වෙධති.

“ශෛලමය පර්වතයක් යම් සේ නිශ්චලව, මනාව පිහිටා තිබේ ද, එසේම මෝහය ක්ෂය කිරීමෙන් රහතන් වහන්සේ පර්වතයක් මෙන් කම්පා නොවන සේ වැඩසිටිති.”

652.

652.

‘‘අනඞ්ගණස්ස පොසස්ස, නිච්චං සුචිගවෙසිනො;

වාලග්ගමත්තං පාපස්ස, අබ්භමත්තංව ඛායති.

“නිරතුරුව පිරිසිදු බව සොයන්නා වූ, කෙලෙස් රහිත වූ පුද්ගලයාට කෙස් අගක් තරම් වූ සුළු පාපයක් වුව ද වලාකුළක් තරම් මහත් කොට පෙනෙයි.”

653.

653.

‘‘නගරං යථා පච්චන්තං, ගුත්තං සන්තරබාහිරං;

එවං ගොපෙථ අත්තානං, ඛණො වො මා උපච්චගා.

“ඇතුළතත් පිටතත් මනාව ආරක්ෂා කරන ලද ප්‍රත්‍යන්ත නගරයක් මෙන්, ඔබ ද තමා ව ආරක්ෂා කරගන්න. මේ උතුම් ක්ෂණය (බුද්ධෝත්පාද කාලය) ඔබ ඉක්මවා නොයාවා!”

654.

654.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, නිබ්බිසං භතකො යථා.

“මම මරණයට ද ඇලුම් නොකරමි, ජීවිතයට ද ඇලුම් නොකරමි. වැටුපක් බලාපොරොත්තුවෙන් වැඩ අවසන් වන තුරු බලා සිටින සේවකයෙකු මෙන්, මම ද පිරිනිවන් පානා කාලය එළඹෙන තුරු බලා සිටිමි.”

655.

655.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං…පෙ… සම්පජානො පතිස්සතො.

“මම මරණයට ද ඇලුම් නොකරමි, ජීවිතයට ද ඇලුම් නොකරමි. මම මනා සිහියෙන් හා නුවණින් යුතුව පිරිනිවන් පානා කාලය එළඹෙන තුරු බලා සිටිමි.”

656.

656.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා.

“මම ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටු කළෙමි. බර වූ ස්කන්ධ භාරය බිම තැබුවෙමි. භවයට ඇද දමන තණ්හාව මුලින් ම උදුරා දැමුවෙමි.”

657.

657.

‘‘යස්ස [Pg.315] චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො.

“ගිහිගෙයින් නික්ම යම් අරමුණක් සඳහා මම පැවිදි වූයෙම් ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීම වූ ඒ උතුම් අරමුණ මම සාක්ෂාත් කරගත්තෙමි.”

658.

658.

‘‘සම්පාදෙථප්පමාදෙන, එසා මෙ අනුසාසනී;

හන්දාහං පරිනිබ්බිස්සං, විප්පමුත්තොම්හි සබ්බධී’’ති.

“අප්‍රමාදීව (සියලු කුසල්) සම්පූර්ණ කරන්න. මෙය මගේ අනුශාසනාවයි. මම දැන් පිරිනිවන් පාන්නෙමි. මම සෑම අයුරකින් ම (කෙලෙස්වලින්) මිදුණෙමි.”

… ඛදිරවනියරෙවතො ථෙරො….

...ඛදිරවනිය රේවත තෙරුන් වහන්සේ...

2. ගොදත්තත්ථෙරගාථා

2. ගෝදත්ත තෙරණුවන්ගේ ගාථා

659.

659.

‘‘යථාපි භද්දො ආජඤ්ඤො, ධුරෙ යුත්තො ධුරස්සහො ;

මථිතො අතිභාරෙන, සංයුගං නාතිවත්තති.

“බර ඉසිලිය හැකි, මනා ශක්තියෙන් යුත් උතුම් ආජාන්‍ය වෘෂභයෙකු වියගහක යොදන ලදුව, අධික බරකින් පීඩිත වුව ද තම වියගහ (වගකීම) අත් නොහරින්නේ යම් සේ ද,”

660.

660.

‘‘එවං පඤ්ඤාය යෙ තිත්තා, සමුද්දො වාරිනා යථා;

න පරෙ අතිමඤ්ඤන්ති, අරියධම්මොව පාණිනං.

“එලෙසම, ජලයෙන් පිරි සාගරය මෙන් ප්‍රඥාවෙන් පිරිපුන් වූ යම් පණ්ඩිතයෝ වෙත් ද, ඔවුහු අන් අයව හෙළා නොදකිති. සත්වයන් කෙරෙහි පවතින මේ ගුණය ආර්යයන්ගේ ස්වභාවයයි.”

661.

661.

‘‘කාලෙ කාලවසං පත්තා, භවාභවවසං ගතා;

නරා දුක්ඛං නිගච්ඡන්ති, තෙධ සොචන්ති මාණවා.

“ලෝක ධර්මතාවයන්ට යටත් වූ, ඒ ඒ අවස්ථාවලට (දියුණුවට හෝ පිරිහීමට) පත් වූ මිනිස්සු දුකට පත් වෙති. ඔවුහු මේ ලෝකයෙහි සෝක කරති.”

662.

662.

‘‘උන්නතා සුඛධම්මෙන, දුක්ඛධම්මෙන චොනතා;

ද්වයෙන බාලා හඤ්ඤන්ති, යථාභූතං අදස්සිනො.

“සැප ලැබුණු විට උදම් වන, දුක ලැබුණු විට පසුබට වන, යථාර්ථය නොදන්නා අඥාන මිනිස්සු මේ අවස්ථා දෙක නිසා ම පීඩාවට පත් වෙති.”

663.

663.

‘‘යෙ ච දුක්ඛෙ සුඛස්මිඤ්ච, මජ්ඣෙ සිබ්බිනිමච්චගූ;

ඨිතා තෙ ඉන්දඛීලොව, න තෙ උන්නතඔනතා.

“යම් ආර්ය කෙනෙක් දුකේදීත් සැපේදීත් මැදහත් ව සිටිමින්, (තණ්හාව නමැති) වියන්නිය ඉක්මවා ගියෝ ද, ඔවුහු ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරව සිටිති. ඔවුහු උදම් වීමක් හෝ පසුබට වීමක් නොකරති.”

664.

664.

‘‘න හෙව ලාභෙ නාලාභෙ, න යසෙ න ච කිත්තියා;

න නින්දායං පසංසාය, න තෙ දුක්ඛෙ සුඛම්හි.

“ඔවුහු ලැබීමෙහි හෝ නොලැබීමෙහි ද, යසසෙහි හෝ අයසෙහි ද, නින්දාවෙහි හෝ ප්‍රශංසාවෙහි ද, දුකෙහි හෝ සැපෙහි ද කම්පා නොවෙති.”

665.

665.

‘‘සබ්බත්ථ තෙ න ලිම්පන්ති, උදබින්දුව පොක්ඛරෙ;

සබ්බත්ථ සුඛිතා ධීරා, සබ්බත්ථ අපරාජිතා.

“නෙළුම් පතෙහි දිය බින්දුවක් නොඇලෙන්නාක් මෙන්, ඔවුහු කිසිදු ලෝක ධර්මයක නොඇලෙති. ඒ ධීරයෝ සෑම තැනක දී ම සුවපත් ව සිටිති; සෑම තැනක දී ම (ලෝක ධර්මයන්ගෙන්) පරාජය නොවෙති.”

666.

666.

‘‘ධම්මෙන ච අලාභො යො, යො ච ලාභො අධම්මිකො;

අලාභො ධම්මිකො සෙය්‍යො, යං චෙ ලාභො අධම්මිකො.

“ධර්මානුකූලව යමක් නොලැබීම සහ අධර්මයෙන් යමක් ලැබීම යන දෙකෙන්, අධර්මයෙන් ලැබෙන ලාභයට වඩා ධර්මානුකූලව යමක් නොලැබීම ම උතුම් වන්නේ ය.”

667.

667.

‘‘යසො ච අප්පබුද්ධීනං, විඤ්ඤූනං අයසො ච යො;

අයසොව සෙය්‍යො විඤ්ඤූනං, න යසො අප්පබුද්ධිනං.

බුද්ධිය අඩු පුද්ගලයන්ගේ යසස (කීර්තිය) හා නුවණැත්තන්ගේ අයස (කීර්තියක් නොමැතිකම) යන දෙක අතරින්, නුවණැත්තන්ගේ අයසම උතුම් වේ. බුද්ධිය අඩු අය ලබන යසස උතුම් නොවේ.

668.

668.

‘‘දුම්මෙධෙහි [Pg.316] පසංසා ච, විඤ්ඤූහි ගරහා ච යා;

ගරහාව සෙය්‍යො විඤ්ඤූහි, යං චෙ බාලප්පසංසනා.

අඥානයන් කරන ප්‍රශංසාවට වඩා නුවණැත්තන් කරන ගර්හාව (දොස් කීම) උතුම් වේ. බාලයන් කරන ප්‍රශංසාව උතුම් නොවේ.

669.

669.

‘‘සුඛඤ්ච කාමමයිකං, දුක්ඛඤ්ච පවිවෙකියං;

පවිවෙකදුක්ඛං සෙය්‍යො, යං චෙ කාමමයං සුඛං.

කාමගුණයන් නිසා ලබන සැපයට වඩා විවේකය (හුදෙකලාව) නිසා ඇතිවන දුක උතුම් වේ. කාමගුණ ඇසුරු කළ සැපය උතුම් නොවේ.

670.

670.

‘‘ජීවිතඤ්ච අධම්මෙන, ධම්මෙන මරණඤ්ච යං;

මරණං ධම්මිකං සෙය්‍යො, යං චෙ ජීවෙ අධම්මිකං.

අධර්මයෙන් ජීවත් වීමට වඩා ධර්මානුකූලව මියයාම උතුම් වේ. අධර්මයෙන් යුක්තව ජීවත් වීම උතුම් නොවේ.

671.

671.

‘‘කාමකොපප්පහීනා යෙ, සන්තචිත්තා භවාභවෙ;

චරන්ති ලොකෙ අසිතා, නත්ථි තෙසං පියාපියං.

යම් කෙනෙක් කාමයන් හා ක්‍රෝධයන් ප්‍රහීණ කළාහු ද, භවයෙහි සන්සුන් සිත් ඇත්තාහු ද, ලෝකයෙහි කිසිවක් ඇසුරු නොකර (තණ්හා දිට්ඨිවලින් තොරව) හැසිරෙන්නාහු ද, ඔවුන්ට ප්‍රිය හෝ අප්‍රිය බවක් නැත.

672.

672.

‘‘භාවයිත්වාන බොජ්ඣඞ්ගෙ, ඉන්ද්‍රියානි බලානි ච;

පප්පුය්‍ය පරමං සන්තිං, පරිනිබ්බන්තිනාසවා’’ති.

බොජ්ඣංග ධර්ම ද, ඉන්ද්‍රිය ධර්ම හා බල ධර්ම ද වඩා, උතුම් වූ ශාන්තිය (නිවන) ලබා, ආශ්‍රවයන් රහිතව ඒ රහතන් වහන්සේලා පිරිනිවන් පාන්නාහ.

… ගොදත්තො ථෙරො….

...ගෝදත්ත තෙරුන් වහන්සේ...

චුද්දසකනිපාතො නිට්ඨිතො.

චුද්දසක නිපාතය නිම විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය -

රෙවතො චෙව ගොදත්තො, ථෙරා ද්වෙ තෙ මහිද්ධිකා;

චුද්දසම්හි නිපාතම්හි, ගාථායො අට්ඨවීසතීති.

මහා සෘද්ධිමත් වූ රේවත තෙරුන් වහන්සේ ද, ගෝදත්ත තෙරුන් වහන්සේ ද යන තෙරුන් වහන්සේලා දෙනම ගැන කියැවෙන ගාථාවන් විසි අටක් (28) චුද්දසක නිපාතයෙහි ඇතුළත් වේ.

15. සොළසකනිපාතො

15. සෝළසක නිපාතය

1. අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරගාථා

1. අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා

673.

673.

‘‘එස [Pg.317] භිය්‍යො පසීදාමි, සුත්වා ධම්මං මහාරසං;

විරාගො දෙසිතො ධම්මො, අනුපාදාය සබ්බසො.

සියලු අයුරින් කිසිවක් උපාදානය කර නොගන්නා පිණිසත්, කෙලෙස් විරාගය පිණිසත් දේශනා කරන ලද, මහා රසවත් වූ මේ ධර්මය අසා මම බෙහෙවින් පහදින්නෙමි.

674.

674.

‘‘බහූනි ලොකෙ චිත්‍රානි, අස්මිං පථවිමණ්ඩලෙ;

මථෙන්ති මඤ්ඤෙ සඞ්කප්පං, සුභං රාගූපසංහිතං.

මේ පෘථිවි මණ්ඩලයෙහි ලෝකයේ විවිධ වූ විසිතුරු අරමුණු පවතී. ඒවා රාගය හා බැඳී පවතින සුභ සංකල්පනාවන් මගින් මිනිස් සිත් කැළඹීමට ලක් කරන්නේ යැයි මට සිතේ.

675.

675.

‘‘රජමුහතඤ්ච වාතෙන, යථා මෙඝොපසම්මයෙ;

එවං සම්මන්ති සඞ්කප්පා, යදා පඤ්ඤාය පස්සති.

සුළඟින් නැඟුණු දූවිලි වැස්සෙන් සංසිඳෙන්නා සේ, යම් කලෙක නුවණින් (යථාභූත ඥානයෙන්) ලෝකය දකී ද, එකල සියලු කාම සංකල්පනාවෝ සංසිඳෙති.

676.

676.

‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චාති, යදා පඤ්ඤාය පස්සති;

අථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ, එස මග්ගො විසුද්ධියා.

"සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යය" කියා යම් කලෙක ප්‍රඥාවෙන් දකී ද, එකල ඔහු සංසාර දුකෙහි කලකිරෙයි. මෙය විශුද්ධිය (නිවන) කරා යන මාවතයි.

677 .

‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛාති, යදා පඤ්ඤාය පස්සතිඅථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ, එස මග්ගො විසුද්ධියා.

"සියලු සංස්කාරයෝ දුක්ය" කියා යම් කලෙක ප්‍රඥාවෙන් දකී ද, එකල ඔහු සංසාර දුකෙහි කලකිරෙයි. මෙය විශුද්ධිය කරා යන මාවතයි.

678.

678.

‘‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තාති, යදා පඤ්ඤාය පස්සති;

අථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ, එස මග්ගො විසුද්ධියා.

"සියලු ධර්මයෝ අනාත්මය" කියා යම් කලෙක ප්‍රඥාවෙන් දකී ද, එකල ඔහු සංසාර දුකෙහි කලකිරෙයි. මෙය විශුද්ධිය කරා යන මාවතයි.

679.

679.

‘‘බුද්ධානුබුද්ධො යො ථෙරො, කොණ්ඩඤ්ඤො තිබ්බනික්කමො;

පහීනජාතිමරණො, බ්‍රහ්මචරියස්ස කෙවලී.

බුදුරජාණන් වහන්සේ අවබෝධ කළ ධර්මය අනුගමනය කරමින් අවබෝධ කළ, දැඩි වීර්යය ඇති, උපත හා මරණය ප්‍රහීණ කළ කොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් වහන්සේ ශාසනික බ්‍රහ්මචරියාව සම්පූර්ණයෙන්ම ඉටු කළ සේක.

680.

680.

‘‘ඔඝපාසො දළ්හඛිලො, පබ්බතො දුප්පදාලයො;

ඡෙත්වා ඛිලඤ්ච පාසඤ්ච, සෙලං භෙත්වාන දුබ්භිදං;

තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ඣායී, මුත්තො සො මාරබන්ධනා.

ඕඝ නමැති මලපුඩුව ද, තද බල කෙලෙස් ඇණ ද, බිඳීමට අපහසු මෝහය නමැති පර්වතය ද කපා බිඳ දමා, පරතෙරට පැමිණි, ධ්‍යාන වඩන ඒ තෙරුන් වහන්සේ මාර බන්ධනයෙන් මිදුණු සේක.

681.

681.

‘‘උද්ධතො චපලො භික්ඛු, මිත්තෙ ආගම්ම පාපකෙ;

සංසීදති මහොඝස්මිං, ඌමියා පටිකුජ්ජිතො.

විසිරුණු සිත් ඇති, සැහැල්ලු පැවතුම් ඇති මහණ තෙමේ, පාප මිතුරන් ඇසුරු කිරීම නිසා මහා ඕඝය නමැති සසර රළ පහරට හසු වී එහි ගිලී යයි.

682.

682.

‘‘අනුද්ධතො අචපලො, නිපකො සංවුතින්ද්‍රියො;

කල්‍යාණමිත්තො මෙධාවී, දුක්ඛස්සන්තකරො සියා.

විසිරුණු සිත් නැති, සැහැල්ලු පැවතුම් නැති, නුවණැති, සංවුත ඉන්ද්‍රියයන් ඇති, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කරන ප්‍රඥාවන්ත මහණ තෙමේ දුක් කෙළවර කරන්නෙක් වන්නේය.

683.

683.

‘‘කාලපබ්බඞ්ගසඞ්කාසො, කිසො ධමනිසන්ථතො;

මත්තඤ්ඤූ අන්නපානස්මිං, අදීනමනසො නරො.

වැහැරී ගිය ශරීරයක් ඇති, කෘශ වූ, නහර ඉලිප්පී ගිය පෙනුමක් ඇති ඒ තෙරුන් වහන්සේ ආහාර පානයෙහි පමණ දන්නා වූ, නොපසුබට සිත් ඇති උත්තමයෙකි.

684.

684.

‘‘ඵුට්ඨො ඩංසෙහි මකසෙහි, අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙ;

නාගො සඞ්ගාමසීසෙව, සතො තත්‍රාධිවාසයෙ.

මහ වනයෙහි මැස්සන්ගෙන් හා මදුරුවන්ගෙන් පීඩා විඳින කල්හි ද, යුද පෙරමුණේ සිටින ඇතෙකු මෙන් සිහි නුවණින් යුක්තව ඒ පීඩාවන් ඉවසා දරාගත යුතුය.

685.

685.

‘‘නාභිනන්දාමි [Pg.318] මරණං…පෙ… නිබ්බිසං භතකො යථා.

මම මරණයට ද සතුටු නොවෙමි, ජීවත් වීමට ද සතුටු නොවෙමි. වැටුපට වැඩ කරන සේවකයෙකු කාලය අවසන් වන තෙක් බලා සිටින්නාක් මෙන් මම මගේ කාලය එනතුරු බලා සිටිමි.

686.

686.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං…පෙ… සම්පජානො පතිස්සතො.

මම මරණයට ද සතුටු නොවෙමි, ජීවත් වීමට ද සතුටු නොවෙමි. මනා සිහි නුවණින් යුතුව මම පිරිනිවන් පෑමේ කාලය එනතුරු බලා සිටිමි.

687.

687.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා…පෙ… භවනෙත්ති සමූහතා.

මම ශාස්තෘන් වහන්සේට මනා කොට උපස්ථාන කළෙමි. බුදු සසුනෙහි කටයුතු අවසන් කළෙමි. බර වූ ස්කන්ධ භාරය බිම තැබුවෙමි. භවයට පමුණුවන තණ්හාව සහමුලින්ම උදුරා දැමුවෙමි.

688.

688.

‘‘යස්ස චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, කිං මෙ සද්ධිවිහාරිනා’’ති.

යම් අරමුණක් උදෙසා ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූයෙම් ද, ඒ අරමුණ මම අනුපිළිවෙළින් සාක්ෂාත් කළෙමි. දැන් මට ශිෂ්‍යයන්ගෙන් ඇති ඵලය කිම?

… අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො ථෙරො….

...අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් වහන්සේ...

2. උදායිත්ථෙරගාථා

2. උදායි තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා

689.

689.

‘‘මනුස්සභූතං සම්බුද්ධං, අත්තදන්තං සමාහිතං;

ඉරියමානං බ්‍රහ්මපථෙ, චිත්තස්සූපසමෙ රතං.

මිනිසත් බවට පැමිණි, තමන්ම දමනය වූ, සමාහිත වූ, සතර බ්‍රහ්ම විහරණ මාර්ගයෙහි හැසිරෙන්නා වූ, සිතේ සන්සිඳීමෙහි (නිවනෙහි) ඇලුනු ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේව,

690.

690.

‘‘යං මනුස්සා නමස්සන්ති, සබ්බධම්මාන පාරගුං;

දෙවාපි තං නමස්සන්ති, ඉති මෙ අරහතො සුතං.

සියලු ධර්මයන්ගේ පරතෙරට වැඩි, මිනිසුන් මෙන්ම දෙවියන් ද නමස්කාර කරන්නා වූ ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ගැන මා මෙසේ රහතන් වහන්සේලාගෙන් අසා ඇත්තෙමි.

691.

691.

‘‘සබ්බසංයොජනාතීතං, වනා නිබ්බනමාගතං;

කාමෙහි නෙක්ඛම්මරතං, මුත්තං සෙලාව කඤ්චනං.

සියලු සංයෝජනයන් ඉක්මවා ගිය, (කෙලෙස්) වනයෙන් මිදී නිවනට පත් වූ, කාමයන්ගෙන් වෙන්වීමෙහි (නෙක්ඛම්මයෙහි) ඇලුනු, පාෂාණයෙන් මිදුනු රන් මෙන් වූ ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේව (දෙවියෝද නමදිති).

692.

692.

‘‘ස වෙ අච්චරුචි නාගො, හිමවාවඤ්ඤෙ සිලුච්චයෙ;

සබ්බෙසං නාගනාමානං, සච්චනාමො අනුත්තරො.

හිමාල පර්වතය සෙසු පර්වතයන් අභිබවා බබළන්නා සේ, සැබවින්ම ඒ උත්තම නාගරාජයා (බුදුරජාණන් වහන්සේ) බබළන සේක. 'නාග' යන නාමය ඇති සියල්ලන් අතර උන්වහන්සේ සැබෑ නාමය ඇති අනුත්තර වූ නාගයාණෝය.

693.

693.

‘‘නාගං වො කිත්තයිස්සාමි, න හි ආගුං කරොති සො;

සොරච්චං අවිහිංසා ච, පාදා නාගස්ස තෙ දුවෙ.

මම ඔබලාට ඒ උත්තම නාගයා (බුදුරජාණන් වහන්සේ) ගැන පවසන්නෙමි. උන්වහන්සේ කිසිදු පවක් නොකරන බැවින් 'නාග' නම් වන සේක. සන්සුන් බව (සෝරච්චය) සහ අවිහිංසාව ඒ නාගයාණන්ගේ (පෙර) පා යුගලයයි.

694.

694.

‘‘සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච, චරණා නාගස්ස තෙපරෙ;

සද්ධාහත්ථො මහානාගො, උපෙක්ඛාසෙතදන්තවා.

සිහිය හා නුවණ (සති - සම්පජඤ්ඤ) ඒ නාගයාණන්ගේ සෙසු පා යුගලයයි. ඒ මහා නාගයාණන්ට ශ්‍රද්ධාව නමැති සොඬක් ඇත්තේය. උපේක්ෂාව උන්වහන්සේගේ සුදු පැහැති දළ යුගලයයි.

695.

695.

‘‘සති ගීවා සිරො පඤ්ඤා, වීමංසා ධම්මචින්තනා;

ධම්මකුච්ඡිසමාවාසො, විවෙකො තස්ස වාලධි.

සිහිය උන්වහන්සේගේ ගෙලයි. ප්‍රඥාව හිසයි. ධර්මය විමසා බැලීම හා මෙනෙහි කිරීම (උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාවයි). සමථ-විදර්ශනා ධර්මයන් උන්වහන්සේගේ කුසයයි. විවේකය (හුදෙකලාව) උන්වහන්සේගේ වල්ගයයි.

696.

696.

‘‘සො ඣායී අස්සාසරතො, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො;

ගච්ඡං සමාහිතො නාගො, ඨිතො නාගො සමාහිතො.

ඒ බුදු-නාගයාණෝ ධ්‍යානයෙහි යෙදෙන්නාහ. උත්තම සැනසීම (නිවන) කෙරෙහි ඇලුනු සේක. තමන් තුළ මනාව සමාහිත වූ සිත් ඇති සේක. ඒ නාගයාණෝ වඩිනා කල ද සමාහිතයහ, නැවතී සිටින කල ද සමාහිතයහ.

697.

697.

‘‘සයං සමාහිතො නාගො, නිසින්නොපි සමාහිතො;

සබ්බත්ථ සංවුතො නාගො, එසා නාගස්ස සම්පදා.

නිදියන කල ද ඒ නාගයාණෝ සමාහිතයහ. වැඩ සිටින කල ද සමාහිතයහ. සියලු ඉඳුරන් කෙරෙහි සංවර වූ ඒ නාගයාණන්ගේ සම්පත්තිය (පූර්ණත්වය) මෙසේය.

698.

698.

‘‘භුඤ්ජති [Pg.319] අනවජ්ජානි, සාවජ්ජානි න භුඤ්ජති;

ඝාසමච්ඡාදනං ලද්ධා, සන්නිධිං පරිවජ්ජයං.

උන්වහන්සේ නිවැරදි ආහාර වළඳන සේක. වැරදි ආහාර නොවළඳන සේක. ආහාර හා සිවුරු ලැබූ කල, ඒවා රැස්කර තැබීමෙන් (සන්නිධි කිරීමෙන්) වළකිමින් පරිභෝජනය කරන සේක.

699.

699.

‘‘සංයොජනං අණුං ථූලං, සබ්බං ඡෙත්වාන බන්ධනං;

යෙන යෙනෙව ගච්ඡති, අනපක්ඛොව ගච්ඡති.

කුඩා හෝ වේවා විශාල හෝ වේවා සියලු සංයෝජන බන්ධනයන් සිඳලමින්, උන්වහන්සේ යම් යම් දිශාවකට වඩින්නේ ද, කිසිදු අපේක්ෂාවකින් තොරවම වඩින සේක.

700.

700.

‘‘යථාපි උදකෙ ජාතං, පුණ්ඩරීකං පවඩ්ඪති;

නොපලිප්පති තොයෙන, සුචිගන්ධං මනොරමං.

ජලයෙහි හටගත්, මනාව වැඩුණු, සුවඳවත් වූ, සිත්කළු වූ හෙළ පියුම (පුණ්ඩරීකය) යම් සේ ජලයෙන් නොතැවරෙන්නේ ද,

701.

701.

‘‘තථෙව ච ලොකෙ ජාතො, බුද්ධො ලොකෙ විහරති;

නොපලිප්පති ලොකෙන, තොයෙන පදුමං යථා.

එලෙසම ලෝකයෙහි උපන් බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෝකයෙහිම වෙසෙන නමුත්, පියුමක් ජලයෙන් නොතැවරෙන්නා සේ ලෝක ධර්මයන්ගෙන් (කෙලෙසුන්ගෙන්) නොතැවරෙන සේක.

702.

702.

‘‘මහාගිනි පජ්ජලිතො, අනාහාරොපසම්මති;

අඞ්ගාරෙසු ච සන්තෙසු, නිබ්බුතොති පවුච්චති.

දිලිසෙමින් ඇවිලෙන මහා ගින්නක් වුවද, ඉන්ධන නොමැති වූ විට සන්සිඳී යයි. ගිනි අඟුරු පවා නිවී ගිය පසු එය 'නිවුනා' යැයි කියනු ලැබේ.

703.

703.

‘‘අත්ථස්සායං විඤ්ඤාපනී, උපමා විඤ්ඤූහි දෙසිතා;

විඤ්ඤිස්සන්ති මහානාගා, නාගං නාගෙන දෙසිතං.

අර්ථය වටහා දීම සඳහා ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් මේ උපමාව දක්වන ලදී. නාගයෙකු (රහතන් වහන්සේ නමක) විසින් දේශනා කරන ලද මේ (බුදු) නාගයාණන් ගැන, මහා නාගයන් (රහතන් වහන්සේලා) වටහා ගනු ඇත.

704.

704.

‘‘වීතරාගො වීතදොසො, වීතමොහො අනාසවො;

සරීරං විජහං නාගො, පරිනිබ්බිස්සත්‍යනාසවො’’ති.

රාගයෙන් තොර වූ, ද්වේෂයෙන් තොර වූ, මෝහයෙන් තොර වූ, ආශ්‍රවයන් රහිත වූ ඒ උත්තම නාගයාණෝ (බුදුරජාණන් වහන්සේ), මේ ශරීරය අත්හැර කෙලෙස් රහිතව පිරිනිවන් පාන්නාහ.

… උදායී ථෙරො….

...උදායී තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ.

සොළසකනිපාතො නිට්ඨිතො.

සොළසක නිපාතය නිමාවට පත් විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය -

කොණ්ඩඤ්ඤො ච උදායී ච, ථෙරා ද්වෙ තෙ මහිද්ධිකා;

සොළසම්හි නිපාතම්හි, ගාථායො ද්වෙ ච තිංස චාති.

මහා සෘද්ධිමත් වූ කොණ්ඩඤ්ඤ සහ උදායී යන තෙරණුවෝ දෙපළකි. සොළසක නිපාතයෙහි ගාථාවෝ දෙතිසක් (32ක්) වෙති.

16. වීසතිනිපාතො

16. වීසති නිපාතය

1. අධිමුත්තත්ථෙරගාථා

1. අධිමුත්ත තෙරණුවන්ගේ ගාථාවන්

705.

705.

‘‘යඤ්ඤත්ථං [Pg.320] වා ධනත්ථං වා, යෙ හනාම මයං පුරෙ;

අවසෙසං භයං හොති, වෙධන්ති විලපන්ති ච.

"අපි අතීතයේදී බිලි පූජා පිණිස හෝ ධනය ලබා ගැනීම පිණිස යම් සත්වයන් මැරුවෙමුද, (ඔබ හැර) ඉතිරි වූ අන් සියලු සත්වයෝ මරණ බියට පත්වෙති, වෙවුලති, විලාප තබති."

706.

706.

‘‘තස්ස තෙ නත්ථි භීතත්තං, භිය්‍යො වණ්ණො පසීදති;

කස්මා න පරිදෙවෙසි, එවරූපෙ මහබ්භයෙ.

"එවැනි වූ ඔබට කිසිදු බියක් නැත. ඔබගේ මුහුණේ පැහැය වඩාත් ප්‍රසන්න වේ. මෙවැනි මහත් මරණ බියක් ඇති වූ කල්හි ඔබ නොවැලපෙන්නේ කුමන හේතුවක් නිසාද?" (යැයි සොරුන්ගේ නායකයා විමසීය).

707.

707.

‘‘නත්ථි චෙතසිකං දුක්ඛං, අනපෙක්ඛස්ස ගාමණි;

අතික්කන්තා භයා සබ්බෙ, ඛීණසංයොජනස්ස වෙ.

"නායකය, කිසිදු අපේක්ෂාවක් (තෘෂ්ණාවක්) නැති මට මානසික දුකක් නැත. සංයෝජන ක්ෂය කළ මට සැබවින්ම සියලු බිය ඉක්මවා ගොස් ඇත්තේය."

708.

708.

‘‘ඛීණාය භවනෙත්තියා, දිට්ඨෙ ධම්මෙ යථාතථෙ;

න භයං මරණෙ හොති, භාරනික්ඛෙපනෙ යථා.

"භවයට ඇද ගන්නා තෘෂ්ණාව ක්ෂය වූ බැවින් ද, තතු පරිදි ධර්මය අවබෝධ කළ බැවින් ද, හිස මත ඇති බරක් බිම තැබීමේදී බියක් නොවන්නා සේම මට ද මරණයේදී බියක් නැත."

709.

709.

‘‘සුචිණ්ණං බ්‍රහ්මචරියං මෙ, මග්ගො චාපි සුභාවිතො;

මරණෙ මෙ භයං නත්ථි, රොගානමිව සඞ්ඛයෙ.

"මා විසින් උතුම් වූ බ්‍රහ්මචර්යාව මැනවින් පුරුදු කරන ලදී. ආර්ය මාර්ගය ද මැනවින් වඩන ලදී. රෝග පීඩාවන්ගෙන් මිදුණු අයෙකු මෙන් මට මරණයේදී බියක් නැත."

710.

710.

‘‘සුචිණ්ණං බ්‍රහ්මචරියං මෙ, මග්ගො චාපි සුභාවිතො;

නිරස්සාදා භවා දිට්ඨා, විසං පිත්වාව ඡඩ්ඩිතං.

"මා විසින් උතුම් වූ බ්‍රහ්මචර්යාව මැනවින් පුරුදු කරන ලදී. ආර්ය මාර්ගය ද මැනවින් වඩන ලදී. විෂ පානය කොට එය වමනය කර දැමුවාක් මෙන්, භවයෝ ආශ්වාද රහිත බව මම දිටිමි."

711.

711.

‘‘පාරගූ අනුපාදානො, කතකිච්චො අනාසවො;

තුට්ඨො ආයුක්ඛයා හොති, මුත්තො ආඝාතනා යථා.

"නිවන නැමැති එතෙරට පත් වූ, දැඩිව අල්ලා ගැනීම් (උපාදාන) රහිත වූ, කළ යුතු කටයුතු නිම කළ, ආශ්‍රව රහිත වූ තැනැත්තා, ඝාතකාගාරයකින් මිදුණු අයෙකු මෙන් ආයුෂය ගෙවී යාම ගැන සතුටු වෙයි."

712.

712.

‘‘උත්තමං ධම්මතං පත්තො, සබ්බලොකෙ අනත්ථිකො;

ආදිත්තාව ඝරා මුත්තො, මරණස්මිං න සොචති.

"උතුම් වූ ධර්මතාවයට පත් වූ, මුළු ලෝකය කෙරෙහිම අපේක්ෂා රහිත වූ රහතන් වහන්සේ, ගිනි ගන්නා නිවසකින් මිදුණු අයෙකු මෙන් මරණයේදී ශෝක නොකරති."

713.

713.

‘‘යදත්ථි සඞ්ගතං කිඤ්චි, භවො වා යත්ථ ලබ්භති;

සබ්බං අනිස්සරං එතං, ඉති වුත්තං මහෙසිනා.

“මේ ලෝකයෙහි යම්කිසි හේතූන්ගෙන් හටගත් සංඛත ධර්මයක් ඇද්ද, යම් සත්ත්ව සමූහයක භවයක් ලබන්නේද, ඒ සියල්ල තමාගේ අභිමතය පරිදි පවත්වාගත නොහැකි බැවින් අනාත්ම (අවශවර්තී) යැයි මහා ඉසිවර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක.”

714.

714.

‘‘යො තං තථා පජානාති, යථා බුද්ධෙන දෙසිතං;

න ගණ්හාති භවං කිඤ්චි, සුතත්තංව අයොගුළං.

“යම් ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ පරිදි ඒ භවත්‍රය මැනවින් දැනගනීද, ඔහු රත්වූ යකඩ ගුළියක් අතින් නොඅල්ලන්නාක් මෙන්, කිසිදු භවයක් තෘෂ්ණාවෙන් ග්‍රහණය නොකරයි.”

715.

715.

‘‘න මෙ හොති ‘අහොසි’න්ති, ‘භවිස්ස’න්ති න හොති මෙ;

සඞ්ඛාරා විගමිස්සන්ති, තත්ථ කා පරිදෙවනා.

“මට ‘මම පෙර සිටියෙමි’ කියා හෝ ‘මම මතු වන්නෙමි’ කියා හෝ වැරදි ගැනීමක් නැත. සංස්කාර ධර්මයෝ වැනසී යති; එසේ වැනසී යාම ගැන වැලපීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?”

716.

716.

‘‘සුද්ධං ධම්මසමුප්පාදං, සුද්ධං සඞ්ඛාරසන්තතිං;

පස්සන්තස්ස යථාභූතං, න භයං හොති ගාමණි.

“ගාමණී, හුදෙක් හේතූන්ගෙන් ධර්මයන්ගේ හටගැනීමත්, හුදෙක් සංස්කාරයන්ගේ පැවැත්මත් ඇති සැටියෙන් දක්නා තැනැත්තාට මරණ බියක් ඇති නොවේ.”

717.

717.

‘‘තිණකට්ඨසමං [Pg.321] ලොකං, යදා පඤ්ඤාය පස්සති;

මමත්තං සො අසංවින්දං, ‘නත්ථි මෙ’ති න සොචති.

“යම් කලෙක සංස්කාර ලෝකය තණකොළ හා දර කැබලි මෙන් අසාර දෙයක් ලෙස ප්‍රඥාවෙන් දකීද, එකල්හි ඔහු ඒ කෙරෙහි මමායනයක් නොලබමින් ‘මට අහිමි විය’ කියා ශෝක නොකරයි.”

718.

718.

‘‘උක්කණ්ඨාමි සරීරෙන, භවෙනම්හි අනත්ථිකො;

සොයං භිජ්ජිස්සති කායො, අඤ්ඤො ච න භවිස්සති.

“මම මේ අසාර වූ ශරීරය කෙරෙහි කළකිරී සිටිමි, මට කිසිදු භවයකින් ප්‍රයෝජනයක් නැත. මගේ මේ ශරීරය බිඳී යනු ඇත, නැවත වෙනත් ශරීරයක් ඇති නොවන්නේය.”

719.

719.

‘‘යං වො කිච්චං සරීරෙන, තං කරොථ යදිච්ඡථ;

න මෙ තප්පච්චයා තත්ථ, දොසො පෙමඤ්ච හෙහිති’’.

“ඔබට මේ ශරීරයෙන් කළ යුතු යම් කාර්යයක් ඇද්ද, එය කැමති පරිදි කරන්න. ඒ හේතුවෙන් මට ඔබ කෙරෙහි ක්‍රෝධයක් හෝ ප්‍රේමයක් ඇති නොවේ.”

720.

720.

තස්ස තං වචනං සුත්වා, අබ්භුතං ලොමහංසනං;

සත්ථානි නික්ඛිපිත්වාන, මාණවා එතදබ්‍රවුං.

අධිමුත්ත තෙරුන් වහන්සේගේ ඒ පුදුම සහගත, ලොමුදැහැගන්වන වචන අසා, ඒ සොරුන් සිය ආයුධ බිම දමා මෙසේ පැවසූහ.

721.

721.

‘‘කිං භදන්තෙ කරිත්වාන, කො වා ආචරියො තව;

කස්ස සාසනමාගම්ම, ලබ්භතෙ තං අසොකතා’’.

“ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ කුමන ක්‍රියාවක් කිරීමෙන්ද, කාගේ අනුශාසනාව පිළිපැදීමෙන්ද මරණාසන්න මොහොතේ මේ අශෝකී (බිය රහිත) බව ලැබුවේද? ඔබ වහන්සේගේ ගුරුවරයා කවුද?”

722.

722.

‘‘සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී, ජිනො ආචරියො මම;

මහාකාරුණිකො සත්ථා, සබ්බලොකතිකිච්ඡකො.

“සියල්ල දන්නා, සියල්ල දක්නා, පංච මාරයන් ජයගත්, මහා කාරුණික වූ, මුළු ලොවටම වෙදැදුරකු බඳු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මගේ ගුරුවරයාණෝ වෙති.”

723.

723.

‘‘තෙනායං දෙසිතො ධම්මො, ඛයගාමී අනුත්තරො;

තස්ස සාසනමාගම්ම, ලබ්භතෙ තං අසොකතා’’.

“කෙලෙසුන් ක්ෂය කරවන ඒ උතුම් ධර්මය උන්වහන්සේ දේශනා කළ සේක. උන්වහන්සේගේ ඒ අනුශාසනාව පිළිපැදීමෙන් මම මේ අශෝකී බව ලැබුවෙමි.”

724.

724.

සුත්වාන චොරා ඉසිනො සුභාසිතං, නික්ඛිප්ප සත්ථානි ච ආවුධානි ච;

තම්හා ච කම්මා විරමිංසු එකෙ, එකෙ ච පබ්බජ්ජමරොචයිංසු.

අධිමුත්ත රහතන් වහන්සේගේ සුභාෂිත වචන අසා ඒ සොරුන් තමන් සතු කඩු කිනිසි හා දුනු ඊතල ආදී සියලු ආයුධ අත්හැර දැමූහ. ඔවුන්ගෙන් ඇතැමෙක් සොරකම් කිරීමෙන් වැළකුණු අතර ඇතැමෙක් පැවිදි වීමට කැමැත්ත ප්‍රකාශ කළහ.

725.

725.

තෙ පබ්බජිත්වා සුගතස්ස සාසනෙ, භාවෙත්ව බොජ්ඣඞ්ගබලානි පණ්ඩිතා;

උදග්ගචිත්තා සුමනා කතින්ද්‍රියා, ඵුසිංසු නිබ්බානපදං අසඞ්ඛතන්ති.

බුදු සසුනේ පැවිදි වූ ඒ නුවණැති පිරිස බොජ්ඣංග ධර්ම හා බල ධර්මයන් වඩා, ප්‍රමුදිත සිතින් යුතුව ඉන්ද්‍රියයන් දමනය කරගෙන, අසංඛත වූ අමා මහ නිවනට පැමිණියහ.

…අධිමුත්තො ථෙරො….

...අධිමුත්ත තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ...

2. පාරාපරියත්ථෙරගාථා

2. පාරාපරිය තෙරුන්ගේ ගාථා

726.

726.

‘‘සමණස්ස අහු චින්තා, පාරාපරියස්ස භික්ඛුනො;

එකකස්ස නිසින්නස්ස, පවිවිත්තස්ස ඣායිනො.

හුදකලාව හිඳිමින්, විවේකීව ධ්‍යාන වඩන්නා වූ පාරාපරිය භික්ෂූන් වහන්සේට මෙබඳු ධර්ම චින්තාවක් ඇති විය.

727.

727.

‘‘කිමානුපුබ්බං පුරිසො, කිං වතං කිං සමාචාරං;

අත්තනො කිච්චකාරීස්ස, න ච කඤ්චි විහෙඨයෙ.

“තමන්ගේ යහපත පතන පුද්ගලයෙකු විසින් කිනම් පිළිවෙළකින්, කිනම් වතක් හෝ පිළිවෙතක් පිරීමෙන් ස්වකීය මහණ කිස නිම කළ හැකි වේද? කිසිවකුටත් හිංසා පීඩා නොකරන්නේ කෙසේද?”

728.

728.

‘‘ඉන්ද්‍රියානි [Pg.322] මනුස්සානං, හිතාය අහිතාය ච;

අරක්ඛිතානි අහිතාය, රක්ඛිතානි හිතාය ච.

“මිනිසුන්ගේ ඉන්ද්‍රියයෝ යහපත පිණිස මෙන්ම අයහපත පිණිස ද පවතිති. රැකවරණය නොලැබූ ඉන්ද්‍රියයෝ අයහපත පිණිස ද, මැනවින් රැකගත් ඉන්ද්‍රියයෝ යහපත පිණිස ද පවතිති.”

729.

729.

‘‘ඉන්ද්‍රියානෙව සාරක්ඛං, ඉන්ද්‍රියානි ච ගොපයං;

අත්තනො කිච්චකාරීස්ස, න ච කඤ්චි විහෙඨයෙ.

“ඉන්ද්‍රියයන් මැනවින් ආරක්ෂා කරමින් හා රැකවල් කරමින් වසන භික්ෂුව ස්වකීය කාර්යය සිදු කරන්නෙක් වෙයි, ඔහු කිසිවකුටත් හිංසා පීඩා නොකරන්නෙක් ද වෙයි.”

730.

730.

‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියං චෙ රූපෙසු, ගච්ඡන්තං අනිවාරයං;

අනාදීනවදස්සාවී, සො දුක්ඛා න හි මුච්චති.

“රූපයන් කෙරෙහි ඇදී යන චක්ඛුන්ද්‍රියය වළක්වා නොගෙන, එහි ආදීනව නොදක්නා වූ තැනැත්තා සැබවින්ම දුකින් නිදහස් නොවේ.”

731.

731.

‘‘සොතින්ද්‍රියං චෙ සද්දෙසු, ගච්ඡන්තං අනිවාරයං;

අනාදීනවදස්සාවී, සො දුක්ඛා න හි මුච්චති.

“ශබ්දයන් කෙරෙහි ඇදී යන සෝතින්ද්‍රියය වළක්වා නොගෙන, එහි ආදීනව නොදක්නා වූ තැනැත්තා සැබවින්ම දුකින් නිදහස් නොවේ.”

732.

732.

‘‘අනිස්සරණදස්සාවී, ගන්ධෙ චෙ පටිසෙවති;

න සො මුච්චති දුක්ඛම්හා, ගන්ධෙසු අධිමුච්ඡිතො.

“ගන්ධයන්ගෙන් නික්මීමක් (නිස්සරණයක්) නොදැක, ගන්ධයන් කෙරෙහි ඇලී වසන තැනැත්තා ඒ කෙරෙහි මුළා වූවෙකි; ඔහු දුකින් නිදහස් නොවේ.”

733.

733.

‘‘අම්බිලං මධුරග්ගඤ්ච, තිත්තකග්ගමනුස්සරං;

රසතණ්හාය ගධිතො, හදයං නාවබුජ්ඣති.

“ඇඹුල්, මිහිරි, තිත්ත ආදී රසයන් නැවත නැවත සිහිපත් කරමින්, රස තෘෂ්ණාවෙන් බැඳී සිටින භික්ෂුව දුක් කෙළවර කිරීමේ චිත්තය හඳුනා නොගනී.”

734.

734.

‘‘සුභාන්‍යප්පටිකූලානි, ඵොට්ඨබ්බානි අනුස්සරං;

රත්තො රාගාධිකරණං, විවිධං වින්දතෙ දුඛං.

“මනහර වූ ද, ප්‍රියජනක වූ ද ස්පර්ශයන් නැවත නැවත සිහිපත් කරමින් රාගයෙන් ඇලී සිටින තැනැත්තා, ඒ රාගය හේතුවෙන් විවිධ වූ දුක් විඳින්නේය.”

735.

735.

‘‘මනං චෙතෙහි ධම්මෙහි, යො න සක්කොති රක්ඛිතුං;

තතො නං දුක්ඛමන්වෙති, සබ්බෙහෙතෙහි පඤ්චහි.

“යමෙක් මේ රූප ආදී අරමුණු පහෙන් තම සිත ආරක්ෂා කර ගැනීමට අසමත් වේද, ඒ පංචකාම අරමුණු හේතුවෙන් ඔහු පසුපස දුක ලුහුබඳින්නේය.”

736.

736.

‘‘පුබ්බලොහිතසම්පුණ්ණං, බහුස්ස කුණපස්ස ච;

නරවීරකතං වග්ගුං, සමුග්ගමිව චිත්තිතං.

“මේ ශරීරය සැරව හා ලේවලින් ද, බොහෝ කුණපයන්ගෙන් ද පිරී පවතී. එය දක්ෂයෙකු විසින් පිටතින් විසිතුරු කරන ලද, ඇතුළත අපවිත්‍ර දෑ පිරුණු කරඬුවක් වැනිය.”

737.

737.

‘‘කටුකං මධුරස්සාදං, පියනිබන්ධනං දුඛං;

ඛුරංව මධුනා ලිත්තං, උල්ලිහං නාවබුජ්ඣති.

“කටුක වුවත් මිහිරි රසක් ඇති මෙන් පෙනෙන, ප්‍රියත්වයෙන් බැඳුණු මේ සිරුර දුකකි. එය මීපැණි තැවරූ දැළි පිහියක් ලෙවකන මිනිසෙකු තමාට සිදුවන මහා දුක නොදන්නාක් බඳුය.”

738.

738.

‘‘ඉත්ථිරූපෙ ඉත්ථිසරෙ, ඵොට්ඨබ්බෙපි ච ඉත්ථියා;

ඉත්ථිගන්ධෙසු සාරත්තො, විවිධං වින්දතෙ දුඛං.

“ස්ත්‍රියකගේ රූපයෙහි, හඬෙහි, ස්පර්ශයෙහි මෙන්ම ගන්ධයෙහි ද අතිශයින් ඇලී වසන තැනැත්තා විවිධ වූ දුක් විඳින්නේය.”

739.

739.

‘‘ඉත්ථිසොතානි සබ්බානි, සන්දන්ති පඤ්ච පඤ්චසු;

තෙසමාවරණං කාතුං, යො සක්කොති වීරියවා.

“ස්ත්‍රිය හා සම්බන්ධ වූ ඒ පංචකාම සැඩ පහරවල් පංච ඉන්ද්‍රියයන් කරා ගලා එයි. වීර්යවන්ත වූ යම් පුරුෂයෙක් ඒ සැඩ පහරවල් වළක්වා ගැනීමට සමත් වේ ද (ඔහු උතුමෙකි).”

740.

740.

‘‘සො අත්ථවා සො ධම්මට්ඨො, සො දක්ඛො සො විචක්ඛණො;

කරෙය්‍ය රමමානොපි, කිච්චං ධම්මත්ථසංහිතං.

“ඔහුම පණ්ඩිතයාය, ධර්මයෙහි පිහිටියෙකි, දක්ෂයෙකි, තීක්ෂණ බුද්ධිය ඇත්තෙකි. ඔහු ගිහිගෙයි ඇලී සිටියත්, අර්ථයෙන් හා ධර්මයෙන් යුත් කටයුතුම කරන්නේය.”

741.

741.

‘‘අථො [Pg.323] සීදති සඤ්ඤුත්තං, වජ්ජෙ කිච්චං නිරත්ථකං;

‘න තං කිච්ච’න්ති මඤ්ඤිත්වා, අප්පමත්තො විචක්ඛණො.

තවද, යම් කටයුත්තකින් මෙලොව අභිවෘද්ධිය ගිලිහී යන්නේ නම් සහ පරලොව යහපතක් නැති නිෂ්ඵල දෙයක් වන්නේ නම්, අප්‍රමාදී වූ නුවණැත්තා 'මෙය මා විසින් නොකටයුතු දෙයකි' යි සිතා එයින් වැළකී සිටිය යුතුය.

742.

742.

‘‘යඤ්ච අත්ථෙන සඤ්ඤුත්තං, යා ච ධම්මගතා රති;

තං සමාදාය වත්තෙථ, සා හි වෙ උත්තමා රති.

මෙලොව පරලොව අර්ථය හා සම්බන්ධ වූ යම් කටයුත්තක් ඇද්ද, ධර්මයෙහි පිහිටි යම් ඇල්මක් ඇද්ද, එය මැනවින් සමාදන් වී පිළිපැදිය යුතුය. එයම ඒකාන්තයෙන් උතුම්ම ඇල්ම වන්නේය.

743.

743.

‘‘උච්චාවචෙහුපායෙහි, පරෙසමභිජිගීසති;

හන්ත්වා වධිත්වා අථ සොචයිත්වා, ආලොපති සාහසා යො පරෙසං.

විවිධ වූ උපාය මාර්ගයන්ගෙන් අන්සතු වස්තුව පැහැර ගැනීමට කැමති වන්නා වූ, අනුන් නසා හෝ පීඩා කර හෝ ශෝකයට පත් කර හෝ බලහත්කාරයෙන් අන්සතු දෑ උදුරා ගන්නා වූ පුද්ගලයා (අධම කෙනෙකි).

744.

744.

‘‘තච්ඡන්තො ආණියා ආණිං, නිහන්ති බලවා යථා;

ඉන්ද්‍රියානින්ද්‍රියෙහෙව, නිහන්ති කුසලො තථා.

ශක්තිමත් වඩුවෙකු ලීයක ඇති ඇණයක් තවත් ඇණයකින් ගලවා ඉවත් කරන්නාක් මෙන්, දක්ෂ මහණ තෙමේ ද ඇස ආදී ඉන්ද්‍රියයන් (කෙලෙසුන්ගෙන්) මුදාගනු කැමති වූයේ ශ්‍රද්ධාවාදී ඉන්ද්‍රියයන් මගින්ම (අකුසලයන්) දුරු කරන්නේය.

745.

745.

‘‘සද්ධං වීරියං සමාධිඤ්ච, සතිපඤ්ඤඤ්ච භාවයං;

පඤ්ච පඤ්චහි හන්ත්වාන, අනීඝො යාති බ්‍රාහ්මණො.

ශ්‍රද්ධාව, වීර්යය, සමාධිය, සතිය හා ප්‍රඥාව යන ඉන්ද්‍රිය පහ වඩමින්, එම පංච ඉන්ද්‍රියයන් මගින් (කෙලෙස් උපදවන) පංච ඉන්ද්‍රියයන් නසා දමා, කෙලෙස් දුක් රහිත වූ රහතන් වහන්සේ නිවනට පැමිණෙති.

746.

746.

‘‘සො අත්ථවා සො ධම්මට්ඨො, කත්වා වාක්‍යානුසාසනිං;

සබ්බෙන සබ්බං බුද්ධස්ස, සො නරො සුඛමෙධතී’’ති.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවවාද අනුශාසනා මුළුමනින්ම පිළිපදිනා ඒ පුද්ගලයාම සැබෑ අර්ථයක් ඇත්තෙකි, ධර්මයෙහි පිහිටියෙකි. හෙතෙම නිවන් සුවයම වර්ධනය කරගන්නේය.

…පාරාපරියො ථෙරො….

...පාරාපරිය ස්ථවිරයන් වහන්සේ...

3. තෙලකානිත්ථෙරගාථා

3. තේලකානි ස්ථවිර ගාථා

747.

747.

‘‘චිරරත්තං වතාතාපී, ධම්මං අනුවිචින්තයං;

සමං චිත්තස්ස නාලත්ථං, පුච්ඡං සමණබ්‍රාහ්මණෙ.

මම බොහෝ කලක් මුළුල්ලේ වීර්යය කරමින්, මිදුම පතමින් ධර්මය ගැන සිතුවෙමි. නානාප්‍රකාර ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගෙන් ඒ ගැන විමසුවෙමි. එහෙත් සිතේ සැනසුම වූ ආර්ය ධර්මය මට හමු නොවීය.

748.

748.

‘‘‘කො සො පාරඞ්ගතො ලොකෙ, කො පත්තො අමතොගධං;

කස්ස ධම්මං පටිච්ඡාමි, පරමත්ථවිජානනං’.

‘මේ ලෝකයෙහි එතෙරට (නිවනට) ගිය තැනැත්තා කවුද? අමෘත මහා නිවනට පැමිණියේ කවුද? පරමාර්ථ ධර්මය අවබෝධ කරවන කාගේ ධර්මයක් මම පිළිපැදිය යුතුද?’

749.

749.

‘‘අන්තොවඞ්කගතො ආසි, මච්ඡොව ඝසමාමිසං;

බද්ධො මහින්දපාසෙන, වෙපචිත්‍යසුරො යථා.

ඇම ගිල දැමූ මත්ස්‍යයෙකු මෙන් මම කෙලෙස් නමැති බිලී කොක්කේ පැටලී සිටියෙමි. සක් දෙවිඳුගේ මලපතට හසු වූ වේපචිත්ති අසුරයා මෙන් මම කෙලෙස් මලපතින් බැඳී සිටියෙමි.

750.

750.

‘‘අඤ්ඡාමි නං න මුඤ්චාමි, අස්මා සොකපරිද්දවා;

කො මෙ බන්ධං මුඤ්චං ලොකෙ, සම්බොධිං වෙදයිස්සති.

මේ ශෝක පරිදේවයන්ගෙන් යුත් වට්ට දුකෙන් මම ඒ කෙලෙස් බැම්ම ඇදගත්ත ද මට එයින් මිදිය නොහැකි විය. මේ ලෝකයෙහි මාගේ කෙලෙස් බැම්ම ලිහා දමා සම්බෝධිය (මාර්ග ඥානය) මට පෙන්වා දෙන්නේ කවුද?

751.

751.

‘‘සමණං බ්‍රාහ්මණං වා කං, ආදිසන්තං පභඞ්ගුනං.කස්ස ධම්මං පටිච්ඡාමි, ජරාමච්චුපවාහනං.

කෙලෙසුන් නසන මග දේශනා කරන කවර නම් ශ්‍රමණයෙකුගෙන් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුගෙන් මම විමසන්නද? ජරාව හා මරණය දුරු කරන කවරෙකුගේ ධර්මයක් මම පිළිගන්නද?

752.

752.

‘‘විචිකිච්ඡාකඞ්ඛාගන්ථිතං, සාරම්භබලසඤ්ඤුතං;

කොධප්පත්තමනත්ථද්ධං, අභිජප්පප්පදාරණං.

විචිකිච්ඡාව හා සැකය නමැති ගැටවලින් බැඳුණු, ද්වේෂය හා ක්‍රෝධය නිසා රළු බවට පත් වූ, ලාභාදිය කෙරෙහි ඇති තෘෂ්ණාවෙන් සිත ඉරා දමන්නා වූ (කෙලෙස් ස්වභාවය බලන්න).

753.

753.

‘‘තණ්හාධනුසමුට්ඨානං[Pg.324], ද්වෙ ච පන්නරසායුතං ;

පස්ස ඔරසිකං බාළ්හං, භෙත්වාන යදි තිට්ඨති.

තෘෂ්ණාව නමැති දුන්නෙන් උපන්, දෘෂ්ටි තිහකින් (සක්කාය දිට්ඨි 20ක් හා මිථ්‍යා දිට්ඨි 10ක්) යුක්ත වූ, හදවත විනිවිද ගොස් පපුවෙහි රැඳී පවතින මේ දරුණු කෙලෙස් හී පහර දෙස බලන්න.

754.

754.

‘‘අනුදිට්ඨීනං අප්පහානං, සඞ්කප්පපරතෙජිතං;

තෙන විද්ධො පවෙධාමි, පත්තංව මාලුතෙරිතං.

සක්කාය දිට්ඨිය පවතින තාක් සෙසු දෘෂ්ටීන් ද දුරු නොවේ. වැරදි කල්පනා මගින් තවදුරටත් තියුණු වූ ඒ මිථ්‍යා දෘෂ්ටි හී පහරින් විදිනු ලැබූ මම, සුළඟට අසු වූ කොළයක් මෙන් වෙවුලමින් සිටිමි.

755.

755.

‘‘අජ්ඣත්තං මෙ සමුට්ඨාය, ඛිප්පං පච්චති මාමකං;

ඡඵස්සායතනී කායො, යත්ථ සරති සබ්බදා.

මා කෙරෙහි හටගත්තා වූ, සය වැදෑරුම් ස්පර්ශයන්ගෙන් යුත් මේ ශරීරය තෘෂ්ණාව නමැති ගින්නෙන් වහා දැවී යයි. ගින්න තමා ඇසුරු කළ දර දවන්නාක් මෙන්, මේ තෘෂ්ණාව ද එය හටගත් ශරීරයම නිරන්තරයෙන් දවමින් පවතී.

756.

756.

‘‘තං න පස්සාමි තෙකිච්ඡං, යො මෙතං සල්ලමුද්ධරෙ;

නානාරජ්ජෙන සත්ථෙන, නාඤ්ඤෙන විචිකිච්ඡිතං.

විවිධ ආයුධවලින් හෝ මන්ත්‍ර ඖෂධවලින් මේ විචිකිච්ඡා නමැති හී පහර ඉවත් කළ නොහැකිය. මාගේ මේ කෙලෙස් හී පහර උදුරා දමන වෙදැදුරෙකු මම කොහේවත් නොදකිමි.

757.

757.

‘‘කො මෙ අසත්ථො අවණො, සල්ලමබ්භන්තරපස්සයං;

අහිංසං සබ්බගත්තානි, සල්ලං මෙ උද්ධරිස්සති.

සැත්කම් නොකොට, තුවාල සිදු නොකොට, මුළු ශරීරයටම කිසිදු පීඩාවක් නොදී, මාගේ හදවත පතුලේ රැඳී ඇති මේ කෙලෙස් හී පහර උදුරා දමන්නේ කවුද?

758.

758.

‘‘ධම්මප්පති හි සො සෙට්ඨො, විසදොසප්පවාහකො;

ගම්භීරෙ පතිතස්ස මෙ, ථලං පාණිඤ්ච දස්සයෙ.

කෙලෙස් විෂ දුරු කරන්නා වූ, ධර්මාධිපති වූ ඒ උත්තමයාණෝ ගැඹුරු සංසාර සාගරයෙහි වැටී සිටින මට නිවන නමැති ගොඩබිම පෙන්වා දීමටත්, ආර්ය මාර්ගය නමැති අත දිගු කිරීමටත් සමත් වන සේක්ද?

759.

759.

‘‘රහදෙහමස්මි ඔගාළ්හො, අහාරියරජමත්තිකෙ;

මායාඋසූයසාරම්භ, ථිනමිද්ධමපත්ථටෙ.

ඉවත් කිරීමට අපහසු රාගාදී කෙලෙස් දූවිල්ලෙන් ද, මායාව, ඊර්ෂ්‍යාව, ක්‍රෝධය, ථීනමිද්ධය යන මඩවලින් ද පිරුණු මේ සංසාර විලෙහි මම (හිස දක්වා) ගිලී සිටියෙමි.

760.

760.

‘‘උද්ධච්චමෙඝථනිතං, සංයොජනවලාහකං;

වාහා වහන්ති කුද්දිට්ඨිං, සඞ්කප්පා රාගනිස්සිතා.

උද්ධච්චය නමැති අකුණු හඬින් හා දස සංයෝජන නමැති වැහි වලාකුළුවලින් යුතු වූ, රාගය ඇසුරු කළ අකුසල් කල්පනා නමැති ජලධාරාවෝ මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූ මා (අපාය නමැති සාගරය වෙත) ඇදගෙන යති.

761.

761.

‘‘සවන්ති සබ්බධි සොතා, ලතා උබ්භිජ්ජ තිට්ඨති;

තෙ සොතෙ කො නිවාරෙය්‍ය, තං ලතං කො හි ඡෙච්ඡති.

තෘෂ්ණාව නමැති සැඩ පහරවල් සෑම ඉන්ද්‍රිය ද්වාරයකින්ම ගලා යයි. තෘෂ්ණාව නමැති වැල් සය ද්වාරයෙන් මතු වී අරමුණු වෙළාගෙන පවතී. ඒ තෘෂ්ණා සැඩ පහරවල් වළක්වන්නේ කවුද? ඒ තෘෂ්ණා වැල සිඳලන්නේ කවුද?

762.

762.

‘‘වෙලං කරොථ භද්දන්තෙ, සොතානං සන්නිවාරණං;

මා තෙ මනොමයො සොතො, රුක්ඛංව සහසා ලුවෙ.

පින්වතුනි, ඒ තෘෂ්ණා සැඩ පහරවල් වැළැක්වීමට ආර්ය මාර්ගය නමැති වැටකඩොලු බඳින්න. සැඩ පහරක් ඉවුරේ ඇති ගසක් මුලින් උදුරා දමන්නාක් මෙන්, ඔබේ සිතෙහි හටගත් තෘෂ්ණා සැඩ පහර ඔබව විනාශ කිරීමට ඉඩ නොදෙන්න.

763.

763.

‘‘එවං මෙ භයජාතස්ස, අපාරා පාරමෙසතො;

තාණො පඤ්ඤාවුධො සත්ථා, ඉසිසඞ්ඝනිසෙවිතො.

මෙසේ සංසාර බියෙන් තැතිගෙන, මෙතෙරින් එතෙර වීමට (නිවනට) මග සොයමින් සිටි මට, ප්‍රඥාව නමැති ආයුධය දරන්නා වූ, ආර්ය මහා සංඝරත්නය විසින් ඇසුරු කරන ලද, ලෝකනාථ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ වූ සේක.

764.

764.

‘‘සොපාණං සුගතං සුද්ධං, ධම්මසාරමයං දළ්හං;

පාදාසි වුය්හමානස්ස, ‘මා භායී’ති ච මබ්‍රවි.

සතර ඕඝයන්හි ගසාගෙන යමින් සිටි මට, කෙලෙසුන්ගෙන් පිරිසිදු වූ, ධර්ම සාරයෙන් පිරි, ස්ථිර වූ විදර්ශනා නමැති ඉණිමඟ උන්වහන්සේ ලබා දුන් සේක. "බිය නොවන්න" යැයි මට අභයදානය ද ලබා දුන් සේක.

765.

765.

‘‘සතිපට්ඨානපාසාදං, ආරුය්හ පච්චවෙක්ඛිසං;

යං තං පුබ්බෙ අමඤ්ඤිස්සං, සක්කායාභිරතං පජං.

මම සතිපට්ඨාන නමැති ප්‍රාසාදයට නැගී, මීට පෙර මා සාරවත් යැයි සිතා සිටි, සක්කාය දෘෂ්ටියෙහි ඇලී සිටින ලෝක සත්වයා දෙස (මාර්ග ඥානයෙන්) බැලුවෙමි.

766.

766.

‘‘යදා [Pg.325] ච මග්ගමද්දක්ඛිං, නාවාය අභිරූහනං;

අනධිට්ඨාය අත්තානං, තිත්ථමද්දක්ඛිමුත්තමං.

ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නමැති නෞකාවට නැගීමට උපකාරී වන විදර්ශනා මග දුටු විට, මම ආත්ම දෘෂ්ටිය අත්හැර සියලු කුසලයන්ට උතුම් වූ නිවන නමැති මහා තොටුපළ දුටුවෙමි.

767.

767.

‘‘සල්ලං අත්තසමුට්ඨානං, භවනෙත්තිප්පභාවිතං;

එතෙසං අප්පවත්තාය, දෙසෙසි මග්ගමුත්තමං.

සිරුරෙහිම හටගත්තා වූ ද, භව තෘෂ්ණාව නිසා හටගත්තා වූ ද ඒ කෙලෙස් හී පහරවල් නැවත හට නොගැනීම පිණිස, බුදුරජාණන් වහන්සේ උතුම් වූ ආර්ය මාර්ගය දේශනා කළ සේක.

768.

768.

‘‘දීඝරත්තානුසයිතං, චිරරත්තමධිට්ඨිතං;

බුද්ධො මෙපානුදී ගන්ථං, විසදොසප්පවාහනො’’ති.

කෙලෙස් විෂ දුරු කරන්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ, ඉතා දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ මාගේ සන්තානයෙහි තැන්පත් වී තිබූ කෙලෙස් ගැට හා අකුසල බැමි සියල්ල ඉවත් කර වදාළ සේක.

…තෙලකානි ථෙරො….

තෙලකානි තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා මෙයින් අවසන් වේ.

4. රට්ඨපාලත්ථෙරගාථා

4. රට්ඨපාල තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා

769.

769.

‘‘පස්ස චිත්තකතං බිම්බං, අරුකායං සමුස්සිතං;

ආතුරං බහුසඞ්කප්පං, යස්ස නත්ථි ධුවං ඨිති.

විසිතුරු කළ, තුවාල සමූහයක් බඳු වූ, ඇටසැකිල්ලකින් මතු වූ, නිතර රෝගී වූ ද බොහෝ දෙනා විසින් ප්‍රාර්ථනා කරන්නා වූ ද මේ ශරීරය දෙස බලන්න; මෙහි ස්ථිර වූ පැවැත්මක් නැත.

770.

770.

‘‘පස්ස චිත්තකතං රූපං, මණිනා කුණ්ඩලෙන ච;

අට්ඨිං තචෙන ඔනද්ධං, සහ වත්ථෙහි සොභති.

මැණික් හා කුණ්ඩලාභරණවලින් සැරසූ මේ ශරීරය දෙස බලන්න; සමින් වැසුණු මේ ඇටසැකිල්ල වස්ත්‍රවලින් වැසී ඇති විට පමණක් ශෝභමාන වේ.

771.

771.

‘‘අලත්තකකතා පාදා, මුඛං චුණ්ණකමක්ඛිතං;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

ලාකඩින් සායම් කළ පාදයන් ද පවුඩර්වලින් ඔප දැමූ මුහුණ ද අඥාන පුද්ගලයා මුළා කිරීමට ප්‍රමාණවත් වුවත්, සසරින් එතෙර වන්නෙකුට එය එසේ නොවේ.

772.

772.

‘‘අට්ඨපදකතා කෙසා, නෙත්තා අඤ්ජනමක්ඛිතා;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

අට ආකාරයකට සැකසූ කෙස් කළඹ ද අඳුන් තැවරූ දෑස් ද අඥාන පුද්ගලයා මුළා කිරීමට ප්‍රමාණවත් වුවත්, සසරින් එතෙර වන්නෙකුට එය එසේ නොවේ.

773.

773.

‘‘අඤ්ජනීව නවා චිත්තා, පූතිකායො අලඞ්කතො;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

අලුත් අඳුන් බඳුනක් මෙන් විසිතුරු ලෙස සැරසූ මේ කුණු කය අඥාන පුද්ගලයා මුළා කිරීමට සමත් වුවත්, සසරින් එතෙර වන්නෙකුට එය එසේ නොවේ.

774.

774.

‘‘ඔදහි මිගවො පාසං, නාසදා වාගුරං මිගො;

භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, කන්දන්තෙ මිගබන්ධකෙ.

වැද්දා මලපුඩුව ඇටවීය; මුවා එම උගුලට හසු නොවීය. දමන ලද ගොදුර අනුභව කළ මුවා නිදහසේ යද්දී වැද්දා විලාප තබයි.

775.

775.

‘‘ඡින්නො පාසො මිගවස්ස, නාසදා වාගුරං මිගො;

භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, සොචන්තෙ මිගලුද්දකෙ.

මුවා වැද්දාගේ මලපුඩුව කපා දමා උගුලට හසු නොවී ගියේය. ගොදුර අනුභව කළ මුවා නිදහසේ යද්දී වැද්දා ශෝක වෙයි.

776.

776.

‘‘පස්සාමි ලොකෙ සධනෙ මනුස්සෙ, ලද්ධාන විත්තං න දදන්ති මොහා;

ලුද්ධා ධනං සන්නිචයං කරොන්ති, භිය්‍යොව කාමෙ අභිපත්ථයන්ති.

ලෝකයෙහි ධනවත් මිනිසුන් සිටිනු මම දකිමි; ඔවුහු ධනය ලැබුණත් මුළාව නිසා දන් නොදෙති. තණ්හාවෙන් ධනය රැස් කරති, වඩ වඩාත් කාම සම්පත් පතති.

777.

777.

‘‘රාජා [Pg.326] පසය්හප්පථවිං විජෙත්වා, සසාගරන්තං මහිමාවසන්තො;

ඔරං සමුද්දස්ස අතිත්තරූපො, පාරං සමුද්දස්සපි පත්ථයෙථ.

රජෙක් බලයෙන් පොළොව ජයගෙන සාගරය කෙළවර කොට ඇති මහ පොළොව පාලනය කළත්, මුහුදෙන් මෙපිට ඇති දේ ගැන සෑහීමකට පත් නොවී මුහුදෙන් එපිට ඇති දේද පතන්නේය.

778.

778.

‘‘රාජා ච අඤ්ඤෙ ච බහූ මනුස්සා, අවීතතණ්හා මරණං උපෙන්ති;

ඌනාව හුත්වාන ජහන්ති දෙහං, කාමෙහි ලොකම්හි න හත්ථි තිත්ති.

රජවරු ද තවත් බොහෝ මිනිස්සු ද තණ්හාව පහ නොවී ම මරණයට පත් වෙති. ඔවුහු සෑහීමකට පත් නොවී ම මේ ශරීරය අත්හරිති. ලෝකයෙහි කාමයන්ගෙන් ලැබෙන තෘප්තියක් නැත.

779.

779.

‘‘කන්දන්ති නං ඤාතී පකිරිය කෙසෙ, අහො වතා නො අමරාති චාහු;

වත්ථෙන නං පාරුතං නීහරිත්වා, චිතං සමොධාය තතො ඩහන්ති.

හිසකෙස් විසුරුවාගෙන නෑයෝ ඔහු වෙනුවෙන් හඬති. 'අනේ අපේ නෑයා අමරණීය වූවා නම්' යැයි කියති. වස්ත්‍රයකින් ඔතා බැහැරට ගෙන ගොස් දර සෑයක තබා ඔහු දවති.

780.

780.

‘‘සො ඩය්හති සූලෙහි තුජ්ජමානො, එකෙන වත්ථෙන පහාය භොගෙ;

න මීයමානස්ස භවන්ති තාණා, ඤාතී ච මිත්තා අථ වා සහායා.

ඔහු හුල්වලින් අනිනු ලබමින් දවනු ලබයි. තම සියලු සම්පත් හැරදා ඔහු යන්නේ එකම වස්ත්‍රයක් පමණක් ඇතිවය. මිය යන තැනැත්තාට නෑයන්, මිතුරන් හෝ යහළුවන් රැකවරණයක් නොවේ.

781.

781.

‘‘දායාදකා තස්ස ධනං හරන්ති, සත්තො පන ගච්ඡති යෙන කම්මං;

න මීයමානං ධනමන්වෙති කිඤ්චි, පුත්තා ච දාරා ච ධනඤ්ච රට්ඨං.

දායාද උරුමකරුවෝ ඔහුගේ ධනය ගෙන යති. සත්වයා තමා කළ කර්මය අනුව යයි. මිය යන තැනැත්තා පසුපස කිසිදු ධනයක් හෝ දරුවන්, බිරිඳ හෝ රාජ්‍යය ලුහුබැඳ නොඑන්නේය.

782.

782.

‘‘න දීඝමායුං ලභතෙ ධනෙන, න චාපි විත්තෙන ජරං විහන්ති;

අප්පප්පං හිදං ජීවිතමාහු ධීරා, අසස්සතං විප්පරිණාමධම්මං.

ධනයෙන් දීර්ඝායුෂ ලැබිය නොහැක, ධනයෙන් මහලු බව දුරු කළ නොහැක. මේ ජීවිතය ඉතා කෙටි බවත්, අස්ථිර බවත්, වෙනස් වන සුළු බවත් ප්‍රඥාවන්තයෝ පවසති.

783.

783.

‘‘අඩ්ඪා දලිද්දා ච ඵුසන්ති ඵස්සං, බාලො ච ධීරො ච තථෙව ඵුට්ඨො;

බාලො හි බාල්‍යා වධිතොව සෙති, ධීරො ච නො වෙධති ඵස්සඵුට්ඨො.

ධනවතා මෙන්ම දුප්පතා ද ස්පර්ශය අත්විඳිති; අඥානයා මෙන්ම ප්‍රඥාවන්තයා ද එසේමය. එහෙත් අඥානයා තමාගේ අඥානකම නිසා ම පීඩා විඳිමින් වැතිර සිටියි; ප්‍රඥාවන්තයා ස්පර්ශය හමුවේ කම්පා නොවේ.

784.

784.

‘‘තස්මා [Pg.327] හි පඤ්ඤාව ධනෙන සෙය්‍යා, යාය වොසානමිධාධිගච්ඡති;

අබ්‍යොසිතත්තා හි භවාභවෙසු, පාපානි කම්මානි කරොති මොහා.

එබැවින් ධනයට වඩා ප්‍රඥාව ම උතුම් වේ. මේ ලෝකයෙහි සසර කෙළවර (නිවන) ලබන්නේ ඒ ප්‍රඥාවෙනි. සසරෙහි අතරමං වූ අඥානයා මුළාව නිසා භවයෙන් භවයට පව්කම් කරයි.

785.

785.

‘‘උපෙති ගබ්භඤ්ච පරඤ්ච ලොකං, සංසාරමාපජ්ජ පරම්පරාය;

තස්සප්පපඤ්ඤො අභිසද්දහන්තො, උපෙති ගබ්භඤ්ච පරඤ්ච ලොකං.

අඩු ප්‍රඥාව ඇති පුද්ගලයා පව්කම් කෙරෙහි විශ්වාසය තබා සසරෙහි සැරිසරමින් මවුකුසකට ද පරලොවකට ද නැවත නැවතත් පැමිණෙයි.

786.

786.

‘‘චොරො යථා සන්ධිමුඛෙ ගහීතො, සකම්මුනා හඤ්ඤති පාපධම්මො;

එවං පජා පෙච්ච පරම්හි ලොකෙ, සකම්මුනා හඤ්ඤති පාපධම්මො.

සොරකමෙහි යෙදී සිටියදී හසු වූ සොරෙකු තමා කළ පාපී ක්‍රියාව නිසා දඬුවම් ලබන්නාක් මෙන්, පාපී සත්වයා ද පරලොව දී තමා කළ පාපී කර්මය නිසා ම පීඩාවට පත් වෙයි.

787.

787.

‘‘කාමා හි චිත්‍රා මධුරා මනොරමා, විරූපරූපෙන මථෙන්ති චිත්තං;

ආදීනවං කාමගුණෙසු දිස්වා, තස්මා අහං පබ්බජිතොම්හි රාජ.

මහරජ, කාමයෝ විසිතුරු ය, මිහිරි ය, මනරම් ය. විවිධ ස්වරූපයෙන් පැමිණ සිත කළඹති. කාමයන්හි ආදීනව දැක මම මහණ වීමි.

788.

788.

‘‘දුමප්ඵලානීව පතන්ති මාණවා, දහරා ච වුඩ්ඪා ච සරීරභෙදා;

එතම්පි දිස්වා පබ්බජිතොම්හි රාජ, අපණ්ණකං සාමඤ්ඤමෙව සෙය්‍යො.

මහරජ, ගසක ගෙඩි වැටෙන්නාක් මෙන් බාල මහලු සැම දෙනා ම කය බිඳී මරණයට පත් වෙති. මෙය දැක මම මහණ වීමි; ඒකාන්තයෙන් ම ශ්‍රමණ භාවය ම උතුම් වේ.

789.

789.

‘‘සද්ධායාහං පබ්බජිතො, උපෙතො ජිනසාසනෙ;

අවජ්ඣා මය්හං පබ්බජ්ජා, අනණො භුඤ්ජාමි භොජනං.

මම ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව බුදු සසුනෙහි මහණ වීමි. මාගේ මහණ වීම නිෂ්ඵල නොවේ. මම කෙලෙස් ණය නැතිව දානය වළඳමි.

790.

790.

‘‘කාමෙ ආදිත්තතො දිස්වා, ජාතරූපානි සත්ථතො;

ගබ්භවොක්කන්තිතො දුක්ඛං, නිරයෙසු මහබ්භයං.

කාමයන් ගින්නක් මෙන් ද, රන් රිදී ආදිය ආයුධයක් මෙන් ද, මවුකුසක පිළිසිඳ ගැනීම දුකක් ලෙස ද, නිරයෙහි මහත් බිය ද දැක...

791.

791.

‘‘එතමාදීනවං ඤත්වා, සංවෙගං අලභිං තදා;

සොහං විද්ධො තදා සන්තො, සම්පත්තො ආසවක්ඛයං.

එම ආදීනවයන් දැන එදා මම සංවේගය ලැබුවෙමි. එදා තණ්හා හීයෙන් ඇනුණු මම, දැන් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහතන් වහන්සේ නමකි.

792.

792.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා.

මම ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි, බුදු සසුනෙහි කටයුතු නිම කළෙමි. බරපතළ වූ ස්කන්ධ භාරය බිම තැබුවෙමි, භව නෙත්තිය (තණ්හාව) සහමුලින් ම උදුරා දැමුවෙමි.

793.

793.

‘‘යස්සත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො’’ති.

ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූයේ යම් අර්ථයක් සඳහා ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කළ මම ඒ අරහත් අර්ථය සාක්ෂාත් කර ගත්තෙමි.

… රට්ඨපාලො ථෙරො….

රට්ඨපාල තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා මෙයින් අවසන් වේ.

5. මාලුක්‍යපුත්තත්ථෙරගාථා

5. මාලුක්‍යපුත්ත තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා

794.

794.

‘‘රූපං [Pg.328] දිස්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

රූපයක් දැක ප්‍රියජනක නිමිත්ත මෙනෙහි කරන්නාට සිහිය ගිලිහී යයි. එවිට ඇලුනු සිතින් එය විඳින ඔහු, ඒ කෙරෙහි බැඳී සිටියි.

795.

795.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා රූපසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

එම පුද්ගලයාට රූපය නිමිති කරගෙන උපදින නොයෙක් වේදනාවෝ වැඩෙති. අභිජ්ඣාව (දැඩි ලෝභය) සහ විහේසාව (වෛරය) නිසා ඔහුගේ සිත පීඩාවට පත් වෙයි. මෙසේ කෙලෙස් රැස් කරන්නාට දුක උරුම වෙයි; ඔහු නිවනින් බොහෝ ඈත බව කියනු ලැබේ.

796.

796.

‘‘සද්දං සුත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

ශබ්දයක් අසා, එහි ප්‍රිය නිමිත්ත මෙනෙහි කරන පුද්ගලයාගේ සිහිය මුළා වෙයි. ඇලුණු සිතින් යුතුව ඔහු එම ශබ්දය විඳියි, එහිම තදින් ගැලී සිටියි.

797.

797.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා සද්දසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

එම පුද්ගලයාට ශබ්දය නිමිති කරගෙන උපදින නොයෙක් වේදනාවෝ වැඩෙති. අභිජ්ඣාව සහ විහේසාව නිසා ඔහුගේ සිත පීඩාවට පත් වෙයි. මෙසේ කෙලෙස් රැස් කරන්නාට දුක උරුම වෙයි; ඔහු නිවනින් බොහෝ ඈත බව කියනු ලැබේ.

798.

798.

‘‘ගන්ධං ඝත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

ගඳ සුවඳක් ආඝ්‍රාණය කොට, එහි ප්‍රිය නිමිත්ත මෙනෙහි කරන පුද්ගලයාගේ සිහිය මුළා වෙයි. ඇලුණු සිතින් යුතුව ඔහු එම ගන්ධය විඳියි, එහිම තදින් ගැලී සිටියි.

799.

799.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා ගන්ධසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

එම පුද්ගලයාට ගන්ධය නිමිති කරගෙන උපදින නොයෙක් වේදනාවෝ වැඩෙති. අභිජ්ඣාව සහ විහේසාව නිසා ඔහුගේ සිත පීඩාවට පත් වෙයි. මෙසේ කෙලෙස් රැස් කරන්නාට දුක උරුම වෙයි; ඔහු නිවනින් බොහෝ ඈත බව කියනු ලැබේ.

800.

800.

‘‘රසං භොත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

රසයක් විඳ, එහි ප්‍රිය නිමිත්ත මෙනෙහි කරන පුද්ගලයාගේ සිහිය මුළා වෙයි. ඇලුණු සිතින් යුතුව ඔහු එම රසය විඳියි, එහිම තදින් ගැලී සිටියි.

801.

801.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා රසසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

එම පුද්ගලයාට රසය නිමිති කරගෙන උපදින නොයෙක් වේදනාවෝ වැඩෙති. අභිජ්ඣාව සහ විහේසාව නිසා ඔහුගේ සිත පීඩාවට පත් වෙයි. මෙසේ කෙලෙස් රැස් කරන්නාට දුක උරුම වෙයි; ඔහු නිවනින් බොහෝ ඈත බව කියනු ලැබේ.

802.

802.

‘‘ඵස්සං ඵුස්ස සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

ස්පර්ශයක් ලැබ, එහි ප්‍රිය නිමිත්ත මෙනෙහි කරන පුද්ගලයාගේ සිහිය මුළා වෙයි. ඇලුණු සිතින් යුතුව ඔහු එම ස්පර්ශය විඳියි, එහිම තදින් ගැලී සිටියි.

803.

803.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා ඵස්සසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

එම පුද්ගලයාට ස්පර්ශය නිමිති කරගෙන උපදින නොයෙක් වේදනාවෝ වැඩෙති. අභිජ්ඣාව සහ විහේසාව නිසා ඔහුගේ සිත පීඩාවට පත් වෙයි. මෙසේ කෙලෙස් රැස් කරන්නාට දුක උරුම වෙයි; ඔහු නිවනින් බොහෝ ඈත බව කියනු ලැබේ.

804.

804.

‘‘ධම්මං ඤත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

අරමුණක් දැනගෙන, එහි ප්‍රිය නිමිත්ත මෙනෙහි කරන පුද්ගලයාගේ සිහිය මුළා වෙයි. ඇලුණු සිතින් යුතුව ඔහු එම අරමුණ විඳියි, එහිම තදින් ගැලී සිටියි.

805.

805.

‘‘තස්ස [Pg.329] වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා ධම්මසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

එම පුද්ගලයාට අරමුණු නිමිති කරගෙන උපදින නොයෙක් වේදනාවෝ වැඩෙති. අභිජ්ඣාව සහ විහේසාව නිසා ඔහුගේ සිත පීඩාවට පත් වෙයි. මෙසේ කෙලෙස් රැස් කරන්නාට දුක උරුම වෙයි; ඔහු නිවනින් බොහෝ ඈත බව කියනු ලැබේ.

806.

806.

‘‘න සො රජ්ජති රූපෙසු, රූපං දිස්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

රූපයක් දැක මනා සිහියෙන් යුතුව වෙසෙන පුද්ගලයා රූපයන්හි නොඇලෙයි. විරාගී සිතින් යුතුව ඔහු එය විඳියි; එහි තදින් ගැලී නොසිටියි.

807.

807.

‘‘යථාස්ස පස්සතො රූපං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

රූපයක් දකිද්දී අභිජ්ඣාදී කෙලෙස් හටනොගන්නා ලෙස යමෙකු වෙසෙයිද, වේදනාව විඳින ඔහු තුළ කෙලෙස් ගෙවී යයි, වර්ධනය නොවේ. මෙසේ ඔහු සිහියෙන් යුතුව හැසිරෙයි. මෙසේ කෙලෙස් දුරු කරන්නාට දුක නිමා වෙයි; ඔහු නිවනට සමීප බව කියනු ලැබේ.

808.

808.

‘‘න සො රජ්ජති සද්දෙසු, සද්දං සුත්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

ශබ්දයක් අසා මනා සිහියෙන් යුතුව වෙසෙන පුද්ගලයා ශබ්දයන්හි නොඇලෙයි. විරාගී සිතින් යුතුව ඔහු එය විඳියි; එහි තදින් ගැලී නොසිටියි.

809.

809.

‘‘යථාස්ස සුණතො සද්දං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

ශබ්දයක් ඇසෙද්දී අභිජ්ඣාදී කෙලෙස් හටනොගන්නා ලෙස යමෙකු වෙසෙයිද, වේදනාව විඳින ඔහු තුළ කෙලෙස් ගෙවී යයි, වර්ධනය නොවේ. මෙසේ ඔහු සිහියෙන් යුතුව හැසිරෙයි. මෙසේ කෙලෙස් දුරු කරන්නාට දුක නිමා වෙයි; ඔහු නිවනට සමීප බව කියනු ලැබේ.

810.

810.

‘‘න සො රජ්ජති ගන්ධෙසු, ගන්ධං ඝත්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

ගන්ධයක් ආඝ්‍රාණය කොට මනා සිහියෙන් යුතුව වෙසෙන පුද්ගලයා ගන්ධයන්හි නොඇලෙයි. විරාගී සිතින් යුතුව ඔහු එය විඳියි; එහි තදින් ගැලී නොසිටියි.

811.

811.

‘‘යථාස්ස ඝායතො ගන්ධං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

ගන්ධයක් ආඝ්‍රාණය කරද්දී අභිජ්ඣාදී කෙලෙස් හටනොගන්නා ලෙස යමෙකු වෙසෙයිද, වේදනාව විඳින ඔහු තුළ කෙලෙස් ගෙවී යයි, වර්ධනය නොවේ. මෙසේ ඔහු සිහියෙන් යුතුව හැසිරෙයි. මෙසේ කෙලෙස් දුරු කරන්නාට දුක නිමා වෙයි; ඔහු නිවනට සමීප බව කියනු ලැබේ.

812.

812.

‘‘න සො රජ්ජති රසෙසු, රසං භොත්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

රසයක් අනුභව කොට මනා සිහියෙන් යුතුව වෙසෙන පුද්ගලයා රසයන්හි නොඇලෙයි. විරාගී සිතින් යුතුව ඔහු එය විඳියි; එහි තදින් ගැලී නොසිටියි.

813.

813.

‘‘යථාස්ස සායරතො රසං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

රසයක් විඳිද්දී අභිජ්ඣාදී කෙලෙස් හටනොගන්නා ලෙස යමෙකු වෙසෙයිද, වේදනාව විඳින ඔහු තුළ කෙලෙස් ගෙවී යයි, වර්ධනය නොවේ. මෙසේ ඔහු සිහියෙන් යුතුව හැසිරෙයි. මෙසේ කෙලෙස් දුරු කරන්නාට දුක නිමා වෙයි; ඔහු නිවනට සමීප බව කියනු ලැබේ.

814.

814.

‘‘න සො රජ්ජති ඵස්සෙසු, ඵස්සං ඵුස්ස පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

ස්පර්ශයක් ලැබ මනා සිහියෙන් යුතුව වෙසෙන පුද්ගලයා ස්පර්ශයන්හි නොඇලෙයි. විරාගී සිතින් යුතුව ඔහු එය විඳියි; එහි තදින් ගැලී නොසිටියි.

815.

815.

‘‘යථාස්ස ඵුසතො ඵස්සං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

ස්පර්ශයක් ලබද්දී අභිජ්ඣාදී කෙලෙස් හටනොගන්නා ලෙස යමෙකු වෙසෙයිද, වේදනාව විඳින ඔහු තුළ කෙලෙස් ගෙවී යයි, වර්ධනය නොවේ. මෙසේ ඔහු සිහියෙන් යුතුව හැසිරෙයි. මෙසේ කෙලෙස් දුරු කරන්නාට දුක නිමා වෙයි; ඔහු නිවනට සමීප බව කියනු ලැබේ.

816.

816.

‘‘න සො රජ්ජති ධම්මෙසු, ධම්මං ඤත්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

අරමුණක් දැනගෙන මනා සිහියෙන් යුතුව වෙසෙන පුද්ගලයා අරමුණුවල නොඇලෙයි. විරාගී සිතින් යුතුව ඔහු එය විඳියි; එහි තදින් ගැලී නොසිටියි.

817.

817.

‘‘යථාස්ස [Pg.330] විජානතො ධම්මං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති’’.

අරමුණක් දැනගනිද්දී අභිජ්ඣාදී කෙලෙස් හටනොගන්නා ලෙස යමෙකු වෙසෙයිද, වේදනාව විඳින ඔහු තුළ කෙලෙස් ගෙවී යයි, වර්ධනය නොවේ. මෙසේ ඔහු සිහියෙන් යුතුව හැසිරෙයි. මෙසේ කෙලෙස් දුරු කරන්නාට දුක නිමා වෙයි; ඔහු නිවනට සමීප බව කියනු ලැබේ.

… මාලුක්‍යපුත්තො ථෙරො….

මෙසේ මාලුක්‍යපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ (මෙම ගාථාවන්) වදාළ සේක.

6. සෙලත්ථෙරගාථා

6. සේල තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථාවෝ.

818.

818.

‘‘පරිපුණ්ණකායො සුරුචි, සුජාතො චාරුදස්සනො;

සුවණ්ණවණ්ණොසි භගවා, සුසුක්කදාඨොසි වීරියවා.

භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ පිරිපුන් ශරීරයකින් යුක්ත වන සේක, මනා රශ්මියක් ඇත්තාහ, මනා සිරුරු හැඩයකින් යුක්ත වන සේක, ඉතා දර්ශනීය වන සේක. ඔබ වහන්සේ ස්වර්ණ වර්ණයෙන් යුක්තය, ශ්වේත වර්ණ දළදා ඇත්තාහ, මහා වීර්යවන්ත වන සේක.

819.

819.

‘‘නරස්ස හි සුජාතස්ස, යෙ භවන්ති වියඤ්ජනා;

සබ්බෙ තෙ තව කායස්මිං, මහාපුරිසලක්ඛණා.

මනා රූප සම්පත්තියෙන් යුත් උතුම් පුරුෂයෙකුට යම් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයෝ වෙද්ද, ඒ සියලු ලක්ෂණයෝ ඔබ වහන්සේගේ ශරීරයෙහි මනාව පිහිටා තිබේ.

820.

820.

‘‘පසන්නනෙත්තො සුමුඛො, බ්‍රහා උජු පතාපවා;

මජ්ඣෙ සමණසඞ්ඝස්ස, ආදිච්චොව විරොචසි.

භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ ඉතා පහන් නෙත් ඇත්තාහ, මනා මුහුණක් ඇත්තාහ, උසස් වූ සෘජු දේහයක් ඇත්තාහ, මහා තේජවන්ත වන සේක. භික්ෂු සංඝයා මධ්‍යයෙහි ඔබ වහන්සේ හිරු මෙන් බැබළෙන සේක.

821.

821.

‘‘කල්‍යාණදස්සනො භික්ඛු, කඤ්චනසන්නිභත්තචො;

කිං තෙ සමණභාවෙන, එවං උත්තමවණ්ණිනො.

ශෝභන පෙනුමකින් යුත් භික්ෂුවක වන ඔබ වහන්සේ රන්වන් පැහැති සිරුරකින් යුක්ත වන සේක. මෙතරම් උතුම් වර්ණයකින් යුත් ඔබ වහන්සේට මේ මහණකමින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?

822.

822.

‘‘රාජා අරහසි භවිතුං, චක්කවත්තී රථෙසභො;

චාතුරන්තො විජිතාවී, ජම්බුසණ්ඩස්ස ඉස්සරො.

ඔබ වහන්සේ සතර මහා සාගරය කෙළවර කොට ඇති පෘථිවිය ජයගත්, සක්විති රජකු වීමට සුදුසු වන සේක. ඔබ වහන්සේ රථධාරීන් අතර උතුම් වූ, ජම්බුද්වීපයට අධිපති රජකු විය යුත්තාහ.

823.

823.

‘‘ඛත්තියා භොගී රාජානො, අනුයන්තා භවන්ති තෙ;

රාජාභිරාජා මනුජින්දො, රජ්ජං කාරෙහි ගොතම’’.

‘‘භෝග සම්පත් ඇති ක්ෂත්‍රිය රජවරු ඔබ වහන්සේව පිරිවරා සිටිති. ගෝතමයන් වහන්සේ, ඔබ වහන්සේ රජුන්ටත් රජ වූ, මනුෂ්‍යයන්ට අධිපති වූ සක්විති රජකම කළ මැනව.’’

824.

824.

‘‘රාජාහමස්මි සෙල, (සෙලාති භගවා) ධම්මරාජා අනුත්තරො;

ධම්මෙන චක්කං වත්තෙමි, චක්කං අප්පටිවත්තියං’’.

‘‘සේල, මම රජෙක් වෙමි. මම අනුත්තර වූ ධර්ම රාජයා වෙමි. ධර්මයෙන්ම ධර්ම චක්‍රය පවත්වමි. ඒ ධර්ම චක්‍රය කිසිවෙකුට ආපසු හැරවිය නොහැකිය.’’

825.

825.

‘‘සම්බුද්ධො පටිජානාසි, (ඉති සෙලො බ්‍රාහ්මණො) ධම්මරාජා අනුත්තරො;

‘ධම්මෙන චක්කං වත්තෙමි’, ඉති භාසථ ගොතම.

‘‘භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ‘මම සම්මා සම්බුද්ධ වෙමි, අනුත්තර ධර්ම රාජයා වෙමි, ධර්මයෙන් ධර්ම චක්‍රය පවත්වමි’ කියා ඔබ වහන්සේ ප්‍රතිඥා දෙති.’’

826.

826.

‘‘කො නු සෙනාපති භොතො, සාවකො සත්ථුරන්වයො ;

කො තෙතමනුවත්තෙති, ධම්මචක්කං පවත්තිතං’’.

‘‘ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේගේ අනුශාසනා පිළිපදින, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අඩිපාරේ යන ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ සේනාපතියා කවුද? ඔබ වහන්සේ පැවැත්වූ මේ ධර්ම චක්‍රය අනුව පවත්වන්නේ කවුද?’’

827.

827.

‘‘මයා [Pg.331] පවත්තිතං චක්කං, (සෙලාති භගවා) ධම්මචක්කං අනුත්තරං;

සාරිපුත්තො අනුවත්තෙති, අනුජාතො තථාගතං.

‘‘සේල, මා විසින් පවත්වන ලද අනුත්තර වූ ධර්ම චක්‍රය, තථාගතයන් වහන්සේ අනුව උපන් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ පවත්වයි.’’

828.

828.

‘‘අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිඤ්ඤාතං, භාවෙතබ්බඤ්ච භාවිතං;

පහාතබ්බං පහීනං මෙ, තස්මා බුද්ධොස්මි බ්‍රාහ්මණ.

‘‘බ්‍රාහ්මණය, අවබෝධ කළ යුතු දේ අවබෝධ කළෙමි, වැඩිය යුතු දේ වැඩුවෙමි, ප්‍රහීණ කළ යුතු දේ ප්‍රහීණ කළෙමි. එබැවින් මම බුද්ධ වෙමි.’’

829.

829.

‘‘විනයස්සු මයි කඞ්ඛං, අධිමුඤ්චස්සු බ්‍රාහ්මණ;

දුල්ලභං දස්සනං හොති, සම්බුද්ධානං අභිණ්හසො.

‘‘බ්‍රාහ්මණය, මා කෙරෙහි ඇති සැකය දුරු කරන්න. මා කෙරෙහි නිශ්චිත විශ්වාසය තබන්න. සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේලා නිතර දැකීමට ලැබීම ඉතා දුර්ලභය.’’

830.

830.

‘‘යෙසං වෙ දුල්ලභො ලොකෙ, පාතුභාවො අභිණ්හසො;

සොහං බ්‍රාහ්මණ බුද්ධොස්මි, සල්ලකත්තො අනුත්තරො.

‘‘ලෝකයෙහි යම් බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ පහළ වීම නිතර දැකීම දුර්ලභද, බ්‍රාහ්මණය, අනුත්තර වූ ශල්‍ය වෛද්‍යවරයකු බඳු වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ මම වෙමි.’’

831.

831.

‘‘බ්‍රහ්මභූතො අතිතුලො, මාරසෙනප්පමද්දනො;

සබ්බාමිත්තෙ වසෙ කත්වා, මොදාමි අකුතොභයො’’.

‘‘බ්‍රහ්ම භූත වූ, අසමසම වූ, මාර සේනාව මර්දනය කළා වූ මම, සියලු සතුරන් (කෙලෙස්) යටත් කොට බිය රහිතව සතුටින් වෙසෙමි.’’

832.

832.

‘‘ඉදං භොන්තො නිසාමෙථ, යථා භාසති චක්ඛුමා;

සල්ලකත්තො මහාවීරො, සීහොව නදතී වනෙ.

‘‘පින්වතුනි, පස්ැස් ඇති ශල්‍ය වෛද්‍යවරයකු බඳු වූ මහා වීර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වනයෙහි සිංහයෙකු සේ ගර්ජනා කරමින් පවසන මේ වචනයට සවන් දෙන්න.’’

833.

833.

‘‘බ්‍රහ්මභූතං අතිතුලං, මාරසෙනප්පමද්දනං;

කො දිස්වා නප්පසීදෙය්‍ය, අපි කණ්හාභිජාතිකො.

‘‘බ්‍රහ්ම භූත වූ, අසමසම වූ, මාර සේනාව මර්දනය කළා වූ ඒ සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක කවරෙක් නම් ප්‍රසාදයට පත් නොවන්නේද? පහත් කුලයක උපන් අයකු වුවද උන්වහන්සේ දැක ප්‍රසාදයට පත් වෙයි.’’

834.

834.

‘‘යො මං ඉච්ඡති අන්වෙතු, යො වා නිච්ඡති ගච්ඡතු;

ඉධාහං පබ්බජිස්සාමි, වරපඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ’’.

‘‘යමෙක් මට කැමති නම් මා අනුව එන්න. අකමැති කෙනෙක් වේ නම් යන්න. මම නම් ශ්‍රේෂ්ඨ ප්‍රඥාව ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙහි මෙහි පැවිදි වෙමි.’’

835.

835.

‘‘එතං චෙ රුච්චති භොතො, සම්මාසම්බුද්ධසාසනං;

මයම්පි පබ්බජිස්සාම, වරපඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ.

‘‘පින්වත් සේලයන් වහන්ස, මේ සම්මා සම්බුදු සාසනය ඔබ වහන්සේට රුචි නම්, අපිද ඒ මහා ප්‍රඥාවන්ත බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වන්නෙමු.’’

836.

836.

‘‘බ්‍රාහ්මණා තිසතා ඉමෙ, යාචන්ති පඤ්ජලීකතා;

‘බ්‍රහ්මචරියං චරිස්සාම, භගවා තව සන්තිකෙ’’’.

‘‘භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මේ තුන්සියයක් බ්‍රාහ්මණයෝ දොහොත් මුදුන් දී වැඳ මෙසේ අයැද සිටිති: 'ස්වාමීනි, අපි ඔබ වහන්සේ සමීපයෙහි බඹසර හැසිරෙන්නෙමු'.’’

837.

837.

‘‘ස්වාඛාතං බ්‍රහ්මචරියං, (සෙලාති භගවා) සන්දිට්ඨිකමකාලිකං;

යත්ථ අමොඝා පබ්බජ්ජා, අප්පමත්තස්ස සික්ඛතො’’.

‘‘සේල, බඹසර මනාව දේශනා කරන ලද්දේය. එය මෙලොවදීම දැකිය හැකිය, කාලයක් බලා සිටිය යුතු නැත. අප්‍රමාදව හික්මෙන්නාට මෙහි පැවිද්ද නිෂ්ඵල නොවේ.’’

838.

838.

‘‘යං තං සරණමාගම්හ, ඉතො අට්ඨමෙ චක්ඛුම;

සත්තරත්තෙන භගවා, දන්තාම්හ තව සාසනෙ.

‘‘පස්ැස් ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අපි ඔබ වහන්සේ සරණ ගොස් අදට දින අටකි. භාග්‍යවතුන් වහන්ස, සත් දිනක් ඇතුළත ඔබ වහන්සේගේ ශාසනයෙහි අපි මනාව දමනය වුණෙමු.’’

839.

839.

‘‘තුවං [Pg.332] බුද්ධො තුවං සත්ථා, තුවං මාරාභිභූ මුනි;

තුවං අනුසයෙ ඡෙත්වා, තිණ්ණො තාරෙසිමං පජං.

‘‘ඔබ වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේය, ඔබ වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේය, ඔබ වහන්සේ මාරයා පරාජය කළ මුණිවරයාණෝය. ඔබ වහන්සේ කෙලෙස් අනුසය සිඳ, සසරින් එතෙර වී මේ ලෝක සත්වයාද එතෙර කරවති.’’

840.

840.

‘‘උපධී තෙ සමතික්කන්තා, ආසවා තෙ පදාලිතා;

සීහොව අනුපාදානො, පහීනභයභෙරවො.

‘‘ඔබ වහන්සේ උපාධීන් ඉක්මවා ගිය සේක, ඔබ වහන්සේ ආශ්‍රවයන් නසා දැමූ සේක. කිසිදු උපාදානයක් නැති, බිය සහ තැතිගැනීම් දුරු කළ ඔබ වහන්සේ සිංහයෙකු හා සමානය.’’

841.

841.

‘‘භික්ඛවො තිසතා ඉමෙ, තිට්ඨන්ති පඤ්ජලීකතා;

පාදෙ වීර පසාරෙහි, නාගා වන්දන්තු සත්ථුනො’’ති.

‘‘වීරයන් වහන්ස, මේ තුන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා දොහොත් මුදුන් දී සිටිති. ශාස්තෘන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද යුගළ දිගු කළ මැනව. මේ උතුම් රහතන් වහන්සේලා ශාස්තෘන් වහන්සේට වඳිත්වා.’’

… සෙලො ථෙරො….

...සේල තෙරුන් වහන්සේ...

7. කාළිගොධාපුත්තභද්දියත්ථෙරගාථා

7. කාලිගෝධා පුත්‍ර භද්දිය තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා

842.

842.

‘‘යාතං මෙ හත්ථිගීවාය, සුඛුමා වත්ථා පධාරිතා;

සාලීනං ඔදනො භුත්තො, සුචිමංසූපසෙචනො.

‘‘මම පෙර කලෙක ඇතෙකුගේ පිට මත නැගී ගමන් කළෙමි. ඉතා සිනිඳු වස්ත්‍ර හැන්දෙමි. මනාව පිළියෙල කළ මස් මාංශ සහිත සුවඳැති හැල් බත් අනුභව කළෙමි.’’

843.

843.

‘‘සොජ්ජ භද්දො සාතතිකො, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතො;

ඣායති අනුපාදානො, පුත්තො ගොධාය භද්දියො.

‘‘ගෝධාගේ පුත් භද්දිය නම් වූ මම, අද භාග්‍යවන්තයෙකු වී, නිරන්තරයෙන් වීර්යය වඩමින්, පිණ්ඩපාතයෙන් පාත්‍රයට ලැබුණු දෙයින් සතුටු වෙමි. කිසිදු උපාදානයක් රහිතව දැහැනට සමවදිමි.’’

844.

844.

‘‘පංසුකූලී සාතතිකො, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතො;

ඣායති අනුපාදානො, පුත්තො ගොධාය භද්දියො.

‘‘පාංශුකූලික ධුතංගය රකිමින්, නිරන්තරයෙන් වීර්යය වඩමින්, පිණ්ඩපාතයෙන් පාත්‍රයට ලැබුණු දෙයින් සතුටු වන, කිසිදු උපාදානයක් රහිත වූ ගෝධාගේ පුත් භද්දිය තෙරණුවෝ දැහැනට සමවදිති.’’

845.

845.

‘‘පිණ්ඩපාතී සාතතිකො…පෙ….

‘‘පිණ්ඩපාතික ධුතංගය රකිමින්, නිරන්තරයෙන් වීර්යය වඩමින්... පෙ...’’

846.

846.

‘‘තෙචීවරී සාතතිකො…පෙ….

‘‘තෛචීවරික ධුතංගය රකිමින්, නිරන්තරයෙන් වීර්යය වඩමින්... පෙ...’’

847.

847.

‘‘සපදානචාරී සාතතිකො…පෙ….

‘‘සපදානචාරික ධුතංගය රකිමින්, නිරන්තරයෙන් වීර්යය වඩමින්... පෙ...’’

848.

848.

‘‘එකාසනී සාතතිකො…පෙ….

‘‘ඒකාසනික ධුතංගය රකිමින්, නිරන්තරයෙන් වීර්යය වඩමින්... පෙ...’’

849.

849.

‘‘පත්තපිණ්ඩී සාතතිකො…පෙ….

‘‘පත්තපිණ්ඩික ධුතංගය රකිමින්, නිරන්තරයෙන් වීර්යය වඩමින්... පෙ...’’

850.

850.

‘‘ඛලුපච්ඡාභත්තී සාතතිකො…පෙ….

‘‘ඛලුපච්ඡාභත්තික ධුතංගය රකිමින්, නිරන්තරයෙන් වීර්යය වඩමින්... පෙ...’’

851.

851.

‘‘ආරඤ්ඤිකො සාතතිකො…පෙ….

ආරණ්‍යක ධුතංගය සමාදන් වූ, (වර්තමාන භවයෙහි සැපසේ විසීමෙහි) නිරන්තරයෙන් යෙදුණු මම... (පෙ).

852.

852.

‘‘රුක්ඛමූලිකො සාතතිකො…පෙ….

වෘක්ෂමූලික ධුතංගය සමාදන් වූ, (වර්තමාන භවයෙහි සැපසේ විසීමෙහි) නිරන්තරයෙන් යෙදුණු මම... (පෙ).

853.

853.

‘‘අබ්භොකාසී සාතතිකො…පෙ….

අබ්භෝකාසික ධුතංගය සමාදන් වූ, (වර්තමාන භවයෙහි සැපසේ විසීමෙහි) නිරන්තරයෙන් යෙදුණු මම... (පෙ).

854.

854.

‘‘සොසානිකො සාතතිකො…පෙ….

සොසානික ධුතංගය සමාදන් වූ, (වර්තමාන භවයෙහි සැපසේ විසීමෙහි) නිරන්තරයෙන් යෙදුණු මම... (පෙ).

855.

855.

‘‘යථාසන්ථතිකො සාතතිකො…පෙ….

යථාලාභීව පනවන ලද අසුනෙහි වාසය කරන්නා වූ (යථාසන්ථතික) ධුතංගය සමාදන් වූ, (වර්තමාන භවයෙහි සැපසේ විසීමෙහි) නිරන්තරයෙන් යෙදුණු මම... (පෙ).

856.

856.

‘‘නෙසජ්ජිකො [Pg.333] සාතතිකො…පෙ….

නේසජ්ජික ධුතංගය සමාදන් වූ, (වර්තමාන භවයෙහි සැපසේ විසීමෙහි) නිරන්තරයෙන් යෙදුණු මම... (පෙ).

857.

857.

‘‘අප්පිච්ඡො සාතතිකො…පෙ….

සිවුපසයෙහි අල්පේච්ඡ වූ, (වර්තමාන භවයෙහි සැපසේ විසීමෙහි) නිරන්තරයෙන් යෙදුණු මම... (පෙ).

858.

858.

‘‘සන්තුට්ඨො සාතතිකො…පෙ….

සිවුපසයෙන් පහසුවෙන් සතුටු වන්නා වූ (සන්තුට්ඨිගුණයෙන් යුත්), (වර්තමාන භවයෙහි සැපසේ විසීමෙහි) නිරන්තරයෙන් යෙදුණු මම... (පෙ).

859.

859.

‘‘පවිවිත්තො සාතතිකො…පෙ….

විවේකී ස්ථානයන් ඇසුරු කරන්නා වූ, (වර්තමාන භවයෙහි සැපසේ විසීමෙහි) නිරන්තරයෙන් යෙදුණු මම... (පෙ).

860.

860.

‘‘අසංසට්ඨො සාතතිකො…පෙ….

ගිහියන් හා මිශ්‍ර නොවී වසන්නා වූ, (වර්තමාන භවයෙහි සැපසේ විසීමෙහි) නිරන්තරයෙන් යෙදුණු මම... (පෙ).

861.

861.

‘‘ආරද්ධවීරියො සාතතිකො…පෙ….

අරඹන ලද වීර්යය ඇති, (වර්තමාන භවයෙහි සැපසේ විසීමෙහි) නිරන්තරයෙන් යෙදුණු මම... (පෙ).

862.

862.

‘‘හිත්වා සතපලං කංසං, සොවණ්ණං සතරාජිකං;

අග්ගහිං මත්තිකාපත්තං, ඉදං දුතියාභිසෙචනං.

පල් සියයක් බරැති, රේඛා සියයකින් යුත් රන් තලිය අතහැර මම මැටි පාත්‍රයක් ගත්තෙමි. රන් තලිය අත්හැර මැටි පාත්‍රයක් ගැනීම මාගේ දෙවන අභිෂේකයයි.

863.

863.

‘‘උච්චෙ මණ්ඩලිපාකාරෙ, දළ්හමට්ටාලකොට්ඨකෙ;

රක්ඛිතො ඛග්ගහත්ථෙහි, උත්තසං විහරිං පුරෙ.

පෙර මම රජකම් කරන කාලයෙහි, වට කර බඳින ලද පවුරු හා ස්ථිර අට්ටාල සහිත, දොරටු ඇති නගරයේ උස් වූ ප්‍රාසාදයක් මත්තෙහි කඩු ගත් පුරුෂයන් විසින් රකිනු ලබමින් පවා බියෙන් තැතිගෙන විසීමි.

864.

864.

‘‘සොජ්ජ භද්දො අනුත්‍රාසී, පහීනභයභෙරවො;

ඣායති වනමොගය්හ, පුත්තො ගොධාය භද්දියො.

අද වන විට ගෝධාවන්ගේ පුත් භද්දිය වන මම, යහපත් සිත් ඇතිව, සියලු බිය හා තැතිගැනීම් දුරු කර, වනයට පිවිස (ඵලසමාපත්ති සුවයෙන්) ධ්‍යාන වඩමින් නිර්භයව වසමි.

865.

865.

‘‘සීලක්ඛන්ධෙ පතිට්ඨාය, සතිං පඤ්ඤඤ්ච භාවයං;

පාපුණිං අනුපුබ්බෙන, සබ්බසංයොජනක්ඛය’’න්ති.

ශීල ස්කන්ධයෙහි පිහිටා, සතිය හා ප්‍රඥාව වඩා, අනුපිළිවෙළින් සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීම (අර්හත්ත්වය) කරා පැමිණියෙමි.

… භද්දියො කාළිගොධාය පුත්තො ථෙරො….

කාලිගෝධාවන්ගේ පුත් භද්දිය තෙරුණුවෝ මේ ගාථාවන් පැවසූහ.

8. අඞ්ගුලිමාලත්ථෙරගාථා

8. අංගුලිමාල තෙරණුවන්ගේ ගාථාවෝ

866.

866.

‘‘ගච්ඡං වදෙසි සමණ ‘ට්ඨිතොම්හි’, මමඤ්ච බ්‍රූසි ඨිතමට්ඨිතොති;

පුච්ඡාමි තං සමණ එතමත්ථං, ‘කථං ඨිතො ත්වං අහමට්ඨිතොම්හි’’’.

“ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ යමින් සිටියදීත් ‘මම නැවතී සිටිමි’ යි පවසති. නැවතී සිටින මට ‘නුඹ නැවතී නැතැ’යි කියති. ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මම ඔබ වහන්සේගෙන් ඒ කරුණ විමසමි; ඔබ වහන්සේ නැවතී සිටින්නේ කෙසේද? මා නැවතී නැත්තේ කෙසේද?”

867.

867.

‘‘ඨිතො අහං අඞ්ගුලිමාල සබ්බදා, සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩං;

තුවඤ්ච පාණෙසු අසඤ්ඤතොසි, තස්මා ඨිතොහං තුවමට්ඨිතොසි’’.

“අංගුලිමාල, මම සැමකල්හි සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි දණ්ඩනය අත්හැර (සංසාර ගමනින්) නැවතී සිටිමි. ඔබ සත්ත්වයන් කෙරෙහි අසංයතව හිංසා කරමින් සිටින්නෙහිය. එබැවින් මම නැවතී සිටිමි, ඔබ නැවතී නැත.”

868.

868.

‘‘චිරස්සං වත මෙ මහිතො මහෙසී, මහාවනං සමණො පච්චපාදි ;

සොහං චජිස්සාමි සහස්සපාපං, සුත්වාන ගාථං තව ධම්මයුත්තං’’.

“දෙවි මිනිසුන්ගේ පූජාවට ලක් වූ, උතුම් ගුණ සොයන්නා වූ, කෙලෙස් සන්සිඳවූ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් බොහෝ කලකට පසු මේ මහා වනයට වැඩම කළ සේක. මම ඔබ වහන්සේගේ ධර්මයෙන් යුත් ගාථාව ශ්‍රවණය කොට, මා කළ දහස් ගණන් පව් අත්හරින්නෙමි.”

869.

869.

ඉච්චෙව [Pg.334] චොරො අසිමාවුධඤ්ච, සොබ්භෙ පපාතෙ නරකෙ අන්වකාසි ;

අවන්දි චොරො සුගතස්ස පාදෙ, තත්ථෙව පබ්බජ්ජමයාචි බුද්ධං.

මෙසේ පැවසූ අංගුලිමාල සොරා තම කඩුව හා ආයුධ පර්වත අතර ගැඹුරු ප්‍රපාතයකට දැමුවේය. ඉන්පසු ඒ සොරා සුගත තථාගතයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මය වන්දා, එහිදීම බුදුරදුන්ගෙන් පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියේය.

870.

870.

බුද්ධො ච ඛො කාරුණිකො මහෙසි, යො සත්ථා ලොකස්ස සදෙවකස්ස;

‘තමෙහි භික්ඛූ’ති තදා අවොච, එසෙව තස්ස අහු භික්ඛුභාවො.

මහා කරුණාවෙන් යුත්, උතුම් ශීලාදී ගුණ සොයන්නා වූ, දෙවි මිනිස් ලෝකයාට ශාස්තෘ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ එවිට “මහණ, මෙහි එන්න” (ඒහි භික්ෂු) යැයි වදාළ සේක. එයම ඒ අංගුලිමාලගේ මහණකම (පැවිද්ද) විය.

871.

871.

‘‘යො ච පුබ්බෙ පමජ්ජිත්වා, පච්ඡා සො නප්පමජ්ජති;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

“යම් අයෙක් කලින් ප්‍රමාදව සිට පසුව අප්‍රමාදීව (පිළිවෙතෙහි) යෙදේ ද, හෙතෙම වලාකුළෙන් මිදුණු සඳ මෙන් මේ ලෝකය ආලෝකවත් කරයි.”

872.

872.

‘‘යස්ස පාපං කතං කම්මං, කුසලෙන පිධීයති ;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

“යමෙකු විසින් කරන ලද පාප කර්මය කුසල් කර්මයෙන් වසා දමනු ලැබේ ද, හෙතෙම වලාකුළෙන් මිදුණු සඳ මෙන් මේ ලෝකය ආලෝකවත් කරයි.”

873.

873.

‘‘යො හවෙ දහරො භික්ඛු, යුඤ්ජති බුද්ධසාසනෙ;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

“යම් තරුණ භික්ෂුවක් බුද්ධ ශාසනයෙහි පිළිවෙත් පිරීමෙහි යෙදේ ද, හෙතෙම වලාකුළෙන් මිදුණු සඳ මෙන් මේ ලෝකය ආලෝකවත් කරයි.”

874.

874.

‘‘දිසාපි මෙ ධම්මකථං සුණන්තු, දිසාපි මෙ යුඤ්ජන්තු බුද්ධසාසනෙ;

දිසාපි මෙ තෙ මනුජෙ භජන්තු, යෙ ධම්මමෙවාදපයන්ති සන්තො.

“මාගේ සතුරෝ ද දහම් කරුණු අසත්වා, මාගේ සතුරෝ ද බුද්ධ ශාසනයෙහි පිළිවෙත් පුරත්වා, මාගේ සතුරෝ යම් කල්‍යාණ මිත්‍ර සත්පුරුෂයන් ධර්මයෙහි යොදවන්නේ ද, එවැනි සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කරත්වා.”

875.

875.

‘‘දිසා හි මෙ ඛන්තිවාදානං, අවිරොධප්පසංසිනං;

සුණන්තු ධම්මං කාලෙන, තඤ්ච අනුවිධීයන්තු.

“මාගේ සතුරෝ ඉවසීම අගය කරන්නා වූ, මෛත්‍රියෙන් යුතුව අවිරෝධීව වසන්නා වූ සත්පුරුෂයන්ගෙන් සුදුසු කල ධර්මය අසත්වා. ඒ අසන ධර්මයට අනුව පිළිපදිත්වා.”

876.

876.

‘‘න හි ජාතු සො මමං හිංසෙ, අඤ්ඤං වා පන කිඤ්චනං ;

පප්පුය්‍ය පරමං සන්තිං, රක්ඛෙය්‍ය තසථාවරෙ.

“ඒ සතුරෝ මට හෝ වෙනත් කිසිදු සත්වයකුට කිසිසේත් හිංසා නොකෙරෙත්වා. උතුම් ශාන්තිය (නිවන) ලබාගෙන සියලු සත්වයන් ආරක්ෂා කෙරෙත්වා.”

877.

877.

‘‘උදකඤ්හි නයන්ති නෙත්තිකා, උසුකාරා නමයන්ති තෙජනං;

දාරුං නමයන්ති තච්ඡකා, අත්තානං දමයන්ති පණ්ඩිතා.

“දිය පාලනය කරන්නෝ තමන්ට රිසි තැනට දිය ගෙනයති. හී වඩුවෝ හී දඬු නමති. වඩුවෝ ලී නමති. පණ්ඩිතයෝ තමා දමනය කරගනිති.”

878.

878.

‘‘දණ්ඩෙනෙකෙ [Pg.335] දමයන්ති, අඞ්කුසෙභි කසාහි ච;

අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන, අහං දන්තොම්හි තාදිනා.

“ඇතැමුන් දණ්ඩෙන් ද, ඇතැමුන් හෙන්ඩුවෙන් හෝ කසයෙන් ද සතුන් දමනය කරති. මා දමනය කරනු ලැබුවේ කිසිදු දණ්ඩක් හෝ අවියක් රහිතව, අෂ්ටලෝක ධර්මයෙන් කම්පා නොවන බුදුරජාණන් වහන්සේ විසිනි.”

879.

879.

‘‘‘අහිංසකො’ති මෙ නාමං, හිංසකස්ස පුරෙ සතො;

අජ්ජාහං සච්චනාමොම්හි, න නං හිංසාමි කිඤ්චනං.

පෙර මම (අනුන්ට) හිංසා කරන්නකු ලෙස සිටියදී මාගේ නාමය ‘හිංසක’ විය. අද මම සැබෑ වූ නාමය ඇත්තෙක් වෙමි (අහිංසක වෙමි). මම කිසිදු සත්වයෙකුට හිංසා නොකරමි.

880.

880.

‘‘චොරො අහං පුරෙ ආසිං, අඞ්ගුලිමාලොති විස්සුතො;

වුය්හමානො මහොඝෙන, බුද්ධං සරණමාගමං.

මම පෙර ‘අංගුලිමාල’ නමින් ප්‍රකට සොයෙකු වීමි. (ක්ලේශ නැමැති) මහා ඕඝයට හසුව ගසාගෙන යද්දී, මම බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ ගියෙමි.

881.

881.

‘‘ලොහිතපාණි පුරෙ ආසිං, අඞ්ගුලිමාලොති විස්සුතො;

සරණගමනං පස්ස, භවනෙත්ති සමූහතා.

පෙර මම ‘අංගුලිමාල’ නමින් ප්‍රකටව, ලේ තැවරුණු දෑත් ඇත්තෙක් වීමි. සරණ යාමෙහි ආනිශංසය බලන්න, (භවයට පමුණුවන) භව නෙත්තිය (තණ්හාව) සහමුලින්ම උදුරා දමන ලදී.

882.

882.

‘‘තාදිසං කම්මං කත්වාන, බහුං දුග්ගතිගාමිනං;

ඵුට්ඨො කම්මවිපාකෙන, අනණො භුඤ්ජාමි භොජනං.

දුගතියට පමුණුවන එවැනි බොහෝ අකුසල් කර්මයන් කොට, (එහි ශේෂ වූ) කර්ම විපාකයන් විඳිමින් සිටියද, දැන් මම (කෙලෙස් ණයෙන්) නිදහස්ව දන් වළඳමි.

883.

883.

‘‘පමාදමනුයුඤ්ජන්ති, බාලා දුම්මෙධිනො ජනා;

අප්පමාදඤ්ච මෙධාවී, ධනං සෙට්ඨංව රක්ඛති.

නුවණ නැති අඥාන ජනයා ප්‍රමාදයෙහි (කුසල් කෙරෙහි පමාවීමෙහි) යෙදෙති. නුවණැත්තා වනාහි අප්‍රමාදය උතුම් ධනයක් මෙන් රකියි.

884.

884.

‘‘මා පමාදමනුයුඤ්ජෙථ, මා කාමරතිසන්ථවං ;

අප්පමත්තො හි ඣායන්තො, පප්පොති පරමං සුඛං.

ප්‍රමාදයෙහි නොයෙදෙන්න. කාම රතියෙහි (පස්කම් සැපයෙහි) ඇලීමෙහි නොයෙදෙන්න. අප්‍රමාදීව ධ්‍යාන වඩන්නා උතුම් වූ (නිවන්) සුවයට පැමිණෙයි.

885.

885.

‘‘ස්වාගතං නාපගතං, නෙතං දුම්මන්තිතං මම;

සවිභත්තෙසු ධම්මෙසු, යං සෙට්ඨං තදුපාගමං.

මාගේ (බුදු සසුනට) පැමිණීම යහපත්ය, එය අයහපත් නොවීය. එය මාගේ වැරදි තීරණයක් නොවීය. විග්‍රහ කරන ලද ධර්මයන් අතුරෙන් යම් උතුම් වූ (නිවන්) ධර්මයක් ඇද්ද, මම එයටම පැමිණියෙමි.

886.

886.

‘‘ස්වාගතං නාපගතං, නෙතං දුම්මන්තිතං මම;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

මාගේ පැමිණීම යහපත්ය, එය අයහපත් නොවීය. එය මාගේ වැරදි තීරණයක් නොවීය. මම ත්‍රිවිද්‍යාවන්ට පැමිණියෙමි, බුදු සසුනෙහි කටයුතු නිම කළෙමි.

887.

887.

‘‘අරඤ්ඤෙ රුක්ඛමූලෙ වා, පබ්බතෙසු ගුහාසු වා;

තත්ථ තත්ථෙව අට්ඨාසිං, උබ්බිග්ගමනසො තදා.

එකල (සොයෙකුව සිටි කල) මම වනයේ හෝ රුක්මුලක හෝ පර්වත ගුහාවන්හි හෝ ඒ ඒ තැන්වල තැතිගත් සිතින් යුතුව වාසය කළෙමි.

888.

888.

‘‘සුඛං සයාමි ඨායාමි, සුඛං කප්පෙමි ජීවිතං;

අහත්ථපාසො මාරස්ස, අහො සත්ථානුකම්පිතො.

දැන් මම සුවසේ සැතපෙමි, සුවසේ සිටිමි, සුවසේ ජීවිතය ගත කරමි. මම මාරයාගේ දැලට හසු නොවන්නෙමි. අහෝ! ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුකම්පාව කෙතරම් ආශ්චර්යවත්ද!

889.

889.

‘‘බ්‍රහ්මජච්චො පුරෙ ආසිං, උදිච්චො උභතො අහු;

සොජ්ජ පුත්තො සුගතස්ස, ධම්මරාජස්ස සත්ථුනො.

පෙර මම මව්පිය දෙපාර්ශ්වයෙන්ම උසස් වූ බ්‍රාහ්මණ වංශයෙහි උපන්නෙමි. අද මම සුගත වූ, ධර්මරාජ වූ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ (අරිය) පුත්‍රයෙක් වෙමි.

890.

890.

‘‘වීතතණ්හො අනාදානො, ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො;

අඝමූලං වධිත්වාන, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො.

මම තණ්හාවෙන් තොරව, දැඩිව අල්ලා ගැනීම් (උපාදාන) රහිතව, සංවර කළ ඉන්ද්‍රිය දොරටු ඇතිව වෙසෙමි. දුකෙහි මුල (අවිද්‍යාව) නසා මම ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමට (නිවනට) පැමිණියෙමි.

891.

891.

‘‘පරිචිණ්ණො [Pg.336] මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා’’ති.

මම ශාස්තෘන් වහන්සේට මැනවින් උපස්ථාන කළෙමි. බුදු සසුනෙහි කටයුතු නිම කළෙමි. බරපතල වූ (ස්කන්ධ) භාරය බැහැර කරන ලදී. භව නෙත්තිය (භවයට පමුණුවන තණ්හාව) සහමුලින්ම උදුරා දමන ලදී.

… අඞ්ගුලිමාලො ථෙරො….

...අංගුලිමාල තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ...

9. අනුරුද්ධත්ථෙරගාථා

9. අනුරුද්ධ තෙරගාථා

892.

892.

‘‘පහාය මාතාපිතරො, භගිනී ඤාතිභාතරො;

පඤ්ච කාමගුණෙ හිත්වා, අනුරුද්ධොව ඣායතු.

අනුරුද්ධ තෙරුන් වහන්සේ මව්පියන්, සහෝදර සහෝදරියන් හා නෑදෑයන් අතහැර, පංච කාම ගුණයන් ප්‍රහාණය කොට, ධ්‍යාන වඩමින් වෙසෙති.

893.

893.

‘‘සමෙතො නච්චගීතෙහි, සම්මතාළප්පබොධනො;

න තෙන සුද්ධිමජ්ඣගං, මාරස්ස විසයෙ රතො.

නැටුම් ගැයුම් මැද, තාලම්පට හඬින් අවදි වූ මම පෙර කාමයන්හි ඇලී මාරයාගේ විෂයයෙහි (කාම ලෝකයෙහි) රමණය කළෙමි. එයින් මම පිරිසිදු බවක් (විමුක්තියක්) නොලැබුවෙමි.

894.

894.

‘‘එතඤ්ච සමතික්කම්ම, රතො බුද්ධස්ස සාසනෙ;

සබ්බොඝං සමතික්කම්ම, අනුරුද්ධොව ඣායති.

අනුරුද්ධ තෙරුන් වහන්සේ ඒ කාමයන් ඉක්මවා ගොස්, බුදු සසුනෙහි ඇලී, සියලු ඕඝයන්ගෙන් එතෙර වී ධ්‍යාන වඩති.

895.

895.

‘‘රූපා සද්දා රසා ගන්ධා, ඵොට්ඨබ්බා ච මනොරමා;

එතෙ ච සමතික්කම්ම, අනුරුද්ධොව ඣායති.

මනරම් වූ රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස හා ස්පර්ශයන් යන මේ සියල්ල ඉක්මවා ගොස්, අනුරුද්ධ තෙරුන් වහන්සේ ධ්‍යාන වඩති.

896.

896.

‘‘පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො, එකො අදුතියො මුනි;

එසති පංසුකූලානි, අනුරුද්ධො අනාසවො.

පිණ්ඩපාතයෙන් පසු පෙරළා පැමිණි, තනිවම වෙසෙන, ආශ්‍රව රහිත මුනිවරයෙකු වූ අනුරුද්ධ තෙරුන් වහන්සේ පාංශුකූල වස්ත්‍ර සොයති.

897.

897.

‘‘විචිනී අග්ගහී ධොවි, රජයී ධාරයී මුනි;

පංසුකූලානි මතිමා, අනුරුද්ධො අනාසවො.

නුවණැති, ආශ්‍රව රහිත අනුරුද්ධ මුනිවරයාණෝ ඒ පාංශුකූල වස්ත්‍ර තෝරාගෙන, සෝදා, මසා, පඬු ගසා සිවුරු ලෙස දරති.

898.

898.

‘‘මහිච්ඡො ච අසන්තුට්ඨො, සංසට්ඨො යො ච උද්ධතො;

තස්ස ධම්මා ඉමෙ හොන්ති, පාපකා සංකිලෙසිකා.

යමෙක් අධික ආශාවන් ඇත්තේද, අසන්තෝෂිතද, (පිරිස් හා) මිශ්‍රව වෙසේද, නොසන්සුන් සිතැත්තේද, ඔහු කෙරෙහි කෙලෙස් සහිත වූ මේ ලාමක අකුසල් ධර්මයෝ හටගනිති.

899.

899.

‘‘සතො ච හොති අප්පිච්ඡො, සන්තුට්ඨො අවිඝාතවා;

පවිවෙකරතො විත්තො, නිච්චමාරද්ධවීරියො.

යමෙක් සිහි ඇත්තේද, අල්පේච්ඡද, සතුටින් වෙසෙන්නෙක්ද, නොකැලඹුණු සිතැත්තේද, විවේකයෙහි ඇලුණේද, නිරන්තරයෙන්ම වීරිය වඩන්නෙක්ද වේද,

900.

900.

‘‘තස්ස ධම්මා ඉමෙ හොන්ති, කුසලා බොධිපක්ඛිකා;

අනාසවො ච සො හොති, ඉති වුත්තං මහෙසිනා.

ඔහු කෙරෙහි මේ කුසල වූ බෝධිපාක්ෂික ධර්මයෝ හටගනිති. ඔහු ආශ්‍රව රහිත අයෙක් වෙයි. මහා ඉසිවර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙසේ වදාරන ලදී.

901.

901.

‘‘මම සඞ්කප්පමඤ්ඤාය, සත්ථා ලොකෙ අනුත්තරො;

මනොමයෙන කායෙන, ඉද්ධියා උපසඞ්කමි.

මාගේ අදහස (කල්පනාව) දැනගත් ලොව අනුත්තර වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ, මනෝමය කයකින් යුක්තව ඉර්ධි බලයෙන් මා වෙත වැඩම කළ සේක.

902.

902.

‘‘යදා මෙ අහු සඞ්කප්පො, තතො උත්තරි දෙසයි;

නිප්පපඤ්චරතො බුද්ධො, නිප්පපඤ්චමදෙසයි.

මට ඒ අදහස ඇති වූ කල්හි, උන්වහන්සේ එයටත් වඩා උසස් ධර්මයක් දේශනා කළ සේක. ප්‍රපංච රහිත නිවනෙහි ඇලුණු බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රපංච රහිත වූ ධර්මය දේශනා කළ සේක.

903.

903.

‘‘තස්සාහං ධම්මමඤ්ඤාය, විහාසිං සාසනෙ රතො;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

උන්වහන්සේගේ ධර්මය අවබෝධ කරගෙන, මම සසුනෙහි ඇලී වාසය කළෙමි. මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලබා ගත්තෙමි, බුදු සසුනෙහි කටයුතු නිම කළෙමි.

904.

904.

‘‘පඤ්චපඤ්ඤාසවස්සානි[Pg.337], යතො නෙසජ්ජිකො අහං;

පඤ්චවීසතිවස්සානි, යතො මිද්ධං සමූහතං.

මම නේසජ්ජික ධුතංගය සමාදන් වී දැන් වසර පනස් පහක් වෙයි. නිදිමත (මිද්ධය) සහමුලින්ම දුරු කර දැන් වසර විසි පහක් වෙයි.

905.

905.

‘‘නාහු අස්සාසපස්සාසා, ඨිතචිත්තස්ස තාදිනො;

අනෙජො සන්තිමාරබ්භ, චක්ඛුමා පරිනිබ්බුතො.

ස්ථිර වූ සිතැති, තාදී ගුණයෙන් යුත් බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පානා මොහොතේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසයෝ නොවූහ. කෙලෙස් රහිත වූ, පස් ඇසින් යුත් උන්වහන්සේ ශාන්තිය (නිවන) අරමුණු කොට පිරිනිවන් වැඩ වදාළ සේක.

906.

906.

‘‘අසල්ලීනෙන චිත්තෙන, වෙදනං අජ්ඣවාසයි;

පජ්ජොතස්සෙව නිබ්බානං, විමොක්ඛො චෙතසො අහු.

නොසැලෙන සිතින් යුතුව උන්වහන්සේ (මරණාසන්න) වේදනාව ඉවසූ සේක. පහනක් නිවී යන්නාක් මෙන්, උන්වහන්සේගේ සිත (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදී පිරිනිවී ගියේය.

907.

907.

‘‘එතෙ පච්ඡිමකා දානි, මුනිනො ඵස්සපඤ්චමා;

නාඤ්ඤෙ ධම්මා භවිස්සන්ති, සම්බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ.

දැන් මුනිඳුන්ගේ මේ ඵස්සය පස්වැනි කොට ඇති ධර්මයෝ අවසාන වෙති. සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි මින් මතු වෙනත් කිසිදු ධර්මයක් (සිත් හෝ චෛතසිකයන්) හට නොගනු ඇත.

908.

908.

‘‘නත්ථි දානි පුනාවාසො, දෙවකායස්මි ජාලිනි;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො.

ජාලිනී දිව්‍යංගනාවිය, දිව්‍ය ලෝක සමූහයා අතර නැවත පටිසන්ධි වශයෙන් වාසය කිරීමක් දැන් මට නැත. ජාති සංසාරය ක්ෂය විය. දැන් නැවත භවයක් නැත.

909.

909.

‘‘යස්ස මුහුත්තෙන සහස්සධා, ලොකො සංවිදිතො සබ්‍රහ්මකප්පො;

වසී ඉද්ධිගුණෙ චුතූපපාතෙ, කාලෙ පස්සති දෙවතා ස භික්ඛු.

යම් රහතන් වහන්සේ නමකට මොහොතකින් බ්‍රහ්ම ලෝකය ද ඇතුළුව දහසක් ලෝක විෂයයන් ප්‍රත්‍යක්ෂ වේ ද, සෘද්ධි බලයෙහි හා සත්ත්වයන්ගේ චුති උත්පත්ති පිළිබඳ දිව්‍ය චක්ෂු අභිඥාවෙහි වසීභාවයට පත් ඒ භික්ෂුව සුදුසු කලෙහි දෙවියන් දකී.

910.

910.

‘‘අන්නභාරො පුරෙ ආසිං, දලිද්දො ඝාසහාරකො;

සමණං පටිපාදෙසිං, උපරිට්ඨං යසස්සිනං.

මම පෙර භවයෙහි කුලියට වැඩ කොට දිවි ගෙවූ අන්නභාර නම් දිළිඳු මිනිසෙක්ව සිටියෙමි. එකල මම කීර්තිමත් වූ උපරිට්ඨ නම් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට දානයක් පූජා කළෙමි.

911.

911.

‘‘සොම්හි සක්‍යකුලෙ ජාතො, අනුරුද්ධොති මං විදූ;

උපෙතො නච්චගීතෙහි, සම්මතාළප්පබොධනො.

මම ඒ ශාක්‍ය වංශයෙහි උපන්නෙමි, මා අනුරුද්ධ නමින් හඳුනති. නැටුම් ගැයුම්වලින් පිරි සැප සම්පත් විඳිමින්, බෙර හා තාලම්පට හඬින් අවදි කරවනු ලබන්නෙක්ව මම සිටියෙමි.

912.

912.

‘‘අථද්දසාසිං සම්බුද්ධං, සත්ථාරං අකුතොභයං;

තස්මිං චිත්තං පසාදෙත්වා, පබ්බජිං අනගාරියං.

ඉක්බිති කිසිදු බියක් නැති, ශාස්තෘන් වහන්සේ වූ සම්බුදුරජාණන් වහන්සේව මම දුටුවෙමි. ඒ බුදුරදුන් කෙරෙහි සිත පහදවාගෙන ගිහිගෙය හැර මහණ වුණෙමි.

913.

913.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, යත්ථ මෙ වුසිතං පුරෙ;

තාවතිංසෙසු දෙවෙසු, අට්ඨාසිං සක්කජාතියා.

මම පෙර විසූ භවයන් හඳුනමි. මම තාවතිංස දිව්‍ය ලෝකයෙහි සක්දෙව් රජු ලෙස උපත ලබා සිටියෙමි.

914.

914.

‘‘සත්තක්ඛත්තුං මනුස්සින්දො, අහං රජ්ජමකාරයිං;

චාතුරන්තො විජිතාවී, ජම්බුසණ්ඩස්ස ඉස්සරො;

අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන, ධම්මෙන අනුසාසයිං.

මම සත් වතාවක් මිනිසුන්ට අධිපති සක්විති රජකම දැරුවෙමි. සාගර සතර සීමා කොට ඇති දඹදිවට අධිපතිව ජයග්‍රාහකයෙකුව සිටියෙමි. දඬුවමින් තොරව, ආයුධයෙන් තොරව, ධර්මයෙන් මම රජය පාලනය කළෙමි.

915.

915.

‘‘ඉතො සත්ත තතො සත්ත, සංසාරානි චතුද්දස;

නිවාසමභිජානිස්සං, දෙවලොකෙ ඨිතා තදා.

මෙලොවින් සත් වතාවක් ද, දිව්‍ය ලෝකයෙන් සත් වතාවක් ද වශයෙන් දහහතර වතාවක් සංසාරයෙහි සැරිසැරුවෙමි. එලෙස දිව්‍ය ලෝකයෙහි සිටියදී ද පෙර විසූ තැන් මම සිහි කළෙමි.

916.

916.

‘‘පඤ්චඞ්ගිකෙ [Pg.338] සමාධිම්හි, සන්තෙ එකොදිභාවිතෙ;

පටිප්පස්සද්ධිලද්ධම්හි, දිබ්බචක්ඛු විසුජ්ඣි මෙ.

පස් අංගයකින් යුත්, ශාන්ත වූ, ඒකාග්‍ර බවට පත් වූ සමාධිය වර්ධනය කිරීමෙන් හා කෙලෙසුන් සංසිඳීමෙන් මගේ දිව්‍ය චක්ෂු අභිඥාව පිරිසිදු විය.

917.

917.

‘‘චුතූපපාතං ජානාමි, සත්තානං ආගතිං ගතිං;

ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවං, ඣානෙ පඤ්චඞ්ගිකෙ ඨිතො.

පස් අංගයකින් යුත් ඒ ධ්‍යානයෙහි පිහිටා සිටිමින්, සත්ත්වයන්ගේ චුතිය හා උප්පත්තිය ද, මෙලොවට පැමිණීම හා පරලොව යාම ද, මනුෂ්‍ය භවය හා තිරිසන් ආදී වෙනත් භවයන් ද මම හඳුනමි.

918.

918.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා…පෙ… භවනෙත්ති සමූහතා.

මා විසින් ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන කරන ලදී... (පෙ)... භවයට පමුණුවන තෘෂ්ණාව සහමුලින්ම උදුරා දමන ලදී.

919.

919.

‘‘වජ්ජීනං වෙළුවගාමෙ, අහං ජීවිතසඞ්ඛයා;

හෙට්ඨතො වෙළුගුම්බස්මිං, නිබ්බායිස්සං අනාසවො’’ති.

වජ්ජි රට වේළුව නම් ගමෙහි දී, ආයුෂ ක්ෂය වීමෙන් උණ පඳුරක් යට දී මම ආශ්‍රවයන්ගෙන් තොරව පිරිනිවන් පාන්නෙමි.

… අනුරුද්ධො ථෙරො….

මෙසේ අනුරුද්ධ තෙරුන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කළහ.

10. පාරාපරියත්ථෙරගාථා

10. පාරාපරිය තෙරුන්ගේ ගාථා

920.

920.

සමණස්ස අහු චින්තා, පුප්ඵිතම්හි මහාවනෙ;

එකග්ගස්ස නිසින්නස්ස, පවිවිත්තස්ස ඣායිනො.

මල් පිපුණු මහ වනයක, එකඟ වූ සිතින්, හුදෙකලාව ධ්‍යාන වඩමින් වැඩසිටි මහණකුට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය.

921.

921.

‘‘අඤ්ඤථා ලොකනාථම්හි, තිට්ඨන්තෙ පුරිසුත්තමෙ;

ඉරියං ආසි භික්ඛූනං, අඤ්ඤථා දානි දිස්සති.

පුරුෂෝත්තම වූ, ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩසිටි කාලයෙහි භික්ෂූන්ගේ හැසිරීම එක් අයුරක් විය. එහෙත් දැන් එය වෙනත් අයුරකින් පෙනෙන්නට තිබේ.

922.

922.

‘‘සීතවාතපරිත්තානං, හිරිකොපීනඡාදනං;

මත්තට්ඨියං අභුඤ්ජිංසු, සන්තුට්ඨා ඉතරීතරෙ.

පෙර භික්ෂූන් වහන්සේලා ශීතලෙන් හා සුළඟින් ආරක්ෂා වීමටත්, ලජ්ජා විය යුතු තැන් වසා ගැනීමටත් සරිලන පමණට පමණක් සිවුරු පරිහරණය කළහ. ඔවුහු තමන්ට ලැබෙන ඕනෑම දෙයකින් සතුටු වූහ.

923.

923.

‘‘පණීතං යදි වා ලූඛං, අප්පං වා යදි වා බහුං;

යාපනත්ථං අභුඤ්ජිංසු, අගිද්ධා නාධිමුච්ඡිතා.

ප්‍රණීත වේවා, රූක්ෂ වේවා, ස්වල්ප වේවා, බොහෝ වේවා ලැබුණු ආහාරය ගිජු නොවී, මුළා නොවී, හුදෙක් දිවි පැවැත්ම සඳහා පමණක්ම වැළඳූහ.

924.

924.

‘‘ජීවිතානං පරික්ඛාරෙ, භෙසජ්ජෙ අථ පච්චයෙ;

න බාළ්හං උස්සුකා ආසුං, යථා තෙ ආසවක්ඛයෙ.

ඔවුහු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙහි යෙදුණු උත්සාහය මෙන්, ජීවිතයට අවශ්‍ය බෙහෙත් හෝ අනෙකුත් පිරිකර සෙවීමෙහි ලා දැඩි උනන්දුවක් නොදැක්වූහ.

925.

925.

‘‘අරඤ්ඤෙ රුක්ඛමූලෙසු, කන්දරාසු ගුහාසු ච;

විවෙකමනුබ්‍රූහන්තා, විහංසු තප්පරායනා.

ආරණ්‍යයෙහි, රුක්මුල්හි, කඳුරැළි හා ලෙන්වල විවේකය වර්ධනය කරමින්, විවේකයම පරම කොට ගෙන ඔවුහු වාසය කළහ.

926.

926.

‘‘නීචා නිවිට්ඨා සුභරා, මුදූ අත්ථද්ධමානසා;

අබ්‍යාසෙකා අමුඛරා, අත්ථචින්තා වසානුගා.

ඔවුහු නිහතමානී වූහ, සද්ධර්මයෙහි පිහිටියාහ, පහසුවෙන් පෝෂණය කළ හැකි වූහ, මෘදු වූහ, තද නොවන සිත් ඇත්තෝ වූහ, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණාහ, වාචාල නොවූහ, අර්ථයම සිතමින් ඒ අනුවම හැසිරුණාහ.

927.

927.

‘‘තතො පාසාදිකං ආසි, ගතං භුත්තං නිසෙවිතං;

සිනිද්ධා තෙලධාරාව, අහොසි ඉරියාපථො.

එබැවින් ඔවුන්ගේ ගමන, වැළඳීම හා සිවුපසය පරිහරණය ප්‍රසාදජනක විය. තෙල් දහරාවක් මෙන් ඔවුන්ගේ ඉරියව් පථය ඉතා ශාන්ත හා ප්‍රසන්න විය.

928.

928.

‘‘සබ්බාසවපරික්ඛීණා, මහාඣායී මහාහිතා;

නිබ්බුතා දානි තෙ ථෙරා, පරිත්තා දානි තාදිසා.

සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, මහා ධ්‍යානලාභී, මහා අර්ථයක් ඇති ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේලා දැන් පිරිනිවන් පා ඇත. දැන් එවැනි ගුණැති තෙරවරු දක්නට ලැබෙන්නේ ඉතා අල්ප වශයෙනි.

929.

929.

‘‘කුසලානඤ්ච [Pg.339] ධම්මානං, පඤ්ඤාය ච පරික්ඛයා;

සබ්බාකාරවරූපෙතං, ලුජ්ජතෙ ජිනසාසනං.

කුසල ධර්මයන්ගේ හා ප්‍රඥාවේ පිරිහීම නිසා, සියලු අංගයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වූ ජින ශාසනය විනාශ වී යයි.

930.

930.

‘‘පාපකානඤ්ච ධම්මානං, කිලෙසානඤ්ච යො උතු;

උපට්ඨිතා විවෙකාය, යෙ ච සද්ධම්මසෙසකා.

මෙය ලාමක ධර්මයන් හා කෙලෙස් වැඩෙන කාලයකි. විවේකය සඳහා උත්සාහවන්ත වන අය සද්ධර්මයේ ශේෂයන් බඳු වෙති.

931.

931.

‘‘තෙ කිලෙසා පවඩ්ඪන්තා, ආවිසන්ති බහුං ජනං;

කීළන්ති මඤ්ඤෙ බාලෙහි, උම්මත්තෙහිව රක්ඛසා.

වැඩෙන්නා වූ ඒ කෙලෙස් බොහෝ ජනයා කරා පිවිසෙයි. රක්ෂසයන් උමතු වූවන් හා ක්‍රීඩා කරන්නාක් මෙන්, කෙලෙස් විසින් අනුවණ බාලයන්ව නටවනු ලබන බව මට සිතේ.

932.

932.

‘‘කිලෙසෙහාභිභූතා තෙ, තෙන තෙන විධාවිතා;

නරා කිලෙසවත්ථූසු, සසඞ්ගාමෙව ඝොසිතෙ.

කෙලෙසුන් විසින් මඩිනු ලැබූ ඔවුහු, කෙලෙස් වස්තූන් කරා ඒ මේ අත දිව යති. සටන් බිමකදී මෙන් ඔවුහු ඒ ඒ කෙලෙස් අරමුණු මත්තේ දුවති.

933.

933.

‘‘පරිච්චජිත්වා සද්ධම්මං, අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි භණ්ඩරෙ;

දිට්ඨිගතානි අන්වෙන්තා, ඉදං සෙය්‍යොති මඤ්ඤරෙ.

සද්ධර්මය අතහැර දමා, ඔවුහු එකිනෙකා සමඟ කලහ කරති. මිථ්‍යා දෘෂ්ටි පසුපස යමින්, මෙයම උතුම් යැයි සිතති.

934.

934.

‘‘ධනඤ්ච පුත්තං භරියඤ්ච, ඡඩ්ඩයිත්වාන නිග්ගතා;

කටච්ඡුභික්ඛහෙතූපි, අකිච්ඡානි නිසෙවරෙ.

ධනය ද, අඹුදරුවන් ද අතහැර මහණ වී, හැන්දක් පමණ වූ පිණ්ඩපාතය වෙනුවෙන් පවා භික්ෂූන් විසින් නොකළ යුතු වැරදි දේවල නිරත වෙති.

935.

935.

‘‘උදරාවදෙහකං භුත්වා, සයන්තුත්තානසෙය්‍යකා;

කථං වත්තෙන්ති පටිබුද්ධා, යා කථා සත්ථුගරහිතා.

කුස පිරෙන තුරු අනුභව කොට, උඩුකුරුව නිදාගෙන, නින්දෙන් පිබිදුණු පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ගර්හිත වූ තිරිසන් කතා පවත්වමින් කාලය ගත කරති.

936.

936.

‘‘සබ්බකාරුකසිප්පානි, චිත්තිං කත්වාන සික්ඛරෙ;

අවූපසන්තා අජ්ඣත්තං, සාමඤ්ඤත්ථොති අච්ඡති.

සියලු ශිල්ප කලා කෙරෙහි ගරු කොට ඒවා හදාරති. තමන් තුළ කෙලෙස් නොසන්සිඳුණු බැවින්, ඔවුහු ශ්‍රමණ වෙස් දරාගෙන සිටියද ශ්‍රමණ ධර්මයෙන් බැහැරව වෙසෙති.

937.

937.

‘‘මත්තිකං තෙලචුණ්ණඤ්ච, උදකාසනභොජනං;

ගිහීනං උපනාමෙන්ති, ආකඞ්ඛන්තා බහුත්තරං.

ගිහියන්ගෙන් බොහෝ දෑ අපේක්ෂා කරමින්, ඔවුහු මැටි, තෙල්, සුවඳ කුඩු, පැන්, අසුන් සහ ආහාර පාන වැනි දෑ ගිහියන්ට පිරිනමති.

938.

938.

‘‘දන්තපොනං කපිත්ථඤ්ච, පුප්ඵං ඛාදනියානි ච;

පිණ්ඩපාතෙ ච සම්පන්නෙ, අම්බෙ ආමලකානි ච.

දැහැටි, බෙලි ගෙඩි, මල්, කෑයුතු දෑ, ප්‍රණීත පිණ්ඩපාතය, අඹ සහ නෙල්ලි ආදිය ද (ගිහියන්ට පිරිනමති).

939.

939.

‘‘භෙසජ්ජෙසු යථා වෙජ්ජා, කිච්චාකිච්චෙ යථා ගිහී;

ගණිකාව විභූසායං, ඉස්සරෙ ඛත්තියා යථා.

වෛද්‍යවරුන් බෙහෙත් සම්බන්ධයෙන් ක්‍රියා කරන්නාක් මෙන් ද, ගිහියන් විවිධ වැඩකටයුතුවල නිරත වන්නාක් මෙන් ද, වෛශ්‍යාවන් සැරසෙන්නාක් මෙන් ද, රජුන් බලය පවත්වන්නාක් මෙන් ද ඔවුහු හැසිරෙති.

940.

940.

‘‘නෙකතිකා වඤ්චනිකා, කූටසක්ඛී අපාටුකා;

බහූහි පරිකප්පෙහි, ආමිසං පරිභුඤ්ජරෙ.

වංචනික වූ ද, රැවටිලිකාර වූ ද, බොරු සාක්ෂි දෙන්නා වූ ද, අසංවර වූ ද මොවුහු විවිධ උපක්‍රම මගින් මිථ්‍යා ජීවිකාවෙන් ලබන ආමිසයන් පරිභෝජනය කරති.

941.

941.

‘‘ලෙසකප්පෙ පරියායෙ, පරිකප්පෙනුධාවිතා;

ජීවිකත්ථා උපායෙන, සඞ්කඩ්ඪන්ති බහුං ධනං.

ප්‍රයෝගයන් හා වංචනික ක්‍රම මගින් ලාභ ලබන ක්‍රම සොයමින්, ජීවිකාව උදෙසා විවිධ උපක්‍රම මගින් බොහෝ ධනය රැස් කරති.

942.

942.

‘‘උපට්ඨාපෙන්ති [Pg.340] පරිසං, කම්මතො නො ච ධම්මතො;

ධම්මං පරෙසං දෙසෙන්ති, ලාභතො නො ච අත්ථතො.

ධර්මය නිසා නොව, තමන්ගේ වැඩකටයුතු සඳහා පිරිස තමන් වෙතට නතු කර ගනිති. අනුන්ට ධර්මය දේශනා කරන්නේ ද ලාභය තකා මිස සැබෑ යහපත තකා නොවේ.

943.

943.

‘‘සඞ්ඝලාභස්ස භණ්ඩන්ති, සඞ්ඝතො පරිබාහිරා;

පරලාභොපජීවන්තා, අහිරීකා න ලජ්ජරෙ.

ආර්ය සංඝයාගෙන් බැහැර වූ මොවුහු සංඝයා සතු ලාභය උදෙසා කලහ කරති. අන් අයගේ ලාභය මත යැපෙමින් මොවුහු කිසිදු ලජ්ජාවකින් තොරව වෙසෙති.

944.

944.

‘‘නානුයුත්තා තථා එකෙ, මුණ්ඩා සඞ්ඝාටිපාරුතා;

සම්භාවනංයෙවිච්ඡන්ති, ලාභසක්කාරමුච්ඡිතා.

ඇතැම්හු ශ්‍රමණ ධර්මයන්හි නොයෙදී, හිස මුඩු කර සඟල සිවුරු දැරුව ද, ලාභ සත්කාරවලින් මත්ව තමන්ගේ ප්‍රසිද්ධියම පතති.

945.

945.

‘‘එවං නානප්පයාතම්හි, න දානි සුකරං තථා;

අඵුසිතං වා ඵුසිතුං, ඵුසිතං වානුරක්ඛිතුං.

මෙසේ විවිධ අයුරින් කෙලෙස් බහුල වූ පශ්චිම කාලයෙහි, බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි කාලයේ මෙන් හික්මීම පහසු නොවේ. නොලත් ගුණ ලැබීම හෝ ලත් ගුණ රැකගැනීම ද පහසු නොවේ.

946.

946.

‘‘යථා කණ්ටකට්ඨානම්හි, චරෙය්‍ය අනුපාහනො;

සතිං උපට්ඨපෙත්වාන, එවං ගාමෙ මුනී චරෙ.

පාවහන් රහිත පුරුෂයෙකු කටු පිරුණු බිමක ඉතා සිහිබුද්ධියෙන් ගමන් කරන්නාක් මෙන්, මුනිවරයා ගමෙහි සිහිය පිහිටුවාගෙන හැසිරිය යුතුය.

947.

947.

‘‘සරිත්වා පුබ්බකෙ යොගී, තෙසං වත්තමනුස්සරං;

කිඤ්චාපි පච්ඡිමො කාලො, ඵුසෙය්‍ය අමතං පදං.

පැරණි යෝගාවචරයන් සිහිපත් කරමින්, ඔවුන්ගේ වත්පිළිවෙත් අනුගමනය කරමින්, මේ පශ්චිම කාලයෙහි වුවද ධර්මයට අනුව පිළිපදින්නාහට අමෘත පදවූ නිවන ලැබිය හැකිය.

948.

948.

‘‘ඉදං වත්වා සාලවනෙ, සමණො භාවිතින්ද්‍රියො;

බ්‍රාහ්මණො පරිනිබ්බායී, ඉසි ඛීණපුනබ්භවො’’ති.

සල් වනයේදී මෙසේ වදාරා, ඉන්ද්‍රියයන් දියුණු කළා වූ, පව දුරු කළා වූ, පුනර්භවය ක්ෂය කළා වූ, පාරාපරිය නම් රහතන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑහ.

… පාරාපරියො ථෙරො….

පාරාපරිය තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථාවන් මෙතෙකින් නිම වේ.

වීසතිනිපාතො නිට්ඨිතො.

විංශති නිපාතය නිමාවට පත් විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි සංක්ෂිප්ත ලැයිස්තුව මෙසේය:

අධිමුත්තො පාරාපරියො, තෙලකානි රට්ඨපාලො;

මාලුක්‍යසෙලො භද්දියො, අඞ්ගුලි දිබ්බචක්ඛුකො.

අධිමුත්ත තෙරණුවෝ, පාරාපරිය තෙරණුවෝ, තේලකානි තෙරණුවෝ, රට්ඨපාල තෙරණුවෝ, මාලුක්‍යපුත්ත තෙරණුවෝ, සේල තෙරණුවෝ, භද්දිය තෙරණුවෝ, අංගුලිමාල තෙරණුවෝ, දිව්‍ය චක්ෂුස ඇති අනුරුද්ධ තෙරණුවෝ.

පාරාපරියො දසෙතෙ, වීසම්හි පරිකිත්තිතා;

ගාථායො ද්වෙ සතා හොන්ති, පඤ්චතාලීස උත්තරින්ති.

පාරාපරිය තෙරුන් ඇතුළු මේ උතුමන් දස දෙනා විංශති නිපාතයෙහි ප්‍රකාශිතය. එහි ඇති මුළු ගාථා සංඛ්‍යාව දෙසිය හතළිස් පහකි.

17. තිංසනිපාතො

17. තිංශ නිපාතය

1. ඵුස්සත්ථෙරගාථා

1. ඵුස්ස තෙරණුවන්ගේ ගාථා

949.

949.

පාසාදිකෙ [Pg.341] බහූ දිස්වා, භාවිතත්තෙ සුසංවුතෙ;

ඉසි පණ්ඩරසගොත්තො, අපුච්ඡි ඵුස්සසව්හයං.

ප්‍රසාදජනක වූ, භාවනාවෙන් වඩන ලද සිත් ඇති, මැනවින් සංවර වූ බොහෝ භික්ෂූන් දැක, පණ්ඩරස ගෝත්‍රයට අයත් සෘෂිවරයා ඵුස්ස නම් තෙරුන්ගෙන් මෙසේ විමසීය.

950.

950.

‘‘කිංඡන්දා කිමධිප්පායා, කිමාකප්පා භවිස්සරෙ;

අනාගතම්හි කාලම්හි, තං මෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතො’’.

අනාගත කාලයේදී මහණහු කිනම් අදහස් ඇත්තෝ වෙත්ද? කිනම් කැමැත්තක් ඇත්තෝ වෙත්ද? කිනම් පැවැත්මක් ඇත්තෝ වෙත්ද? මා විමසූ ඒ කරුණ මට පැහැදිලි කර වදාළ මැනව.

951.

951.

‘‘සුණොහි වචනං මය්හං, ඉසිපණ්ඩරසව්හය;

සක්කච්චං උපධාරෙහි, ආචික්ඛිස්සාම්‍යනාගතං.

පණ්ඩරස නම් සෘෂිවරය, මාගේ වචනය අසන්න. එය ගෞරවයෙන් යුතුව සිතෙහි දරාගන්න. අනාගතයෙහි සිදුවන දේ මම ඔබට පවසන්නෙමි.

952.

952.

‘‘කොධනා උපනාහී ච, මක්ඛී ථම්භී සඨා බහූ;

උස්සුකී නානාවාදා ච, භවිස්සන්ති අනාගතෙ.

අනාගතයේදී බොහෝ භික්ෂූහු ක්‍රෝධ කරන්නෝ ද, වෛර බඳින්නෝ ද, අනුන්ගේ ගුණ මකන්නෝ ද, දැඩි ගති ඇත්තෝ ද, කපටි වූ ද, ඊර්ෂ්‍යා කරන්නෝ ද, එකිනෙකාට විරුද්ධ මත දරන්නෝ ද වෙති.

953.

953.

‘‘අඤ්ඤාතමානිනො ධම්මෙ, ගම්භීරෙ තීරගොචරා;

ලහුකා අගරු ධම්මෙ, අඤ්ඤමඤ්ඤමගාරවා.

ගැඹුරු දහම පිළිබඳව කිසිවක් නොදැනම දනිමු යයි මානයෙන් යුක්ත වෙති. සැබෑ දහමෙන් බැහැරව වෙසෙන මොවුහු, දහම කෙරෙහි ගෞරවයක් නැතිව සැහැල්ලුවෙන් කටයුතු කරති.

954.

954.

‘‘බහූ ආදීනවා ලොකෙ, උප්පජ්ජිස්සන්ත්‍යනාගතෙ;

සුදෙසිතං ඉමං ධම්මං, කිලෙසෙස්සන්ති දුම්මතී.

අනාගත ලෝකයෙහි බොහෝ උපද්‍රවයන් ඇති වේ. පිරිහුණු බුද්ධිය ඇති මහණහු මැනවින් දේශනා කරන ලද මේ ධර්මය කෙලෙසුන්ගෙන් කිලිටි කරති.

955.

955.

‘‘ගුණහීනාපි සඞ්ඝම්හි, වොහරන්තා විසාරදා;

බලවන්තො භවිස්සන්ති, මුඛරා අස්සුතාවිනො.

ගුණ හීන වූ ද, ශ්‍රවණය අඩු වූ ද, කටසැර අලජ්ජී භික්ෂූහු සංඝයා මැද නිර්භයව කතා කරමින් බලවත් වන්නාහ.

956.

956.

‘‘ගුණවන්තොපි සඞ්ඝම්හි, වොහරන්තා යථාත්ථතො;

දුබ්බලා තෙ භවිස්සන්ති, හිරීමනා අනත්ථිකා.

පවින් ලජ්ජා වන්නා වූ, ලාභාපේක්ෂා නැති ගුණවත් භික්ෂූහු සංඝයා මැද ඇති තතු පරිදි කතා කළ ද, ඔවුහු දුබල වන්නාහ.

957.

957.

‘‘රජතං ජාතරූපඤ්ච, ඛෙත්තං වත්ථුමජෙළකං;

දාසිදාසඤ්ච දුම්මෙධා, සාදියිස්සන්ත්‍යනාගතෙ.

අනාගතයේදී අඥාන මහණහු රන්, රිදී, කුඹුරු, වතුපිටි, එළු බැටළුවන් හා දාස දාසියන් පිළිගෙන ඒවා සතුටින් පරිභෝජනය කරන්නාහ.

958.

958.

‘‘උජ්ඣානසඤ්ඤිනො බාලා, සීලෙසු අසමාහිතා;

උන්නළා විචරිස්සන්ති, කලහාභිරතා මගා.

අනුන්ගේ වැරදි සොයන, ශීලයෙහි නොපිහිටි, උඩඟු වූ මෝඩ භික්ෂූහු කලහයට ලැදිව වන මෘගයන් මෙන් හැසිරෙන්නාහ.

959.

959.

‘‘උද්ධතා ච භවිස්සන්ති, නීලචීවරපාරුතා;

කුහා ථද්ධා ලපා සිඞ්ගී, චරිස්සන්ත්‍යරියා විය.

ඔවුහු නොසන්සුන් සිත් ඇතිව, නිල් පැහැති සිවුරු පොරවා, කූට වූ ද, දරදඬු වූ ද, ප්‍රශංසා කරන්නා වූ ද, කෙලෙස් මානයෙන් යුක්ත වූ ද පිරිසක් වී රහතන් වහන්සේලා මෙන් ව්‍යාජව හැසිරෙන්නාහ.

960.

960.

‘‘තෙලසණ්ඨෙහි කෙසෙහි, චපලා අඤ්ජනක්ඛිකා;

රථියාය ගමිස්සන්ති, දන්තවණ්ණිකපාරුතා.

තෙල් ගල්වා පීරා සැකසූ කෙස් ඇති, සලෙළු ස්වභාවයෙන් යුත්, ඇස්වල අඳුන් ගල්වා ගත් ඒ භික්ෂූහු ඇතෙකුගේ දත් බඳු පාට ඇති සිවුරු දරා වීථිවල ඇවිදින්නාහ.

961.

961.

‘‘අජෙගුච්ඡං [Pg.342] විමුත්තෙහි, සුරත්තං අරහද්ධජං;

ජිගුච්ඡිස්සන්ති කාසාවං, ඔදාතෙසු සමුච්ඡිතා.

අවිද්‍යාවෙන් මිදුණු උත්තමයන් විසින් පිළිකුල් නොකළ, මනා ලෙස පඬු පෙවූ, රහතන් වහන්සේලාගේ ධජය බඳු වූ කාසාව වස්ත්‍රය ඔවුහු පිළිකුල් කරන්නාහ. ඒ වෙනුවට සුදු වස්ත්‍ර කෙරෙහි ඇලී වසන්නාහ.

962.

962.

‘‘ලාභකාමා භවිස්සන්ති, කුසීතා හීනවීරියා;

කිච්ඡන්තා වනපත්ථානි, ගාමන්තෙසු වසිස්සරෙ.

ඔවුහු ලාභ අපේක්ෂා කරන්නෝ ද, අලසයෝ ද, වීර්යය හීන වූවෝ ද වන්නාහ. ආරණ්‍යවාසී ජීවිතය දුෂ්කර යැයි සිතා ගම් කෙළවර ඇති ආවාසවල වාසය කරන්නාහ.

963.

963.

‘‘යෙ යෙ ලාභං ලභිස්සන්ති, මිච්ඡාජීවරතා සදා;

තෙ තෙව අනුසික්ඛන්තා, භජිස්සන්ති අසංයතා.

යම් යම් භික්ෂූහු නිරන්තරයෙන් වැරදි ජීවිකාවෙහි යෙදෙමින් ලාභ ලබත් ද, අසංවර භික්ෂූහු ද ඔවුන්වම අනුගමනය කරමින් රජ ගෙවල් ආදියෙහි ලැගුම් ගනිමින් ඔවුන් ඇසුරු කරන්නාහ.

964.

964.

‘‘යෙ යෙ අලාභිනො ලාභං, න තෙ පුජ්ජා භවිස්සරෙ;

සුපෙසලෙපි තෙ ධීරෙ, සෙවිස්සන්ති න තෙ තදා.

යම් භික්ෂූන් වහන්සේලාට ලාභයක් නොලැබේ ද, අනාගතයේදී ඒ උතුමන් පිදිය යුත්තන් ලෙස නොසලකනු ඇත. ඒ කාලයේ මිනිසුන් ශීලයට ලැදි ධීර වූ උතුමන් ඇසුරු නොකරන්නාහ.

965.

965.

‘‘මිලක්ඛුරජනං රත්තං, ගරහන්තා සකං ධජං;

තිත්ථියානං ධජං කෙචි, ධාරිස්සන්ත්‍යවදාතකං.

සමහර භික්ෂූහු මෑ කූරු සායමින් මනා සේ පඬු පෙවූ තම ශාසනික ධජය වූ සිවුරට ගරහමින්, අන්‍ය තීර්ථකයන්ගේ ලකුණ වූ සුදු වස්ත්‍ර දරන්නාහ.

966.

966.

‘‘අගාරවො ච කාසාවෙ, තදා තෙසං භවිස්සති;

පටිසඞ්ඛා ච කාසාවෙ, භික්ඛූනං න භවිස්සති.

එකල ඒ භික්ෂූන් තුළ කාසාව වස්ත්‍රය කෙරෙහි ගෞරවයක් නොවනු ඇත. සිවුරු පරිහරණය කිරීමේදී තිබිය යුතු නුවණින් විමසීම (ප්‍රත්‍යවේක්ෂාව) ද ඔවුනට නොවනු ඇත.

967.

967.

‘‘අභිභූතස්ස දුක්ඛෙන, සල්ලවිද්ධස්ස රුප්පතො;

පටිසඞ්ඛා මහාඝොරා, නාගස්සාසි අචින්තියා.

විෂ පෙවූ හීයකින් පහර කා, දැඩි වේදනාවෙන් පීඩිතව, සිරුර දුර්වලව සිටි සද්දන්ත හස්ති රාජයාට (තමා මරන්නට ආ වැද්දා දරා සිටි සිවුර දැක) අතිශය බිහිසුණු වූත් අචින්ත්‍ය වූත් ප්‍රඥාමය විමසීමක් ඇති විය.

968.

968.

‘‘ඡද්දන්තො හි තදා දිස්වා, සුරත්තං අරහද්ධජං;

තාවදෙව භණී ගාථා, ගජො අත්ථොපසංහිතා’’.

සද්දන්ත හස්ති රාජයා එකල මනා ලෙස පඬු පෙවූ රහතන් වහන්සේලාගේ ඒ ශාසනික ධජය (කාසාව වස්ත්‍රය) දැක, එම මොහොතේම වැඩදායක වූ මෙම ගාථාවන් පැවසීය.

969.

969.

‘‘අනික්කසාවො කාසාවං, යො වත්ථං පරිධස්සති ;

අපෙතො දමසච්චෙන, න සො කාසාවමරහති.

යමෙක් කෙලෙස් කහට බැහැර නොකොට, ඉන්ද්‍රිය දමනයෙන් හා සත්‍යයෙන් තොරව කාසාව වස්ත්‍රය දරයි ද, ඔහු කාසාව වස්ත්‍රය දැරීමට සුදුසු නොවේ.

970.

970.

‘‘යො ච වන්තකාසාවස්ස, සීලෙසු සුසමාහිතො;

උපෙතො දමසච්චෙන, ස වෙ කාසාවමරහති.

යමෙක් කෙලෙස් කහට බැහැර කළේ ද, ශීලයෙහි මැනවින් පිහිටියේ ද, ඉන්ද්‍රිය දමනයෙන් හා සත්‍යයෙන් යුක්ත ද, ඔහු ඒකාන්තයෙන්ම කාසාව වස්ත්‍රය දැරීමට සුදුසු වේ.

971.

971.

‘‘විපන්නසීලො දුම්මෙධො, පාකටො කාමකාරියො;

විබ්භන්තචිත්තො නිස්සුක්කො, න සො කාසාවමරහති.

දුශ්ශීල වූ, ප්‍රඥාව නැති, පව්කම්හි ප්‍රසිද්ධ වූ, හිතුමතේ ක්‍රියා කරන, නොසන්සුන් සිත් ඇති, උත්සාහවන්ත නොවන පුද්ගලයා කාසාව වස්ත්‍රය දැරීමට සුදුසු නැත.

972.

972.

‘‘යො ච සීලෙන සම්පන්නො, වීතරාගො සමාහිතො;

ඔදාතමනසඞ්කප්පො, ස වෙ කාසාවමරහති.

යමෙක් ශීලයෙන් සම්පූර්ණ ද, වීතරාගී ද, සමාහිත සිත් ඇති ද, පිරිසිදු අදහස් ඇත්තෙක් ද, ඔහු ඒකාන්තයෙන්ම කාසාව වස්ත්‍රය දැරීමට සුදුසු වේ.

973.

973.

‘‘උද්ධතො උන්නළො බාලො, සීලං යස්ස න විජ්ජති;

ඔදාතකං අරහති, කාසාවං කිං කරිස්සති.

නොසන්සුන් වූ, උඩඟු වූ, ශීලයක් නැති අඥාන පුද්ගලයාට සුදු වස්ත්‍රයක්ම සුදුසු ය. ඔහු කාසාව වස්ත්‍රයකින් කුමක් කරනු ලැබේද?

974.

974.

‘‘භික්ඛූ [Pg.343] ච භික්ඛුනියො ච, දුට්ඨචිත්තා අනාදරා;

තාදීනං මෙත්තචිත්තානං, නිග්ගණ්හිස්සන්ත්‍යනාගතෙ.

අනාගතයෙහි දූෂිත සිත් ඇති, ගරුසරුවක් නැති භික්ෂු භික්ෂුණීහු, මෛත්‍රී සහගත සිත් ඇති තැන්පත් උත්තමයන්ට පීඩා පමුණුවන්නාහ.

975.

975.

‘‘සික්ඛාපෙන්තාපි ථෙරෙහි, බාලා චීවරධාරණං;

න සුණිස්සන්ති දුම්මෙධා, පාකටා කාමකාරියා.

දුශ්ශීල වූ, හිතුමතේ ක්‍රියා කරන අඥාන මහණුන්ට, වැඩිහිටි මහා තෙරුන් වහන්සේලා සිවුරු පෙරවන ආකාරය කියා දුන්න ද ඔවුහු ඒ අවවාද පිළි නොගන්නාහ.

976.

976.

‘‘තෙ තථා සික්ඛිතා බාලා, අඤ්ඤමඤ්ඤං අගාරවා;

නාදියිස්සන්තුපජ්ඣායෙ, ඛළුඞ්කො විය සාරථිං.

එසේ අවවාද නොපිළිගන්නා, ඔවුනොවුන්ට අගෞරව කරන ඒ අඥානයෝ, අකීකරු අශ්වයෙකු සාරථියාගේ බස නොගන්නා සේ තමන්ගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේලාගේ වචනයට අවනත නොවන්නාහ.

977.

977.

‘‘එවං අනාගතද්ධානං, පටිපත්ති භවිස්සති;

භික්ඛූනං භික්ඛුනීනඤ්ච, පත්තෙ කාලම්හි පච්ඡිමෙ.

මෙබඳු පිරිහෙන කාලය පැමිණි කල්හි, අනාගතයේ වසන භික්ෂු භික්ෂුණීන්ගේ පිළිවෙත මෙසේ වනු ඇත.

978.

978.

‘‘පුරා ආගච්ඡතෙ එතං, අනාගතං මහබ්භයං;

සුබ්බචා හොථ සඛිලා, අඤ්ඤමඤ්ඤං සගාරවා.

අනාගතයේදී එන මේ මහා බිය පැමිණීමට පෙර, ඔබ වහන්සේලා මෘදු වචන ඇති, කීකරු, ඔවුනොවුන්ට ගරු සරු දක්වන පිරිසක් වන්න.

979.

979.

‘‘මෙත්තචිත්තා කාරුණිකා, හොථ සීලෙසු සංවුතා;

ආරද්ධවීරියා පහිතත්තා, නිච්චං දළ්හපරක්කමා.

මෛත්‍රී සිත් ඇති, කරුණාවන්ත, ශීලයෙහි සංවර වූ, උත්සාහවන්ත, නිවනට යොමු වූ සිත් ඇතිව නිරන්තරයෙන්ම දැඩි වීර්යයෙන් යුක්ත වන්න.

980.

980.

‘‘පමාදං භයතො දිස්වා, අප්පමාදඤ්ච ඛෙමතො;

භාවෙථට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, ඵුසන්තා අමතං පද’’න්ති.

ප්‍රමාදය බියක් ලෙස ද, අප්‍රමාදය ආරක්ෂාවක් ලෙස ද දැක, අමා මහ නිවන සාක්ෂාත් කරනු පිණිස ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩන්න.

… ඵුස්සො ථෙරො….

...ඵුස්ස තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක...

2. සාරිපුත්තත්ථෙරගාථා

2. සාරිපුත්ත තෙරුන්ගේ ගාථා

981.

981.

‘‘යථාචාරී යථාසතො සතීමා, යතසඞ්කප්පජ්ඣායි අප්පමත්තො;

අජ්ඣත්තරතො සමාහිතත්තො, එකො සන්තුසිතො තමාහු භික්ඛුං.

යමෙක් තම හැසිරීමට ගැළපෙන සිහියෙන් යුක්ත ද, සංවර වූ කල්පනා ඇතිව ධ්‍යාන වඩන්නේ ද, අප්‍රමාදීව අධ්‍යාත්මයෙහි ඇලී සමාහිත සිත් ඇතිව, හුදකලාව ලද දෙයින් සතුටු වේ ද, ඔහුට 'භික්ෂුවක්' යැයි පවසනු ලැබේ.

982.

982.

‘‘අල්ලං සුක්ඛං වා භුඤ්ජන්තො, න බාළ්හං සුහිතො සියා;

ඌනූදරො මිතාහාරො, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ.

රසවත් හෝ නීරස ආහාරයක් වැළඳුව ද ඉන් අතිශයින් තෘප්තිමත් නොවිය යුතු ය. සිහියෙන් යුත් භික්ෂුව කුසෙහි ඉඩ තබා, පමණ දැන ආහාර ගනිමින් මහණ දම් පිරිය යුතු ය.

983.

983.

‘‘චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ, අභුත්වා උදකං පිවෙ;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

බත් පිඬු හතරක් පහක් තිබියදී ආහාර ගැනීම නතර කර පැන් පානය කළ යුතු ය. නිවනට යොමු වූ සිතක් ඇති භික්ෂුවකට සුවසේ විසීමට එය ප්‍රමාණවත් වේ.

984.

984.

‘‘කප්පියං තං චෙ ඡාදෙති, චීවරං ඉදමත්ථිකං ;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

කැප වූ සිවුරක් පෙරවීමෙන් ශීතල, උෂ්ණය ආදිය වළක්වා ගැනීම පමණක් අරමුණු කරන්නේ නම්, නිවනට යොමු වූ භික්ෂුවකට සුවසේ විසීමට එය ප්‍රමාණවත් වේ.

985.

985.

‘‘පල්ලඞ්කෙන [Pg.344] නිසින්නස්ස, ජණ්ණුකෙ නාභිවස්සති;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

එරමිණියා ගොතා හිඳින භික්ෂුවකගේ දණහිස් මතට වැසි බිඳු නොවැටෙන කුටියක් වේ නම්, නිවනට යොමු වූ භික්ෂුවකට සුවසේ මහණ දම් පිරීමට එය ප්‍රමාණවත් වේ.

986.

986.

‘‘යො සුඛං දුක්ඛතො අද්ද, දුක්ඛමද්දක්ඛි සල්ලතො;

උභයන්තරෙන නාහොසි, කෙන ලොකස්මි කිං සියා.

යම් මහණෙක් සැපය විපරිණාම දුකක් ලෙස දකී ද, දුක හුලක් (උලක්) ලෙස දකී ද, ඒ සැප දුක් දෙකට මැදි වූ උපේක්ෂාවෙහි (මමය යන හැඟීමෙන්) තොර වේ ද, ලෝකයෙහි එවැනි රහතන් වහන්සේ කිනම් කෙලෙසකින් කෙසේ බැඳෙන්න ද?

987.

987.

‘‘මා මෙ කදාචි පාපිච්ඡො, කුසීතො හීනවීරියො;

අප්පස්සුතො අනාදරො, කෙන ලොකස්මි කිං සියා.

ලාමක ආශාවන් ඇති, කුසීත වූ, හීන වීර්යය ඇති, අල්පශ්‍රැත වූ, (අවවාද අනුශාසනා කෙරෙහි) ගෞරවයක් නැති පුද්ගලයා මා සමීපයෙහි කිසි කලෙකත් නොවේවා. ලෝකයෙහි එවැනි පුද්ගලයෙකුට කිනම් අනුශාසනාවකින් කිනම් ඵලයක් වන්න ද?

988.

988.

‘‘බහුස්සුතො ච මෙධාවී, සීලෙසු සුසමාහිතො;

චෙතොසමථමනුයුත්තො, අපි මුද්ධනි තිට්ඨතු.

බහුශ්‍රැත වූ, ප්‍රඥාවන්ත වූ, ශීලයෙහි මැනවින් පිහිටි, සිතේ සමාධියෙහි (සමථයෙහි) නිරත වූ ඒ උතුම් පුද්ගලයා මාගේ හිස මත වුව ද වැඩ සිටීවා.

989.

989.

‘‘යො පපඤ්චමනුයුත්තො, පපඤ්චාභිරතො මගො;

විරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තරං.

යමෙක් (තණ්හා, මාන, දිට්ඨි යන) ප්‍රපංචයන්හි යෙදී වෙසෙයි ද, ඒ ප්‍රපංචයන්හි ම ඇලී වෙසෙන මුවෙකු බඳු වූ ඔහු, අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේම සංඛ්‍යාත නිවනින් පිරිහෙයි.

990.

990.

‘‘යො ච පපඤ්චං හිත්වාන, නිප්පපඤ්චපථෙ රතො;

ආරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තරං.

යමෙක් ප්‍රපංච ධර්මයන් අතහැර, ප්‍රපංච රහිත වූ නිවනට මඟ වන අරිය මඟෙහි ඇලී වෙසෙයි ද, එවන් උතුමා අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේම සංඛ්‍යාත නිවන සාක්ෂාත් කරයි.

991.

991.

‘‘ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, නින්නෙ වා යදි වා ථලෙ;

යත්ථ අරහන්තො විහරන්ති, තං භූමිරාමණෙය්‍යකං.

ගමක හෝ වේවා, වනයක හෝ වේවා, නිම්නයක හෝ වේවා, ගොඩබිමක හෝ වේවා, යම් තැනක රහතන් වහන්සේලා වැඩ වෙසෙත් ද, ඒ භූමිය සැබවින්ම රමණීය ස්ථානයකි.

992.

992.

‘‘රමණීයානි අරඤ්ඤානි, යත්ථ න රමතී ජනො;

වීතරාගා රමිස්සන්ති, න තෙ කාමගවෙසිනො.

සාමාන්‍ය ජනයා ඇලුම් නොකරන වනාන්තරයෝ රමණීය වෙති. කාමයන් සොයන්නන් නොවන, වීතරාගී වූ රහතන් වහන්සේලා එවැනි හුදෙකලා වනයන්හි සතුටින් වෙසෙති.

993.

993.

‘‘නිධීනංව පවත්තාරං, යං පස්සෙ වජ්ජදස්සිනං;

නිග්ගය්හවාදිං මෙධාවිං, තාදිසං පණ්ඩිතං භජෙ;

තාදිසං භජමානස්ස, සෙය්‍යො හොති න පාපියො.

තමාගේ වැරදි පෙන්වා දෙන, නිග්‍රහ කළ යුතු වැරදි නිග්‍රහ කොට කතා කරන, ප්‍රඥාවන්ත පණ්ඩිතයෙකු දුටු විට ඔහු නිධානයක් පෙන්වන්නෙකු මෙන් සලකා ඇසුරු කළ යුතුය. එවැනි පණ්ඩිතයෙකු ඇසුරු කරන්නාට යහපතක් ම වේ; අයහපතක් නොවේ.

994.

994.

‘‘ඔවදෙය්‍යානුසාසෙය්‍ය, අසබ්භා ච නිවාරයෙ;

සතඤ්හි සො පියො හොති, අසතං හොති අප්පියො.

ඔහු අවවාද කළ යුතුය, අනුශාසනා කළ යුතුය, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වැළැක්විය යුතුය. එවන් ගුණැති උතුමා සත්පුරුෂයන්ට ප්‍රිය වෙයි, අසත්පුරුෂයන්ට අප්‍රිය වෙයි.

995.

995.

‘‘අඤ්ඤස්ස භගවා බුද්ධො, ධම්මං දෙසෙසි චක්ඛුමා;

ධම්මෙ දෙසියමානම්හි, සොතමොධෙසිමත්ථිකො;

තං මෙ අමොඝං සවනං, විමුත්තොම්හි අනාසවො.

පස් ඇස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ අන් අයෙකුට ධර්මය දේශනා කළ සේක. ධර්මය දේශනා කරන කල්හි මම ඕනෑකමින් එයට සවන් දුන්නෙමි. ඒ ධර්ම ශ්‍රවණය මට නිෂ්ඵල නොවීය; මම ආශ්‍රව රහිතව කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුනෙමි.

996.

996.

‘‘නෙව පුබ්බෙනිවාසාය, නපි දිබ්බස්ස චක්ඛුනො;

චෙතොපරියාය ඉද්ධියා, චුතියා උපපත්තියා;

සොතධාතුවිසුද්ධියා, පණිධී මෙ න විජ්ජති.

පෙර විසූ ජාති සිහි කිරීමේ අභිඥාව පිණිස හෝ, දිව්‍ය චක්ෂුස පිණිස හෝ, අනුන්ගේ සිත් දකින සෘද්ධිය පිණිස හෝ, චුති උප්පත්ති දැකීම පිණිස හෝ, දිව්‍ය ශ්‍රෝතය පිණිස හෝ මගේ සිතේ කිසිදු ප්‍රාර්ථනයක් නැත.

997.

997.

‘‘රුක්ඛමූලංව [Pg.345] නිස්සාය, මුණ්ඩො සඞ්ඝාටිපාරුතො;

පඤ්ඤාය උත්තමො ථෙරො, උපතිස්සොව ඣායති.

ගසක් මුල ඇසුරු කරමින්, හිස මුඩු කළ, සඟළ සිවුරක් පෙරවා ගත්, ප්‍රඥාවෙන් උත්තම වූ උපතිස්ස තෙරණුවෝ (සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේ) දැහැනට සමවැදී වෙසෙති.

998.

998.

‘‘අවිතක්කං සමාපන්නො, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො;

අරියෙන තුණ්හීභාවෙන, උපෙතො හොති තාවදෙ.

විතර්ක රහිත වූ (හතරවන) ධ්‍යානයට සමවැදී සිටින සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ ඒ උපතිස්ස තෙරණුවෝ, එකල උතුම් වූ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් (ආර්ය තුෂ්ණීම්භාවයෙන්) යුක්ත වූහ.

999.

999.

‘‘යථාපි පබ්බතො සෙලො, අචලො සුප්පතිට්ඨිතො;

එවං මොහක්ඛයා භික්ඛු, පබ්බතොව න වෙධති.

මැනවින් පිහිටි සෙල්මය පර්වතයක් දැඩි සුළඟින් කම්පා නොවන්නාක් මෙන්, මෝහය ක්ෂය කළ ඒ මහණ තෙමේ ද පර්වතයක් මෙන් කම්පා නොවේ.

1000.

1000.

‘‘අනඞ්ගණස්ස පොසස්ස, නිච්චං සුචිගවෙසිනො;

වාලග්ගමත්තං පාපස්ස, අබ්භමත්තංව ඛායති.

කෙලෙස් මල රහිත වූ, නිරතුරුව පිරිසිදු බව සොයන්නා වූ උතුමෙකුට, අබ ඇටයක් තරම් වූ සුළු වරද පවා වැහි වලාකුළක් තරම් මහත් කොට පෙනෙයි.

1001.

1001.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

නික්ඛිපිස්සං ඉමං කායං, සම්පජානො පතිස්සතො.

මම මරණයට ද ඇලුම් නොකරමි, ජීවිතයට ද ඇලුම් නොකරමි; සිහියෙන් හා මනා දැනීමෙන් යුක්තව මම මේ කය අත්හරින්නෙමි.

1002.

1002.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, නිබ්බිසං භතකො යථා.

මම මරණයට ද ඇලුම් නොකරමි, ජීවිතයට ද ඇලුම් නොකරමි; වැටුප් ලබන සේවකයෙකු දවස අවසන් වන තෙක් බලා සිටින්නාක් මෙන්, මම පිරිනිවන් පාන කාලය එළඹෙන තෙක් බලා සිටිමි.

1003.

1003.

‘‘උභයෙන මිදං මරණමෙව, නාමරණං පච්ඡා වා පුරෙ වා;

පටිපජ්ජථ මා විනස්සථ, ඛණො වො මා උපච්චගා.

පෙර හෝ පසුව හෝ මේ මරණය සිදුවීම ඒකාන්තය. එබැවින් පිළිවෙත් පුරන්න, විනාශ නොවන්න; උදා වූ මේ ක්ෂණ සම්පත්තිය ඔබෙන් ගිලිහී යාමට ඉඩ නොදෙන්න.

1004.

1004.

‘‘නගරං යථා පච්චන්තං, ගුත්තං සන්තරබාහිරං;

එවං ගොපෙථ අත්තානං, ඛණො වො මා උපච්චගා;

ඛණාතීතා හි සොචන්ති, නිරයම්හි සමප්පිතා.

මායිම් නුවරක් ඇතුළතත් පිටතත් මැනවින් ආරක්ෂා කරන්නාක් මෙන්, තමන්ගේ සිත ආරක්ෂා කරගන්න. මේ උතුම් අවස්ථාව ඔබට මඟ හැරී යාමට ඉඩ නොදෙන්න; මන්දයත්, ක්ෂණ සම්පත්තිය මඟ හැරී ගියවුන් නිරයෙහි වැටී ශෝක කරන බැවිනි.

1005.

1005.

‘‘උපසන්තො උපරතො, මන්තභාණී අනුද්ධතො;

ධුනාති පාපකෙ ධම්මෙ, දුමපත්තංව මාලුතො.

ශාන්ත වූ, අකුසලයෙන් වැළකුණු, නුවණින් යුතුව කතා කරන, නොසන්සුන් නොවන මහණ තෙමේ, සුළඟ විසින් ගසක පරඬැල් පත් හලා දමන්නාක් මෙන් පවිටු අකුසල ධර්මයන් අතුගා දමයි.

1006.

1006.

‘‘උපසන්තො උපරතො, මන්තභාණී අනුද්ධතො;

අප්පාසි පාපකෙ ධම්මෙ, දුමපත්තංව මාලුතො.

ශාන්ත වූ, සංසිඳුණු, නුවණින් යුතුව කතා කරන, උඩඟු නොවන ඒ මහණ තෙමේ, පවිටු අකුසල ධර්මයන් දුරු කළේ ය. එය සුළඟ විසින් ගසක පත් හලා දමන්නාක් මෙනි.

1007.

1007.

‘‘උපසන්තො අනායාසො, විප්පසන්නො අනාවිලො;

කල්‍යාණසීලො මෙධාවී, දුක්ඛස්සන්තකරො සියා.

ශාන්ත වූ, කෙලෙස් පීඩාවක් නැති, අතිශයින්ම ප්‍රසන්න වූ, නොකැලඹුණු සිතක් ඇති, යහපත් ශීලයෙන් යුතු ප්‍රඥාවන්තයා දුකේ කෙළවරට පැමිණෙන්නේ ය.

1008.

1008.

‘‘න විස්සසෙ එකතියෙසු එවං, අගාරිසු පබ්බජිතෙසු චාපි;

සාධූපි හුත්වා න අසාධු හොන්ති, අසාධු හුත්වා පුන සාධු හොන්ති.

ගිහියන් කෙරෙහි හෝ පැවිද්දන් කෙරෙහි හෝ සමහර පුද්ගලයන් ගැන එසේ (අන්ධ ලෙස) විශ්වාස නොකළ යුතුය. මුලින් සත්පුරුෂයන්ව සිට පසුව අසත්පුරුෂයන් වන අය ද, අසත්පුරුෂයන්ව සිට නැවත සත්පුරුෂයන් වන අය ද සිටින බැවිනි.

1009.

1009.

‘‘කාමච්ඡන්දො [Pg.346] ච බ්‍යාපාදො, ථිනමිද්ධඤ්ච භික්ඛුනො;

උද්ධච්චං විචිකිච්ඡා ච, පඤ්චෙතෙ චිත්තකෙලිසා.

කාමච්ඡන්දය, ව්‍යාපාදය, ථීනමිද්ධය, උද්ධච්චය සහ විචිකිච්ඡාව යන මේ ධර්ම පහ මහණෙකුගේ සිත කිලිටි කරන කෙලෙස් මල වෙති.

1010.

1010.

‘‘යස්ස සක්කරියමානස්ස, අසක්කාරෙන චූභයං;

සමාධි න විකම්පති, අප්පමාදවිහාරිනො.

සත්කාර ලබන කල්හි හෝ අසත්කාර ලබන කල්හි හෝ යන මේ අවස්ථා දෙකෙහි දී ම, අප්‍රමාදීව වෙසෙන යම් රහතන් වහන්සේ නමකගේ සමාධිය කම්පා නොවේ ද;

1011.

1011.

‘‘තං ඣායිනං සාතතිකං, සුඛුමදිට්ඨිවිපස්සකං;

උපාදානක්ඛයාරාමං, ආහු සප්පුරිසො ඉති.

නිරතුරුව දැහැනෙහි යෙදෙන, සූක්ෂ්ම වූ විදර්ශනා ඥානය ඇති, උපාදානයන් ක්ෂය වීම නම් වූ නිවනෙහි ඇලී වෙසෙන ඒ උතුමාණන් සත්පුරුෂයෙකැයි පවසනු ලැබේ.

1012.

1012.

‘‘මහාසමුද්දො පථවී, පබ්බතො අනිලොපි ච;

උපමාය න යුජ්ජන්ති, සත්ථු වරවිමුත්තියා.

ශාස්තෘන් වහන්සේගේ උතුම් වූ අරහත් ඵල විමුක්තිය උපමාවකින් දැක්වීමට මහා සමුද්‍රය, මහ පොළොව, පර්වතය හෝ සුළඟ පවා ප්‍රමාණවත් නොවේ.

1013.

1013.

‘‘චක්කානුවත්තකො ථෙරො, මහාඤාණී සමාහිතො;

පථවාපග්ගිසමානො, න රජ්ජති න දුස්සති.

ධර්ම චක්‍රය අනුව පවත්වන්නා වූ, මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ, සමාහිත වූ, මහ පොළොව, ජලය සහ ගින්න වැනි උපේක්ෂා සහගත සිත් ඇති ඒ (උපතිස්ස) තෙරණුවෝ කිසිවක නොඇලෙති, කිසිවකට ද්වේෂ නොකරති.

1014.

1014.

‘‘පඤ්ඤාපාරමිතං පත්තො, මහාබුද්ධි මහාමති;

අජළො ජළසමානො, සදා චරති නිබ්බුතො.

ප්‍රඥා පාරමිතාවට පත් වූ, මහා බුද්ධියකින් හෙබි, ප්‍රඥාවන්තයෙකු වුව ද අඥානයෙකු මෙන් (නිහතමානීව) සිටින ඒ උපතිස්ස තෙරණුවෝ නිරතුරුව කෙලෙස් ගින්නෙන් නිවී වෙසෙති.

1015.

1015.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා…පෙ… භවනෙත්ති සමූහතා.

මම ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන කෙළෙමි... භවයට ඇද දමන තණ්හාව මුලින් ම උදුරා දමන ලද්දී ය.

1016.

1016.

‘‘සම්පාදෙථප්පමාදෙන, එසා මෙ අනුසාසනී;

හන්දාහං පරිනිබ්බිස්සං, විප්පමුත්තොම්හි සබ්බධී’’ති.

“අප්‍රමාදව (කුසල්හි) සම්පාදනය කරව්, මෙය මාගේ අන්තිම අනුශාසනාවයි. දැන් මම පිරිනිවන් පාන්නෙමි, සියලු කෙලෙස් (උපධි) වලින් මම මිදුණෙමි.”

… සාරිපුත්තො ථෙරො….

...සාරිපුත්ත මහා තේරුන් වහන්සේ (මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක)...

3. ආනන්දත්ථෙරගාථා

3. ආනන්ද තේර ගාථා

1017.

1017.

‘‘පිසුණෙන ච කොධනෙන ච, මච්ඡරිනා ච විභූතනන්දිනා;

සඛිතං න කරෙය්‍ය පණ්ඩිතො, පාපො කාපුරිසෙන සඞ්ගමො.

“පණ්ඩිත තෙමේ කේලාම් කියන්නා හා ද, ක්‍රෝධ කරන්නා හා ද, මසුරු තැනැත්තා හා ද, අන්‍යයන්ගේ විනාශයෙහි ඇලෙන්නා හා ද මිත්‍රකම් නොකළ යුතුය. ලාමක පුද්ගලයන් සමඟ එක්වීම පාපයකි.”

1018.

1018.

‘‘සද්ධෙන ච පෙසලෙන ච, පඤ්ඤවතා බහුස්සුතෙන ච;

සඛිතං කරෙය්‍ය පණ්ඩිතො, භද්දො සප්පුරිසෙන සඞ්ගමො.

“පණ්ඩිත තෙමේ ශ්‍රද්ධාවන්තයා හා ද, සිල්වත් ගුණගරුක තැනැත්තා හා ද, ප්‍රඥාවන්තයා හා ද, බහුශ්‍රැතයා හා ද මිත්‍රකම් කළ යුතුය. සත්පුරුෂයන් සමඟ එක්වීම භද්‍ර (යහපත්) වේ.”

1019.

1019.

‘‘පස්ස චිත්තකතං බිම්බං…පෙ… යස්ස නත්ථි ධුවං ඨිති.

“විසිතුරු ලෙස සරසන ලද, තුවාල සමූහයක් බඳු වූ, (ඇටවලින්) නංවන ලද, නිතර රෝගී වූ, (මෝඩයන් විසින්) බොහෝ සේ පරිකල්පනය කරන ලද මේ ශරීරය දෙස බලන්න. මෙහි කිසිදු ස්ථිර පැවැත්මක් නැත.”

1020.

1020.

‘‘පස්ස චිත්තකතං බිම්බං…පෙ… වත්ථෙහි සොභති.

“මැණික් හා කුණ්ඩලාභරණවලින් විසිතුරු ලෙස සරසන ලද, සමින් හා ඇටවලින් වැසුණු මේ ශරීරය දෙස බලන්න. මෙය වස්ත්‍රයන්ගෙන් වැසුණු කල පමණක් බබළයි.”

1021.

1021.

‘‘අලත්තකකතා [Pg.347] …පෙ… නො ච පාරගවෙසිනො.

“ලාකඩ දියෙන් මැනවින් සායම් කරන ලද පාදයන් ද, සුවඳ කුඩු තවරන ලද මුහුණ ද අන්ධ පෘථග්ජනයා මුළා කිරීමට ප්‍රමාණවත් ය. එහෙත් නිවන සොයන සත්පුරුෂයා මුළා කිරීමට ඒවා සමත් නොවේ.”

1022.

1022.

‘‘අට්ඨපදකතා…පෙ… නො ච පාරගවෙසිනො.

“අට අයුරකින් පීරන ලද හිසකෙස් ද, අඳුන් ගාන ලද දෑස් ද අන්ධ පෘථග්ජනයා මුළා කිරීමට ප්‍රමාණවත් ය. එහෙත් නිවන සොයන සත්පුරුෂයා මුළා කිරීමට ඒවා සමත් නොවේ.”

1023.

1023.

‘‘අඤ්ජනීව නවා…පෙ… නො ච පාරගවෙසිනො.

“අලුත් අඳුන් බෙහෙත් නළාවක් මෙන් සරසන ලද මේ කුණු කය අන්ධ පෘථග්ජනයා මුළා කිරීමට ප්‍රමාණවත් ය. එහෙත් නිවන සොයන සත්පුරුෂයා මුළා කිරීමට ඒවා සමත් නොවේ.”

1024.

1024.

‘‘බහුස්සුතො චිත්තකථී, බුද්ධස්ස පරිචාරකො;

පන්නභාරො විසඤ්ඤුත්තො, සෙය්‍යං කප්පෙති ගොතමො.

“බහුශ්‍රැත වූ, මියුරු දහම් කථික වූ, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උපස්ථායක වූ, (ක්ලේශ) බර බහා තැබූ, (ඕඝයන්ගෙන්) වෙන් වූ ගෝතම (ආනන්ද) තෙරණුවෝ පිරිනිවීමෙන් සැතපෙති.”

1025.

1025.

‘‘ඛීණාසවො විසඤ්ඤුත්තො, සඞ්ගාතීතො සුනිබ්බුතො;

ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජාතිමරණපාරගූ.

“ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, (ඕඝයන්ගෙන්) වෙන් වූ, සංයෝජනයන් ඉක්මවා ගිය, මැනවින් නිවුණු, ජාති මරණයන්හි කෙළවරට (නිවනට) පැමිණි ඒ ආනන්ද තෙරණුවෝ තම අවසන් දේහය දරති.”

1026.

1026.

‘‘යස්මිං පතිට්ඨිතා ධම්මා, බුද්ධස්සාදිච්චබන්ධුනො;

නිබ්බානගමනෙ මග්ගෙ, සොයං තිට්ඨති ගොතමො.

“ආදිච්චබන්ධු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය යම් පුද්ගලයකු කෙරෙහි පිහිටියේ ද, ඒ ගෝතම (ආනන්ද) තෙරණුවෝ නිවනට පමුණුවන මගෙහි පිහිටා සිටිති.”

1027.

1027.

‘‘ද්වාසීති බුද්ධතො ගණ්හිං, ද්වෙ සහස්සානි භික්ඛුතො;

චතුරාසීතිසහස්සානි, යෙ මෙ ධම්මා පවත්තිනො.

“මම බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්මස්කන්ධ අසූ දෙදහසක් උගත්තෙමි. භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් දෙදහසක් උගත්තෙමි. මා තුළ පවතින ඒ ධර්මස්කන්ධයෝ අසූ හාරදහසක් වෙති.”

1028.

1028.

‘‘අප්පස්සුතායං පුරිසො, බලිබද්දොව ජීරති;

මංසානි තස්ස වඩ්ඪන්ති, පඤ්ඤා තස්ස න වඩ්ඪති.

“අඩු ඇසූ පිරූ තැන් ඇති මේ පුරුෂයා ගොනෙකු මෙන් මහලු වෙයි. ඔහුගේ මස් වැඩෙයි, එහෙත් ප්‍රඥාව නොවැඩෙයි.”

1029.

1029.

‘‘බහුස්සුතො අප්පස්සුතං, යො සුතෙනාතිමඤ්ඤති;

අන්ධො පදීපධාරොව, තථෙව පටිභාති මං.

“බහුශ්‍රැත වූ යමෙක් තමාගේ උගත්කම නිසා අල්පශ්‍රැතයා හෙළා දකී ද, ඔහු මට පෙනෙන්නේ අන්ධකාරයෙහි පහනක් ගත් අන්ධයෙකු ලෙසිනි.”

1030.

1030.

‘‘බහුස්සුතං උපාසෙය්‍ය, සුතඤ්ච න විනාසයෙ;

තං මූලං බ්‍රහ්මචරියස්ස, තස්මා ධම්මධරො සියා.

“බහුශ්‍රැතයා ඇසුරු කළ යුතුය, උගත් දේ විනාශ වීමට නොදිය යුතුය. එය බ්‍රහ්මචර්යාවේ මූලයයි. එබැවින් ධර්මධරයෙකු විය යුතුය.”

1031.

1031.

‘‘පුබ්බාපරඤ්ඤූ අත්ථඤ්ඤූ, නිරුත්තිපදකොවිදො;

සුග්ගහීතඤ්ච ගණ්හාති, අත්ථඤ්චොපපරික්ඛති.

“පූර්වාපරය දන්නා වූ, අර්ථය දන්නා වූ, නිරුක්ති පදයන්හි දක්ෂ වූ තැනැත්තා (ධර්මය) මැනවින් උගෙන එහි අර්ථය විමසයි.”

1032.

1032.

‘‘ඛන්ත්‍යා ඡන්දිකතො හොති, උස්සහිත්වා තුලෙති තං;

සමයෙ සො පදහති, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො.

“ඉවසීමෙන් යුතුව ධර්මය කෙරෙහි කැමැත්ත උපදවා ගනී, උත්සාහවත් වී එය විමසා බලයි. සුදුසු කල්හි වීර්යය වඩයි, තමා තුළ මැනවින් සමාහිත වෙයි.”

1033.

1033.

‘‘බහුස්සුතං ධම්මධරං, සප්පඤ්ඤං බුද්ධසාවකං;

ධම්මවිඤ්ඤාණමාකඞ්ඛං, තං භජෙථ තථාවිධං.

“ධර්ම ඥානය කැමති වන්නා, බහුශ්‍රැත වූ ද, ධර්මධර වූ ද, ප්‍රඥාවන්ත වූ ද එවන් බුද්ධ ශ්‍රාවකයෙකු ම ඇසුරු කළ යුතුය.”

1034.

1034.

‘‘බහුස්සුතො ධම්මධරො, කොසාරක්ඛො මහෙසිනො;

චක්ඛු සබ්බස්ස ලොකස්ස, පූජනීයො බහුස්සුතො.

“බහුශ්‍රැත වූ, ධර්මධර වූ, මහේශී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම භාණ්ඩාගාරය රකින්නා වූ තැනැත්තා මුළු ලොවට ම ඇසක් බඳු ය. එවන් බහුශ්‍රැතයා සැමගේ පූජාවට සුදුසු ය.”

1035.

1035.

‘‘ධම්මාරාමො ධම්මරතො, ධම්මං අනුවිචින්තයං;

ධම්මං අනුස්සරං භික්ඛු, සද්ධම්මා න පරිහායති.

“ධර්මයෙහි ඇලුණු, ධර්මයෙහි රමුණු, ධර්මය නැවත නැවත මෙනෙහි කරන, ධර්මය අනුස්මරණය කරන භික්ෂුව සද්ධර්මයෙන් පිරිහෙන්නේ නැත.”

1036.

1036.

‘‘කායමච්ඡෙරගරුනො [Pg.348], හිය්‍යමානෙ අනුට්ඨහෙ;

සරීරසුඛගිද්ධස්ස, කුතො සමණඵාසුතා.

“තමාගේ කය ගැන ම අධික ලෙස සලකන, ජීවිතය ගෙවී යද්දීත් වීර්යය නොකරන, ශරීර සැපයට ගිජු වූ භික්ෂුවකට ශාසනයෙහි සුවයක් කොයින් ද?”

1037.

1037.

‘‘න පක්ඛන්ති දිසා සබ්බා, ධම්මා න පටිභන්ති මං;

ගතෙ කල්‍යාණමිත්තම්හි, අන්ධකාරංව ඛායති.

“සියලු දිශාවන් ම මට නොපෙනී යයි. ධර්මය ද මට වැටහෙන්නේ නැත. කල්‍යාණ මිත්‍රයාණන් (සාරිපුත්ත හිමියන්) නිවන් වැඩි කල, මුළු ලොව ම අඳුරක් මෙන් පෙනෙයි.”

1038.

1038.

‘‘අබ්භතීතසහායස්ස, අතීතගතසත්ථුනො;

නත්ථි එතාදිසං මිත්තං, යථා කායගතා සති.

“සගයන් පිරිනිවන් පෑ කල, ශාස්තෘන් වහන්සේ ද පිරිනිවන් වැඩි කල, කායගතා සතිය වැනි වෙනත් මිතුරෙක් තවත් නැත.”

1039.

1039.

‘‘යෙ පුරාණා අතීතා තෙ, නවෙහි න සමෙති මෙ;

ස්වජ්ජ එකොව ඣායාමි, වස්සුපෙතොව පක්ඛිමා.

“පැරණි මිතුරන් පිරිනිවී ගියහ. අලුත් අය සමඟ මගේ සිත එක් නොවේ. අද මම වැසි කල කුඩුවකට වැදුණු පක්ෂියෙකු මෙන් තනිව ම ධ්‍යාන වඩන්නෙමි.”

1040.

1040.

‘‘දස්සනාය අභික්කන්තෙ, නානාවෙරජ්ජකෙ බහූ;

මා වාරයිත්ථ සොතාරො, පස්සන්තු සමයො මමං.

“මා දැකීමට පැමිණි විවිධ රටවල බොහෝ පිරිස වළක්වන්න එපා. ඔවුහු ධර්මය අසත්වා, මා දකිත්වා. මෙය මා දැකීමට සුදුසු කාලයයි.”

1041.

1041.

‘‘දස්සනාය අභික්කන්තෙ, නානාවෙරජ්ජකෙ පුථු;

කරොති සත්ථා ඔකාසං, න නිවාරෙති චක්ඛුමා.

“දැකීමට පැමිණි විවිධ ජනපදවැසි බොහෝ පිරිසට ශාස්තෘන් වහන්සේ අවකාශ ලබා දෙන සේක. පස් ඇසින් යුත් බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔවුන් වළක්වන්නේ නැත.”

1042.

1042.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, සෙඛභූතස්ස මෙ සතො;

න කාමසඤ්ඤා උප්පජ්ජි, පස්ස ධම්මසුධම්මතං.

“විසිපස් වසරක් මුළුල්ලෙහි ශෛක්ෂයෙකු වී සිටියදීත්, මා තුළ කිසිදු කාම සඥාවක් නූපන්නේ ය. ශාසන ධර්මයේ ඇති මනා ධර්ම ස්වභාවය බලන්න!”

1043.

1043.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, සෙඛභූතස්ස මෙ සතො;

න දොසසඤ්ඤා උප්පජ්ජි, පස්ස ධම්මසුධම්මතං.

“විසිපස් වසරක් මුළුල්ලෙහි ශෛක්ෂයෙකු වී සිටියදීත්, මා තුළ කිසිදු ද්වේෂ සහගත සඥාවක් නූපන්නේ ය. ශාසන ධර්මයේ ඇති මනා ධර්ම ස්වභාවය බලන්න!”

1044.

1044.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, භගවන්තං උපට්ඨහිං;

මෙත්තෙන කායකම්මෙන, ඡායාව අනපායිනී.

මම පස්විසි වසරක් මුළුල්ලේ මෛත්‍රී සහගත කායකර්මයෙන් යුතුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි. එය නොපහව යන සෙවණැල්ලක් මෙන් මට අනුව ගියේය.

1045.

1045.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, භගවන්තං උපට්ඨහිං;

මෙත්තෙන වචීකම්මෙන, ඡායාව අනපායිනී.

මම පස්විසි වසරක් මුළුල්ලේ මෛත්‍රී සහගත වචීකර්මයෙන් යුතුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි. එය නොපහව යන සෙවණැල්ලක් මෙන් මට අනුව ගියේය.

1046.

1046.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, භගවන්තං උපට්ඨහිං;

මෙත්තෙන මනොකම්මෙන, ඡායාව අනපායිනී.

මම පස්විසි වසරක් මුළුල්ලේ මෛත්‍රී සහගත මනෝකර්මයෙන් යුතුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි. එය නොපහව යන සෙවණැල්ලක් මෙන් මට අනුව ගියේය.

1047.

1047.

‘‘බුද්ධස්ස චඞ්කමන්තස්ස, පිට්ඨිතො අනුචඞ්කමිං;

ධම්මෙ දෙසියමානම්හි, ඤාණං මෙ උදපජ්ජථ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ සක්මන් කරද්දී මම උන්වහන්සේ පිටුපසින් සක්මන් කළෙමි. දහම් දෙසන කල්හි මට (ධර්මය අවබෝධ කරගන්නා) ඥානය පහළ විය.

1048.

1048.

‘‘අහං සකරණීයොම්හි, සෙඛො අප්පත්තමානසො;

සත්ථු ච පරිනිබ්බානං, යො අම්හං අනුකම්පකො.

මම තවමත් (අර්හත් ඵලය වෙනුවෙන්) කටයුතු නිම නොකළ, සේඛ පුද්ගලයෙකුව සිටිමි. මට අනුකම්පා කළා වූ මාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම ද දැන් එළඹ තිබේ.

1049.

1049.

‘‘තදාසි [Pg.349] යං භිංසනකං, තදාසි ලොමහංසනං;

සබ්බාකාරවරූපෙතෙ, සම්බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ.

සියලු අයුරින් උතුම් වූ ගුණවලින් යුත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, එකල්හි අතිශයින්ම භීෂණ වූ, ලොමුදැහැගන්වන සුලු (මහා භූමි කම්පාවක් වැනි) සිදුවීමක් සිදු විය.

1050.

1050.

‘‘බහුස්සුතො ධම්මධරො, කොසාරක්ඛො මහෙසිනො;

චක්ඛු සබ්බස්ස ලොකස්ස, ආනන්දො පරිනිබ්බුතො.

මහාර්ෂීන් වහන්සේගේ බහුශ්‍රුත වූ, ධර්මය දරන්නා වූ, ධර්ම භාණ්ඩාගාරික වූ ද, මුළු ලෝකයටම ඇසක් බඳු වූ ද ආනන්ද තෙරුණෝ පිරිනිවන් පෑහ.

1051.

1051.

‘‘බහුස්සුතො ධම්මධරො, කොසාරක්ඛො මහෙසිනො;

චක්ඛු සබ්බස්ස ලොකස්ස, අන්ධකාරෙ තමොනුදො.

මහාර්ෂීන් වහන්සේගේ බහුශ්‍රුත වූ, ධර්මය දරන්නා වූ, ධර්ම භාණ්ඩාගාරික වූ ද, මුළු ලෝකයටම ඇසක් බඳු වූ ද ආනන්ද තෙරුණෝ (අවිද්‍යා) අන්ධකාරය දුරු කරන්නා වූ මහා ප්‍රඥාවන්තයෙකි.

1052.

1052.

‘‘ගතිමන්තො සතිමන්තො, ධිතිමන්තො ච යො ඉසි;

සද්ධම්මධාරකො ථෙරො, ආනන්දො රතනාකරො.

ඥාන ගති ඇත්තා වූ, ස්මෘතියෙන් යුක්ත වූ, ධෛර්යවන්ත වූ ද, සද්ධර්මය දරන්නා වූ ද ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ රත්නාකරයක් බඳු වූ සැබෑ සෘෂිවරයෙකි.

1053.

1053.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

මම ශාස්තෘන් වහන්සේට මැනවින් උපස්ථාන කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව ඉටු කළෙමි. බරක් වූ (ස්කන්ධ) භාරය බැහැර කළෙමි. දැන් නැවත උපතක් නැත.

… ආනන්දො ථෙරො….

...ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් දේශනා කළ සේක...

තිංසනිපාතො නිට්ඨිතො.

තිංස නිපාතය නිම විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය:

ඵුස්සොපතිස්සො ආනන්දො, තයොතිමෙ පකිත්තිතා;

ගාථායො තත්ථ සඞ්ඛාතා, සතං පඤ්ච ච උත්තරීති;

ඵුස්ස තෙරණුවෝ ද, උපතිස්ස තෙරණුවෝ ද, ආනන්ද තෙරණුවෝ ද යන මේ තෙරවරුන් තිදෙනා මෙහි වර්ණනා කර ඇත. එහි ඇති ගාථා සංඛ්‍යාව එකසිය පහක් බව ප්‍රකාශ කරන ලදී.

18. චත්තාලීසනිපාතො

18. චත්තාලීස නිපාතය.

1. මහාකස්සපත්ථෙරගාථා

1. මහා කාශ්‍යප ස්ථවිර ගාථා.

1054.

1054.

‘‘න [Pg.350] ගණෙන පුරක්ඛතො චරෙ, විමනො හොති සමාධි දුල්ලභො;

නානාජනසඞ්ගහො දුඛො, ඉති දිස්වාන ගණං න රොචයෙ.

පිරිවර පිරිවරා නොසංචාරය කළ යුතුය. එවිට සිත කැලඹෙයි, සමාධිය ලැබීම දුෂ්කර වෙයි. විවිධ ජනයා ඇසුරු කිරීම දුකකි; මෙය දැක සමූහයක් සමඟ විසීමට රුචි නොකළ යුතුය.

1055.

1055.

‘‘න කුලානි උපබ්බජෙ මුනි, විමනො හොති සමාධි දුල්ලභො;

සො උස්සුක්කො රසානුගිද්ධො, අත්ථං රිඤ්චති යො සුඛාවහො.

මුණිවරයෙකු කුලයන් කරා (නිතර) නොයා යුතුය. එවිට සිත කැලඹෙයි, සමාධිය ලැබීම දුෂ්කර වෙයි. රසයට ගිජු වී ඒ සඳහා උත්සාහ කරන්නා වූ පුද්ගලයා, සැප ගෙන දෙන්නා වූ උතුම් අර්ථය අත්හරියි.

1056.

1056.

‘‘පඞ්කොති හි නං අවෙදයුං, යායං වන්දනපූජනා කුලෙසු;

සුඛුමං සල්ල දුරුබ්බහං, සක්කාරො කාපුරිසෙන දුජ්ජහො.

කුලයන්ගෙන් ලබන වැඳුම් පිදුම් ‘මඩක්’ හා සමාන බව ප්‍රඥාවන්තයෝ වදාළහ. එය උදුරා දැමීමට අපහසු සියුම් හුලකි. ලාභ සත්කාරය ලාමක පුරුෂයා විසින් අත්හැරීමට අතිශයින්ම දුෂ්කරය.

1057.

1057.

‘‘සෙනාසනම්හා ඔරුය්හ, නගරං පිණ්ඩාය පාවිසිං;

භුඤ්ජන්තං පුරිසං කුට්ඨිං, සක්කච්චං තං උපට්ඨහිං.

මම සෙනසුනෙන් බැස පිඬු සිඟා වැඩීම පිණිස නගරයට පිවිසියෙමි. එහිදී ආහාර අනුභව කරමින් සිටි කුෂ්ඨ රෝගියෙකු අසල ගෞරව සහිතව පිඬු පිණිස සිටියෙමි.

1058.

1058.

‘‘සො මෙ පක්කෙන හත්ථෙන, ආලොපං උපනාමයි;

ආලොපං පක්ඛිපන්තස්ස, අඞ්ගුලි චෙත්ථ ඡිජ්ජථ.

ඔහු සිය කුෂ්ඨයෙන් කුණු වූ හස්තයෙන් මට බත් පිඬක් පූජා කළේය. බත් පිඬ බෙදන කල්හි ඔහුගේ ඇඟිල්ල ද එහි කැඩී වැටුණි.

1059.

1059.

‘‘කුට්ටමූලඤ්ච නිස්සාය, ආලොපං තං අභුඤ්ජිසං;

භුඤ්ජමානෙ වා භුත්තෙ වා, ජෙගුච්ඡං මෙ න විජ්ජති.

මම තාප්පයකට මුවා වී ඒ බත් පිඬ අනුභව කළෙමි. එය අනුභව කරන කල්හි හෝ අනුභව කර අවසන් වූ කල්හි හෝ මට කිසිදු පිළිකුලක් ඇති නොවීය.

1060.

1060.

‘‘උත්තිට්ඨපිණ්ඩො ආහාරො, පූතිමුත්තඤ්ච ඔසධං;

සෙනාසනං රුක්ඛමූලං, පංසුකූලඤ්ච චීවරං;

යස්සෙතෙ අභිසම්භුත්වා, ස වෙ චාතුද්දිසො නරො.

පිණ්ඩපාතයෙන් ලැබෙන ආහාරයම ආහාරය වන්නේ ද, පූතිමුත්ත (ගෝ මුත්‍රයෙන් පෙඟවූ අරළු ආදිය) බෙහෙත වන්නේ ද, රුක්මුල සෙනසුන වන්නේ ද, පාංශුකූල සිවුර වස්ත්‍රය වන්නේ ද, මේවායින් සතුටු විය හැක්කේ යමෙකුට ද, ඔහු සැබවින්ම සතර දිගෙහිම ඇලීමකින් තොරව හැසිරෙන උත්තමයෙකි.

1061.

1061.

‘‘යත්ථ එකෙ විහඤ්ඤන්ති, ආරුහන්තා සිලුච්චයං;

තස්ස බුද්ධස්ස දායාදො, සම්පජානො පතිස්සතො;

ඉද්ධිබලෙනුපත්ථද්ධො, කස්සපො අභිරූහති.

ඇතැම්හු යම් කන්දක් නඟින කල්හි වෙහෙසට පත් වෙත් ද, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දායාද වූ, මනා සිහියෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ කාශ්‍යප (තෙරුන් වන මම) සෘද්ධි බලයේ උපකාරයෙන් ඒ කන්ද නගිමි.

1062.

1062.

‘‘පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො[Pg.351], සෙලමාරුය්හ කස්සපො;

ඣායති අනුපාදානො, පහීනභයභෙරවො.

පිණ්ඩපාතයෙන් පසු පෙරළා පැමිණි කාශ්‍යප (මම), පර්වතයට නැඟ කිසිදු උපාදානයක් නැතිව, භය හා තැතිගැනීම් ප්‍රහීණ කර ධ්‍යාන වඩමි.

1063.

1063.

‘‘පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො, සෙලමාරුය්හ කස්සපො;

ඣායති අනුපාදානො, ඩය්හමානෙසු නිබ්බුතො.

පිණ්ඩපාතයෙන් පසු පෙරළා පැමිණි කාශ්‍යප (මම), පර්වතයට නැඟ කිසිදු උපාදානයක් නැතිව, සෙසු සත්වයන් කෙලෙස් ගින්නෙන් දැවෙද්දී එයින් මිදී නිවුණා වූ සිතින් ධ්‍යාන වඩමි.

1064.

1064.

‘‘පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො, සෙලමාරුය්හ කස්සපො;

ඣායති අනුපාදානො, කතකිච්චො අනාසවො.

පිණ්ඩපාතයෙන් පසු පෙරළා පැමිණි කාශ්‍යප (මම), පර්වතයට නැඟ කිසිදු උපාදානයක් නැතිව, කටයුතු නිම කළ, ආශ්‍රව රහිත වූ උත්තමයෙකු ලෙස ධ්‍යාන වඩමි.

1065.

1065.

‘‘කරෙරිමාලාවිතතා, භූමිභාගා මනොරමා;

කුඤ්ජරාභිරුදා රම්මා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

කරේරී මල් මාලාවන්ගෙන් ගැවසී ගත්තා වූ, සිත්කලු භූමි භාගයන්ගෙන් යුක්ත වූ, ඇතුන්ගේ කුංචනාදයෙන් රමණීය වූ ඒ පර්වතයෝ මාගේ සිත පිනවති.

1066.

1066.

‘‘නීලබ්භවණ්ණා රුචිරා, වාරිසීතා සුචින්ධරා;

ඉන්දගොපකසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

නිල් වලාකුළු වැනි පැහැ ඇත්තා වූ ද, මනරම් වූ ද, සිසිල් ජලය සහිත පිරිසිදු භූමියක් ඇත්තා වූ ද, ඉන්ද්‍රගෝපක රතු පැහැති කෘමීන්ගෙන් වැසුණා වූ ද ඒ පර්වතයෝ මාගේ සිත පිනවති.

1067.

1067.

‘‘නීලබ්භකූටසදිසා, කූටාගාරවරූපමා;

වාරණාභිරුදා රම්මා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

නිල් වලාකුළු මුදුන් බඳු වූ ද, උතුම් කූටාගාර බඳු වූ ද, ඇතුන්ගේ කුංචනාදයෙන් රමණීය වූ ද ඒ පර්වතයෝ මාගේ සිත පිනවති.

1068.

1068.

‘‘අභිවුට්ඨා රම්මතලා, නගා ඉසිභි සෙවිතා;

අබ්භුන්නදිතා සිඛීහි, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

වැස්සෙන් සේදී ගිය සිත්කළු බිම් ඇති, සෘෂීන් වහන්සේලා විසින් සේවනය කරන ලද, මොනරුන්ගේ නාදයෙන් ගිගුම් දෙන ඒ පර්වතයෝ මා සතුටු කරති.

1069.

1069.

‘‘අලං ඣායිතුකාමස්ස, පහිතත්තස්ස මෙ සතො;

අලං මෙ අත්ථකාමස්ස, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

භාවනාවෙහි නිරත වනු කැමති, නිවනට යොමු වූ සිත් ඇති, සිහි නුවණින් යුත් මට මේ පර්වතයෝ (සැපසේ වාසය කිරීමට) ප්‍රමාණවත් ය. නිවනට යොමු කළ සිත් ඇති, අර්ථය (රහත් බව) සොයන මහණකු වූ මට මෙය මැනවින් ගැලපේ.

1070.

1070.

‘‘අලං මෙ ඵාසුකාමස්ස, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො;

අලං මෙ යොගකාමස්ස, පහිතත්තස්ස තාදිනො.

සැපසේ වාසය කරනු කැමති, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇති මහණකු වූ මට මෙය ප්‍රමාණවත් ය. කමටහන් වැඩීමට කැමති, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇති, අටලෝ දහමෙහි කම්පා නොවන මට මෙය මැනවින් ගැලපේ.

1071.

1071.

‘‘උමාපුප්ඵෙන සමානා, ගගනාවබ්භඡාදිතා;

නානාදිජගණාකිණ්ණා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

නිල් මහනෙල් මල් බඳු වූ, වලාකුළු වලින් වැසුණු අහස බඳු වූ, නොයෙක් පක්ෂි සමූහයාගෙන් ගහණ වූ ඒ පර්වතයෝ මා සතුටු කරති.

1072.

1072.

‘‘අනාකිණ්ණා ගහට්ඨෙහි, මිගසඞ්ඝනිසෙවිතා;

නානාදිජගණාකිණ්ණා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

ගිහියන්ගෙන් ගැවසී නොගත්, මුව රංචු විසින් සේවනය කරන ලද, නොයෙක් පක්ෂි සමූහයාගෙන් ගහණ වූ ඒ පර්වතයෝ මා සතුටු කරති.

1073.

1073.

‘‘අච්ඡොදිකා පුථුසිලා, ගොනඞ්ගුලමිගායුතා;

අම්බුසෙවාලසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

පිරිසිදු ජලය ඇති, පළල් වූ ගල්තලා ඇති, වඳුරන් හා මුවන්ගෙන් පිරි, දිය සෙවලින් වැසුණු ඒ පර්වතයෝ මා සතුටු කරති.

1074.

1074.

‘‘න පඤ්චඞ්ගිකෙන තුරියෙන, රති මෙ හොති තාදිසී;

යථා එකග්ගචිත්තස්ස, සම්මා ධම්මං විපස්සතො.

එකඟ වූ සිතින් මැනවින් දහම විදර්ශනා කරන මට ඇති වන යම් සතුටක් වේ ද, පංචාංගික තූර්ය වාදනයෙන් (පංචකාම සැපයෙන්) එවැනි සතුටක් ඇති නොවේ.

1075.

1075.

‘‘කම්මං [Pg.352] බහුකං න කාරයෙ, පරිවජ්ජෙය්‍ය ජනං න උය්‍යමෙ;

උස්සුක්කො සො රසානුගිද්ධො, අත්ථං රිඤ්චති යො සුඛාවහො.

වැඩකටයුතු බහුල නොවිය යුතුය, (අසත්පුරුෂ) ජනයා මඟහැරිය යුතුය, (ප්‍රත්‍ය ලැබීමට) උත්සාහ නොකළ යුතුය. යමෙක් රසයට ගිජු වී ඒ සඳහා වෙහෙසෙයි ද, තමාගේ යහපත සලසා ගත හැකි ඒ මහණ තෙමේ උතුම් අර්ථයෙන් (මඟ පලවලින්) පිරිහෙයි.

1076.

1076.

‘‘කම්මං බහුකං න කාරයෙ, පරිවජ්ජෙය්‍ය අනත්තනෙය්‍යමෙතං;

කිච්ඡති කායො කිලමති, දුක්ඛිතො සො සමථං න වින්දති.

බොහෝ කටයුතු නොකළ යුතුය, තමාට වැඩක් නැති දේ මඟහැරිය යුතුය. එවැනි වැඩ නිසා ශරීරය වෙහෙසටත් පීඩාවටත් පත්වෙයි. දුකට පත් ඔහුට සිතේ එකඟතාවක් (සමථයක්) නොලැබේ.

1077.

1077.

‘‘ඔට්ඨප්පහතමත්තෙන, අත්තානම්පි න පස්සති;

පත්ථද්ධගීවො චරති, අහං සෙය්‍යොති මඤ්ඤති.

තොල් සෙලවීමෙන් පමණක් (පිරිත් කීමෙන් හෝ පාඩම් කිරීමෙන් පමණක්) තමාගේ අඩුව නොදකියි. තද වූ බෙල්ලක් ඇතිව (මානයෙන්) හැසිරෙයි, 'මම ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමි' යි සිතයි.

1078.

1078.

‘‘අසෙය්‍යො සෙය්‍යසමානං, බාලො මඤ්ඤති අත්තානං;

න තං විඤ්ඤූ පසංසන්ති, පත්ථද්ධමානසං නරං.

ශ්‍රේෂ්ඨ නොවන බාලයා තමා ශ්‍රේෂ්ඨයෙකු ලෙස සිතයි. එලෙස තද වූ මානයක් ඇති තැනැත්තාට නුවණැත්තෝ ප්‍රශංසා නොකරති.

1079.

1079.

‘‘යො ච සෙය්‍යොහමස්මීති, නාහං සෙය්‍යොති වා පන;

හීනො තංසදිසො වාති, විධාසු න විකම්පති.

යමෙක් 'මම ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමි' කියා හෝ, 'මම ශ්‍රේෂ්ඨ නොවෙමි' කියා හෝ, 'මම හීන වෙමි' හෝ 'මම සමාන වෙමි' කියා හෝ පවතින විවිධ මානයන්ගෙන් කම්පා නොවේ ද (ඔහු නියම පඬිවරයෙකි).

1080.

1080.

‘‘පඤ්ඤවන්තං තථා තාදිං, සීලෙසු සුසමාහිතං;

චෙතොසමථමනුත්තං, තඤ්චෙ විඤ්ඤූ පසංසරෙ.

ප්‍රඥාවන්ත වූ, අටලෝ දහමින් කම්පා නොවන, සීලයෙහි මැනවින් පිහිටි, උතුම් සිතේ සංසුන් බව ඇති ඒ පුද්ගලයාට නුවණැත්තෝ ප්‍රශංසා කරති.

1081.

1081.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

ආරකා හොති සද්ධම්මා, නභතො පුථවී යථා.

යමෙකු තුළ සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා කෙරෙහි ගෞරවයක් නැත්නම්, අහසට පොළොව මෙන් ඔහු සද්ධර්මයෙන් බොහෝ දුරස්ව සිටියි.

1082.

1082.

‘‘යෙසඤ්ච හිරි ඔත්තප්පං, සදා සම්මා උපට්ඨිතං;

විරූළ්හබ්‍රහ්මචරියා තෙ, තෙසං ඛීණා පුනබ්භවා.

යම් කෙනෙකු තුළ නිරන්තරයෙන් හිරි-ඔතප් දෙක මැනවින් පිහිටා තිබේ ද, ඔවුන්ගේ මහණදම් වැඩෙයි, ඔවුන්ගේ පුනර්භවය ද ක්ෂය වී ඇත.

1083.

1083.

‘‘උද්ධතො චපලො භික්ඛු, පංසුකූලෙන පාරුතො;

කපීව සීහචම්මෙන, න සො තෙනුපසොභති.

විසිරුණු සිත් ඇති, නොසන්සුන් වූ මහණෙක් පාංශුකූල සිවුරු දැරුව ද, සිංහ සමක් පොරවාගත් වඳුරෙකු මෙන් ඔහු ඉන් බැබළෙන්නේ නැත.

1084.

1084.

‘‘අනුද්ධතො අචපලො, නිපකො සංවුතින්ද්‍රියො;

සොභති පංසුකූලෙන, සීහොව ගිරිගබ්භරෙ.

විසිරුණු සිත් නැති, නොසන්සුන් බවක් නැති, නුවණැති, ඉන්ද්‍රිය සංවරය ඇති මහණ තෙමේ, ගිරි ගුහාවක වෙසෙන සිංහයෙකු මෙන් පාංශුකූල සිවුරෙන් බැබළෙයි.

1085.

1085.

‘‘එතෙ සම්බහුලා දෙවා, ඉද්ධිමන්තො යසස්සිනො;

දසදෙවසහස්සානි, සබ්බෙ තෙ බ්‍රහ්මකායිකා.

සෘද්ධිමත් වූ, යසස් ඇති මේ බොහෝ දෙවියෝ දස දහසක් වෙති. ඒ සියල්ලෝම බ්‍රහ්මකායික දෙවියෝ ය.

1086.

1086.

‘‘ධම්මසෙනාපතිං වීරං, මහාඣායිං සමාහිතං;

සාරිපුත්තං නමස්සන්තා, තිට්ඨන්ති පඤ්ජලීකතා.

ධර්ම සේනාපති වූ, වීර්යවන්ත වූ, මහා ධ්‍යානලාභී වූ, එකඟ වූ සිත් ඇති සාරිපුත්තයන් වහන්සේට දොහොත් මුදුන් දී නමස්කාර කරමින් ඔවුහු සිටිති.

1087.

1087.

‘‘‘නමො [Pg.353] තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ නාභිජානාම, යම්පි නිස්සාය ඣායති.

පුරුෂාජානීය වූ පින්වතුන් වහන්ස, ඔබට නමස්කාර වේවා! පුරුෂෝත්තමයාණන් වහන්ස, ඔබට නමස්කාර වේවා! ඔබ වහන්සේ යම් අරමුණක් නිහීසිතව ධ්‍යානයට සමවදින්නේ ද, එය අපි පවා නොදනිමු.

1088.

1088.

‘‘‘අච්ඡෙරං වත බුද්ධානං, ගම්භීරො ගොචරො සකො;

යෙ මයං නාභිජානාම, වාලවෙධිසමාගතා’.

බුදුවරුන්ගේ (සහ ශ්‍රාවකයන්ගේ) තමන්ටම ආවේණික වූ මේ ගැඹුරු ගෝචරය (දහම) ඒකාන්තයෙන්ම අසිරිමත් ය. වාලවේදී (කෙස් අගට විදින) දුනු ශිල්පීන් වැනි දක්ෂ වූ අප පවා එය හඳුනාගත නොහැකිව පැමිණ සිටිමු.

1089.

1089.

‘‘තං තථා දෙවකායෙහි, පූජිතං පූජනාරහං;

සාරිපුත්තං තදා දිස්වා, කප්පිනස්ස සිතං අහු.

දෙවි දේවතාවුන් විසින් එලෙස පිදුම් ලබන, පිදීමට සුදුසු වූ සාරිපුත්තයන් වහන්සේව දැක, එවිට මහා කප්පින මහ රහතන් වහන්සේට මඳ සිනහවක් ඇති විය.

1090.

1090.

‘‘යාවතා බුද්ධඛෙත්තම්හි, ඨපයිත්වා මහාමුනිං;

ධුතගුණෙ විසිට්ඨොහං, සදිසො මෙ න විජ්ජති.

මුළු බුද්ධ ක්ෂේත්‍රයෙහිම, මහා මුනිවරයාණන් වහන්සේ හැරුණු විට, ධුතාංග ගුණයෙන් මම විශිෂ්ට වෙමි. මා හා සමාන කෙනෙකු එහි නැත.

1091.

1091.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො.

මා විසින් ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇසුරු කරන ලදහ. බුදු සසුනෙහි කටයුතු නිම කරන ලදහ. බර වූ (ස්කන්ධ) භාරය බිම තබන ලදි. දැන් නැවත උපතක් නැත.

1092.

1092.

‘‘න චීවරෙ න සයනෙ, භොජනෙ නුපලිම්පති;

ගොතමො අනප්පමෙය්‍යො, මුළාලපුප්ඵං විමලංව;

අම්බුනා නෙක්ඛම්මනින්නො, තිභවාභිනිස්සටො.

සිවුරෙහි හෝ සයනයෙහි හෝ භෝජනයෙහි හෝ නොඇලෙන්නා වූ, අප්‍රමාණ ගුණ ඇති ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේ, ජලයෙහි නොතැවරුණු පිරිසිදු නෙළුම් මලක් මෙනි. උන්වහන්සේ නෛෂ්ක්‍රම්‍යයට නැමුණු සිත් ඇතිව භව තුනෙන්ම නික්මුණු සේක.

1093.

1093.

‘‘සතිපට්ඨානගීවො සො, සද්ධාහත්ථො මහාමුනි;

පඤ්ඤාසීසො මහාඤාණී, සදා චරති නිබ්බුතො’’ති.

ඒ මහා මුනිවරයාණෝ සතර සතිපට්ඨානයම බෙල්ල කොට ඇත්තාහ. ශ්‍රද්ධාවම හස්තයන් කොට ඇත්තාහ. ප්‍රඥාවම හිස කොට ඇත්තාහ. මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ උන්වහන්සේ නිරන්තරයෙන් කෙලෙස් නිවුණු සිත් ඇතිව වෙසෙති.

… මහාකස්සපො ථෙරො….

මහා කස්සප තෙරුන් වහන්සේ (මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක).

චත්තාලීසනිපාතො නිට්ඨිතො.

චත්තාලීස නිපාතය නිම විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) නම්:

චත්තාලීසනිපාතම්හි, මහාකස්සපසව්හයො;

එකොව ථෙරො ගාථායො, චත්තාසීල දුවෙපි චාති.

චත්තාලීස නිපාතයෙහි මහා කස්සප නම් වූ එක් තෙරුන් වහන්සේ නමක් පමණක් සිටින අතර ගාථාවන් හතළිස් දෙකක් වෙති.

19. පඤ්ඤාසනිපාතො

19. පඤ්ඤාසනිපාතය

1. තාලපුටත්ථෙරගාථා

1. තාලපුටත්ථේර ගාථා

1094.

1094.

‘‘කදා [Pg.354] නුහං පබ්බතකන්දරාසු, එකාකියො අද්දුතියො විහස්සං;

අනිච්චතො සබ්බභවං විපස්සං, තං මෙ ඉදං තං නු කදා භවිස්සති.

මම කවදා නම් පර්වත ගුහාවන්හි තනිව, දෙවැන්නෙකු (තෘෂ්ණාව) රහිතව, සියලු භවයන් අනිත්‍ය වශයෙන් බලමින් වසන්නෙම්ද? මාගේ ඒ අදහස කවදා නම් ඉටු වනු ඇත්ද?

1095.

1095.

‘‘කදා නුහං භින්නපටන්ධරො මුනි, කාසාවවත්ථො අමමො නිරාසො;

රාගඤ්ච දොසඤ්ච තථෙව මොහං, හන්ත්වා සුඛී පවනගතො විහස්සං.

කැබලි කර මසා සාදන ලද, කසාය පැහැ ගැන්වූ සිවුරු දරන්නා වූ, මමත්වය හා ආශාවන් රහිත වූ මම, රාගය ද ද්වේෂය ද එමෙන්ම මෝහය ද ප්‍රහීණ කර, සුවපත්ව වනයට වැදී කවදා නම් වාසය කරන්නෙම්ද?

1096.

1096.

‘‘කදා අනිච්චං වධරොගනීළං, කායං ඉමං මච්චුජරායුපද්දුතං;

විපස්සමානො වීතභයො විහස්සං, එකො වනෙ තං නු කදා භවිස්සති.

මරණය හා ජරාවෙන් පෙළුණු, රෝගයන්ට නීඩයක් වූ, වධකයක් බඳු වූ මේ කය අනිත්‍ය වශයෙන් බලමින්, බිය රහිතව වනයෙහි තනිව කවදා නම් වාසය කරන්නෙම්ද? ඒ අදහස කවදා නම් ඉටු වනු ඇත්ද?

1097.

1097.

‘‘කදා නුහං භයජනනිං දුඛාවහං, තණ්හාලතං බහුවිධානුවත්තනිං;

පඤ්ඤාමයං තිඛිණමසිං ගහෙත්වා, ඡෙත්වා වසෙ තම්පි කදා භවිස්සති.

බිය උපදවන සුලු, දුක් ගෙන දෙන්නා වූ, නන් අයුරින් පැතිර පවත්නා තෘෂ්ණා නැමැති වැල, ප්‍රඥාව නැමැති මුවහත් කඩුවෙන් සිඳ දමා කවදා නම් වාසය කරන්නෙම්ද? ඒ අදහස ද කවදා නම් ඉටු වනු ඇත්ද?

1098.

1098.

‘‘කදා නු පඤ්ඤාමයමුග්ගතෙජං, සත්ථං ඉසීනං සහසාදියිත්වා;

මාරං සසෙනං සහසා භඤ්ජිස්සං, සීහාසනෙ තං නු කදා භවිස්සති.

මහේශාක්‍ය තේජසින් යුත්, ඍෂිවරයන් වහන්සේලාගේ ප්‍රඥා නැමැති අවිය වහා අතට ගෙන, සේනාව සහිත මාරයා පරාජය කර කවදා නම් ජය ආසනයෙහි (සීහාසනයෙහි) හිඳින්නෙම්ද? ඒ අදහස කවදා නම් ඉටු වනු ඇත්ද?

1099.

1099.

‘‘කදා නුහං සබ්භි සමාගමෙසු, දිට්ඨො භවෙ ධම්මගරූහි තාදිභි;

යාථාවදස්සීහි ජිතින්ද්‍රියෙහි, පධානියො තං නු කදා භවිස්සති.

ධර්මයට ගරු කරන්නා වූ, අෂ්ටලෝක ධර්මයෙන් කම්පා නොවන, තත්ත්වාකාරයෙන් දකින්නා වූ, ඉඳුරන් දිනූ සත්පුරුෂයන් මැද කවදා නම් මම වීර්යවන්තයෙකු ලෙස දක්නට ලැබෙන්නෙම්ද? ඒ අදහස කවදා නම් ඉටු වනු ඇත්ද?

1100.

1100.

‘‘කදා නු මං තන්දි ඛුදා පිපාසා, වාතාතපා කීටසරීසපා වා;

න බාධයිස්සන්ති න තං ගිරිබ්බජෙ, අත්ථත්ථියං තං නු කදා භවිස්සති.

කම්මැලිකම, බඩගින්න, පිපාසය, සුළඟ, අව්ව හෝ මැසි මදුරු සර්පයන් මට බාධා නොකරන්නේ කවදාද? පර්වත වට වූ වනයෙහි යහපත සොයමින් වසන මට කවදා ඒ අදහස ඉටු වනු ඇත්ද?

1101.

1101.

‘‘කදා [Pg.355] නු ඛො යං විදිතං මහෙසිනා, චත්තාරි සච්චානි සුදුද්දසානි;

සමාහිතත්තො සතිමා අගච්ඡං, පඤ්ඤාය තං තං නු කදා භවිස්සති.

මහේශාක්‍ය බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අවබෝධ කරන ලද, දැකීමට ඉතා අපහසු වූ ඒ සතර ආර්ය සත්‍ය ධර්මයන්, මනා ලෙස එකඟ වූ සිතින් හා සිහියෙන් යුක්තව කවදා නම් ප්‍රඥාවෙන් අවබෝධ කරගන්නෙම්ද? ඒ අදහස කවදා නම් ඉටු වනු ඇත්ද?

1102.

1102.

‘‘කදා නු රූපෙ අමිතෙ ච සද්දෙ, ගන්ධෙ රසෙ ඵුසිතබ්බෙ ච ධම්මෙ;

ආදිත්තතොහං සමථෙහි යුත්තො, පඤ්ඤාය දච්ඡං තදිදං කදා මෙ.

අප්‍රමාණ වූ රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ හා ධර්මයන් ගින්නෙන් ඇවිළී පවත්නා සේ, මම සමථයෙන් යුක්තව කවදා නම් ප්‍රඥාවෙන් දකින්නෙම්ද? මට ඒ අවස්ථාව කවදා උදා වනු ඇත්ද?

1103.

1103.

‘‘කදා නුහං දුබ්බචනෙන වුත්තො, තතොනිමිත්තං විමනො න හෙස්සං;

අථො පසත්ථොපි තතොනිමිත්තං, තුට්ඨො න හෙස්සං තදිදං කදා මෙ.

නපුරු වචනයෙන් බැණ වැදුණු කල ඒ හේතුවෙන් මම නොසන්සුන් නොවන්නේ කවදාද? එමෙන්ම ප්‍රශංසා කළ කල ඒ හේතුවෙන් මම සතුටට පත් නොවන්නේ කවදාද? මට ඒ අවස්ථාව කවදා උදා වනු ඇත්ද?

1104.

1104.

‘‘කදා නු කට්ඨෙ ච තිණෙ ලතා ච, ඛන්ධෙ ඉමෙහං අමිතෙ ච ධම්මෙ;

අජ්ඣත්තිකානෙව ච බාහිරානි ච, සමං තුලෙය්‍යං තදිදං කදා මෙ.

දැව, තණකොළ හා වැල් ද, අප්‍රමාණ ධර්මයන් වූ මේ පඤ්චස්කන්ධය ද, ආධ්‍යාත්මික හා බාහිර වූ සියල්ල ද සමාන කොට කවදා නම් සසඳන්නෙම්ද? මට ඒ අවස්ථාව කවදා උදා වනු ඇත්ද?

1105.

1105.

‘‘කදා නු මං පාවුසකාලමෙඝො, නවෙන තොයෙන සචීවරං වනෙ;

ඉසිප්පයාතම්හි පථෙ වජන්තං, ඔවස්සතෙ තං නු කදා භවිස්සති.

ඍෂිවරයන් වහන්සේලා ගමන් කළ ඒ මාවතෙහි වනය මැදින් වඩිනා මා, වස්සාන කාලයේ වැසි වලාකුළකින් අලුත් වැසි දියෙන් සිවුරත් සමඟ තෙමී යන්නේ කවදාද? ඒ අදහස කවදා නම් ඉටු වනු ඇත්ද?

1106.

1106.

‘‘කදා මයූරස්ස සිඛණ්ඩිනො වනෙ, දිජස්ස සුත්වා ගිරිගබ්භරෙ රුතං;

පච්චුට්ඨහිත්වා අමතස්ස පත්තියා, සංචින්තයෙ තං නු කදා භවිස්සති.

වනයෙහි ගිරි ගුහාවන්හි වසන පක්ෂියෙකු වූ මොනරාගේ හඬ අසා, නිවන අවබෝධ කරගනු පිණිස නින්දෙන් පිබිද කවදා නම් මම මෙනෙහි කරන්නෙම්ද? ඒ අදහස කවදා නම් ඉටු වනු ඇත්ද?

1107.

1107.

‘‘කදා නු ගඞ්ගං යමුනං සරස්සතිං, පාතාලඛිත්තං වළවාමුඛඤ්ච ;

අසජ්ජමානො පතරෙය්‍යමිද්ධියා, විභිංසනං තං නු කදා භවිස්සති.

ගංගා, يමුනා, සරස්වතී යන ගංගාවන් ද, පාතාල ලෝකය හා බිහිසුණු වූ වළවාමුඛ නැමැති මහා දිය සුළිය ද, කිසිවක නොඇලී මම ඍද්ධියෙන් කවදා නම් තරණය කරන්නෙම්ද? ඒ අදහස කවදා නම් ඉටු වනු ඇත්ද?

1108.

1108.

‘‘කදා [Pg.356] නු නාගොව අසඞ්ගචාරී, පදාලයෙ කාමගුණෙසු ඡන්දං;

නිබ්බජ්ජයං සබ්බසුභං නිමිත්තං, ඣානෙ යුතො තං නු කදා භවිස්සති.

ඇතුකු මෙන් කිසිවක නොඇලී හැසිරෙමින්, සියලු සුභ නිමිති බැහැර කරමින්, ධ්‍යානයෙහි යෙදී මම කාම ගුණයන්හි පවතින ඇල්ම කවදා නම් මඩින්නෙම්ද? ඒ අදහස කවදා නම් ඉටු වනු ඇත්ද?

1109.

1109.

‘‘කදා ඉණට්ටොව දලිද්දකො නිධිං, ආරාධයිත්වා ධනිකෙහි පීළිතො;

තුට්ඨො භවිස්සං අධිගම්ම සාසනං, මහෙසිනො තං නු කදා භවිස්සති.

ණය හිමියන්ගෙන් පීඩා විඳින ණය ගැති දිළින්දෙකු නිධානයක් ලැබ සතුටු වන්නාක් මෙන්, මම බුදු සසුන අවබෝධ කරගෙන කවදා නම් සතුටට පත් වන්නෙම්ද? ඒ අදහස කවදා නම් ඉටු වනු ඇත්ද?

1110.

1110.

‘‘බහූනි වස්සානි තයාම්හි යාචිතො, ‘අගාරවාසෙන අලං නු තෙ ඉදං’;

තං දානි මං පබ්බජිතං සමානං, කිංකාරණා චිත්ත තුවං න යුඤ්ජසි.

එම්බා සිත, 'ගිහි ගෙයි වාසය දැන් සෑහේ' යැයි පවසමින් වසර ගණනාවක් තිස්සේ නුඹ මගෙන් අයැද සිටියෙහි ය. එසේ පැවිදි වූ මා දැන් කුමන හේතුවක් නිසා දහමෙහි නොයොදවන්නෙහිද?

1111.

1111.

‘‘නනු අහං චිත්ත තයාම්හි යාචිතො, ‘ගිරිබ්බජෙ චිත්‍රඡදා විහඞ්ගමා’;

මහින්දඝොසත්ථනිතාභිගජ්ජිනො, තෙ තං රමෙස්සන්ති වනම්හි ඣායිනං.

එම්බා සිත, 'පර්වත වට වූ වනයෙහි, මේඝ ගර්ජනාවෙන් ප්‍රමුදිත වී හඬ තලන, සිත්තම් කළ පියාපත් ඇති පක්ෂීන් (මොනරුන්) ධ්‍යාන වඩන නුඹව පිනවනු ඇත' යැයි නුඹ මට ආයාචනා කළා නොවේද?

1112.

1112.

‘‘කුලම්හි මිත්තෙ ච පියෙ ච ඤාතකෙ, ඛිඩ්ඩාරතිං කාමගුණඤ්ච ලොකෙ;

සබ්බං පහාය ඉමමජ්ඣුපාගතො, අථොපි ත්වං චිත්ත න මය්හ තුස්සසි.

කුලය ද, මිතුරන් ද, ප්‍රිය වූ නෑ හිතවතුන් ද, ලෝකයෙහි කෙළිලොල් සතුට හා පංච කාම ගුණයන් ද යන සියල්ල අත්හැර මම වනයට ආවෙමි. එසේ වුවත් එම්බා සිත, නුඹ මා ගැන තවමත් සතුටු නොවන්නෙහිද?

1113.

1113.

‘‘මමෙව එතං න හි ත්වං පරෙසං, සන්නාහකාලෙ පරිදෙවිතෙන කිං;

සබ්බං ඉදං චලමිති පෙක්ඛමානො, අභිනික්ඛමිං අමතපදං ජිගීසං.

මේ සිත මාගේම ය, මෙය අනුන්ගේ නොවේ. වීර්යය නැමැති සන්නාහය පැළඳිය යුතු කල හැඬීමෙන් ඇති ඵලය කිම? මේ සියල්ල අස්ථිර යැයි දකිමින්, නිවන සොයමින් මම ගිහිගෙයින් නික්මුණෙමි.

1114.

1114.

‘‘සුයුත්තවාදී ද්විපදානමුත්තමො, මහාභිසක්කො නරදම්මසාරථි ;

‘චිත්තං චලං මක්කටසන්නිභං ඉති, අවීතරාගෙන සුදුන්නිවාරයං’.

යථාර්ථය පවසන්නා වූ, දෙපා ඇත්තන් අතර උත්තම වූ, මහා වෛද්‍යවරයෙකු බඳු වූ, හික්මවිය යුත්තන් හික්මවන ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: 'රාගය ප්‍රහීණ නොකළවුන්ට සිත වනාහි වැඳිරියෙකු මෙන් චපල ය, එය පාලනය කිරීම ඉතා දුෂ්කර ය' යනුවෙනි.

1115.

1115.

‘‘කාමා [Pg.357] හි චිත්‍රා මධුරා මනොරමා, අවිද්දසූ යත්ථ සිතා පුථුජ්ජනා;

තෙ දුක්ඛමිච්ඡන්ති පුනබ්භවෙසිනො, චිත්තෙන නීතා නිරයෙ නිරාකතා.

කාමයෝ විසිතුරු ය, මිහිරි ය, මනරම් ය. අවිද්‍යාවෙන් යුත් පෘථග්ජනයෝ එහි ඇලී වසති. නැවත භවයක් පතන ඔවුහු දුකම පතති. සිතින් මෙහෙයවන ලද ඔවුහු සැපයෙන් පිරිහී නිරයෙහි වැටෙති.

1116.

1116.

‘‘‘මයූරකොඤ්චාභිරුතම්හි කානනෙ, දීපීහි බ්‍යග්ඝෙහි පුරක්ඛතො වසං;

කායෙ අපෙක්ඛං ජහ මා විරාධය’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

'මොනරුන් හා කොක්කුන් නාද කරන වනයෙහි, දිවියන් හා ව්‍යාඝ්‍රයන් මැද වසමින්, ශරීරය කෙරෙහි ඇති ආලය අත්හරින්න; (නිවන් මග) පමා නොකරන්න' යනුවෙන් එම්බා සිත, පෙර නුඹ මාව උනන්දු කළා නොවේද?

1117.

1117.

‘‘‘භාවෙහි ඣානානි ච ඉන්ද්‍රියානි ච, බලානි බොජ්ඣඞ්ගසමාධිභාවනා;

තිස්සො ච විජ්ජා ඵුස බුද්ධසාසනෙ’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

'ධ්‍යානයන් ද, ඉන්ද්‍රියයන් ද, බලයන් ද, බෝධ්‍යංග හා සමාධි භාවනාවන් ද වඩන්න; බුදු සසුනෙහි තෙවදෑරුම් විද්‍යාවන් ලබාගන්න' යනුවෙන් එම්බා සිත, පෙර නුඹ මාව උනන්දු කළා නොවේද?

1118.

1118.

‘‘‘භාවෙහි මග්ගං අමතස්ස පත්තියා, නිය්‍යානිකං සබ්බදුඛක්ඛයොගධං;

අට්ඨඞ්ගිකං සබ්බකිලෙසසොධනං’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

'නිවන ලබාගනු පිණිස, සසරින් එතෙර කරන, සියලු දුක් කෙළවර කරන, සියලු කෙලෙසුන් කෙරෙන් පිරිසිදු කරන ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩන්න' යනුවෙන් එම්බා සිත, පෙර නුඹ මාව උනන්දු කළා නොවේද?

1119.

1119.

‘‘‘දුක්ඛන්ති ඛන්ධෙ පටිපස්ස යොනිසො, යතො ච දුක්ඛං සමුදෙති තං ජහ;

ඉධෙව දුක්ඛස්ස කරොහි අන්තං’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

'ස්කන්ධයන් දුක් සහගත යැයි නුවණින් දකින්න, යමකින් දුක උපදී නම් එය අත්හරින්න, මේ ආත්මයේදීම දුක කෙළවර කරන්න' යනුවෙන් එම්බා සිත, පෙර නුඹ මාව උනන්දු කළා නොවේද?

1120.

1120.

‘‘‘අනිච්චං දුක්ඛන්ති විපස්ස යොනිසො, සුඤ්ඤං අනත්තාති අඝං වධන්ති ච;

මනොවිචාරෙ උපරුන්ධ චෙතසො’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

'(සංස්කාරයන්) අනිත්‍ය ය, දුක් ය, ශූන්‍ය ය, අනාත්ම ය, රෝගයකි, වධකයෙකි යැයි නුවණින් දකින්න; සිතෙහි පවතින විතර්කයන් මැඩපවත්වන්න' යනුවෙන් එම්බා සිත, පෙර නුඹ මාව උනන්දු කළා නොවේද?

1121.

1121.

‘‘‘මුණ්ඩො විරූපො අභිසාපමාගතො, කපාලහත්ථොව කුලෙසු භික්ඛසු;

යුඤ්ජස්සු සත්ථුවචනෙ මහෙසිනො’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

'හිස මුඩු කළ, වෙනස් ස්වරූපයක් ගත්, අතෙහි පාත්‍රයක් දරා කුලයන් කරා පිඬුසිඟා වඩිනා මහණෙකු වී, මහේශාක්‍ය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවවාදයෙහි නියැලෙන්න' යනුවෙන් එම්බා සිත, පෙර නුඹ මාව උනන්දු කළා නොවේද?

1122.

1122.

‘‘‘සුසංවුතත්තො [Pg.358] විසිඛන්තරෙ චරං, කුලෙසු කාමෙසු අසඞ්ගමානසො;

චන්දො යථා දොසිනපුණ්ණමාසියා’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

සිත, මීට පෙර ඔබ මට මෙසේ කීවෙහිය: 'කය, වචනය, සිත මැනවින් සංවර කරගෙන, පිඬු සිඟා වඩිනා අතරතුර කුලයන් කෙරෙහි හෝ කාමයන් කෙරෙහි නොඇලුණු සිතින් යුතුව, පුන් පොහෝ දිනක බබළන සඳ මෙන් හැසිරෙන්න.' මෙසේ ඔබ මාව මීට පෙර මෙහෙයවූයේය.

1123.

1123.

‘‘‘ආරඤ්ඤිකො හොහි ච පිණ්ඩපාතිකො, සොසානිකො හොහි ච පංසුකූලිකො;

නෙසජ්ජිකො හොහි සදා ධුතෙ රතො’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

'ආරණ්‍යවාසී වන්න, පිණ්ඩපාතික වන්න, සොසානික වන්න, පාංශුකූලික වන්න, නෛසජ්ජික වන්න; සැමවිටම ධුතාංගයන්හි ඇලුනෙකු වන්න.' සිත, ඔබ මීට පෙර මාව මෙසේ මෙහෙයවූයේය.

1124.

1124.

‘‘රොපෙත්ව රුක්ඛානි යථා ඵලෙසී, මූලෙ තරුං ඡෙත්තු තමෙව ඉච්ඡසි;

තථූපමං චිත්තමිදං කරොසි, යං මං අනිච්චම්හි චලෙ නියුඤ්ජසි.

පල ප්‍රයෝජන බලාපොරොත්තුවෙන් ගසක් රෝපණය කොට, පසුව එම ගසම මුලින් සිඳ දැමීමට කැමති වන මිනිසෙකු මෙන් ඔබ ක්‍රියා කරයි. අනිත්‍ය වූ, සැලෙන සුලු සංසාරයෙහි ඔබ මාව යොදවන්නේ එලෙසය.

1125.

1125.

‘‘අරූප දූරඞ්ගම එකචාරි, න තෙ කරිස්සං වචනං ඉදානිහං;

දුක්ඛා හි කාමා කටුකා මහබ්භයා, නිබ්බානමෙවාභිමනො චරිස්සං.

අරූපී වූ, දුර ගමන් යන්නා වූ, තනිව හැසිරෙන්නා වූ සිත, දැන් මම ඔබගේ බස පිළි නොගනිමි. කාමයෝ වනාහි දුක් සහගතය, කටුකය, මහා භය සහිතය. මම නිවනම අරමුණු කරගෙන වාසය කරන්නෙමි.

1126.

1126.

‘‘නාහං අලක්ඛ්‍යා අහිරික්කතාය වා, න චිත්තහෙතූ න ච දූරකන්තනා;

ආජීවහෙතූ ච අහං න නික්ඛමිං, කතො ච තෙ චිත්ත පටිස්සවො මයා.

සිත, මා ගිහිගෙයින් නික්මුණේ අවාසනාවන්ත වූ නිසා හෝ ලැජ්ජා නැතිකම නිසා හෝ ඔබගේ වුවමනාවට හෝ දඬුවම් බිය නිසා හෝ නොවේ. ජීවිකාව උදෙසාද මා නික්මුණේ නැත. මම ඔබට දුන් පොරොන්දුව අනුවම පැවිදි වූයෙමි.

1127.

1127.

‘‘‘අප්පිච්ඡතා සප්පුරිසෙහි වණ්ණිතා, මක්ඛප්පහානං වූපසමො දුඛස්ස’;

ඉතිස්සු මං චිත්ත තදා නියුඤ්ජසි, ඉදානි ත්වං ගච්ඡසි පුබ්බචිණ්ණං.

'අල්පේච්ඡතාව සත්පුරුෂයන් විසින් වර්ණනා කරන ලද්දකි, ගුණ මකන ගතිය ප්‍රහාණය කිරීම සහ දුක් සංසිඳුවා ගැනීම උතුම්ය.' සිත, එදා ඔබ මාව මෙහෙයවූයේ එලෙසය. එහෙත් දැන් ඔබ නැවතත් පැරණි පුරුදු වලටම යන්නෙහිය.

1128.

1128.

‘‘තණ්හා අවිජ්ජා ච පියාපියඤ්ච, සුභානි රූපානි සුඛා ච වෙදනා;

මනාපියා කාමගුණා ච වන්තා, වන්තෙ අහං ආවමිතුං න උස්සහෙ.

තණ්හාව, අවිද්‍යාව, ප්‍රිය හා අප්‍රිය දේ, ශුභ රූප, සැප වේදනා සහ මනකල්පිත කාම ගුණයෝ මා විසින් වමනය කළ දෙයක් මෙන් අතහරින ලදී. වමනය කළ දේ නැවත අනුභව කිරීමට මම කිසිසේත් උත්සාහ නොකරමි.

1129.

1129.

‘‘සබ්බත්ථ [Pg.359] තෙ චිත්ත වචො කතං මයා, බහූසු ජාතීසු න මෙසි කොපිතො;

අජ්ඣත්තසම්භවො කතඤ්ඤුතාය තෙ, දුක්ඛෙ චිරං සංසරිතං තයා කතෙ.

සිත, බොහෝ ජාතීන්හි මම ඔබගේ බසට කීකරුව කටයුතු කළෙමි. ඔබ කෙරෙහි කිසිවිටෙකත් කෝප නොවූයෙමි. එහෙත් මා තුළම හටගත් ඔබ, කළගුණ නොදන්නා බව නිසා ඔබ මාව බොහෝ කලක් සංසාර දුකෙහි කරකැවූයෙහිය.

1130.

1130.

‘‘ත්වඤ්ඤෙව නො චිත්ත කරොසි බ්‍රාහ්මණො, ත්වං ඛත්තියො රාජදසී කරොසි;

වෙස්සා ච සුද්දා ච භවාම එකදා, දෙවත්තනං වාපි තවෙව වාහසා.

සිත, ඔබම අපව බ්‍රාහ්මණයන් කරයි, ක්ෂත්‍රියයන් කරයි, රජුන්ගේ සේවකයන් කරයි. යම් කලෙක වෛශ්‍යයන් හා ශුද්‍රයන් කරයි. දෙවියන් බවට පත් කරන්නේද ඔබගේ මෙහෙයවීමෙනි.

1131.

1131.

‘‘තවෙව හෙතූ අසුරා භවාමසෙ, ත්වංමූලකං නෙරයිකා භවාමසෙ;

අථො තිරච්ඡානගතාපි එකදා, පෙතත්තනං වාපි තවෙව වාහසා.

අප අසුරයන් වන්නේ ඔබ නිසාමය. නිරිසතුන් වන්නේද ඔබ මුල් කරගෙනමය. එමෙන්ම තිරිසන් ලෝකයේ හෝ ප්‍රේත ලෝකයේ ඉපදෙන්නේද ඔබගේ මෙහෙයවීම නිසාමය.

1132.

1132.

‘‘නනු දුබ්භිස්සසි මං පුනප්පුනං, මුහුං මුහුං චාරණිකංව දස්සයං;

උම්මත්තකෙනෙව මයා පලොභසි, කිඤ්චාපි තෙ චිත්ත විරාධිතං මයා.

සිත, ඔබ නැවත නැවතත් මාව රවටනවා නොවේද? නාට්‍ය දර්ශන පෙන්වන්නාක් මෙන් ඔබ මාව මුලා කරන්නෙහිය. උමතු වූවෙකු මෙන් ඔබ මාව පොළඹවන්නෙහිය. මම ඔබට කවර වරදක් කළාට මෙසේ කරන්නෙහිද?

1133.

1133.

‘‘ඉදං පුරෙ චිත්තමචාරි චාරිකං, යෙනිච්ඡකං යත්ථකාමං යථාසුඛං;

තදජ්ජහං නිග්ගහෙස්සාමි යොනිසො, හත්ථිප්පභින්නං විය අඞ්කුසග්ගහො.

මීට පෙර මෙම සිත තමන්ට රිසි සේ, කැමති අරමුණක, සැපසේ හැසිරුණේය. ඇත්ගොව්වකු මත් වූ ඇතෙකු මෙල්ල කරන්නාක් මෙන්, අද මම මෙම සිත නුවණින් මෙල්ල කර ගන්නෙමි.

1134.

1134.

‘‘සත්ථා ච මෙ ලොකමිමං අධිට්ඨහි, අනිච්චතො අද්ධුවතො අසාරතො;

පක්ඛන්ද මං චිත්ත ජිනස්ස සාසනෙ, තාරෙහි ඔඝා මහතා සුදුත්තරා.

මාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ මේ ලෝකය අනිත්‍ය බවත්, අස්ථිර බවත්, සාරයක් නැති බවත් පෙන්වා දුන් සේක. සිත, මා බුදු සසුනෙහි පිහිටුවන්න. එතර වීමට ඉතා අපහසු වූ මේ මහා ඕඝයෙන් මාව එතර කරවන්න.

1135.

1135.

‘‘න තෙ ඉදං චිත්ත යථා පුරාණකං, නාහං අලං තුය්හ වසෙ නිවත්තිතුං ;

මහෙසිනො පබ්බජිතොම්හි සාසනෙ, න මාදිසා හොන්ති විනාසධාරිනො.

සිත, දැන් මෙය පෙර තිබූ තත්ත්වය නොවේ. මම නැවත ඔබගේ වසඟයට පත් වීමට සූදානම් නැත. මම මහාර්ෂි වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සසුනෙහි පැවිදි වූයෙමි. මා වැනි අය විනාශයට පත් වන්නෝ නොවේ.

1136.

1136.

‘‘නගා [Pg.360] සමුද්දා සරිතා වසුන්ධරා, දිසා චතස්සො විදිසා අධො දිවා;

සබ්බෙ අනිච්චා තිභවා උපද්දුතා, කුහිං ගතො චිත්ත සුඛං රමිස්සසි.

පර්වත, සමුද්‍ර, ගංගා, පොළොව, සතර දිශාව හා අනුදිශාව, පහළ ලෝකය හා ස්වර්ග ලෝකය යන මේ සියල්ලත්, මුළු තිභවයමත් අනිත්‍යය, පීඩාවට පත් වූවකි. සිත, ඔබ කොහේ ගොස් සැපයක් සොයන්නෙහිද?

1137.

1137.

‘‘ධිතිප්පරං කිං මම චිත්ත කාහිසි, න තෙ අලං චිත්ත වසානුවත්තකො;

න ජාතු භස්තං උභතොමුඛං ඡුපෙ, ධිරත්ථු පූරං නව සොතසන්දනිං.

සිත, ඉතා ස්ථිර වූ මට ඔබ දැන් කුමක් කරන්නෙහිද? මම ඔබගේ වසඟයට පත් නොවන්නෙමි. දෙපැත්තෙන්ම විවෘත වූ මල මල්ලක් කිසිවිටෙකත් ස්පර්ශ නොකරන්නා සේ, දොරටු නවයකින් කුණු වැගිරෙන මේ ශරීරයට නින්දා වේවා!

1138.

1138.

‘‘වරාහඑණෙය්‍යවිගාළ්හසෙවිතෙ, පබ්භාරකුට්ටෙ පකතෙව සුන්දරෙ;

නවම්බුනා පාවුසසිත්ථකානනෙ, තහිං ගුහාගෙහගතො රමිස්සසි.

වල් ඌරන් හා මුවන් ගැවසෙන, රමණීය පර්වත බෑවුම් ඇති, අලුත් වැසි ජලයෙන් තෙමුණු වනාන්තරයෙහි පිහිටි ගුහාවකට වී ඔබ භාවනාවෙහි ඇලී වාසය කරනු ඇත.

1139.

1139.

‘‘සුනීලගීවා සුසිඛා සුපෙඛුනා, සුචිත්තපත්තච්ඡදනා විහඞ්ගමා;

සුමඤ්ජුඝොසත්ථනිතාභිගජ්ජිනො, තෙ තං රමෙස්සන්ති වනම්හි ඣායිනං.

තද නිල් පැහැති ගෙල ඇති, මනකල්පිත පිල් කළඹින් හා අලංකාර තටුවලින් යුතු, මිහිරි හඬින් නාද කරන මොනරුන් වැනි පක්ෂීන්, වනයෙහි ධ්‍යාන වඩන ඔබව සතුටු කරනු ඇත.

1140.

1140.

‘‘වුට්ඨම්හි දෙවෙ චතුරඞ්ගුලෙ තිණෙ, සංපුප්ඵිතෙ මෙඝනිභම්හි කානනෙ;

නගන්තරෙ විටපිසමො සයිස්සං, තං මෙ මුදූ හෙහිති තූලසන්නිභං.

වැසි වැටුණු පසු සතරඟුලක් පමණ උසට වැවුණු තණකොළ ඇති, වලාකුළු වැනි නිල්වන් මල් පිපුණු වනයෙහි, ගිරි අතර ගසක් මෙන් මම නිසලව සැතපෙන්නෙමි. ඒ තණ බිස්ස මට පුළුන් මෙන් මෘදු වනු ඇත.

1141.

1141.

‘‘තථා තු කස්සාමි යථාපි ඉස්සරො, යං ලබ්භති තෙනපි හොතු මෙ අලං;

න තාහං කස්සාමි යථා අතන්දිතො, බිළාරභස්තංව යථා සුමද්දිතං.

ස්වාමියෙකු තම සේවකයා මෙහෙයවන්නාක් මෙන් මම ඔබව පාලනය කරන්නෙමි. ලැබෙන ඕනෑම දෙයකින් මම සතුටු වන්නෙමි. මම ඔබව මැනවින් පදම් කළ සම් බෑගයක් මෙන් කීකරු කර ගන්නෙමි.

1142.

1142.

‘‘තථා තු කස්සාමි යථාපි ඉස්සරො, යං ලබ්භති තෙනපි හොතු මෙ අලං;

වීරියෙන තං මය්හ වසානයිස්සං, ගජංව මත්තං කුසලඞ්කුසග්ගහො.

ස්වාමියෙකු තම සේවකයා මෙහෙයවන්නාක් මෙන් මම ඔබව පාලනය කරන්නෙමි. ලැබෙන දෙයින් මම සතුටු වන්නෙමි. දක්ෂ ඇත්ගොව්වකු මත් වූ ඇතෙකු මෙල්ල කරන්නාක් මෙන්, වීර්යය මගින් මම ඔබව මගේ වසඟයට ගන්නෙමි.

1143.

1143.

‘‘තයා [Pg.361] සුදන්තෙන අවට්ඨිතෙන හි, හයෙන යොග්ගාචරියොව උජ්ජුනා;

පහොමි මග්ගං පටිපජ්ජිතුං සිවං, චිත්තානුරක්ඛීහි සදා නිසෙවිතං.

මැනවින් හික්මවන ලද අශ්වයෙකු මෙහෙයවන රියදුරෙකු සේ, මැනවින් දමනය කරන ලද ඔබ මගින්, ආර්යයන් වහන්සේලා නිතර සේවනය කළා වූ ඒ ශාන්ත වූ නිවන් මගෙහි යාමට මම සමත් වන්නෙමි.

1144.

1144.

‘‘ආරම්මණෙ තං බලසා නිබන්ධිසං, නාගංව ථම්භම්හි දළ්හාය රජ්ජුයා;

තං මෙ සුගුත්තං සතියා සුභාවිතං, අනිස්සිතං සබ්බභවෙසු හෙහිසි.

ඇතෙකු කණුවක ශක්තිමත් ලණුවකින් බඳින්නාක් මෙන්, මම භාවනා බලයෙන් ඔබව අරමුණෙහි බඳින්නෙමි. මාගේ සිහියෙන් මැනවින් ආරක්ෂා කළ, මැනවින් පුහුණු කළ ඔබ, සියලු භවයන්හි නොඇලුණෙකු වනු ඇත.

1145.

1145.

‘‘පඤ්ඤාය ඡෙත්වා විපථානුසාරිනං, යොගෙන නිග්ගය්හ පථෙ නිවෙසිය;

දිස්වා සමුදයං විභවඤ්ච සම්භවං, දායාදකො හෙහිසි අග්ගවාදිනො.

වැරදි මගෙහි යන ඔබව ප්‍රඥාවෙන් වළක්වා, වීර්යයෙන් දමනය කර නිවැරදි මගෙහි පිහිටුවන්නෙමි. දුක හටගැනීම හා නිරුද්ධ වීම දැක, ඔබ අග්‍රවාදී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සැබෑ උරුමකරුවෙකු වනු ඇත.

1146.

1146.

‘‘චතුබ්බිපල්ලාසවසං අධිට්ඨිතං, ගාමණ්ඩලංව පරිනෙසි චිත්ත මං;

නනු සංයොජනබන්ධනච්ඡිදං, සංසෙවසෙ කාරුණිකං මහාමුනිං.

සිත, සතර විපල්ලාසයන්ට යට වී සිටි මාව ඔබ කුඩා දරුවෙකු මෙන් එහා මෙහා ඇදගෙන ගියෙහිය. දැන් ඔබ සංයෝජන බන්ධන සිඳලන්නා වූ, මහා කරුණාවන්ත වූ මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේව සේවනය නොකරන්නෙහිද?

1147.

1147.

‘‘මිගො යථා සෙරි සුචිත්තකානනෙ, රම්මං ගිරිං පාවුසඅබ්භමාලිනිං ;

අනාකුලෙ තත්ථ නගෙ රමිස්සං, අසංසයං චිත්ත පරා භවිස්සසි.

අලංකාර වනාන්තරයක නිදහසේ හැසිරෙන මුවෙකු මෙන්, වැසි වළාවන්ගෙන් පිරි රමණීය පර්වතයක කිසිදු බාධාවකින් තොරව මම වෙසෙන්නෙමි. සිත, ඔබ ඒකාන්තයෙන්ම පරාජයට පත් වන්නෙහිය.

1148.

1148.

‘‘යෙ තුය්හ ඡන්දෙන වසෙන වත්තිනො, නරා ච නාරී ච අනුභොන්ති යං සුඛං;

අවිද්දසූ මාරවසානුවත්තිනො, භවාභිනන්දී තව චිත්ත සාවකා’’ති.

සිත, ඔබගේ කැමැත්තට හා වසඟයට යටත්ව යම් ස්ත්‍රී පුරුෂ පිරිසක් කාම සැප විඳිත්ද, මාරයාගේ වසඟයට පත් වූ ඒ අඥාන පිරිස භවයෙහි ඇලුනු ඔබගේ ශ්‍රාවකයෝ වෙති.

… තාලපුටො ථෙරො….

...තාලපුට තෙරුන් වහන්සේ...

පඤ්ඤාසනිපාතො නිට්ඨිතො.

පඤ්ඤාස නිපාතය නිමාවට පත් විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උදානය මෙසේය -

පඤ්ඤාසම්හි නිපාතම්හි, එකො තාලපුටො සුචි;

ගාථායො තත්ථ පඤ්ඤාස, පුන පඤ්ච ච උත්තරීති.

පඤ්ඤාස නිපාතයෙහි සුචි නම් වූ තාලපුට තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථා පමණක් ඇත්තේය. එහි ගාථාවෝ පනස් පහක් වෙති.

20. සට්ඨිනිපාතො

20. සට්ඨි නිපාතය

1. මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරගාථා

1. මහා මොග්ගල්ලාන තෙරණුවන්ගේ ගාථා

1149.

1149.

‘‘ආරඤ්ඤිකා [Pg.362] පිණ්ඩපාතිකා, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා;

දාලෙමු මච්චුනො සෙනං, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතා.

ආරණ්‍යක වූ, පිණ්ඩපාතික වූ, පාත්‍රයට ලැබෙන දෙයින් සතුටු වන්නා වූ අපි, අධ්‍යාත්මයෙහි මනාකොට සමාහිත වූවාහු, මාරයාගේ කෙලෙස් සේනාව වනසා දමමු.

1150.

1150.

‘‘ආරඤ්ඤිකා පිණ්ඩපාතිකා, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා;

ධුනාම මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො.

ආරණ්‍යක වූ, පිණ්ඩපාතික වූ, පාත්‍රයට ලැබෙන දෙයින් සතුටු වන්නා වූ අපි, මහා ඇතෙකු බට පැලක් වනසන්නාක් මෙන් මාරයාගේ කෙලෙස් සේනාව වනසා දමමු.

1151.

1151.

‘‘රුක්ඛමූලිකා සාතතිකා, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා;

දාලෙමු මච්චුනො සෙනං, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතා.

රුක්මුල්හි වසන්නා වූ, නිරන්තරයෙන් වීර්යය කරන්නා වූ, පාත්‍රයට ලැබෙන දෙයින් සතුටු වන්නා වූ අපි, අධ්‍යාත්මයෙහි මනාකොට සමාහිත වූවාහු, මාරයාගේ කෙලෙස් සේනාව වනසා දමමු.

1152.

1152.

‘‘රුක්ඛමූලිකා සාතතිකා, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා;

ධුනාම මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො.

රුක්මුල්හි වසන්නා වූ, නිරන්තරයෙන් වීර්යය කරන්නා වූ, පාත්‍රයට ලැබෙන දෙයින් සතුටු වන්නා වූ අපි, මහා ඇතෙකු බට පැලක් වනසන්නාක් මෙන් මාරයාගේ කෙලෙස් සේනාව වනසා දමමු.

1153.

1153.

‘‘අට්ඨිකඞ්කලකුටිකෙ, මංසන්හාරුපසිබ්බිතෙ;

ධිරත්ථු පුරෙ දුග්ගන්ධෙ, පරගත්තෙ මමායසෙ.

ඇටසැකිල්ල නැමති කුටිය ඇති, මස් නහරින් මසන ලද, දුගඳ හමන, මෝඩයන් මමත්වයෙන් සලකන අනුන්ගේ ශරීරයටත් තමාගේ ශරීරයටත් නින්දා වේවා!

1154.

1154.

‘‘ගූථභස්තෙ තචොනද්ධෙ, උරගණ්ඩිපිසාචිනි;

නව සොතානි තෙ කායෙ, යානි සන්දන්ති සබ්බදා.

අසුචි පිරුණු බඳුනක් වැනි වූ, සමින් වැසුණු, පපුවෙහි ඇති ගෙඩි මෙන් පියයුරු ඇති පිසාචිය, තාගේ ශරීරයෙහි නිරතුරුවම වැගිරෙන්නා වූ දොරටු නවයක් (නව මගක්) ඇත්තේය.

1155.

1155.

‘‘තව සරීරං නවසොතං, දුග්ගන්ධකරං පරිබන්ධං;

භික්ඛු පරිවජ්ජයතෙ තං, මීළ්හං ච යථා සුචිකාමො.

නව දොරටුවකින් යුත් තාගේ ශරීරය දුගඳ හමන්නකි, එය කෙලෙස් බාධාවකි. පිරිසිදුකම පතන්නෙකු අසුචි දුටු විට මග හරින්නාක් මෙන්, භික්ෂුව ඒ ශරීරය මග හැරිය යුතුය.

1156.

1156.

‘‘එවඤ්චෙ තං ජනො ජඤ්ඤා, යථා ජානාමි තං අහං;

ආරකා පරිවජ්ජෙය්‍ය, ගූථට්ඨානංව පාවුසෙ’’.

මා මේ ශරීරය දන්නා පරිද්දෙන් ජනයා දන්නේ නම්, පිරිසිදුකම පතන්නෙකු වැසි කල අසුචි ඇති තැනක් දුරින් මග හරින්නාක් මෙන්, මේ ශරීරය ද දුරින්ම මග හරිනු ඇත.

1157.

1157.

‘‘එවමෙතං මහාවීර, යථා සමණ භාසසි;

එත්ථ චෙකෙ විසීදන්ති, පඞ්කම්හිව ජරග්ගවො.

මහා වීරයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ වදාරන මේ වචනය එසේමය. එහෙත් මඩෙහි එරුණු නාකි ගොනෙකු මෙන් සමහර සත්වයෝ මෙහි (කාමයෙහි) ගැලී විනාශ වෙති.

1158.

1158.

‘‘ආකාසම්හි හලිද්දියා, යො මඤ්ඤෙථ රජෙතවෙ;

අඤ්ඤෙන වාපි රඞ්ගෙන, විඝාතුදයමෙව තං.

යමෙක් කහ දියෙන් හෝ වෙනත් සායම් වර්ගයකින් අහස පාට කිරීමට සිතන්නේ නම්, ඔහුගේ ඒ ප්‍රයත්නය හුදෙක් සිත වෙහෙසීමක් පමණක් වන්නේය.

1159.

1159.

‘‘තදාකාසසමං චිත්තං, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතං;

මා පාපචිත්තෙ ආසාදි, අග්ගිඛන්ධංව පක්ඛිමා.

එලෙසම මාගේ සිත අහස හා සමාන වූ නිදහස් එකකි, අධ්‍යාත්මයෙහි මනාකොට සමාහිතය. පාපී සිතක් ඇතිව මා කරා නොඑන්න, එය පළඟැටියෙකු ගිනි කඳකට පැන විනාශ වන්නාක් වැනි වනු ඇත.

1160.

1160.

‘‘පස්ස චිත්තකතං බිම්බං, අරුකායං සමුස්සිතං;

ආතුරං බහුසඞ්කප්පං, යස්ස නත්ථි ධුවං ඨිති.

අලංකාර කරන ලද, වණ සමූහයක් බඳු වූ, රෝගී වූ, බොහෝ සංකල්පනා ඇති, ස්ථිර පැවැත්මක් නැති මේ ශරීරය දෙස බලන්න.

1161.

1161.

‘‘පස්ස චිත්තකතං රූපං, මණිනා කුණ්ඩලෙන ච;

අට්ඨිං තචෙන ඔනද්ධං, සහ වත්ථෙහි සොභති.

මිණි කොඬොලින් සරසන ලද, සමින් වැසුණු ඇටසැකිල්ලක් බඳු වූ, වස්ත්‍ර පැළඳි විට පමණක් බබළන මේ චිත්‍රයක් බඳු රූපය දෙස බලන්න.

1162.

1162.

‘‘අලත්තකකතා [Pg.363] පාදා, මුඛං චුණ්ණකමක්ඛිතං;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

සායම් පෙවූ පාද ද, පවුඩර් තැවරූ මුහුණ ද අඥාන පුද්ගලයා මුළා කිරීමට ප්‍රමාණවත් වුවත්, නිවන් මග සොයන්නා මුළා කිරීමට සමත් නොවේ.

1163.

1163.

‘‘අට්ඨපදකතා කෙසා, නෙත්තා අඤ්ජනමක්ඛිතා;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

අටපට්ටම් ආකාරයට සකසන ලද කෙස් ද, අඳුන් ගෑ ඇස් ද අඥාන පුද්ගලයා මුළා කිරීමට ප්‍රමාණවත් වුවත්, නිවන් මග සොයන්නා මුළා කිරීමට සමත් නොවේ.

1164.

1164.

‘‘අඤ්ජනීව නවා චිත්තා, පූතිකායො අලඞ්කතො;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

අලුත් අඳුන් බඳුනක් සේ සරසන ලද, කුණු වූ මේ ශරීරය අඥාන පුද්ගලයා මුළා කිරීමට ප්‍රමාණවත් වුවත්, නිවන් මග සොයන්නා මුළා කිරීමට සමත් නොවේ.

1165.

1165.

‘‘ඔදහි මිගවො පාසං, නාසදා වාගුරං මිගො;

භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, කද්දන්තෙ මිගබන්ධකෙ.

මුව වැද්දා මලපුඩුව ඇටවීය, මුවා මලපුඩුවට හසු නොවීය. වැද්දා හඬද්දී මුවා ඇම ගොදුර ද කා නිදහසේ යයි.

1166.

1166.

‘‘ඡින්නො පාසො මිගවස්ස, නාසදා වාගුරං මිගො;

භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, සොචන්තෙ මිගලුද්දකෙ.

මුව වැද්දාගේ මලපුඩුව සිඳී ගියේය, මුවා මලපුඩුවට හසු නොවීය. වැද්දා ශෝක කරද්දී ඇම ගොදුර ද කා මුවා නිදහසේ යයි.

1167.

1167.

‘‘තදාසි යං භිංසනකං, තදාසි ලොමහංසනං;

අනෙකාකාරසම්පන්නෙ, සාරිපුත්තම්හි නිබ්බුතෙ.

අනේක ගුණයෙන් යුත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, එකල්හි මහත් වූ බියක් ඇති විය, ලොමු ඩැහැගැනීමක් ඇති විය.

1168.

1168.

‘‘අනිච්චා වත සඞ්ඛාරා උප්පාදවය ධම්මිනො.උපජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣන්ති, තෙසං වූපසමො සුඛො.

සංස්කාරයෝ ඒකාන්තයෙන්ම අනිත්‍යයහ. ඉපදීම හා විනාශ වීම ස්වභාව කොට ඇත්තාහ. ඉපිද නිරුද්ධ වෙති. ඔවුන්ගේ සංසිඳීම (නිර්වාණය) සැපයකි.

1169.

1169.

‘‘සුඛුමං තෙ පටිවිජ්ඣන්ති, වාලග්ගං උසුනා යථා;

යෙ පඤ්චක්ඛන්ධෙ පස්සන්ති, පරතො නො ච අත්තතො.

දක්ෂ දුනු ශිල්පියෙකු හීයකින් ලොම් අගක් විදින්නාක් මෙන්, යමෙක් පංචස්කන්ධය 'මම' කියා නොගෙන අන්‍ය දෙයක් (පරතෝ) ලෙස දකිත් ද, ඔවුහු සූක්ෂ්ම වූ නිර්වාණය අවබෝධ කරති.

1170.

1170.

‘‘යෙ ච පස්සන්ති සඞ්ඛාරෙ, පරතො නො ච අත්තතො;

පච්චබ්‍යාධිංසු නිපුණං, වාලග්ගං උසුනා යථා.

යමෙක් සංස්කාරයන් 'මම' කියා නොගෙන අන්‍ය දෙයක් (පරතෝ) ලෙස දකිත් ද, ඔවුහු දක්ෂ දුනු ශිල්පියෙකු ලොම් අගක් විදින්නාක් මෙන් සූක්ෂ්ම ධර්මය අවබෝධ කරගත්හ.

1171.

1171.

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

කාමරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ.

හෙල්ලකින් පහර කෑවෙකු මෙන් ද, හිස ගිනි ගත්තෙකු මෙන් ද, භික්ෂුව කාමරාගය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස සිහි ඇතිව හැසිරිය යුතුය.

1172.

1172.

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

භවරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’.

හෙල්ලකින් පහර කෑවෙකු මෙන් ද, හිස ගිනි ගත්තෙකු මෙන් ද, භික්ෂුව භවරාගය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස සිහි ඇතිව හැසිරිය යුතුය.

1173.

1173.

‘‘චොදිතො භාවිතත්තෙන, සරීරන්තිමධාරිනා;

මිගාරමාතුපාසාදං, පාදඞ්ගුට්ඨෙන කම්පයිං.

භාවනා කොට වැඩූ සිතක් ඇති, අවසන් ශරීරය දරන්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් උනන්දු කරවන ලදුව, මම මිගාරමාතු ප්‍රාසාදය පා ඇඟිල්ලෙන් සෙලවීමි.

1174.

1174.

‘‘නයිදං සිථිලමාරබ්භ, නයිදං අප්පෙන ථාමසා;

නිබ්බානමධිගන්තබ්බං, සබ්බගන්ථ-පමොචනං.

සියලු කෙලෙස් බන්ධනයන්ගෙන් මිදීම වූ මේ නිර්වාණය, අලස වීර්යයකින් හෝ මද ශක්තියකින් ලැබිය හැක්කක් නොවේ.

1175.

1175.

‘‘අයඤ්ච දහරො භික්ඛු, අයමුත්තමපොරිසො;

ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහිනිං.

මේ තරුණ භික්ෂුව උත්තම පුරුෂයෙකි. මාරයා හා ඔහුගේ සේනාව පරදවා ඔහු අවසන් ශරීරය දරන්නේය.

1176.

1176.

‘‘විවරමනුපභන්ති [Pg.364] විජ්ජුතා, වෙභාරස්ස ච පණ්ඩවස්ස ච;

නගවිවරගතො ඣායති, පුත්තො අප්පටිමස්ස තාදිනො.

වේභාර සහ පණ්ඩව පර්වත අතර විවරයන්හි විදුලි කෙටීම් සිදුවේ. අසමසම වූ තාදී ගුණයෙන් යුතු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පුත්‍රයාණෝ (මහා මොග්ගල්ලාන රහතන් වහන්සේ) පර්වත විවරයට වැදී ධ්‍යාන වඩති.

1177.

1177.

‘‘උපසන්තො උපරතො, පන්තසෙනාසනො මුනි;

දායාදො බුද්ධසෙට්ඨස්ස, බ්‍රහ්මුනා අභිවන්දිතො.

ශාන්ත වූ, කෙලෙසුන් කෙරෙන් වෙන් වූ, ආරණ්‍ය සේනාසනයන්හි වෙසෙන ඒ මුණිවරයාණෝ ශ්‍රේෂ්ඨ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දායාදය ලද්දෝ වෙති. මහා බ්‍රහ්මයා පවා උන්වහන්සේට වන්දනා කරයි.

1178.

1178.

‘‘උපසන්තං උපරතං, පන්තසෙනාසනං මුනිං;

දායාදං බුද්ධසෙට්ඨස්ස, වන්ද බ්‍රාහ්මණ කස්සපං.

බ්‍රාහ්මණය, ශාන්ත වූ, කෙලෙසුන් කෙරෙන් වෙන් වූ, ආරණ්‍ය සේනාසනයන්හි වෙසෙන, ශ්‍රේෂ්ඨ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසන දායාදය ලත් ඒ කාශ්‍යප මුණිවරයාණන්ට වන්දනා කරන්න.

1179.

1179.

‘‘යො ච ජාතිසතං ගච්ඡෙ, සබ්බා බ්‍රාහ්මණජාතියො;

සොත්තියො වෙදසම්පන්නො, මනුස්සෙසු පුනප්පුනං.

යමෙක් මිනිසුන් අතර නැවත නැවතත් සිය වාරයක් බ්‍රාහ්මණ ජාතියෙහි ඉපිද, සියලු බ්‍රාහ්මණ කුලයන්හි උපත ලබා, උගතෙකු හා වේදයෙහි පරතෙරට පත් වූවෙක් වුවද,

1180.

1180.

‘‘අජ්ඣායකොපි චෙ අස්ස, තිණ්ණං වෙදාන පාරගූ;

එතස්ස වන්දනායෙතං, කලං නාග්ඝති සොළසිං.

යම් හෙයකින් ඔහු තුන් වේදය හදාරා නිම කළ අයෙකු වුවත්, මේ (කාශ්‍යප) මහා තෙරුන් වහන්සේට කරන වන්දනාවෙන් ලැබෙන ආනිසංසයෙන් දහසයෙන් පංගුවක්වත් ඒ උගත්කම වටින්නේ නැත.

1181.

1181.

‘‘යො සො අට්ඨ විමොක්ඛානි, පුරෙභත්තං අඵස්සයි ;

අනුලොමං පටිලොමං, තතො පිණ්ඩාය ගච්ඡති.

යම් රහතන් වහන්සේ නමක් දවල් දානයට පෙර අෂ්ට විමොක්ෂයන් අනුලෝම ප්‍රතිලෝම වශයෙන් සමාපත්තියට පත්ව, ඉන් අනතුරුව පිණ්ඩපාතය පිණිස වඩින සේක්ද,

1182.

1182.

‘‘තාදිසං භික්ඛුං මාසාදි, මාත්තානං ඛණි බ්‍රාහ්මණ;

අභිප්පසාදෙහි මනං, අරහන්තම්හි තාදිනෙ;

ඛිප්පං පඤ්ජලිකො වන්ද, මා තෙ විජටි මත්ථකං.

බ්‍රාහ්මණය, එවැනි භික්ෂුවකට අපහාස නොකරන්න, ඔබ විසින්ම ඔබව විනාශ කර නොගන්න. තාදී ගුණ ඇති ඒ රහතන් වහන්සේ කෙරෙහි සිත පහදවා ගන්න. වහාම දොහොත් මුදුන් දී වන්දනා කරන්න. ඔබේ හිස (විපතකින්) බේරා ගන්න.

1183.

1183.

‘‘නෙසො පස්සති සද්ධම්මං, සංසාරෙන පුරක්ඛතො;

අධොගමං ජිම්හපථං, කුම්මග්ගමනුධාවති.

මේ (පොට්ඨිල) භික්ෂුව සද්ධර්මය නොදකියි. සංසාර බැඳීම් පෙරටු කරගත් මොහු, පහත් වූ ද, වංක වූ ද, වැරදි මාවතෙහිම දුව යයි.

1184.

1184.

‘‘කිමීව මීළ්හසල්ලිත්තො, සඞ්ඛාරෙ අධිමුච්ඡිතො;

පගාළ්හො ලාභසක්කාරෙ, තුච්ඡො ගච්ඡති පොට්ඨිලො.

අසූචි තැවරුණු පණුවකු මෙන් සංස්කාරයන්හි බැඳී, ලාභ සත්කාරයන්හි ගිලී සිටින හිස් වූ පොට්ඨිල භික්ෂුව (සංසාරයෙහි) ගමන් කරයි.

1185.

1185.

‘‘ඉමඤ්ච පස්ස ආයන්තං, සාරිපුත්තං සුදස්සනං;

විමුත්තං උභතොභාගෙ, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතං.

මැනවින් දැකිය යුතු වූ, (ප්‍රඥා හා සමාධි යන) උභතෝභාග විමුක්තියෙන් නිදහස් වූ, තමා තුළම මැනවින් සමාධිගත වූ මේ සාරිපුත්තයන් වහන්සේ වඩිනා අයුරු බලන්න.

1186.

1186.

‘‘විසල්ලං ඛීණසංයොගං, තෙවිජ්ජං මච්චුහායිනං;

දක්ඛිණෙය්‍යං මනුස්සානං, පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං අනුත්තරං.

කෙලෙස් හුල් නැති කළ, කෙලෙස් බැඳුම් ක්ෂය කළ, ත්‍රිවිද්‍යාවෙන් යුතු, මරණය ජයගත්, මිනිසුන්ගේ උතුම් පූජාවන්ට සුදුසු වූ, අනුත්තර පින්කෙත වූ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ දෙස බලන්න.

1187.

1187.

‘‘එතෙ සම්බහුලා දෙවා, ඉද්ධිමන්තො යසස්සිනො;

දස දෙවසහස්සානි, සබ්බෙ බ්‍රහ්මපුරොහිතා;

මොග්ගල්ලානං නමස්සන්තා, තිට්ඨන්ති පඤ්ජලීකතා.

මහා ඍද්ධි ඇති, මහා යස පිරිවර ඇති දස දහසක් දෙවිවරු ද, සියලුම බ්‍රහ්ම පුරෝහිතයෝ ද මොග්ගල්ලානයන් වහන්සේට දොහොත් මුදුන් දී වන්දනා කරමින් සිටිති.

1188.

1188.

‘‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ ආසවා ඛීණා, දක්ඛිණෙය්‍යොසි මාරිස’.

"පුරුෂ ආජානීයයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට නමස්කාර වේවා! උත්තම පුරුෂයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට නමස්කාර වේවා! යම් ඔබ වහන්සේගේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වී ඇද්ද, නිදුකාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ උතුම් දක්ෂිණාවන්ට සුදුසු වන සේක."

1189.

1189.

‘‘පූජිතො [Pg.365] නරදෙවෙන, උප්පන්නො මරණාභිභූ;

පුණ්ඩරීකංව තොයෙන, සඞ්ඛාරෙනුපලිප්පති.

දෙවි මිනිසුන් විසින් පුදන ලද, ලොව පහළ වූ, මරණය ජයගත් ඒ උත්තමයා, දියෙහි නොතැවරෙන නෙළුම් මලක් මෙන් සංස්කාරයන්ගෙන් (තෘෂ්ණා දිට්ඨි වශයෙන්) නොතැවරෙති.

1190.

1190.

‘‘යස්ස මුහුත්තෙන සහස්සධා ලොකො, සංවිදිතො සබ්‍රහ්මකප්පො වසි;

ඉද්ධිගුණෙ චුතුපපාතෙ කාලෙ, පස්සති දෙවතා ස භික්ඛු.

යම් භික්ෂුවක් මොහොතකින් ලෝක ධාතු දහසක් අවබෝධ කරගනිත් ද, බ්‍රහ්ම ලෝකය සමඟ පවා වසඟීභාවයට පත් වූ සේක් ද, ඍද්ධි ගුණයෙන් හා සත්වයන්ගේ චුති උප්පත්ති දැකීමේ ඥානයෙන් යුතු වූ ඒ භික්ෂුව නියමිත කාලයෙහි දෙවියන් දකියි.

1191.

1191.

‘‘සාරිපුත්තොව පඤ්ඤාය, සීලෙන උපසමෙන ච;

යොපි පාරඞ්ගතො භික්ඛු, එතාවපරමො සියා.

ප්‍රඥාවෙන් ද, සීලයෙන් ද, කෙලෙස් සංසිඳුවීමෙන් ද සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මෙන් පරතෙරට ගිය යම් භික්ෂුවක් වේ ද, ඒ භික්ෂුව පරම ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේය.

1192.

1192.

‘‘කොටිසතසහස්සස්ස, අත්තභාවං ඛණෙන නිම්මිනෙ;

අහං විකුබ්බනාසු කුසලො, වසීභූතොම්හි ඉද්ධියා.

මම මොහොතකින් කෙළ ලක්ෂයක් ආත්මභාවයන් මවා පෙන්වීමට සමර්ථ වෙමි. මම විවිධ රූප මවා පෙන්වීමෙහි දක්ෂ වෙමි, ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන්හි වසීභාවයට පත් වූවෙක් වෙමි.

1193.

1193.

‘‘සමාධිවිජ්ජාවසිපාරමීගතො, මොග්ගල්ලානගොත්තො අසිතස්ස සාසනෙ;

ධීරො සමුච්ඡින්දි සමාහිතින්ද්‍රියො, නාගො යථා පූතිලතංව බන්ධනං.

සමාධියෙහි හා විද්‍යාවන්හි පරතෙරට පත් වූ, බුදු සසුනෙහි (තෘෂ්ණා රහිත) මොග්ගල්ලාන ගෝත්‍රයෙහි වූ, ධීර වූ, මැනවින් සමාහිත ඉන්ද්‍රියයන් ඇති ඒ මහා මොග්ගල්ලාන රහතන් වහන්සේ, හස්තියෙකු කුණු වූ වැල් පටක් සිඳලන්නාක් මෙන් සියලු කෙලෙස් බැඳුම් සිඳ දැමූ සේක.

1194.

1194.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා.

මම ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය සම්පූර්ණ කළෙමි. බරක් වූ ස්කන්ධ පඤ්චකය බිම තැබුවෙමි. භවයට ඇද දමන තෘෂ්ණාව සහමුලින්ම උදුරා දැමුවෙමි.

1195.

1195.

‘‘යස්ස චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො.

යම් උතුම් අර්ථයක් උදෙසා මම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූයෙම් ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීම සංඛ්‍යාත ඒ උතුම් අරමුණ මා විසින් සාක්ෂාත් කරගන්නා ලදී.

1196.

1196.

‘‘කීදිසො නිරයො ආසි, යත්ථ දුස්සී අපච්චථ;

විධුරං සාවකමාසජ්ජ, කකුසන්ධඤ්ච බ්‍රාහ්මණං.

කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේට ද, උන්වහන්සේගේ අග්‍රශ්‍රාවක විධුර රහතන් වහන්සේට ද අපරාධ කළ දූසී මාරයා පැසුණු ඒ නිරය කෙබඳු ස්වභාවයක් ගත්තේ ද?

1197.

1197.

‘‘සතං ආසි අයොසඞ්කූ, සබ්බෙ පච්චත්තවෙදනා;

ඊදිසො නිරයො ආසි, යත්ථ දුස්සී අපච්චථ;

විධුරං සාවකමාසජ්ජ, කකුසන්ධඤ්ච බ්‍රාහ්මණං.

එහි යකඩ උල් සිය ගණනක් තිබුණි. එහි උපන් සියල්ලෝම අධික වේදනා වින්දහ. කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේට ද, උන්වහන්සේගේ අග්‍රශ්‍රාවක විධුර රහතන් වහන්සේට ද අපරාධ කළ දූසී මාරයා පැසුණු ඒ නිරය එවැනි මහත් දුක් ඇති එකක් විය.

1198.

1198.

‘‘යො එතමභිජානාති, භික්ඛු බුද්ධස්ස සාවකො;

තාදිසං භික්ඛුමාසජ්ජ, කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ යම් ශ්‍රාවක භික්ෂුවක් මේ කර්මය හා එහි විපාකය මැනවින් දන්නේ ද, අඳුරු පාපයන් ඇති මාරය, එවැනි භික්ෂුවකට අපරාධ කිරීමෙන් ඔබ මහත් වූ දුකට පත් වන්නෙහිය.

1199.

1199.

‘‘මජ්ඣෙසරස්මිං තිට්ඨන්ති, විමානා කප්පඨායිනො;

වෙළුරියවණ්ණා රුචිරා, අච්චිමන්තො පභස්සරා;

අච්ඡරා තත්ථ නච්චන්ති, පුථු නානත්තවණ්ණියො.

මහා සමුද්‍රය මධ්‍යයෙහි කල්පයක් පුරා පවතින විමාන පිහිටා ඇත. ඒවා වෛදූර්ය පැහැයෙන් යුක්තය, ඉතා දීප්තිමත්ය, ජ්වලිතය. එහි විවිධ පැහැයෙන් යුතු බොහෝ අප්සරාවෝ නර්තනයෙහි යෙදෙති.

1200.

1200.

‘‘යො [Pg.366] එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

යම් භික්ෂුවක් මේ (ඍද්ධිමය කරුණු) මැනවින් දන්නේ ද, අඳුරු පාපයන් ඇති මාරය, (එවැනි භික්ෂුවකට අපරාධ කිරීමෙන්) ඔබ නිරකාදී දුකට පත් වන්නෙහිය.

1201.

1201.

‘‘යො වෙ බුද්ධෙන චොදිතො, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පෙක්ඛතො;

මිගාරමාතුපාසාදං, පාදඞ්ගුට්ඨෙන කම්පයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නියමයෙන්, භික්ෂු සංඝයා බලා සිටියදීම, යම් මොග්ගල්ලාන හිමි නමක් මිගාරමාතු ප්‍රාසාදය පාදයේ මාපටැඟිල්ලෙන් සොලවා කම්පනය කළේ ද,

1202.

1202.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

යම් භික්ෂුවක් මේ (ඍද්ධිමය කරුණු) මැනවින් දන්නේ ද, අඳුරු පාපයන් ඇති මාරය, (එවැනි භික්ෂුවකට අපරාධ කිරීමෙන්) ඔබ නිරකාදී දුකට පත් වන්නෙහිය.

1203.

1203.

‘‘යො වෙජයන්තපාසාදං, පාදඞ්ගුට්ඨෙන කම්පයි;

ඉද්ධිබලෙනුපත්ථද්ධො, සංවෙජෙසි ච දෙවතා.

යම් මොග්ගල්ලාන හිමි නමක් ඍද්ධි බලයෙන් අධිෂ්ඨාන කරගෙන වෛජයන්ත ප්‍රාසාදය තමන්ගේ පාදයේ මාපටැඟිල්ලෙන් සොලවා කම්පනය කළේ ද, දෙවිවරුන් පවා සංවේගයට පත් කළේ ද,

1204.

1204.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

යම් භික්ෂුවක් මේ (ඍද්ධිමය කරුණු) මැනවින් දන්නේ ද, අඳුරු පාපයන් ඇති මාරය, (එවැනි භික්ෂුවකට අපරාධ කිරීමෙන්) ඔබ නිරකාදී දුකට පත් වන්නෙහිය.

1204.

1204.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

යම් භික්ෂුවක් මේ (ඍද්ධිමය කරුණු) මැනවින් දන්නේ ද, අඳුරු පාපයන් ඇති මාරය, (එවැනි භික්ෂුවකට අපරාධ කිරීමෙන්) ඔබ නිරකාදී දුකට පත් වන්නෙහිය.

1205.

1205.

‘‘යො වෙජයන්තපාසාදෙ, සක්කං සො පරිපුච්ඡති;

අපි ආවුසො ජානාසි, තණ්හක්ඛයවිමුත්තියො;

තස්ස සක්කො වියාකාසි, පඤ්හං පුට්ඨො යථාතථං.

යම් රහතන් වහන්සේ නමක් (මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ) වෛජයන්ත ප්‍රාසාදයෙහි වැඩ සිටි ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගෙන් මෙසේ විමසූ සේක: "ඇවැත්නි ශක්‍රය, තෘෂ්ණාව ක්ෂය වීමෙන් ලැබෙන විමුක්තිය පිළිබඳව ඔබ දන්නෙහිද?" එවිට ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා විමසන ලද ඒ ප්‍රශ්නයට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ පරිදි ම නිවැරදිව පිළිතුරු දුන්නේය.

1206.

1206.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ යම් රහතන් වහන්සේ නමක් මේ කියන ලද අර්ථය ප්‍රත්‍යක්ෂයෙන් දන්නේ ද... එම්බා මාරය, (එවැනි රහතන් වහන්සේ නමකට හිරිහැර කිරීමෙන්) තෝ නිරයෙහි දුක් විඳින්නෙහිය.

1207.

1207.

‘‘යො බ්‍රහ්මානං පරිපුච්ඡති, සුධම්මායං ඨිතො සභං;

අජ්ජාපි ත්‍යාවුසො සා දිට්ඨි, යා තෙ දිට්ඨි පුරෙ අහු;

පස්සසි වීතිවත්තන්තං, බ්‍රහ්මලොකෙ පභස්සරං.

යම් රහතන් වහන්සේ නමක් බ්‍රහ්මයන්ගේ සුධම්මා නම් සභාවෙහි සිටිමින් මහා බ්‍රහ්මයාගෙන් මෙසේ විමසූ සේක: "ඇවැත්නි බ්‍රහ්මය, මීට පෙර (බුදු රජාණන් වහන්සේ වැඩම කිරීමට පෙර) බ්‍රහ්ම ලෝකයට පැමිණිය හැකි කිසිදු ශ්‍රමණයකු හෝ බ්‍රාහ්මණයකු නැතැයි ඔබ තුළ තිබූ ඒ දෘෂ්ටිය අදත් තිබේද? බ්‍රහ්ම ලෝකය පුරා බැබළෙමින් සැරිසරන භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ (සහ ශ්‍රාවකයන්ගේ) ඒ දීප්තිමත් රැස් මාලාව ඔබ දකින්නෙහිද?"

1208.

1208.

‘‘තස්ස බ්‍රහ්මා වියාකාසි, පඤ්හං පුට්ඨො යථාතථං;

න මෙ මාරිස සා දිට්ඨි, යා මෙ දිට්ඨි පුරෙ අහු.

ප්‍රශ්න විමසන ලද ඒ මහා බ්‍රහ්මයා උන්වහන්සේට (මහා මොග්ගල්ලාන හිමියන්ට) නිවැරදිව මෙසේ පිළිතුරු දුන්නේය: "නිදුකාණන් වහන්ස, මීට පෙර මා තුළ යම් (වැරදි) දෘෂ්ටියක් තිබුණේ ද, දැන් මා තුළ ඒ දෘෂ්ටිය නැත."

1209.

1209.

‘‘පස්සාමි වීතිවත්තන්තං, බ්‍රහ්මලොකෙ පභස්සරං;

සොහං අජ්ජ කථං වජ්ජං, අහං නිච්චොම්හි සස්සතො.

"බ්‍රහ්ම ලෝකය පුරා විහිදෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඒ මහා රශ්මි මාලාව මම දකිමි. එසේ තිබියදී අද මම 'මම නිත්‍ය වෙමි, සදාකාලික වෙමි' යි කෙසේ නම් පවසම්ද?"

1210.

1210.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

බ්‍රහ්මයන්ගේ මේ වචනය ප්‍රත්‍යක්ෂයෙන් දන්නා වූ යම් රහතන් වහන්සේ නමක්... එම්බා මාරය, තෝ (මෙවැනි රහතන් වහන්සේලාට හිරිහැර කිරීම නිසා) නිරය දුක් විඳින්නෙහිය.

1211.

1211.

‘‘යො මහානෙරුනො කූටං, විමොක්ඛෙන අඵස්සයි ;

වනං පුබ්බවිදෙහානං, යෙ ච භූමිසයා නරා.

යම් රහතන් වහන්සේ නමක් ඍද්ධි විමෝක්ෂය නමැති අභිඥාවෙන් මහා මේරු පර්වත මුදුන ස්පර්ශ කළ සේක්ද, පූර්ව විදේහ දිවයිනත්, අපරගෝයාන හා උතුරුකුරු දිවයින්හි වෙසෙන මිනිසුන්වත් දැකගත හැකි වූ සේක්ද,

1212.

1212.

‘‘යො එතමභිජානාති, භික්ඛු බුද්ධස්ස සාවකො;

තාදිසං භික්ඛුමාසජ්ජ, කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

ඒ ස්වභාවය ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස දන්නා වූ බුදු රජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ යම් රහතන් වහන්සේ නමක් වේද, එබඳු වූ රහතන් වහන්සේ නමකට අපහාස කිරීමෙන් හා හිරිහැර කිරීමෙන් එම්බා මාරය, තෝ නිරය දුක් විඳින්නෙහිය.

1213.

1213.

‘‘න වෙ අග්ගි චෙතයති, අහං බාලං ඩහාමීති;

බාලොව ජලිතං අග්ගිං, ආසජ්ජ නං පඩය්හති.

ගින්න "මම මේ මෝඩයාව දවමි" යි සිතා උත්සාහ නොකරයි. එහෙත් මෝඩයා ම ඇවිළෙන ගින්න ස්පර්ශ කොට තමා ම දැවී යයි.

1214.

1214.

‘‘එවමෙව තුවං මාර, ආසජ්ජ නං තථාගතං;

සයං ඩහිස්සසි අත්තානං, බාලො අග්ගිංව සම්ඵුසං.

මාරය, එලෙසින්ම තෝ ද (අපට හිංසා කිරීමට පැමිණ) තථාගතයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් ස්පර්ශ කිරීමෙන්, ගින්න ස්පර්ශ කරන මෝඩයා මෙන් තමා විසින් ම තමා ව දවාගන්නෙහිය.

1215.

1215.

‘‘අපුඤ්ඤං [Pg.367] පසවී මාරො, ආසජ්ජ නං තථාගතං;

කිං නු මඤ්ඤසි පාපිම, න මෙ පාපං විපච්චති.

මාරයා තථාගත ශ්‍රාවකයන්ට නිග්‍රහ කිරීමෙන් පව් රැස් කරගත්තේය. එම්බා පාපිෂ්ඨය, "මේ පව මට විපාක නොදෙන්නේය" යි තෝ සිතන්නෙහිද?

1216.

1216.

‘‘කරතො තෙ චීයතෙ පාපං, චිරරත්තාය අන්තක;

මාර නිබ්බින්ද බුද්ධම්හා, ආසං මාකාසි භික්ඛුසු.

එම්බා අන්තකය, පව් කරන්නා වූ තොට දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ ඒ පව විපාක දෙමින් අහිත පිණිස පවතින්නේය. මාරය, බුදු රජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි හා උන්වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් කෙරෙහි (හිංසා කිරීමේ) ආශාව අත්හැර පල දුවව. භික්ෂූන් වහන්සේලාට හිංසා පීඩා නොකරව.

1217.

1217.

‘‘ඉති මාරං අතජ්ජෙසි, භික්ඛු භෙසකළාවනෙ;

තතො සො දුම්මනො යක්ඛො, තත්ථෙවන්තරධායථා’’ති.

මෙසේ භේසකළා වනයෙහි දී ඒ රහතන් වහන්සේ මාරයාව තර්ජනය කළ සේක. එයින් පසු ඒ මාරයා බලවත් නොසතුටට පත්ව එතැනම අතුරුදන් විය.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො ථෙරො ගාථායො අභාසිත්ථාති.

ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ මෙලෙස මෙම ගාථාවන් දේශනා කළ සේක.

සට්ඨිනිපාතො නිට්ඨිතො.

සැට ගාථා ඇති නිපාතය (සට්ඨි නිපාතය) නිම විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය:

සට්ඨිකම්හි නිපාතම්හි, මොග්ගල්ලානො මහිද්ධිකො;

එකොව ථෙරගාථායො, අට්ඨසට්ඨි භවන්ති තාති.

සට්ඨි නිපාතයෙහි මහා ඍද්ධිලාභී මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේගේ පමණක් ගාථා සැට අටක් (68) ඇතුළත් වේ.

21. මහානිපාතො

21. මහා නිපාතය.

1. වඞ්ගීසත්ථෙරගාථා

1. වංගීස තෙරුන්ගේ ගාථාවන්.

1218.

1218.

‘‘නික්ඛන්තං [Pg.368] වත මං සන්තං, අගාරස්මානගාරියං;

විතක්කා උපධාවන්ති, පගබ්භා කණ්හතො ඉමෙ.

ගිහිගෙය හැර දමා පැවිදි වූ මට, පාපිෂ්ඨ වූ ද, ලජ්ජා නැති වූ ද, මේ කාම විතර්කයෝ ලුහුබැඳ එති.

1219.

1219.

‘‘උග්ගපුත්තා මහිස්සාසා, සික්ඛිතා දළ්හධම්මිනො ;

සමන්තා පරිකිරෙය්‍යුං, සහස්සං අපලායිනං.

මැනවින් පුහුණුව ලැබූ, ශක්තිමත් දුනු දරන්නා වූ, පසු නොබසින දක්ෂ දුනුවායන් දහසක් මා වට කොට ඊතල විදින්නේ වුවද,

1220.

1220.

‘‘සචෙපි එත්තකා භිය්‍යො, ආගමිස්සන්ති ඉත්ථියො;

නෙව මං බ්‍යාධයිස්සන්ති, ධම්මෙ සම්හි පතිට්ඨිතො.

එපමණක් නොව, ඊටත් වඩා වැඩි ස්ත්‍රීන් පිරිසක් පැමිණ (ඔවුන්ගේ මායාවන්ගෙන්) මා පොළඹවා ගැනීමට උත්සාහ කළත්, ඔවුහු මාව සැලීමට අපොහොසත් වෙති. මම මාගේ මගඵල දහමෙහි මනාව පිහිටා සිටිමි.

1221.

1221.

‘‘සක්ඛී හි මෙ සුතං එතං, බුද්ධස්සාදිච්චබන්ධුනො;

නිබ්බානගමනං මග්ගං, තත්ථ මෙ නිරතො මනො.

සූර්යවංශයට නෑ වූ බුදු රජාණන් වහන්සේගෙන් නිවන් මඟ පිළිබඳ මේ දහම මම සවන් පුරා අසා ඇත්තෙමි. ඒ නිවන් මඟෙහි ම මාගේ සිත ඇලී පවතී.

1222.

1222.

‘‘එවං චෙ මං විහරන්තං, පාපිම උපගච්ඡසි;

තථා මච්චු කරිස්සාමි, න මෙ මග්ගම්පි දක්ඛසි.

එම්බා පාපිෂ්ඨ මාරය, මෙසේ වාසය කරන මා වෙත තෝ පැමිණෙන්නෙහි නම්, මම මරණයට ද මාගේ මඟ දැකගත නොහැකි වන පරිදි කටයුතු කරන්නෙමි.

1223.

1223.

‘‘අරතිඤ්ච රතිඤ්ච පහාය, සබ්බසො ගෙහසිතඤ්ච විතක්කං;

වනථං න කරෙය්‍ය කුහිඤ්චි, නිබ්බනථො අවනථො ස භික්ඛු.

(භවයෙහි) නොඇල්ම ද, (කාමයෙහි) ඇල්ම ද ප්‍රහාණය කොට, ගිහි ගෙයට සම්බන්ධ වූ සියලු විතර්කයන් අත්හැර, කිසිදු අරමුණක තෘෂ්ණාව ඇති නොකරන්නේ ද, කෙලෙස් වනයෙන් මිදුණු, තෘෂ්ණාව නැති ඒ තැනැත්තා සැබෑ භික්ෂුවකි.

1224.

1224.

‘‘යමිධ පථවිඤ්ච වෙහාසං, රූපගතං ජගතොගධං කිඤ්චි;

පරිජීයති සබ්බමනිච්චං, එවං සමෙච්ච චරන්ති මුතත්තා.

මේ ලෝකයෙහි පෘථිවියෙහි හෝ අහසෙහි ඇති යම් තාක් රූප සහිත දේවල් වේ ද, භවත්‍රයට අයත් වූ ඒ සියලු සංඛත ධර්මයෝ දිරා යති, විනාශ වෙති. ඒ සියල්ල අනිත්‍ය බව මැනවින් අවබෝධ කරගත් ප්‍රඥාවන්තයෝ කෙලෙසුන්ගෙන් මිදී වාසය කරති.

1225.

1225.

‘‘උපධීසු ජනා ගධිතාසෙ, දිට්ඨසුතෙ පටිඝෙ ච මුතෙ ච;

එත්ථ විනොදය ඡන්දමනෙජො, යො හෙත්ථ න ලිම්පති මුනි තමාහු.

බොහෝ ජනයා රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ යන පංච කාම ගුණයන්ගෙන් යුතු උපධීන් කෙරෙහි ඇලී සිටිති. ඔබ ඒ කෙරෙහි ඇති තෘෂ්ණාව දුරු කොට කෙලෙස් රහිත වන්න. යමෙක් මේ කාම වස්තූන් කෙරෙහි තෘෂ්ණාවෙන් නොඇලේද, ඔහු 'මුනිවරයෙකි' යි පඬිවරු පවසති.

1226.

1226.

‘‘අථ [Pg.369] සට්ඨිසිතා සවිතක්කා, පුථුජ්ජනතාය අධම්මා නිවිට්ඨා;

න ච වග්ගගතස්ස කුහිඤ්චි, නො පන දුට්ඨුල්ලගාහී ස භික්ඛු.

පෘථිවජ්ජනයන් දෙසැටක් (62) වූ වැරදි දෘෂ්ටීන්හි පිහිටා අකුසල් විතර්කයන්ගෙන් යුක්ත ව වැරදි මාර්ගයන්ට බැස සිටිති. යම් භික්ෂුවක් එවැනි කිසිදු වැරදි දෘෂ්ටි සමූහයකට නොපැමිණේ ද, අකුසල සහගත දෘෂ්ටීන් වැලඳ නොගනී ද, ඔහු සැබෑ භික්ෂුවකි.

1227.

1227.

‘‘දබ්බො චිරරත්තසමාහිතො, අකුහකො නිපකො අපිහාලු;

සන්තං පදං අජ්ඣගමා මුනි, පටිච්ච පරිනිබ්බුතො කඞ්ඛති කාලං.

බොහෝ කාලයක් සමාහිත සිත් ඇති, කෛරාටිකකම්වලින් තොර වූ, දක්ෂ වූ, තෘෂ්ණා රහිත වූ ප්‍රඥාවන්ත මුනිවරයා ශාන්ත වූ නිවන් පදය අවබෝධ කළේය. උපධි ශේෂ සහිතව පිරිනිවන් පෑ ඒ මුනිවරයා දැන් (උපධි ශේෂ රහිත පිරිනිවන සඳහා) නිසි කාලය අපේක්ෂා කරයි.

1228.

1228.

‘‘මානං පජහස්සු ගොතම, මානපථඤ්ච ජහස්සු අසෙසං;

මානපථම්හි ස මුච්ඡිතො, විප්පටිසාරීහුවා චිරරත්තං.

ගෝතමය, (ජාති මානය ආදී වූ) මානය දුරු කරන්න. මානයට මඟ පාදන සියලු කරුණු මුළුමනින් ම අත්හරින්න. මානයෙන් මුසපත් වූ තැනැත්තා බොහෝ කලක් පසුතැවිලි වන්නෙක් බවට පත් වේ.

1229.

1229.

‘‘මක්ඛෙන මක්ඛිතා පජා, මානහතා නිරයං පපතන්ති;

සොචන්ති ජනා චිරරත්තං, මානහතා නිරයං උපපන්නා.

අනුන්ගේ ගුණ මකන්නා වූ (මක්ඛය ඇති) සත්ත්වයෝ, මානයෙන් විනාශ වී නිරයට වැටෙති. මානයෙන් විනාශ වී නිරයේ උපන් ඒ මිනිස්සු බොහෝ කාලයක් ශෝක කරති.

1230.

1230.

‘‘න හි සොචති භික්ඛු කදාචි, මග්ගජිනො සම්මා පටිපන්නො;

කිත්තිඤ්ච සුඛඤ්චානුභොති, ධම්මදසොති තමාහු තථත්තං.

මඟ ඵලයෙන් කෙලෙසුන් ජයගත්, මැනවින් පිළිපන් භික්ෂුව කිසිවිටෙකත් ශෝක නොකරයි. උන්වහන්සේ කීර්තිය හා සැපය අනුභව කරති. සත්‍යය අවබෝධ කළ ඒ තැනැත්තා 'දහම් දක්නා තැනැත්තා' යැයි පණ්ඩිතයෝ පවසති.

1231.

1231.

‘‘තස්මා අඛිලො ඉධ පධානවා, නීවරණානි පහාය විසුද්ධො;

මානඤ්ච පහාය අසෙසං, විජ්ජායන්තකරො සමිතාවී.

එබැවින් මෙලොව පංච චේතෝඛිලයන්ගෙන් තොර වූ, වීර්යවන්ත වූ, නීවරණයන් ප්‍රහීණ කොට පිරිසිදු වූ භික්ෂුව, මානය ද මුළුමනින්ම අත්හැර, කෙලෙස් සංසිඳුවා ගෙන විද්‍යාව මඟින් දුක් කෙළවර කරයි.

1232.

1232.

‘‘කාමරාගෙන ඩය්හාමි, චිත්තං මෙ පරිඩය්හති;

සාධු නිබ්බාපනං බ්‍රූහි, අනුකම්පාය ගොතම.

ගෝතමයන් වහන්ස, මම කාම රාගයෙන් දැවෙන්නෙමි. මාගේ සිත හාත්පසින්ම දැවෙයි. මට අනුකම්පා කොට මේ දැවීම නිවාලන මඟ වදාරන සේක්වා.

1233.

1233.

‘‘සඤ්ඤාය [Pg.370] විපරියෙසා, චිත්තං තෙ පරිඩය්හති;

නිමිත්තං පරිවජ්ජෙහි, සුභං රාගූපසංහිතං ( ).

සඤ්ඤා විපර්යාසය හේතුවෙන් ඔබේ සිත දැවෙයි. රාගය වඩවන සුභ නිමිත්ත දුරු කරන්න.

1234.

1234.

‘‘අසුභාය චිත්තං භාවෙහි, එකග්ගං සුසමාහිතං;

සති කායගතා ත්‍යත්ථු, නිබ්බිදාබහුලො භව.

අසුභ භාවනාවෙන් සිත වඩන්න. සිත එකඟ කොට මැනවින් තන්පත් කරන්න. ඔබට කායගතා සතිය ඇති වේවා. සිරුර පිළිබඳ කලකිරීම (නිබ්බිදාව) බහුලව ඇති කරගන්න.

1235.

1235.

‘‘අනිමිත්තඤ්ච භාවෙහි, මානානුසයමුජ්ජහ;

තතො මානාභිසමයා, උපසන්තො චරිස්සසි.

අනිමිත්ත භාවනාව ද වඩන්න. මානානුසය අත්හරින්න. මානය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රහීණ කිරීමෙන් ඔබ ශාන්තව වෙසෙනු ඇත.

1236.

1236.

‘‘තමෙව වාචං භාසෙය්‍ය, යායත්තානං න තාපයෙ;

පරෙ ච න විහිංසෙය්‍ය, සා වෙ වාචා සුභාසිතා.

තමා පෙළීමට පත් නොකරන, අනුන් නොපෙළන වචනයක්ම පවසන්න. සැබවින්ම එය සුභාසිත වචනයකි.

1237.

1237.

‘‘පියවාචමෙව භාසෙය්‍ය, යා වාචා පටිනන්දිතා;

යං අනාදාය පාපානි, පරෙසං භාසතෙ පියං.

අන්‍යන් සතුටු වන ප්‍රිය වචනම පවසන්න. අනුන්ගේ පාපී (අප්‍රිය) වචන නොගෙන, ඔවුන්ට ප්‍රියමනාප වචනයෙන්ම කතා කරන්න.

1238.

1238.

‘‘සච්චං වෙ අමතා වාචා, එස ධම්මො සනන්තනො;

සච්චෙ අත්ථෙ ච ධම්මෙ ච, ආහු සන්තො පතිට්ඨිතා.

සත්‍යය වචනය සැබවින්ම අමෘතය හා සමානය. මෙය සනාතන ධර්මයකි. සත්පුරුෂයෝ සත්‍යයෙහි ද, යහපතෙහි ද, ධර්මයෙහි ද පිහිටා සිටින බව පවසති.

1239.

1239.

‘‘යං බුද්ධො භාසති වාචං, ඛෙමං නිබ්බානපත්තියා;

දුක්ඛස්සන්තකිරියාය, සා වෙ වාචානමුත්තමා.

බුදුරජාණන් වහන්සේ නිර්වාණය අවබෝධ කරගැනීම පිණිසත්, දුක් කෙළවර කිරීම පිණිසත් යම් නිර්භය වචනයක් වදාරන සේක් ද, එය සියලු වචනයන්ට වඩා උතුම් වන්නේය.

1240.

1240.

‘‘ගම්භීරපඤ්ඤො මෙධාවී, මග්ගාමග්ගස්ස කොවිදො;

සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤො, ධම්මං දෙසෙති භික්ඛුනං.

ගැඹුරු ප්‍රඥාව ඇති, බුද්ධිමත් වූ, මඟ නොමඟ පිළිබඳ දක්ෂ වූ, මහා ප්‍රඥාවන්ත සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට ධර්මය දේශනා කරති.

1241.

1241.

‘‘සඞ්ඛිත්තෙනපි දෙසෙති, විත්ථාරෙනපි භාසති;

සාලිකායිව නිග්ඝොසො, පටිභානං උදිය්‍යති.

උන්වහන්සේ ධර්මය කෙටියෙන් ද දේශනා කරති, විස්තර සහිතව ද පවසති. උන්වහන්සේගේ කටහඬ සැළළිහිණියකුගේ හඬ මෙන් මිහිරි ය. උන්වහන්සේගෙන් නිරන්තරයෙන් වැටහීම් (පටිභානය) ගලා එයි.

1242.

1242.

‘‘තස්ස තං දෙසයන්තස්ස, සුණන්ති මධුරං ගිරං;

සරෙන රජනීයෙන, සවනීයෙන වග්ගුනා;

උදග්ගචිත්තා මුදිතා, සොතං ඔධෙන්ති භික්ඛවො.

උන්වහන්සේ දහම් දෙසන කල්හි භික්ෂූහු ඒ මිහිරි හඬට සවන් දෙති. සිත් අලවන, ශ්‍රවණයට ප්‍රිය වූ ඒ මියුරු හඬ අසා ඔදවැඩුණු සිතින් හා සතුටින් යුතුව භික්ෂූහු මැනවින් කන් යොමු කරති.

1243.

1243.

‘‘අජ්ජ පන්නරසෙ විසුද්ධියා, භික්ඛූ පඤ්චසතා සමාගතා;

සංයොජනබන්ධනච්ඡිදා, අනීඝා ඛීණපුනබ්භවා ඉසී.

අද පසළොස්වක පෝය දින පාරිශුද්ධිය පිණිස පන්සියයක් භික්ෂූහු රැස්ව සිටිති. උන්වහන්සේලා සංයෝජන බන්ධන සිඳ දැමූ, දුක් රහිත වූ, නැවත උපතක් නැති රහතන් වහන්සේලා ය.

1244.

1244.

‘‘චක්කවත්තී යථා රාජා, අමච්චපරිවාරිතො;

සමන්තා අනුපරියෙති, සාගරන්තං මහිං ඉමං.

ඇමතිවරුන් පිරිවරා ගත් සක්විති රජකු මුහුද කෙළවර කොට ඇති මුළු පෘථිවියම වටා සංචාරය කරන්නාක් මෙන්,

1245.

1245.

‘‘එවං [Pg.371] විජිතසඞ්ගාමං, සත්ථවාහං අනුත්තරං;

සාවකා පයිරුපාසන්ති, තෙවිජ්ජා මච්චුහායිනො.

එමෙන්ම, සංග්‍රාමය ජයගත්, අසමසම වූ මහා සත්ථවාහක බුදුරජාණන් වහන්සේව මරණය අත්හළ, ත්‍රිවිද්‍යාලාභී ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා ඇසුරු කරති.

1246.

1246.

‘‘සබ්බෙ භගවතො පුත්තා, පලාපෙත්ථ න විජ්ජති;

තණ්හාසල්ලස්ස හන්තාරං, වන්දෙ ආදිච්චබන්ධුනං.

මොවුන් සියලු දෙනාම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පුත්‍රයෝය. මෙහි ගුණ රහිත පුද්ගලයෙක් නැත. තණ්හාව නමැති හී සැරය උදුරා දැමූ, ආදිච්චබන්ධු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට මම නමස්කාර කරමි.

1247.

1247.

‘‘පරොසහස්සං භික්ඛූනං, සුගතං පයිරුපාසති;

දෙසෙන්තං විරජං ධම්මං, නිබ්බානං අකුතොභයං.

දහසකට වැඩි භික්ෂූහු පිරිසක් සුගතයන් වහන්සේ ඇසුරු කරති. උන්වහන්සේ කෙලෙස් රහිත වූ, කිසිදු බියක් නැති නිර්වාණ ධර්මය දේශනා කරති.

1248.

1248.

‘‘සුණන්ති ධම්මං විමලං, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතං;

සොභති වත සම්බුද්ධො, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතො.

ඔවුහු සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ නිර්මල ධර්මයට සවන් දෙති. භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා ගත් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සැබවින්ම බැබළෙන සේක.

1249.

1249.

‘‘‘නාගනාමො’සි භගවා, ඉසීනං ඉසිසත්තමො;

මහාමෙඝොව හුත්වාන, සාවකෙ අභිවස්සසි.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'නාග' යන නාමයෙන් යුක්ත වන සේක. ඉසිවරයන් අතුරින් හත්වැනි ඉසිවරයාණෝ වන සේක. ඔබ වහන්සේ මහා මේඝයක් මෙන් ශ්‍රාවකයන් මත දහම් වැසි වස්වන සේක.

1250.

1250.

‘‘දිවා විහාරා නික්ඛම්ම, සත්ථුදස්සනකම්‍යතා;

සාවකො තෙ මහාවීර, පාදෙ වන්දති වඞ්ගිසො.

මහා වීරයන් වහන්ස, දිවා විහරණයෙන් නික්ම, ශාස්තෘන් වහන්සේ දැකීමේ කැමැත්තෙන් යුතුව, ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ වංගීස ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් වඳියි.

1251.

1251.

‘‘උම්මග්ගපථං මාරස්ස, අභිභුය්‍ය චරති පභිජ්ජ ඛීලානි;

තං පස්සථ බන්ධපමුඤ්චකරං, අසිතංව භාගසො පවිභජ්ජ.

මාරයාගේ වැරදි මඟ මැඩ පවත්වා, කෙලෙස් ඇණ බිඳ දමා උන්වහන්සේ වඩින සේක. බන්ධනයන්ගෙන් මුදවන්නා වූ, කිසිවක නොඇලුණු, ධර්මය කොටස් වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන්නා වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙස බලන්න.

1252.

1252.

‘‘ඔඝස්ස හි නිතරණත්ථං, අනෙකවිහිතං මග්ගං අක්ඛාසි;

තස්මිඤ්ච අමතෙ අක්ඛාතෙ, ධම්මදසා ඨිතා අසංහීරා.

සතර ඕඝයන්ගෙන් එතෙර වීම පිණිස උන්වහන්සේ නොයෙක් ආකාරයෙන් මඟ වදාළ සේක. ඒ අමෘත නිර්වාණය ගැන වදාරන කල්හි, දහම් දක්නා තැනැත්තෝ අකම්පිතව වැඩ සිටිති.

1253.

1253.

‘‘පජ්ජොතකරො අතිවිජ්ඣ, සබ්බඨිතීනං අතික්කමමද්දස ;

ඤත්වා ච සච්ඡිකත්වා ච, අග්ගං සො දෙසයි දසද්ධානං.

ආලෝකය ලබා දුන් බුදුරජාණන් වහන්සේ සත්‍යය විනිවිද දැක, සියලු දෘෂ්ටි සහ විඤ්ඤාණට්ඨිති ඉක්මවා ගිය නිර්වාණය දුටු සේක. එය දැන අවබෝධ කොට ගෙන, උන්වහන්සේ පස්වග මහණුන්ට ඒ උතුම් ධර්මය දේශනා කළ සේක.

1254.

1254.

‘‘එවං සුදෙසිතෙ ධම්මෙ, කො පමාදො විජානතං ධම්මං;

තස්මා හි තස්ස භගවතො සාසනෙ, අප්පමත්තො සදා නමස්සමනුසික්ඛෙ.

මෙසේ ධර්මය මැනවින් දේශනා කොට ඇති කල්හි, දහම් දන්නා වූ තැනැත්තාට කුමන ප්‍රමාදයක් ද? එබැවින් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි නමස්කාර කරමින් නිරතුරුවම අප්‍රමාදීව හික්මිය යුතුය.

1255.

1255.

‘‘බුද්ධානුබුද්ධො යො ථෙරො, කොණ්ඩඤ්ඤො තිබ්බනික්කමො;

ලාභී සුඛවිහාරානං, විවෙකානං අභිණ්හසො.

තදබල වීර්යයකින් යුත්, බුදුරජාණන් වහන්සේට පසුව දහම් අවබෝධ කළ කෝණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් වහන්සේ නිරතුරුවම විවේකයෙන් ලැබෙන සැප විහරණයන් ලබන සේක.

1256.

1256.

‘‘යං [Pg.372] සාවකෙන පත්තබ්බං, සත්ථු සාසනකාරිනා;

සබ්බස්ස තං අනුප්පත්තං, අප්පමත්තස්ස සික්ඛතො.

ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුශාසනය පිළිපදින ශ්‍රාවකයකු විසින් යමක් ලැබිය යුතු ද, අප්‍රමාදීව හික්මෙන උන්වහන්සේ ඒ සියල්ලම ලබා ගත් සේක.

1257.

1257.

‘‘මහානුභාවො තෙවිජ්ජො, චෙතොපරියකොවිදො;

කොණ්ඩඤ්ඤො බුද්ධදායාදො, පාදෙ වන්දති සත්ථුනො.

මහානුභාව සම්පන්න වූ, ත්‍රිවිද්‍යාලාභී වූ, පරසිත් දන්නා නුවණෙහි දක්ෂ වූ, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දායාදය උරුම කරගත් කෝණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද වඳින සේක.

1258.

1258.

‘‘නගස්ස පස්සෙ ආසීනං, මුනිං දුක්ඛස්ස පාරගුං;

සාවකා පයිරුපාසන්ති, තෙවිජ්ජා මච්චුහායිනො.

පර්වත පාමුල වැඩසිටින, දුක් කෙළවර කළ මුණිවරයාණන් වහන්සේව මරණය දුරු කළ, ත්‍රිවිද්‍යාලාභී ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා ඇසුරු කරති.

1259.

1259.

‘‘චෙතසා අනුපරියෙති, මොග්ගල්ලානො මහිද්ධිකො;

චිත්තං නෙසං සමන්වෙසං, විප්පමුත්තං නිරූපධිං.

මහාර්ධිමත් වූ මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ තම චේතෝපරිය ඥානයෙන් ඒ රහතන් වහන්සේලාගේ සිත් විමසා බලද්දී, ඔවුන් සියලු උපධීන්ගෙන් තොරව මිදී ඇති බව (අරහත් ඵලයට පත්ව ඇති බව) අනුපිළිවෙළින් දැනගත් සේක.

1260.

1260.

‘‘එවං සබ්බඞ්ගසම්පන්නං, මුනිං දුක්ඛස්ස පාරගුං;

අනෙකාකාරසම්පන්නං, පයිරුපාසන්ති ගොතමං.

මෙසේ සියලු අංගයන්ගෙන් සමලංකෘත වූ, දුකෙහි කෙළවරට (නිවනට) පැමිණි, අප්‍රමාණ වූ ගුණාංගයන්ගෙන් යුක්ත වූ ඒ ගෞතම මුනිඳුන් වෙත ශ්‍රාවකයෝ පැමිණ ඇසුරු කරති.

1261.

1261.

‘‘චන්දො යථා විගතවලාහකෙ නභෙ, විරොචති වීතමලොව භාණුමා;

එවම්පි අඞ්ගීරස ත්වං මහාමුනි, අතිරොචසි යසසා සබ්බලොකං.

වලාවන්ගෙන් තොර ආකාසයෙහි සඳ බබළන්නාක් මෙන් ද, පංච විධ කිලිටිවලින් තොර හිරු මඬල බබළන්නාක් මෙන් ද, එසේම අංගීරස වූ මහා මුනිඳුනි, ඔබ වහන්සේ ද සියලු ලෝකයෙහි පිරිවර සහිතව යසසින් අතිශයින් බබළන සේක.

1262.

1262.

‘‘කාවෙය්‍යමත්තා විචරිම්හ පුබ්බෙ, ගාමා ගාමං පුරා පුරං;

අථද්දසාම සම්බුද්ධං, සබ්බධම්මාන පාරගුං.

පෙර කල අපි කාව්‍යකරණයෙහි මත්ව ගමෙන් ගමට, නගරයෙන් නගරයට සැරිසැරුවෙමු. ඉක්බිති සියලු ධර්මයන්ගේ පරතෙරට පත් වූ සම්බුදුරජාණන් වහන්සේව අපි දුටුවෙමු.

1263.

1263.

‘‘සො මෙ ධම්මමදෙසෙසි, මුනි දුක්ඛස්ස පාරගූ;

ධම්මං සුත්වා පසීදිම්හ, සද්ධා නො උදපජ්ජථ.

දුකෙහි කෙළවරට පත් වූ ඒ මුනිඳුන් මට දහම් දෙසූ සේක. ඒ දහම අසා අපි පැහැදුණෙමු, අප තුළ සැබවින්ම රත්නත්‍රය කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති විය.

1264.

1264.

‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, ඛන්ධෙ ආයතනානි ච;

ධාතුයො ච විදිත්වාන, පබ්බජිං අනගාරියං.

ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය අසා, පංචස්කන්ධයන්, දොළොස් ආයතනයන් සහ ධාතූන් පිළිබඳව (අනිත්‍යාදී වශයෙන්) වටහාගෙන, මම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූයෙමි.

1265.

1265.

‘‘බහූනං වත අත්ථාය, උප්පජ්ජන්ති තථාගතා;

ඉත්ථීනං පුරිසානඤ්ච, යෙ තෙ සාසනකාරකා.

ඒකාන්තයෙන්ම බොහෝ දෙනාගේ හිතසුව පිණිස තථාගතයන් වහන්සේලා ලොව උපදින සේක. බුද්ධ ශාසනය පිළිපදින ස්ත්‍රී පුරුෂ බොහෝ දෙනාගේ යහපත උදෙසාම උන්වහන්සේලා පහළ වන සේක.

1266.

1266.

‘‘තෙසං ඛො වත අත්ථාය, බොධිමජ්ඣගමා මුනි;

භික්ඛූනං භික්ඛුනීනඤ්ච, යෙ නිරාමගතද්දසා.

ඒකාන්තයෙන් සම්මා සම්බෝධියට පත් වූ මුනිඳුන් ලොව පහළ වූයේ, මාර්ග ඵල පිළිවෙළින් සත්‍යය අවබෝධ කරගත් ඒ භික්ෂු භික්ෂුණීන්ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිසම වේ.

1267.

1267.

‘‘සුදෙසිතා චක්ඛුමතා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

චත්තාරි අරියසච්චානි, අනුකම්පාය පාණිනං.

පස් ඇසින් යුත්, සූර්ය වංශික වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් සත්ත්වයන් කෙරෙහි වූ අනුකම්පාවෙන් චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලදී.

1268.

1268.

‘‘දුක්ඛං [Pg.373] දුක්ඛසමුප්පාදං, දුක්ඛස්ස ච අතික්කමං;

අරියං චට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, දුක්ඛූපසමගාමිනං.

එනම් දුක ද, දුක ඇති වීමේ හේතුව ද, දුක ඉක්මවා යාම ද, දුක සංසිඳුවන මග වූ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය ද යන මේ සතරයි.

1269.

1269.

‘‘එවමෙතෙ තථා වුත්තා, දිට්ඨා මෙ තෙ යථා තථා;

සදත්ථො මෙ අනුප්පත්තො, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

මෙසේ දේශනා කරන ලද ඒ සත්‍ය ධර්මයන් මා විසින් ඒ අයුරින්ම (මග ඥානයෙන්) අවබෝධ කරන ලදී. මම මාගේ උතුම් අර්ථය (අරහත් ඵලය) සාක්ෂාත් කළෙමි. බුදු සසුනෙහි අනුශාසනාව පරිදි කටයුතු නිම කළෙමි.

1270.

1270.

‘‘ස්වාගතං වත මෙ ආසි, මම බුද්ධස්ස සන්තිකෙ;

සුවිභත්තෙසු ධම්මෙසු, යං සෙට්ඨං තදුපාගමිං.

බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයට මාගේ පැමිණීම ඒකාන්තයෙන්ම සුභ පැමිණීමක් විය. මැනවින් බෙදා දක්වන ලද ධර්මයන් අතරින් යම් උතුම් මග පල ධර්මයක් ඇද්ද, මම එයට පැමිණියෙමි.

1271.

1271.

‘‘අභිඤ්ඤාපාරමිප්පත්තො, සොතධාතු විසොධිතා;

තෙවිජ්ජො ඉද්ධිපත්තොම්හි, චෙතොපරියකොවිදො.

මම අභිඥාවන්ගේ පරතෙරට පත් වූයෙමි. දිව්‍ය ශ්‍රෝත ධාතුව පිරිසිදු කර ගත්තෙමි. තෙවිජ්ජා ලාභියෙක් ද, සෘද්ධි ප්‍රාප්ත වූවෙක් ද, පරසිත් දන්නා ඥානයෙහි දක්ෂයෙක් ද වූයෙමි.

1272.

1272.

‘‘පුච්ඡාමි සත්ථාරමනොමපඤ්ඤං, දිට්ඨෙව ධම්මෙ යො විචිකිච්ඡානං ඡෙත්තා;

අග්ගාළවෙ කාලමකාසි භික්ඛු, ඤාතො යසස්සී අභිනිබ්බුතත්තො.

මෙලොවදීම සැක සංකා සිඳලූ, අග්‍රගණ්‍ය ප්‍රඥාවෙන් යුත් ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් මම විමසමි: අග්ගාලව චේතී විහාරයේදී කළුරිය කළා වූ, පතළ කීර්ති ඇති, ශාන්ත වූ ඒ භික්ෂුව පිළිබඳවයි.

1273.

1273.

‘‘නිග්‍රොධකප්පො ඉති තස්ස නාමං, තයා කතං භගවා බ්‍රාහ්මණස්ස;

සො තං නමස්සං අචරි මුත්‍යපෙඛො, ආරද්ධවීරියො දළ්හධම්මදස්සී.

භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ විසින් ඒ බමුණු භික්ෂුවට 'නිග්‍රෝධකප්ප' යැයි නම තබන ලදී. නිවන අපේක්ෂාවෙන්, වීර්යය වඩා, ස්ථිර වූ නිවන දුටු ඒ හිමියෝ ඔබ වහන්සේට වඳිමින් චර්යාවෙහි යෙදුණහ.

1274.

1274.

‘‘තං සාවකං සක්ක මයම්පි සබ්බෙ, අඤ්ඤාතුමිච්ඡාම සමන්තචක්ඛු;

සමවට්ඨිතා නො සවනාය සොතා, තුවං නො සත්ථා ත්වමනුත්තරොසි’’.

ශාක්‍ය මුනිඳුනි, සර්වඥතා ඥානයෙන් යුත් ඔබ වහන්සේගෙන් අපි ඒ ශ්‍රාවකයා පිළිබඳව දැනගනු රිසිවෙමු. අපගේ කන් ඒ දහම ඇසීමට සූදානම්ව පවතී. ඔබ වහන්සේ අපගේ අනුත්තර වූ ශාස්තෘන් වහන්සේය.

1275.

1275.

ඡින්ද නො විචිකිච්ඡං බ්‍රූහි මෙතං, පරිනිබ්බුතං වෙදය භූරිපඤ්ඤ;

මජ්ඣෙව නො භාස සමන්තචක්ඛු, සක්කොව දෙවාන සහස්සනෙත්තො.

මහා ප්‍රඥාවන්තයාණෙනි, අපගේ මේ සැකය සිඳලනු මැනව. පිරිනිවන් පෑ ඒ හිමියන් ගැන අපට පවසනු මැනව. සර්වඥතා ඥානය ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්ස, දෙවියන් මැද දහසක් ඇස් ඇති ශක්‍රයා පවසන්නාක් මෙන්, අප මැද වැඩහිඳ දේශනා කරනු මැනව.

1276.

1276.

‘‘යෙ කෙචි ගන්ථා ඉධ මොහමග්ගා, අඤ්ඤාණපක්ඛා විචිකිච්ඡඨානා;

තථාගතං පත්වා න තෙ භවන්ති, චක්ඛුඤ්හි එතං පරමං නරානං.

මේ ලෝකයෙහි මෝහය මාර්ග කොට ඇති, අවිද්‍යාව පක්ෂ කොට ඇති, සැකයට කරුණු වූ යම්තාක් ග්‍රන්ථයෝ (බැඳීම්) වෙත්ද, තථාගතයන් වහන්සේ වෙත පැමිණි කල්හි ඒ සියල්ල විනාශ වී යයි. මන්දයත්, ඔබ වහන්සේ මනුෂ්‍යයන්ගේ උතුම්ම නේත්‍රය වන බැවිනි.

1277.

1277.

‘‘නො [Pg.374] චෙ හි ජාතු පුරිසො කිලෙසෙ, වාතො යථා අබ්භඝනං විහානෙ;

තමොවස්ස නිවුතො සබ්බලොකො, ජොතිමන්තොපි න පභාසෙය්‍යුං.

සුළඟ විසින් ඝන වලාකුළු විසුරුවා හරින්නාක් මෙන්, මහා පුරුෂයාණන් වූ ඔබ වහන්සේ විසින් කෙලෙසුන් ප්‍රහාණය නොකළේ නම්, මුළු ලෝකයම මෝහ නමැති අඳුරෙන් වැසී යනු ඇත. එවිට ප්‍රඥාවන්තයෝ වුව ද බබළන්නට සමත් නොවෙති.

1278.

1278.

‘‘ධීරා ච පජ්ජොතකරා භවන්ති, තං තං අහං වීර තථෙව මඤ්ඤෙ;

විපස්සිනං ජානමුපාගමිම්හ, පරිසාසු නො ආවිකරොහි කප්පං.

ප්‍රඥාවන්තයෝ ප්‍රඥා ආලෝකය පතුරුවන්නෝ වෙති. වීරයාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ ද එසේම යැයි මම සිතමි. සියල්ල දන්නා වූ ඔබ වහන්සේ වෙත අපි පැමිණියෙමු. මේ පිරිස මැද නිග්‍රෝධකප්ප හිමියන් පිරිනිවන් පෑ බව හෙළි කරනු මැනව.

1279.

1279.

‘‘ඛිප්පං ගිරං එරය වග්ගු වග්ගුං, හංසොව පග්ගය්හ සණිකං නිකූජ;

බින්දුස්සරෙන සුවිකප්පිතෙන, සබ්බෙව තෙ උජ්ජුගතා සුණොම.

මනහර ස්වර ඇති හංසයකු ගී ගයන්නාක් මෙන්, ඔබ වහන්සේගේ මිහිරි වූ බුද්ධ වචනය වහා දේශනා කරනු මැනව. මැනවින් සකස් කළ බින්දු ස්වරයෙන් යුත් ඔබ වහන්සේගේ දහම අපි එකඟ වූ සිතින් අසා සිටිමු.

1280.

1280.

‘‘පහීනජාතිමරණං අසෙසං, නිග්ගය්හ ධොනං වදෙස්සාමි ධම්මං;

න කාමකාරො හි පුථුජ්ජනානං, සඞ්ඛෙය්‍යකාරො ච තථාගතානං.

ඉපදීම හා මරණය ශේෂයක් නැතිව ප්‍රහාණය කළ, සියලු අකුසල් දුරු කළ මම ඒ ධර්මය දේශනා කරන්නෙමි. පෘථග්ජනයන්ට සිය අභිමතය පරිදි කටයුතු කළ නොහැකි වුව ද, තථාගතයන් වහන්සේලා සියල්ල පිරික්සා බලා අභිමතය පරිදි කටයුතු කිරීමට සමත් වන සේක.

1281.

1281.

‘‘සම්පන්නවෙය්‍යාකරණං තවෙදං, සමුජ්ජුපඤ්ඤස්ස සමුග්ගහීතං;

අයමඤ්ජලි පච්ඡිමො සුප්පණාමිතො, මා මොහයී ජානමනොමපඤ්ඤ.

සෘජු ප්‍රඥාව ඇති ඔබ වහන්සේගේ මේ පරිපූර්ණ විස්තරය මා විසින් මැනවින් උගන්නා ලදී. මාගේ මේ අවසන් නමස්කාරය මැනවින් පිළිගනු මැනව. අසමසම ප්‍රඥාව ඇති මුනිඳුනි, ඒ හිමියන් ගැන දන්නා ඔබ වහන්සේ අපව නොපවසා මඟ නොහැරිය මැනව.

1282.

1282.

‘‘පරොපරං අරියධම්මං විදිත්වා, මා මොහයී ජානමනොමවීරිය;

වාරිං යථා ඝම්මනි ඝම්මතත්තො, වාචාභිකඞ්ඛාමි සුතං පවස්ස.

ලෝකෝත්තර වූ උතුම් ආර්ය ධර්මය වටහාගත්, අසමසම වීර්යය ඇති මුනිඳුනි, සත්‍යය නොපවසා අපව මුළා නොකළ මැනව. ග්‍රීෂ්ම කාලයේ අව්වෙන් පීඩා විඳින මිනිසෙකු පැන් පතන්නාක් මෙන්, මම ඔබ වහන්සේගේ වචනය පතමි. දහම් වැසි වස්වනු මැනව.

1283.

1283.

‘‘යදත්ථිකං බ්‍රහ්මචරියං අචරී, කප්පායනො කච්චිස්සතං අමොඝං;

නිබ්බායි සො ආදු සඋපාදිසෙසො, යථා විමුත්තො අහු තං සුණොම.

නිග්‍රෝධකප්ප හිමියන් යම් අර්ථයක් උදෙසා බඹසර හැසිරුණේ ද, එය සාර්ථක වූයේ ද? උන්වහන්සේ කෙලෙස් සහිතව පිරිනිවන් පෑවේ ද, නැතහොත් කෙලෙස් රහිතව පිරිනිවන් පෑවේ ද? උන්වහන්සේ මිදුණු අයුරු අපට දෙසනු මැනව.

1284.

1284.

‘‘‘අච්ඡෙච්ඡි [Pg.375] තණ්හං ඉධ නාමරූපෙ,(ඉති භගවා) කණ්හස්ස සොතං දීඝරත්තානුසයිතං;

අතාරි ජාතිං මරණං අසෙසං’, ඉච්චබ්‍රවි භගවා පඤ්චසෙට්ඨො.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: 'ඔහු මේ නාමරූපයන් කෙරෙහි වූ තණ්හාව සිඳ දැමුවේය. බොහෝ කලක් තිස්සේ අනුශයව පැවති තණ්හාවේ සැඩ පහර සිඳ දැමුවේය. ඔහු උපත හා මරණය ශේෂයක් නැතිව තරණය කළේය.' පංච ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන් උතුම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ පිළිතුරු දුන් සේක.

1285.

1285.

‘‘එස සුත්වා පසීදාමි, වචො තෙ ඉසිසත්තම;

අමොඝං කිර මෙ පුට්ඨං, න මං වඤ්චෙසි බ්‍රාහ්මණො.

සත් වැනි ඉසිවරයාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ ඒ වචනය අසා මම අතිශයින් පැහැදෙන්නෙමි. මා කළ විමසීම ඒකාන්තයෙන්ම සාර්ථක විය. උත්තම බ්‍රාහ්මණයාණන් වූ ඔබ වහන්සේ මාව මුළා නොකළ සේක.

1286.

1286.

‘‘යථා වාදී තථා කාරී, අහු බුද්ධස්ස සාවකො;

අච්ඡෙච්ඡි මච්චුනො ජාලං, තතං මායාවිනො දළ්හං.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා කියන පරිදිම කරන සුලු වූයේය. ඔහු මාරයාගේ දැඩි වූ ද, මායාකාරී වූ ද තණ්හා දැල සිඳ දැමුවේය.

1287.

1287.

‘‘අද්දස භගවා ආදිං, උපාදානස්ස කප්පියො;

අච්චගා වත කප්පානො, මච්චුධෙය්‍යං සුදුත්තරං.

භාග්‍යවතුන් වහන්ස, උපාදානයන්ගේ හේතුව ඔබ වහන්සේ දුටු සේක. නිග්‍රෝධකප්ප හිමියන් ද එය දැක, තරණය කිරීමට අතිශය දුෂ්කර වූ මාරයාගේ විෂය (සංසාරය) තරණය කළේය.

1288.

1288.

‘‘තං දෙවදෙවං වන්දාමි, පුත්තං තෙ ද්විපදුත්තම;

අනුජාතං මහාවීරං, නාගං නාගස්ස ඔරස’’න්ති.

දෙවියන්ටත් දෙවියන් වූ, ද්විපාදයන් අතර උත්තම වූ ඔබ වහන්සේට මම නමස්කාර කරමි. ඔබ වහන්සේ අනුව යමින් සත්‍යය අවබෝධ කළා වූ, මහා වීර්යවන්ත වූ, ඔබ වහන්සේගේම ඖරස පුත්‍රයෙකු බඳු වූ ඒ රහතන් වහන්සේට ද මම නමස්කාර කරමි.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා වඞ්ගීසො ථෙරො ගාථායො

ආයුෂ්මත් වංගීස ස්ථවිරයන් වහන්සේ මේ ගාථාවන් මෙසේ

අභාසිත්ථාති.

වදාළ සේක.

මහානිපාතො නිට්ඨිතො.

මහා නිපාතය නිම විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය -

සත්තතිම්හි නිපාතම්හි, වඞ්ගීසො පටිභාණවා;

එකොව ථෙරො නත්ථඤ්ඤො, ගාථායො එකසත්තතීති.

සත්තති (හැත්තෑවකට අධික) නිපාතයෙහි ප්‍රතිභානවත් වූ වංගීස තෙරුන් වහන්සේ නම පමණක්ම වැඩ සිටින අතර අන් කිසිදු තෙරනමකගේ ගාථා එහි නැත. එහි ගාථා හැත්තෑ එකක් වේ.

නිට්ඨිතා ථෙරගාථායො.

ථේරගාථා නිම විය.

තත්‍රුද්දානං –

එහි උද්දානය -

සහස්සං හොන්ති තා ගාථා, තීණි සට්ඨිසතානි ච;

ථෙරා ච ද්වෙ සතා සට්ඨි, චත්තාරො ච පකාසිතා.

එම ගාථාවෝ එක්දහස් තුන්සිය හැටක් වන අතර, තෙරවරුන් දෙසිය හැට හතර නමක් පිළිබඳව ප්‍රකාශ කරන ලදී.

සීහනාදං නදිත්වාන, බුද්ධපුත්තා අනාසවා;

ඛෙමන්තං පාපුණිත්වාන, අග්ගිඛන්ධාව නිබ්බුතාති.

සිංහ නාද පවත්වා, ආශ්‍රව රහිත වූ ඒ බුද්ධ පුත්‍රයන් වහන්සේලා ක්ෂේමස්ථානය වූ නිවනට පැමිණ, ගිනි කඳන් මෙන් බැබළී පිරිනිවන් පා වදාළ සේක.

ථෙරගාථාපාළි නිට්ඨිතා.

ථේරගාථා පාළිය නිම විය.