นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

그분, 세존, 아라한, 완전히 깨달으신 분께 귀의합니다.

ขุทฺทกนิกาเย

쿠다카 니카야

อิติวุตฺตกปาฬิ

이티부타카 빨리어 본문

๑. เอกกนิปาโต

1. 하나의 모음

๑. ปฐมวคฺโค

1. 첫 번째 품

๑. โลภสุตฺตํ

1. 탐욕 경

๑. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.195] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

1. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 내가 들었습니다.

‘‘เอกธมฺมํ, ภิกฺขเว, ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตาย. กตมํ เอกธมฺมํ? โลภํ, ภิกฺขเว, เอกธมฺมํ ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 한 가지 법을 버려라. 내가 너희가 아나감이 되는 것을 보증하겠다. 그 한 가지 법이란 무엇인가? 비구들이여, 탐욕이라는 한 가지 법을 버려라. 내가 너희가 아나감이 되는 것을 보증하겠다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 이렇게 말씀하셨습니다.

‘‘เยน โลเภน ลุทฺธาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โลภํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“중생들은 탐욕에 빠져 불행한 곳으로 가지만, 통찰하는 자들은 그 탐욕을 바르게 알아서 버린다. 그것을 버리고 다시는 결코 이 세상으로 돌아오지 않는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었습니다. 첫 번째 경.

๒. โทสสุตฺตํ

2. 성냄 경

๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

2. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 내가 들었습니다.

‘‘เอกธมฺมํ, ภิกฺขเว, ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตาย. กตมํ เอกธมฺมํ? โทสํ, ภิกฺขเว, เอกธมฺมํ ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 한 가지 법을 버려라. 내가 너희가 아나감이 되는 것을 보증하겠다. 그 한 가지 법이란 무엇인가? 비구들이여, 성냄이라는 한 가지 법을 버려라. 내가 너희가 아나감이 되는 것을 보증하겠다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 이렇게 말씀하셨습니다.

‘‘เยน [Pg.196] โทเสน ทุฏฺฐาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โทสํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“중생들은 성냄에 물들어 불행한 곳으로 가지만, 통찰하는 자들은 그 성냄을 바르게 알아서 버린다. 그것을 버리고 다시는 결코 이 세상으로 돌아오지 않는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었습니다. 두 번째 경.

๓. โมหสุตฺตํ

3. 어리석음 경

๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

3. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 내가 들었습니다.

‘‘เอกธมฺมํ, ภิกฺขเว, ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตาย. กตมํ เอกธมฺมํ? โมหํ, ภิกฺขเว, เอกธมฺมํ ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 한 가지 법을 버려라. 내가 너희가 아나감이 되는 것을 보증하겠다. 그 한 가지 법이란 무엇인가? 비구들이여, 어리석음이라는 한 가지 법을 버려라. 내가 너희가 아나감이 되는 것을 보증하겠다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 이렇게 말씀하셨습니다.

‘‘เยน โมเหน มูฬฺหาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โมหํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“중생들은 어리석음에 미혹되어 불행한 곳으로 가지만, 통찰하는 자들은 그 어리석음을 바르게 알아서 버린다. 그것을 버리고 다시는 결코 이 세상으로 돌아오지 않는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었습니다. 세 번째 경.

๔. โกธสุตฺตํ

4. 분노 경

๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

4. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 내가 들었습니다.

‘‘เอกธมฺมํ, ภิกฺขเว, ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตาย. กตมํ เอกธมฺมํ? โกธํ, ภิกฺขเว, เอกธมฺมํ ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 한 가지 법을 버려라. 내가 너희가 아나감이 되는 것을 보증하겠다. 그 한 가지 법이란 무엇인가? 비구들이여, 분노라는 한 가지 법을 버려라. 내가 너희가 아나감이 되는 것을 보증하겠다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 이렇게 말씀하셨습니다.

‘‘เยน โกเธน กุทฺธาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โกธํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“중생들은 분노에 휩싸여 불행한 곳으로 가지만, 통찰하는 자들은 그 분노를 바르게 알아서 버린다. 그것을 버리고 다시는 결코 이 세상으로 돌아오지 않는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었습니다. 네 번째 경.

๕. มกฺขสุตฺตํ

5. 은혜를 저버림 경

๕. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.197] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

5. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 내가 들었습니다.

‘‘เอกธมฺมํ, ภิกฺขเว, ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตาย. กตมํ เอกธมฺมํ? มกฺขํ, ภิกฺขเว, เอกธมฺมํ ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 한 가지 법을 버려라. 내가 너희가 아나감이 되는 것을 보증하겠다. 그 한 가지 법이란 무엇인가? 비구들이여, 은혜를 저버림이라는 한 가지 법을 버려라. 내가 너희가 아나감이 되는 것을 보증하겠다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 이렇게 말씀하셨습니다.

‘‘เยน มกฺเขน มกฺขาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ มกฺขํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“중생들은 은혜를 저버림에 빠져 불행한 곳으로 가지만, 통찰하는 자들은 그 은혜를 저버림을 바르게 알아서 버린다. 그것을 버리고 다시는 결코 이 세상으로 돌아오지 않는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었습니다. 다섯 번째 경.

๖. มานสุตฺตํ

6. 자만 경 (Mānasuttaṃ)

๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

6. 이것은 세존께서 말씀하신 것이며, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 내가 들었습니다.

‘‘เอกธมฺมํ, ภิกฺขเว, ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตาย. กตมํ เอกธมฺมํ? มานํ, ภิกฺขเว, เอกธมฺมํ ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 한 가지 법을 버려라. 그러면 내가 그대들에게 아나함(불환)이 될 것을 보증하리라. 그 한 가지 법이란 무엇인가? 비구들이여, 자만이라는 한 가지 법을 버려라. 그러면 내가 그대들에게 아나함이 될 것을 보증하리라.” 세존께서는 이 의미를 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘เยน มาเนน มตฺตาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ มานํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“어떤 자만에 취하여 중생들은 악처에 떨어지나니, 위빳사나를 닦는 이들은 그 자만을 바르게 알아 그것을 버린다. 자만을 버린 이들은 다시는 이 세상으로 결코 돌아오지 않는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

이 의미 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 내가 들었습니다. 여섯 번째 경.

๗. สพฺพปริญฺญาสุตฺตํ

7. 일체 철저지 경 (Sabbapariññāsuttaṃ)

๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

7. 이것은 세존께서 말씀하신 것이며, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 내가 들었습니다.

‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. สพฺพญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 일체(sabba)를 바로 알지 못하고 철저히 알지 못하며, 그것에 대해 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못하는 자는 괴로움의 소멸이 불가능하다. 비구들이여, 일체를 바로 알고 철저히 알며, 그것에 대해 탐욕을 빛바래게 하고 버리는 자는 괴로움의 소멸이 가능하다.” 세존께서는 이 의미를 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘โย [Pg.198] สพฺพํ สพฺพโต ญตฺวา, สพฺพตฺเถสุ น รชฺชติ;

ส เว สพฺพปริญฺญา โส, สพฺพทุกฺขมุปจฺจคา’’ติ.

“누구든지 일체를 모든 측면에서 알아 일체의 것들에 탐착하지 않는 자, 그는 참으로 일체를 철저히 안 자로서 모든 괴로움을 극복한다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

이 의미 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 내가 들었습니다. 일곱 번째 경.

๘. มานปริญฺญาสุตฺตํ

8. 자만 철저지 경 (Mānapariññāsuttaṃ)

๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

8. 이것은 세존께서 말씀하신 것이며, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 내가 들었습니다.

‘‘มานํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. มานญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 자만을 바로 알지 못하고 철저히 알지 못하며, 그것에 대해 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못하는 자는 괴로움의 소멸이 불가능하다. 비구들이여, 자만을 바로 알고 철저히 알며, 그것에 대해 탐욕을 빛바래게 하고 버리는 자는 괴로움의 소멸이 가능하다.” 세존께서는 이 의미를 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘มานุเปตา อยํ ปชา, มานคนฺถา ภเว รตา;

มานํ อปริชานนฺตา, อาคนฺตาโร ปุนพฺภวํ.

“이 중생들은 자만을 갖추고 자만이라는 굴레에 묶여 존재(bhava)를 즐기나니, 자만을 철저히 알지 못하여 다시 태어남으로 돌아온다.

‘‘เย จ มานํ ปหนฺตฺวาน, วิมุตฺตา มานสงฺขเย;

เต มานคนฺถาภิภุโน, สพฺพทุกฺขมุปจฺจคุ’’นฺติ.

그러나 자만을 버리고 자만이 다한 곳에서 해탈한 자들, 그들은 자만이라는 굴레를 정복하여 모든 괴로움을 극복했다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

이 의미 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 내가 들었습니다. 여덟 번째 경.

๙. โลภปริญฺญาสุตฺตํ

9. 탐욕 철저지 경 (Lobhapariññāsuttaṃ)

๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

9. 이것은 세존께서 말씀하신 것이며, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 내가 들었습니다.

‘‘โลภํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. โลภญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 탐욕을 바로 알지 못하고 철저히 알지 못하며, 그것에 대해 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못하는 자는 괴로움의 소멸이 불가능하다. 비구들이여, 탐욕을 바로 알고 철저히 알며, 그것에 대해 탐욕을 빛바래게 하고 버리는 자는 괴로움의 소멸이 가능하다.” 세존께서는 이 의미를 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘เยน โลเภน ลุทฺธาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โลภํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“어떤 탐욕으로 탐내는 자가 되어 중생들은 악처에 떨어지나니, 위빳사나를 닦는 이들은 그 탐욕을 바르게 알아 그것을 버린다. 탐욕을 버린 이들은 다시는 이 세상으로 결코 돌아오지 않는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

이 의미 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 내가 들었습니다. 아홉 번째 경.

๑๐. โทสปริญฺญาสุตฺตํ

10. 성냄 철저지 경 (Dosapariññāsuttaṃ)

๑๐. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.199] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

10. 이것은 세존께서 말씀하신 것이며, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 내가 들었습니다.

‘‘โทสํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. โทสญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 성냄을 바로 알지 못하고 철저히 알지 못하며, 그것에 대해 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못하는 자는 괴로움의 소멸이 불가능하다. 비구들이여, 성냄을 바로 알고 철저히 알며, 그것에 대해 탐욕을 빛바래게 하고 버리는 자는 괴로움의 소멸이 가능하다.” 세존께서는 이 의미를 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘เยน โทเสน ทุฏฺฐาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โทสํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“어떤 성냄으로 오염되어 중생들은 악처에 떨어지나니, 위빳사나를 닦는 이들은 그 성냄을 바르게 알아 그것을 버린다. 성냄을 버린 이들은 다시는 이 세상으로 결코 돌아오지 않는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

이 의미 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 내가 들었습니다. 열 번째 경.

ปฐโม วคฺโค นิฏฺฐิโต.

첫 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

ราคโทสา อถ โมโห, โกธมกฺขา มานํ สพฺพํ;

มานโต ราคโทสา ปุน ทฺเว, ปกาสิตา วคฺคมาหุ ปฐมนฺติ.

탐욕과 성냄, 그리고 미혹, 분노와 은폐(makkha), 자만과 일체; 자만 다음에 다시 두 가지 탐욕과 성냄이 설해졌으니, 이것을 첫 번째 품이라 부른다.

๒. ทุติยวคฺโค

2. 두 번째 품

๑. โมหปริญฺญาสุตฺตํ

1. 어리석음의 철저한 앎의 경 (Mohapariññāsutta)

๑๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

11. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한(공양받을 만한 분)께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘โมหํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. โมหญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 어리석음(모하)을 특별한 지혜로 알지 못하고 철저히 알지 못하며, 그에 대하여 마음의 탐착을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못하는 자는 괴로움의 소멸에 이를 수 없다. 비구들이여, 어리석음을 특별한 지혜로 알고 철저히 알며, 그에 대하여 마음의 탐착을 빛바래게 하고 버리는 자는 괴로움의 소멸에 이를 수 있다.” 세존께서는 이 뜻을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘เยน โมเหน มูฬฺหาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โมหํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“어떤 어리석음에 미혹되어 중생들은 악처로 가나니, 그 어리석음을 바르게 알아 위빳사나를 닦는 이들은 그것을 버리게 된다. 어리석음을 버리고 나면 다시는 이 세상으로 결코 돌아오지 않는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

이 뜻 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 첫 번째 경.

๒. โกธปริญฺญาสุตฺตํ

2. 분노의 철저한 앎의 경 (Kodhapariññāsutta)

๑๒. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.200] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

12. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한(공양받을 만한 분)께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘โกธํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. โกธญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 분노(꼬다)를 특별한 지혜로 알지 못하고 철저히 알지 못하며, 그에 대하여 마음의 탐착을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못하는 자는 괴로움의 소멸에 이를 수 없다. 비구들이여, 분노를 특별한 지혜로 알고 철저히 알며, 그에 대하여 마음의 탐착을 빛바래게 하고 버리는 자는 괴로움의 소멸에 이를 수 있다.” 세존께서는 이 뜻을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘เยน โกเธน กุทฺธาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โกธํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“어떤 분노에 휩싸여 화를 냄으로써 중생들은 악처로 가나니, 그 분노를 바르게 알아 위빳사나를 닦는 이들은 그것을 버리게 된다. 분노를 버리고 나면 다시는 이 세상으로 결코 돌아오지 않는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

이 뜻 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 두 번째 경.

๓.มกฺขปริญฺญาสุตฺตํ

3. 은혜를 저버림의 철저한 앎의 경 (Makkhapariññāsutta)

๑๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

13. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한(공양받을 만한 분)께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘มกฺขํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. มกฺขญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 은혜를 저버림(막카)을 특별한 지혜로 알지 못하고 철저히 알지 못하며, 그에 대하여 마음의 탐착을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못하는 자는 괴로움의 소멸에 이를 수 없다. 비구들이여, 은혜를 저버림을 특별한 지혜로 알고 철저히 알며, 그에 대하여 마음의 탐착을 빛바래게 하고 버리는 자는 괴로움의 소멸에 이를 수 있다.” 세존께서는 이 뜻을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘เยน มกฺเขน มกฺขาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ มกฺขํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“어떤 은혜를 저버림으로써 남의 은혜를 깎아내리는 중생들은 악처로 가나니, 그 은혜 저버림의 법을 바르게 알아 위빳사나를 닦는 이들은 그것을 버리게 된다. 은혜를 저버림을 버리고 나면 다시는 이 세상으로 결코 돌아오지 않는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

이 뜻 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 세 번째 경.

๔. อวิชฺชานีวรณสุตฺตํ

4. 무명의 장애 경 (Avijjānīvaraṇasutta)

๑๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

14. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한(공양받을 만한 분)께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกนีวรณมฺปิ สมนุปสฺสามิ เยน นีวรเณน นิวุตา ปชา ทีฆรตฺตํ สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ ยถยิทํ, ภิกฺขเว, อวิชฺชานีวรณํ. อวิชฺชานีวรเณน หิ, ภิกฺขเว, นิวุตา ปชา ทีฆรตฺตํ สนฺธาวนฺติ สํสรนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 나는 무명의 장애에 덮여 중생들이 오랜 세월 동안 치달리고 윤회하게 만드는 것과 같은 다른 하나의 장애도 보지 못하노라. 참으로 비구들이여, 무명의 장애에 가로막힌 중생들은 오랜 세월 동안 치달리고 윤회하느니라.” 세존께서는 이 뜻을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘นตฺถญฺโญ [Pg.201] เอกธมฺโมปิ, เยเนวํ นิวุตา ปชา;

สํสรนฺติ อโหรตฺตํ, ยถา โมเหน อาวุตา.

“무명에 가로막힌 중생들이 밤낮으로 윤회하듯, 중생들을 이처럼 가로막는 다른 하나의 법도 존재하지 않는다.

‘‘เย จ โมหํ ปหนฺตฺวาน, ตโมขนฺธํ ปทาลยุํ;

น เต ปุน สํสรนฺติ, เหตุ เตสํ น วิชฺชตี’’ติ.

어리석음을 버려 어둠의 무더기를 깨뜨린 이들, 그들에게는 윤회의 원인이 존재하지 않기에 다시는 윤회하지 않는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

이 뜻 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 네 번째 경.

๕. ตณฺหาสํโยชนสุตฺตํ

5. 갈애의 결박 경 (Taṇhāsaṃyojanasutta)

๑๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

15. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한(공양받을 만한 분)께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกสํโยชนมฺปิ สมนุปสฺสามิ เยน สํโยชเนน สํยุตฺตา สตฺตา ทีฆรตฺตํ สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ ยถยิทํ, ภิกฺขเว, ตณฺหาสํโยชนํ. ตณฺหาสํโยชเนน หิ, ภิกฺขเว, สํยุตฺตา สตฺตา ทีฆรตฺตํ สนฺธาวนฺติ สํสรนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 나는 갈애의 결박에 묶여 중생들이 오랜 세월 동안 치달리고 윤회하게 만드는 것과 같은 다른 하나의 결박도 보지 못하노라. 참으로 비구들이여, 갈애의 결박에 묶인 중생들은 오랜 세월 동안 치달리고 윤회하느니라.” 세존께서는 이 뜻을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘ตณฺหาทุติโย ปุริโส, ทีฆมทฺธาน สํสรํ;

อิตฺถภาวญฺญถาภาวํ, สํสารํ นาติวตฺตติ.

“갈애를 동반자로 삼은 사람은 오랜 세월 윤회하며 지금의 상태나 다른 상태로 바뀌는 윤회에서 벗어나지 못한다.

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, ตณฺหํ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ;

วีตตณฺโห อนาทาโน, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

갈애가 괴로움의 발생 원인이라는 이러한 결점을 알아서, 갈애가 없고 집착이 없으며 마음 챙기는 비구는 윤회에서 벗어나야 한다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

이 뜻 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 다섯 번째 경.

๖. ปฐมเสขสุตฺตํ

6. 첫 번째 유학의 경 (Paṭhamasekhasutta)

๑๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

16. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한(공양받을 만한 분)께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘เสขสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อปฺปตฺตมานสสฺส อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ ปตฺถยมานสฺส วิหรโต อชฺฌตฺติกํ องฺคนฺติ กริตฺวา นาญฺญํ เอกงฺคมฺปิ สมนุปสฺสามิ ยํ เอวํ พหูปการํ ยถยิทํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิกาโร. โยนิโส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มนสิ กโรนฺโต อกุสลํ ปชหติ[Pg.202], กุสลํ ภาเวตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 아직 아라한과에 이르지 못하여 위없는 안온(요가케마)을 갈구하며 지내는 유학(학인) 비구에게, 내부의 요소로서 이보다 더 많은 도움이 되는 다른 하나의 요소도 나는 보지 못하노니, 그것은 바로 지혜로운 주의력(요니소 마나시까라)이다. 비구들이여, 지혜롭게 주의를 기울이는 비구는 해로운 법을 버리고 유익한 법을 닦느니라.” 세존께서는 이 뜻을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘โยนิโส มนสิกาโร, ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน;

นตฺถญฺโญ เอวํ พหุกาโร, อุตฺตมตฺถสฺส ปตฺติยา;

โยนิโส ปทหํ ภิกฺขุ, ขยํ ทุกฺขสฺส ปาปุเณ’’ติ.

“지혜로운 주의력(여리작의)은 유학(有學)의 비구에게 최상의 목적(아라한과)을 달성하기 위해 매우 도움이 된다. 이처럼 최상의 목적을 달성하는 데 지혜로운 주의력보다 더 도움이 되는 다른 법은 없다. 지혜로운 주의력을 기울이는 비구는 괴로움의 소멸(열반)에 이를 수 있다.”라고 세존께서 말씀하셨다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

이러한 뜻을 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여섯 번째.

๗. ทุติยเสขสุตฺตํ

7. 제2 유학 경

๑๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

17. 이것은 세존께서 말씀하신 것이며, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘เสขสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อปฺปตฺตมานสสฺส อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ ปตฺถยมานสฺส วิหรโต พาหิรํ องฺคนฺติ กริตฺวา นาญฺญํ เอกงฺคมฺปิ สมนุปสฺสามิ ยํ เอวํ พหูปการํ ยถยิทํ, ภิกฺขเว, กลฺยาณมิตฺตตา. กลฺยาณมิตฺโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกุสลํ ปชหติ, กุสลํ ภาเวตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 아직 아라한과에 도달하지 못하고 위없는 안온(요가케마)을 갈망하며 머무는 유학의 비구에게, 좋은 친구를 사귀는 것(선우구족)보다 더 도움이 되는 다른 외부적인 요인을 나는 보지 못했다. 비구들이여, 좋은 친구를 둔 비구는 해로운 법을 버리고 유익한 법을 닦는다.” 세존께서는 이 뜻을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 게송으로 말씀하셨습니다.

‘‘กลฺยาณมิตฺโต โย ภิกฺขุ, สปฺปติสฺโส สคารโว;

กรํ มิตฺตานํ วจนํ, สมฺปชาโน ปติสฺสโต;

ปาปุเณ อนุปุพฺเพน, สพฺพสํโยชนกฺขย’’นฺติ.

“좋은 친구를 두고 공경하고 존중하며 친구들의 말을 따르고 알아차림과 마음챙김을 갖춘 비구는, 점차적으로 모든 번뇌(결박)의 소멸에 도달할 것이다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

이러한 뜻을 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 일곱 번째.

๘. สงฺฆเภทสุตฺตํ

8. 승가 분열 경

๑๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

18. 이것은 세존께서 말씀하신 것이며, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘เอกธมฺโม, ภิกฺขเว, โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ พหุชนาหิตาย พหุชนาสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. กตโม เอกธมฺโม? สงฺฆเภโท. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, ภินฺเน อญฺญมญฺญํ ภณฺฑนานิ เจว โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริภาสา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชนา จ โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว นปฺปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ เอกจฺจานํ อญฺญถตฺตํ โหตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 세상에 나타나면 많은 사람의 불이익과 불행을 위하고, 많은 사람의 손해와 괴로움을 위하며, 신들과 인간들에게 재앙이 되는 한 가지 법이 있다. 그 한 가지 법이란 무엇인가? 그것은 바로 승가의 분열이다. 비구들이여, 승가가 분열되면 서로 말다툼을 하고, 서로 욕설을 하며, 서로 비난하고, 서로 내쫓는다. 그러면 믿음이 없는 자들은 믿음을 내지 못하고, 믿음이 있는 자들 가운데 일부는 변심하게 된다.” 세존께서는 이 뜻을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 게송으로 말씀하셨습니다.

‘‘อาปายิโก [Pg.203] เนรยิโก, กปฺปฏฺโฐ สงฺฆเภทโก;

วคฺคาราโม อธมฺมฏฺโฐ, โยคกฺเขมา ปธํสติ ;

สงฺฆํ สมคฺคํ เภตฺวาน, กปฺปํ นิรยมฺหิ ปจฺจตี’’ติ.

“승가를 분열시킨 자는 파멸하고 지옥에 떨어져 한 겁 동안 그곳에 머문다. 분열을 즐기고 법에 어긋나게 행동하는 자는 안온(요가케마)에서 멀어진다. 화합된 승가를 분열시켰으므로 한 겁 동안 지옥에서 고통받는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

이러한 뜻을 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여덟 번째.

๙. สงฺฆสามคฺคีสุตฺตํ

9. 승가 화합 경

๑๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

19. 이것은 세존께서 말씀하신 것이며, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘เอกธมฺโม, ภิกฺขเว, โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตโม เอกธมฺโม? สงฺฆสามคฺคี. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, สมคฺเค น เจว อญฺญมญฺญํ ภณฺฑนานิ โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริภาสา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชนา โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว ปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาโว โหตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 세상에 나타나면 많은 사람의 이익과 행복을 위하고, 많은 사람의 이익과 안락을 위하며, 신들과 인간들에게 축복이 되는 한 가지 법이 있다. 그 한 가지 법이란 무엇인가? 그것은 바로 승가의 화합이다. 비구들이여, 승가가 화합하면 서로 말다툼을 하지 않고, 서로 욕설을 하지 않으며, 서로 비난하지 않고, 서로 내쫓지도 않는다. 그러면 믿음이 없는 자들은 믿음을 내게 되고, 믿음이 있는 자들은 더욱 큰 믿음을 갖게 된다.” 세존께서는 이 뜻을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 게송으로 말씀하셨습니다.

‘‘สุขา สงฺฆสฺส สามคฺคี, สมคฺคานญฺจนุคฺคโห;

สมคฺครโต ธมฺมฏฺโฐ, โยคกฺเขมา น ธํสติ;

สงฺฆํ สมคฺคํ กตฺวาน, กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทตี’’ติ.

“승가의 화합은 즐겁고 화합하는 자들을 돕는 것도 즐겁다. 화합을 즐기고 법에 머무는 자는 안온(요가케마)에서 멀어지지 않는다. 승가를 화합하게 한 자는 한 겁 동안 천상에서 기쁨을 누린다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

이러한 뜻을 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 아홉 번째.

๑๐. ปทุฏฺฐจิตฺตสุตฺตํ

10. 타락한 마음 경

๒๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

20. 이것은 세존께서 말씀하신 것이며, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปทุฏฺฐจิตฺตํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมมฺหิ จายํ สมเย ปุคฺคโล กาลงฺกเรยฺย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’. ตํ กิสฺส เหตุ? จิตฺตํ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปทุฏฺฐํ. เจโตปโทสเหตุ โข ปน, ภิกฺขเว, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 나는 여기 어떤 타락한 마음을 가진 사람을 내 마음으로 그 마음을 꿰뚫어 안다. ‘만약 이 사람이 이 순간에 죽는다면 마치 가져다 놓은 물건을 내려놓듯이 지옥에 떨어질 것이다.’ 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 그의 마음이 타락했기 때문이다. 비구들이여, 이처럼 마음의 타락이라는 원인 때문에 여기 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 태어난다.” 세존께서는 이 뜻을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 게송으로 말씀하셨습니다.

‘‘ปทุฏฺฐจิตฺตํ [Pg.204] ญตฺวาน, เอกจฺจํ อิธ ปุคฺคลํ;

เอตมตฺถญฺจ พฺยากาสิ, พุทฺโธ ภิกฺขูน สนฺติเก.

“부처님께서는 여기 어떤 타락한 마음을 가진 사람을 아시고, 비구들 앞에서 이 뜻을 밝히셨다.”

‘‘อิมมฺหิ จายํ สมเย, กาลํ กยิราถ ปุคฺคโล;

นิรยํ อุปปชฺเชยฺย, จิตฺตํ หิสฺส ปทูสิตํ.

“만약 이 사람이 이 순간에 죽는다면 지옥에 태어날 것이다. 그의 마음이 심히 오염되었기 때문이다.”

‘‘ยถา หริตฺวา นิกฺขิเปยฺย, เอวเมว ตถาวิโธ;

เจโตปโทสเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคติ’’นฺติ.

“마치 짐을 가져다 내려놓는 것처럼 그렇게 지옥에 태어날 것이다. 참으로 마음의 타락이라는 원인 때문에 중생들은 불행한 곳(악도)으로 가기 때문이다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

이러한 뜻을 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 열 번째.

ทุติโย วคฺโค นิฏฺฐิโต.

두 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

โมโห โกโธ อถ มกฺโข, วิชฺชา ตณฺหา เสขทุเว จ;

เภโท สามคฺคิปุคฺคโล, วคฺคมาหุ ทุติยนฺติ วุจฺจตีติ.

“어리석음, 분노, 그리고 경멸, 명지, 갈애, 그리고 두 유학 경, 분열, 화합, 인물 경, 이렇게 열 개의 경을 일컬어 두 번째 품이라 부른다.”

๓. ตติยวคฺโค

3. 세 번째 품

๑. ปสนฺนจิตฺตสุตฺตํ

1. 청정한 마음 경

๒๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

21. 이것은 세존께서 말씀하신 것이며, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสนฺนจิตฺตํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมมฺหิ จายํ สมเย ปุคฺคโล กาลํ กเรยฺย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’. ตํ กิสฺส เหตุ? จิตฺตํ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปสนฺนํ. เจโตปสาทเหตุ โข ปน, ภิกฺขเว, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 나는 이 세상에서 마음이 맑은 어떤 사람을 나의 마음으로 그의 마음을 파악하여 이렇게 안다. '이 사람이 만약 이 순간에 죽는다면, 마치 [가져온] 짐을 내려놓은 것과 같이 천상에 태어날 것이다.' 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 그의 마음이 맑기 때문이다. 비구들이여, 마음의 맑음으로 인해 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어난다. 이 의미를 세존께서 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ปสนฺนจิตฺตํ ญตฺวาน, เอกจฺจํ อิธ ปุคฺคลํ;

เอตมตฺถญฺจ พฺยากาสิ, พุทฺโธ ภิกฺขูน สนฺติเก.

부처님께서는 이 세상에서 마음이 맑은 어떤 사람을 아시고, 비구들 앞에서 이 의미를 밝히셨다.

‘‘อิมมฺหิ [Pg.205] จายํ สมเย, กาลํ กยิราถ ปุคฺคโล;

สุคตึ อุปปชฺเชยฺย, จิตฺตํ หิสฺส ปสาทิตํ.

이 사람이 만약 이 순간에 죽는다면 선처(좋은 곳)에 태어날 것이니, 그의 마음이 맑아졌기 때문이다.

‘‘ยถา หริตฺวา นิกฺขิเปยฺย, เอวเมว ตถาวิโธ;

เจโตปสาทเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ สุคฺคติ’’นฺติ.

마치 [물건을] 가져다가 내려놓는 것과 같이, 그와 같은 자는 그러하다. 참으로 마음의 맑음으로 인해 중생들은 선처에 가느니라.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

이 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었다. 첫 번째 경.

๒. เมตฺตสุตฺตํ

2. 자애의 경

๒๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

22. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 내가 들었다.

‘‘มา, ภิกฺขเว, ปุญฺญานํ ภายิตฺถ. สุขสฺเสตํ, ภิกฺขเว, อธิวจนํ อิฏฺฐสฺส กนฺตสฺส ปิยสฺส มนาปสฺส ยทิทํ ปุญฺญานิ. อภิชานามิ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, ทีฆรตฺตํ กตานํ ปุญฺญานํ อิฏฺฐํ กนฺตํ ปิยํ มนาปํ วิปากํ ปจฺจนุภูตํ. สตฺต วสฺสานิ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวตฺวา สตฺต สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป นยิมํ โลกํ ปุนราคมาสึ. สํวฏฺฏมาเน สุทํ, ภิกฺขเว, กปฺเป อาภสฺสรูปโค โหมิ; วิวฏฺฏมาเน กปฺเป สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชามิ.

비구들이여, 공덕을 두려워하지 말라. 비구들이여, 공덕이란 원하는 것, 즐거운 것, 사랑스러운 것, 마음에 드는 것, 즉 행복의 다른 이름이다. 비구들이여, 나는 오랜 세월 동안 지은 공덕의 결과로 원하는 것, 즐거운 것, 사랑스러운 것, 마음에 드는 결과를 오랜 세월 동안 겪어온 것을 분명히 안다. 7년 동안 자애의 마음을 닦아 일곱 번의 수축과 팽창의 겁(劫) 동안 이 세상에 다시 오지 않았다. 비구들이여, 세계가 수축할 때는 아밧사라(광음천)에 태어났고, 세계가 팽창할 때는 텅 빈 범천의 궁전에 태어났다.

‘‘ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา โหมิ มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี. ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, สกฺโก อโหสึ เทวานมินฺโท; อเนกสตกฺขตฺตุํ ราชา อโหสึ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. โก ปน วาโท ปเทสรชฺชสฺส!

비구들이여, 거기서 나는 범천, 즉 다른 이들을 압도하고 누구에게도 압도당하지 않으며, 전적으로 모든 것을 보고 통제하는 대범천이 되었다. 비구들이여, 또한 나는 서른여섯 번이나 신들의 왕인 삭까(제석천)가 되었고, 수백 번이나 법답고 법의 왕이며 사해를 다스리고 승리하며 국경을 안정시키고 칠보를 갖춘 전륜성왕이 되었다. 하물며 지방 영주에 대해서는 말해 무엇하겠는가!

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘กิสฺส นุ โข เม อิทํ กมฺมสฺส ผลํ, กิสฺส กมฺมสฺส วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘ติณฺณํ โข เม อิทํ กมฺมานํ ผลํ, ติณฺณํ กมฺมานํ วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโวติ, เสยฺยถิทํ – ทานสฺส, ทมสฺส, สญฺญมสฺสา’’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 그때 나에게 이런 생각이 들었다. '이것은 도대체 나의 어떤 업의 결실이며 어떤 업의 과보이기에, 지금의 나에게 이토록 큰 신통력과 위력이 있는 것일까?' 비구들이여, 그때 나에게 이런 생각이 들었다. '이것은 나의 세 가지 업의 결실이며 세 가지 업의 과보이니, 즉 보시(dāna), 제어(dama), 자제(saññama)의 결과로 지금의 나에게 이토록 큰 신통력과 위력이 있는 것이다.' 이 의미를 세존께서 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ปุญฺญเมว โส สิกฺเขยฺย, อายตคฺคํ สุขุทฺรยํ;

ทานญฺจ สมจริยญฺจ, เมตฺตจิตฺตญฺจ ภาวเย.

사람은 장래에 큰 행복을 가져다주는 공덕만을 배워야 하니, 보시와 평등한 행실과 자애의 마음을 닦아야 한다.

‘‘เอเต [Pg.206] ธมฺเม ภาวยิตฺวา, ตโย สุขสมุทฺทเย ;

อพฺยาปชฺฌํ สุขํ โลกํ, ปณฺฑิโต อุปปชฺชตี’’ติ.

현자는 행복을 낳는 이 세 가지 법을 닦아서, 괴로움이 없는 행복한 세상에 태어난다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

이 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었다. 두 번째 경.

๓. อุภยตฺถสุตฺตํ

3. 두 가지 이익의 경

๒๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

23. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 내가 들었다.

‘‘เอกธมฺโม, ภิกฺขเว, ภาวิโต พหุลีกโต อุโภ อตฺเถ สมธิคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ สมฺปรายิกญฺจ. กตโม เอกธมฺโม? อปฺปมาโท กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อยํ โข, ภิกฺขเว, เอกธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต อุโภ อตฺเถ สมธิคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ สมฺปรายิกญฺจา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 한 가지 법을 닦고 많이 행하면 현세의 이익과 내세의 이익이라는 두 가지 이익을 모두 성취하여 머물게 된다. 그 한 가지 법이란 무엇인가? 그것은 바로 선한 법들에 대한 불방일(appamāda, 게으르지 않음)이다. 비구들이여, 참으로 이 한 가지 법을 닦고 많이 행하면 현세의 이익과 내세의 이익이라는 두 가지 이익을 모두 성취하여 머물게 된다. 이 의미를 세존께서 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘อปฺปมาทํ ปสํสนฺติ, ปุญฺญกิริยาสุ ปณฺฑิตา;

อปฺปมตฺโต อุโภ อตฺเถ, อธิคณฺหาติ ปณฺฑิโต.

현자들은 공덕을 쌓는 일에 있어 불방일을 찬탄하니, 게으르지 않은 현자는 두 가지 이익을 모두 얻는다.

‘‘ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ โย อตฺโถ, โย จตฺโถ สมฺปรายิโก;

อตฺถาภิสมยา ธีโร, ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจตี’’ติ.

현세에 있는 이익과 내세에 있을 이익을, 이 두 가지 이익을 성취함으로 인해 그 굳건한 이를 현자라고 부른다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

이 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었다. 세 번째 경.

๔. อฏฺฐิปุญฺชสุตฺตํ

4. 뼈 무더기의 경

๒๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

24. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 내가 들었다.

‘‘เอกปุคฺคลสฺส, ภิกฺขเว, กปฺปํ สนฺธาวโต สํสรโต สิยา เอวํ มหา อฏฺฐิกงฺกโล อฏฺฐิปุญฺโช อฏฺฐิราสิ ยถายํ เวปุลฺโล ปพฺพโตः สเจ สํหารโก อสฺส, สมฺภตญฺจ น วินสฺเสยฺยา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 한 사람이 한 겁(劫) 동안 유전하고 윤회하며 남긴 뼈 무더기, 뼈 더미, 뼈 무덤은 만약 그것을 모으는 자가 있고 모은 것이 사라지지 않는다면, 여기 이 웨뿔라(Vepulla) 산처럼 클 것이다. 이 의미를 세존께서 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘เอกสฺเสเกน กปฺเปน, ปุคฺคลสฺสฏฺฐิสญฺจโย;

สิยา ปพฺพตสโม ราสิ, อิติ วุตฺตํ มเหสินา.

한 사람이 한 겁 동안 쌓은 뼈 무더기는 산과 같은 무더기가 될 것이라고 위대한 성자(부처님)께서 말씀하셨다.

‘‘โส โข ปนายํ อกฺขาโต, เวปุลฺโล ปพฺพโต มหา;

อุตฺตโร คิชฺฌกูฏสฺส, มคธานํ คิริพฺพเช.

마가다 국의 기립바자(라자가하)에서 깃자가꾸따(영취산)의 북쪽에 있는 거대한 웨뿔라 산이 바로 그것이라 일컬어진다.

‘‘ยโต [Pg.207] จ อริยสจฺจานิ, สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ;

ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ, ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ;

อริยญฺจฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, ทุกฺขูปสมคามินํ.

그가 성스러운 진리들, 즉 괴로움(고)과 괴로움의 발생(집), 괴로움의 초월(멸), 그리고 괴로움의 소멸로 인도하는 성스러운 팔정도(도)를 바른 지혜로 볼 때,

‘‘ส สตฺตกฺขตฺตุํ ปรมํ, สนฺธาวิตฺวาน ปุคฺคโล;

ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, สพฺพสํโยชนกฺขยา’’ติ.

그 사람은 최대 일곱 번을 더 유전한 뒤에, 모든 결박(상요자나)을 끊어 괴로움의 끝을 보게 되느니라.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

이 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었다. 네 번째 경.

๕. มุสาวาทสุตฺตํ

5. 거짓말의 경

๒๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

25. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 내가 들었다.

‘‘เอกธมฺมํ อตีตสฺส, ภิกฺขเว, ปุริสปุคฺคลสฺส นาหํ ตสฺส กิญฺจิ ปาปกมฺมํ อกรณียนฺติ วทามิ. กตมํ เอกธมฺมํ? ยทิทํ ภิกฺขเว, สมฺปชานมุสาวาโท’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 한 가지 법을 어긴 사람에게 하지 못할 악행이란 없다고 나는 말한다. 그 한 가지 법이란 무엇인가? 비구들이여, 그것은 바로 알고서 하는 거짓말(무사와다)이다. 이 의미를 세존께서 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘เอกธมฺมํ อตีตสฺส, มุสาวาทิสฺส ชนฺตุโน;

วิติณฺณปรโลกสฺส, นตฺถิ ปาปํ อการิย’’นฺติ.

“내생(저세상)을 포기하고 진실(하나의 법)을 어기며 거짓말을 일삼는 사람에게는 저지르지 못할 악행이 없느니라.”라고 이와 같이 세존께서 말씀하셨습니다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 다섯 번째 경이 끝났습니다.

๖. ทานสุตฺตํ

6. 보시의 경

๒๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

26. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 이와 같이 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘เอวญฺเจ, ภิกฺขเว, สตฺตา ชาเนยฺยุํ ทานสํวิภาคสฺส วิปากํ ยถาหํ ชานามิ, น อทตฺวา ภุญฺเชยฺยุํ, น จ เนสํ มจฺเฉรมลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺเฐยฺย. โยปิ เนสํ อสฺส จริโม อาโลโป จริมํ กพฬํ, ตโตปิ น อสํวิภชิตฺวา ภุญฺเชยฺยุํ, สเจ เนสํ ปฏิคฺคาหกา อสฺสุ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, สตฺตา น เอวํ ชานนฺติ ทานสํวิภาคสฺส วิปากํ ยถาหํ ชานามิ, ตสฺมา อทตฺวา ภุญฺชนฺติ, มจฺเฉรมลญฺจ เนสํ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 만약 중생들이 내가 아는 것처럼 보시와 나눔의 과보를 안다면, 주지 않고는 먹지 않을 것이며 인색함이라는 오염원이 그들의 마음을 사로잡아 머물지 못할 것이다. 비록 그들에게 남은 것이 마지막 한 술, 마지막 한 입의 음식이더라도, 만약 받을 사람이 있다면 나누지 않고는 먹지 않을 것이다. 그러나 비구들이여, 중생들은 내가 아는 것처럼 보시와 나눔의 과보를 알지 못하기 때문에, 주지 않고 먹으며 인색함이라는 오염원이 그들의 마음을 사로잡아 머물게 되느니라.” 세존께서는 이 뜻을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘เอวํ เจ สตฺตา ชาเนยฺยุํ, ยถาวุตฺตํ มเหสินา;

วิปากํ สํวิภาคสฺส, ยถา โหติ มหปฺผลํ.

“만약 중생들이 위대한 성자께서 말씀하신 것처럼, 나눔의 과보가 이와 같이 큰 결실을 맺는다는 것을 안다면,

‘‘วิเนยฺย [Pg.208] มจฺเฉรมลํ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

ทชฺชุํ กาเลน อริเยสุ, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

인색함의 때를 제거하고 청정한 마음으로, 보시의 결실이 큰 거룩한 성자들에게 적절한 때에 공양을 올릴 것이다.

‘‘อนฺนญฺจ ทตฺวา พหุโน, ทกฺขิเณยฺเยสุ ทกฺขิณํ;

อิโต จุตา มนุสฺสตฺตา, สคฺคํ คจฺฉนฺติ ทายกา.

많은 사람에게 음식을 베풀고 공양받을 만한 분들에게 훌륭한 보시를 행한 이들은, 인간의 몸을 벗어나 천상으로 가느니라.

‘‘เต จ สคฺคคตา ตตฺถ, โมทนฺติ กามกามิโน;

วิปากํ สํวิภาคสฺส, อนุโภนฺติ อมจฺฉรา’’ติ.

천상에 이른 그들은 그곳에서 원하는 욕락을 누리며 기뻐한다. 인색함이 없는 그들은 나눔의 과보를 마음껏 누리느니라.”라고 세존께서 말씀하셨습니다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여섯 번째 경이 끝났습니다.

๗. เมตฺตาภาวนาสุตฺตํ

7. 자애 수행의 경

๒๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

27. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 이와 같이 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘ยานิ กานิจิ, ภิกฺขเว, โอปธิกานิ ปุญฺญกิริยวตฺถูนิ สพฺพานิ ตานิ เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ. เมตฺตาเยว ตานิ เจโตวิมุตฺติ อธิคฺคเหตฺวา ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ.

“비구들이여, 생존의 근거(유의)가 되는 어떠한 공덕행의 근거들이라도, 그것들은 모두 자애에 의한 심해탈의 16분의 1에도 미치지 못한다. 자애의 심해탈만이 그것들을 압도하여 빛나고 타오르며 눈부시게 비치느니라.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยา กาจิ ตารกรูปานํ ปภา สพฺพา ตา จนฺทิยา ปภาย กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ, จนฺทปภาเยว ตา อธิคฺคเหตฺวา ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ โอปธิกานิ ปุญฺญกิริยวตฺถูนิ สพฺพานิ ตานิ เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ, เมตฺตาเยว ตานิ เจโตวิมุตฺติ อธิคฺคเหตฺวา ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ.

비구들이여, 마치 모든 별의 빛이 달빛의 16분의 1에도 미치지 못하고, 달빛만이 그 모든 별빛을 압도하여 빛나고 타오르며 눈부시게 비치는 것과 같다. 이와 같이 비구들이여, 생존의 근거가 되는 어떠한 공덕행의 근거들이라도, 그것들은 모두 자애에 의한 심해탈의 16분의 1에도 미치지 못한다. 자애의 심해탈만이 그것들을 압도하여 빛나고 타오르며 눈부시게 비치느니라.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, วสฺสานํ ปจฺฉิเม มาเส สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อาทิจฺโจ นภํ อพฺภุสฺสกฺกมาโน สพฺพํ อากาสคตํ ตมคตํ อภิวิหจฺจ ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ โอปธิกานิ ปุญฺญกิริยวตฺถูนิ สพฺพานิ ตานิ เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ, เมตฺตาเยว ตานิ เจโตวิมุตฺติ อธิคฺคเหตฺวา ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ.

비구들이여, 마치 우기의 마지막 달인 가을철에 구름 한 점 없이 맑은 하늘에서 태양이 솟아올라 모든 허공의 어둠을 물리치고 빛나고 타오르며 눈부시게 비치는 것과 같다. 이와 같이 비구들이여, 생존의 근거가 되는 어떠한 공덕행의 근거들이라도, 그것들은 모두 자애에 의한 심해탈의 16분의 1에도 미치지 못한다. 자애의 심해탈만이 그것들을 압도하여 빛나고 타오르며 눈부시게 비치느니라.

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.209], ภิกฺขเว, รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ โอสธิตารกา ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ โอปธิกานิ ปุญฺญกิริยวตฺถูนิ สพฺพานิ ตานิ เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ, เมตฺตาเยว ตานิ เจโตวิมุตฺติ อธิคฺคเหตฺวา ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 마치 밤이 밝아올 무렵 새벽에 샛별이 빛나고 타오르며 눈부시게 비치는 것과 같다. 이와 같이 비구들이여, 생존의 근거가 되는 어떠한 공덕행의 근거들이라도, 그것들은 모두 자애에 의한 심해탈의 16분의 1에도 미치지 못한다. 자애의 심해탈만이 그것들을 압도하여 빛나고 타오르며 눈부시게 비치느니라.” 세존께서는 이 뜻을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘โย จ เมตฺตํ ภาวยติ, อปฺปมาณํ ปฏิสฺสโต;

ตนู สํโยชนา โหนฺติ, ปสฺสโต อุปธิกฺขยํ.

“마음을 챙겨 무량한 자애를 닦고 생존의 근거가 다함을 보는 이에게는 모든 속박이 엷어지느니라.

‘‘เอกมฺปิ เจ ปาณมทุฏฺฐจิตฺโต, เมตฺตายติ กุสโล เตน โหติ;

สพฺเพ จ ปาเณ มนสานุกมฺปํ, ปหูตมริโย ปกโรติ ปุญฺญํ.

단 하나의 생명에 대해서라도 해치려는 마음 없이 자애를 닦는다면 그로 인해 선한 이가 된다. 하물며 모든 생명에 대해 마음으로 연민을 품는 거룩한 이는 풍성한 공덕을 쌓느니라.

‘‘เย สตฺตสณฺฑํ ปถวึ วิชิตฺวา, ราชิสโย ยชมานานุปริยคา;

อสฺสเมธํ ปุริสเมธํ, สมฺมาปาสํ วาชเปยฺยํ นิรคฺคฬํ.

법답게 다스리는 왕들은 생명들이 가득한 대지 전체를 정복하고, 사사메다, 푸리사메다, 삼마파사, 와자페야와 같이 빗장 없는 보시를 행하며 세상을 보살피고 두루 다녔다.

‘‘เมตฺตสฺส จิตฺตสฺส สุภาวิตสฺส, กลมฺปิ เต นานุภวนฺติ โสฬสึ;

จนฺทปฺปภา ตารคณาว สพฺเพ.

그러나 그 모든 공덕도 잘 닦여진 자애의 마음에는 마치 달빛 앞의 별무리들처럼, 자애의 마음의 16분의 1조차 따라가지 못하느니라.

‘‘โย น หนฺติ น ฆาเตติ, น ชินาติ น ชาปเย;

เมตฺตํโส สพฺพภูเตสุ, เวรํ ตสฺส น เกนจี’’ติ.

스스로 죽이지 않고 남을 시켜 죽이지도 않으며, 스스로 이기려 하지 않고 남을 패배시키지도 않는 자, 모든 중생에 대해 자애의 마음을 가진 자에게는 그 누구와도 원한이 없느니라.”라고 세존께서 말씀하셨습니다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 일곱 번째 경이 끝났습니다.

ตติโย วคฺโค นิฏฺฐิโต.

세 번째 장이 끝났습니다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같습니다.

จิตฺตํ [Pg.210] เมตฺตํ อุโภ อตฺเถ, ปุญฺชํ เวปุลฺลปพฺพตํ;

สมฺปชานมุสาวาโท, ทานญฺจ เมตฺตภาวนา.

마음의 경, 자애의 경, 두 가지 이익의 경, 공덕 무더기의 경, 웨뿔라 산의 경, 고의적인 거짓말의 경, 보시 경과 자애 수행 경입니다.

สตฺติมานิ จ สุตฺตานิ, ปุริมานิ จ วีสติ;

เอกธมฺเมสุ สุตฺตนฺตา, สตฺตวีสติสงฺคหาติ.

이 일곱 가지 경과 앞의 스무 가지 경을 합하여, 하나의 법(에카담마)에 관한 경들은 총 스물일곱 경입니다.

เอกกนิปาโต นิฏฺฐิโต.

하나의 모음(에카카니빠따)이 끝났습니다.

๒. ทุกนิปาโต

2. 둘의 모음(두카니빠따)

๑. ปฐมวคฺโค

1. 첫 번째 장

๑. ทุกฺขวิหารสุตฺตํ

1. 고통스럽게 머묾의 경

๒๘. (ทฺเว [Pg.211] ธมฺเม อนุกฺกฏิ) วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

28. 이와 같이 나는 들었다. 세존께서 이 말씀을 하셨고, 아라한께서 이 말씀을 하셨다.

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. กตเมหิ ทฺวีหิ? อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตาย จ, โภชเน อมตฺตญฺญุตาย จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิธาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 두 가지 법을 갖춘 비구는 현생에서 고뇌와 절망과 고통 속에서 괴롭게 머물며, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 악처에 떨어질 것이 기대된다. 무엇이 그 두 가지인가? 감각기관의 문을 지키지 않는 것과 음식을 먹을 때 적당한 양을 모르는 것이다. 비구들이여, 참으로 이 두 가지 법을 갖춘 비구는 현생에서 고뇌와 절망과 고통 속에서 괴롭게 머물며, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 악처에 떨어질 것이 기대된다.” 세존께서 이 의미를 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘จกฺขุ โสตญฺจ ฆานญฺจ, ชิวฺหา กาโย ตถา มโน;

เอตานิ ยสฺส ทฺวารานิ, อคุตฺตานิธ ภิกฺขุโน.

“눈, 귀, 코, 혀, 몸 그리고 마음, 비구의 이 문들이 여기에서 보호되지 않고,

‘‘โภชนมฺหิ อมตฺตญฺญู, อินฺทฺริเยสุ อสํวุโต;

กายทุกฺขํ เจโตทุกฺขํ, ทุกฺขํ โส อธิคจฺฉติ.

음식에 적당한 양을 모르고 감각기관을 단속하지 않으면, 그는 육체적 괴로움과 정신적 괴로움이라는 고통을 겪게 된다.

‘‘ฑยฺหมาเนน กาเยน, ฑยฺหมาเนน เจตสา;

ทิวา วา ยทิ วา รตฺตึ, ทุกฺขํ วิหรติ ตาทิโส’’ติ.

불타는 듯한 몸과 불타는 듯한 마음으로 낮이나 밤이나 그런 자는 괴로움 속에 머문다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

세존께서 말씀하신 이 의미를 이와 같이 나는 들었다. 첫 번째 소경.

๒. สุขวิหารสุตฺตํ

2. 행복한 머묾 경

๒๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

29. 이와 같이 나는 들었다. 세존께서 이 말씀을 하셨고, 아라한께서 이 말씀을 하셨다.

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา[Pg.212]. กตเมหิ ทฺวีหิ? อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตาย จ, โภชเน มตฺตญฺญุตาย จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 두 가지 법을 갖춘 비구는 현생에서 고뇌도 절망도 고통도 없이 행복하게 머물며, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 선처에 태어날 것이 기대된다. 무엇이 그 두 가지인가? 감각기관의 문을 잘 지키는 것과 음식을 먹을 때 적당한 양을 아는 것이다. 비구들이여, 참으로 이 두 가지 법을 갖춘 비구는 현생에서 고뇌도 절망도 고통도 없이 행복하게 머물며, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 선처에 태어날 것이 기대된다.” 세존께서 이 의미를 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘จกฺขุ โสตญฺจ ฆานญฺจ, ชิวฺหา กาโย ตถา มโน;

เอตานิ ยสฺส ทฺวารานิ, สุคุตฺตานิธ ภิกฺขุโน.

“눈, 귀, 코, 혀, 몸 그리고 마음, 비구의 이 문들이 여기에서 잘 보호되고,

‘‘โภชนมฺหิ จ มตฺตญฺญู, อินฺทฺริเยสุ จ สํวุโต;

กายสุขํ เจโตสุขํ, สุขํ โส อธิคจฺฉติ.

음식에 적당한 양을 알고 감각기관을 단속하면, 그는 육체적 행복과 정신적 행복이라는 즐거움을 얻게 된다.

‘‘อฑยฺหมาเนน กาเยน, อฑยฺหมาเนน เจตสา;

ทิวา วา ยทิ วา รตฺตึ, สุขํ วิหรติ ตาทิโส’’ติ.

불타지 않는 몸과 불타지 않는 마음으로 낮이나 밤이나 그런 자는 행복하게 머문다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

세존께서 말씀하신 이 의미를 이와 같이 나는 들었다. 두 번째 소경.

๓. ตปนียสุตฺตํ

3. 후회하게 하는 법 경

๓๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

30. 이와 같이 나는 들었다. 세존께서 이 말씀을 하셨고, 아라한께서 이 말씀을 하셨다.

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ตปนียา. กตเม ทฺเว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อกตกลฺยาโณ โหติ, อกตกุสโล, อกตภีรุตฺตาโณ, กตปาโป, กตลุทฺโท, กตกิพฺพิโส. โส ‘อกตํ เม กลฺยาณ’นฺติปิ ตปฺปติ, ‘กตํ เม ปาป’นฺติปิ ตปฺปติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา ตปนียา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 후회하게 하는 두 가지 법이 있다. 무엇이 그 두 가지인가? 비구들이여, 여기 어떤 사람은 선을 행하지 않고, 유익한 일을 행하지 않고, 공포로부터 보호해 줄 공덕을 쌓지 않았으며, 악을 행하고, 잔인한 짓을 하고, 죄를 지었다. 그는 ‘나는 선을 행하지 않았다’라고 후회하며, ‘나는 악을 행했다’라고 후회한다. 비구들이여, 이것이 후회하게 하는 두 가지 법이다.” 세존께서 이 의미를 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘กายทุจฺจริตํ กตฺวา, วจีทุจฺจริตานิ จ;

มโนทุจฺจริตํ กตฺวา, ยญฺจญฺญํ โทสสญฺหิตํ.

“신체적 악행을 저지르고 말의 악행을 저지르며, 마음의 악행과 그 외 허물과 관련된 다른 것들을 저지르고,

‘‘อกตฺวา กุสลํ กมฺมํ, กตฺวานากุสลํ พหุํ;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ.

유익한 업을 쌓지 않고 해로운 업을 많이 지은 어리석은 자는 몸이 무너진 뒤 지옥에 떨어진다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

세존께서 말씀하신 이 의미를 이와 같이 나는 들었다. 세 번째 소경.

๔. อตปนียสุตฺตํ

4. 후회하지 않는 법 경

๓๑. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.213] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

31. 이와 같이 나는 들었다. 세존께서 이 말씀을 하셨고, 아라한께서 이 말씀을 하셨다.

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อตปนียา. กตเม ทฺเว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กตกลฺยาโณ โหติ, กตกุสโล, กตภีรุตฺตาโณ, อกตปาโป, อกตลุทฺโท, อกตกิพฺพิโส. โส ‘กตํ เม กลฺยาณ’นฺติปิ น ตปฺปติ, ‘อกตํ เม ปาป’นฺติปิ น ตปฺปติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา อตปนียา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 후회하지 않게 하는 두 가지 법이 있다. 무엇이 그 두 가지인가? 비구들이여, 여기 어떤 사람은 선을 행하고, 유익한 일을 행하고, 공포로부터 보호해 줄 공덕을 쌓았으며, 악을 행하지 않고, 잔인한 짓을 하지 않고, 죄를 짓지 않았다. 그는 ‘나는 선을 행했다’라고 생각하며 후회하지 않고, ‘나는 악을 행하지 않았다’라고 생각하며 후회하지 않는다. 비구들이여, 이것이 후회하지 않게 하는 두 가지 법이다.” 세존께서 이 의미를 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘กายทุจฺจริตํ หิตฺวา, วจีทุจฺจริตานิ จ;

มโนทุจฺจริตํ หิตฺวา, ยญฺจญฺญํ โทสสญฺหิตํ.

“신체적 악행을 버리고 말의 악행을 버리며, 마음의 악행과 그 외 허물과 관련된 다른 것들을 버리고,

‘‘อกตฺวากุสลํ กมฺมํ, กตฺวาน กุสลํ พหุํ;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ.

해로운 업을 짓지 않고 유익한 업을 많이 쌓은 지혜로운 자는 몸이 무너진 뒤 천상에 태어난다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

세존께서 말씀하신 이 의미를 이와 같이 나는 들었다. 네 번째 소경.

๕. ปฐมสีลสุตฺตํ

5. 첫 번째 계 경

๓๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

32. 이와 같이 나는 들었다. 세존께서 이 말씀을 하셨고, 아라한께서 이 말씀을 하셨다.

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ทฺวีหิ? ปาปเกน จ สีเลน, ปาปิกาย จ ทิฏฺฐิยา. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 두 가지 법을 갖춘 사람은 짐을 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 무엇이 그 두 가지인가? 사악한 계행과 사악한 견해이다. 비구들이여, 이 두 가지 법을 갖춘 사람은 짐을 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다.” 세존께서 이 의미를 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ปาปเกน จ สีเลน, ปาปิกาย จ ทิฏฺฐิยา;

เอเตหิ ทฺวีหิ ธมฺเมหิ, โย สมนฺนาคโต นโร;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ.

“사악한 계행과 사악한 견해, 이 두 가지 법을 갖춘 사람은 어리석어 몸이 무너진 뒤 지옥에 떨어진다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

세존께서 말씀하신 이 의미를 이와 같이 나는 들었다. 다섯 번째 소경.

๖. ทุติยสีลสุตฺตํ

6. 제2 실라 경 (두 번째 계의 경)

๓๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

33. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 나는 들었습니다.

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ทฺวีหิ? ภทฺทเกน จ สีเลน, ภทฺทิกาย จ ทิฏฺฐิยา. อิเมหิ [Pg.214] โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 두 가지 법을 갖춘 사람은 마치 가져온 물건을 내려놓듯이 이와 같이 천상에 놓인다. 무엇이 그 두 가지인가? 훌륭한 계행과 훌륭한 견해이다. 비구들이여, 이 두 가지 법을 갖춘 사람은 마치 가져온 물건을 내려놓듯이 이와 같이 천상에 놓인다.” 세존께서는 이 의미를 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 이와 같이 말씀하셨습니다.

‘‘ภทฺทเกน จ สีเลน, ภทฺทิกาย จ ทิฏฺฐิยา;

เอเตหิ ทฺวีหิ ธมฺเมหิ, โย สมนฺนาคโต นโร;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ.

“훌륭한 계행과 훌륭한 견해, 이 두 가지 법을 갖춘 사람, 지혜로운 그 사람은 몸이 무너진 뒤에 천상에 태어난다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

이 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었습니다. 제6경 끝.

๗. อาตาปีสุตฺตํ

7. 아타피 경 (정진의 경)

๓๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

34. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 나는 들었습니다.

‘‘อนาตาปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อโนตฺตาปี อภพฺโพ สมฺโพธาย, อภพฺโพ นิพฺพานาย, อภพฺโพ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. อาตาปี จ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โอตฺตาปี ภพฺโพ สมฺโพธาย, ภพฺโพ นิพฺพานาย, ภพฺโพ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 정진하지 않고 두려워함이 없는 비구는 깨달음을 얻을 수 없고, 열반을 얻을 수 없으며, 위없는 유가안온을 얻을 수 없다. 비구들이여, 정진하고 두려워할 줄 아는 비구는 깨달음을 얻을 수 있고, 열반을 얻을 수 있으며, 위없는 유가안온을 얻을 수 있다.” 세존께서는 이 의미를 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 이와 같이 말씀하셨습니다.

‘‘อนาตาปี อโนตฺตาปี, กุสีโต หีนวีริโย;

โย ถีนมิทฺธพหุโล, อหิรีโก อนาทโร;

อภพฺโพ ตาทิโส ภิกฺขุ, ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตมํ.

“정진하지 않고 두려워함도 없으며, 게으르고 노력이 열등하며, 혼침과 수면이 많고, 부끄러움이 없으며 공경함이 없는, 그러한 비구는 위없는 깨달음에 도달할 수 없다.”

‘‘โย จ สติมา นิปโก ฌายี, อาตาปี โอตฺตาปี จ อปฺปมตฺโต;

สํโยชนํ ชาติชราย เฉตฺวา, อิเธว สมฺโพธิมนุตฺตรํ ผุเส’’ติ.

“그러나 마음 챙김이 있고 영리하며 명상하고, 정진하며 두려워할 줄 알고 방일하지 않는 비구는, 태어남과 늙음의 결박을 끊고 바로 이 생에서 위없는 깨달음에 도달할 것이다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

이 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었습니다. 제7경 끝.

๘. ปฐมนกุหนสุตฺตํ

8. 제1 쿠하나 경 (첫 번째 속임에 대한 경)

๓๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

35. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 나는 들었습니다.

‘‘นยิทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ ชนกุหนตฺถํ, น ชนลปนตฺถํ, น ลาภสกฺการสิโลกานิสํสตฺถํ, น ‘อิติ มํ ชโน ชานาตู’ติ. อถ โข อิทํ, ภิกฺขเว[Pg.215], พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ สํวรตฺถญฺเจว ปหานตฺถญฺจา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 이 청정범행은 사람들을 속이기 위해서도 아니고, 사람들에게 아첨하기 위해서도 아니며, 이득과 공양과 명성을 얻기 위해서도 아니고, ‘사람들이 나를 이렇게 알게 하자’는 목적을 위해서도 아니다. 비구들이여, 진실로 이 청정범행은 단속하고 버리기 위해서 닦는 것이다.” 세존께서는 이 의미를 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 이와 같이 말씀하셨습니다.

‘‘สํวรตฺถํ ปหานตฺถํ, พฺรหฺมจริยํ อนีติหํ;

อเทสยิ โส ภควา, นิพฺพาโนคธคามินํ.

“단속하기 위함이고 버리기 위함이며 전해 들은 것이 아닌, 열반으로 인도하는 청정범행을 그 세존께서는 설하셨다.”

‘‘เอส มคฺโค มหตฺเตหิ, อนุยาโต มเหสิภิ ;

เย เย ตํ ปฏิปชฺชนฺติ, ยถา พุทฺเธน เทสิตํ;

ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ, สตฺถุสาสนการิโน’’ติ.

“이 길은 위대한 분들과 대성자들께서 걸어가신 길이다. 부처님께서 설하신 대로 그 길을 걷는 자들은 누구든지 스승의 가르침을 따르는 자로서 괴로움의 끝에 도달할 것이다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

이 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었습니다. 제8경 끝.

๙. ทุติยนกุหนสุตฺตํ

9. 제2 쿠하나 경 (두 번째 속임에 대한 경)

๓๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

36. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 나는 들었습니다.

‘‘นยิทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ ชนกุหนตฺถํ, น ชนลปนตฺถํ, น ลาภสกฺการสิโลกานิสํสตฺถํ, น ‘อิติ มํ ชโน ชานาตู’ติ. อถ โข อิทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ อภิญฺญตฺถญฺเจว ปริญฺญตฺถญฺจา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 이 청정범행은 사람들을 속이기 위해서도 아니고, 사람들에게 아첨하기 위해서도 아니며, 이득과 공양과 명성을 얻기 위해서도 아니고, ‘사람들이 나를 이렇게 알게 하자’는 목적을 위해서도 아니다. 비구들이여, 진실로 이 청정범행은 수승한 지혜를 얻고 철저히 알기 위해서 닦는 것이다.” 세존께서는 이 의미를 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 이와 같이 말씀하셨습니다.

‘‘อภิญฺญตฺถํ ปริญฺญตฺถํ, พฺรหฺมจริยํ อนีติหํ;

อเทสยิ โส ภควา, นิพฺพาโนคธคามินํ.

“수승한 지혜를 얻기 위함이고 철저히 알기 위함이며 전해 들은 것이 아닌, 열반으로 인도하는 청정범행을 그 세존께서는 설하셨다.”

‘‘เอส มคฺโค มหตฺเตหิ, อนุยาโต มเหสิภิ;

เย เย ตํ ปฏิปชฺชนฺติ, ยถา พุทฺเธน เทสิตํ;

ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ, สตฺถุสาสนการิโน’’ติ.

“이 길은 위대한 분들과 대성자들께서 걸어가신 길이다. 부처님께서 설하신 대로 그 길을 걷는 자들은 누구든지 스승의 가르침을 따르는 자로서 괴로움의 끝에 도달할 것이다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

이 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었습니다. 제9경 끝.

๑๐. โสมนสฺสสุตฺตํ

10. 소마낫사 경 (희열의 경)

๓๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

37. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 나는 들었습니다.

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขโสมนสฺสพหุโล วิหรติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยาย. กตเมหิ [Pg.216] ทฺวีหิ? สํเวชนีเยสุ ฐาเนสุ สํเวชเนน, สํวิคฺคสฺส จ โยนิโส ปธาเนน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขโสมนสฺสพหุโล วิหรติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 두 가지 법을 갖춘 비구는 현생에서 행복과 희열이 가득하여 머물고, 번뇌를 멸하기 위한 근거를 닦게 된다. 무엇이 그 두 가지인가? 두려워해야 할 일들에 대해 두려움을 갖는 것과, 두려움을 가진 자가 바르게 정진하는 것이다. 비구들이여, 이 두 가지 법을 갖춘 비구는 현생에서 행복과 희열이 가득하여 머물고, 번뇌를 멸하기 위한 근거를 닦게 된다.” 세존께서는 이 의미를 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 이와 같이 말씀하셨습니다.

‘‘สํเวชนียฏฺฐาเนสุ, สํวิชฺเชเถว ปณฺฑิโต;

อาตาปี นิปโก ภิกฺขุ, ปญฺญาย สมเวกฺขิย.

“지혜로운 자는 두려워해야 할 일들에 대해 지혜로써 잘 관찰하여 마땅히 두려움을 가져야 한다. 정진하고 영리한 비구는 지혜로써 통찰해야 한다.”

‘‘เอวํ วิหารี อาตาปี, สนฺตวุตฺติ อนุทฺธโต;

เจโตสมถมนุยุตฺโต, ขยํ ทุกฺขสฺส ปาปุเณ’’ติ.

“이와 같이 머물며 정진하고, 고요한 행실을 지니며 들뜨지 않고, 마음의 사마타에 전념하는 비구는 괴로움의 소멸에 도달할 것이다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

이 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었습니다. 제10경 끝.

ปฐโม วคฺโค นิฏฺฐิโต.

제1품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약(우다나) —

ทฺเว จ ภิกฺขู ตปนียา, ตปนียา ปรตฺเถหิ;

อาตาปี นกุหนา ทฺเว, โสมนสฺเสน เต ทสาติ.

두 가지와 비구들, 괴로워해야 할 것, 다른 이의 이익에 의한 괴로워해야 할 것, 열정적인 자와 속이지 않는 자 둘, 기쁨과 더불어 이들이 열 가지이다.

๒. ทุติยวคฺโค

2. 제2품

๑. วิตกฺกสุตฺตํ

1. 사유의 경 (위딱까 숫따)

๓๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

38. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 저는 들었습니다.

‘‘ตถาคตํ, ภิกฺขเว, อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ทฺเว วิตกฺกา พหุลํ สมุทาจรนฺติ – เขโม จ วิตกฺโก, ปวิเวโก จ. อพฺยาปชฺฌาราโม, ภิกฺขเว, ตถาคโต อพฺยาปชฺฌรโต. ตเมนํ, ภิกฺขเว, ตถาคตํ อพฺยาปชฺฌารามํ อพฺยาปชฺฌรตํ เอเสว วิตกฺโก พหุลํ สมุทาจรติ – ‘อิมายาหํ อิริยาย น กิญฺจิ พฺยาพาเธมิ ตสํ วา ถาวรํ วา’ติ.

“비구들이여, 아라한이며 정등각자인 여래에게는 두 가지 사유가 자주 일어난다. 안온(khema)의 사유와 적정(paviveka)의 사유이다. 비구들이여, 여래는 남을 해치지 않음(abyāpajjha)을 즐기고, 해치지 않음을 기뻐한다. 비구들이여, 해치지 않음을 즐기고 기뻐하는 여래에게는 ‘나는 이러한 거동으로 흔들리는 존재(tasa)나 고정된 존재(thāvara) 그 누구도 해치지 않겠다’라는 사유가 자주 일어난다.”

‘‘ปวิเวการาโม[Pg.217], ภิกฺขเว, ตถาคโต ปวิเวกรโต. ตเมนํ, ภิกฺขเว, ตถาคตํ ปวิเวการามํ ปวิเวกรตํ เอเสว วิตกฺโก พหุลํ สมุทาจรติ – ‘ยํ อกุสลํ ตํ ปหีน’นฺติ.

“비구들이여, 여래는 적정(paviveka)을 즐기고, 적정을 기뻐한다. 비구들이여, 적정을 즐기고 기뻐하는 여래에게는 ‘그 어떤 불선(akusala)도 다 버려졌다’라는 사유가 자주 일어난다.”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, ตุมฺเหปิ อพฺยาปชฺฌารามา วิหรถ อพฺยาปชฺฌรตา. เตสํ โว, ภิกฺขเว, ตุมฺหากํ อพฺยาปชฺฌารามานํ วิหรตํ อพฺยาปชฺฌรตานํ เอเสว วิตกฺโก พหุลํ สมุทาจริสฺสติ – ‘อิมาย มยํ อิริยาย น กิญฺจิ พฺยาพาเธม ตสํ วา ถาวรํ วา’ติ.

“비구들이여, 그러므로 그대들도 남을 해치지 않음을 즐기고 기뻐하며 머물러라. 비구들이여, 해치지 않음을 즐기고 기뻐하며 머무는 그대들에게 ‘우리는 이러한 거동으로 흔들리는 존재나 고정된 존재 그 누구도 해치지 않겠다’라는 사유가 자주 일어날 것이다.”

‘‘ปวิเวการามา, ภิกฺขเว, วิหรถ ปวิเวกรตา. เตสํ โว, ภิกฺขเว, ตุมฺหากํ ปวิเวการามานํ วิหรตํ ปวิเวกรตานํ เอเสว วิตกฺโก พหุลํ สมุทาจริสฺสติ – ‘กึ อกุสลํ, กึ อปฺปหีนํ, กึ ปชหามา’’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 적정을 즐기고 기뻐하며 머물러라. 비구들이여, 적정을 즐기고 기뻐하며 머무는 그대들에게 ‘무엇이 불선인가? 무엇이 아직 버려지지 않았는가? 무엇을 버려야 하는가?’라는 사유가 자주 일어날 것이다.” 이와 같이 세존께서 말씀하셨다. 이 점에 대하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ตถาคตํ พุทฺธมสยฺหสาหินํ, ทุเว วิตกฺกา สมุทาจรนฺติ นํ;

เขโม วิตกฺโก ปฐโม อุทีริโต, ตโต วิเวโก ทุติโย ปกาสิโต.

“감당하기 어려운 일을 해내시는 부처님, 여래에게는 두 가지 사유가 일어난다. 그중 첫 번째는 안온의 사유라 불리고, 그다음 두 번째는 적정이라 밝혀진 사유이다.”

‘‘ตโมนุทํ ปารคตํ มเหสึ, ตํ ปตฺติปตฺตํ วสิมํ อนาสวํ;

วิสนฺตรํ ตณฺหกฺขเย วิมุตฺตํ, ตํ เว มุนึ อนฺติมเทหธารึ;

มารญฺชหํ พฺรูมิ ชราย ปารคุํ.

“어둠을 몰아내고 저 언덕에 도달한 대선인, 성취해야 할 것을 성취하고 자재하며 번뇌가 없으신 분, 번뇌의 독을 뱉어내고 갈애가 다한 곳에 해탈하신 분, 마지막 몸을 지니신 그 성자, 마라를 굴복시키고 늙음의 저편에 도달한 분이라 여래를 나는 말하노라. 그분에게 이 두 가지 사유가 일어난다.”

‘‘เสเล ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺฐิโต, ยถาปิ ปสฺเส ชนตํ สมนฺตโต;

ตถูปมํ ธมฺมมยํ สุเมโธ, ปาสาทมารุยฺห สมนฺตจกฺขุ;

โสกาวติณฺณํ ชนตมเปตโสโก, อเวกฺขติ ชาติชราภิภูต’’นฺติ.

“마치 바위산 꼭대기에 선 사람이 사방의 사람들을 굽어보듯, 그와 같이 지혜로운 분, 일체를 보는 눈을 가진 세존께서는 법으로 이루어진 누각에 오르시어, 스스로 슬픔을 벗어나 생과 사에 짓눌려 슬픔에 빠진 사람들을 굽어보신다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으며, 저는 이와 같이 들었습니다. 첫 번째 [사유의] 경.

๒. เทสนาสุตฺตํ

2. 설법의 경 (데사나 숫따)

๓๙. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.218] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

39. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 저는 들었습니다.

‘‘ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ทฺเว ธมฺมเทสนา ปริยาเยน ภวนฺติ. กตมา ทฺเว? ‘ปาปํ ปาปกโต ปสฺสถา’ติ – อยํ ปฐมา ธมฺมเทสนา; ‘ปาปํ ปาปกโต ทิสฺวา ตตฺถ นิพฺพินฺทถ วิรชฺชถ วิมุจฺจถา’ติ – อยํ ทุติยา ธมฺมเทสนา. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิมา ทฺเว ธมฺมเทสนา ปริยาเยน ภวนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 아라한이며 정등각자인 여래의 법 설법에는 차례대로 두 가지가 있다. 무엇이 그 둘인가? ‘악을 악으로 보라’는 것이 첫 번째 법 설법이요, ‘악을 악으로 보고 그 악에 대해 염오하고, 탐욕을 빛바래게 하며, 해탈하라’는 것이 두 번째 법 설법이다. 비구들이여, 아라한이며 정등각자인 여래에게는 이 두 가지 법 설법이 차례대로 있다.” 이와 같이 세존께서 말씀하셨다. 이 점에 대하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ตถาคตสฺส พุทฺธสฺส, สพฺพภูตานุกมฺปิโน;

ปริยายวจนํ ปสฺส, ทฺเว จ ธมฺมา ปกาสิตา.

“모든 중생을 가엾게 여기시는 부처님, 여래께서 차례로 하시는 말씀을 보라. 두 가지 법이 밝혀졌노라.”

‘‘ปาปกํ ปสฺสถ เจตํ, ตตฺถ จาปิ วิรชฺชถ;

ตโต วิรตฺตจิตฺตาเส, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสถา’’ติ.

“이 악한 것을 악으로 보라. 그리고 그것에 대해 탐욕을 버려라. 그리하여 탐욕이 빛바랜 마음을 가진 자들은 괴로움의 끝(열반)을 실현할 것이다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으며, 저는 이와 같이 들었습니다. 두 번째 [설법의] 경.

๓. วิชฺชาสุตฺตํ

3. 명지의 경 (윗자 숫따)

๔๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

40. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 저는 들었습니다.

‘‘อวิชฺชา, ภิกฺขเว, ปุพฺพงฺคมา อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา อนฺวเทว อหิริกํ อโนตฺตปฺปํ; วิชฺชา จ โข, ภิกฺขเว, ปุพฺพงฺคมา กุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา อนฺวเทว หิโรตฺตปฺป’’นฺติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 무명(ignorance)은 불선법들이 일어남에 있어 앞서가는 것이며, 무참(ahirika)과 무괴(anottappa)가 그 뒤를 따른다. 비구들이여, 명지(knowledge)는 선법들이 일어남에 있어 앞서가는 것이며, 참(hiri)과 괴(ottappa)가 그 뒤를 따른다.” 이와 같이 세존께서 말씀하셨다. 이 점에 대하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ยา กาจิมา ทุคฺคติโย, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ;

อวิชฺชามูลิกา สพฺพา, อิจฺฉาโลภสมุสฺสยา.

“이 세상과 저 세상에 있는 그 어떤 불행한 태어남(duggati)일지라도, 그 모든 것은 무명을 뿌리로 하며, 욕망과 탐욕에 의해 쌓인 것이다.”

‘‘ยโต จ โหติ ปาปิจฺโฉ, อหิรีโก อนาทโร;

ตโต ปาปํ ปสวติ, อปายํ เตน คจฺฉติ.

“나쁜 욕심을 가지고, 부끄러움이 없으며, 존중함이 없을 때, 그로부터 악이 생겨나고 그로 인해 파멸의 처소(apāya)로 가게 된다.”

‘‘ตสฺมา ฉนฺทญฺจ โลภญฺจ, อวิชฺชญฺจ วิราชยํ;

วิชฺชํ อุปฺปาทยํ ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ.

“그러므로 욕구와 탐욕과 무명을 멀리하고, 명지를 일으키는 비구는 모든 불행한 태어남을 버릴 수 있다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으며, 저는 이와 같이 들었습니다. 세 번째 [명지의] 경.

๔. ปญฺญาปริหีนสุตฺตํ

4. 지혜를 잃음의 경 (빤냐빠리히나 숫따)

๔๑. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.219] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

41. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 저는 들었습니다.

‘‘เต, ภิกฺขเว, สตฺตา สุปริหีนา เย อริยาย ปญฺญาย ปริหีนา. เต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรนฺติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. เต, ภิกฺขเว, สตฺตา อปริหีนา เย อริยาย ปญฺญาย อปริหีนา. เต ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรนฺติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 성스러운 지혜를 잃은 중생들은 참으로 모든 것을 잃은 자들이다. 그들은 바로 지금 여기에서 고통과 괴로움, 절망과 번뇌 속에 머물며, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 불행한 곳(duggati)에 떨어질 것이 예견된다. 비구들이여, 성스러운 지혜를 잃지 않은 중생들은 잃지 않은 자들이다. 그들은 바로 지금 여기에서 고통과 괴로움, 절망과 번뇌 없이 행복하게 머물며, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 좋은 곳(sugati)에 태어날 것이 예견된다.” 이와 같이 세존께서 말씀하셨다. 이 점에 대하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ปญฺญาย ปริหาเนน, ปสฺส โลกํ สเทวกํ;

นิวิฏฺฐํ นามรูปสฺมึ, อิทํ สจฺจนฺติ มญฺญติ.

“지혜를 잃음으로 인해 신들을 포함한 세상을 보라. 명색(nāmarūpa)에 집착하여 ‘이것만이 진리다’라고 생각하는구나.”

‘‘ปญฺญา หิ เสฏฺฐา โลกสฺมึ, ยายํ นิพฺเพธคามินี;

ยาย สมฺมา ปชานาติ, ชาติภวปริกฺขยํ.

참으로 세상에서는 지혜가 최상이라네. 그것은 [열반으로] 꿰뚫고 나아가게 하며, 그것을 통해 태어남과 존재의 소멸을 바르게 안다네.

‘‘เตสํ เทวา มนุสฺสา จ, สมฺพุทฺธานํ สตีมตํ;

ปิหยนฺติ หาสปญฺญานํ, สรีรนฺติมธาริน’’นฺติ.

마음챙김이 있고 기쁨의 지혜를 지녔으며 최후의 몸을 지닌, [사성제를] 깨달은 분들을 신들과 인간들은 사랑하고 우러러본다네.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

이러한 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 네 번째 [경].

๕. สุกฺกธมฺมสุตฺตํ

5. 백정법경(Sukkadhammasutta)

๔๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

42. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 이와 같이 말씀하셨음을 제가 들었습니다.

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, สุกฺกา ธมฺมา โลกํ ปาเลนฺติ. กตเม ทฺเว? หิรี จ, โอตฺตปฺปญฺจ. อิเม เจ, ภิกฺขเว, ทฺเว สุกฺกา ธมฺมา โลกํ น ปาเลยฺยุํ, นยิธ ปญฺญาเยถ มาตาติ วา มาตุจฺฉาติ วา มาตุลานีติ วา อาจริยภริยาติ วา ครูนํ ทาราติ วา. สมฺเภทํ โลโก อคมิสฺส ยถา อเชฬกา กุกฺกุฏสูกรา โสณสิงฺคาลา. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อิเม ทฺเว สุกฺกา ธมฺมา โลกํ ปาเลนฺติ ตสฺมา ปญฺญายติ มาตาติ วา มาตุจฺฉาติ วา มาตุลานีติ วา อาจริยภริยาติ วา ครูนํ ทาราติ วา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 세상에는 세상을 보호하는 두 가지 맑은 법(sukkā dhammā)이 있다. 무엇이 그 둘인가? 양심(hirī, 부끄러움)과 수치심(ottappa, 두려움)이다. 비구들이여, 만약 이 두 가지 맑은 법이 세상을 보호하지 않는다면, 이 세상에는 어머니라거나 이모라거나 숙모라거나 스승의 아내라거나 존경할 만한 분들의 아내라는 구별이 알려지지 않을 것이다. 세상은 염소와 양, 닭과 돼지, 개와 자칼처럼 혼란에 빠질 것이다. 비구들이여, 이 두 가지 맑은 법이 세상을 보호하기 때문에 어머니라거나 이모라거나 숙모라거나 스승의 아내라거나 존경할 만한 분들의 아내라는 구별이 나타나는 것이다. 이 의미를 세존께서 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘เยสํ [Pg.220] เจ หิริโอตฺตปฺปํ, สพฺพทา จ น วิชฺชติ;

โวกฺกนฺตา สุกฺกมูลา เต, ชาติมรณคามิโน.

누구에게든 양심과 수치심이 항상 존재하지 않는다면, 그들은 맑은 법의 뿌리에서 벗어난 자들이니 태어남과 죽음으로 향하리라.

‘‘เยสญฺจ หิริโอตฺตปฺปํ, สทา สมฺมา อุปฏฺฐิตา;

วิรูฬฺหพฺรหฺมจริยา เต, สนฺโต ขีณปุนพฺภวา’’ติ.

누구에게든 양심과 수치심이 항상 올바르게 확립되어 있다면, 그들은 청정한 수행(범행)을 증장시킨 평온한 자들이니 다시 태어남이 다한 자들이로다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

이러한 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 다섯 번째 [경].

๖. อชาตสุตฺตํ

6. 아자타 경(Ajātasutta, 태어나지 않음의 경)

๔๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

43. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 이와 같이 말씀하셨음을 제가 들었습니다.

‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ. โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺส อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, นยิธ ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญาเยถ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, ตสฺมา ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 태어나지 않은 것, 존재하게 되지 않은 것, 만들어지지 않은 것, 형성되지 않은 것(무위, asaṅkhata)이 있다. 비구들이여, 만약 태어나지 않은 것, 존재하게 되지 않은 것, 만들어지지 않은 것, 형성되지 않은 것이 없다면, 이곳에서 태어난 것, 존재하게 된 것, 만들어진 것, 형성된 것으로부터의 벗어남이 알려지지 않았을 것이다. 비구들이여, 태어나지 않은 것, 존재하게 되지 않은 것, 만들어지지 않은 것, 형성되지 않은 것이 있기 때문에, 태어난 것, 존재하게 된 것, 만들어진 것, 형성된 것으로부터의 벗어남이 알려지는 것이다. 이 의미를 세존께서 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘ชาตํ ภูตํ สมุปฺปนฺนํ, กตํ สงฺขตมทฺธุวํ;

ชรามรณสงฺฆาฏํ, โรคนีฬํ ปภงฺคุรํ.

태어난 것, 존재하게 된 것, 생겨난 것, 만들어진 것, 형성된 것, 덧없는 것, 늙음과 죽음의 결합인 것, 병의 소굴이며 무너지는 것,

‘‘อาหารเนตฺติปฺปภวํ, นาลํ ตทภินนฺทิตุํ;

ตสฺส นิสฺสรณํ สนฺตํ, อตกฺกาวจรํ ธุวํ.

자양물과 갈애의 끈을 근원으로 하는 것, 그것은 즐길 만한 것이 못 된다. 그것으로부터의 벗어남은 평온하고 사유의 영역을 넘어서 있으며 견고(영원)하다.

‘‘อชาตํ อสมุปฺปนฺนํ, อโสกํ วิรชํ ปทํ;

นิโรโธ ทุกฺขธมฺมานํ, สงฺขารูปสโม สุโข’’ติ.

태어나지 않은 것, 생겨나지 않은 것, 슬픔이 없는 것, 티끌 없는 상태(virajaṃ padaṃ), 그것은 괴로운 법들의 소멸이자 형성된 것들의 가라앉음(saṅkhārūpasama)인 행복이로다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

이러한 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여섯 번째 [경].

๗. นิพฺพานธาตุสุตฺตํ

7. 열반요소경(Nibbānadhātusutta)

๔๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

44. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 이와 같이 말씀하셨음을 제가 들었습니다.

‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, นิพฺพานธาตุโย. กตเม ทฺเว? สอุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตุ, อนุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตุ.

비구들이여, 두 가지 열반의 요소(nibbānadhātu)가 있다. 무엇이 그 둘인가? 유여의열반(Saupādisesā nibbānadhātu, 남음이 있는 열반 요소)과 무여의열반(Anupādisesā nibbānadhātu, 남음이 없는 열반 요소)이다.

‘‘กตมา [Pg.221] จ, ภิกฺขเว, สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ โหติ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต. ตสฺส ติฏฺฐนฺเตว ปญฺจินฺทฺริยานิ เยสํ อวิฆาตตฺตา มนาปามนาปํ ปจฺจนุโภติ, สุขทุกฺขํ ปฏิสํเวเทติ. ตสฺส โย ราคกฺขโย, โทสกฺขโย, โมหกฺขโย – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ.

비구들이여, 무엇이 유여의열반인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 아라한이 되어 번뇌를 다하고, 청정 범행을 완성하고, 해야 할 일을 마치고, 짐을 내려놓고, 자신의 목적을 달성하고, 존재의 족쇄를 끊고, 바른 지혜로 해탈했다. 그에게는 여전히 다섯 가지 감각기관(pañcindriyāni)이 남아 있어, 그것들이 파괴되지 않았기에 즐겁거나 즐겁지 않은 대상을 경험하고 즐거움과 괴로움을 느낀다. 그에게서 탐욕의 소멸, 성냄의 소멸, 어리석음의 소멸—비구들이여, 이를 유여의열반이라 한다.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อนุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ โหติ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต. ตสฺส อิเธว, ภิกฺขเว, สพฺพเวทยิตานิ อนภินนฺทิตานิ สีติ ภวิสฺสนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว นิพฺพานธาตุโย’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 무엇이 무여의열반인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 아라한이 되어 번뇌를 다하고... 해탈했다. 비구들이여, 바로 이 생에서 그가 느끼는 모든 느낌은 즐겨지지 않은 채 식어버릴 것이다. 비구들이여, 이를 무여의열반이라 한다. 비구들이여, 이것이 두 가지 열반의 요소이다. 이 의미를 세존께서 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘ทุเว อิมา จกฺขุมตา ปกาสิตา, นิพฺพานธาตู อนิสฺสิเตน ตาทินา;

เอกา หิ ธาตุ อิธ ทิฏฺฐธมฺมิกา, สอุปาทิเสสา ภวเนตฺติสงฺขยา;

อนุปาทิเสสา ปน สมฺปรายิกา, ยมฺหิ นิรุชฺฌนฺติ ภวานิ สพฺพโส.

안목을 갖춘 분(부처님), 의지함이 없고 여여하신(tādin) 분께서 이 두 가지 열반 요소를 밝히셨도다. 하나는 현세에서 보게 되는 오온의 남음이 있는 열반이며 존재의 끈이 다한 것이고, 다른 하나는 사후에 성취되는 오온의 남음이 없는 열반이니 거기서는 모든 존재가 완전히 소멸하도다.

‘‘เย เอตทญฺญาย ปทํ อสงฺขตํ, วิมุตฺตจิตฺตา ภวเนตฺติสงฺขยา;

เต ธมฺมสาราธิคมา ขเย รตา, ปหํสุ เต สพฺพภวานิ ตาทิโน’’ติ.

이 형성되지 않은 상태(무위)를 알고, 존재의 끈이 다하여 해탈한 마음을 가진 자들, 그들은 진리의 정수를 터득하여 소멸(열반)을 즐기며, 여여하신 그들은 모든 존재를 버렸도다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

이러한 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 일곱 번째 [경].

๘. ปฏิสลฺลานสุตฺตํ

8. 독처경(Paṭisallānasutta, 홀로 머묾의 경)

๔๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

45. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 이와 같이 말씀하셨음을 제가 들었습니다.

‘‘ปฏิสลฺลานารามา, ภิกฺขเว, วิหรถ ปฏิสลฺลานรตา, อชฺฌตฺตํ เจโตสมถมนุยุตฺตา, อนิรากตชฺฌานา, วิปสฺสนาย สมนฺนาคตา, พฺรูเหตา สุญฺญาคารานํ[Pg.222]. ปฏิสลฺลานารามานํ, ภิกฺขเว, วิหรตํ ปฏิสลฺลานรตานํ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถมนุยุตฺตานํ อนิรากตมชฺฌานานํ วิปสฺสนาย สมนฺนาคตานํ พฺรูเหตานํ สุญฺญาคารานํ ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 홀로 머묾(독처)을 안식처로 삼아 머물고, 홀로 머묾을 즐기며, 안으로 마음의 고요함(samatha)에 전념하고, 선정을 소홀히 하지 않으며, 위빳사나를 갖추고, 외딴곳(빈집)에서 수행을 증장시켜라. 비구들이여, 홀로 머묾을 안식처로 삼고 홀로 머묾을 즐기며 안으로 마음의 고요함에 전념하고 선정을 소홀히 하지 않으며 위빳사나를 갖추고 외딴곳에서 수행을 증장시키는 자들에게는 두 가지 과(果) 중 하나가 기대되니, 바로 이 생에서 구경의 지혜(aññā)를 얻거나, 집착의 남음이 있다면 아나함(anāgāmitā)이 되는 것이다. 이 의미를 세존께서 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘เย สนฺตจิตฺตา นิปกา, สติมนฺโต จ ฌายิโน;

สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสนฺติ, กาเมสุ อนเปกฺขิโน.

평온한 마음과 명민한 지혜를 갖추고, 마음챙김하며 선정을 닦는 이들, 감각적 욕망에 기대함 없이 법을 바르게 통찰하는도다.

‘‘อปฺปมาทรตา สนฺตา, ปมาเท ภยทสฺสิโน;

อภพฺพา ปริหานาย, นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก’’ติ.

방일하지 않음을 즐기고 평온하며, 방일함에서 두려움을 보는 선한 이들은 퇴보하지 않을 것이며 열반에 가까이 있도다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

이러한 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여덟 번째 [경].

๙. สิกฺขานิสํสสุตฺตํ

9. 학습의 공덕 경

๔๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

46. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 나는 들었습니다.

‘‘สิกฺขานิสํสา, ภิกฺขเว, วิหรถ ปญฺญุตฺตรา วิมุตฺติสารา สตาธิปเตยฺยา. สิกฺขานิสํสานํ, ภิกฺขเว, วิหรตํ ปญฺญุตฺตรานํ วิมุตฺติสารานํ สตาธิปเตยฺยานํ ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 학습(공부)을 이익으로 삼고, 지혜를 으뜸으로 하며, 해탈을 핵심으로 하고, 마음챙김을 주권으로 삼아 머무르십시오. 비구들이여, 학습을 이익으로 삼고 지혜를 으뜸으로 하며 해탈을 핵심으로 하고 마음챙김을 주권으로 삼아 머무르는 비구들에게는 두 가지 과보 중의 하나가 기대됩니다. 바로 이번 생에 구경의 지혜(아라한과)를 얻거나, 집착의 근거가 남아 있다면 불환(아나함과)의 상태에 이르는 것입니다.” 이 내용을 세존께서 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘ปริปุณฺณสิกฺขํ อปหานธมฺมํ, ปญฺญุตฺตรํ ชาติขยนฺตทสฺสึ;

ตํ เว มุนึ อนฺติมเทหธารึ, มารญฺชหํ พฺรูมิ ชราย ปารคุํ.

“학습을 완성하고 물러남이 없는 법을 가졌으며, 수승한 지혜로 태어남의 멸진을 보는 자, 마지막 몸을 가진 그 성자를 나는 마라를 버리고 늙음의 저편에 도달한 자라고 부른다.

‘‘ตสฺมา สทา ฌานรตา สมาหิตา, อาตาปิโน ชาติขยนฺตทสฺสิโน;

มารํ สเสนํ อภิภุยฺย ภิกฺขโว, ภวถ ชาติมรณสฺส ปารคา’’ติ.

그러므로 비구들이여, 항상 선정을 즐기며 삼매에 들고, 정진하며 태어남의 멸진을 보는 자가 되십시오. 군대를 거느린 마라를 굴복시키고 태어남과 죽음의 저편에 도달하십시오.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 내가 들었습니다. 아홉 번째 경.

๑๐. ชาคริยสุตฺตํ

10. 깨어 있음 경

๔๗. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.223] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

47. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 나는 들었습니다.

‘‘ชาคโร จสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหเรยฺย สโต สมฺปชาโน สมาหิโต ปมุทิโต วิปฺปสนฺโน จ ตตฺถ กาลวิปสฺสี จ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ชาครสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน วิหรโต สตสฺส สมฺปชานสฺส สมาหิตสฺส ปมุทิตสฺส วิปฺปสนฺนสฺส ตตฺถ กาลวิปสฺสิโน กุสเลสุ ธมฺเมสุ ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 비구는 깨어 있어야 하며, 마음챙기고 알아차리며 삼매에 들고, 기뻐하며 청정하고, 유익한 법들에 대해 때맞춰 통찰하며 머물러야 합니다. 비구들이여, 깨어 있고 마음챙기고 알아차리며 삼매에 들고, 기뻐하며 청정하고, 유익한 법들에 대해 때맞춰 통찰하며 머무르는 비구에게는 두 가지 과보 중의 하나가 기대됩니다. 바로 이번 생에 구경의 지혜를 얻거나, 집착의 근거가 남아 있다면 불환의 상태에 이르는 것입니다.” 이 내용을 세존께서 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘ชาครนฺตา สุณาเถตํ, เย สุตฺตา เต ปพุชฺฌถ;

สุตฺตา ชาคริตํ เสยฺโย, นตฺถิ ชาครโต ภยํ.

“깨어 있는 자들이여, 이것을 들으십시오. 잠자는 자들이여, 깨어나십시오. 잠자는 것보다 깨어 있는 것이 더 나으니, 깨어 있는 자에게는 두려움이 없습니다.

‘‘โย ชาคโร จ สติมา สมฺปชาโน, สมาหิโต มุทิโต วิปฺปสนฺโน จ;

กาเลน โส สมฺมา ธมฺมํ ปริวีมํสมาโน, เอโกทิภูโต วิหเน ตมํ โส.

깨어 있고 마음챙기며 알아차리고 삼매에 들며 기쁘고 청정한 자, 그는 때맞춰 바르게 법을 관찰하고 일념이 되어 어둠(무명)을 물리칠 것입니다.

‘‘ตสฺมา หเว ชาคริยํ ภเชถ, อาตาปี ภิกฺขุ นิปโก ฌานลาภี;

สํโยชนํ ชาติชราย เฉตฺวา, อิเธว สมฺโพธิมนุตฺตรํ ผุเส’’ติ.

그러므로 참으로 깨어 있음을 가까이하십시오. 정진하고 슬기로우며 선정을 얻은 비구는 태어남과 늙음의 결박을 끊고 바로 여기에서 위없는 깨달음을 얻을 것입니다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 내가 들었습니다. 열 번째 경.

๑๑. อาปายิกสุตฺตํ

11. 파멸 처 경

๔๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

48. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 나는 들었습니다.

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, อาปายิกา เนรยิกา อิทมปฺปหาย. กตเม ทฺเว? โย จ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ, โย จ ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตํ อมูลเกน อพฺรหฺมจริเยน อนุทฺธํเสติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อาปายิกา เนรยิกา อิทมปฺปหายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 이 두 가지를 버리지 못하여 파멸 처인 지옥에 떨어지는 자들이 있습니다. 무엇이 둘입니까? 청정범행을 닦지 않으면서 닦는다고 공언하는 자와, 원만하고 청정한 범행을 닦는 자를 근거 없이 청정하지 못하다고 비방하는 자입니다. 비구들이여, 이 두 부류의 사람은 이 유감스러운 법들을 버리지 못하여 파멸 처인 지옥에 떨어집니다.” 이 내용을 세존께서 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘อภูตวาที [Pg.224] นิรยํ อุเปติ, โย วาปิ กตฺวา น กโรมิ จาห;

อุโภปิ เต เปจฺจ สมา ภวนฺติ, นิหีนกมฺมา มนุชา ปรตฺถ.

“거짓을 말하는 자는 지옥에 가고, 행하고도 하지 않았다고 말하는 자 또한 지옥에 간다. 저열한 업을 지은 그들 두 사람은 다음 세상에서 똑같이 지옥의 고통을 겪는다.

‘‘กาสาวกณฺฐา พหโว, ปาปธมฺมา อสญฺญตา;

ปาปา ปาเปหิ กมฺเมหิ, นิรยํ เต อุปปชฺชเร.

목에 가사를 걸쳤으나 악한 성품을 지니고 절제하지 못하는 자가 많으니, 그 악인들은 자신들의 악한 업으로 인해 지옥에 떨어진다.

‘‘เสยฺโย อโยคุโฬ ภุตฺโต, ตตฺโต อคฺคิสิขูปโม;

ยญฺเจ ภุญฺเชยฺย ทุสฺสีโล, รฏฺฐปิณฺฑมสญฺญโต’’ติ.

계행이 없고 절제하지 못하는 자가 나라의 보시물을 먹는 것보다, 차라리 불꽃처럼 타오르는 뜨거운 쇠공을 먹는 것이 더 나으리라.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. เอกาทสมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 내가 들었습니다. 열한 번째 경.

๑๒. ทิฏฺฐิคตสุตฺตํ

12. 견해에 빠짐 경

๔๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

49. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 나는 들었습니다.

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิคเตหิ ปริยุฏฺฐิตา เทวมนุสฺสา โอลียนฺติ เอเก, อติธาวนฺติ เอเก; จกฺขุมนฺโต จ ปสฺสนฺติ.

“비구들이여, 두 가지 견해에 사로잡힌 어떤 신들과 인간들은 머뭇거리고, 어떤 이들은 지나치게 달려갑니다. 오직 눈 있는 자들만이 (참된 법을) 봅니다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, โอลียนฺติ เอเก? ภวารามา, ภิกฺขเว, เทวมนุสฺสา ภวรตา ภวสมฺมุทิตา เตสํ ภวนิโรธาย ธมฺเม เทสิยมาเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ นาธิมุจฺจติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, โอลียนฺติ เอเก.

비구들이여, 어떻게 어떤 이들은 머뭇거립니까? 비구들이여, 신들과 인간들은 존재(bhava)를 즐기고 존재에 기뻐하며 존재에 만족합니다. 존재의 소멸을 위한 법이 설해질 때 그들의 마음은 그것에 뛰어들지 않고 청정해지지 않으며 안주하지 않고 확신하지 못합니다. 비구들이여, 이와 같이 어떤 이들은 머뭇거립니다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อติธาวนฺติ เอเก? ภเวเนว โข ปเนเก อฏฺฏียมานา หรายมานา ชิคุจฺฉมานา วิภวํ อภินนฺทนฺติ – ยโต กิร, โภ, อยํ อตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ น โหติ ปรํ มรณา; เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ เอตํ ยาถาวนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อติธาวนฺติ เอเก.

비구들이여, 어떻게 어떤 이들은 지나치게 달려갑니까? 어떤 이들은 존재에 의해 괴로워하고 수치스러워하며 혐오하여 비존재(vibhava)를 즐거워합니다. ‘벗이여, 이 자아는 몸이 무너져 죽은 뒤에 단절되고 멸망하며 죽은 뒤에 존재하지 않는다. 이것이 고요한 것이요, 이것이 수승한 것이요, 이것이 실제적인 것이다’라고 합니다. 비구들이여, 이와 같이 어떤 이들은 지나치게 달려갑니다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, จกฺขุมนฺโต ปสฺสนฺติ? อิธ ภิกฺขุ ภูตํ ภูตโต ปสฺสติ; ภูตํ ภูตโต ทิสฺวา ภูตสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, จกฺขุมนฺโต ปสฺสนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 어떻게 눈 있는 자들이 봅니까? 여기 비구는 형성된 것(bhūta, 실재하는 현상)을 형성된 것으로 있는 그대로 봅니다. 형성된 것을 형성된 것으로 본 뒤에, 그것에 대한 염오와 탐욕의 빛바램과 소멸을 위해 실천합니다. 비구들이여, 이와 같이 눈 있는 자들이 봅니다.” 이 내용을 세존께서 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘เย [Pg.225] ภูตํ ภูตโต ทิสฺวา, ภูตสฺส จ อติกฺกมํ;

ยถาภูเต วิมุจฺจนฺติ, ภวตณฺหา ปริกฺขยา.

“형성된 것을 형성된 것으로 보고, 그것을 넘어선 자들, 그들은 존재에 대한 갈애를 완전히 멸진하여 있는 그대로의 진리 안에서 해탈한다.

‘‘ส เว ภูตปริญฺโญ, โส วีตตณฺโห ภวาภเว;

ภูตสฺส วิภวา ภิกฺขุ, นาคจฺฉติ ปุนพฺภว’’นฺติ.

그는 참으로 형성된 것을 철저히 알았고 존재와 비존재에 대한 갈애에서 벗어났으니, 형성된 것이 소멸함으로써 비구는 다시 존재함에 이르지 않는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทฺวาทสมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 내가 들었습니다. 열두 번째 경.

ทุติโย วคฺโค นิฏฺฐิโต.

제2장(두띠야 박가)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약:

ทฺเว อินฺทฺริยา ทฺเว ตปนียา, สีเลน อปเร ทุเว;

อโนตฺตาปี กุหนา ทฺเว จ, สํเวชนีเยน เต ทส.

두 가지 기능(인드리아), 두 가지 가책받을 일, 계와 함께 다른 두 가지, 무참함과 속임수 두 가지, 그리고 두려움을 일으키는 것까지 열 가지이다.

วิตกฺกา เทสนา วิชฺชา, ปญฺญา ธมฺเมน ปญฺจมํ;

อชาตํ ธาตุสลฺลานํ, สิกฺขา ชาคริเยน จ;

อปายทิฏฺฐิยา เจว, พาวีสติ ปกาสิตาติ.

사유, 설법, 명지, 지혜, 법과 함께 다섯 번째, 태어나지 않음, 요소(계), 화살, 수행, 깨어 있음, 지옥과 견해까지 스물두 가지가 설해졌다.

ทุกนิปาโต นิฏฺฐิโต.

2모음집이 끝났다.

๓. ติกนิปาโต

3. 3모음집

๑. ปฐมวคฺโค

1. 첫 번째 품

๑. มูลสุตฺตํ

1. 근본 경

๕๐. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.226] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

50. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 저는 들었습니다.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อกุสลมูลานิ. กตมานิ ตีณิ? โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกุสลมูลานี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 세 가지 불선근(해로운 뿌리)이 있다. 무엇이 세 가지인가? 탐욕의 불선근, 성냄의 불선근, 어리석음의 불선근이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 불선근이다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨다. 여기에 대해 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘โลโภ โทโส จ โมโห จ, ปุริสํ ปาปเจตสํ;

หึสนฺติ อตฺตสมฺภูตา, ตจสารํว สมฺผล’’นฺติ.

“탐욕과 성냄과 어리석음은 악한 마음을 가진 사람을 해친다. 그것은 마치 대나무가 열매를 맺어 스스로 파멸하는 것과 같이, 자신에게서 생겨난 것이 자신을 파괴한다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 저는 들었습니다. 첫 번째 경.

๒. ธาตุสุตฺตํ

2. 요소(계) 경

๕๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

51. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 저는 들었습니다.

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ธาตุโย. กตมา ติสฺโส? รูปธาตุ, อรูปธาตุ, นิโรธธาตุ – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ธาตุโย’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 세 가지 요소(계)가 있다. 무엇이 세 가지인가? 색계(물질의 요소), 무색계(비물질의 요소), 멸계(소멸의 요소)이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 요소이다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨다. 여기에 대해 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘รูปธาตุํ ปริญฺญาย, อรูเปสุ อสณฺฐิตา;

นิโรเธ เย วิมุจฺจนฺติ, เต ชนา มจฺจุหายิโน.

“물질의 요소를 철저히 알고, 무색의 요소들에 머물지 않으며, 소멸의 요소에서 해탈한 사람들, 그들은 죽음을 넘어선 자들이다.”

‘‘กาเยน อมตํ ธาตุํ, ผุสยิตฺวา นิรูปธึ;

อุปธิปฺปฏินิสฺสคฺคํ, สจฺฉิกตฺวา อนาสโว;

เทเสติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, อโสกํ วิรชํ ปท’’นฺติ.

“몸으로 불사의 요소(감로)를 접하고, 집착의 근거가 없는 경지를 실현하여 번뇌가 없으신 정등각자께서는 슬픔이 없고 티끌 없는 경지를 설하신다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 저는 들었습니다. 두 번째 경.

๓. ปฐมเวทนาสุตฺตํ

3. 첫 번째 느낌 경

๕๒. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.227] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

52. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 저는 들었습니다.

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา –

“비구들이여, 세 가지 느낌이 있다. 무엇이 세 가지인가? 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌이다.”

อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เวทนา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 이것이 세 가지 느낌이다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨다. 여기에 대해 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘สมาหิโต สมฺปชาโน, สโต พุทฺธสฺส สาวโก;

เวทนา จ ปชานาติ, เวทนานญฺจ สมฺภวํ.

“삼매에 들고 분명하게 알아차리며 마음 챙기는 부처님의 제자는 느낌을 알고 느낌의 발생을 안다.”

‘‘ยตฺถ เจตา นิรุชฺฌนฺติ, มคฺคญฺจ ขยคามินํ;

เวทนานํ ขยา ภิกฺขุ, นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโต’’ติ.

“또한 그것들이 어디서 소멸하는지, 그리고 소멸로 인도하는 길을 안다. 느낌이 다하여 갈애가 없어진 비구는 완전한 평온에 든다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 저는 들었습니다. 세 번째 경.

๔. ทุติยเวทนาสุตฺตํ

4. 두 번째 느낌 경

๕๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

53. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 저는 들었습니다.

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา. สุขา, ภิกฺขเว, เวทนา ทุกฺขโต ทฏฺฐพฺพา; ทุกฺขา เวทนา สลฺลโต ทฏฺฐพฺพา; อทุกฺขมสุขา เวทนา อนิจฺจโต ทฏฺฐพฺพา. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สุขา เวทนา ทุกฺขโต ทิฏฺฐา โหติ, ทุกฺขา เวทนา สลฺลโต ทิฏฺฐา โหติ, อทุกฺขมสุขา เวทนา อนิจฺจโต ทิฏฺฐา โหติ; อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อริโย สมฺมทฺทโส อจฺเฉจฺฉิ, ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺสา’’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 세 가지 느낌이 있다. 무엇이 세 가지인가? 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌이다. 비구들이여, 즐거운 느낌은 괴로움으로 보아야 하고, 괴로운 느낌은 화살로 보아야 하며, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌은 무상함으로 보아야 한다. 비구들이여, 비구가 즐거운 느낌을 괴로움으로 보고, 괴로운 느낌을 화살로 보고, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌을 무상함으로 볼 때, 비구들이여, 이 비구를 가리켜 ‘바르게 보는 성스러운 비구로서 갈애를 끊었고, 결박을 풀어버렸으며, 자만을 완전히 깨달아 괴로움의 끝을 냈다’고 한다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨다. 여기에 대해 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘โย สุขํ ทุกฺขโต อทฺท, ทุกฺขมทฺทกฺขิ สลฺลโต;

อทุกฺขมสุขํ สนฺตํ, อทกฺขิ นํ อนิจฺจโต.

“즐거운 느낌을 괴로운 것으로 보고, 괴로운 느낌을 화살로 보며, 평온한 불고불락의 느낌을 무상한 것으로 보는 자가 있다.”

‘‘ส เว สมฺมทฺทโส ภิกฺขุ, ยโต ตตฺถ วิมุจฺจติ;

อภิญฺญาโวสิโต สนฺโต, ส เว โยคาติโค มุนี’’ติ.

“참으로 그는 바르게 보는 비구이니, 그로 인해 거기서 해탈한다. 수승한 지혜를 완성하여 평온에 이른 그는 참으로 모든 속박을 뛰어넘은 성자이다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 저는 들었습니다. 네 번째 경.

๕. ปฐมเอสนาสุตฺตํ

5. 첫 번째 추구 경 (Paṭhamaesanāsuttaṃ)

๕๔. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.228] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

54. 이것은 세존께서 말씀하신 것이니, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เอสนา. กตมา ติสฺโส? กาเมสนา, ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เอสนา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 세 가지 추구가 있다. 무엇이 세 가지인가? 감각적 욕망에 대한 추구, 존재에 대한 추구, 범행(청정 범행)에 대한 추구이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 추구이다.” 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 게송으로 읊으셨습니다.

‘‘สมาหิโต สมฺปชาโน, สโต พุทฺธสฺส สาวโก;

เอสนา จ ปชานาติ, เอสนานญฺจ สมฺภวํ.

“삼매에 들고 분명히 알며 마음 챙기는 부처님의 제자는 추구를 알고, 추구의 일어남을 알며,

‘‘ยตฺถ เจตา นิรุชฺฌนฺติ, มคฺคญฺจ ขยคามินํ;

เอสนานํ ขยา ภิกฺขุ, นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโต’’ติ.

이러한 추구들이 소멸하는 곳과 소멸로 인도하는 길을 아느니라. 추구가 소멸함으로 인해 비구는 갈애가 없고 완전히 열반에 드느니라.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 다섯 번째 경.

๖. ทุติยเอสนาสุตฺตํ

6. 두 번째 추구 경 (Dutiyaesanāsuttaṃ)

๕๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

55. 이것은 세존께서 말씀하신 것이니, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เอสนา. กตมา ติสฺโส? กาเมสนา, ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เอสนา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 세 가지 추구가 있다. 무엇이 세 가지인가? 감각적 욕망에 대한 추구, 존재에 대한 추구, 범행에 대한 추구이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 추구이다.” 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 게송으로 읊으셨습니다.

‘‘กาเมสนา ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา สห;

อิติ สจฺจปรามาโส, ทิฏฺฐิฏฺฐานา สมุสฺสยา.

“감각적 욕망에 대한 추구, 존재에 대한 추구, 그리고 범행에 대한 추구와 함께, ‘이것만이 진리이다’라고 거머쥐는 것은 견해의 토대에서 비롯된 쌓임이니라.

‘‘สพฺพราควิรตฺตสฺส, ตณฺหกฺขยวิมุตฺติโน;

เอสนา ปฏินิสฺสฏฺฐา, ทิฏฺฐิฏฺฐานา สมูหตา;

เอสนานํ ขยา ภิกฺขุ, นิราโส อกถํกถี’’ติ.

모든 탐욕에서 벗어나고 갈애가 소멸하여 해탈한 이에게는 추구들이 버려졌고 견해의 토대들이 뿌리 뽑혔느니라. 추구가 소멸함으로 인해 비구는 바라는 것이 없고 의혹이 없느니라.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여섯 번째 경.

๗. ปฐมอาสวสุตฺตํ

7. 첫 번째 번뇌 경 (Paṭhamaāsavasuttaṃ)

๕๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

56. 이것은 세존께서 말씀하신 것이니, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อาสวา. กตเม ตโย? กามาสโว, ภวาสโว, อวิชฺชาสโว – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อาสวา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 세 가지 번뇌(āsava)가 있다. 무엇이 세 가지인가? 감각적 욕망의 번뇌, 존재의 번뇌, 무명의 번뇌이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 번뇌이다.” 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 게송으로 읊으셨습니다.

‘‘สมาหิโต [Pg.229] สมฺปชาโน, สโต พุทฺธสฺส สาวโก;

อาสเว จ ปชานาติ, อาสวานญฺจ สมฺภวํ.

“삼매에 들고 분명히 알며 마음 챙기는 부처님의 제자는 번뇌를 알고, 번뇌의 일어남을 알며,

‘‘ยตฺถ เจตา นิรุชฺฌนฺติ, มคฺคญฺจ ขยคามินํ;

อาสวานํ ขยา ภิกฺขุ, นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโต’’ติ.

이러한 번뇌들이 소멸하는 곳과 소멸로 인도하는 길을 아느니라. 번뇌가 소멸함으로 인해 비구는 갈애가 없고 완전히 열반에 드느니라.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 일곱 번째 경.

๘. ทุติยอาสวสุตฺตํ

8. 두 번째 번뇌 경 (Dutiyaāsavasuttaṃ)

๕๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

57. 이것은 세존께서 말씀하신 것이니, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อาสวา. กตเม ตโย? กามาสโว, ภวาสโว, อวิชฺชาสโว – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อาสวา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 세 가지 번뇌가 있다. 무엇이 세 가지인가? 감각적 욕망의 번뇌, 존재의 번뇌, 무명의 번뇌이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 번뇌이다.” 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 게송으로 읊으셨습니다.

‘‘ยสฺส กามาสโว ขีโณ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

ภวาสโว ปริกฺขีโณ, วิปฺปมุตฺโต นิรูปธิ;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ.

“감각적 욕망의 번뇌가 다하고 무명이 사라졌으며, 존재의 번뇌가 소멸하여 해탈하고 집착의 근거(upadhi)가 없는 자는, 군대를 거느린 마라를 물리치고 마지막 몸을 지니고 있느니라.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여덟 번째 경.

๙. ตณฺหาสุตฺตํ

9. 갈애 경 (Taṇhāsuttaṃ)

๕๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

58. 이것은 세존께서 말씀하신 것이니, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ตณฺหา. กตมา ติสฺโส? กามตณฺหา, ภวตณฺหา, วิภวตณฺหา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ตณฺหา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 세 가지 갈애가 있다. 무엇이 세 가지인가? 감각적 욕망에 대한 갈애, 존재에 대한 갈애, 존재하지 않음에 대한 갈애이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 갈애이다.” 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 게송으로 읊으셨습니다.

‘‘ตณฺหาโยเคน สํยุตฺตา, รตฺตจิตฺตา ภวาภเว;

เต โยคยุตฺตา มารสฺส, อโยคกฺเขมิโน ชนา;

สตฺตา คจฺฉนฺติ สํสารํ, ชาตีมรณคามิโน.

“갈애의 멍에에 묶여 이생과 저생에 마음이 물든 자들, 마라의 멍에에 묶여 속박에서 벗어나지 못한 사람들은, 나고 죽음으로 이어지는 윤회의 길을 가느니라.

‘‘เย จ ตณฺหํ ปหนฺตฺวาน, วีตตณฺหา ภวาภเว;

เต เว ปารงฺคตา โลเก, เย ปตฺตา อาสวกฺขย’’นฺติ.

그러나 갈애를 버리고 이생과 저생에 대해 갈애가 없는 자들, 번뇌의 소멸에 이른 그들은 참으로 세상의 저편(피안)에 도달한 자들이니라.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 아홉 번째 경.

๑๐. มารเธยฺยสุตฺตํ

10. 마라의 영역 경 (Māradheyyasuttaṃ)

๕๙. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.230] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

59. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 제가 들었습니다.

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อติกฺกมฺม มารเธยฺยํ อาทิจฺโจว วิโรจติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อติกฺกมฺม มารเธยฺยํ อาทิจฺโจว วิโรจตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 세 가지 법을 구족한 비구는 마왕의 영역을 넘어서 태양처럼 빛난다. 무엇이 그 세 가지인가? 비구들이여, 여기 비구는 무학의 계온(戒蘊)을 구족하고, 무학의 정온(定蘊)을 구족하고, 무학의 혜온(慧蘊)을 구족한다. 비구들이여, 이 세 가지 법을 구족한 비구는 마왕의 영역을 넘어서 태양처럼 빛난다. 이 뜻을 세존께서 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘สีลํ สมาธิ ปญฺญา จ, ยสฺส เอเต สุภาวิตา;

อติกฺกมฺม มารเธยฺยํ, อาทิจฺโจว วิโรจตี’’ติ.

계와 정과 혜가 잘 닦여진 사람은 마왕의 영역을 넘어 태양처럼 빛난다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

이 뜻 또한 세존께서 말씀하신 것이라고 제가 들었습니다. 열 번째 경.

ปฐโม วคฺโค นิฏฺฐิโต.

첫 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

มูลธาตุ อถ เวทนา ทุเว, เอสนา จ ทุเว อาสวา ทุเว;

ตณฺหาโต จ อถ มารเธยฺยโต, วคฺคมาหุ ปฐมนฺติ มุตฺตมนฺติ.

근본(Mūla), 요소(Dhātu), 두 가지 느낌(Vedanā), 두 가지 추구(Esanā), 두 가지 번뇌(Āsava), 갈애(Taṇhā), 그리고 마왕의 영역(Māradheyya). 이 품을 첫 번째 또는 해탈의 품이라 부른다.

๒. ทุติยวคฺโค

2. 두 번째 품

๑. ปุญฺญกิริยวตฺถุสุตฺตํ

1. 복업사(福業事) 경

๖๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

60. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 제가 들었습니다.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปุญฺญกิริยวตฺถูนิ. กตมานิ ตีณิ? ทานมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ, สีลมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ, ภาวนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ – อิมานิ [Pg.231] โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปุญฺญกิริยวตฺถูนี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 세 가지 복업사(福業事)가 있다. 무엇이 그 세 가지인가? 보시로 이루어진 복업사, 지계로 이루어진 복업사, 수행으로 이루어진 복업사이다. 비구들이여, 이것들이 세 가지 복업사이다. 이 뜻을 세존께서 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ปุญฺญเมว โส สิกฺเขยฺย, อายตคฺคํ สุขุทฺรยํ;

ทานญฺจ สมจริยญฺจ, เมตฺตจิตฺตญฺจ ภาวเย.

그는 공덕만을 배워야 하니, 장래에 최상이 되고 행복을 가져오는 것이다. 보시와 조화로운 삶(계행), 그리고 자애의 마음을 닦아야 한다.

‘‘เอเต ธมฺเม ภาวยิตฺวา, ตโย สุขสมุทฺทเย;

อพฺยาปชฺฌํ สุขํ โลกํ, ปณฺฑิโต อุปปชฺชตี’’ติ.

행복의 원천인 이 세 가지 법을 닦아서, 현자는 고통이 없는 행복한 세상에 태어난다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

이 뜻 또한 세존께서 말씀하신 것이라고 제가 들었습니다. 첫 번째 경.

๒. จกฺขุสุตฺตํ

2. 눈(眼) 경

๖๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

61. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 제가 들었습니다.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, จกฺขูนิ. กตมานิ ตีณิ? มํสจกฺขุ, ทิพฺพจกฺขุ, ปญฺญาจกฺขุ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ จกฺขูนี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 세 가지 눈이 있다. 무엇이 그 세 가지인가? 육안(肉眼), 천안(天眼), 혜안(慧眼)이다. 비구들이여, 이것들이 세 가지 눈이다. 이 뜻을 세존께서 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘มํสจกฺขุ ทิพฺพจกฺขุ, ปญฺญาจกฺขุ อนุตฺตรํ;

เอตานิ ตีณิ จกฺขูนิ, อกฺขาสิ ปุริสุตฺตโม.

육안과 천안, 그리고 무상의 혜안, 이 세 가지 눈을 지고의 인간(부처님)께서 설하셨다.

‘‘มํสจกฺขุสฺส อุปฺปาโท, มคฺโค ทิพฺพสฺส จกฺขุโน;

ยโต ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญาจกฺขุ อนุตฺตรํ;

ยสฺส จกฺขุสฺส ปฏิลาภา, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

육안의 생김은 천안의 길이며, 그로부터 무상의 혜안인 지혜가 생긴다. 이 (혜안이라는) 눈을 얻음으로써 모든 괴로움에서 벗어난다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

이 뜻 또한 세존께서 말씀하신 것이라고 제가 들었습니다. 두 번째 경.

๓. อินฺทฺริยสุตฺตํ

3. 기능(根) 경

๖๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

62. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 제가 들었습니다.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยานิ. กตมานิ ตีณิ? อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ, อญฺญินฺทฺริยํ, อญฺญาตาวินฺทฺริยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อินฺทฺริยานี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 세 가지 기능(根)이 있다. 무엇이 그 세 가지인가? 알지 못한 것을 알려고 하는 기능(未知當知根), 앎의 기능(已知根), 다 안 자의 기능(具知根)이다. 비구들이여, 이것들이 세 가지 기능이다. 이 뜻을 세존께서 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘เสขสฺส สิกฺขมานสฺส, อุชุมคฺคานุสาริโน;

ขยสฺมึ ปฐมํ ญาณํ, ตโต อญฺญา อนนฺตรา.

바른 길을 따르며 수행하는 유학(有學)의 수행자에게 (번뇌의) 멸진을 위한 첫 번째 지혜가 생기고, 그 직후에 앎(의 기능)이 생긴다.

‘‘ตโต [Pg.232] อญฺญา วิมุตฺตสฺส, ญาณํ เว โหติ ตาทิโน;

อกุปฺปา เม วิมุตฺตีติ, ภวสํโยชนกฺขยา.

그 다음에 해탈한 분, 즉 여여(如如)한 분에게는 '나의 해탈은 요지부동이다'라는 지혜가 생기니, 이는 존재의 족쇄가 다했기 때문이다.

‘‘ส เว อินฺทฺริยสมฺปนฺโน, สนฺโต สนฺติปเท รโต;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ.

진실로 기능을 구족하고 고요하며 평온의 경지(열반)를 즐기는 그는, 무리와 함께 마왕을 굴복시키고 마지막 몸을 지니고 있다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

이 뜻 또한 세존께서 말씀하신 것이라고 제가 들었습니다. 세 번째 경.

๔. อทฺธาสุตฺตํ

4. 시간(世) 경

๖๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

63. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 제가 들었습니다.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อทฺธา. กตเม ตโย? อตีโต อทฺธา, อนาคโต อทฺธา, ปจฺจุปฺปนฺโน อทฺธา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อทฺธา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 세 가지 시간(世)이 있다. 무엇이 그 세 가지인가? 과거의 시간, 미래의 시간, 현재의 시간이다. 비구들이여, 이것들이 세 가지 시간이다. 이 뜻을 세존께서 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘อกฺเขยฺยสญฺญิโน สตฺตา, อกฺเขยฺยสฺมึ ปติฏฺฐิตา;

อกฺเขยฺยํ อปริญฺญาย, โยคมายนฺติ มจฺจุโน.

말해질 수 있는 것(오온)에 대해 생각하는 중생들은 말해질 수 있는 것에 머물러, 말해질 수 있는 것을 온전히 알지 못하여 죽음의 신(마라)의 속박에 이른다.

‘‘อกฺเขยฺยญฺจ ปริญฺญาย, อกฺขาตารํ น มญฺญติ;

ผุฏฺโฐ วิโมกฺโข มนสา, สนฺติปทมนุตฺตรํ.

말해질 수 있는 것을 온전히 알고서 말하는 자(자아)를 상정하지 않으니, 마음으로 해탈인 위없는 평온의 경지를 접촉한다.

‘‘ส เว อกฺเขยฺยสมฺปนฺโน, สนฺโต สนฺติปเท รโต;

สงฺขายเสวี ธมฺมฏฺโฐ, สงฺขฺยํ โนเปติ เวทคู’’ติ.

그는 참으로 말해질 수 있는 것을 통달하고 평온하며 평온의 경지에서 즐거워한다. 통찰하여 수행하고 법에 머무는 지혜의 완성자는 더 이상 중생이라는 수(명칭)의 범주에 들지 않는다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

이러한 뜻 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 네 번째 경.

๕. ทุจฺจริตสุตฺตํ

5. 악행의 경

๖๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

64. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 제가 들었습니다.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ทุจฺจริตานิ. กตมานิ ตีณิ? กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ทุจฺจริตานี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 세 가지 악행이 있다. 무엇이 세 가지인가? 몸의 악행, 말의 악행, 마음의 악행이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 악행이다. 이 뜻을 세존께서 말씀하셨다. 여기에서 다음과 같이 말한다.

‘‘กายทุจฺจริตํ กตฺวา, วจีทุจฺจริตานิ จ;

มโนทุจฺจริตํ กตฺวา, ยญฺจญฺญํ โทสสํหิตํ.

몸의 악행을 저지르고, 말의 악행을 저지르며, 마음의 악행을 저지르고, 또한 허물과 결부된 다른 행위를 하며,

‘‘อกตฺวา [Pg.233] กุสลํ กมฺมํ, กตฺวานากุสลํ พหุํ;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ.

유익한 업을 짓지 않고 해로운 업을 많이 지어, 지혜 없는 자는 몸이 무너진 뒤 지옥에 떨어진다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

이러한 뜻 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 다섯 번째 경.

๖. สุจริตสุตฺตํ

6. 선행의 경

๖๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

65. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 제가 들었습니다.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, สุจริตานิ. กตมานิ ตีณิ? กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สุจริตานี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 세 가지 선행이 있다. 무엇이 세 가지인가? 몸의 선행, 말의 선행, 마음의 선행이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 선행이다. 이 뜻을 세존께서 말씀하셨다. 여기에서 다음과 같이 말한다.

‘‘กายทุจฺจริตํ หิตฺวา, วจีทุจฺจริตานิ จ;

มโนทุจฺจริตํ หิตฺวา, ยญฺจญฺญํ โทสสํหิตํ.

몸의 악행을 버리고, 말의 악행을 버리며, 마음의 악행을 버리고, 또한 허물과 결부된 다른 행위를 버리며,

‘‘อกตฺวากุสลํ กมฺมํ, กตฺวาน กุสลํ พหุํ;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ.

해로운 업을 짓지 않고 유익한 업을 많이 지어, 지혜 있는 자는 몸이 무너진 뒤 천상에 태어난다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

이러한 뜻 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여섯 번째 경.

๗. โสเจยฺยสุตฺตํ

7. 청정의 경

๖๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

66. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 제가 들었습니다.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, โสเจยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? กายโสเจยฺยํ, วจีโสเจยฺยํ, มโนโสเจยฺยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ โสเจยฺยานี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 세 가지 청정함이 있다. 무엇이 세 가지인가? 몸의 청정함, 말의 청정함, 마음의 청정함이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 청정함이다. 이 뜻을 세존께서 말씀하셨다. 여기에서 다음과 같이 말한다.

‘‘กายสุจึ วจีสุจึ, เจโตสุจิมนาสวํ;

สุจึ โสเจยฺยสมฺปนฺนํ, อาหุ สพฺพปฺปหายิน’’นฺติ.

몸이 깨끗하고 말이 깨끗하며 마음이 깨끗하여 번뇌가 없는 자, 깨끗하고 청정함을 구족하여 모든 번뇌를 버린 자를 일컬어 청정한 자라 한다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

이러한 뜻 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 일곱 번째 경.

๘. โมเนยฺยสุตฺตํ

8. 성자의 길(침묵)의 경

๖๗. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.234] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

67. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 제가 들었습니다.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, โมเนยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? กายโมเนยฺยํ, วจีโมเนยฺยํ, มโนโมเนยฺยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ โมเนยฺยานี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 세 가지 성자의 길(침묵의 덕)이 있다. 무엇이 세 가지인가? 몸의 성자의 길, 말의 성자의 길, 마음의 성자의 길이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 성자의 길이다. 이 뜻을 세존께서 말씀하셨다. 여기에서 다음과 같이 말한다.

‘‘กายมุนึ วจีมุนึ, มโนมุนิมนาสวํ;

มุนึ โมเนยฺยสมฺปนฺนํ, อาหุ นินฺหาตปาปก’’นฺติ.

몸으로 성자이고 말로 성자이며 마음으로 성자이고 번뇌가 없는 자, 성자의 길을 구족하여 악을 씻어낸 자를 일컬어 성자(무니)라 한다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

이러한 뜻 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여덟 번째 경.

๙. ปฐมราคสุตฺตํ

9. 탐욕에 관한 첫 번째 경

๖๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

68. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 제가 들었습니다.

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ราโค อปฺปหีโน, โทโส อปฺปหีโน, โมโห อปฺปหีโน – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘พทฺโธ มารสฺส ปฏิมุกฺกสฺส มารปาโส ยถากามกรณีโย ปาปิมโต’. ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ราโค ปหีโน, โทโส ปหีโน, โมโห ปหีโน – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘อพทฺโธ มารสฺส โอมุกฺกสฺส มารปาโส น ยถา กามกรณีโย ปาปิมโต’’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 누구든지 탐욕이 버려지지 않았고 성냄이 버려지지 않았으며 어리석음이 버려지지 않은 자, 비구들이여, 그를 '마라에게 묶인 자, 마라의 올가미에 걸린 자, 사악한 마라의 마음대로 휘둘리는 자'라고 부른다. 비구들이여, 누구든지 탐욕이 버려졌고 성냄이 버려졌으며 어리석음이 버려진 자, 비구들이여, 그를 '마라에게 묶이지 않은 자, 마라의 올가미를 벗어난 자, 사악한 마라의 마음대로 되지 않는 자'라고 부른다. 이 뜻을 세존께서 말씀하셨다. 여기에서 다음과 같이 말한다.

‘‘ยสฺส ราโค จ โทโส จ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

ตํ ภาวิตตฺตญฺญตรํ, พฺรหฺมภูตํ ตถาคตํ;

พุทฺธํ เวรภยาตีตํ, อาหุ สพฺพปฺปหายิน’’นฺติ.

탐욕과 성냄과 무명이 사라진 사람, 마음을 닦은 자 중의 한 사람으로서 거룩한 경지에 이른 여래, 깨달은 자, 원한과 두려움을 넘어선 자, 모든 것을 버린 자라고 그를 부른다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 아홉 번째.

๑๐. ทุติยราคสุตฺตํ

10. 두 번째 탐욕 경 (Dutiyarāgasutta)

๖๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

69. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 이와 같이 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา ราโค อปฺปหีโน, โทโส อปฺปหีโน, โมโห อปฺปหีโน – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, น ‘อตริ [Pg.235] สมุทฺทํ สอูมึ สวีจึ สาวฏฺฏํ สคหํ สรกฺขสํ’. ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา ราโค ปหีโน, โทโส ปหีโน, โมโห ปหีโน – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘อตริ สมุทฺทํ สอูมึ สวีจึ สาวฏฺฏํ สคหํ สรกฺขสํ, ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 어떤 비구나 비구니라도 탐욕을 버리지 못하고, 분노를 버리지 못하고, 미혹을 버리지 못했다면, 비구들이여, 그를 일러 ‘파도와 물결과 소용돌이와 상어와 괴물이 있는 바다를 건너지 못한 자’라고 한다. 비구들이여, 어떤 비구나 비구니라도 탐욕을 버리고, 분노를 버리고, 미혹을 버렸다면, 비구들이여, 그를 일러 ‘파도와 물결과 소용돌이와 상어와 괴물이 있는 바다를 건넌 자’라고 한다. 그는 건넜으며 저 언덕에 이르렀고 육지에 서 있는 바라문이다. 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 일컬어집니다.

‘‘ยสฺส ราโค จ โทโส จ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

โสมํ สมุทฺทํ สคหํ สรกฺขสํ, สอูมิภยํ ทุตฺตรํ อจฺจตาริ.

탐욕과 분노와 무명을 말끔히 씻어낸 자, 그는 상어와 괴물과 험난한 파도의 위험이 있는 건너기 어려운 이 바다를 건넜노라.

‘‘สงฺคาติโค มจฺจุชโห นิรูปธิ, ปหาสิ ทุกฺขํ อปุนพฺภวาย;

อตฺถงฺคโต โส น ปมาณเมติ, อโมหยิ มจฺจุราชนฺติ พฺรูมี’’ติ.

결박을 넘어서고 죽음을 버리고 번뇌가 없는 자, 다시 태어나지 않기 위해 괴로움을 버렸노라. 그는 소멸에 이르러 측정할 수 없으며, 죽음의 왕을 미혹케 했다고 나는 말하노라.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 열 번째.

ทุติโย วคฺโค นิฏฺฐิโต.

두 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

ปุญฺญํ จกฺขุ อถ อินฺทฺริยานิ, อทฺธา จ จริตํ ทุเว โสจิ ;

มุโน อถ ราคทุเว, ปุน วคฺคมาหุ ทุติยมุตฺตมนฺติ.

공덕, 눈, 그리고 감관들, 오랜 시간과 두 가지의 행실, 깨끗함, 마노(Mano)와 두 가지 탐욕, 이것들을 수승한 두 번째 품이라 한다.

๓. ตติยวคฺโค

3. 세 번째 품 (Tatiyavaggo)

๑. มิจฺฉาทิฏฺฐิกสุตฺตํ

1. 그릇된 견해의 경 (Micchādiṭṭhikasutta)

๗๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

70. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 이와 같이 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

비구들이여, 나는 몸으로 악행을 저지르고 말로 악행을 저지르고 마음으로 악행을 저지르며 성자들을 비방하고 그릇된 견해를 가지며 그릇된 견해에 따른 업을 짓는 중생들을 보았다. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 불행한 곳, 파멸의 처소인 지옥에 태어났다.

‘‘ตํ [Pg.236] โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, นาญฺญสฺส สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา สุตฺวา วทามิ. ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อปิ จ, ภิกฺขเว, ยเทว สามํ ญาตํ สามํ ทิฏฺฐํ สามํ วิทิตํ ตเทวาหํ วทามิ.

비구들이여, 나는 이것을 다른 사문이나 바라문에게서 들어서 말하는 것이 아니다. 비구들이여, 나는 몸으로 악행을 저지르고 말로 악행을 저지르고 마음으로 악행을 저지르며 성자들을 비방하고 그릇된 견해를 가지며 그릇된 견해에 따른 업을 짓는 중생들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 지옥에 태어난 것을 보았다. 비구들이여, 오직 내가 스스로 알고 스스로 보고 스스로 깨달은 것만을 나는 말하노라.

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 나는 몸으로 악행을 저지르고 말로 악행을 저지르고 마음으로 악행을 저지르며 성자들을 비방하고 그릇된 견해를 가지며 그릇된 견해에 따른 업을 짓는 중생들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 지옥에 태어난 것을 보았다. 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 일컬어집니다.

‘‘มิจฺฉา มนํ ปณิธาย, มิจฺฉา วาจญฺจ ภาสิย ;

มิจฺฉา กมฺมานิ กตฺวาน, กาเยน อิธ ปุคฺคโล.

그릇된 마음을 품고 그릇된 말을 하며 이 세상에서 몸으로 그릇된 행위를 저지른 자,

‘‘อปฺปสฺสุตาปุญฺญกโร, อปฺปสฺมึ อิธ ชีวิเต;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ.

배움이 적고 짧은 생애 동안 악을 일삼은 지혜 없는 자는 몸이 무너질 때 지옥에 태어나리라.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 첫 번째.

๒. สมฺมาทิฏฺฐิกสุตฺตํ

2. 바른 견해의 경 (Sammādiṭṭhikasutta)

๗๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

71. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 이와 같이 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา.

비구들이여, 나는 몸으로 선행을 하고 말로 선행을 하고 마음으로 선행을 하며 성자들을 비방하지 않고 바른 견해를 가지며 바른 견해에 따른 업을 짓는 중생들을 보았다. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 행복한 곳, 천상 세계에 태어났다.

‘‘ตํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, นาญฺญสฺส สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา สุตฺวา วทามิ. ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ [Pg.237] มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา. อปิ จ, ภิกฺขเว, ยเทว สามํ ญาตํ สามํ ทิฏฺฐํ สามํ วิทิตํ ตเทวาหํ วทามิ.

비구들이여, 나는 이것을 다른 사문이나 바라문에게서 들어서 말하는 것이 아니다. 비구들이여, 나는 몸으로 선행을 하고 말로 선행을 하고 마음으로 선행을 하며 성자들을 비방하지 않고 바른 견해를 가지며 바른 견해에 따른 업을 짓는 중생들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 천상 세계에 태어난 것을 보았다. 비구들이여, 오직 내가 스스로 알고 스스로 보고 스스로 깨달은 것만을 나는 말하노라.

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 나는 몸으로 선행을 하고 말로 선행을 하고 마음으로 선행을 하며 성자들을 비방하지 않고 바른 견해를 가지며 바른 견해에 따른 업을 짓는 중생들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 천상 세계에 태어난 것을 보았다. 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 일컬어집니다.

‘‘สมฺมา มนํ ปณิธาย, สมฺมา วาจญฺจ ภาสิย ;

สมฺมา กมฺมานิ กตฺวาน, กาเยน อิธ ปุคฺคโล.

바른 마음을 품고 바른 말을 하며 이 세상에서 몸으로 바른 행위를 저지른 자,

‘‘พหุสฺสุโต ปุญฺญกโร, อปฺปสฺมึ อิธ ชีวิเต;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ.

배움이 많고 짧은 생애 동안 공덕을 쌓은 지혜 있는 자는 몸이 무너질 때 천상에 태어나리라.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 두 번째.

๓. นิสฺสรณิยสุตฺตํ

3. 벗어남의 경 (Nissaraṇiyasutta)

๗๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

72. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 이와 같이 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, นิสฺสรณิยา ธาตุโย. กตมา ติสฺโส? กามานเมตํ นิสฺสรณํ ยทิทํ เนกฺขมฺมํ, รูปานเมตํ นิสฺสรณํ ยทิทํ อารุปฺปํ, ยํ โข ปน กิญฺจิ ภูตํ สงฺขตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ นิโรโธ ตสฺส นิสฺสรณํ – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส นิสฺสรณิยา ธาตุโย’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 벗어남의 요소에 이 세 가지가 있다. 무엇이 세 가지인가? 감각적 욕망들로부터 벗어남은 출리(Renunciation)이며, 색계(Form)들로부터 벗어남은 무색계(Formless)이며, 생겨나고 형성되고 조건 지어진 모든 것으로부터 벗어남은 소멸(Nirodha)이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 벗어남의 요소이다. 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 일컬어집니다.

‘‘กามนิสฺสรณํ ญตฺวา, รูปานญฺจ อติกฺกมํ;

สพฺพสงฺขารสมถํ, ผุสํ อาตาปิ สพฺพทา.

“감각적 욕망으로부터의 벗어남과 색계(물질의 영역)의 초월을 알고, 모든 형성된 것(상카라)의 가라앉음(열반)을 항상 부지런히 수행하여 체득하네.”

‘‘ส เว สมฺมทฺทโส ภิกฺขุ, ยโต ตตฺถ วิมุจฺจติ;

อภิญฺญาโวสิโต สนฺโต, ส เว โยคาติโค มุนี’’ติ.

진실로 바르게 보는 그 비구는 거기서 해탈하니, 신통의 일을 완성하고 평온해진 그는 참으로 [네 가지] 속박을 넘어선 성자라네.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

이러한 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었다. 세 번째 경.

๔. สนฺตตรสุตฺตํ

4. 더욱 고요함의 경

๗๓. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.238] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

73. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 내가 들었다.

‘‘รูเปหิ, ภิกฺขเว, อรูปา สนฺตตรา, อรูเปหิ นิโรโธ สนฺตตโร’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 색(형상)의 영역보다 무색(형상 없음)의 영역이 더 고요하고, 무색의 영역보다 소멸(열반)이 더욱 고요하다.” 세존께서는 이 의미를 말씀하셨다. 여기에서 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘เย จ รูปูปคา สตฺตา, เย จ อรูปฏฺฐายิโน ;

นิโรธํ อปฺปชานนฺตา, อาคนฺตาโร ปุนพฺภวํ.

“색의 영역(색계)에 이른 중생들과 무색의 영역(무색계)에 머무는 중생들은 소멸(열반)을 알지 못하여 다시 태어남으로 돌아온다.”

‘‘เย จ รูเป ปริญฺญาย, อรูเปสุ อสณฺฐิตา;

นิโรเธ เย วิมุจฺจนฺติ, เต ชนา มจฺจุหายิโน.

색계를 철저히 알고 무색계에 머물지 않으며, 소멸[열반]에 마음을 두어 해탈한 사람들, 그들은 죽음을 극복한 자들이라네.

‘‘กาเยน อมตํ ธาตุํ, ผุสยิตฺวา นิรูปธึ;

อุปธิปฺปฏินิสฺสคฺคํ, สจฺฉิกตฺวา อนาสโว;

เทเสติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, อโสกํ วิรชํ ปท’’นฺติ.

번뇌가 다한 정등각자께서는 몸[명신]으로 집착 없는 불사의 요소를 체득하고 집착의 버림을 실현하여, 슬픔 없고 티끌 없는 경지를 설하신다네.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

이러한 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었다. 네 번째 경.

๕. ปุตฺตสุตฺตํ

5. 아들의 경

๗๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

74. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 내가 들었다.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุตฺตา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อติชาโต, อนุชาโต, อวชาโตติ.

“비구들이여, 세상에는 세 종류의 아들이 존재한다. 어떤 셋인가? 부모보다 뛰어난 아들(아티자따), 부모를 닮은 아들(아누자따), 부모보다 못한 아들(아와자따)이다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุตฺโต อติชาโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุตฺตสฺส มาตาปิตโร โหนฺติ น พุทฺธํ สรณํ คตา, น ธมฺมํ สรณํ คตา, น สงฺฆํ สรณํ คตา; ปาณาติปาตา อปฺปฏิวิรตา, อทินฺนาทานา อปฺปฏิวิรตา, กาเมสุมิจฺฉาจารา อปฺปฏิวิรตา, มุสาวาทา อปฺปฏิวิรตา, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา อปฺปฏิวิรตา, ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา. ปุตฺโต จ เนสํ โหติ พุทฺธํ สรณํ คโต, ธมฺมํ สรณํ คโต, สงฺฆํ สรณํ คโต; ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต, มุสาวาทา ปฏิวิรโต, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต, สีลวา กลฺยาณธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุตฺโต อติชาโต โหติ.

“비구들이여, 어떻게 아들이 부모보다 뛰어난가? 여기 비구들이여, 아들의 부모는 부처님께 귀의하지 않고, 가르침에 귀의하지 않고, 승가에 귀의하지 않으며, 살생을 즐기고, 주지 않은 것을 가지며, 그릇된 음행을 하고, 거짓말을 하며, 취하게 하는 술과 약물을 마셔 계율이 없고 악한 성품을 가졌다. 그러나 그들의 아들은 부처님께 귀의하고, 가르침에 귀의하고, 승가에 귀의하며, 살생을 멀리하고, 주지 않은 것을 가지는 것을 멀리하고, 그릇된 음행을 멀리하고, 거짓말을 멀리하고, 취하게 하는 술과 약물을 멀리하여 계율을 지키고 선한 성품을 가졌다. 비구들이여, 이와 같은 아들이 부모보다 뛰어난 아들이다.”

‘‘กถญฺจ[Pg.239], ภิกฺขเว, ปุตฺโต อนุชาโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุตฺตสฺส มาตาปิตโร โหนฺติ พุทฺธํ สรณํ คตา, ธมฺมํ สรณํ คตา, สงฺฆํ สรณํ คตา; ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา, อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา, มุสาวาทา ปฏิวิรตา, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา. ปุตฺโตปิ เนสํ โหติ พุทฺธํ สรณํ คโต, ธมฺมํ สรณํ คโต, สงฺฆํ สรณํ คโต; ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต, มุสาวาทา ปฏิวิรโต, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต, สีลวา กลฺยาณธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุตฺโต อนุชาโต โหติ.

“비구들이여, 어떻게 아들이 부모를 닮은 아들인가? 여기 비구들이여, 아들의 부모는 부처님께 귀의하고, 가르침에 귀의하고, 승가에 귀의하며, 살생을 멀리하고, 주지 않은 것을 가지는 것을 멀리하고, 그릇된 음행을 멀리하고, 거짓말을 멀리하고, 취하게 하는 술과 약물을 멀리하여 계율을 지키고 선한 성품을 가졌다. 아들 또한 부처님께 귀의하고, 가르침에 귀의하고, 승가에 귀의하며, 살생을 멀리하고, 주지 않은 것을 가지는 것을 멀리하고, 그릇된 음행을 멀리하고, 거짓말을 멀리하고, 취하게 하는 술과 약물을 멀리하여 계율을 지키고 선한 성품을 가졌다. 비구들이여, 이와 같은 아들이 부모를 닮은 아들이다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุตฺโต อวชาโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุตฺตสฺส มาตาปิตโร โหนฺติ พุทฺธํ สรณํ คตา, ธมฺมํ สรณํ คตา, สงฺฆํ สรณํ คตา; ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา, อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา, มุสาวาทา ปฏิวิรตา, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา. ปุตฺโต จ เนสํ โหติ น พุทฺธํ สรณํ คโต, น ธมฺมํ สรณํ คโต, น สงฺฆํ สรณํ คโต; ปาณาติปาตา อปฺปฏิวิรโต, อทินฺนาทานา อปฺปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา อปฺปฏิวิรโต, มุสาวาทา อปฺปฏิวิรโต, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา อปฺปฏิวิรโต, ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุตฺโต อวชาโต โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุตฺตา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 어떻게 아들이 부모보다 못한 아들인가? 여기 비구들이여, 아들의 부모는 부처님께 귀의하고, 가르침에 귀의하고, 승가에 귀의하며, 살생을 멀리하고, 주지 않은 것을 가지는 것을 멀리하고, 그릇된 음행을 멀리하고, 거짓말을 멀리하고, 취하게 하는 술과 약물을 멀리하여 계율을 지키고 선한 성품을 가졌다. 그러나 그들의 아들은 부처님께 귀의하지 않고, 가르침에 귀의하지 않고, 승가에 귀의하지 않으며, 살생을 즐기고, 주지 않은 것을 가지며, 그릇된 음행을 하고, 거짓말을 하며, 취하게 하는 술과 약물을 마셔 계율이 없고 악한 성품을 가졌다. 비구들이여, 이와 같은 아들이 부모보다 못한 아들이다. 비구들이여, 이 세 종류의 아들이 세상에 존재한다.” 세존께서는 이 의미를 말씀하셨다. 여기에서 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘อติชาตํ อนุชาตํ, ปุตฺตมิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา;

อวชาตํ น อิจฺฉนฺติ, โย โหติ กุลคนฺธโน.

“현자들은 부모보다 뛰어난 아들과 닮은 아들을 원한다. 가문을 더럽히는 못한 아들은 원하지 않는다.”

‘‘เอเต โข ปุตฺตา โลกสฺมึ, เย ภวนฺติ อุปาสกา;

สทฺธา สีเลน สมฺปนฺนา, วทญฺญู วีตมจฺฉรา;

จนฺโท อพฺภฆนา มุตฺโต, ปริสาสุ วิโรจเร’’ติ.

세상에 이러한 아들들이 있어 [삼보를 받드는] 재가 신자가 되고, 믿음과 계율을 갖추며 요청하는 이의 말을 알아듣고 인색함이 없을 때, 그들은 구름에서 벗어난 달처럼 대중들 사이에서 빛난다네.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

이러한 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 내가 들었다. 다섯 번째 경.

๖. อวุฏฺฐิกสุตฺตํ

6. 비 내리지 않는 구름의 경

๗๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

75. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이라고 내가 들었다.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อวุฏฺฐิกสโม, ปเทสวสฺสี, สพฺพตฺถาภิวสฺสี.

“비구들이여, 세상에는 세 종류의 사람이 존재한다. 어떤 셋인가? 비 내리지 않는 구름과 같은 사람, 한 지역에만 내리는 비와 같은 사람, 모든 곳에 내리는 비와 같은 사람이다.”

‘‘กถญฺจ[Pg.240], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อวุฏฺฐิกสโม โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺเพสญฺเญว น ทาตา โหติ, สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวนิพฺพกยาจกานํ อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อวุฏฺฐิกสโม โหติ.

“비구들이여, 어떻게 사람이 비 내리지 않는 구름과 같은가? 여기 비구들이여, 어떤 사람은 사문이나 바라문, 가난한 자, 여행자, 거지, 요청하는 자 그 누구에게도 음식, 마실 것, 옷, 탈것, 꽃, 향기로운 것, 바르는 것, 침상, 처소, 등불의 용품을 전혀 주지 않는다. 비구들이여, 이와 같은 사람이 비 내리지 않는 구름과 같은 사람이다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปเทสวสฺสี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เอกจฺจานํ ทาตา (โหติ), เอกจฺจานํ น ทาตา โหติ สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวนิพฺพกยาจกานํ อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปเทสวสฺสี โหติ.

“비구들이여, 어떻게 사람이 한 지역에만 내리는 비와 같은가? 여기 비구들이여, 어떤 사람은 어떤 이들에게는 음식, 마실 것, 옷, 탈것, 꽃, 향기로운 것, 바르는 것, 침상, 처소, 등불의 용품을 주지만, 어떤 이들에게는 주지 않는다. 비구들이여, 이와 같은 사람이 한 지역에만 내리는 비와 같은 사람이다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สพฺพตฺถาภิวสฺสี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺเพสํว เทติ, สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวนิพฺพกยาจกานํ อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สพฺพตฺถาภิวสฺสี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 어떻게 사람이 모든 곳에 내리는 비와 같은가? 여기 비구들이여, 어떤 사람은 모든 이들에게 음식, 마실 것, 옷, 탈것, 꽃, 향기로운 것, 바르는 것, 침상, 처소, 등불의 용품을 아낌없이 준다. 비구들이여, 이와 같은 사람이 모든 곳에 내리는 비와 같은 사람이다. 비구들이여, 이 세 종류의 사람이 세상에 존재한다.” 세존께서는 이 의미를 말씀하셨다. 여기에서 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘น สมเณ น พฺราหฺมเณ, น กปณทฺธิกวนิพฺพเก;

ลทฺธาน สํวิภาเชติ, อนฺนํ ปานญฺจ โภชนํ;

ตํ เว อวุฏฺฐิกสโมติ, อาหุ นํ ปุริสาธมํ.

“사문이나 바라문, 가난한 자, 여행자, 거지들에게 음식과 음료와 요리된 음식을 얻고서도 나누지 않는 자, 참으로 그를 비 내리지 않는 구름과 같은 자라 부르며, 비천한 인간이라 한다.”

‘‘เอกจฺจานํ น ททาติ, เอกจฺจานํ ปเวจฺฉติ;

ตํ เว ปเทสวสฺสีติ, อาหุ เมธาวิโน ชนา.

어떤 사람에게는 주지 않고, 어떤 사람에게는 베푸니, 지혜로운 이들은 그런 자를 가리켜 '부분적으로 비를 내리는 자'라고 부른다.

‘‘สุภิกฺขวาโจ ปุริโส, สพฺพภูตานุกมฺปโก;

อาโมทมาโน ปกิเรติ, เทถ เทถาติ ภาสติ.

풍족한 음식을 말하며 모든 생명을 가엾게 여기는 사람은 즐거워하며 널리 베풀고, '주어라, 주어라' 하고 말한다.

‘‘ยถาปิ เมโฆ ถนยิตฺวา, คชฺชยิตฺวา ปวสฺสติ;

ถลํ นินฺนญฺจ ปูเรติ, อภิสนฺทนฺโตว วารินา.

마치 구름이 천둥 치고 번개 치며 비를 내려, 넘쳐흐르는 물로 높은 곳과 낮은 곳을 가득 채우듯이,

‘‘เอวเมว [Pg.241] อิเธกจฺโจ, ปุคฺคโล โหติ ตาทิโส;

ธมฺเมน สํหริตฺวาน, อุฏฺฐานาธิคตํ ธนํ;

ตปฺเปติ อนฺนปาเนน, สมฺมา ปตฺเต วนิพฺพเก’’ติ.

이와 같이 이 세상의 어떤 사람도 그와 같아서, 정당하게 모으고 정진하여 얻은 재물로 찾아온 걸인들을 음식과 음료로 바르게 만족시킨다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여섯 번째 경.

๗. สุขปตฺถนาสุตฺตํ

7. 행복을 바라는 경

๗๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

76. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, สุขานิ ปตฺถยมาโน สีลํ รกฺเขยฺย ปณฺฑิโต. กตมานิ ตีณิ? ปสํสา เม อาคจฺฉตูติ สีลํ รกฺเขยฺย ปณฺฑิโต, โภคา เม อุปฺปชฺชนฺตูติ สีลํ รกฺเขยฺย ปณฺฑิโต, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามีติ สีลํ รกฺเขยฺย ปณฺฑิโต. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สุขานิ ปตฺถยมาโน สีลํ รกฺเขยฺย ปณฺฑิโต’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 세 가지 행복을 바라는 현자는 계를 지켜야 한다. 무엇이 세 가지인가? ‘나에게 명성이 따르기를’ 바라는 현자는 계를 지켜야 하고, ‘나에게 재물이 생기기를’ 바라는 현자는 계를 지켜야 하며, ‘몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어나기를’ 바라는 현자는 계를 지켜야 한다. 비구들이여, 이 세 가지 행복을 바라는 현자는 계를 지켜야 한다. 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘สีลํ รกฺเขยฺย เมธาวี, ปตฺถยาโน ตโย สุเข;

ปสํสํ วิตฺตลาภญฺจ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทนํ.

현자는 명성과 재물의 획득, 그리고 죽은 뒤 천상에서의 기쁨이라는 세 가지 행복을 바라며 계를 지켜야 한다.

‘‘อกโรนฺโตปิ เจ ปาปํ, กโรนฺตมุปเสวติ;

สงฺกิโย โหติ ปาปสฺมึ, อวณฺโณ จสฺส รูหติ.

비록 자신은 악을 행하지 않더라도 악을 행하는 자를 가까이하면, 악에 물들었는지 의심을 받게 되고 나쁜 평판이 따르게 된다.

‘‘ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํ, ยาทิสํ จูปเสวติ;

ส เว ตาทิสโก โหติ, สหวาโส หิ ตาทิโส.

어떤 사람을 친구로 삼고 어떤 사람을 가까이하는가에 따라 그 자신도 바로 그와 같은 자가 된다. 함께 사는 것은 바로 그와 같기 때문이다.

‘‘เสวมาโน เสวมานํ, สมฺผุฏฺโฐ สมฺผุสํ ปรํ;

สโร ทิทฺโธ กลาปํว, อลิตฺตมุปลิมฺปติ;

อุปเลปภยา ธีโร, เนว ปาปสขา สิยา.

가까이하는 자는 물들고, 다른 이에게 닿는 자는 그를 물들인다. 독 묻은 화살이 화살통 전체를 오염시키듯, 현자는 나쁜 친구에게 물들까 두려워하여 그를 사귀지 말아야 한다.

‘‘ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน, โย นโร อุปนยฺหติ;

กุสาปิ ปูติ วายนฺติ, เอวํ พาลูปเสวนา.

썩은 물고기를 쿠사 풀로 묶으면 그 쿠사 풀에서도 썩은 냄새가 나듯이, 어리석은 자를 가까이하는 것도 그와 같다.

‘‘ตครญฺจ ปลาเสน, โย นโร อุปนยฺหติ;

ปตฺตาปิ สุรภิ วายนฺติ, เอวํ ธีรูปเสวนา.

향나무(타가라)를 잎사귀로 싸면 그 잎사귀에서도 향기가 나듯이, 지혜로운 이를 가까이하는 것도 그와 같다.

‘‘ตสฺมา [Pg.242] ปตฺตปุฏสฺเสว, ญตฺวา สมฺปากมตฺตโน;

อสนฺเต นุปเสเวยฺย, สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต;

อสนฺโต นิรยํ เนนฺติ, สนฺโต ปาเปนฺติ สุคฺคติ’’นฺติ.

그러므로 잎사귀 쌈의 비유처럼 자신의 미래를 알고, 현자는 악한 자를 가까이하지 말고 선한 자를 가까이해야 한다. 악한 자는 지옥으로 인도하고, 선한 자는 좋은 곳에 이르게 하기 때문이다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 일곱 번째 경.

๘. ภิทุรสุตฺตํ

8. 무너지는 성질의 경

๗๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

77. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘ภิทุรายํ, ภิกฺขเว, กาโย, วิญฺญาณํ วิราคธมฺมํ, สพฺเพ อุปธี อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 이 몸은 무너지는 성질이 있고, 알음알이는 사라지는 성질이 있으며, 모든 집착의 근거(upadhi)는 덧없고 괴로운 것이며 변하는 성질이 있다. 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘กายญฺจ ภิทุรํ ญตฺวา, วิญฺญาณญฺจ วิราคุนํ ;

อุปธีสุ ภยํ ทิสฺวา, ชาติมรณมจฺจคา;

สมฺปตฺวา ปรมํ สนฺตึ, กาลํ กงฺขติ ภาวิตตฺโต’’ติ.

몸은 무너지는 것이고 알음알이는 사라지는 성질임을 알며, 집착의 근거들에서 위험을 보아 태어남과 죽음을 뛰어넘었다. 지고의 평온에 이르러 수행을 완성한 이는 때가 오기를 기다린다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여덟 번째 경.

๙. ธาตุโสสํสนฺทนสุตฺตํ

9. 요소에 따른 어울림 경

๗๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

78. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘ธาตุโส, ภิกฺขเว, สตฺตา สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา สตฺตา หีนาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, กลฺยาณาธิมุตฺติกา สตฺตา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ.

비구들이여, 중생들은 요소(界)에 따라 서로 어울리고 함께한다. 저급한 성향을 가진 중생들은 저급한 성향을 가진 중생들과 어울리고 함께하며, 선한 성향을 가진 중생들은 선한 성향을 가진 중생들과 어울리고 함께한다.

‘‘อตีตมฺปิ, ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ. หีนาธิมุตฺติกา สตฺตา หีนาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ, กลฺยาณาธิมุตฺติกา สตฺตา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ.

비구들이여, 과거에도 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 함께했다. 저급한 성향의 중생들은 저급한 성향의 중생들과, 선한 성향의 중생들은 선한 성향의 중생들과 어울리고 함께했다.

‘‘อนาคตมฺปิ[Pg.243], ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา สตฺตา หีนาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ, กลฺยาณาธิมุตฺติกา สตฺตา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ.

비구들이여, 미래에도 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 함께할 것이다. 저급한 성향의 중생들은 저급한 성향의 중생들과, 선한 성향의 중생들은 선한 성향의 중생들과 어울리고 함께할 것이다.

‘‘เอตรหิปิ, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนํ อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา สตฺตา หีนาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, กลฺยาณาธิมุตฺติกา สตฺตา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 지금 현재에도 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 함께한다. 저급한 성향의 중생들은 저급한 성향의 중생들과, 선한 성향의 중생들은 선한 성향의 중생들과 어울리고 함께한다. 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘สํสคฺคา วนโถ ชาโต, อสํสคฺเคน ฉิชฺชติ;

ปริตฺตํ ทารุมารุยฺห, ยถา สีเท มหณฺณเว.

교제(섞임)로부터 번뇌의 숲이 생겨나고, 교제하지 않음으로써 그것은 끊어진다. 작은 나무 조각에 올라타 큰 바다에서 가라앉는 것처럼,

‘‘เอวํ กุสีตมาคมฺม, สาธุชีวีปิ สีทติ;

ตสฺมา ตํ ปริวชฺเชยฺย, กุสีตํ หีนวีริยํ.

이와 같이 게으른 자를 의지하면 선하게 살아가는 이도 [윤회에] 가라앉는다네. 그러므로 정진이 부족하고 게으른 그 사람을 멀리해야 한다네.

‘‘ปวิวิตฺเตหิ อริเยหิ, ปหิตตฺเตหิ ฌายิภิ;

นิจฺจํ อารทฺธวีริเยหิ, ปณฺฑิเตหิ สหาวเส’’ติ.

멀리 떨어진 성자들, 스스로를 [열반으로] 확고히 한 명상하는 이들, 항상 정진하는 현자들과 함께 머물며 수행해야 한다네.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

이와 같은 의미를 세존께서 말씀하셨고, 이와 같이 저는 들었습니다. 아홉 번째 소경.

๑๐. ปริหานสุตฺตํ

10. 파리하나 숫타 (쇠퇴의 경)

๗๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

79. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 이와 같이 말씀하신 것을 저는 들었습니다.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ กมฺมาราโม โหติ, กมฺมรโต, กมฺมารามตมนุยุตฺโต; ภสฺสาราโม โหติ, ภสฺสรโต, ภสฺสารามตมนุยุตฺโต; นิทฺทาราโม โหติ, นิทฺทารโต, นิทฺทารามตมนุยุตฺโต. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

“비구들이여, 유학(세카) 비구에게 쇠퇴를 가져오는 세 가지 법이 있다. 무엇이 세 가지인가? 비구들이여, 여기 유학 비구가 일을 즐기고, 일에 열중하며, 일을 즐기는 데 몰두하는 것이다. 잡담을 즐기고, 잡담에 열중하며, 잡담을 즐기는 데 몰두하는 것이다. 잠을 즐기고, 잠에 열중하며, 잠을 즐기는 데 몰두하는 것이다. 비구들이여, 진실로 이 세 가지 법은 유학 비구에게 쇠퇴를 가져온다.”

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ น กมฺมาราโม โหติ, น กมฺมรโต, น กมฺมารามตมนุยุตฺโต; น ภสฺสาราโม โหติ, น ภสฺสรโต, น ภสฺสารามตมนุยุตฺโต; น นิทฺทาราโม โหติ, น นิทฺทารโต[Pg.244], น นิทฺทารามตมนุยุตฺโต. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 유학 비구에게 쇠퇴하지 않음을 가져오는 세 가지 법이 있다. 무엇이 세 가지인가? 비구들이여, 여기 유학 비구가 일을 즐기지 않고, 일에 열중하지 않으며, 일을 즐기는 데 몰두하지 않는 것이다. 잡담을 즐기지 않고, 잡담에 열중하지 않으며, 잡담을 즐기는 데 몰두하지 않는 것이다. 잠을 즐기지 않고, 잠에 열중하지 않으며, 잠을 즐기는 데 몰두하지 않는 것이다. 비구들이여, 진실로 이 세 가지 법은 유학 비구에게 쇠퇴하지 않음을 가져온다.” 세존께서 이 의미를 말씀하셨습니다. 그래서 이와 같이 말씀하셨습니다.

‘‘กมฺมาราโม ภสฺสาราโม, นิทฺทาราโม จ อุทฺธโต;

อภพฺโพ ตาทิโส ภิกฺขุ, ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตมํ.

“일을 즐기고 잡담을 즐기며, 잠을 즐기고 들떠 있는 자, 그러한 비구는 최상의 깨달음에 도달할 수 없다.

‘‘ตสฺมา หิ อปฺปกิจฺจสฺส, อปฺปมิทฺโธ อนุทฺธโต;

ภพฺโพ โส ตาทิโส ภิกฺขุ, ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตม’’นฺติ.

그러므로 일이 적고 잠이 적으며 들뜨지 않아야 하니, 그러한 비구는 최상의 깨달음에 도달할 수 있다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

이와 같은 의미를 세존께서 말씀하셨고, 이와 같이 저는 들었습니다. 열 번째 소경.

ตติโย วคฺโค นิฏฺฐิโต.

세 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약(우다나):

ทฺเว ทิฏฺฐี นิสฺสรณํ รูปํ, ปุตฺโต อวุฏฺฐิเกน จ;

สุขา จ ภิทุโร ธาตุ, ปริหาเนน เต ทสาติ.

두 가지 견해, 벗어남, 형상, 아들, 그리고 비가 오지 않는 것, 즐거움, 부서지는 것, 요소, 쇠퇴 - 이것들이 열 가지이다.

๔. จตุตฺถวคฺโค

4. 제4품

๑. วิตกฺกสุตฺตํ

1. 위탁카 숫타 (사유의 경)

๘๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

80. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 이와 같이 말씀하신 것을 저는 들었습니다.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อกุสลวิตกฺกา. กตเม ตโย? อนวญฺญตฺติปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก, ลาภสกฺการสิโลกปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก, ปรานุทฺทยตาปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อกุสลวิตกฺกา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 세 가지 해로운 사유가 있다. 무엇이 세 가지인가? 멸시받지 않음(무시당하지 않음)에 관한 사유, 이득과 공양과 명성에 관한 사유, 타인에 대한 애착에 관한 사유이다. 비구들이여, 진실로 이 세 가지가 해로운 사유이다.” 세존께서 이 의미를 말씀하셨습니다. 그래서 이와 같이 말씀하셨습니다.

‘‘อนวญฺญตฺติสํยุตฺโต, ลาภสกฺการคารโว;

สหนนฺที อมจฺเจหิ, อารา สํโยชนกฺขยา.

“멸시받지 않음에 얽매이고 이득과 공양을 중시하며, 친지들과 함께 즐거워하는 자는 결합의 소멸로부터 멀리 떨어져 있다.

‘‘โย จ ปุตฺตปสุํ หิตฺวา, วิวาเห สํหรานิ จ;

ภพฺโพ โส ตาทิโส ภิกฺขุ, ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตม’’นฺติ.

자식과 가축을 버리고 혼인과 가산마저 버린 자, 그러한 비구는 최상의 깨달음에 도달할 수 있다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

이와 같은 의미를 세존께서 말씀하셨고, 이와 같이 저는 들었습니다. 첫 번째 소경.

๒. สกฺการสุตฺตํ

2. 사카라 숫타 (공양의 경)

๘๑. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.245] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

81. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 이와 같이 말씀하신 것을 저는 들었습니다.

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา สกฺกาเรน อภิภูตา, ปริยาทินฺนจิตฺตา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

“비구들이여, 나는 공양에 압도되고 마음을 빼앗긴 중생들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 파멸처, 악처, 타락처, 지옥에 태어나는 것을 보았다.”

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา อสกฺกาเรน อภิภูตา, ปริยาทินฺนจิตฺตา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

“비구들이여, 나는 공양받지 못함에 압도되고 마음을 빼앗긴 중생들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 파멸처, 악처, 타락처, 지옥에 태어나는 것을 보았다.”

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา สกฺกาเรน จ อสกฺกาเรน จ ตทุภเยน อภิภูตา, ปริยาทินฺนจิตฺตา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

“비구들이여, 나는 공양과 공양받지 못함 이 둘 모두에 압도되고 마음을 빼앗긴 중생들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 파멸처, 악처, 타락처, 지옥에 태어나는 것을 보았다.”

‘‘ตํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, นาญฺญสฺส สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา สุตฺวา วทามิ; ( ) อปิ จ, ภิกฺขเว, ยเทว เม สามํ ญาตํ สามํ ทิฏฺฐํ สามํ วิทิตํ ตเมวาหํ วทามิ.

“비구들이여, 나는 이것을 다른 사문이나 바라문에게 들어서 말하는 것이 아니다. 비구들이여, 오직 내가 스스로 알고 스스로 보고 스스로 깨달은 것만을 나는 말한다.”

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา สกฺกาเรน อภิภูตา, ปริยาทินฺนจิตฺตา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

“비구들이여, 나는 공양에 압도되고 마음을 빼앗긴 중생들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 파멸처, 악처, 타락처, 지옥에 태어나는 것을 보았다.”

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา อสกฺกาเรน อภิภูตา, ปริยาทินฺนจิตฺตา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

“비구들이여, 나는 공양받지 못함에 압도되고 마음을 빼앗긴 중생들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 파멸처, 악처, 타락처, 지옥에 태어나는 것을 보았다.”

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา สกฺกาเรน จ อสกฺกาเรน จ ตทุภเยน อภิภูตา, ปริยาทินฺนจิตฺตา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 나는 공양과 공양받지 못함 이 둘 모두에 압도되고 마음을 빼앗긴 중생들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 파멸처, 악처, 타락처, 지옥에 태어나는 것을 보았다.” 세존께서 이 의미를 말씀하셨습니다. 그래서 이와 같이 말씀하셨습니다.

‘‘ยสฺส สกฺกริยมานสฺส, อสกฺกาเรน จูภยํ;

สมาธิ น วิกมฺปติ, อปฺปมาทวิหาริโน.

“공양을 받을 때나 받지 못할 때나 이 둘 모두에서 삼매가 흔들리지 않고 방일하지 않게 머무는 자,

‘‘ตํ [Pg.246] ฌายินํ สาตติกํ, สุขุมํ ทิฏฺฐิวิปสฺสกํ;

อุปาทานกฺขยารามํ, อาหุ สปฺปุริโส อิตี’’ติ.

끊임없이 명상하고 미세한 지혜로 통찰하며, 집착의 소멸[아라한과]을 즐거움으로 삼는 자, 그를 참된 사람이라 부른다네.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

이와 같은 의미를 세존께서 말씀하셨고, 이와 같이 저는 들었습니다. 두 번째 소경.

๓. เทวสทฺทสุตฺตํ

3. [천상의 소리 경]

๘๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

82. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 저는 이와 같이 들었습니다.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, เทเวสุ เทวสทฺทา นิจฺฉรนฺติ สมยา สมยํ อุปาทาย. กตเม ตโย? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย เจเตติ, ตสฺมึ สมเย เทเวสุ เทวสทฺโท นิจฺฉรติ – ‘เอโส อริยสาวโก มาเรน สทฺธึ สงฺคามาย เจเตตี’ติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม เทเวสุ เทวสทฺโท นิจฺฉรติ สมยา สมยํ อุปาทาย.

“비구들이여, 천상에는 때때로 세 가지 천상의 소리가 울려 퍼진다. 무엇이 그 세 가지인가? 비구들이여, 성스러운 제자가 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 집 없는 곳으로 출가하려 마음먹을 때, 그때 천상에는 ‘이 성스러운 제자가 마라와 전쟁을 하려 마음먹고 있다’라는 천상의 소리가 울려 퍼진다. 비구들이여, 이것이 때때로 천상에 울려 퍼지는 첫 번째 천상의 소리이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ สมเย อริยสาวโก สตฺตนฺนํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ, ตสฺมึ สมเย เทเวสุ เทวสทฺโท นิจฺฉรติ – ‘เอโส อริยสาวโก มาเรน สทฺธึ สงฺคาเมตี’ติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย เทเวสุ เทวสทฺโท นิจฺฉรติ สมยา สมยํ อุปาทาย.

“비구들이여, 다시 또 성스러운 제자가 일곱 가지 보리분법(깨달음의 편에 있는 법)의 수행에 전념하며 머물 때, 그때 천상에는 ‘이 성스러운 제자가 마라와 전쟁을 하고 있다’라는 천상의 소리가 울려 퍼진다. 비구들이여, 이것이 때때로 천상에 울려 퍼지는 두 번째 천상의 소리이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ สมเย อริยสาวโก อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย เทเวสุ เทวสทฺโท นิจฺฉรติ – ‘เอโส อริยสาวโก วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อภิวิชิย อชฺฌาวสตี’ติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย เทเวสุ เทวสทฺโท นิจฺฉรติ สมยา สมยํ อุปาทาย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย เทเวสุ เทวสทฺทา นิจฺฉรนฺติ สมยา สมยํ อุปาทายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 다시 또 성스러운 제자가 번뇌가 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 통찰을 통한 해탈을 바로 지금 여기에서 스스로 신통으로 알고 체득하여 구족하고 머물 때, 그때 천상에는 ‘이 성스러운 제자는 전쟁에서 승리한 자이다. 그는 바로 그 전장(戰場)의 선두에서 승리하고 정복하여 머문다’라는 천상의 소리가 울려 퍼진다. 비구들이여, 이것이 때때로 천상에 울려 퍼지는 세 번째 천상의 소리이다. 비구들이여, 천상에는 때때로 이와 같은 세 가지 천상의 소리가 울려 퍼진다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 그리고 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘ทิสฺวา วิชิตสงฺคามํ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวกํ;

เทวตาปิ นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

“전쟁에서 승리한 자, 정등각자의 제자, 위대하고 두려움 없는 분을 보고 천신들조차 경배하네.”

‘‘นโม [Pg.247] เต ปุริสาชญฺญ, โย ตฺวํ ทุชฺชยมชฺฌภู;

เชตฺวาน มจฺจุโน เสนํ, วิโมกฺเขน อนาวรํ.

“인중사자(人中師子)이신 님이시여, 당신께 경배합니다. 당신은 이기기 어려운 죽음의 군대를 물리치고, 걸림 없는 해탈로 승리하셨습니다.”

‘‘อิติ เหตํ นมสฺสนฺติ, เทวตา ปตฺตมานสํ;

ตญฺหิ ตสฺส น ปสฺสนฺติ, เยน มจฺจุวสํ วเช’’ติ.

“이와 같이 목적을 달성한 분에게 천신들은 경배하네. 그들이 그분에 대해 보지 못하는 것은, 그로 인해 죽음의 권세로 가게 되는 그것(번뇌)이라네.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 세 번째 경.

๔. ปญฺจปุพฺพนิมิตฺตสุตฺตํ

4. [다섯 가지 전조 경]

๘๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

83. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 저는 이와 같이 들었습니다.

‘‘ยทา, ภิกฺขเว, เทโว เทวกายา จวนธมฺโม โหติ, ปญฺจสฺส ปุพฺพนิมิตฺตานิ ปาตุภวนฺติ – มาลา มิลายนฺติ, วตฺถานิ กิลิสฺสนฺติ, กจฺเฉหิ เสทา มุจฺจนฺติ, กาเย ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกมติ, สเก เทโว เทวาสเน นาภิรมตีติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, เทวา ‘จวนธมฺโม อยํ เทวปุตฺโต’ติ อิติ วิทิตฺวา ตีหิ วาจาหิ อนุโมเทนฺติ – ‘อิโต, โภ, สุคตึ คจฺฉ, สุคตึ คนฺตฺวา สุลทฺธลาภํ ลภ, สุลทฺธลาภํ ลภิตฺวา สุปฺปติฏฺฐิโต ภวาหี’’’ติ.

“비구들이여, 천신이 천상의 무리로부터 죽을 운명이 될 때, 그에게 다섯 가지 전조가 나타난다. 꽃다발이 시들고, 옷이 더러워지며, 겨드랑이에서 땀이 나고, 몸에 생기가 없어지며, 천신이 자신의 천상 자리를 즐기지 않게 된다. 비구들이여, 그때 천신들은 ‘이 천자는 죽을 운명이다’라는 것을 알고 세 가지 말로 축복해 준다. ‘여보게여, 여기서 선처로 가시오. 선처로 가서 얻기 어려운 이득을 얻으시오. 얻기 어려운 이득을 얻어서 확고히 자리를 잡으시오’라고.”

เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กินฺนุ โข, ภนฺเต, เทวานํ สุคติคมนสงฺขาตํ; กิญฺจ, ภนฺเต, เทวานํ สุลทฺธลาภสงฺขาตํ; กึ ปน, ภนฺเต, เทวานํ สุปฺปติฏฺฐิตสงฺขาต’’นฺติ?

이와 같이 말씀하시자 어떤 비구가 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. “세존이시여, 무엇이 천신들에게 ‘선처로 감’이라고 불리는 것입니까? 세존이시여, 무엇이 천신들에게 ‘얻기 어려운 이득’이라고 불리는 것입니까? 세존이시여, 무엇이 천신들에게 ‘확고히 자리 잡음’이라고 불리는 것입니까?”

‘‘มนุสฺสตฺตํ โข, ภิกฺขุ, เทวานํ สุคติคมนสงฺขาตํ; ยํ มนุสฺสภูโต สมาโน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย สทฺธํ ปฏิลภติ. อิทํ โข, ภิกฺขุ, เทวานํ สุลทฺธลาภสงฺขาตํ; สา โข ปนสฺส สทฺธา นิวิฏฺฐา โหติ มูลชาตา ปติฏฺฐิตา ทฬฺหา อสํหาริยา สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. อิทํ โข, ภิกฺขุ, เทวานํ สุปฺปติฏฺฐิตสงฺขาต’’นฺติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구여, 인간의 상태가 바로 천신들에게 선처로 가는 것이라 불린다. 인간이 되어 여래가 선포한 법과 율에 믿음을 얻는 것, 비구여, 이것이 천신들에게 얻기 어려운 이득이라 불린다. 그 믿음이 뿌리를 내리고 자리를 잡고 확고하고 견고하여, 사문이나 바라문이나 천신이나 마라나 범천이나 세상의 그 누구도 빼앗을 수 없게 되는 것, 비구여, 이것이 천신들에게 확고히 자리 잡음이라 불린다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 그리고 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘ยทา เทโว เทวกายา, จวติ อายุสงฺขยา;

ตโย สทฺทา นิจฺฉรนฺติ, เทวานํ อนุโมทตํ.

“천신이 수명이 다하여 천상의 무리로부터 죽을 때, 축복하는 천신들의 세 가지 소리가 울려 퍼지네.”

‘‘‘อิโต [Pg.248] โภ สุคตึ คจฺฉ, มนุสฺสานํ สหพฺยตํ;

มนุสฺสภูโต สทฺธมฺเม, ลภ สทฺธํ อนุตฺตรํ.

“‘여보게여, 여기서 선처인 인간의 세상으로 가시오. 인간이 되어 바른 법(정법)에 대해 위없는 믿음을 얻으시오.”

‘‘‘สา เต สทฺธา นิวิฏฺฐสฺส, มูลชาตา ปติฏฺฐิตา;

ยาวชีวํ อสํหีรา, สทฺธมฺเม สุปฺปเวทิเต.

“‘뿌리를 내리고 잘 정립된 그대의 그 믿음이, 잘 선포된 바른 법 안에서 일생 동안 흔들리지 않기를.”

‘‘‘กายทุจฺจริตํ หิตฺวา, วจีทุจฺจริตานิ จ;

มโนทุจฺจริตํ หิตฺวา, ยญฺจญฺญํ โทสสญฺหิตํ.

“‘몸의 잘못된 행위를 버리고, 말의 잘못된 행위들을 버리고, 마음의 잘못된 행위를 버리고, 그 외의 다른 허물과 관련된 일들도 버리시오.”

‘‘‘กาเยน กุสลํ กตฺวา, วาจาย กุสลํ พหุํ;

มนสา กุสลํ กตฺวา, อปฺปมาณํ นิรูปธึ.

“‘몸으로 많은 선을 행하고, 말로도 많은 선을 행하며, 마음으로 한량없고 집착 없는 선을 행하시오.”

‘‘‘ตโต โอปธิกํ ปุญฺญํ, กตฺวา ทาเนน ตํ พหุํ;

อญฺเญปิ มจฺเจ สทฺธมฺเม, พฺรหฺมจริเย นิเวสย’.

“‘그런 다음 보시를 통해 생존의 근거가 되는 많은 공덕을 쌓고, 다른 사람들도 바른 법인 청정범행에 들게 하시오.’”

‘‘อิมาย อนุกมฺปาย, เทวา เทวํ ยทา วิทู;

จวนฺตํ อนุโมเทนฺติ, เอหิ เทว ปุนปฺปุน’’นฺติ.

“천신들이 죽어가는 천신을 알 때 이와 같은 연민으로 축복한다네. ‘여보게 천신이여, 다시 또 오시오’라고.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 네 번째 경.

๕. พหุชนหิตสุตฺตํ

5. [많은 사람의 이익 경]

๘๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

84. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 저는 이와 같이 들었습니다.

‘‘ตโยเม ปุคฺคลา โลเก อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ปุคฺคโล โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

“비구들이여, 세상에 출현하는 이 세 사람은 많은 사람의 이익을 위하고, 많은 사람의 행복을 위하며, 세상에 대한 연민으로 천신과 인간의 안녕과 이익과 행복을 위해 출현한다. 무엇이 그 세 명인가? 비구들이여, 여기 세상에 여래, 아라한, 정등각자, 명행족, 선서, 세간해, 무상사 조어장부, 천인사, 불, 세존께서 출현하신다. 그분은 시작도 훌륭하고 중간도 훌륭하며 끝도 훌륭한 법을 설하시며, 의미와 표현을 갖추고 전적으로 원만하고 순결한 청정범행을 드러내신다. 비구들이여, 이것이 세상에 출현하여 많은 사람의 이익을 위하고, 많은 사람의 행복을 위하며, 세상에 대한 연민으로 천신과 인간의 안녕과 이익과 행복을 위해 출현하는 첫 번째 사람이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตสฺเสว สตฺถุ สาวโก อรหํ โหติ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน [Pg.249] สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ปุคฺคโล โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

“비구들이여, 다시 또 바로 그 스승의 제자가 아라한이 되어, 번뇌가 다하고, 청정범행을 성취하고, 할 일을 다 마치고, 짐을 내려놓고, 자신의 목적을 달성하고, 존재의 결박을 끊고, 바른 지혜로 해탈한다. 그 또한 시작도 훌륭하고 중간도 훌륭하며 끝도 훌륭한 법을 설하며, 의미와 표현을 갖추고 전적으로 원만하고 순결한 청정범행을 드러낸다. 비구들이여, 이것이 세상에 출현하여 많은 사람의 이익을 위하고, 많은 사람의 행복을 위하며, 세상에 대한 연민으로 천신과 인간의 안녕과 이익과 행복을 위해 출현하는 두 번째 사람이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตสฺเสว สตฺถุ สาวโก เสโข โหติ ปาฏิปโท พหุสฺสุโต สีลวตูปปนฺโน. โสปิ ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ปุคฺคโล โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา โลเก อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 또한 그 스승의 제자가 유학(sekha)으로서 실천하며 많이 배우고 계율을 갖춘 이가 있다. 그 또한 처음도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 형식을 갖추고 전적으로 완벽하고 순결한 범행(청정범행)을 설한다. 비구들이여, 이 세 번째 인물이 세상에 나타나는 것은 많은 사람의 이익을 위하고 많은 사람의 행복을 위하며, 세상을 연민하고 신과 인간의 이익과 행복을 위함이다. 비구들이여, 이 세 사람이 세상에 나타나는 것은 많은 사람의 이익을 위하고 많은 사람의 행복을 위하며, 세상을 연민하고 신과 인간의 이익과 행복을 위함이다. 이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘สตฺถา หิ โลเก ปฐโม มเหสิ, ตสฺสนฺวโย สาวโก ภาวิตตฺโต;

อถาปโร ปาฏิปโทปิ เสโข, พหุสฺสุโต สีลวตูปปนฺโน.

세상에서 스승은 첫 번째의 대선인(mahesi)이시요, 그분을 따르는 제자는 마음을 닦은 이(bhāvitatta)라네. 그리고 다른 이는 실천하는 유학(sekha)으로서 많이 배우고 계율을 갖춘 이라네.

‘‘เอเต ตโย เทวมนุสฺสเสฏฺฐา, ปภงฺกรา ธมฺมมุทีรยนฺตา;

อปาปุรนฺติ อมตสฺส ทฺวารํ, โยคา ปโมเจนฺติ หุชฺชนํ เต.

신과 인간들 중에 뛰어난 이 세 분은 빛을 만드는 이들로 법을 설하며 불사의 문을 여시니, 그들은 많은 사람을 속박(yoga)에서 해방시키네.

‘‘เย สตฺถวาเหน อนุตฺตเรน, สุเทสิตํ มคฺคมนุกฺกมนฺติ ;

อิเธว ทุกฺขสฺส กโรนฺติ อนฺตํ, เย อปฺปมตฺตา สุคตสฺส สาสเน’’ติ.

위없는 대상인(사르타바하, satthavāha)에 의해 잘 설해진 길을 따라 걷는 이들, 수구타(Sugata, 행복에 이른 분)의 가르침 안에서 게으르지 않은 이들, 그들은 바로 이곳에서 괴로움의 끝을 보리라.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 다섯 번째 (경).

๖. อสุภานุปสฺสีสุตฺตํ

6. 부정관의 경 (Asubhānupassīsutta)

๘๕. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.250] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

85. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 이와 같이 들었습니다.

‘‘อสุภานุปสฺสี, ภิกฺขเว, กายสฺมึ วิหรถ; อานาปานสฺสติ จ โว อชฺฌตฺตํ ปริมุขํ สูปฏฺฐิตา โหตุ; สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสิโน วิหรถ. อสุภานุปสฺสีนํ, ภิกฺขเว, กายสฺมึ วิหรตํ โย สุภาย ธาตุยา ราคานุสโย โส ปหียติ. อานาปานสฺสติยา อชฺฌตฺตํ ปริมุขํ สูปฏฺฐิติตาย เย พาหิรา วิตกฺกาสยา วิฆาตปกฺขิกา, เต น โหนฺติ. สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสีนํ วิหรตํ ยา อวิชฺชา สา ปหียติ, ยา วิชฺชา สา อุปฺปชฺชตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 몸에서 부정한 것을 관찰하며 머물라. 안으로 들숨과 날숨에 대한 마음챙김(아나파나사티)을 코앞에 잘 확립하라. 모든 형성된 것(상카라)들에서 무상을 관찰하며 머물라. 비구들이여, 몸에서 부정한 것을 관찰하며 머무는 이들에게는 아름다운 대상(subha)에 대한 탐욕의 잠재성향(rāgānusaya)이 제거된다. 안으로 들숨과 날숨에 대한 마음챙김이 잘 확립되어 있으면, 괴로움을 동반하는 외부의 삿된 생각의 경향이 생기지 않는다. 모든 형성된 것들에서 무상을 관찰하며 머무는 이들에게는 무명(avijjā)이 제거되고 명지(vijjā)가 생겨난다. 이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘อสุภานุปสฺสี กายสฺมึ, อานาปาเน ปฏิสฺสโต;

สพฺพสงฺขารสมถํ, ปสฺสํ อาตาปิ สพฺพทา.

몸에서 부정한 것을 관찰하고, 들숨과 날숨을 마음챙기며, 모든 형성된 것의 가라앉음을 보면서 항상 열정적으로 정진하는 이,

‘‘ส เว สมฺมทฺทโส ภิกฺขุ, ยโต ตตฺถ วิมุจฺจติ;

อภิญฺญาโวสิโต สนฺโต, ส เว โยคาติโค มุนี’’ติ.

그는 참으로 바르게 보는 비구이니, 그곳에서 해탈하리라. 수승한 지혜를 완성하여 평온에 이른 그는 참으로 속박(yoga)을 건넌 성자(muni)로다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여섯 번째 (경).

๗. ธมฺมานุธมฺมปฏิปนฺนสุตฺตํ

7. 법에 적절한 법을 닦는 이의 경 (Dhammānudhammapaṭipannasutta)

๘๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

86. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 이와 같이 들었습니다.

‘‘ธมฺมานุธมฺมปฏิปนฺนสฺส ภิกฺขุโน อยมนุธมฺโม โหติ เวยฺยากรณาย – ธมฺมานุธมฺมปฏิปนฺโนยนฺติ ภาสมาโน ธมฺมญฺเญว ภาสติ โน อธมฺมํ, วิตกฺกยมาโน วา ธมฺมวิตกฺกญฺเญว วิตกฺเกติ โน อธมฺมวิตกฺกํ, ตทุภยํ วา ปน อภินิเวชฺเชตฺวา อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

법에 적절한 법을 실천하는 비구에게 있어, '그는 법에 적절한 법을 실천하는 이다'라고 말할 수 있는 적절한 법(상태)은 이것이다. 즉 말할 때는 법만을 말하고 법이 아닌 것(adhamma)을 말하지 않으며, 생각할 때는 법에 대한 생각(dhamma-vitakka)만을 하고 법이 아닌 생각(adhamma-vitakka)을 하지 않으며, 혹은 그 두 가지를 모두 내려놓고 마음챙기고 알아차리며 평온하게 머무는 것이다. 이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘ธมฺมาราโม ธมฺมรโต, ธมฺมํ อนุวิจินฺตยํ;

ธมฺมํ อนุสฺสรํ ภิกฺขุ, สทฺธมฺมา น ปริหายติ.

법을 즐거움의 처소로 삼고 법을 즐거워하며 법을 깊이 사유하고 법을 계속해서 기억하는 비구는 참된 가르침(정법)에서 물러나지 않네.

‘‘จรํ วา ยทิ วา ติฏฺฐํ, นิสินฺโน อุท วา สยํ;

อชฺฌตฺตํ สมยํ จิตฺตํ, สนฺติเมวาธิคจฺฉตี’’ติ.

걷거나 서 있거나 앉아 있거나 누워 있거나, 안으로 마음을 평온하게 가라앉힌 이는 오직 평화(열반)를 얻으리라.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 일곱 번째 (경).

๘. อนฺธกรณสุตฺตํ

8. 어둠을 만드는 생각의 경 (Andhakaraṇasutta)

๘๗. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.251] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

87. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 이와 같이 들었습니다.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อกุสลวิตกฺกา อนฺธกรณา อจกฺขุกรณา อญฺญาณกรณา ปญฺญานิโรธิกา วิฆาตปกฺขิกา อนิพฺพานสํวตฺตนิกา. กตเม ตโย? กามวิตกฺโก, ภิกฺขเว, อนฺธกรโณ อจกฺขุกรโณ อญฺญาณกรโณ ปญฺญานิโรธิโก วิฆาตปกฺขิโก อนิพฺพานสํวตฺตนิโก. พฺยาปาทวิตกฺโก, ภิกฺขเว, อนฺธกรโณ อจกฺขุกรโณ อญฺญาณกรโณ ปญฺญานิโรธิโก วิฆาตปกฺขิโก อนิพฺพานสํวตฺตนิโก. วิหึสาวิตกฺโก, ภิกฺขเว, อนฺธกรโณ อจกฺขุกรโณ อญฺญาณกรโณ ปญฺญานิโรธิโก วิฆาตปกฺขิโก อนิพฺพานสํวตฺตนิโก. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อกุสลวิตกฺกา อนฺธกรณา อจกฺขุกรณา อญฺญาณกรณา ปญฺญานิโรธิกา วิฆาตปกฺขิกา อนิพฺพานสํวตฺตนิกา.

비구들이여, 이 세 가지 해로운 생각(불선심소)은 어둠을 만들고, 눈을 멀게 하며, 무지하게 만들고, 지혜를 소멸시키며, 괴로움을 가져오고, 열반으로 인도하지 않는다. 무엇이 그 세 가지인가? 비구들이여, 감각적 욕망에 대한 생각(카마-위탁카), 악의에 대한 생각(뱌파다-위탁카), 해치려는 생각(위힘사-위탁카)이다. 비구들이여, 이 세 가지 해로운 생각은 어둠을 만들고, 눈을 멀게 하며, 무지하게 만들고, 지혜를 소멸시키며, 괴로움을 가져오고, 열반으로 인도하지 않는다.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, กุสลวิตกฺกา อนนฺธกรณา จกฺขุกรณา ญาณกรณา ปญฺญาวุทฺธิกา อวิฆาตปกฺขิกา นิพฺพานสํวตฺตนิกา. กตเม ตโย? เนกฺขมฺมวิตกฺโก, ภิกฺขเว, อนนฺธกรโณ จกฺขุกรโณ ญาณกรโณ ปญฺญาวุทฺธิโก อวิฆาตปกฺขิโก นิพฺพานสํวตฺตนิโก. อพฺยาปาทวิตกฺโก, ภิกฺขเว, อนนฺธกรโณ จกฺขุกรโณ ญาณกรโณ ปญฺญาวุทฺธิโก อวิฆาตปกฺขิโก นิพฺพานสํวตฺตนิโก. อวิหึสาวิตกฺโก, ภิกฺขเว, อนนฺธกรโณ จกฺขุกรโณ ญาณกรโณ ปญฺญาวุทฺธิโก อวิฆาตปกฺขิโก นิพฺพานสํวตฺตนิโก. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย กุสลวิตกฺกา อนนฺธกรณา จกฺขุกรณา ญาณกรณา ปญฺญาวุทฺธิกา อวิฆาตปกฺขิกา นิพฺพานสํวตฺตนิกา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 이 세 가지 유익한 생각(선심소)은 어둠을 만들지 않고, 눈을 뜨게 하며, 지혜를 생기게 하고, 지혜를 증진시키며, 괴로움을 가져오지 않고, 열반으로 인도한다. 무엇이 그 세 가지인가? 비구들이여, 출리에 대한 생각(넥캄마-위탁카), 악의 없음(무진)에 대한 생각(아뱌파다-위탁카), 해치지 않음(무해)에 대한 생각(아위힘사-위탁카)이다. 비구들이여, 이 세 가지 유익한 생각은 어둠을 만들지 않고, 눈을 뜨게 하며, 지혜를 생기게 하고, 지혜를 증진시키며, 괴로움을 가져오지 않고, 열반으로 인도한다. 이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘ตโย วิตกฺเก กุสเล วิตกฺกเย, ตโย ปน อกุสเล นิรากเร;

ส เว วิตกฺกานิ วิจาริตานิ, สเมติ วุฏฺฐีว รชํ สมูหตํ;

ส เว วิตกฺกูปสเมน เจตสา, อิเธว โส สนฺติปทํ สมชฺฌคา’’ติ.

세 가지 유익한 생각을 하고, 세 가지 해로운 생각은 물리쳐라. 때아닌 비가 일어난 먼지를 가라앉히듯, 그는 참으로 일으킨 생각과 지속적인 고찰을 가라앉힌다. 그는 참으로 생각이 가라앉은 마음으로 바로 이곳에서 평화로운 상태(열반)를 얻는다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여덟 번째 (경).

๙. อนฺตรามลสุตฺตํ

9. 내면의 때의 경 (Antarāmalasutta)

๘๘. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.252] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

88. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 이와 같이 들었습니다.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อนฺตรามลา อนฺตราอมิตฺตา อนฺตราสปตฺตา อนฺตราวธกา อนฺตราปจฺจตฺถิกา. กตเม ตโย? โลโภ, ภิกฺขเว, อนฺตรามโล อนฺตราอมิตฺโต อนฺตราสปตฺโต อนฺตราวธโก อนฺตราปจฺจตฺถิโก. โทโส, ภิกฺขเว, อนฺตรามโล อนฺตราอมิตฺโต อนฺตราสปตฺโต อนฺตราวธโก อนฺตราปจฺจตฺถิโก. โมโห, ภิกฺขเว, อนฺตรามโล อนฺตราอมิตฺโต อนฺตราสปตฺโต อนฺตราวธโก อนฺตราปจฺจตฺถิโก. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อนฺตรามลา อนฺตราอมิตฺตา อนฺตราสปตฺตา อนฺตราวธกา อนฺตราปจฺจตฺถิกา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 이 세 가지 내적인 얼룩, 내적인 원수, 내적인 적, 내적인 살인자, 내적인 대적자가 있다. 무엇이 그 셋인가? 비구들이여, 탐욕은 내적인 얼룩이고, 내적인 원수이며, 내적인 적이고, 내적인 살인자이며, 내적인 대적자이다. 비구들이여, 성냄은 내적인 얼룩이고, 내적인 원수이며, 내적인 적이고, 내적인 살인자이며, 내적인 대적자이다. 비구들이여, 어리석음은 내적인 얼룩이고, 내적인 원수이며, 내적인 적이고, 내적인 살인자이며, 내적인 대적자이다. 비구들이여, 참으로 이러한 세 가지 내적인 얼룩, 내적인 원수, 내적인 적, 내적인 살인자, 내적인 대적자가 있다. 세존께서는 이 내용을 말씀하셨다. 여기에서 다음과 같이 노래하신다.

‘‘อนตฺถชนโน โลโภ, โลโภ จิตฺตปฺปโกปโน;

ภยมนฺตรโต ชาตํ, ตํ ชโน นาวพุชฺฌติ.

탐욕은 해로움을 낳고, 탐욕은 마음을 격동시킨다. 안에서 생겨난 이 재난을 사람들은 알지 못한다.

‘‘ลุทฺโธ อตฺถํ น ชานาติ, ลุทฺโธ ธมฺมํ น ปสฺสติ;

อนฺธตมํ ตทา โหติ, ยํ โลโภ สหเต นรํ.

탐욕에 빠진 자는 이익을 알지 못하고, 탐욕에 빠진 자는 법을 보지 못한다. 탐욕이 사람을 압도할 때, 그때는 칠흑 같은 어둠이 된다.

‘‘โย จ โลภํ ปหนฺตฺวาน, โลภเนยฺเย น ลุพฺภติ;

โลโภ ปหียเต ตมฺหา, อุทพินฺทูว โปกฺขรา.

누구든 탐욕을 버리고 탐할 만한 대상에 탐착하지 않는다면, 연잎에서 물방울이 굴러떨어지듯 그에게서 탐욕은 사라진다.

‘‘อนตฺถชนโน โทโส, โทโส จิตฺตปฺปโกปโน;

ภยมนฺตรโต ชาตํ, ตํ ชโน นาวพุชฺฌติ.

성냄은 해로움을 낳고, 성냄은 마음을 격동시킨다. 안에서 생겨난 이 재난을 사람들은 알지 못한다.

‘‘ทุฏฺโฐ อตฺถํ น ชานาติ, ทุฏฺโฐ ธมฺมํ น ปสฺสติ;

อนฺธตมํ ตทา โหติ, ยํ โทโส สหเต นรํ.

분노에 찬 자는 이익을 알지 못하고, 분노에 찬 자는 법을 보지 못한다. 성냄이 사람을 압도할 때, 그때는 칠흑 같은 어둠이 된다.

‘‘โย จ โทสํ ปหนฺตฺวาน, โทสเนยฺเย น ทุสฺสติ;

โทโส ปหียเต ตมฺหา, ตาลปกฺกํว พนฺธนา.

누구든 성냄을 버리고 화낼 만한 대상에 성내지 않는다면, 잘 익은 야자 열매가 꼭지에서 떨어지듯 그에게서 성냄은 사라진다.

‘‘อนตฺถชนโน โมโห, โมโห จิตฺตปฺปโกปโน;

ภยมนฺตรโต ชาตํ, ตํ ชโน นาวพุชฺฌติ.

어리석음은 해로움을 낳고, 어리석음은 마음을 격동시킨다. 안에서 생겨난 이 재난을 사람들은 알지 못한다.

‘‘มูฬฺโห อตฺถํ น ชานาติ, มูฬฺโห ธมฺมํ น ปสฺสติ;

อนฺธตมํ ตทา โหติ, ยํ โมโห สหเต นรํ.

미혹된 자는 이익을 알지 못하고, 미혹된 자는 법을 보지 못한다. 어리석음이 사람을 압도할 때, 그때는 칠흑 같은 어둠이 된다.

‘‘โย [Pg.253] จ โมหํ ปหนฺตฺวาน, โมหเนยฺเย น มุยฺหติ;

โมหํ วิหนฺติ โส สพฺพํ, อาทิจฺโจวุทยํ ตม’’นฺติ.

누구든 어리석음을 버리고 미혹될 만한 대상에 미혹되지 않는다면, 떠오르는 태양이 어둠을 몰아내듯 그는 모든 어리석음을 완전히 파괴한다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 아홉 번째 경.

๑๐. เทวทตฺตสุตฺตํ

10. 데와닷다 경

๘๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

89. 세존께서 이렇게 말씀하셨고 아라한께서 말씀하신 것을 저는 이와 같이 들었습니다.

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, อสทฺธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต เทวทตฺโต อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ตีหิ? ปาปิจฺฉตาย, ภิกฺขเว, อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต เทวทตฺโต อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ. ปาปมิตฺตตาย, ภิกฺขเว, อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต เทวทตฺโต อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ. สติ โข ปน อุตฺตริกรณีเย โอรมตฺตเกน วิเสสาธิคเมน อนฺตรา โวสานํ อาปาทิ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ อสทฺธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต เทวทตฺโต อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 데와닷다는 세 가지 사악한 법에 압도되고 마음을 완전히 빼앗겨서 파멸에 이르고 지옥에 떨어졌으며 겁(劫) 동안 머물게 되었고 치유할 수 없게 되었다. 무엇이 그 셋인가? 비구들이여, 데와닷다는 사악한 욕망에 압도되고 마음을 빼앗겨 파멸에 이르고 지옥에 떨어졌으며 겁 동안 머물게 되었고 치유할 수 없게 되었다. 비구들이여, 사악한 친구에 압도되고 마음을 빼앗겨 파멸에 이르고 지옥에 떨어졌으며 겁 동안 머물게 되었고 치유할 수 없게 되었다. 또한 비구들이여, 더 높은 수행을 해야 할 일이 남아 있음에도 보잘것없는 수승한 증득에 머물러 중간에 그만둔 것이다. 비구들이여, 데와닷다는 이러한 세 가지 사악한 법에 압도되고 마음을 완전히 빼앗겨서 파멸에 이르고 지옥에 떨어졌으며 겁 동안 머물게 되었고 치유할 수 없게 되었다. 세존께서는 이 내용을 말씀하셨다. 여기에서 다음과 같이 노래하신다.

‘‘มา ชาตุ โกจิ โลกสฺมึ, ปาปิจฺโฉ อุทปชฺชถ;

ตทมินาปิ ชานาถ, ปาปิจฺฉานํ ยถา คติ.

세상에 그 누구라도 결코 사악한 욕망을 품지 말지어다. 이제 말하는 이 사실을 통해 사악한 욕망을 가진 자들의 운명을 알라.

‘‘ปณฺฑิโตติ สมญฺญาโต, ภาวิตตฺโตติ สมฺมโต;

ชลํว ยสสา อฏฺฐา, เทวทตฺโตติ วิสฺสุโต.

현자라고 알려졌고 마음을 닦은 자라고 인정받았으며, 명성으로 빛나던 데와닷다라고 알려진 자가 있었다.

‘‘โส ปมาณมนุจิณฺโณ, อาสชฺช นํ ตถาคตํ;

อวีจินิรยํ ปตฺโต, จตุทฺวารํ ภยานกํ.

그는 자신의 분수를 모르고 여래를 공격하다가, 네 개의 문이 있는 공포스러운 아비지옥에 떨어졌다.

‘‘อทุฏฺฐสฺส หิ โย ทุพฺเภ, ปาปกมฺมํ อกุพฺพโต;

ตเมว ปาปํ ผุสติ, ทุฏฺฐจิตฺตํ อนาทรํ.

해를 끼치지 않고 악행을 저지르지 않는 자를 해치려 하는 자는, 무례하고 악한 마음을 가진 그 자신에게 악업의 결과가 닥칠 뿐이다.

‘‘สมุทฺทํ วิสกุมฺเภน, โย มญฺเญยฺย ปทูสิตุํ;

น โส เตน ปทูเสยฺย, เภสฺมา หิ อุทธิ มหา.

어떤 이가 독이 든 항아리로 바다를 오염시키려 생각한다면, 그는 그것으로 바다를 오염시킬 수 없으리라. 광대하고 깊은 큰 바다는 참으로 거대하기 때문이다.

‘‘เอวเมว [Pg.254] ตถาคตํ, โย วาเทน วิหึสติ;

สมฺมคฺคตํ สนฺตจิตฺตํ, วาโท ตมฺหิ น รูหติ.

이와 같이 바르게 수행하고 고요한 마음을 지닌 여래를 비방으로 해치려 하는 자가 있다면, 그 비방은 그분에게 영향을 주지 못한다.

‘‘ตาทิสํ มิตฺตํ กุพฺเพถ, ตญฺจ เสเวยฺย ปณฺฑิโต;

ยสฺส มคฺคานุโค ภิกฺขุ, ขยํ ทุกฺขสฺส ปาปุเณ’’ติ.

현자는 마땅히 그러한 분을 친구로 삼고 의지해야 하니, 그분의 길을 따르는 비구는 고통의 소멸에 이르게 될 것이다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 열 번째 경.

จตุตฺโถ วคฺโค นิฏฺฐิโต.

네 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

วิตกฺกาสกฺการสทฺท, จวนโลเก อสุภํ;

ธมฺมอนฺธการมลํ, เทวทตฺเตน เต ทสาติ.

심사(비탁카), 공경, 소리, 죽음, 세상, 부정관, 법, 어둠, 얼룩, 그리고 데와닷다, 이렇게 열 가지이다.

๕. ปญฺจมวคฺโค

5. 다섯 번째 품

๑. อคฺคปฺปสาทสุตฺตํ

1. 최고의 청정한 믿음 경

๙๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

90. 세존께서 이렇게 말씀하셨고 아라한께서 말씀하신 것을 저는 이와 같이 들었습니다.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อคฺคปฺปสาทา. กตเม ตโย? ยาวตา, ภิกฺขเว, สตฺตา อปทา วา ทฺวิปทา วา จตุปฺปทา วา พหุปฺปทา วา รูปิโน วา อรูปิโน วา สญฺญิโน วา อสญฺญิโน วา เนวสญฺญินาสญฺญิโน วา, ตถาคโต เตสํ อคฺคมกฺขายติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. เย, ภิกฺขเว, พุทฺเธ ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

비구들이여, 세 가지 최고의 청정한 믿음이 있다. 무엇이 그 셋인가? 비구들이여, 발이 없는 생명, 발이 둘인 생명, 발이 넷인 생명, 발이 많은 생명, 형상이 있는 생명, 형상이 없는 생명, 지각이 있는 생명, 지각이 없는 생명, 지각이 있는 것도 없는 것도 아닌 생명 등 모든 중생들 가운데 아라한이며 정등각자인 여래가 최고라고 불린다. 비구들이여, 부처님께 청정한 믿음을 가진 이들은 최고에 대해 청정한 믿음을 가진 것이다. 최고에 대해 청정한 믿음을 가진 이들에게는 최고의 결과가 따른다.

‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, ธมฺมา สงฺขตา วา อสงฺขตา วา, วิราโค เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ มทนิมฺมทโน ปิปาสวินโย อาลยสมุคฺฆาโต วฏฺฏุปจฺเฉโท ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. เย, ภิกฺขเว, วิราเค ธมฺเม ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

비구들이여, 형성된 것이든 형성되지 않은 것이든 모든 법들 가운데, 이른바 교만을 잠재우고, 갈증을 제거하고, 집착을 뿌리 뽑고, 윤회를 끊고, 갈애를 멸하며, 탐욕이 빛바래고 소멸한 열반인 이 탐욕의 빛바램(이탐, 離貪)이 최고라고 불린다. 비구들이여, 이 탐욕의 빛바램의 법(이탐법)에 청정한 믿음을 가진 이들은 최고에 대해 청정한 믿음을 가진 것이다. 최고에 대해 청정한 믿음을 가진 이들에게는 최고의 결과가 따른다.

‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, สงฺฆา วา คณา วา, ตถาคตสาวกสงฺโฆ เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส [Pg.255] ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. เย, ภิกฺขเว, สงฺเฆ ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อคฺคปฺปสาทา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 승가나 무리들이 얼마나 많든 간에 세존의 제자 승가가 그들 가운데 최고라고 일컬어집니다. 즉, 네 쌍의 장부들, 여덟 단계의 성자들인 세존의 제자 승가는 공양받아 마땅하고, 환대받아 마땅하고, 보시받아 마땅하고, 합장받아 마땅하며, 세상의 위없는 복밭입니다. 비구들이여, 승가에 청정한 믿음을 가진 자들은 최고에 청정한 믿음을 가진 것입니다. 최고에 청정한 믿음을 가진 자들에게는 최고의 과보가 있습니다. 비구들이여, 이것이 세 가지 최고의 청정한 믿음입니다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘อคฺคโต เว ปสนฺนานํ, อคฺคํ ธมฺมํ วิชานตํ;

อคฺเค พุทฺเธ ปสนฺนานํ, ทกฺขิเณยฺเย อนุตฺตเร.

“최고에 청정한 믿음을 가진 이들, 최고의 법을 아는 이들, 보시받아 마땅한 분들 중 위없는 분이신 최고의 부처님께 청정한 믿음을 가진 이들에게,”

‘‘อคฺเค ธมฺเม ปสนฺนานํ, วิราคูปสเม สุเข;

อคฺเค สงฺเฆ ปสนฺนานํ, ปุญฺญกฺเขตฺเต อนุตฺตเร.

“탐욕의 빛바램과 고요함과 행복인 최고의 법에 청정한 믿음을 가진 이들에게, 위없는 복밭인 최고의 승가에 청정한 믿음을 가진 이들에게,”

‘‘อคฺคสฺมึ ทานํ ททตํ, อคฺคํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ;

อคฺคํ อายุ จ วณฺโณ จ, ยโส กิตฺติ สุขํ พลํ.

“최고의 분께 보시를 올리는 자들에게 최고의 공덕이 증장하니, 최고의 수명과 용색, 명성과 명예, 행복과 힘이 그러합니다.”

‘‘อคฺคสฺส ทาตา เมธาวี, อคฺคธมฺมสมาหิโต;

เทวภูโต มนุสฺโส วา, อคฺคปฺปตฺโต ปโมทตี’’ติ.

“최고의 분께 보시하는 현자는 최고의 법에 마음이 삼매에 들어, 신이 되거나 인간이 되거나 최고의 경지에 도달하여 기뻐합니다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 첫 번째 경.

๒. ชีวิกสุตฺตํ

2. 지비카 경(생계의 경)

๙๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

91. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이니 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘อนฺตมิทํ, ภิกฺขเว, ชีวิกานํ ยทิทํ ปิณฺโฑลฺยํ. อภิสาโปยํ, ภิกฺขเว, โลกสฺมึ – ‘ปิณฺโฑโล วิจรสิ ปตฺตปาณี’ติ. ตญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, กุลปุตฺตา อุเปนฺติ อตฺถวสิกา, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ; เนว ราชาภินีตา, น โจราภินีตา, น อิณฏฺฏา, น ภยฏฺฏา, น อาชีวิกาปกตา. อปิ จ โข ‘โอติณฺณมฺหา ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ ทุกฺโขติณฺณา ทุกฺขปเรตา, อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถา’ติ. เอวํ ปพฺพชิโต จายํ, ภิกฺขเว, กุลปุตฺโต โส จ โหติ อภิชฺฌาลุ กาเมสุ ติพฺพสาราโค, พฺยาปนฺนจิตฺโต ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป, มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากตินฺทฺริโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ฉวาลาตํ อุภโตปทิตฺตํ มชฺเฌ คูถคตํ เนว คาเม กฏฺฐตฺถํ ผรติ [Pg.256] น อรญฺเญः ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ คิหิโภคา ปริหีโน สามญฺญตฺถญฺจ น ปริปูเรตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 생계 수단들 가운데 걸식하며 돌아다니는 것은 가장 낮은 것입니다. 비구들이여, 세상에서 ‘너는 발우를 손에 들고 돌아다니는 걸식자다’라고 욕을 먹기도 합니다. 비구들이여, 그런데도 선남자들이 어떤 목적이 있기에, 목적을 의지하여 그 걸식하는 삶에 들어옵니다. 왕에 의해 강제로 끌려온 것도 아니고, 도적들에게 붙잡혀 온 것도 아니며, 빚 때문도 아니고, 공포 때문도 아니며, 생계가 막막해서 온 것도 아닙니다. 다만 ‘우리는 태어남, 늙음, 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불만족, 절망에 빠져 있고, 괴로움에 빠져 있으며, 괴로움에 압도되어 있다. 어떻게든 이 전체 괴로움의 무리가 끝나는 것이 알려지기를’라고 생각하여 출가한 것입니다. 비구들이여, 이와 같이 출가한 어떤 선남자가 감각적 욕망들에 탐욕이 많고 강한 탐착이 있으며, 악의를 품고 타락한 심성을 가졌으며, 마음 챙김을 잃어버리고 알아차림이 없으며, 집중되지 못하고 마음이 산란하며, 감각기관을 단속하지 못한다면, 비구들이여, 마치 양끝은 불타오르고 중간은 똥이 묻어 마을에서 땔감으로도 쓸 수 없고 숲에서도 쓸모없는 시신을 화장하는 장작개비와 같습니다. 비구들이여, 나는 이 사람을 그와 같다고 말합니다. 그는 재가자의 즐거움에서도 멀어졌고 사문의 도리도 채우지 못합니다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘คิหิโภคา ปริหีโน, สามญฺญตฺถญฺจ ทุพฺภโค;

ปริธํสมาโน ปกิเรติ, ฉวาลาตํว นสฺสติ.

“재가자의 즐거움에서도 멀어지고 사문의 도리에서도 복이 없어, 무너져 내리고 흩어지는 그는 화장터의 장작개비처럼 파멸하리라.”

‘‘กาสาวกณฺฐา พหโว, ปาปธมฺมา อสญฺญตา;

ปาปา ปาเปหิ กมฺเมหิ, นิรยํ เต อุปปชฺชเร.

“목에 가사를 두른 많은 자들이 악한 법을 지니고 자제력이 없으니, 그 악한 자들은 자신들의 악행으로 인해 지옥에 떨어진다.”

‘‘เสยฺโย อโยคุโฬ ภุตฺโต, ตตฺโต อคฺคิสิขูปโม;

ยญฺเจ ภุญฺเชยฺย ทุสฺสีโล, รฏฺฐปิณฺฑมสญฺญโต’’ติ.

“계행이 없고 자제하지 못하는 자가 나라의 시주 음식을 먹는 것보다, 불꽃처럼 뜨겁게 달구어진 쇠공을 먹는 것이 차라리 낫다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 두 번째 경.

๓. สงฺฆาฏิกณฺณสุตฺตํ

3. 상가티칸나 경(가사 자락의 경)

๙๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

92. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이니 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘สงฺฆาฏิกณฺเณ เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คเหตฺวา ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ อสฺส ปาเท ปาทํ นิกฺขิปนฺโต, โส จ โหติ อภิชฺฌาลุ กาเมสุ ติพฺพสาราโค พฺยาปนฺนจิตฺโต ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากตินฺทฺริโย; อถ โข โส อารกาว มยฺหํ, อหญฺจ ตสฺส. ตํ กิสฺส เหตุ? ธมฺมญฺหิ โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น ปสฺสติ. ธมฺมํ อปสฺสนฺโต น มํ ปสฺสติ.

“비구들이여, 만약 어떤 비구가 내 가사 자락을 붙잡고 내 뒤를 바짝 따라다니며 발걸음마다 내 발자국을 밟는다고 할지라도, 그가 감각적 욕망들에 탐욕이 많고 강한 탐착이 있으며, 악의를 품고 타락한 심성을 가졌으며, 마음 챙김을 잃어버리고 알아차림이 없으며, 집중되지 못하고 마음이 산란하며, 감각기관을 단속하지 못한다면, 그는 진정 나에게서 멀리 떨어져 있고 나 또한 그에게서 멀리 떨어져 있습니다. 그것은 무슨 이유 때문입니까? 비구들이여, 그 비구는 법을 보지 못하기 때문입니다. 법을 보지 못하면 나를 보지 못하는 것입니다.”

‘‘โยชนสเต เจปิ โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหเรยฺย. โส จ โหติ อนภิชฺฌาลุ กาเมสุ น ติพฺพสาราโค อพฺยาปนฺนจิตฺโต อปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป อุปฏฺฐิตสฺสติ สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย; อถ โข โส สนฺติเกว มยฺหํ, อหญฺจ ตสฺส. ตํ กิสฺส เหตุ? ธมฺมํ หิ โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปสฺสติ; ธมฺมํ ปสฺสนฺโต มํ ปสฺสตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 비록 어떤 비구가 백 유순 떨어진 곳에 머물지라도 그가 감각적 욕망들에 탐욕이 없고 강한 탐착이 없으며, 악의가 없고 타락하지 않은 심성을 가졌으며, 마음 챙김이 확립되어 있고 알아차림이 있으며, 집중되어 마음이 한끝에 머물고 감각기관을 단속한다면, 그는 참으로 내 곁에 있고 나 또한 그의 곁에 있습니다. 그것은 무슨 이유 때문입니까? 비구들이여, 그 비구는 법을 보기 때문입니다. 법을 보면 나를 보는 것입니다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘อนุพนฺโธปิ เจ อสฺส, มหิจฺโฉ จ วิฆาตวา;

เอชานุโค อเนชสฺส, นิพฺพุตสฺส อนิพฺพุโต;

คิทฺโธ โส วีตเคธสฺส, ปสฺส ยาวญฺจ อารกา.

“비록 뒤를 따를지라도 욕심이 많고 고뇌가 있으며, 갈애가 없는 분을 따르면서도 갈애에 휩싸여 있고, 평온한 분을 따르면서도 평온하지 못한 자, 탐욕이 없는 분을 따르면서도 탐욕에 찌든 자를 보라, 그가 얼마나 멀리 떨어져 있는지를!”

‘‘โย [Pg.257] จ ธมฺมมภิญฺญาย, ธมฺมมญฺญาย ปณฺฑิโต;

รหโทว นิวาเต จ, อเนโช วูปสมฺมติ.

“법을 수승하게 알고 법을 명확히 알아 통찰하는 현자는, 바람 없는 곳의 호수처럼 갈애가 사라져 고요하도다.”

‘‘อเนโช โส อเนชสฺส, นิพฺพุตสฺส จ นิพฺพุโต;

อคิทฺโธ วีตเคธสฺส, ปสฺส ยาวญฺจ สนฺติเก’’ติ.

“갈애가 없는 자는 갈애가 없는 분 곁에 있고, 평온한 자는 평온한 분 곁에 있으며, 탐욕이 없는 자는 탐욕이 없는 분 곁에 있으니, 보라, 그가 얼마나 가까이 있는지를!”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 세 번째 경.

๔. อคฺคิสุตฺตํ

4. 악기 경(불의 경)

๙๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

93. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이니 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อคฺคี. กตเม ตโย? ราคคฺคิ, โทสคฺคิ, โมหคฺคิ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อคฺคี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 이 세 가지 불이 있습니다. 무엇이 세 가지입니까? 탐욕의 불, 성냄의 불, 어리석음의 불입니다. 비구들이여, 이것이 세 가지 불입니다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘ราคคฺคิ ทหติ มจฺเจ, รตฺเต กาเมสุ มุจฺฉิเต;

โทสคฺคิ ปน พฺยาปนฺเน, นเร ปาณาติปาติโน.

“탐욕의 불은 감각적 욕망에 물들고 매료된 사람들을 태우고, 성냄의 불은 악의를 품고 생명을 해치는 사람들을 태운다.”

‘‘โมหคฺคิ ปน สมฺมูฬฺเห, อริยธมฺเม อโกวิเท;

เอเต อคฺคี อชานนฺตา, สกฺกายาภิรตา ปชา.

“어리석음의 불은 성스러운 법에 미숙하여 미혹된 자들을 태우니, 이 불들을 알지 못하는 중생들은 자신의 몸에 집착하여 즐거워한다.”

‘‘เต วฑฺฒยนฺติ นิรยํ, ติรจฺฉานญฺจ โยนิโย;

อสุรํ เปตฺติวิสยํ, อมุตฺตา มารพนฺธนา.

“그들은 마라의 결박에서 벗어나지 못한 채, 지옥과 축생의 태와 아수라와 아귀의 영역을 늘려간다.”

‘‘เย จ รตฺตินฺทิวา ยุตฺตา, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน;

เต นิพฺพาเปนฺติ ราคคฺคึ, นิจฺจํ อสุภสญฺญิโน.

“밤낮으로 정등각자의 가르침에 전념하는 이들은, 항상 부정(不淨)함을 새기며 탐욕의 불을 끈다.”

‘‘โทสคฺคึ ปน เมตฺตาย, นิพฺพาเปนฺติ นรุตฺตมา;

โมหคฺคึ ปน ปญฺญาย, ยายํ นิพฺเพธคามินี.

“최상의 사람들은 자애로써 성냄의 불을 끄고, (번뇌를) 꿰뚫는 통찰지로써 어리석음의 불을 끈다.”

‘‘เต นิพฺพาเปตฺวา นิปกา, รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา;

อเสสํ ปรินิพฺพนฺติ, อเสสํ ทุกฺขมจฺจคุํ.

“밤낮으로 게으름 없이 현명하게 불을 끈 그들은, 남김없이 반열반에 들고 모든 괴로움을 건넜다.”

‘‘อริยทฺทสา เวทคุโน, สมฺมทญฺญาย ปณฺฑิตา;

ชาติกฺขยมภิญฺญาย, นาคจฺฉนฺติ ปุนพฺภว’’นฺติ.

“성스러운 진리를 보며 지혜에 이른 현자들은 바르게 알아서, 태어남의 멸함을 최상의 지혜로 알고 다시는 태어남에 이르지 않는다.”라고 이 게송으로 설해졌습니다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 네 번째 수타.

๕. อุปปริกฺขสุตฺตํ

5. 5. 조사(調査) 경 (Upaparikkha-sutta)

๙๔. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.258] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

94. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘ตถา ตถา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปปริกฺเขยฺย ยถา ยถาสฺส อุปปริกฺขโต พหิทฺธา จสฺส วิญฺญาณํ อวิกฺขิตฺตํ อวิสฏํ อชฺฌตฺตํ อสณฺฐิตํ อนุปาทาย น ปริตสฺเสยฺย. พหิทฺธา, ภิกฺขเว, วิญฺญาเณ อวิกฺขิตฺเต อวิสเฏ สติ อชฺฌตฺตํ อสณฺฐิเต อนุปาทาย อปริตสฺสโต อายตึ ชาติชรามรณทุกฺขสมุทยสมฺภโว น โหตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 비구는 이와 같이 조사해야 한다. 그가 조사할 때 그의 알음알이(viññāṇa)가 밖으로 흩어지거나 확산되지 않고, 안으로 머물지 않으며, 집착함이 없으므로 갈망하지 않아야 한다. 비구들이여, 알음알이가 밖으로 흩어지거나 확산되지 않고 안으로 머물지 않으며, 집착함 없이 갈망하지 않는 자에게는 장래에 태어남과 늙음과 죽음이라는 괴로움의 발생이 생겨나지 않는다.” 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 설하셨습니다.

‘‘สตฺตสงฺคปฺปหีนสฺส, เนตฺติจฺฉินฺนสฺส ภิกฺขุโน;

วิกฺขีโณ ชาติสํสาโร, นตฺถิ ตสฺส ปุนพฺภโว’’ติ.

“일곱 가지 집착(saṅga)을 버리고 가래(nettī)를 끊어버린 비구는 태어남의 윤회가 다하였으니, 그에게 다시 태어남이란 없다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 다섯 번째 수타.

๖. กามูปปตฺติสุตฺตํ

6. 6. 감각적 욕락의 발생 경 (Kāmūpapatti-sutta)

๙๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

95. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, กามูปปตฺติโย. กตมา ติสฺโส? ปจฺจุปฏฺฐิตกามา, นิมฺมานรติโน, ปรนิมฺมิตวสวตฺติโน – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส กามูปปตฺติโย’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 감각적 욕락에 따른 태어남에는 이 세 가지가 있다. 무엇이 세 가지인가? 현존하는 감각적 욕락을 누리는 이들, 스스로 창조한 것을 즐기는 이들(Nimmānaratī), 타인이 창조한 것을 자신의 의지대로 지배하는 이들(Paranimmitavasavattī)이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 감각적 욕락에 따른 태어남이다.” 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 설하셨습니다.

‘‘ปจฺจุปฏฺฐิตกามา จ, เย เทวา วสวตฺติโน;

นิมฺมานรติโน เทวา, เย จญฺเญ กามโภคิโน;

อิตฺถภาวญฺญถาภาวํ, สํสารํ นาติวตฺตเร.

“타인이 만든 것을 지배하는 신들과 스스로 만든 것을 즐기는 신들, 그리고 그 밖의 감각적 욕락을 누리며 현존하는 욕락을 즐기는 자들, 이 모든 중생은 이 상태와 저 상태로 불리는 윤회를 벗어나지 못한다.

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, กามโภเคสุ ปณฺฑิโต;

สพฺเพ ปริจฺจเช กาเม, เย ทิพฺพา เย จ มานุสา.

현자는 감각적 욕락을 누리는 것의 이러한 위험을 알고서, 천상의 것이든 인간의 것이든 모든 감각적 욕망을 버려야 한다.

‘‘ปิยรูปสาตคธิตํ, เฉตฺวา โสตํ ทุรจฺจยํ;

อเสสํ ปรินิพฺพนฺติ, อเสสํ ทุกฺขมจฺจคุํ.

지혜로운 이들은 사랑스러운 형태에 탐닉하여 보통 사람들이 건너기 어려운 (갈애의) 흐름을 아라한도로 끊어버리고, 남김없이 완전한 열반에 들며 모든 괴로움을 초월하였다.

‘‘อริยทฺทสา เวทคุโน, สมฺมทญฺญาย ปณฺฑิตา;

ชาติกฺขยมภิญฺญาย, นาคจฺฉนฺติ ปุนพฺภว’’นฺติ.

성스러운 진리를 보며 지혜에 이른 현자들은 바르게 알아서, 태어남의 멸함을 최상의 지혜로 알고 다시는 태어남에 이르지 않는다.”라고 이 게송으로 설해졌습니다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여섯 번째 수타.

๗. กามโยคสุตฺตํ

7. 7. 감각적 욕망의 결박 경 (Kāmayoga-sutta)

๙๖. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.259] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

96. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘กามโยคยุตฺโต, ภิกฺขเว, ภวโยคยุตฺโต อาคามี โหติ อาคนฺตา อิตฺถตฺตํ. กามโยควิสํยุตฺโต, ภิกฺขเว, ภวโยคยุตฺโต อนาคามี โหติ อนาคนฺตา อิตฺถตฺตํ. กามโยควิสํยุตฺโต, ภิกฺขเว, ภวโยควิสํยุตฺโต อรหา โหติ, ขีณาสโว’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 감각적 욕망의 결박에 묶여 있고 존재의 결박(색계·무색계의 탐욕)에도 묶여 있는 자는 이 세상으로 돌아오는 자(Agāmī)이다. 비구들이여, 감각적 욕망의 결박에서는 풀려났으나 존재의 결박에 묶여 있는 자는 이 세상으로 돌아오지 않는 자(Anagāmī)이다. 비구들이여, 감각적 욕망의 결박에서도 풀려나고 존재의 결박에서도 풀려난 자는 번뇌가 다한 아라한이다.” 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 설하셨습니다.

‘‘กามโยเคน สํยุตฺตา, ภวโยเคน จูภยํ;

สตฺตา คจฺฉนฺติ สํสารํ, ชาติมรณคามิโน.

“감각적 욕망의 결박과 존재의 결박, 이 두 가지 모두에 묶인 중생들은 태어남과 죽음에 이르게 되어 윤회 속을 헤맨다.

‘‘เย จ กาเม ปหนฺตฺวาน, อปฺปตฺตา อาสวกฺขยํ;

ภวโยเคน สํยุตฺตา, อนาคามีติ วุจฺจเร.

어떤 중생들은 감각적 욕망을 버렸으나 아직 번뇌의 멸진에 이르지 못하고 존재의 결박에 묶여 있으니, 그들을 불환자(Anagāmī)라 부른다.

‘‘เย จ โข ฉินฺนสํสยา, ขีณมานปุนพฺภวา;

เต เว ปารงฺคตา โลเก, เย ปตฺตา อาสวกฺขย’’นฺติ.

의심을 끊고 자만이 다하고 다시 태어남이 다한 이들, 번뇌의 멸진에 이른 그들이야말로 세상에서 진실로 저 언덕(열반)에 도달한 자들이다.”라고 이 게송으로 설해졌습니다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 일곱 번째 수타. 세 번째 낭송분이 끝났다.

กลฺยาณสีลสุตฺตํ

8. 훌륭한 계행의 경 (Kalyāṇasīlasutta)

๙๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

97. 이와 같이 세존께서 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 들었습니다.

‘‘กลฺยาณสีโล, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณธมฺโม กลฺยาณปญฺโญ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ‘เกวลี วุสิตวา อุตฺตมปุริโส’ติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 훌륭한 계행을 갖추고, 훌륭한 법을 갖추고, 훌륭한 지혜를 갖춘 비구를 이 법과 율에서 ‘구족한 자, 수행을 완성한 자, 최상의 인간’이라 부른다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณสีโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ, อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณสีโล โหติ. อิติ กลฺยาณสีโล.

비구들이여, 어떻게 비구가 훌륭한 계행을 갖춘 자가 되는가? 비구들이여, 여기 비구는 계를 지키며, 빠띠목카의 단속으로 단속하며 머물고, 바른 행실(ācāra)과 거처(gocara)를 갖추며, 아주 작은 허물에서도 두려움을 보고 학습 계목들을 받아 지녀 공부한다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 훌륭한 계행을 갖춘 자가 된다. 이것이 훌륭한 계행이다.

‘‘กลฺยาณธมฺโม [Pg.260] จ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺตนฺนํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณธมฺโม โหติ. อิติ กลฺยาณสีโล, กลฺยาณธมฺโม.

어떻게 훌륭한 법을 갖춘 자가 되는가? 비구들이여, 여기 비구는 일곱 가지 보리분법(Bodhipakkhiya dhamma)을 닦는 데 전념하며 머문다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 훌륭한 법을 갖춘 자가 된다. 이것이 훌륭한 계행과 훌륭한 법이다.

‘‘กลฺยาณปญฺโญ จ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณปญฺโญ โหติ.

어떻게 훌륭한 지혜를 갖춘 자가 되는가? 비구들이여, 여기 비구는 번뇌들이 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 지혜의 해탈을 바로 지금 여기에서 스스로 최상의 지혜로 알고 실현하여 구족하고 머문다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 훌륭한 지혜를 갖춘 자가 된다.

‘‘อิติ กลฺยาณสีโล กลฺยาณธมฺโม กลฺยาณปญฺโญ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ‘เกวลี วุสิตวา อุตฺตมปุริโส’ติ วุจฺจตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

이와 같이 훌륭한 계행을 갖추고, 훌륭한 법을 갖추고, 훌륭한 지혜를 갖춘 비구를 이 법과 율에서 ‘구족한 자, 수행을 완성한 자, 최상의 인간’이라 부른다.” 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다. 이와 관련하여 다음과 같이 설하셨습니다.

‘‘ยสฺส กาเยน วาจาย, มนสา นตฺถิ ทุกฺกฏํ;

ตํ เว กลฺยาณสีโลติ, อาหุ ภิกฺขุํ หิรีมนํ.

“몸으로나 말로나 마음으로 지은 잘못이 없고, 부끄러움을 아는 그 비구를 진실로 ‘훌륭한 계행을 갖춘 자’라고 부른다.”

‘‘ยสฺส ธมฺมา สุภาวิตา, สตฺต สมฺโพธิคามิโน;

ตํ เว กลฺยาณธมฺโมติ, อาหุ ภิกฺขุํ อนุสฺสทํ.

“어떤 비구에게 깨달음으로 인도하는 일곱 가지 법(칠보리분법)이 잘 닦여 있다면, 번뇌가 없는 그 비구를 참으로 ‘선한 법을 가진 자’라고 부른다.”

‘‘โย ทุกฺขสฺส ปชานาติ, อิเธว ขยมตฺตโน;

ตํ เว กลฺยาณปญฺโญติ, อาหุ ภิกฺขุํ อนาสวํ.

“누구든지 바로 여기 이 생에서 자신의 괴로움이 다했음을 안다면, 번뇌가 없는 그 비구를 참으로 ‘선한 지혜를 가진 자’라고 부른다.”

‘‘เตหิ ธมฺเมหิ สมฺปนฺนํ, อนีฆํ ฉินฺนสํสยํ;

อสิตํ สพฺพโลกสฺส, อาหุ สพฺพปหายิน’’นฺติ.

“이러한 법들을 구족하여 고통이 없고 의심을 끊었으며, 온 세상 어디에도 의지함이 없는 그를 일컬어 ‘모든 것을 버린 자’라고 부른다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여덟 번째 경이 끝났다.

๙. ทานสุตฺตํ

9. 보시 경

๙๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

98. 이것은 세존께서 말씀하신 것이니, 거룩한 분께서 하신 말씀을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, ทานานิ – อามิสทานญฺจ ธมฺมทานญฺจ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ทานานํ ยทิทํ – ธมฺมทานํ.

“비구들이여, 이 두 가지 보시가 있으니, 재물의 보시와 법의 보시이다. 비구들이여, 이 두 가지 보시 중에서 법의 보시가 으뜸이다.”

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, สํวิภาคา – อามิสสํวิภาโค จ ธมฺมสํวิภาโค จ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สํวิภาคานํ ยทิทํ – ธมฺมสํวิภาโค.

“비구들이여, 이 두 가지 나눔이 있으니, 재물의 나눔과 법의 나눔이다. 비구들이여, 이 두 가지 나눔 중에서 법의 나눔이 으뜸이다.”

‘‘ทฺเวเม[Pg.261], ภิกฺขเว, อนุคฺคหา – อามิสานุคฺคโห จ ธมฺมานุคฺคโห จ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ อนุคฺคหานํ ยทิทํ – ธมฺมานุคฺคโห’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 이 두 가지 조력이 있으니, 재물의 조력과 법의 조력이다. 비구들이여, 이 두 가지 조력 중에서 법의 조력이 으뜸이다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같은 게송이 전해집니다.

‘‘ยมาหุ ทานํ ปรมํ อนุตฺตรํ, ยํ สํวิภาคํ ภควา อวณฺณยิ ;

อคฺคมฺหิ เขตฺตมฺหิ ปสนฺนจิตฺโต, วิญฺญู ปชานํ โก น ยเชถ กาเล.

“세존께서 칭송하신 위없고 으뜸인 보시와 나눔이 있다. 최고의 복전에 청정한 마음을 지닌 지혜로운 자라면, 어느 누가 적절한 때에 보시하지 않겠는가.”

‘‘เย เจว ภาสนฺติ สุณนฺติ จูภยํ, ปสนฺนจิตฺตา สุคตสฺส สาสเน;

เตสํ โส อตฺโถ ปรโม วิสุชฺฌติ, เย อปฺปมตฺตา สุคตสฺส สาสเน’’ติ.

“법을 설하는 자와 듣는 자 모두 부처님의 가르침에 청정한 마음을 지니고, 부처님의 가르침 안에서 방일하지 않는다면, 그들에게 최상의 이익(아라한의 경지)이 청정하게 이루어지리라.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 아홉 번째 경이 끝났다.

๑๐. เตวิชฺชสุตฺตํ

10. 삼명(三明) 경

๙๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

99. 이것은 세존께서 말씀하신 것이니, 거룩한 분께서 하신 말씀을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘ธมฺเมนาหํ, ภิกฺขเว, เตวิชฺชํ พฺราหฺมณํ ปญฺญาเปมิ, นาญฺญํ ลปิตลาปนมตฺเตน.

“비구들이여, 나는 법에 따라 세 가지 명지(三明)를 갖춘 이를 바라문이라 부르지, 단순히 혈통에 따라 암송을 일삼는 자를 바라문이라 부르지 않는다.”

‘‘กถญฺจาหํ, ภิกฺขเว, ธมฺเมน เตวิชฺชํ พฺราหฺมณํ ปญฺญาเปมิ, นาญฺญํ ลปิตลาปนมตฺเตน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต. โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ. ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต. โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ[Pg.262]. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อยมสฺส ปฐมา วิชฺชา อธิคตา โหติ, อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา, ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน, ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

“비구들이여, 어떻게 내가 법에 따라 세 가지 명지를 갖춘 이를 바라문이라 부르는가? 단순히 혈통에 따라 암송을 일삼는 자를 바라문이라 부르지 않는 이유는 무엇인가? 여기 비구는 수많은 과거의 삶을 회상한다. 즉, 한 생, 두 생, 세 생, 네 생, 다섯 생, 열 생, 스무 생, 서른 생, 마흔 생, 쉰 생, 백 생, 천 생, 십만 생, 수많은 파괴의 겁과 생성의 겁 동안 ‘저곳에서 나는 이런 이름이었고, 이런 성이었으며, 이런 용모였고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명은 어떠했다. 그곳에서 죽어 저곳에서 태어났고, 그곳에서도 이런 이름, 성, 용모, 음식, 즐거움과 괴로움, 수명을 가졌으며, 그곳에서 죽어 다시 이곳에 태어났다’고 한다. 이와 같이 그 모습과 내력을 갖추어 수많은 과거의 삶을 회상한다. 이것이 그가 얻은 첫 번째 명지(숙명명)이다. 방일하지 않고 부지런히 스스로를 정진하며 머무는 이에게 무명은 사라지고 명지가 생겨나며, 어둠은 사라지고 빛이 생겨난다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. อยมสฺส ทุติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ, อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา, ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน, ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

“비구들이여, 다시 비구는 청정하고 인간을 넘어서는 천안(天眼)으로 중생들이 죽고 태어나는 것을 본다. 비천하거나 고귀하거나, 아름답거나 추하거나, 행복한 곳에 가거나 불행한 곳에 가는 중생들을 보며, 그들이 지은 업에 따라가는 것을 꿰뚫어 안다. ‘아, 이 중생들은 몸과 말과 마음으로 악행을 저질렀고, 성자들을 비방했으며, 그릇된 견해를 가졌고, 그릇된 견해에 따른 업을 지었구나. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 불행한 곳, 타락한 곳, 지옥에 태어났구나. 그러나 이 중생들은 몸과 말과 마음으로 선행을 지었고, 성자들을 비방하지 않았으며, 바른 견해를 가졌고, 바른 견해에 따른 업을 지었구나. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 행복한 곳, 천상에 태어났구나.’ 이와 같이 천안으로 중생들을 본다. 이것이 그가 얻은 두 번째 명지(천안명)이다. 방일하지 않고 부지런히 스스로를 정진하며 머무는 이에게 무명은 사라지고 명지가 생겨나며, 어둠은 사라지고 빛이 생겨난다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยมสฺส ตติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ, อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา, ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน, ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต. เอวํ โข อหํ, ภิกฺขเว, ธมฺเมน เตวิชฺชํ พฺราหฺมณํ ปญฺญาเปมิ, นาญฺญํ ลปิตลาปนมตฺเตนา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 다시 비구는 번뇌가 다하여, 번뇌 없는 마음의 해탈과 지혜를 통한 해탈을 바로 지금 여기에서 스스로 수증하여 머문다. 이것이 그가 얻은 세 번째 명지(누진명)이다. 방일하지 않고 부지런히 스스로를 정진하며 머무는 이에게 무명은 사라지고 명지가 생겨나며, 어둠은 사라지고 빛이 생겨난다. 비구들이여, 이와 같이 나는 법에 따라 세 가지 명지를 갖춘 이를 바라문이라 부르지, 단순히 혈통에 따라 암송을 일삼는 자를 바라문이라 부르지 않는다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같은 게송이 전해집니다.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ โยเวทิ, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ;

อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญาโวสิโต มุนิ.

“과거의 삶을 알고, 천상과 지옥을 보며, 태어남의 소멸에 이른 성자, 그는 신통한 지혜로 해야 할 일을 모두 마쳤도다.”

‘‘เอตาหิ [Pg.263] ตีหิ วิชฺชาหิ, เตวิชฺโช โหติ พฺราหฺมโณ;

ตมหํ วทามิ เตวิชฺชํ, นาญฺญํ ลปิตลาปน’’นฺติ.

“이 세 가지 명지를 갖추었기에 그는 삼명을 지닌 바라문이네. 나는 그를 삼명을 갖춘 바라문이라 부르지, 단순히 암송만을 일삼는 혈통상의 바라문을 그렇게 부르지 않노라.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 열 번째 경이 끝났다.

ปญฺจโม วคฺโค นิฏฺฐิโต.

다섯 번째 장이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약:

ปสาท ชีวิต สงฺฆาฏิ, อคฺคิ อุปปริกฺขยา;

อุปปตฺติ กาม กลฺยาณํ, ทานํ ธมฺเมน เต ทสาติ.

청정, 수명, 가사, 불, 사유, 소멸, 태어남, 감각적 욕망, 선함, 보시, 법의 열 가지이다.

ติกนิปาโต นิฏฺฐิโต.

세 모음의 경이 끝났다.

๔. จตุกฺกนิปาโต

4. 네 모음의 경(사구경)

๑. พฺราหฺมณธมฺมยาคสุตฺตํ

1. 바라문과 법의 보시 경

๑๐๐. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.264] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

100. 이것은 세존께서 말씀하신 것이니, 거룩한 분께서 하신 말씀을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘อหมสฺมิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมโณ ยาจโยโค สทา ปยตปาณิ อนฺติมเทหธโร อนุตฺตโร ภิสกฺโก สลฺลกตฺโต. ตสฺส เม ตุมฺเห ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา ธมฺมชา ธมฺมนิมฺมิตา ธมฺมทายาทา, โน อามิสทายาทา.

“비구들이여, 나는 진정한 바라문이며, 간청하는 자들을 기꺼이 맞이하고, 항상 보시하기 위해 손을 깨끗이 씻은 자이며, 최후의 몸을 가진 자이며, 위없는 의사이자 화살을 뽑는 자이다. 그대들은 나의 가슴에서 태어난 아들들이며, 입에서 태어난 자들이며, 법에서 태어나고 법에 의해 창조된 법의 상속자들이지 재물의 상속자들이 아니다.”

‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, ทานานิ – อามิสทานญฺจ ธมฺมทานญฺจ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ทานานํ ยทิทํ – ธมฺมทานํ.

“비구들이여, 이 두 가지 보시가 있으니, 재물의 보시와 법의 보시이다. 비구들이여, 이 두 가지 보시 중에서 법의 보시가 으뜸이다.”

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, สํวิภาคา – อามิสสํวิภาโค จ ธมฺมสํวิภาโค จ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สํวิภาคานํ ยทิทํ – ธมฺมสํวิภาโค.

“비구들이여, 나눔에는 두 가지가 있으니 재물의 나눔과 가르침의 나눔이다. 비구들이여, 이 두 가지 나눔 중에서 가르침의 나눔이 으뜸이다.”

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, อนุคฺคหา – อามิสานุคฺคโห จ ธมฺมานุคฺคโห จ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ อนุคฺคหานํ ยทิทํ – ธมฺมานุคฺคโห.

“비구들이여, 도움에는 두 가지가 있으니 재물의 도움과 가르침의 도움이다. 비구들이여, 이 두 가지 도움 중에서 가르침의 도움(dhammānuggaho)이 으뜸이다.”

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ยาคา – อามิสยาโค จ ธมฺมยาโค จ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ยาคานํ ยทิทํ – ธมฺมยาโค’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 공양에는 두 가지가 있으니 재물의 공양과 가르침의 공양이다. 비구들이여, 이 두 가지 공양 중에서 가르침의 공양(dhammayāgo)이 으뜸이다.” 이와 같은 의미를 세존께서 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘โย ธมฺมยาคํ อยชี อมจฺฉรี, ตถาคโต สพฺพภูตานุกมฺปี ;

ตํ ตาทิสํ เทวมนุสฺสเสฏฺฐํ, สตฺตา นมสฺสนฺติ ภวสฺส ปารคุ’’นฺติ.

“인색함 없이 가르침의 공양을 올렸으며, 모든 생명을 가엾게 여기시는 여래(Tathāgata), 신과 인간들 중에 가장 수승하고 존재의 저편에 도달하신 그러한 분께 중생들은 예배한다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

이러한 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 첫 번째 경.

๒. สุลภสุตฺตํ

2. 얻기 쉬움 경 (Sulabhasuttaṃ)

๑๐๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

101. 이것은 세존께서 말씀하신 것이니, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อปฺปานิ เจว สุลภานิ จ, ตานิ จ อนวชฺชานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ปํสุกูลํ, ภิกฺขเว, จีวรานํ อปฺปญฺจ สุลภญฺจ, ตญฺจ อนวชฺชํ. ปิณฺฑิยาโลโป[Pg.265], ภิกฺขเว, โภชนานํ อปฺปญฺจ สุลภญฺจ, ตญฺจ อนวชฺชํ. รุกฺขมูลํ, ภิกฺขเว, เสนาสนานํ อปฺปญฺจ สุลภญฺจ, ตญฺจ อนวชฺชํ. ปูติมุตฺตํ, ภิกฺขเว, เภสชฺชานํ อปฺปญฺจ สุลภญฺจ ตญฺจ อนวชฺชํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อปฺปานิ เจว สุลภานิ จ, ตานิ จ อนวชฺชานิ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺเปน จ ตุฏฺโฐ โหติ สุลเภน จ (อนวชฺเชน จ), อิมสฺสาหํ อญฺญตรํ สามญฺญงฺคนฺติ วทามี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 사소하고 얻기 쉬우며 비난받을 일 없는 네 가지가 있다. 무엇이 네 가지인가? 비구들이여, 가사들 중에서는 분소의(pāṃsukūla)가 사소하고 얻기 쉬우며 비난받을 일 없는 것이다. 비구들이여, 음식들 중에서는 걸식하여 얻은 밥(piṇḍiyālopo)이 사소하고 얻기 쉬우며 비난받을 일 없는 것이다. 비구들이여, 처소들 중에서는 나무 아래(rukkhamūla)가 사소하고 얻기 쉬우며 비난받을 일 없는 것이다. 비구들이여, 약품들 중에서는 발효된 오줌(pūtimutta)이 사소하고 얻기 쉬우며 비난받을 일 없는 것이다. 비구들이여, 이것들이 사소하고 얻기 쉬우며 비난받을 일 없는 네 가지이다. 비구들이여, 비구가 사소하고 얻기 쉬우며 (비난받을 일 없는) 것에 만족할 때, 나는 그것을 사문성의 한 요소라고 말한다.” 이와 같은 의미를 세존께서 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘อนวชฺเชน ตุฏฺฐสฺส, อปฺเปน สุลเภน จ;

น เสนาสนมารพฺภ, จีวรํ ปานโภชนํ;

วิฆาโต โหติ จิตฺตสฺส, ทิสา นปฺปฏิหญฺญติ.

“비난받을 일 없고 사소하며 얻기 쉬운 것에 만족하는 자에게는, 처소나 가사나 음료와 음식을 원인으로 마음에 괴로움이 생기지 않으며, 어느 방향으로 가든 장애가 없다.

‘‘เย จสฺส ธมฺมา อกฺขาตา, สามญฺญสฺสานุโลมิกา;

อธิคฺคหิตา ตุฏฺฐสฺส, อปฺปมตฺตสฺส ภิกฺขุโน’’ติ.

만족하고 방일하지 않는 비구는 사문성에 부합한다고 설해진 그 법들을 파악하여 성취한다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

이러한 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 두 번째 경.

๓. อาสวกฺขยสุตฺตํ

3. 번뇌의 멸진 경 (Āsavakkhayasuttaṃ)

๑๐๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

102. 이것은 세존께서 말씀하신 것이니, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘ชานโตหํ, ภิกฺขเว, ปสฺสโต อาสวานํ ขยํ วทามิ, โน อชานโต โน อปสฺสโต. กิญฺจ, ภิกฺขเว, ชานโต, กึ ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ? อิทํ ทุกฺขนฺติ, ภิกฺขเว, ชานโต ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ. อยํ ทุกฺขสมุทโยติ, ภิกฺขเว, ชานโต ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ. อยํ ทุกฺขนิโรโธติ, ภิกฺขเว, ชานโต ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ. อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ, ภิกฺขเว, ชานโต ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ชานโต เอวํ ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 나는 알고 보는 자에게 번뇌의 멸진이 있다고 말하지, 알지 못하고 보지 못하는 자에게는 말하지 않는다. 비구들이여, 무엇을 알고 무엇을 볼 때 번뇌의 멸진이 있는가? 비구들이여, ‘이것이 괴로움이다’라고 알고 볼 때 번뇌의 멸진이 있다. ‘이것이 괴로움의 일어남이다’라고 알고 볼 때 번뇌의 멸진이 있다. ‘이것이 괴로움의 소멸이다’라고 알고 볼 때 번뇌의 멸진이 있다. ‘이것이 괴로움의 소멸로 인도하는 길이다’라고 알고 볼 때 번뇌의 멸진이 있다. 비구들이여, 이와 같이 알고 이와 같이 볼 때 번뇌의 멸진이 있다.” 이와 같은 의미를 세존께서 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘เสขสฺส สิกฺขมานสฺส, อุชุมคฺคานุสาริโน;

ขยสฺมึ ปฐมํ ญาณํ, ตโต อญฺญา อนนฺตรา.

“수행하며 바른 길을 따르는 유학(sekha)에게, 먼저 (번뇌의) 멸진에 대한 지혜가 생기고, 그 직후에 구경의 지혜(aññā)가 생긴다.

‘‘ตโต [Pg.266] อญฺญา วิมุตฺตสฺส, วิมุตฺติญาณมุตฺตมํ;

อุปฺปชฺชติ ขเย ญาณํ, ขีณา สํโยชนา อิติ.

그 지혜로 해탈한 자에게는 수승한 해탈의 지혜가 생긴다. 번뇌가 멸진했을 때 ‘족쇄들은 끊어졌다’라는 지혜가 생긴다.

‘‘น ตฺเววิทํ กุสีเตน, พาเลนมวิชานตา;

นิพฺพานํ อธิคนฺตพฺพํ, สพฺพคนฺถปฺปโมจน’’นฺติ.

게으르고 어리석으며 알지 못하는 자는 모든 얽매임에서 벗어난 이 니바나(열반)를 증득할 수 없다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

이러한 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 세 번째 경.

๔. สมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

4. 사문·바라문 경 (Samaṇabrāhmaṇasuttaṃ)

๑๐๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

103. 이것은 세존께서 말씀하신 것이니, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ; ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ – น เม เต, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา, น จ ปเนเต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺรหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ.

“비구들이여, 어떤 사문들이나 바라문들이든 ‘이것이 괴로움이다’라고 있는 그대로 알지 못하고, ‘이것이 괴로움의 일어남이다’라고 있는 그대로 알지 못하며, ‘이것이 괴로움의 소멸이다’라고 있는 그대로 알지 못하고, ‘이것이 괴로움의 소멸로 인도하는 길이다’라고 있는 그대로 알지 못한다면, 비구들이여, 나는 그들을 사문들 중에서 사문이라 인정하지 않고 바라문들 중에서 바라문이라 인정하지 않는다. 또한 그 존자들은 사문의 목적이나 바라문의 목적을 현생에서 스스로 최상의 지혜로 알고 실현하여 성취하고 머물지 못한다.”

‘‘เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ; ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ – เต โข เม, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ เจว สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ จ พฺราหฺมณสมฺมตา, เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺรหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 어떤 사문들이나 바라문들이든 ‘이것이 괴로움이다’라고 있는 그대로 알고, ‘이것이 괴로움의 일어남이다’라고 있는 그대로 알고, ‘이것이 괴로움의 소멸이다’라고 있는 그대로 알고, ‘이것이 괴로움의 소멸로 인도하는 길이다’라고 있는 그대로 안다면, 비구들이여, 나는 그들을 사문들 중에서 사문이라 인정하고 바라문들 중에서 바라문이라 인정한다. 또한 그 존자들은 사문의 목적과 바라문의 목적을 현생에서 스스로 최상의 지혜로 알고 실현하여 성취하고 머문다.” 이와 같은 의미를 세존께서 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘เย ทุกฺขํ นปฺปชานนฺติ, อโถ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ;

ยตฺถ จ สพฺพโส ทุกฺขํ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

ตญฺจ มคฺคํ น ชานนฺติ, ทุกฺขูปสมคามินํ.

“괴로움을 알지 못하고 괴로움의 일어남도 알지 못하며, 모든 괴로움이 남김없이 소멸되는 곳과 괴로움의 가라앉음으로 인도하는 길을 알지 못하는 이들,

‘‘เจโตวิมุตฺติหีนา เต, อโถ ปญฺญาวิมุตฺติยา;

อภพฺพา เต อนฺตกิริยาย, เต เว ชาติชรูปคา.

그들은 심해탈(心解脫)과 혜해탈(慧解脫)을 갖추지 못했으니, 괴로움의 끝을 낼 수 없고 진실로 태어남과 늙음에 이르게 된다.

‘‘เย [Pg.267] จ ทุกฺขํ ปชานนฺติ, อโถ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ;

ยตฺถ จ สพฺพโส ทุกฺขํ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

ตญฺจ มคฺคํ ปชานนฺติ, ทุกฺขูปสมคามินํ.

그러나 괴로움을 알고 괴로움의 일어남도 알며, 모든 괴로움이 남김없이 소멸되는 곳과 괴로움의 가라앉음으로 인도하는 길을 아는 이들,

‘‘เจโตวิมุตฺติสมฺปนฺนา, อโถ ปญฺญาวิมุตฺติยา;

ภพฺพา เต อนฺตกิริยาย, น เต ชาติชรูปคา’’ติ.

그들은 심해탈과 혜해탈을 구족했으니, 괴로움의 끝을 낼 수 있고 태어남과 늙음에 다시 이르지 않는다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

이러한 의미 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 네 번째 경.

๕. สีลสมฺปนฺนสุตฺตํ

5. 계행을 구족함 경 (Sīlasampannasuttaṃ)

๑๐๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

104. 이것은 세존께서 말씀하신 것이니, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘เย เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สีลสมฺปนฺนา สมาธิสมฺปนฺนา ปญฺญาสมฺปนฺนา วิมุตฺติสมฺปนฺนา วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺนา โอวาทกา วิญฺญาปกา สนฺทสฺสกา สมาทปกา สมุตฺเตชกา สมฺปหํสกา อลํสมกฺขาตาโร สทฺธมฺมสฺส ทสฺสนมฺปหํ, ภิกฺขเว, เตสํ ภิกฺขูนํ พหูปการํ วทามิ; สวนมฺปหํ, ภิกฺขเว, เตสํ ภิกฺขูนํ พหูปการํ วทามิ; อุปสงฺกมนมฺปหํ, ภิกฺขเว, เตสํ ภิกฺขูนํ พหูปการํ วทามิ; ปยิรุปาสนมฺปหํ, ภิกฺขเว, เตสํ ภิกฺขูนํ พหูปการํ วทามิ; อนุสฺสรณมฺปหํ, ภิกฺขเว, เตสํ ภิกฺขูนํ พหูปการํ วทามิ; อนุปพฺพชฺชมฺปหํ, ภิกฺขเว, เตสํ ภิกฺขูนํ พหูปการํ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถารูเป, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เสวโต ภชโต ปยิรุปาสโต อปริปูโรปิ สีลกฺขนฺโธ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ, อปริปูโรปิ สมาธิกฺขนฺโธ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ, อปริปูโรปิ ปญฺญากฺขนฺโธ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ, อปริปูโรปิ วิมุตฺติกฺขนฺโธ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ, อปริปูโรปิ วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺโธ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวรูปา จ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สตฺถาโรติปิ วุจฺจนฺติ, สตฺถวาหาติปิ วุจฺจนฺติ, รณญฺชหาติปิ วุจฺจนฺติ, ตโมนุทาติปิ วุจฺจนฺติ, อาโลกกราติปิ วุจฺจนฺติ, โอภาสกราติปิ วุจฺจนฺติ, ปชฺโชตกราติปิ วุจฺจนฺติ, อุกฺกาธาราติปิ วุจฺจนฺติ, ปภงฺกราติปิ วุจฺจนฺติ, อริยาติปิ วุจฺจนฺติ, จกฺขุมนฺโตติปิ วุจฺจนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 계를 갖추고 삼매를 갖추고 통찰지를 갖추고 해탈을 갖추고 해탈지견을 갖춘 비구들, 곧 훈계하는 이, 이해시키는 이, 보여주는 이, 권장하는 이, 고무하는 이, 기쁘게 하는 이, 정법을 충분히 설명하는 이들을 친견하는 것은 큰 도움이 된다고 나는 말한다. 비구들이여, 그들에 대해 듣는 것 또한 큰 도움이 된다고 나는 말한다. 비구들이여, 그들에게 다가가는 것 또한 큰 도움이 된다고 나는 말한다. 비구들이여, 그들을 시봉하는 것 또한 큰 도움이 된다고 나는 말한다. 비구들이여, 그들을 기억하는 것 또한 큰 도움이 된다고 나는 말한다. 비구들이여, 그들을 따라 출가하는 것 또한 큰 도움이 된다고 나는 말한다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 그러한 비구들을 가까이하고 친근히 하고 시봉하면, 아직 구족되지 못한 계의 무리도 닦여서 성취에 이르고, 아직 구족되지 못한 삼매의 무리도 닦여서 성취에 이르며, 아직 구족되지 못한 통찰지의 무리도 닦여서 성취에 이르고, 아직 구족되지 못한 해탈의 무리도 닦여서 성취에 이르며, 아직 구족되지 못한 해탈지견의 무리도 닦여서 성취에 이르기 때문이다. 비구들이여, 그러한 비구들을 '스승'이라 부르고, '길잡이'라 부르고, '번뇌를 버린 이'라 부르고, '어둠을 몰아내는 이'라 부르고, '빛을 만드는 이'라 부르고, '광명을 만드는 이'라 부르고, '등불을 켜는 이'라 부르고, '횃불을 든 이'라 부르고, '찬란함을 만드는 이'라 부르고, '성자'라 부르고, '지혜의 눈을 가진 이'라고도 부른다. 세존께서 이 내용을 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ปาโมชฺชกรณํ [Pg.268] ฐานํ, เอตํ โหติ วิชานตํ;

ยทิทํ ภาวิตตฺตานํ, อริยานํ ธมฺมชีวินํ.

스스로를 닦은 성자들, 정법에 따라 살아가는 성자들을 친견하는 것은 법을 아는 이들에게 기쁨을 일으키는 원인이 된다.

‘‘เต โชตยนฺติ สทฺธมฺมํ, ภาสยนฺติ ปภงฺกรา;

อาโลกกรณา ธีรา, จกฺขุมนฺโต รณญฺชหา.

찬란함을 만드는 그 현자들은 정법을 빛내고 밝히며, 지혜의 눈을 가지고 번뇌를 버린 그들은 세상에 빛을 비춘다.

‘‘เยสํ เว สาสนํ สุตฺวา, สมฺมทญฺญาย ปณฺฑิตา;

ชาติกฺขยมภิญฺญาย, นาคจฺฉนฺติ ปุนพฺภว’’นฺติ.

참으로 그분들의 가르침을 듣고 바르게 알아차린 현자들은, 태어남의 소멸을 높은 지혜로 알고서 다시는 윤회에 들지 않는다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 다섯 번째 경.

๖. ตณฺหุปฺปาทสุตฺตํ

6. 갈애의 발생 경

๑๐๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

105. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ตณฺหุปฺปาทา, ยตฺถ ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ. กตเม จตฺตาโร? จีวรเหตุ วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; ปิณฺฑปาตเหตุ วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; เสนาสนเหตุ วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; อิติภวาภวเหตุ วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ตณฺหุปฺปาทา ยตฺถ ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 비구에게 갈애가 생겨날 때 생겨나는 네 가지 갈애의 발생 처가 있다. 무엇이 네 가지인가? 비구들이여, 비구에게 가사를 원인으로 갈애가 생겨나고, 탁발 음식을 원인으로 갈애가 생겨나고, 거처를 원인으로 갈애가 생겨나고, 이런저런 존재의 상태를 원인으로 갈애가 생겨난다. 비구들이여, 이것이 비구에게 갈애가 생겨날 때 생겨나는 네 가지 갈애의 발생 처이다. 세존께서 이 내용을 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ตณฺหาทุติโย ปุริโส, ทีฆมทฺธาน สํสรํ;

อิตฺถภาวญฺญถาภาวํ, สํสารํ นาติวตฺตติ.

갈애를 동반자로 삼은 사람은 오랜 세월 윤회하면서, 인간의 상태나 다른 상태로 바뀌는 윤회에서 벗어나지 못한다.

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, ตณฺหํ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ;

วีตตณฺโห อนาทาโน, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

갈애가 괴로움의 발생 원인이라는 이러한 재난을 알고서, 갈애가 없고 집착이 없으며 마음 챙기는 비구는 유행해야 한다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 여섯 번째 경.

๗. สพฺรหฺมกสุตฺตํ

7. 범천과 함께함 경

๑๐๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

106. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘สพฺรหฺมกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สปุพฺพเทวตานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ [Pg.269] ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สปุพฺพาจริยกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สาหุเนยฺยกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ.

비구들이여, 자녀가 집안에서 부모를 공경하여 모시는 그 집안은 범천과 함께하는 집안이다. 비구들이여, 자녀가 집안에서 부모를 공경하여 모시는 그 집안은 초기 천신들과 함께하는 집안이다. 비구들이여, 자녀가 집안에서 부모를 공경하여 모시는 그 집안은 초기 스승들과 함께하는 집안이다. 비구들이여, 자녀가 집안에서 부모를 공경하여 모시는 그 집안은 공양받을 만한 분들과 함께하는 집안이다.

‘‘‘พฺรหฺมา’ติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ‘ปุพฺพเทวตา’ติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ‘ปุพฺพาจริยา’ติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ‘อาหุเนยฺยา’ติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ตํ กิสฺส เหตุ? พหุการา, ภิกฺขเว, มาตาปิตโร ปุตฺตานํ อาปาทกา โปสกา อิมสฺส โลกสฺส ทสฺเสตาโร’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, '범천'이라는 것은 부모를 일컫는 명칭이다. 비구들이여, '초기 천신'이라는 것도 부모를 일컫는 명칭이다. 비구들이여, '초기 스승'이라는 것도 부모를 일컫는 명칭이다. 비구들이여, '공양받을 만한 분'이라는 것도 부모를 일컫는 명칭이다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 부모는 자녀에게 많은 도움을 주며, 길러주고 양육하며 이 세상을 보여주는 분들이기 때문이다. 세존께서 이 내용을 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร, ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร;

อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ, ปชาย อนุกมฺปกา.

부모를 범천이라 부르고 초기 스승이라 부르며, 자손들을 가엽게 여기기에 자녀들이 공양을 올려야 할 분이라 부른다.

‘‘ตสฺมา หิ เน นมสฺเสยฺย, สกฺกเรยฺย จ ปณฺฑิโต;

อนฺเนน อถ ปาเนน, วตฺเถน สยเนน จ;

อุจฺฉาทเนน นฺหาปเนน, ปาทานํ โธวเนน จ.

그러므로 현명한 이는 부모님께 절하고 정성을 다해야 한다. 음식과 음료, 옷과 잠자리로, 그리고 몸을 문질러 드리고 목욕시켜 드리며 발을 씻겨드림으로써 정성을 다해야 한다.

‘‘ตาย นํ ปาริจริยาย, มาตาปิตูสุ ปณฺฑิตา;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ.

부모님께 드리는 그러한 봉양으로 인해 현자들은 이 세상에서 그를 칭송하고, 죽어서는 천상에 태어나 기뻐한다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 일곱 번째 경.

๘. พหุการสุตฺตํ

8. 큰 도움 경

๑๐๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

107. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 이와 같이 제가 들었습니다.

‘‘พหุการา, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณคหปติกา ตุมฺหากํ เย โว ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ. ตุมฺเหปิ, ภิกฺขเว, พหุการา พฺราหฺมณคหปติกานํ ยํ เนสํ ธมฺมํ เทเสถ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. เอวมิทํ, ภิกฺขเว, อญฺญมญฺญํ นิสฺสาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ โอฆสฺส นิตฺถรณตฺถาย สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 바라문과 거사들이 가사, 탁발 음식, 거처, 병자를 위한 약과 필수품들로 그대들을 시봉하는 것은 그대들에게 큰 도움이 된다. 비구들이여, 그대들 또한 바라문과 거사들에게 시작도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 형식을 갖추고, 전적으로 원만하고 청정한 범행을 드러내는 법을 설해주는 것은 그들에게 큰 도움이 된다. 비구들이여, 이와 같이 서로 의지하여 폭류를 건너기 위해, 괴로움을 바르게 끝내기 위해 이 범행을 닦는 것이다. 세존께서 이 내용을 말씀하셨다. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘สาคารา [Pg.270] อนคารา จ, อุโภ อญฺโญญฺญนิสฺสิตา;

อาราธยนฺติ สทฺธมฺมํ, โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.

재가자와 출가자, 이 둘은 서로 의지하여 위없는 안온함인 정법을 성취한다.

‘‘สาคาเรสุ จ จีวรํ, ปจฺจยํ สยนาสนํ;

อนคารา ปฏิจฺฉนฺติ, ปริสฺสยวิโนทนํ.

출가자들은 재가자들로부터 위험을 물리쳐 주는 가사와 필수품과 잠자리를 받는다.

‘‘สุคตํ ปน นิสฺสาย, คหฏฺฐา ฆรเมสิโน;

สทฺทหานา อรหตํ, อริยปญฺญาย ฌายิโน.

한편 집에서 재물을 구하며 사는 재가자들은 수습(선서)하신 분을 의지하여, 성스러운 지혜로 명상하며 아라한들을 믿고 따른다.

‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, มคฺคํ สุคติคามินํ;

นนฺทิโน เทวโลกสฺมึ, โมทนฺติ กามกามิโน’’ติ.

“이 세상에서 가르침을 실천하고, 선처로 인도하는 길을 걸어, 즐거워하는 자들은 천상 세계에 도달하여 욕망하는 감각적 대상들을 갖추고 기뻐하네.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제게 들렸습니다. 여덟 번째 경.

๙. กุหสุตฺตํ

9. 9. 쿠하 경 (속이는 자의 경)

๑๐๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

108. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이니 제게 이와 같이 들렸습니다.

‘‘เย เกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู กุหา ถทฺธา ลปา สิงฺคี อุนฺนฬา อสมาหิตา, น เม เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู มามกา. อปคตา จ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อิมสฺมา ธมฺมวินยา; น จ เต อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺติ. เย จ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขู นิกฺกุหา นิลฺลปา ธีรา อตฺถทฺธา สุสมาหิตา, เต โข เม, ภิกฺขเว, ภิกฺขู มามกา. อนปคตา จ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อิมสฺมา ธมฺมวินยา; เต จ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 속이고, 완고하며, 지껄이고, 뿔(번뇌의 교만)이 있고, 거만하며, 집중되지 않은 비구들은 나의 비구들이 아니다. 비구들이여, 그 비구들은 이 법과 율에서 멀리 벗어나 있다. 그들은 이 법과 율에서 성장하고 번성하며 광대해질 수 없다. 비구들이여, 속이지 않고, 지껄이지 않으며, 현명하고, 완고하지 않으며, 잘 집중된 비구들은 나의 비구들이다. 비구들이여, 그 비구들은 이 법과 율에서 벗어나지 않았다. 그들은 이 법과 율에서 성장하고 번성하며 광대해진다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘กุหา ถทฺธา ลปา สิงฺคี, อุนฺนฬา อสมาหิตา;

น เต ธมฺเม วิรูหนฺติ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิเต.

“속이고 완고하며 지껄이고 뿔이 있으며, 거만하고 집중되지 않은 자들, 그들은 올바르게 깨달으신 분께서 설하신 가르침 안에서 번창하지 못한다.”

‘‘นิกฺกุหา นิลฺลปา ธีรา, อตฺถทฺธา สุสมาหิตา;

เต เว ธมฺเม วิรูหนฺติ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิเต’’ติ.

“속이지 않고 지껄이지 않으며 현명하고, 완고하지 않으며 잘 집중된 자들, 그들은 올바르게 깨달으신 분께서 설하신 가르침 안에서 참으로 번창한다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제게 들렸습니다. 아홉 번째 경.

๑๐. นทีโสตสุตฺตํ

10. 10. 나디소타 경 (강의 흐름의 경)

๑๐๙. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.271] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

109. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이니 제게 이와 같이 들렸습니다.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส นทิยา โสเตน โอวุยฺเหยฺย ปิยรูปสาตรูเปน. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส ตีเร ฐิโต ทิสฺวา เอวํ วเทยฺย – ‘กิญฺจาปิ โข ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, นทิยา โสเตน โอวุยฺหสิ ปิยรูปสาตรูเปน, อตฺถิ เจตฺถ เหฏฺฐา รหโท สอูมิ สาวฏฺโฏ สคโห สรกฺขโส ยํ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, รหทํ ปาปุณิตฺวา มรณํ วา นิคจฺฉสิ มรณมตฺตํ วา ทุกฺข’นฺติ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, ปุริโส ตสฺส ปุริสสฺส สทฺทํ สุตฺวา หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ ปฏิโสตํ วายเมยฺย.

“비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 즐겁고 기분 좋은 모습의 강의 흐름을 따라 내려가고 있다고 하자. 그때 언덕에 서 있는 눈 밝은 사람이 그를 보고 이렇게 말할 것이다. ‘이보시오, 당신이 비록 즐겁고 기분 좋은 모습의 강의 흐름을 따라 내려가고 있지만, 이 아래에는 파도가 있고 소용돌이가 있으며 악어와 괴물이 있는 깊은 늪이 있소. 이보시오, 당신이 그 늪에 이르면 죽음에 이르거나 죽음에 비견되는 고통을 겪게 될 것이오.’ 비구들이여, 그때 그 사람은 저 사람의 말을 듣고 손과 발로 흐름을 거슬러 올라가기 위해 노력할 것이다.”

‘‘อุปมา โข เม อยํ, ภิกฺขเว, กตา อตฺถสฺส วิญฺญาปนาย. อยํ เจตฺถ อตฺโถ – ‘นทิยา โสโต’ติ โข, ภิกฺขเว, ตณฺหาเยตํ อธิวจนํ.

“비구들이여, 내가 이 비유를 든 것은 의미를 알리기 위해서이다. 여기서 그 의미는 이러하다. ‘강의 흐름’이라는 것은 갈애의 다른 이름이다.”

‘‘‘ปิยรูปํ สาตรูป’นฺติ โข, ภิกฺขเว, ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนํ.

“‘즐겁고 기분 좋은 모습’이라는 것은 여섯 가지 안의 감각장소(내입처)의 다른 이름이다.”

‘‘‘เหฏฺฐา รหโท’ติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ อธิวจนํ;

‘‘‘อูมิภย’นฺติ โข, ภิกฺขเว, โกธุปายาสสฺเสตํ อธิวจนํ;

‘‘‘อาวฏฺฏ’นฺติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ;

‘‘‘คหรกฺขโส’ติ โข, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺเสตํ อธิวจนํ;

‘‘‘ปฏิโสโต’ติ โข, ภิกฺขเว, เนกฺขมฺมสฺเสตํ อธิวจนํ;

‘‘‘หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ วายาโม’ติ โข, ภิกฺขเว, วีริยารมฺภสฺเสตํ อธิวจนํ;

“‘아래의 깊은 늪’이라는 것은 다섯 가지 낮은 단계의 결박(오하분결)의 다른 이름이다. ‘파도의 위험’이라는 것은 분노와 절망의 다른 이름이다. ‘소용돌이’라는 것은 다섯 가지 가닥의 욕망(오욕락)의 다른 이름이다. ‘악어와 괴물’이라는 것은 여인의 다른 이름이다. ‘흐름을 거스름’이라는 것은 출리(욕망을 떠남)의 다른 이름이다. ‘손과 발로 노력함’이라는 것은 정진의 시작의 다른 이름이다.”

‘‘‘จกฺขุมา ปุริโส ตีเร ฐิโตติ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“‘언덕에 서 있는 눈 밝은 사람’이라는 것은 공양받아 마땅하고 바르게 깨달으신 분인 여래, 아라한의 다른 이름이다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 그와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘สหาปิ [Pg.272] ทุกฺเขน ชเหยฺย กาเม, โยคกฺเขมํ อายตึ ปตฺถยาโน;

สมฺมปฺปชาโน สุวิมุตฺตจิตฺโต, วิมุตฺติยา ผสฺสเย ตตฺถ ตตฺถ;

ส เวทคู วูสิตพฺรหฺมจริโย, โลกนฺตคู ปารคโตติ วุจฺจตี’’ติ.

“비록 고통을 겪더라도 미래의 안온을 갈망하며 감각적 욕망들을 버려야 한다. 바르게 알아차리고 마음이 잘 해탈한 이는 도처에서 해탈을 경험할 것이다. 그는 진리를 깨친 자요, 청정범행을 닦아 마친 자이며, 세상의 끝에 도달하여 저 언덕에 이른 자라 불린다.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제게 들렸습니다. 열 번째 경.

๑๑. จรสุตฺตํ

11. 11. 차라 경 (걷고 있을 때의 경)

๑๑๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

110. 이것은 세존께서 말씀하신 것이고, 아라한께서 말씀하신 것이니 제게 이와 같이 들렸습니다.

‘‘จรโต เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิวาเสติ นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. จรมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อนาตาปี อโนตฺตาปี สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวีริโยติ วุจฺจติ.

“비구들이여, 비구가 걷고 있을 때 욕심에 젖은 생각(욕사위)이나 악의에 찬 생각(진사위)이나 해치려는 생각(해사위)이 일어났다고 하자. 만약 비구가 그것을 용인하고 버리지 않으며, 제거하지 않고 없애지 않으며, 소멸시키지 않는다면, 비구들이여, 그런 상태로 걷고 있는 비구는 열의도 없고 두려움도 없어 항상 게으르고 정진이 부족한 자라 불린다.”

‘‘ฐิตสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิวาเสติ นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ คเมติ. ฐิโตปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อนาตาปี อโนตฺตาปี สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวีริโยติ วุจฺจติ.

“비구들이여, 비구가 서 있을 때 욕심에 젖은 생각이나 악의에 찬 생각이나 해치려는 생각이 일어났다고 하자. 만약 비구가 그것을 용인하고 버리지 않으며, 제거하지 않고 없애지 않으며, 소멸시키지 않는다면, 비구들이여, 그런 상태로 서 있는 비구는 열의도 없고 두려움도 없어 항상 게으르고 정진이 부족한 자라 불린다.”

‘‘นิสินฺนสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิวาเสติ นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ คเมติ. นิสินฺโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อนาตาปี อโนตฺตาปี สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวีริโยติ วุจฺจติ.

“비구들이여, 비구가 앉아 있을 때 욕심에 젖은 생각이나 악의에 찬 생각이나 해치려는 생각이 일어났다고 하자. 만약 비구가 그것을 용인하고 버리지 않으며, 제거하지 않고 없애지 않으며, 소멸시키지 않는다면, 비구들이여, 그런 상태로 앉아 있는 비구는 열의도 없고 두려움도 없어 항상 게으르고 정진이 부족한 자라 불린다.”

‘‘สยานสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ชาครสฺส อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิวาเสติ [Pg.273] นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ คเมติ. สยาโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคโร เอวํภูโต อนาตาปี อโนตฺตาปี สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวีริโยติ วุจฺจติ.

“비구들이여, 비구가 깨어 있는 채로 누워 있을 때 욕심에 젖은 생각이나 악의에 찬 생각이나 해치려는 생각이 일어났다고 하자. 만약 비구가 그것을 용인하고 버리지 않으며, 제거하지 않고 없애지 않으며, 소멸시키지 않는다면, 비구들이여, 깨어 있는 채로 누워 있는 그런 비구는 열의도 없고 두려움도 없어 항상 게으르고 정진이 부족한 자라 불린다.”

‘‘จรโต เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. จรมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ.

“비구들이여, 비구가 걷고 있을 때 욕심에 젖은 생각이나 악의에 찬 생각이나 해치려는 생각이 일어났다고 하자. 만약 비구가 그것을 용인하지 않고 버리며, 제거하고 없애며, 소멸시킨다면, 비구들이여, 그런 상태로 걷고 있는 비구는 열의도 있고 두려움도 있어 항상 근면하게 정진하며 스스로를 열반으로 보낸 자라 불린다.”

‘‘ฐิตสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. ฐิโตปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ.

“비구들이여, 비구가 서 있을 때 욕심에 젖은 생각이나 악의에 찬 생각이나 해치려는 생각이 일어났다고 하자. 만약 비구가 그것을 용인하지 않고 버리며, 제거하고 없애며, 소멸시킨다면, 비구들이여, 그런 상태로 서 있는 비구는 열의도 있고 두려움도 있어 항상 근면하게 정진하며 스스로를 열반으로 보낸 자라 불린다.”

‘‘นิสินฺนสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. นิสินฺโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ.

비구들이여, 만약 앉아 있는 비구에게 감각적 욕망에 대한 사유(kāmavitakko)나 악의에 대한 사유(byāpādavitakko)나 해치려는 사유(vihiṃsāvitakko)가 일어났을 때, 만약 그 비구가 이를 용납하지 않고 버리고 제거하고 끝내어 사라지게 한다면, 비구들이여, 이와 같은 비구는 앉아 있으면서도 열성적이고 두려움을 알며, 항상 끊임없이 정진하고 스스로를 (열반으로) 보낸 자라고 불린다.

‘‘สยานสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ชาครสฺส อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. สยาโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคโร เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 만약 깨어 누워 있는 비구에게 감각적 욕망에 대한 사유나 악의에 대한 사유나 해치려는 사유가 일어났을 때, 만약 그 비구가 이를 용납하지 않고 버리고 제거하고 끝내어 사라지게 한다면, 비구들이여, 깨어 누워 있는 이와 같은 비구는 열성적이고 두려움을 알며, 항상 끊임없이 정진하고 스스로를 보낸 자라고 불린다. 세존께서는 이 내용을 말씀하셨다. 거기서 다음과 같이 노래하셨다.

‘‘จรํ วา ยทิ วา ติฏฺฐํ, นิสินฺโน อุท วา สยํ;

โย วิตกฺกํ วิตกฺเกติ, ปาปกํ เคหนิสฺสิตํ.

걷거나 혹은 서 있거나, 앉아 있거나 혹은 누워 있거나, 세속에 얽매인 사악한 사유를 하는 자는

‘‘กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺโน โส, โมหเนยฺเยสุ มุจฺฉิโต;

อภพฺโพ ตาทิโส ภิกฺขุ, ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตมํ.

그는 삿된 길에 들어선 자이며, 미혹하게 하는 것들에 취해 있으니, 그러한 비구는 위없는 최상의 깨달음을 체득할 수 없다.

‘‘โย [Pg.274] จ จรํ วา ติฏฺฐํ วา, นิสินฺโน อุท วา สยํ;

วิตกฺกํ สมยิตฺวาน, วิตกฺกูปสเม รโต;

ภพฺโพ โส ตาทิโส ภิกฺขุ, ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตม’’นฺติ.

걷거나 혹은 서 있거나, 앉아 있거나 혹은 누워 있거나, 사유를 가라앉히고 사유의 멈춤을 즐기는 자는, 그러한 비구는 위없는 최상의 깨달음을 체득할 수 있다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. เอกาทสมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 열한 번째 수타.

๑๒. สมฺปนฺนสีลสุตฺตํ

12. 구족한 계의 경 (제12경)

๑๑๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

111. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 이와 같이 들었습니다.

‘‘สมฺปนฺนสีลา, ภิกฺขเว, วิหรถ สมฺปนฺนปาติโมกฺขา; ปาติโมกฺขสํวรสํวุตา วิหรถ อาจารโคจรสมฺปนฺนา อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวิโน; สมาทาย สิกฺขถ สิกฺขาปเทสุ.

비구들이여, 계를 구족하여 머물고 계율의 단속(pātimokkha)을 구족하여 머물라. 바른 행실(ācāra)과 갈 곳(gocara)을 구족하고 아주 작은 허물에서도 두려움을 보며, 학습계목(sikkhāpada)을 받아 지녀 수행하라.

‘‘สมฺปนฺนสีลานํ โว, ภิกฺขเว, วิหรตํ สมฺปนฺนปาติโมกฺขานํ ปาติโมกฺขสํวรสํวุตานํ วิหรตํ อาจารโคจรสมฺปนฺนานํ อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวีนํ สมาทาย สิกฺขตํ สิกฺขาปเทสุ กิมสฺส อุตฺตริ กรณียํ ?

비구들이여, 계를 구족하고 계율의 단속을 구족하여 머물며, 바른 행실과 갈 곳을 구족하고 아주 작은 허물에서도 두려움을 보며 학습계목을 받아 지녀 수행하는 그대들에게 그 이상의 무엇을 더 해야 하겠는가?

‘‘จรโต เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภิชฺฌา วิคตา โหติ, พฺยาปาโท วิคโต โหติ, ถินมิทฺธํ วิคตํ โหติ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ วิคตํ โหติ, วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ, อารทฺธํ โหติ วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ. จรมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ.

비구들이여, 만약 걷고 있는 비구에게 탐욕(abhijjhā)이 사라지고, 악의가 사라지고, 해태와 혼침(thinamiddha)이 사라지고, 들뜸과 후회(uddhaccakukkucca)가 사라지고, 의심(vicikicchā)이 버려지며, 꺾이지 않는 정진이 확립되고 잊지 않는 마음챙김(sati)이 현전하며, 몸이 평온하여 동요하지 않고 마음이 삼매에 들어 일경성(ekagga)을 이루었다면, 비구들이여, 이와 같은 비구는 걸으면서도 열성적이고 두려움을 알며 항상 끊임없이 정진하고 스스로를 보낸 자라고 불린다.

‘‘ฐิตสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อภิชฺฌา วิคตา โหติ พฺยาปาโท…เป… ถินมิทฺธํ… อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ… วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ, อารทฺธํ โหติ [Pg.275] วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ. ฐิโตปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ.

비구들이여, 만약 서 있는 비구에게 탐욕이 사라지고, 악의가 사라지고... (중략) ...의심이 버려지며, 꺾이지 않는 정진이 확립되고 잊지 않는 마음챙김이 현전하며, 몸이 평온하여 동요하지 않고 마음이 삼매에 들어 일경성을 이루었다면, 비구들이여, 이와 같은 비구는 서 있으면서도 열성적이고 두려움을 알며 항상 끊임없이 정진하고 스스로를 보낸 자라고 불린다.

‘‘นิสินฺนสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อภิชฺฌา วิคตา โหติ, พฺยาปาโท…เป… ถินมิทฺธํ… อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ… วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ, อารทฺธํ โหติ วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ. นิสินฺโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ.

비구들이여, 만약 앉아 있는 비구에게 탐욕이 사라지고, 악의가 사라지고... (중략) ...의심이 버려지며, 꺾이지 않는 정진이 확립되고 잊지 않는 마음챙김이 현전하며, 몸이 평온하여 동요하지 않고 마음이 삼매에 들어 일경성을 이루었다면, 비구들이여, 이와 같은 비구는 앉아 있으면서도 열성적이고 두려움을 알며 항상 끊임없이 정진하고 스스로를 보낸 자라고 불린다.

‘‘สยานสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ชาครสฺส อภิชฺฌา วิคตา โหติ พฺยาปาโท…เป… ถินมิทฺธํ… อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ… วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ, อารทฺธํ โหติ วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ. สยาโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคโร เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

비구들이여, 만약 깨어 누워 있는 비구에게 탐욕이 사라지고, 악의가 사라지고... (중략) ...의심이 버려지며, 꺾이지 않는 정진이 확립되고 잊지 않는 마음챙김이 현전하며, 몸이 평온하여 동요하지 않고 마음이 삼매에 들어 일경성을 이루었다면, 비구들이여, 깨어 누워 있는 이와 같은 비구는 열성적이고 두려움을 알며 항상 끊임없이 정진하고 스스로를 보낸 자라고 불린다. 세존께서는 이 내용을 말씀하셨다. 거기서 다음과 같이 노래하셨다.

‘‘ยตํ จเร ยตํ ติฏฺเฐ, ยตํ อจฺเฉ ยตํ สเย;

ยตํ สมิญฺชเย ภิกฺขุ, ยตเมนํ ปสารเย.

절제하며 걷고, 절제하며 서고, 절제하며 앉고, 절제하며 누우라. 비구는 절제하며 사지를 굽히고, 절제하며 사지를 펴라.

‘‘อุทฺธํ ติริยํ อปาจีนํ, ยาวตา ชคโต คติ;

สมเวกฺขิตา จ ธมฺมานํ, ขนฺธานํ อุทยพฺพยํ.

위로도 옆으로도 아래로도 세상의 흐름이 닿는 곳까지, 법들을 관찰하고 오온(khandhā)의 생멸을 통찰하라.

‘‘เอวํ วิหาริมาตาปึ, สนฺตวุตฺติมนุทฺธตํ;

เจโตสมถสามีจึ, สิกฺขมานํ สทา สตํ;

สตตํ ปหิตตฺโตติ, อาหุ ภิกฺขุํ ตถาวิธ’’นฺติ.

이와 같이 머물며 열성적이고 평온한 태도를 지니며 동요하지 않고, 마음의 평안(samatha)에 전념하여 수행하며 항상 깨어 있는, 그러한 비구를 항상 스스로를 보낸 자라고 부른다.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทฺวาทสมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하셨으니, 이와 같이 제가 들었습니다. 열두 번째 수타.

๑๓. โลกสุตฺตํ

13. 세상의 경 (제13경)

๑๑๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

112. 세존께서 이와 같이 말씀하셨고, 아라한께서 말씀하신 것을 제가 이와 같이 들었습니다.

‘‘โลโก, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธः โลกสฺมา ตถาคโต วิสํยุตฺโต. โลกสมุทโย, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธ [Pg.276]ः โลกสมุทโย ตถาคตสฺส ปหีโน. โลกนิโรโธ, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธः โลกนิโรโธ ตถาคตสฺส สจฺฉิกโต. โลกนิโรธคามินี ปฏิปทา, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธาः โลกนิโรธคามินี ปฏิปทา ตถาคตสฺส ภาวิตา.

비구들이여, 여래는 세상을 완전히 깨달았다. 여래는 세상으로부터 벗어나 있다. 비구들이여, 여래는 세상의 발생을 완전히 깨달았다. 세상의 발생은 여래에 의해 버려졌다. 비구들이여, 여래는 세상의 소멸을 완전히 깨달았다. 세상의 소멸은 여래에 의해 실현되었다. 비구들이여, 여래는 세상의 소멸로 인도하는 도(道)를 완전히 깨달았다. 세상의 소멸로 인도하는 도는 여래에 의해 닦여졌다.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ อนุวิจริตํ มนสา ยสฺมา ตํ ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธํ, ตสฺมา ตถาคโตติ วุจฺจติ.

비구들이여, 신들과 마라와 범천을 포함한 세상과 사문·바라문, 그리고 왕들과 인간을 포함한 인류 가운데서 보이고 들리고 인식되고 인지되고 도달되고 추구되고 마음으로 고찰된 것, 그 모든 것을 여래는 완전히 깨달았다. 그러므로 여래(Tathāgata)라 불린다.

‘‘ยญฺจ, ภิกฺขเว, รตฺตึ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ยญฺจ รตฺตึ อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ, ยํ เอตสฺมึ อนฺตเร ภาสติ ลปติ นิทฺทิสติ, สพฺพํ ตํ ตเถว โหติ โน อญฺญถา, ตสฺมา ตถาคโตติ วุจฺจติ.

비구들이여, 여래가 위없는 정등각을 완전히 깨달은 그 밤부터, 남김없는 열반의 경지로 완전한 열반에 든 그 밤까지, 그 사이에 말하고 읊고 설명한 모든 것은 그와 같을 뿐 다르지 않다. 그러므로 여래라 불린다.

‘‘ยถาวาที, ภิกฺขเว, ตถาคโต ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที, อิติ ยถาวาที ตถาการี ยถาการี ตถาวาที, ตสฺมา ตถาคโตติ วุจฺจติ.

비구들이여, 여래는 말한 대로 행하고 행한 대로 말한다. 이와 같이 말한 대로 행하고 행한 대로 말하므로 여래라 불린다.

‘‘สเทวเก, ภิกฺขเว, โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ตถาคโต อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี, ตสฺมา ตถาคโตติ วุจฺจตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“비구들이여, 신들과 마라들과 범천들을 포함한 세상에서, 사문·바라문들과 왕들과 사람들을 포함한 세대 가운데서, 여래는 모든 것을 압도하고 그 누구에게도 정복되지 않으며, 모든 것을 있는 그대로 보는 자이며, 지배하는 자이다. 그러므로 ‘여래’라고 불린다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다. 그리하여 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘สพฺพโลกํ อภิญฺญาย, สพฺพโลเก ยถาตถํ;

สพฺพโลกวิสํยุตฺโต, สพฺพโลเก อนูปโย.

“모든 세상을 수승한 지혜로 알고, 온 세상에서 있는 그대로를 통찰하여, 모든 세상으로부터 해방되었고, 모든 세상에 대하여 집착함이 없다.

‘‘ส เว สพฺพาภิภู ธีโร, สพฺพคนฺถปฺปโมจโน;

ผุฏฺฐาสฺส ปรมา สนฺติ, นิพฺพานํ อกุโตภยํ.

그는 참으로 모든 것을 정복한 현자이며, 모든 결박에서 벗어난 분이다. 그는 공포가 없는 최상의 평화인 열반을 친히 증득하였다.

‘‘เอส ขีณาสโว พุทฺโธ, อนีโฆ ฉินฺนสํสโย;

สพฺพกมฺมกฺขยํ ปตฺโต, วิมุตฺโต อุปธิสงฺขเย.

그분은 번뇌가 다한 부처님이며, 고뇌가 없고 의심을 끊었으며, 모든 업의 소멸에 이르렀고, 생존의 근거(upadhi)가 소멸된 열반에서 해탈하셨다.

‘‘เอส [Pg.277] โส ภควา พุทฺโธ, เอส สีโห อนุตฺตโร;

สเทวกสฺส โลกสฺส, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ.

그분이 바로 세존이신 부처님이시며, 위없는 사자이시다. 신들을 포함한 세상에서 위대한 법(Brahmacakka)의 바퀴를 굴리셨다.

‘‘อิติ เทวา มนุสฺสา จ, เย พุทฺธํ สรณํ คตา;

สงฺคมฺม ตํ นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

이와 같이 부처님께 귀의한 신들과 사람들은, 두려움이 없는 위대한 분께 다가가 예배를 드린다.

‘‘ทนฺโต ทมยตํ เสฏฺโฐ, สนฺโต สมยตํ อิสิ;

มุตฺโต โมจยตํ อคฺโค, ติณฺโณ ตารยตํ วโร.

스스로 잘 길들여진 분으로서 길들이는 자들 중에 으뜸이요, 평온한 분으로서 평온한 성자들 중의 성자요, 해탈한 분으로서 해탈하게 하는 자들 중에 최고이며, 고통의 바다를 건넌 분으로서 건너게 하는 자들 중에 수승한 분이다.

‘‘อิติ เหตํ นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ;

สเทวกสฺมึ โลกสฺมึ, นตฺถิ เต ปฏิปุคฺคโล’’ติ.

이와 같이 그들은 두려움이 없는 위대한 분께 예배하며 말한다. ‘신들을 포함한 세상에서 당신과 대등한 사람은 아무도 없습니다’라고.”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. เตรสมํ.

이 내용 또한 세존께서 말씀하신 것이니, 이와 같이 제가 들었습니다. 열세 번째 경.

จตุกฺกนิปาโต นิฏฺฐิโต.

사법(四法)의 모음이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약(차례)은 다음과 같다.

พฺราหฺมณสุลภา ชานํ, สมณสีลา ตณฺหา พฺรหฺมา;

พหุการา กุหปุริสา, จร สมฺปนฺน โลเกน เตรสาติ.

바라문, 얻기 쉬움, 앎, 사문, 계행, 갈애, 범천, 큰 도움, 기만하는 자, 행실, 구족함, 세상 등 열세 가지이다.

สุตฺตสงฺคโห –

경들의 결집 요약:

สตฺตวิเสกนิปาตํ, ทุกฺกํ พาวีสสุตฺตสงฺคหิตํ;

สมปญฺญาสมถติกํ, เตรส จตุกฺกญฺจ อิติ ยมิทํ.

일법(一法)에 스물일곱, 이법(二法)에 스물둘이 모였고, 삼법(三法)에 쉰 가지, 사법(四法)에 열세 가지가 있으니 이것이 바로 그것이다.

ทฺวิทสุตฺตรสุตฺตสเต, สงฺคายิตฺวา สมาทหึสุ ปุรา;

อรหนฺโต จิรฏฺฐิติยา, ตมาหุ นาเมน อิติวุตฺตนฺติ.

옛 아라한들이 백열두 개의 경을 결집하여 법이 오래 지속되도록 안립하였으니, 그것을 ‘이띠붓따까(여시어경)’라고 부른다.

อิติวุตฺตกปาฬิ นิฏฺฐิตา.

이띠붓따까(여시어경) 빨리어가 끝났다.