නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धाला माझा नमस्कार असो.

ඛුද්දකනිකායෙ

खुद्दकनिकाय

ථෙරගාථාපාළි

थेरगाथापाळी

නිදානගාථා

निदानगाथा

සීහානංව [Pg.19] නදන්තානං, දාඨීනං ගිරිගබ්භරෙ;

සුණාථ භාවිතත්තානං, ගාථා අත්ථූපනායිකා.

पर्वताच्या गुहेत गर्जना करणाऱ्या दाढा असलेल्या सिंहांच्या गर्जनेप्रमाणे, (चार मार्गांचे) सुळके धारण करणाऱ्या आणि भावनायुक्त (विकसित) चित्त असलेल्या अर्हतांच्या, कल्याणाप्रत नेणाऱ्या गाथा ऐका.

යථානාමා යථාගොත්තා, යථාධම්මවිහාරිනො;

යථාධිමුත්තා සප්පඤ්ඤා, විහරිංසු අතන්දිතා.

ज्या ज्या नावांचे, ज्या ज्या गोत्रांचे, ज्या प्रकारे धम्मामध्ये विहार करणारे, ज्या प्रकारची श्रद्धा व अधिमुक्ती असलेले, प्रज्ञावान आणि आळस नसलेले ते थेर जसे राहिले,

තත්ථ තත්ථ විපස්සිත්වා, ඵුසිත්වා අච්චුතං පදං;

කතන්තං පච්චවෙක්ඛන්තා, ඉමමත්ථමභාසිසුං.

त्यांनी त्या त्या ठिकाणी विपश्यना करून, अच्युत पदाला (निर्वाणाला) प्राप्त केले आणि कृतकृत्यतेचे प्रत्यवेक्षण करत या अर्थाचे (गाथांचे) गायन केले.

1. එකකනිපාතො

१. एककनिपात

1. පඨමවග්ගො

१. प्रथम वग्ग

1. සුභූතිත්ථෙරගාථා

१. सुभूती थेरगाथा

1.

१.

‘‘ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා, වස්ස දෙව යථාසුඛං;

චිත්තං මෙ සුසමාහිතං විමුත්තං, ආතාපී විහරාමි වස්ස දෙවා’’ති.

“माझी कुटी शाकारलेली (छप्पर घातलेली) आहे, सुखकारक आहे आणि वाऱ्यापासून सुरक्षित आहे. हे देवा (पर्जन्यदेवा), तुझ्या इच्छेनुसार सुखेनैव बरस. माझे चित्त सुसमाहित (एकाग्र) आणि विमुक्त आहे, मी उद्योगी (तपस्वी) होऊन विहार करत आहे. हे देवा, बरस!”

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා සුභූතිත්ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

अशा प्रकारे आयुष्यमान सुभूती थेरांनी ही गाथा म्हटली.

2. මහාකොට්ඨිකත්ථෙරගාථා

२. महाकोट्ठिक थेरगाथा

2.

२.

‘‘උපසන්තො [Pg.220] උපරතො, මන්තභාණී අනුද්ධතො;

ධුනාති පාපකෙ ධම්මෙ, දුමපත්තංව මාලුතො’’ති.

“जो शांत आहे, उपरत (पापांपासून निवृत्त) आहे, विचारपूर्वक बोलणारा आहे आणि उद्धत (चंचल) नाही; तो पापी धर्मांना (अकुशल विचारांना) तसाच झटकून टाकतो, जसा वारा झाडाची पाने झटकून टाकतो.”

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

अशा प्रकारे आयुष्यमान महाकोट्ठिक थेरांनी ही गाथा म्हटली.

3. කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරගාථා

३. कंखारेवत थेरगाथा

3.

३.

‘‘පඤ්ඤං ඉමං පස්ස තථාගතානං, අග්ගි යථා පජ්ජලිතො නිසීථෙ;

ආලොකදා චක්ඛුදදා භවන්ති, යෙ ආගතානං විනයන්ති කඞ්ඛ’’න්ති.

“तथागतांची ही प्रज्ञा पहा! मध्यरात्री पेटलेल्या अग्नीप्रमाणे ते प्रकाश देणारे आणि ज्ञानचक्षू देणारे ठरतात, जे त्यांच्याकडे आलेल्यांची शंका (संदेह) दूर करतात.”

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා කඞ්ඛාරෙවතො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

अशा प्रकारे आयुष्यमान कंखारेवत थेरांनी ही गाथा म्हटली.

4. පුණ්ණත්ථෙරගාථා

४. पुण्ण थेरगाथा

4.

४.

‘‘සම්භිරෙව සමාසෙථ, පණ්ඩිතෙහත්ථදස්සිභි;

අත්ථං මහන්තං ගම්භීරං, දුද්දසං නිපුණං අණුං;

ධීරා සමධිගච්ඡන්ති, අප්පමත්තා විචක්ඛණා’’ති.

“कल्याण पाहणाऱ्या प्रज्ञावंतांशी आणि सत्पुरुषांशीच संगत करावी. महान, गंभीर, दुर्बोध (पाहण्यास कठीण), निपुण आणि सूक्ष्म अशा अर्थाला (परम कल्याणाला) अप्रमादी व चतुर धीर पुरुष प्राप्त करतात.”

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පුණ්ණො මන්තාණිපුත්තො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

अशा प्रकारे मंताणीपुत्र आयुष्यमान पुण्ण थेरांनी ही गाथा म्हटली.

5. දබ්බත්ථෙරගාථා

५. दब्ब थेरगाथा

5.

५.

‘‘යො දුද්දමියො දමෙන දන්තො, දබ්බො සන්තුසිතො විතිණ්ණකඞ්ඛො;

විජිතාවී අපෙතභෙරවො හි, දබ්බො සො පරිනිබ්බුතො ඨිතත්තො’’ති.

“जो पूर्वी दमन करण्यास कठीण होता, तो आता संयमाने दमित झाला आहे. तो दब्ब संतुष्ट आहे, शंकामुक्त झाला आहे, विजयी आहे आणि भयमुक्त झाला आहे. तो दब्ब परिनिर्वाण पावलेला आणि स्थिरचित्त आहे.”

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා දබ්බො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

अशा प्रकारे आयुष्यमान दब्ब थेरांनी ही गाथा म्हटली.

6. සීතවනියත්ථෙරගාථා

६. सीतवनिय थेरगाथा

6.

६.

‘‘යො [Pg.221] සීතවනං උපගා භික්ඛු, එකො සන්තුසිතො සමාහිතත්තො;

විජිතාවී අපෙතලොමහංසො, රක්ඛං කායගතාසතිං ධිතිමා’’ති.

“जो भिक्खू सीतवनात (स्मशानभूमीत) गेला, तो एकाकी, संतुष्ट आणि समाहितचित्त आहे. तो विजयी आणि रोमांचरहित (भयमुक्त) असून, धैर्याने कायागतासतीचे रक्षण (साधना) करत आहे.”

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා සීතවනියො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

अशा प्रकारे आयुष्यमान सीतवनिय थेरांनी ही गाथा म्हटली.

7. භල්ලියත්ථෙරගාථා

७. भल्लिय थेरगाथा

7.

७.

‘‘යොපානුදී මච්චුරාජස්ස සෙනං, නළසෙතුංව සුදුබ්බලං මහොඝො;

විජිතාවී අපෙතභෙරවො හි, දන්තො සො පරිනිබ්බුතො ඨිතත්තො’’ති.

“ज्या भिक्खूने मृत्यूराजाच्या (मारच्या) सेनेला नष्ट केले, जसा पाण्याचा मोठा पूर अत्यंत कमकुवत अशा लव्हाळ्याच्या पुलाला वाहून नेतो; तो विजयी, भयमुक्त, दमित, परिनिर्वाण पावलेला आणि स्थिरचित्त आहे.”

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා භල්ලියො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

अशा प्रकारे आयुष्यमान भल्लिय थेरांनी ही गाथा म्हटली.

8. වීරත්ථෙරගාථා

८. वीर थेरगाथा

8.

८.

‘‘යො දුද්දමියො දමෙන දන්තො, වීරො සන්තුසිතො විතිණ්ණකඞ්ඛො;

විජිතාවී අපෙතලොමහංසො, වීරො සො පරිනිබ්බුතො ඨිතත්තො’’ති.

“जो पूर्वी दमन करण्यास कठीण होता, तो आता संयमाने दमित झाला आहे. तो वीर संतुष्ट आहे, शंकामुक्त झाला आहे, विजयी आहे आणि रोमांचरहित (भयमुक्त) झाला आहे. तो वीर परिनिर्वाण पावलेला आणि स्थिरचित्त आहे.”

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා වීරො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

अशा प्रकारे आयुष्यमान वीर थेरांनी ही गाथा म्हटली.

9. පිලින්දවච්ඡත්ථෙරගාථා

९. पिलिंदवच्छ थेरगाथा

9.

९.

‘‘ස්වාගතං න දුරාගතං, නයිදං දුමන්තිතං මම;

සංවිභත්තෙසු ධම්මෙසු, යං සෙට්ඨං තදුපාගමි’’න්ති.

“माझे (बुद्धांच्या चरणी) येणे हे सुस्वागत (चांगले आगमन) आहे, दुरागत (वाईट आगमन) नाही. माझा हा विचार चुकीचा नव्हता. विभागलेल्या (विश्लेषण केलेल्या) धर्मांमध्ये जे सर्वश्रेष्ठ (चार आर्यसत्य) आहे, त्याप्रत मी पोहोचलो आहे.”

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පිලින්දවච්ඡො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

अशा प्रकारे आयुष्यमान पिलिंदवच्छ थेरांनी ही गाथा म्हटली.

10. පුණ්ණමාසත්ථෙරගාථා

१०. पुण्णमास थेरगाथा

10.

१०.

‘‘විහරි [Pg.222] අපෙක්ඛං ඉධ වා හුරං වා, යො වෙදගූ සමිතො යතත්තො;

සබ්බෙසු ධම්මෙසු අනූපලිත්තො, ලොකස්ස ජඤ්ඤා උදයබ්බයඤ්චා’’ති.

“ज्याने या लोकात किंवा परलोकात कोणतीही अपेक्षा (तृष्णा) सोडली आहे, जो वेदगू (सत्य जाणणारा), शांत आणि संयमित आहे; जो सर्व धर्मांमध्ये अलिप्त (अनासक्त) आहे आणि जो जगाचा उदय व व्यय (उत्पत्ती व विनाश) जाणतो.”

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පුණ්ණමාසො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

अशा प्रकारे आयुष्यमान पुण्णमास थेरांनी ही गाथा म्हटली.

වග්ගො පඨමො නිට්ඨිතො.

पहिला वग्ग समाप्त झाला.

තස්සුද්දානං –

त्या (पहिल्या) वर्गाचा सारांश (उदान) -

සුභූති කොට්ඨිකො ථෙරො, කඞ්ඛාරෙවතසම්මතො;

මන්තාණිපුත්තො දබ්බො ච, සීතවනියො ච භල්ලියො;

වීරො පිලින්දවච්ඡො ච, පුණ්ණමාසො තමොනුදොති.

थेर सुभूती, थेर कोट्ठिक, मान्यवर कङ्खारेवत, मन्ताणीपुत्त (पुण्ण), दब्ब, सीतवनिय, भल्लिय, वीर, पिलिन्दवच्छ आणि अज्ञानाचा अंधकार दूर करणारे पुण्णमास (हे दहा थेर पहिल्या वर्गात आहेत).

2. දුතියවග්ගො

२. दुसरा वर्ग

1. චූළවච්ඡත්ථෙරගාථා

१. चूळवच्छ थेरगाथा

11.

११.

‘‘පාමොජ්ජබහුලො භික්ඛු, ධම්මෙ බුද්ධප්පවෙදිතෙ;

අධිගච්ඡෙ පදං සන්තං, සඞ්ඛාරූපසමං සුඛ’’න්ති.

बुद्धांनी उपदेशिलेल्या धम्मामध्ये अत्यंत प्रफुल्लित (प्रसन्न) राहणारा भिक्खू, संस्कारांच्या उपशमनाने मिळणारे अत्यंत शांत व सुखद असे (निर्वाण) पद प्राप्त करू शकतो.

… චූළවච්ඡො ථෙරො….

...असे चूळवच्छ थेर म्हणाले...

2. මහාවච්ඡත්ථෙරගාථා

२. महावच्छ थेरगाथा

12.

१२.

‘‘පඤ්ඤාබලී සීලවතූපපන්නො, සමාහිතො ඣානරතො සතීමා;

යදත්ථියං භොජනං භුඤ්ජමානො, කඞ්ඛෙථ කාලං ඉධ වීතරාගො’’ති.

जो प्रज्ञावान, शीलवान, समाधीत लीन असलेला, ध्यानात रमणारा, स्मृतिमान (जागरूक) आणि वीतरागी (रागरहित) आहे, तो भिक्खू या जगात केवळ शरीराच्या निर्वाहासाठी आवश्यक तेवढेच भोजन ग्रहण करत आपल्या परिनिर्वाणाच्या काळाची प्रतीक्षा करतो.

… මහාවච්ඡො ථෙරො….

...असे महावच्छ थेर म्हणाले...

3. වනවච්ඡත්ථෙරගාථා

३. वनवच्छ थेरगाथा

13.

१३.

‘‘නීලබ්භවණ්ණා [Pg.223] රුචිරා, සීතවාරී සුචින්ධරා;

ඉන්දගොපකසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති ම’’න්ති.

ते पर्वत, जे निळ्या ढगांच्या रंगाचे आहेत, अत्यंत सुंदर आहेत, ज्यांच्यावर थंडगार व स्वच्छ पाणी वाहते, ज्यांची भूमी अत्यंत पावन आहे आणि जे इंद्रगोप कीटकांनी (लाल रंगाच्या कीटकांनी) आच्छादलेले आहेत, ते पर्वत माझे मन रमवून टाकतात.

… වනවච්ඡො ථෙරො….

...असे वनवच्छ थेर म्हणाले...

4. සිවකසාමණෙරගාථා

४. सीवक सामणेरगाथा

14.

१४.

‘‘උපජ්ඣායො මං අවච, ඉතො ගච්ඡාම සීවක;

ගාමෙ මෙ වසති කායො, අරඤ්ඤං මෙ ගතො මනො;

සෙමානකොපි ගච්ඡාමි, නත්ථි සඞ්ගො විජානත’’න්ති.

माझे उपाध्याय मला म्हणाले, 'सीवक, आपण येथून (अरण्यात) जाऊ या.' माझे शरीर जरी गावात राहत असले, तरी माझे मन अरण्यात गेले आहे. मी झोपलेल्या अवस्थेत असलो तरी (मनाने) तिकडेच जातो. सत्य जाणणाऱ्याला कशाचीही आसक्ती नसते.

… සිවකො සාමණෙරො….

...असे सीवक सामणेर म्हणाले...

5. කුණ්ඩධානත්ථෙරගාථා

५. कुण्डधान थेरगाथा

15.

१५.

‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ, පඤ්ච චුත්තරි භාවයෙ;

පඤ්චසඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ඔඝතිණ්ණොති වුච්චතී’’ති.

पाच (खालची बंधने/संयोजने) तोडून टाकावीत, पाच (वरची बंधने) सोडून द्यावीत आणि पाच (इंद्रिये - श्रद्धा इत्यादी) अधिक विकसित करावीत. अशा प्रकारे पाच प्रकारच्या आसक्तींवर मात करणाऱ्या भिक्खूला 'ओघ-तीर्ण' (संसाररूपी महापूर पार केलेला) असे म्हटले जाते.

… කුණ්ඩධානො ථෙරො….

...असे कुण्डधान थेर म्हणाले...

6. බෙලට්ඨසීසත්ථෙරගාථා

६. बेलट्ठसीस थेरगाथा

16.

१६.

‘‘යථාපි භද්දො ආජඤ්ඤො, නඞ්ගලාවත්තනී සිඛී;

ගච්ඡති අප්පකසිරෙන, එවං රත්තින්දිවා මම;

ගච්ඡන්ති අප්පකසිරෙන, සුඛෙ ලද්ධෙ නිරාමිසෙ’’ති.

ज्याप्रमाणे एक उत्तम आणि बलवान बैल नांगराच्या मार्गावर विनासायास चालतो, त्याचप्रमाणे आमिषरहित (लौकिक सुखांच्या पलीकडचे) आध्यात्मिक सुख प्राप्त झाल्यामुळे माझे दिवस आणि रात्री विनासायास (सहजतेने) व्यतीत होतात.

… බෙලට්ඨසීසො ථෙරො….

...असे बेलट्ठसीस थेर म्हणाले...

7. දාසකත්ථෙරගාථා

७. दासक थेरगाथा

17.

१७.

‘‘මිද්ධී යදා හොති මහග්ඝසො ච, නිද්දායිතා සම්පරිවත්තසායී;

මහාවරාහොව නිවාපපුට්ඨො, පුනප්පුනං ගබ්භමුපෙති මන්දො’’ති.

जेव्हा एखादा मंदबुद्धी मनुष्य खादाड बनतो, आळसाने ग्रासतो, आणि कोंडलेल्या डुकरासारखा सतत लोळत पडून राहतो, तेव्हा तो वारंवार गर्भात (पुनर्जन्मात) प्रवेश करतो.

… දාසකො ථෙරො….

...असे दासक थेर म्हणाले...

8. සිඞ්ගාලපිතුත්ථෙරගාථා

८. सिंगालपिता थेरगाथा

18.

१८.

‘‘අහු [Pg.224] බුද්ධස්ස දායාදො, භික්ඛු භෙසකළාවනෙ;

කෙවලං අට්ඨිසඤ්ඤාය, අඵරී පථවිං ඉමං;

මඤ්ඤෙහං කාමරාගං සො, ඛිප්පමෙව පහිස්සතී’’ති.

भेषकळावनात राहणारा हा भिक्खू बुद्धांचा खरा वारसदार झाला आहे. त्याने केवळ अस्थिसंज्ञेच्या (अस्थींच्या ध्यानाच्या) अभ्यासाने या संपूर्ण शरीराला व्यापून टाकले आहे. मला वाटते की तो लवकरच कामरागाचा (वासनेचा) त्याग करेल.

… සිඞ්ගාලපිතා ථෙරො….

...असे सिंगालपिता थेर म्हणाले...

9. කුලත්ථෙරගාථා

९. कुल थेरगाथा

19.

१९.

‘‘උදකං හි නයන්ති නෙත්තිකා, උසුකාරා නමයන්ති තෙජනං;

දාරුං නමයන්ති තච්ඡකා, අත්තානං දමයන්ති සුබ්බතා’’ති.

कालवे काढणारे पाण्याचा प्रवाह आपल्या इच्छेनुसार नेतात, बाण बनवणारे बाण सरळ करतात, सुतार लाकडाला हवा तसा आकार देतात; त्याचप्रमाणे सदाचारी लोक स्वतःच्या मनावर नियंत्रण ठेवतात (स्वतःला सुसंस्कृत करतात).

… කුලො ථෙරො….

...असे कुल थेर म्हणाले...

10. අජිතත්ථෙරගාථා

१०. अजित थेरगाथा

20.

२०.

‘‘මරණෙ මෙ භයං නත්ථි, නිකන්ති නත්ථි ජීවිතෙ;

සන්දෙහං නික්ඛිපිස්සාමි, සම්පජානො පටිස්සතො’’ති.

मला मृत्यूची भीती नाही आणि जगण्याची लालसाही नाही. मी पूर्ण सजगतेने आणि जागरूकतेने या शरीराचा त्याग करीन.

… අජිතො ථෙරො ….

...असे अजित थेर म्हणाले...

වග්ගො දුතියො නිට්ඨිතො.

दुसरा वर्ग समाप्त झाला.

තස්සුද්දානං –

त्या (दुसऱ्या) वर्गाचा सारांश (उदान) -

චූළවච්ඡො මහාවච්ඡො, වනවච්ඡො ච සීවකො;

කුණ්ඩධානො ච බෙලට්ඨි, දාසකො ච තතොපරි;

සිඞ්ගාලපිතිකො ථෙරො, කුලො ච අජිතො දසාති.

चूळवच्छ, महावच्छ, vanavaccho ca sīvako; वनवच्छ, सीवक, कुण्डधान, बेलट्ठि, दासक आणि त्यानंतर सिंगालपिता थेर, कुल आणि अजित हे दहा (थेर या दुसऱ्या वर्गात आहेत).

3. තතියවග්ගො

३. तिसरा वर्ग

1. නිග්‍රොධත්ථෙරගාථා

१. निग्रोध थेरगाथा

21.

२१.

‘‘නාහං භයස්ස භායාමි, සත්ථා නො අමතස්ස කොවිදො;

යත්ථ භයං නාවතිට්ඨති, තෙන මග්ගෙන වජන්ති භික්ඛවො’’ති.

मी (जन्म-मरणाच्या) भीतीला भीत नाही. आमचे शास्ता (बुद्ध) हे अमृतपदाचे (निर्वाणाचे) मार्गदाते आहेत. ज्या निर्वाणपदात कोणतीही भीती उरत नाही, त्याच मार्गाने सर्व भिक्खू मार्गक्रमण करतात.

… නිග්‍රොධො ථෙරො….

...असे निग्रोध थेर म्हणाले...

2. චිත්තකත්ථෙරගාථා

२. चित्तक थेरगाथा

22.

२२.

‘‘නීලා [Pg.225] සුගීවා සිඛිනො, මොරා කාරම්භියං අභිනදන්ති;

තෙ සීතවාතකීළිතා, සුත්තං ඣායං නිබොධෙන්තී’’ති.

“ज्यांचे कंठ निळे व सुंदर आहेत आणि ज्यांच्या डोक्यावर तुरा आहे, असे ते मोर कारम्भी नावाच्या अरण्यात मधुर टाहो फोडत आहेत. थंड वाऱ्याच्या झुळुकीने प्रफुल्लित होऊन खेळणारे ते मोर, निद्रा घेत असलेल्या ध्यानमग्न (योग्याला) जागे करत आहेत.”

… චිත්තකො ථෙරො….

…अशा प्रकारे चित्तक थेरांनी ही गाथा म्हटली.

3. ගොසාලත්ථෙරගාථා

३. गोसाल थेरगाथा

23.

२३.

‘‘අහං ඛො වෙළුගුම්බස්මිං, භුත්වාන මධුපායසං;

පදක්ඛිණං සම්මසන්තො, ඛන්ධානං උදයබ්බයං;

සානුං පටිගමිස්සාමි, විවෙකමනුබ්‍රූහය’’න්ති.

“मी बांबूच्या वनात गोड खीर (मधुपायस) ग्रहण करून, (बुद्धांच्या उपदेशाचे) योग्य प्रकारे पालन करत, पंचस्कंधांच्या उदय आणि अस्त (उत्पत्ती आणि विनाश) यांचे चिंतन करत, एकांताची (विवेक) जोपासना करण्यासाठी त्या पर्वताच्या दरीकडे परत जाईन.”

… ගොසාලො ථෙරො….

…अशा प्रकारे गोसाल थेरांनी ही गाथा म्हटली.

4. සුගන්ධත්ථෙරගාථා

४. सुगंध थेरगाथा

24.

२४.

‘‘අනුවස්සිකො පබ්බජිතො, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

“प्रव्रजित होऊन केवळ एकच वर्ष (किंवा एक वर्षापेक्षा कमी काळ) झालेल्या माझ्याकडे पहा, धम्माचे उत्तमत्व पहा! मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.”

… සුගන්ධො ථෙරො….

…अशा प्रकारे सुगंध थेरांनी ही गाथा म्हटली.

5. නන්දියත්ථෙරගාථා

५. नंदिय थेरगाथा

25.

२५.

‘‘ඔභාසජාතං ඵලගං, චිත්තං යස්ස අභිණ්හසො;

තාදිසං භික්ඛුමාසජ්ජ, කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසී’’ති.

“हे कन्हा (मार)! ज्या भिक्खूचे चित्त नेहमी (अर्हत्वफलाच्या) प्रकाशाने युक्त आणि फलप्राप्त असते, अशा भिक्खूला त्रास देऊन तू केवळ दुःखालाच प्राप्त होशील.”

… නන්දියො ථෙරො….

…अशा प्रकारे नंदिय थेरांनी ही गाथा म्हटली.

6. අභයත්ථෙරගාථා

६. अभय थेरगाथा

26.

२६.

‘‘සුත්වා සුභාසිතං වාචං, බුද්ධස්සාදිච්චබන්ධුනො;

පච්චබ්‍යධිං හි නිපුණං, වාලග්ගං උසුනා යථා’’ති.

“सूर्याचे बांधव असलेल्या बुद्धांचे सुभाषित वचन ऐकून, मी त्या सूक्ष्म (सत्याला) अशा प्रकारे भेदून जाणले आहे, ज्याप्रमाणे एखादा कुशल धनुर्धारी बाणाने केसाच्या टोकाचा अचूक वेध घेतो.”

… අභයො ථෙරො….

…अशा प्रकारे अभय थेरांनी ही गाथा म्हटली.

7. ලොමසකඞ්ගියත්ථෙරගාථා

७. लोमसकंगिय थेरगाथा

27.

२७.

‘‘දබ්බං [Pg.226] කුසං පොටකිලං, උසීරං මුඤ්ජපබ්බජං;

උරසා පනුදිස්සාමි, විවෙකමනුබ්‍රූහය’’න්ති.

“मी एकांताची (विवेक) जोपासना करू इच्छितो, म्हणून दब्ब गवत, कुस गवत, काटेरी झुडपे, उशीर गवत, मुंज गवत आणि पब्बज गवत यांना आपल्या छातीने बाजूला सारत पुढे जाईन.”

… ලොමසකඞ්ගියො ථෙරො….

…अशा प्रकारे लोमसकंगिय थेरांनी ही गाथा म्हटली.

8. ජම්බුගාමිකපුත්තත්ථෙරගාථා

८. जम्बुगामिकपुत्त थेरगाथा

28.

२८.

‘‘කච්චි නො වත්ථපසුතො, කච්චි නො භූසනාරතො;

කච්චි සීලමයං ගන්ධං, කිං ත්වං වායසි නෙතරා පජා’’ති.

“काय तू वस्त्रालंकारांच्या मोहात पडलेला नाहीस ना? काय तू शरीर सजवण्यात मग्न नाहीस ना? मग तुझ्याकडून हा शीलमय सुगंध का दरवळत आहे, जो इतर सामान्य लोकांकडून कधीही दरवळत नाही?”

… ජම්බුගාමිකපුත්තො ථෙරො….

…अशा प्रकारे जम्बुगामिकपुत्त थेरांनी ही गाथा म्हटली.

9. හාරිතත්ථෙරගාථා

९. हारित थेरगाथा

29.

२९.

‘‘සමුන්නමයමත්තානං, උසුකාරොව තෙජනං;

චිත්තං උජුං කරිත්වාන, අවිජ්ජං භින්ද හාරිතා’’ති.

“हे हारित! ज्याप्रमाणे बाण बनवणारा बाणाला सरळ करतो, त्याप्रमाणे स्वतःला (वीर्य आणि समाधीने) उन्नत करून, चित्ताला सरळ करून, अविद्यारूपी अंधकाराचा नाश कर.”

… හාරිතො ථෙරො….

…अशा प्रकारे हारित थेरांनी ही गाथा म्हटली.

10. උත්තියත්ථෙරගාථා

१०. उत्तिय थेरगाथा

30.

३०.

‘‘ආබාධෙ මෙ සමුප්පන්නෙ, සති මෙ උදපජ්ජථ;

ආබාධො මෙ සමුප්පන්නො, කාලො මෙ නප්පමජ්ජිතු’’න්ති.

“जेव्हा मला आजारपण आले, तेव्हा माझ्यामध्ये स्मृती (जागरूकता) उत्पन्न झाली की, ‘मला आजारपण आले आहे, आता मला आळस किंवा प्रमाद करण्याची ही वेळ नाही (साधनेत तत्पर राहण्याची वेळ आहे).’”

… උත්තියො ථෙරො….

…अशा प्रकारे उत्तिय थेरांनी ही गाथा म्हटली.

වග්ගො තතියො නිට්ඨිතො.

तिसरा वर्ग समाप्त झाला.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

නිග්‍රොධො චිත්තකො ථෙරො, ගොසාලථෙරො සුගන්ධො;

නන්දියො අභයො ථෙරො, ථෙරො ලොමසකඞ්ගියො;

ජම්බුගාමිකපුත්තො ච, හාරිතො උත්තියො ඉසීති.

निग्रोध थेर, चित्तक थेर, गोसाल थेर, सुगंध थेर, नंदिय थेर, अभय थेर, लोमसकंगिय थेर, जम्बुगामिकपुत्त थेर, हारित थेर आणि ऋषी उत्तिय थेर.

4. චතුත්ථවග්ගො

४. चौथा वर्ग

1. ගහ්වරතීරියත්ථෙරගාථා

१. गहवरतीरिय थेरगाथा

31.

३१.

‘‘ඵුට්ඨො [Pg.227] ඩංසෙහි මකසෙහි, අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙ;

නාගො සංගාමසීසෙව, සතො තත්‍රාධිවාසයෙ’’ති.

“मोठ्या घनदाट अरण्यात डास आणि माश्यांनी दंश केला असता, युद्धभूमीवर शत्रूचा सामना करणाऱ्या हत्तीप्रमाणे, भिक्खूने तिथे जागरूक (स्मृतिमान) राहून ते दुःख सहन केले पाहिजे.”

… ගහ්වරතීරියො ථෙරො….

…अशा प्रकारे गहवरतीरिय थेरांनी ही गाथा म्हटली.

2. සුප්පියත්ථෙරගාථා

२. सुप्पिय थेरगाथा

32.

३२.

‘‘අජරං ජීරමානෙන, තප්පමානෙන නිබ්බුතිං;

නිමියං පරමං සන්තිං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තර’’න්ති.

“मी या जराजर्जर (वृद्ध होणाऱ्या) शरीराच्या बदल्यात जराविरहित (अजर) निर्वाण प्राप्त करेन; या (अकरा प्रकारच्या अग्नीने) जळणाऱ्या शरीराच्या बदल्यात परम शांती मिळवेन. मी त्या सर्वश्रेष्ठ, अनुत्तर आणि योगक्षेम (सर्व बंधनांतून मुक्त करणाऱ्या) निर्वाणधाताला प्राप्त करेन.”

… සුප්පියො ථෙරො….

…अशा प्रकारे सुप्पिय थेरांनी ही गाथा म्हटली.

3. සොපාකත්ථෙරගාථා

३. सोपाक थेरगाथा

33.

३३.

‘‘යථාපි එකපුත්තස්මිං, පියස්මිං කුසලී සියා;

එවං සබ්බෙසු පාණෙසු, සබ්බත්ථ කුසලො සියා’’ති.

“ज्याप्रमाणे माता-पिता आपल्या एकुलत्या एक प्रिय पुत्राच्या कल्याणाची इच्छा करतात, त्याचप्रमाणे सर्व प्राणिमात्रांच्या बाबतीत सर्व ठिकाणी कल्याणाचीच (मैत्रीची) भावना ठेवावी.”

… සොපාකො ථෙරො….

…अशा प्रकारे सोपाक थेरांनी ही गाथा म्हटली.

4. පොසියත්ථෙරගාථා

४. पोसिय थेरगाथा

34.

३४.

‘‘අනාසන්නවරා එතා, නිච්චමෙව විජානතා;

ගාමා අරඤ්ඤමාගම්ම, තතො ගෙහං උපාවිසි ;

තතො උට්ඨාය පක්කාමි, අනාමන්තෙත්වා පොසියො’’ති.

“या स्त्रिया नेहमी जवळ न राहणेच (पुरुषासाठी) श्रेष्ठ आहे, असे जाणून अरण्यातून गावात येऊन पोसिय घरामध्ये शिरला. त्यानंतर कोणाशीही न बोलता, तो त्या घरातून उठून निघून गेला.”

… පොසියො ථෙරො….

...असे पोसिय थेर म्हणाले.

5. සාමඤ්ඤකානිත්ථෙරගාථා

५. सामञ्ञकानि थेरगाथा

35.

३५.

‘‘සුඛං සුඛත්ථො ලභතෙ තදාචරං, කිත්තිඤ්ච පප්පොති යසස්ස වඩ්ඪති;

යො අරියමට්ඨඞ්ගිකමඤ්ජසං උජුං, භාවෙති මග්ගං අමතස්ස පත්තියා’’ති.

“जो मनुष्य अमृत (निर्वाण) प्राप्तीसाठी सरळ आणि श्रेष्ठ अशा अष्टांगिक मार्गाची भावना (साधना) करतो, सुखाची इच्छा करणारा तो मनुष्य त्याप्रमाणे आचरण करून सुख प्राप्त करतो, कीर्ती मिळवतो आणि त्याचा यश वाढतो.”

… සාමඤ්ඤකානිත්ථෙරො….

...असे सामञ्ञकानि थेर म्हणाले.

6. කුමාපුත්තත්ථෙරගාථා

६. कुमापुत्त थेरगाथा

36.

३६.

‘‘සාධු [Pg.228] සුතං සාධු චරිතකං, සාධු සදා අනිකෙතවිහාරො;

අත්ථපුච්ඡනං පදක්ඛිණකම්මං, එතං සාමඤ්ඤමකිඤ්චනස්සා’’ති.

“हे आवुसो (मित्रांनो), (धम्म) ऐकणे कल्याणकारक आहे, सदाचार कल्याणकारक आहे, नेहमी अनिकेत (घर नसलेले) होऊन विहार करणे कल्याणकारक आहे. अर्थाविषयी विचारणे आणि योग्य कर्म करणे कल्याणकारक आहे; हेच अकिंचन (संगरहित) भिक्खूचे श्रमणत्व आहे.”

… කුමාපුත්තො ථෙරො….

...असे कुमापुत्त थेर म्हणाले.

7. කුමාපුත්තසහායකත්ථෙරගාථා

७. कुमापुत्तसहायक थेरगाथा

37.

३७.

‘‘නානාජනපදං යන්ති, විචරන්තා අසඤ්ඤතා;

සමාධිඤ්ච විරාධෙන්ති, කිංසු රට්ඨචරියා කරිස්සති;

තස්මා විනෙය්‍ය සාරම්භං, ඣායෙය්‍ය අපුරක්ඛතො’’ති.

“जे भिक्खू असंयत होऊन वेगवेगळ्या जनपदांमध्ये फिरत राहतात, ते आपल्या समाधीला नष्ट करतात. अशा प्रकारे देशाटन केल्याने काय लाभ होणार? म्हणून मनातील चंचलता (किंवा आसक्ती) दूर करून, तृष्णेच्या मागे न धावता ध्यान करावे.”

… කුමාපුත්තත්ථෙරස්ස සහායකො ථෙරො….

...असे कुमापुत्त थेरांचे सोबती (सुदन्त) थेर म्हणाले.

8. ගවම්පතිත්ථෙරගාථා

८. गवम्पति थेरगाथा

38.

३८.

‘‘යො ඉද්ධියා සරභුං අට්ඨපෙසි, සො ගවම්පති අසිතො අනෙජො;

තං සබ්බසඞ්ගාතිගතං මහාමුනිං, දෙවා නමස්සන්ති භවස්ස පාරගු’’න්ති.

“ज्या गवम्पति थेरांनी आपल्या ऋद्धीने (अलौकिक शक्तीने) सरभू नदीचा प्रवाह थांबवला, ते गवम्पति आसक्तीरहित आणि तृष्णारहित आहेत. सर्व बंधनांच्या पलीकडे गेलेल्या आणि भवसागराच्या पार पोहोचलेल्या त्या महामुनींना देवसुद्धा नमस्कार करतात.”

… ගවම්පතිත්ථෙරො….

...असे गवम्पति थेर म्हणाले.

9. තිස්සත්ථෙරගාථා

९. तिस्स थेरगाथा

39.

३९.

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

කාමරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.

“भाला खुपसलेल्या माणसाप्रमाणे किंवा डोक्याला आग लागलेल्या माणसाप्रमाणे, भिक्खूने कामरागाचा त्याग करण्यासाठी जागरूक (स्मृतिमान) राहून विहार करावा.”

… තිස්සො ථෙරො….

...असे तिस्स थेर म्हणाले.

10. වඩ්ඪමානත්ථෙරගාථා

१०. वड्ढमान थेरगाथा

40.

४०.

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

භවරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.

“भाला खुपसलेल्या माणसाप्रमाणे किंवा डोक्याला आग लागलेल्या माणसाप्रमाणे, भिक्खूने भवरागाचा (अस्तित्वाची आसक्ती) त्याग करण्यासाठी जागरूक (स्मृतिमान) राहून विहार करावा.”

… වඩ්ඪමානො ථෙරො….

...असे वड्ढमान थेर म्हणाले.

වග්ගො චතුත්ථො නිට්ඨිතො.

चौथा वर्ग समाप्त झाला.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

ගහ්වරතීරියො [Pg.229] සුප්පියො, සොපාකො චෙව පොසියො;

සාමඤ්ඤකානි කුමාපුත්තො, කුමාපුත්තසහායකො;

ගවම්පති තිස්සත්ථෙරො, වඩ්ඪමානො මහායසොති.

गहवरतीरिय, सुप्पिय, सोपाक आणि पोसिय; सामञ्ञकानि, कुमापुत्त आणि कुमापुत्तसहायक; गवम्पति, तिस्स थेर आणि महायशस्वी वड्ढमान.

5. පඤ්චමවග්ගො

५. पाचवा वर्ग (पंचम वग्ग)

1. සිරිවඩ්ඪත්ථෙරගාථා

१. सिरिवड्ढ थेरगाथा

41.

४१.

‘‘විවරමනුපතන්ති විජ්ජුතා, වෙභාරස්ස ච පණ්ඩවස්ස ච;

නගවිවරගතො ච ඣායති, පුත්තො අප්පටිමස්ස තාදිනො’’ති.

“ज्याप्रमाणे वेभार आणि पाण्डव पर्वतांच्या दरीमध्ये विजा चमकतात, त्याचप्रमाणे त्या अतुलनीय आणि तादी (समतावान) बुद्धांचे पुत्र पर्वताच्या गुहेत बसून ध्यान करत आहेत.”

… සිරිවඩ්ඪො ථෙරො….

...असे सिरिवड्ढ थेर म्हणाले.

2. ඛදිරවනියත්ථෙරගාථා

२. खदिरवनिय थेरगाथा

42.

४२.

‘‘චාලෙ උපචාලෙ සීසූපචාලෙ ( ) පතිස්සතා නු ඛො විහරථ;

ආගතො වො වාලං විය වෙධී’’ති.

“हे चाला, उपचाला आणि सीसूपचाला! तुम्ही जागरूक (स्मृतिमान) होऊन विहार करत आहात ना? केसाचा वेध घेणाऱ्या निष्णात धनुर्धराप्रमाणे (तीक्ष्ण प्रज्ञा असलेले तुमचे मामा) आयुष्मान सारिपुत्त आले आहेत.”

… ඛදිරවනියො ථෙරො….

...असे खदिरवनिय थेर म्हणाले.

3. සුමඞ්ගලත්ථෙරගාථා

३. सुमंगल थेरगाथा

43.

४३.

‘‘සුමුත්තිකො සුමුත්තිකො සාහු, සුමුත්තිකොම්හි තීහි ඛුජ්ජකෙහි;

අසිතාසු මයා නඞ්ගලාසු, මයා ඛුද්දකුද්දාලාසු මයා.

“मी मुक्त झालो आहे! मी चांगल्या प्रकारे मुक्त झालो आहे! मी तीन वाकवणाऱ्या (कष्टाच्या) गोष्टींपासून पूर्णपणे मुक्त झालो आहे - विळा (कापणी करताना वाकावे लागणे), नांगर (नांगरताना वाकावे लागणे) आणि कुदळ (खणताना वाकावे लागणे) यांपासून मी मुक्त झालो आहे.”

යදිපි ඉධමෙව ඉධමෙව, අථ වාපි අලමෙව අලමෙව;

ඣාය සුමඞ්ගල ඣාය සුමඞ්ගල, අප්පමත්තො විහර සුමඞ්ගලා’’ති.

“जरी त्या गोष्टी (विळा, नांगर, कुदळ) येथेच माझ्या जवळ असल्या, तरी आता मला त्यांची काहीच गरज नाही (मी त्यांना सोडण्यास पूर्ण समर्थ आहे). हे सुमंगला, ध्यान कर! हे सुमंगला, ध्यान कर! हे सुमंगला, अप्रमादी (जागरूक) होऊन विहार कर.”

… සුමඞ්ගලො ථෙරො….

...असे सुमंगल थेर म्हणाले.

4. සානුත්ථෙරගාථා

४. सानु थेरगाथा

44.

४४.

‘‘මතං වා අම්ම රොදන්ති, යො වා ජීවං න දිස්සති;

ජීවන්තං මං අම්ම පස්සන්තී, කස්මා මං අම්ම රොදසී’’ති.

“हे आई! लोक एकतर मृत व्यक्तीसाठी रडतात किंवा जो जिवंत असूनही दिसत नाही (दूर गेला आहे) त्याच्यासाठी रडतात. पण मी तर जिवंत असून तुझ्यासमोर उभा आहे, मला पाहत असतानाही तू माझ्यासाठी का रडत आहेस?”

… සානුත්ථෙරො….

...असे सानु थेर म्हणाले.

5. රමණීයවිහාරිත්ථෙරගාථා

५. रमणीयविहारी थेरगाथा

45.

४५.

‘‘යථාපි [Pg.230] භද්දො ආජඤ්ඤො, ඛලිත්වා පතිතිට්ඨති;

එවං දස්සනසම්පන්නං, සම්මාසම්බුද්ධසාවක’’න්ති.

“ज्याप्रमाणे एखादा उत्तम आझानीय (कुलीन) बैल घसरल्यानंतरही पुन्हा स्वतःला सावरून उभा राहतो, त्याचप्रमाणे सम्यक्संबुद्धांचा प्रज्ञावान (दर्शनसंपन्न) श्रावक घसरला तरी पुन्हा स्वतःला सावरून धम्मात स्थिर होतो.”

… රමණීයවිහාරිත්ථෙරො….

… अशा प्रकारे रमणीयविहारी थेरांनी ही गाथा म्हटली.

6. සමිද්ධිත්ථෙරගාථා

६. समिद्धि थेर गाथा

46.

४६.

‘‘සද්ධායාහං පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සති පඤ්ඤා ච මෙ වුඩ්ඪා, චිත්තඤ්ච සුසමාහිතං;

කාමං කරස්සු රූපානි, නෙව මං බ්‍යාධයිස්සසී’’ති.

“मी श्रद्धेने गृहत्याग करून अनगारिक (प्रव्रजित) झालो आहे. माझी स्मृती (सती) आणि प्रज्ञा विकसित झाली आहे आणि माझे चित्त चांगल्या प्रकारे समाहित झाले आहे. हे मारा! तू तुझ्या इच्छेनुसार रूपे निर्माण कर, परंतु तू मला मुळीच विचलित करू शकणार नाहीस.”

… සමිද්ධිත්ථෙරො….

… अशा प्रकारे कमिद्धि थेरांनी ही गाथा म्हटली.

7. උජ්ජයත්ථෙරගාථා

७. उज्जय थेर गाथा

47.

४७.

‘‘නමො තෙ බුද්ධ වීරත්ථු, විප්පමුත්තොසි සබ්බධි;

තුය්හාපදානෙ විහරං, විහරාමි අනාසවො’’ති.

“हे वीर बुद्ध! आपल्याला नमस्कार असो, आपण सर्व बंधनांतून पूर्णपणे मुक्त आहात. आपल्या मार्गदर्शनाखाली (विहारात) राहून मी आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन विहरत आहे.”

… උජ්ජයො ථෙරො….

… अशा प्रकारे उज्जय थेरांनी ही गाथा म्हटली.

8. සඤ්ජයත්ථෙරගාථා

८. संजय थेर गाथा

48.

४८.

‘‘යතො අහං පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

නාභිජානාමි සඞ්කප්පං, අනරියං දොසසංහිත’’න්ති.

“जेव्हापासून मी घराबाहेर पडून अनगारिक (प्रव्रजित) झालो आहे, तेव्हापासून मी कोणत्याही अनार्य आणि दोषांनी युक्त (द्वेषयुक्त) संकल्पाचा विचार केल्याचे मला आठवत नाही.”

… සඤ්ජයො ථෙරො….

… अशा प्रकारे संजय थेरांनी ही गाथा म्हटली.

9. රාමණෙය්‍යකත්ථෙරගාථා

९. रामणेय्यक थेर गाथा

49.

४९.

‘‘චිහචිහාභිනදිතෙ, සිප්පිකාභිරුතෙහි ච;

න මෙ තං ඵන්දති චිත්තං, එකත්තනිරතං හි මෙ’’ති.

“पक्षांच्या 'चिह-चिह' अशा आवाजांनी आणि वानरांच्या ओरडण्याने माझे हे चित्त विचलित होत नाही, कारण माझे चित्त एकाग्रतेमध्ये (एकाच आरंभावर) रममाण झाले आहे.”

… රාමණෙය්‍යකො ථෙරො….

… अशा प्रकारे रामणेय्यक थेरांनी ही गाथा म्हटली.

10. විමලත්ථෙරගාථා

१०. विमल थेर गाथा

50.

५०.

‘‘ධරණී [Pg.231] ච සිඤ්චති වාති, මාලුතො විජ්ජුතා චරති නභෙ;

උපසමන්ති විතක්කා, චිත්තං සුසමාහිතං මමා’’ති.

“धरती पावसाने भिजत आहे, थंड वारा वाहत आहे आणि आकाशात विजा चमकत आहेत. माझे सर्व (अकुशल) वितर्क शांत झाले आहेत आणि माझे चित्त चांगल्या प्रकारे समाहित झाले आहे.”

… විමලො ථෙරො….

… अशा प्रकारे विमल थेरांनी ही गाथा म्हटली.

වග්ගො පඤ්චමො නිට්ඨිතො.

पाचवा वर्ग समाप्त झाला.

තස්සුද්දානං –

त्या वर्गाची अनुक्रमणिका (उदान) -

සිරීවඩ්ඪො රෙවතො ථෙරො, සුමඞ්ගලො සානුසව්හයො;

රමණීයවිහාරී ච, සමිද්ධිඋජ්ජයසඤ්ජයා;

රාමණෙය්‍යො ච සො ථෙරො, විමලො ච රණඤ්ජහොති.

सिरीवड्ढ थेर, रेवत थेर, सुमंगल थेर, सानू नावाचे थेर, रमणीयविहारी थेर, कमिद्धि, उज्जय, संजय, रामणेय्य थेर आणि क्लेशांचा नाश करणारे विमल थेर.

6. ඡට්ඨවග්ගො

६. सहावा वर्ग

1. ගොධිකත්ථෙරගාථා

१. गोधिका थेर गाथा

51.

५१.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

චිත්තං සුසමාහිතඤ්ච මය්හං, අථ චෙ පත්ථයසි පවස්ස දෙවා’’ති.

“सुंदर सुरावटीप्रमाणे मेघ गर्जना करत वर्षत आहे. माझी कुटी शाकारलेली आहे, सुखकारक आहे आणि वाऱ्यापासून सुरक्षित आहे. माझे चित्तही चांगल्या प्रकारे समाहित आहे. हे पर्जन्यदेवा! तुला हवे असल्यास तू खुशाल वर्षून घे.”

… ගොධිකො ථෙරො….

… अशा प्रकारे गोधिका थेरांनी ही गाथा म्हटली.

2. සුබාහුත්ථෙරගාථා

२. सुबाहु थेर गाथा

52.

५२.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

චිත්තං සුසමාහිතඤ්ච කායෙ, අථ චෙ පත්ථයසි පවස්ස දෙවා’’ති.

“सुंदर सुरावटीप्रमाणे मेघ गर्जना करत वर्षत आहे. माझी कुटी शाकारलेली आहे, सुखकारक आहे आणि वाऱ्यापासून सुरक्षित आहे. माझे चित्त शरीरावर (कायानुपश्यनेमध्ये) चांगल्या प्रकारे समाहित आहे. हे पर्जन्यदेवा! तुला हवे असल्यास तू खुशाल वर्षून घे.”

… සුබාහුත්ථෙරො….

… अशा प्रकारे सुबाहु थेरांनी ही गाथा म्हटली.

3. වල්ලියත්ථෙරගාථා

३. वल्लीय थेर गाथा

53.

५३.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

තස්සං විහරාමි අප්පමත්තො, අථ චෙ පත්ථයසි පවස්ස දෙවා’’ති.

“सुंदर सुरावटीप्रमाणे मेघ गर्जना करत वर्षत आहे. माझी कुटी शाकारलेली आहे, सुखकारक आहे आणि वाऱ्यापासून सुरक्षित आहे. मी या कुटीमध्ये अप्रमत्त (जागरूक) राहून विहरत आहे. हे पर्जन्यदेवा! तुला हवे असल्यास तू खुशाल वर्षून घे.”

… වල්ලියො ථෙරො….

… अशा प्रकारे वल्लीय थेरांनी ही गाथा म्हटली.

4. උත්තියත්ථෙරගාථා

४. उत्तीय थेर गाथा

54.

५४.

‘‘වස්සති [Pg.232] දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

තස්සං විහරාමි අදුතියො, අථ චෙ පත්ථයසි පවස්ස දෙවා’’ති.

“सुंदर सुरावटीप्रमाणे मेघ गर्जना करत वर्षत आहे. माझी कुटी शाकारलेली आहे, सुखकारक आहे आणि वाऱ्यापासून सुरक्षित आहे. मी या कुटीमध्ये एकाकी (अद्वितीय, क्लेशांच्या साथीदाराशिवाय) विहरत आहे. हे पर्जन्यदेवा! तुला हवे असल्यास तू खुशाल वर्षून घे.”

… උත්තියො ථෙරො….

… अशा प्रकारे उत्तीय थेरांनी ही गाथा म्हटली.

5. අඤ්ජනවනියත්ථෙරගාථා

५. अंजनवनीय थेर गाथा

55.

५५.

‘‘ආසන්දිං කුටිකං කත්වා, ඔගය්හ අඤ්ජනං වනං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

“अंजन नावाच्या वनात प्रवेश करून, एका उंच आसंदीलाच (चार पायांच्या पाटासारख्या आसनाला) आपली कुटी बनवून राहणाऱ्या मी तीन विद्या (त्रिविद्या) प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (अनुशासन) पूर्ण केले आहे.”

… අඤ්ජනවනියො ථෙරො….

… अशा प्रकारे अंजनवनीय थेरांनी ही गाथा म्हटली.

6. කුටිවිහාරිත්ථෙරගාථා

६. कुटिविहारी थेर गाथा

56.

५६.

‘‘කො කුටිකායං භික්ඛු කුටිකායං, වීතරාගො සුසමාහිතචිත්තො;

එවං ජානාහි ආවුසො, අමොඝා තෙ කුටිකා කතා’’ති.

“'या कुटीमध्ये कोण आहे?' (असे शेतराख्याने विचारले असता उत्तर दिले:) 'या कुटीमध्ये एक वीतरागी आणि सुसमाहित चित्त असलेला भिक्खू बसला आहे. हे मित्रा! हे तू लक्षात ठेव की, तू बांधलेली ही कुटी निष्फळ ठरलेली नाही (ती अत्यंत फलदायी झाली आहे).'”

… කුටිවිහාරිත්ථෙරො….

… अशा प्रकारे कुटिविहारी थेरांनी ही गाथा म्हटली.

7. දුතියකුටිවිහාරිත්ථෙරගාථා

७. दुतीय कुटिविहारी थेर गाथा

57.

५७.

‘‘අයමාහු පුරාණියා කුටි, අඤ්ඤං පත්ථයසෙ නවං කුටිං;

ආසං කුටියා විරාජය, දුක්ඛා භික්ඛු පුන නවා කුටී’’ති.

“'ही तुझी कुटी जुनी झाली आहे' असे म्हणून तू दुसऱ्या नवीन कुटीची इच्छा करत आहेस. हे भिक्खू! नवीन कुटीच्या इच्छेचा त्याग कर, कारण नवीन कुटी पुन्हा दुःखालाच कारणीभूत ठरते.”

… දුතියකුටිවිහාරිත්ථෙරො….

...असे दुसरे कुटिविहारी थेर म्हणाले.

8. රමණීයකුටිකත්ථෙරගාථා

८. रमणीयकुटिक थेरगाथा

58.

५८.

‘‘රමණීයා මෙ කුටිකා, සද්ධාදෙය්‍යා මනොරමා;

න මෙ අත්ථො කුමාරීහි, යෙසං අත්ථො තහිං ගච්ඡථ නාරියො’’ති.

माझी कुटी रमणीय आहे, श्रद्धेने दान केल्यामुळे ती मनमोहक आहे. मला कुमारिकांची काही गरज नाही. हे स्त्रियांनो! ज्यांना तुमची गरज आहे, त्यांच्याकडेच तुम्ही जा.

… රමණීයකුටිකො ථෙරො….

...असे रमणीयकुटिक थेर म्हणाले.

9. කොසලවිහාරිත්ථෙරගාථා

९. कोसलविहारी थेरगाथा

59.

५९.

‘‘සද්ධායාහං [Pg.233] පබ්බජිතො, අරඤ්ඤෙ මෙ කුටිකා කතා;

අප්පමත්තො ච ආතාපී, සම්පජානො පතිස්සතො’’ති.

मी श्रद्धेने प्रव्रजित झालो आहे, अरण्यात मी माझी कुटी बांधली आहे. मी अप्रमत्त, उद्योगी, संप्रजन्ययुक्त आणि स्मृतिमान होऊन विहरत आहे.

… කොසලවිහාරිත්ථෙරො….

...असे कोसलविहारी थेर म्हणाले.

10. සීවලිත්ථෙරගාථා

१०. सीवली थेरगाथा

60.

६०.

‘‘තෙ මෙ ඉජ්ඣිංසු සඞ්කප්පා, යදත්ථො පාවිසිං කුටිං;

විජ්ජාවිමුත්තිං පච්චෙසං, මානානුසයමුජ්ජහ’’න්ති.

ज्या हेतूने मी कुटीत प्रवेश केला होता, माझे ते सर्व संकल्प पूर्ण झाले आहेत. मी विद्या आणि विमुक्ती प्राप्त केली आहे आणि मानानुशयाचा त्याग केला आहे.

… සීවලිත්ථෙරො….

...असे सीवली थेर म्हणाले.

වග්ගො ඡට්ඨො නිට්ඨිතො.

सहावा वर्ग समाप्त झाला.

තස්සුද්දානං –

त्याची उद्दान (अनुक्रमणिका) -

ගොධිකො ච සුබාහු ච, වල්ලියො උත්තියො ඉසි;

අඤ්ජනවනියො ථෙරො, දුවෙ කුටිවිහාරිනො;

රමණීයකුටිකො ච, කොසලව්හයසීවලීති.

गोधिका, सुबाहू, वल्लीय, ऋषी उत्तिय, अंजनवनिय थेर, दोन कुटिविहारी, रमणीयकुटिक, कोसल आणि सीवली.

7. සත්තමවග්ගො

७. सातवा वर्ग

1. වප්පත්ථෙරගාථා

१. वप्प थेरगाथा

61.

६१.

‘‘පස්සති පස්සො පස්සන්තං, අපස්සන්තඤ්ච පස්සති;

අපස්සන්තො අපස්සන්තං, පස්සන්තඤ්ච න පස්සතී’’ති.

जो स्वतः पाहणारा आहे, तो पाहणाऱ्याला ओळखतो आणि न पाहणाऱ्यालाही ओळखतो. परंतु जो स्वतः न पाहणारा आहे, तो न पाहणाऱ्याला ओळखू शकत नाही आणि पाहणाऱ्यालाही ओळखू शकत नाही.

… වප්පො ථෙරො….

...असे वप्प थेर म्हणाले.

2. වජ්ජිපුත්තත්ථෙරගාථා

२. वज्जीपुत्त थेरगाथा

62.

६२.

‘‘එකකා මයං අරඤ්ඤෙ විහරාම, අපවිද්ධංව වනස්මිං දාරුකං;

තස්ස මෙ බහුකා පිහයන්ති, නෙරයිකා විය සග්ගගාමින’’න්ති.

आम्ही अरण्यात टाकून दिलेल्या लाकडासारखे एकटेच विहरत आहोत. जसे नरकातील प्राणी स्वर्गात जाणाऱ्यांची इच्छा करतात, तसेच अनेक लोक माझ्या या एकांतवासाची इच्छा करतात.

… වජ්ජිපුත්තො ථෙරො….

...असे वज्जीपुत्त थेर म्हणाले.

3. පක්ඛත්ථෙරගාථා

३. पक्ख थेरगाथा

63.

६३.

‘‘චුතා [Pg.234] පතන්ති පතිතා, ගිද්ධා ච පුනරාගතා;

කතං කිච්චං රතං රම්මං, සුඛෙනන්වාගතං සුඛ’’න්ති.

ज्याप्रमाणे घारीच्या चोचीतून सुटलेला मांसाचा तुकडा जमिनीवर पडतो आणि हावरे पक्षी पुन्हा येऊन त्यावर झडप घालतात, त्याचप्रमाणे संसारात प्राणी पुन्हा पुन्हा जन्म-मरणात पडतात. परंतु मी माझे कर्तव्य पूर्ण केले आहे, रमणीय अशा निर्वाणात मी रममाण झालो आहे आणि सुखानेच सुख प्राप्त केले आहे.

… පක්ඛො ථෙරො….

...असे पक्ख थेर म्हणाले.

4. විමලකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරගාථා

४. विमलकोण्डञ्ञ थेरगाथा

64.

६४.

‘‘දුමව්හයාය උප්පන්නො, ජාතො පණ්ඩරකෙතුනා;

කෙතුහා කෙතුනායෙව, මහාකෙතුං පධංසයී’’ති.

वृक्षाचे नाव असलेल्या आम्रपालीच्या पोटी, पांढरा ध्वज धारण करणाऱ्या बिंबिसार राजापासून जन्मलेल्या मी, प्रज्ञा-ध्वजानेच अहंकाराचा ध्वज नष्ट केला आहे आणि महाध्वजाला उद्ध्वस्त केले आहे.

… විමලකොණ්ඩඤ්ඤො ථෙරො….

...असे विमलकोण्डञ्ञ थेर म्हणाले.

5. උක්ඛෙපකතවච්ඡත්ථෙරගාථා

५. उक्खेपकतवच्छ थेरगाथा

65.

६५.

‘‘උක්ඛෙපකතවච්ඡස්ස, සඞ්කලිතං බහූහි වස්සෙහි;

තං භාසති ගහට්ඨානං, සුනිසින්නො උළාරපාමොජ්ජො’’ති.

उक्खेपकतवच्छ यांनी अनेक वर्षांच्या परिश्रमाने जे ज्ञान संकलित केले आहे, तेच ते अत्यंत प्रसन्न चित्ताने, सुखासनात बसून गृहस्थांना उपदेशितात.

… උක්ඛෙපකතවච්ඡො ථෙරො….

...असे उक्खेपकतवच्छ थेर म्हणाले.

6. මෙඝියත්ථෙරගාථා

६. मेघिय थेरगाथा

66.

६६.

‘‘අනුසාසි මහාවීරො, සබ්බධම්මාන පාරගූ;

තස්සාහං ධම්මං සුත්වාන, විහාසිං සන්තිකෙ සතො;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

सर्व धर्मांच्या पार गेलेल्या महावीरांनी मला उपदेश केला. त्यांचा तो धम्म ऐकून मी स्मृतिमान राहून त्यांच्या समीप राहिलो. मी तिन्ही विद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.

… මෙඝියො ථෙරො….

...असे मेघिय थेर म्हणाले.

7. එකධම්මසවනීයත්ථෙරගාථා

७. एकधम्मसवनीय थेरगाथा

67.

६७.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං, භවා සබ්බෙ සමූහතා;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

माझे सर्व क्लेश जळून खाक झाले आहेत, सर्व भव समूळ नष्ट झाले आहेत. जन्म-मरणाचा संसार संपला आहे, आता पुन्हा जन्म नाही.

… එකධම්මසවනීයො ථෙරො….

...असे एकधम्मसवनीय थेर म्हणाले.

8. එකුදානියත්ථෙරගාථා

८. एकुदानिय थेरगाथा

68.

६८.

‘‘අධිචෙතසො අප්පමජ්ජතො, මුනිනො මොනපථෙසු සික්ඛතො;

සොකා න භවන්ති තාදිනො, උපසන්තස්ස සදා සතීමතො’’ති.

उच्च चित्त असलेल्या, अप्रमत्त राहणाऱ्या, मौनपथात प्रशिक्षित होणाऱ्या, शांत, सदैव स्मृतिमान आणि स्थिरबुद्धी मुनीला कधीही शोक होत नाही.

… එකුදානියො ථෙරො….

...असे एकुदानिय थेर म्हणाले.

9. ඡන්නත්ථෙරගාථා

९. छन्न थेरगाथा

69.

६९.

‘‘සුත්වාන [Pg.235] ධම්මං මහතො මහාරසං, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණවරෙන දෙසිතං;

මග්ගං පපජ්ජිං අමතස්ස පත්තියා, සො යොගක්ඛෙමස්ස පථස්ස කොවිදො’’ති.

सर्वज्ञता-ज्ञानाने उपदेशिलेल्या, महान विमुक्तीचा रस देणाऱ्या महात्म्यांच्या धम्माचे श्रवण करून, मी अमृत प्राप्तीसाठी अष्टांगिक मार्गाचे आचरण केले. ते भगवान योगक्षेम मार्गात अत्यंत कुशल आहेत.

… ඡන්නො ථෙරො….

...असे थेर छन्न म्हणाले.

10. පුණ්ණත්ථෙරගාථා

१०. पुण्ण थेरगाथा

70.

७०.

‘‘සීලමෙව ඉධ අග්ගං, පඤ්ඤවා පන උත්තමො;

මනුස්සෙසු ච දෙවෙසු, සීලපඤ්ඤාණතො ජය’’න්ති.

या जगात शीलच सर्वश्रेष्ठ आहे, आणि प्रज्ञावान मनुष्य उत्तम आहे. मनुष्य आणि देवांमध्ये शील व प्रज्ञेमुळेच विजय प्राप्त होतो.

… පුණ්ණො ථෙරො….

...असे थेर पुण्ण म्हणाले.

වග්ගො සත්තමො නිට්ඨිතො.

सातवा वर्ग समाप्त झाला.

තස්සුද්දානං –

त्याचा सारांश -

වප්පො ච වජ්ජිපුත්තො ච, පක්ඛො විමලකොණ්ඩඤ්ඤො;

උක්ඛෙපකතවච්ඡො ච, මෙඝියො එකධම්මිකො;

එකුදානියඡන්නා ච, පුණ්ණත්ථෙරො මහබ්බලොති.

वप्प, वज्जिपुत्त, पक्ख, विमलकोण्डञ्ञ, उक्खेपकतवच्छ, मेघिय, एकधम्मिक, एकुदानिय, छन्न आणि महाबली पुण्ण थेर.

8. අට්ඨමවග්ගො

८. आठवा वर्ग

1. වච්ඡපාලත්ථෙරගාථා

१. वच्छपाल थेरगाथा

71.

७१.

‘‘සුසුඛුමනිපුණත්ථදස්සිනා, මතිකුසලෙන නිවාතවුත්තිනා;

සංසෙවිතවුද්ධසීලිනා, නිබ්බානං න හි තෙන දුල්ලභ’’න්ති.

अत्यंत सूक्ष्म व निपुण अर्थ पाहणाऱ्या, प्रज्ञेमध्ये कुशल असलेल्या, नम्र वर्तन करणाऱ्या आणि वृद्ध शीलवंतांची सेवा करणाऱ्या व्यक्तीला निर्वाण मिळवणे कठीण नाही.

… වච්ඡපාලො ථෙරො….

...असे थेर वच्छपाल म्हणाले.

2. ආතුමත්ථෙරගාථා

२. आतुम थेरगाथा

72.

७२.

‘‘යථා [Pg.236] කළීරො සුසු වඩ්ඪිතග්ගො, දුන්නික්ඛමො හොති පසාඛජාතො;

එවං අහං භරියායානිතාය, අනුමඤ්ඤං මං පබ්බජිතොම්හි දානී’’ති.

ज्याप्रमाणे कोवळा बांबू वाढून फांद्या फुटल्यावर (बांबूच्या झाडीतून) बाहेर काढणे कठीण होते, त्याचप्रमाणे पत्नी आणल्यावर (संसारात अडकल्यावर) मला बाहेर पडणे कठीण झाले असते. म्हणूनच, आता मी परवानगी मिळवून प्रव्रजित झालो आहे.

… ආතුමො ථෙරො….

...असे थेर आतुम म्हणाले.

3. මාණවත්ථෙරගාථා

३. माणव थेरगाथा

73.

७३.

‘‘ජිණ්ණඤ්ච දිස්වා දුඛිතඤ්ච බ්‍යාධිතං, මතඤ්ච දිස්වා ගතමායුසඞ්ඛයං;

තතො අහං නික්ඛමිතූන පබ්බජිං, පහාය කාමානි මනොරමානී’’ති.

वृद्ध, दुःखी व आजारी माणसाला पाहून आणि आयुष्य संपून मृत झालेल्या व्यक्तीला पाहून, मी घरातून बाहेर पडलो आणि मनमोहक कामभोगांचा त्याग करून प्रव्रजित झालो.

… මාණවො ථෙරො….

...असे थेर माणव म्हणाले.

4. සුයාමනත්ථෙරගාථා

४. सुयामन थेरगाथा

74.

७४.

‘‘කාමච්ඡන්දො ච බ්‍යාපාදො, ථිනමිද්ධඤ්ච භික්ඛුනො;

උද්ධච්චං විචිකිච්ඡා ච, සබ්බසොව න විජ්ජතී’’ති.

ज्या भिक्खूमध्ये कामच्छंद, व्यापाद, थिनमिद्ध, उद्धच्च आणि विचिकिच्छा हे पूर्णपणे नष्ट झाले आहेत, त्याच्यात हे मुळीच उरत नाहीत.

… සුයාමනො ථෙරො….

...असे थेर सुयामन म्हणाले.

5. සුසාරදත්ථෙරගාථා

५. सुसारद थेरगाथा

75.

७५.

‘‘සාධු සුවිහිතාන දස්සනං, කඞ්ඛා ඡිජ්ජති බුද්ධි වඩ්ඪති;

බාලම්පි කරොන්ති පණ්ඩිතං, තස්මා සාධු සතං සමාගමො’’ති.

सदाचारी व्यक्तींचे दर्शन कल्याणकारी असते; त्यांच्यामुळे शंका दूर होतात आणि प्रज्ञा वाढते. ते मूर्खालाही पंडित बनवतात, म्हणूनच सत्पुरुषांची संगत नेहमीच कल्याणकारी असते.

… සුසාරදො ථෙරො….

...असे थेर सुसारद म्हणाले.

6. පියඤ්ජහත්ථෙරගාථා

६. पियञ्जह थेरगाथा

76.

७६.

‘‘උප්පතන්තෙසු නිපතෙ, නිපතන්තෙසු උප්පතෙ;

වසෙ අවසමානෙසු, රමමානෙසු නො රමෙ’’ති.

जेव्हा इतर लोक (अभिमानाने) वर उडतात, तेव्हा स्वतःला नम्र ठेवावे; जेव्हा ते खाली पडतात, तेव्हा स्वतःला वर उचलावे. जे संयमाने राहत नाहीत त्यांच्यातही संयमाने राहावे, आणि जे कामभोगात रमतात त्यांच्यात रमू नये.

… පියඤ්ජහො ථෙරො….

...असे थेर पियञ्जह म्हणाले.

7. හත්ථාරොහපුත්තත්ථෙරගාථා

७. हत्थारोहपुत्त थेरगाथा

77.

७७.

‘‘ඉදං [Pg.237] පුරෙ චිත්තමචාරි චාරිකං, යෙනිච්ඡකං යත්ථකාමං යථාසුඛං;

තදජ්ජහං නිග්ගහෙස්සාමි යොනිසො, හත්ථිප්පභින්නං විය අඞ්කුසග්ගහො’’ති.

पूर्वी हे मन आपल्या इच्छेनुसार, आवडीनुसार आणि सुखाप्रमाणे वाटेल तिथे भटकत असे. आज मी या मनाला योग्य प्रकारे नियंत्रित करीन, ज्याप्रमाणे अंकुश हातात असलेला हत्तीचा माहुत पिसाळलेल्या हत्तीला नियंत्रित करतो.

… හත්ථාරොහපුත්තො ථෙරො….

...असे थेर हत्थारोहपुत्त म्हणाले.

8. මෙණ්ඩසිරත්ථෙරගාථා

८. मेण्डसिर थेरगाथा

78.

७८.

‘‘අනෙකජාතිසංසාරං, සන්ධාවිස්සං අනිබ්බිසං;

තස්ස මෙ දුක්ඛජාතස්ස, දුක්ඛක්ඛන්ධො අපරද්ධො’’ති.

अनेक जन्मांच्या संसारात मी (मगाचे ज्ञान) न मिळवता भटकत राहिलो. दुःखात जन्मलेल्या माझ्या या दुःखाचा समूह आता नष्ट झाला आहे.

… මෙණ්ඩසිරො ථෙරො….

...असे थेर मेण्डसिर म्हणाले.

9. රක්ඛිතත්ථෙරගාථා

९. रक्खित थेरगाथा

79.

७९.

‘‘සබ්බො රාගො පහීනො මෙ, සබ්බො දොසො සමූහතො;

සබ්බො මෙ විගතො මොහො, සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො’’ති.

माझा सर्व राग नष्ट झाला आहे, सर्व द्वेष मुळासकट उपटून टाकला आहे, माझा सर्व मोह नाहीसा झाला आहे; मी शांत झालो आहे आणि निवांत झालो आहे.

… රක්ඛිතො ථෙරො….

...असे थेर रक्खित म्हणाले.

10. උග්ගත්ථෙරගාථා

१०. उग्ग थेरगाथा

80.

८०.

‘‘යං [Pg.238] මයා පකතං කම්මං, අප්පං වා යදි වා බහුං;

සබ්බමෙතං පරික්ඛීණං, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

माझ्याकडून जे काही कर्म केले गेले होते, थोडे असो वा जास्त, ते सर्व आता पूर्णपणे क्षीण झाले आहे. आता पुनर्जन्म नाही.

… උග්ගො ථෙරො….

...असे थेर उग्ग म्हणाले.

වග්ගො අට්ඨමො නිට්ඨිතො.

आठवा वर्ग समाप्त झाला.

තස්සුද්දානං –

त्याचा सारांश -

වච්ඡපාලො ච යො ථෙරො, ආතුමො මාණවො ඉසි;

සුයාමනො සුසාරදො, ථෙරො යො ච පියඤ්ජහො;

ආරොහපුත්තො මෙණ්ඩසිරො, රක්ඛිතො උග්ගසව්හයොති.

वच्छपाल थेर, आतुम थेर, माणव ऋषी, सुयामन थेर, सुसारद थेर, पियञ्जह थेर, आरोहपुत्त थेर, मेण्डसिर थेर, रक्खित थेर आणि उग्ग नावाचे थेर.

9. නවමවග්ගො

९. नववा वग्ग

1. සමිතිගුත්තත්ථෙරගාථා

१. समितिगुत्त थेरगाथा

81.

८१.

‘‘යං මයා පකතං පාපං, පුබ්බෙ අඤ්ඤාසු ජාතිසු;

ඉධෙව තං වෙදනීයං, වත්ථු අඤ්ඤං න විජ්ජතී’’ති.

मी या जन्मापूर्वी इतर पूर्वजन्मांमध्ये जे काही पाप केले आहे, ते याच जन्मात भोगायचे आहे; (पुन्हा जन्म घेण्यासाठी) इतर कोणताही आधार उरलेला नाही.

… සමිතිගුත්තො ථෙරො….

…असे समितिगुत्त थेर म्हणाले.

2. කස්සපත්ථෙරගාථා

२. कस्सप थेरगाथा

82.

८२.

‘‘යෙන යෙන සුභික්ඛානි, සිවානි අභයානි ච;

තෙන පුත්තක ගච්ඡස්සු, මා සොකාපහතො භවා’’ති.

हे पुत्रा! ज्या ज्या ठिकाणी भिक्षा सहज मिळते, जेथे कल्याण (आरोग्य) आहे आणि भय नाही, त्या त्या ठिकाणी तू जा. शोकाने ग्रस्त होऊ नकोस.

… කස්සපො ථෙරො….

…असे कस्सप थेर म्हणाले.

3. සීහත්ථෙරගාථා

३. सीह थेरगाथा

83.

८३.

‘‘සීහප්පමත්තො විහර, රත්තින්දිවමතන්දිතො;

භාවෙහි කුසලං ධම්මං, ජහ සීඝං සමුස්සය’’න්ති.

हे सीह! तू रात्रंदिवस आळस न करता अप्रमत्त (जागरूक) होऊन राहा. कुशल धर्माची (सद्गुणांची) भावना कर आणि या शरीराचा (शरीरावरील आसक्तीचा) वेगाने त्याग कर.

… සීහො ථෙරො….

…असे सीह थेर म्हणाले.

4. නීතත්ථෙරගාථා

४. नीत थेरगाथा

84.

८४.

‘‘සබ්බරත්තිං සුපිත්වාන, දිවා සඞ්ගණිකෙ රතො;

කුදාස්සු නාම දුම්මෙධො, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සතී’’ති.

जो रात्रभर झोपतो आणि दिवसा लोकांच्या संगतीत रममाण होतो, तो मतिमंद मनुष्य दुःखाचा अंत कधी बरे करू शकेल?

… නීතො ථෙරො….

…असे नीत थेर म्हणाले.

5. සුනාගත්ථෙරගාථා

५. सुनाग थेरगाथा

85.

८५.

‘‘චිත්තනිමිත්තස්ස කොවිදො, පවිවෙකරසං විජානිය;

ඣායං නිපකො පතිස්සතො, අධිගච්ඡෙය්‍ය සුඛං නිරාමිස’’න්ති.

चित्ताच्या एकाग्रतेच्या लक्षणांमध्ये (चित्तनिमित्त) कुशल असलेला, एकांताचा (विवेक) रस जाणणारा, प्रज्ञावान, स्मृतिमान आणि ध्यानमग्न भिक्खू आमिषरहित (लौकिक सुखापलीकडचे) सुख प्राप्त करू शकतो.

… සුනාගො ථෙරො….

…असे सुनाग थेर म्हणाले.

6. නාගිතත්ථෙරගාථා

६. नागित थेरगाथा

86.

८६.

‘‘ඉතො බහිද්ධා පුථු අඤ්ඤවාදිනං, මග්ගො න නිබ්බානගමො යථා අයං;

ඉතිස්සු සඞ්ඝං භගවානුසාසති, සත්ථා සයං පාණිතලෙව දස්සය’’න්ති.

या (शासनाच्या) बाहेर इतर विविध मतप्रणालींमध्ये निर्वाणाकडे नेणारा असा कोणताही मार्ग नाही, जसा हा (अष्टांगिक) मार्ग आहे. स्वतः शास्ता भगवंतांनी स्वयंभू ज्ञानाने हे जाणून, हातावर ठेवलेल्या आवळ्याप्रमाणे स्पष्ट दाखवून देत भिक्खू संघाला असा उपदेश केला.

… නාගිතො ථෙරො….

…असे नागित थेर म्हणाले.

7. පවිට්ඨත්ථෙරගාථා

७. पविट्ठ थेरगाथा

87.

८७.

‘‘ඛන්ධා [Pg.239] දිට්ඨා යථාභූතං, භවා සබ්බෙ පදාලිතා;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

मी पंचस्कंधांना यथार्थपणे (आहे तसे) पाहिले आहे, सर्व अस्तित्वांचे (भवांचे) विदारण केले आहे, जन्म-संसार नष्ट झाला आहे, आता पुन्हा जन्म नाही.

… පවිට්ඨො ථෙරො….

…असे पविट्ठ थेर म्हणाले.

8. අජ්ජුනත්ථෙරගාථා

८. अज्जुन थेरगाथा

88.

८८.

‘‘අසක්ඛිං වත අත්තානං, උද්ධාතුං උදකා ථලං;

වුය්හමානො මහොඝෙව, සච්චානි පටිවිජ්ඣහ’’න්ති.

संसाराच्या महापुरात वाहून जात असताना, मी स्वतःला पाण्यातून कोरड्या जमिनीवर (थळ) काढण्यास खरोखरच समर्थ झालो आहे; कारण मी चार आर्यसत्यांचा साक्षात्कार केला आहे.

… අජ්ජුනො ථෙරො….

…असे अज्जुन थेर म्हणाले.

9. (පඨම)-දෙවසභත්ථෙරගාථා

९. प्रथम देवसभ थेरगाथा

89.

८९.

‘‘උත්තිණ්ණා පඞ්කපලිපා, පාතාලා පරිවජ්ජිතා;

මුත්තො ඔඝා ච ගන්ථා ච, සබ්බෙ මානා විසංහතා’’ති.

मी चिखल आणि दलदलीतून पार झालो आहे, पाताळ (खोल दऱ्या) टाळले आहे. मी ओघ (प्रवाह) आणि ग्रंथींपासून (बंधनांपासून) मुक्त झालो आहे, आणि माझे सर्व मान (अहंकार) नष्ट झाले आहेत.

… දෙවසභො ථෙරො….

…असे देवसभ थेर म्हणाले.

10. සාමිදත්තත්ථෙරගාථා

१०. सामिदत्त थेरगाथा

90.

९०.

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතා, තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකා;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

मी पंचस्कंधांना पूर्णपणे जाणले आहे, ते आता मुळासकट उपटून टाकलेले आहेत. जन्म-संसार नष्ट झाला आहे, आता पुन्हा जन्म नाही.

… සාමිදත්තො ථෙරො….

…असे सामिदत्त थेर म्हणाले.

වග්ගො නවමො නිට්ඨිතො.

नववा वग्ग समाप्त झाला.

තස්සුද්දානං –

त्याचा संग्रह (उद्दान) -

ථෙරො සමිතිගුත්තො ච, කස්සපො සීහසව්හයො;

නීතො සුනාගො නාගිතො, පවිට්ඨො අජ්ජුනො ඉසි;

දෙවසභො ච යො ථෙරො, සාමිදත්තො මහබ්බලොති.

समितिगुत्त थेर, कस्सप थेर, सीह नावाचे थेर, नीत थेर, सुनाग थेर, नागित थेर, पविट्ठ थेर, अज्जुन ऋषी (थेर), देवसभ थेर आणि महाबली सामिदत्त थेर.

10. දසමවග්ගො

१०. दहावा वग्ग

1. පරිපුණ්ණකත්ථෙරගාථා

१. परिपुण्णक थेरगाथा

91.

९१.

‘‘න තථා මතං සතරසං, සුධන්නං යං මයජ්ජ පරිභුත්තං;

අපරිමිතදස්සිනා ගොතමෙන, බුද්ධෙන දෙසිතො ධම්මො’’ති.

आज मी जे (निर्वाणसुख) उपभोगले आहे, ते राजघराण्यात उपभोगलेल्या शेकडो चवींच्या भोजनासारखे किंवा देवलोकात उपभोगलेल्या दिव्य अमृतासारखे नाही. असीम दृष्टी असणाऱ्या, गौतम वंशातील बुद्ध भगवंतांनी ज्या धर्माचा उपदेश केला आहे, तो (निर्वाणरूपी) धर्म आज मी उपभोगला आहे.

… පරිපුණ්ණකො ථෙරො….

…असे परिपुण्णक थेर म्हणाले.

2. විජයත්ථෙරගාථා

२. विजय थेरगाथा

92.

९२.

‘‘යස්සාසවා [Pg.240] පරික්ඛීණා, ආහාරෙ ච අනිස්සිතො;

සුඤ්ඤතා අනිමිත්තො ච, විමොක්ඛො යස්ස ගොචරො;

ආකාසෙව සකුන්තානං, පදං තස්ස දුරන්නය’’න්ති.

“ज्यांचे आसव (चित्तमल) पूर्णपणे नष्ट झाले आहेत, जे आहारावर अवलंबून नाहीत (आसक्त नाहीत), आणि शून्यता, अनिमित्त व अप्रणिहित विमोक्ष (निर्वाण) हे ज्यांचे गोचर (विहारक्षेत्र) आहे; आकाशात उडणाऱ्या पक्ष्यांच्या मार्गाचा शोध घेणे जसे कठीण असते, त्याचप्रमाणे अशा (मुक्त) व्यक्तीच्या गतीचा (मार्गाचा) शोध घेणे कठीण असते.”

… විජයො ථෙරො….

...असे थेर विजय म्हणाले.

3. එරකත්ථෙරගාථා

३. एरक थेर गाथा

93.

९३.

‘‘දුක්ඛා කාමා එරක, න සුඛා කාමා එරක;

යො කාමෙ කාමයති, දුක්ඛං සො කාමයති එරක;

යො කාමෙ න කාමයති, දුක්ඛං සො න කාමයති එරකා’’ති.

“हे एरका! कामभोग हे दुःखदायक आहेत, हे एरका! कामभोग सुखदायक नाहीत. हे एरका! जो कामभोगांची इच्छा करतो, तो दुःखाचीच इच्छा करतो. हे एरका! जो कामभोगांची इच्छा करत नाही, तो दुःखाची इच्छा करत नाही.”

… එරකො ථෙරො….

...असे थेर एरक म्हणाले.

4. මෙත්තජිත්ථෙරගාථා

४. मेत्तजी थेर गाथा

94.

९४.

‘‘නමො හි තස්ස භගවතො, සක්‍යපුත්තස්ස සිරීමතො;

තෙනායං අග්ගප්පත්තෙන, අග්ගධම්මො සුදෙසිතො’’ති.

“त्या शाक्यपुत्र, श्रीमान भगवंतांना माझा नमस्कार असो. सर्वश्रेष्ठ पदाला (सर्वज्ञतेला) प्राप्त झालेल्या त्या भगवंतांनी या उत्तम धर्माचा (लोकोत्तर धर्माचा) सुंदर उपदेश केला आहे.”

… මෙත්තජි ථෙරො….

...असे थेर मेत्तजी म्हणाले.

5. චක්ඛුපාලත්ථෙරගාථා

५. चक्खुपाल थेर गाथा

95.

९५.

‘‘අන්ධොහං හතනෙත්තොස්මි, කන්තාරද්ධානපක්ඛන්දො ;

සයමානොපි ගච්ඡිස්සං, න සහායෙන පාපෙනා’’ති.

“मी आंधळा आहे, माझी दृष्टी नष्ट झाली आहे, आणि मी या दुर्गम अरण्याच्या मार्गावर प्रवास करत आहे. जमिनीवर रांगत का होईना मी पुढे जाईन, पण पापी (दुर्जन) सोबत्यासोबत जाणार नाही.”

… චක්ඛුපාලො ථෙරො….

...असे थेर चक्खुपाल म्हणाले.

6. ඛණ්ඩසුමනත්ථෙරගාථා

६. खंडसुमन थेर गाथा

96.

९६.

‘‘එකපුප්ඵං චජිත්වාන, අසීති වස්සකොටියො;

සග්ගෙසු පරිචාරෙත්වා, සෙසකෙනම්හි නිබ්බුතො’’ති.

“केवळ एक फूल (बुद्धांच्या चैत्याला) अर्पण केल्यामुळे, मी ऐंशी कोटी वर्षे देवलोकात सुखाचा उपभोग घेतला; आणि आता त्या कर्माच्या उर्वरित फलाने मी पूर्णपणे मुक्त (निर्वाण प्राप्त) झालो आहे.”

… ඛණ්ඩසුමනො ථෙරො….

...असे थेर खंडसुमन म्हणाले.

7. තිස්සත්ථෙරගාථා

७. तिस्स थेर गाथा

97.

९७.

‘‘හිත්වා සතපලං කංසං, සොවණ්ණං සතරාජිකං;

අග්ගහිං මත්තිකාපත්තං, ඉදං දුතියාභිසෙචන’’න්ති.

“शंभर पल वजनाचे, अनेक नक्षीकाम असलेले सोन्याचे पात्र सोडून मी मातीचे भिक्षापात्र स्वीकारले. हे माझे दुसरे राज्याभिषेक (दीक्षा) होय.”

… තිස්සො ථෙරො….

...असे थेर तिस्स म्हणाले.

8. අභයත්ථෙරගාථා

८. अभय थेर गाथा

98.

९८.

‘‘රූපං [Pg.241] දිස්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසිකරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස තිට්ඨති;

තස්ස වඩ්ඪන්ති ආසවා, භවමූලොපගාමිනො’’ති.

“रूप पाहून, प्रिय वाटणाऱ्या लक्षणावर मन एकाग्र करणाऱ्या माणसाची स्मृती (सती) नष्ट होते. तो आसक्त चित्ताने त्याचा उपभोग घेतो आणि त्यातच गुंतून राहतो. अशा प्रकारे, संसाराच्या मुळाशी नेणारे त्याचे आसव (चित्तमल) वाढत जातात.”

… අභයො ථෙරො….

...असे थेर अभय म्हणाले.

9. උත්තියත්ථෙරගාථා

९. उत्तीय थेर गाथा

99.

९९.

‘‘සද්දං සුත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසිකරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස තිට්ඨති;

තස්ස වඩ්ඪන්ති ආසවා, සංසාරං උපගාමිනො’’ති.

“शब्द ऐकून, प्रिय वाटणाऱ्या लक्षणावर मन एकाग्र करणाऱ्या माणसाची स्मृती (सती) नष्ट होते. तो आसक्त चित्ताने त्याचा उपभोग घेतो आणि त्यातच गुंतून राहतो. अशा प्रकारे, संसारात ढकलणारे त्याचे आसव (चित्तमल) वाढत जातात.”

… උත්තියො ථෙරො….

...असे थेर उत्तीय म्हणाले.

10. (දුතිය)-දෙවසභත්ථෙරගාථා

१०. (दुसरे) देवसभ थेर गाथा

100.

१००.

‘‘සම්මප්පධානසම්පන්නො, සතිපට්ඨානගොචරො;

විමුත්තිකුසුමසඤ්ඡන්නො, පරිනිබ්බිස්සත්‍යනාසවො’’ති.

“चार सम्यक् प्रधानाने (प्रयत्नाने) संपन्न असलेला, सतीपट्ठान (स्मृतीप्रस्थान) हेच ज्याचे गोचर (विहारक्षेत्र) आहे, आणि जो विमुक्तीच्या फुलांनी सुशोभित आहे, असा भिक्खू लवकरच आसवमुक्त होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करेल.”

… දෙවසභො ථෙරො….

...असे थेर देवसभ म्हणाले.

වග්ගො දසමො නිට්ඨිතො.

दहावा वर्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

පරිපුණ්ණකො ච විජයො, එරකො මෙත්තජී මුනි;

චක්ඛුපාලො ඛණ්ඩසුමනො, තිස්සො ච අභයො තථා;

උත්තියො ච මහාපඤ්ඤො, ථෙරො දෙවසභොපි චාති.

परिपुण्णक, विजय, एरक, मुनी मेत्तजी, चक्खुपाल, खंडसुमन, तिस्स, तसेच अभय, उत्तीय आणि महाज्ञानी थेर देवसभ.

11. එකාදසමවග්ගො

११. अकरावा वर्ग

1. බෙලට්ඨානිකත්ථෙරගාථා

१. बेलट्ठानिक थेर गाथा

101.

१०१.

‘‘හිත්වා ගිහිත්තං අනවොසිතත්තො, මුඛනඞ්ගලී ඔදරිකො කුසීතො;

මහාවරාහොව නිවාපපුට්ඨො, පුනප්පුනං ගබ්භමුපෙති මන්දො’’ති.

“गृहस्थाश्रम सोडूनही ज्याचे ध्येय साध्य झाले नाही, जो कठोर बोलणारा (मुख-नांगर असलेला), केवळ पोटाची काळजी करणारा, आळशी आणि अन्नाने पुष्ट झालेल्या मोठ्या डुकरासारखा लोळणारा आहे, असा मंदबुद्धी माणूस वारंवार गर्भात (पुनर्जन्मात) प्रवेश करतो.”

… බෙලට්ඨානිකො ථෙරො….

...असे थेर बेलट्ठानिक म्हणाले.

2. සෙතුච්ඡත්ථෙරගාථා

२. सेतुच्छ थेर गाथा

102.

१०२.

‘‘මානෙන [Pg.242] වඤ්චිතාසෙ, සඞ්ඛාරෙසු සංකිලිස්සමානාසෙ;

ලාභාලාභෙන මථිතා, සමාධිං නාධිගච්ඡන්තී’’ති.

“अभिमानाने फसवले गेलेले, संस्कारांमध्ये (संखारांमध्ये) क्लेश पावणारे, आणि लाभ-अलाभाने (मिळणे व न मिळणे याने) पीडित झालेले लोक समाधी (चित्ताची एकाग्रता) प्राप्त करू शकत नाहीत.”

… සෙතුච්ඡො ථෙරො….

...असे थेर सेतुच्छ म्हणाले.

3. බන්ධුරත්ථෙරගාථා

३. बंधुर थेर गाथा

103.

१०३.

‘‘නාහං එතෙන අත්ථිකො, සුඛිතො ධම්මරසෙන තප්පිතො;

පිත්වා රසග්ගමුත්තමං, න ච කාහාමි විසෙන සන්ථව’’න්ති.

“मला या भौतिक लाभांची इच्छा नाही. मी धर्मरसाने तृप्त आणि सुखी आहे. सर्वोत्तम अशा धर्मरसाचे प्राशन करून मी स्थित आहे; विषासमान असणाऱ्या कामभोगांशी मी आता कोणताही संबंध ठेवणार नाही.”

… බන්ධුරො ථෙරො….

...असे थेर बंधुर म्हणाले.

4. ඛිතකත්ථෙරගාථා

४. खितक थेर गाथा

104.

१०४.

‘‘ලහුකො වත මෙ කායො, ඵුට්ඨො ච පීතිසුඛෙන විපුලෙන;

තූලමිව එරිතං මාලුතෙන, පිලවතීව මෙ කායො’’ති.

माझे शरीर खरोखरच हलके झाले आहे, ते विपुल प्रीती आणि सुखाने स्पर्शित झाले आहे; वाऱ्याने उडवलेल्या कापसाप्रमाणे माझे शरीर जणू तरंगत आहे.

… ඛිතකො ථෙරො….

...असे खितक थेरांनी म्हटले.

5. මලිතවම්භත්ථෙරගාථා

५. मलितवम्भ थेरगाथा

105.

१०५.

‘‘උක්කණ්ඨිතොපි න වසෙ, රමමානොපි පක්කමෙ;

න ත්වෙවානත්ථසංහිතං, වසෙ වාසං විචක්ඛණො’’ති.

असमाधानी असतानाही (जर ते आध्यात्मिकदृष्ट्या हितकारक नसेल तर) तिथे राहू नये, आणि समाधानी असतानाही (जर ते हितकारक नसेल तर) तिथून निघून जावे. सुज्ञ माणसाने अनर्थकारक (आध्यात्मिक कल्याणास बाधक) असलेल्या ठिकाणी कधीही राहू नये.

… මලිතවම්භො ථෙරො….

...असे मलितवम्भ थेरांनी म्हटले.

6. සුහෙමන්තත්ථෙරගාථා

६. सुहेमन्त थेरगाथा

106.

१०६.

‘‘සතලිඞ්ගස්ස අත්ථස්ස, සතලක්ඛණධාරිනො;

එකඞ්ගදස්සී දුම්මෙධො, සතදස්සී ච පණ්ඩිතො’’ති.

शंभर चिन्हे आणि शंभर लक्षणे असलेल्या अर्थाचा केवळ एकच पैलू मूर्ख माणूस पाहतो, तर सुज्ञ माणूस त्याचे शंभर पैलू (विविध पैलू) पाहतो.

… සුහෙමන්තො ථෙරො….

...असे सुहेमन्त थेरांनी म्हटले.

7. ධම්මසවත්ථෙරගාථා

७. धम्मसव थेरगाथा

107.

१०७.

‘‘පබ්බජිං [Pg.243] තුලයිත්වාන, අගාරස්මානගාරියං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

योग्य विचार करून मी गृहस्थाश्रम सोडून बेघर होऊन प्रवज्जित झालो; मी तीन विद्या (त्रिविद्या) प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (शिकवण) पूर्ण केले आहे.

… ධම්මසවො ථෙරො….

...असे धम्मसव थेरांनी म्हटले.

8. ධම්මසවපිතුත්ථෙරගාථා

८. धम्मसवपितु थेरगाथा

108.

१०८.

‘‘ස වීසවස්සසතිකො, පබ්බජිං අනගාරියං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

वयाच्या एकशे वीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर मी बेघर होऊन प्रवज्जित झालो; मी तीन विद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.

… ධම්මසවපිතු ථෙරො….

...असे धम्मसवपितु थेरांनी म्हटले.

9. සඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරගාථා

९. संघरक्खित थेरगाथा

109.

१०९.

‘‘න නූනායං පරමහිතානුකම්පිනො, රහොගතො අනුවිගණෙති සාසනං;

තථාහයං විහරති පාකතින්ද්‍රියො, මිගී යථා තරුණජාතිකා වනෙ’’ති.

नक्कीच हा भिक्खू एकांतात जाऊन, प्राण्यांच्या कल्याणासाठी परम अनुकंपा बाळगणाऱ्या बुद्धांच्या शासनाचे चिंतन करत नाही. म्हणूनच तो आपल्या इंद्रियांवर ताबा न ठेवता तसाच वावरतो, जणू जंगलातील एखादी तरुण हरिणी!

… සඞ්ඝරක්ඛිතො ථෙරො….

...असे संघरक्खित थेरांनी म्हटले.

10. උසභත්ථෙරගාථා

१०. उसभ थेरगाथा

110.

११०.

‘‘නගා නගග්ගෙසු සුසංවිරූළ්හා, උදග්ගමෙඝෙන නවෙන සිත්තා;

විවෙකකාමස්ස අරඤ්ඤසඤ්ඤිනො, ජනෙති භිය්‍යො උසභස්ස කල්‍යත’’න්ති.

ज्याप्रमाणे पर्वताच्या शिखरांवरील वृक्ष नवीन आणि उंच ढगांच्या पावसाने सिंचन केल्यावर उत्तम प्रकारे वाढतात, त्याचप्रमाणे एकांताची इच्छा बाळगणाऱ्या आणि अरण्यात राहणाऱ्या मज 'उसभ'ला ध्यानसाधनेसाठी अधिक अनुकूलता प्राप्त होते.

… උසභො ථෙරො….

...असे उसभ थेरांनी म्हटले.

වග්ගො එකාදසමො නිට්ඨිතො.

अकरावा वर्ग समाप्त झाला.

තස්සුද්දානං –

त्याचा सारांश (उद्दान) -

බෙලට්ඨානිකො සෙතුච්ඡො, බන්ධුරො ඛිතකො ඉසි;

මලිතවම්භො සුහෙමන්තො, ධම්මසවො ධම්මසවපිතා;

සඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරො ච, උසභො ච මහාමුනීති.

बेलठ्ठानिक, सेतुच्छ, बन्धुर, खितक ऋषी, मलितवम्भ, सुहेमन्त, धम्मसव, धम्मसवाचे पिता, संघरक्खित थेर आणि महामुनी उसभ.

12. ද්වාදසමවග්ගො

१२. बारावा वर्ग

1. ජෙන්තත්ථෙරගාථා

१. जेन्त थेरगाथा

111.

१११.

‘‘දුප්පබ්බජ්ජං [Pg.244] වෙ දුරධිවාසා ගෙහා, ධම්මො ගම්භීරො දුරධිගමා භොගා;

කිච්ඡා වුත්ති නො ඉතරීතරෙනෙව, යුත්තං චින්තෙතුං සතතමනිච්චත’’න්ති.

प्रवज्जा (भिक्खू होणे) खरोखरच कठीण आहे, गृहस्थाश्रम जगणे कठीण आहे; धम्म अतिशय सखोल आहे, संपत्ती मिळवणे कठीण आहे. जे काही मिळेल त्यावर उपजीविका करणे आमच्यासाठी कठीण आहे; म्हणून सर्व गोष्टींच्या अनित्यतेचे सतत चिंतन करणेच योग्य आहे.

… ජෙන්තො ථෙරො….

...असे जेन्त थेरांनी म्हटले.

2. වච්ඡගොත්තත්ථෙරගාථා

२. वच्छगोत्त थेरगाथा

112.

११२.

‘‘තෙවිජ්ජොහං මහාඣායී, චෙතොසමථකොවිදො;

සදත්ථො මෙ අනුප්පත්තො, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

मी त्रिविद्य (तीन विद्या प्राप्त केलेला), महान ध्यानी आणि चित्त शांत करण्यात कुशल आहे. मी माझे स्वतःचे ध्येय (अर्हतपद) प्राप्त केले आहे आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.

… වච්ඡගොත්තො ථෙරො….

...असे वच्छगोत्त थेरांनी म्हटले.

3. වනවච්ඡත්ථෙරගාථා

३. वनवच्छ थेरगाथा

113.

११३.

‘‘අච්ඡොදිකා පුථුසිලා,ගොනඞ්ගුලමිගායුතා;

අම්බුසෙවාලසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති ම’’න්ති.

स्वच्छ पाणी असलेले, विस्तीर्ण खडक असलेले, वानर आणि हरणांनी युक्त असलेले आणि शेवाळाने झाकलेले ते पर्वत मला आनंदित करतात.

… වනවච්ඡො ථෙරො….

...असे वनवच्छ थेरांनी म्हटले.

4. අධිමුත්තත්ථෙරගාථා

४. अधिमुत्त थेरगाथा

114.

११४.

‘‘කායදුට්ඨුල්ලගරුනො, හිය්‍යමානම්හි ජීවිතෙ;

සරීරසුඛගිද්ධස්ස, කුතො සමණසාධුතා’’ති.

जो केवळ शरीराचे पोषण करण्यात मग्न आहे, ज्याचे आयुष्य क्षीण होत चालले आहे आणि जो शारीरिक सुखाचा लोभी आहे, त्याला उत्तम श्रमणत्व (भिक्खूचे गुण) कसे प्राप्त होणार?

… අධිමුත්තො ථෙරො….

...असे अधिमुत्त थेरांनी म्हटले.

5. මහානාමත්ථෙරගාථා

५. महानाम थेरगाथा

115.

११५.

‘‘එසාවහිය්‍යසෙ පබ්බතෙන, බහුකුටජසල්ලකිකෙන ;

නෙසාදකෙන ගිරිනා, යසස්සිනා පරිච්ඡදෙනා’’ති.

हे महानाम! तू कुटज आणि सल्लकी वृक्षांनी समृद्ध असलेल्या, विविध वनस्पतींनी वेढलेल्या आणि प्रसिद्ध अशा या 'नेसादक' नावाच्या पर्वतावरून (साधनेपासून) भ्रष्ट होत आहेस.

… මහානාමො ථෙරො….

...असे महानाम थेरांनी म्हटले.

6. පාරාපරියත්ථෙරගාථා

६. पारापरिय थेरगाथा

116.

११६.

‘‘ඡඵස්සායතනෙ [Pg.245] හිත්වා, ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො;

අඝමූලං වමිත්වාන, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

सहा स्पर्शायतनांचा (इंद्रियांचा) त्याग करून, इंद्रियांचे द्वार सुरक्षित ठेवून आणि स्वतःला चांगल्या प्रकारे संयमित करून, मी संसार-दुःखाचे मूळ असलेल्या अविद्या व तृष्णेला ओकून टाकले (नष्ट केले) आहे; म्हणून मला आसवांचा क्षय (अर्हतपद) प्राप्त झाला आहे.

… පාරාපරියො ථෙරො ….

...असे थेर पारापरिय म्हणाले.

7. යසත්ථෙරගාථා

७. यस थेरांच्या गाथा

117.

११७.

‘‘සුවිලිත්තො සුවසනො,සබ්බාභරණභූසිතො;

තිස්සො විජ්ජා අජ්ඣගමිං, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

उत्कृष्ट चंदनाने सुवासित होऊन, सुंदर वस्त्रे परिधान करून आणि सर्व अलंकारांनी विभूषित होऊनही मी त्रिविद्या प्राप्त केली आहे; मी बुद्धांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन केले आहे.

… යසො ථෙරො….

...असे थेर यस म्हणाले.

8. කිමිලත්ථෙරගාථා

८. किमिल थेरांच्या गाथा

118.

११८.

‘‘අභිසත්තොව නිපතති, වයො රූපං අඤ්ඤමිව තථෙව සන්තං;

තස්සෙව සතො අවිප්පවසතො, අඤ්ඤස්සෙව සරාමි අත්තාන’’න්ති.

जणू काही शापित असल्यासारखे हे वय आणि रूप वेगाने नष्ट होत चालले आहे. हे शरीर जसे आहे तसेच अस्तित्वात असतानाही मला ते दुसऱ्याचेच असल्यासारखे भासते. मी स्वतःपासून दूर न जाताही, स्वतःच्याच अस्तित्वाला जणू काही दुसऱ्याच कोणाचे तरी अस्तित्व असल्यासारखे जाणत आहे.

… කිමිලො ථෙරො….

...असे थेर किमिल म्हणाले.

9. වජ්ජිපුත්තත්ථෙරගාථා

९. वज्जीपुत्त थेरांच्या गाथा

119.

११९.

‘‘රුක්ඛමූලගහනං පසක්කිය, නිබ්බානං හදයස්මිං ඔපිය;

ඣාය ගොතම මා ච පමාදො, කිං තෙ බිළිබිළිකා කරිස්සතී’’ති.

हे गोतमा (आनंद)! वृक्षाच्या मुळाशी असलेल्या घनदाट अरण्यात जाऊन, निर्वाणाला हृदयात धारण करून ध्यान कर, आळस करू नकोस. हा लोकांचा निरर्थक कोलाहल तुला काय लाभ मिळवून देणार आहे?

… වජ්ජිපුත්තො ථෙරො….

...असे थेर वज्जीपुत्त म्हणाले.

10. ඉසිදත්තත්ථෙරගාථා

१०. इसिदत्त थेरांच्या गाथा

120.

१२०.

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතා, තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකා;

දුක්ඛක්ඛයො අනුප්පත්තො,පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

मी पाच स्कंधांना पूर्णपणे जाणून घेतले आहे, त्यांचे मूळ आता नष्ट झाले आहे. मी दुःखाच्या क्षयाला (निर्वाणाला) प्राप्त झालो आहे आणि मला आसवांचा क्षय (अर्हतपद) लाभला आहे.

… ඉසිදත්තො ථෙරො….

...असे थेर इसिदत्त म्हणाले.

වග්ගො ද්වාදසමො නිට්ඨිතො.

बारावा वर्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका -

ජෙන්තො [Pg.246] ච වච්ඡගොත්තො ච, වච්ඡො ච වනසව්හයො;

අධිමුත්තො මහානාමො, පාරාපරියො යසොපි ච;

කිමිලො වජ්ජිපුත්තො ච, ඉසිදත්තො මහායසොති.

जेन्त, वच्छगोत्त, वनवच्छ, अधिमुत्त, महानाम, पारापरिय, यस, किमिल, वज्जीपुत्त आणि महान कीर्तीचे इसिदत्त.

එකකනිපාතො නිට්ඨිතො.

एककनिपात समाप्त.

තත්‍රුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका -

වීසුත්තරසතං ථෙරා, කතකිච්චා අනාසවා;

එකකෙව නිපාතම්හි, සුසඞ්ගීතා මහෙසිභීති.

एककनिपातामध्ये, आपले कर्तव्य पूर्ण केलेले आणि आसवमुक्त झालेले एकशे वीस (१२०) थेर महान ऋषींद्वारे (संगीतीमध्ये) चांगल्या प्रकारे संगायन केले गेले आहेत.

2. දුකනිපාතො

२. दुकनिपात

1. පඨමවග්ගො

१. पहिला वर्ग

1. උත්තරත්ථෙරගාථා

१. उत्तर थेरांच्या गाथा

121.

१२१.

‘‘නත්ථි [Pg.247] කොචි භවො නිච්චො, සඞ්ඛාරා වාපි සස්සතා;

උප්පජ්ජන්ති ච තෙ ඛන්ධා, චවන්ති අපරාපරං.

कोणताही भव नित्य नाही आणि कोणतेही संस्कार (संस्कृत धर्म) शाश्वत नाहीत. ते स्कंध वारंवार उत्पन्न होतात आणि नष्ट होतात.

122.

१२२.

‘‘එතමාදීනං ඤත්වා, භවෙනම්හි අනත්ථිකො;

නිස්සටො සබ්බකාමෙහි, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

हा दोष (आदीनव) जाणून घेऊन, मला भवाची (अस्तित्वाची) कोणतीही इच्छा राहिलेली नाही. मी सर्व कामांमधून (इंद्रियभोगांतून) मुक्तलो आहे आणि मला आसवांचा क्षय प्राप्त झाला आहे.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා උත්තරො ථෙරො ගාථායො අභාසිත්ථාති.

अशा प्रकारे आयुष्यमान उत्तर थेरांनी या गाथा म्हटल्या.

2. පිණ්ඩොලභාරද්වාජත්ථෙරගාථා

२. पिंडोलभारद्वाज थेरांच्या गाथा

123.

१२३.

‘‘නයිදං අනයෙන ජීවිතං, නාහාරො හදයස්ස සන්තිකො;

ආහාරට්ඨිතිකො සමුස්සයො, ඉති දිස්වාන චරාමි එසනං.

हे माझे जगणे चुकीच्या मार्गाने (अयोग्य उपजीविकेने) नाही, आणि अन्न हे मनाला शांती देणारे नाही. हे शरीर केवळ अन्नावर अवलंबून आहे, हे जाणून मी भिक्षेसाठी (पिंडपातासाठी) फिरतो.

124.

१२४.

‘‘පඞ්කොති හි නං පවෙදයුං, යායං වන්දනපූජනා කුලෙසු;

සුඛුමං සල්ලං දුරුබ්බහං, සක්කාරො කාපුරිසෙන දුජ්ජහො’’ති.

कुटुंबांमध्ये मिळणारे वंदन आणि पूजा ही चिखलासारखी आहे, असे ज्ञानी सांगतात. हा एक सूक्ष्म आणि उपटण्यास कठीण असा शल्य (काटा) आहे. दुर्जन माणसाला हा सत्कार (सन्मान) सोडणे अत्यंत कठीण असते.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පිණ්ඩොලභාරද්වාජො ථෙරො ගාථායො අභාසිත්ථාති.

अशा प्रकारे आयुष्यमान पिंडोलभारद्वाज थेरांनी या गाथा म्हटल्या.

3. වල්ලියත්ථෙරගාථා

३. वल्लीय थेरांच्या गाथा

125.

१२५.

‘‘මක්කටො පඤ්චද්වාරායං, කුටිකායං පසක්කිය;

ද්වාරෙන අනුපරියෙති, ඝට්ටයන්තො මුහුං මුහුං.

पाच द्वारे (इंद्रिये) असलेल्या या शरीरुपी कुटीमध्ये शिरून, माकडासारखे हे मन एकामागून एक दारातून बाहेर पडत वारंवार तिला हलवत फिरत राहते.

126.

१२६.

‘‘තිට්ඨ මක්කට මා ධාවි, න හි තෙ තං යථා පුරෙ;

නිග්ගහීතොසි පඤ්ඤාය, නෙව දූරං ගමිස්සතී’’ති.

थांब, हे माकडा (मना)! धावू नकोस. आता पूर्वीसारखी परिस्थिती राहिलेली नाही. प्रज्ञेने तुला नियंत्रित केले आहे, आता तू दूर (पुढील जन्मात) जाऊ शकणार नाहीस.

… වල්ලියො ථෙරො….

...असे थेर वल्लीय म्हणाले.

4. ගඞ්ගාතීරියත්ථෙරගාථා

४. गंगातीरिय थेरांच्या गाथा

127.

१२७.

‘‘තිණ්ණං [Pg.248] මෙ තාලපත්තානං, ගඞ්ගාතීරෙ කුටී කතා;

ඡවසිත්තොව මෙ පත්තො, පංසුකූලඤ්ච චීවරං.

मी गंगेच्या तीरावर ताडाच्या तीन पानांची एक कुटी बनवली होती. माझे भिक्षापात्र प्रेताच्या कवटीसारखे होते आणि माझे चीवर पांसुकूल (फेकून दिलेल्या चिंध्यांचे) होते.

128.

१२८.

‘‘ද්වින්නං අන්තරවස්සානං, එකා වාචා මෙ භාසිතා;

තතියෙ අන්තරවස්සම්හි, තමොඛන්ධො පදාලිතො’’ති.

प्रव्रज्या घेतल्यापासून पहिल्या दोन वर्षांच्या काळात मी केवळ एकच शब्द बोललो होतो. आणि तिसऱ्या वर्षाच्या काळात मी अविद्यारुपी अंधकाराचा समूह नष्ट केला.

… ගඞ්ගාතීරියො ථෙරො….

...असे थेर गंगातीरिय म्हणाले.

5. අජිනත්ථෙරගාථා

५. अजिन थेरांच्या गाथा

129.

१२९.

‘‘අපි චෙ හොති තෙවිජ්ජො, මච්චුහායී අනාසවො;

අප්පඤ්ඤාතොති නං බාලා, අවජානන්ති අජානතා.

जरी एखादा भिक्खू त्रिविद्या प्राप्त, मृत्यूवर विजय मिळवलेला आणि आसवमुक्त (अर्हत) असला, तरीही त्याचे गुण न जाणणारे अज्ञानी लोक त्याला 'अपरिचित' किंवा 'सामान्य' समजून त्याचा अनादर करतात.

130.

१३०.

‘‘යො ච ඛො අන්නපානස්ස, ලාභී හොතීධ පුග්ගලො;

පාපධම්මොපි චෙ හොති, සො නෙසං හොති සක්කතො’’ති.

या जगात जो मनुष्य केवळ अन्न आणि पेय मिळवणारा आहे, तो जरी पापी स्वभावाचा असला, तरी मूर्ख लोकांकडून त्याचा आदर-सत्कार केला जातो.

… අජිනො ථෙරො….

...असे अजित थेर म्हणाले...

6. මෙළජිනත්ථෙරගාථා

६. मेळजिन थेरगाथा

131.

१३१.

‘‘යදාහං ධම්මමස්සොසිං, භාසමානස්ස සත්ථුනො;

න කඞ්ඛමභිජානාමි, සබ්බඤ්ඤූඅපරාජිතෙ.

जेव्हा मी उपदेश करणाऱ्या शास्त्यांचे धम्म प्रवचन ऐकले, तेव्हापासून त्या अपराजित, सर्वज्ञ बुद्धांविषयी माझ्या मनात कधीही शंका निर्माण झाल्याचे मला आठवत नाही.

132.

१३२.

‘‘සත්ථවාහෙ මහාවීරෙ, සාරථීනං වරුත්තමෙ;

මග්ගෙ පටිපදායං වා, කඞ්ඛා මය්හං න විජ්ජතී’’ති.

त्या सार्थवाह, महावीरांवर आणि सारथींमध्ये सर्वश्रेष्ठ असणाऱ्या बुद्धांवर, तसेच त्यांनी दाखवलेल्या मार्गावर किंवा प्रतिपदेवर माझ्या मनात कोणतीही शंका अस्तित्वात नाही.

… මෙළජිනො ථෙරො….

...असे मेळजिन थेर म्हणाले...

7. රාධත්ථෙරගාථා

७. राध थेरगाथा

133.

१३३.

‘‘යථා අගාරං දුච්ඡන්නං, වුට්ඨී සමතිවිජ්ඣති;

එවං අභාවිතං චිත්තං, රාගො සමතිවිජ්ඣති.

ज्याप्रमाणे नीट न शाकारलेल्या घरात पावसाचे पाणी आत शिरते, त्याचप्रमाणे भावना न केलेल्या चित्तात राग सहज प्रवेश करतो.

134.

१३४.

‘‘යථා අගාරං සුච්ඡන්නං, වුඩ්ඪී න සමතිවිජ්ඣති;

එවං සුභාවිතං චිත්තං, රාගො න සමතිවිජ්ඣතී’’ති.

ज्याप्रमाणे चांगल्या प्रकारे शाकारलेल्या घरात पावसाचे पाणी आत शिरू शकत नाही, त्याचप्रमाणे चांगल्या प्रकारे भावना केलेल्या चित्तात राग प्रवेश करू शकत नाही.

… රාධො ථෙරො….

...असे राध थेर म्हणाले...

8. සුරාධත්ථෙරගාථා

८. सुराध थेरगाथा

135.

१३५.

‘‘ඛීණා [Pg.249] හි මය්හං ජාති, වුසිතං ජිනසාසනං;

පහීනො ජාලසඞ්ඛාතො, භවනෙත්ති සමූහතා.

माझा जन्म आता नष्ट झाला आहे, जिनांचे शासन मी पूर्णपणे आचरले आहे. जाळ्याप्रमाणे असणारी अविद्या व दृष्टी मी नष्ट केली आहे आणि भव-तृष्णेचे बंधन समूळ उपटून टाकले आहे.

136.

१३६.

‘‘යස්සත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො’’ති.

ज्या ध्येयासाठी मी गृहत्याग करून अनगारिक झालो होतो, ते सर्व संयोजनांचा क्षय करणारे ध्येय मी प्राप्त केले आहे.

… සුරාධො ථෙරො….

...असे सुराध थेर म्हणाले...

9. ගොතමත්ථෙරගාථා

९. गोतम थेरगाथा

137.

१३७.

‘‘සුඛං සුපන්ති මුනයො, යෙ ඉත්ථීසු න බජ්ඣරෙ;

සදා වෙ රක්ඛිතබ්බාසු, යාසු සච්චං සුදුල්ලභං.

ते मुनी सुखाने झोपतात, जे स्त्रियांच्या मोहात अडकत नाहीत; ज्यांच्यामध्ये सत्य मिळणे अत्यंत कठीण असते आणि ज्यांचे नेहमी रक्षण करावे लागते, अशा स्त्रियांपासून दूर राहणारे मुनी नेहमी सुखाने राहतात.

138.

१३८.

‘‘වධං චරිම්හ තෙ කාම, අනණා දානි තෙ මයං;

ගච්ඡාම දානි නිබ්බානං, යත්ථ ගන්ත්වා න සොචතී’’ති.

हे कामा! आम्ही तुझा नाश केला आहे, आता आम्ही तुझ्या ऋणातून मुक्त झालो आहोत. आता आम्ही त्या निर्वाणाप्रत जात आहोत, जिथे गेल्यावर कोणीही शोक करत नाही.

… ගොතමො ථෙරො….

...असे गोतम थेर म्हणाले...

10. වසභත්ථෙරගාථා

१०. वसभ थेरगाथा

139.

१३९.

‘‘පුබ්බෙ හනති අත්තානං, පච්ඡා හනති සො පරෙ;

සුහතං හන්ති අත්තානං, වීතංසෙනෙව පක්ඛිමා.

तो आधी स्वतःचाच घात करतो आणि नंतर इतरांचा घात करतो. ज्याप्रमाणे शिकारी पाळीव पक्ष्याचा वापर करून इतर पक्ष्यांची शिकार करतो, त्याचप्रमाणे तो ढोंगी मनुष्य स्वतःचा पूर्णपणे नाश करतो.

140.

१४०.

‘‘න බ්‍රාහ්මණො බහිවණ්ණො, අන්තො වණ්ණො හි බ්‍රාහ්මණො;

යස්මිං පාපානි කම්මානි, ස වෙ කණ්හො සුජම්පතී’’ති.

केवळ बाह्य रूपाने कोणी ब्राह्मण होत नाही, तर जो अंतःकरणाने शुद्ध असतो तोच खरा ब्राह्मण होय. ज्याच्यामध्ये पापकर्मे असतात, तो खरोखरच कृष्ण मनुष्य आहे, असे तू समज.

… වසභො ථෙරො….

...असे वसभ थेर म्हणाले...

වග්ගො පඨමො නිට්ඨිතො.

पहिला वर्ग समाप्त झाला.

තස්සුද්දානං –

त्याचे उद्दान खालीलप्रमाणे आहे –

උත්තරො චෙව පිණ්ඩොලො, වල්ලියො තීරියො ඉසි;

අජිනො ච මෙළජිනො, රාධො සුරාධො ගොතමො;

වසභෙන ඉමෙ හොන්ති, දස ථෙරා මහිද්ධිකාති.

उत्तर, पिण्डोल, वल्लीय, तीरिय ऋषी, अजित, मेळजिन, राध, सुराध, गोतम आणि वसभ – हे दहा महान ऋद्धीमान थेर आहेत.

2. දුතියවග්ගො

२. दुसरा वर्ग

1. මහාචුන්දත්ථෙරගාථා

१. महाचुन्द थेरगाथा

141.

१४१.

‘‘සුස්සූසා [Pg.250] සුතවද්ධනී, සුතං පඤ්ඤාය වද්ධනං;

පඤ්ඤාය අත්ථං ජානාති, ඤාතො අත්ථො සුඛාවහො.

ऐकण्याची इच्छा ज्ञानाला वाढवते, ज्ञान हे प्रज्ञेला वाढवते, प्रज्ञेमुळे मनुष्याला अर्थ समजतो आणि समजलेला अर्थ सुख देणारा ठरतो.

142.

१४२.

‘‘සෙවෙථ පන්තානි සෙනාසනානි, චරෙය්‍ය සංයොජනවිප්පමොක්ඛං;

සචෙ රතිං නාධිගච්ඡෙය්‍ය තත්ථ, සඞ්ඝෙ වසෙ රක්ඛිතත්තො සතිමා’’ති.

मनुष्याने एकांत आणि शांत अशा सेनासनांचे सेवन करावे, संयोजनांपासून मुक्ती मिळवण्यासाठी साधना करावी. जर तिथे मन रमले नाही, तर स्वतःच्या चित्ताचे रक्षण करत आणि जागरूक राहून संघात निवास करावा.

… මහාචුන්දො ථෙරො….

...असे महाचुन्द थेर म्हणाले...

2. ජොතිදාසත්ථෙරගාථා

२. जोतिदास थेरगाथा

143.

१४३.

‘‘යෙ ඛො තෙ වෙඨමිස්සෙන, නානත්තෙන ච කම්මුනා;

මනුස්සෙ උපරුන්ධන්ති, ඵරුසූපක්කමා ජනා;

තෙපි තත්ථෙව කීරන්ති, න හි කම්මං පනස්සති.

जे क्रूर कृत्य करणारे लोक दोरीने बांधून किंवा विविध प्रकारच्या हिंसक कृत्यांनी मानवांना छळतात आणि पीडा देतात, ते स्वतः देखील त्याच छळाला बळी पडतात; कारण केलेले कर्म कधीही नष्ट होत नाही.

144.

१४४.

‘‘යං කරොති නරො කම්මං, කල්‍යාණං යදි පාපකං;

තස්ස තස්සෙව දායාදො, යං යං කම්මං පකුබ්බතී’’ති.

मनुष्य जे काही कर्म करतो, मग ते कल्याणकारी असो वा पापी, तो त्या त्या कर्माचाच वारसदार बनतो, जे जे कर्म तो करतो.

… ජොතිදාසො ථෙරො….

...असे जोतिदास थेर म्हणाले...

3. හෙරඤ්ඤකානිත්ථෙරගාථා

३. हेरण्यकानि थेरगाथा

145.

१४५.

‘‘අච්චයන්ති අහොරත්තා, ජීවිතං උපරුජ්ඣති;

ආයු ඛීයති මච්චානං, කුන්නදීනංව ඔදකං.

दिवस आणि रात्र वेगाने निघून जातात, जीवन संपुष्टात येते. डोंगरावरून वाहणाऱ्या लहान नद्यांचे पाणी ज्याप्रमाणे फार काळ टिकत नाही, त्याचप्रमाणे मर्त्य मानवांचे आयुष्य क्षीण होत जाते.

146.

१४६.

‘‘අථ පාපානි කම්මානි, කරං බාලො න බුජ්ඣති;

පච්ඡාස්ස කටුකං හොති, විපාකො හිස්ස පාපකො’’ති.

परंतु मूर्ख मनुष्य पापकर्मे करताना त्याच्या परिणामांची जाणीव ठेवत नाही. नंतर त्याला त्याचे कडू फळ भोगावे लागते, कारण पापकर्माचा विपाक नेहमी दुःखद असतो.

… හෙරඤ්ඤකානිත්ථෙරො….

...असे हेरण्यकानि थेर म्हणाले...

4. සොමමිත්තත්ථෙරගාථා

४. सोममित्त थेरगाथा

147.

१४७.

‘‘පරිත්තං දාරුමාරුය්හ, යථා සීදෙ මහණ්ණවෙ;

එවං කුසීතමාගම්ම, සාධුජීවීපි සීදති;

තස්මා තං පරිවජ්ජෙය්‍ය, කුසීතං හීනවීරියං.

ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य महासागरात लाकडाच्या लहान तुकड्याचा आधार घेऊन प्रवास करताना बुडतो, त्याचप्रमाणे आळशी माणसाच्या संगतीमुळे चांगला जीवन जगणारा मनुष्यही संसारात बुडतो. म्हणून आळशी आणि हीन वीर्य व्यक्तीचा त्याग करावा.

148.

१४८.

‘‘පවිවිත්තෙහි [Pg.251] අරියෙහි, පහිතත්තෙහි ඣායිභි;

නිච්චං ආරද්ධවීරියෙහි, පණ්ඩිතෙහි සහාවසෙ’’ති.

काय-विवेक इत्यादींनी युक्त असलेल्या एकांतात राहणाऱ्या, निर्वाणाकडे चित्त लावलेल्या, ध्यानमग्न, सदैव दृढ वीर्य (प्रयत्न) करणाऱ्या आणि प्रज्ञावान अशा आर्य पंडितांसोबतच नेहमी राहावे.

… සොමමිත්තො ථෙරො….

...असे थेर सोममित्त म्हणाले...

5. සබ්බමිත්තත්ථෙරගාථා

५. सब्बमित्त थेरगाथा

149.

१४९.

‘‘ජනො ජනම්හි සම්බද්ධො, ජනමෙවස්සිතො ජනො;

ජනො ජනෙන හෙඨීයති, හෙඨෙති ච ජනො ජනං.

मनुष्य दुसऱ्या मनुष्याशी (तृष्णेने) बांधलेला असतो, मनुष्य दुसऱ्या मनुष्यावरच आश्रित असतो. मनुष्य दुसऱ्या मनुष्याद्वारे पीडित केला जातो आणि मनुष्य दुसऱ्या मनुष्याला पीडा देतो.

150.

१५०.

‘‘කො හි තස්ස ජනෙනත්ථො, ජනෙන ජනිතෙන වා;

ජනං ඔහාය ගච්ඡං තං, හෙඨයිත්වා බහුං ජන’’න්ති.

त्या मनुष्याला दुसऱ्या लोकांशी काय कर्तव्य, किंवा त्यांच्यापासून जन्मलेल्या संततीशी काय प्रयोजन? म्हणून, अनेक लोकांना पीडा देणाऱ्या तृष्णा-द्वेषाला आणि त्या लोकसमुदायाला सोडून मी (मुक्त अवस्थेकडे) जाऊ इच्छितो.

… සබ්බමිත්තො ථෙරො….

...असे थेर सब्बमित्त म्हणाले...

6. මහාකාළත්ථෙරගාථා

६. महाकाळ थेरगाथा

151.

१५१.

‘‘කාළී ඉත්ථී බ්‍රහතී ධඞ්කරූපා, සත්ථිඤ්ච භෙත්වා අපරඤ්ච සත්ථිං;

බාහඤ්ච භෙත්වා අපරඤ්ච බාහං, සීසඤ්ච භෙත්වා දධිථාලකංව;

එසා නිසින්නා අභිසන්දහිත්වා.

ही काळी नावाची (स्मशान राखणारी) धिप्पाड आणि कावळ्यासारख्या काळ्या रंगाची स्त्री, मृत शरीराची दोन्ही मांड्यांची हाडे मोडून, दोन्ही हात मोडून आणि दह्याच्या भांड्यासारखे डोके फोडून, त्यातून मेंदू वाहत असताना, त्या अवयवांना एकत्र करून (मांसाचे दुकान मांडल्यासारखी) बसली आहे.

152.

१५२.

‘‘යො වෙ අවිද්වා උපධිං කරොති, පුනප්පුනං දුක්ඛමුපෙති මන්දො;

තස්මා පජානං උපධිං න කයිරා, මාහං පුන භින්නසිරො සයිස්ස’’න්ති.

जो अज्ञानी मनुष्य (अयोग्य मनसिकारामुळे) क्लेशांची उपाधी (आसक्ती) निर्माण करतो, तो मंदबुद्धी मनुष्य पुन्हा पुन्हा दुःखाला प्राप्त होतो. म्हणून, हे दुःख आहे असे जाणून सुज्ञ माणसाने उपाधी निर्माण करू नये, जेणेकरून मला पुन्हा या मृत शरीराप्रमाणे छिन्नभिन्न डोके घेऊन झोपावे लागणार नाही.

… මහාකාළො ථෙරො….

...असे थेर महाकाळ म्हणाले...

7. තිස්සත්ථෙරගාථා

७. तिस्स थेरगाथा

153.

१५३.

‘‘බහූ සපත්තෙ ලභති, මුණ්ඩො සඞ්ඝාටිපාරුතො;

ලාභී අන්නස්ස පානස්ස, වත්ථස්ස සයනස්ස ච.

दुघाटी (संघाटी) वस्त्र पांघरलेला, मुंडण केलेला भिक्खू जेव्हा अन्न, पेय, वस्त्र आणि शय्या-आसनाचा मोठा लाभ मिळवतो, तेव्हा त्याला अनेक शत्रू (मत्सर करणारे लोक) देखील मिळतात.

154.

१५४.

‘‘එතමාදීනවං ඤත්වා, සක්කාරෙසු මහබ්භයං;

අප්පලාභො අනවස්සුතො, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.

सत्कार आणि लाभांमधील हा मोठा धोका आणि भय जाणून, भिक्खूने अल्पलाभाने संतुष्ट राहून, तृष्णेने विरहित (अनासक्त) आणि स्मृतिमान (जागरूक) होऊन जीवन व्यतीत करावे.

… තිස්සො ථෙරො….

...असे थेर तिस्स म्हणाले...

8. කිමිලත්ථෙරගාථා

८. किमिल थेरगाथा

155.

१५५.

‘‘පාචීනවංසදායම්හි[Pg.252], සක්‍යපුත්තා සහායකා;

පහායානප්පකෙ භොගෙ, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා.

पाचीनवंस वनामध्ये, विपुल संपत्तीचा त्याग करून भिक्षापात्रात मिळालेल्या अन्नात संतुष्ट राहणारे शाक्यपुत्र मित्र एकत्र राहत आहेत.

156.

१५६.

‘‘ආරද්ධවීරියා පහිතත්තා, නිච්චං දළ්හපරක්කමා;

රමන්ති ධම්මරතියා, හිත්වාන ලොකියං රති’’න්ති.

ते दृढ वीर्यवान, निर्वाणाकडे चित्त लावलेले, सदैव पराक्रमी (प्रयत्नशील) असून, लौकिक सुखांचा त्याग करून धम्माच्या आनंदात रममाण होतात.

… කිමිලො ථෙරො….

...असे थेर किमिल म्हणाले...

9. නන්දත්ථෙරගාථා

९. नंद थेरगाथा

157.

१५७.

‘‘අයොනිසො මනසිකාරා, මණ්ඩනං අනුයුඤ්ජිසං;

උද්ධතො චපලො චාසිං, කාමරාගෙන අට්ටිතො.

अयोग्य मनसिकारामुळे (अविचाराने) मी शरीर सजवण्यात मग्न होतो; मी चंचल, उथळ आणि कामरागाने (वासनेने) अत्यंत पीडित होतो.

158.

१५८.

‘‘උපායකුසලෙනාහං, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

යොනිසො පටිපජ්ජිත්වා, භවෙ චිත්තං උදබ්බහි’’න්ති.

उपायकुशल आणि सूर्यवंशी असलेल्या बुद्ध भगवंतांच्या कृपेने, मी योग्य मार्गाने (योनीसो मनसिकाराने) आचरण करून, संसाररूपी चिखलात रुतलेले माझे चित्त बाहेर काढले (मुक्त केले) आहे.

… නන්දො ථෙරො….

...असे थेर नंद म्हणाले...

10. සිරිමත්ථෙරගාථා

१०. सिरिम थेरगाथा

159.

१५९.

‘‘පරෙ ච නං පසංසන්ති, අත්තා චෙ අසමාහිතො;

මොඝං පරෙ පසංසන්ති, අත්තා හි අසමාහිතො.

जर स्वतःचे चित्त समाहित (एकाग्र) नसेल, आणि इतर लोक त्याची प्रशंसा करत असतील, तर ती प्रशंसा व्यर्थ आहे; कारण त्याचे चित्त खरोखरच समाहित नाही.

160.

१६०.

‘‘පරෙ ච නං ගරහන්ති, අත්තා චෙ සුසමාහිතො;

මොඝං පරෙ ගරහන්ති, අත්තා හි සුසමාහිතො’’ති.

जर स्वतःचे चित्त चांगल्या प्रकारे समाहित असेल, आणि इतर लोक त्याची निंदा करत असतील, तर ती निंदा व्यर्थ आहे; कारण त्याचे चित्त खरोखरच सुसमाहित आहे.

… සිරිමා ථෙරො….

...असे थेर सिरिम म्हणाले...

වග්ගො දුතියො නිට්ඨිතො.

दुसरा वर्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) खालीलप्रमाणे आहे –

චුන්දො ච ජොතිදාසො ච, ථෙරො හෙරඤ්ඤකානි ච;

සොමමිත්තො සබ්බමිත්තො, කාලො තිස්සො ච කිමිලො ;

නන්දො ච සිරිමා චෙව, දස ථෙරා මහිද්ධිකාති.

चुंद, जोतिदास, हेरञ्ञकानि थेर, सोममित्त, सब्बमित्त, काळ, तिस्स, किमिल, नंद आणि सिरिम — हे दहा महा-ऋद्धीवान थेर आहेत.

3. තතියවග්ගො

३. तिसरा वर्ग

1. උත්තරත්ථෙරගාථා

१. उत्तर थेरगाथा

161.

१६१.

‘‘ඛන්ධා [Pg.253] මයා පරිඤ්ඤාතා, තණ්හා මෙ සුසමූහතා;

භාවිතා මම බොජ්ඣඞ්ගා, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො.

मी पंचस्कंधांचे पूर्ण ज्ञान (परिज्ञा) प्राप्त केले आहे, माझी तृष्णा समूळ नष्ट झाली आहे, मी बोज्झंगांची (बोध्यांगांची) भावना केली आहे आणि मी आसवांच्या क्षयाला (निर्वाणाला) प्राप्त झालो आहे.

162.

१६२.

‘‘සොහං ඛන්ධෙ පරිඤ්ඤාය, අබ්බහිත්වාන ජාලිනිං;

භාවයිත්වාන බොජ්ඣඞ්ගෙ, නිබ්බායිස්සං අනාසවො’’ති.

अशा प्रकारे स्कंधांचे पूर्ण ज्ञान मिळवून, जाळ्याप्रमाणे पसरलेल्या तृष्णेला उपटून टाकून आणि बोज्झंगांची भावना करून, मी आसवरहित होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करीन.

… උත්තරො ථෙරො….

...असे थेर उत्तर म्हणाले...

2. භද්දජිත්ථෙරගාථා

२. भद्दजी थेरगाथा

163.

१६३.

‘‘පනාදො නාම සො රාජා, යස්ස යූපො සුවණ්ණයො;

තිරියං සොළසුබ්බෙධො, උබ්භමාහු සහස්සධා.

पनाद नावाचा तो राजा होता, ज्याचा प्रासाद (यूप) सुवर्णमयी होता. त्याची रुंदी सोळा धनुष्ये (किंवा मापे) आणि उंची हजार पटीने (अडीच योजने रुंद आणि पंचवीस योजने उंच) असल्याचे सांगितले जाते.

164.

१६४.

‘‘සහස්සකණ්ඩො සතගෙණ්ඩු, ධජාලු හරිතාමයො;

අනච්චුං තත්ථ ගන්ධබ්බා, ඡසහස්සානි සත්තධා’’ති.

त्या प्रासादाला हजार मजले, शेकडो कळस होते, तो ध्वजांनी सुशोभित आणि शुद्ध सोन्याचा बनलेला होता. तिथे राजाचे मनोरंजन करण्यासाठी सहा हजार गंधर्व सात गटांमध्ये नृत्य करत असत.

… භද්දජිත්ථෙරො….

...असे थेर भद्दजी म्हणाले...

3. සොභිතත්ථෙරගාථා

३. सोभित थेरगाथा

165.

१६५.

‘‘සතිමා පඤ්ඤවා භික්ඛු, ආරද්ධබලවීරියො;

පඤ්ච කප්පසතානාහං, එකරත්තිං අනුස්සරිං.

स्मृतिमान, प्रज्ञावान आणि दृढ वीर्यवान भिक्खू असलेल्या मी, पाचशे कल्प (युगे) एका रात्रीप्रमाणे एकाच चित्तप्रवाहात आठवले.

166.

१६६.

‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ, සත්ත අට්ඨ ච භාවයං;

පඤ්ච කප්පසතානාහං, එකරත්තිං අනුස්සරි’’න්ති.

चार सतिपट्ठान (स्मृतिप्रस्थान), सात बोध्यंग आणि आठ अष्टांगिक मार्ग यांचे संवर्धन (भावना) केल्यामुळे, मी पाचशे कल्प एका रात्रीप्रमाणे आठवू शकतो.

… සොභිතො ථෙරො….

...असे स्थवीर सोभित म्हणाले.

4. වල්ලියත්ථෙරගාථා

४. वल्लिय स्थवीर गाथा

167.

१६७.

‘‘යං කිච්චං දළ්හවීරියෙන, යං කිච්චං බොද්ධුමිච්ඡතා;

කරිස්සං නාවරජ්ඣිස්සං, පස්ස වීරියං පරක්කම.

दृढ वीर्याने (प्रयत्नाने) जे कर्तव्य केले पाहिजे, आणि (चार आर्यसत्य) जाणण्याची इच्छा असणाऱ्याने जे कर्तव्य केले पाहिजे, ते मी आता करीन, त्यात कोणतीही चूक करणार नाही. माझे वीर्य आणि पराक्रम (प्रयत्न) पहा.

168.

१६८.

‘‘ත්වඤ්ච මෙ මග්ගමක්ඛාහි, අඤ්ජසං අමතොගධං;

අහං මොනෙන මොනිස්සං, ගඞ්ගාසොතොව සාගර’’න්ති.

तुम्ही मला तो सरळ मार्ग सांगा जो अमृतामध्ये (निर्वाणात) विलीन होतो. ज्याप्रमाणे गंगेचा प्रवाह समुद्रात जाऊन मिळतो, त्याचप्रमाणे मी मौनाने (विपश्यना ध्यानाने) निर्वाण प्राप्त करीन.

… වල්ලියො ථෙරො….

...असे स्थवीर वल्लिय म्हणाले.

5. වීතසොකත්ථෙරගාථා

५. वीतसोक स्थवीर गाथा

169.

१६९.

‘‘කෙසෙ [Pg.254] මෙ ඔලිඛිස්සන්ති, කප්පකො උපසඞ්කමි;

තතො ආදාසමාදාය, සරීරං පච්චවෙක්ඛිසං.

माझे केस कापण्यासाठी न्हावी माझ्याकडे आला. तेव्हा मी त्याच्याकडून आरसा घेतला आणि माझ्या शरीराचे (वृद्धत्वाचे) निरीक्षण केले.

170.

१७०.

‘‘තුච්ඡො කායො අදිස්සිත්ථ, අන්ධකාරො තමො බ්‍යගා;

සබ්බෙ චොළා සමුච්ඡින්නා, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

हे शरीर निरर्थक (असार) असल्याचे मला दिसून आले, आणि अज्ञानाचा अंधकार नाहीसा झाला. सर्व क्लेश (कचऱ्यात टाकलेल्या चिंध्यांप्रमाणे) समूळ नष्ट झाले आहेत, आता पुन्हा जन्म नाही.

… වීතසොකො ථෙරො….

...असे स्थवीर वीतसोक म्हणाले.

6. පුණ්ණමාසත්ථෙරගාථා

६. पुण्णमास स्थवीर गाथा

171.

१७१.

‘‘පඤ්ච නීවරණෙ හිත්වා, යොගක්ඛෙමස්ස පත්තියා;

ධම්මාදාසං ගහෙත්වාන, ඤාණදස්සනමත්තනො.

पाच नीवरण (अडथळे) सोडून देऊन, योगक्षेम (निर्वाण) प्राप्त करण्यासाठी, स्वतःच्या ज्ञानदर्शनाचा 'धम्म-आरसा' हाती घेऊन,

172.

१७२.

‘‘පච්චවෙක්ඛිං ඉමං කායං, සබ්බං සන්තරබාහිරං;

අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා ච, තුච්ඡො කායො අදිස්සථා’’ති.

मी या संपूर्ण शरीराचे आतून व बाहेरून निरीक्षण केले. तेव्हा मला समजले की, अध्यात्म (स्वतःच्या आत) आणि बाह्य जगातही हे शरीर निरर्थक (असार) आहे.

… පුණ්ණමාසො ථෙරො….

...असे स्थवीर पुण्णमास म्हणाले.

7. නන්දකත්ථෙරගාථා

७. नंदक स्थवीर गाथा

173.

१७३.

‘‘යථාපි භද්දො ආජඤ්ඤො, ඛලිත්වා පතිතිට්ඨති;

භිය්‍යො ලද්දාන සංවෙගං, අදීනො වහතෙ ධුරං.

ज्याप्रमाणे एखादा उत्तम आझानीय (कुलीन/प्रशिक्षित) बैल अडखळल्यानंतर पुन्हा स्वतःला सावरतो, आणि संवेग (तीव्र जाणीव) प्राप्त करून न डगमगता आपले ओझे वाहून नेतो,

174.

१७४.

‘‘එවං දස්සනසම්පන්නං, සම්මාසම්බුද්ධසාවකං;

ආජානීයං මං ධාරෙථ, පුත්තං බුද්ධස්ස ඔරස’’න්ති.

त्याचप्रमाणे, सम्यक्संबुद्धांचे श्रावक आणि त्यांचे औरस पुत्र असलेल्या, दर्शनसंपन्न (सम्यक दृष्टीने युक्त) अशा मला तुम्ही आझानीय (उत्कृष्ट बैल) समजावे.

… නන්දකො ථෙරො….

...असे स्थवीर नंदक म्हणाले.

8. භරතත්ථෙරගාථා

८. भरत स्थवीर गाथा

175.

१७५.

‘‘එහි නන්දක ගච්ඡාම, උපජ්ඣායස්ස සන්තිකං;

සීහනාදං නදිස්සාම, බුද්ධසෙට්ඨස්ස සම්මුඛා.

ये नंदक, आपण उपाध्यायांच्या (बुद्धांच्या) जवळ जाऊ या आणि सर्वश्रेष्ठ बुद्धांच्या समोर सिंहगर्जना करू या.

176.

१७६.

‘‘යාය නො අනුකම්පාය, අම්හෙ පබ්බාජයී මුනි;

සො නො අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො’’ති.

ज्या अनुकंपेने मुनींनी (बुद्धांनी) आम्हा दोघांना प्रव्रज्या दिली, तो आमचा उद्देश सफल झाला आहे; सर्व संयोजनांचा (बंधनांचा) क्षय झाला आहे.

… භරතො ථෙරො….

...असे स्थवीर भरत म्हणाले.

9. භාරද්වාජත්ථෙරගාථා

९. भारद्वाज स्थवीर गाथा

177.

१७७.

‘‘නදන්ති [Pg.255] එවං සප්පඤ්ඤා, සීහාව ගිරිගබ්භරෙ;

වීරා විජිතසඞ්ගාමා, ජෙත්වා මාරං සවාහනිං.

सैन्यासह मारचा पराभव करून युद्ध जिंकणारे, वीर आणि प्रज्ञावान पुरुष पर्वताच्या गुहेतील सिंहाप्रमाणे अशी गर्जना करतात.

178.

१७८.

‘‘සත්ථා ච පරිචිණ්ණො මෙ, ධම්මො සඞ්ඝො ච පූජිතො;

අහඤ්ච විත්තො සුමනො, පුත්තං දිස්වා අනාසව’’න්ති.

मी शास्त्यांची (बुद्धांची) सेवा केली आहे, धम्म आणि संघाची पूजा केली आहे. माझ्या अनासव (आस्रवमुक्त) पुत्राला पाहून मी अत्यंत प्रसन्न आणि आनंदी झालो आहे.

… භාරද්වාජො ථෙරො….

...असे स्थवीर भारद्वाज म्हणाले.

10. කණ්හදින්නත්ථෙරගාථා

१०. कण्हदिन्न स्थवीर गाथा

179.

१७९.

‘‘උපාසිතා සප්පුරිසා, සුතා ධම්මා අභිණ්හසො;

සුත්වාන පටිපජ්ජිස්සං, අඤ්ජසං අමතොගධං.

मी सत्पुरुषांची (सज्जनांची) निरंतर सेवा केली आहे आणि धम्माचे वारंवार श्रवण केले आहे. ते ऐकून मी त्या मार्गावर चाललो आहे जो अमृतामध्ये (निर्वाणात) विलीन होतो.

180.

१८०.

‘‘භවරාගහතස්ස මෙ සතො, භවරාගො පුන මෙ න විජ්ජති;

න චාහු න ච මෙ භවිස්සති, න ච මෙ එතරහි විජ්ජතී’’ති.

पूर्वी मी भवरागाने (अस्तित्वाच्या तृष्णेने) ग्रस्त होतो, परंतु आता माझ्यामध्ये पुन्हा भवराग उत्पन्न होणार नाही. तो भूतकाळात नव्हता (अर्हत्त्व प्राप्त झाल्यापासून), भविष्यात कधी होणार नाही आणि आता वर्तमानातही तो अस्तित्वात नाही.

… කණ්හදින්නො ථෙරො….

...असे स्थवीर कण्हदिन्न म्हणाले.

වග්ගො තතියො නිට්ඨිතො.

तिसरा वर्ग समाप्त झाला.

තස්සුද්දානං –

या वर्गाची अनुक्रमणिका (उद्दान) खालीलप्रमाणे आहे –

උත්තරො භද්දජිත්ථෙරො, සොභිතො වල්ලියො ඉසි;

වීතසොකො ච යො ථෙරො, පුණ්ණමාසො ච නන්දකො;

භරතො භාරද්වාජො ච, කණ්හදින්නො මහාමුනීති.

उत्तर, स्थवीर भद्दजि, सोभित, ऋषी वल्लिय, स्थवीर वीतसोक, पुण्णमास, नंदक, भरत, भारद्वाज आणि महामुनी कण्हदिन्न.

4. චතුත්ථවග්ගො

४. चौथा वर्ग (चतुर्थ वग्ग)

1. මිගසිරත්ථෙරගාථා

१. मिगसिर स्थवीर गाथा

181.

१८१.

‘‘යතො අහං පබ්බජිතො, සම්මාසම්බුද්ධසාසනෙ;

විමුච්චමානො උග්ගච්ඡිං, කාමධාතුං උපච්චගං.

ज्या काळापासून मी सम्यक्संबुद्धांच्या शासनात (धम्मात) प्रव्रजित झालो, तेव्हापासून मी (क्लेशांपासून) मुक्त होत वर उठलो आणि कामधातूच्या पलीकडे गेलो.

182.

१८२.

‘‘බ්‍රහ්මුනො පෙක්ඛමානස්ස, තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ;

අකුප්පා මෙ විමුත්තීති, සබ්බසංයොජනක්ඛයා’’ති.

परम पावन बुद्धांच्या निरीक्षणाखाली माझे चित्त सर्व क्लेशांपासून मुक्त झाले. सर्व संयोजनांचा क्षय झाल्यामुळे माझी ही विमुक्ती अकुप्पा (अविनाशी) आहे.

… මිගසිරො ථෙරො….

...असे स्थवीर मिगसिर म्हणाले.

2. සිවකත්ථෙරගාථා

२. सिवक स्थवीर गाथा

183.

१८३.

‘‘අනිච්චානි [Pg.256] ගහකානි, තත්ථ තත්ථ පුනප්පුනං;

ගහකාරං ගවෙසන්තො, දුක්ඛා ජාති පුනප්පුනං.

विविध अस्तित्वांमध्ये वारंवार निर्माण होणारी ही शरीरे (घरे) अनित्य आहेत. या घराचा निर्माता (तृष्णा रूपी सुतार) शोधत मी इतका काळ भटकलो; वारंवार जन्म घेणे अत्यंत दुःखद आहे.

184.

१८४.

‘‘ගහකාරක දිට්ඨොසි, පුන ගෙහං න කාහසි;

සබ්බා තෙ ඵාසුකා භග්ගා, ථූණිකා ච විදාලිතා ;

විමරියාදිකතං චිත්තං, ඉධෙව විධමිස්සතී’’ති.

“हे गृहकारका (घर बांधणाऱ्या तृष्णे)! तू आता दिसला आहेस. पुन्हा तू हे घर (शरीर) बांधणार नाहीस. तुझ्या सर्व बरगड्या (क्लेश) मोडल्या आहेत आणि घराचा मुख्य खांब (अविद्या) नष्ट झाला आहे. माझे चित्त संस्कारमुक्त (मर्यादातीत) झाले आहे, आणि याच जन्मात ते सर्व तृष्णांचा नाश करील.”

… සිවකො ථෙරො….

…असे शिवक थेर म्हणाले.

3. උපවාණත්ථෙරගාථා

३. उपवाण थेर गाथा

185.

१८५.

‘‘අරහං සුගතො ලොකෙ, වාතෙහාබාධිතො මුනි;

සචෙ උණ්හොදකං අත්ථි, මුනිනො දෙහි බ්‍රාහ්මණ.

“हे ब्राह्मणा! जगात पूजनीय असलेले, अर्हत, सुगत आणि मुनी (बुद्ध) हे वातविकाराने (वायूच्या आजाराने) पीडित आहेत. जर तुझ्याकडे गरम पाणी असेल, तर ते या मुनींना दान कर.”

186.

१८६.

‘‘පූජිතො පූජනෙය්‍යානං, සක්කරෙය්‍යාන සක්කතො;

අපචිතොපචෙය්‍යානං, තස්ස ඉච්ඡාමි හාතවෙ’’ති.

“जे पूजनीयांचे पूजनीय आहेत, आदरणीयांचे आदरणीय आहेत आणि वंदनीयांचे वंदनीय आहेत, त्यांच्या वातविकाराच्या शमनासाठी मी हे गरम पाणी घेऊन जाऊ इच्छितो.”

… උපවාණො ථෙරො….

…असे उपवाण थेर म्हणाले.

4. ඉසිදින්නත්ථෙරගාථා

४. इसिदिन्न थेर गाथा

187.

१८७.

‘‘දිට්ඨා මයා ධම්මධරා උපාසකා, කාමා අනිච්චා ඉති භාසමානා;

සාරත්තරත්තා මණිකුණ්ඩලෙසු, පුත්තෙසු දාරෙසු ච තෙ අපෙක්ඛා.

“मी या शासनात काही धम्मधर (धम्माचे ज्ञान असणारे) उपासक पाहिले आहेत, जे ‘कामभोग अनित्य आहेत’ असे बोलतात; परंतु स्वतः मात्र मणिकुंडलांमध्ये (दागिन्यांमध्ये), पुत्रांमध्ये आणि पत्नीमध्ये अत्यंत आसक्त व त्यांच्याविषयी अपेक्षा बाळगणारे असतात.”

188.

१८८.

‘‘අද්ධා න ජානන්ති යතොධ ධම්මං, කාමා අනිච්චා ඉති චාපි ආහු;

රාගඤ්ච තෙසං න බලත්ථි ඡෙත්තුං, තස්මා සිතා පුත්තදාරං ධනඤ්චා’’ති.

“निश्चितच, ते धम्माला खरोखर जाणत नाहीत, जरी ते ‘कामभोग अनित्य आहेत’ असे म्हणतात. त्यांच्यामध्ये रागाचा (आसक्तीचा) छेद करण्याचे सामर्थ्य नाही, म्हणूनच ते पत्नी, मुले आणि संपत्तीला चिकटून राहतात आणि त्यांचा त्याग करू शकत नाहीत.”

… ඉසිදින්නො ථෙරො….

…असे इसिदिन्न थेर म्हणाले.

5. සම්බුලකච්චානත්ථෙරගාථා

५. सम्बुलकच्चान थेर गाथा

189.

१८९.

‘‘දෙවො [Pg.257] ච වස්සති දෙවො ච ගළගළායති,එකකො චාහං භෙරවෙ බිලෙ විහරාමි;

තස්ස මය්හං එකකස්ස භෙරවෙ බිලෙ විහරතො,නත්ථි භයං වා ඡම්භිතත්තං වා ලොමහංසො වා.

“मेघ वर्षत आहे आणि गडगडाट करत आहे, आणि मी या भयानक गुहेत एकटाच राहत आहे. अशा भयानक गुहेत एकट्याने राहणाऱ्या मला ना भीती वाटते, ना थरकाप सुटतो, ना अंगावर काटा येतो.”

190.

१९०.

‘‘ධම්මතා මමසා යස්ස මෙ, එකකස්ස භෙරවෙ බිලෙ;

විහරතො නත්ථි භයං වා, ඡම්භිතත්තං වා ලොමහංසො වා’’ති.

“भयानक गुहेत एकट्याने राहणाऱ्या मला भीती, थरकाप किंवा अंगावर काटा न येणे, हा माझा स्वभावच (धम्मता) आहे.”

… සම්බුලකච්චානො ථෙරො….

…असे सम्बुलकच्चान थेर म्हणाले.

6. නිතකත්ථෙරගාථා

६. नितक थेर गाथा

191.

१९१.

‘‘කස්ස සෙලූපමං චිත්තං, ඨිතං නානුපකම්පති;

විරත්තං රජනීයෙසු, කුප්පනීයෙ න කුප්පති;

යස්සෙවං භාවිතං චිත්තං, කුතො තං දුක්ඛමෙස්සති.

“कोणाचे चित्त खडकासारखे स्थिर आहे आणि डळमळीत होत नाही? जे राग उत्पन्न करणाऱ्या गोष्टींमध्ये अनासक्त राहते आणि क्रोध उत्पन्न करणाऱ्या गोष्टींमध्ये क्रोधीत होत नाही? ज्याचे चित्त अशा प्रकारे विकसित झाले आहे, त्याला दुःख कोठून होणार?”

192.

१९२.

‘‘මම සෙලූපමං චිත්තං, ඨිතං නානුපකම්පති;

විරත්තං රජනීයෙසු, කුප්පනීයෙ න කුප්පති;

මමෙවං භාවිතං චිත්තං, කුතො මං දුක්ඛමෙස්සතී’’ති.

“माझे चित्त खडकासारखे स्थिर आहे आणि डळमळीत होत नाही. ते राग उत्पन्न करणाऱ्या गोष्टींमध्ये अनासक्त राहते आणि क्रोध उत्पन्न करणाऱ्या गोष्टींमध्ये क्रोधीत होत नाही. माझे चित्त अशा प्रकारे विकसित झाले आहे, मग मला दुःख कोठून होणार?”

… නිතකො ථෙරො….

…असे नितक थेर म्हणाले.

7. සොණපොටිරියත්ථෙරගාථා

७. सोणपोठिरिय थेर गाथा

193.

१९३.

‘‘න තාව සුපිතුං හොති, රත්ති නක්ඛත්තමාලිනී;

පටිජග්ගිතුමෙවෙසා, රත්ති හොති විජානතා.

“जोपर्यंत अर्हतपद प्राप्त होत नाही, तोपर्यंत नक्षत्रांची माळ लेलेली ही रात्र झोपण्यासाठी नाही. जाणकार (ज्ञानी) व्यक्तीसाठी ही रात्र केवळ जागृत राहून साधना करण्यासाठीच असते.”

194.

१९४.

‘‘හත්ථික්ඛන්ධාවපතිතං, කුඤ්ජරො චෙ අනුක්කමෙ;

සඞ්ගාමෙ මෙ මතං සෙය්‍යො, යඤ්චෙ ජීවෙ පරාජිතො’’ති.

“हत्तीच्या पाठीवरून खाली पडल्यावर जर हत्तीने मला तुडवले, तर युद्धात तसे मरणे मला अधिक श्रेयस्कर आहे; परंतु क्लेशांकडून पराभूत होऊन जिवंत राहणे मला मुळीच मान्य नाही.”

… සොණො පොටිරියො ථෙරො ….

…असे सोण पोठिरिय थेर म्हणाले.

8. නිසභත්ථෙරගාථා

८. निसभ थेर गाथा

195.

१९५.

‘‘පඤ්ච [Pg.258] කාමගුණෙ හිත්වා, පියරූපෙ මනොරමෙ;

සද්ධාය ඝරා නික්ඛම්ම, දුක්ඛස්සන්තකරො භවෙ.

“प्रिय आणि मनवेधक अशा पाच कामगुणांचा त्याग करून, श्रद्धेने गृहत्याग करून प्रव्रजित व्हावे आणि दुःखाचा अंत करावा.”

196.

१९६.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, සම්පජානො පතිස්සතො’’ති.

“मी मरणाचीही आकांक्षा करत नाही आणि जगण्याचीही अभिलाषा धरत नाही. मी सजग आणि स्मृतिमान राहून केवळ योग्य काळाची (परिनिर्वाणाची) वाट पाहत आहे.”

… නිසභො ථෙරො….

…असे निसभ थेर म्हणाले.

9. උසභත්ථෙරගාථා

९. उसभ थेर गाथा

197.

१९७.

‘‘අම්බපල්ලවසඞ්කාසං, අංසෙ කත්වාන චීවරං;

නිසින්නො හත්ථිගීවායං, ගාමං පිණ්ඩාය පාවිසිං.

“आंब्याच्या कोवळ्या पालवीसारख्या रंगाचे चीवर खांद्यावर टाकून, हत्तीच्या मानेवर बसून मी भिक्षेसाठी गावात प्रवेश केला (असे मी स्वप्नात पाहिले).”

198.

१९८.

‘‘හත්ථික්ඛන්ධතො ඔරුය්හ, සංවෙගං අලභිං තදා;

සොහං දිත්තො තදා සන්තො, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

“तेव्हा हत्तीच्या पाठीवरून खाली उतरल्यावर मला संवेग (वैराग्य) प्राप्त झाला. मी जो पूर्वी गर्वाने माजलो होतो, तो शांत झालो आणि आता मी आसवांचा (विकारांचा) क्षय प्राप्त केला आहे.”

… උසභො ථෙරො….

…असे उसभ थेर म्हणाले.

10. කප්පටකුරත්ථෙරගාථා

१०. कप्पटकुर थेर गाथा

199.

१९९.

‘‘අයමිති කප්පටො කප්පටකුරො, අච්ඡාය අතිභරිතාය ;

අමතඝටිකායං ධම්මකටමත්තො, කතපදං ඣානානි ඔචෙතුං.

“हा कप्पट (चिंध्या गोळा करणारा) कप्पटकुर आहे. अमृतघटाने (निर्वाणाने) परिपूर्ण अशा धम्माचा मार्ग सोडून, तो चिंध्यांच्या मोहात पडून ध्यानाचा अभ्यास करण्यापासून परावृत्त होत आहे.”

200.

२००.

‘‘මා ඛො ත්වං කප්පට පචාලෙසි, මා ත්වං උපකණ්ණම්හි තාළෙස්සං;

න හි ත්වං කප්පට මත්තමඤ්ඤාසි, සඞ්ඝමජ්ඣම්හි පචලායමානොති.

“हे कप्पटा! झोके घेऊ नकोस (झोपू नकोस), नाहीतर मी तुझ्या कानावर मारीन (तुला ताकीद देईन). हे कप्पटा, संघाच्या मध्यभागी बसून डुलक्या घेताना तुला योग्य मर्यादेचे भान राहत नाही.”

… කප්පටකුරො ථෙරො….

…असे कप्पटकुर थेर म्हणाले.

වග්ගො චතුත්ථො නිට්ඨිතො.

चौथा वर्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

මිගසිරො [Pg.259] සිවකො ච, උපවානො ච පණ්ඩිතො;

ඉසිදින්නො ච කච්චානො, නිතකො ච මහාවසී;

පොටිරියපුත්තො නිසභො, උසභො කප්පටකුරොති.

मिगसिर, शिवक, पंडित उपवाण, इसिदिन्न, कच्चान, महावशी नितक, पोठिरियपुत्त, निसभ, उसभ आणि कप्पटकुर.

5. පඤ්චමවග්ගො

५. पाचवा वर्ग

1. කුමාරකස්සපත්ථෙරගාථා

१. कुमारकस्सप थेर गाथा

201.

२०१.

‘‘අහො බුද්ධා අහො ධම්මා, අහො නො සත්ථු සම්පදා;

යත්ථ එතාදිසං ධම්මං, සාවකො සච්ඡිකාහි’’ති.

“अहा! बुद्ध किती आश्चर्यकारक आहेत! अहा! धम्म किती आश्चर्यकारक आहे! अहा! आमच्या शास्त्यांची (गुरूंची) संपदा (पूर्णत्व) किती आश्चर्यकारक आहे! जेथे अशा धम्माचा एखादा श्रावकही प्रत्यक्ष साक्षात्कार करू शकतो.”

202.

२०२.

‘‘අසඞ්ඛෙය්‍යෙසු කප්පෙසු, සක්කායාධිගතා අහූ;

තෙසමයං පච්ඡිමකො, චරිමොයං සමුස්සයො;

ජාතිමරණසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

"असंख्यात कल्पामध्ये (मी) 'सक्काय' (सत्काय - पाच उपादानस्कंध) प्राप्त केले होते. त्या सर्व शरीरांमध्ये हे शरीर अंतिम आहे, हा देह शेवटचा आहे. आता जन्म-मरणाचा हा संसार संपला आहे, आता पुनर्जन्म नाही."

… කුමාරකස්සපො ථෙරො….

...असे थेर कुमारकस्सप म्हणाले.

2. ධම්මපාලත්ථෙරගාථා

२. धम्मपाल थेरगाथा

203.

२०३.

‘‘යො හවෙ දහරො භික්ඛු, යුඤ්ජති බුද්ධසාසනෙ;

ජාගරො ස හි සුත්තෙසු, අමොඝං තස්ස ජීවිතං.

"जो भिक्खू तरुण असूनही बुद्धशासनात (साधनेत) युक्त राहतो, तो झोपलेल्यांमध्ये जागा असतो; त्याचे जीवन खरोखरच सफळ (अमोघ) आहे."

204.

२०४.

‘‘තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං;

අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති.

"म्हणूनच, बुद्धशासनाचे स्मरण ठेवून, बुद्धिमान मनुष्याने श्रद्धा, शील, प्रसन्नता (प्रसाद) आणि धम्मदर्शन (सत्याचे दर्शन) यामध्ये स्वतःला प्रवृत्त करावे."

… ධම්මපාලො ථෙරො….

...असे थेर धम्मपाल म्हणाले.

3. බ්‍රහ්මාලිත්ථෙරගාථා

३. ब्रह्मालि थेरगाथा

205.

२०५.

‘‘කස්සින්ද්‍රියානි සමථඞ්ගතානි, අස්සා යථා සාරථිනා සුදන්තා;

පහීනමානස්ස අනාසවස්ස, දෙවාපි කස්ස පිහයන්ති තාදිනො’’ති.

"सारथ्याने चांगल्या प्रकारे प्रशिक्षित केलेल्या घोड्यांप्रमाणे, कोणाची इंद्रिये शांत झाली आहेत? ज्याचा मान (अहंकार) नष्ट झाला आहे, जो अनासव (आसवरहित) आहे आणि जो तादिगुणाने (समतेने) युक्त आहे, अशा कोणत्या भिक्खूची देवसुद्धा आकांक्षा करतात?"

206.

२०६.

‘‘මය්හින්ද්‍රියානි [Pg.260] සමථඞ්ගතානි, අස්සා යථා සාරථිනා සුදන්තා;

පහීනමානස්ස අනාසවස්ස, දෙවාපි මය්හං පිහයන්ති තාදිනො’’ති.

"माझी इंद्रिये, सारथ्याने चांगल्या प्रकारे प्रशिक्षित केलेल्या घोड्यांप्रमाणे, शांत झाली आहेत. ज्याचा मान नष्ट झाला आहे, जो अनासव आहे आणि जो तादिगुणाने युक्त आहे, अशा माझी देवसुद्धा आकांक्षा करतात."

… බ්‍රහ්මාලි ථෙරො….

...असे थेर ब्रह्मालि म्हणाले.

4. මොඝරාජත්ථෙරගාථා

४. मोघराज थेरगाथा

207.

२०७.

‘‘ඡවිපාපක චිත්තභද්දක, මොඝරාජ සතතං සමාහිතො;

හෙමන්තිකසීතකාලරත්තියො, භික්ඛු ත්වංසි කථං කරිස්සසි’’.

"हे मोघराज! तुझी त्वचा जरी खराब असली, तरी तुझे चित्त कल्याणकारी आहे. तू नेहमी समाधीत लीन असतोस. हे भिक्खू! हिवाळ्याच्या अत्यंत थंड रात्रींमध्ये तू काय करशील (कसा राहशील)?"

208.

२०८.

‘‘සම්පන්නසස්සා මගධා, කෙවලා ඉති මෙ සුතං;

පලාලච්ඡන්නකො සෙය්‍යං, යථඤ්ඤෙ සුඛජීවිනො’’ති.

"संपूर्ण मगध देश धान्याने समृद्ध आहे, असे मी ऐकले आहे. इतर सुखी जीवन जगणाऱ्या लोकांप्रमाणे, मीसुद्धा पेंढ्याने (कडब्याने) झाकलेल्या बिछान्यावर सुखाने झोपू शकेन."

… මොඝරාජා ථෙරො….

...असे थेर मोघराज म्हणाले.

5. විසාඛපඤ්චාලපුත්තත්ථෙරගාථා

५. विशाख पांचालपुत्त थेरगाथा

209.

२०९.

‘‘න උක්ඛිපෙ නො ච පරික්ඛිපෙ පරෙ, ඔක්ඛිපෙ පාරගතං න එරයෙ;

න චත්තවණ්ණං පරිසාසු බ්‍යාහරෙ, අනුද්ධතො සම්මිතභාණි සුබ්බතො.

"स्वतःची प्रशंसा करू नये, इतरांना तुच्छ लेखू नये, पारंगत झालेल्या (अर्हंतांना) दुखावू नये. सभांमध्ये स्वतःच्या गुणांचे प्रदर्शन करू नये. चंचलतेपासून मुक्त, मोजके व हितकारक बोलणारा आणि उत्तम शील पाळणारा असावे."

210.

२१०.

‘‘සුසුඛුමනිපුණත්ථදස්සිනා, මතිකුසලෙන නිවාතවුත්තිනා;

සංසෙවිතවුද්ධසීලිනා, නිබ්බානං න හි තෙන දුල්ලභ’’න්ති.

"अत्यंत सूक्ष्म आणि गहन अर्थांचे (सत्याचे) दर्शन घेणाऱ्या, प्रज्ञेने कुशल असलेल्या, नम्र वर्तन ठेवणाऱ्या आणि बुद्धांनी आचरलेल्या शीलाचे पालन करणाऱ्या व्यक्तीला निर्वाण मिळवणे कठीण नाही."

… විසාඛො පඤ්චාලපුත්තො ථෙරො ….

...असे थेर विशाख पांचालपुत्त म्हणाले.

6. චූළකත්ථෙරගාථා

६. चूलक थेरगाथा

211.

२११.

‘‘නදන්ති මොරා සුසිඛා සුපෙඛුණා, සුනීලගීවා සුමුඛා සුගජ්ජිනො;

සුසද්දලා චාපි මහාමහී අයං, සුබ්‍යාපිතම්බු සුවලාහකං නභං.

"सुंदर तुरा असलेले, देखणे पंख असलेले, सुंदर निळी मान असलेले, सुंदर मुख असलेले आणि मधुर आवाजात ओरडणारे मोर ओरडत आहेत. ही विशाल पृथ्वी हिरव्यागार गवताने नटली आहे, पाणी सर्वत्र पसरले आहे आणि आकाश सुंदर ढगांनी व्यापले आहे."

212.

२१२.

‘‘සුකල්ලරූපො [Pg.261] සුමනස්ස ඣායතං, සුනික්කමො සාධු සුබුද්ධසාසනෙ;

සුසුක්කසුක්කං නිපුණං සුදුද්දසං, ඵුසාහි තං උත්තමමච්චුතං පද’’න්ති.

"प्रसन्न चित्ताने ध्यान करणाऱ्या साधकासाठी हे अनुकूल वातावरण आहे. बुद्धशासनात उत्तम प्रकारे केलेला पुरुषार्थ कल्याणकारी आहे. जे अत्यंत शुद्ध, सूक्ष्म, अतिशय कठीणतेने दिसणारे, सर्वश्रेष्ठ आणि अविनाशी (अच्युत) पद (निर्वाण) आहे, त्याचा तू (साधनेने) स्पर्श कर (ते प्राप्त कर)."

… චූළකො ථෙරො….

...असे थेर चूलक म्हणाले.

7. අනූපමත්ථෙරගාථා

७. अनूपम थेरगाथा

213.

२१३.

‘‘නන්දමානාගතං චිත්තං, සූලමාරොපමානකං;

තෙන තෙනෙව වජසි, යෙන සූලං කලිඞ්ගරං.

"शूलावर चढवल्यासारखे, (विषयांमध्ये) आनंद घेणारे हे चित्त आहे. हे चित्त! ज्या ज्या ठिकाणी शूलासारखे दुःख आणि कचऱ्यासारखे कामभोग आहेत, त्या त्या ठिकाणीच तू धाव घेतेस."

214.

२१४.

‘‘තාහං චිත්තකලිං බ්‍රූමි, තං බ්‍රූමි චිත්තදුබ්භකං;

සත්ථා තෙ දුල්ලභො ලද්ධො, මානත්ථෙ මං නියොජයී’’ති.

"म्हणूनच मी या चित्ताला 'कली' (दुष्ट) म्हणतो, या चित्ताला मी 'द्रोही' (विश्वासघातकी) म्हणतो. तुला अत्यंत दुर्मिळ असे शास्ता (बुद्ध) लाभले आहेत, मला अनर्थात (अकल्याणात) प्रवृत्त करू नकोस."

… අනූපමො ථෙරො….

...असे थेर अनूपम आपल्या चित्ताला उपदेश करताना म्हणाले.

8. වජ්ජිතත්ථෙරගාථා

८. वज्जित थेरगाथा

215.

२१५.

‘‘සංසරං දීඝමද්ධානං, ගතීසු පරිවත්තිසං;

අපස්සං අරියසච්චානි, අන්ධභූතො පුථුජ්ජනො.

"आंधळा झालेला पृथग्जन (अज्ञानी मनुष्य) आर्यसत्यांना न पाहिल्यामुळे, दीर्घकाळापर्यंत वेगवेगळ्या गतींमध्ये (संसारात) भटकत राहिला आणि जन्म घेत राहिला."

216.

२१६.

‘‘තස්ස මෙ අප්පමත්තස්ස, සංසාරා විනළීකතා;

සබ්බා ගතී සමුච්ඡින්නා, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

"अप्रमत्त (जागरूक) राहिलेल्या माझ्याद्वारे संसाराचे मूळ नष्ट केले गेले आहे. सर्व गती पूर्णपणे छिन्न झाल्या आहेत, आता पुनर्जन्म नाही."

… වජ්ජිතො ථෙරො….

...असे थेर वज्जित म्हणाले.

9. සන්ධිතත්ථෙරගාථා

९. संधित थेरगाथा

217.

२१७.

‘‘අස්සත්ථෙ හරිතොභාසෙ, සංවිරූළ්හම්හි පාදපෙ;

එකං බුද්ධගතං සඤ්ඤං, අලභිත්ථං පතිස්සතො.

"हिरव्यागार पानांनी बहरलेल्या पिंपळाच्या (बोधिवृक्षाच्या) झाडाखाली, मी जागरूक राहून बुद्धांविषयीची एकच संज्ञा (स्मरण) प्राप्त केली होती."

218.

२१८.

‘‘එකතිංසෙ ඉතො කප්පෙ, යං සඤ්ඤමලභිං තදා;

තස්සා සඤ්ඤාය වාහසා, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

"या कल्पापासून एकतीसाव्या कल्पामध्ये मी जी संज्ञा प्राप्त केली होती, त्या संज्ञेच्या प्रभावानेच मला आसवांचा क्षय (अर्हंत पद) प्राप्त झाला आहे."

… සන්ධිතො ථෙරො….

...असे थेर संधित म्हणाले.

වග්ගො පඤ්චමො නිට්ඨිතො.

पाचवा वर्ग समाप्त झाला.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) खालीलप्रमाणे आहे –

කුමාරකස්සපො [Pg.262] ථෙරො, ධම්මපාලො ච බ්‍රහ්මාලි;

මොඝරාජා විසාඛො ච, චූළකො ච අනූපමො;

වජ්ජිතො සන්ධිතො ථෙරො, කිලෙසරජවාහනොති.

थेर कुमारकस्सप, धम्मपाल आणि ब्रह्मालि, मोघराज आणि विशाख, चूलक आणि अनूपम, वज्जित आणि क्लेशरूपी धूळ धुवून टाकणारे थेर संधित.

දුකනිපාතො නිට්ඨිතො.

दुकनिपात समाप्त झाला.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील अनुक्रमणिका (उद्दान) –

ගාථාදුකනිපාතම්හි, නවුති චෙව අට්ඨ ච;

ථෙරා එකූනපඤ්ඤාසං, භාසිතා නයකොවිදාති.

दुकनिपातामध्ये एकूण अठ्ठ्याण्णव (९८) गाथा आहेत, ज्या नयकुशल (मार्ग जाणणाऱ्या) एकोणपन्नास (४९) थेरांनी गायिल्या आहेत.

3. තිකනිපාතො

३. तिकनिपात

1. අඞ්ගණිකභාරද්වාජත්ථෙරගාථා

१. अङ्गणिकभारद्वाज थेरगाथा

219.

२१९.

‘‘අයොනි [Pg.263] සුද්ධිමන්වෙසං, අග්ගිං පරිචරිං වනෙ;

සුද්ධිමග්ගං අජානන්තො, අකාසිං අමරං තපං.

“अयोग्य मार्गाने (संसारातून) शुद्धी शोधत मी अरण्यात अग्नीची पूजा केली. शुद्धीचा मार्ग (मुक्तीचा मार्ग) न जाणता मी अत्यंत कठीण (आत्मक्लेशकारक) तप केले.”

220.

२२०.

‘‘තං සුඛෙන සුඛං ලද්ධං, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

“ते (निर्वाणाचे) सुख मी सुखानेच (सुखकारक मार्गाने) प्राप्त केले आहे, धम्माची ही सुंदर सुधम्मता पहा! मी तीन विद्या (त्रिविद्या) प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (शिकवण) पूर्ण केले आहे.”

221.

२२१.

‘‘බ්‍රහ්මබන්ධු පුරෙ ආසිං, ඉදානි ඛොම්හි බ්‍රාහ්මණො;

තෙවිජ්ජො න්හාතකො චම්හි, සොත්තියො චම්හි වෙදගූ’’ති.

“पूर्वी मी केवळ जन्माने ब्राह्मण (ब्रह्मबंधू) होतो, परंतु आता मी खरोखरच (पापांचा त्याग केलेला) खरा ब्राह्मण आहे. मी त्रिविद्य (तीन विद्यांनी युक्त), स्नातक (क्लेश धुवून टाकलेला), श्रोत्रिय (कल्याणकारी) आणि वेदगू (सत्याचा पारगामी) झालो आहे.”

… අඞ්ගණිකභාරද්වාජො ථෙරො….

… अङ्गणिकभारद्वाज थेर….

2. පච්චයත්ථෙරගාථා

२. पच्चय थेरगाथा

222.

२२२.

‘‘පඤ්චාහාහං පබ්බජිතො, සෙඛො අප්පත්තමානසො,විහාරං මෙ පවිට්ඨස්ස, චෙතසො පණිධී අහු.

“प्रव्रजित झाल्यापासून पाच दिवसांच्या आत, अजून अर्हत्त्व न मिळालेला आणि शिकणारा (शैक्ष) असताना, मी विहारात प्रवेश केला तेव्हा माझ्या मनात एक दृढ संकल्प निर्माण झाला.”

223.

२२३.

‘‘නාසිස්සං න පිවිස්සාමි, විහාරතො න නික්ඛමෙ;

නපි පස්සං නිපාතෙස්සං, තණ්හාසල්ලෙ අනූහතෙ.

“जोपर्यंत तृष्णारूपी शल्य उपटून काढले जात नाही, तोपर्यंत मी अन्न ग्रहण करणार नाही, पाणी पिणार नाही, विहाराबाहेर पडणार नाही आणि अंग टेकून झोपणारही नाही.”

224.

२२४.

‘‘තස්ස මෙවං විහරතො, පස්ස වීරියපරක්කමං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

“अशा प्रकारे विहार करणाऱ्या माझ्या वीर्य आणि पराक्रमाकडे पहा! मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (शिकवण) पूर्ण केले आहे.”

… පච්චයො ථෙරො….

… पच्चय थेर….

3. බාකුලත්ථෙරගාථා

३. बाकुल थेरगाथा

225.

२२५.

‘‘යො පුබ්බෙ කරණීයානි, පච්ඡා සො කාතුමිච්ඡති;

සුඛා සො ධංසතෙ ඨානා, පච්ඡා ච මනුතප්පති.

“जो मनुष्य आधी (तरुणपणी किंवा योग्य वेळी) करावयाची कर्तव्ये नंतर (वृद्धपणी) करू इच्छितो, तो सुखाच्या स्थानापासून वंचित होतो आणि नंतर पश्चात्ताप करतो.”

226.

२२६.

‘‘යඤ්හි කයිරා තඤ්හි වදෙ, යං න කයිරා න තං වදෙ;

අකරොන්තං භාසමානං, පරිජානන්ති පණ්ඩිතා.

“जे आपण करू शकतो तेच बोलावे, जे आपण करू शकत नाही ते बोलू नये. न करता केवळ बोलणाऱ्या माणसाला सुज्ञ लोक ओळखून घेतात.”

227.

२२७.

‘‘සුසුඛං [Pg.264] වත නිබ්බානං, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතං;

අසොකං විරජං ඛෙමං, යත්ථ දුක්ඛං නිරුජ්ඣතී’’ති.

“सम्यक्संबुद्धांनी उपदेशिलेले निर्वाण खरोखरच अत्यंत सुखकारक आहे! ते शोकरहित, रागरहित (धूलिरहित) आणि सुरक्षित आहे, जेथे सर्व दुःखांचा निरोध होतो.”

… බාකුලො ථෙරො….

… बाकुल थेर….

4. ධනියත්ථෙරගාථා

४. धनिय थेरगाथा

228.

२२८.

‘‘සුඛං චෙ ජීවිතුං ඉච්ඡෙ, සාමඤ්ඤස්මිං අපෙක්ඛවා;

සඞ්ඝිකං නාතිමඤ්ඤෙය්‍ය, චීවරං පානභොජනං.

“जर कोणाला सुखाने जगायचे असेल आणि श्रमणत्वाचा (भिक्खू भावाचा) आदर करायचा असेल, तर त्याने संघाच्या मालकीचे चिवर, पेय आणि भोजन यांचा कधीही अवमान करू नये.”

229.

२२९.

‘‘සුඛං චෙ ජීවිතුං ඉච්ඡෙ, සාමඤ්ඤස්මිං අපෙක්ඛවා;

අහි මූසිකසොබ්භංව, සෙවෙථ සයනාසනං.

“जर कोणाला सुखाने जगायचे असेल आणि श्रमणत्वाचा आदर करायचा असेल, तर त्याने उंदराच्या बिळात राहणाऱ्या सापाप्रमाणे आपल्या शयनासनाचा (राहण्याच्या जागेचा) स्वीकार करावा.”

230.

२३०.

‘‘සුඛං චෙ ජීවිතුං ඉච්ඡෙ, සාමඤ්ඤස්මිං අපෙක්ඛවා;

ඉතරීතරෙන තුස්සෙය්‍ය, එකධම්මඤ්ච භාවයෙ’’ති.

“जर कोणाला सुखाने जगायचे असेल आणि श्रमणत्वाचा आदर करायचा असेल, तर त्याने जे काही मिळेल त्यात समाधानी राहावे आणि एकाच धम्माची (अप्रमादाची) भावना करावी.”

… ධනියො ථෙරො….

… धनिय थेर….

5. මාතඞ්ගපුත්තත්ථෙරගාථා

५. मातंगपुत्त थेरगाथा

231.

२३१.

‘‘අතිසීතං අතිඋණ්හං, අතිසායමිදං අහු;

ඉති විස්සට්ඨකම්මන්තෙ, ඛණා අච්චෙන්ති මාණවෙ.

“'खूप थंडी आहे, खूप उष्णता आहे, खूप उशीर झाला आहे' असे म्हणून जे आपले काम सोडून देतात, अशा माणसांचे (साधनेचे) सुवर्णक्षण निघून जातात.”

232.

२३२.

‘‘යො ච සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච, තිණා භිය්‍යො න මඤ්ඤති;

කරං පුරිසකිච්චානි, සො සුඛා න විහායති.

“परंतु जो मनुष्य थंडी आणि उष्णता यांना गवताच्या काडीपेक्षा अधिक मानत नाही आणि आपले पुरुषार्थ (कर्तव्य) करत राहतो, तो सुखापासून (निर्वाणापासून) कधीही वंचित होत नाही.”

233.

२३३.

‘‘දබ්බං කුසං පොටකිලං, උසීරං මුඤ්ජපබ්බජං;

උරසා පනුදිස්සාමි, විවෙකමනුබ්‍රූහය’’න්ති.

“विवेक (एकांतता) वाढवण्याच्या इच्छेने मी दूर्वा, कुश, काटेरी झुडपे, उशीर, मुंज आणि बब्बज गवत यांना छातीने बाजूला सारत पुढे जाईन.”

… මාතඞ්ගපුත්තො ථෙරො….

… मातंगपुत्त थेर….

6. ඛුජ්ජසොභිතත්ථෙරගාථා

६. खुज्जसोभित थेरगाथा

234.

२३४.

‘‘යෙ චිත්තකථී බහුස්සුතා, සමණා පාටලිපුත්තවාසිනො;

තෙසඤ්ඤතරොයමායුවා, ද්වාරෙ තිට්ඨති ඛුජ්ජසොභිතො.

“पाटलीपुत्र येथे राहणारे जे बहुश्रुत आणि सुंदर धर्मकथा सांगणारे श्रमण आहेत, त्यांच्यापैकीच एक दीर्घायुषी खुज्जसोभित हे दारापाशी उभे आहेत.”

235.

२३५.

‘‘යෙ [Pg.265] චිත්තකථී බහුස්සුතා, සමණා පාටලිපුත්තවාසිනො;

තෙසඤ්ඤතරොයමායුවා, ද්වාරෙ තිට්ඨති මාලුතෙරිතො.

“पाटलीपुत्र येथे राहणारे जे बहुश्रुत आणि सुंदर धर्मकथा सांगणारे श्रमण आहेत, त्यांच्यापैकीच एक दीर्घायुषी (खुज्जसोभित), जे वाऱ्याच्या वेगाने (ऋद्धीने) आले आहेत, ते दारापाशी उभे आहेत.”

236.

२३६.

‘‘සුයුද්ධෙන සුයිට්ඨෙන, සඞ්ගාමවිජයෙන ච;

බ්‍රහ්මචරියානුචිණ්ණෙන, එවායං සුඛමෙධතී’’ති.

“उत्कृष्ट युद्धाने (क्लेशांवर विजय मिळवून), योग्य त्या दानाने, संग्रामातील विजयाने आणि ब्रह्मचर्याच्या पालनाने हे (खुज्जसोभित) अशा प्रकारे सुखाचा उपभोग घेत आहेत.”

… ඛුජ්ජසොභිතො ථෙරො….

… खुज्जसोभित थेर….

7. වාරණත්ථෙරගාථා

७. वारण थेरगाथा

237.

२३७.

‘‘යොධ කොචි මනුස්සෙසු, පරපාණානි හිංසති;

අස්මා ලොකා පරම්හා ච, උභයා ධංසතෙ නරො.

“या जगात मानवांमध्ये जो कोणी इतर प्राण्यांची हिंसा करतो, तो मनुष्य या लोकातील आणि परलोकातील अशा दोन्ही सुखांपासून वंचित होतो.”

238.

२३८.

‘‘යො ච මෙත්තෙන චිත්තෙන, සබ්බපාණානුකම්පති;

බහුඤ්හි සො පසවති, පුඤ්ඤං තාදිසකො නරො.

“परंतु जो मनुष्य मैत्रीपूर्ण चित्ताने सर्व प्राण्यांवर अनुकंपा (दया) करतो, असा मनुष्य विपुल पुण्याची प्राप्ती करतो.”

239.

२३९.

‘‘සුභාසිතස්ස සික්ඛෙථ, සමණූපාසනස්ස ච;

එකාසනස්ස ච රහො, චිත්තවූපසමස්ස චා’’ති.

“सुभाषित (उत्कृष्ट उपदेश) शिकून घ्यावा, श्रमणांची सेवा करावी, एकांतात एकटे बसावे आणि चित्ताच्या शांततेचा अभ्यास करावा.”

… වාරණො ථෙරො….

… वारण थेर….

8. වස්සිකත්ථෙරගාථා

८. वस्सिक थेरगाथा

240.

२४०.

‘‘එකොපි සද්ධො මෙධාවී, අස්සද්ධානීධ ඤාතිනං;

ධම්මට්ඨො සීලසම්පන්නො, හොති අත්ථාය බන්ධුනං.

“या जगात श्रद्धा नसलेल्या नातेवाईकांमध्ये जर एक जरी मनुष्य श्रद्धावान, बुद्धिमान, धम्मावर निष्ठा ठेवणारा आणि शीलसंपन्न असेल, तर तो आपल्या नातेवाईकांच्या आणि मित्रांच्या कल्याणासाठी कारणीभूत ठरतो.”

241.

२४१.

‘‘නිග්ගය්හ අනුකම්පාය, චොදිතා ඤාතයො මයා;

ඤාතිබන්ධවපෙමෙන, කාරං කත්වාන භික්ඛුසු.

“मी अनुकंपेने प्रेरित होऊन माझ्या नातेवाईकांना (धम्माचे आचरण करण्यासाठी) उपदेश केला आणि त्यांना प्रेरित केले. नातेवाईक आणि मित्रांच्या प्रेमापोटी त्यांनी भिक्खूंचा आदर-सत्कार केला.”

242.

२४२.

‘‘තෙ අබ්භතීතා කාලඞ්කතා, පත්තා තෙ තිදිවං සුඛං;

භාතරො මය්හං මාතා ච, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති.

“ते मृत्यूनंतर या जगातून निघून गेले आणि त्यांनी स्वर्गातील (तावतींस देवलोकातील) सुख प्राप्त केले. माझे भाऊ आणि माझी माता तेथे आपल्या इच्छेनुसार दिव्य सुखांचा उपभोग घेत आनंदात आहेत.”

… වස්සිකො ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर वस्सिका यांनी या गाथा म्हटल्या.

9. යසොජත්ථෙරගාථා

९. यसोज थेरगाथा

243.

२४३.

‘‘කාලපබ්බඞ්ගසඞ්කාසො, කිසො ධමනිසන්ථතො;

මත්තඤ්ඤූ අන්නපානම්හි, අදීනමනසො නරො’’.

जो मनुष्य काळा आणि वाकलेला, कृश आणि शिरा दिसणारे शरीर असलेला आहे, परंतु त्याचे मन खचलेले नाही, तो अन्न आणि पाण्यामध्ये योग्य प्रमाण जाणणारा असतो.

244.

२४४.

‘‘ඵුට්ඨො [Pg.266] ඩංසෙහි මකසෙහි, අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙ;

නාගො සඞ්ගාමසීසෙව, සතො තත්‍රාධිවාසයෙ.

ज्याप्रमाणे एखादा हत्ती युद्धाच्या आघाडीवर प्रहार सहन करून शत्रूच्या सैन्याचा नाश करतो, त्याचप्रमाणे भिक्खूने मोठ्या अरण्यात डास आणि माश्यांच्या दंशाने पीडित असतानाही, तिथे स्मृतिमान राहून ते सहन करावे.

245.

२४५.

‘‘යථා බ්‍රහ්මා තථා එකො, යථා දෙවො තථා දුවෙ;

යථා ගාමො තථා තයො, කොලාහලං තතුත්තරි’’න්ති.

ज्याप्रमाणे ब्रह्मा एकटाच राहतो, त्याप्रमाणे एकटा भिक्खू राहू शकतो; ज्याप्रमाणे दोन देव एकत्र राहतात, त्याप्रमाणे दोघे जण; ज्याप्रमाणे गाव गजबजलेले असते, त्याप्रमाणे तिघे जण; आणि त्याहून अधिक लोक एकत्र आल्यास केवळ कोलाहल होतो.

… යසොජො ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर यसोज यांनी या गाथा म्हटल्या.

10. සාටිමත්තියත්ථෙරගාථා

१०. साटिमत्तिय थेरगाथा

246.

२४६.

‘‘අහු තුය්හං පුරෙ සද්ධා, සා තෙ අජ්ජ න විජ්ජති;

යං තුය්හං තුය්හමෙවෙතං, නත්ථි දුච්චරිතං මම.

पूर्वी तुझ्या मनात माझ्याविषयी श्रद्धा होती, ती आज राहिलेली नाही. जे तुझे दान आहे ते तुझ्यापाशीच राहू दे, माझ्या ठायी कोणतेही दुराचरण नाही.

247.

२४७.

‘‘අනිච්චා හි චලා සද්දා, එවං දිට්ඨා හි සා මයා;

රජ්ජන්තිපි විරජ්ජන්ති, තත්ථ කිං ජිය්‍යතෙ මුනි.

कारण श्रद्धा ही अनित्य आणि चंचल असते, हे मी स्वतः पाहिले आहे. लोक कधी आसक्त होतात तर कधी विरक्त होतात, यात मुनीचे काय नुकसान आहे?

248.

२४८.

‘‘පච්චති මුනිනො භත්තං, ථොකං ථොකං කුලෙ කුලෙ;

පිණ්ඩිකාය චරිස්සාමි, අත්ථි ජඞ්ඝබලං මමා’’ති.

मुनीसाठी प्रत्येक कुळामध्ये थोडे-थोडे अन्न शिजवले जातेच. मी पिंडपातासाठी जाईन, माझ्या पायांमध्ये अजूनही चालण्याचे बळ आहे.

… සාටිමත්තියො ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर साटिमत्तिय यांनी या गाथा म्हटल्या.

11. උපාලිත්ථෙරගාථා

११. उपालि थेरगाथा

249.

२४९.

‘‘සද්ධාය අභිනික්ඛම්ම, නවපබ්බජිතො නවො;

මිත්තෙ භජෙය්‍ය කල්‍යාණෙ, සුද්ධාජීවෙ අතන්දිතෙ.

श्रद्धेने गृहत्याग करून नुकतीच प्रव्रज्या घेतलेल्या नवदीक्षित भिक्खूने, शुद्ध आजीविका असणाऱ्या आणि आळस नसलेल्या कल्याणमित्रांची संगत करावी.

250.

२५०.

‘‘සද්ධාය අභිනික්ඛම්ම, නවපබ්බජිතො නවො;

සඞ්ඝස්මිං විහරං භික්ඛු, සික්ඛෙථ විනයං බුධො.

श्रद्धेने गृहत्याग करून नुकतीच प्रव्रज्या घेतलेल्या नवदीक्षित भिक्खूने, संघामध्ये राहत असताना, बुद्धिमान होऊन विनय शिकून घ्यावा.

251.

२५१.

‘‘සද්ධාය අභිනික්ඛම්ම, නවපබ්බජිතො නවො;

කප්පාකප්පෙසු කුසලො, චරෙය්‍ය අපුරක්ඛතො’’ති.

श्रद्धेने गृहत्याग करून नुकतीच प्रव्रज्या घेतलेल्या नवदीक्षित भिक्खूने, काय कल्प्य आहे आणि काय अकल्प्य आहे यात कुशल असावे, आणि कोणत्याही अपेक्षेविना आचरण करावे.

… උපාලිත්ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर उपालि यांनी या गाथा म्हटल्या.

12. උත්තරපාලත්ථෙරගාථා

१२. उत्तरपाल थेरगाथा

252.

२५२.

‘‘පණ්ඩිතං වත මං සන්තං, අලමත්ථවිචින්තකං;

පඤ්ච කාමගුණා ලොකෙ, සම්මොහා පාතයිංසු මං.

मी स्वतःला बुद्धिमान आणि हित-अहिताचा विचार करण्यास समर्थ समजत होतो, तरीही जगातील पाच कामगुणांनी मला मोहामध्ये पाडले.

253.

२५३.

‘‘පක්ඛන්දො මාරවිසයෙ, දළ්හසල්ලසමප්පිතො;

අසක්ඛිං මච්චුරාජස්ස, අහං පාසා පමුච්චිතුං.

मारच्या साम्राज्यात प्रवेश करून, तीव्र क्लेशांच्या बाणाने विद्ध झालेलो असतानाही, मी मृत्यूराजाच्या पाशातून मुक्त होण्यास समर्थ झालो.

254.

२५४.

‘‘සබ්බෙ [Pg.267] කාමා පහීනා මෙ, භවා සබ්බෙ පදාලිතා ;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

माझ्या सर्व वासना नष्ट झाल्या आहेत, सर्व भव छिन्नभिन्न झाले आहेत. जन्म-मरणाचा संसार संपला आहे, आता पुन्हा जन्म नाही.

… උත්තරපාලො ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर उत्तरपाल यांनी या गाथा म्हटल्या.

13. අභිභූතත්ථෙරගාථා

१३. अभिभूत थेरगाथा

255.

२५५.

‘‘සුණාථ ඤාතයො සබ්බෙ, යාවන්තෙත්ථ සමාගතා;

ධම්මං වො දෙසයිස්සාමි, දුක්ඛා ජාති පුනප්පුනං.

येथे जमलेल्या माझ्या सर्व नातेवाईकांनो, ऐका! मी तुम्हांला धम्माचा उपदेश करतो; वारंवार जन्म घेणे अत्यंत दुःखद आहे.

256.

२५६.

‘‘ආරම්භථ නික්කමථ, යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ;

ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො.

उठा, प्रयत्न करा, बुद्धांच्या शासनात स्वतःला जोडून घ्या. ज्याप्रमाणे एखादा मोठा हत्ती गवताची झोपडी चिरडून टाकतो, त्याप्रमाणे मृत्यूच्या सैन्याचा नाश करा.

257.

२५७.

‘‘යො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ, අප්පමත්තො විහස්සති ;

පහාය ජාතිසංසාරං, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සතී’’ති.

जो कोणी या धम्म आणि विनयामध्ये अप्रमादी राहून आचरण करेल, तो जन्म-मरणाचा संसार सोडून दुःखाचा अंत करेल.

… අභිභූතො ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर अभिभूत यांनी या गाथा म्हटल्या.

14. ගොතමත්ථෙරගාථා

१४. गोतम थेरगाथा

258.

२५८.

‘‘සංසරං හි නිරයං අගච්ඡිස්සං, පෙතලොකමගමං පුනප්පුනං;

දුක්ඛමම්හිපි තිරච්ඡානයොනියං, නෙකධා හි වුසිතං චිරං මයා.

संसारात भटकत असताना मी वारंवार नरकात गेलो, पुन्हा पुन्हा प्रेतलोकात गेलो. अत्यंत दुःखद अशा प्राण्यांच्या योनीतही मी दीर्घकाळ विविध रूपांत राहिलो आहे.

259.

२५९.

‘‘මානුසොපි ච භවොභිරාධිතො, සග්ගකායමගමං සකිං සකිං;

රූපධාතුසු අරූපධාතුසු, නෙවසඤ්ඤිසු අසඤ්ඤිසුට්ඨිතං.

कधी कधी मला मनुष्यजन्मही मिळाला, आणि वेळोवेळी मी स्वर्गलोकातही गेलो. मी रूपधातू, अरूपधातू, नैवसंज्ञा-नासंज्ञायतन आणि असंज्ञी लोकांमध्येही राहिलो आहे.

260.

२६०.

‘‘සම්භවා සුවිදිතා අසාරකා, සඞ්ඛතා පචලිතා සදෙරිතා;

තං විදිත්වා මහමත්තසම්භවං, සන්තිමෙව සතිමා සමජ්ඣග’’න්ති.

सर्व उत्पत्ती हे निस्सार, संस्कृत, चंचल आणि अस्थिर आहेत, हे मी चांगल्या प्रकारे जाणले आहे. स्वतःच्या अस्तित्वाचे हे स्वरूप ओळखून, स्मृतिमान राहून मी परम शांतीला प्राप्त झालो आहे.

… ගොතමො ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर गोतम यांनी या गाथा म्हटल्या.

15. හාරිතත්ථෙරගාථා

१५. हारित थेरगाथा

261.

२६१.

‘‘යො පුබ්බෙ කරණීයානි, පච්ඡා සො කාතුමිච්ඡති;

සුඛා සො ධංසතෙ ඨානා, පච්ඡා ච මනුතප්පති.

जो मनुष्य आधी करायची कामे नंतर करू इच्छितो, तो सुखाच्या स्थानापासून वंचित होतो आणि नंतर पश्चात्ताप करतो.

262.

२६२.

‘‘යඤ්හි [Pg.268] කයිරා තඤ්හි වදෙ, යං න කයිරා න තං වදෙ;

අකරොන්තං භාසමානං, පරිජානන්ති පණ්ඩිතා.

जे आपण करू शकतो तेच बोलावे, जे आपण करू शकत नाही ते बोलू नये. कृती न करता केवळ बोलणाऱ्या माणसाला सुज्ञ लोक ओळखून घेतात.

263.

२६३.

‘‘සුසුඛං වත නිබ්බානං, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතං;

අසොකං විරජං ඛෙමං, යත්ථ දුක්ඛං නිරුජ්ඣතී’’ති.

सम्यक्संबुद्धांनी उपदेशिलेले निर्वाण खरोखरच अत्यंत सुखकारक आहे! ते शोकरहित, रागादी मलरहित आणि सुरक्षित आहे, जिथे सर्व दुःखाचा निरोध होतो.

… හාරිතො ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर हारित यांनी या गाथा म्हटल्या.

16. විමලත්ථෙරගාථා

१६. विमल थेरगाथा

264.

२६४.

‘‘පාපමිත්තෙ විවජ්ජෙත්වා, භජෙය්‍යුත්තමපුග්ගලං;

ඔවාදෙ චස්ස තිට්ඨෙය්‍ය, පත්ථෙන්තො අචලං සුඛං.

अढळ सुखाची इच्छा करणाऱ्याने पापी मित्रांचा त्याग करावा आणि उत्तम पुरुषांची संगत करावी, तसेच त्यांच्या उपदेशानुसार वागावे.

265.

२६५.

‘‘පරිත්තං දාරුමාරුය්හ, යථා සීදෙ මහණ්ණවෙ;

එවං කුසීතමාගම්ම, සාධුජීවීපි සීදති;

තස්මා තං පරිවජ්ජෙය්‍ය, කුසීතං හීනවීරියං.

ज्याप्रमाणे लहान लाकडाच्या फळीचा आधार घेऊन महासागरात प्रवास करणारा माणूस बुडतो, त्याचप्रमाणे आळशी माणसाच्या संगतीमुळे चांगला जीवन जगणारा माणूसही बुडतो. म्हणून, आळशी आणि वीर्यहीन माणसाचा त्याग करावा.

266.

२६६.

‘‘පවිවිත්තෙහි අරියෙහි, පහිතත්තෙහි ඣායිභි;

නිච්චං ආරද්ධවීරියෙහි, පණ්ඩිතෙහි සහාවසෙ’’ති.

एकांतात राहणाऱ्या, दृढनिश्चयी, ध्यानमग्न, सदैव प्रयत्नशील, बुद्धिमान आणि आर्य पुरुषांच्या संगतीत नेहमी राहावे.

… විමලො ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर विमल यांनी या गाथा म्हटल्या.

තිකනිපාතො නිට්ඨිතො.

तिकनिपात (तीन गाथांचा विभाग) समाप्त झाला.

තත්‍රුද්දානං –

येथे अनुक्रमणिका (उद्दान) आहे –

අඞ්ගණිකො භාරද්වාජො, පච්චයො බාකුලො ඉසි;

ධනියො මාතඞ්ගපුත්තො, සොභිතො වාරණො ඉසි.

अंगणिक भारद्वाज, पच्चाय, ऋषी बाकुल, धनिय, मातंगपुत्त, सोभित आणि ऋषी वारण.

වස්සිකො ච යසොජො ච, සාටිමත්තියුපාලි ච;

උත්තරපාලො අභිභූතො, ගොතමො හාරිතොපි ච.

वस्सिक आणि यसोझ, साटिमत्तिय आणि उपाली, उत्तरपाल, अभिभूत, गोतम आणि हारित.

ථෙරො තිකනිපාතම්හි, නිබ්බානෙ විමලො කතො;

අට්ඨතාලීස ගාථායො, ථෙරා සොළස කිත්තිතාති.

तिकनिपातामध्ये निर्वाण प्राप्त झालेले थेर विमल यांच्यासह एकूण सोळा थेर आणि अठ्ठेचाळीस गाथा गायल्या गेल्या आहेत.

4. චතුකනිපාතො

४. चतुक्कनिपात

1. නාගසමාලත්ථෙරගාථා

१. थेर नागसमाल यांच्या गाथा

267.

२६७.

‘‘අලඞ්කතා [Pg.269] සුවසනා, මාලිනී චන්දනුස්සදා;

මජ්ඣෙ මහාපථෙ නාරී, තුරියෙ නච්චති නට්ටකී.

"अलंकारांनी नटलेली, सुंदर वस्त्रे परिधान केलेली, फुलांचे हार घातलेली आणि चंदनाचा सुवास लावलेली एक नर्तकी मुख्य रस्त्याच्या मध्यभागी वाद्यांच्या तालावर नाचत होती."

268.

२६८.

‘‘පිණ්ඩිකාය පවිට්ඨොහං, ගච්ඡන්තො නං උදික්ඛිසං;

අලඞ්කතං සුවසනං, මච්චුපාසංව ඔඩ්ඩිතං.

"भिक्षेसाठी (पिंडपातासाठी) गावात प्रवेश करत असताना, मी वाटेने जाताना तिला पाहिले. ती नटलेली आणि सुंदर वस्त्रे परिधान केलेली नर्तकी मला मृत्यूने पसरवलेल्या पाशासारखी (फासासारखी) दिसली."

269.

२६९.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

"त्यामुळे माझ्या मनात योग्य विचार (योनिसो मनसिकार) उत्पन्न झाला. शरीराचा दोष (आदीनव) स्पष्टपणे प्रकट झाला आणि वैराग्य (निब्बिदा) माझ्या मनात दृढ झाले."

270.

२७०.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

"त्यानंतर माझे चित्त (आसवांपासून) मुक्त झाले. बुद्धांच्या धर्माची ही उत्तमता पहा! मी तिन्ही विद्या (तिस्सो विज्जा) प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे."

… නාගසමාලො ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर नागसमाल यांनी या गाथा म्हटल्या.

2. භගුත්ථෙරගාථා

२. थेर भगु यांच्या गाथा

271.

२७१.

‘‘අහං මිද්ධෙන පකතො, විහාරා උපනික්ඛමිං;

චඞ්කමං අභිරුහන්තො, තත්ථෙව පපතිං ඡමා.

"मी आळसाने (मिद्ध) ग्रासलेला असल्याने विहारातून बाहेर पडलो. चंक्रमण मार्गावर चढत असताना, मी तिथेच जमिनीवर कोसळलो."

272.

२७२.

‘‘ගත්තානි පරිමජ්ජිත්වා, පුනපාරුය්හ චඞ්කමං;

චඞ්කමෙ චඞ්කමිං සොහං, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො.

"माझे अवयव पुसून (धूळ झटकून) मी पुन्हा चंक्रमण मार्गावर चढलो आणि मनामध्ये पूर्णपणे समाहित (एकाग्र) होऊन मी चंक्रमण करू लागलो."

273.

२७३.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

"त्यामुळे माझ्या मनात योग्य विचार (योनिसो मनसिकार) उत्पन्न झाला. शरीराचा दोष (आदीनव) स्पष्टपणे प्रकट झाला आणि वैराग्य (निब्बिदा) माझ्या मनात दृढ झाले."

274.

२७४.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

"त्यानंतर माझे चित्त (आसवांपासून) मुक्त झाले. बुद्धांच्या धर्माची ही उत्तमता पहा! मी तिन्ही विद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे."

… භගුත්ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर भगु यांनी या गाथा म्हटल्या.

3. සභියත්ථෙරගාථා

३. थेर सभिय यांच्या गाथा

275.

२७५.

‘‘පරෙ ච න විජානන්ති, මයමෙත්ථ යමාමසෙ;

යෙ ච තත්ථ විජානන්ති, තතො සම්මන්ති මෙධගා.

"इतर लोक (जे अज्ञानी आहेत) हे जाणत नाहीत की आपण येथे मृत्यूच्या स्वाधीन होणार आहोत. परंतु जे हे जाणतात, त्यांचे भांडण-तंटे शांत होतात."

276.

२७६.

‘‘යදා ච අවිජානන්තා, ඉරියන්ත්‍යමරා විය;

විජානන්ති ච යෙ ධම්මං, ආතුරෙසු අනාතුරා.

"जेव्हा अज्ञानी लोक आपण अमर असल्यासारखे वागतात, तेव्हा त्यांचे वाद मिटत नाहीत. परंतु जे सद्धर्माला जाणतात, ते क्लेशांनी पीडित असलेल्या लोकांमध्ये क्लेशरहित (निरोगी) होऊन जगतात."

277.

२७७.

‘‘යං [Pg.270] කිඤ්චි සිථිලං කම්මං, සංකිලිට්ඨඤ්ච යං වතං;

සඞ්කස්සරං බ්‍රහ්මචරියං, න තං හොති මහප්ඵලං.

"शिथिलतेने केलेले कोणतेही कर्म, मलिन झालेले व्रत आणि संशयास्पद ब्रह्मचर्य हे महान फळ देणारे ठरत नाही."

278.

२७८.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

ආරකා හොති සද්ධම්මා, නභං පුථවියා යථා’’ති.

"ज्या व्यक्तीच्या मनात आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांबद्दल आदर नसतो, ती व्यक्ती सद्धर्मापासून तशीच दूर असते, जसे आकाश पृथ्वीपासून दूर आहे."

… සභියො ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर सभिय यांनी या गाथा म्हटल्या.

4. නන්දකත්ථෙරගාථා

४. थेर नंदक यांच्या गाथा

279.

२७९.

‘‘ධිරත්ථු පූරෙ දුග්ගන්ධෙ, මාරපක්ඛෙ අවස්සුතෙ;

නවසොතානි තෙ කායෙ, යානි සන්දන්ති සබ්බදා.

"अशुद्धतेने भरलेल्या, दुर्गंधीयुक्त, मारपक्षाच्या (वासनांच्या) प्रभावाखाली असलेल्या आणि ओल्या शरीराला धिक्कार असो! तुझ्या शरीरात नऊ द्वारे आहेत, ज्यांमधून नेहमी घाण वाहत असते."

280.

२८०.

‘‘මා පුරාණං අමඤ්ඤිත්ථො, මාසාදෙසි තථාගතෙ;

සග්ගෙපි තෙ න රජ්ජන්ති, කිමඞ්ගං පන මානුසෙ.

"मागील जुन्या गोष्टींचे स्मरण करू नकोस आणि तथागतांच्या (किंवा त्यांच्या श्रावकांच्या) बाबतीत कोणताही अनादर करू नकोस. ते स्वर्गातील सुखांमध्येही आसक्त होत नाहीत, मग मानवी सुखांची काय कथा!"

281.

२८१.

‘‘යෙ ච ඛො බාලා දුම්මෙධා, දුම්මන්තී මොහපාරුතා;

තාදිසා තත්ථ රජ්ජන්ති, මාරඛිත්තම්හි බන්ධනෙ.

"परंतु जे अज्ञानी, दुर्बुद्धी, वाईट विचार करणारे आणि मोहाने वेढलेले लोक आहेत, तेच माराने टाकलेल्या या बंधनात (पाशात) अडकतात."

282.

२८२.

‘‘යෙසං රාගො ච දොසො ච, අවිජ්ජා ච විරාජිතා;

තාදී තත්ථ න රජ්ජන්ති, ඡින්නසුත්තා අබන්ධනා’’ති.

"ज्यांचा राग, द्वेष आणि अविद्या नष्ट झाली आहे, असे बंधनरहित आणि तृष्णेचे दोर तोडलेले महापुरुष त्या बंधनात आसक्त होत नाहीत."

… නන්දකො ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर नंदक यांनी या गाथा म्हटल्या.

5. ජම්බුකත්ථෙරගාථා

५. थेर जम्बुक यांच्या गाथा

283.

२८३.

‘‘පඤ්චපඤ්ඤාසවස්සානි, රජොජල්ලමධාරයිං;

භුඤ්ජන්තො මාසිකං භත්තං, කෙසමස්සුං අලොචයිං.

"मी पंचावन्न वर्षे अंगावर धूळ आणि मळ धारण केला (स्नान न करता). महिन्यातून एकदाच भोजन करत मी माझे केस आणि दाढी (हाताने) उपटून काढली."

284.

२८४.

‘‘එකපාදෙන අට්ඨාසිං, ආසනං පරිවජ්ජයිං;

සුක්ඛගූථානි ච ඛාදිං, උද්දෙසඤ්ච න සාදියිං.

"मी एका पायावर उभा राहिलो, बसणे पूर्णपणे वर्ज्य केले, सुकलेले मलमूत्र खाल्ले आणि निमंत्रण देऊन दिलेले अन्न स्वीकारले नाही."

285.

२८५.

‘‘එතාදිසං කරිත්වාන, බහුං දුග්ගතිගාමිනං;

වුය්හමානො මහොඝෙන, බුද්ධං සරණමාගමං.

"अशा प्रकारे दुर्गतीला नेणारे अनेक दुष्कर्म करून आणि (संसाराच्या) महापुरात वाहून जात असताना, मी बुद्धांना शरण आलो."

286.

२८६.

‘‘සරණගමනං පස්ස, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

"माझे हे शरण जाणे पहा! बुद्धांच्या धर्माची ही उत्तमता पहा! मी तिन्ही विद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे."

… ජම්බුකො ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर जम्बुक यांनी या गाथा म्हटल्या.

6. සෙනකත්ථෙරගාථා

६. थेर सेनक यांच्या गाथा

287.

२८७.

‘‘ස්වාගතං [Pg.271] වත මෙ ආසි, ගයායං ගයඵග්ගුයා;

යං අද්දසාසිං සම්බුද්ධං, දෙසෙන්තං ධම්මමුත්තමං.

"गया येथे 'गयाफग्गु' उत्सवाच्या वेळी, उत्तम धर्माचा उपदेश करणाऱ्या सम्यक संबुद्धांचे जे मला दर्शन झाले, ते खरोखरच माझे सुदैव होते."

288.

२८८.

‘‘මහප්පභං ගණාචරියං, අග්ගපත්තං විනායකං;

සදෙවකස්ස ලොකස්ස, ජිනං අතුලදස්සනං.

"जे महातेजस्वी, गणांचे आचार्य (संघाचे मार्गदर्शक), सर्वोच्च पदाला पोहोचलेले, विनायक (उत्तम मार्गदर्शक), देवलोकासह संपूर्ण जगाचे जेता (जीन) आणि अतुलनीय दर्शन असणारे आहेत."

289.

२८९.

‘‘මහානාගං මහාවීරං, මහාජුතිමනාසවං;

සබ්බාසවපරික්ඛීණං, සත්ථාරමකුතොභයං.

महान नाग (श्रेष्ठ अर्हत), महावीर, महातेजस्वी, अनासव (आसवरहित), सर्व आसवांचा क्षय केलेले, आणि कोठूनही भय नसलेले शास्ता (बुद्ध) यांचे दर्शन झाल्यामुळे माझे येणे खरोखरच कल्याणकारी झाले आहे.

290.

२९०.

‘‘චිරසංකිලිට්ඨං වත මං, දිට්ඨිසන්දානබන්ධිතං ;

විමොචයි සො භගවා, සබ්බගන්ථෙහි සෙනක’’න්ති.

दीर्घकाळापासून संक्लिष्ट (मलीन) झालेल्या आणि दृष्टीच्या (मिथ्या धारणांच्या) बंधनाने बांधल्या गेलेल्या मज सेनकाला त्या भगवंतांनी सर्व ग्रंथींपासून (बंधनांपासून) मुक्त केले आहे.

… සෙනකො ථෙරො….

... सेनक थेर ...

7. සම්භූතත්ථෙරගාථා

७. संभूत थेर गाथा

291.

२९१.

‘‘යො දන්ධකාලෙ තරති, තරණීයෙ ච දන්ධයෙ;

අයොනි සංවිධානෙන, බාලො දුක්ඛං නිගච්ඡති.

जो मनुष्य सावकाश (विचारपूर्वक) करण्याच्या वेळी घाई करतो आणि घाईने (त्वरेने) करण्याच्या वेळी दिरंगाई करतो, तो मूर्ख मनुष्य अयोग्य नियोजनामुळे दुःखाला प्राप्त होतो.

292.

२९२.

‘‘තස්සත්ථා පරිහායන්ති, කාළපක්ඛෙව චන්දිමා;

ආයසක්‍යඤ්ච පප්පොති, මිත්තෙහි ච විරුජ්ඣති.

कृष्णपक्षातील चंद्राप्रमाणे त्याचे हित (कल्याण) दिवसेंदिवस क्षीण होत जाते, तो अपकीर्तीला प्राप्त होतो आणि आपल्या मित्रांशी त्याचे वैर निर्माण होते.

293.

२९३.

‘‘යො දන්ධකාලෙ දන්ධෙති, තරණීයෙ ච තාරයෙ;

යොනිසො සංවිධානෙන, සුඛං පප්පොති පණ්ඩිතො.

जो मनुष्य सावकाश करण्याच्या वेळी सावकाश करतो आणि त्वरेने करण्याच्या वेळी त्वरेने पार पाडतो, तो बुद्धिमान मनुष्य योग्य नियोजनामुळे सुखाला प्राप्त होतो.

294.

२९४.

‘‘තස්සත්ථා පරිපූරෙන්ති, සුක්කපක්ඛෙව චන්දිමා;

යසො කිත්තිඤ්ච පප්පොති, මිත්තෙහි න විරුජ්ඣතී’’ති.

शुक्लपक्षातील चंद्राप्रमाणे त्याचे हित दिवसेंदिवस वाढत जाते, तो यश व कीर्ती प्राप्त करतो आणि मित्रांशी त्याचे वैर होत नाही.

… සම්භූතො ථෙරො….

... संभूत थेर ...

8. රාහුලත්ථෙරගාථා

८. राहुल थेर गाथा

295.

२९५.

‘‘උභයෙනෙව සම්පන්නො, රාහුලභද්දොති මං විදූ;

යඤ්චම්හි පුත්තො බුද්ධස්ස, යඤ්ච ධම්මෙසු චක්ඛුමා.

दोन्हींनी (उत्कृष्ट जन्म आणि आचरण) संपन्न असल्यामुळे मला 'राहुल भद्र' म्हणून ओळखतात; कारण मी बुद्धांचा (औरस) पुत्र आहे आणि धम्मामध्ये प्रज्ञाचक्षू (ज्ञानदृष्टी) असलेला आहे.

296.

२९६.

‘‘යඤ්ච මෙ ආසවා ඛීණා, යඤ්ච නත්ථි පුනබ්භවො;

අරහා දක්ඛිණෙය්‍යොම්හි, තෙවිජ්ජො අමතද්දසො.

माझे सर्व आसव क्षीण झाले आहेत आणि आता पुनर्जन्म उरलेला नाही. मी अर्हत, दक्षिणेय (दानास पात्र), त्रिविद्य (तीन विद्यांनी युक्त) आणि अमृत (निर्वाण) पाहणारा आहे.

297.

२९७.

‘‘කාමන්ධා [Pg.272] ජාලපච්ඡන්නා, තණ්හාඡාදනඡාදිතා;

පමත්තබන්ධුනා බද්ධා, මච්ඡාව කුමිනාමුඛෙ.

हे प्राणी कामांध झाले आहेत, तृष्णेच्या जाळ्याने वेढलेले आहेत, तृष्णेच्या छताने झाकलेले आहेत आणि प्रमादाच्या (माराच्या) बंधनात तसे बांधले गेले आहेत, जसे माशांच्या जाळ्यात (किंवा पाशात) अडकलेले मासे असतात.

298.

२९८.

‘‘තං කාමං අහමුජ්ඣිත්වා, ඡෙත්වා මාරස්ස බන්ධනං;

සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො’’ති.

मी त्या कामभोगांचा त्याग करून, माराचे बंधन तोडून आणि मुळासकट तृष्णेचा उपटून नाश करून, शांत व परिनिर्वाण प्राप्त झालो आहे.

… රාහුලො ථෙරො….

... राहुल थेर ...

9. චන්දනත්ථෙරගාථා

९. चंदन थेर गाथा

299.

२९९.

‘‘ජාතරූපෙන සඤ්ඡන්නා, දාසීගණපුරක්ඛතා;

අඞ්කෙන පුත්තමාදාය, භරියා මං උපාගමි.

सुवर्णालंकारांनी नटलेली, दासींच्या समुदायाने वेढलेली आणि मुलाला कडेवर घेतलेली माझी (पूर्वाश्रमीची) पत्नी माझ्याकडे आली.

300.

३००.

‘‘තඤ්ච දිස්වාන ආයන්තිං, සකපුත්තස්ස මාතරං;

අලඞ්කතං සුවසනං, මච්චුපාසංව ඔඩ්ඩිතං.

सुशोभित आणि सुंदर वस्त्रे परिधान करून येत असलेल्या माझ्या पुत्राच्या त्या मातेला पाहून, मला ती मृत्यूने पसरवलेल्या पाशासारखी (फासासारखी) वाटली.

301.

३०१.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

त्यानंतर माझ्या मनात योनिशो मनसिकार (योग्य विचार) उत्पन्न झाला, (संसारातील) दोष प्रकट झाले आणि माझ्या मनात निर्वेद (वैराग्य) चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झाले.

302.

३०२.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

त्यानंतर माझे चित्त विमुक्त झाले. धम्माची ही सुधम्मता (उत्कृष्टता) पहा! मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे.

… චන්දනො ථෙරො….

... चंदन थेर ...

10. ධම්මිකත්ථෙරගාථා

१०. धम्मिक थेर गाथा

303.

३०३.

‘‘ධම්මො හවෙ රක්ඛති ධම්මචාරිං, ධම්මො සුචිණ්ණො සුඛමාවහති;

එසානිසංසො ධම්මෙ සුචිණ්ණෙ, න දුග්ගතිං ගච්ඡති ධම්මචාරී.

धम्म खरोखरच धम्माचे आचरण करणाऱ्याचे रक्षण करतो. चांगल्या प्रकारे आचरलेला धम्म सुख वाहून आणतो. चांगल्या प्रकारे आचरलेल्या धम्माचा हाच फायदा आहे की धम्माचे आचरण करणारा दुर्गतीला जात नाही.

304.

३०४.

‘‘නහි ධම්මො අධම්මො ච, උභො සමවිපාකිනො;

අධම්මො නිරයං නෙති, ධම්මො පාපෙති සුග්ගතිං.

धम्म आणि अधम्म या दोन्ही गोष्टींचे फळ कधीही समान नसते. अधम्म नरकाकडे नेतो, तर धम्म सुगतीला (उत्तम गतीला) पोहोचवतो.

305.

३०५.

‘‘තස්මා හි ධම්මෙසු කරෙය්‍ය ඡන්දං, ඉති මොදමානො සුගතෙන තාදිනා;

ධම්මෙ ඨිතා සුගතවරස්ස සාවකා, නීයන්ති ධීරා සරණවරග්ගගාමිනො.

म्हणूनच माणसाने धम्मामध्ये रस (इच्छा) निर्माण केला पाहिजे. अशा प्रकारे त्या तादी (समतायुक्त) सुगतांच्या उपदेशाने आनंदित होऊन, धम्मामध्ये स्थित असलेले, श्रेष्ठ शरणाकडे जाणारे सुगतांचे धीर (बुद्धिमान) श्रावक संसारातून मुक्त होतात.

306.

३०६.

‘‘විප්ඵොටිතො [Pg.273] ගණ්ඩමූලො, තණ්හාජාලො සමූහතො;

සො ඛීණසංසාරො න චත්ථි කිඤ්චනං,චන්දො යථා දොසිනා පුණ්ණමාසිය’’න්ති.

मी गंडाचे (जखमेचे) मूळ उपटून टाकले आहे, तृष्णेचे जाळे नष्ट केले आहे. तो मी संसाराचा अंत केलेला आहे, माझ्याकडे आता कोणतेही किंचन (आसक्ती/दोष) उरलेले नाही; पौर्णिमेच्या रात्री निष्कलंक चमकणाऱ्या चंद्राप्रमाणे मी brilliand (तेजस्वी) झालो आहे.

… ධම්මිකො ථෙරො….

... धम्मिक थेर ...

11. සප්පකත්ථෙරගාථා

११. सप्पक थेर गाथा

307.

३०७.

‘‘යදා බලාකා සුචිපණ්ඩරච්ඡදා, කාළස්ස මෙඝස්ස භයෙන තජ්ජිතා;

පලෙහිති ආලයමාලයෙසිනී, තදා නදී අජකරණී රමෙති මං.

जेव्हा स्वच्छ पांढऱ्या पंखांचे बगळे काळ्या ढगांच्या भीतीने घाबरून, आपल्या घरट्यांचा शोध घेत घरट्यांकडे उडून जातात, तेव्हा ती अजकरणी नदी मला आनंदित करते.

308.

३०८.

‘‘යදා බලාකා සුවිසුද්ධපණ්ඩරා, කාළස්ස මෙඝස්ස භයෙන තජ්ජිතා;

පරියෙසති ලෙණමලෙණදස්සිනී, තදා නදී අජකරණී රමෙති මං.

जेव्हा अत्यंत पांढरे शुभ्र बगळे काळ्या ढगांच्या भीतीने घाबरून, निवारा न दिसल्यामुळे निवाऱ्याचा शोध घेतात, तेव्हा ती अजकरणी नदी मला आनंदित करते.

309.

३०९.

‘‘කං නු තත්ථ න රමෙන්ති, ජම්බුයො උභතො තහිං;

සොභෙන්ති ආපගාකූලං, මම ලෙණස්ස පච්ඡතො.

माझ्या गुहेच्या मागे दोन्ही बाजूंनी नदीच्या किनाऱ्याला सुशोभित करणाऱ्या जांभळीच्या झाडांमुळे तेथे कोणाचे मन रमणार नाही?

310.

३१०.

‘‘තා මතමදසඞ්ඝසුප්පහීනා,භෙකා මන්දවතී පනාදයන්ති;

‘නාජ්ජ ගිරිනදීහි විප්පවාසසමයො,ඛෙමා අජකරණී සිවා සුරම්මා’’’ති.

सर्पांच्या समूहापासून पूर्णपणे मुक्त असलेले आणि मधुर आवाज करणारे बेडूक डराव-डराव करत आहेत: 'आज डोंगराळ नद्यांपासून दूर राहण्याची वेळ नाही; ही अजकरणी नदी सुरक्षित, कल्याणकारी आणि अत्यंत रमणीय आहे.'

… සප්පකො ථෙරො….

... सप्पक थेर ...

12. මුදිතත්ථෙරගාථා

१२. मुदित थेर गाथा

311.

३११.

‘‘පබ්බජිං ජීවිකත්ථොහං, ලද්ධාන උපසම්පදං;

තතො සද්ධං පටිලභිං, දළ්හවීරියො පරක්කමිං.

मी उपजीविकेसाठी प्रव्रज्या घेतली होती, परंतु उपसंपदा प्राप्त केल्यानंतर मला श्रद्धा प्राप्त झाली आणि मी दृढ पराक्रमाने (वीर्याने) प्रयत्न करू लागलो.

312.

३१२.

‘‘කාමං භිජ්ජතුයං කායො, මංසපෙසී විසීයරුං ;

උභො ජණ්ණුකසන්ධීහි, ජඞ්ඝායො පපතන්තු මෙ.

माझे हे शरीर हवे तर नष्ट होवो, मांसाचे तुकडे विखुरले जावोत आणि माझ्या दोन्ही गुडघ्यांच्या सांध्यांतून माझ्या जंघा (पाय) गळून पडोत.

313.

३१३.

‘‘නාසිස්සං [Pg.274] න පිවිස්සාමි, විහාරා ච න නික්ඛමෙ;

නපි පස්සං නිපාතෙස්සං, තණ්හාසල්ලෙ අනූහතෙ.

जोपर्यंत तृष्णेचा हा बाण उपटून टाकला जात नाही, तोपर्यंत मी अन्न ग्रहण करणार नाही, पाणी पिणार नाही, विहारातून बाहेर पडणार नाही आणि अंग टेकवून झोपणारही नाही.

314.

३१४.

‘‘තස්ස මෙවං විහරතො, පස්ස වීරියපරක්කමං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

अशा प्रकारे विहार करणाऱ्या माझ्या या वीर्य-पराक्रमाला पहा! मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.

… මුදිතො ථෙරො….

... मुदित थेर ...

චතුක්කනිපාතො නිට්ඨිතො.

चतुक्कनिपात समाप्त.

තත්‍රුද්දානං –

त्या (चतुक्कनिपातातील) सारांश (उद्दान) खालीलप्रमाणे आहे –

නාගසමාලො භගු ච, සභියො නන්දකොපි ච;

ජම්බුකො සෙනකො ථෙරො, සම්භූතො රාහුලොපි ච.

नागसमाल थेर आणि भगु थेर, सभिय थेर आणि नन्दक थेर; जम्बुक थेर, सेनको (सेनक) थेर, सम्भूत थेर आणि राहुल थेर.

භවති චන්දනො ථෙරො, දසෙතෙ බුද්ධසාවකා;

ධම්මිකො සප්පකො ථෙරො, මුදිතො චාපි තෙ තයො;

ගාථායො ද්වෙ ච පඤ්ඤාස, ථෙරා සබ්බෙපි තෙරසාති.

चन्दन थेर हे देखील आहेत, हे दहा बुद्धांचे श्रावक (शिष्य) आहेत. धम्मिक थेर, सप्पक थेर आणि मुदित थेर हे तिघेही आहेत. एकूण बावन्न (५२) गाथा आहेत आणि सर्व मिळून तेरा (१३) थेर आहेत.

5. පඤ්චකනිපාතො

५. पंचकनिपात

1. රාජදත්තත්ථෙරගාථා

१. राजदत्त थेरगाथा

315.

३१५.

‘‘භික්ඛු [Pg.275] සිවථිකං ගන්ත්වා, අද්දස ඉත්ථිමුජ්ඣිතං;

අපවිද්ධං සුසානස්මිං, ඛජ්ජන්තිං කිමිහී ඵුටං.

एक भिक्खू स्मशानात गेला आणि त्याने तिथे टाकून दिलेले, कीटक-किड्यांनी खाल्लेले आणि कीटकांनी व्यापलेले एका स्त्रीचे प्रेत पाहिले.

316.

३१६.

‘‘යඤ්හි එකෙ ජිගුච්ඡන්ති, මතං දිස්වාන පාපකං;

කාමරාගො පාතුරහු, අන්ධොව සවතී අහුං.

ज्या मृत व अमंगल शरीराला पाहून काही लोक तिरस्कार करतात, ते पाहून माझ्या मनात कामराग (वासना) उत्पन्न झाला. (नऊ द्वारांतून अशुद्ध वाहणाऱ्या) त्या शरीराचे अशुद्धत्व न दिसल्यामुळे मी अंधळ्यासारखा झालो होतो.

317.

३१७.

‘‘ඔරං ඔදනපාකම්හා, තම්හා ඨානා අපක්කමිං;

සතිමා සම්පජානොහං, එකමන්තං උපාවිසිං.

भात शिजण्याच्या वेळेपेक्षाही कमी वेळात मी त्या ठिकाणाहून दूर निघून गेलो. मी स्मृतिमान (जागरूक) आणि संप्रजन्ययुक्त (सज्ञान) होऊन एका बाजूला जाऊन बसलो.

318.

३१८.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

त्यानंतर माझ्या मनात योनिशो मनसिकार (योग्य विचार) उत्पन्न झाला. शरीराचे दोष (आदीनव) माझ्यासमोर स्पष्ट झाले आणि माझ्या मनात वैराग्य (निब्बिदा) दृढ झाले.

319.

३१९.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

त्यानंतर माझे चित्त (सर्व क्लेशांपासून) विमुक्त झाले. धम्माची ही सुंदर सुधम्मता पहा! मी तिन्ही विद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे.

… රාජදත්තො ථෙරො….

...असे राजदत्त थेर म्हणाले...

2. සුභූතත්ථෙරගාථා

२. सुभूत थेरगाथा

320.

३२०.

‘‘අයොගෙ යුඤ්ජමත්තානං, පුරිසො කිච්චමිච්ඡකො ;

චරං චෙ නාධිගච්ඡෙය්‍ය, ‘තං මෙ දුබ්භගලක්ඛණං’.

जो मनुष्य अयोग्य गोष्टींमध्ये (कामसुख आणि आत्मक्लेश यांसारख्या अयोग्य मार्गांवर) स्वतःला गुंतवतो, तो आपले कल्याण इच्छिणारा असला तरी, जर तो अयोग्य मार्गाने चालला तर त्याला इष्ट लाभ होणार नाही. मी देखील अशाच अभाग्याचे लक्षण असणाऱ्या अयोग्य मार्गावर स्वतःला गुंतवले होते.

321.

३२१.

‘‘අබ්බූළ්හං අඝගතං විජිතං, එකඤ්චෙ ඔස්සජෙය්‍ය කලීව සියා;

සබ්බානිපි චෙ ඔස්සජෙය්‍ය අන්ධොව සියා, සමවිසමස්ස අදස්සනතො.

जर एखाद्याने दुःख देणाऱ्या आणि न उपटून टाकलेल्या क्लेशांना जिंकले नाही आणि केवळ एका (अप्रमाद) धर्माचा त्याग केला, तर तो दुर्जनासारखा होईल. आणि जर त्याने (श्रद्धा, वीर्य इत्यादी) सर्व इंद्रियांचा त्याग केला, तर योग्य आणि अयोग्य न दिसल्यामुळे तो अंधळ्यासारखा होईल.

322.

३२२.

‘‘යඤ්හි කයිරා තඤ්හි වදෙ, යං න කයිරා න තං වදෙ;

අකරොන්තං භාසමානං, පරිජානන්ති පණ්ඩිතා.

माणसाने जे करावे तेच बोलावे; जे करू नये ते बोलू नये. न करता केवळ बोलणाऱ्या माणसाला सुज्ञ लोक ओळखून घेतात.

323.

३२३.

‘‘යථාපි රුචිරං පුප්ඵං, වණ්ණවන්තං අගන්ධකං;

එවං සුභාසිතා වාචා, අඵලා හොති අකුබ්බතො.

ज्याप्रमाणे एखादे सुंदर, रंगीबेरंगी पण सुवास नसलेले फूल निरुपयोगी असते, त्याचप्रमाणे आचरण न करणाऱ्या माणसासाठी सुंदर उपदेश (सुभाषित वचन) निष्फळ ठरतो.

324.

३२४.

‘‘යථාපි [Pg.276] රුචිරං පුප්ඵං, වණ්ණවන්තං සුගන්ධකං ;

එවං සුභාසිතා වාචා, සඵලා හොති කුබ්බතො’’ති.

परंतु, ज्याप्रमाणे एखादे सुंदर, रंगीबेरंगी आणि सुवासिक फूल उपयुक्त असते, त्याचप्रमाणे योग्य आचरण करणाऱ्या माणसासाठी सुंदर उपदेश (सुभाषित वचन) सफळ ठरतो.

… සුභූතො ථෙරො….

...असे सुभूत थेर म्हणाले...

3. ගිරිමානන්දත්ථෙරගාථා

३. गिरिमानन्द थेरगाथा

325.

३२५.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

තස්සං විහරාමි වූපසන්තො, අථ චෙ පත්ථයසී පවස්ස දෙව.

हे पर्जन्यदेवा! सुंदर गाण्याप्रमाणे गर्जना करत तू खुशाल बरस. माझी कुटी (झोपडी) शाकारलेली आहे, सुखद आहे आणि वाऱ्यापासून सुरक्षित आहे. मी तिच्यात शांत चित्ताने निवास करतो. म्हणून हे देवा, तुला हवे असल्यास तू सुखेनैव बरस!

326.

३२६.

‘‘වස්සති දෙවො යථා සුගීතං, ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා;

තස්සං විහරාමි සන්තචිත්තො, අථ චෙ පත්ථයසී පවස්ස දෙව.

हे पर्जन्यदेवा! सुंदर गाण्याप्रमाणे गर्जना करत तू खुशाल बरस. माझी कुटी शाकारलेली आहे, सुखद आहे आणि वाऱ्यापासून सुरक्षित आहे. मी तिच्यात शांत चित्ताने निवास करतो. म्हणून हे देवा, तुला हवे असल्यास तू सुखेनैव बरस!

327.

३२७.

‘‘වස්සති දෙවො…පෙ… තස්සං විහරාමි වීතරාගො…පෙ….

हे पर्जन्यदेवा! सुंदर गाण्याप्रमाणे गर्जना करत तू खुशाल बरस... मी तिच्यात वीतराग (रागरहित) होऊन निवास करतो...

328.

३२८.

‘‘වස්සති දෙවො…පෙ… තස්සං විහරාමි වීතදොසො…පෙ….

हे पर्जन्यदेवा! सुंदर गाण्याप्रमाणे गर्जना करत तू खुशाल बरस... मी तिच्यात वीतदोष (द्वेषरहित) होऊन निवास करतो...

329.

३२९.

‘‘වස්සති දෙවො…පෙ… තස්සං විහරාමි වීතමොහො;

අථ චෙ පත්ථයසී පවස්ස දෙවා’’ති.

हे पर्जन्यदेवा! सुंदर गाण्याप्रमाणे गर्जना करत तू खुशाल बरस... मी तिच्यात वीतमोह (मोहरहित) होऊन निवास करतो. म्हणून हे देवा, तुला हवे असल्यास तू सुखेनैव बरस!

… ගිරිමානන්දො ථෙරො….

...असे गिरिमानन्द थेर म्हणाले...

4. සුමනත්ථෙරගාථා

४. सुमन थेरगाथा

330.

३३०.

‘‘යං පත්ථයානො ධම්මෙසු, උපජ්ඣායො අනුග්ගහි;

අමතං අභිකඞ්ඛන්තං, කතං කත්තබ්බකං මයා.

ज्या अमृत (निर्वाण) तत्त्वाची आकांक्षा धरून मी धम्माचा अभ्यास करत होतो, त्यासाठी माझ्या उपाध्यायांनी (गुरूने) मला उपदेश देऊन अनुग्रहित केले. जे काही कर्तव्य करायचे होते, ते मी पूर्ण केले आहे.

331.

३३१.

‘‘අනුප්පත්තො සච්ඡිකතො, සයං ධම්මො අනීතිහො;

විසුද්ධිඤාණො නික්කඞ්ඛො, බ්‍යාකරොමි තවන්තිකෙ.

मी स्वतः त्या धम्माची प्राप्ती केली आहे, त्याचा साक्षात्कार किया आहे, जो ऐकीव माहितीवर आधारित नाही. विशुद्ध ज्ञान प्राप्त केलेला आणि शंकारहित झालेला मी आपल्या सन्मुख हे घोषित करत आहे.

332.

३३२.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

සදත්ථො මෙ අනුප්පත්තො, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

मी माझ्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकतो (पूर्वेनिवासज्ञान), माझे दिव्यचक्षू विशुद्ध झाले आहेत. मी माझे परम कल्याण (अर्हत्त्व) प्राप्त केले आहे आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.

333.

३३३.

‘‘අප්පමත්තස්ස මෙ සික්ඛා, සුස්සුතා තව සාසනෙ;

සබ්බෙ මෙ ආසවා ඛීණා, නත්ථි දානි පුනබ්භවො.

आपल्या शासनात अप्रमादी राहून मी त्रिविध शिक्षांचे (शील, समाधी, प्रज्ञा) उत्तम प्रकारे अध्ययन केले आहे. माझे सर्व आसव (विकार) नष्ट झाले आहेत, आता पुनर्जन्म नाही.

334.

३३४.

‘‘අනුසාසි [Pg.277] මං අරියවතා, අනුකම්පි අනුග්ගහි;

අමොඝො තුය්හමොවාදො, අන්තෙවාසිම්හි සික්ඛිතො’’ති.

आपण मला आर्यांच्या आचरणाचा उपदेश केला, माझ्यावर अनुकंपा केली आणि मला अनुग्रहित केले. आपला उपदेश अमोघ (सफळ) ठरला आहे. मी आपला जवळ राहणारा सुशिक्षित शिष्य आहे.

… සුමනො ථෙරො….

...असे सुमन थेर म्हणाले...

5. වඩ්ඪත්ථෙරගාථා

५. वड्ढ थेरगाथा

335.

३३५.

‘‘සාධූ හි කිර මෙ මාතා, පතොදං උපදංසයි;

යස්සාහං වචනං සුත්වා, අනුසිට්ඨො ජනෙත්තියා;

ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.

माझ्या आईने मला (उपदेशरूपी) अंकुश दाखवला, हे खरोखरच खूप चांगले झाले! माझ्या जन्मदात्रीचे ते शब्द ऐकून आणि तिच्या उपदेशानुसार आचरण करून, मी दृढ वीर्य (प्रयत्नशील) आणि दृढनिश्चयी झालो आणि मी उत्तम संबोधी (अर्हत्त्व) प्राप्त केली.

336.

३३६.

‘‘අරහා දක්ඛිණෙය්‍යොම්හි, තෙවිජ්ජො අමතද්දසො;

ජෙත්වා නමුචිනො සෙනං, විහරාමි අනාසවො.

मी अर्हत आणि दक्षिणेय (दान देण्यास योग्य) झालो आहे, त्रिविद्येने युक्त आणि अमृत (निर्वाण) पाहणारा झालो आहे. मार (नमुची) च्या सेनेचा पराभव करून मी आता अनासव (आसवरहित) होऊन विहरत आहे.

337.

३३७.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා ච, යෙ මෙ විජ්ජිංසු ආසවා;

සබ්බෙ අසෙසා උච්ඡින්නා, න ච උප්පජ්ජරෙ පුන.

माझ्या आत (अध्यात्म) आणि बाहेर (बहिर्धा) जे काही आसव होते, ते सर्व पूर्णपणे नष्ट झाले आहेत. ते आता पुन्हा कधीही उत्पन्न होणार नाहीत.

338.

३३८.

‘‘විසාරදා ඛො භගිනී, එතමත්ථං අභාසයි;

‘අපිහා නූන මයිපි, වනථො තෙ න විජ්ජති’.

माझ्या भगिनीने (मातेने) मला निर्भयपणे हा उपदेश केला: 'माझ्या मुला, तुझ्या मनात देखील आता (तृष्णारूपी) जंगल उरलेले नाही ना?' (टीप: आई आणि मुलगा दोघांनीही अर्हत्त्व प्राप्त केल्यामुळे त्यांनी एकमेकांना आध्यात्मिक अर्थाने भाऊ-बहीण मानले आहे.)

339.

३३९.

‘‘පරියන්තකතං දුක්ඛං, අන්තිමොයං සමුස්සයො;

ජාතිමරණසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

मी दुःखाचा अंत केला आहे. हे माझे अंतिम शरीर आहे. जन्म-मरणाचा हा संसार संपला आहे, आता पुनर्जन्म नाही.

… වඩ්ඪො ථෙරො….

...असे वड्ढ थेर म्हणाले...

6. නදීකස්සපත්ථෙරගාථා

६. नदीकस्सप थेरगाथा

340.

३४०.

‘‘අත්ථාය වත මෙ බුද්ධො, නදිං නෙරඤ්ජරං අගා;

යස්සාහං ධම්මං සුත්වාන, මිච්ඡාදිට්ඨිං විවජ්ජයිං.

भगवान बुद्ध माझ्या कल्याणासाठीच खरोखर निरंजरा नदीच्या तीरावर आले. ज्यांचे धम्मवचन ऐकून मी माझी मिथ्या दृष्टी (चुकीचा दृष्टिकोन) सोडून दिली.

341.

३४१.

‘‘යජිං උච්චාවචෙ යඤ්ඤෙ, අග්ගිහුත්තං ජුහිං අහං;

‘එසා සුද්ධී’ති මඤ්ඤන්තො, අන්ධභූතො පුථුජ්ජනො.

मी विविध प्रकारचे यज्ञ केले आणि 'यातच शुद्धी आहे' असे मानून मी अग्निहोत्र (अग्नीची पूजा) केले. अज्ञानाने आंधळा झालेला पृथग्जन (सामान्य माणूस) किती मूर्ख असतो!

342.

३४२.

‘‘දිට්ඨිගහනපක්ඛන්දො, පරාමාසෙන මොහිතො;

අසුද්ධිං මඤ්ඤිසං සුද්ධිං, අන්ධභූතො අවිද්දසු.

मिथ्या दृष्टीच्या घनदाट अरण्यात शिरून, चुकीच्या विचारांनी मोहित होऊन, अज्ञानाने आंधळा व विवेकहीन झालेला मी अशुद्धीलाच शुद्धी मानत होतो.

343.

३४३.

‘‘මිච්ඡාදිට්ඨි පහීනා මෙ, භවා සබ්බෙ පදාලිතා ;

ජුහාමි දක්ඛිණෙය්‍යග්ගිං, නමස්සාමි තථාගතං.

माझी मिथ्या दृष्टी आता नष्ट झाली आहे, सर्व भव (अस्तित्वाचे फेरे) मी छिन्नभिन्न केले आहेत. मी दक्षिणेय अग्नीची (दान स्वीकारण्यास योग्य अशा बुद्धांची) पूजा करतो आणि त्या तथागतांना वंदन करतो.

344.

३४४.

‘‘මොහා [Pg.278] සබ්බෙ පහීනා මෙ, භවතණ්හා පදාලිතා;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

माझे सर्व मोह नष्ट झाले आहेत, माझी भवतण्हा (अस्तित्वाची तृष्णा) छिन्नभिन्न झाली आहे. माझा जन्म-संसार संपला आहे, आता पुन्हा जन्म नाही.

… නදීකස්සපො ථෙරො….

...असे थेर नदीकस्सप म्हणाले...

7. ගයාකස්සපත්ථෙරගාථා

७. गयाकस्सप थेरगाथा

345.

३४५.

‘‘පාතො මජ්ඣන්හිකං සායං, තික්ඛත්තුං දිවසස්සහං;

ඔතරිං උදකං සොහං, ගයාය ගයඵග්ගුයා.

मी सकाळी, दुपारी आणि संध्याकाळी अशा प्रकारे दिवसातून तीन वेळा पाण्यात उतरत असे. मी गया येथील 'गयाफग्गु' (फाल्गुन नक्षत्राच्या उत्सवाच्या वेळी) गया घाटावर पाण्यात उतरत असे.

346.

३४६.

‘‘‘යං මයා පකතං පාපං, පුබ්බෙ අඤ්ඤාසු ජාතිසු;

තං දානීධ පවාහෙමි’, එවංදිට්ඨි පුරෙ අහුං.

'मी पूर्वीच्या इतर जन्मांमध्ये जे काही पाप केले आहे, ते मी आता येथे (गया घाटावर पाण्यात उतरून) वाहून टाकीन', अशी माझी पूर्वी धारणा होती.

347.

३४७.

‘‘සුත්වා සුභාසිතං වාචං, ධම්මත්ථසහිතං පදං;

තථං යාථාවකං අත්ථං, යොනිසො පච්චවෙක්ඛිසං;

धम्म आणि अर्थाने युक्त असलेले, सुभाषित (उत्तम प्रकारे सांगितले गेलेले) बुद्धवचन ऐकून, मी सत्य आणि यथार्थ अर्थाचे योग्य प्रकारे (योनीसो मनसिकार करून) चिंतन केले.

348.

३४८.

‘‘නින්හාතසබ්බපාපොම්හි, නිම්මලො පයතො සුචි;

සුද්ධො සුද්ධස්ස දායාදො, පුත්තො බුද්ධස්ස ඔරසො.

आता मी सर्व पापांचे प्रक्षालन केलेला, मलरहित, संयमी आणि पवित्र झालो आहे. मी त्या शुद्ध (बुद्धांचा) शुद्ध वारसदार आहे, बुद्धांचा औरस (हृदयापासून जन्मलेला) पुत्र आहे.

349.

३४९.

‘‘ඔගය්හට්ඨඞ්ගිකං සොතං, සබ්බපාපං පවාහයිං;

තිස්සො විජ්ජා අජ්ඣගමිං, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

अष्टांगिक मार्गाच्या प्रवाहात उतरून मी सर्व पापांचे प्रक्षालन केले आहे. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (शिकवण) पूर्ण केले आहे.

… ගයාකස්සපො ථෙරො….

...असे थेर गयाकस्सप म्हणाले...

8. වක්කලිත්ථෙරගාථා

८. वक्कलि थेरगाथा

350.

३५०.

‘‘වාතරොගාභිනීතො ත්වං, විහරං කානනෙ වනෙ;

පවිට්ඨගොචරෙ ලූඛෙ, කථං භික්ඛු කරිස්සසි.

हे भिक्खू, वातरोगाने ग्रस्त असताना, मानवी वस्तीपासून दूर आणि अन्न मिळण्यास कठीण अशा या घनदाट अरण्यात तू कसा राहशील?

351.

३५१.

‘‘පීතිසුඛෙන විපුලෙන, ඵරමානො සමුස්සයං;

ලූඛම්පි අභිසම්භොන්තො, විහරිස්සාමි කානනෙ.

मी विपुल प्रीती आणि सुखाने माझे शरीर व्यापून टाकीन आणि खडतर परिस्थिती सहन करत या अरण्यात आनंदाने राहीन.

352.

३५२.

‘‘භාවෙන්තො සතිපට්ඨානෙ, ඉන්ද්‍රියානි බලානි ච;

බොජ්ඣඞ්ගානි ච භාවෙන්තො, විහරිස්සාමි කානනෙ.

चार सतीपट्ठान (स्मृतीप्रस्थान), पंच इंद्रिये, पंच बले आणि सप्त बोज्झंग (बोध्यंग) यांची भावना (अभ्यास) करत मी या अरण्यात राहीन.

353.

३५३.

‘‘ආරද්ධවීරියෙ පහිතත්තෙ, නිච්චං දළ්හපරක්කමෙ ;

සමග්ගෙ සහිතෙ දිස්වා, විහරිස්සාමි කානනෙ.

आरब्धवीर्य (प्रयत्नशील), दृढनिश्चयी, सदैव पराक्रमी, एकजूट आणि संघटित असलेल्या सहधर्मी भिक्खूंना पाहून मी या अरण्यात आनंदाने राहीन.

354.

३५४.

‘‘අනුස්සරන්තො සම්බුද්ධං, අග්ගං දන්තං සමාහිතං;

අතන්දිතො රත්තින්දිවං, විහරිස්සාමි කානනෙ’’ති.

सर्वश्रेष्ठ, दमित (इंद्रियांवर ताबा मिळवलेले) आणि समाधीस्थ असलेल्या सम्यक्संबुद्धांचे रात्रंदिवस आळस न करता स्मरण करत मी या अरण्यात राहीन.

… වක්කලිත්ථෙරො….

...असे थेर वक्कलि म्हणाले...

9. විජිතසෙනත්ථෙරගාථා

९. विजितसेन थेरगाथा

355.

३५५.

‘‘ඔලග්ගෙස්සාමි [Pg.279] තෙ චිත්ත, ආණිද්වාරෙව හත්ථිනං;

න තං පාපෙ නියොජෙස්සං, කාමජාල සරීරජ.

हे माझ्या मना! वेशीच्या दारापाशी हत्तीला अडवून ठेवावे, त्याप्रमाणे मी तुला रोखून धरीन. शरीरात उत्पन्न होणाऱ्या कामजालात (वासनांच्या जाळ्यात) अडकलेल्या तुला मी पापात प्रवृत्त होऊ देणार नाही.

356.

३५६.

‘‘ත්වං ඔලග්ගො න ගච්ඡසි, ද්වාරවිවරං ගජොව අලභන්තො;

න ච චිත්තකලි පුනප්පුනං, පසක්ක පාපරතො චරිස්සසි.

बाहेर पडण्याचा मार्ग न मिळालेल्या हत्तीप्रमाणे, आता तू रोखला गेला आहेस आणि आपल्या इच्छेनुसार भटकू शकत नाहीस. हे दुष्ट मना! पापात रममाण होऊन तू वारंवार इकडेतिकडे फिरू शकणार नाहीस.

357.

३५७.

‘‘යථා කුඤ්ජරං අදන්තං, නවග්ගහමඞ්කුසග්ගහො;

බලවා ආවත්තෙති අකාමං, එවං ආවත්තයිස්සං තං.

ज्याप्रमाणे अंकुश हातात घेतलेला बलवान हत्ती-चालक नुकत्याच पकडलेल्या, न शिकवलेल्या रानटी हत्तीला त्याच्या इच्छेविरुद्ध वळवतो, त्याचप्रमाणे मी तुला (माझ्या मनाला) वळवीन.

358.

३५८.

‘‘යථා වරහයදමකුසලො, සාරථි පවරො දමෙති ආජඤ්ඤං;

එවං දමයිස්සං තං, පතිට්ඨිතො පඤ්චසු බලෙසු.

ज्याप्रमाणे उत्तम घोड्यांना वश करण्यात कुशल असलेला श्रेष्ठ सारथी जातिवंत घोड्याला वश करतो, त्याचप्रमाणे मी पंचबलांवर (पाच बलांवर) अधिष्ठित होऊन तुला वश करीन.

359.

३५९.

‘‘සතියා තං නිබන්ධිස්සං, පයුත්තො තෙ දමෙස්සාමි ;

වීරියධුරනිග්ගහිතො, න යිතො දූරං ගමිස්සසෙ චිත්තා’’ති.

मी तुला स्मृतीच्या (सतीच्या) दोरीने बांधून ठेवीन. प्रयत्नशील राहून मी तुला वश करीन. वीर्याच्या (प्रयत्नांच्या) जूने नियंत्रित केलेले हे मना, तू आता या (ध्यानविषयापासून) दूर जाऊ शकणार नाहीस.

… විජිතසෙනො ථෙරො….

...असे थेर विजितसेन म्हणाले...

10. යසදත්තත්ථෙරගාථා

१०. यसदत्त थेरगाथा

360.

३६०.

‘‘උපාරම්භචිත්තො දුම්මෙධො, සුණාති ජිනසාසනං;

ආරකා හොති සද්ධම්මා, නභසො පථවී යථා.

दोष शोधण्याच्या बुद्धीने युक्त असलेला मूर्ख माणूस जेव्हा जिनांचे (बुद्धांचे) शासन ऐकतो, तेव्हा तो सद्धम्मापासून तसाच दूर राहतो, जशी पृथ्वी आकाशापासून दूर आहे.

361.

३६१.

‘‘උපාරම්භචිත්තො දුම්මෙධො, සුණාති ජිනසාසනං;

පරිහායති සද්ධම්මා, කාළපක්ඛෙව චන්දිමා.

दोष शोधण्याच्या बुद्धीने युक्त असलेला मूर्ख माणूस जेव्हा जिनांचे शासन ऐकतो, तेव्हा तो कृष्णपक्षातील चंद्राप्रमाणे सद्धम्मापासून क्षीण होत जातो.

362.

३६२.

‘‘උපාරම්භචිත්තො දුම්මෙධො, සුණාති ජිනසාසනං;

පරිසුස්සති සද්ධම්මෙ, මච්ඡො අප්පොදකෙ යථා.

दोष शोधण्याच्या बुद्धीने युक्त असलेला मूर्ख माणूस जेव्हा जिनांचे शासन ऐकतो, तेव्हा तो कमी पाण्यात असलेल्या माशाप्रमाणे सद्धम्मामध्ये सुकत जातो.

363.

३६३.

‘‘උපාරම්භචිත්තො දුම්මෙධො, සුණාති ජිනසාසනං;

න විරූහති සද්ධම්මෙ, ඛෙත්තෙ බීජංව පූතිකං.

दोष शोधण्याच्या बुद्धीने युक्त असलेला मूर्ख माणूस जेव्हा जिनांचे शासन ऐकतो, तेव्हा तो शेतात पेरलेल्या सडलेल्या बीजाप्रमाणे सद्धम्मामध्ये अंकुरित (विकसित) होऊ शकत नाही.

364.

३६४.

‘‘යො ච තුට්ඨෙන චිත්තෙන, සුණාති ජිනසාසනං;

ඛෙපෙත්වා ආසවෙ සබ්බෙ, සච්ඡිකත්වා අකුප්පතං;

පප්පුය්‍ය පරමං සන්තිං, පරිනිබ්බාතිනාසවො’’ති.

परंतु जो प्रसन्न चित्ताने जिनांचे शासन ऐकतो, तो सर्व आसवांचा (विकारांचा) क्षय करून, अकुप्य (अचल अर्हतपद) साक्षात करतो आणि परम शांतीला (निर्वाणाला) प्राप्त होऊन आसवरहित होत परिनिर्वाण पावतो.

… යසදත්තො ථෙරො….

...असे थेर यसदत्त म्हणाले...

11. සොණකුටිකණ්ණත්ථෙරගාථා

११. सोण कुटिकण्ण थेरगाथा

365.

३६५.

‘‘උපසම්පදා [Pg.280] ච මෙ ලද්ධා, විමුත්තො චම්හි අනාසවො;

සො ච මෙ භගවා දිට්ඨො, විහාරෙ ච සහාවසිං.

मी उपसंपदा प्राप्त केली आहे, मी विमुक्त आणि आसवरहित झालो आहे. मी त्या भगवंतांचे दर्शन घेतले आहे आणि त्यांच्यासोबत विहारात एकत्र राहिलो आहे.

366.

३६६.

‘‘බහුදෙව රත්තිං භගවා, අබ්භොකාසෙතිනාමයි;

විහාරකුසලො සත්ථා, විහාරං පාවිසී තදා.

भगवंतांनी रात्रीचा बराचसा वेळ उघड्या मैदानावर घालवला. विहारात राहण्यात कुशल असलेल्या शास्त्यांनी (बुद्धांनी) नंतर विहारात प्रवेश केला.

367.

३६७.

‘‘සන්ථරිත්වාන සඞ්ඝාටිං, සෙය්‍යං කප්පෙසි ගොතමො;

සීහො සෙලගුහායංව, පහීනභයභෙරවො.

ज्याप्रमाणे सिंह पर्वताच्या गुहेत कोणत्याही भीतीशिवाय किंवा दहशतीशिवाय झोपतो, त्याचप्रमाणे भय आणि भीती नष्ट झालेले गौतम (बुद्ध) आपली संघात (दुप्पट वस्त्र) पसरवून शयन करतात.

368.

३६८.

‘‘තතො කල්‍යාණවාක්කරණො, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො;

සොණො අභාසි සද්ධම්මං, බුද්ධසෙට්ඨස්ස සම්මුඛා.

त्यानंतर, मधुर वाणी असलेले सम्यक्संबुद्धांचे श्रावक सोण यांनी श्रेष्ठ बुद्धांच्या समक्ष सद्धम्माचे (अठ्ठकवग्गिकातील सूत्रांचे) पठण केले.

369.

३६९.

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධෙ පරිඤ්ඤාය, භාවයිත්වාන අඤ්ජසං;

පප්පුය්‍ය පරමං සන්තිං, පරිනිබ්බිස්සත්‍යනාසවො’’ති.

पंचस्कंधांचे पूर्ण ज्ञान मिळवून आणि (निर्वाणाचा) मार्ग विकसित करून, परम शांतीला प्राप्त होऊन, तो आसवरहित भिक्खू परिनिर्वाण पावेल.

… සොණො කුටිකණ්ණථෙරො….

...अशा प्रकारे स्थवीर सोण कुटिकण्ण यांनी या गाथा म्हटल्या.

12. කොසියත්ථෙරගාථා

१२. कोसीय थेरगाथा (स्थवीर कोसीय यांच्या गाथा)

370.

३७०.

‘‘යො වෙ ගරූනං වචනඤ්ඤු ධීරො, වසෙ ච තම්හි ජනයෙථ පෙමං;

සො භත්තිමා නාම ච හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්ස.

जो धीर पुरुष गुरूंचे उपदेश ऐकणारा व जाणणारा असतो, त्याने त्यांच्या उपदेशानुसार वागावे आणि त्यांच्याविषयी प्रेम बाळगावे. असा मनुष्य खरोखरच श्रद्धावान आणि पंडित म्हटला जातो. तो धर्मांचे ज्ञान प्राप्त करून विशिष्ट गुणांनी युक्त होतो.

371.

३७१.

‘‘යං ආපදා උප්පතිතා උළාරා, නක්ඛම්භයන්තෙ පටිසඞ්ඛයන්තං;

සො ථාමවා නාම ච හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්ස.

ज्या विचारशील व्यक्तीला उद्भवलेली मोठी संकटे देखील विचलित करू शकत नाहीत, ती व्यक्ती खरोखरच दृढनिश्चयी आणि पंडित म्हटली जाते. ती धर्मांचे ज्ञान प्राप्त करून विशिष्ट गुणांनी युक्त होते.

372.

३७२.

‘‘යො වෙ සමුද්දොව ඨිතො අනෙජො, ගම්භීරපඤ්ඤො නිපුණත්ථදස්සී;

අසංහාරියො නාම ච හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්ස.

जो मनुष्य महासागराप्रमाणे अचल आणि तृष्णारहित राहतो, जो गंभीर प्रज्ञायुक्त आणि सूक्ष्म अर्थ पाहणारा असतो, त्याला कोणीही विचलित करू शकत नाही; तोच खरा पंडित होय. तो धर्मांचे ज्ञान प्राप्त करून विशिष्ट गुणांनी युक्त होतो.

373.

३७३.

‘‘බහුස්සුතො ධම්මධරො ච හොති, ධම්මස්ස හොති අනුධම්මචාරී;

සො තාදිසො නාම ච හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්ස.

जो बहुश्रुत आणि धम्म धारण करणारा असतो, आणि जो धम्मानुसार आचरण करणारा असतो, असा मनुष्य आपल्या गुरूंसारखाच पंडित म्हटला जातो. तो धर्मांचे ज्ञान प्राप्त करून विशिष्ट गुणांनी युक्त होतो.

374.

३७४.

‘‘අත්ථඤ්ච [Pg.281] යො ජානාති භාසිතස්ස, අත්ථඤ්ච ඤත්වාන තථා කරොති;

අත්ථන්තරො නාම ස හොති පණ්ඩිතො, ඤත්වා ච ධම්මෙසු විසෙසි අස්සා’’ති.

जो उपदेशिलेल्या वचनाचा अर्थ जाणतो आणि अर्थ जाणून त्यानुसार आचरण करतो, तो अर्थ जाणणारा पंडित म्हटला जातो. तो धर्मांचे ज्ञान प्राप्त करून विशिष्ट गुणांनी युक्त होतो.

… කොසියො ථෙරො….

...अशा प्रकारे स्थवीर कोसीय यांनी या गाथा म्हटल्या.

පඤ්චකනිපාතො නිට්ඨිතො.

पंचकनिपात समाप्त झाला.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील अनुक्रमणिका खालीलप्रमाणे आहे –

රාජදත්තො සුභූතො ච, ගිරිමානන්දසුමනා;

වඩ්ඪො ච කස්සපො ථෙරො, ගයාකස්සපවක්කලී.

राजदत्त, सुभूत, गिरिमानंद, सुमन, वड्ढ, स्थवीर कस्सप, गयाकस्सप आणि वक्कली.

විජිතො යසදත්තො ච, සොණො කොසියසව්හයො;

සට්ඨි ච පඤ්ච ගාථායො, ථෙරා ච එත්ථ ද්වාදසාති.

विजित, यसदत्त, सोण आणि कोसीय नावाचे स्थवीर. या पंचकनिपातात एकूण पासष्ट (६५) गाथा आणि बारा (१२) स्थवीर आहेत.

6. ඡක්කනිපාතො

६. छक्कनिपात (सहा गाथांचा विभाग)

1. උරුවෙළකස්සපත්ථෙරගාථා

१. उरुवेलकस्सप थेरगाथा (स्थवीर उरुवेल कस्सप यांच्या गाथा)

375.

३७५.

‘‘දිස්වාන [Pg.282] පාටිහීරානි, ගොතමස්ස යසස්සිනො;

න තාවාහං පණිපතිං, ඉස්සාමානෙන වඤ්චිතො.

यशस्वी गौतम बुद्धांचे प्रातिहार्य पाहूनही, मत्सर आणि मानाने फसविला गेल्यामुळे, मी तोपर्यंत त्यांना वंदन केले नाही.

376.

३७६.

‘‘මම සඞ්කප්පමඤ්ඤාය, චොදෙසි නරසාරථි;

තතො මෙ ආසි සංවෙගො, අබ්භුතො ලොමහංසනො.

माझा चुकीचा संकल्प जाणून, मानवांचे सारथी असणाऱ्या भगवंतांनी मला जागृत केले. त्यानंतर माझ्या मनात अपूर्व संवेग आणि रोमांच उभे राहिले.

377.

३७७.

‘‘පුබ්බෙ ජටිලභූතස්ස, යා මෙ සිද්ධි පරිත්තිකා;

තාහං තදා නිරාකත්වා, පබ්බජිං ජිනසාසනෙ.

पूर्वी जटाधारी तपस्वी असताना मला जी अल्प सिद्धी प्राप्त झाली होती, तिचा मी त्याग केला आणि जिनशासनात प्रव्रज्या घेतली.

378.

३७८.

‘‘පුබ්බෙ යඤ්ඤෙන සන්තුට්ඨො, කාමධාතුපුරක්ඛතො;

පච්ඡා රාගඤ්ච දොසඤ්ච, මොහඤ්චාපි සමූහනිං.

पूर्वी मी कामधातूमध्ये मग्न राहून यज्ञानेच संतुष्ट होतो; परंतु नंतर मी राग, द्वेष आणि मोह यांचे समूळ उच्चाटन केले.

379.

३७९.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

ඉද්ධිමා පරචිත්තඤ්ඤූ, දිබ්බසොතඤ්ච පාපුණිං.

मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करतो, माझे दिव्यचक्षू विशुद्ध झाले आहेत, मी ऋद्धीमान व परचित्तज्ञानी झालो आहे आणि मी दिव्यश्रोत्र प्राप्त केले आहे.

380.

३८०.

‘‘යස්ස චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො’’ති.

ज्या ध्येयासाठी मी गृहत्याग करून अनगारिक प्रव्रजित झालो होतो, ते माझे ध्येय साध्य झाले आहे आणि सर्व संयोजनांचा क्षय झाला आहे.

… උරුවෙළකස්සපො ථෙරො….

...अशा प्रकारे स्थवीर उरुवेल कस्सप यांनी या गाथा म्हटल्या.

2. තෙකිච්ඡකාරිත්ථෙරගාථා

२. तेकिच्छकारि थेरगाथा (स्थवीर तेकिच्छकारि यांच्या गाथा)

381.

३८१.

‘‘අතිහිතා වීහි, ඛලගතා සාලී;

න ච ලභෙ පිණ්ඩං, කථමහං කස්සං.

धान्य कोठारात साठवले गेले आहे, तांदूळ खळ्यात पडला आहे; तरीही मला भिक्षा मिळत नाही, आता मी काय करू? (असे मार उपहासाने म्हणाला).

382.

३८२.

‘‘බුද්ධමප්පමෙය්‍යං අනුස්සර පසන්නො;

පීතියා ඵුටසරීරො හොහිසි සතතමුදග්ගො.

अप्रमेय बुद्ध भगवंतांचे प्रसन्न चित्ताने स्मरण कर; प्रीतीने तुझे शरीर पुलकित होईल आणि तू नेहमी प्रफुल्लित राहशील.

383.

३८३.

‘‘ධම්මමප්පමෙය්‍යං අනුස්සර පසන්නො;

පීතියා ඵුටසරීරො හොහිසි සතතමුදග්ගො.

अप्रमेय धम्माचे प्रसन्न चित्ताने स्मरण कर; प्रीतीने तुझे शरीर पुलकित होईल आणि तू नेहमी प्रफुल्लित राहशील.

384.

३८४.

‘‘සඞ්ඝමප්පමෙය්‍යං අනුස්සර පසන්නො;

පීතියා ඵුටසරීරො හොහිසි සතතමුදග්ගො.

अप्रमेय संघाचे प्रसन्न चित्ताने स्मरण कर; प्रीतीने तुझे शरीर पुलकित होईल आणि तू नेहमी प्रफुल्लित राहशील.

385.

३८५.

‘‘අබ්භොකාසෙ [Pg.283] විහරසි, සීතා හෙමන්තිකා ඉමා රත්‍යො;

මා සීතෙන පරෙතො විහඤ්ඤිත්ථො, පවිස ත්වං විහාරං ඵුසිතග්ගළං.

तू उघड्या मैदानावर राहत आहेस, आणि या हिवाळ्यातील रात्री अत्यंत थंड आहेत. थंडीने पीडित होऊन त्रास सहन करू नकोस; कवाड बंद असलेल्या विहारात प्रवेश कर.

386.

३८६.

‘‘ඵුසිස්සං චතස්සො අප්පමඤ්ඤායො, තාහි ච සුඛිතො විහරිස්සං;

නාහං සීතෙන විහඤ්ඤිස්සං, අනිඤ්ජිතො විහරන්තො’’ති.

मी चार अप्पमञ्ञा (ब्रह्मविहार) प्राप्त करीन आणि त्यांच्याद्वारे सुखी होऊन राहीन. अचल राहून ध्यान करत असताना मला थंडीचा काहीही त्रास होणार नाही.

… තෙකිච්ඡකාරී ථෙරො….

...अशा प्रकारे स्थवीर तेकिच्छकारि यांनी या गाथा म्हटल्या.

3. මහානාගත්ථෙරගාථා

३. महानाग थेरगाथा (स्थवीर महानाग यांच्या गाथा)

387.

३८७.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

පරිහායති සද්ධම්මා, මච්ඡො අප්පොදකෙ යථා.

ज्या भिक्खूच्या मनात आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांविषयी आदर नसतो, तो सद्धम्मापासून तसाच दूर जातो, जसा कमी पाण्यात असलेला मासा.

388.

३८८.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

න විරූහති සද්ධම්මෙ, ඛෙත්තෙ බීජංව පූතිකං.

ज्या भिक्खूच्या मनात आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांविषयी आदर नसतो, तो सद्धम्मामध्ये तसाच वाढत नाही, जसे शेतात पेरलेले कुजलेले बी.

389.

३८९.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

ආරකා හොති නිබ්බානා, ධම්මරාජස්ස සාසනෙ.

ज्या भिक्खूच्या मनात आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांविषयी आदर नसतो, तो धम्मराजाच्या शासनात निर्वाणापासून खूप दूर असतो.

390.

३९०.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො උපලබ්භති;

න විහායති සද්ධම්මා, මච්ඡො බව්හොදකෙ යථා.

ज्या भिक्खूच्या मनात आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांविषयी आदर असतो, तो सद्धम्मापासून कधीही दूर जात नाही, जसा भरपूर पाण्यात असलेला मासा.

391.

३९१.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො උපලබ්භති;

සො විරූහති සද්ධම්මෙ, ඛෙත්තෙ බීජංව භද්දකං.

ज्या भिक्खूच्या मनात आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांविषयी आदर असतो, तो सद्धम्मामध्ये तसाच वाढतो, जसे शेतात पेरलेले उत्तम दर्जाचे बी.

392.

३९२.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො උපලබ්භති;

සන්තිකෙ හොති නිබ්බානං, ධම්මරාජස්ස සාසනෙ’’ති.

ज्या भिक्खूच्या मनात आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांविषयी आदर असतो, तो धम्मराजाच्या शासनात निर्वाणाच्या अगदी जवळ असतो.

… මහානාගො ථෙරො….

...अशा प्रकारे स्थवीर महानाग यांनी या गाथा म्हटल्या.

4. කුල්ලත්ථෙරගාථා

४. कुल्ल थेरगाथा (स्थवीर कुल्ल यांच्या गाथा)

393.

३९३.

‘‘කුල්ලො සිවථිකං ගන්ත්වා, අද්දස ඉත්ථිමුජ්ඣිතං;

අපවිද්ධං සුසානස්මිං, ඛජ්ජන්තිං කිමිහී ඵුටං.

कुल्ल भिक्खूने स्मशानात जाऊन तिथे टाकून दिलेले, किड्यांनी भरलेले आणि प्राण्यांनी खाल्लेले एका स्त्रीचे प्रेत पाहिले.

394.

३९४.

‘‘ආතුරං [Pg.284] අසුචිං පූතිං, පස්ස කුල්ල සමුස්සයං;

උග්ඝරන්තං පග්ඝරන්තං, බාලානං අභිනන්දිතං.

हे कुल्ल! रोगांनी ग्रस्त, अशुद्ध, दुर्गंधीयुक्त, वरून आणि खालून घाण वाहणारे आणि मूर्ख लोकांद्वारे प्रिय मानले गेलेले हे शरीर पाहा.

395.

३९५.

‘‘ධම්මාදාසං ගහෙත්වාන, ඤාණදස්සනපත්තියා;

පච්චවෙක්ඛිං ඉමං කායං, තුච්ඡං සන්තරබාහිරං.

मी ज्ञानदर्शनाची (विपश्यना व मार्गज्ञानाची) प्राप्ती करण्यासाठी 'धम्मरूपी आरसा' (धम्मादासं) हाती घेऊन, आतून व बाहेरून अत्यंत तुच्छ (असार) असलेल्या या शरीराचे वारंवार निरीक्षण केले.

396.

३९६.

‘‘යථා ඉදං තථා එතං, යථා එතං තථා ඉදං;

යථා අධො තථා උද්ධං, යථා උද්ධං තථා අධො.

जसे हे (माझे शरीर) आहे, तसेच ते (मृत शरीर) आहे; जसे ते आहे, तसेच हे आहे. जसा खालचा भाग आहे, तसाच वरचा भाग आहे; जसा वरचा भाग आहे, तसाच खालचा भाग आहे.

397.

३९७.

‘‘යථා දිවා තථා රත්තිං, යථා රත්තිං තථා දිවා;

යථා පුරෙ තථා පච්ඡා, යථා පච්ඡා තථා පුරෙ.

जसे दिवसा, तसेच रात्री; जसे रात्री, तसेच दिवसा. जसे पूर्वी (तारुण्यात), तसेच नंतर (वृद्धत्वामध्ये); जसे नंतर, तसेच पूर्वी.

398.

३९८.

‘‘පඤ්චඞ්ගිකෙන තුරියෙන, න රතී හොති තාදිසී;

යථා එකග්ගචිත්තස්ස, සම්මා ධම්මං විපස්සතො’’ති.

पाच अंगांनी युक्त असलेल्या वाद्यांच्या संगीतापासून मिळणारा आनंदही तसा असू शकत नाही, जसा एकाग्र चित्ताने धम्माचे योग्य प्रकारे विपश्यना (निरीक्षण) करणाऱ्या साधकाला मिळणारा धम्मानंद असतो.

… කුල්ලො ථෙරො….

...असे कुल्ल थेर म्हणाले.

5. මාලුක්‍යපුත්තත්ථෙරගාථා

५. मालुक्यपुत्त थेरगाथा

399.

३९९.

‘‘මනුජස්ස පමත්තචාරිනො, තණ්හා වඩ්ඪති මාලුවා විය;

සො ප්ලවතී හුරා හුරං, ඵලමිච්ඡංව වනස්මි වානරො.

प्रमादामध्ये (अविचारात) जगणाऱ्या मनुष्याची तृष्णा (तण्हा) माळुवा वेलीप्रमाणे वाढत जाते. जंगलात फळांच्या इच्छेने एका झाडावरून दुसऱ्या झाडावर उड्या मारणाऱ्या माकडाप्रमाणे तो एका जन्मातून दुसऱ्या जन्मात धावत राहतो.

400.

४००.

‘‘යං එසා සහතෙ ජම්මී, තණ්හා ලොකෙ විසත්තිකා;

සොකා තස්ස පවඩ්ඪන්ති, අභිවට්ඨංව බීරණං.

या जगात जी अत्यंत चिकटून राहणारी ही नीच तृष्णा ज्या मनुष्याला आपल्या ताब्यात घेते (पराजित करते), त्याचे शोक वारंवार पडणाऱ्या पावसाने वाढणाऱ्या 'बीरणा' गवतासारखे वाढत जातात.

401.

४०१.

‘‘යො චෙතං සහතෙ ජම්මිං, තණ්හං ලොකෙ දුරච්චයං;

සොකා තම්හා පපතන්ති, උදබින්දූව පොක්ඛරා.

परंतु जो मनुष्य या जगात पार करण्यास कठीण असलेल्या या नीच तृष्णेवर विजय मिळवतो, त्याचे शोक त्याच्यापासून तसेच गळून पडतात, जसे कमळाच्या पानावरून पाण्याचे थेंब गळून पडतात.

402.

४०२.

‘‘තං වො වදාමි භද්දං වො, යාවන්තෙත්ථ සමාගතා;

තණ්හාය මූලං ඛණථ, උසීරත්ථොව බීරණං;

මා වො නළංව සොතොව, මාරො භඤ්ජි පුනප්පුනං.

म्हणूनच मी तुम्हा सर्वांना सांगतो, येथे जमलेल्या तुम्हा सर्वांचे कल्याण असो! सुगंधी मुळासाठी जसे बीरणा गवत खणून काढतात, तसेच तुम्ही तृष्णेचे मूळ (अविद्या इत्यादी क्लेश) खणून काढा. नदीचा वेगवान प्रवाह जसा काठावरील लव्हाळ्याला (नळाला) मोडून टाकतो, तसे मार तुम्हाला वारंवार नष्ट न करो.

403.

४०३.

‘‘කරොථ බුද්ධවචනං, ඛණො වො මා උපච්චගා;

ඛණාතීතා හි සොචන්ති, නිරයම්හි සමප්පිතා.

बुद्धांच्या उपदेशाचे पालन करा, हा सुवर्णक्षण (बुद्धोत्पाद काळ) वाया जाऊ देऊ नका. कारण ज्यांचा हा क्षण निघून गेला आहे, ते नरकात पडून दीर्घकाळ शोक करतात.

404.

४०४.

‘‘පමාදො රජො පමාදො, පමාදානුපතිතො රජො;

අප්පමාදෙන විජ්ජාය, අබ්බහෙ සල්ලමත්තනො’’ති.

प्रमाद (बेसावधपणा) हा धूळ (मळ) आहे, आणि प्रमादाच्या मागे येणारे क्लेशही धूळच आहेत. अप्रमादाने (जागरूकतेने) आणि विद्येने (अर्हतमार्गाच्या ज्ञानाने) मनुष्याने आपल्या हृदयातील (राग इत्यादींचा) शल्य उपटून टाकावा.

… මාලුක්‍යපුත්තො ථෙරො….

...असे मालुक्यपुत्त थेर म्हणाले.

6. සප්පදාසත්ථෙරගාථා

६. सप्पदास थेरगाथा

405.

४०५.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි[Pg.285], යතො පබ්බජිතො අහං;

අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි, චෙතොසන්තිමනජ්ඣගං.

मी प्रव्रजित झाल्यापासून पंचवीस वर्षे झाली, पण मला चुटकी वाजवण्याइतक्या काळासाठीही चित्ताची शांतता (एकाग्रता) लाभली नाही.

406.

४०६.

‘‘අලද්ධා චිත්තස්සෙකග්ගං, කාමරාගෙන අට්ටිතො ;

බාහා පග්ගය්හ කන්දන්තො, විහාරා උපනික්ඛමිං.

चित्ताची एकाग्रता न लाभल्यामुळे आणि कामरागाने पीडित झाल्यामुळे, मी दोन्ही हात वर करून रडत-रडत विहारातून बाहेर पडलो.

407.

४०७.

‘‘සත්ථං වා ආහරිස්සාමි, කො අත්ථො ජීවිතෙන මෙ;

කථං හි සික්ඛං පච්චක්ඛං, කාලං කුබ්බෙථ මාදිසො.

मी शस्त्र घेऊन स्वतःचा अंत करीन, माझ्या या जगण्याचा काय उपयोग? माझ्यासारखा भिक्खू शील-शिक्षेचा त्याग करून (गृहस्थ होऊन) कसा काय मरण पत्करू शकेल?

408.

४०८.

‘‘තදාහං ඛුරමාදාය, මඤ්චකම්හි උපාවිසිං;

පරිනීතො ඛුරො ආසි, ධමනිං ඡෙත්තුමත්තනො.

तेव्हा मी वस्तरा घेऊन एका लहान खाटेवर बसलो. स्वतःची गळ्याची नस कापण्यासाठी मी तो वस्तरा गळ्यापाशी आणला.

409.

४०९.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

त्यानंतर माझ्या मनात योग्य प्रकारे मनन (योनिसो मनसिकार) उत्पन्न झाले. कामभोगांचे दुष्परिणाम (आदीनव) स्पष्टपणे समोर आले आणि माझ्या मनात वैराग्य (निब्बिदा) चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झाले.

410.

४१०.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

त्यानंतर माझे चित्त (क्लेशांपासून) मुक्त झाले. धम्माची ही सुंदर सुधम्मता पहा! मी तीन विद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन केले आहे.

… සප්පදාසො ථෙරො….

...असे सप्पदास थेर म्हणाले.

7.කාතියානත්ථෙරගාථා

७. कातियान थेरगाथा

411.

४११.

‘‘උට්ඨෙහි නිසීද කාතියාන, මා නිද්දාබහුලො අහු ජාගරස්සු;

මා තං අලසං පමත්තබන්ධු, කූටෙනෙව ජිනාතු මච්චුරාජා.

उठ, कातियान! बस. जास्त झोपू नकोस, जागृत राहा! आळशी असलेल्या तुला, प्रमादाचा (बेसावधपणाचा) मित्र असलेल्या मृत्यूराजाने (मार) आपल्या कपटाने (वृद्धत्व व व्याधींच्या जाळ्याने) पराजित करू नये.

412.

४१२.

‘‘සෙය්‍යථාපි මහාසමුද්දවෙගො, එවං ජාතිජරාතිවත්තතෙ තං;

සො කරොහි සුදීපමත්තනො ත්වං, න හි තාණං තව විජ්ජතෙව අඤ්ඤං.

ज्याप्रमाणे महासागराच्या लाटांचा वेग एखाद्या दुर्बळ माणसाला वाहून नेतो, त्याचप्रमाणे जन्म आणि जरा (वृद्धत्व) तुला ग्रासून टाकत आहेत. म्हणून तू स्वतःसाठी अर्हतत्त्वरूपी एक सुरक्षित बेट तयार कर, कारण याशिवाय तुला दुसरा कोणताही आश्रय नाही.

413.

४१३.

‘‘සත්ථා හි විජෙසි මග්ගමෙතං, සඞ්ගා ජාතිජරාභයා අතීතං;

පුබ්බාපරරත්තමප්පමත්තො, අනුයුඤ්ජස්සු දළ්හං කරොහි යොගං.

शास्त्यांनी (बुद्धांनी) जन्म आणि जरेच्या भयापासून मुक्त करणारा व आसक्तीच्या पलीकडे नेणारा हा मार्ग शोधून काढला आहे. म्हणून रात्रीच्या पूर्व व उत्तर भागात अप्रमादी (जागृत) राहून ध्यान कर आणि आपला प्रयत्न दृढ कर.

414.

४१४.

‘‘පුරිමානි [Pg.286] පමුඤ්ච බන්ධනානි, සඞ්ඝාටිඛුරමුණ්ඩභික්ඛභොජී;

මා ඛිඩ්ඩාරතිඤ්ච මා නිද්දං, අනුයුඤ්ජිත්ථ ඣාය කාතියාන.

कातियान! तू संघात (दुगुट) परिधान केलेला, वस्तऱ्याने मुंडण केलेला आणि भिक्षेवर जगणारा भिक्खू आहेस; म्हणून पूर्व आयुष्यातील कामभोगांची बंधने तोडून टाक. खेळ, करमणूक आणि झोप यात वेळ घालवू नकोस, तर ध्यानामध्ये मग्न राहा.

415.

४१५.

‘‘ඣායාහි ජිනාහි කාතියාන, යොගක්ඛෙමපථෙසු කොවිදොසි;

පප්පුය්‍ය අනුත්තරං විසුද්ධිං, පරිනිබ්බාහිසි වාරිනාව ජොති.

कातियान! ध्यान कर आणि क्लेशांवर विजय मिळव. तू चार योगांपासून (बंधनांपासून) मुक्त करणाऱ्या निर्वाणमार्गात कुशल आहेस. सर्वोत्तम अशा शुद्धीला (अर्हतत्त्वाला) प्राप्त करून, पाण्याने जसा अग्नी शांत होतो, तसा तू परिनिर्वाण प्राप्त करशील.

416.

४१६.

‘‘පජ්ජොතකරො පරිත්තරංසො, වාතෙන විනම්‍යතෙ ලතාව;

එවම්පි තුවං අනාදියානො, මාරං ඉන්දසගොත්ත නිද්ධුනාහි;

සො වෙදයිතාසු වීතරාගො, කාලං කඞ්ඛ ඉධෙව සීතිභූතො’’ති.

ज्याप्रमाणे मंद प्रकाश देणारा दिवा वाऱ्याने विझून जातो किंवा एखादी वेल नष्ट होते, त्याचप्रमाणे हे इंद्रगोत्रातील कातियना! तू माराच्या आहारी न जाता त्याला नष्ट कर. सर्व वेदनांविषयी वीतरागी (आसक्तीरहित) होऊन, याच जन्मात शांत (शीतीभूत) होऊन आपल्या परिनिर्वाणाच्या काळाची प्रतीक्षा कर.

… කාතියානො ථෙරො….

...असे कातियान थेर म्हणाले.

8. මිගජාලත්ථෙරගාථා

८. मिगजाल थेरगाथा

417.

४१७.

‘‘සුදෙසිතො චක්ඛුමතා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

සබ්බසංයොජනාතීතො, සබ්බවට්ටවිනාසනො.

पाच चक्षूंनी युक्त आणि सूर्यवंशज असलेल्या बुद्ध भगवंतांनी ज्या धम्माचा सुंदर उपदेश केला आहे, तो सर्व संयोजनांच्या (बंधनांच्या) पलीकडे नेणारा आणि सर्व संसारचक्राचा (वट्टाचा) नाश करणारा आहे.

418.

४१८.

‘‘නිය්‍යානිකො උත්තරණො, තණ්හාමූලවිසොසනො;

විසමූලං ආඝාතනං, ඡෙත්වා පාපෙති නිබ්බුතිං.

तो संसारातून मुक्त करणारा, भवसागरातून तारून नेणारा आणि तृष्णेच्या मुळाला सुकवून टाकणारा आहे. दुःख देणाऱ्या कर्मांचे व क्लेशांचे विषारी मूळ कापून टाकून तो निर्वाणाची प्राप्ती करून देतो.

419.

४१९.

‘‘අඤ්ඤාණමූලභෙදාය, කම්මයන්තවිඝාටනො;

විඤ්ඤාණානං පරිග්ගහෙ, ඤාණවජිරනිපාතනො.

अज्ञानाचे (अविद्येचे) मूळ नष्ट करण्यासाठी, कर्मरूपी यंत्राचा विध्वंस करण्यासाठी आणि विज्ञानांच्या ग्रहणावर ज्ञानरूपी वज्राचा प्रहार करण्यासाठी तो समर्थ आहे.

420.

४२०.

‘‘වෙදනානං විඤ්ඤාපනො, උපාදානප්පමොචනො;

භවං අඞ්ගාරකාසුංව, ඤාණෙන අනුපස්සනො.

तो तिन्ही वेदनांचे यथार्थ ज्ञान करून देणारा, उपादानांपासून (आसक्तीपासून) मुक्त करणारा आणि नऊ प्रकारच्या भवांना धगधगत्या कोळशाच्या खाणीप्रमाणे ज्ञानचक्षूने पाहण्यास शिकवणारा आहे.

421.

४२१.

‘‘මහාරසො සුගම්භීරො, ජරාමච්චුනිවාරණො;

අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, දුක්ඛූපසමනො සිවො.

तो अत्यंत मधुर रस असलेला, अतिशय खोल (गहन), जरा आणि मृत्यूला रोखणारा आहे. हा आर्य अष्टांगिक मार्ग सर्व दुःखांचे शमन करणारा आणि कल्याणकारी (शांत) आहे.

422.

४२२.

‘‘කම්මං කම්මන්ති ඤත්වාන, විපාකඤ්ච විපාකතො;

පටිච්චුප්පන්නධම්මානං, යථාවාලොකදස්සනො;

මහාඛෙමඞ්ගමො සන්තො, පරියොසානභද්දකො’’ති.

कर्माला कर्म म्हणून आणि त्याच्या विपाकाला (फळाला) विपाक म्हणून जाणून, प्रतीत्यसमुत्पन्न धर्मांचे यथार्थ दर्शन घडवणारा हा मार्ग आहे. तो परम शांती व सुरक्षितता देणाऱ्या निर्वाणाकडे नेणारा, शांत आणि शेवटी अत्यंत कल्याणकारी आहे.

… මිගජාලො ථෙරො….

...असे मिगजाल थेर म्हणाले.

9. පුරොහිතපුත්තජෙන්තත්ථෙරගාථා

९. पुरोहितपुत्त जेंत थेरगाथा

423.

४२३.

‘‘ජාතිමදෙන [Pg.287] මත්තොහං, භොගඉස්සරියෙන ච;

සණ්ඨානවණ්ණරූපෙන, මදමත්තො අචාරිහං.

मी उच्च कुळाच्या अभिमानाने (जातीमदाने), संपत्ती व सत्तेच्या गर्वाने आणि आपल्या सुंदर रूप व शरीरयष्टीच्या अहंकारात चूर होऊन वावरत असे.

424.

४२४.

‘‘නාත්තනො සමකං කඤ්චි, අතිරෙකං ච මඤ්ඤිසං;

අතිමානහතො බාලො, පත්ථද්ධො උස්සිතද්ධජො.

मी कोणालाही स्वतःच्या बरोबरीचा मानत नसे, मग श्रेष्ठ मानण्याचा तर प्रश्नच नव्हता. अत्यंत गर्वाने ग्रासलेला, मूर्ख, उद्धट आणि अहंकाराचा ध्वज उंच फडकवणारा असा मी होतो.

425.

४२५.

‘‘මාතරං පිතරඤ්චාපි, අඤ්ඤෙපි ගරුසම්මතෙ;

න කඤ්චි අභිවාදෙසිං, මානත්ථද්ධො අනාදරො.

मी अभिमानाने ताठरलेला आणि आदररहित असल्यामुळे, आईला, वडिलांना किंवा आदरणीय मानल्या गेलेल्या इतर कोणत्याही व्यक्तीला कधीही वंदन केले नाही.

426.

४२६.

‘‘දිස්වා විනායකං අග්ගං, සාරථීනං වරුත්තමං;

තපන්තමිව ආදිච්චං, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං.

(अशा प्रकारे गर्वाने फिरत असताना) भिक्खू संघाच्या परिवारासह सूर्यासारखे तळपणारे, मानवांचे उत्तम सारथी आणि सर्वश्रेष्ठ मार्गदर्शक असणाऱ्या भगवंतांना पाहून,

427.

४२७.

‘‘මානං මදඤ්ච ඡඩ්ඩෙත්වා, විප්පසන්නෙන චෙතසා;

සිරසා අභිවාදෙසිං, සබ්බසත්තානමුත්තමං.

मी आपला मान आणि मद (अहंकार) सोडून देऊन, अत्यंत प्रसन्न चित्ताने, सर्व प्राण्यांमध्ये श्रेष्ठ असणाऱ्या भगवंतांच्या चरणी डोके टेकवून वंदन केले.

428.

४२८.

‘‘අතිමානො ච ඔමානො, පහීනා සුසමූහතා;

අස්මිමානො සමුච්ඡින්නො, සබ්බෙ මානවිධා හතා’’ති.

माझा अतिमान (अति-अभिमान) आणि अवमान (हीन-अभिमान) नष्ट झाले आहेत, ते मुळासकट उपटून टाकले गेले आहेत. 'मी आहे' हा अस्मिमान पूर्णपणे छिन्नभिन्न झाला आहे आणि सर्व प्रकारचे अभिमान नष्ट झाले आहेत.

… ජෙන්තො පුරොහිතපුත්තො ථෙරො….

...असे पुरोहितपुत्र जेन्त थेरांनी म्हटले....

10. සුමනත්ථෙරගාථා

१०. सुमन थेरगाथा

429.

४२९.

‘‘යදා නවො පබ්බජිතො, ජාතියා සත්තවස්සිකො;

ඉද්ධියා අභිභොත්වාන, පන්නගින්දං මහිද්ධිකං.

जेव्हा मी वयाने केवळ सात वर्षांचा होतो, नवीनच प्रव्रजित झालेलो असताना, मी आपल्या ऋद्धीबलाने महाप्रतापी नागराजाला पराभूत केले होते.

430.

४३०.

‘‘උපජ්ඣායස්ස උදකං, අනොතත්තා මහාසරා;

ආහරාමි තතො දිස්වා, මං සත්ථා එතදබ්‍රවි’’.

मी माझ्या उपाध्यायांसाठी (अनुरुद्धांसाठी) अनोतत्त महासरोवरातून पाणी घेऊन आलो. तेव्हा मला पाहून शास्त्यांनी (बुद्धांनी) हे वचन म्हटले:

431.

४३१.

‘‘සාරිපුත්ත ඉමං පස්ස, ආගච්ඡන්තං කුමාරකං;

උදකකුම්භමාදාය, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතං.

हे सारिपुत्ता! पाण्याचा घडा घेऊन येणाऱ्या, अंतर्मनात पूर्णपणे समाहित (एकाग्र) झालेल्या या लहान बालकाकडे (सामणेराकडे) पाहा.

432.

४३२.

‘‘පාසාදිකෙන වත්තෙන, කල්‍යාණඉරියාපථො;

සාමණෙරොනුරුද්ධස්ස, ඉද්ධියා ච විසාරදො.

हा सामणेर अनुरुद्धांचा शिष्य आहे; त्याचे आचरण प्रसन्न करणारे आहे, त्याची चर्या (इरियापथ) कल्याणकारी आहे आणि तो ऋद्धीबलामध्ये अत्यंत कुशल व निपुण आहे.

433.

४३३.

‘‘ආජානීයෙන ආජඤ්ඤො, සාධුනා සාධුකාරිතො;

විනීතො අනුරුද්ධෙන, කතකිච්චෙන සික්ඛිතො.

ज्याला श्रेष्ठ पुरुषांप्रमाणे श्रेष्ठ बनवले गेले आहे, सज्जनाद्वारे सुशिक्षित केले गेले आहे, अशा या सामणेराला कृतकृत्य (ज्यांनी आपले कर्तव्य पूर्ण केले आहे अशा) अनुरुद्धांनी विनीत व शिक्षित केले आहे.

434.

४३४.

‘‘සො පත්වා පරමං සන්තිං, සච්ඡිකත්වා අකුප්පතං;

සාමණෙරො ස සුමනො, මා මං ජඤ්ඤාති ඉච්ඡතී’’ති.

परम शांतीला (निर्वाणाला) प्राप्त करून आणि अढळ अशा अर्हतपदाचा साक्षात्कार करूनही, तो सुमन सामणेर 'कोणीही मला ओळखू नये' अशीच इच्छा बाळगतो.

… සුමනො ථෙරො….

...असे सुमन थेरांनी म्हटले....

11. න්හාතකමුනිත්ථෙරගාථා

११. न्हातकमुनी थेरगाथा

435.

४३५.

‘‘වාතරොගාභිනීතො [Pg.288] ත්වං, විහරං කානනෙ වනෙ;

පවිද්ධගොචරෙ ලූඛෙ, කථං භික්ඛු කරිස්සසි’’.

हे भिक्खू! वातरोगाने ग्रस्त असताना, जेथे भिक्षा मिळणे कठीण व रूक्ष आहे अशा या घनदाट अरण्यात राहून तू आपले जीवन कसे व्यतीत करशील?

436.

४३६.

‘‘පීතිසුඛෙන විපුලෙන, ඵරිත්වාන සමුස්සයං;

ලූඛම්පි අභිසම්භොන්තො, විහරිස්සාමි කානනෙ.

भगवंत! मी विपुल प्रीती आणि सुखाने आपल्या शरीराला व्यापून टाकीन, आणि रूक्ष अन्नाचा स्वीकार करत या घनदाट अरण्यात आनंदाने राहीन.

437.

४३७.

‘‘භාවෙන්තො සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ, ඉන්ද්‍රියානි බලානි ච;

ඣානසොඛුම්මසම්පන්නො, විහරිස්සං අනාසවො.

सात बोज्झंग (ज्ञान-अंगे), पाच इंद्रिये आणि पाच बले यांची भावना (विकास) करत, सूक्ष्म ध्यानाने संपन्न होऊन, मी आसवमुक्त (निष्पाप) अवस्थेत राहीन.

438.

४३८.

‘‘විප්පමුත්තං කිලෙසෙහි, සුද්ධචිත්තං අනාවිලං;

අභිණ්හං පච්චවෙක්ඛන්තො, විහරිස්සං අනාසවො.

क्लेशांपासून मुक्त, शुद्ध आणि निर्मळ अशा चित्ताचे सतत निरीक्षण करत, मी आसवमुक्त होऊन राहीन.

439.

४३९.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා ච, යෙ මෙ විජ්ජිංසු ආසවා;

සබ්බෙ අසෙසා උච්ඡින්නා, න ච උප්පජ්ජරෙ පුන.

माझ्या आत आणि बाहेर जे काही आसव (चित्तमल) अस्तित्वात होते, ते सर्व पूर्णपणे नष्ट झाले आहेत; ते पुन्हा कधीही उत्पन्न होणार नाहीत.

440.

४४०.

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතා, තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකා;

දුක්ඛක්ඛයො අනුප්පත්තො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

पाचही स्कंध मी पूर्णपणे जाणून घेतले आहेत, त्यांचे मूळ नष्ट झाले आहे. मी दुःखाच्या क्षयाला (निर्वाणाला) प्राप्त झालो आहे, आता पुन्हा जन्म नाही.

… න්හාතකමුනිත්ථෙරො….

...असे न्हातकमुनी थेरांनी म्हटले....

12. බ්‍රහ්මදත්තත්ථෙරගාථා

१२. ब्रह्मदत्त थेरगाथा

441.

४४१.

‘‘අක්කොධස්ස කුතො කොධො, දන්තස්ස සමජීවිනො;

සම්මදඤ්ඤා විමුත්තස්ස, උපසන්තස්ස තාදිනො.

जो क्रोधापासून मुक्त आहे, संयमित आहे, समतेने जगणारा आहे, सम्यक ज्ञानाने विमुक्त झालेला आहे, शांत आणि तादी (अचल) गुणांनी युक्त आहे, अशा अर्हताला क्रोध कोठून येणार?

442.

४४२.

‘‘තස්සෙව තෙන පාපියො, යො කුද්ධං පටිකුජ්ඣති;

කුද්ධං අප්පටිකුජ්ඣන්තො, සඞ්ගාමං ජෙති දුජ්ජයං.

जो क्रोधी माणसाला उलटून क्रोध करतो, तो स्वतःच अधिक वाईट बनतो. जो क्रोधाला क्रोधाने उत्तर देत नाही, तो जिंकण्यास कठीण असलेले युद्ध जिंकतो.

443.

४४३.

‘‘උභින්නමත්ථං චරති, අත්තනො ච පරස්ස ච;

පරං සඞ්කුපිතං ඤත්වා, යො සතො උපසම්මති.

दुसऱ्याला क्रोधाविष्ट झालेले पाहून जो स्वतः जागरूक राहून शांत होतो, तो स्वतःचे आणि दुसऱ्याचे अशा दोघांचेही कल्याण साधत असतो.

444.

४४४.

‘‘උභින්නං තිකිච්ඡන්තං තං, අත්තනො ච පරස්ස ච;

ජනා මඤ්ඤන්ති බාලොති, යෙ ධම්මස්ස අකොවිදා.

स्वतःच्या आणि दुसऱ्याच्या क्रोधाच्या आजारावर उपचार करणाऱ्या अशा व्यक्तीला, जे धम्मामध्ये अकुशल (अज्ञानी) आहेत, ते लोक मूर्ख समजतात.

445.

४४५.

‘‘උප්පජ්ජෙ තෙ සචෙ කොධො, ආවජ්ජ කකචූපමං;

උප්පජ්ජෙ චෙ රසෙ තණ්හා, පුත්තමංසූපමං සර.

जर तुझ्या मनात क्रोध उत्पन्न झाला, तर 'करवतीच्या उपमेचे' (ककचूपम सुत्ताचे) स्मरण कर. जर चवीविषयी तृष्णा उत्पन्न झाली, तर 'पुत्राच्या मांसाच्या उपमेचे' स्मरण कर.

446.

४४६.

‘‘සචෙ ධාවති චිත්තං තෙ, කාමෙසු ච භවෙසු ච;

ඛිප්පං නිග්ගණ්හ සතියා, කිට්ඨාදං විය දුප්පසු’’න්ති;

जर तुझे मन कामभोगांकडे आणि अस्तित्वाकडे (भवाकडे) धावत असेल, तर पिकांचे नुकसान करणाऱ्या दुष्ट बैलाला दोरीने खांबाला बांधून जसे आवरले जाते, तसेच तू आपल्या मनाला सतीच्या (स्मृतीच्या) साहाय्याने त्वरित आवर घाल.

… බ්‍රහ්මදත්තො ථෙරො….

...असे ब्रह्मदत्त थेरांनी म्हटले....

13. සිරිමණ්ඩත්ථෙරගාථා

१३. सिरिमंड थेरगाथा

447.

४४७.

‘‘ඡන්නමතිවස්සති[Pg.289], විවටං නාතිවස්සති;

තස්මා ඡන්නං විවරෙථ, එවං තං නාතිවස්සති.

जे झाकलेले असते, त्यावर पाऊस (क्लेशांचा पाऊस) जास्त पडतो; जे उघडे असते, त्यावर पाऊस पडत नाही. म्हणून जे झाकलेले (दोष) आहे ते उघडे करा, म्हणजे त्यावर पाऊस पडणार नाही.

448.

४४८.

‘‘මච්චුනාබ්භහතො ලොකො, ජරාය පරිවාරිතො;

තණ්හාසල්ලෙන ඔතිණ්ණො, ඉච්ඡාධූපායිතො සදා.

हा संसार मृत्यूने ग्रस्त आहे, जरेने (वृद्धत्वाने) वेढलेला आहे. तृष्णेच्या शल्याने (बाणाने) तो विंधला गेला आहे आणि इच्छांच्या धुराने तो सतत जळत आहे.

449.

४४९.

‘‘මච්චුනාබ්භහතො ලොකො, පරික්ඛිත්තො ජරාය ච;

හඤ්ඤති නිච්චමත්තාණො, පත්තදණ්ඩොව තක්කරො.

हा संसार मृत्यूने ग्रस्त आहे आणि जरेने वेढलेला आहे. ज्याप्रमाणे शिक्षा सुनावलेला चोर असहाय्य होऊन मार खातो, त्याचप्रमाणे हा संसार कोणताही त्राता (रक्षक) नसताना सतत मार खात आहे.

450.

४५०.

‘‘ආගච්ඡන්තග්ගිඛන්ධාව, මච්චු බ්‍යාධි ජරා තයො;

පච්චුග්ගන්තුං බලං නත්ථි, ජවො නත්ථි පලායිතුං.

मृत्यू, व्याधी (आजारपण) आणि जरा (वृद्धत्व) हे तिन्ही धगधगत्या अग्नीसारखे चालून येत आहेत. त्यांचा प्रतिकार करण्याचे बळ कोणाकडेही नाही, आणि पळून जाण्यासाठी वेगही नाही.

451.

४५१.

‘‘අමොඝං දිවසං කයිරා, අප්පෙන බහුකෙන වා;

යං යං විජහතෙ රත්තිං, තදූනං තස්ස ජීවිතං.

प्रत्येक दिवस सार्थ (सफळ) करावा, मग तो काळ थोडा असो वा जास्त. कारण जशी जशी रात्र निघून जाते, तसे तसे माणसाचे आयुष्य कमी होत जाते.

452.

४५२.

‘‘චරතො තිට්ඨතො වාපි, ආසීනසයනස්ස වා;

උපෙති චරිමා රත්ති, න තෙ කාලො පමජ්ජිතු’’න්ති.

चालताना, उभे असताना, बसलेले असताना किंवा झोपलेले असतानाही अंतिम रात्र (मृत्यू) जवळ येत असते. त्यामुळे तुला प्रमाद (आळस/मूर्च्छितपणा) करण्याची ही वेळ नाही.

… සිරිමණ්ඩො ථෙරො….

...असे सिरिमंड थेरांनी म्हटले....

14. සබ්බකාමිත්ථෙරගාථා

१४. सब्बकामी थेरगाथा

453.

४५३.

‘‘ද්විපාදකොයං අසුචි, දුග්ගන්ධො පරිහීරති ;

නානාකුණපපරිපූරො, විස්සවන්තො තතො තතො.

हा दोन पायांचा देह अशुद्ध आणि दुर्गंधीयुक्त आहे, विविध प्रकारच्या घाणीने भरलेला आहे आणि जागोजागी (नऊ द्वारांमधून) पाझरत आहे; तरीही लोक सुगंधी द्रव्यांनी सजवून तो मिरवत असतात.

454.

४५४.

‘‘මිගං නිලීනං කූටෙන, බළිසෙනෙව අම්බුජං;

වානරං විය ලෙපෙන, බාධයන්ති පුථුජ්ජනං.

ज्याप्रमाणे सापळ्याने हरणाला, गळाने माशाला आणि चिकट डिंकाने माकडाला पकडले जाते, त्याचप्रमाणे (कामभोग) अज्ञानी पृथग्जनाला (सामान्य माणसाला) जाळ्यात ओढून पीडित करतात.

455.

४५५.

‘‘රූපා සද්දා රසා ගන්ධා, ඵොට්ඨබ්බා ච මනොරමා;

පඤ්ච කාමගුණා එතෙ, ඉත්ථිරූපස්මි දිස්සරෙ.

मनोरम रूप, शब्द, रस, गंध आणि स्पर्श हे पाच कामगुण स्त्रीच्या रूपात दिसून येतात.

456.

४५६.

‘‘යෙ එතා උපසෙවන්ති, රත්තචිත්තා පුථුජ්ජනා;

වඩ්ඪෙන්ති කටසිං ඝොරං, ආචිනන්ති පුනබ්භවං.

जे अज्ञानी पृथग्जन रागासक्त चित्ताने या स्त्रियांचे सेवन करतात, ते भयानक संसार वाढवतात आणि पुनर्जन्म संचित करतात.

457.

४५७.

‘‘යො චෙතා පරිවජ්ජෙති, සප්පස්සෙව පදා සිරො;

සොමං විසත්තිකං ලොකෙ, සතො සමතිවත්තති.

जो मनुष्य पायाने सापाचे डोके टाळावे त्याप्रमाणे या स्त्रियांना वर्ज्य करतो, तो जागरूक राहून या जगातील विषारी अशा तृष्णेला पार करतो.

458.

४५८.

‘‘කාමෙස්වාදීනවං [Pg.290] දිස්වා, නෙක්ඛම්මං දට්ඨු ඛෙමතො;

නිස්සටො සබ්බකාමෙහි, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති.

कामांचे दुष्परिणाम पाहून आणि नैष्क्रम्याला क्षेमकारक मानून, सर्व कामांमधून मुक्त होऊन मी आसवांचा क्षय प्राप्त केला आहे.

… සබ්බකාමිත්ථෙරො….

...असे स्थवीर सब्बकामी म्हणाले...

ඡක්කනිපාතො නිට්ඨිතො.

छक्कनिपात समाप्त झाला.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील उद्दान -

උරුවෙළකස්සපො ච, ථෙරො තෙකිච්ඡකාරි ච;

මහානාගො ච කුල්ලො ච, මාලුක්‍යො සප්පදාසකො.

स्थवीर उरुवेलकस्सप, तेकिच्छकारी, महानाग, कुल्ल, मालुक्य आणि सप्पदासक,

කාතියානො මිගජාලො, ජෙන්තො සුමනසව්හයො;

න්හාතමුනි බ්‍රහ්මදත්තො, සිරිමණ්ඩො සබ්බකාමී ච;

ගාථායො චතුරාසීති, ථෙරා චෙත්ථ චතුද්දසාති.

कातियान, मिगजाल, जेन्त, सुमन नावाचे स्थवीर, न्हातमुनी, ब्रह्मदत्त, सिरिमंड आणि सब्बकामी; या निपातात एकूण चौदा स्थवीर असून चौऱ्याऐंशी गाथा आहेत.

7. සත්තකනිපාතො

७. सत्तकनिपात

1. සුන්දරසමුද්දත්ථෙරගාථා

१. स्थवीर सुन्दरासमुद्द यांच्या गाथा

459.

४५९.

‘‘අලඞ්කතා [Pg.291] සුවසනා, මාලධාරී විභූසිතා;

අලත්තකකතාපාදා, පාදුකාරුය්හ වෙසිකා.

अलंकारांनी नटलेली, सुंदर वस्त्रे परिधान केलेली, फुलांचे हार घातलेली, सुशोभित झालेली आणि पायांना लाक्षा रस लावलेली एक वेश्या पादत्राणे घालून उभी होती.

460.

४६०.

‘‘පාදුකා ඔරුහිත්වාන, පුරතො පඤ්ජලීකතා;

සා මං සණ්හෙන මුදුනා, ම්හිතපුබ්බං අභාසථ’’.

पादत्राणे काढून, माझ्यासमोर हात जोडून उभी राहून, ती वेश्या स्मितहास्य करत मला मधुर आणि कोमल शब्दांत म्हणाली -

461.

४६१.

‘‘යුවාසි ත්වං පබ්බජිතො, තිට්ඨාහි මම සාසනෙ;

භුඤ්ජ මානුසකෙ කාමෙ, අහං විත්තං දදාමි තෙ;

සච්චං තෙ පටිජානාමි, අග්ගිං වා තෙ හරාමහං.

‘तुम्ही तरुण वयातच प्रव्रजित झाला आहात, माझ्या सांगण्यानुसार वागा. मानवी कामभोगांचा उपभोग घ्या, मी तुम्हाला धनसंपत्ती देईन. मी तुम्हाला सत्य वचन देते, (विश्वास नसेल तर) मी तुमच्यासाठी अग्नी हातात धरून शपथ घेण्यास तयार आहे.’

462.

४६२.

‘‘යදා ජිණ්ණා භවිස්සාම, උභො දණ්ඩපරායනා;

උභොපි පබ්බජිස්සාම, උභයත්ථ කටග්ගහො’’.

‘जेव्हा आपण दोघे वृद्ध होऊ आणि काठीचा आधार घ्यावा लागेल, तेव्हा आपण दोघेही प्रव्रजित होऊ. अशा प्रकारे आपल्याला दोन्ही लोकांत विजय प्राप्त होईल.’

463.

४६३.

‘‘තඤ්ච දිස්වාන යාචන්තිං, වෙසිකං පඤ්ජලීකතං;

අලඞ්කතං සුවසනං, මච්චුපාසංව ඔඩ්ඩිතං.

अलंकारांनी नटलेल्या, सुंदर वस्त्रे परिधान केलेल्या आणि हात जोडून याचना करणाऱ्या त्या वेश्येला पाहून मला ती मृत्यूने पसरवलेल्या पाशासारखी भासली.

464.

४६४.

‘‘තතො මෙ මනසීකාරො…පෙ… නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

त्यानंतर माझ्या मनात योनिशो मनसिकार उत्पन्न झाला, शरीराचे दोष स्पष्ट दिसू लागले आणि माझ्या मनात तीव्र निर्वेद दृढ झाले.

465.

४६५.

‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

त्यानंतर माझे चित्त मुक्त झाले. पहा, धर्माची ही उत्तम धर्मता! मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.

… සුන්දරසමුද්දො ථෙරො….

...असे स्थवीर सुन्दरासमुद्द म्हणाले...

2. ලකුණ්ඩකභද්දියත්ථෙරගාථා

२. स्थवीर लकुण्डक भद्दिय यांच्या गाथा

466.

४६६.

පරෙ අම්බාටකාරාමෙ, වනසණ්ඩම්හි භද්දියො;

සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, තත්ථ භද්දොව ඣායති.

उत्कृष्ट अशा आंबाटका रामातील वनखंडात, तृष्णेला मुळासकट उपटून टाकून, कल्याणकारी भद्दिय ध्यानमग्न बसले आहेत.

467.

४६७.

‘‘රමන්තෙකෙ මුදිඞ්ගෙහි, වීණාහි පණවෙහි ච;

අහඤ්ච රුක්ඛමූලස්මිං, රතො බුද්ධස්ස සාසනෙ.

काही लोक मृदंग, वीणा आणि ढोल यांच्या तालावर रमतात; परंतु मी बुद्धांच्या शासनात वृक्षाच्या मुळाशी रममाण होतो.

468.

४६८.

‘‘බුද්ධො චෙ මෙ වරං දජ්ජා, සො ච ලබ්භෙථ මෙ වරො;

ගණ්හෙහං සබ්බලොකස්ස, නිච්චං කායගතං සතිං.

जर बुद्धांनी मला वर दिला आणि तो वर मला माझ्या इच्छेनुसार मिळाला, तर मी संपूर्ण जगासाठी निरंतर कायगतासती हाच वर निवडेन.

469.

४६९.

‘‘යෙ [Pg.292] මං රූපෙන පාමිංසු, යෙ ච ඝොසෙන අන්වගූ;

ඡන්දරාගවසූපෙතා, න මං ජානන්ති තෙ ජනා.

जे लोक माझ्या रूपावरून माझे मूल्यमापन करतात आणि जे माझ्या आवाजाच्या मागे धावतात, ते तीव्र इच्छेने व रागाने ग्रासलेले लोक मला खरोखर ओळखत नाहीत.

470.

४७०.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච න ජානාති, බහිද්ධා ච න පස්සති;

සමන්තාවරණො බාලො, ස වෙ ඝොසෙන වුය්හති.

जो स्वतःच्या अंतर्मनाला जाणत नाही आणि बाह्य रूपालाही पाहत नाही, असा चहूबाजूंनी अज्ञानाने वेढलेला मूर्ख मनुष्य केवळ बाह्य आवाजाने वाहून जातो.

471.

४७१.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච න ජානාති, බහිද්ධා ච විපස්සති;

බහිද්ධා ඵලදස්සාවී, සොපි ඝොසෙන වුය්හති.

जो स्वतःच्या अंतर्मनाला जाणत नाही, परंतु बाह्य गोष्टींचे निरीक्षण करतो, केवळ बाह्य फळांवर लक्ष ठेवणारा तो मनुष्यसुद्धा बाह्य आवाजाने वाहून जातो.

472.

४७२.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච පජානාති, බහිද්ධා ච විපස්සති;

අනාවරණදස්සාවී, න සො ඝොසෙන වුය්හතී’’ති.

जो स्वतःच्या अंतर्मनालाही जाणतो आणि बाह्य गोष्टींचेही योग्य निरीक्षण करतो, असा अनावरण दृष्टी असलेला मनुष्य बाह्य आवाजाने वाहून जात नाही.

… ලකුණ්ඩකභද්දියො ථෙරො….

...असे स्थवीर लकुण्डक भद्दिय म्हणाले...

3. භද්දත්ථෙරගාථා

३. स्थवीर भद्द यांच्या गाथा

473.

४७३.

‘‘එකපුත්තො අහං ආසිං, පියො මාතු පියො පිතු;

බහූහි වතචරියාහි, ලද්ධො ආයාචනාහි ච.

मी माझ्या आई-वडिलांचा एकुलता एक लाडका मुलगा होतो. अनेक व्रत-वैकल्ये आणि प्रार्थना करून मी त्यांना प्राप्त झालो होतो.

474.

४७४.

‘‘තෙ ච මං අනුකම්පාය, අත්ථකාමා හිතෙසිනො;

උභො පිතා ච මාතා ච, බුද්ධස්ස උපනාමයුං’’.

माझ्यावर अनुकंपा करणारे, माझे कल्याण आणि हित इच्छिणारे माझे आई आणि वडील या दोघांनी मला बुद्धांच्या चरणी समर्पित केले.

475.

४७५.

‘‘කිච්ඡා ලද්ධො අයං පුත්තො, සුඛුමාලො සුඛෙධිතො;

ඉමං දදාම තෙ නාථ, ජිනස්ස පරිචාරකං’’.

‘हे नाथ! हा मुलगा आम्हाला मोठ्या कष्टाने मिळाला आहे, तो अत्यंत सुकुमार आहे आणि सुखात वाढला आहे. हे जिन! आम्ही हा आमचा लहान मुलगा आपल्या सेवेसाठी आपल्याला अर्पण करत आहोत.’

476.

४७६.

‘‘සත්ථා ච මං පටිග්ගය්හ, ආනන්දං එතදබ්‍රවි;

‘පබ්බාජෙහි ඉමං ඛිප්පං, හෙස්සත්‍යාජානියො අයං.

शास्त्यांनी माझा स्वीकार केला आणि आनंदला म्हणाले, ‘आनंद, या बालकाला त्वरित प्रव्रजित कर. हा माझ्या शासनात एक श्रेष्ठ पुरुष होईल.’

477.

४७७.

‘‘පබ්බාජෙත්වාන මං සත්ථා, විහාරං පාවිසී ජිනො;

අනොග්ගතස්මිං සූරියස්මිං, තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ.

मला प्रव्रजित केल्यानंतर, जिन शास्ते विहारात निघून गेले. सूर्य मावळण्यापूर्वीच माझे चित्त सर्व आसवांपासून मुक्त झाले.

478.

४७८.

‘‘තතො සත්ථා නිරාකත්වා, පටිසල්ලානවුට්ඨිතො;

‘එහි භද්දා’ති මං ආහ, සා මෙ ආසූපසම්පදා.

त्यानंतर शास्ते एकांतातून बाहेर आले आणि मला म्हणाले, ‘ये, भद्द!’ तीच माझी उपसंपदा ठरली.

479.

४७९.

‘‘ජාතියා සත්තවස්සෙන, ලද්ධා මෙ උපසම්පදා;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, අහො ධම්මසුධම්මතා’’ති.

जन्मापासून अवघ्या सातव्या वर्षी मला उपसंपदा मिळाली. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत. अहाहा! धर्माची ही केवढी सुंदर धर्मता!

… භද්දො ථෙරො….

...असे स्थवीर भद्द म्हणाले...

4. සොපාකත්ථෙරගාථා

४. स्थवीर सोपाक यांच्या गाथा

480.

४८०.

‘‘දිස්වා [Pg.293] පාසාදඡායායං, චඞ්කමන්තං නරුත්තමං;

තත්ථ නං උපසඞ්කම්ම, වන්දිස්සං පුරිසුත්තමං.

विहाराच्या छायेत चंक्रमण करत असलेल्या नरश्रेष्ठ बुद्धांना पाहून, मी त्या पुरुषोत्तमांजवळ गेलो आणि त्यांना वंदन केले.

481.

४८१.

‘‘එකංසං චීවරං කත්වා, සංහරිත්වාන පාණයො;

අනුචඞ්කමිස්සං විරජං, සබ්බසත්තානමුත්තමං.

एक खांद्यावर चीवर परिधान करून, हात जोडून, मी त्या निष्पाप आणि सर्व प्राण्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या बुद्धांच्या मागे मागे चंक्रमण करू लागलो.

482.

४८२.

‘‘තතො පඤ්හෙ අපුච්ඡි මං, පඤ්හානං කොවිදො විදූ;

අච්ඡම්භී ච අභීතො ච, බ්‍යාකාසිං සත්ථුනො අහං.

त्यानंतर, प्रश्नांमध्ये कुशल आणि ज्ञानी असणाऱ्या शास्त्यांनी मला प्रश्न विचारले. मी न डगमगता आणि भयमुक्त होऊन शास्त्यांच्या त्या प्रश्नांची उत्तरे दिली.

483.

४८३.

‘‘විස්සජ්ජිතෙසු පඤ්හෙසු, අනුමොදි තථාගතො;

භික්ඛුසඞ්ඝං විලොකෙත්වා, ඉමමත්ථං අභාසථ’’.

प्रश्नांची उत्तरे दिली असता, तथागतांनी आनंद व्यक्त केला. त्यांनी भिक्षुसंघाकडे पाहिले आणि हा अर्थ व्यक्त केला.

484.

४८४.

‘‘ලාභා අඞ්ගානං මගධානං, යෙසායං පරිභුඤ්ජති;

චීවරං පිණ්ඩපාතඤ්ච, පච්චයං සයනාසනං;

පච්චුට්ඨානඤ්ච සාමීචිං, තෙසං ලාභා’’ති චාබ්‍රවි.

अंग आणि मगध देशातील लोकांचे मोठे भाग्य आहे, ज्यांच्या चीवर, पिंडपात, औषधोपचार आणि शयनासन यांचा हा उपभोग घेतो. तसेच त्यांच्या आदरातिथ्याचा आणि आदराचा स्वीकार करतो; त्या अंग आणि मगध देशातील लोकांचे खरोखरच मोठे भाग्य आहे, असे भगवान म्हणाले.

485.

४८५.

‘‘අජ්ජතග්ගෙ මං සොපාක, දස්සනායොපසඞ්කම;

එසා චෙව තෙ සොපාක, භවතු උපසම්පදා’’.

हे सोपाक! आजपासून माझ्या दर्शनासाठी तू माझ्याकडे येत जा. हे सोपाक! हीच तुझी उपसंपदा असो.

486.

४८६.

‘‘ජාතියා සත්තවස්සොහං, ලද්ධාන උපසම්පදං;

ධාරෙමි අන්තිමං දෙහං, අහො ධම්මසුධම්මතා’’ති.

जन्मापासून केवळ सात वर्षांचा असतानाच मी उपसंपदा प्राप्त केली आणि आता मी हा अंतिम देह धारण करत आहे. अहो! धर्माची काय ही उत्तम धर्मता आहे!

… සොපාකො ථෙරො….

...असे थेर सोपाक म्हणाले...

5. සරභඞ්ගත්ථෙරගාථා

५. सरभंग थेरगाथा

487.

४८७.

‘‘සරෙ හත්ථෙහි භඤ්ජිත්වා, කත්වාන කුටිමච්ඡිසං;

තෙන මෙ සරභඞ්ගොති, නාමං සම්මුතියා අහු.

तलावातील लव्हाळे हाताने तोडून आणि त्याची झोपडी बनवून मी राहत असे. त्यामुळेच लोक मला 'सरभंग' या नावाने ओळखू लागले.

488.

४८८.

‘‘න මය්හං කප්පතෙ අජ්ජ, සරෙ හත්ථෙහි භඤ්ජිතුං;

සික්ඛාපදා නො පඤ්ඤත්තා, ගොතමෙන යසස්සිනා.

आता मला हाताने लव्हाळे तोडणे योग्य नाही; कारण यशस्वी गौतम बुद्धांनी आमच्यासाठी शिक्षापदे प्रस्थापित केली आहेत.

489.

४८९.

‘‘සකලං සමත්තං රොගං, සරභඞ්ගො නාද්දසං පුබ්බෙ;

සොයං රොගො දිට්ඨො, වචනකරෙනාතිදෙවස්ස.

मी सरभंग, पूर्वी या संपूर्ण रोगाला पूर्णपणे पाहू शकलो नव्हतो. परंतु देवांचेही देव असणाऱ्या बुद्धांच्या उपदेशाचे पालन केल्यामुळे, आता मी हा रोग पाहिला आहे.

490.

४९०.

‘‘යෙනෙව මග්ගෙන ගතො විපස්සී, යෙනෙව මග්ගෙන සිඛී ච වෙස්සභූ;

කකුසන්ධකොණාගමනො ච කස්සපො, තෙනඤ්ජසෙන අගමාසි ගොතමො.

ज्या मार्गाने विपस्सी बुद्ध गेले, ज्या मार्गाने शिखी आणि वेस्सभू गेले, आणि ककुसंध, कोणागमन व कस्सप गेले; त्याच सरळ मार्गाने गौतम बुद्ध सुद्धा गेले आहेत.

491.

४९१.

‘‘වීතතණ්හා [Pg.294] අනාදානා, සත්ත බුද්ධා ඛයොගධා;

යෙහායං දෙසිතො ධම්මො, ධම්මභූතෙහි තාදිභි.

तृष्णा विरहित, उपादान नसलेले, आसक्ती नष्ट झालेल्या निर्वाणात विलीन झालेले हे सात बुद्ध आहेत. धर्मस्वरूप आणि समतोल बुद्धी असणाऱ्या त्या बुद्धांनी या सद्धर्माचा उपदेश केला आहे.

492.

४९२.

‘‘චත්තාරි අරියසච්චානි, අනුකම්පාය පාණිනං;

දුක්ඛං සමුදයො මග්ගො, නිරොධො දුක්ඛසඞ්ඛයො.

प्राण्यांवरील अनुकंपेने त्यांनी चार आर्यसत्यांचा उपदेश केला: दुःख, दुःखसमुदय, दुःख निरोध आणि दुःख निरोधाचा मार्ग.

493.

४९३.

‘‘යස්මිං නිවත්තතෙ දුක්ඛං, සංසාරස්මිං අනන්තකං;

භෙදා ඉමස්ස කායස්ස, ජීවිතස්ස ච සඞ්ඛයා;

අඤ්ඤො පුනබ්භවො නත්ථි, සුවිමුත්තොම්හි සබ්බධී’’ති.

ज्या निर्वाणामध्ये संसारातील अनंत दुःख नाहीसे होते; या शरीराच्या भेदानंतर आणि आयुष्याचा क्षय झाल्यावर, आता दुसरा कोणताही पुनर्जन्म नाही. मी सर्व प्रकारे पूर्णपणे मुक्त झालो आहे.

… සරභඞ්ගො ථෙරො….

...असे थेर सरभंग म्हणाले...

සත්තකනිපාතො නිට්ඨිතො.

सप्तक निपात समाप्त.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील उद्दान –

සුන්දරසමුද්දො ථෙරො, ථෙරො ලකුණ්ඩභද්දියො;

භද්දො ථෙරො ච සොපාකො, සරභඞ්ගො මහාඉසි;

සත්තකෙ පඤ්චකා ථෙරා, ගාථායො පඤ්චතිංසතීති.

थेर सुंदरसमुद्र, थेर लकुंटकभद्दिज, थेर भद्द, थेर सोपाक आणि महान ऋषी थेर सरभंग; या सप्तक निपातामध्ये हे पाच थेर आहेत आणि एकूण पस्तीस गाथा आहेत.

8. අට්ඨකනිපාතො

८. अष्टक निपात

1. මහාකච්චායනත්ථෙරගාථා

१. महाकच्चायन थेरगाथा

494.

४९४.

‘‘කම්මං [Pg.295] බහුකං න කාරයෙ, පරිවජ්ජෙය්‍ය ජනං න උය්‍යමෙ;

සො උස්සුක්කො රසානුගිද්ධො, අත්ථං රිඤ්චති යො සුඛාධිවාහො.

भिक्षूने अनेक नवीन कामे करू नयेत, जनसमुदायाची संगत टाळावी आणि प्रयत्न करू नये. जो भिक्षू चवीचा लोभी होऊन गृहस्थांना अनुकूल करण्यात व्यस्त राहतो, तो स्वतःच्या कल्याणाचा त्याग करतो.

495.

४९५.

‘‘පඞ්කොති හි නං අවෙදයුං, යායං වන්දනපූජනා කුලෙසු;

සුඛුමං සල්ලං දුරුබ්බහං, සක්කාරො කාපුරිසෙන දුජ්ජහො.

कुलांमध्ये मिळणारे वंदन आणि पूजा ही चिखलासारखी आहे, असे बुद्धादी महापुरुषांनी सांगितले आहे. हा एक सूक्ष्म आणि उपटण्यास कठीण असा शल्य आहे. नीच माणसाला हा सत्कार सोडणे कठीण असते.

496.

४९६.

‘‘න පරස්සුපනිධාය, කම්මං මච්චස්ස පාපකං;

අත්තනා තං න සෙවෙය්‍ය, කම්මබන්ධූහි මාතියා.

दुसऱ्या कोणावर अवलंबून राहून माणसाने पापकर्म करू नये, आणि स्वतःही ते पापकर्म करू नये; कारण सर्व प्राणी हे केवळ आपल्या कर्माचेच बांधव आहेत.

497.

४९७.

‘‘න පරෙ වචනා චොරො, න පරෙ වචනා මුනි;

අත්තා ච නං යථාවෙදි, දෙවාපි නං තථා විදූ.

दुसऱ्यांच्या बोलण्याने कोणी चोर ठरत नाही, आणि दुसऱ्यांच्या बोलण्याने कोणी मुनी होत नाही. स्वतःचे मन जसे स्वतःला ओळखते, तसेच देवही त्याला तशाच प्रकारे ओळखतात.

498.

४९८.

‘‘පරෙ ච න විජානන්ති, මයමෙත්ථ යමාමසෙ;

යෙ ච තත්ථ විජානන්ති, තතො සම්මන්ති මෙධගා.

इतर लोक हे जाणत नाहीत की आपण या जगात मृत्यूच्या स्वाधीन होणार आहोत. परंतु जे सुज्ञ हे जाणतात, त्यांचे आपसातील कलह शांत होतात.

499.

४९९.

‘‘ජීවතෙ වාපි සප්පඤ්ඤො, අපි විත්තපරික්ඛයො;

පඤ්ඤාය ච අලාභෙන, විත්තවාපි න ජීවති.

बुद्धिमान मनुष्य संपत्ती नष्ट झाली तरी जगतो; परंतु प्रज्ञा नसलेला मनुष्य संपत्ती असूनही खऱ्या अर्थाने जगू शकत नाही.

500.

५००.

‘‘සබ්බං සුණාති සොතෙන, සබ්බං පස්සති චක්ඛුනා;

න ච දිට්ඨං සුතං ධීරො, සබ්බං උජ්ඣිතුමරහති.

मनुष्य कानाने सर्व काही ऐकतो आणि डोळ्यांनी सर्व काही पाहतो. परंतु सुज्ञ माणसाने पाहिलेल्या आणि ऐकलेल्या सर्वच गोष्टींचा स्वीकार करणे किंवा त्या सर्वच टाकून देणे योग्य नाही.

501.

५०१.

‘‘චක්ඛුමාස්ස යථා අන්ධො, සොතවා බධිරො යථා;

පඤ්ඤවාස්ස යථා මූගො, බලවා දුබ්බලොරිව;

අථ අත්ථෙ සමුප්පන්නෙ, සයෙථ මතසායික’’න්ති.

डोळे असूनही आंधळ्यासारखे असावे, कान असूनही बहिऱ्यासारखे असावे, प्रज्ञावान असूनही मुक्यासारखे असावे आणि बलवान असूनही दुर्बलासारखे असावे. आणि जेव्हा प्रसंग उद्भवेल, तेव्हा मृतदेहासारखे पडून राहावे.

… මහාකච්චායනො ථෙරො….

...असे थेर महाकच्चायन म्हणाले...

2. සිරිමිත්තත්ථෙරගාථා

२. सिरिमित्त थेरगाथा

502.

५०२.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී, අමායො රිත්තපෙසුණො;

ස වෙ තාදිසකො භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

जो भिक्षू क्रोधी नाही, वैर न बाळगणारा आहे, कपट नसलेला आणि चहाडी न करणारा आहे; असा भिक्षू या जन्मानंतर कधीही शोक करत नाही.

503.

५०३.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී, අමායො රිත්තපෙසුණො;

ගුත්තද්වාරො සදා භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

जो भिक्षू क्रोधी नाही, वैर न बाळगणारा आहे, कपट नसलेला, चहाडी न करणारा आणि नेहमी आपल्या इंद्रियांचे रक्षण करणारा आहे; तो भिक्षू या जन्मानंतर कधीही शोक करत नाही.

504.

५०४.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී[Pg.296], අමායො රිත්තපෙසුණො;

කල්‍යාණසීලො සො භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

जो भिक्षू क्रोधी नाही, वैर न बाळगणारा आहे, कपट नसलेला, चहाडी न करणारा आणि कल्याणकारी शील असणारा आहे; तो भिक्षू या जन्मानंतर कधीही शोक करत नाही.

505.

५०५.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී, අමායො රිත්තපෙසුණො;

කල්‍යාණමිත්තො සො භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

जो भिक्षू क्रोधी नाही, वैर न बाळगणारा आहे, कपट नसलेला, चहाडी न करणारा आणि कल्याणकारी मित्र असणारा आहे; तो भिक्षू या जन्मानंतर कधीही शोक करत नाही.

506.

५०६.

‘‘අක්කොධනොනුපනාහී, අමායො රිත්තපෙසුණො;

කල්‍යාණපඤ්ඤො සො භික්ඛු, එවං පෙච්ච න සොචති.

जो भिक्षू क्रोधी नाही, वैर न बाळगणारा आहे, कपट नसलेला, चहाडी न करणारा आणि कल्याणकारी प्रज्ञा असणारा आहे; तो भिक्षू या जन्मानंतर कधीही शोक करत नाही.

507.

५०७.

‘‘යස්ස සද්ධා තථාගතෙ, අචලා සුප්පතිට්ඨිතා;

සීලඤ්ච යස්ස කල්‍යාණං, අරියකන්තං පසංසිතං.

ज्या व्यक्तीची तथागतांवर अचल आणि सुप्रतिष्ठित अशी श्रद्धा आहे, आणि ज्याचे शील कल्याणकारी, आर्यांना प्रिय व प्रशंसनीय आहे;

508.

५०८.

‘‘සඞ්ඝෙ පසාදො යස්සත්ථි, උජුභූතඤ්ච දස්සනං;

‘අදලිද්දො’ති තං ආහු, අමොඝං තස්ස ජීවිතං.

ज्याची संघावर प्रसन्नता आहे आणि ज्याची दृष्टी सरळ आहे; त्याला ज्ञानी लोक 'दरिद्री नव्हे' असे म्हणतात, त्याचे जीवन खरोखरच सफल आहे.

509.

५०९.

‘‘තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං;

අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති.

म्हणूनच, बुद्ध शासनाचे स्मरण करून, बुद्धिमान मनुष्याने श्रद्धा, शील, प्रसन्नता आणि धर्मदर्शन यांचा अभ्यास करावा.

… සිරිමිත්තො ථෙරො….

...असे थेर सिरिमित्त म्हणाले...

3. මහාපන්ථකත්ථෙරගාථා

३. महापंथक थेरगाथा

510.

५१०.

‘‘යදා පඨමමද්දක්ඛිං, සත්ථාරමකුතොභයං;

තතො මෙ අහු සංවෙගො, පස්සිත්වා පුරිසුත්තමං.

जेव्हा मी पहिल्यांदा त्या निर्भय शास्त्यांचे (बुद्धांचे) दर्शन घेतले, तेव्हा त्या पुरुषोत्तमाला पाहून माझ्या मनात संवेग (धार्मिक संवेग/वैराग्य) उत्पन्न झाला.

511.

५११.

‘‘සිරිං හත්ථෙහි පාදෙහි, යො පණාමෙය්‍ය ආගතං;

එතාදිසං සො සත්ථාරං, ආරාධෙත්වා විරාධයෙ.

जो मनुष्य स्वतःकडे चालून आलेल्या भाग्याला हातापायांनी दूर लोटतो, तो अभागी मनुष्य अशा शास्त्यांना प्रसन्न करूनही (त्यांच्या उपदेशाचे पालन न केल्यामुळे) त्या सुवर्णसंधीला मुकतो.

512.

५१२.

‘‘තදාහං පුත්තදාරඤ්ච, ධනධඤ්ඤඤ්ච ඡඩ්ඩයිං;

කෙසමස්සූනි ඡෙදෙත්වා, පබ්බජිං අනගාරියං.

त्यावेळी मी पत्नी-मुले आणि धनधान्य यांचा त्याग केला, केस व दाढी कापून (मुंडण करून) अनगारिक (गृहहीन) प्रव्रज्या ग्रहण केली.

513.

५१३.

‘‘සික්ඛාසාජීවසම්පන්නො, ඉන්ද්‍රියෙසු සුසංවුතො;

නමස්සමානො සම්බුද්ධං, විහාසිං අපරාජිතො.

मी शील आणि आजीविका (सिक्खा-साजीव) यांनी संपन्न होऊन, इंद्रियांवर उत्तम संयम ठेवून, सम्यक्संबुद्धांना वंदन करत, अपराजित (क्लेशांवर विजय मिळवून) विहरत राहिलो.

514.

५१४.

‘‘තතො මෙ පණිධී ආසි, චෙතසො අභිපත්ථිතො;

න නිසීදෙ මුහුත්තම්පි, තණ්හාසල්ලෙ අනූහතෙ.

त्यानंतर माझ्या मनात असा दृढ संकल्प (प्रणिधी) निर्माण झाला की, जोपर्यंत तृष्णारूपी शल्य उपटून काढले जात नाही, तोपर्यंत मी क्षणभरही स्वस्थ बसणार नाही.

515.

५१५.

‘‘තස්ස මෙවං විහරතො, පස්ස වීරියපරක්කමං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

अशा प्रकारे विहरत असलेल्या माझे वीर्य आणि पराक्रम पहा! मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (उपदेश) पूर्ण केले आहे.

516.

५१६.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං [Pg.297] ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

අරහා දක්ඛිණෙය්‍යොම්හි, විප්පමුත්තො නිරූපධි.

मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करतो (पुब्बेनिवास जाणतो), दिव्यचक्षू विशुद्ध केले आहेत. मी अर्हत आणि दक्षिणेय (दानास पात्र) झालो आहे, सर्व उपाधींपासून मुक्त झालो आहे.

517.

५१७.

‘‘තතො රත්‍යා විවසානෙ, සූරියස්සුග්ගමනං පති;

සබ්බං තණ්හං විසොසෙත්වා, පල්ලඞ්කෙන උපාවිසි’’න්ති.

त्यानंतर, रात्रीच्या शेवटी सूर्योदयाच्या वेळी, सर्व तृष्णा पूर्णपणे नष्ट करून मी पद्मासन घालून बसलो.

… මහාපන්ථකො ථෙරො….

...असे महापंंथक थेर म्हणाले...

අට්ඨකනිපාතො නිට්ඨිතො.

अठ्ठकनिपात समाप्त.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील उद्दान (अनुक्रमणिका) -

මහාකච්චායනො ථෙරො, සිරිමිත්තො මහාපන්ථකො;

महाकच्चायन थेर, सिरिमित्त थेर आणि महापंंथक थेर;

එතෙ අට්ඨනිපාතම්හි, ගාථායො චතුවීසතීති.

अठ्ठकनिपातामध्ये हे (तीन थेर) आहेत आणि एकूण चोवीस गाथा आहेत.

9. නවකනිපාතො

९. नवकनिपात

1. භූතත්ථෙරගාථා

१. भूत थेरगाथा

518.

५१८.

‘‘යදා [Pg.298] දුක්ඛං ජරාමරණන්ති පණ්ඩිතො, අවිද්දසූ යත්ථ සිතා පුථුජ්ජනා;

දුක්ඛං පරිඤ්ඤාය සතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

ज्या उपादानस्कंधांवर अज्ञानी पृथग्जन (सामान्य लोक) आसक्त असतात, ती जरामरण ही दुःखरूपच आहेत, हे जाणून जेव्हा एखादा पंडित (ज्ञानी) सजग राहून ध्यान करतो, तेव्हा त्याला त्या ध्यानापेक्षा अधिक श्रेष्ठ आनंद (रती) मिळत नाही.

519.

५१९.

‘‘යදා දුක්ඛස්සාවහනිං විසත්තිකං, පපඤ්චසඞ්ඝාතදුඛාධිවාහිනිං;

තණ්හං පහන්ත්වාන සතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

जेव्हा एखादा भिक्खू दुःख निर्माण करणारी, प्रपंच वाढवणारी आणि सर्व दुःखांना वाहून आणणारी तृष्णा नष्ट करून सजगतेने ध्यान करतो, तेव्हा त्याला त्या ध्यानापेक्षा अधिक श्रेष्ठ आनंद मिळत नाही.

520.

५२०.

‘‘යදා සිවං ද්වෙචතුරඞ්ගගාමිනං, මග්ගුත්තමං සබ්බකිලෙසසොධනං;

පඤ්ඤාය පස්සිත්ව සතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

जेव्हा एखादा भिक्खू कल्याणकारी, अष्टांगिक (दोन गुणिले चार अंगांनी युक्त) मार्गाकडे नेणाऱ्या, सर्व क्लेशांचे शोधन करणाऱ्या श्रेष्ठ मार्गाला प्रज्ञेने पाहून सजगतेने ध्यान करतो, तेव्हा त्याला त्या ध्यानापेक्षा अधिक श्रेष्ठ आनंद मिळत नाही.

521.

५२१.

‘‘යදා අසොකං විරජං අසඞ්ඛතං, සන්තං පදං සබ්බකිලෙසසොධනං;

භාවෙති සඤ්ඤොජනබන්ධනච්ඡිදං, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

जेव्हा एखादा भिक्खू अशोक (शोकविरहित), विरज (मळरहित), असंस्कृत, शांत पद, सर्व क्लेशांचे शोधन करणाऱ्या आणि संयोजनांचे (बंधनांचे) उच्छेदन करणाऱ्या निर्वाणाची भावना करतो, तेव्हा त्याला त्या आनंदापेक्षा अधिक श्रेष्ठ आनंद मिळत नाही.

522.

५२२.

‘‘යදා නභෙ ගජ්ජති මෙඝදුන්දුභි, ධාරාකුලා විහගපථෙ සමන්තතො;

භික්ඛූ ච පබ්භාරගතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

जेव्हा आकाशात ढगांचा गडगडाट होतो, पक्ष्यांच्या मार्गावर (आकाशात) चहूबाजूंनी पावसाच्या धारा कोसळतात, आणि भिक्खू पर्वताच्या गुहेत बसून ध्यान करतो, तेव्हा त्याला त्या ध्यानापेक्षा अधिक श्रेष्ठ आनंद मिळत नाही.

523.

५२३.

‘‘යදා නදීනං කුසුමාකුලානං, විචිත්ත-වානෙය්‍ය-වටංසකානං;

තීරෙ නිසින්නො සුමනොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

जेव्हा फुलांनी डवरलेल्या आणि विविध वनपुष्पांनी सुशोभित झालेल्या नद्यांच्या काठावर बसून प्रसन्न चित्ताने भिक्खू ध्यान करतो, तेव्हा त्याला त्या ध्यानापेक्षा अधिक श्रेष्ठ आनंद मिळत नाही.

524.

५२४.

‘‘යදා [Pg.299] නිසීථෙ රහිතම්හි කානනෙ, දෙවෙ ගළන්තම්හි නදන්ති දාඨිනො;

භික්ඛූ ච පබ්භාරගතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

जेव्हा मध्यरात्री निर्जन अरण्यात पाऊस पडत असतो आणि सुळे असलेले हिंस्र प्राणी (सिंह, वाघ इ.) गर्जना करत असतात, तेव्हा पर्वताच्या गुहेत आश्रय घेतलेला भिक्खू ध्यान करतो, त्याला त्या ध्यानापेक्षा अधिक श्रेष्ठ आनंद मिळत नाही.

525.

५२५.

‘‘යදා විතක්කෙ උපරුන්ධියත්තනො, නගන්තරෙ නගවිවරං සමස්සිතො;

වීතද්දරො වීතඛිලොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දති.

जेव्हा भिक्खू स्वतःच्या मनात येणारे कुविचार (वितर्क) रोखून, पर्वतांच्या दरीतील गुहेचा आश्रय घेतो आणि संतापरहित व संशयरहित (वीतखिल) होऊन ध्यान करतो, तेव्हा त्याला त्या ध्यानापेक्षा अधिक श्रेष्ठ आनंद मिळत नाही.

526.

५२६.

‘‘යදා සුඛී මලඛිලසොකනාසනො, නිරග්ගළො නිබ්බනථො විසල්ලො;

සබ්බාසවෙ බ්‍යන්තිකතොව ඣායති, තතො රතිං පරමතරං න වින්දතී’’ති.

जेव्हा सुखी, मळ आणि संशयरहित, शोकनाशक, अज्ञानाच्या अडथळ्यापासून मुक्त, तृष्णारहित, शल्यविरहित झालेला भिक्खू सर्व आसवांचा क्षय करून ध्यान करतो, तेव्हा त्याला त्या ध्यानापेक्षा अधिक श्रेष्ठ आनंद मिळत नाही.

… භූතො ථෙරො….

...असे भूत थेर म्हणाले...

නවකනිපාතො නිට්ඨිතො.

नवकनिपात समाप्त.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील उद्दान (अनुक्रमणिका) -

භූතො තථද්දසො ථෙරො, එකො ඛග්ගවිසාණවා;

නවකම්හි නිපාතම්හි, ගාථායොපි ඉමා නවාති.

परम सत्याचे दर्शन घेणारे, गेंड्याच्या शिंगाप्रमाणे एकाकी विहरणारे भूत थेर आहेत; या नवकनिपातामध्ये एकूण नऊ गाथा आहेत.

10. දසකනිපාතො

१०. दसकनिपात

1. කාළුදායිත්ථෙරගාථා

१. काळुदायी थेरगाथा

527.

५२७.

‘‘අඞ්ගාරිනො [Pg.300] දානි දුමා භදන්තෙ, ඵලෙසිනො ඡදනං විප්පහාය;

තෙ අච්චිමන්තොව පභාසයන්ති, සමයො මහාවීර භාගී රසානං.

हे भदंत! आता वृक्ष जुनी पाने गाळून फळ धरण्याच्या इच्छेने लाल कोवळ्या पालवीने नटले आहेत. ते जणू निखाऱ्यांसारखे चमकत आहेत. हे महावीरा! प्रवासासाठी हाच योग्य काळ आहे.

528.

५२८.

‘‘දුමානි ඵුල්ලානි මනොරමානි, සමන්තතො සබ්බදිසා පවන්ති;

පත්තං පහාය ඵලමාසසානා, කාලො ඉතො පක්කමනාය වීර.

वृक्ष फुलांनी बहरले असून अतिशय मनमोहक दिसत आहेत, चहूबाजूंनी त्यांचा सुवास दरवळत आहे. जुनी पाने गाळून ते फळांची आशा करत आहेत. हे महावीरा! आता येथून (राजगृहाहून) निघण्याची हीच योग्य वेळ आहे.

529.

५२९.

‘‘නෙවාතිසීතං න පනාතිඋණ්හං, සුඛා උතු අද්ධනියා භදන්තෙ;

පස්සන්තු තං සාකියා කොළියා ච, පච්ඡාමුඛං රොහිනියං තරන්තං.

हे भदंत! आता फार थंडीही नाही आणि फार उष्णताही नाही. हा ऋतू सुखकर असून प्रवासासाठी अत्यंत अनुकूल आहे. रोहिणी नदी ओलांडून पश्चिमेकडे जाणाऱ्या आपले शाक्य आणि कोलिय लोक दर्शन घेऊ देत.

530.

५३०.

‘‘ආසාය කසතෙ ඛෙත්තං, බීජං ආසාය වප්පති;

ආසාය වාණිජා යන්ති, සමුද්දං ධනහාරකා;

යාය ආසාය තිට්ඨාමි, සා මෙ ආසා සමිජ්ඣතු.

शेतकरी आशेने शेत नांगरतो, आशेनेच बियाणे पेरतो. व्यापारी धनाच्या आशेने समुद्र पार करून जातात. ज्या आशेने मी येथे उभा आहे, माझी ती आशा पूर्ण होवो (आपण कपिलवस्तूला प्रस्थान करावे).

531.

५३१.

‘‘පුනප්පුනං චෙව වපන්ති බීජං, පුනප්පුනං වස්සති දෙවරාජා;

පුනප්පුනං ඛෙත්තං කසන්ති කස්සකා, පුනප්පුනං ධඤ්ඤමුපෙති රට්ඨං.

शेतकरी पुन्हा पुन्हा बियाणे पेरतात, पर्जन्यदेव (इंद्र) पुन्हा पुन्हा पाऊस पाडतात. शेतकरी पुन्हा पुन्हा शेत नांगरतात आणि पुन्हा पुन्हा धान्य देशाच्या कोठारात येते.

532.

५३२.

‘‘පුනප්පුනං යාචනකා චරන්ති, පුනප්පුනං දානපතී දදන්ති;

පුනප්පුනං දානපතී දදිත්වා, පුනප්පුනං සග්ගමුපෙන්ති ඨානං.

याचक पुन्हा पुन्हा याचना करतात, दानशूर पुन्हा पुन्हा दान देतात. दानशूर पुन्हा पुन्हा दान देऊन पुन्हा पुन्हा स्वर्गात स्थान मिळवतात.

533.

५३३.

‘‘වීරො හවෙ සත්තයුගං පුනෙති, යස්මිං කුලෙ ජායති භූරිපඤ්ඤො;

මඤ්ඤාමහං සක්කති දෙවදෙවො, තයා හි ජාතො මුනි සච්චනාමො.

ज्या कुळात महाप्रज्ञावान वीर पुरुष जन्म घेतो, तो आपल्या कुळातील सात पिढ्यांना पावन करतो. मला खात्री आहे की देवांचे देव केलेले आपण याहूनही अधिक पावन करण्यास समर्थ आहात. आपल्यापासून जन्मलेले (धर्माने उत्पन्न झालेले) आपण खरोखरच 'मुनी' या सार्थ नावाचे आहात.

534.

५३४.

‘‘සුද්ධොදනො [Pg.301] නාම පිතා මහෙසිනො, බුද්ධස්ස මාතා පන මායනාමා;

යා බොධිසත්තං පරිහරිය කුච්ඡිනා, කායස්ස භෙදා තිදිවම්හි මොදති.

महान सत्याचा शोध घेणाऱ्या बुद्धांचे पिता 'शुद्धोधन' नावाचे आहेत आणि माता 'माया' नावाच्या आहेत. ज्यांनी बोधिसत्त्वाला आपल्या उदरात धारण केले, त्या देहत्यागानंतर स्वर्गात (तुषित स्वर्गात) आनंद उपभोगत आहेत.

535.

५३५.

‘‘සා ගොතමී කාලකතා ඉතො චුතා, දිබ්බෙහි කාමෙහි සමඞ්ගිභූතා;

සා මොදති කාමගුණෙහි පඤ්චහි, පරිවාරිතා දෙවගණෙහි තෙහි.

त्या गौतमी (मायादेवी) या लोकाचा त्याग करून जेव्हा देवलोकात गेल्या, त्या दिव्य सुखांनी संपन्न झाल्या. त्या पाच प्रकारच्या कामगुणांनी युक्त होऊन देवगणांनी वेढलेल्या अशा आनंदात विहरत आहेत.

536.

५३६.

‘‘බුද්ධස්ස පුත්තොම්හි අසය්හසාහිනො, අඞ්ගීරසස්සප්පටිමස්ස තාදිනො;

පිතුපිතා මය්හං තුවංසි සක්ක, ධම්මෙන මෙ ගොතම අය්‍යකොසී’’ති.

मी इतरांना असह्य असणाऱ्या गोष्टी सहन करणाऱ्या, अंगीरस, अनुपम आणि तादिगुणांनी संपन्न अशा बुद्धांचा औरस (धम्म) पुत्र आहे. हे शाक्यराज! आपण माझ्या पित्याचे (बुद्धांचे) पिता आहात. हे गौतम! धर्माच्या दृष्टीने आपण माझे आजोबा आहात.

… කාළුදායී ථෙරො….

... काळुदायी थेर...

2. එකවිහාරියත්ථෙරගාථා

२. एकविहारिय थेरगाथा

537.

५३७.

‘‘පුරතො පච්ඡතො වාපි, අපරො චෙ න විජ්ජති;

අතීව ඵාසු භවති, එකස්ස වසතො වනෙ.

जर माझ्या पुढे किंवा मागे दुसरा कोणीही नसेल, तर जंगलात एकट्याने राहणाऱ्या माझ्यासाठी ते अत्यंत सुखकारक असते.

538.

५३८.

‘‘හන්ද එකො ගමිස්සාමි, අරඤ්ඤං බුද්ධවණ්ණිතං;

ඵාසු එකවිහාරිස්ස, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

चला, आता मी एकटाच बुद्धांनी प्रशंसिलेल्या अरण्यात जाईन. एकांतात राहणाऱ्या आणि निर्वाणासाठी दृढनिश्चयी असलेल्या भिक्षूला अरण्य सुखकारक असते.

539.

५३९.

‘‘යොගී-පීතිකරං රම්මං, මත්තකුඤ්ජරසෙවිතං;

එකො අත්තවසී ඛිප්පං, පවිසිස්සාමි කානනං.

योग्यांना आनंद देणाऱ्या, मत्त हत्तींनी युक्त अशा रमणीय अरण्यात, स्वतःवर नियंत्रण ठेवणारा मी एकटाच त्वरित प्रवेश करीन.

540.

५४०.

‘‘සුපුප්ඵිතෙ සීතවනෙ, සීතලෙ ගිරිකන්දරෙ;

ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා, චඞ්කමිස්සාමි එකකො.

उत्कृष्टपणे बहरलेल्या थंडगार जंगलात, शीतल पर्वताच्या दरीत, शरीरावर पाणी शिंपडून मी एकटाच चंक्रमण करीन.

541.

५४१.

‘‘එකාකියො අදුතියො, රමණීයෙ මහාවනෙ;

කදාහං විහරිස්සාමි, කතකිච්චො අනාසවො.

या रमणीय महावनात, कोणताही सोबती नसताना एकटाच, आपले कर्तव्य पूर्ण करून आणि आसवमुक्त होऊन मी कधी बरं विहरेन?

542.

५४२.

‘‘එවං මෙ කත්තුකාමස්ස, අධිප්පායො සමිජ්ඣතු;

සාධියිස්සාමහංයෙව, නාඤ්ඤො අඤ්ඤස්ස කාරකො.

अशी इच्छा करणाऱ्या माझा हा संकल्प पूर्ण होवो. मी स्वतःच माझे कल्याण साधीन, कारण कोणीही दुसऱ्याचे कल्याण करू शकत नाही.

543.

५४३.

‘‘එස [Pg.302] බන්ධාමි සන්නාහං, පවිසිස්සාමි කානනං;

න තතො නික්ඛමිස්සාමි, අප්පත්තො ආසවක්ඛයං.

हा मी आता वीर्याचे चिलखत परिधान करतो आणि अरण्यात प्रवेश करतो. जोपर्यंत मी आसवांच्या क्षयाला प्राप्त होत नाही, तोपर्यंत मी या अरण्यातून बाहेर पडणार नाही.

544.

५४४.

‘‘මාලුතෙ උපවායන්තෙ, සීතෙ සුරභිගන්ධිකෙ ;

අවිජ්ජං දාලයිස්සාමි, නිසින්නො නගමුද්ධනි.

सुगंधी आणि शीतल मंद वारा वाहत असताना, पर्वतशिखरावर बसून मी अविद्या छिन्नभिन्न करून टाकीन.

545.

५४५.

‘‘වනෙ කුසුමසඤ්ඡන්නෙ, පබ්භාරෙ නූන සීතලෙ;

විමුත්තිසුඛෙන සුඛිතො, රමිස්සාමි ගිරිබ්බජෙ.

फुलांनी बहरलेल्या जंगलात, शीतल गुहेत बसून, विमुक्तीच्या सुखाने सुखी होऊन मी गिरिब्रजात रममाण होईन.

546.

५४६.

‘‘සොහං පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො, චන්දො පන්නරසො යථා;

සබ්බාසවපරික්ඛීණො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

पौर्णिमेच्या चंद्राप्रमाणे माझा संकल्प पूर्ण झाला आहे. माझे सर्व आसव क्षीण झाले आहेत, आता मला पुनर्जन्म नाही.

… එකවිහාරියො ථෙරො….

... एकविहारिय थेर...

3. මහාකප්පිනත්ථෙරගාථා

३. महाकप्पिन थेरगाथा

547.

५४७.

‘‘අනාගතං යො පටිකච්ච පස්සති, හිතඤ්ච අත්ථං අහිතඤ්ච තං ද්වයං;

විද්දෙසිනො තස්ස හිතෙසිනො වා, රන්ධං න පස්සන්ති සමෙක්ඛමානා.

जो मनुष्य भविष्यात येणारे हित आणि अहित या दोन्ही गोष्टी आधीच विचाराने पाहतो, त्याचे शत्रू किंवा हितचिंतकही त्याच्यात कोणतीही त्रुटी शोधू शकत नाहीत.

548.

५४८.

‘‘ආනාපානසතී යස්ස, පරිපුණ්ණා සුභාවිතා;

අනුපුබ්බං පරිචිතා, යථා බුද්ධෙන දෙසිතා;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

ज्याची आनापानसती बुद्धांनी उपदेशिलेल्या पद्धतीनुसार अनुक्रमाने पूर्णपणे विकसित आणि अभ्यासलेली आहे, तो ढगांतून मुक्त झालेल्या चंद्राप्रमाणे या जगाला प्रकाशित करतो.

549.

५४९.

‘‘ඔදාතං වත මෙ චිත්තං, අප්පමාණං සුභාවිතං;

නිබ්බිද්ධං පග්ගහීතඤ්ච, සබ්බා ඔභාසතෙ දිසා.

माझे चित्त खरोखरच अत्यंत शुद्ध, अमर्याद आणि सुविकसित झाले आहे. ते भेदक आणि दृढ झाले असून सर्व दिशांना प्रकाशित करत आहे.

550.

५५०.

‘‘ජීවතෙ වාපි සප්පඤ්ඤො, අපි විත්තපරික්ඛයො;

පඤ්ඤාය ච අලාභෙන, විත්තවාපි න ජීවති.

संपत्ती नष्ट झाली तरी प्रज्ञावान मनुष्य जगतो; परंतु प्रज्ञेच्या अभावामुळे श्रीमंत मनुष्य देखील खऱ्या अर्थाने जगू शकत नाही.

551.

५५१.

‘‘පඤ්ඤා සුතවිනිච්ඡිනී, පඤ්ඤා කිත්තිසිලොකවද්ධනී;

පඤ්ඤාසහිතො නරො ඉධ, අපි දුක්ඛෙසු සුඛානි වින්දති.

प्रज्ञा ही ऐकलेल्या गोष्टींचा योग्य निर्णय लावणारी आहे, प्रज्ञा ही कीर्ती आणि यश वाढवणारी आहे. या जगात प्रज्ञावान मनुष्य दुःखातही सुख प्राप्त करतो.

552.

५५२.

‘‘නායං අජ්ජතනො ධම්මො, නච්ඡෙරො නපි අබ්භුතො;

යත්ථ ජායෙථ මීයෙථ, තත්ථ කිං විය අබ්භුතං.

हा नियम केवळ आजचाच नाही, यात काही आश्चर्य नाही की अपूर्व गोष्ट नाही. जिथे जन्म होतो तिथे मृत्यूही होतो, यात आश्चर्य वाटण्यासारखे काय आहे?

553.

५५३.

‘‘අනන්තරං හි ජාතස්ස, ජීවිතා මරණං ධුවං;

ජාතා ජාතා මරන්තීධ, එවංධම්මා හි පාණිනො.

कारण जन्मलेल्या प्राण्याचा मृत्यू निश्चित आहे. जे जे जन्माला येतात ते सर्व येथे मरतात, कारण सर्व प्राण्यांचा हाच स्वभाव आहे.

554.

५५४.

‘‘න [Pg.303] හෙතදත්ථාය මතස්ස හොති, යං ජීවිතත්ථං පරපොරිසානං;

මතම්හි රුණ්ණං න යසො න ලොක්‍යං, න වණ්ණිතං සමණබ්‍රාහ්මණෙහි.

मृत व्यक्तीसाठी इतरांनी रडणे हे त्याच्या पुन्हा जिवंत होण्यास कारणीभूत ठरत नाही. मृत व्यक्तीसाठी शोक करणे हे कीर्ती देणारे नाही, स्वर्ग देणारे नाही आणि श्रमण-ब्राह्मणांनी त्याची प्रशंसाही केलेली नाही.

555.

५५५.

‘‘චක්ඛුං සරීරං උපහන්ති තෙන, නිහීයති වණ්ණබලං මතී ච;

ආනන්දිනො තස්ස දිසා භවන්ති, හිතෙසිනො නාස්ස සුඛී භවන්ති.

शोक केल्याने डोळे आणि शरीर यांना त्रास होतो, कांती, बल आणि बुद्धी नष्ट होते. त्याचे शत्रू आनंदी होतात आणि त्याचे हितचिंतक सुखी होत नाहीत.

556.

५५६.

‘‘තස්මා හි ඉච්ඡෙය්‍ය කුලෙ වසන්තෙ, මෙධාවිනො චෙව බහුස්සුතෙ ච;

යෙසං හි පඤ්ඤාවිභවෙන කිච්චං, තරන්ති නාවාය නදිංව පුණ්ණ’’න්ති.

म्हणूनच आपल्या कुळात प्रज्ञावान आणि बहुश्रुत लोक असावेत अशी इच्छा करावी. कारण त्यांच्या प्रज्ञेच्या बळावर लोक आपली कार्ये यशस्वीपणे पार पाडतात, जसे नावेने पाण्याने भरलेली नदी पार केली जाते.

… මහාකප්පිනො ථෙරො….

... महाकप्पिन थेर...

4. චූළපන්ථකත්ථෙරගාථා

४. चुळ्ळपंथक थेरगाथा

557.

५५७.

‘‘දන්ධා මය්හං ගතී ආසි, පරිභූතො පුරෙ අහං;

භාතා ච මං පණාමෙසි, ‘ගච්ඡ දානි තුවං ඝරං’.

पूर्वी माझी बुद्धी मंद होती आणि माझा अपमान केला जात असे. माझ्या भावानेही मला हाकलून दिले आणि म्हणाला, 'आता तू घरी जा'.

558.

५५८.

‘‘සොහං පණාමිතො සන්තො, සඞ්ඝාරාමස්ස කොට්ඨකෙ;

දුම්මනො තත්ථ අට්ඨාසිං, සාසනස්මිං අපෙක්ඛවා.

अशा प्रकारे हाकलून दिल्यावर, मी दुःखी मनाने विहाराच्या प्रवेशद्वाराजवळ उभा राहिलो, परंतु बुद्धांच्या शासनाबद्दल माझ्या मनात अजूनही श्रद्धा होती.

559.

५५९.

‘‘භගවා තත්ථ ආගච්ඡි, සීසං මය්හං පරාමසි;

බාහාය මං ගහෙත්වාන, සඞ්ඝාරාමං පවෙසයි.

तेव्हा भगवान तिथे आले आणि त्यांनी माझ्या डोक्यावरून हात फिरवला. त्यांनी माझा हात धरून मला विहारात प्रवेश दिला.

560.

५६०.

‘‘අනුකම්පාය මෙ සත්ථා, පාදාසි පාදපුඤ්ඡනිං;

‘එතං සුද්ධං අධිට්ඨෙහි, එකමන්තං ස්වධිට්ඨිතං’.

शास्त्यांनी माझ्यावर अनुकंपा करून मला पाय पुसण्याचे एक स्वच्छ कापड दिले आणि म्हणाले, 'एका बाजूला बसून या स्वच्छ कापडावर मन एकाग्र कर'.

561.

५६१.

‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, විහාසිං සාසනෙ රතො;

සමාධිං පටිපාදෙසිං, උත්තමත්ථස්ස පත්තියා.

त्यांचे वचन ऐकून मी शासनात रममाण होऊन राहिलो. परम अर्थाच्या प्राप्तीसाठी मी समाधी साध्य केली.

562.

५६२.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

मी पूर्वजन्मांचे स्मरण करू शकतो, माझे दिव्यचक्षू विशुद्ध झाले आहेत. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.

563.

५६३.

‘‘සහස්සක්ඛත්තුමත්තානං[Pg.304], නිම්මිනිත්වාන පන්ථකො;

නිසීදම්බවනෙ රම්මෙ, යාව කාලප්පවෙදනා.

मी पंथकने स्वतःची हजारो रूपे निर्माण केली आणि भोजनाची वेळ होईपर्यंत मी रमणीय आम्रवनात बसून राहिलो.

564.

५६४.

‘‘තතො මෙ සත්ථා පාහෙසි, දූතං කාලප්පවෙදකං;

පවෙදිතම්හි කාලම්හි, වෙහාසාදුපසඞ්කමිං.

त्यानंतर शास्त्यांनी माझ्याकडे भोजनाची वेळ झाल्याचा निरोप देण्यासाठी दूत पाठवला. वेळ झाल्याचे समजताच मी आकाशातून तिथे पोहोचलो.

565.

५६५.

‘‘වන්දිත්වා සත්ථුනො පාදෙ, එකමන්තං නිසීදහං;

නිසින්නං මං විදිත්වාන, අථ සත්ථා පටිග්ගහි.

शास्त्यांच्या चरणांना वंदन करून मी एका बाजूला बसलो. मी बसल्याचे पाहून शास्त्यांनी माझे दान स्वीकारले.

566.

५६६.

‘‘ආයාගො සබ්බලොකස්ස, ආහුතීනං පටිග්ගහො;

පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං මනුස්සානං, පටිගණ්හිත්ථ දක්ඛිණ’’න්ති.

सर्व जगाचे पूजनीय, दानाचे योग्य स्वीकारकर्ते आणि मानवांसाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असलेल्या भगवंतांनी ती दक्षिणा स्वीकारली.

… චූළපන්ථකො ථෙරො….

... चुळ्ळपंथक थेर...

5. කප්පත්ථෙරගාථා

५. कप्प थेरगाथा

567.

५६७.

‘‘නානාකුලමලසම්පුණ්ණො, මහාඋක්කාරසම්භවො;

චන්දනිකංව පරිපක්කං, මහාගණ්ඩො මහාවණො.

हा देह विविध प्रकारच्या अशुद्धींनी भरलेला आहे, विष्ठेच्या मोठ्या ढिगाऱ्यातून उत्पन्न झालेला आहे, सांडपाण्याच्या जुन्या खड्ड्यासारखा कुजलेला आहे, आणि एका मोठ्या गळवासारखा किंवा मोठ्या जखमेसारखा आहे.

568.

५६८.

‘‘පුබ්බරුහිරසම්පුණ්ණො, ගූථකූපෙන ගාළ්හිතො ;

ආපොපග්ඝරණො කායො, සදා සන්දති පූතිකං.

हा देह पू आणि रक्ताने भरलेला आहे, विष्ठेच्या विहिरीसारखा दुर्गंधीयुक्त आहे. यातून नेहमी पाणी पाझरत असते आणि सतत दुर्गंधीयुक्त स्राव वाहत असतो.

569.

५६९.

‘‘සට්ඨිකණ්ඩරසම්බන්ධො, මංසලෙපනලෙපිතො;

චම්මකඤ්චුකසන්නද්ධො, පූතිකායො නිරත්ථකො.

हा सडणारा देह साठ शिरांनी बांधलेला आहे, मांसाच्या लेपाने लिप्त आहे, त्वचेच्या कवचाने वेढलेला आहे; हा दुर्गंधीयुक्त देह निरर्थक आहे.

570.

५७०.

‘‘අට්ඨිසඞ්ඝාතඝටිතො, න්හාරුසුත්තනිබන්ධනො;

නෙකෙසං සංගතීභාවා, කප්පෙති ඉරියාපථං.

हा हाडांच्या सांगाड्याने जोडलेला आहे, शिरांच्या दोऱ्यांनी बांधलेला आहे; अनेक घटकांच्या एकत्र येण्याने हा यंत्राप्रमाणे हालचाली करतो.

571.

५७१.

‘‘ධුවප්පයාතො මරණාය, මච්චුරාජස්ස සන්තිකෙ;

ඉධෙව ඡඩ්ඩයිත්වාන, යෙනකාමඞ්ගමො නරො.

हा मनुष्य मृत्यूकडे निरंतर वाटचाल करत आहे आणि मृत्यूराजाच्या समीप उभा आहे; या लोकातच या शरीराला सोडून तो आपल्या कर्मांनुसार इच्छित गतीला प्राप्त होतो.

572.

५७२.

‘‘අවිජ්ජාය නිවුතො කායො, චතුගන්ථෙන ගන්ථිතො;

ඔඝසංසීදනො කායො, අනුසයජාලමොත්ථතො.

हा देह अविद्येने झाकलेला आहे, चार ग्रंथींनी बांधलेला आहे; हा देह चार ओघांमध्ये बुडणारा आहे आणि अनुसयाच्या जाळ्याने वेढलेला आहे.

573.

५७३.

‘‘පඤ්චනීවරණෙ යුත්තො, විතක්කෙන සමප්පිතො;

තණ්හාමූලෙනානුගතො, මොහච්ඡාදනඡාදිතො.

हा पाच नीवरणांनी युक्त आहे, कुतर्काने पीडित आहे; तृष्णारूपी मुळाने वेढलेला आहे आणि मोहरूपी छताने आच्छादलेला आहे.

574.

५७४.

‘‘එවායං වත්තතෙ කායො, කම්මයන්තෙන යන්තිතො;

සම්පත්ති ච විපත්‍යන්තා, නානාභාවො විපජ්ජති.

अशा प्रकारे हा देह कर्मरूपी यंत्राने चालवला जात फिरत राहतो; सर्व संपत्तीचा अंत विनाशात होतो आणि सर्व प्रिय गोष्टींचा वियोग ठरलेला आहे.

575.

५७५.

‘‘යෙමං [Pg.305] කායං මමායන්ති, අන්ධබාලා පුථුජ්ජනා;

වඩ්ඪෙන්ති කටසිං ඝොරං, ආදියන්ති පුනබ්භවං.

जे अज्ञानी आणि मूर्ख पृथग्जन या शरीराला 'माझे' मानून आसक्त होतात; ते भयानक स्मशानभूमी वाढवतात आणि पुन्हा पुन्हा नवीन जन्म घेतात.

576.

५७६.

‘‘යෙමං කායං විවජ්ජෙන්ති, ගූථලිත්තංව පන්නගං;

භවමූලං වමිත්වාන, පරිනිබ්බිස්සන්තිනාසවා’’ති.

जे सुज्ञ लोक विष्ठेने माखलेल्या सापाप्रमाणे या शरीराचा त्याग करतात; ते भवाचे मूळ नष्ट करून आसवरहित होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करतात.

… කප්පො ථෙරො….

...कप्प थेर...

6. වඞ්ගන්තපුත්තඋපසෙනත්ථෙරගාථා

६. वंगंतपुत्त उपसेन थेरांच्या गाथा

577.

५७७.

‘‘විවිත්තං අප්පනිග්ඝොසං, වාළමිගනිසෙවිතං;

සෙවෙ සෙනාසනං භික්ඛු, පටිසල්ලානකාරණා.

भिक्खूने एकांतात ध्यान करण्यासाठी, मानवी कोलाहलापासून दूर असलेल्या आणि हिंस्र श्वापदांचे वास्तव्य असलेल्या अरण्यातील निवासस्थानाचा आश्रय घ्यावा.

578.

५७८.

‘‘සඞ්කාරපුඤ්ජා ආහත්වා, සුසානා රථියාහි ච;

තතො සඞ්ඝාටිකං කත්වා, ලූඛං ධාරෙය්‍ය චීවරං.

कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यातून, स्मशानातून किंवा रस्त्यावरून चिंध्या गोळा करून, त्या जोडून संघात (दुप्पट वस्त्र) तयार करावे आणि असे खडबडीत चीवर परिधान करावे.

579.

५७९.

‘‘නීචං මනං කරිත්වාන, සපදානං කුලා කුලං;

පිණ්ඩිකාය චරෙ භික්ඛු, ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො.

भिक्खूने आपले मन नम्र करून, इंद्रियांचे दरवाजे सुरक्षित ठेवून आणि स्वतःवर पूर्ण संयम ठेवून, एका घराकडून दुसऱ्या घराकडे क्रमाने भिक्षेसाठी जावे.

580.

५८०.

‘‘ලූඛෙනපි වා සන්තුස්සෙ, නාඤ්ඤං පත්ථෙ රසං බහුං;

රසෙසු අනුගිද්ධස්ස, ඣානෙ න රමතී මනො.

मिळेल त्या साध्या अन्नाने संतुष्ट व्हावे, इतर चवदार किंवा भरपूर अन्नाची इच्छा करू नये; कारण चवीमध्ये आसक्त असलेल्या व्यक्तीचे मन ध्यानात रमत नाही.

581.

५८१.

‘‘අප්පිච්ඡො චෙව සන්තුට්ඨො, පවිවිත්තො වසෙ මුනි;

අසංසට්ඨො ගහට්ඨෙහි, අනාගාරෙහි චූභයං.

मुनीने अल्पेच्छ, संतुष्ट आणि एकांतात राहणारा असावे; त्याने गृहस्थ आणि गृहत्यागी या दोघांशीही फारसा संपर्क न ठेवता अलिप्त राहावे.

582.

५८२.

‘‘යථා ජළො ව මූගො ව, අත්තානං දස්සයෙ තථා;

නාතිවෙලං සම්භාසෙය්‍ය, සඞ්ඝමජ්ඣම්හි පණ්ඩිතො.

पंडित भिक्खूने स्वतःला जणू काही जड किंवा मुका असल्यासारखे दाखवावे; आणि संघामध्ये फार वेळ बोलत बसू नये.

583.

५८३.

‘‘න සො උපවදෙ කඤ්චි, උපඝාතං විවජ්ජයෙ;

සංවුතො පාතිමොක්ඛස්මිං, මත්තඤ්ඤූ චස්ස භොජනෙ.

त्याने कोणाचीही निंदा करू नये, कोणालाही इजा पोहचवणे टाळावे; पातिमोक्ख संवरामध्ये सुसंयत असावे आणि भोजनाच्या बाबतीत प्रमाण जाणणारे असावे.

584.

५८४.

‘‘සුග්ගහීතනිමිත්තස්ස, චිත්තස්සුප්පාදකොවිදො;

සමං අනුයුඤ්ජෙය්‍ය, කාලෙන ච විපස්සනං.

त्याने समाधीचे निमित्त चांगल्या प्रकारे ग्रहण करावे, मनाच्या उत्पत्तीच्या आणि स्थितीच्या बाबतीत कुशल असावे; त्याने शमथ आणि योग्य वेळी विपश्यनेचा अभ्यास करावा.

585.

५८५.

‘‘වීරියසාතච්චසම්පන්නො, යුත්තයොගො සදා සියා;

න ච අප්පත්වා දුක්ඛන්තං, විස්සාසං එය්‍ය පණ්ඩිතො.

पंडित भिक्खूने नेहमी वीर्य आणि सातत्य यांनी युक्त असावे, सदैव ध्यानात मग्न असावे; आणि जोपर्यंत दुःखाचा अंत प्राप्त होत नाही, तोपर्यंत गाफील राहू नये.

586.

५८६.

‘‘එවං විහරමානස්ස, සුද්ධිකාමස්ස භික්ඛුනො;

ඛීයන්ති ආසවා සබ්බෙ, නිබ්බුතිඤ්චාධිගච්ඡතී’’ති.

अशा प्रकारे राहणाऱ्या आणि शुद्धीची इच्छा धरणाऱ्या भिक्खूचे सर्व आसव नष्ट होतात आणि तो निर्वाण प्राप्त करतो.

… උපසෙනො වඞ්ගන්තපුත්තො ථෙරො….

...वंगंतपुत्त उपसेन थेर...

7. (අපර)-ගොතමත්ථෙරගාථා

७. (अपरा)-गोतम थेरांच्या गाथा

587.

५८७.

‘‘විජානෙය්‍ය [Pg.306] සකං අත්ථං, අවලොකෙය්‍යාථ පාවචනං;

යඤ්චෙත්ථ අස්ස පතිරූපං, සාමඤ්ඤං අජ්ඣුපගතස්ස.

मनुष्याने स्वतःचे हित जाणावे आणि बुद्धवचनांचे अवलोकन करावे; प्रव्रज्या घेतलेल्या भिक्खूसाठी या शासनात जे काही योग्य व अनुरूप आहे, त्याचा विचार करावा.

588.

५८८.

‘‘මිත්තං ඉධ ච කල්‍යාණං, සික්ඛා විපුලං සමාදානං;

සුස්සූසා ච ගරූනං, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

या शासनात कल्याणमित्रांची संगत करणे, उच्च शील-शिक्षणाचे पूर्णपणे ग्रहण करणे आणि गुरूंचे आदराने ऐकणे; हे सर्व भिक्खूसाठी अनुरूप आहे.

589.

५८९.

‘‘බුද්ධෙසු සගාරවතා, ධම්මෙ අපචිති යථාභූතං;

සඞ්ඝෙ ච චිත්තිකාරො, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

बुद्धांविषयी आदर बाळगणे, धम्माचा यथायोग्य सन्मान करणे आणि संघाचा आदर करणे; हे सर्व भिक्खूसाठी अनुरूप आहे.

590.

५९०.

‘‘ආචාරගොචරෙ යුත්තො, ආජීවො සොධිතො අගාරය්හො;

චිත්තස්ස ච සණ්ඨපනං, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

सदाचार आणि गोचर यांनी युक्त असणे, शुद्ध व अनिंदनीय उपजीविका करणे आणि मनाला एकाग्र करणे; हे सर्व भिक्खूसाठी अनुरूप आहे.

591.

५९१.

‘‘චාරිත්තං අථ වාරිත්තං, ඉරියාපථියං පසාදනියං;

අධිචිත්තෙ ච ආයොගො, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

चारित्र्य आणि वारित्र्य पाळणे, प्रसन्न करणारी शारीरिक हालचाल ठेवणे आणि उच्च चित्ताच्या अभ्यासात मग्न असणे; हे सर्व भिक्खूसाठी अनुरूप आहे.

592.

५९२.

‘‘ආරඤ්ඤකානි සෙනාසනානි, පන්තානි අප්පසද්දානි;

භජිතබ්බානි මුනිනා, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

मुनीने अरण्यातील, शांत आणि कोलाहल नसलेल्या निवासस्थानांचा आश्रय घ्यावा; हे सर्व भिक्खूसाठी अनुरूप आहे.

593.

५९३.

‘‘සීලඤ්ච බාහුසච්චඤ්ච, ධම්මානං පවිචයො යථාභූතං;

සච්චානං අභිසමයො, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

शील राखणे, बहुश्रुत असणे, धम्मांचे यथायोग्य विश्लेषण करणे आणि चार आर्य सत्यांचा साक्षात्कार करणे; हे सर्व भिक्खूसाठी अनुरूप आहे.

594.

५९४.

‘‘භාවෙය්‍ය ච අනිච්චන්ති, අනත්තසඤ්ඤං අසුභසඤ්ඤඤ්ච;

ලොකම්හි ච අනභිරතිං, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

अनित्यतेची भावना, अनात्मतेची भावना, अशुचितेची भावना आणि संसारात अनासक्तीची भावना विकसित करणे; हे सर्व भिक्खूसाठी अनुरूप आहे.

595.

५९५.

‘‘භාවෙය්‍ය ච බොජ්ඣඞ්ගෙ, ඉද්ධිපාදානි ඉන්ද්‍රියානි බලානි;

අට්ඨඞ්ගමග්ගමරියං, එතං සමණස්ස පතිරූපං.

बोध्यंग, ऋद्धिपाद, इंद्रिये, बले आणि आर्य अष्टांगिक मार्ग यांची भावना करणे; हे सर्व भिक्खूसाठी अनुरूप आहे.

596.

५९६.

‘‘තණ්හං පජහෙය්‍ය මුනි, සමූලකෙ ආසවෙ පදාලෙය්‍ය;

විහරෙය්‍ය විප්පමුත්තො, එතං සමණස්ස පතිරූප’’න්ති.

मुनीने तृष्णेचा त्याग करावा, मुळासकट सर्व आसवांचा नाश करावा आणि सर्व बंधनांतून मुक्त होऊन विहरावे; हे सर्व भिक्खूसाठी अनुरूप आहे.

… ගොතමො ථෙරො….

...गोतम थेर...

දසකනිපාතො නිට්ඨිතො.

दशकनिपात समाप्त.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील उद्दान -

කාළුදායී ච සො ථෙරො, එකවිහාරී ච කප්පිනො;

චූළපන්ථකො කප්පො ච, උපසෙනො ච ගොතමො;

සත්තිමෙ දසකෙ ථෙරා, ගාථායො චෙත්ථ සත්තතීති.

काळुदायी थेर, एकविहारी थेर, कप्पिन थेर, चुल्लपंथक थेर, कप्प थेर, उपसेन थेर आणि सातवे गोतम थेर; हे सात थेर या दशकनिपातात आहेत आणि यात एकूण सत्तर गाथा आहेत.

11. එකාදසනිපාතො

११. एकादशनिपात

1. සංකිච්චත්ථෙරගාථා

१. संकिच्च थेरांच्या गाथा

597.

५९७.

‘‘කිං [Pg.307] තවත්ථො වනෙ තාත, උජ්ජුහානොව පාවුසෙ;

වෙරම්භා රමණීයා තෙ, පවිවෙකො හි ඣායිනං.

हे प्रिय बाळा, पावसाळ्यात अरण्यात राहून तुला काय लाभ होणार? उज्जुहान पर्वतावर राहून तुला काय मिळणार? आणि वेरंभ नावाचे वादळी वारे तुला कसे काय आनंद देऊ शकतील? ध्यान करणाऱ्यांसाठी तर एकांतच इष्ट असतो.

598.

५९८.

‘‘යථා අබ්භානි වෙරම්භො, වාතො නුදති පාවුසෙ;

සඤ්ඤා මෙ අභිකිරන්ති, විවෙකපටිසඤ්ඤුතා.

हे उपासका, ज्याप्रमाणे पावसाळ्यात वेरंभ नावाचा वारा ढगांना दूर उडवून लावतो, त्याचप्रमाणे एकांताशी संबंधित असलेल्या माझ्या संज्ञा मला एकांताकडेच खेचून नेतात.

599.

५९९.

‘‘අපණ්ඩරො අණ්ඩසම්භවො, සීවථිකාය නිකෙතචාරිකො;

උප්පාදයතෙව මෙ සතිං, සන්දෙහස්මිං විරාගනිස්සිතං.

काळा आणि अंड्यातून जन्मलेला कावळा स्मशानभूमीत आपले घर करून वावरतो; तो माझ्या शरीरात वैराग्यावर आधारित कायगतासती (शरीराविषयीची स्मृती) जागृत करतो.

600.

६००.

‘‘යඤ්ච අඤ්ඤෙ න රක්ඛන්ති, යො ච අඤ්ඤෙ න රක්ඛති;

ස වෙ භික්ඛු සුඛං සෙති, කාමෙසු අනපෙක්ඛවා.

ज्या भिक्खूचे इतर लोक रक्षण करत नाहीत आणि जो स्वतः इतरांचे रक्षण करत नाही (म्हणजेच कोणावरही भार नसलेला), तो भिक्खू कामभोगांविषयी निरपेक्ष (आसक्तीरहित) होऊन खरोखरच सुखाने राहतो.

601.

६०१.

‘‘අච්ඡොදිකා පුථුසිලා, ගොනඞ්ගුලමිගායුතා;

අම්බුසෙවාලසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

स्वच्छ पाणी असलेले, विस्तीर्ण शिळांनी युक्त, वानर आणि हरिण इत्यादी प्राण्यांनी समृद्ध आणि शेवाळाने वेढलेले ते पर्वत मला आनंदित करतात.

602.

६०२.

‘‘වසිතං මෙ අරඤ්ඤෙසු, කන්දරාසු ගුහාසු ච;

සෙනාසනෙසු පන්තෙසු, වාළමිගනිසෙවිතෙ.

मी अरण्यांमध्ये, दऱ्यांमध्ये, गुहांमध्ये आणि हिंस्र श्वापदांनी वावरलेल्या दुर्गम सेनासनांमध्ये (निवासस्थानांमध्ये) वास्तव्य केले आहे.

603.

६०३.

‘‘‘ඉමෙ හඤ්ඤන්තු වජ්ඣන්තු, දුක්ඛං පප්පොන්තු පාණිනො’;

සඞ්කප්පං නාභිජානාමි, අනරියං දොසසංහිතං.

'हे प्राणी मारले जावोत, त्यांना त्रास दिला जावो, ते दुःखी होवोत' असा द्वेषाने युक्त असलेला कोणताही अनार्य (अधम) संकल्प मी कधीही केल्याचे मला आठवत नाही.

604.

६०४.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා.

मी शास्त्यांची (बुद्धांची) सेवा केली आहे, बुद्धांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन केले आहे; (पंचस्कंधांचा) जड भार उतरवून ठेवला आहे आणि भवचक्रात फिरवणारी तृष्णा समूळ नष्ट केली आहे.

605.

६०५.

‘‘යස්ස චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො.

ज्या ध्येयासाठी मी गृहत्याग करून अनगारिक (प्रव्रजित) झालो होतो, ते सर्व संयोजनांचा क्षय करणारे ध्येय (अर्हत्त्व) मी प्राप्त केले आहे.

606.

६०६.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, නිබ්බිසං භතකො යථා.

मी मरणाचीही आकांक्षा करत नाही आणि जगण्याचीही अभिलाषा धरत नाही; जसा एखादा मजूर आपल्या मजुरीसाठी दिवसाच्या समाप्तीची वाट पाहतो, तशीच मी केवळ वेळेची (परिनिर्वाणाची) वाट पाहत आहे.

607.

६०७.

‘‘නාභිනන්දාමි [Pg.308] මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, සම්පජානො පතිස්සතො’’ති.

मी मरणाचीही आकांक्षा करत नाही आणि जगण्याचीही अभिलाषा धरत नाही; मी सजग आणि स्मृतिमान राहून केवळ वेळेची (परिनिर्वाणाची) वाट पाहत आहे.

… සංකිච්චො ථෙරො….

...असे थेर संकिच्च म्हणाले...

එකාදසනිපාතො නිට්ඨිතො.

एकादश निपात समाप्त.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील उद्दान (अनुक्रमणिका) –

සංකිච්චථෙරො එකොව, කතකිච්චො අනාසවො;

එකාදසනිපාතම්හි, ගාථා එකාදසෙව චාති.

एकादश निपातामध्ये कृतकृत्य आणि अनास्रव (आसवरहित) असे केवळ एकच थेर संकिच्च आहेत आणि त्यांच्या गाथा अकराच आहेत.

12. ද්වාදසකනිපාතො

१२. द्वादश निपात

1. සීලවත්ථෙරගාථා

१. सीलव थेर गाथा

608.

६०८.

‘‘සීලමෙවිධ [Pg.309] සික්ඛෙථ, අස්මිං ලොකෙ සුසික්ඛිතං;

සීලං හි සබ්බසම්පත්තිං, උපනාමෙති සෙවිතං.

या जगात मनुष्याने शीलच चांगल्या प्रकारे शिकावे (आचरावे); कारण आचरलेले शील सर्व प्रकारची संपत्ती (कल्याण) प्राप्त करून देते.

609.

६०९.

‘‘සීලං රක්ඛෙය්‍ය මෙධාවී, පත්ථයානො තයො සුඛෙ;

පසංසං විත්තිලාභඤ්ච, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදනං.

तीन प्रकारच्या सुखांची (प्रशंसा, धनलाभ आणि मृत्यूनंतर स्वर्गातील आनंद) इच्छा करणाऱ्या बुद्धिमान मनुष्याने शीलाचे रक्षण करावे.

610.

६१०.

‘‘සීලවා හි බහූ මිත්තෙ, සඤ්ඤමෙනාධිගච්ඡති;

දුස්සීලො පන මිත්තෙහි, ධංසතෙ පාපමාචරං.

शीलवान मनुष्य संयमाद्वारे अनेक मित्र मिळवतो; परंतु दुःशील (शील नसलेला) मनुष्य पापकृत्ये करत मित्रांपासून दुरावतो.

611.

६११.

‘‘අවණ්ණඤ්ච අකිත්තිඤ්ච, දුස්සීලො ලභතෙ නරො;

වණ්ණං කිත්තිං පසංසඤ්ච, සදා ලභති සීලවා.

दुःशील मनुष्याला अपकीर्ती आणि अपेश मिळते; तर शीलवान मनुष्याला नेहमी कीर्ती, यश आणि प्रशंसा मिळते.

612.

६१२.

‘‘ආදි සීලං පතිට්ඨා ච, කල්‍යාණානඤ්ච මාතුකං;

පමුඛං සබ්බධම්මානං, තස්මා සීලං විසොධයෙ.

शील हे सर्व कल्याणकारी धर्मांचे मूळ आणि आधार आहे, ते सर्व चांगल्या गुणांची माता आहे आणि सर्व धर्मांमध्ये प्रमुख आहे; म्हणून मनुष्याने आपले शील शुद्ध करावे.

613.

६१३.

‘‘වෙලා ච සංවරං සීලං, චිත්තස්ස අභිහාසනං;

තිත්ථඤ්ච සබ්බබුද්ධානං, තස්මා සීලං විසොධයෙ.

शील ही मर्यादा आणि संवर (संयम) आहे, ते चित्ताला प्रफुल्लित करणारे आहे आणि सर्व बुद्धांचे (तसेच प्रत्येकबुद्ध व श्रावकांचे) घाट (तीर्थ) आहे; म्हणून मनुष्याने आपले शील शुद्ध करावे.

614.

६१४.

‘‘සීලං බලං අප්පටිමං, සීලං ආවුධමුත්තමං;

සීලමාභරණං සෙට්ඨං, සීලං කවචමබ්භුතං.

शील हे अतुलनीय बल आहे, शील हे सर्वश्रेष्ठ शस्त्र आहे, शील हा सर्वोत्तम अलंकार आहे आणि शील हे एक अद्भुत चिलखत आहे.

615.

६१५.

‘‘සීලං සෙතු මහෙසක්ඛො, සීලං ගන්ධො අනුත්තරො;

සීලං විලෙපනං සෙට්ඨං, යෙන වාති දිසොදිසං.

शील हा एक महान पूल आहे, शील हा सर्वोत्तम सुगंध आहे, शील हा सर्वश्रेष्ठ विलेपन (लेप) आहे, ज्याचा सुगंध सर्व दिशांना पसरतो.

616.

६१६.

‘‘සීලං සම්බලමෙවග්ගං, සීලං පාථෙය්‍යමුත්තමං;

සීලං සෙට්ඨො අතිවාහො, යෙන යාති දිසොදිසං.

शील हीच सर्वोत्तम शिदोरी आहे, शील हाच सर्वश्रेष्ठ पाथेय (प्रवासातील अन्न) आहे, शील हाच सर्वश्रेष्ठ वाहक आहे, ज्याच्या साहाय्याने मनुष्य सर्व दिशांना (सुखाने) प्रवास करतो.

617.

६१७.

‘‘ඉධෙව නින්දං ලභති, පෙච්චාපායෙ ච දුම්මනො;

සබ්බත්ථ දුම්මනො බාලො, සීලෙසු අසමාහිතො.

शीलामध्ये असंयत असलेला दुर्बुद्धी मूर्ख मनुष्य याच लोकात निंदेला पात्र ठरतो आणि मृत्यूनंतर अपाय (दुर्गती) मध्येही दुःखी होतो; तो सर्व ठिकाणी दुःखीच राहतो.

618.

६१८.

‘‘ඉධෙව කිත්තිං ලභති, පෙච්ච සග්ගෙ ච සුම්මනො;

සබ්බත්ථ සුමනො ධීරො, සීලෙසු සුසමාහිතො.

शीलामध्ये चांगल्या प्रकारे प्रतिष्ठित असलेला धीर (बुद्धिमान) मनुष्य याच लोकात कीर्ती मिळवतो आणि मृत्यूनंतर स्वर्गातही सुखी होतो; तो सर्व ठिकाणी सुखीच राहतो.

619.

६१९.

‘‘සීලමෙව ඉධ අග්ගං, පඤ්ඤවා පන උත්තමො;

මනුස්සෙසු ච දෙවෙසු, සීලපඤ්ඤාණතො ජය’’න්ති.

या जगात शीलच श्रेष्ठ आहे, परंतु प्रज्ञावान मनुष्य सर्वात उत्तम आहे; मनुष्य आणि देवांमध्ये शील व प्रज्ञेच्या बळावरच विजय मिळवला जातो.

… සීලවො ථෙරො….

...असे थेर सीलव म्हणाले...

2. සුනීතත්ථෙරගාථා

२. सुनीत थेर गाथा

620.

६२०.

‘‘නීචෙ [Pg.310] කුලම්හි ජාතොහං, දලිද්දො අප්පභොජනො;

හීනකම්මං මමං ආසි, අහොසිං පුප්ඵඡඩ්ඩකො.

माझा जन्म एका नीच (कनिष्ठ) कुळात झाला होता, मी गरीब आणि अल्पभोजन करणारा होतो; माझे काम कनिष्ठ दर्जाचे होते, मी सुकलेली फुले व कचरा टाकणारा (सफाई कामगार) होतो.

621.

६२१.

‘‘ජිගුච්ඡිතො මනුස්සානං, පරිභූතො ච වම්භිතො;

නීචං මනං කරිත්වාන, වන්දිස්සං බහුකං ජනං.

लोकांकडून माझा तिरस्कार केला जात असे, मला तुच्छ मानले जात असे आणि माझा अपमान केला जात असे; मी माझे मन नम्र करून अनेक लोकांना वंदन करत असे.

622.

६२२.

‘‘අථද්දසාසිං සම්බුද්ධං, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං;

පවිසන්තං මහාවීරං, මගධානං පුරුත්තමං.

त्यानंतर, भिक्खू संघासह मगध देशाच्या राजगृह या श्रेष्ठ नगरात भिक्षेसाठी प्रवेश करणाऱ्या, महापराक्रमी सम्यक संबुद्धांना मी पाहिले.

623.

६२३.

‘‘නික්ඛිපිත්වාන බ්‍යාභඞ්ගිං, වන්දිතුං උපසඞ්කමිං;

මමෙව අනුකම්පාය, අට්ඨාසි පුරිසුත්තමො.

मी माझी कावड (कचरा वाहून नेण्याचे साधन) खाली ठेवून त्यांना वंदन करण्यासाठी जवळ गेलो; पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भगवंतांनी केवळ माझ्यावरील अनुकंपेपोटी तिथेच थांबणे पसंत केले.

624.

६२४.

‘‘වන්දිත්වා සත්ථුනො පාදෙ, එකමන්තං ඨිතො තදා;

පබ්බජ්ජං අහමායාචිං, සබ්බසත්තානමුත්තමං.

शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) चरणांना वंदन करून मी एका बाजूला उभा राहिलो आणि सर्व प्राण्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भगवंतांकडे प्रव्रज्येची (दीक्षेची) याचना केली.

625.

६२५.

‘‘තතො කාරුණිකො සත්ථා, සබ්බලොකානුකම්පකො;

‘එහි භික්ඛූ’ති මං ආහ, සා මෙ ආසූපසම්පදා.

त्यानंतर, कारुणिक आणि सर्व जगावर अनुकंपा करणाऱ्या शास्त्यांनी मला 'एही भिक्खू' (ये भिक्खू) असे म्हटले; तीच माझी उपसंपदा (दीक्षा) ठरली.

626.

६२६.

‘‘සොහං එකො අරඤ්ඤස්මිං, විහරන්තො අතන්දිතො;

අකාසිං සත්ථුවචනං, යථා මං ඔවදී ජිනො.

तो मी अरण्यात एकटाच, आळस न करता राहत असताना, जिनांनी (बुद्धांनी) मला जसा उपदेश केला होता, तसे शास्त्यांच्या वचनांचे मी तंतोतंत पालन केले.

627.

६२७.

‘‘රත්තියා පඨමං යාමං, පුබ්බජාතිමනුස්සරිං;

රත්තියා මජ්ඣිමං යාමං, දිබ්බචක්ඛුං විසොධයිං ;

රත්තියා පච්ඡිමෙ යාමෙ, තමොඛන්ධං පදාලයිං.

रात्रीच्या पहिल्या प्रहरात मी माझ्या पूर्वजन्मांचे स्मरण केले; रात्रीच्या दुसऱ्या प्रहरात मी दिव्य चक्षू विशुद्ध केले; आणि रात्रीच्या तिसऱ्या प्रहरात मी अज्ञानाचा (मोहाचा) अंधकार नष्ट केला.

628.

६२८.

‘‘තතො රත්‍යා විවසානෙ, සූරියස්සුග්ගමනං පති;

ඉන්දො බ්‍රහ්මා ච ආගන්ත්වා, මං නමස්සිංසු පඤ්ජලී.

त्यानंतर रात्रीच्या शेवटी, सूर्योदयाच्या वेळी, इंद्र आणि ब्रह्मा माझ्याकडे आले आणि त्यांनी हात जोडून मला वंदन केले.

629.

६२९.

‘‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ ආසවා ඛීණා, දක්ඛිණෙය්‍යොසි මාරිස’.

'हे पुरुषश्रेष्ठा! आपल्याला वंदन असो. हे पुरुषोत्तमा! आपल्याला वंदन असो. आपले सर्व आस्रव (क्लेश) क्षीण झाले आहेत; हे पूज्य, आपण सर्वश्रेष्ठ दानास पात्र आहात.'

630.

६३०.

‘‘තතො දිස්වාන මං සත්ථා, දෙවසඞ්ඝපුරක්ඛතං;

සිතං පාතුකරිත්වාන, ඉමමත්ථං අභාසථ.

त्यानंतर, देवगणांनी वेढलेल्या मला पाहून शास्त्यांनी (बुद्धांनी) स्मितहास्य केले आणि हा अर्थ (पुढील गाथा) व्यक्त केला.

631.

६३१.

‘‘‘තපෙන [Pg.311] බ්‍රහ්මචරියෙන, සංයමෙන දමෙන ච;

එතෙන බ්‍රාහ්මණො හොති, එතං බ්‍රාහ්මණමුත්තම’’’න්ති.

“तपाने, ब्रह्मचर्याने, संयमाने आणि दमाने; यानेच मनुष्य 'ब्राह्मण' होतो. हेच ब्राह्मणांमध्ये उत्तम (श्रेष्ठत्व) आहे.”

… සුනීතො ථෙරො….

...स्थवीर सुनीत...

ද්වාදසකනිපාතො නිට්ඨිතො.

द्वादसक निपात समाप्त.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील उद्दान (अनुक्रमणिका) –

සීලවා ච සුනීතො ච, ථෙරා ද්වෙ තෙ මහිද්ධිකා;

ද්වාදසම්හි නිපාතම්හි, ගාථායො චතුවීසතීති.

शीलवान आणि सुनीत, हे दोन महान ऋद्धीमान स्थवीर आहेत; या बाराव्या निपातामध्ये चोवीस गाथा आहेत.

13. තෙරසනිපාතො

१३. तेरसक निपात

1. සොණකොළිවිසත්ථෙරගාථා

१. स्थवीर सोण कोळिविस यांच्या गाथा

632.

६३२.

‘‘යාහු [Pg.312] රට්ඨෙ සමුක්කට්ඨො, රඤ්ඤො අඞ්ගස්ස පද්ධගූ ;

ස්වාජ්ජ ධම්මෙසු උක්කට්ඨො, සොණො දුක්ඛස්ස පාරගූ.

जो पूर्वी अंग देशात, अंगचा राजा बिंबिसार याचा अत्यंत श्रेष्ठ अनुयायी होता; तोच सोण आज धर्मामध्ये श्रेष्ठ होऊन दुःखाच्या पलीकडे गेला आहे.

633.

६३३.

‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ, පඤ්ච චුත්තරි භාවයෙ;

පඤ්චසඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ඔඝතිණ්ණොති වුච්චති.

पाच (खालची बंधने) तोडून टाकावीत, पाच (वरची बंधने) सोडून द्यावीत आणि पाच (इंद्रिये) अधिक विकसित करावीत. पाच आसक्तींना पार केलेला भिक्खू 'ओघ पार केलेला' असे म्हटले जाते.

634.

६३४.

‘‘උන්නළස්ස පමත්තස්ස, බාහිරාසස්ස භික්ඛුනො;

සීලං සමාධි පඤ්ඤා ච, පාරිපූරිං න ගච්ඡති.

गर्विष्ठ, गाफील आणि बाह्य विषयांमध्ये आसक्त असलेल्या भिक्खूचे शील, समाधी आणि प्रज्ञा परिपूर्णतेला पोहोचू शकत नाही.

635.

६३५.

‘‘යඤ්හි කිච්චං අපවිද්ධං, අකිච්චං පන කරීයති;

උන්නළානං පමත්තානං, තෙසං වඩ්ඪන්ති ආසවා.

कारण जे कर्तव्य आहे ते सोडून दिले जाते आणि जे अकर्तव्य आहे ते केले जाते; अशा गर्विष्ठ आणि गाफील भिक्खूंचे आसव वाढत जातात.

636.

६३६.

‘‘යෙසඤ්ච සුසමාරද්ධා, නිච්චං කායගතා සති;

අකිච්චං තෙ න සෙවන්ති, කිච්චෙ සාතච්චකාරිනො;

සතානං සම්පජානානං, අත්ථං ගච්ඡන්ති ආසවා.

परंतु ज्यांनी नेहमी 'कायगतासती' चांगल्या प्रकारे आरंभली आहे, ते अकर्तव्य करत नाहीत, तर कर्तव्यामध्ये सतत तत्पर असतात. अशा जागरूक आणि प्रज्ञावान भिक्खूंचे आसव नष्ट होतात.

637.

६३७.

‘‘උජුමග්ගම්හි අක්ඛාතෙ, ගච්ඡථ මා නිවත්තථ;

අත්තනා චොදයත්තානං, නිබ්බානමභිහාරයෙ.

सरळ मार्ग सांगितला असता, त्यावर चाला, मागे फिरू नका. स्वतःच स्वतःला प्रेरित करून निर्वाणाकडे घेऊन जावे.

638.

६३८.

‘‘අච්චාරද්ධම්හි වීරියම්හි, සත්ථා ලොකෙ අනුත්තරො;

වීණොපමං කරිත්වා මෙ, ධම්මං දෙසෙසි චක්ඛුමා;

තස්සාහං වචනං සුත්වා, විහාසිං සාසනෙ රතො.

जेव्हा माझे वीर्य अतिशय तीव्र झाले होते, तेव्हा जगातील अनुपम, दिव्यदृष्टी असलेल्या शास्त्यांनी मला विणेची उपमा देऊन धम्म उपदेश केला. त्यांचे ते वचन ऐकून मी शासनात रममाण होऊन राहिलो.

639.

६३९.

‘‘සමථං පටිපාදෙසිං, උත්තමත්ථස්ස පත්තියා;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

परम अर्थाच्या प्राप्तीसाठी मी शमथ (चित्ताची शांतता) साधली. मी तिन्ही विद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.

640.

६४०.

‘‘නෙක්ඛම්මෙ අධිමුත්තස්ස, පවිවෙකඤ්ච චෙතසො;

අබ්‍යාපජ්ඣාධිමුත්තස්ස, උපාදානක්ඛයස්ස ච.

जो नैष्क्रम्यात प्रवृत्त आहे, ज्याचे चित्त विवेकशील आहे, जो अद्वेषात रममाण आहे आणि उपादानाच्या क्षयामध्ये मग्न आहे,

641.

६४१.

‘‘තණ්හක්ඛයාධිමුත්තස්ස, අසම්මොහඤ්ච චෙතසො;

දිස්වා ආයතනුප්පාදං, සම්මා චිත්තං විමුච්චති.

जो तृष्णेच्या क्षयामध्ये प्रवृत्त आहे आणि ज्याचे चित्त संमोहरहित आहे, आयतनांची उत्पत्ती पाहून त्याचे चित्त पूर्णपणे विमुक्त होते.

642.

६४२.

‘‘තස්ස සම්මා විමුත්තස්ස, සන්තචිත්තස්ස භික්ඛුනො;

කතස්ස පටිචයො නත්ථි, කරණීයං න විජ්ජති.

अशा प्रकारे सम्यक विमुक्त झालेल्या, शांत चित्त असलेल्या भिक्खूच्या कर्माचा संचय होत नाही आणि त्याला आता काहीही करणे उरलेले नसते.

643.

६४३.

‘‘සෙලො [Pg.313] යථා එකඝනො, වාතෙන න සමීරති;

එවං රූපා රසා සද්දා, ගන්ධා ඵස්සා ච කෙවලා.

ज्याप्रमाणे एकसंध खडक वाऱ्याने हलत नाही, त्याचप्रमाणे सर्व रूप, रस, शब्द, गंध आणि स्पर्श,

644.

६४४.

‘‘ඉට්ඨා ධම්මා අනිට්ඨා ච, නප්පවෙධෙන්ති තාදිනො;

ඨිතං චිත්තං විසඤ්ඤුත්තං, වයඤ්චස්සානුපස්සතී’’ති.

इष्ट आणि अनिष्ट गोष्टी अशा तादी (स्थिरबुद्धी) पुरुषाला विचलित करू शकत नाहीत. त्याचे चित्त स्थिर आणि आसक्तीरहित असते, आणि तो त्यांच्या व्ययाकडे पाहत असतो.

… සොණො කොළිවිසො ථෙරො….

...स्थवीर सोण कोळिविस...

තෙරසනිපාතො නිට්ඨිතො.

तेरसक निपात समाप्त.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील उद्दान (अनुक्रमणिका) –

සොණො කොළිවිසො ථෙරො, එකොයෙව මහිද්ධිකො;

තෙරසම්හි නිපාතම්හි, ගාථායො චෙත්ථ තෙරසාති.

या तेराव्या निपातात केवळ एकच महाऋद्धीमान स्थवीर सोण कोळिविस आहेत आणि यात एकूण तेरा गाथा आहेत.

14. චුද්දසකනිපාතො

१४. चुद्दसक निपात

1. ඛදිරවනියරෙවතත්ථෙරගාථා

१. स्थवीर खदिरवनिय रेवत यांच्या गाथा

645.

६४५.

‘‘යදා [Pg.314] අහං පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

නාභිජානාමි සඞ්කප්පං, අනරියං දොසසංහිතං.

जेव्हा मी घराचा त्याग करून अनगारिक प्रवज्जा घेतली, तेव्हापासून मला कोणताही अनार्य आणि द्वेषाने युक्त विचार आल्याचे आठवत नाही.

646.

६४६.

‘‘‘ඉමෙ හඤ්ඤන්තු වජ්ඣන්තු, දුක්ඛං පප්පොන්තු පාණිනො’;

සඞ්කප්පං නාභිජානාමි, ඉමස්මිං දීඝමන්තරෙ.

'हे प्राणी मारले जावोत, नष्ट होवोत किंवा दुःखाला प्राप्त होवोत' असा विचार या प्रदीर्घ काळात मला कधीही आल्याचे आठवत नाही.

647.

६४७.

‘‘මෙත්තඤ්ච අභිජානාමි, අප්පමාණං සුභාවිතං;

අනුපුබ්බං පරිචිතං, යථා බුද්ධෙන දෙසිතං.

परंतु बुद्धांनी उपदेशिल्याप्रमाणे, मी अपरिमित आणि चांगल्या प्रकारे विकसित केलेल्या, आणि अनुक्रमे अभ्यासलेल्या मैत्री भावनेलाच जाणतो.

648.

६४८.

‘‘සබ්බමිත්තො සබ්බසඛො, සබ්බභූතානුකම්පකො;

මෙත්තචිත්තඤ්ච භාවෙමි, අබ්‍යාපජ්ජරතො සදා.

मी सर्वांचा मित्र, सर्वांचा सखा आणि सर्व प्राणिमात्रांविषयी अनुकंपा बाळगणारा आहे; मी नेहमी अद्वेषात रममाण होऊन मैत्रीपूर्ण चित्ताची भावना करतो.

649.

६४९.

‘‘අසංහීරං අසංකුප්පං, චිත්තං ආමොදයාමහං;

බ්‍රහ්මවිහාරං භාවෙමි, අකාපුරිසසෙවිතං.

अविचल आणि अकोपिष्ट चित्ताने मी आनंदित होतो; आणि दुर्जनांनी न आचरलेल्या ब्रह्मविहाराची मी भावना करतो.

650.

६५०.

‘‘අවිතක්කං සමාපන්නො, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො;

අරියෙන තුණ්හීභාවෙන, උපෙතො හොති තාවදෙ.

अवितर्क समाधीमध्ये लीन असलेला सम्यक्संबुद्धांचा श्रावक, त्या क्षणी आर्य मौनाने युक्त असतो.

651.

६५१.

‘‘යථාපි පබ්බතො සෙලො, අචලො සුප්පතිට්ඨිතො;

එවං මොහක්ඛයා භික්ඛු, පබ්බතොව න වෙධති.

ज्याप्रमाणे पाषाणमय पर्वत अचल आणि सुप्रतिष्ठित असतो, त्याचप्रमाणे मोहाचा क्षय झाल्यामुळे भिक्खू पर्वताप्रमाणे कंप पावत नाही.

652.

६५२.

‘‘අනඞ්ගණස්ස පොසස්ස, නිච්චං සුචිගවෙසිනො;

වාලග්ගමත්තං පාපස්ස, අබ්භමත්තංව ඛායති.

निष्पाप आणि नेहमी शुद्धतेचा शोध घेणाऱ्या माणसाला केसाच्या टोकाएवढेही पाप ढगाएवढे मोठे वाटते.

653.

६५३.

‘‘නගරං යථා පච්චන්තං, ගුත්තං සන්තරබාහිරං;

එවං ගොපෙථ අත්තානං, ඛණො වො මා උපච්චගා.

ज्याप्रमाणे सीमेवरील नगराचे आतून व बाहेरून रक्षण केले जाते, त्याचप्रमाणे स्वतःचे रक्षण करा. हा क्षण तुमच्या हातून निसटू देऊ नका.

654.

६५४.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, නිබ්බිසං භතකො යථා.

मी मरणाचे अभिनंदन करत नाही आणि जगण्याचेही अभिनंदन करत नाही. ज्याप्रमाणे मजूर आपल्या मजुरीसाठी वेळेची वाट पाहतो, त्याप्रमाणे मी काळाची वाट पाहत आहे.

655.

६५५.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං…පෙ… සම්පජානො පතිස්සතො.

मी मरणाचे अभिनंदन करत नाही... जागरूक आणि स्मृतिमान राहून काळाची वाट पाहत आहे.

656.

६५६.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා.

मी शास्त्यांची सेवा केली आहे, बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. हा जड भार उतरवून ठेवला आहे आणि भव-तृष्णा समूळ नष्ट केली आहे.

657.

६५७.

‘‘යස්ස [Pg.315] චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො.

ज्या हेतूसाठी मी घराचा त्याग करून अनगारिक प्रवज्जा घेतली होती, तो माझा हेतू साध्य झाला आहे आणि सर्व संयोजनांचा क्षय झाला आहे.

658.

६५८.

‘‘සම්පාදෙථප්පමාදෙන, එසා මෙ අනුසාසනී;

හන්දාහං පරිනිබ්බිස්සං, විප්පමුත්තොම්හි සබ්බධී’’ති.

अप्रमादाने आपले ध्येय साध्य करा, हाच माझा उपदेश आहे. आता मी सर्व बंधनांतून मुक्त होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करत आहे.

… ඛදිරවනියරෙවතො ථෙරො….

... खदिरवनिय रेवत थेर...

2. ගොදත්තත්ථෙරගාථා

२. गोदत्त थेरगाथा

659.

६५९.

‘‘යථාපි භද්දො ආජඤ්ඤො, ධුරෙ යුත්තො ධුරස්සහො ;

මථිතො අතිභාරෙන, සංයුගං නාතිවත්තති.

ज्याप्रमाणे जूवाला जुंपलेला, भार सहन करण्यास समर्थ असलेला आणि उत्तम शक्तीने संपन्न असलेला श्रेष्ठ बैल अतिशय जड भाराने दबला गेला तरी आपल्या जूचा (खांद्यावरील जूचा) त्याग करत नाही—

660.

६६०.

‘‘එවං පඤ්ඤාය යෙ තිත්තා, සමුද්දො වාරිනා යථා;

න පරෙ අතිමඤ්ඤන්ති, අරියධම්මොව පාණිනං.

त्याचप्रमाणे, पाण्याने भरलेल्या महासागराप्रमाणे जे प्रज्ञेने तृप्त (पूर्ण) आहेत, ते इतरांना तुच्छ मानत नाहीत. प्राण्यांविषयी असा भाव ठेवणे हाच आर्यांचा धर्म आहे.

661.

६६१.

‘‘කාලෙ කාලවසං පත්තා, භවාභවවසං ගතා;

නරා දුක්ඛං නිගච්ඡන්ති, තෙධ සොචන්ති මාණවා.

योग्य वेळी अनुकूल-प्रतिकूल परिस्थितीच्या (लोकधर्माच्या) अधीन झालेले आणि चढ-उतारांच्या (अस्तित्व-अनस्तित्वाच्या) चक्रात अडकलेले लोक दुःखाला प्राप्त होतात. ते मानव या जगात शोक करतात (आणि परलोकातही दुःखाला प्राप्त होतात).

662.

६६२.

‘‘උන්නතා සුඛධම්මෙන, දුක්ඛධම්මෙන චොනතා;

ද්වයෙන බාලා හඤ්ඤන්ති, යථාභූතං අදස්සිනො.

सुखाच्या प्रसंगाने हर्षोन्मत्त (उन्नत) होणारे आणि दुःखाच्या प्रसंगाने खचून जाणारे (अवनत), सत्य परिस्थितीला यथार्थपणे न पाहणारे मूर्ख लोक या दोन्ही अवस्थांमुळे पीडित होतात.

663.

६६३.

‘‘යෙ ච දුක්ඛෙ සුඛස්මිඤ්ච, මජ්ඣෙ සිබ්බිනිමච්චගූ;

ඨිතා තෙ ඉන්දඛීලොව, න තෙ උන්නතඔනතා.

परंतु जे आर्यजन दुःख, सुख आणि मध्यस्थ (उपेक्षा) वेदनेमध्ये शिवणकाम करणाऱ्या (संसार विणणाऱ्या) तृष्णेला ओलांडून गेले आहेत, ते इंद्रखिलाप्रमाणे (नगरद्वाराच्या खांबाप्रमाणे) अचल राहतात; ते कधीही हर्षोन्मत्त किंवा खचून जात नाहीत.

664.

६६४.

‘‘න හෙව ලාභෙ නාලාභෙ, න යසෙ න ච කිත්තියා;

න නින්දායං පසංසාය, න තෙ දුක්ඛෙ සුඛම්හි.

ते लाभ किंवा अलाभामध्ये, कीर्ती किंवा अपकीर्तीमध्ये, निंदा किंवा स्तुतीमध्ये आणि दुःख किंवा सुखामध्ये कधीही विचलित होत नाहीत.

665.

६६५.

‘‘සබ්බත්ථ තෙ න ලිම්පන්ති, උදබින්දුව පොක්ඛරෙ;

සබ්බත්ථ සුඛිතා ධීරා, සබ්බත්ථ අපරාජිතා.

कमळाच्या पानावरील पाण्याच्या थेंबाप्रमाणे ते कशातही लिप्त होत नाहीत. ते धीर पुरुष सर्वत्र सुखी असतात आणि सर्वत्र अपराजित राहतात.

666.

६६६.

‘‘ධම්මෙන ච අලාභො යො, යො ච ලාභො අධම්මිකො;

අලාභො ධම්මිකො සෙය්‍යො, යං චෙ ලාභො අධම්මිකො.

धर्माने (न्यायाने) लाभ न होणे आणि अधर्माने लाभ होणे, या दोन्हीमध्ये धर्माने लाभ न होणे अधिक श्रेयस्कर आहे; अधर्माने मिळणारा लाभ कधीही श्रेष्ठ नसतो.

667.

६६७.

‘‘යසො ච අප්පබුද්ධීනං, විඤ්ඤූනං අයසො ච යො;

අයසොව සෙය්‍යො විඤ්ඤූනං, න යසො අප්පබුද්ධිනං.

अल्पबुद्धी लोकांची कीर्ती आणि विद्वानांची (प्राज्ञांची) अपकीर्ती (कीर्ती नसणे), या दोन्हीमध्ये विद्वानांची अपकीर्तीच श्रेष्ठ आहे; अल्पबुद्धी लोकांची कीर्ती श्रेष्ठ नाही.

668.

६६८.

‘‘දුම්මෙධෙහි [Pg.316] පසංසා ච, විඤ්ඤූහි ගරහා ච යා;

ගරහාව සෙය්‍යො විඤ්ඤූහි, යං චෙ බාලප්පසංසනා.

दुर्बुद्धी (मूर्ख) लोकांकडून झालेली स्तुती आणि विद्वानांकडून झालेली निंदा, या दोन्हीमध्ये विद्वानांकडून झालेली निंदाच श्रेष्ठ आहे; मूर्खांनी केलेली स्तुती श्रेष्ठ नाही.

669.

६६९.

‘‘සුඛඤ්ච කාමමයිකං, දුක්ඛඤ්ච පවිවෙකියං;

පවිවෙකදුක්ඛං සෙය්‍යො, යං චෙ කාමමයං සුඛං.

कामवासनेवर आधारित सुख आणि एकांतामुळे (विवेक/प्रविवेक) उद्भवणारे दुःख, या दोन्हीमध्ये एकांतातील दुःखच श्रेष्ठ आहे; कामवासनेवर आधारित सुख श्रेष्ठ नाही.

670.

६७०.

‘‘ජීවිතඤ්ච අධම්මෙන, ධම්මෙන මරණඤ්ච යං;

මරණං ධම්මිකං සෙය්‍යො, යං චෙ ජීවෙ අධම්මිකං.

अधर्माने जगणे आणि धर्माने मरणे, या दोन्हीमध्ये धर्माने मरणेच श्रेष्ठ आहे; अधर्माने जगणे श्रेष्ठ नाही.

671.

६७१.

‘‘කාමකොපප්පහීනා යෙ, සන්තචිත්තා භවාභවෙ;

චරන්ති ලොකෙ අසිතා, නත්ථි තෙසං පියාපියං.

ज्यांनी कामवासना आणि क्रोध नष्ट केला आहे, जे विविध जन्मांमध्ये (भव-अभवामध्ये) शांतचित्त आहेत, जे या जगात अनासक्त (अनाश्रित) होऊन वावरतात, त्यांच्यासाठी काहीही प्रिय किंवा अप्रिय नसते.

672.

६७२.

‘‘භාවයිත්වාන බොජ්ඣඞ්ගෙ, ඉන්ද්‍රියානි බලානි ච;

පප්පුය්‍ය පරමං සන්තිං, පරිනිබ්බන්තිනාසවා’’ති.

बोध्यंग (सप्त बोध्यंग), इंद्रिये (पंचेंद्रिय) आणि बले (पंचबल) यांची भावना (विकास) करून, परम शांतीला (निर्वाणाला) प्राप्त होऊन, ते अनास्रव (आसवरहित) होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करतात.

… ගොදත්තො ථෙරො….

... गोदत्त थेरांनी या गाथा म्हटल्या.

චුද්දසකනිපාතො නිට්ඨිතො.

चौदावा निपात (चुद्दसकनिपात) समाप्त झाला.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील गाथांची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

රෙවතො චෙව ගොදත්තො, ථෙරා ද්වෙ තෙ මහිද්ධිකා;

චුද්දසම්හි නිපාතම්හි, ගාථායො අට්ඨවීසතීති.

रेवत आणि गोदत्त हे दोन महान ऋद्धियुक्त (महासामर्थ्यशाली) थेर आहेत. या चौदाव्या निपातामध्ये एकूण अठ्ठावीस गाथा आहेत.

15. සොළසකනිපාතො

१५. सोळावा निपात (सोळसकनिपात)

1. අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරගාථා

१. अज्ञाकोण्डञ्ञ थेरगाथा

673.

६७३.

‘‘එස [Pg.317] භිය්‍යො පසීදාමි, සුත්වා ධම්මං මහාරසං;

විරාගො දෙසිතො ධම්මො, අනුපාදාය සබ්බසො.

सर्व प्रकारे कशाचेही उपादान न करता (आसक्ती न ठेवता) वैराग्य प्राप्त करून देणारा जो धर्म आपण उपदेशिला आहे, तो अतिशय रसाळ (मधुर) धर्म ऐकून मी अत्यंत प्रसन्न झालो आहे.

674.

६७४.

‘‘බහූනි ලොකෙ චිත්‍රානි, අස්මිං පථවිමණ්ඩලෙ;

මථෙන්ති මඤ්ඤෙ සඞ්කප්පං, සුභං රාගූපසංහිතං.

या पृथ्वीतलावर जगात अनेक प्रकारची सुंदर व विविधांगी आलंबने (विषय) आहेत. ती सुंदर वाटणारी आणि रागाने युक्त असणारी आलंबने माणसाच्या मनाला (विचारांना) विचलित करतात असे मला वाटते.

675.

६७५.

‘‘රජමුහතඤ්ච වාතෙන, යථා මෙඝොපසම්මයෙ;

එවං සම්මන්ති සඞ්කප්පා, යදා පඤ්ඤාය පස්සති.

ज्याप्रमाणे वाऱ्यामुळे उडालेली धूळ मोठा पाऊस शांत करतो, त्याचप्रमाणे जेव्हा मनुष्य प्रज्ञेने (यथार्थपणे) पाहतो, तेव्हा त्याचे सर्व संकल्प (कामवितर्क) शांत होतात.

676.

६७६.

‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චාති, යදා පඤ්ඤාය පස්සති;

අථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ, එස මග්ගො විසුද්ධියා.

जेव्हा मनुष्य प्रज्ञेने पाहतो की, 'सर्व संस्कार (संस्कृत गोष्टी) अनित्य आहेत', तेव्हा तो दुःखापासून विन्मुख होतो (वैराग्य प्राप्त करतो). हाच विशुद्धीचा (शुद्धीचा) मार्ग आहे.

677 .

‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛාති, යදා පඤ්ඤාය පස්සතිඅථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ, එස මග්ගො විසුද්ධියා.

जेव्हा मनुष्य प्रज्ञेने पाहतो की, 'सर्व संस्कार दुःखकारक आहेत', तेव्हा तो दुःखापासून विन्मुख होतो. हाच विशुद्धीचा मार्ग आहे.

678.

६७८.

‘‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තාති, යදා පඤ්ඤාය පස්සති;

අථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ, එස මග්ගො විසුද්ධියා.

जेव्हा मनुष्य प्रज्ञेने पाहतो की, 'सर्व धर्म (सर्व गोष्टी) अनात्म आहेत', तेव्हा तो दुःखापासून विन्मुख होतो. हाच विशुद्धीचा मार्ग आहे.

679.

६७९.

‘‘බුද්ධානුබුද්ධො යො ථෙරො, කොණ්ඩඤ්ඤො තිබ්බනික්කමො;

පහීනජාතිමරණො, බ්‍රහ්මචරියස්ස කෙවලී.

बुद्धांच्या मागोमाग सत्य जाणणारे (बुद्धानुबुद्ध), तीव्र पराक्रम करणारे, जन्म आणि मृत्यू नष्ट केलेले कोण्डञ्ञ थेर ब्रह्मचर्याचे परिपूर्ण पालन करणारे आहेत.

680.

६८०.

‘‘ඔඝපාසො දළ්හඛිලො, පබ්බතො දුප්පදාලයො;

ඡෙත්වා ඛිලඤ්ච පාසඤ්ච, සෙලං භෙත්වාන දුබ්භිදං;

තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ඣායී, මුත්තො සො මාරබන්ධනා.

चार ओघ (पूर) आणि रागरूपी पाश, तसेच अत्यंत मजबूत असलेले पाच चित्तखील (मनाचे खिळे) आणि भेदण्यास कठीण असलेला अविद्यारूपी पर्वत; या सर्व खिळ्यांना व पाशांना तोडून आणि भेदण्यास कठीण अशा अविद्यारूपी पर्वताला फोडून, ओघ पार करून पलीकडच्या तीराला (निर्वाणाला) पोहोचलेले ते ध्यानमग्न थेर मारबंधनातून मुक्त झाले आहेत.

681.

६८१.

‘‘උද්ධතො චපලො භික්ඛු, මිත්තෙ ආගම්ම පාපකෙ;

සංසීදති මහොඝස්මිං, ඌමියා පටිකුජ්ජිතො.

उद्धत (चंचल) आणि चपल असलेला भिक्खू, पापी मित्रांच्या संगतीमुळे, संसाराच्या महापुरात क्रोधादी लाटांनी वेढला जाऊन बुडून जातो.

682.

६८२.

‘‘අනුද්ධතො අචපලො, නිපකො සංවුතින්ද්‍රියො;

කල්‍යාණමිත්තො මෙධාවී, දුක්ඛස්සන්තකරො සියා.

जो भिक्खू चंचल नसलेला, गंभीर, चतुर, इंद्रियांवर संयम ठेवणारा, कल्याणमित्र असलेला आणि प्रज्ञावान आहे, तो दुःखाचा अंत करू शकतो.

683.

६८३.

‘‘කාලපබ්බඞ්ගසඞ්කාසො, කිසො ධමනිසන්ථතො;

මත්තඤ්ඤූ අන්නපානස්මිං, අදීනමනසො නරො.

काळ्या सांध्यांसारखा (किंवा वाळलेल्या काड्यांसारखा) दिसणारा, कृश, शरीरावर शिरा स्पष्ट दिसणारा, परंतु अन्नपाण्यात मात्रा जाणणारा (मर्यादा जाणणारा) आणि खचून न जाणारे मन असलेला तो पुरुष (भिक्खू) आहे.

684.

६८४.

‘‘ඵුට්ඨො ඩංසෙහි මකසෙහි, අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙ;

නාගො සඞ්ගාමසීසෙව, සතො තත්‍රාධිවාසයෙ.

ज्याप्रमाणे युद्धभूमीवर हत्ती शस्त्रांचे प्रहार सहन करतो, त्याचप्रमाणे भिक्खूने मोठ्या अरण्यात डास आणि माश्यांच्या दंशाने पीडित झाल्यावरही स्मृतिमान राहून ते सहन करावे.

685.

६८५.

‘‘නාභිනන්දාමි [Pg.318] මරණං…පෙ… නිබ්බිසං භතකො යථා.

मी मरणाची इच्छा करत नाही आणि जगण्याचीही इच्छा करत नाही. ज्याप्रमाणे एखादा मजूर आपल्या मजुरीच्या वेळेची (दिवस संपण्याची) वाट पाहतो, त्याप्रमाणे मी केवळ परिनिर्वाणाच्या काळाची वाट पाहत आहे.

686.

६८६.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං…පෙ… සම්පජානො පතිස්සතො.

मी मरणाची इच्छा करत नाही आणि जगण्याचीही इच्छा करत नाही. मी सजग आणि स्मृतिमान राहून केवळ परिनिर्वाणाच्या काळाची वाट पाहत आहे.

687.

६८७.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා…පෙ… භවනෙත්ති සමූහතා.

मी शास्त्यांची (बुद्धांची) सेवा केली आहे, बुद्धांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन केले आहे, जड भार (स्कंधांचा भार) उतरवून ठेवला आहे आणि भव-तृष्णा समूळ नष्ट केली आहे.

688.

६८८.

‘‘යස්ස චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, කිං මෙ සද්ධිවිහාරිනා’’ති.

ज्या अरहत्त्वफलाच्या प्राप्तीसाठी मी गृहत्याग करून अनगारिक (प्रव्रजित) झालो होतो, तो माझा हेतू साध्य झाला आहे. आता मला या (हट्टी) शिष्याशी काय कर्तव्य?

… අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො ථෙරො….

... अज्ञाकोण्डञ्ञ थेरांनी या गाथा म्हटल्या.

2. උදායිත්ථෙරගාථා

२. उदायि थेरगाथा

689.

६८९.

‘‘මනුස්සභූතං සම්බුද්ධං, අත්තදන්තං සමාහිතං;

ඉරියමානං බ්‍රහ්මපථෙ, චිත්තස්සූපසමෙ රතං.

मनुष्यरूपात जन्म घेतलेल्या, स्वतःवर नियंत्रण मिळवलेल्या, समाधीत लीन असलेल्या, ब्रह्मविहाराच्या मार्गावर चालणाऱ्या आणि चित्ताच्या शांततेत (निर्वाणात) रममाण असणाऱ्या...

690.

६९०.

‘‘යං මනුස්සා නමස්සන්ති, සබ්බධම්මාන පාරගුං;

දෙවාපි තං නමස්සන්ති, ඉති මෙ අරහතො සුතං.

ज्या सर्व धर्मांच्या पारंगत असलेल्या सम्यक संबुद्धांना मनुष्य नमस्कार करतात आणि देवही नमस्कार करतात, असे मी अर्हतांकडून ऐकले आहे.

691.

६९१.

‘‘සබ්බසංයොජනාතීතං, වනා නිබ්බනමාගතං;

කාමෙහි නෙක්ඛම්මරතං, මුත්තං සෙලාව කඤ්චනං.

सर्व संयोजनांच्या पलीकडे गेलेल्या, क्लेशांच्या अरण्यातून बाहेर पडून निर्वाण प्राप्त झालेल्या, कामभोगांतून निष्क्रमण करण्यात रमणाऱ्या आणि पाषाणातून मुक्त झालेल्या शुद्ध सुवर्णासारख्या असणाऱ्या...

692.

६९२.

‘‘ස වෙ අච්චරුචි නාගො, හිමවාවඤ්ඤෙ සිලුච්චයෙ;

සබ්බෙසං නාගනාමානං, සච්චනාමො අනුත්තරො.

ज्याप्रमाणे हिमालयाचा पर्वतराज इतर पर्वतांपेक्षा अधिक शोभून दिसतो, त्याचप्रमाणे ते श्रेष्ठ 'नाग' (बुद्ध) खरोखरच अत्यंत देदीप्यमान दिसतात. 'नाग' हे नाव धारण करणाऱ्या सर्वांमध्ये तेच खरे 'नाग' (पापरहित) आणि अनुत्तर (सर्वश्रेष्ठ) आहेत.

693.

६९३.

‘‘නාගං වො කිත්තයිස්සාමි, න හි ආගුං කරොති සො;

සොරච්චං අවිහිංසා ච, පාදා නාගස්ස තෙ දුවෙ.

मी तुम्हांला त्या 'नागा'चे (बुद्धाचे) वर्णन सांगतो; ते कधीही कोणतेही पाप (आगू) करत नाहीत. सौजन्य (सोरच्च) आणि अहिंसा हे त्या नागाचे दोन (पुढचे) पाय आहेत.

694.

६९४.

‘‘සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච, චරණා නාගස්ස තෙපරෙ;

සද්ධාහත්ථො මහානාගො, උපෙක්ඛාසෙතදන්තවා.

स्मृती (सती) आणि संप्रजन्य (संपजञ्ञ) हे त्या नागाचे इतर दोन (मागचे) पाय आहेत. श्रद्धा ही त्या महानागाची सोंड आहे आणि उपेक्षा हे त्यांचे शुभ्र सुळे आहेत.

695.

६९५.

‘‘සති ගීවා සිරො පඤ්ඤා, වීමංසා ධම්මචින්තනා;

ධම්මකුච්ඡිසමාවාසො, විවෙකො තස්ස වාලධි.

स्मृती ही त्यांची मान आहे, प्रज्ञा हे डोके आहे, आणि धम्माचे चिंतन व मीमांसा ही त्यांची बुद्धी आहे. धम्म हा त्यांचा उदर (पोट) आहे आणि विवेक (एकांतवास) ही त्यांची शेपटी आहे.

696.

६९६.

‘‘සො ඣායී අස්සාසරතො, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො;

ගච්ඡං සමාහිතො නාගො, ඨිතො නාගො සමාහිතො.

ते ध्यानमग्न असतात, निर्वाणाच्या शांतीत रमतात आणि अध्यात्मात पूर्णपणे समाहित (स्थिरचित्त) असतात. तो नाग चालतानाही समाहित असतो आणि उभा असतानाही समाहित असतो.

697.

६९७.

‘‘සයං සමාහිතො නාගො, නිසින්නොපි සමාහිතො;

සබ්බත්ථ සංවුතො නාගො, එසා නාගස්ස සම්පදා.

तो नाग झोपतानाही समाहित असतो आणि बसलेला असतानाही समाहित असतो. तो नाग सर्व इंद्रियांच्या बाबतीत संयमित (संवृत) असतो; हीच त्या नागाची संपदा (वैशिष्ट्य) आहे.

698.

६९८.

‘‘භුඤ්ජති [Pg.319] අනවජ්ජානි, සාවජ්ජානි න භුඤ්ජති;

ඝාසමච්ඡාදනං ලද්ධා, සන්නිධිං පරිවජ්ජයං.

ते केवळ अनवद्य (दोषरहित) अन्नाचेच ग्रहण करतात, सावद्य (दोषयुक्त) अन्नाचे ग्रहण करत नाहीत. अन्न आणि वस्त्र प्राप्त झाल्यावर ते त्यांचा संग्रह (सन्निधि) करण्याचे टाळतात.

699.

६९९.

‘‘සංයොජනං අණුං ථූලං, සබ්බං ඡෙත්වාන බන්ධනං;

යෙන යෙනෙව ගච්ඡති, අනපක්ඛොව ගච්ඡති.

सूक्ष्म असो वा स्थूल, सर्व प्रकारची संयोजने आणि बंधने पूर्णपणे तोडून टाकून, ते कोणत्याही आसक्तीशिवाय (अनपेक्षितपणे) ज्या ज्या दिशेला जाऊ इच्छितात, तिकडे मार्गक्रमण करतात.

700.

७००.

‘‘යථාපි උදකෙ ජාතං, පුණ්ඩරීකං පවඩ්ඪති;

නොපලිප්පති තොයෙන, සුචිගන්ධං මනොරමං.

ज्याप्रमाणे पाण्यात जन्मलेले, सुगंधी आणि मनमोहक असे पांढरे कमळ (पुंडरीक) पाण्यातच वाढते, परंतु पाण्याने लिप्त होत नाही;

701.

७०१.

‘‘තථෙව ච ලොකෙ ජාතො, බුද්ධො ලොකෙ විහරති;

නොපලිප්පති ලොකෙන, තොයෙන පදුමං යථා.

त्याचप्रमाणे, या जगात जन्म घेऊनही बुद्ध या जगात वावरतात, परंतु जगातील विकारांनी लिप्त होत नाहीत; ज्याप्रमाणे कमळ पाण्याने लिप्त होत नाही.

702.

७०२.

‘‘මහාගිනි පජ්ජලිතො, අනාහාරොපසම්මති;

අඞ්ගාරෙසු ච සන්තෙසු, නිබ්බුතොති පවුච්චති.

ज्याप्रमाणे प्रज्वलित झालेला मोठा अग्नी इंधन संपल्यावर शांत होतो, आणि कोळसे शांत झाल्यावर त्याला 'विझलेला' (निब्बुतो) म्हटले जाते;

703.

७०३.

‘‘අත්ථස්සායං විඤ්ඤාපනී, උපමා විඤ්ඤූහි දෙසිතා;

විඤ්ඤිස්සන්ති මහානාගා, නාගං නාගෙන දෙසිතං.

हा अर्थ समजावून सांगण्यासाठी विद्वानांनी ही उपमा दिली आहे. एका नागाने (मी अर्हताने) दुसऱ्या नागाविषयी (बुद्धाविषयी) सांगितलेले हे वर्णन इतर महानाग (अर्हत) नक्कीच समजून घेतील.

704.

७०४.

‘‘වීතරාගො වීතදොසො, වීතමොහො අනාසවො;

සරීරං විජහං නාගො, පරිනිබ්බිස්සත්‍යනාසවො’’ති.

रागमुक्त, द्वेषमुक्त, मोहमुक्त आणि अनास्रव (अनासओ) असलेले ते नाग (बुद्ध) या शरीराचा त्याग करून, पूर्णपणे अनास्रव होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करतील.

… උදායී ථෙරො….

...असे थेर उदायी म्हणाले...

සොළසකනිපාතො නිට්ඨිතො.

सोळसक निपात समाप्त झाला.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील उद्दान (अनुक्रमणिका) खालीलप्रमाणे आहे –

කොණ්ඩඤ්ඤො ච උදායී ච, ථෙරා ද්වෙ තෙ මහිද්ධිකා;

සොළසම්හි නිපාතම්හි, ගාථායො ද්වෙ ච තිංස චාති.

कोंडण्य आणि उदायी हे दोन महा-ऋद्धीवान थेर आहेत. या सोळाव्या निपातात एकूण बत्तीस (३२) गाथा आहेत.

16. වීසතිනිපාතො

१६. वीसतिनिपात (वीस गाथांचा संग्रह)

1. අධිමුත්තත්ථෙරගාථා

१. थेर अधिमुत्त यांच्या गाथा

705.

७०५.

‘‘යඤ්ඤත්ථං [Pg.320] වා ධනත්ථං වා, යෙ හනාම මයං පුරෙ;

අවසෙසං භයං හොති, වෙධන්ති විලපන්ති ච.

पूर्वी आम्ही यज्ञासाठी किंवा धनाच्या लोभासाठी ज्या ज्या प्राण्यांना मारत असू, त्या सर्व प्राण्यांना (मरणाची) भीती वाटत असे; ते थरथर कापत असत आणि रडत-आक्रोश करत असत.

706.

७०६.

‘‘තස්ස තෙ නත්ථි භීතත්තං, භිය්‍යො වණ්ණො පසීදති;

කස්මා න පරිදෙවෙසි, එවරූපෙ මහබ්භයෙ.

परंतु तुझ्या मनात मात्र भीतीचा लवलेशही नाही, उलट तुझ्या चेहऱ्यावरील तेज अधिकच प्रसन्न दिसत आहे. अशा या महाभयाच्या प्रसंगी तू का रडत नाहीस? (असे दरोडेखोरांच्या प्रमुखाने विचारले).

707.

७०७.

‘‘නත්ථි චෙතසිකං දුක්ඛං, අනපෙක්ඛස්ස ගාමණි;

අතික්කන්තා භයා සබ්බෙ, ඛීණසංයොජනස්ස වෙ.

हे टोळीप्रमुखा (गामणी), ज्याच्या मनात कोणतीही आसक्ती उरलेली नाही, त्याला मानसिक दुःख होत नाही. ज्याची सर्व संयोजने नष्ट झाली आहेत, त्याने सर्व भयांवर खरोखरच मात केली आहे.

708.

७०८.

‘‘ඛීණාය භවනෙත්තියා, දිට්ඨෙ ධම්මෙ යථාතථෙ;

න භයං මරණෙ හොති, භාරනික්ඛෙපනෙ යථා.

याच जन्मात (दिट्ठे धम्मे) सत्य परिस्थिती जशी आहे तशी जाणल्यामुळे आणि भव-तृष्णा (भवनित्ती) नष्ट झाल्यामुळे, डोक्यावरील जड ओझे खाली उतरवून ठेवताना जशी भीती वाटत नाही, तसेच मला मरणाची भीती वाटत नाही.

709.

७०९.

‘‘සුචිණ්ණං බ්‍රහ්මචරියං මෙ, මග්ගො චාපි සුභාවිතො;

මරණෙ මෙ භයං නත්ථි, රොගානමිව සඞ්ඛයෙ.

मी ब्रह्मचर्याचे उत्तम पालन केले आहे आणि आष्टांगिक मार्गाचीही चांगली भावना (अभ्यास) केली आहे. त्यामुळे, आजारातून बरे झाल्यावर जसा आनंद होतो, तसेच मला मरणाची कोणतीही भीती वाटत नाही.

710.

७१०.

‘‘සුචිණ්ණං බ්‍රහ්මචරියං මෙ, මග්ගො චාපි සුභාවිතො;

නිරස්සාදා භවා දිට්ඨා, විසං පිත්වාව ඡඩ්ඩිතං.

मी ब्रह्मचर्याचे उत्तम पालन केले आहे आणि आष्टांगिक मार्गाचीही चांगली भावना केली आहे. सर्व अस्तित्त्व (भव) हे निरर्थक आणि नीरस आहेत हे मी पाहिले आहे, जणू काही पिलेले विष ओकून टाकून दिले आहे.

711.

७११.

‘‘පාරගූ අනුපාදානො, කතකිච්චො අනාසවො;

තුට්ඨො ආයුක්ඛයා හොති, මුත්තො ආඝාතනා යථා.

पारंगत झालेले, उपादानरहित (आसक्ती नसलेला), आपले कर्तव्य पूर्ण केलेले (कृतकृत्य) आणि अनास्रव असलेला पुरुष, वधस्तंभावरून सुटका झालेल्या माणसाप्रमाणे, आयुष्य संपत आले तरी आनंदीच असतो.

712.

७१२.

‘‘උත්තමං ධම්මතං පත්තො, සබ්බලොකෙ අනත්ථිකො;

ආදිත්තාව ඝරා මුත්තො, මරණස්මිං න සොචති.

सर्वोच्च धम्म-स्थितीला प्राप्त झालेला आणि संपूर्ण जगाविषयी कोणतीही तृष्णा न बाळगणारा पुरुष, पेटलेल्या घरातून सुखरूप बाहेर पडलेल्या माणसाप्रमाणे, मृत्यूच्या वेळी शोक करत नाही.

713.

७१३.

‘‘යදත්ථි සඞ්ගතං කිඤ්චි, භවො වා යත්ථ ලබ්භති;

සබ්බං අනිස්සරං එතං, ඉති වුත්තං මහෙසිනා.

या जगात जे काही संयुक्त (संस्कृत) आहे किंवा जिथे कुठे पुनर्जन्म प्राप्त होतो, ते सर्व अनित्य आणि अनात्म (अस्वाधीन) आहे, असे महर्षींनी (बुद्धांनी) सांगितले आहे.

714.

७१४.

‘‘යො තං තථා පජානාති, යථා බුද්ධෙන දෙසිතං;

න ගණ්හාති භවං කිඤ්චි, සුතත්තංව අයොගුළං.

जो मनुष्य बुद्धांनी उपदेशिल्याप्रमाणे हे सत्य जाणतो, तो कोणत्याही भवाचे (अस्तित्वाचे) ग्रहण करत नाही, ज्याप्रमाणे कोणीही तापलेला लोखंडाचा गोळा हातात धरत नाही.

715.

७१५.

‘‘න මෙ හොති ‘අහොසි’න්ති, ‘භවිස්ස’න්ති න හොති මෙ;

සඞ්ඛාරා විගමිස්සන්ති, තත්ථ කා පරිදෙවනා.

'मी भूतकाळात होतो' असा विचार माझ्या मनात येत नाही, आणि 'मी भविष्यात असेन' असाही विचार येत नाही. केवळ संस्कारच नष्ट होणार आहेत, मग त्यात रडण्यासारखे काय आहे?

716.

७१६.

‘‘සුද්ධං ධම්මසමුප්පාදං, සුද්ධං සඞ්ඛාරසන්තතිං;

පස්සන්තස්ස යථාභූතං, න භයං හොති ගාමණි.

हे टोळीप्रमुखा, केवळ धम्माची उत्पत्ती आणि केवळ संस्कारांची संतती (प्रवाह) यांना जसे आहे तसे (यथाभूत) पाहणाऱ्या व्यक्तीला कोणतीही भीती वाटत नाही.

717.

७१७.

‘‘තිණකට්ඨසමං [Pg.321] ලොකං, යදා පඤ්ඤාය පස්සති;

මමත්තං සො අසංවින්දං, ‘නත්ථි මෙ’ති න සොචති.

जेव्हा एखादा मनुष्य या जगाला गवत आणि लाकडासारखे (निःसार) प्रज्ञेने पाहतो, तेव्हा तो 'माझे' अशी कोणतीही आसक्ती न बाळगता, 'माझे काहीच नाही' असे समजून शोक करत नाही.

718.

७१८.

‘‘උක්කණ්ඨාමි සරීරෙන, භවෙනම්හි අනත්ථිකො;

සොයං භිජ්ජිස්සති කායො, අඤ්ඤො ච න භවිස්සති.

मी या शरीराला कंटाळलो आहे आणि मला कोणत्याही भवाची (पुनर्जन्माची) इच्छा नाही. हे शरीर आता नष्ट होईल आणि दुसरे कोणतेही शरीर पुन्हा निर्माण होणार नाही.

719.

७१९.

‘‘යං වො කිච්චං සරීරෙන, තං කරොථ යදිච්ඡථ;

න මෙ තප්පච්චයා තත්ථ, දොසො පෙමඤ්ච හෙහිති’’.

तुम्हांला या शरीराचे जे काही करायचे असेल, ते तुम्ही तुमच्या इच्छेनुसार करू शकता. त्यावरून माझ्या मनात तुमच्याबद्दल द्वेष किंवा प्रेम निर्माण होणार नाही.

720.

७२०.

තස්ස තං වචනං සුත්වා, අබ්භුතං ලොමහංසනං;

සත්ථානි නික්ඛිපිත්වාන, මාණවා එතදබ්‍රවුං.

त्यांचे ते आश्चर्यकारक आणि अंगावर काटा आणणारे बोलणे ऐकून, त्या दरोडेखोरांनी आपली शस्त्रे खाली टाकली आणि ते म्हणाले –

721.

७२१.

‘‘කිං භදන්තෙ කරිත්වාන, කො වා ආචරියො තව;

කස්ස සාසනමාගම්ම, ලබ්භතෙ තං අසොකතා’’.

हे भदंत! आपण काय केले आहे? आपले आचार्य कोण आहेत? आणि आपण कोणाच्या उपदेशाचे अनुसरण करून ही शोकविरहित अवस्था प्राप्त केली आहे?

722.

७२२.

‘‘සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී, ජිනො ආචරියො මම;

මහාකාරුණිකො සත්ථා, සබ්බලොකතිකිච්ඡකො.

सर्वज्ञ, सर्वदर्शी, मारविजेते (जिन), महाकारुणिक शास्ता आणि संपूर्ण जगाचे वैद्य असणारे सम्यक संबुद्ध हेच माझे आचार्य आहेत.

723.

७२३.

‘‘තෙනායං දෙසිතො ධම්මො, ඛයගාමී අනුත්තරො;

තස්ස සාසනමාගම්ම, ලබ්භතෙ තං අසොකතා’’.

त्या भगवंतांनी क्लेशांचा क्षय करणाऱ्या निर्वाणाप्रत नेणारा हा अनुत्तर (सर्वश्रेष्ठ) धम्म उपदेशिला आहे. त्या भगवंतांच्या शासनाचा (शिक्षणाचा) आश्रय घेऊन ही शोकरहित अवस्था (अशोकता) प्राप्त होते.

724.

७२४.

සුත්වාන චොරා ඉසිනො සුභාසිතං, නික්ඛිප්ප සත්ථානි ච ආවුධානි ච;

තම්හා ච කම්මා විරමිංසු එකෙ, එකෙ ච පබ්බජ්ජමරොචයිංසු.

त्या ऋषींचे (अधिमुत्त अरहंत थेरांचे) सुभाषित ऐकून चोरांनी आपली शस्त्रे आणि आयुधे खाली टाकली. काही चोर त्या दुष्कर्मापासून निवृत्त झाले, तर काहींनी प्रव्रज्या (दीक्षा) घेण्याची इच्छा व्यक्त केली.

725.

७२५.

තෙ පබ්බජිත්වා සුගතස්ස සාසනෙ, භාවෙත්ව බොජ්ඣඞ්ගබලානි පණ්ඩිතා;

උදග්ගචිත්තා සුමනා කතින්ද්‍රියා, ඵුසිංසු නිබ්බානපදං අසඞ්ඛතන්ති.

सुगतांच्या (बुद्धांच्या) शासनात प्रव्रजित होऊन, बोध्यंग आणि बल विकसित करून ते पंडित (ज्ञानी) बनले. प्रसन्न चित्त, आनंदी आणि इंद्रियांवर ताबा मिळवलेले होऊन त्यांनी असंस्कृत अशा निर्वाणपदाचा स्पर्श केला (निर्वाण प्राप्त केले).

…අධිමුත්තො ථෙරො….

...अधिमुत्त थेर...

2. පාරාපරියත්ථෙරගාථා

२. पारापरिय थेर गाथा

726.

७२६.

‘‘සමණස්ස අහු චින්තා, පාරාපරියස්ස භික්ඛුනො;

එකකස්ස නිසින්නස්ස, පවිවිත්තස්ස ඣායිනො.

एकांतात बसलेल्या, विवेकशील (एकांतप्रिय) आणि ध्यानमग्न असलेल्या पारापरिय नावाच्या श्रमण भिक्खूच्या मनात असा विचार आला:

727.

७२७.

‘‘කිමානුපුබ්බං පුරිසො, කිං වතං කිං සමාචාරං;

අත්තනො කිච්චකාරීස්ස, න ච කඤ්චි විහෙඨයෙ.

मनुष्याने कोणत्या क्रमाने, कोणते व्रत आणि कोणते आचरण पाळले पाहिजे, जेणेकरून तो आपले कर्तव्य (भिक्खूचे कर्तव्य) पूर्ण करू शकेल आणि कोणालाही त्रास किंवा पीडा देणार नाही?

728.

७२८.

‘‘ඉන්ද්‍රියානි [Pg.322] මනුස්සානං, හිතාය අහිතාය ච;

අරක්ඛිතානි අහිතාය, රක්ඛිතානි හිතාය ච.

मनुष्यांची इंद्रिये त्यांच्या हितासाठी आणि अहितासाठीही कारणीभूत ठरतात. असंयत (असुरक्षित) इंद्रिये अहिताकडे नेतात, तर संयत (सुरक्षित) इंद्रिये हिताकडे नेतात.

729.

७२९.

‘‘ඉන්ද්‍රියානෙව සාරක්ඛං, ඉන්ද්‍රියානි ච ගොපයං;

අත්තනො කිච්චකාරීස්ස, න ච කඤ්චි විහෙඨයෙ.

इंद्रियांचेच रक्षण करत आणि इंद्रियांना सुरक्षित ठेवत श्रमणाने आपले कर्तव्य पूर्ण करावे आणि कोणालाही पीडा देऊ नये.

730.

७३०.

‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියං චෙ රූපෙසු, ගච්ඡන්තං අනිවාරයං;

අනාදීනවදස්සාවී, සො දුක්ඛා න හි මුච්චති.

जर कोणी रूपांकडे धावणाऱ्या चक्षुरिंद्रियाला (डोळ्यांना) रोखत नाही आणि त्यातील दोषांकडे दुर्लक्ष करतो, तर तो दुःखातून मुक्त होऊ शकत नाही.

731.

७३१.

‘‘සොතින්ද්‍රියං චෙ සද්දෙසු, ගච්ඡන්තං අනිවාරයං;

අනාදීනවදස්සාවී, සො දුක්ඛා න හි මුච්චති.

जर कोणी शब्दांकडे धावणाऱ्या श्रोत्रेंद्रियाला (कानांना) रोखत नाही आणि त्यातील दोषांकडे दुर्लक्ष करतो, तर तो दुःखातून मुक्त होऊ शकत नाही.

732.

७३२.

‘‘අනිස්සරණදස්සාවී, ගන්ධෙ චෙ පටිසෙවති;

න සො මුච්චති දුක්ඛම්හා, ගන්ධෙසු අධිමුච්ඡිතො.

मुक्तीचा मार्ग न पाहता जर कोणी गंधांचे (सुवासांचे) सेवन करतो, तर गंधांमध्ये आसक्त झालेला तो मनुष्य दुःखातून मुक्त होत नाही.

733.

७३३.

‘‘අම්බිලං මධුරග්ගඤ්ච, තිත්තකග්ගමනුස්සරං;

රසතණ්හාය ගධිතො, හදයං නාවබුජ්ඣති.

आंबट, गोड आणि कडू चवींचे वारंवार स्मरण करत, रसाच्या (चवीच्या) तृष्णेत अडकलेला भिक्खू आपल्या चित्ताला (किंवा दुःखाचा अंत करणाऱ्या धम्माला) जाणू शकत नाही.

734.

७३४.

‘‘සුභාන්‍යප්පටිකූලානි, ඵොට්ඨබ්බානි අනුස්සරං;

රත්තො රාගාධිකරණං, විවිධං වින්දතෙ දුඛං.

सुंदर आणि अनुकूल वाटणाऱ्या स्पर्शांचे वारंवार स्मरण करत, रागाने (आसक्तीने) ग्रस्त झालेला मनुष्य रागाच्या कारणाने विविध प्रकारची दुःखे भोगतो.

735.

७३५.

‘‘මනං චෙතෙහි ධම්මෙහි, යො න සක්කොති රක්ඛිතුං;

තතො නං දුක්ඛමන්වෙති, සබ්බෙහෙතෙහි පඤ්චහි.

जो मनुष्य या सर्व विषयांपासून आपल्या मनाचे रक्षण करू शकत नाही, त्याला या पाचही इंद्रिय-विषयांमुळे दुःख सतत मागे लागते.

736.

७३६.

‘‘පුබ්බලොහිතසම්පුණ්ණං, බහුස්ස කුණපස්ස ච;

නරවීරකතං වග්ගුං, සමුග්ගමිව චිත්තිතං.

हा देह पू आणि रक्ताने भरलेला आहे, तसेच अनेक प्रकारच्या अशुद्धींनी (कुजलेल्या गोष्टींनी) युक्त आहे. एखाद्या कुशल कारागिराने बनवलेल्या सुंदर, नक्षीदार पेटीप्रमाणे (हा देह केवळ वरवरच्या त्वचेमुळे) मनमोहक वाटतो आणि अज्ञानी लोकांना मोहात पाडतो.

737.

७३७.

‘‘කටුකං මධුරස්සාදං, පියනිබන්ධනං දුඛං;

ඛුරංව මධුනා ලිත්තං, උල්ලිහං නාවබුජ්ඣති.

हा देह कटू (दुःखद) असूनही गोड वाटणारा, प्रिय वाटणाऱ्या बंधनांनी युक्त आणि दुःखमय आहे. मधाने माखलेल्या तीक्ष्ण वस्तऱ्याला चाटणाऱ्या माणसाप्रमाणे, लोक या देहाच्या मोहामुळे होणाऱ्या महादुःखाला जाणू शकत नाहीत.

738.

७३८.

‘‘ඉත්ථිරූපෙ ඉත්ථිසරෙ, ඵොට්ඨබ්බෙපි ච ඉත්ථියා;

ඉත්ථිගන්ධෙසු සාරත්තො, විවිධං වින්දතෙ දුඛං.

स्त्रीचे रूप, स्त्रीचा आवाज, स्त्रीचा स्पर्श आणि स्त्रीचा गंध यांमध्ये अत्यंत आसक्त झालेला मनुष्य विविध प्रकारची दुःखे भोगतो.

739.

७३९.

‘‘ඉත්ථිසොතානි සබ්බානි, සන්දන්ති පඤ්ච පඤ්චසු;

තෙසමාවරණං කාතුං, යො සක්කොති වීරියවා.

स्त्रीविषयक सर्व पाचही प्रवाहांचे (तृष्णेचे प्रवाह) पुरुषाच्या पाचही इंद्रियद्वारांमध्ये सतत वहन होत असते. जो वीर्यवान (प्रयत्नशील) मनुष्य या प्रवाहांचे नियंत्रण (अवरोध) करण्यास समर्थ होतो,

740.

७४०.

‘‘සො අත්ථවා සො ධම්මට්ඨො, සො දක්ඛො සො විචක්ඛණො;

කරෙය්‍ය රමමානොපි, කිච්චං ධම්මත්ථසංහිතං.

तोच मनुष्य या जगात अर्थवान (बुद्धिमान), धम्मनिष्ठ, कुशल आणि चतुर मानला जातो. तो संसारात रममाण असला तरी धम्म आणि अर्थाने युक्त असलेलेच कार्य करतो.

741.

७४१.

‘‘අථො [Pg.323] සීදති සඤ්ඤුත්තං, වජ්ජෙ කිච්චං නිරත්ථකං;

‘න තං කිච්ච’න්ති මඤ්ඤිත්වා, අප්පමත්තො විචක්ඛණො.

तसेच, जर हितकारक कार्य मागे पडत असेल आणि निरर्थक कार्य समोर येत असेल, तर अप्रमत्त (जागरूक) आणि चतुर मनुष्याने 'हे माझे कर्तव्य नाही' असे मानून त्या निरर्थक कार्याचा त्याग करावा.

742.

७४२.

‘‘යඤ්ච අත්ථෙන සඤ්ඤුත්තං, යා ච ධම්මගතා රති;

තං සමාදාය වත්තෙථ, සා හි වෙ උත්තමා රති.

जे कार्य अर्थाशी (हिताशी) जोडलेले आहे आणि जी धम्मातील प्रीती (समथ-विपश्यनेतील आनंद) आहे, तीच स्वीकारून आचरण करावे; कारण तीच खरी सर्वश्रेष्ठ प्रीती आहे.

743.

७४३.

‘‘උච්චාවචෙහුපායෙහි, පරෙසමභිජිගීසති;

හන්ත්වා වධිත්වා අථ සොචයිත්වා, ආලොපති සාහසා යො පරෙසං.

जो मनुष्य विविध उपायांनी इतरांचे धन हिरावून घेण्याची इच्छा करतो, इतरांना मारून, पीडा देऊन किंवा त्यांना शोकाकुल करून बळजबरीने लुटतो (त्याचे ते कृत्य अत्यंत हीन आणि अनर्थकारी असते).

744.

७४४.

‘‘තච්ඡන්තො ආණියා ආණිං, නිහන්ති බලවා යථා;

ඉන්ද්‍රියානින්ද්‍රියෙහෙව, නිහන්ති කුසලො තථා.

ज्याप्रमाणे एखादा बलवान सुतार पाचर ठोकून जुनी पाचर बाहेर काढतो, त्याचप्रमाणे कुशल भिक्खू (विपश्यनेच्या बळाने युक्त अशा) इंद्रियांच्या साहाय्यानेच (अकुशल) इंद्रियांवर विजय मिळवतो.

745.

७४५.

‘‘සද්ධං වීරියං සමාධිඤ්ච, සතිපඤ්ඤඤ්ච භාවයං;

පඤ්ච පඤ්චහි හන්ත්වාන, අනීඝො යාති බ්‍රාහ්මණො.

श्रद्धा, वीर्य, समाधी, सती आणि प्रज्ञा या (पाच इंद्रियांचा) विकास करत, या पाच इंद्रियांच्या साहाय्याने (राग-द्वेषादी) पाच क्लेशांचा नाश करून, दुःखरहित झालेला तो ब्राह्मण (अरहंत) निर्वाणाला प्राप्त होतो.

746.

७४६.

‘‘සො අත්ථවා සො ධම්මට්ඨො, කත්වා වාක්‍යානුසාසනිං;

සබ්බෙන සබ්බං බුද්ධස්ස, සො නරො සුඛමෙධතී’’ති.

तोच मनुष्य अर्थवान (बुद्धिमान) आणि धम्मनिष्ठ आहे, जो बुद्धांच्या उपदेशाचे व शासनाचे पूर्णपणे पालन करतो. तो मनुष्य निर्वाणसुख प्राप्त करतो.

…පාරාපරියො ථෙරො….

...पारापरिय थेर...

3. තෙලකානිත්ථෙරගාථා

३. तेलकानि थेर गाथा

747.

७४७.

‘‘චිරරත්තං වතාතාපී, ධම්මං අනුවිචින්තයං;

සමං චිත්තස්ස නාලත්ථං, පුච්ඡං සමණබ්‍රාහ්මණෙ.

मी दीर्घकाळापासून अत्यंत प्रयत्नपूर्वक विमुक्तीच्या धम्माचा शोध घेत होतो आणि विविध श्रमण-ब्राह्मणांना विचारत होतो, तरीही मला चित्ताला शांत करणारा तो आर्य धम्म प्राप्त झाला नाही.

748.

७४८.

‘‘‘කො සො පාරඞ්ගතො ලොකෙ, කො පත්තො අමතොගධං;

කස්ස ධම්මං පටිච්ඡාමි, පරමත්ථවිජානනං’.

'या जगात पलीकडच्या तीराला (निर्वाणाला) पोहोचलेला कोण आहे? अमृतपदाला (निर्वाणमार्गाला) प्राप्त झालेला कोण आहे? मी कोणत्या श्रमण किंवा ब्राह्मणाच्या सत्य धम्माचा स्वीकार करू, जो मला परम सत्याचे ज्ञान करून देईल?'

749.

७४९.

‘‘අන්තොවඞ්කගතො ආසි, මච්ඡොව ඝසමාමිසං;

බද්ධො මහින්දපාසෙන, වෙපචිත්‍යසුරො යථා.

मधाने माखलेला गळ गिळणाऱ्या माशाप्रमाणे किंवा इंद्राच्या पाशात अडकलेल्या वेपचित्ती असुराप्रमाणे, मी अंतःकरणात क्लेशांच्या पाशात जखडला गेलो होतो आणि अत्यंत दुःख भोगत होतो.

750.

७५०.

‘‘අඤ්ඡාමි නං න මුඤ්චාමි, අස්මා සොකපරිද්දවා;

කො මෙ බන්ධං මුඤ්චං ලොකෙ, සම්බොධිං වෙදයිස්සති.

मी या शोक आणि क्रंदनाने भरलेल्या संसारातून स्वतःला ओढत आहे, पण मुक्त होऊ शकत नाही. या जगात कोण माझे हे क्लेशांचे बंधन तोडून मला संबोधीचा (विमुक्तीचा) मार्ग दाखवेल?

751.

७५१.

‘‘සමණං බ්‍රාහ්මණං වා කං, ආදිසන්තං පභඞ්ගුනං.කස්ස ධම්මං පටිච්ඡාමි, ජරාමච්චුපවාහනං.

मी कोणत्या अशा श्रमण किंवा ब्राह्मणाला विचारू, जो क्लेशांचा नाश करणाऱ्या धम्माचा उपदेश करतो? मी कोणाच्या धम्माचा स्वीकार करू, जो जरा (वृद्धत्व) आणि मृत्यूचा नाश करणारा आहे?

752.

७५२.

‘‘විචිකිච්ඡාකඞ්ඛාගන්ථිතං, සාරම්භබලසඤ්ඤුතං;

කොධප්පත්තමනත්ථද්ධං, අභිජප්පප්පදාරණං.

विचिकित्सा (संशय) आणि शंकेने बांधलेले, क्रोधाने आणि हट्टाने कठीण झालेले, आणि तृष्णेने प्राण्यांच्या चित्ताला विदीर्ण करणारे,

753.

७५३.

‘‘තණ්හාධනුසමුට්ඨානං[Pg.324], ද්වෙ ච පන්නරසායුතං ;

පස්ස ඔරසිකං බාළ්හං, භෙත්වාන යදි තිට්ඨති.

तृष्णारूपी धनुष्यातून सुटलेले, तीस प्रकारच्या मिथ्या दृष्टींनी युक्त असलेले आणि छातीत खोलवर रुतलेले हे अत्यंत तीव्र शल्य (बाण) पहा, जे माझ्या हृदयात रुतून बसले आहे.

754.

७५४.

‘‘අනුදිට්ඨීනං අප්පහානං, සඞ්කප්පපරතෙජිතං;

තෙන විද්ධො පවෙධාමි, පත්තංව මාලුතෙරිතං.

इतर मिथ्या दृष्टींचा त्याग न झाल्यामुळे आणि मिथ्या संकल्पांनी धारदार झालेल्या त्या मिथ्या दृष्टीच्या शल्याने मी विद्ध झालो आहे. वाऱ्याने हलणाऱ्या झाडाच्या पानावरील थेंबाप्रमाणे किंवा गळून पडणाऱ्या पानाप्रमाणे मी थरथर कापत आहे.

755.

७५५.

‘‘අජ්ඣත්තං මෙ සමුට්ඨාය, ඛිප්පං පච්චති මාමකං;

ඡඵස්සායතනී කායො, යත්ථ සරති සබ්බදා.

माझ्या अंतःकरणात उत्पन्न झालेला, सहा स्पर्शायतनांनी (इंद्रियांनी) युक्त असलेला हा माझा देह तृष्णेच्या अग्नीने वेगाने जळत आहे. ज्याप्रमाणे अग्नी आपल्या आश्रयालाच जाळून खातो, त्याचप्रमाणे ही तृष्णा ज्या देहात उत्पन्न झाली आहे, त्यालाच सतत जाळत आहे.

756.

७५६.

‘‘තං න පස්සාමි තෙකිච්ඡං, යො මෙතං සල්ලමුද්ධරෙ;

නානාරජ්ජෙන සත්ථෙන, නාඤ්ඤෙන විචිකිච්ඡිතං.

मला असा कोणताही वैद्य दिसत नाही, जो माझ्या या संशयरूपी शल्याला बाहेर काढू शकेल. विविध दोऱ्यांनी किंवा शस्त्राने (किंवा इतर कोणत्याही मंत्र-तंत्राने) या संशयरूपी शल्याला उपचाराने बरे करणे शक्य नाही.

757.

७५७.

‘‘කො මෙ අසත්ථො අවණො, සල්ලමබ්භන්තරපස්සයං;

අහිංසං සබ්බගත්තානි, සල්ලං මෙ උද්ධරිස්සති.

कोणता असा वैद्य असेल, जो शस्त्राचा वापर न करता, जखम न करता आणि माझ्या शरीराला कोणतीही पीडा न देता, माझ्या अंतःकरणात रुतलेले हे क्लेशांचे शल्य बाहेर काढू शकेल?

758.

७५८.

‘‘ධම්මප්පති හි සො සෙට්ඨො, විසදොසප්පවාහකො;

ගම්භීරෙ පතිතස්ස මෙ, ථලං පාණිඤ්ච දස්සයෙ.

तोच धम्माचा स्वामी सर्वश्रेष्ठ असेल, जो माझ्या विषरूप क्लेशांचा नाश करेल. या अथांग संसारात बुडणाऱ्या मला जो कोरडी जमीन (निर्वाण) दाखवेल आणि आपला (आर्यमार्गरूपी) हात पुढे करेल.

759.

७५९.

‘‘රහදෙහමස්මි ඔගාළ්හො, අහාරියරජමත්තිකෙ;

මායාඋසූයසාරම්භ, ථිනමිද්ධමපත්ථටෙ.

मी (संसाररूपी) मोठ्या जलाशयात बुडून गेलो होतो, ज्यामध्ये दूर करणे कठीण असलेला (रागादी) मळ आणि चिखल होता; आणि जो माया (लबाडी), ईर्ष्या (मत्सर), सारंभ (उद्धटपणा), आणि थिन-मिद्ध (आळस व सुस्ती) यांनी व्यापलेला होता.

760.

७६०.

‘‘උද්ධච්චමෙඝථනිතං, සංයොජනවලාහකං;

වාහා වහන්ති කුද්දිට්ඨිං, සඞ්කප්පා රාගනිස්සිතා.

उद्धच्च (अस्वस्थता) रूपी गर्जना करणारे मेघ आणि दहा संयोजनरूपी ढग असलेल्या, रागावर (आसक्तीवर) आधारित असलेल्या मिथ्या संकल्पांचे प्रवाह मला, जो चुकीच्या दृष्टीचा (कुदृष्टीचा) आहे, (अपायरूपी समुद्राकडे) वाहून नेतात.

761.

७६१.

‘‘සවන්ති සබ්බධි සොතා, ලතා උබ්භිජ්ජ තිට්ඨති;

තෙ සොතෙ කො නිවාරෙය්‍ය, තං ලතං කො හි ඡෙච්ඡති.

(तृष्णेचे) प्रवाह सर्व दिशांना वाहतात, (तृष्णेची) वेल (सहा इंद्रियांच्या द्वारांमधून) फुटून बाहेर उभी ठाकते. त्या प्रवाहांचे निवारण कोण करू शकेल? आणि त्या वेलीला कोण बरं कापून टाकेल?

762.

७६२.

‘‘වෙලං කරොථ භද්දන්තෙ, සොතානං සන්නිවාරණං;

මා තෙ මනොමයො සොතො, රුක්ඛංව සහසා ලුවෙ.

हे भदंत! (तृष्णेच्या) प्रवाहांचे पूर्णपणे निवारण करण्यासाठी बांध घाला. तुमच्या मनातील (तृष्णेचा) प्रवाह तुम्हाला अचानक नष्ट न करो, जसा पाण्याचा वेगवान प्रवाह काठावरील झाडाला उपटून नष्ट करतो.

763.

७६३.

‘‘එවං මෙ භයජාතස්ස, අපාරා පාරමෙසතො;

තාණො පඤ්ඤාවුධො සත්ථා, ඉසිසඞ්ඝනිසෙවිතො.

अशा प्रकारे भयभीत झालेल्या आणि या (संसाररूपी) तीरावरून पलीकडच्या (निर्वाणरूपी) तीराचा शोध घेणाऱ्या माझ्यासाठी, प्रज्ञारूपी शस्त्र धारण करणारे, ऋषींच्या (अरिहंतांच्या) संघाने सेविलेले शास्ता (बुद्ध) हेच रक्षक (आश्रय) झाले.

764.

७६४.

‘‘සොපාණං සුගතං සුද්ධං, ධම්මසාරමයං දළ්හං;

පාදාසි වුය්හමානස්ස, ‘මා භායී’ති ච මබ්‍රවි.

(चार ओघांच्या प्रवाहात) वाहून जाणाऱ्या मला त्यांनी सुनिर्मित, शुद्ध, धम्माच्या साराने बनलेली आणि मजबूत अशी (विपस्सनाची) शिडी दिली आणि 'भिऊ नकोस' असे अभयवचनही दिले.

765.

७६५.

‘‘සතිපට්ඨානපාසාදං, ආරුය්හ පච්චවෙක්ඛිසං;

යං තං පුබ්බෙ අමඤ්ඤිස්සං, සක්කායාභිරතං පජං.

सतीपट्ठानरूपी प्रासादावर चढून मी (सत्य जाणले आणि) पूर्वी ज्यांना मी (सारयुक्त) मानत होतो, त्या सक्काय (देहात्मभावात) रममाण असणाऱ्या प्रजेचे (लोकांचे) निरीक्षण केले.

766.

७६६.

‘‘යදා [Pg.325] ච මග්ගමද්දක්ඛිං, නාවාය අභිරූහනං;

අනධිට්ඨාය අත්තානං, තිත්ථමද්දක්ඛිමුත්තමං.

आणि जेव्हा मी (आर्य अष्टांगिक मार्गरूपी) नौकेवर चढण्याचा मार्ग (विपस्सना मार्ग) पाहिला, तेव्हा स्वतःला (आणि इतरांना) आत्मभावाने न स्वीकारता, मी निर्वाणरूपी उत्तम घाटाचा (तीराचा) साक्षात्कार केला.

767.

७६७.

‘‘සල්ලං අත්තසමුට්ඨානං, භවනෙත්තිප්පභාවිතං;

එතෙසං අප්පවත්තාය, දෙසෙසි මග්ගමුත්තමං.

स्वतःपासूनच उत्पन्न होणारे आणि भव-तृष्णेमुळे वाढणारे (तृष्णेचे) शल्य (काटा) नष्ट करण्यासाठी आणि हे अकुशल धर्म पुन्हा उत्पन्न न होण्यासाठी त्यांनी (बुद्धांनी) उत्तम मार्गाचा उपदेश केला.

768.

७६८.

‘‘දීඝරත්තානුසයිතං, චිරරත්තමධිට්ඨිතං;

බුද්ධො මෙපානුදී ගන්ථං, විසදොසප්පවාහනො’’ති.

दीर्घकाळापासून सुप्त असलेल्या आणि प्रदीर्घ काळापासून मनात घट्ट रुजलेल्या ग्रंथीला (अभिध्या इत्यादी बंधनांना) आणि विषारी दोषांसारख्या क्लेशांना धुवून टाकणाऱ्या बुद्धांनी माझ्या मनातून दूर केले आहे.

…තෙලකානි ථෙරො….

... तेलकानि थेर...

4. රට්ඨපාලත්ථෙරගාථා

४. रट्ठपाल थेर गाथा

769.

७६९.

‘‘පස්ස චිත්තකතං බිම්බං, අරුකායං සමුස්සිතං;

ආතුරං බහුසඞ්කප්පං, යස්ස නත්ථි ධුවං ඨිති.

वस्त्राभूषणांनी नटविलेले हे शरीर पहा, जे जखमांचा यादी (समूह) आहे, (हाडांच्या सांगाड्यावर) उभे केलेले आहे, नेहमी आजारी असणारे आणि (मूर्खांद्वारे) अनेक प्रकारे कल्पिलेले आहे; ज्याला कोणतीही स्थिरता किंवा शाश्वतता नाही.

770.

७७०.

‘‘පස්ස චිත්තකතං රූපං, මණිනා කුණ්ඩලෙන ච;

අට්ඨිං තචෙන ඔනද්ධං, සහ වත්ථෙහි සොභති.

रत्न आणि कुंडल यांनी सुशोभित केलेले हे रूप पहा, जे केवळ ओल्या त्वचेने वेढलेला हाडांचा सांगाडा आहे; हे शरीर केवळ वस्त्रांसहच शोभून दिसते.

771.

७७१.

‘‘අලත්තකකතා පාදා, මුඛං චුණ්ණකමක්ඛිතං;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

अळत्याने रंगविलेले पाय आणि पावडर लावलेला चेहरा; हे केवळ अज्ञानी (मूर्ख) माणसाला मोहित करण्यासाठी पुरेसे आहे, परंतु निर्वाणरूपी पलीकडचा तीर शोधणाऱ्यासाठी नाही.

772.

७७२.

‘‘අට්ඨපදකතා කෙසා, නෙත්තා අඤ්ජනමක්ඛිතා;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

आठ प्रकारे विणलेले केस आणि काजळ घातलेले डोळे; हे केवळ अज्ञानी माणसाला मोहित करण्यासाठी पुरेसे आहे, परंतु निर्वाणरूपी पलीकडचा तीर शोधणाऱ्यासाठी नाही.

773.

७७३.

‘‘අඤ්ජනීව නවා චිත්තා, පූතිකායො අලඞ්කතො;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

काजळाच्या नव्या नक्षीदार डबीप्रमाणे सजविलेले हे सडणारे शरीर केवळ अज्ञानी माणसाला मोहित करण्यासाठी पुरेसे आहे, परंतु निर्वाणरूपी पलीकडचा तीर शोधणाऱ्यासाठी नाही.

774.

७७४.

‘‘ඔදහි මිගවො පාසං, නාසදා වාගුරං මිගො;

භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, කන්දන්තෙ මිගබන්ධකෙ.

पारध्याने जाळे पसरवले, पण हरणाने त्या जाळ्याला स्पर्श केला नाही. पारध्याने टाकलेले अन्न खाऊन, तो पारधी रडत-ओरडत असतानाच आपण निघून जाऊ या.

775.

७७५.

‘‘ඡින්නො පාසො මිගවස්ස, නාසදා වාගුරං මිගො;

භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, සොචන්තෙ මිගලුද්දකෙ.

पारध्याचे जाळे तोडून, त्या जाळ्याला स्पर्श न करता, टाकलेले अन्न खाऊन, तो पारधी शोक करत असतानाच आपण निघून जाऊ या.

776.

७७६.

‘‘පස්සාමි ලොකෙ සධනෙ මනුස්සෙ, ලද්ධාන විත්තං න දදන්ති මොහා;

ලුද්ධා ධනං සන්නිචයං කරොන්ති, භිය්‍යොව කාමෙ අභිපත්ථයන්ති.

मी या जगात श्रीमंत लोकांना पाहतो, जे संपत्ती मिळवूनही मोहामुळे दान करत नाहीत; ते लोभी होऊन संपत्तीचा साठा करतात आणि कामभोगांची आणखी जास्त इच्छा धरतात.

777.

७७७.

‘‘රාජා [Pg.326] පසය්හප්පථවිං විජෙත්වා, සසාගරන්තං මහිමාවසන්තො;

ඔරං සමුද්දස්ස අතිත්තරූපො, පාරං සමුද්දස්සපි පත්ථයෙථ.

एखादा राजा बळाने पृथ्वी जिंकून, समुद्रापर्यंत पसरलेल्या भूमीवर राज्य करत असतानाही, समुद्राच्या या बाजूने अतृप्त राहून समुद्राच्या पलीकडच्या भागाचीही इच्छा करू लागतो.

778.

७७८.

‘‘රාජා ච අඤ්ඤෙ ච බහූ මනුස්සා, අවීතතණ්හා මරණං උපෙන්ති;

ඌනාව හුත්වාන ජහන්ති දෙහං, කාමෙහි ලොකම්හි න හත්ථි තිත්ති.

राजे आणि इतर अनेक लोक तृष्णा न संपल्यामुळेच मृत्यूला प्राप्त होतात. ते अपूर्ण (अतृप्त) राहूनच देहाचा त्याग करतात; या जगात कामभोगांनी कधीही तृप्ती मिळत नाही.

779.

७७९.

‘‘කන්දන්ති නං ඤාතී පකිරිය කෙසෙ, අහො වතා නො අමරාති චාහු;

වත්ථෙන නං පාරුතං නීහරිත්වා, චිතං සමොධාය තතො ඩහන්ති.

नातेवाईक आपले केस मोकळे सोडून 'अरेरे! आमचे नातेवाईक अमर राहिले नाहीत' असे म्हणत विलाप करतात आणि रडतात. त्याला कपड्यात गुंडाळून बाहेर काढतात, चितेवर ठेवतात आणि नंतर जाळून टाकतात.

780.

७८०.

‘‘සො ඩය්හති සූලෙහි තුජ්ජමානො, එකෙන වත්ථෙන පහාය භොගෙ;

න මීයමානස්ස භවන්ති තාණා, ඤාතී ච මිත්තා අථ වා සහායා.

त्या मृतदेहावर लाकडांनी टोचत टोचत जाळले जाते; तो आपली सर्व संपत्ती सोडून केवळ एका वस्त्रासह निघून जातो. मरणाऱ्या व्यक्तीसाठी नातेवाईक, मित्र किंवा सोबती हे रक्षक (आश्रय) होऊ शकत नाहीत.

781.

७८१.

‘‘දායාදකා තස්ස ධනං හරන්ති, සත්තො පන ගච්ඡති යෙන කම්මං;

න මීයමානං ධනමන්වෙති කිඤ්චි, පුත්තා ච දාරා ච ධනඤ්ච රට්ඨං.

वारसदार त्याची संपत्ती वाटून घेतात, परंतु तो प्राणी मात्र आपल्या कर्मानुसार (परलोकात) जातो. मरणाऱ्या व्यक्तीच्या मागे कोणतीही संपत्ती जात नाही—ना मुले, ना पत्नी, ना धन, ना राज्य.

782.

७८२.

‘‘න දීඝමායුං ලභතෙ ධනෙන, න චාපි විත්තෙන ජරං විහන්ති;

අප්පප්පං හිදං ජීවිතමාහු ධීරා, අසස්සතං විප්පරිණාමධම්මං.

संपत्तीने दीर्घ आयुष्य मिळत नाही आणि धनाने वृद्धत्वही दूर करता येत नाही. ज्ञानी लोक म्हणतात की हे आयुष्य अत्यंत अल्प आहे, अशाश्वत आहे आणि बदलणाऱ्या स्वभावाचे आहे.

783.

७८३.

‘‘අඩ්ඪා දලිද්දා ච ඵුසන්ති ඵස්සං, බාලො ච ධීරො ච තථෙව ඵුට්ඨො;

බාලො හි බාල්‍යා වධිතොව සෙති, ධීරො ච නො වෙධති ඵස්සඵුට්ඨො.

श्रीमंत आणि गरीब दोघांनाही (सुख-दुःखाचा) स्पर्श होतो; त्याचप्रमाणे मूर्ख आणि ज्ञानी व्यक्तीलाही तो स्पर्श जाणवतो. परंतु मूर्ख माणूस आपल्या मूर्खपणामुळे पीडित होऊन विलाप करत पडतो, तर ज्ञानी माणूस स्पर्शाने प्रभावित होऊनही डगमगत नाही.

784.

७८४.

‘‘තස්මා [Pg.327] හි පඤ්ඤාව ධනෙන සෙය්‍යා, යාය වොසානමිධාධිගච්ඡති;

අබ්‍යොසිතත්තා හි භවාභවෙසු, පාපානි කම්මානි කරොති මොහා.

म्हणूनच संपत्तीपेक्षा प्रज्ञा (ज्ञान) श्रेष्ठ आहे, जिच्याद्वारे या जगात (भवचक्राचा) अंत (निर्वाण) प्राप्त होतो. निर्वाण प्राप्त न झाल्यामुळेच, अज्ञानी माणूस मोहापोटी वेगवेगळ्या जन्मांमध्ये पापकृत्ये करत राहतो.

785.

७८५.

‘‘උපෙති ගබ්භඤ්ච පරඤ්ච ලොකං, සංසාරමාපජ්ජ පරම්පරාය;

තස්සප්පපඤ්ඤො අභිසද්දහන්තො, උපෙති ගබ්භඤ්ච පරඤ්ච ලොකං.

तो (पापकृत्ये करणारा) एकामागून एक संसारचक्रात फिरत गर्भात आणि परलोकात प्रवेश करतो. त्याच्यावर विश्वास ठेवणारा (त्याच्यासारखेच वागणारा) अल्पबुद्धी माणूसही गर्भात आणि परलोकात प्रवेश करतो.

786.

७८६.

‘‘චොරො යථා සන්ධිමුඛෙ ගහීතො, සකම්මුනා හඤ්ඤති පාපධම්මො;

එවං පජා පෙච්ච පරම්හි ලොකෙ, සකම්මුනා හඤ්ඤති පාපධම්මො.

ज्याप्रमाणे घरफोडी करताना पकडलेला पापी चोर स्वतःच्याच कर्मामुळे (रक्षकांकडून) मार खातो; त्याचप्रमाणे पापी स्वभावाचे लोक मृत्यूनंतर परलोकात स्वतःच्याच दुष्कर्मामुळे (नरक इत्यादींमध्ये) पीडित होतात.

787.

७८७.

‘‘කාමා හි චිත්‍රා මධුරා මනොරමා, විරූපරූපෙන මථෙන්ති චිත්තං;

ආදීනවං කාමගුණෙසු දිස්වා, තස්මා අහං පබ්බජිතොම්හි රාජ.

हे राजा! कामभोग खरोखरच विविध, मधुर आणि मनमोहक असतात; ते वेगवेगळ्या रूपांनी मनाला विचलित करतात. कामभोगांमधील हा दोष (धोका) पाहूनच मी प्रव्रज्या (संन्यास) घेतली आहे.

788.

७८८.

‘‘දුමප්ඵලානීව පතන්ති මාණවා, දහරා ච වුඩ්ඪා ච සරීරභෙදා;

එතම්පි දිස්වා පබ්බජිතොම්හි රාජ, අපණ්ණකං සාමඤ්ඤමෙව සෙය්‍යො.

ज्याप्रमाणे झाडाची फळे गळून पडतात, त्याचप्रमाणे तरुण असो वा वृद्ध, शरीर नष्ट झाल्यावर मानवाचा मृत्यू होतो. हे अनित्यत्व पाहूनच, हे राजा! मी प्रव्रज्या घेतली आहे; संन्यासी (श्रमण) जीवनच खरोखर श्रेष्ठ आहे.

789.

७८९.

‘‘සද්ධායාහං පබ්බජිතො, උපෙතො ජිනසාසනෙ;

අවජ්ඣා මය්හං පබ්බජ්ජා, අනණො භුඤ්ජාමි භොජනං.

मी श्रद्धेने प्रव्रजित झालो आणि जिनांच्या (बुद्धांच्या) शासनात (धम्मात) प्रविष्ट झालो. माझी प्रव्रज्या निष्फळ ठरली नाही (कारण मी अर्हतपद मिळवले); आता मी कर्जमुक्त होऊन अन्नाचे सेवन करतो.

790.

७९०.

‘‘කාමෙ ආදිත්තතො දිස්වා, ජාතරූපානි සත්ථතො;

ගබ්භවොක්කන්තිතො දුක්ඛං, නිරයෙසු මහබ්භයං.

कामभोगांना (अकरा प्रकारच्या अग्नीने) जळणारे पाहून, सोन्या-चांदीला शस्त्राप्रमाणे घातक मानून, गर्भात जन्म घेणे हे दुःखद समजून आणि नरकातील मोठ्या भयाचे दर्शन घेऊन...

791.

७९१.

‘‘එතමාදීනවං ඤත්වා, සංවෙගං අලභිං තදා;

සොහං විද්ධො තදා සන්තො, සම්පත්තො ආසවක්ඛයං.

हा दोष जाणून मला तेव्हा संवेग (वैराग्य) प्राप्त झाला. पूर्वी (रागादी) शल्याने विंधला गेलेला मी आता आसवांच्या क्षयाला (अर्हतपदाला) प्राप्त झालो आहे.

792.

७९२.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා.

मी शास्त्यांची (बुद्धांची) सेवा केली आहे, बुद्धांच्या शासनाचे (धम्माचे) आचरण केले आहे. (पंचस्कंधांचे) जड ओझे उतरवून ठेवले आहे आणि भव-तृष्णेला मुळासकट उपटून टाकले आहे.

793.

७९३.

‘‘යස්සත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො’’ති.

ज्या हेतूने मी घराचा त्याग करून बेघर (संन्यासी) झालो होतो, तो माझा हेतू साध्य झाला आहे—सर्व संयोजनांचा (बंधनांचा) क्षय झाला आहे.

… රට්ඨපාලො ථෙරො….

... रट्ठपाल थेर...

5. මාලුක්‍යපුත්තත්ථෙරගාථා

५. मालुक्यपुत्त थेर गाथा

794.

७९४.

‘‘රූපං [Pg.328] දිස්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

एखादे रूप पाहून, त्यातील प्रिय (सुंदर) लक्षणावर मन केंद्रित करणाऱ्या माणसाची स्मृती (सती) नष्ट होते. तो आसक्त चित्ताने त्याचा उपभोग घेतो आणि त्यातच अडकून पडतो.

795.

७९५.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා රූපසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

त्या व्यक्तीच्या रूप-उत्पन्न अनेक (सुखद इत्यादी) वेदना वाढतात. अभिज्झा (लोभ) आणि विहेसा (द्वेष/हिंसा) त्याच्या चित्ताला पीडित करतात. अशा प्रकारे (भवसंस्कार) साठवणाऱ्या व्यक्तीला दुःख प्राप्त होते आणि तो निर्वाणापासून दूर आहे असे म्हटले जाते.

796.

७९६.

‘‘සද්දං සුත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

शब्द ऐकून, प्रिय निमित्ताचे (सुंदर लक्षणाचे) मनन करणाऱ्या व्यक्तीची स्मृती (सती) नष्ट होते. आसक्त चित्ताने तो त्याचा अनुभव घेतो आणि त्या शब्दातच गुंतून राहतो.

797.

७९७.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා සද්දසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

त्या व्यक्तीच्या शब्द-उत्पन्न अनेक वेदना वाढतात. अभिज्झा आणि विहेसा त्याच्या चित्ताला पीडित करतात. अशा प्रकारे साठवणाऱ्या व्यक्तीला दुःख प्राप्त होते आणि तो निर्वाणापासून दूर आहे असे म्हटले जाते.

798.

७९८.

‘‘ගන්ධං ඝත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

गंध घेऊन, प्रिय निमित्ताचे मनन करणाऱ्या व्यक्तीची स्मृती नष्ट होते. आसक्त चित्ताने तो त्याचा अनुभव घेतो आणि त्या गंधातच गुंतून राहतो.

799.

७९९.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා ගන්ධසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

त्या व्यक्तीच्या गंध-उत्पन्न अनेक वेदना वाढतात. अभिज्झा आणि विहेसा त्याच्या चित्ताला पीडित करतात. अशा प्रकारे साठवणाऱ्या व्यक्तीला दुःख प्राप्त होते आणि तो निर्वाणापासून दूर आहे असे म्हटले जाते.

800.

८००.

‘‘රසං භොත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

रस (चव) चाखून, प्रिय निमित्ताचे मनन करणाऱ्या व्यक्तीची स्मृती नष्ट होते. आसक्त चित्ताने तो त्याचा अनुभव घेतो आणि त्या रसातच गुंतून राहतो.

801.

८०१.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා රසසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

त्या व्यक्तीच्या रस-उत्पन्न अनेक वेदना वाढतात. अभिज्झा आणि विहेसा त्याच्या चित्ताला पीडित करतात. अशा प्रकारे साठवणाऱ्या व्यक्तीला दुःख प्राप्त होते आणि तो निर्वाणापासून दूर आहे असे म्हटले जाते.

802.

८०२.

‘‘ඵස්සං ඵුස්ස සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

स्पर्शाचा स्पर्श करून, प्रिय निमित्ताचे मनन करणाऱ्या व्यक्तीची स्मृती नष्ट होते. आसक्त चित्ताने तो त्याचा अनुभव घेतो आणि त्या स्पर्शातच गुंतून राहतो.

803.

८०३.

‘‘තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා ඵස්සසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

त्या व्यक्तीच्या स्पर्श-उत्पन्न अनेक वेदना वाढतात. अभिज्झा आणि विहेसा त्याच्या चित्ताला पीडित करतात. अशा प्रकारे साठवणाऱ्या व्यक्तीला दुःख प्राप्त होते आणि तो निर्वाणापासून दूर आहे असे म्हटले जाते.

804.

८०४.

‘‘ධම්මං ඤත්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

धम्माला (मानसिक विषयाला) जाणून, प्रिय निमित्ताचे मनन करणाऱ्या व्यक्तीची स्मृती नष्ट होते. आसक्त चित्ताने तो त्याचा अनुभव घेतो आणि त्या धम्मातच गुंतून राहतो.

805.

८०५.

‘‘තස්ස [Pg.329] වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා ධම්මසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවමාචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති.

त्या व्यक्तीच्या धम्म-उत्पन्न अनेक वेदना वाढतात. अभिज्झा आणि विहेसा त्याच्या चित्ताला पीडित करतात. अशा प्रकारे साठवणाऱ्या व्यक्तीला दुःख प्राप्त होते आणि तो निर्वाणापासून दूर आहे असे म्हटले जाते.

806.

८०६.

‘‘න සො රජ්ජති රූපෙසු, රූපං දිස්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

रूप पाहून जो जागरूक (स्मृतिमान) राहतो, तो रूपांमध्ये आसक्त होत नाही. विरक्त चित्ताने तो वेदना अनुभवतो आणि त्यात गुंतून राहत नाही.

807.

८०७.

‘‘යථාස්ස පස්සතො රූපං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

ज्याप्रमाणे रूपाकडे पाहताना आणि वेदनेचा अनुभव घेताना (क्लेश) नष्ट होतात, वाढत नाहीत; अशा प्रकारे तो जागरूक राहून आचरण करतो. अशा प्रकारे क्लेशांचा क्षय करणाऱ्या व्यक्तीचे दुःख नष्ट होते आणि निर्वाण त्याच्या जवळ आहे असे म्हटले जाते.

808.

८०८.

‘‘න සො රජ්ජති සද්දෙසු, සද්දං සුත්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

शब्द ऐकून जो जागरूक राहतो, तो शब्दांमध्ये आसक्त होत नाही. विरक्त चित्ताने तो वेदना अनुभवतो आणि त्यात गुंतून राहत नाही.

809.

८०९.

‘‘යථාස්ස සුණතො සද්දං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

ज्याप्रमाणे शब्द ऐकताना आणि वेदनेचा अनुभव घेताना (क्लेश) नष्ट होतात, वाढत नाहीत; अशा प्रकारे तो जागरूक राहून आचरण करतो. अशा प्रकारे क्लेशांचा क्षय करणाऱ्या व्यक्तीचे दुःख नष्ट होते आणि निर्वाण त्याच्या जवळ आहे असे म्हटले जाते.

810.

८१०.

‘‘න සො රජ්ජති ගන්ධෙසු, ගන්ධං ඝත්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

गंध घेऊन जो जागरूक राहतो, तो गंधांमध्ये आसक्त होत नाही. विरक्त चित्ताने तो वेदना अनुभवतो आणि त्यात गुंतून राहत नाही.

811.

८११.

‘‘යථාස්ස ඝායතො ගන්ධං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

ज्याप्रमाणे गंध घेताना आणि वेदनेचा अनुभव घेताना (क्लेश) नष्ट होतात, वाढत नाहीत; अशा प्रकारे तो जागरूक राहून आचरण करतो. अशा प्रकारे क्लेशांचा क्षय करणाऱ्या व्यक्तीचे दुःख नष्ट होते आणि निर्वाण त्याच्या जवळ आहे असे म्हटले जाते.

812.

८१२.

‘‘න සො රජ්ජති රසෙසු, රසං භොත්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

रस (चव) चाखून जो जागरूक राहतो, तो रसांमध्ये आसक्त होत नाही. विरक्त चित्ताने तो वेदना अनुभवतो आणि त्यात गुंतून राहत नाही.

813.

८१३.

‘‘යථාස්ස සායරතො රසං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

ज्याप्रमाणे रस चाखताना आणि वेदनेचा अनुभव घेताना (क्लेश) नष्ट होतात, वाढत नाहीत; अशा प्रकारे तो जागरूक राहून आचरण करतो. अशा प्रकारे क्लेशांचा क्षय करणाऱ्या व्यक्तीचे दुःख नष्ट होते आणि निर्वाण त्याच्या जवळ आहे असे म्हटले जाते.

814.

८१४.

‘‘න සො රජ්ජති ඵස්සෙසු, ඵස්සං ඵුස්ස පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

स्पर्शाचा स्पर्श करून जो जागरूक राहतो, तो स्पर्शांमध्ये आसक्त होत नाही. विरक्त चित्ताने तो वेदना अनुभवतो आणि त्यात गुंतून राहत नाही.

815.

८१५.

‘‘යථාස්ස ඵුසතො ඵස්සං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති.

ज्याप्रमाणे स्पर्श करताना आणि वेदनेचा अनुभव घेताना (क्लेश) नष्ट होतात, वाढत नाहीत; अशा प्रकारे तो जागरूक राहून आचरण करतो. अशा प्रकारे क्लेशांचा क्षय करणाऱ्या व्यक्तीचे दुःख नष्ट होते आणि निर्वाण त्याच्या जवळ आहे असे म्हटले जाते.

816.

८१६.

‘‘න සො රජ්ජති ධම්මෙසු, ධම්මං ඤත්වා පතිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස්ස තිට්ඨති.

धम्माला जाणून जो जागरूक राहतो, तो धम्मांमध्ये आसक्त होत नाही. विरक्त चित्ताने तो वेदना अनुभवतो आणि त्यात गुंतून राहत नाही.

817.

८१७.

‘‘යථාස්ස [Pg.330] විජානතො ධම්මං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චති’’.

ज्याप्रमाणे धम्माला जाणताना आणि वेदनेचा अनुभव घेताना (क्लेश) नष्ट होतात, वाढत नाहीत; अशा प्रकारे तो जागरूक राहून आचरण करतो. अशा प्रकारे क्लेशांचा क्षय करणाऱ्या व्यक्तीचे दुःख नष्ट होते आणि निर्वाण त्याच्या जवळ आहे असे म्हटले जाते.

… මාලුක්‍යපුත්තො ථෙරො….

...असे थेर मालुक्यपुत्त म्हणाले...

6. සෙලත්ථෙරගාථා

६. सेल थेर गाथा

818.

८१८.

‘‘පරිපුණ්ණකායො සුරුචි, සුජාතො චාරුදස්සනො;

සුවණ්ණවණ්ණොසි භගවා, සුසුක්කදාඨොසි වීරියවා.

हे भगवान! आपले शरीर परिपूर्ण आहे, आपण तेजस्वी, सुजात आणि प्रियदर्शन आहात. आपण सुवर्णवर्णीय आहात, आपले सुळे अत्यंत शुभ्र आहेत आणि आपण महान वीर्यवान आहात.

819.

८१९.

‘‘නරස්ස හි සුජාතස්ස, යෙ භවන්ති වියඤ්ජනා;

සබ්බෙ තෙ තව කායස්මිං, මහාපුරිසලක්ඛණා.

एका सुजात महापुरुषाच्या शरीरावर जी लक्षणे असतात, ती सर्व महापुरुष लक्षणे आपल्या शरीरावर विद्यमान आहेत.

820.

८२०.

‘‘පසන්නනෙත්තො සුමුඛො, බ්‍රහා උජු පතාපවා;

මජ්ඣෙ සමණසඞ්ඝස්ස, ආදිච්චොව විරොචසි.

प्रसन्न नेत्र, सुंदर मुख, विशाल व सरळ शरीर आणि प्रतापी व्यक्तिमत्त्व असलेले आपण, श्रमणसंघाच्या मध्यभागी सूर्याप्रमाणे तळपत आहात.

821.

८२१.

‘‘කල්‍යාණදස්සනො භික්ඛු, කඤ්චනසන්නිභත්තචො;

කිං තෙ සමණභාවෙන, එවං උත්තමවණ්ණිනො.

कल्याणकारी दर्शन असलेले, सुवर्णासारखी त्वचा लाभलेले आणि अशा उत्तम वर्णाचे आपण भिक्खू आहात; या श्रमणभावाने (प्रव्रज्येने) आपले काय प्रयोजन?

822.

८२२.

‘‘රාජා අරහසි භවිතුං, චක්කවත්තී රථෙසභො;

චාතුරන්තො විජිතාවී, ජම්බුසණ්ඩස්ස ඉස්සරො.

आपण राजा, चक्रवर्ती, रथींमध्ये श्रेष्ठ, चारही दिशांवर विजय मिळवणारे आणि जम्बुद्वीपाचे स्वामी होण्यास योग्य आहात.

823.

८२३.

‘‘ඛත්තියා භොගී රාජානො, අනුයන්තා භවන්ති තෙ;

රාජාභිරාජා මනුජින්දො, රජ්ජං කාරෙහි ගොතම’’.

क्षत्रिय आणि भोगी राजे आपले अनुयायी होतील. हे गोतम! आपण राजाधिराज, मनुष्यांचे स्वामी व्हा आणि राज्य करा!

824.

८२४.

‘‘රාජාහමස්මි සෙල, (සෙලාති භගවා) ධම්මරාජා අනුත්තරො;

ධම්මෙන චක්කං වත්තෙමි, චක්කං අප්පටිවත්තියං’’.

भगवान म्हणाले, 'हे सेल! मी राजा आहे, अनुपम धम्मराजा आहे. मी धम्माने चक्र (धम्मचक्र) प्रवर्तित करतो, जे चक्र मागे फिरवता येत नाही.'

825.

८२५.

‘‘සම්බුද්ධො පටිජානාසි, (ඉති සෙලො බ්‍රාහ්මණො) ධම්මරාජා අනුත්තරො;

‘ධම්මෙන චක්කං වත්තෙමි’, ඉති භාසථ ගොතම.

सेल ब्राह्मण म्हणाला, 'हे गोतम! आपण स्वतःला सम्यक्‌संबुद्ध मानता, अनुपम धम्मराजा मानता आणि 'मी धम्माने चक्र प्रवर्तित करतो' असे आपण म्हणता.'

826.

८२६.

‘‘කො නු සෙනාපති භොතො, සාවකො සත්ථුරන්වයො ;

කො තෙතමනුවත්තෙති, ධම්මචක්කං පවත්තිතං’’.

आपले सेनापती कोण आहेत, जे शास्त्यांच्या (गुरूंच्या) मार्गाचे अनुसरण करणारे श्रावक आहेत? आपल्याद्वारे प्रवर्तित केलेल्या या धम्मचक्राला पुढे कोण चालवतो?

827.

८२७.

‘‘මයා [Pg.331] පවත්තිතං චක්කං, (සෙලාති භගවා) ධම්මචක්කං අනුත්තරං;

සාරිපුත්තො අනුවත්තෙති, අනුජාතො තථාගතං.

भगवान म्हणाले, 'हे सेल! माझ्याद्वारे प्रवर्तित केलेले हे अनुपम धम्मचक्र, तथागतांच्या पावलावर पाऊल ठेवून जन्मलेला सारिपुत्त पुढे चालवतो.'

828.

८२८.

‘‘අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිඤ්ඤාතං, භාවෙතබ්බඤ්ච භාවිතං;

පහාතබ්බං පහීනං මෙ, තස්මා බුද්ධොස්මි බ්‍රාහ්මණ.

हे ब्राह्मणा! जे जाणण्यासारखे (चार आर्यसत्य) होते ते मी जाणले आहे, ज्याची भावना (विकास) करायची होती ती मी केली आहे, आणि जे त्यागण्यासारखे होते त्याचा मी त्याग केला आहे; म्हणूनच मी बुद्ध आहे.

829.

८२९.

‘‘විනයස්සු මයි කඞ්ඛං, අධිමුඤ්චස්සු බ්‍රාහ්මණ;

දුල්ලභං දස්සනං හොති, සම්බුද්ධානං අභිණ්හසො.

हे ब्राह्मणा! माझ्याविषयीची तुझी शंका दूर कर, श्रद्धा ठेव. सम्यक्‌संबुद्धांचे दर्शन वारंवार मिळणे अत्यंत दुर्मिळ असते.

830.

८३०.

‘‘යෙසං වෙ දුල්ලභො ලොකෙ, පාතුභාවො අභිණ්හසො;

සොහං බ්‍රාහ්මණ බුද්ධොස්මි, සල්ලකත්තො අනුත්තරො.

ज्यांचे या जगात प्रकट होणे खरोखरच अत्यंत दुर्मिळ असते, तोच मी बुद्ध आहे, हे ब्राह्मणा! मी अनुपम शल्यचिकित्सक (रागादी बाण उपटून काढणारा) आहे.

831.

८३१.

‘‘බ්‍රහ්මභූතො අතිතුලො, මාරසෙනප්පමද්දනො;

සබ්බාමිත්තෙ වසෙ කත්වා, මොදාමි අකුතොභයො’’.

मी ब्रह्मभूत (श्रेष्ठ), अतुलनीय आणि मारसेनेचा मर्दन करणारा आहे. सर्व शत्रूंना (क्लेशांना) वश करून, मी निर्भयपणे आनंदात विहरतो.

832.

८३२.

‘‘ඉදං භොන්තො නිසාමෙථ, යථා භාසති චක්ඛුමා;

සල්ලකත්තො මහාවීරො, සීහොව නදතී වනෙ.

हे गृहस्थांनो! हे चक्षुमान (ज्ञानचक्षू असलेले भगवान) जसे बोलत आहेत ते ऐका; हे शल्यचिकित्सक, महावीर, वनात सिंहासारखी गर्जना करत आहेत.

833.

८३३.

‘‘බ්‍රහ්මභූතං අතිතුලං, මාරසෙනප්පමද්දනං;

කො දිස්වා නප්පසීදෙය්‍ය, අපි කණ්හාභිජාතිකො.

ब्रह्मभूत (श्रेष्ठ), अतुलनीय आणि मारसेनेचे मर्दन करणाऱ्या सम्यक्संबुद्धांना पाहून, अगदी कनिष्ठ कुळात जन्मलेला मनुष्य असला तरी, कोणाला बरं त्यांच्याबद्दल आदर व श्रद्धा वाटणार नाही?

834.

८३४.

‘‘යො මං ඉච්ඡති අන්වෙතු, යො වා නිච්ඡති ගච්ඡතු;

ඉධාහං පබ්බජිස්සාමි, වරපඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ’’.

ज्याला माझ्या मागे यायचे असेल त्याने यावे, आणि ज्याची इच्छा नसेल तो जाऊ शकतो. मी तर येथेच, त्या श्रेष्ठ प्रज्ञावंतांच्या (बुद्धांच्या) सान्निध्यात प्रव्रज्या ग्रहण करणार आहे.

835.

८३५.

‘‘එතං චෙ රුච්චති භොතො, සම්මාසම්බුද්ධසාසනං;

මයම්පි පබ්බජිස්සාම, වරපඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ.

जर आपणांस हे सम्यक्संबुद्धांचे शासन आवडले असेल, तर आम्हीसुद्धा त्या श्रेष्ठ प्रज्ञावंतांच्या सान्निध्यात प्रव्रज्या ग्रहण करू.

836.

८३६.

‘‘බ්‍රාහ්මණා තිසතා ඉමෙ, යාචන්ති පඤ්ජලීකතා;

‘බ්‍රහ්මචරියං චරිස්සාම, භගවා තව සන්තිකෙ’’’.

हे तीनशे ब्राह्मण हात जोडून प्रार्थना करत आहेत: 'हे भगवंत! आम्ही आपल्या सान्निध्यात ब्रह्मचर्याचे पालन करू.'

837.

८३७.

‘‘ස්වාඛාතං බ්‍රහ්මචරියං, (සෙලාති භගවා) සන්දිට්ඨිකමකාලිකං;

යත්ථ අමොඝා පබ්බජ්ජා, අප්පමත්තස්ස සික්ඛතො’’.

हे सेल! ब्रह्मचर्य हे सुविख्यात (उत्तम प्रकारे उपदेशिलेले), संदृष्टिक (याच जन्मात फळ देणारे) आणि अकालिक (तात्काळ फळ देणारे) आहे; जेथे अप्रमादी (जागरूक) राहून शिकणाऱ्याची प्रव्रज्या कधीही निष्फळ ठरत नाही.

838.

८३८.

‘‘යං තං සරණමාගම්හ, ඉතො අට්ඨමෙ චක්ඛුම;

සත්තරත්තෙන භගවා, දන්තාම්හ තව සාසනෙ.

हे चक्षुमान (दिव्य दृष्टी असलेले बुद्ध)! आजपासून आठ दिवसांपूर्वी आम्ही आपल्या चरणी शरण आलो होतो. हे भगवंत! केवळ सात रात्रींमध्येच आम्ही आपल्या शासनात पूर्णपणे विनीत (दंत) झालो आहोत.

839.

८३९.

‘‘තුවං [Pg.332] බුද්ධො තුවං සත්ථා, තුවං මාරාභිභූ මුනි;

තුවං අනුසයෙ ඡෙත්වා, තිණ්ණො තාරෙසිමං පජං.

आपण बुद्ध आहात, आपण शास्ता (गुरू) आहात, आपण मारावर विजय मिळवणारे मुनी आहात. आपण सर्व अनुशायांचा (सुप्त क्लेशांचा) छेद करून स्वतः तरून गेला आहात आणि या प्रजेलाही (संसारसागरातून) तारत आहात.

840.

८४०.

‘‘උපධී තෙ සමතික්කන්තා, ආසවා තෙ පදාලිතා;

සීහොව අනුපාදානො, පහීනභයභෙරවො.

आपण सर्व उपाधींचे पूर्णपणे उल्लंघन केले आहे, आपले सर्व आसव (चित्तमल) नष्ट झाले आहेत. आपण कोणत्याही उपादानाशिवाय (आसक्तीशिवाय), भय आणि भीती नष्ट केलेले, सिंहासारखे आहात.

841.

८४१.

‘‘භික්ඛවො තිසතා ඉමෙ, තිට්ඨන්ති පඤ්ජලීකතා;

පාදෙ වීර පසාරෙහි, නාගා වන්දන්තු සත්ථුනො’’ති.

हे तीनशे भिक्षू हात जोडून उभे आहेत. हे वीर! आपले पाय पुढे करा, जेणेकरून हे निष्पाप (नाग) भिक्षू आपल्या शास्त्यांच्या चरणांना वंदन करू शकतील.

… සෙලො ථෙරො….

...सेल थेर...

7. කාළිගොධාපුත්තභද්දියත්ථෙරගාථා

७. काळीगोधापुत्र भद्दिय थेरांच्या गाथा

842.

८४२.

‘‘යාතං මෙ හත්ථිගීවාය, සුඛුමා වත්ථා පධාරිතා;

සාලීනං ඔදනො භුත්තො, සුචිමංසූපසෙචනො.

पूर्वी मी हत्तीच्या पाठीवर बसून प्रवास करत असे, अत्यंत मऊ व सुती वस्त्रे परिधान करत असे आणि सुवासिक तांदळाचा भात व शुद्ध मांसाचे सार (आमटी) जेवत असे.

843.

८४३.

‘‘සොජ්ජ භද්දො සාතතිකො, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතො;

ඣායති අනුපාදානො, පුත්තො ගොධාය භද්දියො.

तोच मी आज कल्याणकारी, निरंतर ध्यानमग्न आणि भिक्षापात्रात मिळालेल्या अन्नात समाधानी आहे. गोधेचा पुत्र भद्दिय कोणत्याही उपादानाशिवाय (आसक्तीशिवाय) ध्यान करत आहे.

844.

८४४.

‘‘පංසුකූලී සාතතිකො, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතො;

ඣායති අනුපාදානො, පුත්තො ගොධාය භද්දියො.

पांसुकुलिक (चिंध्यांपासून बनवलेले वस्त्र परिधान करणारा), निरंतर ध्यानमग्न आणि भिक्षापात्रात मिळालेल्या अन्नात समाधानी असलेला, गोधेचा पुत्र भद्दिय कोणत्याही उपादानाशिवाय ध्यान करत आहे.

845.

८४५.

‘‘පිණ්ඩපාතී සාතතිකො…පෙ….

पिंडपातिक (केवळ भिक्षेवर जगणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

846.

८४६.

‘‘තෙචීවරී සාතතිකො…පෙ….

तेचीवरिक (केवळ तीन वस्त्रे बाळगणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

847.

८४७.

‘‘සපදානචාරී සාතතිකො…පෙ….

सपदानचारी (घरोघरी न चुकता भिक्षा मागणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

848.

८४८.

‘‘එකාසනී සාතතිකො…පෙ….

एकासनिक (दिवसातून एकदाच आसन ग्रहण करून जेवणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

849.

८४९.

‘‘පත්තපිණ්ඩී සාතතිකො…පෙ….

पत्तपिंडिक (केवळ भिक्षापात्रातच जेवणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

850.

८५०.

‘‘ඛලුපච්ඡාභත්තී සාතතිකො…පෙ….

खलुपच्छाभत्तिक (एकदा जेवण झाल्यावर पुन्हा न जेवणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

851.

८५१.

‘‘ආරඤ්ඤිකො සාතතිකො…පෙ….

आरण्यक (अरण्यात राहणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

852.

८५२.

‘‘රුක්ඛමූලිකො සාතතිකො…පෙ….

वृक्षमूलिक (झाडाच्या मुळाशी राहणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

853.

८५३.

‘‘අබ්භොකාසී සාතතිකො…පෙ….

अब्भोकासिक (उघड्या आकाशाखाली राहणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

854.

८५४.

‘‘සොසානිකො සාතතිකො…පෙ….

सोसानिक (स्मशानात राहणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

855.

८५५.

‘‘යථාසන්ථතිකො සාතතිකො…පෙ….

यथासंथतिक (मिळेल त्या आसनावर समाधानी राहणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

856.

८५६.

‘‘නෙසජ්ජිකො [Pg.333] සාතතිකො…පෙ….

नेसज्जिक (कधीही न झोपता केवळ बसून राहणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

857.

८५७.

‘‘අප්පිච්ඡො සාතතිකො…පෙ….

अल्पेच्छ (कमी गरजा असणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

858.

८५८.

‘‘සන්තුට්ඨො සාතතිකො…පෙ….

संतुष्ट (नेहमी समाधानी राहणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

859.

८५९.

‘‘පවිවිත්තො සාතතිකො…පෙ….

प्रविविक्त (एकांतात राहणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

860.

८६०.

‘‘අසංසට්ඨො සාතතිකො…පෙ….

असंगठ्ठ (लोकांपासून अलिप्त राहणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

861.

८६१.

‘‘ආරද්ධවීරියො සාතතිකො…පෙ….

आरद्धवीर्य (सतत प्रयत्नशील राहणारा), निरंतर ध्यानमग्न...

862.

८६२.

‘‘හිත්වා සතපලං කංසං, සොවණ්ණං සතරාජිකං;

අග්ගහිං මත්තිකාපත්තං, ඉදං දුතියාභිසෙචනං.

शंभर पल वजनाचे, शंभर रेषांनी सुशोभित सोन्याचे ताट सोडून मी मातीचे भिक्षापात्र स्वीकारले; हा माझा दुसरा राज्याभिषेकच (दीक्षा) आहे.

863.

८६३.

‘‘උච්චෙ මණ්ඩලිපාකාරෙ, දළ්හමට්ටාලකොට්ඨකෙ;

රක්ඛිතො ඛග්ගහත්ථෙහි, උත්තසං විහරිං පුරෙ.

पूर्वी मी उंच तटबंदी, मजबूत बुरूज आणि वेशींनी वेढलेल्या नगरात, हातात तलवारी घेतलेल्या रक्षकांकडून सुरक्षित असूनही, नेहमी भीतीच्या छायेत जगत असे.

864.

८६४.

‘‘සොජ්ජ භද්දො අනුත්‍රාසී, පහීනභයභෙරවො;

ඣායති වනමොගය්හ, පුත්තො ගොධාය භද්දියො.

परंतु आज तोच मी कल्याणकारी, निर्भय आणि सर्व भीती नष्ट झालेला झालो आहे. गोधेचा पुत्र भद्दिय अरण्यात जाऊन ध्यानमग्न झाला आहे.

865.

८६५.

‘‘සීලක්ඛන්ධෙ පතිට්ඨාය, සතිං පඤ්ඤඤ්ච භාවයං;

පාපුණිං අනුපුබ්බෙන, සබ්බසංයොජනක්ඛය’’න්ති.

शीलस्कंधात (नैतिक आचरणात) प्रतिष्ठित होऊन, स्मृती आणि प्रज्ञेची भावना करत, मी अनुक्रमे सर्व संयोजनांच्या (बंधनांच्या) क्षयाप्रत (मुक्तीप्रत) पोहोचलो आहे.

… භද්දියො කාළිගොධාය පුත්තො ථෙරො….

...काळीगोधापुत्र भद्दिय थेर...

8. අඞ්ගුලිමාලත්ථෙරගාථා

८. अंगुलिमाल थेरांच्या गाथा

866.

८६६.

‘‘ගච්ඡං වදෙසි සමණ ‘ට්ඨිතොම්හි’, මමඤ්ච බ්‍රූසි ඨිතමට්ඨිතොති;

පුච්ඡාමි තං සමණ එතමත්ථං, ‘කථං ඨිතො ත්වං අහමට්ඨිතොම්හි’’’.

हे श्रमणा! आपण चालत असूनही म्हणता की 'मी स्थिर (थांबलो) आहे', आणि मी धावत असताना मला म्हणता की 'तू स्थिर नाहीस'. हे श्रमणा! मी आपल्याला याचा अर्थ विचारतो: आपण कसे स्थिर आहात आणि मी कसा स्थिर नाही?

867.

८६७.

‘‘ඨිතො අහං අඞ්ගුලිමාල සබ්බදා, සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩං;

තුවඤ්ච පාණෙසු අසඤ්ඤතොසි, තස්මා ඨිතොහං තුවමට්ඨිතොසි’’.

हे अंगुलिमाल! मी सर्व प्राणिमात्रांविषयी हिंसा व दंडाचा त्याग करून नेहमीसाठी स्थिर (शांत) axioms वर प्रतिष्ठित झालो आहे. परंतु तू प्राण्यांच्या बाबतीत असंयत (हिंसक) आहेस. म्हणूनच मी स्थिर आहे आणि तू अस्थिर आहेस.

868.

८६८.

‘‘චිරස්සං වත මෙ මහිතො මහෙසී, මහාවනං සමණො පච්චපාදි ;

සොහං චජිස්සාමි සහස්සපාපං, සුත්වාන ගාථං තව ධම්මයුත්තං’’.

खरोखर, दीर्घकाळानंतर पूजनीय महर्षी (बुद्ध) माझ्या कल्याणासाठी या महावनात आले आहेत. आपली ही धर्मयुक्त गाथा ऐकून, मी माझ्या हजारो पापांचा त्याग करत आहे.

869.

८६९.

ඉච්චෙව [Pg.334] චොරො අසිමාවුධඤ්ච, සොබ්භෙ පපාතෙ නරකෙ අන්වකාසි ;

අවන්දි චොරො සුගතස්ස පාදෙ, තත්ථෙව පබ්බජ්ජමයාචි බුද්ධං.

असे बोलून त्या चोराने (अंगुलिमालाने) आपली तलवार आणि इतर शस्त्रे डोंगराच्या एका खोल दरीत फेकून दिली. ती शस्त्रे टाकून दिल्यानंतर त्या चोराने सुगतांच्या (बुद्धांच्या) चरणांवर वंदन केले आणि त्याच ठिकाणी भगवंतांकडे प्रव्रज्येची (दीक्षेची) याचना केली.

870.

८७०.

බුද්ධො ච ඛො කාරුණිකො මහෙසි, යො සත්ථා ලොකස්ස සදෙවකස්ස;

‘තමෙහි භික්ඛූ’ති තදා අවොච, එසෙව තස්ස අහු භික්ඛුභාවො.

त्या वेळी, देवलोकासह संपूर्ण जगाचे शास्ते असलेले, परम कारुणिक आणि महर्षी (महेसी) बुद्ध त्याला म्हणाले, 'हे भिक्खू, ये!' (एही भिक्खू). हेच त्याचे भिक्खूत्व (दीक्षा) ठरले.

871.

८७१.

‘‘යො ච පුබ්බෙ පමජ්ජිත්වා, පච්ඡා සො නප්පමජ්ජති;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

जो मनुष्य पूर्वी प्रमादी (असावध) होता, परंतु नंतर अप्रमादी (सावध) बनतो, तो ढगांतून मुक्त झालेल्या चंद्राप्रमाणे या जगाला प्रकाशित करतो.

872.

८७२.

‘‘යස්ස පාපං කතං කම්මං, කුසලෙන පිධීයති ;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

ज्याने केलेले पापकृत्य कुशल कर्माने झाकले (नष्ट केले) जाते, तो ढगांतून मुक्त झालेल्या चंद्राप्रमाणे या जगाला प्रकाशित करतो.

873.

८७३.

‘‘යො හවෙ දහරො භික්ඛු, යුඤ්ජති බුද්ධසාසනෙ;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

जो तरुण भिक्खू बुद्धशासनात (बुद्धांच्या शिकवणीत) मनापासून प्रयत्न करतो, तो ढगांतून मुक्त झालेल्या चंद्राप्रमाणे या जगाला प्रकाशित करतो.

874.

८७४.

‘‘දිසාපි මෙ ධම්මකථං සුණන්තු, දිසාපි මෙ යුඤ්ජන්තු බුද්ධසාසනෙ;

දිසාපි මෙ තෙ මනුජෙ භජන්තු, යෙ ධම්මමෙවාදපයන්ති සන්තො.

माझे शत्रूही धम्मप्रवचन ऐकोत, माझे शत्रूही बुद्धशासनात युक्त होवोत (धम्माचे आचरण करोत); माझे शत्रू अशा सत्पुरुषांची संगत करोत जे केवळ धम्माचाच स्वीकार करायला लावतात.

875.

८७५.

‘‘දිසා හි මෙ ඛන්තිවාදානං, අවිරොධප්පසංසිනං;

සුණන්තු ධම්මං කාලෙන, තඤ්ච අනුවිධීයන්තු.

माझे शत्रू क्षमाशीलतेचा उपदेश करणाऱ्या आणि अविरोधाची (मैत्रीची) प्रशंसा करणाऱ्या सत्पुरुषांकडून योग्य वेळी धम्म ऐकोत आणि त्यानुसार आचरण करोत.

876.

८७६.

‘‘න හි ජාතු සො මමං හිංසෙ, අඤ්ඤං වා පන කිඤ්චනං ;

පප්පුය්‍ය පරමං සන්තිං, රක්ඛෙය්‍ය තසථාවරෙ.

ते माझी कधीही हिंसा न करोत आणि इतर कोणत्याही प्राण्याचीही हिंसा न करोत. परम शांतीला (निर्वाणाला) प्राप्त करून ते सर्व स्थावर व जंगम (सर्व प्रकारच्या) प्राण्यांचे रक्षण करोत.

877.

८७७.

‘‘උදකඤ්හි නයන්ති නෙත්තිකා, උසුකාරා නමයන්ති තෙජනං;

දාරුං නමයන්ති තච්ඡකා, අත්තානං දමයන්ති පණ්ඩිතා.

पाणी वाहून नेणारे (पाटाने) पाणी आपल्या इच्छित स्थळी नेतात, बाण बनवणारे बाण सरळ करतात, सुतार लाकडाला हवा तसा आकार देतात; त्याचप्रमाणे ज्ञानी लोक स्वतःचे दमन (मन संयमित) करतात.

878.

८७८.

‘‘දණ්ඩෙනෙකෙ [Pg.335] දමයන්ති, අඞ්කුසෙභි කසාහි ච;

අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන, අහං දන්තොම්හි තාදිනා.

काही जण काठीने, अंकुशाने किंवा चाबकाने दमन करतात; परंतु मला कोणत्याही काठीशिवाय आणि शस्त्राशिवाय, तादी-गुणसंपन्न (अविचल) भगवंतांनी संयमित केले आहे.

879.

८७९.

‘‘‘අහිංසකො’ති මෙ නාමං, හිංසකස්ස පුරෙ සතො;

අජ්ජාහං සච්චනාමොම්හි, න නං හිංසාමි කිඤ්චනං.

पूर्वी हिंसक असतानाही माझे नाव 'अहिंसक' होते; आज मी खऱ्या अर्थाने आपल्या नावाचा झालो आहे, कारण मी आता कोणाचीही हिंसा करत नाही.

880.

८८०.

‘‘චොරො අහං පුරෙ ආසිං, අඞ්ගුලිමාලොති විස්සුතො;

වුය්හමානො මහොඝෙන, බුද්ධං සරණමාගමං.

पूर्वी मी 'अंगुलिमाल' या नावाने प्रसिद्ध असलेला चोर होतो. (संसाराच्या) महापुरात वाहून जात असताना, मी बुद्धांना शरण आलो.

881.

८८१.

‘‘ලොහිතපාණි පුරෙ ආසිං, අඞ්ගුලිමාලොති විස්සුතො;

සරණගමනං පස්ස, භවනෙත්ති සමූහතා.

पूर्वी माझे हात रक्ताने माखलेले होते आणि मी 'अंगुलिमाल' म्हणून कुप्रसिद्ध होतो. माझ्या शरणागमनाचा प्रभाव पहा! माझी भव-तृष्णा (पुनर्जन्म देणारी तृष्णा) मुळासकट नष्ट झाली आहे.

882.

८८२.

‘‘තාදිසං කම්මං කත්වාන, බහුං දුග්ගතිගාමිනං;

ඵුට්ඨො කම්මවිපාකෙන, අනණො භුඤ්ජාමි භොජනං.

दुर्गतीला नेणारी अनेक दुष्कर्मे करूनही, कर्माच्या विपाकाचा (फळाचा) अनुभव घेत असताना, मी आता सर्व ऋणांतून (क्लेशांपासून) मुक्त होऊन भोजन ग्रहण करत आहे.

883.

८८३.

‘‘පමාදමනුයුඤ්ජන්ති, බාලා දුම්මෙධිනො ජනා;

අප්පමාදඤ්ච මෙධාවී, ධනං සෙට්ඨංව රක්ඛති.

मूर्ख आणि अज्ञानी लोक प्रमादात (असावधतेत) मग्न राहतात; परंतु बुद्धिमान मनुष्य अप्रमादाचे (सावधतेचे) एखाद्या श्रेष्ठ धनाप्रमाणे रक्षण करतो.

884.

८८४.

‘‘මා පමාදමනුයුඤ්ජෙථ, මා කාමරතිසන්ථවං ;

අප්පමත්තො හි ඣායන්තො, පප්පොති පරමං සුඛං.

प्रमादात मग्न होऊ नका, कामभोगांच्या आसक्तीत पडू नका; कारण अप्रमादी राहून ध्यान करणारा मनुष्य परम सुखाला (निर्वाणाला) प्राप्त करतो.

885.

८८५.

‘‘ස්වාගතං නාපගතං, නෙතං දුම්මන්තිතං මම;

සවිභත්තෙසු ධම්මෙසු, යං සෙට්ඨං තදුපාගමං.

माझे (बुद्धांकडे) येणे सुस्वागत होते, ते चुकीचे नव्हते; माझा तो निर्णय वाईट नव्हता. विभागलेल्या सर्व धम्मांमध्ये जो सर्वश्रेष्ठ धम्म (निर्वाण) आहे, त्यालाच मी प्राप्त झालो आहे.

886.

८८६.

‘‘ස්වාගතං නාපගතං, නෙතං දුම්මන්තිතං මම;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

माझे येणे सुस्वागत होते, ते चुकीचे नव्हते; माझा तो निर्णय वाईट नव्हता. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (शिकवण) पूर्ण केले आहे.

887.

८८७.

‘‘අරඤ්ඤෙ රුක්ඛමූලෙ වා, පබ්බතෙසු ගුහාසු වා;

තත්ථ තත්ථෙව අට්ඨාසිං, උබ්බිග්ගමනසො තදා.

पूर्वी जंगलात, झाडाच्या मुळाशी, पर्वतांवर किंवा गुहांमध्ये, मी जिथे कुठे उभा राहत असे, तिथे माझे मन नेहमी भयभीत असायचे.

888.

८८८.

‘‘සුඛං සයාමි ඨායාමි, සුඛං කප්පෙමි ජීවිතං;

අහත්ථපාසො මාරස්ස, අහො සත්ථානුකම්පිතො.

आता मी सुखाने झोपतो, सुखाने उभा राहतो आणि सुखाने जीवन जगतो. मी आता माराच्या जाळ्याबाहेर आहे. अहाहा! शास्त्यांची (बुद्धांची) माझ्यावर केवढी ही अनुकंपा!

889.

८८९.

‘‘බ්‍රහ්මජච්චො පුරෙ ආසිං, උදිච්චො උභතො අහු;

සොජ්ජ පුත්තො සුගතස්ස, ධම්මරාජස්ස සත්ථුනො.

पूर्वी मी दोन्ही बाजूंनी (माता आणि पिता) उच्च कुळातील ब्राह्मण जन्माचा होतो; परंतु आज मी सुगतांचा, धम्मराजाचा आणि शास्त्यांचा (बुद्धांचा) औरस पुत्र झालो आहे.

890.

८९०.

‘‘වීතතණ්හො අනාදානො, ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො;

අඝමූලං වධිත්වාන, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො.

मी तृष्णारहित, उपादानरहित (आसक्ती नसलेला), इंद्रियांचे द्वार सुरक्षित ठेवलेला आणि पूर्णपणे संयमित झालो आहे. दुःखाचे मूळ (अविद्या) नष्ट करून मी आसवांच्या क्षयाला (अर्हतपदाला) प्राप्त झालो आहे.

891.

८९१.

‘‘පරිචිණ්ණො [Pg.336] මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා’’ති.

मी शास्त्यांची सेवा केली आहे, बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. (स्कंधांचा) जड भार उतरवून ठेवला आहे आणि भव-तृष्णा मुळासकट उपटून टाकली आहे.

… අඞ්ගුලිමාලො ථෙරො….

...अंगुलिमाल थेर...

9. අනුරුද්ධත්ථෙරගාථා

९. अनुरुद्ध थेरगाथा

892.

८९२.

‘‘පහාය මාතාපිතරො, භගිනී ඤාතිභාතරො;

පඤ්ච කාමගුණෙ හිත්වා, අනුරුද්ධොව ඣායතු.

माता-पिता, बहीण, नातेवाईक आणि भाऊ यांचा त्याग करून, पाच कामगुणांचा त्याग करून, अनुरुद्ध ध्यानात मग्न आहेत.

893.

८९३.

‘‘සමෙතො නච්චගීතෙහි, සම්මතාළප්පබොධනො;

න තෙන සුද්ධිමජ්ඣගං, මාරස්ස විසයෙ රතො.

नृत्य आणि संगीताने वेढलेला, वाद्यांच्या आवाजाने सकाळी जागा केला जाणारा मी, माराच्या क्षेत्रात (कामभोगात) रममाण होतो; परंतु त्याद्वारे मला शुद्धी (संसारातून मुक्ती) मिळाली नाही.

894.

८९४.

‘‘එතඤ්ච සමතික්කම්ම, රතො බුද්ධස්ස සාසනෙ;

සබ්බොඝං සමතික්කම්ම, අනුරුද්ධොව ඣායති.

या कामभोगांचे उल्लंघन करून, बुद्धशासनात रममाण होऊन आणि सर्व ओघांना (संसार-प्रवाहांना) पार करून, अनुरुद्ध ध्यानात मग्न आहेत.

895.

८९५.

‘‘රූපා සද්දා රසා ගන්ධා, ඵොට්ඨබ්බා ච මනොරමා;

එතෙ ච සමතික්කම්ම, අනුරුද්ධොව ඣායති.

मनोरम रूप, शब्द, रस, गंध आणि स्पर्श या सर्वांचे उल्लंघन करून, अनुरुद्ध ध्यानात मग्न आहेत.

896.

८९६.

‘‘පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො, එකො අදුතියො මුනි;

එසති පංසුකූලානි, අනුරුද්ධො අනාසවො.

पिंडपातावरून (भिक्षेवरून) परतलेले, सोबती नसलेले, आसवरहित मुनी अनुरुद्ध एकटेच पांसुकूल (फेकून दिलेली वस्त्रे) शोधत आहेत.

897.

८९७.

‘‘විචිනී අග්ගහී ධොවි, රජයී ධාරයී මුනි;

පංසුකූලානි මතිමා, අනුරුද්ධො අනාසවො.

त्या बुद्धिमान, आसवरहित मुनी अनुरुद्धांनी ती पांसुकूल वस्त्रे निवडली, घेतली, धुवून व रंगवून परिधान केली.

898.

८९८.

‘‘මහිච්ඡො ච අසන්තුට්ඨො, සංසට්ඨො යො ච උද්ධතො;

තස්ස ධම්මා ඉමෙ හොන්ති, පාපකා සංකිලෙසිකා.

जो मनुष्य अति-इच्छा बाळगणारा, असंतुष्ट, लोकांमध्ये मिसळणारा आणि चंचल मनाचा असतो; त्याच्यामध्ये हे क्लेशकारक, पापमय अकुशल धर्म उत्पन्न होतात.

899.

८९९.

‘‘සතො ච හොති අප්පිච්ඡො, සන්තුට්ඨො අවිඝාතවා;

පවිවෙකරතො විත්තො, නිච්චමාරද්ධවීරියො.

परंतु जो मनुष्य स्मृतिमान (सावध), अल्पेच्छ (कमी इच्छा असलेला), संतुष्ट, व्याकुळता नसलेला, एकांतात रमणारा, आनंदी आणि नेहमी उद्योगी (प्रयत्नशील) असतो...

900.

९००.

‘‘තස්ස ධම්මා ඉමෙ හොන්ති, කුසලා බොධිපක්ඛිකා;

අනාසවො ච සො හොති, ඉති වුත්තං මහෙසිනා.

त्याच्यामध्ये हे कुशल आणि बोधिपक्षीय धर्म उत्पन्न होतात आणि तो आसवरहित (मुक्त) होतो; असे महर्षींनी (बुद्धांनी) सांगितले आहे.

901.

९०१.

‘‘මම සඞ්කප්පමඤ්ඤාය, සත්ථා ලොකෙ අනුත්තරො;

මනොමයෙන කායෙන, ඉද්ධියා උපසඞ්කමි.

माझा संकल्प (विचार) जाणून, जगातील अनुपम शास्ते (बुद्ध) मनोमय शरीराने आपल्या ऋद्धी-सामर्थ्याने माझ्यापाशी आले.

902.

९०२.

‘‘යදා මෙ අහු සඞ්කප්පො, තතො උත්තරි දෙසයි;

නිප්පපඤ්චරතො බුද්ධො, නිප්පපඤ්චමදෙසයි.

जेव्हा माझ्या मनात तो विचार आला, तेव्हा त्यांनी मला त्याहून अधिक उपदेश केला. प्रपंचरहित (निष्प्रपंच) धम्मात रमणारे बुद्ध मला निष्प्रपंच धम्माचाच उपदेश करते झाले.

903.

९०३.

‘‘තස්සාහං ධම්මමඤ්ඤාය, විහාසිං සාසනෙ රතො;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

त्यांचा धम्म समजून घेऊन, मी शासनात रममाण होऊन राहिलो. मी त्रिविद्या प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे.

904.

९०४.

‘‘පඤ්චපඤ්ඤාසවස්සානි[Pg.337], යතො නෙසජ්ජිකො අහං;

පඤ්චවීසතිවස්සානි, යතො මිද්ධං සමූහතං.

मला 'नेसज्जिक' (न झोपता बसून राहण्याचे) व्रत पाळताना पंचावन्न वर्षे झाली आहेत; आणि माझी झोप (तंद्रा) मुळासकट नष्ट होऊन पंचवीस वर्षे झाली आहेत.

905.

९०५.

‘‘නාහු අස්සාසපස්සාසා, ඨිතචිත්තස්ස තාදිනො;

අනෙජො සන්තිමාරබ්භ, චක්ඛුමා පරිනිබ්බුතො.

स्थिर चित्त असलेल्या, तादी-गुणसंपन्न भगवंतांचे श्वासोच्छ्वास थांबले होते. तृष्णारहित आणि पंचचक्षू असलेल्या भगवंतांनी परम शांतीला (निर्वाणाला) उद्देशून परिनिर्वाण प्राप्त केले.

906.

९०६.

‘‘අසල්ලීනෙන චිත්තෙන, වෙදනං අජ්ඣවාසයි;

පජ්ජොතස්සෙව නිබ්බානං, විමොක්ඛො චෙතසො අහු.

अविचल चित्ताने त्यांनी वेदना सहन केली. दिव्याची ज्योत विझून जावी, त्याप्रमाणे त्यांच्या चित्ताचा विमोक्ष (परिनिर्वाण) झाला.

907.

९०७.

‘‘එතෙ පච්ඡිමකා දානි, මුනිනො ඵස්සපඤ්චමා;

නාඤ්ඤෙ ධම්මා භවිස්සන්ති, සම්බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ.

आता मुनींचे (बुद्धांचे) स्पर्श-पंचम (स्पर्श, वेदना, संज्ञा, चेतना आणि मनस्कार) हे धर्म अंतिम आहेत. सम्यकसंबुद्ध परिनिर्वाण पावल्यानंतर इतर कोणतेही धर्म उत्पन्न होणार नाहीत.

908.

९०८.

‘‘නත්ථි දානි පුනාවාසො, දෙවකායස්මි ජාලිනි;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො.

हे जालिनी देवपुत्री! आता देवलोकात पुन्हा निवास करणे माझ्यासाठी उरलेले नाही. जन्माचा संसार (पुनर्जन्म चक्र) पूर्णपणे क्षीण झाला आहे, आता पुन्हा जन्म (पुनर्भव) नाही.

909.

९०९.

‘‘යස්ස මුහුත්තෙන සහස්සධා, ලොකො සංවිදිතො සබ්‍රහ්මකප්පො;

වසී ඉද්ධිගුණෙ චුතූපපාතෙ, කාලෙ පස්සති දෙවතා ස භික්ඛු.

ज्या भिक्खूला एका क्षणात ब्रह्मलोकासह हजारो पटीने विस्तृत असलेल्या जगाचे प्रत्यक्ष ज्ञान होते, जो ऋद्धीच्या गुणांमध्ये आणि प्राण्यांच्या च्युती-उत्पत्तीच्या (दिव्यचक्षूच्या) ज्ञानात वशित्व प्राप्त आहे, तो भिक्खू योग्य वेळी देवतांना पाहू शकतो.

910.

९१०.

‘‘අන්නභාරො පුරෙ ආසිං, දලිද්දො ඝාසහාරකො;

සමණං පටිපාදෙසිං, උපරිට්ඨං යසස්සිනං.

पूर्वीच्या जन्मात मी 'अन्नभार' नावाचा एक गरीब मजूर होतो, जो केवळ अन्नासाठी मजुरी करून उपजीविका करत असे. मी यशस्वी अशा 'उपरिट्ठ' नावाच्या प्रत्येकबुद्धांना भोजनाचे दान दिले होते.

911.

९११.

‘‘සොම්හි සක්‍යකුලෙ ජාතො, අනුරුද්ධොති මං විදූ;

උපෙතො නච්චගීතෙහි, සම්මතාළප්පබොධනො.

तो मी शाक्य कुळात जन्मलो, लोक मला 'अनुरुद्ध' म्हणून ओळखतात. नृत्य आणि संगीताने युक्त अशा विलासात राहणारा, आणि वाद्यांच्या गजराने (सकाळी) जागा केला जाणारा असा मी होतो.

912.

९१२.

‘‘අථද්දසාසිං සම්බුද්ධං, සත්ථාරං අකුතොභයං;

තස්මිං චිත්තං පසාදෙත්වා, පබ්බජිං අනගාරියං.

त्यानंतर मी भयमुक्त असणाऱ्या, देव आणि मनुष्यांचे शास्ता असलेल्या सम्यकसंबुद्धांना पाहिले. त्यांच्यावर चित्त प्रसन्न करून मी गृहत्याग करून अनगारिक (प्रव्रजित) झालो.

913.

९१३.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, යත්ථ මෙ වුසිතං පුරෙ;

තාවතිංසෙසු දෙවෙසු, අට්ඨාසිං සක්කජාතියා.

मी माझ्या पूर्वजन्मांना जाणतो, जिथे मी पूर्वी निवास केला होता. मी तावतिंस देवलोकात शक्र (इंद्र) म्हणून जन्माला येऊन राहिलो होतो.

914.

९१४.

‘‘සත්තක්ඛත්තුං මනුස්සින්දො, අහං රජ්ජමකාරයිං;

චාතුරන්තො විජිතාවී, ජම්බුසණ්ඩස්ස ඉස්සරො;

අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන, ධම්මෙන අනුසාසයිං.

मी सात वेळा मनुष्यांचा राजा (चक्रवर्ती राजा) म्हणून राज्य केले. चारही समुद्रांपर्यंतच्या भूमीचा विजेता आणि जम्बुद्वीपाचा स्वामी होऊन, मी दंडाशिवाय आणि शस्त्राशिवाय, केवळ धम्माने प्रजेचे शासन केले.

915.

९१५.

‘‘ඉතො සත්ත තතො සත්ත, සංසාරානි චතුද්දස;

නිවාසමභිජානිස්සං, දෙවලොකෙ ඨිතා තදා.

इथून (मनुष्यलोकातून) सात वेळा आणि तिथून (देवलोकातून) सात वेळा, अशा प्रकारे चौदा संसारांमध्ये (जन्मांमध्ये) मी फिरलो. तेव्हा देवलोकात असतानाही मी माझ्या पूर्व निवासाला जाणत होतो.

916.

९१६.

‘‘පඤ්චඞ්ගිකෙ [Pg.338] සමාධිම්හි, සන්තෙ එකොදිභාවිතෙ;

පටිප්පස්සද්ධිලද්ධම්හි, දිබ්බචක්ඛු විසුජ්ඣි මෙ.

पाच अंगे असलेल्या (चतुर्थ ध्यान रूपी) समाधीमध्ये, जी शांत आणि एकाग्र झाली होती, क्लेशांच्या शांततेचा लाभ झाल्यावर माझे दिव्यचक्षू अत्यंत शुद्ध झाले.

917.

९१७.

‘‘චුතූපපාතං ජානාමි, සත්තානං ආගතිං ගතිං;

ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවං, ඣානෙ පඤ්චඞ්ගිකෙ ඨිතො.

पाच अंगे असलेल्या ध्यानात स्थित होऊन, मी प्राण्यांची च्युती आणि उत्पत्ती (मृत्यू आणि जन्म), त्यांचे या लोकात येणे आणि परलोकात जाणे, तसेच मनुष्यभाव आणि इतर भाव (तिर्यंच इत्यादी) जाणतो.

918.

९१८.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා…පෙ… භවනෙත්ති සමූහතා.

मी शास्त्यांची (बुद्धांची) सेवा केली आहे... (पे)... भवलोकात घेऊन जाणारी तृष्णा समूळ नष्ट केली आहे.

919.

९१९.

‘‘වජ්ජීනං වෙළුවගාමෙ, අහං ජීවිතසඞ්ඛයා;

හෙට්ඨතො වෙළුගුම්බස්මිං, නිබ්බායිස්සං අනාසවො’’ති.

वज्जींच्या वेळुवगाम (वेळुग्राम) नावाच्या गावात, आयुष्याचा अंत झाल्यावर, वेळूच्या झाडाखाली मी आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन परिनिर्वाण पावेन.

… අනුරුද්ධො ථෙරො….

...अशा प्रकारे थेर अनुरुद्ध यांनी हे म्हटले...

10. පාරාපරියත්ථෙරගාථා

१०. पारापरिय थेरगाथा

920.

९२०.

සමණස්ස අහු චින්තා, පුප්ඵිතම්හි මහාවනෙ;

එකග්ගස්ස නිසින්නස්ස, පවිවිත්තස්ස ඣායිනො.

फुलेल्या महावनात एकाग्र चित्ताने, एकांतात ध्यानमग्न बसलेल्या श्रमणाच्या मनात असा विचार आला:

921.

९२१.

‘‘අඤ්ඤථා ලොකනාථම්හි, තිට්ඨන්තෙ පුරිසුත්තමෙ;

ඉරියං ආසි භික්ඛූනං, අඤ්ඤථා දානි දිස්සති.

पुरुषोत्तमांमध्ये श्रेष्ठ, लोकनाथ (बुद्ध) जिवंत असताना भिक्खूंचे आचरण वेगळे होते, आणि आता ते वेगळेच दिसत आहे.

922.

९२२.

‘‘සීතවාතපරිත්තානං, හිරිකොපීනඡාදනං;

මත්තට්ඨියං අභුඤ්ජිංසු, සන්තුට්ඨා ඉතරීතරෙ.

थंड वाऱ्यापासून रक्षण करणारे आणि लज्जा झाकणारे, केवळ गरजेपुरतेच असणारे चीवर जे काही मिळेल त्यात समाधानी राहून ते वापरत असत.

923.

९२३.

‘‘පණීතං යදි වා ලූඛං, අප්පං වා යදි වා බහුං;

යාපනත්ථං අභුඤ්ජිංසු, අගිද්ධා නාධිමුච්ඡිතා.

उत्कृष्ट असो वा निकृष्ट, थोडे असो वा जास्त, ते अन्नाविषयी आसक्त न होता आणि तृष्णेने मोहित न होता केवळ शरीर टिकवण्यासाठीच भोजन करत असत.

924.

९२४.

‘‘ජීවිතානං පරික්ඛාරෙ, භෙසජ්ජෙ අථ පච්චයෙ;

න බාළ්හං උස්සුකා ආසුං, යථා තෙ ආසවක්ඛයෙ.

जीवनाच्या उपकरणांमध्ये, औषधांमध्ये किंवा इतर प्रत्ययांमध्ये (गरजांमध्ये) ते तितके उत्सुक नसत, जितके ते आसवांच्या क्षय (नष्ट) करण्यामध्ये उत्सुक असत.

925.

९२५.

‘‘අරඤ්ඤෙ රුක්ඛමූලෙසු, කන්දරාසු ගුහාසු ච;

විවෙකමනුබ්‍රූහන්තා, විහංසු තප්පරායනා.

अरण्यात, वृक्षांच्या मुळाशी, दऱ्यांमध्ये and गुहांमध्ये एकांताचा (विवेक) अभ्यास करत, ते त्यातच मग्न होऊन राहत असत.

926.

९२६.

‘‘නීචා නිවිට්ඨා සුභරා, මුදූ අත්ථද්ධමානසා;

අබ්‍යාසෙකා අමුඛරා, අත්ථචින්තා වසානුගා.

ते नम्र, धम्मात स्थिर, सहज पोसता येणारे (अल्पसंतुष्ट), मृदू, अहंकाररहित, क्लेशांनी अलिप्त, बडबड न करणारे, आणि कल्याणाचा विचार करणारे व संयमी होते.

927.

९२७.

‘‘තතො පාසාදිකං ආසි, ගතං භුත්තං නිසෙවිතං;

සිනිද්ධා තෙලධාරාව, අහොසි ඉරියාපථො.

त्यामुळे त्यांचे चालणे, भोजन करणे आणि वावरणे प्रसन्नता देणारे होते. त्यांची चर्या (इरियापथ) तेलाच्या धारेसारखी अखंड आणि शांत (प्रसन्न) होती.

928.

९२८.

‘‘සබ්බාසවපරික්ඛීණා, මහාඣායී මහාහිතා;

නිබ්බුතා දානි තෙ ථෙරා, පරිත්තා දානි තාදිසා.

सर्व आसव क्षीण झालेले, महान ध्यानी आणि बहुजनांचे कल्याण करणारे ते थेर आता परिनिर्वाण पावले आहेत. आता तशा स्वभावाचे थेर फार थोडे उरले आहेत.

929.

९२९.

‘‘කුසලානඤ්ච [Pg.339] ධම්මානං, පඤ්ඤාය ච පරික්ඛයා;

සබ්බාකාරවරූපෙතං, ලුජ්ජතෙ ජිනසාසනං.

कुशल धर्मांच्या आणि प्रज्ञेच्या ऱ्हासामुळे, सर्व प्रकारे श्रेष्ठ असलेले जिन-शासन (बुद्धांचे शासन) नष्ट होत चालले आहे.

930.

९३०.

‘‘පාපකානඤ්ච ධම්මානං, කිලෙසානඤ්ච යො උතු;

උපට්ඨිතා විවෙකාය, යෙ ච සද්ධම්මසෙසකා.

हा काळ पापी धर्मांचा आणि क्लेशांचा काळ आहे. जे या काळात एकांतासाठी (विवेक) प्रयत्नशील आहेत, त्यांच्यामध्येच सद्धम्माचा अंश उरला आहे.

931.

९३१.

‘‘තෙ කිලෙසා පවඩ්ඪන්තා, ආවිසන්ති බහුං ජනං;

කීළන්ති මඤ්ඤෙ බාලෙහි, උම්මත්තෙහිව රක්ඛසා.

ते क्लेश वाढत जाऊन अनेक लोकांमध्ये प्रवेश करत आहेत. जसे राक्षस वेड्या माणसांशी खेळतात, तसेच हे क्लेश मूर्ख लोकांशी खेळत आहेत असे वाटते.

932.

९३२.

‘‘කිලෙසෙහාභිභූතා තෙ, තෙන තෙන විධාවිතා;

නරා කිලෙසවත්ථූසු, සසඞ්ගාමෙව ඝොසිතෙ.

क्लेशांनी पराभूत झालेले ते लोक इकडेतिकडे धावत आहेत. जसे युद्ध पुकारल्यावर सैनिक धावतात, तसेच हे लोक क्लेशांच्या वस्तूंमध्ये धावत आहेत.

933.

९३३.

‘‘පරිච්චජිත්වා සද්ධම්මං, අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි භණ්ඩරෙ;

දිට්ඨිගතානි අන්වෙන්තා, ඉදං සෙය්‍යොති මඤ්ඤරෙ.

सद्धम्माचा त्याग करून ते आपापसात भांडत आहेत. चुकीच्या मतांचे (दृष्टींचे) अनुकरण करत, 'हेच श्रेष्ठ आहे' असे ते मानतात.

934.

९३४.

‘‘ධනඤ්ච පුත්තං භරියඤ්ච, ඡඩ්ඩයිත්වාන නිග්ගතා;

කටච්ඡුභික්ඛහෙතූපි, අකිච්ඡානි නිසෙවරෙ.

धन, पुत्र आणि पत्नीचा त्याग करून गृहत्याग केलेले लोक, केवळ एका पळीभर भिक्षेसाठी देखील अकरणीय (न करण्याजोगी) कामे करतात.

935.

९३५.

‘‘උදරාවදෙහකං භුත්වා, සයන්තුත්තානසෙය්‍යකා;

කථං වත්තෙන්ති පටිබුද්ධා, යා කථා සත්ථුගරහිතා.

पोटभर जेवून ते उताणे पडून झोपतात, आणि जागे झाल्यावर शास्त्यांनी (बुद्धांनी) निंदिलेल्या निरर्थक गोष्टींमध्ये वेळ घालवतात.

936.

९३६.

‘‘සබ්බකාරුකසිප්පානි, චිත්තිං කත්වාන සික්ඛරෙ;

අවූපසන්තා අජ්ඣත්තං, සාමඤ්ඤත්ථොති අච්ඡති.

अंतर्मनात शांतता नसतानाही, ते विविध प्रकारच्या कला आणि कौशल्ये आदरपूर्वक शिकतात. 'मी श्रमण आहे' असे म्हणत ते केवळ नावापुरते राहतात.

937.

९३७.

‘‘මත්තිකං තෙලචුණ්ණඤ්ච, උදකාසනභොජනං;

ගිහීනං උපනාමෙන්ති, ආකඞ්ඛන්තා බහුත්තරං.

अधिक मिळवण्याच्या आशेने ते गृहस्थांना माती, तेल, सुगंधी चूर्ण, पाणी, आसन आणि भोजन आणून देतात.

938.

९३८.

‘‘දන්තපොනං කපිත්ථඤ්ච, පුප්ඵං ඛාදනියානි ච;

පිණ්ඩපාතෙ ච සම්පන්නෙ, අම්බෙ ආමලකානි ච.

ते दातवण, कवट, फुले, खाण्याचे पदार्थ, उत्तम पिंडपात (भोजन), आंबे आणि आवळे गृहस्थांना आणून देतात.

939.

९३९.

‘‘භෙසජ්ජෙසු යථා වෙජ්ජා, කිච්චාකිච්චෙ යථා ගිහී;

ගණිකාව විභූසායං, ඉස්සරෙ ඛත්තියා යථා.

औषधोपचारात ते वैद्यांसारखे, कामांमध्ये गृहस्थांसारखे, शृंगारात गणिकेसारखे आणि अधिकारात क्षत्रिय राजांसारखे वागतात.

940.

९४०.

‘‘නෙකතිකා වඤ්චනිකා, කූටසක්ඛී අපාටුකා;

බහූහි පරිකප්පෙහි, ආමිසං පරිභුඤ්ජරෙ.

ते कपटी, फसवणूक करणारे, खोटे साक्षीदार आणि असंयमी होऊन, अनेक प्रकारच्या चुकीच्या मार्गांनी (मिथ्या आजीविकेने) आमिषाचा (भोगांचा) उपभोग घेतात.

941.

९४१.

‘‘ලෙසකප්පෙ පරියායෙ, පරිකප්පෙනුධාවිතා;

ජීවිකත්ථා උපායෙන, සඞ්කඩ්ඪන්ති බහුං ධනං.

निमित्त शोधण्यात, कपटपूर्ण बोलण्यात आणि युक्त्या रचण्यात मग्न राहून, उपजीविकेसाठी ते विविध उपायांनी पुष्कळ धन गोळा करतात.

942.

९४२.

‘‘උපට්ඨාපෙන්ති [Pg.340] පරිසං, කම්මතො නො ච ධම්මතො;

ධම්මං පරෙසං දෙසෙන්ති, ලාභතො නො ච අත්ථතො.

ते स्वतःच्या कामासाठी लोकांना सेवेला लावतात, धम्मासाठी नाही. ते लाभाच्या आशेने इतरांना धम्म उपदेश करतात, कल्याणासाठी नाही.

943.

९४३.

‘‘සඞ්ඝලාභස්ස භණ්ඩන්ති, සඞ්ඝතො පරිබාහිරා;

පරලාභොපජීවන්තා, අහිරීකා න ලජ්ජරෙ.

संघाबाहेर असलेले ते भिक्खू संघाच्या लाभासाठी भांडतात. इतरांच्या लाभावर जगणारे, निर्लज्ज होऊन ते लाज बाळगत नाहीत.

944.

९४४.

‘‘නානුයුත්තා තථා එකෙ, මුණ්ඩා සඞ්ඝාටිපාරුතා;

සම්භාවනංයෙවිච්ඡන්ති, ලාභසක්කාරමුච්ඡිතා.

तसेच काही जण धम्माचे आचरण न करता, केवळ डोके मुंडवून आणि संघात चीवर परिधान करून, लाभ आणि सत्काराने मोहित होऊन केवळ आदराचीच इच्छा करतात.

945.

९४५.

‘‘එවං නානප්පයාතම්හි, න දානි සුකරං තථා;

අඵුසිතං වා ඵුසිතුං, ඵුසිතං වානුරක්ඛිතුං.

अशा प्रकारे विविध मार्गांनी क्लेशांच्या उत्पत्तीसाठी प्रयत्न केले असता, आताच्या काळात (बुद्धांच्या हयातीत असल्यासारखे) संयम राखणे, न मिळालेले (ध्यान किंवा विपश्यना) प्राप्त करणे आणि प्राप्त झालेल्याचे रक्षण करणे सोपे राहिलेले नाही.

946.

९४६.

‘‘යථා කණ්ටකට්ඨානම්හි, චරෙය්‍ය අනුපාහනො;

සතිං උපට්ඨපෙත්වාන, එවං ගාමෙ මුනී චරෙ.

ज्याप्रमाणे काट्यांनी भरलेल्या ठिकाणी पादत्राणे न घालता चालणारा माणूस अत्यंत सावधगिरीने (स्मृती जागृत ठेवून) चालतो, त्याचप्रमाणे मुनीने (क्लेशांचे काटे असलेल्या) गावात स्मृती जागृत ठेवून विहारावे.

947.

९४७.

‘‘සරිත්වා පුබ්බකෙ යොගී, තෙසං වත්තමනුස්සරං;

කිඤ්චාපි පච්ඡිමො කාලො, ඵුසෙය්‍ය අමතං පදං.

पूर्वीच्या (विपश्यना करणाऱ्या) योगींचे स्मरण करून आणि त्यांच्या आचरणाचे अनुकरण करून, जरी हा अंतिम काळ (बुद्धांच्या परिनिर्वाणानंतरचा काळ) असला, तरीही मनुष्य अमृत पदाला (निर्वाणाला) प्राप्त करू शकतो.

948.

९४८.

‘‘ඉදං වත්වා සාලවනෙ, සමණො භාවිතින්ද්‍රියො;

බ්‍රාහ්මණො පරිනිබ්බායී, ඉසි ඛීණපුනබ්භවො’’ති.

शालवनात हे बोलून, ज्यांनी आपल्या इंद्रियांना विकसित केले होते, जे पापविरहित (ब्राह्मण) झाले होते, ज्यांचा पुनर्जन्म नष्ट झाला होता, अशा त्या ऋषितुल्य श्रमणांनी (पारापरिय थेरांनी) परिनिर्वाण प्राप्त केले.

… පාරාපරියො ථෙරො….

...असे पारापरिय थेरांनी म्हटले...

වීසතිනිපාතො නිට්ඨිතො.

वीसतिनिपात समाप्त झाला.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील उद्दान (अनुक्रमणिका) खालीलप्रमाणे आहे –

අධිමුත්තො පාරාපරියො, තෙලකානි රට්ඨපාලො;

මාලුක්‍යසෙලො භද්දියො, අඞ්ගුලි දිබ්බචක්ඛුකො.

अधिमुत्त, पारापरिय, तेलकानि, रट्ठपाल, मालुक्यपुत्त, सेल, bhaddiy, अंगुलिमाल, दिव्यचक्षु असलेले अनुरुद्ध,

පාරාපරියො දසෙතෙ, වීසම්හි පරිකිත්තිතා;

ගාථායො ද්වෙ සතා හොන්ති, පඤ්චතාලීස උත්තරින්ති.

आणि पारापरिय – हे दहा थेर या वीसतिनिपातात सांगितले आहेत. यात एकूण दोनशे पंचेचाळीस (२४५) गाथा आहेत.

17. තිංසනිපාතො

१७. तिंसनिपात

1. ඵුස්සත්ථෙරගාථා

१. फुस्स थेर गाथा

949.

९४९.

පාසාදිකෙ [Pg.341] බහූ දිස්වා, භාවිතත්තෙ සුසංවුතෙ;

ඉසි පණ්ඩරසගොත්තො, අපුච්ඡි ඵුස්සසව්හයං.

अनेक प्रसन्न करणाऱ्या, भावनायुक्त चित्त असलेल्या आणि इंद्रियांवर उत्तम संयम ठेवणाऱ्या भिक्खूंना पाहून, पंडरस गोत्रातील ऋषींनी फुस्स नावाच्या भिक्खूंना विचारले:

950.

९५०.

‘‘කිංඡන්දා කිමධිප්පායා, කිමාකප්පා භවිස්සරෙ;

අනාගතම්හි කාලම්හි, තං මෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතො’’.

भविष्यात (या शासनात) भिक्खूंची इच्छा काय असेल? त्यांचे हेतू काय असतील? त्यांचे वर्तन कसे असेल? माझ्या या प्रश्नाचे उत्तर आपण मला सांगावे.

951.

९५१.

‘‘සුණොහි වචනං මය්හං, ඉසිපණ්ඩරසව්හය;

සක්කච්චං උපධාරෙහි, ආචික්ඛිස්සාම්‍යනාගතං.

हे पंडरस गोत्राच्या ऋषी, माझे बोलणे ऐका. ते आदराने मनात धारण करा. मी तुम्हाला भविष्यातील गोष्टी सांगतो.

952.

९५२.

‘‘කොධනා උපනාහී ච, මක්ඛී ථම්භී සඨා බහූ;

උස්සුකී නානාවාදා ච, භවිස්සන්ති අනාගතෙ.

भविष्यात अनेक भिक्खू क्रोधी, वैर बाळगणारे, इतरांचे गुण खोडून काढणारे (मक्खी), उद्धट, कपटी, मत्सरी आणि विविध मतप्रवाह (वाद) असणारे होतील.

953.

९५३.

‘‘අඤ්ඤාතමානිනො ධම්මෙ, ගම්භීරෙ තීරගොචරා;

ලහුකා අගරු ධම්මෙ, අඤ්ඤමඤ්ඤමගාරවා.

गंभीर धर्माविषयी स्वतःला सर्व काही समजणारे (अभिमान बाळगणारे), परंतु प्रत्यक्षात उथळ बुद्धीचे (किनाऱ्यावरच विहरणारे), चंचल, धर्माविषयी आदर नसलेले आणि परस्परांबद्दल आदरभाव नसलेले ते होतील.

954.

९५४.

‘‘බහූ ආදීනවා ලොකෙ, උප්පජ්ජිස්සන්ත්‍යනාගතෙ;

සුදෙසිතං ඉමං ධම්මං, කිලෙසෙස්සන්ති දුම්මතී.

भविष्यात जगात अनेक संकटे (दोष) निर्माण होतील. दुर्बुद्धीचे लोक भगवंतांनी चांगल्या प्रकारे उपदेशिलेल्या या सद्धर्माला कलंकित (मलीन) करतील.

955.

९५५.

‘‘ගුණහීනාපි සඞ්ඝම්හි, වොහරන්තා විසාරදා;

බලවන්තො භවිස්සන්ති, මුඛරා අස්සුතාවිනො.

गुणहीन, वाचाळ आणि अल्पश्रुत (अज्ञानी) असलेले भिक्खू संघामध्ये निर्भयपणे बोलणारे आणि शक्तिशाली (प्रभावी) होतील.

956.

९५६.

‘‘ගුණවන්තොපි සඞ්ඝම්හි, වොහරන්තා යථාත්ථතො;

දුබ්බලා තෙ භවිස්සන්ති, හිරීමනා අනත්ථිකා.

परंतु गुणवान भिक्खू संघामध्ये सत्य बोलणारे असूनही, लज्जाशील आणि निरपेक्ष असल्यामुळे दुर्बळ (अल्पसंख्याक) होतील.

957.

९५७.

‘‘රජතං ජාතරූපඤ්ච, ඛෙත්තං වත්ථුමජෙළකං;

දාසිදාසඤ්ච දුම්මෙධා, සාදියිස්සන්ත්‍යනාගතෙ.

भविष्यात मतिमंद (दुर्बुद्धी) भिक्खू सोने, चांदी, शेतजमीन, घरे, शेळ्या-मेंढ्या आणि दासी-दास यांचा स्वीकार करतील व त्यात आनंद मानतील.

958.

९५८.

‘‘උජ්ඣානසඤ්ඤිනො බාලා, සීලෙසු අසමාහිතා;

උන්නළා විචරිස්සන්ති, කලහාභිරතා මගා.

इतरांचे दोष शोधणारे, मूर्ख, शीलामध्ये सुप्रतिष्ठित नसलेले, गर्विष्ठ आणि भांडणप्रिय असलेले ते भिक्खू जंगलातील श्वापदांप्रमाणे भटकतील.

959.

९५९.

‘‘උද්ධතා ච භවිස්සන්ති, නීලචීවරපාරුතා;

කුහා ථද්ධා ලපා සිඞ්ගී, චරිස්සන්ත්‍යරියා විය.

ते चंचल मनाचे होतील, निळसर (अयोग्य रंगाची) चीवरे परिधान करतील. ते ढोंगी, उद्धट, बडबडे, कपटी असूनही स्वतःला अर्हतांसारखे (आर्यांसारखे) भासवून वावरतील.

960.

९६०.

‘‘තෙලසණ්ඨෙහි කෙසෙහි, චපලා අඤ්ජනක්ඛිකා;

රථියාය ගමිස්සන්ති, දන්තවණ්ණිකපාරුතා.

केसांना सुगंधी तेल लावून, डोळ्यांत काजळ घालून, चंचल वृत्तीने आणि हस्तिदंताच्या रंगाची (पांढरट) वस्त्रे पांघरून ते रस्त्यांवरून फिरतील.

961.

९६१.

‘‘අජෙගුච්ඡං [Pg.342] විමුත්තෙහි, සුරත්තං අරහද්ධජං;

ජිගුච්ඡිස්සන්ති කාසාවං, ඔදාතෙසු සමුච්ඡිතා.

पांढऱ्या वस्त्रांकडे आकर्षित झालेले ते भिक्खू, मुक्त पुरुषांनी न तिरस्कारलेले, उत्तम प्रकारे रंगवलेले आणि अर्हतांचे प्रतीक (ध्वज) असलेल्या काषाय वस्त्राचा तिरस्कार करतील.

962.

९६२.

‘‘ලාභකාමා භවිස්සන්ති, කුසීතා හීනවීරියා;

කිච්ඡන්තා වනපත්ථානි, ගාමන්තෙසු වසිස්සරෙ.

ते लाभाची इच्छा धरणारे, आळशी आणि वीर्यहीन (उत्साह नसलेले) होतील. अरण्यातील एकांतवासाचा कंटाळा करून ते गावांच्या सीमेवर राहणे पसंत करतील.

963.

९६३.

‘‘යෙ යෙ ලාභං ලභිස්සන්ති, මිච්ඡාජීවරතා සදා;

තෙ තෙව අනුසික්ඛන්තා, භජිස්සන්ති අසංයතා.

जे जे भिक्खू नेहमी मिथ्या आजीविकेत मग्न राहणे पसंत करून लाभ मिळवतील, त्यांचेच अनुकरण करून असंयमी भिक्खू त्यांच्याशी मैत्री करतील आणि राजांच्या घरांचा आश्रय घेतील.

964.

९६४.

‘‘යෙ යෙ අලාභිනො ලාභං, න තෙ පුජ්ජා භවිස්සරෙ;

සුපෙසලෙපි තෙ ධීරෙ, සෙවිස්සන්ති න තෙ තදා.

ज्यांना लाभ मिळणार नाही, ते पूजनीय मानले जाणार नाहीत. अत्यंत शीलवान आणि धीर गंभीर असलेल्या भिक्खूंचीही त्या काळी कोणी सेवा करणार नाही.

965.

९६५.

‘‘මිලක්ඛුරජනං රත්තං, ගරහන්තා සකං ධජං;

තිත්ථියානං ධජං කෙචි, ධාරිස්සන්ත්‍යවදාතකං.

आपल्या स्वतःच्या (काषाय) ध्वजाची निंदा करून, काही जण परधर्मीयांचे (तीर्थिकांचे) प्रतीक असलेली पांढरी वस्त्रे परिधान करतील.

966.

९६६.

‘‘අගාරවො ච කාසාවෙ, තදා තෙසං භවිස්සති;

පටිසඞ්ඛා ච කාසාවෙ, භික්ඛූනං න භවිස්සති.

त्या काळी त्या भिक्खूंच्या मनात काषाय वस्त्राबद्दल आदर राहणार नाही आणि काषाय वस्त्र परिधान करताना ते (प्रत्यवेक्षण) चिंतनही करणार नाहीत.

967.

९६७.

‘‘අභිභූතස්ස දුක්ඛෙන, සල්ලවිද්ධස්ස රුප්පතො;

පටිසඞ්ඛා මහාඝොරා, නාගස්සාසි අචින්තියා.

विषारी बाणाने विद्ध झाल्यामुळे तीव्र वेदनेने व्याकुळ झालेल्या आणि मरणासन्न अवस्थेत असलेल्या छद्दंत हत्तीला (बोधिसत्त्वाला) अत्यंत गंभीर आणि अकल्पनीय असा विचार सुचला.

968.

९६८.

‘‘ඡද්දන්තො හි තදා දිස්වා, සුරත්තං අරහද්ධජං;

තාවදෙව භණී ගාථා, ගජො අත්ථොපසංහිතා’’.

त्या छद्दंत हत्तीने जेव्हा अर्हतांचे प्रतीक असलेले ते सुंदर काषाय वस्त्र पाहिले, तेव्हा त्याने तात्काळ कल्याणाने युक्त असलेल्या गाथा म्हटल्या:

969.

९६९.

‘‘අනික්කසාවො කාසාවං, යො වත්ථං පරිධස්සති ;

අපෙතො දමසච්චෙන, න සො කාසාවමරහති.

जो मनुष्य स्वतः क्लेषांच्या मळाने (काषाय) युक्त आहे, ज्याच्याकडे इंद्रियसंयम आणि सत्य नाही, तो काषाय वस्त्र परिधान करण्यास पात्र नाही.

970.

९७०.

‘‘යො ච වන්තකාසාවස්ස, සීලෙසු සුසමාහිතො;

උපෙතො දමසච්චෙන, ස වෙ කාසාවමරහති.

परंतु ज्याने क्लेषांचा मळ ओकून टाकला आहे (नष्ट केला आहे), जो शीलामध्ये सुप्रतिष्ठित आहे, आणि ज्याच्याकडे इंद्रियसंयम व सत्य आहे, तोच खरोखर काषाय वस्त्र परिधान करण्यास पात्र आहे.

971.

९७१.

‘‘විපන්නසීලො දුම්මෙධො, පාකටො කාමකාරියො;

විබ්භන්තචිත්තො නිස්සුක්කො, න සො කාසාවමරහති.

ज्याचे शील भ्रष्ट झाले आहे, जो दुर्बुद्धी आहे, जो स्वैराचारी आहे, ज्याचे चित्त विचलित आहे आणि जो सत्कर्मापासून दूर आहे, तो काषाय वस्त्र परिधान करण्यास पात्र नाही.

972.

९७२.

‘‘යො ච සීලෙන සම්පන්නො, වීතරාගො සමාහිතො;

ඔදාතමනසඞ්කප්පො, ස වෙ කාසාවමරහති.

परंतु जो शीलाने संपन्न आहे, वीतरागी आहे, समाहित (एकाग्र) चित्त असलेला आहे आणि ज्याचे संकल्प शुद्ध आहेत, तोच खरोखर काषाय वस्त्र परिधान करण्यास पात्र आहे.

973.

९७३.

‘‘උද්ධතො උන්නළො බාලො, සීලං යස්ස න විජ්ජති;

ඔදාතකං අරහති, කාසාවං කිං කරිස්සති.

जो चंचल, गर्विष्ठ, मूर्ख आणि शीलरहित आहे, तो केवळ पांढऱ्या वस्त्रासच पात्र आहे. काषाय वस्त्र घेऊन तो काय करणार?

974.

९७४.

‘‘භික්ඛූ [Pg.343] ච භික්ඛුනියො ච, දුට්ඨචිත්තා අනාදරා;

තාදීනං මෙත්තචිත්තානං, නිග්ගණ්හිස්සන්ත්‍යනාගතෙ.

भविष्यात दुष्ट चित्त असलेले आणि आदर नसलेले भिक्खू आणि भिक्खुनी, मैत्रीपूर्ण चित्त असलेल्या आणि तादी (समता बाळगणाऱ्या) गुणसंपन्न सत्पुरुषांचा छळ करतील.

975.

९७५.

‘‘සික්ඛාපෙන්තාපි ථෙරෙහි, බාලා චීවරධාරණං;

න සුණිස්සන්ති දුම්මෙධා, පාකටා කාමකාරියා.

ज्येष्ठ थेरांनी चीवर कसे परिधान करावे हे शिकवले तरीही, ते मूर्ख, दुर्बुद्धी, स्वैराचारी आणि उघडपणे पाप करणारे भिक्खू त्यांचे ऐकणार नाहीत.

976.

९७६.

‘‘තෙ තථා සික්ඛිතා බාලා, අඤ්ඤමඤ්ඤං අගාරවා;

නාදියිස්සන්තුපජ්ඣායෙ, ඛළුඞ්කො විය සාරථිං.

अशा प्रकारे वागणारे ते मूर्ख भिक्खू परस्परांबद्दल आदर बाळगणार नाहीत. ज्याप्रमाणे एखादा दुष्ट घोडा आपल्या सारथ्याचे ऐकत नाही, त्याप्रमाणे ते आपल्या उपाध्यायांचे (शिक्षकांचे) ऐकणार नाहीत.

977.

९७७.

‘‘එවං අනාගතද්ධානං, පටිපත්ති භවිස්සති;

භික්ඛූනං භික්ඛුනීනඤ්ච, පත්තෙ කාලම්හි පච්ඡිමෙ.

अशा प्रकारे, भविष्यात अंतिम काळ आल्यावर भिक्खू आणि भिक्खुनींचे आचरण भ्रष्ट होईल.

978.

९७८.

‘‘පුරා ආගච්ඡතෙ එතං, අනාගතං මහබ්භයං;

සුබ්බචා හොථ සඛිලා, අඤ්ඤමඤ්ඤං සගාරවා.

भविष्यातील हे मोठे संकट येण्यापूर्वीच, तुम्ही सुवच (सहजपणे उपदेश ऐकणारे), प्रिय बोलणारे आणि परस्परांबद्दल आदर बाळगणारे व्हा.

979.

९७९.

‘‘මෙත්තචිත්තා කාරුණිකා, හොථ සීලෙසු සංවුතා;

ආරද්ධවීරියා පහිතත්තා, නිච්චං දළ්හපරක්කමා.

मैत्रीपूर्ण चित्त असलेले, कारुणिक, शीलांचे रक्षण करणारे, प्रयत्नशील, निर्वाणाभिमुख चित्त असलेले आणि नेहमी दृढ पराक्रम करणारे व्हा.

980.

९८०.

‘‘පමාදං භයතො දිස්වා, අප්පමාදඤ්ච ඛෙමතො;

භාවෙථට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, ඵුසන්තා අමතං පද’’න්ති.

प्रमादाला (असावधपणाला) भय मानून आणि अप्रमादाला (सावधपणाला) क्षेम (सुरक्षितता) मानून, अमृत पदाचा (निर्वाणाचा) साक्षात्कार करत अष्टांगिक मार्गाची भावना करा.

… ඵුස්සො ථෙරො….

...फुस्स थेर...

2. සාරිපුත්තත්ථෙරගාථා

२. सारिपुत्त थेर गाथा

981.

९८१.

‘‘යථාචාරී යථාසතො සතීමා, යතසඞ්කප්පජ්ඣායි අප්පමත්තො;

අජ්ඣත්තරතො සමාහිතත්තො, එකො සන්තුසිතො තමාහු භික්ඛුං.

जो योग्य आचरण करणारा, योग्य प्रकारे स्मृती बाळगणारा, जागरूक, नियंत्रित संकल्प असलेला, ध्यानमग्न, अप्रमादी, अंतर्मुख (अध्यात्मरत), समाहित चित्त असलेला, एकाकी आणि संतुष्ट असतो, त्यालाच ज्ञानी लोक 'भिक्खू' म्हणतात.

982.

९८२.

‘‘අල්ලං සුක්ඛං වා භුඤ්ජන්තො, න බාළ්හං සුහිතො සියා;

ඌනූදරො මිතාහාරො, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ.

ओले (उत्कृष्ट) किंवा सुके (साधे) अन्न खाताना भिक्खूने अतिशय तृप्त (अतिभोजन) होऊ नये. त्याने थोडे रिकामे पोट ठेवून (ऊनूदर), मिताहारी आणि जागरूक राहून विहार करावा.

983.

९८३.

‘‘චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ, අභුත්වා උදකං පිවෙ;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

चार-पाच घास शिल्लक असतानाच (जेवण थांबवून) पाणी प्यावे. निर्वाणाभिमुख चित्त असलेल्या भिक्खूच्या सुखावह विहारासाठी हे पुरेसे आहे.

984.

९८४.

‘‘කප්පියං තං චෙ ඡාදෙති, චීවරං ඉදමත්ථිකං ;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

जर तो कल्पिय (योग्य) आणि केवळ गरजेपुरतेच चीवर परिधान करत असेल, तर निर्वाणाभिमुख चित्त असलेल्या भिक्खूच्या सुखावह विहारासाठी हे पुरेसे आहे.

985.

९८५.

‘‘පල්ලඞ්කෙන [Pg.344] නිසින්නස්ස, ජණ්ණුකෙ නාභිවස්සති;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

पद्मासन घालून बसलेल्या भिक्खूच्या गुडघ्यांवर जर पावसाचे पाणी पडत नसेल, तर निर्वाणाभिमुख चित्त असलेल्या भिक्खूच्या सुखावह विहारासाठी हे पुरेसे आहे.

986.

९८६.

‘‘යො සුඛං දුක්ඛතො අද්ද, දුක්ඛමද්දක්ඛි සල්ලතො;

උභයන්තරෙන නාහොසි, කෙන ලොකස්මි කිං සියා.

ज्याने सुखाला दुःख म्हणून पाहिले आणि दुःखाला शल्य (काटा) म्हणून पाहिले, आणि ज्याला या दोन्हीच्या मध्यभागी असलेल्या (अदुःख-असुख वेदनेत) 'मी' किंवा 'माझे' असा भ्रम झाला नाही, तो या जगात कशाने बद्ध होईल?

987.

९८७.

‘‘මා මෙ කදාචි පාපිච්ඡො, කුසීතො හීනවීරියො;

අප්පස්සුතො අනාදරො, කෙන ලොකස්මි කිං සියා.

दुर्वासना बाळगणारा, आळशी, हीन वीर्य असलेला, अल्पश्रुत आणि अनादर करणारा मनुष्य कधीही माझ्या संपर्कात न येवो. अशा व्यक्तीला या जगात कोणत्या उपदेशाने काय लाभ होणार?

988.

९८८.

‘‘බහුස්සුතො ච මෙධාවී, සීලෙසු සුසමාහිතො;

චෙතොසමථමනුයුත්තො, අපි මුද්ධනි තිට්ඨතු.

जो बहुश्रुत आणि बुद्धिमान आहे, शीलांमध्ये चांगल्या प्रकारे प्रतिष्ठित आहे आणि चित्ताच्या शमनामध्ये (समाधीमध्ये) मग्न आहे, असा पुरुष माझ्या मस्तकावरही विराजमान होवो.

989.

९८९.

‘‘යො පපඤ්චමනුයුත්තො, පපඤ්චාභිරතො මගො;

විරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තරං.

जो प्रपंचाला (संसार वाढवणाऱ्या तृष्णा, मान, दृष्टी यांना) चिकटून राहतो, प्रपंचात रममाण होतो, तो पशूसमान मनुष्य चारही योगांपासून मुक्त करणाऱ्या अनुत्तर निर्वाणाला मुकतो.

990.

९९०.

‘‘යො ච පපඤ්චං හිත්වාන, නිප්පපඤ්චපථෙ රතො;

ආරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තරං.

परंतु जो प्रपंचाचा त्याग करून, निष्प्रपंच मार्गात रममाण होतो, तो चारही योगांपासून मुक्त करणाऱ्या अनुत्तर निर्वाणाला प्राप्त करतो.

991.

९९१.

‘‘ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, නින්නෙ වා යදි වා ථලෙ;

යත්ථ අරහන්තො විහරන්ති, තං භූමිරාමණෙය්‍යකං.

गावात असो वा अरण्यात, सखल भागात असो वा उंच पठारावर, जेथे अर्हत निवास करतात, ती भूमी अत्यंत रमणीय असते.

992.

९९२.

‘‘රමණීයානි අරඤ්ඤානි, යත්ථ න රමතී ජනො;

වීතරාගා රමිස්සන්ති, න තෙ කාමගවෙසිනො.

अरण्ये रमणीय आहेत, जेथे सामान्य लोक रमत नाहीत. तेथे वीतरागी (रागमुक्त अर्हत) रममाण होतील, कारण ते कामभोगांचे शोधक नसतात.

993.

९९३.

‘‘නිධීනංව පවත්තාරං, යං පස්සෙ වජ්ජදස්සිනං;

නිග්ගය්හවාදිං මෙධාවිං, තාදිසං පණ්ඩිතං භජෙ;

තාදිසං භජමානස්ස, සෙය්‍යො හොති න පාපියො.

जो चुका दाखवून देतो आणि निग्रहपूर्वक (योग्य प्रकारे) उपदेश करतो, अशा बुद्धिमान पंडिताचा सहवास गुप्त धनाचा साठा दाखवणाऱ्या मार्गदर्शकासारखा मानून करावा. अशा पंडिताची संगत करणे नेहमी कल्याणकारी ठरते, अकल्याणकारी नाही.

994.

९९४.

‘‘ඔවදෙය්‍යානුසාසෙය්‍ය, අසබ්භා ච නිවාරයෙ;

සතඤ්හි සො පියො හොති, අසතං හොති අප්පියො.

त्याने उपदेश करावा, मार्गदर्शन करावे आणि अकुशलापासून (वाईट गोष्टींपासून) परावृत्त करावे. असा पुरुष सज्जनांना प्रिय असतो आणि दुर्जनांना अप्रिय असतो.

995.

९९५.

‘‘අඤ්ඤස්ස භගවා බුද්ධො, ධම්මං දෙසෙසි චක්ඛුමා;

ධම්මෙ දෙසියමානම්හි, සොතමොධෙසිමත්ථිකො;

තං මෙ අමොඝං සවනං, විමුත්තොම්හි අනාසවො.

चक्षुमान भगवान बुद्ध जेव्हा दुसऱ्या कोणाला तरी धम्म उपदेश करत होते, तेव्हा मी उत्सुकतेने तो उपदेश ऐकला. माझे ते धम्मश्रवण सफल झाले, मी आसवमुक्त (अनास्रव) होऊन क्लेशांपासून मुक्त झालो.

996.

९९६.

‘‘නෙව පුබ්බෙනිවාසාය, නපි දිබ්බස්ස චක්ඛුනො;

චෙතොපරියාය ඉද්ධියා, චුතියා උපපත්තියා;

සොතධාතුවිසුද්ධියා, පණිධී මෙ න විජ්ජති.

माझ्या मनात पूर्वजन्मांचे स्मरण (पुब्बेनिवास), दिव्य चक्षू, परचित्तज्ञान (चेतोपरिय), च्युती आणि उत्पत्ती पाहण्याची शक्ती किंवा दिव्य श्रोत्रधातू मिळवण्याची कोणतीही आकांक्षा नाही.

997.

९९७.

‘‘රුක්ඛමූලංව [Pg.345] නිස්සාය, මුණ්ඩො සඞ්ඝාටිපාරුතො;

පඤ්ඤාය උත්තමො ථෙරො, උපතිස්සොව ඣායති.

एका वृक्षाच्या मुळाशी आश्रय घेऊन, मुंडित मस्तक असलेला आणि संघात (दुप्पट चीवर) परिधान केलेला, प्रज्ञेने श्रेष्ठ असलेला उपतिस्स थेर (सारिपुत्त) ध्यानमग्न आहे.

998.

९९८.

‘‘අවිතක්කං සමාපන්නො, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො;

අරියෙන තුණ්හීභාවෙන, උපෙතො හොති තාවදෙ.

अवितर्क (विचाररहित) समाधीमध्ये लीन असलेला, सम्यक्संबुद्धांचा तो श्रावक उपतिस्स थेर, त्या क्षणी आर्य मौनाने युक्त होता.

999.

९९९.

‘‘යථාපි පබ්බතො සෙලො, අචලො සුප්පතිට්ඨිතො;

එවං මොහක්ඛයා භික්ඛු, පබ්බතොව න වෙධති.

ज्याप्रमाणे पाषाणाचा पर्वत वाऱ्याने कंपित होत नाही आणि दृढ उभा राहतो, त्याचप्रमाणे मोहाचा क्षय झाल्यामुळे तो भिक्खू पर्वतासारखा अविचल राहतो, तो डगमगत नाही.

1000.

१०००.

‘‘අනඞ්ගණස්ස පොසස්ස, නිච්චං සුචිගවෙසිනො;

වාලග්ගමත්තං පාපස්ස, අබ්භමත්තංව ඛායති.

निष्पाप (कलेशांशिवाय), नेहमी शुद्धतेचा शोध घेणाऱ्या पुरुषाला केसाच्या टोकाएवढे लहान पापही ढगासारखे मोठे भासते.

1001.

१००१.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

නික්ඛිපිස්සං ඉමං කායං, සම්පජානො පතිස්සතො.

मी मृत्यूचे अभिनंदन करत नाही आणि जीवनाचेही अभिनंदन करत नाही. मी सजग आणि जागरूक राहून या शरीराचा त्याग करण्याची वाट पाहत आहे.

1002.

१००२.

‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, නිබ්බිසං භතකො යථා.

मी मृत्यूचे अभिनंदन करत नाही आणि जीवनाचेही अभिनंदन करत नाही. ज्याप्रमाणे एखादा मजूर आपल्या मजुरीसाठी दिवसाचा शेवट होण्याची वाट पाहतो, त्याप्रमाणे मी केवळ काळाची (परिनिर्वाणाची) वाट पाहत आहे.

1003.

१००३.

‘‘උභයෙන මිදං මරණමෙව, නාමරණං පච්ඡා වා පුරෙ වා;

පටිපජ්ජථ මා විනස්සථ, ඛණො වො මා උපච්චගා.

मृत्यू हा आधी किंवा नंतर दोन्ही प्रकारे अटळ आहे. म्हणून साधना करा, स्वतःचा नाश होऊ देऊ नका. बुद्ध उत्पत्तीचा हा सुवर्णक्षण तुमच्या हातून निसटू देऊ नका.

1004.

१००४.

‘‘නගරං යථා පච්චන්තං, ගුත්තං සන්තරබාහිරං;

එවං ගොපෙථ අත්තානං, ඛණො වො මා උපච්චගා;

ඛණාතීතා හි සොචන්ති, නිරයම්හි සමප්පිතා.

ज्याप्रमाणे सीमेवरील नगराचे आतून आणि बाहेरून रक्षण केले जाते, त्याचप्रमाणे स्वतःचे रक्षण करा. हा सुवर्णक्षण तुमच्या हातून निसटू देऊ नका, कारण हा क्षण गमावणारे लोक नरकात पडून शोक करतात.

1005.

१००५.

‘‘උපසන්තො උපරතො, මන්තභාණී අනුද්ධතො;

ධුනාති පාපකෙ ධම්මෙ, දුමපත්තංව මාලුතො.

जो शांत, संयमी, विचारपूर्वक बोलणारा आणि चंचल नसलेला भिक्खू आहे, तो पापी विचारांना (अकुशल धर्मांना) तसाच झटकून टाकतो, ज्याप्रमाणे वारा झाडाची पाने झटकून टाकतो.

1006.

१००६.

‘‘උපසන්තො උපරතො, මන්තභාණී අනුද්ධතො;

අප්පාසි පාපකෙ ධම්මෙ, දුමපත්තංව මාලුතො.

जो शांत, संयमी, विचारपूर्वक बोलणारा आणि चंचल नसलेला भिक्खू आहे, त्याने पापी विचारांचा (अकुशल धर्मांचा) नाश केला आहे, ज्याप्रमाणे वारा झाडाची पाने नष्ट करतो.

1007.

१००७.

‘‘උපසන්තො අනායාසො, විප්පසන්නො අනාවිලො;

කල්‍යාණසීලො මෙධාවී, දුක්ඛස්සන්තකරො සියා.

जो शांत, क्लेशरहित, प्रसन्नचित्त, निर्मळ, कल्याणकारी शील असलेला आणि बुद्धिमान आहे, तो दुःखाचा अंत करतो.

1008.

१००८.

‘‘න විස්සසෙ එකතියෙසු එවං, අගාරිසු පබ්බජිතෙසු චාපි;

සාධූපි හුත්වා න අසාධු හොන්ති, අසාධු හුත්වා පුන සාධු හොන්ති.

काही चंचल स्वभावाच्या गृहस्थांवर किंवा प्रव्रजितांवर (भिक्खूंवर) अतिविश्वास ठेवू नये. कारण ते आधी सज्जन असूनही नंतर दुर्जन बनू शकतात, आणि आधी दुर्जन असूनही पुन्हा सज्जन बनू शकतात.

1009.

१००९.

‘‘කාමච්ඡන්දො [Pg.346] ච බ්‍යාපාදො, ථිනමිද්ධඤ්ච භික්ඛුනො;

උද්ධච්චං විචිකිච්ඡා ච, පඤ්චෙතෙ චිත්තකෙලිසා.

कामच्छंद (इंद्रियसुखाची लालसा), व्यापाद (द्वेष), थिनमिद्ध (आळस आणि ग्लानी), उद्धच्च (चंचलता) आणि विचिकित्सा (शंका) - हे पाच धर्म भिक्खूच्या चित्ताला कलुषित करणारे (चित्तक्लेश) आहेत.

1010.

१०१०.

‘‘යස්ස සක්කරියමානස්ස, අසක්කාරෙන චූභයං;

සමාධි න විකම්පති, අප්පමාදවිහාරිනො.

सत्कार केला असता किंवा अनादर केला असता, ज्या अप्रमादी भिक्खूची समाधी या दोन्ही परिस्थितींमध्ये डगमगत नाही,

1011.

१०११.

‘‘තං ඣායිනං සාතතිකං, සුඛුමදිට්ඨිවිපස්සකං;

උපාදානක්ඛයාරාමං, ආහු සප්පුරිසො ඉති.

नेहमी ध्यान करणाऱ्या, सूक्ष्म दृष्टीने विपश्यना करणाऱ्या आणि उपादानाच्या क्षयामध्ये (निर्वाणामध्ये) रममाण होणाऱ्या त्या भिक्खूला ज्ञानी लोक 'सत्पुरुष' म्हणतात.

1012.

१०१२.

‘‘මහාසමුද්දො පථවී, පබ්බතො අනිලොපි ච;

උපමාය න යුජ්ජන්ති, සත්ථු වරවිමුත්තියා.

महासागर, पृथ्वी, पर्वत आणि वारा हे देखील शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) श्रेष्ठ विमुक्तीशी (अर्हतफलाशी) तुलना करण्यासाठी पुरेसे नाहीत.

1013.

१०१३.

‘‘චක්කානුවත්තකො ථෙරො, මහාඤාණී සමාහිතො;

පථවාපග්ගිසමානො, න රජ්ජති න දුස්සති.

धम्मचक्राचे अनुवर्तन करणारे (धम्मचक्र फिरवणारे), महाज्ञानी, समाहित चित्त असलेले आणि पृथ्वी, पाणी, अग्नीप्रमाणे समभाव बाळगणारे ते उपतिस्स थेर (सारिपुत्त) कशावरही आसक्त होत नाहीत आणि कोणाचा द्वेष करत नाहीत.

1014.

१०१४.

‘‘පඤ්ඤාපාරමිතං පත්තො, මහාබුද්ධි මහාමති;

අජළො ජළසමානො, සදා චරති නිබ්බුතො.

प्रज्ञापारमितेला प्राप्त झालेले, महाबुद्धी आणि महामती असलेले, अज्ञानी नसतानाही अज्ञान्यासारखे वागणारे ते थेर नेहमी शांत (मुक्त) होऊन वावरतात.

1015.

१०१५.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා…පෙ… භවනෙත්ති සමූහතා.

मी शास्त्यांची (बुद्धांची) सेवा केली आहे... (पे)... भवनेत्ती (पुनर्जन्म देणारी तृष्णा) समूळ नष्ट केली आहे.

1016.

१०१६.

‘‘සම්පාදෙථප්පමාදෙන, එසා මෙ අනුසාසනී;

හන්දාහං පරිනිබ්බිස්සං, විප්පමුත්තොම්හි සබ්බධී’’ති.

"अप्रमादाने (जागरूकतेने) युक्त व्हा, हाच माझा उपदेश आहे. आता मी सर्व उपाधींमधून (बंधनांतून) मुक्त झालो आहे आणि परिनिर्वाण प्राप्त करणार आहे."

… සාරිපුත්තො ථෙරො….

... स्थवीर सारिपुत्र...

3. ආනන්දත්ථෙරගාථා

३. स्थवीर आनंदांच्या गाथा

1017.

१०१७.

‘‘පිසුණෙන ච කොධනෙන ච, මච්ඡරිනා ච විභූතනන්දිනා;

සඛිතං න කරෙය්‍ය පණ්ඩිතො, පාපො කාපුරිසෙන සඞ්ගමො.

"बुद्धिमान माणसाने चहाडी करणाऱ्या, क्रोधी, मत्सरी आणि इतरांच्या विनाशात आनंद मानणाऱ्या व्यक्तीशी मैत्री करू नये; कारण दुर्जन माणसाची संगत वाईट (पापी) असते."

1018.

१०१८.

‘‘සද්ධෙන ච පෙසලෙන ච, පඤ්ඤවතා බහුස්සුතෙන ච;

සඛිතං කරෙය්‍ය පණ්ඩිතො, භද්දො සප්පුරිසෙන සඞ්ගමො.

"बुद्धिमान माणसाने श्रद्धावान, शीलवान, प्रज्ञावान आणि बहुश्रुत (विद्वान) व्यक्तीशी मैत्री करावी; कारण सत्पुरुषाची संगत कल्याणकारी असते."

1019.

१०१९.

‘‘පස්ස චිත්තකතං බිම්බං…පෙ… යස්ස නත්ථි ධුවං ඨිති.

"या विचित्र सजवलेल्या शरीराकडे पहा, जे हाडांचा सांगाडा आहे, रोगांचे घर आहे, ज्याच्याविषयी मूर्ख लोक अनेक कल्पना करतात; या शरीराला कोणतीही स्थिरता किंवा शाश्वतता नाही."

1020.

१०२०.

‘‘පස්ස චිත්තකතං බිම්බං…පෙ… වත්ථෙහි සොභති.

"या मणिकुंडलांनी सजवलेल्या, कातडीने वेढलेल्या हाडांच्या सांगाड्याच्या रूपाकडे पहा. हे शरीर केवळ कपड्यांनी झाकल्यावरच सुंदर दिसते."

1021.

१०२१.

‘‘අලත්තකකතා [Pg.347] …පෙ… නො ච පාරගවෙසිනො.

"लाखेच्या रंगाने रंगवलेले पाय आणि पावडरने माखलेला चेहरा केवळ अज्ञानी (मूर्ख) माणसालाच मोहित करू शकतो, परंतु निर्वाणरूपी पैलतीर शोधणाऱ्याला तो मोहित करू शकत नाही."

1022.

१०२२.

‘‘අට්ඨපදකතා…පෙ… නො ච පාරගවෙසිනො.

"आठ अंबाड्यांमध्ये विंचरलेले केस आणि काजळ घातलेले डोळे केवळ अज्ञानी माणसालाच मोहित करू शकतात, परंतु पैलतीर शोधणाऱ्याला ते मोहित करू शकत नाहीत."

1023.

१०२३.

‘‘අඤ්ජනීව නවා…පෙ… නො ච පාරගවෙසිනො.

"नव्या काजळपेटीप्रमाणे सजवलेले हे कुजणारे शरीर केवळ अज्ञानी माणसालाच मोहित करू शकते, परंतु पैलतीर शोधणाऱ्याला ते मोहित करू शकत नाही."

1024.

१०२४.

‘‘බහුස්සුතො චිත්තකථී, බුද්ධස්ස පරිචාරකො;

පන්නභාරො විසඤ්ඤුත්තො, සෙය්‍යං කප්පෙති ගොතමො.

"बहुश्रुत, मधुर भाषक आणि बुद्धांचे सेवक असलेले, भार उतरवून ठेवलेले आणि आसक्तीपासून मुक्त झालेले गोतम (आनंद) आता शांतपणे निद्रा घेत आहेत."

1025.

१०२५.

‘‘ඛීණාසවො විසඤ්ඤුත්තො, සඞ්ගාතීතො සුනිබ්බුතො;

ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජාතිමරණපාරගූ.

"आस्रव नष्ट झालेले, बंधनांतून मुक्त झालेले, आसक्ती पार केलेले आणि पूर्णपणे शांत झालेले ते जन्म-मरणाच्या पैलतीराला पोहोचले असून आपले हे अंतिम शरीर धारण करत आहेत."

1026.

१०२६.

‘‘යස්මිං පතිට්ඨිතා ධම්මා, බුද්ධස්සාදිච්චබන්ධුනො;

නිබ්බානගමනෙ මග්ගෙ, සොයං තිට්ඨති ගොතමො.

"ज्या थोर पुरुषाच्या ठिकाणी आदित्यबंधू बुद्धांचे धर्म प्रस्थापित झाले आहेत, ते गोतम (आनंद) निर्वाणाकडे जाणाऱ्या मार्गावर स्थित आहेत."

1027.

१०२७.

‘‘ද්වාසීති බුද්ධතො ගණ්හිං, ද්වෙ සහස්සානි භික්ඛුතො;

චතුරාසීතිසහස්සානි, යෙ මෙ ධම්මා පවත්තිනො.

"मी बुद्धांकडून ब्याऐंशी हजार (८२,०००) आणि भिक्खूंकडून दोन हजार (२,०००) धर्मस्कंध ग्रहण केले आहेत. अशा प्रकारे एकूण चौऱ्याऐंशी हजार (८४,०००) धर्म माझ्या मुखात खेळत आहेत (मला मुखोद्गत आहेत)."

1028.

१०२८.

‘‘අප්පස්සුතායං පුරිසො, බලිබද්දොව ජීරති;

මංසානි තස්ස වඩ්ඪන්ති, පඤ්ඤා තස්ස න වඩ්ඪති.

"अल्पश्रुत (कमी ज्ञान असलेला) माणूस बैलासारखा म्हातारा होतो; त्याचे केवळ मांस वाढते, पण त्याची प्रज्ञा वाढत नाही."

1029.

१०२९.

‘‘බහුස්සුතො අප්පස්සුතං, යො සුතෙනාතිමඤ්ඤති;

අන්ධො පදීපධාරොව, තථෙව පටිභාති මං.

"जो बहुश्रुत माणूस आपल्या ज्ञानाच्या गर्वामुळे अल्पश्रुत माणसाचा तिरस्कार करतो, तो मला हातात दिवा घेतलेल्या अंधळ्यासारखा वाटतो, जो इतरांना मार्ग दाखवतो पण स्वतः पाहू शकत नाही."

1030.

१०३०.

‘‘බහුස්සුතං උපාසෙය්‍ය, සුතඤ්ච න විනාසයෙ;

තං මූලං බ්‍රහ්මචරියස්ස, තස්මා ධම්මධරො සියා.

"बहुश्रुत माणसाची सेवा करावी आणि ऐकलेले ज्ञान नष्ट होऊ देऊ नये. तेच ब्रह्मचर्याचे मूळ आहे, म्हणून माणसाने धर्म धारण करणारा (धम्मधर) व्हावे."

1031.

१०३१.

‘‘පුබ්බාපරඤ්ඤූ අත්ථඤ්ඤූ, නිරුත්තිපදකොවිදො;

සුග්ගහීතඤ්ච ගණ්හාති, අත්ථඤ්චොපපරික්ඛති.

"जो पूर्वापार संबंध जाणणारा, अर्थ जाणणारा आणि भाषेच्या शब्दांमध्ये कुशल असतो, तो योग्य प्रकारे ग्रहण करतो आणि अर्थाचे वारंवार परीक्षण करतो."

1032.

१०३२.

‘‘ඛන්ත්‍යා ඡන්දිකතො හොති, උස්සහිත්වා තුලෙති තං;

සමයෙ සො පදහති, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො.

"तो सहनशीलतेने धम्माची आवड निर्माण करतो, उत्साहाने त्याचे परीक्षण करतो, योग्य वेळी प्रयत्न करतो आणि स्वतःच्या अंतर्मनात चांगल्या प्रकारे समाधीस्त होतो."

1033.

१०३३.

‘‘බහුස්සුතං ධම්මධරං, සප්පඤ්ඤං බුද්ධසාවකං;

ධම්මවිඤ්ඤාණමාකඞ්ඛං, තං භජෙථ තථාවිධං.

"ज्याला धम्माचे विशेष ज्ञान हवे आहे, त्याने अशा बहुश्रुत, धम्मधर, प्रज्ञावान बुद्धश्रावकाची संगत करावी."

1034.

१०३४.

‘‘බහුස්සුතො ධම්මධරො, කොසාරක්ඛො මහෙසිනො;

චක්ඛු සබ්බස්ස ලොකස්ස, පූජනීයො බහුස්සුතො.

"जो बहुश्रुत आणि धम्मधर आहे, जो महामुनींच्या (बुद्धांच्या) धम्मकोषाचा रक्षक आहे, तो संपूर्ण जगाचा डोळा (मार्गदर्शक) आहे; असा बहुश्रुत पूजनीय आहे."

1035.

१०३५.

‘‘ධම්මාරාමො ධම්මරතො, ධම්මං අනුවිචින්තයං;

ධම්මං අනුස්සරං භික්ඛු, සද්ධම්මා න පරිහායති.

"जो भिक्खू धम्मामध्ये रममाण होतो, धम्मात लीन असतो, धम्माचे चिंतन करतो आणि धम्माचे स्मरण करतो, तो सद्धम्मापासून कधीही ढळत नाही."

1036.

१०३६.

‘‘කායමච්ඡෙරගරුනො [Pg.348], හිය්‍යමානෙ අනුට්ඨහෙ;

සරීරසුඛගිද්ධස්ස, කුතො සමණඵාසුතා.

"जो भिक्खू शरीराच्या सुखाला महत्त्व देतो आणि आयुष्य कमी होत असतानाही प्रयत्न करत नाही, अशा शारीरिक सुखात मग्न असलेल्या भिक्खूला श्रमणत्वाचे सुख कसे लाभणार?"

1037.

१०३७.

‘‘න පක්ඛන්ති දිසා සබ්බා, ධම්මා න පටිභන්ති මං;

ගතෙ කල්‍යාණමිත්තම්හි, අන්ධකාරංව ඛායති.

"माझे कल्याणमित्र (स्थवीर सारिपुत्र) निघून गेल्यावर मला सर्व दिशा अंधुक वाटत आहेत, मला धम्म आठवत नाही आणि हे संपूर्ण जग अंधकारमय वाटत आहे."

1038.

१०३८.

‘‘අබ්භතීතසහායස්ස, අතීතගතසත්ථුනො;

නත්ථි එතාදිසං මිත්තං, යථා කායගතා සති.

"ज्यांचे मित्र निघून गेले आहेत आणि ज्यांचे शास्ता (बुद्ध) परिनिर्वाण पावले आहेत, त्यांच्यासाठी 'कायागतस्मृती' (शरीराविषयीची जागरूकता) सारखा दुसरा कोणताही मित्र नाही."

1039.

१०३९.

‘‘යෙ පුරාණා අතීතා තෙ, නවෙහි න සමෙති මෙ;

ස්වජ්ජ එකොව ඣායාමි, වස්සුපෙතොව පක්ඛිමා.

"माझे जुने मित्र निघून गेले आहेत, आणि नवीन भिक्खूंसोबत माझे मन जुळत नाही. आज मी पावसाळ्यात घरट्यात राहणाऱ्या पक्षाप्रमाणे एकटाच ध्यान करत आहे."

1040.

१०४०.

‘‘දස්සනාය අභික්කන්තෙ, නානාවෙරජ්ජකෙ බහූ;

මා වාරයිත්ථ සොතාරො, පස්සන්තු සමයො මමං.

"दर्शनासाठी आलेल्या विविध देशांतील अनेक लोकांना अडवू नका. ते धम्म ऐकण्यास उत्सुक आहेत, त्यांना माझे दर्शन घेऊ द्या. हीच माझी वेळ आहे."

1041.

१०४१.

‘‘දස්සනාය අභික්කන්තෙ, නානාවෙරජ්ජකෙ පුථු;

කරොති සත්ථා ඔකාසං, න නිවාරෙති චක්ඛුමා.

"दर्शनासाठी आलेल्या विविध देशांतील अनेक लोकांना शास्ता (बुद्ध) संधी देतात; ते दिव्य चक्षू असलेले बुद्ध कोणालाही अडवत नाहीत."

1042.

१०४२.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, සෙඛභූතස්ස මෙ සතො;

න කාමසඤ්ඤා උප්පජ්ජි, පස්ස ධම්මසුධම්මතං.

"पंचवीस वर्षांपर्यंत शैक्ष (साधक) अवस्थेत असतानाही माझ्या मनात कधीही कामवासनेचा विचार आला नाही. धम्माची ही उत्तमता पहा!"

1043.

१०४३.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, සෙඛභූතස්ස මෙ සතො;

න දොසසඤ්ඤා උප්පජ්ජි, පස්ස ධම්මසුධම්මතං.

"पंचवीस वर्षांपर्यंत शैक्ष अवस्थेत असतानाही माझ्या मनात कधीही द्वेषाचा विचार आला नाही. धम्माची ही उत्तमता पहा!"

1044.

१०४४.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, භගවන්තං උපට්ඨහිං;

මෙත්තෙන කායකම්මෙන, ඡායාව අනපායිනී.

"पंचवीस वर्षांपर्यंत मी मैत्रीपूर्ण कायकर्माद्वारे (शारीरिक सेवेने) भगवंतांची सेवा केली, जशी सावली कधीही सोबत सोडत नाही."

1045.

१०४५.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, භගවන්තං උපට්ඨහිං;

මෙත්තෙන වචීකම්මෙන, ඡායාව අනපායිනී.

"पंचवीस वर्षांपर्यंत मी मैत्रीपूर्ण वचीकर्माद्वारे (वाणीच्या सेवेने) भगवंतांची सेवा केली, जशी सावली कधीही सोबत सोडत नाही."

1046.

१०४६.

‘‘පණ්ණවීසතිවස්සානි, භගවන්තං උපට්ඨහිං;

මෙත්තෙන මනොකම්මෙන, ඡායාව අනපායිනී.

"पंचवीस वर्षांपर्यंत मी मैत्रीपूर्ण मनोकर्माद्वारे (मानसिक सेवेने) भगवंतांची सेवा केली, जशी सावली कधीही सोबत सोडत नाही."

1047.

१०४७.

‘‘බුද්ධස්ස චඞ්කමන්තස්ස, පිට්ඨිතො අනුචඞ්කමිං;

ධම්මෙ දෙසියමානම්හි, ඤාණං මෙ උදපජ්ජථ.

"बुद्ध जेव्हा चंक्रमण (चालत ध्यान) करत असत, तेव्हा मी त्यांच्या मागे मागे चंक्रमण करत असे. जेव्हा भगवंतांनी धम्मदेशना दिली, तेव्हा माझ्यामध्ये ज्ञान उत्पन्न झाले."

1048.

१०४८.

‘‘අහං සකරණීයොම්හි, සෙඛො අප්පත්තමානසො;

සත්ථු ච පරිනිබ්බානං, යො අම්හං අනුකම්පකො.

"मी अजूनही कर्तव्ये शिल्लक असलेला शैक्ष (साधक) आहे, ज्याने अद्याप अंतिम ध्येय (अर्हत्त्व) प्राप्त केले नाही; आणि माझ्यावर अनुकंपा करणाऱ्या शास्त्यांचे (बुद्धांचे) परिनिर्वाण जवळ आले आहे."

1049.

१०४९.

‘‘තදාසි [Pg.349] යං භිංසනකං, තදාසි ලොමහංසනං;

සබ්බාකාරවරූපෙතෙ, සම්බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ.

"जेव्हा सर्व गुणांनी संपन्न असलेले सम्यक्संबुद्ध परिनिर्वाण पावले, तेव्हा तो क्षण अत्यंत भयानक होता आणि अंगावर काटा आणणारा (रोमहर्षक) होता."

1050.

१०५०.

‘‘බහුස්සුතො ධම්මධරො, කොසාරක්ඛො මහෙසිනො;

චක්ඛු සබ්බස්ස ලොකස්ස, ආනන්දො පරිනිබ්බුතො.

"महामुनींचे (बुद्धांचे) बहुश्रुत श्रावक, धम्मधर आणि धम्मकोषाचे रक्षक, जे संपूर्ण जगाचे डोळे (मार्गदर्शक) होते, ते स्थवीर आनंद परिनिर्वाण पावले आहेत."

1051.

१०५१.

‘‘බහුස්සුතො ධම්මධරො, කොසාරක්ඛො මහෙසිනො;

චක්ඛු සබ්බස්ස ලොකස්ස, අන්ධකාරෙ තමොනුදො.

"महामुनींचे बहुश्रुत श्रावक, धम्मधर and धम्मकोषाचे रक्षक, जे संपूर्ण जगाचे डोळे होते, त्या आनंदांनी अज्ञानाचा अंधकार दूर केला आहे."

1052.

१०५२.

‘‘ගතිමන්තො සතිමන්තො, ධිතිමන්තො ච යො ඉසි;

සද්ධම්මධාරකො ථෙරො, ආනන්දො රතනාකරො.

"जे ऋषी (आनंद) गतीमान (बुद्धीमान), स्मृतीमान आणि धैर्यवान होते, ते सद्धम्माचे धारक स्थवीर आनंद गुणांचे आणि रत्नांचे भांडार होते."

1053.

१०५३.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

"मी शास्त्यांची (बुद्धांची) सेवा केली आहे, बुद्धांचे शासन पूर्ण केले आहे. हा जड भार (पंचस्कंध) उतरवून ठेवला आहे, आता पुनर्जन्म नाही."

… ආනන්දො ථෙරො….

...आनंद थेरांनी (या गाथा म्हटल्या)...

තිංසනිපාතො නිට්ඨිතො.

तिंसनिपात समाप्त झाला.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील उद्दान (अनुक्रमणिका) –

ඵුස්සොපතිස්සො ආනන්දො, තයොතිමෙ පකිත්තිතා;

ගාථායො තත්ථ සඞ්ඛාතා, සතං පඤ්ච ච උත්තරීති;

फुस्स, उपतिस्स आणि आनंद, हे तिघे (थेर) येथे कीर्तित केले आहेत; त्यांच्या एकूण गाथांची संख्या एकशे पाच आहे.

18. චත්තාලීසනිපාතො

१८. चत्तालीसनिपात

1. මහාකස්සපත්ථෙරගාථා

१. महाकस्सप थेरगाथा

1054.

१०५४.

‘‘න [Pg.350] ගණෙන පුරක්ඛතො චරෙ, විමනො හොති සමාධි දුල්ලභො;

නානාජනසඞ්ගහො දුඛො, ඉති දිස්වාන ගණං න රොචයෙ.

समुदायाने वेढलेले राहू नये, कारण त्यामुळे चित्त विचलित होते आणि समाधी मिळणे कठीण होते. विविध प्रकारच्या लोकांचा संग्रह करणे दुःखदायक आहे, असा दोष पाहून समूहामध्ये राहण्याची इच्छा करू नये.

1055.

१०५५.

‘‘න කුලානි උපබ්බජෙ මුනි, විමනො හොති සමාධි දුල්ලභො;

සො උස්සුක්කො රසානුගිද්ධො, අත්ථං රිඤ්චති යො සුඛාවහො.

मुनीने कुळांच्या फार जवळ जाऊ नये, कारण त्यामुळे चित्त विचलित होते आणि समाधी मिळणे कठीण होते. जो चवींच्या मागे लागून उत्सुक होतो, तो स्वतःच्या कल्याणाचा मार्ग गमावून बसतो.

1056.

१०५६.

‘‘පඞ්කොති හි නං අවෙදයුං, යායං වන්දනපූජනා කුලෙසු;

සුඛුමං සල්ල දුරුබ්බහං, සක්කාරො කාපුරිසෙන දුජ්ජහො.

कुळांमध्ये मिळणारे वंदन आणि पूजा ही चिखलासारखी आहे, असे ज्ञानी लोक म्हणतात. हा एक सूक्ष्म आणि उपटण्यास कठीण असा काटा आहे. दुर्जन माणसाला हा सत्कार सोडणे अत्यंत कठीण असते.

1057.

१०५७.

‘‘සෙනාසනම්හා ඔරුය්හ, නගරං පිණ්ඩාය පාවිසිං;

භුඤ්ජන්තං පුරිසං කුට්ඨිං, සක්කච්චං තං උපට්ඨහිං.

मी माझ्या डोंगरावरील निवासस्थानावरून खाली उतरून शहरात भिक्षेसाठी प्रवेश केला. तेथे जेवत असलेल्या एका कुष्ठरोगी माणसाजवळ मी आदराने भिक्षेसाठी उभा राहिलो.

1058.

१०५८.

‘‘සො මෙ පක්කෙන හත්ථෙන, ආලොපං උපනාමයි;

ආලොපං පක්ඛිපන්තස්ස, අඞ්ගුලි චෙත්ථ ඡිජ්ජථ.

त्याने आपल्या सडलेल्या हाताने मला अन्नाचा घास देऊ केला. माझ्या पात्रात घास टाकत असताना त्याची एक बोटही तुटून पात्रात पडली.

1059.

१०५९.

‘‘කුට්ටමූලඤ්ච නිස්සාය, ආලොපං තං අභුඤ්ජිසං;

භුඤ්ජමානෙ වා භුත්තෙ වා, ජෙගුච්ඡං මෙ න විජ්ජති.

मी एका भिंतीचा आश्रय घेऊन तो घास खाल्ला. तो घास खाताना किंवा खाल्ल्यानंतरही माझ्या मनात कोणतीही घृणा निर्माण झाली नाही.

1060.

१०६०.

‘‘උත්තිට්ඨපිණ්ඩො ආහාරො, පූතිමුත්තඤ්ච ඔසධං;

සෙනාසනං රුක්ඛමූලං, පංසුකූලඤ්ච චීවරං;

යස්සෙතෙ අභිසම්භුත්වා, ස වෙ චාතුද්දිසො නරො.

दारोदारी मागून मिळालेले अन्न हाच आहार, गोमूत्र हेच औषध, झाडाचे मूळ हेच निवासस्थान आणि पांसुकूल हेच चीवर; ज्याला या गोष्टी पुरेशा वाटतात, तोच खरोखर चारी दिशांना मुक्तपणे वावरणारा पुरुष होय.

1061.

१०६१.

‘‘යත්ථ එකෙ විහඤ්ඤන්ති, ආරුහන්තා සිලුච්චයං;

තස්ස බුද්ධස්ස දායාදො, සම්පජානො පතිස්සතො;

ඉද්ධිබලෙනුපත්ථද්ධො, කස්සපො අභිරූහති.

ज्या पर्वतावर चढताना इतर लोक थकतात आणि त्रासून जातात, त्याच पर्वतावर त्या बुद्धांचे वारसदार, जागरूक आणि स्मृतिमान असलेले कस्सप आपल्या ऋद्धीबलाच्या साहाय्याने सहज चढून जातात.

1062.

१०६२.

‘‘පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො[Pg.351], සෙලමාරුය්හ කස්සපො;

ඣායති අනුපාදානො, පහීනභයභෙරවො.

भिक्षेवरून परत आल्यावर, पर्वतावर चढून कस्सप कोणत्याही उपादानाशिवाय, सर्व भय आणि भीती नष्ट करून ध्यानमग्न होतात.

1063.

१०६३.

‘‘පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො, සෙලමාරුය්හ කස්සපො;

ඣායති අනුපාදානො, ඩය්හමානෙසු නිබ්බුතො.

भिक्षेवरून परत आल्यावर, पर्वतावर चढून कस्सप कोणत्याही उपादानाशिवाय, इतर सर्व जळत असताना स्वतः शांत होऊन ध्यानमग्न होतात.

1064.

१०६४.

‘‘පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො, සෙලමාරුය්හ කස්සපො;

ඣායති අනුපාදානො, කතකිච්චො අනාසවො.

भिक्षेवरून परत आल्यावर, पर्वतावर चढून कस्सप कोणत्याही उपादानाशिवाय, आपले कर्तव्य पूर्ण करून आणि अनास्रव होऊन ध्यानमग्न होतात.

1065.

१०६५.

‘‘කරෙරිමාලාවිතතා, භූමිභාගා මනොරමා;

කුඤ්ජරාභිරුදා රම්මා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

करेडूच्या वेलींनी वेढलेले, मनमोहक भूभाग असलेले आणि हत्तींच्या आवाजाने रमणीय वाटणारे ते पर्वत मला आनंदित करतात.

1066.

१०६६.

‘‘නීලබ්භවණ්ණා රුචිරා, වාරිසීතා සුචින්ධරා;

ඉන්දගොපකසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

नीळसर ढगांच्या रंगासारखे, सुंदर, शीतल जल असलेले, स्वच्छ पाषाण असलेले आणि इंद्रगोप कीटकांनी व्यापलेले ते पर्वत मला आनंदित करतात.

1067.

१०६७.

‘‘නීලබ්භකූටසදිසා, කූටාගාරවරූපමා;

වාරණාභිරුදා රම්මා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

नीळसर ढगांच्या शिखरांसारखे, उत्कृष्ट महालांसारखे सुंदर आणि हत्तींच्या आवाजाने रमणीय वाटणारे ते पर्वत मला आनंदित करतात.

1068.

१०६८.

‘‘අභිවුට්ඨා රම්මතලා, නගා ඉසිභි සෙවිතා;

අබ්භුන්නදිතා සිඛීහි, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

पावसाने धुतलेले रमणीय पठार असलेले, ऋषीमुनींनी सेवन केलेले आणि मोरांच्या केकारवाने दुमदुमणारे ते पर्वत मला आनंदित करतात.

1069.

१०६९.

‘‘අලං ඣායිතුකාමස්ස, පහිතත්තස්ස මෙ සතො;

අලං මෙ අත්ථකාමස්ස, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

ध्यान करण्याची इच्छा असणाऱ्या आणि दृढनिश्चयी असलेल्या माझ्यासाठी हे पर्वत पुरेसे आहेत. स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्या आणि दृढनिश्चयी भिक्खूसाठी हे पर्वत योग्य आहेत.

1070.

१०७०.

‘‘අලං මෙ ඵාසුකාමස්ස, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො;

අලං මෙ යොගකාමස්ස, පහිතත්තස්ස තාදිනො.

सुखाची इच्छा असणाऱ्या आणि दृढनिश्चयी भिक्खूसाठी हे पर्वत योग्य आहेत. योगाची इच्छा असणाऱ्या, दृढनिश्चयी आणि तादी पुरुषासाठी हे पर्वत योग्य आहेत.

1071.

१०७१.

‘‘උමාපුප්ඵෙන සමානා, ගගනාවබ්භඡාදිතා;

නානාදිජගණාකිණ්ණා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

अळशीच्या फुलांसारखे निळे, आकाशातील ढगांनी आच्छादलेले आणि विविध पक्ष्यांच्या थव्यांनी गजबजलेले ते पर्वत मला आनंदित करतात.

1072.

१०७२.

‘‘අනාකිණ්ණා ගහට්ඨෙහි, මිගසඞ්ඝනිසෙවිතා;

නානාදිජගණාකිණ්ණා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

गृहस्थांच्या गर्दीपासून दूर असलेले, वन्य प्राण्यांच्या झुंडींनी वास्तव्य केलेले आणि विविध पक्ष्यांच्या थव्यांनी गजबजलेले ते पर्वत मला आनंदित करतात.

1073.

१०७३.

‘‘අච්ඡොදිකා පුථුසිලා, ගොනඞ්ගුලමිගායුතා;

අම්බුසෙවාලසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති මං.

स्वच्छ पाणी असलेले, विस्तीर्ण पाषाण असलेले, वानर आणि हरिण इत्यादी प्राण्यांनी युक्त असलेले आणि शेवाळाने झाकलेले जलाशय असलेले ते पर्वत मला आनंदित करतात.

1074.

१०७४.

‘‘න පඤ්චඞ්ගිකෙන තුරියෙන, රති මෙ හොති තාදිසී;

යථා එකග්ගචිත්තස්ස, සම්මා ධම්මං විපස්සතො.

एकाग्र चित्ताने धर्माचे योग्य प्रकारे विपश्यना करणाऱ्याला जो आनंद मिळतो, तसा आनंद पाच वाद्यांच्या संगीतानेही मिळत नाही.

1075.

१०७५.

‘‘කම්මං [Pg.352] බහුකං න කාරයෙ, පරිවජ්ජෙය්‍ය ජනං න උය්‍යමෙ;

උස්සුක්කො සො රසානුගිද්ධො, අත්ථං රිඤ්චති යො සුඛාවහො.

अनेक प्रकारची कामे करू नयेत, जनसमुदायाला टाळावे आणि भौतिक गोष्टींसाठी प्रयत्न करू नये. जो चवींच्या मागे लागून उत्सुक होतो, तो स्वतःच्या सुखाचा मार्ग गमावून बसतो.

1076.

१०७६.

‘‘කම්මං බහුකං න කාරයෙ, පරිවජ්ජෙය්‍ය අනත්තනෙය්‍යමෙතං;

කිච්ඡති කායො කිලමති, දුක්ඛිතො සො සමථං න වින්දති.

अनेक प्रकारची कामे करू नयेत, जे निरर्थक आहे ते टाळावे. कारण त्यामुळे शरीर थकते आणि क्लेश पावते; आणि जो दुःखी असतो, त्याला शमथ लाभत नाही.

1077.

१०७७.

‘‘ඔට්ඨප්පහතමත්තෙන, අත්තානම්පි න පස්සති;

පත්ථද්ධගීවො චරති, අහං සෙය්‍යොති මඤ්ඤති.

केवळ ओठ हलवून तो स्वतःला ओळखू शकत नाही. तो ताठ मानेने वावरतो आणि 'मीच श्रेष्ठ आहे' असे मानतो.

1078.

१०७८.

‘‘අසෙය්‍යො සෙය්‍යසමානං, බාලො මඤ්ඤති අත්තානං;

න තං විඤ්ඤූ පසංසන්ති, පත්ථද්ධමානසං නරං.

स्वतः श्रेष्ठ नसतानाही तो मूर्ख स्वतःला श्रेष्ठांच्या बरोबरीचा मानतो. अशा ताठर मनाच्या माणसाची सुज्ञ लोक प्रशंसा करत नाहीत.

1079.

१०७९.

‘‘යො ච සෙය්‍යොහමස්මීති, නාහං සෙය්‍යොති වා පන;

හීනො තංසදිසො වාති, විධාසු න විකම්පති.

परंतु जो 'मी श्रेष्ठ आहे', 'मी श्रेष्ठ नाही', 'मी कनिष्ठ आहे' किंवा 'मी त्याच्यासारखाच आहे' अशा प्रकारच्या अभिमानाने विचलित होत नाही.

1080.

१०८०.

‘‘පඤ්ඤවන්තං තථා තාදිං, සීලෙසු සුසමාහිතං;

චෙතොසමථමනුත්තං, තඤ්චෙ විඤ්ඤූ පසංසරෙ.

अशा प्रज्ञावान, तादी, शीलामध्ये सुप्रतिष्ठित आणि चित्ताच्या उत्तम शांततेने युक्त असलेल्या पुरुषाची सुज्ञ लोक प्रशंसा करतात.

1081.

१०८१.

‘‘යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු, ගාරවො නූපලබ්භති;

ආරකා හොති සද්ධම්මා, නභතො පුථවී යථා.

ज्याला आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांबद्दल आदर नसतो, तो सद्धम्मापासून तसाच दूर असतो जशी पृथ्वी आकाशापासून दूर आहे.

1082.

१०८२.

‘‘යෙසඤ්ච හිරි ඔත්තප්පං, සදා සම්මා උපට්ඨිතං;

විරූළ්හබ්‍රහ්මචරියා තෙ, තෙසං ඛීණා පුනබ්භවා.

परंतु ज्यांच्यामध्ये ह्री आणि ओत्तप्प नेहमी चांगल्या प्रकारे जागृत असते, त्यांचे ब्रह्मचर्य वृद्धिंगत होते आणि त्यांचा पुनर्जन्म नष्ट होतो.

1083.

१०८३.

‘‘උද්ධතො චපලො භික්ඛු, පංසුකූලෙන පාරුතො;

කපීව සීහචම්මෙන, න සො තෙනුපසොභති.

जो भिक्खू चंचल आणि उथळ मनाचा आहे, त्याने पांसुकूल परिधान केले तरी तो सिंहाचे चामडे पांघरलेल्या माकडासारखा दिसतो; तो त्या चीवराने शोभून दिसत नाही.

1084.

१०८४.

‘‘අනුද්ධතො අචපලො, නිපකො සංවුතින්ද්‍රියො;

සොභති පංසුකූලෙන, සීහොව ගිරිගබ්භරෙ.

परंतु जो अचंचल, गंभीर, प्रज्ञावान आणि इंद्रियांवर ताबा ठेवणारा आहे, तो पांसुकूल चीवरामध्ये तसाच शोभून दिसतो जसा पर्वताच्या गुहेत सिंह शोभतो.

1085.

१०८५.

‘‘එතෙ සම්බහුලා දෙවා, ඉද්ධිමන්තො යසස්සිනො;

දසදෙවසහස්සානි, සබ්බෙ තෙ බ්‍රහ්මකායිකා.

हे अनेक ऋद्धीवान आणि यशस्वी देव, जे संख्येने दहा हजार आहेत, ते सर्व ब्रह्मलोकातील देव आहेत.

1086.

१०८६.

‘‘ධම්මසෙනාපතිං වීරං, මහාඣායිං සමාහිතං;

සාරිපුත්තං නමස්සන්තා, තිට්ඨන්ති පඤ්ජලීකතා.

ते सर्व हात जोडून, धर्मसेनापती, वीर, महान ध्यानी आणि समाधीस्थ असलेल्या सारिपुत्तांना नमस्कार करत उभे आहेत.

1087.

१०८७.

‘‘‘නමො [Pg.353] තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ නාභිජානාම, යම්පි නිස්සාය ඣායති.

हे पुरुषश्रेष्ठ! आपल्याला नमस्कार असो. हे पुरुषोत्तम! आपल्याला नमस्कार असो. आपण कोणत्या आलंबनाचा आश्रय घेऊन ध्यान करत आहात, हे आम्हाला समजत नाही.

1088.

१०८८.

‘‘‘අච්ඡෙරං වත බුද්ධානං, ගම්භීරො ගොචරො සකො;

යෙ මයං නාභිජානාම, වාලවෙධිසමාගතා’.

“बुद्धांचे स्वतःचे अत्यंत गंभीर असे गोचर (ज्ञानक्षेत्र) खरोखरच आश्चर्यकारक आहे! आम्ही केसाच्या टोकाचा वेध घेणाऱ्या धनुर्धरांसारखे (सूक्ष्म बुद्धीचे) असूनही आम्हाला ते समजू शकत नाही.”

1089.

१०८९.

‘‘තං තථා දෙවකායෙහි, පූජිතං පූජනාරහං;

සාරිපුත්තං තදා දිස්වා, කප්පිනස්ස සිතං අහු.

“त्या वेळी, पूजेस पात्र असलेल्या त्या आयुष्मान सारिपुत्तांची देवगणांकडून अशा प्रकारे पूजा केली जात असलेली पाहून, महाकप्पिनांच्या मुखावर स्मितहास्य उमटले.”

1090.

१०९०.

‘‘යාවතා බුද්ධඛෙත්තම්හි, ඨපයිත්වා මහාමුනිං;

ධුතගුණෙ විසිට්ඨොහං, සදිසො මෙ න විජ්ජති.

“संपूर्ण बुद्धक्षेत्रात महामुनींना (बुद्धांना) वगळता, धुतगुणांमध्ये (कठोर तपश्चर्येत) माझ्यासारखा श्रेष्ठ दुसरा कोणीही नाही.”

1091.

१०९१.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො.

“मी शास्त्यांची (बुद्धांची) सेवा केली आहे, बुद्धांचे शासन (शिक्षण) पूर्ण केले आहे. हा जड भार (पंचस्कंध) मी खाली उतरवून ठेवला आहे, आता पुन्हा जन्म नाही.”

1092.

१०९२.

‘‘න චීවරෙ න සයනෙ, භොජනෙ නුපලිම්පති;

ගොතමො අනප්පමෙය්‍යො, මුළාලපුප්ඵං විමලංව;

අම්බුනා නෙක්ඛම්මනින්නො, තිභවාභිනිස්සටො.

“चीवरात, शयनात किंवा भोजनात जे लिप्त होत नाहीत; ते अमेय असे गौतम बुद्ध, चिखलातून उगवलेल्या निर्मळ कमळाप्रमाणे पाण्याने लिप्त न होता, नैष्क्रम्याकडे (प्रव्रज्येकडे) झुकलेले आणि तिन्ही भवांमधून (अस्तित्वाच्या तीन पातळ्यांमधून) मुक्त झालेले आहेत.”

1093.

१०९३.

‘‘සතිපට්ඨානගීවො සො, සද්ධාහත්ථො මහාමුනි;

පඤ්ඤාසීසො මහාඤාණී, සදා චරති නිබ්බුතො’’ති.

“ते महामुनी (बुद्ध) हे सतीपट्ठानरूपी (स्मृतिप्रस्थानरूपी) मान असलेले, श्रद्धारूपी हात असलेले, प्रज्ञारूपी मस्तक असलेले आणि महान ज्ञानी आहेत; ते सदैव शांत (निर्वाण प्राप्त) होऊन विहरतात.”

… මහාකස්සපො ථෙරො….

…महाकस्सप थेर…

චත්තාලීසනිපාතො නිට්ඨිතො.

चाळिसावा निपात समाप्त झाला.

තත්‍රුද්දානං –

त्यातील गाथांची अनुक्रमणिका (उद्दान) खालीलप्रमाणे आहे –

චත්තාලීසනිපාතම්හි, මහාකස්සපසව්හයො;

එකොව ථෙරො ගාථායො, චත්තාසීල දුවෙපි චාති.

“चाळिसाव्या निपातामध्ये महाकस्सप नावाचे एकच थेर आहेत आणि त्यांच्या एकूण बेचाळीस गाथा आहेत.”

19. පඤ්ඤාසනිපාතො

१९. पन्नासावा निपात (पञ्ञासनिपातो)

1. තාලපුටත්ථෙරගාථා

१. तालपुट थेरगाथा

1094.

१०९४.

‘‘කදා [Pg.354] නුහං පබ්බතකන්දරාසු, එකාකියො අද්දුතියො විහස්සං;

අනිච්චතො සබ්බභවං විපස්සං, තං මෙ ඉදං තං නු කදා භවිස්සති.

“मी कधी बरं पर्वतांच्या गुहांमध्ये एकटा, सोबतीशिवाय (तृष्णारहित) राहीन? सर्व अस्तित्वाला (भवाला) अनित्य म्हणून पाहत (विपश्यना करत) विहरेन? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1095.

१०९५.

‘‘කදා නුහං භින්නපටන්ධරො මුනි, කාසාවවත්ථො අමමො නිරාසො;

රාගඤ්ච දොසඤ්ච තථෙව මොහං, හන්ත්වා සුඛී පවනගතො විහස්සං.

“मी कधी बरं ठिगळ लावलेले काषाय वस्त्र परिधान केलेला, ममत्वरहित आणि आशेपासून मुक्त असलेला मुनी होऊन, राग, द्वेष आणि मोह नष्ट करून सुखी मनाने घनदाट अरण्यात विहरेन?”

1096.

१०९६.

‘‘කදා අනිච්චං වධරොගනීළං, කායං ඉමං මච්චුජරායුපද්දුතං;

විපස්සමානො වීතභයො විහස්සං, එකො වනෙ තං නු කදා භවිස්සති.

“मृत्यू आणि जरेने ग्रस्त असलेल्या, रोगांचे घर आणि नाशिवंत असलेल्या या शरीराला अनित्य म्हणून पाहत, मी कधी बरं निर्भयपणे अरण्यात एकटा विहरेन? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1097.

१०९७.

‘‘කදා නුහං භයජනනිං දුඛාවහං, තණ්හාලතං බහුවිධානුවත්තනිං;

පඤ්ඤාමයං තිඛිණමසිං ගහෙත්වා, ඡෙත්වා වසෙ තම්පි කදා භවිස්සති.

“भय निर्माण करणाऱ्या, दुःख देणाऱ्या आणि अनेक विषयांकडे ओढणाऱ्या या तृष्णारूपी वेलीला, प्रज्ञारूपी तीक्ष्ण तलवार हाती घेऊन कापून मी कधी बरं मुक्त होईन? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1098.

१०९८.

‘‘කදා නු පඤ්ඤාමයමුග්ගතෙජං, සත්ථං ඉසීනං සහසාදියිත්වා;

මාරං සසෙනං සහසා භඤ්ජිස්සං, සීහාසනෙ තං නු කදා භවිස්සති.

“ऋषींचे (बुद्धांचे) प्रज्ञारूपी अत्यंत तेजस्वी शस्त्र हाती घेऊन, मी कधी बरं त्याच्या सैन्यासह माराचा (क्लेशांचा) पराभव करून सिंहासनावर (स्थिर पदावर) आरूढ होईन? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1099.

१०९९.

‘‘කදා නුහං සබ්භි සමාගමෙසු, දිට්ඨො භවෙ ධම්මගරූහි තාදිභි;

යාථාවදස්සීහි ජිතින්ද්‍රියෙහි, පධානියො තං නු කදා භවිස්සති.

“धर्माला पूजणारे, तादिगुणांनी युक्त (अविचल), यथार्थ पाहणारे आणि इंद्रियांवर विजय मिळवणारे अशा सत्पुरुषांच्या संगतीत मी कधी बरं एक दृढनिश्चयी साधक म्हणून पाहिला जाईन? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1100.

११००.

‘‘කදා නු මං තන්දි ඛුදා පිපාසා, වාතාතපා කීටසරීසපා වා;

න බාධයිස්සන්ති න තං ගිරිබ්බජෙ, අත්ථත්ථියං තං නු කදා භවිස්සති.

“आळस, भूक, तहान, वारा, ऊन, कीटक किंवा सरपटणारे प्राणी, या पर्वतांच्या दऱ्यांमध्ये स्वतःच्या कल्याणासाठी (परम अर्थासाठी) साधना करणाऱ्या मला कधी बरं त्रास देणार नाहीत? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1101.

११०१.

‘‘කදා [Pg.355] නු ඛො යං විදිතං මහෙසිනා, චත්තාරි සච්චානි සුදුද්දසානි;

සමාහිතත්තො සතිමා අගච්ඡං, පඤ්ඤාය තං තං නු කදා භවිස්සති.

“महान ऋषींनी (बुद्धांनी) जाणलेली आणि अत्यंत कठीण असलेली चार आर्यसत्ये, मी कधी बरं एकाग्रचित्त व स्मृतिमान होऊन प्रज्ञेने साक्षात करेन? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1102.

११०२.

‘‘කදා නු රූපෙ අමිතෙ ච සද්දෙ, ගන්ධෙ රසෙ ඵුසිතබ්බෙ ච ධම්මෙ;

ආදිත්තතොහං සමථෙහි යුත්තො, පඤ්ඤාය දච්ඡං තදිදං කදා මෙ.

“मी कधी बरं शमथ (चित्तशांती) आणि विपश्यनेने युक्त होऊन, अमर्याद रूप, शब्द, गंध, रस, स्पर्श आणि धर्म (मानसिक विषय) हे सर्व (अकरा प्रकारच्या अग्नीने) पेटलेले आहेत, असे प्रज्ञेने पाहीन? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1103.

११०३.

‘‘කදා නුහං දුබ්බචනෙන වුත්තො, තතොනිමිත්තං විමනො න හෙස්සං;

අථො පසත්ථොපි තතොනිමිත්තං, තුට්ඨො න හෙස්සං තදිදං කදා මෙ.

“कठोर शब्दांनी अपमानित केले गेले तरी त्यामुळे माझे मन कधी बरं विचलित होणार नाही? आणि स्तुती केली गेली तरी त्यामुळे मी कधी बरं हर्षित होणार नाही? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1104.

११०४.

‘‘කදා නු කට්ඨෙ ච තිණෙ ලතා ච, ඛන්ධෙ ඉමෙහං අමිතෙ ච ධම්මෙ;

අජ්ඣත්තිකානෙව ච බාහිරානි ච, සමං තුලෙය්‍යං තදිදං කදා මෙ.

“लाकूड, गवत, वेली आणि माझे हे पंचस्कंध, तसेच बाह्य व आंतरिक असलेले सर्व अमर्याद धर्म (गोष्टी), या सर्वांना मी कधी बरं (अनित्यतेच्या दृष्टीने) समान लेखेन? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1105.

११०५.

‘‘කදා නු මං පාවුසකාලමෙඝො, නවෙන තොයෙන සචීවරං වනෙ;

ඉසිප්පයාතම්හි පථෙ වජන්තං, ඔවස්සතෙ තං නු කදා භවිස්සති.

“ऋषींनी (बुद्धांनी) आचरलेल्या मार्गावरून चालणाऱ्या मला, अरण्यामध्ये पावसाळ्यातील ढग नवीन पाण्याने चीवरासहित कधी बरं चिंब भिजवतील? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1106.

११०६.

‘‘කදා මයූරස්ස සිඛණ්ඩිනො වනෙ, දිජස්ස සුත්වා ගිරිගබ්භරෙ රුතං;

පච්චුට්ඨහිත්වා අමතස්ස පත්තියා, සංචින්තයෙ තං නු කදා භවිස්සති.

“अरण्यातील पर्वतांच्या गुहेत सुंदर पिसाऱ्याच्या मोराचा टाहो ऐकून, मी कधी बरं अमृतपदाच्या (निर्वाणाच्या) प्राप्तीसाठी उठून ध्यानमग्न होईन? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1107.

११०७.

‘‘කදා නු ගඞ්ගං යමුනං සරස්සතිං, පාතාලඛිත්තං වළවාමුඛඤ්ච ;

අසජ්ජමානො පතරෙය්‍යමිද්ධියා, විභිංසනං තං නු කදා භවිස්සති.

“गंगा, यमुना, सरस्वती आणि पाताळात कोसळणाऱ्या भयानक वडवामुखासारख्या (समुद्रातील आवर्तासारख्या) प्रवाहांना, मी कधी बरं ऋद्धीच्या (आत्मिक शक्तीच्या) बळावर आसक्तीशिवाय पार करेन? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1108.

११०८.

‘‘කදා [Pg.356] නු නාගොව අසඞ්ගචාරී, පදාලයෙ කාමගුණෙසු ඡන්දං;

නිබ්බජ්ජයං සබ්බසුභං නිමිත්තං, ඣානෙ යුතො තං නු කදා භවිස්සති.

“एकाद्या हत्तीप्रमाणे आसक्तीशिवाय एकटा विहरत, सर्व शुभ (आकर्षक) निमित्तांचा त्याग करून, ध्यानात मग्न होऊन मी कधी बरं पंचकामगुणांमधील तृष्णा नष्ट करेन? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1109.

११०९.

‘‘කදා ඉණට්ටොව දලිද්දකො නිධිං, ආරාධයිත්වා ධනිකෙහි පීළිතො;

තුට්ඨො භවිස්සං අධිගම්ම සාසනං, මහෙසිනො තං නු කදා භවිස්සති.

“ऋणकोकडून छळला गेलेला एखादा गरीब माणूस गुप्तधन मिळाल्यावर जसा कर्जमुक्त होऊन आनंदी होतो, तसाच मी कधी बरं महान ऋषींच्या (बुद्धांच्या) शासनाला (धर्माला) प्राप्त करून आनंदी होईन? माझी ही इच्छा कधी बरं पूर्ण होईल?”

1110.

१११०.

‘‘බහූනි වස්සානි තයාම්හි යාචිතො, ‘අගාරවාසෙන අලං නු තෙ ඉදං’;

තං දානි මං පබ්බජිතං සමානං, කිංකාරණා චිත්ත තුවං න යුඤ්ජසි.

“हे मना! 'तुला गृहस्थाश्रमात राहणे पुरे झाले' असे म्हणून तूच मला अनेक वर्षे विनवणी करत होतास. आता मी प्रव्रजित (दीक्षित) झालो असताना, तू मला ध्यानामध्ये का बरं प्रवृत्त करत नाहीस?”

1111.

११११.

‘‘නනු අහං චිත්ත තයාම්හි යාචිතො, ‘ගිරිබ්බජෙ චිත්‍රඡදා විහඞ්ගමා’;

මහින්දඝොසත්ථනිතාභිගජ්ජිනො, තෙ තං රමෙස්සන්ති වනම්හි ඣායිනං.

“हे मना! तूच मला अशी विनवणी केली नव्हतीस का की, 'पर्वतांच्या दऱ्यांमध्ये रंगीबेरंगी पंखांचे पक्षी आणि ढगांच्या गडगडाटाने आनंदित झालेले मोर, अरण्यात ध्यान करणाऱ्या तुला आनंदित करतील'?”

1112.

१११२.

‘‘කුලම්හි මිත්තෙ ච පියෙ ච ඤාතකෙ, ඛිඩ්ඩාරතිං කාමගුණඤ්ච ලොකෙ;

සබ්බං පහාය ඉමමජ්ඣුපාගතො, අථොපි ත්වං චිත්ත න මය්හ තුස්සසි.

“कुटुंब, मित्र, प्रियजन, नातेवाईक आणि जगातील खेळ, करमणूक व कामभोग या सर्वांचा त्याग करून मी या अरण्यात आलो आहे. तरीही, हे मना! तू माझ्यावर प्रसन्न का होत नाहीस?”

1113.

१११३.

‘‘මමෙව එතං න හි ත්වං පරෙසං, සන්නාහකාලෙ පරිදෙවිතෙන කිං;

සබ්බං ඉදං චලමිති පෙක්ඛමානො, අභිනික්ඛමිං අමතපදං ජිගීසං.

“हे माझेच मन आहे, दुसऱ्या कोणाचे नाही. मग युद्धाच्या वेळी (साधनेच्या वेळी) या रडण्या-ओरडण्याचा काय उपयोग? हे सर्व जग चंचल (अनित्य) आहे, असे पाहूनच मी अमृतपदाच्या (निर्वाणाच्या) शोधात गृहत्याग केला आहे.”

1114.

१११४.

‘‘සුයුත්තවාදී ද්විපදානමුත්තමො, මහාභිසක්කො නරදම්මසාරථි ;

‘චිත්තං චලං මක්කටසන්නිභං ඉති, අවීතරාගෙන සුදුන්නිවාරයං’.

“दोन पायांच्या प्राण्यांमध्ये (मनुष्यांमध्ये) श्रेष्ठ, महान वैद्य आणि मानवांचे दमण करणारे सारथी (बुद्ध) योग्यच म्हणाले होते की: 'रागमुक्त न झालेल्या व्यक्तीचे चंचल मन माकडासारखे असते, ज्याचे नियंत्रण करणे अत्यंत कठीण असते.'”

1115.

१११५.

‘‘කාමා [Pg.357] හි චිත්‍රා මධුරා මනොරමා, අවිද්දසූ යත්ථ සිතා පුථුජ්ජනා;

තෙ දුක්ඛමිච්ඡන්ති පුනබ්භවෙසිනො, චිත්තෙන නීතා නිරයෙ නිරාකතා.

“कामभोग हे खरोखरच विविधरंगी, मधुर आणि मनमोहक असतात, ज्यामध्ये अज्ञानी पृथग्जन (सामान्य लोक) अडकतात. पुन्हा पुन्हा जन्माची इच्छा करणारे ते लोक स्वतःच्याच मनाने नरकाकडे नेले जातात आणि दुःखाला प्राप्त होतात.”

1116.

१११६.

‘‘‘මයූරකොඤ්චාභිරුතම්හි කානනෙ, දීපීහි බ්‍යග්ඝෙහි පුරක්ඛතො වසං;

කායෙ අපෙක්ඛං ජහ මා විරාධය’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

“'मोर आणि क्रौंच पक्ष्यांच्या आवाजाने दुमदुमलेल्या अरण्यात, बिबट्या आणि वाघांच्या सानिध्यात राहताना, शरीराची आसक्ती सोडून दे आणि संधी वाया घालवू नकोस,' असे हे मना! तू मला पूर्वी प्रवृत्त करत होतास.”

1117.

१११७.

‘‘‘භාවෙහි ඣානානි ච ඉන්ද්‍රියානි ච, බලානි බොජ්ඣඞ්ගසමාධිභාවනා;

තිස්සො ච විජ්ජා ඵුස බුද්ධසාසනෙ’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

“'ध्यानांची, इंद्रियांची, बलांची आणि बोज्झंगांची (बोध्यंगांची) तसेच समाधीची भावना कर; बुद्धांच्या शासनात त्रिविद्या प्राप्त कर,' असे हे मना! तू मला पूर्वी प्रवृत्त करत होतास.”

1118.

१११८.

‘‘‘භාවෙහි මග්ගං අමතස්ස පත්තියා, නිය්‍යානිකං සබ්බදුඛක්ඛයොගධං;

අට්ඨඞ්ගිකං සබ්බකිලෙසසොධනං’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

“'अमृतपदाच्या (निर्वाणाच्या) प्राप्तीसाठी, संसारातून मुक्त करणाऱ्या, सर्व दुःखांचा अंत करणाऱ्या आणि सर्व क्लेशांचे शुद्धीकरण करणाऱ्या अष्टांगिक मार्गाची भावना कर,' असे हे मना! तू मला पूर्वी प्रवृत्त करत होतास.”

1119.

१११९.

‘‘‘දුක්ඛන්ති ඛන්ධෙ පටිපස්ස යොනිසො, යතො ච දුක්ඛං සමුදෙති තං ජහ;

ඉධෙව දුක්ඛස්ස කරොහි අන්තං’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

“'पंचस्कंधांकडे योनिशो मनसिकाराने (योग्य प्रकारे) दुःख म्हणून पाहा, ज्या कारणाने (तृष्णेने) दुःख उत्पन्न होते त्याचा त्याग कर आणि याच जन्मात दुःखाचा अंत कर,' असे हे मना! तू मला पूर्वी प्रवृत्त करत होतास.”

1120.

११२०.

‘‘‘අනිච්චං දුක්ඛන්ති විපස්ස යොනිසො, සුඤ්ඤං අනත්තාති අඝං වධන්ති ච;

මනොවිචාරෙ උපරුන්ධ චෙතසො’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

“'(पंचस्कंधांना) योनिशो मनसिकाराने अनित्य, दुःख, शून्य, अनात्मा, रोग आणि घातक म्हणून पाहा; मनाच्या चंचल विचारांना आवर घाल,' असे हे मना! तू मला पूर्वी प्रवृत्त करत होतास.”

1121.

११२१.

‘‘‘මුණ්ඩො විරූපො අභිසාපමාගතො, කපාලහත්ථොව කුලෙසු භික්ඛසු;

යුඤ්ජස්සු සත්ථුවචනෙ මහෙසිනො’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

“'मुंडित (केस कापलेला), विरूप झालेला, शापित असल्यासारखा हातात भिक्षापात्र घेऊन घराघरांमध्ये भिक्षा मागत फिर आणि महान ऋषींच्या (बुद्धांच्या) शासनात स्वतःला झोकून दे,' असे हे मना! तू मला पूर्वी प्रवृत्त करत होतास.”

1122.

११२२.

‘‘‘සුසංවුතත්තො [Pg.358] විසිඛන්තරෙ චරං, කුලෙසු කාමෙසු අසඞ්ගමානසො;

චන්දො යථා දොසිනපුණ්ණමාසියා’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

हे चित्ता! 'स्वतःवर उत्तम संयम ठेवून, गल्लीबोळातून भिक्षेसाठी फिरताना, कुळांमध्ये आणि कामभोगांमध्ये आसक्ती न बाळगता, ढगविरहित पौर्णिमेच्या चंद्राप्रमाणे निष्कलंकपणे विहार कर,' असे तू मला पूर्वी प्रवृत्त करत होतास.

1123.

११२३.

‘‘‘ආරඤ්ඤිකො හොහි ච පිණ්ඩපාතිකො, සොසානිකො හොහි ච පංසුකූලිකො;

නෙසජ්ජිකො හොහි සදා ධුතෙ රතො’, ඉතිස්සු මං චිත්ත පුරෙ නියුඤ්ජසි.

हे चित्ता! 'तू आरण्यक हो, पिंडपातिक हो, स्मशानवासी हो, पांसुकुलिक हो, नैषधिक हो आणि नेहमी धुतंगांमध्ये रममाण हो,' असे तू मला पूर्वी प्रवृत्त करत होतास.

1124.

११२४.

‘‘රොපෙත්ව රුක්ඛානි යථා ඵලෙසී, මූලෙ තරුං ඡෙත්තු තමෙව ඉච්ඡසි;

තථූපමං චිත්තමිදං කරොසි, යං මං අනිච්චම්හි චලෙ නියුඤ්ජසි.

ज्याप्रमाणे फळांची इच्छा करणारा माणूस झाडे लावून, नंतर त्याच झाडाला मुळापासून तोडून टाकण्याची इच्छा करतो; हे चित्ता, तू देखील तसेच करत आहेस, जे तू मला या अनित्य आणि चंचल संसारामध्ये प्रवृत्त करत आहेस.

1125.

११२५.

‘‘අරූප දූරඞ්ගම එකචාරි, න තෙ කරිස්සං වචනං ඉදානිහං;

දුක්ඛා හි කාමා කටුකා මහබ්භයා, නිබ්බානමෙවාභිමනො චරිස්සං.

हे अरूप, दूरवर भटकणाऱ्या आणि एकटेच विहार करणाऱ्या चित्ता! आता मी तुझे ऐकणार नाही. कारण कामभोग हे दुःखदायक, कटू आणि अत्यंत भयकारक आहेत. आता मी केवळ निर्वाणाकडेच लक्ष केंद्रित करून विहार करेन.

1126.

११२६.

‘‘නාහං අලක්ඛ්‍යා අහිරික්කතාය වා, න චිත්තහෙතූ න ච දූරකන්තනා;

ආජීවහෙතූ ච අහං න නික්ඛමිං, කතො ච තෙ චිත්ත පටිස්සවො මයා.

मी काही दुर्दैवामुळे किंवा निर्लज्जपणामुळे गृहत्याग केला नाही, ना केवळ तुझ्या इच्छेखातर, ना राजाच्या भयामुळे, ना उपजीविकेसाठी मी गृहत्याग केला आहे. हे चित्ता, मी तुला कधीही तुझ्या अधीन राहण्याचे वचन दिले नव्हते.

1127.

११२७.

‘‘‘අප්පිච්ඡතා සප්පුරිසෙහි වණ්ණිතා, මක්ඛප්පහානං වූපසමො දුඛස්ස’;

ඉතිස්සු මං චිත්ත තදා නියුඤ්ජසි, ඉදානි ත්වං ගච්ඡසි පුබ්බචිණ්ණං.

'सत्पुरुषांनी अल्पेच्छतेची, गुणद्वेष सोडण्याची आणि दुःखाच्या शमनाची प्रशंसा केली आहे'; हे चित्ता, तेव्हा तू मला यात प्रवृत्त करत होतास, आणि आता मात्र तू स्वतःच तुझ्या जुन्या सवयींकडे परत जात आहेस.

1128.

११२८.

‘‘තණ්හා අවිජ්ජා ච පියාපියඤ්ච, සුභානි රූපානි සුඛා ච වෙදනා;

මනාපියා කාමගුණා ච වන්තා, වන්තෙ අහං ආවමිතුං න උස්සහෙ.

तृष्णा, अविद्या, प्रिय-अप्रिय गोष्टी, सुंदर रूपे, सुखद वेदना आणि मनपसंत कामगुण मी ओकून दिले आहेत. आता त्या ओकलेल्या गोष्टींचे पुन्हा सेवन करण्याची माझी मुळीच इच्छा नाही.

1129.

११२९.

‘‘සබ්බත්ථ [Pg.359] තෙ චිත්ත වචො කතං මයා, බහූසු ජාතීසු න මෙසි කොපිතො;

අජ්ඣත්තසම්භවො කතඤ්ඤුතාය තෙ, දුක්ඛෙ චිරං සංසරිතං තයා කතෙ.

हे चित्ता, मी अनेक जन्मांमध्ये सर्व ठिकाणी तुझे ऐकले आहे, तरीही मी तुझ्यावर कधी रागवलो नाही. तू माझ्याच आत निर्माण झालास, पण कृतघ्नपणे तू मला या दीर्घकालीन संसारदुःखात भटकत ठेवलेस.

1130.

११३०.

‘‘ත්වඤ්ඤෙව නො චිත්ත කරොසි බ්‍රාහ්මණො, ත්වං ඛත්තියො රාජදසී කරොසි;

වෙස්සා ච සුද්දා ච භවාම එකදා, දෙවත්තනං වාපි තවෙව වාහසා.

हे चित्ता, तूच आम्हाला कधी ब्राह्मण बनवतोस, तर कधी क्षत्रिय आणि राजांचे दास बनवतोस. तुझ्याच प्रभावामुळे आम्ही कधी वैश्य तर कधी शूद्र होतो, आणि कधी देवत्व देखील प्राप्त करतो.

1131.

११३१.

‘‘තවෙව හෙතූ අසුරා භවාමසෙ, ත්වංමූලකං නෙරයිකා භවාමසෙ;

අථො තිරච්ඡානගතාපි එකදා, පෙතත්තනං වාපි තවෙව වාහසා.

तुझ्याच मुळे आम्ही असुर होतो, तुझ्याच मुळे नरकवासी होतो. तसेच तुझ्याच प्रभावामुळे आम्ही कधी तिर्यंच तर कधी प्रेतयोनीमध्ये जन्माला येतो.

1132.

११३२.

‘‘නනු දුබ්භිස්සසි මං පුනප්පුනං, මුහුං මුහුං චාරණිකංව දස්සයං;

උම්මත්තකෙනෙව මයා පලොභසි, කිඤ්චාපි තෙ චිත්ත විරාධිතං මයා.

तू मला वारंवार फसवले नाहीस का? एखाद्या बहुरूप्याप्रमाणे रूपे बदलून तू मला वेड्यासारखे भुलवत आहेस. हे चित्ता, जरी मी पूर्वी तुझ्या तालावर नाचलो असलो, तरी आता मी तसे करणार नाही.

1133.

११३३.

‘‘ඉදං පුරෙ චිත්තමචාරි චාරිකං, යෙනිච්ඡකං යත්ථකාමං යථාසුඛං;

තදජ්ජහං නිග්ගහෙස්සාමි යොනිසො, හත්ථිප්පභින්නං විය අඞ්කුසග්ගහො.

हे चित्त पूर्वी आपल्या इच्छेनुसार, आवडीनुसार आणि सुखाप्रमाणे भटकत असे. पण आज मी याला योग्य प्रकारे नियंत्रित करेन, ज्याप्रमाणे अंकुशधारी हत्तीचा माहुत पिसाळलेल्या हत्तीला नियंत्रणात आणतो.

1134.

११३४.

‘‘සත්ථා ච මෙ ලොකමිමං අධිට්ඨහි, අනිච්චතො අද්ධුවතො අසාරතො;

පක්ඛන්ද මං චිත්ත ජිනස්ස සාසනෙ, තාරෙහි ඔඝා මහතා සුදුත්තරා.

माझ्या शास्त्यांनी या जगाला अनित्य, अध्रुव आणि असार म्हणून जाणले आहे. हे चित्ता, तू मला जिनांच्या शासनात प्रवृत्त कर आणि या पार करण्यास अत्यंत कठीण अशा महा-ओघापासून माझे रक्षण कर.

1135.

११३५.

‘‘න තෙ ඉදං චිත්ත යථා පුරාණකං, නාහං අලං තුය්හ වසෙ නිවත්තිතුං ;

මහෙසිනො පබ්බජිතොම්හි සාසනෙ, න මාදිසා හොන්ති විනාසධාරිනො.

हे चित्ता, आता ही परिस्थिती पूर्वीसारखी राहिलेली नाही. मी आता तुझ्या अधीन होण्यास तयार नाही. मी त्या महर्षींच्या शासनात प्रव्रजित झालो आहे, आणि माझ्यासारखे लोग विनाशाचे धनी होत नाहीत.

1136.

११३६.

‘‘නගා [Pg.360] සමුද්දා සරිතා වසුන්ධරා, දිසා චතස්සො විදිසා අධො දිවා;

සබ්බෙ අනිච්චා තිභවා උපද්දුතා, කුහිං ගතො චිත්ත සුඛං රමිස්සසි.

पर्वत, समुद्र, नद्या, पृथ्वी, चारही दिशा, उपदिशा, अधोलोक आणि स्वर्गलोक, हे तिन्ही लोक अनित्य आणि उपद्रवांनी ग्रस्त आहेत. हे चित्ता, तू कुठे जाऊन सुखाने रममाण होणार आहेस?

1137.

११३७.

‘‘ධිතිප්පරං කිං මම චිත්ත කාහිසි, න තෙ අලං චිත්ත වසානුවත්තකො;

න ජාතු භස්තං උභතොමුඛං ඡුපෙ, ධිරත්ථු පූරං නව සොතසන්දනිං.

हे चित्ता, माझ्या दृढ संकल्पाचे तू काय करू शकशील? आता मी तुझ्या अधीन होणार नाही. दोन्ही बाजूंनी तोंड असलेल्या घाणीच्या पिशवीला कोणी स्पर्शही करत नाही, त्याप्रमाणे नऊ छिद्रांतून सतत घाण वाहणाऱ्या या शरीराचा धिक्कार असो!

1138.

११३८.

‘‘වරාහඑණෙය්‍යවිගාළ්හසෙවිතෙ, පබ්භාරකුට්ටෙ පකතෙව සුන්දරෙ;

නවම්බුනා පාවුසසිත්ථකානනෙ, තහිං ගුහාගෙහගතො රමිස්සසි.

रानडुकरे आणि हरिण यांनी युक्त असलेल्या, निसर्गरम्य दऱ्याखोऱ्यांमध्ये आणि पर्वतांच्या शिखरांवर, पावसाच्या नवीन पाण्याने सिंचित झालेल्या जंगलात, गुहेमध्ये राहून तू रममाण होशील.

1139.

११३९.

‘‘සුනීලගීවා සුසිඛා සුපෙඛුනා, සුචිත්තපත්තච්ඡදනා විහඞ්ගමා;

සුමඤ්ජුඝොසත්ථනිතාභිගජ්ජිනො, තෙ තං රමෙස්සන්ති වනම්හි ඣායිනං.

सुंदर निळी मान असलेले, सुंदर तुरा आणि पंख असलेले, अत्यंत आकर्षक पिसे असलेले आणि मधुर आवाजात गाणारे पक्षी जंगलात ध्यान करणाऱ्या तुला आनंदित करतील.

1140.

११४०.

‘‘වුට්ඨම්හි දෙවෙ චතුරඞ්ගුලෙ තිණෙ, සංපුප්ඵිතෙ මෙඝනිභම්හි කානනෙ;

නගන්තරෙ විටපිසමො සයිස්සං, තං මෙ මුදූ හෙහිති තූලසන්නිභං.

पावसाच्या आगमनानंतर जेव्हा चार बोटे उंच गवत उगवेल, आणि काळ्या ढगांसारखे सुंदर जंगल बहरेल, तेव्हा मी पर्वतांच्या दऱ्यांमध्ये एखाद्या झाडासारखा निवांत झोपेन. ते गवत माझ्यासाठी कापसासारखा मऊ बिछाना बनेल.

1141.

११४१.

‘‘තථා තු කස්සාමි යථාපි ඉස්සරො, යං ලබ්භති තෙනපි හොතු මෙ අලං;

න තාහං කස්සාමි යථා අතන්දිතො, බිළාරභස්තංව යථා සුමද්දිතං.

ज्याप्रमाणे एखादा मालक आपल्या सेवकाला आपल्या नियंत्रणात ठेवतो, त्याचप्रमाणे मी तुला माझ्या नियंत्रणात ठेवेन. जे काही मिळेल त्यात मी समाधानी राहीन. आळस सोडून मी तुला चांगल्या प्रकारे मळलेल्या मांजराच्या कातड्याच्या पिशवीसारखे मऊ आणि आज्ञाधारक बनवेन.

1142.

११४२.

‘‘තථා තු කස්සාමි යථාපි ඉස්සරො, යං ලබ්භති තෙනපි හොතු මෙ අලං;

වීරියෙන තං මය්හ වසානයිස්සං, ගජංව මත්තං කුසලඞ්කුසග්ගහො.

ज्याप्रमाणे एखादा मालक आपल्या सेवकाला आपल्या नियंत्रणात ठेवतो, त्याचप्रमाणे मी तुला माझ्या नियंत्रणात ठेवेन. जे काही मिळेल त्यात मी समाधानी राहीन. ज्याप्रमाणे एक कुशल माहुत पिसाळलेल्या हत्तीला नियंत्रणात आणतो, त्याप्रमाणे मी माझ्या वीर्याने तुला माझ्या स्वाधीन करेन.

1143.

११४३.

‘‘තයා [Pg.361] සුදන්තෙන අවට්ඨිතෙන හි, හයෙන යොග්ගාචරියොව උජ්ජුනා;

පහොමි මග්ගං පටිපජ්ජිතුං සිවං, චිත්තානුරක්ඛීහි සදා නිසෙවිතං.

ज्याप्रमाणे एक कुशल सारथी चांगल्या प्रकारे प्रशिक्षित केलेल्या घोड्याद्वारे सरळ मार्गाने सुरक्षित स्थळी पोहोचू शकतो, त्याचप्रमाणे उत्तम प्रकारे दमन केलेल्या आणि स्थिर झालेल्या तुझ्याद्वारे मी त्या कल्याणकारी मार्गावर चालण्यास समर्थ होईन, ज्या मार्गाचे चित्ताचे रक्षण करणाऱ्या सत्पुरुषांनी नेहमी सेवन केले आहे.

1144.

११४४.

‘‘ආරම්මණෙ තං බලසා නිබන්ධිසං, නාගංව ථම්භම්හි දළ්හාය රජ්ජුයා;

තං මෙ සුගුත්තං සතියා සුභාවිතං, අනිස්සිතං සබ්බභවෙසු හෙහිසි.

ज्याप्रमाणे माहुत बलाढ्य हत्तीला खांबाला मजबूत दोरीने बांधून ठेवतो, त्याचप्रमाणे मी तुला ध्यानाच्या आलंबनावर बळपूर्वक बांधून ठेवेन. स्मृतीद्वारे उत्तम प्रकारे रक्षिलेले आणि भावित केलेले तू सर्व भवांमध्ये कशावरही आश्रित राहणार नाहीस.

1145.

११४५.

‘‘පඤ්ඤාය ඡෙත්වා විපථානුසාරිනං, යොගෙන නිග්ගය්හ පථෙ නිවෙසිය;

දිස්වා සමුදයං විභවඤ්ච සම්භවං, දායාදකො හෙහිසි අග්ගවාදිනො.

चुकीच्या मार्गाने जाणाऱ्या चित्ताला प्रज्ञेने कापून, योगाने नियंत्रित करून आणि सन्मार्गावर स्थापित करून; उत्पत्ती, विनाश आणि अस्तित्वाचे मूळ जाणून घेऊन, तू त्या सर्वश्रेष्ठ सत्य सांगणाऱ्या बुद्धांचा खरा वारसदार बनशील.

1146.

११४६.

‘‘චතුබ්බිපල්ලාසවසං අධිට්ඨිතං, ගාමණ්ඩලංව පරිනෙසි චිත්ත මං;

නනු සංයොජනබන්ධනච්ඡිදං, සංසෙවසෙ කාරුණිකං මහාමුනිං.

हे चित्ता, चार प्रकारच्या विपर्यासांच्या अधीन असलेल्या मला तू एखाद्या लहान मुलाप्रमाणे इकडेतिकडे ओढत आहेस. संयोजनांची बंधने तोडणाऱ्या त्या परम कारुणिक महामुनींची तू सेवा करायला नको का?

1147.

११४७.

‘‘මිගො යථා සෙරි සුචිත්තකානනෙ, රම්මං ගිරිං පාවුසඅබ්භමාලිනිං ;

අනාකුලෙ තත්ථ නගෙ රමිස්සං, අසංසයං චිත්ත පරා භවිස්සසි.

ज्याप्रमाणे एखादा हरिण सुंदर जंगलात मुक्तपणे विहार करतो, त्याचप्रमाणे पावसाळ्यातील ढगांनी वेढलेल्या त्या रमणीय पर्वतावर, कोणत्याही अडथळ्याशिवाय मी ध्यान करेन. हे चित्ता, तू नक्कीच माझ्या अधीन होशील.

1148.

११४८.

‘‘යෙ තුය්හ ඡන්දෙන වසෙන වත්තිනො, නරා ච නාරී ච අනුභොන්ති යං සුඛං;

අවිද්දසූ මාරවසානුවත්තිනො, භවාභිනන්දී තව චිත්ත සාවකා’’ති.

हे चित्ता, जे स्त्री-पुरुष तुझ्या इच्छेनुसार आणि अधीन राहून वागतात, ते ज्या सुखाचा उपभोग घेतात, ते अज्ञानी, माराच्या अधीन असणारे आणि अस्तित्वाची लालसा बाळगणारे लोक तुझेच शिष्य आहेत.

… තාලපුටො ථෙරො….

...असे थेर तालपुट म्हणाले...

පඤ්ඤාසනිපාතො නිට්ඨිතො.

पन्नासक निपात समाप्त झाला.

තත්‍රුද්දානං –

येथे अनुक्रमणिका आहे –

පඤ්ඤාසම්හි නිපාතම්හි, එකො තාලපුටො සුචි;

ගාථායො තත්ථ පඤ්ඤාස, පුන පඤ්ච ච උත්තරීති.

या पन्नासक निपातामध्ये केवळ एकच पवित्र थेर तालपुट आहेत. यामध्ये एकूण पंचावन्न गाथा आहेत.

20. සට්ඨිනිපාතො

२०. साठक निपात

1. මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරගාථා

१. महामोग्गल्लान थेर गाथा

1149.

११४९.

‘‘ආරඤ්ඤිකා [Pg.362] පිණ්ඩපාතිකා, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා;

දාලෙමු මච්චුනො සෙනං, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතා.

आरण्यक, पिंडपातिक आणि भिक्षेमध्ये जे काही मिळेल त्यात समाधानी राहणारे, अंतर्मनात उत्तम प्रकारे समाधीस्थ होऊन आम्ही मृत्यूच्या सेनेचा नाश करू.

1150.

११५०.

‘‘ආරඤ්ඤිකා පිණ්ඩපාතිකා, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා;

ධුනාම මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො.

आरण्यक, पिंडपातिक आणि भिक्षेमध्ये जे काही मिळेल त्यात समाधानी राहणारे आम्ही, ज्याप्रमाणे एखादा बलाढ्य हत्ती लव्हाळ्यांचे घर उद्ध्वस्त करतो, त्याप्रमाणे मृत्यूच्या सेनेचा नाश करू.

1151.

११५१.

‘‘රුක්ඛමූලිකා සාතතිකා, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා;

දාලෙමු මච්චුනො සෙනං, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතා.

वृक्षमूलिक, निरंतर प्रयत्नशील असणारे आणि भिक्षेमध्ये जे काही मिळेल त्यात समाधानी राहणारे, अंतर्मनात उत्तम प्रकारे समाधीस्थ होऊन आम्ही मृत्यूच्या सेनेचा नाश करू.

1152.

११५२.

‘‘රුක්ඛමූලිකා සාතතිකා, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතා;

ධුනාම මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො.

वृक्षमूलिक, निरंतर प्रयत्नशील असणारे आणि भिक्षेमध्ये जे काही मिळेल त्यात समाधानी राहणारे आम्ही, ज्याप्रमाणे एखादा बलाढ्य हत्ती लव्हाळ्यांचे घर उद्ध्वस्त करतो, त्याप्रमाणे मृत्यूच्या सेनेचा नाश करू.

1153.

११५३.

‘‘අට්ඨිකඞ්කලකුටිකෙ, මංසන්හාරුපසිබ්බිතෙ;

ධිරත්ථු පුරෙ දුග්ගන්ධෙ, පරගත්තෙ මමායසෙ.

हाडांच्या सांगाड्याची कुटी असलेल्या, मांस आणि शिरांनी शिवलेल्या, दुर्गंधीने भरलेल्या या शरीराचा धिक्कार असो! आणि तू मात्र दुसऱ्यांच्या शरीराची आसक्ती बाळगत आहेस.

1154.

११५४.

‘‘ගූථභස්තෙ තචොනද්ධෙ, උරගණ්ඩිපිසාචිනි;

නව සොතානි තෙ කායෙ, යානි සන්දන්ති සබ්බදා.

विष्ठेने भरलेल्या चामड्याच्या पिशवीसारख्या, त्वचेने वेढलेल्या, छातीवर गाठीसारखे स्तन असलेल्या पिशाचिणीसारख्या या शरीरात नऊ छिद्रे आहेत, ज्यांमधून नेहमी घाण वाहत असते.

1155.

११५५.

‘‘තව සරීරං නවසොතං, දුග්ගන්ධකරං පරිබන්ධං;

භික්ඛු පරිවජ්ජයතෙ තං, මීළ්හං ච යථා සුචිකාමො.

तुझे हे नऊ छिद्रे असलेले शरीर दुर्गंधी पसरवणारे आणि ध्यानात अडथळा आणणारे आहे. ज्याप्रमाणे स्वच्छतेची इच्छा करणारा माणूस विष्ठेचा त्याग करतो, त्याप्रमाणे भिक्खूने या शरीराचा त्याग केला पाहिजे.

1156.

११५६.

‘‘එවඤ්චෙ තං ජනො ජඤ්ඤා, යථා ජානාමි තං අහං;

ආරකා පරිවජ්ජෙය්‍ය, ගූථට්ඨානංව පාවුසෙ’’.

ज्याप्रमाणे मी या शरीराला (अशुद्धतेचा समूह) जाणतो, त्याप्रमाणे जर इतर लोकांनीही याला जाणले असते, तर पावसाळ्यात विष्ठेच्या जागेपासून दूर राहिल्याप्रमाणे त्यांनी या शरीरापासून दूरच राहिले असते.

1157.

११५७.

‘‘එවමෙතං මහාවීර, යථා සමණ භාසසි;

එත්ථ චෙකෙ විසීදන්ති, පඞ්කම්හිව ජරග්ගවො.

हे महावीरा! हे श्रमणा! आपण जसे सांगत आहात, हे अगदी तसेच आहे. परंतु, चिखलात रुतलेल्या म्हाताऱ्या बैलाप्रमाणे काही लोक या (शरीरा)मध्ये बुडून जातात.

1158.

११५८.

‘‘ආකාසම්හි හලිද්දියා, යො මඤ්ඤෙථ රජෙතවෙ;

අඤ්ඤෙන වාපි රඞ්ගෙන, විඝාතුදයමෙව තං.

जो कोणी हळदीने किंवा इतर कोणत्याही रंगाने आकाशाला रंगवण्याचा विचार करेल, त्याला केवळ थकवा आणि मनस्तापच पदरी पडेल.

1159.

११५९.

‘‘තදාකාසසමං චිත්තං, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතං;

මා පාපචිත්තෙ ආසාදි, අග්ගිඛන්ධංව පක්ඛිමා.

माझे हे चित्त आकाशासारखे (अनासक्त) आणि आतून पूर्णपणे समाहित (एकाग्र) आहे. हे पापी चित्त असणाऱ्या स्त्री! पतंगाने अग्नीच्या ज्वाळांवर झेप घेऊन स्वतःचा नाश करून घेण्याप्रमाणे तू माझ्याशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न करू नकोस.

1160.

११६०.

‘‘පස්ස චිත්තකතං බිම්බං, අරුකායං සමුස්සිතං;

ආතුරං බහුසඞ්කප්පං, යස්ස නත්ථි ධුවං ඨිති.

या शृंगारलेल्या प्रतिमेकडे (शरीराकडे) पहा, जे जखमांचा समूह आहे, (हाडांवर) उभे राहिलेले आहे, व्याधीग्रस्त आहे आणि ज्यामध्ये अनेक संकल्प-विकल्प चालतात; याला कोणतीही स्थिरता किंवा नित्यता नाही.

1161.

११६१.

‘‘පස්ස චිත්තකතං රූපං, මණිනා කුණ්ඩලෙන ච;

අට්ඨිං තචෙන ඔනද්ධං, සහ වත්ථෙහි සොභති.

मणी आणि कुंडल यांनी सुशोभित केलेल्या या रूपाकडे पहा, जे केवळ त्वचेने वेढलेले हाडांचे सापळे आहे, आणि जे केवळ वस्त्र परिधान केल्यावरच सुंदर दिसते.

1162.

११६२.

‘‘අලත්තකකතා [Pg.363] පාදා, මුඛං චුණ්ණකමක්ඛිතං;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

लाखेने रंगवलेले पाय आणि पावडर लावलेला चेहरा—हे केवळ मूर्खांना मोहित करण्यासाठी पुरेसे आहे, परंतु निर्वाणरूपी पैलतीराचा शोध घेणाऱ्याला मोहित करू शकत नाही.

1163.

११६३.

‘‘අට්ඨපදකතා කෙසා, නෙත්තා අඤ්ජනමක්ඛිතා;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

आठ अंबाड्यांमध्ये गुंफलेले केस आणि काजळ घातलेले डोळे—हे केवळ मूर्खांना मोहित करण्यासाठी पुरेसे आहे, परंतु पैलतीराचा शोध घेणाऱ्याला नाही.

1164.

११६४.

‘‘අඤ්ජනීව නවා චිත්තා, පූතිකායො අලඞ්කතො;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

नव्याने सजवलेल्या काजळाच्या डबीप्रमाणे सजवलेले हे दुर्गंधीयुक्त शरीर केवळ मूर्खांना मोहित करण्यासाठी पुरेसे आहे, परंतु पैलतीराचा शोध घेणाऱ्याला नाही.

1165.

११६५.

‘‘ඔදහි මිගවො පාසං, නාසදා වාගුරං මිගො;

භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, කද්දන්තෙ මිගබන්ධකෙ.

पारध्याने फास टाकला, पण हरीण त्या जाळ्यात अडकले नाही. चारा खाऊन आम्ही निघून जात आहोत, आणि तो शिकारी (पारधी) रडत बसला आहे.

1166.

११६६.

‘‘ඡින්නො පාසො මිගවස්ස, නාසදා වාගුරං මිගො;

භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, සොචන්තෙ මිගලුද්දකෙ.

हरणाचा फास तुटला आहे, हरीण जाळ्यात अडकले नाही. चारा खाऊन आम्ही निघून जात आहोत, आणि तो शिकारी शोक करत बसला आहे.

1167.

११६७.

‘‘තදාසි යං භිංසනකං, තදාසි ලොමහංසනං;

අනෙකාකාරසම්පන්නෙ, සාරිපුත්තම්හි නිබ්බුතෙ.

जेव्हा अनेक गुणांनी संपन्न असलेले आयुष्मान सारिपुत्त परिनिर्वाण पावले, तेव्हा अत्यंत भयानक आणि अंगावर काटा आणणारा (कंप निर्माण करणारा) प्रसंग ओढवला होता.

1168.

११६८.

‘‘අනිච්චා වත සඞ්ඛාරා උප්පාදවය ධම්මිනො.උපජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣන්ති, තෙසං වූපසමො සුඛො.

नक्कीच, सर्व संस्कार (संस्कारित गोष्टी) अनित्य आहेत, उत्पन्न होणे आणि नष्ट होणे हा त्यांचा स्वभाव आहे. उत्पन्न होऊन ते निरुद्ध होतात (नष्ट होतात); त्यांचा उपशम (शांत होणे) हाच खरा आनंद (सुख) आहे.

1169.

११६९.

‘‘සුඛුමං තෙ පටිවිජ්ඣන්ති, වාලග්ගං උසුනා යථා;

යෙ පඤ්චක්ඛන්ධෙ පස්සන්ති, පරතො නො ච අත්තතො.

ज्याप्रमाणे एखादा कुशल धनुर्धारी बाणाने केसाच्या टोकाचा वेध घेतो, त्याप्रमाणे जे पाच स्कंधांना परके (अनात्म) म्हणून पाहतात आणि स्वतःचे (आत्म) मानत नाहीत, ते अत्यंत सूक्ष्म सत्याचा वेध घेतात (ते सत्य जाणतात).

1170.

११७०.

‘‘යෙ ච පස්සන්ති සඞ්ඛාරෙ, පරතො නො ච අත්තතො;

පච්චබ්‍යාධිංසු නිපුණං, වාලග්ගං උසුනා යථා.

आणि जे संस्कारांना परके (अनात्म) म्हणून पाहतात आणि स्वतःचे मानत नाहीत, त्यांनी सूक्ष्म सत्याचा वेध घेतला आहे, ज्याप्रमाणे एखादा कुशल धनुर्धारी बाणाने केसाच्या टोकाचा वेध येतो.

1171.

११७१.

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

කාමරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ.

भाला खुपसल्याप्रमाणे किंवा डोक्याला आग लागल्याप्रमाणे, भिक्खूने जागरूक (स्मृतिमान) राहून कामरागाचा (वासनेचा) त्याग करण्यासाठी साधना करावी.

1172.

११७२.

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

භවරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’.

भाला खुपसल्याप्रमाणे किंवा डोक्याला आग लागल्याप्रमाणे, भिक्खूने जागरूक (स्मृतिमान) राहून भवरगाचा (अस्तित्वाच्या तृष्णेचा) त्याग करण्यासाठी साधना करावी.

1173.

११७३.

‘‘චොදිතො භාවිතත්තෙන, සරීරන්තිමධාරිනා;

මිගාරමාතුපාසාදං, පාදඞ්ගුට්ඨෙන කම්පයිං.

ज्यांचे चित्त पूर्णपणे विकसित झाले आहे आणि जे अंतिम शरीर धारण करणारे आहेत, अशा भगवंतांनी प्रेरित केल्यावर मी (महामोग्गल्लानांनी) मिगारमातेचा (विशाखेचा) प्रासाद आपल्या पायाच्या अंगठ्याने हलवून सोडला.

1174.

११७४.

‘‘නයිදං සිථිලමාරබ්භ, නයිදං අප්පෙන ථාමසා;

නිබ්බානමධිගන්තබ්බං, සබ්බගන්ථ-පමොචනං.

सर्व बंधनांतून मुक्त करणारे हे निर्वाण शिथिल प्रयत्नांनी किंवा अल्प वीर्याने (शक्तीने) प्राप्त केले जाऊ शकत नाही.

1175.

११७५.

‘‘අයඤ්ච දහරො භික්ඛු, අයමුත්තමපොරිසො;

ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහිනිං.

हा तरुण भिक्खू खरोखरच एक उत्तम पुरुष (श्रेष्ठ मनुष्य) आहे; त्याने आपल्या सैन्यासह मारचा पराभव करून हे अंतिम शरीर धारण केले आहे.

1176.

११७६.

‘‘විවරමනුපභන්ති [Pg.364] විජ්ජුතා, වෙභාරස්ස ච පණ්ඩවස්ස ච;

නගවිවරගතො ඣායති, පුත්තො අප්පටිමස්ස තාදිනො.

वेभार आणि पाण्डव पर्वतांच्या दरीमध्ये विजा चमकत आहेत; पर्वताच्या दरीमध्ये जाऊन ध्यानमग्न असलेले हे भिक्खू त्या अतुलनीय आणि तादिगुणांनी युक्त भगवंतांचे पुत्र (शिष्य) आहेत.

1177.

११७७.

‘‘උපසන්තො උපරතො, පන්තසෙනාසනො මුනි;

දායාදො බුද්ධසෙට්ඨස්ස, බ්‍රහ්මුනා අභිවන්දිතො.

शांत, उपरत (आसक्तीरहित), अरण्यातील एकांतवासात राहणारे मुनी, जे श्रेष्ठ बुद्धांचे धम्मदायद (वारसदार) आहेत, त्यांना महाब्रह्मदेवाकडूनही वंदन केले जाते.

1178.

११७८.

‘‘උපසන්තං උපරතං, පන්තසෙනාසනං මුනිං;

දායාදං බුද්ධසෙට්ඨස්ස, වන්ද බ්‍රාහ්මණ කස්සපං.

हे ब्राह्मणा! शांत, उपरत, अरण्यातील एकांतवासात राहणारे मुनी आणि श्रेष्ठ बुद्धांचे धम्मदायद असलेल्या आयुष्मान महाकस्सपांना तू वंदन कर.

1179.

११७९.

‘‘යො ච ජාතිසතං ගච්ඡෙ, සබ්බා බ්‍රාහ්මණජාතියො;

සොත්තියො වෙදසම්පන්නො, මනුස්සෙසු පුනප්පුනං.

जो मनुष्य मानवांमध्ये वारंवार शंभर जन्मांपर्यंत केवळ ब्राह्मण कुळातच जन्माला येईल, आणि जो वेदांचा अभ्यासक व वेदपारंगत असेल...

1180.

११८०.

‘‘අජ්ඣායකොපි චෙ අස්ස, තිණ්ණං වෙදාන පාරගූ;

එතස්ස වන්දනායෙතං, කලං නාග්ඝති සොළසිං.

जरी तो तिन्ही वेदांचा पारंगत शिक्षक असला, तरी त्याचे ते पुण्य आयुष्मान महाकस्सपांना वंदन करण्याच्या पुण्याच्या सोळाव्या भागाच्या बरोबरीचेही ठरणार नाही.

1181.

११८१.

‘‘යො සො අට්ඨ විමොක්ඛානි, පුරෙභත්තං අඵස්සයි ;

අනුලොමං පටිලොමං, තතො පිණ්ඩාය ගච්ඡති.

जे भिक्खू जेवणापूर्वी अनुलोम आणि प्रतिलोम क्रमाने आठ विमोक्षांचा (ध्यानाचा) अनुभव घेतात, आणि त्यानंतर भिक्षेसाठी जातात...

1182.

११८२.

‘‘තාදිසං භික්ඛුං මාසාදි, මාත්තානං ඛණි බ්‍රාහ්මණ;

අභිප්පසාදෙහි මනං, අරහන්තම්හි තාදිනෙ;

ඛිප්පං පඤ්ජලිකො වන්ද, මා තෙ විජටි මත්ථකං.

हे ब्राह्मणा! अशा भिक्खूंना त्रास देऊ नकोस, स्वतःचा विनाश ओढवून घेऊ नकोस. अशा तादिगुणांनी युक्त अरहंतांविषयी आपले चित्त प्रसन्न कर; त्वरित हात जोडून त्यांना वंदन कर, जेणेकरून तुझे मस्तक फुटणार नाही.

1183.

११८३.

‘‘නෙසො පස්සති සද්ධම්මං, සංසාරෙන පුරක්ඛතො;

අධොගමං ජිම්හපථං, කුම්මග්ගමනුධාවති.

संसाराने वेढलेला हा मनुष्य सद्धम्माला पाहत नाही; तो अधोगतीकडे नेणाऱ्या, वक्र आणि चुकीच्या मार्गावर धावत आहे.

1184.

११८४.

‘‘කිමීව මීළ්හසල්ලිත්තො, සඞ්ඛාරෙ අධිමුච්ඡිතො;

පගාළ්හො ලාභසක්කාරෙ, තුච්ඡො ගච්ඡති පොට්ඨිලො.

विष्ठेने माखलेल्या किड्याप्रमाणे संस्कारांमध्ये बुडलेला, लाभ आणि सत्काराच्या मोहात आकंठ बुडालेला हा पोठ्ठिल भिक्खू (ज्ञानाशिवाय) रिकामाच भटकत आहे.

1185.

११८५.

‘‘ඉමඤ්ච පස්ස ආයන්තං, සාරිපුත්තං සුදස්සනං;

විමුත්තං උභතොභාගෙ, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතං.

आणि इकडे येणाऱ्या आयुष्मान सारिपुत्तांकडे पहा, जे दर्शनीय आहेत, दोन्ही भागांनी (प्रज्ञा आणि समाधीने) मुक्त आहेत आणि ज्यांचे चित्त आतून पूर्णपणे समाहित आहे.

1186.

११८६.

‘‘විසල්ලං ඛීණසංයොගං, තෙවිජ්ජං මච්චුහායිනං;

දක්ඛිණෙය්‍යං මනුස්සානං, පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං අනුත්තරං.

जे (रागादी) शल्यांपासून मुक्त आहेत, ज्यांचे सर्व बंध नष्ट झाले आहेत, जे त्रिविद्येने युक्त आहेत, ज्यांनी मृत्यूवर विजय मिळवला आहे, जे मानवांच्या दानास पात्र आहेत आणि जे सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र आहेत.

1187.

११८७.

‘‘එතෙ සම්බහුලා දෙවා, ඉද්ධිමන්තො යසස්සිනො;

දස දෙවසහස්සානි, සබ්බෙ බ්‍රහ්මපුරොහිතා;

මොග්ගල්ලානං නමස්සන්තා, තිට්ඨන්ති පඤ්ජලීකතා.

हे अनेक ऋद्धीमान आणि यशस्वी देव, दहा हजार देव आणि सर्व ब्रह्मदेव हात जोडून आयुष्मान महामोग्गल्लानांना वंदन करत उभे आहेत.

1188.

११८८.

‘‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ ආසවා ඛීණා, දක්ඛිණෙය්‍යොසි මාරිස’.

'हे पुरुषश्रेष्ठ! आपल्याला वंदन असो. हे पुरुषोत्तम! आपल्याला वंदन असो. आपले सर्व आसव (क्लेश) नष्ट झाले आहेत, आपण खरोखरच दानास पात्र आहात.'

1189.

११८९.

‘‘පූජිතො [Pg.365] නරදෙවෙන, උප්පන්නො මරණාභිභූ;

පුණ්ඩරීකංව තොයෙන, සඞ්ඛාරෙනුපලිප්පති.

देव आणि मानवांकडून पूजनीय असलेले, मृत्यूवर विजय मिळवणारे आयुष्मान महामोग्गल्लान संसारातील संस्कारांनी लिप्त होत नाहीत, ज्याप्रमाणे कमळ पाण्याने लिप्त होत नाही.

1190.

११९०.

‘‘යස්ස මුහුත්තෙන සහස්සධා ලොකො, සංවිදිතො සබ්‍රහ්මකප්පො වසි;

ඉද්ධිගුණෙ චුතුපපාතෙ කාලෙ, පස්සති දෙවතා ස භික්ඛු.

जे एका क्षणात ब्रह्मलोकासह हजारो लोकधातू प्रत्यक्ष जाणतात, जे ऋद्धीगुणांमध्ये आणि प्राण्यांच्या च्युती-उत्पत्तीच्या (मृत्यू व पुनर्जन्म) ज्ञानामध्ये पारंगत आहेत, ते भिक्खू योग्य वेळी देवतांना पाहतात.

1191.

११९१.

‘‘සාරිපුත්තොව පඤ්ඤාය, සීලෙන උපසමෙන ච;

යොපි පාරඞ්ගතො භික්ඛු, එතාවපරමො සියා.

प्रज्ञा, शील आणि उपशम (शांती) यामध्ये आयुष्मान सारिपुत्तच श्रेष्ठ आहेत; जो कोणी भिक्खू पैलतीराला पोहोचला असेल, तो जास्तीत जास्त त्यांच्या समान असू शकतो.

1192.

११९२.

‘‘කොටිසතසහස්සස්ස, අත්තභාවං ඛණෙන නිම්මිනෙ;

අහං විකුබ්බනාසු කුසලො, වසීභූතොම්හි ඉද්ධියා.

मी एका क्षणात लाखो कोटी शरीरे निर्माण करू शकतो. मी विविध ऋद्धींच्या चमत्कारांमध्ये कुशल आहे आणि ऋद्धींवर माझे पूर्ण नियंत्रण आहे.

1193.

११९३.

‘‘සමාධිවිජ්ජාවසිපාරමීගතො, මොග්ගල්ලානගොත්තො අසිතස්ස සාසනෙ;

ධීරො සමුච්ඡින්දි සමාහිතින්ද්‍රියො, නාගො යථා පූතිලතංව බන්ධනං.

समाधी आणि विद्या यांच्या वशित्वात पारमितेप्रत पोहोचलेले, तृष्णारहित भगवंतांच्या शासनातील मोग्गल्लान गोत्राचे, धीर आणि समाहित इंद्रिये असणारे आयुष्मान महामोग्गल्लान यांनी सर्व क्लेशांचे बंधन पूर्णपणे तोडून टाकले आहे, ज्याप्रमाणे एखादा हत्ती कुजलेल्या वेलीचे बंधन सहज तोडून टाकतो.

1194.

११९४.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා.

मी शास्त्यांची (बुद्धांची) सेवा केली आहे, बुद्धांचे शासन (धम्म) आचरणात आणले आहे. हा जड भार (स्कंधांचा भार) खाली उतरवून ठेवला आहे आणि भव-तृष्णा मुळासकट उपटून टाकली आहे.

1195.

११९५.

‘‘යස්ස චත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො.

ज्या ध्येयासाठी मी गृहत्याग करून अनगारिक (प्रव्रजित) झालो होतो, ते ध्येय मी प्राप्त केले आहे; माझे सर्व संयोजन (बंधने) नष्ट झाले आहेत.

1196.

११९६.

‘‘කීදිසො නිරයො ආසි, යත්ථ දුස්සී අපච්චථ;

විධුරං සාවකමාසජ්ජ, කකුසන්ධඤ්ච බ්‍රාහ්මණං.

ककुसन्ध बुद्धांचे मुख्य श्रावक विधुर आणि स्वतः ककुसन्ध बुद्ध यांच्यावर प्रहार करून (त्यांचा छळ करून) दुस्सी मार ज्या नरकात जळत होता, तो नरक कसा होता?

1197.

११९७.

‘‘සතං ආසි අයොසඞ්කූ, සබ්බෙ පච්චත්තවෙදනා;

ඊදිසො නිරයො ආසි, යත්ථ දුස්සී අපච්චථ;

විධුරං සාවකමාසජ්ජ, කකුසන්ධඤ්ච බ්‍රාහ්මණං.

त्या नरकात शंभर लोखंडी खिळे होते, जिथे सर्व प्राणी आपापल्या कर्माची तीव्र वेदना भोगत होते. असा तो नरक होता, जिथे ककुसन्ध बुद्धांचे श्रावक विधुर आणि स्वतः ककुसन्ध बुद्ध यांच्यावर प्रहार करून दुस्सी मार जळत होता.

1198.

११९८.

‘‘යො එතමභිජානාති, භික්ඛු බුද්ධස්ස සාවකො;

තාදිසං භික්ඛුමාසජ්ජ, කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

बुद्धांचा जो श्रावक भिक्खू हे प्रत्यक्ष जाणतो, हे कण्हा! अशा भिक्खूवर प्रहार करून तू दुःख प्राप्त करशील.

1199.

११९९.

‘‘මජ්ඣෙසරස්මිං තිට්ඨන්ති, විමානා කප්පඨායිනො;

වෙළුරියවණ්ණා රුචිරා, අච්චිමන්තො පභස්සරා;

අච්ඡරා තත්ථ නච්චන්ති, පුථු නානත්තවණ්ණියො.

महासागराच्या मध्यभागी कल्पभर टिकणारे विमान (दिव्य प्रासाद) आहेत; ते वैडूर्यमण्यासारख्या रंगाचे, अत्यंत सुंदर, देदीप्यमान आणि तेजस्वी आहेत. तिथे विविध रूपांच्या अनेक अप्सरा नृत्य करतात.

1200.

१२००.

‘‘යො [Pg.366] එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

जो भिक्खू हे प्रत्यक्ष जाणतो... हे कण्हा! तू दुःख प्राप्त करशील.

1201.

१२०१.

‘‘යො වෙ බුද්ධෙන චොදිතො, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පෙක්ඛතො;

මිගාරමාතුපාසාදං, පාදඞ්ගුට්ඨෙන කම්පයි.

ज्यांनी बुद्धांद्वारे प्रेरित होऊन, भिक्खू संघाच्या देखत, मिगारमाता यांच्या प्रासादाला आपल्या पायाच्या अंगठ्याने हलवले.

1202.

१२०२.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

जो भिक्खू हे प्रत्यक्ष जाणतो... हे कण्हा! तू दुःख प्राप्त करशील.

1203.

१२०३.

‘‘යො වෙජයන්තපාසාදං, පාදඞ්ගුට්ඨෙන කම්පයි;

ඉද්ධිබලෙනුපත්ථද්ධො, සංවෙජෙසි ච දෙවතා.

ज्यांनी आपल्या ऋद्धीबलाच्या जोरावर वैजयंत प्रासादाला पायाच्या अंगठ्याने हलवले आणि देवांना भयभीत केले.

1204.

१२०४.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

जो भिक्खू हे प्रत्यक्ष जाणतो... हे कण्हा! तू दुःख प्राप्त करशील.

1204.

१२०४.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

जो भिक्खू हे प्रत्यक्ष जाणतो... हे कण्हा! तू दुःख प्राप्त करशील.

1205.

१२०५.

‘‘යො වෙජයන්තපාසාදෙ, සක්කං සො පරිපුච්ඡති;

අපි ආවුසො ජානාසි, තණ්හක්ඛයවිමුත්තියො;

තස්ස සක්කො වියාකාසි, පඤ්හං පුට්ඨො යථාතථං.

ज्यांनी वैजयंत प्रासादात शक्राला विचारले की, 'हे मित्रा! तू तृष्णाक्षय विमुक्तीला जाणतोस काय?' तेव्हा विचारले असता शक्राने त्यांना यथायोग्य उत्तर दिले.

1206.

१२०६.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

जो भिक्खू हे प्रत्यक्ष जाणतो... हे कण्हा! तू दुःख प्राप्त करशील.

1207.

१२०७.

‘‘යො බ්‍රහ්මානං පරිපුච්ඡති, සුධම්මායං ඨිතො සභං;

අජ්ජාපි ත්‍යාවුසො සා දිට්ඨි, යා තෙ දිට්ඨි පුරෙ අහු;

පස්සසි වීතිවත්තන්තං, බ්‍රහ්මලොකෙ පභස්සරං.

ज्यांनी सुधम्मा सभेत उभे राहून ब्रह्माला विचारले, 'हे मित्रा! तुझी जी दृष्टी पूर्वी होती, तीच आजही आहे काय? ब्रह्मलोकातून पलीकडे जाणाऱ्या बुद्धांच्या त्या तेजस्वी प्रकाशाला तू पाहत आहेस काय?'

1208.

१२०८.

‘‘තස්ස බ්‍රහ්මා වියාකාසි, පඤ්හං පුට්ඨො යථාතථං;

න මෙ මාරිස සා දිට්ඨි, යා මෙ දිට්ඨි පුරෙ අහු.

तेव्हा विचारले असता ब्रह्माने त्यांना यथायोग्य उत्तर दिले, 'हे पूजनीय महोदया! माझी जी दृष्टी पूर्वी होती, ती आता राहिलेली नाही.'

1209.

१२०९.

‘‘පස්සාමි වීතිවත්තන්තං, බ්‍රහ්මලොකෙ පභස්සරං;

සොහං අජ්ජ කථං වජ්ජං, අහං නිච්චොම්හි සස්සතො.

'ब्रह्मलोकातून पलीकडे जाणाऱ्या बुद्धांच्या त्या तेजस्वी प्रकाशाला मी पाहत आहे. मग मी आज असे कसे म्हणू शकेन की, मी नित्य आहे, मी शाश्वत आहे?'

1210.

१२१०.

‘‘යො එතමභිජානාති…පෙ… කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

जो भिक्खू हे प्रत्यक्ष जाणतो... हे कण्हा! तू दुःख प्राप्त करशील.

1211.

१२११.

‘‘යො මහානෙරුනො කූටං, විමොක්ඛෙන අඵස්සයි ;

වනං පුබ්බවිදෙහානං, යෙ ච භූමිසයා නරා.

ज्यांनी विमोक्षाच्या बळाने महामेरू पर्वताचे शिखर, पूर्वविदेह द्वीप आणि भूमीवर झोपणाऱ्या इतर द्वीपांतील मानवांना प्रत्यक्ष पाहिले.

1212.

१२१२.

‘‘යො එතමභිජානාති, භික්ඛු බුද්ධස්ස සාවකො;

තාදිසං භික්ඛුමාසජ්ජ, කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසි.

बुद्धांचा जो श्रावक भिक्खू हे प्रत्यक्ष जाणतो, अशा भिक्खूवर प्रहार करून, हे कण्हा! तू दुःख प्राप्त करशील.

1213.

१२१३.

‘‘න වෙ අග්ගි චෙතයති, අහං බාලං ඩහාමීති;

බාලොව ජලිතං අග්ගිං, ආසජ්ජ නං පඩය්හති.

अग्नी कधीही असा विचार करत नाही की 'मी या मूर्खाला जाळतो'; तर तो मूर्ख स्वतःच पेटलेल्या अग्नीला स्पर्श करून स्वतःला जाळून घेतो.

1214.

१२१४.

‘‘එවමෙව තුවං මාර, ආසජ්ජ නං තථාගතං;

සයං ඩහිස්සසි අත්තානං, බාලො අග්ගිංව සම්ඵුසං.

त्याचप्रमाणे, हे मारा! तथागतांच्या कार्यात अडथळा आणून तू स्वतःलाच जाळून घेशील, जसा एखादा मूर्ख अग्नीला स्पर्श करून स्वतःला जाळतो.

1215.

१२१५.

‘‘අපුඤ්ඤං [Pg.367] පසවී මාරො, ආසජ්ජ නං තථාගතං;

කිං නු මඤ්ඤසි පාපිම, න මෙ පාපං විපච්චති.

तथागतांचा छळ करून माराने पापाची प्राप्ती केली आहे. हे पापी मारा! तू असे समजतोस काय की तुझ्या पापाचे फळ तुला मिळणार नाही?

1216.

१२१६.

‘‘කරතො තෙ චීයතෙ පාපං, චිරරත්තාය අන්තක;

මාර නිබ්බින්ද බුද්ධම්හා, ආසං මාකාසි භික්ඛුසු.

हे अंतक! असे पाप केल्याने दीर्घकाळापर्यंत तुझ्या पापाचा संचय होत राहील. हे मारा! बुद्धांच्या विरोधापासून परावृत्त हो आणि भिक्खूंचा छळ करण्याची इच्छा सोडून दे.

1217.

१२१७.

‘‘ඉති මාරං අතජ්ජෙසි, භික්ඛු භෙසකළාවනෙ;

තතො සො දුම්මනො යක්ඛො, තත්ථෙවන්තරධායථා’’ති.

अशा प्रकारे, भेषकळा वनात त्या भिक्खूंनी माराला ताकीद दिली. त्यानंतर तो खिन्न झालेला यक्ष तिथेच अंतर्धान पावला.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො ථෙරො ගාථායො අභාසිත්ථාති.

अशा प्रकारे, आयुष्यमान महामोग्गल्लान थेरांनी या गाथा म्हटल्या.

සට්ඨිනිපාතො නිට්ඨිතො.

सठ्ठिनिपात समाप्त झाला.

තත්‍රුද්දානං –

त्याचा सारांश पुढीलप्रमाणे आहे –

සට්ඨිකම්හි නිපාතම්හි, මොග්ගල්ලානො මහිද්ධිකො;

එකොව ථෙරගාථායො, අට්ඨසට්ඨි භවන්ති තාති.

या सठ्ठिनिपातात महाऋद्धीवान मोग्गल्लान हे एकच थेर आहेत; त्यांच्या गाथांची संख्या अडुसष्ट (६८) आहे.

21. මහානිපාතො

२१. महानिपात

1. වඞ්ගීසත්ථෙරගාථා

१. वंगीस थेरगाथा

1218.

१२१८.

‘‘නික්ඛන්තං [Pg.368] වත මං සන්තං, අගාරස්මානගාරියං;

විතක්කා උපධාවන්ති, පගබ්භා කණ්හතො ඉමෙ.

मी घरादाराचा त्याग करून अनगारिक झालो असलो, तरी काळ्या माराचे हे उद्धट विचार माझ्या मनात वारंवार येत आहेत.

1219.

१२१९.

‘‘උග්ගපුත්තා මහිස්සාසා, සික්ඛිතා දළ්හධම්මිනො ;

සමන්තා පරිකිරෙය්‍යුං, සහස්සං අපලායිනං.

जरी उत्कृष्ट धनुर्विद्या शिकलेले, मजबूत धनुष्य धारण करणारे आणि रणांगणातून न पळणारे हजारो योद्धे मला सर्व बाजूंनी वेढून बाणांचा वर्षाव करतील...

1220.

१२२०.

‘‘සචෙපි එත්තකා භිය්‍යො, ආගමිස්සන්ති ඉත්ථියො;

නෙව මං බ්‍යාධයිස්සන්ති, ධම්මෙ සම්හි පතිට්ඨිතො.

जरी याहूनही अधिक स्त्रिया मला भुरळ घालण्यासाठी आल्या, तरी त्या मला विचलित करू शकणार नाहीत; कारण मी माझ्या स्वतःच्या धम्मात दृढपणे प्रतिष्ठित आहे.

1221.

१२२१.

‘‘සක්ඛී හි මෙ සුතං එතං, බුද්ධස්සාදිච්චබන්ධුනො;

නිබ්බානගමනං මග්ගං, තත්ථ මෙ නිරතො මනො.

कारण मी स्वतः सूर्यबंधू बुद्धांच्या मुखातून निर्वाणाकडे नेणारा हा मार्ग ऐकला आहे; आणि त्याच मार्गात माझे मन रममाण झाले आहे.

1222.

१२२२.

‘‘එවං චෙ මං විහරන්තං, පාපිම උපගච්ඡසි;

තථා මච්චු කරිස්සාමි, න මෙ මග්ගම්පි දක්ඛසි.

हे पापी मारा! जर तू अशा प्रकारे विहार करणाऱ्या माझ्याकडे येशील, तर मी मृत्यूचा असा अंत करीन की तुला माझा मार्गही दिसणार नाही.

1223.

१२२३.

‘‘අරතිඤ්ච රතිඤ්ච පහාය, සබ්බසො ගෙහසිතඤ්ච විතක්කං;

වනථං න කරෙය්‍ය කුහිඤ්චි, නිබ්බනථො අවනථො ස භික්ඛු.

अरती आणि रती यांचा त्याग करून, घरगुती विचारांचा पूर्णपणे त्याग करून, कोणत्याही विषयात तृष्णा निर्माण करू नये. जो तृष्णारहित आणि आसक्तीरहित आहे, तोच खरा भिक्खू होय.

1224.

१२२४.

‘‘යමිධ පථවිඤ්ච වෙහාසං, රූපගතං ජගතොගධං කිඤ්චි;

පරිජීයති සබ්බමනිච්චං, එවං සමෙච්ච චරන්ති මුතත්තා.

या जगात पृथ्वीवर किंवा आकाशात जे काही रूपवान आहे आणि जे काही या संसारात समाविष्ट आहे, ते सर्व क्षय पावणारे आणि अनित्य आहे. हे यथायोग्य जाणून विमुक्त मनाचे ज्ञानी पुरुष विहार करतात.

1225.

१२२५.

‘‘උපධීසු ජනා ගධිතාසෙ, දිට්ඨසුතෙ පටිඝෙ ච මුතෙ ච;

එත්ථ විනොදය ඡන්දමනෙජො, යො හෙත්ථ න ලිම්පති මුනි තමාහු.

लोक उपाधींमध्ये – जे पाहिले, ऐकले, स्पर्श केले आणि अनुभवले आहे त्यात गुंतलेले असतात. तू यातील वासनेचा त्याग करून तृष्णारहित हो. जो या पंचकामगुणांमध्ये लिप्त होत नाही, त्यालाच ज्ञानी लोक 'मुनी' म्हणतात.

1226.

१२२६.

‘‘අථ [Pg.369] සට්ඨිසිතා සවිතක්කා, පුථුජ්ජනතාය අධම්මා නිවිට්ඨා;

න ච වග්ගගතස්ස කුහිඤ්චි, නො පන දුට්ඨුල්ලගාහී ස භික්ඛු.

अनेक सामान्य लोक विचारांसह बासष्ट प्रकारच्या मिथ्या दृष्टींचा आश्रय घेऊन अधम्मामध्ये रमतात. परंतु जो कोणत्याही पंथात सामील होत नाही आणि चुकीच्या सिद्धांतांचे ग्रहण करत नाही, तोच खरा भिक्खू होय.

1227.

१२२७.

‘‘දබ්බො චිරරත්තසමාහිතො, අකුහකො නිපකො අපිහාලු;

සන්තං පදං අජ්ඣගමා මුනි, පටිච්ච පරිනිබ්බුතො කඞ්ඛති කාලං.

दीर्घकाळापासून समाधीत असलेला, कपटरहित, चतुर आणि लोभरहित असा ज्ञानी मुनी शांत पदाला प्राप्त झाला आहे. त्या निर्वाणाचा आश्रय घेऊन तो क्लेशांपासून मुक्त झाला असून आता केवळ काळाची प्रतीक्षा करत आहे.

1228.

१२२८.

‘‘මානං පජහස්සු ගොතම, මානපථඤ්ච ජහස්සු අසෙසං;

මානපථම්හි ස මුච්ඡිතො, විප්පටිසාරීහුවා චිරරත්තං.

हे गोतमा! अभिमानाचा त्याग कर आणि अभिमानाच्या मार्गाला पूर्णपणे सोडून दे. अभिमानाच्या मार्गात मोहित होऊन तू दीर्घकाळापर्यंत पश्चात्ताप करत राहिला आहेस.

1229.

१२२९.

‘‘මක්ඛෙන මක්ඛිතා පජා, මානහතා නිරයං පපතන්ති;

සොචන්ති ජනා චිරරත්තං, මානහතා නිරයං උපපන්නා.

इतरांचे उपकार विसरून कृतघ्नतेने माखलेले आणि मान-मदाने (अहंकाराने) नष्ट झालेले प्राणी नरकात पडतात. अहंकाराने ग्रासलेले आणि नरकात पडलेले लोक दीर्घकाळापर्यंत शोक करतात.

1230.

१२३०.

‘‘න හි සොචති භික්ඛු කදාචි, මග්ගජිනො සම්මා පටිපන්නො;

කිත්තිඤ්ච සුඛඤ්චානුභොති, ධම්මදසොති තමාහු තථත්තං.

मार्गाने (अष्टांगिक मार्गाने) क्लेशांवर विजय मिळवणारे आणि योग्य आचरण करणारे भिक्खू कधीही शोक करत नाहीत. ते कीर्ती आणि सुखाचा अनुभव घेतात. अशा सत्यनिष्ठ पुरुषाला ज्ञानी लोक 'धम्म पाहणारा' (धम्मदर्शी) म्हणतात.

1231.

१२३१.

‘‘තස්මා අඛිලො ඉධ පධානවා, නීවරණානි පහාය විසුද්ධො;

මානඤ්ච පහාය අසෙසං, විජ්ජායන්තකරො සමිතාවී.

म्हणूनच, या लोकात (चित्तातील) पाच खिळांपासून (दोषांपासून) मुक्त, सम्यक प्रधान (प्रयत्न) करणारे आणि नीवरणांचा त्याग करून अत्यंत शुद्ध झालेले भिक्खू, अहंकाराचा पूर्णपणे त्याग करून आणि शांत होऊन, त्रिविद्यांद्वारे दुःखाचा अंत करतात.

1232.

१२३२.

‘‘කාමරාගෙන ඩය්හාමි, චිත්තං මෙ පරිඩය්හති;

සාධු නිබ්බාපනං බ්‍රූහි, අනුකම්පාය ගොතම.

मी कामरागाने (वासनेने) जळत आहे, माझे चित्त चहूबाजूंनी होरपळत आहे. हे गोतम (आनंद)! माझ्यावर अनुकंपा करून मला ही आग शांत करण्याचा (निर्वाणाचा) मार्ग सांगा.

1233.

१२३३.

‘‘සඤ්ඤාය [Pg.370] විපරියෙසා, චිත්තං තෙ පරිඩය්හති;

නිමිත්තං පරිවජ්ජෙහි, සුභං රාගූපසංහිතං ( ).

विपरीत संज्ञेमुळे (अशुभाला शुभ मानल्यामुळे) तुमचे चित्त जळत आहे. कामराग वाढवणाऱ्या या शुभ निमित्ताचा (आकर्षणाचा) त्याग करा.

1234.

१२३४.

‘‘අසුභාය චිත්තං භාවෙහි, එකග්ගං සුසමාහිතං;

සති කායගතා ත්‍යත්ථු, නිබ්බිදාබහුලො භව.

चित्ताला अशुभाच्या भावनेने एकाग्र आणि सुसमाहित करा. तुमच्यामध्ये कायगतासती (शरीराविषयीची स्मृती) असू द्या आणि संसाराविषयी वैराग्य बहुल व्हा.

1235.

१२३५.

‘‘අනිමිත්තඤ්ච භාවෙහි, මානානුසයමුජ්ජහ;

තතො මානාභිසමයා, උපසන්තො චරිස්සසි.

अनिमित्त भावनेचा (अनित्यतेचा) अभ्यास करा आणि मान-अनुशयाचा (अहंकाराच्या सुप्त प्रवृत्तीचा) त्याग करा. त्यानंतर अहंकाराचा पूर्णपणे नाश केल्यामुळे तुम्ही शांत होऊन विहरेल (जीवन जगाल).

1236.

१२३६.

‘‘තමෙව වාචං භාසෙය්‍ය, යායත්තානං න තාපයෙ;

පරෙ ච න විහිංසෙය්‍ය, සා වෙ වාචා සුභාසිතා.

मनुष्याने तीच वाणी बोलावी जिच्यामुळे स्वतःला त्रास होणार नाही आणि इतरांनाही इजा (पीडा) होणार नाही; तीच वाणी खरोखर सुभाषित (चांगली बोललेली) आहे.

1237.

१२३७.

‘‘පියවාචමෙව භාසෙය්‍ය, යා වාචා පටිනන්දිතා;

යං අනාදාය පාපානි, පරෙසං භාසතෙ පියං.

मनुष्याने प्रिय वाणीच बोलावी, जी ऐकून आनंद होतो. इतरांचे अप्रिय व कठोर शब्द न स्वीकारता त्यांच्याशी प्रिय असेच बोलावे.

1238.

१२३८.

‘‘සච්චං වෙ අමතා වාචා, එස ධම්මො සනන්තනො;

සච්චෙ අත්ථෙ ච ධම්මෙ ච, ආහු සන්තො පතිට්ඨිතා.

सत्य हीच खरोखर अमृतवाणी आहे, हा सनातन धम्म आहे. सत्पुरुष नेहमी सत्य, कल्याण (अर्थ) आणि धम्मामध्ये प्रतिष्ठित असतात, असे म्हणतात.

1239.

१२३९.

‘‘යං බුද්ධො භාසති වාචං, ඛෙමං නිබ්බානපත්තියා;

දුක්ඛස්සන්තකිරියාය, සා වෙ වාචානමුත්තමා.

भगवान बुद्ध जे वचन बोलतात, जे निर्वाण प्राप्तीसाठी आणि दुःखाचा अंत करण्यासाठी सुरक्षित आहे, तेच वचन सर्व वाण्यांमध्ये सर्वोत्तम आहे.

1240.

१२४०.

‘‘ගම්භීරපඤ්ඤො මෙධාවී, මග්ගාමග්ගස්ස කොවිදො;

සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤො, ධම්මං දෙසෙති භික්ඛුනං.

गंभीर प्रज्ञा असलेले, बुद्धिमान, मार्ग आणि अमार्गाचे ज्ञाते, महाप्रज्ञावान आयुष्यमान सारिपुत्त भिक्खूंना धम्मदेशना देत आहेत.

1241.

१२४१.

‘‘සඞ්ඛිත්තෙනපි දෙසෙති, විත්ථාරෙනපි භාසති;

සාලිකායිව නිග්ඝොසො, පටිභානං උදිය්‍යති.

ते संक्षेपानेही देशना देतात आणि विस्तारानेही सांगतात. त्यांचा आवाज साळुंकी पक्षाच्या मंजूळ आवाजासारखा आहे आणि त्यांची प्रतिभा (ज्ञान) अखंड वाहत राहते.

1242.

१२४२.

‘‘තස්ස තං දෙසයන්තස්ස, සුණන්ති මධුරං ගිරං;

සරෙන රජනීයෙන, සවනීයෙන වග්ගුනා;

උදග්ගචිත්තා මුදිතා, සොතං ඔධෙන්ති භික්ඛවො.

ते देशना देत असताना, भिक्खू त्यांची ती मधुर वाणी ऐकतात. त्यांच्या त्या आनंददायी, श्रवणीय आणि सुंदर आवाजामुळे भिक्खू प्रफुल्लित चित्ताने व आनंदाने कान देऊन ऐकतात.

1243.

१२४३.

‘‘අජ්ජ පන්නරසෙ විසුද්ධියා, භික්ඛූ පඤ්චසතා සමාගතා;

සංයොජනබන්ධනච්ඡිදා, අනීඝා ඛීණපුනබ්භවා ඉසී.

आज पंधराव्या दिवशी (उपोसथाला) परिशुद्धीसाठी पाचशे भिक्खू एकत्र आले आहेत. ते संयोजनांचे बंधन तोडणारे, दुःखमुक्त, पुनर्जन्म नष्ट केलेले अर्हत (ऋषी) आहेत.

1244.

१२४४.

‘‘චක්කවත්තී යථා රාජා, අමච්චපරිවාරිතො;

සමන්තා අනුපරියෙති, සාගරන්තං මහිං ඉමං.

ज्याप्रमाणे चक्रवर्ती राजा आपल्या मंत्र्यांनी वेढलेला असून, समुद्रापर्यंत पसरलेल्या या संपूर्ण पृथ्वीवर फिरतो.

1245.

१२४५.

‘‘එවං [Pg.371] විජිතසඞ්ගාමං, සත්ථවාහං අනුත්තරං;

සාවකා පයිරුපාසන්ති, තෙවිජ්ජා මච්චුහායිනො.

त्याचप्रमाणे, क्लेशांचे युद्ध जिंकलेल्या, अद्वितीय मार्गदर्शक अशा शास्त्यांची (बुद्धांची), मृत्यूचा त्याग केलेले आणि त्रिविद्या प्राप्त केलेले श्रावक सेवा करतात.

1246.

१२४६.

‘‘සබ්බෙ භගවතො පුත්තා, පලාපෙත්ථ න විජ්ජති;

තණ්හාසල්ලස්ස හන්තාරං, වන්දෙ ආදිච්චබන්ධුනං.

हे सर्व भगवंतांचे (धम्म) पुत्र आहेत, यांच्यात कोणीही निरर्थक (गुणहीन) नाही. तृष्णारूपी शल्य उपटून टाकणाऱ्या, आदित्यबंधू (सूर्याचे वंशज) बुद्धांना मी वंदन करतो.

1247.

१२४७.

‘‘පරොසහස්සං භික්ඛූනං, සුගතං පයිරුපාසති;

දෙසෙන්තං විරජං ධම්මං, නිබ්බානං අකුතොභයං.

एक हजाराहून अधिक भिक्खू सुगतांची सेवा करत आहेत, जे निष्पाप (विमल) धम्माची आणि सर्व भयांनी मुक्त अशा निर्वाणाची देशना देत आहेत.

1248.

१२४८.

‘‘සුණන්ති ධම්මං විමලං, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතං;

සොභති වත සම්බුද්ධො, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතො.

ते सम्यक संबुद्धांनी उपदेशिलेला निर्मळ धम्म ऐकतात. भिक्खू संघाच्या मध्यभागी सुशोभित असणारे संबुद्ध खरोखरच अत्यंत शोभून दिसतात.

1249.

१२४९.

‘‘‘නාගනාමො’සි භගවා, ඉසීනං ඉසිසත්තමො;

මහාමෙඝොව හුත්වාන, සාවකෙ අභිවස්සසි.

हे भगवंत! आपण 'नाग' (पापरहित) आहात, आपण ऋषींमधील सातवे ऋषी आहात. महामेघाप्रमाणे होऊन आपण आपल्या श्रावकांवर (धम्मरूपी अमृताचा) वर्षाव करता.

1250.

१२५०.

‘‘දිවා විහාරා නික්ඛම්ම, සත්ථුදස්සනකම්‍යතා;

සාවකො තෙ මහාවීර, පාදෙ වන්දති වඞ්ගිසො.

हे महावीरा! दिवसाच्या विहारातून बाहेर पडून, शास्त्यांच्या (आपल्या) दर्शनाच्या इच्छेने, आपला श्रावक वंगीस आपल्या चरणांना वंदन करत आहे.

1251.

१२५१.

‘‘උම්මග්ගපථං මාරස්ස, අභිභුය්‍ය චරති පභිජ්ජ ඛීලානි;

තං පස්සථ බන්ධපමුඤ්චකරං, අසිතංව භාගසො පවිභජ්ජ.

माराच्या कुमार्गावर विजय मिळवून, (राग-द्वेषादी) खिळे नष्ट करून ते चालतात. बंधनांतून मुक्त करणाऱ्या, अनासक्त आणि धम्माचे विविध भागांत (सतिपट्ठनादी) विभाजन करून देशना देणाऱ्या त्या तथागतांना पहा.

1252.

१२५२.

‘‘ඔඝස්ස හි නිතරණත්ථං, අනෙකවිහිතං මග්ගං අක්ඛාසි;

තස්මිඤ්ච අමතෙ අක්ඛාතෙ, ධම්මදසා ඨිතා අසංහීරා.

चार ओघांमधून (भवसागरातून) पार होण्यासाठी त्यांनी अनेक प्रकारचा मार्ग सांगितले आहे. त्या अमृतपदाचा (निर्वाणाचा) उपदेश केला असता, धम्म पाहणारे (धम्मदर्शी) लोक विचलित न होता दृढ राहतात.

1253.

१२५३.

‘‘පජ්ජොතකරො අතිවිජ්ඣ, සබ්බඨිතීනං අතික්කමමද්දස ;

ඤත්වා ච සච්ඡිකත්වා ච, අග්ගං සො දෙසයි දසද්ධානං.

ज्ञानरूपी प्रकाश पसरवणाऱ्या भगवंतांनी (सत्याचा) वेध घेऊन, सर्व प्रकारच्या दृष्टींच्या पलीकडचे निर्वाण पाहिले. ते जाणून आणि प्रत्यक्ष अनुभवून त्यांनी पंचवर्गीय भिक्खूंना त्या श्रेष्ठ धम्माचा उपदेश केला.

1254.

१२५४.

‘‘එවං සුදෙසිතෙ ධම්මෙ, කො පමාදො විජානතං ධම්මං;

තස්මා හි තස්ස භගවතො සාසනෙ, අප්පමත්තො සදා නමස්සමනුසික්ඛෙ.

अशा प्रकारे धम्माचा उत्तम उपदेश केला गेला असताना, धम्म जाणणाऱ्यांना कसा बरं आळस (प्रमाद) असू शकेल? म्हणूनच, त्या भगवंतांच्या शासनात (धम्मात) वंदन करत नेहमी अप्रमत्तपणे (सावधगिरीने) आचरण करावे.

1255.

१२५५.

‘‘බුද්ධානුබුද්ධො යො ථෙරො, කොණ්ඩඤ්ඤො තිබ්බනික්කමො;

ලාභී සුඛවිහාරානං, විවෙකානං අභිණ්හසො.

बुद्धांनंतर सर्वप्रथम धम्म जाणणारे, दृढ पराक्रमी स्थवीर कोंडण्य हे सुखावह अशा तिन्ही प्रकारच्या विवेकांचे (एकांतात राहण्याचे) निरंतर लाभ घेणारे आहेत.

1256.

१२५६.

‘‘යං [Pg.372] සාවකෙන පත්තබ්බං, සත්ථු සාසනකාරිනා;

සබ්බස්ස තං අනුප්පත්තං, අප්පමත්තස්ස සික්ඛතො.

शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) शासनाचे पालन करणाऱ्या श्रावकाने जे काही प्राप्त करायचे असते, ते सर्व या अप्रमत्तपणे आचरण करणाऱ्या कोंडण्यांनी प्राप्त केले आहे.

1257.

१२५७.

‘‘මහානුභාවො තෙවිජ්ජො, චෙතොපරියකොවිදො;

කොණ්ඩඤ්ඤො බුද්ධදායාදො, පාදෙ වන්දති සත්ථුනො.

महानुभाव, त्रिविद्या संपन्न, चेतोपरिय ज्ञानामध्ये निपुण आणि बुद्धांचे धम्म-वारसदार केलेले स्थवीर कोंडण्य शास्त्यांच्या चरणांना वंदन करत आहेत.

1258.

१२५८.

‘‘නගස්ස පස්සෙ ආසීනං, මුනිං දුක්ඛස්ස පාරගුං;

සාවකා පයිරුපාසන්ති, තෙවිජ්ජා මච්චුහායිනො.

पर्वताच्या (इसिगिलीच्या) कुशीत बसलेल्या, दुःखाचा अंत करणाऱ्या मुनींची (बुद्धांची), मृत्यूवर विजय मिळवलेले आणि त्रिविद्या संपन्न केलेले श्रावक सेवा करत आहेत.

1259.

१२५९.

‘‘චෙතසා අනුපරියෙති, මොග්ගල්ලානො මහිද්ධිකො;

චිත්තං නෙසං සමන්වෙසං, විප්පමුත්තං නිරූපධිං.

महान ऋद्धीमान मोग्गल्लान आपल्या मनाने त्या अर्हत भिक्खूंच्या चित्ताचा शोध घेतात आणि ते सर्व उपाधींपासून मुक्त व विमुक्त असल्याचे जाणतात.

1260.

१२६०.

‘‘එවං සබ්බඞ්ගසම්පන්නං, මුනිං දුක්ඛස්ස පාරගුං;

අනෙකාකාරසම්පන්නං, පයිරුපාසන්ති ගොතමං.

अशा प्रकारे, सर्व गुणांनी संपन्न, दुःखाचा अंत करणाऱ्या आणि अनेकविध कल्याणकारी गुणांनी युक्त अशा गोतम बुद्धांची श्रावक सेवा करत आहेत.

1261.

१२६१.

‘‘චන්දො යථා විගතවලාහකෙ නභෙ, විරොචති වීතමලොව භාණුමා;

එවම්පි අඞ්ගීරස ත්වං මහාමුනි, අතිරොචසි යසසා සබ්බලොකං.

ज्याप्रमाणे ढगमुक्त आकाशात चंद्र शोभून दिसतो किंवा मलरहित सूर्य प्रकाशतो, त्याचप्रमाणे हे अंगीरस महामुनी! आपण आपल्या यशाने संपूर्ण जगात अत्यंत शोभून दिसत आहात.

1262.

१२६२.

‘‘කාවෙය්‍යමත්තා විචරිම්හ පුබ්බෙ, ගාමා ගාමං පුරා පුරං;

අථද්දසාම සම්බුද්ධං, සබ්බධම්මාන පාරගුං.

पूर्वी आम्ही काव्याच्या गर्वात चूर होऊन एका गावातून दुसऱ्या गावात, एका शहरातून दुसऱ्या शहरात फिरत होतो. त्यानंतर आम्ही सर्व धम्मांचे पारगामी असणाऱ्या सम्यक संबुद्धांचे दर्शन घेतले.

1263.

१२६३.

‘‘සො මෙ ධම්මමදෙසෙසි, මුනි දුක්ඛස්ස පාරගූ;

ධම්මං සුත්වා පසීදිම්හ, සද්ධා නො උදපජ්ජථ.

दुःखाचा अंत करणाऱ्या त्या मुनींनी मला धम्माचा उपदेश केला. तो धम्म ऐकून आमचे मन प्रसन्न झाले आणि आमच्यात श्रद्धा निर्माण झाली.

1264.

१२६४.

‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, ඛන්ධෙ ආයතනානි ච;

ධාතුයො ච විදිත්වාන, පබ්බජිං අනගාරියං.

त्यांचे ते वचन ऐकून आणि पंचस्कंध, बारा आयतने व अठरा धातू यांचे ज्ञान प्राप्त करून मी गृहत्याग करून प्रवज्जा घेतली.

1265.

१२६५.

‘‘බහූනං වත අත්ථාය, උප්පජ්ජන්ති තථාගතා;

ඉත්ථීනං පුරිසානඤ්ච, යෙ තෙ සාසනකාරකා.

खरोखरच, अनेक स्त्री-पुरुषांच्या कल्याणासाठी तथागत जन्माला येतात, जे त्यांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) पालन करतात.

1266.

१२६६.

‘‘තෙසං ඛො වත අත්ථාය, බොධිමජ්ඣගමා මුනි;

භික්ඛූනං භික්ඛුනීනඤ්ච, යෙ නිරාමගතද්දසා.

खरोखरच, त्या भिक्खू आणि भिक्खुणींच्या कल्याणासाठी मुनींनी (बुद्धांनी) संबोधी प्राप्त केली, ज्यांनी दोषरहित असा सन्मार्ग पाहिला आहे.

1267.

१२६७.

‘‘සුදෙසිතා චක්ඛුමතා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

චත්තාරි අරියසච්චානි, අනුකම්පාය පාණිනං.

दिव्य चक्षू असलेल्या, आदित्यबंधू बुद्ध भगवंतांनी प्राण्यांवर अनुकंपा करून चार आर्यसत्यांचा उत्तम उपदेश केला आहे.

1268.

१२६८.

‘‘දුක්ඛං [Pg.373] දුක්ඛසමුප්පාදං, දුක්ඛස්ස ච අතික්කමං;

අරියං චට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, දුක්ඛූපසමගාමිනං.

दुःख, दुःखाची उत्पत्ती (समुदय), दुःखाचा निरोध (अतिक्रमण) आणि दुःखाच्या शमनाकडे नेणारा श्रेष्ठ अष्टांगिक मार्ग (ही ती चार आर्यसत्ये होत).

1269.

१२६९.

‘‘එවමෙතෙ තථා වුත්තා, දිට්ඨා මෙ තෙ යථා තථා;

සදත්ථො මෙ අනුප්පත්තො, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

"हे (दुःखसत्यादी) आर्यसत्य जसे भगवंतांनी सांगितले आहेत, तसेच ते मी जसेच्या तसे पाहिले आहेत. मी माझे परम कल्याण (अर्हत्त्व) प्राप्त केले आहे आणि बुद्धांचे शासन (शिक्षण) पूर्ण केले आहे."

1270.

१२७०.

‘‘ස්වාගතං වත මෙ ආසි, මම බුද්ධස්ස සන්තිකෙ;

සුවිභත්තෙසු ධම්මෙසු, යං සෙට්ඨං තදුපාගමිං.

"बुद्धांच्या सानिध्यात माझे येणे खरोखरच सुस्वागत (कल्याणकारी) ठरले आहे. उत्तम प्रकारे विभागलेल्या धर्मांमध्ये जे सर्वश्रेष्ठ (मार्ग व फल) आहे, ते मी प्राप्त केले आहे."

1271.

१२७१.

‘‘අභිඤ්ඤාපාරමිප්පත්තො, සොතධාතු විසොධිතා;

තෙවිජ්ජො ඉද්ධිපත්තොම්හි, චෙතොපරියකොවිදො.

"मी अभिज्ञांच्या पारमितेला (शिखराला) पोहोचलो आहे, माझी दिव्य श्रोतधातू (दिव्य कान) विशुद्ध झाली आहे. मी त्रिविद्येने संपन्न आहे, ऋद्धी प्राप्त केली आहे आणि परचित्तज्ञानात (चेतोपरियज्ञानात) कुशल झालो आहे."

1272.

१२७२.

‘‘පුච්ඡාමි සත්ථාරමනොමපඤ්ඤං, දිට්ඨෙව ධම්මෙ යො විචිකිච්ඡානං ඡෙත්තා;

අග්ගාළවෙ කාලමකාසි භික්ඛු, ඤාතො යසස්සී අභිනිබ්බුතත්තො.

"मी त्या अनुपम प्रज्ञावंत शास्त्यांना (बुद्धांना) विचारतो, जे याच जन्मात शंकांचे (विचिकित्सेचे) छेदन करणारे आहेत. अग्गाळव विहारात ज्या प्रसिद्ध, यशस्वी आणि शांत चित्त असलेल्या भिक्खूने देहत्याग केला (काळ केला), त्यांच्याविषयी मी विचारतो."

1273.

१२७३.

‘‘නිග්‍රොධකප්පො ඉති තස්ස නාමං, තයා කතං භගවා බ්‍රාහ්මණස්ස;

සො තං නමස්සං අචරි මුත්‍යපෙඛො, ආරද්ධවීරියො දළ්හධම්මදස්සී.

"हे भगवंत! त्या ब्राह्मण भिक्खूचे नाव आपण 'निग्रोधकप्प' असे ठेवले होते. मुक्तीची आकांक्षा बाळगणारा, दृढ वीर्यवान आणि स्थिर सत्याचा (धम्माचा) साक्षात्कार करणारा तो निग्रोधकप्प आपल्याला वंदन करत विहरत असे."

1274.

१२७४.

‘‘තං සාවකං සක්ක මයම්පි සබ්බෙ, අඤ්ඤාතුමිච්ඡාම සමන්තචක්ඛු;

සමවට්ඨිතා නො සවනාය සොතා, තුවං නො සත්ථා ත්වමනුත්තරොසි’’.

"हे शाक्यमुनी! हे समंतचक्षू (सर्वज्ञ)! आम्ही सर्वजण त्या श्रावकाविषयी जाणून घेऊ इच्छितो. आमचे कान ऐकण्यासाठी सज्ज झाले आहेत. आपण आमचे शास्ते आहात, आपण अनुत्तर (सर्वश्रेष्ठ) आहात."

1275.

१२७५.

ඡින්ද නො විචිකිච්ඡං බ්‍රූහි මෙතං, පරිනිබ්බුතං වෙදය භූරිපඤ්ඤ;

මජ්ඣෙව නො භාස සමන්තචක්ඛු, සක්කොව දෙවාන සහස්සනෙත්තො.

"हे महाप्रज्ञावंत! आमची शंका दूर करा आणि आम्हाला हे सांगा. तो परिनिर्वाण पावला आहे की नाही, हे आम्हाला सांगा. हे समंतचक्षू! जसा हजार डोळ्यांचा इंद्र देवांच्या मध्ये बोलतो, तसे आपण आमच्यामध्ये बसून आम्हाला सांगा."

1276.

१२७६.

‘‘යෙ කෙචි ගන්ථා ඉධ මොහමග්ගා, අඤ්ඤාණපක්ඛා විචිකිච්ඡඨානා;

තථාගතං පත්වා න තෙ භවන්ති, චක්ඛුඤ්හි එතං පරමං නරානං.

"या जगात मोहाचे मार्ग, अज्ञानाचे पक्ष आणि संशयाची स्थाने असणारे जे काही ग्रंथ (बंधने) आहेत, ते तथागतांच्या जवळ आल्यावर नष्ट होतात. कारण तथागत हे मानवांसाठी परम चक्षू (नेत्र) आहेत."

1277.

१२७७.

‘‘නො [Pg.374] චෙ හි ජාතු පුරිසො කිලෙසෙ, වාතො යථා අබ්භඝනං විහානෙ;

තමොවස්ස නිවුතො සබ්බලොකො, ජොතිමන්තොපි න පභාසෙය්‍යුං.

"जर महापुरुषांनी (बुद्धांनी) क्लेशांचा नाश केला नसता, जसा वारा ढगांच्या दाट समूहाला विखरून टाकतो, तर हा संपूर्ण लोक अंधकाराने व्यापलेला राहिला असता आणि प्रज्ञावंत लोक असूनही ते प्रकाशू शकले नसते."

1278.

१२७८.

‘‘ධීරා ච පජ්ජොතකරා භවන්ති, තං තං අහං වීර තථෙව මඤ්ඤෙ;

විපස්සිනං ජානමුපාගමිම්හ, පරිසාසු නො ආවිකරොහි කප්පං.

"धीर पुरुष हे प्रकाश देणारे (ज्ञानदीप प्रज्वलित करणारे) असतात. हे वीर! मी आपल्याला तसेच मानतो. आम्ही सर्वज्ञ अशा आपल्याला जाणून शरण आलो आहोत. या परिषदेमध्ये आमच्यासाठी कप्पाचा (निग्रोधकप्पाचा) वृत्तांत स्पष्ट करा."

1279.

१२७९.

‘‘ඛිප්පං ගිරං එරය වග්ගු වග්ගුං, හංසොව පග්ගය්හ සණිකං නිකූජ;

බින්දුස්සරෙන සුවිකප්පිතෙන, සබ්බෙව තෙ උජ්ජුගතා සුණොම.

"आपली मधुर वाणी त्वरित प्रकट करा. जसा हंस आपली मान उंचावून हळूच मधुर कूजन करतो, तसे आपल्या सुस्पष्ट आणि मधुर स्वराने आम्हाला सांगा. आम्ही सर्वजण एकाग्र चित्ताने ते ऐकू."

1280.

१२८०.

‘‘පහීනජාතිමරණං අසෙසං, නිග්ගය්හ ධොනං වදෙස්සාමි ධම්මං;

න කාමකාරො හි පුථුජ්ජනානං, සඞ්ඛෙය්‍යකාරො ච තථාගතානං.

"ज्यांनी जन्म आणि मृत्यू पूर्णपणे नष्ट केले आहेत, त्या क्लेश धुवून टाकणाऱ्या भगवंतांना विनंती करून मी धम्म ऐकण्यास उत्सुक आहे. सामान्य माणसांना (पृथग्जनांना) आपल्या इच्छेनुसार सर्व काही करता येत नाही, परंतु तथागत हे प्रज्ञेने विचार करून सर्व काही करण्यास समर्थ असतात."

1281.

१२८१.

‘‘සම්පන්නවෙය්‍යාකරණං තවෙදං, සමුජ්ජුපඤ්ඤස්ස සමුග්ගහීතං;

අයමඤ්ජලි පච්ඡිමො සුප්පණාමිතො, මා මොහයී ජානමනොමපඤ්ඤ.

"हे अनुपम प्रज्ञावंत! सरळ प्रज्ञा असलेल्या आपले हे परिपूर्ण उत्तर आम्ही ग्रहण केले आहे. हा आमचा शेवटचा नमस्कार आहे, जो आम्ही हात जोडून अत्यंत आदराने करत आहोत. हे सर्व जाणणारे भगवंत! आम्हाला संभ्रमात ठेवू नका."

1282.

१२८२.

‘‘පරොපරං අරියධම්මං විදිත්වා, මා මොහයී ජානමනොමවීරිය;

වාරිං යථා ඝම්මනි ඝම්මතත්තො, වාචාභිකඞ්ඛාමි සුතං පවස්ස.

"हे अनुपम वीर्यवान! लौकिक आणि लोकोत्तर अशा श्रेष्ठ आर्यधम्माला जाणून, सर्व काही जाणणारे आपण आम्हाला संभ्रमात ठेवू नका. उन्हाळ्यात उन्हाने व्याकुळ झालेला माणूस जशी पाण्याची इच्छा करतो, तशीच मी आपल्या वाणीची इच्छा करत आहे. आपल्या उपदेशरूपी अमृताचा वर्षाव करा."

1283.

१२८३.

‘‘යදත්ථිකං බ්‍රහ්මචරියං අචරී, කප්පායනො කච්චිස්සතං අමොඝං;

නිබ්බායි සො ආදු සඋපාදිසෙසො, යථා විමුත්තො අහු තං සුණොම.

"ज्या ध्येयासाठी कप्पायनाने (निग्रोधकप्पाने) ब्रह्मचर्य पाळले, ते त्याचे ब्रह्मचर्य सफल झाले ना? तो उपाधिशेष (स-उपादिशेष) निर्वाण पावला की सर्व उपाधींमधून मुक्त होऊन (अनुपादिशेष) परिनिर्वाण पावला? तो जसा मुक्त झाला, ते आम्हाला ऐकायचे आहे."

1284.

१२८४.

‘‘‘අච්ඡෙච්ඡි [Pg.375] තණ්හං ඉධ නාමරූපෙ,(ඉති භගවා) කණ්හස්ස සොතං දීඝරත්තානුසයිතං;

අතාරි ජාතිං මරණං අසෙසං’, ඉච්චබ්‍රවි භගවා පඤ්චසෙට්ඨො.

"भगवान म्हणाले— 'त्याने या नामरूपातील तृष्णेचा छेद केला आहे, जी काळ्या मारची (कण्हाची) नदी असून दीर्घकाळापासून मनात सुप्त होती. त्याने जन्म आणि मृत्यू पूर्णपणे पार केले आहेत.' पाच इंद्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भगवंतांनी असे उत्तर दिले."

1285.

१२८५.

‘‘එස සුත්වා පසීදාමි, වචො තෙ ඉසිසත්තම;

අමොඝං කිර මෙ පුට්ඨං, න මං වඤ්චෙසි බ්‍රාහ්මණො.

"हे सातवे ऋषी (इसिसत्तम)! आपले हे वचन ऐकून मी अत्यंत प्रसन्न झालो आहे. खरोखरच माझा प्रश्न विचारणे सफल झाले. त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने (बुद्धांनी) मला निराश केले नाही."

1286.

१२८६.

‘‘යථා වාදී තථා කාරී, අහු බුද්ධස්ස සාවකො;

අච්ඡෙච්ඡි මච්චුනො ජාලං, තතං මායාවිනො දළ්හං.

"बुद्धांचा तो श्रावक जसे बोलत असे तसेच वागत असे. त्याने मायावी मृत्यूचे पसरलेले अत्यंत मजबूत जाळे (तृष्णेचे जाळे) तोडून टाकले."

1287.

१२८७.

‘‘අද්දස භගවා ආදිං, උපාදානස්ස කප්පියො;

අච්චගා වත කප්පානො, මච්චුධෙය්‍යං සුදුත්තරං.

"हे भगवंत! कप्पियाने (निग्रोधकप्पाने) उपादानाचा (आसक्तीचा) उगम पाहिला होता. तो कप्पायन खरोखरच पार करणे अत्यंत कठीण अशा मृत्यूच्या साम्राज्याला पार करून गेला."

1288.

१२८८.

‘‘තං දෙවදෙවං වන්දාමි, පුත්තං තෙ ද්විපදුත්තම;

අනුජාතං මහාවීරං, නාගං නාගස්ස ඔරස’’න්ති.

"हे देवाधिदेवा! हे द्विपदोत्तमा (मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ)! मी आपल्याला वंदन करतो. आपल्या पावलांवर पाऊल ठेवून चालणाऱ्या, महावीर्यवान आणि आपल्या औरस पुत्रासारख्या असलेल्या त्या नाग (श्रेष्ठ) निग्रोधकप्पाला मी वंदन करतो."

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා වඞ්ගීසො ථෙරො ගාථායො

"अशा प्रकारे आयुष्मान वंगीस थेरांनी या गाथा..."

අභාසිත්ථාති.

"...म्हटल्या."

මහානිපාතො නිට්ඨිතො.

"महानिपात समाप्त झाला."

තත්‍රුද්දානං –

"त्याचा सारांश (उद्दान) पुढीलप्रमाणे आहे –"

සත්තතිම්හි නිපාතම්හි, වඞ්ගීසො පටිභාණවා;

එකොව ථෙරො නත්ථඤ්ඤො, ගාථායො එකසත්තතීති.

"या सत्तरीच्या निपातात (महानिपातात) प्रतिभावान वंगीस हे एकच थेर आहेत, दुसरे कोणी नाही. यात एकूण एकाहत्तर (७१) गाथा आहेत."

නිට්ඨිතා ථෙරගාථායො.

"थेरगाथा समाप्त झाल्या."

තත්‍රුද්දානං –

"त्याचा एकूण सारांश (उद्दान) –"

සහස්සං හොන්ති තා ගාථා, තීණි සට්ඨිසතානි ච;

ථෙරා ච ද්වෙ සතා සට්ඨි, චත්තාරො ච පකාසිතා.

"या गाथा एकूण एक हजार तीनशे साठ (१३६०) आहेत. आणि थेर दोनशे चौसष्ट (२६४) सांगितले आहेत."

සීහනාදං නදිත්වාන, බුද්ධපුත්තා අනාසවා;

ඛෙමන්තං පාපුණිත්වාන, අග්ගිඛන්ධාව නිබ්බුතාති.

"बुद्धांचे ते अनास्रव (आसवरहित) पुत्र सिंहगर्जना करून, परम शांतीला (निर्वाणाला) प्राप्त झाले आणि या जगात अग्नीच्या ज्वालांप्रमाणे प्रज्वलित होऊन शांत (परिनिर्वृत) झाले."

ථෙරගාථාපාළි නිට්ඨිතා.

"थेरगाथापाळी समाप्त झाली."