1

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

---

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

ขุททกนิกาย

---

သုတ္တနိပါတပါဠိ

สุตตนิปาตปาฬิ

---

၁. ဥရဂဝဂ္ဂေါ

๑. อุรควรรค

---

၁. ဥရဂသုတ္တံ

๑. อุรคสูตร

---

၁.

๑.

---

ယော [Pg.279] ဥပ္ပတိတံ ဝိနေတိ ကောဓံ, ဝိသဋံ သပ္ပဝိသံဝ ဩသဓေဟိ ;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดกำจัดความโกรธที่เกิดขึ้นแล้วได้ เหมือนหมองูกำจัดพิษงูที่ซ่านไปแล้วด้วยยา ฉะนั้น ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၂.

๒.

---

ယော ရာဂမုဒစ္ဆိဒါ အသေသံ, ဘိသပုပ္ဖံဝ သရောရုဟံ ဝိဂယှ;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ, ပုရာဏံ.

ภิกษุใดตัดราคะได้สิ้นเชิง เหมือนคนลงไปในสระแล้วเด็ดดอกบัว ฉะนั้น ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၃.

๓.

---

ယော တဏှမုဒစ္ဆိဒါ အသေသံ, သရိတံ သီဃသရံ ဝိသောသယိတွာ;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดทำให้ตัณหาอันเป็นดุจแม่น้ำที่ไหลเชี่ยวเหือดแห้งแล้วตัดขาดได้สิ้นเชิง ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၄.

๔.

---

ယော [Pg.280] မာနမုဒဗ္ဗဓီ အသေသံ, နဠသေတုံဝ သုဒုဗ္ဗလံ မဟောဃော;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดถอนมานะได้สิ้นเชิง เหมือนห้วงน้ำใหญ่ทำลายสะพานไม้อ้อที่ทนทานน้อย ฉะนั้น ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၅.

๕.

---

ယော နာဇ္ဈဂမာ ဘဝေသု သာရံ, ဝိစိနံ ပုပ္ဖမိဝ ဥဒုမ္ဗရေသု;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดเมื่อแสวงหาสาระในภพทั้งหลาย ไม่ได้พบสาระ เหมือนคนแสวงหาดอกในต้นมะเดื่อ ฉะนั้น ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၆.

๖.

---

ယဿန္တရတော န သန္တိ ကောပါ, ဣတိဘဝါဘဝတဉ္စ ဝီတိဝတ္တော;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดไม่มีความโกรธในภายใน และก้าวล่วงความมีความเป็นอย่างนี้และความมีความเป็นอย่างอื่นได้แล้ว ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၇.

๗.

---

ယဿ ဝိတက္ကာ ဝိဓူပိတာ, အဇ္ဈတ္တံ သုဝိကပ္ပိတာ အသေသာ;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดกำจัดวิตกทั้งหลายในภายใน และตัดขาดได้ดีแล้วโดยสิ้นเชิง ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၈.

๘.

---

ယော နာစ္စသာရီ န ပစ္စသာရီ, သဗ္ဗံ အစ္စဂမာ ဣမံ ပပဉ္စံ;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดไม่ก้าวล่วง ไม่ถอยกลับ ก้าวล่วงปปัญจธรรมนี้ทั้งหมดได้แล้ว ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၉.

๙.

---

ယော နာစ္စသာရီ န ပစ္စသာရီ, သဗ္ဗံ ဝိတထမိဒန္တိ ဉတွာ လောကေ;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดไม่ก้าวล่วง ไม่ถอยกลับ รู้แล้วว่า สังขตธรรมทั้งหมดนี้ในโลกเป็นของว่างเปล่า ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၁၀.

๑๐.

---

ယော နာစ္စသာရီ န ပစ္စသာရီ, သဗ္ဗံ ဝိတထမိဒန္တိ ဝီတလောဘော;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดไม่ก้าวล่วง ไม่ถอยกลับ เป็นผู้ปราศจากโลภะ เพราะรู้ว่าสังขตธรรมทั้งหมดนี้เป็นของว่างเปล่า ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၁၁.

๑๑.

---

ယော [Pg.281] နာစ္စသာရီ န ပစ္စသာရီ, သဗ္ဗံ ဝိတထမိဒန္တိ ဝီတရာဂေါ;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดไม่ก้าวล่วง ไม่ถอยกลับ เป็นผู้ปราศจากราคะ เพราะรู้ว่าสังขตธรรมทั้งหมดนี้เป็นของว่างเปล่า ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၁၂.

๑๒.

---

ယော နာစ္စသာရီ န ပစ္စသာရီ, သဗ္ဗံ ဝိတထမိဒန္တိ ဝီတဒေါသော;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดไม่ก้าวล่วง ไม่ถอยกลับ เป็นผู้ปราศจากโทสะ เพราะรู้ว่าสังขตธรรมทั้งหมดนี้เป็นของว่างเปล่า ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၁၃.

๑๓.

---

ယော နာစ္စသာရီ န ပစ္စသာရီ, သဗ္ဗံ ဝိတထမိဒန္တိ ဝီတမောဟော;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดไม่ก้าวล่วง ไม่ถอยกลับ เป็นผู้ปราศจากโมหะ เพราะรู้ว่าสังขตธรรมทั้งหมดนี้เป็นของว่างเปล่า ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၁၄.

๑๔.

---

ယဿာနုသယာ န သန္တိ ကေစိ, မူလာ စ အကုသလာ သမူဟတာသေ;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดไม่มีอนุสัยไรๆ และอกุศลมูลทั้งหลายก็ถูกถอนขึ้นดีแล้ว ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၁၅.

๑๕.

---

ယဿ ဒရထဇာ န သန္တိ ကေစိ, ဩရံ အာဂမနာယ ပစ္စယာသေ;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดไม่มีกิเลสที่เกิดจากความเดือดร้อนไรๆ อันเป็นปัจจัยเพื่อการมาสู่ฝั่งใน ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၁၆.

๑๖.

---

ယဿ ဝနထဇာ န သန္တိ ကေစိ, ဝိနိဗန္ဓာယ ဘဝါယ ဟေတုကပ္ပာ;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดไม่มีกิเลสที่เกิดจากตัณหาไรๆ อันเป็นเหตุเพื่อความผูกพันไว้ในภพ ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

၁၇.

๑๗.

---

ယော နီဝရဏေ ပဟာယ ပဉ္စ, အနိဃော တိဏ္ဏကထံကထော ဝိသလ္လော;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏံ.

ภิกษุใดละนิวรณ์ ๕ ได้แล้ว เป็นผู้ไม่มีทุกข์ ข้ามความสงสัยได้แล้ว ปราศจากลูกศร ภิกษุนั้นย่อมละฝั่งในและฝั่งนอกได้ เหมือนงูลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่า ฉะนั้น

---

ဥရဂသုတ္တံ ပဌမံ နိဋ္ဌိတံ.

อุรคสูตรที่ ๑ จบ

---

၂. ဓနိယသုတ္တံ

๒. ธนิยสูตร

---

၁၈.

๑๘.

---

‘‘ပက္ကောဒနော [Pg.282] ဒုဒ္ဓခီရောဟမသ္မိ, (ဣတိ ဓနိယော ဂေါပေါ)အနုတီရေ မဟိယာ သမာနဝါသော;

ဆန္နာ ကုဋိ အာဟိတော ဂိနိ, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝ’’.

(ธนิยโคบาลกราบทูลว่า) ข้าพระองค์หุงข้าวเสร็จแล้ว รีดนมโคแล้ว อยู่ร่วมกับบริวารที่ริมฝั่งแม่น้ำมหี กระท่อมก็มุงแล้ว ไฟก็ก่อแล้ว ข้าแต่เทวะ หากท่านปรารถนา ก็จงตกเถิด

---

၁၉.

๑๙.

---

‘‘အက္ကောဓနော ဝိဂတခိလောဟမသ္မိ, (ဣတိ ဘဂဝါ)အနုတီရေ မဟိယေကရတ္တိဝါသော;

ဝိဝဋာ ကုဋိ နိဗ္ဗုတော ဂိနိ, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) เราเป็นผู้ไม่โกรธ มีกิเลสดุจตะปูหมดสิ้นแล้ว อยู่คืนเดียวที่ริมฝั่งแม่น้ำมหี กระท่อม (คืออัตภาพ) เปิดแล้ว ไฟ (คือกิเลส) ดับแล้ว ดูกรเทวะ (คือมาร) หากท่านปรารถนา ก็จงตกเถิด

---

၂၀.

๒๐.

---

‘‘အန္ဓကမကသာ န ဝိဇ္ဇရေ, (ဣတိ ဓနိယော ဂေါပေါ)ကစ္ဆေ ရူဠှတိဏေ စရန္တိ ဂါဝေါ;

ဝုဋ္ဌိမ္ပိ သဟေယျုမာဂတံ, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝ’’.

(ธนิยโคบาลกราบทูลว่า) ที่นี่ไม่มีเหลือบและยุง ฝูงโคย่อมเที่ยวไปในชัฏหญ้าเขียวขจี ย่อมทนได้แม้ซึ่งฝนที่ตกลงมา ข้าแต่เทวะ หากท่านปรารถนา ก็จงตกเถิด

---

၂၁.

๒๑.

---

‘‘ဗဒ္ဓါသိ ဘိသီ သုသင်္ခတာ, (ဣတိ ဘဂဝါ)တိဏ္ဏော ပါရဂတော ဝိနေယျ ဩဃံ;

အတ္ထော ဘိသိယာ န ဝိဇ္ဇတိ, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) เราผูกแพ (คืออริยมรรค) ดีแล้ว จัดทำดีแล้ว กำจัดโอฆะได้แล้ว ข้ามได้แล้ว ถึงฝั่ง (คือนิพพาน) แล้ว ความต้องการด้วยแพย่อมไม่มี ดูกรเทวะ (คือมาร) หากท่านปรารถนา ก็จงตกเถิด

---

၂၂.

๒๒.

---

‘‘ဂေါပီ မမ အဿဝါ အလောလာ, (ဣတိ ဓနိယော ဂေါပေါ)ဒီဃရတ္တံ သံဝါသိယာ မနာပါ;

တဿာ န သုဏာမိ ကိဉ္စိ ပါပံ, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝ’’.

(ธนิยโคบาลกราบทูลว่า) ภรรยาของข้าพระองค์เป็นผู้เชื่อฟัง ไม่โลเล อยู่ร่วมกันมานาน เป็นที่พอใจ ข้าพระองค์ไม่ได้ยินความชั่วอะไรๆ ของนางเลย ข้าแต่เทวะ หากท่านปรารถนา ก็จงตกเถิด

---

၂၃.

๒๓.

---

‘‘စိတ္တံ မမ အဿဝံ ဝိမုတ္တံ, (ဣတိ ဘဂဝါ)ဒီဃရတ္တံ ပရိဘာဝိတံ သုဒန္တံ;

ပါပံ ပန မေ န ဝိဇ္ဇတိ, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) จิตของเราเป็นไปในอำนาจ หลุดพ้นแล้ว อบรมมาดีแล้วสิ้นกาลนาน ฝึกดีแล้ว ก็บาปย่อมไม่มีแก่เรา ดูกรเทวะ (คือมาร) หากท่านปรารถนา ก็จงตกเถิด

---

၂၄.

๒๔.

---

‘‘အတ္တဝေတနဘတောဟမသ္မိ[Pg.283], (ဣတိ ဓနိယော ဂေါပေါ)ပုတ္တာ စ မေ သမာနိယာ အရောဂါ;

တေသံ န သုဏာမိ ကိဉ္စိ ပါပံ, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝ’’.

(ธนิยโคบาลกราบทูลว่า) ข้าพระองค์เป็นผู้รับจ้างด้วยค่าจ้างของตนเอง บุตรทั้งหลายของข้าพระองค์ก็อยู่พร้อมหน้ากัน ไม่มีโรคภัยไข้เจ็บ ข้าพระองค์ไม่ได้ยินเรื่องชั่วร้ายอะไรๆ ของบุตรเหล่านั้นเลย ดูก่อนเทพ ถ้าท่านปรารถนา ก็จงตกลงมาเถิด

---

၂၅.

๒๕.

---

‘‘နာဟံ ဘတကောသ္မိ ကဿစိ, (ဣတိ ဘဂဝါ)နိဗ္ဗိဋ္ဌေန စရာမိ သဗ္ဗလောကေ;

အတ္ထော ဘတိယာ န ဝိဇ္ဇတိ, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) เรามิใช่ลูกจ้างของผู้ใด เราเที่ยวไปในโลกทั้งปวงด้วยผลงานที่สำเร็จแล้ว ประโยชน์ด้วยค่าจ้างย่อมไม่มีแก่เรา ดูก่อนเทพ ถ้าท่านปรารถนา ก็จงตกลงมาเถิด

---

၂၆.

๒๖.

---

‘‘အတ္ထိ ဝသာ အတ္ထိ ဓေနုပါ, (ဣတိ ဓနိယော ဂေါပေါ)ဂေါဓရဏိယော ပဝေဏိယောပိ အတ္ထိ;

ဥသဘောပိ ဂဝမ္ပတီဓ အတ္ထိ, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝ’’.

(ธนิยโคบาลกราบทูลว่า) ข้าพระองค์มีทั้งแม่โคที่ยังไม่ได้ฝึกและแม่โคลูกอ่อน มีทั้งแม่โคที่กำลังท้องและแม่โคที่เจริญพันธุ์แล้ว แม้โคอุสภะจ่าฝูงก็มีอยู่ ดูก่อนเทพ ถ้าท่านปรารถนา ก็จงตกลงมาเถิด

---

၂၇.

๒๗.

---

‘‘နတ္ထိ ဝသာ နတ္ထိ ဓေနုပါ, (ဣတိ ဘဂဝါ)ဂေါဓရဏိယော ပဝေဏိယောပိ နတ္ထိ;

ဥသဘောပိ ဂဝမ္ပတီဓ နတ္ထိ, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) เราไม่มีทั้งแม่โคที่ยังไม่ได้ฝึกและแม่โคลูกอ่อน ไม่มีทั้งแม่โคที่กำลังท้องและแม่โคที่เจริญพันธุ์แล้ว แม้โคอุสภะจ่าฝูงก็ไม่มีอยู่ ดูก่อนเทพ ถ้าท่านปรารถนา ก็จงตกลงมาเถิด

---

၂၈.

๒๘.

---

‘‘ခိလာ နိခါတာ အသမ္ပဝေဓီ, (ဣတိ ဓနိယော ဂေါပေါ)ဒါမာ မုဉ္ဇမယာ နဝါ သုသဏ္ဌာနာ;

န ဟိ သက္ခိန္တိ ဓေနုပါပိ ဆေတ္တုံ, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝ’’.

(ธนิยโคบาลกราบทูลว่า) หลักทั้งหลายข้าพระองค์ปักลงมั่นคงดีแล้ว ไม่หวั่นไหว เชือกทั้งหลายทำด้วยหญ้ามุงกระต่าย เป็นของใหม่ มีสัณฐานดี แม้โคลูกอ่อนทั้งหลายก็ไม่อาจตัดเชือกนั้นได้ ดูก่อนเทพ ถ้าท่านปรารถนา ก็จงตกลงมาเถิด

---

၂၉.

๒๙.

---

‘‘ဥသဘောရိဝ ဆေတွ ဗန္ဓနာနိ, (ဣတိ ဘဂဝါ)နာဂေါ ပူတိလတံဝ ဒါလယိတွာ ;

နာဟံ ပုနုပေဿံ ဂဗ္ဘသေယျံ, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) เราตัดเครื่องผูกได้แล้วเหมือนโคอุสภะ เหมือนช้างที่ทำลายเถาวัลย์เน่าแล้ว เราจักไม่เข้าถึงการนอนในครรภ์อีก ดูก่อนเทพ ถ้าท่านปรารถนา ก็จงตกลงมาเถิด

---

၃၀.

๓๐.

---

‘‘နိန္နဉ္စ ထလဉ္စ ပူရယန္တော, မဟာမေဃော ပဝဿိ တာဝဒေဝ;

သုတွာ ဒေဝဿ ဝဿတော, ဣမမတ္ထံ ဓနိယော အဘာသထ.

เมื่อนั้นเอง มหาเมฆก็ตกลงมาเต็มทั้งที่ลุ่มและที่ดอน ธนิยโคบาลได้ฟังเสียงฝนที่กำลังตกอยู่ จึงได้กล่าวความข้อนี้ว่า

---

၃၁.

๓๑.

---

‘‘လာဘာ [Pg.284] ဝတ နော အနပ္ပကာ, ယေ မယံ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသာမ;

သရဏံ တံ ဥပေမ စက္ခုမ, သတ္ထာ နော ဟောဟိ တုဝံ မဟာမုနိ.

เป็นลาภของพวกเราหนอ ไม่น้อยเลย ที่พวกเราได้เห็นพระผู้มีพระภาค ข้าแต่พระองค์ผู้มีจักษุ พวกข้าพระองค์ขอถึงพระองค์เป็นสรณะ ข้าแต่มหามุนี ขอพระองค์ทรงเป็นศาสดาของพวกข้าพระองค์เถิด

---

၃၂.

๓๒.

---

‘‘ဂေါပီ စ အဟဉ္စ အဿဝါ, ဗြဟ္မစရိယံ သုဂတေ စရာမသေ;

ဇာတိမရဏဿ ပါရဂူ, ဒုက္ခဿန္တကရာ ဘဝါမသေ’’.

ทั้งนางโคปีและข้าพระองค์ เป็นผู้ว่าง่าย จักประพฤติพรหมจรรย์ในพระสุคตเจ้า พวกข้าพระองค์จักเป็นผู้ถึงฝั่งแห่งชาติและมรณะ เป็นผู้กระทำที่สุดแห่งทุกข์

---

၃၃.

๓๓.

---

‘‘နန္ဒတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ, (ဣတိ မာရော ပါပိမာ)ဂေါမာ ဂေါဟိ တထေဝ နန္ဒတိ;

ဥပဓီ ဟိ နရဿ နန္ဒနာ, န ဟိ သော နန္ဒတိ ယော နိရူပဓိ’’.

(มารผู้มีบาปกล่าวว่า) ผู้มีบุตรย่อมเพลิดเพลินเพราะบุตรทั้งหลาย ผู้มีโคก็ย่อมเพลิดเพลินเพราะโคทั้งหลายเหมือนกัน เพราะอุปธิเป็นความเพลิดเพลินของนรชน ส่วนผู้ใดไม่มีอุปธิ ผู้นั้นย่อมไม่เพลิดเพลิน

---

၃၄.

๓๔.

---

‘‘သောစတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ, (ဣတိ ဘဂဝါ)ဂေါပိယော ဂေါဟိ တထေဝ သောစတိ;

ဥပဓီ ဟိ နရဿ သောစနာ, န ဟိ သော သောစတိ ယော နိရူပဓီ’’တိ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ผู้มีบุตรย่อมเศร้าโศกเพราะบุตรทั้งหลาย ผู้มีโคก็ย่อมเศร้าโศกเพราะโคทั้งหลายเหมือนกัน เพราะอุปธิเป็นความเศร้าโศกของนรชน ส่วนผู้ใดไม่มีอุปธิ ผู้นั้นย่อมไม่เศร้าโศก

---

ဓနိယသုတ္တံ ဒုတိယံ နိဋ္ဌိတံ.

ธนิยสูตรที่ ๒ จบ

---

၃. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တံ

๓. ขัคควิสาณสูตร

---

၃၅.

๓๕.

---

သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍံ, အဝိဟေဌယံ အညတရမ္ပိ တေသံ;

န ပုတ္တမိစ္ဆေယျ ကုတော သဟာယံ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

พึงวางทัณฑ์ในสัตว์ทั้งปวง ไม่เบียดเบียนสัตว์เหล่านั้นแม้ตนใดตนหนึ่ง ไม่พึงปรารถนาบุตร ที่ไหนจะปรารถนาสหายเล่า พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

---

၃၆.

๓๖.

---

သံသဂ္ဂဇာတဿ [Pg.285] ဘဝန္တိ သ္နေဟာ, သ္နေဟနွယံ ဒုက္ခမိဒံ ပဟောတိ;

အာဒီနဝံ သ္နေဟဇံ ပေက္ခမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

เมื่อมีการคลุกคลีกัน ความรักใคร่ย่อมเกิดขึ้น ทุกข์นี้ย่อมเกิดตามความรักใคร่นั้นมา บุคคลเมื่อเห็นโทษอันเกิดแต่ความรักใคร่ พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

---

၃၇.

๓๗.

---

မိတ္တေ သုဟဇ္ဇေ အနုကမ္ပမာနော, ဟာပေတိ အတ္ထံ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော;

ဧတံ ဘယံ သန္ထဝေ ပေက္ခမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

บุคคลผู้อนุเคราะห์มิตรและสหาย มีจิตปฏิพัทธ์ ย่อมทำให้ประโยชน์เสื่อมไป เมื่อเห็นภัยในการคุ้นเคยนี้ พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

---

၃၈.

๓๘.

---

ဝံသော ဝိသာလောဝ ယထာ ဝိသတ္တော, ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ;

ဝံသက္ကဠီရောဝ အသဇ္ဇမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

ความเยื่อใยในบุตรและภรรยา เปรียบเหมือนกอไผ่ใหญ่ที่เกี่ยวพันกัน บุคคลไม่ข้องเกี่ยวเหมือนหน่อไม้ พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

---

၃၉.

๓๙.

---

မိဂေါ အရညမှိ ယထာ အဗဒ္ဓေါ, ယေနိစ္ဆကံ ဂစ္ဆတိ ဂေါစရာယ;

ဝိညူ နရော သေရိတံ ပေက္ခမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

เนื้อในป่าไม่ถูกผูกมัด ย่อมไปหาเหยื่อตามความปรารถนาฉันใด นรชนผู้รู้แจ้ง เมื่อเล็งเห็นความเป็นอิสระ พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรดฉันนั้น

---

၄၀.

๔๐.

---

အာမန္တနာ ဟောတိ သဟာယမဇ္ဈေ, ဝါသေ ဌာနေ ဂမနေ စာရိကာယ;

အနဘိဇ္ဈိတံ သေရိတံ ပေက္ခမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

ในท่ามกลางสหาย ย่อมมีการเชื้อเชิญ ทั้งในที่อยู่ ที่ยืน ที่ไป และที่เที่ยวไป บุคคลเมื่อเล็งเห็นความเป็นอิสระอันใครๆ ไม่ปรารถนา พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

---

၄၁.

๔๑.

---

ခိဍ္ဍာ ရတီ ဟောတိ သဟာယမဇ္ဈေ, ပုတ္တေသု စ ဝိပုလံ ဟောတိ ပေမံ;

ပိယဝိပ္ပယောဂံ ဝိဇိဂုစ္ဆမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

ในท่ามกลางสหาย ย่อมมีการเล่นและการรื่นเริง และย่อมมีความรักในบุตรทั้งหลายอย่างไพบูลย์ บุคคลเมื่อรังเกียจความพลัดพรากจากของรัก พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

---

၄၂.

๔๒.

---

စာတုဒ္ဒိသော [Pg.286] အပ္ပဋိဃော စ ဟောတိ, သန္တုဿမာနော ဣတရီတရေန;

ပရိဿယာနံ သဟိတာ အဆမ္ဘီ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

พึงเป็นผู้ไปได้ในสี่ทิศ ไม่ขัดเคือง สันโดษด้วยปัจจัยตามมีตามได้ อดทนต่ออันตรายทั้งหลาย ไม่หวาดสะดุ้ง พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

---

၄၃.

๔๓.

---

ဒုဿင်္ဂဟာ ပဗ္ဗဇိတာပိ ဧကေ, အထော ဂဟဋ္ဌာ ဃရမာဝသန္တာ;

အပ္ပောဿုက္ကော ပရပုတ္တေသု ဟုတွာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

บรรพชิตบางพวกและคฤหัสถ์บางพวกที่ครองเรือน เป็นผู้สงเคราะห์ได้ยาก บุคคลเป็นผู้มีความขวนขวายน้อยในบุตรของคนอื่น พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

---

၄၄.

๔๔.

---

ဩရောပယိတွာ ဂိဟိဗျဉ္ဇနာနိ, သဉ္ဆိန္နပတ္တော ယထာ ကောဝိဠာရော;

ဆေတွာန ဝီရော ဂိဟိဗန္ဓနာနိ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

ผู้กล้าหาญ พึงปลงเครื่องหมายของคฤหัสถ์ ตัดเครื่องผูกของคฤหัสถ์ เหมือนต้นทองหลางที่ใบร่วงหล่นแล้ว พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

---

၄၅.

๔๕.

---

သစေ လဘေထ နိပကံ သဟာယံ, သဒ္ဓိံ စရံ သာဓုဝိဟာရိဓီရံ;

အဘိဘုယျ သဗ္ဗာနိ ပရိဿယာနိ, စရေယျ တေနတ္တမနော သတီမာ.

ถ้าพึงได้สหายผู้เป็นบัณฑิต มีธรรมเครื่องอยู่ดี มีปัญญา เป็นเพื่อนเที่ยวไปไซร้ พึงครอบงำอันตรายทั้งปวงแล้ว มีใจยินดี มีสติ เที่ยวไปกับสหายนั้น

---

၄၆.

๔๖.

---

နော စေ လဘေထ နိပကံ သဟာယံ, သဒ္ဓိံ စရံ သာဓုဝိဟာရိဓီရံ;

ရာဇာဝ ရဋ္ဌံ ဝိဇိတံ ပဟာယ, ဧကော စရေ မာတင်္ဂရညေဝ နာဂေါ.

ถ้าไม่พึงได้สหายผู้เป็นบัณฑิต มีธรรมเครื่องอยู่ดี มีปัญญา เป็นเพื่อนเที่ยวไปไซร้ พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจพระราชาทรงละแว่นแคว้นที่ทรงพิชิตแล้ว หรือดุจช้างมาตังคะในป่า

---

၄၇.

๔๗.

---

အဒ္ဓါ ပသံသာမ သဟာယသမ္ပဒံ, သေဋ္ဌာ သမာ သေဝိတဗ္ဗာ သဟာယာ;

ဧတေ အလဒ္ဓါ အနဝဇ္ဇဘောဇီ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

แน่แท้ เราย่อมสรรเสริญความถึงพร้อมแห่งสหาย พึงคบหาสหายที่ประเสริฐกว่าหรือเสมอกัน เมื่อไม่ได้สหายเหล่านี้ พึงเป็นผู้บริโภคอาหารที่ไม่มีโทษ เที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

---

၄၈.

๔๘.

---

ဒိသွာ သုဝဏ္ဏဿ ပဘဿရာနိ, ကမ္မာရပုတ္တေန သုနိဋ္ဌိတာနိ;

သံဃဋ္ဋမာနာနိ ဒုဝေ ဘုဇသ္မိံ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

บุคคลเห็นกำไลทองอันเกลี้ยงเกลา ซึ่งนายช่างทองทำสำเร็จดีแล้ว สองอันกระทบกันอยู่ในแขน พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

---

၄၉.

๔๙.

---

ဧဝံ [Pg.287] ဒုတိယေန သဟာ မမဿ, ဝါစာဘိလာပေါ အဘိသဇ္ဇနာ ဝါ;

ဧတံ ဘယံ အာယတိံ ပေက္ခမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

เมื่ออยู่กับคนที่สองอย่างนี้ การพูดคุยหรือความข้องเกี่ยวพึงมีแก่เรา บุคคลเมื่อเล็งเห็นภัยนี้ในอนาคต พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

---

၅၀.

๕๐.

---

ကာမာ ဟိ စိတြာ မဓုရာ မနောရမာ, ဝိရူပရူပေန မထေန္တိ စိတ္တံ;

အာဒီနဝံ ကာမဂုဏေသု ဒိသွာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

กามทั้งหลายแล วิจิตร หวานไพเราะ และน่ารื่นรมย์ใจ ย่อมย่ำยีจิตด้วยรูปต่างๆ บุคคลเห็นโทษในกามคุณทั้งหลายแล้ว พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

---

၅၁.

๕๑.

---

ဤတီ စ ဂဏ္ဍော စ ဥပဒ္ဒဝေါ စ, ရောဂေါ စ သလ္လဉ္စ ဘယဉ္စ မေတံ;

ဧတံ ဘယံ ကာမဂုဏေသု ဒိသွာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

กามคุณนี้เป็นอุปัทวะ เป็นดังฝี เป็นความลำบาก เป็นโรค เป็นลูกศร และเป็นภัย บุคคลเห็นภัยนี้ในกามคุณทั้งหลายแล้ว พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

---

၅၂.

๕๒.

---

သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ ခုဒံ ပိပါသံ, ဝါတာတပေ ဍံသသရီသပေ စ;

သဗ္ဗာနိပေတာနိ အဘိသမ္ဘဝိတွာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

พึงครอบงำภัยเหล่านี้ทั้งหมด คือ ความหนาว ความร้อน ความหิว ความกระหาย ลม แดด เหลือบ ยุง และสัตว์เลื้อยคลาน แล้วเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၅၃.

๕๓.

---

နာဂေါဝ ယူထာနိ ဝိဝဇ္ဇယိတွာ, သဉ္ဇာတခန္ဓော ပဒုမီ ဥဠာရော;

ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရံ အရညေ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

พญาช้างมีลำตัวสมบูรณ์ มีผิวพรรณดุจดอกปทุม เป็นสัตว์ประเสริฐ ละโขลงแล้ว อยู่ในป่าตามความพอใจ ฉันใด บุคคลพึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรด ฉันนั้น

---

၅၄.

๕๔.

---

အဋ္ဌာနတံ သင်္ဂဏိကာရတဿ, ယံ ဖဿယေ သာမယိကံ ဝိမုတ္တိံ;

အာဒိစ္စဗန္ဓုဿ ဝစော နိသမ္မ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

การที่บุคคลผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ จะพึงได้วิมุตติอันเป็นไปชั่วสมัยนั้น ไม่ใช่ฐานะที่จะมีได้ บุคคลได้สดับคำของพระปัจเจกพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ดังนี้แล้ว พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၅၅.

๕๕.

---

ဒိဋ္ဌီဝိသူကာနိ ဥပါတိဝတ္တော, ပတ္တော နိယာမံ ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေါ;

ဥပ္ပန္နဉာဏောမှိ အနညနေယျော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

เราเป็นผู้ก้าวล่วงทิฏฐิวิสูกะ ถึงแล้วซึ่งนิยามะ ได้มรรคแล้ว มีญาณเกิดขึ้นแล้ว อันผู้อื่นไม่ต้องแนะนำ พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၅၆.

๕๖.

---

နိလ္လောလုပေါ [Pg.288] နိက္ကုဟော နိပ္ပိပါသော, နိမ္မက္ခော နိဒ္ဓန္တကသာဝမောဟော;

နိရာသယော သဗ္ဗလောကေ ဘဝိတွာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

เป็นผู้ไม่โลเล ไม่หลอกลวง ไม่มีความอยาก ไม่ลบหลู่คุณท่าน มีกิเลสดุจน้ำฝาดและโมหะอันกำจัดแล้ว เป็นผู้ไม่มีความหวังในโลกทั้งปวง พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၅၇.

๕๗.

---

ပါပံ သဟာယံ ပရိဝဇ္ဇယေထ, အနတ္ထဒဿိံ ဝိသမေ နိဝိဋ္ဌံ;

သယံ န သေဝေ ပသုတံ ပမတ္တံ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

พึงเว้นสหายเลว ผู้ชี้อนัตถะ ผู้ตั้งมั่นในสิ่งที่ไม่สม่ำเสมอ ไม่พึงคบเขาผู้ขวนขวายในทางผิดและประมาทด้วยตนเอง พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၅၈.

๕๘.

---

ဗဟုဿုတံ ဓမ္မဓရံ ဘဇေထ, မိတ္တံ ဥဠာရံ ပဋိဘာနဝန္တံ;

အညာယ အတ္ထာနိ ဝိနေယျ ကင်္ခံ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

พึงคบมิตรผู้เป็นพหูสูต ทรงธรรม ประเสริฐ มีปฏิภาณ รู้ประโยชน์ทั้งหลายแล้ว บรรเทาความสงสัยเสีย พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၅၉.

๕๙.

---

ခိဍ္ဍံ ရတိံ ကာမသုခဉ္စ လောကေ, အနလင်္ကရိတွာ အနပေက္ခမာနော;

ဝိဘူသနဋ္ဌာနာ ဝိရတော သစ္စဝါဒီ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

ไม่ตกแต่ง ไม่เยื่อใยในการเล่น ความรื่นเริง และกามสุขในโลก เป็นผู้งดเว้นจากฐานะคือการประดับ กล่าวแต่คำสัตย์ พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၆၀.

๖๐.

---

ပုတ္တဉ္စ ဒါရံ ပိတရဉ္စ မာတရံ, ဓနာနိ ဓညာနိ စ ဗန္ဓဝါနိ ;

ဟိတွာန ကာမာနိ ယထောဓိကာနိ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

ละบุตร ภรรยา บิดา มารดา ทรัพย์ ข้าวเปลือก และเผ่าพันธุ์ กับกามทั้งหลายตามส่วนแล้ว พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၆၁.

๖๑.

---

သင်္ဂေါ ဧသော ပရိတ္တမေတ္ထ သောချံ, အပ္ပဿာဒေါ ဒုက္ခမေတ္ထ ဘိယျော;

ဂဠော ဧသော ဣတိ ဉတွာ မုတီမာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

กามนี้เป็นเครื่องข้อง ในกามนี้มีความสุขน้อย มีความยินดีน้อย มีทุกข์มากกว่า กามนี้เป็นดังเบ็ด ผู้มีปัญญารู้อย่างนี้แล้ว พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၆၂.

๖๒.

---

သန္ဒာလယိတွာန သံယောဇနာနိ, ဇာလံဝ ဘေတွာ သလိလမ္ဗုစာရီ;

အဂ္ဂီဝ ဒဍ္ဎံ အနိဝတ္တမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

ทำลายสังโยชน์ทั้งหลายแล้ว เหมือนปลาที่เที่ยวไปในน้ำทำลายข่าย เหมือนไฟที่ไม่กลับไปสู่ที่ที่ไหม้แล้ว พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၆၃.

๖๓.

---

ဩက္ခိတ္တစက္ခူ [Pg.289] န စ ပါဒလောလော, ဂုတ္တိန္ဒြိယော ရက္ခိတမာနသာနော;

အနဝဿုတော အပရိဍယှမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

เป็นผู้มีตาทอดลง ไม่คะนองเท้า มีอินทรีย์คุ้มครองแล้ว มีใจอันรักษาแล้ว ไม่ถูกกิเลสรั่วรด ไม่ถูกกิเลสแผดเผา พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၆၄.

๖๔.

---

ဩဟာရယိတွာ ဂိဟိဗျဉ္ဇနာနိ, သဉ္ဆန္နပတ္တော ယထာ ပါရိဆတ္တော;

ကာသာယဝတ္ထော အဘိနိက္ခမိတွာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

ปลงเครื่องหมายของคฤหัสถ์แล้ว เหมือนต้นทองหลางมีใบงามสะพรั่ง ออกบวช นุ่งห่มผ้ากาสายะ พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၆၅.

๖๕.

---

ရသေသု ဂေဓံ အကရံ အလောလော, အနညပေါသီ သပဒါနစာရီ;

ကုလေ ကုလေ အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

ไม่ทำความตะกละในรสทั้งหลาย ไม่โลเล ไม่เลี้ยงดูผู้อื่น เที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับ มีจิตไม่ผูกพันในตระกูลไหนๆ พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၆၆.

๖๖.

---

ပဟာယ ပဉ္စာဝရဏာနိ စေတသော, ဥပက္ကိလေသေ ဗျပနုဇ္ဇ သဗ္ဗေ;

အနိဿိတော ဆေတွ သိနေဟဒေါသံ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

ละนิวรณ์ ๕ แห่งใจ บรรเทาอุปกิเลสทั้งปวงแล้ว ไม่อาศัยตัณหาและทิฏฐิ ตัดโทษคือความเสน่หาได้แล้ว พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၆၇.

๖๗.

---

ဝိပိဋ္ဌိကတွာန သုခံ ဒုခဉ္စ, ပုဗ္ဗေဝ စ သောမနဿဒေါမနဿံ;

လဒ္ဓါနုပေက္ခံ သမထံ ဝိသုဒ္ဓံ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

ทำสุขและทุกข์ ทั้งโสมนัสและโทมนัสไว้เบื้องหลังแต่ก่อนเทียว ได้อุเบกขาและสมถะอันบริสุทธิ์แล้ว พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၆၈.

๖๘.

---

အာရဒ္ဓဝီရိယော ပရမတ္ထပတ္တိယာ, အလီနစိတ္တော အကုသီတဝုတ္တိ;

ဒဠှနိက္ကမော ထာမဗလူပပန္နော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

เป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อบรรลุประโยชน์อย่างยิ่ง มีจิตไม่หดหู่ มีความเป็นอยู่ไม่เกียจคร้าน มีความบากบั่นมั่นคง ถึงพร้อมด้วยกำลังกายและกำลังญาณ พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၆၉.

๖๙.

---

ပဋိသလ္လာနံ ဈာနမရိဉ္စမာနော, ဓမ္မေသု နိစ္စံ အနုဓမ္မစာရီ;

အာဒီနဝံ သမ္မသိတာ ဘဝေသု, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

ไม่ละการหลีกเร้นและฌาน ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรมในธรรมทั้งหลายเป็นนิตย์ พิจารณาเห็นโทษในภพทั้งหลาย พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၇၀.

๗๐.

---

တဏှက္ခယံ [Pg.290] ပတ္ထယမပ္ပမတ္တော, အနေဠမူဂေါ သုတဝါ သတီမာ;

သင်္ခါတဓမ္မော နိယတော ပဓာနဝါ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

เป็นผู้ไม่ประมาท ปรารถนาความสิ้นไปแห่งตัณหา ไม่เป็นคนใบ้เพราะบกพร่อง เป็นพหูสูต มีสติ มีธรรมอันกำหนดรู้แล้ว เป็นผู้เที่ยง มีความเพียร พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၇၁.

๗๑.

---

သီဟောဝ သဒ္ဒေသု အသန္တသန္တော, ဝါတောဝ ဇာလမှိ အသဇ္ဇမာနော;

ပဒုမံဝ တောယေန အလိပ္ပမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

เหมือนราชสีห์ไม่สะดุ้งในเสียงทั้งหลาย เหมือนลมไม่ติดในข่าย เหมือนดอกปทุมไม่เปื้อนด้วยน้ำ พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၇၂.

๗๒.

---

သီဟော ယထာ ဒါဌဗလီ ပသယှ, ရာဇာ မိဂါနံ အဘိဘုယျ စာရီ;

သေဝေထ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

ราชสีห์มีเขี้ยวเป็นกำลัง เป็นราชาแห่งเนื้อ เที่ยวไปข่มขี่ครอบงำสัตว์อื่น ฉันใด บุคคลพึงเสพเสนาสนะอันสงัด พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรด ฉันนั้น

---

၇၃.

๗๓.

---

မေတ္တံ ဥပေက္ခံ ကရုဏံ ဝိမုတ္တိံ, အာသေဝမာနော မုဒိတဉ္စ ကာလေ;

သဗ္ဗေန လောကေန အဝိရုဇ္ဈမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

เจริญเมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา และวิมุตติในกาลอันควร ไม่เป็นผู้ขัดแย้งกับโลกทั้งปวง พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၇၄.

๗๔.

---

ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ ပဟာယ မောဟံ, သန္ဒာလယိတွာန သံယောဇနာနိ;

အသန္တသံ ဇီဝိတသင်္ခယမှိ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

ละราคะ โทสะ และโมหะ ทำลายสังโยชน์ทั้งหลายแล้ว ไม่สะดุ้งในความสิ้นไปแห่งชีวิต พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

၇၅.

๗๕.

---

ဘဇန္တိ သေဝန္တိ စ ကာရဏတ္ထာ, နိက္ကာရဏာ ဒုလ္လဘာ အဇ္ဇ မိတ္တာ;

အတ္တဋ္ဌပညာ အသုစီ မနုဿာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော.

คนทั้งหลายย่อมคบหาและเสพเพราะมีเหตุ มิตรที่ไม่มีเหตุในวันนี้หาได้ยาก มนุษย์ทั้งหลายมีปัญญาเพื่อประโยชน์ตน ไม่สะอาด พึงเที่ยวไปผู้เดียว ดุจนอแรดฉะนั้น

---

ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တံ တတိယံ နိဋ္ဌိတံ.

ขัคควิสาณสูตรที่ ๓ จบ

---

၄. ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တံ

๔. กสิภารทวาชสูตร

---

ဧဝံ [Pg.291] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မဂဓေသု ဝိဟရတိ ဒက္ခိဏာဂိရိသ္မိံ ဧကနာဠာယံ ဗြာဟ္မဏဂါမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ကသိဘာရဒွါဇဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပဉ္စမတ္တာနိ နင်္ဂလသတာနိ ပယုတ္တာနိ ဟောန္တိ ဝပ္ပကာလေ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ကသိဘာရဒွါဇဿ ဗြာဟ္မဏဿ ကမ္မန္တော တေနုပသင်္ကမိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ကသိဘာရဒွါဇဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပရိဝေသနာ ဝတ္တတိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ယေန ပရိဝေသနာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ.

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่พราหมณคามชื่อเอกนาฬา ในทักขิณาคิริชนบท แคว้นมคธ. ก็โดยสมัยนั้นแล เป็นเวลาหว่าน กสิภารทวาชพราหมณ์เทียมไถไว้ประมาณ ๕๐๐ เล่ม. ครั้งนั้นแล ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงนุ่งสบง ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังที่ทำงานของกสิภารทวาชพราหมณ์. ก็โดยสมัยนั้นแล การเลี้ยงอาหารของกสิภารทวาชพราหมณ์กำลังเป็นไปอยู่. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปยังที่เลี้ยงอาหารนั้น ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว ได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง

---

အဒ္ဒသာ ခေါ ကသိဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ပိဏ္ဍာယ ဌိတံ. ဒိသွာန ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ ခေါ, သမဏ, ကသာမိ စ ဝပါမိ စ; ကသိတွာ စ ဝပိတွာ စ ဘုဉ္ဇာမိ. တွမ္ပိ, သမဏ, ကသဿု စ ဝပဿု စ; ကသိတွာ စ ဝပိတွာ စ ဘုဉ္ဇဿူ’’တိ.

กสิภารทวาชพราหมณ์ได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับยืนเพื่อบิณฑบาต. ครั้นเห็นแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า "ข้าแต่สมณะ ข้าพเจ้าย่อมไถด้วย ย่อมหว่านด้วย ไถแล้วและหว่านแล้วจึงบริโภค. ข้าแต่สมณะ แม้ท่านก็จงไถด้วย จงหว่านด้วยเถิด ไถแล้วและหว่านแล้วจงบริโภคเถิด"

---

‘‘အဟမ္ပိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ကသာမိ စ ဝပါမိ စ; ကသိတွာ စ ဝပိတွာ စ ဘုဉ္ဇာမီ’’တိ. ‘‘န ခေါ ပန မယံ ပဿာမ ဘောတော ဂေါတမဿ ယုဂံ ဝါ နင်္ဂလံ ဝါ ဖာလံ ဝါ ပါစနံ ဝါ ဗလိဗဒ္ဒေ ဝါ. အထ စ ပန ဘဝံ ဂေါတမော ဧဝမာဟ – ‘အဟမ္ပိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ကသာမိ စ ဝပါမိ စ; ကသိတွာ စ ဝပိတွာ စ ဘုဉ္ဇာမီ’’’တိ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) "ดูกรพราหมณ์ แม้เราก็ย่อมไถด้วย ย่อมหว่านด้วย ไถแล้วและหว่านแล้วจึงบริโภค". (พราหมณ์กราบทูลว่า) "ก็ข้าพเจ้าทั้งหลายไม่เห็นแอกก็ดี ไถก็ดี ผาลก็ดี ประตักก็ดี โคผู้ก็ดี ของพระโคดมผู้เจริญเลย แต่พระโคดมผู้เจริญกลับตรัสอย่างนี้ว่า 'ดูกรพราหมณ์ แม้เราก็ย่อมไถด้วย ย่อมหว่านด้วย ไถแล้วและหว่านแล้วจึงบริโภค'"

---

အထ ခေါ ကသိဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

ครั้งนั้นแล กสิภารทวาชพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า

---

၇၆.

๗๖.

---

‘‘ကဿကော ပဋိဇာနာသိ, န စ ပဿာမ တေ ကသိံ;

ကသိံ နော ပုစ္ဆိတော ဗြူဟိ, ယထာ ဇာနေမု တေ ကသိံ’’.

“ท่านปฏิญญาว่าเป็นชาวนา แต่เราไม่เห็นการไถนาของท่าน ท่านถูกเราถามแล้ว ขอจงบอกการไถนาของท่าน ตามที่เราจะพึงรู้การไถนาของท่านได้”

---

၇၇.

๗๗.

---

‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇံ တပေါ ဝုဋ္ဌိ, ပညာ မေ ယုဂနင်္ဂလံ;

ဟိရီ ဤသာ မနော ယောတ္တံ, သတိ မေ ဖာလပါစနံ.

“ศรัทธาเป็นพืช ตบะเป็นฝน ปัญญาเป็นแอกและไถของเรา หิริเป็นงอนไถ มโนเป็นเชือก สติเป็นผาลและปฏักของเรา

---

၇၈.

๗๘.

---

‘‘ကာယဂုတ္တော ဝစီဂုတ္တော, အာဟာရေ ဥဒရေ ယတော;

သစ္စံ ကရောမိ နိဒ္ဒါနံ, သောရစ္စံ မေ ပမောစနံ.

“เราคุ้มครองกาย คุ้มครองวาจา สำรวมในอาหารในท้อง เราทำการถอนวัชพืชด้วยสัจจะ โสรัจจะเป็นเครื่องปลดเปลื้องของเรา

---

၇၉.

๗๙.

---

‘‘ဝီရိယံ မေ ဓုရဓောရယှံ, ယောဂက္ခေမာဓိဝါဟနံ;

ဂစ္ဆတိ အနိဝတ္တန္တံ, ယတ္ထ ဂန္တွာ န သောစတိ.

“วิริยะเป็นโคผู้เทียมแอกของเรา นำไปสู่ความเกษมจากโยคะ ไม่ถอยกลับ ไปสู่ที่ที่ไปแล้วย่อมไม่เศร้าโศก

---

၈၀.

๘๐.

---

‘‘ဧဝမေသာ [Pg.292] ကသီ ကဋ္ဌာ, သာ ဟောတိ အမတပ္ဖလာ;

ဧတံ ကသိံ ကသိတွာန, သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ.

“การไถนานี้ เราไถแล้วอย่างนี้ การไถนานั้นย่อมมีอมตะเป็นผล บุคคลไถการไถนานี้แล้ว ย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวง”

---

အထ ခေါ ကသိဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော မဟတိယာ ကံသပါတိယာ ပါယသံ ဝဍ္ဎေတွာ ဘဂဝတော ဥပနာမေသိ – ‘‘ဘုဉ္ဇတု ဘဝံ ဂေါတမော ပါယသံ. ကဿကော ဘဝံ; ယံ ဟိ ဘဝံ ဂေါတမော အမတပ္ဖလံ ကသိံ ကသတီ’’တိ.

ครั้งนั้น กสิภารทวาชพราหมณ์ตักข้าวปายาสใส่ในบาตรสำริดใหญ่น้อมเข้าไปถวายพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า “ขอท่านพระโคดมจงฉันข้าวปายาสเถิด ท่านเป็นชาวนา เพราะท่านพระโคดมย่อมทรงไถนาที่มีอมตะเป็นผล”

---

၈၁.

๘๑.

---

‘‘ဂါထာဘိဂီတံ မေ အဘောဇနေယျံ, သမ္ပဿတံ ဗြာဟ္မဏ နေသ ဓမ္မော;

ဂါထာဘိဂီတံ ပနုဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ, ဓမ္မေ သတီ ဗြာဟ္မဏ ဝုတ္တိရေသာ.

“ดูกรพราหมณ์ โภชนะที่เราได้มาเพราะการกล่าวคาถา ไม่ควรที่เราจะบริโภค ข้อนั้นไม่ใช่ธรรมของผู้เห็นชอบอยู่ พระพุทธเจ้าทั้งหลายย่อมทรงรังเกียจโภชนะที่ได้มาเพราะการกล่าวคาถา ดูกรพราหมณ์ เมื่อธรรมมีอยู่ การเลี้ยงชีพนี้ย่อมมี

---

၈၂.

๘๒.

---

‘‘အညေန စ ကေဝလိနံ မဟေသိံ, ခီဏာသဝံ ကုက္ကုစ္စဝူပသန္တံ;

အန္နေန ပါနေန ဥပဋ္ဌဟဿု, ခေတ္တံ ဟိ တံ ပုညပေက္ခဿ ဟောတီ’’တိ.

“ท่านจงบำรุงพระมหาสีผู้สมบูรณ์ด้วยคุณทั้งปวง ผู้สิ้นอาสวะ ผู้สงบระงับจากความรำคาญใจ ด้วยข้าวน้ำอย่างอื่นเถิด เพราะท่านนั้นเป็นเนื้อนาของผู้มุ่งบุญ”

---

‘‘အထ ကဿ စာဟံ, ဘော ဂေါတမ, ဣမံ ပါယသံ ဒမ္မီ’’တိ? ‘‘န ခွာဟံ တံ, ဗြာဟ္မဏ, ပဿာမိ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ, ယဿ သော ပါယသော ဘုတ္တော သမ္မာ ပရိဏာမံ ဂစ္ဆေယျ, အညတြ တထာဂတဿ ဝါ တထာဂတသာဝကဿ ဝါ. တေန ဟိ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, တံ ပါယသံ အပ္ပဟရိတေ ဝါ ဆဍ္ဍေဟိ အပ္ပာဏကေ ဝါ ဥဒကေ ဩပိလာပေဟီ’’တိ.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ถ้าเช่นนั้น ข้าพเจ้าจะถวายข้าวปายาสนี้แก่ใคร” “ดูกรพราหมณ์ เราไม่เห็นบุคคลใดในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่บริโภคข้าวปายาสนั้นแล้วจะพึงย่อยได้ดี นอกจากตถาคตหรือสาวกของตถาคต ดูกรพราหมณ์ เพราะเหตุนั้น ท่านจงทิ้งข้าวปายาสนั้นในที่ที่ไม่มีหญ้าเขียว หรือจงลอยเสียในน้ำที่ไม่มีตัวสัตว์”

---

အထ ခေါ ကသိဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော တံ ပါယသံ အပ္ပာဏကေ ဥဒကေ ဩပိလာပေသိ. အထ ခေါ သော ပါယသော ဥဒကေ ပက္ခိတ္တော စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတိ သန္ဓူပါယတိ သမ္ပဓူပါယတိ. သေယျထာပိ နာမ ဖာလော ဒိဝသံ သန္တတ္တော ဥဒကေ ပက္ခိတ္တော စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတိ သန္ဓူပါယတိ သမ္ပဓူပါယတိ; ဧဝမေဝ သော ပါယသော ဥဒကေ ပက္ခိတ္တော စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတိ သန္ဓူပါယတိ သမ္ပဓူပါယတိ.

ครั้งนั้น กสิภารทวาชพราหมณ์ได้ลอยข้าวปายาสนั้นในน้ำที่ไม่มีตัวสัตว์ ครั้งนั้น ข้าวปายาสที่ถูกทิ้งลงในน้ำก็ส่งเสียงดังจี่ๆ ฉี่ๆ มีควันและไอพลุ่งขึ้นโดยรอบ เปรียบเหมือนผาลไถที่ร้อนจัดตลอดวัน เมื่อใส่ลงในน้ำ ย่อมส่งเสียงดังจี่ๆ ฉี่ๆ มีควันและไอพลุ่งขึ้นโดยรอบ ฉันใด ข้าวปายาสที่ถูกทิ้งลงในน้ำก็ส่งเสียงดังจี่ๆ ฉี่ๆ มีควันและไอพลุ่งขึ้นโดยรอบ ฉันนั้น

---

အထ ခေါ ကသိဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော သံဝိဂ္ဂေါ လောမဟဋ္ဌဇာတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ [Pg.293] ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ, အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ! သေယျထာပိ, ဘော ဂေါတမ, နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ, ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝရေယျ, မူဠှဿ ဝါ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ, အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ, စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီတိ ; ဧဝမေဝံ ဘောတာ ဂေါတမေန အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧသာဟံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ, လဘေယျာဟံ ဘောတော ဂေါတမဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, လဘေယျံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ.

ครั้งนั้น กสิภารทวาชพราหมณ์เกิดความสังเวช มีขนลุกชูชัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ก็หมอบลงด้วยศีรษะแทบพระบาทของพระผู้มีพระภาค แล้วได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปน้ำมันในที่มืด ด้วยคิดว่า ‘คนมีจักษุจักเห็นรูป’ ฉันใด พระธรรมอันท่านพระโคดมทรงประกาศแล้วโดยอเนกปริยาย ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์นี้ขอถึงท่านพระโคดม พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ข้าพระองค์พึงได้บรรพชา พึงได้อุปสมบทในสำนักของท่านพระโคดม”

---

အလတ္ထ ခေါ ကသိဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒံ. အစိရူပသမ္ပန္နော ခေါ ပနာယသ္မာ ဘာရဒွါဇော ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော နစိရဿေဝ – ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ, တဒနုတ္တရံ – ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ. ‘‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ အဗ္ဘညာသိ. အညတရော စ ပနာယသ္မာ ဘာရဒွါဇော အရဟတံ အဟောသီတိ.

กสิภารทวาชพราหมณ์ได้บรรพชา ได้อุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคแล้ว ก็แล ท่านพระภารทวาชะอุปสมบทแล้วไม่นาน หลีกอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปแล้วอยู่ ไม่นานนัก ก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ท่านได้รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี” ก็แล ท่านพระภารทวาชะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย

---

ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တံ စတုတ္ထံ နိဋ္ဌိတံ.

กสิภารทวาชสูตรที่ ๔ จบ

---

၅. စုန္ဒသုတ္တံ

๕. จุนทสูตร

---

၈၃.

๘๓.

---

‘‘ပုစ္ဆာမိ မုနိံ ပဟူတပညံ, (ဣတိ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော)ဗုဒ္ဓံ ဓမ္မဿာမိံ ဝီတတဏှံ;

ဒွိပဒုတ္တမံ သာရထီနံ ပဝရံ, ကတိ လောကေ သမဏာ တဒိင်္ဃ ဗြူဟိ’’.

“(จุนทะบุตรของนายช่างทองกราบทูลว่า) ข้าพระองค์ขอทูลถามพระมุนีผู้มีปัญญามาก พระพุทธเจ้าผู้เป็นเจ้าของแห่งธรรม ผู้ปราศจากตัณหา ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ผู้ยอดเยี่ยมกว่าสารถีทั้งหลายว่า ในโลกมีสมณะกี่จำพวก ขอพระองค์จงตรัสบอกเรื่องนั้นเถิด”

---

၈၄.

๘๔.

---

‘‘စတုရော သမဏာ န ပဉ္စမတ္ထိ, (စုန္ဒာတိ ဘဂဝါ)တေ တေ အာဝိကရောမိ သက္ခိပုဋ္ဌော;

မဂ္ဂဇိနော မဂ္ဂဒေသကော စ, မဂ္ဂေ ဇီဝတိ ယော စ မဂ္ဂဒူသီ’’.

“(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรจุนทะ) สมณะมี ๔ จำพวก จำพวกที่ ๕ ไม่มี เราถูกท่านถามเฉพาะหน้า จักทำให้แจ้งซึ่งสมณะเหล่านั้นแก่ท่าน คือ ผู้ชนะมรรค ๑ ผู้ชี้บอกมรรค ๑ ผู้เป็นอยู่ในมรรค ๑ และผู้ทำมรรคให้มัวหมอง ๑”

---

၈၅.

๘๕.

---

‘‘ကံ [Pg.294] မဂ္ဂဇိနံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ, (ဣတိ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော)မဂ္ဂက္ခာယီ ကထံ အတုလျော ဟောတိ;

မဂ္ဂေ ဇီဝတိ မေ ဗြူဟိ ပုဋ္ဌော, အထ မေ အာဝိကရောဟိ မဂ္ဂဒူသိံ’’.

“(จุนทะบุตรของนายช่างทองกราบทูลว่า) พระพุทธเจ้าทั้งหลายตรัสเรียกใครว่าผู้ชนะมรรค ผู้บอกมรรคที่หาผู้เปรียบมิได้เป็นอย่างไร ท่านผู้ถูกข้าพระองค์ทูลถาม ขอจงตรัสบอกผู้เป็นอยู่ในมรรคแก่ข้าพระองค์ และขอจงทรงแสดงผู้ทำมรรคให้มัวหมองแก่ข้าพระองค์ด้วย”

---

၈၆.

๘๖.

---

‘‘ယော တိဏ္ဏကထံကထော ဝိသလ္လော, နိဗ္ဗာနာဘိရတော အနာနုဂိဒ္ဓေါ;

လောကဿ သဒေဝကဿ နေတာ, တာဒိံ မဂ္ဂဇိနံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ.

“ผู้ใดข้ามความสงสัยได้แล้ว ปราศจากลูกศร ยินดียิ่งในนิพพาน ไม่ติดข้อง เป็นผู้นำของโลกพร้อมทั้งเทวโลก พระพุทธเจ้าทั้งหลายตรัสเรียกผู้เช่นนั้นว่า ผู้ชนะมรรค

---

၈၇.

๘๗.

---

‘‘ပရမံ ပရမန္တိ ယောဓ ဉတွာ, အက္ခာတိ ဝိဘဇတေ ဣဓေဝ ဓမ္မံ;

တံ ကင်္ခဆိဒံ မုနိံ အနေဇံ, ဒုတိယံ ဘိက္ခုနမာဟု မဂ္ဂဒေသိံ.

“ผู้ใดในศาสนานี้ รู้ธรรมอันสูงสุดว่าสูงสุดแล้ว ย่อมบอก ย่อมจำแนกธรรมในศาสนานี้เท่านั้น บัณฑิตทั้งหลายกล่าวถึงมุนีผู้ตัดความสงสัยได้ ผู้ไม่หวั่นไหว นั้นว่าเป็นภิกษุจำพวกที่ ๒ คือผู้ชี้บอกมรรค

---

၈၈.

๘๘.

---

‘‘ယော ဓမ္မပဒေ သုဒေသိတေ, မဂ္ဂေ ဇီဝတိ သညတော သတီမာ;

အနဝဇ္ဇပဒါနိ သေဝမာနော, တတိယံ ဘိက္ခုနမာဟု မဂ္ဂဇီဝိံ.

“ผู้ใดเป็นผู้สำรวม มีสติ เป็นอยู่ในมรรคคือบทแห่งธรรมที่ทรงแสดงไว้ดีแล้ว เสพอยู่ซึ่งบทอันไม่มีโทษ บัณฑิตทั้งหลายกล่าวถึงผู้นั้นว่าเป็นภิกษุจำพวกที่ ๓ คือผู้เป็นอยู่ในมรรค

---

၈၉.

๘๙.

---

‘‘ဆဒနံ ကတွာန သုဗ္ဗတာနံ, ပက္ခန္ဒီ ကုလဒူသကော ပဂဗ္ဘော;

မာယာဝီ အသညတော ပလာပေါ, ပတိရူပေန စရံ သ မဂ္ဂဒူသီ.

“ผู้ใดทำเครื่องหมายของผู้มีวัตรดีให้เป็นเครื่องปกปิด เลียบเคียงเข้าไป เป็นผู้ประทุษร้ายตระกูล เป็นคนคะนอง มีมายา ไม่สำรวม เป็นคนพูดพล่อย ประพฤติตนด้วยรูปที่คล้ายกัน ผู้นั้นเป็นผู้ทำมรรคให้มัวหมอง

---

၉၀.

๙๐.

---

‘‘ဧတေ စ ပဋိဝိဇ္ဈိ ယော ဂဟဋ္ဌော, သုတဝါ အရိယသာဝကော သပညော;

သဗ္ဗေ နေတာဒိသာတိ ဉတွာ, ဣတိ ဒိသွာ န ဟာပေတိ တဿ သဒ္ဓါ;

ကထံ ဟိ ဒုဋ္ဌေန အသမ္ပဒုဋ္ဌံ, သုဒ္ဓံ အသုဒ္ဓေန သမံ ကရေယျာ’’တိ.

“คฤหัสถ์ผู้ใดเป็นอริยสาวก มีสุตะ มีปัญญา แทงตลอดสมณะเหล่านี้แล้ว รู้ว่า ‘สมณะทั้งหมดไม่เป็นเช่นนี้’ เพราะเห็นดังนี้ ศรัทธาของผู้นั้นจึงไม่เสื่อมไป เพราะจะพึงทำผู้ไม่ถูกประทุษร้ายให้เสมอด้วยผู้ถูกประทุษร้าย หรือจะพึงทำผู้บริสุทธิ์ให้เสมอด้วยผู้ไม่บริสุทธิ์ได้อย่างไร”

---

စုန္ဒသုတ္တံ ပဉ္စမံ နိဋ္ဌိတံ.

จุนทสูตรที่ ๕ จบ

---

၆. ပရာဘဝသုတ္တံ

๖. ปราภวสูตร

---

ဧဝံ [Pg.295] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง เทวดาที่ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า

---

၉၁.

๙๑.

---

‘‘ပရာဘဝန္တံ ပုရိသံ, မယံ ပုစ္ဆာမ ဂေါတမ ;

ဘဂဝန္တံ ပုဋ္ဌုမာဂမ္မ, ကိံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

ข้าแต่พระโคดม พวกข้าพระองค์มาเพื่อจะทูลถามถึงบุรุษผู้กำลังเสื่อม ได้มาเฝ้าทูลถามพระผู้มีพระภาค อะไรเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၉၂.

๙๒.

---

‘‘သုဝိဇာနော ဘဝံ ဟောတိ, သုဝိဇာနော ပရာဘဝေါ;

ဓမ္မကာမော ဘဝံ ဟောတိ, ဓမ္မဒေဿီ ပရာဘဝေါ’’.

ผู้เจริญก็รู้ได้ง่าย ผู้เสื่อมก็รู้ได้ง่าย ผู้ใคร่ธรรมเป็นผู้เจริญ ผู้เกลียดชังธรรมเป็นผู้เสื่อม

---

၉၃.

๙๓.

---

‘‘ဣတိ ဟေတံ ဝိဇာနာမ, ပဌမော သော ပရာဘဝေါ;

ဒုတိယံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ, ကိံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

พวกข้าพระองค์ทราบชัดข้อนั้นแล้วว่า นั่นเป็นเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่หนึ่ง ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่สอง อะไรเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၉၄.

๙๔.

---

‘‘အသန္တဿ ပိယာ ဟောန္တိ, သန္တေ န ကုရုတေ ပိယံ;

အသတံ ဓမ္မံ ရောစေတိ, တံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

คนผู้ใดมีอสัตบุรุษเป็นที่รัก ไม่ทำสัตบุรุษให้เป็นที่รัก ชอบใจธรรมของอสัตบุรุษ ข้อนั้นเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၉၅.

๙๕.

---

‘‘ဣတိ ဟေတံ ဝိဇာနာမ, ဒုတိယော သော ပရာဘဝေါ;

တတိယံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ, ကိံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

พวกข้าพระองค์ทราบชัดข้อนั้นแล้วว่า นั่นเป็นเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่สอง ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่สาม อะไรเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၉၆.

๙๖.

---

‘‘နိဒ္ဒါသီလီ သဘာသီလီ, အနုဋ္ဌာတာ စ ယော နရော;

အလသော ကောဓပညာဏော, တံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

คนผู้ใดชอบนอน ชอบคุย ไม่ขยัน เกียจคร้าน โกรธง่าย ข้อนั้นเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၉၇.

๙๗.

---

‘‘ဣတိ ဟေတံ ဝိဇာနာမ, တတိယော သော ပရာဘဝေါ;

စတုတ္ထံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ, ကိံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

พวกข้าพระองค์ทราบชัดข้อนั้นแล้วว่า นั่นเป็นเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่สาม ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่สี่ อะไรเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၉၈.

๙๘.

---

‘‘ယော မာတရံ ပိတရံ ဝါ, ဇိဏ္ဏကံ ဂတယောဗ္ဗနံ;

ပဟု သန္တော န ဘရတိ, တံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

คนผู้ใดสามารถ แต่ไม่เลี้ยงดูมารดาหรือบิดาผู้แก่เฒ่า ผ่านวัยหนุ่มสาวไปแล้ว ข้อนั้นเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၉၉.

๙๙.

---

‘‘ဣတိ ဟေတံ ဝိဇာနာမ, စတုတ္ထော သော ပရာဘဝေါ;

ပဉ္စမံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ, ကိံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

พวกข้าพระองค์ทราบชัดข้อนั้นแล้วว่า นั่นเป็นเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่สี่ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่ห้า อะไรเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၀၀.

๑๐๐.

---

‘‘ယော ဗြာဟ္မဏံ သမဏံ ဝါ, အညံ ဝါပိ ဝနိဗ္ဗကံ;

မုသာဝါဒေန ဝဉ္စေတိ, တံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

คนผู้ใดลวงพราหมณ์ สมณะ หรือแม้แต่วณิพกอื่น ด้วยคำเท็จ ข้อนั้นเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၀၁.

๑๐๑.

---

‘‘ဣတိ [Pg.296] ဟေတံ ဝိဇာနာမ, ပဉ္စမော သော ပရာဘဝေါ;

ဆဋ္ဌမံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ, ကိံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

พวกข้าพระองค์ทราบชัดข้อนั้นแล้วว่า นั่นเป็นเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่ห้า ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่หก อะไรเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၀၂.

๑๐๒.

---

‘‘ပဟူတဝိတ္တော ပုရိသော, သဟိရညော သဘောဇနော;

ဧကော ဘုဉ္ဇတိ သာဒူနိ, တံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

คนผู้มีทรัพย์สมบัติมาก มีเงินทอง มีของกิน แต่บริโภคของอร่อยแต่ผู้เดียว ข้อนั้นเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၀၃.

๑๐๓.

---

‘‘ဣတိ ဟေတံ ဝိဇာနာမ, ဆဋ္ဌမော သော ပရာဘဝေါ;

သတ္တမံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ, ကိံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

พวกข้าพระองค์ทราบชัดข้อนั้นแล้วว่า นั่นเป็นเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่หก ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่เจ็ด อะไรเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၀၄.

๑๐๔.

---

‘‘ဇာတိတ္ထဒ္ဓေါ ဓနတ္ထဒ္ဓေါ, ဂေါတ္တတ္ထဒ္ဓေါ စ ယော နရော;

သညာတိံ အတိမညေတိ, တံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

คนผู้ใดหยิ่งเพราะชาติ หยิ่งเพราะทรัพย์ และหยิ่งเพราะโคตร ย่อมดูหมิ่นญาติของตน ข้อนั้นเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၀၅.

๑๐๕.

---

‘‘ဣတိ ဟေတံ ဝိဇာနာမ, သတ္တမော သော ပရာဘဝေါ;

အဋ္ဌမံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ, ကိံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

พวกข้าพระองค์ทราบชัดข้อนั้นแล้วว่า นั่นเป็นเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่เจ็ด ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่แปด อะไรเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၀၆.

๑๐๖.

---

‘‘ဣတ္ထိဓုတ္တော သုရာဓုတ္တော, အက္ခဓုတ္တော စ ယော နရော;

လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဝိနာသေတိ, တံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

คนผู้ใดเป็นนักเลงหญิง เป็นนักเลงสุรา และเป็นนักเลงการพนัน ย่อมผลาญทรัพย์ที่ตนหามาได้ ข้อนั้นเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၀၇.

๑๐๗.

---

‘‘ဣတိ ဟေတံ ဝိဇာနာမ, အဋ္ဌမော သော ပရာဘဝေါ;

နဝမံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ, ကိံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

พวกข้าพระองค์ทราบชัดข้อนั้นแล้วว่า นั่นเป็นเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่แปด ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่เก้า อะไรเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၀၈.

๑๐๘.

---

‘‘သေဟိ ဒါရေဟိ အသန္တုဋ္ဌော, ဝေသိယာသု ပဒုဿတိ ;

ဒုဿတိ ပရဒါရေသု, တံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

คนผู้ไม่สันโดษด้วยภรรยาของตน ย่อมประทุษร้ายในหญิงแพศยา และประทุษร้ายในภรรยาของผู้อื่น ข้อนั้นเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၀၉.

๑๐๙.

---

‘‘ဣတိ ဟေတံ ဝိဇာနာမ, နဝမော သော ပရာဘဝေါ;

ဒသမံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ, ကိံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

พวกข้าพระองค์ทราบชัดข้อนั้นแล้วว่า นั่นเป็นเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่เก้า ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่สิบ อะไรเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၁၀.

๑๑๐.

---

‘‘အတီတယောဗ္ဗနော ပေါသော, အာနေတိ တိမ္ဗရုတ္ထနိံ;

တဿာ ဣဿာ န သုပတိ, တံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

ชายผู้ล่วงวัยแล้ว นำหญิงรุ่นสาวมีถันเหมือนผลมะเดื่อมาเป็นภรรยา ย่อมนอนไม่หลับเพราะความหึงนาง ข้อนั้นเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၁၁.

๑๑๑.

---

‘‘ဣတိ ဟေတံ ဝိဇာနာမ, ဒသမော သော ပရာဘဝေါ;

ဧကာဒသမံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ, ကိံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

พวกข้าพระองค์ทราบชัดข้อนั้นแล้วว่า นั่นเป็นเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่สิบ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่สิบเอ็ด อะไรเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၁၂.

๑๑๒.

---

‘‘ဣတ္ထိံ သောဏ္ဍိံ ဝိကိရဏိံ, ပုရိသံ ဝါပိ တာဒိသံ;

ဣဿရိယသ္မိံ ဌပေတိ, တံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

คนผู้ใดตั้งหญิงหรือชายผู้เป็นนักเลงสุราและนักผลาญทรัพย์เช่นนั้นไว้ในความเป็นใหญ่ ข้อนั้นเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၁၃.

๑๑๓.

---

‘‘ဣတိ [Pg.297] ဟေတံ ဝိဇာနာမ, ဧကာဒသမော သော ပရာဘဝေါ;

ဒွါဒသမံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ, ကိံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

พวกข้าพระองค์ทราบชัดข้อนั้นแล้วว่า นั่นเป็นเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่สิบเอ็ด ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกเหตุแห่งความเสื่อมข้อที่สิบสอง อะไรเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၁၄.

๑๑๔.

---

‘‘အပ္ပဘောဂေါ မဟာတဏှော, ခတ္တိယေ ဇာယတေ ကုလေ;

သော စ ရဇ္ဇံ ပတ္ထယတိ, တံ ပရာဘဝတော မုခံ’’.

คนผู้ใดมีโภคะน้อย แต่มีความทะยานอยากใหญ่ เกิดในตระกูลกษัตริย์ และปรารถนาราชสมบัติ ข้อนั้นเป็นเหตุแห่งความเสื่อม

---

၁၁၅.

๑๑๕.

---

‘‘ဧတေ ပရာဘဝေ လောကေ, ပဏ္ဍိတော သမဝေက္ခိယ;

အရိယော ဒဿနသမ္ပန္နော, သ လောကံ ဘဇတေ သိဝ’’န္တိ.

บัณฑิตผู้เป็นอริยะ สมบูรณ์ด้วยทัสสนะในโลก พิจารณาเห็นเหตุแห่งความเสื่อมเหล่านี้แล้ว ย่อมคบหาโลกที่เกษม

---

ပရာဘဝသုတ္တံ ဆဋ္ဌံ နိဋ္ဌိတံ.

ปราภวสูตรที่ ๖ จบ

---

၇. ဝသလသုတ္တံ

๗. วสลสูตร

---

ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇဿ ဗြာဟ္မဏဿ နိဝေသနေ အဂ္ဂိ ပဇ္ဇလိတော ဟောတိ အာဟုတိ ပဂ္ဂဟိတာ. အထ ခေါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော ယေန အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇဿ ဗြာဟ္မဏဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ.

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปบิณฑบาตในพระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล ในเรือนของอัคคิกภารทวาชพราหมณ์ ไฟกำลังลุกโพลงอยู่ และของบูชาก็ถูกจัดเตรียมไว้แล้ว ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จเที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอกในพระนครสาวัตถี ได้เสด็จเข้าไปยังเรือนของอัคคิกภารทวาชพราหมณ์

---

အဒ္ဒသာ ခေါ အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘တတြေဝ, မုဏ္ဍက; တတြေဝ, သမဏက; တတြေဝ, ဝသလက တိဋ္ဌာဟီ’’တိ.

อัคคิกภารทวาชพราหมณ์ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเสด็จมาแต่ไกล ครั้นเห็นแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า 'หยุดอยู่ตรงนั้นแหละ เจ้าโล้น หยุดอยู่ตรงนั้นแหละ สมณะน้อย หยุดอยู่ตรงนั้นแหละ คนถ่อย'

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇံ ဗြာဟ္မဏံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဇာနာသိ ပန တွံ, ဗြာဟ္မဏ, ဝသလံ ဝါ ဝသလကရဏေ ဝါ ဓမ္မေ’’တိ? ‘‘န ခွာဟံ, ဘော ဂေါတမ, ဇာနာမိ ဝသလံ ဝါ ဝသလကရဏေ ဝါ ဓမ္မေ; သာဓု မေ ဘဝံ ဂေါတမော တထာ ဓမ္မံ ဒေသေတု, ယထာဟံ ဇာနေယျံ ဝသလံ ဝါ ဝသလကရဏေ ဝါ ဓမ္မေ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ, ဗြာဟ္မဏ, သုဏာဟိ, သာဓုကံ မနသိ ကရောဟိ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘော’’တိ ခေါ အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ได้ตรัสถามอัคคิกภารทวาชพราหมณ์ว่า “ดูกรพราหมณ์ ท่านรู้จักคนถ่อย หรือธรรมที่ทำให้เป็นคนถ่อยบ้างหรือไม่” อัคคิกภารทวาชพราหมณ์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ไม่รู้จักคนถ่อย หรือธรรมที่ทำให้เป็นคนถ่อยเลย ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ ตามที่ข้าพระองค์จะพึงรู้จักคนถ่อย หรือธรรมที่ทำให้เป็นคนถ่อยได้เถิด” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูกรพราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” อัคคิกภารทวาชพราหมณ์ทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

၁၁၆.

๑๑๖.

---

‘‘ကောဓနော [Pg.298] ဥပနာဟီ စ, ပါပမက္ခီ စ ယော နရော;

ဝိပန္နဒိဋ္ဌိ မာယာဝီ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใดมักโกรธ ผูกโกรธ ลบหลู่คุณคนอื่น มีความเห็นผิด เป็นคนมีมายา พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၁၇.

๑๑๗.

---

‘‘ဧကဇံ ဝါ ဒွိဇံ ဝါပိ, ယောဓ ပါဏံ ဝိဟိံသတိ;

ယဿ ပါဏေ ဒယာ နတ္ထိ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใดในโลกนี้ เบียดเบียนสัตว์ที่เกิดหนเดียวหรือสองหนก็ตาม นรชนใดไม่มีความกรุณาในสัตว์ทั้งหลาย พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၁၈.

๑๑๘.

---

‘‘ယော ဟန္တိ ပရိရုန္ဓတိ, ဂါမာနိ နိဂမာနိ စ;

နိဂ္ဂါဟကော သမညာတော, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใดทำลายและล้อมบ้านและนิคมทั้งหลาย เป็นที่รู้กันว่าเป็นผู้เบียดเบียน พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၁၉.

๑๑๙.

---

‘‘ဂါမေ ဝါ ယဒိ ဝါ ရညေ, ယံ ပရေသံ မမာယိတံ;

ထေယျာ အဒိန္နမာဒေတိ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใดอยู่ในบ้านหรือในป่าก็ตาม ถือเอาสิ่งของที่คนอื่นหวงแหน อันเจ้าของมิได้ให้ ด้วยจิตคิดจะลัก พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၂၀.

๑๒๐.

---

‘‘ယော ဟဝေ ဣဏမာဒါယ, စုဇ္ဇမာနော ပလာယတိ;

န ဟိ တေ ဣဏမတ္ထီတိ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใดกู้หนี้มาแล้ว ถูกทวงก็หนีไปพลางกล่าวว่า ‘หนี้ของท่านสำหรับเราไม่มี’ พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၂၁.

๑๒๑.

---

‘‘ယော ဝေ ကိဉ္စိက္ခကမျတာ, ပန္ထသ္မိံ ဝဇန္တံ ဇနံ;

ဟန္တွာ ကိဉ္စိက္ခမာဒေတိ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใดแล ปรารถนาทรัพย์เพียงเล็กน้อย ฆ่าคนเดินทางในหนทางแล้วชิงเอาทรัพย์เพียงเล็กน้อยไป พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၂၂.

๑๒๒.

---

‘‘အတ္တဟေတု ပရဟေတု, ဓနဟေတု စ ယော နရော;

သက္ခိပုဋ္ဌော မုသာ ဗြူတိ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใด ถูกถามเป็นพยานแล้ว กล่าวคำมุสา เพราะเหตุแห่งตน เพราะเหตุแห่งผู้อื่น หรือเพราะเหตุแห่งทรัพย์ พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၂၃.

๑๒๓.

---

‘‘ယော ဉာတီနံ သခီနံ ဝါ, ဒါရေသု ပဋိဒိဿတိ;

သာဟသာ သမ္ပိယေန ဝါ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใด ประพฤติล่วงในภรรยาของญาติหรือของเพื่อน ด้วยการข่มขืนหรือด้วยความรักใคร่ก็ตาม พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၂၄.

๑๒๔.

---

‘‘ယော မာတရံ ပိတရံ ဝါ, ဇိဏ္ဏကံ ဂတယောဗ္ဗနံ;

ပဟု သန္တော န ဘရတိ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใดสามารถ แต่ไม่เลี้ยงดูมารดาหรือบิดาผู้แก่เฒ่า ผ่านวัยหนุ่มสาวไปแล้ว พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၂၅.

๑๒๕.

---

‘‘ယော မာတရံ ပိတရံ ဝါ, ဘာတရံ ဘဂိနိံ သသုံ;

ဟန္တိ ရောသေတိ ဝါစာယ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใด ทุบตี ด่าว่ามารดา บิดา พี่ชาย น้องสาว หรือแม่ยาย พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၂၆.

๑๒๖.

---

‘‘ယော အတ္ထံ ပုစ္ဆိတော သန္တော, အနတ္ထမနုသာသတိ;

ပဋိစ္ဆန္နေန မန္တေတိ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใด ถูกถามถึงประโยชน์ กลับแนะนำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ พูดจาซ่อนเร้น พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၂၇.

๑๒๗.

---

‘‘ယော ကတွာ ပါပကံ ကမ္မံ, မာ မံ ဇညာတိ ဣစ္ဆတိ ;

ယော ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တော, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใดทำกรรมชั่วแล้วปรารถนาว่า ‘ใครๆ อย่าได้รู้จักเรา’ เป็นผู้มีกรรมอันปกปิดไว้ พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၂၈.

๑๒๘.

---

‘‘ယော [Pg.299] ဝေ ပရကုလံ ဂန္တွာ, ဘုတွာန သုစိဘောဇနံ;

အာဂတံ နပ္ပဋိပူဇေတိ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใดแล ไปสู่สกุลอื่น บริโภคโภชนะที่ดีแล้ว แต่เมื่อเขามาสู่เรือนของตน ไม่บูชาตอบ พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၂၉.

๑๒๙.

---

‘‘ယော ဗြာဟ္မဏံ သမဏံ ဝါ, အညံ ဝါပိ ဝနိဗ္ဗကံ;

မုသာဝါဒေန ဝဉ္စေတိ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใดลวงพราหมณ์ สมณะ หรือวณิพกอื่น ด้วยมุสาวาท พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၃၀.

๑๓๐.

---

‘‘ယော ဗြာဟ္မဏံ သမဏံ ဝါ, ဘတ္တကာလေ ဥပဋ္ဌိတေ;

ရောသေတိ ဝါစာ န စ ဒေတိ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใด เมื่อถึงเวลาอาหาร ด่าว่าพราหมณ์หรือสมณะ แต่ไม่ให้โภชนะ พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၃၁.

๑๓๑.

---

‘‘အသတံ ယောဓ ပဗြူတိ, မောဟေန ပလိဂုဏ္ဌိတော;

ကိဉ္စိက္ခံ နိဇိဂီသာနော, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใดในโลกนี้ อันโมหะหุ้มห่อแล้ว ปรารถนาทรัพย์เพียงเล็กน้อย กล่าวคำไม่จริง พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၃၂.

๑๓๒.

---

‘‘ယော စတ္တာနံ သမုက္ကံသေ, ပရေ စ မဝဇာနာတိ ;

နိဟီနော သေန မာနေန, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใด ยกตนข่มท่าน เป็นคนเลวเพราะมานะของตน พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၃၃.

๑๓๓.

---

‘‘ရောသကော ကဒရိယော စ, ပါပိစ္ဆော မစ္ဆရီ သဌော;

အဟိရိကော အနောတ္တပ္ပီ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใด มักระราน ตระหนี่ มีความปรารถนาลามก มีความตระหนี่ โอ้อวด ไม่มีความละอาย ไม่มีความเกรงกลัวบาป พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၃၄.

๑๓๔.

---

‘‘ယော ဗုဒ္ဓံ ပရိဘာသတိ, အထ ဝါ တဿ သာဝကံ;

ပရိဗ္ဗာဇံ ဂဟဋ္ဌံ ဝါ, တံ ဇညာ ဝသလော ဣတိ.

นรชนใด ด่าพระพุทธเจ้า หรือสาวกของพระองค์ ไม่ว่าจะเป็นบรรพชิตหรือคฤหัสถ์ พึงรู้นรชนนั้นว่าเป็นคนถ่อย

---

၁၃၅.

๑๓๕.

---

‘‘ယော ဝေ အနရဟံ သန္တော, အရဟံ ပဋိဇာနာတိ ;

စောရော သဗြဟ္မကေ လောကေ, ဧသော ခေါ ဝသလာဓမော.

นรชนใดแล ไม่ใช่พระอรหันต์ แต่ปฏิญญาว่าเป็นพระอรหันต์ ผู้นั้นเป็นโจรในโลกรวมทั้งพรหมโลก ผู้นั้นแลเป็นคนถ่อยที่เลวที่สุด

---

၁၃၆.

๑๓๖.

---

‘‘ဧတေ ခေါ ဝသလာ ဝုတ္တာ, မယာ ယေတေ ပကာသိတာ;

န ဇစ္စာ ဝသလော ဟောတိ, န ဇစ္စာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော;

ကမ္မုနာ ဝသလော ဟောတိ, ကမ္မုနာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော.

เราได้ประกาศคนถ่อยเหล่านี้แก่ท่านแล้ว บุคคลไม่เป็นคนถ่อยเพราะชาติ ไม่เป็นพราหมณ์เพราะชาติ แต่เป็นคนถ่อยเพราะกรรม เป็นพราหมณ์เพราะกรรม

---

၁၃၇.

๑๓๗.

---

‘‘တဒမိနာပိ ဇာနာထ, ယထာမေဒံ နိဒဿနံ;

စဏ္ဍာလပုတ္တော သောပါကော, မာတင်္ဂေါ ဣတိ ဝိဿုတော.

ท่านจงรู้ข้อนั้น แม้โดยอุทาหรณ์นี้ ตามที่เราจะแสดงนี้ คือ บุตรของคนจัณฑาล ชื่อโสปากะ ปรากฏชื่อว่ามาตังคะ

---

၁၃၈.

๑๓๘.

---

‘‘သော [Pg.300] ယသံ ပရမံ ပတ္တော, မာတင်္ဂေါ ယံ သုဒုလ္လဘံ;

အာဂစ္ဆုံ တဿုပဋ္ဌာနံ, ခတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏာ ဗဟူ.

มาตังคะนั้นได้บรรลุถึงยศอันสูงสุดที่ได้แสนยาก กษัตริย์และพราหมณ์จำนวนมากได้พากันมาบำรุงท่าน

---

၁၃၉.

๑๓๙.

---

‘‘ဒေဝယာနံ အဘိရုယှ, ဝိရဇံ သော မဟာပထံ;

ကာမရာဂံ ဝိရာဇေတွာ, ဗြဟ္မလောကူပဂေါ အဟု;

န နံ ဇာတိ နိဝါရေသိ, ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာ.

ท่านขึ้นสู่ยานอันประเสริฐ คือทางใหญ่ที่ปราศจากธุลี คลายความกำหนัดในกามราคะแล้ว ได้เข้าถึงพรหมโลก ชาติก็มิได้ห้ามท่านให้เข้าถึงพรหมโลกได้

---

၁၄၀.

๑๔๐.

---

‘‘အဇ္ဈာယကကုလေ ဇာတာ, ဗြာဟ္မဏာ မန္တဗန္ဓဝါ;

တေ စ ပါပေသု ကမ္မေသု, အဘိဏှမုပဒိဿရေ.

พราหมณ์ที่เกิดในสกุลผู้สาธยายมนต์ มีมนต์เป็นเผ่าพันธุ์ แต่พวกเขากลับปรากฏในบาปกรรมอยู่เนืองๆ

---

၁၄၁.

๑๔๑.

---

‘‘ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဂါရယှာ, သမ္ပရာယေ စ ဒုဂ္ဂတိ;

န နေ ဇာတိ နိဝါရေတိ, ဒုဂ္ဂတျာ ဂရဟာယ ဝါ.

พวกเขาย่อมถูกติเตียนในปัจจุบัน และในสัมปรายภพก็มีทุคติเป็นที่ไป ชาติไม่ได้ห้ามพวกเขาจากทุคติหรือจากคำครหาได้เลย

---

၁၄၂.

๑๔๒.

---

‘‘န ဇစ္စာ ဝသလော ဟောတိ, န ဇစ္စာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော;

ကမ္မုနာ ဝသလော ဟောတိ, ကမ္မုနာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ.

บุคคลไม่เป็นคนถ่อยเพราะชาติ ไม่เป็นพราหมณ์เพราะชาติ แต่เป็นคนถ่อยเพราะกรรม เป็นพราหมณ์เพราะกรรม

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ, အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ…ပေ… ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว อัคคิกภารทวาชพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป”

---

ဝသလသုတ္တံ သတ္တမံ နိဋ္ဌိတံ.

วสลสูตรที่ ๗ จบ

---

၈. မေတ္တသုတ္တံ

๘. เมตตสูตร

---

၁၄၃.

๑๔๓.

---

ကရဏီယမတ္ထကုသလေန, ယန္တ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ;

သက္ကော ဥဇူ စ သုဟုဇူ စ, သူဝစော စဿ မုဒု အနတိမာနီ.

กิจที่กุลบุตรผู้ฉลาดในประโยชน์ ผู้ประสงค์จะบรรลุบทอันสงบแล้วอยู่พึงกระทำ คือ พึงเป็นผู้องอาจ ซื่อตรง ซื่อตรงอย่างยิ่ง ว่าง่าย อ่อนโยน ไม่เย่อหยิ่ง

---

၁၄၄.

๑๔๔.

---

သန္တုဿကော စ သုဘရော စ, အပ္ပကိစ္စော စ သလ္လဟုကဝုတ္တိ;

သန္တိန္ဒြိယော စ နိပကော စ, အပ္ပဂဗ္ဘော ကုလေသွနနုဂိဒ္ဓေါ.

พึงเป็นผู้สันโดษ เลี้ยงง่าย มีกิจน้อย มีการดำรงชีพเบา มีอินทรีย์สงบ มีปัญญา ไม่คะนอง ไม่ยึดติดในสกุลทั้งหลาย

---

၁၄၅.

๑๔๕.

---

န [Pg.301] စ ခုဒ္ဒမာစရေ ကိဉ္စိ, ယေန ဝိညူ ပရေ ဥပဝဒေယျုံ;

သုခိနော ဝ ခေမိနော ဟောန္တု, သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ.

ไม่พึงประพฤติสิ่งเล็กน้อยอะไรๆ ซึ่งเป็นเหตุให้วิญญูชนเหล่าอื่นติเตียนได้ (พึงแผ่เมตตาว่า) ขอสัตว์ทั้งหลายจงเป็นผู้มีสุข มีความเกษม ขอสัตว์ทั้งปวงจงมีตนเป็นสุขเถิด

---

၁၄၆.

๑๔๖.

---

ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထိ, တသာ ဝါ ထာဝရာ ဝနဝသေသာ;

ဒီဃာ ဝါ ယေ ဝ မဟန္တာ, မဇ္ဈိမာ ရဿကာ အဏုကထူလာ.

สัตว์มีชีวิตเหล่าใดเหล่าหนึ่งที่มีอยู่ เป็นผู้สะดุ้งหรือมั่นคง ไม่มีเหลือ หรือเหล่าใดมีกายยาวหรือใหญ่ ปานกลาง เตี้ย ละเอียดหรือหยาบ

---

၁၄၇.

๑๔๗.

---

ဒိဋ္ဌာ ဝါ ယေ ဝ အဒိဋ္ဌာ, ယေ ဝ ဒူရေ ဝသန္တိ အဝိဒူရေ;

ဘူတာ ဝ သမ္ဘဝေသီ ဝ, သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ.

เหล่าใดที่เคยเห็นหรือไม่เคยเห็น หรือเหล่าใดที่อยู่ในที่ไกลหรือที่ใกล้ ผู้ที่เกิดแล้วหรือผู้ที่แสวงหาภพ ขอสัตว์ทั้งปวงจงมีตนเป็นสุขเถิด

---

၁၄၈.

๑๔๘.

---

န ပရော ပရံ နိကုဗ္ဗေထ, နာတိမညေထ ကတ္ထစိ န ကဉ္စိ ;

ဗျာရောသနာ ပဋိဃသညာ, နာညမညဿ ဒုက္ခမိစ္ဆေယျ.

บุคคลอื่นไม่พึงข่มเหงบุคคลอื่น ไม่พึงดูหมิ่นใครๆ ในที่ไหนๆ ไม่พึงปรารถนาทุกข์แก่กันและกัน เพราะความโกรธ เพราะความแค้นเคือง

---

၁၄၉.

๑๔๙.

---

မာတာ ယထာ နိယံ ပုတ္တမာယုသာ ဧကပုတ္တမနုရက္ခေ;

ဧဝမ္ပိ သဗ္ဗဘူတေသု, မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ.

มารดาพึงตามรักษาบุตรคนเดียวของตนด้วยชีวิตฉันใด แม้ฉันนั้น พึงเจริญเมตตาจิตในสัตว์ทั้งปวงให้ไม่มีประมาณ

---

၁၅၀.

๑๕๐.

---

မေတ္တဉ္စ သဗ္ဗလောကသ္မိ, မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ;

ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယဉ္စ, အသမ္ဗာဓံ အဝေရမသပတ္တံ.

พึงเจริญเมตตาจิตในโลกทั้งปวงให้ไม่มีประมาณ ทั้งเบื้องบน เบื้องต่ำ และเบื้องขวาง ไม่คับแคบ ไม่มีเวร ไม่มีศัตรู

---

၁၅၁.

๑๕๑.

---

တိဋ္ဌံ [Pg.302] စရံ နိသိန္နော ဝ, သယာနော ယာဝတာဿ ဝိတမိဒ္ဓေါ ;

ဧတံ သတိံ အဓိဋ္ဌေယျ, ဗြဟ္မမေတံ ဝိဟာရမိဓမာဟု.

จะยืน เดิน นั่ง หรือนอน ตราบเท่าที่ยังปราศจากความง่วง พึงตั้งสตินี้ไว้ บัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่า การอยู่นี้เป็นพรหมวิหารในศาสนานี้

---

၁၅၂.

๑๕๒.

---

ဒိဋ္ဌိဉ္စ အနုပဂ္ဂမ္မ, သီလဝါ ဒဿနေန သမ္ပန္နော;

ကာမေသု ဝိနယ ဂေဓံ, န ဟိ ဇာတုဂ္ဂဗ္ဘသေယျ ပုနရေတီတိ.

ผู้ไม่เข้าถึงทิฏฐิ เป็นผู้มีศีล สมบูรณ์ด้วยทัสสนะ กำจัดความอยากในกามทั้งหลายได้แล้ว ย่อมไม่กลับมาสู่การนอนในครรภ์อีกเป็นแน่

---

မေတ္တသုတ္တံ အဋ္ဌမံ နိဋ္ဌိတံ.

เมตตสูตรที่ ๘ จบ

---

၉. ဟေမဝတသုတ္တံ

๙. เหมวตสูตร

---

၁၅၃.

๑๕๓.

---

‘‘အဇ္ဇ ပန္နရသော ဥပေါသထော, (ဣတိ သာတာဂိရော ယက္ခော)ဒိဗ္ဗာ ရတ္တိ ဥပဋ္ဌိတာ;

အနောမနာမံ သတ္ထာရံ, ဟန္ဒ ပဿာမ ဂေါတမံ’’.

(สาตาคิรยักษ์กล่าวว่า) วันนี้เป็นวันอุโบสถ ๑๕ ค่ำ ราตรีทิพย์ปรากฏแล้ว มาเถิด เราทั้งหลายจงไปเฝ้าพระศาสดาผู้มีพระนามไม่ทราม คือพระโคดม

---

၁၅၄.

๑๕๔.

---

‘‘ကစ္စိ မနော သုပဏိဟိတော, (ဣတိ ဟေမဝတော ယက္ခော)သဗ္ဗဘူတေသု တာဒိနော;

ကစ္စိ ဣဋ္ဌေ အနိဋ္ဌေ စ, သင်္ကပ္ပဿ ဝသီကတာ’’.

(เหมวตยักษ์ถามว่า) พระหฤทัยของพระผู้คงที่พระองค์นั้นตั้งไว้ดีแล้วในสัตว์ทั้งปวงหรือ ความดำริของพระองค์เป็นไปในอำนาจในอารมณ์ที่น่าปรารถนาและไม่น่าปรารถนาหรือ

---

၁၅၅.

๑๕๕.

---

‘‘မနော စဿ သုပဏိဟိတော, (ဣတိ သာတာဂိရော ယက္ခော)သဗ္ဗဘူတေသု တာဒိနော;

အထော ဣဋ္ဌေ အနိဋ္ဌေ စ, သင်္ကပ္ပဿ ဝသီကတာ’’.

(สาตาคิรยักษ์ตอบว่า) พระหฤทัยของพระผู้คงที่พระองค์นั้นตั้งไว้ดีแล้วในสัตว์ทั้งปวง อีกอย่างหนึ่ง ความดำริของพระองค์ก็เป็นไปในอำนาจในอารมณ์ที่น่าปรารถนาและไม่น่าปรารถนา

---

၁၅၆.

๑๕๖.

---

‘‘ကစ္စိ အဒိန္နံ နာဒိယတိ, (ဣတိ ဟေမဝတော ယက္ခော)ကစ္စိ ပါဏေသု သညတော;

ကစ္စိ အာရာ ပမာဒမှာ, ကစ္စိ ဈာနံ န ရိဉ္စတိ’’.

(เหมวตยักษ์ถามว่า) พระองค์ไม่ทรงถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้หรือ ทรงสำรวมในสัตว์มีปราณหรือ ทรงห่างไกลจากความประมาทหรือ ไม่ทรงละทิ้งฌานหรือ

---

၁၅၇.

๑๕๗.

---

‘‘န [Pg.303] သော အဒိန္နံ အာဒိယတိ, (ဣတိ သာတာဂိရော ယက္ခော)အထော ပါဏေသု သညတော;

အထော အာရာ ပမာဒမှာ, ဗုဒ္ဓေါ ဈာနံ န ရိဉ္စတိ’’.

(สาตาคิรยักษ์ตอบว่า) พระองค์ไม่ทรงถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ อีกอย่างหนึ่ง ทรงสำรวมในสัตว์มีปราณ อีกอย่างหนึ่ง ทรงห่างไกลจากความประมาท พระพุทธเจ้าไม่ทรงละทิ้งฌาน

---

၁၅၈.

๑๕๘.

---

‘‘ကစ္စိ မုသာ န ဘဏတိ, (ဣတိ ဟေမဝတော ယက္ခော)ကစ္စိ န ခီဏဗျပ္ပထော;

ကစ္စိ ဝေဘူတိယံ နာဟ, ကစ္စိ သမ္ဖံ န ဘာသတိ’’.

(เหมวตยักษ์ถามว่า) พระองค์ไม่ตรัสคำเท็จหรือ ไม่เป็นผู้มีวาจาหยาบคายหรือ ไม่ตรัสวาจาส่อเสียดหรือ ไม่ตรัสคำเพ้อเจ้อหรือ

---

၁၅၉.

๑๕๙.

---

‘‘မုသာ စ သော န ဘဏတိ, (ဣတိ သာတာဂိရော ယက္ခော)အထော န ခီဏဗျပ္ပထော;

အထော ဝေဘူတိယံ နာဟ, မန္တာ အတ္ထံ စ ဘာသတိ’’.

(สาตาคิรยักษ์ตอบว่า) พระองค์ไม่ตรัสคำเท็จ อีกอย่างหนึ่ง ไม่เป็นผู้มีวาจาหยาบคาย อีกอย่างหนึ่ง ไม่ตรัสวาจาส่อเสียด ทรงใคร่ครวญแล้วจึงตรัสแต่คำที่เป็นประโยชน์

---

၁၆၀.

๑๖๐.

---

‘‘ကစ္စိ န ရဇ္ဇတိ ကာမေသု, (ဣတိ ဟေမဝတော ယက္ခော)ကစ္စိ စိတ္တံ အနာဝိလံ;

ကစ္စိ မောဟံ အတိက္ကန္တော, ကစ္စိ ဓမ္မေသု စက္ခုမာ’’.

(เหมวตยักษ์ถามว่า) พระองค์ไม่ทรงกำหนัดในกามทั้งหลายหรือ พระหฤทัยไม่ขุ่นมัวหรือ ทรงก้าวล่วงโมหะแล้วหรือ ทรงมีจักษุในธรรมทั้งหลายหรือ

---

၁၆၁.

๑๖๑.

---

‘‘န သော ရဇ္ဇတိ ကာမေသု, (ဣတိ သာတာဂိရော ယက္ခော)အထော စိတ္တံ အနာဝိလံ;

သဗ္ဗမောဟံ အတိက္ကန္တော, ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မေသု စက္ခုမာ’’.

(สาตาคิรยักษ์ตอบว่า) พระองค์ไม่ทรงกำหนัดในกามทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง พระหฤทัยไม่ขุ่นมัว ทรงก้าวล่วงโมหะทั้งปวงแล้ว พระพุทธเจ้าทรงมีจักษุในธรรมทั้งหลาย

---

၁၆၂.

๑๖๒.

---

‘‘ကစ္စိ ဝိဇ္ဇာယ သမ္ပန္နော, (ဣတိ ဟေမဝတော ယက္ခော )ကစ္စိ သံသုဒ္ဓစာရဏော;

ကစ္စိဿ အာသဝါ ခီဏာ, ကစ္စိ နတ္ထိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’.

(เหมวตยักษ์ถามว่า) พระองค์สมบูรณ์ด้วยวิชชาหรือ มีจรณะบริสุทธิ์ดีแล้วหรือ อาสวะของพระองค์สิ้นแล้วหรือ ภพใหม่ไม่มีอีกหรือ

---

၁၆၃.

๑๖๓.

---

‘‘ဝိဇ္ဇာယ စေဝ သမ္ပန္နော, (ဣတိ သာတာဂိရော ယက္ခော)အထော သံသုဒ္ဓစာရဏော;

သဗ္ဗဿ အာသဝါ ခီဏာ, နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါ’’.

(สาตาคิรยักษ์ตอบว่า) พระองค์สมบูรณ์ด้วยวิชชา อีกอย่างหนึ่ง มีจรณะบริสุทธิ์ดีแล้ว อาสวะทั้งปวงของพระองค์สิ้นแล้ว ภพใหม่ของพระองค์ไม่มีอีก

---

၁၆၄.

๑๖๔.

---

‘‘သမ္ပန္နံ [Pg.304] မုနိနော စိတ္တံ, ကမ္မုနာ ဗျပ္ပထေန စ;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ, ဓမ္မတော နံ ပသံသတိ’’.

(เหมวตยักษ์กล่าวว่า) จิตของพระมุนีสมบูรณ์ทั้งโดยกรรมและโดยวาจา ท่านย่อมสรรเสริญพระองค์ผู้สมบูรณ์ด้วยวิชชาและจรณะนั้นโดยธรรม

---

၁၆၅.

๑๖๕.

---

‘‘သမ္ပန္နံ မုနိနော စိတ္တံ, ကမ္မုနာ ဗျပ္ပထေန စ;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ, ဓမ္မတော အနုမောဒသိ’’.

(สาตาคิรยักษ์กล่าวว่า) จิตของพระมุนีสมบูรณ์ทั้งโดยกรรมและโดยวาจา ท่านย่อมอนุโมทนาพระองค์ผู้สมบูรณ์ด้วยวิชชาและจรณะนั้นโดยธรรม

---

၁၆၆.

๑๖๖.

---

‘‘သမ္ပန္နံ မုနိနော စိတ္တံ, ကမ္မုနာ ဗျပ္ပထေန စ;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ, ဟန္ဒ ပဿာမ ဂေါတမံ.

(ยักษ์ทั้งสองกล่าวว่า) จิตของพระมุนีสมบูรณ์ทั้งโดยกรรมและโดยวาจา มาเถิด เราทั้งหลายจงไปเฝ้าพระโคดมผู้สมบูรณ์ด้วยวิชชาและจรณะ

---

၁၆၇.

๑๖๗.

---

‘‘ဧဏိဇင်္ဃံ ကိသံ ဝီရံ, အပ္ပာဟာရံ အလောလုပံ;

မုနိံ ဝနသ္မိံ ဈာယန္တံ, ဧဟိ ပဿာမ ဂေါတမံ.

มาเถิด เราจงไปเฝ้าพระโคดม ผู้มีพระชงฆ์ดังแข้งเนื้อทราย มีพระวรกายผอม มีความเพียร มีพระกระยาหารน้อย ไม่โลเล เป็นพระมุนีผู้เพ่งฌานอยู่ในป่า

---

၁၆၈.

๑๖๘.

---

‘‘သီဟံဝေကစရံ နာဂံ, ကာမေသု အနပေက္ခိနံ;

ဥပသင်္ကမ္မ ပုစ္ဆာမ, မစ္စုပါသပ္ပမောစနံ.

เราจงเข้าไปทูลถามถึงทางพ้นจากบ่วงแห่งมัจจุ กับพระองค์ผู้เสด็จไปผู้เดียวดุจราชสีห์ ผู้ไม่มาสู่ภพอีก ไม่ทรงอาลัยในกามทั้งหลาย

---

၁၆၉.

๑๖๙.

---

‘‘အက္ခာတာရံ ပဝတ္တာရံ, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂုံ;

ဗုဒ္ဓံ ဝေရဘယာတီတံ, မယံ ပုစ္ဆာမ ဂေါတမံ’’.

เราทั้งหลายจะทูลถามพระโคดม ผู้ตรัสบอก ผู้แสดง ผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง พระพุทธเจ้าผู้ก้าวล่วงเวรและภัย

---

၁၇၀.

๑๗๐.

---

‘‘ကိသ္မိံ လောကော သမုပ္ပန္နော, (ဣတိ ဟေမဝတော ယက္ခော)ကိသ္မိံ ကုဗ္ဗတိ သန္ထဝံ ;

ကိဿ လောကော ဥပါဒါယ, ကိသ္မိံ လောကော ဝိဟညတိ’’.

(เหมวตยักษ์ทูลถามดังนี้ว่า) “เมื่ออะไรเกิดขึ้น โลกจึงเกิดขึ้น โลกย่อมกระทำความสนิทสนมในอะไร เพราะอาศัยอะไรจึงเรียกว่าโลก และเพราะอะไรโลกจึงเดือดร้อน”

---

၁၇၁.

๑๗๑.

---

‘‘ဆသု လောကော သမုပ္ပန္နော, (ဟေမဝတာတိ ဘဂဝါ)ဆသု ကုဗ္ဗတိ သန္ထဝံ;

ဆန္နမေဝ ဥပါဒါယ, ဆသု လောကော ဝိဟညတိ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า) “ดูก่อนเหมวตะ เมื่ออายตนะ ๖ เกิดขึ้น โลกจึงเกิดขึ้น โลกย่อมกระทำความสนิทสนมในอายตนะ ๖ เพราะอาศัยอายตนะ ๖ เท่านั้นจึงเรียกว่าโลก และเพราะอายตนะ ๖ โลกจึงเดือดร้อน”

---

၁၇၂.

๑๗๒.

---

‘‘ကတမံ တံ ဥပါဒါနံ, ယတ္ထ လောကော ဝိဟညတိ;

နိယျာနံ ပုစ္ဆိတော ဗြူဟိ, ကထံ ဒုက္ခာ ပမုစ္စတိ’’.

“อุปาทานที่อาศัยแล้วทำให้โลกเดือดร้อนนั้นคืออะไร ข้าพระองค์ทูลถามถึงทางออก ขอพระองค์โปรดตรัสบอกว่า ทำอย่างไรจึงจะพ้นจากทุกข์ได้”

---

၁၇၃.

๑๗๓.

---

‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏာ လောကေ, မနောဆဋ္ဌာ ပဝေဒိတာ;

ဧတ္ထ ဆန္ဒံ ဝိရာဇေတွာ, ဧဝံ ဒုက္ခာ ပမုစ္စတိ.

“กามคุณ ๕ มีใจเป็นที่ ๖ เราได้แสดงไว้แล้วในโลก บุคคลเมื่อคลายความพอใจในธรรมเหล่านี้ได้แล้ว ย่อมพ้นจากทุกข์ได้ด้วยอาการอย่างนี้”

---

၁၇၄.

๑๗๔.

---

‘‘ဧတံ လောကဿ နိယျာနံ, အက္ခာတံ ဝေါ ယထာတထံ;

ဧတံ ဝေါ အဟမက္ခာမိ, ဧဝံ ဒုက္ခာ ပမုစ္စတိ’’.

“นี้คือทางออกจากโลก ที่เราได้บอกแก่เธอทั้งหลายตามความเป็นจริงแล้ว เราขอบอกแก่เธอทั้งหลายว่า บุคคลย่อมพ้นจากทุกข์ได้ด้วยอาการอย่างนี้”

---

၁၇၅.

๑๗๕.

---

‘‘ကော [Pg.305] သူဓ တရတိ ဩဃံ, ကောဓ တရတိ အဏ္ဏဝံ;

အပ္ပတိဋ္ဌေ အနာလမ္ဗေ, ကော ဂမ္ဘီရေ န သီဒတိ’’.

“ในโลกนี้ ใครหนอจะข้ามโอฆะได้ ใครหนอจะข้ามห้วงน้ำได้ ใครหนอจะไม่จมลงในห้วงน้ำที่ลึก ไม่มีที่ตั้ง ไม่มีที่ยึดเหนี่ยว”

---

၁၇၆.

๑๗๖.

---

‘‘သဗ္ဗဒါ သီလသမ္ပန္နော, ပညဝါ သုသမာဟိတော;

အဇ္ဈတ္တစိန္တီ သတိမာ, ဩဃံ တရတိ ဒုတ္တရံ.

“ผู้สมบูรณ์ด้วยศีลทุกเมื่อ มีปัญญา มีจิตตั้งมั่นดี มีปกติพิจารณาภายใน มีสติ ย่อมข้ามโอฆะที่ข้ามได้ยาก”

---

၁၇၇.

๑๗๗.

---

‘‘ဝိရတော ကာမသညာယ, သဗ္ဗသံယောဇနာတိဂေါ;

နန္ဒီဘဝပရိက္ခီဏော, သော ဂမ္ဘီရေ န သီဒတိ’’.

“ผู้เว้นจากกามสัญญา ก้าวล่วงสังโยชน์ทั้งปวง มีความเพลิดเพลินและภพสิ้นแล้ว ผู้นั้นย่อมไม่จมลงในห้วงน้ำที่ลึก”

---

၁၇၈.

๑๗๘.

---

‘‘ဂဗ္ဘီရပညံ နိပုဏတ္ထဒဿိံ, အကိဉ္စနံ ကာမဘဝေ အသတ္တံ;

တံ ပဿထ သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တံ, ဒိဗ္ဗေ ပထေ ကမမာနံ မဟေသိံ.

“ท่านทั้งหลายจงดูพระมหาสี ผู้มีปัญญาลึกซึ้ง ทรงเห็นอรรถอันละเอียด ไม่มีกิเลสเครื่องกังวล ไม่ข้องในกามภพ ทรงหลุดพ้นในธรรมทั้งปวง ดำเนินไปในทางอันเป็นทิพย์เถิด”

---

၁၇၉.

๑๗๙.

---

‘‘အနောမနာမံ နိပုဏတ္ထဒဿိံ, ပညာဒဒံ ကာမာလယေ အသတ္တံ;

တံ ပဿထ သဗ္ဗဝိဒုံ သုမေဓံ, အရိယေ ပထေ ကမမာနံ မဟေသိံ.

“ท่านทั้งหลายจงดูพระมหาสี ผู้มีพระนามอันประเสริฐ ทรงเห็นอรรถอันละเอียด ประทานปัญญา ไม่ข้องในอาลัยคือกาม ทรงรู้ธรรมทั้งปวง มีปัญญาดี ดำเนินไปในหนทางของพระอริยะเถิด”

---

၁၈၀.

๑๘๐.

---

‘‘သုဒိဋ္ဌံ ဝတ နော အဇ္ဇ, သုပ္ပဘာတံ သုဟုဋ္ဌိတံ;

ယံ အဒ္ဒသာမ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဩဃတိဏ္ဏမနာသဝံ.

“วันนี้เป็นการเห็นดีของพวกเราหนอ เป็นรุ่งเช้าที่ดี เป็นการตื่นที่ดี ที่พวกเราได้เห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว ไม่มีอาสวะ”

---

၁၈၁.

๑๘๑.

---

‘‘ဣမေ ဒသသတာ ယက္ခာ, ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော;

သဗ္ဗေ တံ သရဏံ ယန္တိ, တွံ နော သတ္ထာ အနုတ္တရော.

“ยักษ์หนึ่งพันตนเหล่านี้ ล้วนมีฤทธิ์ มียศ ทั้งหมดย่อมถึงพระองค์เป็นสรณะ พระองค์ทรงเป็นศาสดาผู้ยอดเยี่ยมของพวกข้าพระองค์”

---

၁၈၂.

๑๘๒.

---

‘‘တေ မယံ ဝိစရိဿာမ, ဂါမာ ဂါမံ နဂါ နဂံ;

နမဿမာနာ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဓမ္မဿ စ သုဓမ္မတ’’န္တိ.

“พวกข้าพระองค์เหล่านั้น จักนอบน้อมพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และความเป็นธรรมดีแห่งพระธรรม เที่ยวจาริกไปจากบ้านสู่บ้าน จากภูเขาสู่ภูเขา”

---

ဟေမဝတသုတ္တံ နဝမံ နိဋ္ဌိတံ.

เหมวตสูตรที่ ๙ จบ

---

၁၀. အာဠဝကသုတ္တံ

๑๐. อาฬวกสูตร

---

ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ အာဠဝိယံ ဝိဟရတိ အာဠဝကဿ ယက္ခဿ ဘဝနေ. အထ ခေါ အာဠဝကော ယက္ခော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နိက္ခမ, သမဏာ’’တိ. ‘‘သာဓာဝုသော’’တိ [Pg.306] ဘဂဝါ နိက္ခမိ. ‘‘ပဝိသ, သမဏာ’’တိ. ‘‘သာဓာဝုသော’’တိ ဘဂဝါ ပါဝိသိ.

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ภพของอาฬวกยักษ์ ในกรุงอาฬวี ครั้งนั้นแล อาฬวกยักษ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “จงออกไป สมณะ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีละ ท่านผู้มีอายุ” แล้วเสด็จออกไป (อาฬวกยักษ์ทูลว่า) “จงเข้ามา สมณะ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีละ ท่านผู้มีอายุ” แล้วเสด็จเข้าไป

---

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ…ပေ… တတိယမ္ပိ ခေါ အာဠဝကော ယက္ခော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နိက္ခမ, သမဏာ’’တိ. ‘‘သာဓာဝုသော’’တိ ဘဂဝါ နိက္ခမိ. ‘‘ပဝိသ, သမဏာ’’တိ. ‘‘သာဓာဝုသော’’တိ ဘဂဝါ ပါဝိသိ.

แม้ครั้งที่ ๒...ฯลฯ... แม้ครั้งที่ ๓ อาฬวกยักษ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “จงออกไป สมณะ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีละ ท่านผู้มีอายุ” แล้วเสด็จออกไป (อาฬวกยักษ์ทูลว่า) “จงเข้ามา สมณะ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีละ ท่านผู้มีอายุ” แล้วเสด็จเข้าไป

---

စတုတ္ထမ္ပိ ခေါ အာဠဝကော ယက္ခော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နိက္ခမ, သမဏာ’’တိ. ‘‘န ခွာဟံ တံ, အာဝုသော, နိက္ခမိဿာမိ. ယံ တေ ကရဏီယံ, တံ ကရောဟီ’’တိ.

แม้ครั้งที่ ๔ อาฬวกยักษ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “จงออกไป สมณะ” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เราจักไม่ออกไปละ ท่านมีกิจใดที่พึงกระทำ ก็จงทำกิจนั้นเถิด”

---

‘‘ပဉှံ တံ, သမဏ, ပုစ္ဆိဿာမိ. သစေ မေ န ဗျာကရိဿသိ, စိတ္တံ ဝါ တေ ခိပိဿာမိ, ဟဒယံ ဝါ တေ ဖာလေဿာမိ, ပါဒေသု ဝါ ဂဟေတွာ ပါရဂင်္ဂါယ ခိပိဿာမီ’’တိ.

(อาฬวกยักษ์ทูลว่า) “สมณะ เราจะถามปัญหากะท่าน ถ้าท่านไม่ตอบแก่เรา เราจักทำให้จิตของท่านฟุ้งซ่าน หรือจักผ่าหัวใจของท่าน หรือจักจับเท้าทั้งสองโยนไปฝั่งโน้นแห่งแม่น้ำคงคา”

---

‘‘န ခွာဟံ တံ, အာဝုသော, ပဿာမိ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ ယော မေ စိတ္တံ ဝါ ခိပေယျ ဟဒယံ ဝါ ဖာလေယျ ပါဒေသု ဝါ ဂဟေတွာ ပါရဂင်္ဂါယ ခိပေယျ. အပိ စ တွံ, အာဝုသော, ပုစ္ဆ ယဒါကင်္ခသီ’’တိ. အထ ခေါ အာဠဝကော ယက္ခော ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เราไม่เห็นใครในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่จะพึงทำให้จิตของเราฟุ้งซ่าน หรือพึงผ่าหัวใจของเรา หรือพึงจับเท้าทั้งสองโยนไปฝั่งโน้นแห่งแม่น้ำคงคาได้เลย แต่ถึงกระนั้น ท่านผู้มีอายุ ท่านปรารถนาจะถามสิ่งใด ก็จงถามเถิด” ครั้งนั้นแล อาฬวกยักษ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า

---

၁၈၃.

๑๘๓.

---

‘‘ကိံ သူဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ, ကိံ သု သုစိဏ္ဏံ သုခမာဝဟာတိ;

ကိံ သု ဟဝေ သာဒုတရံ ရသာနံ, ကထံ ဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌံ’’.

“ในโลกนี้ อะไรเป็นทรัพย์อันประเสริฐของบุรุษ อะไรที่ประพฤติดีแล้วย่อมนำความสุขมาให้ อะไรหนอเป็นรสที่อร่อยยิ่งกว่ารสทั้งหลาย ท่านกล่าวว่าการมีชีวิตอยู่อย่างไรเป็นการมีชีวิตที่ประเสริฐที่สุด”

---

၁၈၄.

๑๘๔.

---

‘‘သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ, ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခမာဝဟာတိ;

သစ္စံ ဟဝေ သာဒုတရံ ရသာနံ, ပညာဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌံ’’.

“ศรัทธาเป็นทรัพย์อันประเสริฐของบุรุษในโลกนี้ ธรรมที่ประพฤติดีแล้วย่อมนำความสุขมาให้ สัจจะแลเป็นรสที่อร่อยยิ่งกว่ารสทั้งหลาย ท่านกล่าวว่าการมีชีวิตอยู่ด้วยปัญญาเป็นการมีชีวิตที่ประเสริฐที่สุด”

---

၁၈၅.

๑๘๕.

---

‘‘ကထံ သု တရတိ ဩဃံ, ကထံ သု တရတိ အဏ္ဏဝံ;

ကထံ သု ဒုက္ခမစ္စေတိ, ကထံ သု ပရိသုဇ္ဈတိ’’.

“บุคคลข้ามโอฆะได้อย่างไร ข้ามห้วงน้ำได้อย่างไร ล่วงทุกข์ได้อย่างไร และบริสุทธิ์ได้อย่างไร”

---

၁၈၆.

๑๘๖.

---

‘‘သဒ္ဓါ တရတိ ဩဃံ, အပ္ပမာဒေန အဏ္ဏဝံ;

ဝီရိယေန ဒုက္ခမစ္စေတိ, ပညာယ ပရိသုဇ္ဈတိ’’.

“บุคคลข้ามโอฆะได้ด้วยศรัทธา ข้ามห้วงน้ำได้ด้วยความไม่ประมาท ล่วงทุกข์ได้ด้วยความเพียร และบริสุทธิ์ได้ด้วยปัญญา”

---

၁၈၇.

๑๘๗.

---

‘‘ကထံ [Pg.307] သု လဘတေ ပညံ, ကထံ သု ဝိန္ဒတေ ဓနံ;

ကထံ သု ကိတ္တိံ ပပ္ပောတိ, ကထံ မိတ္တာနိ ဂန္ထတိ;

အသ္မာ လောကာ ပရံ လောကံ, ကထံ ပေစ္စ န သောစတိ’’.

“บุคคลได้ปัญญาอย่างไร ได้ทรัพย์อย่างไร ย่อมได้ชื่อเสียงอย่างไร ย่อมผูกมิตรไว้ได้อย่างไร และเมื่อละจากโลกนี้ไปสู่โลกหน้าแล้ว ย่อมไม่เศร้าโศกได้อย่างไร”

---

၁၈၈.

๑๘๘.

---

‘‘သဒ္ဒဟာနော အရဟတံ, ဓမ္မံ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ;

သုဿူသံ လဘတေ ပညံ, အပ္ပမတ္တော ဝိစက္ခဏော.

“ผู้เชื่อธรรมของพระอรหันต์อันเป็นไปเพื่อการบรรลุนิพพาน ไม่ประมาท มีปัญญาพิจารณา ย่อมได้ปัญญาเพราะการฟังด้วยดี”

---

၁၈၉.

๑๘๙.

---

‘‘ပတိရူပကာရီ ဓုရဝါ, ဥဋ္ဌာတာ ဝိန္ဒတေ ဓနံ;

သစ္စေန ကိတ္တိံ ပပ္ပောတိ, ဒဒံ မိတ္တာနိ ဂန္ထတိ.

“ผู้ทำการงานสมควร มีความเพียรไม่ทอดธุระ ขยันหมั่นเพียร ย่อมได้ทรัพย์ ย่อมได้ชื่อเสียงด้วยสัจจะ ผู้ให้ย่อมผูกมิตรไว้ได้”

---

၁၉၀.

๑๙๐.

---

‘‘ယဿေတေ စတုရော ဓမ္မာ, သဒ္ဓဿ ဃရမေသိနော;

သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ, သ ဝေ ပေစ္စ န သောစတိ.

“คฤหัสถ์ผู้มีศรัทธาคนใด มีธรรม ๔ ประการเหล่านี้ คือ สัจจะ ธรรมะ ฐิติ และจาคะ ผู้นั้นแล ละไปแล้วย่อมไม่เศร้าโศก”

---

၁၉၁.

๑๙๑.

---

‘‘ဣင်္ဃ အညေပိ ပုစ္ဆဿု, ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏေ;

ယဒိ သစ္စာ ဒမာ စာဂါ, ခန္တျာ ဘိယျောဓ ဝိဇ္ဇတိ’’.

“เชิญเถิด ท่านจงถามสมณพราหมณ์เหล่าอื่นเป็นอันมากดูเถิดว่า ในโลกนี้จะมีธรรมอะไรที่ยิ่งไปกว่าสัจจะ ทมะ จาคะ และขันติหรือไม่”

---

၁၉၂.

๑๙๒.

---

‘‘ကထံ နု ဒါနိ ပုစ္ဆေယျံ, ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏေ;

ယောဟံ အဇ္ဇ ပဇာနာမိ, ယော အတ္ထော သမ္ပရာယိကော.

“บัดนี้ ข้าพระองค์จะพึงถามสมณพราหมณ์เป็นอันมากไปทำไมเล่า เพราะวันนี้ข้าพระองค์รู้ชัดแล้วซึ่งประโยชน์ในสัมปรายภพ”

---

၁၉၃.

๑๙๓.

---

‘‘အတ္ထာယ ဝတ မေ ဗုဒ္ဓေါ, ဝါသာယာဠဝိမာဂမာ;

ယောဟံ အဇ္ဇ ပဇာနာမိ, ယတ္ထ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ.

พระพุทธเจ้าเสด็จมายังเมืองอาฬวีเพื่อประทับอยู่ เพื่อประโยชน์แก่เราหนอ, วันนี้เรารู้ชัดแล้วว่า ทานที่ถวายในพระพุทธเจ้าองค์ใดมีผลมาก

---

၁၉၄.

๑๙๔.

---

‘‘သော အဟံ ဝိစရိဿာမိ, ဂါမာ ဂါမံ ပုရာ ပုရံ;

နမဿမာနော သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဓမ္မဿ စ သုဓမ္မတ’’န္တိ.

เรานั้นจักนอบน้อมพระสัมพุทธเจ้าและความเป็นธรรมดีของพระธรรม เที่ยวไปจากบ้านสู่บ้าน จากเมืองสู่เมือง ดังนี้

---

အာဠဝကသုတ္တံ ဒသမံ နိဋ္ဌိတံ.

อาฬวกสูตรที่ ๑๐ จบ

---

၁၁. ဝိဇယသုတ္တံ

๑๑. วิชยสูตร

---

၁၉၅.

๑๙๕.

---

စရံ ဝါ ယဒိ ဝါ တိဋ္ဌံ, နိသိန္နော ဥဒ ဝါ သယံ;

သမိဉ္ဇေတိ ပသာရေတိ, ဧသာ ကာယဿ ဣဉ္ဇနာ.

จะเดินอยู่ก็ดี หรือยืนอยู่ก็ดี นั่งแล้วก็ดี หรือนอนแล้วก็ดี ย่อมคู้เข้า ย่อมเหยียดออก นี้เป็นความไหวไปแห่งกาย

---

၁၉၆.

๑๙๖.

---

အဋ္ဌိနဟာရုသံယုတ္တော, တစမံသာဝလေပနော;

ဆဝိယာ ကာယော ပဋိစ္ဆန္နော, ယထာဘူတံ န ဒိဿတိ.

กายนี้ประกอบด้วยกระดูกและเอ็น ฉาบทาด้วยหนังและเนื้อ อันผิวหนังปกปิดไว้ จึงไม่ปรากฏตามความเป็นจริง

---

၁၉၇.

๑๙๗.

---

အန္တပူရော [Pg.308] ဥဒရပူရော, ယကနပေဠဿ ဝတ္ထိနော;

ဟဒယဿ ပပ္ဖာသဿ, ဝက္ကဿ ပိဟကဿ စ.

กายนี้เต็มด้วยไส้ใหญ่ เต็มด้วยอาหารในกระเพาะ เต็มด้วยก้อนตับ กระเพาะปัสสาวะ หัวใจ ปอด ไต และม้าม

---

၁၉၈.

๑๙๘.

---

သိင်္ဃာဏိကာယ ခေဠဿ, သေဒဿ စ မေဒဿ စ;

လောဟိတဿ လသိကာယ, ပိတ္တဿ စ ဝသာယ စ.

เต็มด้วยน้ำมูก น้ำลาย เหงื่อ มันข้น เลือด ไขข้อ น้ำดี และมันเหลว

---

၁၉၉.

๑๙๙.

---

အထဿ နဝဟိ သောတေဟိ, အသုစီ သဝတိ သဗ္ဗဒါ;

အက္ခိမှာ အက္ခိဂူထကော, ကဏ္ဏမှာ ကဏ္ဏဂူထကော.

อนึ่ง ของไม่สะอาดย่อมไหลออกจากทวารทั้ง ๙ ของกายนี้ทุกเมื่อ คือ ขี้ตาย่อมไหลออกจากตา ขี้หูย่อมไหลออกจากหู

---

၂၀၀.

๒๐๐.

---

သိင်္ဃာဏိကာ စ နာသတော, မုခေန ဝမတေကဒါ;

ပိတ္တံ သေမှဉ္စ ဝမတိ, ကာယမှာ သေဒဇလ္လိကာ.

น้ำมูกไหลออกจากจมูก บางครั้งก็อาเจียนดีและเสมหะออกทางปาก เหงื่อและไคลก็ไหลออกจากกาย

---

၂၀၁.

๒๐๑.

---

အထဿ သုသိရံ သီသံ, မတ္ထလုင်္ဂဿ ပူရိတံ;

သုဘတော နံ မညတိ, ဗာလော အဝိဇ္ဇာယ ပုရက္ခတော.

อนึ่ง ศีรษะของกายนี้เป็นโพรง เต็มไปด้วยเยื่อในสมอง คนพาลถูกอวิชชาครอบงำ ย่อมสำคัญกายนั้นว่าเป็นของงาม

---

၂၀၂.

๒๐๒.

---

ယဒါ စ သော မတော သေတိ, ဥဒ္ဓုမာတော ဝိနီလကော;

အပဝိဒ္ဓေါ သုသာနသ္မိံ, အနပေက္ခာ ဟောန္တိ ဉာတယော.

ในกาลใด กายนั้นตายแล้วนอนขึ้นพอง มีสีเขียวคล้ำ ถูกทิ้งไว้ในป่าช้า หมู่ญาติย่อมไม่มีความเยื่อใย

---

၂၀၃.

๒๐๓.

---

ခါဒန္တိ နံ သုဝါနာ စ, သိင်္ဂါလာ ဝကာ ကိမီ;

ကာကာ ဂိဇ္ဈာ စ ခါဒန္တိ, ယေ စညေ သန္တိ ပါဏိနော.

สุนัขบ้าน สุนัขจิ้งจอก หมาป่า และหมู่หนอนย่อมกัดกินกายนั้น อีกาและแร้งก็ย่อมจิกกิน สัตว์มีชีวิตเหล่าอื่นใดที่มีอยู่ (ก็ย่อมกัดกิน)

---

၂၀၄.

๒๐๔.

---

သုတွာန ဗုဒ္ဓဝစနံ, ဘိက္ခု ပညာဏဝါ ဣဓ;

သော ခေါ နံ ပရိဇာနာတိ, ယထာဘူတဉှိ ပဿတိ.

ในศาสนานี้ ภิกษุผู้มีปัญญาได้ฟังพระพุทธวจนะแล้ว ย่อมกำหนดรู้กายนั้น เพราะย่อมเห็นตามความเป็นจริง

---

၂၀၅.

๒๐๕.

---

ယထာ ဣဒံ တထာ ဧတံ, ယထာ ဧတံ တထာ ဣဒံ;

အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ, ကာယေ ဆန္ဒံ ဝိရာဇယေ.

กายที่มีวิญญาณนี้เป็นฉันใด กายที่ไม่มีวิญญาณนั้นก็เป็นฉันนั้น กายที่ไม่มีวิญญาณนั้นเป็นฉันใด กายที่มีวิญญาณนี้ก็เป็นฉันนั้น พึงคลายฉันทราคะในกายทั้งภายในและภายนอก

---

၂၀၆.

๒๐๖.

---

ဆန္ဒရာဂဝိရတ္တော သော, ဘိက္ခု ပညာဏဝါ ဣဓ;

အဇ္ဈဂါ အမတံ သန္တိံ, နိဗ္ဗာနံ ပဒမစ္စုတံ.

ในศาสนานี้ ภิกษุผู้มีปัญญานั้น ปราศจากฉันทราคะแล้ว ย่อมบรรลุอมตบทอันสงบ คือนิพพานอันไม่จุติ

---

၂၀၇.

๒๐๗.

---

ဒွိပါဒကောယံ အသုစိ, ဒုဂ္ဂန္ဓော ပရိဟာရတိ ;

နာနာကုဏပပရိပူရော, ဝိဿဝန္တော တတော တတော.

กายของสัตว์สองเท้านี้ไม่สะอาด มีกลิ่นเหม็น ต้องบริหารอยู่ เต็มไปด้วยซากศพต่างๆ ไหลออกจากที่นั้นๆ

---

၂၀၈.

๒๐๘.

---

ဧတာဒိသေန ကာယေန, ယော မညေ ဥဏ္ဏမေတဝေ ;

ပရံ ဝါ အဝဇာနေယျ, ကိမညတြ အဒဿနာတိ.

บุคคลใดพึงสำคัญเพื่อจะยกตน หรือพึงดูหมิ่นผู้อื่นด้วยกายเช่นนี้ จะมีอะไรอื่นนอกจากความไม่เห็น (อริยสัจ) เล่า ดังนี้

---

ဝိဇယသုတ္တံ ဧကာဒသမံ နိဋ္ဌိတံ.

วิชยสูตรที่ ๑๑ จบ

---

၁၂. မုနိသုတ္တံ

๑๒. มุนีสูตร

---

၂၀၉.

๒๐๙.

---

သန္ထဝါတော [Pg.309] ဘယံ ဇာတံ, နိကေတာ ဇာယတေ ရဇော;

အနိကေတမသန္ထဝံ, ဧတံ ဝေ မုနိဒဿနံ.

ภัยเกิดจากความเชยชิด ธุลี (คือกิเลส) เกิดจากเรือน (คือกิเลส) ความไม่มีเรือน ความไม่เชยชิด นั่นแลเป็นการเห็นของมุนี

---

၂၁၀.

๒๑๐.

---

ယော ဇာတမုစ္ဆိဇ္ဇ န ရောပယေယျ, ဇာယန္တမဿ နာနုပ္ပဝေစ္ဆေ;

တမာဟု ဧကံ မုနိနံ စရန္တံ, အဒ္ဒက္ခိ သော သန္တိပဒံ မဟေသိ.

มุนีใดตัดขาดกิเลสที่เกิดแล้ว ไม่พึงปลูกอีก ไม่พึงให้กิเลสที่กำลังจะเกิดเข้าถึงได้ บัณฑิตทั้งหลายกล่าวมุนีนั้นว่าเป็นมุนีผู้เที่ยวไปผู้เดียว พระมหาสีนั้นได้เห็นแล้วซึ่งบทอันสงบ

---

၂၁၁.

๒๑๑.

---

သင်္ခါယ ဝတ္ထူနိ ပမာယ ဗီဇံ, သိနေဟမဿ နာနုပ္ပဝေစ္ဆေ;

သ ဝေ မုနီ ဇာတိခယန္တဒဿီ, တက္ကံ ပဟာယ န ဥပေတိ သင်္ခံ.

มุนีผู้เห็นความสิ้นไปแห่งชาติ กำหนดรู้วัตถุทั้งหลาย ทำลายพืช (คือวิญญาณ) แล้ว ไม่พึงให้ยางเหนียว (คือตัณหา) เข้าถึงพืชนั้นได้ ละวิตกแล้ว ย่อมไม่เข้าถึงการนับ (ว่าเป็นสัตว์)

---

၂၁၂.

๒๑๒.

---

အညာယ သဗ္ဗာနိ နိဝေသနာနိ, အနိကာမယံ အညတရမ္ပိ တေသံ;

သ ဝေ မုနီ ဝီတဂေဓော အဂိဒ္ဓေါ, နာယူဟတီ ပါရဂတော ဟိ ဟောတိ.

มุนีรู้แจ้งภพเป็นที่อยู่ทั้งปวงแล้ว ไม่ปรารถนาภพใดภพหนึ่งในภพเหล่านั้นเลย มุนีนั้นแลปราศจากความอยาก ไม่โลภ ย่อมไม่พยายาม (เพื่อภพใหม่) เพราะเป็นผู้ถึงฝั่งแล้ว

---

၂၁၃.

๒๑๓.

---

သဗ္ဗာဘိဘုံ သဗ္ဗဝိဒုံ သုမေဓံ, သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အနူပလိတ္တံ;

သဗ္ဗဉ္ဇဟံ တဏှက္ခယေ ဝိမုတ္တံ, တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တိ.

นักปราชญ์ทั้งหลายย่อมรู้แม้ท่านผู้ครอบงำธรรมทั้งปวง ผู้รู้ธรรมทั้งปวง ผู้มีปัญญาดี ผู้ไม่แปดเปื้อนในธรรมทั้งปวง ผู้ละธรรมทั้งปวง ผู้หลุดพ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา ว่าเป็นมุนี

---

၂၁၄.

๒๑๔.

---

ပညာဗလံ သီလဝတူပပန္နံ, သမာဟိတံ ဈာနရတံ သတီမံ;

သင်္ဂါ ပမုတ္တံ အခိလံ အနာသဝံ, တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တိ.

นักปราชญ์ทั้งหลายย่อมรู้แม้ท่านผู้มีปัญญาเป็นกำลัง ถึงพร้อมด้วยศีลและวัตร มีจิตตั้งมั่น ยินดีในฌาน มีสติ พ้นแล้วจากกิเลสเครื่องข้อง ไม่มีกิเลสดุจตะปูตรึงใจ ไม่มีอาสวะ ว่าเป็นมุนี

---

၂၁၅.

๒๑๕.

---

ဧကံ [Pg.310] စရန္တံ မုနိမပ္ပမတ္တံ, နိန္ဒာပသံသာသု အဝေဓမာနံ;

သီဟံဝ သဒ္ဒေသု အသန္တသန္တံ, ဝါတံဝ ဇာလမှိ အသဇ္ဇမာနံ;

ပဒ္မံဝ တောယေန အလိပ္ပမာနံ, နေတာရမညေသမနညနေယျံ;

တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တိ.

นักปราชญ์ทั้งหลายย่อมรู้แม้ท่านผู้เป็นมุนี เที่ยวไปผู้เดียว ไม่ประมาท ไม่หวั่นไหวในนินทาและสรรเสริญ ไม่สะดุ้งในเสียงทั้งหลายดุจราชสีห์ ไม่ติดในข่ายดุจลม ไม่แปดเปื้อนด้วยน้ำดุจดอกบัว ผู้นำชนเหล่าอื่น อันผู้อื่นนำไปไม่ได้ ว่าเป็นมุนี

---

၂၁၆.

๒๑๖.

---

ယော ဩဂဟဏေ ထမ္ဘောရိဝါဘိဇာယတိ, ယသ္မိံ ပရေ ဝါစာပရိယန္တံ ဝဒန္တိ;

တံ ဝီတရာဂံ သုသမာဟိတိန္ဒြိယံ, တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တိ.

บุคคลใดที่เมื่อชนเหล่าอื่นกล่าวถ้อยคำล่วงเกิน ย่อมเป็นดุจเสาเขื่อนในท่ามกลาง (ไม่หวั่นไหว) นักปราชญ์ทั้งหลายย่อมรู้แม้ท่านผู้นั้น ผู้มีราคะไปปราศแล้ว มีอินทรีย์ตั้งมั่นดีแล้ว ว่าเป็นมุนี

---

၂၁၇.

๒๑๗.

---

ယော ဝေ ဌိတတ္တော တသရံဝ ဥဇ္ဇု, ဇိဂုစ္ဆတိ ကမ္မေဟိ ပါပကေဟိ;

ဝီမံသမာနော ဝိသမံ သမဉ္စ, တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တိ.

บุคคลใดแลมีตนตั้งมั่นแล้ว เป็นผู้ตรงดุจกระสวยของช่างหูก ย่อมรังเกียจกรรมอันลามกทั้งหลาย พิจารณาอยู่ซึ่งความไม่สม่ำเสมอและความสม่ำเสมอ นักปราชญ์ทั้งหลายย่อมรู้แม้ท่านผู้นั้นว่าเป็นมุนี

---

၂၁၈.

๒๑๘.

---

ယော သညတတ္တော န ကရောတိ ပါပံ, ဒဟရော မဇ္ဈိမော စ မုနိ ယတတ္တော;

အရောသနေယျော န သော ရောသေတိ ကဉ္စိ, တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တိ.

มุนีใดมีตนสำรวมแล้ว มีตนระวังแล้ว เป็นหนุ่มก็ดี เป็นคนกลางคนก็ดี ย่อมไม่กระทำบาป มุนีนั้นอันใครๆ ไม่พึงให้โกรธ และย่อมไม่ทำให้ใครโกรธ นักปราชญ์ทั้งหลายย่อมรู้แม้ท่านผู้นั้นว่าเป็นมุนี

---

၂၁၉.

๒๑๙.

---

ယဒဂ္ဂတော မဇ္ဈတော သေသတော ဝါ, ပိဏ္ဍံ လဘေထ ပရဒတ္တူပဇီဝီ;

နာလံ ထုတုံ နောပိ နိပစ္စဝါဒီ, တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တိ.

บรรพชิตผู้เลี้ยงชีพด้วยสิ่งที่ผู้อื่นให้ จะพึงได้บิณฑบาตส่วนต้น ส่วนท่ามกลาง หรือส่วนที่เหลือก็ตาม ได้ส่วนต้นแล้ว ก็ไม่ควรเพื่อจะสรรเสริญ ได้ส่วนที่เหลือแล้ว ก็ไม่ควรเพื่อจะกล่าวคำดูหมิ่น บัณฑิตทั้งหลายย่อมรู้แม้ท่านผู้นั้นว่าเป็นมุนี

---

၂၂၀.

๒๒๐.

---

မုနိံ စရန္တံ ဝိရတံ မေထုနသ္မာ, ယော ယောဗ္ဗနေ နောပနိဗဇ္ဈတေ ကွစိ;

မဒပ္ပမာဒါ ဝိရတံ ဝိပ္ပမုတ္တံ, တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တိ.

ผู้ใดเว้นขาดจากเมถุนธรรม ประพฤติเป็นมุนีอยู่ ไม่ข้องอยู่ (ในเมถุน) ในวัยหนุ่ม ณ ที่ไหนๆ เป็นผู้เว้นขาดจากความเมาและความประมาท เป็นผู้หลุดพ้น บัณฑิตทั้งหลายย่อมรู้แม้ท่านผู้นั้นว่าเป็นมุนี

---

၂၂၁.

๒๒๑.

---

အညာယ [Pg.311] လောကံ ပရမတ္ထဒဿိံ, ဩဃံ သမုဒ္ဒံ အတိတရိယ တာဒိံ;

တံ ဆိန္နဂန္ထံ အသိတံ အနာသဝံ, တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တိ.

ผู้รู้แจ้งโลก เห็นอรรถะอย่างยิ่ง เป็นผู้คงที่ ข้ามโอฆะและสมุทรได้แล้ว ท่านผู้ตัดเครื่องร้อยรัดได้แล้ว ไม่มีความอาลัย ไม่มีอาสวะนั้น บัณฑิตทั้งหลายย่อมรู้แม้ท่านผู้นั้นว่าเป็นมุนี

---

၂၂၂.

๒๒๒.

---

အသမာ ဥဘော ဒူရဝိဟာရဝုတ္တိနော, ဂိဟီ ဒါရပေါသီ အမမော စ သုဗ္ဗတော;

ပရပါဏရောဓာယ ဂိဟီ အသညတော, နိစ္စံ မုနီ ရက္ခတိ ပါဏိနေ ယတော.

คนทั้งสอง คือ คฤหัสถ์ผู้เลี้ยงดูบุตรภรรยา และภิกษุผู้ไม่มีกังวล มีวัตรดี ไม่เสมอกัน มีธรรมเครื่องอยู่และมีความประพฤติต่างกันไกล คฤหัสถ์ไม่สำรวมในการเบียดเบียนสัตว์อื่น ส่วนมุนีผู้สำรวมแล้ว ย่อมรักษาหมู่สัตว์เป็นนิตย์

---

၂၂၃.

๒๒๓.

---

သိခီ ယထာ နီလဂီဝေါ ဝိဟင်္ဂမော, ဟံသဿ နောပေတိ ဇဝံ ကုဒါစနံ;

ဧဝံ ဂိဟီ နာနုကရောတိ ဘိက္ခုနော, မုနိနော ဝိဝိတ္တဿ ဝနမှိ ဈာယတောတိ.

นกยูงมีหงอน มีคอสีเขียว ย่อมไม่ถึงความเร็วของหงส์ได้ในกาลไหนๆ ฉันใด คฤหัสถ์ย่อมทำตามภิกษุผู้เป็นมุนี ผู้อยู่ในที่สงัด เพ่งฌานอยู่ในป่า ไม่ได้ ฉันนั้น

---

မုနိသုတ္တံ ဒွါဒသမံ နိဋ္ဌိတံ.

มุนีสูตรที่ ๑๒ จบ

---

ဥရဂဝဂ္ဂေါ ပဌမော နိဋ္ဌိတော.

อุรควรรคที่ ๑ จบ

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานของวรรคนั้นดังนี้

---

ဥရဂေါ ဓနိယော စေဝ, ဝိသာဏဉ္စ တထာ ကသိ;

စုန္ဒော ပရာဘဝေါ စေဝ, ဝသလော မေတ္တဘာဝနာ.

อุรคสูตร ๑ ธนิยสูตร ๑ ขัคควิสาณสูตร ๑ กสิสูตร ๑ จุนทสูตร ๑ ปราภวสูตร ๑ วสลสูตร ๑ เมตตสูตร ๑

---

သာတာဂိရော အာဠဝကော, ဝိဇယော စ တထာ မုနိ;

ဒွါဒသေတာနိ သုတ္တာနိ, ဥရဂဝဂ္ဂေါတိ ဝုစ္စတီတိ.

สาตาคิรสูตร ๑ อาฬวกสูตร ๑ วิชัยสูตร ๑ มุนีสูตร ๑ พระสูตร ๑๒ สูตรเหล่านี้ ท่านเรียกว่า อุรควรรค

---

၂. စူဠဝဂ္ဂေါ

๒. จูฬวรรค

---

၁. ရတနသုတ္တံ

๑. รตนสูตร

---

၂၂၄.

๒๒๔.

---

ယာနီဓ [Pg.312] ဘူတာနိ သမာဂတာနိ, ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ;

သဗ္ဗေဝ ဘူတာ သုမနာ ဘဝန္တု, အထောပိ သက္ကစ္စ သုဏန္တု ဘာသိတံ.

ภูตเหล่าใดประชุมกันแล้วในที่นี้ จะเป็นภูตเหล่าใดที่เกิดบนภาคพื้นดินก็ตาม ที่เกิดในอากาศก็ตาม ขอภูตทั้งหมดเทียวจงเป็นผู้มีใจดี และจงฟังคำที่กล่าวโดยเคารพ

---

၂၂၅.

๒๒๕.

---

တသ္မာ ဟိ ဘူတာ နိသာမေထ သဗ္ဗေ, မေတ္တံ ကရောထ မာနုသိယာ ပဇာယ;

ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ဟရန္တိ ယေ ဗလိံ, တသ္မာ ဟိ နေ ရက္ခထ အပ္ပမတ္တာ.

ดูกรภูตทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล ท่านทั้งปวงจงตั้งใจฟัง จงทำไมตรีจิตในหมู่มนุษย์ มนุษย์เหล่าใดนำพลีกรรมมาถวาย (แก่ท่าน) ทั้งกลางวันและกลางคืน เพราะเหตุนั้นแล ท่านทั้งหลายจงเป็นผู้ไม่ประมาท รักษามนุษย์เหล่านั้น

---

၂၂၆.

๒๒๖.

---

ယံ ကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ, သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ;

န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန, ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ;

ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု.

ทรัพย์เครื่องปลื้มใจอย่างใดอย่างหนึ่งในโลกนี้หรือในโลกอื่น หรือรัตนะใดอันประณีตในสวรรค์ รัตนะนั้นเสมอด้วยพระตถาคตไม่มีเลย แม้อันนี้เป็นรัตนะอันประณีตในพระพุทธเจ้า ด้วยสัจจะนี้ ขอความสวัสดีจงมี

---

၂၂၇.

๒๒๗.

---

ခယံ ဝိရာဂံ အမတံ ပဏီတံ, ယဒဇ္ဈဂါ သကျမုနီ သမာဟိတော;

န တေန ဓမ္မေန သမတ္ထိ ကိဉ္စိ, ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏီတံ;

ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု.

พระศากยมุนีผู้มีพระทัยตั้งมั่น ได้บรรลุธรรมใดอันเป็นที่สิ้นกิเลส เป็นที่สิ้นราคะ เป็นอมตะอันประณีต ธรรมชาติน้อยหนึ่งเสมอด้วยพระธรรมนั้นไม่มีเลย แม้อันนี้เป็นรัตนะอันประณีตในพระธรรม ด้วยสัจจะนี้ ขอความสวัสดีจงมี

---

၂၂၈.

๒๒๘.

---

ယံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော ပရိဝဏ္ဏယီ သုစိံ, သမာဓိမာနန္တရိကညမာဟု;

သမာဓိနာ တေန သမော န ဝိဇ္ဇတိ, ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏီတံ;

ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု.

พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ทรงสรรเสริญสมาธิใดว่าเป็นธรรมอันสะอาด ท่านกล่าวถึงสมาธิใดว่าให้ผลในลำดับ สมาธิเสมอด้วยสมาธินั้นไม่มีเลย แม้อันนี้เป็นรัตนะอันประณีตในพระธรรม ด้วยสัจจะนี้ ขอความสวัสดีจงมี

---

၂၂၉.

๒๒๙.

---

ယေ [Pg.313] ပုဂ္ဂလာ အဋ္ဌ သတံ ပသတ္ထာ, စတ္တာရိ ဧတာနိ ယုဂါနိ ဟောန္တိ;

တေ ဒက္ခိဏေယျာ သုဂတဿ သာဝကာ, ဧတေသု ဒိန္နာနိ မဟပ္ဖလာနိ;

ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ, ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု.

บุคคล ๘ จำพวก ๔ คู่ ที่สัตบุรุษทั้งหลายสรรเสริญแล้ว บุคคลเหล่านั้นเป็นสาวกของพระสุคต ควรแก่ทักษิณาทาน ทานที่ถวายในท่านเหล่านั้นมีผลมาก แม้อันนี้เป็นรัตนะอันประณีตในพระสงฆ์ ด้วยสัจจะนี้ ขอความสวัสดีจงมี

---

၂၃၀.

๒๓๐.

---

ယေ သုပ္ပယုတ္တာ မနသာ ဒဠှေန, နိက္ကာမိနော ဂေါတမသာသနမှိ;

တေ ပတ္တိပတ္တာ အမတံ ဝိဂယှ, လဒ္ဓါ မုဓာ နိဗ္ဗုတိံ ဘုဉ္ဇမာနာ;

ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ, ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု.

ท่านเหล่าใดในศาสนาของพระโคดม ประกอบดีแล้ว มีใจมั่นคง ไม่มีกาม ท่านเหล่านั้นบรรลุอรหัตผลที่ควรบรรลุ หยั่งลงสู่อมตะ ได้ซึ่งความดับกิเลส เสวยผลอยู่เปล่าๆ แม้อันนี้เป็นรัตนะอันประณีตในพระสงฆ์ ด้วยสัจจะนี้ ขอความสวัสดีจงมี

---

၂၃၁.

๒๓๑.

---

ယထိန္ဒခီလော ပထဝိဿိတော သိယာ, စတုဗ္ဘိ ဝါတေဟိ အသမ္ပကမ္ပိယော;

တထူပမံ သပ္ပုရိသံ ဝဒါမိ, ယော အရိယသစ္စာနိ အဝေစ္စ ပဿတိ;

ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ, ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု.

เสาเขื่อนที่ฝังลงในแผ่นดิน ไม่หวั่นไหวด้วยลม ๔ ทิศ ฉันใด เรากล่าวสัตบุรุษผู้พิจารณาเห็นอริยสัจทั้งหลาย ว่าเป็นผู้มีอุปมาฉันนั้น แม้อันนี้เป็นรัตนะอันประณีตในพระสงฆ์ ด้วยสัจจะนี้ ขอความสวัสดีจงมี

---

၂၃၂.

๒๓๒.

---

ယေ အရိယသစ္စာနိ ဝိဘာဝယန္တိ, ဂမ္ဘီရပညေန သုဒေသိတာနိ;

ကိဉ္စာပိ တေ ဟောန္တိ ဘုသံ ပမတ္တာ, န တေ ဘဝံ အဋ္ဌမမာဒိယန္တိ;

ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ, ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု.

ท่านเหล่าใดทำให้แจ้งซึ่งอริยสัจทั้งหลาย ที่พระศาสดาทรงแสดงดีแล้วด้วยปัญญาอันลึกซึ้ง ถึงแม้ท่านเหล่านั้นจะเป็นผู้ประมาทอย่างยิ่ง ท่านเหล่านั้นก็ย่อมไม่ยึดถือภพที่ ๘ แม้อันนี้เป็นรัตนะอันประณีตในพระสงฆ์ ด้วยสัจจะนี้ ขอความสวัสดีจงมี

---

၂၃၃.

๒๓๓.

---

သဟာဝဿ ဒဿနသမ္ပဒါယ, တယဿု ဓမ္မာ ဇဟိတာ ဘဝန္တိ;

သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆိတဉ္စ, သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိ.

พร้อมกับการถึงพร้อมด้วยทัสสนะของท่านนั้นแล ธรรม ๓ ประการ คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา และสีลัพพตปรามาส แม้มีอยู่บ้าง ท่านก็ละได้แล้ว

---

၂၃၄.

๒๓๔.

---

စတူဟပါယေဟိ [Pg.314] စ ဝိပ္ပမုတ္တော, ဆစ္စာဘိဌာနာနိ ဘဗ္ဗ ကာတုံ ;

ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ, ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု.

ท่านเป็นผู้พ้นแล้วจากอบายทั้ง ๔ และเป็นผู้ไม่อาจเพื่อจะทำอภิฐาน ๖ แม้อันนี้เป็นรัตนะอันประณีตในพระสงฆ์ ด้วยสัจจะนี้ ขอความสวัสดีจงมี

---

၂၃၅.

๒๓๕.

---

ကိဉ္စာပိ သော ကမ္မ ကရောတိ ပါပကံ, ကာယေန ဝါစာ ဥဒ စေတသာ ဝါ;

အဘဗ္ဗ သော တဿ ပဋိစ္ဆဒါယ, အဘဗ္ဗတာ ဒိဋ္ဌပဒဿ ဝုတ္တာ;

ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ, ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု.

ถึงแม้ท่านจะทำบาปกรรมบ้าง ด้วยกาย ด้วยวาจา หรือด้วยใจ ท่านก็เป็นผู้ไม่อาจเพื่อจะปกปิดบาปกรรมนั้น ความที่ท่านผู้เห็นนิพพานแล้ว จะไม่ปกปิดบาปกรรม พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว แม้อันนี้เป็นรัตนะอันประณีตในพระสงฆ์ ด้วยสัจจะนี้ ขอความสวัสดีจงมี

---

၂၃၆.

๒๓๖.

---

ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ ယထ ဖုဿိတဂ္ဂေ, ဂိမှာနမာသေ ပဌမသ္မိံ ဂိမှေ;

တထူပမံ ဓမ္မဝရံ အဒေသယိ, နိဗ္ဗာနဂါမိံ ပရမံ ဟိတာယ;

ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ, ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု.

พุ่มไม้ในป่ามียอดอันบานสะพรั่ง ในเดือนต้นแห่งคิมหันตฤดู ฉันใด พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงธรรมอันประเสริฐยิ่ง เป็นเครื่องให้ถึงนิพพาน เพื่อประโยชน์อย่างยิ่ง มีอุปมาฉันนั้น แม้อันนี้เป็นรัตนะอันประณีตในพระพุทธเจ้า ด้วยสัจจะนี้ ขอความสวัสดีจงมี

---

၂၃၇.

๒๓๗.

---

ဝရော ဝရညူ ဝရဒေါ ဝရာဟရော, အနုတ္တရော ဓမ္မဝရံ အဒေသယိ;

ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ, ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု.

พระผู้มีพระภาคผู้ประเสริฐ ทรงรู้ธรรมอันประเสริฐ ทรงประทานธรรมอันประเสริฐ ทรงนำมาซึ่งธรรมอันประเสริฐ ไม่มีผู้ใดยิ่งกว่า ได้ทรงแสดงธรรมอันประเสริฐ แม้อันนี้เป็นรัตนะอันประณีตในพระพุทธเจ้า ด้วยสัจจะนี้ ขอความสวัสดีจงมี

---

၂၃၈.

๒๓๘.

---

ခီဏံ ပုရာဏံ နဝ နတ္ထိ သမ္ဘဝံ, ဝိရတ္တစိတ္တာယတိကေ ဘဝသ္မိံ;

တေ ခီဏဗီဇာ အဝိရူဠှိဆန္ဒာ, နိဗ္ဗန္တိ ဓီရာ ယထာယံ ပဒီပေါ;

ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ, ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု.

กรรมเก่าของท่านเหล่านั้นสิ้นแล้ว กรรมใหม่ย่อมไม่มี ท่านเหล่านั้นมีจิตหน่ายในภพต่อไป มีพืชสิ้นแล้ว มีฉันทะไม่เจริญ เป็นผู้มีปัญญา ย่อมนิพพานเหมือนประทีปดวงนี้ แม้อันนี้เป็นรัตนะอันประณีตในพระสงฆ์ ด้วยสัจจะนี้ ขอความสวัสดีจงมี

---

၂၃၉.

๒๓๙.

---

ယာနီဓ [Pg.315] ဘူတာနိ သမာဂတာနိ, ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ;

တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ, ဗုဒ္ဓံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု.

ภูตเหล่าใดประชุมกันแล้วในที่นี้ จะเป็นภูตเหล่าใดที่เกิดบนภาคพื้นดินก็ตาม ที่เกิดในอากาศก็ตาม เราทั้งหลายจงนมัสการพระพุทธเจ้าผู้เป็นตถาคต อันเทวดาและมนุษย์บูชาแล้ว ขอความสวัสดีจงมี

---

၂၄၀.

๒๔๐.

---

ယာနီဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ, ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ;

တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ, ဓမ္မံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု.

ภูตเหล่าใดประชุมกันแล้วในที่นี้ จะเป็นภูตเหล่าใดที่เกิดบนภาคพื้นดินก็ตาม ที่เกิดในอากาศก็ตาม เราทั้งหลายจงนมัสการพระธรรม อันเทวดาและมนุษย์บูชาแล้ว ขอความสวัสดีจงมี

---

၂၄၁.

๒๔๑.

---

ယာနီဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ, ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ;

တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ, သံဃံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတူတိ.

ภูตเหล่าใดประชุมกันแล้วในที่นี้ จะเป็นภูตเหล่าใดที่เกิดบนภาคพื้นดินก็ตาม ที่เกิดในอากาศก็ตาม เราทั้งหลายจงนมัสการพระสงฆ์ อันเทวดาและมนุษย์บูชาแล้ว ขอความสวัสดีจงมี

---

ရတနသုတ္တံ ပဌမံ နိဋ္ဌိတံ.

รัตนสูตรที่ ๑ จบ

---

၂. အာမဂန္ဓသုတ္တံ

๒. อามคันธสูตร

---

၂၄၂.

๒๔๒.

---

‘‘သာမာကစိင်္ဂူလကစီနကာနိ စ, ပတ္တပ္ဖလံ မူလဖလံ ဂဝိပ္ဖလံ;

ဓမ္မေန လဒ္ဓံ သတမသ္နမာနာ, န ကာမကာမာ အလိကံ ဘဏန္တိ.

สัตบุรุษทั้งหลายบริโภคข้าวฟ่าง ข้าวละมาน ข้าวลูกเดือย ผลไม้ที่เป็นใบ ผลไม้ที่เป็นราก และผลไม้ที่เป็นเถา ที่ได้มาโดยธรรม ย่อมไม่กล่าวคำเท็จเพราะความใคร่ในกาม

---

၂၄၃.

๒๔๓.

---

‘‘ယဒသ္နမာနော သုကတံ သုနိဋ္ဌိတံ, ပရေဟိ ဒိန္နံ ပယတံ ပဏီတံ;

သာလီနမန္နံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော, သော ဘုဉ္ဇသီ ကဿပ အာမဂန္ဓံ.

ดูก่อนกัสสปะ ท่านฉันของที่เขาทำดีแล้ว ปรุงสำเร็จดีแล้ว ที่ผู้อื่นถวาย ประณีต หมดจด ทั้งบริโภคข้าวสาลี ท่านชื่อว่าฉันอามคันธะ (ของดิบของเหม็น)

---

၂၄၄.

๒๔๔.

---

‘‘န [Pg.316] အာမဂန္ဓော မမ ကပ္ပတီတိ, ဣစ္စေဝ တွံ ဘာသသိ ဗြဟ္မဗန္ဓု;

သာလီနမန္နံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော, သကုန္တမံသေဟိ သုသင်္ခတေဟိ;

ပုစ္ဆာမိ တံ ကဿပ ဧတမတ္ထံ, ကထံ ပကာရော တဝ အာမဂန္ဓော’’.

ดูก่อนพราหมณ์ ท่านกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อามคันธะไม่ควรแก่เรา’ แต่ท่านก็บริโภคข้าวสาลีกับเนื้อนกที่ปรุงดีแล้ว ดูก่อนกัสสปะ เราขอถามเนื้อความนี้กะท่านว่า อามคันธะของท่านเป็นเช่นไร

---

၂၄၅.

๒๔๕.

---

‘‘ပါဏာတိပါတော ဝဓဆေဒဗန္ဓနံ, ထေယျံ မုသာဝါဒေါ နိကတိဝဉ္စနာနိ စ;

အဇ္ဈေနကုတ္တံ ပရဒါရသေဝနာ, ဧသာမဂန္ဓော န ဟိ မံသဘောဇနံ.

การฆ่าสัตว์ การทุบตี การตัด การจองจำ การลักทรัพย์ การพูดเท็จ การโกงและการหลอกลวง การเล่าเรียนคัมภีร์ที่ไร้ประโยชน์ การคบหาภรรยาผู้อื่น นี้คืออามคันธะ การบริโภคเนื้อไม่ใช่อามคันธะเลย

---

၂၄၆.

๒๔๖.

---

‘‘ယေ ဣဓ ကာမေသု အသညတာ ဇနာ, ရသေသု ဂိဒ္ဓါ အသုစိဘာဝမဿိတာ ;

နတ္ထိကဒိဋ္ဌီ ဝိသမာ ဒုရန္နယာ, ဧသာမဂန္ဓော န ဟိ မံသဘောဇနံ.

ชนเหล่าใดในโลกนี้ ไม่สำรวมในกามทั้งหลาย กำหนัดในรสทั้งหลาย อาศัยความเป็นผู้ไม่สะอาด มีความเห็นว่าไม่มี (นัตถิกทิฏฐิ) ไม่สม่ำเสมอ แนะนำได้ยาก นี้คืออามคันธะ การบริโภคเนื้อไม่ใช่อามคันธะเลย

---

၂၄၇.

๒๔๗.

---

‘‘ယေ လူခသာ ဒါရုဏာ ပိဋ္ဌိမံသိကာ, မိတ္တဒ္ဒုနော နိက္ကရုဏာတိမာနိနော;

အဒါနသီလာ န စ ဒေန္တိ ကဿစိ, ဧသာမဂန္ဓော န ဟိ မံသဘောဇနံ.

ชนเหล่าใดเป็นผู้เศร้าหมอง หยาบช้า นินทาลับหลัง ประทุษร้ายมิตร ปราศจากกรุณา มีมานะจัด มีปกติไม่ให้ และไม่ให้อะไรๆ แก่ใครๆ นี้คืออามคันธะ การบริโภคเนื้อไม่ใช่อามคันธะเลย

---

၂၄၈.

๒๔๘.

---

‘‘ကောဓော မဒေါ ထမ္ဘော ပစ္စုပဋ္ဌာပနာ, မာယာ ဥသူယာ ဘဿသမုဿယော စ;

မာနာတိမာနော စ အသဗ္ဘိ သန္ထဝေါ, ဧသာမဂန္ဓော န ဟိ မံသဘောဇနံ.

ความโกรธ ความเมา ความหัวดื้อ การตั้งตนเป็นปฏิปักษ์ มายา ความริษยา การโอ้อวด ความถือตัวและความดูหมิ่น และการสมาคมกับอสัตบุรุษ นี้คืออามคันธะ การบริโภคเนื้อไม่ใช่อามคันธะเลย

---

၂၄၉.

๒๔๙.

---

‘‘ယေ ပါပသီလာ ဣဏဃာတသူစကာ, ဝေါဟာရကူဋာ ဣဓ ပါဋိရူပိကာ ;

နရာဓမာ ယေဓ ကရောန္တိ ကိဗ္ဗိသံ, ဧသာမဂန္ဓော န ဟိ မံသဘောဇနံ.

ชนเหล่าใดมีศีลเลว เบียดเบียนเจ้าหนี้และส่อเสียด โกงในทางค้าขาย ทำของปลอมในโลกนี้ ชนชาติชั่วเหล่าใดในโลกนี้ทำแต่กรรมชั่ว นี้คืออามคันธะ การบริโภคเนื้อไม่ใช่อามคันธะเลย

---

၂၅၀.

๒๕๐.

---

‘‘ယေ [Pg.317] ဣဓ ပါဏေသု အသညတာ ဇနာ, ပရေသမာဒါယ ဝိဟေသမုယျုတာ;

ဒုဿီလလုဒ္ဒါ ဖရုသာ အနာဒရာ, ဧသာမဂန္ဓော န ဟိ မံသဘောဇနံ.

ชนเหล่าใดในโลกนี้ไม่สำรวมในสัตว์ทั้งหลาย ถือเอาของผู้อื่นแล้วพากเพียรในการเบียดเบียน เป็นผู้ทุศีล โหดร้าย หยาบคาย ไม่มีความเอื้อเฟื้อ นี้คืออามคันธะ การบริโภคเนื้อไม่ใช่อามคันธะเลย

---

၂၅၁.

๒๕๑.

---

‘‘ဧတေသု ဂိဒ္ဓါ ဝိရုဒ္ဓါတိပါတိနော, နိစ္စုယျုတာ ပေစ္စ တမံ ဝဇန္တိ ယေ;

ပတန္တိ သတ္တာ နိရယံ အဝံသိရာ, ဧသာမဂန္ဓော န ဟိ မံသဘောဇနံ.

สัตว์เหล่าใดกำหนัด เป็นปฏิปักษ์ มักเบียดเบียนในสัตว์เหล่านี้ มีความเพียรเป็นนิตย์ ละโลกไปแล้วย่อมไปสู่ความมืด สัตว์เหล่านั้นย่อมตกนรกมีศีรษะลงเบื้องต่ำ นี้คืออามคันธะ การบริโภคเนื้อไม่ใช่อามคันธะเลย

---

၂၅၂.

๒๕๒.

---

‘‘န မစ္ဆမံသာနမနာသကတ္တံ, န နဂ္ဂိယံ န မုဏ္ဍိယံ ဇဋာဇလ္လံ;

ခရာဇိနာနိ နာဂ္ဂိဟုတ္တဿုပသေဝနာ, ယေ ဝါပိ လောကေ အမရာ ဗဟူ တပါ;

မန္တာဟုတီ ယညမုတူပသေဝနာ, သောဓေန္တိ မစ္စံ အဝိတိဏ္ဏကင်္ခံ.

ความเป็นผู้ไม่กินปลาและเนื้อ การเปลือยกาย การโกนผม การไว้ผมยาวรุงรัง หนังเสือ การบูชาไฟ หรือตบะมากมายในโลกเพื่อความเป็นอมตะ มนต์ การเซ่นสรวง ยัญ การบำเรอฤดู ย่อมไม่ทำให้สัตว์ผู้ยังไม่ข้ามพ้นความสงสัยให้หมดจดได้

---

၂၅၃.

๒๕๓.

---

‘‘ယော တေသု ဂုတ္တော ဝိဒိတိန္ဒြိယော စရေ, ဓမ္မေ ဌိတော အဇ္ဇဝမဒ္ဒဝေ ရတော;

သင်္ဂါတိဂေါ သဗ္ဗဒုက္ခပ္ပဟီနော, န လိပ္ပတိ ဒိဋ္ဌသုတေသု ဓီရော’’.

ผู้ใดคุ้มครองอินทรีย์เหล่านั้น มีอินทรีย์อันรู้แจ้งแล้ว พึงประพฤติธรรม ตั้งอยู่ในธรรม ยินดีในความซื่อตรงและความอ่อนโยน ก้าวล่วงความข้อง ละทุกข์ทั้งปวงได้แล้ว ผู้นั้นเป็นนักปราชญ์ ย่อมไม่ติดในสิ่งที่เห็นและได้ยิน

---

၂၅၄.

๒๕๔.

---

ဣစ္စေတမတ္ထံ ဘဂဝါ ပုနပ္ပုနံ, အက္ခာသိ နံ ဝေဒယိ မန္တပါရဂူ;

စိတြာဟိ ဂါထာဟိ မုနီ ပကာသယိ, နိရာမဂန္ဓော အသိတော ဒုရန္နယော.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเนื้อความนี้บ่อยๆ พราหมณ์ผู้ถึงฝั่งแห่งมนต์ได้รู้แจ้งเนื้อความนั้นแล้ว พระมุนีผู้ปราศจากอามคันธะ ไม่อาศัยตัณหาและทิฏฐิ อันใครๆ แนะนำได้ยาก ได้ทรงประกาศด้วยคาถาอันวิจิตร

---

၂၅၅.

๒๕๕.

---

သုတွာန ဗုဒ္ဓဿ သုဘာသိတံ ပဒံ, နိရာမဂန္ဓံ သဗ္ဗဒုက္ခပ္ပနူဒနံ;

နီစမနော ဝန္ဒိ တထာဂတဿ, တတ္ထေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇမရောစယိတ္ထာတိ.

ติสสพราหมณ์ได้ฟังธรรมบทที่พระพุทธเจ้าตรัสดีแล้ว อันปราศจากอามคันธะ บรรเทาทุกข์ทั้งปวงได้ มีใจนอบน้อมถวายบังคมพระตถาคตแล้ว ได้ทูลขอบรรพชาในที่นั้นนั่นเทียว

---

အာမဂန္ဓသုတ္တံ ဒုတိယံ နိဋ္ဌိတံ.

อามคันธสูตรที่ ๒ จบ

---

၃. ဟိရိသုတ္တံ

๓. หิริสูตร

---

၂၅၆.

๒๕๖.

---

ဟိရိံ [Pg.318] တရန္တံ ဝိဇိဂုစ္ဆမာနံ, တဝါဟမသ္မိ ဣတိ ဘာသမာနံ;

သယှာနိ ကမ္မာနိ အနာဒိယန္တံ, နေသော မမန္တိ ဣတိ နံ ဝိဇညာ.

บุคคลใดละเลยหิริ รังเกียจหิริ กล่าวอยู่ว่า ‘เราเป็นสหายของท่าน’ แต่ไม่รับทำกิจที่พอจะทำได้ พึงรู้บุคคลนั้นว่า ‘ผู้นี้ไม่ใช่สหายของเรา’

---

၂၅၇.

๒๕๗.

---

အနနွယံ ပိယံ ဝါစံ, ယော မိတ္တေသု ပကုဗ္ဗတိ;

အကရောန္တံ ဘာသမာနံ, ပရိဇာနန္တိ ပဏ္ဍိတာ.

บัณฑิตทั้งหลายย่อมกำหนดรู้บุคคลใด ผู้กล่าววาจาอันเป็นที่รักซึ่งไม่ประกอบด้วยเนื้อความในมิตรทั้งหลาย คือกล่าวแต่ไม่ทำ

---

၂၅၈.

๒๕๘.

---

န သော မိတ္တော ယော သဒါ အပ္ပမတ္တော, ဘေဒါသင်္ကီ ရန္ဓမေဝါနုပဿီ;

ယသ္မိဉ္စ သေတိ ဥရသီဝ ပုတ္တော, သ ဝေ မိတ္တော ယော ပရေဟိ အဘေဇ္ဇော.

ผู้ใดไม่ประมาทอยู่เสมอ คอยระแวงความแตกแยก และคอยมองหาแต่ช่องว่าง ผู้นั้นไม่ใช่มิตร ส่วนผู้ใดที่คนนอนใจได้เหมือนบุตรนอนบนอกบิดา และเป็นผู้ที่คนอื่นทำลายให้แตกแยกไม่ได้ ผู้นั้นแลเป็นมิตรแท้

---

၂၅၉.

๒๕๙.

---

ပါမုဇ္ဇကရဏံ ဌာနံ, ပသံသာဝဟနံ သုခံ;

ဖလာနိသံသော ဘာဝေတိ, ဝဟန္တော ပေါရိသံ ဓုရံ.

ผู้หวังผลานิสงส์ แบกธุระของบุรุษอยู่ ย่อมเจริญวิริยะอันเป็นที่ตั้งแห่งความปราโมทย์ นำมาซึ่งความสรรเสริญและความสุข

---

၂၆၀.

๒๖๐.

---

ပဝိဝေကရသံ ပိတွာ, ရသံ ဥပသမဿ စ;

နိဒ္ဒရော ဟောတိ နိပ္ပာပေါ, ဓမ္မပီတိရသံ ပိဝန္တိ.

บุคคลดื่มรสแห่งวิเวกและรสแห่งความสงบแล้ว ดื่มรสแห่งปีติในธรรม ย่อมเป็นผู้ไม่มีความเดือดร้อน ปราศจากบาป

---

ဟိရိသုတ္တံ တတိယံ နိဋ္ဌိတံ.

หิริสูตรที่ ๓ จบ

---

၄. မင်္ဂလသုတ္တံ

๔. มงคลสูตร

---

ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง เทวดาผู้ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า

---

၂၆၁.

๒๖๑.

---

‘‘ဗဟူ ဒေဝါ မနုဿာ စ, မင်္ဂလာနိ အစိန္တယုံ;

အာကင်္ခမာနာ သောတ္ထာနံ, ဗြူဟိ မင်္ဂလမုတ္တမံ’’.

เทวดาและมนุษย์เป็นอันมาก หวังความสวัสดี ได้พากันคิดถึงเรื่องมงคล ขอพระองค์จงตรัสบอกมงคลอันสูงสุดด้วยเถิด

---

၂၆၂.

๒๖๒.

---

‘‘အသေဝနာ [Pg.319] စ ဗာလာနံ, ပဏ္ဍိတာနဉ္စ သေဝနာ;

ပူဇာ စ ပူဇနေယျာနံ, ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ.

การไม่คบคนพาล การคบบัณฑิต การบูชาบุคคลที่ควรบูชา นี้เป็นมงคลอันสูงสุด

---

၂၆၃.

๒๖๓.

---

‘‘ပတိရူပဒေသဝါသော စ, ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာ;

အတ္တသမ္မာပဏိဓိ စ, ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ.

การอยู่ในประเทศอันสมควร ความเป็นผู้มีบุญอันทำไว้แล้วในกาลก่อน การตั้งตนไว้ชอบ นี้เป็นมงคลอันสูงสุด

---

၂၆၄.

๒๖๔.

---

‘‘ဗာဟုသစ္စဉ္စ သိပ္ပဉ္စ, ဝိနယော စ သုသိက္ခိတော;

သုဘာသိတာ စ ယာ ဝါစာ, ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ.

ความเป็นผู้ได้สดับมาก ศิลปะ วินัยที่ศึกษาดีแล้ว และวาจาสุภาษิต นี้เป็นมงคลอันสูงสุด

---

၂၆၅.

๒๖๕.

---

‘‘မာတာပိတု ဥပဋ္ဌာနံ, ပုတ္တဒါရဿ သင်္ဂဟော;

အနာကုလာ စ ကမ္မန္တာ, ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ.

การบำรุงมารดาบิดา ๑ การสงเคราะห์บุตรและภรรยา ๑ การงานทั้งหลายที่ไม่คั่งค้าง ๑ นี้เป็นมงคลอันสูงสุด

---

၂၆၆.

๒๖๖.

---

‘‘ဒါနဉ္စ ဓမ္မစရိယာ စ, ဉာတကာနဉ္စ သင်္ဂဟော;

အနဝဇ္ဇာနိ ကမ္မာနိ, ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ.

การให้ทาน ๑ การประพฤติธรรม ๑ การสงเคราะห์ญาติทั้งหลาย ๑ การงานทั้งหลายที่ไม่มีโทษ ๑ นี้เป็นมงคลอันสูงสุด

---

၂၆၇.

๒๖๗.

---

‘‘အာရတီ ဝိရတီ ပါပါ, မဇ္ဇပါနာ စ သံယမော;

အပ္ပမာဒေါ စ ဓမ္မေသု, ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ.

การงดเว้นจากบาป ๑ การสำรวมจากการดื่มน้ำเมา ๑ ความไม่ประมาทในธรรมทั้งหลาย ๑ นี้เป็นมงคลอันสูงสุด

---

၂၆၈.

๒๖๘.

---

‘‘ဂါရဝေါ စ နိဝါတော စ, သန္တုဋ္ဌိ စ ကတညုတာ;

ကာလေန ဓမ္မဿဝနံ, ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ.

ความเคารพ ๑ ความถ่อมตน ๑ ความสันโดษ ๑ ความกตัญญู ๑ การฟังธรรมตามกาล ๑ นี้เป็นมงคลอันสูงสุด

---

၂၆၉.

๒๖๙.

---

‘‘ခန္တီ စ သောဝစဿတာ, သမဏာနဉ္စ ဒဿနံ;

ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာ, ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ.

ความอดทน ๑ ความเป็นผู้ว่าง่าย ๑ การได้เห็นสมณะทั้งหลาย ๑ การสนทนาธรรมตามกาล ๑ นี้เป็นมงคลอันสูงสุด

---

၂၇၀.

๒๗๐.

---

‘‘တပေါ စ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ, အရိယသစ္စာန ဒဿနံ;

နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာ စ, ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ.

ความเพียรเครื่องเผากิเลส ๑ การประพฤติพรหมจรรย์ ๑ การเห็นอริยสัจทั้งหลาย ๑ การทำนิพพานให้แจ้ง ๑ นี้เป็นมงคลอันสูงสุด

---

၂၇၁.

๒๗๑.

---

‘‘ဖုဋ္ဌဿ လောကဓမ္မေဟိ, စိတ္တံ ယဿ န ကမ္ပတိ;

အသောကံ ဝိရဇံ ခေမံ, ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ.

จิตของผู้ใดอันโลกธรรมทั้งหลายถูกต้องแล้ว ย่อมไม่หวั่นไหว ๑ ไม่เศร้าโศก ๑ ปราศจากธุลี ๑ เป็นจิตเกษม ๑ นี้เป็นมงคลอันสูงสุด

---

၂၇၂.

๒๗๒.

---

‘‘ဧတာဒိသာနိ ကတွာန, သဗ္ဗတ္ထမပရာဇိတာ;

သဗ္ဗတ္ထ သောတ္ထိံ ဂစ္ဆန္တိ, တံ တေသံ မင်္ဂလမုတ္တမ’’န္တိ.

เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทำมงคลเช่นนี้แล้ว ย่อมเป็นผู้ไม่พ่ายแพ้ในที่ทั้งปวง ย่อมถึงความสวัสดีในที่ทั้งปวง นี้เป็นมงคลอันสูงสุดของเทวดาและมนุษย์เหล่านั้น

---

မင်္ဂလသုတ္တံ စတုတ္ထံ နိဋ္ဌိတံ.

มงคลสูตรที่ ๔ จบ

---

၅. သူစိလောမသုတ္တံ

๕. สูจิโลมสูตร

---

ဧဝံ [Pg.320] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဂယာယံ ဝိဟရတိ ဋင်္ကိတမဉ္စေ သူစိလောမဿ ယက္ခဿ ဘဝနေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ခရော စ ယက္ခော သူစိလောမော စ ယက္ခော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ အတိက္ကမန္တိ. အထ ခေါ ခရော ယက္ခော သူစိလောမံ ယက္ခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧသော သမဏော’’တိ. ‘‘နေသော သမဏော, သမဏကော ဧသော. ယာဝါဟံ ဇာနာမိ ယဒိ ဝါ သော သမဏော, ယဒိ ဝါ သော သမဏကော’’တိ.

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ตำบลคยา ที่ตังกิตมัญจะ ในที่อยู่ของสูจิโลมยักษ์ ก็โดยสมัยนั้นแล ขรยักษ์และสูจิโลมยักษ์เดินผ่านไปในที่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาค ครั้งนั้นแล ขรยักษ์ได้กล่าวกะสูจิโลมยักษ์ว่า นั่นสมณะ สูจิโลมยักษ์กล่าวว่า นั่นไม่ใช่สมณะ นั่นเป็นสมณก เราจะรู้ได้ว่าผู้นั้นเป็นสมณะหรือเป็นสมณก

---

အထ ခေါ သူစိလောမော ယက္ခော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ကာယံ ဥပနာမေသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ကာယံ အပနာမေသိ. အထ ခေါ သူစိလောမော ယက္ခော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဘာယသိ မံ, သမဏာ’’တိ? ‘‘န ခွာဟံ တံ, အာဝုသော, ဘာယာမိ; အပိ စ တေ သပ္ဖဿော ပါပကော’’တိ.

ครั้งนั้นแล สูจิโลมยักษ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ แล้วน้อมกายเข้าไปใกล้พระผู้มีพระภาค ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงน้อมพระกายหลีก สูจิโลมยักษ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า สมณะ ท่านกลัวเราหรือ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนอาวุโส เราหาได้กลัวท่านไม่ แต่ว่าสัมผัสของท่านเป็นบาป

---

‘‘ပဉှံ တံ, သမဏ, ပုစ္ဆိဿာမိ. သစေ မေ န ဗျာကရိဿသိ, စိတ္တံ ဝါ တေ ခိပိဿာမိ, ဟဒယံ ဝါ တေ ဖာလေဿာမိ, ပါဒေသု ဝါ ဂဟေတွာ ပါရဂင်္ဂါယ ခိပိဿာမီ’’တိ.

ดูก่อนสมณะ เราจักถามปัญหากะท่าน ถ้าท่านจักไม่พยากรณ์แก่เรา เราจักทำจิตของท่านให้ฟุ้งซ่าน หรือจักผ่าหทัยของท่าน หรือจักจับท่านที่เท้าแล้วเหวี่ยงไปที่ฝั่งแม่น้ำคงคา

---

‘‘န ခွာဟံ တံ, အာဝုသော, ပဿာမိ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ ယော မေ စိတ္တံ ဝါ ခိပေယျ ဟဒယံ ဝါ ဖာလေယျ ပါဒေသု ဝါ ဂဟေတွာ ပါရဂင်္ဂါယ ခိပေယျ. အပိ စ တွံ, အာဝုသော, ပုစ္ဆ ယဒါကင်္ခသီ’’တိ. အထ ခေါ သူစိလောမော ယက္ခော ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

ดูก่อนอาวุโส เรายังไม่เห็นใครในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่จะพึงทำจิตของเราให้ฟุ้งซ่าน หรือพึงผ่าหทัยของเรา หรือพึงจับเราที่เท้าแล้วเหวี่ยงไปที่ฝั่งแม่น้ำคงคาได้เลย แต่ว่าเชิญท่านถามปัญหาตามที่ท่านต้องการเถิด ครั้งนั้นแล สูจิโลมยักษ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า

---

၂၇၃.

๒๗๓.

---

‘‘ရာဂေါ စ ဒေါသော စ ကုတောနိဒါနာ, အရတီ ရတီ လောမဟံသော ကုတောဇာ;

ကုတော သမုဋ္ဌာယ မနောဝိတက္ကာ, ကုမာရကာ ဓင်္ကမိဝေါဿဇန္တိ’’.

ราคะและโทสะมีอะไรเป็นแดนเกิด ความไม่ยินดี ความยินดี และความขลาดกลัว เกิดมาจากอะไร วิตกทั้งหลายเกิดจากอะไรแล้ว ย่อมปล่อยใจไป เหมือนเด็กๆ ปล่อยกาไป ฉะนั้น

---

၂၇၄.

๒๗๔.

---

‘‘ရာဂေါ စ ဒေါသော စ ဣတောနိဒါနာ, အရတီ ရတီ လောမဟံသော ဣတောဇာ;

ဣတော သမုဋ္ဌာယ မနောဝိတက္ကာ, ကုမာရကာ ဓင်္ကမိဝေါဿဇန္တိ.

ราคะและโทสะมีอัตภาพนี้เป็นแดนเกิด ความไม่ยินดี ความยินดี และความขลาดกลัว เกิดมาจากอัตภาพนี้ วิตกทั้งหลายเกิดจากอัตภาพนี้แล้ว ย่อมปล่อยใจไป เหมือนเด็กๆ ปล่อยกาไป ฉะนั้น

---

၂၇၄.

๒๗๔.

---

‘‘သ္နေဟဇာ [Pg.321] အတ္တသမ္ဘူတာ, နိဂြောဓဿေဝ ခန္ဓဇာ;

ပုထူ ဝိသတ္တာ ကာမေသု, မာလုဝါဝ ဝိတတာဝနေ.

กิเลสเหล่านั้นเกิดจากตัณหา เกิดจากอัตภาพ เหมือนแขนงแห่งต้นไทร กิเลสเหล่านั้นเกาะเกี่ยวอยู่ในกามทั้งหลายเป็นอันมาก เหมือนเถามาลุวาที่ขึ้นแผ่ไปในป่า ฉะนั้น

---

၂၇၅.

๒๗๕.

---

‘‘ယေ နံ ပဇာနန္တိ ယတောနိဒါနံ, တေ နံ ဝိနောဒေန္တိ သုဏောဟိ ယက္ခ;

တေ ဒုတ္တရံ ဩဃမိမံ တရန္တိ, အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယာ’’တိ.

ดูก่อนยักษ์ ท่านจงฟัง ชนเหล่าใดรู้ชัดกิเลสนั้นว่ามีอะไรเป็นแดนเกิด ชนเหล่านั้นย่อมบรรเทากิเลสนั้นได้ ชนเหล่านั้นย่อมข้ามโอฆะนี้ที่ข้ามได้ยาก ที่ตนยังไม่เคยข้าม เพื่อความไม่มีภพใหม่

---

သူစိလောမသုတ္တံ ပဉ္စမံ နိဋ္ဌိတံ.

สูจิโลมสูตรที่ ๕ จบ

---

၆. ဓမ္မစရိယသုတ္တံ

๖. ธัมมจริยสูตร

---

၂၇၆.

๒๗๖.

---

ဓမ္မစရိယံ ဗြဟ္မစရိယံ, ဧတဒါဟု ဝသုတ္တမံ;

ပဗ္ဗဇိတောပိ စေ ဟောတိ, အဂါရာ အနဂါရိယံ.

บัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่า การประพฤติธรรม การประพฤติพรหมจรรย์ นี้เป็นทรัพย์อันสูงสุด แม้ถ้าผู้นั้นจะบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือนแล้ว

---

၂၇၇.

๒๗๗.

---

သော စေ မုခရဇာတိကော, ဝိဟေသာဘိရတော မဂေါ;

ဇီဝိတံ တဿ ပါပိယော, ရဇံ ဝဍ္ဎေတိ အတ္တနော.

ถ้าภิกษุนั้นเป็นผู้มีชาติปากร้าย ยินดีในการเบียดเบียน เป็นดุจสัตว์ร้ายไซร้ ชีวิตของภิกษุนั้นเลวทรามยิ่งนัก เธอย่อมเพิ่มพูนธุลีคือกิเลสของตน

---

၂၇၈.

๒๗๘.

---

ကလဟာဘိရတော ဘိက္ခု, မောဟဓမ္မေန အာဝုတော;

အက္ခာတမ္ပိ န ဇာနာတိ, ဓမ္မံ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတံ.

ภิกษุผู้ยินดีในการทะเลาะ อันธรรมคือโมหะหุ้มห่อไว้แล้ว ย่อมไม่รู้แม้ซึ่งธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว ที่ท่านบอกอยู่

---

၂၇၉.

๒๗๙.

---

ဝိဟေသံ ဘာဝိတတ္တာနံ, အဝိဇ္ဇာယ ပုရက္ခတော;

သံကိလေသံ န ဇာနာတိ, မဂ္ဂံ နိရယဂါမိနံ.

ภิกษุนั้นเบียดเบียนท่านผู้มีตนอบรมแล้ว มีอวิชชาเป็นตัวนำ ย่อมไม่รู้ทางที่ทำให้เศร้าหมอง อันเป็นทางไปสู่นรก

---

၂၈၀.

๒๘๐.

---

ဝိနိပါတံ သမာပန္နော, ဂဗ္ဘာ ဂဗ္ဘံ တမာ တမံ;

သ ဝေ တာဒိသကော ဘိက္ခု, ပေစ္စ ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိ.

ภิกษุนั้นถึงความวินาศ ไปจากครรภ์สู่ครรภ์ จากที่มืดสู่ที่มืด ภิกษุเช่นนั้นแล ละไปแล้ว ย่อมเข้าถึงทุกข์

---

၂၈၁.

๒๘๑.

---

ဂူထကူပေါ ယထာ အဿ, သမ္ပုဏ္ဏော ဂဏဝဿိကော;

ယော စ ဧဝရူပေါ အဿ, ဒုဗ္ဗိသောဓော ဟိ သာင်္ဂဏော.

หลุมคูถที่เต็มมาหลายปี จะเป็นของชำระให้หมดจดได้โดยยากฉันใด ภิกษุใดมีรูปเช่นนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เธอเป็นผู้มีกิเลสเพียงดังเนิน ชำระให้หมดจดได้โดยยาก

---

၂၈၂.

๒๘๒.

---

ယံ ဧဝရူပံ ဇာနာထ, ဘိက္ခဝေါ ဂေဟနိဿိတံ;

ပါပိစ္ဆံ ပါပသင်္ကပ္ပံ, ပါပအာစာရဂေါစရံ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงรู้จักภิกษุรูปใด ผู้มีรูปเช่นนี้ ผู้อาศัยเรือน มีความปรารถนาลามก มีความดำริลามก มีอาจาระและโคจรลามก

---

၂၈၃.

๒๘๓.

---

သဗ္ဗေ [Pg.322] သမဂ္ဂါ ဟုတွာန, အဘိနိဗ္ဗဇ္ဇိယာထ နံ;

ကာရဏ္ဍဝံ နိဒ္ဓမထ, ကသမ္ဗုံ အပကဿထ.

พวกเธอทั้งหมดจงพร้อมเพรียงกันขับไล่ภิกษุนั้นเสีย จงกำจัดภิกษุผู้เปรียบด้วยหยากเยื่อ จงนำภิกษุผู้เป็นดุจของเลวทรามออกไปเสีย

---

၂၈၄.

๒๘๔.

---

တတော ပလာပေ ဝါဟေထ, အဿမဏေ သမဏမာနိနေ;

နိဒ္ဓမိတွာန ပါပိစ္ဆေ, ပါပအာစာရဂေါစရေ.

แต่นั้น พวกเธอจงกำจัดภิกษุผู้เป็นดุจแกลบ ผู้มิใช่สมณะ แต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะออกไปเสีย ครั้นกำจัดภิกษุผู้มีความปรารถนาลามก ผู้มีอาจาระและโคจรลามกออกไปแล้ว

---

၂၈၅.

๒๘๕.

---

သုဒ္ဓါ သုဒ္ဓေဟိ သံဝါသံ, ကပ္ပယဝှော ပတိဿတာ;

တတော သမဂ္ဂါ နိပကာ, ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿထာတိ.

พวกเธอผู้บริสุทธิ์ มีสติ พึงอยู่ร่วมกับท่านผู้บริสุทธิ์ทั้งหลายเถิด แต่นั้น พวกเธอจักเป็นผู้พร้อมเพรียงกัน มีปัญญาเครื่องรักษาตน กระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

---

ဓမ္မစရိယသုတ္တံ ဆဋ္ဌံ နိဋ္ဌိတံ.

ธัมมจริยสูตรที่ ๖ จบ

---

၇. ဗြာဟ္မဏဓမ္မိကသုတ္တံ

๗. พราหมณธัมมิกสูตรที่ ๗

---

ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ကောသလကာ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ ဇိဏ္ဏာ ဝုဍ္ဎာ မဟလ္လကာ အဒ္ဓဂတာ ဝယောအနုပ္ပတ္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘သန္ဒိဿန္တိ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, ဧတရဟိ ဗြာဟ္မဏာ ပေါရာဏာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဗြာဟ္မဏဓမ္မေ’’တိ? ‘‘န ခေါ, ဗြာဟ္မဏာ, သန္ဒိဿန္တိ ဧတရဟိ ဗြာဟ္မဏာ ပေါရာဏာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဗြာဟ္မဏဓမ္မေ’’တိ. ‘‘သာဓု နော ဘဝံ ဂေါတမော ပေါရာဏာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဗြာဟ္မဏဓမ္မံ ဘာသတု, သစေ ဘောတော ဂေါတမဿ အဂရူ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ, ဗြာဟ္မဏာ, သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ, ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘော’’တိ ခေါ တေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น พราหมณมหาศาลชาวโกศลจำนวนมาก ผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ผ่านกาลนาน ล่วงวัยไปโดยลำดับ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พราหมณมหาศาลเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เดี๋ยวนี้ พราหมณ์ทั้งหลายยังปรากฏในธรรมของพราหมณ์โบราณอยู่หรือ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ทั้งหลาย เดี๋ยวนี้ พราหมณ์ทั้งหลายไม่ปรากฏในธรรมของพราหมณ์โบราณ” พราหมณ์เหล่านั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ถ้าไม่เป็นการหนักพระทัยของพระองค์ ขอพระองค์โปรดตรัสธรรมของพราหมณ์โบราณแก่พวกข้าพระองค์เถิด” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น ท่านทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” พราหมณมหาศาลเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพจน์นี้ว่า

---

၂၈၆.

๒๘๖.

---

‘‘ဣသယော ပုဗ္ဗကာ အာသုံ, သညတတ္တာ တပဿိနော;

ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ဟိတွာ, အတ္တဒတ္ထမစာရိသုံ.

ฤาษีในปางก่อน เป็นผู้มีตนสำรวมแล้ว เป็นผู้บำเพ็ญตบะ ละกามคุณ ๕ ประพฤติประโยชน์ตน

---

၂၈၇.

๒๘๗.

---

‘‘န ပသူ ဗြာဟ္မဏာနာသုံ, န ဟိရညံ န ဓာနိယံ;

သဇ္ဈာယဓနဓညာသုံ, ဗြဟ္မံ နိဓိမပါလယုံ.

พราหมณ์ทั้งหลายไม่มีปศุสัตว์ ไม่มีทอง ไม่มีข้าวเปลือก มีการสาธยายเป็นทรัพย์เป็นข้าวเปลือก ได้รักษานิธิคือพรหม

---

၂၈၈.

๒๘๘.

---

‘‘ယံ [Pg.323] နေသံ ပကတံ အာသိ, ဒွါရဘတ္တံ ဥပဋ္ဌိတံ;

သဒ္ဓါပကတမေသာနံ, ဒါတဝေ တဒမညိသုံ.

ภัตตาหารที่เขาจัดเตรียมไว้ที่ประตูเพื่อพราหมณ์เหล่านั้น เขาจัดไว้แล้วด้วยศรัทธา ชนทั้งหลายย่อมสำคัญภัตตาหารนั้นว่าควรให้แก่ผู้แสวงหา

---

၂၈၉.

๒๘๙.

---

‘‘နာနာရတ္တေဟိ ဝတ္ထေဟိ, သယနေဟာဝသထေဟိ စ;

ဖီတာ ဇနပဒါ ရဋ္ဌာ, တေ နမဿိံသု ဗြာဟ္မဏေ.

ชนบทและแว่นแคว้นที่มั่งคั่งด้วยผ้าที่ย้อมสีต่างๆ ด้วยที่นอนและที่อยู่ ได้นอบน้อมพราหมณ์เหล่านั้น

---

၂၉၀.

๒๙๐.

---

‘‘အဝဇ္ဈာ ဗြာဟ္မဏာ အာသုံ, အဇေယျာ ဓမ္မရက္ခိတာ;

န နေ ကောစိ နိဝါရေသိ, ကုလဒွါရေသု သဗ္ဗသော.

พราหมณ์ทั้งหลายเป็นผู้ที่ใครฆ่าไม่ได้ ใครข่มเหงไม่ได้ เพราะธรรมคุ้มครองแล้ว ไม่มีใครห้ามพราหมณ์เหล่านั้นที่ประตูตระกูลทั้งปวงได้เลย

---

၂၉၁.

๒๙๑.

---

‘‘အဋ္ဌစတ္တာလီသံ ဝဿာနိ, (ကောမာရ) ဗြဟ္မစရိယံ စရိံသု တေ;

ဝိဇ္ဇာစရဏပရိယေဋ္ဌိံ, အစရုံ ဗြာဟ္မဏာ ပုရေ.

พราหมณ์เหล่านั้นประพฤติพรหมจรรย์ (ของกุมาร) อยู่ ๔๘ ปี ในกาลก่อน พราหมณ์ทั้งหลายได้ประพฤติแสวงหาวิชชาและจรณะ

---

၂၉၂.

๒๙๒.

---

‘‘န ဗြာဟ္မဏာ အညမဂမုံ, နပိ ဘရိယံ ကိဏိံသု တေ;

သမ္ပိယေနေဝ သံဝါသံ, သင်္ဂန္တွာ သမရောစယုံ.

พราหมณ์ทั้งหลายไม่ได้ไปหาผู้อื่น และไม่ได้ซื้อภรรยา พวกเขาอยู่ร่วมกันด้วยความรักใคร่สมัครใจแล้วจึงยินดีต่อกัน

---

၂၉၃.

๒๙๓.

---

‘‘အညတြ တမှာ သမယာ, ဥတုဝေရမဏိံ ပတိ;

အန္တရာ မေထုနံ ဓမ္မံ, နာဿု ဂစ္ဆန္တိ ဗြာဟ္မဏာ.

เว้นจากสมัยนั้น คือเวลาที่ภรรยามีระดู พราหมณ์ทั้งหลายย่อมไม่เสพเมถุนธรรมในระหว่าง

---

၂၉၄.

๒๙๔.

---

‘‘ဗြဟ္မစရိယဉ္စ သီလဉ္စ, အဇ္ဇဝံ မဒ္ဒဝံ တပံ;

သောရစ္စံ အဝိဟိံသဉ္စ, ခန္တိဉ္စာပိ အဝဏ္ဏယုံ.

พราหมณ์เหล่านั้นสรรเสริญพรหมจรรย์ ศีล ความซื่อตรง ความอ่อนโยน ตบะ ความสงบเสงี่ยม ความไม่เบียดเบียน และขันติ

---

၂၉၅.

๒๙๕.

---

‘‘ယော နေသံ ပရမော အာသိ, ဗြဟ္မာ ဒဠှပရက္ကမော;

သ ဝါပိ မေထုနံ ဓမ္မံ, သုပိနန္တေပိ နာဂမာ.

พราหมณ์ใดในพวกนั้นเป็นผู้ประเสริฐสุด เป็นผู้มีความเพียรมั่นคงดุจพรหม แม้พราหมณ์นั้นก็ไม่เสพเมถุนธรรมแม้ในความฝัน

---

၂၉၆.

๒๙๖.

---

‘‘တဿ ဝတ္တမနုသိက္ခန္တာ, ဣဓေကေ ဝိညုဇာတိကာ;

ဗြဟ္မစရိယဉ္စ သီလဉ္စ, ခန္တိဉ္စာပိ အဝဏ္ဏယုံ.

วิญญูชนบางพวกในโลกนี้ เล่าเรียนตามวัตรของพราหมณ์นั้น สรรเสริญพรหมจรรย์ ศีล และขันติ

---

၂၉၇.

๒๙๗.

---

‘‘တဏ္ဍုလံ သယနံ ဝတ္ထံ, သပ္ပိတေလဉ္စ ယာစိယ;

ဓမ္မေန သမောဓာနေတွာ, တတော ယညမကပ္ပယုံ.

พราหมณ์เหล่านั้นขอข้าวสาร ที่นอน ผ้า เนยใสและน้ำมันโดยธรรมแล้ว รวบรวมกันเข้า แต่นั้นจึงประกอบยัญพิธี

---

၂၉၈.

๒๙๘.

---

‘‘ဥပဋ္ဌိတသ္မိံ ယညသ္မိံ, နာဿု ဂါဝေါ ဟနိံသု တေ;

ယထာ မာတာ ပိတာ ဘာတာ, အညေ ဝါပိ စ ဉာတကာ;

ဂါဝေါ နော ပရမာ မိတ္တာ, ယာသု ဇာယန္တိ ဩသဓာ.

เมื่อยัญพิธีปรากฏขึ้น พราหมณ์เหล่านั้นไม่ได้ฆ่าโคเลย (ด้วยคิดว่า) โคทั้งหลายเป็นมิตรอย่างยิ่งของเรา เหมือนมารดา บิดา พี่น้อง หรือญาติเหล่าอื่น ยาทั้งหลายย่อมเกิดในโคเหล่านั้น

---

၂၉၉.

๒๙๙.

---

‘‘အန္နဒါ ဗလဒါ စေတာ, ဝဏ္ဏဒါ သုခဒါ တထာ ;

ဧတမတ္ထဝသံ ဉတွာ, နာဿု ဂါဝေါ ဟနိံသု တေ.

โคเหล่านั้นเป็นผู้ให้ข้าว ให้กำลัง ให้วรรณะ และให้ความสุข พราหมณ์เหล่านั้นรู้ชัดประโยชน์ข้อนี้แล้ว จึงไม่ได้ฆ่าโคเลย

---

၃၀၀.

๓๐๐.

---

‘‘သုခုမာလာ [Pg.324] မဟာကာယာ, ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော;

ဗြာဟ္မဏာ သေဟိ ဓမ္မေဟိ, ကိစ္စာကိစ္စေသု ဥဿုကာ;

ယာဝ လောကေ အဝတ္တိံသု, သုခမေဓိတ္ထယံ ပဇာ.

พราหมณ์ทั้งหลายมีผิวพรรณละเอียด มีกายใหญ่ มีวรรณะดี มียศ ขวนขวายในกิจที่ควรทำและไม่ควรทำด้วยธรรมของตน ตลอดเวลาที่พราหมณ์เหล่านั้นยังเป็นไปอยู่ในโลก ประชาชนนี้ก็ถึงความสุข

---

၃၀၁.

๓๐๑.

---

‘‘တေသံ အာသိ ဝိပလ္လာသော, ဒိသွာန အဏုတော အဏုံ;

ရာဇိနော စ ဝိယာကာရံ, နာရိယော သမလင်္ကတာ.

พราหมณ์เหล่านั้นเกิดความวิปลาส เพราะได้เห็นความสุขเล็กๆ น้อยๆ และได้เห็นสมบัติของพระราชาและพวกสตรีที่ประดับประดาดีแล้ว

---

၃၀၂.

๓๐๒.

---

‘‘ရထေ စာဇညသံယုတ္တေ, သုကတေ စိတ္တသိဗ္ဗနေ;

နိဝေသနေ နိဝေသေ စ, ဝိဘတ္တေ ဘာဂသော မိတေ.

ได้เห็นรถที่เทียมด้วยม้าอาชาไนย ที่ทำดีแล้ว เย็บปักวิจิตร และนิเวศน์ที่อยู่อาศัยที่แบ่งเป็นส่วนๆ วัดดีแล้ว

---

၃၀၃.

๓๐๓.

---

‘‘ဂေါမဏ္ဍလပရိဗျူဠှံ, နာရီဝရဂဏာယုတံ;

ဥဠာရံ မာနုသံ ဘောဂံ, အဘိဇ္ဈာယိံသု ဗြာဟ္မဏာ.

พราหมณ์ทั้งหลายจึงเพ่งเล็งโภคะของมนุษย์อันโอฬาร ซึ่งแวดล้อมด้วยฝูงโคและประกอบด้วยหมู่สตรีงาม

---

၃၀၄.

๓๐๔.

---

‘‘တေ တတ္ထ မန္တေ ဂန္ထေတွာ, ဩက္ကာကံ တဒုပါဂမုံ;

ပဟူတဓနဓညောသိ, ယဇဿု ဗဟု တေ ဝိတ္တံ;

ယဇဿု ဗဟု တေ ဓနံ.

ครั้งนั้น พราหมณ์เหล่านั้นร้อยกรองมนต์ในเรื่องนั้นแล้ว เข้าไปเฝ้าพระเจ้าโอกกากะ (กราบทูลว่า) ‘พระองค์มีทรัพย์และข้าวเปลือกมาก ขอพระองค์จงบูชายัญเถิด ทรัพย์ของพระองค์มีมาก ขอพระองค์จงบูชายัญเถิด ทรัพย์สมบัติของพระองค์มีมาก’

---

၃၀၅.

๓๐๕.

---

‘‘တတော စ ရာဇာ သညတ္တော, ဗြာဟ္မဏေဟိ ရထေသဘော;

အဿမေဓံ ပုရိသမေဓံ, သမ္မာပါသံ ဝါဇပေယျံ နိရဂ္ဂဠံ;

ဧတေ ယာဂေ ယဇိတွာန, ဗြာဟ္မဏာနမဒါ ဓနံ.

ลำดับนั้น พระราชาผู้เป็นใหญ่ในรถ ทรงได้รับการชักชวนจากพราหมณ์ทั้งหลายแล้ว ได้ทรงบูชายัญเหล่านี้ คือ อัสสเมธะ ปุริสเมธะ สัมมาปาสะ วาชเปยยะ นิรัคคฬะ แล้วได้พระราชทานทรัพย์แก่พราหมณ์ทั้งหลาย

---

၃၀၆.

๓๐๖.

---

‘‘ဂါဝေါ သယနဉ္စ ဝတ္ထဉ္စ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ရထေ စာဇညသံယုတ္တေ, သုကတေ စိတ္တသိဗ္ဗနေ.

(พระราชทาน) โค ที่นอน ผ้า สตรีที่ประดับประดาดีแล้ว และรถที่เทียมด้วยม้าอาชาไนย ที่ทำดีแล้ว เย็บปักวิจิตร

---

၃၀၇.

๓๐๗.

---

‘‘နိဝေသနာနိ ရမ္မာနိ, သုဝိဘတ္တာနိ ဘာဂသော;

နာနာဓညဿ ပူရေတွာ, ဗြာဟ္မဏာနမဒါ ဓနံ.

พระองค์ได้พระราชทานทรัพย์แก่พราหมณ์ทั้งหลาย โดยทรงบรรจุธัญชาติต่างๆ ให้เต็มในนิเวศน์อันน่ารื่นรมย์ ที่แบ่งส่วนไว้ดีแล้ว

---

၃၀၈.

๓๐๘.

---

‘‘တေ စ တတ္ထ ဓနံ လဒ္ဓါ, သန္နိဓိံ သမရောစယုံ;

တေသံ ဣစ္ဆာဝတိဏ္ဏာနံ, ဘိယျော တဏှာ ပဝဍ္ဎထ;

တေ တတ္ထ မန္တေ ဂန္ထေတွာ, ဩက္ကာကံ ပုနမုပါဂမုံ.

พราหมณ์เหล่านั้นได้ทรัพย์ในยัญพิธีนั้นแล้ว ก็ยินดีในการสะสม เมื่อความอยากครอบงำ ตัณหาของพวกเขาก็ยิ่งเจริญขึ้น พราหมณ์เหล่านั้นร้อยกรองมนต์ในเรื่องนั้นแล้ว เข้าไปเฝ้าพระเจ้าโอกกากะอีกครั้ง

---

၃၀၉.

๓๐๙.

---

‘‘ယထာ အာပေါ စ ပထဝီ စ, ဟိရညံ ဓနဓာနိယံ;

ဧဝံ ဂါဝေါ မနုဿာနံ, ပရိက္ခာရော သော ဟိ ပါဏိနံ;

ယဇဿု ဗဟု တေ ဝိတ္တံ, ယဇဿု ဗဟု တေ ဓနံ.

น้ำ แผ่นดิน ทองคำ ทรัพย์และข้าวเปลือก เป็นเครื่องใช้สอยของเหล่าสัตว์ฉันใด โคทั้งหลายก็เป็นเครื่องใช้สอยของมนุษย์ฉันนั้น ขอพระองค์จงบูชายัญเถิด ทรัพย์ของพระองค์มีมาก ขอพระองค์จงบูชายัญเถิด ทรัพย์สมบัติของพระองค์มีมาก

---

၃၁၀.

๓๑๐.

---

‘‘တတော စ ရာဇာ သညတ္တော, ဗြာဟ္မဏေဟိ ရထေသဘော;

နေကာ သတသဟဿိယော, ဂါဝေါ ယညေ အဃာတယိ.

ลำดับนั้น พระราชาผู้เป็นใหญ่ในรถ ทรงได้รับการชักชวนจากพราหมณ์ทั้งหลายแล้ว ได้โปรดให้ฆ่าโคหลายแสนตัวในยัญพิธี

---

၃၁၁.

๓๑๑.

---

‘‘န [Pg.325] ပါဒါ န ဝိသာဏေန, နာဿု ဟိံသန္တိ ကေနစိ;

ဂါဝေါ ဧဠကသမာနာ, သောရတာ ကုမ္ဘဒူဟနာ;

တာ ဝိသာဏေ ဂဟေတွာန, ရာဇာ သတ္ထေန ဃာတယိ.

โคทั้งหลายไม่เบียดเบียนใครด้วยเท้าหรือด้วยเขา เหมือนดังแกะ เป็นสัตว์สงบเสงี่ยม ให้น้ำนมเต็มหม้อ พระราชาทรงรับสั่งให้จับโคเหล่านั้นที่เขาแล้วให้ฆ่าด้วยศัสตรา

---

၃၁၂.

๓๑๒.

---

‘‘တတော ဒေဝါ ပိတရော စ, ဣန္ဒော အသုရရက္ခသာ;

အဓမ္မော ဣတိ ပက္ကန္ဒုံ, ယံ သတ္ထံ နိပတီ ဂဝေ.

ครั้งนั้น ทวยเทพ เหล่าบิดร พระอินทร์ อสูร และรากษส ต่างร้องเสียงหลงว่า ‘นี่เป็นอธรรม’ เพราะศัสตราได้ตกลงบนตัวโค

---

၃၁၃.

๓๑๓.

---

‘‘တယော ရောဂါ ပုရေ အာသုံ, ဣစ္ဆာ အနသနံ ဇရာ;

ပသူနဉ္စ သမာရမ္ဘာ, အဋ္ဌာနဝုတိမာဂမုံ.

ในกาลก่อน โรคมี ๓ อย่าง คือ ความอยาก ๑ ความไม่อยากอาหาร ๑ ความแก่ ๑ เพราะการเบียดเบียนปศุสัตว์ โรค ๙๘ อย่างจึงเกิดขึ้น

---

၃၁၄.

๓๑๔.

---

‘‘ဧသော အဓမ္မော ဒဏ္ဍာနံ, ဩက္ကန္တော ပုရာဏော အဟု;

အဒူသိကာယော ဟညန္တိ, ဓမ္မာ ဓံသန္တိ ယာဇကာ.

อธรรมนี้ปรากฏขึ้นแล้ว เป็นเรื่องเก่าแก่ เป็นความผิดเกี่ยวกับทัณฑกรรมอย่างหนึ่ง, ฝูงโคที่ไม่ประทุษร้าย ถูกเขาฆ่า, พวกพราหมณ์ผู้บูชายัญจึงเสื่อมจากธรรม

---

၃၁၅.

๓๑๕.

---

‘‘ဧဝမေသော အဏုဓမ္မော, ပေါရာဏော ဝိညုဂရဟိတော;

ယတ္ထ ဧဒိသကံ ပဿတိ, ယာဇကံ ဂရဟတီ ဇနော.

อธรรมอันเลวทรามที่สืบกันมาแต่นมนานเช่นนี้ บัณฑิตติเตียนแล้ว, ในที่ใด ชนเห็นผู้บูชายัญเช่นนี้, ในที่นั้น เขาย่อมติเตียนผู้บูชายัญนั้น

---

၃၁၆.

๓๑๖.

---

‘‘ဧဝံ ဓမ္မေ ဝိယာပန္နေ, ဝိဘိန္နာ သုဒ္ဒဝေဿိကာ;

ပုထူ ဝိဘိန္နာ ခတ္တိယာ, ပတိံ ဘရိယာဝမညထ.

เมื่อธรรมเสื่อมไปแล้วอย่างนี้ พวกศูทรและแพศย์ก็แตกกัน, พวกกษัตริย์ก็แตกกันเป็นหมู่ๆ, ภรรยาก็ดูหมิ่นสามี

---

၃၁၇.

๓๑๗.

---

‘‘ခတ္တိယာ ဗြဟ္မဗန္ဓူ စ, ယေ စညေ ဂေါတ္တရက္ခိတာ;

ဇာတိဝါဒံ နိရံကတွာ, ကာမာနံ ဝသမနွဂု’’န္တိ.

พวกกษัตริย์ พวกพราหมณ์ และคนเหล่าอื่นที่รักษาตระกูล, ละทิ้งทิฏฐิในชาติเสีย, ตกอยู่ในอำนาจแห่งกามคุณทั้งหลาย

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ, တေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ…ပေ. … ဥပါသကေ နော ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတေ သရဏံ ဂတေ’’တိ.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณมหาศาลเหล่านั้นได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก... ขอพระโคดมผู้เจริญจงทรงจำข้าพระองค์ทั้งหลายว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป

---

ဗြာဟ္မဏဓမ္မိကသုတ္တံ သတ္တမံ နိဋ္ဌိတံ.

พราหมณธัมมิกสูตรที่ ๗ จบ

---

၈. နာဝါသုတ္တံ

๘. นาวาสูตร

---

၃၁၈.

๓๑๘.

---

ယသ္မာ ဟိ ဓမ္မံ ပုရိသော ဝိဇညာ, ဣန္ဒံဝ နံ ဒေဝတာ ပူဇယေယျ;

သော ပူဇိတော တသ္မိ ပသန္နစိတ္တော, ဗဟုဿုတော ပါတုကရောတိ ဓမ္မံ.

บุรุษพึงรูธรรมจากผู้ใด พึงบูชาผู้นั้น เหมือนเทวดาบูชาพระอินทร์ฉะนั้น, อาจารย์ผู้เป็นพหูสูตนั้น อันบุรุษบูชาแล้ว มีจิตเลื่อมใส ย่อมกระทำธรรมให้ปรากฏ

---

၃၁၉.

๓๑๙.

---

တဒဋ္ဌိကတွာန [Pg.326] နိသမ္မ ဓီရော, ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပဇ္ဇမာနော;

ဝိညူ ဝိဘာဝီ နိပုဏော စ ဟောတိ, ယော တာဒိသံ ဘဇတိ အပ္ပမတ္တော.

ผู้ใดเป็นคนขยันหมั่นเพียร คบหาอาจารย์เช่นนั้น, ผู้นั้นเป็นนักปราชญ์ ทำความต้องการในธรรมนั้นให้สำเร็จแล้ว ฟังธรรมนั้นโดยเคารพแล้ว ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม, ย่อมเป็นผู้รู้แจ่มแจ้ง เป็นผู้แสดงธรรมได้ชัดเจน และเป็นผู้ฉลาด

---

၃၂၀.

๓๒๐.

---

ခုဒ္ဒဉ္စ ဗာလံ ဥပသေဝမာနော, အနာဂတတ္ထဉ္စ ဥသူယကဉ္စ;

ဣဓေဝ ဓမ္မံ အဝိဘာဝယိတွာ, အဝိတိဏ္ဏကင်္ခေါ မရဏံ ဥပေတိ.

ผู้ใดคบหาอาจารย์ผู้เลวทราม ผู้เขลา ผู้ไม่บรรลุประโยชน์ และผู้มักริษยา, ผู้นั้นยังไม่ทำให้แจ้งซึ่งธรรมในศาสนานี้, ยังข้ามความสงสัยไม่ได้ ย่อมเข้าถึงความตาย

---

၃၂၁.

๓๒๑.

---

ယထာ နရော အာပဂမောတရိတွာ, မဟောဒကံ သလိလံ သီဃသောတံ;

သော ဝုယှမာနော အနုသောတဂါမီ, ကိံ သော ပရေ သက္ခတိ တာရယေတုံ.

เปรียบเหมือนบุรุษลงสู่แม่น้ำมีน้ำมาก มีน้ำเชี่ยว, เขานั้นถูกกระแสน้ำพัดไปตามกระแสอยู่, จะสามารถช่วยคนอื่นให้ข้ามได้อย่างไร

---

၃၂၂.

๓๒๒.

---

တထေဝ ဓမ္မံ အဝိဘာဝယိတွာ, ဗဟုဿုတာနံ အနိသာမယတ္ထံ;

သယံ အဇာနံ အဝိတိဏ္ဏကင်္ခေါ, ကိံ သော ပရေ သက္ခတိ နိဇ္ဈပေတုံ.

ฉันนั้นเหมือนกัน ผู้ใดไม่ได้ทำให้แจ้งซึ่งธรรม, ไม่ได้สอบถามเนื้อความในสำนักของท่านผู้เป็นพหูสูต, ตนเองไม่รู้ ยังข้ามความสงสัยของตนไม่ได้, จะสามารถชี้แจงให้คนอื่นรู้ได้อย่างไร

---

၃၂၃.

๓๒๓.

---

ယထာပိ နာဝံ ဒဠှမာရုဟိတွာ, ဖိယေန ရိတ္တေန သမင်္ဂိဘူတော;

သော တာရယေ တတ္ထ ဗဟူပိ အညေ, တတြူပယညူ ကုသလော မုတီမာ.

เปรียบเหมือนบุรุษผู้ฉลาด มีปัญญาดี รู้อุบายในเรือนั้น, ขึ้นสู่เรืออันแข็งแรง พร้อมด้วยพายและหลัก, เขาย่อมสามารถช่วยคนอื่นแม้มากในเรือนั้นให้ข้ามไปได้

---

၃၂၄.

๓๒๔.

---

ဧဝမ္ပိ ယော ဝေဒဂု ဘာဝိတတ္တော, ဗဟုဿုတော ဟောတိ အဝေဓဓမ္မော;

သော ခေါ ပရေ နိဇ္ဈပယေ ပဇာနံ, သောတာဝဓာနူပနိသူပပန္နေ.

ฉันนั้นเหมือนกัน ผู้ใดถึงเวท มีตนอบรมแล้ว เป็นพหูสูต มีธรรมไม่หวั่นไหว, ผู้นั้นแหละรู้ชัดอยู่ ย่อมสามารถชี้แจงให้คนอื่นผู้ประกอบด้วยโสตาปธานะและอุปนิสัยให้รู้แจ้งได้

---

၃၂၅.

๓๒๕.

---

တသ္မာ ဟဝေ သပ္ပုရိသံ ဘဇေထ, မေဓာဝိနဉ္စေဝ ဗဟုဿုတဉ္စ;

အညာယ အတ္ထံ ပဋိပဇ္ဇမာနော, ဝိညာတဓမ္မော သ သုခံ လဘေထာတိ.

เพราะเหตุนั้นแหละ บุคคลพึงคบสัตบุรุษผู้มีปัญญาและเป็นพหูสูต, ผู้ใดรู้แจ้งเนื้อความแล้วปฏิบัติอยู่, ผู้นั้นมีธรรมอันรู้แจ้งแล้ว ย่อมได้ประสบสุข

---

နာဝါသုတ္တံ အဋ္ဌမံ နိဋ္ဌိတံ.

นาวาสูตรที่ ๘ จบ

---

၉. ကိံသီလသုတ္တံ

๙. กิงสีลสูตร

---

၃၂၆.

๓๒๖.

---

‘‘ကိံသီလော [Pg.327] ကိံသမာစာရော, ကာနိ ကမ္မာနိ ဗြူဟယံ;

နရော သမ္မာ နိဝိဋ္ဌဿ, ဥတ္တမတ္ထဉ္စ ပါပုဏေ’’.

คนมีศีลอย่างไร มีอาจาระอย่างไร, บำรุงกรรมอะไรอยู่, จึงจะชื่อว่าเป็นผู้ตั้งมั่นโดยชอบ และพึงบรรลุประโยชน์อย่างยิ่ง

---

၃၂၇.

๓๒๗.

---

‘‘ဝုဍ္ဎာပစာယီ အနုသူယကော သိယာ, ကာလညူ စဿ ဂရူနံ ဒဿနာယ;

ဓမ္မိံ ကထံ ဧရယိတံ ခဏညူ, သုဏေယျ သက္ကစ္စ သုဘာသိတာနိ.

พึงเป็นผู้นอบน้อมต่อท่านผู้เจริญ ไม่มีความริษยา, พึงเป็นผู้รู้กาลเพื่อจะเข้าพบครู, พึงเป็นผู้รู้ขณะ ฟังธรรมกถาที่ท่านกล่าวแล้วโดยเคารพ และฟังสุภาษิตทั้งหลายโดยเคารพ

---

၃၂၈.

๓๒๘.

---

‘‘ကာလေန ဂစ္ဆေ ဂရူနံ သကာသံ, ထမ္ဘံ နိရံကတွာ နိဝါတဝုတ္တိ;

အတ္ထံ ဓမ္မံ သံယမံ ဗြဟ္မစရိယံ, အနုဿရေ စေဝ သမာစရေ စ.

พึงไปสู่สำนักของครูตามกาล, กำจัดความหัวดื้อเสีย มีปกติประพฤติอ่อนน้อม, พึงระลึกและประพฤติอยู่ซึ่งอรรถ ธรรม ความสำรวม และพรหมจรรย์

---

၃၂၉.

๓๒๙.

---

‘‘ဓမ္မာရာမော ဓမ္မရတော, ဓမ္မေ ဌိတော ဓမ္မဝိနိစ္ဆယညူ;

နေဝါစရေ ဓမ္မသန္ဒောသဝါဒံ, တစ္ဆေဟိ နီယေထ သုဘာသိတေဟိ.

พึงเป็นผู้มีธรรมเป็นที่มายินดี ยินดีแล้วในธรรม ตั้งมั่นในธรรม รู้การวินิจฉัยธรรม, ไม่พึงกล่าวคำเป็นเหตุทำลายธรรม, พึงนำกาลเวลาให้ล่วงไปด้วยคำจริงอันเป็นสุภาษิต

---

၃၃၀.

๓๓๐.

---

‘‘ဟဿံ ဇပ္ပံ ပရိဒေဝံ ပဒေါသံ, မာယာကတံ ကုဟနံ ဂိဒ္ဓိ မာနံ;

သာရမ္ဘံ ကက္ကသံ ကသာဝဉ္စ မုစ္ဆံ, ဟိတွာ စရေ ဝီတမဒေါ ဌိတတ္တော.

พึงละการหัวเราะ การพูดเพ้อเจ้อ ความร่ำไร ความขัดเคืองใจ มารยา การพูดเลียบเคียง ความโลภ มานะ ความแข่งดี ความหยาบคาย กิเลสดุจน้ำฝาด และความมัวเมา, แล้วพึงเที่ยวไปปราศจากความมัวเมา มีตนตั้งมั่น

---

၃၃၁.

๓๓๑.

---

‘‘ဝိညာတသာရာနိ သုဘာသိတာနိ, သုတဉ္စ ဝိညာတသမာဓိသာရံ;

န တဿ ပညာ စ သုတဉ္စ ဝဍ္ဎတိ, ယော သာဟသော ဟောတိ နရော ပမတ္တော.

สุภาษิตทั้งหลายมีปัญญาเป็นสาระ, สุตะมีสมาธิที่บุคคลรู้แจ้งแล้วเป็นสาระ, ปัญญาและสุตะของคนผู้มักทำการโดยผลีผลามและประมาท ย่อมไม่เจริญ

---

၃၃၂.

๓๓๒.

---

‘‘ဓမ္မေ [Pg.328] စ ယေ အရိယပဝေဒိတေ ရတာ,အနုတ္တရာ တေ ဝစသာ မနသာ ကမ္မုနာ စ;

တေ သန္တိသောရစ္စသမာဓိသဏ္ဌိတာ,သုတဿ ပညာယ စ သာရမဇ္ဈဂူ’’တိ.

ส่วนชนเหล่าใด ยินดีในธรรมที่พระอริยเจ้าประกาศแล้ว, ชนเหล่านั้นเป็นผู้ยอดเยี่ยมด้วยวาจา ใจ และกาย, เขาทั้งหลายตั้งมั่นแล้วในความสงบ ความเสงี่ยม และสมาธิ, ได้บรรลุสาระแห่งสุตะและปัญญาแล้ว

---

ကိံသီလသုတ္တံ နဝမံ နိဋ္ဌိတံ.

กิงสีลสูตรที่ ๙ จบ

---

၁၀. ဥဋ္ဌာနသုတ္တံ

๑๐. อุฏฐานสูตร

---

၃၃၃.

๓๓๓.

---

ဥဋ္ဌဟထ နိသီဒထ, ကော အတ္ထော သုပိတေန ဝေါ;

အာတုရာနဉှိ ကာ နိဒ္ဒါ, သလ္လဝိဒ္ဓါန ရုပ္ပတံ.

ท่านทั้งหลายจงลุกขึ้น จงนั่งเถิด, จะมีประโยชน์อะไรด้วยการหลับของท่าน, คนทั้งหลายผู้ถูกลูกศรคือราคะเป็นต้นเสียบแทงแล้ว เดือดร้อนอยู่ เป็นไข้, จะหลับได้อย่างไร

---

၃၃၄.

๓๓๔.

---

ဥဋ္ဌဟထ နိသီဒထ, ဒဠှံ သိက္ခထ သန္တိယာ;

မာ ဝေါ ပမတ္တေ ဝိညာယ, မစ္စုရာဇာ အမောဟယိတ္ထ ဝသာနုဂေ.

ท่านทั้งหลายจงลุกขึ้น จงนั่งเถิด, จงศึกษาให้มั่นคงเพื่อความสงบ, อย่าให้มัจจุราชรู้ว่าท่านทั้งหลายเป็นผู้ประมาทแล้วลวงให้ตกอยู่ในอำนาจเลย

---

၃၃၅.

๓๓๕.

---

ယာယ ဒေဝါ မနုဿာ စ, သိတာ တိဋ္ဌန္တိ အတ္ထိကာ;

တရထေတံ ဝိသတ္တိကံ, ခဏော ဝေါ မာ ဥပစ္စဂါ;

ခဏာတီတာ ဟိ သောစန္တိ, နိရယမှိ သမပ္ပိတာ.

เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ติดข้องอยู่ ปรารถนาอยู่ในตัณหาใด, ท่านทั้งหลายจงข้ามตัณหาที่ข้องทั่วนั้นไปเสีย, ขณะอย่าได้ล่วงท่านทั้งหลายไปเสียเลย, เพราะว่าผู้ที่ขณะล่วงไปแล้ว ย่อมเศร้าโศก เป็นผู้เข้าถึงนรก

---

၃၃၆.

๓๓๖.

---

ပမာဒေါ ရဇော ပမာဒေါ, ပမာဒါနုပတိတော ရဇော;

အပ္ပမာဒေန ဝိဇ္ဇာယ, အဗ္ဗဟေ သလ္လမတ္တနောတိ.

ความประมาทเป็นธุลี ความประมาทที่ตามมาก็เป็นธุลี บัณฑิตพึงถอนลูกศรของตนออกด้วยความไม่ประมาทและวิชชา

---

ဥဋ္ဌာနသုတ္တံ ဒသမံ နိဋ္ဌိတံ.

อุฏฐานสูตรที่ ๑๐ จบ

---

၁၁. ရာဟုလသုတ္တံ

๑๑. ราหุลสูตร

---

၃၃၇.

๓๓๗.

---

‘‘ကစ္စိ အဘိဏှသံဝါသာ, နာဝဇာနာသိ ပဏ္ဍိတံ;

ဥက္ကာဓာရော မနုဿာနံ, ကစ္စိ အပစိတော တယာ’’.

(ราหุล) เธอไม่ได้ดูหมิ่นบัณฑิตเพราะความคุ้นเคยกันเกินไปใช่ไหม เธอได้นับถือบัณฑิตผู้เป็นประดุจคบเพลิงของมวลมนุษย์แล้วใช่ไหม

---

၃၃၈.

๓๓๘.

---

‘‘နာဟံ အဘိဏှသံဝါသာ, အဝဇာနာမိ ပဏ္ဍိတံ;

ဥက္ကာဓာရော မနုဿာနံ, နိစ္စံ အပစိတော မယာ’’.

ข้าพระองค์มิได้ดูหมิ่นบัณฑิตเพราะความคุ้นเคยกันเกินไป บัณฑิตผู้เป็นประดุจคบเพลิงของมวลมนุษย์ อันข้าพระองค์นับถืออยู่เป็นนิตย์

---

၃၃၉.

๓๓๙.

---

‘‘ပဉ္စ [Pg.329] ကာမဂုဏေ ဟိတွာ, ပိယရူပေ မနောရမေ;

သဒ္ဓါယ ဃရာ နိက္ခမ္မ, ဒုက္ခဿန္တကရော ဘဝ.

ราหุล เธอจงละกามคุณ ๕ ที่มีรูปเป็นที่น่ารักและน่ารื่นรมย์ใจ ออกจากเรือนด้วยศรัทธา แล้วจงเป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์เถิด

---

၃၄၀.

๓๔๐.

---

‘‘မိတ္တေ ဘဇဿု ကလျာဏေ, ပန္တဉ္စ သယနာသနံ;

ဝိဝိတ္တံ အပ္ပနိဂ္ဃောသံ, မတ္တညူ ဟောဟိ ဘောဇနေ.

ราหุล เธอจงคบกัลยาณมิตร จงเสพเสนาสนะอันสงัด คือที่นอนที่นั่งอันเงียบสงบ มีเสียงน้อย และจงเป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะ

---

၃၄၁.

๓๔๑.

---

‘‘စီဝရေ ပိဏ္ဍပါတေ စ, ပစ္စယေ သယနာသနေ;

ဧတေသု တဏှံ မာကာသိ, မာ လောကံ ပုနရာဂမိ.

ราหุล เธออย่าทำตัณหาให้เกิดในจีวร บิณฑบาต ปัจจัย และเสนาสนะเหล่านี้ อย่าได้กลับมาสู่โลกนี้อีกเลย

---

၃၄၂.

๓๔๒.

---

‘‘သံဝုတော ပါတိမောက္ခသ္မိံ, ဣန္ဒြိယေသု စ ပဉ္စသု;

သတိ ကာယဂတာတျတ္ထု, နိဗ္ဗိဒါဗဟုလော ဘဝ.

ราหุล เธอจงเป็นผู้สำรวมในปาติโมกข์ และในอินทรีย์ทั้ง ๕ ขอสติในกายจงมีแก่เธอ และจงเป็นผู้มากด้วยความเบื่อหน่ายเถิด

---

၃၄၃.

๓๔๓.

---

‘‘နိမိတ္တံ ပရိဝဇ္ဇေဟိ, သုဘံ ရာဂူပသဉှိတံ;

အသုဘာယ စိတ္တံ ဘာဝေဟိ, ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ.

เธอจงเว้นนิมิตอันงามที่ประกอบด้วยราคะ จงอบรมจิตให้เป็นสมาธิแน่วแน่ในอสุภกรรมฐาน

---

၃၄၄.

๓๔๔.

---

‘‘အနိမိတ္တဉ္စ ဘာဝေဟိ, မာနာနုသယမုဇ္ဇဟ;

တတော မာနာဘိသမယာ, ဥပသန္တော စရိဿတီ’’တိ.

เธอจงเจริญอนิมิตตสมาธิ จงละมานานุสัยเสีย เพราะการละมานะได้เด็ดขาด เธอย่อมเป็นผู้สงบระงับเที่ยวไป

---

ဣတ္ထံ သုဒံ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အဘိဏှံ ဩဝဒတီတိ.

ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคทรงพร่ำสอนท่านพระราหุลด้วยคาถาเหล่านี้เนืองๆ ด้วยประการฉะนี้

---

ရာဟုလသုတ္တံ ဧကာဒသမံ နိဋ္ဌိတံ.

ราหุลสูตรที่ ๑๑ จบ

---

၁၂. နိဂြောဓကပ္ပသုတ္တံ

๑๒. นิโครธกัปปสูตร

---

ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ အာဠဝိယံ ဝိဟရတိ အဂ္ဂါဠဝေ စေတိယေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မတော ဝင်္ဂီသဿ ဥပဇ္ဈာယော နိဂြောဓကပ္ပော နာမ ထေရော အဂ္ဂါဠဝေ စေတိယေ အစိရပရိနိဗ္ဗုတော ဟောတိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော ဝင်္ဂီသဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတော နု ခေါ မေ ဥပဇ္ဈာယော ဥဒါဟု နော ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ? အထ ခေါ အာယသ္မာ ဝင်္ဂီသော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ဝင်္ဂီသော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘ပရိနိဗ္ဗုတော [Pg.330] နု ခေါ မေ ဥပဇ္ဈာယော, ဥဒါဟု နော ပရိနဗ္ဗုတော’’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဝင်္ဂီသော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อัคคาฬวเจดีย์ เขตเมืองอาฬวี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระนิโครธกัปปะผู้เป็นอุปัชฌาย์ของท่านพระวังคีสะ ปรินิพพานที่อัคคาฬวเจดีย์ไม่นาน ครั้งนั้น เมื่อท่านพระวังคีสะหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด เกิดความปริวิตกแห่งใจขึ้นอย่างนี้ว่า อุปัชฌาย์ของเราปรินิพพานแล้วหนอ หรือยังไม่ได้ปรินิพพานหนอ ลำดับนั้น ท่านพระวังคีสะออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ณ ที่นี้ เกิดความปริวิตกแห่งใจขึ้นอย่างนี้ว่า อุปัชฌาย์ของเราปรินิพพานแล้วหนอ หรือยังไม่ได้ปรินิพพานหนอ ครั้งนั้นแล ท่านพระวังคีสะลุกจากอาสนะ ห่มจีวรเฉวียงบ่า ประนมอัญชลีไปทางพระผู้มีพระภาค แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า

---

၃၄၅.

๓๔๕.

---

‘‘ပုစ္ဆာမ သတ္ထာရမနောမပညံ, ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ယော ဝိစိကိစ္ဆာနံ ဆေတ္တာ;

အဂ္ဂါဠဝေ ကာလမကာသိ ဘိက္ခု, ဉာတော ယသဿီ အဘိနိဗ္ဗုတတ္တော.

ข้าพระองค์ทั้งหลายขอทูลถามพระศาสดาผู้มีปัญญาไม่ทราม ผู้ทรงตัดความสงสัยในทิฏฐธรรมได้ ภิกษุรูปหนึ่งผู้มีชื่อเสียง มียศ มีตนดับสนิทแล้ว ได้ทำกาละ ณ อัคคาฬวเจดีย์

---

၃၄၆.

๓๔๖.

---

‘‘နိဂြောဓကပ္ပော ဣတိ တဿ နာမံ, တယာ ကတံ ဘဂဝါ ဗြာဟ္မဏဿ;

သော တံ နမဿံ အစရိ မုတျပေက္ခော, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဒဠှဓမ္မဒဿီ.

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค พระองค์ทรงตั้งชื่อของพราหมณ์นั้นว่า นิโครธกัปปะ ท่านผู้นั้นเป็นผู้มีความเพียรปรารภแล้ว เห็นธรรมอันมั่นคง มุ่งหวังความหลุดพ้น นอบน้อมพระองค์เที่ยวไป

---

၃၄၇.

๓๔๗.

---

‘‘တံ သာဝကံ သကျ မယမ္ပိ သဗ္ဗေ, အညာတုမိစ္ဆာမ သမန္တစက္ခု;

သမဝဋ္ဌိတာ နော သဝနာယ သောတာ, တုဝံ နော သတ္ထာ တွမနုတ္တရောသိ.

ข้าแต่พระศากยะผู้มีสมันตจักษุ ข้าพระองค์ทั้งปวงปรารถนาจะทราบเรื่องสาวกของพระองค์ท่านนั้น โสตประสาทของข้าพระองค์ทั้งหลายตั้งมั่นแล้วเพื่อจะฟัง พระองค์เป็นศาสดาของข้าพระองค์ทั้งหลาย พระองค์ทรงเป็นผู้ยอดเยี่ยม

---

၃၄၈.

๓๔๘.

---

‘‘ဆိန္ဒေဝ နော ဝိစိကိစ္ဆံ ဗြူဟိ မေတံ, ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝေဒယ ဘူရိပည;

မဇ္ဈေဝ နော ဘာသ သမန္တစက္ခု, သက္ကောဝ ဒေဝါန သဟဿနေတ္တော.

ขอพระองค์โปรดตัดความสงสัยของข้าพระองค์ทั้งหลายเถิด ขอพระองค์ผู้มีปัญญาดุจแผ่นดินโปรดตรัสบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพระองค์ โปรดแจ้งให้ทราบว่าท่านปรินิพพานแล้ว ขอพระองค์ผู้มีสมันตจักษุโปรดตรัสในท่ามกลางข้าพระองค์ทั้งหลาย เหมือนท้าวสหัสสนัยน์ตรัสในท่ามกลางทวยเทพฉะนั้น

---

၃၄၉.

๓๔๙.

---

‘‘ယေ ကေစိ ဂန္ထာ ဣဓ မောဟမဂ္ဂါ, အညာဏပက္ခာ ဝိစိကိစ္ဆဌာနာ;

တထာဂတံ ပတွာ န တေ ဘဝန္တိ, စက္ခုဉှိ ဧတံ ပရမံ နရာနံ.

กิเลสเครื่องร้อยรัดเหล่าใดเหล่าหนึ่งในโลกนี้ ที่เป็นทางแห่งโมหะ เป็นฝักฝ่ายแห่งอวิชชา เป็นที่ตั้งแห่งความสงสัย กิเลสเหล่านั้นมาถึงพระตถาคตแล้วย่อมไม่มี เพราะพระองค์ทรงเป็นจักษุอันสูงสุดของนรชน

---

၃၅၀.

๓๕๐.

---

‘‘နော စေ ဟိ ဇာတု ပုရိသော ကိလေသေ, ဝါတော ယထာ အဗ္ဘဓနံ ဝိဟာနေ;

တမောဝဿ နိဝုတော သဗ္ဗလောကော, န ဇောတိမန္တောပိ နရာ တပေယျုံ.

ถ้าบุรุษ (พระพุทธเจ้า) ไม่พึงกำจัดกิเลสได้ เหมือนลมกำจัดกลุ่มเมฆฉะนั้น โลกทั้งปวงก็จะถูกความมืดปกคลุม แม้คนผู้มีปัญญารุ่งเรืองก็จะไม่ปรากฏ

---

၃၅၁.

๓๕๑.

---

‘‘ဓီရာ [Pg.331] စ ပဇ္ဇောတကရာ ဘဝန္တိ, တံ တံ အဟံ ဝီရ တထေဝ မညေ;

ဝိပဿိနံ ဇာနမုပါဂမုမှာ, ပရိသာသု နော အာဝိကရောဟိ ကပ္ပံ.

ก็บัณฑิตทั้งหลายย่อมเป็นผู้ทำแสงสว่าง ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียร ข้าพระองค์ย่อมสำคัญพระองค์ว่าเป็นเช่นนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์ทั้งหลายทราบว่าพระองค์ทรงมีวิปัสสนาจึงพากันมาเฝ้า ขอพระองค์โปรดประกาศเรื่องท่านกัปปะแก่ข้าพระองค์ทั้งหลายในบริษัทเถิด

---

၃၅၂.

๓๕๒.

---

‘‘ခိပ္ပံ ဂိရံ ဧရယ ဝဂ္ဂု ဝဂ္ဂုံ, ဟံသောဝ ပဂ္ဂယှ သဏိကံ နိကူဇ;

ဗိန္ဒုဿရေန သုဝိကပ္ပိတေန, သဗ္ဗေဝ တေ ဥဇ္ဇုဂတာ သုဏောမ.

ขอพระองค์ผู้มีพระสุรเสียงไพเราะ โปรดเปล่งพระวาจาอันไพเราะโดยพลัน เหมือนหงส์ชูคอขึ้นแล้วร้องเสียงไพเราะเบาๆ ฉะนั้น ขอพระองค์โปรดเปล่งพระสุรเสียงที่กลมกล่อมไพเราะที่ทรงฝึกไว้ดีแล้ว ข้าพระองค์ทั้งปวงจักเป็นผู้มีใจตรงตั้งใจฟังพระองค์

---

၃၅၃.

๓๕๓.

---

‘‘ပဟီနဇာတိမရဏံ အသေသံ, နိဂ္ဂယှ ဓောနံ ဝဒေဿာမိ ဓမ္မံ;

န ကာမကာရော ဟိ ပုထုဇ္ဇနာနံ, သင်္ခေယျကာရော စ တထာဂတာနံ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) เราจะกล่าวธรรมเครื่องชำระกิเลสแก่ท่านผู้อ้อนวอนเรา ผู้ละชาติและมรณะได้สิ้นเชิงแล้ว เพราะว่าการทำตามความพอใจไม่มีแก่ปุถุชนทั้งหลาย แต่พระตถาคตทั้งหลายย่อมตรัสโดยทรงพิจารณาแล้ว

---

၃၅၄.

๓๕๔.

---

‘‘သမ္ပန္နဝေယျာကရဏံ တဝေဒံ, သမုဇ္ဇုပညဿ သမုဂ္ဂဟီတံ;

အယမဉ္ဇလီ ပစ္ဆိမော သုပ္ပဏာမိတော, မာ မောဟယီ ဇာနမနောမပည.

พระดำรัสที่พระองค์ผู้มีปัญญารุ่งเรืองและตรง ทรงยกขึ้นแสดงนี้ เป็นพยากรณ์ที่สมบูรณ์แล้ว นี้เป็นอัญชลีครั้งสุดท้ายที่ข้าพระองค์ประคองไว้อย่างดีแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้มีปัญญาไม่ทราม เมื่อทรงทราบอยู่ ขออย่าได้ทรงทำให้ข้าพระองค์หลงเลย

---

၃၅၅.

๓๕๕.

---

‘‘ပရောဝရံ အရိယဓမ္မံ ဝိဒိတွာ, မာ မောဟယီ ဇာနမနောမဝီရ;

ဝါရိံ ယထာ ဃမ္မနိ ဃမ္မတတ္တော, ဝါစာဘိကင်္ခါမိ သုတံ ပဝဿ.

ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรไม่ทราม พระองค์ทรงทราบอริยธรรมทั้งอย่างสูงอย่างต่ำแล้ว เมื่อทรงทราบอยู่ ขออย่าได้ทรงทำให้ข้าพระองค์หลงเลย ข้าพระองค์ปรารถนาพระวาจาของพระองค์ เหมือนคนถูกความร้อนแผดเผาในฤดูร้อนปรารถนาน้ำฉะนั้น ขอพระองค์โปรดประทานฝนคือพระธรรมเทศนาเถิด

---

၃၅၆.

๓๕๖.

---

‘‘ယဒတ္ထိကံ ဗြဟ္မစရိယံ အစရီ, ကပ္ပာယနော ကစ္စိဿ တံ အမောဃံ;

နိဗ္ဗာယိ သော အာဒု သဥပါဒိသေသော, ယထာ ဝိမုတ္တော အဟု တံ သုဏောမ’’.

ท่านกัปปายนะประพฤติพรหมจรรย์เพื่อประโยชน์ใด พรหมจรรย์นั้นของท่านไม่ไร้ผลใช่ไหม ท่านดับสนิทแล้ว หรือว่ายังเป็นผู้มีอุปาทิเหลืออยู่ ท่านหลุดพ้นแล้วอย่างไร ข้าพระองค์ทั้งหลายขอฟังเรื่องนั้น

---

၃၅၇.

๓๕๗.

---

‘‘အစ္ဆေစ္ဆိ [Pg.332] တဏှံ ဣဓ နာမရူပေ, (ဣတိ ဘဂဝါ)ကဏှဿ သောတံ ဒီဃရတ္တာနုသယိတံ;

အတာရိ ဇာတိံ မရဏံ အသေသံ,’’ဣစ္စဗြဝီ ဘဂဝါ ပဉ္စသေဋ္ဌော.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ท่านกัปปายนะตัดตัณหาในนามรูปนี้ได้แล้ว คือตัดกระแสแห่งกิเลสมารที่นอนเนื่องมาสิ้นกาลนานได้แล้ว ท่านข้ามชาติและมรณะได้โดยสิ้นเชิง พระผู้มีพระภาคผู้ประเสริฐกว่าพระปัญจวัคคีย์ได้ตรัสดังนี้

---

၃၅၈.

๓๕๘.

---

‘‘ဧသ သုတွာ ပသီဒါမိ, ဝစော တေ ဣသိသတ္တမ;

အမောဃံ ကိရ မေ ပုဋ္ဌံ, န မံ ဝဉ္စေသိ ဗြာဟ္မဏော.

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นอิสีองค์ที่ ๗ ข้าพระองค์ได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้วย่อมเลื่อมใส คำถามของข้าพระองค์ไม่ไร้ผลเลยหนอ พระพุทธพราหมณ์มิได้ทรงลวงข้าพระองค์

---

၃၅၉.

๓๕๙.

---

‘‘ယထာဝါဒီ တထာကာရီ, အဟု ဗုဒ္ဓဿ သာဝကော;

အစ္ဆိဒါ မစ္စုနော ဇာလံ, တတံ မာယာဝိနော ဒဠှံ.

สาวกของพระพุทธเจ้าเป็นผู้มีปกติกล่าวอย่างใดทำอย่างนั้น ได้ตัดข่ายแห่งมัจจุผู้มีมายาที่กางไว้มั่นคงเสียแล้ว

---

၃၆၀.

๓๖๐.

---

‘‘အဒ္ဒသာ ဘဂဝါ အာဒိံ, ဥပါဒါနဿ ကပ္ပိယော;

အစ္စဂါ ဝတ ကပ္ပာယနော, မစ္စုဓေယျံ သုဒုတ္တရ’’န္တိ.

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ท่านพระกัปปิยะได้เห็นแล้วซึ่งเหตุเกิดแห่งอุปาทาน หนอ ท่านพระกัปปายนะได้ล่วงพ้นแดนมฤตยูอันข้ามได้ยากยิ่งแล้ว

---

နိဂြောဓကပ္ပသုတ္တံ ဒွါဒသမံ နိဋ္ဌိတံ.

นิโครธกัปปสูตรที่ ๑๒ จบ

---

၁၃. သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနီယသုတ္တံ

๑๓. สัมมาปริพพาชนิยสูตร

---

၃၆၁.

๓๖๑.

---

‘‘ပုစ္ဆာမိ မုနိံ ပဟူတပညံ,တိဏ္ဏံ ပါရင်္ဂတံ ပရိနိဗ္ဗုတံ ဌိတတ္တံ;

နိက္ခမ္မ ဃရာ ပနုဇ္ဇ ကာမေ, ကထံ ဘိက္ခုသမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ’’.

ข้าพระองค์ขอทูลถามพระมุนีผู้มีปัญญาไพบูลย์ ผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว ถึงฝั่งแล้ว ปรินิพพานแล้ว มีตนตั้งมั่นแล้วว่า ภิกษุละกามทั้งหลาย ออกจากเรือนแล้ว จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลกได้อย่างไร

---

၃၆၂.

๓๖๒.

---

‘‘ယဿ မင်္ဂလာ သမူဟတာ, (ဣတိ ဘဂဝါ)ဥပ္ပာတာ သုပိနာ စ လက္ခဏာ စ;

သော မင်္ဂလဒေါသဝိပ္ပဟီနော,သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุใดถอนมงคลตื่นข่าว อุบาทว์ ความฝัน และลักษณะได้แล้ว ภิกษุนั้นละโทษแห่งมงคลได้แล้ว จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၆၃.

๓๖๓.

---

‘‘ရာဂံ ဝိနယေထ မာနုသေသု, ဒိဗ္ဗေသု ကာမေသု စာပိ ဘိက္ခု;

အတိက္ကမ္မ ဘဝံ သမေစ္စ ဓမ္မံ, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

ภิกษุพึงนำราคะในกามทั้งหลาย ทั้งที่เป็นของมนุษย์และที่เป็นทิพย์ออกไป ครั้นก้าวล่วงภพ รู้แจ้งธรรมแล้ว จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၆၄.

๓๖๔.

---

‘‘ဝိပိဋ္ဌိကတွာန [Pg.333] ပေသုဏာနိ, ကောဓံ ကဒရိယံ ဇဟေယျ ဘိက္ခု;

အနုရောဓဝိရောဓဝိပ္ပဟီနော, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

ภิกษุทำคำส่อเสียดไว้เบื้องหลัง พึงละความโกรธและความตระหนี่เสีย ภิกษุนั้นปราศจากความยินดีและความยินร้าย จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၆၅.

๓๖๕.

---

‘‘ဟိတွာန ပိယဉ္စ အပ္ပိယဉ္စ, အနုပါဒါယ အနိဿိတော ကုဟိဉ္စိ;

သံယောဇနိယေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တော, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

ภิกษุละสิ่งเป็นที่รักและไม่เป็นที่รักแล้ว ไม่ยึดมั่น ไม่อาศัยในที่ไหนๆ หลุดพ้นจากธรรมเครื่องร้อยรัด จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၆၆.

๓๖๖.

---

‘‘န သော ဥပဓီသု သာရမေတိ, အာဒါနေသု ဝိနေယျ ဆန္ဒရာဂံ;

သော အနိဿိတော အနညနေယျော, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

ภิกษุนั้นนำฉันทราคะในอุปาทานขันธ์ออกไปแล้ว ไม่ยึดถือสาระในอุปธิทั้งหลาย ภิกษุนั้นไม่อาศัยตัณหาและทิฏฐิ อันใครๆ พึงแนะนำไม่ได้ จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၆၇.

๓๖๗.

---

‘‘ဝစသာ မနသာ စ ကမ္မုနာ စ, အဝိရုဒ္ဓေါ သမ္မာ ဝိဒိတွာ ဓမ္မံ;

နိဗ္ဗာနပဒါဘိပတ္ထယာနော, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

ภิกษุไม่ขัดข้องด้วยวาจา ใจ และกรรม รู้แจ้งธรรมโดยชอบ ปรารถนาบทคือพระนิพพาน จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၆၈.

๓๖๘.

---

‘‘ယော ဝန္ဒတိ မန္တိ နုဏ္ဏမေယျ, အက္ကုဋ္ဌောပိ န သန္ဓိယေထ ဘိက္ခု;

လဒ္ဓါ ပရဘောဇနံ န မဇ္ဇေ, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

ภิกษุไม่พึงลำพองใจว่า ‘เขาไหว้เรา’ แม้ถูกด่าก็ไม่พึงผูกโกรธ ได้โภชนะของผู้อื่นแล้วไม่พึงมัวเมา จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၆၉.

๓๖๙.

---

‘‘လောဘဉ္စ ဘဝဉ္စ ဝိပ္ပဟာယ, ဝိရတော ဆေဒနဗန္ဓနာ စ ဘိက္ခု;

သော တိဏ္ဏကထံကထော ဝိသလ္လော, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

ภิกษุละความโลภและภพแล้ว เว้นจากการตัดและการจองจำ ภิกษุนั้นข้ามความสงสัยได้แล้ว ปราศจากลูกศร จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၇၀.

๓๗๐.

---

‘‘သာရုပ္ပံ အတ္တနော ဝိဒိတွာ, နော စ ဘိက္ခု ဟိံသေယျ ကဉ္စိ လောကေ;

ယထာ တထိယံ ဝိဒိတွာ ဓမ္မံ, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

ภิกษุรู้ข้อปฏิบัติอันสมควรแก่ตนแล้ว ไม่พึงเบียดเบียนใครๆ ในโลก รู้ธรรมตามความเป็นจริงแล้ว จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၇၁.

๓๗๑.

---

‘‘ယဿာနုသယာ [Pg.334] န သန္တိ ကေစိ, မူလာ စ အကုသလာ သမူဟတာသေ;

သော နိရာသော အနာသိသာနော, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

ภิกษุใดไม่มีอนุสัยอะไรๆ อยู่เลย และถอนรากเหง้าแห่งอกุศลได้แล้ว ภิกษุนั้นไม่มีความหวัง ไม่มีความปรารถนา จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၇၂.

๓๗๒.

---

‘‘အာသဝခီဏော ပဟီနမာနော, သဗ္ဗံ ရာဂပထံ ဥပါတိဝတ္တော;

ဒန္တော ပရိနိဗ္ဗုတော ဌိတတ္တော, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

ภิกษุผู้สิ้นอาสวะ ละมานะได้แล้ว ก้าวล่วงทางแห่งราคะทั้งหมดได้แล้ว เป็นผู้ฝึกตน ปรินิพพานแล้ว มีตนตั้งมั่น จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၇၃.

๓๗๓.

---

‘‘သဒ္ဓေါ သုတဝါ နိယာမဒဿီ, ဝဂ္ဂဂတေသု န ဝဂ္ဂသာရိ ဓီရော;

လောဘံ ဒေါသံ ဝိနေယျ ပဋိဃံ, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

ภิกษุผู้มีศรัทธา เป็นพหูสูต เห็นนิยามธรรม เป็นปราชญ์ ไม่เข้าถึงพวกในหมู่ชนผู้แตกกันเป็นพวก นำความโลภ โทสะ และความกระทบกระทั่งออกไปแล้ว จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၇၄.

๓๗๔.

---

‘‘သံသုဒ္ဓဇိနော ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ, ဓမ္မေသု ဝသီ ပါရဂူ အနေဇော;

သင်္ခါရနိရောဓဉာဏကုသလော, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

ภิกษุผู้ชนะกิเลสหมดจดดีแล้ว เปิดเครื่องมุงบังได้แล้ว ถึงความเป็นผู้ชำนาญในธรรมทั้งหลาย ถึงฝั่งแล้ว ไม่หวั่นไหว ฉลาดในญาณหยั่งรู้ความดับแห่งสังขาร จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၇၅.

๓๗๕.

---

‘‘အတီတေသု အနာဂတေသု စာပိ, ကပ္ပာတီတော အတိစ္စသုဒ္ဓိပညော;

သဗ္ဗာယတနေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တော, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

ภิกษุผู้ก้าวล่วงกัปปะ (ตัณหาและทิฏฐิ) ในขันธ์ที่เป็นอดีตและอนาคต มีปัญญาบริสุทธิ์ยิ่ง หลุดพ้นจากอายตนะทั้งปวง จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၇၆.

๓๗๖.

---

‘‘အညာယ ပဒံ သမေစ္စ ဓမ္မံ, ဝိဝဋံ ဒိသွာန ပဟာနမာသဝါနံ;

သဗ္ဗုပဓီနံ ပရိက္ခယာနော, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ’’.

ภิกษุรู้แจ้งบท (คือพระนิพพาน) รู้แจ้งธรรม เห็นการละอาสวะได้อย่างแจ่มแจ้ง ถึงความสิ้นไปแห่งอุปธิทั้งปวง จะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

၃၇၇.

๓๗๗.

---

‘‘အဒ္ဓါ [Pg.335] ဟိ ဘဂဝါ တထေဝ ဧတံ, ယော သော ဧဝံဝိဟာရီ ဒန္တော ဘိက္ခု;

သဗ္ဗသံယောဇနယောဂဝီတိဝတ္တော, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျာ’’တိ.

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้อนั้นเป็นจริงอย่างนั้นแน่แท้ ภิกษุใดเป็นผู้มีปรกติอยู่อย่างนี้ ฝึกตนได้แล้ว ก้าวล่วงสังโยชน์และโยคะทั้งปวงได้ ภิกษุนั้นจะพึงเที่ยวไปโดยชอบในโลก

---

သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနီယသုတ္တံ တေရသမံ နိဋ္ဌိတံ.

สัมมาปริพพาชนิยสูตรที่ ๑๓ จบ

---

၁၄. ဓမ္မိကသုတ္တံ

๑๔. ธัมมิกสูตร

---

ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ ဓမ္မိကော ဥပါသကော ပဉ္စဟိ ဥပါသကသတေဟိ သဒ္ဓိံ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဓမ္မိကော ဥပါသကော ဘဂဝန္တံ ဂါထာဟိ အဇ္ဈဘာသိ –

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล ธัมมิกอุบาสกพร้อมด้วยอุบาสก ๕๐๐ คน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ธัมมิกอุบาสกผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาทั้งหลายว่า

---

၃၇၈.

๓๗๘.

---

‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဂေါတမ ဘူရိပည, ကထံကရော သာဝကော သာဓု ဟောတိ;

ယော ဝါ အဂါရာ အနဂါရမေတိ, အဂါရိနော ဝါ ပနုပါသကာသေ.

ข้าแต่พระโคดมผู้มีปัญญาดุจแผ่นดิน ข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ว่า สาวกปฏิบัติตนอย่างไรจึงจะชื่อว่าเป็นคนดี คือผู้ที่ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต หรืออุบาสกผู้ครองเรือน

---

၃၇၉.

๓๗๙.

---

‘‘တုဝဉှိ လောကဿ သဒေဝကဿ, ဂတိံ ပဇာနာသိ ပရာယဏဉ္စ;

န စတ္ထိ တုလျော နိပုဏတ္ထဒဿီ, တုဝဉှိ ဗုဒ္ဓံ ပဝရံ ဝဒန္တိ.

ก็พระองค์ทรงทราบคติและที่ไปในเบื้องหน้าของโลกพร้อมทั้งเทวโลก ผู้มีปรกติเห็นอรรถอันละเอียดสุขุมเสมอด้วยพระองค์ไม่มีอยู่เลย ก็เขาทั้งหลายกล่าวพระองค์ว่าเป็นพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ

---

၃၈၀.

๓๘๐.

---

‘‘သဗ္ဗံ တုဝံ ဉာဏမဝေစ္စ ဓမ္မံ, ပကာသေသိ သတ္တေ အနုကမ္ပမာနော;

ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါသိ သမန္တစက္ခု, ဝိရောစသိ ဝိမလော သဗ္ဗလောကေ.

พระองค์ทรงรู้แจ้งธรรมะด้วยพระญาณทั้งหมดแล้ว ทรงอนุเคราะห์สัตว์ทั้งหลายจึงทรงประกาศธรรม พระองค์ทรงมีเครื่องมุงบังอันเปิดแล้ว มีพระจักษุรอบคอบ ปราศจากมลทิน ย่อมรุ่งโรจน์ในโลกทั้งปวง

---

၃၈၁.

๓๘๑.

---

‘‘အာဂဉ္ဆိ တေ သန္တိကေ နာဂရာဇာ, ဧရာဝဏော နာမ ဇိနောတိ သုတွာ;

သောပိ တယာ မန္တယိတွာဇ္ဈဂမာ, သာဓူတိ သုတွာန ပတီတရူပေါ.

พญานาคชื่อเอราวัณ ได้สดับว่าพระองค์เป็นผู้ชนะ จึงได้มาเฝ้าพระองค์ แม้พญานาคนั้นได้สนทนากับพระองค์แล้วก็เข้าใจ ได้ฟังว่า สาธุ ดังนี้แล้ว ก็มีใจยินดีกลับไป

---

၃၈၂.

๓๘๒.

---

‘‘ရာဇာပိ [Pg.336] တံ ဝေဿဝဏော ကုဝေရော, ဥပေတိ ဓမ္မံ ပရိပုစ္ဆမာနော;

တဿာပိ တွံ ပုစ္ဆိတော ဗြူသိ ဓီရ, သော စာပိ သုတွာန ပတီတရူပေါ.

แม้ท้าวเวสสวัณกุเวรราชาก็เสด็จมาเฝ้าทูลถามธรรมะกะพระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้มีปรีชา เมื่อท้าวเธอทูลถามแล้ว พระองค์ก็ตรัสบอกแก่ท้าวเธอ แม้ท้าวเธอนั้นได้สดับแล้วก็มีพระทัยยินดี

---

၃၈၃.

๓๘๓.

---

‘‘ယေ ကေစိမေ တိတ္ထိယာ ဝါဒသီလာ, အာဇီဝကာ ဝါ ယဒိ ဝါ နိဂဏ္ဌာ;

ပညာယ တံ နာတိတရန္တိ သဗ္ဗေ, ဌိတော ဝဇန္တံ ဝိယ သီဃဂါမိံ.

เดียรถีย์เหล่าใดเหล่าหนึ่งในโลกนี้ ผู้มีวาทศิลป์ จะเป็นพวกอาชีวกหรือพวกนิครนถ์ก็ตาม ทั้งหมดนั้นย่อมไม่ล่วงพ้นพระองค์ไปได้ด้วยปัญญา เหมือนคนยืนอยู่ไม่อาจล่วงเลยคนเดินเร็วไปได้ฉะนั้น

---

၃၈၄.

๓๘๔.

---

‘‘ယေ ကေစိမေ ဗြာဟ္မဏာ ဝါဒသီလာ, ဝုဒ္ဓါ စာပိ ဗြာဟ္မဏာ သန္တိ ကေစိ;

သဗ္ဗေ တယိ အတ္ထဗဒ္ဓါ ဘဝန္တိ, ယေ စာပိ အညေ ဝါဒိနော မညမာနာ.

พราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งผู้มีวาทศิลป์ แม้พราหมณ์ผู้เฒ่าบางพวกก็มีอยู่ ทั้งหมดนั้นย่อมมีความต้องการเนื่องอยู่ในพระองค์ แม้ชนเหล่าอื่นที่สำคัญตนว่าเป็นนักพูดก็เช่นกัน

---

၃၈၅.

๓๘๕.

---

‘‘အယဉှိ ဓမ္မော နိပုဏော သုခေါ စ, ယောယံ တယာ ဘဂဝါ သုပ္ပဝုတ္တော;

တမေဝ သဗ္ဗေပိ သုဿူသမာနာ, တံ နော ဝဒ ပုစ္ဆိတော ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌ.

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ธรรมที่พระองค์ตรัสไว้ดีแล้วนี้แล ละเอียดและเป็นสุข ข้าพระองค์ทั้งปวงปรารถนาจะฟังธรรมนั้น ข้าแต่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด พระองค์ผู้ถูกข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอจงตรัสธรรมนั้นแก่ข้าพระองค์ทั้งหลายเถิด

---

၃၈၆.

๓๘๖.

---

‘‘သဗ္ဗေပိ မေ ဘိက္ခဝေါ သန္နိသိန္နာ, ဥပါသကာ စာပိ တထေဝ သောတုံ;

သုဏန္တု ဓမ္မံ ဝိမလေနာနုဗုဒ္ဓံ, သုဘာသိတံ ဝါသဝဿေဝ ဒေဝါ’’.

ภิกษุทั้งหลายเหล่านี้ทั้งหมดประชุมกันแล้ว แม้อุบาสกทั้งหลายก็ประชุมกันแล้วในที่นั้นเหมือนกันเพื่อจะฟัง ขอภิกษุและอุบาสกเหล่านั้นจงฟังธรรมที่พระองค์ผู้ปราศจากมลทินตรัสรู้แล้ว เหมือนเทวดาทั้งหลายฟังสุภาษิตของท้าววาสวะ ฉะนั้นเถิด

---

၃၈၇.

๓๘๗.

---

‘‘သုဏာထ မေ ဘိက္ခဝေါ သာဝယာမိ ဝေါ, ဓမ္မံ ဓုတံ တဉ္စ စရာထ သဗ္ဗေ;

ဣရိယာပထံ ပဗ္ဗဇိတာနုလောမိကံ, သေဝေထ နံ အတ္ထဒသော မုတီမာ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงฟังเรา เราจักแสดงธรรมเครื่องกำจัดกิเลสแก่พวกเธอ พวกเธอทั้งปวงจงประพฤติธรรมนั้น ผู้มีปัญญาเห็นประโยชน์ พึงเสพอิริยาบถอันสมควรแก่บรรพชิต

---

၃၈၈.

๓๘๘.

---

‘‘နော ဝေ ဝိကာလေ ဝိစရေယျ ဘိက္ခု, ဂါမေ စ ပိဏ္ဍာယ စရေယျ ကာလေ;

အကာလစာရိဉှိ သဇန္တိ သင်္ဂါ, တသ္မာ ဝိကာလေ န စရန္တိ ဗုဒ္ဓါ.

ภิกษุไม่พึงเที่ยวไปในเวลาวิกาล พึงเที่ยวไปเพื่อบิณฑบาตในบ้านในกาลเวลา เพราะว่ากิเลสเครื่องข้องทั้งหลายย่อมข้องผู้เที่ยวไปในเวลาที่ไม่ใช่กาล เพราะเหตุนั้น พระพุทธเจ้าทั้งหลายจึงไม่เสด็จเที่ยวไปในเวลาวิกาล

---

၃၈၉.

๓๘๙.

---

‘‘ရူပါ [Pg.337] စ သဒ္ဒါ စ ရသာ စ ဂန္ဓာ, ဖဿာ စ ယေ သမ္မဒယန္တိ သတ္တေ;

ဧတေသု ဓမ္မေသု ဝိနေယျ ဆန္ဒံ, ကာလေန သော ပဝိသေ ပါတရာသံ.

รูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะเหล่าใด ย่อมยังสัตว์ให้เมามั่น ภิกษุนั้นพึงกำจัดฉันทะในธรรมเหล่านั้นแล้ว พึงเข้าไปเพื่ออาหารเช้าตามกาล

---

၃၉၀.

๓๙๐.

---

‘‘ပိဏ္ဍဉ္စ ဘိက္ခု သမယေန လဒ္ဓါ, ဧကော ပဋိက္ကမ္မ ရဟော နိသီဒေ;

အဇ္ဈတ္တစိန္တီ န မနော ဗဟိဒ္ဓါ, နိစ္ဆာရယေ သင်္ဂဟိတတ္တဘာဝေါ.

ภิกษุได้บิณฑบาตตามเวลาแล้ว กลับมา พึงนั่งในที่สงัดแต่ผู้เดียว มีตนอันสำรวมแล้ว มีความคิดคำนึงถึงเรื่องภายใน ไม่พึงส่งใจไปภายนอก

---

၃၉၁.

๓๙๑.

---

‘‘သစေပိ သော သလ္လပေ သာဝကေန, အညေန ဝါ ကေနစိ ဘိက္ခုနာ ဝါ;

ဓမ္မံ ပဏီတံ တမုဒါဟရေယျ, န ပေသုဏံ နောပိ ပရူပဝါဒံ.

ถ้าภิกษุนั้นจะพึงพูดคุยกับสาวก หรือกับภิกษุอื่น หรือกับใครๆ ก็ตาม พึงกล่าวธรรมอันประณีตนั้น ไม่พึงกล่าวคำส่อเสียด และไม่พึงกล่าวคำติเตียนผู้อื่น

---

၃၉၂.

๓๙๒.

---

‘‘ဝါဒဉှိ ဧကေ ပဋိသေနိယန္တိ, န တေ ပသံသာမ ပရိတ္တပညေ;

တတော တတော နေ ပသဇန္တိ သင်္ဂါ, စိတ္တဉှိ တေ တတ္ထ ဂမေန္တိ ဒူရေ.

ก็ชนบางพวกย่อมเป็นปฏิปักษ์ต่อวาทะ เราไม่สรรเสริญชนผู้มีปัญญาน้อยเหล่านั้น กิเลสเครื่องข้องทั้งหลายย่อมข้องพวกเขาไว้จากวาทะนั้นๆ เพราะว่าพวกเขาได้ส่งจิตไปไกลในวาทะนั้น

---

၃၉၃.

๓๙๓.

---

‘‘ပိဏ္ဍံ ဝိဟာရံ သယနာသနဉ္စ, အာပဉ္စ သံဃာဋိရဇူပဝါဟနံ;

သုတွာန ဓမ္မံ သုဂတေန ဒေသိတံ, သင်္ခါယ သေဝေ ဝရပညသာဝကော.

สาวกผู้มีปัญญาอันประเสริฐ ได้ฟังธรรมที่พระสุคตทรงแสดงแล้ว พึงพิจารณาเสพบิณฑบาต วิหาร ที่นอนที่นั่ง น้ำ และเครื่องซักฟอกมลทินของสังฆาฏิ

---

၃၉၄.

๓๙๔.

---

‘‘တသ္မာ ဟိ ပိဏ္ဍေ သယနာသနေ စ, အာပေ စ သံဃာဋိရဇူပဝါဟနေ;

ဧတေသု ဓမ္မေသု အနူပလိတ္တော, ဘိက္ခု ယထာ ပေါက္ခရေ ဝါရိဗိန္ဒု.

เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุจึงไม่ติดในปัจจัยเหล่านี้ คือ ในบิณฑบาต ในที่นอนที่นั่ง ในน้ำ และในเครื่องซักฟอกมลทินของสังฆาฏิ เหมือนหยาดน้ำบนใบบัว ฉะนั้น

---

၃၉၅.

๓๙๕.

---

‘‘ဂဟဋ္ဌဝတ္တံ ပန ဝေါ ဝဒါမိ, ယထာကရော သာဝကော သာဓု ဟောတိ;

န ဟေသ လဗ္ဘာ သပရိဂ္ဂဟေန, ဖဿေတုံ ယော ကေဝလော ဘိက္ခုဓမ္မော.

อนึ่ง เราจะบอกวัตรของคฤหัสถ์แก่พวกเธอ สาวกทำอย่างไรจึงจะเป็นคนดี ก็ธรรมของภิกษุล้วนๆ นี้ อันบุคคลผู้มีเครื่องกังวลจะพึงถูกต้องไม่ได้เลย

---

၃၉၆.

๓๙๖.

---

‘‘ပါဏံ [Pg.338] န ဟနေ န စ ဃာတယေယျ, န စာနုဇညာ ဟနတံ ပရေသံ;

သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍံ, ယေ ထာဝရာ ယေ စ တသာ သန္တိ လောကေ.

ไม่พึงฆ่าสัตว์ ไม่พึงใช้ให้ผู้อื่นฆ่า ไม่พึงอนุญาตให้ผู้อื่นผู้กำลังฆ่าอยู่ พึงวางทัณฑ์ในสัตว์ทั้งปวง ทั้งผู้ที่ยังหวาดสะดุ้งและผู้มั่นคงในโลก

---

၃၉၇.

๓๙๗.

---

‘‘တတော အဒိန္နံ ပရိဝဇ္ဇယေယျ, ကိဉ္စိ ကွစိ သာဝကော ဗုဇ္ဈမာနော;

န ဟာရယေ ဟရတံ နာနုဇညာ, သဗ္ဗံ အဒိန္နံ ပရိဝဇ္ဇယေယျ.

แต่นั้นไป สาวกเมื่อรู้อยู่ พึงเว้นของที่เจ้าของมิได้ให้ในที่ไหนๆ ไม่พึงใช้ให้ผู้อื่นลัก ไม่พึงอนุญาตให้ผู้อื่นผู้กำลังลักอยู่ พึงเว้นของที่เจ้าของมิได้ให้ทั้งหมด

---

၃၉၈.

๓๙๘.

---

‘‘အဗြဟ္မစရိယံ ပရိဝဇ္ဇယေယျ, အင်္ဂါရကာသုံ ဇလိတံဝ ဝိညူ;

အသမ္ဘုဏန္တော ပန ဗြဟ္မစရိယံ, ပရဿ ဒါရံ န အတိက္ကမေယျ.

ผู้รู้พึงเว้นอพรหมจรรย์ เหมือนหลุมถ่านเพลิงที่ลุกโพลง อนึ่ง เมื่อไม่สามารถประพฤติพรหมจรรย์ได้ ก็ไม่พึงล่วงละเมิดภรรยาของผู้อื่น

---

၃၉၉.

๓๙๙.

---

‘‘သဘဂ္ဂတော ဝါ ပရိသဂ္ဂတော ဝါ, ဧကဿ ဝေကော န မုသာ ဘဏေယျ;

န ဘာဏယေ ဘဏတံ နာနုဇညာ, သဗ္ဗံ အဘူတံ ပရိဝဇ္ဇယေယျ.

เมื่อไปสู่ที่ประชุม หรือไปสู่บริษัท ไม่พึงพูดมุสาแก่คนคนหนึ่ง ไม่พึงใช้ให้ผู้อื่นพูด ไม่พึงอนุญาตให้ผู้อื่นผู้กำลังพูดอยู่ พึงเว้นคำไม่เป็นจริงทั้งหมด

---

၄၀၀.

๔๐๐.

---

‘‘မဇ္ဇဉ္စ ပါနံ န သမာစရေယျ, ဓမ္မံ ဣမံ ရောစယေ ယော ဂဟဋ္ဌော;

န ပါယယေ ပိဝတံ နာနုဇညာ, ဥမ္မာဒနန္တံ ဣတိ နံ ဝိဒိတွာ.

คฤหัสถ์ใดพึงชอบใจธรรมนี้ ไม่พึงดื่มน้ำเมา ไม่พึงใช้ให้ผู้อื่นดื่ม ไม่พึงอนุญาตให้ผู้อื่นผู้กำลังดื่มอยู่ เพราะรู้ว่าการดื่มน้ำเมานั้นมีความเป็นบ้าเป็นที่สุด

---

၄၀၁.

๔๐๑.

---

‘‘မဒါ ဟိ ပါပါနိ ကရောန္တိ ဗာလာ, ကာရေန္တိ စညေပိ ဇနေ ပမတ္တေ;

ဧတံ အပုညာယတနံ ဝိဝဇ္ဇယေ, ဥမ္မာဒနံ မောဟနံ ဗာလကန္တံ.

เพราะคนพาลทั้งหลายย่อมทำบาปเพราะความเมา และยังชนเหล่าอื่นให้ประมาทอีกด้วย พึงเว้นฐานะแห่งความเสื่อมบุญ อันเป็นที่ชอบใจของคนพาล ซึ่งทำให้มัวเมาและหลงใหลนี้

---

၄၀၂.

๔๐๒.

---

‘‘ပါဏံ န ဟနေ န စာဒိန္နမာဒိယေ, မုသာ န ဘာသေ န စ မဇ္ဇပေါ သိယာ;

အဗြဟ္မစရိယာ ဝိရမေယျ မေထုနာ, ရတ္တိံ န ဘုဉ္ဇေယျ ဝိကာလဘောဇနံ.

ไม่พึงฆ่าสัตว์ ไม่พึงถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ไม่พึงพูดมุสา ไม่พึงเป็นผู้ดื่มน้ำเมา พึงงดเว้นจากเมถุนอันเป็นอพรหมจรรย์ ไม่พึงบริโภคโภชนะในเวลาวิกาลในราตรี

---

၄၀၃.

๔๐๓.

---

‘‘မာလံ [Pg.339] န ဓာရေ န စ ဂန္ဓမာစရေ, မဉ္စေ ဆမာယံ ဝ သယေထ သန္ထတေ;

ဧတဉှိ အဋ္ဌင်္ဂိကမာဟုပေါသထံ, ဗုဒ္ဓေန ဒုက္ခန္တဂုနာ ပကာသိတံ.

ไม่พึงทัดทรงดอกไม้ ไม่พึงลูบไล้ของหอม พึงนอนบนเตียงหรือบนพื้นที่ลาดไว้ นี้แล บัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่า เป็นอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ที่พระพุทธเจ้าผู้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ทรงประกาศไว้

---

၄၀၄.

๔๐๔.

---

‘‘တတော စ ပက္ခဿုပဝဿုပေါသထံ, စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိဉ္စ အဋ္ဌမိံ;

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ ပသန္နမာနသော, အဋ္ဌင်္ဂုပေတံ သုသမတ္တရူပံ.

ครั้นแล้ว พึงเข้าจำอุโบสถในดิถีที่ ๑๔ ที่ ๑๕ และที่ ๘ แห่งปักษ์ และปาฏิหาริยปักษ์ อันประกอบด้วยองค์ ๘ ให้บริบูรณ์ดี ด้วยใจอันเลื่อมใส

---

၄၀၅.

๔๐๕.

---

‘‘တတော စ ပါတော ဥပဝုတ္ထုပေါသထော, အန္နေန ပါနေန စ ဘိက္ခုသံဃံ;

ပသန္နစိတ္တော အနုမောဒမာနော, ယထာရဟံ သံဝိဘဇေထ ဝိညူ.

ครั้นในวันรุ่งขึ้น ผู้รู้เข้าจำอุโบสถแล้ว มีใจเลื่อมใส ชื่นชมยินดี พึงบำรุงภิกษุสงฆ์ด้วยข้าวน้ำตามสมควร

---

၄၀၆.

๔๐๖.

---

‘‘ဓမ္မေန မာတာပိတရော ဘရေယျ, ပယောဇယေ ဓမ္မိကံ သော ဝဏိဇ္ဇံ;

ဧတံ ဂိဟီ ဝတ္တယမပ္ပမတ္တော, သယမ္ပဘေ နာမ ဥပေတိ ဒေဝေ’’တိ.

พึงเลี้ยงดูมารดาบิดาโดยธรรม พึงประกอบการค้าขายโดยชอบธรรม คฤหัสถ์ผู้ไม่ประมาท ประพฤติวัตรนี้อยู่ ย่อมเข้าถึงเทวดาชื่อว่า สยัมปภา

---

ဓမ္မိကသုတ္တံ စုဒ္ဒသမံ နိဋ္ဌိတံ.

ธัมมิกสูตรที่ ๑๔ จบ

---

စူဠဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော နိဋ္ဌိတော.

จูฬวรรคที่ ๒ จบ

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานของจูฬวรรคนั้น มีดังนี้

---

ရတနာမဂန္ဓော ဟိရိ စ, မင်္ဂလံ သူစိလောမေန;

ဓမ္မစရိယဉ္စ ဗြာဟ္မဏော, နာဝါ ကိံသီလမုဋ္ဌာနံ.

รตนสูตร อามคันธสูตร หิริสูตร มงคลสูตร สูจิโลมสูตร ธัมมจริยสูตร พราหมณธัมมิกสูตร นาวาสูตร กึสีลสูตร อุฏฐานสูตร

---

ရာဟုလော ပုန ကပ္ပော စ, ပရိဗ္ဗာဇနိယံ တထာ;

ဓမ္မိကဉ္စ ဝိဒုနော အာဟု, စူဠဝဂ္ဂန္တိ စုဒ္ဒသာတိ.

ราหุลสูตร นิโครธกัปปสูตร สัมมาปริพพาชนิยสูตร และธัมมิกสูตร บัณฑิตกล่าวว่า ๑๔ สูตรเหล่านี้ ชื่อว่า จูฬวรรค

---

၃. မဟာဝဂ္ဂေါ

๓. มหาวรรค

---

၁. ပဗ္ဗဇ္ဇာသုတ္တံ

๑. ปัพพัชชาสูตร

---

၄၀၇.

๔๐๗.

---

ပဗ္ဗဇ္ဇံ [Pg.340] ကိတ္တယိဿာမိ, ယထာ ပဗ္ဗဇိ စက္ခုမာ;

ယထာ ဝီမံသမာနော သော, ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမရောစယိ.

เราจักพรรณนาถึงการบวชว่า พระผู้มีพระจักษุเสด็จออกบวชอย่างไร และพระองค์ทรงพิจารณาอย่างไร จึงทรงพอพระทัยในการบวช

---

၄၀၈.

๔๐๘.

---

သမ္ဗာဓောယံ ဃရာဝါသော, ရဇဿာယတနံ ဣတိ;

အဗ္ဘောကာသောဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ဣတိ ဒိသွာန ပဗ္ဗဇိ.

การอยู่ครองเรือนนี้เป็นสิ่งคับแคบ เป็นที่ตั้งแห่งธุลีคือกิเลส ส่วนบรรพชาเป็นเหมือนที่แจ้ง เพราะทรงเห็นดังนี้ จึงเสด็จออกบรรพชา

---

၄၀၉.

๔๐๙.

---

ပဗ္ဗဇိတွာန ကာယေန, ပါပကမ္မံ ဝိဝဇ္ဇယိ;

ဝစီဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ, အာဇီဝံ ပရိသောဓယိ.

ครั้นบรรพชาแล้ว พระองค์ทรงเว้นบาปกรรมทางพระกาย ทรงละวจีทุจริตแล้ว ทรงชำระอาชีวะให้บริสุทธิ์

---

၄၁၀.

๔๑๐.

---

အဂမာ ရာဇဂဟံ ဗုဒ္ဓေါ, မဂဓာနံ ဂိရိဗ္ဗဇံ;

ပိဏ္ဍာယ အဘိဟာရေသိ, အာကိဏ္ဏဝရလက္ခဏော.

พระพุทธเจ้าผู้มีพระลักษณะอันประเสริฐเพียบพร้อม ได้เสด็จไปยังเมืองราชคฤห์ อันเป็นเมืองที่ภูเขาล้อมรอบของชาวมคธ แล้วเสด็จเข้าไปเพื่อบิณฑบาต

---

၄၁၁.

๔๑๑.

---

တမဒ္ဒသာ ဗိမ္ဗိသာရော, ပါသာဒသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတော;

ဒိသွာ လက္ခဏသမ္ပန္နံ, ဣမမတ္ထံ အဘာသထ.

พระเจ้าพิมพิสารประทับยืนอยู่บนปราสาท ได้ทอดพระเนตรเห็นพระโพธิสัตว์นั้นผู้สมบูรณ์ด้วยพระลักษณะแล้ว จึงได้ตรัสเรื่องนี้

---

၄၁၂.

๔๑๒.

---

‘‘ဣမံ ဘောန္တော နိသာမေထ, အဘိရူပေါ ဗြဟာ သုစိ;

စရဏေန စ သမ္ပန္နော, ယုဂမတ္တဉ္စ ပေက္ခတိ.

ท่านทั้งหลายจงดูผู้นี้เถิด ท่านมีรูปงาม ร่างกายใหญ่โต สะอาด สมบูรณ์ด้วยการเดิน และทอดสายตาเพียงชั่วแอก

---

၄၁၃.

๔๑๓.

---

‘‘ဩက္ခိတ္တစက္ခု သတိမာ, နာယံ နီစကုလာမိဝ;

ရာဇဒူတာဘိဓာဝန္တု, ကုဟိံ ဘိက္ခု ဂမိဿတိ’’.

ท่านมีตาทอดลง มีสติ ไม่เหมือนมาจากตระกูลต่ำเลย พวกราชทูตจงรีบตามไปดูว่า ภิกษุรูปนี้จะไปที่ไหน

---

၄၁၄.

๔๑๔.

---

တေ ပေသိတာ ရာဇဒူတာ, ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိသုံ;

ကုဟိံ ဂမိဿတိ ဘိက္ခု, ကတ္ထ ဝါသော ဘဝိဿတိ.

ราชทูตเหล่านั้นที่พระเจ้าพิมพิสารทรงส่งไป ได้ติดตามไปข้างหลัง (พลางคิดว่า) ภิกษุรูปนี้จะไปที่ไหน ที่อยู่ของท่านจักมี ณ ที่ไหน

---

၄၁၅.

๔๑๕.

---

သပဒါနံ စရမာနော, ဂုတ္တဒွါရော သုသံဝုတော;

ခိပ္ပံ ပတ္တံ အပူရေသိ, သမ္ပဇာနော ပဋိဿတော.

พระโพธิสัตว์ผู้มีทวารอันคุ้มครองแล้ว สำรวมดีแล้ว มีสัมปชัญญะ มีสติ เที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอก ทรงยังบาตรให้เต็มโดยพลัน

---

၄၁၆.

๔๑๖.

---

ပိဏ္ဍစာရံ စရိတွာန, နိက္ခမ္မ နဂရာ မုနိ;

ပဏ္ဍဝံ အဘိဟာရေသိ, ဧတ္ထ ဝါသော ဘဝိဿတိ.

พระมุนีครั้นเสร็จจากการเที่ยวบิณฑบาตแล้ว จึงเสด็จออกจากพระนคร ตรงไปยังภูเขาบัณฑวะ (ทรงดำริว่า) ที่อยู่ของเราจักมีในที่นี้

---

၄၁၇.

๔๑๗.

---

ဒိသွာန ဝါသူပဂတံ, တယော ဒူတာ ဥပါဝိသုံ;

တေသု ဧကောဝ အာဂန္တွာ, ရာဇိနော ပဋိဝေဒယိ.

ทูต ๓ คนเห็นพระมุนีเสด็จเข้าไปสู่ที่ประทับแล้ว จึงเข้าไปนั่งใกล้ๆ ในทูตเหล่านั้น คนหนึ่งกลับมากราบทูลแด่พระราชา

---

၄၁၈.

๔๑๘.

---

‘‘ဧသ [Pg.341] ဘိက္ခု မဟာရာဇ, ပဏ္ဍဝဿ ပုရတ္ထတော ;

နိသိန္နော ဗျဂ္ဃုသဘောဝ, သီဟောဝ ဂိရိဂဗ္ဘရေ’’.

ข้าแต่ทูลกระหม่อม ภิกษุรูปนั้นประทับนั่งอยู่ ณ เบื้องหน้าแห่งภูเขาบัณฑวะ ประดุจพญาเสือโคร่ง ประดุจราชสีห์ในคูหาแห่งภูเขา

---

၄၁၉.

๔๑๙.

---

သုတွာန ဒူတဝစနံ, ဘဒ္ဒယာနေန ခတ္တိယော;

တရမာနရူပေါ နိယျာသိ, ယေန ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတော.

กษัตริย์ครั้นทรงสดับคำของทูตแล้ว ก็มีท่าทีรีบร้อน เสด็จออกไปด้วยยานอันเจริญ ไปยังที่ซึ่งมีภูเขาบัณฑวะ

---

၄၂၀.

๔๒๐.

---

သ ယာနဘူမိံ ယာယိတွာ, ယာနာ ဩရုယှ ခတ္တိယော;

ပတ္တိကော ဥပသင်္ကမ္မ, အာသဇ္ဇ နံ ဥပါဝိသိ.

กษัตริย์พระองค์นั้นเสด็จไปด้วยยานจนสุดทางยาน แล้วเสด็จลงจากยาน เสด็จดำเนินเข้าไปเฝ้าพระโพธิสัตว์นั้นแล้วประทับนั่ง

---

၄၂၁.

๔๒๑.

---

နိသဇ္ဇ ရာဇာ သမ္မောဒိ, ကထံ သာရဏီယံ တတော;

ကထံ သော ဝီတိသာရေတွာ, ဣမမတ္ထံ အဘာသထ.

พระราชาครั้นประทับนั่งแล้ว ทรงปราศรัยด้วยถ้อยคำอันเป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึงกัน ครั้นทรงผ่านพ้นถ้อยคำนั้นไปแล้ว ได้ตรัสเรื่องนี้

---

၄၂၂.

๔๒๒.

---

‘‘ယုဝါ စ ဒဟရော စာသိ, ပဌမုပ္ပတ္တိကော သုသု;

ဝဏ္ဏာရောဟေန သမ္ပန္နော, ဇာတိမာ ဝိယ ခတ္တိယော.

ท่านยังหนุ่ม ยังเยาว์วัย อยู่ในปฐมวัย เป็นเด็กหนุ่ม สมบูรณ์ด้วยผิวพรรณและรูปร่าง เหมือนกษัตริย์ผู้ทรงมีพระชาติ

---

၄၂၃.

๔๒๓.

---

‘‘သောဘယန္တော အနီကဂ္ဂံ, နာဂသံဃပုရက္ခတော;

ဒဒါမိ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇဿု, ဇာတိံ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတော’’.

เราจะให้โภคะแก่ท่าน ท่านจงบริโภคเถิด ท่านอันหมู่ช้างนำหน้าอยู่ พึงยังกองทัพให้งดงามเถิด เราถามแล้ว ขอท่านจงบอกชาติ

---

၄၂၄.

๔๒๔.

---

‘‘ဥဇုံ ဇနပဒေါ ရာဇ, ဟိမဝန္တဿ ပဿတော;

ဓနဝီရိယေန သမ္ပန္နော, ကောသလေသု နိကေတိနော.

มหาบพิตร มีชนบทตั้งอยู่ตรงข้างภูเขาหิมพานต์ เป็นที่อยู่ของชาวโกศล สมบูรณ์ด้วยทรัพย์และความเพียร

---

၄၂၅.

๔๒๕.

---

‘‘အာဒိစ္စာ နာမ ဂေါတ္တေန, သာကိယာ နာမ ဇာတိယာ;

တမှာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတောမှိ, န ကာမေ အဘိပတ္ထယံ.

เรามีโคตรชื่อว่าอาทิจจะ มีชาติชื่อว่าศากยะ เราบรรพชามาจากตระกูลนั้น ไม่ปรารถนากามทั้งหลาย

---

၄၂၆.

๔๒๖.

---

‘‘ကာမေသွာဒီနဝံ ဒိသွာ, နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတော;

ပဓာနာယ ဂမိဿာမိ, ဧတ္ထ မေ ရဉ္ဇတီ မနော’’တိ.

เราเห็นโทษในกามทั้งหลาย และเห็นเนกขัมมะโดยความเกษมแล้ว จักไปเพื่อบำเพ็ญเพียร ใจของเรายินดีในความเพียรนั้น

---

ပဗ္ဗဇ္ဇာသုတ္တံ ပဌမံ နိဋ္ဌိတံ.

ปัพพัชชาสูตรที่ ๑ จบ

---

၂. ပဓာနသုတ္တံ

๒. ปธานสูตร

---

၄၂၇.

๔๒๗.

---

‘‘တံ မံ ပဓာနပဟိတတ္တံ, နဒိံ နေရဉ္ဇရံ ပတိ;

ဝိပရက္ကမ္မ ဈာယန္တံ, ယောဂက္ခေမဿ ပတ္တိယာ.

เรานั้นผู้มีตนส่งไปเพื่อบำเพ็ญเพียร บำเพ็ญเพียรอย่างยิ่ง เพ่งฌานอยู่ ณ ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา เพื่อบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะ

---

၄၂၈.

๔๒๘.

---

‘‘နမုစီ ကရုဏံ ဝါစံ, ဘာသမာနော ဥပါဂမိ;

‘ကိသော တွမသိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော, သန္တိကေ မရဏံ တဝ.

นมุจี (มาร) ได้เข้ามาหากล่าววาจาอันน่ากรุณาว่า ท่านผอมโซ มีผิวพรรณทราม ความตายอยู่ใกล้ท่านแล้ว

---

၄၂၉.

๔๒๙.

---

‘‘‘သဟဿဘာဂေါ [Pg.342] မရဏဿ, ဧကံသော တဝ ဇီဝိတံ;

ဇီဝ ဘော ဇီဝိတံ သေယျော, ဇီဝံ ပုညာနိ ကာဟသိ.

ส่วนพันเป็นของความตาย ส่วนหนึ่งเป็นชีวิตของท่าน ท่านผู้เจริญ จงเป็นอยู่เถิด ชีวิตประเสริฐกว่า เมื่อเป็นอยู่ ท่านจักทำบุญได้

---

၄၃၀.

๔๓๐.

---

‘‘‘စရတော စ တေ ဗြဟ္မစရိယံ, အဂ္ဂိဟုတ္တဉ္စ ဇူဟတော;

ပဟူတံ စီယတေ ပုညံ, ကိံ ပဓာနေန ကာဟသိ.

เมื่อท่านประพฤติพรหมจรรย์และบูชาไฟอยู่ บุญเป็นอันมากย่อมพอกพูน ท่านจะทำอะไรด้วยความเพียรเล่า

---

၄၃၁.

๔๓๑.

---

‘‘‘ဒုဂ္ဂေါ မဂ္ဂေါ ပဓာနာယ, ဒုက္ကရော ဒုရဘိသမ္ဘဝေါ’’’;

ဣမာ ဂါထာ ဘဏံ မာရော, အဋ္ဌာ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ.

หนทางแห่งความเพียรเป็นทางที่ไปได้ยาก ทำได้ยาก และบรรลุได้ยาก มารกล่าวคาถาเหล่านี้แล้ว ได้ยืนอยู่ใกล้พระพุทธเจ้า

---

၄၃၂.

๔๓๒.

---

တံ တထာဝါဒိနံ မာရံ, ဘဂဝါ ဧတဒဗြဝိ;

‘‘ပမတ္တဗန္ဓု ပါပိမ, ယေနတ္ထေန ဣဓာဂတော.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กะมารนั้นผู้กล่าวอย่างนั้นว่า ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของผู้ประมาท ท่านมาที่นี้ด้วยประโยชน์อันใด

---

၄၃၃.

๔๓๓.

---

‘‘အဏုမတ္တောပိ ပုညေန, အတ္ထော မယှံ န ဝိဇ္ဇတိ;

ယေသဉ္စ အတ္ထော ပုညေန, တေ မာရော ဝတ္တုမရဟတိ.

เราไม่มีความต้องการบุญแม้ประมาณน้อย ส่วนชนเหล่าใดมีความต้องการบุญ มารควรจะกล่าวกับชนเหล่านั้น

---

၄၃၄.

๔๓๔.

---

‘‘အတ္ထိ သဒ္ဓါ တထာ ဝီရိယံ, ပညာ စ မမ ဝိဇ္ဇတိ;

ဧဝံ မံ ပဟိတတ္တမ္ပိ, ကိံ ဇီဝမနုပုစ္ဆသိ.

เรามีทั้งศรัทธา ความเพียร และปัญญาก็มีอยู่ เมื่อเราผู้มีตนส่งไปแล้วอย่างนี้ ท่านไฉนจึงมาถามถึงชีวิตเล่า

---

၄၃၅.

๔๓๕.

---

‘‘နဒီနမပိ သောတာနိ, အယံ ဝါတော ဝိသောသယေ;

ကိဉ္စ မေ ပဟိတတ္တဿ, လောဟိတံ နုပသုဿယေ.

ลมนี้พึงยังกระแสแห่งแม่น้ำทั้งหลายให้เหือดแห้งได้ เมื่อเราผู้มีตนส่งไปแล้ว ไฉนเล่าเลือดจะไม่พึงเหือดแห้งไป

---

၄၃၆.

๔๓๖.

---

‘‘လောဟိတေ သုဿမာနမှိ, ပိတ္တံ သေမှဉ္စ သုဿတိ;

မံသေသု ခီယမာနေသု, ဘိယျော စိတ္တံ ပသီဒတိ;

ဘိယျော သတိ စ ပညာ စ, သမာဓိ မမ တိဋ္ဌတိ.

เมื่อโลหิตแห้งไป ดีและเสมหะก็แห้งไป เมื่อเนื้อทั้งหลายสิ้นไป จิตย่อมผ่องใสยิ่งขึ้น สติ ปัญญา และสมาธิของเราย่อมตั้งมั่นยิ่งขึ้น

---

၄၃၇.

๔๓๗.

---

‘‘တဿ မေဝံ ဝိဟရတော, ပတ္တဿုတ္တမဝေဒနံ;

ကာမေသု နာပေက္ခတေ စိတ္တံ, ပဿ သတ္တဿ သုဒ္ဓတံ.

เมื่อเราอยู่อย่างนี้ บรรลุถึงเวทนาอย่างยอดเยี่ยม จิตของเราย่อมไม่เพ่งเล็งในกามทั้งหลาย ท่านจงดูความบริสุทธิ์ของสัตว์เถิด

---

၄၃၈.

๔๓๘.

---

‘‘ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာ, ဒုတိယာ အရတိ ဝုစ္စတိ;

တတိယာ ခုပ္ပိပါသာ တေ, စတုတ္ထီ တဏှာ ပဝုစ္စတိ.

กามทั้งหลายเป็นกองทัพที่ ๑ ของท่าน, ความไม่ยินดี ท่านเรียกว่าเป็นกองทัพที่ ๒, ความหิวและความกระหายเป็นกองทัพที่ ๓ ของท่าน, ตัณหา ท่านกล่าวว่าเป็นกองทัพที่ ๔

---

၄၃၉.

๔๓๙.

---

‘‘ပဉ္စမံ ထိနမိဒ္ဓံ တေ, ဆဋ္ဌာ ဘီရူ ပဝုစ္စတိ;

သတ္တမီ ဝိစိကိစ္ဆာ တေ, မက္ခော ထမ္ဘော တေ အဋ္ဌမော.

ถีนมิทธะเป็นกองทัพที่ ๕ ของท่าน, ความขลาดกลัว ท่านกล่าวว่าเป็นกองทัพที่ ๖, วิจิกิจฉาเป็นกองทัพที่ ๗ ของท่าน, การลบหลู่และความหัวดื้อเป็นกองทัพที่ ๘ ของท่าน

---

၄၄၀.

๔๔๐.

---

‘‘လာဘော သိလောကော သက္ကာရော, မိစ္ဆာလဒ္ဓေါ စ ယော ယသော;

ယော စတ္တာနံ သမုက္ကံသေ, ပရေ စ အဝဇာနတိ.

ลาภ สรรเสริญ สักการะ และยศที่ได้มาโดยมิชอบ และผู้ใดยกตนและข่มผู้อื่น

---

၄၄၁.

๔๔๑.

---

‘‘ဧသာ [Pg.343] နမုစိ တေ သေနာ, ကဏှဿာဘိပ္ပဟာရိနီ;

န နံ အသူရော ဇိနာတိ, ဇေတွာ စ လဘတေ သုခံ.

ดูก่อนนមុจี นั่นคือกองทัพของท่าน เป็นกองกำลังประหารของมารผู้มีใจดำ คนขลาดเอาชนะกองทัพนั้นไม่ได้ แต่เมื่อชนะแล้วย่อมได้ความสุข

---

၄၄၂.

๔๔๒.

---

‘‘ဧသ မုဉ္ဇံ ပရိဟရေ, ဓိရတ္ထု မမ ဇီဝိတံ;

သင်္ဂါမေ မေ မတံ သေယျော, ယံ စေ ဇီဝေ ပရာဇိတော.

เราจะเหน็บหญ้ามุญชะนี้ไว้ ชีวิตของเราจงถูกติเตียนเถิด ความตายในสงครามประเสริฐกว่าการที่เราผู้พ่ายแพ้จะมีชีวิตอยู่

---

၄၄၃.

๔๔๓.

---

‘‘ပဂါဠှေတ္ထ န ဒိဿန္တိ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ;

တဉ္စ မဂ္ဂံ န ဇာနန္တိ, ယေန ဂစ္ဆန္တိ သုဗ္ဗတာ.

สมณพราหมณ์บางพวกจมอยู่ในกองทัพนี้ ย่อมไม่ปรากฏ และพวกเขาไม่รู้จักทางที่ท่านผู้มีวัตรดีงามเดินไป

---

၄၄၄.

๔๔๔.

---

‘‘သမန္တာ ဓဇိနိံ ဒိသွာ, ယုတ္တံ မာရံ သဝါဟနံ;

ယုဒ္ဓါယ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆာမိ, မာ မံ ဌာနာ အစာဝယိ.

เมื่อเห็นกองทัพที่เตรียมพร้อมอยู่โดยรอบ และมารพร้อมด้วยพาหนะแล้ว เราจะออกไปสู้รบ ท่านอย่าทำให้เราเคลื่อนไปจากที่ได้เลย

---

၄၄၅.

๔๔๕.

---

‘‘ယံ တေ တံ နပ္ပသဟတိ, သေနံ လောကော သဒေဝကော;

တံ တေ ပညာယ ဘေစ္ဆာမိ, အာမံ ပတ္တံဝ အသ္မနာ.

กองทัพของท่านใดที่โลกพร้อมทั้งเทวดาไม่อาจครอบงำได้ เราจะทำลายกองทัพนั้นของท่านด้วยปัญญา เหมือนทำลายหม้อดินดิบด้วยก้อนหินฉะนั้น

---

၄၄၆.

๔๔๖.

---

‘‘ဝသီကရိတွာ သင်္ကပ္ပံ, သတိဉ္စ သူပတိဋ္ဌိတံ;

ရဋ္ဌာ ရဋ္ဌံ ဝိစရိဿံ, သာဝကေ ဝိနယံ ပုထူ.

เราทำความดำริให้อยู่ในอำนาจ และตั้งสติไว้ดีแล้ว จักเที่ยวไปจากแคว้นสู่แคว้น แนะนำสาวกจำนวนมาก

---

၄၄၇.

๔๔๗.

---

‘‘တေ အပ္ပမတ္တာ ပဟိတတ္တာ, မမ သာသနကာရကာ;

အကာမဿ တေ ဂမိဿန္တိ, ယတ္ထ ဂန္တွာ န သောစရေ’’.

สาวกเหล่านั้นผู้ไม่ประมาท มีตนส่งไปแล้ว ทำตามคำสอนของเรา จักไปสู่ที่ซึ่งไปแล้วไม่ต้องเศร้าโศก แม้ท่านจะไม่ปรารถนาก็ตาม

---

၄၄၈.

๔๔๘.

---

‘‘သတ္တ ဝဿာနိ ဘဂဝန္တံ, အနုဗန္ဓိံ ပဒါပဒံ;

ဩတာရံ နာဓိဂစ္ဆိဿံ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ သတီမတော.

เราได้ติดตามพระผู้มีพระภาคไปทุกฝีก้าวตลอด ๗ ปี แต่ก็ไม่พบช่องทางในพระสัมพุทธเจ้าผู้มีสติ

---

၄၄၉.

๔๔๙.

---

‘‘မေဒဝဏ္ဏံဝ ပါသာဏံ, ဝါယသော အနုပရိယဂါ;

အပေတ္ထ မုဒုံ ဝိန္ဒေမ, အပိ အဿာဒနာ သိယာ.

กาตัวหนึ่งได้บินวนเวียนก้อนหินที่มีสีเหมือนก้อนไขมัน (คิดว่า) ‘เราพึงได้ของอ่อนนุ่มในก้อนหินนี้บ้าง บางทีจะมีรสอร่อย’

---

၄၅၀.

๔๕๐.

---

‘‘အလဒ္ဓါ တတ္ထ အဿာဒံ, ဝါယသေတ္တော အပက္ကမိ;

ကာကောဝ သေလမာသဇ္ဇ, နိဗ္ဗိဇ္ဇာပေမ ဂေါတမံ’’.

เมื่อไม่พบรสอร่อยในก้อนหินนั้น กาจึงบินจากไป ฉันใด เราก็จะละทิ้งพระโคดมไปด้วยความเบื่อหน่าย เหมือนกาที่เข้าจิกก้อนหิน ฉันนั้น

---

၄၅၁.

๔๕๑.

---

တဿ သောကပရေတဿ, ဝီဏာ ကစ္ဆာ အဘဿထ;

တတော သော ဒုမ္မနော ယက္ခော, တတ္ထေဝန္တရဓာယထာတိ.

พิณได้หลุดจากรักแร้ของมารนั้นผู้ถูกความโศกครอบงำ ลำดับนั้น ยักษ์นั้นเสียใจ ได้อันตรธานไปในที่นั้นเอง

---

ပဓာနသုတ္တံ ဒုတိယံ နိဋ္ဌိတံ.

ปธานสูตรที่ ๒ จบ

---

၃. သုဘာသိတသုတ္တံ

๓. สุภาสิตสูตร

---

ဧဝံ [Pg.344] မေ သုတံ – ဧက သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘စတူဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ ဝါစာ သုဘာသိတာ ဟောတိ, န ဒုဗ္ဘာသိတာ, အနဝဇ္ဇာ စ အနနုဝဇ္ဇာ စ ဝိညူနံ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သုဘာသိတံယေဝ ဘာသတိ နော ဒုဗ္ဘာသိတံ, ဓမ္မံယေဝ ဘာသတိ နော အဓမ္မံ, ပိယံယေဝ ဘာသတိ နော အပ္ပိယံ, သစ္စံယေဝ ဘာသတိ နော အလိကံ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ ဝါစာ သုဘာသိတာ ဟောတိ, နော ဒုဗ္ဘာသိတာ, အနဝဇ္ဇာ စ အနနုဝဇ္ဇာ စ ဝိညူန’’န္တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วาจาที่ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการ เป็นวาจาสุภาษิต ไม่เป็นทุพภาษิต ไม่มีโทษ และวิญญูชนไม่ติเตียน องค์ ๔ ประการอะไรบ้าง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมกล่าวแต่วาจาสุภาษิต ไม่กล่าววาจาทุพภาษิต ย่อมกล่าวแต่ธรรม ไม่กล่าวอธรรม ย่อมกล่าวแต่คำเป็นที่รัก ไม่กล่าวคำไม่เป็นที่รัก ย่อมกล่าวแต่คำจริง ไม่กล่าวคำเหลาะแหละ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วาจาที่ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการเหล่านี้แล เป็นวาจาสุภาษิต ไม่เป็นทุพภาษิต ไม่มีโทษ และวิญญูชนไม่ติเตียน พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว พระสุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้แล้ว จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

---

၄၅၂.

๔๕๒.

---

‘‘သုဘာသိတံ ဥတ္တမမာဟု သန္တော, ဓမ္မံ ဘဏေ နာဓမ္မံ တံ ဒုတိယံ;

ပိယံ ဘဏေ နာပ္ပိယံ တံ တတိယံ, သစ္စံ ဘဏေ နာလိကံ တံ စတုတ္ထ’’န္တိ.

สัตบุรุษทั้งหลายกล่าววาจาสุภาษิตว่าเป็นวาจาสูงสุด พึงกล่าวธรรม ไม่พึงกล่าวอธรรม นั่นเป็นองค์ที่ ๒ พึงกล่าวคำเป็นที่รัก ไม่พึงกล่าวคำไม่เป็นที่รัก นั่นเป็นองค์ที่ ๓ พึงกล่าวคำจริง ไม่พึงกล่าวคำเหลาะแหละ นั่นเป็นองค์ที่ ๔

---

အထ ခေါ အာယသ္မာ ဝင်္ဂီသော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဋိဘာတိ မံ ဘဂဝါ, ပဋိဘာတိ မံ သုဂတာ’’တိ. ‘‘ပဋိဘာတု တံ ဝင်္ဂီသာ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဝင်္ဂီသော ဘဂဝန္တံ သမ္မုခါ သာရုပ္ပာဟိ ဂါထာဟိ အဘိတ္ထဝိ –

ครั้งนั้น ท่านพระวังคีสะลุกจากอาสนะ ห่มจีวรเฉวียงบ่า ประนมอัญชลีไปทางพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ภาษิตแจ่มแจ้งแก่ข้าพระองค์ ข้าแต่พระสุคต ภาษิตแจ่มแจ้งแก่ข้าพระองค์’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘วังคีสะ ขอให้ภาษิตแจ่มแจ้งแก่เธอเถิด’ ลำดับนั้น ท่านพระวังคีสะได้ทูลสรรเสริญพระผู้มีพระภาคเฉพาะพระพักตร์ด้วยคาถาทั้งหลายที่สมควรว่า

---

၄၅၃.

๔๕๓.

---

‘‘တမေဝ ဝါစံ ဘာသေယျ, ယာယတ္တာနံ န တာပယေ;

ပရေ စ န ဝိဟိံသေယျ, သာ ဝေ ဝါစာ သုဘာသိတာ.

บุคคลพึงกล่าววาจาที่ไม่ยังตนให้เดือดร้อน และไม่เบียดเบียนผู้อื่น วาจานั้นแลเป็นสุภาษิต

---

၄၅၄.

๔๕๔.

---

‘‘ပိယဝါစမေဝ ဘာသေယျ, ယာ ဝါစာ ပဋိနန္ဒိတာ;

ယံ အနာဒါယ ပါပါနိ, ပရေသံ ဘာသတေ ပိယံ.

พึงกล่าวแต่วาจาที่น่ารัก อันเป็นที่ชื่นชมยินดี คือไม่ถือเอาคำชั่วของผู้อื่นมากล่าว กล่าวแต่คำเป็นที่รักแก่เขา

---

၄၅၅.

๔๕๕.

---

‘‘သစ္စံ ဝေ အမတာ ဝါစာ, ဧသ ဓမ္မော သနန္တနော;

သစ္စေ အတ္ထေ စ ဓမ္မေ စ, အာဟု သန္တော ပတိဋ္ဌိတာ.

คำสัตย์แลเป็นวาจาไม่ตาย นี้เป็นธรรมเก่า สัตบุรุษทั้งหลายกล่าวว่า ตั้งมั่นอยู่ในสัจจะ ในอรรถะ และในธรรม

---

၄၅၆.

๔๕๖.

---

‘‘ယံ [Pg.345] ဗုဒ္ဓေါ ဘာသတိ ဝါစံ, ခေမံ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ;

ဒုက္ခဿန္တကိရိယာယ, သာ ဝေ ဝါစာနမုတ္တမာ’’တိ.

พระพุทธเจ้าตรัสวาจาใดอันเกษม เพื่อบรรลุนิพพาน เพื่อกระทำที่สุดแห่งทุกข์ วาจานั้นแลเป็นวาจาสูงสุดกว่าวาจาทั้งหลาย

---

သုဘာသိတသုတ္တံ တတိယံ နိဋ္ဌိတံ.

สุภาสิตสูตรที่ ๓ จบ

---

၄. သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇသုတ္တံ

๔. สุนทริกภารทวาชสูตร

---

ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု ဝိဟရတိ သုန္ဒရိကာယ နဒိယာ တီရေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော သုန္ဒရိကာယ နဒိယာ တီရေ အဂ္ဂိံ ဇုဟတိ, အဂ္ဂိဟုတ္တံ ပရိစရတိ. အထ ခေါ သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော အဂ္ဂိံ ဇုဟိတွာ အဂ္ဂိဟုတ္တံ ပရိစရိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ သမန္တာ စတုဒ္ဒိသာ အနုဝိလောကေသိ – ‘‘ကော နု ခေါ ဣမံ ဟဗျသေသံ ဘုဉ္ဇေယျာ’’တိ? အဒ္ဒသာ ခေါ သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ သသီသံ ပါရုတံ နိသိန္နံ; ဒိသွာန ဝါမေန ဟတ္ထေန ဟဗျသေသံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ကမဏ္ဍလုံ ဂဟေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ.

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ริมฝั่งแม่น้ำสุนทริกา ในแคว้นโกศล ก็โดยสมัยนั้น สุนทริกภารทวาชพราหมณ์บูชาไฟ บำเรอไฟอยู่ที่ริมฝั่งแม่น้ำสุนทริกา ครั้งนั้นแล สุนทริกภารทวาชพราหมณ์บูชาไฟ บำเรอไฟเสร็จแล้ว ลุกจากอาสนะเหลียวดูทั่วทั้งสี่ทิศ (คิดว่า) ‘ใครหนอพึงบริโภคหวิยเสสนี้’ สุนทริกภารทวาชพราหมณ์ได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับนั่งคลุมพระเศียรอยู่ที่โคนต้นไม้แห่งหนึ่งไม่ไกล ครั้นเห็นแล้วจึงถือหวิยเสสด้วยมือซ้าย ถือคนโทน้ำด้วยมือขวา เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค

---

အထ ခေါ ဘဂဝါ သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပဒသဒ္ဒေန သီသံ ဝိဝရိ. အထ ခေါ သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော – ‘‘မုဏ္ဍော အယံ ဘဝံ, မုဏ္ဍကော အယံ ဘဝ’’န္တိ တတောဝ ပုန နိဝတ္တိတုကာမော အဟောသိ. အထ ခေါ သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မုဏ္ဍာပိ ဟိ ဣဓေကစ္စေ ဗြာဟ္မဏာ ဘဝန္တိ, ယံနူနာဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဇာတိံ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံဇစ္စော ဘဝ’’န္တိ?

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงเปิดพระเศียรเพราะเสียงฝีเท้าของสุนทริกภารทวาชพราหมณ์. ครั้งนั้น สุนทริกภารทวาชพราหมณ์กล่าวว่า “ท่านผู้นี้เป็นคนโล้น ท่านผู้นี้เป็นคนโล้นเลว” แล้วจึงประสงค์จะกลับจากที่นั้นนั่นเทียว. ลำดับนั้น สุนทริกภารทวาชพราหมณ์ได้มีความคิดดังนี้ว่า “อันที่จริง แม้พราหมณ์บางพวกในโลกนี้ก็เป็นคนโล้นก็มี ถ้ากระไร เราพึงเข้าไปหาแล้วถามถึงชาติ”. ลำดับนั้น สุนทริกภารทวาชพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ท่านเป็นชาติอะไร”

---

အထ ခေါ ဘဂဝါ သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇံ ဗြာဟ္မဏံ ဂါထာဟိ အဇ္ဈဘာသိ –

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคาถาแก่สุนทริกภารทวาชพราหมณ์ว่า

---

၄၅၇.

๔๕๗.

---

‘‘န ဗြာဟ္မဏော နောမှိ န ရာဇပုတ္တော, န ဝေဿာယနော ဥဒ ကောစိ နောမှိ;

ဂေါတ္တံ ပရိညာယ ပုထုဇ္ဇနာနံ, အကိဉ္စနော မန္တ စရာမိ လောကေ.

เรามิใช่พราหมณ์ มิใช่ราชบุตร มิใช่แพศย์ และมิใช่คนตระกูลไหนๆ เรารู้ชัดถึงตระกูลของปุถุชนทั้งหลาย เป็นผู้ไม่มีกังวล เที่ยวไปในโลกด้วยความรู้

---

၄၅၈.

๔๕๘.

---

‘‘သံဃာဋိဝါသီ [Pg.346] အဂဟော စရာမိ, နိဝုတ္တကေသော အဘိနိဗ္ဗုတတ္တော;

အလိပ္ပမာနော ဣဓ မာဏဝေဟိ, အကလ္လံ မံ ဗြာဟ္မဏ ပုစ္ဆသိ ဂေါတ္တပဉှံ’’.

พราหมณ์ เรานุ่งห่มผ้าสังฆาฏิ ไม่มีเรือน เที่ยวไป โกนผมแล้ว มีตนดับสนิท ไม่แปดเปื้อนด้วยหมู่มนุษย์ในโลกนี้ ท่านถามปัญหาเรื่องโคตรอันไม่สมควรแก่เรา

---

၄၅၉.

๔๕๙.

---

‘‘ပုစ္ဆန္တိ ဝေ ဘော ဗြာဟ္မဏာ, ဗြာဟ္မဏေဘိ သဟ ဗြာဟ္မဏော နော ဘဝ’’န္တိ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ทั้งหลายย่อมถามกันและกันกับพวกพราหมณ์ว่า “ท่านเป็นพราหมณ์หรือ”

---

၄၆၀.

๔๖๐.

---

‘‘ဗြာဟ္မဏော ဟိ စေ တွံ ဗြူသိ, မဉ္စ ဗြူသိ အဗြာဟ္မဏံ;

တံ တံ သာဝိတ္တိံ ပုစ္ဆာမိ, တိပဒံ စတုဝီသတက္ခရံ.

ถ้าท่านกล่าวว่า “ข้าพเจ้าเป็นพราหมณ์” แต่กลับกล่าวหาเราว่า “มิใช่พราหมณ์” เราจะขอถามถึงสาวิตรีมนต์ ซึ่งมี ๓ บท ๒๔ อักษรแก่ท่าน

---

၄၆၁.

๔๖๑.

---

‘‘ကိံ နိဿိတာ ဣသယော မနုဇာ, ခတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏာ ဒေဝတာနံ;

ယညမကပ္ပယိံသု ပုထူ ဣဓ လောကေ.

ฤๅษี มนุษย์ กษัตริย์ และพราหมณ์ทั้งหลายในโลกนี้ อาศัยอะไร จึงได้ประกอบพิธีบูชายัญแก่ทวยเทพอย่างมากมาย

---

၄၆၂.

๔๖๒.

---

‘‘ယဒန္တဂူ ဝေဒဂူ ယညကာလေ, ယဿာဟုတိံ လဘေ တဿိဇ္ဈေတိ ဗြူမိ’’.

เรากล่าวว่า ผู้ใดเป็นผู้ถึงที่สุดแห่งวัฏฏะ เป็นผู้ถึงเวท ในกาลแห่งการบูชายัญ พึงได้รับเครื่องบูชาของเขา การบูชายัญของผู้นั้นย่อมสำเร็จผล

---

၄၆၃.

๔๖๓.

---

‘‘အဒ္ဓါ ဟိ တဿ ဟုတမိဇ္ဈေ, (ဣတိ ဗြာဟ္မဏော)ယံ တာဒိသံ ဝေဒဂုမဒ္ဒသာမ;

တုမှာဒိသာနဉှိ အဒဿနေန, အညော ဇနော ဘုဉ္ဇတိ ပူရဠာသံ’’.

(พราหมณ์กราบทูลว่า) “การบูชาของข้าพระองค์จะสำเร็จผลโดยแท้ เพราะข้าพระองค์ได้พบเห็นผู้ถึงเวทเช่นท่าน เพราะไม่ได้เห็นท่านผู้เช่นกับพระองค์ ชนอื่นจึงได้บริโภคข้าวปายาส”

---

၄၆၄.

๔๖๔.

---

‘‘တသ္မာတိဟ တွံ ဗြာဟ္မဏ အတ္ထေန, အတ္ထိကော ဥပသင်္ကမ္မ ပုစ္ဆ;

သန္တံ ဝိဓူမံ အနီဃံ နိရာသံ, အပ္ပေဝိဓ အဘိဝိန္ဒေ သုမေဓံ’’.

พราหมณ์ เพราะเหตุนั้นแล ท่านผู้ต้องการประโยชน์ พึงเข้ามาถามในที่นี้เถิด ท่านพึงพบผู้สงบ ผู้ไม่มีควัน ผู้ไม่มีทุกข์ ผู้ไม่มีความหวัง ผู้มีปัญญาดี ในที่นี้ได้

---

၄၆၅.

๔๖๕.

---

‘‘ယညေ ရတောဟံ ဘော ဂေါတမ, ယညံ ယိဋ္ဌုကာမော နာဟံ ပဇာနာမိ;

အနုသာသတု မံ ဘဝံ, ယတ္ထ ဟုတံ ဣဇ္ဈတေ ဗြူဟိ မေ တံ’’.

ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ยินดีในการบูชายัญ ประสงค์จะบูชายัญ แต่ข้าพระองค์ไม่รู้ ขอท่านจงอนุศาสน์ข้าพระองค์เถิด โปรดบอกข้าพระองค์ถึงบุคคลที่เครื่องบูชาจะสำเร็จผลในผู้นั้น

---

‘‘တေန ဟိ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, ဩဒဟဿု သောတံ; ဓမ္မံ တေ ဒေသေဿာမိ –

พราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงเงี่ยโสตสดับเถิด เราจะแสดงธรรมแก่ท่าน

---

၄၆၆.

๔๖๖.

---

‘‘မာ [Pg.347] ဇာတိံ ပုစ္ဆီ စရဏဉ္စ ပုစ္ဆ, ကဋ္ဌာ ဟဝေ ဇာယတိ ဇာတဝေဒေါ;

နီစာကုလီနောပိ မုနီ ဓိတီမာ, အာဇာနိယော ဟောတိ ဟိရီနိသေဓော.

ท่านอย่าถามถึงชาติ แต่จงถามถึงความประพฤติเถิด ไฟย่อมเกิดจากไม้โดยแท้ พระมุนีแม้เกิดในตระกูลต่ำ ก็เป็นผู้มั่นคง เป็นอาชาไนย มีหิริคอยห้ามปราม

---

၄၆၇.

๔๖๗.

---

‘‘သစ္စေန ဒန္တော ဒမသာ ဥပေတော, ဝေဒန္တဂူ ဝူသိတဗြဟ္မစရိယော;

ကာလေန တမှိ ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดมุ่งบุญ พึงบูชายัญ พึงถวายเครื่องบูชาในท่านผู้ฝึกตนแล้วด้วยสัจจะ ประกอบด้วยทมะ ผู้ถึงที่สุดแห่งเวท อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว โดยกาลอันควร

---

၄၆၈.

๔๖๘.

---

‘‘ယေ ကာမေ ဟိတွာ အဂဟာ စရန္တိ, သုသညတတ္တာ တသရံဝ ဥဇ္ဇုံ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดมุ่งบุญ พึงบูชายัญ พึงถวายเครื่องบูชาในท่านผู้ละกาม ไม่มีเรือน มีตนสำรวมดี เที่ยวไปตรงดุจกระสวย โดยกาลอันควร

---

၄၆၉.

๔๖๙.

---

‘‘ယေ ဝီတရာဂါ သုသမာဟိတိန္ဒြိယာ, စန္ဒောဝ ရာဟုဂ္ဂဟဏာ ပမုတ္တာ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดมุ่งบุญ พึงบูชายัญ พึงถวายเครื่องบูชาในท่านผู้ปราศจากราคะ มีอินทรีย์ตั้งมั่นดีแล้ว ผู้หลุดพ้นแล้วดุจพระจันทร์พ้นจากเงาราหู โดยกาลอันควร

---

၄၇၀.

๔๗๐.

---

‘‘အသဇ္ဇမာနာ ဝိစရန္တိ လောကေ, သဒါ သတာ ဟိတွာ မမာယိတာနိ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดมุ่งบุญ พึงบูชายัญ พึงถวายเครื่องบูชาในท่านผู้ละความยึดถือว่าเป็นของเรา มีสติทุกเมื่อ ไม่ข้องติด เที่ยวไปในโลก โดยกาลอันควร

---

၄၇၁.

๔๗๑.

---

‘‘ယော ကာမေ ဟိတွာ အဘိဘုယျစာရီ, ယော ဝေဒိ ဇာတီမရဏဿ အန္တံ;

ပရိနိဗ္ဗုတော ဥဒကရဟဒေါဝ သီတော, တထာဂတော အရဟတိ ပူရဠာသံ.

ผู้ใดละกามทั้งหลายแล้ว เที่ยวไปอย่างผู้ครอบงำ ผู้ใดรู้ที่สุดแห่งชาติและมรณะ เป็นผู้ดับสนิท เย็นสนิทดุจห้วงน้ำ พระตถาคตเจ้านั้นย่อมควรแก่ข้าวปายาส

---

၄၇၂.

๔๗๒.

---

‘‘သမော သမေဟိ ဝိသမေဟိ ဒူရေ, တထာဂတော ဟောတိ အနန္တပညော;

အနူပလိတ္တော ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ, တထာဂတော အရဟတိ ပူရဠာသံ.

พระตถาคตเจ้าผู้มีปัญญาหาที่สุดมิได้ ย่อมสม่ำเสมอกับท่านผู้สม่ำเสมอ ห่างไกลจากท่านผู้ไม่สม่ำเสมอ ไม่แปดเปื้อนในโลกนี้หรือโลกหน้า พระตถาคตเจ้านั้นย่อมควรแก่ข้าวปายาส

---

၄၇၃.

๔๗๓.

---

‘‘ယမှိ [Pg.348] န မာယာ ဝသတိ န မာနော, ယော ဝီတလောဘော အမမော နိရာသော;

ပနုဏ္ဏကောဓော အဘိနိဗ္ဗုတတ္တော, ယော ဗြာဟ္မဏော သောကမလံ အဟာသိ;

တထာဂတော အရဟတိ ပူရဠာသံ.

มารยาและมานะย่อมไม่อยู่ในผู้ใด ผู้ใดปราศจากโลภะ ไม่มีความยึดถือว่าเป็นของเรา ปราศจากความหวัง มีโทสะอันบรรเทาแล้ว มีตนดับสนิท เป็นพราหมณ์ผู้ละมลทินคือความโศกได้แล้ว พระตถาคตเจ้านั้นย่อมควรแก่ข้าวปายาส

---

၄၇၄ .

๔๗๔.

---

‘‘နိဝေသနံ ယော မနသော အဟာသိ, ပရိဂ္ဂဟာ ယဿ န သန္တိ ကေစိ;

အနုပါဒိယာနော ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ, တထာဂတော အရဟတိ ပူရဠာသံ.

ผู้ใดละที่อาศัยแห่งใจได้แล้ว ความยึดถือของผู้ใดไม่มีอยู่เลย ผู้ไม่ยึดมั่นในโลกนี้หรือโลกหน้า พระตถาคตเจ้านั้นย่อมควรแก่ข้าวปายาส

---

၄၇၅.

๔๗๕.

---

‘‘သမာဟိတော ယော ဥဒတာရိ ဩဃံ, ဓမ္မံ စညာသိ ပရမာယ ဒိဋ္ဌိယာ;

ခီဏာသဝေါ အန္တိမဒေဟဓာရီ, တထာဂတော အရဟတိ ပူရဠာသံ.

ผู้ใดมีใจตั้งมั่นดีแล้ว ข้ามโอฆะได้แล้ว รู้แจ้งธรรมด้วยปัญญาอันยิ่ง เป็นผู้สิ้นอาสวะ ทรงไว้ซึ่งร่างกายสุดท้าย พระตถาคตเจ้านั้นย่อมควรแก่ข้าวปายาส

---

၄၇၆.

๔๗๖.

---

‘‘ဘဝါသဝါ ယဿ ဝစီ ခရာ စ, ဝိဓူပိတာ အတ္ထဂတာ န သန္တိ;

သ ဝေဒဂူ သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တော, တထာဂတော အရဟတိ ပူရဠာသံ.

ภวาสวะและวาจาหยาบของผู้ใดถูกกำจัดไป ถึงความตั้งอยู่ไม่ได้ ไม่มีอยู่ ผู้นั้นเป็นผู้ถึงเวท หลุดพ้นในธรรมทั้งปวง พระตถาคตเจ้านั้นย่อมควรแก่ข้าวปายาส

---

၄၇၇.

๔๗๗.

---

‘‘သင်္ဂါတိဂေါ ယဿ န သန္တိ သင်္ဂါ, ယော မာနသတ္တေသု အမာနသတ္တော;

ဒုက္ခံ ပရိညာယ သခေတ္တဝတ္ထုံ, တထာဂတော အရဟတိ ပူရဠာသံ.

ผู้ใดก้าวล่วงเครื่องข้อง ผู้ใดไม่มีเครื่องข้อง ผู้ไม่ข้องอยู่ในหมู่สัตว์ผู้ข้องอยู่ด้วยมานะ รู้ชัดถึงทุกข์พร้อมทั้งไร่นาและวัตถุ พระตถาคตเจ้านั้นย่อมควรแก่ข้าวปายาส

---

၄၇၈.

๔๗๘.

---

‘‘အာသံ အနိဿာယ ဝိဝေကဒဿီ, ပရဝေဒိယံ ဒိဋ္ဌိမုပါတိဝတ္တော;

အာရမ္မဏာ ယဿ န သန္တိ ကေစိ, တထာဂတော အရဟတိ ပူရဠာသံ.

ผู้ใดไม่อาศัยตัณหา เห็นวิเวก ก้าวล่วงทิฏฐิที่ผู้อื่นพึงรู้ได้แล้ว อารมณ์ทั้งหลายของผู้ใดไม่มีอยู่เลย พระตถาคตเจ้านั้นย่อมควรแก่ข้าวปายาส

---

၄၇၉.

๔๗๙.

---

‘‘ပရောပရာ ယဿ သမေစ္စ ဓမ္မာ, ဝိဓူပိတာ အတ္ထဂတာ န သန္တိ;

သန္တော ဥပါဒါနခယေ ဝိမုတ္တော, တထာဂတော အရဟတိ ပူရဠာသံ.

ธรรมทั้งหลายทั้งชั้นสูงและชั้นต่ำอันผู้ใดรู้แจ้งแล้ว ถูกกำจัดไป ถึงความตั้งอยู่ไม่ได้ ไม่มีอยู่ ผู้นั้นเป็นผู้สงบ หลุดพ้นแล้วในความสิ้นไปแห่งอุปาทาน พระตถาคตเจ้านั้นย่อมควรแก่ข้าวปายาส

---

၄၈၀.

๔๘๐.

---

‘‘သံယောဇနံ [Pg.349] ဇာတိခယန္တဒဿီ, ယောပါနုဒိ ရာဂပထံ အသေသံ;

သုဒ္ဓေါ နိဒေါသော ဝိမလော အကာစော, တထာဂတော အရဟတိ ပူရဠာသံ.

ผู้ใดเห็นความสิ้นไปแห่งสังโยชน์และความสิ้นไปแห่งชาติ บรรเทาทางแห่งราคะได้สิ้นเชิง เป็นผู้บริสุทธิ์ ปราศจากโทษ ปราศจากมลทิน ไม่มีกิเลสดุจดังเยื่อใย พระตถาคตเจ้านั้นย่อมควรแก่ข้าวปายาส

---

၄၈၁.

๔๘๑.

---

‘‘ယော အတ္တနော အတ္တာနံ နာနုပဿတိ, သမာဟိတော ဥဇ္ဇုဂတော ဌိတတ္တော;

သ ဝေ အနေဇော အခိလော အကင်္ခေါ, တထာဂတော အရဟတိ ပူရဠာသံ.

ผู้ใดไม่พิจารณาเห็นตนในตน มีใจตั้งมั่น ดำเนินไปตรง มีตนตั้งมั่นแล้ว ผู้นั้นแลเป็นผู้ไม่หวั่นไหว ไม่มีกิเลสดุจตะปูตรึงใจ ไม่มีความสงสัย พระตถาคตเจ้านั้นย่อมควรแก่ข้าวปายาส

---

၄၈၂.

๔๘๒.

---

‘‘မောဟန္တရာ ယဿ န သန္တိ ကေစိ, သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု စ ဉာဏဒဿီ;

သရီရဉ္စ အန္တိမံ ဓာရေတိ, ပတ္တော စ သမ္ဗောဓိမနုတ္တရံ သိဝံ;

ဧတ္တာဝတာ ယက္ခဿ သုဒ္ဓိ, တထာဂတော အရဟတိ ပူရဠာသံ’’.

ผู้ใดไม่มีโมหะเป็นเครื่องกั้นอยู่เลย เป็นผู้เห็นด้วยญาณในธรรมทั้งปวง ทรงไว้ซึ่งสรีระสุดท้าย และได้บรรลุพระสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยมอันเป็นสิริมงคล ความบริสุทธิ์ของสัตว์ย่อมมีได้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระตถาคตเจ้านั้นย่อมควรแก่ข้าวปายาส

---

၄၈၃.

๔๘๓.

---

‘‘ဟုတဉ္စ မယှံ ဟုတမတ္ထု သစ္စံ, ယံ တာဒိသံ ဝေဒဂုနံ အလတ္ထံ;

ဗြဟ္မာ ဟိ သက္ခိ ပဋိဂဏှာတု မေ ဘဂဝါ, ဘုဉ္ဇတု မေ ဘဂဝါ ပူရဠာသံ’’.

การบูชาของข้าพระองค์นี้ ขอจงเป็นการบูชาที่แท้จริง เพราะข้าพระองค์ได้พบพระเวทคู (ผู้ถึงซึ่งเวท) เช่นนั้นแล้ว พระองค์ทรงเป็นพรหมที่ประจักษ์แก่ตา ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงรับข้าวปายาสของข้าพระองค์เถิด ขอพระผู้มีพระภาคจงเสวยข้าวปายาสของข้าพระองค์เถิด

---

၄၈၄.

๔๘๔.

---

‘‘ဂါထာဘိဂီတံ မေ အဘောဇနေယျံ, သမ္ပဿတံ ဗြာဟ္မဏ နေသ ဓမ္မော;

ဂါထာဘိဂီတံ ပနုဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ, ဓမ္မေ သတီ ဗြာဟ္မဏ ဝုတ္တိရေသာ.

ดูก่อนพราหมณ์ โภชนะที่ได้มาเพราะการขับคาถา เราไม่ควรบริโภค นี้ไม่ใช่ธรรมของผู้เห็นชอบทั้งหลาย พระพุทธเจ้าทั้งหลายย่อมทรงรังเกียจโภชนะที่ได้มาเพราะการขับคาถา ดูก่อนพราหมณ์ เมื่อธรรมมีอยู่ การเลี้ยงชีพนี้ (ย่อมมีได้)

---

၄၈၅.

๔๘๕.

---

‘‘အညေန စ ကေဝလိနံ မဟေသိံ, ခီဏာသဝံ ကုက္ကုစ္စဝူပသန္တံ;

အန္နေန ပါနေန ဥပဋ္ဌဟဿု, ခေတ္တဉှိ တံ ပုညပေက္ခဿ ဟောတိ’’.

ท่านจงบำรุงพระมหาสี ผู้ทรงคุณทั้งปวง ผู้สิ้นอาสวะ ผู้สงบจากความรำคาญใจ ด้วยข้าวน้ำอย่างอื่นเถิด เพราะนั่นเป็นเนื้อนาบุญของผู้มุ่งบุญ

---

၄၈၆.

๔๘๖.

---

‘‘သာဓာဟံ [Pg.350] ဘဂဝါ တထာ ဝိဇညံ, ယော ဒက္ခိဏံ ဘုဉ္ဇေယျ မာဒိသဿ;

ယံ ယညကာလေ ပရိယေသမာနော, ပပ္ပုယျ တဝ သာသနံ’’.

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์จะพึงรู้ได้อย่างไรว่า ผู้ใดควรบริโภคทักษิณาของคนเช่นข้าพระองค์ ซึ่งข้าพระองค์แสวงหาอยู่ พึงเข้าถึงคำสอนของพระองค์ในกาลแห่งยัญ

---

၄၈၇.

๔๘๗.

---

‘‘သာရမ္ဘာ ယဿ ဝိဂတာ, စိတ္တံ ယဿ အနာဝိလံ;

ဝိပ္ပမုတ္တော စ ကာမေဟိ, ထိနံ ယဿ ပနူဒိတံ.

ผู้ใดปราศจากความแข่งดี มีจิตไม่ขุ่นมัว หลุดพ้นแล้วจากกามทั้งหลาย และบรรเทาถีนมิทธะได้แล้ว

---

၄၈၈.

๔๘๘.

---

‘‘သီမန္တာနံ ဝိနေတာရံ, ဇာတိမရဏကောဝိဒံ;

မုနိံ မောနေယျသမ္ပန္နံ, တာဒိသံ ယညမာဂတံ.

ผู้ทรงแนะนำในขอบเขตทั้งหลาย ผู้ฉลาดในชาติและมรณะ ผู้เป็นมุนีถึงพร้อมด้วยโมเนยยธรรม เช่นนั้น ผู้มาถึงที่บูชายัญ

---

၄၈၉.

๔๘๙.

---

‘‘ဘကုဋိံ ဝိနယိတွာန, ပဉ္ဇလိကာ နမဿထ;

ပူဇေထ အန္နပါနေန, ဧဝံ ဣဇ္ဈန္တိ ဒက္ခိဏာ.

ท่านทั้งหลายจงละการทำหน้าบึ้ง ประนมมือนมัสการเถิด จงบูชาด้วยข้าวน้ำเถิด ทักษิณาทานย่อมสำเร็จได้ด้วยอาการอย่างนี้

---

၄၉၀.

๔๙๐.

---

‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဘဝံ အရဟတိ ပူရဠာသံ, ပုညခေတ္တမနုတ္တရံ;

အာယာဂေါ သဗ္ဗလောကဿ, ဘောတော ဒိန္နံ မဟပ္ဖလ’’န္တိ.

พระองค์ผู้เป็นพระพุทธเจ้า ย่อมควรแก่ข้าวปายาส ทรงเป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยม เป็นที่บูชาของโลกทั้งปวง ทานที่ถวายแด่พระองค์ย่อมมีผลมาก

---

အထ ခေါ သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ, အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ! သေယျထာပိ, ဘော ဂေါတမ, နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ, ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝရေယျ, မူဠှဿ ဝါ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ, အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ – စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီတိ; ဧဝမေဝံ ဘောတာ ဂေါတမေန အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧသာဟံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. လဘေယျာဟံ ဘောတော ဂေါတမဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, လဘေယျံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ. အလတ္ထ ခေါ သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော…ပေ… အရဟတံ အဟောသီတိ.

ลำดับนั้น สุนทริกภารทวาชพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า 'ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งยิ่งนัก เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปในที่มืด ด้วยหวังว่าคนมีจักษุจักเห็นรูปได้ ฉันใด พระโคดมผู้เจริญทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ข้าพระองค์พึงได้บรรพชา พึงได้อุปสมบทในสำนักของพระโคดมผู้เจริญเถิด' สุนทริกภารทวาชพราหมณ์ได้บรรพชา... ได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่ง

---

သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇသုတ္တံ စတုတ္ထံ နိဋ္ဌိတံ.

สุนทริกภารทวาชสูตรที่ ๔ จบ

---

၅. မာဃသုတ္တံ

๕. มาฆสูตร

---

ဧဝံ မေ သုတံ – ဧက သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. အထ ခေါ မာဃော မာဏဝေါ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ [Pg.351] ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မာဃော မာဏဝေါ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ครั้งนั้น มาฆมาณพเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง มาฆมาณพผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

---

‘‘အဟဉှိ, ဘော ဂေါတမ, ဒါယကော ဒါနပတိ ဝဒညူ ယာစယောဂေါ; ဓမ္မေန ဘောဂေ ပရိယေသာမိ; ဓမ္မေန ဘောဂေ ပရိယေသိတွာ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ ဘောဂေဟိ ဓမ္မာဓိဂတေဟိ ဧကဿပိ ဒဒါမိ ဒွိန္နမ္ပိ တိဏ္ဏမ္ပိ စတုန္နမ္ပိ ပဉ္စန္နမ္ပိ ဆန္နမ္ပိ သတ္တန္နမ္ပိ အဋ္ဌန္နမ္ပိ နဝန္နမ္ပိ ဒသန္နမ္ပိ ဒဒါမိ, ဝီသာယပိ တိံသာယပိ စတ္တာလီသာယပိ ပညာသာယပိ ဒဒါမိ, သတဿပိ ဒဒါမိ, ဘိယျောပိ ဒဒါမိ. ကစ္စာဟံ, ဘော ဂေါတမ, ဧဝံ ဒဒန္တော ဧဝံ ယဇန္တော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝါမီ’’တိ?

ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี เป็นผู้มีวาจาไพเราะ เป็นที่พึ่งของผู้ขอ ข้าพระองค์แสวงหาโภคทรัพย์โดยธรรม ครั้นแสวงหาโภคทรัพย์โดยธรรมแล้ว ย่อมให้แก่คนหนึ่งบ้าง สองคนบ้าง สามคนบ้าง สี่คนบ้าง ห้าคนบ้าง หกคนบ้าง เจ็ดคนบ้าง แปดคนบ้าง เก้าคนบ้าง สิบคนบ้าง ยี่สิบบ้าง สามสิบบ้าง สี่สิบบ้าง ห้าสิบบ้าง ร้อยคนบ้าง ให้ยิ่งขึ้นไปอีกบ้าง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ให้อยู่อย่างนี้ บูชาอยู่อย่างนี้ ย่อมประสบผลบุญเป็นอันมากหรือไม่

---

‘‘တဂ္ဃ တွံ, မာဏဝ, ဧဝံ ဒဒန္တော ဧဝံ ယဇန္တော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝသိ. ယော ခေါ, မာဏဝ, ဒါယကော ဒါနပတိ ဝဒညူ ယာစယောဂေါ; ဓမ္မေန ဘောဂေ ပရိယေသတိ; ဓမ္မေန ဘောဂေ ပရိယေသိတွာ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ ဘောဂေဟိ ဓမ္မာဓိဂတေဟိ ဧကဿပိ ဒဒါတိ…ပေ… သတဿပိ ဒဒါတိ, ဘိယျောပိ ဒဒါတိ, ဗဟုံ သော ပုညံ ပသဝတီ’’တိ. အထ ခေါ မာဃော မာဏဝေါ ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

ดูก่อนมาณพ เป็นความจริง ท่านเมื่อให้อยู่อย่างนี้ บูชาอยู่อย่างนี้ ย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก ดูก่อนมาณพ ผู้ใดเป็นทายก เป็นทานบดี เป็นผู้มีวาจาไพเราะ เป็นที่พึ่งของผู้ขอ แสวงหาโภคทรัพย์โดยธรรม ครั้นแสวงหาโภคทรัพย์โดยธรรมแล้ว ย่อมให้แก่คนหนึ่งบ้าง... ให้ยิ่งขึ้นไปอีกบ้าง ผู้นั้นย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก" ลำดับนั้น มาฆมาณพได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า

---

၄၉၁.

๔๙๑.

---

‘‘ပုစ္ဆာမဟံ ဂေါတမံ ဝဒညုံ, (ဣတိ မာဃော မာဏဝေါ)ကာသာယဝါသိံ အဂဟံ စရန္တံ;

ယော ယာစယောဂေါ ဒါနပတိ ဂဟဋ္ဌော, ပုညတ္ထိကော ယဇတိ ပုညပေက္ခော;

ဒဒံ ပရေသံ ဣဓ အန္နပါနံ, ကထံ ဟုတံ ယဇမာနဿ သုဇ္ဈေ’’.

(มาฆมาณพกราบทูลว่า) ข้าพระองค์ขอทูลถามพระโคดมผู้ทรงรู้ถ้อยคำ ทรงครองผ้ากาสายะ ไม่มีเรือน เที่ยวไป คฤหัสถ์ผู้เป็นที่พึ่งของผู้ขอ เป็นทานบดี มุ่งบุญ หวังบุญ บูชาอยู่ ให้ข้าวน้ำแก่ผู้อื่นในโลกนี้ การบูชาของยชมานนั้นจะบริสุทธิ์ได้อย่างไร

---

၄၉၂.

๔๙๒.

---

‘‘ယော ယာစယောဂေါ ဒါနပတိ ဂဟဋ္ဌော, (မာဃာတိ ဘဂဝါ)ပုညတ္ထိကော ယဇတိ ပုညပေက္ခော;

ဒဒံ ပရေသံ ဣဓ အန္နပါနံ, အာရာဓယေ ဒက္ခိဏေယျေဘိ တာဒိ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนมาฆะ) คฤหัสถ์ผู้เป็นที่พึ่งของผู้ขอ เป็นทานบดี มุ่งบุญ หวังบุญ บูชาอยู่ ให้ข้าวน้ำแก่ผู้อื่นในโลกนี้ ผู้เช่นนั้นพึงยังทักษิณาให้สำเร็จได้ด้วยทักขิไณยบุคคลทั้งหลาย

---

၄၉၃.

๔๙๓.

---

‘‘ယော [Pg.352] ယာစယောဂေါ ဒါနပတိ ဂဟဋ္ဌော, (ဣတိ မာဃော မာဏဝေါ)ပုညတ္ထိကော ယဇတိ ပုညပေက္ခော;

ဒဒံ ပရေသံ ဣဓ အန္နပါနံ, အက္ခာဟိ မေ ဘဂဝါ ဒက္ခိဏေယျေ’’.

(มาฆมาณพกราบทูลว่า) คฤหัสถ์ผู้เป็นที่พึ่งของผู้ขอ เป็นทานบดี มุ่งบุญ หวังบุญ บูชาอยู่ ให้ข้าวน้ำแก่ผู้อื่นในโลกนี้ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกทักขิไณยบุคคลแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด

---

၄၉၄.

๔๙๔.

---

‘‘ယေ ဝေ အသတ္တာ ဝိစရန္တိ လောကေ, အကိဉ္စနာ ကေဝလိနော ယတတ္တာ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดหวังบุญ พึงบูชา พึงถวายของที่ควรบูชาในท่านผู้ไม่ข้องเกี่ยว ไม่มีกังวล มีกิจจบแล้ว มีตนสำรวมแล้ว เที่ยวไปในโลก ตามกาลอันควร

---

၄၉၅.

๔๙๕.

---

‘‘ယေ သဗ္ဗသံယောဇနဗန္ဓနစ္ဆိဒါ, ဒန္တာ ဝိမုတ္တာ အနီဃာ နိရာသာ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดหวังบุญ พึงบูชา พึงถวายของที่ควรบูชาในท่านผู้ตัดเครื่องผูกคือสังโยชน์ได้ทั้งหมด ผู้ฝึกตนแล้ว ผู้หลุดพ้นแล้ว ไม่มีทุกข์ ไม่มีตัณหา ตามกาลอันควร

---

၄၉၆.

๔๙๖.

---

‘‘ယေ သဗ္ဗသံယောဇနဝိပ္ပမုတ္တာ, ဒန္တာ ဝိမုတ္တာ အနီဃာ နိရာသာ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดหวังบุญ พึงบูชา พึงถวายของที่ควรบูชาในท่านผู้หลุดพ้นจากสังโยชน์ทั้งปวง ผู้ฝึกตนแล้ว ผู้หลุดพ้นแล้ว ไม่มีทุกข์ ไม่มีตัณหา ตามกาลอันควร

---

၄၉၇.

๔๙๗.

---

‘‘ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ ပဟာယ မောဟံ, ခီဏာသဝါ ဝူသိတဗြဟ္မစရိယာ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดหวังบุญ พึงบูชา พึงถวายของที่ควรบูชาในท่านผู้ละราคะ โทสะ และโมหะได้แล้ว ผู้สิ้นอาสวะ อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ตามกาลอันควร

---

၄၉၈.

๔๙๘.

---

‘‘ယေသု န မာယာ ဝသတိ န မာနော, ခီဏာသဝါ ဝူသိတဗြဟ္မစရိယာ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดหวังบุญ พึงบูชา พึงถวายของที่ควรบูชาในท่านผู้ที่มายาและมานะไม่อาศัยอยู่ ผู้สิ้นอาสวะ อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ตามกาลอันควร

---

၄၉၉.

๔๙๙.

---

‘‘ယေ [Pg.353] ဝီတလောဘာ အမမာ နိရာသာ, ခီဏာသဝါ ဝူသိတဗြဟ္မစရိယာ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดหวังบุญ พึงบูชา พึงถวายของที่ควรบูชาในท่านผู้ปราศจากโลภะ ไม่มีความยึดถือมั่น ไม่มีตัณหา ผู้สิ้นอาสวะ อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ตามกาลอันควร

---

၅၀၀.

๕๐๐.

---

‘‘ယေ ဝေ န တဏှာသု ဥပါတိပန္နာ, ဝိတရေယျ ဩဃံ အမမာ စရန္တိ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดหวังบุญ พึงบูชา พึงถวายของที่ควรบูชาในท่านผู้ไม่ตกอยู่ในอำนาจตัณหา ข้ามโอฆะได้แล้ว ไม่มีความยึดถือมั่น เที่ยวไป ตามกาลอันควร

---

၅၀၁.

๕๐๑.

---

‘‘ယေသံ တဏှာ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ, ဘဝါဘဝါယ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดมุ่งบุญ พึงบูชา พึงถวายของควรบูชาในกาลอันควรแก่ท่านผู้ไม่มีตัณหาเพื่อภพน้อยภพใหญ่ในโลกนี้หรือโลกอื่น ในโลกไหนๆ

---

၅၀၂.

๕๐๒.

---

‘‘ယေ ကာမေ ဟိတွာ အဂဟာ စရန္တိ, သုသညတတ္တာ တသရံဝ ဥဇ္ဇုံ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดมุ่งบุญ พึงบูชา พึงถวายของควรบูชาในกาลอันควรแก่ท่านผู้ละกามทั้งหลาย ไม่มีเรือน (คือตัณหา) มีตนสำรวมดีแล้ว ประพฤติตรงดุจกระสวยของช่างหูก

---

၅၀၃.

๕๐๓.

---

‘‘ယေ ဝီတရာဂါ သုသမာဟိတိန္ဒြိယာ, စန္ဒောဝ ရာဟုဂ္ဂဟဏာ ပမုတ္တာ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดมุ่งบุญ พึงบูชา พึงถวายของควรบูชาในกาลอันควรแก่ท่านผู้ปราศจากราคะ มีอินทรีย์ตั้งมั่นดีแล้ว พ้นแล้วจากการจับ (คือกิเลส) ดุจพระจันทร์พ้นจากการจับของราหู

---

၅၀၄.

๕๐๔.

---

‘‘သမိတာဝိနော ဝီတရာဂါ အကောပါ, ယေသံ ဂတီ နတ္ထိဓ ဝိပ္ပဟာယ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดมุ่งบุญ พึงบูชา พึงถวายของควรบูชาในกาลอันควรแก่ท่านผู้มีกิเลสสงบแล้ว ปราศจากราคะ ไม่โกรธ ผู้ละ (ขันธ์ ๕) ในโลกนี้แล้ว ไม่มีคติที่จะไปอีก

---

၅၀၅.

๕๐๕.

---

‘‘ဇဟိတွာ ဇာတိမရဏံ အသေသံ, ကထံကထိံ သဗ္ဗမုပါတိဝတ္တာ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดมุ่งบุญ พึงบูชา พึงถวายของควรบูชาในกาลอันควรแก่ท่านผู้ละชาติและมรณะโดยสิ้นเชิง ก้าวล่วงความสงสัยทั้งปวงได้แล้ว

---

၅၀၆.

๕๐๖.

---

‘‘ယေ [Pg.354] အတ္တဒီပါ ဝိစရန္တိ လောကေ, အကိဉ္စနာ သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တာ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดมุ่งบุญ พึงบูชา พึงถวายของควรบูชาในกาลอันควรแก่ท่านผู้มีตนเป็นเกาะ (ที่พึ่ง) เที่ยวไปในโลก ไม่มีกิเลสเครื่องกังวล พ้นแล้วในธรรมทั้งปวง

---

၅၀၇.

๕๐๗.

---

‘‘ယေ ဟေတ္ထ ဇာနန္တိ ယထာ တထာ ဣဒံ, အယမန္တိမာ နတ္ထိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ;

ကာလေန တေသု ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ.

พราหมณ์ใดมุ่งบุญ พึงบูชา พึงถวายของควรบูชาในกาลอันควรแก่ท่านผู้รู้ชัดธรรมนี้ในศาสนานี้ตามความเป็นจริงว่า ‘ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย ภพใหม่ย่อมไม่มีอีก’

---

၅၀၈.

๕๐๘.

---

‘‘ယော ဝေဒဂူ ဈာနရတော သတီမာ, သမ္ဗောဓိပတ္တော သရဏံ ဗဟူနံ;

ကာလေန တမှိ ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေ, ယော ဗြာဟ္မဏော ပုညပေက္ခော ယဇေထ’’.

พราหมณ์ใดมุ่งบุญ พึงบูชา พึงถวายของควรบูชาในกาลอันควรแก่พระตถาคตพระองค์นั้น ผู้ทรงถึงซึ่งญาณ ยินดีในฌาน มีสติ บรรลุสัมโพธิญาณ เป็นที่พึ่งของชนเป็นอันมาก

---

၅၀၉.

๕๐๙.

---

‘‘အဒ္ဓါ အမောဃာ မမ ပုစ္ဆနာ အဟု, အက္ခာသိ မေ ဘဂဝါ ဒက္ခိဏေယျေ;

တွဉှေတ္ထ ဇာနာသိ ယထာ တထာ ဣဒံ, တထာ ဟိ တေ ဝိဒိတော ဧသ ဓမ္မော.

การทูลถามของข้าพระองค์ไม่เป็นหมันแน่แท้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสบอกทักขิไณยบุคคลแก่ข้าพระองค์แล้ว เพราะพระองค์ทรงทราบชัดธรรมนี้ในศาสนานี้ตามความเป็นจริง จริงอย่างนั้น ธรรมนี้อันพระองค์ทรงทราบแล้ว

---

၅၁၀.

๕๑๐.

---

‘‘ယော ယာစယောဂေါ ဒါနပတိ ဂဟဋ္ဌော, (ဣတိ မာဃော မာဏဝေါ)ပုညတ္ထိကော ယဇတိ ပုညပေက္ခော;

ဒဒံ ပရေသံ ဣဓ အန္နပါနံ,အက္ခာဟိ မေ ဘဂဝါ ယညသမ္ပဒံ’’.

(มาฆมาณพทูลถามว่า) คฤหัสถ์ผู้เป็นทานบดีใด ที่ยาจกควรขอ เป็นผู้ต้องการบุญ มุ่งบุญ บูชาอยู่ ถวายข้าวและน้ำแก่ผู้อื่นในโลกนี้ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกความสมบูรณ์แห่งยัญแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด

---

၅၁၁.

๕๑๑.

---

‘‘ယဇဿု ယဇမာနော မာဃာတိ ဘဂဝါ, သဗ္ဗတ္ထ စ ဝိပ္ပသာဒေဟိ စိတ္တံ;

အာရမ္မဏံ ယဇမာနဿ ယညော, ဧတ္ထပ္ပတိဋ္ဌာယ ဇဟာတိ ဒေါသံ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูก่อนมาฆะ ท่านเมื่อบูชาอยู่ ก็จงบูชาเถิด และจงทำจิตให้เลื่อมใสเป็นพิเศษในกาลทั้งปวง ยัญเป็นอารมณ์ของผู้บูชา ผู้บูชาตั้งอยู่ในยัญนั้นแล้ว ย่อมละโทษเสียได้

---

၅၁၂.

๕๑๒.

---

‘‘သော ဝီတရာဂေါ ပဝိနေယျ ဒေါသံ, မေတ္တံ စိတ္တံ ဘာဝယမပ္ပမာဏံ;

ရတ္တိန္ဒိဝံ သတတမပ္ပမတ္တော, သဗ္ဗာ ဒိသာ ဖရတိ အပ္ပမညံ’’.

ทายกนั้นปราศจากราคะ บรรเทาโทสะแล้ว เจริญเมตตาจิตอันหาประมาณมิได้ ไม่ประมาทอยู่เนืองนิตย์ตลอดคืนและวัน ย่อมแผ่อัปปมัญญาไปทั่วทุกทิศ

---

၅၁၃.

๕๑๓.

---

‘‘ကော [Pg.355] သုဇ္ဈတိ မုစ္စတိ ဗဇ္ဈတီ စ, ကေနတ္တနာ ဂစ္ဆတိ ဗြဟ္မလောကံ;

အဇာနတော မေ မုနိ ဗြူဟိ ပုဋ္ဌော, ဘဂဝါ ဟိ မေ သက္ခိ ဗြဟ္မဇ္ဇဒိဋ္ဌော;

တုဝဉှိ နော ဗြဟ္မသမောသိ သစ္စံ, ကထံ ဥပပဇ္ဇတိ ဗြဟ္မလောကံ ဇုတိမ’’.

ใครย่อมบริสุทธิ์ ใครย่อมหลุดพ้น และใครย่อมติดอยู่ บุคคลย่อมไปด้วยเหตุอะไรจึงไปสู่พรหมโลก ข้าแต่มุนี ข้าพระองค์ไม่ทราบ ขอพระองค์ผู้ถูกข้าพระองค์ทูลถามแล้ว โปรดตรัสบอกแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด เพราะว่า วันนี้ข้าพระองค์ได้เห็นพระพรหมผู้เป็นประจักษ์พยาน คือ พระผู้มีพระภาค จริงอยู่ พระองค์ทรงเป็นเช่นกับพรหมของพวกข้าพระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้รุ่งเรือง บุคคลย่อมเข้าถึงพรหมโลกได้อย่างไร

---

၅၁၄.

๕๑๔.

---

‘‘ယော ယဇတိ တိဝိဓံ ယညသမ္ပဒံ, (မာဃာတိ ဘဂဝါ)အာရာဓယေ ဒက္ခိဏေယျေဘိ တာဒိ;

ဧဝံ ယဇိတွာ သမ္မာ ယာစယောဂေါ,ဥပပဇ္ဇတိ ဗြဟ္မလောကန္တိ ဗြူမီ’’တိ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนมาฆะ) บุคคลใดบูชายัญสมบัติ ๓ ประการ ทายกเช่นนั้นพึงให้ทักขิไณยบุคคลยินดี ผู้ที่ยาจกควรขอ ครั้นบูชาโดยชอบอย่างนี้แล้ว เรากล่าวว่า ย่อมเข้าถึงพรหมโลกได้

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ, မာဃော မာဏဝေါ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ…ပေ… အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว มาฆมาณพได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ...ฯลฯ... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป

---

မာဃသုတ္တံ ပဉ္စမံ နိဋ္ဌိတံ.

มาฆสูตรที่ ๕ จบ

---

၆. သဘိယသုတ္တံ

๖. สภิยสูตร

---

ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သဘိယဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ပုရာဏသာလောဟိတာယ ဒေဝတာယ ပဉှာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ – ‘‘ယော တေ, သဘိယ, သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဣမေ ပဉှေ ပုဋ္ဌော ဗျာကရောတိ တဿ သန္တိကေ ဗြဟ္မစရိယံ စရေယျာသီ’’တိ.

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล เทวดาผู้เป็นญาติสาโลหิตในปางก่อนได้บอกปัญหาแก่สภิยปริพาชกว่า ดูก่อนสภิยะ สมณะหรือพราหมณ์ใด ถูกเธอถามปัญหาเหล่านี้แล้วพยากรณ์ได้ เธอพึงประพฤติพรหมจรรย์ในสำนักของสมณะหรือพราหมณ์นั้นเถิด

---

အထ ခေါ သဘိယော ပရိဗ္ဗာဇကော တဿာ ဒေဝတာယ သန္တိကေ တေ ပဉှေ ဥဂ္ဂဟေတွာ ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သံဃိနော ဂဏိနော ဂဏာစရိယာ ဉာတာ ယသဿိနော တိတ္ထကရာ သာဓုသမ္မတာ ဗဟုဇနဿ, သေယျထိဒံ – ပူရဏော ကဿပေါ မက္ခလိဂေါသာလော အဇိတော ကေသကမ္ဗလော ပကုဓော ကစ္စာနော သဉ္စယော ဗေလဋ္ဌပုတ္တော နိဂဏ္ဌော နာဋပုတ္တော, တေ ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ပဉှေ ပုစ္ဆတိ. တေ သဘိယေန [Pg.356] ပရိဗ္ဗာဇကေန ပဉှေ ပုဋ္ဌာ န သမ္ပာယန္တိ; အသမ္ပာယန္တာ ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတုကရောန္တိ. အပိ စ သဘိယံ ယေဝ ပရိဗ္ဗာဇကံ ပဋိပုစ္ဆန္တိ.

ครั้งนั้นแล สภิยปริพาชกเรียนเอาปัญหาเหล่านั้นในสำนักของเทวดานั้นแล้ว เข้าไปหาสมณพราหมณ์ที่เป็นเจ้าหมู่ เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ มีชื่อเสียง มียศ เป็นเจ้าลัทธิ ที่มหาชนสมมติว่าเป็นคนดี คือ ปูรณกัสสปะ มักขลิโคสาล อชิตเกสกัมพล ปกุทธกัจจานะ สัญชัยเวลัฏฐบุตร นิครนถ์นาฏบุตร แล้วได้ถามปัญหาเหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่านั้นถูกสภิยปริพาชกถามปัญหาแล้ว ก็ไม่สามารถจะพยากรณ์ได้ เมื่อไม่สามารถ ก็แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ ยิ่งไปกว่านั้น ยังย้อนถามสภิยปริพาชกนั่นแหละ

---

အထ ခေါ သဘိယဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယေ ခေါ တေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ သံဃိနော ဂဏိနော ဂဏာစရိယာ ဉာတာ ယသဿိနော တိတ္ထကရာ သာဓုသမ္မတာ ဗဟုဇနဿ, သေယျထိဒံ – ပူရဏော ကဿပေါ…ပေ… နိဂဏ္ဌော နာဋပုတ္တော, တေ မယာ ပဉှေ ပုဋ္ဌာ န သမ္ပာယန္တိ, အသမ္ပာယန္တာ ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတုကရောန္တိ; အပိ စ မညေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆန္တိ. ယန္နူန္နာဟံ ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ’’န္တိ.

ครั้งนั้นแล สภิยปริพาชกได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ท่านสมณพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านี้ที่เป็นเจ้าหมู่ เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ มีชื่อเสียง มียศ เป็นเจ้าลัทธิ ที่มหาชนสมมติว่าเป็นคนดี คือ ปูรณกัสสปะ ...ฯลฯ... นิครนถ์นาฏบุตร ถูกเราถามปัญหาแล้ว ก็ไม่สามารถจะพยากรณ์ได้ เมื่อไม่สามารถ ก็แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ ยิ่งไปกว่านั้น ยังย้อนถามเราในเรื่องนี้อีก ไฉนหนอ เราพึงเวียนมาเพื่อเพศอันต่ำ แล้วบริโภคกาม

---

အထ ခေါ သဘိယဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယမ္ပိ ခေါ သမဏော ဂေါတမော သံဃီ စေဝ ဂဏီ စ ဂဏာစရိယော စ ဉာတော ယသဿီ တိတ္ထကရော သာဓုသမ္မတော ဗဟုဇနဿ; ယံနူနာဟံ သမဏံ ဂေါတမံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဣမေ ပဉှေ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ.

ครั้งนั้นแล สภิยปริพาชกได้มีความคิดอย่างนี้ว่า แม้พระสมณโคดมนี้ ก็เป็นเจ้าหมู่ เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ มีชื่อเสียง มียศ เป็นเจ้าลัทธิ ที่มหาชนสมมติว่าเป็นคนดี ไฉนหนอ เราพึงเข้าไปเฝ้าพระสมณโคดมแล้วทูลถามปัญหาเหล่านี้

---

အထ ခေါ သဘိယဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယေပိ ခေါ တေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ ဇိဏ္ဏာ ဝုဍ္ဎာ မဟလ္လကာ အဒ္ဓဂတာ ဝယောအနုပ္ပတ္တာ ထေရာ ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတာ သံဃိနော ဂဏိနော ဂဏာစရိယာ ဉာတာ ယသဿိနော တိတ္ထကရာ သာဓုသမ္မတာ ဗဟုဇနဿ, သေယျထိဒံ – ပူရဏော ကဿပေါ…ပေ. … နိဂဏ္ဌော နာဋပုတ္တော, တေပိ မယာ ပဉှေ ပုဋ္ဌာ န သမ္ပာယန္တိ, အသမ္ပာယန္တာ ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတုကရောန္တိ, အပိ စ မညေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆန္တိ; ကိံ ပန မေ သမဏော ဂေါတမော ဣမေ ပဉှေ ပုဋ္ဌော ဗျာကရိဿတိ! သမဏော ဟိ ဂေါတမော ဒဟရော စေဝ ဇာတိယာ, နဝေါ စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ.

ครั้งนั้นแล สภิยปริพาชกได้มีความคิดอย่างนี้ว่า แม้ท่านสมณพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านั้น ที่ชรา เป็นผู้ใหญ่ เป็นผู้เฒ่า ล่วงกาลผ่านวัย เป็นเถระ รู้ราตรีนาน บวชมานาน เป็นเจ้าหมู่ เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ มีชื่อเสียง มียศ เป็นเจ้าลัทธิ ที่มหาชนสมมติว่าเป็นคนดี คือ ปูรณกัสสปะ ...ฯลฯ... นิครนถ์นาฏบุตร แม้สมณพราหมณ์เหล่านั้น ถูกเราถามปัญหาแล้ว ก็ยังไม่สามารถจะพยากรณ์ได้ เมื่อไม่สามารถ ก็แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ ยิ่งไปกว่านั้น ยังย้อนถามเราในเรื่องนี้อีก พระสมณโคดมถูกเราถามปัญหาเหล่านี้แล้ว จักพยากรณ์ได้อย่างไรเล่า เพราะว่า พระสมณโคดมยังทรงพระเยาว์โดยชาติ และยังใหม่โดยบรรพชา

---

အထ ခေါ သဘိယဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သမဏော ခေါ ဒဟရောတိ န ဥညာတဗ္ဗော န ပရိဘောတဗ္ဗော. ဒဟရောပိ စေသ သမဏော ဂေါတမော မဟိဒ္ဓိကော ဟောတိ မဟာနုဘာဝေါ, ယံနူနာဟံ သမဏံ ဂေါတမံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဣမေ ပဉှေ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ.

ครั้งนั้นแล สภิยปริพาชกได้มีความคิดดังนี้ว่า “ไม่ควรดูหมิ่น ไม่ควรดูแคลนสมณโคดมว่ายังหนุ่มอยู่ ถึงแม้สมณโคดมจะยังหนุ่ม แต่ก็มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก ทางที่ดี เราควรเข้าไปเฝ้าสมณโคดมแล้วทูลถามปัญหาเหล่านี้”

---

အထ ခေါ သဘိယော ပရိဗ္ဗာဇကော ယေန ရာဇဂဟံ တေန စာရိကံ ပက္ကာမိ. အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ယေန ရာဇဂဟံ ဝေဠုဝနံ ကလန္ဒကနိဝါပေါ, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ [Pg.357] သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သဘိယော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

ครั้งนั้นแล สภิยปริพาชกได้หลีกจาริกไปทางกรุงราชคฤห์ เมื่อเที่ยวจาริกไปโดยลำดับ ได้เข้าไปยังเวฬุวันกลันทกนิวาปสถาน กรุงราชคฤห์ อันเป็นที่ประทับของพระผู้มีพระภาค ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง สภิยปริพาชกผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า

---

၅၁၅.

๕๑๕.

---

‘‘ကင်္ခီ ဝေစိကိစ္ဆီ အာဂမံ, (ဣတိ သဘိယော)ပဉှေ ပုစ္ဆိတုံ အဘိကင်္ခမာနော;

တေသန္တကရော ဘဝါဟိ ပဉှေ မေ ပုဋ္ဌော,အနုပုဗ္ဗံ အနုဓမ္မံ ဗျာကရောဟိ မေ’’.

(สภิยปริพาชกกราบทูลว่า) ข้าพระองค์มีความสงสัย มีความเคลือบแคลงใจ ปรารถนาจะทูลถามปัญหา จึงได้มาเฝ้า ขอพระองค์โปรดเป็นผู้ทำที่สุดแห่งปัญหาเหล่านั้น เมื่อข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์โปรดตรัสตอบแก่ข้าพระองค์ตามลำดับ ตามเนื้อความเถิด

---

၅၁၆.

๕๑๖.

---

‘‘ဒူရတော အာဂတောသိ သဘိယ, (ဣတိ ဘဂဝါ)ပဉှေ ပုစ္ဆိတုံ အဘိကင်္ခမာနော;

တေသန္တကရော ဘဝါမိ ပဉှေ တေ ပုဋ္ဌော,အနုပုဗ္ဗံ အနုဓမ္မံ ဗျာကရောမိ တေ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูก่อนสภิยะ ท่านปรารถนาจะถามปัญหา มาแล้วจากที่ไกล เราจะเป็นผู้ทำที่สุดแห่งปัญหาเหล่านั้น เมื่อท่านถามแล้ว เราจะตอบแก่ท่านตามลำดับ ตามเนื้อความ

---

၅၁၇.

๕๑๗.

---

‘‘ပုစ္ဆ မံ သဘိယ ပဉှံ, ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆသိ;

တဿ တဿေဝ ပဉှဿ, အဟံ အန္တံ ကရောမိ တေ’’တိ.

ดูก่อนสภิยะ ท่านปรารถนาจะถามปัญหาใดๆ ในใจ ก็จงถามเราเถิด เราจะทำที่สุดแห่งปัญหานั้นๆ ให้แก่ท่าน

---

အထ ခေါ သဘိယဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ, ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ, ဘော! ယံ ဝတာဟံ အညေသု သမဏဗြာဟ္မဏေသု ဩကာသကမ္မမတ္တမ္ပိ နာလတ္ထံ တံ မေ ဣဒံ သမဏေန ဂေါတမေန ဩကာသကမ္မံ ကတ’’န္တိ. အတ္တမနော ပမုဒိတော ဥဒဂ္ဂေါ ပီတိသောမနဿဇာတော ဘဂဝန္တံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ –

ครั้งนั้นแล สภิยปริพาชกได้มีความคิดดังนี้ว่า “น่าอัศจรรย์จริงหนอ ไม่เคยมีมาจริงหนอ สิ่งที่เราไม่เคยได้แม้เพียงการเปิดโอกาสในสมณพราหมณ์เหล่าอื่นเลย การเปิดโอกาสนั้น พระสมณโคดมได้ทรงกระทำแก่เราแล้ว” เขาจึงมีใจยินดี ร่าเริง เบิกบาน เกิดปีติโสมนัส ได้ทูลถามปัญหากะพระผู้มีพระภาคว่า

---

၅၁၈.

๕๑๘.

---

‘‘ကိံ ပတ္တိနမာဟု ဘိက္ခုနံ, (ဣတိ သဘိယော)သောရတံ ကေန ကထဉ္စ ဒန္တမာဟု;

ဗုဒ္ဓေါတိ ကထံ ပဝုစ္စတိ,ပုဋ္ဌော မေ ဘဂဝါ ဗျာကရောဟိ’’.

(สภิยปริพาชกกราบทูลว่า) ท่านผู้รู้กล่าวบุคคลผู้บรรลุอะไรว่า เป็นภิกษุ? กล่าวบุคคลว่า เป็นผู้สงบเสงี่ยมเพราะเหตุไร? และกล่าวว่า เป็นผู้ฝึกตนแล้วอย่างไร? บุคคลถูกเรียกว่า พุทธะ ได้อย่างไร? ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์โปรดตรัสตอบแก่ข้าพระองค์เถิด

---

၅၁၉.

๕๑๙.

---

‘‘ပဇ္ဇေန ကတေန အတ္တနာ, (သဘိယာတိ ဘဂဝါ)ပရိနိဗ္ဗာနဂတော ဝိတိဏ္ဏကင်္ခေါ;

ဝိဘဝဉ္စ ဘဝဉ္စ ဝိပ္ပဟာယ,ဝုသိတဝါ ခီဏပုနဗ္ဘဝေါ သ ဘိက္ခု.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูก่อนสภิยะ บุคคลใดถึงแล้วซึ่งพระนิพพานด้วยมรรคที่ตนทำเอง ข้ามพ้นความสงสัยได้แล้ว ละวิภวภพและภวภพได้ อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว สิ้นภพใหม่แล้ว บุคคลนั้นชื่อว่า ภิกษุ

---

၅၂၀.

๕๒๐.

---

‘‘သဗ္ဗတ္ထ [Pg.358] ဥပေက္ခကော သတိမာ, န သော ဟိံသတိ ကဉ္စိ သဗ္ဗလောကေ;

တိဏ္ဏော သမဏော အနာဝိလော, ဥဿဒါ ယဿ န သန္တိ သောရတော သော.

บุคคลใดมีอุเบกขา มีสติในอารมณ์ทั้งปวง ไม่เบียดเบียนใครๆ ในโลกทั้งสิ้น เป็นผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว เป็นสมณะผู้ไม่ขุ่นมัว กิเลสเครื่องฟูขึ้นไม่มีแก่ผู้ใด ผู้นั้นชื่อว่าเป็นผู้สงบเสงี่ยม

---

၅၂၁.

๕๒๑.

---

‘‘ယဿိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ, အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗလောကေ;

နိဗ္ဗိဇ္ဈ ဣမံ ပရဉ္စ လောကံ, ကာလံ ကင်္ခတိ ဘာဝိတော သ ဒန္တော.

บุคคลใดมีอินทรีย์อันอบรมแล้ว ทั้งภายในและภายนอกในโลกทั้งปวง รู้แจ้งโลกนี้และโลกหน้าแล้ว รอคอยเวลา (แห่งความตาย) ผู้นั้นเป็นผู้อบรมตนแล้ว ชื่อว่าเป็นผู้ฝึกตนแล้ว

---

၅၂၂.

๕๒๒.

---

‘‘ကပ္ပာနိ ဝိစေယျ ကေဝလာနိ, သံသာရံ ဒုဘယံ စုတူပပါတံ;

ဝိဂတရဇမနင်္ဂဏံ ဝိသုဒ္ဓံ, ပတ္တံ ဇာတိခယံ တမာဟု ဗုဒ္ဓ’’န္တိ.

บุคคลใดพิจารณากัปทั้งปวง และสงสารทั้งสองคือจุติและอุบัติได้แล้ว ปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน บริสุทธิ์ บรรลุถึงความสิ้นชาติ ท่านเรียกผู้นั้นว่า พุทธะ

---

အထ ခေါ သဘိယော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ အတ္တမနော ပမုဒိတော ဥဒဂ္ဂေါ ပီတိသောမနဿဇာတော ဘဂဝန္တံ ဥတ္တရိံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ –

ครั้งนั้นแล สภิยปริพาชกชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้ว มีใจยินดี ร่าเริง เบิกบาน เกิดปีติโสมนัส ได้ทูลถามปัญหายิ่งขึ้นไปกะพระผู้มีพระภาคว่า

---

၅၂၃.

๕๒๓.

---

‘‘ကိံ ပတ္တိနမာဟု ဗြာဟ္မဏံ, (ဣတိ သဘိယော)သမဏံ ကေန ကထဉ္စ နှာတကောတိ;

နာဂေါတိ ကထံ ပဝုစ္စတိ,ပုဋ္ဌော မေ ဘဂဝါ ဗျာကရောဟိ’’.

(สภิยปริพาชกกราบทูลว่า) ท่านผู้รู้กล่าวบุคคลผู้บรรลุอะไรว่า เป็นพราหมณ์? กล่าวบุคคลว่า เป็นสมณะเพราะเหตุไร? และกล่าวว่า เป็นนหาตกะอย่างไร? บุคคลถูกเรียกว่า นาคะ ได้อย่างไร? ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์โปรดตรัสตอบแก่ข้าพระองค์เถิด

---

၅၂၄.

๕๒๔.

---

‘‘ဗာဟိတွာ သဗ္ဗပါပကာနိ, (သဘိယာတိ ဘဂဝါ)ဝိမလော သာဓုသမာဟိတော ဌိတတ္တော;

သံသာရမတိစ္စ ကေဝလီ သော,အသိတော တာဒိ ပဝုစ္စတေ သ ဗြဟ္မာ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูก่อนสภิยะ บุคคลใดลอยบาปทั้งปวงได้แล้ว เป็นผู้ปราศจากมลทิน ตั้งมั่นดี มีตนตั้งมั่น ข้ามพ้นสงสารได้แล้ว มีกิจจบสิ้น ผู้นั้นไม่ติดข้อง เป็นผู้คงที่ บุคคลนั้นเรียกว่า พราหมณ์

---

၅၂၅.

๕๒๕.

---

‘‘သမိတာဝိ ပဟာယ ပုညပါပံ, ဝိရဇော ဉတွာ ဣမံ ပရဉ္စ လောကံ;

ဇာတိမရဏံ ဥပါတိဝတ္တော, သမဏော တာဒိ ပဝုစ္စတေ တထတ္တာ.

บุคคลใดสงบระงับกิเลสได้แล้ว ละบุญและบาปได้ ปราศจากธุลี รู้โลกนี้และโลกหน้า ก้าวล่วงชาติและมรณะได้ บุคคลนั้นเป็นผู้คงที่ เพราะความเป็นเช่นนั้น ท่านจึงเรียกว่า สมณะ

---

၅၂၆.

๕๒๖.

---

‘‘နိနှာယ [Pg.359] သဗ္ဗပါပကာနိ, အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗလောကေ;

ဒေဝမနုဿေသု ကပ္ပိယေသု, ကပ္ပံ နေတိ တမာဟု နှာတကော’’တိ.

บุคคลใดล้างบาปทั้งปวงได้แล้ว ทั้งภายในและภายนอกในโลกทั้งปวง ไม่ถึงความตริตรึกในหมู่เทวดาและมนุษย์ผู้ควรแก่ความตริตรึก ท่านเรียกผู้นั้นว่า นหาตกะ

---

၅၂၇.

๕๒๗.

---

‘‘အာဂုံ န ကရောတိ ကိဉ္စိ လောကေ, သဗ္ဗသံယောဂေ ဝိသဇ္ဇ ဗန္ဓနာနိ;

သဗ္ဗတ္ထ န သဇ္ဇတီ ဝိမုတ္တော, နာဂေါ တာဒိ ပဝုစ္စတေ တထတ္တာ’’တိ.

บุคคลใดไม่ทำบาปอะไรๆ ในโลก สละสังโยชน์และเครื่องผูกทั้งปวง ไม่ข้องอยู่ในที่ไหนๆ เป็นผู้หลุดพ้นแล้ว บุคคลนั้นเป็นผู้คงที่ เพราะความเป็นเช่นนั้น ท่านจึงเรียกว่า นาคะ

---

အထ ခေါ သဘိယော ပရိဗ္ဗာဇကော…ပေ… ဘဂဝန္တံ ဥတ္တရိံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ –

ครั้งนั้นแล สภิยปริพาชก...ฯลฯ... ได้ทูลถามปัญหายิ่งขึ้นไปกะพระผู้มีพระภาคว่า

---

၅၂၈.

๕๒๘.

---

‘‘ကံ ခေတ္တဇိနံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ, (ဣတိ သဘိယော)ကုသလံ ကေန ကထဉ္စ ပဏ္ဍိတောတိ;

မုနိ နာမ ကထံ ပဝုစ္စတိ,ပုဋ္ဌော မေ ဘဂဝါ ဗျာကရောဟိ’’.

(สภิยปริพาชกกราบทูลว่า) พระพุทธเจ้าทั้งหลายตรัสเรียกใครว่า เป็นผู้ชนะเขต? ตรัสว่า เป็นผู้ฉลาดเพราะเหตุไร? และตรัสว่า เป็นบัณฑิตอย่างไร? บุคคลถูกเรียกว่า มุนี ได้อย่างไร? ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์โปรดตรัสตอบแก่ข้าพระองค์เถิด

---

၅၂၉.

๕๒๙.

---

‘‘ခေတ္တာနိ ဝိစေယျ ကေဝလာနိ, (သဘိယာတိ ဘဂဝါ)ဒိဗ္ဗံ မာနုသကဉ္စ ဗြဟ္မခေတ္တံ;

သဗ္ဗခေတ္တမူလဗန္ဓနာ ပမုတ္တော,ခေတ္တဇိနော တာဒိ ပဝုစ္စတေ တထတ္တာ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูก่อนสภิยะ บุคคลใดพิจารณาเขตทั้งปวง คือ เขตอันเป็นทิพย์ เขตของมนุษย์ และพรหมเขตได้แล้ว หลุดพ้นจากเครื่องผูกคือมูลรากแห่งเขตทั้งปวง บุคคลนั้นเป็นผู้คงที่ เพราะความเป็นเช่นนั้น ท่านจึงเรียกว่า ผู้ชนะเขต

---

၅၃၀.

๕๓๐.

---

‘‘ကောသာနိ ဝိစေယျ ကေဝလာနိ, ဒိဗ္ဗံ မာနုသကဉ္စ ဗြဟ္မကောသံ;

သဗ္ဗကောသမူလဗန္ဓနာ ပမုတ္တော, ကုသလော တာဒိ ပဝုစ္စတေ တထတ္တာ.

บุคคลใดพิจารณาคลังทั้งปวง คือ คลังอันเป็นทิพย์ คลังของมนุษย์ และพรหมคลังได้แล้ว หลุดพ้นจากเครื่องผูกคือมูลรากแห่งคลังทั้งปวง บุคคลนั้นเป็นผู้คงที่ เพราะความเป็นเช่นนั้น ท่านจึงเรียกว่า ผู้ฉลาด

---

၅၃၁.

๕๓๑.

---

‘‘ဒုဘယာနိ ဝိစေယျ ပဏ္ဍရာနိ, အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ သုဒ္ဓိပညော;

ကဏှံ သုက္ကံ ဥပါတိဝတ္တော, ပဏ္ဍိတော တာဒိ ပဝုစ္စတေ တထတ္တာ.

บุคคลใดพิจารณาธรรมขาวทั้งสองส่วน คือ ภายในและภายนอกได้แล้ว เป็นผู้มีปัญญาบริสุทธิ์ ก้าวล่วงธรรมดำและธรรมขาวได้ บุคคลนั้นเป็นผู้คงที่ เพราะความเป็นเช่นนั้น ท่านจึงเรียกว่า บัณฑิต

---

၅၃၂.

๕๓๒.

---

‘‘အသတဉ္စ [Pg.360] သတဉ္စ ဉတွာ ဓမ္မံ, အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗလောကေ;

ဒေဝမနုဿေဟိ ပူဇနီယော, သင်္ဂံ ဇာလမတိစ္စ သော မုနီ’’တိ.

บุคคลใดรู้ธรรมของอสัตบุรุษและของสัตบุรุษ ทั้งภายในและภายนอกในโลกทั้งปวง เป็นผู้อันเทวดาและมนุษย์บูชา ก้าวล่วงเครื่องข้องและข่ายได้ ผู้นั้นชื่อว่า มุนี

---

အထ ခေါ သဘိယော ပရိဗ္ဗာဇကော…ပေ… ဘဂဝန္တံ ဥတ္တရိံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ –

ครั้งนั้นแล สภิยปริพาชก...ฯลฯ... ได้ทูลถามปัญหายิ่งขึ้นไปกะพระผู้มีพระภาคว่า

---

၅၃၃.

๕๓๓.

---

‘‘ကိံ ပတ္တိနမာဟု ဝေဒဂုံ, (ဣတိ သဘိယော)အနုဝိဒိတံ ကေန ကထဉ္စ ဝီရိယဝါတိ;

အာဇာနိယော ကိန္တိ နာမ ဟောတိ,ပုဋ္ဌော မေ ဘဂဝါ ဗျာကရောဟိ’’.

(สภิยปริพาชกกราบทูลว่า) ท่านผู้รู้กล่าวบุคคลผู้บรรลุอะไรว่า เป็นผู้ถึงเวท? กล่าวว่า เป็นผู้รู้ตามเพราะเหตุไร? และกล่าวว่า เป็นผู้มีความเพียรอย่างไร? บุคคลชื่อว่า อาชานัย ได้อย่างไร? ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์โปรดตรัสตอบแก่ข้าพระองค์เถิด

---

၅၃၄.

๕๓๔.

---

‘‘ဝေဒါနိ ဝိစေယျ ကေဝလာနိ, (သဘိယာတိ ဘဂဝါ)သမဏာနံ ယာနိဓတ္ထိ ဗြာဟ္မဏာနံ;

သဗ္ဗဝေဒနာသု ဝီတရာဂေါ,သဗ္ဗံ ဝေဒမတိစ္စ ဝေဒဂူ သော.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูก่อนสภิยะ บุคคลใดพิจารณาเวททั้งปวงของสมณพราหมณ์ทั้งหลายที่มีอยู่ในโลกนี้ได้แล้ว ปราศจากราคะในเวทนาทั้งปวง ก้าวล่วงเวททั้งปวงได้ ผู้นั้นชื่อว่า ผู้ถึงเวท

---

၅၃၅.

๕๓๕.

---

‘‘အနုဝိစ္စ ပပဉ္စနာမရူပံ, အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ ရောဂမူလံ;

သဗ္ဗရောဂမူလဗန္ဓနာ ပမုတ္တော, အနုဝိဒိတော တာဒိ ပဝုစ္စတေ တထတ္တာ.

บุคคลใดรู้ตามซึ่งปปัญจนามรูป อันเป็นมูลแห่งโรค ทั้งภายในและภายนอกได้แล้ว หลุดพ้นจากเครื่องผูกคือมูลรากแห่งโรคทั้งปวง บุคคลนั้นเป็นผู้คงที่ เพราะความเป็นเช่นนั้น ท่านจึงเรียกว่า ผู้รู้ตาม

---

၅၃၆.

๕๓๖.

---

‘‘ဝိရတော ဣဓ သဗ္ဗပါပကေဟိ, နိရယဒုက္ခံ အတိစ္စ ဝီရိယဝါ သော;

သော ဝီရိယဝါ ပဓာနဝါ, ဓီရော တာဒိ ပဝုစ္စတေ တထတ္တာ.

บุคคลใดในโลกนี้เว้นจากบาปทั้งปวง ก้าวล่วงทุกข์ในนรกได้ ผู้นั้นเป็นผู้มีความเพียร ผู้นั้นเป็นผู้มีความเพียร มีความบากบั่น เป็นนักปราชญ์ เป็นผู้คงที่ เพราะความเป็นเช่นนั้น ท่านจึงเรียกว่า ผู้มีความเพียร

---

၅၃၇.

๕๓๗.

---

‘‘ယဿဿု လုနာနိ ဗန္ဓနာနိ, အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ သင်္ဂမူလံ;

သဗ္ဗသင်္ဂမူလဗန္ဓနာ ပမုတ္တော, အာဇာနိယော တာဒိ ပဝုစ္စတေ တထတ္တာ’’တိ.

ผู้ใดตัดเครื่องผูกพันทั้งภายในและภายนอก และถอนรากเหง้าแห่งความข้องได้แล้ว ผู้นั้นเป็นผู้หลุดพ้นจากเครื่องผูกพันอันเป็นรากเหง้าแห่งความข้องทั้งปวง ท่านเรียกว่าเป็นอาชานัย เป็นผู้คงที่ เพราะเป็นเช่นนั้น

---

အထ [Pg.361] ခေါ သဘိယော ပရိဗ္ဗာဇကော…ပေ… ဘဂဝန္တံ ဥတ္တရိံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ –

ครั้งนั้นแล สภิยปริพาชก...ฯลฯ...ได้ทูลถามปัญหายิ่งขึ้นไปกะพระผู้มีพระภาคว่า

---

၅၃၈.

๕๓๘.

---

‘‘ကိံ ပတ္တိနမာဟု သောတ္တိယံ, (ဣတိ သဘိယော)အရိယံ ကေန ကထဉ္စ စရဏဝါတိ;

ပရိဗ္ဗာဇကော ကိန္တိ နာမ ဟောတိ,ပုဋ္ဌော မေ ဘဂဝါ ဗျာကရောဟိ’’.

(สภิยปริพาชกทูลถามว่า) ท่านกล่าวบุคคลผู้ถึงอะไรว่าเป็นโสตถิยะ เพราะเหตุไรจึงกล่าวว่าเป็นอริยะ และอย่างไรจึงกล่าวว่าเป็นผู้มีจรณะ ทำอย่างไรจึงชื่อว่าเป็นปริพาชก ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์จงตรัสพยากรณ์แก่ข้าพระองค์เถิด

---

၅၃၉.

๕๓๙.

---

‘‘သုတွာ သဗ္ဗဓမ္မံ အဘိညာယ လောကေ, (သဘိယာတိ ဘဂဝါ)သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိ;

အဘိဘုံ အကထံကထိံ ဝိမုတ္တံ,အနိဃံ သဗ္ဗဓိမာဟု သောတ္တိယောတိ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ดูก่อนสภิยะ) บุคคลใดได้สดับธรรมทั้งปวงแล้ว รู้ยิ่งซึ่งธรรมทั้งที่มีโทษและไม่มีโทษอะไรๆ ในโลกแล้ว เป็นผู้ครอบงำกิเลสได้ ไม่มีความสงสัย หลุดพ้นแล้ว ไม่มีความทุกข์ในธรรมทั้งปวง ท่านเรียกผู้นั้นว่าเป็นโสตถิยะ

---

၅၄၀.

๕๔๐.

---

‘‘ဆေတွာ အာသဝါနိ အာလယာနိ, ဝိဒွါ သော န ဥပေတိ ဂဗ္ဘသေယျံ;

သညံ တိဝိဓံ ပနုဇ္ဇ ပင်္ကံ, ကပ္ပံ နေတိ တမာဟု အရိယောတိ.

ผู้ใดตัดอาสวะและอาลัยได้แล้ว ผู้นั้นเป็นนักปราชญ์ ย่อมไม่เข้าถึงการนอนในครรภ์อีก บรรเทาสัญญา ๓ อย่างและเปือกตมได้แล้ว ย่อมไม่เข้าถึงกัปป์ ท่านเรียกผู้นั้นว่าเป็นอริยะ

---

၅၄၁.

๕๔๑.

---

‘‘ယော ဣဓ စရဏေသု ပတ္တိပတ္တော, ကုသလော သဗ္ဗဒါ အာဇာနာတိ ဓမ္မံ;

သဗ္ဗတ္ထ န သဇ္ဇတိ ဝိမုတ္တစိတ္တော, ပဋိဃာ ယဿ န သန္တိ စရဏဝါ သော.

ผู้ใดในศาสนานี้ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยจรณะ ฉลาด รู้ทั่วถึงธรรมได้ทุกเมื่อ ไม่ข้องอยู่ในธรรมทั้งปวง มีจิตหลุดพ้นแล้ว ความกระทบกระทั่งย่อมไม่มีแก่ผู้นั้น ผู้นั้นชื่อว่าเป็นผู้มีจรณะ

---

၅၄၂.

๕๔๒.

---

‘‘ဒုက္ခဝေပက္ကံ ယဒတ္ထိ ကမ္မံ, ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ ဝါပိ မဇ္ဈေ;

ပရိဗ္ဗာဇယိတွာ ပရိညစာရီ, မာယံ မာနမထောပိ လောဘကောဓံ;

ပရိယန္တမကာသိ နာမရူပံ, တံ ပရိဗ္ဗာဇကမာဟု ပတ္တိပတ္တ’’န္တိ.

ผู้ใดมีปัญญาเครื่องกำหนดรู้ ประพฤติละกรรมที่มีวิบากเป็นทุกข์ ทั้งเบื้องบน เบื้องต่ำ เบื้องขวาง และในท่ามกลางได้แล้ว เป็นผู้มีปัญญาเครื่องกำหนดรู้ ประพฤติละมายา มานะ โลภะ และโกธะได้แล้ว กระทำนามรูปให้มีที่สุด ท่านเรียกผู้นั้นผู้ถึงแล้วซึ่งธรรมที่ควรถึงว่าเป็นปริพาชก

---

အထ ခေါ သဘိယော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ အတ္တမနော ပမုဒိတော ဥဒဂ္ဂေါ ပီတိသောမနဿဇာတော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ သမ္မုခါ သာရုပ္ပာဟိ ဂါထာဟိ အဘိတ္ထဝိ –

ครั้งนั้นแล สภิยปริพาชก ชื่นชม อนุโมทนาภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้ว มีใจยินดี ร่าเริง เบิกบาน เกิดปีติโสมนัส ลุกจากอาสนะ กระทำอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่งแล้ว ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ได้กราบทูลสรรเสริญพระผู้มีพระภาคเฉพาะพระพักตร์ ด้วยคาถาทั้งหลายที่สมควรว่า

---

၅၄၃.

๕๔๓.

---

‘‘ယာနိ [Pg.362] စ တီဏိ ယာနိ စ သဋ္ဌိ, သမဏပ္ပဝါဒသိတာနိ ဘူရိပည;

သညက္ခရသညနိဿိတာနိ, ဩသရဏာနိ ဝိနေယျ ဩဃတမဂါ.

ข้าแต่พระองค์ผู้มีปัญญาดุจแผ่นดิน ลัทธิของสมณะ ๖๓ อย่างเหล่าใด ที่อาศัยวาทะของสมณะ อาศัยสัญญาและอักขระ เป็นที่ไหลไปสู่ทิฏฐิ พระองค์ทรงกำจัดลัทธิเหล่านั้นแล้ว เสด็จข้ามโอฆะคือความมืดได้แล้ว

---

၅၄၄.

๕๔๔.

---

‘‘အန္တဂူသိ ပါရဂူ ဒုက္ခဿ, အရဟာသိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ခီဏာသဝံ တံ မညေ;

ဇုတိမာ မုတိမာ ပဟူတပညော, ဒုက္ခဿန္တကရံ အတာရေသိ မံ.

พระองค์เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งทุกข์ เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ข้าพระองค์ย่อมสำคัญพระองค์ว่าเป็นผู้สิ้นอาสวะแล้ว พระองค์เป็นผู้มีปัญญา มีปัญญารุ่งเรือง มีปัญญาไพบูลย์ เป็นผู้กระทำที่สุดแห่งทุกข์ ได้ทรงช่วยข้าพระองค์ให้ข้ามพ้นแล้ว

---

၅၄၅.

๕๔๕.

---

‘‘ယံ မေ ကင်္ခိတမညာသိ, ဝိစိကိစ္ဆာ မံ တာရယိ နမော တေ;

မုနိ မောနပထေသု ပတ္တိပတ္တ, အခိလ အာဒိစ္စဗန္ဓု သောရတောသိ.

พระองค์ทรงทราบความสงสัยของข้าพระองค์แล้ว ทรงช่วยข้าพระองค์ให้ข้ามพ้นความสงสัยได้ ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ข้าแต่พระมุนีผู้ถึงธรรมที่ควรถึงในทางแห่งพระมุนี ไม่มีกิเลสดุจตะปูตรึงใจ เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ เป็นผู้สงบเสงี่ยม

---

၅၄၆.

๕๔๖.

---

‘‘ယာ မေ ကင်္ခါ ပုရေ အာသိ, တံ မေ ဗျာကာသိ စက္ခုမာ;

အဒ္ဓါ မုနီသိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, နတ္ထိ နီဝရဏာ တဝ.

ความสงสัยของข้าพระองค์ใด ที่เคยมีในกาลก่อน พระองค์ผู้มีพระจักษุได้ทรงพยากรณ์ความสงสัยนั้นแก่ข้าพระองค์แล้ว พระองค์เป็นพระมุนี เป็นพระสัมพุทธเจ้าโดยแท้ นิวรณ์ทั้งหลายย่อมไม่มีแก่พระองค์

---

၅၄၇.

๕๔๗.

---

‘‘ဥပါယာသာ စ တေ သဗ္ဗေ, ဝိဒ္ဓသ္တာ ဝိနဠီကတာ;

သီတိဘူတော ဒမပ္ပတ္တော, ဓိတိမာ သစ္စနိက္ကမော.

อุปายาสทั้งปวงของพระองค์ ถูกกำจัดเสียแล้ว ถูกทำให้ปราศจากแล้ว พระองค์เป็นผู้เยือกเย็น ถึงแล้วซึ่งการฝึกตน เป็นผู้มีปัญญา เป็นผู้มีความเพียรในสัจจะ

---

၅၄၈.

๕๔๘.

---

‘‘တဿ တေ နာဂနာဂဿ, မဟာဝီရဿ ဘာသတော;

သဗ္ဗေ ဒေဝါနုမောဒန္တိ, ဥဘော နာရဒပဗ္ဗတာ.

เมื่อพระองค์ผู้เป็นนาคะ ประเสริฐกว่านาคะ มีความเพียรใหญ่ ตรัสอยู่ เทพเจ้าทั้งปวง ทั้งนารทะและปัพพตะ ย่อมอนุโมทนา

---

၅၄၉.

๕๔๙.

---

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ;

သဒေဝကသ္မိံ လောကသ္မိံ, နတ္ထိ တေ ပဋိပုဂ္ဂလော.

ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้เป็นบุรุษอาชาไนย ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้เป็นบุรุษสูงสุด ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก บุคคลเปรียบด้วยพระองค์ย่อมไม่มี

---

၅၅၀.

๕๕๐.

---

‘‘တုဝံ ဗုဒ္ဓေါ တုဝံ သတ္ထာ, တုဝံ မာရာဘိဘူ မုနိ;

တုဝံ အနုသယေ ဆေတွာ, တိဏ္ဏော တာရေသိ မံ ပဇံ.

พระองค์เป็นพระพุทธเจ้า พระองค์เป็นพระศาสดา พระองค์เป็นพระมุนีผู้ครอบงำมาร พระองค์ทรงตัดอนุสัยกิเลสแล้ว ข้ามพ้นแล้ว ทรงช่วยหมู่สัตว์นี้ให้ข้ามพ้นด้วย

---

၅၅၁.

๕๕๑.

---

‘‘ဥပဓီ တေ သမတိက္ကန္တာ, အာသဝါ တေ ပဒါလိတာ;

သီဟောသိ အနုပါဒါနော, ပဟီနဘယဘေရဝေါ.

อุปธิทั้งหลายพระองค์ทรงก้าวล่วงแล้ว อาสวะทั้งหลายพระองค์ทรงทำลายแล้ว พระองค์เป็นดุจราชสีห์ ไม่มีความถือมั่น ละภัยและความหวาดเสียวได้แล้ว

---

၅၅၂.

๕๕๒.

---

‘‘ပုဏ္ဍရီကံ [Pg.363] ယထာ ဝဂ္ဂု, တောယေ န ဥပလိမ္ပတိ ;

ဧဝံ ပုညေ စ ပါပေ စ, ဥဘယေ တွံ န လိမ္ပသိ;

ပါဒေ ဝီရ ပသာရေဟိ, သဘိယော ဝန္ဒတိ သတ္ထုနော’’တိ.

ดอกปทุมชาติที่งดงาม ย่อมไม่ติดด้วยน้ำ ฉันใด พระองค์ก็ฉันนั้น ย่อมไม่ติดในบุญและบาปทั้งสองอย่าง ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียร ขอพระองค์จงเหยียดพระบาทเถิด สภิยะขอถวายบังคมพระศาสดา

---

အထ ခေါ သဘိယော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ…ပေ… ဧသာဟံ ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ; လဘေယျာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, လဘေယျံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ.

ครั้งนั้นแล สภิยปริพาชกหมอบลงด้วยเศียรเกล้าที่พระบาทของพระผู้มีพระภาค แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก...ฯลฯ...ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคกับทั้งพระธรรมและพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พึงได้บรรพชา พึงได้อุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคเถิด

---

‘‘ယော ခေါ, သဘိယ, အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အာကင်္ခတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အာကင်္ခတိ ဥပသမ္ပဒံ, သော စတ္တာရော မာသေ ပရိဝသတိ; စတုန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန အာရဒ္ဓစိတ္တာ ဘိက္ခူ ပဗ္ဗာဇေန္တိ, ဥပသမ္ပာဒေန္တိ ဘိက္ခုဘာဝါယ. အပိ စ မေတ္ထ ပုဂ္ဂလဝေမတ္တတာ ဝိဒိတာ’’တိ.

ดูก่อนสภิยะ ผู้ใดเคยเป็นอัญเดียรถีย์มาก่อน ประสงค์จะบรรพชาอุปสมบทในธรรมวินัยนี้ ผู้นั้นต้องอยู่ปริวาส ๔ เดือน เมื่อล่วงไป ๔ เดือนแล้ว ภิกษุทั้งหลายมีใจยินดีแล้ว จึงให้บรรพชา ให้เพื่อความเป็นภิกษุ แต่เราทราบความแตกต่างกันแห่งบุคคลในเรื่องนี้

---

‘‘သစေ, ဘန္တေ, အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗာ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အာကင်္ခန္တာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အာကင်္ခန္တာ ဥပသမ္ပဒံ စတ္တာရော မာသေ ပရိဝသန္တိ, စတုန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန အာရဒ္ဓစိတ္တာ ဘိက္ခူ ပဗ္ဗာဇေန္တိ, ဥပသမ္ပာဒေန္တိ ဘိက္ခုဘာဝါယ, အဟံ စတ္တာရိ ဝဿာနိ ပရိဝသိဿာမိ; စတုန္နံ ဝဿာနံ အစ္စယေန အာရဒ္ဓစိတ္တာ ဘိက္ခူ ပဗ္ဗာဇေန္တု ဥပသမ္ပာဒေန္တု ဘိက္ခုဘာဝါယာ’’တိ. အလတ္ထ ခေါ သဘိယော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒံ…ပေ… အညတရော ခေါ ပနာယသ္မာ သဘိယော အရဟတံ အဟောသီတိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าพวกอัญเดียรถีย์ผู้เคยเป็น... ประสงค์จะบรรพชาอุปสมบทในธรรมวินัยนี้ ต้องอยู่ปริวาส ๔ เดือน เมื่อล่วงไป ๔ เดือนแล้ว ภิกษุทั้งหลายมีใจยินดีแล้ว จึงให้บรรพชา ให้เพื่อความเป็นภิกษุไซร้ ข้าพระองค์จักอยู่ปริวาส ๔ ปี เมื่อล่วงไป ๔ ปีแล้ว ขอภิกษุทั้งหลายผู้มีใจยินดีแล้ว จงให้บรรพชา จงให้อุปสมบทเพื่อความเป็นภิกษุเถิด สภิยปริพาชกได้บรรพชา ได้อุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคแล้ว...ฯลฯ... ก็แล ท่านพระสภิยะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย

---

သဘိယသုတ္တံ ဆဋ္ဌံ နိဋ္ဌိတံ.

สภิยสูตรที่ ๖ จบ

---

၇. သေလသုတ္တံ

๗. เสลสูตร

---

ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ အင်္ဂုတ္တရာပေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ အဍ္ဎတေဠသေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ ယေန အာပဏံ နာမ အင်္ဂုတ္တရာပါနံ နိဂမော တဒဝသရိ. အဿောသိ ခေါ ကေဏိယော ဇဋိလော ‘‘သမဏော ခလု, ဘော, ဂေါတမော သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော အင်္ဂုတ္တရာပေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ အဍ္ဎတေဠသေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ အာပဏံ အနုပ္ပတ္တော. တံ ခေါ ပန ဘဝန္တံ ဂေါတမံ [Pg.364] ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. သော ဣမံ လောကံ သဒေဝကံ သမာရကံ သဗြဟ္မကံ သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇံ သဒေဝမနုဿံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတိ. သော ဓမ္မံ ဒေသတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ, ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. သာဓု ခေါ ပန တထာရူပါနံ အရဟတံ ဒဿနံ ဟောတီ’’တိ.

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในชนบทอังคุตตราปะ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ จำนวน 1,250 รูป ได้เสด็จเข้าไปยังนิคมของชาวอังคุตตราปะชื่ออาปณะ เกณิยชฎิลได้สดับข่าวแล้วว่า “ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระสมณโคดมศากยบุตร เสด็จออกผนวชจากศากยตระกูล กำลังเสด็จจาริกไปในชนบทอังคุตตราปะ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ จำนวน 1,250 รูป ได้เสด็จถึงอาปณนิคมแล้ว กิตติศัพท์อันงามของท่านพระโคดมนั้นขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เป็นผู้มีพระภาค’ พระองค์ทรงทำโลกนี้พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ให้แจ้งชัดด้วยพระปัญญาอันยิ่งเองแล้ว ทรงสอนหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ให้รู้ตาม พระองค์ทรงแสดงธรรมไพเราะในเบื้องต้น ไพเราะในท่ามกลาง ไพเราะในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะ พร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง การได้เห็นพระอรหันต์ทั้งหลายเห็นปานนั้น เป็นการดีแล”

---

အထ ခေါ ကေဏိယော ဇဋိလော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ ကေဏိယံ ဇဋိလံ ဘဂဝါ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ သမာဒပေသိ သမုတ္တေဇေသိ သမ္ပဟံသေသိ. အထ ခေါ ကေဏိယော ဇဋိလော ဘဂဝတာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဓိဝါသေတု မေ ဘဝံ ဂေါတမော သွာတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ ကေဏိယံ ဇဋိလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မဟာ ခေါ, ကေဏိယ, ဘိက္ခုသံဃော အဍ္ဎတေဠသာနိ ဘိက္ခုသတာနိ; တွဉ္စ ဗြာဟ္မဏေသု အဘိပ္ပသန္နော’’တိ.

ครั้งนั้นแล เกณิยชฎิลเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านถ้อยคำที่ควรแก่การปราศรัย ที่ควรระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ทรงชี้แจงให้เกณิยชฎิลผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งเห็นแจ้ง สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ด้วยธรรมีกถา ครั้งนั้นแล เกณิยชฎิล ครั้นพระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้เห็นแจ้ง สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ด้วยธรรมีกถาแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ขอท่านพระโคดมโปรดรับภัตตาหารของข้าพระองค์เพื่อฉันในวันพรุ่งนี้ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์เถิด” เมื่อเขากราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กับเกณิยชฎิลว่า “ดูก่อนเกณิยะ ภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่แล มีจำนวน 1,250 รูป และท่านก็เลื่อมใสยิ่งในพวกพราหมณ์”

---

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ကေဏိယော ဇဋိလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိဉ္စာပိ, ဘော ဂေါတမ, မဟာ ဘိက္ခုသံဃော အဍ္ဎတေဠသာနိ ဘိက္ခုသတာနိ, အဟဉ္စ ဗြာဟ္မဏေသု အဘိပ္ပသန္နော; အဓိဝါသေတု မေ ဘဝံ ဂေါတမော သွာတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ ကေဏိယံ ဇဋိလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မဟာ ခေါ, ကေဏိယ, ဘိက္ခုသံဃော အဍ္ဎတေဠသာနိ ဘိက္ခုသတာနိ; တွဉ္စ ဗြာဟ္မဏေသု အဘိပ္ပသန္နော’’တိ.

แม้ครั้งที่สอง เกณิยชฎิลได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม แม้ว่าภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ มีจำนวน 1,250 รูป และข้าพระองค์ก็เลื่อมใสยิ่งในพวกพราหมณ์ ขอท่านพระโคดมโปรดรับภัตตาหารของข้าพระองค์เพื่อฉันในวันพรุ่งนี้ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์เถิด” แม้ครั้งที่สอง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กับเกณิยชฎิลว่า “ดูก่อนเกณิยะ ภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่แล มีจำนวน 1,250 รูป และท่านก็เลื่อมใสยิ่งในพวกพราหมณ์”

---

တတိယမ္ပိ ခေါ ကေဏိယော ဇဋိလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိဉ္စာပိ, ဘော ဂေါတမ, မဟာ ဘိက္ခုသံဃော အဍ္ဎတေဠသာနိ ဘိက္ခုသတာနိ, အဟဉ္စ ဗြာဟ္မဏေသု အဘိပ္ပသန္နော, အဓိဝါသေတု မေ ဘဝံ ဂေါတမော သွာတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’တိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန. အထ ခေါ ကေဏိယော ဇဋိလော ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ [Pg.365] ဥဋ္ဌာယာသနာ ယေန သကော အဿမော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မိတ္တာမစ္စေ ဉာတိသာလောဟိတေ အာမန္တေသိ – ‘‘သုဏန္တု မေ ဘဝန္တော မိတ္တာမစ္စာ ဉာတိသာလောဟိတာ, သမဏော မေ ဂေါတမော နိမန္တိတော သွာတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန, ယေန မေ ကာယဝေယျာဝဋိကံ ကရေယျာထာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘော’’တိ ခေါ ကေဏိယဿ ဇဋိလဿ မိတ္တာမစ္စာ ဉာတိသာလောဟိတာ ကေဏိယဿ ဇဋိလဿ ပဋိဿုတွာ အပ္ပေကစ္စေ ဥဒ္ဓနာနိ ခဏန္တိ, အပ္ပေကစ္စေ ကဋ္ဌာနိ ဖာလေန္တိ, အပ္ပေကစ္စေ ဘာဇနာနိ ဓောဝန္တိ, အပ္ပေကစ္စေ ဥဒကမဏိကံ ပတိဋ္ဌာပေန္တိ, အပ္ပေကစ္စေ အာသနာနိ ပညာပေန္တိ. ကေဏိယော ပန ဇဋိလော သာမံယေဝ မဏ္ဍလမာဠံ ပဋိယာဒေတိ.

แม้ครั้งที่สาม เกณิยชฎิลได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม แม้ว่าภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ มีจำนวน 1,250 รูป และข้าพระองค์ก็เลื่อมใสยิ่งในพวกพราหมณ์ ขอท่านพระโคดมโปรดรับภัตตาหารของข้าพระองค์เพื่อฉันในวันพรุ่งนี้ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์เถิด” พระผู้มีพระภาคทรงรับโดยดุษณีภาพ ครั้งนั้นแล เกณิยชฎิลทราบการรับนิมนต์ของพระผู้มีพระภาคแล้ว จึงลุกจากอาสนะ เข้าไปยังอาศรมของตน ครั้นเข้าไปแล้ว ได้เรียกมิตรสหายและญาติสาโลหิตมากล่าวว่า “ท่านผู้เจริญทั้งหลายผู้เป็นมิตรสหายและญาติสาโลหิตของข้าพเจ้า ขอจงฟังข้าพเจ้า พระสมณโคดม ข้าพเจ้านิมนต์แล้วเพื่อฉันภัตตาหารในวันพรุ่งนี้ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ เพราะเหตุนั้น ขอท่านทั้งหลายจงช่วยทำไวยาวัจจกิจแก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด” มิตรสหายและญาติสาโลหิตของเกณิยชฎิลรับคำของเกณิยชฎิลว่า “ดีละ ท่าน” แล้ว บางพวกก็ขุดเตาไฟ บางพวกก็ผ่าฟืน บางพวกก็ล้างภาชนะ บางพวกก็ตั้งหม้อน้ำ บางพวกก็ปูอาสนะ ส่วนเกณิยชฎิลจัดแจงมณฑลมาลด้วยตนเอง

---

တေန ခေါ ပန သမယေန သေလော ဗြာဟ္မဏော အာပဏေ ပဋိဝသတိ, တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနံ သာက္ခရပ္ပဘေဒါနံ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ ပဒကော ဝေယျာကရဏော လောကာယတမဟာပုရိသလက္ခဏေသု အနဝယော, တီဏိ စ မာဏဝကသတာနိ မန္တေ ဝါစေတိ.

ก็โดยสมัยนั้นแล เสลพราหมณ์อาศัยอยู่ในอาปณนิคม เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งไตรเพท พร้อมทั้งคัมภีร์นิฆัณฑุและเกฏุภะ พร้อมทั้งคัมภีร์อักขรปเภท มีคัมภีร์อิติหาสะเป็นที่ 5 รู้จักปทศาสตร์ รู้จักไวยากรณ์ ไม่บกพร่องในคัมภีร์โลกายตะและมหาปุริสลักษณะ และสอนมนต์แก่มาณพ 300 คน

---

တေန ခေါ ပန သမယေန ကေဏိယော ဇဋိလော သေလေ ဗြာဟ္မဏေ အဘိပ္ပသန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ သေလော ဗြာဟ္မဏော တီဟိ မာဏဝကသတေဟိ ပရိဝုတော ဇင်္ဃာဝိဟာရံ အနုစင်္ကမမာနော အနုဝိစရမာနော ယေန ကေဏိယဿ ဇဋိလဿ အဿမော တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ သေလော ဗြာဟ္မဏော ကေဏိယဿ ဇဋိလဿ အဿမေ အပ္ပေကစ္စေ ဥဒ္ဓနာနိ ခဏန္တေ…ပေ… အပ္ပေကစ္စေ အာသနာနိ ပညပေန္တေ, ကေဏိယံ ပန ဇဋိလံ သာမံယေဝ မဏ္ဍလမာဠံ ပဋိယာဒေန္တံ. ဒိသွာန ကေဏိယံ ဇဋိလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဘောတော ကေဏိယဿ အာဝါဟော ဝါ ဘဝိဿတိ, ဝိဝါဟော ဝါ ဘဝိဿတိ, မဟာယညော ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌိတော, ရာဇာ ဝါ မာဂဓော သေနိယော ဗိမ္ဗိသာရော နိမန္တိတော သွာတနာယ သဒ္ဓိံ ဗလကာယေနာ’’တိ?

ก็โดยสมัยนั้นแล เกณิยชฎิลเลื่อมใสยิ่งในเสลพราหมณ์ ครั้งนั้นแล เสลพราหมณ์แวดล้อมด้วยมาณพ 300 คน เดินจงกรม เที่ยวไปเพื่อบริหารแข้ง ได้เข้าไปยังอาศรมของเกณิยชฎิล เสลพราหมณ์ได้เห็นคนบางพวกในอาศรมของเกณิยชฎิลกำลังขุดเตาไฟ... (ฯลฯ)... บางพวกกำลังปูอาสนะ และเห็นเกณิยชฎิลกำลังจัดแจงมณฑลมาลด้วยตนเอง ครั้นเห็นแล้ว จึงได้กล่าวคำนี้กับเกณิยชฎิลว่า “ท่านเกณิยะจะมีการอาวาหมงคล หรือจะมีการวิวาหมงคล หรือมหายัญได้เตรียมพร้อมแล้ว หรือได้นิมนต์พระเจ้าพิมพิสาร จอมทัพแห่งมคธ พร้อมด้วยหมู่พล เพื่อฉันในวันพรุ่งนี้หรือ”

---

‘‘န မေ, ဘော သေလ, အာဝါဟော ဝါ ဘဝိဿတိ ဝိဝါဟော ဝါ, နာပိ ရာဇာ မာဂဓော သေနိယော ဗိမ္ဗိသာရော နိမန္တိတော သွာတနာယ သဒ္ဓိံ ဗလကာယေန; အပိ စ ခေါ မေ မဟာယညော ပစ္စုပဋ္ဌိတော. အတ္ထိ သမဏော ဂေါတမော သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော အင်္ဂုတ္တရာပေသု စာရိကံ [Pg.366] စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ အဍ္ဎတေဠသေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ အာပဏံ အနုပ္ပတ္တော. တံ ခေါ ပန ဘဝန္တံ ဂေါတမံ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. သော မေ နိမန္တိတော သွာတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’တိ. ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ, ဘော ကေဏိယ, ဝဒေသိ’’? ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ, ဘော သေလ, ဝဒါမိ’’. ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ, ဘော ကေဏိယ, ဝဒေသိ’’? ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ, ဘော သေလ, ဝဒါမီ’’တိ.

“ท่านเสละผู้เจริญ การรับสะใภ้ (อาวาหมงคล) ของเราจักไม่มี หรือการให้ลูกสาว (วิวาหมงคล) ก็จักไม่มี แม้พระเจ้าพิมพิสารผู้เป็นใหญ่ในแคว้นมคธผู้มีเสนามาก เราก็ไม่ได้นิมนต์ไว้พร้อมด้วยหมู่พลเพื่อฉันในวันพรุ่งนี้ แต่ว่า มหายัญของเราได้เตรียมพร้อมแล้ว มีสมณโคดมผู้เป็นศากยบุตร บวชจากศากยตระกูล เที่ยวจาริกไปในอังคุตตราปชนบท พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ๑,๒๕๐ รูป ถึงอาปณนิคมแล้ว กิตติศัพท์อันงามของท่านพระโคดมนั้น...ฯลฯ...ว่า เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค ท่านพระโคดมนั้น เรานิมนต์ไว้พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์เพื่อฉันในวันพรุ่งนี้” “ท่านเกณิยะ ท่านกล่าวว่า พุทโธ หรือ” “ท่านเสละ เรากล่าวว่า พุทโธ” “ท่านเกณิยะ ท่านกล่าวว่า พุทโธ หรือ” “ท่านเสละ เรากล่าวว่า พุทโธ”

---

အထ ခေါ သေလဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဃောသောပိ ခေါ ဧသော ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓေါတိ. အာဂတာနိ ခေါ ပနမှာကံ မန္တေသု ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ, ယေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ဒွေဝ ဂတိယော ဘဝန္တိ အနညာ. သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တိ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော သတ္တရတနသမန္နာဂတော. တဿိမာနိ သတ္တ ရတနာနိ ဘဝန္တိ, သေယျထိဒံ – စက္ကရတနံ, ဟတ္ထိရတနံ, အဿရတနံ, မဏိရတနံ, ဣတ္ထိရတနံ, ဂဟပတိရတနံ, ပရိဏာယကရတနမေဝ သတ္တမံ. ပရောသဟဿံ ခေါ ပနဿ ပုတ္တာ ဘဝန္တိ သူရာ ဝီရင်္ဂရူပါ ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာ. သော ဣမံ ပထဝိံ သာဂရပရိယန္တံ အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ဓမ္မေန အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသတိ. သစေ ခေါ ပန အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ, အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ. ကဟံ ပန, ဘော ကေဏိယ, ဧတရဟိ သော ဘဝံ ဂေါတမော ဝိဟရတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ?

ครั้งนั้น เสลพราหมณ์ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘แม้เสียงว่า พุทโธ นี้ ก็หาได้ยากในโลก ก็มหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ ที่มาในมนต์ของเราทั้งหลายมีอยู่ ซึ่งมหาบุรุษผู้ประกอบด้วยลักษณะเหล่านั้น ย่อมมีคติเป็น ๒ เท่านั้น ไม่มีคติอื่น คือ ถ้าครองเรือน จะได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา มีมหาสมุทร ๔ เป็นขอบเขต ทรงชนะแล้ว มีชนบทอันมั่นคง ประกอบด้วยรัตนะ ๗ ประการ รัตนะ ๗ ประการเหล่านี้ของพระองค์ คือ จักรรัตนะ หัตถิรัตนะ อัสสรัตนะ มณิรัตนะ อิตถีรัตนะ คหปติรัตนะ และปริณายกรัตนะเป็นที่ ๗ อนึ่ง พระราชโอรสของพระองค์มีกว่าพัน เป็นผู้กล้าหาญ มีรูปทรงสมเป็นวีรบุรุษ สามารถย่ำยีเสนาของข้าศึกได้ พระองค์ทรงชำนะโดยธรรมซึ่งแผ่นดินนี้ที่มีมหาสมุทรเป็นขอบเขต โดยไม่ต้องใช้อาชญา ไม่ต้องใช้ศัสตรา แล้วครอบครองอยู่ แต่ถ้าเสด็จออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต จะได้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า มีหลังคา (คือกิเลส) ในโลกอันเปิดแล้ว’ (แล้วถามว่า) ท่านเกณิยะผู้เจริญ ก็บัดนี้ ท่านพระโคดมพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับอยู่ที่ไหน

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ, ကေဏိယော ဇဋိလော ဒက္ခိဏံ ဗာဟုံ ပဂ္ဂဟေတွာ သေလံ ဗြာဟ္မဏံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယေနေသာ, ဘော သေလ, နီလဝနရာဇီ’’တိ. အထ ခေါ သေလော ဗြာဟ္မဏော တီဟိ မာဏဝကသတေဟိ သဒ္ဓိံ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ. အထ ခေါ သေလော ဗြာဟ္မဏော တေ မာဏဝကေ အာမန္တေသိ – ‘‘အပ္ပသဒ္ဒါ ဘောန္တော အာဂစ္ဆန္တု, ပဒေ ပဒံ နိက္ခိပန္တာ. ဒုရာသဒါ ဟိ တေ ဘဂဝန္တော သီဟာဝ ဧကစရာ. ယဒါ စာဟံ, ဘော, သမဏေန ဂေါတမေန သဒ္ဓိံ မန္တေယျုံ, မာ မေ ဘောန္တော အန္တရန္တရာ ကထံ ဩပါတေထ; ကထာပရိယောသာနံ မေ ဘဝန္တော အာဂမေန္တူ’’တိ.

เมื่อเกณิยชฎิลถูกถามอย่างนี้แล้ว จึงเหยียดแขนขวาออก บอกแก่เสลพราหมณ์ดังนี้ว่า ‘ท่านเสละผู้เจริญ โน้นแนวป่าสีเขียว’ ครั้งนั้น เสลพราหมณ์พร้อมด้วยมาณพ ๓๐๐ คน ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้งนั้น เสลพราหมณ์ได้บอกมาณพเหล่านั้นว่า ‘ท่านทั้งหลายจงอย่าทำเสียงดัง จงก้าวเท้าไปตามลำดับ เพราะพระผู้มีพระภาคเหล่านั้น เข้าไปหาได้ยาก ดุจราชสีห์ที่เที่ยวไปตัวเดียว และเมื่อเรากำลังสนทนากับพระสมณโคดมอยู่ ท่านทั้งหลายอย่าพูดสอดแทรกขึ้นในระหว่าง ขอท่านทั้งหลายจงรอจนกว่าเราจะพูดจบ’

---

အထ ခေါ သေလော ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သေလော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝတော [Pg.367] ကာယေ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ သမန္နေသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ သေလော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝတော ကာယေ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ယေဘုယျေန ဌပေတွာ ဒွေ. ဒွီသု မဟာပုရိသလက္ခဏေသု ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ နာဓိမုစ္စတိ န သမ္ပသီဒတိ – ကောသောဟိတေ စ ဝတ္ထဂုယှေ, ပဟူတဇိဝှတာယ စာတိ.

ครั้งนั้น เสลพราหมณ์ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ แล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง เมื่อเสลพราหมณ์นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้ตรวจดูมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการในพระวรกายของพระผู้มีพระภาค เสลพราหมณ์ได้เห็นมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการในพระวรกายของพระผู้มีพระภาคโดยมาก เว้นแต่ ๒ ประการ คือยังสงสัยเคลือบแคลง ไม่แน่ใจ ไม่เลื่อมใสในมหาปุริสลักษณะ ๒ ประการ คือ พระคุยหะที่เร้นอยู่ในฝัก และพระชิวหาที่ใหญ่ยาว

---

အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပဿတိ ခေါ မေ အယံ သေလော ဗြာဟ္မဏော ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ယေဘုယျေန ဌပေတွာ ဒွေ. ဒွီသု မဟာပုရိသလက္ခဏေသု ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ နာဓိမုစ္စတိ န သမ္ပသီဒတိ – ကောသောဟိတေ စ ဝတ္ထဂုယှေ, ပဟူတဇိဝှတာယ စာ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တထာရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခါသိ, ယထာ အဒ္ဒသ သေလော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝတော ကောသောဟိတံ ဝတ္ထဂုယှံ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဇိဝှံ နိန္နာမေတွာ ဥဘောပိ ကဏ္ဏသောတာနိ အနုမသိ ပဋိမသိ, ဥဘောပိ နာသိကသောတာနိ အနုမသိ ပဋိမသိ, ကေဝလမ္ပိ နလာဋမဏ္ဍလံ ဇိဝှာယ ဆာဒေသိ.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงดำริว่า ‘เสลพราหมณ์นี้เห็นมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการของเราโดยมาก เว้นแต่ ๒ ประการ คือยังสงสัยเคลือบแคลง ไม่แน่ใจ ไม่เลื่อมใสในมหาปุริสลักษณะ ๒ ประการ คือ พระคุยหะที่เร้นอยู่ในฝัก และพระชิวหาที่ใหญ่ยาว’ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอิทธาภิสังขารบันดาลให้เสลพราหมณ์ได้เห็นพระคุยหะที่เร้นอยู่ในฝัก ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแลบพระชิวหาออกมา ทรงลูบคลำช่องพระกรรณทั้งสองกลับไปกลับมา ทรงลูบคลำช่องพระนาสิกทั้งสองกลับไปกลับมา และทรงแผ่พระชิวหาปิดคลุมทั่วทั้งหน้าผาก

---

အထ ခေါ သေလဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သမန္နာဂတော ခေါ သမဏော ဂေါတမော ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ ပရိပုဏ္ဏေဟိ, နော အပုရိပုဏ္ဏေဟိ. နော စ ခေါ နံ ဇာနာမိ ဗုဒ္ဓေါ ဝါ နော ဝါ. သုတံ ခေါ ပန မေတံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဝုဍ္ဎာနံ မဟလ္လကာနံ အာစရိယပါစရိယာနံ ဘာသမာနာနံ – ‘ယေ တေ ဘဝန္တိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, တေ သကေ ဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ အတ္တာနံ ပါတုကရောန္တီ’တိ. ယံနူနာဟံ သမဏံ ဂေါတမံ သမ္မုခါ သာရုပ္ပာဟိ ဂါထာဟိ အဘိတ္ထဝေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ သေလော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ သမ္မုခါ သာရုပ္ပာဟိ ဂါထာဟိ အဘိတ္ထဝိ –

ครั้งนั้น เสลพราหมณ์ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘พระสมณโคดมทรงประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการบริบูรณ์ ไม่ใช่ไม่บริบูรณ์ แต่เราก็ยังไม่รู้ว่าท่านเป็นพระพุทธเจ้าหรือไม่ เราเคยได้ยินคำของพราหมณ์ผู้เฒ่าผู้ใหญ่ ผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์กล่าวกันว่า พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่าใดมีอยู่ พระองค์เหล่านั้นย่อมทรงปรากฏพระองค์เมื่อมีผู้กล่าวถึงคุณของพระองค์ ถ้ากระไร เราพึงสรรเสริญพระสมณโคดมเฉพาะพระพักตร์ด้วยคาถาที่เหมาะสมเถิด’ ครั้งนั้น เสลพราหมณ์ได้สรรเสริญพระผู้มีพระภาคเฉพาะพระพักตร์ด้วยคาถาที่เหมาะสมว่า

---

၅၅၃.

๕๕๓.

---

‘‘ပရိပုဏ္ဏကာယော သုရုစိ, သုဇာတော စာရုဒဿနော;

သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောသိ ဘဂဝါ, သုသုက္ကဒါဌောသိ ဝီရိယဝါ.

“ข้าแต่พระผู้มีพระภาค พระองค์มีพระวรกายบริบูรณ์ มีพระฉวีวรรณงาม เกิดดีแล้ว มีทรรศนะน่ารัก พระองค์มีพระฉวีวรรณดุจทองคำ มีพระทาฐะขาวสะอาด และทรงมีความเพียร

---

၅၅၄.

๕๕๔.

---

‘‘နရဿ ဟိ သုဇာတဿ, ယေ ဘဝန္တိ ဝိယဉ္ဇနာ;

သဗ္ဗေ တေ တဝ ကာယသ္မိံ, မဟာပုရိသလက္ခဏာ.

“ลักษณะทั้งหลายที่เป็นเครื่องหมายของบุรุษผู้เกิดดีแล้วมีอยู่ฉันใด มหาปุริสลักษณะเหล่านั้นทั้งหมดก็มีอยู่ในพระวรกายของพระองค์ฉันนั้น

---

၅၅၅.

๕๕๕.

---

‘‘ပသန္နနေတ္တော သုမုခေါ, ဗြဟာ ဥဇု ပတာပဝါ;

မဇ္ဈေ သမဏသံဃဿ, အာဒိစ္စောဝ ဝိရောစသိ.

“พระองค์มีพระเนตรแจ่มใส มีพระพักตร์งาม มีพระวรกายใหญ่ ตรง มีเดชานุภาพ รุ่งเรืองอยู่ในท่ามกลางสมณสงฆ์ดุจพระอาทิตย์

---

၅၅၆.

๕๕๖.

---

‘‘ကလျာဏဒဿနော [Pg.368] ဘိက္ခု, ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစော;

ကိံ တေ သမဏဘာဝေန, ဧဝံ ဥတ္တမဝဏ္ဏိနော.

“ข้าแต่ภิกษุผู้มีทรรศนะอันงาม มีพระฉวีวรรณเพียงดังทองคำ ประโยชน์อะไรแก่ท่านผู้มีวรรณะอันสูงสุดอย่างนี้ด้วยความเป็นสมณะเล่า

---

၅၅၇.

๕๕๗.

---

‘‘ရာဇာ အရဟသိ ဘဝိတုံ, စက္ကဝတ္တီ ရထေသဘော;

စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ, ဇမ္ဗုသဏ္ဍဿ ဣဿရော.

“พระองค์สมควรที่จะเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ผู้ประเสริฐกว่านักรบผู้ใช้รถ มีมหาสมุทร ๔ เป็นขอบเขต ทรงชนะแล้ว เป็นใหญ่ในชมพูทวีป

---

၅၅၈.

๕๕๘.

---

‘‘ခတ္တိယာ ဘောဂိရာဇာနော, အနုယန္တာ ဘဝန္တု တေ;

ရာဇာဘိရာဇာ မနုဇိန္ဒော, ရဇ္ဇံ ကာရေဟိ ဂေါတမ’’.

“ขอเหล่ากษัตริย์และพระราชาผู้ครองโภคะทั้งหลายจงเป็นผู้ติดตามของพระองค์เถิด ข้าแต่พระโคดมผู้เป็นราชาธิราช เป็นใหญ่กว่ามนุษย์ ขอพระองค์จงครองราชย์เถิด”

---

၅၅၉.

๕๕๙.

---

‘‘ရာဇာဟမသ္မိ သေလာတိ, (ဘဂဝါ) ဓမ္မရာဇာ အနုတ္တရော;

ဓမ္မေန စက္ကံ ဝတ္တေမိ, စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ’’.

ดูก่อนเสละ เราเป็นพระราชา เป็นธรรมราชาผู้ยอดเยี่ยม เราย่อมให้จักรคือธรรมเป็นไป เป็นจักรที่ใครๆ ให้หมุนกลับไม่ได้

---

၅၆၀.

๕๖๐.

---

‘‘သမ္ဗုဒ္ဓေါ ပဋိဇာနာသိ, (ဣတိ သေလော ဗြာဟ္မဏော) ဓမ္မရာဇာ အနုတ္တရော;

‘ဓမ္မေန စက္ကံ ဝတ္တေမိ’, ဣတိ ဘာသသိ ဂေါတမ.

ข้าแต่พระโคดม พระองค์ทรงปฏิญญาว่าเป็นสัมพุทธะ เป็นธรรมราชาผู้ยอดเยี่ยม ตรัสว่า ‘เราให้จักรคือธรรมเป็นไป’

---

၅၆၁.

๕๖๑.

---

‘‘ကော နု သေနာပတိ ဘောတော, သာဝကော သတ္ထုရနွယော;

ကော တေ တမနုဝတ္တေတိ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ’’.

ใครหนอเป็นเสนาบดีของพระองค์ เป็นสาวกผู้ดำเนินตามพระศาสดา ใครหนอให้ธรรมจักรที่พระองค์ทรงให้เป็นไปแล้วนี้ เป็นไปตามได้

---

၅၆၂.

๕๖๒.

---

‘‘မယာ ပဝတ္တိတံ စက္ကံ, (သေလာတိ ဘဂဝါ) ဓမ္မစက္ကံ အနုတ္တရံ;

သာရိပုတ္တော အနုဝတ္တေတိ, အနုဇာတော တထာဂတံ.

ดูก่อนเสละ ธรรมจักรอันยอดเยี่ยมที่เราให้เป็นไปแล้ว สารีบุตรผู้เป็นอนุชาตของตถาคต ย่อมให้เป็นไปตามได้

---

၅၆၃.

๕๖๓.

---

‘‘အဘိညေယျံ အဘိညာတံ, ဘာဝေတဗ္ဗဉ္စ ဘာဝိတံ;

ပဟာတဗ္ဗံ ပဟီနံ မေ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါသ္မိ ဗြာဟ္မဏ.

ดูก่อนพราหมณ์ ธรรมที่ควรรู้ยิ่ง เราก็ได้รู้ยิ่งแล้ว ธรรมที่ควรเจริญ เราก็ได้เจริญแล้ว ธรรมที่ควรละ เราก็ได้ละแล้ว เพราะเหตุนั้น เราจึงเป็นพุทธะ

---

၅၆၄.

๕๖๔.

---

‘‘ဝိနယဿု မယိ ကင်္ခံ, အဓိမုစ္စဿု ဗြာဟ္မဏ;

ဒုလ္လဘံ ဒဿနံ ဟောတိ, သမ္ဗုဒ္ဓါနံ အဘိဏှသော.

ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงบรรเทาความสงสัยในเรา จงน้อมใจเชื่อเถิด การได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าทั้งหลายเนืองๆ เป็นสิ่งที่หาได้ยาก

---

၅၆၅.

๕๖๕.

---

‘‘ယေသံ [Pg.369] ဝေ ဒုလ္လဘော လောကေ, ပါတုဘာဝေါ အဘိဏှသော;

သောဟံ ဗြာဟ္မဏ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, သလ္လကတ္တော အနုတ္တရော.

ดูก่อนพราหมณ์ การอุบัติขึ้นแห่งพระสัมพุทธเจ้าทั้งหลายในโลกเนืองๆ เป็นสิ่งที่หาได้ยาก เรานั้นเป็นสัมพุทธะ ผู้ถอนลูกศร ผู้ยอดเยี่ยม

---

၅၆၆.

๕๖๖.

---

‘‘ဗြဟ္မဘူတော အတိတုလော, မာရသေနပ္ပမဒ္ဒနော;

သဗ္ဗာမိတ္တေ ဝသီကတွာ, မောဒါမိ အကုတောဘယော’’.

เราเป็นผู้ประเสริฐ หาผู้เปรียบมิได้ ย่ำยีเสนาแห่งมาร ครอบงำอมิตรทั้งปวงได้แล้ว บันเทิงอยู่ ไม่มีภัยจากที่ไหนๆ

---

၅၆၇.

๕๖๗.

---

‘‘ဣမံ ဘဝန္တော နိသာမေထ, ယထာ ဘာသတိ စက္ခုမာ;

သလ္လကတ္တော မဟာဝီရော, သီဟောဝ နဒတီ ဝနေ.

ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ขอจงฟังคำนี้ พระผู้มีจักษุ ผู้ถอนลูกศร ผู้มีความเพียรใหญ่ ตรัสอยู่ ดุจราชสีห์บันลืออยู่ในป่า

---

၅၆၈.

๕๖๘.

---

‘‘ဗြဟ္မဘူတံ အတိတုလံ, မာရသေနပ္ပမဒ္ဒနံ;

ကော ဒိသွာ နပ္ပသီဒေယျ, အပိ ကဏှာဘိဇာတိကော.

ใครเล่าเห็นพระองค์ผู้ประเสริฐ หาผู้เปรียบมิได้ ผู้ทรงย่ำยีเสนาแห่งมารแล้ว จะไม่เลื่อมใส แม้เป็นคนมีชาติกำเนิดต่ำ

---

၅၆၉.

๕๖๙.

---

‘‘ယော မံ ဣစ္ဆတိ အနွေတု, ယော ဝါ နိစ္ဆတိ ဂစ္ဆတု;

ဣဓာဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမိ, ဝရပညဿ သန္တိကေ’’.

ผู้ใดปรารถนา จงตามเรามา ผู้ใดไม่ปรารถนา ก็จงไปเถิด เราจักบวชในสำนักของพระผู้มีปัญญาเลิศ ณ ที่นี้

---

၅၇၀.

๕๗๐.

---

‘‘ဧဝဉ္စေ ရုစ္စတိ ဘောတော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနေ ;

မယမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမ, ဝရပညဿ သန္တိကေ’’.

ถ้าใจของท่านยินดีในพระศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างนี้ แม้พวกข้าพเจ้าก็จะบวชในสำนักของพระผู้มีปัญญาเลิศ

---

၅၇၁.

๕๗๑.

---

‘‘ဗြာဟ္မဏာ တိသတာ ဣမေ, ယာစန္တိ ပဉ္ဇလီကတာ;

ဗြဟ္မစရိယံ စရိဿာမ, ဘဂဝါ တဝ သန္တိကေ’’.

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค พราหมณ์ ๓๐๐ คนเหล่านี้ ประนมมือทูลขอกันอยู่ว่า ‘พวกข้าพระองค์จักประพฤติพรหมจรรย์ในสำนักของพระองค์’

---

၅၇၂.

๕๗๒.

---

‘‘သွာက္ခာတံ ဗြဟ္မစရိယံ, (သေလာတိ ဘဂဝါ) သန္ဒိဋ္ဌိကမကာလိကံ;

ယတ္ထ အမောဃာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, အပ္ပမတ္တဿ သိက္ခတော’’တိ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูก่อนเสละ พรหมจรรย์อันเรากล่าวดีแล้ว เป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ที่ซึ่งการบวชของผู้ไม่ประมาท ศึกษาอยู่ ย่อมไม่ว่างเปล่า

---

အလတ္ထ ခေါ သေလော ဗြာဟ္မဏော သပရိသော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒံ. အထ ခေါ ကေဏိယော ဇဋိလော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန သကေ အဿမေ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယာဒါပေတွာ ဘဂဝတော ကာလံ အာရောစာပေသိ – ‘‘ကာလော, ဘော ဂေါတမ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ကေဏိယဿ ဇဋိလဿ အဿမော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန.

เสลพราหมณ์พร้อมด้วยบริษัท ได้บรรพชา ได้อุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคแล้ว ครั้งนั้นแล เกณิยชฎิล เมื่อล่วงราตรีนั้นไป ได้ให้จัดเตรียมของเคี้ยวของฉันอันประณีตไว้ในอาศรมของตน แล้วให้กราบทูลภัตกาลแด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ได้เวลาแล้ว ภัตตาหารสำเร็จแล้ว’ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงนุ่งสบงในเวลาเช้า ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังอาศรมของเกณิยชฎิล ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว ได้ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์

---

အထ [Pg.370] ခေါ ကေဏိယော ဇဋိလော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသိ သမ္ပဝါရေသိ. အထ ခေါ ကေဏိယော ဇဋိလော ဘဂဝန္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ အညတရံ နီစံ အာသနံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ ကေဏိယံ ဇဋိလံ ဘဂဝါ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အနုမောဒိ –

ครั้งนั้นแล เกณิยชฎิลได้อังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข ด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีต ด้วยมือของตน จนให้ห้ามแล้ว ครั้งนั้นแล เกณิยชฎิล เมื่อทราบว่าพระผู้มีพระภาคเสวยเสร็จแล้ว ทรงนำพระหัตถ์ออกจากบาตรแล้ว จึงถือเอาอาสนะต่ำแห่งหนึ่ง นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ทรงอนุโมทนาเกณิยชฎิลผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ด้วยพระคาถาเหล่านี้ว่า

---

၅၇၃.

๕๗๓.

---

‘‘အဂ္ဂိဟုတ္တမုခါ ယညာ, သာဝိတ္တီ ဆန္ဒသော မုခံ;

ရာဇာ မုခံ မနုဿာနံ, နဒီနံ သာဂရော မုခံ.

ยัญทั้งหลายมีอัคคิโหตระเป็นประธาน สาวิตรีเป็นประธานแห่งฉันท์ทั้งหลาย พระราชาเป็นประธานแห่งมนุษย์ทั้งหลาย สาครเป็นประธานแห่งแม่น้ำทั้งหลาย

---

၅၇၄.

๕๗๔.

---

‘‘နက္ခတ္တာနံ မုခံ စန္ဒော, အာဒိစ္စော တပတံ မုခံ;

ပုညံ အာကင်္ခမာနာနံ, သံဃော ဝေ ယဇတံ မုခ’’န္တိ.

พระจันทร์เป็นประธานแห่งนักษัตรทั้งหลาย พระอาทิตย์เป็นประธานแห่งสิ่งที่ส่องแสงสว่างทั้งหลาย พระสงฆ์แลเป็นประธานของผู้บูชา ผู้มุ่งหวังบุญ

---

အထ ခေါ ဘဂဝါ ကေဏိယံ ဇဋိလံ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သေလော သပရိသော ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော နစိရဿေ …ပေ… အညတရော ခေါ ပနာပသ္မာ သေလော သပရိသော အရဟတံ အဟောသိ.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาเกณิยชฎิลด้วยพระคาถาเหล่านี้แล้ว เสด็จลุกจากอาสนะหลีกไป ครั้งนั้นแล ท่านพระเสละพร้อมด้วยบริษัท หลีกเร้นอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปแล้วอยู่ ไม่นานนัก... ท่านพระเสละพร้อมด้วยบริษัทก็ได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย

---

အထ ခေါ အာယသ္မာ သေလော သပရိသော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ, ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

ครั้งนั้นแล ท่านพระเสละพร้อมด้วยบริษัท เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ทำจีวรเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า

---

၅၇၅.

๕๗๕.

---

‘‘ယံ တံ သရဏမာဂမှ, ဣတော အဋ္ဌမိ စက္ခုမ;

သတ္တရတ္တေန ဘဂဝါ, ဒန္တမှ တဝ သာသနေ.

ข้าแต่พระผู้มีจักษุ วันนี้เป็นวันที่ ๘ นับแต่วันที่พวกข้าพระองค์ถึงพระองค์เป็นสรณะ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค พวกข้าพระองค์เป็นผู้ที่พระองค์ทรงฝึกแล้วในศาสนาของพระองค์ภายใน ๗ ราตรี

---

၅၇၆.

๕๗๖.

---

‘‘တုဝံ ဗုဒ္ဓေါ တုဝံ သတ္ထာ, တုဝံ မာရာဘိဘူ မုနိ;

တုဝံ အနုသယေ ဆေတွာ, တိဏ္ဏော တာရေသိမံ ပဇံ.

พระองค์เป็นพุทธะ พระองค์เป็นศาสดา พระองค์เป็นมุนีผู้ครอบงำมาร พระองค์ทรงตัดอนุสัย ข้ามได้แล้ว และยังทรงให้หมู่สัตว์นี้ข้ามได้ด้วย

---

၅၇၇.

๕๗๗.

---

‘‘ဥပဓီ တေ သမတိက္ကန္တာ, အာသဝါ တေ ပဒါလိတာ;

သီဟောသိ အနုပါဒါနော, ပဟီနဘယဘေရဝေါ.

พระองค์ทรงก้าวล่วงอุปธิทั้งหลายแล้ว อาสวะทั้งหลายของพระองค์ก็ถูกทำลายแล้ว พระองค์เป็นดุจราชสีห์ ไม่มีความยึดมั่น ละภัยและความหวาดเสียวได้แล้ว

---

၅၇၈.

๕๗๘.

---

‘‘ဘိက္ခဝေါ တိသတာ ဣမေ, တိဋ္ဌန္တိ ပဉ္ဇလီကတာ;

ပါဒေ ဝီရ ပသာရေဟိ, နာဂါ ဝန္ဒန္တု သတ္ထုနော’’တိ.

ภิกษุ ๓๐๐ รูปเหล่านี้ ประนมมือยืนอยู่ ข้าแต่พระวีระ ขอพระองค์ทรงเหยียดพระบาทเถิด เหล่านาค (ผู้ประเสริฐ) จงถวายบังคมพระศาสดาเถิด

---

သေလသုတ္တံ သတ္တမံ နိဋ္ဌိတံ.

เสลสูตรที่ ๗ จบ

---

၈. သလ္လသုတ္တံ

๘. สัลลสูตร

---

၅၇၉.

๕๗๙.

---

အနိမိတ္တမနညာတံ[Pg.371], မစ္စာနံ ဣဓ ဇီဝိတံ;

ကသိရဉ္စ ပရိတ္တဉ္စ, တဉ္စ ဒုက္ခေန သံယုတံ.

ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายในโลกนี้ ไม่มีนิมิต ไม่มีใครรู้ ทั้งลำบาก ทั้งน้อย และประกอบด้วยทุกข์

---

၅၈၀.

๕๘๐.

---

န ဟိ သော ဥပက္ကမော အတ္ထိ, ယေန ဇာတာ န မိယျရေ;

ဇရမ္ပိ ပတွာ မရဏံ, ဧဝံဓမ္မာ ဟိ ပါဏိနော.

ไม่มีอุบายเครื่องมือใดเลย ที่สัตว์ผู้เกิดมาแล้วจะไม่ตาย แม้ถึงความชราก็ต้องตาย เพราะสัตว์ทั้งหลายมีอย่างนี้เป็นธรรมดา

---

၅၈၁.

๕๘๑.

---

ဖလာနမိဝ ပက္ကာနံ, ပါတော ပတနတော ဘယံ;

ဧဝံ ဇာတာန မစ္စာနံ, နိစ္စံ မရဏတော ဘယံ.

ภัยย่อมมีแก่ผลไม้สุกทั้งหลาย เพราะการหล่นไปในตอนเช้าฉันใด ภัยย่อมมีแก่สัตว์ผู้เกิดมาแล้ว เพราะความตายเป็นนิตย์ฉันนั้น

---

၅၈၂.

๕๘๒.

---

ယထာပိ ကုမ္ဘကာရဿ, ကတာ မတ္တိကဘာဇနာ;

သဗ္ဗေ ဘေဒနပရိယန္တာ, ဧဝံ မစ္စာန ဇီဝိတံ.

ภาชนะดินที่ช่างหม้อทำแล้วทั้งปวง มีความแตกเป็นที่สุดฉันใด ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายก็ฉันนั้น

---

၅၈၃.

๕๘๓.

---

ဒဟရာ စ မဟန္တာ စ, ယေ ဗာလာ ယေ စ ပဏ္ဍိတာ;

သဗ္ဗေ မစ္စုဝသံ ယန္တိ, သဗ္ဗေ မစ္စုပရာယဏာ.

ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ ทั้งคนพาลและบัณฑิต ทั้งหมดล้วนตกอยู่ในอำนาจของมฤตยู ทั้งหมดล้วนมีความตายเป็นเบื้องหน้า

---

၅၈၄.

๕๘๔.

---

တေသံ မစ္စုပရေတာနံ, ဂစ္ဆတံ ပရလောကတော;

န ပိတာ တာယတေ ပုတ္တံ, ဉာတီ ဝါ ပန ဉာတကေ.

บิดาก็ไม่อาจช่วยบุตรไว้ได้ หรือหมู่ญาติก็ไม่อาจช่วยพวกญาติของตนไว้ได้ ในเมื่อสัตว์เหล่านั้นอันความตายครอบงำแล้ว กำลังเดินทางจากโลกนี้ไปสู่ปรโลก

---

၅၈၅.

๕๘๕.

---

ပေက္ခတံ ယေဝ ဉာတီနံ, ပဿ လာလပတံ ပုထု;

ဧကမေကောဝ မစ္စာနံ, ဂေါဝဇ္ဈော ဝိယ နီယတိ.

ท่านจงดูเถิด เมื่อหมู่ญาติกำลังมองดูและร่ำไห้กันอยู่มากมาย มฤตยูก็คร่าเอาไปทีละคนๆ เหมือนคนฆ่าโค นำโคที่จะถูกฆ่าไปฉะนั้น

---

၅၈၆.

๕๘๖.

---

ဧဝမဗ္ဘာဟတော လောကော, မစ္စုနာ စ ဇရာယ စ;

တသ္မာ ဓီရာ န သောစန္တိ, ဝိဒိတွာ လောကပရိယာယံ.

โลกถูกความตายและความชราเบียดเบียนอยู่อย่างนี้ เพราะฉะนั้น บัณฑิตทั้งหลายทราบชัดถึงสภาวะของโลกแล้ว ย่อมไม่เศร้าโศก

---

၅၈၇.

๕๘๗.

---

ယဿ မဂ္ဂံ န ဇာနာသိ, အာဂတဿ ဂတဿ ဝါ;

ဥဘော အန္တေ အသမ္ပဿံ, နိရတ္ထံ ပရိဒေဝသိ.

ท่านไม่รู้ทางมาหรือทางไปของผู้นั้น เมื่อไม่เห็นที่สุดทั้งสอง ท่านก็คร่ำครวญโดยเปล่าประโยชน์

---

၅၈၈.

๕๘๘.

---

ပရိဒေဝယမာနော စေ, ကိဉ္စိဒတ္ထံ ဥဒဗ္ဗဟေ;

သမ္မူဠှော ဟိံသမတ္တာနံ, ကယိရာ စေ နံ ဝိစက္ခဏော.

หากคนผู้หลงใหลเบียดเบียนตนเอง พึงได้ประโยชน์อะไรบ้างจากการคร่ำครวญ ผู้มีปัญญาก็พึงทำการคร่ำครวญนั้น

---

၅၈၉.

๕๘๙.

---

န ဟိ ရုဏ္ဏေန သောကေန, သန္တိံ ပပ္ပောတိ စေတသော;

ဘိယျဿုပ္ပဇ္ဇတေ ဒုက္ခံ, သရီရံ စုပဟညတိ.

บุคคลจะเข้าถึงความสงบใจเพราะการร้องไห้หรือความเศร้าโศกก็หาไม่ ความทุกข์ยิ่งเกิดขึ้นแก่เขา และร่างกายก็ถูกทำร้าย

---

၅၉၀.

๕๙๐.

---

ကိသော ဝိဝဏ္ဏော ဘဝတိ, ဟိံသမတ္တာနမတ္တနာ;

န တေန ပေတာ ပါလေန္တိ, နိရတ္ထာ ပရိဒေဝနာ.

ผู้ที่เบียดเบียนตนเองด้วยตนเอง ย่อมซูบผอมและมีผิวพรรณทราม ผู้ที่ตายไปแล้วจะได้รับการคุ้มครองเพราะการคร่ำครวญนั้นก็หาไม่ การคร่ำครวญจึงไร้ประโยชน์

---

၅၉၁.

๕๙๑.

---

သောကမပ္ပဇဟံ [Pg.372] ဇန္တု, ဘိယျော ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိ;

အနုတ္ထုနန္တော ကာလင်္ကတံ, သောကဿ ဝသမနွဂူ.

สัตว์ผู้ไม่ละความโศกเศร้า ย่อมเข้าถึงทุกข์ยิ่งขึ้นไปอีก เมื่อคร่ำครวญถึงผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว ก็ตกอยู่ในอำนาจของความโศกเศร้า

---

၅၉၂.

๕๙๒.

---

အညေပိ ပဿ ဂမိနေ, ယထာကမ္မူပဂေ နရေ;

မစ္စုနော ဝသမာဂမ္မ, ဖန္ဒန္တေဝိဓ ပါဏိနော.

ท่านจงดูนรชนเหล่าอื่นที่กำลังจะตายไปตามกรรม แม้สัตว์ทั้งหลายในโลกนี้ที่ตกอยู่ในอำนาจของมฤตยู ก็ยังหวั่นไหวอยู่

---

၅၉၃.

๕๙๓.

---

ယေန ယေန ဟိ မညန္တိ, တတော တံ ဟောတိ အညထာ;

ဧတာဒိသော ဝိနာဘာဝေါ, ပဿ လောကဿ ပရိယာယံ.

สัตว์ทั้งหลายย่อมสำคัญด้วยอาการใดๆ เรื่องนั้นๆ ย่อมกลายเป็นอย่างอื่นไปจากที่สำคัญนั้น ความพลัดพรากเป็นเช่นนี้ ท่านจงดูสภาวะของโลกเถิด

---

၅၉၄.

๕๙๔.

---

အပိ ဝဿသတံ ဇီဝေ, ဘိယျော ဝါ ပန မာဏဝေါ;

ဉာတိသံဃာ ဝိနာ ဟောတိ, ဇဟာတိ ဣဓ ဇီဝိတံ.

ถึงแม้สัตว์จะมีชีวิตอยู่ได้ตั้งร้อยปี หรือกว่านั้น ก็ต้องพลัดพรากจากหมู่ญาติ และละชีวิตในโลกนี้ไป

---

၅၉၅.

๕๙๕.

---

တသ္မာ အရဟတော သုတွာ, ဝိနေယျ ပရိဒေဝိတံ;

ပေတံ ကာလင်္ကတံ ဒိသွာ, နေသော လဗ္ဘာ မယာ ဣတိ.

เพราะฉะนั้น บุคคลได้ฟังธรรมของพระอรหันต์แล้ว พึงกำจัดความคร่ำครวญเสีย เมื่อเห็นคนตายล่วงลับไปแล้ว พึงรู้ว่า "เราจะไม่ได้เขาคืนมาอีก"

---

၅၉၆.

๕๙๖.

---

ယထာ သရဏမာဒိတ္တံ, ဝါရိနာ ပရိနိဗ္ဗယေ ;

ဧဝမ္ပိ ဓီရော သပညော, ပဏ္ဍိတော ကုသလော နရော;

ခိပ္ပမုပ္ပတိတံ သောကံ, ဝါတော တူလံဝ ဓံသယေ.

นรชนผู้เป็นธีรชน มีปัญญา เป็นบัณฑิต และฉลาด พึงดับความโศกที่เกิดขึ้นโดยพลัน เหมือนบุคคลดับไฟที่ไหม้บ้านด้วยน้ำ และเหมือนลมพัดปุยนุ่นให้ปลิวไปฉะนั้น

---

၅၉၇.

๕๙๗.

---

ပရိဒေဝံ ပဇပ္ပဉ္စ, ဒေါမနဿဉ္စ အတ္တနော;

အတ္တနော သုခမေသာနော, အဗ္ဗဟေ သလ္လမတ္တနော.

ผู้แสวงหาสุขเพื่อตน พึงถอนลูกศรของตน คือ ความคร่ำครวญ ความปรารถนา และความโทมนัส

---

၅၉၈.

๕๙๘.

---

အဗ္ဗုဠှသလ္လော အသိတော, သန္တိံ ပပ္ပုယျ စေတသော;

သဗ္ဗသောကံ အတိက္ကန္တော, အသောကော ဟောတိ နိဗ္ဗုတောတိ.

ผู้ที่ถอนลูกศรได้แล้ว ไม่มีความผูกพัน ย่อมบรรลุถึงความสงบใจ ก้าวล่วงความโศกทั้งปวง เป็นผู้ไม่มีความโศก ย่อมดับสนิท

---

သလ္လသုတ္တံ အဋ္ဌမံ နိဋ္ဌိတံ.

สัลลสูตรที่ ๘ จบ

---

၉. ဝါသေဋ္ဌသုတ္တံ

๙. วาเสฏฐสูตร

---

ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဣစ္ဆာနင်္ဂလေ ဝိဟရတိ ဣစ္ဆာနင်္ဂလဝနသဏ္ဍေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ အဘိညာတာ အဘိညာတာ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ ဣစ္ဆာနင်္ဂလေ ပဋိဝသန္တိ, သေယျထိဒံ – စင်္ကီ ဗြာဟ္မဏော, တာရုက္ခော ဗြာဟ္မဏော, ပေါက္ခရသာတိ ဗြာဟ္မဏော, ဇာဏုဿောဏိ ဗြာဟ္မဏော, တောဒေယျော ဗြာဟ္မဏော, အညေ စ အဘိညာတာ အဘိညာတာ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ. အထ ခေါ ဝါသေဋ္ဌဘာရဒွါဇာနံ မာဏဝါနံ [Pg.373] ဇင်္ဃာဝိဟာရံ အနုစင်္ကမန္တာနံ အနုဝိစရန္တာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ကထံ, ဘော, ဗြာဟ္မဏော ဟောတီ’’တိ?

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าอิฉานังคละ ใกล้อิฉานังคลนิคม. ก็โดยสมัยนั้นแล พราหมณมหาศาลผู้มีชื่อเสียงโด่งดังหลายคนพักอยู่ในอิฉานังคลนิคม คือ จังกีพราหมณ์ ตารุกขพราหมณ์ โปกขรสาติพราหมณ์ ชาณุสโสณิพราหมณ์ โตเทยยพราหมณ์ และพราหมณมหาศาลผู้มีชื่อเสียงโด่งดังเหล่าอื่นอีก. ครั้งนั้น เมื่อวาเสฏฐมาณพและภารทวาชมาณพเดินจงกรมเพื่อผ่อนคลายอิริยาบถอยู่ ได้เกิดถ้อยคำสนทนากันขึ้นในระหว่างว่า "ท่านผู้เจริญ บุคคลเป็นพราหมณ์ได้อย่างไร?"

---

ဘာရဒွါဇော မာဏဝေါ ဧဝမာဟ – ‘‘ယတော ခေါ, ဘော, ဥဘတော သုဇာတော ဟောတိ မာတိတော စ ပိတိတော စ သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါ အက္ခိတ္တော အနုပက္ကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေန, ဧတ္တာဝတာ ခေါ ဘော ဗြာဟ္မဏော ဟောတီ’’တိ.

ภารทวาชมาณพกล่าวอย่างนี้ว่า "ท่านผู้เจริญ บุคคลใดเกิดดีแล้วทั้งสองฝ่าย คือ ทั้งฝ่ายมารดาและฝ่ายบิดา มีครรภ์บริสุทธิ์ดีตลอดเจ็ดชั่วโคตร ทั้งไม่ถูกคัดค้าน ไม่ถูกตำหนิด้วยเรื่องชาติกำเนิด ท่านผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ บุคคลย่อมเป็นพราหมณ์"

---

ဝါသေဋ္ဌော မာဏဝေါ ဧဝမာဟ – ‘‘ယတော ခေါ, ဘော, သီလဝါ စ ဟောတိ ဝတသမ္ပန္နော စ, ဧတ္တာဝတာ ခေါ, ဘော, ဗြာဟ္မဏော ဟောတီ’’တိ. နေဝ ခေါ အသက္ခိ ဘာရဒွါဇော မာဏဝေါ ဝါသေဋ္ဌံ မာဏဝံ သညာပေတုံ, န ပန အသက္ခိ ဝါသေဋ္ဌော မာဏဝေါ ဘာရဒွါဇံ မာဏဝံ သညာပေတုံ.

วาเสฏฐมาณพกล่าวอย่างนี้ว่า "ท่านผู้เจริญ บุคคลใดเป็นผู้มีศีลและถึงพร้อมด้วยวัตร ท่านผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ บุคคลย่อมเป็นพราหมณ์" ภารทวาชมาณพไม่อาจทำให้วาเสฏฐมาณพเข้าใจได้เลย และวาเสฏฐมาณพก็ไม่อาจทำให้ภารทวาชมาณพเข้าใจได้เช่นกัน

---

အထ ခေါ ဝါသေဋ္ဌော မာဏဝေါ ဘာရဒွါဇံ မာဏဝံ အာမန္တေသိ – ‘‘အယံ ခေါ, ဘော ဘာရဒွါဇ, သမဏော ဂေါတမော သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ဣစ္ဆာနင်္ဂလေ ဝိဟရတိ ဣစ္ဆာနင်္ဂလဝနသဏ္ဍေ; တံ ခေါ ပန ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘ဣတိပိ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. အာယာမ, ဘော ဘာရဒွါဇ, ယေန သမဏော ဂေါတမော တေနုပသင်္ကမိဿာမ; ဥပသင်္ကမိတွာ သမဏံ ဂေါတမံ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆိဿာမ. ယထာ နော သမဏော ဂေါတမော ဗျာကရိဿတိ တထာ နံ ဓာရေဿာမာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘော’’တိ ခေါ ဘာရဒွါဇော မာဏဝေါ ဝါသေဋ္ဌဿ မာဏဝဿ ပစ္စဿောသိ.

ครั้งนั้น วาเสฏฐมาณพได้เรียกภารทวาชมาณพมากล่าวว่า "ท่านภารทวาชะผู้เจริญ พระสมณโคดมนี้เป็นศากยบุตร เสด็จออกจากศากยตระกูลมาผนวช ประทับอยู่ ณ ป่าอิฉานังคละ ใกล้อิฉานังคลนิคม ก็กิตติศัพท์อันงามของท่านพระโคดมนั้นขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า 'แม้เพราะเหตุนี้... (ฯลฯ)... พระองค์เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค' มาเถิด ท่านภารทวาชะ เราทั้งสองจงเข้าไปเฝ้าพระสมณโคดมถึงที่ประทับ ครั้นแล้ว จักทูลถามเนื้อความนี้กับพระสมณโคดม พระสมณโคดมจักทรงพยากรณ์แก่เราอย่างไร เราจักทรงจำเนื้อความนั้นไว้อย่างนั้น" ภารทวาชมาณพรับคำของวาเสฏฐมาณพว่า "ดีละ ท่านผู้เจริญ"

---

အထ ခေါ ဝါသေဋ္ဌဘာရဒွါဇာ မာဏဝါ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဝါသေဋ္ဌော မာဏဝေါ ဘဂဝန္တံ ဂါထာဟိ အဇ္ဈဘာသိ –

ลำดับนั้น วาเสฏฐมาณพและภารทวาชมาณพได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง. วาเสฏฐมาณพผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาทั้งหลายว่า

---

၅၉၉.

๕๙๙.

---

‘‘အနုညာတပဋိညာတာ, တေဝိဇ္ဇာ မယမသ္မုဘော;

အဟံ ပေါက္ခရသာတိဿ, တာရုက္ခဿာယံ မာဏဝေါ.

ข้าพระองค์ทั้งสองเป็นผู้ที่อาจารย์อนุญาตและยอมรับว่าเป็นผู้รู้ไตรเพท ข้าพระองค์เป็นศิษย์ของโปกขรสาติพราหมณ์ มาณพผู้นี้เป็นศิษย์ของตารุกขพราหมณ์

---

၆၀၀.

๖๐๐.

---

‘‘တေဝိဇ္ဇာနံ ယဒက္ခာတံ, တတြ ကေဝလိနောသ္မသေ;

ပဒကသ္မ ဝေယျာကရဏာ, ဇပ္ပေ အာစရိယသာဒိသာ.

สิ่งที่ผู้รู้ไตรเพทประกาศไว้ ข้าพระองค์ทั้งสองเป็นผู้เชี่ยวชาญในสิ่งนั้นทั้งหมด เป็นผู้เชี่ยวชาญในปทศาสตร์และไวยากรณ์ และเป็นผู้เสมอด้วยอาจารย์ในด้านการสวดสาธยาย

---

၆၀၁.

๖๐๑.

---

‘‘တေသံ [Pg.374] နော ဇာတိဝါဒသ္မိံ, ဝိဝါဒေါ အတ္ထိ ဂေါတမ;

ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ, ဘာရဒွါဇော ဣတိ ဘာသတိ;

အဟဉ္စ ကမ္မုနာ ဗြူမိ, ဧဝံ ဇာနာဟိ စက္ခုမ.

ข้าแต่พระโคดม ข้าพระองค์ทั้งสองนั้นมีความขัดแย้งกันในเรื่องวาทะเกี่ยวกับชาติกำเนิด ภารทวาชะกล่าวว่า 'บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะชาติ' ส่วนข้าพระองค์กล่าวว่า 'เป็นพราหมณ์เพราะกรรม' ข้าแต่พระองค์ผู้มีจักษุ ขอพระองค์โปรดทรงทราบอย่างนี้เถิด

---

၆၀၂.

๖๐๒.

---

‘‘တေ န သက္ကောမ သညာပေတုံ, အညမညံ မယံ ဥဘော;

ဘဝန္တံ ပုဋ္ဌုမာဂမှာ, သမ္ဗုဒ္ဓံ ဣတိ ဝိဿုတံ.

ข้าพระองค์ทั้งสองไม่สามารถทำให้กันและกันเข้าใจได้ จึงได้มาทูลถามพระองค์ผู้มีชื่อเสียงว่าเป็นพระสัมพุทธเจ้า

---

၆၀၃.

๖๐๓.

---

‘‘စန္ဒံ ယထာ ခယာတီတံ, ပေစ္စ ပဉ္ဇလိကာ ဇနာ;

ဝန္ဒမာနာ နမဿန္တိ, ဧဝံ လောကသ္မိ ဂေါတမံ.

ชนทั้งหลายประนมมือนมัสการพระจันทร์ที่ผ่านพ้นความเสื่อมไปแล้ว (คือพระจันทร์วันเพ็ญ) ฉันใด ชนทั้งหลายในโลกก็นมัสการพระโคดมฉันนั้น

---

၆၀၄.

๖๐๔.

---

‘‘စက္ခုံ လောကေ သမုပ္ပန္နံ, မယံ ပုစ္ဆာမ ဂေါတမံ;

ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ, ဥဒါဟု ဘဝတိ ကမ္မုနာ;

အဇာနတံ နော ပဗြူဟိ, ယထာ ဇာနေသု ဗြာဟ္မဏံ’’.

ข้าพระองค์ทั้งหลายขอทูลถามพระโคดมผู้เป็นดุจดวงตาที่เกิดขึ้นในโลก 'บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะชาติ หรือว่าเป็นเพราะกรรม' ขอพระองค์โปรดตรัสบอกแก่ข้าพระองค์ผู้ไม่รู้ เพื่อข้าพระองค์ทั้งหลายจะได้รู้ชัดถึงความเป็นพราหมณ์

---

၆၀၅.

๖๐๕.

---

‘‘တေသံ ဝေါ အဟံ ဗျက္ခိဿံ, (ဝါသေဋ္ဌာတိ ဘဂဝါ) အနုပုဗ္ဗံ ယထာတထံ;

ဇာတိဝိဘင်္ဂံ ပါဏာနံ, အညမညာ ဟိ ဇာတိယော.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) "วาเสฏฐะ เราจักอธิบายการจำแนกชาติกำเนิดของสัตว์ทั้งหลายแก่เธอทั้งสองตามลำดับและตามความเป็นจริง เพราะชาติกำเนิดนั้นแตกต่างกันไป"

---

၆၀၆.

๖๐๖.

---

‘‘တိဏရုက္ခေပိ ဇာနာထ, န စာပိ ပဋိဇာနရေ;

လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ တေသံ, အညမညာ ဟိ ဇာတိယော.

เธอทั้งหลายจงรู้จักแม้กระทั่งต้นหญ้าและต้นไม้ มันไม่ได้ยืนยันตัวเอง (ว่าเป็นหญ้าหรือต้นไม้) ลักษณะของมันสำเร็จมาจากชาติกำเนิด เพราะชาติกำเนิดของมันต่างกัน

---

၆၀၇.

๖๐๗.

---

‘‘တတော ကီဋေ ပဋင်္ဂေ စ, ယာဝ ကုန္ထကိပိလ္လိကေ;

လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ တေသံ, အညမညာ ဟိ ဇာတိယော.

นอกจากนั้น เธอทั้งหลายจงรู้จักหนอนและแมลง ตลอดจนถึงมดและปลวก ลักษณะของมันสำเร็จมาจากชาติกำเนิด เพราะชาติกำเนิดของมันต่างกัน

---

၆၀၈.

๖๐๘.

---

‘‘စတုပ္ပဒေပိ ဇာနာထ, ခုဒ္ဒကေ စ မဟလ္လကေ;

လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ တေသံ, အညမညာ ဟိ ဇာတိယော.

เธอทั้งหลายจงรู้จักสัตว์สี่เท้า ทั้งตัวเล็กและตัวใหญ่ ลักษณะของมันสำเร็จมาจากชาติกำเนิด เพราะชาติกำเนิดของมันต่างกัน

---

၆၀၉.

๖๐๙.

---

‘‘ပါဒူဒရေပိ ဇာနာထ, ဥရဂေ ဒီဃပိဋ္ဌိကေ;

လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ တေသံ, အညမညာ ဟိ ဇာတိယော.

เธอทั้งหลายจงรู้จักสัตว์เลื้อยคลาน คือ งู มีหลังยาว ใช้ท้องเป็นเท้า ลักษณะของมันสำเร็จมาจากชาติกำเนิด เพราะชาติกำเนิดของมันต่างกัน

---

၆၁၀.

๖๑๐.

---

‘‘တတော မစ္ဆေပိ ဇာနာထ, ဩဒကေ ဝါရိဂေါစရေ;

လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ တေသံ, အညမညာ ဟိ ဇာတိယော.

นอกจากนั้น เธอทั้งหลายจงรู้จักปลา ซึ่งเกิดในน้ำ เที่ยวไปในน้ำ ลักษณะของมันสำเร็จมาจากชาติกำเนิด เพราะชาติกำเนิดของมันต่างกัน

---

၆၁၁.

๖๑๑.

---

‘‘တတော ပက္ခီပိ ဇာနာထ, ပတ္တယာနေ ဝိဟင်္ဂမေ;

လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ တေသံ, အညမညာ ဟိ ဇာတိယော.

นอกจากนั้น เธอทั้งหลายจงรู้จักนก ซึ่งไปได้ด้วยปีก เที่ยวไปในอากาศ ลักษณะของมันสำเร็จมาจากชาติกำเนิด เพราะชาติกำเนิดของมันต่างกัน

---

၆၁၂.

๖๑๒.

---

‘‘ယထာ [Pg.375] ဧတာသု ဇာတီသု, လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ ပုထု;

ဧဝံ နတ္ထိ မနုဿေသု, လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ ပုထု.

ลักษณะที่สำเร็จมาจากชาติกำเนิดอันแตกต่างกัน มีอยู่ในชาติกำเนิดเหล่านั้นฉันใด ลักษณะที่สำเร็จมาจากชาติกำเนิดอันแตกต่างกันในหมู่มนุษย์ ไม่มีฉันนั้น

---

၆၁၃.

๖๑๓.

---

‘‘န ကေသေဟိ န သီသေန, န ကဏ္ဏေဟိ န အက္ခိဘိ;

န မုခေန န နာသာယ, န ဩဋ္ဌေဟိ ဘမူဟိ ဝါ.

(ลักษณะที่แตกต่างกันโดยชาติกำเนิดในหมู่มนุษย์) ไม่มีที่ผม ที่ศีรษะ ที่หู ที่ตา ที่ปาก ที่จมูก หรือที่ริมฝีปาก ที่คิ้ว

---

၆၁၄.

๖๑๔.

---

‘‘န ဂီဝါယ န အံသေဟိ, န ဥဒရေန န ပိဋ္ဌိယာ;

န သောဏိယာ န ဥရသာ, န သမ္ဗာဓေ န မေထုနေ.

ไม่มีที่คอ ที่บ่า ที่ท้อง ที่หลัง ที่สะโพก ที่อก ที่ของลับ หรือที่การสืบพันธุ์

---

၆၁၅.

๖๑๕.

---

‘‘န ဟတ္ထေဟိ န ပါဒေဟိ, နာင်္ဂုလီဟိ နခေဟိ ဝါ;

န ဇင်္ဃာဟိ န ဦရူဟိ, န ဝဏ္ဏေန သရေန ဝါ;

လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ နေဝ, ယထာ အညာသု ဇာတိသု.

ไม่มีที่มือ ที่เท้า ที่นิ้ว หรือที่เล็บ ที่แข้ง ที่ขา หรือที่สีผิว ที่เสียง ลักษณะที่สำเร็จมาจากชาติกำเนิด (ในหมู่มนุษย์) ไม่มีเลย เหมือนอย่างในชาติกำเนิดอื่น ๆ

---

၆၁၆.

๖๑๖.

---

‘‘ပစ္စတ္တဉ္စ သရီရေသု, မနုဿေသွေတံ န ဝိဇ္ဇတိ;

ဝေါကာရဉ္စ မနုဿေသု, သမညာယ ပဝုစ္စတိ.

ความแตกต่างในสรีระของแต่ละบุคคลในหมู่มนุษย์นี้ไม่มีอยู่จริง การเรียกขานที่แตกต่างกันในหมู่มนุษย์นั้น กล่าวกันโดยเป็นเพียงชื่อเรียกเท่านั้น

---

၆၁၇.

๖๑๗.

---

‘‘ယော ဟိ ကောစိ မနုဿေသု, ဂေါရက္ခံ ဥပဇီဝတိ;

ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ ဇာနာဟိ, ကဿကော သော န ဗြာဟ္မဏော.

วาเสฏฐะ เธอจงรู้อย่างนี้ว่า ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดก็ตามเลี้ยงชีพด้วยการเลี้ยงโค ผู้นั้นเป็นชาวนา ไม่ใช่พราหมณ์

---

၆၁၈.

๖๑๘.

---

‘‘ယော ဟိ ကောစိ မနုဿေသု, ပုထုသိပ္ပေန ဇီဝတိ;

ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ ဇာနာဟိ, သိပ္ပိကော သော န ဗြာဟ္မဏော.

วาเสฏฐะ เธอจงรู้อย่างนี้ว่า ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดก็ตามเลี้ยงชีพด้วยศิลปะต่าง ๆ ผู้นั้นเป็นช่างศิลป์ ไม่ใช่พราหมณ์

---

၆၁၉.

๖๑๙.

---

‘‘ယော ဟိ ကောစိ မနုဿေသု, ဝေါဟာရံ ဥပဇီဝတိ;

ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ ဇာနာဟိ, ဝါဏိဇော သော န ဗြာဟ္မဏော.

วาเสฏฐะ เธอจงรู้อย่างนี้ว่า ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดก็ตามเลี้ยงชีพด้วยการค้าขาย ผู้นั้นเป็นพ่อค้า ไม่ใช่พราหมณ์

---

၆၂၀.

๖๒๐.

---

‘‘ယော ဟိ ကောစိ မနုဿေသု, ပရပေဿေန ဇီဝတိ;

ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ ဇာနာဟိ, ပေဿိကော သော န ဗြာဟ္မဏော.

วาเสฏฐะ เธอจงรู้อย่างนี้ว่า ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดก็ตามเลี้ยงชีพด้วยการรับใช้ผู้อื่น ผู้นั้นเป็นคนรับใช้ ไม่ใช่พราหมณ์

---

၆၂၁.

๖๒๑.

---

‘‘ယော ဟိ ကောစိ မနုဿေသု, အဒိန္နံ ဥပဇီဝတိ;

ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ ဇာနာဟိ, စောရော ဧသော န ဗြာဟ္မဏော.

วาเสฏฐะ เธอจงรู้อย่างนี้ว่า ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดก็ตามเลี้ยงชีพด้วยการลักขโมย ผู้นั้นเป็นโจร ไม่ใช่พราหมณ์

---

၆၂၂.

๖๒๒.

---

‘‘ယော ဟိ ကောစိ မနုဿေသု, ဣဿတ္ထံ ဥပဇီဝတိ;

ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ ဇာနာဟိ, ယောဓာဇီဝေါ န ဗြာဟ္မဏော.

วาเสฏฐะ เธอจงรู้อย่างนี้ว่า ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดก็ตามเลี้ยงชีพด้วยการใช้อาวุธ ผู้นั้นเป็นทหารอาชีพ ไม่ใช่พราหมณ์

---

၆၂၃.

๖๒๓.

---

‘‘ယော ဟိ ကောစိ မနုဿေသု, ပေါရောဟိစ္စေန ဇီဝတိ;

ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ ဇာနာဟိ, ယာဇကော ဧသော န ဗြာဟ္မဏော.

วาเสฏฐะ เธอจงรู้อย่างนี้ว่า ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดก็ตามเลี้ยงชีพด้วยการเป็นปุโรหิต ผู้นั้นเป็นผู้ทำพิธีบูชายัญ ไม่ใช่พราหมณ์

---

၆၂၄.

๖๒๔.

---

‘‘ယော [Pg.376] ဟိ ကောစိ မနုဿေသု, ဂါမံ ရဋ္ဌဉ္စ ဘုဉ္ဇတိ;

ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ ဇာနာဟိ, ရာဇာ ဧသော န ဗြာဟ္မဏော.

วาเสฏฐะ เธอจงรู้อย่างนี้ว่า ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดก็ตามครอบครองหมู่บ้านและแว่นแคว้น ผู้นั้นเป็นพระราชา ไม่ใช่พราหมณ์

---

၆၂၅.

๖๒๕.

---

‘‘န စာဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဗြူမိ, ယောနိဇံ မတ္တိသမ္ဘဝံ;

ဘောဝါဒိ နာမ သော ဟောတိ, သစေ ဟောတိ သကိဉ္စနော;

အကိဉ္စနံ အနာဒါနံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เราไม่เรียกบุคคลผู้เกิดจากกำเนิดพราหมณ์ เกิดจากครรภ์มารดาว่าเป็นพราหมณ์ ถ้าเขายังมีกิเลสเครื่องกังวล เขาก็เป็นได้แค่ผู้ชื่อว่าโภวาที เราเรียกบุคคลผู้ไม่มีกิเลสเครื่องกังวล ไม่มีความยึดมั่นถือมั่นนั้นว่า เป็นพราหมณ์

---

၆၂၆.

๖๒๖.

---

‘‘သဗ္ဗသံယောဇနံ ဆေတွာ, သော ဝေ န ပရိတဿတိ;

သင်္ဂါတိဂံ ဝိသံယုတ္တံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เราเรียกบุคคลผู้ตัดสังโยชน์ได้ทั้งหมดแล้ว ย่อมไม่สะดุ้งกลัว ผู้ก้าวล่วงเครื่องข้อง ผู้พ้นจากโยคะแล้วนั้นว่า เป็นพราหมณ์

---

၆၂၇.

๖๒๗.

---

‘‘ဆေတွာ နဒ္ဓိံ ဝရတ္တဉ္စ, သန္ဒာနံ သဟနုက္ကမံ;

ဥက္ခိတ္တပလိဃံ ဗုဒ္ဓံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เราเรียกบุคคลผู้ตัดเชือกหนัง (คือ โทสะ) เชือก (คือ ตัณหา) และโซ่ (คือ ทิฏฐิ) พร้อมทั้งอนุสัยกิเลส ผู้ถอดลิ่มสลัก (คือ อวิชชา) ได้แล้ว ผู้ตรัสรู้แล้วนั้นว่า เป็นพราหมณ์

---

၆၂၈.

๖๒๘.

---

‘‘အက္ကောသံ ဝဓဗန္ဓဉ္စ, အဒုဋ္ဌော ယော တိတိက္ခတိ;

ခန္တီဗလံ ဗလာနီကံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เราเรียกบุคคลผู้อดทนต่อการด่า การฆ่า และการจองจำได้ โดยไม่คิดประทุษร้าย ผู้มีขันติเป็นกำลัง มีกองทัพคือขันตินั้นว่า เป็นพราหมณ์

---

၆၂၉.

๖๒๙.

---

‘‘အက္ကောဓနံ ဝတဝန္တံ, သီလဝန္တံ အနုဿဒံ;

ဒန္တံ အန္တိမသာရီရံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เราเรียกบุคคลผู้ไม่โกรธ มีวัตร มีศีล ไม่มีตัณหาเครื่องฟูขึ้น ฝึกตนแล้ว มีสรีระในภพสุดท้ายนั้นว่า เป็นพราหมณ์

---

၆၃၀.

๖๓๐.

---

‘‘ဝါရိ ပေါက္ခရပတ္တေဝ, အာရဂ္ဂေရိဝ သာသပေါ;

ယော န လိမ္ပတိ ကာမေသု, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เราเรียกบุคคลผู้ไม่ติดในกามทั้งหลาย เหมือนน้ำบนใบบัว เหมือนเมล็ดพันธุ์ผักกาดบนปลายเหล็กแหลมนั้นว่า เป็นพราหมณ์

---

၆၃၁.

๖๓๑.

---

‘‘ယော ဒုက္ခဿ ပဇာနာတိ, ဣဓေဝ ခယမတ္တနော;

ပန္နဘာရံ ဝိသံယုတ္တံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เราเรียกบุคคลผู้รู้ชัดถึงความสิ้นไปแห่งทุกข์ของตนในภพนี้เอง ผู้ปลงภาระแล้ว ผู้พ้นจากกิเลสแล้วนั้นว่า เป็นพราหมณ์

---

၆၃၂.

๖๓๒.

---

‘‘ဂမ္ဘီရပညံ မေဓာဝိံ, မဂ္ဂါမဂ္ဂဿ ကောဝိဒံ;

ဥတ္တမတ္ထမနုပ္ပတ္တံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เราเรียกบุคคลผู้มีปัญญาลึกซึ้ง มีเมธา ฉลาดในทางและมิใช่ทาง บรรลุประโยชน์สูงสุดแล้วนั้นว่า เป็นพราหมณ์

---

၆၃၃.

๖๓๓.

---

‘‘အသံသဋ္ဌံ ဂဟဋ္ဌေဟိ, အနာဂါရေဟိ စူဘယံ;

အနောကသာရိမပ္ပိစ္ဆံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เราเรียกบุคคลผู้ไม่คลุกคลีด้วยคฤหัสถ์และบรรพชิตทั้งสองฝ่าย ผู้เที่ยวไปโดยไม่มีที่อาศัย มีความปรารถนาน้อยนั้นว่า เป็นพราหมณ์

---

၆၃၄.

๖๓๔.

---

‘‘နိဓာယ ဒဏ္ဍံ ဘူတေသု, တသေသု ထာဝရေသု စ;

ယော န ဟန္တိ န ဃာတေတိ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เราเรียกบุคคลผู้วางอาชญาในสัตว์ทั้งหลาย ทั้งที่ยังสะดุ้งและที่มั่นคงแล้ว ผู้ไม่ฆ่าเอง ไม่ใช้ให้ผู้อื่นฆ่านั้นว่า เป็นพราหมณ์

---

၆၃၅.

๖๓๕.

---

‘‘အဝိရုဒ္ဓံ ဝိရုဒ္ဓေသု, အတ္တဒဏ္ဍေသု နိဗ္ဗုတံ;

သာဒါနေသု အနာဒါနံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เราเรียกบุคคลผู้ไม่เป็นปฏิปักษ์ในหมู่ชนผู้เป็นปฏิปักษ์ ผู้ดับสนิทในหมู่ชนผู้มีอาชญาในตน ผู้ไม่ยึดมั่นในหมู่ชนผู้มีความยึดมั่นนั้นว่า เป็นพราหมณ์

---

၆၃၆.

๖๓๖.

---

‘‘ယဿ [Pg.377] ရာဂေါ စ ဒေါသော စ, မာနော မက္ခော စ ပါတိတော;

သာသပေါရိဝ အာရဂ္ဂါ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เราเรียกบุคคลนั้น ผู้ที่ราคะ โทสะ มานะ และมักขะ ตกไปแล้ว ดุจเมล็ดพันธุ์ผักกาดตกไปจากปลายเหล็กแหลม ว่าเป็นพราหมณ์

---

၆၃၇.

๖๓๗.

---

‘‘အကက္ကသံ ဝိညာပနိံ, ဂိရံ သစ္စမုဒီရယေ;

ယာယ နာဘိသဇေ ကဉ္စိ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

ผู้ใดพึงกล่าววาจาที่ไม่หยาบคาย ให้รู้ความ เป็นคำจริง ซึ่งไม่กระทบกระทั่งใครๆ เราเรียกผู้นั้นว่าพราหมณ์

---

၆၃၈.

๖๓๘.

---

‘‘ယောဓ ဒီဃံ ဝ ရဿံ ဝါ, အဏုံ ထူလံ သုဘာသုဘံ;

လောကေ အဒိန္နံ နာဒိယတိ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

ผู้ใดในโลกนี้ ไม่ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ไม่ว่าจะยาวหรือสั้น เล็กหรือใหญ่ ดีหรือไม่ดี เราเรียกผู้นั้นว่าพราหมณ์

---

၆၃၉.

๖๓๙.

---

‘‘အာသာ ယဿ န ဝိဇ္ဇန္တိ, အသ္မိံ လောကေ ပရမှိ စ;

နိရာသာသံ ဝိသံယုတ္တံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

ผู้ใดไม่มีความหวังทั้งในโลกนี้และโลกหน้า เป็นผู้ปราศจากความหวัง พรากจากกิเลส เราเรียกผู้นั้นว่าพราหมณ์

---

၆၄၀.

๖๔๐.

---

‘‘ယဿာလယာ န ဝိဇ္ဇန္တိ, အညာယ အကထံကထီ;

အမတောဂဓမနုပ္ပတ္တံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

ผู้ใดไม่มีอาลัย รู้แล้วจึงไม่มีความสงสัย หยั่งลงสู่อมตนิพพาน บรรลุแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าพราหมณ์

---

၆၄၁.

๖๔๑.

---

‘‘ယောဓ ပုညဉ္စ ပါပဉ္စ, ဥဘော သင်္ဂမုပစ္စဂါ;

အသောကံ ဝိရဇံ သုဒ္ဓံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

ผู้ใดในโลกนี้ ล่วงเลยบุญและบาปทั้งสอง และความข้องเกี่ยวได้แล้ว เป็นผู้ไม่มีความโศก ปราศจากธุลี บริสุทธิ์ เราเรียกผู้นั้นว่าพราหมณ์

---

၆၄၂.

๖๔๒.

---

‘‘စန္ဒံဝ ဝိမလံ သုဒ္ဓံ, ဝိပ္ပသန္နမနာဝိလံ;

နန္ဒီဘဝပရိက္ခီဏံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เราเรียกบุคคลนั้น ผู้ไม่มีมลทิน บริสุทธิ์ ผ่องใสยิ่ง ไม่ขุ่นมัว ดุจพระจันทร์ มีความเพลิดเพลินในภพสิ้นแล้ว ว่าเป็นพราหมณ์

---

၆၄၃.

๖๔๓.

---

‘‘ယောမံ ပလိပထံ ဒုဂ္ဂံ, သံသာရံ မောဟမစ္စဂါ;

တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ဈာယီ, အနေဇော အကထံကထီ;

အနုပါဒါယ နိဗ္ဗုတော, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

ผู้ใดล่วงทางอันเป็นปลิโพธ ทางที่ไปได้ยาก สงสาร และโมหะนี้ไปได้แล้ว ข้ามโอฆะได้แล้ว ถึงฝั่งคือพระนิพพาน เป็นผู้เพ่งฌาน ไม่มีตัณหา ไม่มีความสงสัย ไม่ยึดมั่น ดับกิเลสแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าพราหมณ์

---

၆၄၄.

๖๔๔.

---

‘‘ယောဓ ကာမေ ပဟန္တွာန, အနာဂါရော ပရိဗ္ဗဇေ;

ကာမဘဝပရိက္ခီဏံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

ผู้ใดในโลกนี้ ละกามทั้งหลายแล้ว เป็นผู้ไม่มีเรือนเที่ยวไป มีกามภพสิ้นแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าพราหมณ์

---

၆၄၅.

๖๔๕.

---

‘‘ယောဓ တဏှံ ပဟန္တွာန, အနာဂါရော ပရိဗ္ဗဇေ;

တဏှာဘဝပရိက္ခီဏံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

ผู้ใดในโลกนี้ ละตัณหาแล้ว เป็นผู้ไม่มีเรือนเที่ยวไป มีตัณหาและภพสิ้นแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าพราหมณ์

---

၆၄၆.

๖๔๖.

---

‘‘ဟိတွာ မာနုသကံ ယောဂံ, ဒိဗ္ဗံ ယောဂံ ဥပစ္စဂါ;

သဗ္ဗယောဂဝိသံယုတ္တံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

ผู้ใดละโยคะของมนุษย์ ล่วงเลยโยคะของทิพย์ได้แล้ว เป็นผู้พรากจากโยคะทั้งปวง เราเรียกผู้นั้นว่าพราหมณ์

---

၆၄၇.

๖๔๗.

---

‘‘ဟိတွာ ရတိဉ္စ အရတိံ, သီတိဘူတံ နိရူပဓိံ;

သဗ္ဗလောကာဘိဘုံ ဝီရံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

ผู้ใดละความยินดีและความไม่ยินดี เป็นผู้เยือกเย็น ไม่มีอุปธิ ครอบงำโลกทั้งปวง มีความเพียร เราเรียกผู้นั้นว่าพราหมณ์

---

၆၄၈.

๖๔๘.

---

‘‘စုတိံ [Pg.378] ယော ဝေဒိ တ္တာနံ, ဥပပတ္တိဉ္စ သဗ္ဗသော;

အသတ္တံ သုဂတံ ဗုဒ္ဓံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

ผู้ใดรู้จุติและอุปบัติของสัตว์ทั้งหลายโดยประการทั้งปวง เป็นผู้ไม่ข้องเกี่ยว ไปดีแล้ว ตรัสรู้แล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าพราหมณ์

---

၆၄၉.

๖๔๙.

---

‘‘ယဿ ဂတိံ န ဇာနန္တိ, ဒေဝါ ဂန္ဓဗ္ဗမာနုသာ;

ခီဏာသဝံ အရဟန္တံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เทวดา คนธรรพ์ และมนุษย์ทั้งหลาย ไม่รู้คติของผู้ใด เราเรียกผู้นั้น ผู้มีอาสวะสิ้นแล้ว เป็นพระอรหันต์ ว่าเป็นพราหมณ์

---

၆၅၀.

๖๕๐.

---

‘‘ယဿ ပုရေ စ ပစ္ဆာ စ, မဇ္ဈေ စ နတ္ထိ ကိဉ္စနံ;

အကိဉ္စနံ အနာဒါနံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

ผู้ใดไม่มีเครื่องกังวลในเบื้องหน้า ในเบื้องหลัง และในท่ามกลาง เป็นผู้ไม่มีเครื่องกังวล ไม่ยึดมั่น เราเรียกผู้นั้นว่าพราหมณ์

---

၆၅၁.

๖๕๑.

---

‘‘ဥသဘံ ပဝရံ ဝီရံ, မဟေသိံ ဝိဇိတာဝိနံ;

အနေဇံ နှာတကံ ဗုဒ္ဓံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

เราเรียกบุคคลนั้น ผู้องอาจ ประเสริฐ มีความเพียร แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ มีชัยชนะ ไม่มีตัณหา ล้างบาปแล้ว ตรัสรู้แล้ว ว่าเป็นพราหมณ์

---

၆၅၂.

๖๕๒.

---

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ယော ဝေဒိ, သဂ္ဂါပါယဉ္စ ပဿတိ;

အထော ဇာတိက္ခယံ ပတ္တော, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

ผู้ใดระลึกชาติก่อนได้ เห็นสวรรค์และอบาย และบรรลุถึงความสิ้นชาติแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าพราหมณ์

---

၆၅၃.

๖๕๓.

---

‘‘သမညာ ဟေသာ လောကသ္မိံ, နာမဂေါတ္တံ ပကပ္ပိတံ;

သမ္မုစ္စာ သမုဒါဂတံ, တတ္ထ တတ္ထ ပကပ္ပိတံ.

ชื่อและโคตรที่สมมติกันขึ้นนี้ เป็นเพียงชื่อในโลก เกิดขึ้นโดยสมมติ สมมติกันขึ้นในที่นั้นๆ

---

၆၅၄.

๖๕๔.

---

‘‘ဒီဃရတ္တမနုသယိတံ, ဒိဋ္ဌိဂတမဇာနတံ;

အဇာနန္တာ နော ပဗြုဝန္တိ, ဇာတိယာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော.

ทิฏฐินี้นอนเนื่องอยู่ในใจของชนผู้ไม่รู้ตลอดกาลนาน ชนผู้ไม่รู้ย่อมกล่าวว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์โดยชาติ’

---

၆၅၅.

๖๕๕.

---

‘‘န ဇစ္စာ ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ, န ဇစ္စာ ဟောတိ အဗြာဟ္မဏော;

ကမ္မုနာ ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ, ကမ္မုနာ ဟောတိ အဗြာဟ္မဏော.

บุคคลไม่เป็นพราหมณ์เพราะชาติ ไม่เป็นผู้มิใช่พราหมณ์เพราะชาติ แต่เป็นพราหมณ์เพราะกรรม เป็นผู้มิใช่พราหมณ์เพราะกรรม

---

၆၅၆.

๖๕๖.

---

‘‘ကဿကော ကမ္မုနာ ဟောတိ, သိပ္ပိကော ဟောတိ ကမ္မုနာ;

ဝါဏိဇော ကမ္မုနာ ဟောတိ, ပေဿိကော ဟောတိ ကမ္မုနာ.

บุคคลเป็นชาวนาเพราะกรรม เป็นช่างศิลป์เพราะกรรม เป็นพ่อค้าเพราะกรรม เป็นคนรับใช้เพราะกรรม

---

၆၅၇.

๖๕๗.

---

‘‘စောရောပိ ကမ္မုနာ ဟောတိ, ယောဓာဇီဝေါပိ ကမ္မုနာ;

ယာဇကော ကမ္မုနာ ဟောတိ, ရာဇာပိ ဟောတိ ကမ္မုနာ.

บุคคลเป็นโจรก็เพราะกรรม เป็นทหารอาชีพก็เพราะกรรม เป็นผู้ทำยัญก็เพราะกรรม แม้เป็นพระราชาก็เพราะกรรม

---

၆၅၈.

๖๕๘.

---

‘‘ဧဝမေတံ [Pg.379] ယထာဘူတံ, ကမ္မံ ပဿန္တိ ပဏ္ဍိတာ;

ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဒဿာ, ကမ္မဝိပါကကောဝိဒါ.

บัณฑิตทั้งหลายผู้เห็นปฏิจจสมุปบาท ผู้ฉลาดในวิบากแห่งกรรม ย่อมเห็นกรรมนี้ตามความเป็นจริงอย่างนี้

---

၆၅၉.

๖๕๙.

---

‘‘ကမ္မုနာ ဝတ္တတိ လောကော, ကမ္မုနာ ဝတ္တတိ ပဇာ;

ကမ္မနိဗန္ဓနာ သတ္တာ, ရထဿာဏီဝ ယာယတော.

โลกย่อมเป็นไปตามกรรม หมู่สัตว์ย่อมเป็นไปตามกรรม สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นเครื่องผูกพัน ดุจลิ่มสลักของรถที่กำลังแล่นไป

---

၆၆၀.

๖๖๐.

---

‘‘တပေန ဗြဟ္မစရိယေန, သံယမေန ဒမေန စ;

ဧတေန ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ, ဧတံ ဗြာဟ္မဏမုတ္တမံ.

บุคคลย่อมเป็นพราหมณ์ด้วยตบะ ด้วยพรหมจรรย์ ด้วยความสำรวม และด้วยการฝึกตน นี้เป็นพราหมณ์อันสูงสุด

---

၆၆၁.

๖๖๑.

---

‘‘တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ သမ္ပန္နော, သန္တော ခီဏပုနဗ္ဘဝေါ;

ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ ဇာနာဟိ, ဗြဟ္မာ သက္ကော ဝိဇာနတ’’န္တိ.

ดูก่อนวาเสฏฐะ เธอจงรู้อย่างนี้ว่า บุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยวิชชา ๓ สงบแล้ว มีภพใหม่สิ้นแล้ว สำหรับผู้รู้ทั้งหลายแล้ว เขาย่อมเป็นทั้งพรหมและท้าวสักกะ

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဝါသေဋ္ဌဘာရဒွါဇာ မာဏဝါ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ…ပေ… ဥပါသကေ နော ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတေ သရဏံ ဂတေ’’တိ.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว วาเสฏฐะและภารทวาชมาณพได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก... ขอพระโคดมผู้เจริญจงทรงจำข้าพระองค์ทั้งหลายว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต จำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

---

ဝါသေဋ္ဌသုတ္တံ နဝမံ နိဋ္ဌိတံ.

วาเสฏฐสูตรที่ ๙ จบ

---

၁၀. ကောကာလိကသုတ္တံ

๑๐. โกกาลิกสูตร

---

ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ ကောကာလိကော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ကောကာလိကော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပါပိစ္ဆာ, ဘန္တေ, သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ, ပါပိကာနံ ဣစ္ဆာနံ ဝသံ ဂတာ’’တိ.

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล โกกาลิกภิกษุเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว โกกาลิกภิกษุได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นผู้มีความปรารถนาลามก ตกอยู่ในอำนาจแห่งความปรารถนาอันลามก”

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ ကောကာလိကံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မာ ဟေဝံ, ကောကာလိက, မာ ဟေဝံ, ကောကာလိက! ပသာဒေဟိ, ကောကာလိက, သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသု စိတ္တံ. ပေသလာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ’’တိ.

เมื่อท่านพระโกกาลิกะกราบทูลอย่างนั้นแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระโกกาลิกะว่า “อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย โกกาลิกะ อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย เธอจงทำจิตให้เลื่อมใสในพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเถิด พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นผู้มีศีลเป็นที่รัก”

---

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ…ပေ… တတိယမ္ပိ ခေါ ကောကာလိကော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိဉ္စာပိ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သဒ္ဓါယိကော ပစ္စယိကော, အထ ခေါ ပါပိစ္ဆာဝ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ, ပါပိကာနံ ဣစ္ဆာနံ ဝသံ ဂတာ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ ကောကာလိကံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မာ ဟေဝံ, ကောကာလိက[Pg.380], မာ ဟေဝံ, ကောကာလိက! ပသာဒေဟိ, ကောကာလိက, သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသု စိတ္တံ. ပေသလာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ’’တိ.

แม้ครั้งที่ ๒...ฯลฯ... แม้ครั้งที่ ๓ ท่านพระโกกาลิกะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้พระผู้มีพระภาคจะเป็นที่น่าเชื่อถือ เป็นที่น่าไว้วางใจของข้าพระองค์ แต่ถึงกระนั้น พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะก็ยังเป็นผู้มีความปรารถนาลามก ตกอยู่ในอำนาจแห่งความปรารถนาลามก” แม้ครั้งที่ ๓ พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสกับท่านพระโกกาลิกะว่า “อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย โกกาลิกะ อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย เธอจงทำจิตให้เลื่อมใสในพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเถิด พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นผู้มีศีลเป็นที่รัก”

---

အထ ခေါ ကောကာလိကော ဘိက္ခု ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. အစိရပ္ပက္ကန္တဿ စ ကောကာလိကဿ ဘိက္ခုနော သာသပမတ္တီဟိ ပိဠကာဟိ သဗ္ဗော ကာယော ဖုဋော အဟောသိ; သာသပမတ္တိယော ဟုတွာ မုဂ္ဂမတ္တိယော အဟေသုံ; မုဂ္ဂမတ္တိယော ဟုတွာ ကဠာယမတ္တိယော အဟေသုံ; ကဠာယမတ္တိယော ဟုတွာ ကောလဋ္ဌိမတ္တိယော အဟေသုံ; ကောလဋ္ဌိမတ္တိယော ဟုတွာ ကောလမတ္တိယော အဟေသုံ; ကောလမတ္တိယော ဟုတွာ အာမလကမတ္တိယော အဟေသုံ; အာမလကမတ္တိယော ဟုတွာ ဗေဠုဝသလာဋုကမတ္တိယော အဟေသုံ; ဗေဠုဝသလာဋုကမတ္တိယော ဟုတွာ ဗိလ္လမတ္တိယော အဟေသုံ; ဗိလ္လမတ္တိယော ဟုတွာ ပဘိဇ္ဇိံသု; ပုဗ္ဗဉ္စ လောဟိတဉ္စ ပဂ္ဃရိံသု. အထ ခေါ ကောကာလိကော ဘိက္ခု တေနေဝါဗာဓေန ကာလမကာသိ. ကာလင်္ကတော စ ကောကာလိကော ဘိက္ခု ပဒုမံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇိ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသု စိတ္တံ အာဃာတေတွာ.

ลำดับนั้น ท่านพระโกกาลิกะลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วจากไป เมื่อท่านพระโกกาลิกะจากไปไม่นาน ก็มีตุ่มขนาดเท่าเมล็ดพันธุ์ผักกาดเกิดขึ้นทั่วกาย ตุ่มเหล่านั้นได้ใหญ่ขึ้นขนาดเท่าเมล็ดถั่วเขียว แล้วใหญ่ขึ้นขนาดเท่าเมล็ดถั่วลันเตา แล้วใหญ่ขึ้นขนาดเท่าเมล็ดพุทรา แล้วใหญ่ขึ้นขนาดเท่าผลพุทรา แล้วใหญ่ขึ้นขนาดเท่าผลมะขามป้อม แล้วใหญ่ขึ้นขนาดเท่าผลมะตูมอ่อน แล้วใหญ่ขึ้นขนาดเท่าผลมะตูมสุก แล้วก็แตกออก หนองและเลือดก็ไหลเยิ้ม ลำดับนั้น ท่านพระโกกาลิกะได้ทำกาละ (ตาย) ด้วยอาพาธนั้นเอง ท่านพระโกกาลิกะผู้ทำกาละแล้ว ได้ไปเกิดในปทุมนรก เพราะผูกอาฆาตในพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ

---

အထ ခေါ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏော ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ, ဌိတော ခေါ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကောကာလိကော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု ကာလင်္ကတော; ကာလင်္ကတော စ, ဘန္တေ, ကောကာလိကော ဘိက္ခု ပဒုမံ နိရယံ ဥပပန္နော သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသု စိတ္တံ အာဃာတေတွာ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ; ဣဒံ ဝတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိ.

ครั้งนั้น เมื่อราตรีผ่านไป ท้าวสหัมบดีพรหมมีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ท้าวสหัมบดีพรหมผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โกกาลิกภิกษุได้ทำกาละแล้ว และโกกาลิกภิกษุผู้ทำกาละแล้ว ได้ไปเกิดในปทุมนรก เพราะผูกอาฆาตในพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ” ท้าวสหัมบดีพรหมได้กราบทูลดังนี้แล้ว ครั้นกราบทูลแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณ แล้วอันตรธานหายไป ณ ที่นั้นเอง

---

အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣမံ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိံ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ…ပေ… ဣဒမဝေါစ, ဘိက္ခဝေ, ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ, ဣဒံ ဝတွာ မံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယီ’’တိ.

ครั้งนั้น เมื่อราตรีนั้นล่วงไป พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ ท้าวสหัมบดีพรหมเมื่อราตรีผ่านไป...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสหัมบดีพรหมได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวแล้ว ได้กระทำประทักษิณต่อเรา แล้วอันตรธานหายไป ณ ที่นั้นเอง”

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ, အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကီဝဒီဃံ နု ခေါ, ဘန္တေ, ပဒုမေ နိရယေ အာယုပ္ပမာဏ’’န္တိ? ‘‘ဒီဃံ ခေါ, ဘိက္ခု, ပဒုမေ နိရယေ အာယုပ္ပမာဏံ; တံ န သုကရံ သင်္ခါတုံ ဧတ္တကာနိ ဝဿာနိ ဣတိ ဝါ ဧတ္တကာနိ ဝဿသတာနိ ဣတိ ဝါ ဧတ္တကာနိ ဝဿသဟဿာနိ [Pg.381] ဣတိ ဝါ ဧတ္တကာနိ ဝဿသတသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ’’တိ. ‘‘သက္ကာ ပန, ဘန္တေ, ဥပမာ ကာတု’’န္တိ? ‘‘သက္ကာ, ဘိက္ခူ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ –

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ประมาณอายุในปทุมนรกนานเท่าไรหนอ พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุ ประมาณอายุในปทุมนรกนั้นยาวนานนัก ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะนับว่า เท่านี้ปี เท่านี้ร้อยปี เท่านี้พันปี หรือเท่านี้แสนปี” ภิกษุนั้นทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พอจะเปรียบเทียบอุปมาได้หรือไม่ พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุ พอจะเปรียบเทียบได้” แล้วได้ตรัสต่อไปว่า

---

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိခါရိကော ကောသလကော တိလဝါဟော; တတော ပုရိသော ဝဿသတဿ ဝဿသတဿ အစ္စယေန ဧကမေကံ တိလံ ဥဒ္ဓရေယျ. ခိပ္ပတရံ ခေါ သော ဘိက္ခု ဝီသတိခါရိကော ကောသလကော တိလဝါဟော ဣမိနာ ဥပက္ကမေန ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ, နတွေဝ ဧကော အဗ္ဗုဒေါ နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ အဗ္ဗုဒါ နိရယာ ဧဝမေကော နိရဗ္ဗုဒေါ နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ နိရဗ္ဗုဒါ နိရယာ ဧဝမေကော အဗဗော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ အဗဗာ နိရယာ ဧဝမေကော အဟဟော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ အဟဟာ နိရယာ ဧဝမေကော အဋဋော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ အဋဋာ နိရယာ ဧဝမေကော ကုမုဒေါ နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ ကုမုဒါ နိရယာ ဧဝမေကော သောဂန္ဓိကော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ သောဂန္ဓိကာ နိရယာ ဧဝမေကော ဥပ္ပလကော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ ဥပ္ပလကာ နိရယာ ဧဝမေကော ပုဏ္ဍရီကော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ ပုဏ္ဍရီကာ နိရယာ ဧဝမေကော ပဒုမော နိရယော. ပဒုမံ ခေါ ပန ဘိက္ခု နိရယံ ကောကာလိကော ဘိက္ခု ဥပပန္နော သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသု စိတ္တံ အာဃာတေတွာ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ, ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

“ภิกษุ เปรียบเหมือนเกวียนบรรทุกงาของชาวโกศล จุ ๒๐ ขารี บุรุษพึงหยิบงาออกจากเกวียนนั้น ๑ เมล็ด ทุกๆ ๑๐๐ ปีล่วงไป ภิกษุ เกวียนบรรทุกงาของชาวโกศล ๒๐ ขารีนั้น จะพึงหมดสิ้นไป ด้วยความพยายามนี้เร็วกว่า แต่อายุของอัพพุทะนรก ๑ กัป ยังไม่หมดสิ้น ภิกษุ ๒๐ อัพพุทะนรก เป็น ๑ นิรัพพุทะนรก ๒๐ นิรัพพุทะนรก เป็น ๑ อพพนรก ๒๐ อพพนรก เป็น ๑ อหหนรก ๒๐ อหหนรก เป็น ๑ อฏฏนรก ๒๐ อฏฏนรก เป็น ๑ กุมุทะนรก ๒๐ กุมุทะนรก เป็น ๑ โสคันธิกนรก ๒๐ โสคันธิกนรก เป็น ๑ อุปปลกนรก ๒๐ อุปปลกนรก เป็น ๑ ปุณฑรีกนรก ๒๐ ปุณฑรีกนรก เป็น ๑ ปทุมนรก ภิกษุ โกกาลิกภิกษุได้ไปเกิดในปทุมนรก เพราะผูกอาฆาตในพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้แล้ว พระสุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้แล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

---

၆၆၂.

๖๖๒.

---

‘‘ပုရိသဿ ဟိ ဇာတဿ, ကုဌာရီ ဇာယတေ မုခေ;

ယာယ ဆိန္ဒတိ အတ္တာနံ, ဗာလော ဒုဗ္ဘာသိတံ ဘဏံ.

“ขวานเกิดในปากของบุรุษผู้เกิดมาแล้ว คนพาลกล่าวคำทุพภาษิต ย่อมใช้ขวานนั้นฟันตนเอง”

---

၆၆၃.

๖๖๓.

---

‘‘ယော နိန္ဒိယံ ပသံသတိ, တံ ဝါ နိန္ဒတိ ယော ပသံသိယော;

ဝိစိနာတိ မုခေန သော ကလိံ, ကလိနာ တေန သုခံ န ဝိန္ဒတိ.

“ผู้ใดสรรเสริญคนที่ควรนินทา หรือนินทาคนที่ควรสรรเสริญ ผู้นั้นย่อมสะสมโทษไว้ด้วยปาก เขาย่อมไม่ประสบสุขเพราะโทษนั้น”

---

၆၆၄.

๖๖๔.

---

‘‘အပ္ပမတ္တော [Pg.382] အယံ ကလိ, ယော အက္ခေသု ဓနပရာဇယော;

သဗ္ဗဿာပိ သဟာပိ အတ္တနာ, အယမေဝ မဟတ္တရော ကလိ;

ယော သုဂတေသု မနံ ပဒေါသယေ.

“โทษของการเสียทรัพย์สินในการพนัน พร้อมทั้งตัวเองทั้งหมดนั้น เป็นโทษเพียงเล็กน้อย โทษที่ใหญ่กว่านั้นคือ โทษของผู้ที่ประทุษร้ายจิตในพระสุคตทั้งหลาย”

---

၆၆၅.

๖๖๕.

---

‘‘သတံ သဟဿာနံ နိရဗ္ဗုဒါနံ, ဆတ္တိံသတိ ပဉ္စ စ အဗ္ဗုဒါနိ ;

ယမရိယဂရဟီ နိရယံ ဥပေတိ, ဝါစံ မနဉ္စ ပဏိဓာယ ပါပကံ.

“ผู้ติเตียนพระอริยเจ้า ตั้งวาจาและใจอันลามกไว้ ย่อมเข้าถึงนรกเป็นเวลาสามสิบหกนิรัพพุทะ และอีกห้าอัพพุทะ”

---

၆၆၆.

๖๖๖.

---

‘‘အဘူတဝါဒီ နိရယံ ဥပေတိ, ယော ဝါပိ ကတွာ န ကရောမိစာဟ;

ဥဘောပိ တေ ပေစ္စ သမာ ဘဝန္တိ, နိဟီနကမ္မာ မနုဇာ ပရတ္ထ.

“ผู้ที่พูดคำไม่จริง ย่อมเข้าถึงนรก หรือผู้ที่ทำแล้วกล่าวว่า ‘เราไม่ได้ทำ’ ก็เช่นกัน คนทั้งสองนั้นเป็นมนุษย์ผู้มีกรรมเลวทราม ละโลกนี้ไปแล้ว ย่อมเป็นผู้เสมอกันในโลกหน้า”

---

၆၆၇.

๖๖๗.

---

‘‘ယော အပ္ပဒုဋ္ဌဿ နရဿ ဒုဿတိ, သုဒ္ဓဿ ပေါသဿ အနင်္ဂဏဿ;

တမေဝ ဗာလံ ပစ္စေတိ ပါပံ, သုခုမော ရဇော ပဋိဝါတံဝ ခိတ္တော.

ผู้ใดประทุษร้ายต่อนรชนผู้ไม่ประทุษร้าย ผู้บริสุทธิ์ ไม่มีกิเลส บาปย่อมกลับมาถึงผู้นั้นซึ่งเป็นคนพาลนั่นเอง เหมือนธุลีอันละเอียดที่บุคคลซัดไปทวนลม

---

၆၆၈.

๖๖๘.

---

‘‘ယော လောဘဂုဏေ အနုယုတ္တော, သော ဝစသာ ပရိဘာသတိ အညေ;

အသဒ္ဓေါ ကဒရိယော အဝဒညူ, မစ္ဆရိ ပေသုဏိယံ အနုယုတ္တော.

ผู้ใดประกอบในคุณคือความโลภ เป็นคนไม่มีศรัทธา เป็นคนตระหนี่ ไม่รู้คุณคน เป็นคนขี้เหนียว ประกอบในการส่อเสียด ผู้นั้นย่อมด่าผู้อื่นด้วยวาจา

---

၆၆၉.

๖๖๙.

---

‘‘မုခဒုဂ္ဂ ဝိဘူတ အနရိယ, ဘူနဟု ပါပက ဒုက္ကဋကာရိ;

ပုရိသန္တ ကလီ အဝဇာတ, မာ ဗဟုဘာဏိဓ နေရယိကောသိ.

ดูก่อนคนปากร้าย คนพูดไม่จริง คนไม่ใช่อารยะ คนทำลายประโยชน์ คนเลวทราม คนทำชั่ว คนเลวที่สุด คนกาลกิณี คนเกิดมาเลว ท่านอย่าพูดมากในที่นี้เลย ท่านเป็นสัตว์นรก

---

၆၇၀.

๖๗๐.

---

‘‘ရဇမာကိရသီ [Pg.383] အဟိတာယ, သန္တေ ဂရဟသိ ကိဗ္ဗိသကာရီ;

ဗဟူနိ ဒုစ္စရိတာနိ စရိတွာ, ဂစ္ဆသိ ခေါ ပပတံ စိရရတ္တံ.

ท่านผู้ทำกรรมชั่ว ย่อมเกลี่ยธุลีคือกิเลสเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ย่อมติเตียนสัตบุรุษทั้งหลาย ท่านประพฤติทุจริตไว้มากแล้ว จักต้องไปสู่เหวคือนรกสิ้นกาลนานแน่นอน

---

၆၇၁.

๖๗๑.

---

‘‘န ဟိ နဿတိ ကဿစိ ကမ္မံ, ဧတိ ဟတံ လဘတေဝ သုဝါမိ;

ဒုက္ခံ မန္ဒော ပရလောကေ, အတ္တနိ ပဿတိ ကိဗ္ဗိသကာရီ.

กรรมของใครๆ ย่อมไม่ฉิบหาย กรรมนั้นย่อมกลับมาหาเจ้าของของมัน คนเขลาผู้ทำกรรมชั่ว ย่อมเห็นความทุกข์ในตนในโลกหน้า

---

၆၇၂.

๖๗๒.

---

‘‘အယောသင်္ကုသမာဟတဋ္ဌာနံ, တိဏှဓာရမယသူလမုပေတိ;

အထ တတ္တအယောဂုဠသန္နိဘံ, ဘောဇနမတ္ထိ တထာ ပတိရူပံ.

เขาย่อมเข้าไปสู่สถานที่อันเกลื่อนกล่นด้วยหลาวเหล็ก เข้าไปสู่หลาวเหล็กอันมีคมกล้า อนึ่ง เขาย่อมมีโภชนะที่สมควรแก่กรรมนั้น คือก้อนเหล็กแดงที่ร้อน

---

၆၇၃.

๖๗๓.

---

‘‘န ဟိ ဝဂ္ဂု ဝဒန္တိ ဝဒန္တာ, နာဘိဇဝန္တိ န တာဏမုပေန္တိ;

အင်္ဂါရေ သန္ထတေ သယန္တိ, ဂိနိသမ္ပဇ္ဇလိတံ ပဝိသန္တိ.

นายนิรยบาลผู้กล่าวคำหยาบ ย่อมไม่กล่าวคำไพเราะ ไม่รีบเข้าไปหา ไม่เข้าไปเป็นที่พึ่ง สัตว์นรกทั้งหลายย่อมนอนบนถ่านเพลิงที่ลาดไว้ และเข้าไปสู่กองไฟที่ลุกโชน

---

၆၇၄.

๖๗๔.

---

‘‘ဇာလေန စ ဩနဟိယာန, တတ္ထ ဟနန္တိ အယောမယကုဋေဘိ ;

အန္ဓံဝ တိမိသမာယန္တိ, တံ ဝိတတဉှိ ယထာ မဟိကာယော.

นายนิรยบาลคลุมสัตว์นรกด้วยข่ายเหล็กแล้ว ทุบตีด้วยค้อนเหล็กในข่ายนั้น สัตว์นรกเหล่านั้นย่อมไปสู่ความมืดทึบประดุจคนตาบอด ความมืดนั้นแผ่ไปกว้างขวางเหมือนปฐพี

---

၆၇၅.

๖๗๕.

---

‘‘အထ လောဟမယံ ပန ကုမ္ဘိံ, ဂိနိသမ္ပဇ္ဇလိတံ ပဝိသန္တိ;

ပစ္စန္တိ ဟိ တာသု စိရရတ္တံ, အဂ္ဂိနိသမာသု သမုပ္ပိလဝါတေ.

อนึ่ง สัตว์นรกเหล่านั้นย่อมเข้าไปสู่หม้อโลหะที่ไฟลุกโชน เขาเหล่านั้นลอยขึ้นลอยลงในหม้อโลหะที่ร้อนดุจไฟ ถูกต้มอยู่สิ้นกาลนาน

---

၆၇၆.

๖๗๖.

---

‘‘အထ ပုဗ္ဗလောဟိတမိဿေ, တတ္ထ ကိံ ပစ္စတိ ကိဗ္ဗိသကာရီ;

ယံ ယံ ဒိသကံ အဓိသေတိ, တတ္ထ ကိလိဿတိ သမ္ဖုသမာနော.

อนึ่ง คนทำกรรมชั่ว ย่อมถูกต้มอยู่ในหม้อที่ระคนด้วยหนองและเลือด เขานอนอยู่ในทิศใดๆ ก็เดือดร้อนเพราะถูกหนองและเลือดนั้นถูกต้องในทิศนั้นๆ

---

၆၇၇.

๖๗๗.

---

‘‘ပုဠဝါဝသထေ [Pg.384] သလိလသ္မိံ, တတ္ထ ကိံ ပစ္စတိ ကိဗ္ဗိသကာရီ;

ဂန္တုံ န ဟိ တီရမပတ္ထိ, သဗ္ဗသမာ ဟိ သမန္တကပလ္လာ.

คนทำกรรมชั่ว ย่อมถูกต้มอยู่ในน้ำอันเป็นที่อยู่ของหมู่หนอน ในนรกนั้นไม่มีฝั่งที่จะไปได้เลย เพราะกระทะทั้งหลายเสมอกันโดยรอบ

---

၆၇၈.

๖๗๘.

---

‘‘အသိပတ္တဝနံ ပန တိဏှံ, တံ ပဝိသန္တိ သမုစ္ဆိဒဂတ္တာ;

ဇိဝှံ ဗလိသေန ဂဟေတွာ, အာရဇယာရဇယာ ဝိဟနန္တိ.

อนึ่ง สัตว์นรกมีตัวขาดกระรุ่งกระริ่ง เข้าไปสู่ป่าดาบอันคมกริบ นายนิรยบาลเอาเบ็ดเกี่ยวลิ้นออกมาแล้ว เข่นฆ่าโดยอาการต่างๆ

---

၆၇၉.

๖๗๙.

---

‘‘အထ ဝေတရဏိံ ပန ဒုဂ္ဂံ, တိဏှဓာရခုရဓာရမုပေန္တိ;

တတ္ထ မန္ဒာ ပပတန္တိ, ပါပကရာ ပါပါနိ ကရိတွာ.

อนึ่ง สัตว์นรกเข้าไปสู่แม่น้ำเวตรณีนรกที่ข้ามได้ยาก มีคมมีดโกนเป็นกระแส คนเขลาผู้ทำบาปทั้งหลาย ทำบาปกรรมไว้แล้ว ย่อมตกลงไปในแม่น้ำเวตรณีนรกนั้น

---

၆၈၀.

๖๘๐.

---

‘‘ခါဒန္တိ ဟိ တတ္ထ ရုဒန္တေ, သာမာ သဗလာ ကာကောလဂဏာ စ;

သောဏာ သိင်္ဂါလာ ပဋိဂိဒ္ဓါ, ကုလလာ ဝါယသာ စ ဝိတုဒန္တိ.

ในนรกนั้น สุนัขดำ สุนัขด่าง สุนัขจิ้งจอก และฝูงกาที่ตะกละตะกลาม ย่อมรุมกัดกินสัตว์นรกที่กำลังร้องไห้อยู่ เหยี่ยวและกาทั้งหลายย่อมจิกกิน

---

၆၈၁.

๖๘๑.

---

‘‘ကိစ္ဆာ ဝတယံ ဣဓ ဝုတ္တိ, ယံ ဇနော ဖုသတိ ကိဗ္ဗိသကာရီ;

တသ္မာ ဣဓ ဇီဝိတသေသေ, ကိစ္စကရော သိယာ နရော န စပ္ပမဇ္ဇေ.

ความเป็นอยู่ในนรกนี้ลำบากหนอ ที่คนทำกรรมชั่วต้องประสบ เพราะฉะนั้น นรชนเมื่อชีวิตยังเหลืออยู่ในโลกนี้ ควรทำกิจที่ควรทำ และไม่พึงประมาท

---

၆၈၂.

๖๘๒.

---

‘‘တေ ဂဏိတာ ဝိဒူဟိ တိလဝါဟာ, ယေ ပဒုမေ နိရယေ ဥပနီတာ;

နဟုတာနိ ဟိ ကောဋိယော ပဉ္စ ဘဝန္တိ, ဒွါဒသ ကောဋိသတာနိ ပုနညာ.

อายุในปทุมนรกที่บัณฑิตทั้งหลายนับด้วยเมล็ดงาที่บรรทุกในเกวียน เป็น ๕ โกฏิแห่งนหุต และอีก ๑๒ ร้อยโกฏิ

---

၆၈၃.

๖๘๓.

---

‘‘ယာဝ [Pg.385] ဒုခါ နိရယာ ဣဓ ဝုတ္တာ, တတ္ထပိ တာဝ စိရံ ဝသိတဗ္ဗံ;

တသ္မာ သုစိပေသလသာဓုဂုဏေသု, ဝါစံ မနံ သတတံ ပရိရက္ခေ’’တိ.

นรกทั้งหลายที่กล่าวไว้ในพระสูตรนี้ว่ามีทุกข์เพียงใด สัตว์นรกก็จะต้องอยู่ในนรกนั้นนานเพียงนั้น เพราะฉะนั้น บุคคลพึงตามรักษาวาจาและใจในท่านผู้มีคุณงามความดี มีศีลเป็นที่รัก และบริสุทธิ์อยู่เสมอ

---

ကောကာလိကသုတ္တံ ဒသမံ နိဋ္ဌိတံ.

โกกาลิกสูตรที่ ๑๐ จบ

---

၁၁. နာလကသုတ္တံ

๑๑. นาลกสูตร

---

၆၈၄.

๖๘๔.

---

အာနန္ဒဇာတေ တိဒသဂဏေ ပတီတေ, သက္ကဉ္စ ဣန္ဒံ သုစိဝသနေ စ ဒေဝေ;

ဒုဿံ ဂဟေတွာ အတိရိဝ ထောမယန္တေ, အသိတော ဣသိ အဒ္ဒသ ဒိဝါဝိဟာရေ.

อสิตดาบสได้เห็นหมู่เทพชั้นดาวดึงส์ผู้เกิดความเบิกบานใจ ยินดีแล้ว พร้อมทั้งท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพ และเทวดาทั้งหลายผู้นุ่งห่มผ้าสะอาด กำลังยกผ้าขึ้นโบกสะบัด สรรเสริญอย่างยิ่ง ในเวลาพักกลางวัน

---

၆၈၅.

๖๘๕.

---

ဒိသွာန ဒေဝေ မုဒိတမနေ ဥဒဂ္ဂေ, စိတ္တိံ ကရိတွာန ဣဒမဝေါစ တတ္ထ;

‘‘ကိံ ဒေဝသံဃော အတိရိဝ ကလျရူပေါ, ဒုဿံ ဂဟေတွာ ရမယထ ကိံ ပဋိစ္စ.

ดาบสเห็นเทวดาทั้งหลายมีใจยินดีร่าเริงแล้ว ทำความเคารพแล้ว ได้กล่าวคำนี้ในที่นั้นว่า เพราะเหตุไร หมู่เทพจึงมีรูปงามยิ่งนัก ท่านทั้งหลายเอาผ้าโบกสะบัดรื่นเริงกัน เพราะอาศัยเหตุอะไร

---

၆၈၆.

๖๘๖.

---

‘‘ယဒါပိ အာသီ အသုရေဟိ သင်္ဂမော, ဇယော သုရာနံ အသုရာ ပရာဇိတာ.တဒါပိ နေတာဒိသော လောမဟံသနော, ကိမဗ္ဘုတံ ဒဋ္ဌု မရူ ပမောဒိတာ.

แม้เมื่อครั้งมีสงครามกับพวกอสูร เทวดาทั้งหลายได้ชัยชนะ พวกอสูรพ่ายแพ้ไป แม้ในครั้งนั้น ก็ยังไม่เคยมีการร่าเริงจนขนพองสยองเกล้าเช่นนี้เลย เหล่าเทวดาเห็นเหตุอัศจรรย์อะไร จึงได้พากันบันเทิงใจ

---

၆၈၇.

๖๘๗.

---

‘‘သေဠေန္တိ ဂါယန္တိ စ ဝါဒယန္တိ စ, ဘုဇာနိ ဖောဋေန္တိ စ နစ္စယန္တိ စ;

ပုစ္ဆာမိ ဝေါဟံ မေရုမုဒ္ဓဝါသိနေ, ဓုနာထ မေ သံသယံ ခိပ္ပ မာရိသာ’’.

เทวดาทั้งหลายดีดนิ้วมือบ้าง ขับร้องบ้าง ประโคมดนตรีบ้าง ตบแขนบ้าง ฟ้อนรำบ้าง ข้าพเจ้าขอถามท่านทั้งหลายผู้สถิตอยู่บนยอดเขาเมรุ ดูก่อนท่านผู้นิรทุกข์ ขอท่านทั้งหลายจงกำจัดความสงสัยของข้าพเจ้าโดยเร็วพลันเถิด

---

၆၈၈.

๖๘๘.

---

‘‘သော [Pg.386] ဗောဓိသတ္တော ရတနဝရော အတုလျော, မနုဿလောကေ ဟိတသုခတ္ထာယ ဇာတော;

သကျာန ဂါမေ ဇနပဒေ လုမ္ဗိနေယျေ, တေနမှ တုဋ္ဌာ အတိရိဝ ကလျရူပါ.

พระโพธิสัตว์นั้น เป็นรัตนะอันประเสริฐ ไม่มีผู้เปรียบปาน ได้ประสูติในมนุษยโลก เพื่อประโยชน์และความสุข ในหมู่บ้านของพวกศากยะ ในชนบทลุมพินี เพราะเหตุนั้น พวกเราจึงยินดี มีรูปงามยิ่งนัก

---

၆၈၉.

๖๘๙.

---

‘‘သော သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော အဂ္ဂပုဂ္ဂလော, နရာသဘော သဗ္ဗပဇာနမုတ္တမော;

ဝတ္တေဿတိ စက္ကမိသိဝှယေ ဝနေ, နဒံဝ သီဟော ဗလဝါ မိဂါဘိဘူ’’.

พระโพธิสัตว์นั้นเป็นผู้สูงสุดกว่าสรรพสัตว์ เป็นอัครบุคคล เป็นบุรุษผู้ประเสริฐสุดกว่าประชาทั้งปวง จักทรงประกาศพระธรรมจักรในป่าที่ชื่อว่าอิสิปตนะ เปรียบดังราชสีห์ผู้มีกำลัง เป็นเจ้าแห่งหมู่เนื้อ บันลือสีหนาทอยู่

---

၆၉၀.

๖๙๐.

---

တံ သဒ္ဒံ သုတွာ တုရိတမဝသရီ သော, သုဒ္ဓေါဒနဿ တဒ ဘဝနံ ဥပါဝိသိ ;

နိသဇ္ဇ တတ္ထ ဣဒမဝေါစာသိ သကျေ, ‘‘ကုဟိံ ကုမာရော အဟမပိ ဒဋ္ဌုကာမော’’.

อสิตดาบสนั้นได้ฟังเสียงนั้นแล้ว ก็รีบลงมา แล้วเข้าไปยังปราสาทของพระเจ้าสุทโธทนะ นั่งในที่นั้นแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะพวกศากยะว่า พระกุมารอยู่ที่ไหน แม้เราก็ปรารถนาจะเห็น

---

၆၉၁.

๖๙๑.

---

တတော ကုမာရံ ဇလိတမိဝ သုဝဏ္ဏံ, ဥက္ကာမုခေဝ သုကုသလသမ္ပဟဋ္ဌံ ;

ဒဒ္ဒလ္လမာနံ သိရိယာ အနောမဝဏ္ဏံ, ဒဿေသု ပုတ္တံ အသိတဝှယဿ သကျာ.

ลำดับนั้น พวกศากยะได้แสดงพระโอรสแด่ดาบสชื่ออสิตะ ผู้รุ่งเรืองดั่งทองคำ ซึ่งช่างทองผู้ฉลาดได้หลอมไว้ดีแล้วที่ปากเบ้า ผู้เปล่งปลั่งด้วยพระสิริ มีพระฉวีวรรณไม่ทราม

---

၆၉၂.

๖๙๒.

---

ဒိသွာ ကုမာရံ သိခိမိဝ ပဇ္ဇလန္တံ, တာရာသဘံဝ နဘသိဂမံ ဝိသုဒ္ဓံ;

သူရိယံ တပန္တံ သရဒရိဝဗ္ဘမုတ္တံ, အာနန္ဒဇာတော ဝိပုလမလတ္ထ ပီတိံ.

ดาบสเห็นพระกุมารผู้รุ่งเรืองดุจเปลวไฟ บริสุทธิ์ดุจดวงจันทร์ซึ่งเป็นราชาแห่งดาวโคจรไปในท้องฟ้า และดุจดวงอาทิตย์ในฤดูสารทที่ปราศจากเมฆ ก็เกิดความเบิกบานใจ ได้รับปีติเป็นอันมาก

---

၆၉၃.

๖๙๓.

---

အနေကသာခဉ္စ သဟဿမဏ္ဍလံ, ဆတ္တံ မရူ ဓာရယုမန္တလိက္ခေ;

သုဝဏ္ဏဒဏ္ဍာ ဝီတိပတန္တိ စာမရာ, န ဒိဿရေ စာမရဆတ္တဂါဟကာ.

เหล่าเทวดาได้กั้นเศวตฉัตรมีซี่พันซี่ มีวงหลายชั้นในอากาศ จามรด้ามทองคำก็พากันโบกสะบัดไปมา แต่ไม่ปรากฏผู้ถือจามรและเศวตฉัตร

---

၆၉၄.

๖๙๔.

---

ဒိသွာ [Pg.387] ဇဋီ ကဏှသိရိဝှယော ဣသိ, သုဝဏ္ဏနိက္ခံ ဝိယ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ;

သေတဉ္စ ဆတ္တံ ဓရိယန္တ မုဒ္ဓနိ, ဥဒဂ္ဂစိတ္တော သုမနော ပဋိဂ္ဂဟေ.

ดาบสชฎิลผู้มีนามว่ากัณหสิริ เห็นพระกุมารผู้วางอยู่บนผ้ากัมพลเหลือง ดุจแท่งทองคำ และเศวตฉัตรที่กั้นอยู่เบื้องบนพระเศียร ก็มีจิตเบิกบานโสมนัส รับไว้

---

၆၉၅.

๖๙๕.

---

ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပန သကျပုင်္ဂဝံ, ဇိဂီသတော လက္ခဏမန္တပါရဂူ;

ပသန္နစိတ္တော ဂိရမဗ္ဘုဒီရယိ, ‘‘အနုတ္တရာယံ ဒွိပဒါနမုတ္တမော’’.

ท่านผู้ถึงฝั่งแห่งลักษณะมนตร์ รับพระกุมารผู้ประเสริฐแห่งศากยวงศ์แล้ว ใคร่จะทรงทราบ จึงมีจิตเลื่อมใสเปล่งวาจาว่า “พระกุมารนี้ไม่มีใครยิ่งกว่า เป็นผู้สูงสุดกว่าสัตว์สองเท้า”

---

၆၉၆.

๖๙๖.

---

အထတ္တနော ဂမနမနုဿရန္တော, အကလျရူပေါ ဂဠယတိ အဿုကာနိ;

ဒိသွာန သကျာ ဣသိမဝေါစုံ ရုဒန္တံ,‘‘နော စေ ကုမာရေ ဘဝိဿတိ အန္တရာယော’’.

ลำดับนั้น ดาบสคำนึงถึงคติของตน มีใจไม่เป็นสุข หลั่งน้ำตาไหล พวกศากยะทอดพระเนตรเห็นดาบสร้องไห้ จึงทูลถามว่า “พระกุมารจะไม่มีอันตรายดอกหรือ”

---

၆၉၇.

๖๙๗.

---

ဒိသွာန သကျေ ဣသိမဝေါစ အကလျေ, ‘‘နာဟံ ကုမာရေ အဟိတမနုဿရာမိ;

န စာပိမဿ ဘဝိဿတိ အန္တရာယော, န ဩရကာယံ အဓိမာနသာ ဘဝါထ.

ดาบสเห็นพวกศากยะไม่ทรงสบายพระทัย จึงกราบทูลว่า “อาตมภาพมิได้คำนึงถึงสิ่งไม่เป็นประโยชน์ในพระกุมารเลย อันตรายก็จักไม่มีแก่พระกุมารนี้ พระกุมารนี้มิใช่บุคคลชั้นต่ำ ขอพวกท่านจงมีใจสูงเถิด

---

၆၉၈.

๖๙๘.

---

‘‘သမ္ဗောဓိယဂ္ဂံ ဖုသိဿတာယံ ကုမာရော, သော ဓမ္မစက္ကံ ပရမဝိသုဒ္ဓဒဿီ;

ဝတ္တေဿတာယံ ဗဟုဇနဟိတာနုကမ္ပီ, ဝိတ္ထာရိကဿ ဘဝိဿတိ ဗြဟ္မစရိယံ.

“พระกุมารนี้จักบรรลุพระสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม พระองค์ผู้ทรงเห็นธรรมอันบริสุทธิ์อย่างยิ่ง จักทรงประกาศธรรมจักร เพราะทรงอนุเคราะห์เกื้อกูลแก่ชนจำนวนมาก พรหมจรรย์ของพระองค์จักแพร่หลาย”

---

၆၉၉.

๖๙๙.

---

‘‘မမဉ္စ အာယု န စိရမိဓာဝသေသော, အထန္တရာ မေ ဘဝိဿတိ ကာလကိရိယာ;

သောဟံ န သောဿံ အသမဓုရဿ ဓမ္မံ, တေနမှိ အဋ္ဋော ဗျသနံဂတော အဃာဝီ’’.

“แต่อายุของเราในโลกนี้เหลืออยู่ไม่นาน ในระหว่างนี้ ความตายจักมีแก่เรา เรานั้นจักไม่ได้ฟังธรรมของพระองค์ผู้มีพระวิริยไม่มีใครเสมอเหมือน เพราะเหตุนั้น เราจึงเป็นผู้เดือดร้อน ถึงความพินาศ และมีความทุกข์”

---

၇၀၀.

๗๐๐.

---

သော [Pg.388] သာကိယာနံ ဝိပုလံ ဇနေတွာ ပီတိံ, အန္တေပုရမှာ နိဂ္ဂမာ ဗြဟ္မစာရီ;

သော ဘာဂိနေယျံ သယံ အနုကမ္ပမာနော, သမာဒပေသိ အသမဓုရဿ ဓမ္မေ.

ท่านดาบสผู้ประพฤติพรหมจรรย์นั้น ยังปีติอันไพบูลย์ให้เกิดแก่พวกศากยะแล้ว ออกจากพระราชวังชั้นใน ท่านอนุเคราะห์หลานของตน ชักชวนให้ตั้งมั่นในธรรมของพระองค์ผู้มีพระวิริยไม่มีใครเสมอเหมือน

---

၇၀၁.

๗๐๑.

---

‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ဃောသံ ယဒ ပရတော သုဏာသိ, သမ္ဗောဓိပတ္တော ဝိဝရတိ ဓမ္မမဂ္ဂံ;

ဂန္တွာန တတ္ထ သမယံ ပရိပုစ္ဆမာနော, စရဿု တသ္မိံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ’’.

“ในกาลภายหน้า เมื่อใด ท่านได้ยินเสียงว่า ‘พุทโธ’ พระองค์ผู้บรรลุสัมโพธิญาณทรงเปิดทางแห่งธรรม เมื่อนั้น ท่านจงไปที่นั่น สอบถามข้อความนั้นแล้ว จงประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเถิด”

---

၇၀၂.

๗๐๒.

---

တေနာနုသိဋ္ဌော ဟိတမနေန တာဒိနာ, အနာဂတေ ပရမဝိသုဒ္ဓဒဿိနာ;

သော နာလကော ဥပစိတပုညသဉ္စယော, ဇိနံ ပတိက္ခံ ပရိဝသိ ရက္ခိတိန္ဒြိယော.

นาลกมาณพนั้น อันท่านผู้มีจิตมุ่งประโยชน์เกื้อกูล ผู้คงที่ ผู้เห็นธรรมอันบริสุทธิ์อย่างยิ่งในอนาคต พร่ำสอนแล้ว เป็นผู้มีบุญที่สั่งสมไว้ คอยพระชินเจ้าอยู่ สำรวมอินทรีย์อยู่

---

၇၀၃.

๗๐๓.

---

သုတွာန ဃောသံ ဇိနဝရစက္ကဝတ္တနေ, ဂန္တွာန ဒိသွာ ဣသိနိသဘံ ပသန္နော;

မောနေယျသေဋ္ဌံ မုနိပဝရံ အပုစ္ဆိ, သမာဂတေ အသိတာဝှယဿ သာသနေတိ.

เมื่อคำสอนของท่านผู้มีชื่อว่าอสิตะมาถึงแล้ว นาลกมาณพได้ฟังเสียงประกาศพระธรรมจักรของพระชินวรเจ้าแล้ว ไปเฝ้า เห็นพระฤษีผู้ประเสริฐ เกิดความเลื่อมใส จึงทูลถามถึงโมเนยยธรรมอันสูงสุดกะพระมุนีผู้ประเสริฐสุด

---

ဝတ္ထုဂါထာ နိဋ္ဌိတာ.

วัตถุคาถา จบ

---

၇၀၄.

๗๐๔.

---

‘‘အညာတမေတံ ဝစနံ, အသိတဿ ယထာတထံ;

တံ တံ ဂေါတမ ပုစ္ဆာမိ, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂုံ.

“ข้าพระองค์ทราบคำของอสิตดาบสนั้นตามความเป็นจริงแล้ว ข้าแต่พระโคดม ข้าพระองค์จะทูลถามพระองค์ผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง

---

၇၀၅.

๗๐๕.

---

‘‘အနဂါရိယုပေတဿ, ဘိက္ခာစရိယံ ဇိဂီသတော;

မုနိ ပဗြူဟိ မေ ပုဋ္ဌော, မောနေယျံ ဥတ္တမံ ပဒံ’’.

“ข้าแต่พระมุนี ข้าพระองค์ผู้เข้าถึงความเป็นผู้ไม่มีเรือน ใคร่จะเที่ยวภิกขาจาร ถูกทูลถามแล้ว ขอพระองค์จงตรัสบอกโมเนยยธรรมอันเป็นทางสูงสุดแก่ข้าพระองค์เถิด”

---

၇၀၆.

๗๐๖.

---

‘‘မောနေယျံ တေ ဥပညိဿံ, (ဣတိ ဘဂဝါ) ဒုက္ကရံ ဒုရဘိသမ္ဘဝံ;

ဟန္ဒ တေ နံ ပဝက္ခာမိ, သန္ထမ္ဘဿု ဒဠှော ဘဝ.

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “เราจักบอกโมเนยยธรรมที่ทำได้ยาก ที่ให้ถึงได้ยากแก่เธอ เอาเถิด เราจักบอกโมเนยยธรรมนั้นแก่เธอ เธอจงประคองตนไว้ จงเป็นผู้มั่นคงเถิด

---

၇၀၇.

๗๐๗.

---

‘‘သမာနဘာဂံ [Pg.389] ကုဗ္ဗေထ, ဂါမေ အက္ကုဋ္ဌဝန္ဒိတံ;

မနောပဒေါသံ ရက္ခေယျ, သန္တော အနုဏ္ဏတော စရေ.

“ภิกษุพึงทำตนให้สม่ำเสมอในคนด่าและคนไหว้ในบ้าน พึงรักษาความประทุษร้ายทางใจ เป็นผู้สงบ ไม่ฟุ้งซ่าน พึงเที่ยวไป

---

၇၀၈.

๗๐๘.

---

‘‘ဥစ္စာဝစာ နိစ္ဆရန္တိ, ဒါယေ အဂ္ဂိသိခူပမာ;

နာရိယော မုနိံ ပလောဘေန္တိ, တာသု တံ မာ ပလောဘယုံ.

“สิ่งสูงๆ ต่ำๆ ดุจเปลวไฟ ย่อมเกิดขึ้นในป่า สตรีทั้งหลายย่อมประเล้าประโลมมุนี หญิงเหล่านั้นอย่าได้ประเล้าประโลมท่านเลย”

---

၇၀၉.

๗๐๙.

---

‘‘ဝိရတော မေထုနာ ဓမ္မာ, ဟိတွာ ကာမေ ပရောပရေ ;

အဝိရုဒ္ဓေါ အသာရတ္တော, ပါဏေသု တသထာဝရေ.

“ภิกษุพึงงดเว้นจากเมถุนธรรม ละกามทั้งหลายทั้งชั้นสูงและชั้นต่ำ ไม่เป็นปฏิปักษ์ ไม่ติดข้องในสัตว์ทั้งหลาย ทั้งที่ยังดิ้นรนและที่มั่นคง

---

၇၁၀.

๗๑๐.

---

‘‘ယထာ အဟံ တထာ ဧတေ, ယထာ ဧတေ တထာ အဟံ;

အတ္တာနံ ဥပမံ ကတွာ, န ဟနေယျ န ဃာတယေ.

“เราเป็นฉันใด สัตว์เหล่านี้ก็เป็นฉันนั้น สัตว์เหล่านี้เป็นฉันใด เราก็เป็นฉันนั้น ภิกษุพึงเปรียบตนกับสัตว์อื่น ไม่พึงฆ่าเอง ไม่พึงให้ผู้อื่นฆ่า”

---

၇၁၁.

๗๑๑.

---

‘‘ဟိတွာ ဣစ္ဆဉ္စ လောဘဉ္စ, ယတ္ထ သတ္တော ပုထုဇ္ဇနော;

စက္ခုမာ ပဋိပဇ္ဇေယျ, တရေယျ နရကံ ဣမံ.

“ภิกษุพึงละความอยากและความโลภในสิ่งที่ปุถุชนติดข้องอยู่ เป็นผู้มีจักษุ พึงปฏิบัติข้ามพ้นนรกนี้ไปได้”

---

၇၁၂.

๗๑๒.

---

‘‘ဦနူဒရော မိတာဟာရော, အပ္ပိစ္ဆဿ အလောလုပေါ;

သဒါ ဣစ္ဆာယ နိစ္ဆာတော, အနိစ္ဆော ဟောတိ နိဗ္ဗုတော.

“ภิกษุพึงมีท้องพร่อง มีอาหารพอประมาณ เป็นผู้มีความปรารถนาน้อย ไม่โลเล เป็นผู้ปราศจากความอยากได้อยู่เสมอ เป็นผู้ไม่มีความอยาก ย่อมเป็นผู้ดับกิเลสได้”

---

၇၁၃.

๗๑๓.

---

‘‘သ ပိဏ္ဍစာရံ စရိတွာ, ဝနန္တမဘိဟာရယေ;

ဥပဋ္ဌိတော ရုက္ခမူလသ္မိံ, အာသနူပဂတော မုနိ.

“มุนีนั้นเที่ยวบิณฑบาตแล้ว พึงกลับไปสู่ชายป่า พึงเข้าไปยืนอยู่ที่โคนไม้ หรือเข้าไปนั่ง ณ ที่นั่ง”

---

၇၁၄.

๗๑๔.

---

‘‘သ ဈာနပသုတော ဓီရော, ဝနန္တေ ရမိတော သိယာ;

ဈာယေထ ရုက္ခမူလသ္မိံ, အတ္တာနမဘိတောသယံ.

“ภิกษุผู้มีปัญญานั้น พึงเป็นผู้ขวนขวายในฌาน ยินดีแล้วในชายป่า พึงเพ่งฌานอยู่ที่โคนไม้ ยังตนให้ยินดียิ่ง”

---

၇၁၅.

๗๑๕.

---

‘‘တတော ရတျာ ဝိဝသာနေ, ဂါမန္တမဘိဟာရယေ;

အဝှာနံ နာဘိနန္ဒေယျ, အဘိဟာရဉ္စ ဂါမတော.

“แต่นั้น เมื่อราตรีสิ้นไป พึงไปยังชายบ้าน ไม่พึงยินดีคำเชื้อเชิญ และของที่เขานำมาถวายจากบ้าน”

---

၇၁၆.

๗๑๖.

---

‘‘န မုနီ ဂါမမာဂမ္မ, ကုလေသု သဟသာ စရေ;

ဃာသေသနံ ဆိန္နကထော, န ဝါစံ ပယုတံ ဘဏေ.

“มุนีมาถึงบ้านแล้ว ไม่พึงเที่ยวไปในตระกูลอย่างผลีผลาม พึงตัดการพูดคุย ไม่พึงกล่าววาจาที่ประกอบด้วยการแสวงหาอาหาร”

---

၇၁၇.

๗๑๗.

---

‘‘အလတ္ထံ ယဒိဒံ သာဓု, နာလတ္ထံ ကုသလံ ဣတိ;

ဥဘယေနေဝ သော တာဒီ, ရုက္ခံဝုပနိဝတ္တတိ.

“เราได้สิ่งใด สิ่งนั้นดีแล้ว เราไม่ได้ ก็เป็นการดี ดังนี้ ภิกษุผู้คงที่ในเพราะเหตุทั้งสองนั้น ย่อมกลับไปเหมือนไปยังต้นไม้”

---

၇၁၈.

๗๑๘.

---

‘‘သ ပတ္တပါဏိ ဝိစရန္တော, အမူဂေါ မူဂသမ္မတော;

အပ္ပံ ဒါနံ န ဟီဠေယျ, ဒါတာရံ နာဝဇာနိယာ.

“ภิกษุนั้นมีบาตรในมือเที่ยวไปอยู่ ไม่เป็นใบ้ แต่สมมติว่าเป็นใบ้ ไม่พึงดูหมิ่นทานแม้น้อย ไม่พึงดูหมิ่นผู้ให้”

---

၇၁၉.

๗๑๙.

---

‘‘ဥစ္စာဝစာ [Pg.390] ဟိ ပဋိပဒါ, သမဏေန ပကာသိတာ;

န ပါရံ ဒိဂုဏံ ယန္တိ, နယိဒံ ဧကဂုဏံ မုတံ.

“สมณะได้ประกาศปฏิปทาไว้สูงๆ ต่ำๆ จริงอยู่ สัตว์ทั้งหลายย่อมไม่ไปสู่ฝั่งสองครั้ง และปฏิปทานี้ก็มิใช่ว่าจะถึงฝั่งได้เพียงครั้งเดียว”

---

၇၂၀.

๗๒๐.

---

‘‘ယဿ စ ဝိသတာ နတ္ထိ, ဆိန္နသောတဿ ဘိက္ခုနော;

ကိစ္စာကိစ္စပ္ပဟီနဿ, ပရိဠာဟော န ဝိဇ္ဇတိ.

“ภิกษุใดไม่มีตัณหาเครื่องซ่านไป มีกระแสอันตัดแล้ว ละกิจที่ควรทำและไม่ควรทำได้แล้ว ภิกษุนั้นย่อมไม่มีความเร่าร้อน”

---

၇၂၁.

๗๒๑.

---

‘‘မောနေယျံ တေ ဥပညိဿံ, ခုရဓာရူပမော ဘဝေ;

ဇိဝှာယ တာလုမာဟစ္စ, ဥဒရေ သညတော သိယာ.

“เราจักบอกโมเนยยธรรมแก่เธอ ภิกษุพึงเป็นผู้เปรียบด้วยคมมีดโกน พึงกดเพดานด้วยลิ้น เป็นผู้สำรวมในท้อง”

---

၇၂၂.

๗๒๒.

---

‘‘အလီနစိတ္တော စ သိယာ, န စာပိ ဗဟု စိန္တယေ;

နိရာမဂန္ဓော အသိတော, ဗြဟ္မစရိယပရာယဏော.

“ภิกษุพึงเป็นผู้มีจิตไม่หดหู่ และไม่พึงคิดมาก พึงเป็นผู้ไม่มีกลิ่นดิบ ไม่ติดข้อง มีพรหมจรรย์เป็นที่ไปในเบื้องหน้า”

---

၇၂၃.

๗๒๓.

---

‘‘ဧကာသနဿ သိက္ခေထ, သမဏူပါသနဿ စ;

ဧကတ္တံ မောနမက္ခာတံ, ဧကော စေ အဘိရမိဿသိ;

အထ ဘာဟိသိ ဒသဒိသာ.

“ภิกษุพึงศึกษาเพื่อการนั่งผู้เดียว และเพื่อการบำเพ็ญสมณธรรม ความเป็นผู้เดียว เราเรียกว่า โมนะ ถ้าเธอจักยินดีอยู่ผู้เดียวไซร้ แต่นั้น เธอจักสว่างไปทั่วสิบทิศ”

---

၇၂၄.

๗๒๔.

---

‘‘သုတွာ ဓီရာနံ နိဂ္ဃောသံ, ဈာယီနံ ကာမစာဂိနံ;

တတော ဟိရိဉ္စ သဒ္ဓဉ္စ, ဘိယျော ကုဗ္ဗေထ မာမကော.

สาวกของเราได้สดับเสียงกึกก้องของปราชญ์ทั้งหลายผู้เพ่งฌาน ผู้สละกามได้แล้ว พึงทำหิริและศรัทธาให้ยิ่งขึ้นไปกว่านั้น

---

၇၂၅.

๗๒๕.

---

‘‘တံ နဒီဟိ ဝိဇာနာထ, သောဗ္ဘေသု ပဒရေသု စ;

သဏန္တာ ယန္တိ ကုသောဗ္ဘာ, တုဏှီယန္တိ မဟောဒဓီ.

เธอทั้งหลายพึงรู้อุปมานั้นด้วยแม่น้ำทั้งหลาย ในห้วยและซอกเขา แม่น้ำเล็กๆ ย่อมไหลไปพร้อมส่งเสียงดัง ส่วนแม่น้ำใหญ่ย่อมไหลไปเงียบๆ

---

၇၂၆.

๗๒๖.

---

‘‘ယဒူနကံ တံ သဏတိ, ယံ ပူရံ သန္တမေဝ တံ;

အဍ္ဎကုမ္ဘူပမော ဗာလော, ရဟဒေါ ပူရောဝ ပဏ္ဍိတော.

สิ่งใดพร่อง สิ่งนั้นย่อมดัง สิ่งใดเต็ม สิ่งนั้นย่อมสงบ คนพาลเปรียบเหมือนหม้อน้ำที่มีน้ำกึ่งหนึ่ง บัณฑิตเปรียบเหมือนห้วงน้ำที่เต็มเปี่ยม

---

၇၂၇.

๗๒๗.

---

‘‘ယံ သမဏော ဗဟုံ ဘာသတိ, ဥပေတံ အတ္ထသဉှိတံ;

ဇာနံ သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဇာနံ သော ဗဟု ဘာသတိ.

สมณะกล่าววาจาใดมาก วาจานั้นประกอบด้วยเหตุและเป็นไปกับด้วยประโยชน์ ท่านรู้อยู่จึงแสดงธรรม ท่านรู้อยู่จึงกล่าวมาก

---

၇၂၈.

๗๒๘.

---

‘‘ယော စ ဇာနံ သံယတတ္တော, ဇာနံ န ဗဟု ဘာသတိ;

သ မုနီ မောနမရဟတိ, သ မုနီ မောနမဇ္ဈဂါ’’တိ.

ส่วนผู้ใดรู้ สำรวมตนแล้ว รู้อยู่ ไม่พูดมาก มุนีนั้นย่อมควรซึ่งโมนะ มุนีนั้นบรรลุโมนะแล้ว

---

နာလကသုတ္တံ ဧကာဒသမံ နိဋ္ဌိတံ.

นาลกสูตร ที่ ๑๑ จบ

---

၁၂. ဒွယတာနုပဿနာသုတ္တံ

๑๒. ทวยตานุปัสสนาสูตร

---

ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ တဒဟုပေါသထေ ပန္နရသေ [Pg.391] ပုဏ္ဏာယ ပုဏ္ဏမာယ ရတ္တိယာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော အဗ္ဘောကာသေ နိသိန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တုဏှီဘူတံ တုဏှီဘူတံ ဘိက္ခုသံဃံ အနုဝိလောကေတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ –

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา เขตพระนครสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล เป็นวันอุโบสถ ๑๕ ค่ำ พระผู้มีพระภาคมีภิกษุสงฆ์แวดล้อม ประทับนั่งอยู่ ณ ที่แจ้งในราตรีเพ็ญเดือนเต็ม ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงตรวจดูภิกษุสงฆ์ผู้นิ่งเงียบอยู่โดยตลอดแล้ว จึงรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลาย

---

‘‘‘ယေ တေ, ဘိက္ခဝေ, ကုသလာ ဓမ္မာ အရိယာ နိယျာနိကာ သမ္ဗောဓဂါမိနော, တေသံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အရိယာနံ နိယျာနိကာနံ သမ္ဗောဓဂါမီနံ ကာ ဥပနိသာ သဝနာယာ’တိ ဣတိ စေ, ဘိက္ခဝေ, ပုစ္ဆိတာရော အဿု, တေ ဧဝမဿု ဝစနီယာ – ‘ယာဝဒေဝ ဒွယတာနံ ဓမ္မာနံ ယထာဘူတံ ဉာဏာယာ’တိ. ကိဉ္စ ဒွယတံ ဝဒေထ?

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเหล่าใดที่เป็นกุศล เป็นอริยะ เป็นไปเพื่อนำออกจากทุกข์ เป็นไปเพื่อความตรัสรู้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากจะมีผู้ถามเธอทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘อะไรเป็นเหตุแห่งการฟังธรรมเหล่านั้นที่เป็นกุศล เป็นอริยะ เป็นไปเพื่อนำออกจากทุกข์ เป็นไปเพื่อความตรัสรู้’ เธอทั้งหลายพึงตอบเขาอย่างนี้ว่า ‘เพื่อรู้ธรรมที่เป็นคู่ตามความเป็นจริง’ และเธอทั้งหลายจะกล่าวธรรมที่เป็นคู่ว่าอย่างไรเล่า

---

(၁) ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ, အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ အယမေကာနုပဿနာ. အယံ ဒုက္ခနိရောဓော, အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ ဒွယတာနုပဿိနော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော ဒွိန္နံ ဖလာနံ အညတရံ ဖလံ ပါဋိကင်္ခံ – ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညာ, သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေ အနာဂါမိတာ’’တိ.

‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย’ นี้เป็นการพิจารณาอย่างหนึ่ง ‘นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ นี้เป็นการพิจารณาอย่างที่สอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้พิจารณาธรรมเป็นคู่อย่างถูกต้องโดยชอบอย่างนี้แล เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปแล้วอยู่ พึงหวังผล ๒ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน หรือเมื่อยังมีอุปาทิเหลืออยู่ ก็เป็นพระอนาคามี

---

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้แล้ว พระสุคตศาสดาครั้นตรัสคำนี้แล้ว จึงได้ตรัสคำอื่นต่อไปอีกว่า

---

၇၂၉.

๗๒๙.

---

‘‘ယေ ဒုက္ခံ နပ္ပဇာနန္တိ, အထော ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ;

ယတ္ထ စ သဗ္ဗသော ဒုက္ခံ, အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ;

တဉ္စ မဂ္ဂံ န ဇာနန္တိ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ.

ชนเหล่าใดไม่รู้ชัดซึ่งทุกข์ และไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งทุกข์ และไม่รู้ชัดซึ่งที่ที่ทุกข์ดับสนิทไม่มีเหลือโดยประการทั้งปวง และไม่รู้ชัดซึ่งหนทางอันเป็นที่เข้าไปสงบระงับทุกข์

---

၇၃၀.

๗๓๐.

---

‘‘စေတောဝိမုတ္တိဟီနာ တေ, အထော ပညာဝိမုတ္တိယာ;

အဘဗ္ဗာ တေ အန္တကိရိယာယ, တေ ဝေ ဇာတိဇရူပဂါ.

ชนเหล่านั้นเป็นผู้เสื่อมจากเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติ ไม่สามารถเพื่อจะกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ ชนเหล่านั้นแลย่อมเข้าถึงชาติและชรา

---

၇၃၁.

๗๓๑.

---

‘‘ယေ စ ဒုက္ခံ ပဇာနန္တိ, အထော ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ;

ယတ္ထ စ သဗ္ဗသော ဒုက္ခံ, အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ;

တဉ္စ မဂ္ဂံ ပဇာနန္တိ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ.

ส่วนชนเหล่าใดรู้ชัดซึ่งทุกข์ และรู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งทุกข์ และรู้ชัดซึ่งที่ที่ทุกข์ดับสนิทไม่มีเหลือโดยประการทั้งปวง และรู้ชัดซึ่งหนทางอันเป็นที่เข้าไปสงบระงับทุกข์

---

၇၃၂.

๗๓๒.

---

‘‘စေတောဝိမုတ္တိသမ္ပန္နာ, အထော ပညာဝိမုတ္တိယာ;

ဘဗ္ဗာ တေ အန္တကိရိယာယ, န တေ ဇာတိဇရူပဂါ’’တိ.

ชนเหล่านั้นเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติ สามารถเพื่อจะกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ ชนเหล่านั้นย่อมไม่เข้าถึงชาติและชรา

---

(၂) ‘‘‘သိယာ အညေနပိ ပရိယာယေန သမ္မာ ဒွယတာနုပဿနာ’တိ, ဣတိ စေ, ဘိက္ခဝေ, ပုစ္ဆိတာရော အဿု; ‘သိယာ’တိဿု ဝစနီယာ. ကထဉ္စ သိယာ? ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ သဗ္ဗံ ဥပဓိပစ္စယာတိ, အယမေကာနုပဿနာ. ဥပဓီနံ [Pg.392] တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါတိ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ…ပေ… အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากจะมีผู้ถามอย่างนี้ว่า ‘การพิจารณาธรรมเป็นคู่อย่างถูกต้องโดยชอบ โดยปริยายอื่นอีก พึงมีได้หรือไม่’ พึงตอบเขาว่า ‘พึงมีได้’ ‘พึงมีได้อย่างไร’ ‘ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทั้งหมดนั้นมีอุปธิเป็นปัจจัย’ นี้เป็นการพิจารณาอย่างหนึ่ง ‘เพราะอุปธิทั้งหลายสำรอกดับไปโดยไม่เหลือ ความเกิดขึ้นแห่งทุกข์จึงไม่มี’ นี้เป็นการพิจารณาอย่างที่สอง... พระศาสดาได้ตรัสคำอื่นต่อไปอีกว่า

---

၇၃၃.

๗๓๓.

---

‘‘ဥပဓိနိဒါနာ ပဘဝန္တိ ဒုက္ခာ, ယေ ကေစိ လောကသ္မိမနေကရူပါ;

ယော ဝေ အဝိဒွါ ဥပဓိံ ကရောတိ, ပုနပ္ပုနံ ဒုက္ခမုပေတိ မန္ဒော;

တသ္မာ ပဇာနံ ဥပဓိံ န ကယိရာ, ဒုက္ခဿ ဇာတိပ္ပဘဝါနုပဿီ’’တိ.

ทุกข์เหล่าใดเหล่าหนึ่งมีหลายอย่างในโลก ย่อมเกิดขึ้นเพราะมีอุปธิเป็นเหตุ ผู้ใดไม่รู้แจ้งย่อมทำอุปธิ ผู้นั้นเป็นคนเขลาย่อมเข้าถึงทุกข์บ่อยๆ เพราะฉะนั้น ผู้รู้แจ้งเห็นความเกิดและเหตุเกิดแห่งทุกข์อยู่ จึงไม่พึงทำอุปธิ

---

(၃) ‘‘‘သိယာ အညေနပိ ပရိယာယေန သမ္မာ ဒွယတာနုပဿနာ’တိ, ဣတိ စေ, ဘိက္ခဝေ, ပုစ္ဆိတာရော အဿု; ‘သိယာ’တိဿု ဝစနီယာ. ကထဉ္စ သိယာ? ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ သဗ္ဗံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာတိ, အယမေကာနုပဿနာ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါတိ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ…ပေ… အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากจะมีผู้ถามอย่างนี้ว่า ‘การพิจารณาธรรมเป็นคู่อย่างถูกต้องโดยชอบ โดยปริยายอื่นอีก พึงมีได้หรือไม่’ พึงตอบเขาว่า ‘พึงมีได้’ ‘พึงมีได้อย่างไร’ ‘ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทั้งหมดนั้นมีอวิชชาเป็นปัจจัย’ นี้เป็นการพิจารณาอย่างหนึ่ง ‘เพราะอวิชชานั่นแหละสำรอกดับไปโดยไม่เหลือ ความเกิดขึ้นแห่งทุกข์จึงไม่มี’ นี้เป็นการพิจารณาอย่างที่สอง... พระศาสดาได้ตรัสคำอื่นต่อไปอีกว่า

---

၇၃၄.

๗๓๔.

---

‘‘ဇာတိမရဏသံသာရံ, ယေ ဝဇန္တိ ပုနပ္ပုနံ;

ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ, အဝိဇ္ဇာယေဝ သာ ဂတိ.

สัตว์เหล่าใดท่องเที่ยวไปสู่สงสารคือความเกิดและความตายบ่อยๆ สู่ความเป็นอย่างนี้และความเป็นอย่างอื่น การไปนั้นมีอวิชชาเป็นเหตุ

---

၇၃၅.

๗๓๕.

---

‘‘အဝိဇ္ဇာ ဟာယံ မဟာမောဟော, ယေနိဒံ သံသိတံ စိရံ;

ဝိဇ္ဇာဂတာ စ ယေ သတ္တာ, န တေ ဂစ္ဆန္တိ ပုနဗ္ဘဝ’’န္တိ.

อวิชชานี้เป็นโมหะใหญ่ ซึ่งสัตว์โลกนี้ท่องเที่ยวไปนานแล้ว ส่วนสัตว์เหล่าใดถึงวิชชาแล้ว สัตว์เหล่านั้นย่อมไม่ไปสู่ภพใหม่อีก

---

(၄) ‘‘သိယာ အညေနပိ…ပေ… ကထဉ္စ သိယာ? ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ သဗ္ဗံ သင်္ခါရပစ္စယာတိ, အယမေကာနုပဿနာ. သင်္ခါရာနံ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါတိ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ…ပေ… အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย... พึงมีได้อย่างไร ‘ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทั้งหมดนั้นมีสังขารเป็นปัจจัย’ นี้เป็นการพิจารณาอย่างหนึ่ง ‘เพราะสังขารทั้งหลายนั่นแหละสำรอกดับไปโดยไม่เหลือ ความเกิดขึ้นแห่งทุกข์จึงไม่มี’ นี้เป็นการพิจารณาอย่างที่สอง... พระศาสดาได้ตรัสคำอื่นต่อไปอีกว่า

---

၇၃၆.

๗๓๖.

---

‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ, သဗ္ဗံ သင်္ခါရပစ္စယာ;

သင်္ခါရာနံ နိရောဓေန, နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ.

ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทั้งหมดนั้นมีสังขารเป็นปัจจัย เพราะสังขารทั้งหลายดับไป ความเกิดขึ้นแห่งทุกข์จึงไม่มี

---

၇၃၇.

๗๓๗.

---

‘‘ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ, ဒုက္ခံ သင်္ခါရပစ္စယာ;

သဗ္ဗသင်္ခါရသမထာ, သညာနံ ဥပရောဓနာ;

ဧဝံ ဒုက္ခက္ခယော ဟောတိ, ဧတံ ဉတွာ ယထာတထံ.

บัณฑิตรู้โทษนี้ว่า ‘ทุกข์มีสังขารเป็นปัจจัย’ เพราะสังขารทั้งปวงสงบระงับไป เพราะสัญญาดับไป ความสิ้นทุกข์ย่อมมีได้ด้วยอาการอย่างนี้ บัณฑิตรู้ข้อนี้ตามความเป็นจริงแล้ว

---

၇၃၈.

๗๓๘.

---

‘‘သမ္မဒ္ဒသာ ဝေဒဂုနော, သမ္မဒညာယ ပဏ္ဍိတာ;

အဘိဘုယျ မာရသံယောဂံ, န ဂစ္ဆန္တိ ပုနဗ္ဘဝ’’န္တိ.

บัณฑิตทั้งหลายผู้เห็นโดยชอบ ผู้ถึงเวท รู้โดยชอบแล้ว ครอบงำเครื่องผูกของมารได้ ย่อมไม่ไปสู่ภพใหม่อีก

---

(၅) ‘‘သိယာ [Pg.393] အညေနပိ…ပေ… ကထဉ္စ သိယာ? ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ သဗ္ဗံ ဝိညာဏပစ္စယာတိ, အယမေကာနုပဿနာ. ဝိညာဏဿ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါတိ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ…ပေ… အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย... พึงมีได้อย่างไร ‘ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทั้งหมดนั้นมีวิญญาณเป็นปัจจัย’ นี้เป็นการพิจารณาอย่างหนึ่ง ‘เพราะวิญญาณนั่นแหละสำรอกดับไปโดยไม่เหลือ ความเกิดขึ้นแห่งทุกข์จึงไม่มี’ นี้เป็นการพิจารณาอย่างที่สอง... พระศาสดาได้ตรัสคำอื่นต่อไปอีกว่า

---

၇၃၉.

๗๓๙.

---

‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ, သဗ္ဗံ ဝိညာဏပစ္စယာ;

ဝိညာဏဿ နိရောဓေန, နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ.

ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทั้งหมดนั้นมีวิญญาณเป็นปัจจัย เพราะวิญญาณดับไป ความเกิดขึ้นแห่งทุกข์จึงไม่มี

---

၇၄၀.

๗๔๐.

---

‘‘ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ, ဒုက္ခံ ဝိညာဏပစ္စယာ;

ဝိညာဏူပသမာ ဘိက္ခု, နိစ္ဆာတော ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ.

ภิกษุรู้โทษนี้ว่า ‘ทุกข์เกิดเพราะวิญญาณเป็นปัจจัย’ ดังนี้แล้ว เพราะวิญญาณสงบระงับ จึงเป็นผู้หมดตัณหา ปรินิพพานแล้ว

---

(၆) ‘‘သိယာ အညေနပိ…ပေ… ကထဉ္စ သိယာ? ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ သဗ္ဗံ ဖဿပစ္စယာတိ, အယမေကာနုပဿနာ. ဖဿဿ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါတိ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ…ပေ… အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

(๖) พึงมีได้โดยปริยายอื่นอีกหรือหนอ ฯลฯ อย่างไรเล่า? คือ ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทุกข์ทั้งหมดนั้นมีผัสสะเป็นปัจจัย นี้เป็นเอกานุปัสสนา (การพิจารณาเห็นประการหนึ่ง) ก็เพราะผัสสะดับไปโดยไม่เหลือ ทุกข์จึงไม่เกิด นี้เป็นทุติยานุปัสสนา (การพิจารณาเห็นประการที่สอง) ด้วยประการฉะนี้ โดยชอบ ฯลฯ ลำดับนั้น พระศาสดาได้ตรัสพระดำรัสนี้ต่อไปว่า

---

၇၄၁.

๗๔๑.

---

‘‘တေသံ ဖဿပရေတာနံ, ဘဝသောတာနုသာရိနံ;

ကုမ္မဂ္ဂပဋိပန္နာနံ, အာရာ သံယောဇနက္ခယော.

ความสิ้นไปแห่งสังโยชน์ย่อมอยู่ห่างไกลจากสัตว์เหล่านั้น ผู้ถูกผัสสะครอบงำ ผู้ไหลไปตามกระแสภพ ผู้ดำเนินไปในทางที่ผิด

---

၇၄၂.

๗๔๒.

---

‘‘ယေ စ ဖဿံ ပရိညာယ, အညာယုပသမေ ရတာ;

တေ ဝေ ဖဿာဘိသမယာ, နိစ္ဆာတာ ပရိနိဗ္ဗုတာ’’တိ.

ส่วนชนเหล่าใดกำหนดรู้ผัสสะแล้ว ยินดีในธรรมเป็นที่สงบระงับเพราะรู้ยิ่ง ชนเหล่านั้นแล ตรัสรู้ผัสสะแล้ว เป็นผู้หมดตัณหา ปรินิพพานแล้ว

---

(၇) ‘‘သိယာ အညေနပိ…ပေ… ကထဉ္စ သိယာ? ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ သဗ္ဗံ ဝေဒနာပစ္စယာတိ, အယမေကာနုပဿနာ. ဝေဒနာနံ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါတိ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ…ပေ… အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

(๗) พึงมีได้โดยปริยายอื่นอีกหรือหนอ ฯลฯ อย่างไรเล่า? คือ ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทุกข์ทั้งหมดนั้นมีเวทนาเป็นปัจจัย นี้เป็นเอกานุปัสสนา ก็เพราะเวทนาทั้งหลายดับไปโดยไม่เหลือ ทุกข์จึงไม่เกิด นี้เป็นทุติยานุปัสสนา ด้วยประการฉะนี้ โดยชอบ ฯลฯ ลำดับนั้น พระศาสดาได้ตรัสพระดำรัสนี้ต่อไปว่า

---

၇၄၃.

๗๔๓.

---

‘‘သုခံ ဝါ ယဒိ ဝါ ဒုက္ခံ, အဒုက္ခမသုခံ သဟ;

အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ, ယံ ကိဉ္စိ အတ္ထိ ဝေဒိတံ.

เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนา ทั้งที่เป็นภายในและภายนอกมีอยู่

---

၇၄၄.

๗๔๔.

---

‘‘ဧတံ ဒုက္ခန္တိ ဉတွာန, မောသဓမ္မံ ပလောကိနံ ;

ဖုဿ ဖုဿ ဝယံ ပဿံ, ဧဝံ တတ္ထ ဝိဇာနတိ ;

ဝေဒနာနံ ခယာ ဘိက္ခု, နိစ္ဆာတော ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ.

ภิกษุรู้แจ้งเวทนานั้นว่าเป็นทุกข์ มีความหลอกลวงเป็นธรรมดา มีความสลายไปเป็นธรรมดา เห็นความเสื่อมไปเพราะได้สัมผัสอยู่เนืองๆ ย่อมคลายกำหนัดในเวทนานั้นได้ ด้วยประการฉะนี้ ภิกษุเพราะสิ้นเวทนาทั้งหลาย จึงเป็นผู้หมดตัณหา ปรินิพพานแล้ว

---

(၈) ‘‘သိယာ [Pg.394] အညေနပိ…ပေ… ကထဉ္စ သိယာ? ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ သဗ္ဗံ တဏှာပစ္စယာတိ, အယမေကာနုပဿနာ. တဏှာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါတိ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ…ပေ… အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

(๘) พึงมีได้โดยปริยายอื่นอีกหรือหนอ ฯลฯ อย่างไรเล่า? คือ ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทุกข์ทั้งหมดนั้นมีตัณหาเป็นปัจจัย นี้เป็นเอกานุปัสสนา ก็เพราะตัณหาดับไปโดยไม่เหลือ ทุกข์จึงไม่เกิด นี้เป็นทุติยานุปัสสนา ด้วยประการฉะนี้ โดยชอบ ฯลฯ ลำดับนั้น พระศาสดาได้ตรัสพระดำรัสนี้ต่อไปว่า

---

၇၄၅.

๗๔๕.

---

‘‘တဏှာဒုတိယော ပုရိသော, ဒီဃမဒ္ဓါန သံသရံ;

ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ, သံသာရံ နာတိဝတ္တတိ.

บุรุษมีตัณหาเป็นเพื่อน ท่องเที่ยวไปสิ้นกาลนาน ย่อมไม่ล่วงพ้นสงสาร คือความเป็นอย่างนี้และความเป็นอย่างอื่นไปได้

---

၇၄၆.

๗๔๖.

---

‘‘ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ, တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ;

ဝီတတဏှော အနာဒါနော, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ.

ภิกษุผู้มีสติ รู้โทษนี้ว่า ‘ตัณหาเป็นแดนเกิดแห่งทุกข์’ ดังนี้แล้ว เป็นผู้ปราศจากตัณหา ไม่มีความยึดมั่น พึงเที่ยวไป

---

(၉) ‘‘သိယာ အညေနပိ…ပေ… ကထဉ္စ သိယာ? ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ သဗ္ဗံ ဥပါဒါနပစ္စယာတိ, အယမေကာနုပဿနာ. ဥပါဒါနာနံ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါတိ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ…ပေ… အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

(๙) พึงมีได้โดยปริยายอื่นอีกหรือหนอ ฯลฯ อย่างไรเล่า? คือ ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทุกข์ทั้งหมดนั้นมีอุปาทานเป็นปัจจัย นี้เป็นเอกานุปัสสนา ก็เพราะอุปาทานทั้งหลายดับไปโดยไม่เหลือ ทุกข์จึงไม่เกิด นี้เป็นทุติยานุปัสสนา ด้วยประการฉะนี้ โดยชอบ ฯลฯ ลำดับนั้น พระศาสดาได้ตรัสพระดำรัสนี้ต่อไปว่า

---

၇၄၇.

๗๔๗.

---

‘‘ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ, ဘူတော ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိ;

ဇာတဿ မရဏံ ဟောတိ, ဧသော ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ.

เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี สัตว์ผู้เกิดแล้วย่อมเข้าถึงทุกข์ ความตายย่อมมีแก่ผู้ที่เกิดแล้ว นี้แลเป็นแดนเกิดแห่งทุกข์

---

၇၄၈.

๗๔๘.

---

‘‘တသ္မာ ဥပါဒါနက္ခယာ, သမ္မဒညာယ ပဏ္ဍိတာ;

ဇာတိက္ခယံ အဘိညာယ, န ဂစ္ဆန္တိ ပုနဗ္ဘဝ’’န္တိ.

เพราะเหตุนั้น บัณฑิตทั้งหลายรู้โดยชอบแล้ว เพราะความสิ้นไปแห่งอุปาทาน รู้ยิ่งถึงความสิ้นไปแห่งชาติ จึงไม่เข้าถึงภพใหม่อีก

---

(၁၀) ‘‘သိယာ အညေနပိ…ပေ… ကထဉ္စ သိယာ? ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ သဗ္ဗံ အာရမ္ဘပစ္စယာတိ, အယမေကာနုပဿနာ. အာရမ္ဘာနံ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါတိ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ…ပေ… အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

(๑๐) พึงมีได้โดยปริยายอื่นอีกหรือหนอ ฯลฯ อย่างไรเล่า? คือ ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทุกข์ทั้งหมดนั้นมีอารัมภะเป็นปัจจัย นี้เป็นเอกานุปัสสนา ก็เพราะอารัมภะทั้งหลายดับไปโดยไม่เหลือ ทุกข์จึงไม่เกิด นี้เป็นทุติยานุปัสสนา ด้วยประการฉะนี้ โดยชอบ ฯลฯ ลำดับนั้น พระศาสดาได้ตรัสพระดำรัสนี้ต่อไปว่า

---

၇၄၉.

๗๔๙.

---

‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ, သဗ္ဗံ အာရမ္ဘပစ္စယာ;

အာရမ္ဘာနံ နိရောဓေန, နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ.

ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทุกข์ทั้งหมดนั้นมีอารัมภะเป็นปัจจัย เพราะอารัมภะทั้งหลายดับไป ทุกข์จึงไม่เกิด

---

၇၅၀.

๗๕๐.

---

‘‘ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ, ဒုက္ခံ အာရမ္ဘပစ္စယာ;

သဗ္ဗာရမ္ဘံ ပဋိနိဿဇ္ဇ, အနာရမ္ဘေ ဝိမုတ္တိနော.

บุคคลรู้โทษนี้ว่า ‘ทุกข์มีอารัมภะเป็นปัจจัย’ ดังนี้แล้ว สละอารัมภะทั้งหมด เป็นผู้หลุดพ้นในเพราะไม่มีอารัมภะ

---

၇၅၁.

๗๕๑.

---

‘‘ဥစ္ဆိန္နဘဝတဏှဿ, သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော;

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ.

ภิกษุผู้มีภวตัณหาขาดแล้ว มีจิตสงบระงับแล้ว สังสารวัฏคือชาติสิ้นไปแล้ว ภพใหม่ย่อมไม่มีแก่ภิกษุนั้น

---

(၁၁) ‘‘သိယာ [Pg.395] အညေနပိ…ပေ… ကထဉ္စ သိယာ? ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ သဗ္ဗံ အာဟာရပစ္စယာတိ, အယမေကာနုပဿနာ. အာဟာရာနံ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါတိ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ…ပေ… အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

(๑๑) พึงมีได้โดยปริยายอื่นอีกหรือหนอ ฯลฯ อย่างไรเล่า? คือ ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทุกข์ทั้งหมดนั้นมีอาหารเป็นปัจจัย นี้เป็นเอกานุปัสสนา ก็เพราะอาหารทั้งหลายดับไปโดยไม่เหลือ ทุกข์จึงไม่เกิด นี้เป็นทุติยานุปัสสนา ด้วยประการฉะนี้ โดยชอบ ฯลฯ ลำดับนั้น พระศาสดาได้ตรัสพระดำรัสนี้ต่อไปว่า

---

၇၅၂.

๗๕๒.

---

‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ, သဗ္ဗံ အာဟာရပစ္စယာ;

အာဟာရာနံ နိရောဓေန, နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ.

ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทุกข์ทั้งหมดนั้นมีอาหารเป็นปัจจัย เพราะอาหารทั้งหลายดับไป ทุกข์จึงไม่เกิด

---

၇၅၃.

๗๕๓.

---

‘‘ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ, ဒုက္ခံ အာဟာရပစ္စယာ;

သဗ္ဗာဟာရံ ပရိညာယ, သဗ္ဗာဟာရမနိဿိတော.

บุคคลรู้โทษนี้ว่า ‘ทุกข์มีอาหารเป็นปัจจัย’ ดังนี้แล้ว กำหนดรู้อาหารทั้งหมดแล้ว เป็นผู้ไม่อาศัยอาหารทั้งหมด

---

၇၅၄.

๗๕๔.

---

‘‘အာရောဂျံ သမ္မဒညာယ, အာသဝါနံ ပရိက္ခယာ;

သင်္ခါယ သေဝီ ဓမ္မဋ္ဌော, သင်္ချံ နောပေတိ ဝေဒဂူ’’တိ.

พระอรหันต์ผู้จบเวท รู้ความไม่มีโรคโดยชอบแล้ว เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย พิจารณาแล้วเสพ ตั้งอยู่ในธรรม ย่อมไม่เข้าถึงการนับ

---

(၁၂) ‘‘သိယာ အညေနပိ…ပေ… ကထဉ္စ သိယာ? ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ သဗ္ဗံ ဣဉ္ဇိတပစ္စယာတိ, အယမေကာနုပဿနာ. ဣဉ္ဇိတာနံ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါတိ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ…ပေ… အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

(๑๒) พึงมีได้โดยปริยายอื่นอีกหรือหนอ ฯลฯ อย่างไรเล่า? คือ ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทุกข์ทั้งหมดนั้นมีความหวั่นไหวเป็นปัจจัย นี้เป็นเอกานุปัสสนา ก็เพราะความหวั่นไหวทั้งหลายดับไปโดยไม่เหลือ ทุกข์จึงไม่เกิด นี้เป็นทุติยานุปัสสนา ด้วยประการฉะนี้ โดยชอบ ฯลฯ ลำดับนั้น พระศาสดาได้ตรัสพระดำรัสนี้ต่อไปว่า

---

၇၅၅.

๗๕๕.

---

‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ, သဗ္ဗံ ဣဉ္ဇိတပစ္စယာ;

ဣဉ္ဇိတာနံ နိရောဓေန, နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ.

ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ทุกข์ทั้งหมดนั้นมีความหวั่นไหวเป็นปัจจัย เพราะความหวั่นไหวทั้งหลายดับไป ทุกข์จึงไม่เกิด

---

၇၅၆.

๗๕๖.

---

‘‘ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ, ဒုက္ခံ ဣဉ္ဇိတပစ္စယာ;

တသ္မာ ဟိ ဧဇံ ဝေါဿဇ္ဇ, သင်္ခါရေ ဥပရုန္ဓိယ;

အနေဇော အနုပါဒါနော, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ.

ภิกษุผู้มีสติ รู้โทษนี้ว่า ‘ทุกข์มีความหวั่นไหวเป็นปัจจัย’ ดังนี้แล้ว เพราะเหตุนั้น จึงสละตัณหาเครื่องหวั่นไหวเสีย กั้นสังขารทั้งหลายได้ เป็นผู้ไม่มีตัณหาเครื่องหวั่นไหว ไม่มีความยึดมั่น พึงเที่ยวไป

---

(၁၃) ‘‘သိယာ အညေနပိ…ပေ… ကထဉ္စ သိယာ? နိဿိတဿ စလိတံ ဟောတီတိ, အယမေကာနုပဿနာ. အနိဿိတော န စလတီတိ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ…ပေ… အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

(๑๓) พึงมีได้โดยปริยายอื่นอีกหรือหนอ ฯลฯ อย่างไรเล่า? คือ ความหวั่นไหวย่อมมีแก่ผู้อาศัย นี้เป็นเอกานุปัสสนา ผู้ไม่อาศัยย่อมไม่หวั่นไหว นี้เป็นทุติยานุปัสสนา ด้วยประการฉะนี้ โดยชอบ ฯลฯ ลำดับนั้น พระศาสดาได้ตรัสพระดำรัสนี้ต่อไปว่า

---

၇၅၇.

๗๕๗.

---

‘‘အနိဿိတော န စလတိ, နိဿိတော စ ဥပါဒိယံ;

ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ, သံသာရံ နာတိဝတ္တတိ.

ผู้ไม่อาศัยย่อมไม่หวั่นไหว ส่วนผู้อาศัยยึดมั่นอยู่ ย่อมไม่ล่วงพ้นสงสาร คือความเป็นอย่างนี้และความเป็นอย่างอื่นไปได้

---

၇၅၈.

๗๕๘.

---

‘‘ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ, နိဿယေသု မဟဗ္ဘယံ;

အနိဿိတော အနုပါဒါနော, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ.

ภิกษุผู้มีสติ รู้โทษนี้ว่า ‘ภัยใหญ่มีในธรรมเป็นที่อาศัยทั้งหลาย’ ดังนี้แล้ว เป็นผู้ไม่อาศัย ไม่มีความยึดมั่น พึงเที่ยวไป

---

(၁၄) ‘‘သိယာ [Pg.396] အညေနပိ…ပေ… ကထဉ္စ သိယာ? ရူပေဟိ, ဘိက္ခဝေ, အရူပါ သန္တတရာတိ, အယမေကာနုပဿနာ. အရူပေဟိ နိရောဓော သန္တတရောတိ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ…ပေ… အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

(๑๔) พึงมีได้โดยปริยายอื่นอีกหรือหนอ ฯลฯ อย่างไรเล่า? คือ ภิกษุทั้งหลาย อรูปภพทั้งหลายสงบกว่ารูปภพทั้งหลาย นี้เป็นเอกานุปัสสนา นิโรธสงบกว่าอรูปภพทั้งหลาย นี้เป็นทุติยานุปัสสนา ด้วยประการฉะนี้ โดยชอบ ฯลฯ ลำดับนั้น พระศาสดาได้ตรัสพระดำรัสนี้ต่อไปว่า

---

၇၅၉.

๗๕๙.

---

‘‘ယေ စ ရူပူပဂါ သတ္တာ, ယေ စ အရူပဋ္ဌာယိနော ;

နိရောဓံ အပ္ပဇာနန္တာ, အာဂန္တာရော ပုနဗ္ဘဝံ.

สัตว์เหล่าใดเข้าถึงรูปภพ และสัตว์เหล่าใดตั้งอยู่ในอรูปภพ สัตว์เหล่านั้นไม่รู้แจ้งนิโรธ จึงเป็นผู้ต้องมาสู่ภพใหม่อีก

---

၇၆၀.

๗๖๐.

---

‘‘ယေ စ ရူပေ ပရိညာယ, အရူပေသု အသဏ္ဌိတာ ;

နိရောဓေ ယေ ဝိမုစ္စန္တိ, တေ ဇနာ မစ္စုဟာယိနော’’တိ.

ส่วนชนเหล่าใดกำหนดรู้รูปภพแล้ว ไม่ตั้งมั่นอยู่ในอรูปภพ ย่อมหลุดพ้นในนิโรธ ชนเหล่านั้นชื่อว่าละมัจจุได้

---

(၁၅) ‘‘သိယာ အညေနပိ…ပေ… ကထဉ္စ သိယာ? ယံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကဿ လောကဿ သမာရကဿ သဗြဟ္မကဿ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ ဣဒံ သစ္စန္တိ ဥပနိဇ္ဈာယိတံ တဒမရိယာနံ ဧတံ မုသာတိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌံ, အယမေကာနုပဿနာ. ယံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကဿ…ပေ… သဒေဝမနုဿာယ ဣဒံ မုသာတိ ဥပနိဇ္ဈာယိတံ, တဒမရိယာနံ ဧတံ သစ္စန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌံ, အယံ ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ…ပေ… အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

(๑๕) “ภิกษุทั้งหลาย พึงมีโดยปริยายแม้อื่นอีก...ฯลฯ... อย่างไรเล่า ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่โลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ที่หมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์เพ่งพินิจอยู่ว่า ‘สิ่งนี้จริง’ สิ่งนั้นพระอริยะทั้งหลายเห็นดีแล้วด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนั้นเท็จ’ นี้เป็นอนุปัสสนาประการที่หนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่โลกพร้อมทั้งเทวโลก...ฯลฯ...พร้อมทั้งเทวดาและมนุษย์เพ่งพินิจอยู่ว่า ‘สิ่งนี้เท็จ’ สิ่งนั้นพระอริยะทั้งหลายเห็นดีแล้วด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนั้นจริง’ นี้เป็นอนุปัสสนาประการที่สอง การพิจารณาเห็นโดยชอบ...ฯลฯ... ลำดับนั้น พระศาสดาได้ตรัสพระดำรัสนี้ต่อไปว่า

---

၇၆၁.

๗๖๑.

---

‘‘အနတ္တနိ အတ္တမာနိံ, ပဿ လောကံ သဒေဝကံ;

နိဝိဋ္ဌံ နာမရူပသ္မိံ, ဣဒံ သစ္စန္တိ မညတိ.

เธอจงดูโลกพร้อมทั้งเทวโลก มีความสำคัญว่า ‘เป็นอัตตา’ ในสิ่งที่ไม่ใช่อัตตา หยั่งลงในนามรูป ย่อมสำคัญว่า ‘สิ่งนี้จริง’

---

၇၆၂.

๗๖๒.

---

‘‘ယေန ယေန ဟိ မညန္တိ, တတော တံ ဟောတိ အညထာ;

တဉှိ တဿ မုသာ ဟောတိ, မောသဓမ္မဉှိ ဣတ္တရံ.

โลกย่อมสำคัญสิ่งใดๆ โดยอาการใดๆ สิ่งนั้นย่อมเป็นไปโดยประการอื่นจากที่สำคัญนั้น สิ่งนั้นของโลกนั้นย่อมเป็นเท็จ เพราะสิ่งนั้นมีความสลายไปเป็นธรรมดา เป็นของชั่วคราว

---

၇၆၃.

๗๖๓.

---

‘‘အမောသဓမ္မံ နိဗ္ဗာနံ, တဒရိယာ သစ္စတော ဝိဒူ;

တေ ဝေ သစ္စာဘိသမယာ, နိစ္ဆာတာ ပရိနိဗ္ဗုတာ’’တိ.

พระนิพพานมีความไม่สลายไปเป็นธรรมดา พระอริยะทั้งหลายย่อมรู้พระนิพพานนั้นว่าเป็นของจริง ท่านเหล่านั้นแล ตรัสรู้สัจจะแล้ว เป็นผู้หมดตัณหา ปรินิพพานแล้ว

---

(၁၆) ‘‘‘သိယာ အညေနပိ ပရိယာယေန သမ္မာ ဒွယတာနုပဿနာ’တိ, ဣတိ စေ, ဘိက္ခဝေ, ပုစ္ဆိတာရော အဿု; ‘သိယာ’တိဿု ဝစနီယာ. ကထဉ္စ သိယာ? ယံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကဿ လောကဿ သမာရကဿ သဗြဟ္မကဿ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ ဣဒံ သုခန္တိ ဥပနိဇ္ဈာယိတံ, တဒမရိယာနံ ဧတံ ဒုက္ခန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌံ, အယမေကာနုပဿနာ. ယံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကဿ…ပေ… သဒေဝမနုဿာယ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဥပနိဇ္ဈာယိတံ တဒမရိယာနံ ဧတံ သုခန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌံ, အယံ [Pg.397] ဒုတိယာနုပဿနာ. ဧဝံ သမ္မာ ဒွယတာနုပဿိနော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော ဒွိန္နံ ဖလာနံ အညတရံ ဖလံ ပါဋိကင်္ခံ – ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညာ, သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေ အနာဂါမိတာတိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

(๑๖) “ภิกษุทั้งหลาย หากมีผู้ถามว่า ‘พึงมีการพิจารณาเห็นธรรมเป็นคู่ๆ โดยชอบ โดยปริยายแม้อื่นอีกหรือ’ พึงตอบเขาว่า ‘พึงมี’ อย่างไรเล่า ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่โลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ที่หมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์เพ่งพินิจอยู่ว่า ‘สิ่งนี้เป็นสุข’ สิ่งนั้นพระอริยะทั้งหลายเห็นดีแล้วด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนั้นเป็นทุกข์’ นี้เป็นอนุปัสสนาประการที่หนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่โลกพร้อมทั้งเทวโลก...ฯลฯ...พร้อมทั้งเทวดาและมนุษย์เพ่งพินิจอยู่ว่า ‘สิ่งนี้เป็นทุกข์’ สิ่งนั้นพระอริยะทั้งหลายเห็นดีแล้วด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนั้นเป็นสุข’ นี้เป็นอนุปัสสนาประการที่สอง ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุผู้พิจารณาเห็นธรรมเป็นคู่ๆ โดยชอบอย่างนี้ เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปอยู่ พึงหวังผล ๒ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน หรือเมื่อยังมีอุปาทิเหลืออยู่ ก็เป็นพระอนาคามี” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ ครั้นพระสุคตตรัสพระดำรัสนี้แล้ว ลำดับนั้น พระศาสดาได้ตรัสพระดำรัสนี้ต่อไปว่า

---

၇၆၄.

๗๖๔.

---

‘‘ရူပါ သဒ္ဒါ ရသာ ဂန္ဓာ, ဖဿာ ဓမ္မာ စ ကေဝလာ;

ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ စ, ယာဝတတ္ထီတိ ဝုစ္စတိ.

รูป เสียง กลิ่น รส ผัสสะ และธรรมารมณ์ทั้งปวง อันเป็นที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ มีอยู่เพียงใด ก็กล่าวกันว่ามีอยู่เพียงนั้น

---

၇၆၅.

๗๖๕.

---

‘‘သဒေဝကဿ လောကဿ, ဧတေ ဝေါ သုခသမ္မတာ;

ယတ္ထ စေတေ နိရုဇ္ဈန္တိ, တံ နေသံ ဒုက္ခသမ္မတံ.

โลกพร้อมทั้งเทวโลก สมมติอารมณ์เหล่านั้นว่าเป็นสุข และอารมณ์เหล่านั้นดับไปในที่ใด ที่นั้นโลกพร้อมทั้งเทวโลกสมมติว่าเป็นทุกข์

---

၇၆၆.

๗๖๖.

---

‘‘သုခန္တိ ဒိဋ္ဌမရိယေဟိ, သက္ကာယဿုပရောဓနံ;

ပစ္စနီကမိဒံ ဟောတိ, သဗ္ဗလောကေန ပဿတံ.

พระอริยะทั้งหลายเห็นความดับแห่งสักกายะว่าเป็นสุข การเห็นนี้เป็นข้าศึกต่อการเห็นของชาวโลกทั้งปวง

---

၇၆၇.

๗๖๗.

---

‘‘ယံ ပရေ သုခတော အာဟု, တဒရိယာ အာဟု ဒုက္ခတော;

ယံ ပရေ ဒုက္ခတော အာဟု, တဒရိယာ သုခတော ဝိဒူ.

สิ่งที่ชนเหล่าอื่นกล่าวว่าเป็นสุข สิ่งนั้นพระอริยะทั้งหลายกล่าวว่าเป็นทุกข์ สิ่งที่ชนเหล่าอื่นกล่าวว่าเป็นทุกข์ สิ่งนั้นพระอริยะทั้งหลายรู้ว่าเป็นสุข

---

၇၆၈.

๗๖๘.

---

‘‘ပဿ ဓမ္မံ ဒုရာဇာနံ, သမ္ပမူဠှေတ္ထဝိဒ္ဒသု ;

နိဝုတာနံ တမော ဟောတိ, အန္ဓကာရော အပဿတံ.

เธอจงดูธรรมที่รู้ได้ยาก คนเขลาทั้งหลายย่อมหลงใหลในธรรมนี้ ความมืดตื้อย่อมมีแก่ผู้ถูกกิเลสกำบังอยู่ ความมืดมนย่อมมีแก่ผู้ไม่เห็นอยู่

---

၇၆၉.

๗๖๙.

---

‘‘သတဉ္စ ဝိဝဋံ ဟောတိ, အာလောကော ပဿတာမိဝ;

သန္တိကေ န ဝိဇာနန္တိ, မဂ္ဂါ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါ.

ส่วนสัตบุรุษทั้งหลาย ธรรมนั้นเปิดเผยอยู่ ดุจแสงสว่างสำหรับผู้เห็นอยู่ ชนทั้งหลายผู้ไม่ฉลาดในทางและธรรม ย่อมไม่รู้ธรรมนั้นแม้จะอยู่ใกล้

---

၇၇၀.

๗๗๐.

---

‘‘ဘဝရာဂပရေတေဟိ, ဘဝသောတာနုသာရိဘိ;

မာရဓေယျာနုပန္နေဟိ, နာယံ ဓမ္မော သုသမ္ဗုဓော.

ธรรมนี้ อันชนทั้งหลายผู้ถูกภวราคะครอบงำ ผู้ไหลไปตามกระแสภพ ผู้ตกอยู่ในอำนาจของมาร ย่อมตรัสรู้ได้โดยง่ายหามิได้

---

၇၇၁.

๗๗๑.

---

‘‘ကော နု အညတြမရိယေဟိ, ပဒံ သမ္ဗုဒ္ဓုမရဟတိ;

ယံ ပဒံ သမ္မဒညာယ, ပရိနိဗ္ဗန္တိ အနာသဝါ’’တိ.

ใครเล่าอื่นจากพระอริยะทั้งหลาย จะควรตรัสรู้บทนั้นได้ บทที่พระขีณาสพทั้งหลายรู้แจ้งโดยชอบแล้วย่อมปรินิพพาน

---

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ. ဣမသ္မိံ စ ပန ဝေယျာကရဏသ္မိံ ဘညမာနေ သဋ္ဌိမတ္တာနံ ဘိက္ခူနံ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စိံသူတိ.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ก็เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสไวยากรณ์นี้อยู่ จิตของภิกษุประมาณ ๖๐ รูป ไม่ยึดมั่นถือมั่น หลุดพ้นแล้วจากอาสวะทั้งหลาย

---

ဒွယတာနုပဿနာသုတ္တံ ဒွါဒသမံ နိဋ္ဌိတံ.

ทวยตานุปัสสนาสูตรที่ ๑๒ จบ

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานของสูตรนั้น

---

သစ္စံ [Pg.398] ဥပဓိ အဝိဇ္ဇာ စ, သင်္ခါရေ ဝိညာဏပဉ္စမံ;

ဖဿဝေဒနိယာ တဏှာ, ဥပါဒါနာရမ္ဘအာဟာရာ;

ဣဉ္ဇိတံ စလိတံ ရူပံ, သစ္စံ ဒုက္ခေန သောဠသာတိ.

สัจจะ อุปธิ อวิชชา สังขาร วิญญาณเป็นที่ ๕ ผัสสะ เวทนา ตัณหา อุปาทาน อารัมภะ อาหาร อิญชิตะ ผันทิตะ รูป และสัจจะกับทุกข์ รวมเป็น ๑๖

---

မဟာဝဂ္ဂေါ တတိယော နိဋ္ဌိတော.

มหาวรรคที่ ๓ จบ

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานของวรรคนั้น

---

ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ပဓာနဉ္စ, သုဘာသိတဉ္စ သုန္ဒရိ;

မာဃသုတ္တံ သဘိယော စ, သေလော သလ္လဉ္စ ဝုစ္စတိ.

ปัพพัชชาสูตร ปธานสูตร สุภาสิตสูตร สุนทริกสูตร มาฆสูตร สภิยสูตร เสลสูตร และสัลลสูตร

---

ဝါသေဋ္ဌော စာပိ ကောကာလိ, နာလကော ဒွယတာနုပဿနာ;

ဒွါဒသေတာနိ သုတ္တာနိ, မဟာဝဂ္ဂေါတိ ဝုစ္စတီတိ.

วาเสฏฐสูตร โกกาลิยสูตร นาลกสูตร และทวยตานุปัสสนาสูตร สูตร ๑๒ สูตรเหล่านี้เรียกว่า มหาวรรค

---

၄. အဋ္ဌကဝဂ္ဂေါ

๔. อัฏฐกวรรค

---

၁. ကာမသုတ္တံ

๑. กามสูตร

---

၇၇၂.

๗๗๒.

---

ကာမံ [Pg.399] ကာမယမာနဿ, တဿ စေ တံ သမိဇ္ဈတိ;

အဒ္ဓါ ပီတိမနော ဟောတိ, လဒ္ဓါ မစ္စော ယဒိစ္ဆတိ.

เมื่อสัตว์ผู้ต้องการกาม หากกามนั้นของเขาย่อมสำเร็จ เขาได้สิ่งที่ปรารถนาแล้ว ย่อมมีใจปรีดาโดยแท้

---

၇၇၃.

๗๗๓.

---

တဿ စေ ကာမယာနဿ, ဆန္ဒဇာတဿ ဇန္တုနော;

တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တိ, သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတိ.

หากกามเหล่านั้นเสื่อมไปจากสัตว์นั้น ผู้ต้องการอยู่ มีความพอใจเกิดขึ้น เขาย่อมเดือดร้อนเหมือนถูกลูกศรแทง

---

၇၇၄.

๗๗๔.

---

ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သပ္ပဿေဝ ပဒါ သိရော;

သောမံ ဝိသတ္တိကံ လောကေ, သတော သမတိဝတ္တတိ.

ผู้ใดเว้นขาดกามทั้งหลาย เหมือนใช้เท้าเว้นศีรษะงู ผู้นั้นมีสติ ย่อมก้าวล่วงตัณหาที่ชื่อว่าวิสัตติกาในโลกนี้ได้

---

၇၇၅.

๗๗๕.

---

ခေတ္တံ ဝတ္ထုံ ဟိရညံ ဝါ, ဂဝဿံ ဒါသပေါရိသံ;

ထိယော ဗန္ဓူ ပုထု ကာမေ, ယော နရော အနုဂိဇ္ဈတိ.

นรชนใดกำหนัดในนา ที่ดิน ทองคำ หรือโคและม้า ทาสและคนรับใช้ สตรี ญาติ และกามทั้งหลายเป็นอันมาก

---

၇၇၆.

๗๗๖.

---

အဗလာ နံ ဗလီယန္တိ, မဒ္ဒန္တေနံ ပရိဿယာ;

တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ, နာဝံ ဘိန္နမိဝေါဒကံ.

กิเลสที่อ่อนแอย่อมครอบงำนรชนนั้น อันตรายทั้งหลายย่อมย่ำยีนรชนนั้น แต่นั้นทุกข์ย่อมติดตามนรชนนั้นไป เหมือนน้ำติดตามเรือที่แตกไปฉะนั้น

---

၇၇၇.

๗๗๗.

---

တသ္မာ ဇန္တု သဒါ သတော, ကာမာနိ ပရိဝဇ္ဇယေ;

တေ ပဟာယ တရေ ဩဃံ, နာဝံ သိတွာဝ ပါရဂူတိ.

เพราะเหตุนั้น สัตว์พึงเป็นผู้มีสติทุกเมื่อ พึงเว้นกามทั้งหลาย ละกามเหล่านั้นแล้ว พึงข้ามโอฆะ เหมือนบุคคลวิดเรือแล้วไปถึงฝั่งฉะนั้น

---

ကာမသုတ္တံ ပဌမံ နိဋ္ဌိတံ.

กามสูตรที่ ๑ จบ

---

၂. ဂုဟဋ္ဌကသုတ္တံ

๒. คุหัฏฐกสูตรที่ ๒

---

၇၇၈.

๗๗๘.

---

သတ္တော ဂုဟာယံ ဗဟုနာဘိဆန္နော, တိဋ္ဌံ နရော မောဟနသ္မိံ ပဂါဠှော;

ဒူရေ ဝိဝေကာ ဟိ တထာဝိဓော သော, ကာမာ ဟိ လောကေ န ဟိ သုပ္ပဟာယာ.

นรชนผู้ข้องอยู่ในกายอันเป็นดุจถ้ำ ถูกกิเลสมากมายครอบงำ จมอยู่ในกามคุณอันเป็นแดนหลง ย่อมตั้งอยู่ (ในอำนาจกิเลส) บุคคลเช่นนั้นย่อมห่างไกลจากวิเวก เพราะกามทั้งหลายในโลกละได้ไม่ง่ายเลย

---

၇၇၉.

๗๗๙.

---

ဣစ္ဆာနိဒါနာ [Pg.400] ဘဝသာတဗဒ္ဓါ, တေ ဒုပ္ပမုဉ္စာ န ဟိ အညမောက္ခာ;

ပစ္ဆာ ပုရေ ဝါပိ အပေက္ခမာနာ, ဣမေဝ ကာမေ ပုရိမေဝ ဇပ္ပံ.

สัตว์เหล่านั้นมีตัณหาเป็นเหตุ ถูกความยินดีในภพผูกพันไว้ จึงหลุดพ้นได้ยาก คนอื่นก็ช่วยให้หลุดพ้นไม่ได้ เพราะพวกเขายังอาลัยถึงกามในอดีตและอนาคต ทั้งยังปรารถนากามในปัจจุบันและกามในอดีตนั้นอยู่

---

၇၈၀.

๗๘๐.

---

ကာမေသု ဂိဒ္ဓါ ပသုတာ ပမူဠှာ, အဝဒါနိယာ တေ ဝိသမေ နိဝိဋ္ဌာ;

ဒုက္ခူပနီတာ ပရိဒေဝယန္တိ, ကိံသူ ဘဝိဿာမ ဣတော စုတာသေ.

สัตว์เหล่านั้นผู้กำหนัด หมกมุ่น มัวเมาในกามทั้งหลาย เป็นคนหัวดื้อ ตั้งอยู่ในทุจริต เมื่อถูกความทุกข์ครอบงำ ย่อมคร่ำครวญว่า เราทั้งหลายจุติจากโลกนี้ไปแล้ว จักเป็นอะไรหนอ

---

၇၈၁.

๗๘๑.

---

တသ္မာ ဟိ သိက္ခေထ ဣဓေဝ ဇန္တု, ယံ ကိဉ္စိ ဇညာ ဝိသမန္တိ လောကေ;

န တဿ ဟေတူ ဝိသမံ စရေယျ, အပ္ပဉှိဒံ ဇီဝိတမာဟု ဓီရာ.

เพราะเหตุนั้น สัตบุรุษพึงศึกษาในศาสนานี้แหละ พึงรู้สิ่งใดสิ่งหนึ่งในโลกว่าเป็นทุจริต ก็ไม่พึงประพฤติทุจริตเพราะเหตุนั้น เพราะปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่า ชีวิตนี้น้อยนัก

---

၇၈၂.

๗๘๒.

---

ပဿာမိ လောကေ ပရိဖန္ဒမာနံ, ပဇံ ဣမံ တဏှဂတံ ဘဝေသု;

ဟီနာ နရာ မစ္စုမုခေ လပန္တိ, အဝီတတဏှာသေ ဘဝါဘဝေသု.

เราเห็นหมู่สัตว์นี้ผู้ตกอยู่ในอำนาจตัณหาในภพทั้งหลาย กำลังดิ้นรนอยู่ในโลก นรชนผู้เลวทราม ยังไม่ปราศจากตัณหาในภพน้อยภพใหญ่ ย่อมร่ำไห้อยู่ในปากมัจจุ

---

၇၈၃.

๗๘๓.

---

မမာယိတေ ပဿထ ဖန္ဒမာနေ, မစ္ဆေဝ အပ္ပောဒကေ ခီဏသောတေ;

ဧတမ္ပိ ဒိသွာ အမမော စရေယျ, ဘဝေသု အာသတ္တိမကုဗ္ဗမာနော.

ท่านทั้งหลายจงดูสัตว์ทั้งหลายผู้ดิ้นรนอยู่ในสิ่งอันเป็นที่รัก ดุจปลาในที่มีน้ำน้อย กระแสน้ำเหือดแห้งไปฉะนั้น บุคคลเห็นโทษแม้นี้แล้ว พึงเป็นผู้ไม่มีความยึดถือ ไม่กระทำความข้องอยู่ในภพทั้งหลายเที่ยวไป

---

၇၈၄.

๗๘๔.

---

ဥဘောသု အန္တေသု ဝိနေယျ ဆန္ဒံ, ဖဿံ ပရိညာယ အနာနုဂိဒ္ဓေါ;

ယဒတ္တဂရဟီ တဒကုဗ္ဗမာနော, န လိပ္ပတီ ဒိဋ္ဌသုတေသု ဓီရော.

ปราชญ์พึงบรรเทาความพอใจในส่วนสุดทั้งสอง กำหนดรู้ผัสสะแล้ว ไม่กำหนัดยินดี ไม่ทำกรรมที่ตนจะพึงติเตียนได้ ย่อมไม่ติดในอารมณ์ที่ได้เห็นและได้ฟัง

---

၇၈၅.

๗๘๕.

---

သညံ ပရိညာ ဝိတရေယျ ဩဃံ, ပရိဂ္ဂဟေသု မုနိ နောပလိတ္တော;

အဗ္ဗူဠှသလ္လော စရမပ္ပမတ္တော, နာသီသတီ လောကမိမံ ပရဉ္စာတိ.

มุนีพึงกำหนดรู้สัญญาแล้วข้ามโอฆะได้ ไม่ติดในเครื่องยึดถือ มีลูกศรถอนขึ้นแล้ว ไม่ประมาทเที่ยวไป ย่อมไม่หวังโลกนี้และโลกหน้า

---

ဂုဟဋ္ဌကသုတ္တံ ဒုတိယံ နိဋ္ဌိတံ.

คุหัฏฐกสูตรที่ ๒ จบ

---

၃. ဒုဋ္ဌဋ္ဌကသုတ္တံ

๓. ทุฏฐัฏฐกสูตรที่ ๓

---

၇၈၆.

๗๘๖.

---

ဝဒန္တိ [Pg.401] ဝေ ဒုဋ္ဌမနာပိ ဧကေ, အထောပိ ဝေ သစ္စမနာ ဝဒန္တိ;

ဝါဒဉ္စ ဇာတံ မုနိ နော ဥပေတိ, တသ္မာ မုနီ နတ္ထိ ခိလော ကုဟိဉ္စိ.

คนบางพวกมีใจคิดร้ายย่อมกล่าวหา บางพวกมีใจเชื่อว่าเป็นจริงก็กล่าวหา แต่มุนีไม่เข้าถึงวาทะที่เกิดขึ้นนั้น เพราะเหตุนั้น มุนีจึงไม่มีกิเลสดุจตะปูในที่ไหนๆ

---

၇၈၇.

๗๘๗.

---

သကဉှိ ဒိဋ္ဌိံ ကထမစ္စယေယျ, ဆန္ဒာနုနီတော ရုစိယာ နိဝိဋ္ဌော;

သယံ သမတ္တာနိ ပကုဗ္ဗမာနော, ယထာ ဟိ ဇာနေယျ တထာ ဝဒေယျ.

บุคคลผู้ถูกฉันทะนำไปแล้ว ตั้งมั่นอยู่ในความพอใจของตน จะพึงก้าวล่วงทิฏฐิของตนได้อย่างไร เขาทำให้บริบูรณ์ด้วยตนเองแล้ว รู้อย่างไร ก็พึงกล่าวอย่างนั้น

---

၇၈၈.

๗๘๘.

---

ယော အတ္တနော သီလဝတာနိ ဇန္တု, အနာနုပုဋ္ဌောဝ ပရေသ ပါဝ ;

အနရိယဓမ္မံ ကုသလာ တမာဟု, ယော အာတုမာနံ သယမေဝ ပါဝ.

สัตว์ใดไม่ได้ถูกถามก็กล่าวถึงศีลและวัตรของตนแก่ผู้อื่น หรือผู้ใดย่อมกล่าวสรรเสริญตนเอง ผู้ฉลาดทั้งหลายกล่าวการกระทำนั้นว่าเป็นอนริยธรรม

---

၇၈၉.

๗๘๙.

---

သန္တော စ ဘိက္ခု အဘိနိဗ္ဗုတတ္တော, ဣတိဟန္တိ သီလေသု အကတ္ထမာနော;

တမရိယဓမ္မံ ကုသလာ ဝဒန္တိ, ယဿုဿဒါ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ.

ส่วนภิกษุผู้สงบ มีตนดับสนิทแล้ว ไม่โอ้อวดในศีลทั้งหลายว่า เราเป็นอย่างนี้ ผู้ฉลาดทั้งหลายกล่าวการไม่โอ้อวดนั้นว่าเป็นอริยธรรม ของภิกษุผู้ไม่มีกิเลสฟูขึ้นในที่ไหนๆ ในโลก

---

၇၉၀.

๗๙๐.

---

ပကပ္ပိတာ သင်္ခတာ ယဿ ဓမ္မာ, ပုရက္ခတာ သန္တိ အဝီဝဒါတာ;

ယဒတ္တနိ ပဿတိ အာနိသံသံ, တံ နိဿိတော ကုပ္ပပဋိစ္စ သန္တိံ.

บุคคลใดมีธรรมที่ตนคิดนึก ปรุงแต่ง ยกย่องไว้ ไม่บริสุทธิ์อยู่ เขาเห็นอานิสงส์ในตน จึงอาศัยทิฏฐิที่หวั่นไหว อาศัยเหตุเกิดขึ้น และเป็นความสงบ (โดยสมมติ) นั้น

---

၇၉၁.

๗๙๑.

---

ဒိဋ္ဌီနိဝေသာ န ဟိ သွာတိဝတ္တာ, ဓမ္မေသု နိစ္ဆေယျ သမုဂ္ဂဟီတံ;

တသ္မာ နရော တေသု နိဝေသနေသု, နိရဿတီ အာဒိယတီ စ ဓမ္မံ.

เพราะการยึดมั่นในทิฏฐิทั้งหลายก้าวล่วงได้ไม่ง่ายเลย เพราะได้เลือกเฟ้นถือมั่นธรรมทั้งหลายไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น นรชนจึงสละและยึดถือธรรมในลัทธิที่ยึดมั่นเหล่านั้น

---

၇၉၂.

๗๙๒.

---

ဓောနဿ [Pg.402] ဟိ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ, ပကပ္ပိတာ ဒိဋ္ဌိ ဘဝါဘဝေသု;

မာယဉ္စ မာနဉ္စ ပဟာယ ဓောနော, သ ကေန ဂစ္ဆေယျ အနူပယော သော.

สำหรับผู้มีปัญญากำจัดกิเลสได้แล้ว ทิฏฐิที่คิดนึกขึ้นในภพน้อยภพใหญ่ย่อมไม่มีในที่ไหนๆ ในโลก ท่านผู้มีปัญญากำจัดกิเลสได้แล้ว ละมายาและมานะได้แล้ว เป็นผู้ไม่มีอุปธิ ท่านจะพึงไปด้วยเหตุอะไร

---

၇၉၃.

๗๙๓.

---

ဥပယော ဟိ ဓမ္မေသု ဥပေတိ ဝါဒံ, အနူပယံ ကေန ကထံ ဝဒေယျ;

အတ္တာ နိရတ္တာ န ဟိ တဿ အတ္ထိ, အဓောသိ သော ဒိဋ္ဌိမိဓေဝ သဗ္ဗန္တိ.

ผู้มีอุปธิย่อมเข้าถึงวาทะในธรรมทั้งหลาย จะพึงกล่าวหาผู้ไม่มีอุปธิด้วยเหตุอะไร อย่างไรเล่า อัตตาหรือนิรัตตาของท่านไม่มี ท่านกำจัดทิฏฐิทั้งปวงในอัตภาพนี้ทีเดียว

---

ဒုဋ္ဌဋ္ဌကသုတ္တံ တတိယံ နိဋ္ဌိတံ.

ทุฏฐัฏฐกสูตรที่ ๓ จบ

---

၄. သုဒ္ဓဋ္ဌကသုတ္တံ

๔. สุทธัฏฐกสูตรที่ ๔

---

၇၉၄.

๗๙๔.

---

ပဿာမိ သုဒ္ဓံ ပရမံ အရောဂံ, ဒိဋ္ဌေန သံသုဒ္ဓိ နရဿ ဟောတိ;

ဧဝါဘိဇာနံ ပရမန္တိ ဉတွာ, သုဒ္ဓါနုပဿီတိ ပစ္စေတိ ဉာဏံ.

เราเห็นรูปอันบริสุทธิ์ ยอดเยี่ยม ไม่มีโรค ความบริสุทธิ์ของคนย่อมมีได้ด้วยการเห็นรูป ผู้ที่รู้อย่างนี้แล้วทราบว่า การเห็นรูปนั้นเป็นสิ่งสูงสุด ชื่อว่าผู้เห็นความบริสุทธิ์ ย่อมเชื่อถือความรู้นั้น

---

၇၉၅.

๗๙๕.

---

ဒိဋ္ဌေန စေ သုဒ္ဓိ နရဿ ဟောတိ, ဉာဏေန ဝါ သော ပဇဟာတိ ဒုက္ခံ;

အညေန သော သုဇ္ဈတိ သောပဓီကော, ဒိဋ္ဌီ ဟိ နံ ပါဝ တထာ ဝဒါနံ.

ถ้าความบริสุทธิ์ของคนมีได้ด้วยการเห็น หรือว่าเขาย่อมละทุกข์ได้ด้วยญาณไซร้ เขานั้นผู้ยังมีอุปธิอยู่ ก็ชื่อว่าบริสุทธิ์ได้ด้วยทางอื่น ทิฏฐิของเขานั่นแหละบอกว่าเขาเป็นคนพูดอย่างนั้น

---

၇၉၆.

๗๙๖.

---

န ဗြာဟ္မဏော အညတော သုဒ္ဓိမာဟ, ဒိဋ္ဌေ သုတေ သီလဝတေ မုတေ ဝါ;

ပုညေ စ ပါပေ စ အနူပလိတ္တော, အတ္တဉ္ဇဟော နယိဓ ပကုဗ္ဗမာနော.

พราหมณ์ย่อมไม่กล่าวความบริสุทธิ์ว่ามาจากทางอื่น คือจากรูปที่เห็น เสียงที่ได้ยิน ศีลพรต หรืออารมณ์ที่รับรู้ ท่านไม่ติดในบุญและบาป ละอัตตาได้แล้ว ไม่สร้างอะไรในโลกนี้

---

၇၉၇.

๗๙๗.

---

ပုရိမံ ပဟာယ အပရံ သိတာသေ, ဧဇာနုဂါ တေ န တရန္တိ သင်္ဂံ;

တေ ဥဂ္ဂဟာယန္တိ နိရဿဇန္တိ, ကပီဝ သာခံ ပမုဉ္စံ ဂဟာယံ.

พวกเขาทิ้งของเก่าแล้วไปยึดของใหม่ เป็นผู้ตามตัณหาไป ย่อมข้ามความข้องอยู่ไม่ได้ พวกเขายึดถือแล้วก็สละไป เหมือนลิงปล่อยกิ่งไม้แล้วจับกิ่งอื่นฉะนั้น

---

၇၉၈.

๗๙๘.

---

သယံ [Pg.403] သမာဒါယ ဝတာနိ ဇန္တု, ဥစ္စာဝစံ ဂစ္ဆတိ သညသတ္တော;

ဝိဒွါ စ ဝေဒေဟိ သမေစ္စ ဓမ္မံ, န ဥစ္စာဝစံ ဂစ္ဆတိ ဘူရိပညော.

สัตว์ผู้ข้องอยู่ในสัญญา สมาทานวัตรด้วยตนเองแล้ว ย่อมไปสู่ลัทธิสูงๆ ต่ำๆ ส่วนผู้มีปัญญากว้างขวาง รู้แจ้งธรรมด้วยเวท (ญาณ) ทั้งหลายแล้ว ย่อมไม่ไปสู่ลัทธิสูงๆ ต่ำๆ

---

၇၉၉.

๗๙๙.

---

သ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိသေနိဘူတော, ယံ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌံ ဝ သုတံ မုတံ ဝါ;

တမေဝ ဒဿိံ ဝိဝဋံ စရန္တံ, ကေနီဓ လောကသ္မိ ဝိကပ္ပယေယျ.

ท่านผู้ชนะเสนา (มาร) ในธรรมทั้งปวง คือในอารมณ์ที่เห็น ฟัง หรือรับรู้ใดๆ ก็ตาม ใครในโลกนี้จะพึงคาดคะเนท่านผู้เห็นธรรมนั้น ผู้มีธรรมอันเปิดเผยเที่ยวไปได้เล่า

---

၈၀၀.

๘๐๐.

---

န ကပ္ပယန္တိ န ပုရေက္ခရောန္တိ, အစ္စန္တသုဒ္ဓီတိ န တေ ဝဒန္တိ;

အာဒါနဂန္ထံ ဂထိတံ ဝိသဇ္ဇ, အာသံ န ကုဗ္ဗန္တိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ.

ท่านเหล่านั้นย่อมไม่คาดคะเน ไม่ยึดถือเป็นประธาน ไม่กล่าวว่านี่คือความบริสุทธิ์อย่างยิ่ง ท่านตัดเครื่องผูกคือความยึดมั่นที่ผูกรัดไว้แล้ว ไม่กระทำความหวังในที่ไหนๆ ในโลก

---

၈၀၁.

๘๐๑.

---

သီမာတိဂေါ ဗြာဟ္မဏော တဿ နတ္ထိ, ဉတွာ ဝ ဒိသွာ ဝ သမုဂ္ဂဟီတံ;

န ရာဂရာဂီ န ဝိရာဂရတ္တော, တဿီဓ နတ္ထီ ပရမုဂ္ဂဟီတန္တိ.

พราหมณ์ผู้ก้าวล่วงเขตแดนไปแล้ว ไม่มีสิ่งใดที่ท่านยึดถือเพราะรู้หรือเห็น ท่านไม่กำหนัดด้วยราคะ ไม่ยินดีในวิราคะ สำหรับท่านไม่มีสิ่งใดที่ยึดถือว่าสูงสุดในโลกนี้

---

သုဒ္ဓဋ္ဌကသုတ္တံ စတုတ္ထံ နိဋ္ဌိတံ.

สุทธัฏฐกสูตรที่ ๔ จบ

---

၅. ပရမဋ္ဌကသုတ္တံ

๕. ปรมัฏฐกสูตร

---

၈၀၂.

๘๐๒.

---

ပရမန္တိ ဒိဋ္ဌီသု ပရိဗ္ဗသာနော, ယဒုတ္တရိ ကုရုတေ ဇန္တု လောကေ;

ဟီနာတိ အညေ တတော သဗ္ဗမာဟ, တသ္မာ ဝိဝါဒါနိ အဝီတိဝတ္တော.

สัตว์โลกยึดมั่นอยู่ในทิฏฐิทั้งหลายว่า (ทิฏฐิของเรา) ประเสริฐที่สุด ย่อมทำทิฏฐิใดให้เป็นเยี่ยมในโลก เพราะเหตุนั้น เขาย่อมกล่าวว่า คนเหล่าอื่นทั้งหมดนอกนี้เลวทราม เพราะเหตุนั้น เขายังข้ามพ้นการโต้เถียงทั้งหลายไปไม่ได้

---

၈၀၃.

๘๐๓.

---

ယဒတ္တနီ ပဿတိ အာနိသံသံ, ဒိဋ္ဌေ သုတေ သီလဝတေ မုတေ ဝါ;

တဒေဝ သော တတ္ထ သမုဂ္ဂဟာယ, နိဟီနတော ပဿတိ သဗ္ဗမညံ.

บุคคลเห็นอานิสงส์ใดในตน ในสิ่งที่เห็น สิ่งที่ฟัง ในศีลพรต หรือในสิ่งที่รับรู้ เขายึดถือเอาแต่อานิสงส์นั้นในทิฏฐินั้นแล้ว ย่อมเห็นคนอื่นทั้งหมดว่าเลวทราม

---

၈၀၄.

๘๐๔.

---

တံ [Pg.404] ဝါပိ ဂန္ထံ ကုသလာ ဝဒန္တိ, ယံ နိဿိတော ပဿတိ ဟီနမညံ;

တသ္မာ ဟိ ဒိဋ္ဌံ ဝ သုတံ မုတံ ဝါ, သီလဗ္ဗတံ ဘိက္ခု န နိဿယေယျ.

ผู้รู้ทั้งหลายกล่าวการที่บุคคลอาศัยทิฏฐิใดแล้วเห็นคนอื่นว่าเลวทรามนั่นแหละว่าเป็นเครื่องผูกรัด เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุไม่พึงอาศัยสิ่งที่เห็น สิ่งที่ฟัง สิ่งที่รับรู้ หรือศีลพรต

---

၈၀၅.

๘๐๕.

---

ဒိဋ္ဌိမ္ပိ လောကသ္မိံ န ကပ္ပယေယျ, ဉာဏေန ဝါ သီလဝတေန ဝါပိ;

သမောတိ အတ္တာနမနူပနေယျ, ဟီနော န မညေထ ဝိသေသိ ဝါပိ.

บุคคลไม่พึงสร้างทิฏฐิขึ้นในโลก ไม่ว่าด้วยญาณ หรือด้วยศีลพรต ไม่พึงนำตนเข้าไปเปรียบเทียบว่าเสมอเขา ไม่พึงสำคัญตนว่าเลวกว่าเขา หรือดีกว่าเขา

---

၈၀၆.

๘๐๖.

---

အတ္တံ ပဟာယ အနုပါဒိယာနော, ဉာဏေပိ သော နိဿယံ နော ကရောတိ;

သ ဝေ ဝိယတ္တေသု န ဝဂ္ဂသာရီ, ဒိဋ္ဌိမ္ပိ သော န ပစ္စေတိ ကိဉ္စိ.

ภิกษุนั้นละอัตตาแล้ว ไม่ยึดถือ จึงไม่ทำที่พึ่งอาศัยแม้ในญาณ เธอไม่เป็นผู้ฝักใฝ่ในหมู่ชนผู้มีความเห็นแตกต่างกัน และเธอย่อมไม่กลับไปหาทิฏฐิไรๆ เลย

---

၈၀၇.

๘๐๗.

---

ယဿူဘယန္တေ ပဏိဓီဓ နတ္ထိ, ဘဝါဘဝါယ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ;

နိဝေသနာ တဿ န သန္တိ ကေစိ, ဓမ္မေသု နိစ္ဆေယျ သမုဂ္ဂဟီတံ.

ผู้ใดไม่มีความปรารถนาในส่วนสุดทั้งสองในโลกนี้ เพื่อภพน้อยภพใหญ่ในโลกนี้หรือโลกหน้า ผู้นั้นไม่มีความยึดมั่นอะไรๆ ที่ตัดสินถือเอาในธรรมทั้งหลาย

---

၈၀၈.

๘๐๘.

---

တဿီဓ ဒိဋ္ဌေ ဝ သုတေ မုတေ ဝါ, ပကပ္ပိတာ နတ္ထိ အဏူပိ သညာ;

တံ ဗြာဟ္မဏံ ဒိဋ္ဌိမနာဒိယာနံ, ကေနီဓ လောကသ္မိံ ဝိကပ္ပယေယျ.

สำหรับพราหมณ์นั้น ในโลกนี้ ไม่มีสัญญาที่ปรุงแต่งขึ้นในสิ่งที่เห็น สิ่งที่ฟัง หรือสิ่งที่รับรู้แม้แต่น้อย ใครเล่าในโลกนี้จะพึงจำแนกพราหมณ์ผู้ไม่ยึดถือทิฏฐินั้นได้ด้วยเหตุอะไร

---

၈၀၉.

๘๐๙.

---

န ကပ္ပယန္တိ န ပုရေက္ခရောန္တိ, ဓမ္မာပိ တေသံ န ပဋိစ္ဆိတာသေ;

န ဗြာဟ္မဏော သီလဝတေန နေယျော, ပါရင်္ဂတော န ပစ္စေတိ တာဒီတိ.

พราหมณ์เหล่านั้นย่อมไม่สร้างทิฏฐิ ไม่ยกย่องทิฏฐิ ธรรมทั้งหลายท่านก็ไม่ได้รับไว้ พราหมณ์ผู้คงที่เช่นนั้น อันใครๆ ไม่พึงนำไปได้ด้วยศีลพรต ท่านถึงฝั่งแล้ว ย่อมไม่กลับมาอีก

---

ပရမဋ္ဌကသုတ္တံ ပဉ္စမံ နိဋ္ဌိတံ.

ปรมัฏฐกสูตรที่ ๕ จบ

---

၆. ဇရာသုတ္တံ

๖. ชราสูตร

---

၈၁၀.

๘๑๐.

---

အပ္ပံ [Pg.405] ဝတ ဇီဝိတံ ဣဒံ, ဩရံ ဝဿသတာပိ မိယျတိ ;

ယော စေပိ အတိစ္စ ဇီဝတိ, အထ ခေါ သော ဇရသာပိ မိယျတိ.

ชีวิตนี้น้อยนักหนอ สัตว์ย่อมตายแม้ก่อนถึงร้อยปี แม้ผู้ใดมีชีวิตอยู่เกินร้อยปีไปได้ แต่แล้วผู้นั้นก็ย่อมตายเพราะความชรา

---

၈၁၁.

๘๑๑.

---

သောစန္တိ ဇနာ မမာယိတေ, န ဟိ သန္တိ နိစ္စာ ပရိဂ္ဂဟာ;

ဝိနာဘာဝသန္တမေဝိဒံ, ဣတိ ဒိသွာ နာဂါရမာဝသေ.

คนทั้งหลายย่อมเศร้าโศกเพราะสิ่งที่ตนยึดถือเป็นของตน เพราะสมบัติที่ยั่งยืนไม่มีเลย ความพลัดพรากจากกันนี้เป็นของแน่นอน เมื่อเห็นดังนี้แล้ว ไม่พึงอยู่ครองเรือน

---

၈၁၂.

๘๑๒.

---

မရဏေနပိ တံ ပဟီယတိ, ယံ ပုရိသော မမိဒန္တိ မညတိ;

ဧတမ္ပိ ဝိဒိတွာ ပဏ္ဍိတော, န မမတ္တာယ နမေထ မာမကော.

สิ่งที่บุรุษสำคัญว่าเป็นของเรา สิ่งนั้นย่อมถูกละไปแม้เพราะความตาย บัณฑิตผู้เป็นสาวกทราบข้อนี้แล้ว ไม่พึงน้อมไปในความยึดถือว่าเป็นของเรา

---

၈၁၃.

๘๑๓.

---

သုပိနေန ယထာပိ သင်္ဂတံ, ပဋိဗုဒ္ဓေါ ပုရိသော န ပဿတိ;

ဧဝမ္ပိ ပိယာယိတံ ဇနံ, ပေတံ ကာလကတံ န ပဿတိ.

บุรุษผู้ตื่นขึ้นแล้ว ย่อมไม่เห็นคนที่ได้พบในความฝัน ฉันใด เขาย่อมไม่เห็นคนที่รักผู้ล่วงลับไปแล้ว ฉันนั้น

---

၈၁၄.

๘๑๔.

---

ဒိဋ္ဌာပိ သုတာပိ တေ ဇနာ, ယေသံ နာမမိဒံ ပဝုစ္စတိ ;

နာမံယေဝါဝသိဿတိ, အက္ခေယျံ ပေတဿ ဇန္တုနော.

ชนทั้งหลายที่เราเคยเห็นและเคยได้ยิน ซึ่งมีชื่อนี้ที่เรียกกันอยู่ เมื่อสัตว์นั้นตายไปแล้ว ชื่อเท่านั้นที่ยังเหลืออยู่ให้เรียกขาน

---

၈၁၅.

๘๑๕.

---

သောကပ္ပရိဒေဝမစ္ဆရံ, န ဇဟန္တိ ဂိဒ္ဓါ မမာယိတေ;

တသ္မာ မုနယော ပရိဂ္ဂဟံ, ဟိတွာ အစရိံသု ခေမဒဿိနော.

ผู้ที่ละโมบในสิ่งที่ตนยึดถือเป็นของตน ย่อมละความโศก ความคร่ำครวญ และความตระหนี่ไม่ได้ เพราะเหตุนั้น พระมุนีผู้เห็นแดนเกษม จึงละสมบัติแล้วประพฤติพรต

---

၈၁၆.

๘๑๖.

---

ပတိလီနစရဿ [Pg.406] ဘိက္ခုနော, ဘဇမာနဿ ဝိဝိတ္တမာသနံ;

သာမဂ္ဂိယမာဟု တဿ တံ, ယော အတ္တာနံ ဘဝနေ န ဒဿယေ.

สัตบุรุษทั้งหลายกล่าวการปฏิบัติของภิกษุผู้ประพฤติหลีกเร้น ผู้เสพที่นั่งอันสงัด ผู้ไม่แสดงตนในภพ ว่าเป็นความสามัคคี

---

၈၁၇.

๘๑๗.

---

သဗ္ဗတ္ထ မုနီ အနိဿိတော, န ပိယံ ကုဗ္ဗတိ နောပိ အပ္ပိယံ;

တသ္မိံ ပရိဒေဝမစ္ဆရံ, ပဏ္ဏေ ဝါရိ ယထာ န လိမ္ပတိ.

พระมุนีไม่ยึดถือในสิ่งทั้งปวง ไม่ทำสิ่งเป็นที่รักและไม่เป็นที่รัก ความคร่ำครวญและความตระหนี่ย่อมไม่ติดในพระมุนีนั้น เหมือนน้ำไม่ติดในใบบัว

---

၈၁၈.

๘๑๘.

---

ဥဒဗိန္ဒု ယထာပိ ပေါက္ခရေ, ပဒုမေ ဝါရိ ယထာ န လိမ္ပတိ;

ဧဝံ မုနိ နောပလိမ္ပတိ, ယဒိဒံ ဒိဋ္ဌသုတံ မုတေသု ဝါ.

เหมือนหยาดน้ำบนใบบัว หรือเหมือนน้ำบนดอกปทุมไม่ติดอยู่ ฉันใด พระมุนีย่อมไม่ติดในสิ่งที่เห็น สิ่งที่ฟัง หรือสิ่งที่รับรู้ ฉันนั้น

---

၈၁၉.

๘๑๙.

---

ဓောနော န ဟိ တေန မညတိ, ယဒိဒံ ဒိဋ္ဌသုတံ မုတေသု ဝါ;

နာညေန ဝိသုဒ္ဓိမိစ္ဆတိ, န ဟိ သော ရဇ္ဇတိ နော ဝိရဇ္ဇတီတိ.

ผู้ชำระกิเลสแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายด้วยสิ่งที่เห็น สิ่งที่ฟัง หรือสิ่งที่รับรู้นั้น ท่านไม่ปรารถนาความบริสุทธิ์ด้วยวิธีอื่น เพราะท่านไม่กำหนัด และไม่คลายกำหนัด

---

ဇရာသုတ္တံ ဆဋ္ဌံ နိဋ္ဌိတံ.

ชราสูตรที่ ๖ จบ

---

၇. တိဿမေတ္တေယျသုတ္တံ

๗. ติสสเมตเตยยสูตร

---

၈၂၀.

๘๒๐.

---

‘‘မေထုနမနုယုတ္တဿ, (ဣစ္စာယသ္မာ တိဿော မေတ္တေယျော) ဝိဃာတံ ဗြူဟိ မာရိသ;

သုတွာန တဝ သာသနံ, ဝိဝေကေ သိက္ခိဿာမသေ.

(พระติสสเมตเตยยะทูลว่า) ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกความคับแค้นใจของผู้หมกมุ่นในเมถุนธรรม ข้าพระองค์ทั้งหลายได้ฟังคำสอนของพระองค์แล้ว จักศึกษาในวิเวก

---

၈၂၁.

๘๒๑.

---

‘‘မေထုနမနုယုတ္တဿ, (မေတ္တေယျာတိ ဘဂဝါ) မုဿတေ ဝါပိ သာသနံ;

မိစ္ဆာ စ ပဋိပဇ္ဇတိ, ဧတံ တသ္မိံ အနာရိယံ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูกรเมตเตยยะ ผู้หมกมุ่นในเมถุนธรรม คำสอนย่อมลืมเลือนไป และเขาย่อมปฏิบัติผิด นี้เป็นความไม่ประเสริฐในบุคคลนั้น

---

၈၂၂.

๘๒๒.

---

‘‘ဧကော [Pg.407] ပုဗ္ဗေ စရိတွာန, မေထုနံ ယော နိသေဝတိ;

ယာနံ ဘန္တံ ဝ တံ လောကေ, ဟီနမာဟု ပုထုဇ္ဇနံ.

ผู้ใดเคยประพฤติอยู่ผู้เดียวในกาลก่อน แล้วกลับมาเสพเมถุนธรรม บัณฑิตในโลกกล่าวผู้นั้นว่าเป็นปุถุชนชั้นเลว เหมือนยานที่หมุนไปผิดทาง

---

၈၂၃.

๘๒๓.

---

‘‘ယသော ကိတ္တိ စ ယာ ပုဗ္ဗေ, ဟာယတေ ဝါပိ တဿ သာ;

ဧတမ္ပိ ဒိသွာ သိက္ခေထ, မေထုနံ ဝိပ္ပဟာတဝေ.

ยศและเกียรติคุณใดที่เคยมีมาก่อน ยศและเกียรติคุณนั้นของเขาย่อมเสื่อมไป เมื่อเห็นข้อนี้แล้ว พึงศึกษาเพื่อละเมถุนธรรมเสีย

---

၈၂၄.

๘๒๔.

---

‘‘သင်္ကပ္ပေဟိ ပရေတော သော, ကပဏော ဝိယ ဈာယတိ;

သုတွာ ပရေသံ နိဂ္ဃောသံ, မင်္ကု ဟောတိ တထာဝိဓော.

ผู้นั้นถูกความดำริครอบงำ ย่อมซบเซาเหมือนคนกำพร้า เมื่อได้ยินเสียงตำหนิของคนอื่น คนเช่นนั้นย่อมเก้อเขิน

---

၈၂၅.

๘๒๕.

---

‘‘အထ သတ္ထာနိ ကုရုတေ, ပရဝါဒေဟိ စောဒိတော;

ဧသ ခွဿ မဟာဂေဓော, မောသဝဇ္ဇံ ပဂါဟတိ.

ครั้นถูกถ้อยคำของผู้อื่นโจทนา เขาย่อมสร้างศัสตรา และย่อมจมลงในความผิดคือการพูดเท็จ นี้เป็นความโลภอย่างใหญ่ของเขาโดยแท้

---

၈၂၆.

๘๒๖.

---

‘‘ပဏ္ဍိတောတိ သမညာတော, ဧကစရိယံ အဓိဋ္ဌိတော;

အထာပိ မေထုနေ ယုတ္တော, မန္ဒောဝ ပရိကိဿတိ.

บุคคลผู้ที่ใครๆ รู้จักกันว่าเป็นบัณฑิต สมาทานอยู่ซึ่งพรหมจรรย์อันประพฤติผู้เดียว ภายหลังยังประกอบในเมถุนธรรม ย่อมลำบากเหมือนคนเขลา

---

၈၂၇.

๘๒๗.

---

‘‘ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ, မုနိ ပုဗ္ဗာပရေ ဣဓ;

ဧကစရိယံ ဒဠှံ ကယိရာ, န နိသေဝေထ မေထုနံ.

มุนีในศาสนานี้ รู้โทษนี้ทั้งในเบื้องหน้าและเบื้องหลังแล้ว พึงทำการอยู่ผู้เดียวให้มั่นคง ไม่พึงเสพเมถุนธรรม

---

၈၂၈.

๘๒๘.

---

‘‘ဝိဝေကညေဝ သိက္ခေထ, ဧတဒရိယာနမုတ္တမံ;

န တေန သေဋ္ဌော မညေထ, သ ဝေ နိဗ္ဗာနသန္တိကေ.

พึงศึกษาแต่วิเวกเท่านั้น ข้อนั้นเป็นธรรมอันสูงสุดของพระอริยเจ้าทั้งหลาย บุคคลไม่พึงสำคัญตนว่าเป็นผู้ประเสริฐด้วยวิเวกนั้น ผู้นั้นแลชื่อว่าตั้งอยู่ใกล้พระนิพพาน

---

၈၂၉.

๘๒๙.

---

‘‘ရိတ္တဿ မုနိနော စရတော, ကာမေသု အနပေက္ခိနော;

ဩဃတိဏ္ဏဿ ပိဟယန္တိ, ကာမေသု ဂဓိတာ ပဇာ’’တိ.

หมู่สัตว์ผู้กำหนัดในกามทั้งหลาย ย่อมทะเยอทะยานอยากต่อพระมุนีผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว ผู้ว่างเปล่า ประพฤติอยู่ ไม่เยื่อใยในกามทั้งหลาย

---

တိဿမေတ္တေယျသုတ္တံ သတ္တမံ နိဋ္ဌိတံ.

ติสสเมตเตยยสูตรที่ ๗ จบ

---

၈. ပသူရသုတ္တံ

๘. ปสูรสูตร

---

၈၃၀.

๘๓๐.

---

ဣဓေဝ သုဒ္ဓိ ဣတိ ဝါဒယန္တိ, နာညေသု ဓမ္မေသု ဝိသုဒ္ဓိမာဟု;

ယံ နိဿိတာ တတ္ထ သုဘံ ဝဒါနာ, ပစ္စေကသစ္စေသု ပုထူ နိဝိဋ္ဌာ.

สมณพราหมณ์เป็นอันมาก ผู้ตั้งมั่นอยู่ในทิฏฐิสัจจะส่วนของตนๆ อาศัยทิฏฐิใดแล้ว ก็กล่าวชมเชยทิฏฐินั้น ย่อมกล่าวว่าความบริสุทธิ์มีในทิฏฐินี้เท่านั้น ไม่กล่าวความบริสุทธิ์ในธรรมเหล่าอื่น

---

၈၃၁.

๘๓๑.

---

တေ [Pg.408] ဝါဒကာမာ ပရိသံ ဝိဂယှ, ဗာလံ ဒဟန္တီ မိထု အညမညံ;

ဝဒန္တိ တေ အညသိတာ ကထောဇ္ဇံ, ပသံသကာမာ ကုသလာ ဝဒါနာ.

นักโต้วาทเหล่านั้น ปรารถนาจะโต้วาทะ เข้าไปสู่บริษัทแล้ว ย่อมทำกันและกันให้เป็นคนพาล อาศัยทิฏฐิอื่น กล่าวถ้อยคำโต้เถียงกัน ปรารถนาการสรรเสริญ อ้างตนว่าเป็นกุศล

---

၈၃၂.

๘๓๒.

---

ယုတ္တော ကထာယံ ပရိသာယ မဇ္ဈေ, ပသံသမိစ္ဆံ ဝိနိဃာတိ ဟောတိ;

အပါဟတသ္မိံ ပန မင်္ကု ဟောတိ, နိန္ဒာယ သော ကုပ္ပတိ ရန္ဓမေသီ.

ผู้ประกอบในการโต้วาทะในท่ามกลางบริษัท ปรารถนาการสรรเสริญ ย่อมมีความคับแค้นใจ แต่เมื่อวาทะของตนถูกกำจัดเสียแล้ว เขาย่อมเศร้าหมอง เขาย่อมโกรธเพราะคำติเตียน ย่อมแสวงหาโทษของผู้อื่น

---

၈၃၃.

๘๓๓.

---

ယမဿ ဝါဒံ ပရိဟီနမာဟု, အပါဟတံ ပဉှဝိမံသကာသေ;

ပရိဒေဝတိ သောစတိ ဟီနဝါဒေါ, ဥပစ္စဂါ မန္တိ အနုတ္ထုနာတိ.

นักวินิจฉัยปัญหาทั้งหลายกล่าววาทะของเขาใดว่า เป็นวาทะที่ทราม ถูกกำจัดเสียแล้ว นักโต้วาทะผู้มีวาทะเลวทราม ย่อมคร่ำครวญ ย่อมเศร้าโศก ร้องไห้รำพันว่า เขาชนะเราเสียแล้ว

---

၈၃၄.

๘๓๔.

---

ဧတေ ဝိဝါဒါ သမဏေသု ဇာတာ, ဧတေသု ဥဂ္ဃာတိ နိဃာတိ ဟောတိ;

ဧတမ္ပိ ဒိသွာ ဝိရမေ ကထောဇ္ဇံ, န ဟညဒတ္ထတ္ထိပသံသလာဘာ.

การโต้เถียงเหล่านี้เกิดขึ้นในสมณะทั้งหลาย ในการโต้เถียงเหล่านี้ ย่อมมีความดีใจและความเสียใจ บุคคลเห็นโทษแม้นี้แล้ว พึงงดเว้นจากการโต้เถียงกัน เพราะการโต้เถียงกันไม่มีประโยชน์อะไร นอกจากได้ความสรรเสริญ

---

၈၃၅.

๘๓๕.

---

ပသံသိတော ဝါ ပန တတ္ထ ဟောတိ, အက္ခာယ ဝါဒံ ပရိသာယ မဇ္ဈေ;

သော ဟဿတီ ဥဏ္ဏမတီ စ တေန, ပပ္ပုယျ တမတ္ထံ ယထာ မနော အဟု.

อีกอย่างหนึ่ง เขาย่อมเป็นผู้ได้รับการสรรเสริญในที่นั้น เพราะกล่าววาทะในท่ามกลางบริษัท เขาย่อมร่าเริงและย่อมทะนงตัวขึ้นเพราะการสรรเสริญนั้น เพราะได้บรรลุประโยชน์นั้นตามที่ใจของตนเป็นไปแล้ว

---

၈၃၆.

๘๓๖.

---

ယာ ဥဏ္ဏတီ သာဿ ဝိဃာတဘူမိ, မာနာတိမာနံ ဝဒတေ ပနေသော;

ဧတမ္ပိ ဒိသွာ န ဝိဝါဒယေထ, န ဟိ တေန သုဒ္ဓိံ ကုသလာ ဝဒန္တိ.

ความทะนงตัวใด ความทะนงตัวนั้นเป็นภูมิแห่งความคับแค้นของเขา เขาย่อมกล่าวมานะและอติมานะ บุคคลเห็นโทษแม้นี้แล้ว ไม่พึงโต้เถียงกัน เพราะบัณฑิตทั้งหลายไม่กล่าวความบริสุทธิ์ด้วยการโต้เถียงนั้น

---

၈၃၇.

๘๓๗.

---

သူရော ယထာ ရာဇခါဒါယ ပုဋ္ဌော, အဘိဂဇ္ဇမေတိ ပဋိသူရမိစ္ဆံ;

ယေနေဝ သော တေန ပလေဟိ သူရ, ပုဗ္ဗေဝ နတ္ထိ ယဒိဒံ ယုဓာယ.

ดูกรปสูร ท่านจงไปยังที่ซึ่งมีนักโต้วาทะผู้นั้น ด้วยเหตุใดเหตุนั้นเถิด เหมือนวีรบุรุษผู้ได้รับการบำรุงเลี้ยงด้วยพระราชภักษาหาร ปรารถนาคู่ต่อสู้ ไปคำรามอยู่ ฉะนั้น เพราะว่าการรบนั้นไม่มีแก่เราแล้วในกาลก่อน

---

၈၃၈.

๘๓๘.

---

ယေ [Pg.409] ဒိဋ္ဌိမုဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တိ, ဣဒမေဝ သစ္စန္တိ စ ဝါဒယန္တိ;

တေ တွံ ဝဒဿူ န ဟိ တေဓ အတ္ထိ, ဝါဒမှိ ဇာတေ ပဋိသေနိကတ္တာ.

ท่านจงกล่าวกับชนเหล่าใด ผู้ยึดถือทิฏฐิแล้วโต้เถียงกัน และกล่าวกันว่า ทิฏฐินี้เท่านั้นจริง ดังนี้เถิด เพราะว่าในศาสนานี้ไม่มีปฏิปักษ์ต่อท่าน เมื่อการโต้เถียงเกิดขึ้น

---

၈၃၉.

๘๓๙.

---

ဝိသေနိကတွာ ပန ယေ စရန္တိ, ဒိဋ္ဌီဟိ ဒိဋ္ဌိံ အဝိရုဇ္ဈမာနာ;

တေသု တွံ ကိံ လဘေထော ပသူရ, ယေသီဓ နတ္ထီ ပရမုဂ္ဂဟီတံ.

ดูกรปสูร ท่านจะได้อะไรในชนเหล่าใด ผู้ทำลายเสนาแล้วเที่ยวไป ไม่ขัดขวางทิฏฐิด้วยทิฏฐิทั้งหลาย ผู้ซึ่งไม่มีธรรมที่ยึดถืออย่างยิ่งในโลกนี้

---

၈၄၀.

๘๔๐.

---

အထ တွံ ပဝိတက္ကမာဂမာ, မနသာ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ စိန္တယန္တော;

ဓောနေန ယုဂံ သမာဂမာ, န ဟိ တွံ သက္ခသိ သမ္ပယာတဝေတိ.

ดูกรปสูร ครั้นท่านมาถึงเข้าสู่ความตรึกแล้ว คิดถึงทิฏฐิต่างๆ ด้วยใจ ท่านมาถึงเข้าคู่กับผู้มีกิเลสอันล้างแล้ว ท่านย่อมไม่อาจเพื่อจะก้าวไปให้พร้อมได้

---

ပသူရသုတ္တံ အဋ္ဌမံ နိဋ္ဌိတံ.

ปสูรสูตรที่ ๘ จบ

---

၉. မာဂဏ္ဍိယသုတ္တံ

๙. มาคัณฑิยสูตร

---

၈၄၁.

๘๔๑.

---

‘‘ဒိသွာန တဏှံ အရတိံ ရဂဉ္စ, နာဟောသိ ဆန္ဒော အပိ မေထုနသ္မိံ;

ကိမေဝိဒံ မုတ္တကရီသပုဏ္ဏံ, ပါဒါပိ နံ သမ္ဖုသိတုံ န ဣစ္ဆေ’’.

เราได้เห็นนางตัณหา นางอรดี และนางราคาแล้ว แม้ความพอใจในเมถุนธรรมก็มิได้มีเลย เราจักมีความพอใจอะไรในสรีระนี้ที่เต็มไปด้วยมูตรและกรีสเล่า เราไม่ปรารถนาจะถูกต้องสรีระนี้แม้ด้วยเท้า

---

၈၄၂.

๘๔๒.

---

‘‘ဧတာဒိသံ စေ ရတနံ န ဣစ္ဆသိ, နာရိံ နရိန္ဒေဟိ ဗဟူဟိ ပတ္ထိတံ;

ဒိဋ္ဌိဂတံ သီလဝတံ နု ဇီဝိတံ, ဘဝူပပတ္တိဉ္စ ဝဒေသိ ကီဒိသံ’’.

ถ้าท่านไม่ปรารถนารัตนะเช่นนี้ คือ นารีที่นรินทร์เป็นอันมากปรารถนาแล้ว ท่านย่อมกล่าวทิฏฐิ ศีล วัตร ชีวิต และความเข้าถึงภพ อย่างไร

---

၈၄၃.

๘๔๓.

---

‘‘ဣဒံ ဝဒါမီတိ န တဿ ဟောတိ, (မာဂဏ္ဍိယာတိ ဘဂဝါ)ဓမ္မေသု နိစ္ဆေယျ သမုဂ္ဂဟီတံ;

ပဿဉ္စ ဒိဋ္ဌီသု အနုဂ္ဂဟာယ,အဇ္ဈတ္တသန္တိံ ပစိနံ အဒဿံ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรมาคัณฑิยะ) การยึดถือโดยตกลงใจในธรรมทั้งหลายว่า เรากล่าวอย่างนี้ ดังนี้ ย่อมไม่มีแก่เรานั้นเลย เราเห็นโทษในทิฏฐิทั้งหลาย ไม่ยึดถือ ค้นหาอยู่ ได้เห็นความสงบในภายในแล้ว

---

၈၄၄.

๘๔๔.

---

‘‘ဝိနိစ္ဆယာ [Pg.410] ယာနိ ပကပ္ပိတာနိ, (ဣတိ မာဂဏ္ဍိယော )တေ ဝေ မုနီ ဗြူသိ အနုဂ္ဂဟာယ;

အဇ္ဈတ္တသန္တီတိ ယမေတမတ္ထံ,ကထံ နု ဓီရေဟိ ပဝေဒိတံ တံ’’.

(มาคัณฑิยพราหมณ์ทูลถามว่า) ข้าแต่พระมุนี ท่านไม่ยึดถือทิฏฐิที่ตกลงใจ ที่คิดประดิษฐ์ขึ้นแล้วเหล่านั้น กล่าวอยู่ ท่านกล่าวถึงประโยชน์ใดว่า ความสงบในภายใน ประโยชน์นั้น บัณฑิตทั้งหลายประกาศไว้อย่างไร

---

၈၄၅.

๘๔๕.

---

‘‘န ဒိဋ္ဌိယာ န သုတိယာ န ဉာဏေန, (မာဂဏ္ဍိယာတိ ဘဂဝါ)သီလဗ္ဗတေနာပိ န သုဒ္ဓိမာဟ;

အဒိဋ္ဌိယာ အဿုတိယာ အဉာဏာ,အသီလတာ အဗ္ဗတာ နောပိ တေန;

ဧတေ စ နိဿဇ္ဇ အနုဂ္ဂဟာယ,သန္တော အနိဿာယ ဘဝံ န ဇပ္ပေ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรมาคัณฑิยะ) เราไม่กล่าวความบริสุทธิ์ด้วยทิฏฐิ ด้วยสุตะ ด้วยญาณ ด้วยศีล หรือด้วยวัตร และเราไม่กล่าวความบริสุทธิ์ว่าไม่มีได้ด้วยการไม่มีทิฏฐิ ไม่มีการสดับ ไม่มีความรู้ ไม่มีการไม่มีศีล ไม่มีการไม่มีวัตร ก็หาไม่ บุคคลสละธรรมเหล่านี้แล้ว ไม่ยึดถือ เป็นผู้สงบ ไม่มีความอาศัย ไม่พึงปรารถนาภพ

---

၈၄၆.

๘๔๖.

---

‘‘နော စေ ကိရ ဒိဋ္ဌိယာ န သုတိယာ န ဉာဏေန, (ဣတိ မာဂဏ္ဍိယော)သီလဗ္ဗတေနာပိ န သုဒ္ဓိမာဟ;

အဒိဋ္ဌိယာ အဿုတိယာ အဉာဏာ,အသီလတာ အဗ္ဗတာ နောပိ တေန;

မညာမဟံ မောမုဟမေဝ ဓမ္မံ,ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ ပစ္စေန္တိ သုဒ္ဓိံ’’.

(มาคัณฑิยพราหมณ์ทูลว่า) ถ้าท่านไม่กล่าวความบริสุทธิ์ด้วยทิฏฐิ ด้วยสุตะ ด้วยญาณ ด้วยศีล หรือด้วยวัตร และท่านไม่กล่าวความบริสุทธิ์ว่าไม่มีได้ด้วยการไม่มีทิฏฐิ ไม่มีการสดับ ไม่มีความรู้ ไม่มีการไม่มีศีล ไม่มีการไม่มีวัตร ก็หาไม่ ข้าพเจ้าสำคัญว่า ธรรมนี้เป็นธรรมที่งมงายทีเดียว เพราะสมณพราหมณ์บางพวกย่อมเชื่อความบริสุทธิ์ด้วยทิฏฐิ

---

၈၄၇.

๘๔๗.

---

‘‘ဒိဋ္ဌဉ္စ နိဿာယ အနုပုစ္ဆမာနော, (မာဂဏ္ဍိယာတိ ဘဂဝါ)သမုဂ္ဂဟီတေသု ပမောဟမာဂါ ;

ဣတော စ နာဒ္ဒက္ခိ အဏုမ္ပိ သညံ,တသ္မာ တုဝံ မောမုဟတော ဒဟာသိ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรมาคัณฑิยะ) ท่านอาศัยทิฏฐิแล้วถามอยู่เนืองๆ ย่อมถึงความหลงใหลในทิฏฐิที่ตนยึดถือแล้ว ท่านมิได้เห็นสัญญาแม้หน่อยหนึ่งจากธรรมนี้เลย เพราะเหตุนั้น ท่านจึงเห็นว่าเป็นธรรมที่งมงาย

---

၈၄၈.

๘๔๘.

---

‘‘သမော ဝိသေသီ ဥဒ ဝါ နိဟီနော, ယော မညတီ သော ဝိဝဒေထ တေန;

တီသု ဝိဓာသု အဝိကမ္ပမာနော, သမော ဝိသေသီတိ န တဿ ဟောတိ.

ผู้ใดสำคัญตนว่า เราเสมอกัน เราประเสริฐกว่า หรือว่าเราเลวกว่า ผู้นั้นพึงโต้เถียงกับผู้อื่นเพราะการสำคัญนั้น ส่วนผู้ใดไม่หวั่นไหวในมานะ ๓ อย่าง การสำคัญว่า เราเสมอกัน หรือเราประเสริฐกว่า ย่อมไม่มีแก่ผู้นั้น

---

၈၄၉.

๘๔๙.

---

‘‘သစ္စန္တိ သော ဗြာဟ္မဏော ကိံ ဝဒေယျ, မုသာတိ ဝါ သော ဝိဝဒေထ ကေန;

ယသ္မိံ သမံ ဝိသမံ ဝါပိ နတ္ထိ, သ ကေန ဝါဒံ ပဋိသံယုဇေယျ.

พราหมณ์นั้นจะพึงกล่าวว่า วาทะนี้จริง หรือจะพึงโต้เถียงกับใครว่า วาทะนี้เท็จเล่า การสำคัญว่า เสมอกันและไม่เสมอกัน ย่อมไม่มีแก่พราหมณ์ใด พราหมณ์นั้นจะพึงประกอบวาทะกับใคร

---

၈၅၀.

๘๕๐.

---

‘‘ဩကံ [Pg.411] ပဟာယ အနိကေတသာရီ, ဂါမေ အကုဗ္ဗံ မုနိ သန္ထဝါနိ ;

ကာမေဟိ ရိတ္တော အပုရေက္ခရာနော, ကထံ န ဝိဂ္ဂယှ ဇနေန ကယိရာ.

พระมุนีละที่อยู่อาศัยแล้ว ไม่มีความอาลัยเที่ยวไป ไม่ทำความสนิทสนมในบ้าน ว่างจากกามทั้งหลาย ไม่ทำการสะสมในภพต่อไป ไม่พึงกล่าวถ้อยคำแก่งแย่งกับชน

---

၈၅၁.

๘๕๑.

---

‘‘ယေဟိ ဝိဝိတ္တော ဝိစရေယျ လောကေ, န တာနိ ဥဂ္ဂယှ ဝဒေယျ နာဂေါ;

ဇလမ္ဗုဇံ ကဏ္ဍကံ ဝါရိဇံ ယထာ, ဇလေန ပင်္ကေန စနူပလိတ္တံ;

ဧဝံ မုနီ သန္တိဝါဒေါ အဂိဒ္ဓေါ, ကာမေ စ လောကေ စ အနူပလိတ္တော.

พระนาคพึงเที่ยวไปในโลก สงัดจากทิฏฐิเหล่าใดแล้ว ไม่พึงยึดถือทิฏฐิเหล่านั้นกล่าว เหมือนดอกปทุมมีหนามเกิดในน้ำ ไม่แปดเปื้อนด้วยน้ำและเปือกตม ฉันใด พระมุนีผู้กล่าวความสงบ ไม่กำหนัด ย่อมไม่แปดเปื้อนในกามและในโลก ฉันนั้น

---

၈၅၂.

๘๕๒.

---

‘‘န ဝေဒဂူ ဒိဋ္ဌိယာယကော န မုတိယာ, သ မာနမေတိ န ဟိ တမ္မယော သော;

န ကမ္မုနာ နောပိ သုတေန နေယျော, အနူပနီတော သ နိဝေသနေသု.

พระอรหันต์ผู้จบเวท ไม่เป็นผู้ดำเนินไปด้วยทิฏฐิ ไม่เป็นผู้ดำเนินไปด้วยมุติ ท่านย่อมไม่ถึงมานะ เพราะท่านไม่เป็นผู้ประกอบด้วยมานะนั้น ใครๆ จะนำท่านไปไม่ได้ด้วยกรรมหรือด้วยสุตะ ท่านเป็นผู้ที่ใครๆ น้อมเข้าไปไม่ได้ในนิเวสทั้งหลาย

---

၈၅၃.

๘๕๓.

---

‘‘သညာဝိရတ္တဿ န သန္တိ ဂန္ထာ, ပညာဝိမုတ္တဿ န သန္တိ မောဟာ;

သညဉ္စ ဒိဋ္ဌိဉ္စ ယေ အဂ္ဂဟေသုံ, တေ ဃဋ္ဋယန္တာ ဝိစရန္တိ လောကေ’’တိ.

คันถะทั้งหลายย่อมไม่มีแก่ผู้ปราศจากสัญญา โมหะทั้งหลายย่อมไม่มีแก่ผู้หลุดพ้นแล้วด้วยปัญญา ชนเหล่าใดยึดถือสัญญาและทิฏฐิ ชนเหล่านั้นย่อมกระทบกระทั่งกันเที่ยวไปในโลก ดังนี้

---

မာဂဏ္ဍိယသုတ္တံ နဝမံ နိဋ္ဌိတံ.

มาคัณฑิยสูตรที่ ๙ จบ

---

၁၀. ပုရာဘေဒသုတ္တံ

๑๐. ปุราเภทสูตร

---

၈၅၄.

๘๕๔.

---

‘‘ကထံဒဿီ ကထံသီလော, ဥပသန္တောတိ ဝုစ္စတိ;

တံ မေ ဂေါတမ ပဗြူဟိ, ပုစ္ဆိတော ဥတ္တမံ နရံ’’.

บุคคลผู้เห็นอย่างไร มีศีลอย่างไร ท่านจึงเรียกว่าเป็นผู้สงบระงับ ข้าแต่พระโคดม ข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ ขอพระองค์ผู้ถูกทูลถามแล้ว โปรดตรัสบอกนรชนผู้สูงสุดนั้นแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด

---

၈၅၅.

๘๕๕.

---

‘‘ဝီတတဏှော ပုရာ ဘေဒါ, (ဣတိ ဘဂဝါ) ပုဗ္ဗမန္တမနိဿိတော;

ဝေမဇ္ဈေ နုပသင်္ခေယျော, တဿ နတ္ထိ ပုရက္ခတံ.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า บุคคลใดมีตัณหาไปปราศแล้วก่อนแต่กายแตก ไม่ยึดมั่นส่วนเบื้องต้นคืออดีต อันใครๆ พึงนับไม่ได้ในท่ามกลางคือปัจจุบัน บุคคลนั้นไม่มีตัณหาเป็นตัวนำไปในเบื้องหน้า

---

၈၅၆.

๘๕๖.

---

‘‘အက္ကောဓနော [Pg.412] အသန္တာသီ, အဝိကတ္ထီ အကုက္ကုစော;

မန္တဘာဏီ အနုဒ္ဓတော, သ ဝေ ဝါစာယတော မုနိ.

มุนีใดไม่โกรธ ไม่หวาดสะดุ้ง ไม่โอ้อวด ไม่มีความรำคาญใจ กล่าวแต่วาจาที่ประกอบด้วยปัญญา ไม่ฟุ้งซ่าน มุนีนั้นแลเป็นผู้สำรวมวาจา

---

၈၅၇.

๘๕๗.

---

‘‘နိရာသတ္တိ အနာဂတေ, အတီတံ နာနုသောစတိ;

ဝိဝေကဒဿီ ဖဿေသု, ဒိဋ္ဌီသု စ န နီယတိ.

บุคคลใดไม่มีความข้องเกี่ยวในอนาคต ไม่เศร้าโศกถึงอดีต เห็นความสงัดในผัสสะทั้งหลาย และอันทิฏฐิทั้งหลายนำไปไม่ได้

---

၈၅၈.

๘๕๘.

---

‘‘ပတိလီနော အကုဟကော, အပိဟာလု အမစ္ဆရီ;

အပ္ပဂဗ္ဘော အဇေဂုစ္ဆော, ပေသုဏေယျေ စ နော ယုတော.

บุคคลใดมีจิตหดหู่จากกิเลส ไม่หลอกลวง ไม่มีตัณหา ไม่ตระหนี่ ไม่คะนอง ไม่เป็นที่น่ารังเกียจ และไม่ประกอบในคำส่อเสียด

---

၈၅၉.

๘๕๙.

---

‘‘သာတိယေသု အနဿာဝီ, အတိမာနေ စ နော ယုတော;

သဏှော စ ပဋိဘာနဝါ, န သဒ္ဓေါ န ဝိရဇ္ဇတိ.

บุคคลใดไม่ซึมซาบในอารมณ์ที่น่าเพลิดเพลิน ไม่ประกอบในอติมานะ เป็นผู้ละเอียดอ่อน มีปฏิภาณ ไม่เชื่อใครง่ายๆ ไม่ยินร้าย

---

၈၆၀.

๘๖๐.

---

‘‘လာဘကမျာ န သိက္ခတိ, အလာဘေ စ န ကုပ္ပတိ;

အဝိရုဒ္ဓေါ စ တဏှာယ, ရသေသု နာနုဂိဇ္ဈတိ.

บุคคลใดไม่ศึกษาเพราะความอยากได้ลาภ และไม่โกรธเพราะไม่ได้ลาภ ไม่ขัดเคืองด้วยตัณหา ไม่ติดใจในรสทั้งหลาย

---

၈၆၁.

๘๖๑.

---

‘‘ဥပေက္ခကော သဒါ သတော, န လောကေ မညတေ သမံ;

န ဝိသေသီ န နီစေယျော, တဿ နော သန္တိ ဥဿဒါ.

บุคคลใดมีอุเบกขา มีสติทุกเมื่อ ไม่สำคัญตนในโลกว่าเสมอเขา ไม่สำคัญว่าวิเศษกว่าเขา ไม่สำคัญว่าต่ำกว่าเขา กิเลสเครื่องฟูขึ้นของบุคคลนั้นย่อมไม่มี

---

၈၆၂.

๘๖๒.

---

‘‘ယဿ နိဿယနာ နတ္ထိ, ဉတွာ ဓမ္မံ အနိဿိတော;

ဘဝါယ ဝိဘဝါယ ဝါ, တဏှာ ယဿ န ဝိဇ္ဇတိ.

บุคคลใดไม่มีที่พึ่งอาศัย รู้ธรรมแล้วไม่ยึดมั่น บุคคลใดไม่มีตัณหาเพื่อภพหรือเพื่อวิภพ

---

၈၆၃.

๘๖๓.

---

‘‘တံ ဗြူမိ ဥပသန္တောတိ, ကာမေသု အနပေက္ခိနံ;

ဂန္ထာ တဿ န ဝိဇ္ဇန္တိ, အတရီ သော ဝိသတ္တိကံ.

เรากล่าวบุคคลนั้นผู้ไม่เยื่อใยในกามทั้งหลายว่าเป็นผู้สงบระงับ คันถะของบุคคลนั้นย่อมไม่มี บุคคลนั้นข้ามตัณหาเครื่องข้องได้แล้ว

---

၈၆၄.

๘๖๔.

---

‘‘န တဿ ပုတ္တာ ပသဝေါ, ခေတ္တံ ဝတ္ထုဉ္စ ဝိဇ္ဇတိ;

အတ္တာ ဝါပိ နိရတ္တာ ဝါ, န တသ္မိံ ဥပလဗ္ဘတိ.

บุคคลนั้นไม่มีบุตร ไม่มีปศุสัตว์ ไม่มีนาและที่ดิน อัตตาหรือนิรัตตา ย่อมไม่ปรากฏในบุคคลนั้น

---

၈၆၅.

๘๖๕.

---

‘‘ယေန နံ ဝဇ္ဇုံ ပုထုဇ္ဇနာ, အထော သမဏဗြာဟ္မဏာ;

တံ တဿ အပုရက္ခတံ, တသ္မာ ဝါဒေသု နေဇတိ.

เหตุที่ปุถุชนทั้งหลาย หรือสมณพราหมณ์ทั้งหลายจะพึงกล่าวติเตียนบุคคลนั้นได้นั้น อันบุคคลนั้นมิได้กระทำไว้เบื้องหน้า เพราะเหตุนั้น ท่านย่อมไม่หวั่นไหวในวาทะทั้งหลาย

---

၈၆၆.

๘๖๖.

---

‘‘ဝီတဂေဓော အမစ္ဆရီ, န ဥဿေသု ဝဒတေ မုနိ;

န သမေသု န ဩမေသု, ကပ္ပံ နေတိ အကပ္ပိယော.

มุนีผู้มีโลภะไปปราศแล้ว ไม่ตระหนี่ ย่อมไม่กล่าวในหมู่ชนผู้สูงกว่า ไม่กล่าวในหมู่ชนผู้เสมอกัน ไม่กล่าวในหมู่ชนผู้ต่ำกว่า เป็นผู้ไม่มีกัปปะ ย่อมไม่ถึงซึ่งกัปปะ

---

၈၆၇.

๘๖๗.

---

‘‘ယဿ လောကေ သကံ နတ္ထိ, အသတာ စ န သောစတိ;

ဓမ္မေသု စ န ဂစ္ဆတိ, သ ဝေ သန္တောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

บุคคลใดไม่มีสิ่งที่เป็นของตนในโลก และย่อมไม่เศร้าโศกเพราะสิ่งที่ไม่มี และย่อมไม่ไปในธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นแลเรียกว่าเป็นผู้สงบ ดังนี้

---

ပုရာဘေဒသုတ္တံ ဒသမံ နိဋ္ဌိတံ.

ปุราเภทสูตรที่ ๑๐ จบ

---

၁၁. ကလဟဝိဝါဒသုတ္တံ

๑๑. กลหวิวาทสูตร

---

၈၆၈.

๘๖๘.

---

‘‘ကုတောပဟူတာ [Pg.413] ကလဟာ ဝိဝါဒါ, ပရိဒေဝသောကာ သဟမစ္ဆရာ စ;

မာနာတိမာနာ သဟပေသုဏာ စ, ကုတောပဟူတာ တေ တဒိင်္ဃ ဗြူဟိ’’.

การทะเลาะวิวาท ความคร่ำครวญ ความโศกเศร้า พร้อมทั้งความตระหนี่ มานะ อติมานะ พร้อมทั้งคำส่อเสียด มีอะไรเป็นแดนเกิด ขอพระองค์จงตรัสบอกเรื่องนั้นเถิด

---

၈၆၉.

๘๖๙.

---

‘‘ပိယပ္ပဟူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ,ပရိဒေဝသောကာ သဟမစ္ဆရာ စ;

မာနာတိမာနာ သဟပေသုဏာ စ,မစ္ဆေရယုတ္တာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ;

ဝိဝါဒဇာတေသု စ ပေသုဏာနိ’’.

การทะเลาะวิวาทมีของรักเป็นแดนเกิด ความคร่ำครวญ ความโศกเศร้า พร้อมทั้งความตระหนี่ มานะ อติมานะ พร้อมทั้งคำส่อเสียด (ก็มีของรักเป็นแดนเกิด) การทะเลาะวิวาทประกอบด้วยความตระหนี่ และเมื่อการวิวาทเกิดขึ้น คำส่อเสียดย่อมมี

---

၈၇၀.

๘๗๐.

---

‘‘ပိယာ သု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနာ, ယေ စာပိ လောဘာ ဝိစရန္တိ လောကေ;

အာသာ စ နိဋ္ဌာ စ ကုတောနိဒါနာ, ယေ သမ္ပရာယာယ နရဿ ဟောန္တိ’’.

ของรักทั้งหลายในโลกมีอะไรเป็นเหตุ อีกทั้งโลภะเหล่าใดที่เที่ยวไปในโลก ความหวังและความสำเร็จที่เป็นไปเพื่อสัมปรายภพของคน มีอะไรเป็นเหตุ

---

၈၇၁.

๘๗๑.

---

‘‘ဆန္ဒာနိဒါနာနိ ပိယာနိ လောကေ, ယေ စာပိ လောဘာ ဝိစရန္တိ လောကေ;

အာသာ စ နိဋ္ဌာ စ ဣတောနိဒါနာ, ယေ သမ္ပရာယာယ နရဿ ဟောန္တိ’’.

ของรักทั้งหลายในโลกมีฉันทะเป็นเหตุ อีกทั้งโลภะเหล่าใดที่เที่ยวไปในโลก ความหวังและความสำเร็จที่เป็นไปเพื่อสัมปรายภพของคน ก็มีฉันทะนี้เป็นเหตุ

---

၈၇၂.

๘๗๒.

---

‘‘ဆန္ဒော နု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနော, ဝိနိစ္ဆယာ စာပိ ကုတောပဟူတာ;

ကောဓော မောသဝဇ္ဇဉ္စ ကထံကထာ စ, ယေ ဝါပိ ဓမ္မာ သမဏေန ဝုတ္တာ’’.

ก็ฉันทะในโลกมีอะไรเป็นเหตุ อีกทั้งความวินิจฉัยมีอะไรเป็นแดนเกิด ความโกรธ คำพูดเท็จ และความสงสัย อีกทั้งธรรมเหล่าใดที่สมณะกล่าวแล้ว (มีอะไรเป็นแดนเกิด)

---

၈၇၃.

๘๗๓.

---

‘‘သာတံ အသာတန္တိ ယမာဟု လောကေ, တမူပနိဿာယ ပဟောတိ ဆန္ဒော;

ရူပေသု ဒိသွာ ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စ, ဝိနိစ္ဆယံ ကုဗ္ဗတိ ဇန္တု လောကေ.

บัณฑิตในโลกกล่าวสิ่งใดว่าเป็นที่พอใจและไม่เป็นที่พอใจ อาศัยสิ่งนั้น ฉันทะย่อมเกิด สัตว์เห็นความเสื่อมและความเจริญในรูปทั้งหลายแล้ว ย่อมกระทำการวินิจฉัยในโลก

---

၈၇၄.

๘๗๔.

---

‘‘ကောဓော [Pg.414] မောသဝဇ္ဇဉ္စ ကထံကထာ စ, ဧတေပိ ဓမ္မာ ဒွယမေဝ သန္တေ;

ကထံကထီ ဉာဏပထာယ သိက္ခေ, ဉတွာ ပဝုတ္တာ သမဏေန ဓမ္မာ’’.

ความโกรธ คำพูดเท็จ และความสงสัย แม้ธรรมเหล่านี้ เมื่อสิ่ง ๒ อย่างมีอยู่เท่านั้น ย่อมเกิดขึ้น ผู้มีความสงสัยพึงศึกษาเพื่อทางแห่งญาณ ธรรมทั้งหลายอันสมณะรู้แล้วจึงกล่าว

---

၈၇၅.

๘๗๕.

---

‘‘သာတံ အသာတဉ္စ ကုတောနိဒါနာ, ကိသ္မိံ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဟေတေ;

ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စာပိ ယမေတမတ္ထံ, ဧတံ မေ ပဗြူဟိ ယတောနိဒါနံ’’.

ความพอใจและความไม่พอใจมีอะไรเป็นเหตุ เมื่ออะไรไม่มี สิ่งเหล่านี้ย่อมไม่มี เนื้อความอันใดนี้คือความเสื่อมและความเจริญ ขอพระองค์จงตรัสบอกเนื้อความนั้นแก่ข้าพระองค์ว่ามีอะไรเป็นเหตุ

---

၈၇၆.

๘๗๖.

---

‘‘ဖဿနိဒါနံ သာတံ အသာတံ, ဖဿေ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဟေတေ;

ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စာပိ ယမေတမတ္ထံ, ဧတံ တေ ပဗြူမိ ဣတောနိဒါနံ’’.

ความพอใจและความไม่พอใจมีผัสสะเป็นเหตุ เมื่อผัสสะไม่มี สิ่งเหล่านี้ย่อมไม่มี เนื้อความอันใดนี้คือความเสื่อมและความเจริญ เราขอบอกเนื้อความนั้นแก่เธอว่ามีผัสสะนี้เป็นเหตุ

---

၈၇၇.

๘๗๗.

---

‘‘ဖဿော နု လောကသ္မိ ကုတောနိဒါနော, ပရိဂ္ဂဟာ စာပိ ကုတောပဟူတာ;

ကိသ္မိံ အသန္တေ န မမတ္တမတ္ထိ, ကိသ္မိံ ဝိဘူတေ န ဖုသန္တိ ဖဿာ’’.

ก็ผัสสะในโลกมีอะไรเป็นเหตุ อีกทั้งความยึดถือมีอะไรเป็นแดนเกิด เมื่ออะไรไม่มี ความเป็นของกูย่อมไม่มี เมื่ออะไรดับไป ผัสสะทั้งหลายย่อมไม่กระทบ

---

၈၇၈.

๘๗๘.

---

‘‘နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ပဋိစ္စ ဖဿော, ဣစ္ဆာနိဒါနာနိ ပရိဂ္ဂဟာနိ;

ဣစ္ဆာယသန္တျာ န မမတ္တမတ္ထိ, ရူပေ ဝိဘူတေ န ဖုသန္တိ ဖဿာ’’.

ผัสสะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยนามและรูป, ความยึดถือทั้งหลายมีความอยากเป็นเหตุ, เมื่อความอยากไม่มี ความยึดถือว่าเป็นของเราก็ไม่มี, เมื่อรูปดับไป ผัสสะทั้งหลายย่อมกระทบไม่ได้

---

၈၇၉.

๘๗๙.

---

‘‘ကထံသမေတဿ ဝိဘောတိ ရူပံ, သုခံ ဒုခဉ္စာပိ ကထံ ဝိဘောတိ;

ဧတံ မေ ပဗြူဟိ ယထာ ဝိဘောတိ, တံ ဇာနိယာမာတိ မေ မနော အဟု’’.

รูปย่อมดับไปแก่ผู้ประพฤติอย่างไร สุขและทุกข์ย่อมดับไปได้อย่างไร ขอพระองค์โปรดตรัสบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพระองค์ ตามที่มันดับไปเถิด จิตของข้าพระองค์ได้มีความคิดว่า เราพึงรู้เรื่องนั้น

---

၈၈၀.

๘๘๐.

---

‘‘န သညသညီ န ဝိသညသညီ, နောပိ အသညီ န ဝိဘူတသညီ;

ဧဝံသမေတဿ ဝိဘောတိ ရူပံ, သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ’’.

รูปย่อมดับไปแก่ผู้ปฏิบัติ ผู้ไม่ใช่ผู้มีสัญญา ไม่ใช่ผู้มีสัญญาฟั่นเฟือน ไม่ใช่ผู้ไม่มีสัญญา และไม่ใช่ผู้มีสัญญาดับไปแล้ว เพราะธรรมเครื่องเนิ่นช้าที่เรียกว่าปปัญจธรรม มีสัญญาเป็นเหตุ

---

၈၈၁.

๘๘๑.

---

‘‘ယံ [Pg.415] တံ အပုစ္ဆိမှ အကိတ္တယီ နော,အညံ တံ ပုစ္ဆာမ တဒိင်္ဃ ဗြူဟိ;

ဧတ္တာဝတဂ္ဂံ နု ဝဒန္တိ ဟေကေ,ယက္ခဿ သုဒ္ဓိံ ဣဓ ပဏ္ဍိတာသေ;

ဥဒါဟု အညမ္ပိ ဝဒန္တိ ဧတ္တော.

เรื่องที่ข้าพระองค์ทูลถาม พระองค์ก็ตรัสบอกแล้ว ข้าพระองค์ขอทูลถามเรื่องอื่น เชิญพระองค์ตรัสบอกเรื่องนั้นเถิด บัณฑิตบางพวกในโลกนี้กล่าวความบริสุทธิ์อย่างยิ่งของสัตว์ว่ามีเพียงเท่านี้ หรือว่าพวกเขากล่าวถึง (ความบริสุทธิ์) อื่นที่ยิ่งกว่านี้

---

၈၈၂.

๘๘๒.

---

‘‘ဧတ္တာဝတဂ္ဂမ္ပိ ဝဒန္တိ ဟေကေ, ယက္ခဿ သုဒ္ဓိံ ဣဓ ပဏ္ဍိတာသေ;

တေသံ ပနေကေ သမယံ ဝဒန္တိ, အနုပါဒိသေသေ ကုသလာ ဝဒါနာ.

บัณฑิตบางพวกในโลกนี้กล่าวความบริสุทธิ์อย่างยิ่งของสัตว์ว่ามีเพียงเท่านี้ แต่ในบรรดาบัณฑิตเหล่านั้น บางพวกผู้กล่าวตนว่าฉลาดในอนุปาทิเสสนิพพาน กลับกล่าวถึงความขาดสูญ

---

၈၈၃.

๘๘๓.

---

‘‘ဧတေ စ ဉတွာ ဥပနိဿိတာတိ, ဉတွာ မုနီ နိဿယေ သော ဝိမံသီ;

ဉတွာ ဝိမုတ္တော န ဝိဝါဒမေတိ, ဘဝါဘဝါယ န သမေတိ ဓီရော’’တိ.

พระมุนีทรงทราบว่า 'คนเหล่านี้อาศัยทิฏฐิเหล่านี้อยู่' ทรงทราบแล้วจึงพิจารณาถึงสิ่งที่อาศัยเหล่านั้น เมื่อทรงทราบจึงหลุดพ้นแล้ว ย่อมไม่เข้าถึงการโต้เถียง ผู้มีปัญญาย่อมไม่เข้าถึงภพน้อยภพใหญ่

---

ကလဟဝိဝါဒသုတ္တံ ဧကာဒသမံ နိဋ္ဌိတံ.

กัลหวิวาทสูตรที่ ๑๑ จบ

---

၁၂. စူဠဗျူဟသုတ္တံ

๑๒. จูฬพยูหสูตร

---

၈၈၄.

๘๘๔.

---

သကံသကံဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာ, ဝိဂ္ဂယှ နာနာ ကုသလာ ဝဒန္တိ;

ယော ဧဝံ ဇာနာတိ သ ဝေဒိ ဓမ္မံ, ဣဒံ ပဋိက္ကောသမကေဝလီ သော.

ผู้กล่าวตนว่าฉลาด ต่างยึดมั่นในทิฏฐิของตนๆ แล้วกล่าวไปต่างๆ นานาว่า 'ผู้ใดรู้อย่างนี้ ผู้นั้นย่อมรู้ธรรม ผู้ใดคัดค้านทิฏฐินี้ ผู้นั้นเป็นคนไม่สมบูรณ์'

---

၈၈၅.

๘๘๕.

---

ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တိ, ဗာလော ပရော အက္ကုသလောတိ စာဟု;

သစ္စော နု ဝါဒေါ ကတမော ဣမေသံ, သဗ္ဗေဝ ဟီမေ ကုသလာ ဝဒါနာ.

พวกเขายึดมั่นแล้วโต้เถียงกันอย่างนี้ และกล่าวว่า 'คนอื่นเป็นคนพาล ไม่ฉลาด' วาทะไหนในบรรดาวาทะเหล่านี้หนอที่เป็นจริง เพราะว่าทั้งหมดนี้ล้วนกล่าวตนว่าเป็นผู้ฉลาด

---

၈၈၆.

๘๘๖.

---

ပရဿ [Pg.416] စေ ဓမ္မမနာနုဇာနံ, ဗာလောမကော ဟောတိ နိဟီနပညော;

သဗ္ဗေဝ ဗာလာ သုနိဟီနပညာ, သဗ္ဗေဝိမေ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာ.

ถ้าคนที่ไม่ยอมรับธรรมของผู้อื่น เป็นคนพาล คนโง่ มีปัญญาทรามแล้วไซร้ ทุกคนก็เป็นคนพาล มีปัญญาทรามอย่างยิ่ง เพราะทุกคนต่างก็ยึดมั่นในทิฏฐิของตน

---

၈၈၇.

๘๘๗.

---

သန္ဒိဋ္ဌိယာ စေဝ န ဝီဝဒါတာ, သံသုဒ္ဓပညာ ကုသလာ မုတီမာ;

န တေသံ ကောစိ ပရိဟီနပညော, ဒိဋ္ဌီ ဟိ တေသမ္ပိ တထာ သမတ္တာ.

อีกอย่างหนึ่ง ถ้าพวกเขาเป็นผู้บริสุทธิ์ด้วยทิฏฐิของตน เป็นผู้มีปัญญาบริสุทธิ์ เป็นผู้ฉลาด เป็นผู้มีปัญญาแล้วไซร้ ในบรรดาพวกเขา ไม่มีใครเลยที่มีปัญญาทราม เพราะทิฏฐิของพวกเขาก็สมบูรณ์อย่างนั้นเหมือนกัน

---

၈၈၈.

๘๘๘.

---

န ဝါဟမေတံ တထိယန္တိ ဗြူမိ, ယမာဟု ဗာလာ မိထု အညမညံ;

သကံသကံဒိဋ္ဌိမကံသု သစ္စံ, တသ္မာ ဟိ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟန္တိ.

เราไม่กล่าวว่า 'เรื่องนั้นเป็นจริง' ตามที่คนพาลทั้งหลายกล่าวแก่กันและกัน พวกเขาต่างทำทิฏฐิของตนให้เป็นจริง เพราะเหตุนั้นพวกเขาจึงถือว่าคนอื่นเป็นคนพาล

---

၈၈၉.

๘๘๙.

---

ယမာဟု သစ္စံ တထိယန္တိ ဧကေ, တမာဟု အညေ တုစ္ဆံ မုသာတိ;

ဧဝမ္ပိ ဝိဂယှ ဝိဝါဒယန္တိ, ကသ္မာ န ဧကံ သမဏာ ဝဒန္တိ.

สิ่งที่บางพวกกล่าวว่าเป็นเรื่องจริง เป็นเรื่องแท้ สิ่งนั้นพวกอื่นกลับกล่าวว่าเป็นเรื่องว่างเปล่า เป็นเรื่องเท็จ พวกเขายึดมั่นแล้วโต้เถียงกันอย่างนี้ เหตุไฉนสมณะทั้งหลายจึงไม่กล่าวเป็นอย่างเดียวกัน

---

၈၉၀.

๘๙๐.

---

ဧကဉှိ သစ္စံ န ဒုတီယမတ္ထိ, ယသ္မိံ ပဇာ နော ဝိဝဒေ ပဇာနံ;

နာနာ တေ သစ္စာနိ သယံ ထုနန္တိ, တသ္မာ န ဧကံ သမဏာ ဝဒန္တိ.

ความจริงมีเพียงหนึ่งเดียว ไม่มีที่สอง ซึ่งผู้รู้แจ้งย่อมไม่โต้เถียงกับผู้รู้แจ้งด้วยกัน แต่พวกเขากลับสรรเสริญสัจจะต่างๆ กันไปเอง เพราะเหตุนั้นสมณะทั้งหลายจึงไม่กล่าวเป็นอย่างเดียวกัน

---

၈၉၁.

๘๙๑.

---

ကသ္မာ နု သစ္စာနိ ဝဒန္တိ နာနာ, ပဝါဒိယာသေ ကုသလာ ဝဒါနာ;

သစ္စာနိ သုတာနိ ဗဟူနိ နာနာ, ဥဒါဟု တေ တက္ကမနုဿရန္တိ.

เหตุไฉนหนอ พวกนักโต้วาทะผู้กล่าวตนว่าฉลาด จึงกล่าวสัจจะไปต่างๆ นานา สัจจะที่ได้ยินได้ฟังมามีมากหลายอย่างหรือ หรือว่าพวกเขาคิดตามตรึกไป

---

၈၉၂.

๘๙๒.

---

န ဟေဝ သစ္စာနိ ဗဟူနိ နာနာ, အညတြ သညာယ နိစ္စာနိ လောကေ;

တက္ကဉ္စ ဒိဋ္ဌီသု ပကပ္ပယိတွာ, သစ္စံ မုသာတိ ဒွယဓမ္မမာဟု.

สัจจะทั้งหลายไม่ได้มีมากและหลากหลายในโลก นอกจากสัญญาว่าเป็นของเที่ยง พวกเขากลับคิดตรึกไปในทิฏฐิทั้งหลาย แล้วกล่าวธรรม ๒ อย่าง คือ จริงและเท็จ

---

၈၉၃.

๘๙๓.

---

ဒိဋ္ဌေ [Pg.417] သုတေ သီလဝတေ မုတေ ဝါ, ဧတေ စ နိဿာယ ဝိမာနဒဿီ;

ဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ ပဟဿမာနော, ဗာလော ပရော အက္ကုသလောတိ စာဟ.

บุคคลอาศัยสิ่งที่เห็น สิ่งที่ได้ยิน ศีลพรต หรือสิ่งที่รับรู้ แล้วดูหมิ่นผู้อื่น ตั้งมั่นอยู่ในการตัดสินของตน ยินดีพลางกล่าวว่า 'คนอื่นเป็นคนพาล ไม่ฉลาด'

---

၈၉၄.

๘๙๔.

---

ယေနေဝ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟာတိ, တေနာတုမာနံ ကုသလောတိ စာဟ;

သယမတ္တနာ သော ကုသလော ဝဒါနော, အညံ ဝိမာနေတိ တဒေဝ ပါဝ.

เขาถือว่าคนอื่นเป็นคนพาลด้วยเหตุใด เขาก็กล่าวตนว่าเป็นผู้ฉลาดด้วยเหตุนั้น เขาผู้กล่าวตนเองว่าเป็นผู้ฉลาด ย่อมดูหมิ่นผู้อื่น และกล่าววาจานั้นนั่นแหละ

---

၈၉၅.

๘๙๕.

---

အတိသာရဒိဋ္ဌိယာဝ သော သမတ္တော, မာနေန မတ္တော ပရိပုဏ္ဏမာနီ;

သယမေဝ သာမံ မနသာဘိသိတ္တော, ဒိဋ္ဌီ ဟိ သာ တဿ တထာ သမတ္တာ.

เขาเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิอันซ่านไป เมาด้วยมานะ ถือตัวว่าบริบูรณ์ เขาอภิเษกตนเองด้วยใจของตนเอง เพราะทิฏฐินั้นของเขาสมบูรณ์อย่างนั้น

---

၈၉၆.

๘๙๖.

---

ပရဿ စေ ဟိ ဝစသာ နိဟီနော, တုမော သဟာ ဟောတိ နိဟီနပညော;

အထ စေ သယံ ဝေဒဂူ ဟောတိ ဓီရော, န ကောစိ ဗာလော သမဏေသု အတ္ထိ.

ถ้าบุคคลเป็นผู้เลวทรามเพราะคำพูดของผู้อื่น เขาก็เป็นผู้มีปัญญาทรามไปพร้อมกัน แต่ถ้าตนเองเป็นผู้ถึงเวท เป็นผู้มีปัญญา ก็ไม่มีใครในหมู่สมณะเป็นคนพาลเลย

---

၈၉၇.

๘๙๗.

---

အညံ ဣတော ယာဘိဝဒန္တိ ဓမ္မံ, အပရဒ္ဓါ သုဒ္ဓိမကေဝလီ တေ ;

ဧဝမ္ပိ တိတ္ထျာ ပုထုသော ဝဒန္တိ, သန္ဒိဋ္ဌိရာဂေန ဟိ တေဘိရတ္တာ.

ผู้ใดกล่าวธรรมอื่นจากนี้ ผู้นั้นชื่อว่าพลาดจากความบริสุทธิ์ ไม่สมบูรณ์ พวกเดียรถีย์กล่าวอย่างนี้ไปต่างๆ นานา เพราะพวกเขากำหนัดยิ่งนักด้วยความพอใจในทิฏฐิของตน

---

၈၉၈.

๘๙๘.

---

ဣဓေဝ သုဒ္ဓိ ဣတိ ဝါဒယန္တိ, နာညေသု ဓမ္မေသု ဝိသုဒ္ဓိမာဟု;

ဧဝမ္ပိ တိတ္ထျာ ပုထုသော နိဝိဋ္ဌာ, သကာယနေ တတ္ထ ဒဠှံ ဝဒါနာ.

พวกเขากล่าวว่า 'ความบริสุทธิ์มีในทิฏฐินี้เท่านั้น' ไม่กล่าวถึงความบริสุทธิ์ในธรรมเหล่าอื่น พวกเดียรถีย์ต่างก็ฝังตัวอยู่ในหนทางของตน และกล่าวอย่างหนักแน่นในทิฏฐินั้น

---

၈၉၉.

๘๙๙.

---

သကာယနေ ဝါပိ ဒဠှံ ဝဒါနော, ကမေတ္ထ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟေယျ;

သယမေဝ သော မေဓဂမာဝဟေယျ, ပရံ ဝဒံ ဗာလမသုဒ္ဓိဓမ္မံ.

ผู้ที่กล่าวอย่างหนักแน่นในหนทางของตน จะพึงถือคนอื่นในที่นี้ว่าเป็นคนพาลได้อย่างไร เขาผู้กล่าวว่าคนอื่นเป็นคนพาล มีธรรมไม่บริสุทธิ์ ย่อมนำมาซึ่งการทะเลาะวิวาทเอง

---

၉၀၀.

๙๐๐.

---

ဝိနိစ္ဆယေ [Pg.418] ဌတွာ သယံ ပမာယ, ဥဒ္ဓံ သ လောကသ္မိံ ဝိဝါဒမေတိ;

ဟိတွာန သဗ္ဗာနိ ဝိနိစ္ဆယာနိ, န မေဓဂံ ကုဗ္ဗတိ ဇန္တု လောကေတိ.

เขายืนหยัดอยู่ในการตัดสินของตน ประมาณตนเองแล้ว ย่อมเข้าถึงการโต้เถียงในโลกยิ่งขึ้นไป ส่วนสัตบุรุษละการตัดสินทั้งปวงแล้ว ย่อมไม่ทำการทะเลาะวิวาทในโลก

---

စူဠဗျူဟသုတ္တံ ဒွါဒသမံ နိဋ္ဌိတံ.

จูฬพยูหสูตรที่ ๑๒ จบ

---

၁၃. မဟာဗျူဟသုတ္တံ

๑๓. มหาพยูหสูตร

---

၉၀၁.

๙๐๑.

---

ယေ ကေစိမေ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာ, ဣဒမေဝ သစ္စန္တိ ဝိဝါဒယန္တိ ;

သဗ္ဗေဝ တေ နိန္ဒမနွာနယန္တိ, အထော ပသံသမ္ပိ လဘန္တိ တတ္ထ.

สมณพราหมณ์เหล่าใดก็ตามที่ยึดมั่นในทิฏฐิของตน โต้เถียงกันว่า 'สิ่งนี้เท่านั้นจริง' พวกเขาทั้งหมดนั้นย่อมนำมาซึ่งคำติเตียน หรือว่าพวกเขาย่อมได้คำสรรเสริญในทิฏฐินั้นด้วย

---

၉၀၂.

๙๐๒.

---

အပ္ပဉှိ ဧတံ န အလံ သမာယ, ဒုဝေ ဝိဝါဒဿ ဖလာနိ ဗြူမိ;

ဧတမ္ပိ ဒိသွာ န ဝိဝါဒယေထ, ခေမာဘိပဿံ အဝိဝါဒဘူမိံ.

คำสรรเสริญนั้นมีน้อย ไม่เพียงพอเพื่อความสงบ เรากล่าวผลของการโต้เถียงไว้ ๒ อย่าง บุคคลเห็นโทษแม้ข้อนี้แล้ว ไม่พึงโต้เถียง พึงเห็นแดนเกษมอันเป็นภูมิที่ไม่มีการโต้เถียง

---

၉၀၃.

๙๐๓.

---

ယာ ကာစိမာ သမ္မုတိယော ပုထုဇ္ဇာ, သဗ္ဗာဝ ဧတာ န ဥပေတိ ဝိဒွါ;

အနူပယော သော ဥပယံ ကိမေယျ, ဒိဋ္ဌေ သုတေ ခန္တိမကုဗ္ဗမာနော.

สมมติของปุถุชนเหล่านี้มีอยู่เท่าใด ผู้รู้ย่อมไม่เข้าถึงสมมติเหล่านั้นทั้งหมด เขาผู้ไม่มีอุปาทาน ไม่ทำความพอใจในสิ่งที่เห็นและสิ่งที่ได้ยิน จะพึงเข้าถึงอุปาทานอะไรได้เล่า

---

၉၀၄.

๙๐๔.

---

သီလုတ္တမာ သညမေနာဟု သုဒ္ဓိံ, ဝတံ သမာဒါယ ဥပဋ္ဌိတာသေ;

ဣဓေဝ သိက္ခေမ အထဿ သုဒ္ဓိံ, ဘဝူပနီတာ ကုသလာ ဝဒါနာ.

ชนผู้ถือว่าศีลประเสริฐสุด กล่าวความบริสุทธิ์ด้วยความสำรวมเท่านั้น สมาทานวัตรแล้วตั้งมั่นอยู่ว่า เราทั้งหลายพึงศึกษาความบริสุทธิ์ของอาจารย์นั้นในทิฏฐินี้แหละ ชนเหล่านั้นถูกนำเข้าไปในภพ กล่าวอยู่ว่า พวกเราเป็นผู้ฉลาด

---

၉၀၅.

๙๐๕.

---

သစေ စုတော သီလဝတတော ဟောတိ, ပဝေဓတီ ကမ္မ ဝိရာဓယိတွာ;

ပဇပ္ပတီ ပတ္ထယတီ စ သုဒ္ဓိံ, သတ္ထာဝ ဟီနော ပဝသံ ဃရမှာ.

ถ้าบุคคลเคลื่อนจากศีลและวัตร ย่อมหวาดหวั่น เพราะทำกรรมให้เคลื่อนแล้ว เขาย่อมคร่ำครวญและปรารถนาความบริสุทธิ์ เหมือนคนพลัดจากหมู่เกวียน ผู้อยู่ไกลบ้าน (ปรารถนาบ้าน) ฉะนั้น

---

၉၀၆.

๙๐๖.

---

သီလဗ္ဗတံ [Pg.419] ဝါပိ ပဟာယ သဗ္ဗံ, ကမ္မဉ္စ သာဝဇ္ဇနဝဇ္ဇမေတံ;

သုဒ္ဓိံ အသုဒ္ဓိန္တိ အပတ္ထယာနော, ဝိရတော စရေ သန္တိမနုဂ္ဂဟာယ.

บุคคลพึงละศีลพรตทั้งหมด และกรรมทั้งที่มีโทษและไม่มีโทษนี้ ไม่ปรารถนาความบริสุทธิ์และความไม่บริสุทธิ์ เป็นผู้เว้นขาด ไม่ยึดถือความสงบ (คือทิฏฐิ) พึงเที่ยวไป

---

၉၀၇.

๙๐๗.

---

တမူပနိဿာယ ဇိဂုစ္ဆိတံ ဝါ, အထဝါပိ ဒိဋ္ဌံ ဝ သုတံ မုတံ ဝါ;

ဥဒ္ဓံသရာ သုဒ္ဓိမနုတ္ထုနန္တိ, အဝီတတဏှာသေ ဘဝါဘဝေသု.

ชนเหล่าอื่นอาศัยวัตรที่น่ารังเกียจนั้น หรืออาศัยสิ่งที่เห็น สิ่งที่ได้ยิน หรือสิ่งที่รับรู้ กล่าวสรรเสริญความบริสุทธิ์ มีความเห็นว่าเบื้องบนเป็นสาระ ยังไม่ปราศจากตัณหาในภพน้อยภพใหญ่

---

၉၀၈.

๙๐๘.

---

ပတ္ထယမာနဿ ဟိ ဇပ္ပိတာနိ, ပဝေဓိတံ ဝါပိ ပကပ္ပိတေသု;

စုတူပပါတော ဣဓ ယဿ နတ္ထိ, သ ကေန ဝေဓေယျ ကုဟိံဝ ဇပ္ပေ.

ก็ความปรารถนาทั้งหลายย่อมมีแก่ผู้มุ่งหวัง และความหวั่นไหวย่อมมีในสิ่งที่ตนดำริไว้ ผู้ใดไม่มีการเคลื่อนและการเกิดในโลกนี้ ผู้นั้นจะพึงหวั่นไหวเพราะอะไร หรือจะพึงปรารถนาในที่ไหนเล่า

---

၉၀၉.

๙๐๙.

---

ယမာဟု ဓမ္မံ ပရမန္တိ ဧကေ, တမေဝ ဟီနန္တိ ပနာဟု အညေ;

สมณพราหมณ์บางพวกกล่าวธรรมใดว่าสูงสุด สมณพราหมณ์พวกอื่นกลับกล่าวธรรมนั้นนั่นแหละว่าเลวทราม

---

သစ္စော နု ဝါဒေါ ကတမော ဣမေသံ, သဗ္ဗေဝ ဟီမေ ကုသလာ ဝဒါနာ.

ในวาทะของสมณพราหมณ์เหล่านี้ วาทะไหนเป็นจริงหนอ เพราะสมณพราหมณ์เหล่านี้ทั้งหมดต่างก็กล่าวว่าตนเป็นผู้ฉลาด

---

၉၁၀.

๙๑๐.

---

သကဉှိ ဓမ္မံ ပရိပုဏ္ဏမာဟု, အညဿ ဓမ္မံ ပန ဟီနမာဟု;

ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တိ, သကံ သကံ သမ္မုတိမာဟု သစ္စံ.

ก็สมณพราหมณ์เหล่านั้นกล่าวธรรมของตนว่าสมบูรณ์ และกล่าวธรรมของผู้อื่นว่าเลวทราม แม้ด้วยเหตุอย่างนี้ เขาก็ยึดถือวิวาทกัน ต่างก็กล่าวสมมติของตนๆ ว่าเป็นจริง

---

၉၁၁.

๙๑๑.

---

ပရဿ စေ ဝမ္ဘယိတေန ဟီနော, န ကောစိ ဓမ္မေသု ဝိသေသိ အဿ;

ပုထူ ဟိ အညဿ ဝဒန္တိ ဓမ္မံ, နိဟီနတော သမှိ ဒဠှံ ဝဒါနာ.

ถ้าบุคคลจะเลวทรามเพราะการติเตียนของผู้อื่นไซร้ ใครๆ ในธรรมทั้งหลายก็ไม่เป็นผู้พิเศษเลย เพราะคนเป็นอันมากต่างก็กล่าวธรรมของผู้อื่นว่าเลวทราม แต่กล่าวธรรมของตนอย่างมั่นคง

---

၉၁၂.

๙๑๒.

---

သဒ္ဓမ္မပူဇာပိ နေသံ တထေဝ, ယထာ ပသံသန္တိ သကာယနာနိ;

သဗ္ဗေဝ ဝါဒါ တထိယာ ဘဝေယျုံ, သုဒ္ဓီ ဟိ နေသံ ပစ္စတ္တမေဝ.

การบูชาสัทธรรมของสมณพราหมณ์เหล่านั้นก็เป็นเช่นนั้น เหมือนที่พวกเขาสรรเสริญหนทางของตนนั่นแหละ วาทะทั้งปวงก็พึงเป็นจริงไปหมด เพราะความบริสุทธิ์ของพวกเขาก็เป็นเรื่องเฉพาะตนเท่านั้น

---

၉၁၃.

๙๑๓.

---

န [Pg.420] ဗြာဟ္မဏဿ ပရနေယျမတ္ထိ, ဓမ္မေသု နိစ္ဆေယျ သမုဂ္ဂဟီတံ;

တသ္မာ ဝိဝါဒါနိ ဥပါတိဝတ္တော, န ဟိ သေဋ္ဌတော ပဿတိ ဓမ္မမညံ.

พราหมณ์ (ผู้สิ้นอาสวะ) ไม่มีสิ่งที่บุคคลอื่นจะพึงแนะนำได้ ไม่มีการยึดถือโดยตัดสินลงไปในธรรมทั้งหลาย เพราะฉะนั้น ท่านจึงก้าวล่วงการวิวาททั้งหลายได้ เพราะท่านไม่เห็นธรรมอื่นว่าประเสริฐกว่า (สติปัฏฐานเป็นต้น)

---

၉၁၄.

๙๑๔.

---

ဇာနာမိ ပဿာမိ တထေဝ ဧတံ, ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ ပစ္စေန္တိ သုဒ္ဓိံ;

အဒ္ဒက္ခိ စေ ကိဉှိ တုမဿ တေန, အတိသိတွာ အညေန ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိံ.

สมณพราหมณ์บางพวกย่อมเชื่อความบริสุทธิ์ด้วยทิฏฐิว่า เรารู้ เราเห็น เรื่องนั้นเป็นอย่างนั้นทีเดียว ถึงแม้เขาจะเห็นแล้ว จะมีประโยชน์อะไรแก่เขาด้วยการเห็นนั้นเล่า เขาทั้งหลายก้าวล่วง (สติปัฏฐานเป็นต้น) ไปแล้ว กล่าวความบริสุทธิ์ด้วยธรรมอย่างอื่น

---

၉၁၅.

๙๑๕.

---

ပဿံ နရော ဒက္ခတိ နာမရူပံ, ဒိသွာန ဝါ ဉဿတိ တာနိမေဝ;

ကာမံ ဗဟုံ ပဿတု အပ္ပကံ ဝါ, န ဟိ တေန သုဒ္ဓိံ ကုသလာ ဝဒန္တိ.

คนผู้เห็นอยู่ ย่อมเห็นนามรูป และเมื่อเห็นแล้ว ก็จะพึงรู้นามรูปเหล่านั้นเท่านั้น เขาจะเห็นนามรูปมากหรือน้อยก็ตามทีเถิด ผู้ฉลาดทั้งหลายย่อมไม่กล่าวความบริสุทธิ์ด้วยการเห็นนั้นเลย

---

၉၁၆.

๙๑๖.

---

နိဝိဿဝါဒီ န ဟိ သုဗ္ဗိနာယော, ပကပ္ပိတံ ဒိဋ္ဌိ ပုရေက္ခရာနော;

ယံ နိဿိတော တတ္ထ သုဘံ ဝဒါနော, သုဒ္ဓိံဝဒေါ တတ္ထ တထဒ္ဒသာ သော.

ผู้มีวาทะว่าทิฏฐิของตนจริงแท้ ไม่เป็นผู้ที่ใครๆ จะแนะนำได้ง่าย ทำทิฏฐิที่ตนดำริไว้แล้วให้เป็นหัวหน้า เขาอาศัยทิฏฐิใด ก็กล่าวทิฏฐินั้นว่าดี เป็นผู้กล่าวความบริสุทธิ์ ได้เห็นความจริงในทิฏฐินั้นอย่างนั้น

---

၉၁၇.

๙๑๗.

---

န ဗြာဟ္မဏော ကပ္ပမုပေတိ သင်္ခါ, န ဒိဋ္ဌိသာရီ နပိ ဉာဏဗန္ဓု;

ဉတွာ စ သော သမ္မုတိယော ပုထုဇ္ဇာ, ဥပေက္ခတီ ဥဂ္ဂဟဏန္တိ မညေ.

พราหมณ์รู้แล้วย่อมไม่เข้าถึงความตริตรึก ไม่เป็นผู้มีทิฏฐิเป็นสาระ และไม่มีญาณเป็นเครื่องผูกพัน ท่านรู้สมมติของปุถุชนทั้งหลายแล้วย่อมวางเฉยอยู่ ส่วนคนพวกอื่นย่อมยึดถือ

---

၉၁၈.

๙๑๘.

---

ဝိဿဇ္ဇ ဂန္ထာနိ မုနီဓ လောကေ, ဝိဝါဒဇာတေသု န ဝဂ္ဂသာရီ;

သန္တော အသန္တေသု ဥပေက္ခကော သော, အနုဂ္ဂဟော ဥဂ္ဂဟဏန္တိ မညေ.

พระมุนีในโลกนี้ ละเครื่องร้อยรัดทั้งหลายแล้ว เมื่อการวิวาทเกิดขึ้น ย่อมไม่เป็นผู้มีฝักฝ่าย ท่านเป็นผู้สงบ วางเฉยในหมู่ผู้ไม่สงบ ไม่ยึดถือ ส่วนคนพวกอื่นย่อมยึดถือ

---

၉၁၉.

๙๑๙.

---

ပုဗ္ဗာသဝေ ဟိတွာ နဝေ အကုဗ္ဗံ, န ဆန္ဒဂူ နောပိ နိဝိဿဝါဒီ;

သ ဝိပ္ပမုတ္တော ဒိဋ္ဌိဂတေဟိ ဓီရော, န လိမ္ပတိ လောကေ အနတ္တဂရဟီ.

ท่านผู้มีปรีชา ละอาสวะเก่า ไม่ทำอาสวะใหม่ ไม่ไปตามฉันทะ และไม่มีวาทะว่าทิฏฐิของตนจริงแท้ ท่านหลุดพ้นแล้วจากคติแห่งทิฏฐิทั้งหลาย ไม่ติดอยู่ในโลก ไม่ติเตียนตนเอง

---

၉၂၀.

๙๒๐.

---

သ [Pg.421] သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိသေနိဘူတော, ယံ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌံ ဝ သုတံ မုတံ ဝါ;

သ ပန္နဘာရော မုနိ ဝိပ္ပမုတ္တော, န ကပ္ပိယော နူပရတော န ပတ္ထိယောတိ.

ท่านผู้ทำลายข้าศึกคือกิเลสในธรรมทั้งปวง คือ สิ่งที่เห็นก็ดี สิ่งที่ได้ยินก็ดี หรือสิ่งที่รับรู้ก็ดี พระมุนีนั้นปลงภาระลงแล้ว หลุดพ้นแล้ว ไม่เป็นผู้ที่ใครๆ พึงตริตรึก ไม่เป็นผู้เว้นขาด และไม่เป็นผู้ปรารถนา

---

မဟာဗျူဟသုတ္တံ တေရသမံ နိဋ္ဌိတံ.

มหาพยูหสูตรที่ ๑๓ จบ

---

၁၄. တုဝဋကသုတ္တံ

๑๔. ตุวฏกสูตร

---

၉၂၁.

๙๒๑.

---

‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ အာဒိစ္စဗန္ဓု, ဝိဝေကံ သန္တိပဒဉ္စ မဟေသိ;

ကထံ ဒိသွာ နိဗ္ဗာတိ ဘိက္ခု, အနုပါဒိယာနော လောကသ္မိံ ကိဉ္စိ’’.

(พระโมฆราชทูลถามว่า) ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ข้าพระองค์ขอทูลถามถึงวิเวกและสันติบท ภิกษุเห็นอย่างไร จึงจะไม่ยึดมั่นสิ่งใดในโลก ดับกิเลสได้

---

၉၂၂.

๙๒๒.

---

‘‘မူလံ ပပဉ္စသင်္ခါယ, (ဣတိ ဘဂဝါ)မန္တာ အသ္မီတိ သဗ္ဗမုပရုန္ဓေ ;

ယာ ကာစိ တဏှာ အဇ္ဈတ္တံ,တာသံ ဝိနယာ သဒါ သတော သိက္ခေ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า) ภิกษุพึงรู้ชัดแล้วกำจัดมูลรากของปปัญจสัญญา คือ มานะว่าเรามีอยู่ ทั้งหมดเสีย ภิกษุพึงมีสติศึกษาอยู่เสมอ เพื่อกำจัดตัณหาเหล่าใดที่เกิดขึ้นภายในตน

---

၉၂၃.

๙๒๓.

---

‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မမဘိဇညာ, အဇ္ဈတ္တံ အထဝါပိ ဗဟိဒ္ဓါ;

န တေန ထာမံ ကုဗ္ဗေထ, န ဟိ သာ နိဗ္ဗုတိ သတံ ဝုတ္တာ.

ภิกษุพึงรู้ธรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งภายในและภายนอก ก็ไม่พึงทำความทะนงตัวเพราะธรรมนั้น เพราะสัตบุรุษทั้งหลายไม่กล่าวความทะนงตัวนั้นว่า เป็นความดับกิเลส

---

၉၂၄.

๙๒๔.

---

‘‘သေယျော န တေန မညေယျ, နီစေယျော အထဝါပိ သရိက္ခော;

ဖုဋ္ဌော အနေကရူပေဟိ, နာတုမာနံ ဝိကပ္ပယံ တိဋ္ဌေ.

ภิกษุไม่พึงสำคัญตนว่า เราประเสริฐกว่าเขา เลวกว่าเขา หรือเสมอกับเขา เพราะมานะนั้น อันโลกธรรมมีรูปเป็นต้นมิใช่น้อยถูกต้องแล้ว ก็ไม่พึงตั้งอยู่ด้วยการตริตรึกถึงตน

---

၉၂၅.

๙๒๕.

---

‘‘အဇ္ဈတ္တမေဝုပသမေ, န အညတော ဘိက္ခု သန္တိမေသေယျ;

အဇ္ဈတ္တံ ဥပသန္တဿ, နတ္ထိ အတ္တာ ကုတော နိရတ္တာ ဝါ.

ภิกษุพึงสงบกิเลสภายในตนเท่านั้น ไม่พึงแสวงหาความสงบจากที่อื่น ผู้มีกิเลสสงบภายในตนแล้ว ย่อมไม่มีอัตตา ที่ไหนจะมีอนัตตาเล่า

---

၉၂၆.

๙๒๖.

---

‘‘မဇ္ဈေ [Pg.422] ယထာ သမုဒ္ဒဿ, ဦမိ နော ဇာယတီ ဌိတော ဟောတိ;

ဧဝံ ဌိတော အနေဇဿ, ဥဿဒံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စိ’’.

คลื่นย่อมไม่เกิดในท่ามกลางมหาสมุทร ย่อมหยุดนิ่งอยู่ได้ฉันใด ภิกษุผู้หยุดนิ่ง ไม่หวั่นไหว ก็ฉันนั้น ไม่พึงทำกิเลสเครื่องฟูขึ้นในที่ไหนๆ เลย

---

၉၂၇.

๙๒๗.

---

‘‘အကိတ္တယီ ဝိဝဋစက္ခု, သက္ခိဓမ္မံ ပရိဿယဝိနယံ;

ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ ဘဒ္ဒန္တေ, ပါတိမောက္ခံ အထဝါပိ သမာဓိံ’’.

(พระโมฆราชทูลถามว่า) ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุอันเปิดแล้ว พระองค์ทรงแสดงธรรมที่ประจักษ์ด้วยพระองค์เอง เป็นเครื่องกำจัดอันตรายแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระองค์จงตรัสบอกปฏิปทา คือ ปาฏิโมกข์ หรือสมาธิเถิด

---

၉၂၈.

๙๒๘.

---

‘‘စက္ခူဟိ နေဝ လောလဿ, ဂါမကထာယ အာဝရယေ သောတံ;

ရသေ စ နာနုဂိဇ္ဈေယျ, န စ မမာယေထ ကိဉ္စိ လောကသ္မိံ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า) ภิกษุไม่พึงเป็นผู้คะนองในจักษุทั้งหลาย พึงปิดหูเสียจากคามกถา ไม่พึงติดในรส และไม่พึงยึดถือสิ่งไรๆ ในโลกว่าเป็นของเรา

---

၉၂၉.

๙๒๙.

---

‘‘ဖဿေန ယဒါ ဖုဋ္ဌဿ, ပရိဒေဝံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စိ;

ဘဝဉ္စ နာဘိဇပ္ပေယျ, ဘေရဝေသု စ န သမ္ပဝေဓေယျ.

เมื่อภิกษุถูกผัสสะถูกต้องแล้ว ไม่พึงคร่ำครวญในที่ไหนๆ ไม่พึงปรารถนาภพ และไม่พึงหวั่นไหวในสิ่งที่เป็นภัย

---

၉၃၀.

๙๓๐.

---

‘‘အန္နာနမထော ပါနာနံ, ခါဒနီယာနံ အထောပိ ဝတ္ထာနံ;

လဒ္ဓါ န သန္နိဓိံ ကယိရာ, န စ ပရိတ္တသေ တာနိ အလဘမာနော.

ภิกษุได้ข้าว น้ำ ของขบเคี้ยว หรือผ้าแล้ว ไม่พึงทำการสะสม และเมื่อไม่ได้สิ่งเหล่านั้น ก็ไม่พึงสะดุ้งกลัว

---

၉၃၁.

๙๓๑.

---

‘‘ဈာယီ န ပါဒလောလဿ, ဝိရမေ ကုက္ကုစ္စာ နပ္ပမဇ္ဇေယျ;

အထာသနေသု သယနေသု, အပ္ပသဒ္ဒေသု ဘိက္ခု ဝိဟရေယျ.

ภิกษุผู้เพ่งฌาน ไม่พึงคะนองเท้า พึงงดเว้นจากความประพฤติยุกยิก ไม่พึงประมาท อนึ่ง ภิกษุพึงอยู่ในอาสนะและเสนาสนะอันมีเสียงน้อย

---

၉၃၂.

๙๓๒.

---

‘‘နိဒ္ဒံ န ဗဟုလီကရေယျ, ဇာဂရိယံ ဘဇေယျ အာတာပီ;

တန္ဒိံ မာယံ ဟဿံ ခိဍ္ဍံ, မေထုနံ ဝိပ္ပဇဟေ သဝိဘူသံ.

ภิกษุผู้มีความเพียร ไม่พึงทำความหลับให้มาก พึงประกอบความตื่นอยู่ พึงละเว้นความเกียจคร้าน มารยา ความร่าเริง การเล่น และเมถุนพร้อมทั้งเครื่องประดับ

---

၉၃၃.

๙๓๓.

---

‘‘အာထဗ္ဗဏံ [Pg.423] သုပိနံ လက္ခဏံ, နော ဝိဒဟေ အထောပိ နက္ခတ္တံ;

ဝိရုတဉ္စ ဂဗ္ဘကရဏံ, တိကိစ္ဆံ မာမကော န သေဝေယျ.

สาวกของเราไม่พึงประกอบอาถรรพณ์ ทำนายฝัน ทำนายลักษณะ อนึ่ง ไม่พึงทำนายดาวนักษัตร ไม่พึงพยากรณ์เสียงสัตว์ ไม่พึงทำครรภ์ และไม่พึงเสพการรักษาไข้

---

၉၃၄.

๙๓๔.

---

‘‘နိန္ဒာယ နပ္ပဝေဓေယျ, န ဥဏ္ဏမေယျ ပသံသိတော ဘိက္ခု;

လောဘံ သဟ မစ္ဆရိယေန, ကောဓံ ပေသုဏိယဉ္စ ပနုဒေယျ.

ภิกษุไม่พึงหวั่นไหวเพราะคำนินทา ถูกสรรเสริญแล้วก็ไม่พึงเหิมใจ พึงบรรเทาความโลภพร้อมกับความตระหนี่ ความโกรธ และคำส่อเสียด

---

၉၃၅.

๙๓๕.

---

‘‘ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌေယျ, ဥပဝါဒံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စိ;

ဂါမေ စ နာဘိသဇ္ဇေယျ, လာဘကမျာ ဇနံ န လပယေယျ.

ภิกษุไม่พึงตั้งอยู่ในการซื้อการขาย ไม่พึงก่อเรื่องนินทาในที่ไหนๆ และไม่พึงติดอยู่ในบ้าน ไม่พึงพูดกับคนเพราะความอยากได้ลาภ

---

၉၃၆.

๙๓๖.

---

‘‘န စ ကတ္ထိတာ သိယာ ဘိက္ခု, န စ ဝါစံ ပယုတ္တံ ဘာသေယျ;

ပါဂဗ္ဘိယံ န သိက္ခေယျ, ကထံ ဝိဂ္ဂါဟိကံ န ကထယေယျ.

ภิกษุไม่พึงเป็นคนโอ้อวด และไม่พึงกล่าววาจาที่เนื่องด้วยปัจจัย ไม่พึงศึกษาความประพฤติที่อาจหาญ ไม่พึงกล่าวถ้อยคำที่เป็นเหตุแห่งการทะเลาะวิวาท

---

၉၃၇.

๙๓๗.

---

‘‘မောသဝဇ္ဇေ န နီယေထ, သမ္ပဇာနော သဌာနိ န ကယိရာ;

အထ ဇီဝိတေန ပညာယ, သီလဗ္ဗတေန နာညမတိမညေ.

ผู้มีสัมปชัญญะ ไม่พึงกล่าวคำมุสา ไม่พึงทำการโอ้อวด อนึ่ง ไม่พึงดูหมิ่นผู้อื่นด้วยชีวิต ปัญญา หรือศีลพรต

---

၉၃၈.

๙๓๘.

---

‘‘သုတွာ ရုသိတော ဗဟုံ ဝါစံ, သမဏာနံ ဝါ ပုထုဇနာနံ ;

ဖရုသေန နေ န ပဋိဝဇ္ဇာ, န ဟိ သန္တော ပဋိသေနိကရောန္တိ.

ภิกษุผู้ถูกทำให้โกรธ ได้ฟังคำพูดมากมายของสมณะหรือของปุถุชนทั้งหลาย ก็ไม่พึงกล่าวตอบพวกเขาด้วยคำหยาบ เพราะว่าสัตบุรุษทั้งหลายย่อมไม่กระทำการตอบโต้

---

၉၃၉.

๙๓๙.

---

‘‘ဧတဉ္စ ဓမ္မမညာယ, ဝိစိနံ ဘိက္ခု သဒါ သတော သိက္ခေ;

သန္တီတိ နိဗ္ဗုတိံ ဉတွာ, သာသနေ ဂေါတမဿ န ပမဇ္ဇေယျ.

ภิกษุรู้ธรรมนี้แล้ว พึงเป็นผู้พิจารณา มีสติศึกษาอยู่เสมอ รู้ว่านิพพานเป็นความสงบแล้ว ไม่พึงประมาทในศาสนาของพระโคดม

---

၉၄၀.

๙๔๐.

---

‘‘အဘိဘူ [Pg.424] ဟိ သော အနဘိဘူတော, သက္ခိဓမ္မမနီတိဟမဒဿီ;

တသ္မာ ဟိ တဿ ဘဂဝတော သာသနေ, အပ္ပမတ္တော သဒါ နမဿမနုသိက္ခေ’’တိ.

เพราะว่าพระองค์ผู้ครอบงำกิเลสได้แล้ว ใครๆ ครอบงำไม่ได้ ทรงเห็นธรรมที่ประจักษ์ด้วยพระองค์เอง ไม่ใช่ธรรมที่ได้ยินตามกันมา เพราะเหตุนั้นแล พึงเป็นผู้ไม่ประมาท นอบน้อม ศึกษาตามในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นอยู่เสมอ

---

တုဝဋကသုတ္တံ စုဒ္ဒသမံ နိဋ္ဌိတံ.

ตุวัฏฏกสูตรที่ ๑๔ จบ

---

၁၅. အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တံ

๑๕. อัตตทัณฑสูตร

---

၉၄၁.

๙๔๑.

---

‘‘အတ္တဒဏ္ဍာ ဘယံ ဇာတံ, ဇနံ ပဿထ မေဓဂံ;

သံဝေဂံ ကိတ္တယိဿာမိ, ယထာ သံဝိဇိတံ မယာ.

ภัยเกิดจากการประทุษร้ายตน ท่านทั้งหลายจงดูหมู่ชนผู้ก่อการทะเลาะวิวาท เราจักแสดงความสังเวชตามที่เราได้สลดใจมาแล้ว

---

၉၄၂.

๙๔๒.

---

‘‘ဖန္ဒမာနံ ပဇံ ဒိသွာ, မစ္ဆေ အပ္ပောဒကေ ယထာ;

အညမညေဟိ ဗျာရုဒ္ဓေ, ဒိသွာ မံ ဘယမာဝိသိ.

เราเห็นหมู่สัตว์ดิ้นรนอยู่ เหมือนปลาในที่น้ำน้อย เห็นสัตว์ทั้งหลายเบียดเบียนกันและกันแล้ว ภัยได้เข้าถึงเรา

---

၉၄၃.

๙๔๓.

---

‘‘သမန္တမသာရော လောကော, ဒိသာ သဗ္ဗာ သမေရိတာ;

ဣစ္ဆံ ဘဝနမတ္တနော, နာဒ္ဒသာသိံ အနောသိတံ.

โลกโดยรอบไม่มีสาระ ทิศทั้งปวงหวั่นไหว เราผู้ต้องการที่พำนักของตน ก็ไม่ได้เห็นที่พำนักอันไม่ถูกครอบงำเลย

---

၉၄၄.

๙๔๔.

---

‘‘ဩသာနေတွေဝ ဗျာရုဒ္ဓေ, ဒိသွာ မေ အရတီ အဟု;

အထေတ္ထ သလ္လမဒ္ဒက္ခိံ, ဒုဒ္ဒသံ ဟဒယနိဿိတံ.

ครั้นเห็นสัตว์ทั้งหลายผู้ถูกเบียดเบียนในที่สุด ความไม่ยินดีได้มีแก่เรา แต่นั้น เราได้เห็นลูกศรในสัตว์นี้ อันเห็นได้ยาก อาศัยอยู่ในหทัย

---

၉၄၅.

๙๔๕.

---

‘‘ယေန သလ္လေန ဩတိဏ္ဏော, ဒိသာ သဗ္ဗာ ဝိဓာဝတိ;

တမေဝ သလ္လမဗ္ဗုယှ, န ဓာဝတိ န သီဒတိ.

ผู้ถูกลูกศรใดเสียบแทงแล้ว ย่อมวิ่งพล่านไปทั่วทุกทิศ แต่เมื่อถอนลูกศรนั้นนั่นแหละออกแล้ว ย่อมไม่วิ่งพล่าน ย่อมไม่จม

---

၉၄၆.

๙๔๖.

---

‘‘တတ္ထ သိက္ခာနုဂီယန္တိ, ယာနိ လောကေ ဂဓိတာနိ;

န တေသု ပသုတော သိယာ, နိဗ္ဗိဇ္ဈ သဗ္ဗသော ကာမေ;

သိက္ခေ နိဗ္ဗာနမတ္တနော.

สิกขาทั้งหลายย่อมถูกขับตามไปในโลก เพราะสิ่งที่บุคคลติดใจแล้ว ไม่พึงขวนขวายในสิ่งเหล่านั้น พึงแทงตลอดกามทั้งหลายโดยสิ้นเชิงแล้ว ศึกษานิพพานของตน

---

၉၄၇.

๙๔๗.

---

‘‘သစ္စော သိယာ အပ္ပဂဗ္ဘော, အမာယော ရိတ္တပေသုဏော;

အက္ကောဓနော လောဘပါပံ, ဝေဝိစ္ဆံ ဝိတရေ မုနိ.

มุนีพึงเป็นผู้มีสัจจะ ไม่คะนอง ไม่มีมารยา ปราศจากคำส่อเสียด ไม่โกรธ พึงข้ามพ้นความโลภอันลามกและความตระหนี่

---

၉၄၈.

๙๔๘.

---

‘‘နိဒ္ဒံ တန္ဒိံ သဟေ ထီနံ, ပမာဒေန န သံဝသေ;

အတိမာနေ န တိဋ္ဌေယျ, နိဗ္ဗာနမနသော နရော.

นรชนผู้มีใจน้อมไปในนิพพาน พึงข่มความหลับ ความเกียจคร้าน และความท้อถอย ไม่พึงอยู่ร่วมกับความประมาท ไม่พึงตั้งอยู่ในอติมานะ

---

၉၄၉.

๙๔๙.

---

‘‘မောသဝဇ္ဇေ [Pg.425] န နီယေထ, ရူပေ သ္နေဟံ န ကုဗ္ဗယေ;

မာနဉ္စ ပရိဇာနေယျ, သာဟသာ ဝိရတော စရေ.

ไม่พึงกล่าวคำมุสา ไม่พึงทำความเยื่อใยในรูป และพึงกำหนดรู้มานะ พึงงดเว้นจากความหยาบคายแล้วเที่ยวไป

---

၉၅၀.

๙๕๐.

---

‘‘ပုရာဏံ နာဘိနန္ဒေယျ, နဝေ ခန္တိံ န ကုဗ္ဗယေ;

ဟိယျမာနေ န သောစေယျ, အာကာသံ န သိတော သိယာ.

ไม่พึงเพลิดเพลินของเก่า ไม่พึงทำความพอใจในของใหม่ เมื่อสิ่งนั้นเสื่อมไป ก็ไม่พึงเศร้าโศก ไม่พึงอาศัยตัณหา

---

၉၅၁.

๙๕๑.

---

‘‘ဂေဓံ ဗြူမိ မဟောဃောတိ, အာဇဝံ ဗြူမိ ဇပ္ပနံ;

အာရမ္မဏံ ပကပ္ပနံ, ကာမပင်္ကော ဒုရစ္စယော.

เรากล่าวความอยากว่าเป็นโอฆะใหญ่ เรากล่าวความเร็วว่าเป็นความปรารถนา เป็นอารมณ์ เป็นความดำริ เป็นเปือกตมคือกามที่ข้ามได้ยาก

---

၉၅၂.

๙๕๒.

---

‘‘သစ္စာ အဝေါက္ကမ္မ မုနိ, ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော;

သဗ္ဗံ သော ပဋိနိဿဇ္ဇ, သ ဝေ သန္တောတိ ဝုစ္စတိ.

มุนีไม่ก้าวล่วงสัจจะ พราหมณ์ย่อมตั้งอยู่บนบก (คือนิพพาน) ผู้นั้นสละคืนทุกสิ่งแล้ว เขานั่นแหละเรียกว่าผู้สงบ

---

၉၅၃.

๙๕๓.

---

‘‘သ ဝေ ဝိဒွါ သ ဝေဒဂူ, ဉတွာ ဓမ္မံ အနိဿိတော;

သမ္မာ သော လောကေ ဣရိယာနော, န ပိဟေတီဓ ကဿစိ.

ผู้นั้นแลเป็นผู้รู้ เป็นผู้ถึงเวท รู้ธรรมแล้ว ไม่อาศัยตัณหาและทิฏฐิ ผู้นั้นประพฤติโดยชอบในโลก ย่อมไม่ปรารถนาใครๆ ในโลกนี้

---

၉၅၄.

๙๕๔.

---

‘‘ယောဓ ကာမေ အစ္စတရိ, သင်္ဂံ လောကေ ဒုရစ္စယံ;

န သော သောစတိ နာဇ္ဈေတိ, ဆိန္နသောတော အဗန္ဓနော.

ผู้ใดในโลกนี้ข้ามกามทั้งหลายได้แล้ว ข้ามเครื่องข้องที่ข้ามได้ยากในโลกได้แล้ว ผู้นั้นมีกระแสตัณหาอันตัดขาดแล้ว ไม่มีเครื่องผูก ย่อมไม่เศร้าโศก ย่อมไม่ยึดมั่น

---

၉၅၅.

๙๕๕.

---

‘‘ယံ ပုဗ္ဗေ တံ ဝိသောသေဟိ, ပစ္ဆာ တေ မာဟု ကိဉ္စနံ;

မဇ္ဈေ စေ နော ဂဟေဿသိ, ဥပသန္တော စရိဿသိ.

สิ่งใดมีในเบื้องหน้า ท่านจงทำให้เหือดแห้ง ขอสิ่งกังวลในเบื้องหลังอย่าได้มีแก่ท่าน ถ้าท่านจักไม่ยึดถือในท่ามกลาง ก็จักเป็นผู้สงบเที่ยวไป

---

၉၅၆.

๙๕๖.

---

‘‘သဗ္ဗသော နာမရူပသ္မိံ, ယဿ နတ္ထိ မမာယိတံ;

အသတာ စ န သောစတိ, သ ဝေ လောကေ န ဇီယတိ.

ผู้ใดไม่มีความยึดถือว่าเป็นของเราในนามรูปโดยสิ้นเชิง และย่อมไม่เศร้าโศกเพราะความไม่มี (นามรูป) ผู้นั้นแลย่อมไม่เสื่อมในโลก

---

၉၅၇.

๙๕๗.

---

‘‘ယဿ နတ္ထိ ဣဒံ မေတိ, ပရေသံ ဝါပိ ကိဉ္စနံ;

မမတ္တံ သော အသံဝိန္ဒံ, နတ္ထိ မေတိ န သောစတိ.

ผู้ใดไม่มีความคิดว่า 'นี่ของเรา' หรือ 'นี่ของคนอื่น' แม้เล็กน้อย ผู้นั้นไม่ประสบความเป็นเจ้าของ ย่อมไม่เศร้าโศกว่า 'ของเราไม่มี'

---

၉၅၈.

๙๕๘.

---

‘‘အနိဋ္ဌုရီ အနနုဂိဒ္ဓေါ, အနေဇော သဗ္ဗဓီ သမော;

တမာနိသံသံ ပဗြူမိ, ပုစ္ဆိတော အဝိကမ္ပိနံ.

เมื่อท่านถามถึงผู้ไม่หวั่นไหว เราขอกล่าวอานิสงส์ของท่านผู้นั้นว่า เป็นผู้ไม่หยาบคาย ไม่ติดใจ ไม่หวั่นไหว มีความสม่ำเสมอในธรรมทั้งปวง

---

၉၅၉.

๙๕๙.

---

‘‘အနေဇဿ ဝိဇာနတော, နတ္ထိ ကာစိ နိသင်္ခတိ.ဝိရတော သော ဝိယာရဗ္ဘာ, ခေမံ ပဿတိ သဗ္ဗဓိ.

สำหรับผู้ไม่หวั่นไหว รู้แจ้งอยู่ สังขารอะไรๆ ย่อมไม่มี ท่านผู้นั้นเว้นขาดจากความพยายามปรุงแต่ง ย่อมเห็นความเกษมในที่ทั้งปวง

---

၉၆၀.

๙๖๐.

---

‘‘န သမေသု န ဩမေသု, န ဥဿေသု ဝဒတေ မုနိ;

သန္တော သော ဝီတမစ္ဆရော, နာဒေတိ န နိရဿတီ’’တိ.

พระมุนีไม่กล่าวในคนทั้งหลายที่เสมอกัน ที่เลวกว่า หรือที่สูงกว่า ว่าเราดีกว่าเขา หรือเราเสมอกับเขา ท่านผู้สงบระงับ ปราศจากความตระหนี่ ไม่ยึดถือ และไม่สละทิ้ง

---

အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တံ ပန္နရသမံ နိဋ္ဌိတံ.

อัตตทัณฑสูตรที่ ๑๕ จบ

---

၁၆. သာရိပုတ္တသုတ္တံ

๑๖. สาริปุตตสูตร

---

၉၆၁.

๙๖๑.

---

‘‘န [Pg.426] မေ ဒိဋ္ဌော ဣတော ပုဗ္ဗေ, (ဣစ္စာယသ္မာ သာရိပုတ္တော)န သုတော ဥဒ ကဿစိ;

ဧဝံ ဝဂ္ဂုဝဒေါ သတ္ထာ,တုသိတာ ဂဏိမာဂတော.

(พระสารีบุตรเถระกราบทูลว่า) ข้าพระองค์ไม่เคยเห็น ไม่เคยได้ยินจากใครๆ มาก่อนแต่นี้ว่า พระศาสดาทรงมีพระสุรเสียงไพเราะเสด็จมาจากดุสิตเทวโลก ทรงเป็นผู้นำหมู่คณะเช่นนี้

---

၉၆၂.

๙๖๒.

---

‘‘သဒေဝကဿ လောကဿ, ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ;

သဗ္ဗံ တမံ ဝိနောဒေတွာ, ဧကောဝ ရတိမဇ္ဈဂါ.

พระผู้มีพระภาคผู้มีพระจักษุ ทรงบรรเทาความมืดทั้งปวงให้แก่โลกพร้อมทั้งเทวโลกได้เห็นอยู่ฉันใด พระองค์ผู้เดียวเท่านั้นได้ทรงบรรลุถึงความยินดีแล้วฉันนั้น

---

၉၆၃.

๙๖๓.

---

‘‘တံ ဗုဒ္ဓံ အသိတံ တာဒိံ, အကုဟံ ဂဏိမာဂတံ;

ဗဟူနမိဓ ဗဒ္ဓါနံ, အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမံ.

ข้าพระองค์มาเฝ้าพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ไม่ทรงอาศัยตัณหาและทิฐิ ผู้คงที่ ไม่ทรงโอ้อวด ทรงเป็นผู้นำหมู่คณะ ด้วยมีปัญหาเพื่อประโยชน์แก่คนจำนวนมากผู้ข้องอยู่ในโลกนี้

---

၉၆၄.

๙๖๔.

---

‘‘ဘိက္ခုနော ဝိဇိဂုစ္ဆတော, ဘဇတော ရိတ္တမာသနံ;

ရုက္ခမူလံ သုသာနံ ဝါ, ပဗ္ဗတာနံ ဂုဟာသု ဝါ.

สำหรับภิกษุผู้เบื่อหน่ายจากชาติเป็นต้น เข้าไปเสพเสนาสนะอันสงัด คือ โคนไม้ หรือป่าช้า หรือในถ้ำแห่งภูเขาทั้งหลาย

---

၉၆၅.

๙๖๕.

---

‘‘ဥစ္စာဝစေသု သယနေသု, ကီဝန္တော တတ္ထ ဘေရဝါ;

ယေဟိ ဘိက္ခု န ဝေဓေယျ, နိဂ္ဃောသေ သယနာသနေ.

ในเสนาสนะสูงๆ ต่ำๆ มีภัยที่น่าสะพรึงกลัวเท่าไรในที่นั้น ที่ภิกษุไม่พึงหวั่นไหวในเสนาสนะอันปราศจากเสียง

---

၉၆၆.

๙๖๖.

---

‘‘ကတီ ပရိဿယာ လောကေ, ဂစ္ဆတော အဂတံ ဒိသံ;

ယေ ဘိက္ခု အဘိသမ္ဘဝေ, ပန္တမှိ သယနာသနေ.

อันตรายในโลกมีเท่าไร ที่ภิกษุผู้ไปสู่ทิศที่ยังไม่เคยไป พึงครอบงำเสียในเสนาสนะอันสงัด

---

၉၆၇.

๙๖๗.

---

‘‘ကျာဿ ဗျပ္ပထယော အဿု, ကျာဿဿု ဣဓ ဂေါစရာ;

ကာနိ သီလဗ္ဗတာနာဿု, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော.

ภิกษุผู้มีตนส่งไปแล้วในพระศาสนานี้ พึงมีวาจาอย่างไร พึงมีโคจรอย่างไร และพึงมีศีลและพรตอย่างไร

---

၉၆၈.

๙๖๘.

---

‘‘ကံ သော သိက္ခံ သမာဒါယ, ဧကောဒိ နိပကော သတော;

ကမ္မာရော ရဇတဿေဝ, နိဒ္ဓမေ မလမတ္တနော’’.

ภิกษุนั้นสมาทานสิกขาอะไร เป็นผู้มีอารมณ์แน่วแน่ มีปัญญาเครื่องรักษาตน มีสติ พึงกำจัดมลทินของตนได้ เหมือนช่างทองกำจัดสนิมของเงินฉะนั้น

---

၉၆၉.

๙๖๙.

---

‘‘ဝိဇိဂုစ္ဆမာနဿ ယဒိဒံ ဖာသု, (သာရိပုတ္တာတိ ဘဂဝါ)ရိတ္တာသနံ သယနံ သေဝတော စေ;

သမ္ဗောဓိကာမဿ ယထာနုဓမ္မံ,တံ တေ ပဝက္ခာမိ ယထာ ပဇာနံ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า สารีบุตร) เราจักบอกข้อปฏิบัติอันสมควรแก่ธรรม และความอยู่ผาสุกนี้ใด แก่เธอผู้เบื่อหน่าย เสพเสนาสนะและที่นอนอันสงัด ผู้ต้องการพระสัมโพธิญาณ ตามที่เราเข้าใจ

---

၉၇၀.

๙๗๐.

---

‘‘ပဉ္စန္နံ ဓီရော ဘယာနံ န ဘာယေ, ဘိက္ခု သတော သပရိယန္တစာရီ;

ဍံသာဓိပါတာနံ သရီသပါနံ, မနုဿဖဿာနံ စတုပ္ပဒါနံ.

ภิกษุผู้มีปัญญา มีสติ ประพฤติในธรรมมีส่วนสุด ไม่พึงกลัวภัย ๕ อย่าง คือ ภัยจากเหลือบ ยุง สัตว์เลื้อยคลาน สัมผัสของมนุษย์ และสัตว์สี่เท้า

---

၉၇၁.

๙๗๑.

---

‘‘ပရဓမ္မိကာနမ္ပိ [Pg.427] န သန္တသေယျ, ဒိသွာပိ တေသံ ဗဟုဘေရဝါနိ;

အထာပရာနိ အဘိသမ္ဘဝေယျ, ပရိဿယာနိ ကုသလာနုဧသီ.

ทั้งไม่พึงสะดุ้งกลัวพวกมีลัทธิอื่น แม้ได้เห็นภัยที่น่าสะพรึงกลัวมากของชนเหล่านั้น อนึ่ง ผู้แสวงหากุศล พึงครอบงำอันตรายอื่นๆ ได้

---

၉၇၂.

๙๗๒.

---

‘‘အာတင်္ကဖဿေန ခုဒါယ ဖုဋ္ဌော, သီတံ အတုဏှံ အဓိဝါသယေယျ;

သော တေဟိ ဖုဋ္ဌော ဗဟုဓာ အနောကော, ဝီရိယံ ပရက္ကမ္မဒဠှံ ကရေယျ.

ภิกษุถูกความเจ็บป่วยและความหิวถูกต้องแล้ว พึงอดทนต่อความหนาวและความร้อนจัดได้ เธอถูกสิ่งเหล่านั้นถูกต้องโดยประการต่างๆ เป็นผู้ไม่มีที่อาศัย พึงทำความเพียรให้มั่นคงและบากบั่น

---

၉၇၃.

๙๗๓.

---

‘‘ထေယျံ န ကာရေ န မုသာ ဘဏေယျ, မေတ္တာယ ဖဿေ တသထာဝရာနိ;

ယဒါဝိလတ္တံ မနသော ဝိဇညာ, ကဏှဿ ပက္ခောတိ ဝိနောဒယေယျ.

ไม่พึงทำการลักขโมย ไม่พึงพูดมุสา พึงแผ่เมตตาไปในสัตว์ทั้งที่สะดุ้งและมั่นคง เมื่อรู้ความขุ่นมัวของใจ พึงบรรเทาเสียโดยดำริว่า นี้เป็นฝ่ายของกิเลสมาร

---

၉၇၄.

๙๗๔.

---

‘‘ကောဓာတိမာနဿ ဝသံ န ဂစ္ဆေ, မူလမ္ပိ တေသံ ပလိခည တိဋ္ဌေ;

အထပ္ပိယံ ဝါ ပန အပ္ပိယံ ဝါ, အဒ္ဓါ ဘဝန္တော အဘိသမ္ဘဝေယျ.

ไม่พึงลุอำนาจของความโกรธและความถือตัว พึงขุดรากของมันเสียแล้วตั้งอยู่ อนึ่ง พึงครอบงำอารมณ์ที่น่ารักและไม่น่ารักได้โดยแท้

---

၉၇၅.

๙๗๕.

---

‘‘ပညံ ပုရက္ခတွာ ကလျာဏပီတိ, ဝိက္ခမ္ဘယေ တာနိ ပရိဿယာနိ;

အရတိံ သဟေထ သယနမှိ ပန္တေ, စတုရော သဟေထ ပရိဒေဝဓမ္မေ.

ภิกษุพึงทำปัญญาให้เป็นหัวหน้า มีปีติในกุศล พึงข่มอันตรายเหล่านั้นเสีย พึงอดกลั้นความไม่ยินดีในเสนาสนะอันสงัด พึงอดกลั้นธรรมเป็นที่ตั้งแห่งความคร่ำครวญ ๔ อย่าง

---

၉၇၆.

๙๗๖.

---

‘‘ကိံသူ အသိဿာမိ ကုဝံ ဝါ အသိဿံ, ဒုက္ခံ ဝတ သေတ္ထ ကွဇ္ဇ သေဿံ;

ဧတေ ဝိတက္ကေ ပရိဒေဝနေယျေ, ဝိနယေထ သေခေါ အနိကေတစာရီ.

พระเสขะผู้ไม่มีห่วงใยเที่ยวไป พึงกำจัดวิตกเหล่านี้อันเป็นเหตุให้คร่ำครวญเสียว่า เราจักกินอะไร หรือจักกินที่ไหนหนอ เมื่อคืนนี้นอนเป็นทุกข์จริงหนอ คืนนี้จักนอนที่ไหน

---

၉၇၇.

๙๗๗.

---

‘‘အန္နဉ္စ လဒ္ဓါ ဝသနဉ္စ ကာလေ, မတ္တံ သော ဇညာ ဣဓ တောသနတ္ထံ;

သော တေသု ဂုတ္တော ယတစာရိ ဂါမေ, ရုသိတောပိ ဝါစံ ဖရုသံ န ဝဇ္ဇာ.

ภิกษุได้อาหารและผ้าในกาลอันควร พึงรู้จักประมาณในศาสนานี้เพื่อความสันโดษ ภิกษุนั้นเป็นผู้คุ้มครองตนในปัจจัยเหล่านั้น มีความสำรวมเที่ยวไปในบ้าน แม้ถูกเขาว่าร้าย ก็ไม่พึงกล่าววาจาหยาบคาย

---

၉၇၈.

๙๗๘.

---

‘‘ဩက္ခိတ္တစက္ခု [Pg.428] န စ ပါဒလောလော, ဈာနာနုယုတ္တော ဗဟုဇာဂရဿ;

ဥပေက္ခမာရဗ္ဘ သမာဟိတတ္တော, တက္ကာသယံ ကုက္ကုစ္စိယူပဆိန္ဒေ.

พึงมีตาทอดลง ไม่คะนองเท้า ประกอบความเพียรในฌาน พึงเป็นผู้ตื่นอยู่มาก พึงปรารภอุเบกขา มีจิตตั้งมั่น ตัดที่อาศัยแห่งวิตกและความเดือดร้อนใจเสีย

---

၉၇၉.

๙๗๙.

---

‘‘စုဒိတော ဝစီဘိ သတိမာဘိနန္ဒေ, သဗြဟ္မစာရီသု ခိလံ ပဘိန္ဒေ;

ဝါစံ ပမုဉ္စေ ကုသလံ နာတိဝေလံ, ဇနဝါဒဓမ္မာယ န စေတယေယျ.

ถูกตักเตือนด้วยวาจา พึงมีสติยินดี พึงทำลายความกระด้างในเพื่อนพรหมจรรย์ พึงเปล่งวาจาที่เป็นกุศลพอประมาณ ไม่พึงตั้งใจเพื่อธรรมเป็นเครื่องกล่าวหาคน

---

၉၈၀.

๙๘๐.

---

‘‘အထာပရံ ပဉ္စ ရဇာနိ လောကေ, ယေသံ သတီမာ ဝိနယာယ သိက္ခေ;

ရူပေသု သဒ္ဒေသု အထော ရသေသု, ဂန္ဓေသု ဖဿေသု သဟေထ ရာဂံ.

อนึ่ง ธุลี ๕ อย่างในโลก ที่ภิกษุผู้มีสติพึงศึกษาเพื่อกำจัด ภิกษุพึงอดกลั้นความกำหนัดในรูป เสียง กลิ่น รส และผัสสะ

---

၉၈၁.

๙๘๑.

---

‘‘ဧတေသု ဓမ္မေသု ဝိနေယျ ဆန္ဒံ, ဘိက္ခု သတိမာ သုဝိမုတ္တစိတ္တော;

ကာလေန သော သမ္မာ ဓမ္မံ ပရိဝီမံသမာနော,ဧကောဒိဘူတော ဝိဟနေ တမံ သော’’တိ.

ภิกษุผู้มีสติ มีจิตหลุดพ้นดีแล้ว พึงกำจัดความพอใจในธรรมเหล่านั้นได้ ภิกษุนั้นพิจารณาธรรมโดยชอบตามกาล เป็นผู้มีอารมณ์แน่วแน่ พึงกำจัดความมืดได้

---

သာရိပုတ္တသုတ္တံ သောဠသမံ နိဋ္ဌိတံ.

สาริปุตตสูตรที่ ๑๖ จบ

---

အဋ္ဌကဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော

อัฏฐกวรรคที่ ๔

---

နိဋ္ဌိတော.

จบ

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานของอัฏฐกวรรคนั้น มีดังนี้

---

ကာမံ ဂုဟဉ္စ ဒုဋ္ဌာ စ, သုဒ္ဓဉ္စ ပရမာ ဇရာ;

မေတ္တေယျော စ ပသူရော စ, မာဂဏ္ဍိ ပုရာဘေဒနံ.

กามสูตร ๑ คุยหัฏฐกสูตร ๑ ทุฏฐัฏฐกสูตร ๑ สุทธัฏฐกสูตร ๑ ปรมัฏฐกสูตร ๑ ชราสูตร ๑ ติสสเมตเตยยสูตร ๑ ปสูรสูตร ๑ มาคันทิยสูตร ๑ ปุราเภทสูตร ๑

---

ကလဟံ ဒွေ စ ဗျူဟာနိ, ပုနဒေဝ တုဝဋ္ဋကံ;

အတ္တဒဏ္ဍဝရံ သုတ္တံ, ထေရပုဋ္ဌေန သောဠသ;

ဣတိ ဧတာနိ သုတ္တာနိ, သဗ္ဗာနဋ္ဌကဝဂ္ဂိကာတိ.

กาลหสูตร ๑, พยูหสูตร ๒, ตുവัฏฏกสูตรอีก ๑, อัตตทัณฑสูตรอันประเสริฐ ๑, รวมกับเถรปุจฉาสูตรเป็น ๑๖ สูตร ด้วยประการฉะนี้ พระสูตรทั้งหมดเหล่านี้รวมอยู่ในอัฏฐกวรรค

---

၅. ပါရာယနဝဂ္ဂေါ

๕. ปารายนวรรค

---

ဝတ္ထုဂါထာ

วัตถุคาถา

---

၉၈၂.

๙๘๒.

---

ကောသလာနံ [Pg.429] ပုရာ ရမ္မာ, အဂမာ ဒက္ခိဏာပထံ;

အာကိဉ္စညံ ပတ္ထယာနော, ဗြာဟ္မဏော မန္တပါရဂူ.

พราหมณ์ผู้ถึงฝั่งแห่งมนตร์ ปรารถนาความไม่มีกังวล ได้ออกจากเมืองที่น่ารื่นรมย์ของชาวโกศล ไปสู่ทักขิณาบถ

---

၉၈၃.

๙๘๓.

---

သော အဿကဿ ဝိသယေ, အဠကဿ သမာသနေ;

ဝသိ ဂေါဓာဝရီကူလေ, ဥဉ္ဆေန စ ဖလေန စ.

พราหมณ์นั้นอยู่ในแว่นแคว้นของพระเจ้าอัสสกะ ใกล้แว่นแคว้นของพระเจ้าอฬกะ ที่ฝั่งแม่น้ำโคธาวรี เลี้ยงชีพด้วยการแสวงหาและผลไม้

---

၉၈၄.

๙๘๔.

---

တဿေဝ ဥပနိဿာယ, ဂါမော စ ဝိပုလော အဟု;

တတော ဇာတေန အာယေန, မဟာယညမကပ္ပယိ.

อาศัยที่นั้นนั่นแล ได้มีหมู่บ้านใหญ่เกิดขึ้น พราหมณ์ได้ทำมหายัญด้วยรายได้ที่เกิดขึ้นจากหมู่บ้านนั้น

---

၉၈၅.

๙๘๕.

---

မဟာယညံ ယဇိတွာန, ပုန ပါဝိသိ အဿမံ;

တသ္မိံ ပဋိပဝိဋ္ဌမှိ, အညော အာဂဉ္ဆိ ဗြာဟ္မဏော.

ครั้นบูชามหายัญแล้ว พราหมณ์ได้กลับเข้าไปสู่อาศรมอีกครั้งหนึ่ง เมื่อพราหมณ์นั้นเข้าไปแล้ว พราหมณ์อื่นก็มาถึง

---

၉၈၆.

๙๘๖.

---

ဥဂ္ဃဋ္ဋပါဒေါ တသိတော, ပင်္ကဒန္တော ရဇဿိရော;

သော စ နံ ဥပသင်္ကမ္မ, သတာနိ ပဉ္စ ယာစတိ.

พราหมณ์นั้นมีเท้าแตก กระหายน้ำ มีฟันเปื้อนโคลน มีธุลีบนศีรษะ เข้าไปหาพราหมณ์นั้นแล้ว ขอกหาปณะห้าร้อย

---

၉၈၇.

๙๘๗.

---

တမေနံ ဗာဝရီ ဒိသွာ, အာသနေန နိမန္တယိ;

သုခဉ္စ ကုသလံ ပုစ္ဆိ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ.

พาวรีพราหมณ์เห็นพราหมณ์นั้นแล้ว จึงนิมนต์ด้วยอาสนะ ถามถึงความสุขและความสบาย แล้วได้กล่าวคำนี้

---

၉၈၈.

๙๘๘.

---

‘‘ယံ ခေါ မမ ဒေယျဓမ္မံ, သဗ္ဗံ ဝိသဇ္ဇိတံ မယာ;

အနုဇာနာဟိ မေ ဗြဟ္မေ, နတ္ထိ ပဉ္စသတာနိ မေ’’.

ไทยธรรมใดของข้าพเจ้ามีอยู่ ไทยธรรมทั้งหมดนั้นข้าพเจ้าสละไปแล้ว ท่านพราหมณ์ โปรดอนุญาตให้ข้าพเจ้าเถิด กหาปณะห้าร้อยของข้าพเจ้าไม่มี

---

၉၈၉.

๙๘๙.

---

‘‘သစေ မေ ယာစမာနဿ, ဘဝံ နာနုပဒဿတိ;

သတ္တမေ ဒိဝသေ တုယှံ, မုဒ္ဓါ ဖလတု သတ္တဓာ’’.

ถ้าท่านผู้เจริญไม่ให้แก่ข้าพเจ้าผู้กำลังขออยู่ ในวันที่เจ็ด ศีรษะของท่านจงแตกเจ็ดเสี่ยง

---

၉၉၀.

๙๙๐.

---

အဘိသင်္ခရိတွာ ကုဟကော, ဘေရဝံ သော အကိတ္တယိ;

တဿ တံ ဝစနံ သုတွာ, ဗာဝရီ ဒုက္ခိတော အဟု.

พราหมณ์โกงนั้นปรุงแต่งแล้ว ได้กล่าวคำที่น่าสะพรึงกลัว พาวรีพราหมณ์ได้ฟังคำนั้นของเขาแล้ว ก็เกิดความทุกข์

---

၉၉၁.

๙๙๑.

---

ဥဿုဿတိ အနာဟာရော, သောကသလ္လသမပ္ပိတော;

အထောပိ ဧဝံ စိတ္တဿ, ဈာနေ န ရမတီ မနော.

พราหมณ์นั้นถูกลูกศรคือความโศกเสียบแทง ไม่บริโภคอาหาร ย่อมซูบผอมไป อนึ่ง จิตของพราหมณ์ผู้มีจิตเช่นนั้น ย่อมไม่ยินดีในฌาน

---

၉၉၂.

๙๙๒.

---

ဥတြသ္တံ ဒုက္ခိတံ ဒိသွာ, ဒေဝတာ အတ္ထကာမိနီ;

ဗာဝရိံ ဥပသင်္ကမ္မ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ.

เทวดาผู้หวังประโยชน์ เห็นพาวรีพราหมณ์ผู้หวาดสะดุ้งและเป็นทุกข์แล้ว จึงเข้าไปหาแล้วกล่าวคำนี้

---

၉၉၃.

๙๙๓.

---

‘‘န [Pg.430] သော မုဒ္ဓံ ပဇာနာတိ, ကုဟကော သော ဓနတ္ထိကော;

မုဒ္ဓနိ မုဒ္ဓပါတေ ဝါ, ဉာဏံ တဿ န ဝိဇ္ဇတိ’’.

พราหมณ์นั้นไม่รู้จักศีรษะ เขาเป็นคนโกง ปรารถนาทรัพย์ ญาณในเรื่องศีรษะหรือการตกแห่งศีรษะของเขาไม่มี

---

၉၉၄.

๙๙๔.

---

‘‘ဘောတီ စရဟိ ဇာနာသိ, တံ မေ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတာ;

မုဒ္ဓံ မုဒ္ဓါဓိပါတဉ္စ, တံ သုဏောမ ဝစော တဝ’’.

ถ้าท่านหญิงรู้ไซร้ ขอท่านผู้ถูกถามจงบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพเจ้าเถิด พวกเราจะฟังคำของท่าน เกี่ยวกับศีรษะและการตกแห่งศีรษะ

---

၉၉၅.

๙๙๕.

---

‘‘အဟမ္ပေတံ န ဇာနာမိ, ဉာဏမေတ္ထ န ဝိဇ္ဇတိ;

မုဒ္ဓနိ မုဒ္ဓါဓိပါတေ စ, ဇိနာနံ ဟေတ္ထ ဒဿနံ’’.

แม้ข้าพเจ้าก็ไม่รู้เรื่องนี้ ญาณในเรื่องนี้ไม่มีแก่ข้าพเจ้า การเห็นในเรื่องศีรษะและการตกแห่งศีรษะนี้ เป็นวิสัยของพระชินเจ้าทั้งหลาย

---

၉၉၆.

๙๙๖.

---

‘‘အထ ကော စရဟိ ဇာနာတိ, အသ္မိံ ပထဝိမဏ္ဍလေ ;

မုဒ္ဓံ မုဒ္ဓါဓိပါတဉ္စ, တံ မေ အက္ခာဟိ ဒေဝတေ’’.

ถ้าเช่นนั้น ในปฐพีมณฑลนี้ ใครเล่าจะรู้เรื่องศีรษะและการตกแห่งศีรษะ ขอท่านจงบอกผู้นั้นแก่ข้าพเจ้าเถิด ท่านเทวดา

---

၉၉၇.

๙๙๗.

---

‘‘ပုရာ ကပိလဝတ္ထုမှာ, နိက္ခန္တော လောကနာယကော;

အပစ္စော ဩက္ကာကရာဇဿ, သကျပုတ္တော ပဘင်္ကရော.

พระศาสดาของโลก ผู้เป็นศากยบุตร เป็นเชื้อสายของพระเจ้าโอกกากราช ทรงทำแสงสว่าง เสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์ในกาลก่อน

---

၉၉၈.

๙๙๘.

---

‘‘သော ဟိ ဗြာဟ္မဏ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ;

သဗ္ဗာဘိညာဗလပ္ပတ္တော, သဗ္ဗဓမ္မေသု စက္ခုမာ;

သဗ္ဗကမ္မက္ခယံ ပတ္တော, ဝိမုတ္တော ဥပဓိက္ခယေ.

ดูก่อนพราหมณ์ พระองค์เป็นพระสัมพุทธเจ้า ผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง ทรงถึงพร้อมด้วยกำลังแห่งอภิญญาทั้งปวง มีจักษุในธรรมทั้งปวง ทรงถึงความสิ้นกรรมทั้งปวง หลุดพ้นแล้วเพราะความสิ้นอุปธิ

---

၉၉၉.

๙๙๙.

---

‘‘ဗုဒ္ဓေါ သော ဘဂဝါ လောကေ, ဓမ္မံ ဒေသေတိ စက္ခုမာ;

တံ တွံ ဂန္တွာန ပုစ္ဆဿု, သော တေ တံ ဗျာကရိဿတိ’’.

พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระพุทธเจ้าในโลก ทรงมีจักษุ แสดงธรรมอยู่ ท่านจงไปทูลถามพระองค์เถิด พระองค์จักทรงพยากรณ์เรื่องนั้นแก่ท่าน

---

၁၀၀၀.

๑๐๐๐.

---

သမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဝစော သုတွာ, ဥဒဂ္ဂေါ ဗာဝရီ အဟု;

သောကဿ တနုကော အာသိ, ပီတိဉ္စ ဝိပုလံ လဘိ.

พาวรีพราหมณ์ได้ฟังคำว่า สัมพุทโธ ก็มีใจร่าเริง ความโศกของเขาก็เบาบางลง และได้ปีติอันไพบูลย์

---

၁၀၀၁.

๑๐๐๑.

---

သော ဗာဝရီ အတ္တမနော ဥဒဂ္ဂေါ, တံ ဒေဝတံ ပုစ္ဆတိ ဝေဒဇာတော;

‘‘ကတမမှိ ဂါမေ နိဂမမှိ ဝါ ပန, ကတမမှိ ဝါ ဇနပဒေ လောကနာထော;

ယတ္ထ ဂန္တွာန ပဿေမု, သမ္ဗုဒ္ဓံ ဒွိပဒုတ္တမံ’’,.

พาวรีพราหมณ์นั้นมีใจยินดี ร่าเริง เกิดความโสมนัส ถามเทวดานั้นว่า พระศาสดาของโลกประทับอยู่ที่บ้านหรือนิคมไหน หรือที่ชนบทไหน ที่ซึ่งพวกเราไปแล้วจะได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า

---

၁၀၀၂.

๑๐๐๒.

---

‘‘သာဝတ္ထိယံ ကောသလမန္ဒိရေ ဇိနော, ပဟူတပညော ဝရဘူရိမေဓသော;

သော သကျပုတ္တော ဝိဓုရော အနာသဝေါ, မုဒ္ဓါဓိပါတဿ ဝိဒူ နရာသဘော’’.

พระชินเจ้าผู้มีปัญญามาก มีเมธาประเสริฐดุจแผ่นดิน ศากยบุตรนั้นไม่มีกิเลสเครื่องร้อยรัด ไม่มีอาสวะ เป็นนราสภ ผู้รู้การตกแห่งศีรษะ ประทับอยู่ในพระนครสาวัตถี อันเป็นที่อยู่ของชาวโกศล

---

၁၀၀၃.

๑๐๐๓.

---

တတော [Pg.431] အာမန္တယီ သိဿေ, ဗြာဟ္မဏေ မန္တပါရဂေ;

‘‘ဧထ မာဏဝါ အက္ခိဿံ, သုဏာထ ဝစနံ မမ.

ลำดับนั้น พาวรีพราหมณ์ได้เรียกศิษย์ทั้งหลาย ผู้เป็นพราหมณ์ถึงฝั่งแห่งมนตร์มาแล้วกล่าวว่า มาเถิดมาณพทั้งหลาย เราจะบอก จงฟังคำของเรา

---

၁၀၀၄.

๑๐๐๔.

---

‘‘ယဿေသော ဒုလ္လဘော လောကေ, ပါတုဘာဝေါ အဘိဏှသော;

သွာဇ္ဇ လောကမှိ ဥပ္ပန္နော, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဣတိ ဝိဿုတော;

ခိပ္ပံ ဂန္တွာန သာဝတ္ထိံ, ပဿဝှော ဒွိပဒုတ္တမံ’’.

การอุบัติขึ้นของพระองค์ใดในโลกที่หาได้ยากเนืองๆ พระสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้มีชื่อเสียงเลื่องลือ ได้อุบัติขึ้นแล้วในโลกวันนี้ พวกเธอจงรีบไปกรุงสาวัตถี แล้วจงดูพระผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้าเถิด

---

၁၀၀၅.

๑๐๐๕.

---

‘‘ကထံ စရဟိ ဇာနေမု, ဒိသွာ ဗုဒ္ဓေါတိ ဗြာဟ္မဏ;

အဇာနတံ နော ပဗြူဟိ, ယထာ ဇာနေမု တံ မယံ’’.

ข้าแต่พราหมณ์ เมื่อเห็นแล้ว พวกข้าพเจ้าจะพึงรู้อย่างไรว่าเป็นพระพุทธเจ้า ขอท่านจงบอกแก่พวกข้าพเจ้าผู้ไม่รู้ ตามที่พวกข้าพเจ้าจะพึงรู้จักพระองค์ได้

---

၁၀၀၆.

๑๐๐๖.

---

‘‘အာဂတာနိ ဟိ မန္တေသု, မဟာပုရိသလက္ခဏာ;

ဒွတ္တိံသာနိ စ ဗျာက္ခာတာ, သမတ္တာ အနုပုဗ္ဗသော.

มหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ มาในมนตร์ทั้งหลายแล้ว และเราได้อธิบายไว้โดยสมบูรณ์ตามลำดับ

---

၁၀၀၇.

๑๐๐๗.

---

‘‘ယဿေတေ ဟောန္တိ ဂတ္တေသု, မဟာပုရိသလက္ခဏာ;

ဒွေယေဝ တဿ ဂတိယော, တတိယာ ဟိ န ဝိဇ္ဇတိ.

มหาปุริสลักษณะเหล่านี้มีอยู่ในอวัยวะของบุคคลใด คติของบุคคลนั้นมีเพียงสองอย่างเท่านั้น คติที่สามย่อมไม่มี

---

၁၀၀၈.

๑๐๐๘.

---

‘‘သစေ အဂါရံ အာဝသတိ, ဝိဇေယျ ပထဝိံ ဣမံ;

အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန, ဓမ္မေနမနုသာသတိ.

ถ้าบุคคลนั้นอยู่ครองเรือน จะพึงชนะปฐพีนี้ ไม่ต้องใช้อาชญา ไม่ต้องใช้ศัสตรา แต่จะพึงปกครองโดยธรรม

---

၁၀၀၉.

๑๐๐๙.

---

‘‘သစေ စ သော ပဗ္ဗဇတိ, အဂါရာ အနဂါရိယံ;

ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, အရဟာ ဘဝတိ အနုတ္တရော.

ถ้าหากเขาออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตไซร้ เขาจักเป็นพระอรหันต์ผู้ยอดเยี่ยม ตรัสรู้เองโดยชอบ มีเครื่องมุงบังอันเปิดแล้ว

---

၁၀၁၀.

๑๐๑๐.

---

‘‘ဇာတိံ ဂေါတ္တဉ္စ လက္ခဏံ, မန္တေ သိဿေ ပုနာပရေ;

မုဒ္ဓံ မုဒ္ဓါဓိပါတဉ္စ, မနသာယေဝ ပုစ္ဆထ.

พวกเธอจงถามถึงชาติ โคตรและลักษณะ มนตร์และศิษย์เหล่าอื่นอีก ถามถึงศีรษะและการตกไปแห่งศีรษะ ด้วยใจเท่านั้นเถิด

---

၁၀၁၁.

๑๐๑๑.

---

‘‘အနာဝရဏဒဿာဝီ, ယဒိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ;

မနသာ ပုစ္ဆိတေ ပဉှေ, ဝါစာယ ဝိဿဇေဿတိ’’.

ถ้าหากว่าท่านเป็นพระพุทธเจ้าผู้มีปรกติเห็นธรรมไม่มีเครื่องกั้นไซร้ ท่านจักเปล่งวาจาตอบปัญหาทั้งหลายที่ถามด้วยใจได้

---

၁၀၁၂.

๑๐๑๒.

---

ဗာဝရိဿ ဝစော သုတွာ, သိဿာ သောဠသ ဗြာဟ္မဏာ;

အဇိတော တိဿမေတ္တေယျော, ပုဏ္ဏကော အထ မေတ္တဂူ.

พราหมณ์ ๑๖ คนผู้เป็นศิษย์ ได้ฟังคำของพาวรีแล้ว (คือ) อชิตะ ติสสเมตเตยยะ ปุณณกะ และเมตตคู

---

၁၀၁၃.

๑๐๑๓.

---

ဓောတကော ဥပသီဝေါ စ, နန္ဒော စ အထ ဟေမကော;

တောဒေယျကပ္ပာ ဒုဘယော, ဇတုကဏ္ဏီ စ ပဏ္ဍိတော.

โธตกะ อุปสีวะ นันทะ และเหมกะ โตเทยยะและกัปปะทั้งสอง และชตุกัณณีผู้เป็นบัณฑิต

---

၁၀၁၄.

๑๐๑๔.

---

ဘဒြာဝုဓော [Pg.432] ဥဒယော စ, ပေါသာလော စာပိ ဗြာဟ္မဏော;

မောဃရာဇာ စ မေဓာဝီ, ပိင်္ဂိယော စ မဟာဣသိ.

ภัทราวุธะ อุทัย และโปสาลพราหมณ์ โมฆราชผู้มีเมธา และปิงคิยมหาฤๅษี

---

၁၀၁၅.

๑๐๑๕.

---

ပစ္စေကဂဏိနော သဗ္ဗေ, သဗ္ဗလောကဿ ဝိဿုတာ;

ဈာယီ ဈာနရတာ ဓီရာ, ပုဗ္ဗဝါသနဝါသိတာ.

ทั้งหมดล้วนเป็นเจ้าหมู่คณะ มีชื่อเสียงปรากฏทั่วโลก เป็นผู้เพ่งฌาน ยินดีในฌาน เป็นนักปราชญ์ ผู้อบรมแล้วด้วยวาสนาในปางก่อน

---

၁၀၁၆.

๑๐๑๖.

---

ဗာဝရိံ အဘိဝါဒေတွာ, ကတွာ စ နံ ပဒက္ခိဏံ;

ဇဋာဇိနဓရာ သဗ္ဗေ, ပက္ကာမုံ ဥတ္တရာမုခါ.

พราหมณ์ทั้งหมดนั้นเป็นผู้ทรงชฎาและหนังเสือ อภิวาทพาวรีฤๅษีแล้วกระทำประทักษิณท่าน หลีกไปโดยมีหน้ามุ่งสู่ทิศอุดร

---

၁၀၁၇.

๑๐๑๗.

---

အဠကဿ ပတိဋ္ဌာနံ, ပုရိမာဟိဿတိံ တဒါ;

ဥဇ္ဇေနိဉ္စာပိ ဂေါနဒ္ဓံ, ဝေဒိသံ ဝနသဝှယံ.

ครั้งนั้น พราหมณ์เหล่านั้นเข้าไปยังเมืองปติฏฐานของพระเจ้าอฬกะ ก่อนแต่นั้นได้ไปยังเมืองมาหิสตี และไปยังเมืองอุชเชนี เมืองโคนัททะ เมืองเวทิสา และเมืองวนสวะ

---

၁၀၁၈.

๑๐๑๘.

---

ကောသမ္ဗိဉ္စာပိ သာကေတံ, သာဝတ္ထိဉ္စ ပုရုတ္တမံ;

သေတဗျံ ကပိလဝတ္ထုံ, ကုသိနာရဉ္စ မန္ဒိရံ.

และไปยังเมืองโกสัมพี เมืองสาเกต และเมืองสาวัตถีอันเป็นเมืองอุดม เมืองเสตัพยะ เมืองกบิลพัสดุ์ และเมืองกุสินารา

---

၁၀၁၉.

๑๐๑๙.

---

ပါဝဉ္စ ဘောဂနဂရံ, ဝေသာလိံ မာဂဓံ ပုရံ;

ပါသာဏကံ စေတိယဉ္စ, ရမဏီယံ မနောရမံ.

ไปยังเมืองปาวาและโภคนคร เมืองเวสาลีและเมืองของชาวมคธ และไปยังปาสาณกเจดีย์อันน่ารื่นรมย์ใจ

---

၁၀၂၀.

๑๐๒๐.

---

တသိတောဝုဒကံ သီတံ, မဟာလာဘံဝ ဝါဏိဇော;

ဆာယံ ဃမ္မာဘိတတ္တောဝ, တုရိတာ ပဗ္ဗတမာရုဟုံ.

พราหมณ์เหล่านั้นรีบขึ้นสู่ภูเขา เหมือนคนกระหายน้ำต้องการน้ำเย็น เหมือนพ่อค้าต้องการลาภใหญ่ เหมือนคนถูกแดดแผดเผาต้องการร่มเงา ฉะนั้น

---

၁၀၂၁.

๑๐๒๑.

---

ဘဂဝါ တမှိ သမယေ, ဘိက္ခုသံဃပုရက္ခတော;

ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, သီဟောဝ နဒတီ ဝနေ.

ในสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคอันภิกษุสงฆ์แวดล้อม ทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย ดุจราชสีห์บันลืออยู่ในป่า

---

၁၀၂၂.

๑๐๒๒.

---

အဇိတော အဒ္ဒသ ဗုဒ္ဓံ, သတရံသိံ ဝ ဘာဏုမံ;

စန္ဒံ ယထာ ပန္နရသေ, ပါရိပူရိံ ဥပါဂတံ.

อชิตมาณพได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้มีพระรัศมีร้อยดวง ดุจพระอาทิตย์ และดุจพระจันทร์ที่โคจรมาถึงความเต็มเปี่ยมในวันปัณณรสี

---

၁၀၂၃.

๑๐๒๓.

---

အထဿ ဂတ္တေ ဒိသွာန, ပရိပူရဉ္စ ဗျဉ္ဇနံ;

ဧကမန္တံ ဌိတော ဟဋ္ဌော, မနောပဉှေ အပုစ္ဆထ.

ลำดับนั้น อชิตมาณพเห็นพระลักษณะและพระอนุพยัญชนะอันบริบูรณ์ที่พระวรกายของพระองค์แล้ว ก็ดีใจยืนอยู่ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ได้ทูลถามปัญหาในใจ

---

၁၀၂၄.

๑๐๒๔.

---

‘‘အာဒိဿ ဇမ္မနံ ဗြူဟိ, ဂေါတ္တံ ဗြူဟိ သလက္ခဏံ ;

မန္တေသု ပါရမိံ ဗြူဟိ, ကတိ ဝါစေတိ ဗြာဟ္မဏော’’.

ขอพระองค์โปรดตรัสบอกชาติ โปรดตรัสบอกโคตรพร้อมทั้งลักษณะ โปรดตรัสบอกความเป็นผู้ถึงฝั่งในมนตร์ทั้งหลาย พราหมณ์นั้นสอนศิษย์เท่าไร

---

၁၀၂၅.

๑๐๒๕.

---

‘‘ဝီသံ ဝဿသတံ အာယု, သော စ ဂေါတ္တေန ဗာဝရီ;

တီဏိဿ လက္ခဏာ ဂတ္တေ, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ.

พราหมณ์นั้นมีอายุ ๑๒๐ ปี โดยโคตรชื่อว่าพาวรี ลักษณะ ๓ อย่างมีอยู่ที่กายของเขา เขาเป็นผู้ถึงฝั่งแห่งไตรเพท

---

၁၀၂၆.

๑๐๒๖.

---

‘‘လက္ခဏေ [Pg.433] ဣတိဟာသေ စ, သနိဃဏ္ဍုသကေဋုဘေ;

ပဉ္စသတာနိ ဝါစေတိ, သဓမ္မေ ပါရမိံ ဂတော’’.

เขาเป็นผู้ถึงฝั่งในคัมภีร์ลักษณะ ในคัมภีร์อิติหาสะ พร้อมทั้งคัมภีร์นิฆัณฑุและเกฏุภะ เขาสอนศิษย์ ๕๐๐ คน และถึงความสำเร็จในธรรมของตน

---

၁၀၂၇.

๑๐๒๗.

---

‘‘လက္ခဏာနံ ပဝိစယံ, ဗာဝရိဿ နရုတ္တမ;

ကင်္ခစ္ဆိဒ ပကာသေဟိ, မာ နော ကင်္ခါယိတံ အဟု’’.

ข้าแต่พระนรุตตมะ ผู้ตัดความสงสัย โปรดทรงจำแนกแสดงลักษณะของพาวรีพราหมณ์เถิด ขอความสงสัยอย่าได้มีแก่พวกข้าพระองค์เลย

---

၁၀၂၈.

๑๐๒๘.

---

‘‘မုခံ ဇိဝှာယ ဆာဒေတိ, ဥဏ္ဏဿ ဘမုကန္တရေ;

ကောသောဟိတံ ဝတ္ထဂုယှံ, ဧဝံ ဇာနာဟိ မာဏဝ’’.

ดูกรมาณพ ท่านจงรู้อย่างนี้ว่า พาวรีพราหมณ์นั้นเอาลิ้นปิดหน้าผากได้ มีอุณาโลมเกิดในระหว่างคิ้ว มีองค์กำเนิดเร้นอยู่ในฝัก

---

၁၀၂၉.

๑๐๒๙.

---

ပုစ္ဆဉှိ ကိဉ္စိ အသုဏန္တော, သုတွာ ပဉှေ ဝိယာကတေ;

ဝိစိန္တေတိ ဇနော သဗ္ဗော, ဝေဒဇာတော ကတဉ္ဇလီ.

ชนทั้งปวงมิได้ยินคำถามอะไรๆ เลย แต่ได้ฟังปัญหาที่พระองค์ทรงพยากรณ์แล้ว ก็เกิดความดีใจประคองอัญชลีคิดไปต่างๆ

---

၁၀၃၀.

๑๐๓๐.

---

‘‘ကော နု ဒေဝေါ ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ, ဣန္ဒော ဝါပိ သုဇမ္ပတိ;

မနသာ ပုစ္ဆိတေ ပဉှေ, ကမေတံ ပဋိဘာသတိ.

ใครหนอแล เป็นเทวดาหรือพรหม หรือว่าท้าวอินทร์ผู้เป็นสวามีของนางสุชาดา ได้ทูลถามปัญหาในใจ พระองค์ตรัสตอบปัญหานั้นแก่ใคร

---

၁၀၃၁.

๑๐๓๑.

---

‘‘မုဒ္ဓံ မုဒ္ဓါဓိပါတဉ္စ, ဗာဝရီ ပရိပုစ္ဆတိ;

တံ ဗျာကရောဟိ ဘဂဝါ, ကင်္ခံ ဝိနယ နော ဣသေ’’.

พาวรีพราหมณ์ทูลถามถึงศีรษะและการตกไปแห่งศีรษะ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์โปรดพยากรณ์ข้อนั้นเถิด ข้าแต่พระฤๅษี ขอพระองค์โปรดบรรเทาความสงสัยของพวกข้าพระองค์เถิด

---

၁၀၃၂.

๑๐๓๒.

---

‘‘အဝိဇ္ဇာ မုဒ္ဓါတိ ဇာနာဟိ, ဝိဇ္ဇာ မုဒ္ဓါဓိပါတိနီ;

သဒ္ဓါသတိသမာဓီဟိ, ဆန္ဒဝီရိယေန သံယုတာ’’.

ท่านจงรู้อย่างนี้ว่า อวิชชาท่านเรียกว่าศีรษะ วิชชาที่ประกอบด้วยศรัทธา สติ สมาธิ ฉันทะ และวิริยะ เป็นเครื่องให้ศีรษะตกไป

---

၁၀၃၃.

๑๐๓๓.

---

တတော ဝေဒေန မဟတာ, သန္ထမ္ဘိတွာန မာဏဝေါ;

ဧကံသံ အဇိနံ ကတွာ, ပါဒေသု သိရသာ ပတိ.

ลำดับนั้น อชิตมาณพเกิดความปราโมทย์อย่างยิ่ง ทำหนังเสือเฉวียงบ่า หมอบลงด้วยศีรษะแทบพระบาท

---

၁၀၃၄.

๑๐๓๔.

---

‘‘ဗာဝရီ ဗြာဟ္မဏော ဘောတော, သဟ သိဿေဟိ မာရိသ;

ဥဒဂ္ဂစိတ္တော သုမနော, ပါဒေ ဝန္ဒတိ စက္ခုမ’’.

ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุ ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ พาวรีพราหมณ์พร้อมด้วยศิษย์ทั้งหลาย มีใจยินดี มีใจเบิกบาน ถวายบังคมพระบาทของพระองค์

---

၁၀၃၅.

๑๐๓๕.

---

‘‘သုခိတော ဗာဝရီ ဟောတု, သဟ သိဿေဟိ ဗြာဟ္မဏော;

တွဉ္စာပိ သုခိတော ဟောဟိ, စိရံ ဇီဝါဟိ မာဏဝ.

ขอพาวรีพราหมณ์พร้อมด้วยศิษย์ทั้งหลายจงเป็นผู้มีความสุขเถิด ดูกรมาณพ แม้ท่านก็จงเป็นผู้มีความสุข จงมีชีวิตยืนนานเถิด

---

၁၀၃၆.

๑๐๓๖.

---

‘‘ဗာဝရိဿ စ တုယှံ ဝါ, သဗ္ဗေသံ သဗ္ဗသံသယံ;

ကတာဝကာသာ ပုစ္ဆဝှော, ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆထ’’.

เราเปิดโอกาสให้แก่พาวรีพราหมณ์ แก่ท่าน และแก่มาณพทั้งปวง เพื่อถามถึงความสงสัยทั้งหมด ท่านทั้งหลายจงถามปัญหาที่ต้องการจะถามในใจได้ตามปรารถนาเถิด

---

၁၀၃၇.

๑๐๓๗.

---

သမ္ဗုဒ္ဓေန ကတောကာသော, နိသီဒိတွာန ပဉ္ဇလီ;

အဇိတော ပဌမံ ပဉှံ, တတ္ထ ပုစ္ဆိ တထာဂတံ.

อชิตมาณพอันพระสัมพุทธเจ้าทรงเปิดโอกาสให้แล้ว จึงประคองอัญชลีนั่งลง ทูลถามปัญหาข้อแรกกะพระตถาคต ณ ที่นั้น

---

ဝတ္ထုဂါထာ နိဋ္ဌိတာ.

วัตถุคาถา จบ

---

၁. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ

๑. ปัญหาของอชิตมาณพ

---

၁၀၃၈.

๑๐๓๘.

---

‘‘ကေနဿု [Pg.434] နိဝုတော လောကော, (ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော)ကေနဿု နပ္ပကာသတိ;

ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသိ, ကိံသု တဿ မဟဗ္ဘယံ’’.

(ท่านพระอชิตะทูลถามว่า) “โลกถูกอะไรหนอห่อหุ้มไว้ โลกย่อมไม่ปรากฏเพราะอะไร พระองค์ตรัสบอกอะไรว่าเป็นเครื่องฉาบทาโลก อะไรเป็นภัยใหญ่ของโลกนั้น”

---

၁၀၃၉.

๑๐๓๙.

---

‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော, (အဇိတာတိ ဘဂဝါ)ဝေဝိစ္ဆာ ပမာဒါ နပ္ပကာသတိ;

ဇပ္ပာဘိလေပနံ ဗြူမိ, ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယံ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า) “ดูก่อนอชิตะ โลกถูกอวิชชาห่อหุ้มไว้ โลกย่อมไม่ปรากฏเพราะความตระหนี่และความประมาท เรากล่าวว่าตัณหาเป็นเครื่องฉาบทาโลก ทุกข์เป็นภัยใหญ่ของโลกนั้น”

---

၁၀၄၀.

๑๐๔๐.

---

‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ, (ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော)သောတာနံ ကိံ နိဝါရဏံ;

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူဟိ, ကေန သောတာ ပိဓိယျရေ’’.

(ท่านพระอชิตะทูลถามว่า) “กระแสทั้งหลายย่อมไหลไปในอารมณ์ทั้งปวง อะไรเป็นเครื่องกั้นกระแสทั้งหลาย ขอพระองค์จงตรัสบอกเครื่องกั้นกระแสทั้งหลาย กระแสทั้งหลายย่อมถูกปิดกั้นได้ด้วยธรรมอะไร”

---

၁၀၄၁.

๑๐๔๑.

---

‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ, (အဇိတာတိ ဘဂဝါ)သတိ တေသံ နိဝါရဏံ;

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ, ပညာယေတေ ပိဓိယျရေ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า) “ดูก่อนอชิตะ กระแสเหล่าใดมีอยู่ในโลก สติเป็นเครื่องกั้นกระแสเหล่านั้น เรากล่าวว่าสติเป็นเครื่องกั้นกระแสทั้งหลาย กระแสเหล่านั้นย่อมถูกปิดกั้นได้ด้วยปัญญา”

---

၁၀၄၂.

๑๐๔๒.

---

‘‘ပညာ စေဝ သတိ ယဉ္စ, (ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော)နာမရူပဉ္စ မာရိသ;

ဧတံ မေ ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ, ကတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတိ’’.

(ท่านพระอชิตะทูลถามว่า) “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ปัญญา สติ และนามรูปมีอยู่ ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์จงตรัสบอกเรื่องนี้เถิดว่า ธรรมเหล่านี้ย่อมดับไป ณ ที่ไหน”

---

၁၀၄၃.

๑๐๔๓.

---

‘‘ယမေတံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ, အဇိတ တံ ဝဒါမိ တေ;

ယတ္ထ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ;

ဝိညာဏဿ နိရောဓေန, ဧတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတိ’’.

“ดูก่อนอชิตะ ปัญหาที่เธอถามมานั้น เราจะบอกแก่เธอ นามและรูปย่อมดับไปโดยไม่เหลือในที่ใด เพราะวิญญาณดับไป นามและรูปนั้นจึงดับไปในที่นั้น”

---

၁၀၄၄.

๑๐๔๔.

---

‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ, ယေ စ သေခါ ပုထူ ဣဓ;

တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ, ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ မာရိသ’’.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชนเหล่าใดเป็นผู้มีธรรมอันพิจารณาแล้ว และชนเหล่าใดเป็นเสขะจำนวนมากในโลกนี้ ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์ผู้มีปัญญาจงตรัสบอกจริยาของท่านเหล่านั้นแก่ข้าพระองค์เถิด”

---

၁၀၄၅.

๑๐๔๕.

---

‘‘ကာမေသု နာဘိဂိဇ္ဈေယျ, မနသာနာဝိလော သိယာ;

ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာနံ, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ.

“ภิกษุไม่พึงโลภในกามทั้งหลาย พึงเป็นผู้มีใจไม่ขุ่นมัว เป็นผู้ฉลาดในธรรมทั้งปวง มีสติ พึงเที่ยวไป”

---

အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ပဌမာ နိဋ္ဌိတာ.

อชิตมาณวกปัญหา ที่ ๑ จบ

---

၂. တိဿမေတ္တေယျမာဏဝပုစ္ဆာ

๒. ปัญหาของติสสเมตเตยยมาณพ

---

၁၀၄၆.

๑๐๔๖.

---

‘‘ကောဓ [Pg.435] သန္တုသိတော လောကေ, (ဣစ္စာယသ္မာ တိဿမေတ္တေယျော)ကဿ နော သန္တိ ဣဉ္ဇိတာ;

ကော ဥဘန္တမဘိညာယ, မဇ္ဈေ မန္တာ န လိပ္ပတိ ;

ကံ ဗြူသိ မဟာပုရိသောတိ, ကော ဣဓ သိဗ္ဗိနိမစ္စဂါ’’.

(ท่านพระติสสเมตเตยยะทูลถามว่า) “ใครหนอเป็นผู้สันโดษในโลกนี้ ความหวั่นไหวทั้งหลายย่อมไม่มีแก่ใคร ใครรู้แจ้งส่วนสุดทั้งสองแล้ว ไม่ติดอยู่ในส่วนกลางด้วยปัญญา พระองค์ตรัสเรียกใครว่าเป็นมหาบุรุษ ใครในโลกนี้ล่วงพ้นตัณหาเครื่องเย็บได้”

---

၁၀၄၇.

๑๐๔๗.

---

‘‘ကာမေသု ဗြဟ္မစရိယဝါ, (မေတ္တေယျာတိ ဘဂဝါ)ဝီတတဏှော သဒါ သတော;

သင်္ခါယ နိဗ္ဗုတော ဘိက္ခု, တဿ နော သန္တိ ဣဉ္ဇိတာ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า) “ดูก่อนเมตเตยยะ ภิกษุใดประพฤติพรหมจรรย์ในกามทั้งหลาย เป็นผู้ปราศจากตัณหา มีสติอยู่เสมอ พิจารณาแล้วดับกิเลสได้ ความหวั่นไหวทั้งหลายย่อมไม่มีแก่ภิกษุนั้น

---

၁၀၄၈.

๑๐๔๘.

---

‘‘သော ဥဘန္တမဘိညာယ, မဇ္ဈေ မန္တာ န လိပ္ပတိ;

တံ ဗြူမိ မဟာပုရိသောတိ, သော ဣဓ သိဗ္ဗိနိမစ္စဂါ’’တိ.

“ภิกษุนั้นรู้แจ้งส่วนสุดทั้งสองแล้ว ไม่ติดอยู่ในส่วนกลางด้วยปัญญา เราเรียกภิกษุนั้นว่าเป็นมหาบุรุษ ภิกษุนั้นในโลกนี้ล่วงพ้นตัณหาเครื่องเย็บได้แล้ว”

---

တိဿမေတ္တေယျမာဏဝပုစ္ဆာ ဒုတိယာ နိဋ္ဌိတာ.

ติสสเมตเตยยมาณวกปัญหา ที่ ๒ จบ

---

၃. ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာ

๓. ปัญหาของปุณณกมาณพ

---

၁၀၄၉.

๑๐๔๙.

---

‘‘အနေဇံ မူလဒဿာဝိံ, (ဣစ္စာယသ္မာ ပုဏ္ဏကော)အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမံ;

ကိံ နိဿိတာ ဣသယော မနုဇာ, ခတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏာ ဒေဝတာနံ;

ယညမကပ္ပယိံသု ပုထူဓ လောကေ, ပုစ္ဆာမိ တံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ မေ တံ’’.

(ท่านพระปุณณกะทูลถามว่า) “ข้าพระองค์มีความต้องการจะทูลถามปัญหา จึงมาเฝ้าพระองค์ผู้ไม่หวั่นไหว ผู้ทรงเห็นรากเหง้า (แห่งอกุศล) ฤาษี มนุษย์ กษัตริย์ และพราหมณ์ในโลกนี้ อาศัยอะไร จึงบวงสรวงแก่เทวดาเป็นอันมาก ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ขอทูลถามเรื่องนั้น ขอพระองค์จงตรัสบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพระองค์เถิด”

---

၁၀၅၀.

๑๐๕๐.

---

‘‘ယေ ကေစိမေ ဣသယော မနုဇာ, (ပုဏ္ဏကာတိ ဘဂဝါ)ခတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏာ ဒေဝတာနံ;

ယညမကပ္ပယိံသု ပုထူဓ လောကေ, အာသီသမာနာ ပုဏ္ဏက ဣတ္ထတ္တံ ;

ဇရံ သိတာ ယညမကပ္ပယိံသု’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า) “ดูก่อนปุณณกะ ฤาษี มนุษย์ กษัตริย์ และพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งในโลกนี้ ได้บวงสรวงแก่เทวดาเป็นอันมาก เขาทั้งหลายหวังความเป็นอย่างนี้ (ในภพหน้า) จึงได้บวงสรวง พวกเขาอาศัยความแก่ชราจึงได้บวงสรวง”

---

၁၀၅၁.

๑๐๕๑.

---

‘‘ယေ [Pg.436] ကေစိမေ ဣသယော မနုဇာ, (ဣစ္စာယသ္မာ ပုဏ္ဏကော)ခတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏာ ဒေဝတာနံ;

ယညမကပ္ပယိံသု ပုထူဓ လောကေ, ကစ္စိဿု တေ ဘဂဝါ ယညပထေ အပ္ပမတ္တာ;

အတာရုံ ဇာတိဉ္စ ဇရဉ္စ မာရိသ, ပုစ္ဆာမိ တံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ မေ တံ’’.

(ท่านพระปุณณกะทูลถามว่า) “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ฤาษี มนุษย์ กษัตริย์ และพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งในโลกนี้ ได้บวงสรวงแก่เทวดาเป็นอันมาก ข้าแต่พระผู้มีพระภาค พวกเขาผู้ไม่ประมาทในทางแห่งยัญนั้น ได้ข้ามพ้นชาติและชราแล้วบ้างหรือไม่ ข้าพระองค์ขอทูลถามเรื่องนั้น ขอพระองค์จงตรัสบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพระองค์เถิด”

---

၁၀၅၂.

๑๐๕๒.

---

‘‘အာသီသန္တိ ထောမယန္တိ, အဘိဇပ္ပန္တိ ဇုဟန္တိ;

(ပုဏ္ဏကာတိ ဘဂဝါ)ကာမာဘိဇပ္ပန္တိ ပဋိစ္စ လာဘံ, တေ ယာဇယောဂါ ဘဝရာဂရတ္တာ;

နာတရိံသု ဇာတိဇရန္တိ ဗြူမိ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า) “ดูก่อนปุณณกะ พวกเขาย่อมหวัง ย่อมสรรเสริญ ย่อมปรารถนา และย่อมบูชา พวกเขาปรารถนากามเพราะอาศัยลาภ ชนเหล่านั้นผู้ประกอบในยัญ ยินดีในภวราคะ เรากล่าวว่า เขาทั้งหลายยังข้ามพ้นชาติและชราไปไม่ได้”

---

၁၀၅၃.

๑๐๕๓.

---

‘‘တေ စေ နာတရိံသု ယာဇယောဂါ, (ဣစ္စာယသ္မာ ပုဏ္ဏကော)ယညေဟိ ဇာတိဉ္စ ဇရဉ္စ မာရိသ;

အထ ကော စရဟိ ဒေဝမနုဿလောကေ, အတာရိ ဇာတိဉ္စ ဇရဉ္စ မာရိသ;

ပုစ္ဆာမိ တံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ မေ တံ’’.

(ท่านพระปุณณกะทูลถามว่า) “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าชนเหล่านั้นผู้ประกอบในยัญ ยังข้ามพ้นชาติและชราไปไม่ได้ด้วยยัญทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น ใครเล่าในเทวโลกและมนุษยโลก ข้ามพ้นชาติและชราไปได้ ข้าพระองค์ขอทูลถามเรื่องนั้น ขอพระองค์จงตรัสบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพระองค์เถิด”

---

၁၀၅၄.

๑๐๕๔.

---

‘‘သင်္ခါယ လောကသ္မိ ပရောပရာနိ, (ပုဏ္ဏကာတိ ဘဂဝါ)ယဿိဉ္ဇိတံ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ;

သန္တော ဝိဓူမော အနီဃော နိရာသော, အတာရိ သော ဇာတိဇရန္တိ ဗြူမီ’’တိ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า) “ดูก่อนปุณณกะ บุคคลใดพิจารณาสิ่งที่สูงและต่ำในโลกแล้ว ไม่มีความหวั่นไหวในที่ไหนๆ ในโลก เป็นผู้สงบ ไม่มีกิเลสดุจควัน ปราศจากทุกข์ ปราศจากความหวัง เรากล่าวว่า ผู้นั้นข้ามพ้นชาติและชราไปได้”

---

ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာ တတိယာ နိဋ္ဌိတာ.

ปุณณกมาณวกปัญหา ที่ ๓ จบ

---

၄. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာ

๔. ปัญหาของเมตตคูมาณพ

---

၁၀၅၅.

๑๐๕๕.

---

‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ မေ တံ, (ဣစ္စာယသ္မာ မေတ္တဂူ)မညာမိ တံ ဝေဒဂုံ ဘာဝိတတ္တံ;

ကုတော နု ဒုက္ခာ သမုဒါဂတာ ဣမေ, ယေ ကေစိ လောကသ္မိမနေကရူပါ’’.

(ท่านพระเมตตคูทูลถามว่า) “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ ขอพระองค์จงตรัสบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพระองค์เถิด ข้าพระองค์ย่อมสำคัญพระองค์ว่า เป็นผู้ถึงเวท มีตนอันอบรมแล้ว ทุกข์เหล่านี้มีรูปต่างๆ อย่างใดอย่างหนึ่งในโลก เกิดขึ้นมาจากอะไรหนอ”

---

၁၀၅၆.

๑๐๕๖.

---

‘‘ဒုက္ခဿ [Pg.437] ဝေ မံ ပဘဝံ အပုစ္ဆသိ, (မေတ္တဂူတိ ဘဂဝါ)တံ တေ ပဝက္ခာမိ ယထာ ပဇာနံ;

ဥပဓိနိဒါနာ ပဘဝန္တိ ဒုက္ခာ, ယေ ကေစိ လောကသ္မိမနေကရူပါ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า) “ดูก่อนเมตตคู เธอถามเราถึงเหตุเกิดแห่งทุกข์ เราจะบอกเหตุนั้นแก่เธอตามที่เรารู้ ทุกข์มีรูปต่างๆ อย่างใดอย่างหนึ่งในโลก ย่อมเกิดขึ้นเพราะมีอุปธิเป็นเหตุ

---

၁၀၅၇.

๑๐๕๗.

---

‘‘ယော ဝေ အဝိဒွါ ဥပဓိံ ကရောတိ, ပုနပ္ပုနံ ဒုက္ခမုပေတိ မန္ဒော;

တသ္မာ ပဇာနံ ဥပဓိံ န ကယိရာ, ဒုက္ခဿ ဇာတိပ္ပဘဝါနုပဿီ’’.

“ผู้ใดไม่รู้แจ้ง ย่อมทำอุปธิขึ้น ผู้นั้นเป็นคนเขลา ย่อมเข้าถึงทุกข์อยู่ร่ำไป เพราะฉะนั้น ผู้รู้แจ้ง เห็นชาติเป็นแดนเกิดแห่งทุกข์ จึงไม่พึงทำอุปธิ”

---

၁၀၅၈.

๑๐๕๘.

---

‘‘ယံ တံ အပုစ္ဆိမှ အကိတ္တယီ နော, အညံ တံ ပုစ္ဆာမ တဒိင်္ဃ ဗြူဟိ;

ကထံ နု ဓီရာ ဝိတရန္တိ ဩဃံ, ဇာတိံ ဇရံ သောကပရိဒ္ဒဝဉ္စ;

တံ မေ မုနိ သာဓု ဝိယာကရောဟိ, တထာ ဟိ တေ ဝိဒိတော ဧသ ဓမ္မော’’.

“ปัญหาใดที่ข้าพระองค์ทั้งหลายได้ทูลถามแล้ว พระองค์ได้ตรัสบอกแก่พวกข้าพระองค์แล้ว ข้าพระองค์ทั้งหลายจะขอทูลถามปัญหาอื่นต่อไป ขอเชิญพระองค์ตรัสบอกปัญหานั้นเถิด นักปราชญ์ทั้งหลายย่อมข้ามโอฆะ ชาติ ชรา และโสกะปริเทวะได้อย่างไรหนอ ข้าแต่พระมุนี ขอพระองค์โปรดพยากรณ์เรื่องนั้นแก่ข้าพระองค์โดยดีเถิด เพราะธรรมนั้นพระองค์ทรงทราบแล้ว”

---

၁၀၅၉.

๑๐๕๙.

---

‘‘ကိတ္တယိဿာမိ တေ ဓမ္မံ, (မေတ္တဂူတိ ဘဂဝါ)ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ အနီတိဟံ;

ယံ ဝိဒိတွာ သတော စရံ, တရေ လောကေ ဝိသတ္တိကံ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนเมตตคู เราจะแสดงธรรมอันประจักษ์แก่ตน ไม่ใช่โดยได้ยินได้ฟังมา ซึ่งบุคคลรู้แล้ว มีสติประพฤติอยู่ พึงข้ามพ้นตัณหาเครื่องข้องในโลกได้”

---

၁၀၆၀.

๑๐๖๐.

---

‘‘တဉ္စာဟံ အဘိနန္ဒာမိ, မဟေသိ ဓမ္မမုတ္တမံ;

ယံ ဝိဒိတွာ သတော စရံ, တရေ လောကေ ဝိသတ္တိကံ’’.

“ข้าแต่พระมหรรษี ข้าพระองค์ขออนุโมทนาธรรมอันสูงสุดนั้น ซึ่งบุคคลรู้แล้ว มีสติประพฤติอยู่ พึงข้ามพ้นตัณหาเครื่องข้องในโลกได้”

---

၁၀၆၁.

๑๐๖๑.

---

‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမ္ပဇာနာသိ, (မေတ္တဂူတိ ဘဂဝါ)ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယဉ္စာပိ မဇ္ဈေ;

ဧတေသု နန္ဒိဉ္စ နိဝေသနဉ္စ, ပနုဇ္ဇ ဝိညာဏံ ဘဝေ န တိဋ္ဌေ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า เมตตคู) เธอรู้ชัดซึ่งสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ทั้งในเบื้องบน เบื้องต่ำ และท่ามกลางในแนวขวาง ก็จงบรรเทาความเพลิดเพลิน ที่อยู่อาศัยแห่งตัณหาและทิฏฐิ และวิญญาณในสิ่งเหล่านั้นเสีย ไม่พึงตั้งอยู่ในภพ

---

၁၀၆၂.

๑๐๖๒.

---

‘‘ဧဝံဝိဟာရီ သတော အပ္ပမတ္တော, ဘိက္ခု စရံ ဟိတွာ မမာယိတာနိ;

ဇာတိံ ဇရံ သောကပရိဒ္ဒဝဉ္စ, ဣဓေဝ ဝိဒွါ ပဇဟေယျ ဒုက္ခံ’’.

ภิกษุผู้มีปรกติอยู่อย่างนี้ มีสติ ไม่ประมาท เที่ยวไป ละธรรมเครื่องยังสัตว์ให้ยึดถือว่าเป็นของเราได้แล้ว เป็นผู้รู้ พึงละชาติ ชรา โสกะ ปริเทวะ และทุกข์ในอัตภาพนี้ได้

---

၁၀၆၃.

๑๐๖๓.

---

‘‘ဧတာဘိနန္ဒာမိ [Pg.438] ဝစော မဟေသိနော, သုကိတ္တိတံ ဂေါတမနူပဓီကံ;

အဒ္ဓါ ဟိ ဘဂဝါ ပဟာသိ ဒုက္ခံ, တထာ ဟိ တေ ဝိဒိတော ဧသ ဓမ္မော.

ข้าแต่พระโคดมผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ข้าพระองค์ขอชื่นชมพระดำรัสนี้ ที่พระองค์ตรัสไว้ดีแล้ว เป็นเครื่องกำจัดอุปธิ เพราะว่าพระผู้มีพระภาคทรงละทุกข์ได้แล้วโดยแท้จริง เพราะธรรมนี้พระองค์ทรงรู้แจ้งแล้วอย่างนั้น

---

၁၀၆၄.

๑๐๖๔.

---

‘‘တေ စာပိ နူနပ္ပဇဟေယျု ဒုက္ခံ, ယေ တွံ မုနိ အဋ္ဌိတံ ဩဝဒေယျ;

တံ တံ နမဿာမိ သမေစ္စ နာဂ, အပ္ပေဝ မံ ဘဂဝါ အဋ္ဌိတံ ဩဝဒေယျ’’.

ข้าแต่พระมุนี ชนเหล่าใดที่พระองค์พึงทรงพร่ำสอน ชนเหล่านั้นก็พึงละทุกข์ได้เป็นแน่ ข้าแต่พระผู้ไม่ทรงทำบาป เพราะเหตุนั้น ข้าพระองค์เข้าไปเฝ้าแล้วขอนอบน้อมพระองค์ แม้ไฉนพระผู้มีพระภาคจะพึงทรงพร่ำสอนข้าพระองค์บ้าง

---

၁၀၆၅.

๑๐๖๕.

---

‘‘ယံ ဗြာဟ္မဏံ ဝေဒဂုမာဘိဇညာ, အကိဉ္စနံ ကာမဘဝေ အသတ္တံ;

အဒ္ဓါ ဟိ သော ဩဃမိမံ အတာရိ, တိဏ္ဏော စ ပါရံ အခိလော အကင်္ခေါ.

ท่านพึงรู้จักพราหมณ์ผู้ถึงเวท ไม่มีกังวล ไม่ข้องอยู่ในกามภพ ผู้ใด ผู้นั้นแลข้ามโอฆะนี้ได้แล้วโดยแท้จริง เขาข้ามถึงฝั่งแล้ว เป็นผู้ไม่มีกิเลสดุจตะปู ไม่มีกังขา

---

၁၀၆၆.

๑๐๖๖.

---

‘‘ဝိဒွါ စ ယော ဝေဒဂူ နရော ဣဓ, ဘဝါဘဝေ သင်္ဂမိမံ ဝိသဇ္ဇ;

သော ဝီတတဏှော အနီဃော နိရာသော, အတာရိ သော ဇာတိဇရန္တိ ဗြူမီ’’တိ.

ก็บัณฑิตใดในโลกนี้เป็นผู้ถึงเวท ละความข้องนี้ในภพน้อยภพใหญ่ได้แล้ว ผู้นั้นปราศจากตัณหา ไม่มีทุกข์ ไม่มีความหวัง เรากล่าวว่า ผู้นั้นข้ามชาติและชราได้แล้ว

---

မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာ စတုတ္ထီ နိဋ္ဌိတာ.

เมตตคูมาณวกปัญหา ที่ ๔ จบ

---

၅. ဓောတကမာဏဝပုစ္ဆာ

๕. โธตกมาณวกปัญหา

---

၁၀၆၇.

๑๐๖๗.

---

‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ မေ တံ, (ဣစ္စာယသ္မာ ဓောတကော)ဝါစာဘိကင်္ခါမိ မဟေသိ တုယှံ;

တဝ သုတွာန နိဂ္ဃောသံ, သိက္ခေ နိဗ္ဗာနမတ္တနော’’.

(ท่านพระโธตกะทูลถามว่า) ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ ขอพระองค์ตรัสบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพระองค์เถิด ข้าแต่พระผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ข้าพระองค์ปรารถนาพระดำรัสของพระองค์ ครั้นได้ฟังพระสุรเสียงของพระองค์แล้ว จะพึงศึกษาพระนิพพานของตน

---

၁၀၆၈.

๑๐๖๘.

---

‘‘တေနဟာတပ္ပံ ကရောဟိ, (ဓောတကာတိ ဘဂဝါ) ဣဓေဝ နိပကော သတော;

ဣတော သုတွာန နိဂ္ဃောသံ, သိက္ခေ နိဗ္ဗာနမတ္တနော’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า โธตกะ) ถ้าเช่นนั้น เธอจงทำความเพียร เป็นผู้มีปัญญา มีสติอยู่ในศาสนานี้แหละ ครั้นได้ฟังเสียงจากเราแล้ว พึงศึกษาพระนิพพานของตน

---

၁၀၆၉.

๑๐๖๙.

---

‘‘ပဿာမဟံ [Pg.439] ဒေဝမနုဿလောကေ, အကိဉ္စနံ ဗြာဟ္မဏမိရိယမာနံ;

တံ တံ နမဿာမိ သမန္တစက္ခု, ပမုဉ္စ မံ သက္က ကထံကထာဟိ’’.

ข้าพระองค์เห็นพราหมณ์ผู้ไม่มีกังวล เที่ยวไปอยู่ในเทวโลกและมนุษยโลก ข้าแต่พระองค์ผู้มีจักษุโดยรอบ ข้าพระองค์ขอนอบน้อมพระองค์นั้น ข้าแต่พระศากยะ ขอพระองค์ทรงเปลื้องข้าพระองค์จากความสงสัยทั้งหลายเถิด

---

၁၀၇၀.

๑๐๗๐.

---

‘‘နာဟံ သဟိဿာမိ ပမောစနာယ, ကထံကထိံ ဓောတက ကဉ္စိ လောကေ;

ဓမ္မဉ္စ သေဋ္ဌံ အဘိဇာနမာနော, ဧဝံ တုဝံ ဩဃမိမံ တရေသိ’’.

ดูกรโธตกะ เราไม่อาจเพื่อจะเปลื้องใครๆ ในโลกผู้มีความสงสัยได้ แต่เมื่อเธอรู้ทั่วถึงธรรมอันประเสริฐแล้ว เธอก็จักข้ามโอฆะนี้ได้อย่างนี้

---

၁၀၇၁.

๑๐๗๑.

---

‘‘အနုသာသ ဗြဟ္မေ ကရုဏာယမာနော, ဝိဝေကဓမ္မံ ယမဟံ ဝိဇညံ;

ယထာဟံ အာကာသောဝ အဗျာပဇ္ဇမာနော, ဣဓေဝ သန္တော အသိတော စရေယျံ’’.

ข้าแต่พระพรหม ขอพระองค์ทรงอนุเคราะห์สั่งสอนวิเวกธรรมที่ข้าพระองค์พึงรู้แจ้งเถิด เพื่อข้าพระองค์จะได้เป็นผู้สงบระงับ ไม่อาศัยตัณหาและทิฏฐิ ประพฤติตนในศาสนานี้ ไม่ถูกกิเลสเบียดเบียน ดุจอากาศฉะนั้น

---

၁၀၇၂.

๑๐๗๒.

---

‘‘ကိတ္တယိဿာမိ တေ သန္တိံ, (ဓောတကာတိ ဘဂဝါ) ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ အနီတိဟံ;

ယံ ဝိဒိတွာ သတော စရံ, တရေ လောကေ ဝိသတ္တိကံ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า โธตกะ) เราจักแสดงสันติบทแก่เธอ เป็นธรรมที่ประจักษ์แจ้งในปัจจุบัน ไม่ใช่ได้ยินตามกันมา ซึ่งบุคคลรู้แล้ว มีสติประพฤติอยู่ จะพึงข้ามตัณหาที่ชื่อว่าวิสตฺติกาในโลกได้

---

၁၀၇၃.

๑๐๗๓.

---

‘‘တဉ္စာဟံ အဘိနန္ဒာမိ, မဟေသိ သန္တိမုတ္တမံ;

ယံ ဝိဒိတွာ သတော စရံ, တရေ လောကေ ဝိသတ္တိကံ’’.

ข้าแต่พระผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ข้าพระองค์ขอชื่นชมสันติบทอันสูงสุดนั้น ซึ่งบุคคลรู้แล้ว มีสติประพฤติอยู่ จะพึงข้ามตัณหาที่ชื่อว่าวิสตฺติกาในโลกได้

---

၁၀၇၄.

๑๐๗๔.

---

‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမ္ပဇာနာသိ, (ဓောတကာတိ ဘဂဝါ)ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယဉ္စာပိ မဇ္ဈေ;

ဧတံ ဝိဒိတွာ သင်္ဂေါတိ လောကေ, ဘဝါဘဝါယ မာကာသိ တဏှ’’န္တိ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า โธตกะ) เธอรู้ชัดซึ่งสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ทั้งในเบื้องบน เบื้องต่ำ และท่ามกลางในแนวขวาง ครั้นรู้สิ่งนั้นว่าเป็นเครื่องข้องอยู่ในโลกแล้ว ก็อย่าได้ทำตัณหาเพื่อภพน้อยภพใหญ่เลย

---

ဓောတကမာဏဝပုစ္ဆာ ပဉ္စမီ နိဋ္ဌိတာ.

โธตกมาณวกปัญหา ที่ ๕ จบ

---

၆. ဥပသီဝမာဏဝပုစ္ဆာ

๖. อุปสีวมาณวกปัญหา

---

၁၀၇၅.

๑๐๗๕.

---

‘‘ဧကော အဟံ သက္က မဟန္တမောဃံ, (ဣစ္စာယသ္မာ ဥပသီဝေါ)အနိဿိတော နော ဝိသဟာမိ တာရိတုံ;

အာရမ္မဏံ ဗြူဟိ သမန္တစက္ခု, ယံ နိဿိတော ဩဃမိမံ တရေယျံ’’.

(ท่านพระอุปสีวะทูลถามว่า) ข้าแต่พระศากยะ ข้าพระองค์ผู้เดียว ไม่มีที่พึ่ง ไม่อาจข้ามโอฆะใหญ่ได้ ข้าแต่พระองค์ผู้มีจักษุโดยรอบ ขอพระองค์ตรัสบอกอารมณ์ที่ข้าพระองค์พึงอาศัยข้ามโอฆะนี้เถิด

---

၁၀၇၆.

๑๐๗๖.

---

‘‘အာကိဉ္စညံ [Pg.440] ပေက္ခမာနော သတိမာ, (ဥပသီဝါတိ ဘဂဝါ)နတ္ထီတိ နိဿာယ တရဿု ဩဃံ;

ကာမေ ပဟာယ ဝိရတော ကထာဟိ, တဏှက္ခယံ နတ္တမဟာဘိပဿ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า อุปสีวะ) เธอจงเป็นผู้มีสติ เพ่งอากิญจัญญายตนสมาบัติ อาศัยอารมณ์ว่า ‘ไม่มี’ ดังนี้แล้วข้ามโอฆะเสียเถิด จงละกามทั้งหลายเสีย เป็นผู้เว้นจากความสงสัยทั้งหลาย จงเพ่งดูความสิ้นไปแห่งตัณหาทั้งกลางวันกลางคืนเถิด

---

၁၀၇၇.

๑๐๗๗.

---

‘‘သဗ္ဗေသု ကာမေသု ယော ဝီတရာဂေါ, (ဣစ္စာယသ္မာ ဥပသီဝေါ)အာကိဉ္စညံ နိဿိတော ဟိတွာ မညံ;

သညာဝိမောက္ခေ ပရမေ ဝိမုတ္တော, တိဋ္ဌေ နု သော တတ္ထ အနာနုယာယီ’’.

(ท่านพระอุปสีวะทูลถามว่า) ผู้ใดปราศจากราคะในกามทั้งปวง อาศัยอากิญจัญญายตนสมาบัติ ละสมาบัติอื่นเสีย น้อมใจไปในสัญญาวิกโมกข์อย่างยอดเยี่ยม ผู้นั้นจะพึงตั้งอยู่ในอากิญจัญญายตนพรหมโลกนั้น ไม่เสื่อมหรือหนอ

---

၁၀၇၈.

๑๐๗๘.

---

‘‘သဗ္ဗေသု ကာမေသု ယော ဝီတရာဂေါ, (ဥပသီဝါတိ ဘဂဝါ)အာကိဉ္စညံ နိဿိတော ဟိတွာ မညံ;

သညာဝိမောက္ခေ ပရမေ ဝိမုတ္တော, တိဋ္ဌေယျ သော တတ္ထ အနာနုယာယီ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า อุปสีวะ) ผู้ใดปราศจากราคะในกามทั้งปวง อาศัยอากิญจัญญายตนสมาบัติ ละสมาบัติอื่นเสีย น้อมใจไปในสัญญาวิกโมกข์อย่างยอดเยี่ยม ผู้นั้นพึงตั้งอยู่ในอากิญจัญญายตนพรหมโลกนั้น ไม่เสื่อม

---

၁၀၇၉.

๑๐๗๙.

---

‘‘တိဋ္ဌေ စေ သော တတ္ထ အနာနုယာယီ, ပူဂမ္ပိ ဝဿာနံ သမန္တစက္ခု;

တတ္ထေဝ သော သီတိသိယာ ဝိမုတ္တော, စဝေထ ဝိညာဏံ တထာဝိဓဿ’’.

ข้าแต่พระองค์ผู้มีจักษุโดยรอบ ถ้าผู้นั้นตั้งอยู่ในอากิญจัญญายตนพรหมโลกนั้น ไม่เสื่อมอยู่ตลอดกาลนาน ผู้นั้นพึงเป็นผู้เยือกเย็น หลุดพ้นอยู่ในพรหมโลกนั้นเอง หรือว่าวิญญาณของผู้เช่นนั้นจะพึงจุติ

---

၁၀၈၀.

๑๐๘๐.

---

‘‘အစ္စီ ယထာ ဝါတဝေဂေန ခိတ္တာ, (ဥပသီဝါတိ ဘဂဝါ)အတ္ထံ ပလေတိ န ဥပေတိ သင်္ခံ;

ဧဝံ မုနီ နာမကာယာ ဝိမုတ္တော, အတ္ထံ ပလေတိ န ဥပေတိ သင်္ခံ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า อุปสีวะ) เปลวไฟที่ถูกกำลังลมพัดไป ย่อมถึงความดับ ไม่เข้าถึงการนับ ฉันใด มุนีผู้พ้นแล้วจากนามกาย ย่อมถึงความดับ ไม่เข้าถึงการนับ ฉันนั้น

---

၁၀၈၁.

๑๐๘๑.

---

‘‘အတ္ထင်္ဂတော သော ဥဒ ဝါ သော နတ္ထိ, ဥဒါဟု ဝေ သဿတိယာ အရောဂေါ;

တံ မေ မုနီ သာဓု ဝိယာကရောဟိ, တထာ ဟိ တေ ဝိဒိတော ဧသ ဓမ္မော’’.

ท่านผู้ดับไปแล้วนั้นไม่มีอยู่ หรือว่าท่านเป็นผู้ไม่มีโรค เที่ยงแท้ ขอพระองค์ผู้เป็นมุนี โปรดพยากรณ์เรื่องนั้นแก่ข้าพระองค์ให้ดีเถิด เพราะธรรมนั้นพระองค์ทรงรู้แจ้งแล้วอย่างนั้น

---

၁၀၈၂.

๑๐๘๒.

---

‘‘အတ္ထင်္ဂတဿ [Pg.441] န ပမာဏမတ္ထိ, (ဥပသီဝါတိ ဘဂဝါ)ယေန နံ ဝဇ္ဇုံ တံ တဿ နတ္ထိ;

သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု သမူဟတေသု, သမူဟတာ ဝါဒပထာပိ သဗ္ဗေ’’တိ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า อุปสีวะ) ท่านผู้ดับไปแล้ว ไม่มีประมาณ เหตุที่ใครๆ จะพึงกล่าวถึงท่านนั้น ไม่มีแก่ท่าน เมื่อธรรมทั้งปวงถูกเพิกถอนแล้ว แม้ทางแห่งถ้อยคำทั้งปวงก็ถูกเพิกถอนแล้ว

---

ဥပသီဝမာဏဝပုစ္ဆာ ဆဋ္ဌီ နိဋ္ဌိတာ.

อุปสีวมาณวกปัญหา ที่ ๖ จบ

---

၇. နန္ဒမာဏဝပုစ္ဆာ

๗. นันทมาณวกปัญหา

---

၁၀၈၃.

๑๐๘๓.

---

‘‘သန္တိ လောကေ မုနယော, (ဣစ္စာယသ္မာ နန္ဒော)ဇနာ ဝဒန္တိ တယိဒံ ကထံသု;

ဉာဏူပပန္နံ နော မုနိံ ဝဒန္တိ, ဥဒါဟု ဝေ ဇီဝိတေနူပပန္နံ’’.

(ท่านพระนันทะทูลถามว่า) ชนทั้งหลายกล่าวว่า มุนีทั้งหลายมีอยู่ในโลก เรื่องนั้นเป็นอย่างไรหนอ เขาทั้งหลายกล่าวบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยญาณว่าเป็นมุนี หรือว่ากล่าวบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยการดำเนินชีวิตว่าเป็นมุนี

---

၁၀၈၄.

๑๐๘๔.

---

‘‘န ဒိဋ္ဌိယာ န သုတိယာ န ဉာဏေန, (န သီလဗ္ဗတေန) မုနီဓ နန္ဒ ကုသလာ ဝဒန္တိ;

ဝိသေနိကတွာ အနီဃာ နိရာသာ, စရန္တိ ယေ တေ မုနယောတိ ဗြူမိ’’.

ดูกรนันทะ บัณฑิตทั้งหลายในศาสนานี้ ไม่กล่าวบุคคลว่าเป็นมุนี ด้วยทิฏฐิ ด้วยสุตะ หรือด้วยญาณ เรากล่าวว่า ชนเหล่าใดทำลายเสนามารแล้ว ไม่มีทุกข์ ไม่มีความหวัง เที่ยวไป ชนเหล่านั้นเป็นมุนี

---

၁၀၈၅.

๑๐๘๕.

---

‘‘ယေ ကေစိမေ သမဏဗြာဟ္မဏာသေ, (ဣစ္စာယသ္မာ နန္ဒော)ဒိဋ္ဌဿုတေနာပိ ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိံ;

သီလဗ္ဗတေနာပိ ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိံ, အနေကရူပေန ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိံ;

ကစ္စိဿု တေ ဘဂဝါ တတ္ထ ယတာ စရန္တာ, အတာရု ဇာတိဉ္စ ဇရဉ္စ မာရိသ;

ပုစ္ဆာမိ တံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ မေ တံ’’.

(พระนันทะทูลถามว่า) ข้าแต่พระผู้มีพระภาค สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งเหล่านี้ ย่อมกล่าวความบริสุทธิ์แม้ด้วยสิ่งที่เห็นและสิ่งที่ได้ฟัง ย่อมกล่าวความบริสุทธิ์แม้ด้วยศีลและวัตร ย่อมกล่าวความบริสุทธิ์ด้วยสิ่งต่างๆ มากมาย ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ก็สมณพราหมณ์เหล่านั้น เมื่อประพฤติสำรวมระวังในทิฏฐินั้นๆ ข้ามพ้นชาติและชราได้แล้วหรือ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ขอทูลถามเรื่องนั้นกะพระองค์ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด

---

၁၀၈၆.

๑๐๘๖.

---

‘‘ယေ [Pg.442] ကေစိမေ သမဏဗြာဟ္မဏာသေ, (နန္ဒာတိ ဘဂဝါ)ဒိဋ္ဌဿုတေနာပိ ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိံ;

သီလဗ္ဗတေနာပိ ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိံ, အနေကရူပေန ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိံ;

ကိဉ္စာပိ တေ တတ္ထ ယတာ စရန္တိ, နာရိံသု ဇာတိဇရန္တိ ဗြူမိ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนนันทะ) สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งเหล่านี้ ย่อมกล่าวความบริสุทธิ์แม้ด้วยสิ่งที่เห็นและสิ่งที่ได้ฟัง ย่อมกล่าวความบริสุทธิ์แม้ด้วยศีลและวัตร ย่อมกล่าวความบริสุทธิ์ด้วยสิ่งต่างๆ มากมาย ถึงแม้สมณพราหมณ์เหล่านั้นจะประพฤติสำรวมระวังในทิฏฐินั้นๆ ก็ตาม เรากล่าวว่า พวกเขาย่อมข้ามพ้นชาติและชราไปไม่ได้

---

၁၀၈၇.

๑๐๘๗.

---

‘‘ယေ ကေစိမေ သမဏဗြာဟ္မဏာသေ, (ဣစ္စာယသ္မာ နန္ဒော)ဒိဋ္ဌဿုတေနာပိ ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိံ;

သီလဗ္ဗတေနာပိ ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိံ, အနေကရူပေန ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိံ;

တေ စေ မုနိ ဗြူသိ အနောဃတိဏ္ဏေ, အထ ကော စရဟိ ဒေဝမနုဿလောကေ;

အတာရိ ဇာတိဉ္စ ဇရဉ္စ မာရိသ, ပုစ္ဆာမိ တံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ မေ တံ’’.

(พระนันทะทูลถามว่า) ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งเหล่านี้ ย่อมกล่าวความบริสุทธิ์แม้ด้วยสิ่งที่เห็นและสิ่งที่ได้ฟัง ย่อมกล่าวความบริสุทธิ์แม้ด้วยศีลและวัตร ย่อมกล่าวความบริสุทธิ์ด้วยสิ่งต่างๆ มากมาย ข้าแต่พระมุนี ถ้าพระองค์ตรัสว่า สมณพราหมณ์เหล่านั้นข้ามโอฆะไม่ได้ ถ้าเช่นนั้น ในเทวโลกและมนุสสโลก ใครเล่าจะข้ามชาติและชราได้ ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ข้าพระองค์ขอทูลถามเรื่องนั้นกะพระองค์ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด

---

၁၀၈၈.

๑๐๘๘.

---

‘‘နာဟံ သဗ္ဗေ သမဏဗြာဟ္မဏာသေ, (နန္ဒာတိ ဘဂဝါ)ဇာတိဇရာယ နိဝုတာတိ ဗြူမိ;

ယေ သီဓ ဒိဋ္ဌံဝ သုတံ မုတံ ဝါ, သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ ပဟာယ သဗ္ဗံ;

အနေကရူပမ္ပိ ပဟာယ သဗ္ဗံ, တဏှံ ပရိညာယ အနာသဝါသေ;

တေ ဝေ နရာ ဩဃတိဏ္ဏာတိ ဗြူမိ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนนันทะ) เราไม่ได้กล่าวว่า สมณพราหมณ์ทั้งหมดถูกชาติและชราครอบงำไว้ แต่ชนเหล่าใดในโลกนี้ ละสิ่งที่เห็น สิ่งที่ได้ฟัง สิ่งที่รับรู้ หรือศีลพรตทั้งหมดได้ ละแม้สิ่งต่างๆ มากมายทั้งหมดได้ กำหนดรู้ตัณหาแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะ เรากล่าวว่า ชนเหล่านั้นแลข้ามโอฆะได้แล้ว

---

၁၀၈၉.

๑๐๘๙.

---

‘‘ဧတာဘိနန္ဒာမိ ဝစော မဟေသိနော, သုကိတ္တိတံ ဂေါတမနူပဓီကံ;

ယေ သီဓ ဒိဋ္ဌံ ဝ သုတံ မုတံ ဝါ, သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ ပဟာယ သဗ္ဗံ;

အနေကရူပမ္ပိ ပဟာယ သဗ္ဗံ, တဏှံ ပရိညာယ အနာသဝါသေ;

အဟမ္ပိ တေ ဩဃတိဏ္ဏာတိ ဗြူမီ’’တိ.

(พระนันทะทูลว่า) ข้าแต่พระโคดม ข้าพระองค์ขอชื่นชมพระดำรัสของพระมหามุนีที่ทรงประกาศไว้ดีแล้ว อันเป็นเครื่องกำจัดอุปธิ ชนเหล่าใดในโลกนี้ ละสิ่งที่เห็น สิ่งที่ได้ฟัง สิ่งที่รับรู้ หรือศีลพรตทั้งหมดได้ ละแม้สิ่งต่างๆ มากมายทั้งหมดได้ กำหนดรู้ตัณหาแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะ แม้ข้าพระองค์ก็กล่าวว่า ชนเหล่านั้นข้ามโอฆะได้แล้ว

---

နန္ဒမာဏဝပုစ္ဆာ သတ္တမာ နိဋ္ဌိတာ.

นันทมาณวกปัญหา ที่ ๗ จบ

---

၈. ဟေမကမာဏဝပုစ္ဆာ

๘. เหมกมาณวกปัญหา

---

၁၀၉၀.

๑๐๙๐.

---

‘‘ယေ [Pg.443] မေ ပုဗ္ဗေ ဝိယာကံသု, (ဣစ္စာယသ္မာ ဟေမကော)ဟုရံ ဂေါတမသာသနာ;

ဣစ္စာသိ ဣတိ ဘဝိဿတိ, သဗ္ဗံ တံ ဣတိဟီတိဟံ;

သဗ္ဗံ တံ တက္ကဝဍ္ဎနံ, နာဟံ တတ္ထ အဘိရမိံ.

(พระเหมกะทูลถามว่า) อาจารย์เหล่าใดได้พยากรณ์แก่ข้าพระองค์ในกาลก่อน ก่อนพระศาสนาของพระโคดมว่า สิ่งนี้ได้เป็นมาแล้วอย่างนี้ สิ่งนี้จักเป็นอย่างนี้ คำพูดทั้งหมดนั้นเป็นเพียงคำเล่าลือสืบๆ กันมา คำพูดทั้งหมดนั้นเป็นเครื่องเพิ่มพูนวิตก ข้าพระองค์ไม่ยินดีในคำสอนนั้นเลย

---

၁၀၉၁.

๑๐๙๑.

---

‘‘တွဉ္စ မေ ဓမ္မမက္ခာဟိ, တဏှာနိဂ္ဃာတနံ မုနိ;

ယံ ဝိဒိတွာ သတော စရံ, တရေ လောကေ ဝိသတ္တိကံ’’.

ข้าแต่พระมุนี ขอพระองค์โปรดตรัสบอกธรรมอันเป็นเครื่องกำจัดตัณหาแก่ข้าพระองค์ ซึ่งบุคคลรู้แล้ว มีสติประพฤติอยู่ พึงข้ามตัณหาเครื่องข้องในโลกได้

---

၁၀၉၂.

๑๐๙๒.

---

‘‘ဣဓ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတေသု, ပိယရူပေသု ဟေမက;

ဆန္ဒရာဂဝိနောဒနံ, နိဗ္ဗာနပဒမစ္စုတံ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนเหมกะ) ในโลกนี้ การบรรเทาฉันทราคะในอารมณ์อันเป็นที่รัก คือสิ่งที่เห็น สิ่งที่ได้ฟัง สิ่งที่รับรู้ และสิ่งที่รู้แจ้ง เป็นนิพพานบทอันไม่เคลื่อน

---

၁၀၉၃.

๑๐๙๓.

---

‘‘ဧတဒညာယ ယေ သတာ, ဒိဋ္ဌဓမ္မာဘိနိဗ္ဗုတာ;

ဥပသန္တာ စ တေ သဒါ, တိဏ္ဏာ လောကေ ဝိသတ္တိက’’န္တိ.

ชนเหล่าใดมีสติ รู้ชัดซึ่งนิพพานบทนั้นแล้ว เป็นผู้เห็นธรรม ดับกิเลสแล้ว ชนเหล่านั้นสงบระงับแล้วในกาลทุกเมื่อ ข้ามตัณหาเครื่องข้องในโลกได้แล้ว

---

ဟေမကမာဏဝပုစ္ဆာ အဋ္ဌမာ နိဋ္ဌိတာ.

เหมกมาณวกปัญหา ที่ ๘ จบ

---

၉. တောဒေယျမာဏဝပုစ္ဆာ

๙. โตเทยยมาณวกปัญหา

---

၁၀၉၄.

๑๐๙๔.

---

‘‘ယသ္မိံ ကာမာ န ဝသန္တိ, (ဣစ္စာယသ္မာ တောဒေယျော)တဏှာ ယဿ န ဝိဇ္ဇတိ;

ကထံကထာ စ ယော တိဏ္ဏော, ဝိမောက္ခော တဿ ကီဒိသော’’.

(พระโตเทยยะทูลถามว่า) กามทั้งหลายย่อมไม่อยู่ในบุคคลใด ตัณหาย่อมไม่มีแก่บุคคลใด บุคคลใดข้ามความสงสัยได้แล้ว วิโมกข์ของบุคคลนั้นเป็นเช่นไร

---

၁၀၉၅.

๑๐๙๕.

---

‘‘ယသ္မိံ ကာမာ န ဝသန္တိ, (တောဒေယျာတိ ဘဂဝါ)တဏှာ ယဿ န ဝိဇ္ဇတိ;

ကထံကထာ စ ယော တိဏ္ဏော, ဝိမောက္ခော တဿ နာပရော’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนโตเทยยะ) กามทั้งหลายย่อมไม่อยู่ในบุคคลใด ตัณหาย่อมไม่มีแก่บุคคลใด บุคคลใดข้ามความสงสัยได้แล้ว วิโมกข์อื่นของบุคคลนั้นย่อมไม่มี

---

၁၀၉၆.

๑๐๙๖.

---

‘‘နိရာသသော သော ဥဒ အာသသာနော, ပညာဏဝါ သော ဥဒ ပညကပ္ပီ;

မုနိံ အဟံ သက္က ယထာ ဝိဇညံ, တံ မေ ဝိယာစိက္ခ သမန္တစက္ခု’’.

(พระโตเทยยะทูลถามว่า) ข้าแต่พระศากยมุนี บุคคลนั้นเป็นผู้ไม่มีความหวัง หรือยังมีความหวังอยู่ เป็นผู้มีปัญญา หรือยังคิดด้วยปัญญาอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้มีสมันตจักษุ ข้าพระองค์จะพึงรู้จักมุนีนั้นได้อย่างไร ขอพระองค์โปรดตรัสบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด

---

၁၀၉၇.

๑๐๙๗.

---

‘‘နိရာသသော [Pg.444] သော န စ အာသသာနော, ပညာဏဝါ သော န စ ပညကပ္ပီ;

ဧဝမ္ပိ တောဒေယျ မုနိံ ဝိဇာန, အကိဉ္စနံ ကာမဘဝေ အသတ္တ’’န္တိ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนโตเทยยะ) มุนีนั้นเป็นผู้ไม่มีความหวัง และไม่มีความหวังอยู่ เป็นผู้มีปัญญา และไม่คิดด้วยปัญญา ดูก่อนโตเทยยะ เธอจงรู้อย่างนี้ว่า มุนีเป็นผู้ไม่มีกิเลสเครื่องกังวล ไม่ข้องในกามภพ

---

တောဒေယျမာဏဝပုစ္ဆာ နဝမာ နိဋ္ဌိတာ.

โตเทยยมาณวกปัญหา ที่ ๙ จบ

---

၁၀. ကပ္ပမာဏဝပုစ္ဆာ

๑๐. กัปปมาณวกปัญหา

---

၁၀၉၈.

๑๐๙๘.

---

‘‘မဇ္ဈေ သရသ္မိံ တိဋ္ဌတံ, (ဣစ္စာယသ္မာ ကပ္ပော)ဩဃေ ဇာတေ မဟဗ္ဘယေ;

ဇရာမစ္စုပရေတာနံ, ဒီပံ ပဗြူဟိ မာရိသ;

တွဉ္စ မေ ဒီပမက္ခာဟိ, ယထာယိဒံ နာပရံ သိယာ’’.

(พระกัปปะทูลถามว่า) ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกเกาะอันเป็นที่พึ่งแก่สัตว์ทั้งหลายผู้ยืนอยู่ในท่ามกลางทะเล (คือสังสารวัฏ) เมื่อโอฆะอันมีภัยใหญ่หลวงเกิดขึ้นแล้ว ถูกชราและมัจจุครอบงำแล้ว และขอพระองค์โปรดตรัสบอกเกาะนั้นแก่ข้าพระองค์ ซึ่งเมื่ออาศัยแล้ว ทุกข์นี้จะไม่พึงมีอีกต่อไป

---

၁၀၉၉.

๑๐๙๙.

---

‘‘မဇ္ဈေ သရသ္မိံ တိဋ္ဌတံ, (ကပ္ပာတိ ဘဂဝါ)ဩဃေ ဇာတေ မဟဗ္ဘယေ;

ဇရာမစ္စုပရေတာနံ, ဒီပံ ပဗြူမိ ကပ္ပ တေ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนกัปปะ) เราจะบอกเกาะอันเป็นที่พึ่งแก่เธอ ซึ่งเป็นสัตว์ผู้ยืนอยู่ในท่ามกลางทะเล (คือสังสารวัฏ) เมื่อโอฆะอันมีภัยใหญ่หลวงเกิดขึ้นแล้ว ถูกชราและมัจจุครอบงำแล้ว

---

၁၁၀၀.

๑๑๐๐.

---

‘‘အကိဉ္စနံ အနာဒါနံ, ဧတံ ဒီပံ အနာပရံ;

နိဗ္ဗာနံ ဣတိ နံ ဗြူမိ, ဇရာမစ္စုပရိက္ခယံ.

เกาะนั้นคือความไม่มีกิเลสเครื่องกังวล ไม่มีความยึดมั่น เป็นเกาะอื่นที่ยิ่งกว่าไม่มี เราเรียกเกาะนั้นว่านิพพาน เป็นที่สิ้นไปแห่งชราและมัจจุ

---

၁၁၀၁.

๑๑๐๑.

---

‘‘ဧတဒညာယ ယေ သတာ, ဒိဋ္ဌဓမ္မာဘိနိဗ္ဗုတာ;

န တေ မာရဝသာနုဂါ, န တေ မာရဿ ပဒ္ဓဂူ’’တိ.

ชนเหล่าใดมีสติ รู้ชัดซึ่งนิพพานนั้นแล้ว เป็นผู้เห็นธรรม ดับกิเลสแล้ว ชนเหล่านั้นย่อมไม่ไปตามอำนาจของมาร ไม่เป็นผู้เดินตามทางของมาร

---

ကပ္ပမာဏဝပုစ္ဆာ ဒသမာ နိဋ္ဌိတာ.

กัปปมาณวกปัญหา ที่ ๑๐ จบ

---

၁၁. ဇတုကဏ္ဏိမာဏဝပုစ္ဆာ

๑๑. ชตุกัณณีมาณวกปัญหา

---

၁၁၀၂.

๑๑๐๒.

---

‘‘သုတွာနဟံ ဝီရမကာမကာမိံ, (ဣစ္စာယသ္မာ ဇတုကဏ္ဏိ)ဩဃာတိဂံ ပုဋ္ဌုမကာမမာဂမံ;

သန္တိပဒံ ဗြူဟိ သဟဇနေတ္တ, ယထာတစ္ဆံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ မေ တံ.

(พระชตุกัณณีทูลถามว่า) ข้าพระองค์ได้สดับว่า พระองค์เป็นวีรบุรุษ ผู้ไม่ทรงปรารถนากาม จึงมาเฝ้าเพื่อทูลถามพระองค์ผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว ผู้ไม่มีความปรารถนา ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระเนตรเกิดพร้อม (กับพระสัพพัญญุตญาณ) ขอพระองค์โปรดตรัสบอกสันติบทแก่ข้าพระองค์ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์โปรดตรัสบอกสันติบทนั้นแก่ข้าพระองค์ตามความเป็นจริง

---

၁၁၀၃.

๑๑๐๓.

---

‘‘ဘဂဝါ [Pg.445] ဟိ ကာမေ အဘိဘုယျ ဣရိယတိ, အာဒိစ္စောဝ ပထဝိံ တေဇီ တေဇသာ;

ပရိတ္တပညဿ မေ ဘူရိပည, အာစိက္ခ ဓမ္မံ ယမဟံ ဝိဇညံ;

ဇာတိဇရာယ ဣဓ ဝိပ္ပဟာနံ’’.

ด้วยว่า พระผู้มีพระภาคทรงครอบงำกามทั้งหลายแล้วเสด็จดำเนินไป ดุจพระอาทิตย์ผู้มีเดชครอบงำปฐพีด้วยเดช ฉะนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้มีปัญญาไพบูลย์ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกธรรมที่ข้าพระองค์พึงรู้แจ้ง ซึ่งเป็นเครื่องละชาติและชราในศาสนานี้ แก่ข้าพระองค์ผู้มีปัญญาน้อย

---

၁၁၀၄.

๑๑๐๔.

---

‘‘ကာမေသု ဝိနယ ဂေဓံ, (ဇတုကဏ္ဏီတိ ဘဂဝါ) နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတော;

ဥဂ္ဂဟီတံ နိရတ္တံ ဝါ, မာ တေ ဝိဇ္ဇိတ္ထ ကိဉ္စနံ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนชตุกัณณี) เธอจงกำจัดความอยากในกามทั้งหลาย จงเห็นเนกขัมมะโดยเป็นธรรมอันเกษม กิเลสเครื่องกังวลที่เธอยึดถือไว้หรือละทิ้งแล้ว อย่าได้มีแก่เธอเลย

---

၁၁၀၅.

๑๑๐๕.

---

‘‘ယံ ပုဗ္ဗေ တံ ဝိသောသေဟိ, ပစ္ဆာ တေ မာဟု ကိဉ္စနံ;

မဇ္ဈေ စေ နော ဂဟေဿသိ, ဥပသန္တော စရိဿသိ.

สิ่งใดมีในกาลก่อน เธอจงยังสิ่งนั้นให้เหือดแห้งไป สิ่งใดในภายหลัง อย่าได้มีแก่เธอเลย ถ้าเธอจักไม่ยึดถือในท่ามกลาง เธอก็จักเป็นผู้สงบระงับเที่ยวไป

---

၁၁၀၆.

๑๑๐๖.

---

‘‘သဗ္ဗသော နာမရူပသ္မိံ, ဝီတဂေဓဿ ဗြာဟ္မဏ;

အာသဝါဿ န ဝိဇ္ဇန္တိ, ယေဟိ မစ္စုဝသံ ဝဇေ’’တိ.

ดูก่อนพราหมณ์ อาสวะทั้งหลายที่บุคคลจะพึงไปสู่อำนาจของมัจจุได้นั้น ย่อมไม่มีแก่ผู้ปราศจากความอยากในนามรูปโดยประการทั้งปวง

---

ဇတုကဏ္ဏိမာဏဝပုစ္ဆာ ဧကာဒသမာ နိဋ္ဌိတာ.

ชตุกัณณีมาณวกปุจฉาที่ ๑๑ จบ

---

၁၂. ဘဒြာဝုဓမာဏဝပုစ္ဆာ

๑๒. ภัทราวุธมาณวกปุจฉา

---

၁၁၀၇.

๑๑๐๗.

---

‘‘ဩကဉ္ဇဟံ တဏှစ္ဆိဒံ အနေဇံ, (ဣစ္စာယသ္မာ ဘဒြာဝုဓော)နန္ဒိဉ္ဇဟံ ဩဃတိဏ္ဏံ ဝိမုတ္တံ;

ကပ္ပဉ္ဇဟံ အဘိယာစေ သုမေဓံ, သုတွာန နာဂဿ အပနမိဿန္တိ ဣတော.

(ท่านพระภัทราวุธกราบทูลว่า) ข้าพเจ้าขอกราบทูลถามพระองค์ผู้ทรงละอาลัย ผู้ทรงตัดตัณหาได้ ผู้ไม่หวั่นไหว ผู้ทรงละความเพลิดเพลิน ผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว ผู้ทรงหลุดพ้นแล้ว ผู้ทรงละกัปปะได้ ผู้มีปัญญาดี ชนเป็นอันมากครั้นได้ฟังพระดำรัสของพระผู้ไม่ทำบาปแล้ว จักหลีกไปจากที่นี้

---

၁၁၀၈.

๑๑๐๘.

---

‘‘နာနာဇနာ ဇနပဒေဟိ သင်္ဂတာ, တဝ ဝီရ ဝါကျံ အဘိကင်္ခမာနာ;

တေသံ တုဝံ သာဓု ဝိယာကရောဟိ, တထာ ဟိ တေ ဝိဒိတော ဧသ ဓမ္မော’’.

ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียร ชนเป็นอันมากจากชนบทต่างๆ ประชุมกันแล้ว ปรารถนาอย่างยิ่งซึ่งพระดำรัสของพระองค์ ขอพระองค์โปรดพยากรณ์แก่ชนเหล่านั้นเถิด เพราะธรรมนี้พระองค์ทรงทราบแล้วโดยแท้

---

၁၁၀၉.

๑๑๐๙.

---

‘‘အာဒါနတဏှံ ဝိနယေထ သဗ္ဗံ, (ဘဒြာဝုဓာတိ ဘဂဝါ)ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယဉ္စာပိ မဇ္ဈေ;

ယံ ယဉှိ လောကသ္မိမုပါဒိယန္တိ, တေနေဝ မာရော အနွေတိ ဇန္တုံ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรภัทราวุธ) เธอจงกำจัดตัณหาคือความยึดมั่นทั้งหมด ในเบื้องบน เบื้องต่ำ ท่ามกลางและเบื้องขวาง เพราะว่าสัตว์ทั้งหลายยึดมั่นสิ่งใดๆ ในโลก มารย่อมติดตามสัตว์นั้นไปเพราะสิ่งนั้นๆ นั่นเอง

---

၁၁၁၀.

๑๑๑๐.

---

‘‘တသ္မာ [Pg.446] ပဇာနံ န ဥပါဒိယေထ, ဘိက္ခု သတော ကိဉ္စနံ သဗ္ဗလောကေ;

အာဒါနသတ္တေ ဣတိ ပေက္ခမာနော, ပဇံ ဣမံ မစ္စုဓေယျေ ဝိသတ္တ’’န္တိ.

เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้รู้ ผู้มีสติ พิจารณาเห็นหมู่สัตว์นี้ว่า ข้องอยู่ในความยึดมั่น ข้องอยู่ในอำนาจของมัจจุ จึงไม่พึงยึดมั่นสิ่งอะไรในโลกทั้งปวง

---

ဘဒြာဝုဓမာဏဝပုစ္ဆာ ဒွါဒသမာ နိဋ္ဌိတာ.

ภัทราวุธมาณวกปุจฉาที่ ๑๒ จบ

---

၁၃. ဥဒယမာဏဝပုစ္ဆာ

๑๓. อุทัยมาณวกปุจฉา

---

၁၁၁၁.

๑๑๑๑.

---

‘‘ဈာယိံ ဝိရဇမာသီနံ, (ဣစ္စာယသ္မာ ဥဒယော) ကတကိစ္စံ အနာသဝံ;

ပါရဂုံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ, အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမံ;

အညာဝိမောက္ခံ ပဗြူဟိ, အဝိဇ္ဇာယ ပဘေဒနံ’’.

(ท่านพระอุทัยกราบทูลว่า) ข้าพเจ้ามาเฝ้าพระองค์ผู้ทรงเพ่งฌาน ปราศจากธุลี ประทับนั่งอยู่ มีกิจทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง ด้วยมีปัญหา ขอพระองค์โปรดตรัสบอกอัญญาพิมุตติ อันเป็นการทำลายอวิชชาเถิด

---

၁၁၁၂.

๑๑๑๒.

---

‘‘ပဟာနံ ကာမစ္ဆန္ဒာနံ, (ဥဒယာတိ ဘဂဝါ) ဒေါမနဿာန စူဘယံ;

ထိနဿ စ ပနူဒနံ, ကုက္ကုစ္စာနံ နိဝါရဏံ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรอุทัย) เรากล่าวการละกามฉันทะและโทมนัสทั้งสอง การบรรเทาถีนมิทธะ และการป้องกันความรำคาญ

---

၁၁၁၃.

๑๑๑๓.

---

‘‘ဥပေက္ခာသတိသံသုဒ္ဓံ, ဓမ္မတက္ကပုရေဇဝံ;

အညာဝိမောက္ခံ ပဗြူမိ, အဝိဇ္ဇာယ ပဘေဒနံ’’.

เรากล่าวอัญญาพิมุตติ อันมีความบริสุทธิ์แห่งอุเบกขาและสติ มีธรรมวิตกเป็นเบื้องหน้า ว่าเป็นการทำลายอวิชชา

---

၁၁၁၄.

๑๑๑๔.

---

‘‘ကိံသု သံယောဇနော လောကော, ကိံသု တဿ ဝိစာရဏံ;

ကိဿဿ ဝိပ္ပဟာနေန, နိဗ္ဗာနံ ဣတိ ဝုစ္စတိ’’.

โลกมีอะไรเป็นเครื่องผูกพัน อะไรเป็นเครื่องสัญจรของโลกนั้น เพราะละอะไรได้ จึงเรียกว่านิพพาน

---

၁၁၁၅.

๑๑๑๕.

---

‘‘နန္ဒိသံယောဇနော လောကော, ဝိတက္ကဿ ဝိစာရဏံ;

တဏှာယ ဝိပ္ပဟာနေန, နိဗ္ဗာနံ ဣတိ ဝုစ္စတိ’’.

โลกมีความเพลิดเพลินเป็นเครื่องผูกพัน วิตกเป็นเครื่องสัญจรของโลกนั้น เพราะละตัณหาได้ จึงเรียกว่านิพพาน

---

၁၁၁၆.

๑๑๑๖.

---

‘‘ကထံ သတဿ စရတော, ဝိညာဏံ ဥပရုဇ္ဈတိ;

ဘဂဝန္တံ ပုဋ္ဌုမာဂမ္မ, တံ သုဏောမ ဝစော တဝ’’.

เมื่อผู้มีสติประพฤติอยู่ วิญญาณจะดับไปได้อย่างไร ข้าพเจ้าทั้งหลายมาเฝ้าพระผู้มีพระภาคเพื่อทูลถามปัญหานี้ ข้าพเจ้าทั้งหลายขอฟังพระดำรัสของพระองค์

---

၁၁၁၇.

๑๑๑๗.

---

‘‘အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ, ဝေဒနံ နာဘိနန္ဒတော;

ဧဝံ သတဿ စရတော, ဝိညာဏံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ.

เมื่อผู้มีสติประพฤติอยู่ ไม่เพลิดเพลินเวทนาทั้งภายในและภายนอกอย่างนี้ วิญญาณย่อมดับไป

---

ဥဒယမာဏဝပုစ္ဆာ တေရသမာ နိဋ္ဌိတာ.

อุทัยมาณวกปุจฉาที่ ๑๓ จบ

---

၁၄. ပေါသာလမာဏဝပုစ္ဆာ

๑๔. โปสาลมาณวกปุจฉา

---

၁၁၁၈.

๑๑๑๘.

---

‘‘ယော [Pg.447] အတီတံ အာဒိသတိ, (ဣစ္စာယသ္မာ ပေါသာလော) အနေဇော ဆိန္နသံသယော;

ပါရဂုံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ, အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမံ.

(ท่านพระโปสาลกราบทูลว่า) ข้าพเจ้ามาเฝ้าพระองค์ผู้ทรงแสดงถึงอดีต ไม่หวั่นไหว ตัดความสงสัยได้แล้ว ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง ด้วยมีปัญหา

---

၁၁၁၉.

๑๑๑๙.

---

‘‘ဝိဘူတရူပသညိဿ, သဗ္ဗကာယပ္ပဟာယိနော;

အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ, နတ္ထိ ကိဉ္စီတိ ပဿတော;

ဉာဏံ သက္ကာနုပုစ္ဆာမိ, ကထံ နေယျော တထာဝိဓော’’.

ข้าแต่พระศากยะ ข้าพเจ้าขอทูลถามถึงญาณของบุคคลผู้มีรูปสัญญาไปปราศแล้ว ละกายได้ทั้งหมด เห็นอยู่ว่า ‘สิ่งอะไรๆ ทั้งภายในและภายนอกไม่มี’ บุคคลเช่นนั้นควรแนะนำอย่างไร

---

၁၁၂၀.

๑๑๒๐.

---

‘‘ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော သဗ္ဗာ, (ပေါသာလာတိ ဘဂဝါ) အဘိဇာနံ တထာဂတော;

တိဋ္ဌန္တမေနံ ဇာနာတိ, ဝိမုတ္တံ တပ္ပရာယဏံ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรโปสาล) ตถาคตรู้ยิ่งซึ่งวิญญาณฐิติทั้งหมด ย่อมรู้บุคคลนั้นผู้ยังดำรงอยู่ ผู้หลุดพ้นแล้ว มีอากิญจัญญายตนะนั้นเป็นที่ไปในเบื้องหน้า

---

၁၁၂၁.

๑๑๒๑.

---

‘‘အာကိဉ္စညသမ္ဘဝံ ဉတွာ, နန္ဒီ သံယောဇနံ ဣတိ;

ဧဝမေတံ အဘိညာယ, တတော တတ္ထ ဝိပဿတိ;

ဧတံ ဉာဏံ တထံ တဿ, ဗြာဟ္မဏဿ ဝုသီမတော’’တိ.

บุคคลรู้ความเกิดแห่งอากิญจัญญายตนะแล้ว รู้ว่าความเพลิดเพลินเป็นเครื่องผูกพัน ครั้นรู้ยิ่งซึ่งอากิญจัญญายตนะนั้นอย่างนี้แล้ว ย่อมพิจารณาเห็นในอากิญจัญญายตนะนั้น ญาณนี้ของพราหมณ์ผู้มีพรหมจรรย์อยู่จบแล้วนั้น เป็นญาณตามความเป็นจริง

---

ပေါသာလမာဏဝပုစ္ဆာ စုဒ္ဒသမာ နိဋ္ဌိတာ.

โปสาลมาณวกปุจฉาที่ ๑๔ จบ

---

၁၅. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာ

๑๕. โมฆราชมาณวกปุจฉา

---

၁၁၂၂.

๑๑๒๒.

---

‘‘ဒွါဟံ သက္ကံ အပုစ္ဆိဿံ, (ဣစ္စာယသ္မာ မောဃရာဇာ)န မေ ဗျာကာသိ စက္ခုမာ;

ယာဝတတိယဉ္စ ဒေဝီသိ, ဗျာကရောတီတိ မေ သုတံ.

(ท่านพระโมฆราชกราบทูลว่า) ข้าแต่พระศากยะ ข้าพเจ้าได้ทูลถามแล้ว ๒ ครั้ง พระผู้มีพระจักษุยังมิได้ทรงพยากรณ์แก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าได้สดับมาว่า พระเทวฤษีเมื่อถูกทูลถามจนถึงครั้งที่ ๓ ย่อมทรงพยากรณ์

---

၁၁၂၃.

๑๑๒๓.

---

‘‘အယံ လောကော ပရော လောကော, ဗြဟ္မလောကော သဒေဝကော;

ဒိဋ္ဌိံ တေ နာဘိဇာနာတိ, ဂေါတမဿ ယသဿိနော.

โลกนี้ โลกอื่น พรหมโลกกับเทวโลก ไม่รู้ทั่วถึงทิฏฐิของพระองค์ผู้โคตมโคตร ผู้มียศ

---

၁၁၂၄.

๑๑๒๔.

---

‘‘ဧဝံ အဘိက္ကန္တဒဿာဝိံ, အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမံ;

ကထံ လောကံ အဝေက္ခန္တံ, မစ္စုရာဇာ န ပဿတိ’’.

ข้าพเจ้ามาเฝ้าพระองค์ผู้ทรงเห็นสิ่งที่ประเสริฐอย่างนี้ ด้วยมีปัญหาว่า บุคคลพิจารณาเห็นโลกอย่างไร มัจจุราชจึงจะไม่เห็น

---

၁၁၂၅.

๑๑๒๕.

---

‘‘သုညတော [Pg.448] လောကံ အဝေက္ခဿု, မောဃရာဇ သဒါ သတော;

အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စ, ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာ;

ဧဝံ လောကံ အဝေက္ခန္တံ, မစ္စုရာဇာ န ပဿတီ’’တိ.

ดูกรโมฆราช ท่านจงเป็นผู้มีสติทุกเมื่อ พิจารณาเห็นโลกว่างเปล่า ถอนอัตตานุทิฏฐิเสีย อย่างนี้จึงจะเป็นผู้ข้ามมัจจุได้ มัจจุราชย่อมไม่เห็นบุคคลผู้พิจารณาเห็นโลกอย่างนี้

---

မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာ ပန္နရသမာ နိဋ္ဌိတာ.

โมฆราชมาณวกปุจฉาที่ ๑๕ จบ

---

၁၆. ပိင်္ဂိယမာဏဝပုစ္ဆာ

๑๖. ปิงคิยมาณวกปุจฉา

---

၁၁၂၆.

๑๑๒๖.

---

‘‘ဇိဏ္ဏောဟမသ္မိ အဗလော ဝီတဝဏ္ဏော, (ဣစ္စာယသ္မာ ပိင်္ဂိယော)နေတ္တာ န သုဒ္ဓါ သဝနံ န ဖာသု;

မာဟံ နဿံ မောမုဟော အန္တရာဝအာစိက္ခ ဓမ္မံ ယမဟံ ဝိဇညံ;

ဇာတိဇရာယ ဣဓ ဝိပ္ပဟာနံ’’.

(ท่านพระปิงคิยะกราบทูลว่า) ข้าพเจ้าแก่แล้ว ไม่มีกำลัง ผิวพรรณก็เสื่อมโทรมแล้ว นัยน์ตาไม่แจ่มใส หูก็ไม่สะดวก ขอข้าพเจ้าอย่าได้หลงใหลพินาศไปในระหว่างเลย ขอพระองค์โปรดตรัสบอกธรรมที่ข้าพเจ้าจะพึงรู้แจ้ง ซึ่งเป็นการละชาติและชราในอัตภาพนี้เถิด

---

၁၁၂၇.

๑๑๒๗.

---

‘‘ဒိသွာန ရူပေသု ဝိဟညမာနေ, (ပိင်္ဂိယာတိ ဘဂဝါ)ရုပ္ပန္တိ ရူပေသု ဇနာ ပမတ္တာ;

တသ္မာ တုဝံ ပိင်္ဂိယ အပ္ပမတ္တော,ဇဟဿု ရူပံ အပုနဗ္ဘဝါယ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรปิยคิยะ) เธอเห็นหมู่สัตว์ผู้เดือดร้อนเพราะรูปทั้งหลาย ชนผู้ประมาทแล้วย่อมเดือดร้อนเพราะรูปทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น ดูกรปิยคิยะ เธอจงเป็นผู้ไม่ประมาท ละรูปเสียเพื่อความไม่ต้องเกิดอีก

---

၁၁၂၈.

๑๑๒๘.

---

‘‘ဒိသာ စတဿော ဝိဒိသာ စတဿော, ဥဒ္ဓံ အဓော ဒသ ဒိသာ ဣမာယော;

န တုယှံ အဒိဋ္ဌံ အသုတံ အမုတံ, အထော အဝိညာတံ ကိဉ္စနမတ္ထိ လောကေ;

အာစိက္ခ ဓမ္မံ ယမဟံ ဝိဇညံ, ဇာတိဇရာယ ဣဓ ဝိပ္ပဟာနံ’’.

(ปิยคิยพราหมณ์ทูลถามว่า) ทิศใหญ่ ๔ ทิศเฉียง ๔ ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง รวมเป็น ๑๐ ทิศเหล่านี้ สิ่งอะไรๆ ในโลกที่พระองค์ไม่ได้ทรงเห็น ไม่ได้ทรงสดับ ไม่ได้ทรงทราบ หรือไม่ได้ทรงรู้แจ้ง ย่อมไม่มี ขอพระองค์โปรดตรัสบอกธรรมที่ข้าพระองค์พึงรู้แจ้ง ซึ่งเป็นที่ละชาติและชราในอัตภาพนี้เถิด

---

၁၁၂၉.

๑๑๒๙.

---

‘‘တဏှာဓိပန္နေ မနုဇေ ပေက္ခမာနော, (ပိင်္ဂိယာတိ ဘဂဝါ)သန္တာပဇာတေ ဇရသာ ပရေတေ;

တသ္မာ တုဝံ ပိင်္ဂိယ အပ္ပမတ္တော, ဇဟဿု တဏှံ အပုနဗ္ဘဝါယာ’’တိ.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรปิยคิยะ) เธอจงมองดูหมู่มนุษย์ผู้ถูกตัณหาครอบงำ เกิดความเดือดร้อน ถูกชราครอบงำแล้ว เพราะเหตุนั้น ดูกรปิยคิยะ เธอจงเป็นผู้ไม่ประมาท ละตัณหาเสียเพื่อความไม่ต้องเกิดอีก

---

ပိင်္ဂိယမာဏဝပုစ္ဆာ သောဠသမာ နိဋ္ဌိတာ.

ปิยคิยมาณวกปัญหา ที่ ๑๖ จบ

---

ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာ

ปารายนัตถุติคาถา

---

ဣဒမဝေါစ [Pg.449] ဘဂဝါ မဂဓေသု ဝိဟရန္တော ပါသာဏကေ စေတိယေ, ပရိစာရကသောဠသာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ အဇ္ဈိဋ္ဌော ပုဋ္ဌော ပုဋ္ဌော ပဉှံ ဗျာကာသိ. ဧကမေကဿ စေပိ ပဉှဿ အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပဇ္ဇေယျ, ဂစ္ဆေယျေဝ ဇရာမရဏဿ ပါရံ. ပါရင်္ဂမနီယာ ဣမေ ဓမ္မာတိ, တသ္မာ ဣမဿ ဓမ္မပရိယာယဿ ပါရာယနန္တေဝ အဓိဝစနံ.

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปาสาณกเจดีย์ ในแคว้นมคธ พราหมณ์ ๑๖ คน ผู้เป็นศิษย์ของพราหมณ์พาวรีทูลอาราธนาแล้ว ได้ทูลถามปัญหาใดๆ พระองค์ได้ตรัสพยากรณ์ปัญหานั้นๆ ถ้าผู้ใดรู้แจ้งอรรถ รู้แจ้งธรรมแห่งปัญหาข้อหนึ่งๆ แล้ว พึงปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ก็พึงถึงฝั่งแห่งชราและมรณะได้ทีเดียว ธรรมเหล่านี้เป็นไปเพื่อถึงฝั่ง เพราะเหตุนั้น ธรรมบรรยายนี้จึงชื่อว่าปารายนะ

---

၁၁၃၀.

๑๑๓๐.

---

အဇိတော တိဿမေတ္တေယျော, ပုဏ္ဏကော အထ မေတ္တဂူ;

ဓောတကော ဥပသီဝေါ စ, နန္ဒော စ အထ ဟေမကော.

อชิตะ ติสสเมตเตยยะ ปุณณกะ และเมตตคู โธตกะ อุปสีวะ นันทะ และเหมกะ

---

၁၁၃၁.

๑๑๓๑.

---

တောဒေယျ-ကပ္ပာ ဒုဘယော, ဇတုကဏ္ဏီ စ ပဏ္ဍိတော;

ဘဒြာဝုဓော ဥဒယော စ, ပေါသာလော စာပိ ဗြာဟ္မဏော;

မောဃရာဇာ စ မေဓာဝီ, ပိင်္ဂိယော စ မဟာဣသိ.

โตเทยยะและกัปปะทั้งสองท่าน ชตุกัณณีผู้เป็นบัณฑิต ภัทราวุธะ อุทัย และโปสาลพราหมณ์ โมฆราชผู้มีเมธา และปิยคิยะผู้เป็นมหาฤาษี

---

၁၁၃၂.

๑๑๓๒.

---

ဧတေ ဗုဒ္ဓံ ဥပါဂစ္ဆုံ, သမ္ပန္နစရဏံ ဣသိံ;

ပုစ္ဆန္တာ နိပုဏေ ပဉှေ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ ဥပါဂမုံ.

พราหมณ์เหล่านั้นได้เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้เป็นฤาษี ถึงพร้อมด้วยจรณะ ทูลถามปัญหาอันละเอียดอ่อน ได้เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด

---

၁၁၃၃.

๑๑๓๓.

---

တေသံ ဗုဒ္ဓေါ ပဗျာကာသိ, ပဉှေ ပုဋ္ဌော ယထာတထံ;

ပဉှာနံ ဝေယျာကရဏေန, တောသေသိ ဗြာဟ္မဏေ မုနိ.

พระพุทธเจ้าอันพราหมณ์เหล่านั้นทูลถามแล้ว ได้ตรัสพยากรณ์ปัญหาตามความเป็นจริง พระมุนีทรงยังพราหมณ์เหล่านั้นให้ยินดีด้วยการพยากรณ์ปัญหา

---

၁၁၃၄.

๑๑๓๔.

---

တေ တောသိတာ စက္ခုမတာ, ဗုဒ္ဓေနာဒိစ္စဗန္ဓုနာ;

ဗြဟ္မစရိယမစရိံသု, ဝရပညဿ သန္တိကေ.

พราหมณ์เหล่านั้น อันพระพุทธเจ้าผู้มีจักษุ ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ ทรงให้ยินดีแล้ว ได้ประพฤติพรหมจรรย์ในสำนักของพระองค์ผู้มีปัญญาเลิศ

---

၁၁၃၅.

๑๑๓๕.

---

ဧကမေကဿ ပဉှဿ, ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတံ;

တထာ ယော ပဋိပဇ္ဇေယျ, ဂစ္ဆေ ပါရံ အပါရတော.

ผู้ใดพึงปฏิบัติในปัญหาข้อหนึ่งๆ ตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว ผู้นั้นพึงจากฝั่งนี้ไปสู่ฝั่งโน้นได้

---

၁၁၃၆.

๑๑๓๖.

---

အပါရာ ပါရံ ဂစ္ဆေယျ, ဘာဝေန္တော မဂ္ဂမုတ္တမံ;

မဂ္ဂေါ သော ပါရံ ဂမနာယ, တသ္မာ ပါရာယနံ ဣတိ.

บุคคลเจริญมรรคอันสูงสุด พึงจากฝั่งนี้ไปสู่ฝั่งโน้นได้ มรรคนั้นเป็นไปเพื่อถึงฝั่งโน้น เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่าปารายนะ

---

ပါရာယနာနုဂီတိဂါထာ

ปารายนานุคีติคาถา

---

၁၁၃၇.

๑๑๓๗.

---

‘‘ပါရာယနမနုဂါယိဿံ, (ဣစ္စာယသ္မာ ပိင်္ဂိယော)ယထာဒ္ဒက္ခိ တထာက္ခာသိ, ဝိမလော ဘူရိမေဓသော;

နိက္ကာမော နိဗ္ဗနော နာဂေါ, ကိဿ ဟေတု မုသာ ဘဏေ.

(ท่านพระปิยคิยะกล่าวว่า) เราจักขับขานปารายนธรรม พระผู้มีพระภาคผู้ปราศจากมลทิน มีปัญญากว้างขวางดังแผ่นดิน ปราศจากกาม ปราศจากป่าคือตัณหา เป็นนาค ทรงเห็นประการใด ได้ตรัสบอกประการนั้น พระองค์จะตรัสคำเท็จเพราะเหตุอะไร

---

၁၁၃၈.

๑๑๓๘.

---

‘‘ပဟီနမလမောဟဿ[Pg.450], မာနမက္ခပ္ပဟာယိနော;

ဟန္ဒာဟံ ကိတ္တယိဿာမိ, ဂိရံ ဝဏ္ဏူပသဉှိတံ.

เอาเถิด เราจักประกาศพระวาจาอันประกอบด้วยพระคุณของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงละมลทินและโมหะได้แล้ว ผู้ทรงละมานะและมักขะได้แล้ว

---

၁၁၃၉.

๑๑๓๙.

---

‘‘တမောနုဒေါ ဗုဒ္ဓေါ သမန္တစက္ခု, လောကန္တဂူ သဗ္ဗဘဝါတိဝတ္တော;

အနာသဝေါ သဗ္ဗဒုက္ခပဟီနော, သစ္စဝှယော ဗြဟ္မေ ဥပါသိတော မေ.

ดูกรพราหมณ์ พระพุทธเจ้าผู้ทรงบรรเทาความมืด มีพระจักษุรอบคอบ ถึงที่สุดแห่งโลก ก้าวล่วงภพทั้งปวง ไม่มีอาสวะ ละทุกข์ทั้งปวงได้แล้ว มีพระนามจริง ข้าพเจ้าได้เข้าไปนั่งใกล้แล้ว

---

၁၁၄၀.

๑๑๔๐.

---

‘‘ဒိဇော ယထာ ကုဗ္ဗနကံ ပဟာယ, ဗဟုပ္ဖလံ ကာနနမာဝသေယျ;

ဧဝံ ပဟံ အပ္ပဒဿေ ပဟာယ, မဟောဒဓိံ ဟံသောရိဝ အဇ္ဈပတ္တော.

เหมือนนกละป่าที่มีผลน้อยเสียแล้ว พึงอาศัยป่าที่มีผลมาก ฉันใด ข้าพเจ้าก็ฉันนั้น ละท่านผู้มีปัญญาน้อยเสียแล้ว ได้บรรลุถึงพระองค์ผู้เปรียบด้วยสาครใหญ่ เหมือนหงส์ลงสู่สาคร

---

၁၁၄၁.

๑๑๔๑.

---

‘‘ယေမေ ပုဗ္ဗေ ဝိယာကံသု, ဟုရံ ဂေါတမသာသနာ;

ဣစ္စာသိ ဣတိ ဘဝိဿတိ;

သဗ္ဗံ တံ ဣတိဟိတိဟံ, သဗ္ဗံ တံ တက္ကဝဍ္ဎနံ.

ชนเหล่าใดได้พยากรณ์แก่ข้าพเจ้าในกาลก่อนแต่พระศาสนาของพระโคดมว่า เรื่องนี้ได้เป็นมาแล้วอย่างนี้ จักเป็นอย่างนี้ คำของชนเหล่านั้นทั้งหมดเป็นแต่คำเล่าลือกันมา คำของชนเหล่านั้นทั้งหมดเป็นเครื่องเพิ่มพูนความตรึก

---

၁၁၄၂.

๑๑๔๒.

---

‘‘ဧကော တမနုဒါသိနော, ဇုတိမာ သော ပဘင်္ကရော;

ဂေါတမော ဘူရိပညာဏော, ဂေါတမော ဘူရိမေဓသော.

พระโคดมพระองค์นั้น ทรงบรรเทาความมืดแต่พระองค์เดียว ทรงรุ่งเรือง ทรงกระทำซึ่งแสงสว่าง พระโคดมผู้มีพระปรีชาญาณกว้างขวาง พระโคดมผู้มีพระปัญญากว้างขวางดังแผ่นดิน

---

၁၁၄၃.

๑๑๔๓.

---

‘‘ယော မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, သန္ဒိဋ္ဌိကမကာလိကံ;

တဏှက္ခယမနီတိကံ, ယဿ နတ္ထိ ဥပမာ ကွစိ’’.

พระองค์ใดได้ทรงแสดงธรรม คือความสิ้นตัณหา อันไม่มีอันตราย ซึ่งผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ที่ไม่มีสิ่งใดเปรียบปานในที่ไหนๆ แก่ข้าพเจ้า

---

၁၁၄၄.

๑๑๔๔.

---

‘‘ကိံနု တမှာ ဝိပ္ပဝသသိ, မုဟုတ္တမပိ ပိင်္ဂိယ;

ဂေါတမာ ဘူရိပညာဏာ, ဂေါတမာ ဘူရိမေဓသာ.

(พราหมณ์พาวรีถามว่า ดูกรปิยคิยะ) เหตุไรหนอ ท่านจึงเหินห่างจากพระโคดมผู้มีพระปรีชาญาณกว้างขวาง ผู้มีพระปัญญากว้างขวางดังแผ่นดิน แม้ครู่หนึ่งเล่า

---

၁၁၄၅.

๑๑๔๕.

---

‘‘ယော တေ ဓမ္မမဒေသေသိ, သန္ဒိဋ္ဌိကမကာလိကံ;

တဏှက္ခယမနီတိကံ, ယဿ နတ္ထိ ဥပမာ ကွစိ’’.

พระองค์ใดได้ทรงแสดงธรรม คือความสิ้นตัณหา อันไม่มีอันตราย ซึ่งผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ที่ไม่มีสิ่งใดเปรียบปานในที่ไหนๆ แก่ท่าน

---

၁၁၄၆.

๑๑๔๖.

---

‘‘နာဟံ တမှာ ဝိပ္ပဝသာမိ, မုဟုတ္တမပိ ဗြာဟ္မဏ;

ဂေါတမာ ဘူရိပညာဏာ, ဂေါတမာ ဘူရိမေဓသာ.

(ท่านพระปิยคิยะตอบว่า ข้าแต่พราหมณ์) ข้าพเจ้ามิได้เหินห่างจากพระโคดมผู้มีพระปรีชาญาณกว้างขวาง ผู้มีพระปัญญากว้างขวางดังแผ่นดิน แม้ครู่หนึ่งเลย

---

၁၁၄၇.

๑๑๔๗.

---

‘‘ယော မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, သန္ဒိဋ္ဌိကမကာလိကံ;

တဏှက္ခယမနီတိကံ, ယဿ နတ္ထိ ဥပမာ ကွစိ.

พระองค์ใดได้ทรงแสดงธรรม คือความสิ้นตัณหา อันไม่มีอันตราย ซึ่งผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ที่ไม่มีสิ่งใดเปรียบปานในที่ไหนๆ แก่ข้าพเจ้า

---

၁၁၄၈.

๑๑๔๘.

---

‘‘ပဿာမိ [Pg.451] နံ မနသာ စက္ခုနာဝ, ရတ္တိန္ဒိဝံ ဗြာဟ္မဏ အပ္ပမတ္တော;

နမဿမာနော ဝိဝသေမိ ရတ္တိံ, တေနေဝ မညာမိ အဝိပ္ပဝါသံ.

ข้าแต่พราหมณ์ ข้าพเจ้าเป็นผู้ไม่ประมาท เห็นพระองค์อยู่ด้วยใจประดุจเห็นด้วยตา ทั้งกลางวันกลางคืน ข้าพเจ้านมัสการพระองค์อยู่ ย่อมให้ราตรีล่วงไป เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงสำคัญว่าไม่เหินห่างจากพระองค์

---

၁၁၄၉.

๑๑๔๙.

---

‘‘သဒ္ဓါ စ ပီတိ စ မနော သတိ စ, နာပေန္တိ မေ ဂေါတမသာသနမှာ;

ယံ ယံ ဒိသံ ဝဇတိ ဘူရိပညော, သ တေန တေနေဝ နတောဟမသ္မိ.

ศรัทธา ปิติ ใจ และสติของข้าพเจ้า ย่อมไม่ออกจากพระศาสนาของพระโคดม พระผู้มีพระปัญญากว้างขวางดังแผ่นดิน เสด็จไปสู่ทิศใดๆ ข้าพเจ้าก็น้อมไปในทิศนั้นๆ

---

၁၁၅၀.

๑๑๕๐.

---

‘‘ဇိဏ္ဏဿ မေ ဒုဗ္ဗလထာမကဿ, တေနေဝ ကာယော န ပလေတိ တတ္ထ;

သံကပ္ပယန္တာယ ဝဇာမိ နိစ္စံ, မနော ဟိ မေ ဗြာဟ္မဏ တေန ယုတ္တော.

ข้าแต่พราหมณ์ กายของข้าพเจ้าผู้แก่แล้ว มีกำลังน้อย ย่อมไปในที่นั้นไม่ได้ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงไปด้วยความดำริเป็นนิตย์ เพราะว่าใจของข้าพเจ้าประกอบไว้กับพระองค์

---

၁၁၅၁.

๑๑๕๑.

---

‘‘ပင်္ကေ သယာနော ပရိဖန္ဒမာနော, ဒီပါ ဒီပံ ဥပပ္လဝိံ ;

အထဒ္ဒသာသိံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဩဃတိဏ္ဏမနာသဝံ’’.

ข้าพเจ้าจมอยู่ในเปือกตม ดิ้นรนอยู่ ได้ว่ายจากเกาะหนึ่งไปสู่เกาะหนึ่ง ครั้งนั้น ข้าพเจ้าได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว ไม่มีอาสวะ

---

၁၁၅၂.

๑๑๕๒.

---

‘‘ယထာ အဟူ ဝက္ကလိ မုတ္တသဒ္ဓေါ, ဘဒြာဝုဓော အာဠဝိ ဂေါတမော စ;

ဧဝမေဝ တွမ္ပိ ပမုဉ္စဿု သဒ္ဓံ,ဂမိဿသိ တွံ ပိင်္ဂိယ မစ္စုဓေယျဿ ပါရံ’’.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) วักกลิ ภัทราวุธ และอาฬวิโคตมะ มีศรัทธาหลุดพ้นแล้วฉันใด ดูกรปิยคิยะ แม้ท่านก็จงปล่อยศรัทธาไปฉันนั้นเถิด ท่านจักถึงฝั่งแห่งมฤตยูได้

---

၁၁၅၃.

๑๑๕๓.

---

‘‘ဧသ ဘိယျော ပသီဒါမိ, သုတွာန မုနိနော ဝစော;

ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, အခိလော ပဋိဘာနဝါ.

ข้าพระองค์นี้เลื่อมใสยิ่งนัก ได้ฟังพระดำรัสของพระมุนีแล้ว พระสัมพุทธเจ้าผู้ทรงเปิดเครื่องมุงบัง คือ กิเลสได้แล้ว ไม่มีกิเลสเพียงดังตะปู มีปฏิภาณ

---

၁၁၅၄.

๑๑๕๔.

---

‘‘အဓိဒေဝေ အဘိညာယ, သဗ္ဗံ ဝေဒိ ဝရောဝရံ ;

ပဉှာနန္တကရော သတ္ထာ, ကင်္ခီနံ ပဋိဇာနတံ.

พระศาสดาทรงกระทำที่สุดแห่งปัญหาแก่ชนผู้ยังสงสัย แต่ปฏิญาณตน ทรงรู้ยิ่งซึ่งธรรมอันเป็นอธิเทพ ทรงทราบธรรมทั้งปวงทั้งที่ประณีตและเลวทราม

---

၁၁၅၅.

๑๑๕๕.

---

‘‘အသံဟီရံ အသင်္ကုပ္ပံ, ယဿ နတ္ထိ ဥပမာ ကွစိ;

အဒ္ဓါ ဂမိဿာမိ န မေတ္ထ ကင်္ခါ, ဧဝံ မံ ဓာရေဟိ အဓိမုတ္တစိတ္တ’’န္တိ.

นิพพานใดที่ใครๆ ครอบงำไม่ได้ ไม่กำเริบ ไม่มีอุปมาในที่ไหนๆ ข้าพระองค์จักไปสู่นิพพานนั้นแน่แท้ ความสงสัยในนิพพานนั้นของข้าพระองค์ไม่มี ขอพระองค์ทรงจำข้าพระองค์ว่า เป็นผู้มีจิตน้อมไปในนิพพานอย่างนี้เถิด

---

ပါရာယနဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော နိဋ္ဌိတော.

ปารายนวรรคที่ ๕ จบ

---

သုတ္တုဒ္ဒါနံ –

อุทานคาถาแสดงชื่อสุตตันตะ

---

၁.

๑.

---

ဥရဂေါ [Pg.452] ဓနိယောပိ စ, ခဂ္ဂဝိသာဏော ကသိ စ;

စုန္ဒော ဘဝေါ ပုနဒေဝ, ဝသလော စ ကရဏီယဉ္စ;

ဟေမဝတော အထ ယက္ခော, ဝိဇယသုတ္တံ မုနိသုတ္တဝရန္တိ.

อุรคสูตร ๑ ธนิยสูตร ๑ ขัคควิสาณสูตร ๑ กสิสูตร ๑ จุนทสูตร ๑ ปราภวสูตร ๑ วสลสูตร ๑ กรณียเมตตสูตร ๑ เหมวตสูตร ๑ อาฬวกสูตร ๑ วิชยสูตร ๑ มุนิสูตรอันประเสริฐ ๑

---

၂.

๒.

---

ပဌမကဋ္ဌဝရော ဝရဝဂ္ဂေါ, ဒွါဒသသုတ္တဓရော သုဝိဘတ္တော;

ဒေသိတော စက္ခုမတာ ဝိမလေန, သုယျတိ ဝဂ္ဂဝရော ဥရဂေါတိ.

วรรคอันประเสริฐที่รวบรวม ๑๒ สูตร เป็นวรรคแรกอันยอดเยี่ยม ที่พระผู้มีพระภาคผู้มีจักษุ ผู้ปราศจากมลทิน ทรงจำแนกไว้ดีแล้ว ทรงแสดงแล้ว ได้ยินว่าวรรคอันประเสริฐนั้นชื่ออุรควรรค

---

၃.

๓.

---

ရတနာမဂန္ဓော ဟိရိမင်္ဂလနာမော, သုစိလောမကပိလော စ ဗြာဟ္မဏဓမ္မော;

နာဝါ ကိံသီလဥဋ္ဌဟနော စ, ရာဟုလော စ ပုနပိ ဝင်္ဂီသော.

รัตนสูตร ๑ อามคันธสูตร ๑ หิริสูตร ๑ มงคลสูตร ๑ สุจิโลมสูตร ๑ ธัมมจริยสูตร ๑ พราหมณธัมมิกสูตร ๑ นาวาสูตร ๑ กิงสีลสูตร ๑ อุฏฐานสูตร ๑ ราหุลสูตร ๑ และวังคีสสูตรอีก ๑

---

၄.

๔.

---

သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနီယောပိ စေတ္ထ, ဓမ္မိကသုတ္တဝရော သုဝိဘတ္တော;

စုဒ္ဒသသုတ္တဓရော ဒုတိယမှိ, စူဠကဝဂ္ဂဝရောတိ တမာဟု.

ในวรรคนี้มีสัมมาปริพพาชนียสูตร และธัมมิกสูตรอันประเสริฐด้วย วรรคที่ ๒ อันพระผู้มีพระภาคทรงจำแนกไว้ดีแล้ว รวบรวม ๑๔ สูตร ท่านกล่าวว่าวรรคอันประเสริฐนั้นชื่อจูฬวรรค

---

၅.

๕.

---

ပဗ္ဗဇ္ဇပဓာနသုဘာသိတနာမော, ပူရဠာသော ပုနဒေဝ မာဃော စ;

သဘိယံ ကေဏိယမေဝ သလ္လနာမော, ဝါသေဋ္ဌဝရော ကာလိကောပိ စ.

ปัพพัชชาสูตร ๑ ปธานสูตร ๑ สุภาสิตสูตร ๑ ปูราฬาสสูตร ๑ มาฆสูตร ๑ สภิยสูตร ๑ เสลสูตร ๑ สัลลสูตร ๑ วาเสฏฐสูตรอันประเสริฐ ๑ และโกกาลิกสูตร ๑

---

၆.

๖.

---

နာလကသုတ္တဝရော သုဝိဘတ္တော, တံ အနုပဿီ တထာ ပုနဒေဝ;

ဒွါဒသသုတ္တဓရော တတိယမှိ, သုယျတိ ဝဂ္ဂဝရော မဟာနာမော.

นาลกสูตรอันประเสริฐ และทวยตานุปัสสนาสูตรอีกสูตรหนึ่ง วรรคที่ ๓ อันพระผู้มีพระภาคทรงจำแนกไว้ดีแล้ว รวบรวม ๑๒ สูตร ได้ยินว่าวรรคอันประเสริฐนั้นชื่อมหาวรรค

---

၇.

๗.

---

ကာမဂုဟဋ္ဌကဒုဋ္ဌကနာမာ, သုဒ္ဓဝရော ပရမဋ္ဌကနာမော;

ဇရာ မေတ္တိယဝရော သုဝိဘတ္တော, ပသူရမာဂဏ္ဍိယာ ပုရာဘေဒေါ.

กามสูตร ๑ คุหัฏฐกสูตร ๑ ทุฏฐัฏฐกสูตร ๑ สุทธัฏฐกสูตรอันประเสริฐ ๑ ปรมัฏฐกสูตร ๑ ชราสูตร ๑ ติสสเมตเตยยสูตรอันประเสริฐ ๑ ปสูรสูตร ๑ มาคัณฑิยสูตร ๑ และปุราเภทสูตร ๑ อันพระผู้มีพระภาคทรงจำแนกไว้ดีแล้ว

---

၈.

๘.

---

ကလဟဝိဝါဒေါ [Pg.453] ဥဘော ဝိယုဟာ စ, တုဝဋကအတ္တဒဏ္ဍသာရိပုတ္တာ;

သောဠသသုတ္တဓရော စတုတ္ထမှိ, အဋ္ဌကဝဂ္ဂဝရောတိ တမာဟု.

กลหวิวาทสูตร ๑ จูฬวิยูหสูตรและมหาวิยูหสูตรทั้ง ๒ สูตร ๑ ตุวฏกสูตร ๑ อัตตทัณฑสูตร ๑ และสารีปุตตสูตร ๑ วรรคที่ ๔ รวบรวม ๑๖ สูตร ท่านกล่าวว่าวรรคอันประเสริฐนั้นชื่ออัฏฐกวรรค

---

၉.

๙.

---

မဂဓေ ဇနပဒေ ရမဏီယေ, ဒေသဝရေ ကတပုညနိဝေသေ;

ပါသာဏကစေတိယဝရေ သုဝိဘတ္တေ, ဝသိ ဘဂဝါ ဂဏသေဋ္ဌော.

พระผู้มีพระภาคผู้ประเสริฐแห่งหมู่ ได้ประทับอยู่ ณ ปาสาณกเจดีย์อันประเสริฐ ซึ่งจำแนกไว้ดีแล้ว ในแคว้นมคธ อันเป็นชนบทที่น่ารื่นรมย์ เป็นประเทศอันประเสริฐ เป็นที่อยู่ของผู้ทำบุญไว้

---

၁၀.

๑๐.

---

ဥဘယဝါသမာဂတိယမှိ, ဒွါဒသယောဇနိယာ ပရိသာယ;

သောဠသဗြာဟ္မဏာနံ ကိရ ပုဋ္ဌော, ပုစ္ဆာယ သောဠသပဉှကမ္မိယာ;

နိပ္ပကာသယိ ဓမ္မမဒါသိ.

ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคถูกพราหมณ์ ๑๖ คน ถามปัญหา ๑๖ ข้อ ในบริษัทประมาณ ๑๒ โยชน์ ซึ่งมาประชุมกันจากเมืองทั้งสอง ได้ทรงประกาศธรรมและประทานธรรมแล้ว

---

၁၁.

๑๑.

---

အတ္ထပကာသကဗျဉ္ဇနပုဏ္ဏံ, ဓမ္မမဒေသေသိ ပရခေမဇနိယံ ;

လောကဟိတာယ ဇိနော ဒွိပဒဂ္ဂေါ, သုတ္တဝရံ ဗဟုဓမ္မဝိစိတြံ;

သဗ္ဗကိလေသပမောစနဟေတုံ, ဒေသယိ သုတ္တဝရံ ဒွိပဒဂ္ဂေါ.

พระชินเจ้าผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ได้ทรงแสดงธรรมอันสมบูรณ์ด้วยอรรถและพยัญชนะ เป็นที่เกษมของผู้อื่น เพื่อประโยชน์แก่โลก พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ได้ทรงแสดงพระสูตรอันประเสริฐ วิจิตรด้วยธรรมเป็นอันมาก เป็นเหตุแห่งความหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง

---

၁၂.

๑๒.

---

ဗျဉ္ဇနမတ္ထပဒံ သမယုတ္တံ, အက္ခရသညိတဩပမဂါဠှံ;

လောကဝိစာရဏဉာဏပဘဂ္ဂံ, ဒေသယိ သုတ္တဝရံ ဒွိပဒဂ္ဂေါ.

พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ได้ทรงแสดงพระสูตรอันประเสริฐ ซึ่งประกอบด้วยบทพยัญชนะและบทอรรถ มีอุปมาที่กำหนดด้วยอักษรอย่างลึกซึ้ง ประเสริฐด้วยญาณอันเป็นเครื่องพิจารณาโลก

---

၁၃.

๑๓.

---

ရာဂမလေ အမလံ ဝိမလဂ္ဂံ, ဒေါသမလေ အမလံ ဝိမလဂ္ဂံ;

မောဟမလေ အမလံ ဝိမလဂ္ဂံ, လောကဝိစာရဏဉာဏပဘဂ္ဂံ;

ဒေသယိ သုတ္တဝရံ ဒွိပဒဂ္ဂေါ.

พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ได้ทรงแสดงพระสูตรอันประเสริฐ ซึ่งปราศจากมลทินคือราคะ เป็นธรรมอันเลิศที่ไร้มลทิน ปราศจากมลทินคือโทสะ เป็นธรรมอันเลิศที่ไร้มลทิน ปราศจากมลทินคือโมหะ เป็นธรรมอันเลิศที่ไร้มลทิน ประเสริฐด้วยญาณอันเป็นเครื่องพิจารณาโลก

---

၁၄.

๑๔.

---

က္လေသမလေ [Pg.454] အမလံ ဝိမလဂ္ဂံ, ဒုစ္စရိတမလေ အမလံ ဝိမလဂ္ဂံ;

လောကဝိစာရဏဉာဏပဘဂ္ဂံ, ဒေသယိ သုတ္တဝရံ ဒွိပဒဂ္ဂေါ.

พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ได้ทรงแสดงพระสูตรอันประเสริฐ ซึ่งปราศจากมลทินคือกิเลส เป็นธรรมอันเลิศที่ไร้มลทิน ปราศจากมลทินคือทุจริต เป็นธรรมอันเลิศที่ไร้มลทิน ประเสริฐด้วยญาณอันเป็นเครื่องพิจารณาโลก

---

၁၅.

๑๕.

---

အာသဝဗန္ဓနယောဂါကိလေသံ, နီဝရဏာနိ စ တီဏိ မလာနိ;

တဿ ကိလေသပမောစနဟေတုံ, ဒေသယိ သုတ္တဝရံ ဒွိပဒဂ္ဂေါ.

พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ได้ทรงแสดงพระสูตรอันประเสริฐ เป็นเหตุแห่งความหลุดพ้นจากกิเลสของสัตว์นั้น ผู้มีอาสวะ เครื่องผูก โยคะ กิเลส นิวรณ์ และมลทิน ๓

---

၁၆.

๑๖.

---

နိမ္မလသဗ္ဗကိလေသပနူဒံ, ရာဂဝိရာဂမနေဇမသောကံ;

သန္တပဏီတသုဒုဒ္ဒသဓမ္မံ, ဒေသယိ သုတ္တဝရံ ဒွိပဒဂ္ဂေါ.

พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ได้ทรงแสดงพระสูตรอันประเสริฐ คือธรรมอันไม่มีมลทิน บรรเทากิเลสทั้งปวง ปราศจากราคะ ไม่หวั่นไหว ไม่เศร้าโศก สงบ ประณีต เห็นได้ยากยิ่ง

---

၁၇.

๑๗.

---

ရာဂဉ္စ ဒေါသကမဘဉ္ဇိတသန္တံ, ယောနိစတုဂ္ဂတိပဉ္စဝိညာဏံ;

တဏှာရတစ္ဆဒနတာဏလတာပမောက္ခံ, ဒေသယိ သုတ္တဝရံ ဒွိပဒဂ္ဂေါ.

พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ได้ทรงแสดงพระสูตรอันประเสริฐ ซึ่งทำลายราคะ โทสะ และความทะยานอยาก เป็นเครื่องปลดเปลื้องจากโยนิ ๔ คติ ๕ วิญญาณฐิติ ๗ ตัณหา ความยินดี เครื่องมุงบัง ที่ต้านทาน และเถาวัลย์คือตัณหา

---

၁၈.

๑๘.

---

ဂမ္ဘီရဒုဒ္ဒသသဏှနိပုဏံ, ပဏ္ဍိတဝေဒနိယံ နိပုဏတ္ထံ;

လောကဝိစာရဏဉာဏပဘဂ္ဂံ, ဒေသယိ သုတ္တဝရံ ဒွိပဒဂ္ဂေါ.

พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ได้ทรงแสดงพระสูตรอันประเสริฐ ซึ่งลึกซึ้ง เห็นได้ยาก ละเอียดอ่อน อันบัณฑิตพึงรู้ มีอรรถอันสุขุม ประเสริฐด้วยญาณอันเป็นเครื่องพิจารณาโลก

---

၁၉.

๑๙.

---

နဝင်္ဂကုသုမမာလဂီဝေယျံ, ဣန္ဒြိယဈာနဝိမောက္ခဝိဘတ္တံ;

အဋ္ဌင်္ဂမဂ္ဂဓရံ ဝရယာနံ, ဒေသယိ သုတ္တဝရံ ဒွိပဒဂ္ဂေါ.

พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ได้ทรงแสดงพระสูตรอันประเสริฐ ซึ่งมีสร้อยคอคือพวงดอกไม้นวังคสัตถุศาสน์ จำแนกด้วยอินทรีย์ ฌาน และวิโมกข์ มีมรรคมีองค์ ๘ เป็นยานอันประเสริฐ

---

၂၀.

๒๐.

---

သောမုပမံ [Pg.455] ဝိမလံ ပရိသုဒ္ဓံ, အဏ္ဏဝမူပမရတနသုစိတ္တံ;

ပုပ္ဖသမံ ရဝိမူပမတေဇံ, ဒေသယိ သုတ္တဝရံ ဒွိပဒဂ္ဂေါ.

พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ได้ทรงแสดงพระสูตรอันประเสริฐ ซึ่งเปรียบด้วยดวงจันทร์ ปราศจากมลทิน บริสุทธิ์ วิจิตรด้วยรัตนะเปรียบด้วยมหาสมุทร เสมอด้วยดอกไม้ มีเดชเปรียบด้วยดวงอาทิตย์

---

၂၁.

๒๑.

---

ခေမသိဝံ သုခသီတလသန္တံ, မစ္စုတတာဏပရံ ပရမတ္ထံ;

တဿ သုနိဗ္ဗုတဒဿနဟေတုံ, ဒေသယိ သုတ္တဝရံ ဒွိပဒဂ္ဂေါတိ.

พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ได้ทรงแสดงพระสูตรอันประเสริฐ เป็นเหตุเพื่อให้เห็นนิพพานอันสงบเย็นสนิท ซึ่งเป็นแดนเกษม ปลอดโปร่ง เป็นสุข เย็น สงบ เป็นที่ต้านทานความตาย เป็นประโยชน์อย่างยิ่ง

---

သုတ္တနိပါတပါဠိ နိဋ္ဌိတာ.

พระบาลีสุตตนิบาต จบ