นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Homage to the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Enlightened One.

ขุทฺทกนิกาเย

The Minor Collection

สุตฺตนิปาตปาฬิ

The Pāli Text of the Sutta Nipāta

๑. อุรควคฺโค

1. The Chapter on the Serpent

๑. อุรคสุตฺตํ

1. The Serpent Discourse

๑.

1.

โย [Pg.279] อุปฺปติตํ วิเนติ โกธํ, วิสฏํ สปฺปวิสํว โอสเธหิ ;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu who dispels arisen anger, as a healer removes spreading snake-poison with medicinal herbs; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๒.

2.

โย ราคมุทจฺฉิทา อเสสํ, ภิสปุปฺผํว สโรรุหํ วิคยฺห;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ, ปุราณํ.

The bhikkhu who has utterly cut off lust, like one who, wading in, plucks a lotus flower growing in a lake; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๓.

3.

โย ตณฺหมุทจฺฉิทา อเสสํ, สริตํ สีฆสรํ วิโสสยิตฺวา;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu who has utterly cut off craving, having dried up the swift-flowing stream; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๔.

4.

โย [Pg.280] มานมุทพฺพธี อเสสํ, นฬเสตุํว สุทุพฺพลํ มโหโฆ;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu who has utterly uprooted conceit, as a great flood sweeps away a very weak reed bridge; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๕.

5.

โย นาชฺฌคมา ภเวสุ สารํ, วิจินํ ปุปฺผมิว อุทุมฺพเรสุ;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu who, searching, has not found any essence in the states of existence, like one searching for flowers on udumbara trees; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๖.

6.

ยสฺสนฺตรโต น สนฺติ โกปา, อิติภวาภวตญฺจ วีติวตฺโต;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu for whom there are no angers within, and who has transcended this state of becoming and non-becoming; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๗.

7.

ยสฺส วิตกฺกา วิธูปิตา, อชฺฌตฺตํ สุวิกปฺปิตา อเสสา;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu whose thoughts have been dispelled, and are internally, completely severed; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๘.

8.

โย นาจฺจสารี น ปจฺจสารี, สพฺพํ อจฺจคมา อิมํ ปปญฺจํ;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu who neither presses forward nor lags behind, having transcended all this proliferation; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๙.

9.

โย นาจฺจสารี น ปจฺจสารี, สพฺพํ วิตถมิทนฺติ ญตฺวา โลเก;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu who neither presses forward nor lags behind, having known, 'All this in the world is unreal'; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๑๐.

10.

โย นาจฺจสารี น ปจฺจสารี, สพฺพํ วิตถมิทนฺติ วีตโลโภ;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu who neither presses forward nor lags behind, free from greed, knowing, 'All this is unreal'; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๑๑.

11.

โย [Pg.281] นาจฺจสารี น ปจฺจสารี, สพฺพํ วิตถมิทนฺติ วีตราโค;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu who neither presses forward nor lags behind, free from lust, knowing, 'All this is unreal'; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๑๒.

12.

โย นาจฺจสารี น ปจฺจสารี, สพฺพํ วิตถมิทนฺติ วีตโทโส;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu who neither presses forward nor lags behind, free from hatred, knowing, 'All this is unreal'; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๑๓.

13.

โย นาจฺจสารี น ปจฺจสารี, สพฺพํ วิตถมิทนฺติ วีตโมโห;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu who neither presses forward nor lags behind, free from delusion, knowing, 'All this is unreal'; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๑๔.

14.

ยสฺสานุสยา น สนฺติ เกจิ, มูลา จ อกุสลา สมูหตาเส;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu for whom there are no latent tendencies whatsoever, and whose unwholesome roots are uprooted; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๑๕.

15.

ยสฺส ทรถชา น สนฺติ เกจิ, โอรํ อาคมนาย ปจฺจยาเส;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu for whom there are no anxieties whatsoever, which are conditions for returning to this shore; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๑๖.

16.

ยสฺส วนถชา น สนฺติ เกจิ, วินิพนฺธาย ภวาย เหตุกปฺปา;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu for whom there are no cravings whatsoever, which are causes for binding to existence; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

๑๗.

17.

โย นีวรเณ ปหาย ปญฺจ, อนิโฆ ติณฺณกถํกโถ วิสลฺโล;

โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ, อุรโค ชิณฺณมิวตฺตจํ ปุราณํ.

The bhikkhu who, having abandoned the five hindrances, is without affliction, has crossed over doubt, and is free from the dart; that bhikkhu abandons this shore and the far shore, as a serpent sloughs off its old, worn-out skin.

อุรคสุตฺตํ ปฐมํ นิฏฺฐิตํ.

The First Serpent Discourse is concluded.

๒. ธนิยสุตฺตํ

2. The Discourse of Dhaniya

๑๘.

18.

‘‘ปกฺโกทโน [Pg.282] ทุทฺธขีโรหมสฺมิ, (อิติ ธนิโย โคโป)อนุตีเร มหิยา สมานวาโส;

ฉนฺนา กุฏิ อาหิโต คินิ, อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว’’.

“My rice is cooked, my milk is drawn,” (so said Dhaniya the herdsman) “I dwell on the bank of the Mahī with my family; my hut is roofed, the fire is kindled. So, O Deva, if you wish, rain down.”

๑๙.

19.

‘‘อกฺโกธโน วิคตขิโลหมสฺมิ, (อิติ ภควา)อนุตีเร มหิเยกรตฺติวาโส;

วิวฏา กุฏิ นิพฺพุโต คินิ, อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว’’.

“I am without anger, my mind’s barrenness is gone,” (so said the Blessed One) “I dwell for a single night on the bank of the Mahī; my hut is open, the fire is extinguished. So, O Deva, if you wish, rain down.”

๒๐.

20.

‘‘อนฺธกมกสา น วิชฺชเร, (อิติ ธนิโย โคโป)กจฺเฉ รูฬฺหติเณ จรนฺติ คาโว;

วุฏฺฐิมฺปิ สเหยฺยุมาคตํ, อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว’’.

“Gadflies and mosquitoes are not to be found,” (so said Dhaniya the herdsman) “The cattle roam in the marshlands of lush grass; they could endure the coming rain. So, O Deva, if you wish, rain down.”

๒๑.

21.

‘‘พทฺธาสิ ภิสี สุสงฺขตา, (อิติ ภควา)ติณฺโณ ปารคโต วิเนยฺย โอฆํ;

อตฺโถ ภิสิยา น วิชฺชติ, อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว’’.

“My raft is bound and well-constructed,” (so said the Blessed One) “Having subdued the flood, I have crossed over and gone to the far shore. There is no more need for a raft. So, O Deva, if you wish, rain down.”

๒๒.

22.

‘‘โคปี มม อสฺสวา อโลลา, (อิติ ธนิโย โคโป)ทีฆรตฺตํ สํวาสิยา มนาปา;

ตสฺสา น สุณามิ กิญฺจิ ปาปํ, อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว’’.

“My wife is obedient, not fickle,” (so said Dhaniya the herdsman) “For a long time she has lived with me and is pleasing to my mind; I hear no evil whatsoever of her. So, O Deva, if you wish, rain down.”

๒๓.

23.

‘‘จิตฺตํ มม อสฺสวํ วิมุตฺตํ, (อิติ ภควา)ทีฆรตฺตํ ปริภาวิตํ สุทนฺตํ;

ปาปํ ปน เม น วิชฺชติ, อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว’’.

“My mind is obedient and liberated,” (so said the Blessed One) “For a long time it has been well-developed and tamed; no evil is found in me. So, O Deva, if you wish, rain down.”

๒๔.

24.

‘‘อตฺตเวตนภโตหมสฺมิ[Pg.283], (อิติ ธนิโย โคโป)ปุตฺตา จ เม สมานิยา อโรคา;

เตสํ น สุณามิ กิญฺจิ ปาปํ, อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว’’.

“I am self-sufficient, supported by my own earnings,” (so said Dhaniya the herdsman) “and my children live together with me, free from illness; I hear no evil whatsoever of them. So, O Deva, if you wish, rain down.”

๒๕.

25.

‘‘นาหํ ภตโกสฺมิ กสฺสจิ, (อิติ ภควา)นิพฺพิฏฺเฐน จรามิ สพฺพโลเก;

อตฺโถ ภติยา น วิชฺชติ, อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว’’.

“I am no one’s hireling,” (so said the Blessed One) “With what has been attained, I wander in all the world; there is no need for wages. So, O Deva, if you wish, rain down.”

๒๖.

26.

‘‘อตฺถิ วสา อตฺถิ เธนุปา, (อิติ ธนิโย โคโป)โคธรณิโย ปเวณิโยปิ อตฺถิ;

อุสโภปิ ควมฺปตีธ อตฺถิ, อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว’’.

“I have heifers and suckling calves,” (so said Dhaniya the herdsman) “I have cows in calf and breeding cows too; and there is also the bull, the lord of the herd. So, O Deva, if you wish, rain down.”

๒๗.

27.

‘‘นตฺถิ วสา นตฺถิ เธนุปา, (อิติ ภควา)โคธรณิโย ปเวณิโยปิ นตฺถิ;

อุสโภปิ ควมฺปตีธ นตฺถิ, อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว’’.

“I have no heifers, no suckling calves,” (so said the Blessed One) “I have no cows in calf nor breeding cows too; nor is there a bull, the lord of the herd. So, O Deva, if you wish, rain down.”

๒๘.

28.

‘‘ขิลา นิขาตา อสมฺปเวธี, (อิติ ธนิโย โคโป)ทามา มุญฺชมยา นวา สุสณฺฐานา;

น หิ สกฺขินฺติ เธนุปาปิ เฉตฺตุํ, อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว’’.

“The stakes are driven in, unshakeable,” (so said Dhaniya the herdsman) “The new ropes are of muñja grass, well-fashioned; not even the suckling calves will be able to break them. So, O Deva, if you wish, rain down.”

๒๙.

29.

‘‘อุสโภริว เฉตฺว พนฺธนานิ, (อิติ ภควา)นาโค ปูติลตํว ทาลยิตฺวา ;

นาหํ ปุนุเปสฺสํ คพฺภเสยฺยํ, อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว’’.

“Like a bull having broken his bonds,” (so said the Blessed One) “like an elephant having torn a rotten creeper, I shall not again enter a womb. So, O Deva, if you wish, rain down.”

๓๐.

30.

‘‘นินฺนญฺจ ถลญฺจ ปูรยนฺโต, มหาเมโฆ ปวสฺสิ ตาวเทว;

สุตฺวา เทวสฺส วสฺสโต, อิมมตฺถํ ธนิโย อภาสถ.

Then a great cloud, filling both the lowlands and the highlands, rained down at that very moment. Hearing the deva raining, Dhaniya spoke this verse:

๓๑.

31.

‘‘ลาภา [Pg.284] วต โน อนปฺปกา, เย มยํ ภควนฺตํ อทฺทสาม;

สรณํ ตํ อุเปม จกฺขุม, สตฺถา โน โหหิ ตุวํ มหามุนิ.

“Indeed, our gain is not small, that we have seen the Blessed One. We go for refuge to you, O One with Vision. Be our Teacher, O Great Sage.”

๓๒.

32.

‘‘โคปี จ อหญฺจ อสฺสวา, พฺรหฺมจริยํ สุคเต จรามเส;

ชาติมรณสฺส ปารคู, ทุกฺขสฺสนฺตกรา ภวามเส’’.

The cowherdess and I, being obedient, shall live the holy life in the presence of the Sugata. Having reached the far shore of birth and death, we shall become makers of an end to suffering.

๓๓.

33.

‘‘นนฺทติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา, (อิติ มาโร ปาปิมา)โคมา โคหิ ตเถว นนฺทติ;

อุปธี หิ นรสฺส นนฺทนา, น หิ โส นนฺทติ โย นิรูปธิ’’.

“He who has children rejoices because of his children,” (so said Māra the Evil One) “He who has cattle rejoices likewise because of his cattle. Attachments are indeed a man's source of joy, for he who is without attachments does not rejoice.”

๓๔.

34.

‘‘โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา, (อิติ ภควา)โคปิโย โคหิ ตเถว โสจติ;

อุปธี หิ นรสฺส โสจนา, น หิ โส โสจติ โย นิรูปธี’’ติ.

“He who has children grieves because of his children,” (so said the Blessed One) “He who has cattle grieves likewise because of his cattle. Attachments are indeed a man's source of grief, for he who is without attachments does not grieve.”

ธนิยสุตฺตํ ทุติยํ นิฏฺฐิตํ.

The Discourse to Dhaniya, the second, is concluded.

๓. ขคฺควิสาณสุตฺตํ

3. The Discourse on the Rhinoceros Horn

๓๕.

35.

สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ, อวิเหฐยํ อญฺญตรมฺปิ เตสํ;

น ปุตฺตมิจฺเฉยฺย กุโต สหายํ, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Having laid down the rod with respect to all beings, not harming even one among them, one should not wish for a son—how then for a companion? One should wander alone, like a rhinoceros horn.

๓๖.

36.

สํสคฺคชาตสฺส [Pg.285] ภวนฺติ สฺเนหา, สฺเนหนฺวยํ ทุกฺขมิทํ ปโหติ;

อาทีนวํ สฺเนหชํ เปกฺขมาโน, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

For one who has association, affections arise; following affection, this suffering comes to be. Seeing the danger born of affection, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๓๗.

37.

มิตฺเต สุหชฺเช อนุกมฺปมาโน, หาเปติ อตฺถํ ปฏิพทฺธจิตฺโต;

เอตํ ภยํ สนฺถเว เปกฺขมาโน, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Having compassion for friends and companions, with a mind bound by affection, one causes the goal to diminish. Seeing this danger in intimacy, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๓๘.

38.

วํโส วิสาโลว ยถา วิสตฺโต, ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา;

วํสกฺกฬีโรว อสชฺชมาโน, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Just as a sprawling bamboo grove is entangled, so is the longing for sons and wives. Like a bamboo shoot, unentangled, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๓๙.

39.

มิโค อรญฺญมฺหิ ยถา อพทฺโธ, เยนิจฺฉกํ คจฺฉติ โคจราย;

วิญฺญู นโร เสริตํ เปกฺขมาโน, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Just as a deer in the forest, unfettered, goes for pasture wherever it wishes, so a wise person, seeing freedom, should wander alone, like a rhinoceros horn.

๔๐.

40.

อามนฺตนา โหติ สหายมชฺเฌ, วาเส ฐาเน คมเน จาริกาย;

อนภิชฺฌิตํ เสริตํ เปกฺขมาโน, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Among companions there are requests—in dwelling, standing, going, and journeying. Seeing the freedom that is not coveted, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๔๑.

41.

ขิฑฺฑา รตี โหติ สหายมชฺเฌ, ปุตฺเตสุ จ วิปุลํ โหติ เปมํ;

ปิยวิปฺปโยคํ วิชิคุจฺฉมาโน, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Among companions there is play and delight, and for one's children, there is great affection. Abhorring separation from the beloved, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๔๒.

42.

จาตุทฺทิโส [Pg.286] อปฺปฏิโฆ จ โหติ, สนฺตุสฺสมาโน อิตรีตเรน;

ปริสฺสยานํ สหิตา อฉมฺภี, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Ranging the four directions and unopposed, content with whatever comes, whether this or that; enduring dangers, unafraid, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๔๓.

43.

ทุสฺสงฺคหา ปพฺพชิตาปิ เอเก, อโถ คหฏฺฐา ฆรมาวสนฺตา;

อปฺโปสฺสุกฺโก ปรปุตฺเตสุ หุตฺวา, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Some renunciants are difficult to associate with, and so are some householders dwelling at home. Being unconcerned with the children of others, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๔๔.

44.

โอโรปยิตฺวา คิหิพฺยญฺชนานิ, สญฺฉินฺนปตฺโต ยถา โกวิฬาโร;

เฉตฺวาน วีโร คิหิพนฺธนานิ, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Having cast off the signs of a householder, like a koviḷāra tree with its leaves shed; a hero, having cut the bonds of a householder, should wander alone, like a rhinoceros horn.

๔๕.

45.

สเจ ลเภถ นิปกํ สหายํ, สทฺธึ จรํ สาธุวิหาริธีรํ;

อภิภุยฺย สพฺพานิ ปริสฺสยานิ, จเรยฺย เตนตฺตมโน สตีมา.

If one should obtain an intelligent companion who walks together, dwells well, and is steadfast, then, having overcome all dangers, one should wander with him, joyful and mindful.

๔๖.

46.

โน เจ ลเภถ นิปกํ สหายํ, สทฺธึ จรํ สาธุวิหาริธีรํ;

ราชาว รฏฺฐํ วิชิตํ ปหาย, เอโก จเร มาตงฺครญฺเญว นาโค.

If one should not obtain an intelligent companion who walks together, dwells well, and is steadfast, one should wander alone, like a king who has abandoned his conquered kingdom, and like the Mātaṅga elephant in the forest.

๔๗.

47.

อทฺธา ปสํสาม สหายสมฺปทํ, เสฏฺฐา สมา เสวิตพฺพา สหายา;

เอเต อลทฺธา อนวชฺชโภชี, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Indeed, we praise the blessing of a companion. Companions who are superior or equal should be associated with. Not obtaining such companions, subsisting on blameless food, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๔๘.

48.

ทิสฺวา สุวณฺณสฺส ปภสฺสรานิ, กมฺมารปุตฺเตน สุนิฏฺฐิตานิ;

สงฺฆฏฺฏมานานิ ทุเว ภุชสฺมึ, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Having seen two glittering golden bracelets, well-wrought by a smith's son, clashing together on the arm, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๔๙.

49.

เอวํ [Pg.287] ทุติเยน สหา มมสฺส, วาจาภิลาโป อภิสชฺชนา วา;

เอตํ ภยํ อายตึ เปกฺขมาโน, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Thus, with a second person, there would be conversation or attachment for me. Seeing this future danger, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๕๐.

50.

กามา หิ จิตฺรา มธุรา มโนรมา, วิรูปรูเปน มเถนฺติ จิตฺตํ;

อาทีนวํ กามคุเณสุ ทิสฺวา, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

For sensual pleasures are varied, sweet, and delightful; in their diverse forms they agitate the mind. Seeing the danger in the strands of sensual pleasure, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๕๑.

51.

อีตี จ คณฺโฑ จ อุปทฺทโว จ, โรโค จ สลฺลญฺจ ภยญฺจ เมตํ;

เอตํ ภยํ กามคุเณสุ ทิสฺวา, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

This is a calamity, a tumor, a trouble, a disease, a dart, and a danger. Seeing this danger in the strands of sensual pleasure, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๕๒.

52.

สีตญฺจ อุณฺหญฺจ ขุทํ ปิปาสํ, วาตาตเป ฑํสสรีสเป จ;

สพฺพานิเปตานิ อภิสมฺภวิตฺวา, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Cold and heat, hunger and thirst, wind and sun, gadflies and serpents—having overcome all these, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๕๓.

53.

นาโคว ยูถานิ วิวชฺชยิตฺวา, สญฺชาตขนฺโธ ปทุมี อุฬาโร;

ยถาภิรนฺตํ วิหรํ อรญฺเญ, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Just as a great elephant, with well-developed shoulders, lotus-like and magnificent, having forsaken its herd, dwells in the forest as it delights, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๕๔.

54.

อฏฺฐานตํ สงฺคณิการตสฺส, ยํ ผสฺสเย สามยิกํ วิมุตฺตึ;

อาทิจฺจพนฺธุสฺส วโจ นิสมฺม, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

For one who delights in company, it is impossible that one might attain temporary liberation. Having heeded the word of the Kinsman of the Sun, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๕๕.

55.

ทิฏฺฐีวิสูกานิ อุปาติวตฺโต, ปตฺโต นิยามํ ปฏิลทฺธมคฺโค;

อุปฺปนฺนญาโณมฺหิ อนญฺญเนยฺโย, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Having overcome the contortions of views, having reached certainty and obtained the path, I am one in whom knowledge has arisen, not to be led by another. One should wander alone, like a rhinoceros horn.

๕๖.

56.

นิลฺโลลุโป [Pg.288] นิกฺกุโห นิปฺปิปาโส, นิมฺมกฺโข นิทฺธนฺตกสาวโมโห;

นิราสโย สพฺพโลเก ภวิตฺวา, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Without greed, without deceit, without thirst, without disparagement, with the stain of delusion washed away; having become free of craving in all the world, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๕๗.

57.

ปาปํ สหายํ ปริวชฺชเยถ, อนตฺถทสฺสึ วิสเม นิวิฏฺฐํ;

สยํ น เสเว ปสุตํ ปมตฺตํ, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

One should avoid an evil companion, one who points out what is unbeneficial, one established in wrong ways. One should not oneself associate with one who is engrossed and heedless. One should wander alone, like a rhinoceros horn.

๕๘.

58.

พหุสฺสุตํ ธมฺมธรํ ภเชถ, มิตฺตํ อุฬารํ ปฏิภานวนฺตํ;

อญฺญาย อตฺถานิ วิเนยฺย กงฺขํ, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

One should associate with a friend who is learned, a bearer of the Dhamma, noble, and endowed with ready wit. Having understood the meanings and dispelled doubt, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๕๙.

59.

ขิฑฺฑํ รตึ กามสุขญฺจ โลเก, อนลงฺกริตฺวา อนเปกฺขมาโน;

วิภูสนฏฺฐานา วิรโต สจฺจวาที, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Not valuing the world's play, delight, and sensual pleasure, and without longing for them; abstaining from the occasion for adornment, speaking the truth, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๖๐.

60.

ปุตฺตญฺจ ทารํ ปิตรญฺจ มาตรํ, ธนานิ ธญฺญานิ จ พนฺธวานิ ;

หิตฺวาน กามานิ ยโถธิกานิ, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Having abandoned son and wife, father and mother, wealth, grain, and relatives, and the sensual pleasures according to their scope, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๖๑.

61.

สงฺโค เอโส ปริตฺตเมตฺถ โสขฺยํ, อปฺปสฺสาโท ทุกฺขเมตฺถ ภิยฺโย;

คโฬ เอโส อิติ ญตฺวา มุตีมา, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

This is an attachment; herein happiness is little. Herein gratification is slight, and suffering is much more. This is a hook. The wise one, having understood this, should wander alone, like a rhinoceros horn.

๖๒.

62.

สนฺทาลยิตฺวาน สํโยชนานิ, ชาลํว เภตฺวา สลิลมฺพุจารี;

อคฺคีว ทฑฺฒํ อนิวตฺตมาโน, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Having shattered the fetters, like a fish in the water breaking a net; not returning to what is burnt, like a fire, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๖๓.

63.

โอกฺขิตฺตจกฺขู [Pg.289] น จ ปาทโลโล, คุตฺตินฺทฺริโย รกฺขิตมานสาโน;

อนวสฺสุโต อปริฑยฺหมาโน, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

With eyes downcast and not restless of foot, with faculties guarded and mind protected, not oozing with lust, not burning with hatred, one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๖๔.

64.

โอหารยิตฺวา คิหิพฺยญฺชนานิ, สญฺฉนฺนปตฺโต ยถา ปาริฉตฺโต;

กาสายวตฺโถ อภินิกฺขมิตฺวา, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Having cast off the signs of a householder, having gone forth from home and being clad in saffron robes—like a pārichatta tree well-covered with leaves—one should wander alone, like a rhinoceros horn.

๖๕.

65.

รเสสุ เคธํ อกรํ อโลโล, อนญฺญโปสี สปทานจารี;

กุเล กุเล อปฺปฏิพทฺธจิตฺโต, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Not creating greed for tastes, being not fickle, not supporting another, wandering for alms from house to house without interruption, with a mind unattached to family after family, one should wander alone like a rhinoceros horn.

๖๖.

66.

ปหาย ปญฺจาวรณานิ เจตโส, อุปกฺกิเลเส พฺยปนุชฺช สพฺเพ;

อนิสฺสิโต เฉตฺว สิเนหโทสํ, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Having abandoned the five hindrances of the mind, having uprooted all the defilements, not relying on wrong view, having cut off the blemish of affection, one should wander alone like a rhinoceros horn.

๖๗.

67.

วิปิฏฺฐิกตฺวาน สุขํ ทุขญฺจ, ปุพฺเพว จ โสมนสฺสโทมนสฺสํ;

ลทฺธานุเปกฺขํ สมถํ วิสุทฺธํ, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Having put pleasure and pain behind, and previously joy and sorrow, having obtained pure, calm equanimity, one should wander alone like a rhinoceros horn.

๖๘.

68.

อารทฺธวีริโย ปรมตฺถปตฺติยา, อลีนจิตฺโต อกุสีตวุตฺติ;

ทฬฺหนิกฺกโม ถามพลูปปนฺโน, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

With energy aroused for attaining the ultimate goal, with an unshrinking mind, not of lazy conduct, of firm exertion, and endowed with stamina and strength, one should wander alone like a rhinoceros horn.

๖๙.

69.

ปฏิสลฺลานํ ฌานมริญฺจมาโน, ธมฺเมสุ นิจฺจํ อนุธมฺมจารี;

อาทีนวํ สมฺมสิตา ภเวสุ, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Not abandoning seclusion and jhāna, constantly practicing in conformity with the dhammas, having comprehended the danger in states of becoming, one should wander alone like a rhinoceros horn.

๗๐.

70.

ตณฺหกฺขยํ [Pg.290] ปตฺถยมปฺปมตฺโต, อเนฬมูโค สุตวา สตีมา;

สงฺขาตธมฺโม นิยโต ปธานวา, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Aspiring for the destruction of craving, being diligent, of faultless speech, learned, mindful, having comprehended the Dhamma, steadfast, and striving, one should wander alone like a rhinoceros horn.

๗๑.

71.

สีโหว สทฺเทสุ อสนฺตสนฺโต, วาโตว ชาลมฺหิ อสชฺชมาโน;

ปทุมํว โตเยน อลิปฺปมาโน, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Like a lion, unstartled by sounds; like the wind, not caught in a net; like a lotus, unstained by water, one should wander alone like a rhinoceros horn.

๗๒.

72.

สีโห ยถา ทาฐพลี ปสยฺห, ราชา มิคานํ อภิภุยฺย จารี;

เสเวถ ปนฺตานิ เสนาสนานิ, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Just as a lion, the king of beasts, strong of tusk, wanders having forcefully overpowered the other animals, so too should one resort to remote lodgings. One should wander alone like a rhinoceros horn.

๗๓.

73.

เมตฺตํ อุเปกฺขํ กรุณํ วิมุตฺตึ, อาเสวมาโน มุทิตญฺจ กาเล;

สพฺเพน โลเกน อวิรุชฺฌมาโน, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Cultivating at the proper time loving-kindness, equanimity, compassion, and sympathetic joy, and the liberation of mind associated with them, not being in conflict with the entire world, one should wander alone like a rhinoceros horn.

๗๔.

74.

ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ, สนฺทาลยิตฺวาน สํโยชนานิ;

อสนฺตสํ ชีวิตสงฺขยมฺหิ, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

Having abandoned lust, hatred, and delusion, and having shattered the fetters, not trembling at the exhaustion of life, one should wander alone like a rhinoceros horn.

๗๕.

75.

ภชนฺติ เสวนฺติ จ การณตฺถา, นิกฺการณา ทุลฺลภา อชฺช มิตฺตา;

อตฺตฏฺฐปญฺญา อสุจี มนุสฺสา, เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

They associate and serve for a reason; friends without a reason are rare these days. Humans are impure, wise only for their own benefit; one should wander alone like a rhinoceros horn.

ขคฺควิสาณสุตฺตํ ตติยํ นิฏฺฐิตํ.

The Rhinoceros Horn Sutta, the third, is concluded.

๔. กสิภารทฺวาชสุตฺตํ

4. The Kasibhāradvāja Sutta

เอวํ [Pg.291] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ วิหรติ ทกฺขิณาคิริสฺมึ เอกนาฬายํ พฺราหฺมณคาเม. เตน โข ปน สมเยน กสิภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส ปญฺจมตฺตานิ นงฺคลสตานิ ปยุตฺตานิ โหนฺติ วปฺปกาเล. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน กสิภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส กมฺมนฺโต เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน กสิภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส ปริเวสนา วตฺตติ. อถ โข ภควา เยน ปริเวสนา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ.

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling among the Magadhans in the Dakkhinagiri district, in the brahmin village of Ekanāḷā. Now at that time, during the sowing season, five hundred ploughs were yoked for the brahmin Kasibhāradvāja. Then the Blessed One, having dressed in the morning, taking his bowl and outer robe, approached the place where the brahmin Kasibhāradvāja's work was being done. At that time, a food distribution for the brahmin Kasibhāradvāja was in progress. Then the Blessed One approached the place of the food distribution; having approached, he stood to one side.

อทฺทสา โข กสิภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ ปิณฺฑาย ฐิตํ. ทิสฺวาน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหํ โข, สมณ, กสามิ จ วปามิ จ; กสิตฺวา จ วปิตฺวา จ ภุญฺชามิ. ตฺวมฺปิ, สมณ, กสสฺสุ จ วปสฺสุ จ; กสิตฺวา จ วปิตฺวา จ ภุญฺชสฺสู’’ติ.

The brahmin Kasibhāradvāja saw the Blessed One standing for almsfood. Having seen him, he said this to the Blessed One: “I, recluse, plow and sow; and having plowed and sown, I eat. You too, recluse, should plow and sow; and having plowed and sown, you should eat.”

‘‘อหมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, กสามิ จ วปามิ จ; กสิตฺวา จ วปิตฺวา จ ภุญฺชามี’’ติ. ‘‘น โข ปน มยํ ปสฺสาม โภโต โคตมสฺส ยุคํ วา นงฺคลํ วา ผาลํ วา ปาจนํ วา พลิพทฺเท วา. อถ จ ปน ภวํ โคตโม เอวมาห – ‘อหมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, กสามิ จ วปามิ จ; กสิตฺวา จ วปิตฺวา จ ภุญฺชามี’’’ติ.

“I too, brahmin, plow and sow; and having plowed and sown, I eat.” “But we do not see Master Gotama’s yoke, or plough, or ploughshare, or goad, or oxen. And yet Master Gotama says this: ‘I too, brahmin, plow and sow; and having plowed and sown, I eat.’”

อถ โข กสิภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

Then the brahmin Kasibhāradvāja addressed the Blessed One with a verse:

๗๖.

76.

‘‘กสฺสโก ปฏิชานาสิ, น จ ปสฺสาม เต กสึ;

กสึ โน ปุจฺฉิโต พฺรูหิ, ยถา ชาเนมุ เต กสึ’’.

“You claim to be a farmer, yet we do not see your farming. Being asked, tell us of your farming, so that we may know of your farming.”

๗๗.

77.

‘‘สทฺธา พีชํ ตโป วุฏฺฐิ, ปญฺญา เม ยุคนงฺคลํ;

หิรี อีสา มโน โยตฺตํ, สติ เม ผาลปาจนํ.

“Faith is the seed, austerity the rain, wisdom my yoke and plough; moral shame is the pole, mind the yoke-tie, mindfulness my ploughshare and goad.

๗๘.

78.

‘‘กายคุตฺโต วจีคุตฺโต, อาหาเร อุทเร ยโต;

สจฺจํ กโรมิ นิทฺทานํ, โสรจฺจํ เม ปโมจนํ.

“Guarded in body, guarded in speech, restrained in food and in the belly; I do the weeding with truth, and gentleness is my unharnessing.

๗๙.

79.

‘‘วีริยํ เม ธุรโธรยฺหํ, โยคกฺเขมาธิวาหนํ;

คจฺฉติ อนิวตฺตนฺตํ, ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจติ.

“Energy is my beast of burden, conveying me to security from bondage. It goes on without turning back, to that place where, having gone, one does not grieve.”

๘๐.

80.

‘‘เอวเมสา [Pg.292] กสี กฏฺฐา, สา โหติ อมตปฺผลา;

เอตํ กสึ กสิตฺวาน, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

“In this way is this farming plowed. It has the deathless as its fruit. Having plowed this farming, one is freed from all suffering.”

อถ โข กสิภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ มหติยา กํสปาติยา ปายสํ วฑฺเฒตฺวา ภควโต อุปนาเมสิ – ‘‘ภุญฺชตุ ภวํ โคตโม ปายสํ. กสฺสโก ภวํ; ยํ หิ ภวํ โคตโม อมตปฺผลํ กสึ กสตี’’ติ.

Then the brahmin Kasibhāradvāja, having filled a large bronze bowl with milk-rice, offered it to the Blessed One, saying: “May Master Gotama eat the milk-rice. You are a farmer, for Master Gotama plows the farming that has the deathless as its fruit.”

๘๑.

81.

‘‘คาถาภิคีตํ เม อโภชเนยฺยํ, สมฺปสฺสตํ พฺราหฺมณ เนส ธมฺโม;

คาถาภิคีตํ ปนุทนฺติ พุทฺธา, ธมฺเม สตี พฺราหฺมณ วุตฺติเรสา.

“Food obtained by reciting verses is not to be eaten by me, brahmin. This is not the principle for those who see rightly. The Buddhas reject what is obtained by reciting verses. Brahmin, this being the principle, this is their way of life.”

๘๒.

82.

‘‘อญฺเญน จ เกวลินํ มเหสึ, ขีณาสวํ กุกฺกุจฺจวูปสนฺตํ;

อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐหสฺสุ, เขตฺตํ หิ ตํ ปุญฺญเปกฺขสฺส โหตี’’ติ.

“With other food and drink you should serve one who is whole, a great sage, whose cankers are destroyed and whose remorse is stilled. For one who looks for merit, that is indeed the field.”

‘‘อถ กสฺส จาหํ, โภ โคตม, อิมํ ปายสํ ทมฺมี’’ติ? ‘‘น ขฺวาหํ ตํ, พฺราหฺมณ, ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย, ยสฺส โส ปายโส ภุตฺโต สมฺมา ปริณามํ คจฺเฉยฺย, อญฺญตฺร ตถาคตสฺส วา ตถาคตสาวกสฺส วา. เตน หิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, ตํ ปายสํ อปฺปหริเต วา ฉฑฺเฑหิ อปฺปาณเก วา อุทเก โอปิลาเปหี’’ติ.

“Then to whom, Master Gotama, should I give this milk-rice?” “Brahmin, in this world with its devas, Māras, and Brahmās, in this generation with its ascetics and brahmins, its devas and humans, I do not see anyone by whom this milk-rice, having been eaten, could be properly digested, except for a Tathāgata or a disciple of a Tathāgata. Therefore, brahmin, you should either discard that milk-rice in a place without green vegetation or dispose of it in water that is free of living beings.”

อถ โข กสิภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ตํ ปายสํ อปฺปาณเก อุทเก โอปิลาเปสิ. อถ โข โส ปายโส อุทเก ปกฺขิตฺโต จิจฺจิฏายติ จิฏิจิฏายติ สนฺธูปายติ สมฺปธูปายติ. เสยฺยถาปิ นาม ผาโล ทิวสํ สนฺตตฺโต อุทเก ปกฺขิตฺโต จิจฺจิฏายติ จิฏิจิฏายติ สนฺธูปายติ สมฺปธูปายติ; เอวเมว โส ปายโส อุทเก ปกฺขิตฺโต จิจฺจิฏายติ จิฏิจิฏายติ สนฺธูปายติ สมฺปธูปายติ.

Then the brahmin Kasibhāradvāja immersed that milk-rice in water without living beings. And when that milk-rice was thrown into the water, it hissed, sizzled, smoked, and steamed. Just as a ploughshare, heated all day, when thrown into water, hisses, sizzles, smokes, and steams; even so did that milk-rice, when thrown into the water, hiss, sizzle, smoke, and steam.

อถ โข กสิภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา [Pg.293] ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ, ลเภยฺยาหํ โภโต โคตมสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ.

Then the brahmin Kasibhāradvāja, alarmed and with his hair standing on end, approached the Blessed One. Having approached, he fell with his head at the Blessed One’s feet and said this to him: “Excellent, Master Gotama, excellent, Master Gotama! Just as if, Master Gotama, one were to set upright what was overturned, or reveal what was hidden, or point out the way to one who was lost, or hold an oil lamp in the darkness so that those with eyes might see forms; even so has the Dhamma been made clear by Master Gotama in many ways. I go for refuge to Master Gotama, to the Dhamma, and to the Saṅgha of bhikkhus. May I receive the going forth in Master Gotama’s presence, may I receive the higher ordination.”

อลตฺถ โข กสิภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนายสฺมา ภารทฺวาโช เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา ภารทฺวาโช อรหตํ อโหสีติ.

The brahmin Kasibhāradvāja received the going forth in the Blessed One’s presence, he received the higher ordination. And not long after his higher ordination, the Venerable Bhāradvāja, dwelling alone, withdrawn, diligent, ardent, with his mind directed, in no long time realized for himself with direct knowledge, in this very life, that unsurpassed culmination of the holy life for which clansmen rightly go forth from the household life into homelessness, and having attained it, he dwelled therein. He knew directly: “Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more for this state of being.” And the Venerable Bhāradvāja became one of the arahants.

กสิภารทฺวาชสุตฺตํ จตุตฺถํ นิฏฺฐิตํ.

The fourth, the Kasibhāradvāja Sutta, is concluded.

๕. จุนฺทสุตฺตํ

5. The Discourse to Cunda

๘๓.

83.

‘‘ปุจฺฉามิ มุนึ ปหูตปญฺญํ, (อิติ จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต)พุทฺธํ ธมฺมสฺสามึ วีตตณฺหํ;

ทฺวิปทุตฺตมํ สารถีนํ ปวรํ, กติ โลเก สมณา ตทิงฺฆ พฺรูหิ’’.

5. “I ask the sage of abundant wisdom,” (so said Cunda the smith’s son), “the Buddha, the Lord of the Dhamma, who is free from craving, the best of bipeds, the excellent one among charioteers: how many ascetics are there in the world? I implore you, please tell me this.”

๘๔.

84.

‘‘จตุโร สมณา น ปญฺจมตฺถิ, (จุนฺทาติ ภควา)เต เต อาวิกโรมิ สกฺขิปุฏฺโฐ;

มคฺคชิโน มคฺคเทสโก จ, มคฺเค ชีวติ โย จ มคฺคทูสี’’.

“There are four ascetics, Cunda,” said the Blessed One, “there is no fifth. Being asked face-to-face, I will make them plain to you: the path-victor, the path-expounder, one who lives in the path, and the path-defiler.”

๘๕.

85.

‘‘กํ [Pg.294] มคฺคชินํ วทนฺติ พุทฺธา, (อิติ จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต)มคฺคกฺขายี กถํ อตุลฺโย โหติ;

มคฺเค ชีวติ เม พฺรูหิ ปุฏฺโฐ, อถ เม อาวิกโรหิ มคฺคทูสึ’’.

“Whom do the Buddhas call a path-victor?” (so said Cunda the smith’s son). “How is the path-expounder incomparable? Being asked, please tell me of the one who lives in the path. Then, make plain to me the path-defiler.”

๘๖.

86.

‘‘โย ติณฺณกถํกโถ วิสลฺโล, นิพฺพานาภิรโต อนานุคิทฺโธ;

โลกสฺส สเทวกสฺส เนตา, ตาทึ มคฺคชินํ วทนฺติ พุทฺธา.

“He who has crossed over doubt, is without a dart, delights in Nibbāna, is unattached, and is a leader of the world with its devas—such a one the Buddhas call a path-victor.”

๘๗.

87.

‘‘ปรมํ ปรมนฺติ โยธ ญตฺวา, อกฺขาติ วิภชเต อิเธว ธมฺมํ;

ตํ กงฺขฉิทํ มุนึ อเนชํ, ทุติยํ ภิกฺขุนมาหุ มคฺคเทสึ.

“He who, having known the supreme as supreme, declares and analyzes the Dhamma right here—that sage who cuts off doubt, who is free from craving, they call the second of the bhikkhus, the path-expounder.”

๘๘.

88.

‘‘โย ธมฺมปเท สุเทสิเต, มคฺเค ชีวติ สญฺญโต สตีมา;

อนวชฺชปทานิ เสวมาโน, ตติยํ ภิกฺขุนมาหุ มคฺคชีวึ.

“He who lives in the path, the well-taught footing of the Dhamma, restrained and mindful, practicing the blameless states—they call him the third of the bhikkhus, the path-liver.”

๘๙.

89.

‘‘ฉทนํ กตฺวาน สุพฺพตานํ, ปกฺขนฺที กุลทูสโก ปคพฺโภ;

มายาวี อสญฺญโต ปลาโป, ปติรูเปน จรํ ส มคฺคทูสี.

“He who, having made a covering of the appearance of the well-behaved, enters the fold, a corrupter of families, insolent, deceitful, unrestrained, devoid of substance, conducting himself with a mere semblance of the worthy—that person is the path-defiler.”

๙๐.

90.

‘‘เอเต จ ปฏิวิชฺฌิ โย คหฏฺโฐ, สุตวา อริยสาวโก สปญฺโญ;

สพฺเพ เนตาทิสาติ ญตฺวา, อิติ ทิสฺวา น หาเปติ ตสฺส สทฺธา;

กถํ หิ ทุฏฺเฐน อสมฺปทุฏฺฐํ, สุทฺธํ อสุทฺเธน สมํ กเรยฺยา’’ติ.

“The householder, a learned noble disciple with wisdom, who has penetrated these, knows, ‘Not all are like this.’ Seeing thus, his faith is not diminished. For how could one make the uncorrupted equal with the corrupted, or the pure equal with the impure?”

จุนฺทสุตฺตํ ปญฺจมํ นิฏฺฐิตํ.

The fifth, the Cunda Sutta, is concluded.

๖. ปราภวสุตฺตํ

6. The Discourse on Downfall

เอวํ [Pg.295] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling in Sāvatthī, in the Jeta Grove, the monastery of Anāthapiṇḍika. Then a certain deity, when the night was far advanced, of surpassing radiance, having illuminated the entire Jeta Grove, approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and stood to one side. Standing to one side, that deity addressed the Blessed One with a verse:

๙๑.

91.

‘‘ปราภวนฺตํ ปุริสํ, มยํ ปุจฺฉาม โคตม ;

ภควนฺตํ ปุฏฺฐุมาคมฺม, กึ ปราภวโต มุขํ’’.

6. “We ask you, Gotama, about the man who is declining. Having come to ask the Blessed One: what is the cause of downfall?”

๙๒.

92.

‘‘สุวิชาโน ภวํ โหติ, สุวิชาโน ปราภโว;

ธมฺมกาโม ภวํ โหติ, ธมฺมเทสฺสี ปราภโว’’.

“Easily known is the one who prospers, easily known is the one who declines. One who loves the Dhamma prospers; one who hates the Dhamma declines.”

๙๓.

93.

‘‘อิติ เหตํ วิชานาม, ปฐโม โส ปราภโว;

ทุติยํ ภควา พฺรูหิ, กึ ปราภวโต มุขํ’’.

“Thus indeed we know this: that is the first cause of downfall. Blessed One, please speak of the second. What is the cause of downfall?”

๙๔.

94.

‘‘อสนฺตสฺส ปิยา โหนฺติ, สนฺเต น กุรุเต ปิยํ;

อสตํ ธมฺมํ โรเจติ, ตํ ปราภวโต มุขํ’’.

“The unvirtuous are dear to him, he does not hold the virtuous dear; he delights in the doctrine of the unvirtuous—that is the cause of downfall.”

๙๕.

95.

‘‘อิติ เหตํ วิชานาม, ทุติโย โส ปราภโว;

ตติยํ ภควา พฺรูหิ, กึ ปราภวโต มุขํ’’.

“Thus we know this: that is the second cause of downfall. Blessed One, please speak of the third. What is the cause of downfall?”

๙๖.

96.

‘‘นิทฺทาสีลี สภาสีลี, อนุฏฺฐาตา จ โย นโร;

อลโส โกธปญฺญาโณ, ตํ ปราภวโต มุขํ’’.

“Whatever person is of a sleepy nature, fond of company, unenergetic, lazy, and prone to anger—that is the cause of downfall.”

๙๗.

97.

‘‘อิติ เหตํ วิชานาม, ตติโย โส ปราภโว;

จตุตฺถํ ภควา พฺรูหิ, กึ ปราภวโต มุขํ’’.

“Thus indeed we know this: that is the third cause of downfall. Blessed One, please speak of the fourth. What is the cause of downfall?”

๙๘.

98.

‘‘โย มาตรํ ปิตรํ วา, ชิณฺณกํ คตโยพฺพนํ;

ปหุ สนฺโต น ภรติ, ตํ ปราภวโต มุขํ’’.

“Whoever, though able, does not support his mother or father, who are old and past their youth—that is the cause of downfall.”

๙๙.

99.

‘‘อิติ เหตํ วิชานาม, จตุตฺโถ โส ปราภโว;

ปญฺจมํ ภควา พฺรูหิ, กึ ปราภวโต มุขํ’’.

“Thus indeed we know this: that is the fourth cause of downfall. Blessed One, please speak of the fifth. What is the cause of downfall?”

๑๐๐.

100.

‘‘โย พฺราหฺมณํ สมณํ วา, อญฺญํ วาปิ วนิพฺพกํ;

มุสาวาเทน วญฺเจติ, ตํ ปราภวโต มุขํ’’.

“Whoever deceives a brahmin or an ascetic, or any other mendicant, with false speech—that is the cause of downfall.”

๑๐๑.

101.

‘‘อิติ [Pg.296] เหตํ วิชานาม, ปญฺจโม โส ปราภโว;

ฉฏฺฐมํ ภควา พฺรูหิ, กึ ปราภวโต มุขํ’’.

“Thus indeed we know this: that is the fifth cause of downfall. Blessed One, please speak of the sixth. What is the cause of downfall?”

๑๐๒.

102.

‘‘ปหูตวิตฺโต ปุริโส, สหิรญฺโญ สโภชโน;

เอโก ภุญฺชติ สาทูนิ, ตํ ปราภวโต มุขํ’’.

A man of abundant wealth, with gold and provisions, who eats delicious food alone—that is the cause of downfall.

๑๐๓.

103.

‘‘อิติ เหตํ วิชานาม, ฉฏฺฐโม โส ปราภโว;

สตฺตมํ ภควา พฺรูหิ, กึ ปราภวโต มุขํ’’.

“Thus indeed we know this: that is the sixth cause of downfall. Blessed One, please speak of the seventh. What is the cause of downfall?”

๑๐๔.

104.

‘‘ชาติตฺถทฺโธ ธนตฺถทฺโธ, โคตฺตตฺถทฺโธ จ โย นโร;

สญฺญาตึ อติมญฺเญติ, ตํ ปราภวโต มุขํ’’.

Whatever person is proud of birth, proud of wealth, and proud of clan, and despises his own kinsfolk—that is the cause of downfall.

๑๐๕.

105.

‘‘อิติ เหตํ วิชานาม, สตฺตโม โส ปราภโว;

อฏฺฐมํ ภควา พฺรูหิ, กึ ปราภวโต มุขํ’’.

“Thus indeed we know this: that is the seventh cause of downfall. Blessed One, please speak of the eighth. What is the cause of downfall?”

๑๐๖.

106.

‘‘อิตฺถิธุตฺโต สุราธุตฺโต, อกฺขธุตฺโต จ โย นโร;

ลทฺธํ ลทฺธํ วินาเสติ, ตํ ปราภวโต มุขํ’’.

Whatever person is addicted to women, addicted to liquor, and addicted to gambling, and squanders whatever he has gained—that is the cause of downfall.

๑๐๗.

107.

‘‘อิติ เหตํ วิชานาม, อฏฺฐโม โส ปราภโว;

นวมํ ภควา พฺรูหิ, กึ ปราภวโต มุขํ’’.

“Thus indeed we know this: that is the eighth cause of downfall. Blessed One, please speak of the ninth. What is the cause of downfall?”

๑๐๘.

108.

‘‘เสหิ ทาเรหิ อสนฺตุฏฺโฐ, เวสิยาสุ ปทุสฺสติ ;

ทุสฺสติ ปรทาเรสุ, ตํ ปราภวโต มุขํ’’.

Not being content with his own wives, he is corrupted among prostitutes and is corrupted among the wives of others—that is the cause of downfall.

๑๐๙.

109.

‘‘อิติ เหตํ วิชานาม, นวโม โส ปราภโว;

ทสมํ ภควา พฺรูหิ, กึ ปราภวโต มุขํ’’.

“Thus indeed we know this: that is the ninth cause of downfall. Blessed One, please speak of the tenth. What is the cause of downfall?”

๑๑๐.

110.

‘‘อตีตโยพฺพโน โปโส, อาเนติ ติมฺพรุตฺถนึ;

ตสฺสา อิสฺสา น สุปติ, ตํ ปราภวโต มุขํ’’.

A man who is past his youth takes a young wife with budding breasts; out of jealousy for her, he cannot sleep—that is the cause of downfall.

๑๑๑.

111.

‘‘อิติ เหตํ วิชานาม, ทสโม โส ปราภโว;

เอกาทสมํ ภควา พฺรูหิ, กึ ปราภวโต มุขํ’’.

“Thus indeed we know this: that is the tenth cause of downfall. Blessed One, please speak of the eleventh. What is the cause of downfall?”

๑๑๒.

112.

‘‘อิตฺถึ โสณฺฑึ วิกิรณึ, ปุริสํ วาปิ ตาทิสํ;

อิสฺสริยสฺมึ ฐเปติ, ตํ ปราภวโต มุขํ’’.

To place in authority a woman who is a drunkard and a spendthrift, or a man of a similar nature—that is the cause of downfall.

๑๑๓.

113.

‘‘อิติ [Pg.297] เหตํ วิชานาม, เอกาทสโม โส ปราภโว;

ทฺวาทสมํ ภควา พฺรูหิ, กึ ปราภวโต มุขํ’’.

“Thus indeed we know this: that is the eleventh cause of downfall. Blessed One, please speak of the twelfth. What is the cause of downfall?”

๑๑๔.

114.

‘‘อปฺปโภโค มหาตณฺโห, ขตฺติเย ชายเต กุเล;

โส จ รชฺชํ ปตฺถยติ, ตํ ปราภวโต มุขํ’’.

One of little wealth but great craving, who is born into a khattiya family and desires kingship—that is the cause of downfall.

๑๑๕.

115.

‘‘เอเต ปราภเว โลเก, ปณฺฑิโต สมเวกฺขิย;

อริโย ทสฺสนสมฺปนฺโน, ส โลกํ ภชเต สิว’’นฺติ.

Having well considered these causes of downfall in the world, the wise person, the noble one endowed with vision, attains a blissful world.”

ปราภวสุตฺตํ ฉฏฺฐํ นิฏฺฐิตํ.

The Discourse on Downfall, the sixth, is concluded.

๗. วสลสุตฺตํ

7. The Discourse on the Outcast

เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน อคฺคิกภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสเน อคฺคิ ปชฺชลิโต โหติ อาหุติ ปคฺคหิตา. อถ โข ภควา สาวตฺถิยํ สปทานํ ปิณฺฑาย จรมาโน เยน อคฺคิกภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ.

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī, in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's Park. Then, in the morning, the Blessed One, having dressed, taking his bowl and robe, entered Sāvatthī for alms. Now at that time, in the dwelling of the brahmin Aggika Bhāradvāja, a fire was blazing and an offering had been prepared. Then, the Blessed One, while walking for alms from house to house in Sāvatthī, approached the dwelling of the brahmin Aggika Bhāradvāja.

อทฺทสา โข อคฺคิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ตตฺเรว, มุณฺฑก; ตตฺเรว, สมณก; ตตฺเรว, วสลก ติฏฺฐาหี’’ติ.

The brahmin Aggika Bhāradvāja saw the Blessed One coming from afar. Having seen him, he said this to the Blessed One: “Stay right there, you shaveling! Stay right there, you recluse! Stay right there, you outcast!”

เอวํ วุตฺเต, ภควา อคฺคิกภารทฺวาชํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘ชานาสิ ปน ตฺวํ, พฺราหฺมณ, วสลํ วา วสลกรเณ วา ธมฺเม’’ติ? ‘‘น ขฺวาหํ, โภ โคตม, ชานามิ วสลํ วา วสลกรเณ วา ธมฺเม; สาธุ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ, ยถาหํ ชาเนยฺยํ วสลํ วา วสลกรเณ วา ธมฺเม’’ติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข อคฺคิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

When this was said, the Blessed One said to the brahmin Aggika Bhāradvāja: “Do you, brahmin, know what an outcast is, or the things that make one an outcast?” “No, Venerable Gotama, I do not know what an outcast is, or the things that make one an outcast. It would be good if the Venerable Gotama would teach me the Dhamma in such a way that I might know what an outcast is, or the things that make one an outcast.” “In that case, brahmin, listen and apply your mind well; I shall speak.” “Yes, venerable sir,” the brahmin Aggika Bhāradvāja assented to the Blessed One. The Blessed One said this:

๑๑๖.

116.

‘‘โกธโน [Pg.298] อุปนาหี จ, ปาปมกฺขี จ โย นโร;

วิปนฺนทิฏฺฐิ มายาวี, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whatever person is prone to anger and bears grudges, is wicked and effaces the good deeds of others, holds wrong views, and is deceitful—know that one as an outcast.

๑๑๗.

117.

‘‘เอกชํ วา ทฺวิชํ วาปิ, โยธ ปาณํ วิหึสติ;

ยสฺส ปาเณ ทยา นตฺถิ, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever in this world harms living beings, whether once-born or twice-born, for whom there is no compassion for living beings—know that one as an outcast.

๑๑๘.

118.

‘‘โย หนฺติ ปริรุนฺธติ, คามานิ นิคมานิ จ;

นิคฺคาหโก สมญฺญาโต, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever destroys and besieges villages and towns, and is known as a plunderer—know that one as an outcast.

๑๑๙.

119.

‘‘คาเม วา ยทิ วา รญฺเญ, ยํ ปเรสํ มมายิตํ;

เถยฺยา อทินฺนมาเทติ, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever, in a village or in a forest, takes by theft what is not given, that which is cherished by others—know that one as an outcast.

๑๒๐.

120.

‘‘โย หเว อิณมาทาย, จุชฺชมาโน ปลายติ;

น หิ เต อิณมตฺถีติ, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever, having taken on a debt, flees when pressed for repayment, saying, ‘There is no debt to you’—know that one as an outcast.

๑๒๑.

121.

‘‘โย เว กิญฺจิกฺขกมฺยตา, ปนฺถสฺมึ วชนฺตํ ชนํ;

หนฺตฺวา กิญฺจิกฺขมาเทติ, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever, indeed, out of desire for some trifle, kills a person traveling on the road and takes that trifle—know that one as an outcast.

๑๒๒.

122.

‘‘อตฺตเหตุ ปรเหตุ, ธนเหตุ จ โย นโร;

สกฺขิปุฏฺโฐ มุสา พฺรูติ, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whatever person, when called as a witness, speaks falsely for his own sake, for another’s sake, or for the sake of wealth—know that one as an outcast.

๑๒๓.

123.

‘‘โย ญาตีนํ สขีนํ วา, ทาเรสุ ปฏิทิสฺสติ;

สาหสา สมฺปิเยน วา, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever transgresses with the wives of relatives or of friends, whether by force or by mutual consent—know that one as an outcast.

๑๒๔.

124.

‘‘โย มาตรํ ปิตรํ วา, ชิณฺณกํ คตโยพฺพนํ;

ปหุ สนฺโต น ภรติ, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever, though able, does not support his mother or father who are aged and past their youth—know that one as an outcast.

๑๒๕.

125.

‘‘โย มาตรํ ปิตรํ วา, ภาตรํ ภคินึ สสุํ;

หนฺติ โรเสติ วาจาย, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever strikes or reviles with speech his mother, father, brother, sister, or mother-in-law—know that one as an outcast.

๑๒๖.

126.

‘‘โย อตฺถํ ปุจฺฉิโต สนฺโต, อนตฺถมนุสาสติ;

ปฏิจฺฉนฺเนน มนฺเตติ, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever, when asked about what is beneficial, advises what is harmful, and counsels with concealment—know that one as an outcast.

๑๒๗.

127.

‘‘โย กตฺวา ปาปกํ กมฺมํ, มา มํ ชญฺญาติ อิจฺฉติ ;

โย ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever, having done a wicked deed, wishes, ‘May no one know of me,’ and whose deeds are concealed—know that one as an outcast.

๑๒๘.

128.

‘‘โย [Pg.299] เว ปรกุลํ คนฺตฺวา, ภุตฺวาน สุจิโภชนํ;

อาคตํ นปฺปฏิปูเชติ, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever, having gone to another’s home and eaten choice food, does not honor in return one who has come to his own home—know that one as an outcast.

๑๒๙.

129.

‘‘โย พฺราหฺมณํ สมณํ วา, อญฺญํ วาปิ วนิพฺพกํ;

มุสาวาเทน วญฺเจติ, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever deceives with false speech a brahmin, a recluse, or any other mendicant—know that one as an outcast.

๑๓๐.

130.

‘‘โย พฺราหฺมณํ สมณํ วา, ภตฺตกาเล อุปฏฺฐิเต;

โรเสติ วาจา น จ เทติ, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever, when a brahmin or a recluse has arrived at mealtime, reviles them with speech and gives nothing—know that one as an outcast.

๑๓๑.

131.

‘‘อสตํ โยธ ปพฺรูติ, โมเหน ปลิคุณฺฐิโต;

กิญฺจิกฺขํ นิชิคีสาโน, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever in this world, enveloped by delusion, speaks what is untrue, desiring some trifle—know that one as an outcast.

๑๓๒.

132.

‘‘โย จตฺตานํ สมุกฺกํเส, ปเร จ มวชานาติ ;

นิหีโน เสน มาเนน, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever exalts himself and disparages others, debased by his own conceit—know that one as an outcast.

๑๓๓.

133.

‘‘โรสโก กทริโย จ, ปาปิจฺโฉ มจฺฉรี สโฐ;

อหิริโก อโนตฺตปฺปี, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Provocative, miserly, of evil wishes, stingy, deceitful, shameless, and without fear of wrongdoing—know that one as an outcast.

๑๓๔.

134.

‘‘โย พุทฺธํ ปริภาสติ, อถ วา ตสฺส สาวกํ;

ปริพฺพาชํ คหฏฺฐํ วา, ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

Whoever reviles the Buddha, or his disciple—be they a wandering ascetic or a householder—know that one to be an outcast.

๑๓๕.

135.

‘‘โย เว อนรหํ สนฺโต, อรหํ ปฏิชานาติ ;

โจโร สพฺรหฺมเก โลเก, เอโส โข วสลาธโม.

Whoever, indeed, not being an Arahant, claims to be an Arahant, is a thief in the world with its Brahmās—that one is the lowest of outcasts.

๑๓๖.

136.

‘‘เอเต โข วสลา วุตฺตา, มยา เยเต ปกาสิตา;

น ชจฺจา วสโล โหติ, น ชจฺจา โหติ พฺราหฺมโณ;

กมฺมุนา วสโล โหติ, กมฺมุนา โหติ พฺราหฺมโณ.

These outcasts spoken of by me have now been declared. Not by birth is one an outcast, not by birth is one a brahmin. By deed one becomes an outcast, by deed one becomes a brahmin.

๑๓๗.

137.

‘‘ตทมินาปิ ชานาถ, ยถาเมทํ นิทสฺสนํ;

จณฺฑาลปุตฺโต โสปาโก, มาตงฺโค อิติ วิสฺสุโต.

Know this also by this example, as this is my illustration: there was a son of a caṇḍāla, Sopāka, who became famous as Mātaṅga.

๑๓๘.

138.

‘‘โส [Pg.300] ยสํ ปรมํ ปตฺโต, มาตงฺโค ยํ สุทุลฺลภํ;

อาคจฺฉุํ ตสฺสุปฏฺฐานํ, ขตฺติยา พฺราหฺมณา พหู.

That Mātaṅga attained the highest renown, so very difficult to gain. Many khattiyas and brahmins came to attend upon him.

๑๓๙.

139.

‘‘เทวยานํ อภิรุยฺห, วิรชํ โส มหาปถํ;

กามราคํ วิราเชตฺวา, พฺรหฺมโลกูปโค อหุ;

น นํ ชาติ นิวาเรสิ, พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา.

Having mounted the divine vehicle—the great, dustless path—and become free from sensual passion, he reached the Brahmā world. His birth did not prevent him from being reborn in the Brahmā world.

๑๔๐.

140.

‘‘อชฺฌายกกุเล ชาตา, พฺราหฺมณา มนฺตพนฺธวา;

เต จ ปาเปสุ กมฺเมสุ, อภิณฺหมุปทิสฺสเร.

Brahmins born in families of reciters, masters of the sacred verses, are nevertheless frequently seen engaged in wicked deeds.

๑๔๑.

141.

‘‘ทิฏฺเฐว ธมฺเม คารยฺหา, สมฺปราเย จ ทุคฺคติ;

น เน ชาติ นิวาเรติ, ทุคฺคตฺยา ครหาย วา.

In this very life they are censured, and in the next, a woeful state awaits them. Birth does not prevent them from that woeful state, nor from censure.

๑๔๒.

142.

‘‘น ชจฺจา วสโล โหติ, น ชจฺจา โหติ พฺราหฺมโณ;

กมฺมุนา วสโล โหติ, กมฺมุนา โหติ พฺราหฺมโณ’’ติ.

Not by birth is one an outcast, not by birth is one a brahmin; by deed one is an outcast, by deed one is a brahmin.

เอวํ วุตฺเต, อคฺคิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

When this was said, the brahmin Aggikabhāradvāja said to the Blessed One: 'Excellent, Master Gotama! ... May Master Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forth for as long as life lasts.'

วสลสุตฺตํ สตฺตมํ นิฏฺฐิตํ.

The seventh Discourse on Outcasts is finished.

๘. เมตฺตสุตฺตํ

8. The Discourse on Loving-Kindness

๑๔๓.

143.

กรณียมตฺถกุสเลน, ยนฺต สนฺตํ ปทํ อภิสเมจฺจ;

สกฺโก อุชู จ สุหุชู จ, สูวโจ จสฺส มุทุ อนติมานี.

This is what should be done by one skilled in welfare, having comprehended the peaceful state: one should be able, upright, and perfectly upright, easy to speak to, gentle, and not conceited.

๑๔๔.

144.

สนฺตุสฺสโก จ สุภโร จ, อปฺปกิจฺโจ จ สลฺลหุกวุตฺติ;

สนฺตินฺทฺริโย จ นิปโก จ, อปฺปคพฺโภ กุเลสฺวนนุคิทฺโธ.

Contented and easy to support, with few duties and of light livelihood; with faculties at peace, prudent, not impudent, and not clinging to families.

๑๔๕.

145.

น [Pg.301] จ ขุทฺทมาจเร กิญฺจิ, เยน วิญฺญู ปเร อุปวเทยฺยุํ;

สุขิโน ว เขมิโน โหนฺตุ, สพฺพสตฺตา ภวนฺตุ สุขิตตฺตา.

One should not commit any slight wrong for which the wise might find fault. May all beings be happy and secure; may they be happy at heart.

๑๔๖.

146.

เย เกจิ ปาณภูตตฺถิ, ตสา วา ถาวรา วนวเสสา;

ทีฆา วา เย ว มหนฺตา, มชฺฌิมา รสฺสกา อณุกถูลา.

Whatever living beings there are, whether trembling or firm, without exception; whether long or large, middling, short, subtle, or coarse—

๑๔๗.

147.

ทิฏฺฐา วา เย ว อทิฏฺฐา, เย ว ทูเร วสนฺติ อวิทูเร;

ภูตา ว สมฺภเวสี ว, สพฺพสตฺตา ภวนฺตุ สุขิตตฺตา.

Whether seen or unseen, those dwelling far or near, those who are born and those seeking birth—may all beings be happy at heart.

๑๔๘.

148.

น ปโร ปรํ นิกุพฺเพถ, นาติมญฺเญถ กตฺถจิ น กญฺจิ ;

พฺยาโรสนา ปฏิฆสญฺญา, นาญฺญมญฺญสฺส ทุกฺขมิจฺเฉยฺย.

Let one not deceive another, nor despise anyone anywhere. Through vexation or a perception of ill will, let one not wish suffering for another.

๑๔๙.

149.

มาตา ยถา นิยํ ปุตฺตมายุสา เอกปุตฺตมนุรกฺเข;

เอวมฺปิ สพฺพภูเตสุ, มานสํ ภาวเย อปริมาณํ.

Just as a mother would protect with her life her own son, her only son, so too toward all beings should one cultivate a boundless mind.

๑๕๐.

150.

เมตฺตญฺจ สพฺพโลกสฺมิ, มานสํ ภาวเย อปริมาณํ;

อุทฺธํ อโธ จ ติริยญฺจ, อสมฺพาธํ อเวรมสปตฺตํ.

Toward the entire world, one should cultivate a boundless mind of loving-kindness: above, below, and across—unobstructed, without enmity, and without opposition.

๑๕๑.

151.

ติฏฺฐํ [Pg.302] จรํ นิสินฺโน ว, สยาโน ยาวตาสฺส วิตมิทฺโธ ;

เอตํ สตึ อธิฏฺเฐยฺย, พฺรหฺมเมตํ วิหารมิธมาหุ.

Whether standing, walking, sitting, or lying down, as long as one is free from drowsiness, one should be resolved on this mindfulness. This, they say, is the sublime abiding here.

๑๕๒.

152.

ทิฏฺฐิญฺจ อนุปคฺคมฺม, สีลวา ทสฺสเนน สมฺปนฺโน;

กาเมสุ วินย เคธํ, น หิ ชาตุคฺคพฺภเสยฺย ปุนเรตีติ.

Not taking up wrong views, being virtuous and endowed with vision, having removed greed for sensual pleasures, one surely does not come to lie in a womb again.

เมตฺตสุตฺตํ อฏฺฐมํ นิฏฺฐิตํ.

The eighth Discourse on Loving-Kindness is finished.

๙. เหมวตสุตฺตํ

9. The Discourse to Hemavata

๑๕๓.

153.

‘‘อชฺช ปนฺนรโส อุโปสโถ, (อิติ สาตาคิโร ยกฺโข)ทิพฺพา รตฺติ อุปฏฺฐิตา;

อโนมนามํ สตฺถารํ, หนฺท ปสฺสาม โคตมํ’’.

'Today is the fifteenth, the Uposatha day,' (said the yakkha Sātāgira), 'a divine night has arrived. Come, let us see the Teacher of no mean name, Gotama.'

๑๕๔.

154.

‘‘กจฺจิ มโน สุปณิหิโต, (อิติ เหมวโต ยกฺโข)สพฺพภูเตสุ ตาทิโน;

กจฺจิ อิฏฺเฐ อนิฏฺเฐ จ, สงฺกปฺปสฺส วสีกตา’’.

'Is the mind of the steadfast one well-directed toward all beings?' (asked the yakkha Hemavata). 'Are his intentions regarding the desirable and the undesirable under his control?'

๑๕๕.

155.

‘‘มโน จสฺส สุปณิหิโต, (อิติ สาตาคิโร ยกฺโข)สพฺพภูเตสุ ตาทิโน;

อโถ อิฏฺเฐ อนิฏฺเฐ จ, สงฺกปฺปสฺส วสีกตา’’.

'His mind is well-directed toward all beings, he being steadfast,' (said the yakkha Sātāgira). 'And his intentions regarding the desirable and the undesirable are under his control.'

๑๕๖.

156.

‘‘กจฺจิ อทินฺนํ นาทิยติ, (อิติ เหมวโต ยกฺโข)กจฺจิ ปาเณสุ สญฺญโต;

กจฺจิ อารา ปมาทมฺหา, กจฺจิ ฌานํ น ริญฺจติ’’.

'Does he not take what is not given?' (asked the yakkha Hemavata). 'Is he restrained regarding living beings? Is he far from heedlessness? Does he not abandon jhāna?'

๑๕๗.

157.

‘‘น [Pg.303] โส อทินฺนํ อาทิยติ, (อิติ สาตาคิโร ยกฺโข)อโถ ปาเณสุ สญฺญโต;

อโถ อารา ปมาทมฺหา, พุทฺโธ ฌานํ น ริญฺจติ’’.

'He does not take what is not given,' (said the yakkha Sātāgira), 'and he is restrained regarding living beings. Moreover, he is far from heedlessness; the Buddha does not abandon jhāna.'

๑๕๘.

158.

‘‘กจฺจิ มุสา น ภณติ, (อิติ เหมวโต ยกฺโข)กจฺจิ น ขีณพฺยปฺปโถ;

กจฺจิ เวภูติยํ นาห, กจฺจิ สมฺผํ น ภาสติ’’.

'Does he not speak falsely?' (asked the yakkha Hemavata). 'Is he not one who speaks harsh speech? Does he not speak divisively? Does he not speak frivolous talk?'

๑๕๙.

159.

‘‘มุสา จ โส น ภณติ, (อิติ สาตาคิโร ยกฺโข)อโถ น ขีณพฺยปฺปโถ;

อโถ เวภูติยํ นาห, มนฺตา อตฺถํ จ ภาสติ’’.

'He does not speak falsely,' (replied the yakkha Sātāgira), 'nor does he speak harsh speech. He does not speak divisively; having deliberated, he speaks what is beneficial.'

๑๖๐.

160.

‘‘กจฺจิ น รชฺชติ กาเมสุ, (อิติ เหมวโต ยกฺโข)กจฺจิ จิตฺตํ อนาวิลํ;

กจฺจิ โมหํ อติกฺกนฺโต, กจฺจิ ธมฺเมสุ จกฺขุมา’’.

'Is he not attached to sensual pleasures?' (asked the yakkha Hemavata). 'Is his mind untroubled? Has he overcome delusion? Does he have the eye regarding all things?'

๑๖๑.

161.

‘‘น โส รชฺชติ กาเมสุ, (อิติ สาตาคิโร ยกฺโข)อโถ จิตฺตํ อนาวิลํ;

สพฺพโมหํ อติกฺกนฺโต, พุทฺโธ ธมฺเมสุ จกฺขุมา’’.

'He is not attached to sensual pleasures,' (said the yakkha Sātāgira), 'and his mind is untroubled. He has overcome all delusion; the Buddha has the eye regarding all things.'

๑๖๒.

162.

‘‘กจฺจิ วิชฺชาย สมฺปนฺโน, (อิติ เหมวโต ยกฺโข )กจฺจิ สํสุทฺธจารโณ;

กจฺจิสฺส อาสวา ขีณา, กจฺจิ นตฺถิ ปุนพฺภโว’’.

'Is he endowed with knowledge?' (asked the yakkha Hemavata). 'Is his conduct perfectly pure? Are his cankers destroyed? Is there no further becoming for him?'

๑๖๓.

163.

‘‘วิชฺชาย เจว สมฺปนฺโน, (อิติ สาตาคิโร ยกฺโข)อโถ สํสุทฺธจารโณ;

สพฺพสฺส อาสวา ขีณา, นตฺถิ ตสฺส ปุนพฺภโว’’.

'He is endowed with knowledge,' (said the yakkha Sātāgira), 'and his conduct is perfectly pure. All his cankers are destroyed; for him, there is no further becoming.'

๑๖๔.

164.

‘‘สมฺปนฺนํ [Pg.304] มุนิโน จิตฺตํ, กมฺมุนา พฺยปฺปเถน จ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, ธมฺมโต นํ ปสํสติ’’.

The sage's mind is perfected in both action and speech. Accomplished in knowledge and conduct, you praise him in accordance with the truth.

๑๖๕.

165.

‘‘สมฺปนฺนํ มุนิโน จิตฺตํ, กมฺมุนา พฺยปฺปเถน จ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, ธมฺมโต อนุโมทสิ’’.

The sage's mind is perfected in both action and speech. Accomplished in knowledge and conduct, you rejoice in him in accordance with the truth.

๑๖๖.

166.

‘‘สมฺปนฺนํ มุนิโน จิตฺตํ, กมฺมุนา พฺยปฺปเถน จ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, หนฺท ปสฺสาม โคตมํ.

The sage's mind is perfected in both action and speech. Accomplished in knowledge and conduct—come, let us see Gotama.

๑๖๗.

167.

‘‘เอณิชงฺฆํ กิสํ วีรํ, อปฺปาหารํ อโลลุปํ;

มุนึ วนสฺมึ ฌายนฺตํ, เอหิ ปสฺสาม โคตมํ.

With shanks like a deer, lean, valiant, with little food, not greedy, the sage meditating in the forest: come, let us see Gotama.

๑๖๘.

168.

‘‘สีหํเวกจรํ นาคํ, กาเมสุ อนเปกฺขินํ;

อุปสงฺกมฺม ปุจฺฉาม, มจฺจุปาสปฺปโมจนํ.

Like a lion wandering alone, a Nāga, unconcerned with sensual pleasures; having approached, let us ask about the release from the snare of death.

๑๖๙.

169.

‘‘อกฺขาตารํ ปวตฺตารํ, สพฺพธมฺมาน ปารคุํ;

พุทฺธํ เวรภยาตีตํ, มยํ ปุจฺฉาม โคตมํ’’.

The expounder, the proclaimer, gone to the far shore of all phenomena, the Buddha who has transcended enmity and fear—let us ask that Gotama.

๑๗๐.

170.

‘‘กิสฺมึ โลโก สมุปฺปนฺโน, (อิติ เหมวโต ยกฺโข)กิสฺมึ กุพฺพติ สนฺถวํ ;

กิสฺส โลโก อุปาทาย, กิสฺมึ โลโก วิหญฺญติ’’.

“On what is the world arisen?” (thus spoke Hemavata the yakkha) “With what does it form intimacy? Clinging to what, and in what, is the world afflicted?”

๑๗๑.

171.

‘‘ฉสุ โลโก สมุปฺปนฺโน, (เหมวตาติ ภควา)ฉสุ กุพฺพติ สนฺถวํ;

ฉนฺนเมว อุปาทาย, ฉสุ โลโก วิหญฺญติ’’.

“On the six the world is arisen,” (thus the Blessed One to Hemavata) “with the six it forms intimacy. Clinging only to the six, in the six the world is afflicted.”

๑๗๒.

172.

‘‘กตมํ ตํ อุปาทานํ, ยตฺถ โลโก วิหญฺญติ;

นิยฺยานํ ปุจฺฉิโต พฺรูหิ, กถํ ทุกฺขา ปมุจฺจติ’’.

“What is that clinging, wherein the world is afflicted? Being asked, declare the escape; how is one freed from suffering?”

๑๗๓.

173.

‘‘ปญฺจ กามคุณา โลเก, มโนฉฏฺฐา ปเวทิตา;

เอตฺถ ฉนฺทํ วิราเชตฺวา, เอวํ ทุกฺขา ปมุจฺจติ.

“The five strands of sensual pleasure in the world, with mind as the sixth, have been declared. Having become dispassionate towards desire for these, thus one is freed from suffering.”

๑๗๔.

174.

‘‘เอตํ โลกสฺส นิยฺยานํ, อกฺขาตํ โว ยถาตถํ;

เอตํ โว อหมกฺขามิ, เอวํ ทุกฺขา ปมุจฺจติ’’.

“This escape for the world has been declared to you as it truly is. This I declare to you: thus one is freed from suffering.”

๑๗๕.

175.

‘‘โก [Pg.305] สูธ ตรติ โอฆํ, โกธ ตรติ อณฺณวํ;

อปฺปติฏฺเฐ อนาลมฺเพ, โก คมฺภีเร น สีทติ’’.

“Who here crosses the flood? Who here crosses the ocean? Without a foothold, without support, who does not sink in the deep?”

๑๗๖.

176.

‘‘สพฺพทา สีลสมฺปนฺโน, ปญฺญวา สุสมาหิโต;

อชฺฌตฺตจินฺตี สติมา, โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ.

“Always endowed with virtue, wise, well-concentrated, internally contemplative, and mindful, one crosses the flood that is difficult to cross.”

๑๗๗.

177.

‘‘วิรโต กามสญฺญาย, สพฺพสํโยชนาติโค;

นนฺทีภวปริกฺขีโณ, โส คมฺภีเร น สีทติ’’.

“Abstaining from the perception of sensuality, having gone beyond all fetters, with delight in becoming exhausted—such a one does not sink in the deep.”

๑๗๘.

178.

‘‘คพฺภีรปญฺญํ นิปุณตฺถทสฺสึ, อกิญฺจนํ กามภเว อสตฺตํ;

ตํ ปสฺสถ สพฺพธิ วิปฺปมุตฺตํ, ทิพฺเพ ปเถ กมมานํ มเหสึ.

“Behold him of profound wisdom, who sees the subtle meaning, with no impediments, unattached to sensual pleasure and existence, the great sage liberated in every way, proceeding on the divine path.”

๑๗๙.

179.

‘‘อโนมนามํ นิปุณตฺถทสฺสึ, ปญฺญาททํ กามาลเย อสตฺตํ;

ตํ ปสฺสถ สพฺพวิทุํ สุเมธํ, อริเย ปเถ กมมานํ มเหสึ.

“Behold him of excellent name, who sees the subtle meaning, the giver of wisdom, unattached to the abode of sensuality, the all-knowing one of good wisdom, the great sage proceeding on the noble path.”

๑๘๐.

180.

‘‘สุทิฏฺฐํ วต โน อชฺช, สุปฺปภาตํ สุหุฏฺฐิตํ;

ยํ อทฺทสาม สมฺพุทฺธํ, โอฆติณฺณมนาสวํ.

“Indeed, it is well-seen by us today, a good dawn, a good arising, that we have seen the Perfectly Awakened One, who has crossed the flood and is without taints.”

๑๘๑.

181.

‘‘อิเม ทสสตา ยกฺขา, อิทฺธิมนฺโต ยสสฺสิโน;

สพฺเพ ตํ สรณํ ยนฺติ, ตฺวํ โน สตฺถา อนุตฺตโร.

“These one thousand yakkhas, powerful and glorious, all go to you for refuge; you are our unsurpassed teacher.”

๑๘๒.

182.

‘‘เต มยํ วิจริสฺสาม, คามา คามํ นคา นคํ;

นมสฺสมานา สมฺพุทฺธํ, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’’นฺติ.

“We shall wander from village to village, from mountain to mountain, paying homage to the Perfectly Awakened One and to the excellence of the Dhamma.”

เหมวตสุตฺตํ นวมํ นิฏฺฐิตํ.

The Hemavata Sutta, the ninth, is concluded.

๑๐. อาฬวกสุตฺตํ

10. The Discourse to Āḷavaka

เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อาฬวิยํ วิหรติ อาฬวกสฺส ยกฺขสฺส ภวเน. อถ โข อาฬวโก ยกฺโข เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นิกฺขม, สมณา’’ติ. ‘‘สาธาวุโส’’ติ [Pg.306] ภควา นิกฺขมิ. ‘‘ปวิส, สมณา’’ติ. ‘‘สาธาวุโส’’ติ ภควา ปาวิสิ.

Thus have I heard. On one occasion the Blessed One was dwelling at Āḷavī, in the abode of the yakkha Āḷavaka. Then the yakkha Āḷavaka approached the Blessed One and said to him: “Go out, ascetic!” “Very well, friend,” the Blessed One said, and he went out. “Enter, ascetic!” “Very well, friend,” the Blessed One said, and he entered.

ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นิกฺขม, สมณา’’ติ. ‘‘สาธาวุโส’’ติ ภควา นิกฺขมิ. ‘‘ปวิส, สมณา’’ติ. ‘‘สาธาวุโส’’ติ ภควา ปาวิสิ.

For a second time… and for a third time, the yakkha Āḷavaka said this to the Blessed One: “Go out, ascetic!” “Very well, friend,” the Blessed One said, and he went out. “Enter, ascetic!” “Very well, friend,” the Blessed One said, and he entered.

จตุตฺถมฺปิ โข อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นิกฺขม, สมณา’’ติ. ‘‘น ขฺวาหํ ตํ, อาวุโส, นิกฺขมิสฺสามิ. ยํ เต กรณียํ, ตํ กโรหี’’ติ.

For a fourth time, the yakkha Āḷavaka said this to the Blessed One: “Go out, ascetic!” “I shall not go out, friend. Do what you must.”

‘‘ปญฺหํ ตํ, สมณ, ปุจฺฉิสฺสามิ. สเจ เม น พฺยากริสฺสสิ, จิตฺตํ วา เต ขิปิสฺสามิ, หทยํ วา เต ผาเลสฺสามิ, ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิปิสฺสามี’’ติ.

“Ascetic, I will ask you a question. If you do not answer me, I will throw your mind into confusion, or I will split your heart, or having seized you by the feet, I will throw you to the far side of the Ganges.”

‘‘น ขฺวาหํ ตํ, อาวุโส, ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย โย เม จิตฺตํ วา ขิเปยฺย หทยํ วา ผาเลยฺย ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิเปยฺย. อปิ จ ตฺวํ, อาวุโส, ปุจฺฉ ยทากงฺขสี’’ติ. อถ โข อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

“Friend, I do not see anyone in this world with its devas, its Māras, and its Brahmās, in this generation with its ascetics and brahmins, with its devas and humans, who could throw my mind into confusion, or split my heart, or having seized me by the feet, throw me to the far side of the Ganges. However, friend, ask what you wish.” Then the yakkha Āḷavaka addressed the Blessed One in verse:

๑๘๓.

183.

‘‘กึ สูธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ, กึ สุ สุจิณฺณํ สุขมาวหาติ;

กึ สุ หเว สาทุตรํ รสานํ, กถํ ชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐํ’’.

“What here is a man’s best wealth? What, well-practiced, brings happiness? What, indeed, is the sweetest of tastes? Living how, do they say, is the best life?”

๑๘๔.

184.

‘‘สทฺธีธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ, ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ;

สจฺจํ หเว สาทุตรํ รสานํ, ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐํ’’.

“Faith here is a man’s best wealth; Dhamma, well-practiced, brings happiness; Truth, indeed, is the sweetest of tastes; living a life with wisdom, they say, is the best life.”

๑๘๕.

185.

‘‘กถํ สุ ตรติ โอฆํ, กถํ สุ ตรติ อณฺณวํ;

กถํ สุ ทุกฺขมจฺเจติ, กถํ สุ ปริสุชฺฌติ’’.

“How does one cross the flood? How does one cross the ocean? How does one overcome suffering? How is one completely purified?”

๑๘๖.

186.

‘‘สทฺธา ตรติ โอฆํ, อปฺปมาเทน อณฺณวํ;

วีริเยน ทุกฺขมจฺเจติ, ปญฺญาย ปริสุชฺฌติ’’.

“By faith one crosses the flood; by heedfulness, the ocean; by energy one overcomes suffering; by wisdom one is purified.”

๑๘๗.

187.

‘‘กถํ [Pg.307] สุ ลภเต ปญฺญํ, กถํ สุ วินฺทเต ธนํ;

กถํ สุ กิตฺตึ ปปฺโปติ, กถํ มิตฺตานิ คนฺถติ;

อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ, กถํ เปจฺจ น โสจติ’’.

“How does one obtain wisdom? How does one find wealth? How does one attain fame? How does one bind friends? Having passed from this world to the next, how does one not grieve?”

๑๘๘.

188.

‘‘สทฺทหาโน อรหตํ, ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา;

สุสฺสูสํ ลภเต ปญฺญํ, อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ.

“Having faith in the Dhamma of the Arahants for the attainment of Nibbāna, one who desires to hear, is heedful and discerning, obtains wisdom.”

๑๘๙.

189.

‘‘ปติรูปการี ธุรวา, อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ;

สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ, ททํ มิตฺตานิ คนฺถติ.

“One who acts suitably, is steadfast and strives, finds wealth; by truth one attains fame; by giving one binds friends.”

๑๙๐.

190.

‘‘ยสฺเสเต จตุโร ธมฺมา, สทฺธสฺส ฆรเมสิโน;

สจฺจํ ธมฺโม ธิติ จาโค, ส เว เปจฺจ น โสจติ.

“For whichever faithful householder these four things—truth, Dhamma, fortitude, and generosity—are present, he, indeed, having passed on, does not grieve.”

๑๙๑.

191.

‘‘อิงฺฆ อญฺเญปิ ปุจฺฉสฺสุ, ปุถู สมณพฺราหฺมเณ;

ยทิ สจฺจา ทมา จาคา, ขนฺตฺยา ภิยฺโยธ วิชฺชติ’’.

“Come now, ask other various ascetics and brahmins if there exists here anything better than truth, self-control, generosity, and patience.”

๑๙๒.

192.

‘‘กถํ นุ ทานิ ปุจฺเฉยฺยํ, ปุถู สมณพฺราหฺมเณ;

โยหํ อชฺช ปชานามิ, โย อตฺโถ สมฺปรายิโก.

“How now should I ask the various ascetics and brahmins, since I today understand the benefit that pertains to the future life?”

๑๙๓.

193.

‘‘อตฺถาย วต เม พุทฺโธ, วาสายาฬวิมาคมา;

โยหํ อชฺช ปชานามิ, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

“Indeed, it was for my benefit that the Buddha came to Āḷavī to dwell, since I today understand where a gift given yields great fruit.”

๑๙๔.

194.

‘‘โส อหํ วิจริสฺสามิ, คามา คามํ ปุรา ปุรํ;

นมสฺสมาโน สมฺพุทฺธํ, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’’นฺติ.

“I shall wander from village to village, and from city to city, paying homage to the Fully Enlightened One and to the good Dhamma-nature of the Dhamma.”

อาฬวกสุตฺตํ ทสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Discourse to Āḷavaka, the tenth, is concluded.

๑๑. วิชยสุตฺตํ

11. The Vijaya Sutta

๑๙๕.

195.

จรํ วา ยทิ วา ติฏฺฐํ, นิสินฺโน อุท วา สยํ;

สมิญฺเชติ ปสาเรติ, เอสา กายสฺส อิญฺชนา.

Whether walking or standing, sitting or lying down; whether contracting or extending—this is the movement of the body.

๑๙๖.

196.

อฏฺฐินหารุสํยุตฺโต, ตจมํสาวเลปโน;

ฉวิยา กาโย ปฏิจฺฉนฺโน, ยถาภูตํ น ทิสฺสติ.

Bound with bones and sinews, plastered over with skin and flesh, the body, covered by an outer skin, is not seen as it truly is.

๑๙๗.

197.

อนฺตปูโร [Pg.308] อุทรปูโร, ยกนเปฬสฺส วตฺถิโน;

หทยสฺส ปปฺผาสสฺส, วกฺกสฺส ปิหกสฺส จ.

It is full of intestines, full of the stomach's contents, of the liver, of the bladder, of the heart, of the lungs, of the kidneys, and of the spleen.

๑๙๘.

198.

สิงฺฆาณิกาย เขฬสฺส, เสทสฺส จ เมทสฺส จ;

โลหิตสฺส ลสิกาย, ปิตฺตสฺส จ วสาย จ.

Of snot, of spittle, of sweat, and of fat; of blood, of synovial fluid, of bile, and of oil.

๑๙๙.

199.

อถสฺส นวหิ โสเตหิ, อสุจี สวติ สพฺพทา;

อกฺขิมฺหา อกฺขิคูถโก, กณฺณมฺหา กณฺณคูถโก.

Furthermore, from its nine orifices, impurity always flows: from the eyes, eye-discharge; from the ears, earwax.

๒๐๐.

200.

สิงฺฆาณิกา จ นาสโต, มุเขน วมเตกทา;

ปิตฺตํ เสมฺหญฺจ วมติ, กายมฺหา เสทชลฺลิกา.

And snot from the nose; through the mouth one sometimes vomits. One vomits bile and phlegm; from the body, sweat and grime exude.

๒๐๑.

201.

อถสฺส สุสิรํ สีสํ, มตฺถลุงฺคสฺส ปูริตํ;

สุภโต นํ มญฺญติ, พาโล อวิชฺชาย ปุรกฺขโต.

Furthermore, its head is hollow, filled with the brain; the fool, being enveloped by ignorance, regards it as beautiful.

๒๐๒.

202.

ยทา จ โส มโต เสติ, อุทฺธุมาโต วินีลโก;

อปวิทฺโธ สุสานสฺมึ, อนเปกฺขา โหนฺติ ญาตโย.

And when it lies dead, swollen and blue-black, cast aside in the charnel ground, relatives are without regard for it.

๒๐๓.

203.

ขาทนฺติ นํ สุวานา จ, สิงฺคาลา วกา กิมี;

กากา คิชฺฌา จ ขาทนฺติ, เย จญฺเญ สนฺติ ปาณิโน.

Dogs devour it, and jackals, wolves, and worms; crows and vultures devour it, and whatever other living beings there are.

๒๐๔.

204.

สุตฺวาน พุทฺธวจนํ, ภิกฺขุ ปญฺญาณวา อิธ;

โส โข นํ ปริชานาติ, ยถาภูตญฺหิ ปสฺสติ.

Having heard the Buddha’s word, a monk endowed with wisdom here fully understands it, for indeed he sees it as it truly is.

๒๐๕.

205.

ยถา อิทํ ตถา เอตํ, ยถา เอตํ ตถา อิทํ;

อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, กาเย ฉนฺทํ วิราชเย.

As this is, so is that; as that is, so is this. Towards the body, both internal and external, one should relinquish desire.

๒๐๖.

206.

ฉนฺทราควิรตฺโต โส, ภิกฺขุ ปญฺญาณวา อิธ;

อชฺฌคา อมตํ สนฺตึ, นิพฺพานํ ปทมจฺจุตํ.

That monk, endowed with wisdom here, free from desire and passion, has attained the deathless peace, Nibbāna, the imperishable state.

๒๐๗.

207.

ทฺวิปาทโกยํ อสุจิ, ทุคฺคนฺโธ ปริหารติ ;

นานากุณปปริปูโร, วิสฺสวนฺโต ตโต ตโต.

This two-footed one, impure and foul-smelling, is maintained; filled with various kinds of putrid matter, it oozes from here and there.

๒๐๘.

208.

เอตาทิเสน กาเยน, โย มญฺเญ อุณฺณเมตเว ;

ปรํ วา อวชาเนยฺย, กิมญฺญตฺร อทสฺสนาติ.

With such a body, who would think to exalt oneself or to disdain another? What else could be the cause, other than not seeing?

วิชยสุตฺตํ เอกาทสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Vijaya Sutta, the eleventh, is concluded.

๑๒. มุนิสุตฺตํ

12. The Discourse on the Sage

๒๐๙.

209.

สนฺถวาโต [Pg.309] ภยํ ชาตํ, นิเกตา ชายเต รโช;

อนิเกตมสนฺถวํ, เอตํ เว มุนิทสฺสนํ.

From intimacy, fear is born; from a dwelling, dust arises. Without a dwelling, without intimacy—this, indeed, is the vision of the sage.

๒๑๐.

210.

โย ชาตมุจฺฉิชฺช น โรปเยยฺย, ชายนฺตมสฺส นานุปฺปเวจฺเฉ;

ตมาหุ เอกํ มุนินํ จรนฺตํ, อทฺทกฺขิ โส สนฺติปทํ มเหสิ.

He who, having uprooted what has arisen, would not plant it again, nor provide a cause for what is arising—him they call the solitary wandering sage. That great seer has seen the state of peace.

๒๑๑.

211.

สงฺขาย วตฺถูนิ ปมาย พีชํ, สิเนหมสฺส นานุปฺปเวจฺเฉ;

ส เว มุนี ชาติขยนฺตทสฺสี, ตกฺกํ ปหาย น อุเปติ สงฺขํ.

Having comprehended the grounds and crushed the seed, he would not allow moisture to enter it. That sage, indeed, seeing the destruction of birth, having abandoned reasoning, does not come to be designated.

๒๑๒.

212.

อญฺญาย สพฺพานิ นิเวสนานิ, อนิกามยํ อญฺญตรมฺปิ เตสํ;

ส เว มุนี วีตเคโธ อคิทฺโธ, นายูหตี ปารคโต หิ โหติ.

Having known all abodes, not desiring any one of them, that sage, indeed, is free from greed, without longing. He does not strive, for he has gone to the far shore.

๒๑๓.

213.

สพฺพาภิภุํ สพฺพวิทุํ สุเมธํ, สพฺเพสุ ธมฺเมสุ อนูปลิตฺตํ;

สพฺพญฺชหํ ตณฺหกฺขเย วิมุตฺตํ, ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ.

The all-conquering, all-knowing, of good wisdom, untainted by all things, the all-abandoner, liberated in the destruction of craving—him, too, the wise know as a sage.

๒๑๔.

214.

ปญฺญาพลํ สีลวตูปปนฺนํ, สมาหิตํ ฌานรตํ สตีมํ;

สงฺคา ปมุตฺตํ อขิลํ อนาสวํ, ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ.

Endowed with the strength of wisdom and virtuous conduct, composed, delighting in jhāna, mindful; freed from attachment, without defect, without taints—him, too, the wise know as a sage.

๒๑๕.

215.

เอกํ [Pg.310] จรนฺตํ มุนิมปฺปมตฺตํ, นินฺทาปสํสาสุ อเวธมานํ;

สีหํว สทฺเทสุ อสนฺตสนฺตํ, วาตํว ชาลมฺหิ อสชฺชมานํ;

ปทฺมํว โตเยน อลิปฺปมานํ, เนตารมญฺเญสมนญฺญเนยฺยํ;

ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ.

The solitary wandering sage, heedful, unshaken by blame and praise; like a lion unterrified by sounds, like the wind not caught in a net, like a lotus unstained by water; a leader of others, not to be led by others—him, too, the wise know as a sage.

๒๑๖.

216.

โย โอคหเณ ถมฺโภริวาภิชายติ, ยสฺมึ ปเร วาจาปริยนฺตํ วทนฺติ;

ตํ วีตราคํ สุสมาหิตินฺทฺริยํ, ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ.

He who stands firm like a post at a bathing place, of whom others speak words to their utmost limit; him, free from passion, with senses well-composed—him, too, the wise know as a sage.

๒๑๗.

217.

โย เว ฐิตตฺโต ตสรํว อุชฺชุ, ชิคุจฺฉติ กมฺเมหิ ปาปเกหิ;

วีมํสมาโน วิสมํ สมญฺจ, ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ.

He who is indeed steadfast, straight like a weaver's shuttle, who loathes evil deeds, discerning the uneven and the even—him, too, the wise know as a sage.

๒๑๘.

218.

โย สญฺญตตฺโต น กโรติ ปาปํ, ทหโร มชฺฌิโม จ มุนิ ยตตฺโต;

อโรสเนยฺโย น โส โรเสติ กญฺจิ, ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ.

The self-restrained sage who does no evil, whether young or middle-aged, with a restrained mind; he is not to be provoked and provokes no one—him, too, the wise know as a sage.

๒๑๙.

219.

ยทคฺคโต มชฺฌโต เสสโต วา, ปิณฺฑํ ลเภถ ปรทตฺตูปชีวี;

นาลํ ถุตุํ โนปิ นิปจฺจวาที, ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ.

Living on what is given by others, whether he obtains alms-food from the best portion, the middle, or from what is left, he is not one to praise, nor to speak disparagingly—him, too, the wise know as a sage.

๒๒๐.

220.

มุนึ จรนฺตํ วิรตํ เมถุนสฺมา, โย โยพฺพเน โนปนิพชฺฌเต กฺวจิ;

มทปฺปมาทา วิรตํ วิปฺปมุตฺตํ, ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ.

The wandering sage, abstaining from sexual intercourse, who in youth is not bound to anything; abstaining from intoxication and heedlessness, completely liberated—him, too, the wise know as a sage.

๒๒๑.

221.

อญฺญาย [Pg.311] โลกํ ปรมตฺถทสฺสึ, โอฆํ สมุทฺทํ อติตริย ตาทึ;

ตํ ฉินฺนคนฺถํ อสิตํ อนาสวํ, ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ.

Having understood the world, seeing the ultimate truth, having crossed over the flood and the ocean—the steadfast one; him, with knots cut, unattached, without taints—him, too, the wise know as a sage.

๒๒๒.

222.

อสมา อุโภ ทูรวิหารวุตฺติโน, คิหี ทารโปสี อมโม จ สุพฺพโต;

ปรปาณโรธาย คิหี อสญฺญโต, นิจฺจํ มุนี รกฺขติ ปาณิเน ยโต.

The two are unequal, with distant dwellings and ways of life. The householder supports a wife; the other is without possessiveness and of good conduct. The householder is unrestrained, obstructing the life of others; the sage, ever restrained, protects living beings.

๒๒๓.

223.

สิขี ยถา นีลคีโว วิหงฺคโม, หํสสฺส โนเปติ ชวํ กุทาจนํ;

เอวํ คิหี นานุกโรติ ภิกฺขุโน, มุนิโน วิวิตฺตสฺส วนมฺหิ ฌายโตติ.

Just as the crested, blue-necked bird can at no time match the speed of the swan, so the householder cannot imitate the monk, the sage who meditates in seclusion in the forest.

มุนิสุตฺตํ ทฺวาทสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Muni Sutta, the twelfth, is concluded.

อุรควคฺโค ปฐโม นิฏฺฐิโต.

The Uragavagga, the first chapter, is concluded.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary:

อุรโค ธนิโย เจว, วิสาณญฺจ ตถา กสิ;

จุนฺโท ปราภโว เจว, วสโล เมตฺตภาวนา.

Uraga, Dhaniya, and also Khaggavisāṇa and Kasi; Cunda and Parābhava, Vasala, and Metta.

สาตาคิโร อาฬวโก, วิชโย จ ตถา มุนิ;

ทฺวาทเสตานิ สุตฺตานิ, อุรควคฺโคติ วุจฺจตีติ.

Hemavata, Āḷavaka, and also Vijaya and Muni; these twelve suttas are called the Uragavagga.

๒. จูฬวคฺโค

2. The Minor Chapter

๑. รตนสุตฺตํ

1. The Discourse on Jewels

๒๒๔.

224.

ยานีธ [Pg.312] ภูตานิ สมาคตานิ, ภุมฺมานิ วา ยานิ ว อนฺตลิกฺเข;

สพฺเพว ภูตา สุมนา ภวนฺตุ, อโถปิ สกฺกจฺจ สุณนฺตุ ภาสิตํ.

Whatever beings have assembled here, whether terrestrial or celestial, may all these beings be of pleasant mind, and may they listen respectfully to what is spoken.

๒๒๕.

225.

ตสฺมา หิ ภูตา นิสาเมถ สพฺเพ, เมตฺตํ กโรถ มานุสิยา ปชาย;

ทิวา จ รตฺโต จ หรนฺติ เย พลึ, ตสฺมา หิ เน รกฺขถ อปฺปมตฺตา.

Therefore, O beings, listen, all of you. Practice loving-kindness towards the human race. Those who bring you offerings by day and by night—therefore, protect them with diligence.

๒๒๖.

226.

ยํ กิญฺจิ วิตฺตํ อิธ วา หุรํ วา, สคฺเคสุ วา ยํ รตนํ ปณีตํ;

น โน สมํ อตฺถิ ตถาคเตน, อิทมฺปิ พุทฺเธ รตนํ ปณีตํ;

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ.

Whatever treasure there is, here or in the world beyond, or whatever excellent jewel in the heavens, none is equal to the Tathāgata. This, too, is an excellent jewel in the Buddha. By this truth, may there be well-being.

๒๒๗.

227.

ขยํ วิราคํ อมตํ ปณีตํ, ยทชฺฌคา สกฺยมุนี สมาหิโต;

น เตน ธมฺเมน สมตฺถิ กิญฺจิ, อิทมฺปิ ธมฺเม รตนํ ปณีตํ;

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ.

The destruction, dispassion, the deathless, the excellent, which the concentrated Sakyan Sage attained—there is nothing equal to that Dhamma. This excellent jewel is in the Dhamma. By this truth, may there be well-being.

๒๒๘.

228.

ยํ พุทฺธเสฏฺโฐ ปริวณฺณยี สุจึ, สมาธิมานนฺตริกญฺญมาหุ;

สมาธินา เตน สโม น วิชฺชติ, อิทมฺปิ ธมฺเม รตนํ ปณีตํ;

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ.

That pure concentration which the supreme Buddha praised, which they call the concentration with immediate result—there is no concentration equal to it. This excellent jewel is in the Dhamma. By this truth, may there be well-being.

๒๒๙.

229.

เย [Pg.313] ปุคฺคลา อฏฺฐ สตํ ปสตฺถา, จตฺตาริ เอตานิ ยุคานิ โหนฺติ;

เต ทกฺขิเณยฺยา สุคตสฺส สาวกา, เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ;

อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ, เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ.

The eight individuals praised by the virtuous ones constitute four pairs. They are the disciples of the Sugata, worthy of offerings. Gifts given to them are of great fruit. This excellent jewel is in the Sangha. By this truth, may there be well-being.

๒๓๐.

230.

เย สุปฺปยุตฺตา มนสา ทฬฺเหน, นิกฺกามิโน โคตมสาสนมฺหิ;

เต ปตฺติปตฺตา อมตํ วิคยฺห, ลทฺธา มุธา นิพฺพุตึ ภุญฺชมานา;

อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ, เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ.

Those who are well-striving with a firm mind in the dispensation of Gotama, having gone forth from defilements; they have reached the goal to be reached. Having plunged into the Deathless, obtained without cost, they enjoy the bliss of extinguishment. This excellent jewel is in the Sangha. By this truth, may there be well-being.

๒๓๑.

231.

ยถินฺทขีโล ปถวิสฺสิโต สิยา, จตุพฺภิ วาเตหิ อสมฺปกมฺปิโย;

ตถูปมํ สปฺปุริสํ วทามิ, โย อริยสจฺจานิ อเวจฺจ ปสฺสติ;

อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ, เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ.

Just as a city-gate post, planted in the earth, would be unshakable by the four winds, so too, I say, is the good person who penetrates and sees the Noble Truths. This excellent jewel is in the Sangha. By this truth, may there be well-being.

๒๓๒.

232.

เย อริยสจฺจานิ วิภาวยนฺติ, คมฺภีรปญฺเญน สุเทสิตานิ;

กิญฺจาปิ เต โหนฺติ ภุสํ ปมตฺตา, น เต ภวํ อฏฺฐมมาทิยนฺติ;

อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ, เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ.

Those who make clear the Noble Truths, well-taught by the one of profound wisdom—though they may be extremely heedless, they do not take up an eighth existence. This excellent jewel is in the Sangha. By this truth, may there be well-being.

๒๓๓.

233.

สหาวสฺส ทสฺสนสมฺปทาย, ตยสฺสุ ธมฺมา ชหิตา ภวนฺติ;

สกฺกายทิฏฺฐิ วิจิกิจฺฉิตญฺจ, สีลพฺพตํ วาปิ ยทตฺถิ กิญฺจิ.

Simultaneously with his attainment of vision, these three things are abandoned: personality-view, doubt, and whatever adherence to rites and rituals there may be.

๒๓๔.

234.

จตูหปาเยหิ [Pg.314] จ วิปฺปมุตฺโต, ฉจฺจาภิฐานานิ ภพฺพ กาตุํ ;

อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ, เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ.

He is completely freed from the four woeful states and is incapable of committing the six heinous acts. This excellent jewel is in the Sangha. By this truth, may there be well-being.

๒๓๕.

235.

กิญฺจาปิ โส กมฺม กโรติ ปาปกํ, กาเยน วาจา อุท เจตสา วา;

อภพฺพ โส ตสฺส ปฏิจฺฉทาย, อภพฺพตา ทิฏฺฐปทสฺส วุตฺตา;

อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ, เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ.

Even if he should commit an evil action by body, speech, or mind, he is incapable of concealing it. For one who has seen the Path, that incapacity has been declared. This excellent jewel is in the Sangha. By this truth, may there be well-being.

๒๓๖.

236.

วนปฺปคุมฺเพ ยถ ผุสฺสิตคฺเค, คิมฺหานมาเส ปฐมสฺมึ คิมฺเห;

ตถูปมํ ธมฺมวรํ อเทสยิ, นิพฺพานคามึ ปรมํ หิตาย;

อิทมฺปิ พุทฺเธ รตนํ ปณีตํ, เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ.

Just as a forest grove in the first month of summer has blossoming treetops, so too is the excellent Dhamma he taught, which leads to Nibbāna, for the ultimate welfare. This excellent jewel is in the Buddha. By this truth, may there be well-being.

๒๓๗.

237.

วโร วรญฺญู วรโท วราหโร, อนุตฺตโร ธมฺมวรํ อเทสยิ;

อิทมฺปิ พุทฺเธ รตนํ ปณีตํ, เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ.

The Excellent One, the Knower of the Excellent, the Giver of the Excellent, the Bringer of the Excellent, the Unsurpassed One taught the excellent Dhamma. This excellent jewel is in the Buddha. By this truth, may there be well-being.

๒๓๘.

238.

ขีณํ ปุราณํ นว นตฺถิ สมฺภวํ, วิรตฺตจิตฺตายติเก ภวสฺมึ;

เต ขีณพีชา อวิรูฬฺหิฉนฺทา, นิพฺพนฺติ ธีรา ยถายํ ปทีโป;

อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ, เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ.

Their old kamma is exhausted, there is no new becoming. With minds detached from future existence, their seeds of rebirth are destroyed, their desires do not grow. The wise are extinguished just like this lamp. This excellent jewel is in the Sangha. By this truth, may there be well-being.

๒๓๙.

239.

ยานีธ [Pg.315] ภูตานิ สมาคตานิ, ภุมฺมานิ วา ยานิ ว อนฺตลิกฺเข;

ตถาคตํ เทวมนุสฺสปูชิตํ, พุทฺธํ นมสฺสาม สุวตฺถิ โหตุ.

Whatever beings have assembled here, whether terrestrial or those in the sky, we pay homage to the Tathāgata, the Buddha, honored by devas and humans. May there be well-being.

๒๔๐.

240.

ยานีธ ภูตานิ สมาคตานิ, ภุมฺมานิ วา ยานิ ว อนฺตลิกฺเข;

ตถาคตํ เทวมนุสฺสปูชิตํ, ธมฺมํ นมสฺสาม สุวตฺถิ โหตุ.

Whatever beings have assembled here, whether terrestrial or those in the sky, we pay homage to the Dhamma, realized by the Tathāgata, honored by devas and humans. May there be well-being.

๒๔๑.

241.

ยานีธ ภูตานิ สมาคตานิ, ภุมฺมานิ วา ยานิ ว อนฺตลิกฺเข;

ตถาคตํ เทวมนุสฺสปูชิตํ, สงฺฆํ นมสฺสาม สุวตฺถิ โหตูติ.

Whatever beings have assembled here, whether terrestrial or those in the sky, we pay homage to the Sangha, which has followed the Tathāgata, honored by devas and humans. May there be well-being.

รตนสุตฺตํ ปฐมํ นิฏฺฐิตํ.

The first Ratana Sutta is concluded.

๒. อามคนฺธสุตฺตํ

2. The Āmagandha Sutta

๒๔๒.

242.

‘‘สามากจิงฺคูลกจีนกานิ จ, ปตฺตปฺผลํ มูลผลํ ควิปฺผลํ;

ธมฺเมน ลทฺธํ สตมสฺนมานา, น กามกามา อลิกํ ภณนฺติ.

The virtuous, partaking of wild grains like sāmāka, ciṅgūlaka, and cīnaka, and of leaf-fruits, root-fruits, and vine-fruits, obtained righteously, do not speak falsehoods for the sake of sensual pleasures.

๒๔๓.

243.

‘‘ยทสฺนมาโน สุกตํ สุนิฏฺฐิตํ, ปเรหิ ทินฺนํ ปยตํ ปณีตํ;

สาลีนมนฺนํ ปริภุญฺชมาโน, โส ภุญฺชสี กสฺสป อามคนฺธํ.

You who eat what is well-prepared and well-finished, given by others, pure and excellent; partaking of rice from Sāli grains, you, Kassapa, consume the raw stench.

๒๔๔.

244.

‘‘น [Pg.316] อามคนฺโธ มม กปฺปตีติ, อิจฺเจว ตฺวํ ภาสสิ พฺรหฺมพนฺธุ;

สาลีนมนฺนํ ปริภุญฺชมาโน, สกุนฺตมํเสหิ สุสงฺขเตหิ;

ปุจฺฉามิ ตํ กสฺสป เอตมตฺถํ, กถํ ปกาโร ตว อามคนฺโธ’’.

‘The raw stench is not suitable for me,’ thus indeed you speak, O kinsman of Brahmā, while partaking of rice from Sāli grains together with well-prepared bird meat. I ask you this matter, Kassapa: of what kind is your raw stench?

๒๔๕.

245.

‘‘ปาณาติปาโต วธเฉทพนฺธนํ, เถยฺยํ มุสาวาโท นิกติวญฺจนานิ จ;

อชฺเฌนกุตฺตํ ปรทารเสวนา, เอสามคนฺโธ น หิ มํสโภชนํ.

The taking of life, striking, cutting, and binding, theft, speaking falsehood, fraud and deception, worthless study, and consorting with the wives of others—this is the raw stench, and not the eating of meat.

๒๔๖.

246.

‘‘เย อิธ กาเมสุ อสญฺญตา ชนา, รเสสุ คิทฺธา อสุจิภาวมสฺสิตา ;

นตฺถิกทิฏฺฐี วิสมา ทุรนฺนยา, เอสามคนฺโธ น หิ มํสโภชนํ.

Those people here who are unrestrained in sensual pleasures, greedy for tastes, and resort to impurity; who hold nihilistic views, are crooked and hard to guide—this is the raw stench, and not the eating of meat.

๒๔๗.

247.

‘‘เย ลูขสา ทารุณา ปิฏฺฐิมํสิกา, มิตฺตทฺทุโน นิกฺกรุณาติมานิโน;

อทานสีลา น จ เทนฺติ กสฺสจิ, เอสามคนฺโธ น หิ มํสโภชนํ.

Those who are harsh, cruel, backbiters, treacherous to friends, merciless, and exceedingly proud; who are not disposed to giving and give nothing to anyone—this is the raw stench, and not the eating of meat.

๒๔๘.

248.

‘‘โกโธ มโท ถมฺโภ ปจฺจุปฏฺฐาปนา, มายา อุสูยา ภสฺสสมุสฺสโย จ;

มานาติมาโน จ อสพฺภิ สนฺถโว, เอสามคนฺโธ น หิ มํสโภชนํ.

Anger, intoxication, stubbornness, opposition, deceit, envy, and boasting; conceit and arrogance, and association with the ignoble—this is the raw stench, and not the eating of meat.

๒๔๙.

249.

‘‘เย ปาปสีลา อิณฆาตสูจกา, โวหารกูฏา อิธ ปาฏิรูปิกา ;

นราธมา เยธ กโรนฺติ กิพฺพิสํ, เอสามคนฺโธ น หิ มํสโภชนํ.

Those of evil conduct, who default on debts, are slanderers, are fraudulent in their dealings, and are impostors here; the vilest of men who commit wickedness in this world—this is the raw stench, and not the eating of meat.

๒๕๐.

250.

‘‘เย [Pg.317] อิธ ปาเณสุ อสญฺญตา ชนา, ปเรสมาทาย วิเหสมุยฺยุตา;

ทุสฺสีลลุทฺทา ผรุสา อนาทรา, เอสามคนฺโธ น หิ มํสโภชนํ.

Those people in this world who are unrestrained towards living beings, who take what belongs to others and are intent on causing harm; who are immoral, ruthless, harsh, and disrespectful—this is the raw stench, and not the eating of meat.

๒๕๑.

251.

‘‘เอเตสุ คิทฺธา วิรุทฺธาติปาติโน, นิจฺจุยฺยุตา เปจฺจ ตมํ วชนฺติ เย;

ปตนฺติ สตฺตา นิรยํ อวํสิรา, เอสามคนฺโธ น หิ มํสโภชนํ.

Those who are greedy for these things, hostile, and given to injuring life; who are ever striving in evil, go to darkness after death. Such beings fall headlong into hell—this is the raw stench, and not the eating of meat.

๒๕๒.

252.

‘‘น มจฺฉมํสานมนาสกตฺตํ, น นคฺคิยํ น มุณฺฑิยํ ชฏาชลฺลํ;

ขราชินานิ นาคฺคิหุตฺตสฺสุปเสวนา, เย วาปิ โลเก อมรา พหู ตปา;

มนฺตาหุตี ยญฺญมุตูปเสวนา, โสเธนฺติ มจฺจํ อวิติณฺณกงฺขํ.

Not the non-eating of fish and meat, not nakedness, not a shaven head, not matted hair and dirt, not rough antelope skins, not tending the sacrificial fire, nor any of the many penances in the world for the sake of immortality; not hymns, offerings, sacrifices, nor seasonal observances can purify a mortal who has not overcome doubt.

๒๕๓.

253.

‘‘โย เตสุ คุตฺโต วิทิตินฺทฺริโย จเร, ธมฺเม ฐิโต อชฺชวมทฺทเว รโต;

สงฺคาติโค สพฺพทุกฺขปฺปหีโน, น ลิปฺปติ ทิฏฺฐสุเตสุ ธีโร’’.

One who would fare with senses guarded and known, established in the Dhamma, delighting in uprightness and gentleness; gone beyond attachments, having abandoned all suffering—that steadfast one is not stained by what is seen and heard.

๒๕๔.

254.

อิจฺเจตมตฺถํ ภควา ปุนปฺปุนํ, อกฺขาสิ นํ เวทยิ มนฺตปารคู;

จิตฺราหิ คาถาหิ มุนี ปกาสยิ, นิรามคนฺโธ อสิโต ทุรนฺนโย.

Thus the Blessed One explained this meaning again and again; the one gone to the end of the sacred verses understood it. The Sage—free from the raw stench, unattached, and difficult to lead astray—revealed it with varied verses.

๒๕๕.

255.

สุตฺวาน พุทฺธสฺส สุภาสิตํ ปทํ, นิรามคนฺธํ สพฺพทุกฺขปฺปนูทนํ;

นีจมโน วนฺทิ ตถาคตสฺส, ตตฺเถว ปพฺพชฺชมโรจยิตฺถาติ.

Having heard the Buddha's well-spoken teaching, free from the raw stench and dispelling all suffering, he, with a humble mind, paid homage to the Tathāgata's feet and right there requested to go forth.

อามคนฺธสุตฺตํ ทุติยํ นิฏฺฐิตํ.

The Āmagandha Sutta, the second, is concluded.

๓. หิริสุตฺตํ

3. The Hiri Sutta

๒๕๖.

256.

หิรึ [Pg.318] ตรนฺตํ วิชิคุจฺฉมานํ, ตวาหมสฺมิ อิติ ภาสมานํ;

สยฺหานิ กมฺมานิ อนาทิยนฺตํ, เนโส มมนฺติ อิติ นํ วิชญฺญา.

A wise person should know him who transgresses shame and is devoid of conscience, who says, 'I am your companion,' yet does not undertake the deeds that should be done, thinking: 'This one is not my friend.'

๒๕๗.

257.

อนนฺวยํ ปิยํ วาจํ, โย มิตฺเตสุ ปกุพฺพติ;

อกโรนฺตํ ภาสมานํ, ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา.

The wise discern him who speaks to friends with sweet words unconnected to deeds; they know that one who speaks but does not act is a false friend whose only measure is his speech.

๒๕๘.

258.

น โส มิตฺโต โย สทา อปฺปมตฺโต, เภทาสงฺกี รนฺธเมวานุปสฺสี;

ยสฺมิญฺจ เสติ อุรสีว ปุตฺโต, ส เว มิตฺโต โย ปเรหิ อเภชฺโช.

He is no friend who is always vigilant, apprehensive of dissension, and only looking for faults. But he in whom one rests without apprehension, like a son on his father's breast, and who cannot be divided by others—he truly is a friend.

๒๕๙.

259.

ปามุชฺชกรณํ ฐานํ, ปสํสาวหนํ สุขํ;

ผลานิสํโส ภาเวติ, วหนฺโต โปริสํ ธุรํ.

Bearing the burden fit for a man, one who desires the fruit and benefit cultivates that state of right exertion which produces joy, brings praise, and is happiness.

๒๖๐.

260.

ปวิเวกรสํ ปิตฺวา, รสํ อุปสมสฺส จ;

นิทฺทโร โหติ นิปฺปาโป, ธมฺมปีติรสํ ปิวนฺติ.

Having drunk the taste of seclusion and the taste of tranquility, one who drinks the taste of the joy of the Dhamma becomes free from distress and free from evil.

หิริสุตฺตํ ตติยํ นิฏฺฐิตํ.

The Hiri Sutta, the third, is concluded.

๔. มงฺคลสุตฺตํ

4. The Maṅgala Sutta

เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling in Sāvatthī, in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's monastery. Then, when the night was far advanced, a certain deity of surpassing radiance, illuminating the whole of Jeta's Grove, approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and stood to one side. Standing to one side, that deity addressed the Blessed One in verse:

๒๖๑.

261.

‘‘พหู เทวา มนุสฺสา จ, มงฺคลานิ อจินฺตยุํ;

อากงฺขมานา โสตฺถานํ, พฺรูหิ มงฺคลมุตฺตมํ’’.

Many gods and humans have pondered on blessings, desiring well-being. Declare the highest blessing!

๒๖๒.

262.

‘‘อเสวนา [Pg.319] จ พาลานํ, ปณฺฑิตานญฺจ เสวนา;

ปูชา จ ปูชเนยฺยานํ, เอตํ มงฺคลมุตฺตมํ.

Not associating with fools, associating with the wise, and paying homage to those worthy of homage—this is the highest blessing.

๒๖๓.

263.

‘‘ปติรูปเทสวาโส จ, ปุพฺเพ จ กตปุญฺญตา;

อตฺตสมฺมาปณิธิ จ, เอตํ มงฺคลมุตฺตมํ.

Living in a suitable land, having done meritorious deeds in the past, and setting oneself in the right direction—this is the highest blessing.

๒๖๔.

264.

‘‘พาหุสจฺจญฺจ สิปฺปญฺจ, วินโย จ สุสิกฺขิโต;

สุภาสิตา จ ยา วาจา, เอตํ มงฺคลมุตฺตมํ.

Vast learning and skill, well-trained discipline, and well-spoken speech—this is the highest blessing.

๒๖๕.

265.

‘‘มาตาปิตุ อุปฏฺฐานํ, ปุตฺตทารสฺส สงฺคโห;

อนากุลา จ กมฺมนฺตา, เอตํ มงฺคลมุตฺตมํ.

Supporting mother and father, the support of wife and children, and peaceful occupations—this is the highest blessing.

๒๖๖.

266.

‘‘ทานญฺจ ธมฺมจริยา จ, ญาตกานญฺจ สงฺคโห;

อนวชฺชานิ กมฺมานิ, เอตํ มงฺคลมุตฺตมํ.

Generosity, righteous conduct, helping relatives, and blameless deeds—this is the highest blessing.

๒๖๗.

267.

‘‘อารตี วิรตี ปาปา, มชฺชปานา จ สํยโม;

อปฺปมาโท จ ธมฺเมสุ, เอตํ มงฺคลมุตฺตมํ.

Abhorrence of evil and abstaining from it, restraint from intoxicants, and diligence in wholesome states—this is the highest blessing.

๒๖๘.

268.

‘‘คารโว จ นิวาโต จ, สนฺตุฏฺฐิ จ กตญฺญุตา;

กาเลน ธมฺมสฺสวนํ, เอตํ มงฺคลมุตฺตมํ.

Reverence and humility, contentment and gratitude, and listening to the Dhamma at the proper time—this is the highest blessing.

๒๖๙.

269.

‘‘ขนฺตี จ โสวจสฺสตา, สมณานญฺจ ทสฺสนํ;

กาเลน ธมฺมสากจฺฉา, เอตํ มงฺคลมุตฺตมํ.

Patience and being easy to admonish, the sight of ascetics, and timely discussion of the Dhamma—this is the highest blessing.

๒๗๐.

270.

‘‘ตโป จ พฺรหฺมจริยญฺจ, อริยสจฺจาน ทสฺสนํ;

นิพฺพานสจฺฉิกิริยา จ, เอตํ มงฺคลมุตฺตมํ.

Austerity and the holy life, the vision of the Noble Truths, and the realization of Nibbāna—this is the highest blessing.

๒๗๑.

271.

‘‘ผุฏฺฐสฺส โลกธมฺเมหิ, จิตฺตํ ยสฺส น กมฺปติ;

อโสกํ วิรชํ เขมํ, เอตํ มงฺคลมุตฺตมํ.

Whose mind, struck by worldly conditions, does not waver; sorrowless, stainless, secure—this is the highest blessing.

๒๗๒.

272.

‘‘เอตาทิสานิ กตฺวาน, สพฺพตฺถมปราชิตา;

สพฺพตฺถ โสตฺถึ คจฺฉนฺติ, ตํ เตสํ มงฺคลมุตฺตม’’นฺติ.

Having done such deeds, they are undefeated in every way; everywhere they go in safety—that is their supreme blessing.

มงฺคลสุตฺตํ จตุตฺถํ นิฏฺฐิตํ.

The Maṅgala Sutta, the fourth, is concluded.

๕. สูจิโลมสุตฺตํ

5. The Sūciloma Sutta

เอวํ [Pg.320] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา คยายํ วิหรติ ฏงฺกิตมญฺเจ สูจิโลมสฺส ยกฺขสฺส ภวเน. เตน โข ปน สมเยน ขโร จ ยกฺโข สูจิโลโม จ ยกฺโข ภควโต อวิทูเร อติกฺกมนฺติ. อถ โข ขโร ยกฺโข สูจิโลมํ ยกฺขํ เอตทโวจ – ‘‘เอโส สมโณ’’ติ. ‘‘เนโส สมโณ, สมณโก เอโส. ยาวาหํ ชานามิ ยทิ วา โส สมโณ, ยทิ วา โส สมณโก’’ติ.

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Gayā on the stone couch in the abode of the yakkha Sūciloma. Now at that time the yakkhas Kharo and Sūciloma were passing by not far from the Blessed One. Then the yakkha Kharo said to the yakkha Sūciloma: “This is a recluse.” “This is no recluse; this is a counterfeit recluse. I shall find out whether he is a recluse or a counterfeit recluse.”

อถ โข สูจิโลโม ยกฺโข เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต กายํ อุปนาเมสิ. อถ โข ภควา กายํ อปนาเมสิ. อถ โข สูจิโลโม ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภายสิ มํ, สมณา’’ติ? ‘‘น ขฺวาหํ ตํ, อาวุโส, ภายามิ; อปิ จ เต สปฺผสฺโส ปาปโก’’ติ.

Then the yakkha Sūciloma approached the Blessed One. Having approached, he pressed his body against the Blessed One. Then the Blessed One drew his body away. Then the yakkha Sūciloma said to the Blessed One: “Are you afraid of me, recluse?” “No, friend, I am not afraid of you; but your touch is wicked.”

‘‘ปญฺหํ ตํ, สมณ, ปุจฺฉิสฺสามิ. สเจ เม น พฺยากริสฺสสิ, จิตฺตํ วา เต ขิปิสฺสามิ, หทยํ วา เต ผาเลสฺสามิ, ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิปิสฺสามี’’ติ.

“I will ask you a question, recluse. If you do not answer me, I will drive you out of your mind, or I will split your heart, or I will grab you by the feet and hurl you to the far bank of the Ganges.”

‘‘น ขฺวาหํ ตํ, อาวุโส, ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย โย เม จิตฺตํ วา ขิเปยฺย หทยํ วา ผาเลยฺย ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิเปยฺย. อปิ จ ตฺวํ, อาวุโส, ปุจฺฉ ยทากงฺขสี’’ติ. อถ โข สูจิโลโม ยกฺโข ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

“Friend, I do not see anyone in this world with its devas, its Māra, and its Brahmā, in this generation with its recluses and brahmins, with its devas and humans, who could drive me out of my mind, or split my heart, or grab me by the feet and hurl me to the far bank of the Ganges. But, friend, ask what you wish.” Then the yakkha Sūciloma addressed the Blessed One in verse:

๒๗๓.

273.

‘‘ราโค จ โทโส จ กุโตนิทานา, อรตี รตี โลมหํโส กุโตชา;

กุโต สมุฏฺฐาย มโนวิตกฺกา, กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชนฺติ’’.

“From what source are lust and hatred? Whence are born discontent, delight, and horror? Whence arising do thoughts of the mind take flight, as boys let fly a crow?”

๒๗๔.

274.

‘‘ราโค จ โทโส จ อิโตนิทานา, อรตี รตี โลมหํโส อิโตชา;

อิโต สมุฏฺฐาย มโนวิตกฺกา, กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชนฺติ.

“Lust and hatred have their source in this; discontent, delight, and horror are born from this. Arising from this, thoughts of the mind take flight, as boys let fly a crow.

๒๗๔.

274.

‘‘สฺเนหชา [Pg.321] อตฺตสมฺภูตา, นิคฺโรธสฺเสว ขนฺธชา;

ปุถู วิสตฺตา กาเมสุ, มาลุวาว วิตตาวเน.

“Born of craving, arisen from the self, like the shoots born from the trunk of a banyan tree; they are manifold, clinging to sensual pleasures, like a māluvā creeper spread out in a forest.

๒๗๕.

275.

‘‘เย นํ ปชานนฺติ ยโตนิทานํ, เต นํ วิโนเทนฺติ สุโณหิ ยกฺข;

เต ทุตฺตรํ โอฆมิมํ ตรนฺติ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ.

“Those who understand whence it is sourced, they dispel it—listen, yakkha! They cross this flood, so hard to cross, not crossed before, for the sake of no future becoming.”

สูจิโลมสุตฺตํ ปญฺจมํ นิฏฺฐิตํ.

The Sūciloma Sutta, the fifth, is concluded.

๖. ธมฺมจริยสุตฺตํ

6. The Sutta on the Practice of Dhamma

๒๗๖.

276.

ธมฺมจริยํ พฺรหฺมจริยํ, เอตทาหุ วสุตฺตมํ;

ปพฺพชิโตปิ เจ โหติ, อคารา อนคาริยํ.

The practice of Dhamma and the holy life—this they declare is the highest wealth, even for one who has gone forth from the household life into homelessness.

๒๗๗.

277.

โส เจ มุขรชาติโก, วิเหสาภิรโต มโค;

ชีวิตํ ตสฺส ปาปิโย, รชํ วฑฺเฒติ อตฺตโน.

But if he is of a harsh-mouthed nature, a wild beast delighting in harassment, his life is evil; he increases his own defilement.

๒๗๘.

278.

กลหาภิรโต ภิกฺขุ, โมหธมฺเมน อาวุโต;

อกฺขาตมฺปิ น ชานาติ, ธมฺมํ พุทฺเธน เทสิตํ.

A bhikkhu who delights in quarrels, shrouded by the state of delusion, does not understand the Dhamma taught by the Buddha, even when it is declared.

๒๗๙.

279.

วิเหสํ ภาวิตตฺตานํ, อวิชฺชาย ปุรกฺขโต;

สํกิเลสํ น ชานาติ, มคฺคํ นิรยคามินํ.

Harassing those with developed minds, escorted by ignorance, he does not know the defiling path that leads to hell.

๒๘๐.

280.

วินิปาตํ สมาปนฺโน, คพฺภา คพฺภํ ตมา ตมํ;

ส เว ตาทิสโก ภิกฺขุ, เปจฺจ ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.

Having fallen into a state of ruin, he goes from womb to womb, from darkness to darkness. Indeed, such a bhikkhu, on passing away, goes to suffering.

๒๘๑.

281.

คูถกูโป ยถา อสฺส, สมฺปุณฺโณ คณวสฺสิโก;

โย จ เอวรูโป อสฺส, ทุพฺพิโสโธ หิ สางฺคโณ.

Like a cesspool filled for many years, one of such a nature is stained and hard to purify.

๒๘๒.

282.

ยํ เอวรูปํ ชานาถ, ภิกฺขโว เคหนิสฺสิตํ;

ปาปิจฺฉํ ปาปสงฺกปฺปํ, ปาปอาจารโคจรํ.

Bhikkhus, when you know someone to be of such a kind—dependent on the household life, with evil wishes, evil intentions, and evil conduct and resort—

๒๘๓.

283.

สพฺเพ [Pg.322] สมคฺคา หุตฺวาน, อภินิพฺพชฺชิยาถ นํ;

การณฺฑวํ นิทฺธมถ, กสมฺพุํ อปกสฺสถ.

all of you, having come together in unity, should shun him. Winnow out the rubbish! Drag away the refuse!

๒๘๔.

284.

ตโต ปลาเป วาเหถ, อสฺสมเณ สมณมานิเน;

นิทฺธมิตฺวาน ปาปิจฺเฉ, ปาปอาจารโคจเร.

Then blow away the chaff, the non-recluses who consider themselves recluses. Having winnowed out those of evil wishes, and of evil conduct and resort,

๒๘๕.

285.

สุทฺธา สุทฺเธหิ สํวาสํ, กปฺปยวฺโห ปติสฺสตา;

ตโต สมคฺคา นิปกา, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสถาติ.

being pure, you should associate with the pure, being respectful. Then, harmonious and prudent, you will make an end of suffering.”

ธมฺมจริยสุตฺตํ ฉฏฺฐํ นิฏฺฐิตํ.

The Sutta on the Practice of Dhamma, the sixth, is finished.

๗. พฺราหฺมณธมฺมิกสุตฺตํ

7. The Sutta on the Righteous Practice of the Brahmins

เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข สมฺพหุลา โกสลกา พฺราหฺมณมหาสาลา ชิณฺณา วุฑฺฒา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต พฺราหฺมณมหาสาลา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘สนฺทิสฺสนฺติ นุ โข, โภ โคตม, เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณานํ พฺราหฺมณานํ พฺราหฺมณธมฺเม’’ติ? ‘‘น โข, พฺราหฺมณา, สนฺทิสฺสนฺติ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณานํ พฺราหฺมณานํ พฺราหฺมณธมฺเม’’ติ. ‘‘สาธุ โน ภวํ โคตโม โปราณานํ พฺราหฺมณานํ พฺราหฺมณธมฺมํ ภาสตุ, สเจ โภโต โคตมสฺส อครู’’ติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณา, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข เต พฺราหฺมณมหาสาลา ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park. Then a number of prominent brahmins of Kosala of great wealth—old, aged, burdened with years, advanced in life, who had reached the last stage—approached the Blessed One. They exchanged greetings with him, and when they had concluded their greetings and cordial talk, they sat down to one side and said to the Blessed One: “Master Gotama, are the brahmins of today seen to be in keeping with the righteous practice of the ancient brahmins?” “No, brahmins, the brahmins of today are not seen to be in keeping with the righteous practice of the ancient brahmins.” “It would be good if Master Gotama would speak to us on the righteous practice of the ancient brahmins, if it is not troublesome for him.” “Then listen, brahmins, and attend closely. I will speak.” “Yes, sir,” those prominent brahmins of great wealth replied. The Blessed One said this:

๒๘๖.

286.

‘‘อิสโย ปุพฺพกา อาสุํ, สญฺญตตฺตา ตปสฺสิโน;

ปญฺจ กามคุเณ หิตฺวา, อตฺตทตฺถมจาริสุํ.

“The sages of the past were self-restrained, ascetics; having abandoned the five strands of sensual pleasure, they practiced for their own welfare.

๒๘๗.

287.

‘‘น ปสู พฺราหฺมณานาสุํ, น หิรญฺญํ น ธานิยํ;

สชฺฌายธนธญฺญาสุํ, พฺรหฺมํ นิธิมปาลยุํ.

“The brahmins had no cattle, no gold, and no grain. Recitation was their wealth and grain; they guarded the holy treasure.

๒๘๘.

288.

‘‘ยํ [Pg.323] เนสํ ปกตํ อาสิ, ทฺวารภตฺตํ อุปฏฺฐิตํ;

สทฺธาปกตเมสานํ, ทาตเว ตทมญฺญิสุํ.

“The almsfood prepared for them and placed at the door, offered in faith to those seekers, was regarded as a gift to be given.

๒๘๙.

289.

‘‘นานารตฺเตหิ วตฺเถหิ, สยเนหาวสเถหิ จ;

ผีตา ชนปทา รฏฺฐา, เต นมสฺสึสุ พฺราหฺมเณ.

“The prosperous provinces and kingdoms honored those brahmins with variously colored cloths, and with beds and lodgings.

๒๙๐.

290.

‘‘อวชฺฌา พฺราหฺมณา อาสุํ, อเชยฺยา ธมฺมรกฺขิตา;

น เน โกจิ นิวาเรสิ, กุลทฺวาเรสุ สพฺพโส.

“The brahmins were inviolable, invincible, protected by the Dhamma. No one obstructed them at all at the doors of families.

๒๙๑.

291.

‘‘อฏฺฐจตฺตาลีสํ วสฺสานิ, (โกมาร) พฺรหฺมจริยํ จรึสุ เต;

วิชฺชาจรณปริเยฏฺฐึ, อจรุํ พฺราหฺมณา ปุเร.

“For forty-eight years they practiced the youthful holy life. In the past, the brahmins practiced in search of knowledge and conduct.

๒๙๒.

292.

‘‘น พฺราหฺมณา อญฺญมคมุํ, นปิ ภริยํ กิณึสุ เต;

สมฺปิเยเนว สํวาสํ, สงฺคนฺตฺวา สมโรจยุํ.

“Brahmins did not go to another, nor did they buy a wife; having come together through mutual affection, they lived in association and were pleased.

๒๙๓.

293.

‘‘อญฺญตฺร ตมฺหา สมยา, อุตุเวรมณึ ปติ;

อนฺตรา เมถุนํ ธมฺมํ, นาสฺสุ คจฺฉนฺติ พฺราหฺมณา.

“Except for that time, the wife’s fertile period, the brahmins did not engage in sexual intercourse in the interval.

๒๙๔.

294.

‘‘พฺรหฺมจริยญฺจ สีลญฺจ, อชฺชวํ มทฺทวํ ตปํ;

โสรจฺจํ อวิหึสญฺจ, ขนฺติญฺจาปิ อวณฺณยุํ.

“They praised the holy life and virtue, honesty, gentleness, austerity, mildness, non-harming, and also patience.

๒๙๕.

295.

‘‘โย เนสํ ปรโม อาสิ, พฺรหฺมา ทฬฺหปรกฺกโม;

ส วาปิ เมถุนํ ธมฺมํ, สุปินนฺเตปิ นาคมา.

“He who was the foremost among them, a brahmin like Brahma, of firm striving, did not engage in sexual intercourse, not even in a dream.

๒๙๖.

296.

‘‘ตสฺส วตฺตมนุสิกฺขนฺตา, อิเธเก วิญฺญุชาติกา;

พฺรหฺมจริยญฺจ สีลญฺจ, ขนฺติญฺจาปิ อวณฺณยุํ.

“Following his practice, some wise people here praised the holy life, virtue, and also patience.

๒๙๗.

297.

‘‘ตณฺฑุลํ สยนํ วตฺถํ, สปฺปิเตลญฺจ ยาจิย;

ธมฺเมน สโมธาเนตฺวา, ตโต ยญฺญมกปฺปยุํ.

“Having requested rice, beds, cloths, ghee, and oil, and having collected them righteously, they then performed a sacrifice.

๒๙๘.

298.

‘‘อุปฏฺฐิตสฺมึ ยญฺญสฺมึ, นาสฺสุ คาโว หนึสุ เต;

ยถา มาตา ปิตา ภาตา, อญฺเญ วาปิ จ ญาตกา;

คาโว โน ปรมา มิตฺตา, ยาสุ ชายนฺติ โอสธา.

“When the sacrifice was prepared, they did not kill cows. Like a mother, a father, a brother, or other relatives, cows are our supreme friends, in whom medicines are produced.

๒๙๙.

299.

‘‘อนฺนทา พลทา เจตา, วณฺณทา สุขทา ตถา ;

เอตมตฺถวสํ ญตฺวา, นาสฺสุ คาโว หนึสุ เต.

“They are givers of food and strength, of good complexion and of happiness. Knowing this benefit, they did not kill cows.

๓๐๐.

300.

‘‘สุขุมาลา [Pg.324] มหากายา, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

พฺราหฺมณา เสหิ ธมฺเมหิ, กิจฺจากิจฺเจสุ อุสฺสุกา;

ยาว โลเก อวตฺตึสุ, สุขเมธิตฺถยํ ปชา.

“The brahmins were refined, large-bodied, of good complexion, and renowned. Zealous in their duties and non-duties according to their own principles, for as long as they abided in the world, this generation prospered.

๓๐๑.

301.

‘‘เตสํ อาสิ วิปลฺลาโส, ทิสฺวาน อณุโต อณุํ;

ราชิโน จ วิยาการํ, นาริโย สมลงฺกตา.

“Then a deviation occurred in them. Seeing, little by little, the king’s splendor and the well-adorned women,

๓๐๒.

302.

‘‘รเถ จาชญฺญสํยุตฺเต, สุกเต จิตฺตสิพฺพเน;

นิเวสเน นิเวเส จ, วิภตฺเต ภาคโส มิเต.

and chariots yoked with thoroughbreds, well-made and intricately stitched; and dwellings and houses, divided by portions and measured out.

๓๐๓.

303.

‘‘โคมณฺฑลปริพฺยูฬฺหํ, นารีวรคณายุตํ;

อุฬารํ มานุสํ โภคํ, อภิชฺฌายึสุ พฺราหฺมณา.

Surrounded by herds of cattle and attended by groups of excellent women—the brahmins coveted this magnificent human enjoyment.

๓๐๔.

304.

‘‘เต ตตฺถ มนฺเต คนฺเถตฺวา, โอกฺกากํ ตทุปาคมุํ;

ปหูตธนธญฺโญสิ, ยชสฺสุ พหุ เต วิตฺตํ;

ยชสฺสุ พหุ เต ธนํ.

Having composed hymns for this, they approached King Okkāka, saying: ‘You have abundant wealth and grain. Perform a sacrifice, for you have much property! Perform a sacrifice, for you have much wealth!’

๓๐๕.

305.

‘‘ตโต จ ราชา สญฺญตฺโต, พฺราหฺมเณหิ รเถสโภ;

อสฺสเมธํ ปุริสเมธํ, สมฺมาปาสํ วาชเปยฺยํ นิรคฺคฬํ;

เอเต ยาเค ยชิตฺวาน, พฺราหฺมณานมทา ธนํ.

Then the king, the lord of chariots, persuaded by the brahmins, performed these sacrifices: the horse sacrifice, the human sacrifice, the sammāpāsa, the vājapeyya, and the niraggaḷa. Having performed these sacrifices, he gave wealth to the brahmins:

๓๐๖.

306.

‘‘คาโว สยนญฺจ วตฺถญฺจ, นาริโย สมลงฺกตา;

รเถ จาชญฺญสํยุตฺเต, สุกเต จิตฺตสิพฺพเน.

cows, beds, and cloths, and well-adorned women; and chariots yoked with thoroughbreds, well-made and intricately stitched;

๓๐๗.

307.

‘‘นิเวสนานิ รมฺมานิ, สุวิภตฺตานิ ภาคโส;

นานาธญฺญสฺส ปูเรตฺวา, พฺราหฺมณานมทา ธนํ.

delightful mansions, well-divided into portions; having filled these with various kinds of treasures, the king gave this wealth to the brahmins.

๓๐๘.

308.

‘‘เต จ ตตฺถ ธนํ ลทฺธา, สนฺนิธึ สมโรจยุํ;

เตสํ อิจฺฉาวติณฺณานํ, ภิยฺโย ตณฺหา ปวฑฺฒถ;

เต ตตฺถ มนฺเต คนฺเถตฺวา, โอกฺกากํ ปุนมุปาคมุํ.

And they, having received wealth there, took delight in hoarding. For them, whose minds were overcome by desire, craving grew ever more. Thereupon, having composed hymns, they approached King Okkāka again.

๓๐๙.

309.

‘‘ยถา อาโป จ ปถวี จ, หิรญฺญํ ธนธานิยํ;

เอวํ คาโว มนุสฺสานํ, ปริกฺขาโร โส หิ ปาณินํ;

ยชสฺสุ พหุ เต วิตฺตํ, ยชสฺสุ พหุ เต ธนํ.

‘Just as water and earth, gold, wealth, and grain are requisites for living beings, so too are cows for human beings. Perform a sacrifice, for you have much property! Perform a sacrifice, for you have much wealth!’

๓๑๐.

310.

‘‘ตโต จ ราชา สญฺญตฺโต, พฺราหฺมเณหิ รเถสโภ;

เนกา สตสหสฺสิโย, คาโว ยญฺเญ อฆาตยิ.

Then the king, the lord of chariots, persuaded by the brahmins, had many hundreds of thousands of cows slaughtered in the sacrifice.

๓๑๑.

311.

‘‘น [Pg.325] ปาทา น วิสาเณน, นาสฺสุ หึสนฺติ เกนจิ;

คาโว เอฬกสมานา, โสรตา กุมฺภทูหนา;

ตา วิสาเณ คเหตฺวาน, ราชา สตฺเถน ฆาตยิ.

Neither with foot nor with horn did they harm anyone; the cows, like sheep, were gentle and yielded milk by the potful. Seizing them by the horns, the king had them slain with a sword.

๓๑๒.

312.

‘‘ตโต เทวา ปิตโร จ, อินฺโท อสุรรกฺขสา;

อธมฺโม อิติ ปกฺกนฺทุํ, ยํ สตฺถํ นิปตี คเว.

Then the devas, the ancestors, Indra, the asuras, and the rakṣasas cried out, ‘This is unrighteousness!’ when the sword fell upon the cows.

๓๑๓.

313.

‘‘ตโย โรคา ปุเร อาสุํ, อิจฺฉา อนสนํ ชรา;

ปสูนญฺจ สมารมฺภา, อฏฺฐานวุติมาคมุํ.

Formerly, there were three diseases: desire, hunger, and old age. But from the slaughter of cattle, ninety-eight diseases arose.

๓๑๔.

314.

‘‘เอโส อธมฺโม ทณฺฑานํ, โอกฺกนฺโต ปุราโณ อหุ;

อทูสิกาโย หญฺญนฺติ, ธมฺมา ธํสนฺติ ยาชกา.

This unrighteous use of violence has come down from ancient times. The innocent are slain, and the sacrificers fall away from righteousness.

๓๑๕.

315.

‘‘เอวเมโส อณุธมฺโม, โปราโณ วิญฺญุครหิโต;

ยตฺถ เอทิสกํ ปสฺสติ, ยาชกํ ครหตี ชโน.

Thus this base, ancient practice is censured by the wise. Wherever one sees such a sacrificer, the people censure him.

๓๑๖.

316.

‘‘เอวํ ธมฺเม วิยาปนฺเน, วิภินฺนา สุทฺทเวสฺสิกา;

ปุถู วิภินฺนา ขตฺติยา, ปตึ ภริยาวมญฺญถ.

When the Dhamma was thus corrupted, the Suddas and the Vessas were divided. The Khattiyas were divided in many ways, and wives despised their husbands.

๓๑๗.

317.

‘‘ขตฺติยา พฺรหฺมพนฺธู จ, เย จญฺเญ โคตฺตรกฺขิตา;

ชาติวาทํ นิรํกตฺวา, กามานํ วสมนฺวคุ’’นฺติ.

Khattiyas, brahmins, and others who were protected by their lineage, having disregarded the doctrine of birth, came under the sway of sensual pleasures.”

เอวํ วุตฺเต, เต พฺราหฺมณมหาสาลา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป. … อุปาสเก โน ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปเต สรณํ คเต’’ติ.

When this was said, those brahmin householders of great wealth said to the Blessed One: “Excellent, Master Gotama… From this day forward, may Master Gotama remember us as lay followers who have gone for refuge for as long as life lasts.”

พฺราหฺมณธมฺมิกสุตฺตํ สตฺตมํ นิฏฺฐิตํ.

The seventh discourse, the Brāhmaṇadhammika Sutta, is concluded.

๘. นาวาสุตฺตํ

8. The Discourse on the Boat

๓๑๘.

318.

ยสฺมา หิ ธมฺมํ ปุริโส วิชญฺญา, อินฺทํว นํ เทวตา ปูชเยยฺย;

โส ปูชิโต ตสฺมิ ปสนฺนจิตฺโต, พหุสฺสุโต ปาตุกโรติ ธมฺมํ.

A person should worship him from whom he may know the Dhamma, just as the devas worship Indra. Being thus worshipped, that learned one, with a mind of confidence toward him, makes the Dhamma manifest.

๓๑๙.

319.

ตทฏฺฐิกตฺวาน [Pg.326] นิสมฺม ธีโร, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชมาโน;

วิญฺญู วิภาวี นิปุโณ จ โหติ, โย ตาทิสํ ภชติ อปฺปมตฺโต.

The wise one who diligently attends upon such a teacher, having made it his aim and listened well, practicing in conformity with the Dhamma, becomes discerning, eloquent, and subtle.

๓๒๐.

320.

ขุทฺทญฺจ พาลํ อุปเสวมาโน, อนาคตตฺถญฺจ อุสูยกญฺจ;

อิเธว ธมฺมํ อวิภาวยิตฺวา, อวิติณฺณกงฺโข มรณํ อุเปติ.

One who associates with a teacher who is base, a fool, one who has not understood the meaning, and is envious—without having made the Dhamma clear right here, he goes to his death with doubt uncrossed.

๓๒๑.

321.

ยถา นโร อาปคโมตริตฺวา, มโหทกํ สลิลํ สีฆโสตํ;

โส วุยฺหมาโน อนุโสตคามี, กึ โส ปเร สกฺขติ ตารเยตุํ.

Just as a man, having entered a river with much water, a boundless flood with a swift current, is swept away, going along with the stream—how could he be able to help others cross?

๓๒๒.

322.

ตเถว ธมฺมํ อวิภาวยิตฺวา, พหุสฺสุตานํ อนิสามยตฺถํ;

สยํ อชานํ อวิติณฺณกงฺโข, กึ โส ปเร สกฺขติ นิชฺฌเปตุํ.

Just so, one who has not made the Dhamma clear, who has not heeded the meaning from the learned, who himself does not know and has his own doubt uncrossed—how could he make others understand?

๓๒๓.

323.

ยถาปิ นาวํ ทฬฺหมารุหิตฺวา, ผิเยน ริตฺเตน สมงฺคิภูโต;

โส ตารเย ตตฺถ พหูปิ อญฺเญ, ตตฺรูปยญฺญู กุสโล มุตีมา.

Just as one who, having boarded a sturdy boat and being equipped with oar and rudder, could help many others cross—he being one who knows the means for it, skilled and intelligent.

๓๒๔.

324.

เอวมฺปิ โย เวทคุ ภาวิตตฺโต, พหุสฺสุโต โหติ อเวธธมฺโม;

โส โข ปเร นิชฺฌปเย ปชานํ, โสตาวธานูปนิสูปปนฺเน.

Even so, a teacher who has gone to the end of knowledge, has a developed self, is of great learning, and is of an unshakable nature—he indeed, knowing it himself, can make others understand, those who are endowed with the supporting conditions for attentive listening.

๓๒๕.

325.

ตสฺมา หเว สปฺปุริสํ ภเชถ, เมธาวินญฺเจว พหุสฺสุตญฺจ;

อญฺญาย อตฺถํ ปฏิปชฺชมาโน, วิญฺญาตธมฺโม ส สุขํ ลเภถาติ.

Therefore, one should indeed associate with a good person, one who is intelligent and of great learning. Having understood the meaning and practicing accordingly, he, having known the Dhamma, would obtain happiness.

นาวาสุตฺตํ อฏฺฐมํ นิฏฺฐิตํ.

The Nāvā Sutta, the eighth, is concluded.

๙. กึสีลสุตฺตํ

9. The Discourse on What Virtue

๓๒๖.

326.

‘‘กึสีโล [Pg.327] กึสมาจาโร, กานิ กมฺมานิ พฺรูหยํ;

นโร สมฺมา นิวิฏฺฐสฺส, อุตฺตมตฺถญฺจ ปาปุเณ’’.

“Of what virtue, of what conduct, and developing what actions might a person be well-established and attain the highest goal?”

๓๒๗.

327.

‘‘วุฑฺฒาปจายี อนุสูยโก สิยา, กาลญฺญู จสฺส ครูนํ ทสฺสนาย;

ธมฺมึ กถํ เอรยิตํ ขณญฺญู, สุเณยฺย สกฺกจฺจ สุภาสิตานิ.

He should be respectful to elders and not envious; he should be a knower of the right time for seeing his teachers. Knowing the opportunity for a Dhamma talk to be spoken, he should listen respectfully to well-spoken words.

๓๒๘.

328.

‘‘กาเลน คจฺเฉ ครูนํ สกาสํ, ถมฺภํ นิรํกตฺวา นิวาตวุตฺติ;

อตฺถํ ธมฺมํ สํยมํ พฺรหฺมจริยํ, อนุสฺสเร เจว สมาจเร จ.

At the proper time, he should go into the presence of his teachers, having dispelled stiffness and being of humble demeanor. He should both recollect and practice the meaning, the Dhamma, restraint, and the holy life.

๓๒๙.

329.

‘‘ธมฺมาราโม ธมฺมรโต, ธมฺเม ฐิโต ธมฺมวินิจฺฉยญฺญู;

เนวาจเร ธมฺมสนฺโทสวาทํ, ตจฺเฉหิ นีเยถ สุภาสิเตหิ.

He should be one who delights in the Dhamma, finds pleasure in the Dhamma, is established in the Dhamma, and knows the analysis of Dhamma. He should not engage in talk that corrupts the Dhamma; he should pass his time with true, well-spoken words.

๓๓๐.

330.

‘‘หสฺสํ ชปฺปํ ปริเทวํ ปโทสํ, มายากตํ กุหนํ คิทฺธิ มานํ;

สารมฺภํ กกฺกสํ กสาวญฺจ มุจฺฉํ, หิตฺวา จเร วีตมโท ฐิตตฺโต.

Having abandoned mirth, chatter, lamentation, ill-will, deceitfulness, hypocrisy, greed, conceit, contention, harshness, impurity, and infatuation, he should fare free from intoxication, with a steadfast mind.

๓๓๑.

331.

‘‘วิญฺญาตสารานิ สุภาสิตานิ, สุตญฺจ วิญฺญาตสมาธิสารํ;

น ตสฺส ปญฺญา จ สุตญฺจ วฑฺฒติ, โย สาหโส โหติ นโร ปมตฺโต.

Well-spoken words have understanding as their essence, and learning has concentration based on understanding as its essence. For a person who is reckless and heedless, neither wisdom nor learning grows.

๓๓๒.

332.

‘‘ธมฺเม [Pg.328] จ เย อริยปเวทิเต รตา,อนุตฺตรา เต วจสา มนสา กมฺมุนา จ;

เต สนฺติโสรจฺจสมาธิสณฺฐิตา,สุตสฺส ปญฺญาย จ สารมชฺฌคู’’ติ.

Those who delight in the Dhamma proclaimed by the Noble Ones—they are unsurpassed in speech, mind, and action. Established in peace, gentleness, and concentration, they have attained the essence of learning and wisdom.

กึสีลสุตฺตํ นวมํ นิฏฺฐิตํ.

The Kiṃsīla Sutta, the ninth, is concluded.

๑๐. อุฏฺฐานสุตฺตํ

10. The Discourse on Exertion

๓๓๓.

333.

อุฏฺฐหถ นิสีทถ, โก อตฺโถ สุปิเตน โว;

อาตุรานญฺหิ กา นิทฺทา, สลฺลวิทฺธาน รุปฺปตํ.

Arise, sit up! What benefit is there in sleep for you? Indeed, what sleep is there for the afflicted, for those pierced by the dart and tormented?

๓๓๔.

334.

อุฏฺฐหถ นิสีทถ, ทฬฺหํ สิกฺขถ สนฺติยา;

มา โว ปมตฺเต วิญฺญาย, มจฺจุราชา อโมหยิตฺถ วสานุเค.

Arise, sit up, train yourselves strenuously for peace. Let not the King of Death, knowing you to be heedless, delude you and bring you under his sway.

๓๓๕.

335.

ยาย เทวา มนุสฺสา จ, สิตา ติฏฺฐนฺติ อตฺถิกา;

ตรเถตํ วิสตฺติกํ, ขโณ โว มา อุปจฺจคา;

ขณาตีตา หิ โสจนฺติ, นิรยมฺหิ สมปฺปิตา.

That by which gods and humans remain bound, being desirous—cross over this entangling attachment. Let not the moment pass you by, for those who have let the moment pass grieve, consigned to hell.

๓๓๖.

336.

ปมาโท รโช ปมาโท, ปมาทานุปติโต รโช;

อปฺปมาเทน วิชฺชาย, อพฺพเห สลฺลมตฺตโนติ.

Heedlessness is a defilement, from heedlessness defilement follows. By heedfulness and wisdom, one should draw out one's own arrow.

อุฏฺฐานสุตฺตํ ทสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Uṭṭhāna Sutta, the tenth, is concluded.

๑๑. ราหุลสุตฺตํ

11. The Discourse to Rāhula

๓๓๗.

337.

‘‘กจฺจิ อภิณฺหสํวาสา, นาวชานาสิ ปณฺฑิตํ;

อุกฺกาธาโร มนุสฺสานํ, กจฺจิ อปจิโต ตยา’’.

“Through constant association, do you not disdain the wise one? Is he, the torch-bearer for human beings, revered by you?”

๓๓๘.

338.

‘‘นาหํ อภิณฺหสํวาสา, อวชานามิ ปณฺฑิตํ;

อุกฺกาธาโร มนุสฺสานํ, นิจฺจํ อปจิโต มยา’’.

“I do not, through constant association, disdain the wise one. The torch-bearer for human beings is constantly revered by me.”

๓๓๙.

339.

‘‘ปญฺจ [Pg.329] กามคุเณ หิตฺวา, ปิยรูเป มโนรเม;

สทฺธาย ฆรา นิกฺขมฺม, ทุกฺขสฺสนฺตกโร ภว.

“Having abandoned the five strands of sensual pleasure, which are dear and delightful, having gone forth from home through faith, be one who makes an end of suffering.”

๓๔๐.

340.

‘‘มิตฺเต ภชสฺสุ กลฺยาเณ, ปนฺตญฺจ สยนาสนํ;

วิวิตฺตํ อปฺปนิคฺโฆสํ, มตฺตญฺญู โหหิ โภชเน.

“Associate with virtuous friends; resort to a remote and secluded dwelling, one with little noise. Be moderate in food.”

๓๔๑.

341.

‘‘จีวเร ปิณฺฑปาเต จ, ปจฺจเย สยนาสเน;

เอเตสุ ตณฺหํ มากาสิ, มา โลกํ ปุนราคมิ.

“For robes, almsfood, requisites, and lodging—for these do not give rise to craving. Do not return to this world again.”

๓๔๒.

342.

‘‘สํวุโต ปาติโมกฺขสฺมึ, อินฺทฺริเยสุ จ ปญฺจสุ;

สติ กายคตาตฺยตฺถุ, นิพฺพิทาพหุโล ภว.

“Be restrained in the Pātimokkha and in the five faculties. Let mindfulness directed to the body be present for you. Be abundant in disenchantment.”

๓๔๓.

343.

‘‘นิมิตฺตํ ปริวชฺเชหิ, สุภํ ราคูปสญฺหิตํ;

อสุภาย จิตฺตํ ภาเวหิ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ.

“Avoid the beautiful sign connected with lust. Develop the mind on the unattractive, single-pointed and well-concentrated.”

๓๔๔.

344.

‘‘อนิมิตฺตญฺจ ภาเวหิ, มานานุสยมุชฺชห;

ตโต มานาภิสมยา, อุปสนฺโต จริสฺสตี’’ติ.

“Develop the signless and abandon the underlying tendency to conceit. Then, through the full comprehension of conceit, you will fare on at peace.”

อิตฺถํ สุทํ ภควา อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อิมาหิ คาถาหิ อภิณฺหํ โอวทตีติ.

Thus, indeed, the Blessed One frequently admonished the Venerable Rāhula with these verses.

ราหุลสุตฺตํ เอกาทสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Rāhula Sutta, the eleventh, is concluded.

๑๒. นิคฺโรธกปฺปสุตฺตํ

12. The Discourse on Nigrodhakappa

เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อาฬวิยํ วิหรติ อคฺคาฬเว เจติเย. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมโต วงฺคีสสฺส อุปชฺฌาโย นิคฺโรธกปฺโป นาม เถโร อคฺคาฬเว เจติเย อจิรปรินิพฺพุโต โหติ. อถ โข อายสฺมโต วงฺคีสสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘ปรินิพฺพุโต นุ โข เม อุปชฺฌาโย อุทาหุ โน ปรินิพฺพุโต’’ติ? อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา วงฺคีโส ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘ปรินิพฺพุโต [Pg.330] นุ โข เม อุปชฺฌาโย, อุทาหุ โน ปรินพฺพุโต’’’ติ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ จีวรํ กตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Āḷavī, at the Aggāḷava Shrine. Now at that time, the Venerable Vaṅgīsa’s preceptor, the elder named Nigrodhakappa, had recently attained final Nibbāna at the Aggāḷava Shrine. Then, while the Venerable Vaṅgīsa was in seclusion and solitude, this reflection arose in his mind: “Has my preceptor attained final Nibbāna, or has he not attained final Nibbāna?” Then, in the evening, the Venerable Vaṅgīsa emerged from solitude and approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Sitting to one side, the Venerable Vaṅgīsa said to the Blessed One: “Here, venerable sir, while I was in seclusion and solitude, this reflection arose in my mind: ‘Has my preceptor attained final Nibbāna, or has he not attained final Nibbāna?’” Then the Venerable Vaṅgīsa rose from his seat, arranged his robe over one shoulder, extended his joined palms toward the Blessed One, and addressed the Blessed One in verse:

๓๔๕.

345.

‘‘ปุจฺฉาม สตฺถารมโนมปญฺญํ, ทิฏฺเฐว ธมฺเม โย วิจิกิจฺฉานํ เฉตฺตา;

อคฺคาฬเว กาลมกาสิ ภิกฺขุ, ญาโต ยสสฺสี อภินิพฺพุตตฺโต.

“We ask the Teacher of noble wisdom. A bhikkhu who was a cutter-off of doubts in this very life passed away at Aggāḷava; he was renowned and famous, with a fully extinguished mind.”

๓๔๖.

346.

‘‘นิคฺโรธกปฺโป อิติ ตสฺส นามํ, ตยา กตํ ภควา พฺราหฺมณสฺส;

โส ตํ นมสฺสํ อจริ มุตฺยเปกฺโข, อารทฺธวีริโย ทฬฺหธมฺมทสฺสี.

“Nigrodhakappa was the name given by you, Blessed One, to that brahmin. He, seeking release, practiced while paying homage to you—with aroused energy, a seer of the firm Dhamma.”

๓๔๗.

347.

‘‘ตํ สาวกํ สกฺย มยมฺปิ สพฺเพ, อญฺญาตุมิจฺฉาม สมนฺตจกฺขุ;

สมวฏฺฐิตา โน สวนาย โสตา, ตุวํ โน สตฺถา ตฺวมนุตฺตโรสิ.

“We all, O Sakyan, wish to know of that disciple, O All-Seeing One. Our ears are well-disposed for listening. You are our Teacher; you are unsurpassed.”

๓๔๘.

348.

‘‘ฉินฺเทว โน วิจิกิจฺฉํ พฺรูหิ เมตํ, ปรินิพฺพุตํ เวทย ภูริปญฺญ;

มชฺเฌว โน ภาส สมนฺตจกฺขุ, สกฺโกว เทวาน สหสฺสเนตฺโต.

“Cut through our doubt; tell this to me. Make known that he is fully extinguished, O one of vast wisdom. Speak in our midst, O All-Seeing One, like Sakka, the thousand-eyed one, among the devas.”

๓๔๙.

349.

‘‘เย เกจิ คนฺถา อิธ โมหมคฺคา, อญฺญาณปกฺขา วิจิกิจฺฉฐานา;

ตถาคตํ ปตฺวา น เต ภวนฺติ, จกฺขุญฺหิ เอตํ ปรมํ นรานํ.

“Whatever ties there are here—paths of delusion, factions of ignorance, grounds for doubt—upon reaching the Tathāgata, they cease to be. For this is the supreme eye for humankind.”

๓๕๐.

350.

‘‘โน เจ หิ ชาตุ ปุริโส กิเลเส, วาโต ยถา อพฺภธนํ วิหาเน;

ตโมวสฺส นิวุโต สพฺพโลโก, น โชติมนฺโตปิ นรา ตเปยฺยุํ.

“For if a person were never to dispel defilements, as the wind dispels a mass of clouds, the whole world would be shrouded in darkness; even radiant men would not shine.”

๓๕๑.

351.

‘‘ธีรา [Pg.331] จ ปชฺโชตกรา ภวนฺติ, ตํ ตํ อหํ วีร ตเถว มญฺเญ;

วิปสฺสินํ ชานมุปาคมุมฺหา, ปริสาสุ โน อาวิกโรหิ กปฺปํ.

“The wise are makers of light; thus do I consider you, O Hero. We have approached you, knowing you as one with insight; reveal Kappa to us in the assemblies.”

๓๕๒.

352.

‘‘ขิปฺปํ คิรํ เอรย วคฺคุ วคฺคุํ, หํโสว ปคฺคยฺห สณิกํ นิกูช;

พินฺทุสฺสเรน สุวิกปฺปิเตน, สพฺเพว เต อุชฺชุคตา สุโณม.

“Quickly utter your pleasing, pleasing speech; like a swan, stretching forth its neck, gently coo. With your melodious and well-formed voice—we all, with minds upright, shall listen.”

๓๕๓.

353.

‘‘ปหีนชาติมรณํ อเสสํ, นิคฺคยฺห โธนํ วเทสฺสามิ ธมฺมํ;

น กามกาโร หิ ปุถุชฺชนานํ, สงฺเขยฺยกาโร จ ตถาคตานํ.

“Having urged him who has completely abandoned birth and death, I will cause the cleansing Dhamma to be spoken. For ordinary people do not act according to their whims, whereas Tathāgatas act with careful consideration.”

๓๕๔.

354.

‘‘สมฺปนฺนเวยฺยากรณํ ตเวทํ, สมุชฺชุปญฺญสฺส สมุคฺคหีตํ;

อยมญฺชลี ปจฺฉิโม สุปฺปณามิโต, มา โมหยี ชานมโนมปญฺญ.

“This perfect explanation of yours, who has upright wisdom, has been well-grasped. This is my final reverential salutation, well-extended; do not delude me, O Knower, O one of noble wisdom.”

๓๕๕.

355.

‘‘ปโรวรํ อริยธมฺมํ วิทิตฺวา, มา โมหยี ชานมโนมวีร;

วารึ ยถา ฆมฺมนิ ฆมฺมตตฺโต, วาจาภิกงฺขามิ สุตํ ปวสฺส.

“Having known the noble Dhamma, both higher and lower, do not delude me, O Knower, O noble Hero. As one scorched by heat in summer longs for water, I long for your words; rain down what is to be heard.”

๓๕๖.

356.

‘‘ยทตฺถิกํ พฺรหฺมจริยํ อจรี, กปฺปายโน กจฺจิสฺส ตํ อโมฆํ;

นิพฺพายิ โส อาทุ สอุปาทิเสโส, ยถา วิมุตฺโต อหุ ตํ สุโณม’’.

“The holy life that Kappāyana practiced for a purpose—was it not in vain for him? Did he attain Nibbāna with residue remaining, or was he completely liberated? We wish to hear of that.”

๓๕๗.

357.

‘‘อจฺเฉจฺฉิ [Pg.332] ตณฺหํ อิธ นามรูเป, (อิติ ภควา)กณฺหสฺส โสตํ ทีฆรตฺตานุสยิตํ;

อตาริ ชาตึ มรณํ อเสสํ,’’อิจฺจพฺรวี ภควา ปญฺจเสฏฺโฐ.

“‘He cut off craving here in name-and-form,’ (so said the Blessed One), ‘the stream of the Dark One, which has lain dormant for a very long time. He crossed over birth and death completely.’ Thus spoke the Blessed One, the most excellent of the five.”

๓๕๘.

358.

‘‘เอส สุตฺวา ปสีทามิ, วโจ เต อิสิสตฺตม;

อโมฆํ กิร เม ปุฏฺฐํ, น มํ วญฺเจสิ พฺราหฺมโณ.

“Hearing this, your word, O seventh of the sages, I am pleased. Indeed, my question was not in vain; the Brahmin did not deceive me.”

๓๕๙.

359.

‘‘ยถาวาที ตถาการี, อหุ พุทฺธสฺส สาวโก;

อจฺฉิทา มจฺจุโน ชาลํ, ตตํ มายาวิโน ทฬฺหํ.

“As he spoke, so he acted—such was the disciple of the Buddha. He cut asunder the net of Death, spread wide and firm by the Deceiver.”

๓๖๐.

360.

‘‘อทฺทสา ภควา อาทึ, อุปาทานสฺส กปฺปิโย;

อจฺจคา วต กปฺปายโน, มจฺจุเธยฺยํ สุทุตฺตร’’นฺติ.

“O Blessed One, Kappiya saw the origin of clinging. Indeed, Kappāyana has overcome the realm of Death, so difficult to cross.”

นิคฺโรธกปฺปสุตฺตํ ทฺวาทสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Nigrodhakappa Sutta, the twelfth, is concluded.

๑๓. สมฺมาปริพฺพาชนียสุตฺตํ

13. The Discourse on Wandering Rightly

๓๖๑.

361.

‘‘ปุจฺฉามิ มุนึ ปหูตปญฺญํ,ติณฺณํ ปารงฺคตํ ปรินิพฺพุตํ ฐิตตฺตํ;

นิกฺขมฺม ฆรา ปนุชฺช กาเม, กถํ ภิกฺขุสมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย’’.

“I ask the sage of abundant wisdom, who has crossed over, gone to the far shore, is fully extinguished and of steadfast mind: having gone forth from home and dispelled sensual pleasures, how might a bhikkhu wander rightly in the world?”

๓๖๒.

362.

‘‘ยสฺส มงฺคลา สมูหตา, (อิติ ภควา)อุปฺปาตา สุปินา จ ลกฺขณา จ;

โส มงฺคลโทสวิปฺปหีโน,สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย.

“For whom omens are uprooted—(so said the Blessed One)—along with portents, dreams, and signs; he, having abandoned the fault of such omens, wanders rightly in the world.”

๓๖๓.

363.

‘‘ราคํ วินเยถ มานุเสสุ, ทิพฺเพสุ กาเมสุ จาปิ ภิกฺขุ;

อติกฺกมฺม ภวํ สเมจฺจ ธมฺมํ, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย.

“A bhikkhu should subdue passion for human and also for divine sensual pleasures. Having transcended existence and penetrated the Dhamma, he wanders rightly in the world.”

๓๖๔.

364.

‘‘วิปิฏฺฐิกตฺวาน [Pg.333] เปสุณานิ, โกธํ กทริยํ ชเหยฺย ภิกฺขุ;

อนุโรธวิโรธวิปฺปหีโน, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย.

“Having put slander behind him, a bhikkhu should abandon anger and stinginess. Having abandoned attraction and opposition, he wanders rightly in the world.”

๓๖๕.

365.

‘‘หิตฺวาน ปิยญฺจ อปฺปิยญฺจ, อนุปาทาย อนิสฺสิโต กุหิญฺจิ;

สํโยชนิเยหิ วิปฺปมุตฺโต, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย.

Having abandoned the dear and the not dear, not grasping, and dependent on nothing whatsoever, freed from the things that are objects of the fetters, he would wander rightly in the world.

๓๖๖.

366.

‘‘น โส อุปธีสุ สารเมติ, อาทาเนสุ วิเนยฺย ฉนฺทราคํ;

โส อนิสฺสิโต อนญฺญเนยฺโย, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย.

He finds no essence in the substrates; having subdued desire and passion for what is grasped, he is independent and not led by others. He would wander rightly in the world.

๓๖๗.

367.

‘‘วจสา มนสา จ กมฺมุนา จ, อวิรุทฺโธ สมฺมา วิทิตฺวา ธมฺมํ;

นิพฺพานปทาภิปตฺถยาโน, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย.

Not conflicting in speech, mind, or action, having rightly known the Dhamma, and aspiring for the state of Nibbāna, he would wander rightly in the world.

๓๖๘.

368.

‘‘โย วนฺทติ มนฺติ นุณฺณเมยฺย, อกฺกุฏฺโฐปิ น สนฺธิเยถ ภิกฺขุ;

ลทฺธา ปรโภชนํ น มชฺเช, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย.

A bhikkhu should not be elated when someone pays homage, nor bear a grudge when reviled. Having received food from others, he should not be conceited. Such a one would wander rightly in the world.

๓๖๙.

369.

‘‘โลภญฺจ ภวญฺจ วิปฺปหาย, วิรโต เฉทนพนฺธนา จ ภิกฺขุ;

โส ติณฺณกถํกโถ วิสลฺโล, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย.

A bhikkhu who has abandoned greed and existence, and abstains from cutting and binding; he, having crossed over doubt and being free from darts, would wander rightly in the world.

๓๗๐.

370.

‘‘สารุปฺปํ อตฺตโน วิทิตฺวา, โน จ ภิกฺขุ หึเสยฺย กญฺจิ โลเก;

ยถา ตถิยํ วิทิตฺวา ธมฺมํ, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย.

Knowing the conduct suitable for himself, a bhikkhu would harm no one in the world. Having known the Dhamma as it truly is, he would wander rightly in the world.

๓๗๑.

371.

‘‘ยสฺสานุสยา [Pg.334] น สนฺติ เกจิ, มูลา จ อกุสลา สมูหตาเส;

โส นิราโส อนาสิสาโน, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย.

For whom there are no underlying tendencies, and whose unwholesome roots are uprooted; he, being without craving and without longing, would wander rightly in the world.

๓๗๒.

372.

‘‘อาสวขีโณ ปหีนมาโน, สพฺพํ ราคปถํ อุปาติวตฺโต;

ทนฺโต ปรินิพฺพุโต ฐิตตฺโต, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย.

With taints destroyed and conceit abandoned, having completely transcended the entire path of passion; tamed, fully extinguished, and of steadfast mind, he would wander rightly in the world.

๓๗๓.

373.

‘‘สทฺโธ สุตวา นิยามทสฺสี, วคฺคคเตสุ น วคฺคสาริ ธีโร;

โลภํ โทสํ วิเนยฺย ปฏิฆํ, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย.

Faithful, learned, and seeing the way of certainty, the wise one does not take sides among factions. Having subdued greed, hatred, and aversion, he would wander rightly in the world.

๓๗๔.

374.

‘‘สํสุทฺธชิโน วิวฏฺฏจฺฉโท, ธมฺเมสุ วสี ปารคู อเนโช;

สงฺขารนิโรธญาณกุสโล, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย.

A conqueror of perfect purity with covering unveiled, a master of the dhammas, one who has gone to the further shore, imperturbable, skilled in the knowledge of the cessation of formations—he would wander rightly in the world.

๓๗๕.

375.

‘‘อตีเตสุ อนาคเตสุ จาปิ, กปฺปาตีโต อติจฺจสุทฺธิปญฺโญ;

สพฺพายตเนหิ วิปฺปมุตฺโต, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย.

Regarding past and future aggregates, he is beyond conceiving, one of exceedingly pure wisdom, released from all sense bases. He would wander rightly in the world.

๓๗๖.

376.

‘‘อญฺญาย ปทํ สเมจฺจ ธมฺมํ, วิวฏํ ทิสฺวาน ปหานมาสวานํ;

สพฺพุปธีนํ ปริกฺขยาโน, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺย’’.

Having understood the state and penetrated the Dhamma, having seen clearly the abandoning of the taints, and having reached the exhaustion of all substrates, he would wander rightly in the world.

๓๗๗.

377.

‘‘อทฺธา [Pg.335] หิ ภควา ตเถว เอตํ, โย โส เอวํวิหารี ทนฺโต ภิกฺขุ;

สพฺพสํโยชนโยควีติวตฺโต, สมฺมา โส โลเก ปริพฺพเชยฺยา’’ติ.

Truly, O Blessed One, it is just so! That bhikkhu who dwells thus, tamed, having overcome all fetters and yokes, would wander rightly in the world.

สมฺมาปริพฺพาชนียสุตฺตํ เตรสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Sutta on Wandering Rightly, the thirteenth, is concluded.

๑๔. ธมฺมิกสุตฺตํ

14. The Dhammika Sutta

เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ธมฺมิโก อุปาสโก ปญฺจหิ อุปาสกสเตหิ สทฺธึ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ธมฺมิโก อุปาสโก ภควนฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. Then the lay follower Dhammika, together with five hundred lay followers, approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Seated to one side, the lay follower Dhammika addressed the Blessed One in verses:

๓๗๘.

378.

‘‘ปุจฺฉามิ ตํ โคตม ภูริปญฺญ, กถํกโร สาวโก สาธุ โหติ;

โย วา อคารา อนคารเมติ, อคาริโน วา ปนุปาสกาเส.

“I ask you, Gotama of vast wisdom: acting in what way does a disciple become good? Whether one who goes forth from the household life to the homeless life, or the householders who are lay followers.”

๓๗๙.

379.

‘‘ตุวญฺหิ โลกสฺส สเทวกสฺส, คตึ ปชานาสิ ปรายณญฺจ;

น จตฺถิ ตุลฺโย นิปุณตฺถทสฺสี, ตุวญฺหิ พุทฺธํ ปวรํ วทนฺติ.

“For you understand the destination and the future course for the world with its gods; there is no one equal to you who sees the subtle meaning. Indeed, they call you the supreme Buddha.”

๓๘๐.

380.

‘‘สพฺพํ ตุวํ ญาณมเวจฺจ ธมฺมํ, ปกาเสสิ สตฺเต อนุกมฺปมาโน;

วิวฏฺฏจฺฉโทสิ สมนฺตจกฺขุ, วิโรจสิ วิมโล สพฺพโลเก.

“Having penetrated all knowledge and the Dhamma, out of compassion you reveal it to beings. You are one with covering unveiled, the all-seeing eye; stainless, you shine throughout the entire world.”

๓๘๑.

381.

‘‘อาคญฺฉิ เต สนฺติเก นาคราชา, เอราวโณ นาม ชิโนติ สุตฺวา;

โสปิ ตยา มนฺตยิตฺวาชฺฌคมา, สาธูติ สุตฺวาน ปตีตรูโป.

“The Nāga king named Erāvaṇa came to your presence, having heard, ‘He is the Conqueror.’ He too, having conversed with you, came to understand. Having heard your words, he was delighted, thinking, ‘Excellent!’”

๓๘๒.

382.

‘‘ราชาปิ [Pg.336] ตํ เวสฺสวโณ กุเวโร, อุเปติ ธมฺมํ ปริปุจฺฉมาโน;

ตสฺสาปิ ตฺวํ ปุจฺฉิโต พฺรูสิ ธีร, โส จาปิ สุตฺวาน ปตีตรูโป.

“King Vessavaṇa Kuvera also approaches you, wishing to ask about the Dhamma. To him too, O steadfast one, you speak when asked, and he too, having listened, is delighted.”

๓๘๓.

383.

‘‘เย เกจิเม ติตฺถิยา วาทสีลา, อาชีวกา วา ยทิ วา นิคณฺฐา;

ปญฺญาย ตํ นาติตรนฺติ สพฺเพ, ฐิโต วชนฺตํ วิย สีฆคามึ.

“Whatever sectarians there are who are fond of debate—Ājīvakas or Nigaṇṭhas—none of them surpass you in wisdom, just as one standing still cannot surpass a swift runner.”

๓๘๔.

384.

‘‘เย เกจิเม พฺราหฺมณา วาทสีลา, วุทฺธา จาปิ พฺราหฺมณา สนฺติ เกจิ;

สพฺเพ ตยิ อตฺถพทฺธา ภวนฺติ, เย จาปิ อญฺเญ วาทิโน มญฺญมานา.

“Whatever brahmins there are who are fond of debate, and there are some aged brahmins too; all are bound to you for the meaning, as are any others who consider themselves debaters.”

๓๘๕.

385.

‘‘อยญฺหิ ธมฺโม นิปุโณ สุโข จ, โยยํ ตยา ภควา สุปฺปวุตฺโต;

ตเมว สพฺเพปิ สุสฺสูสมานา, ตํ โน วท ปุจฺฉิโต พุทฺธเสฏฺฐ.

“This Dhamma is subtle and pleasant, the one well proclaimed by you, O Blessed One. We are all eager to hear it; being asked, O best of Buddhas, please speak it to us.”

๓๘๖.

386.

‘‘สพฺเพปิ เม ภิกฺขโว สนฺนิสินฺนา, อุปาสกา จาปิ ตเถว โสตุํ;

สุณนฺตุ ธมฺมํ วิมเลนานุพุทฺธํ, สุภาสิตํ วาสวสฺเสว เทวา’’.

“All these bhikkhus are seated together, and the lay followers too are likewise here to listen. Let them hear the Dhamma awakened to by the Stainless One, just as the gods listen to the well-spoken words of Vāsava.”

๓๘๗.

387.

‘‘สุณาถ เม ภิกฺขโว สาวยามิ โว, ธมฺมํ ธุตํ ตญฺจ จราถ สพฺเพ;

อิริยาปถํ ปพฺพชิตานุโลมิกํ, เสเวถ นํ อตฺถทโส มุตีมา.

“Listen, O bhikkhus, I will cause you to hear the Dhamma that shakes off defilements; all of you should practice it. The wise one, who sees the benefit, should cultivate the deportment that is proper for one who has gone forth.”

๓๘๘.

388.

‘‘โน เว วิกาเล วิจเรยฺย ภิกฺขุ, คาเม จ ปิณฺฑาย จเรยฺย กาเล;

อกาลจาริญฺหิ สชนฺติ สงฺคา, ตสฺมา วิกาเล น จรนฺติ พุทฺธา.

“A bhikkhu should not wander at the wrong time; he should enter the village for alms at the proper time. For attachments ensnare one who wanders at the wrong time; therefore the Buddhas do not go about at the wrong time.”

๓๘๙.

389.

‘‘รูปา [Pg.337] จ สทฺทา จ รสา จ คนฺธา, ผสฺสา จ เย สมฺมทยนฺติ สตฺเต;

เอเตสุ ธมฺเมสุ วิเนยฺย ฉนฺทํ, กาเลน โส ปวิเส ปาตราสํ.

“Sights, sounds, smells, tastes, and tactile objects which intoxicate beings—having subdued desire for these things, that bhikkhu should enter at the proper time for the morning meal.”

๓๙๐.

390.

‘‘ปิณฺฑญฺจ ภิกฺขุ สมเยน ลทฺธา, เอโก ปฏิกฺกมฺม รโห นิสีเท;

อชฺฌตฺตจินฺตี น มโน พหิทฺธา, นิจฺฉารเย สงฺคหิตตฺตภาโว.

“Having received almsfood at the proper time, a bhikkhu should return alone and sit in seclusion. Contemplating internally, he should not let his mind go outward, but should dwell with a well-controlled self.”

๓๙๑.

391.

‘‘สเจปิ โส สลฺลเป สาวเกน, อญฺเญน วา เกนจิ ภิกฺขุนา วา;

ธมฺมํ ปณีตํ ตมุทาหเรยฺย, น เปสุณํ โนปิ ปรูปวาทํ.

“If he should converse with a disciple, with another bhikkhu, or with anyone else, he should speak on the sublime Dhamma, not on slander or the disparagement of others.”

๓๙๒.

392.

‘‘วาทญฺหิ เอเก ปฏิเสนิยนฺติ, น เต ปสํสาม ปริตฺตปญฺเญ;

ตโต ตโต เน ปสชนฺติ สงฺคา, จิตฺตญฺหิ เต ตตฺถ คเมนฺติ ทูเร.

“Indeed, some engage in debate as if opposing an enemy; we do not praise those of little wisdom. From this and that, attachments are generated for them, for they send their minds far off into that matter.”

๓๙๓.

393.

‘‘ปิณฺฑํ วิหารํ สยนาสนญฺจ, อาปญฺจ สงฺฆาฏิรชูปวาหนํ;

สุตฺวาน ธมฺมํ สุคเตน เทสิตํ, สงฺขาย เสเว วรปญฺญสาวโก.

“Almsfood, a dwelling, a bed and seat, and water for washing the dust from the robe—having heard the Dhamma taught by the Sugata, the disciple of excellent wisdom should make use of these with reflection.”

๓๙๔.

394.

‘‘ตสฺมา หิ ปิณฺเฑ สยนาสเน จ, อาเป จ สงฺฆาฏิรชูปวาหเน;

เอเตสุ ธมฺเมสุ อนูปลิตฺโต, ภิกฺขุ ยถา โปกฺขเร วาริพินฺทุ.

“Therefore, in regard to almsfood, a bed and seat, and water for washing the dust from the robe—in regard to these things, a bhikkhu is unsullied, like a water drop on a lotus leaf.”

๓๙๕.

395.

‘‘คหฏฺฐวตฺตํ ปน โว วทามิ, ยถากโร สาวโก สาธุ โหติ;

น เหส ลพฺภา สปริคฺคเหน, ผสฺเสตุํ โย เกวโล ภิกฺขุธมฺโม.

“Furthermore, I will explain to you the practice for a householder, acting in which way a disciple becomes good. For it is not possible for one with possessions to attain that which is the exclusive Dhamma of a bhikkhu.

๓๙๖.

396.

‘‘ปาณํ [Pg.338] น หเน น จ ฆาตเยยฺย, น จานุชญฺญา หนตํ ปเรสํ;

สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ, เย ถาวรา เย จ ตสา สนฺติ โลเก.

“Having laid down the rod with respect to all beings in the world, both the stable and the trembling, one should not kill a living being, nor cause one to be killed, nor give consent to others who are killing.

๓๙๗.

397.

‘‘ตโต อทินฺนํ ปริวชฺชเยยฺย, กิญฺจิ กฺวจิ สาวโก พุชฺฌมาโน;

น หารเย หรตํ นานุชญฺญา, สพฺพํ อทินฺนํ ปริวชฺชเยยฺย.

“Then, a disciple, understanding, should avoid what is not given, anything, anywhere. He should not cause another to take, nor give consent to those who take. He should avoid everything that is not given.

๓๙๘.

398.

‘‘อพฺรหฺมจริยํ ปริวชฺชเยยฺย, องฺคารกาสุํ ชลิตํว วิญฺญู;

อสมฺภุณนฺโต ปน พฺรหฺมจริยํ, ปรสฺส ทารํ น อติกฺกเมยฺย.

“A wise person should avoid unchastity as he would a blazing pit of embers. But if unable to practice celibacy, he should not transgress with another’s wife.

๓๙๙.

399.

‘‘สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา, เอกสฺส เวโก น มุสา ภเณยฺย;

น ภาณเย ภณตํ นานุชญฺญา, สพฺพํ อภูตํ ปริวชฺชเยยฺย.

“Whether in an assembly or a gathering, one person should not speak falsely to another. One should not cause others to speak falsely, nor give consent to those who speak. One should avoid all that is untrue.

๔๐๐.

400.

‘‘มชฺชญฺจ ปานํ น สมาจเรยฺย, ธมฺมํ อิมํ โรจเย โย คหฏฺโฐ;

น ปายเย ปิวตํ นานุชญฺญา, อุมฺมาทนนฺตํ อิติ นํ วิทิตฺวา.

“The householder who delights in this Dhamma should not indulge in intoxicating drink. He should not cause others to drink, nor give consent to their drinking, knowing that it ends in madness.

๔๐๑.

401.

‘‘มทา หิ ปาปานิ กโรนฺติ พาลา, กาเรนฺติ จญฺเญปิ ชเน ปมตฺเต;

เอตํ อปุญฺญายตนํ วิวชฺชเย, อุมฺมาทนํ โมหนํ พาลกนฺตํ.

“Indeed, through intoxication fools commit evil deeds and cause other heedless people to do so. One should avoid this basis for demerit, which is maddening, deluding, and beloved by fools.

๔๐๒.

402.

‘‘ปาณํ น หเน น จาทินฺนมาทิเย, มุสา น ภาเส น จ มชฺชโป สิยา;

อพฺรหฺมจริยา วิรเมยฺย เมถุนา, รตฺตึ น ภุญฺเชยฺย วิกาลโภชนํ.

“One should not kill a living being, nor take what is not given; one should not speak falsely, nor be a drinker of intoxicants. One should refrain from the unchaste act of sexual intercourse. One should refrain from eating at night, from taking food at the wrong time.

๔๐๓.

403.

‘‘มาลํ [Pg.339] น ธาเร น จ คนฺธมาจเร, มญฺเจ ฉมายํ ว สเยถ สนฺถเต;

เอตญฺหิ อฏฺฐงฺคิกมาหุโปสถํ, พุทฺเธน ทุกฺขนฺตคุนา ปกาสิตํ.

“One should not wear garlands or use perfumes; one should lie on a spread on a couch or on the ground. This, they say, is the eight-factored Uposatha, made known by the Buddha who has gone to the end of suffering.

๔๐๔.

404.

‘‘ตโต จ ปกฺขสฺสุปวสฺสุโปสถํ, จาตุทฺทสึ ปญฺจทสิญฺจ อฏฺฐมึ;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ ปสนฺนมานโส, อฏฺฐงฺคุเปตํ สุสมตฺตรูปํ.

“Then, one should observe the Uposatha on the fourteenth, fifteenth, and eighth days of the fortnight, and during the special fortnight. With a serene mind, one should observe the Uposatha, complete with its eight factors, well-fulfilled.

๔๐๕.

405.

‘‘ตโต จ ปาโต อุปวุตฺถุโปสโถ, อนฺเนน ปาเนน จ ภิกฺขุสงฺฆํ;

ปสนฺนจิตฺโต อนุโมทมาโน, ยถารหํ สํวิภเชถ วิญฺญู.

“Then, in the morning, having observed the Uposatha, the wise person, with a serene mind and continually rejoicing, should serve the Saṅgha of bhikkhus with food and drink as is fitting.

๔๐๖.

406.

‘‘ธมฺเมน มาตาปิตโร ภเรยฺย, ปโยชเย ธมฺมิกํ โส วณิชฺชํ;

เอตํ คิหี วตฺตยมปฺปมตฺโต, สยมฺปเภ นาม อุเปติ เทเว’’ติ.

“One should righteously support one’s mother and father and engage in righteous trade. The householder who diligently practices this goes to the devas named Sayampabhā.”

ธมฺมิกสุตฺตํ จุทฺทสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Dhammika Sutta, the fourteenth, is finished.

จูฬวคฺโค ทุติโย นิฏฺฐิโต.

The Cūḷavagga, the second, is finished.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary verse is:

รตนามคนฺโธ หิริ จ, มงฺคลํ สูจิโลเมน;

ธมฺมจริยญฺจ พฺราหฺมโณ, นาวา กึสีลมุฏฺฐานํ.

Ratana, Āmagandha, and Hiri, Maṅgala and Sūciloma; Dhammacariya and Brāhmaṇa, Nāvā, Kiṃsīla, Uṭṭhāna.

ราหุโล ปุน กปฺโป จ, ปริพฺพาชนิยํ ตถา;

ธมฺมิกญฺจ วิทุโน อาหุ, จูฬวคฺคนฺติ จุทฺทสาติ.

Rāhula and also Kappa, and the Sammāparibbājaniya likewise, and Dhammika: these fourteen, the wise have said, are the Cūḷavagga.

๓. มหาวคฺโค

3. The Great Division

๑. ปพฺพชฺชาสุตฺตํ

1. The Sutta on the Going Forth

๔๐๗.

407.

ปพฺพชฺชํ [Pg.340] กิตฺตยิสฺสามิ, ยถา ปพฺพชิ จกฺขุมา;

ยถา วีมํสมาโน โส, ปพฺพชฺชํ สมโรจยิ.

I will declare the going forth: how the Seeing One went forth, and how, upon investigation, he came to delight in the going forth.

๔๐๘.

408.

สมฺพาโธยํ ฆราวาโส, รชสฺสายตนํ อิติ;

อพฺโภกาโสว ปพฺพชฺชา, อิติ ทิสฺวาน ปพฺพชิ.

“This household life is confining, a basis for dust; the going forth is like the open air.” Having seen this, he went forth.

๔๐๙.

409.

ปพฺพชิตฺวาน กาเยน, ปาปกมฺมํ วิวชฺชยิ;

วจีทุจฺจริตํ หิตฺวา, อาชีวํ ปริโสธยิ.

Having gone forth, with his body he avoided evil action; having abandoned verbal misconduct, he purified his livelihood.

๔๑๐.

410.

อคมา ราชคหํ พุทฺโธ, มคธานํ คิริพฺพชํ;

ปิณฺฑาย อภิหาเรสิ, อากิณฺณวรลกฺขโณ.

The Buddha went to Rājagaha, to Giribbaja of the Magadhans; endowed with the excellent marks, he went about for alms.

๔๑๑.

411.

ตมทฺทสา พิมฺพิสาโร, ปาสาทสฺมึ ปติฏฺฐิโต;

ทิสฺวา ลกฺขณสมฺปนฺนํ, อิมมตฺถํ อภาสถ.

Bimbisāra saw him while standing in his palace; seeing him endowed with the marks, he spoke this matter.

๔๑๒.

412.

‘‘อิมํ โภนฺโต นิสาเมถ, อภิรูโป พฺรหา สุจิ;

จรเณน จ สมฺปนฺโน, ยุคมตฺตญฺจ เปกฺขติ.

“Sirs, take note of this one: handsome, stately, and pure; he is endowed with a fine gait and looks just a yoke’s length ahead.

๔๑๓.

413.

‘‘โอกฺขิตฺตจกฺขุ สติมา, นายํ นีจกุลามิว;

ราชทูตาภิธาวนฺตุ, กุหึ ภิกฺขุ คมิสฺสติ’’.

“With downcast eyes, mindful, he is not like one from a low family. Let the royal messengers run forth: ‘Where will this bhikkhu go?’”

๔๑๔.

414.

เต เปสิตา ราชทูตา, ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิสุํ;

กุหึ คมิสฺสติ ภิกฺขุ, กตฺถ วาโส ภวิสฺสติ.

Those royal messengers, having been sent, followed behind him, wondering: “Where will the bhikkhu go? Where will his dwelling be?”

๔๑๕.

415.

สปทานํ จรมาโน, คุตฺตทฺวาโร สุสํวุโต;

ขิปฺปํ ปตฺตํ อปูเรสิ, สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต.

Going from house to house in order, with sense-doors guarded, well-restrained, clearly comprehending and mindful, he quickly filled his bowl.

๔๑๖.

416.

ปิณฺฑจารํ จริตฺวาน, นิกฺขมฺม นครา มุนิ;

ปณฺฑวํ อภิหาเรสิ, เอตฺถ วาโส ภวิสฺสติ.

Having completed his alms round, the sage left the city and approached Mount Paṇḍava, thinking: “Here will be my dwelling.”

๔๑๗.

417.

ทิสฺวาน วาสูปคตํ, ตโย ทูตา อุปาวิสุํ;

เตสุ เอโกว อาคนฺตฺวา, ราชิโน ปฏิเวทยิ.

Seeing that he had gone to his dwelling place, the three messengers approached and sat down near him. One of them then went back and reported to the king:

๔๑๘.

418.

‘‘เอส [Pg.341] ภิกฺขุ มหาราช, ปณฺฑวสฺส ปุรตฺถโต ;

นิสินฺโน พฺยคฺฆุสโภว, สีโหว คิริคพฺภเร’’.

“O great king, that bhikkhu is seated before Mount Paṇḍava, like a lordly tiger, like a lion in a mountain cave.”

๔๑๙.

419.

สุตฺวาน ทูตวจนํ, ภทฺทยาเนน ขตฺติโย;

ตรมานรูโป นิยฺยาสิ, เยน ปณฺฑวปพฺพโต.

Having heard the messenger’s word, the khattiya departed in haste in a fine vehicle, toward Mount Paṇḍava.

๔๒๐.

420.

ส ยานภูมึ ยายิตฺวา, ยานา โอรุยฺห ขตฺติโย;

ปตฺติโก อุปสงฺกมฺม, อาสชฺช นํ อุปาวิสิ.

Having gone by vehicle as far as the ground was passable, the khattiya dismounted from the vehicle and approached on foot. Having drawn near, he sat down.

๔๒๑.

421.

นิสชฺช ราชา สมฺโมทิ, กถํ สารณียํ ตโต;

กถํ โส วีติสาเรตฺวา, อิมมตฺถํ อภาสถ.

Having sat down, the king exchanged friendly greetings. Then, having concluded the memorable conversation, he spoke this matter:

๔๒๒.

422.

‘‘ยุวา จ ทหโร จาสิ, ปฐมุปฺปตฺติโก สุสุ;

วณฺณาโรเหน สมฺปนฺโน, ชาติมา วิย ขตฺติโย.

“You are young and tender, in the first stage of life, a mere lad, endowed with beauty and stature, like a khattiya of high birth.

๔๒๓.

423.

‘‘โสภยนฺโต อนีกคฺคํ, นาคสงฺฆปุรกฺขโต;

ททามิ โภเค ภุญฺชสฺสุ, ชาตึ อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต’’.

“I offer you wealth; enjoy it, adorning the head of an army, at the forefront of a troop of elephants. Being asked, declare your birth.”

๔๒๔.

424.

‘‘อุชุํ ชนปโท ราช, หิมวนฺตสฺส ปสฺสโต;

ธนวีริเยน สมฺปนฺโน, โกสเลสุ นิเกติโน.

“O king, straight from the slopes of the Himalayas, there is a country inhabited by the Kosalans, endowed with wealth and energy.

๔๒๕.

425.

‘‘อาทิจฺจา นาม โคตฺเตน, สากิยา นาม ชาติยา;

ตมฺหา กุลา ปพฺพชิโตมฺหิ, น กาเม อภิปตฺถยํ.

“By clan, they are Ādiccas, and by birth, Sakyans. From that family I have gone forth, not longing for sensual pleasures.

๔๒๖.

426.

‘‘กาเมสฺวาทีนวํ ทิสฺวา, เนกฺขมฺมํ ทฏฺฐุ เขมโต;

ปธานาย คมิสฺสามิ, เอตฺถ เม รญฺชตี มโน’’ติ.

“Having seen the danger in sensual pleasures, and viewing renunciation as security, I will go to strive. Herein my mind delights.”

ปพฺพชฺชาสุตฺตํ ปฐมํ นิฏฺฐิตํ.

The Sutta on the Going Forth, the first, is finished.

๒. ปธานสุตฺตํ

2. The Discourse on Striving

๔๒๗.

427.

‘‘ตํ มํ ปธานปหิตตฺตํ, นทึ เนรญฺชรํ ปติ;

วิปรกฺกมฺม ฌายนฺตํ, โยคกฺเขมสฺส ปตฺติยา.

To me, with a mind directed to the striving, meditating with utmost exertion near the Nerañjarā river for the attainment of security from the yokes,

๔๒๘.

428.

‘‘นมุจี กรุณํ วาจํ, ภาสมาโน อุปาคมิ;

‘กิโส ตฺวมสิ ทุพฺพณฺโณ, สนฺติเก มรณํ ตว.

Namucī approached, speaking words of compassion: ‘You are emaciated and ill-favored; death is near to you.

๔๒๙.

429.

‘‘‘สหสฺสภาโค [Pg.342] มรณสฺส, เอกํโส ตว ชีวิตํ;

ชีว โภ ชีวิตํ เสยฺโย, ชีวํ ปุญฺญานิ กาหสิ.

A thousand parts belong to death, only one part is your life. Live, good sir, life is better! By living you will perform meritorious deeds.

๔๓๐.

430.

‘‘‘จรโต จ เต พฺรหฺมจริยํ, อคฺคิหุตฺตญฺจ ชูหโต;

ปหูตํ จียเต ปุญฺญํ, กึ ปธาเนน กาหสิ.

For you, practicing the holy life and offering the fire-sacrifice, much merit is accumulated. What will you do with striving?

๔๓๑.

431.

‘‘‘ทุคฺโค มคฺโค ปธานาย, ทุกฺกโร ทุรภิสมฺภโว’’’;

อิมา คาถา ภณํ มาโร, อฏฺฐา พุทฺธสฺส สนฺติเก.

The path of striving is difficult to travel, arduous, and hard to attain.’ Speaking these verses, Māra stood near the Buddha.

๔๓๒.

432.

ตํ ตถาวาทินํ มารํ, ภควา เอตทพฺรวิ;

‘‘ปมตฺตพนฺธุ ปาปิม, เยนตฺเถน อิธาคโต.

To Māra who had spoken thus, the Blessed One said this: “O Evil One, kinsman of the negligent, for whatever purpose you have come here,

๔๓๓.

433.

‘‘อณุมตฺโตปิ ปุญฺเญน, อตฺโถ มยฺหํ น วิชฺชติ;

เยสญฺจ อตฺโถ ปุญฺเญน, เต มาโร วตฺตุมรหติ.

I have not even an atom’s measure of need for merit. It is those who have need of merit that Māra is fit to address.

๔๓๔.

434.

‘‘อตฺถิ สทฺธา ตถา วีริยํ, ปญฺญา จ มม วิชฺชติ;

เอวํ มํ ปหิตตฺตมฺปิ, กึ ชีวมนุปุจฺฉสิ.

I have faith and also energy, and wisdom is found in me. Since my mind is thus directed, why do you ask me about living?

๔๓๕.

435.

‘‘นทีนมปิ โสตานิ, อยํ วาโต วิโสสเย;

กิญฺจ เม ปหิตตฺตสฺส, โลหิตํ นุปสุสฺสเย.

This wind could dry up even the currents of rivers; why then, for me whose mind is so directed, should it not dry up my blood?

๔๓๖.

436.

‘‘โลหิเต สุสฺสมานมฺหิ, ปิตฺตํ เสมฺหญฺจ สุสฺสติ;

มํเสสุ ขียมาเนสุ, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสีทติ;

ภิยฺโย สติ จ ปญฺญา จ, สมาธิ มม ติฏฺฐติ.

When the blood is drying up, bile and phlegm also dry up; as my flesh wastes away, my mind becomes all the more serene, and my mindfulness, wisdom, and concentration stand more firmly.

๔๓๗.

437.

‘‘ตสฺส เมวํ วิหรโต, ปตฺตสฺสุตฺตมเวทนํ;

กาเมสุ นาเปกฺขเต จิตฺตํ, ปสฺส สตฺตสฺส สุทฺธตํ.

For me dwelling thus, having attained the supreme feeling, my mind does not long for sensual pleasures. Behold the purity of a being!

๔๓๘.

438.

‘‘กามา เต ปฐมา เสนา, ทุติยา อรติ วุจฺจติ;

ตติยา ขุปฺปิปาสา เต, จตุตฺถี ตณฺหา ปวุจฺจติ.

Sensual pleasures are your first army, the second is called discontent, your third is hunger and thirst, the fourth is called craving.

๔๓๙.

439.

‘‘ปญฺจมํ ถินมิทฺธํ เต, ฉฏฺฐา ภีรู ปวุจฺจติ;

สตฺตมี วิจิกิจฺฉา เต, มกฺโข ถมฺโภ เต อฏฺฐโม.

Your fifth is sloth and torpor, the sixth is called cowardice, your seventh is doubt, your eighth is hypocrisy and stubbornness.

๔๔๐.

440.

‘‘ลาโภ สิโลโก สกฺกาโร, มิจฺฉาลทฺโธ จ โย ยโส;

โย จตฺตานํ สมุกฺกํเส, ปเร จ อวชานติ.

Gain, renown, and honor, and whatever fame is wrongly obtained; and whoever extols himself and disparages others—

๔๔๑.

441.

‘‘เอสา [Pg.343] นมุจิ เต เสนา, กณฺหสฺสาภิปฺปหารินี;

น นํ อสูโร ชินาติ, เชตฺวา จ ลภเต สุขํ.

This, Namucī, is your army, the striking force of the Black One. One who is not a hero cannot conquer it, but having conquered it, one obtains happiness.

๔๔๒.

442.

‘‘เอส มุญฺชํ ปริหเร, ธิรตฺถุ มม ชีวิตํ;

สงฺคาเม เม มตํ เสยฺโย, ยํ เจ ชีเว ปราชิโต.

I shall bear this muñja grass! Shame on such a life! Better for me is death in battle than that I should live defeated.

๔๔๓.

443.

‘‘ปคาฬฺเหตฺถ น ทิสฺสนฺติ, เอเก สมณพฺราหฺมณา;

ตญฺจ มคฺคํ น ชานนฺติ, เยน คจฺฉนฺติ สุพฺพตา.

Some ascetics and brahmins, having plunged in here, are not seen. They do not know that path by which those of good vows go.

๔๔๔.

444.

‘‘สมนฺตา ธชินึ ทิสฺวา, ยุตฺตํ มารํ สวาหนํ;

ยุทฺธาย ปจฺจุคฺคจฺฉามิ, มา มํ ฐานา อจาวยิ.

Seeing your army arrayed on all sides, and you, Māra, prepared for battle with your mount, I go forth to fight. You shall not make me move from my place!

๔๔๕.

445.

‘‘ยํ เต ตํ นปฺปสหติ, เสนํ โลโก สเทวโก;

ตํ เต ปญฺญาย เภจฺฉามิ, อามํ ปตฺตํว อสฺมนา.

That army of yours, which the world with its gods cannot withstand, I will shatter with wisdom, as one shatters an unbaked pot with a stone.

๔๔๖.

446.

‘‘วสีกริตฺวา สงฺกปฺปํ, สติญฺจ สูปติฏฺฐิตํ;

รฏฺฐา รฏฺฐํ วิจริสฺสํ, สาวเก วินยํ ปุถู.

Having brought my thought under control and with mindfulness well-established, I will wander from country to country, training many disciples.

๔๔๗.

447.

‘‘เต อปฺปมตฺตา ปหิตตฺตา, มม สาสนการกา;

อกามสฺส เต คมิสฺสนฺติ, ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจเร’’.

They, diligent and resolute, doers of my teaching, will go, against your will, to that place where, having gone, they do not grieve.”

๔๔๘.

448.

‘‘สตฺต วสฺสานิ ภควนฺตํ, อนุพนฺธึ ปทาปทํ;

โอตารํ นาธิคจฺฉิสฺสํ, สมฺพุทฺธสฺส สตีมโต.

For seven years I followed the Blessed One step by step; I found no opening in the mindful, fully enlightened one.

๔๔๙.

449.

‘‘เมทวณฺณํว ปาสาณํ, วายโส อนุปริยคา;

อเปตฺถ มุทุํ วินฺเทม, อปิ อสฺสาทนา สิยา.

A crow circled a rock that looked like a lump of fat, thinking: ‘Perhaps we might find something soft here, perhaps there might be something tasty.’

๔๕๐.

450.

‘‘อลทฺธา ตตฺถ อสฺสาทํ, วายเสตฺโต อปกฺกมิ;

กาโกว เสลมาสชฺช, นิพฺพิชฺชาเปม โคตมํ’’.

Finding no taste there, the crow departed from that place. Just as the crow, having approached the rock, we, being disheartened, shall depart from Gotama.”

๔๕๑.

451.

ตสฺส โสกปเรตสฺส, วีณา กจฺฉา อภสฺสถ;

ตโต โส ทุมฺมโน ยกฺโข, ตตฺเถวนฺตรธายถาติ.

From him, overcome by sorrow, the lute slipped from under his arm. Then that dejected yakkha vanished right on that very spot.

ปธานสุตฺตํ ทุติยํ นิฏฺฐิตํ.

The Discourse on Striving, the second, is finished.

๓. สุภาสิตสุตฺตํ

3. The Discourse on Well-Spoken Speech

เอวํ [Pg.344] เม สุตํ – เอก สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park. There the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus!” “Venerable sir,” those bhikkhus replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคตา วาจา สุภาสิตา โหติ, น ทุพฺภาสิตา, อนวชฺชา จ อนนุวชฺชา จ วิญฺญูนํ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุภาสิตํเยว ภาสติ โน ทุพฺภาสิตํ, ธมฺมํเยว ภาสติ โน อธมฺมํ, ปิยํเยว ภาสติ โน อปฺปิยํ, สจฺจํเยว ภาสติ โน อลิกํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ องฺเคหิ สมนฺนาคตา วาจา สุภาสิตา โหติ, โน ทุพฺภาสิตา, อนวชฺชา จ อนนุวชฺชา จ วิญฺญูน’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

“Bhikkhus, speech endowed with four factors is well-spoken, not ill-spoken; it is blameless and uncensurable by the wise. What four? Here, bhikkhus, a bhikkhu speaks only what is well-spoken, not what is ill-spoken; he speaks only Dhamma, not what is not Dhamma; he speaks only what is endearing, not what is unendearing; he speaks only what is true, not what is false. Bhikkhus, speech endowed with these four factors is well-spoken, not ill-spoken; it is blameless and uncensurable by the wise.” This is what the Blessed One said. Having said this, the Sugata, the Teacher, further said this:

๔๕๒.

452.

‘‘สุภาสิตํ อุตฺตมมาหุ สนฺโต, ธมฺมํ ภเณ นาธมฺมํ ตํ ทุติยํ;

ปิยํ ภเณ นาปฺปิยํ ตํ ตติยํ, สจฺจํ ภเณ นาลิกํ ตํ จตุตฺถ’’นฺติ.

“The good say that well-spoken speech is supreme; one should speak Dhamma, not non-Dhamma—that is the second; one should speak what is endearing, not unendearing—that is the third; one should speak what is true, not what is false—that is the fourth.”

อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ จีวรํ กตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ ภควา, ปฏิภาติ มํ สุคตา’’ติ. ‘‘ปฏิภาตุ ตํ วงฺคีสา’’ติ ภควา อโวจ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส ภควนฺตํ สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถวิ –

Then the Venerable Vaṅgīsa rose from his seat, arranged his upper robe over one shoulder, extended his hands in reverential salutation toward the Blessed One, and said to him: “An inspiration has come to me, Blessed One! An inspiration has come to me, Sugata!” “Let the inspiration come to you, Vaṅgīsa,” the Blessed One said. Then the Venerable Vaṅgīsa extolled the Blessed One in his presence with fitting verses:

๔๕๓.

453.

‘‘ตเมว วาจํ ภาเสยฺย, ยายตฺตานํ น ตาปเย;

ปเร จ น วิหึเสยฺย, สา เว วาจา สุภาสิตา.

“One should speak only that speech by which one would not torment oneself and which would not harm others. That, indeed, is well-spoken speech.

๔๕๔.

454.

‘‘ปิยวาจเมว ภาเสยฺย, ยา วาจา ปฏินนฺทิตา;

ยํ อนาทาย ปาปานิ, ปเรสํ ภาสเต ปิยํ.

“One should speak only endearing speech, speech that is welcomed. Not taking up what is evil, one speaks what is endearing to others.

๔๕๕.

455.

‘‘สจฺจํ เว อมตา วาจา, เอส ธมฺโม สนนฺตโน;

สจฺเจ อตฺเถ จ ธมฺเม จ, อาหุ สนฺโต ปติฏฺฐิตา.

“True speech is indeed deathless; this is an eternal principle. The good, they say, are established in truth, in the goal, and in the Dhamma.

๔๕๖.

456.

‘‘ยํ [Pg.345] พุทฺโธ ภาสติ วาจํ, เขมํ นิพฺพานปตฺติยา;

ทุกฺขสฺสนฺตกิริยาย, สา เว วาจานมุตฺตมา’’ติ.

“The speech the Buddha speaks—secure, for the attainment of Nibbāna and for making an end of suffering—that is indeed the supreme speech.”

สุภาสิตสุตฺตํ ตติยํ นิฏฺฐิตํ.

The Discourse on Well-Spoken Speech, the third, is finished.

๔. สุนฺทริกภารทฺวาชสุตฺตํ

4. The Sundarikabhāradvāja Sutta

เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ วิหรติ สุนฺทริกาย นทิยา ตีเร. เตน โข ปน สมเยน สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ สุนฺทริกาย นทิยา ตีเร อคฺคึ ชุหติ, อคฺคิหุตฺตํ ปริจรติ. อถ โข สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ อคฺคึ ชุหิตฺวา อคฺคิหุตฺตํ ปริจริตฺวา อุฏฺฐายาสนา สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกสิ – ‘‘โก นุ โข อิมํ หพฺยเสสํ ภุญฺเชยฺยา’’ติ? อทฺทสา โข สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล สสีสํ ปารุตํ นิสินฺนํ; ทิสฺวาน วาเมน หตฺเถน หพฺยเสสํ คเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน กมณฺฑลุํ คเหตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ.

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling among the Kosalans on the bank of the Sundarikā River. Now at that time, the brahmin Sundarikabhāradvāja was offering to the fire and attending to the fire-hut on the bank of the Sundarikā River. Then, having offered to the fire and attended to the fire-hut, the brahmin Sundarikabhāradvāja rose from his seat and looked all around in the four directions, thinking: “Who might eat the remains of this oblation?” He saw the Blessed One sitting not far away at the foot of a certain tree, covered including his head. Seeing him, he took the remains of the oblation in his left hand and a water pot in his right hand and approached the Blessed One.

อถ โข ภควา สุนฺทริกภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส ปทสทฺเทน สีสํ วิวริ. อถ โข สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ – ‘‘มุณฺโฑ อยํ ภวํ, มุณฺฑโก อยํ ภว’’นฺติ ตโตว ปุน นิวตฺติตุกาโม อโหสิ. อถ โข สุนฺทริกภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘มุณฺฑาปิ หิ อิเธกจฺเจ พฺราหฺมณา ภวนฺติ, ยํนูนาหํ อุปสงฺกมิตฺวา ชาตึ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ. อถ โข สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึชจฺโจ ภว’’นฺติ?

At the sound of the brahmin Sundarikabhāradvāja’s footsteps, the Blessed One uncovered his head. Then the brahmin Sundarikabhāradvāja thought, “This venerable one is a shaveling! This venerable one is a contemptible shaveling!” and he wanted to turn back from that very place. But then it occurred to him: “Indeed, some brahmins in this world are also shaven-headed. It would be good if I were to approach and ask about his birth.” Then the brahmin Sundarikabhāradvāja approached the Blessed One and said to him: “Of what birth is the venerable one?”

อถ โข ภควา สุนฺทริกภารทฺวาชํ พฺราหฺมณํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

Then the Blessed One addressed the brahmin Sundarikabhāradvāja in verses:

๔๕๗.

457.

‘‘น พฺราหฺมโณ โนมฺหิ น ราชปุตฺโต, น เวสฺสายโน อุท โกจิ โนมฺหิ;

โคตฺตํ ปริญฺญาย ปุถุชฺชนานํ, อกิญฺจโน มนฺต จรามิ โลเก.

“I am not a brahmin, nor a king's son, nor a vessa, nor am I anyone else. Having fully understood the lineage of ordinary people, I, possessing nothing and knowing with wisdom, wander in the world.”

๔๕๘.

458.

‘‘สงฺฆาฏิวาสี [Pg.346] อคโห จรามิ, นิวุตฺตเกโส อภินิพฺพุตตฺโต;

อลิปฺปมาโน อิธ มาณเวหิ, อกลฺลํ มํ พฺราหฺมณ ปุจฺฉสิ โคตฺตปญฺหํ’’.

“Wearing the outer robe, I wander homeless, with hair cut off, my mind utterly quenched. Unsoiled by people in this world, it is improper, brahmin, that you ask me the question of lineage.”

๔๕๙.

459.

‘‘ปุจฺฉนฺติ เว โภ พฺราหฺมณา, พฺราหฺมเณภิ สห พฺราหฺมโณ โน ภว’’นฺติ.

“But sir, brahmins indeed ask other brahmins: ‘Are you a brahmin?’”

๔๖๐.

460.

‘‘พฺราหฺมโณ หิ เจ ตฺวํ พฺรูสิ, มญฺจ พฺรูสิ อพฺราหฺมณํ;

ตํ ตํ สาวิตฺตึ ปุจฺฉามิ, ติปทํ จตุวีสตกฺขรํ.

“If you say you are a brahmin, and you call me a non-brahmin, then I ask you about the Sāvittī, which has three lines and twenty-four syllables.”

๔๖๑.

461.

‘‘กึ นิสฺสิตา อิสโย มนุชา, ขตฺติยา พฺราหฺมณา เทวตานํ;

ยญฺญมกปฺปยึสุ ปุถู อิธ โลเก.

“Dependent on what do the seers, humans, khattiyas, and brahmins in this world perform sacrifices in many ways to the devas?”

๔๖๒.

462.

‘‘ยทนฺตคู เวทคู ยญฺญกาเล, ยสฺสาหุตึ ลเภ ตสฺสิชฺเฌติ พฺรูมิ’’.

“He who has reached the end, a master of knowledge—at the time of sacrifice, from whomever he might receive an oblation, I say that person's sacrifice is successful.”

๔๖๓.

463.

‘‘อทฺธา หิ ตสฺส หุตมิชฺเฌ, (อิติ พฺราหฺมโณ)ยํ ตาทิสํ เวทคุมทฺทสาม;

ตุมฺหาทิสานญฺหิ อทสฺสเนน, อญฺโญ ชโน ภุญฺชติ ปูรฬาสํ’’.

“Indeed, my offering will surely be successful, for we have seen such a master of knowledge. For by not seeing one such as you, another person eats the sacrificial cake.”

๔๖๔.

464.

‘‘ตสฺมาติห ตฺวํ พฺราหฺมณ อตฺเถน, อตฺถิโก อุปสงฺกมฺม ปุจฺฉ;

สนฺตํ วิธูมํ อนีฆํ นิราสํ, อปฺเปวิธ อภิวินฺเท สุเมธํ’’.

“Therefore, brahmin, since you are in need of the goal, approach and ask. You might indeed find here one who is peaceful, smokeless, without suffering, without longing, a person of good wisdom.”

๔๖๕.

465.

‘‘ยญฺเญ รโตหํ โภ โคตม, ยญฺญํ ยิฏฺฐุกาโม นาหํ ปชานามิ;

อนุสาสตุ มํ ภวํ, ยตฺถ หุตํ อิชฺฌเต พฺรูหิ เม ตํ’’.

“I delight in sacrifice, Master Gotama. I wish to make an offering, but I do not know. May the venerable one instruct me. Tell me of the one to whom an offering, when given, is successful.”

‘‘เตน หิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, โอทหสฺสุ โสตํ; ธมฺมํ เต เทเสสฺสามิ –

“In that case, brahmin, lend your ear; I will teach you the Dhamma.”

๔๖๖.

466.

‘‘มา [Pg.347] ชาตึ ปุจฺฉี จรณญฺจ ปุจฺฉ, กฏฺฐา หเว ชายติ ชาตเวโท;

นีจากุลีโนปิ มุนี ธิตีมา, อาชานิโย โหติ หิรีนิเสโธ.

“Do not ask about birth, but ask about conduct. Indeed, fire is born from wood. A muni, though from a lowly family, if he has fortitude and is restrained by conscience, is a thoroughbred.”

๔๖๗.

467.

‘‘สจฺเจน ทนฺโต ทมสา อุเปโต, เวทนฺตคู วูสิตพฺรหฺมจริโย;

กาเลน ตมฺหิ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“He who is tamed by truth, endowed with sense-control, who has reached the end of knowledge, and has lived the holy life—a brahmin desiring merit should make an offering to him at the proper time.”

๔๖๘.

468.

‘‘เย กาเม หิตฺวา อคหา จรนฺติ, สุสญฺญตตฺตา ตสรํว อุชฺชุํ;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those who, having abandoned sensual pleasures, wander homeless, with well-restrained minds, straight like a shuttle—to them a brahmin desiring merit should make an offering at the proper time.”

๔๖๙.

469.

‘‘เย วีตราคา สุสมาหิตินฺทฺริยา, จนฺโทว ราหุคฺคหณา ปมุตฺตา;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those who are without lust, with well-composed faculties, freed from the grasp of defilements like the moon from the grasp of Rāhu—to them a brahmin desiring merit should make an offering at the proper time.”

๔๗๐.

470.

‘‘อสชฺชมานา วิจรนฺติ โลเก, สทา สตา หิตฺวา มมายิตานิ;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those who, having abandoned attachments, wander in the world unattached, always mindful—to them a brahmin desiring merit should make an offering at the proper time.”

๔๗๑.

471.

‘‘โย กาเม หิตฺวา อภิภุยฺยจารี, โย เวทิ ชาตีมรณสฺส อนฺตํ;

ปรินิพฺพุโต อุทกรหโทว สีโต, ตถาคโต อรหติ ปูรฬาสํ.

“He who, having abandoned sensual pleasures and fared as a conqueror, who has known the end of birth and death; fully quenched, cool like a lake—that Tathāgata is worthy of the sacrificial cake.”

๔๗๒.

472.

‘‘สโม สเมหิ วิสเมหิ ทูเร, ตถาคโต โหติ อนนฺตปญฺโญ;

อนูปลิตฺโต อิธ วา หุรํ วา, ตถาคโต อรหติ ปูรฬาสํ.

“Equal among the equal, and far from the unequal, the Tathāgata is of infinite wisdom. Unsmeared in this world or the next—that Tathāgata is worthy of the sacrificial cake.”

๔๗๓.

473.

‘‘ยมฺหิ [Pg.348] น มายา วสติ น มาโน, โย วีตโลโภ อมโม นิราโส;

ปนุณฺณโกโธ อภินิพฺพุตตฺโต, โย พฺราหฺมโณ โสกมลํ อหาสิ;

ตถาคโต อรหติ ปูรฬาสํ.

“In whom deceit does not dwell, nor conceit; who is without greed, without possessiveness, without craving; with anger dispelled, with mind utterly quenched; the brahmin who has abandoned the stain of sorrow—that Tathāgata is worthy of the sacrificial cake.”

๔๗๔ .

474 .

‘‘นิเวสนํ โย มนโส อหาสิ, ปริคฺคหา ยสฺส น สนฺติ เกจิ;

อนุปาทิยาโน อิธ วา หุรํ วา, ตถาคโต อรหติ ปูรฬาสํ.

“He who has abandoned the mind's dwelling place, for whom there are no acquisitions whatsoever; not clinging to anything in this life or the next—that Tathāgata is worthy of the sacrificial cake.”

๔๗๕.

475.

‘‘สมาหิโต โย อุทตาริ โอฆํ, ธมฺมํ จญฺญาสิ ปรมาย ทิฏฺฐิยา;

ขีณาสโว อนฺติมเทหธารี, ตถาคโต อรหติ ปูรฬาสํ.

“Well-composed, he who has crossed the flood, and has known the Dhamma with supreme vision; with taints destroyed, bearing his final body—that Tathāgata is worthy of the sacrificial cake.”

๔๗๖.

476.

‘‘ภวาสวา ยสฺส วจี ขรา จ, วิธูปิตา อตฺถคตา น สนฺติ;

ส เวทคู สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต, ตถาคโต อรหติ ปูรฬาสํ.

“For whom the taint of being and harsh speech are shaken off, have vanished, and do not exist; he, the master of knowledge, is liberated in every respect—that Tathāgata is worthy of the sacrificial cake.”

๔๗๗.

477.

‘‘สงฺคาติโค ยสฺส น สนฺติ สงฺคา, โย มานสตฺเตสุ อมานสตฺโต;

ทุกฺขํ ปริญฺญาย สเขตฺตวตฺถุํ, ตถาคโต อรหติ ปูรฬาสํ.

“He who has overcome attachments, for whom no attachments exist; who is not attached by conceit among those attached by conceit; having fully understood suffering together with its field and basis—that Tathāgata is worthy of the sacrificial cake.”

๔๗๘.

478.

‘‘อาสํ อนิสฺสาย วิเวกทสฺสี, ปรเวทิยํ ทิฏฺฐิมุปาติวตฺโต;

อารมฺมณา ยสฺส น สนฺติ เกจิ, ตถาคโต อรหติ ปูรฬาสํ.

“Not depending on craving, a seer of seclusion, he has overcome the view known by others; for whom there are no bases whatsoever for a new existence—that Tathāgata is worthy of the sacrificial cake.”

๔๗๙.

479.

‘‘ปโรปรา ยสฺส สเมจฺจ ธมฺมา, วิธูปิตา อตฺถคตา น สนฺติ;

สนฺโต อุปาทานขเย วิมุตฺโต, ตถาคโต อรหติ ปูรฬาสํ.

“For whom phenomena, high and low, having been penetrated with knowledge, are destroyed, have vanished, and do not exist; peaceful, liberated in the destruction of clinging—that Tathāgata is worthy of the sacrificial cake.”

๔๘๐.

480.

‘‘สํโยชนํ [Pg.349] ชาติขยนฺตทสฺสี, โยปานุทิ ราคปถํ อเสสํ;

สุทฺโธ นิโทโส วิมโล อกาโจ, ตถาคโต อรหติ ปูรฬาสํ.

“He who sees the end of the fetters and the end of birth, who has dispelled the path of lust without remainder; pure, faultless, stainless, without blemish—that Tathāgata is worthy of the sacrificial cake.”

๔๘๑.

481.

‘‘โย อตฺตโน อตฺตานํ นานุปสฺสติ, สมาหิโต อุชฺชุคโต ฐิตตฺโต;

ส เว อเนโช อขิโล อกงฺโข, ตถาคโต อรหติ ปูรฬาสํ.

Whoever, regarding one's own aggregates, does not perceive a self, is concentrated, has gone straight, and is of steadfast nature; he indeed is without agitation, without mental barrenness, without doubt—such a Tathāgata is worthy of the milk-rice cake.

๔๘๒.

482.

‘‘โมหนฺตรา ยสฺส น สนฺติ เกจิ, สพฺเพสุ ธมฺเมสุ จ ญาณทสฺสี;

สรีรญฺจ อนฺติมํ ธาเรติ, ปตฺโต จ สมฺโพธิมนุตฺตรํ สิวํ;

เอตฺตาวตา ยกฺขสฺส สุทฺธิ, ตถาคโต อรหติ ปูรฬาสํ’’.

For whom there are no defilements whatsoever rooted in delusion, who is a seer of knowledge in all things; who bears his final body, and has attained the unsurpassed, secure enlightenment; by this much is the purity of a being—such a Tathāgata is worthy of the milk-rice cake.

๔๘๓.

483.

‘‘หุตญฺจ มยฺหํ หุตมตฺถุ สจฺจํ, ยํ ตาทิสํ เวทคุนํ อลตฺถํ;

พฺรหฺมา หิ สกฺขิ ปฏิคณฺหาตุ เม ภควา, ภุญฺชตุ เม ภควา ปูรฬาสํ’’.

May this offering of mine be a true offering, for I have found such a one who has reached the end of knowledge. You are indeed Brahmā manifest! May the Blessed One accept my milk-rice cake; may the Blessed One consume my milk-rice cake.

๔๘๔.

484.

‘‘คาถาภิคีตํ เม อโภชเนยฺยํ, สมฺปสฺสตํ พฺราหฺมณ เนส ธมฺโม;

คาถาภิคีตํ ปนุทนฺติ พุทฺธา, ธมฺเม สตี พฺราหฺมณ วุตฺติเรสา.

Food obtained by reciting verses is not fit for me to eat, O brahmin; this is not the practice of the Buddhas who see rightly. The Buddhas reject what is obtained by reciting verses. O brahmin, when the principle of right livelihood exists, this is their way of life.

๔๘๕.

485.

‘‘อญฺเญน จ เกวลินํ มเหสึ, ขีณาสวํ กุกฺกุจฺจวูปสนฺตํ;

อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐหสฺสุ, เขตฺตญฺหิ ตํ ปุญฺญเปกฺขสฺส โหติ’’.

With other food and drink, you should attend upon the consummate one, the great seer, whose taints are destroyed and whose restlessness is stilled; for that is indeed the field for one who seeks merit.

๔๘๖.

486.

‘‘สาธาหํ [Pg.350] ภควา ตถา วิชญฺญํ, โย ทกฺขิณํ ภุญฺเชยฺย มาทิสสฺส;

ยํ ยญฺญกาเล ปริเยสมาโน, ปปฺปุยฺย ตว สาสนํ’’.

It would be good, Blessed One, that I might know, having encountered your teaching, who should partake of an offering from one like me; whom I, seeking at the time of sacrifice, should attend upon.

๔๘๗.

487.

‘‘สารมฺภา ยสฺส วิคตา, จิตฺตํ ยสฺส อนาวิลํ;

วิปฺปมุตฺโต จ กาเมหิ, ถินํ ยสฺส ปนูทิตํ.

One whose contentiousness has departed, whose mind is unstirred, who is liberated from sensual pleasures, and for whom sloth has been dispelled.

๔๘๘.

488.

‘‘สีมนฺตานํ วิเนตารํ, ชาติมรณโกวิทํ;

มุนึ โมเนยฺยสมฺปนฺนํ, ตาทิสํ ยญฺญมาคตํ.

The remover of boundaries, skilled in birth and death, the sage endowed with wisdom; such a one who has come to the sacrifice.

๔๘๙.

489.

‘‘ภกุฏึ วินยิตฺวาน, ปญฺชลิกา นมสฺสถ;

ปูเชถ อนฺนปาเนน, เอวํ อิชฺฌนฺติ ทกฺขิณา.

Having dispelled your frown, pay homage with reverently clasped hands. Honor him with food and drink; thus are offerings accomplished.

๔๙๐.

490.

‘‘พุทฺโธ ภวํ อรหติ ปูรฬาสํ, ปุญฺญเขตฺตมนุตฺตรํ;

อายาโค สพฺพโลกสฺส, โภโต ทินฺนํ มหปฺผล’’นฺติ.

The Buddha, the venerable one, is worthy of the milk-rice cake; he is the unsurpassed field of merit. He is the recipient of offerings for the entire world; what is given to the venerable one bears great fruit.

อถ โข สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ โภโต โคตมสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ. อลตฺถ โข สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ…เป… อรหตํ อโหสีติ.

Then the brahmin Sundarikabhāradvāja said to the Blessed One: “Excellent, Master Gotama! Excellent, Master Gotama! Just as one might set upright what had been overturned, or reveal what was hidden, or show the way to one who was lost, or hold up an oil lamp in the darkness so that those with sight might see forms, in the same way the Dhamma has been clarified by Master Gotama in numerous ways. I go for refuge to Master Gotama, to the Dhamma, and to the Bhikkhu Sangha. May I receive the going forth in Master Gotama’s presence, may I receive the higher ordination?” And the brahmin Sundarikabhāradvāja received the going forth... and became one of the arahants.

สุนฺทริกภารทฺวาชสุตฺตํ จตุตฺถํ นิฏฺฐิตํ.

The Sundarikabhāradvāja Sutta, the fourth, is concluded.

๕. มาฆสุตฺตํ

5. The Discourse to Māgha

เอวํ เม สุตํ – เอก สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข มาโฆ มาณโว เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา [Pg.351] ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข มาโฆ มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Rājagaha on the Vulture Peak mountain. Then the young man Māgha approached the Blessed One, and after approaching he exchanged joyful greetings with him. When this courteous and memorable talk was finished, he sat down to one side. Seated to one side, the young man Māgha said this to the Blessed One:

‘‘อหญฺหิ, โภ โคตม, ทายโก ทานปติ วทญฺญู ยาจโยโค; ธมฺเมน โภเค ปริเยสามิ; ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา ธมฺมลทฺเธหิ โภเคหิ ธมฺมาธิคเตหิ เอกสฺสปิ ททามิ ทฺวินฺนมฺปิ ติณฺณมฺปิ จตุนฺนมฺปิ ปญฺจนฺนมฺปิ ฉนฺนมฺปิ สตฺตนฺนมฺปิ อฏฺฐนฺนมฺปิ นวนฺนมฺปิ ทสนฺนมฺปิ ททามิ, วีสายปิ ตึสายปิ จตฺตาลีสายปิ ปญฺญาสายปิ ททามิ, สตสฺสปิ ททามิ, ภิยฺโยปิ ททามิ. กจฺจาหํ, โภ โคตม, เอวํ ททนฺโต เอวํ ยชนฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวามี’’ติ?

“Master Gotama, I am a giver, a lord of gifts, generous, and suitable to be asked. I seek wealth righteously. Having sought for wealth righteously, from the wealth righteously gained and righteously acquired, I give to one person, to two, to three, to four, to five, to six, to seven, to eight, to nine, and to ten. I give to twenty, to thirty, to forty, and to fifty. I give to a hundred, and I give still more. By giving thus, Master Gotama, by sacrificing thus, do I generate much merit?”

‘‘ตคฺฆ ตฺวํ, มาณว, เอวํ ททนฺโต เอวํ ยชนฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวสิ. โย โข, มาณว, ทายโก ทานปติ วทญฺญู ยาจโยโค; ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ; ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา ธมฺมลทฺเธหิ โภเคหิ ธมฺมาธิคเตหิ เอกสฺสปิ ททาติ…เป… สตสฺสปิ ททาติ, ภิยฺโยปิ ททาติ, พหุํ โส ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. อถ โข มาโฆ มาณโว ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

“Certainly, young man, by giving thus, by sacrificing thus, you generate much merit. Indeed, young man, a giver, a lord of gifts, generous, and suitable to be asked, who seeks for wealth righteously, and having sought for wealth righteously, from the wealth righteously gained and righteously acquired, gives to one person... gives to a hundred, and gives still more—he generates much merit.” Then the young man Māgha addressed the Blessed One in verse:

๔๙๑.

491.

‘‘ปุจฺฉามหํ โคตมํ วทญฺญุํ, (อิติ มาโฆ มาณโว)กาสายวาสึ อคหํ จรนฺตํ;

โย ยาจโยโค ทานปติ คหฏฺโฐ, ปุญฺญตฺถิโก ยชติ ปุญฺญเปกฺโข;

ททํ ปเรสํ อิธ อนฺนปานํ, กถํ หุตํ ยชมานสฺส สุชฺเฌ’’.

“I ask Gotama, who is wise in speech,” (so said the young man Māgha) “who wears the ochre robe and wanders homeless. When a householder, suitable to be asked, a lord of gifts, desiring merit, expecting merit, sacrifices by giving food and drink to others in this world, how is the offering of the sacrificer purified?”

๔๙๒.

492.

‘‘โย ยาจโยโค ทานปติ คหฏฺโฐ, (มาฆาติ ภควา)ปุญฺญตฺถิโก ยชติ ปุญฺญเปกฺโข;

ททํ ปเรสํ อิธ อนฺนปานํ, อาราธเย ทกฺขิเณยฺเยภิ ตาทิ’’.

“When a householder, suitable to be asked, a lord of gifts,” (so said the Blessed One to Māgha) “desiring merit, expecting merit, sacrifices by giving food and drink to others in this world, such a one accomplishes his aim through those worthy of offerings.”

๔๙๓.

493.

‘‘โย [Pg.352] ยาจโยโค ทานปติ คหฏฺโฐ, (อิติ มาโฆ มาณโว)ปุญฺญตฺถิโก ยชติ ปุญฺญเปกฺโข;

ททํ ปเรสํ อิธ อนฺนปานํ, อกฺขาหิ เม ภควา ทกฺขิเณยฺเย’’.

“When a householder, suitable to be asked, a lord of gifts,” (so said the young man Māgha) “desiring merit, expecting merit, sacrifices by giving food and drink to others in this world—Blessed One, declare to me those worthy of offerings.”

๔๙๔.

494.

‘‘เย เว อสตฺตา วิจรนฺติ โลเก, อกิญฺจนา เกวลิโน ยตตฺตา;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those who indeed wander in the world unattached, without possessions, consummate, with restrained minds: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on them.”

๔๙๕.

495.

‘‘เย สพฺพสํโยชนพนฺธนจฺฉิทา, ทนฺตา วิมุตฺตา อนีฆา นิราสา;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those who have cut all fetters and bonds, who are tamed, liberated, without future suffering, and free from present want: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on them.”

๔๙๖.

496.

‘‘เย สพฺพสํโยชนวิปฺปมุตฺตา, ทนฺตา วิมุตฺตา อนีฆา นิราสา;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those who are completely liberated from all fetters, who are tamed, liberated, without future suffering, and free from present want: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on them.”

๔๙๗.

497.

‘‘ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ, ขีณาสวา วูสิตพฺรหฺมจริยา;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those who, having abandoned greed, hatred, and delusion, have destroyed the taints and have lived the noble life: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on them.”

๔๙๘.

498.

‘‘เยสุ น มายา วสติ น มาโน, ขีณาสวา วูสิตพฺรหฺมจริยา;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those in whom there dwells no deceit or conceit, who have destroyed the taints and have lived the noble life: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on them.”

๔๙๙.

499.

‘‘เย [Pg.353] วีตโลภา อมมา นิราสา, ขีณาสวา วูสิตพฺรหฺมจริยา;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those who are free from greed, without possessiveness, without craving, who have destroyed the taints and have lived the noble life: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on them.”

๕๐๐.

500.

‘‘เย เว น ตณฺหาสุ อุปาติปนฺนา, วิตเรยฺย โอฆํ อมมา จรนฺติ;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those who have not fallen into cravings, who have crossed over the flood and wander without possessiveness: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on them.”

๕๐๑.

501.

‘‘เยสํ ตณฺหา นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก, ภวาภวาย อิธ วา หุรํ วา;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those for whom there is no craving anywhere in the world for existence and non-existence, either here or hereafter: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on them.”

๕๐๒.

502.

‘‘เย กาเม หิตฺวา อคหา จรนฺติ, สุสญฺญตตฺตา ตสรํว อุชฺชุํ;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those who, having abandoned sensual pleasures, wander homeless, with well-restrained minds, straight as a shuttle: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on them.”

๕๐๓.

503.

‘‘เย วีตราคา สุสมาหิตินฺทฺริยา, จนฺโทว ราหุคฺคหณา ปมุตฺตา;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those who are free from lust, with well-composed faculties, liberated like the moon from Rāhu’s grasp: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on them.”

๕๐๔.

504.

‘‘สมิตาวิโน วีตราคา อโกปา, เยสํ คตี นตฺถิธ วิปฺปหาย;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“The calmed ones, free from lust, without anger, who, having abandoned the aggregates here, have no future destination thereafter: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on them.”

๕๐๕.

505.

‘‘ชหิตฺวา ชาติมรณํ อเสสํ, กถํกถึ สพฺพมุปาติวตฺตา;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those who have completely abandoned birth and death and have overcome all doubt: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on them.”

๕๐๖.

506.

‘‘เย [Pg.354] อตฺตทีปา วิจรนฺติ โลเก, อกิญฺจนา สพฺพธิ วิปฺปมุตฺตา;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those who wander in the world as an island unto themselves, without concerns, everywhere liberated: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on them.”

๕๐๗.

507.

‘‘เย เหตฺถ ชานนฺติ ยถา ตถา อิทํ, อยมนฺติมา นตฺถิ ปุนพฺภโวติ;

กาเลน เตสุ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ.

“Those who know this matter here as it truly is, thinking, ‘This is the final birth, there is no renewed existence’: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on them.”

๕๐๘.

508.

‘‘โย เวทคู ฌานรโต สตีมา, สมฺโพธิปตฺโต สรณํ พหูนํ;

กาเลน ตมฺหิ หพฺยํ ปเวจฺเฉ, โย พฺราหฺมโณ ปุญฺญเปกฺโข ยเชถ’’.

“He who is a master of knowledge, delighting in jhāna, mindful, who has attained full enlightenment, a refuge for many: a brahmin expecting merit who would sacrifice should in due season bestow an oblation on him.”

๕๐๙.

509.

‘‘อทฺธา อโมฆา มม ปุจฺฉนา อหุ, อกฺขาสิ เม ภควา ทกฺขิเณยฺเย;

ตฺวญฺเหตฺถ ชานาสิ ยถา ตถา อิทํ, ตถา หิ เต วิทิโต เอส ธมฺโม.

“Truly my question was not in vain; the Blessed One has declared to me those worthy of offerings. For you know this matter here as it truly is; indeed, this Dhamma is well penetrated by you.”

๕๑๐.

510.

‘‘โย ยาจโยโค ทานปติ คหฏฺโฐ, (อิติ มาโฆ มาณโว)ปุญฺญตฺถิโก ยชติ ปุญฺญเปกฺโข;

ททํ ปเรสํ อิธ อนฺนปานํ,อกฺขาหิ เม ภควา ยญฺญสมฺปทํ’’.

“When a householder, suitable to be asked, a lord of gifts,” (so said the young man Māgha) “desiring merit, expecting merit, sacrifices by giving food and drink to others in this world—Blessed One, declare to me the accomplishment of the sacrifice.”

๕๑๑.

511.

‘‘ยชสฺสุ ยชมาโน มาฆาติ ภควา, สพฺพตฺถ จ วิปฺปสาเทหิ จิตฺตํ;

อารมฺมณํ ยชมานสฺส ยญฺโญ, เอตฺถปฺปติฏฺฐาย ชหาติ โทสํ.

“Sacrifice, O sacrificer, Māgha,” said the Blessed One, “and at all times make your mind especially serene. The offering is the support for the sacrificer; established in this, abandon fault.”

๕๑๒.

512.

‘‘โส วีตราโค ปวิเนยฺย โทสํ, เมตฺตํ จิตฺตํ ภาวยมปฺปมาณํ;

รตฺตินฺทิวํ สตตมปฺปมตฺโต, สพฺพา ทิสา ผรติ อปฺปมญฺญํ’’.

“That donor, free from attachment, having dispelled anger, develops a boundless mind of loving-kindness. Day and night, ever diligent, he pervades all directions with that boundless state.”

๕๑๓.

513.

‘‘โก [Pg.355] สุชฺฌติ มุจฺจติ พชฺฌตี จ, เกนตฺตนา คจฺฉติ พฺรหฺมโลกํ;

อชานโต เม มุนิ พฺรูหิ ปุฏฺโฐ, ภควา หิ เม สกฺขิ พฺรหฺมชฺชทิฏฺโฐ;

ตุวญฺหิ โน พฺรหฺมสโมสิ สจฺจํ, กถํ อุปปชฺชติ พฺรหฺมโลกํ ชุติม’’.

“Who is purified? Who is freed? And who is bound? By what cause does one go to the Brahma-world? O Sage, being asked, please speak to me who does not know. For today I have seen the Blessed One, who is Brahma, in person. Truly, you are our equal to Brahma. O Radiant One, how is one reborn in the Brahma-world?”

๕๑๔.

514.

‘‘โย ยชติ ติวิธํ ยญฺญสมฺปทํ, (มาฆาติ ภควา)อาราธเย ทกฺขิเณยฺเยภิ ตาทิ;

เอวํ ยชิตฺวา สมฺมา ยาจโยโค,อุปปชฺชติ พฺรหฺมโลกนฺติ พฺรูมี’’ติ.

“Whoever offers the sacrifice with its threefold accomplishment,” (said the Blessed One to Māgha) “such a one should accomplish it with those worthy of offerings. Having thus sacrificed rightly, the one who is open to requests is reborn in the Brahma-world, thus I declare.”

เอวํ วุตฺเต, มาโฆ มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

When this was said, the young man Māgha said to the Blessed One: “Excellent, Master Gotama! … May Master Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forth for as long as life lasts.”

มาฆสุตฺตํ ปญฺจมํ นิฏฺฐิตํ.

The Māgha Sutta, the fifth, is finished.

๖. สภิยสุตฺตํ

6. The Sabhiya Sutta

เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน สภิยสฺส ปริพฺพาชกสฺส ปุราณสาโลหิตาย เทวตาย ปญฺหา อุทฺทิฏฺฐา โหนฺติ – ‘‘โย เต, สภิย, สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อิเม ปญฺเห ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ ตสฺส สนฺติเก พฺรหฺมจริยํ จเรยฺยาสี’’ติ.

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Rājagaha, in the Bamboo Grove, the Squirrels’ Sanctuary. Now at that time, the wanderer Sabhiya had been given questions by a deity who was a former blood-relative: “Sabhiya, whichever ascetic or brahmin answers these questions when asked, you should live the holy life under him.”

อถ โข สภิโย ปริพฺพาชโก ตสฺสา เทวตาย สนฺติเก เต ปญฺเห อุคฺคเหตฺวา เย เต สมณพฺราหฺมณา สงฺฆิโน คณิโน คณาจริยา ญาตา ยสสฺสิโน ติตฺถกรา สาธุสมฺมตา พหุชนสฺส, เสยฺยถิทํ – ปูรโณ กสฺสโป มกฺขลิโคสาโล อชิโต เกสกมฺพโล ปกุโธ กจฺจาโน สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต, เต อุปสงฺกมิตฺวา เต ปญฺเห ปุจฺฉติ. เต สภิเยน [Pg.356] ปริพฺพาชเกน ปญฺเห ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ; อสมฺปายนฺตา โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรนฺติ. อปิ จ สภิยํ เยว ปริพฺพาชกํ ปฏิปุจฺฉนฺติ.

Then the wanderer Sabhiya, having learned those questions from that deity, approached those ascetics and brahmins who were leaders of communities, leaders of groups, teachers of groups, well-known, famous, founders of sects, and regarded as holy by many people—that is, Pūraṇa Kassapa, Makkhali Gosāla, Ajita Kesakambala, Pakudha Kaccāyana, Sañjaya Belaṭṭhaputta, and the Nigaṇṭha Nāṭaputta—and asked them those questions. But when questioned by the wanderer Sabhiya, they could not answer. Unable to answer, they showed anger, ill will, and displeasure, and they even cross-questioned the wanderer Sabhiya.

อถ โข สภิยสฺส ปริพฺพาชกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘เย โข เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สงฺฆิโน คณิโน คณาจริยา ญาตา ยสสฺสิโน ติตฺถกรา สาธุสมฺมตา พหุชนสฺส, เสยฺยถิทํ – ปูรโณ กสฺสโป…เป… นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต, เต มยา ปญฺเห ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, อสมฺปายนฺตา โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรนฺติ; อปิ จ มญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉนฺติ. ยนฺนูนฺนาหํ หีนายาวตฺติตฺวา กาเม ปริภุญฺเชยฺย’’นฺติ.

Then it occurred to the wanderer Sabhiya: “Those venerable ascetics and brahmins who are leaders of communities, leaders of groups, teachers of groups, well-known, famous, founders of sects, and regarded as holy by many people—that is, Pūraṇa Kassapa... the Nigaṇṭha Nāṭaputta—when questioned by me, could not answer. Unable to answer, they showed anger, ill will, and displeasure, and they even cross-questioned me. What if I were to return to the lower life and enjoy sensual pleasures?”

อถ โข สภิยสฺส ปริพฺพาชกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยมฺปิ โข สมโณ โคตโม สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส; ยํนูนาหํ สมณํ โคตมํ อุปสงฺกมิตฺวา อิเม ปญฺเห ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ.

Then it occurred to the wanderer Sabhiya: “This ascetic Gotama is also a leader of a community, a leader of a group, and a teacher of a group; he is well-known, famous, a founder of a sect, and regarded as holy by many people. What if I were to approach the ascetic Gotama and ask him these questions?”

อถ โข สภิยสฺส ปริพฺพาชกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘เยปิ โข เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา ชิณฺณา วุฑฺฒา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา เถรา รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิตา สงฺฆิโน คณิโน คณาจริยา ญาตา ยสสฺสิโน ติตฺถกรา สาธุสมฺมตา พหุชนสฺส, เสยฺยถิทํ – ปูรโณ กสฺสโป…เป. … นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต, เตปิ มยา ปญฺเห ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, อสมฺปายนฺตา โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรนฺติ, อปิ จ มญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉนฺติ; กึ ปน เม สมโณ โคตโม อิเม ปญฺเห ปุฏฺโฐ พฺยากริสฺสติ! สมโณ หิ โคตโม ทหโร เจว ชาติยา, นโว จ ปพฺพชฺชายา’’ติ.

Then this thought occurred to the wanderer Sabhiya: “Those venerable ascetics and brahmins who are aged, old, elderly, advanced in years, having reached the final stage of life, elders, of long standing, long gone forth, leaders of communities, leaders of groups, teachers of groups, well-known, famous, founders of sects, and regarded as holy by many people—that is, Pūraṇa Kassapa... the Nigaṇṭha Nāṭaputta—even they, when questioned by me, could not answer. Unable to answer, they showed anger, ill will, and displeasure, and they even cross-questioned me. How, then, will the ascetic Gotama answer these questions when he is asked? For the ascetic Gotama is young by birth and new in his ordination.”

อถ โข สภิยสฺส ปริพฺพาชกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สมโณ โข ทหโรติ น อุญฺญาตพฺโพ น ปริโภตพฺโพ. ทหโรปิ เจส สมโณ โคตโม มหิทฺธิโก โหติ มหานุภาโว, ยํนูนาหํ สมณํ โคตมํ อุปสงฺกมิตฺวา อิเม ปญฺเห ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ.

Then this thought occurred to the wanderer Sabhiya: “An ascetic should not be despised or scorned for being young. For though the ascetic Gotama is young, he is of great psychic power and great might. It would be good if I were to approach the ascetic Gotama and ask him these questions.”

อถ โข สภิโย ปริพฺพาชโก เยน ราชคหํ เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน ราชคหํ เวฬุวนํ กลนฺทกนิวาโป, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ [Pg.357] สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สภิโย ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

Then the wanderer Sabhiya set out to wander towards Rājagaha. Wandering by stages, he came to Rājagaha, to the Bamboo Grove, the Squirrels’ Sanctuary, and he approached the Blessed One. Having approached, he exchanged courteous greetings with the Blessed One. When this courteous and memorable talk was finished, he sat down to one side. Seated to one side, the wanderer Sabhiya addressed the Blessed One in verse:

๕๑๕.

515.

‘‘กงฺขี เวจิกิจฺฉี อาคมํ, (อิติ สภิโย)ปญฺเห ปุจฺฉิตุํ อภิกงฺขมาโน;

เตสนฺตกโร ภวาหิ ปญฺเห เม ปุฏฺโฐ,อนุปุพฺพํ อนุธมฺมํ พฺยากโรหิ เม’’.

“Full of doubt and perplexity I have come,” (said Sabhiya) “desiring to ask questions. Be an end-maker to them for me; when I ask, explain them to me in sequence and in accordance with the Dhamma.”

๕๑๖.

516.

‘‘ทูรโต อาคโตสิ สภิย, (อิติ ภควา)ปญฺเห ปุจฺฉิตุํ อภิกงฺขมาโน;

เตสนฺตกโร ภวามิ ปญฺเห เต ปุฏฺโฐ,อนุปุพฺพํ อนุธมฺมํ พฺยากโรมิ เต.

“You have come from afar, Sabhiya,” (said the Blessed One) “desiring to ask questions. I will be an end-maker to them for you; when you ask, I will explain them to you in sequence and in accordance with the Dhamma.”

๕๑๗.

517.

‘‘ปุจฺฉ มํ สภิย ปญฺหํ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ;

ตสฺส ตสฺเสว ปญฺหสฺส, อหํ อนฺตํ กโรมิ เต’’ติ.

“Ask me, Sabhiya, any question you wish in your mind. For each and every question, I will make an end of it for you.”

อถ โข สภิยสฺส ปริพฺพาชกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! ยํ วตาหํ อญฺเญสุ สมณพฺราหฺมเณสุ โอกาสกมฺมมตฺตมฺปิ นาลตฺถํ ตํ เม อิทํ สมเณน โคตเมน โอกาสกมฺมํ กต’’นฺติ. อตฺตมโน ปมุทิโต อุทคฺโค ปีติโสมนสฺสชาโต ภควนฺตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

Then this thought occurred to the wanderer Sabhiya: “It is wonderful, indeed! It is amazing, indeed! The opportunity that I did not obtain even in the slightest from other ascetics and brahmins has been granted to me by the ascetic Gotama.” Delighted, elated, uplifted, filled with joy and gladness, he asked the Blessed One a question:

๕๑๘.

518.

‘‘กึ ปตฺตินมาหุ ภิกฺขุนํ, (อิติ สภิโย)โสรตํ เกน กถญฺจ ทนฺตมาหุ;

พุทฺโธติ กถํ ปวุจฺจติ,ปุฏฺโฐ เม ภควา พฺยากโรหิ’’.

“Having attained what do they call one a bhikkhu?” (said Sabhiya) “By what is one gentle, and how is one called tamed? How is one called a Buddha? Being asked, O Blessed One, please explain this to me.”

๕๑๙.

519.

‘‘ปชฺเชน กเตน อตฺตนา, (สภิยาติ ภควา)ปรินิพฺพานคโต วิติณฺณกงฺโข;

วิภวญฺจ ภวญฺจ วิปฺปหาย,วุสิตวา ขีณปุนพฺภโว ส ภิกฺขุ.

“By the path made by oneself,” (the Blessed One said to Sabhiya) “gone to Parinibbāna, with doubt crossed over; having abandoned both non-becoming and becoming, he has lived the holy life, his future becoming is destroyed—he is a bhikkhu.”

๕๒๐.

520.

‘‘สพฺพตฺถ [Pg.358] อุเปกฺขโก สติมา, น โส หึสติ กญฺจิ สพฺพโลเก;

ติณฺโณ สมโณ อนาวิโล, อุสฺสทา ยสฺส น สนฺติ โสรโต โส.

“One who is equanimous and mindful in all things harms no one in the entire world. Having crossed over, a recluse, untroubled, he for whom there are no surges—he is exceedingly peaceful.”

๕๒๑.

521.

‘‘ยสฺสินฺทฺริยานิ ภาวิตานิ, อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ สพฺพโลเก;

นิพฺพิชฺฌ อิมํ ปรญฺจ โลกํ, กาลํ กงฺขติ ภาวิโต ส ทนฺโต.

“He whose faculties are developed internally and externally in the entire world; having penetrated this world and the next, this developed one awaits his time—he is the tamed one.”

๕๒๒.

522.

‘‘กปฺปานิ วิเจยฺย เกวลานิ, สํสารํ ทุภยํ จุตูปปาตํ;

วิคตรชมนงฺคณํ วิสุทฺธํ, ปตฺตํ ชาติขยํ ตมาหุ พุทฺธ’’นฺติ.

“Having investigated all speculative concepts, and saṃsāra with its dual aspects of passing away and rebirth; being free from dust, stainless, pure, and having attained the destruction of birth—him they call a Buddha.”

อถ โข สภิโย ปริพฺพาชโก ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อตฺตมโน ปมุทิโต อุทคฺโค ปีติโสมนสฺสชาโต ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

Then the wanderer Sabhiya, having greatly delighted in and rejoiced at the Blessed One's words, with a satisfied mind, gladdened, uplifted, with joy and gladness arisen, asked the Blessed One a further question:

๕๒๓.

523.

‘‘กึ ปตฺตินมาหุ พฺราหฺมณํ, (อิติ สภิโย)สมณํ เกน กถญฺจ นฺหาตโกติ;

นาโคติ กถํ ปวุจฺจติ,ปุฏฺโฐ เม ภควา พฺยากโรหิ’’.

“Having attained what do they call one a brahmin?” (said Sabhiya) “For what reason is one called a recluse, and how a bathed one? For what reason is one called a Nāga? Having been asked, O Blessed One, please explain this to me.”

๕๒๔.

524.

‘‘พาหิตฺวา สพฺพปาปกานิ, (สภิยาติ ภควา)วิมโล สาธุสมาหิโต ฐิตตฺโต;

สํสารมติจฺจ เกวลี โส,อสิโต ตาทิ ปวุจฺจเต ส พฺรหฺมา.

“Having put aside all evil deeds,” (the Blessed One said to Sabhiya) “stainless, well-concentrated, of steadfast nature; having transcended saṃsāra, his task completed, unattached, such a one is called a brahmin.”

๕๒๕.

525.

‘‘สมิตาวิ ปหาย ปุญฺญปาปํ, วิรโช ญตฺวา อิมํ ปรญฺจ โลกํ;

ชาติมรณํ อุปาติวตฺโต, สมโณ ตาทิ ปวุจฺจเต ตถตฺตา.

“One who is tranquil, having abandoned merit and demerit, free from dust; having known this world and the next, and having transcended birth and death—such a one, because of being so, is called a recluse.”

๕๒๖.

526.

‘‘นินฺหาย [Pg.359] สพฺพปาปกานิ, อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ สพฺพโลเก;

เทวมนุสฺเสสุ กปฺปิเยสุ, กปฺปํ เนติ ตมาหุ นฺหาตโก’’ติ.

“Having washed away all evil deeds, both internal and external, in the entire world; among gods and humans subject to speculation, he does not enter into speculation—him they call a ‘bathed one’.”

๕๒๗.

527.

‘‘อาคุํ น กโรติ กิญฺจิ โลเก, สพฺพสํโยเค วิสชฺช พนฺธนานิ;

สพฺพตฺถ น สชฺชตี วิมุตฺโต, นาโค ตาทิ ปวุจฺจเต ตถตฺตา’’ติ.

“He who commits no evil whatsoever in the world; having abandoned all yokes and bonds, he is not attached to anything, being liberated. Such a one, because of being so, is called a Nāga.”

อถ โข สภิโย ปริพฺพาชโก…เป… ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

Then the wanderer Sabhiya... asked the Blessed One a further question:

๕๒๘.

528.

‘‘กํ เขตฺตชินํ วทนฺติ พุทฺธา, (อิติ สภิโย)กุสลํ เกน กถญฺจ ปณฺฑิโตติ;

มุนิ นาม กถํ ปวุจฺจติ,ปุฏฺโฐ เม ภควา พฺยากโรหิ’’.

“Whom do the Buddhas call a conqueror of the field?” (said Sabhiya) “For what reason is one called skilled, and how wise? For what reason is one called a sage? Having been asked, O Blessed One, please explain this to me.”

๕๒๙.

529.

‘‘เขตฺตานิ วิเจยฺย เกวลานิ, (สภิยาติ ภควา)ทิพฺพํ มานุสกญฺจ พฺรหฺมเขตฺตํ;

สพฺพเขตฺตมูลพนฺธนา ปมุตฺโต,เขตฺตชิโน ตาทิ ปวุจฺจเต ตถตฺตา.

“Having investigated all the fields—” (the Blessed One said to Sabhiya) “the divine, the human, and the Brahma field; liberated from the bonds which are the root of all fields, such a one, because of being so, is called a conqueror of the field.”

๕๓๐.

530.

‘‘โกสานิ วิเจยฺย เกวลานิ, ทิพฺพํ มานุสกญฺจ พฺรหฺมโกสํ;

สพฺพโกสมูลพนฺธนา ปมุตฺโต, กุสโล ตาทิ ปวุจฺจเต ตถตฺตา.

“Having investigated all the storehouses—the divine, the human, and the Brahma storehouse; liberated from the bonds which are the root of all storehouses, such a one, because of being so, is called skilled.”

๕๓๑.

531.

‘‘ทุภยานิ วิเจยฺย ปณฺฑรานิ, อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ สุทฺธิปญฺโญ;

กณฺหํ สุกฺกํ อุปาติวตฺโต, ปณฺฑิโต ตาทิ ปวุจฺจเต ตถตฺตา.

“Having investigated the two kinds of pure things, internal and external, he is one of pure wisdom; having transcended the dark and the bright, such a one, because of being so, is called wise.”

๕๓๒.

532.

‘‘อสตญฺจ [Pg.360] สตญฺจ ญตฺวา ธมฺมํ, อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ สพฺพโลเก;

เทวมนุสฺเสหิ ปูชนีโย, สงฺคํ ชาลมติจฺจ โส มุนี’’ติ.

“Having known the dhamma of the unworthy and the worthy, both internal and external, in the entire world; revered by gods and humans, he has transcended attachment and the net—he is a sage.”

อถ โข สภิโย ปริพฺพาชโก…เป… ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

Then the wanderer Sabhiya... asked the Blessed One a further question:

๕๓๓.

533.

‘‘กึ ปตฺตินมาหุ เวทคุํ, (อิติ สภิโย)อนุวิทิตํ เกน กถญฺจ วีริยวาติ;

อาชานิโย กินฺติ นาม โหติ,ปุฏฺโฐ เม ภควา พฺยากโรหิ’’.

“Having attained what do they call one a lore-master (vedagū)?” (said Sabhiya) “For what reason is one called discerning (anuvidita), and for what reason does one have the name energetic (vīriyavā)? How does one come to be called a thoroughbred (ājāniyo)? Having been asked, O Blessed One, please explain this to me.”

๕๓๔.

534.

‘‘เวทานิ วิเจยฺย เกวลานิ, (สภิยาติ ภควา)สมณานํ ยานิธตฺถิ พฺราหฺมณานํ;

สพฺพเวทนาสุ วีตราโค,สพฺพํ เวทมติจฺจ เวทคู โส.

“Having scrutinized all the lores that exist here of recluses and brahmins,” (the Blessed One said to Sabhiya) “he is without passion for all feelings. Having transcended all lore, he is a lore-master (vedagū).”

๕๓๕.

535.

‘‘อนุวิจฺจ ปปญฺจนามรูปํ, อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ โรคมูลํ;

สพฺพโรคมูลพนฺธนา ปมุตฺโต, อนุวิทิโต ตาทิ ปวุจฺจเต ตถตฺตา.

“Having discerned proliferation and name-and-form, both internal and external, the root of disease, liberated from the bonds that are the root of all disease, such a one, being so, is called discerning (anuvidita) because of his true state.”

๕๓๖.

536.

‘‘วิรโต อิธ สพฺพปาปเกหิ, นิรยทุกฺขํ อติจฺจ วีริยวา โส;

โส วีริยวา ปธานวา, ธีโร ตาทิ ปวุจฺจเต ตถตฺตา.

“He who here has abstained from all evil things, having transcended the suffering of hell, is energetic. That energetic one is a striver, a sage; such a one, being so, is called energetic because of his true state.”

๕๓๗.

537.

‘‘ยสฺสสฺสุ ลุนานิ พนฺธนานิ, อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ สงฺคมูลํ;

สพฺพสงฺคมูลพนฺธนา ปมุตฺโต, อาชานิโย ตาทิ ปวุจฺจเต ตถตฺตา’’ติ.

“He for whom the bonds have been cut, both internally and externally, along with the root of attachment; liberated from the bonds that are the root of all attachment, such a one, being so, is called a thoroughbred (ājāniyo) because of his true state.”

อถ [Pg.361] โข สภิโย ปริพฺพาชโก…เป… ภควนฺตํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ –

Then the wanderer Sabhiya… asked the Blessed One a further question:

๕๓๘.

538.

‘‘กึ ปตฺตินมาหุ โสตฺติยํ, (อิติ สภิโย)อริยํ เกน กถญฺจ จรณวาติ;

ปริพฺพาชโก กินฺติ นาม โหติ,ปุฏฺโฐ เม ภควา พฺยากโรหิ’’.

“Having attained what do they call one learned (sottiya)?” (said Sabhiya) “For what reason is one called noble (ariya), and for what reason endowed with conduct (caraṇavā)? How does one come to be called a wanderer (paribbājaka)? Having been asked, O Blessed One, please explain this to me.”

๕๓๙.

539.

‘‘สุตฺวา สพฺพธมฺมํ อภิญฺญาย โลเก, (สภิยาติ ภควา)สาวชฺชานวชฺชํ ยทตฺถิ กิญฺจิ;

อภิภุํ อกถํกถึ วิมุตฺตํ,อนิฆํ สพฺพธิมาหุ โสตฺติโยติ.

“Having heard and directly known all phenomena in the world,” (the Blessed One said to Sabhiya) “whatever is blameworthy and blameless; a master, free from uncertainty, liberated, untroubled in every respect—him they call learned (sottiya).”

๕๔๐.

540.

‘‘เฉตฺวา อาสวานิ อาลยานิ, วิทฺวา โส น อุเปติ คพฺภเสยฺยํ;

สญฺญํ ติวิธํ ปนุชฺช ปงฺกํ, กปฺปํ เนติ ตมาหุ อริโยติ.

“Having cut off the taints and attachments, that wise one does not approach lying in a womb. Having dispelled the threefold perception and the mire, he does not go to a speculative concept—him they call a noble one (ariya).”

๕๔๑.

541.

‘‘โย อิธ จรเณสุ ปตฺติปตฺโต, กุสโล สพฺพทา อาชานาติ ธมฺมํ;

สพฺพตฺถ น สชฺชติ วิมุตฺตจิตฺโต, ปฏิฆา ยสฺส น สนฺติ จรณวา โส.

“One who here has reached the goal in conduct, who is skilled and always knows the Dhamma; who is not attached to anything, whose mind is liberated, and for whom there are no aversions—he is one endowed with conduct (caraṇavā).”

๕๔๒.

542.

‘‘ทุกฺขเวปกฺกํ ยทตฺถิ กมฺมํ, อุทฺธมโธ ติริยํ วาปิ มชฺเฌ;

ปริพฺพาชยิตฺวา ปริญฺญจารี, มายํ มานมโถปิ โลภโกธํ;

ปริยนฺตมกาสิ นามรูปํ, ตํ ปริพฺพาชกมาหุ ปตฺติปตฺต’’นฺติ.

“Whatever kamma there is that ripens in suffering—above, below, across, or in the middle—having driven it out, he fares with full understanding. Having made an end of name-and-form, deceit, conceit, as well as greed and anger, him, who has reached the goal, they call a wanderer (paribbājaka).”

อถ โข สภิโย ปริพฺพาชโก ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อตฺตมโน ปมุทิโต อุทคฺโค ปีติโสมนสฺสชาโต อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถวิ –

Then the wanderer Sabhiya, having delighted in and rejoiced at the Blessed One's words, with a satisfied mind, gladdened, uplifted, with joy and gladness arisen, rose from his seat, arranged his upper robe over one shoulder, extended his hands in reverential salutation toward the Blessed One, and praised the Blessed One to his face with fitting verses:

๕๔๓.

543.

‘‘ยานิ [Pg.362] จ ตีณิ ยานิ จ สฏฺฐิ, สมณปฺปวาทสิตานิ ภูริปญฺญ;

สญฺญกฺขรสญฺญนิสฺสิตานิ, โอสรณานิ วิเนยฺย โอฆตมคา.

“The three and sixty views which are based on the disputes of recluses, O one of vast wisdom, dependent on perception of signs and terms, their landing places—having dispelled them, you have overcome the flood and the darkness.”

๕๔๔.

544.

‘‘อนฺตคูสิ ปารคู ทุกฺขสฺส, อรหาสิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ขีณาสวํ ตํ มญฺเญ;

ชุติมา มุติมา ปหูตปญฺโญ, ทุกฺขสฺสนฺตกรํ อตาเรสิ มํ.

“You have reached the end, you have crossed to the far shore of suffering; you are an Arahant, a Perfectly Enlightened One. I consider you one whose taints are destroyed. You are luminous, intelligent, of boundless wisdom, the maker of the end of suffering. You have brought me across.”

๕๔๕.

545.

‘‘ยํ เม กงฺขิตมญฺญาสิ, วิจิกิจฺฉา มํ ตารยิ นโม เต;

มุนิ โมนปเถสุ ปตฺติปตฺต, อขิล อาทิจฺจพนฺธุ โสรโตสิ.

“You have understood my doubt and carried me across uncertainty. Homage to you! O Sage, who has reached the goal on the paths of wisdom, you are without fault, a Kinsman of the Sun, gentle and restrained.”

๕๔๖.

546.

‘‘ยา เม กงฺขา ปุเร อาสิ, ตํ เม พฺยากาสิ จกฺขุมา;

อทฺธา มุนีสิ สมฺพุทฺโธ, นตฺถิ นีวรณา ตว.

“The doubt that I had before, you have explained to me, O one with vision; truly you are a Sage, a Perfectly Enlightened One; there are no hindrances for you.”

๕๔๗.

547.

‘‘อุปายาสา จ เต สพฺเพ, วิทฺธสฺตา วินฬีกตา;

สีติภูโต ทมปฺปตฺโต, ธิติมา สจฺจนิกฺกโม.

“All your tribulations have been shattered and rooted out; you have become cool, have attained self-control, are steadfast and resolute in truth.”

๕๔๘.

548.

‘‘ตสฺส เต นาคนาคสฺส, มหาวีรสฺส ภาสโต;

สพฺเพ เทวานุโมทนฺติ, อุโภ นารทปพฺพตา.

“As you speak, O great being, elephant among men, O great hero, all the devas rejoice, both Nārada and Pabbata.”

๕๔๙.

549.

‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

สเทวกสฺมึ โลกสฺมึ, นตฺถิ เต ปฏิปุคฺคโล.

“Homage to you, O thoroughbred among men, homage to you, O supreme among men; in this world with its devas, there is no counterpart to you.”

๕๕๐.

550.

‘‘ตุวํ พุทฺโธ ตุวํ สตฺถา, ตุวํ มาราภิภู มุนิ;

ตุวํ อนุสเย เฉตฺวา, ติณฺโณ ตาเรสิ มํ ปชํ.

“You are the Buddha, you are the Teacher, you are the Sage who has vanquished Māra. Having cut off the underlying tendencies, you have crossed over and you carry this generation across.”

๕๕๑.

551.

‘‘อุปธี เต สมติกฺกนฺตา, อาสวา เต ปทาลิตา;

สีโหสิ อนุปาทาโน, ปหีนภยเภรโว.

“You have transcended the acquisitions, your taints are shattered; you are a lion, without clinging, having abandoned fear and terror.”

๕๕๒.

552.

‘‘ปุณฺฑรีกํ [Pg.363] ยถา วคฺคุ, โตเย น อุปลิมฺปติ ;

เอวํ ปุญฺเญ จ ปาเป จ, อุภเย ตฺวํ น ลิมฺปสิ;

ปาเท วีร ปสาเรหิ, สภิโย วนฺทติ สตฺถุโน’’ติ.

“As a beautiful white lotus is not stained by water, so you are not stained by both merit and evil. O hero, extend your feet; Sabhiya worships the Teacher.”

อถ โข สภิโย ปริพฺพาชโก ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… เอสาหํ ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ; ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ.

Then the wanderer Sabhiya fell with his head at the Blessed One’s feet and said to him: “Excellent, venerable sir! … I go for refuge to the Blessed One, to the Dhamma, and to the Bhikkhu Saṅgha. May I receive the going forth in the Blessed One’s presence, may I receive the higher ordination.”

‘‘โย โข, สภิย, อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขติ อุปสมฺปทํ, โส จตฺตาโร มาเส ปริวสติ; จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ, อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อปิ จ เมตฺถ ปุคฺคลเวมตฺตตา วิทิตา’’ติ.

“Sabhiya, one who was formerly a follower of another sect and who desires the going forth and the higher ordination in this Dhamma and Discipline lives on probation for four months. At the end of four months, if the bhikkhus are satisfied with him, they give him the going forth and the higher ordination for the state of a bhikkhu. But in this matter I recognize the difference between persons.”

‘‘สเจ, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยปุพฺพา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขนฺตา ปพฺพชฺชํ, อากงฺขนฺตา อุปสมฺปทํ จตฺตาโร มาเส ปริวสนฺติ, จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ, อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย, อหํ จตฺตาริ วสฺสานิ ปริวสิสฺสามิ; จตุนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺตุ อุปสมฺปาเทนฺตุ ภิกฺขุภาวายา’’ติ. อลตฺถ โข สภิโย ปริพฺพาชโก ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อลตฺถ อุปสมฺปทํ…เป… อญฺญตโร โข ปนายสฺมา สภิโย อรหตํ อโหสีติ.

“Venerable sir, if those who were formerly followers of other sects and who desire the going forth and the higher ordination in this Dhamma and Discipline live on probation for four months, and at the end of four months, if the bhikkhus are satisfied with them, they give them the going forth and the higher ordination for the state of a bhikkhu, then I will live on probation for four years. At the end of four years, if the bhikkhus are satisfied with me, let them give me the going forth and the higher ordination for the state of a bhikkhu.” The wanderer Sabhiya received the going forth in the Blessed One’s presence, and he received the higher ordination. … And the Venerable Sabhiya became one of the arahants.

สภิยสุตฺตํ ฉฏฺฐํ นิฏฺฐิตํ.

The Sutta on Sabhiya, the sixth, is finished.

๗. เสลสุตฺตํ

7. The Sutta on Sela

เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา องฺคุตฺตราเปสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ อฑฺฒเตฬเสหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน อาปณํ นาม องฺคุตฺตราปานํ นิคโม ตทวสริ. อสฺโสสิ โข เกณิโย ชฏิโล ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต องฺคุตฺตราเปสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ อฑฺฒเตฬเสหิ ภิกฺขุสเตหิ อาปณํ อนุปฺปตฺโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ [Pg.364] เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ.

Thus have I heard. On one occasion the Blessed One was wandering on tour in the Aṅguttarāpa country with a great Saṅgha of bhikkhus, with one thousand two hundred and fifty bhikkhus, and he eventually came to a market town of the Aṅguttarāpas named Āpaṇa. The matted-hair ascetic Keṇiya heard: “Sirs, the ascetic Gotama, the Sakyan son who went forth from the Sakyan clan, while wandering on tour in the Aṅguttarāpa country with a great Saṅgha of bhikkhus, with one thousand two hundred and fifty bhikkhus, has arrived at Āpaṇa. Now a good report of fame has arisen concerning the venerable Gotama thus: ‘That Blessed One is an arahant, a perfectly enlightened one, accomplished in true knowledge and conduct, the Well-Farer, knower of the world, unsurpassed trainer of persons to be tamed, teacher of gods and humans, the Enlightened One, the Blessed One.’ He makes known this world with its devas, its Māra, and its Brahmā, this generation with its ascetics and brahmins, with its devas and humans, having realized it for himself with direct knowledge. He teaches the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning; he reveals the holy life, wholly complete and pure. Indeed, it is good to see such arahants.”

อถ โข เกณิโย ชฏิโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข เกณิยํ ชฏิลํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข เกณิโย ชฏิโล ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม ภวํ โคตโม สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภควา เกณิยํ ชฏิลํ เอตทโวจ – ‘‘มหา โข, เกณิย, ภิกฺขุสงฺโฆ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ; ตฺวญฺจ พฺราหฺมเณสุ อภิปฺปสนฺโน’’ติ.

Then the matted-hair ascetic Keṇiya approached the Blessed One. Having approached, he exchanged joyful greetings with the Blessed One. Having concluded the talk that was joyful and memorable, he sat down to one side. The Blessed One instructed, urged, roused, and gladdened the matted-hair ascetic Keṇiya, who was sitting to one side, with a talk on the Dhamma. Then the matted-hair ascetic Keṇiya, having been instructed, urged, roused, and gladdened by the Blessed One's talk on the Dhamma, said this to the Blessed One: “May the venerable Gotama consent to my meal for tomorrow, together with the Saṅgha of bhikkhus.” When this was said, the Blessed One said this to the matted-hair ascetic Keṇiya: “The Saṅgha of bhikkhus is large, Keṇiya, one thousand two hundred and fifty bhikkhus; and you are especially devoted to the brahmins.”

ทุติยมฺปิ โข เกณิโย ชฏิโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิญฺจาปิ, โภ โคตม, มหา ภิกฺขุสงฺโฆ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ, อหญฺจ พฺราหฺมเณสุ อภิปฺปสนฺโน; อธิวาเสตุ เม ภวํ โคตโม สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ภควา เกณิยํ ชฏิลํ เอตทโวจ – ‘‘มหา โข, เกณิย, ภิกฺขุสงฺโฆ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ; ตฺวญฺจ พฺราหฺมเณสุ อภิปฺปสนฺโน’’ติ.

For a second time, the matted-hair ascetic Keṇiya said this to the Blessed One: “Even though, venerable Gotama, the Saṅgha of bhikkhus is large, one thousand two hundred and fifty bhikkhus, and I am especially devoted to the brahmins, may the venerable Gotama consent to my meal for tomorrow, together with the Saṅgha of bhikkhus.” For a second time, the Blessed One said this to the matted-hair ascetic Keṇiya: “The Saṅgha of bhikkhus is large, Keṇiya, one thousand two hundred and fifty bhikkhus; and you are especially devoted to the brahmins.”

ตติยมฺปิ โข เกณิโย ชฏิโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิญฺจาปิ, โภ โคตม, มหา ภิกฺขุสงฺโฆ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ, อหญฺจ พฺราหฺมเณสุ อภิปฺปสนฺโน, อธิวาเสตุ เม ภวํ โคตโม สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข เกณิโย ชฏิโล ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา [Pg.365] อุฏฺฐายาสนา เยน สโก อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มิตฺตามจฺเจ ญาติสาโลหิเต อามนฺเตสิ – ‘‘สุณนฺตุ เม ภวนฺโต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, สมโณ เม โคตโม นิมนฺติโต สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน, เยน เม กายเวยฺยาวฏิกํ กเรยฺยาถา’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข เกณิยสฺส ชฏิลสฺส มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา เกณิยสฺส ชฏิลสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อปฺเปกจฺเจ อุทฺธนานิ ขณนฺติ, อปฺเปกจฺเจ กฏฺฐานิ ผาเลนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ภาชนานิ โธวนฺติ, อปฺเปกจฺเจ อุทกมณิกํ ปติฏฺฐาเปนฺติ, อปฺเปกจฺเจ อาสนานิ ปญฺญาเปนฺติ. เกณิโย ปน ชฏิโล สามํเยว มณฺฑลมาฬํ ปฏิยาเทติ.

For a third time, the matted-hair ascetic Keṇiya said this to the Blessed One: “Even though, venerable Gotama, the Saṅgha of bhikkhus is large, one thousand two hundred and fifty bhikkhus, and I am especially devoted to the brahmins, may the venerable Gotama consent to my meal for tomorrow, together with the Saṅgha of bhikkhus.” The Blessed One consented by means of silence. Then the matted-hair ascetic Keṇiya, having understood the Blessed One’s consent, rose from his seat and approached his own hermitage. Having approached, he addressed his friends and companions, his kinsmen and relatives: “May my venerable friends and companions, kinsmen and relatives, listen to me. The ascetic Gotama has been invited by me for tomorrow’s meal, together with the Saṅgha of bhikkhus. Therefore, may you perform the bodily services for me.” “Yes, venerable sir,” replied the friends and companions, the kinsmen and relatives of Keṇiya the matted-hair ascetic. Having agreed, some dug ovens, some split firewood, some washed vessels, some set up a large water jar, and some arranged seats. But Keṇiya the matted-hair ascetic himself prepared the circular pavilion.

เตน โข ปน สมเยน เสโล พฺราหฺมโณ อาปเณ ปฏิวสติ, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย, ตีณิ จ มาณวกสตานิ มนฺเต วาเจติ.

Now at that time, the brahmin Sela was dwelling in Āpaṇa. He was a master of the three Vedas, together with the glossaries, the ritual manuals, the phonology, and with the historical lore as the fifth; he was an expert in the verses and grammar, and was fully accomplished in natural philosophy and the marks of a great man. And he was teaching the Vedic hymns to three hundred young men.

เตน โข ปน สมเยน เกณิโย ชฏิโล เสเล พฺราหฺมเณ อภิปฺปสนฺโน โหติ. อถ โข เสโล พฺราหฺมโณ ตีหิ มาณวกสเตหิ ปริวุโต ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน เยน เกณิยสฺส ชฏิลสฺส อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข เสโล พฺราหฺมโณ เกณิยสฺส ชฏิลสฺส อสฺสเม อปฺเปกจฺเจ อุทฺธนานิ ขณนฺเต…เป… อปฺเปกจฺเจ อาสนานิ ปญฺญเปนฺเต, เกณิยํ ปน ชฏิลํ สามํเยว มณฺฑลมาฬํ ปฏิยาเทนฺตํ. ทิสฺวาน เกณิยํ ชฏิลํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข โภโต เกณิยสฺส อาวาโห วา ภวิสฺสติ, วิวาโห วา ภวิสฺสติ, มหายญฺโญ วา ปจฺจุปฏฺฐิโต, ราชา วา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร นิมนฺติโต สฺวาตนาย สทฺธึ พลกาเยนา’’ติ?

Now at that time, the matted-hair ascetic Keṇiya was especially devoted to the brahmin Sela. Then the brahmin Sela, surrounded by three hundred young men, while walking back and forth and wandering about for exercise, approached the hermitage of the matted-hair ascetic Keṇiya. The brahmin Sela saw in the hermitage of the matted-hair ascetic Keṇiya some digging ovens… and some arranging seats, and Keṇiya the matted-hair ascetic himself preparing the circular pavilion. Having seen this, he said this to the matted-hair ascetic Keṇiya: “What is it? For the venerable Keṇiya, will there be a taking of a bride or a giving of a bride? Or is a great sacrifice at hand? Or has the Magadhan king, Seniya Bimbisāra, been invited for tomorrow together with his host of troops?”

‘‘น เม, โภ เสล, อาวาโห วา ภวิสฺสติ วิวาโห วา, นาปิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร นิมนฺติโต สฺวาตนาย สทฺธึ พลกาเยน; อปิ จ โข เม มหายญฺโญ ปจฺจุปฏฺฐิโต. อตฺถิ สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต องฺคุตฺตราเปสุ จาริกํ [Pg.366] จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ อฑฺฒเตฬเสหิ ภิกฺขุสเตหิ อาปณํ อนุปฺปตฺโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ. โส เม นิมนฺติโต สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. ‘‘พุทฺโธติ, โภ เกณิย, วเทสิ’’? ‘‘พุทฺโธติ, โภ เสล, วทามิ’’. ‘‘พุทฺโธติ, โภ เกณิย, วเทสิ’’? ‘‘พุทฺโธติ, โภ เสล, วทามี’’ติ.

“Venerable Sela, for me there will be no taking of a bride, nor will there be a giving of a bride. Nor has King Bimbisāra of Magadha, who has a great army, been invited for tomorrow with his forces. Rather, a great sacrifice has been prepared for me. There is the ascetic Gotama, a Sakyan son gone forth from the Sakyan clan, who is journeying through the Anguttarāpa country with a great Saṅgha of bhikkhus, with one thousand two hundred and fifty bhikkhus, and has arrived at Āpaṇa. Regarding that venerable Gotama... [the good report has spread]... that he is the Buddha, the Blessed One. He has been invited by me for tomorrow's meal, together with the Saṅgha of bhikkhus.” “Venerable Keṇiya, do you say 'Buddha'?” “Venerable Sela, I say 'Buddha'.” “Venerable Keṇiya, do you say 'Buddha'?” “Venerable Sela, I say 'Buddha'.”

อถ โข เสลสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘โฆโสปิ โข เอโส ทุลฺลโภ โลกสฺมึ ยทิทํ พุทฺโธติ. อาคตานิ โข ปนมฺหากํ มนฺเตสุ ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ ราชา โหติ จกฺกวตฺติ ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวนฺติ, เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ, หตฺถิรตนํ, อสฺสรตนํ, มณิรตนํ, อิตฺถิรตนํ, คหปติรตนํ, ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท. กหํ ปน, โภ เกณิย, เอตรหิ โส ภวํ โคตโม วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ?

Then this thought occurred to the brahmin Sela: 'This sound, that is, "Buddha," is indeed rare in the world. In our Vedas, the thirty-two marks of a great man have been handed down, and for a great man endowed with them, there are only two possible destinies, and no other. If he dwells in a house, he becomes a wheel-turning monarch, a righteous king of righteousness, ruler of the four quarters, a conqueror who has achieved stability in his country, and is endowed with the seven treasures. These are his seven treasures: the wheel-treasure, the elephant-treasure, the horse-treasure, the jewel-treasure, the woman-treasure, the householder-treasure, and the counselor-treasure as the seventh. He has over a thousand sons who are valiant, heroic in form, and crushers of enemy armies. He dwells ruling over this earth to its ocean boundary, having conquered it by righteousness, without rod or weapon. But if he goes forth from the household life into homelessness, he becomes an Arahant, a Perfectly Enlightened One in the world, one who has drawn back the veil. But where, venerable Keṇiya, is that venerable Gotama now dwelling, the Arahant, the Perfectly Enlightened One?'

เอวํ วุตฺเต, เกณิโย ชฏิโล ทกฺขิณํ พาหุํ ปคฺคเหตฺวา เสลํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘เยเนสา, โภ เสล, นีลวนราชี’’ติ. อถ โข เสโล พฺราหฺมโณ ตีหิ มาณวกสเตหิ สทฺธึ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. อถ โข เสโล พฺราหฺมโณ เต มาณวเก อามนฺเตสิ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต อาคจฺฉนฺตุ, ปเท ปทํ นิกฺขิปนฺตา. ทุราสทา หิ เต ภควนฺโต สีหาว เอกจรา. ยทา จาหํ, โภ, สมเณน โคตเมน สทฺธึ มนฺเตยฺยุํ, มา เม โภนฺโต อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตถ; กถาปริโยสานํ เม ภวนฺโต อาคเมนฺตู’’ติ.

When this was said, the matted-hair ascetic Keṇiya, raising his right arm, said this to the brahmin Sela: 'It is in the direction of that line of dark green forest, venerable Sela.' Then the brahmin Sela, together with three hundred young brahmins, approached the Blessed One. Then the brahmin Sela addressed those young brahmins: 'Come quietly, venerables, placing one footstep after another. For those Blessed Ones are difficult to approach, like solitary lions. And when, venerables, I am conversing with the ascetic Gotama, do not interrupt our talk in the middle; you should wait for the conclusion of my talk.'

อถ โข เสโล พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เสโล พฺราหฺมโณ ภควโต [Pg.367] กาเย ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ สมนฺเนสิ. อทฺทสา โข เสโล พฺราหฺมโณ ภควโต กาเย ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ เยภุยฺเยน ฐเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห, ปหูตชิวฺหตาย จาติ.

Then the brahmin Sela approached the Blessed One; having approached, he exchanged greetings with the Blessed One. Having concluded this courteous and memorable talk, he sat down to one side. Seated to one side, the brahmin Sela searched for the thirty-two marks of a great man on the Blessed One's body. The brahmin Sela saw on the Blessed One's body the thirty-two marks of a great man for the most part, with the exception of two. Regarding two of the marks of a great man he was doubtful and perplexed, he could not decide and was not confident: concerning the male organ being enclosed in a sheath, and the great length of his tongue.

อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ปสฺสติ โข เม อยํ เสโล พฺราหฺมโณ ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ เยภุยฺเยน ฐเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห, ปหูตชิวฺหตาย จา’’ติ. อถ โข ภควา ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ, ยถา อทฺทส เสโล พฺราหฺมโณ ภควโต โกโสหิตํ วตฺถคุยฺหํ. อถ โข ภควา ชิวฺหํ นินฺนาเมตฺวา อุโภปิ กณฺณโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ, อุโภปิ นาสิกโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ, เกวลมฺปิ นลาฏมณฺฑลํ ชิวฺหาย ฉาเทสิ.

Then this thought occurred to the Blessed One: 'This brahmin Sela sees on me the thirty-two marks of a great man for the most part, with the exception of two. Regarding two of the marks of a great man he is doubtful and perplexed, he cannot decide and is not confident: concerning the male organ being enclosed in a sheath, and the great length of his tongue.' Then the Blessed One performed such a feat of psychic power that the brahmin Sela saw the Blessed One’s male organ enclosed in a sheath. Then the Blessed One, extending his tongue, touched and stroked both ear openings, touched and stroked both nostril openings, and covered the entire orb of his forehead with his tongue.

อถ โข เสลสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สมนฺนาคโต โข สมโณ โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ ปริปุณฺเณหิ, โน อปุริปุณฺเณหิ. โน จ โข นํ ชานามิ พุทฺโธ วา โน วา. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘เย เต ภวนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เต สเก วณฺเณ ภญฺญมาเน อตฺตานํ ปาตุกโรนฺตี’ติ. ยํนูนาหํ สมณํ โคตมํ สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถเวยฺย’’นฺติ. อถ โข เสโล พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถวิ –

Then this thought occurred to the brahmin Sela: 'The ascetic Gotama is endowed with the thirty-two marks of a great man, complete and not incomplete. Yet I do not know whether he is a Buddha or not. But I have heard this from brahmins who are old, aged, teachers and their teachers, as they were speaking: "Those who are Arahants, Perfectly Enlightened Ones, reveal themselves when their own praise is spoken." What if I were to praise the ascetic Gotama in his presence with suitable verses?' Then the brahmin Sela praised the Blessed One in his presence with suitable verses:

๕๕๓.

553.

‘‘ปริปุณฺณกาโย สุรุจิ, สุชาโต จารุทสฺสโน;

สุวณฺณวณฺโณสิ ภควา, สุสุกฺกทาโฐสิ วีริยวา.

“You have a perfect body, are of fine radiance, well-born, and lovely to behold. You are of golden complexion, O Blessed One; you have brilliant white teeth and are full of vigor.”

๕๕๔.

554.

‘‘นรสฺส หิ สุชาตสฺส, เย ภวนฺติ วิยญฺชนา;

สพฺเพ เต ตว กายสฺมึ, มหาปุริสลกฺขณา.

“Indeed, for a well-born man, whatever characteristics there are, all those marks of a great man are present on your body.”

๕๕๕.

555.

‘‘ปสนฺนเนตฺโต สุมุโข, พฺรหา อุชุ ปตาปวา;

มชฺเฌ สมณสงฺฆสฺส, อาทิจฺโจว วิโรจสิ.

“With clear eyes and a beautiful face, you are stately, upright, and majestic. In the midst of the Saṅgha of ascetics, you shine like the sun.”

๕๕๖.

556.

‘‘กลฺยาณทสฺสโน [Pg.368] ภิกฺขุ, กญฺจนสนฺนิภตฺตโจ;

กึ เต สมณภาเวน, เอวํ อุตฺตมวณฺณิโน.

“O bhikkhu, you are beautiful to see, with skin like gold. For one of such a supreme complexion, what use is the ascetic life to you?”

๕๕๗.

557.

‘‘ราชา อรหสิ ภวิตุํ, จกฺกวตฺตี รเถสโภ;

จาตุรนฺโต วิชิตาวี, ชมฺพุสณฺฑสฺส อิสฺสโร.

“You are worthy to be a king, a wheel-turning monarch, a bull among chariot-warriors, ruler of the four quarters, victorious, and lord of Jambusaṇḍa.”

๕๕๘.

558.

‘‘ขตฺติยา โภคิราชาโน, อนุยนฺตา ภวนฺตุ เต;

ราชาภิราชา มนุชินฺโท, รชฺชํ กาเรหิ โคตม’’.

“Let khattiyas and wealthy kings be your followers. O Gotama, as king of kings, lord of men, exercise your sovereignty.”

๕๕๙.

559.

‘‘ราชาหมสฺมิ เสลาติ, (ภควา) ธมฺมราชา อนุตฺตโร;

ธมฺเมน จกฺกํ วตฺเตมิ, จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ’’.

(The Blessed One:) “I am a king, Sela, the unsurpassed King of the Dhamma. I turn the wheel by means of the Dhamma, a wheel that cannot be turned back.”

๕๖๐.

560.

‘‘สมฺพุทฺโธ ปฏิชานาสิ, (อิติ เสโล พฺราหฺมโณ) ธมฺมราชา อนุตฺตโร;

‘ธมฺเมน จกฺกํ วตฺเตมิ’, อิติ ภาสสิ โคตม.

(The brahmin Sela:) “You claim to be a Perfectly Enlightened One, the unsurpassed King of the Dhamma. ‘I turn the wheel by means of the Dhamma,’ so you say, Gotama.

๕๖๑.

561.

‘‘โก นุ เสนาปติ โภโต, สาวโก สตฺถุรนฺวโย;

โก เต ตมนุวตฺเตติ, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ’’.

“Who is your general, venerable sir, the disciple who follows the Teacher? Who keeps this Dhamma Wheel that you have set in motion rolling after you?”

๕๖๒.

562.

‘‘มยา ปวตฺติตํ จกฺกํ, (เสลาติ ภควา) ธมฺมจกฺกํ อนุตฺตรํ;

สาริปุตฺโต อนุวตฺเตติ, อนุชาโต ตถาคตํ.

(The Blessed One:) “The wheel set in motion by me, Sela, the unsurpassed Dhamma Wheel, is kept rolling by Sāriputta, who follows in the wake of the Tathāgata.

๕๖๓.

563.

‘‘อภิญฺเญยฺยํ อภิญฺญาตํ, ภาเวตพฺพญฺจ ภาวิตํ;

ปหาตพฺพํ ปหีนํ เม, ตสฺมา พุทฺโธสฺมิ พฺราหฺมณ.

“What should be directly known has been directly known, what should be developed has been developed, and what should be abandoned has been abandoned by me; therefore, brahmin, I am a Buddha.

๕๖๔.

564.

‘‘วินยสฺสุ มยิ กงฺขํ, อธิมุจฺจสฺสุ พฺราหฺมณ;

ทุลฺลภํ ทสฺสนํ โหติ, สมฺพุทฺธานํ อภิณฺหโส.

“Dispel your doubt in me; resolve on me, brahmin. The sight of Perfectly Enlightened Ones is difficult to obtain repeatedly.

๕๖๕.

565.

‘‘เยสํ [Pg.369] เว ทุลฺลโภ โลเก, ปาตุภาโว อภิณฺหโส;

โสหํ พฺราหฺมณ สมฺพุทฺโธ, สลฺลกตฺโต อนุตฺตโร.

“Of those whose appearance in the world is difficult to obtain repeatedly, I, brahmin, am one—a Perfectly Enlightened One, the unsurpassed remover of darts.

๕๖๖.

566.

‘‘พฺรหฺมภูโต อติตุโล, มารเสนปฺปมทฺทโน;

สพฺพามิตฺเต วสีกตฺวา, โมทามิ อกุโตภโย’’.

“I am one who has become supreme, incomparable, the crusher of Māra’s army; having brought all enemies under my control, I rejoice, free from fear.”

๕๖๗.

567.

‘‘อิมํ ภวนฺโต นิสาเมถ, ยถา ภาสติ จกฺขุมา;

สลฺลกตฺโต มหาวีโร, สีโหว นทตี วเน.

(Sela:) “Listen to this, sirs, as the One with Vision speaks. The remover of darts, the great hero, roars like a lion in the forest.

๕๖๘.

568.

‘‘พฺรหฺมภูตํ อติตุลํ, มารเสนปฺปมทฺทนํ;

โก ทิสฺวา นปฺปสีเทยฺย, อปิ กณฺหาภิชาติโก.

“One who has become supreme, incomparable, the crusher of Māra’s army—who, having seen him, would not be confident, even one of low birth?

๕๖๙.

569.

‘‘โย มํ อิจฺฉติ อนฺเวตุ, โย วา นิจฺฉติ คจฺฉตุ;

อิธาหํ ปพฺพชิสฺสามิ, วรปญฺญสฺส สนฺติเก’’.

“He who wishes may follow me; he who does not wish may go. I will go forth right here in the presence of the one of supreme wisdom.”

๕๗๐.

570.

‘‘เอวญฺเจ รุจฺจติ โภโต, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน ;

มยมฺปิ ปพฺพชิสฺสาม, วรปญฺญสฺส สนฺติเก’’.

(The followers:) “If it is your pleasure, sir, to go forth in the teaching of the Perfectly Enlightened One, we too will go forth in the presence of the one of supreme wisdom.”

๕๗๑.

571.

‘‘พฺราหฺมณา ติสตา อิเม, ยาจนฺติ ปญฺชลีกตา;

พฺรหฺมจริยํ จริสฺสาม, ภควา ตว สนฺติเก’’.

(Sela:) “These three hundred brahmins, with palms joined in reverence, ask: ‘We will lead the holy life, Blessed One, in your presence.’”

๕๗๒.

572.

‘‘สฺวากฺขาตํ พฺรหฺมจริยํ, (เสลาติ ภควา) สนฺทิฏฺฐิกมกาลิกํ;

ยตฺถ อโมฆา ปพฺพชฺชา, อปฺปมตฺตสฺส สิกฺขโต’’ติ.

(The Blessed One:) “The holy life is well proclaimed, Sela, directly visible, immediate; here the going forth is not in vain for one who trains with diligence.”

อลตฺถ โข เสโล พฺราหฺมโณ สปริโส ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อถ โข เกณิโย ชฏิโล ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก อสฺสเม ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, โภ โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน เกณิยสฺส ชฏิลสฺส อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน.

The brahmin Sela with his retinue received the going forth in the presence of the Blessed One, and he received the higher ordination. Then, when the night had passed, the matted-hair ascetic Keṇiya had excellent hard and soft food prepared in his own hermitage and had the time announced to the Blessed One: “It is time, venerable Gotama, the meal is ready.” Then in the morning the Blessed One dressed, took his bowl and robe, and went to the hermitage of the matted-hair ascetic Keṇiya. Having gone, he sat down on the prepared seat together with the Saṅgha of bhikkhus.

อถ [Pg.370] โข เกณิโย ชฏิโล พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข เกณิโย ชฏิโล ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข เกณิยํ ชฏิลํ ภควา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

Then the matted-hair ascetic Keṇiya, with his own hands, served and satisfied the Saṅgha of bhikkhus headed by the Buddha with excellent hard and soft food. When the Blessed One had finished his meal and had withdrawn his hand from the bowl, the matted-hair ascetic Keṇiya took a low seat and sat down to one side. As he was sitting to one side, the Blessed One gave his blessing to the matted-hair ascetic Keṇiya with these verses:

๕๗๓.

573.

‘‘อคฺคิหุตฺตมุขา ยญฺญา, สาวิตฺตี ฉนฺทโส มุขํ;

ราชา มุขํ มนุสฺสานํ, นทีนํ สาคโร มุขํ.

“The fire-oblation is the chief of sacrifices, the Sāvittī is the chief of poetic meters; a king is the chief of human beings, the ocean is the chief of rivers.

๕๗๔.

574.

‘‘นกฺขตฺตานํ มุขํ จนฺโท, อาทิจฺโจ ตปตํ มุขํ;

ปุญฺญํ อากงฺขมานานํ, สงฺโฆ เว ยชตํ มุข’’นฺติ.

“The moon is the chief of the constellations, the sun is the chief of those that blaze; for those who make offerings desiring merit, the Saṅgha is indeed the chief.”

อถ โข ภควา เกณิยํ ชฏิลํ อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. อถ โข อายสฺมา เสโล สปริโส เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเส …เป… อญฺญตโร โข ปนาปสฺมา เสโล สปริโส อรหตํ อโหสิ.

Then the Blessed One, having given his blessing to the matted-hair ascetic Keṇiya with these verses, rose from his seat and departed. Then the Venerable Sela with his retinue, dwelling alone, withdrawn, diligent, ardent, and resolute, in no long time … the Venerable Sela with his retinue was numbered among the arahants.

อถ โข อายสฺมา เสโล สปริโส เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ จีวรํ กตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

Then the Venerable Sela with his retinue went to the Blessed One. Having gone, he arranged his upper robe on one shoulder, extended his hands with palms joined toward the Blessed One, and addressed the Blessed One with a verse:

๕๗๕.

575.

‘‘ยํ ตํ สรณมาคมฺห, อิโต อฏฺฐมิ จกฺขุม;

สตฺตรตฺเตน ภควา, ทนฺตมฺห ตว สาสเน.

“It was on the eighth day from today, O One with Vision, that we went for refuge to you; in seven nights, Blessed One, we have been tamed in your teaching.

๕๗๖.

576.

‘‘ตุวํ พุทฺโธ ตุวํ สตฺถา, ตุวํ มาราภิภู มุนิ;

ตุวํ อนุสเย เฉตฺวา, ติณฺโณ ตาเรสิมํ ปชํ.

“You are the Buddha, you are the Teacher, you are the sage who has vanquished Māra; having cut off the underlying tendencies, you have crossed over and you ferry this generation across.

๕๗๗.

577.

‘‘อุปธี เต สมติกฺกนฺตา, อาสวา เต ปทาลิตา;

สีโหสิ อนุปาทาโน, ปหีนภยเภรโว.

“You have transcended the substrates of existence, your taints have been shattered; you are a lion, without clinging, one who has abandoned fear and dread.

๕๗๘.

578.

‘‘ภิกฺขโว ติสตา อิเม, ติฏฺฐนฺติ ปญฺชลีกตา;

ปาเท วีร ปสาเรหิ, นาคา วนฺทนฺตุ สตฺถุโน’’ติ.

“These three hundred bhikkhus stand with palms joined in reverence. Stretch out your feet, O hero; let these great beings worship the Teacher.”

เสลสุตฺตํ สตฺตมํ นิฏฺฐิตํ.

The Sela Sutta, the seventh, is finished.

๘. สลฺลสุตฺตํ

8. The Discourse on the Dart

๕๗๙.

579.

อนิมิตฺตมนญฺญาตํ[Pg.371], มจฺจานํ อิธ ชีวิตํ;

กสิรญฺจ ปริตฺตญฺจ, ตญฺจ ทุกฺเขน สํยุตํ.

Unindicated and unknown is the life of mortals here; difficult and brief, it is conjoined with suffering.

๕๘๐.

580.

น หิ โส อุปกฺกโม อตฺถิ, เยน ชาตา น มิยฺยเร;

ชรมฺปิ ปตฺวา มรณํ, เอวํธมฺมา หิ ปาณิโน.

For there exists no means by which those who are born will not die. Whether having reached old age or not, there is death for living beings; indeed, such is their nature.

๕๘๑.

581.

ผลานมิว ปกฺกานํ, ปาโต ปตนโต ภยํ;

เอวํ ชาตาน มจฺจานํ, นิจฺจํ มรณโต ภยํ.

Just as for ripe fruits there is the constant fear of falling, so for mortals who are born there is the constant fear of death.

๕๘๒.

582.

ยถาปิ กุมฺภการสฺส, กตา มตฺติกภาชนา;

สพฺเพ เภทนปริยนฺตา, เอวํ มจฺจาน ชีวิตํ.

Just as the clay vessels made by a potter all have breaking as their end, so too is the life of mortals.

๕๘๓.

583.

ทหรา จ มหนฺตา จ, เย พาลา เย จ ปณฺฑิตา;

สพฺเพ มจฺจุวสํ ยนฺติ, สพฺเพ มจฺจุปรายณา.

The young and the great, the foolish and the wise, all fall under the sway of death; all have death as their destination.

๕๘๔.

584.

เตสํ มจฺจุปเรตานํ, คจฺฉตํ ปรโลกโต;

น ปิตา ตายเต ปุตฺตํ, ญาตี วา ปน ญาตเก.

For those overcome by death, departing for the next world, a father cannot protect his son, nor can relatives protect their kin.

๕๘๕.

585.

เปกฺขตํ เยว ญาตีนํ, ปสฺส ลาลปตํ ปุถุ;

เอกเมโกว มจฺจานํ, โควชฺโฌ วิย นียติ.

Behold, while their kinsmen are looking on and lamenting profusely, one by one mortals are led away, like an ox to the slaughter.

๕๘๖.

586.

เอวมพฺภาหโต โลโก, มจฺจุนา จ ชราย จ;

ตสฺมา ธีรา น โสจนฺติ, วิทิตฺวา โลกปริยายํ.

Thus the world is afflicted by death and old age. Therefore the wise do not grieve, having understood the way of the world.

๕๘๗.

587.

ยสฺส มคฺคํ น ชานาสิ, อาคตสฺส คตสฺส วา;

อุโภ อนฺเต อสมฺปสฺสํ, นิรตฺถํ ปริเทวสิ.

Of one whose path you do not know, whether coming or going, you lament in vain, not seeing either end.

๕๘๘.

588.

ปริเทวยมาโน เจ, กิญฺจิทตฺถํ อุทพฺพเห;

สมฺมูฬฺโห หึสมตฺตานํ, กยิรา เจ นํ วิจกฺขโณ.

If by lamenting, a confused person harming himself could gain any benefit, the wise person would do it too.

๕๘๙.

589.

น หิ รุณฺเณน โสเกน, สนฺตึ ปปฺโปติ เจตโส;

ภิยฺยสฺสุปฺปชฺชเต ทุกฺขํ, สรีรํ จุปหญฺญติ.

Not by weeping nor by sorrowing does one attain peace of mind; on the contrary, more suffering arises and the body is harmed.

๕๙๐.

590.

กิโส วิวณฺโณ ภวติ, หึสมตฺตานมตฺตนา;

น เตน เปตา ปาเลนฺติ, นิรตฺถา ปริเทวนา.

One becomes thin and pale, harming oneself by one's own doing. The departed are not protected by that; lamentation is futile.

๕๙๑.

591.

โสกมปฺปชหํ [Pg.372] ชนฺตุ, ภิยฺโย ทุกฺขํ นิคจฺฉติ;

อนุตฺถุนนฺโต กาลงฺกตํ, โสกสฺส วสมนฺวคู.

A person who does not abandon sorrow falls into even more suffering. Lamenting for one who has passed away, one has come under the sway of sorrow.

๕๙๒.

592.

อญฺเญปิ ปสฺส คมิเน, ยถากมฺมูปเค นเร;

มจฺจุโน วสมาคมฺม, ผนฺทนฺเตวิธ ปาณิโน.

Behold other people, too, faring on according to their deeds; having come under the sway of Death, the creatures here are trembling.

๕๙๓.

593.

เยน เยน หิ มญฺญนฺติ, ตโต ตํ โหติ อญฺญถา;

เอตาทิโส วินาภาโว, ปสฺส โลกสฺส ปริยายํ.

In whatever way they conceive things, it turns out to be different from that. Such is the nature of separation—behold the way of the world!

๕๙๔.

594.

อปิ วสฺสสตํ ชีเว, ภิยฺโย วา ปน มาณโว;

ญาติสงฺฆา วินา โหติ, ชหาติ อิธ ชีวิตํ.

Even if a person should live a hundred years, or even more, he is separated from his host of relatives and gives up his life in this world.

๕๙๕.

595.

ตสฺมา อรหโต สุตฺวา, วิเนยฺย ปริเทวิตํ;

เปตํ กาลงฺกตํ ทิสฺวา, เนโส ลพฺภา มยา อิติ.

Therefore, having heard the Arahant, one should subdue lamentation. Seeing one who has passed away, one should know for certain: 'This one cannot be brought back by me.'

๕๙๖.

596.

ยถา สรณมาทิตฺตํ, วารินา ปรินิพฺพเย ;

เอวมฺปิ ธีโร สปญฺโญ, ปณฺฑิโต กุสโล นโร;

ขิปฺปมุปฺปติตํ โสกํ, วาโต ตูลํว ธํสเย.

Just as one would extinguish a burning shelter with water, so too the steadfast, intelligent, wise, and skilled person should quickly extinguish arisen sorrow, blowing it away just as the wind blows away a tuft of cotton.

๕๙๗.

597.

ปริเทวํ ปชปฺปญฺจ, โทมนสฺสญฺจ อตฺตโน;

อตฺตโน สุขเมสาโน, อพฺพเห สลฺลมตฺตโน.

One who seeks one's own happiness should pull out one's own dart: one's lamentation, longing, and grief.

๕๙๘.

598.

อพฺพุฬฺหสลฺโล อสิโต, สนฺตึ ปปฺปุยฺย เจตโส;

สพฺพโสกํ อติกฺกนฺโต, อโสโก โหติ นิพฺพุโตติ.

With the dart drawn out, unattached, having attained peace of mind, having passed beyond all sorrow, one is sorrowless, fully quenched.

สลฺลสุตฺตํ อฏฺฐมํ นิฏฺฐิตํ.

The Discourse on the Dart, the eighth, is finished.

๙. วาเสฏฺฐสุตฺตํ

9. The Discourse to Vāseṭṭha

เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา พฺราหฺมณมหาสาลา อิจฺฉานงฺคเล ปฏิวสนฺติ, เสยฺยถิทํ – จงฺกี พฺราหฺมโณ, ตารุกฺโข พฺราหฺมโณ, โปกฺขรสาติ พฺราหฺมโณ, ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ, โตเทยฺโย พฺราหฺมโณ, อญฺเญ จ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา พฺราหฺมณมหาสาลา. อถ โข วาเสฏฺฐภารทฺวาชานํ มาณวานํ [Pg.373] ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมนฺตานํ อนุวิจรนฺตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘กถํ, โภ, พฺราหฺมโณ โหตี’’ติ?

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Icchānaṅgala, in the Icchānaṅgala forest grove. Now at that time many well-known brahmins of great wealth were residing in Icchānaṅgala, namely, the brahmin Caṅkī, the brahmin Tārukkha, the brahmin Pokkharasāti, the brahmin Jāṇussoṇi, the brahmin Todeyya, and other well-known brahmins of great wealth. Then, as the young men Vāseṭṭha and Bhāradvāja were walking back and forth for exercise, this conversation arose between them: “Sir, how does one become a brahmin?”

ภารทฺวาโช มาณโว เอวมาห – ‘‘ยโต โข, โภ, อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, เอตฺตาวตา โข โภ พฺราหฺมโณ โหตี’’ติ.

The young man Bhāradvāja said this: “Sir, when one is well-born on both sides, from the mother’s side and the father’s side, of pure maternal lineage, back to the seventh generation of ancestors, unreproached and unblemished with regard to birth, to that extent, sir, one becomes a brahmin.”

วาเสฏฺโฐ มาณโว เอวมาห – ‘‘ยโต โข, โภ, สีลวา จ โหติ วตสมฺปนฺโน จ, เอตฺตาวตา โข, โภ, พฺราหฺมโณ โหตี’’ติ. เนว โข อสกฺขิ ภารทฺวาโช มาณโว วาเสฏฺฐํ มาณวํ สญฺญาเปตุํ, น ปน อสกฺขิ วาเสฏฺโฐ มาณโว ภารทฺวาชํ มาณวํ สญฺญาเปตุํ.

The young man Vāseṭṭha said this: “Sir, when one is virtuous and accomplished in observances, to that extent, sir, one becomes a brahmin.” The young man Bhāradvāja was not able to convince the young man Vāseṭṭha, nor was the young man Vāseṭṭha able to convince the young man Bhāradvāja.

อถ โข วาเสฏฺโฐ มาณโว ภารทฺวาชํ มาณวํ อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ โข, โภ ภารทฺวาช, สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ; ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ…เป… พุทฺโธ ภควา’ติ. อายาม, โภ ภารทฺวาช, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อุปสงฺกมิตฺวา สมณํ โคตมํ เอตมตฺถํ ปุจฺฉิสฺสาม. ยถา โน สมโณ โคตโม พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข ภารทฺวาโช มาณโว วาเสฏฺฐสฺส มาณวสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

Then the young man Vāseṭṭha addressed the young man Bhāradvāja: “Friend Bhāradvāja, this recluse Gotama, a son of the Sakyans who has gone forth from a Sakyan family, is dwelling at Icchānaṅgala, in the Icchānaṅgala forest grove. A good report has spread about that Master Gotama thus: ‘That Blessed One is an Arahant, perfectly enlightened, accomplished in true knowledge and conduct, sublime, knower of the world, unsurpassed leader of persons to be tamed, teacher of gods and humans, the Enlightened One, the Blessed One.’ Come, friend Bhāradvāja, let us go to the recluse Gotama; having approached him, we shall ask him about this matter. As the recluse Gotama explains it to us, so shall we bear it in mind.” “So be it, sir,” the young man Bhāradvāja replied to the young man Vāseṭṭha.

อถ โข วาเสฏฺฐภารทฺวาชา มาณวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วาเสฏฺโฐ มาณโว ภควนฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

Then the young men Vāseṭṭha and Bhāradvāja approached the Blessed One; having approached, they exchanged courteous greetings with the Blessed One. Having concluded the courteous and memorable talk, they sat down to one side. Seated to one side, the young man Vāseṭṭha addressed the Blessed One in verses:

๕๙๙.

599.

‘‘อนุญฺญาตปฏิญฺญาตา, เตวิชฺชา มยมสฺมุโภ;

อหํ โปกฺขรสาติสฺส, ตารุกฺขสฺสายํ มาณโว.

“We are both permitted and acknowledged masters of the three Vedas. I am the student of Pokkharasāti, and this young man is the student of Tārukkha.

๖๐๐.

600.

‘‘เตวิชฺชานํ ยทกฺขาตํ, ตตฺร เกวลิโนสฺมเส;

ปทกสฺม เวยฺยากรณา, ชปฺเป อาจริยสาทิสา.

“In what is taught by the masters of the three Vedas, we are fully accomplished. We are masters of the text and the grammar, and in recitation, we are like our teachers.

๖๐๑.

601.

‘‘เตสํ [Pg.374] โน ชาติวาทสฺมึ, วิวาโท อตฺถิ โคตม;

ชาติยา พฺราหฺมโณ โหติ, ภารทฺวาโช อิติ ภาสติ;

อหญฺจ กมฺมุนา พฺรูมิ, เอวํ ชานาหิ จกฺขุม.

“For us, O Gotama, there is a dispute concerning the matter of birth. Bhāradvāja says one becomes a brahmin by birth, while I say it is by action. Know it thus, O One with Vision.

๖๐๒.

602.

‘‘เต น สกฺโกม สญฺญาเปตุํ, อญฺญมญฺญํ มยํ อุโภ;

ภวนฺตํ ปุฏฺฐุมาคมฺหา, สมฺพุทฺธํ อิติ วิสฺสุตํ.

“We both are unable to convince one another; we have come to ask you, who are renowned as the Self-Enlightened One.

๖๐๓.

603.

‘‘จนฺทํ ยถา ขยาตีตํ, เปจฺจ ปญฺชลิกา ชนา;

วนฺทมานา นมสฺสนฺติ, เอวํ โลกสฺมิ โคตมํ.

“Just as people, with hands joined in reverence, approach and pay homage to the full moon that has passed its waning, so in the world do they pay homage to Gotama.

๖๐๔.

604.

‘‘จกฺขุํ โลเก สมุปฺปนฺนํ, มยํ ปุจฺฉาม โคตมํ;

ชาติยา พฺราหฺมโณ โหติ, อุทาหุ ภวติ กมฺมุนา;

อชานตํ โน ปพฺรูหิ, ยถา ชาเนสุ พฺราหฺมณํ’’.

“We ask Gotama, the eye that has arisen in the world: Does one become a brahmin by birth, or does one become so by action? To us who do not know, please explain, so that we may know what a brahmin is.”

๖๐๕.

605.

‘‘เตสํ โว อหํ พฺยกฺขิสฺสํ, (วาเสฏฺฐาติ ภควา) อนุปุพฺพํ ยถาตถํ;

ชาติวิภงฺคํ ปาณานํ, อญฺญมญฺญา หิ ชาติโย.

“To you, Vāseṭṭha,” said the Blessed One, “I will explain in sequence and according to reality the classification of birth among living beings, for their births are indeed different from one another.

๖๐๖.

606.

‘‘ติณรุกฺเขปิ ชานาถ, น จาปิ ปฏิชานเร;

ลิงฺคํ ชาติมยํ เตสํ, อญฺญมญฺญา หิ ชาติโย.

“Know the grasses and trees: though they do not profess it, their mark is determined by birth, for their births are indeed different from one another.

๖๐๗.

607.

‘‘ตโต กีเฏ ปฏงฺเค จ, ยาว กุนฺถกิปิลฺลิเก;

ลิงฺคํ ชาติมยํ เตสํ, อญฺญมญฺญา หิ ชาติโย.

“Then know the worms and moths, down to the termites and ants. Their mark is determined by birth, for their births are indeed different from one another.

๖๐๘.

608.

‘‘จตุปฺปเทปิ ชานาถ, ขุทฺทเก จ มหลฺลเก;

ลิงฺคํ ชาติมยํ เตสํ, อญฺญมญฺญา หิ ชาติโย.

“Know also the quadrupeds, the small and the large. Their mark is determined by birth, for their births are indeed different from one another.

๖๐๙.

609.

‘‘ปาทูทเรปิ ชานาถ, อุรเค ทีฆปิฏฺฐิเก;

ลิงฺคํ ชาติมยํ เตสํ, อญฺญมญฺญา หิ ชาติโย.

“Know also the belly-crawlers, the long-backed serpents. Their mark is determined by birth, for their births are indeed different from one another.

๖๑๐.

610.

‘‘ตโต มจฺเฉปิ ชานาถ, โอทเก วาริโคจเร;

ลิงฺคํ ชาติมยํ เตสํ, อญฺญมญฺญา หิ ชาติโย.

“Then know also the fish, born in water, whose pasture is water. Their mark is determined by birth, for their births are indeed different from one another.

๖๑๑.

611.

‘‘ตโต ปกฺขีปิ ชานาถ, ปตฺตยาเน วิหงฺคเม;

ลิงฺคํ ชาติมยํ เตสํ, อญฺญมญฺญา หิ ชาติโย.

“Then know also the birds, who travel by wing, who go in the sky. Their mark is determined by birth, for their births are indeed different from one another.

๖๑๒.

612.

‘‘ยถา [Pg.375] เอตาสุ ชาตีสุ, ลิงฺคํ ชาติมยํ ปุถุ;

เอวํ นตฺถิ มนุสฺเสสุ, ลิงฺคํ ชาติมยํ ปุถุ.

“Just as among these species the mark determined by birth is distinct, so among humans there is no distinct mark determined by birth.

๖๑๓.

613.

‘‘น เกเสหิ น สีเสน, น กณฺเณหิ น อกฺขิภิ;

น มุเขน น นาสาย, น โอฏฺเฐหิ ภมูหิ วา.

“Not by hair, not by head, not by ears, not by eyes; not by mouth, not by nose, not by lips or by brows.

๖๑๔.

614.

‘‘น คีวาย น อํเสหิ, น อุทเรน น ปิฏฺฐิยา;

น โสณิยา น อุรสา, น สมฺพาเธ น เมถุเน.

“Not by neck, not by shoulders, not by belly, not by back; not by hips, not by chest, not by the sexual organ, not by intercourse.

๖๑๕.

615.

‘‘น หตฺเถหิ น ปาเทหิ, นางฺคุลีหิ นเขหิ วา;

น ชงฺฆาหิ น อูรูหิ, น วณฺเณน สเรน วา;

ลิงฺคํ ชาติมยํ เนว, ยถา อญฺญาสุ ชาติสุ.

“Not by hands, not by feet, not by fingers or by nails; not by shanks, not by thighs, not by color or by voice—the mark determined by birth is not at all as it is in other species.

๖๑๖.

616.

‘‘ปจฺจตฺตญฺจ สรีเรสุ, มนุสฺเสสฺเวตํ น วิชฺชติ;

โวการญฺจ มนุสฺเสสุ, สมญฺญาย ปวุจฺจติ.

“In their individual bodies, this is not found among humans. And any distinction among humans is spoken of by convention only.

๖๑๗.

617.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, โครกฺขํ อุปชีวติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, กสฺสโก โส น พฺราหฺมโณ.

“Whoever among humans makes a living by tending cattle, know this, Vāseṭṭha: he is a farmer, not a brahmin.

๖๑๘.

618.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, ปุถุสิปฺเปน ชีวติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, สิปฺปิโก โส น พฺราหฺมโณ.

“Whoever among humans makes a living by various crafts, know this, Vāseṭṭha: he is a craftsman, not a brahmin.

๖๑๙.

619.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, โวหารํ อุปชีวติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, วาณิโช โส น พฺราหฺมโณ.

“Whoever among humans makes a living by trade, know this, Vāseṭṭha: he is a merchant, not a brahmin.

๖๒๐.

620.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, ปรเปสฺเสน ชีวติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, เปสฺสิโก โส น พฺราหฺมโณ.

“Whoever among humans makes a living by serving others, know this, Vāseṭṭha: he is a servant, not a brahmin.

๖๒๑.

621.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, อทินฺนํ อุปชีวติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, โจโร เอโส น พฺราหฺมโณ.

“Whoever among humans makes a living by taking what is not given, know this, Vāseṭṭha: he is a thief, not a brahmin.

๖๒๒.

622.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, อิสฺสตฺถํ อุปชีวติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, โยธาชีโว น พฺราหฺมโณ.

“Whoever among humans makes a living by archery, know this, Vāseṭṭha: he is a soldier, not a brahmin.

๖๒๓.

623.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, โปโรหิจฺเจน ชีวติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, ยาชโก เอโส น พฺราหฺมโณ.

“Whoever among humans lives by priestly duties, know this, Vāseṭṭha: he is a sacrificer, not a brahmin.

๖๒๔.

624.

‘‘โย [Pg.376] หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, คามํ รฏฺฐญฺจ ภุญฺชติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, ราชา เอโส น พฺราหฺมโณ.

“Whoever among humans enjoys a village and a kingdom, know this, Vāseṭṭha: he is a king, not a brahmin.

๖๒๕.

625.

‘‘น จาหํ พฺราหฺมณํ พฺรูมิ, โยนิชํ มตฺติสมฺภวํ;

โภวาทิ นาม โส โหติ, สเจ โหติ สกิญฺจโน;

อกิญฺจนํ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“I do not call one a brahmin because of his birth from a womb or origin from a mother. He is merely one who says ‘bho,’ if he has impediments. But one who is without impediments and without grasping—him I call a brahmin.

๖๒๖.

626.

‘‘สพฺพสํโยชนํ เฉตฺวา, โส เว น ปริตสฺสติ;

สงฺคาติคํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“Having cut off all fetters, he indeed does not tremble; having overcome attachment, being disjoined—him I call a brahmin.

๖๒๗.

627.

‘‘เฉตฺวา นทฺธึ วรตฺตญฺจ, สนฺทานํ สหนุกฺกมํ;

อุกฺขิตฺตปลิฆํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“Having cut the strap and the thong, the chain together with its accessories, one who has lifted the cross-bar, the awakened one—him I call a brahmin.

๖๒๘.

628.

‘‘อกฺโกสํ วธพนฺธญฺจ, อทุฏฺโฐ โย ติติกฺขติ;

ขนฺตีพลํ พลานีกํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“He who, unangered, endures abuse, assault, and bonds, whose power is patience, whose army is that power—him I call a brahmin.

๖๒๙.

629.

‘‘อกฺโกธนํ วตวนฺตํ, สีลวนฺตํ อนุสฺสทํ;

ทนฺตํ อนฺติมสารีรํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“Free from anger, observant of vows, virtuous, without craving, tamed, bearing his final body—him I call a brahmin.

๖๓๐.

630.

‘‘วาริ โปกฺขรปตฺเตว, อารคฺเคริว สาสโป;

โย น ลิมฺปติ กาเมสุ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“Like water on a lotus leaf, like a mustard seed on the point of an awl, he who is not smeared by sensual pleasures—him I call a brahmin.

๖๓๑.

631.

‘‘โย ทุกฺขสฺส ปชานาติ, อิเธว ขยมตฺตโน;

ปนฺนภารํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“One who understands right here the destruction of his own suffering, who has laid down the burden and is disjoined—him I call a brahmin.

๖๓๒.

632.

‘‘คมฺภีรปญฺญํ เมธาวึ, มคฺคามคฺคสฺส โกวิทํ;

อุตฺตมตฺถมนุปฺปตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“One of profound wisdom, intelligent, skilled in the path and the non-path, who has attained the ultimate goal—him I call a brahmin.

๖๓๓.

633.

‘‘อสํสฏฺฐํ คหฏฺเฐหิ, อนาคาเรหิ จูภยํ;

อโนกสาริมปฺปิจฺฉํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“Unassociated with both householders and the homeless, wandering without a home, of few desires—him I call a brahmin.

๖๓๔.

634.

‘‘นิธาย ทณฺฑํ ภูเตสุ, ตเสสุ ถาวเรสุ จ;

โย น หนฺติ น ฆาเตติ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“Having laid down the rod toward beings, whether trembling or firm, who neither harms nor causes to be harmed—him I call a brahmin.

๖๓๕.

635.

‘‘อวิรุทฺธํ วิรุทฺเธสุ, อตฺตทณฺเฑสุ นิพฺพุตํ;

สาทาเนสุ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“Unhostile among the hostile, peaceful among those who have taken up the rod, ungrasping among those who grasp—him I call a brahmin.

๖๓๖.

636.

‘‘ยสฺส [Pg.377] ราโค จ โทโส จ, มาโน มกฺโข จ ปาติโต;

สาสโปริว อารคฺคา, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“He from whom lust, hatred, pride, and contempt have fallen away, like a mustard seed from the point of an awl—him I call a brahmin.

๖๓๗.

637.

‘‘อกกฺกสํ วิญฺญาปนึ, คิรํ สจฺจมุทีรเย;

ยาย นาภิสเช กญฺจิ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“Who utters speech that is not harsh, is instructive and truthful, by which he offends no one—him I call a brahmin.

๖๓๘.

638.

‘‘โยธ ทีฆํ ว รสฺสํ วา, อณุํ ถูลํ สุภาสุภํ;

โลเก อทินฺนํ นาทิยติ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“He who in this world takes nothing that is not given, whether long or short, small or large, beautiful or ugly—him I call a brahmin.

๖๓๙.

639.

‘‘อาสา ยสฺส น วิชฺชนฺติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ;

นิราสาสํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“He for whom there are no cravings for this world or the next, who is free from craving and disjoined—him I call a brahmin.

๖๔๐.

640.

‘‘ยสฺสาลยา น วิชฺชนฺติ, อญฺญาย อกถํกถี;

อมโตคธมนุปฺปตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“He for whom there are no attachments, who through higher knowledge is free from doubt, who has reached and plunged into the Deathless—him I call a brahmin.

๖๔๑.

641.

‘‘โยธ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, อุโภ สงฺคมุปจฺจคา;

อโสกํ วิรชํ สุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“He who here has overcome both merit and demerit, and attachment; who is sorrowless, dustless, and pure—him I call a brahmin.

๖๔๒.

642.

‘‘จนฺทํว วิมลํ สุทฺธํ, วิปฺปสนฺนมนาวิลํ;

นนฺทีภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“Like the moon, stainless, pure, serene, and untroubled; one in whom delight in existence is exhausted—him I call a brahmin.

๖๔๓.

643.

‘‘โยมํ ปลิปถํ ทุคฺคํ, สํสารํ โมหมจฺจคา;

ติณฺโณ ปารงฺคโต ฌายี, อเนโช อกถํกถี;

อนุปาทาย นิพฺพุโต, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“He who has overcome this quagmire, this difficult path, this saṃsāra, this delusion; who has crossed over, gone to the far shore, is meditative, without craving, and free from doubt, extinguished through non-clinging—him I call a brahmin.

๖๔๔.

644.

‘‘โยธ กาเม ปหนฺตฺวาน, อนาคาโร ปริพฺพเช;

กามภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“He who, having abandoned sensual pleasures in this world, would wander forth as a homeless one, in whom sensual existence is exhausted—him I call a brahmin.

๖๔๕.

645.

‘‘โยธ ตณฺหํ ปหนฺตฺวาน, อนาคาโร ปริพฺพเช;

ตณฺหาภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“He who, having abandoned craving in this world, would wander forth as a homeless one, in whom craving and existence are exhausted—him I call a brahmin.

๖๔๖.

646.

‘‘หิตฺวา มานุสกํ โยคํ, ทิพฺพํ โยคํ อุปจฺจคา;

สพฺพโยควิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“Having abandoned the human yoke and transcended the divine yoke, disjoined from all yokes—him I call a brahmin.

๖๔๗.

647.

‘‘หิตฺวา รติญฺจ อรตึ, สีติภูตํ นิรูปธึ;

สพฺพโลกาภิภุํ วีรํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“Having abandoned delight and discontent, become cool and without defilements, a hero who has conquered all worlds—him I call a brahmin.

๖๔๘.

648.

‘‘จุตึ [Pg.378] โย เวทิ ตฺตานํ, อุปปตฺติญฺจ สพฺพโส;

อสตฺตํ สุคตํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“He who knows in every way the passing away and rebirth of beings, who is unattached, a well-farer, an awakened one—him I call a brahmin.

๖๔๙.

649.

‘‘ยสฺส คตึ น ชานนฺติ, เทวา คนฺธพฺพมานุสา;

ขีณาสวํ อรหนฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“He whose destination is unknown to gods, gandhabbas, and humans; an arahant with taints destroyed—him I call a brahmin.

๖๕๐.

650.

‘‘ยสฺส ปุเร จ ปจฺฉา จ, มชฺเฌ จ นตฺถิ กิญฺจนํ;

อกิญฺจนํ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“He for whom there is no impediment in the past, the future, or the present; who is without impediments and without grasping—him I call a brahmin.

๖๕๑.

651.

‘‘อุสภํ ปวรํ วีรํ, มเหสึ วิชิตาวินํ;

อเนชํ นฺหาตกํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

“A bull, excellent, a hero, a great seer, a conqueror, desireless, one who has bathed, an awakened one—him I call a brahmin.

๖๕๒.

652.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ โย เวทิ, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ;

อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

He who knows his former abodes, who sees the heavens and the planes of woe, and has reached the destruction of birth—him I call a brahmin.

๖๕๓.

653.

‘‘สมญฺญา เหสา โลกสฺมึ, นามโคตฺตํ ปกปฺปิตํ;

สมฺมุจฺจา สมุทาคตํ, ตตฺถ ตตฺถ ปกปฺปิตํ.

This is merely a designation in the world, a name and lineage devised. It has come about by convention, devised at each and every occasion.

๖๕๔.

654.

‘‘ทีฆรตฺตมนุสยิตํ, ทิฏฺฐิคตมชานตํ;

อชานนฺตา โน ปพฺรุวนฺติ, ชาติยา โหติ พฺราหฺมโณ.

This view has long lain latent in the ignorant. Not knowing, they declare: ‘By birth one is a brahmin.’

๖๕๕.

655.

‘‘น ชจฺจา พฺราหฺมโณ โหติ, น ชจฺจา โหติ อพฺราหฺมโณ;

กมฺมุนา พฺราหฺมโณ โหติ, กมฺมุนา โหติ อพฺราหฺมโณ.

Not by birth is one a brahmin, nor by birth is one a non-brahmin. By action one is a brahmin, by action one is a non-brahmin.

๖๕๖.

656.

‘‘กสฺสโก กมฺมุนา โหติ, สิปฺปิโก โหติ กมฺมุนา;

วาณิโช กมฺมุนา โหติ, เปสฺสิโก โหติ กมฺมุนา.

By action one is a farmer, by action one is an artisan; by action one is a merchant, by action one is a servant.

๖๕๗.

657.

‘‘โจโรปิ กมฺมุนา โหติ, โยธาชีโวปิ กมฺมุนา;

ยาชโก กมฺมุนา โหติ, ราชาปิ โหติ กมฺมุนา.

By action one is a thief, by action one is a soldier; by action one is a sacrificer, by action one is also a king.

๖๕๘.

658.

‘‘เอวเมตํ [Pg.379] ยถาภูตํ, กมฺมํ ปสฺสนฺติ ปณฺฑิตา;

ปฏิจฺจสมุปฺปาททสฺสา, กมฺมวิปากโกวิทา.

The wise, seers of dependent origination and skilled in the result of action, see this action as it really is.

๖๕๙.

659.

‘‘กมฺมุนา วตฺตติ โลโก, กมฺมุนา วตฺตติ ปชา;

กมฺมนิพนฺธนา สตฺตา, รถสฺสาณีว ยายโต.

By action the world turns, by action humanity turns. Beings are bound by action as a moving chariot by its linchpin.

๖๖๐.

660.

‘‘ตเปน พฺรหฺมจริเยน, สํยเมน ทเมน จ;

เอเตน พฺราหฺมโณ โหติ, เอตํ พฺราหฺมณมุตฺตมํ.

By austerity, by the holy life, by restraint, and by taming—by this one is a brahmin. This is the supreme brahminhood.

๖๖๑.

661.

‘‘ตีหิ วิชฺชาหิ สมฺปนฺโน, สนฺโต ขีณปุนพฺภโว;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, พฺรหฺมา สกฺโก วิชานต’’นฺติ.

Endowed with the three knowledges, peaceful, with renewed existence exhausted—know this, Vāseṭṭha: for the wise, he is Brahmā and Sakka.

เอวํ วุตฺเต, วาเสฏฺฐภารทฺวาชา มาณวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสเก โน ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปเต สรณํ คเต’’ติ.

When this was said, the young men Vāseṭṭha and Bhāradvāja said to the Blessed One: “Excellent, Venerable Gotama! … From this day forth, may the Venerable Gotama remember us as lay followers who have gone for refuge for life.”

วาเสฏฺฐสุตฺตํ นวมํ นิฏฺฐิตํ.

The Vāseṭṭha Sutta, the ninth, is concluded.

๑๐. โกกาลิกสุตฺตํ

10. The Kokālika Sutta

เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โกกาลิโก ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปาปิจฺฉา, ภนฺเต, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา, ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คตา’’ติ.

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park. Then the bhikkhu Kokālika approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Seated to one side, the bhikkhu Kokālika said to the Blessed One: “Venerable sir, Sāriputta and Moggallāna have evil desires; they have fallen under the sway of evil desires.”

เอวํ วุตฺเต, ภควา โกกาลิกํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘มา เหวํ, โกกาลิก, มา เหวํ, โกกาลิก! ปสาเทหิ, โกกาลิก, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ. เปสลา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’’ติ.

When this was said, the Blessed One said to the bhikkhu Kokālika: “Do not say so, Kokālika! Do not say so, Kokālika! Clarify your mind toward Sāriputta and Moggallāna. Sāriputta and Moggallāna are of amiable virtue.”

ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิญฺจาปิ เม, ภนฺเต, ภควา สทฺธายิโก ปจฺจยิโก, อถ โข ปาปิจฺฉาว สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา, ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คตา’’ติ. ตติยมฺปิ โข ภควา โกกาลิกํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘มา เหวํ, โกกาลิก[Pg.380], มา เหวํ, โกกาลิก! ปสาเทหิ, โกกาลิก, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ. เปสลา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’’ติ.

A second time … and a third time the bhikkhu Kokālika said to the Blessed One: “Venerable sir, although the Blessed One is one who inspires faith and is trustworthy to me, still Sāriputta and Moggallāna have evil desires; they have fallen under the sway of evil desires.” A third time the Blessed One said to the bhikkhu Kokālika: “Do not say so, Kokālika! Do not say so, Kokālika! Clarify your mind toward Sāriputta and Moggallāna. Sāriputta and Moggallāna are of amiable virtue.”

อถ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อจิรปฺปกฺกนฺตสฺส จ โกกาลิกสฺส ภิกฺขุโน สาสปมตฺตีหิ ปิฬกาหิ สพฺโพ กาโย ผุโฏ อโหสิ; สาสปมตฺติโย หุตฺวา มุคฺคมตฺติโย อเหสุํ; มุคฺคมตฺติโย หุตฺวา กฬายมตฺติโย อเหสุํ; กฬายมตฺติโย หุตฺวา โกลฏฺฐิมตฺติโย อเหสุํ; โกลฏฺฐิมตฺติโย หุตฺวา โกลมตฺติโย อเหสุํ; โกลมตฺติโย หุตฺวา อามลกมตฺติโย อเหสุํ; อามลกมตฺติโย หุตฺวา เพฬุวสลาฏุกมตฺติโย อเหสุํ; เพฬุวสลาฏุกมตฺติโย หุตฺวา พิลฺลมตฺติโย อเหสุํ; พิลฺลมตฺติโย หุตฺวา ปภิชฺชึสุ; ปุพฺพญฺจ โลหิตญฺจ ปคฺฆรึสุ. อถ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ เตเนวาพาเธน กาลมกาสิ. กาลงฺกโต จ โกกาลิโก ภิกฺขุ ปทุมํ นิรยํ อุปปชฺชิ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา.

Then the bhikkhu Kokālika rose from his seat, paid homage to the Blessed One, circumambulated him keeping his right side toward him, and departed. Not long after he had left, his entire body was pervaded with boils the size of mustard seeds. Having become the size of mustard seeds, they became the size of mung beans; having become the size of mung beans, they became the size of chickpeas; having become the size of chickpeas, they became the size of jujube stones; having become the size of jujube stones, they became the size of jujube fruits; having become the size of jujube fruits, they became the size of myrobalans; having become the size of myrobalans, they became the size of unripe bel fruits; having become the size of unripe bel fruits, they became the size of ripe bel fruits. Then they burst, and pus and blood discharged. Then the bhikkhu Kokālika died of that same illness. Having died, the bhikkhu Kokālika was reborn in the Paduma hell for having harbored ill will toward Sāriputta and Moggallāna.

อถ โข พฺรหฺมา สหมฺปติ อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ, ฐิโต โข พฺรหฺมา สหมฺปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โกกาลิโก, ภนฺเต, ภิกฺขุ กาลงฺกโต; กาลงฺกโต จ, ภนฺเต, โกกาลิโก ภิกฺขุ ปทุมํ นิรยํ อุปปนฺโน สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา’’ติ. อิทมโวจ พฺรหฺมา สหมฺปติ; อิทํ วตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ.

Then, when the night was advanced, Brahmā Sahampati, of surpassing beauty, illuminating the entire Jeta’s Grove, approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and stood to one side. Standing to one side, Brahmā Sahampati said to the Blessed One: “Venerable sir, the bhikkhu Kokālika has died. Having died, venerable sir, the bhikkhu Kokālika has been reborn in the Paduma hell for having harbored ill will toward Sāriputta and Moggallāna.” This said, Brahmā Sahampati paid homage to the Blessed One, circumambulated him keeping his right side toward him, and vanished right there.

อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ พฺรหฺมา สหมฺปติ อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา…เป… อิทมโวจ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา สหมฺปติ, อิทํ วตฺวา มํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ.

Then, at the end of that night, the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus, this night, when the night was advanced, Brahmā Sahampati … This is what Brahmā Sahampati said, bhikkhus. Having said this, he paid homage to me, circumambulated me keeping his right side toward me, and vanished right there.”

เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กีวทีฆํ นุ โข, ภนฺเต, ปทุเม นิรเย อายุปฺปมาณ’’นฺติ? ‘‘ทีฆํ โข, ภิกฺขุ, ปทุเม นิรเย อายุปฺปมาณํ; ตํ น สุกรํ สงฺขาตุํ เอตฺตกานิ วสฺสานิ อิติ วา เอตฺตกานิ วสฺสสตานิ อิติ วา เอตฺตกานิ วสฺสสหสฺสานิ [Pg.381] อิติ วา เอตฺตกานิ วสฺสสตสหสฺสานิ อิติ วา’’ติ. ‘‘สกฺกา ปน, ภนฺเต, อุปมา กาตุ’’นฺติ? ‘‘สกฺกา, ภิกฺขู’’ติ ภควา อโวจ –

When this was said, a certain bhikkhu said to the Blessed One: “Venerable sir, how long is the lifespan in the Paduma hell?” “The lifespan in the Paduma hell is long, bhikkhu. It is not easy to count it as so many years, or so many hundreds of years, or so many thousands of years, or so many hundreds of thousands of years.” “But is it possible, venerable sir, to make a simile?” “It is possible, bhikkhu,” the Blessed One said:

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติขาริโก โกสลโก ติลวาโห; ตโต ปุริโส วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน เอกเมกํ ติลํ อุทฺธเรยฺย. ขิปฺปตรํ โข โส ภิกฺขุ วีสติขาริโก โกสลโก ติลวาโห อิมินา อุปกฺกเมน ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย, นตฺเวว เอโก อพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อพฺพุทา นิรยา เอวเมโก นิรพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ นิรพฺพุทา นิรยา เอวเมโก อพโพ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อพพา นิรยา เอวเมโก อหโห นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อหหา นิรยา เอวเมโก อฏโฏ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อฏฏา นิรยา เอวเมโก กุมุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ กุมุทา นิรยา เอวเมโก โสคนฺธิโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ โสคนฺธิกา นิรยา เอวเมโก อุปฺปลโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อุปฺปลกา นิรยา เอวเมโก ปุณฺฑรีโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ ปุณฺฑรีกา นิรยา เอวเมโก ปทุโม นิรโย. ปทุมํ โข ปน ภิกฺขุ นิรยํ โกกาลิโก ภิกฺขุ อุปปนฺโน สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

“Suppose, bhikkhu, there were a Kosalan cartload containing twenty khāris of sesame seeds. From there a man would remove a single seed at the end of every hundred years. That Kosalan cartload of twenty khāris of sesame seeds would be exhausted and used up by that endeavor more quickly than a single Abbuda hell. Just as twenty Abbuda hells equal one Nirabbuda hell, so twenty Nirabbuda hells equal one Ababa hell; twenty Ababa hells equal one Ahaha hell; twenty Ahaha hells equal one Aṭaṭa hell; twenty Aṭaṭa hells equal one Kumuda hell; twenty Kumuda hells equal one Sogandhika hell; twenty Sogandhika hells equal one Uppalaka hell; twenty Uppalaka hells equal one Puṇḍarīka hell; twenty Puṇḍarīka hells equal one Paduma hell. It is to this Paduma hell, bhikkhu, that the bhikkhu Kokālika has been reborn for having harbored ill-will in his mind toward Sāriputta and Moggallāna.” This is what the Blessed One said. Having said this, the Sugata, the Teacher, further said this:

๖๖๒.

662.

‘‘ปุริสสฺส หิ ชาตสฺส, กุฐารี ชายเต มุเข;

ยาย ฉินฺทติ อตฺตานํ, พาโล ทุพฺภาสิตํ ภณํ.

“For a person who is born, an axe is born in his mouth, with which the fool cuts himself when speaking ill words.

๖๖๓.

663.

‘‘โย นินฺทิยํ ปสํสติ, ตํ วา นินฺทติ โย ปสํสิโย;

วิจินาติ มุเขน โส กลึ, กลินา เตน สุขํ น วินฺทติ.

“One who praises the blameworthy or blames the praiseworthy gathers demerit with his mouth; because of that demerit, he does not find happiness.

๖๖๔.

664.

‘‘อปฺปมตฺโต [Pg.382] อยํ กลิ, โย อกฺเขสุ ธนปราชโย;

สพฺพสฺสาปิ สหาปิ อตฺตนา, อยเมว มหตฺตโร กลิ;

โย สุคเตสุ มนํ ปโทสเย.

“Minor is this demerit—the loss of wealth at dice, even along with all one’s possessions and oneself. This indeed is a far greater demerit: to harbor a corrupt mind against the Well-Farers.

๖๖๕.

665.

‘‘สตํ สหสฺสานํ นิรพฺพุทานํ, ฉตฺตึสติ ปญฺจ จ อพฺพุทานิ ;

ยมริยครหี นิรยํ อุเปติ, วาจํ มนญฺจ ปณิธาย ปาปกํ.

“For one hundred thousand nirabbudas, for thirty-six nirabbudas, and for five abbudas, the reviler of noble ones goes to hell, having directed evil speech and mind.

๖๖๖.

666.

‘‘อภูตวาที นิรยํ อุเปติ, โย วาปิ กตฺวา น กโรมิจาห;

อุโภปิ เต เปจฺจ สมา ภวนฺติ, นิหีนกมฺมา มนุชา ปรตฺถ.

“One who speaks what is not true goes to hell, as does one who, having done something, says, ‘I did not do it.’ Both these people of base deeds become equal after death in the next world.

๖๖๗.

667.

‘‘โย อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ, สุทฺธสฺส โปสสฺส อนงฺคณสฺส;

ตเมว พาลํ ปจฺเจติ ปาปํ, สุขุโม รโช ปฏิวาตํว ขิตฺโต.

“Whoever offends an uncorrupted man, a pure person free of blemish, the evil recoils upon that very fool, like fine dust thrown against the wind.

๖๖๘.

668.

‘‘โย โลภคุเณ อนุยุตฺโต, โส วจสา ปริภาสติ อญฺเญ;

อสทฺโธ กทริโย อวทญฺญู, มจฺฉริ เปสุณิยํ อนุยุตฺโต.

“One who is devoted to greed reviles others with his speech. He is faithless, stingy, unreceptive, selfish, and devoted to slander.

๖๖๙.

669.

‘‘มุขทุคฺค วิภูต อนริย, ภูนหุ ปาปก ทุกฺกฏการิ;

ปุริสนฺต กลี อวชาต, มา พหุภาณิธ เนรยิโกสิ.

“O foul-mouthed, truthless, ignoble one! O destroyer of welfare, evil one, wrongdoer! O lowest of men, wretch, low-born! Do not speak much here; you are destined for hell.

๖๗๐.

670.

‘‘รชมากิรสี [Pg.383] อหิตาย, สนฺเต ครหสิ กิพฺพิสการี;

พหูนิ ทุจฺจริตานิ จริตฺวา, คจฺฉสิ โข ปปตํ จิรรตฺตํ.

“You scatter the dust of defilements to your own detriment; you revile the good, O perpetrator of evil. Having engaged in much misconduct, you will indeed go to the great abyss for a very long time.

๖๗๑.

671.

‘‘น หิ นสฺสติ กสฺสจิ กมฺมํ, เอติ หตํ ลภเตว สุวามิ;

ทุกฺขํ มนฺโท ปรโลเก, อตฺตนิ ปสฺสติ กิพฺพิสการี.

“Indeed, no one’s kamma is ever lost; it comes to its owner, who receives it. The fool, the perpetrator of evil, sees suffering for himself in the next world.

๖๗๒.

672.

‘‘อโยสงฺกุสมาหตฏฺฐานํ, ติณฺหธารมยสูลมุเปติ;

อถ ตตฺตอโยคุฬสนฺนิภํ, โภชนมตฺถิ ตถา ปติรูปํ.

“He goes to a place pierced with iron stakes; he goes to a sharp-edged iron spike. Then there is food just suitable for him: like a red-hot iron ball.

๖๗๓.

673.

‘‘น หิ วคฺคุ วทนฺติ วทนฺตา, นาภิชวนฺติ น ตาณมุเปนฺติ;

องฺคาเร สนฺถเต สยนฺติ, คินิสมฺปชฺชลิตํ ปวิสนฺติ.

“The wardens do not speak pleasant words; they do not approach gently, nor do they come to offer protection. The beings there lie on a bed of embers; they enter a blazing fire.

๖๗๔.

674.

‘‘ชาเลน จ โอนหิยาน, ตตฺถ หนนฺติ อโยมยกุเฏภิ ;

อนฺธํว ติมิสมายนฺติ, ตํ วิตตญฺหิ ยถา มหิกาโย.

“Having been bound with an iron net, they are struck there with iron hammers. They go into a blinding darkness, which is spread out like the earth.

๖๗๕.

675.

‘‘อถ โลหมยํ ปน กุมฺภึ, คินิสมฺปชฺชลิตํ ปวิสนฺติ;

ปจฺจนฺติ หิ ตาสุ จิรรตฺตํ, อคฺคินิสมาสุ สมุปฺปิลวาเต.

“Then they enter an iron cauldron blazing with fire. Indeed, they are cooked in them for a long time, bobbing up and down in those pots full of fire.

๖๗๖.

676.

‘‘อถ ปุพฺพโลหิตมิสฺเส, ตตฺถ กึ ปจฺจติ กิพฺพิสการี;

ยํ ยํ ทิสกํ อธิเสติ, ตตฺถ กิลิสฺสติ สมฺผุสมาโน.

“Then, in a mixture of pus and blood, the perpetrator of evil is tormented. Whatever region he occupies, there he suffers upon contact.

๖๗๗.

677.

‘‘ปุฬวาวสเถ [Pg.384] สลิลสฺมึ, ตตฺถ กึ ปจฺจติ กิพฺพิสการี;

คนฺตุํ น หิ ตีรมปตฺถิ, สพฺพสมา หิ สมนฺตกปลฺลา.

“In the water that is an abode of worms, the perpetrator of evil is afflicted. There is no shore for him to reach, for the surrounding cauldrons are the same on all sides.

๖๗๘.

678.

‘‘อสิปตฺตวนํ ปน ติณฺหํ, ตํ ปวิสนฺติ สมุจฺฉิทคตฺตา;

ชิวฺหํ พลิเสน คเหตฺวา, อารชยารชยา วิหนนฺติ.

“Then they enter the sharp Sword-Leaf Forest, their bodies cut up. Seizing their tongues with iron hooks, they are stretched and struck again and again.

๖๗๙.

679.

‘‘อถ เวตรณึ ปน ทุคฺคํ, ติณฺหธารขุรธารมุเปนฺติ;

ตตฺถ มนฺทา ปปตนฺติ, ปาปกรา ปาปานิ กริตฺวา.

“Then they come to the Vetaraṇī, difficult to cross, with sharp razor-blade edges. There the fools fall, the evildoers, having done evil deeds.

๖๘๐.

680.

‘‘ขาทนฺติ หิ ตตฺถ รุทนฺเต, สามา สพลา กาโกลคณา จ;

โสณา สิงฺคาลา ปฏิคิทฺธา, กุลลา วายสา จ วิตุทนฺติ.

“While they are crying, they are devoured there by greedy, dark and dappled dogs and jackals, and by flocks of crows. Hawks and ravens also peck at them.

๖๘๑.

681.

‘‘กิจฺฉา วตยํ อิธ วุตฺติ, ยํ ชโน ผุสติ กิพฺพิสการี;

ตสฺมา อิธ ชีวิตเสเส, กิจฺจกโร สิยา นโร น จปฺปมชฺเช.

“Hard indeed is this existence in hell that a person who perpetrates evil experiences. Therefore, in what remains of life in this world, a person should do what must be done and not be negligent.

๖๘๒.

682.

‘‘เต คณิตา วิทูหิ ติลวาหา, เย ปทุเม นิรเย อุปนีตา;

นหุตานิ หิ โกฏิโย ปญฺจ ภวนฺติ, ทฺวาทส โกฏิสตานิ ปุนญฺญา.

“Those cartloads of sesame seeds have been reckoned by the wise as a measure for the Paduma hell. For its duration is five koṭis of nahutas, and another twelve hundred koṭis of years.

๖๘๓.

683.

‘‘ยาว [Pg.385] ทุขา นิรยา อิธ วุตฺตา, ตตฺถปิ ตาว จิรํ วสิตพฺพํ;

ตสฺมา สุจิเปสลสาธุคุเณสุ, วาจํ มนํ สตตํ ปริรกฺเข’’ติ.

“However painful the hells are said to be in this world, one must dwell there for just as long a time. Therefore, toward those with pure, amiable, and virtuous qualities, one should constantly protect one's speech and mind.”

โกกาลิกสุตฺตํ ทสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Sutta on Kokālika, the tenth, is finished.

๑๑. นาลกสุตฺตํ

11. The Sutta on Nālaka

๖๘๔.

684.

อานนฺทชาเต ติทสคเณ ปตีเต, สกฺกญฺจ อินฺทํ สุจิวสเน จ เทเว;

ทุสฺสํ คเหตฺวา อติริว โถมยนฺเต, อสิโต อิสิ อทฺทส ทิวาวิหาเร.

During his midday rest, the seer Asita saw the joyful and delighted host of the thirty gods, along with Sakka, their chief, and the gods in pure garments, who, having taken up their cloths, were exceedingly rejoicing.

๖๘๕.

685.

ทิสฺวาน เทเว มุทิตมเน อุทคฺเค, จิตฺตึ กริตฺวาน อิทมโวจ ตตฺถ;

‘‘กึ เทวสงฺโฆ อติริว กลฺยรูโป, ทุสฺสํ คเหตฺวา รมยถ กึ ปฏิจฺจ.

Having seen the gods, joyful in mind and elated, he paid them reverence and spoke thus: ‘Why is the host of gods so exceedingly beautiful in appearance? Having taken up your cloths, on what account do you rejoice?’

๖๘๖.

686.

‘‘ยทาปิ อาสี อสุเรหิ สงฺคโม, ชโย สุรานํ อสุรา ปราชิตา.ตทาปิ เนตาทิโส โลมหํสโน, กิมพฺภุตํ ทฏฺฐุ มรู ปโมทิตา.

“‘Even when there was a battle with the asuras, a victory for the devas and a defeat for the asuras, even then there was not such a hair-raising thrill. What marvel have the gods seen that they are so delighted?’

๖๘๗.

687.

‘‘เสเฬนฺติ คายนฺติ จ วาทยนฺติ จ, ภุชานิ โผเฏนฺติ จ นจฺจยนฺติ จ;

ปุจฺฉามิ โวหํ เมรุมุทฺธวาสิเน, ธุนาถ เม สํสยํ ขิปฺป มาริสา’’.

‘They acclaim, they sing and play music, they strike their arms and they dance. I ask you, dwellers on Meru’s peak: O sirs, quickly dispel my doubt!’

๖๘๘.

688.

‘‘โส [Pg.386] โพธิสตฺโต รตนวโร อตุลฺโย, มนุสฺสโลเก หิตสุขตฺถาย ชาโต;

สกฺยาน คาเม ชนปเท ลุมฺพิเนยฺเย, เตนมฺห ตุฏฺฐา อติริว กลฺยรูปา.

‘That Bodhisatta, the excellent and incomparable jewel, has been born in the human world for the welfare and happiness of beings; in a village of the Sakyans, in the Lumbinī grove. For that reason we are pleased and exceedingly beautiful in appearance.’

๖๘๙.

689.

‘‘โส สพฺพสตฺตุตฺตโม อคฺคปุคฺคโล, นราสโภ สพฺพปชานมุตฺตโม;

วตฺเตสฺสติ จกฺกมิสิวฺหเย วเน, นทํว สีโห พลวา มิคาภิภู’’.

‘He, the highest of all beings, the foremost person, a bull among men, supreme among all people, will turn the wheel in the wood called Isipatana, roaring like a powerful lion, the lord of beasts.’

๖๙๐.

690.

ตํ สทฺทํ สุตฺวา ตุริตมวสรี โส, สุทฺโธทนสฺส ตท ภวนํ อุปาวิสิ ;

นิสชฺช ตตฺถ อิทมโวจาสิ สกฺเย, ‘‘กุหึ กุมาโร อหมปิ ทฏฺฐุกาโม’’.

Hearing that sound, he quickly descended and then entered Suddhodana’s dwelling. Having sat down there, he said this to the Sakyans: ‘Where is the prince? I too wish to see him.’

๖๙๑.

691.

ตโต กุมารํ ชลิตมิว สุวณฺณํ, อุกฺกามุเขว สุกุสลสมฺปหฏฺฐํ ;

ททฺทลฺลมานํ สิริยา อโนมวณฺณํ, ทสฺเสสุ ปุตฺตํ อสิตวฺหยสฺส สกฺยา.

Then the Sakyans showed their son to the one named Asita: the prince, like blazing gold well-wrought by a skilled smith at a furnace-mouth, shining with splendor, of unblemished complexion.

๖๙๒.

692.

ทิสฺวา กุมารํ สิขิมิว ปชฺชลนฺตํ, ตาราสภํว นภสิคมํ วิสุทฺธํ;

สูริยํ ตปนฺตํ สรทริวพฺภมุตฺตํ, อานนฺทชาโต วิปุลมลตฺถ ปีตึ.

Seeing the prince blazing like a fire, like the pure bull among stars moving in the sky, like the autumn sun shining freed from clouds, he became filled with joy and obtained abundant delight.

๖๙๓.

693.

อเนกสาขญฺจ สหสฺสมณฺฑลํ, ฉตฺตํ มรู ธารยุมนฺตลิกฺเข;

สุวณฺณทณฺฑา วีติปตนฺติ จามรา, น ทิสฺสเร จามรฉตฺตคาหกา.

In the sky the gods held a many-ribbed parasol with a thousand circles. Golden-handled yak-tail whisks were waved, but the bearers of the whisks and parasol were not to be seen.

๖๙๔.

694.

ทิสฺวา [Pg.387] ชฏี กณฺหสิริวฺหโย อิสิ, สุวณฺณนิกฺขํ วิย ปณฺฑุกมฺพเล;

เสตญฺจ ฉตฺตํ ธริยนฺต มุทฺธนิ, อุทคฺคจิตฺโต สุมโน ปฏิคฺคเห.

The matted-hair seer, the one named Kaṇhasiri, saw the child under the white parasol held over his head, like a gold ingot on a pale woolen blanket. With elated mind and full of joy, he received him.

๖๙๕.

695.

ปฏิคฺคเหตฺวา ปน สกฺยปุงฺควํ, ชิคีสโต ลกฺขณมนฺตปารคู;

ปสนฺนจิตฺโต คิรมพฺภุทีรยิ, ‘‘อนุตฺตรายํ ทฺวิปทานมุตฺตโม’’.

Then, having received the bull of the Sakyans, he who was a master of the treatises on marks and hymns, desiring to examine him, with a confident mind uttered this utterance: ‘This one is supreme, the highest of bipeds!’

๖๙๖.

696.

อถตฺตโน คมนมนุสฺสรนฺโต, อกลฺยรูโป คฬยติ อสฺสุกานิ;

ทิสฺวาน สกฺยา อิสิมโวจุํ รุทนฺตํ,‘‘โน เจ กุมาเร ภวิสฺสติ อนฺตราโย’’.

Then, reflecting on his own departure, he became distressed and shed tears. Seeing the seer weeping, the Sakyans said: ‘Surely no misfortune will befall the prince?’

๖๙๗.

697.

ทิสฺวาน สกฺเย อิสิมโวจ อกลฺเย, ‘‘นาหํ กุมาเร อหิตมนุสฺสรามิ;

น จาปิมสฺส ภวิสฺสติ อนฺตราโย, น โอรกายํ อธิมานสา ภวาถ.

Seeing the distressed Sakyans, the seer said: ‘I do not foresee any harm for the prince, nor will any misfortune befall him. This one is not of a lesser sort; do not be dejected.’

๖๙๘.

698.

‘‘สมฺโพธิยคฺคํ ผุสิสฺสตายํ กุมาโร, โส ธมฺมจกฺกํ ปรมวิสุทฺธทสฺสี;

วตฺเตสฺสตายํ พหุชนหิตานุกมฺปี, วิตฺถาริกสฺส ภวิสฺสติ พฺรหฺมจริยํ.

‘This prince will touch the peak of enlightenment. As one who sees the supreme purity, and out of compassion for the welfare of the many, he will turn the wheel of Dhamma. His holy life will become widespread.’

๖๙๙.

699.

‘‘มมญฺจ อายุ น จิรมิธาวเสโส, อถนฺตรา เม ภวิสฺสติ กาลกิริยา;

โสหํ น โสสฺสํ อสมธุรสฺส ธมฺมํ, เตนมฺหิ อฏฺโฏ พฺยสนํคโต อฆาวี’’.

‘But my life here has little remaining; my death will occur in the meantime. I will not get to hear the Dhamma of the Unequalled One. That is why I am afflicted, struck by calamity, and sorrowful.’

๗๐๐.

700.

โส [Pg.388] สากิยานํ วิปุลํ ชเนตฺวา ปีตึ, อนฺเตปุรมฺหา นิคฺคมา พฺรหฺมจารี;

โส ภาคิเนยฺยํ สยํ อนุกมฺปมาโน, สมาทเปสิ อสมธุรสฺส ธมฺเม.

Having generated abundant delight for the Sakyans, the celibate one departed from the inner palace. Then, out of compassion for his own nephew, he instructed him in the Dhamma of the Unequalled One.

๗๐๑.

701.

‘‘พุทฺโธติ โฆสํ ยท ปรโต สุณาสิ, สมฺโพธิปตฺโต วิวรติ ธมฺมมคฺคํ;

คนฺตฺวาน ตตฺถ สมยํ ปริปุจฺฉมาโน, จรสฺสุ ตสฺมึ ภควติ พฺรหฺมจริยํ’’.

‘When you hear from another the report, “A Buddha!,” one who has attained enlightenment and is opening up the path of Dhamma, you should go there and, having inquired about the teaching, lead the holy life under that Blessed One.’

๗๐๒.

702.

เตนานุสิฏฺโฐ หิตมเนน ตาทินา, อนาคเต ปรมวิสุทฺธทสฺสินา;

โส นาลโก อุปจิตปุญฺญสญฺจโย, ชินํ ปติกฺขํ ปริวสิ รกฺขิตินฺทฺริโย.

Thus instructed by him—the Such-like one of benevolent mind, the seer of supreme purity in the future—Nālaka, who had accumulated a store of merit, dwelt with guarded senses, awaiting the Victor.

๗๐๓.

703.

สุตฺวาน โฆสํ ชินวรจกฺกวตฺตเน, คนฺตฺวาน ทิสฺวา อิสินิสภํ ปสนฺโน;

โมเนยฺยเสฏฺฐํ มุนิปวรํ อปุจฺฉิ, สมาคเต อสิตาวฺหยสฺส สาสเนติ.

Hearing the report of the turning of the excellent wheel by the Victor, he went and saw the bull among seers. Confident, now that the time of the instruction of the one named Asita had come, he asked the excellent sage about the highest sagehood.

วตฺถุคาถา นิฏฺฐิตา.

The introductory verses are finished.

๗๐๔.

704.

‘‘อญฺญาตเมตํ วจนํ, อสิตสฺส ยถาตถํ;

ตํ ตํ โคตม ปุจฺฉามิ, สพฺพธมฺมาน ปารคุํ.

‘This word of Asita is known by me as it truly is. Therefore I ask you, Gotama, you who have gone to the far shore of all dhammas.’

๗๐๕.

705.

‘‘อนคาริยุเปตสฺส, ภิกฺขาจริยํ ชิคีสโต;

มุนิ ปพฺรูหิ เม ปุฏฺโฐ, โมเนยฺยํ อุตฺตมํ ปทํ’’.

‘For one who has gone forth into homelessness, who seeks to live the alms-round life, O Sage, when asked, please explain to me the supreme state of sagehood.’

๗๐๖.

706.

‘‘โมเนยฺยํ เต อุปญฺญิสฺสํ, (อิติ ภควา) ทุกฺกรํ ทุรภิสมฺภวํ;

หนฺท เต นํ ปวกฺขามิ, สนฺถมฺภสฺสุ ทฬฺโห ภว.

‘I will explain sagehood to you,’ said the Blessed One, ‘which is difficult to do and hard to accomplish. Come now, I will declare it to you. Brace yourself and be firm.’

๗๐๗.

707.

‘‘สมานภาคํ [Pg.389] กุพฺเพถ, คาเม อกฺกุฏฺฐวนฺทิตํ;

มโนปโทสํ รกฺเขยฺย, สนฺโต อนุณฺณโต จเร.

‘In the village, one should be impartial toward abuse and praise. One should guard against defilement of the mind. Being peaceful and not elated, one should fare on.’

๗๐๘.

708.

‘‘อุจฺจาวจา นิจฺฉรนฺติ, ทาเย อคฺคิสิขูปมา;

นาริโย มุนึ ปโลเภนฺติ, ตาสุ ตํ มา ปโลภยุํ.

‘High and low things arise in the forest, like flames of a fire. Women may entice a sage; let them not entice you.’

๗๐๙.

709.

‘‘วิรโต เมถุนา ธมฺมา, หิตฺวา กาเม ปโรปเร ;

อวิรุทฺโธ อสารตฺโต, ปาเณสุ ตสถาวเร.

‘Abstaining from the practice of sexual intercourse, having abandoned sensual pleasures both higher and lower, one should be unopposed and unattached toward beings, both mobile and immobile.’

๗๑๐.

710.

‘‘ยถา อหํ ตถา เอเต, ยถา เอเต ตถา อหํ;

อตฺตานํ อุปมํ กตฺวา, น หเนยฺย น ฆาตเย.

‘“As I am, so are they; as they are, so am I.” Making oneself the comparison, one should neither kill nor cause others to kill.’

๗๑๑.

711.

‘‘หิตฺวา อิจฺฉญฺจ โลภญฺจ, ยตฺถ สตฺโต ปุถุชฺชโน;

จกฺขุมา ปฏิปชฺเชยฺย, ตเรยฺย นรกํ อิมํ.

‘Having abandoned desire and greed, wherein a worldling is attached, one with vision should undertake the practice and cross over this hell.’

๗๑๒.

712.

‘‘อูนูทโร มิตาหาโร, อปฺปิจฺฉสฺส อโลลุโป;

สทา อิจฺฉาย นิจฺฉาโต, อนิจฺโฉ โหติ นิพฺพุโต.

‘One should have a less-than-full stomach and be moderate in food, have few wishes, and not be covetous. Always free from desire, being desireless, one is quenched.’

๗๑๓.

713.

‘‘ส ปิณฺฑจารํ จริตฺวา, วนนฺตมภิหารเย;

อุปฏฺฐิโต รุกฺขมูลสฺมึ, อาสนูปคโต มุนิ.

‘That sage, having walked for alms, should proceed to the forest’s edge. Established at the root of a tree, the sage should take his seat.’

๗๑๔.

714.

‘‘ส ฌานปสุโต ธีโร, วนนฺเต รมิโต สิยา;

ฌาเยถ รุกฺขมูลสฺมึ, อตฺตานมภิโตสยํ.

‘That steadfast one, devoted to jhāna, should delight at the forest’s edge. He should meditate at the root of a tree, bringing contentment to himself.’

๗๑๕.

715.

‘‘ตโต รตฺยา วิวสาเน, คามนฺตมภิหารเย;

อวฺหานํ นาภินนฺเทยฺย, อภิหารญฺจ คามโต.

‘Then, when the night has passed, he should go to the village outskirts. He should not delight in an invitation, nor in an offering brought from the village.’

๗๑๖.

716.

‘‘น มุนี คามมาคมฺม, กุเลสุ สหสา จเร;

ฆาเสสนํ ฉินฺนกโถ, น วาจํ ปยุตํ ภเณ.

‘A sage, having come to a village, should not act with undue familiarity among families. He should cut off idle talk and not utter speech aimed at obtaining food.’

๗๑๗.

717.

‘‘อลตฺถํ ยทิทํ สาธุ, นาลตฺถํ กุสลํ อิติ;

อุภเยเนว โส ตาที, รุกฺขํวุปนิวตฺตติ.

‘“What I have received is good”; “That I did not receive is also good.” Being thus equanimous in both respects, he returns toward the tree.’

๗๑๘.

718.

‘‘ส ปตฺตปาณิ วิจรนฺโต, อมูโค มูคสมฺมโต;

อปฺปํ ทานํ น หีเฬยฺย, ทาตารํ นาวชานิยา.

‘Wandering with bowl in hand—not mute, yet considered to be mute—he should not despise a small gift, nor should he disparage the giver.’

๗๑๙.

719.

‘‘อุจฺจาวจา [Pg.390] หิ ปฏิปทา, สมเณน ปกาสิตา;

น ปารํ ทิคุณํ ยนฺติ, นยิทํ เอกคุณํ มุตํ.

‘For high and low practices have been proclaimed by the Recluse. One does not reach the far shore twice, nor is it reached only once.’

๗๒๐.

720.

‘‘ยสฺส จ วิสตา นตฺถิ, ฉินฺนโสตสฺส ภิกฺขุโน;

กิจฺจากิจฺจปฺปหีนสฺส, ปริฬาโห น วิชฺชติ.

‘For the bhikkhu who has cut the stream and is without spreading craving, who has abandoned what should and should not be done, for him no fever is found.’

๗๒๑.

721.

‘‘โมเนยฺยํ เต อุปญฺญิสฺสํ, ขุรธารูปโม ภเว;

ชิวฺหาย ตาลุมาหจฺจ, อุทเร สญฺญโต สิยา.

‘I will explain sagehood to you: one should be like a razor’s edge. Pressing the tongue against the palate, one should be restrained in the stomach.’

๗๒๒.

722.

‘‘อลีนจิตฺโต จ สิยา, น จาปิ พหุ จินฺตเย;

นิรามคนฺโธ อสิโต, พฺรหฺมจริยปรายโณ.

‘One should have a mind that is not sluggish and should not think excessively. Free from the stench of defilements, unattached, one should be devoted to the holy life.’

๗๒๓.

723.

‘‘เอกาสนสฺส สิกฺเขถ, สมณูปาสนสฺส จ;

เอกตฺตํ โมนมกฺขาตํ, เอโก เจ อภิรมิสฺสสิ;

อถ ภาหิสิ ทสทิสา.

‘One should train in dwelling alone and in the practice of a recluse. Solitude is declared to be sagehood. If you delight in being alone, then you will shine forth in the ten directions.’

๗๒๔.

724.

‘‘สุตฺวา ธีรานํ นิคฺโฆสํ, ฌายีนํ กามจาคินํ;

ตโต หิริญฺจ สทฺธญฺจ, ภิยฺโย กุพฺเพถ มามโก.

‘Having heard the utterance of the wise, of those who meditate and have abandoned sensual pleasures, my disciple should then arouse his sense of shame and his faith all the more.’

๗๒๕.

725.

‘‘ตํ นทีหิ วิชานาถ, โสพฺเภสุ ปทเรสุ จ;

สณนฺตา ยนฺติ กุโสพฺภา, ตุณฺหียนฺติ มโหทธี.

‘Learn this from the rivers in their chasms and clefts: the small streams flow noisily, the great rivers flow silently.’

๗๒๖.

726.

‘‘ยทูนกํ ตํ สณติ, ยํ ปูรํ สนฺตเมว ตํ;

อฑฺฒกุมฺภูปโม พาโล, รหโท ปูโรว ปณฺฑิโต.

‘Whatever is not full makes a noise; whatever is full is peaceful. The fool is like a half-filled pot; the wise person is like a full lake.’

๗๒๗.

727.

‘‘ยํ สมโณ พหุํ ภาสติ, อุเปตํ อตฺถสญฺหิตํ;

ชานํ โส ธมฺมํ เทเสติ, ชานํ โส พหุ ภาสติ.

‘Whatever the Recluse speaks at length is endowed with and connected to benefit. Knowing, he teaches the Dhamma; knowing, he speaks at length.’

๗๒๘.

728.

‘‘โย จ ชานํ สํยตตฺโต, ชานํ น พหุ ภาสติ;

ส มุนี โมนมรหติ, ส มุนี โมนมชฺฌคา’’ติ.

‘But one who, knowing, is self-restrained, and, knowing, does not speak much—that sage is worthy of sagehood, that sage has attained sagehood.’

นาลกสุตฺตํ เอกาทสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Sutta on Nālaka, the eleventh, is finished.

๑๒. ทฺวยตานุปสฺสนาสุตฺตํ

12. The Sutta on the Contemplation of Dyads

เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. เตน โข ปน สมเยน ภควา ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส [Pg.391] ปุณฺณาย ปุณฺณมาย รตฺติยา ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต อพฺโภกาเส นิสินฺโน โหติ. อถ โข ภควา ตุณฺหีภูตํ ตุณฺหีภูตํ ภิกฺขุสงฺฆํ อนุวิโลเกตฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

Thus have I heard. On one occasion the Blessed One was dwelling at Sāvatthī, in the Eastern Park, in the mansion of Migāra's mother. Now at that time, on the Uposatha day of the fifteenth, on a full-moon night, the Blessed One was seated in the open, surrounded by the Saṅgha of bhikkhus. Then the Blessed One, having surveyed the utterly silent Saṅgha of bhikkhus, addressed the bhikkhus:

‘‘‘เย เต, ภิกฺขเว, กุสลา ธมฺมา อริยา นิยฺยานิกา สมฺโพธคามิโน, เตสํ โว, ภิกฺขเว, กุสลานํ ธมฺมานํ อริยานํ นิยฺยานิกานํ สมฺโพธคามีนํ กา อุปนิสา สวนายา’ติ อิติ เจ, ภิกฺขเว, ปุจฺฉิตาโร อสฺสุ, เต เอวมสฺสุ วจนียา – ‘ยาวเทว ทฺวยตานํ ธมฺมานํ ยถาภูตํ ญาณายา’ติ. กิญฺจ ทฺวยตํ วเทถ?

‘Bhikkhus, if there were questioners who might ask you: “What, for you, is the proximate cause for listening to these wholesome, noble, liberating qualities that are conducive to enlightenment?” you should answer them thus: “For the sake of knowledge of the dyads of phenomena as they really are.” And what dyad would you speak of?’

(๑) ‘‘อิทํ ทุกฺขํ, อยํ ทุกฺขสมุทโยติ อยเมกานุปสฺสนา. อยํ ทุกฺขนิโรโธ, อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา ทฺวยตานุปสฺสิโน โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ.

‘“This is suffering, this is the origin of suffering”—this is one contemplation. “This is the cessation of suffering, this is the path leading to the cessation of suffering”—this is the second contemplation. Thus, bhikkhus, for a bhikkhu who rightly contemplates this dyad, dwelling diligent, ardent, and resolute, one of two fruits is to be expected: final knowledge in this very life or, if there is a residue of clinging, the state of a non-returner.’

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

This the Blessed One said. Having said this, the Sugata, the Teacher, then said this further:

๗๒๙.

729.

‘‘เย ทุกฺขํ นปฺปชานนฺติ, อโถ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ;

ยตฺถ จ สพฺพโส ทุกฺขํ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

ตญฺจ มคฺคํ น ชานนฺติ, ทุกฺขูปสมคามินํ.

‘Those who do not truly know suffering, nor the origin of suffering, and where suffering ceases completely and without remainder, and do not know the path that leads to the stilling of suffering—

๗๓๐.

730.

‘‘เจโตวิมุตฺติหีนา เต, อโถ ปญฺญาวิมุตฺติยา;

อภพฺพา เต อนฺตกิริยาย, เต เว ชาติชรูปคา.

‘they are devoid of liberation of mind and of liberation by wisdom. They are incapable of making an end of suffering; they indeed are bound for birth and old age.

๗๓๑.

731.

‘‘เย จ ทุกฺขํ ปชานนฺติ, อโถ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ;

ยตฺถ จ สพฺพโส ทุกฺขํ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

ตญฺจ มคฺคํ ปชานนฺติ, ทุกฺขูปสมคามินํ.

‘But those who truly know suffering, and the origin of suffering, and where suffering ceases completely and without remainder, and who know the path that leads to the stilling of suffering—

๗๓๒.

732.

‘‘เจโตวิมุตฺติสมฺปนฺนา, อโถ ปญฺญาวิมุตฺติยา;

ภพฺพา เต อนฺตกิริยาย, น เต ชาติชรูปคา’’ติ.

‘they are possessed of liberation of mind and of liberation by wisdom. They are capable of making an end of suffering; they are not bound for birth and old age.’

(๒) ‘‘‘สิยา อญฺเญนปิ ปริยาเยน สมฺมา ทฺวยตานุปสฺสนา’ติ, อิติ เจ, ภิกฺขเว, ปุจฺฉิตาโร อสฺสุ; ‘สิยา’ติสฺสุ วจนียา. กถญฺจ สิยา? ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ สพฺพํ อุปธิปจฺจยาติ, อยเมกานุปสฺสนา. อุปธีนํ [Pg.392] ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโวติ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา…เป… อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘“Might there be, in another way, a right contemplation of a dyad?” If, bhikkhus, there were questioners who might ask this, you should say, “There might be.” And how might there be? “Whatever suffering arises, all of it is conditioned by substrates”—this is one contemplation. “With the utter fading away and cessation of all substrates, there is no arising of suffering”—this is the second contemplation. Thus, rightly...pe... the Teacher then said this further:

๗๓๓.

733.

‘‘อุปธินิทานา ปภวนฺติ ทุกฺขา, เย เกจิ โลกสฺมิมเนกรูปา;

โย เว อวิทฺวา อุปธึ กโรติ, ปุนปฺปุนํ ทุกฺขมุเปติ มนฺโท;

ตสฺมา ปชานํ อุปธึ น กยิรา, ทุกฺขสฺส ชาติปฺปภวานุปสฺสี’’ติ.

‘The many kinds of suffering that arise in the world are rooted in substrates. The fool who, being ignorant, creates a substrate, that dull-witted one encounters suffering again and again. Therefore, one who knows, seeing the birth and origin of suffering, should not create a substrate.’

(๓) ‘‘‘สิยา อญฺเญนปิ ปริยาเยน สมฺมา ทฺวยตานุปสฺสนา’ติ, อิติ เจ, ภิกฺขเว, ปุจฺฉิตาโร อสฺสุ; ‘สิยา’ติสฺสุ วจนียา. กถญฺจ สิยา? ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ สพฺพํ อวิชฺชาปจฺจยาติ, อยเมกานุปสฺสนา. อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโวติ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา…เป… อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘“Might there be, in another way, a right contemplation of a dyad?” If, bhikkhus, there were questioners who might ask this, you should say, “There might be.” And how might there be? “Whatever suffering arises, all of it is conditioned by ignorance”—this is one contemplation. “With the utter fading away and cessation of ignorance, there is no arising of suffering”—this is the second contemplation. Thus, rightly...pe... the Teacher then said this further:

๗๓๔.

734.

‘‘ชาติมรณสํสารํ, เย วชนฺติ ปุนปฺปุนํ;

อิตฺถภาวญฺญถาภาวํ, อวิชฺชาเยว สา คติ.

‘Those who fare on again and again through the saṃsāra of birth and death, to this state of being and that, ignorance itself is the cause of that journey.

๗๓๕.

735.

‘‘อวิชฺชา หายํ มหาโมโห, เยนิทํ สํสิตํ จิรํ;

วิชฺชาคตา จ เย สตฺตา, น เต คจฺฉนฺติ ปุนพฺภว’’นฺติ.

‘For this ignorance is the great delusion, because of which this world has wandered for so long. But those beings who have attained true knowledge do not go to renewed existence.’

(๔) ‘‘สิยา อญฺเญนปิ…เป… กถญฺจ สิยา? ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ สพฺพํ สงฺขารปจฺจยาติ, อยเมกานุปสฺสนา. สงฺขารานํ ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโวติ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา…เป… อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘“Might there be, in another way...pe... And how might there be? “Whatever suffering arises, all of it is conditioned by formations”—this is one contemplation. “With the utter fading away and cessation of formations, there is no arising of suffering”—this is the second contemplation. Thus, rightly...pe... the Teacher then said this further:

๗๓๖.

736.

‘‘ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ, สพฺพํ สงฺขารปจฺจยา;

สงฺขารานํ นิโรเธน, นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโว.

‘Whatever suffering arises, all of it is conditioned by formations. With the cessation of formations, there is no arising of suffering.

๗๓๗.

737.

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, ทุกฺขํ สงฺขารปจฺจยา;

สพฺพสงฺขารสมถา, สญฺญานํ อุปโรธนา;

เอวํ ทุกฺขกฺขโย โหติ, เอตํ ญตฺวา ยถาตถํ.

‘Having known this danger—that suffering is conditioned by formations—through the stilling of all formations and the cessation of perceptions, thus there is the destruction of suffering. Having known this as it really is,

๗๓๘.

738.

‘‘สมฺมทฺทสา เวทคุโน, สมฺมทญฺญาย ปณฺฑิตา;

อภิภุยฺย มารสํโยคํ, น คจฺฉนฺติ ปุนพฺภว’’นฺติ.

‘the wise ones of right view, who have reached the culmination of knowledge, having perfectly understood and overcome the yoke of Māra, do not go to renewed existence.’

(๕) ‘‘สิยา [Pg.393] อญฺเญนปิ…เป… กถญฺจ สิยา? ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ สพฺพํ วิญฺญาณปจฺจยาติ, อยเมกานุปสฺสนา. วิญฺญาณสฺส ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโวติ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา…เป… อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘Might there be, in another way...pe... And how might there be? “Whatever suffering arises, all of it is conditioned by consciousness”—this is one contemplation. “With the utter fading away and cessation of consciousness, there is no arising of suffering”—this is the second contemplation. Thus, rightly...pe... the Teacher then said this further:

๗๓๙.

739.

‘‘ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ, สพฺพํ วิญฺญาณปจฺจยา;

วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโว.

‘Whatever suffering arises, all of it is conditioned by consciousness. With the cessation of consciousness, there is no arising of suffering.’

๗๔๐.

740.

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, ทุกฺขํ วิญฺญาณปจฺจยา;

วิญฺญาณูปสมา ภิกฺขุ, นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโต’’ติ.

‘Having known this danger—that suffering is conditioned by consciousness—through the stilling of consciousness a bhikkhu is without craving, fully extinguished.’

(๖) ‘‘สิยา อญฺเญนปิ…เป… กถญฺจ สิยา? ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ สพฺพํ ผสฺสปจฺจยาติ, อยเมกานุปสฺสนา. ผสฺสสฺส ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโวติ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา…เป… อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘Might there be, in another way...pe... And how might there be? “Whatever suffering arises, all of it is conditioned by contact”—this is one contemplation. “With the utter fading away and cessation of contact, there is no arising of suffering”—this is the second contemplation. Thus, rightly...pe... the Teacher then said this further:

๗๔๑.

741.

‘‘เตสํ ผสฺสปเรตานํ, ภวโสตานุสารินํ;

กุมฺมคฺคปฏิปนฺนานํ, อารา สํโยชนกฺขโย.

‘For those overcome by contact, who follow the stream of becoming, who are set on the wrong path, the destruction of the fetters is far away.’

๗๔๒.

742.

‘‘เย จ ผสฺสํ ปริญฺญาย, อญฺญายุปสเม รตา;

เต เว ผสฺสาภิสมยา, นิจฺฉาตา ปรินิพฺพุตา’’ติ.

‘But those who have fully comprehended contact and delight in the peace of final knowledge, they indeed, through the breakthrough to the truth of contact, are without craving, fully extinguished.’

(๗) ‘‘สิยา อญฺเญนปิ…เป… กถญฺจ สิยา? ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ สพฺพํ เวทนาปจฺจยาติ, อยเมกานุปสฺสนา. เวทนานํ ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโวติ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา…เป… อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘Might there be another way...pe... And how might there be? “Whatever suffering arises, all of it is conditioned by feeling”—this is one contemplation. “But with the remainderless fading away and cessation of feelings, there is no arising of suffering”—this is the second contemplation. Thus, rightly...pe... then the Teacher said this further:

๗๔๓.

743.

‘‘สุขํ วา ยทิ วา ทุกฺขํ, อทุกฺขมสุขํ สห;

อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, ยํ กิญฺจิ อตฺถิ เวทิตํ.

‘Pleasant or painful, or together with the neither-painful-nor-pleasant, whatever is felt, internally or externally,’

๗๔๔.

744.

‘‘เอตํ ทุกฺขนฺติ ญตฺวาน, โมสธมฺมํ ปโลกินํ ;

ผุสฺส ผุสฺส วยํ ปสฺสํ, เอวํ ตตฺถ วิชานติ ;

เวทนานํ ขยา ภิกฺขุ, นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโต’’ติ.

‘Having known this as suffering, a deceptive and perishable thing; repeatedly making contact and seeing its passing away, one thus becomes dispassionate towards it. With the destruction of feelings, a bhikkhu is without craving, fully quenched.’

(๘) ‘‘สิยา [Pg.394] อญฺเญนปิ…เป… กถญฺจ สิยา? ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ สพฺพํ ตณฺหาปจฺจยาติ, อยเมกานุปสฺสนา. ตณฺหาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโวติ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา…เป… อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘Might there be another way...pe... And how might there be? “Whatever suffering arises, all of it is conditioned by craving”—this is one contemplation. “But with the remainderless fading away and cessation of craving, there is no arising of suffering”—this is the second contemplation. Thus, rightly...pe... then the Teacher said this further:

๗๔๕.

745.

‘‘ตณฺหาทุติโย ปุริโส, ทีฆมทฺธาน สํสรํ;

อิตฺถภาวญฺญถาภาวํ, สํสารํ นาติวตฺตติ.

‘A person with craving as their companion transmigrates for a long time; from this state of being to another, one does not overcome saṃsāra.’

๗๔๖.

746.

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, ตณฺหํ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ;

วีตตณฺโห อนาทาโน, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

‘Having known this danger—that craving is the origin of suffering—a bhikkhu should wander mindfully, free from craving, without clinging.’

(๙) ‘‘สิยา อญฺเญนปิ…เป… กถญฺจ สิยา? ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ สพฺพํ อุปาทานปจฺจยาติ, อยเมกานุปสฺสนา. อุปาทานานํ ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโวติ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา…เป… อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘Might there be another way...pe... And how might there be? “Whatever suffering arises, all of it is conditioned by clinging”—this is one contemplation. “But with the remainderless fading away and cessation of clinging, there is no arising of suffering”—this is the second contemplation. Thus, rightly...pe... then the Teacher said this further:

๗๔๗.

747.

‘‘อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภูโต ทุกฺขํ นิคจฺฉติ;

ชาตสฺส มรณํ โหติ, เอโส ทุกฺขสฺส สมฺภโว.

‘Conditioned by clinging is existence; one who has come to be undergoes suffering. For one who is born, there is death: this is the origin of suffering.’

๗๔๘.

748.

‘‘ตสฺมา อุปาทานกฺขยา, สมฺมทญฺญาย ปณฺฑิตา;

ชาติกฺขยํ อภิญฺญาย, น คจฺฉนฺติ ปุนพฺภว’’นฺติ.

‘Therefore the wise, with perfect knowledge, through the destruction of clinging, having directly known the destruction of birth, go not to renewed existence.’

(๑๐) ‘‘สิยา อญฺเญนปิ…เป… กถญฺจ สิยา? ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ สพฺพํ อารมฺภปจฺจยาติ, อยเมกานุปสฺสนา. อารมฺภานํ ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโวติ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา…เป… อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘Might there be another way...pe... And how might there be? “Whatever suffering arises, all of it is conditioned by undertakings”—this is one contemplation. “But with the remainderless fading away and cessation of undertakings, there is no arising of suffering”—this is the second contemplation. Thus, rightly...pe... then the Teacher said this further:

๗๔๙.

749.

‘‘ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ, สพฺพํ อารมฺภปจฺจยา;

อารมฺภานํ นิโรเธน, นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโว.

‘Whatever suffering arises, all of it is conditioned by undertakings; with the cessation of undertakings, there is no arising of suffering.’

๗๕๐.

750.

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, ทุกฺขํ อารมฺภปจฺจยา;

สพฺพารมฺภํ ปฏินิสฺสชฺช, อนารมฺเภ วิมุตฺติโน.

‘Knowing this danger—that suffering is conditioned by undertakings—having relinquished all undertakings, one is liberated in non-undertaking.’

๗๕๑.

751.

‘‘อุจฺฉินฺนภวตณฺหสฺส, สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน;

วิกฺขีโณ ชาติสํสาโร, นตฺถิ ตสฺส ปุนพฺภโว’’ติ.

‘For the bhikkhu whose craving for existence is cut off, whose mind is at peace, the round of births is exhausted; for him there is no renewed existence.’

(๑๑) ‘‘สิยา [Pg.395] อญฺเญนปิ…เป… กถญฺจ สิยา? ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ สพฺพํ อาหารปจฺจยาติ, อยเมกานุปสฺสนา. อาหารานํ ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโวติ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา…เป… อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘Might there be another way...pe... And how might there be? “Whatever suffering arises, all of it is conditioned by nutriment”—this is one contemplation. “But with the remainderless fading away and cessation of nutriment, there is no arising of suffering”—this is the second contemplation. Thus, rightly...pe... then the Teacher said this further:

๗๕๒.

752.

‘‘ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ, สพฺพํ อาหารปจฺจยา;

อาหารานํ นิโรเธน, นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโว.

‘Whatever suffering arises, all of it is conditioned by nutriment; with the cessation of nutriment, there is no arising of suffering.’

๗๕๓.

753.

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, ทุกฺขํ อาหารปจฺจยา;

สพฺพาหารํ ปริญฺญาย, สพฺพาหารมนิสฺสิโต.

‘Having known this danger—that suffering is conditioned by nutriment—and having fully understood all nutriment, one becomes unreliant on all nutriment.’

๗๕๔.

754.

‘‘อาโรคฺยํ สมฺมทญฺญาย, อาสวานํ ปริกฺขยา;

สงฺขาย เสวี ธมฺมฏฺโฐ, สงฺขฺยํ โนเปติ เวทคู’’ติ.

‘Having rightly known health through the destruction of the taints, established in the Dhamma, partaking with reflection, the one who has attained knowledge does not enter into reckoning.’

(๑๒) ‘‘สิยา อญฺเญนปิ…เป… กถญฺจ สิยา? ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ สพฺพํ อิญฺชิตปจฺจยาติ, อยเมกานุปสฺสนา. อิญฺชิตานํ ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโวติ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา…เป… อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘Might there be another way...pe... And how might there be? “Whatever suffering arises, all of it is conditioned by agitation”—this is one contemplation. “But with the remainderless fading away and cessation of agitation, there is no arising of suffering”—this is the second contemplation. Thus, rightly...pe... then the Teacher said this further:

๗๕๕.

755.

‘‘ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ สมฺโภติ, สพฺพํ อิญฺชิตปจฺจยา;

อิญฺชิตานํ นิโรเธน, นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโว.

‘Whatever suffering arises, all of it is conditioned by agitation; with the cessation of agitation, there is no arising of suffering.’

๗๕๖.

756.

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, ทุกฺขํ อิญฺชิตปจฺจยา;

ตสฺมา หิ เอชํ โวสฺสชฺช, สงฺขาเร อุปรุนฺธิย;

อเนโช อนุปาทาโน, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

Having known this danger—that suffering is conditioned by agitation—one should therefore relinquish agitation, bring formations to a halt, and wander as a bhikkhu, mindful, without agitation, without clinging.

(๑๓) ‘‘สิยา อญฺเญนปิ…เป… กถญฺจ สิยา? นิสฺสิตสฺส จลิตํ โหตีติ, อยเมกานุปสฺสนา. อนิสฺสิโต น จลตีติ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา…เป… อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

Might there be another way... And how might there be? ‘For one who is dependent, there is wavering’—this is one contemplation. ‘One who is independent does not waver’—this is the second contemplation. Thus, rightly... then the Teacher said this further:

๗๕๗.

757.

‘‘อนิสฺสิโต น จลติ, นิสฺสิโต จ อุปาทิยํ;

อิตฺถภาวญฺญถาภาวํ, สํสารํ นาติวตฺตติ.

One who is independent is not shaken, but one who is dependent, clinging to this or that state of being, does not transcend saṃsāra.

๗๕๘.

758.

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, นิสฺสเยสุ มหพฺภยํ;

อนิสฺสิโต อนุปาทาโน, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

Having known this danger, the great fear in dependencies, a bhikkhu should wander mindful, independent, without clinging.

(๑๔) ‘‘สิยา [Pg.396] อญฺเญนปิ…เป… กถญฺจ สิยา? รูเปหิ, ภิกฺขเว, อรูปา สนฺตตราติ, อยเมกานุปสฺสนา. อรูเปหิ นิโรโธ สนฺตตโรติ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา…เป… อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

Might there be another way... And how might there be? ‘Bhikkhus, the formless realms are more peaceful than the form realms’—this is one contemplation. ‘Cessation is more peaceful than the formless realms’—this is the second contemplation. Thus, rightly... then the Teacher said this further:

๗๕๙.

759.

‘‘เย จ รูปูปคา สตฺตา, เย จ อรูปฏฺฐายิโน ;

นิโรธํ อปฺปชานนฺตา, อาคนฺตาโร ปุนพฺภวํ.

Those beings who go to the form realms and those established in the formless realms, not understanding cessation, are comers to renewed existence.

๗๖๐.

760.

‘‘เย จ รูเป ปริญฺญาย, อรูเปสุ อสณฺฐิตา ;

นิโรเธ เย วิมุจฺจนฺติ, เต ชนา มจฺจุหายิโน’’ติ.

But those who have fully understood the form realms and are not established in the formless realms, who are liberated in cessation—they are the people who have left death behind.

(๑๕) ‘‘สิยา อญฺเญนปิ…เป… กถญฺจ สิยา? ยํ, ภิกฺขเว, สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อิทํ สจฺจนฺติ อุปนิชฺฌายิตํ ตทมริยานํ เอตํ มุสาติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐํ, อยเมกานุปสฺสนา. ยํ, ภิกฺขเว, สเทวกสฺส…เป… สเทวมนุสฺสาย อิทํ มุสาติ อุปนิชฺฌายิตํ, ตทมริยานํ เอตํ สจฺจนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐํ, อยํ ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา…เป… อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

Could there be by another method… and how could it be? Bhikkhus, what by the world with its devas, its Māra, and its Brahmā, by this generation with its ascetics and brahmins, with its devas and humans, is regarded thus: ‘This is true,’ that for the noble ones has been well seen with right wisdom as it truly is, thus: ‘This is false.’ This is the first contemplation. Bhikkhus, what by the world with its devas… with its devas and humans, is regarded thus: ‘This is false,’ that for the noble ones has been well seen with right wisdom as it truly is, thus: ‘This is true.’ This is the second contemplation. Thus rightly… Then the Teacher said this further:

๗๖๑.

761.

‘‘อนตฺตนิ อตฺตมานึ, ปสฺส โลกํ สเทวกํ;

นิวิฏฺฐํ นามรูปสฺมึ, อิทํ สจฺจนฺติ มญฺญติ.

Behold this world with its devas, conceiving a self in what is not-self. Established in name-and-form, it thinks, ‘This is true.’

๗๖๒.

762.

‘‘เยน เยน หิ มญฺญนฺติ, ตโต ตํ โหติ อญฺญถา;

ตญฺหิ ตสฺส มุสา โหติ, โมสธมฺมญฺหิ อิตฺตรํ.

In whatever way they conceive it, it becomes otherwise than that. Indeed, that is false for them; for that which is frail has a perishing nature.

๗๖๓.

763.

‘‘อโมสธมฺมํ นิพฺพานํ, ตทริยา สจฺจโต วิทู;

เต เว สจฺจาภิสมยา, นิจฺฉาตา ปรินิพฺพุตา’’ติ.

Nibbāna has a non-perishing nature; the noble ones know it as true. They, indeed, by understanding the truth, are free from craving, fully extinguished.

(๑๖) ‘‘‘สิยา อญฺเญนปิ ปริยาเยน สมฺมา ทฺวยตานุปสฺสนา’ติ, อิติ เจ, ภิกฺขเว, ปุจฺฉิตาโร อสฺสุ; ‘สิยา’ติสฺสุ วจนียา. กถญฺจ สิยา? ยํ, ภิกฺขเว, สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อิทํ สุขนฺติ อุปนิชฺฌายิตํ, ตทมริยานํ เอตํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐํ, อยเมกานุปสฺสนา. ยํ, ภิกฺขเว, สเทวกสฺส…เป… สเทวมนุสฺสาย อิทํ ทุกฺขนฺติ อุปนิชฺฌายิตํ ตทมริยานํ เอตํ สุขนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐํ, อยํ [Pg.397] ทุติยานุปสฺสนา. เอวํ สมฺมา ทฺวยตานุปสฺสิโน โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตาติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘Could there be by another method a right contemplation of duality?’ If, bhikkhus, there were those who ask this, you should say, ‘There could be.’ And how could there be? Bhikkhus, what by the world with its devas, its Māra, and its Brahmā, by this generation with its ascetics and brahmins, with its devas and humans, is regarded thus: ‘This is happiness,’ that for the noble ones has been well seen with right wisdom as it truly is, thus: ‘This is suffering.’ This is the first contemplation. Bhikkhus, what by the world with its devas… with its devas and humans, is regarded thus: ‘This is suffering,’ that for the noble ones has been well seen with right wisdom as it truly is, thus: ‘This is happiness.’ This is the second contemplation. Thus, bhikkhus, for a bhikkhu who rightly contemplates duality, dwelling diligent, ardent, and with a mind dispatched to Nibbāna, one of two fruits is to be expected: final knowledge in this very life or, if there is a residue of clinging remaining, the state of non-returning. This the Blessed One said. Having said this, the Sugata, the Teacher, further said this:

๗๖๔.

764.

‘‘รูปา สทฺทา รสา คนฺธา, ผสฺสา ธมฺมา จ เกวลา;

อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา จ, ยาวตตฺถีติ วุจฺจติ.

Sights, sounds, tastes, smells, touches, and mental phenomena in their entirety—desirable, lovely, and agreeable—are said to exist to this extent.

๗๖๕.

765.

‘‘สเทวกสฺส โลกสฺส, เอเต โว สุขสมฺมตา;

ยตฺถ เจเต นิรุชฺฌนฺติ, ตํ เนสํ ทุกฺขสมฺมตํ.

For the world with its devas, these are indeed considered happiness; and where these cease, that is considered suffering by them.

๗๖๖.

766.

‘‘สุขนฺติ ทิฏฺฐมริเยหิ, สกฺกายสฺสุปโรธนํ;

ปจฺจนีกมิทํ โหติ, สพฺพโลเกน ปสฺสตํ.

The cessation of identity is seen as happiness by the noble ones. This seeing is the reverse of that of the entire world.

๗๖๗.

767.

‘‘ยํ ปเร สุขโต อาหุ, ตทริยา อาหุ ทุกฺขโต;

ยํ ปเร ทุกฺขโต อาหุ, ตทริยา สุขโต วิทู.

What others call happiness, that the noble ones call suffering. What others call suffering, that the noble ones know as happiness.

๗๖๘.

768.

‘‘ปสฺส ธมฺมํ ทุราชานํ, สมฺปมูฬฺเหตฺถวิทฺทสุ ;

นิวุตานํ ตโม โหติ, อนฺธกาโร อปสฺสตํ.

Behold the Dhamma, so difficult to understand; here the ignorant are bewildered. For those who are shrouded there is darkness, a blinding gloom for those who cannot see.

๗๖๙.

769.

‘‘สตญฺจ วิวฏํ โหติ, อาโลโก ปสฺสตามิว;

สนฺติเก น วิชานนฺติ, มคฺคา ธมฺมสฺส โกวิทา.

But for the good it is open, like a light for those who see. Though it is near, those unskilled in the path and the Dhamma do not know it.

๗๗๐.

770.

‘‘ภวราคปเรเตหิ, ภวโสตานุสาริภิ;

มารเธยฺยานุปนฺเนหิ, นายํ ธมฺโม สุสมฺพุโธ.

By those overcome with lust for existence, by those who follow the stream of existence, by those who have entered Māra’s domain—this Dhamma is not easily understood.

๗๗๑.

771.

‘‘โก นุ อญฺญตฺรมริเยหิ, ปทํ สมฺพุทฺธุมรหติ;

ยํ ปทํ สมฺมทญฺญาย, ปรินิพฺพนฺติ อนาสวา’’ติ.

Who else but the noble ones is able to awaken to that state? Having perfectly understood that state, the taintless ones attain final Nibbāna.

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. อิมสฺมึ จ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน สฏฺฐิมตฺตานํ ภิกฺขูนํ อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ.

This the Blessed One said. Those bhikkhus, with uplifted minds, delighted in the Blessed One’s words. And while this exposition was being spoken, the minds of sixty bhikkhus were liberated from the taints without clinging.

ทฺวยตานุปสฺสนาสุตฺตํ ทฺวาทสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Sutta on the Contemplation of Duality, the twelfth, is finished.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary thereof:

สจฺจํ [Pg.398] อุปธิ อวิชฺชา จ, สงฺขาเร วิญฺญาณปญฺจมํ;

ผสฺสเวทนิยา ตณฺหา, อุปาทานารมฺภอาหารา;

อิญฺชิตํ จลิตํ รูปํ, สจฺจํ ทุกฺเขน โสฬสาติ.

Truth, substratum, and ignorance, formations, with consciousness as the fifth; contact, feeling, craving, clinging, commencement, nutriment; agitation, wavering, form, and truth with suffering—thus there are sixteen.

มหาวคฺโค ตติโย นิฏฺฐิโต.

The Great Chapter, the third, is finished.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary thereof:

ปพฺพชฺชา จ ปธานญฺจ, สุภาสิตญฺจ สุนฺทริ;

มาฆสุตฺตํ สภิโย จ, เสโล สลฺลญฺจ วุจฺจติ.

The Going Forth and Striving, Well-Spoken and Sundarika; the Māgha Sutta and Sabhiya, Sela and The Arrow are mentioned.

วาเสฏฺโฐ จาปิ โกกาลิ, นาลโก ทฺวยตานุปสฺสนา;

ทฺวาทเสตานิ สุตฺตานิ, มหาวคฺโคติ วุจฺจตีติ.

Vāseṭṭha and Kokālika, Nālaka, the Contemplation of Duality; these twelve suttas are called the Great Chapter.

๔. อฏฺฐกวคฺโค

4. The Chapter of Eights

๑. กามสุตฺตํ

1. The Sutta on Sensual Pleasures

๗๗๒.

772.

กามํ [Pg.399] กามยมานสฺส, ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ;

อทฺธา ปีติมโน โหติ, ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉติ.

If for a person desiring sensual pleasure, that is fulfilled, he surely becomes joyful-minded, a mortal having obtained what he wishes.

๗๗๓.

773.

ตสฺส เจ กามยานสฺส, ฉนฺทชาตสฺส ชนฺตุโน;

เต กามา ปริหายนฺติ, สลฺลวิทฺโธว รุปฺปติ.

But if for that person, desiring and with longing arisen, those sensual pleasures are lost, he is tormented as if pierced by a dart.

๗๗๔.

774.

โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร;

โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตติ.

One who avoids sensual pleasures as one would a snake’s head with one's foot, mindfully overcomes this attachment in the world.

๗๗๕.

775.

เขตฺตํ วตฺถุํ หิรญฺญํ วา, ควสฺสํ ทาสโปริสํ;

ถิโย พนฺธู ปุถุ กาเม, โย นโร อนุคิชฺฌติ.

Fields, property, gold, or cattle and horses, slaves and servants, women, relatives—the man who is greedy for these various sensual pleasures...

๗๗๖.

776.

อพลา นํ พลียนฺติ, มทฺทนฺเตนํ ปริสฺสยา;

ตโต นํ ทุกฺขมนฺเวติ, นาวํ ภินฺนมิโวทกํ.

Weaknesses overpower him, dangers crush him; then suffering follows him as water follows a broken boat.

๗๗๗.

777.

ตสฺมา ชนฺตุ สทา สโต, กามานิ ปริวชฺชเย;

เต ปหาย ตเร โอฆํ, นาวํ สิตฺวาว ปารคูติ.

Therefore, a person, ever mindful, should avoid sensual pleasures. Having abandoned them, he crosses over the flood, like one who, having bailed out the boat, has gone to the far shore.

กามสุตฺตํ ปฐมํ นิฏฺฐิตํ.

The Sutta on Sensual Pleasures, the first, is finished.

๒. คุหฏฺฐกสุตฺตํ

2. The Sutta of the Cave Octad

๗๗๘.

778.

สตฺโต คุหายํ พหุนาภิฉนฺโน, ติฏฺฐํ นโร โมหนสฺมึ ปคาฬฺโห;

ทูเร วิเวกา หิ ตถาวิโธ โส, กามา หิ โลเก น หิ สุปฺปหายา.

Attached in the cave and shrouded by many defilements, a person stands plunged in delusion. Such a one is indeed far from seclusion, for sensual pleasures in the world are not easy to abandon.

๗๗๙.

779.

อิจฺฉานิทานา [Pg.400] ภวสาตพทฺธา, เต ทุปฺปมุญฺจา น หิ อญฺญโมกฺขา;

ปจฺฉา ปุเร วาปิ อเปกฺขมานา, อิเมว กาเม ปุริเมว ชปฺปํ.

Having craving as their source, bound to the delights of existence, they are hard to release and cannot be freed by another. Longing for the future or the past, they yearn for these very sensual pleasures or for former ones.

๗๘๐.

780.

กาเมสุ คิทฺธา ปสุตา ปมูฬฺหา, อวทานิยา เต วิสเม นิวิฏฺฐา;

ทุกฺขูปนีตา ปริเทวยนฺติ, กึสู ภวิสฺสาม อิโต จุตาเส.

Greedy for sensual pleasures, intent on them, and deluded, they are ignoble, entrenched in the uneven. When brought to suffering, they lament: 'What will become of us when we pass away from here?'

๗๘๑.

781.

ตสฺมา หิ สิกฺเขถ อิเธว ชนฺตุ, ยํ กิญฺจิ ชญฺญา วิสมนฺติ โลเก;

น ตสฺส เหตู วิสมํ จเรยฺย, อปฺปญฺหิทํ ชีวิตมาหุ ธีรา.

Therefore a person should train right here. Whatever one might know as uneven in the world, one should not practice what is uneven for the sake of that. 'This life is short,' say the wise.

๗๘๒.

782.

ปสฺสามิ โลเก ปริผนฺทมานํ, ปชํ อิมํ ตณฺหคตํ ภเวสุ;

หีนา นรา มจฺจุมุเข ลปนฺติ, อวีตตณฺหาเส ภวาภเวสุ.

I see this generation in the world trembling, afflicted by craving for states of existence. Base people lament in the mouth of death, their craving for this and that state of existence unabandoned.

๗๘๓.

783.

มมายิเต ปสฺสถ ผนฺทมาเน, มจฺเฉว อปฺโปทเก ขีณโสเต;

เอตมฺปิ ทิสฺวา อมโม จเรยฺย, ภเวสุ อาสตฺติมกุพฺพมาโน.

See them trembling over what is 'mine,' like fish in a dwindling stream with little water. Seeing this, one should fare on without 'mine-making,' not forming an attachment to states of existence.

๗๘๔.

784.

อุโภสุ อนฺเตสุ วิเนยฺย ฉนฺทํ, ผสฺสํ ปริญฺญาย อนานุคิทฺโธ;

ยทตฺตครหี ตทกุพฺพมาโน, น ลิปฺปตี ทิฏฺฐสุเตสุ ธีโร.

Having subdued desire for both ends, having fully understood contact and being without greed, not doing that for which he would blame himself, the wise one is not stained by what is seen and heard.

๗๘๕.

785.

สญฺญํ ปริญฺญา วิตเรยฺย โอฆํ, ปริคฺคเหสุ มุนิ โนปลิตฺโต;

อพฺพูฬฺหสลฺโล จรมปฺปมตฺโต, นาสีสตี โลกมิมํ ปรญฺจาติ.

Having fully understood perception, one should cross over the flood. The sage is not smeared by acquisitions. With dart drawn out, faring on diligently, he does not long for this world or the next.

คุหฏฺฐกสุตฺตํ ทุติยํ นิฏฺฐิตํ.

The Sutta of the Cave Octad, the second, is finished.

๓. ทุฏฺฐฏฺฐกสุตฺตํ

3. The Sutta of the Corrupt Octad

๗๘๖.

786.

วทนฺติ [Pg.401] เว ทุฏฺฐมนาปิ เอเก, อโถปิ เว สจฺจมนา วทนฺติ;

วาทญฺจ ชาตํ มุนิ โน อุเปติ, ตสฺมา มุนี นตฺถิ ขิโล กุหิญฺจิ.

Some, with a corrupt mind, may indeed speak accusingly; and others, believing it to be true, may also speak accusingly. Yet, the dispute that has arisen does not approach the Muni. Therefore, the Muni is not staked by anything anywhere.

๗๘๗.

787.

สกญฺหิ ทิฏฺฐึ กถมจฺจเยยฺย, ฉนฺทานุนีโต รุจิยา นิวิฏฺโฐ;

สยํ สมตฺตานิ ปกุพฺพมาโน, ยถา หิ ชาเนยฺย ตถา วเทยฺย.

How indeed could one overcome his own view, being led on by desire, settled in his preference? Perfecting these views himself, he would speak just as he knows.

๗๘๘.

788.

โย อตฺตโน สีลวตานิ ชนฺตุ, อนานุปุฏฺโฐว ปเรส ปาว ;

อนริยธมฺมํ กุสลา ตมาหุ, โย อาตุมานํ สยเมว ปาว.

Whatever being, though unasked, proclaims his own virtues and observances to others, and whoever proclaims himself by himself—the skillful call that an ignoble practice.

๗๘๙.

789.

สนฺโต จ ภิกฺขุ อภินิพฺพุตตฺโต, อิติหนฺติ สีเลสุ อกตฺถมาโน;

ตมริยธมฺมํ กุสลา วทนฺติ, ยสฺสุสฺสทา นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก.

But a bhikkhu who is peaceful, with mind utterly extinguished, not boasting about his virtues, saying 'Thus I am'—the skillful call that a noble practice, for whom there are no conceits anywhere in the world.

๗๙๐.

790.

ปกปฺปิตา สงฺขตา ยสฺส ธมฺมา, ปุรกฺขตา สนฺติ อวีวทาตา;

ยทตฺตนิ ปสฺสติ อานิสํสํ, ตํ นิสฺสิโต กุปฺปปฏิจฺจ สนฺตึ.

For whom there are teachings conceived and conditioned, put forward and unpurified—seeing a benefit for himself in this, he relies on that shaky, dependent peace.

๗๙๑.

791.

ทิฏฺฐีนิเวสา น หิ สฺวาติวตฺตา, ธมฺเมสุ นิจฺเฉยฺย สมุคฺคหีตํ;

ตสฺมา นโร เตสุ นิเวสเนสุ, นิรสฺสตี อาทิยตี จ ธมฺมํ.

Adherence to views is indeed not easy to overcome; having decided upon something among teachings, one grasps it well. Therefore, a person among these adherences rejects one teaching and adopts another.

๗๙๒.

792.

โธนสฺส [Pg.402] หิ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก, ปกปฺปิตา ทิฏฺฐิ ภวาภเวสุ;

มายญฺจ มานญฺจ ปหาย โธโน, ส เกน คจฺเฉยฺย อนูปโย โส.

For the cleansed one, indeed, there is not anywhere in the world a conceived view about states of existence. Having abandoned deceit and conceit, that cleansed one—by what could he proceed? He is without basis.

๗๙๓.

793.

อุปโย หิ ธมฺเมสุ อุเปติ วาทํ, อนูปยํ เกน กถํ วเทยฺย;

อตฺตา นิรตฺตา น หิ ตสฺส อตฺถิ, อโธสิ โส ทิฏฺฐิมิเธว สพฺพนฺติ.

Indeed, one with a basis incurs labels regarding teachings. One without basis—by what, how could he be described? For him there is neither 'self' nor 'non-self'. He has, right here, shaken off all views.

ทุฏฺฐฏฺฐกสุตฺตํ ตติยํ นิฏฺฐิตํ.

The Sutta of the Corrupt Octad, the third, is finished.

๔. สุทฺธฏฺฐกสุตฺตํ

4. The Sutta of the Pure Octad

๗๙๔.

794.

ปสฺสามิ สุทฺธํ ปรมํ อโรคํ, ทิฏฺเฐน สํสุทฺธิ นรสฺส โหติ;

เอวาภิชานํ ปรมนฺติ ญตฺวา, สุทฺธานุปสฺสีติ ปจฺเจติ ญาณํ.

'I see the pure, the supreme, the diseaseless; by means of vision, a person's purification occurs.' Knowing thus, and regarding that seeing as supreme, he, perceiving purity therein, trusts it to be knowledge.

๗๙๕.

795.

ทิฏฺเฐน เจ สุทฺธิ นรสฺส โหติ, ญาเณน วา โส ปชหาติ ทุกฺขํ;

อญฺเญน โส สุชฺฌติ โสปธีโก, ทิฏฺฐี หิ นํ ปาว ตถา วทานํ.

If a person's purification were to occur by seeing, or if by that knowledge he were to abandon suffering, then he, one still with acquisitions, is purified by another means. For his very view makes him speak thus.

๗๙๖.

796.

น พฺราหฺมโณ อญฺญโต สุทฺธิมาห, ทิฏฺเฐ สุเต สีลวเต มุเต วา;

ปุญฺเญ จ ปาเป จ อนูปลิตฺโต, อตฺตญฺชโห นยิธ ปกุพฺพมาโน.

A brahmin does not speak of purity from any other source—not from the seen, the heard, virtue and observances, or the sensed. Unsmeared by merit and evil, having abandoned self, he constructs nothing here.

๗๙๗.

797.

ปุริมํ ปหาย อปรํ สิตาเส, เอชานุคา เต น ตรนฺติ สงฺคํ;

เต อุคฺคหายนฺติ นิรสฺสชนฺติ, กปีว สาขํ ปมุญฺจํ คหายํ.

Abandoning the former and clinging to the latter, followers of agitation, they do not cross over attachment. They grasp and they release, just as a monkey, letting go of a branch, grasps another.

๗๙๘.

798.

สยํ [Pg.403] สมาทาย วตานิ ชนฺตุ, อุจฺจาวจํ คจฺฉติ สญฺญสตฺโต;

วิทฺวา จ เวเทหิ สเมจฺจ ธมฺมํ, น อุจฺจาวจํ คจฺฉติ ภูริปญฺโญ.

A being who has himself undertaken observances, attached to perception, goes high and low. But the wise one of vast wisdom, having penetrated the Dhamma with the knowledges, does not go high and low.

๗๙๙.

799.

ส สพฺพธมฺเมสุ วิเสนิภูโต, ยํ กิญฺจิ ทิฏฺฐํ ว สุตํ มุตํ วา;

ตเมว ทสฺสึ วิวฏํ จรนฺตํ, เกนีธ โลกสฺมิ วิกปฺปเยยฺย.

He is victorious over all phenomena—whatever is seen, heard, or sensed. That one who sees thus, faring on unveiled—by what, in this world, could anyone conceive of him?

๘๐๐.

800.

น กปฺปยนฺติ น ปุเรกฺขโรนฺติ, อจฺจนฺตสุทฺธีติ น เต วทนฺติ;

อาทานคนฺถํ คถิตํ วิสชฺช, อาสํ น กุพฺพนฺติ กุหิญฺจิ โลเก.

They do not form concepts, they do not put anything forward; they do not speak of 'absolute purity.' Having relinquished the tied knot of grasping, they form no longing for anything in the world.

๘๐๑.

801.

สีมาติโค พฺราหฺมโณ ตสฺส นตฺถิ, ญตฺวา ว ทิสฺวา ว สมุคฺคหีตํ;

น ราคราคี น วิราครตฺโต, ตสฺสีธ นตฺถี ปรมุคฺคหีตนฺติ.

The brahmin is one who has gone beyond boundaries; for him there is nothing grasped through knowing or seeing. He is not passionate for passion, nor impassioned by dispassion. For him, there is nothing here held as supreme.

สุทฺธฏฺฐกสุตฺตํ จตุตฺถํ นิฏฺฐิตํ.

The Sutta of the Pure Octad, the fourth, is finished.

๕. ปรมฏฺฐกสุตฺตํ

5. The Sutta of the Supreme Octad

๘๐๒.

802.

ปรมนฺติ ทิฏฺฐีสุ ปริพฺพสาโน, ยทุตฺตริ กุรุเต ชนฺตุ โลเก;

หีนาติ อญฺเญ ตโต สพฺพมาห, ตสฺมา วิวาทานิ อวีติวตฺโต.

A person in the world, settled in their views, who makes a certain one supreme, declares all others to be inferior; therefore, they have not overcome disputes.

๘๐๓.

803.

ยทตฺตนี ปสฺสติ อานิสํสํ, ทิฏฺเฐ สุเต สีลวเต มุเต วา;

ตเทว โส ตตฺถ สมุคฺคหาย, นิหีนโต ปสฺสติ สพฺพมญฺญํ.

Whatever benefit one sees for oneself in what is seen, heard, precepts and practices, or sensed, grasping that alone, one regards all else as inferior.

๘๐๔.

804.

ตํ [Pg.404] วาปิ คนฺถํ กุสลา วทนฺติ, ยํ นิสฺสิโต ปสฺสติ หีนมญฺญํ;

ตสฺมา หิ ทิฏฺฐํ ว สุตํ มุตํ วา, สีลพฺพตํ ภิกฺขุ น นิสฺสเยยฺย.

The skillful call that very thing a bond, relying on which one sees others as inferior. Therefore, a monk should not rely on what is seen, heard, or sensed, or on precepts and practices.

๘๐๕.

805.

ทิฏฺฐิมฺปิ โลกสฺมึ น กปฺปเยยฺย, ญาเณน วา สีลวเตน วาปิ;

สโมติ อตฺตานมนูปเนยฺย, หีโน น มญฺเญถ วิเสสิ วาปิ.

One should not form a view in the world based on knowledge or on precepts and practices. One should not present oneself as an equal, nor think oneself inferior or superior.

๘๐๖.

806.

อตฺตํ ปหาย อนุปาทิยาโน, ญาเณปิ โส นิสฺสยํ โน กโรติ;

ส เว วิยตฺเตสุ น วคฺคสารี, ทิฏฺฐิมฺปิ โส น ปจฺเจติ กิญฺจิ.

Having abandoned the self-view, not grasping another, he does not rely even on knowledge. He does not take sides among the various factions; he does not return to any view at all.

๘๐๗.

807.

ยสฺสูภยนฺเต ปณิธีธ นตฺถิ, ภวาภวาย อิธ วา หุรํ วา;

นิเวสนา ตสฺส น สนฺติ เกจิ, ธมฺเมสุ นิจฺเฉยฺย สมุคฺคหีตํ.

For whom there is no aspiration here for either end—for becoming and non-becoming, either here or hereafter—for him there are no mental adherences whatsoever, nor anything decided upon and grasped as supreme among doctrines.

๘๐๘.

808.

ตสฺสีธ ทิฏฺเฐ ว สุเต มุเต วา, ปกปฺปิตา นตฺถิ อณูปิ สญฺญา;

ตํ พฺราหฺมณํ ทิฏฺฐิมนาทิยานํ, เกนีธ โลกสฺมึ วิกปฺปเยยฺย.

For him, in this world, regarding what is seen, heard, or sensed, there is not the slightest preconceived notion. That brahmin who does not take up views—by what in this world could one classify him?

๘๐๙.

809.

น กปฺปยนฺติ น ปุเรกฺขโรนฺติ, ธมฺมาปิ เตสํ น ปฏิจฺฉิตาเส;

น พฺราหฺมโณ สีลวเตน เนยฺโย, ปารงฺคโต น ปจฺเจติ ตาทีติ.

They do not form concepts, they do not give preference; no doctrines are accepted by them. A brahmin is not to be led by precepts or practices. Such a one, having gone to the far shore, does not return.

ปรมฏฺฐกสุตฺตํ ปญฺจมํ นิฏฺฐิตํ.

The fifth discourse, the Paramaṭṭhakasutta, is concluded.

๖. ชราสุตฺตํ

6. The Discourse on Old Age

๘๑๐.

810.

อปฺปํ [Pg.405] วต ชีวิตํ อิทํ, โอรํ วสฺสสตาปิ มิยฺยติ ;

โย เจปิ อติจฺจ ชีวติ, อถ โข โส ชรสาปิ มิยฺยติ.

Short indeed is this life; one dies even within a hundred years. And should one live beyond that, one certainly dies of old age.

๘๑๑.

811.

โสจนฺติ ชนา มมายิเต, น หิ สนฺติ นิจฺจา ปริคฺคหา;

วินาภาวสนฺตเมวิทํ, อิติ ทิสฺวา นาคารมาวเส.

People grieve over what they hold dear, for indeed, no possessions are permanent. Seeing that this state is nothing but separation, one should not dwell in a home.

๘๑๒.

812.

มรเณนปิ ตํ ปหียติ, ยํ ปุริโส มมิทนฺติ มญฺญติ;

เอตมฺปิ วิทิตฺวา ปณฺฑิโต, น มมตฺตาย นเมถ มามโก.

That which a person considers 'this is mine' is left behind even at death. Knowing this, the wise one, a follower of mine, should not incline towards possessiveness.

๘๑๓.

813.

สุปิเนน ยถาปิ สงฺคตํ, ปฏิพุทฺโธ ปุริโส น ปสฺสติ;

เอวมฺปิ ปิยายิตํ ชนํ, เปตํ กาลกตํ น ปสฺสติ.

Just as a person, upon awakening, does not see one met in a dream, so too one does not see a beloved person who is departed and deceased.

๘๑๔.

814.

ทิฏฺฐาปิ สุตาปิ เต ชนา, เยสํ นามมิทํ ปวุจฺจติ ;

นามํเยวาวสิสฺสติ, อกฺเขยฺยํ เปตสฺส ชนฺตุโน.

Those people who were seen and heard, whose name is now spoken, are no more. Of the departed being, only the name remains to be told.

๘๑๕.

815.

โสกปฺปริเทวมจฺฉรํ, น ชหนฺติ คิทฺธา มมายิเต;

ตสฺมา มุนโย ปริคฺคหํ, หิตฺวา อจรึสุ เขมทสฺสิโน.

Those greedy for what they hold dear do not abandon sorrow, lamentation, and stinginess. Therefore the sages, seers of the secure state, having abandoned possessions, wandered forth.

๘๑๖.

816.

ปติลีนจรสฺส [Pg.406] ภิกฺขุโน, ภชมานสฺส วิวิตฺตมาสนํ;

สามคฺคิยมาหุ ตสฺส ตํ, โย อตฺตานํ ภวเน น ทสฺสเย.

For a monk practicing in seclusion, resorting to a solitary dwelling, the wise declare this to be in harmony with the goal: that he should not manifest himself in any state of becoming.

๘๑๗.

817.

สพฺพตฺถ มุนี อนิสฺสิโต, น ปิยํ กุพฺพติ โนปิ อปฺปิยํ;

ตสฺมึ ปริเทวมจฺฉรํ, ปณฺเณ วาริ ยถา น ลิมฺปติ.

The sage is unattached everywhere; he makes nothing dear, nor anything undear. Upon him, lamentation and stinginess do not cling, just as water does not cling to a leaf.

๘๑๘.

818.

อุทพินฺทุ ยถาปิ โปกฺขเร, ปทุเม วาริ ยถา น ลิมฺปติ;

เอวํ มุนิ โนปลิมฺปติ, ยทิทํ ทิฏฺฐสุตํ มุเตสุ วา.

Just as a drop of water does not adhere to a lotus leaf, or as water does not cling to a lotus flower, so the sage is not stained by what is seen, heard, or sensed.

๘๑๙.

819.

โธโน น หิ เตน มญฺญติ, ยทิทํ ทิฏฺฐสุตํ มุเตสุ วา;

นาญฺเญน วิสุทฺธิมิจฺฉติ, น หิ โส รชฺชติ โน วิรชฺชตีติ.

The cleansed one does not conceive by means of what is seen, heard, or sensed. He does not seek purification through any other means. Indeed, he is not attached, nor is he becoming detached.

ชราสุตฺตํ ฉฏฺฐํ นิฏฺฐิตํ.

The sixth discourse, the Jarāsutta, is concluded.

๗. ติสฺสเมตฺเตยฺยสุตฺตํ

7. The Discourse on Tissa Metteyya

๘๒๐.

820.

‘‘เมถุนมนุยุตฺตสฺส, (อิจฺจายสฺมา ติสฺโส เมตฺเตยฺโย) วิฆาตํ พฺรูหิ มาริส;

สุตฺวาน ตว สาสนํ, วิเวเก สิกฺขิสฺสามเส.

"For one devoted to sexual union," (said the Venerable Tissa Metteyya), "speak of the vexation, O Mārisa. Having heard your teaching, we shall train in seclusion."

๘๒๑.

821.

‘‘เมถุนมนุยุตฺตสฺส, (เมตฺเตยฺยาติ ภควา) มุสฺสเต วาปิ สาสนํ;

มิจฺฉา จ ปฏิปชฺชติ, เอตํ ตสฺมึ อนาริยํ.

"For one devoted to sexual union," (said the Blessed One to Metteyya), "the teaching is forgotten, and he practices wrongly. This in him is ignoble."

๘๒๒.

822.

‘‘เอโก [Pg.407] ปุพฺเพ จริตฺวาน, เมถุนํ โย นิเสวติ;

ยานํ ภนฺตํ ว ตํ โลเก, หีนมาหุ ปุถุชฺชนํ.

"One who, having formerly wandered alone, then resorts to sexual union—they call him in the world a base worldling, like a swerving vehicle."

๘๒๓.

823.

‘‘ยโส กิตฺติ จ ยา ปุพฺเพ, หายเต วาปิ ตสฺส สา;

เอตมฺปิ ทิสฺวา สิกฺเขถ, เมถุนํ วิปฺปหาตเว.

"Whatever fame and renown he formerly had, that indeed diminishes for him. Seeing this too, one should train to abandon sexual union."

๘๒๔.

824.

‘‘สงฺกปฺเปหิ ปเรโต โส, กปโณ วิย ฌายติ;

สุตฺวา ปเรสํ นิคฺโฆสํ, มงฺกุ โหติ ตถาวิโธ.

"Overcome by his intentions, he broods like a wretch. Having heard the censure of others, such a one becomes downcast."

๘๒๕.

825.

‘‘อถ สตฺถานิ กุรุเต, ปรวาเทหิ โจทิโต;

เอส ขฺวสฺส มหาเคโธ, โมสวชฺชํ ปคาหติ.

"Then, urged on by the words of others, he takes up weapons. He plunges into falsehood; this, indeed, is his great snare."

๘๒๖.

826.

‘‘ปณฺฑิโตติ สมญฺญาโต, เอกจริยํ อธิฏฺฐิโต;

อถาปิ เมถุเน ยุตฺโต, มนฺโทว ปริกิสฺสติ.

"Known as a wise one, committed to the solitary life, if he then engages in sexual union, he is afflicted like a fool."

๘๒๗.

827.

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, มุนิ ปุพฺพาปเร อิธ;

เอกจริยํ ทฬฺหํ กยิรา, น นิเสเวถ เมถุนํ.

"Knowing this danger here, both before and after, a sage should make his solitary practice firm and not resort to sexual union."

๘๒๘.

828.

‘‘วิเวกญฺเญว สิกฺเขถ, เอตทริยานมุตฺตมํ;

น เตน เสฏฺโฐ มญฺเญถ, ส เว นิพฺพานสนฺติเก.

"One should train only in seclusion; this is supreme for the Noble Ones. Yet one should not, on account of that, consider oneself best. Indeed, one stands in the very presence of Nibbāna."

๘๒๙.

829.

‘‘ริตฺตสฺส มุนิโน จรโต, กาเมสุ อนเปกฺขิโน;

โอฆติณฺณสฺส ปิหยนฺติ, กาเมสุ คธิตา ปชา’’ติ.

"People who are attached to sensual pleasures long for the sage who wanders free, unconcerned with sensual pleasures, the one who has crossed over the flood."

ติสฺสเมตฺเตยฺยสุตฺตํ สตฺตมํ นิฏฺฐิตํ.

The seventh discourse, the Tissametteyyasutta, is concluded.

๘. ปสูรสุตฺตํ

8. The Discourse to Pasūra

๘๓๐.

830.

อิเธว สุทฺธิ อิติ วาทยนฺติ, นาญฺเญสุ ธมฺเมสุ วิสุทฺธิมาหุ;

ยํ นิสฺสิตา ตตฺถ สุภํ วทานา, ปจฺเจกสจฺเจสุ ปุถู นิวิฏฺฐา.

"'Here alone is purity,' they assert; they speak of no purification in other doctrines. Whatever they rely upon, they declare to be excellent, many of them entrenched in their own individual truths.

๘๓๑.

831.

เต [Pg.408] วาทกามา ปริสํ วิคยฺห, พาลํ ทหนฺตี มิถุ อญฺญมญฺญํ;

วทนฺติ เต อญฺญสิตา กโถชฺชํ, ปสํสกามา กุสลา วทานา.

Eager for debate, having entered an assembly, they regard one another as fools. Relying on others, they stir up controversy, desiring praise and claiming to be experts.

๘๓๒.

832.

ยุตฺโต กถายํ ปริสาย มชฺเฌ, ปสํสมิจฺฉํ วินิฆาติ โหติ;

อปาหตสฺมึ ปน มงฺกุ โหติ, นินฺทาย โส กุปฺปติ รนฺธเมสี.

Engaged in debate in the midst of the assembly, desiring praise, he becomes agitated. But when his argument is refuted, he becomes downcast; angered by censure, he seeks for flaws.

๘๓๓.

833.

ยมสฺส วาทํ ปริหีนมาหุ, อปาหตํ ปญฺหวิมํสกาเส;

ปริเทวติ โสจติ หีนวาโท, อุปจฺจคา มนฺติ อนุตฺถุนาติ.

When the question-investigators declare his argument to be inferior and refuted, the one with the losing argument laments and grieves. 'He has vanquished me!' he wails.

๘๓๔.

834.

เอเต วิวาทา สมเณสุ ชาตา, เอเตสุ อุคฺฆาติ นิฆาติ โหติ;

เอตมฺปิ ทิสฺวา วิรเม กโถชฺชํ, น หญฺญทตฺถตฺถิปสํสลาภา.

These disputes arise among ascetics; in them there is elation and dejection. Seeing this, one should refrain from controversy, for there is no purpose in it other than the gain of praise.

๘๓๕.

835.

ปสํสิโต วา ปน ตตฺถ โหติ, อกฺขาย วาทํ ปริสาย มชฺเฌ;

โส หสฺสตี อุณฺณมตี จ เตน, ปปฺปุยฺย ตมตฺถํ ยถา มโน อหุ.

Or if he is praised there, having declared his argument in the midst of the assembly, he laughs and is elated by that, having attained the goal just as his mind desired.

๘๓๖.

836.

ยา อุณฺณตี สาสฺส วิฆาตภูมิ, มานาติมานํ วทเต ปเนโส;

เอตมฺปิ ทิสฺวา น วิวาทเยถ, น หิ เตน สุทฺธึ กุสลา วทนฺติ.

That elation is the very ground for his downfall; he speaks with conceit and arrogance. Seeing this too, one should not engage in disputes, for the skillful say there is no purification through that.

๘๓๗.

837.

สูโร ยถา ราชขาทาย ปุฏฺโฐ, อภิคชฺชเมติ ปฏิสูรมิจฺฉํ;

เยเนว โส เตน ปเลหิ สูร, ปุพฺเพว นตฺถิ ยทิทํ ยุธาย.

Like a champion nourished on royal food, who goes about roaring, seeking a rival—by that same path, O champion, go! From the very beginning, there has been nothing here to fight over.

๘๓๘.

838.

เย [Pg.409] ทิฏฺฐิมุคฺคยฺห วิวาทยนฺติ, อิทเมว สจฺจนฺติ จ วาทยนฺติ;

เต ตฺวํ วทสฺสู น หิ เตธ อตฺถิ, วาทมฺหิ ชาเต ปฏิเสนิกตฺตา.

To those who dispute, having grasped a view and asserting, 'This alone is the truth,' you should say this: 'When a dispute has arisen, there is no opponent for you here.'

๘๓๙.

839.

วิเสนิกตฺวา ปน เย จรนฺติ, ทิฏฺฐีหิ ทิฏฺฐึ อวิรุชฺฌมานา;

เตสุ ตฺวํ กึ ลเภโถ ปสูร, เยสีธ นตฺถี ปรมุคฺคหีตํ.

But as for those who wander, having disarmed themselves, not opposing view with view—what could you gain from them, Pasūra, in whom nothing is grasped here as supreme?

๘๔๐.

840.

อถ ตฺวํ ปวิตกฺกมาคมา, มนสา ทิฏฺฐิคตานิ จินฺตยนฺโต;

โธเนน ยุคํ สมาคมา, น หิ ตฺวํ สกฺขสิ สมฺปยาตเวติ.

And so you have come forward with your reasoning, pondering with your mind the various views. You have come to be yoked with the Cleansed One, but you will not be able to journey on together.

ปสูรสุตฺตํ อฏฺฐมํ นิฏฺฐิตํ.

The Pasūra Sutta, the eighth, is concluded.

๙. มาคณฺฑิยสุตฺตํ

9. The Discourse to Māgaṇḍiya

๘๔๑.

841.

‘‘ทิสฺวาน ตณฺหํ อรตึ รคญฺจ, นาโหสิ ฉนฺโท อปิ เมถุนสฺมึ;

กิเมวิทํ มุตฺตกรีสปุณฺณํ, ปาทาปิ นํ สมฺผุสิตุํ น อิจฺเฉ’’.

“Having seen Taṇhā, Arati, and Ragā, there was not even any desire for sexual intercourse. What is this thing, full of urine and excrement? I would not wish to touch it even with my foot.”

๘๔๒.

842.

‘‘เอตาทิสํ เจ รตนํ น อิจฺฉสิ, นารึ นรินฺเทหิ พหูหิ ปตฺถิตํ;

ทิฏฺฐิคตํ สีลวตํ นุ ชีวิตํ, ภวูปปตฺติญฺจ วเทสิ กีทิสํ’’.

“If you do not desire such a jewel of a woman, who is sought by many lords of men, what then is your view, your life of virtuous conduct, and what kind of rebirth in existence do you profess?”

๘๔๓.

843.

‘‘อิทํ วทามีติ น ตสฺส โหติ, (มาคณฺฑิยาติ ภควา)ธมฺเมสุ นิจฺเฉยฺย สมุคฺคหีตํ;

ปสฺสญฺจ ทิฏฺฐีสุ อนุคฺคหาย,อชฺฌตฺตสนฺตึ ปจินํ อทสฺสํ’’.

“For such a one there is no ‘This I say,’ (said the Blessed One to Māgaṇḍiya), nor anything decided upon and grasped among teachings. Seeing the danger in views and not grasping any of them, while investigating, I saw inner peace.”

๘๔๔.

844.

‘‘วินิจฺฉยา [Pg.410] ยานิ ปกปฺปิตานิ, (อิติ มาคณฺฑิโย )เต เว มุนี พฺรูสิ อนุคฺคหาย;

อชฺฌตฺตสนฺตีติ ยเมตมตฺถํ,กถํ นุ ธีเรหิ ปเวทิตํ ตํ’’.

“Those judgments that have been devised,” (said Māgaṇḍiya), “you, O sage, speak of without grasping. This meaning which is called ‘inner peace’—how is it proclaimed by the wise?”

๘๔๕.

845.

‘‘น ทิฏฺฐิยา น สุติยา น ญาเณน, (มาคณฺฑิยาติ ภควา)สีลพฺพเตนาปิ น สุทฺธิมาห;

อทิฏฺฐิยา อสฺสุติยา อญาณา,อสีลตา อพฺพตา โนปิ เตน;

เอเต จ นิสฺสชฺช อนุคฺคหาย,สนฺโต อนิสฺสาย ภวํ น ชปฺเป’’.

“Not by view, not by what is heard, not by knowledge,” (said the Blessed One to Māgaṇḍiya), “nor by rites and observances do I declare there is purification. Nor is it by absence of view, absence of what is heard, absence of knowledge, absence of virtue, or absence of vows. But having discarded these and not grasping them, being at peace and unreliant, one should not yearn for any existence.”

๘๔๖.

846.

‘‘โน เจ กิร ทิฏฺฐิยา น สุติยา น ญาเณน, (อิติ มาคณฺฑิโย)สีลพฺพเตนาปิ น สุทฺธิมาห;

อทิฏฺฐิยา อสฺสุติยา อญาณา,อสีลตา อพฺพตา โนปิ เตน;

มญฺญามหํ โมมุหเมว ธมฺมํ,ทิฏฺฐิยา เอเก ปจฺเจนฺติ สุทฺธึ’’.

“If, indeed, not by view, not by what is heard, not by knowledge,” (said Māgaṇḍiya), “nor by rites and observances do you declare there is purification; nor is it by absence of view, absence of what is heard, absence of knowledge, absence of virtue, or absence of vows; then I think this teaching is utterly deluded, for some attain purification by means of view.”

๘๔๗.

847.

‘‘ทิฏฺฐญฺจ นิสฺสาย อนุปุจฺฉมาโน, (มาคณฺฑิยาติ ภควา)สมุคฺคหีเตสุ ปโมหมาคา ;

อิโต จ นาทฺทกฺขิ อณุมฺปิ สญฺญํ,ตสฺมา ตุวํ โมมุหโต ทหาสิ.

“Relying on view and repeatedly asking questions,” (said the Blessed One to Māgaṇḍiya), “you have arrived at delusion among the things you have grasped. From this, you have not seen even a subtle perception; therefore you regard this teaching as utterly deluded.”

๘๔๘.

848.

‘‘สโม วิเสสี อุท วา นิหีโน, โย มญฺญตี โส วิวเทถ เตน;

ตีสุ วิธาสุ อวิกมฺปมาโน, สโม วิเสสีติ น ตสฺส โหติ.

“One who conceives himself ‘equal,’ ‘superior,’ or ‘inferior’—he would dispute on that account. But for one who is unshaken in these three modes, the thought ‘I am equal’ or ‘I am superior’ does not occur.”

๘๔๙.

849.

‘‘สจฺจนฺติ โส พฺราหฺมโณ กึ วเทยฺย, มุสาติ วา โส วิวเทถ เกน;

ยสฺมึ สมํ วิสมํ วาปิ นตฺถิ, ส เกน วาทํ ปฏิสํยุเชยฺย.

“What would that brahmin say is ‘true’? Or with whom would he dispute, saying it is ‘false’? For one in whom ‘equal’ and ‘unequal’ do not exist, with whom would he engage in argument?”

๘๕๐.

850.

‘‘โอกํ [Pg.411] ปหาย อนิเกตสารี, คาเม อกุพฺพํ มุนิ สนฺถวานิ ;

กาเมหิ ริตฺโต อปุเรกฺขราโน, กถํ น วิคฺคยฺห ชเนน กยิรา.

“Having abandoned his home, wandering without a nest, the sage makes no intimacies in the village. Devoid of sensual pleasures, projecting nothing forward, he would not enter into a contentious dispute with people.”

๘๕๑.

851.

‘‘เยหิ วิวิตฺโต วิจเรยฺย โลเก, น ตานิ อุคฺคยฺห วเทยฺย นาโค;

ชลมฺพุชํ กณฺฑกํ วาริชํ ยถา, ชเลน ปงฺเกน จนูปลิตฺตํ;

เอวํ มุนี สนฺติวาโท อคิทฺโธ, กาเม จ โลเก จ อนูปลิตฺโต.

“The great one, detached from those things, would wander in the world; he would not speak by grasping them. Just as a thorny water-born lotus is unsullied by water and mud, so the sage, a speaker on peace and ungreedy, is unsullied by sensual pleasures and the world.”

๘๕๒.

852.

‘‘น เวทคู ทิฏฺฐิยายโก น มุติยา, ส มานเมติ น หิ ตมฺมโย โส;

น กมฺมุนา โนปิ สุเตน เนยฺโย, อนูปนีโต ส นิเวสเนสุ.

“One who has gone to the end of knowledge does not go by view or by what is thought; he does not go to conceit, for he is not composed of that. He is not led by action or by what is heard; he is not brought to any settlements.”

๘๕๓.

853.

‘‘สญฺญาวิรตฺตสฺส น สนฺติ คนฺถา, ปญฺญาวิมุตฺตสฺส น สนฺติ โมหา;

สญฺญญฺจ ทิฏฺฐิญฺจ เย อคฺคเหสุํ, เต ฆฏฺฏยนฺตา วิจรนฺติ โลเก’’ติ.

“For one detached from perception there are no bonds; for one liberated by wisdom there are no delusions. But those who have grasped perception and view wander about the world, clashing.”

มาคณฺฑิยสุตฺตํ นวมํ นิฏฺฐิตํ.

The Discourse to Māgaṇḍiya, the ninth, is concluded.

๑๐. ปุราเภทสุตฺตํ

10. The Discourse Before the Breakup

๘๕๔.

854.

‘‘กถํทสฺสี กถํสีโล, อุปสนฺโตติ วุจฺจติ;

ตํ เม โคตม ปพฺรูหิ, ปุจฺฉิโต อุตฺตมํ นรํ’’.

“One possessing what vision, what virtue, is called ‘at peace’? O Gotama, I ask you, the supreme among men. Being asked, please explain this to me.”

๘๕๕.

855.

‘‘วีตตณฺโห ปุรา เภทา, (อิติ ภควา) ปุพฺพมนฺตมนิสฺสิโต;

เวมชฺเฌ นุปสงฺเขยฺโย, ตสฺส นตฺถิ ปุรกฺขตํ.

“One who is free from craving before the breakup,” (said the Blessed One), “is not dependent on the past. In the middle, he is not classifiable. For him, there is nothing projected forward.”

๘๕๖.

856.

‘‘อกฺโกธโน [Pg.412] อสนฺตาสี, อวิกตฺถี อกุกฺกุโจ;

มนฺตภาณี อนุทฺธโต, ส เว วาจายโต มุนิ.

“Not angry, not fearful, not boastful, without remorse; speaking thoughtfully, not agitated—indeed, that sage is restrained in speech.”

๘๕๗.

857.

‘‘นิราสตฺติ อนาคเต, อตีตํ นานุโสจติ;

วิเวกทสฺสี ผสฺเสสุ, ทิฏฺฐีสุ จ น นียติ.

“Without attachment to the future, he does not grieve over the past; he sees seclusion in regard to contacts and is not led by views.”

๘๕๘.

858.

‘‘ปติลีโน อกุหโก, อปิหาลุ อมจฺฉรี;

อปฺปคพฺโภ อเชคุจฺโฉ, เปสุเณยฺเย จ โน ยุโต.

“Withdrawn, not deceitful, without longing, not stingy; not harsh, not loathsome, and not engaged in slander.”

๘๕๙.

859.

‘‘สาติเยสุ อนสฺสาวี, อติมาเน จ โน ยุโต;

สณฺโห จ ปฏิภานวา, น สทฺโธ น วิรชฺชติ.

“Not lusting for pleasant things, and not given to conceit; gentle and quick-witted, he does not have faith in another, nor is he repelled.”

๘๖๐.

860.

‘‘ลาภกมฺยา น สิกฺขติ, อลาเภ จ น กุปฺปติ;

อวิรุทฺโธ จ ตณฺหาย, รเสสุ นานุคิชฺฌติ.

“He does not train for the sake of gain, and is not angered by lack of gain; unobstructed by craving, he is not greedy for flavors.”

๘๖๑.

861.

‘‘อุเปกฺขโก สทา สโต, น โลเก มญฺญเต สมํ;

น วิเสสี น นีเจยฺโย, ตสฺส โน สนฺติ อุสฺสทา.

“Equanimous, ever mindful, he does not conceive himself as equal in the world, nor as superior, nor as inferior; for him there are no swellings.”

๘๖๒.

862.

‘‘ยสฺส นิสฺสยนา นตฺถิ, ญตฺวา ธมฺมํ อนิสฺสิโต;

ภวาย วิภวาย วา, ตณฺหา ยสฺส น วิชฺชติ.

“For whom there are no dependencies; who, having known the Dhamma, is independent; for whom no craving is found for existence or for non-existence.”

๘๖๓.

863.

‘‘ตํ พฺรูมิ อุปสนฺโตติ, กาเมสุ อนเปกฺขินํ;

คนฺถา ตสฺส น วิชฺชนฺติ, อตรี โส วิสตฺติกํ.

“Him I call ‘at peace,’ one who is without longing for sensual pleasures. For him no knots are found; he has crossed over attachment.”

๘๖๔.

864.

‘‘น ตสฺส ปุตฺตา ปสโว, เขตฺตํ วตฺถุญฺจ วิชฺชติ;

อตฺตา วาปิ นิรตฺตา วา, น ตสฺมึ อุปลพฺภติ.

“For him there are no sons or cattle, no field or property is found; neither a self nor what is other than self is found in him.”

๘๖๕.

865.

‘‘เยน นํ วชฺชุํ ปุถุชฺชนา, อโถ สมณพฺราหฺมณา;

ตํ ตสฺส อปุรกฺขตํ, ตสฺมา วาเทสุ เนชติ.

“That by which worldlings, or ascetics and brahmins, might describe him—that is not projected forward by him; therefore, he does not tremble in the midst of disputes.”

๘๖๖.

866.

‘‘วีตเคโธ อมจฺฉรี, น อุสฺเสสุ วทเต มุนิ;

น สเมสุ น โอเมสุ, กปฺปํ เนติ อกปฺปิโย.

“Free from greed and not stingy, the sage does not speak among superiors, equals, or inferiors; being beyond conceiving, he does not enter into it.”

๘๖๗.

867.

‘‘ยสฺส โลเก สกํ นตฺถิ, อสตา จ น โสจติ;

ธมฺเมสุ จ น คจฺฉติ, ส เว สนฺโตติ วุจฺจตี’’ติ.

“One for whom there is nothing of his own in the world, who does not grieve over what is non-existent, and who is not swayed by any phenomena—he is truly called ‘at peace.’”

ปุราเภทสุตฺตํ ทสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Discourse Before the Breakup, the tenth, is concluded.

๑๑. กลหวิวาทสุตฺตํ

11. The Discourse on Quarrels and Disputes

๘๖๘.

868.

‘‘กุโตปหูตา [Pg.413] กลหา วิวาทา, ปริเทวโสกา สหมจฺฉรา จ;

มานาติมานา สหเปสุณา จ, กุโตปหูตา เต ตทิงฺฆ พฺรูหิ’’.

“From where have quarrels and disputes arisen, and lamentation and sorrow together with stinginess? And conceit and arrogance together with slander? From where have these arisen? Come, please tell me this.”

๘๖๙.

869.

‘‘ปิยปฺปหูตา กลหา วิวาทา,ปริเทวโสกา สหมจฺฉรา จ;

มานาติมานา สหเปสุณา จ,มจฺเฉรยุตฺตา กลหา วิวาทา;

วิวาทชาเตสุ จ เปสุณานิ’’.

“Quarrels and disputes arise from what is dear, along with lamentation and sorrow together with stinginess, and also conceit and arrogance together with slander. Quarrels and disputes are connected with stinginess, and slander arises when disputes have occurred.”

๘๗๐.

870.

‘‘ปิยา สุ โลกสฺมึ กุโตนิทานา, เย จาปิ โลภา วิจรนฺติ โลเก;

อาสา จ นิฏฺฐา จ กุโตนิทานา, เย สมฺปรายาย นรสฺส โหนฺติ’’.

“What is dear in the world, from what is it sourced? And the forms of greed that roam in the world? And hope and fulfillment, from what are they sourced—those that are for a person’s future state?”

๘๗๑.

871.

‘‘ฉนฺทานิทานานิ ปิยานิ โลเก, เย จาปิ โลภา วิจรนฺติ โลเก;

อาสา จ นิฏฺฐา จ อิโตนิทานา, เย สมฺปรายาย นรสฺส โหนฺติ’’.

“What is dear in the world has desire as its source, and so do the forms of greed that roam in the world. Hope and fulfillment have this as their source—those that are for a person’s future state.”

๘๗๒.

872.

‘‘ฉนฺโท นุ โลกสฺมึ กุโตนิทาโน, วินิจฺฉยา จาปิ กุโตปหูตา;

โกโธ โมสวชฺชญฺจ กถํกถา จ, เย วาปิ ธมฺมา สมเณน วุตฺตา’’.

“And desire in the world, from what is it sourced? And from where have judgments arisen? And anger, falsehood, and doubt, and whatever other states have been spoken of by the recluse?”

๘๗๓.

873.

‘‘สาตํ อสาตนฺติ ยมาหุ โลเก, ตมูปนิสฺสาย ปโหติ ฉนฺโท;

รูเปสุ ทิสฺวา วิภวํ ภวญฺจ, วินิจฺฉยํ กุพฺพติ ชนฺตุ โลเก.

“Based on what they call ‘pleasant’ and ‘unpleasant’ in the world, desire arises. Having seen the passing away and arising of forms, a being in the world makes judgments.”

๘๗๔.

874.

‘‘โกโธ [Pg.414] โมสวชฺชญฺจ กถํกถา จ, เอเตปิ ธมฺมา ทฺวยเมว สนฺเต;

กถํกถี ญาณปถาย สิกฺเข, ญตฺวา ปวุตฺตา สมเณน ธมฺมา’’.

“Anger, falsehood, and doubt: these states exist only when the pair of pleasant and unpleasant exists. One who is in doubt should train for the path of knowledge. Having known them, the recluse has proclaimed these states.”

๘๗๕.

875.

‘‘สาตํ อสาตญฺจ กุโตนิทานา, กิสฺมึ อสนฺเต น ภวนฺติ เหเต;

วิภวํ ภวญฺจาปิ ยเมตมตฺถํ, เอตํ เม ปพฺรูหิ ยโตนิทานํ’’.

“The pleasant and the unpleasant, from what are they sourced? When what is absent do they not come to be? And this matter of passing away and arising—explain to me from what this is sourced.”

๘๗๖.

876.

‘‘ผสฺสนิทานํ สาตํ อสาตํ, ผสฺเส อสนฺเต น ภวนฺติ เหเต;

วิภวํ ภวญฺจาปิ ยเมตมตฺถํ, เอตํ เต ปพฺรูมิ อิโตนิทานํ’’.

“The pleasant and the unpleasant have contact as their source. When contact is absent, they do not come to be. And this matter of passing away and arising—I tell you, it has this as its source.”

๘๗๗.

877.

‘‘ผสฺโส นุ โลกสฺมิ กุโตนิทาโน, ปริคฺคหา จาปิ กุโตปหูตา;

กิสฺมึ อสนฺเต น มมตฺตมตฺถิ, กิสฺมึ วิภูเต น ผุสนฺติ ผสฺสา’’.

“And contact in the world, from what is it sourced? And from where have possessions arisen? When what is absent does ‘mineness’ not exist? When what has vanished do contacts no longer touch?”

๘๗๘.

878.

‘‘นามญฺจ รูปญฺจ ปฏิจฺจ ผสฺโส, อิจฺฉานิทานานิ ปริคฺคหานิ;

อิจฺฉายสนฺตฺยา น มมตฺตมตฺถิ, รูเป วิภูเต น ผุสนฺติ ผสฺสา’’.

“Dependent on name-and-form, contact arises; possessions have desire as their source. When desire is absent, ‘mineness’ does not exist; when form has vanished, contacts no longer touch.”

๘๗๙.

879.

‘‘กถํสเมตสฺส วิโภติ รูปํ, สุขํ ทุขญฺจาปิ กถํ วิโภติ;

เอตํ เม ปพฺรูหิ ยถา วิโภติ, ตํ ชานิยามาติ เม มโน อหุ’’.

“For one who is composed in what way does form vanish? And how do pleasure and pain vanish? Explain to me how it vanishes. My mind was on this: ‘May I know that!’”

๘๘๐.

880.

‘‘น สญฺญสญฺญี น วิสญฺญสญฺญี, โนปิ อสญฺญี น วิภูตสญฺญี;

เอวํสเมตสฺส วิโภติ รูปํ, สญฺญานิทานา หิ ปปญฺจสงฺขา’’.

“He is not one of ordinary perception, nor of abnormal perception; nor is he non-percipient, nor is his perception vanished. For one thus composed, form vanishes, for the classifications of proliferation have perception as their source.”

๘๘๑.

881.

‘‘ยํ [Pg.415] ตํ อปุจฺฉิมฺห อกิตฺตยี โน,อญฺญํ ตํ ปุจฺฉาม ตทิงฺฆ พฺรูหิ;

เอตฺตาวตคฺคํ นุ วทนฺติ เหเก,ยกฺขสฺส สุทฺธึ อิธ ปณฺฑิตาเส;

อุทาหุ อญฺญมฺปิ วทนฺติ เอตฺโต.

“What we asked you, you have declared to us. We ask you another thing; come, please speak of it. Do some who are wise in this world declare that the supreme purification of a being is only this much? Or do they speak of something else superior to this?”

๘๘๒.

882.

‘‘เอตฺตาวตคฺคมฺปิ วทนฺติ เหเก, ยกฺขสฺส สุทฺธึ อิธ ปณฺฑิตาเส;

เตสํ ปเนเก สมยํ วทนฺติ, อนุปาทิเสเส กุสลา วทานา.

“Some who are regarded as wise in this world do indeed declare that the supreme purification of a being is only this much. Yet some among them, skilled declarers regarding the state with no residue remaining, speak of the doctrine of annihilation.”

๘๘๓.

883.

‘‘เอเต จ ญตฺวา อุปนิสฺสิตาติ, ญตฺวา มุนี นิสฺสเย โส วิมํสี;

ญตฺวา วิมุตฺโต น วิวาทเมติ, ภวาภวาย น สเมติ ธีโร’’ติ.

“And having known these views to be dependent, that sage, having known the dependencies, investigates. Having known, he is liberated and does not enter into dispute; the steadfast one does not proceed to repeated existence.”

กลหวิวาทสุตฺตํ เอกาทสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Discourse on Quarrels and Disputes, the eleventh, is finished.

๑๒. จูฬพฺยูหสุตฺตํ

12. The Shorter Discourse on the Array

๘๘๔.

884.

สกํสกํทิฏฺฐิปริพฺพสานา, วิคฺคยฺห นานา กุสลา วทนฺติ;

โย เอวํ ชานาติ ส เวทิ ธมฺมํ, อิทํ ปฏิกฺโกสมเกวลี โส.

“Abiding in their own respective views, grasping strongly, various ones claiming to be skilled declare: ‘Whoever knows thus, knows the Dhamma. Whoever rejects this is an imperfect one.’”

๘๘๕.

885.

เอวมฺปิ วิคฺคยฺห วิวาทยนฺติ, พาโล ปโร อกฺกุสโลติ จาหุ;

สจฺโจ นุ วาโท กตโม อิเมสํ, สพฺเพว หีเม กุสลา วทานา.

“Thus they grasp firmly and dispute, saying of another, ‘He is a fool, an unskilled one.’ Which statement among these is true? For all of them indeed declare themselves to be skilled.”

๘๘๖.

886.

ปรสฺส [Pg.416] เจ ธมฺมมนานุชานํ, พาโลมโก โหติ นิหีนปญฺโญ;

สพฺเพว พาลา สุนิหีนปญฺญา, สพฺเพวิเม ทิฏฺฐิปริพฺพสานา.

“If, by not approving of another's doctrine, one becomes a fool, a dullard, of inferior wisdom, then all are indeed fools of very inferior wisdom, for all these are abiding in their own respective views.”

๘๘๗.

887.

สนฺทิฏฺฐิยา เจว น วีวทาตา, สํสุทฺธปญฺญา กุสลา มุตีมา;

น เตสํ โกจิ ปริหีนปญฺโญ, ทิฏฺฐี หิ เตสมฺปิ ตถา สมตฺตา.

“And if by their own view they are purified, of purified wisdom, skilled, and intelligent, then none among them is of inferior wisdom, for their view, too, is thus perfected.”

๘๘๘.

888.

น วาหเมตํ ตถิยนฺติ พฺรูมิ, ยมาหุ พาลา มิถุ อญฺญมญฺญํ;

สกํสกํทิฏฺฐิมกํสุ สจฺจํ, ตสฺมา หิ พาโลติ ปรํ ทหนฺติ.

“I do not say, ‘This is true,’ regarding what fools say to one another. They have made their own respective views the truth; therefore, they regard another as a fool.”

๘๘๙.

889.

ยมาหุ สจฺจํ ตถิยนฺติ เอเก, ตมาหุ อญฺเญ ตุจฺฉํ มุสาติ;

เอวมฺปิ วิคยฺห วิวาทยนฺติ, กสฺมา น เอกํ สมณา วทนฺติ.

“What some call true and real, others call empty and false. Thus they wrangle and dispute. Why do the ascetics not speak as one?”

๘๙๐.

890.

เอกญฺหิ สจฺจํ น ทุตียมตฺถิ, ยสฺมึ ปชา โน วิวเท ปชานํ;

นานา เต สจฺจานิ สยํ ถุนนฺติ, ตสฺมา น เอกํ สมณา วทนฺติ.

“For truth is one, there is no second, about which one who knows would not dispute with one who knows. They praise their own various truths; therefore the ascetics do not speak one thing.”

๘๙๑.

891.

กสฺมา นุ สจฺจานิ วทนฺติ นานา, ปวาทิยาเส กุสลา วทานา;

สจฺจานิ สุตานิ พหูนิ นานา, อุทาหุ เต ตกฺกมนุสฺสรนฺติ.

“Why then do they speak of various truths, these debaters who are skilled declarers? Are truths indeed many and various, or do they follow their own reasoning?”

๘๙๒.

892.

น เหว สจฺจานิ พหูนิ นานา, อญฺญตฺร สญฺญาย นิจฺจานิ โลเก;

ตกฺกญฺจ ทิฏฺฐีสุ ปกปฺปยิตฺวา, สจฺจํ มุสาติ ทฺวยธมฺมมาหุ.

“Indeed, truths are not many and various—apart from what is taken as permanent in the world through perception. Having fabricated reasoning within their views, they speak of the dual teaching: ‘it is true,’ and ‘it is false.’”

๘๙๓.

893.

ทิฏฺเฐ [Pg.417] สุเต สีลวเต มุเต วา, เอเต จ นิสฺสาย วิมานทสฺสี;

วินิจฺฉเย ฐตฺวา ปหสฺสมาโน, พาโล ปโร อกฺกุสโลติ จาห.

“Relying on what is seen, heard, virtues and vows, or what is sensed, and seeing with disdain, standing firm in one's judgment and exulting, one says: ‘The other is a fool, an unskilled one.’”

๘๙๔.

894.

เยเนว พาโลติ ปรํ ทหาติ, เตนาตุมานํ กุสโลติ จาห;

สยมตฺตนา โส กุสโล วทาโน, อญฺญํ วิมาเนติ ตเทว ปาว.

“By that very thing by which he regards another as a fool, by that he calls himself skilled. Proclaiming himself skilled, he despises the other; that itself is a fault.”

๘๙๕.

895.

อติสารทิฏฺฐิยาว โส สมตฺโต, มาเนน มตฺโต ปริปุณฺณมานี;

สยเมว สามํ มนสาภิสิตฺโต, ทิฏฺฐี หิ สา ตสฺส ตถา สมตฺตา.

“Perfected by his over-clinging view, intoxicated by conceit, thinking himself complete, he has anointed himself with his own mind, for that view of his is thus perfected.”

๘๙๖.

896.

ปรสฺส เจ หิ วจสา นิหีโน, ตุโม สหา โหติ นิหีนปญฺโญ;

อถ เจ สยํ เวทคู โหติ ธีโร, น โกจิ พาโล สมเณสุ อตฺถิ.

“For if another is made inferior by one's word, then one is oneself also of inferior wisdom. But if one is oneself an attainer of knowledge and wise, then there is no fool among the ascetics.”

๘๙๗.

897.

อญฺญํ อิโต ยาภิวทนฺติ ธมฺมํ, อปรทฺธา สุทฺธิมเกวลี เต ;

เอวมฺปิ ติตฺถฺยา ปุถุโส วทนฺติ, สนฺทิฏฺฐิราเคน หิ เตภิรตฺตา.

“Those who declare a doctrine other than this have failed in purification and are imperfect. Thus the sectarians speak variously, for they are impassioned with lust for their own views.”

๘๙๘.

898.

อิเธว สุทฺธิ อิติ วาทยนฺติ, นาญฺเญสุ ธมฺเมสุ วิสุทฺธิมาหุ;

เอวมฺปิ ติตฺถฺยา ปุถุโส นิวิฏฺฐา, สกายเน ตตฺถ ทฬฺหํ วทานา.

“‘In this alone is purity,’ they assert; they speak of no purification in other doctrines. Thus the sectarians are variously entrenched, speaking strongly there in their own path.”

๘๙๙.

899.

สกายเน วาปิ ทฬฺหํ วทาโน, กเมตฺถ พาโลติ ปรํ ทเหยฺย;

สยเมว โส เมธคมาวเหยฺย, ปรํ วทํ พาลมสุทฺธิธมฺมํ.

“And speaking strongly for his own path, whom among them should he regard as a fool? He would only bring on a quarrel for himself by calling another a fool with an impure doctrine.”

๙๐๐.

900.

วินิจฺฉเย [Pg.418] ฐตฺวา สยํ ปมาย, อุทฺธํ ส โลกสฺมึ วิวาทเมติ;

หิตฺวาน สพฺพานิ วินิจฺฉยานิ, น เมธคํ กุพฺพติ ชนฺตุ โลเกติ.

“Standing in his judgment, having measured himself, he enters into further dispute in the world. Having abandoned all judgments, a person creates no quarrel in the world.”

จูฬพฺยูหสุตฺตํ ทฺวาทสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Shorter Discourse on the Array, the twelfth, is finished.

๑๓. มหาพฺยูหสุตฺตํ

13. The Great Discourse on the Array

๙๐๑.

901.

เย เกจิเม ทิฏฺฐิปริพฺพสานา, อิทเมว สจฺจนฺติ วิวาทยนฺติ ;

สพฺเพว เต นินฺทมนฺวานยนฺติ, อโถ ปสํสมฺปิ ลภนฺติ ตตฺถ.

“Whatever sectarians there are, abiding in their own views, dispute, saying, ‘This alone is true.’ Do all of them only incur blame? Or do they also obtain praise in that regard?”

๙๐๒.

902.

อปฺปญฺหิ เอตํ น อลํ สมาย, ทุเว วิวาทสฺส ผลานิ พฺรูมิ;

เอตมฺปิ ทิสฺวา น วิวาทเยถ, เขมาภิปสฺสํ อวิวาทภูมึ.

“This [praise] is indeed small; it is not enough for peace. I declare that there are two fruits of dispute. Seeing this as well, one should not dispute, perceiving the land of non-disputation as security.”

๙๐๓.

903.

ยา กาจิมา สมฺมุติโย ปุถุชฺชา, สพฺพาว เอตา น อุเปติ วิทฺวา;

อนูปโย โส อุปยํ กิเมยฺย, ทิฏฺเฐ สุเต ขนฺติมกุพฺพมาโน.

“Whatever conventional views there are, the wise one does not approach any of them. Being one who does not cling, to what object of clinging should he cling? He does not create delight in what is seen or heard.”

๙๐๔.

904.

สีลุตฺตมา สญฺญเมนาหุ สุทฺธึ, วตํ สมาทาย อุปฏฺฐิตาเส;

อิเธว สิกฺเขม อถสฺส สุทฺธึ, ภวูปนีตา กุสลา วทานา.

“Some who hold virtue as supreme say there is purity through restraint. Having undertaken a vow, they are established in it, saying, ‘Let us train right here for his purity.’ Being led to existence, they speak, proclaiming themselves skilled.”

๙๐๕.

905.

สเจ จุโต สีลวตโต โหติ, ปเวธตี กมฺม วิราธยิตฺวา;

ปชปฺปตี ปตฺถยตี จ สุทฺธึ, สตฺถาว หีโน ปวสํ ฆรมฺหา.

If one falls away from virtue and vows, one trembles, having failed in that action. One laments and longs for purity, like one dwelling away from home and left behind by a caravan.

๙๐๖.

906.

สีลพฺพตํ [Pg.419] วาปิ ปหาย สพฺพํ, กมฺมญฺจ สาวชฺชนวชฺชเมตํ;

สุทฺธึ อสุทฺธินฺติ อปตฺถยาโน, วิรโต จเร สนฺติมนุคฺคหาย.

Having abandoned all virtuous practices and all action, both blameworthy and blameless, not longing for purity or impurity, one should fare with detachment, not grasping at any view.

๙๐๗.

907.

ตมูปนิสฺสาย ชิคุจฺฉิตํ วา, อถวาปิ ทิฏฺฐํ ว สุตํ มุตํ วา;

อุทฺธํสรา สุทฺธิมนุตฺถุนนฺติ, อวีตตณฺหาเส ภวาภเวสุ.

Relying on that which is despised, or on what is seen, heard, or sensed, they who are inclined toward higher realms extol purity, while having craving that is not absent in their various existences.

๙๐๘.

908.

ปตฺถยมานสฺส หิ ชปฺปิตานิ, ปเวธิตํ วาปิ ปกปฺปิเตสุ;

จุตูปปาโต อิธ ยสฺส นตฺถิ, ส เกน เวเธยฺย กุหึว ชปฺเป.

For one who longs, there are cravings and trembling in regard to things conceived. For whom there is no death and rebirth here, by what would he tremble? Wherein would he long?

๙๐๙.

909.

ยมาหุ ธมฺมํ ปรมนฺติ เอเก, ตเมว หีนนฺติ ปนาหุ อญฺเญ;

What some call the supreme doctrine, others call that very thing inferior.

สจฺโจ นุ วาโท กตโม อิเมสํ, สพฺเพว หีเม กุสลา วทานา.

Which of these doctrines, then, is true? For indeed, all of them proclaim themselves to be skilled.

๙๑๐.

910.

สกญฺหิ ธมฺมํ ปริปุณฺณมาหุ, อญฺญสฺส ธมฺมํ ปน หีนมาหุ;

เอวมฺปิ วิคฺคยฺห วิวาทยนฺติ, สกํ สกํ สมฺมุติมาหุ สจฺจํ.

For they call their own doctrine perfect and another's doctrine inferior. Thus, firmly grasping, they dispute, each calling their own convention the truth.

๙๑๑.

911.

ปรสฺส เจ วมฺภยิเตน หีโน, น โกจิ ธมฺเมสุ วิเสสิ อสฺส;

ปุถู หิ อญฺญสฺส วทนฺติ ธมฺมํ, นิหีนโต สมฺหิ ทฬฺหํ วทานา.

If one were to become inferior through the blame of another, then no one would be distinguished among the doctrines. For many speak of another's doctrine as inferior, while speaking firmly of their own.

๙๑๒.

912.

สทฺธมฺมปูชาปิ เนสํ ตเถว, ยถา ปสํสนฺติ สกายนานิ;

สพฺเพว วาทา ตถิยา ภเวยฺยุํ, สุทฺธี หิ เนสํ ปจฺจตฺตเมว.

Just as they praise their own paths, so too is their veneration for their own doctrine. All doctrines would then be true, for purity, for them, is indeed an individual matter.

๙๑๓.

913.

น [Pg.420] พฺราหฺมณสฺส ปรเนยฺยมตฺถิ, ธมฺเมสุ นิจฺเฉยฺย สมุคฺคหีตํ;

ตสฺมา วิวาทานิ อุปาติวตฺโต, น หิ เสฏฺฐโต ปสฺสติ ธมฺมมญฺญํ.

For a brahmin, there is nothing to be led by another; in the doctrines, he has nothing that is decided upon and grasped. Therefore, he has passed beyond disputes, for he does not see any other doctrine as supreme.

๙๑๔.

914.

ชานามิ ปสฺสามิ ตเถว เอตํ, ทิฏฺฐิยา เอเก ปจฺเจนฺติ สุทฺธึ;

อทฺทกฺขิ เจ กิญฺหิ ตุมสฺส เตน, อติสิตฺวา อญฺเญน วทนฺติ สุทฺธึ.

‘I know, I see, it is just so.’ Some believe in purity through a view. Even if one has seen something, what is that to him? Having transgressed, they speak of purity through another means.

๙๑๕.

915.

ปสฺสํ นโร ทกฺขติ นามรูปํ, ทิสฺวาน วา ญสฺสติ ตานิเมว;

กามํ พหุํ ปสฺสตุ อปฺปกํ วา, น หิ เตน สุทฺธึ กุสลา วทนฺติ.

A person who sees, sees name-and-form, and having seen them, he will know just those. Let him see much or little as he may; the skilled do not say there is purity through that.

๙๑๖.

916.

นิวิสฺสวาที น หิ สุพฺพินาโย, ปกปฺปิตํ ทิฏฺฐิ ปุเรกฺขราโน;

ยํ นิสฺสิโต ตตฺถ สุภํ วทาโน, สุทฺธึวโท ตตฺถ ตถทฺทสา โส.

A dogmatist is indeed not easy to guide, one who places his fabricated view at the forefront. Relying on that, he declares it good; a proclaimer of purity, he saw it as true in that very thing.

๙๑๗.

917.

น พฺราหฺมโณ กปฺปมุเปติ สงฺขา, น ทิฏฺฐิสารี นปิ ญาณพนฺธุ;

ญตฺวา จ โส สมฺมุติโย ปุถุชฺชา, อุเปกฺขตี อุคฺคหณนฺติ มญฺเญ.

A brahmin, having understood, does not enter into speculation; he does not make views his essence, nor is he bound by knowledge. Having known the conventions of worldlings, he is equanimous, while others grasp at them.

๙๑๘.

918.

วิสฺสชฺช คนฺถานิ มุนีธ โลเก, วิวาทชาเตสุ น วคฺคสารี;

สนฺโต อสนฺเตสุ อุเปกฺขโก โส, อนุคฺคโห อุคฺคหณนฺติ มญฺเญ.

The sage, having cast off the fetters here in the world, does not take sides when disputes arise. Peaceful among the unpeaceful, he is equanimous. He does not grasp, while others grasp.

๙๑๙.

919.

ปุพฺพาสเว หิตฺวา นเว อกุพฺพํ, น ฉนฺทคู โนปิ นิวิสฺสวาที;

ส วิปฺปมุตฺโต ทิฏฺฐิคเตหิ ธีโร, น ลิมฺปติ โลเก อนตฺตครหี.

Having abandoned former taints and not making new ones, not led by desire nor a dogmatist, that wise one is liberated from the paths of views. He is not stained by the world and does not reproach himself.

๙๒๐.

920.

ส [Pg.421] สพฺพธมฺเมสุ วิเสนิภูโต, ยํ กิญฺจิ ทิฏฺฐํ ว สุตํ มุตํ วา;

ส ปนฺนภาโร มุนิ วิปฺปมุตฺโต, น กปฺปิโย นูปรโต น ปตฺถิโยติ.

He, having become a vanquisher in regard to all things—whatever is seen, heard, or sensed—that sage has laid down his burden and is liberated. He is not one who conceives, is not delighted, and does not long.

มหาพฺยูหสุตฺตํ เตรสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Great Discourse on the Array, the thirteenth, is concluded.

๑๔. ตุวฏกสุตฺตํ

14. The Discourse on Being Quick

๙๒๑.

921.

‘‘ปุจฺฉามิ ตํ อาทิจฺจพนฺธุ, วิเวกํ สนฺติปทญฺจ มเหสิ;

กถํ ทิสฺวา นิพฺพาติ ภิกฺขุ, อนุปาทิยาโน โลกสฺมึ กิญฺจิ’’.

I ask you, Kinsman of the Sun, O great seer, about seclusion and the state of peace. Seeing what does a bhikkhu attain Nibbāna, without clinging to anything in the world?

๙๒๒.

922.

‘‘มูลํ ปปญฺจสงฺขาย, (อิติ ภควา)มนฺตา อสฺมีติ สพฺพมุปรุนฺเธ ;

ยา กาจิ ตณฺหา อชฺฌตฺตํ,ตาสํ วินยา สทา สโต สิกฺเข.

The Blessed One said: 'With wisdom, one should completely restrain the root of conceptual proliferation and all conceit of 'I am.' Whatever internal cravings might arise, for their removal one should always train, being mindful.'

๙๒๓.

923.

‘‘ยํ กิญฺจิ ธมฺมมภิชญฺญา, อชฺฌตฺตํ อถวาปิ พหิทฺธา;

น เตน ถามํ กุพฺเพถ, น หิ สา นิพฺพุติ สตํ วุตฺตา.

Whatever quality one might come to know, whether internal or external, one should not become arrogant based on that, for that is not called quenching by the good.

๙๒๔.

924.

‘‘เสยฺโย น เตน มญฺเญยฺย, นีเจยฺโย อถวาปิ สริกฺโข;

ผุฏฺโฐ อเนกรูเปหิ, นาตุมานํ วิกปฺปยํ ติฏฺเฐ.

One should not thereby think oneself 'better,' 'worse,' or 'equal.' Touched by manifold conditions, one should not stand constructing the self.

๙๒๕.

925.

‘‘อชฺฌตฺตเมวุปสเม, น อญฺญโต ภิกฺขุ สนฺติเมเสยฺย;

อชฺฌตฺตํ อุปสนฺตสฺส, นตฺถิ อตฺตา กุโต นิรตฺตา วา.

A bhikkhu should pacify himself internally; he should not seek peace from another source. For one who is inwardly at peace, there is no self; how then could there be what is not-self?

๙๒๖.

926.

‘‘มชฺเฌ [Pg.422] ยถา สมุทฺทสฺส, อูมิ โน ชายตี ฐิโต โหติ;

เอวํ ฐิโต อเนชสฺส, อุสฺสทํ ภิกฺขุ น กเรยฺย กุหิญฺจิ’’.

Just as in the middle of the ocean no wave is born and it remains still, so should a bhikkhu be still and unperturbed, not creating any swelling anywhere.

๙๒๗.

927.

‘‘อกิตฺตยี วิวฏจกฺขุ, สกฺขิธมฺมํ ปริสฺสยวินยํ;

ปฏิปทํ วเทหิ ภทฺทนฺเต, ปาติโมกฺขํ อถวาปิ สมาธึ’’.

The one with uncovered vision has proclaimed the directly-witnessed Dhamma, the removal of dangers. Speak, venerable sir, of the path of practice, the Pātimokkha, or else concentration.

๙๒๘.

928.

‘‘จกฺขูหิ เนว โลลสฺส, คามกถาย อาวรเย โสตํ;

รเส จ นานุคิชฺเฌยฺย, น จ มมาเยถ กิญฺจิ โลกสฺมึ.

One should not be restless with the eyes; one should close one's ears to village talk. One should not be greedy for tastes, nor should one appropriate anything in the world.

๙๒๙.

929.

‘‘ผสฺเสน ยทา ผุฏฺฐสฺส, ปริเทวํ ภิกฺขุ น กเรยฺย กุหิญฺจิ;

ภวญฺจ นาภิชปฺเปยฺย, เภรเวสุ จ น สมฺปเวเธยฺย.

When touched by contact, a bhikkhu should not lament anywhere. He should not long for existence, nor tremble amid terrors.

๙๓๐.

930.

‘‘อนฺนานมโถ ปานานํ, ขาทนียานํ อโถปิ วตฺถานํ;

ลทฺธา น สนฺนิธึ กยิรา, น จ ปริตฺตเส ตานิ อลภมาโน.

Having received food, drink, edibles, or robes, one should not make a hoard, nor be fearful when not receiving them.

๙๓๑.

931.

‘‘ฌายี น ปาทโลลสฺส, วิรเม กุกฺกุจฺจา นปฺปมชฺเชยฺย;

อถาสเนสุ สยเนสุ, อปฺปสทฺเทสุ ภิกฺขุ วิหเรยฺย.

A meditator, not restless with his feet, should refrain from fidgeting and not be negligent. Furthermore, a bhikkhu should dwell in seats and lodgings that have little noise.

๙๓๒.

932.

‘‘นิทฺทํ น พหุลีกเรยฺย, ชาคริยํ ภเชยฺย อาตาปี;

ตนฺทึ มายํ หสฺสํ ขิฑฺฑํ, เมถุนํ วิปฺปชเห สวิภูสํ.

One should not indulge much in sleep but, being ardent, should be devoted to wakefulness. One should abandon laziness, deceit, laughter, sport, and sexual intercourse with its adornments.

๙๓๓.

933.

‘‘อาถพฺพณํ [Pg.423] สุปินํ ลกฺขณํ, โน วิทเห อโถปิ นกฺขตฺตํ;

วิรุตญฺจ คพฺภกรณํ, ติกิจฺฉํ มามโก น เสเวยฺย.

One should not practice Atharvan magic, dream interpretation, or the reading of signs; nor astrology, the interpretation of animal cries, or the art of causing abortion. My follower should not practice medicine.

๙๓๔.

934.

‘‘นินฺทาย นปฺปเวเธยฺย, น อุณฺณเมยฺย ปสํสิโต ภิกฺขุ;

โลภํ สห มจฺฉริเยน, โกธํ เปสุณิยญฺจ ปนุเทยฺย.

A bhikkhu should not tremble at blame nor become elated when praised. He should dispel greed along with stinginess, anger, and slander.

๙๓๕.

935.

‘‘กยวิกฺกเย น ติฏฺเฐยฺย, อุปวาทํ ภิกฺขุ น กเรยฺย กุหิญฺจิ;

คาเม จ นาภิสชฺเชยฺย, ลาภกมฺยา ชนํ น ลปเยยฺย.

A bhikkhu should not engage in buying and selling, nor should he make disparaging remarks anywhere. He should not become attached in a village, nor speak to people out of a desire for gain.

๙๓๖.

936.

‘‘น จ กตฺถิตา สิยา ภิกฺขุ, น จ วาจํ ปยุตฺตํ ภาเสยฺย;

ปาคพฺภิยํ น สิกฺเขยฺย, กถํ วิคฺคาหิกํ น กถเยยฺย.

A bhikkhu should not be a boaster, nor should he speak calculatingly. He should not train in impudence, nor should he speak contentious talk.

๙๓๗.

937.

‘‘โมสวชฺเช น นีเยถ, สมฺปชาโน สฐานิ น กยิรา;

อถ ชีวิเตน ปญฺญาย, สีลพฺพเตน นาญฺญมติมญฺเญ.

One should not be led into falsehood; clearly comprehending, one should not commit deceptions. And one should not despise another on account of livelihood, wisdom, or virtuous observance.

๙๓๘.

938.

‘‘สุตฺวา รุสิโต พหุํ วาจํ, สมณานํ วา ปุถุชนานํ ;

ผรุเสน เน น ปฏิวชฺชา, น หิ สนฺโต ปฏิเสนิกโรนฺติ.

Having heard much harsh speech from ascetics or from worldlings, he should not reply to them harshly, for the good do not retaliate.

๙๓๙.

939.

‘‘เอตญฺจ ธมฺมมญฺญาย, วิจินํ ภิกฺขุ สทา สโต สิกฺเข;

สนฺตีติ นิพฺพุตึ ญตฺวา, สาสเน โคตมสฺส น ปมชฺเชยฺย.

Having understood this Dhamma, an investigating bhikkhu should always train mindfully. Having known that Nibbāna is peace, he should not be negligent in the teaching of Gotama.

๙๔๐.

940.

‘‘อภิภู [Pg.424] หิ โส อนภิภูโต, สกฺขิธมฺมมนีติหมทสฺสี;

ตสฺมา หิ ตสฺส ภควโต สาสเน, อปฺปมตฺโต สทา นมสฺสมนุสิกฺเข’’ติ.

For he is the conqueror, unconquered, one who has seen the Dhamma for himself, not from hearsay. Therefore, in the teaching of that Blessed One, one should always be heedful, revering and training accordingly.

ตุวฏกสุตฺตํ จุทฺทสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Discourse on Acting Promptly, the fourteenth, is finished.

๑๕. อตฺตทณฺฑสุตฺตํ

15. The Discourse on Taking Up the Rod

๙๔๑.

941.

‘‘อตฺตทณฺฑา ภยํ ชาตํ, ชนํ ปสฺสถ เมธคํ;

สํเวคํ กิตฺตยิสฺสามิ, ยถา สํวิชิตํ มยา.

From taking up the rod, fear is born. Look at the people engaged in quarrels! I will declare the sense of urgency, just as I was stirred.

๙๔๒.

942.

‘‘ผนฺทมานํ ปชํ ทิสฺวา, มจฺเฉ อปฺโปทเก ยถา;

อญฺญมญฺเญหิ พฺยารุทฺเธ, ทิสฺวา มํ ภยมาวิสิ.

Seeing people floundering, like fish in little water, seeing them in conflict with one another, fear entered me.

๙๔๓.

943.

‘‘สมนฺตมสาโร โลโก, ทิสา สพฺพา สเมริตา;

อิจฺฉํ ภวนมตฺตโน, นาทฺทสาสึ อโนสิตํ.

The world is entirely without substance; all quarters are shaken. Desiring a shelter for myself, I saw no place that was not submerged.

๙๔๔.

944.

‘‘โอสาเนตฺเวว พฺยารุทฺเธ, ทิสฺวา เม อรตี อหุ;

อเถตฺถ สลฺลมทฺทกฺขึ, ทุทฺทสํ หทยนิสฺสิตํ.

Seeing beings ultimately in conflict, discontent arose in me. Then I saw herein a dart, hard to see, lodged in the heart.

๙๔๕.

945.

‘‘เยน สลฺเลน โอติณฺโณ, ทิสา สพฺพา วิธาวติ;

ตเมว สลฺลมพฺพุยฺห, น ธาวติ น สีทติ.

Pierced by this dart, one runs to all quarters. But having drawn out that very dart, one neither runs nor sinks.

๙๔๖.

946.

‘‘ตตฺถ สิกฺขานุคียนฺติ, ยานิ โลเก คธิตานิ;

น เตสุ ปสุโต สิยา, นิพฺพิชฺฌ สพฺพโส กาเม;

สิกฺเข นิพฺพานมตฺตโน.

Herein the trainings are taught: regarding those things in the world that are clung to, one should not be intent on them. Having completely pierced through sensual pleasures, one should train for one's own Nibbāna.

๙๔๗.

947.

‘‘สจฺโจ สิยา อปฺปคพฺโภ, อมาโย ริตฺตเปสุโณ;

อกฺโกธโน โลภปาปํ, เววิจฺฉํ วิตเร มุนิ.

A sage should be truthful, not impudent, without deceit, devoid of slander, and free from anger; he should cross over evil greed and avarice.

๙๔๘.

948.

‘‘นิทฺทํ ตนฺทึ สเห ถีนํ, ปมาเทน น สํวเส;

อติมาเน น ติฏฺเฐยฺย, นิพฺพานมนโส นโร.

A person with a mind set on Nibbāna should overcome sleepiness, lethargy, and sluggishness; he should not associate with negligence, nor should he stand on conceit.

๙๔๙.

949.

‘‘โมสวชฺเช [Pg.425] น นีเยถ, รูเป สฺเนหํ น กุพฺพเย;

มานญฺจ ปริชาเนยฺย, สาหสา วิรโต จเร.

One should not be led by falsehood, nor should one create affection for forms. One should fully understand conceit and fare, abstaining from violence.

๙๕๐.

950.

‘‘ปุราณํ นาภินนฺเทยฺย, นเว ขนฺตึ น กุพฺพเย;

หิยฺยมาเน น โสเจยฺย, อากาสํ น สิโต สิยา.

One should not delight in the old, nor should one form a liking for the new. One should not grieve over what is diminishing, nor be dependent on craving.

๙๕๑.

951.

‘‘เคธํ พฺรูมิ มโหโฆติ, อาชวํ พฺรูมิ ชปฺปนํ;

อารมฺมณํ ปกปฺปนํ, กามปงฺโก ทุรจฺจโย.

Greed, I say, is a great flood; I call it swiftness and yearning. An object is a fabrication, the mire of sensual pleasure, hard to cross.

๙๕๒.

952.

‘‘สจฺจา อโวกฺกมฺม มุนิ, ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ;

สพฺพํ โส ปฏินิสฺสชฺช, ส เว สนฺโตติ วุจฺจติ.

Not deviating from the truth, the sage, the brahmin, stands on dry land. Having relinquished everything, he is truly called 'one at peace.'

๙๕๓.

953.

‘‘ส เว วิทฺวา ส เวทคู, ญตฺวา ธมฺมํ อนิสฺสิโต;

สมฺมา โส โลเก อิริยาโน, น ปิเหตีธ กสฺสจิ.

He is indeed wise, he has gone to the end of knowledge. Having understood the Dhamma, he is independent. Faring rightly in the world, he longs for nothing here.

๙๕๔.

954.

‘‘โยธ กาเม อจฺจตริ, สงฺคํ โลเก ทุรจฺจยํ;

น โส โสจติ นาชฺเฌติ, ฉินฺนโสโต อพนฺธโน.

Whoever has crossed beyond sensual pleasures, an attachment in the world that is hard to cross, does not sorrow, does not yearn. His stream is cut off; he is unbound.

๙๕๕.

955.

‘‘ยํ ปุพฺเพ ตํ วิโสเสหิ, ปจฺฉา เต มาหุ กิญฺจนํ;

มชฺเฌ เจ โน คเหสฺสสิ, อุปสนฺโต จริสฺสสิ.

Dry up what is past, let there be no impediment for you in the future. If you do not grasp at the middle, you will fare on in peace.

๙๕๖.

956.

‘‘สพฺพโส นามรูปสฺมึ, ยสฺส นตฺถิ มมายิตํ;

อสตา จ น โสจติ, ส เว โลเก น ชียติ.

For whom there is no 'my-making' at all in regard to name-and-form, and who does not grieve over what is non-existent, he truly does not decay in the world.

๙๕๗.

957.

‘‘ยสฺส นตฺถิ อิทํ เมติ, ปเรสํ วาปิ กิญฺจนํ;

มมตฺตํ โส อสํวินฺทํ, นตฺถิ เมติ น โสจติ.

For whom there is no 'this is mine' regarding anything, nor of others; not finding ownership, he does not grieve, 'I have nothing.'

๙๕๘.

958.

‘‘อนิฏฺฐุรี อนนุคิทฺโธ, อเนโช สพฺพธี สโม;

ตมานิสํสํ ปพฺรูมิ, ปุจฺฉิโต อวิกมฺปินํ.

Not harsh, not greedy, free from craving, and impartial in every way—this is the benefit I declare, when asked, for the unshaken one.

๙๕๙.

959.

‘‘อเนชสฺส วิชานโต, นตฺถิ กาจิ นิสงฺขติ.วิรโต โส วิยารพฺภา, เขมํ ปสฺสติ สพฺพธิ.

For the one free from craving who understands, there is no volitional formation whatsoever. Abstaining from undertakings, he sees security everywhere.

๙๖๐.

960.

‘‘น สเมสุ น โอเมสุ, น อุสฺเสสุ วทเต มุนิ;

สนฺโต โส วีตมจฺฉโร, นาเทติ น นิรสฺสตี’’ติ.

The sage does not speak of himself among equals, inferiors, or superiors. Peaceful and free from stinginess, he neither takes up nor rejects.

อตฺตทณฺฑสุตฺตํ ปนฺนรสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Discourse on Taking Up the Rod, the fifteenth, is finished.

๑๖. สาริปุตฺตสุตฺตํ

16. The Sāriputta Sutta

๙๖๑.

961.

‘‘น [Pg.426] เม ทิฏฺโฐ อิโต ปุพฺเพ, (อิจฺจายสฺมา สาริปุตฺโต)น สุโต อุท กสฺสจิ;

เอวํ วคฺคุวโท สตฺถา,ตุสิตา คณิมาคโต.

(Thus the Venerable Sāriputta:) “Never before have I seen, nor has it been heard from anyone, a Teacher with such a lovely voice, a teacher of multitudes, who has come from the Tusita realm.

๙๖๒.

962.

‘‘สเทวกสฺส โลกสฺส, ยถา ทิสฺสติ จกฺขุมา;

สพฺพํ ตมํ วิโนเทตฺวา, เอโกว รติมชฺฌคา.

The One with Vision appears to the world with its devas; having dispelled all darkness, He alone has attained delight.

๙๖๓.

963.

‘‘ตํ พุทฺธํ อสิตํ ตาทึ, อกุหํ คณิมาคตํ;

พหูนมิธ พทฺธานํ, อตฺถิ ปญฺเหน อาคมํ.

For the sake of the many who are bound here, I have come to that Buddha—unattached, stable, guileless, the teacher of multitudes who has arrived—with a question about what is beneficial.

๙๖๔.

964.

‘‘ภิกฺขุโน วิชิคุจฺฉโต, ภชโต ริตฺตมาสนํ;

รุกฺขมูลํ สุสานํ วา, ปพฺพตานํ คุหาสุ วา.

For a monk who is averse, who resorts to a secluded seat—the root of a tree, a charnel ground, or in the caves of mountains—

๙๖๕.

965.

‘‘อุจฺจาวเจสุ สยเนสุ, กีวนฺโต ตตฺถ เภรวา;

เยหิ ภิกฺขุ น เวเธยฺย, นิคฺโฆเส สยนาสเน.

In lodgings high and low, how many terrors are there, by which a monk in his soundless bed and seat should not be made to tremble?

๙๖๖.

966.

‘‘กตี ปริสฺสยา โลเก, คจฺฉโต อคตํ ทิสํ;

เย ภิกฺขุ อภิสมฺภเว, ปนฺตมฺหิ สยนาสเน.

How many dangers are there in the world for one going to the unreached direction, which a monk in his remote lodging should overcome?

๙๖๗.

967.

‘‘กฺยาสฺส พฺยปฺปถโย อสฺสุ, กฺยาสฺสสฺสุ อิธ โคจรา;

กานิ สีลพฺพตานาสฺสุ, ปหิตตฺตสฺส ภิกฺขุโน.

What should be his ways of speech, what his resort here? What should be the precepts and observances for a monk with a resolute mind?

๙๖๘.

968.

‘‘กํ โส สิกฺขํ สมาทาย, เอโกทิ นิปโก สโต;

กมฺมาโร รชตสฺเสว, นิทฺธเม มลมตฺตโน’’.

Undertaking what training, unified, astute, and mindful, should he blow away his own impurities, like a smith refining silver?

๙๖๙.

969.

‘‘วิชิคุจฺฉมานสฺส ยทิทํ ผาสุ, (สาริปุตฺตาติ ภควา)ริตฺตาสนํ สยนํ เสวโต เจ;

สมฺโพธิกามสฺส ยถานุธมฺมํ,ตํ เต ปวกฺขามิ ยถา ปชานํ.

(The Blessed One said:) “Sāriputta, for one who is averse and resorts to a secluded seat and lodging, for one who desires enlightenment in accordance with the Dhamma, I will explain to you what is suitable, just as I know it.

๙๗๐.

970.

‘‘ปญฺจนฺนํ ธีโร ภยานํ น ภาเย, ภิกฺขุ สโต สปริยนฺตจารี;

ฑํสาธิปาตานํ สรีสปานํ, มนุสฺสผสฺสานํ จตุปฺปทานํ.

A wise, mindful monk, keeping to his proper resort, should not be afraid of five kinds of fears: of gadflies and flying insects, of creeping things, of contact with human beings, and of quadrupeds.

๙๗๑.

971.

‘‘ปรธมฺมิกานมฺปิ [Pg.427] น สนฺตเสยฺย, ทิสฺวาปิ เตสํ พหุเภรวานิ;

อถาปรานิ อภิสมฺภเวยฺย, ปริสฺสยานิ กุสลานุเอสี.

He should not be terrified by followers of other doctrines, even on seeing their many terrors. Then, seeking the skillful, he should overcome other dangers.

๙๗๒.

972.

‘‘อาตงฺกผสฺเสน ขุทาย ผุฏฺโฐ, สีตํ อตุณฺหํ อธิวาสเยยฺย;

โส เตหิ ผุฏฺโฐ พหุธา อโนโก, วีริยํ ปรกฺกมฺมทฬฺหํ กเรยฺย.

Afflicted by illness and hunger, he should endure cold and extreme heat. Though touched by these in many ways, the homeless one should make his effort firm and exert himself.

๙๗๓.

973.

‘‘เถยฺยํ น กาเร น มุสา ภเณยฺย, เมตฺตาย ผสฺเส ตสถาวรานิ;

ยทาวิลตฺตํ มนโส วิชญฺญา, กณฺหสฺส ปกฺโขติ วิโนทเยยฺย.

He should not commit theft; he should not speak falsely. He should pervade with loving-kindness creatures timid and firm. When he recognizes a turbidity of mind, he should dispel it, knowing it is the faction of the Dark One.

๙๗๔.

974.

‘‘โกธาติมานสฺส วสํ น คจฺเฉ, มูลมฺปิ เตสํ ปลิขญฺญ ติฏฺเฐ;

อถปฺปิยํ วา ปน อปฺปิยํ วา, อทฺธา ภวนฺโต อภิสมฺภเวยฺย.

One should not fall under the sway of anger and conceit; one should stand firm, having dug up their very root. Furthermore, one should certainly overcome both what is pleasant and what is unpleasant.

๙๗๕.

975.

‘‘ปญฺญํ ปุรกฺขตฺวา กลฺยาณปีติ, วิกฺขมฺภเย ตานิ ปริสฺสยานิ;

อรตึ สเหถ สยนมฺหิ ปนฺเต, จตุโร สเหถ ปริเทวธมฺเม.

Placing wisdom foremost, with joy in the wholesome, one should suppress those dangers. One should endure discontent in a remote lodging; one should endure the four things that are causes for lament.

๙๗๖.

976.

‘‘กึสู อสิสฺสามิ กุวํ วา อสิสฺสํ, ทุกฺขํ วต เสตฺถ กฺวชฺช เสสฺสํ;

เอเต วิตกฺเก ปริเทวเนยฺเย, วินเยถ เสโข อนิเกตจารี.

‘What shall I eat, or where shall I eat?’ ‘Alas, I slept poorly; where shall I sleep today?’—these lamentable thoughts the homeless trainee should dispel.

๙๗๗.

977.

‘‘อนฺนญฺจ ลทฺธา วสนญฺจ กาเล, มตฺตํ โส ชญฺญา อิธ โตสนตฺถํ;

โส เตสุ คุตฺโต ยตจาริ คาเม, รุสิโตปิ วาจํ ผรุสํ น วชฺชา.

Having obtained food and robes at the proper time, one should know the measure here for the sake of contentment. Guarded in these things, restrained in conduct in the village, even if provoked, one should not utter a harsh word.

๙๗๘.

978.

‘‘โอกฺขิตฺตจกฺขุ [Pg.428] น จ ปาทโลโล, ฌานานุยุตฺโต พหุชาครสฺส;

อุเปกฺขมารพฺภ สมาหิตตฺโต, ตกฺกาสยํ กุกฺกุจฺจิยูปฉินฺเท.

With eyes downcast and not restless with one's feet, one should be devoted to the jhānas and very wakeful. Having aroused equanimity, with concentrated mind, one should cut off the inclination to thoughts and remorse.

๙๗๙.

979.

‘‘จุทิโต วจีภิ สติมาภินนฺเท, สพฺรหฺมจารีสุ ขิลํ ปภินฺเท;

วาจํ ปมุญฺเจ กุสลํ นาติเวลํ, ชนวาทธมฺมาย น เจตเยยฺย.

When reproved with words, one should be mindful and glad. One should break down stubbornness towards one's companions in the holy life. One should utter skillful speech in moderation, and not be intent on the ways of worldly talk.

๙๘๐.

980.

‘‘อถาปรํ ปญฺจ รชานิ โลเก, เยสํ สตีมา วินยาย สิกฺเข;

รูเปสุ สทฺเทสุ อโถ รเสสุ, คนฺเธสุ ผสฺเสสุ สเหถ ราคํ.

And further, there are five dusts in the world, for the removal of which the mindful one should train. In regard to forms, sounds, and also tastes, odors, and tactile objects, one should subdue passion.

๙๘๑.

981.

‘‘เอเตสุ ธมฺเมสุ วิเนยฺย ฉนฺทํ, ภิกฺขุ สติมา สุวิมุตฺตจิตฺโต;

กาเลน โส สมฺมา ธมฺมํ ปริวีมํสมาโน,เอโกทิภูโต วิหเน ตมํ โส’’ติ.

Having subdued desire for these things, the mindful monk with a well-liberated mind, in due time rightly investigating the Dhamma, having become unified, would dispel the darkness.”

สาริปุตฺตสุตฺตํ โสฬสมํ นิฏฺฐิตํ.

The Sāriputta Sutta, the sixteenth, is finished.

อฏฺฐกวคฺโค จตุตฺโถ

The Chapter of Eights, the Fourth,

นิฏฺฐิโต.

Is Finished.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary thereof:

กามํ คุหญฺจ ทุฏฺฐา จ, สุทฺธญฺจ ปรมา ชรา;

เมตฺเตยฺโย จ ปสูโร จ, มาคณฺฑิ ปุราเภทนํ.

Kāma, Guha, and Duṭṭha, Suddha, Paramā, and Jarā; Metteyya and Pasūra, Māgaṇḍiya, Purābhedana.

กลหํ ทฺเว จ พฺยูหานิ, ปุนเทว ตุวฏฺฏกํ;

อตฺตทณฺฑวรํ สุตฺตํ, เถรปุฏฺเฐน โสฬส;

อิติ เอตานิ สุตฺตานิ, สพฺพานฏฺฐกวคฺคิกาติ.

Kalaha, the two Vyūhas, and then Tuvaṭaka; the excellent Attadaṇḍa Sutta, with the Elder's question as the sixteenth. Thus, all these suttas belong to the Aṭṭhakavagga.

๕. ปารายนวคฺโค

5. The Chapter on the Way to the Far Shore

วตฺถุคาถา

The Introductory Verses

๙๘๒.

982.

โกสลานํ [Pg.429] ปุรา รมฺมา, อคมา ทกฺขิณาปถํ;

อากิญฺจญฺญํ ปตฺถยาโน, พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู.

5. From the delightful city of the Kosalans, a brahmin who had reached the far shore of the sacred verses went to the southern region, aspiring to nothingness.

๙๘๓.

983.

โส อสฺสกสฺส วิสเย, อฬกสฺส สมาสเน;

วสิ โคธาวรีกูเล, อุญฺเฉน จ ผเลน จ.

In the territory of Assaka, near Aḷaka, he dwelt on the bank of the Godhāvarī, living on gleanings and fruit.

๙๘๔.

984.

ตสฺเสว อุปนิสฺสาย, คาโม จ วิปุโล อหุ;

ตโต ชาเตน อาเยน, มหายญฺญมกปฺปยิ.

In dependence on that very place, a large village also arose. With the income produced from that, he arranged a great sacrifice.

๙๘๕.

985.

มหายญฺญํ ยชิตฺวาน, ปุน ปาวิสิ อสฺสมํ;

ตสฺมึ ปฏิปวิฏฺฐมฺหิ, อญฺโญ อาคญฺฉิ พฺราหฺมโณ.

Having performed the great sacrifice, he entered his hermitage again. When he had re-entered, another brahmin arrived.

๙๘๖.

986.

อุคฺฆฏฺฏปาโท ตสิโต, ปงฺกทนฺโต รชสฺสิโร;

โส จ นํ อุปสงฺกมฺม, สตานิ ปญฺจ ยาจติ.

With chafed feet and thirsty, with muddy teeth and a dusty head, he approached him and begged for five hundred.

๙๘๗.

987.

ตเมนํ พาวรี ทิสฺวา, อาสเนน นิมนฺตยิ;

สุขญฺจ กุสลํ ปุจฺฉิ, อิทํ วจนมพฺรวิ.

Seeing him, Bāvarī invited him with a seat, asked after his comfort and well-being, and spoke this word:

๙๘๘.

988.

‘‘ยํ โข มม เทยฺยธมฺมํ, สพฺพํ วิสชฺชิตํ มยา;

อนุชานาหิ เม พฺรหฺเม, นตฺถิ ปญฺจสตานิ เม’’.

“Whatever gift-worthy things were mine have all been given away by me. Pardon me, brahmin, I do not have five hundred.”

๙๘๙.

989.

‘‘สเจ เม ยาจมานสฺส, ภวํ นานุปทสฺสติ;

สตฺตเม ทิวเส ตุยฺหํ, มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา’’.

“If your honor will not give to me who am begging, on the seventh day may your head split into seven pieces.”

๙๙๐.

990.

อภิสงฺขริตฺวา กุหโก, เภรวํ โส อกิตฺตยิ;

ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, พาวรี ทุกฺขิโต อหุ.

Having fabricated it, the charlatan proclaimed this terror. Hearing his words, Bāvarī became distressed.

๙๙๑.

991.

อุสฺสุสฺสติ อนาหาโร, โสกสลฺลสมปฺปิโต;

อโถปิ เอวํ จิตฺตสฺส, ฌาเน น รมตี มโน.

He wasted away, taking no food, pierced by the dart of sorrow. And with his mind in such a state, it took no delight in meditation.

๙๙๒.

992.

อุตฺรสฺตํ ทุกฺขิตํ ทิสฺวา, เทวตา อตฺถกามินี;

พาวรึ อุปสงฺกมฺม, อิทํ วจนมพฺรวิ.

Seeing him terrified and distressed, a deity who wished for his welfare approached Bāvarī and spoke this word:

๙๙๓.

993.

‘‘น [Pg.430] โส มุทฺธํ ปชานาติ, กุหโก โส ธนตฺถิโก;

มุทฺธนิ มุทฺธปาเต วา, ญาณํ ตสฺส น วิชฺชติ’’.

“He does not know the head; he is a charlatan who desires wealth. He has no knowledge of the head or the splitting of the head.”

๙๙๔.

994.

‘‘โภตี จรหิ ชานาสิ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิตา;

มุทฺธํ มุทฺธาธิปาตญฺจ, ตํ สุโณม วโจ ตว’’.

“If you, good lady, know, then please tell me what I ask. About the head and the splitting of the head—let us hear your words.”

๙๙๕.

995.

‘‘อหมฺเปตํ น ชานามิ, ญาณเมตฺถ น วิชฺชติ;

มุทฺธนิ มุทฺธาธิปาเต จ, ชินานํ เหตฺถ ทสฺสนํ’’.

“I too do not know this; I have no knowledge in this matter. Indeed, the vision of the Conquerors is in regard to the head and the splitting of the head.”

๙๙๖.

996.

‘‘อถ โก จรหิ ชานาติ, อสฺมึ ปถวิมณฺฑเล ;

มุทฺธํ มุทฺธาธิปาตญฺจ, ตํ เม อกฺขาหิ เทวเต’’.

“Then who on this earth-sphere knows the head and the splitting of the head? Tell me this, O deity.”

๙๙๗.

997.

‘‘ปุรา กปิลวตฺถุมฺหา, นิกฺขนฺโต โลกนายโก;

อปจฺโจ โอกฺกากราชสฺส, สกฺยปุตฺโต ปภงฺกโร.

“From the city of Kapilavatthu went forth the world-leader, a descendant of King Okkāka, the Sakyan son, the light-maker.

๙๙๘.

998.

‘‘โส หิ พฺราหฺมณ สมฺพุทฺโธ, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

สพฺพาภิญฺญาพลปฺปตฺโต, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา;

สพฺพกมฺมกฺขยํ ปตฺโต, วิมุตฺโต อุปธิกฺขเย.

“He, brahmin, is a Fully Enlightened One, one who has gone to the far shore of all things. He has attained all powers of direct knowledge, he is the one with vision into all things. He has reached the destruction of all kamma, liberated in the destruction of the substrates.

๙๙๙.

999.

‘‘พุทฺโธ โส ภควา โลเก, ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา;

ตํ ตฺวํ คนฺตฺวาน ปุจฺฉสฺสุ, โส เต ตํ พฺยากริสฺสติ’’.

“That Blessed One, the Buddha, the One with Vision, teaches the Dhamma in the world. Go and ask him; he will explain it to you.”

๑๐๐๐.

1000.

สมฺพุทฺโธติ วโจ สุตฺวา, อุทคฺโค พาวรี อหุ;

โสกสฺส ตนุโก อาสิ, ปีติญฺจ วิปุลํ ลภิ.

Hearing the word “Fully Enlightened One,” Bāvarī became elated. His sorrow became slight, and he gained abundant joy.

๑๐๐๑.

1001.

โส พาวรี อตฺตมโน อุทคฺโค, ตํ เทวตํ ปุจฺฉติ เวทชาโต;

‘‘กตมมฺหิ คาเม นิคมมฺหิ วา ปน, กตมมฺหิ วา ชนปเท โลกนาโถ;

ยตฺถ คนฺตฺวาน ปสฺเสมุ, สมฺพุทฺธํ ทฺวิปทุตฺตมํ’’,.

Then Bāvarī, glad-minded and elated, filled with rapture, asked the deity: “In what village or market town, or in what country does the Protector of the World dwell, where we may go and see the Fully Enlightened One, the best of bipeds?”

๑๐๐๒.

1002.

‘‘สาวตฺถิยํ โกสลมนฺทิเร ชิโน, ปหูตปญฺโญ วรภูริเมธโส;

โส สกฺยปุตฺโต วิธุโร อนาสโว, มุทฺธาธิปาตสฺส วิทู นราสโภ’’.

“The Conqueror dwells in Sāvatthī, in the abode of the Kosalans; he is of great wisdom, of excellent and vast intelligence. That Sakyan son, untroubled and taintless, that bull among men, is the one who knows about the splitting of the head.”

๑๐๐๓.

1003.

ตโต [Pg.431] อามนฺตยี สิสฺเส, พฺราหฺมเณ มนฺตปารเค;

‘‘เอถ มาณวา อกฺขิสฺสํ, สุณาถ วจนํ มม.

Then he addressed his pupils, brahmins who had reached the far shore of the sacred verses: “Come, young men, I will speak; listen to my words.

๑๐๐๔.

1004.

‘‘ยสฺเสโส ทุลฺลโภ โลเก, ปาตุภาโว อภิณฺหโส;

สฺวาชฺช โลกมฺหิ อุปฺปนฺโน, สมฺพุทฺโธ อิติ วิสฺสุโต;

ขิปฺปํ คนฺตฺวาน สาวตฺถึ, ปสฺสวฺโห ทฺวิปทุตฺตมํ’’.

“He whose appearance in the world is exceedingly rare has now arisen in the world, renowned as the ‘Fully Enlightened One.’ Go quickly to Sāvatthī and behold the best of bipeds.”

๑๐๐๕.

1005.

‘‘กถํ จรหิ ชาเนมุ, ทิสฺวา พุทฺโธติ พฺราหฺมณ;

อชานตํ โน ปพฺรูหิ, ยถา ชาเนมุ ตํ มยํ’’.

“How then, O brahmin, on seeing him, shall we know that he is the Buddha? Tell us who do not know, so that we may know him.”

๑๐๐๖.

1006.

‘‘อาคตานิ หิ มนฺเตสุ, มหาปุริสลกฺขณา;

ทฺวตฺตึสานิ จ พฺยากฺขาตา, สมตฺตา อนุปุพฺพโส.

“Indeed, in the sacred verses have come the thirty-two marks of a great man, explained completely and in sequence.

๑๐๐๗.

1007.

‘‘ยสฺเสเต โหนฺติ คตฺเตสุ, มหาปุริสลกฺขณา;

ทฺเวเยว ตสฺส คติโย, ตติยา หิ น วิชฺชติ.

“For one on whose limbs these marks of a great man are found, there are only two destinations; a third is not found.

๑๐๐๘.

1008.

‘‘สเจ อคารํ อาวสติ, วิเชยฺย ปถวึ อิมํ;

อทณฺเฑน อสตฺเถน, ธมฺเมนมนุสาสติ.

“If he dwells in a house, he will conquer this earth and rule with Dhamma, without rod or weapon.

๑๐๐๙.

1009.

‘‘สเจ จ โส ปพฺพชติ, อคารา อนคาริยํ;

วิวฏฺฏจฺฉโท สมฺพุทฺโธ, อรหา ภวติ อนุตฺตโร.

“And if he goes forth from the home to the homeless life, he becomes a Fully Enlightened One with the veil removed, an unsurpassed Arahant.

๑๐๑๐.

1010.

‘‘ชาตึ โคตฺตญฺจ ลกฺขณํ, มนฺเต สิสฺเส ปุนาปเร;

มุทฺธํ มุทฺธาธิปาตญฺจ, มนสาเยว ปุจฺฉถ.

“Ask only with your minds about his birth and clan, the science of marks, the Vedas, and again, his other pupils, the head, and the splitting of the head.”

๑๐๑๑.

1011.

‘‘อนาวรณทสฺสาวี, ยทิ พุทฺโธ ภวิสฺสติ;

มนสา ปุจฺฉิเต ปญฺเห, วาจาย วิสฺสเชสฺสติ’’.

“If he is a Buddha, one who sees without obstruction, he will answer with speech the questions asked by the mind.”

๑๐๑๒.

1012.

พาวริสฺส วโจ สุตฺวา, สิสฺสา โสฬส พฺราหฺมณา;

อชิโต ติสฺสเมตฺเตยฺโย, ปุณฺณโก อถ เมตฺตคู.

Hearing Bāvarī’s words, his sixteen brahmin pupils—Ajita, Tissametteyya, Puṇṇaka, and Mettagū,

๑๐๑๓.

1013.

โธตโก อุปสีโว จ, นนฺโท จ อถ เหมโก;

โตเทยฺยกปฺปา ทุภโย, ชตุกณฺณี จ ปณฺฑิโต.

Dhotaka and Upasīva, Nanda and Hemaka, both Todeyya and Kappa, and the wise Jatukaṇṇī,

๑๐๑๔.

1014.

ภทฺราวุโธ [Pg.432] อุทโย จ, โปสาโล จาปิ พฺราหฺมโณ;

โมฆราชา จ เมธาวี, ปิงฺคิโย จ มหาอิสิ.

Bhadrāvudha and Udaya, the brahmin Posāla, the wise Mogharāja, and the great seer Piṅgiya—

๑๐๑๕.

1015.

ปจฺเจกคณิโน สพฺเพ, สพฺพโลกสฺส วิสฺสุตา;

ฌายี ฌานรตา ธีรา, ปุพฺพวาสนวาสิตา.

All were leaders of their own groups, renowned throughout the world; they were meditators who delighted in the jhānas, wise ones imbued with the impressions of past wholesome deeds.

๑๐๑๖.

1016.

พาวรึ อภิวาเทตฺวา, กตฺวา จ นํ ปทกฺขิณํ;

ชฏาชินธรา สพฺเพ, ปกฺกามุํ อุตฺตรามุขา.

Having paid homage to Bāvarī and respectfully circumambulated him, all those wearing matted hair and hides departed facing north.

๑๐๑๗.

1017.

อฬกสฺส ปติฏฺฐานํ, ปุริมาหิสฺสตึ ตทา;

อุชฺเชนิญฺจาปิ โคนทฺธํ, เวทิสํ วนสวฺหยํ.

First to Patiṭṭhāna of Aḷaka, then to Māhissatī; and also to Ujjenī, Gonaddha, Vedisa, and the city named Vanasa.

๑๐๑๘.

1018.

โกสมฺพิญฺจาปิ สาเกตํ, สาวตฺถิญฺจ ปุรุตฺตมํ;

เสตพฺยํ กปิลวตฺถุํ, กุสินารญฺจ มนฺทิรํ.

And to Kosambī and Sāketa, and Sāvatthī, the best of cities; to Setavyā, Kapilavatthu, and the city of Kusinārā.

๑๐๑๙.

1019.

ปาวญฺจ โภคนครํ, เวสาลึ มาคธํ ปุรํ;

ปาสาณกํ เจติยญฺจ, รมณียํ มโนรมํ.

And to Pāvā and Bhoganagara, to Vesālī and the city of Magadha, and to the Pāsāṇaka Cetiya, which was delightful and pleasing to the mind.

๑๐๒๐.

1020.

ตสิโตวุทกํ สีตํ, มหาลาภํว วาณิโช;

ฉายํ ฆมฺมาภิตตฺโตว, ตุริตา ปพฺพตมารุหุํ.

Like a thirsty man for cool water, like a merchant for great gain, like one scorched by heat for shade, they swiftly ascended the mountain.

๑๐๒๑.

1021.

ภควา ตมฺหิ สมเย, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขโต;

ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ, สีโหว นทตี วเน.

At that time the Blessed One, attended by the Saṅgha of bhikkhus, was teaching the Dhamma to the bhikkhus, roaring like a lion in a forest.

๑๐๒๒.

1022.

อชิโต อทฺทส พุทฺธํ, สตรํสึ ว ภาณุมํ;

จนฺทํ ยถา ปนฺนรเส, ปาริปูรึ อุปาคตํ.

Ajita saw the Buddha, radiant like the hundred-rayed sun, like the moon on the fifteenth day that has reached its fullness.

๑๐๒๓.

1023.

อถสฺส คตฺเต ทิสฺวาน, ปริปูรญฺจ พฺยญฺชนํ;

เอกมนฺตํ ฐิโต หฏฺโฐ, มโนปญฺเห อปุจฺฉถ.

Then, having seen on his body the complete and perfect marks, joyful, he stood to one side and asked the questions conceived in his mind.

๑๐๒๔.

1024.

‘‘อาทิสฺส ชมฺมนํ พฺรูหิ, โคตฺตํ พฺรูหิ สลกฺขณํ ;

มนฺเตสุ ปารมึ พฺรูหิ, กติ วาเจติ พฺราหฺมโณ’’.

“Specify and speak of his birth; speak of his clan along with his marks; speak of his perfection in the Vedas. How many pupils does that brahmin teach?”

๑๐๒๕.

1025.

‘‘วีสํ วสฺสสตํ อายุ, โส จ โคตฺเตน พาวรี;

ตีณิสฺส ลกฺขณา คตฺเต, ติณฺณํ เวทาน ปารคู.

“His lifespan is one hundred and twenty years, and he is Bāvarī by clan. There are three marks on his body; he is a master of the three Vedas.

๑๐๒๖.

1026.

‘‘ลกฺขเณ [Pg.433] อิติหาเส จ, สนิฆณฺฑุสเกฏุเภ;

ปญฺจสตานิ วาเจติ, สธมฺเม ปารมึ คโต’’.

“In the science of marks and the legends, together with the glossaries and ritual treatises, he teaches five hundred pupils; he has attained perfection in his own doctrine.”

๑๐๒๗.

1027.

‘‘ลกฺขณานํ ปวิจยํ, พาวริสฺส นรุตฺตม;

กงฺขจฺฉิท ปกาเสหิ, มา โน กงฺขายิตํ อหุ’’.

“O best of men, declare the details of Bāvarī’s marks. O cutter of doubt, make this clear, so that we may not be left in doubt.”

๑๐๒๘.

1028.

‘‘มุขํ ชิวฺหาย ฉาเทติ, อุณฺณสฺส ภมุกนฺตเร;

โกโสหิตํ วตฺถคุยฺหํ, เอวํ ชานาหิ มาณว’’.

“He can cover his face with his tongue; he has a tuft of hair between his eyebrows; his male organ is concealed in a sheath. Know it thus, young man.”

๑๐๒๙.

1029.

ปุจฺฉญฺหิ กิญฺจิ อสุณนฺโต, สุตฺวา ปญฺเห วิยากเต;

วิจินฺเตติ ชโน สพฺโพ, เวทชาโต กตญฺชลี.

Hearing no question whatsoever being asked, but hearing the questions answered, all the people, filled with wonder and with hands raised in reverence, reflected:

๑๐๓๐.

1030.

‘‘โก นุ เทโว วา พฺรหฺมา วา, อินฺโท วาปิ สุชมฺปติ;

มนสา ปุจฺฉิเต ปญฺเห, กเมตํ ปฏิภาสติ.

“Who can this be? A deva or a Brahmā? Or Indra, the lord of Sujā? To whom is he replying to the questions conceived only in the mind?”

๑๐๓๑.

1031.

‘‘มุทฺธํ มุทฺธาธิปาตญฺจ, พาวรี ปริปุจฺฉติ;

ตํ พฺยากโรหิ ภควา, กงฺขํ วินย โน อิเส’’.

“Bāvarī asks about the head and the splitting of the head. Please explain this, O Blessed One. Remove our doubt, O Seer!”

๑๐๓๒.

1032.

‘‘อวิชฺชา มุทฺธาติ ชานาหิ, วิชฺชา มุทฺธาธิปาตินี;

สทฺธาสติสมาธีหิ, ฉนฺทวีริเยน สํยุตา’’.

“Know that ignorance is the ‘head,’ and true knowledge is the ‘splitter of the head,’ conjoined with faith, mindfulness, concentration, desire, and energy.”

๑๐๓๓.

1033.

ตโต เวเทน มหตา, สนฺถมฺภิตฺวาน มาณโว;

เอกํสํ อชินํ กตฺวา, ปาเทสุ สิรสา ปติ.

Then the young man, stirred by great joy, arranged his antelope-hide over one shoulder and fell with his head at the Blessed One’s feet.

๑๐๓๔.

1034.

‘‘พาวรี พฺราหฺมโณ โภโต, สห สิสฺเสหิ มาริส;

อุทคฺคจิตฺโต สุมโน, ปาเท วนฺทติ จกฺขุม’’.

“Venerable sir, the brahmin Bāvarī, together with his disciples, with elated heart and joyful mind, pays homage at your feet, O One with Vision.”

๑๐๓๕.

1035.

‘‘สุขิโต พาวรี โหตุ, สห สิสฺเสหิ พฺราหฺมโณ;

ตฺวญฺจาปิ สุขิโต โหหิ, จิรํ ชีวาหิ มาณว.

“May the brahmin Bāvarī be happy, together with his disciples. And you, too, young man, be happy and live long.”

๑๐๓๖.

1036.

‘‘พาวริสฺส จ ตุยฺหํ วา, สพฺเพสํ สพฺพสํสยํ;

กตาวกาสา ปุจฺฉวฺโห, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉถ’’.

“For Bāvarī, for you, and for all, permission is granted. Ask about any and all doubts, whatever you wish in your minds.”

๑๐๓๗.

1037.

สมฺพุทฺเธน กโตกาโส, นิสีทิตฺวาน ปญฺชลี;

อชิโต ปฐมํ ปญฺหํ, ตตฺถ ปุจฺฉิ ตถาคตํ.

Permission having been granted by the Perfectly Enlightened One, Ajita sat down with his hands raised in reverence and there asked the Tathāgata the first question.

วตฺถุคาถา นิฏฺฐิตา.

The Verses on the Preamble are concluded.

๑. อชิตมาณวปุจฺฉา

1. The Questions of the Young Man Ajita

๑๐๓๘.

1038.

‘‘เกนสฺสุ [Pg.434] นิวุโต โลโก, (อิจฺจายสฺมา อชิโต)เกนสฺสุ นปฺปกาสติ;

กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสิ, กึสุ ตสฺส มหพฺภยํ’’.

(The Venerable Ajita asked:) “By what is the world enveloped? By what does it not shine? What do you say is its smearing, and what is its great fear?”

๑๐๓๙.

1039.

‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก, (อชิตาติ ภควา)เววิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสติ;

ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ, ทุกฺขมสฺส มหพฺภยํ’’.

(The Blessed One said:) “Ajita, the world is enveloped by ignorance. Because of stinginess and negligence it does not shine. I say that craving is its smearing; suffering is its great fear.”

๑๐๔๐.

1040.

‘‘สวนฺติ สพฺพธิ โสตา, (อิจฺจายสฺมา อชิโต)โสตานํ กึ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธิยฺยเร’’.

(The Venerable Ajita asked:) “The streams are flowing everywhere. What is the barrier for the streams? Tell me the restraint for the streams. By what are the streams shut off?”

๑๐๔๑.

1041.

‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, (อชิตาติ ภควา)สติ เตสํ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธิยฺยเร’’.

(The Blessed One said:) “Ajita, whatever streams there are in the world, mindfulness is their barrier. I declare the restraint for the streams; by wisdom they are shut off.”

๑๐๔๒.

1042.

‘‘ปญฺญา เจว สติ ยญฺจ, (อิจฺจายสฺมา อชิโต)นามรูปญฺจ มาริส;

เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌติ’’.

(The Venerable Ajita asked:) “Venerable sir, regarding wisdom, mindfulness, and name-and-form—being asked by me, please explain: where does this cease?”

๑๐๔๓.

1043.

‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต;

ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌติ’’.

(The Blessed One said:) “Ajita, this question that you have asked, I will answer for you. Where name-and-form ceases without remainder—with the cessation of consciousness, it is there that this ceases.”

๑๐๔๔.

1044.

‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส, เย จ เสขา ปุถู อิธ;

เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริส’’.

(The Venerable Ajita asked:) “Those who have comprehended the Dhamma, and the many who are trainees here—being asked, O prudent one, please explain their conduct to me, venerable sir.”

๑๐๔๕.

1045.

‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย, มนสานาวิโล สิยา;

กุสโล สพฺพธมฺมานํ, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

(The Blessed One said:) “One should not be greedy for sensual pleasures; one should be undisturbed in mind. Skillful in all things, a bhikkhu should fare on mindfully.”

อชิตมาณวปุจฺฉา ปฐมา นิฏฺฐิตา.

The first, the Questions of the Young Man Ajita, is concluded.

๒. ติสฺสเมตฺเตยฺยมาณวปุจฺฉา

2. The Questions of the Young Man Tissa Metteyya

๑๐๔๖.

1046.

‘‘โกธ [Pg.435] สนฺตุสิโต โลเก, (อิจฺจายสฺมา ติสฺสเมตฺเตยฺโย)กสฺส โน สนฺติ อิญฺชิตา;

โก อุภนฺตมภิญฺญาย, มชฺเฌ มนฺตา น ลิปฺปติ ;

กํ พฺรูสิ มหาปุริโสติ, โก อิธ สิพฺพินิมจฺจคา’’.

(The Venerable Tissa Metteyya asked:) “Who in the world is contented? For whom are there no agitations? Who, having understood both ends, as a wise one is not defiled in the middle? Whom do you call a great man? Who here has overcome the seamstress, craving?”

๑๐๔๗.

1047.

‘‘กาเมสุ พฺรหฺมจริยวา, (เมตฺเตยฺยาติ ภควา)วีตตณฺโห สทา สโต;

สงฺขาย นิพฺพุโต ภิกฺขุ, ตสฺส โน สนฺติ อิญฺชิตา.

(The Blessed One said:) “Metteyya, the one who lives the holy life in regard to sensual pleasures, who is free from craving and always mindful; the bhikkhu who has attained Nibbāna through discernment—for him there are no agitations.

๑๐๔๘.

1048.

‘‘โส อุภนฺตมภิญฺญาย, มชฺเฌ มนฺตา น ลิปฺปติ;

ตํ พฺรูมิ มหาปุริโสติ, โส อิธ สิพฺพินิมจฺจคา’’ติ.

“He, having fully known both ends, as a wise one is not defiled in the middle. Him I call a great man. He here has overcome the seamstress, craving.”

ติสฺสเมตฺเตยฺยมาณวปุจฺฉา ทุติยา นิฏฺฐิตา.

The second, the Questions of the Young Man Tissa Metteyya, is concluded.

๓. ปุณฺณกมาณวปุจฺฉา

3. The Questions of the Young Man Puṇṇaka

๑๐๔๙.

1049.

‘‘อเนชํ มูลทสฺสาวึ, (อิจฺจายสฺมา ปุณฺณโก)อตฺถิ ปญฺเหน อาคมํ;

กึ นิสฺสิตา อิสโย มนุชา, ขตฺติยา พฺราหฺมณา เทวตานํ;

ยญฺญมกปฺปยึสุ ปุถูธ โลเก, ปุจฺฉามิ ตํ ภควา พฺรูหิ เม ตํ’’.

(The Venerable Puṇṇaka said:) “To the imperturbable one, the seer of the root, I have come with a question. Relying on what do seers, humans, khattiyas, and brahmins offer their various sacrifices to the gods in this world? I ask you, Blessed One, tell me this.”

๑๐๕๐.

1050.

‘‘เย เกจิเม อิสโย มนุชา, (ปุณฺณกาติ ภควา)ขตฺติยา พฺราหฺมณา เทวตานํ;

ยญฺญมกปฺปยึสุ ปุถูธ โลเก, อาสีสมานา ปุณฺณก อิตฺถตฺตํ ;

ชรํ สิตา ยญฺญมกปฺปยึสุ’’.

(The Blessed One said:) “Puṇṇaka, whatever seers, humans, khattiyas, and brahmins have offered various sacrifices to the gods here in the world, they did so, Puṇṇaka, aspiring to this state of existence. Subject to old age, they offered their sacrifices.”

๑๐๕๑.

1051.

‘‘เย [Pg.436] เกจิเม อิสโย มนุชา, (อิจฺจายสฺมา ปุณฺณโก)ขตฺติยา พฺราหฺมณา เทวตานํ;

ยญฺญมกปฺปยึสุ ปุถูธ โลเก, กจฺจิสฺสุ เต ภควา ยญฺญปเถ อปฺปมตฺตา;

อตารุํ ชาติญฺจ ชรญฺจ มาริส, ปุจฺฉามิ ตํ ภควา พฺรูหิ เม ตํ’’.

(The Venerable Puṇṇaka said:) “Those seers, humans, khattiyas, and brahmins who offered their various sacrifices to the gods here in the world—did they, Blessed One, being diligent on the path of sacrifice, cross over birth and old age, venerable sir? I ask you, Blessed One, tell me this.”

๑๐๕๒.

1052.

‘‘อาสีสนฺติ โถมยนฺติ, อภิชปฺปนฺติ ชุหนฺติ;

(ปุณฺณกาติ ภควา)กามาภิชปฺปนฺติ ปฏิจฺจ ลาภํ, เต ยาชโยคา ภวราครตฺตา;

นาตรึสุ ชาติชรนฺติ พฺรูมิ’’.

(The Blessed One said:) “Puṇṇaka, they hope, they praise, they murmur prayers, they sacrifice; dependent on gain, they pray for sensual pleasures. Those devoted to sacrifice, impassioned with lust for existence, have not crossed beyond birth and old age, I say.”

๑๐๕๓.

1053.

‘‘เต เจ นาตรึสุ ยาชโยคา, (อิจฺจายสฺมา ปุณฺณโก)ยญฺเญหิ ชาติญฺจ ชรญฺจ มาริส;

อถ โก จรหิ เทวมนุสฺสโลเก, อตาริ ชาติญฺจ ชรญฺจ มาริส;

ปุจฺฉามิ ตํ ภควา พฺรูหิ เม ตํ’’.

(The Venerable Puṇṇaka said:) “If those devoted to sacrifice did not cross beyond birth and old age by means of sacrifices, venerable sir, then who in the world of gods and humans has crossed beyond birth and old age, venerable sir? I ask you this, Blessed One, please tell it to me.”

๑๐๕๔.

1054.

‘‘สงฺขาย โลกสฺมิ ปโรปรานิ, (ปุณฺณกาติ ภควา)ยสฺสิญฺชิตํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก;

สนฺโต วิธูโม อนีโฆ นิราโส, อตาริ โส ชาติชรนฺติ พฺรูมี’’ติ.

(The Blessed One said:) “Puṇṇaka, having comprehended the high and the low in the world, one for whom there is no agitation anywhere in the world, who is peaceful, smokeless, untroubled, and desireless—he has crossed beyond birth and old age, I say.”

ปุณฺณกมาณวปุจฺฉา ตติยา นิฏฺฐิตา.

The third, the Questions of the Young Man Puṇṇaka, is concluded.

๔. เมตฺตคูมาณวปุจฺฉา

4. The Questions of the Young Man Mettagū

๑๐๕๕.

1055.

‘‘ปุจฺฉามิ ตํ ภควา พฺรูหิ เม ตํ, (อิจฺจายสฺมา เมตฺตคู)มญฺญามิ ตํ เวทคุํ ภาวิตตฺตํ;

กุโต นุ ทุกฺขา สมุทาคตา อิเม, เย เกจิ โลกสฺมิมเนกรูปา’’.

(The Venerable Mettagū said:) “I ask you, Blessed One, please tell me this. I consider you one who has attained through knowledge, one with a developed self. From what have these many kinds of suffering that exist in the world arisen?”

๑๐๕๖.

1056.

‘‘ทุกฺขสฺส [Pg.437] เว มํ ปภวํ อปุจฺฉสิ, (เมตฺตคูติ ภควา)ตํ เต ปวกฺขามิ ยถา ปชานํ;

อุปธินิทานา ปภวนฺติ ทุกฺขา, เย เกจิ โลกสฺมิมเนกรูปา.

(The Blessed One said:) “Mettagū, you ask me about the origin of suffering. That I will explain to you as I know it. Whatever sufferings of many kinds arise in the world, they arise from substrates as their cause.

๑๐๕๗.

1057.

‘‘โย เว อวิทฺวา อุปธึ กโรติ, ปุนปฺปุนํ ทุกฺขมุเปติ มนฺโท;

ตสฺมา ปชานํ อุปธึ น กยิรา, ทุกฺขสฺส ชาติปฺปภวานุปสฺสี’’.

“Whoever, being ignorant, creates a substrate—that dull-witted one comes to suffering again and again. Therefore, one who knows, seeing birth to be the origin of suffering, should not create a substrate.”

๑๐๕๘.

1058.

‘‘ยํ ตํ อปุจฺฉิมฺห อกิตฺตยี โน, อญฺญํ ตํ ปุจฺฉาม ตทิงฺฆ พฺรูหิ;

กถํ นุ ธีรา วิตรนฺติ โอฆํ, ชาตึ ชรํ โสกปริทฺทวญฺจ;

ตํ เม มุนิ สาธุ วิยากโรหิ, ตถา หิ เต วิทิโต เอส ธมฺโม’’.

“What we asked you, you have explained to us. We now ask you another question; come, please tell us this: How do the wise cross over the flood, and birth and aging, sorrow and lamentation? O Sage, please explain this well to me, for this Dhamma is indeed known to you.”

๑๐๕๙.

1059.

‘‘กิตฺตยิสฺสามิ เต ธมฺมํ, (เมตฺตคูติ ภควา)ทิฏฺเฐ ธมฺเม อนีติหํ;

ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ’’.

(The Blessed One said:) “Mettagū, I will proclaim the Dhamma to you, to be seen in this life, not based on hearsay, by knowing which and faring mindfully one can cross beyond attachment in the world.”

๑๐๖๐.

1060.

‘‘ตญฺจาหํ อภินนฺทามิ, มเหสิ ธมฺมมุตฺตมํ;

ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ’’.

“And I rejoice, Great Sage, in that supreme Dhamma, by knowing which and faring mindfully one can cross beyond attachment in the world.”

๑๐๖๑.

1061.

‘‘ยํ กิญฺจิ สมฺปชานาสิ, (เมตฺตคูติ ภควา)อุทฺธํ อโธ ติริยญฺจาปิ มชฺเฌ;

เอเตสุ นนฺทิญฺจ นิเวสนญฺจ, ปนุชฺช วิญฺญาณํ ภเว น ติฏฺเฐ.

(The Blessed One said:) “Mettagū, whatever you comprehend, above, below, across, and in the middle—in regard to these, dispel delight and adherence, and let consciousness not be established in becoming.

๑๐๖๒.

1062.

‘‘เอวํวิหารี สโต อปฺปมตฺโต, ภิกฺขุ จรํ หิตฺวา มมายิตานิ;

ชาตึ ชรํ โสกปริทฺทวญฺจ, อิเธว วิทฺวา ปชเหยฺย ทุกฺขํ’’.

“A bhikkhu dwelling thus, mindful and diligent, having abandoned all that is held as ‘mine,’ would, being wise, abandon suffering right here—birth, aging, sorrow, and lamentation.”

๑๐๖๓.

1063.

‘‘เอตาภินนฺทามิ [Pg.438] วโจ มเหสิโน, สุกิตฺติตํ โคตมนูปธีกํ;

อทฺธา หิ ภควา ปหาสิ ทุกฺขํ, ตถา หิ เต วิทิโต เอส ธมฺโม.

“I rejoice in this utterance of the Great Sage, well-proclaimed by Gotama who is without substrates. Surely, Blessed One, you have abandoned suffering, for this Dhamma is indeed known to you.

๑๐๖๔.

1064.

‘‘เต จาปิ นูนปฺปชเหยฺยุ ทุกฺขํ, เย ตฺวํ มุนิ อฏฺฐิตํ โอวเทยฺย;

ตํ ตํ นมสฺสามิ สเมจฺจ นาค, อปฺเปว มํ ภควา อฏฺฐิตํ โอวเทยฺย’’.

“They too would surely abandon suffering, those whom you, O sage, would constantly instruct. To you, O Nāga, I have come and pay homage. May the Blessed One constantly instruct me too!”

๑๐๖๕.

1065.

‘‘ยํ พฺราหฺมณํ เวทคุมาภิชญฺญา, อกิญฺจนํ กามภเว อสตฺตํ;

อทฺธา หิ โส โอฆมิมํ อตาริ, ติณฺโณ จ ปารํ อขิโล อกงฺโข.

“The brahmin you should know as one who has attained through knowledge is one who possesses nothing and is unattached to sensual existence. Surely he has crossed this flood. Having crossed to the far shore, he is without defect and free from doubt.

๑๐๖๖.

1066.

‘‘วิทฺวา จ โย เวทคู นโร อิธ, ภวาภเว สงฺคมิมํ วิสชฺช;

โส วีตตณฺโห อนีโฆ นิราโส, อตาริ โส ชาติชรนฺติ พฺรูมี’’ติ.

“And that person here who is wise, who has attained through knowledge, having relinquished this attachment to this and that state of existence, is free from craving, untroubled, and without longing. He has crossed beyond birth and aging, I say.”

เมตฺตคูมาณวปุจฺฉา จตุตฺถี นิฏฺฐิตา.

The fourth, the Questions of the Young Man Mettagū, is concluded.

๕. โธตกมาณวปุจฺฉา

5. The Questions of the Young Man Dhotaka

๑๐๖๗.

1067.

‘‘ปุจฺฉามิ ตํ ภควา พฺรูหิ เม ตํ, (อิจฺจายสฺมา โธตโก)วาจาภิกงฺขามิ มเหสิ ตุยฺหํ;

ตว สุตฺวาน นิคฺโฆสํ, สิกฺเข นิพฺพานมตฺตโน’’.

(The Venerable Dhotaka said:) “I ask you, O Blessed One, please declare that to me. O Great Sage, I long for your utterance. Having heard your pronouncement, I would train for my own Nibbāna.”

๑๐๖๘.

1068.

‘‘เตนหาตปฺปํ กโรหิ, (โธตกาติ ภควา) อิเธว นิปโก สโต;

อิโต สุตฺวาน นิคฺโฆสํ, สิกฺเข นิพฺพานมตฺตโน’’.

(The Blessed One said:) “Then strive ardently, Dhotaka, being wise and mindful right here. Having heard the pronouncement from me, you should train for your own Nibbāna.”

๑๐๖๙.

1069.

‘‘ปสฺสามหํ [Pg.439] เทวมนุสฺสโลเก, อกิญฺจนํ พฺราหฺมณมิริยมานํ;

ตํ ตํ นมสฺสามิ สมนฺตจกฺขุ, ปมุญฺจ มํ สกฺก กถํกถาหิ’’.

“I see in the world of gods and humans a brahmin faring on, possessing nothing. To you, O one with all-around vision, I pay homage. Release me, O Sakka, from my uncertainties.”

๑๐๗๐.

1070.

‘‘นาหํ สหิสฺสามิ ปโมจนาย, กถํกถึ โธตก กญฺจิ โลเก;

ธมฺมญฺจ เสฏฺฐํ อภิชานมาโน, เอวํ ตุวํ โอฆมิมํ ตเรสิ’’.

“Dhotaka, I am not able to release anyone in the world from uncertainty. But by directly knowing the supreme Dhamma, in this way you may cross this flood.”

๑๐๗๑.

1071.

‘‘อนุสาส พฺรหฺเม กรุณายมาโน, วิเวกธมฺมํ ยมหํ วิชญฺญํ;

ยถาหํ อากาโสว อพฺยาปชฺชมาโน, อิเธว สนฺโต อสิโต จเรยฺยํ’’.

“Instruct me out of compassion, O Brahmā, regarding the Dhamma of seclusion that I may understand, so that, like space, unhindered, I may fare right here, tranquil and unattached.”

๑๐๗๒.

1072.

‘‘กิตฺตยิสฺสามิ เต สนฺตึ, (โธตกาติ ภควา) ทิฏฺเฐ ธมฺเม อนีติหํ;

ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ’’.

“I shall proclaim to you a state of peace, (said the Blessed One to Dhotaka) directly visible in this life, not based on hearsay; knowing which, and practicing mindfully, one may cross beyond attachment in the world.”

๑๐๗๓.

1073.

‘‘ตญฺจาหํ อภินนฺทามิ, มเหสิ สนฺติมุตฺตมํ;

ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ’’.

“I rejoice in that, O Great Sage, that supreme peace, by knowing which and practicing mindfully one can cross beyond attachment in the world.”

๑๐๗๔.

1074.

‘‘ยํ กิญฺจิ สมฺปชานาสิ, (โธตกาติ ภควา)อุทฺธํ อโธ ติริยญฺจาปิ มชฺเฌ;

เอตํ วิทิตฺวา สงฺโคติ โลเก, ภวาภวาย มากาสิ ตณฺห’’นฺติ.

“Whatever you clearly comprehend, (said the Blessed One to Dhotaka) above, below, across, and in the middle—having known this to be an attachment in the world, do not form craving for any state of existence.”

โธตกมาณวปุจฺฉา ปญฺจมี นิฏฺฐิตา.

The fifth, the Questions of the Young Man Dhotaka, is concluded.

๖. อุปสีวมาณวปุจฺฉา

6. The Questions of the Young Man Upasīva

๑๐๗๕.

1075.

‘‘เอโก อหํ สกฺก มหนฺตโมฆํ, (อิจฺจายสฺมา อุปสีโว)อนิสฺสิโต โน วิสหามิ ตาริตุํ;

อารมฺมณํ พฺรูหิ สมนฺตจกฺขุ, ยํ นิสฺสิโต โอฆมิมํ ตเรยฺยํ’’.

“Alone am I, O Sakyan, and unsupported; (thus said the venerable Upasīva) I am unable to cross the great flood. O one with all-seeing eyes, declare a support, relying on which I might cross this flood.”

๑๐๗๖.

1076.

‘‘อากิญฺจญฺญํ [Pg.440] เปกฺขมาโน สติมา, (อุปสีวาติ ภควา)นตฺถีติ นิสฺสาย ตรสฺสุ โอฆํ;

กาเม ปหาย วิรโต กถาหิ, ตณฺหกฺขยํ นตฺตมหาภิปสฺส’’.

“Mindfully contemplating the sphere of nothingness, (said the Blessed One to Upasīva) relying on ‘there is nothing,’ cross the flood. Having abandoned sensual pleasures, being free from doubts, behold day and night the destruction of craving.”

๑๐๗๗.

1077.

‘‘สพฺเพสุ กาเมสุ โย วีตราโค, (อิจฺจายสฺมา อุปสีโว)อากิญฺจญฺญํ นิสฺสิโต หิตฺวา มญฺญํ;

สญฺญาวิโมกฺเข ปรเม วิมุตฺโต, ติฏฺเฐ นุ โส ตตฺถ อนานุยายี’’.

“One who is free from passion for all sensual pleasures, (thus said the venerable Upasīva) relying on the sphere of nothingness, having abandoned other attainments, and liberated in the supreme liberation of perception—would he remain there, not proceeding further?”

๑๐๗๘.

1078.

‘‘สพฺเพสุ กาเมสุ โย วีตราโค, (อุปสีวาติ ภควา)อากิญฺจญฺญํ นิสฺสิโต หิตฺวา มญฺญํ;

สญฺญาวิโมกฺเข ปรเม วิมุตฺโต, ติฏฺเฐยฺย โส ตตฺถ อนานุยายี’’.

“One who is free from passion for all sensual pleasures, (said the Blessed One to Upasīva) relying on the sphere of nothingness, having abandoned other attainments, and liberated in the supreme liberation of perception—he would remain there, not proceeding further.”

๑๐๗๙.

1079.

‘‘ติฏฺเฐ เจ โส ตตฺถ อนานุยายี, ปูคมฺปิ วสฺสานํ สมนฺตจกฺขุ;

ตตฺเถว โส สีติสิยา วิมุตฺโต, จเวถ วิญฺญาณํ ตถาวิธสฺส’’.

“If he should remain there, not proceeding further, for a multitude of years, O one with all-seeing eyes, would he right there become tranquil and liberated, or would the consciousness of such a one pass away?”

๑๐๘๐.

1080.

‘‘อจฺจี ยถา วาตเวเคน ขิตฺตา, (อุปสีวาติ ภควา)อตฺถํ ปเลติ น อุเปติ สงฺขํ;

เอวํ มุนี นามกายา วิมุตฺโต, อตฺถํ ปเลติ น อุเปติ สงฺขํ’’.

“Just as a flame tossed by the force of the wind goes to its setting and cannot be reckoned, (said the Blessed One to Upasīva) so too a sage, liberated from the mental body, goes to his setting and cannot be reckoned.”

๑๐๘๑.

1081.

‘‘อตฺถงฺคโต โส อุท วา โส นตฺถิ, อุทาหุ เว สสฺสติยา อโรโค;

ตํ เม มุนี สาธุ วิยากโรหิ, ตถา หิ เต วิทิโต เอส ธมฺโม’’.

“Has he gone to his setting, or does he not exist, or is he eternal and free from affliction? O Sage, please explain this well to me, for this Dhamma is indeed known by you.”

๑๐๘๒.

1082.

‘‘อตฺถงฺคตสฺส [Pg.441] น ปมาณมตฺถิ, (อุปสีวาติ ภควา)เยน นํ วชฺชุํ ตํ ตสฺส นตฺถิ;

สพฺเพสุ ธมฺเมสุ สมูหเตสุ, สมูหตา วาทปถาปิ สพฺเพ’’ติ.

“For one who has gone to his setting, there is no measure; (said the Blessed One to Upasīva) that by which one might speak of him does not exist for him. When all phenomena have been uprooted, all paths of speech are also uprooted.”

อุปสีวมาณวปุจฺฉา ฉฏฺฐี นิฏฺฐิตา.

The sixth, the Questions of the Young Man Upasīva, is concluded.

๗. นนฺทมาณวปุจฺฉา

7. The Questions of the Young Man Nanda

๑๐๘๓.

1083.

‘‘สนฺติ โลเก มุนโย, (อิจฺจายสฺมา นนฺโท)ชนา วทนฺติ ตยิทํ กถํสุ;

ญาณูปปนฺนํ โน มุนึ วทนฺติ, อุทาหุ เว ชีวิเตนูปปนฺนํ’’.

“‘There are sages in the world,’ (thus said the venerable Nanda) people say. How is this so? Do they call one a sage because he is endowed with knowledge, or is it because he is endowed with a certain way of life?”

๑๐๘๔.

1084.

‘‘น ทิฏฺฐิยา น สุติยา น ญาเณน, (น สีลพฺพเตน) มุนีธ นนฺท กุสลา วทนฺติ;

วิเสนิกตฺวา อนีฆา นิราสา, จรนฺติ เย เต มุนโยติ พฺรูมิ’’.

“The wise here, Nanda, do not declare one a sage by view, by what is heard, by knowledge, or by virtuous observance. Those who, having vanquished the armies of defilement, fare without affliction and without longing—them, I say, are sages.”

๑๐๘๕.

1085.

‘‘เย เกจิเม สมณพฺราหฺมณาเส, (อิจฺจายสฺมา นนฺโท)ทิฏฺฐสฺสุเตนาปิ วทนฺติ สุทฺธึ;

สีลพฺพเตนาปิ วทนฺติ สุทฺธึ, อเนกรูเปน วทนฺติ สุทฺธึ;

กจฺจิสฺสุ เต ภควา ตตฺถ ยตา จรนฺตา, อตารุ ชาติญฺจ ชรญฺจ มาริส;

ปุจฺฉามิ ตํ ภควา พฺรูหิ เม ตํ’’.

“Whatever ascetics and brahmins there are, (thus said the venerable Nanda) who declare purity by what is seen and heard, who declare purity by virtuous observances and vows, who declare purity in numerous ways—Venerable Sir, do those who fare diligently therein cross beyond birth and aging? I ask you this, Blessed One; please tell me.”

๑๐๘๖.

1086.

‘‘เย [Pg.442] เกจิเม สมณพฺราหฺมณาเส, (นนฺทาติ ภควา)ทิฏฺฐสฺสุเตนาปิ วทนฺติ สุทฺธึ;

สีลพฺพเตนาปิ วทนฺติ สุทฺธึ, อเนกรูเปน วทนฺติ สุทฺธึ;

กิญฺจาปิ เต ตตฺถ ยตา จรนฺติ, นารึสุ ชาติชรนฺติ พฺรูมิ’’.

“Whatever ascetics and brahmins there are, (said the Blessed One to Nanda) who declare purity by what is seen and heard, who declare purity by virtuous observances and vows, who declare purity in numerous ways—although they fare diligently therein, I say they do not cross beyond birth and aging.”

๑๐๘๗.

1087.

‘‘เย เกจิเม สมณพฺราหฺมณาเส, (อิจฺจายสฺมา นนฺโท)ทิฏฺฐสฺสุเตนาปิ วทนฺติ สุทฺธึ;

สีลพฺพเตนาปิ วทนฺติ สุทฺธึ, อเนกรูเปน วทนฺติ สุทฺธึ;

เต เจ มุนิ พฺรูสิ อโนฆติณฺเณ, อถ โก จรหิ เทวมนุสฺสโลเก;

อตาริ ชาติญฺจ ชรญฺจ มาริส, ปุจฺฉามิ ตํ ภควา พฺรูหิ เม ตํ’’.

“Whatever ascetics and brahmins there are, (thus said the venerable Nanda) who declare purity by what is seen and heard, by virtuous observances and vows, and in numerous ways—if you, O Sage, say they have not crossed the flood, then who indeed in the world of gods and humans has crossed beyond birth and aging, Venerable Sir? I ask you this, Blessed One; please tell me.”

๑๐๘๘.

1088.

‘‘นาหํ สพฺเพ สมณพฺราหฺมณาเส, (นนฺทาติ ภควา)ชาติชราย นิวุตาติ พฺรูมิ;

เย สีธ ทิฏฺฐํว สุตํ มุตํ วา, สีลพฺพตํ วาปิ ปหาย สพฺพํ;

อเนกรูปมฺปิ ปหาย สพฺพํ, ตณฺหํ ปริญฺญาย อนาสวาเส;

เต เว นรา โอฆติณฺณาติ พฺรูมิ’’.

“I do not say that all ascetics and brahmins, (said the Blessed One to Nanda) are shrouded by birth and aging. Those here who have abandoned all that is seen, heard, and sensed, all virtuous observances and vows, and all things of numerous forms; who, having fully understood craving, are without taints—those persons, I say, have indeed crossed the flood.”

๑๐๘๙.

1089.

‘‘เอตาภินนฺทามิ วโจ มเหสิโน, สุกิตฺติตํ โคตมนูปธีกํ;

เย สีธ ทิฏฺฐํ ว สุตํ มุตํ วา, สีลพฺพตํ วาปิ ปหาย สพฺพํ;

อเนกรูปมฺปิ ปหาย สพฺพํ, ตณฺหํ ปริญฺญาย อนาสวาเส;

อหมฺปิ เต โอฆติณฺณาติ พฺรูมี’’ติ.

“I rejoice in this word of the Great Sage, well-proclaimed by Gotama, free from acquisitions! Those here who have abandoned all that is seen, heard, and sensed, all virtuous observances and vows, and all things of numerous forms; who, having fully understood craving, are without taints—I too say that they have crossed the flood.”

นนฺทมาณวปุจฺฉา สตฺตมา นิฏฺฐิตา.

The seventh, the Questions of the Young Man Nanda, is concluded.

๘. เหมกมาณวปุจฺฉา

8. The Questions of the Young Man Hemaka

๑๐๙๐.

1090.

‘‘เย [Pg.443] เม ปุพฺเพ วิยากํสุ, (อิจฺจายสฺมา เหมโก)หุรํ โคตมสาสนา;

อิจฺจาสิ อิติ ภวิสฺสติ, สพฺพํ ตํ อิติหีติหํ;

สพฺพํ ตํ ตกฺกวฑฺฒนํ, นาหํ ตตฺถ อภิรมึ.

“Those who made explanations to me in the past, (thus said the venerable Hemaka) before the Dispensation of Gotama, said: ‘It was thus; it will be thus.’ All of that was mere hearsay; all of that increased speculation. I took no delight in it.”

๑๐๙๑.

1091.

‘‘ตฺวญฺจ เม ธมฺมมกฺขาหิ, ตณฺหานิคฺฆาตนํ มุนิ;

ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ’’.

“You, however, O Sage, explain the Dhamma to me that destroys craving, knowing which, one might fare mindfully and cross beyond attachment in the world.”

๑๐๙๒.

1092.

‘‘อิธ ทิฏฺฐสุตมุตวิญฺญาเตสุ, ปิยรูเปสุ เหมก;

ฉนฺทราควิโนทนํ, นิพฺพานปทมจฺจุตํ.

“Here in this world, Hemaka, regarding pleasing forms among things seen, heard, sensed, and cognized, the dispelling of desire and passion is the unshakeable state of Nibbāna.”

๑๐๙๓.

1093.

‘‘เอตทญฺญาย เย สตา, ทิฏฺฐธมฺมาภินิพฺพุตา;

อุปสนฺตา จ เต สทา, ติณฺณา โลเก วิสตฺติก’’นฺติ.

“Those mindful ones who have understood this are fully extinguished in this very life. Ever peaceful, they have crossed beyond attachment in the world.”

เหมกมาณวปุจฺฉา อฏฺฐมา นิฏฺฐิตา.

The eighth, the Questions of the Young Man Hemaka, is concluded.

๙. โตเทยฺยมาณวปุจฺฉา

9. The Questions of the Young Man Todeyya

๑๐๙๔.

1094.

‘‘ยสฺมึ กามา น วสนฺติ, (อิจฺจายสฺมา โตเทยฺโย)ตณฺหา ยสฺส น วิชฺชติ;

กถํกถา จ โย ติณฺโณ, วิโมกฺโข ตสฺส กีทิโส’’.

“For one in whom sensual pleasures do not dwell, (thus said the venerable Todeyya) for whom craving does not exist, and who has crossed beyond doubt—what further liberation remains for him?”

๑๐๙๕.

1095.

‘‘ยสฺมึ กามา น วสนฺติ, (โตเทยฺยาติ ภควา)ตณฺหา ยสฺส น วิชฺชติ;

กถํกถา จ โย ติณฺโณ, วิโมกฺโข ตสฺส นาปโร’’.

“For one in whom sensual pleasures do not dwell, (said the Blessed One to Todeyya) for whom craving does not exist, and who has crossed beyond doubt—for him there is no further liberation.”

๑๐๙๖.

1096.

‘‘นิราสโส โส อุท อาสสาโน, ปญฺญาณวา โส อุท ปญฺญกปฺปี;

มุนึ อหํ สกฺก ยถา วิชญฺญํ, ตํ เม วิยาจิกฺข สมนฺตจกฺขุ’’.

“Is he without longing, or is he one who longs? Is he one possessing wisdom, or one who speculates with intellect? O Sakyan, One with the All-Seeing Eye, explain that sage to me in such a way that I may know him.”

๑๐๙๗.

1097.

‘‘นิราสโส [Pg.444] โส น จ อาสสาโน, ปญฺญาณวา โส น จ ปญฺญกปฺปี;

เอวมฺปิ โตเทยฺย มุนึ วิชาน, อกิญฺจนํ กามภเว อสตฺต’’นฺติ.

“He is without longing, and not one who longs; he is one possessing wisdom, and not one who speculates with intellect. Thus, Todeyya, know the sage: as one possessing nothing, unattached in sensual existence.”

โตเทยฺยมาณวปุจฺฉา นวมา นิฏฺฐิตา.

The ninth, the Questions of the Young Man Todeyya, is concluded.

๑๐. กปฺปมาณวปุจฺฉา

10. The Questions of the Young Man Kappa

๑๐๙๘.

1098.

‘‘มชฺเฌ สรสฺมึ ติฏฺฐตํ, (อิจฺจายสฺมา กปฺโป)โอเฆ ชาเต มหพฺภเย;

ชรามจฺจุปเรตานํ, ทีปํ ปพฺรูหิ มาริส;

ตฺวญฺจ เม ทีปมกฺขาหิ, ยถายิทํ นาปรํ สิยา’’.

“For those standing in the middle of the ocean,” (thus said the venerable Kappa), “when the great and fearful flood has arisen, for those overcome by aging and death, proclaim an island, dear sir. And you, declare an island to me, so that this suffering may not arise again.”

๑๐๙๙.

1099.

‘‘มชฺเฌ สรสฺมึ ติฏฺฐตํ, (กปฺปาติ ภควา)โอเฆ ชาเต มหพฺภเย;

ชรามจฺจุปเรตานํ, ทีปํ ปพฺรูมิ กปฺป เต.

“For those standing in the middle of the ocean,” (thus the Blessed One said to Kappa), “when the great and fearful flood has arisen, for those overcome by aging and death, I shall proclaim an island to you, Kappa.”

๑๑๐๐.

1100.

‘‘อกิญฺจนํ อนาทานํ, เอตํ ทีปํ อนาปรํ;

นิพฺพานํ อิติ นํ พฺรูมิ, ชรามจฺจุปริกฺขยํ.

“Possessing nothing, not taking anything up—this is the island with no other beyond. I call it Nibbāna, the complete destruction of aging and death.”

๑๑๐๑.

1101.

‘‘เอตทญฺญาย เย สตา, ทิฏฺฐธมฺมาภินิพฺพุตา;

น เต มารวสานุคา, น เต มารสฺส ปทฺธคู’’ติ.

“Those mindful ones who, having understood this, are extinguished in this very life, do not come under Māra's sway, nor are they travelers on Māra's path.”

กปฺปมาณวปุจฺฉา ทสมา นิฏฺฐิตา.

The tenth, the Questions of the Young Man Kappa, is concluded.

๑๑. ชตุกณฺณิมาณวปุจฺฉา

11. The Questions of the Young Man Jatukaṇṇi

๑๑๐๒.

1102.

‘‘สุตฺวานหํ วีรมกามกามึ, (อิจฺจายสฺมา ชตุกณฺณิ)โอฆาติคํ ปุฏฺฐุมกามมาคมํ;

สนฺติปทํ พฺรูหิ สหชเนตฺต, ยถาตจฺฉํ ภควา พฺรูหิ เม ตํ.

“Having heard of the Hero who is free from sensual desire,” (thus said the venerable Jatukaṇṇi), “I have come to ask the Desireless One who has crossed the flood. O One with the Innate Eye, speak of the state of peace! O Blessed One, speak of it to me as it truly is.”

๑๑๐๓.

1103.

‘‘ภควา [Pg.445] หิ กาเม อภิภุยฺย อิริยติ, อาทิจฺโจว ปถวึ เตชี เตชสา;

ปริตฺตปญฺญสฺส เม ภูริปญฺญ, อาจิกฺข ธมฺมํ ยมหํ วิชญฺญํ;

ชาติชราย อิธ วิปฺปหานํ’’.

“For the Blessed One fares on, having overcome sensual pleasures, just as the powerful sun with its radiance fares on, having overcome the earth. O One of Vast Wisdom, to me of little wisdom, please declare the teaching by which I may know the abandoning of birth and aging here.”

๑๑๐๔.

1104.

‘‘กาเมสุ วินย เคธํ, (ชตุกณฺณีติ ภควา) เนกฺขมฺมํ ทฏฺฐุ เขมโต;

อุคฺคหีตํ นิรตฺตํ วา, มา เต วิชฺชิตฺถ กิญฺจนํ.

“Dispel greed for sensual pleasures,” (thus the Blessed One said to Jatukaṇṇi), “and having seen renunciation as security, let there be for you no impediment whatsoever, whether grasped or rejected.”

๑๑๐๕.

1105.

‘‘ยํ ปุพฺเพ ตํ วิโสเสหิ, ปจฺฉา เต มาหุ กิญฺจนํ;

มชฺเฌ เจ โน คเหสฺสสิ, อุปสนฺโต จริสฺสสิ.

“Dry up what is past; let there be no impediment for you in the future. If you do not grasp at what is in the middle, you will fare on at peace.”

๑๑๐๖.

1106.

‘‘สพฺพโส นามรูปสฺมึ, วีตเคธสฺส พฺราหฺมณ;

อาสวาสฺส น วิชฺชนฺติ, เยหิ มจฺจุวสํ วเช’’ติ.

“O brahmin, for one who is altogether without greed for name-and-form, there are no taints by which one would come under the sway of death.”

ชตุกณฺณิมาณวปุจฺฉา เอกาทสมา นิฏฺฐิตา.

The eleventh, the Questions of the Young Man Jatukaṇṇi, is concluded.

๑๒. ภทฺราวุธมาณวปุจฺฉา

12. The Questions of the Young Man Bhadrāvudha

๑๑๐๗.

1107.

‘‘โอกญฺชหํ ตณฺหจฺฉิทํ อเนชํ, (อิจฺจายสฺมา ภทฺราวุโธ)นนฺทิญฺชหํ โอฆติณฺณํ วิมุตฺตํ;

กปฺปญฺชหํ อภิยาเจ สุเมธํ, สุตฺวาน นาคสฺส อปนมิสฺสนฺติ อิโต.

“The one who has abandoned his home, cut off craving, is imperturbable,” (said the venerable Bhadrāvudha), “the one who has abandoned delight, crossed the flood, is liberated, has abandoned conceits—I implore this one of great wisdom. Having heard the word of the Nāga, many people will depart from here.”

๑๑๐๘.

1108.

‘‘นานาชนา ชนปเทหิ สงฺคตา, ตว วีร วากฺยํ อภิกงฺขมานา;

เตสํ ตุวํ สาธุ วิยากโรหิ, ตถา หิ เต วิทิโต เอส ธมฺโม’’.

“Various people from the provinces have gathered, O hero, longing for your speech. Explain it well to them, for this Dhamma is perfectly known to you.”

๑๑๐๙.

1109.

‘‘อาทานตณฺหํ วินเยถ สพฺพํ, (ภทฺราวุธาติ ภควา)อุทฺธํ อโธ ติริยญฺจาปิ มชฺเฌ;

ยํ ยญฺหิ โลกสฺมิมุปาทิยนฺติ, เตเนว มาโร อนฺเวติ ชนฺตุํ.

“You should dispel all craving for grasping,” (the Blessed One said to Bhadrāvudha), “above, below, across, and in the middle. For whatever they grasp in the world, by that very thing Māra follows the person.”

๑๑๑๐.

1110.

‘‘ตสฺมา [Pg.446] ปชานํ น อุปาทิเยถ, ภิกฺขุ สโต กิญฺจนํ สพฺพโลเก;

อาทานสตฺเต อิติ เปกฺขมาโน, ปชํ อิมํ มจฺจุเธยฺเย วิสตฺต’’นฺติ.

“Therefore a mindful bhikkhu, understanding this, should not grasp at anything in the whole world, seeing this generation attached to grasping, attached to the domain of Death.”

ภทฺราวุธมาณวปุจฺฉา ทฺวาทสมา นิฏฺฐิตา.

The twelfth, the Questions of the Young Man Bhadrāvudha, is concluded.

๑๓. อุทยมาณวปุจฺฉา

13. The Questions of the Young Man Udaya

๑๑๑๑.

1111.

‘‘ฌายึ วิรชมาสีนํ, (อิจฺจายสฺมา อุทโย) กตกิจฺจํ อนาสวํ;

ปารคุํ สพฺพธมฺมานํ, อตฺถิ ปญฺเหน อาคมํ;

อญฺญาวิโมกฺขํ ปพฺรูหิ, อวิชฺชาย ปเภทนํ’’.

“To the one who meditates, is stainless, and is seated,” (said the venerable Udaya), “whose task is done, who is free from taints, who has gone beyond all phenomena—I have come with a question. Proclaim the liberation through final knowledge, the shattering of ignorance.”

๑๑๑๒.

1112.

‘‘ปหานํ กามจฺฉนฺทานํ, (อุทยาติ ภควา) โทมนสฺสาน จูภยํ;

ถินสฺส จ ปนูทนํ, กุกฺกุจฺจานํ นิวารณํ.

“The abandoning of sensual desire,” (the Blessed One said to Udaya), “and of sorrow, both; the dispelling of sloth, and the warding off of remorse.”

๑๑๑๓.

1113.

‘‘อุเปกฺขาสติสํสุทฺธํ, ธมฺมตกฺกปุเรชวํ;

อญฺญาวิโมกฺขํ ปพฺรูมิ, อวิชฺชาย ปเภทนํ’’.

“Purified by equanimity and mindfulness, with reflection on the Dhamma as its forerunner—I declare the liberation through final knowledge, the shattering of ignorance.”

๑๑๑๔.

1114.

‘‘กึสุ สํโยชโน โลโก, กึสุ ตสฺส วิจารณํ;

กิสฺสสฺส วิปฺปหาเนน, นิพฺพานํ อิติ วุจฺจติ’’.

“What is the world's fetter? What is its roaming about? By the abandoning of what is it called Nibbāna?”

๑๑๑๕.

1115.

‘‘นนฺทิสํโยชโน โลโก, วิตกฺกสฺส วิจารณํ;

ตณฺหาย วิปฺปหาเนน, นิพฺพานํ อิติ วุจฺจติ’’.

“Delight is the world's fetter. Thought is its roaming about. By the abandoning of craving it is called Nibbāna.”

๑๑๑๖.

1116.

‘‘กถํ สตสฺส จรโต, วิญฺญาณํ อุปรุชฺฌติ;

ภควนฺตํ ปุฏฺฐุมาคมฺม, ตํ สุโณม วโจ ตว’’.

“How, for one faring mindfully, does consciousness cease? Having come to the Blessed One to ask, let us hear your word.”

๑๑๑๗.

1117.

‘‘อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, เวทนํ นาภินนฺทโต;

เอวํ สตสฺส จรโต, วิญฺญาณํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

“For one not delighting in feeling, whether internal or external, for one who fares on mindfully in this way, consciousness ceases.”

อุทยมาณวปุจฺฉา เตรสมา นิฏฺฐิตา.

The thirteenth, the Questions of the Young Man Udaya, is concluded.

๑๔. โปสาลมาณวปุจฺฉา

14. The Questions of the Young Man Posāla

๑๑๑๘.

1118.

‘‘โย [Pg.447] อตีตํ อาทิสติ, (อิจฺจายสฺมา โปสาโล) อเนโช ฉินฺนสํสโย;

ปารคุํ สพฺพธมฺมานํ, อตฺถิ ปญฺเหน อาคมํ.

“To him who proclaims the past,” (said the venerable Posāla), “is free from craving and has cut off doubt, who has gone beyond all phenomena, I have come with a question.”

๑๑๑๙.

1119.

‘‘วิภูตรูปสญฺญิสฺส, สพฺพกายปฺปหายิโน;

อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, นตฺถิ กิญฺจีติ ปสฺสโต;

ญาณํ สกฺกานุปุจฺฉามิ, กถํ เนยฺโย ตถาวิโธ’’.

“For one whose perception of form has vanished, who has abandoned the entire body, who sees internally and externally that ‘there is nothing’—I ask about his knowledge, O Sakyan: how is such a one to be guided?”

๑๑๒๐.

1120.

‘‘วิญฺญาณฏฺฐิติโย สพฺพา, (โปสาลาติ ภควา) อภิชานํ ตถาคโต;

ติฏฺฐนฺตเมนํ ชานาติ, วิมุตฺตํ ตปฺปรายณํ.

“The Tathāgata directly knows all the stations of consciousness,” (the Blessed One said to Posāla). “He knows that person as established therein, liberated, and with that as his destination.”

๑๑๒๑.

1121.

‘‘อากิญฺจญฺญสมฺภวํ ญตฺวา, นนฺที สํโยชนํ อิติ;

เอวเมตํ อภิญฺญาย, ตโต ตตฺถ วิปสฺสติ;

เอตํ ญาณํ ตถํ ตสฺส, พฺราหฺมณสฺส วุสีมโต’’ติ.

“Having known the origin of the base of nothingness, and that delight is a fetter; having thus directly known this, he then practices insight regarding it. This is the true knowledge of that brahmin who has lived the holy life.”

โปสาลมาณวปุจฺฉา จุทฺทสมา นิฏฺฐิตา.

The fourteenth, the Questions of the Young Man Posāla, is concluded.

๑๕. โมฆราชมาณวปุจฺฉา

15. The Questions of the Young Man Mogharāja

๑๑๒๒.

1122.

‘‘ทฺวาหํ สกฺกํ อปุจฺฉิสฺสํ, (อิจฺจายสฺมา โมฆราชา)น เม พฺยากาสิ จกฺขุมา;

ยาวตติยญฺจ เทวีสิ, พฺยากโรตีติ เม สุตํ.

“Twice I have asked the Sakyan,” (thus said the venerable Mogharāja), “but the One with Vision has not explained to me. I have heard that the divine sage explains when asked for the third time.”

๑๑๒๓.

1123.

‘‘อยํ โลโก ปโร โลโก, พฺรหฺมโลโก สเทวโก;

ทิฏฺฐึ เต นาภิชานาติ, โคตมสฺส ยสสฺสิโน.

“This world, the other world, the Brahma-world with its devas—they do not know the view of you, the glorious Gotama.”

๑๑๒๔.

1124.

‘‘เอวํ อภิกฺกนฺตทสฺสาวึ, อตฺถิ ปญฺเหน อาคมํ;

กถํ โลกํ อเวกฺขนฺตํ, มจฺจุราชา น ปสฺสติ’’.

“To you who have such sublime vision, I have come with a question: How should one look upon the world so that the King of Death does not see him?”

๑๑๒๕.

1125.

‘‘สุญฺญโต [Pg.448] โลกํ อเวกฺขสฺสุ, โมฆราช สทา สโต;

อตฺตานุทิฏฺฐึ อูหจฺจ, เอวํ มจฺจุตโร สิยา;

เอวํ โลกํ อเวกฺขนฺตํ, มจฺจุราชา น ปสฺสตี’’ติ.

“Look upon the world as empty, Mogharāja, ever mindful. Having uprooted the view of self, in this way one may cross beyond death. The King of Death does not see one who looks upon the world in this way.”

โมฆราชมาณวปุจฺฉา ปนฺนรสมา นิฏฺฐิตา.

The Question of the Youth Mogharāja, the fifteenth, is finished.

๑๖. ปิงฺคิยมาณวปุจฺฉา

16. The Question of the Youth Piṅgiya

๑๑๒๖.

1126.

‘‘ชิณฺโณหมสฺมิ อพโล วีตวณฺโณ, (อิจฺจายสฺมา ปิงฺคิโย)เนตฺตา น สุทฺธา สวนํ น ผาสุ;

มาหํ นสฺสํ โมมุโห อนฺตราวอาจิกฺข ธมฺมํ ยมหํ วิชญฺญํ;

ชาติชราย อิธ วิปฺปหานํ’’.

(Thus said the venerable Piṅgiya:) “I am old, feeble, my complexion has faded; my eyes are not clear, my hearing is not good. Let me not perish while still bewildered! Teach me the Dhamma so that I may know the abandonment of birth and old age right here.”

๑๑๒๗.

1127.

‘‘ทิสฺวาน รูเปสุ วิหญฺญมาเน, (ปิงฺคิยาติ ภควา)รุปฺปนฺติ รูเปสุ ชนา ปมตฺตา;

ตสฺมา ตุวํ ปิงฺคิย อปฺปมตฺโต,ชหสฺสุ รูปํ อปุนพฺภวาย’’.

(The Blessed One said to Piṅgiya:) “Seeing people being afflicted because of forms, heedless people are vexed by forms. Therefore, Piṅgiya, be heedful and abandon form for the sake of no future becoming.”

๑๑๒๘.

1128.

‘‘ทิสา จตสฺโส วิทิสา จตสฺโส, อุทฺธํ อโธ ทส ทิสา อิมาโย;

น ตุยฺหํ อทิฏฺฐํ อสุตํ อมุตํ, อโถ อวิญฺญาตํ กิญฺจนมตฺถิ โลเก;

อาจิกฺข ธมฺมํ ยมหํ วิชญฺญํ, ชาติชราย อิธ วิปฺปหานํ’’.

“In the four directions, the four intermediate directions, above, and below—in these ten directions, there is nothing in the world whatsoever that is unseen, unheard, unsensed, or uncognized by you. Teach me the Dhamma so that I may know the abandonment of birth and old age right here.”

๑๑๒๙.

1129.

‘‘ตณฺหาธิปนฺเน มนุเช เปกฺขมาโน, (ปิงฺคิยาติ ภควา)สนฺตาปชาเต ชรสา ปเรเต;

ตสฺมา ตุวํ ปิงฺคิย อปฺปมตฺโต, ชหสฺสุ ตณฺหํ อปุนพฺภวายา’’ติ.

(The Blessed One said to Piṅgiya:) “Observing people overcome by craving, tormented and oppressed by old age; therefore, Piṅgiya, be heedful and abandon craving for the sake of no future becoming.”

ปิงฺคิยมาณวปุจฺฉา โสฬสมา นิฏฺฐิตา.

The Question of the Youth Piṅgiya, the sixteenth, is finished.

ปารายนตฺถุติคาถา

Verses in Praise of the Pārāyana

อิทมโวจ [Pg.449] ภควา มคเธสุ วิหรนฺโต ปาสาณเก เจติเย, ปริจารกโสฬสานํ พฺราหฺมณานํ อชฺฌิฏฺโฐ ปุฏฺโฐ ปุฏฺโฐ ปญฺหํ พฺยากาสิ. เอกเมกสฺส เจปิ ปญฺหสฺส อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺเชยฺย, คจฺเฉยฺเยว ชรามรณสฺส ปารํ. ปารงฺคมนียา อิเม ธมฺมาติ, ตสฺมา อิมสฺส ธมฺมปริยายสฺส ปารายนนฺเตว อธิวจนํ.

The Blessed One said this while dwelling among the Magadhans at the Pāsāṇaka Shrine. Having been requested by the sixteen attendant brahmins, he answered each question as it was asked. If, for even a single question, one understands the meaning and the Dhamma and practices in accordance with the Dhamma, one would surely go beyond old age and death. These dhammas are for going to the Far Shore. Therefore, the designation for this Dhamma exposition is ‘The Way to the Far Shore’ (Pārāyana).

๑๑๓๐.

1130.

อชิโต ติสฺสเมตฺเตยฺโย, ปุณฺณโก อถ เมตฺตคู;

โธตโก อุปสีโว จ, นนฺโท จ อถ เหมโก.

Ajita, Tissa Metteyya, Puṇṇaka, and Mettagū; Dhotaka and Upasīva, Nanda and also Hemaka.

๑๑๓๑.

1131.

โตเทยฺย-กปฺปา ทุภโย, ชตุกณฺณี จ ปณฺฑิโต;

ภทฺราวุโธ อุทโย จ, โปสาโล จาปิ พฺราหฺมโณ;

โมฆราชา จ เมธาวี, ปิงฺคิโย จ มหาอิสิ.

Todeyya and Kappa, both, and Jatukaṇṇī the wise; Bhadrāvudha and Udaya, and the brahmin Posāla also; Mogharāja the intelligent, and Piṅgiya the great sage.

๑๑๓๒.

1132.

เอเต พุทฺธํ อุปาคจฺฉุํ, สมฺปนฺนจรณํ อิสึ;

ปุจฺฉนฺตา นิปุเณ ปญฺเห, พุทฺธเสฏฺฐํ อุปาคมุํ.

These brahmins approached the Buddha, the sage perfect in conduct; asking subtle questions, they came to the supreme Buddha.

๑๑๓๓.

1133.

เตสํ พุทฺโธ ปพฺยากาสิ, ปญฺเห ปุฏฺโฐ ยถาตถํ;

ปญฺหานํ เวยฺยากรเณน, โตเสสิ พฺราหฺมเณ มุนิ.

The Buddha explained to them, when asked, in accordance with reality. By explaining the questions, the sage delighted the brahmins.

๑๑๓๔.

1134.

เต โตสิตา จกฺขุมตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;

พฺรหฺมจริยมจรึสุ, วรปญฺญสฺส สนฺติเก.

Delighted by the One with Vision, the Buddha, kinsman of the Sun, they lived the holy life in the presence of the one of supreme wisdom.

๑๑๓๕.

1135.

เอกเมกสฺส ปญฺหสฺส, ยถา พุทฺเธน เทสิตํ;

ตถา โย ปฏิปชฺเชยฺย, คจฺเฉ ปารํ อปารโต.

For each single question, as it was taught by the Buddha, whoever would practice accordingly would go from the near shore to the Far Shore.

๑๑๓๖.

1136.

อปารา ปารํ คจฺเฉยฺย, ภาเวนฺโต มคฺคมุตฺตมํ;

มคฺโค โส ปารํ คมนาย, ตสฺมา ปารายนํ อิติ.

From the near shore to the Far Shore they would go, developing the supreme path. That path is for going to the Far Shore, therefore this is called ‘The Way to the Far Shore’ (Pārāyana).

ปารายนานุคีติคาถา

Verses in Accordance with the Pārāyana

๑๑๓๗.

1137.

‘‘ปารายนมนุคายิสฺสํ, (อิจฺจายสฺมา ปิงฺคิโย)ยถาทฺทกฺขิ ตถากฺขาสิ, วิมโล ภูริเมธโส;

นิกฺกาโม นิพฺพโน นาโค, กิสฺส เหตุ มุสา ภเณ.

(Thus said the venerable Piṅgiya:) “I will recite in accordance with the Pārāyana. As the Blessed One, the Stainless One of vast wisdom, saw, so he spoke. Desireless, without defilements, an Arahant—for what reason would he speak falsely?”

๑๑๓๘.

1138.

‘‘ปหีนมลโมหสฺส[Pg.450], มานมกฺขปฺปหายิโน;

หนฺทาหํ กิตฺตยิสฺสามิ, คิรํ วณฺณูปสญฺหิตํ.

Come, I will extol the speech endowed with the excellent qualities of him whose stain of delusion is abandoned, who has cast off conceit and contempt.

๑๑๓๙.

1139.

‘‘ตโมนุโท พุทฺโธ สมนฺตจกฺขุ, โลกนฺตคู สพฺพภวาติวตฺโต;

อนาสโว สพฺพทุกฺขปหีโน, สจฺจวฺหโย พฺรหฺเม อุปาสิโต เม.

The Buddha, dispeller of darkness, the one with all-around vision, who has gone to the end of the world, has transcended all existence. Taintless, he has abandoned all suffering. He whose name is Truth—that Buddha, O brahmin, is attended upon by me.

๑๑๔๐.

1140.

‘‘ทิโช ยถา กุพฺพนกํ ปหาย, พหุปฺผลํ กานนมาวเสยฺย;

เอวํ ปหํ อปฺปทสฺเส ปหาย, มโหทธึ หํโสริว อชฺฌปตฺโต.

Just as a bird, having left an inferior grove, might resort to a forest abundant with fruit, so I, having left those of little insight, have reached the great ocean, like a swan.

๑๑๔๑.

1141.

‘‘เยเม ปุพฺเพ วิยากํสุ, หุรํ โคตมสาสนา;

อิจฺจาสิ อิติ ภวิสฺสติ;

สพฺพํ ตํ อิติหิติหํ, สพฺพํ ตํ ตกฺกวฑฺฒนํ.

Those who previously made declarations, long before the teaching of Gotama, saying, ‘Thus it was, thus it will be’—all that was mere hearsay, all that was an increase of speculation.

๑๑๔๒.

1142.

‘‘เอโก ตมนุทาสิโน, ชุติมา โส ปภงฺกโร;

โคตโม ภูริปญฺญาโณ, โคตโม ภูริเมธโส.

Sitting alone, he dispels the darkness; he is radiant, the maker of light. Gotama of vast wisdom, Gotama of vast intelligence.

๑๑๔๓.

1143.

‘‘โย เม ธมฺมมเทเสสิ, สนฺทิฏฺฐิกมกาลิกํ;

ตณฺหกฺขยมนีติกํ, ยสฺส นตฺถิ อุปมา กฺวจิ’’.

He who taught me the Dhamma—visible here and now, timeless, the destruction of craving, free from affliction—is one for whom there is no comparison anywhere.

๑๑๔๔.

1144.

‘‘กึนุ ตมฺหา วิปฺปวสสิ, มุหุตฺตมปิ ปิงฺคิย;

โคตมา ภูริปญฺญาณา, โคตมา ภูริเมธสา.

Why then, Piṅgiya, do you live apart even for a moment from Gotama of vast wisdom, from Gotama of vast intelligence?

๑๑๔๕.

1145.

‘‘โย เต ธมฺมมเทเสสิ, สนฺทิฏฺฐิกมกาลิกํ;

ตณฺหกฺขยมนีติกํ, ยสฺส นตฺถิ อุปมา กฺวจิ’’.

He who taught you the Dhamma—visible here and now, timeless, the destruction of craving, free from affliction—is one for whom there is no comparison anywhere.

๑๑๔๖.

1146.

‘‘นาหํ ตมฺหา วิปฺปวสามิ, มุหุตฺตมปิ พฺราหฺมณ;

โคตมา ภูริปญฺญาณา, โคตมา ภูริเมธสา.

I do not live apart from him even for a moment, brahmin, from Gotama of vast wisdom, from Gotama of vast intelligence.

๑๑๔๗.

1147.

‘‘โย เม ธมฺมมเทเสสิ, สนฺทิฏฺฐิกมกาลิกํ;

ตณฺหกฺขยมนีติกํ, ยสฺส นตฺถิ อุปมา กฺวจิ.

He who taught me the Dhamma—visible here and now, timeless, the destruction of craving, free from affliction—is one for whom there is no comparison anywhere.

๑๑๔๘.

1148.

‘‘ปสฺสามิ [Pg.451] นํ มนสา จกฺขุนาว, รตฺตินฺทิวํ พฺราหฺมณ อปฺปมตฺโต;

นมสฺสมาโน วิวเสมิ รตฺตึ, เตเนว มญฺญามิ อวิปฺปวาสํ.

I see him with my mind as if with my eye, day and night, O brahmin, being heedful. Paying homage, I spend the night; for that very reason, I consider there is no separation.

๑๑๔๙.

1149.

‘‘สทฺธา จ ปีติ จ มโน สติ จ, นาเปนฺติ เม โคตมสาสนมฺหา;

ยํ ยํ ทิสํ วชติ ภูริปญฺโญ, ส เตน เตเนว นโตหมสฺมิ.

Faith and joy, mind and mindfulness, do not depart from Gotama’s teaching. To whatever direction the one of vast wisdom goes, toward that very direction I am inclined.

๑๑๕๐.

1150.

‘‘ชิณฺณสฺส เม ทุพฺพลถามกสฺส, เตเนว กาโย น ปเลติ ตตฺถ;

สํกปฺปยนฺตาย วชามิ นิจฺจํ, มโน หิ เม พฺราหฺมณ เตน ยุตฺโต.

Being old and of feeble strength, my body cannot go there. But I always go by way of thought, for my mind, O brahmin, is yoked to him.

๑๑๕๑.

1151.

‘‘ปงฺเก สยาโน ปริผนฺทมาโน, ทีปา ทีปํ อุปปฺลวึ ;

อถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ, โอฆติณฺณมนาสวํ’’.

Lying in the mire, floundering, I drifted from island to island. Then I saw the Perfectly Enlightened One, who has crossed the flood and is without taints.

๑๑๕๒.

1152.

‘‘ยถา อหู วกฺกลิ มุตฺตสทฺโธ, ภทฺราวุโธ อาฬวิ โคตโม จ;

เอวเมว ตฺวมฺปิ ปมุญฺจสฺสุ สทฺธํ,คมิสฺสสิ ตฺวํ ปิงฺคิย มจฺจุเธยฺยสฺส ปารํ’’.

Just as Vakkali was liberated by faith, and Bhadrāvudha and Āḷavi-Gotama, so too should you let forth your faith. You, Piṅgiya, will go to the far shore of Death’s domain.

๑๑๕๓.

1153.

‘‘เอส ภิยฺโย ปสีทามิ, สุตฺวาน มุนิโน วโจ;

วิวฏฺฏจฺฉโท สมฺพุทฺโธ, อขิโล ปฏิภานวา.

Having heard the Sage’s word, I am even more serene. The Perfectly Enlightened One has the veil removed; he is without defect, endowed with ready speech.

๑๑๕๔.

1154.

‘‘อธิเทเว อภิญฺญาย, สพฺพํ เวทิ วโรวรํ ;

ปญฺหานนฺตกโร สตฺถา, กงฺขีนํ ปฏิชานตํ.

Having directly known what is beyond the gods, he knows all things, high and low. The Teacher makes an end of questions for those who, being in doubt, acknowledge it.

๑๑๕๕.

1155.

‘‘อสํหีรํ อสงฺกุปฺปํ, ยสฺส นตฺถิ อุปมา กฺวจิ;

อทฺธา คมิสฺสามิ น เมตฺถ กงฺขา, เอวํ มํ ธาเรหิ อธิมุตฺตจิตฺต’’นฺติ.

To that which is firm, unshakeable, for which there is no comparison anywhere—surely I will go; I have no doubt in this. Thus may you know me as one with a mind resolved.

ปารายนวคฺโค ปญฺจโม นิฏฺฐิโต.

The Pārāyana Chapter, the fifth, is finished.

สุตฺตุทฺทานํ –

Summary of Suttas:

๑.

1.

อุรโค [Pg.452] ธนิโยปิ จ, ขคฺควิสาโณ กสิ จ;

จุนฺโท ภโว ปุนเทว, วสโล จ กรณียญฺจ;

เหมวโต อถ ยกฺโข, วิชยสุตฺตํ มุนิสุตฺตวรนฺติ.

The Serpent and Dhaniya, the Rhinoceros Horn and the Ploughman; Cunda and Downfall, the Outcast and What Should Be Done; Hemavata and then the Yakkha, the Victory Sutta, and the excellent Muni Sutta.

๒.

2.

ปฐมกฏฺฐวโร วรวคฺโค, ทฺวาทสสุตฺตธโร สุวิภตฺโต;

เทสิโต จกฺขุมตา วิมเลน, สุยฺยติ วคฺควโร อุรโคติ.

The first excellent chapter, containing twelve well-divided suttas, taught by the One with Vision, the Stainless One—this excellent chapter is known as the Uraga.

๓.

3.

รตนามคนฺโธ หิริมงฺคลนาโม, สุจิโลมกปิโล จ พฺราหฺมณธมฺโม;

นาวา กึสีลอุฏฺฐหโน จ, ราหุโล จ ปุนปิ วงฺคีโส.

Ratana and Āmagandha, Hiri and Maṅgala, Suciloma and Dhammacariya, and the Brāhmaṇadhammika; the Nāvā, Kiṃsīla, and Uṭṭhāna, Rāhula, and then again Vaṅgīsa.

๔.

4.

สมฺมาปริพฺพาชนีโยปิ เจตฺถ, ธมฺมิกสุตฺตวโร สุวิภตฺโต;

จุทฺทสสุตฺตธโร ทุติยมฺหิ, จูฬกวคฺควโรติ ตมาหุ.

And here too is the Sammāparibbājaniya, and the excellent Dhammika Sutta, well-divided. Containing fourteen suttas, this second is the chapter they call the excellent Minor Chapter.

๕.

5.

ปพฺพชฺชปธานสุภาสิตนาโม, ปูรฬาโส ปุนเทว มาโฆ จ;

สภิยํ เกณิยเมว สลฺลนาโม, วาเสฏฺฐวโร กาลิโกปิ จ.

Pabbajjā, Padhāna, and Subhāsita; Sundarikabhāradvāja and again Māgha; Sabhiya, Sela, and Salla; the excellent Vāseṭṭha and also Kokāliya.

๖.

6.

นาลกสุตฺตวโร สุวิภตฺโต, ตํ อนุปสฺสี ตถา ปุนเทว;

ทฺวาทสสุตฺตธโร ตติยมฺหิ, สุยฺยติ วคฺควโร มหานาโม.

The excellent Nālaka Sutta is well-divided, and likewise the Dvayatānupassanā. Containing twelve suttas, this third excellent chapter is known as the Great Chapter.

๗.

7.

กามคุหฏฺฐกทุฏฺฐกนามา, สุทฺธวโร ปรมฏฺฐกนาโม;

ชรา เมตฺติยวโร สุวิภตฺโต, ปสูรมาคณฺฑิยา ปุราเภโท.

The Kāma, Guhaṭṭhaka, and Duṭṭhaṭṭhaka Suttas; the excellent Suddhaṭṭhaka and the Paramaṭṭhaka; the Jarā, the excellent Tissa Metteyya, the Pasūra, Māgaṇḍiya, and Purābheda Suttas.

๘.

8.

กลหวิวาโท [Pg.453] อุโภ วิยุหา จ, ตุวฏกอตฺตทณฺฑสาริปุตฺตา;

โสฬสสุตฺตธโร จตุตฺถมฺหิ, อฏฺฐกวคฺควโรติ ตมาหุ.

The Kalahavivāda, both Viyūhas, the Tuvaṭṭaka, Attadaṇḍa, and Sāriputta Suttas; containing sixteen suttas, this fourth they call the excellent Chapter of Eights.

๙.

9.

มคเธ ชนปเท รมณีเย, เทสวเร กตปุญฺญนิเวเส;

ปาสาณกเจติยวเร สุวิภตฺเต, วสิ ภควา คณเสฏฺโฐ.

In the delightful country of Magadha, in an excellent region, a settlement of the meritorious, at the excellent and well-arranged Pāsāṇaka Shrine, dwelt the Blessed One, the chief of the assembly.

๑๐.

10.

อุภยวาสมาคติยมฺหิ, ทฺวาทสโยชนิยา ปริสาย;

โสฬสพฺราหฺมณานํ กิร ปุฏฺโฐ, ปุจฺฉาย โสฬสปญฺหกมฺมิยา;

นิปฺปกาสยิ ธมฺมมทาสิ.

When they came from their border-dwelling, in an assembly spanning twelve yojanas, he was questioned, it is said, by the sixteen brahmins with their sixteenfold question; he explained its meaning completely and gave them the Dhamma.

๑๑.

11.

อตฺถปกาสกพฺยญฺชนปุณฺณํ, ธมฺมมเทเสสิ ปรเขมชนิยํ ;

โลกหิตาย ชิโน ทฺวิปทคฺโค, สุตฺตวรํ พหุธมฺมวิจิตฺรํ;

สพฺพกิเลสปโมจนเหตุํ, เทสยิ สุตฺตวรํ ทฺวิปทคฺโค.

For the welfare of the world, the Victor, foremost of two-footed beings, taught the Dhamma—full of phrasing that illuminates the meaning, leading to supreme security. He taught the excellent discourse, varied with many teachings, the cause for release from all defilements; this excellent discourse the foremost of two-footed beings taught.

๑๒.

12.

พฺยญฺชนมตฺถปทํ สมยุตฺตํ, อกฺขรสญฺญิตโอปมคาฬฺหํ;

โลกวิจารณญาณปภคฺคํ, เทสยิ สุตฺตวรํ ทฺวิปทคฺโค.

Endowed with phrasing and meaning, firm with similes marked by letters, excellent with the radiance of the knowledge that investigates the world, the foremost of two-footed beings taught the excellent discourse.

๑๓.

13.

ราคมเล อมลํ วิมลคฺคํ, โทสมเล อมลํ วิมลคฺคํ;

โมหมเล อมลํ วิมลคฺคํ, โลกวิจารณญาณปภคฺคํ;

เทสยิ สุตฺตวรํ ทฺวิปทคฺโค.

Stainless from the stain of lust, supremely pure; stainless from the stain of hatred, supremely pure; stainless from the stain of delusion, supremely pure; excellent with the radiance of the knowledge that investigates the world—the foremost of two-footed beings taught the excellent discourse.

๑๔.

14.

กฺเลสมเล [Pg.454] อมลํ วิมลคฺคํ, ทุจฺจริตมเล อมลํ วิมลคฺคํ;

โลกวิจารณญาณปภคฺคํ, เทสยิ สุตฺตวรํ ทฺวิปทคฺโค.

Stainless from the stain of defilements, supremely pure; stainless from the stain of misconduct, supremely pure; excellent with the radiance of the knowledge that investigates the world—the foremost of two-footed beings taught the excellent discourse.

๑๕.

15.

อาสวพนฺธนโยคากิเลสํ, นีวรณานิ จ ตีณิ มลานิ;

ตสฺส กิเลสปโมจนเหตุํ, เทสยิ สุตฺตวรํ ทฺวิปทคฺโค.

For one who possesses the taints, bonds, and yokes, as well as the hindrances and the three stains, the foremost of two-footed beings taught the excellent discourse, the cause for release from that being's defilements.

๑๖.

16.

นิมฺมลสพฺพกิเลสปนูทํ, ราควิราคมเนชมโสกํ;

สนฺตปณีตสุทุทฺทสธมฺมํ, เทสยิ สุตฺตวรํ ทฺวิปทคฺโค.

Stainless, dispelling all defilements; dispassionate, unperturbed, and sorrowless; the Dhamma that is peaceful, sublime, and very difficult to see—the foremost of two-footed beings taught this excellent discourse.

๑๗.

17.

ราคญฺจ โทสกมภญฺชิตสนฺตํ, โยนิจตุคฺคติปญฺจวิญฺญาณํ;

ตณฺหารตจฺฉทนตาณลตาปโมกฺขํ, เทสยิ สุตฺตวรํ ทฺวิปทคฺโค.

The foremost of two-footed beings destroyed lust, hatred, and craving. He taught the excellent discourse, which brings release from the four kinds of birth, the five destinations, the seven stations of consciousness, deep craving, delight-craving, the covering of craving, and the creeper of craving.

๑๘.

18.

คมฺภีรทุทฺทสสณฺหนิปุณํ, ปณฺฑิตเวทนิยํ นิปุณตฺถํ;

โลกวิจารณญาณปภคฺคํ, เทสยิ สุตฺตวรํ ทฺวิปทคฺโค.

Deep, hard to see, subtle, and refined; to be understood by the wise, profound in meaning; excellent with the radiance of the knowledge that investigates the world—the foremost of two-footed beings taught the excellent discourse.

๑๙.

19.

นวงฺคกุสุมมาลคีเวยฺยํ, อินฺทฺริยฌานวิโมกฺขวิภตฺตํ;

อฏฺฐงฺคมคฺคธรํ วรยานํ, เทสยิ สุตฺตวรํ ทฺวิปทคฺโค.

A neck ornament from the garland of flowers of the nine-limbed teaching; analyzed by way of the faculties, the jhānas, and the liberations; upholding the eightfold path, the excellent vehicle—the foremost of two-footed beings taught the excellent discourse.

๒๐.

20.

โสมุปมํ [Pg.455] วิมลํ ปริสุทฺธํ, อณฺณวมูปมรตนสุจิตฺตํ;

ปุปฺผสมํ รวิมูปมเตชํ, เทสยิ สุตฺตวรํ ทฺวิปทคฺโค.

Like the moon, stainless and perfectly pure; like the ocean, beautifully adorned with gems; like a flower, with a splendor like the sun's—the foremost of two-footed beings taught the excellent discourse.

๒๑.

21.

เขมสิวํ สุขสีตลสนฺตํ, มจฺจุตตาณปรํ ปรมตฺถํ;

ตสฺส สุนิพฺพุตทสฺสนเหตุํ, เทสยิ สุตฺตวรํ ทฺวิปทคฺโคติ.

Secure, auspicious, pleasant, cool, and peaceful; the supreme shelter from death, the ultimate goal; for the sake of seeing that complete stilling—the foremost of two-footed beings taught this excellent discourse.

สุตฺตนิปาตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

The Pāli text of the Sutta Nipāta is concluded.