นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

ขุทฺทกนิกาเย

小部

อิติวุตฺตกปาฬิ

如是语

๑. เอกกนิปาโต

1. 一法集

๑. ปฐมวคฺโค

1. 初品

๑. โลภสุตฺตํ

1. 贪经

๑. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.195] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

1. 此是世尊所说，是阿罗汉所说，我如是闻。

‘‘เอกธมฺมํ, ภิกฺขเว, ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตาย. กตมํ เอกธมฺมํ? โลภํ, ภิกฺขเว, เอกธมฺมํ ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，舍断一法，我为汝等保证得不还果。是哪一法呢？诸比丘，舍断贪这一法，我为汝等保证得不还果。”此义为世尊所说。于此，如是说：

‘‘เยน โลเภน ลุทฺธาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โลภํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“众生因贪而贪著，趣入恶趣；诸毗婆尸(vipassī)正知彼贪，将其舍断；舍断之后，永不复来此世间。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第一经。

๒. โทสสุตฺตํ

2. 瞋经

๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

2. 此是世尊所说，是阿罗汉所说，我如是闻。

‘‘เอกธมฺมํ, ภิกฺขเว, ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตาย. กตมํ เอกธมฺมํ? โทสํ, ภิกฺขเว, เอกธมฺมํ ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，舍断一法，我为汝等保证得不还果。是哪一法呢？诸比丘，舍断瞋这一法，我为汝等保证得不还果。”此义为世尊所说。于此，如是说：

‘‘เยน [Pg.196] โทเสน ทุฏฺฐาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โทสํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“众生因瞋而败坏，趣入恶趣；诸毗婆尸正知彼瞋，将其舍断；舍断之后，永不复来此世间。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第二经。

๓. โมหสุตฺตํ

3. 痴经

๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

3. 此是世尊所说，是阿罗汉所说，我如是闻。

‘‘เอกธมฺมํ, ภิกฺขเว, ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตาย. กตมํ เอกธมฺมํ? โมหํ, ภิกฺขเว, เอกธมฺมํ ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，舍断一法，我为汝等保证得不还果。是哪一法呢？诸比丘，舍断痴这一法，我为汝等保证得不还果。”此义为世尊所说。于此，如是说：

‘‘เยน โมเหน มูฬฺหาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โมหํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“众生因痴而迷乱，趣入恶趣；诸毗婆尸正知彼痴，将其舍断；舍断之后，永不复来此世间。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第三经。

๔. โกธสุตฺตํ

4. 忿经

๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

4. 此是世尊所说，是阿罗汉所说，我如是闻。

‘‘เอกธมฺมํ, ภิกฺขเว, ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตาย. กตมํ เอกธมฺมํ? โกธํ, ภิกฺขเว, เอกธมฺมํ ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，舍断一法，我为汝等保证证得不还果。是哪一法呢？诸比丘，舍断忿怒这一法，我为汝等保证证得不还果。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘เยน โกเธน กุทฺธาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โกธํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“众生因忿怒而嗔恚，趣向恶趣；内观者善知彼忿怒，将其舍断；舍断之后，永不再来此世间。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第四经。

๕. มกฺขสุตฺตํ

5. 抹煞经

๕. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.197] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

5. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘เอกธมฺมํ, ภิกฺขเว, ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตาย. กตมํ เอกธมฺมํ? มกฺขํ, ภิกฺขเว, เอกธมฺมํ ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，舍断一法，我为汝等保证证得不还果。是哪一法呢？诸比丘，舍断抹煞(makkha)这一法，我为汝等保证证得不还果。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘เยน มกฺเขน มกฺขาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ มกฺขํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“众生为抹煞所染，趣向恶趣；内观者善知彼抹煞，将其舍断；舍断之后，永不再来此世间。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第五经。

๖. มานสุตฺตํ

6. 我慢经

๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

6. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘เอกธมฺมํ, ภิกฺขเว, ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตาย. กตมํ เอกธมฺมํ? มานํ, ภิกฺขเว, เอกธมฺมํ ปชหถ; อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，舍断一法，我为汝等保证证得不还果。是哪一法呢？诸比丘，舍断我慢(māna)这一法，我为汝等保证证得不还果。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘เยน มาเนน มตฺตาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ มานํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“众生为我慢所醉，趣向恶趣；内观者善知彼我慢，将其舍断；舍断之后，永不再来此世间。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第六经。

๗. สพฺพปริญฺญาสุตฺตํ

7. 一切遍知经

๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

7. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. สพฺพญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，于一切不了知、不遍知，于彼心不离染、不舍离者，不堪能灭尽苦。诸比丘，于一切了知、遍知，于彼心离染、舍离者，堪能灭尽苦。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘โย [Pg.198] สพฺพํ สพฺพโต ญตฺวา, สพฺพตฺเถสุ น รชฺชติ;

ส เว สพฺพปริญฺญา โส, สพฺพทุกฺขมุปจฺจคา’’ติ.

“了知一切从一切相，于一切处不染着；彼实为遍知一切者，已超越一切苦。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第七经。

๘. มานปริญฺญาสุตฺตํ

8. 慢遍知经

๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

8. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘มานํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. มานญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，于慢不了知、不遍知，于彼心不离染、不舍离者，不堪能灭尽苦。诸比丘，于慢了知、遍知，于彼心离染、舍离者，堪能灭尽苦。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘มานุเปตา อยํ ปชา, มานคนฺถา ภเว รตา;

มานํ อปริชานนฺตา, อาคนฺตาโร ปุนพฺภวํ.

“此众生具慢，为慢结所缚，乐着于有；彼等不遍知慢，必再来于有。

‘‘เย จ มานํ ปหนฺตฺวาน, วิมุตฺตา มานสงฺขเย;

เต มานคนฺถาภิภุโน, สพฺพทุกฺขมุปจฺจคุ’’นฺติ.

“然舍断慢者，于慢尽解脱；彼等降伏慢结，已超越一切苦。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第八经。

๙. โลภปริญฺญาสุตฺตํ

9. 贪遍知经

๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

9. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，如是我闻：

‘‘โลภํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. โลภญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，于贪不了知、不遍知，于彼心不离染、不舍离者，不堪能灭尽苦。诸比丘，于贪了知、遍知，于彼心离染、舍离者，堪能灭尽苦。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘เยน โลเภน ลุทฺธาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โลภํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“众生因贪而婪，趣向恶趣；有观慧者正知彼贪，将之舍弃；舍弃之后，永不复来此世间。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第九经。

๑๐. โทสปริญฺญาสุตฺตํ

10. 瞋遍知经

๑๐. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.199] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

10. 此为世尊所说，阿罗汉所说，我闻如是——

‘‘โทสํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. โทสญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，不了知瞋、不遍知瞋，于彼心不离染、不舍断，则不能灭尽苦。诸比丘，了知瞋、遍知瞋，于彼心离染、舍断，则能灭尽苦。”此义为世尊所说。于此，如是说：

‘‘เยน โทเสน ทุฏฺฐาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โทสํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“众生因瞋而败坏，趣向恶趣；具洞见者正知彼瞋，将其舍弃；舍弃之后，永不再来此世间。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

此义亦为世尊所说，我闻如是。第十。

ปฐโม วคฺโค นิฏฺฐิโต.

第一品终。

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂：

ราคโทสา อถ โมโห, โกธมกฺขา มานํ สพฺพํ;

มานโต ราคโทสา ปุน ทฺเว, ปกาสิตา วคฺคมาหุ ปฐมนฺติ.

贪、瞋，以及痴，忿、覆，慢、一切，复有贪、瞋二者，此等宣说为第一品。

๒. ทุติยวคฺโค

2. 第二品

๑. โมหปริญฺญาสุตฺตํ

1. 痴遍知经

๑๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

11. 此为世尊所说，阿罗汉所说，我闻如是——

‘‘โมหํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. โมหญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，不了知痴、不遍知痴，于彼心不离染、不舍断，则不能灭尽苦。诸比丘，了知痴、遍知痴，于彼心离染、舍断，则能灭尽苦。”此义为世尊所说。于此，如是说：

‘‘เยน โมเหน มูฬฺหาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โมหํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

“众生因痴而迷惑，趣向恶趣；具洞见者正知彼痴，将其舍弃；舍弃之后，永不再来此世间。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

此义亦为世尊所说，我闻如是。第一。

๒. โกธปริญฺญาสุตฺตํ

2. 忿遍知经

๑๒. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.200] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

12. 此为世尊所说，阿罗汉所说，我闻如是——

‘‘โกธํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. โกธญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，不了知忿、不遍知忿，于彼心不离染、不舍断，则不能灭尽苦。诸比丘，了知忿、遍知忿，于彼心离染、舍断，则能灭尽苦。”此义为世尊所说。于此，如是说：

‘‘เยน โกเธน กุทฺธาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ โกธํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

众生因愤怒而忿怒，趣向恶趣；具观者正知彼愤怒，便即舍弃；舍弃后，永不复来此世间。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

此义亦为世尊所说，如是我闻。第二经。

๓.มกฺขปริญฺญาสุตฺตํ

3. 抹煞遍知经

๑๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

13. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，如是我闻——

‘‘มกฺขํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. มกฺขญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，不了知抹煞(makkha)、不遍知抹煞，于此心不离染、不舍断者，则不能灭尽苦。诸比丘，了知抹煞、遍知抹煞，于此心离染、舍断者，则能够灭尽苦。”世尊说了这个义理。对此，又如是说：

‘‘เยน มกฺเขน มกฺขาเส, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ;

ตํ มกฺขํ สมฺมทญฺญาย, ปชหนฺติ วิปสฺสิโน;

ปหาย น ปุนายนฺติ, อิมํ โลกํ กุทาจน’’นฺติ.

众生因抹煞而染污，趣向恶趣；具观者正知彼抹煞，便即舍弃；舍弃后，永不复来此世间。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

此义亦为世尊所说，如是我闻。第三经。

๔. อวิชฺชานีวรณสุตฺตํ

4. 无明盖经

๑๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

14. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，如是我闻——

‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกนีวรณมฺปิ สมนุปสฺสามิ เยน นีวรเณน นิวุตา ปชา ทีฆรตฺตํ สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ ยถยิทํ, ภิกฺขเว, อวิชฺชานีวรณํ. อวิชฺชานีวรเณน หิ, ภิกฺขเว, นิวุตา ปชา ทีฆรตฺตํ สนฺธาวนฺติ สํสรนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，我未见有任何其他一盖，众生被其覆盖而长夜奔波、轮回，能如这无明盖(avijjānīvaraṇa)一样。诸比丘，众生实为无明盖所覆盖，才长夜奔波、轮回。”世尊说了这个义理。对此，又如是说：

‘‘นตฺถญฺโญ [Pg.201] เอกธมฺโมปิ, เยเนวํ นิวุตา ปชา;

สํสรนฺติ อโหรตฺตํ, ยถา โมเหน อาวุตา.

实无其他单一法，能如愚痴之覆盖；众生为此所障蔽，日夜轮转不息。

‘‘เย จ โมหํ ปหนฺตฺวาน, ตโมขนฺธํ ปทาลยุํ;

น เต ปุน สํสรนฺติ, เหตุ เตสํ น วิชฺชตี’’ติ.

凡已断除于愚痴，并粉碎黑暗之蕴；彼等将不再轮回，轮回之因已不存。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

此义亦为世尊所说，如是我闻。第四经。

๕. ตณฺหาสํโยชนสุตฺตํ

5. 渴爱结经

๑๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

15. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，如是我闻——

‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกสํโยชนมฺปิ สมนุปสฺสามิ เยน สํโยชเนน สํยุตฺตา สตฺตา ทีฆรตฺตํ สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ ยถยิทํ, ภิกฺขเว, ตณฺหาสํโยชนํ. ตณฺหาสํโยชเนน หิ, ภิกฺขเว, สํยุตฺตา สตฺตา ทีฆรตฺตํ สนฺธาวนฺติ สํสรนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，我未见有任何其他一结，众生为之所系，如渴爱结这般，长时流转、轮回。诸比丘，实因众生为渴爱结所系，故而长时流转、轮回。”世尊宣说了此义。于此，有偈如是说：

‘‘ตณฺหาทุติโย ปุริโส, ทีฆมทฺธาน สํสรํ;

อิตฺถภาวญฺญถาภาวํ, สํสารํ นาติวตฺตติ.

“有渴爱为伴之人，长时流转于生死；于此有、他有之间，无法超越轮回。”

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, ตณฺหํ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ;

วีตตณฺโห อนาทาโน, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

“了知此过患，渴爱为苦源，比丘离爱、无取，具念而游行。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

此义亦为世尊所说，我闻如是。第五经。

๖. ปฐมเสขสุตฺตํ

6. 第一有学经

๑๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

16. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我闻如是：

‘‘เสขสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อปฺปตฺตมานสสฺส อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ ปตฺถยมานสฺส วิหรโต อชฺฌตฺติกํ องฺคนฺติ กริตฺวา นาญฺญํ เอกงฺคมฺปิ สมนุปสฺสามิ ยํ เอวํ พหูปการํ ยถยิทํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิกาโร. โยนิโส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มนสิ กโรนฺโต อกุสลํ ปชหติ[Pg.202], กุสลํ ภาเวตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，对于一位有学比丘，心尚未圆满，为求无上瑜伽安稳而住者，就其内在因素而言，我未见有任何其他单一因素，能如这如理作意(yoniso manasikāra)一般大有助益。诸比丘，比丘如理作意，则断不善、修习善法。”世尊宣说了此义。于此，有偈如是说：

‘‘โยนิโส มนสิกาโร, ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน;

นตฺถญฺโญ เอวํ พหุกาโร, อุตฺตมตฺถสฺส ปตฺติยา;

โยนิโส ปทหํ ภิกฺขุ, ขยํ ทุกฺขสฺส ปาปุเณ’’ติ.

“于有学比丘，如理作意法，为证最上义，无有更大利。比丘如理勤，能达苦穷尽。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

此义亦为世尊所说，我闻如是。第六经。

๗. ทุติยเสขสุตฺตํ

7. 第二有学经

๑๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

17. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我闻如是：

‘‘เสขสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อปฺปตฺตมานสสฺส อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ ปตฺถยมานสฺส วิหรโต พาหิรํ องฺคนฺติ กริตฺวา นาญฺญํ เอกงฺคมฺปิ สมนุปสฺสามิ ยํ เอวํ พหูปการํ ยถยิทํ, ภิกฺขเว, กลฺยาณมิตฺตตา. กลฺยาณมิตฺโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกุสลํ ปชหติ, กุสลํ ภาเวตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，对于有学比丘，心未得究竟，为求无上离系安稳而住者，我未见有其他任何一个外在因素，能如善友这般大有助益。诸比丘，有善友的比丘，能断不善，修习善法。”世尊宣说了此义。于此，有偈言：

‘‘กลฺยาณมิตฺโต โย ภิกฺขุ, สปฺปติสฺโส สคารโว;

กรํ มิตฺตานํ วจนํ, สมฺปชาโน ปติสฺสโต;

ปาปุเณ อนุปุพฺเพน, สพฺพสํโยชนกฺขย’’นฺติ.

“有善友的比丘，恭敬、顺从，听从善友之言，具足正知与正念，能循序证得一切结缚的灭尽。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是闻。第七经。

๘. สงฺฆเภทสุตฺตํ

8. 僧团分裂经

๑๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

18. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我曾如是闻：

‘‘เอกธมฺโม, ภิกฺขเว, โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ พหุชนาหิตาย พหุชนาสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. กตโม เอกธมฺโม? สงฺฆเภโท. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, ภินฺเน อญฺญมญฺญํ ภณฺฑนานิ เจว โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริภาสา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชนา จ โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว นปฺปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ เอกจฺจานํ อญฺญถตฺตํ โหตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有一法于世间生起，为众人之无益、不乐，为天人带来非义、无益与痛苦。是哪一法呢？即是僧团分裂。诸比丘，当僧团分裂时，彼此间便有争论、互相辱骂、互相排挤、互相舍弃。于此，无信者不生信，已生信者中，亦有变异者。”世尊宣说了此义。于此，有偈言：

‘‘อาปายิโก [Pg.203] เนรยิโก, กปฺปฏฺโฐ สงฺฆเภทโก;

วคฺคาราโม อธมฺมฏฺโฐ, โยคกฺเขมา ปธํสติ ;

สงฺฆํ สมคฺคํ เภตฺวาน, กปฺปํ นิรยมฺหิ ปจฺจตี’’ติ.

“破僧者堕恶趣，堕地狱，住于一劫；乐于纷争，住于非法，从离系安稳中堕落；分裂和合僧团，于地狱中煎熬一劫。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是闻。第八经。

๙. สงฺฆสามคฺคีสุตฺตํ

9. 僧团和合经

๑๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

19. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我曾如是闻：

‘‘เอกธมฺโม, ภิกฺขเว, โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตโม เอกธมฺโม? สงฺฆสามคฺคี. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, สมคฺเค น เจว อญฺญมญฺญํ ภณฺฑนานิ โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริภาสา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชนา โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว ปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาโว โหตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有一法于世间生起，为众人之利益，为众人之安乐，为广大众生、天人之义利、利益与安乐而生起。是哪一法？即僧伽和合。诸比丘，当僧伽和合时，则无互相诤讼，无互相呵责，无互相毁訾，无互相弃逐。于此，无信者生信，有信者增长。”世尊宣说此义。就此，如是说：

‘‘สุขา สงฺฆสฺส สามคฺคี, สมคฺคานญฺจนุคฺคโห;

สมคฺครโต ธมฺมฏฺโฐ, โยคกฺเขมา น ธํสติ;

สงฺฆํ สมคฺคํ กตฺวาน, กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทตี’’ติ.

“僧伽和合乐，扶助和合者亦乐；乐于和合住于法，于离系安稳不退失；成就僧伽和合已，一劫于天界喜乐。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是闻。第九经。

๑๐. ปทุฏฺฐจิตฺตสุตฺตํ

10. 瞋心经

๒๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

20. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我曾如是闻：

‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปทุฏฺฐจิตฺตํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมมฺหิ จายํ สมเย ปุคฺคโล กาลงฺกเรยฺย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’. ตํ กิสฺส เหตุ? จิตฺตํ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปทุฏฺฐํ. เจโตปโทสเหตุ โข ปน, ภิกฺขเว, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，于此，我以心遍知某一心已败坏的个人之心而了知：‘此人若于此时命终，则如被带来放置一般，被置于地狱。’是何缘故？诸比丘，因其心已败坏。诸比丘，实因心之败坏，于此，某些众生身坏命终后，往生于恶处、恶趣、堕处、地狱。”世尊宣说此义。就此，如是说：

‘‘ปทุฏฺฐจิตฺตํ [Pg.204] ญตฺวาน, เอกจฺจํ อิธ ปุคฺคลํ;

เอตมตฺถญฺจ พฺยากาสิ, พุทฺโธ ภิกฺขูน สนฺติเก.

“了知于此某个人，其心已然败坏，佛陀于诸比丘前，宣说此义。

‘‘อิมมฺหิ จายํ สมเย, กาลํ กยิราถ ปุคฺคโล;

นิรยํ อุปปชฺเชยฺย, จิตฺตํ หิสฺส ปทูสิตํ.

“‘此人若于此时命终，当往生于地狱，因其心已被败坏。

‘‘ยถา หริตฺวา นิกฺขิเปยฺย, เอวเมว ตถาวิโธ;

เจโตปโทสเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคติ’’นฺติ.

“‘如被带来放置一般，彼亦复如是。实因心之败坏，众生趣向恶趣。’”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是闻。第十经。

ทุติโย วคฺโค นิฏฺฐิโต.

第二品终。

ตสฺสุทฺทานํ –

摄颂：

โมโห โกโธ อถ มกฺโข, วิชฺชา ตณฺหา เสขทุเว จ;

เภโท สามคฺคิปุคฺคโล, วคฺคมาหุ ทุติยนฺติ วุจฺจตีติ.

痴、瞋、覆、明、渴爱、二学人；分裂、和合、人，此品称为第二品。

๓. ตติยวคฺโค

3. 第三品

๑. ปสนฺนจิตฺตสุตฺตํ

1. 心澄净经

๒๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

21. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我闻如是：

‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสนฺนจิตฺตํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมมฺหิ จายํ สมเย ปุคฺคโล กาลํ กเรยฺย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’. ตํ กิสฺส เหตุ? จิตฺตํ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปสนฺนํ. เจโตปสาทเหตุ โข ปน, ภิกฺขเว, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，在此，我以心遍知某些心澄净的人，了知其心：‘此人若于此时命终，犹如取物放置一般，必定投生天界。’此是何因？诸比丘，因为他的心是澄净的。诸比丘，确实是因心澄净之故，在此，有些众生于身坏命终之后，投生于善趣、天界。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘ปสนฺนจิตฺตํ ญตฺวาน, เอกจฺจํ อิธ ปุคฺคลํ;

เอตมตฺถญฺจ พฺยากาสิ, พุทฺโธ ภิกฺขูน สนฺติเก.

“了知此间某人心澄净，佛陀于比丘前，为说如是义。

‘‘อิมมฺหิ [Pg.205] จายํ สมเย, กาลํ กยิราถ ปุคฺคโล;

สุคตึ อุปปชฺเชยฺย, จิตฺตํ หิสฺส ปสาทิตํ.

“此人若于此时死，当生于善趣中，因其心已澄净。

‘‘ยถา หริตฺวา นิกฺขิเปยฺย, เอวเมว ตถาวิโธ;

เจโตปสาทเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ สุคฺคติ’’นฺติ.

“犹如取物而放置，彼人亦复如是。实因心澄净之故，众生趣向于善趣。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

此义亦为世尊所说，我闻如是。第一经。

๒. เมตฺตสุตฺตํ

2. 慈经

๒๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

22. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我闻如是：

‘‘มา, ภิกฺขเว, ปุญฺญานํ ภายิตฺถ. สุขสฺเสตํ, ภิกฺขเว, อธิวจนํ อิฏฺฐสฺส กนฺตสฺส ปิยสฺส มนาปสฺส ยทิทํ ปุญฺญานิ. อภิชานามิ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, ทีฆรตฺตํ กตานํ ปุญฺญานํ อิฏฺฐํ กนฺตํ ปิยํ มนาปํ วิปากํ ปจฺจนุภูตํ. สตฺต วสฺสานิ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวตฺวา สตฺต สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป นยิมํ โลกํ ปุนราคมาสึ. สํวฏฺฏมาเน สุทํ, ภิกฺขเว, กปฺเป อาภสฺสรูปโค โหมิ; วิวฏฺฏมาเน กปฺเป สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชามิ.

“诸比丘，莫畏惧功德。诸比丘，‘功德’是安乐的别名，即是可欲、可爱、可喜、可意者。诸比丘，我深知自己长久以来所作的功德，曾亲受其可欲、可爱、可喜、可意的异熟(vipāka)。我修习慈心七年，于七个成坏劫(saṃvaṭṭavivaṭṭakappa)中，未再还来此世间。诸比丘，于劫坏时，我生为光音天(ābhassara)人；于劫成时，我生于空的梵宫(brahmavimāna)中。”

‘‘ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา โหมิ มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี. ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, สกฺโก อโหสึ เทวานมินฺโท; อเนกสตกฺขตฺตุํ ราชา อโหสึ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. โก ปน วาโท ปเทสรชฺชสฺส!

“诸比丘，在那里，我曾为梵天、大梵天、胜者、不被征服者、全见者、自在者。诸比丘，我曾三十六次成为诸天之主帝释；无数百次成为转轮王，如法的法王，征服四方，国土稳固，具足七宝。何况是地方王权（padesarajja）呢！”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘กิสฺส นุ โข เม อิทํ กมฺมสฺส ผลํ, กิสฺส กมฺมสฺส วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘ติณฺณํ โข เม อิทํ กมฺมานํ ผลํ, ติณฺณํ กมฺมานํ วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโวติ, เสยฺยถิทํ – ทานสฺส, ทมสฺส, สญฺญมสฺสา’’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，那时我这样想：‘此乃何业之果（phala）、何业之异熟（vipāka），使我如今有如此大神通、如此大威力？’诸比丘，那时我这样想：‘此乃三业之果、三业之异熟，使我如今有如此大神通、如此大威力，即：布施（dāna）、调伏（dama）与自制（saññama）。’”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘ปุญฺญเมว โส สิกฺเขยฺย, อายตคฺคํ สุขุทฺรยํ;

ทานญฺจ สมจริยญฺจ, เมตฺตจิตฺตญฺจ ภาวเย.

“应专修福业，其果广而乐；当培育布施、善行（samacariya）与慈心（mettācitta）。”

‘‘เอเต [Pg.206] ธมฺเม ภาวยิตฺวา, ตโย สุขสมุทฺทเย ;

อพฺยาปชฺฌํ สุขํ โลกํ, ปณฺฑิโต อุปปชฺชตี’’ติ.

“智者培育此三法，能生起安乐；得生于无恼害、安乐的世界。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。第二经。

๓. อุภยตฺถสุตฺตํ

3. 双利经

๒๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

23. 此是世尊所说，是阿罗汉所说，我曾如是听闻——

‘‘เอกธมฺโม, ภิกฺขเว, ภาวิโต พหุลีกโต อุโภ อตฺเถ สมธิคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ สมฺปรายิกญฺจ. กตโม เอกธมฺโม? อปฺปมาโท กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อยํ โข, ภิกฺขเว, เอกธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต อุโภ อตฺเถ สมธิคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ สมฺปรายิกญฺจา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有一法，若培育、多修习，则能把握并确立现法与来世两种利益。是哪一法呢？即于诸善法中不放逸（appamāda）。诸比丘，此一法，若培育、多修习，则能把握并确立现法与来世两种利益。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘อปฺปมาทํ ปสํสนฺติ, ปุญฺญกิริยาสุ ปณฺฑิตา;

อปฺปมตฺโต อุโภ อตฺเถ, อธิคณฺหาติ ปณฺฑิโต.

“智者于福业，赞叹不放逸；贤智不放逸，能得二种利。”

‘‘ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ โย อตฺโถ, โย จตฺโถ สมฺปรายิโก;

อตฺถาภิสมยา ธีโร, ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจตี’’ติ.

“于现法之利益，以及来世之利益；由证达此二利，贤者被称为智者。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第三经。

๔. อฏฺฐิปุญฺชสุตฺตํ

4. 骨堆经

๒๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

24. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻——

‘‘เอกปุคฺคลสฺส, ภิกฺขเว, กปฺปํ สนฺธาวโต สํสรโต สิยา เอวํ มหา อฏฺฐิกงฺกโล อฏฺฐิปุญฺโช อฏฺฐิราสิ ยถายํ เวปุลฺโล ปพฺพโตः สเจ สํหารโก อสฺส, สมฺภตญฺจ น วินสฺเสยฺยา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，一个体于一劫中不断流转轮回，其骨骸、骨堆、骨积，若有收集者，且所集之骨不毁坏，则会如这毗富罗山（Vepulla）一般巨大。”世尊宣说了此义。就此，偈颂如是说：

‘‘เอกสฺเสเกน กปฺเปน, ปุคฺคลสฺสฏฺฐิสญฺจโย;

สิยา ปพฺพตสโม ราสิ, อิติ วุตฺตํ มเหสินา.

“一个个体于一劫中，所积之骨骸，其量可如山，大仙如是说。

‘‘โส โข ปนายํ อกฺขาโต, เวปุลฺโล ปพฺพโต มหา;

อุตฺตโร คิชฺฌกูฏสฺส, มคธานํ คิริพฺพเช.

“此山名为毗富罗（Vepulla），雄伟高大；位于摩揭陀（Magadha）之王舍城（Giribbaja），在鹫峰山（Gijjhakūṭa）之北。

‘‘ยโต [Pg.207] จ อริยสจฺจานิ, สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ;

ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ, ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ;

อริยญฺจฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, ทุกฺขูปสมคามินํ.

“何时以正慧，得见诸圣谛：苦、苦之生起、苦之超越，以及导向苦寂灭之八支圣道。

‘‘ส สตฺตกฺขตฺตุํ ปรมํ, สนฺธาวิตฺวาน ปุคฺคโล;

ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, สพฺพสํโยชนกฺขยา’’ติ.

“彼人最多七次流转，因断尽一切结，而作苦之终结。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第四经。

๕. มุสาวาทสุตฺตํ

5. 妄语经

๒๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

25. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻——

‘‘เอกธมฺมํ อตีตสฺส, ภิกฺขเว, ปุริสปุคฺคลสฺส นาหํ ตสฺส กิญฺจิ ปาปกมฺมํ อกรณียนฺติ วทามิ. กตมํ เอกธมฺมํ? ยทิทํ ภิกฺขเว, สมฺปชานมุสาวาโท’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，对于违越了一法之人，我说，没有什么恶业是他做不出的。是哪一法呢？诸比丘，即是明知故说妄语。”世尊宣说了此义。就此，偈颂如是说：

‘‘เอกธมฺมํ อตีตสฺส, มุสาวาทิสฺส ชนฺตุโน;

วิติณฺณปรโลกสฺส, นตฺถิ ปาปํ อการิย’’นฺติ.

“违越一法者，惯说妄语人，舍弃来世故，无恶不可为。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第五经。

๖. ทานสุตฺตํ

6. 布施经

๒๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

26. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻——

‘‘เอวญฺเจ, ภิกฺขเว, สตฺตา ชาเนยฺยุํ ทานสํวิภาคสฺส วิปากํ ยถาหํ ชานามิ, น อทตฺวา ภุญฺเชยฺยุํ, น จ เนสํ มจฺเฉรมลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺเฐยฺย. โยปิ เนสํ อสฺส จริโม อาโลโป จริมํ กพฬํ, ตโตปิ น อสํวิภชิตฺวา ภุญฺเชยฺยุํ, สเจ เนสํ ปฏิคฺคาหกา อสฺสุ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, สตฺตา น เอวํ ชานนฺติ ทานสํวิภาคสฺส วิปากํ ยถาหํ ชานามิ, ตสฺมา อทตฺวา ภุญฺชนฺติ, มจฺเฉรมลญฺจ เนสํ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，倘若众生能如我这般了知布施与分享的果报，他们便不会不分享而食，悭吝之垢也不会占据他们的心。即使是他们最后的一口、最后一抟食物，若有受者，他们也不会不分享而食。然而，诸比丘，正因为众生不如我这般了知布施与分享的果报，所以他们不分享而食，悭吝之垢也占据了他们的心。”世尊宣说了此义。就此，偈颂如是说：

‘‘เอวํ เจ สตฺตา ชาเนยฺยุํ, ยถาวุตฺตํ มเหสินา;

วิปากํ สํวิภาคสฺส, ยถา โหติ มหปฺผลํ.

“倘若众生能了知，如大仙所说，分享之果报，如何有大果。

‘‘วิเนยฺย [Pg.208] มจฺเฉรมลํ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

ทชฺชุํ กาเลน อริเยสุ, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

“则会去除悭吝垢，以澄净之心，于圣者适时布施，于彼施有大果报。

‘‘อนฺนญฺจ ทตฺวา พหุโน, ทกฺขิเณยฺเยสุ ทกฺขิณํ;

อิโต จุตา มนุสฺสตฺตา, สคฺคํ คจฺฉนฺติ ทายกา.

“广施饮食与净财，于诸应供行布施，施主从此人身殁，得以转生于天界。

‘‘เต จ สคฺคคตา ตตฺถ, โมทนฺติ กามกามิโน;

วิปากํ สํวิภาคสฺส, อนุโภนฺติ อมจฺฉรา’’ติ.

“彼等往生天界后，于彼随欲而欢喜，无有悭吝者，享受分享之果报。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第六经。

๗. เมตฺตาภาวนาสุตฺตํ

7. 慈心修习经

๒๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

27. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘ยานิ กานิจิ, ภิกฺขเว, โอปธิกานิ ปุญฺญกิริยวตฺถูนิ สพฺพานิ ตานิ เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ. เมตฺตาเยว ตานิ เจโตวิมุตฺติ อธิคฺคเหตฺวา ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ.

“诸比丘，所有依于所依(opadhikāni)的福业事，其价值皆不及慈心解脱的十六分之一。唯有慈心解脱，远超彼等，照耀、炽盛、光辉。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยา กาจิ ตารกรูปานํ ปภา สพฺพา ตา จนฺทิยา ปภาย กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ, จนฺทปภาเยว ตา อธิคฺคเหตฺวา ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ โอปธิกานิ ปุญฺญกิริยวตฺถูนิ สพฺพานิ ตานิ เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ, เมตฺตาเยว ตานิ เจโตวิมุตฺติ อธิคฺคเหตฺวา ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ.

“诸比丘，譬如所有星辰的光辉，皆不及月亮光辉的十六分之一，月光超越它们而照耀、炽盛、辉映；同样地，诸比丘，所有有依的福业事，皆不及慈心解脱的十六分之一，慈心解脱超越它们而照耀、炽盛、辉映。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, วสฺสานํ ปจฺฉิเม มาเส สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อาทิจฺโจ นภํ อพฺภุสฺสกฺกมาโน สพฺพํ อากาสคตํ ตมคตํ อภิวิหจฺจ ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ โอปธิกานิ ปุญฺญกิริยวตฺถูนิ สพฺพานิ ตานิ เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ, เมตฺตาเยว ตานิ เจโตวิมุตฺติ อธิคฺคเหตฺวา ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ.

“诸比丘，譬如在雨季的最后一个月，秋季时节，天空晴朗无云，太阳升上天空，驱散所有空中的黑暗，照耀、炽盛、辉映；同样地，诸比丘，所有有依的福业事，皆不及慈心解脱的十六分之一，慈心解脱超越它们而照耀、炽盛、辉映。”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.209], ภิกฺขเว, รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ โอสธิตารกา ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ โอปธิกานิ ปุญฺญกิริยวตฺถูนิ สพฺพานิ ตานิ เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ, เมตฺตาเยว ตานิ เจโตวิมุตฺติ อธิคฺคเหตฺวา ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，譬如在夜晚将尽、黎明时分，启明星(osadhitārakā)照耀、炽盛、辉映；同样地，诸比丘，所有有依的福业事，皆不及慈心解脱的十六分之一，慈心解脱超越它们而照耀、炽盛、辉映。”世尊宣说了此义。于此，偈颂如是说：

‘‘โย จ เมตฺตํ ภาวยติ, อปฺปมาณํ ปฏิสฺสโต;

ตนู สํโยชนา โหนฺติ, ปสฺสโต อุปธิกฺขยํ.

“若人有正念，修习无量慈，得见依止尽，结缚乃稀薄。”

‘‘เอกมฺปิ เจ ปาณมทุฏฺฐจิตฺโต, เมตฺตายติ กุสโล เตน โหติ;

สพฺเพ จ ปาเณ มนสานุกมฺปํ, ปหูตมริโย ปกโรติ ปุญฺญํ.

“若于一有情，心无瞋害而修慈，彼因此而为善。圣者以心怜悯一切有情，作成广大福德。”

‘‘เย สตฺตสณฺฑํ ปถวึ วิชิตฺวา, ราชิสโย ยชมานานุปริยคา;

อสฺสเมธํ ปุริสเมธํ, สมฺมาปาสํ วาชเปยฺยํ นิรคฺคฬํ.

“彼等王仙征服此遍满众生之大地，周行祭祀而献供：马祭、人祭、掷索祭，以及无碍的力饮祭。”

‘‘เมตฺตสฺส จิตฺตสฺส สุภาวิตสฺส, กลมฺปิ เต นานุภวนฺติ โสฬสึ;

จนฺทปฺปภา ตารคณาว สพฺเพ.

彼等不及善修慈心之十六分之一，犹如一切星群不及月光。

‘‘โย น หนฺติ น ฆาเตติ, น ชินาติ น ชาปเย;

เมตฺตํโส สพฺพภูเตสุ, เวรํ ตสฺส น เกนจี’’ติ.

不自害，不教害；不自胜，不教胜。于一切众生行慈者，于任何人皆无怨。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第七经。

ตติโย วคฺโค นิฏฺฐิโต.

第三品终。

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂曰：

จิตฺตํ [Pg.210] เมตฺตํ อุโภ อตฺเถ, ปุญฺชํ เวปุลฺลปพฺพตํ;

สมฺปชานมุสาวาโท, ทานญฺจ เมตฺตภาวนา.

心、慈与二义，功德、毗富罗山，正知妄语，布施与慈修。

สตฺติมานิ จ สุตฺตานิ, ปุริมานิ จ วีสติ;

เอกธมฺเมสุ สุตฺตนฺตา, สตฺตวีสติสงฺคหาติ.

此七经以及前二十经，于一法中，诸经总集为二十七。

เอกกนิปาโต นิฏฺฐิโต.

一集终。

๒. ทุกนิปาโต

2. 二集

๑. ปฐมวคฺโค

1. 初品

๑. ทุกฺขวิหารสุตฺตํ

1. 苦住经

๒๘. (ทฺเว [Pg.211] ธมฺเม อนุกฺกฏิ) วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

28. 此为世尊所说，阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. กตเมหิ ทฺวีหิ? อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตาย จ, โภชเน อมตฺตญฺญุตาย จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิธาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，具足二法之比丘，于现法中苦住，有恼、有忧、有焦热；身坏命终后，恶趣可期。是哪二法呢？即于诸根不守护，于饮食不知量。诸比丘，具足此二法之比丘，于现法中苦住，有恼、有忧、有焦热；身坏命终后，恶趣可期。”世尊宣说了此义，于此，如是说：

‘‘จกฺขุ โสตญฺจ ฆานญฺจ, ชิวฺหา กาโย ตถา มโน;

เอตานิ ยสฺส ทฺวารานิ, อคุตฺตานิธ ภิกฺขุโน.

眼耳鼻舌身与意——于此比丘此诸门，若不守护，

‘‘โภชนมฺหิ อมตฺตญฺญู, อินฺทฺริเยสุ อสํวุโต;

กายทุกฺขํ เจโตทุกฺขํ, ทุกฺขํ โส อธิคจฺฉติ.

饮食不知量，诸根不防护，彼则感受身心之苦。

‘‘ฑยฺหมาเนน กาเยน, ฑยฺหมาเนน เจตสา;

ทิวา วา ยทิ วา รตฺตึ, ทุกฺขํ วิหรติ ตาทิโส’’ติ.

身被焚烧，心被焚烧，如是之人，或昼或夜，皆住于苦。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第一经。

๒. สุขวิหารสุตฺตํ

2. 乐住经

๒๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

29. 此为世尊所说，阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา[Pg.212]. กตเมหิ ทฺวีหิ? อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตาย จ, โภชเน มตฺตญฺญุตาย จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，具足二法之比丘，于现法中安乐而住，无恼、无忧、无恼；身坏命终之后，可望生于善趣。以何为二？于诸根守护门，于食知量。诸比丘，具足此二法之比丘，于现法中安乐而住，无恼、无忧、无恼；身坏命终之后，可望生于善趣。”世尊说此义。于此，如是说：

‘‘จกฺขุ โสตญฺจ ฆานญฺจ, ชิวฺหา กาโย ตถา มโน;

เอตานิ ยสฺส ทฺวารานิ, สุคุตฺตานิธ ภิกฺขุโน.

“眼、耳、鼻、舌、身以及意，于此，比丘之此等诸门善守护，

‘‘โภชนมฺหิ จ มตฺตญฺญู, อินฺทฺริเยสุ จ สํวุโต;

กายสุขํ เจโตสุขํ, สุขํ โส อธิคจฺฉติ.

于食知其量，于诸根防护，彼得身安乐，亦得心安乐。

‘‘อฑยฺหมาเนน กาเยน, อฑยฺหมาเนน เจตสา;

ทิวา วา ยทิ วา รตฺตึ, สุขํ วิหรติ ตาทิโส’’ติ.

身不烧灼，心不烧灼，如是之人，日夜安乐而住。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第二经竟。

๓. ตปนียสุตฺตํ

3. 热恼经

๓๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

30. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ตปนียา. กตเม ทฺเว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อกตกลฺยาโณ โหติ, อกตกุสโล, อกตภีรุตฺตาโณ, กตปาโป, กตลุทฺโท, กตกิพฺพิโส. โส ‘อกตํ เม กลฺยาณ’นฺติปิ ตปฺปติ, ‘กตํ เม ปาป’นฺติปิ ตปฺปติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา ตปนียา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，此二法令人热恼。以何为二？诸比丘，于此，有一类人未行善，未行善巧，未作怖畏之护佑，已作恶，已作暴，已作秽。彼思‘我未行善’而热恼，思‘我已作恶’而热恼。诸比丘，此二法令人热恼。”世尊说此义。于此，如是说：

‘‘กายทุจฺจริตํ กตฺวา, วจีทุจฺจริตานิ จ;

มโนทุจฺจริตํ กตฺวา, ยญฺจญฺญํ โทสสญฺหิตํ.

“行身恶行，及诸语恶行，复行意恶行，及余过患相应之事。

‘‘อกตฺวา กุสลํ กมฺมํ, กตฺวานากุสลํ พหุํ;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ.

不作善业，多作不善业，劣慧者身坏，往生于地狱。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第三经竟。

๔. อตปนียสุตฺตํ

4. 无热恼经

๓๑. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.213] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

31. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อตปนียา. กตเม ทฺเว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กตกลฺยาโณ โหติ, กตกุสโล, กตภีรุตฺตาโณ, อกตปาโป, อกตลุทฺโท, อกตกิพฺพิโส. โส ‘กตํ เม กลฺยาณ’นฺติปิ น ตปฺปติ, ‘อกตํ เม ปาป’นฺติปิ น ตปฺปติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา อตปนียา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此二法，不引生热恼。是哪二法？诸比丘，于此，有一人已行善，已作善业，已作怖畏之防护，未作恶，未作暴恶，未作罪恶。他既不因‘我已行善’而热恼，亦不因‘我未作恶’而热恼。诸比丘，此二法不引生热恼。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘กายทุจฺจริตํ หิตฺวา, วจีทุจฺจริตานิ จ;

มโนทุจฺจริตํ หิตฺวา, ยญฺจญฺญํ โทสสญฺหิตํ.

“舍离身恶行，及诸语恶行；舍离意恶行，及其他有过患者。

‘‘อกตฺวากุสลํ กมฺมํ, กตฺวาน กุสลํ พหุํ;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ.

“不作不善业，多作诸善业，具慧者身坏，彼得生天上。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第四经。

๕. ปฐมสีลสุตฺตํ

5. 第一戒经

๓๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

32. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ทฺวีหิ? ปาปเกน จ สีเลน, ปาปิกาย จ ทิฏฺฐิยา. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，具足二法之人，如被荷负而来，被置于地狱。是哪二法？即恶戒与邪见。诸比丘，具足此二法之人，如被荷负而来，被置于地狱。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘ปาปเกน จ สีเลน, ปาปิกาย จ ทิฏฺฐิยา;

เอเตหิ ทฺวีหิ ธมฺเมหิ, โย สมนฺนาคโต นโร;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ.

“具足此二法，恶戒与邪见，彼无慧之人，身坏堕地狱。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第五经。

๖. ทุติยสีลสุตฺตํ

6. 第二戒经

๓๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

33. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ทฺวีหิ? ภทฺทเกน จ สีเลน, ภทฺทิกาย จ ทิฏฺฐิยา. อิเมหิ [Pg.214] โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，具足二法之人，如被荷负而来，被置于天界。是哪二法？即善戒与善见。诸比丘，具足此二法之人，如被荷负而来，被置于天界。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘ภทฺทเกน จ สีเลน, ภทฺทิกาย จ ทิฏฺฐิยา;

เอเตหิ ทฺวีหิ ธมฺเมหิ, โย สมนฺนาคโต นโร;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ.

“具足善戒与善见，此二法者，有智慧之人身坏之后，彼得生于天界。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第六经竟。

๗. อาตาปีสุตฺตํ

7. 热忱经

๓๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

34. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘อนาตาปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อโนตฺตาปี อภพฺโพ สมฺโพธาย, อภพฺโพ นิพฺพานาย, อภพฺโพ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. อาตาปี จ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โอตฺตาปี ภพฺโพ สมฺโพธาย, ภพฺโพ นิพฺพานาย, ภพฺโพ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，无热忱、无愧之比丘，不能觉悟，不能证涅槃，不能得无上瑜伽安稳。诸比丘，有热忱、有愧之比丘，则能觉悟，能证涅槃，能得无上瑜伽安稳。”世尊宣说此义，于此，如是说：

‘‘อนาตาปี อโนตฺตาปี, กุสีโต หีนวีริโย;

โย ถีนมิทฺธพหุโล, อหิรีโก อนาทโร;

อภพฺโพ ตาทิโส ภิกฺขุ, ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตมํ.

“无热忱亦无愧，懈怠而少精进，多昏沉与睡眠，无惭亦无敬意；如是之比丘，不能触证无上菩提。

‘‘โย จ สติมา นิปโก ฌายี, อาตาปี โอตฺตาปี จ อปฺปมตฺโต;

สํโยชนํ ชาติชราย เฉตฺวา, อิเธว สมฺโพธิมนุตฺตรํ ผุเส’’ติ.

“若有比丘具念、审慎、禅修、有热忱、有愧而不放逸，断除生与老之结，即于此世触证无上菩提。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第七经竟。

๘. ปฐมนกุหนสุตฺตํ

8. 初不欺经

๓๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

35. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘นยิทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ ชนกุหนตฺถํ, น ชนลปนตฺถํ, น ลาภสกฺการสิโลกานิสํสตฺถํ, น ‘อิติ มํ ชโน ชานาตู’ติ. อถ โข อิทํ, ภิกฺขเว[Pg.215], พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ สํวรตฺถญฺเจว ปหานตฺถญฺจา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，此梵行之修持，非为欺瞒世人，非为取悦世人，非为利养、恭敬、名声之利益，亦非为‘令世人知我’。然，诸比丘，此梵行之修持，实为防护与断除。”世尊宣说此义，于此，如是说：

‘‘สํวรตฺถํ ปหานตฺถํ, พฺรหฺมจริยํ อนีติหํ;

อเทสยิ โส ภควา, นิพฺพาโนคธคามินํ.

“为防护与断除，世尊所示梵行，无有灾患，导向浸入涅槃。

‘‘เอส มคฺโค มหตฺเตหิ, อนุยาโต มเหสิภิ ;

เย เย ตํ ปฏิปชฺชนฺติ, ยถา พุทฺเธน เทสิตํ;

ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ, สตฺถุสาสนการิโน’’ติ.

“此乃诸大士、大仙所循之道。凡依佛陀所示而行者，彼等奉行导师之教，必将终结诸苦。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第八经竟。

๙. ทุติยนกุหนสุตฺตํ

9. 第二无伪经

๓๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

36. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我曾如是听闻：

‘‘นยิทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ ชนกุหนตฺถํ, น ชนลปนตฺถํ, น ลาภสกฺการสิโลกานิสํสตฺถํ, น ‘อิติ มํ ชโน ชานาตู’ติ. อถ โข อิทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ อภิญฺญตฺถญฺเจว ปริญฺญตฺถญฺจา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，此梵行非为欺骗众人而修，非为攀谈众人而修，非为利养、恭敬、名声之利益而修，亦非为‘令众人知我’而修。诸比丘，此梵行实为证知与遍知而修。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘อภิญฺญตฺถํ ปริญฺญตฺถํ, พฺรหฺมจริยํ อนีติหํ;

อเทสยิ โส ภควา, นิพฺพาโนคธคามินํ.

“为证知与遍知，彼世尊已开示，无灾患之梵行，导向浸入涅槃。

‘‘เอส มคฺโค มหตฺเตหิ, อนุยาโต มเหสิภิ;

เย เย ตํ ปฏิปชฺชนฺติ, ยถา พุทฺเธน เทสิตํ;

ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ, สตฺถุสาสนการิโน’’ติ.

“此道乃大士所行，为大仙所依循；凡依佛陀所宣说，而行道之善从者，彼等导师教诫行，必将终结所有苦。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。第九。

๑๐. โสมนสฺสสุตฺตํ

10. 悦意经

๓๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

37. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我曾如是听闻：

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขโสมนสฺสพหุโล วิหรติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยาย. กตเมหิ [Pg.216] ทฺวีหิ? สํเวชนีเยสุ ฐาเนสุ สํเวชเนน, สํวิคฺคสฺส จ โยนิโส ปธาเนน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขโสมนสฺสพหุโล วิหรติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，具足二法之比丘，于现法中多住于乐与喜悦，且为诸漏之灭尽奠定基础。以何为二？于当悚惧之事生起悚惧，以及悚惧之后如理精进。诸比丘，具足此二法之比丘，于现法中多住于乐与喜悦，且为诸漏之灭尽奠定基础。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘สํเวชนียฏฺฐาเนสุ, สํวิชฺเชเถว ปณฺฑิโต;

อาตาปี นิปโก ภิกฺขุ, ปญฺญาย สมเวกฺขิย.

“于当悚惧之事，贤智者当悚惧；热勤、练达比丘，以慧善加省察。

‘‘เอวํ วิหารี อาตาปี, สนฺตวุตฺติ อนุทฺธโต;

เจโตสมถมนุยุตฺโต, ขยํ ทุกฺขสฺส ปาปุเณ’’ติ.

“如是住者具热忱，行为寂静不掉举，专修心之寂止，能达痛苦之灭尽。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。第十。

ปฐโม วคฺโค นิฏฺฐิโต.

初品终。

ตสฺสุทฺทานํ –

本品摄颂：

ทฺเว จ ภิกฺขู ตปนียา, ตปนียา ปรตฺเถหิ;

อาตาปี นกุหนา ทฺเว, โสมนสฺเสน เต ทสาติ.

二《比丘》、二《热恼》、《为他》、《热忱》、二《无伪》、《悦意》，此为十篇。

๒. ทุติยวคฺโค

2. 第二品

๑. วิตกฺกสุตฺตํ

1. 寻思经

๓๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

38. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我闻如是：

‘‘ตถาคตํ, ภิกฺขเว, อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ทฺเว วิตกฺกา พหุลํ สมุทาจรนฺติ – เขโม จ วิตกฺโก, ปวิเวโก จ. อพฺยาปชฺฌาราโม, ภิกฺขเว, ตถาคโต อพฺยาปชฺฌรโต. ตเมนํ, ภิกฺขเว, ตถาคตํ อพฺยาปชฺฌารามํ อพฺยาปชฺฌรตํ เอเสว วิตกฺโก พหุลํ สมุทาจรติ – ‘อิมายาหํ อิริยาย น กิญฺจิ พฺยาพาเธมิ ตสํ วา ถาวรํ วา’ติ.

“诸比丘，于如来、阿罗汉、正等觉者，二种寻思(vitakka)常生起：安稳寻(khema-vitakka)与远离寻(paviveka-vitakka)。诸比丘，如来喜乐不害，耽乐不害。诸比丘，当如来喜乐不害、耽乐不害时，便常生起此寻思：‘我以此行仪，不恼害任何动摇或不动摇的有情。’”

‘‘ปวิเวการาโม[Pg.217], ภิกฺขเว, ตถาคโต ปวิเวกรโต. ตเมนํ, ภิกฺขเว, ตถาคตํ ปวิเวการามํ ปวิเวกรตํ เอเสว วิตกฺโก พหุลํ สมุทาจรติ – ‘ยํ อกุสลํ ตํ ปหีน’นฺติ.

“诸比丘，如来喜乐远离，耽乐远离。诸比丘，当如来喜乐远离、耽乐远离时，便常生起此寻思：‘凡不善者，皆已断除。’”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, ตุมฺเหปิ อพฺยาปชฺฌารามา วิหรถ อพฺยาปชฺฌรตา. เตสํ โว, ภิกฺขเว, ตุมฺหากํ อพฺยาปชฺฌารามานํ วิหรตํ อพฺยาปชฺฌรตานํ เอเสว วิตกฺโก พหุลํ สมุทาจริสฺสติ – ‘อิมาย มยํ อิริยาย น กิญฺจิ พฺยาพาเธม ตสํ วา ถาวรํ วา’ติ.

“是故，诸比丘，于此教中，汝等亦应喜乐不害、耽乐不害而住。诸比丘，当汝等喜乐不害、耽乐不害而住时，此寻思将常生起：‘我等以此行仪，不恼害任何动摇或不动摇的有情。’”

‘‘ปวิเวการามา, ภิกฺขเว, วิหรถ ปวิเวกรตา. เตสํ โว, ภิกฺขเว, ตุมฺหากํ ปวิเวการามานํ วิหรตํ ปวิเวกรตานํ เอเสว วิตกฺโก พหุลํ สมุทาจริสฺสติ – ‘กึ อกุสลํ, กึ อปฺปหีนํ, กึ ปชหามา’’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，汝等应喜乐远离、耽乐远离而住。诸比丘，当汝等喜乐远离、耽乐远离而住时，此寻思将常生起：‘何为不善？何者未断？我等当断何者？’”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘ตถาคตํ พุทฺธมสยฺหสาหินํ, ทุเว วิตกฺกา สมุทาจรนฺติ นํ;

เขโม วิตกฺโก ปฐโม อุทีริโต, ตโต วิเวโก ทุติโย ปกาสิโต.

“于如来、觉者、能胜难胜者，二种寻思于彼生起。第一寻思，名为安稳，已被宣说；其后第二，名为远离，已被开显。

‘‘ตโมนุทํ ปารคตํ มเหสึ, ตํ ปตฺติปตฺตํ วสิมํ อนาสวํ;

วิสนฺตรํ ตณฺหกฺขเย วิมุตฺตํ, ตํ เว มุนึ อนฺติมเทหธารึ;

มารญฺชหํ พฺรูมิ ชราย ปารคุํ.

“我宣说彼牟尼：驱除黑暗，已到彼岸之大仙；已达所应达，得自在，无诸漏；已渡瀑流，于爱尽而解脱；身负最后身，舍弃魔罗，已度越衰老。”

‘‘เสเล ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺฐิโต, ยถาปิ ปสฺเส ชนตํ สมนฺตโต;

ตถูปมํ ธมฺมมยํ สุเมโธ, ปาสาทมารุยฺห สมนฺตจกฺขุ;

โสกาวติณฺณํ ชนตมเปตโสโก, อเวกฺขติ ชาติชราภิภูต’’นฺติ.

“犹如立于岩山之巅，遍观四周众人；如是，具善慧、具遍一切眼者，登上法所成之宫殿，无忧地观察着为忧愁所沉溺、被生与老所征服的众人。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第一经终。

๒. เทสนาสุตฺตํ

2. 教说经

๓๙. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.218] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

39. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻——

‘‘ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ทฺเว ธมฺมเทสนา ปริยาเยน ภวนฺติ. กตมา ทฺเว? ‘ปาปํ ปาปกโต ปสฺสถา’ติ – อยํ ปฐมา ธมฺมเทสนา; ‘ปาปํ ปาปกโต ทิสฺวา ตตฺถ นิพฺพินฺทถ วิรชฺชถ วิมุจฺจถา’ติ – อยํ ทุติยา ธมฺมเทสนา. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อิมา ทฺเว ธมฺมเทสนา ปริยาเยน ภวนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，如来、阿罗汉、正等觉者有次第的两种法教。是哪两种呢？‘你们当视恶为恶’，此为第一法教；‘视恶为恶后，于彼当厌离、当离欲、当解脱’，此为第二法教。诸比丘，如来、阿罗汉、正等觉者有此次第的两种法教。”世尊说了此义。于彼，如是说——

‘‘ตถาคตสฺส พุทฺธสฺส, สพฺพภูตานุกมฺปิโน;

ปริยายวจนํ ปสฺส, ทฺเว จ ธมฺมา ปกาสิตา.

“请看怜悯一切众生之如来、佛陀的次第之言，二法已被开示。

‘‘ปาปกํ ปสฺสถ เจตํ, ตตฺถ จาปิ วิรชฺชถ;

ตโต วิรตฺตจิตฺตาเส, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสถา’’ติ.

“当见此为恶，亦当于彼离染；自彼心离欲，你们将究竟于苦。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第二经终。

๓. วิชฺชาสุตฺตํ

3. 明经

๔๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

40. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻——

‘‘อวิชฺชา, ภิกฺขเว, ปุพฺพงฺคมา อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา อนฺวเทว อหิริกํ อโนตฺตปฺปํ; วิชฺชา จ โข, ภิกฺขเว, ปุพฺพงฺคมา กุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา อนฺวเทว หิโรตฺตปฺป’’นฺติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，无明为不善法生起之前导，随之而来的是无惭与无愧；诸比丘，明实为善法生起之前导，随之而来的是惭与愧。”世尊说了此义。于彼，如是说——

‘‘ยา กาจิมา ทุคฺคติโย, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ;

อวิชฺชามูลิกา สพฺพา, อิจฺฉาโลภสมุสฺสยา.

“于此世及于他世，所有任何恶趣，皆以无明为根，由欲与贪所增长。

‘‘ยโต จ โหติ ปาปิจฺโฉ, อหิรีโก อนาทโร;

ตโต ปาปํ ปสวติ, อปายํ เตน คจฺฉติ.

“若人有恶欲，无惭且不敬，是故恶增长，由此趣恶趣。”

‘‘ตสฺมา ฉนฺทญฺจ โลภญฺจ, อวิชฺชญฺจ วิราชยํ;

วิชฺชํ อุปฺปาทยํ ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ.

“是故，比丘离欲、贪与无明，令明生起，则能舍弃一切恶趣。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

此义亦为世尊所说，如是我闻。第三经竟。

๔. ปญฺญาปริหีนสุตฺตํ

4. 慧退失经

๔๑. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.219] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

41. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我闻如是：

‘‘เต, ภิกฺขเว, สตฺตา สุปริหีนา เย อริยาย ปญฺญาย ปริหีนา. เต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรนฺติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. เต, ภิกฺขเว, สตฺตา อปริหีนา เย อริยาย ปญฺญาย อปริหีนา. เต ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรนฺติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，凡退失圣慧的众生，是为完全退失者。他们在现法中住于苦，有恼害，有忧苦，有热恼；身坏命终之后，可预期会到恶趣。诸比丘，凡不退失圣慧的众生，是为不退失者。他们在现法中住于乐，无恼害，无忧苦，无热恼；身坏命终之后，可预期会到善趣。”世尊宣说了此义。就此，偈颂曰：

‘‘ปญฺญาย ปริหาเนน, ปสฺส โลกํ สเทวกํ;

นิวิฏฺฐํ นามรูปสฺมึ, อิทํ สจฺจนฺติ มญฺญติ.

“因智慧退失，试观天界众，深陷于名色，妄执‘此是实’。

‘‘ปญฺญา หิ เสฏฺฐา โลกสฺมึ, ยายํ นิพฺเพธคามินี;

ยาย สมฺมา ปชานาติ, ชาติภวปริกฺขยํ.

智慧于世间，实为最殊胜，此慧能通达，正知生有尽。

‘‘เตสํ เทวา มนุสฺสา จ, สมฺพุทฺธานํ สตีมตํ;

ปิหยนฺติ หาสปญฺญานํ, สรีรนฺติมธาริน’’นฺติ.

诸天与世人，皆欣羡彼等，正觉具念者，捷慧最后身。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

此义亦为世尊所说，如是我闻。第四经竟。

๕. สุกฺกธมฺมสุตฺตํ

5. 净法经

๔๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

42. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我闻如是：

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, สุกฺกา ธมฺมา โลกํ ปาเลนฺติ. กตเม ทฺเว? หิรี จ, โอตฺตปฺปญฺจ. อิเม เจ, ภิกฺขเว, ทฺเว สุกฺกา ธมฺมา โลกํ น ปาเลยฺยุํ, นยิธ ปญฺญาเยถ มาตาติ วา มาตุจฺฉาติ วา มาตุลานีติ วา อาจริยภริยาติ วา ครูนํ ทาราติ วา. สมฺเภทํ โลโก อคมิสฺส ยถา อเชฬกา กุกฺกุฏสูกรา โสณสิงฺคาลา. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อิเม ทฺเว สุกฺกา ธมฺมา โลกํ ปาเลนฺติ ตสฺมา ปญฺญายติ มาตาติ วา มาตุจฺฉาติ วา มาตุลานีติ วา อาจริยภริยาติ วา ครูนํ ทาราติ วา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

诸比丘，有二白法守护世间。是哪两种呢？惭与愧。诸比丘，如果这两种白法不守护世间，那么此世间就无法了知有母亲、姨母、舅母、师母或尊长之妻。世间将会陷入混乱，如同山羊、绵羊、鸡、猪、狗与豺狼一般。诸比丘，正因为这两种白法守护世间，所以才能了知有母亲、姨母、舅母、师母或尊长之妻。”世尊说了这番话。就此而说：

‘‘เยสํ [Pg.220] เจ หิริโอตฺตปฺปํ, สพฺพทา จ น วิชฺชติ;

โวกฺกนฺตา สุกฺกมูลา เต, ชาติมรณคามิโน.

若人于一切时，无惭亦无愧；彼等离善法根，趣向生与死。

‘‘เยสญฺจ หิริโอตฺตปฺปํ, สทา สมฺมา อุปฏฺฐิตา;

วิรูฬฺหพฺรหฺมจริยา เต, สนฺโต ขีณปุนพฺภวา’’ติ.

若人于惭与愧，恒常善安住；彼等梵行增长，寂者尽后有。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第五经。

๖. อชาตสุตฺตํ

6. 未生经

๔๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

43. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ. โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺส อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, นยิธ ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญาเยถ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, ตสฺมา ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有未生、未有、未作、无为。诸比丘，若无此未生、未有、未作、无为，则从已生、已有、已作、有为的出离，便不得而知。诸比丘，正因为有未生、未有、未作、无为，所以从已生、已有、已作、有为的出离，方可了知。”世尊宣说了此义。就此而说：

‘‘ชาตํ ภูตํ สมุปฺปนฺนํ, กตํ สงฺขตมทฺธุวํ;

ชรามรณสงฺฆาฏํ, โรคนีฬํ ปภงฺคุรํ.

“已生、已有、已起，已作、有为、无常；老死所集，病之巢穴，易于败坏。

‘‘อาหารเนตฺติปฺปภวํ, นาลํ ตทภินนฺทิตุํ;

ตสฺส นิสฺสรณํ สนฺตํ, อตกฺกาวจรํ ธุวํ.

缘食而有，不应喜乐；其出离寂静，超寻思而恒常。

‘‘อชาตํ อสมุปฺปนฺนํ, อโสกํ วิรชํ ปทํ;

นิโรโธ ทุกฺขธมฺมานํ, สงฺขารูปสโม สุโข’’ติ.

未生、未起，无忧、离尘之境；诸苦法之寂灭，诸行止息是为安乐。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第六经。

๗. นิพฺพานธาตุสุตฺตํ

7. 涅槃界经

๔๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

44. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, นิพฺพานธาตุโย. กตเม ทฺเว? สอุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตุ, อนุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตุ.

“诸比丘，有两种涅槃界。是哪两种呢？有余依(saupādisesā)涅槃界与无余依(anupādisesā)涅槃界。

‘‘กตมา [Pg.221] จ, ภิกฺขเว, สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ โหติ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต. ตสฺส ติฏฺฐนฺเตว ปญฺจินฺทฺริยานิ เยสํ อวิฆาตตฺตา มนาปามนาปํ ปจฺจนุโภติ, สุขทุกฺขํ ปฏิสํเวเทติ. ตสฺส โย ราคกฺขโย, โทสกฺขโย, โมหกฺขโย – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ.

“诸比丘，何为有余依涅槃界？于此，诸比丘，比丘是阿罗汉，诸漏已尽，梵行已立，所作已办，重担已卸，已达己利，有结已尽，以正智解脱。其五根尚存，因其未坏，故经历可意与不可意之事，感受乐与苦。其贪尽、瞋尽、痴尽——诸比丘，此谓有余依涅槃界。

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อนุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ โหติ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต. ตสฺส อิเธว, ภิกฺขเว, สพฺพเวทยิตานิ อนภินนฺทิตานิ สีติ ภวิสฺสนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว นิพฺพานธาตุโย’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，何为无余依涅槃界？于此，诸比丘，比丘是阿罗汉，诸漏已尽，梵行已立，所作已办，重担已卸，已达己利，有结已尽，以正智解脱。即于此世，其一切所受，不复欣喜，将归于寂静。诸比丘，此谓无余依涅槃界。诸比丘，此即二种涅槃界。”此义为世尊所说。于此，如是说：

‘‘ทุเว อิมา จกฺขุมตา ปกาสิตา, นิพฺพานธาตู อนิสฺสิเตน ตาทินา;

เอกา หิ ธาตุ อิธ ทิฏฺฐธมฺมิกา, สอุปาทิเสสา ภวเนตฺติสงฺขยา;

อนุปาทิเสสา ปน สมฺปรายิกา, ยมฺหิ นิรุชฺฌนฺติ ภวานิ สพฺพโส.

“具眼者(cakkhumatā)、不动者(tādinā)，无所依止，已开示此二涅槃界。一界于此，属现法(diṭṭhadhammikā)，为有余依，因导向再有之爱已尽。另一无余依，则属来世(samparāyikā)，于其中，一切有(bhavāni)皆灭尽。

‘‘เย เอตทญฺญาย ปทํ อสงฺขตํ, วิมุตฺตจิตฺตา ภวเนตฺติสงฺขยา;

เต ธมฺมสาราธิคมา ขเย รตา, ปหํสุ เต สพฺพภวานิ ตาทิโน’’ติ.

“彼等了知此无为(asaṅkhataṃ)境，心已解脱，导向再有之爱已尽。彼等已达法之核心，乐于灭尽，彼等不动者已舍弃一切有。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第七经。

๘. ปฏิสลฺลานสุตฺตํ

8. 独处经

๔๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

45. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘ปฏิสลฺลานารามา, ภิกฺขเว, วิหรถ ปฏิสลฺลานรตา, อชฺฌตฺตํ เจโตสมถมนุยุตฺตา, อนิรากตชฺฌานา, วิปสฺสนาย สมนฺนาคตา, พฺรูเหตา สุญฺญาคารานํ[Pg.222]. ปฏิสลฺลานารามานํ, ภิกฺขเว, วิหรตํ ปฏิสลฺลานรตานํ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถมนุยุตฺตานํ อนิรากตมชฺฌานานํ วิปสฺสนาย สมนฺนาคตานํ พฺรูเหตานํ สุญฺญาคารานํ ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，你们当喜好独住，乐于独住，致力于内心寂止，不舍弃禅修，具足观(vipassanā)，增长空闲处。诸比丘，对于喜好独住、乐于独住、致力于内心寂止、不舍弃禅修、具足观、增长空闲处的人，可以期待两种果之一：于现法中得究竟智，或者有余依而证不还果。”世尊说了此义。对此，偈颂如是说：

‘‘เย สนฺตจิตฺตา นิปกา, สติมนฺโต จ ฌายิโน;

สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสนฺติ, กาเมสุ อนเปกฺขิโน.

“心寂静、具慧、有念且禅修，如实而正观诸法，于诸欲无所希求。

‘‘อปฺปมาทรตา สนฺตา, ปมาเท ภยทสฺสิโน;

อภพฺพา ปริหานาย, นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก’’ติ.

贤善者乐于不放逸，于放逸中见怖畏，彼等不可能退堕，已临近于涅槃。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第八经。

๙. สิกฺขานิสํสสุตฺตํ

9. 学之利益经

๔๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

46. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘สิกฺขานิสํสา, ภิกฺขเว, วิหรถ ปญฺญุตฺตรา วิมุตฺติสารา สตาธิปเตยฺยา. สิกฺขานิสํสานํ, ภิกฺขเว, วิหรตํ ปญฺญุตฺตรานํ วิมุตฺติสารานํ สตาธิปเตยฺยานํ ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，当安住于学之利益，以智慧为上首，以解脱为核心，以念为主导。诸比丘，安住于学之利益，以智慧为上首，以解脱为核心，以念为主导者，可预期两种果的其中之一：于现法中得究竟智，或于有余依时得不还果。”世尊说了此义。对此，偈颂如是说：

‘‘ปริปุณฺณสิกฺขํ อปหานธมฺมํ, ปญฺญุตฺตรํ ชาติขยนฺตทสฺสึ;

ตํ เว มุนึ อนฺติมเทหธารึ, มารญฺชหํ พฺรูมิ ชราย ปารคุํ.

“学已圆满，法不退失，智慧超胜，见生已尽；我称那位持最后身、舍断魔的牟尼，为已度老之彼岸者。

‘‘ตสฺมา สทา ฌานรตา สมาหิตา, อาตาปิโน ชาติขยนฺตทสฺสิโน;

มารํ สเสนํ อภิภุยฺย ภิกฺขโว, ภวถ ชาติมรณสฺส ปารคา’’ติ.

是故，诸比丘，你们当常乐禅定，心入等持，精勤，见生已尽；征服魔罗及其军队，成为生死彼岸的到达者。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第九经。

๑๐. ชาคริยสุตฺตํ

10. 警寤经

๔๗. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.223] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

47. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ชาคโร จสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหเรยฺย สโต สมฺปชาโน สมาหิโต ปมุทิโต วิปฺปสนฺโน จ ตตฺถ กาลวิปสฺสี จ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ชาครสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน วิหรโต สตสฺส สมฺปชานสฺส สมาหิตสฺส ปมุทิตสฺส วิปฺปสนฺนสฺส ตตฺถ กาลวิปสฺสิโน กุสเลสุ ธมฺเมสุ ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，比丘当警醒而住，具念、正知、有定、喜悦、澄净，并于其中适时审察善法。诸比丘，对警醒而住，具念、正知、有定、喜悦、澄净，并于其中适时审察善法之比丘，可预期两种果之一：于现法中得究竟智，或于有余依时得不还果。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘ชาครนฺตา สุณาเถตํ, เย สุตฺตา เต ปพุชฺฌถ;

สุตฺตา ชาคริตํ เสยฺโย, นตฺถิ ชาครโต ภยํ.

“警醒者谛听，沉睡者当起；警醒胜于眠，觉者无所畏。

‘‘โย ชาคโร จ สติมา สมฺปชาโน, สมาหิโต มุทิโต วิปฺปสนฺโน จ;

กาเลน โส สมฺมา ธมฺมํ ปริวีมํสมาโน, เอโกทิภูโต วิหเน ตมํ โส.

“若人警醒、具念、正知，有定、喜悦而澄净，彼适时如理审察法，心志专一，破除黑暗。

‘‘ตสฺมา หเว ชาคริยํ ภเชถ, อาตาปี ภิกฺขุ นิปโก ฌานลาภี;

สํโยชนํ ชาติชราย เฉตฺวา, อิเธว สมฺโพธิมนุตฺตรํ ผุเส’’ติ.

“是故，热忱、审慎、得禅那之比丘，当勤修警醒。斩断生与老之结，即于此世，触证无上正觉。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第十经。

๑๑. อาปายิกสุตฺตํ

11. 堕恶趣经

๔๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

48. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻——

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, อาปายิกา เนรยิกา อิทมปฺปหาย. กตเม ทฺเว? โย จ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ, โย จ ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตํ อมูลเกน อพฺรหฺมจริเยน อนุทฺธํเสติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อาปายิกา เนรยิกา อิทมปฺปหายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此二者，因未断此而堕恶趣、堕地狱。是哪二者？一者，非梵行者，却自称梵行者；二者，对奉行圆满清净梵行之人，以无根之非梵行而诬陷者。诸比丘，此二者因未断此而堕恶趣、堕地狱。”世尊宣说此义。于此，如是说——

‘‘อภูตวาที [Pg.224] นิรยํ อุเปติ, โย วาปิ กตฺวา น กโรมิ จาห;

อุโภปิ เต เปจฺจ สมา ภวนฺติ, นิหีนกมฺมา มนุชา ปรตฺถ.

“说不实者堕地狱，作已复言‘我未作’者亦然。此二者皆是卑劣业人，死后于他世果报相同。

‘‘กาสาวกณฺฐา พหโว, ปาปธมฺมา อสญฺญตา;

ปาปา ปาเปหิ กมฺเมหิ, นิรยํ เต อุปปชฺชเร.

“多有颈缠袈裟者，具足恶法不调伏；恶人因其诸恶业，往生于地狱之中。

‘‘เสยฺโย อโยคุโฬ ภุตฺโต, ตตฺโต อคฺคิสิขูปโม;

ยญฺเจ ภุญฺเชยฺย ทุสฺสีโล, รฏฺฐปิณฺฑมสญฺญโต’’ติ.

“宁可吞食如火焰般炽热的铁丸，胜于毁戒、不自制者，食国人信施。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. เอกาทสมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第十一经。

๑๒. ทิฏฺฐิคตสุตฺตํ

12. 见经

๔๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

49. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิคเตหิ ปริยุฏฺฐิตา เทวมนุสฺสา โอลียนฺติ เอเก, อติธาวนฺติ เอเก; จกฺขุมนฺโต จ ปสฺสนฺติ.

“诸比丘，天人因执持二见，一些人退缩，一些人奔逸；而具眼者得见。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, โอลียนฺติ เอเก? ภวารามา, ภิกฺขเว, เทวมนุสฺสา ภวรตา ภวสมฺมุทิตา เตสํ ภวนิโรธาย ธมฺเม เทสิยมาเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ นาธิมุจฺจติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, โอลียนฺติ เอเก.

“诸比丘，一些人如何退缩呢？诸比丘，天人乐于有、耽于有、喜于有，当为他们宣说有灭之法时，其心不趣入、不清净、不安住、不信解。诸比丘，一些人即是如此退缩。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อติธาวนฺติ เอเก? ภเวเนว โข ปเนเก อฏฺฏียมานา หรายมานา ชิคุจฺฉมานา วิภวํ อภินนฺทนฺติ – ยโต กิร, โภ, อยํ อตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ น โหติ ปรํ มรณา; เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ เอตํ ยาถาวนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อติธาวนฺติ เอเก.

“诸比丘，一些人如何奔逸呢？一些人因对有感到厌患、羞愧、嫌恶，而欣喜于无有，认为：‘贤友，此我于身坏命终后断灭、消亡，死后不复存在。此是寂静，此是殊胜，此是真实。’诸比丘，一些人即是如此奔逸。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, จกฺขุมนฺโต ปสฺสนฺติ? อิธ ภิกฺขุ ภูตํ ภูตโต ปสฺสติ; ภูตํ ภูตโต ทิสฺวา ภูตสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, จกฺขุมนฺโต ปสฺสนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，具眼者如何得见呢？于此，比丘如实知见存在；如实知见存在后，为存在之厌离、离贪、灭尽而行道。诸比丘，具眼者即是如此得见。”此义为世尊所说。于此，如是说：

‘‘เย [Pg.225] ภูตํ ภูตโต ทิสฺวา, ภูตสฺส จ อติกฺกมํ;

ยถาภูเต วิมุจฺจนฺติ, ภวตณฺหา ปริกฺขยา.

“若如实见存在，以及存在之超越，彼于如实得解脱，因灭尽于有爱。

‘‘ส เว ภูตปริญฺโญ, โส วีตตณฺโห ภวาภเว;

ภูตสฺส วิภวา ภิกฺขุ, นาคจฺฉติ ปุนพฺภว’’นฺติ.

“彼实遍知存在，于诸有中离爱；比丘因存在已灭，不复再来生。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทฺวาทสมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第十二经。

ทุติโย วคฺโค นิฏฺฐิโต.

第二品终。

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂：

ทฺเว อินฺทฺริยา ทฺเว ตปนียา, สีเลน อปเร ทุเว;

อโนตฺตาปี กุหนา ทฺเว จ, สํเวชนีเยน เต ทส.

“二根、二苦行，另有二戒；无愧、欺诐二，并悚惧成十。”

วิตกฺกา เทสนา วิชฺชา, ปญฺญา ธมฺเมน ปญฺจมํ;

อชาตํ ธาตุสลฺลานํ, สิกฺขา ชาคริเยน จ;

อปายทิฏฺฐิยา เจว, พาวีสติ ปกาสิตาติ.

寻、教说、明，慧与法为第五；无生、界、箭，学与警觉；恶趣、邪见，共宣示二十二经。

ทุกนิปาโต นิฏฺฐิโต.

二集终。

๓. ติกนิปาโต

3. 三集

๑. ปฐมวคฺโค

1. 第一品

๑. มูลสุตฺตํ

1. 根经

๕๐. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.226] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

50. 此是世尊所说，是阿罗汉所说，我曾如是听闻——

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อกุสลมูลานิ. กตมานิ ตีณิ? โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกุสลมูลานี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三不善根。是哪三者？贪为不善根，瞋为不善根，痴为不善根。诸比丘，此即三不善根。”世尊宣说了此义。于此，其义如是说——

‘‘โลโภ โทโส จ โมโห จ, ปุริสํ ปาปเจตสํ;

หึสนฺติ อตฺตสมฺภูตา, ตจสารํว สมฺผล’’นฺติ.

“贪、瞋与痴，自生而伤害，那有恶心之人，犹如竹树为其果所毁。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。第一经竟。

๒. ธาตุสุตฺตํ

2. 界经

๕๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

51. 此是世尊所说，是阿罗汉所说，我曾如是听闻——

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ธาตุโย. กตมา ติสฺโส? รูปธาตุ, อรูปธาตุ, นิโรธธาตุ – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ธาตุโย’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三界。是哪三者？色界、无色界、灭界。诸比丘，此即三界。”世尊宣说了此义。于此，其义如是说——

‘‘รูปธาตุํ ปริญฺญาย, อรูเปสุ อสณฺฐิตา;

นิโรเธ เย วิมุจฺจนฺติ, เต ชนา มจฺจุหายิโน.

“已遍知色界，于无色界无所住，于灭尽中得解脱，彼人超越死亡。

‘‘กาเยน อมตํ ธาตุํ, ผุสยิตฺวา นิรูปธึ;

อุปธิปฺปฏินิสฺสคฺคํ, สจฺฉิกตฺวา อนาสโว;

เทเสติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, อโสกํ วิรชํ ปท’’นฺติ.

“无漏者以身触证无所依之不死界，亲证诸取之舍离，此正等觉者宣说无忧、无尘之境。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。第二经竟。

๓. ปฐมเวทนาสุตฺตํ

3. 第一受经

๕๒. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.227] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

52. 此是世尊所说，是阿罗汉所说，我曾如是听闻——

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา –

“诸比丘，有此三受。是哪三者？乐受、苦受、不苦不乐受。

อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เวทนา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，此即三受。”世尊宣说了此义。于此，其义如是说——

‘‘สมาหิโต สมฺปชาโน, สโต พุทฺธสฺส สาวโก;

เวทนา จ ปชานาติ, เวทนานญฺจ สมฺภวํ.

“有定、正知、具念的佛弟子，了知诸受与诸受的生起。

‘‘ยตฺถ เจตา นิรุชฺฌนฺติ, มคฺคญฺจ ขยคามินํ;

เวทนานํ ขยา ภิกฺขุ, นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโต’’ติ.

了知诸受于何处灭，以及趣向灭尽之道；因诸受的灭尽，比丘已无渴爱，已般涅槃。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第三经。

๔. ทุติยเวทนาสุตฺตํ

4. 第二受经

๕๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

53. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我如是闻——

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา. สุขา, ภิกฺขเว, เวทนา ทุกฺขโต ทฏฺฐพฺพา; ทุกฺขา เวทนา สลฺลโต ทฏฺฐพฺพา; อทุกฺขมสุขา เวทนา อนิจฺจโต ทฏฺฐพฺพา. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สุขา เวทนา ทุกฺขโต ทิฏฺฐา โหติ, ทุกฺขา เวทนา สลฺลโต ทิฏฺฐา โหติ, อทุกฺขมสุขา เวทนา อนิจฺจโต ทิฏฺฐา โหติ; อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อริโย สมฺมทฺทโส อจฺเฉจฺฉิ, ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺสา’’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三受。是哪三者？乐受、苦受、不苦不乐受。诸比丘，乐受应如苦观察；苦受应如箭观察；不苦不乐受应如无常观察。诸比丘，当比丘于乐受如苦观察，于苦受如箭观察，于不苦不乐受如无常观察时，诸比丘，此比丘被称为‘圣者、正见者，他已切断渴爱，已解开结缚，通过对我慢的彻底了知而使苦终结。’”世尊宣说了此义。于此，如是说——

‘‘โย สุขํ ทุกฺขโต อทฺท, ทุกฺขมทฺทกฺขิ สลฺลโต;

อทุกฺขมสุขํ สนฺตํ, อทกฺขิ นํ อนิจฺจโต.

“若人见乐为苦，见苦为箭；见寂静之不苦不乐受为无常。

‘‘ส เว สมฺมทฺทโส ภิกฺขุ, ยโต ตตฺถ วิมุจฺจติ;

อภิญฺญาโวสิโต สนฺโต, ส เว โยคาติโค มุนี’’ติ.

彼实为正见比丘，由是于彼处解脱；已由遍知达究竟，寂静，彼实为超越诸轭之牟尼。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第四经。

๕. ปฐมเอสนาสุตฺตํ

5. 第一求经

๕๔. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.228] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

54. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我如是闻——

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เอสนา. กตมา ติสฺโส? กาเมสนา, ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เอสนา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三求。是哪三者？欲求、有求、梵行求——诸比丘，此即三求。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘สมาหิโต สมฺปชาโน, สโต พุทฺธสฺส สาวโก;

เอสนา จ ปชานาติ, เอสนานญฺจ สมฺภวํ.

“佛陀声闻，具念正知，心入禅定，了知诸求，亦了知诸求之生起；

‘‘ยตฺถ เจตา นิรุชฺฌนฺติ, มคฺคญฺจ ขยคามินํ;

เอสนานํ ขยา ภิกฺขุ, นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโต’’ติ.

了知此等[求]于何处灭，以及趣向灭尽之道；因诸求的灭尽，比丘已无渴爱，已般涅槃。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第五经。

๖. ทุติยเอสนาสุตฺตํ

6. 第二求经

๕๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

55. 此是世尊所说，是阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เอสนา. กตมา ติสฺโส? กาเมสนา, ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เอสนา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三求。是哪三种？欲求、有求、梵行求。诸比丘，此即三求。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘กาเมสนา ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา สห;

อิติ สจฺจปรามาโส, ทิฏฺฐิฏฺฐานา สมุสฺสยา.

“欲求、有求，以及梵行求；如是执取于谛，乃诸见处之积集。

‘‘สพฺพราควิรตฺตสฺส, ตณฺหกฺขยวิมุตฺติโน;

เอสนา ปฏินิสฺสฏฺฐา, ทิฏฺฐิฏฺฐานา สมูหตา;

เอสนานํ ขยา ภิกฺขุ, นิราโส อกถํกถี’’ติ.

“于已离一切贪欲、由渴爱灭尽而解脱者，诸求已被舍弃，诸见处已被根除；因诸求已尽，比丘无所希求，亦无疑惑。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第六经。

๗. ปฐมอาสวสุตฺตํ

7. 第一漏经

๕๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

56. 此是世尊所说，是阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อาสวา. กตเม ตโย? กามาสโว, ภวาสโว, อวิชฺชาสโว – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อาสวา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三漏。是哪三种？欲漏、有漏、无明漏。诸比丘，此即三漏。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘สมาหิโต [Pg.229] สมฺปชาโน, สโต พุทฺธสฺส สาวโก;

อาสเว จ ปชานาติ, อาสวานญฺจ สมฺภวํ.

“佛陀声闻，有定、正知、具念，了知诸漏、诸漏之集、

‘‘ยตฺถ เจตา นิรุชฺฌนฺติ, มคฺคญฺจ ขยคามินํ;

อาสวานํ ขยา ภิกฺขุ, นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโต’’ติ.

亦了知其灭尽之处，与趣向灭尽之道。因诸漏已尽，比丘无有渴爱，已般涅槃。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第七经。

๘. ทุติยอาสวสุตฺตํ

8. 第二漏经

๕๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

57. 此是世尊所说，是阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อาสวา. กตเม ตโย? กามาสโว, ภวาสโว, อวิชฺชาสโว – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อาสวา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三漏。是哪三种？欲漏、有漏、无明漏。诸比丘，此即三漏。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘ยสฺส กามาสโว ขีโณ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

ภวาสโว ปริกฺขีโณ, วิปฺปมุตฺโต นิรูปธิ;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ.

“其欲漏已尽，无明亦离染，有漏已遍尽，解脱无所依。彼担持最后身，已战胜魔罗及其军队。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第八经。

๙. ตณฺหาสุตฺตํ

9. 爱经

๕๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

58. 此是世尊所说，是阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ตณฺหา. กตมา ติสฺโส? กามตณฺหา, ภวตณฺหา, วิภวตณฺหา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ตณฺหา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三渴爱。是哪三者？欲爱、有爱、无有爱。诸比丘，此即三渴爱。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘ตณฺหาโยเคน สํยุตฺตา, รตฺตจิตฺตา ภวาภเว;

เต โยคยุตฺตา มารสฺส, อโยคกฺเขมิโน ชนา;

สตฺตา คจฺฉนฺติ สํสารํ, ชาตีมรณคามิโน.

“为爱轭所系，心染着诸有。彼为魔所缚，未得安稳者，众生趣轮回，经历生与死。

‘‘เย จ ตณฺหํ ปหนฺตฺวาน, วีตตณฺหา ภวาภเว;

เต เว ปารงฺคตา โลเก, เย ปตฺตา อาสวกฺขย’’นฺติ.

“若人断渴爱，于有已无欲，彼等于世间，实已到彼岸，已证诸漏尽。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第九经终。

๑๐. มารเธยฺยสุตฺตํ

10. 魔界经

๕๙. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.230] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

59. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อติกฺกมฺม มารเธยฺยํ อาทิจฺโจว วิโรจติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อติกฺกมฺม มารเธยฺยํ อาทิจฺโจว วิโรจตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，比丘具足三法，超越魔界，如日闪耀。是哪三者？诸比丘，于此，比丘具足无学戒蕴，具足无学定蕴，具足无学慧蕴。诸比丘，比丘具足此三法，超越魔界，如日闪耀。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘สีลํ สมาธิ ปญฺญา จ, ยสฺส เอเต สุภาวิตา;

อติกฺกมฺม มารเธยฺยํ, อาทิจฺโจว วิโรจตี’’ติ.

“戒、定以及慧，若人善修习，超越于魔界，如日普光耀。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第十经终。

ปฐโม วคฺโค นิฏฺฐิโต.

第一品终。

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂曰：

มูลธาตุ อถ เวทนา ทุเว, เอสนา จ ทุเว อาสวา ทุเว;

ตณฺหาโต จ อถ มารเธยฺยโต, วคฺคมาหุ ปฐมนฺติ มุตฺตมนฺติ.

根本界、二受、二求、二漏、渴爱以及魔界，此等说为第一品。

๒. ทุติยวคฺโค

2. 第二品

๑. ปุญฺญกิริยวตฺถุสุตฺตํ

1. 福行事经

๖๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

60. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปุญฺญกิริยวตฺถูนิ. กตมานิ ตีณิ? ทานมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ, สีลมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ, ภาวนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ – อิมานิ [Pg.231] โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปุญฺญกิริยวตฺถูนี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三福业事。是哪三者？布施所成福业事、持戒所成福业事、修行所成福业事。诸比丘，此为三福业事。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘ปุญฺญเมว โส สิกฺเขยฺย, อายตคฺคํ สุขุทฺรยํ;

ทานญฺจ สมจริยญฺจ, เมตฺตจิตฺตญฺจ ภาวเย.

“应修福业，其果长远，能生安乐；应修行布施、平等行与慈心。

‘‘เอเต ธมฺเม ภาวยิตฺวา, ตโย สุขสมุทฺทเย;

อพฺยาปชฺฌํ สุขํ โลกํ, ปณฺฑิโต อุปปชฺชตี’’ติ.

修行此三法，能引生安乐；智者得生于，无害安乐界。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第一经。

๒. จกฺขุสุตฺตํ

2. 眼经

๖๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

61. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, จกฺขูนิ. กตมานิ ตีณิ? มํสจกฺขุ, ทิพฺพจกฺขุ, ปญฺญาจกฺขุ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ จกฺขูนี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三眼。是哪三者？肉眼、天眼、慧眼。诸比丘，此为三眼。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘มํสจกฺขุ ทิพฺพจกฺขุ, ปญฺญาจกฺขุ อนุตฺตรํ;

เอตานิ ตีณิ จกฺขูนิ, อกฺขาสิ ปุริสุตฺตโม.

“肉眼、天眼，以及无上慧眼；人中至上者，宣说此三眼。

‘‘มํสจกฺขุสฺส อุปฺปาโท, มคฺโค ทิพฺพสฺส จกฺขุโน;

ยโต ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญาจกฺขุ อนุตฺตรํ;

ยสฺส จกฺขุสฺส ปฏิลาภา, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

肉眼之生起，为天眼之因；由是智生起，得无上慧眼。因获得此眼，解脱一切苦。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第二经。

๓. อินฺทฺริยสุตฺตํ

3. 根经

๖๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

62. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยานิ. กตมานิ ตีณิ? อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ, อญฺญินฺทฺริยํ, อญฺญาตาวินฺทฺริยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อินฺทฺริยานี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三根。是哪三者？未知当知根(anaññātaññassāmītindriya)、已知根(aññindriya)、具知根(aññātāvindriya)。诸比丘，此为三根。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘เสขสฺส สิกฺขมานสฺส, อุชุมคฺคานุสาริโน;

ขยสฺมึ ปฐมํ ญาณํ, ตโต อญฺญา อนนฺตรา.

“随顺正直道，修行有学者，于灭尽时生初智，其后无间生已知。

‘‘ตโต [Pg.232] อญฺญา วิมุตฺตสฺส, ญาณํ เว โหติ ตาทิโน;

อกุปฺปา เม วิมุตฺตีติ, ภวสํโยชนกฺขยา.

其后解脱者，如是成就人，因有结已尽，生起具知智，自知解脱不动摇。”

‘‘ส เว อินฺทฺริยสมฺปนฺโน, สนฺโต สนฺติปเท รโต;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ.

彼实诸根具足，寂静，乐于寂静之境；已战胜魔罗及其军，持此最后之身。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第三经。

๔. อทฺธาสุตฺตํ

4. 时经

๖๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

63. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อทฺธา. กตเม ตโย? อตีโต อทฺธา, อนาคโต อทฺธา, ปจฺจุปฺปนฺโน อทฺธา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อทฺธา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三时。是哪三时？过去时、未来时、现在时。诸比丘，此即三时。”世尊宣说此义。就此，偈颂如是说：

‘‘อกฺเขยฺยสญฺญิโน สตฺตา, อกฺเขยฺยสฺมึ ปติฏฺฐิตา;

อกฺเขยฺยํ อปริญฺญาย, โยคมายนฺติ มจฺจุโน.

众生执取五蕴想，安住于五蕴之中；未能遍知此五蕴，终将趣向死主之轭。

‘‘อกฺเขยฺยญฺจ ปริญฺญาย, อกฺขาตารํ น มญฺญติ;

ผุฏฺโฐ วิโมกฺโข มนสา, สนฺติปทมนุตฺตรํ.

既已遍知五蕴，不执著于言说者；以心触证解脱，无上寂静之境。

‘‘ส เว อกฺเขยฺยสมฺปนฺโน, สนฺโต สนฺติปเท รโต;

สงฺขายเสวี ธมฺมฏฺโฐ, สงฺขฺยํ โนเปติ เวทคู’’ติ.

彼实具足五蕴智，寂静，乐于寂静之境；依慧而行住于法，通达者不入于计数。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第四经。

๕. ทุจฺจริตสุตฺตํ

5. 恶行经

๖๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

64. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ทุจฺจริตานิ. กตมานิ ตีณิ? กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ทุจฺจริตานี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三恶行。是哪三种？身恶行、语恶行、意恶行。诸比丘，此即三恶行。”世尊宣说此义。就此，偈颂如是说：

‘‘กายทุจฺจริตํ กตฺวา, วจีทุจฺจริตานิ จ;

มโนทุจฺจริตํ กตฺวา, ยญฺจญฺญํ โทสสํหิตํ.

造作身恶行，及诸语恶行，复造意恶行，及其他染于过患之事。

‘‘อกตฺวา [Pg.233] กุสลํ กมฺมํ, กตฺวานากุสลํ พหุํ;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ.

不作善业，多行不善业；身坏命终时，愚者生地狱。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第五经。

๖. สุจริตสุตฺตํ

6. 善行经

๖๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

65. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, สุจริตานิ. กตมานิ ตีณิ? กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สุจริตานี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三善行。是哪三种？身善行、语善行、意善行。诸比丘，此即三善行。”世尊宣说此义。就此，偈颂如是说：

‘‘กายทุจฺจริตํ หิตฺวา, วจีทุจฺจริตานิ จ;

มโนทุจฺจริตํ หิตฺวา, ยญฺจญฺญํ โทสสํหิตํ.

“舍弃身恶行，以及诸语恶行；舍弃意恶行，以及其他染着过失之事。

‘‘อกตฺวากุสลํ กมฺมํ, กตฺวาน กุสลํ พหุํ;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ.

不作不善业，多作诸善业；智者身坏后，往生于天界。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第六经。

๗. โสเจยฺยสุตฺตํ

7. 清净经

๖๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

66. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, โสเจยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? กายโสเจยฺยํ, วจีโสเจยฺยํ, มโนโสเจยฺยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ โสเจยฺยานี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三种清净。是哪三种呢？身清净、语清净、意清净。诸比丘，此即是三种清净。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘กายสุจึ วจีสุจึ, เจโตสุจิมนาสวํ;

สุจึ โสเจยฺยสมฺปนฺนํ, อาหุ สพฺพปฺปหายิน’’นฺติ.

“身清净、语清净，心清净而无漏；具足清净之纯净者，舍弃一切，被称为‘清净者’。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第七经。

๘. โมเนยฺยสุตฺตํ

8. 贤智经

๖๗. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.234] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

67. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, โมเนยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? กายโมเนยฺยํ, วจีโมเนยฺยํ, มโนโมเนยฺยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ โมเนยฺยานี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三种贤智。是哪三种呢？身贤智、语贤智、意贤智。诸比丘，此即是三种贤智。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘กายมุนึ วจีมุนึ, มโนมุนิมนาสวํ;

มุนึ โมเนยฺยสมฺปนฺนํ, อาหุ นินฺหาตปาปก’’นฺติ.

“身之牟尼、语之牟尼，意之牟尼而无漏；具足贤智之牟尼，被称为‘已洗净罪恶者’。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第八经。

๙. ปฐมราคสุตฺตํ

9. 第一贪经

๖๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

68. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ราโค อปฺปหีโน, โทโส อปฺปหีโน, โมโห อปฺปหีโน – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘พทฺโธ มารสฺส ปฏิมุกฺกสฺส มารปาโส ยถากามกรณีโย ปาปิมโต’. ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ราโค ปหีโน, โทโส ปหีโน, โมโห ปหีโน – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘อพทฺโธ มารสฺส โอมุกฺกสฺส มารปาโส น ยถา กามกรณีโย ปาปิมโต’’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，任何人若贪未断、嗔未断、痴未断，诸比丘，此人被称为‘为魔罗所缚，已套上魔罗的绳索，可任由恶者摆布’。诸比丘，任何人若贪已断、嗔已断、痴已断，诸比丘，此人被称为‘未为魔罗所缚，已解开魔罗的绳索，不可任由恶者摆布’。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘ยสฺส ราโค จ โทโส จ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

ตํ ภาวิตตฺตญฺญตรํ, พฺรหฺมภูตํ ตถาคตํ;

พุทฺธํ เวรภยาตีตํ, อาหุ สพฺพปฺปหายิน’’นฺติ.

“于彼，贪、嗔与无明皆已离染；称彼为已修成者、已成梵者、如来、佛陀，已越渡怨与畏、舍弃一切者。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第九经终。

๑๐. ทุติยราคสุตฺตํ

10. 第二贪经

๖๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

69. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา ราโค อปฺปหีโน, โทโส อปฺปหีโน, โมโห อปฺปหีโน – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, น ‘อตริ [Pg.235] สมุทฺทํ สอูมึ สวีจึ สาวฏฺฏํ สคหํ สรกฺขสํ’. ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา ราโค ปหีโน, โทโส ปหีโน, โมโห ปหีโน – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘อตริ สมุทฺทํ สอูมึ สวีจึ สาวฏฺฏํ สคหํ สรกฺขสํ, ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，任何比丘或比丘尼，若贪未断、嗔未断、痴未断——诸比丘，此则被称为‘未渡过有波涛、有浪涛、有漩涡、有水怪、有罗刹之大海’。诸比丘，任何比丘或比丘尼，若贪已断、嗔已断、痴已断——诸比丘，此则被称为‘已渡过有波涛、有浪涛、有漩涡、有水怪、有罗刹之大海，已渡过，已到达彼岸，立于陆地之婆罗门’。”世尊说了此义。对此，此处如是说：

‘‘ยสฺส ราโค จ โทโส จ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

โสมํ สมุทฺทํ สคหํ สรกฺขสํ, สอูมิภยํ ทุตฺตรํ อจฺจตาริ.

“于彼，贪、嗔与无明皆已离染；彼已越渡此有水怪、有罗刹、有波涛之畏、难渡之大海。

‘‘สงฺคาติโค มจฺจุชโห นิรูปธิ, ปหาสิ ทุกฺขํ อปุนพฺภวาย;

อตฺถงฺคโต โส น ปมาณเมติ, อโมหยิ มจฺจุราชนฺติ พฺรูมี’’ติ.

“越渡执著，舍弃死亡，无有依执，为不再有而断苦。彼已寂灭，不可度量，我言彼已迷惑死王。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第十经终。

ทุติโย วคฺโค นิฏฺฐิโต.

第二品终。

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂曰：

ปุญฺญํ จกฺขุ อถ อินฺทฺริยานิ, อทฺธา จ จริตํ ทุเว โสจิ ;

มุโน อถ ราคทุเว, ปุน วคฺคมาหุ ทุติยมุตฺตมนฺติ.

“福、眼与诸根，道与行，二清净；牟尼与二贪，此为第二殊胜品。”

๓. ตติยวคฺโค

3. 第三品

๑. มิจฺฉาทิฏฺฐิกสุตฺตํ

1. 邪见经

๗๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

70. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻——

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

“诸比丘，我曾见有众生具足身恶行、语恶行、意恶行，诽谤圣者，持有邪见，执取邪见之业。他们身坏命终之后，投生到恶趣、恶道、堕处、地狱。

‘‘ตํ [Pg.236] โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, นาญฺญสฺส สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา สุตฺวา วทามิ. ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อปิ จ, ภิกฺขเว, ยเทว สามํ ญาตํ สามํ ทิฏฺฐํ สามํ วิทิตํ ตเทวาหํ วทามิ.

“诸比丘，我并非听闻其他沙门或婆罗门后而说此法。诸比丘，我亲见有众生具足身恶行、语恶行、意恶行，诽谤圣者，具足邪见，受持邪见之业。他们身坏命终后，往生于恶处、恶趣、堕处、地狱。诸比丘，我只说自己亲知、亲见、亲证之法。”

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，我亲见有众生具足身恶行、语恶行、意恶行，诽谤圣者，具足邪见，受持邪见之业。他们身坏命终后，往生于恶处、恶趣、堕处、地狱。”世尊宣说此义。就此而说偈言：

‘‘มิจฺฉา มนํ ปณิธาย, มิจฺฉา วาจญฺจ ภาสิย ;

มิจฺฉา กมฺมานิ กตฺวาน, กาเยน อิธ ปุคฺคโล.

“于此世间人，心怀邪愿已，复说鄙恶语，身亦造邪业。

‘‘อปฺปสฺสุตาปุญฺญกโร, อปฺปสฺมึ อิธ ชีวิเต;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ.

“少闻不作福，于此短生中，身坏无慧者，彼则生地狱。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是闻。第一经竟。

๒. สมฺมาทิฏฺฐิกสุตฺตํ

2. 正见经

๗๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

71. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我曾如是闻：

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา.

“诸比丘，我亲见有众生具足身善行、语善行、意善行，不诽谤圣者，具足正见，受持正见之业。他们身坏命终后，往生于善趣、天界。”

‘‘ตํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, นาญฺญสฺส สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา สุตฺวา วทามิ. ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ [Pg.237] มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา. อปิ จ, ภิกฺขเว, ยเทว สามํ ญาตํ สามํ ทิฏฺฐํ สามํ วิทิตํ ตเทวาหํ วทามิ.

“诸比丘，我并非听闻自其他沙门或婆罗门而说。诸比丘，我亲见有众生具足身善行、语善行、意善行，不诽谤圣者，具足正见，受持正见之业。他们身坏命终之后，投生于善趣、天界。诸比丘，我仅说自己亲知、亲见、亲证之事。”

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，我亲见有众生具足身善行、语善行、意善行，不诽谤圣者，具足正见，受持正见之业。他们身坏命终之后，投生于善趣、天界。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘สมฺมา มนํ ปณิธาย, สมฺมา วาจญฺจ ภาสิย ;

สมฺมา กมฺมานิ กตฺวาน, กาเยน อิธ ปุคฺคโล.

“此世之人，善安立意，善说正语，以身行正业。

‘‘พหุสฺสุโต ปุญฺญกโร, อปฺปสฺมึ อิธ ชีวิเต;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ.

“多闻积福者，此生寿短暂；身坏具慧者，投生于天界。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第二经。

๓. นิสฺสรณิยสุตฺตํ

3. 出离经

๗๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

72. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, นิสฺสรณิยา ธาตุโย. กตมา ติสฺโส? กามานเมตํ นิสฺสรณํ ยทิทํ เนกฺขมฺมํ, รูปานเมตํ นิสฺสรณํ ยทิทํ อารุปฺปํ, ยํ โข ปน กิญฺจิ ภูตํ สงฺขตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ นิโรโธ ตสฺส นิสฺสรณํ – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส นิสฺสรณิยา ธาตุโย’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三出离界。是哪三种呢？欲(kāma)之出离，即是离欲(nekkhamma)；色(rūpa)之出离，即是无色(āruppa)；凡所有已生、有为、缘生之法，其灭(nirodha)即是出离。诸比丘，此即三出离界。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘กามนิสฺสรณํ ญตฺวา, รูปานญฺจ อติกฺกมํ;

สพฺพสงฺขารสมถํ, ผุสํ อาตาปิ สพฺพทา.

“了知欲出离，亦超越诸色，热心恒触证，一切行寂止。

‘‘ส เว สมฺมทฺทโส ภิกฺขุ, ยโต ตตฺถ วิมุจฺจติ;

อภิญฺญาโวสิโต สนฺโต, ส เว โยคาติโค มุนี’’ติ.

“彼实正见比丘，于彼处得解脱；已证胜智寂静，实为越轭之牟尼。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第三经。

๔. สนฺตตรสุตฺตํ

4. 更寂静经

๗๓. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.238] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

73. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘รูเปหิ, ภิกฺขเว, อรูปา สนฺตตรา, อรูเปหิ นิโรโธ สนฺตตโร’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，无色有比色有更寂静，灭尽比无色有更寂静。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘เย จ รูปูปคา สตฺตา, เย จ อรูปฏฺฐายิโน ;

นิโรธํ อปฺปชานนฺตา, อาคนฺตาโร ปุนพฺภวํ.

若有众生趣色有，或有安住无色有，彼不知晓于灭尽，还来复归于后有。

‘‘เย จ รูเป ปริญฺญาย, อรูเปสุ อสณฺฐิตา;

นิโรเธ เย วิมุจฺจนฺติ, เต ชนา มจฺจุหายิโน.

若已遍知于诸色，亦不住于无色有，于彼灭尽得解脱，斯人超越死亡主。

‘‘กาเยน อมตํ ธาตุํ, ผุสยิตฺวา นิรูปธึ;

อุปธิปฺปฏินิสฺสคฺคํ, สจฺฉิกตฺวา อนาสโว;

เทเสติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, อโสกํ วิรชํ ปท’’นฺติ.

无漏正等觉，亲身已触证，无依不死界，现证诸依舍，宣说无忧恼，清净无尘境。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第四经。

๕. ปุตฺตสุตฺตํ

5. 子经

๗๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

74. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุตฺตา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อติชาโต, อนุชาโต, อวชาโตติ.

“诸比丘，有此三种儿子存在、出现于世间。是哪三种呢？所谓超生子、随生子、劣生子。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุตฺโต อติชาโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุตฺตสฺส มาตาปิตโร โหนฺติ น พุทฺธํ สรณํ คตา, น ธมฺมํ สรณํ คตา, น สงฺฆํ สรณํ คตา; ปาณาติปาตา อปฺปฏิวิรตา, อทินฺนาทานา อปฺปฏิวิรตา, กาเมสุมิจฺฉาจารา อปฺปฏิวิรตา, มุสาวาทา อปฺปฏิวิรตา, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา อปฺปฏิวิรตา, ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา. ปุตฺโต จ เนสํ โหติ พุทฺธํ สรณํ คโต, ธมฺมํ สรณํ คโต, สงฺฆํ สรณํ คโต; ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต, มุสาวาทา ปฏิวิรโต, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต, สีลวา กลฺยาณธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุตฺโต อติชาโต โหติ.

“诸比丘，儿子如何是超生子呢？诸比丘，于此，有子的父母不皈依佛、不皈依法、不皈依僧；不远离杀生、不远离不与取、不远离欲邪行、不远离妄语、不远离作为放逸之因的谷酒与果酒等麻醉品；是恶戒者、恶法者。而他们的儿子则皈依佛、皈依法、皈依僧；远离杀生、远离不与取、远离欲邪行、远离妄语、远离作为放逸之因的谷酒与果酒等麻醉品；是具戒者、善法者。诸比丘，儿子如是为超生子。”

‘‘กถญฺจ[Pg.239], ภิกฺขเว, ปุตฺโต อนุชาโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุตฺตสฺส มาตาปิตโร โหนฺติ พุทฺธํ สรณํ คตา, ธมฺมํ สรณํ คตา, สงฺฆํ สรณํ คตา; ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา, อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา, มุสาวาทา ปฏิวิรตา, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา. ปุตฺโตปิ เนสํ โหติ พุทฺธํ สรณํ คโต, ธมฺมํ สรณํ คโต, สงฺฆํ สรณํ คโต; ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต, มุสาวาทา ปฏิวิรโต, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต, สีลวา กลฺยาณธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุตฺโต อนุชาโต โหติ.

“诸比丘，怎样是随生子呢？诸比丘，于此，有子的父母是皈依佛、皈依法、皈依僧者；是远离杀生、远离不与取、远离欲邪行、远离妄语、远离作为放逸之因的谷酒与果酒者；是具戒、善法者。他们的儿子也是皈依佛、皈依法、皈依僧者；是远离杀生、远离不与取、远离欲邪行、远离妄语、远离作为放逸之因的谷酒与果酒者；是具戒、善法者。诸比丘，儿子如此是随生子。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุตฺโต อวชาโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุตฺตสฺส มาตาปิตโร โหนฺติ พุทฺธํ สรณํ คตา, ธมฺมํ สรณํ คตา, สงฺฆํ สรณํ คตา; ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา, อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา, มุสาวาทา ปฏิวิรตา, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา, สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา. ปุตฺโต จ เนสํ โหติ น พุทฺธํ สรณํ คโต, น ธมฺมํ สรณํ คโต, น สงฺฆํ สรณํ คโต; ปาณาติปาตา อปฺปฏิวิรโต, อทินฺนาทานา อปฺปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา อปฺปฏิวิรโต, มุสาวาทา อปฺปฏิวิรโต, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา อปฺปฏิวิรโต, ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุตฺโต อวชาโต โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุตฺตา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，怎样是劣生子呢？诸比丘，于此，有子的父母是皈依佛、皈依法、皈依僧者；是远离杀生、远离不与取、远离欲邪行、远离妄语、远离作为放逸之因的谷酒与果酒者；是具戒、善法者。而他们的儿子却不皈依佛、不皈依法、不皈依僧；不远离杀生、不远离不与取、不远离欲邪行、不远离妄语、不远离作为放逸之因的谷酒与果酒；是恶戒、恶法者。诸比丘，儿子如此是劣生子。诸比丘，这三种儿子存在于世间。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘อติชาตํ อนุชาตํ, ปุตฺตมิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา;

อวชาตํ น อิจฺฉนฺติ, โย โหติ กุลคนฺธโน.

智者期望超生子、随生子；不欲劣生子，其为败坏家族者。

‘‘เอเต โข ปุตฺตา โลกสฺมึ, เย ภวนฺติ อุปาสกา;

สทฺธา สีเลน สมฺปนฺนา, วทญฺญู วีตมจฺฉรา;

จนฺโท อพฺภฆนา มุตฺโต, ปริสาสุ วิโรจเร’’ติ.

“此等世间之子，彼等乃优婆塞；具足信与戒，慷慨离悭吝；犹如明月脱离云翳，于大众中放光。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第五经。

๖. อวุฏฺฐิกสุตฺตํ

6. 不雨经

๗๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

75. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อวุฏฺฐิกสโม, ปเทสวสฺสี, สพฺพตฺถาภิวสฺสี.

“诸比丘，有此三种人存在、出现于世间。是哪三种呢？如不雨者、于局部降雨者、于一切处普雨者。”

‘‘กถญฺจ[Pg.240], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อวุฏฺฐิกสโม โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺเพสญฺเญว น ทาตา โหติ, สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวนิพฺพกยาจกานํ อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อวุฏฺฐิกสโม โหติ.

“诸比丘，云何为如不雨之人？在此，诸比丘，有一种人，他对一切沙门、婆罗门、贫困者、行路者、乞求者，皆不布施饮食、衣服、车乘、花鬘、香、涂香、床座、住所、灯明。诸比丘，如此之人，即为如不雨者。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปเทสวสฺสี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เอกจฺจานํ ทาตา (โหติ), เอกจฺจานํ น ทาตา โหติ สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวนิพฺพกยาจกานํ อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปเทสวสฺสี โหติ.

“诸比丘，云何为于局部降雨之人？在此，诸比丘，有一种人，他对某些沙门、婆罗门、贫困者、行路者、乞求者布施饮食、衣服、车乘、花鬘、香、涂香、床座、住所、灯明，而对某些人则不布施。诸比丘，如此之人，即为于局部降雨者。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สพฺพตฺถาภิวสฺสี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺเพสํว เทติ, สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวนิพฺพกยาจกานํ อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สพฺพตฺถาภิวสฺสี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，云何为于一切处普雨之人？在此，诸比丘，有一种人，他对一切沙门、婆罗门、贫困者、行路者、乞求者布施饮食、衣服、车乘、花鬘、香、涂香、床座、住所、灯明。诸比丘，如此之人，即为于一切处普雨者。诸比丘，有此三种人存在、出现于世间。”世尊宣说了此义。就此，偈颂如是说：

‘‘น สมเณ น พฺราหฺมเณ, น กปณทฺธิกวนิพฺพเก;

ลทฺธาน สํวิภาเชติ, อนฺนํ ปานญฺจ โภชนํ;

ตํ เว อวุฏฺฐิกสโมติ, อาหุ นํ ปุริสาธมํ.

“获得食物、饮料与餐食，却不与沙门、婆罗门、贫困者、行路者、乞求者分享；人们称此卑下之人，实如不降雨者。”

‘‘เอกจฺจานํ น ททาติ, เอกจฺจานํ ปเวจฺฉติ;

ตํ เว ปเทสวสฺสีติ, อาหุ เมธาวิโน ชนา.

“对一些人布施，对另一些人不布施；智者称之为‘局部之雨’。”

‘‘สุภิกฺขวาโจ ปุริโส, สพฺพภูตานุกมฺปโก;

อาโมทมาโน ปกิเรติ, เทถ เทถาติ ภาสติ.

“言语和悦之人，悲悯一切众生；他满怀欢喜地普施，并说道：‘布施吧！布施吧！’”

‘‘ยถาปิ เมโฆ ถนยิตฺวา, คชฺชยิตฺวา ปวสฺสติ;

ถลํ นินฺนญฺจ ปูเรติ, อภิสนฺทนฺโตว วารินา.

“犹如云雷鸣、轰响而降雨，以其雨水充满高地与低谷，使其满溢。”

‘‘เอวเมว [Pg.241] อิเธกจฺโจ, ปุคฺคโล โหติ ตาทิโส;

ธมฺเมน สํหริตฺวาน, อุฏฺฐานาธิคตํ ธนํ;

ตปฺเปติ อนฺนปาเนน, สมฺมา ปตฺเต วนิพฺพเก’’ติ.

“同样，于此世间，有这样一种人；他如法地积集财富，通过勤奋努力而获得；他以饮食，令前来求乞者们心满意足。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第六经。

๗. สุขปตฺถนาสุตฺตํ

7. 希求快乐经

๗๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

76. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, สุขานิ ปตฺถยมาโน สีลํ รกฺเขยฺย ปณฺฑิโต. กตมานิ ตีณิ? ปสํสา เม อาคจฺฉตูติ สีลํ รกฺเขยฺย ปณฺฑิโต, โภคา เม อุปฺปชฺชนฺตูติ สีลํ รกฺเขยฺย ปณฺฑิโต, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามีติ สีลํ รกฺเขยฺย ปณฺฑิโต. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สุขานิ ปตฺถยมาโน สีลํ รกฺเขยฺย ปณฺฑิโต’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，智者若希求三种快乐，则应守护戒行。是哪三种呢？‘愿我获得赞誉’——为此，智者应守护戒行；‘愿我获得财富’——为此，智者应守护戒行；‘愿我身坏命终之后，得生善趣、天界’——为此，智者应守护戒行。诸比丘，智者若希求这三种快乐，则应守护戒行。”世尊宣说了此义。就此，经中如此说道：

‘‘สีลํ รกฺเขยฺย เมธาวี, ปตฺถยาโน ตโย สุเข;

ปสํสํ วิตฺตลาภญฺจ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทนํ.

“智者希求三种乐，应当守护其戒行：即赞誉、财富之获得，以及命终之后于天界的欢喜。”

‘‘อกโรนฺโตปิ เจ ปาปํ, กโรนฺตมุปเสวติ;

สงฺกิโย โหติ ปาปสฺมึ, อวณฺโณ จสฺส รูหติ.

“虽不亲作恶，若近作恶者，亦会因恶行被疑，且恶名远扬。”

‘‘ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํ, ยาทิสํ จูปเสวติ;

ส เว ตาทิสโก โหติ, สหวาโส หิ ตาทิโส.

“结交何等友，亲近何等人，他便成何样，同住者亦然。”

‘‘เสวมาโน เสวมานํ, สมฺผุฏฺโฐ สมฺผุสํ ปรํ;

สโร ทิทฺโธ กลาปํว, อลิตฺตมุปลิมฺปติ;

อุปเลปภยา ธีโร, เนว ปาปสขา สิยา.

“交往者相互影响，接触者相互沾染；犹如毒箭污秽箭筒，未涂毒者亦被染。智者畏惧此污染，故不与恶人为友。”

‘‘ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน, โย นโร อุปนยฺหติ;

กุสาปิ ปูติ วายนฺติ, เอวํ พาลูปเสวนา.

“若人以吉祥草(kusa)包裹腐鱼，连吉祥草也散发腐臭；亲近愚人亦复如是。”

‘‘ตครญฺจ ปลาเสน, โย นโร อุปนยฺหติ;

ปตฺตาปิ สุรภิ วายนฺติ, เอวํ ธีรูปเสวนา.

“若人以树叶包裹多伽罗香(tagara)，连树叶也散发芳香；亲近智者亦复如是。”

‘‘ตสฺมา [Pg.242] ปตฺตปุฏสฺเสว, ญตฺวา สมฺปากมตฺตโน;

อสนฺเต นุปเสเวยฺย, สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต;

อสนฺโต นิรยํ เนนฺติ, สนฺโต ปาเปนฺติ สุคฺคติ’’นฺติ.

是故，智者当知自身之果报如叶包物，不应亲近恶人，而应亲近善士；恶人引至地狱，善士导向善趣。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第七经。

๘. ภิทุรสุตฺตํ

8. 易坏经

๗๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

77. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻——

‘‘ภิทุรายํ, ภิกฺขเว, กาโย, วิญฺญาณํ วิราคธมฺมํ, สพฺเพ อุปธี อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，此身易坏，识具离贪之性，一切所依(upadhi)皆是无常、苦、变易之法。”世尊宣说此义。关于此义，经中如是说——

‘‘กายญฺจ ภิทุรํ ญตฺวา, วิญฺญาณญฺจ วิราคุนํ ;

อุปธีสุ ภยํ ทิสฺวา, ชาติมรณมจฺจคา;

สมฺปตฺวา ปรมํ สนฺตึ, กาลํ กงฺขติ ภาวิตตฺโต’’ติ.

“了知身之易坏，及识之离贪；见诸所依之怖畏，超越生死。已达究竟寂静，修成者待时而终。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第八经。

๙. ธาตุโสสํสนฺทนสุตฺตํ

9. 界相应经

๗๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

78. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻——

‘‘ธาตุโส, ภิกฺขเว, สตฺตา สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา สตฺตา หีนาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, กลฺยาณาธิมุตฺติกา สตฺตา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ.

“诸比丘，众生依其界而交往、会合。意乐下劣的众生，与意乐下劣的众生交往、会合；意乐贤善的众生，与意乐贤善的众生交往、会合。

‘‘อตีตมฺปิ, ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ. หีนาธิมุตฺติกา สตฺตา หีนาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ, กลฺยาณาธิมุตฺติกา สตฺตา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ.

“诸比丘，于过去世，众生亦是依其界而交往、会合。意乐下劣的众生，与意乐下劣的众生交往、会合；意乐贤善的众生，与意乐贤善的众生交往、会合。

‘‘อนาคตมฺปิ[Pg.243], ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา สตฺตา หีนาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ, กลฺยาณาธิมุตฺติกา สตฺตา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ.

“诸比丘，于未来世，众生亦将依其界而交往、会合。意乐下劣的众生，将与意乐下劣的众生交往、会合；意乐贤善的众生，将与意乐贤善的众生交往、会合。

‘‘เอตรหิปิ, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนํ อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา สตฺตา หีนาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, กลฺยาณาธิมุตฺติกา สตฺตา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，即使在现在，众生亦依其界而交往、会合。意乐下劣的众生，与意乐下劣的众生交往、会合；意乐善妙的众生，与意乐善妙的众生交往、会合。”世尊说了此义。对此，是这样说的——

‘‘สํสคฺคา วนโถ ชาโต, อสํสคฺเคน ฉิชฺชติ;

ปริตฺตํ ทารุมารุยฺห, ยถา สีเท มหณฺณเว.

“交往生贪爱，不交则断绝；犹如乘小筏，沉没于大海。

‘‘เอวํ กุสีตมาคมฺม, สาธุชีวีปิ สีทติ;

ตสฺมา ตํ ปริวชฺเชยฺย, กุสีตํ หีนวีริยํ.

如是依懒人，善活者亦沉；是故当远离，懈怠劣勤者。

‘‘ปวิวิตฺเตหิ อริเยหิ, ปหิตตฺเตหิ ฌายิภิ;

นิจฺจํ อารทฺธวีริเยหิ, ปณฺฑิเตหิ สหาวเส’’ติ.

当与圣贤智者同住，彼等乐远离、心专注、常习禅、恒精进。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第九经。

๑๐. ปริหานสุตฺตํ

10. 第十 退失经

๗๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

79. 此乃世尊所说，此乃阿罗汉所说，我如是闻——

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ กมฺมาราโม โหติ, กมฺมรโต, กมฺมารามตมนุยุตฺโต; ภสฺสาราโม โหติ, ภสฺสรโต, ภสฺสารามตมนุยุตฺโต; นิทฺทาราโม โหติ, นิทฺทารโต, นิทฺทารามตมนุยุตฺโต. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

“诸比丘，有此三法，会导致有学比丘退失。是哪三法呢？诸比丘，于此，有学比丘乐于事务、喜好事务、专致于事务；乐于言谈、喜好言谈、专致于言谈；乐于睡眠、喜好睡眠、专致于睡眠。诸比丘，此三法会导致有学比丘退失。

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ น กมฺมาราโม โหติ, น กมฺมรโต, น กมฺมารามตมนุยุตฺโต; น ภสฺสาราโม โหติ, น ภสฺสรโต, น ภสฺสารามตมนุยุตฺโต; น นิทฺทาราโม โหติ, น นิทฺทารโต[Pg.244], น นิทฺทารามตมนุยุตฺโต. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三法，能使有学比丘不退失。是哪三法呢？诸比丘，于此，有学比丘不乐于事务、不喜好事务、不专致于事务；不乐于言谈、不喜好言谈、不专致于言谈；不乐于睡眠、不喜好睡眠、不专致于睡眠。诸比丘，此三法能使有学比丘不退失。”世尊说了此义。对此，是这样说的——

‘‘กมฺมาราโม ภสฺสาราโม, นิทฺทาราโม จ อุทฺธโต;

อภพฺโพ ตาทิโส ภิกฺขุ, ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตมํ.

乐于事务与闲聊，嗜睡且轻躁；如是比丘，不能触证无上正等觉。

‘‘ตสฺมา หิ อปฺปกิจฺจสฺส, อปฺปมิทฺโธ อนุทฺธโต;

ภพฺโพ โส ตาทิโส ภิกฺขุ, ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตม’’นฺติ.

是故，事务少，少睡眠，不轻躁；如是比丘，能触证无上正等觉。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

此亦世尊所说，我如是闻。第十经。

ตติโย วคฺโค นิฏฺฐิโต.

第三品终。

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂——

ทฺเว ทิฏฺฐี นิสฺสรณํ รูปํ, ปุตฺโต อวุฏฺฐิเกน จ;

สุขา จ ภิทุโร ธาตุ, ปริหาเนน เต ทสาติ.

二见、出离、色、子、无雨、乐、易坏、界、退失，此为十经。

๔. จตุตฺถวคฺโค

4. 第四品

๑. วิตกฺกสุตฺตํ

1. 寻经

๘๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

80. 此乃世尊所说，此乃阿罗汉所说，我如是闻——

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อกุสลวิตกฺกา. กตเม ตโย? อนวญฺญตฺติปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก, ลาภสกฺการสิโลกปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก, ปรานุทฺทยตาปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อกุสลวิตกฺกา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三不善寻。是哪三寻呢？与不被轻蔑相应的寻、与利得、恭敬、名声相应的寻、与关爱他人相应的寻。诸比丘，此三不善寻。”世尊如是说。于此，如是说：

‘‘อนวญฺญตฺติสํยุตฺโต, ลาภสกฺการคารโว;

สหนนฺที อมจฺเจหิ, อารา สํโยชนกฺขยา.

与不被轻蔑相应，尊重利养恭敬，与亲友同乐者，远离诸结之尽。

‘‘โย จ ปุตฺตปสุํ หิตฺวา, วิวาเห สํหรานิ จ;

ภพฺโพ โส ตาทิโส ภิกฺขุ, ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตม’’นฺติ.

若舍弃子女、牲畜、婚嫁与资财；如是比丘，能触证无上正等觉。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

此亦世尊所说，我如是闻。第一经。

๒. สกฺการสุตฺตํ

2. 恭敬经

๘๑. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.245] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

81. 此乃世尊所说，此乃阿罗汉所说，我如是闻——

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา สกฺกาเรน อภิภูตา, ปริยาทินฺนจิตฺตา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

“诸比丘，我曾见过有情被恭敬所胜伏，心被占据，身坏命终后，投生到恶趣、恶道、堕处、地狱。

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา อสกฺกาเรน อภิภูตา, ปริยาทินฺนจิตฺตา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

“诸比丘，我曾见过有情被不恭敬所胜伏，心被占据，身坏命终后，投生到恶趣、恶道、堕处、地狱。

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา สกฺกาเรน จ อสกฺกาเรน จ ตทุภเยน อภิภูตา, ปริยาทินฺนจิตฺตา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

“诸比丘，我曾见过有情被恭敬与不恭敬两者所胜伏，心被占据，身坏命终后，投生到恶趣、恶道、堕处、地狱。

‘‘ตํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, นาญฺญสฺส สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา สุตฺวา วทามิ; ( ) อปิ จ, ภิกฺขเว, ยเทว เม สามํ ญาตํ สามํ ทิฏฺฐํ สามํ วิทิตํ ตเมวาหํ วทามิ.

“诸比丘，我并非听闻其他沙门或婆罗门后才说；诸比丘，我只说我亲自所知、亲见、亲证之事。”

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา สกฺกาเรน อภิภูตา, ปริยาทินฺนจิตฺตา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

“诸比丘，我曾见过众生被恭敬所胜伏，心被攫取，身坏死后，投生到恶趣、恶道、堕处、地狱。”

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา อสกฺกาเรน อภิภูตา, ปริยาทินฺนจิตฺตา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

“诸比丘，我曾见过众生被不恭敬所胜伏，心被攫取，身坏死后，投生到恶趣、恶道、堕处、地狱。”

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, สตฺตา สกฺกาเรน จ อสกฺกาเรน จ ตทุภเยน อภิภูตา, ปริยาทินฺนจิตฺตา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，我曾见过众生被恭敬与不恭敬两者所胜伏，心被攫取，身坏死后，投生到恶趣、恶道、堕处、地狱。”世尊如是说。于此，如是说——

‘‘ยสฺส สกฺกริยมานสฺส, อสกฺกาเรน จูภยํ;

สมาธิ น วิกมฺปติ, อปฺปมาทวิหาริโน.

“于受恭敬、不受恭敬或此二者，安住于不放逸者，其三昧不动摇。

‘‘ตํ [Pg.246] ฌายินํ สาตติกํ, สุขุมํ ทิฏฺฐิวิปสฺสกํ;

อุปาทานกฺขยารามํ, อาหุ สปฺปุริโส อิตี’’ติ.

彼恒常禅修，具微细内观之见，乐于诸取灭尽，人称之为善士。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第二经竟。

๓. เทวสทฺทสุตฺตํ

3. 天声经

๘๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

82. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻——

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, เทเวสุ เทวสทฺทา นิจฺฉรนฺติ สมยา สมยํ อุปาทาย. กตเม ตโย? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย เจเตติ, ตสฺมึ สมเย เทเวสุ เทวสทฺโท นิจฺฉรติ – ‘เอโส อริยสาวโก มาเรน สทฺธึ สงฺคามาย เจเตตี’ติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม เทเวสุ เทวสทฺโท นิจฺฉรติ สมยา สมยํ อุปาทาย.

“诸比丘，有三种天声，适时从诸天中发出。是哪三种呢？诸比丘，当圣弟子剃除须发，穿上袈裟衣，立志从在家而出家、过无家生活时，那时天声便会发出：‘这位圣弟子正在立志与魔罗（Māra）战斗！’诸比丘，这是第一种天声，适时从诸天中发出。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ สมเย อริยสาวโก สตฺตนฺนํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ, ตสฺมึ สมเย เทเวสุ เทวสทฺโท นิจฺฉรติ – ‘เอโส อริยสาวโก มาเรน สทฺธึ สงฺคาเมตี’ติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย เทเวสุ เทวสทฺโท นิจฺฉรติ สมยา สมยํ อุปาทาย.

“再者，诸比丘，当圣弟子致力于修习七菩提分法而住时，那时诸天中发出天神之声：‘这位圣弟子正在与魔罗交战！’诸比丘，这是在诸天中因时而起的第二种天神之声。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ สมเย อริยสาวโก อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย เทเวสุ เทวสทฺโท นิจฺฉรติ – ‘เอโส อริยสาวโก วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อภิวิชิย อชฺฌาวสตี’ติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย เทเวสุ เทวสทฺโท นิจฺฉรติ สมยา สมยํ อุปาทาย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย เทเวสุ เทวสทฺทา นิจฺฉรนฺติ สมยา สมยํ อุปาทายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“再者，诸比丘，当圣弟子因诸漏已尽，于现法中，以无漏之心解脱、慧解脱，自证、现证、具足而住时，那时诸天中发出天神之声：‘这位圣弟子已赢得战斗，并征服战场的关键而住！’诸比丘，这是在诸天中因时而起的第三种天神之声。诸比丘，此即是在诸天中因时而起的三种天神之声。”世尊宣说此义。就此而说：

‘‘ทิสฺวา วิชิตสงฺคามํ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวกํ;

เทวตาปิ นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

“见彼胜战者，正等觉者之声闻，伟大无畏者，诸天亦礼敬。”

‘‘นโม [Pg.247] เต ปุริสาชญฺญ, โย ตฺวํ ทุชฺชยมชฺฌภู;

เชตฺวาน มจฺจุโน เสนํ, วิโมกฺเขน อนาวรํ.

“礼敬您，人中良马(purisājañña)！您已征服难胜者，以无碍解脱，战胜死神之军。”

‘‘อิติ เหตํ นมสฺสนฺติ, เทวตา ปตฺตมานสํ;

ตญฺหิ ตสฺส น ปสฺสนฺติ, เยน มจฺจุวสํ วเช’’ติ.

“诸天如是敬，心意已达者，于彼不见有，令其趣向死亡掌控之缘。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第三经竟。

๔. ปญฺจปุพฺพนิมิตฺตสุตฺตํ

4. 五前相经

๘๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

83. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我曾如是闻：

‘‘ยทา, ภิกฺขเว, เทโว เทวกายา จวนธมฺโม โหติ, ปญฺจสฺส ปุพฺพนิมิตฺตานิ ปาตุภวนฺติ – มาลา มิลายนฺติ, วตฺถานิ กิลิสฺสนฺติ, กจฺเฉหิ เสทา มุจฺจนฺติ, กาเย ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกมติ, สเก เทโว เทวาสเน นาภิรมตีติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, เทวา ‘จวนธมฺโม อยํ เทวปุตฺโต’ติ อิติ วิทิตฺวา ตีหิ วาจาหิ อนุโมเทนฺติ – ‘อิโต, โภ, สุคตึ คจฺฉ, สุคตึ คนฺตฺวา สุลทฺธลาภํ ลภ, สุลทฺธลาภํ ลภิตฺวา สุปฺปติฏฺฐิโต ภวาหี’’’ติ.

“诸比丘，当天人将从天众中命终时，会出现五种前兆：花鬘枯萎、衣服污秽、腋下流汗、身上容光消失、天人不再乐于自己的天座。诸比丘，诸天知道‘这位天子将要命终’后，便以三言祝福他：‘贤友，从此去往善趣！去往善趣后，获得善得之利！获得善得之利后，愿你善安住！’”

เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กินฺนุ โข, ภนฺเต, เทวานํ สุคติคมนสงฺขาตํ; กิญฺจ, ภนฺเต, เทวานํ สุลทฺธลาภสงฺขาตํ; กึ ปน, ภนฺเต, เทวานํ สุปฺปติฏฺฐิตสงฺขาต’’นฺติ?

此话讲完后，有一位比丘对世尊这么说：“尊者，诸天所说的‘去往善趣’是什么意思？尊者，诸天所说的‘善得之利’是什么意思？尊者，诸天所说的‘善安住’又是什么意思呢？”

‘‘มนุสฺสตฺตํ โข, ภิกฺขุ, เทวานํ สุคติคมนสงฺขาตํ; ยํ มนุสฺสภูโต สมาโน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย สทฺธํ ปฏิลภติ. อิทํ โข, ภิกฺขุ, เทวานํ สุลทฺธลาภสงฺขาตํ; สา โข ปนสฺส สทฺธา นิวิฏฺฐา โหติ มูลชาตา ปติฏฺฐิตา ทฬฺหา อสํหาริยา สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. อิทํ โข, ภิกฺขุ, เทวานํ สุปฺปติฏฺฐิตสงฺขาต’’นฺติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“比丘，诸天所说的‘去往善趣’，即是人身。当他生而为人，于如来所宣说的法与律中获得信心，比丘，这即是诸天所说的‘善得之利’。而他的此信心已安住、生根、确立、坚固，不为沙门、婆罗门、天、魔、梵或世间任何者所动摇。比丘，这即是诸天所说的‘善安住’。”世尊说了此义。于此，偈颂如是说：

‘‘ยทา เทโว เทวกายา, จวติ อายุสงฺขยา;

ตโย สทฺทา นิจฺฉรนฺติ, เทวานํ อนุโมทตํ.

“天人寿尽时，将从天众中命终；诸天祝福语，三言之声起：

‘‘‘อิโต [Pg.248] โภ สุคตึ คจฺฉ, มนุสฺสานํ สหพฺยตํ;

มนุสฺสภูโต สทฺธมฺเม, ลภ สทฺธํ อนุตฺตรํ.

“贤友从此去善趣，得与世人共相处；既得人身于正法，获致无上之信心。

‘‘‘สา เต สทฺธา นิวิฏฺฐสฺส, มูลชาตา ปติฏฺฐิตา;

ยาวชีวํ อสํหีรา, สทฺธมฺเม สุปฺปเวทิเต.

“于善说之正法中，汝信安住已生根；确立坚固尽形寿，永不动摇不退转。

‘‘‘กายทุจฺจริตํ หิตฺวา, วจีทุจฺจริตานิ จ;

มโนทุจฺจริตํ หิตฺวา, ยญฺจญฺญํ โทสสญฺหิตํ.

“舍离种种身恶行，以及种种语恶行；舍离种种意恶行，及余一切过患事。

‘‘‘กาเยน กุสลํ กตฺวา, วาจาย กุสลํ พหุํ;

มนสา กุสลํ กตฺวา, อปฺปมาณํ นิรูปธึ.

“以身行善，以语多行善；以意行善，无量无染著。

‘‘‘ตโต โอปธิกํ ปุญฺญํ, กตฺวา ทาเนน ตํ พหุํ;

อญฺเญปิ มจฺเจ สทฺธมฺเม, พฺรหฺมจริเย นิเวสย’.

“依此，以布施多作有依福德，亦令其他凡人安住于正法、梵行中。”

‘‘อิมาย อนุกมฺปาย, เทวา เทวํ ยทา วิทู;

จวนฺตํ อนุโมเทนฺติ, เอหิ เทว ปุนปฺปุน’’นฺติ.

“诸天以此悲悯，当知晓一位天人将逝去时，便随喜地说道：‘天人，愿你再来，再来！’”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第四经。

๕. พหุชนหิตสุตฺตํ

5. 利益众人经

๘๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

84. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘ตโยเม ปุคฺคลา โลเก อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ปุคฺคโล โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

“有三种人(puggala)出现于世，是为了众人的利益，众人的安乐，为了悲悯世间，为了天与人的义利、福祉与安乐。是哪三种呢？诸比丘，于此，如来出现于世，是阿罗汉、正等正觉者、明行足、善逝、世间解、无上士、调御丈夫、天人师、佛、世尊。他所说的法，初善、中善、后善，义理与言辞具足，阐明完全圆满、清净的梵行。诸比丘，这是第一种人出现于世，是为了众人的利益，众人的安乐，为了悲悯世间，为了天与人的义利、福祉与安乐。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตสฺเสว สตฺถุ สาวโก อรหํ โหติ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน [Pg.249] สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ปุคฺคโล โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

“再者，诸比丘，那位导师的弟子是阿罗汉，诸漏已尽，梵行已立，所作已办，重担已卸，已达己利，有结已尽，依正智而解脱。他所说的法，初善、中善、后善，义理与言辞具足，阐明完全圆满、清净的梵行。诸比丘，这是第二种人出现于世，是为了众人的利益，众人的安乐，为了悲悯世间，为了天与人的义利、福祉与安乐。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตสฺเสว สตฺถุ สาวโก เสโข โหติ ปาฏิปโท พหุสฺสุโต สีลวตูปปนฺโน. โสปิ ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ปุคฺคโล โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา โลเก อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“再者，诸比丘，那位导师的弟子为有学，是行道者，多闻且具足戒行。他也说法，初善、中善、后善，义妙文妙，阐明完全圆满、周遍清净的梵行。诸比丘，这是第三种人出现于世间，是为了众人的利益与安乐，为了悲悯世间，为了天与人的义利、利益与安乐。诸比丘，这三种人出现于世间，是为了众人的利益与安乐，为了悲悯世间，为了天与人的义利、利益与安乐。”世尊宣说了此义。就此，偈颂如是说：

‘‘สตฺถา หิ โลเก ปฐโม มเหสิ, ตสฺสนฺวโย สาวโก ภาวิตตฺโต;

อถาปโร ปาฏิปโทปิ เสโข, พหุสฺสุโต สีลวตูปปนฺโน.

“世间导师，首出大仙，其随行弟子，已修其心；复有行道有学者，多闻而具戒。

‘‘เอเต ตโย เทวมนุสฺสเสฏฺฐา, ปภงฺกรา ธมฺมมุทีรยนฺตา;

อปาปุรนฺติ อมตสฺส ทฺวารํ, โยคา ปโมเจนฺติ หุชฺชนํ เต.

“此三者天人中尊，作光明者宣说法；开启不死之门扉，解脱众人离系缚。

‘‘เย สตฺถวาเหน อนุตฺตเรน, สุเทสิตํ มคฺคมนุกฺกมนฺติ ;

อิเธว ทุกฺขสฺส กโรนฺติ อนฺตํ, เย อปฺปมตฺตา สุคตสฺส สาสเน’’ติ.

“凡随行无上引导者所善说的正道，于善逝的教法中不放逸者，即于此生终结诸苦。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。第五经。

๖. อสุภานุปสฺสีสุตฺตํ

6. 不净随观经

๘๕. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.250] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

85. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我曾如是听闻：

‘‘อสุภานุปสฺสี, ภิกฺขเว, กายสฺมึ วิหรถ; อานาปานสฺสติ จ โว อชฺฌตฺตํ ปริมุขํ สูปฏฺฐิตา โหตุ; สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสิโน วิหรถ. อสุภานุปสฺสีนํ, ภิกฺขเว, กายสฺมึ วิหรตํ โย สุภาย ธาตุยา ราคานุสโย โส ปหียติ. อานาปานสฺสติยา อชฺฌตฺตํ ปริมุขํ สูปฏฺฐิติตาย เย พาหิรา วิตกฺกาสยา วิฆาตปกฺขิกา, เต น โหนฺติ. สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสีนํ วิหรตํ ยา อวิชฺชา สา ปหียติ, ยา วิชฺชา สา อุปฺปชฺชตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，你们当安住于随观身之不净；你们的入出息念也当于内善住于面前；当安住于随观一切行之无常。诸比丘，安住于随观身之不净者，其于净界之贪随眠即被断除。因入出息念于内善住于面前，那些外在的、属于恼害的寻思倾向便不生起。安住于随观一切行之无常者，其无明即被断除，明即生起。”世尊说了此义。于此，如是说：

‘‘อสุภานุปสฺสี กายสฺมึ, อานาปาเน ปฏิสฺสโต;

สพฺพสงฺขารสมถํ, ปสฺสํ อาตาปิ สพฺพทา.

于身随观不净，于入出息具念，恒常精勤而观见，一切行之寂灭。

‘‘ส เว สมฺมทฺทโส ภิกฺขุ, ยโต ตตฺถ วิมุจฺจติ;

อภิญฺญาโวสิโต สนฺโต, ส เว โยคาติโค มุนี’’ติ.

彼实为正见比丘，由是于彼得解脱；已达神通究竟，寂静者，彼实为超越诸轭之牟尼。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第六经。

๗. ธมฺมานุธมฺมปฏิปนฺนสุตฺตํ

7. 法随法行经

๘๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

86. 此乃世尊所说，阿拉汉所说，我如是闻：

‘‘ธมฺมานุธมฺมปฏิปนฺนสฺส ภิกฺขุโน อยมนุธมฺโม โหติ เวยฺยากรณาย – ธมฺมานุธมฺมปฏิปนฺโนยนฺติ ภาสมาโน ธมฺมญฺเญว ภาสติ โน อธมฺมํ, วิตกฺกยมาโน วา ธมฺมวิตกฺกญฺเญว วิตกฺเกติ โน อธมฺมวิตกฺกํ, ตทุภยํ วา ปน อภินิเวชฺเชตฺวา อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“对于法随法行的比丘，此是其相应的法：他言说时，只说正法，不说非法；他思惟时，只作正法之寻，不作非法之寻；或不从事此二者，具念、正知，安住于舍。”世尊说了此义。于此，如是说：

‘‘ธมฺมาราโม ธมฺมรโต, ธมฺมํ อนุวิจินฺตยํ;

ธมฺมํ อนุสฺสรํ ภิกฺขุ, สทฺธมฺมา น ปริหายติ.

乐法、喜法者，随法而思惟；比丘忆念正法，不从正法退失。

‘‘จรํ วา ยทิ วา ติฏฺฐํ, นิสินฺโน อุท วา สยํ;

อชฺฌตฺตํ สมยํ จิตฺตํ, สนฺติเมวาธิคจฺฉตี’’ติ.

或行或住或坐卧，于内平息自心者，即能证得于寂静。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第七经。

๘. อนฺธกรณสุตฺตํ

8. 致暗经

๘๗. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.251] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

87. 此乃世尊所说，阿拉汉所说，我如是闻：

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อกุสลวิตกฺกา อนฺธกรณา อจกฺขุกรณา อญฺญาณกรณา ปญฺญานิโรธิกา วิฆาตปกฺขิกา อนิพฺพานสํวตฺตนิกา. กตเม ตโย? กามวิตกฺโก, ภิกฺขเว, อนฺธกรโณ อจกฺขุกรโณ อญฺญาณกรโณ ปญฺญานิโรธิโก วิฆาตปกฺขิโก อนิพฺพานสํวตฺตนิโก. พฺยาปาทวิตกฺโก, ภิกฺขเว, อนฺธกรโณ อจกฺขุกรโณ อญฺญาณกรโณ ปญฺญานิโรธิโก วิฆาตปกฺขิโก อนิพฺพานสํวตฺตนิโก. วิหึสาวิตกฺโก, ภิกฺขเว, อนฺธกรโณ อจกฺขุกรโณ อญฺญาณกรโณ ปญฺญานิโรธิโก วิฆาตปกฺขิโก อนิพฺพานสํวตฺตนิโก. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อกุสลวิตกฺกา อนฺธกรณา อจกฺขุกรณา อญฺญาณกรณา ปญฺญานิโรธิกา วิฆาตปกฺขิกา อนิพฺพานสํวตฺตนิกา.

“诸比丘，有此三种不善寻，能致昏昧、能令无眼、能令无智、能障智慧、为苦恼品、不转趣涅槃。是哪三种呢？诸比丘，欲寻能致昏昧、能令无眼、能令无智、能障智慧、为苦恼品、不转趣涅槃。诸比丘，瞋恚寻能致昏昧、能令无眼、能令无智、能障智慧、为苦恼品、不转趣涅槃。诸比丘，加害寻能致昏昧、能令无眼、能令无智、能障智慧、为苦恼品、不转趣涅槃。诸比丘，此三种不善寻，能致昏昧、能令无眼、能令无智、能障智慧、为苦恼品、不转趣涅槃。”

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, กุสลวิตกฺกา อนนฺธกรณา จกฺขุกรณา ญาณกรณา ปญฺญาวุทฺธิกา อวิฆาตปกฺขิกา นิพฺพานสํวตฺตนิกา. กตเม ตโย? เนกฺขมฺมวิตกฺโก, ภิกฺขเว, อนนฺธกรโณ จกฺขุกรโณ ญาณกรโณ ปญฺญาวุทฺธิโก อวิฆาตปกฺขิโก นิพฺพานสํวตฺตนิโก. อพฺยาปาทวิตกฺโก, ภิกฺขเว, อนนฺธกรโณ จกฺขุกรโณ ญาณกรโณ ปญฺญาวุทฺธิโก อวิฆาตปกฺขิโก นิพฺพานสํวตฺตนิโก. อวิหึสาวิตกฺโก, ภิกฺขเว, อนนฺธกรโณ จกฺขุกรโณ ญาณกรโณ ปญฺญาวุทฺธิโก อวิฆาตปกฺขิโก นิพฺพานสํวตฺตนิโก. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย กุสลวิตกฺกา อนนฺธกรณา จกฺขุกรณา ญาณกรณา ปญฺญาวุทฺธิกา อวิฆาตปกฺขิกา นิพฺพานสํวตฺตนิกา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三种善寻，不致昏昧、能令有眼、能令有智、能增长智慧、非苦恼品、转趣涅槃。是哪三种呢？诸比丘，出离寻不致昏昧、能令有眼、能令有智、能增长智慧、非苦恼品、转趣涅槃。诸比丘，无瞋寻不致昏昧、能令有眼、能令有智、能增长智慧、非苦恼品、转趣涅槃。诸比丘，无加害寻不致昏昧、能令有眼、能令有智、能增长智慧、非苦恼品、转趣涅槃。诸比丘，此三种善寻，不致昏昧、能令有眼、能令有智、能增长智慧、非苦恼品、转趣涅槃。”世尊说了此义。于此，如是说：

‘‘ตโย วิตกฺเก กุสเล วิตกฺกเย, ตโย ปน อกุสเล นิรากเร;

ส เว วิตกฺกานิ วิจาริตานิ, สเมติ วุฏฺฐีว รชํ สมูหตํ;

ส เว วิตกฺกูปสเมน เจตสา, อิเธว โส สนฺติปทํ สมชฺฌคา’’ติ.

“当思惟三善寻，当遣除三不善寻；彼平息此寻与伺，犹如大雨息扬尘；彼以寻止之心，于此现证寂静处。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第八经。

๙. อนฺตรามลสุตฺตํ

9. 内垢经

๘๘. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.252] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

88. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อนฺตรามลา อนฺตราอมิตฺตา อนฺตราสปตฺตา อนฺตราวธกา อนฺตราปจฺจตฺถิกา. กตเม ตโย? โลโภ, ภิกฺขเว, อนฺตรามโล อนฺตราอมิตฺโต อนฺตราสปตฺโต อนฺตราวธโก อนฺตราปจฺจตฺถิโก. โทโส, ภิกฺขเว, อนฺตรามโล อนฺตราอมิตฺโต อนฺตราสปตฺโต อนฺตราวธโก อนฺตราปจฺจตฺถิโก. โมโห, ภิกฺขเว, อนฺตรามโล อนฺตราอมิตฺโต อนฺตราสปตฺโต อนฺตราวธโก อนฺตราปจฺจตฺถิโก. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อนฺตรามลา อนฺตราอมิตฺตา อนฺตราสปตฺตา อนฺตราวธกา อนฺตราปจฺจตฺถิกา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三种内垢、内敌、内仇、内杀者、内怨。是哪三种呢？诸比丘，贪是内垢、内敌、内仇、内杀者、内怨；瞋是内垢、内敌、内仇、内杀者、内怨；痴是内垢、内敌、内仇、内杀者、内怨。诸比丘，此三种即是内垢、内敌、内仇、内杀者、内怨。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘อนตฺถชนโน โลโภ, โลโภ จิตฺตปฺปโกปโน;

ภยมนฺตรโต ชาตํ, ตํ ชโน นาวพุชฺฌติ.

“贪生无利，贪令心恼乱；怖畏从内生，世人不了悟。

‘‘ลุทฺโธ อตฺถํ น ชานาติ, ลุทฺโธ ธมฺมํ น ปสฺสติ;

อนฺธตมํ ตทา โหติ, ยํ โลโภ สหเต นรํ.

“贪者不知义，贪者不见法；人若为贪伏，彼时即黑暗。

‘‘โย จ โลภํ ปหนฺตฺวาน, โลภเนยฺเย น ลุพฺภติ;

โลโภ ปหียเต ตมฺหา, อุทพินฺทูว โปกฺขรา.

“若人已断贪，于贪境不贪；贪从彼脱落，如水珠离莲。

‘‘อนตฺถชนโน โทโส, โทโส จิตฺตปฺปโกปโน;

ภยมนฺตรโต ชาตํ, ตํ ชโน นาวพุชฺฌติ.

“瞋生无利，瞋令心恼乱；怖畏从内生，世人不了悟。

‘‘ทุฏฺโฐ อตฺถํ น ชานาติ, ทุฏฺโฐ ธมฺมํ น ปสฺสติ;

อนฺธตมํ ตทา โหติ, ยํ โทโส สหเต นรํ.

“瞋者不知义，瞋者不见法；人若为瞋伏，彼时即黑暗。

‘‘โย จ โทสํ ปหนฺตฺวาน, โทสเนยฺเย น ทุสฺสติ;

โทโส ปหียเต ตมฺหา, ตาลปกฺกํว พนฺธนา.

“若人已断瞋，于瞋境不瞋；瞋从彼脱落，如熟果离梗。

‘‘อนตฺถชนโน โมโห, โมโห จิตฺตปฺปโกปโน;

ภยมนฺตรโต ชาตํ, ตํ ชโน นาวพุชฺฌติ.

“痴生无利，痴令心恼乱；怖畏从内生，世人不了悟。

‘‘มูฬฺโห อตฺถํ น ชานาติ, มูฬฺโห ธมฺมํ น ปสฺสติ;

อนฺธตมํ ตทา โหติ, ยํ โมโห สหเต นรํ.

“痴者不知义，痴者不见法；人若为痴伏，彼时即黑暗。

‘‘โย [Pg.253] จ โมหํ ปหนฺตฺวาน, โมหเนยฺเย น มุยฺหติ;

โมหํ วิหนฺติ โส สพฺพํ, อาทิจฺโจวุทยํ ตม’’นฺติ.

“若人已断痴，于痴境不迷；彼尽除诸痴，如日出破暗。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。第九经。

๑๐. เทวทตฺตสุตฺตํ

10. 提婆达多经

๘๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

89. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我曾如是听闻——

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, อสทฺธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต เทวทตฺโต อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ตีหิ? ปาปิจฺฉตาย, ภิกฺขเว, อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต เทวทตฺโต อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ. ปาปมิตฺตตาย, ภิกฺขเว, อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต เทวทตฺโต อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ. สติ โข ปน อุตฺตริกรณีเย โอรมตฺตเกน วิเสสาธิคเมน อนฺตรา โวสานํ อาปาทิ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ อสทฺธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต เทวทตฺโต อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，提婆达多被三种恶法所压倒，心意被夺取，是堕恶趣者、堕地狱者、住一劫者、不可救药者。是哪三种呢？诸比丘，提婆达多被恶欲所压倒，心意被夺取，是堕恶趣者、堕地狱者、住一劫者、不可救药者。诸比丘，提婆达多被恶友所压倒，心意被夺取，是堕恶趣者、堕地狱者、住一劫者、不可救药者。再者，当有更高境界尚待达成时，他仅以少许殊胜成就便中途止步。诸比丘，正是被这三种恶法所压倒，心意被夺取，提婆达多是堕恶趣者、堕地狱者、住一劫者、不可救药者。”世尊宣说了此义。就此，偈颂如是说：

‘‘มา ชาตุ โกจิ โลกสฺมึ, ปาปิจฺโฉ อุทปชฺชถ;

ตทมินาปิ ชานาถ, ปาปิจฺฉานํ ยถา คติ.

“愿世间任何人，莫生为恶欲者；由此可知晓，恶欲者之归宿。

‘‘ปณฺฑิโตติ สมญฺญาโต, ภาวิตตฺโตติ สมฺมโต;

ชลํว ยสสา อฏฺฐา, เทวทตฺโตติ วิสฺสุโต.

“他曾被誉为‘智者’，被视为‘已修心者’；提婆达多名声显赫，如火焰般炽盛。

‘‘โส ปมาณมนุจิณฺโณ, อาสชฺช นํ ตถาคตํ;

อวีจินิรยํ ปตฺโต, จตุทฺวารํ ภยานกํ.

“他因行于骄慢，冒犯如来，而堕入可怕的、有四门的无间地狱(Avīci)。

‘‘อทุฏฺฐสฺส หิ โย ทุพฺเภ, ปาปกมฺมํ อกุพฺพโต;

ตเมว ปาปํ ผุสติ, ทุฏฺฐจิตฺตํ อนาทรํ.

“若人冒犯无过者，于不造恶业之人；其恶反触于彼，那心怀恶意不敬者。

‘‘สมุทฺทํ วิสกุมฺเภน, โย มญฺเญยฺย ปทูสิตุํ;

น โส เตน ปทูเสยฺย, เภสฺมา หิ อุทธิ มหา.

“若人持毒瓶，欲染大海水，终不能得逞，汪洋实可畏。

‘‘เอวเมว [Pg.254] ตถาคตํ, โย วาเทน วิหึสติ;

สมฺมคฺคตํ สนฺตจิตฺตํ, วาโท ตมฺหิ น รูหติ.

“若人以言语，伤害于如来，善逝寂静心，恶语不生根。

‘‘ตาทิสํ มิตฺตํ กุพฺเพถ, ตญฺจ เสเวยฺย ปณฺฑิโต;

ยสฺส มคฺคานุโค ภิกฺขุ, ขยํ ทุกฺขสฺส ปาปุเณ’’ติ.

“智者应与如是之人为友，并亲近之；比丘随其道而行，能达苦之尽灭。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。第十经。

จตุตฺโถ วคฺโค นิฏฺฐิโต.

第四品终。

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂曰——

วิตกฺกาสกฺการสทฺท, จวนโลเก อสุภํ;

ธมฺมอนฺธการมลํ, เทวทตฺเตน เต ทสาติ.

寻、不敬、声、死、世间、不净、法、黑暗、垢、提婆达多，此为十经。

๕. ปญฺจมวคฺโค

5. 第五品

๑. อคฺคปฺปสาทสุตฺตํ

1. 最上净信经

๙๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

90. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我闻如是——

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อคฺคปฺปสาทา. กตเม ตโย? ยาวตา, ภิกฺขเว, สตฺตา อปทา วา ทฺวิปทา วา จตุปฺปทา วา พหุปฺปทา วา รูปิโน วา อรูปิโน วา สญฺญิโน วา อสญฺญิโน วา เนวสญฺญินาสญฺญิโน วา, ตถาคโต เตสํ อคฺคมกฺขายติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. เย, ภิกฺขเว, พุทฺเธ ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

“诸比丘，有三种最上净信。是哪三种呢？诸比丘，所有众生，无论是无足、二足、四足或多足，有色或无色，有想、无想或非想非非想，如来、阿罗汉、正自觉者，于彼等中被称为最上。诸比丘，凡对佛陀有净信者，即是对最上者有净信。对最上者有净信，其果报亦为最上。

‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, ธมฺมา สงฺขตา วา อสงฺขตา วา, วิราโค เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ มทนิมฺมทโน ปิปาสวินโย อาลยสมุคฺฆาโต วฏฺฏุปจฺเฉโท ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. เย, ภิกฺขเว, วิราเค ธมฺเม ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

“诸比丘，所有法，无论是有为或无为，离贪于彼等中被称为最上，此即：调伏骄慢、去除渴求、根除执取、断绝轮回、灭尽渴爱、离贪、寂灭、涅槃。诸比丘，凡对离贪之法有净信者，即是对最上者有净信。对最上者有净信，其果报亦为最上。

‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, สงฺฆา วา คณา วา, ตถาคตสาวกสงฺโฆ เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส [Pg.255] ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. เย, ภิกฺขเว, สงฺเฆ ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อคฺคปฺปสาทา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，所有僧团或团体，如来弟子僧团于彼等中被称为最上，此即：四双八辈之人。此世尊弟子僧团是应供养者、应款待者、应受布施者、应合掌礼敬者，是世间无上福田。诸比丘，凡对僧团有净信者，即是对最上者有净信。对最上者有净信，其果报亦为最上。诸比丘，此即三种最上净信。”世尊宣说了此义。就此，偈颂如是说：

‘‘อคฺคโต เว ปสนฺนานํ, อคฺคํ ธมฺมํ วิชานตํ;

อคฺเค พุทฺเธ ปสนฺนานํ, ทกฺขิเณยฺเย อนุตฺตเร.

“于最上者具净信，了知最上之法；于最上佛具净信，无上应供养者。

‘‘อคฺเค ธมฺเม ปสนฺนานํ, วิราคูปสเม สุเข;

อคฺเค สงฺเฆ ปสนฺนานํ, ปุญฺญกฺเขตฺเต อนุตฺตเร.

“于最上法具净信，离贪寂静乐；于最上僧具净信，无上之福田。

‘‘อคฺคสฺมึ ทานํ ททตํ, อคฺคํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ;

อคฺคํ อายุ จ วณฺโณ จ, ยโส กิตฺติ สุขํ พลํ.

“于最上者行布施，增长最上之福德；最上寿与色，名誉、声望、乐与力。

‘‘อคฺคสฺส ทาตา เมธาวี, อคฺคธมฺมสมาหิโต;

เทวภูโต มนุสฺโส วา, อคฺคปฺปตฺโต ปโมทตี’’ติ.

“具慧者施与最上，善住于最上法；或为天人或为人，得达最上而欢喜。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。第一。

๒. ชีวิกสุตฺตํ

2. 生计经

๙๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

91. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我曾如是听闻——

‘‘อนฺตมิทํ, ภิกฺขเว, ชีวิกานํ ยทิทํ ปิณฺโฑลฺยํ. อภิสาโปยํ, ภิกฺขเว, โลกสฺมึ – ‘ปิณฺโฑโล วิจรสิ ปตฺตปาณี’ติ. ตญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, กุลปุตฺตา อุเปนฺติ อตฺถวสิกา, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ; เนว ราชาภินีตา, น โจราภินีตา, น อิณฏฺฏา, น ภยฏฺฏา, น อาชีวิกาปกตา. อปิ จ โข ‘โอติณฺณมฺหา ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ ทุกฺโขติณฺณา ทุกฺขปเรตา, อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถา’ติ. เอวํ ปพฺพชิโต จายํ, ภิกฺขเว, กุลปุตฺโต โส จ โหติ อภิชฺฌาลุ กาเมสุ ติพฺพสาราโค, พฺยาปนฺนจิตฺโต ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป, มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากตินฺทฺริโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ฉวาลาตํ อุภโตปทิตฺตํ มชฺเฌ คูถคตํ เนว คาเม กฏฺฐตฺถํ ผรติ [Pg.256] น อรญฺเญः ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ คิหิโภคา ปริหีโน สามญฺญตฺถญฺจ น ปริปูเรตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，在所有生计中，托钵乞食(piṇḍolyaṃ)是最低下的。诸比丘，世间有这样的诅咒：‘你这手持钵的乞食者！’然而，诸比丘，良家子(kulaputta)们正是为了义利、依于义利而行此道；他们并非为王所迫，非为盗所迫，非为负债，非为恐惧，非为谋生。而是念：‘我等已陷入生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼，为苦所陷，为苦所制，或许能了知此纯大苦蕴的终尽。’诸比丘，这位良家子如此出家，却贪欲重、于诸欲有强烈的贪著、心怀瞋恚、意念败坏、失念、无正知、心无定、意散乱、诸根放逸。诸比丘，譬如一根烧尸木(chavālātaṃ)，两头燃烧，中间沾粪，在村中不能当柴薪，在林中亦不能当柴薪。诸比丘，我说此人(puggala)亦复如是，他既舍离了在家的受用，又未能圆满沙门的意义。”此义为世尊所说。于此，有言如是——

‘‘คิหิโภคา ปริหีโน, สามญฺญตฺถญฺจ ทุพฺภโค;

ปริธํสมาโน ปกิเรติ, ฉวาลาตํว นสฺสติ.

“舍离在家受用，沙门义亦不幸；败坏而散失，如烧尸木毁灭。

‘‘กาสาวกณฺฐา พหโว, ปาปธมฺมา อสญฺญตา;

ปาปา ปาเปหิ กมฺเมหิ, นิรยํ เต อุปปชฺชเร.

“多有颈缠袈裟者，具足恶法不自制；恶人行诸恶业故，彼等将生于地狱。

‘‘เสยฺโย อโยคุโฬ ภุตฺโต, ตตฺโต อคฺคิสิขูปโม;

ยญฺเจ ภุญฺเชยฺย ทุสฺสีโล, รฏฺฐปิณฺฑมสญฺญโต’’ติ.

“宁食炽热铁丸，犹如燃烧火舌，胜于破戒无制，食国人所施食。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。第二。

๓. สงฺฆาฏิกณฺณสุตฺตํ

3. 僧伽梨角经

๙๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

92. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我曾如是闻——

‘‘สงฺฆาฏิกณฺเณ เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คเหตฺวา ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ อสฺส ปาเท ปาทํ นิกฺขิปนฺโต, โส จ โหติ อภิชฺฌาลุ กาเมสุ ติพฺพสาราโค พฺยาปนฺนจิตฺโต ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากตินฺทฺริโย; อถ โข โส อารกาว มยฺหํ, อหญฺจ ตสฺส. ตํ กิสฺส เหตุ? ธมฺมญฺหิ โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น ปสฺสติ. ธมฺมํ อปสฺสนฺโต น มํ ปสฺสติ.

“诸比丘，即使有比丘抓住我僧伽梨（saṅghāṭi）的衣角，亦步亦趋地跟在我身后，但他如果还是贪婪，对诸欲有强烈的贪著，心怀恶意，心怀恶念，失念，不正知，心不定，心意散乱，诸根放逸；那么他仍然离我很远，我也离他很远。那是什么原因呢？诸比丘，因为那位比丘没有见到法。不见法者，即不见我。

‘‘โยชนสเต เจปิ โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหเรยฺย. โส จ โหติ อนภิชฺฌาลุ กาเมสุ น ติพฺพสาราโค อพฺยาปนฺนจิตฺโต อปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป อุปฏฺฐิตสฺสติ สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย; อถ โข โส สนฺติเกว มยฺหํ, อหญฺจ ตสฺส. ตํ กิสฺส เหตุ? ธมฺมํ หิ โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปสฺสติ; ธมฺมํ ปสฺสนฺโต มํ ปสฺสตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，即使有比丘住在百由旬远的地方，但他不贪婪，对诸欲没有强烈的贪著，心无恶意，心无恶念，正念现前，具足正知，心安定，心一境性，诸根防护；那么他就在我身边，我也在他身边。那是什么原因呢？诸比丘，因为那位比丘见到法；见法者，即见我。”世尊宣说了这个意义。关于此事是这样说的——

‘‘อนุพนฺโธปิ เจ อสฺส, มหิจฺโฉ จ วิฆาตวา;

เอชานุโค อเนชสฺส, นิพฺพุตสฺส อนิพฺพุโต;

คิทฺโธ โส วีตเคธสฺส, ปสฺส ยาวญฺจ อารกา.

“即使他紧随其后，若贪欲大且有恼害；动摇者追随不动者，未寂灭者追随已寂灭者；贪著者追随离贪者，看他离得多么遥远。

‘‘โย [Pg.257] จ ธมฺมมภิญฺญาย, ธมฺมมญฺญาย ปณฺฑิโต;

รหโทว นิวาเต จ, อเนโช วูปสมฺมติ.

“凡是彻知法、了知法的智者，如无风之湖，不动而寂止。

‘‘อเนโช โส อเนชสฺส, นิพฺพุตสฺส จ นิพฺพุโต;

อคิทฺโธ วีตเคธสฺส, ปสฺส ยาวญฺจ สนฺติเก’’ติ.

“不动者向不动者，寂灭者向寂滅者；无贪者向离贪者，看他离得多么近。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是闻。第三经。

๔. อคฺคิสุตฺตํ

4. 火经

๙๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

93. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我曾如是闻——

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อคฺคี. กตเม ตโย? ราคคฺคิ, โทสคฺคิ, โมหคฺคิ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อคฺคี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三火。是哪三者？贪欲之火、瞋恚之火、愚痴之火。诸比丘，此即三火。”世尊宣说了这个意义。关于此事是这样说的——

‘‘ราคคฺคิ ทหติ มจฺเจ, รตฺเต กาเมสุ มุจฺฉิเต;

โทสคฺคิ ปน พฺยาปนฺเน, นเร ปาณาติปาติโน.

贪火焚烧沉溺于欲乐的众生；瞋火则焚烧心怀恶意、杀害生命的世人。

‘‘โมหคฺคิ ปน สมฺมูฬฺเห, อริยธมฺเม อโกวิเท;

เอเต อคฺคี อชานนฺตา, สกฺกายาภิรตา ปชา.

痴火焚烧愚痴、于圣法不善巧之人；众生不知此三火，而乐于有身。

‘‘เต วฑฺฒยนฺติ นิรยํ, ติรจฺฉานญฺจ โยนิโย;

อสุรํ เปตฺติวิสยํ, อมุตฺตา มารพนฺธนา.

他们增长地狱、畜生道、阿修罗界、饿鬼界，未脱离魔罗之缚。

‘‘เย จ รตฺตินฺทิวา ยุตฺตา, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน;

เต นิพฺพาเปนฺติ ราคคฺคึ, นิจฺจํ อสุภสญฺญิโน.

而于正等觉教法中昼夜精勤、恒修不净想者，彼等熄灭贪火。

‘‘โทสคฺคึ ปน เมตฺตาย, นิพฺพาเปนฺติ นรุตฺตมา;

โมหคฺคึ ปน ปญฺญาย, ยายํ นิพฺเพธคามินี.

最上之人以慈熄灭瞋火，以通达之慧熄灭痴火。

‘‘เต นิพฺพาเปตฺวา นิปกา, รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา;

อเสสํ ปรินิพฺพนฺติ, อเสสํ ทุกฺขมจฺจคุํ.

彼等贤智者，昼夜不懈怠，熄灭此诸火，证无余涅槃，完全超越一切苦。

‘‘อริยทฺทสา เวทคุโน, สมฺมทญฺญาย ปณฺฑิตา;

ชาติกฺขยมภิญฺญาย, นาคจฺฉนฺติ ปุนพฺภว’’นฺติ.

圣见者、通达者、具正知的智者，他们彻知生的灭尽，不再有来生。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第四经。

๕. อุปปริกฺขสุตฺตํ

5. 审察经

๙๔. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.258] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

94. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，如是我闻——

‘‘ตถา ตถา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปปริกฺเขยฺย ยถา ยถาสฺส อุปปริกฺขโต พหิทฺธา จสฺส วิญฺญาณํ อวิกฺขิตฺตํ อวิสฏํ อชฺฌตฺตํ อสณฺฐิตํ อนุปาทาย น ปริตสฺเสยฺย. พหิทฺธา, ภิกฺขเว, วิญฺญาเณ อวิกฺขิตฺเต อวิสเฏ สติ อชฺฌตฺตํ อสณฺฐิเต อนุปาทาย อปริตสฺสโต อายตึ ชาติชรามรณทุกฺขสมุทยสมฺภโว น โหตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，比丘应如是审察，当他如是审察时，其识于外不散乱、不游离，于内不安住，因无执取而无战栗。诸比丘，当识于外不散乱、不游离，于内不安住，对无执取而无战栗者而言，未来生、老、死之苦的集起便不会有。”世尊宣说此义。就此，如是说——

‘‘สตฺตสงฺคปฺปหีนสฺส, เนตฺติจฺฉินฺนสฺส ภิกฺขุโน;

วิกฺขีโณ ชาติสํสาโร, นตฺถิ ตสฺส ปุนพฺภโว’’ติ.

舍离七种结，断除爱引导，比丘生死尽，不复有后有。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第五经。

๖. กามูปปตฺติสุตฺตํ

6. 欲生经

๙๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

95. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，如是我闻——

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, กามูปปตฺติโย. กตมา ติสฺโส? ปจฺจุปฏฺฐิตกามา, นิมฺมานรติโน, ปรนิมฺมิตวสวตฺติโน – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส กามูปปตฺติโย’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此三种欲生。何为三种？享受现前欲者、化乐天人、他化自在天人——诸比丘，此即三种欲生。”世尊宣说此义。就此，如是说——

‘‘ปจฺจุปฏฺฐิตกามา จ, เย เทวา วสวตฺติโน;

นิมฺมานรติโน เทวา, เย จญฺเญ กามโภคิโน;

อิตฺถภาวญฺญถาภาวํ, สํสารํ นาติวตฺตเร.

他化自在天、化乐天，以及其他享受现前欲乐的众生，都无法超越此有、彼有之轮回。

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, กามโภเคสุ ปณฺฑิโต;

สพฺเพ ปริจฺจเช กาเม, เย ทิพฺพา เย จ มานุสา.

智者了知欲乐之过患，应舍弃一切欲乐，无论是天上的还是人间的。

‘‘ปิยรูปสาตคธิตํ, เฉตฺวา โสตํ ทุรจฺจยํ;

อเสสํ ปรินิพฺพนฺติ, อเสสํ ทุกฺขมจฺจคุํ.

斩断对可爱之相与乐受的贪著，截断难以超越的爱流；他们证得无余涅槃，完全超越了诸苦。

‘‘อริยทฺทสา เวทคุโน, สมฺมทญฺญาย ปณฺฑิตา;

ชาติกฺขยมภิญฺญาย, นาคจฺฉนฺติ ปุนพฺภว’’นฺติ.

圣见者、通达者、智者，以正慧彻知生之灭尽，不再趣向后有。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。第六经。

๗. กามโยคสุตฺตํ

7. 欲轭经

๙๖. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.259] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

96. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我曾如是听闻——

‘‘กามโยคยุตฺโต, ภิกฺขเว, ภวโยคยุตฺโต อาคามี โหติ อาคนฺตา อิตฺถตฺตํ. กามโยควิสํยุตฺโต, ภิกฺขเว, ภวโยคยุตฺโต อนาคามี โหติ อนาคนฺตา อิตฺถตฺตํ. กามโยควิสํยุตฺโต, ภิกฺขเว, ภวโยควิสํยุตฺโต อรหา โหติ, ขีณาสโว’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，与欲轭相应、与有轭相应者，是会再来此世的来者。诸比丘，与欲轭不相应、与有轭相应者，是不会再来此世的不还者。诸比丘，与欲轭不相应、与有轭不相应者，是诸漏已尽的阿罗汉。”世尊宣说了此义。于此，如是说——

‘‘กามโยเคน สํยุตฺตา, ภวโยเคน จูภยํ;

สตฺตา คจฺฉนฺติ สํสารํ, ชาติมรณคามิโน.

为欲轭与有轭此二者所系缚的众生，是生死流转者，趣向轮回。

‘‘เย จ กาเม ปหนฺตฺวาน, อปฺปตฺตา อาสวกฺขยํ;

ภวโยเคน สํยุตฺตา, อนาคามีติ วุจฺจเร.

若已断除诸欲，然未达诸漏灭尽，仍为有轭所系缚者，被称为不还者。

‘‘เย จ โข ฉินฺนสํสยา, ขีณมานปุนพฺภวา;

เต เว ปารงฺคตา โลเก, เย ปตฺตา อาสวกฺขย’’นฺติ.

断除疑惑，慢与再有已尽者，彼等已达漏尽，实已渡世间彼岸。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。第七经。

กลฺยาณสีลสุตฺตํ

8. 善戒经

๙๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

97. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我曾如是听闻——

‘‘กลฺยาณสีโล, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณธมฺโม กลฺยาณปญฺโญ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ‘เกวลี วุสิตวา อุตฺตมปุริโส’ติ วุจฺจติ –

“诸比丘，具足善戒、善法、善慧的比丘，于此法与律中，被称为‘圆满者、梵行已立者、最上士’。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณสีโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ, อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณสีโล โหติ. อิติ กลฺยาณสีโล.

“诸比丘，比丘如何是善戒者？诸比丘，在此，比丘具足戒行，以波罗提木叉律仪防护而住，具足正行与行处，于微细过失中见到危险，受持诸学处而修学。诸比丘，比丘如是成为善戒者。此即善戒。

‘‘กลฺยาณธมฺโม [Pg.260] จ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺตนฺนํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณธมฺโม โหติ. อิติ กลฺยาณสีโล, กลฺยาณธมฺโม.

“如何是善法者？诸比丘，在此，比丘勤修三十七菩提分法而住。诸比丘，比丘如是成为善法者。此即善戒、善法。

‘‘กลฺยาณปญฺโญ จ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณปญฺโญ โหติ.

“如何是善慧者？诸比丘，在此，比丘因诸漏已尽，于现法中，自证知、现证、具足并安住于无漏的心解脱、慧解脱。诸比丘，比丘如是成为善慧者。

‘‘อิติ กลฺยาณสีโล กลฺยาณธมฺโม กลฺยาณปญฺโญ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ‘เกวลี วุสิตวา อุตฺตมปุริโส’ติ วุจฺจตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“如是，善戒者、善法者、善慧者，于此法与律中，被称为‘圆满者、修行已立者、最上士’。”世尊宣说了此义。于此，偈颂如是说——

‘‘ยสฺส กาเยน วาจาย, มนสา นตฺถิ ทุกฺกฏํ;

ตํ เว กลฺยาณสีโลติ, อาหุ ภิกฺขุํ หิรีมนํ.

“身语意无有恶作，彼有惭愧之比丘，人皆称其善戒者。”

‘‘ยสฺส ธมฺมา สุภาวิตา, สตฺต สมฺโพธิคามิโน;

ตํ เว กลฺยาณธมฺโมติ, อาหุ ภิกฺขุํ อนุสฺสทํ.

“善修七品法，能趋向正觉，彼无傲慢比丘，人皆称善法者。”

‘‘โย ทุกฺขสฺส ปชานาติ, อิเธว ขยมตฺตโน;

ตํ เว กลฺยาณปญฺโญติ, อาหุ ภิกฺขุํ อนาสวํ.

“若于此生中，自知苦已尽，人称彼无漏比丘，为真实善慧者。”

‘‘เตหิ ธมฺเมหิ สมฺปนฺนํ, อนีฆํ ฉินฺนสํสยํ;

อสิตํ สพฺพโลกสฺส, อาหุ สพฺพปหายิน’’นฺติ.

“具足此等法，无恼断疑惑，不依止于世间，人称舍一切者。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。第八经。

๙. ทานสุตฺตํ

9. 布施经

๙๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

98. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我曾如是听闻——

‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, ทานานิ – อามิสทานญฺจ ธมฺมทานญฺจ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ทานานํ ยทิทํ – ธมฺมทานํ.

“诸比丘，布施有二种：财施与法施。诸比丘，于此二种布施中，法施为最上。”

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, สํวิภาคา – อามิสสํวิภาโค จ ธมฺมสํวิภาโค จ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สํวิภาคานํ ยทิทํ – ธมฺมสํวิภาโค.

“诸比丘，有两种分享：物质分享与法分享。诸比丘，于此二种分享中，法分享为最上。”

‘‘ทฺเวเม[Pg.261], ภิกฺขเว, อนุคฺคหา – อามิสานุคฺคโห จ ธมฺมานุคฺคโห จ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ อนุคฺคหานํ ยทิทํ – ธมฺมานุคฺคโห’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有两种支持：物质支持与法支持。诸比丘，于此二种支持中，法支持为最上。”世尊宣说了此义。就此，偈颂曰：

‘‘ยมาหุ ทานํ ปรมํ อนุตฺตรํ, ยํ สํวิภาคํ ภควา อวณฺณยิ ;

อคฺคมฺหิ เขตฺตมฺหิ ปสนฺนจิตฺโต, วิญฺญู ปชานํ โก น ยเชถ กาเล.

“人言布施至高无上，世尊赞叹在于分享。于无上福田心怀净信，智者了知，谁不适时供养？”

‘‘เย เจว ภาสนฺติ สุณนฺติ จูภยํ, ปสนฺนจิตฺตา สุคตสฺส สาสเน;

เตสํ โส อตฺโถ ปรโม วิสุชฺฌติ, เย อปฺปมตฺตา สุคตสฺส สาสเน’’ติ.

“于善逝教法，心怀净信者，演说与听闻，二者皆行之。于善逝教法，住于不放逸，彼等最上利，得以至清净。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第九经。

๑๐. เตวิชฺชสุตฺตํ

10. 三明经

๙๙. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

99. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我曾如是听闻：

‘‘ธมฺเมนาหํ, ภิกฺขเว, เตวิชฺชํ พฺราหฺมณํ ปญฺญาเปมิ, นาญฺญํ ลปิตลาปนมตฺเตน.

“诸比丘，我依法宣称具三明者为婆罗门，而非仅因言谈而宣称他人为婆罗门。”

‘‘กถญฺจาหํ, ภิกฺขเว, ธมฺเมน เตวิชฺชํ พฺราหฺมณํ ปญฺญาเปมิ, นาญฺญํ ลปิตลาปนมตฺเตน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต. โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ. ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต. โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ[Pg.262]. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อยมสฺส ปฐมา วิชฺชา อธิคตา โหติ, อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา, ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน, ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

“诸比丘，我如何如法宣说婆罗门为三明者，而非仅凭言谈？诸比丘，于此，比丘忆念种种宿住，即：一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、百生、千生、十万生，乃至许多成劫、许多坏劫、许多成坏劫——‘我曾在某处，有如是名，如是姓，如是貌，食如是食，感受如是苦乐，寿量如是。我从彼处死，生于某处。在彼处，我亦有如是名，如是姓，如是貌，食如是食，感受如是苦乐，寿量如是。我从彼处死，而生于此处。’像这样，他忆念种种宿住，有其行相，有其细节。这是他所证得的第一明。无明已被摧毁，明已生起；黑暗已被驱散，光明已出现——正如为不放逸、热忱、精进的安住者那样。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. อยมสฺส ทุติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ, อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา, ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน, ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

再者，诸比丘，比丘以清净、超乎常人的天眼，看见众生死去、投生，卑贱、高贵，美貌、丑陋，善趣、恶趣，并了知众生随业而趣：“这些众生具足身恶行、语恶行、意恶行，诽谤圣者，怀有邪见，受持邪见之业。他们身坏命终之后，投生于苦界、恶趣、险途、地狱。又，这些众生具足身善行、语善行、意善行，不诽谤圣者，怀有正见，受持正见之业。他们身坏命终之后，投生于善趣、天界。”像这样，他以清净、超乎常人的天眼，看见众生死去、投生，卑贱、高贵，美貌、丑陋，善趣、恶趣，并了知众生随业而趣。这是他所证得的第二明，对于不放逸、热忱、精勤而住者，无明已除，明已生起；黑暗已除，光明已生起。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยมสฺส ตติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ, อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา, ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน, ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต. เอวํ โข อหํ, ภิกฺขเว, ธมฺเมน เตวิชฺชํ พฺราหฺมณํ ปญฺญาเปมิ, นาญฺญํ ลปิตลาปนมตฺเตนา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

再者，诸比丘，比丘因诸漏已尽，于现法中自知、作证、成就无漏的心解脱、慧解脱而安住。这是他所证得的第三明，对于不放逸、热忱、精勤而住者，无明已除，明已生起；黑暗已除，光明已生起。诸比丘，我如是依法宣称具三明者为婆罗门，而非仅凭空谈。”世尊宣说了此义。于此，如是说——

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ โยเวทิ, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ;

อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญาโวสิโต มุนิ.

了知宿住，得见天界与恶趣，又已达生之灭尽，以胜知而终了的牟尼。

‘‘เอตาหิ [Pg.263] ตีหิ วิชฺชาหิ, เตวิชฺโช โหติ พฺราหฺมโณ;

ตมหํ วทามิ เตวิชฺชํ, นาญฺญํ ลปิตลาปน’’นฺติ.

“具足此三明，方为三明婆罗门。我称此为三明者，非指其他空谈者。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第十经。

ปญฺจโม วคฺโค นิฏฺฐิโต.

第五品终。

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂曰：

ปสาท ชีวิต สงฺฆาฏิ, อคฺคิ อุปปริกฺขยา;

อุปปตฺติ กาม กลฺยาณํ, ทานํ ธมฺเมน เต ทสาติ.

净信、命、僧伽梨，火、观、尽；再生、欲、善，布施与法，此为十。

ติกนิปาโต นิฏฺฐิโต.

三集终。

๔. จตุกฺกนิปาโต

4. 四集

๑. พฺราหฺมณธมฺมยาคสุตฺตํ

1. 婆罗门法祀经

๑๐๐. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.264] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

100. 此为世尊所说，阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘อหมสฺมิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมโณ ยาจโยโค สทา ปยตปาณิ อนฺติมเทหธโร อนุตฺตโร ภิสกฺโก สลฺลกตฺโต. ตสฺส เม ตุมฺเห ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา ธมฺมชา ธมฺมนิมฺมิตา ธมฺมทายาทา, โน อามิสทายาทา.

“诸比丘，我是婆罗门，应供、常净手、持有最后身、无上医王、外科医师。你们是我的亲子，从口而生，从法而生，为法所化，是法的继承人，而非财物的继承人。”

‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, ทานานิ – อามิสทานญฺจ ธมฺมทานญฺจ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ทานานํ ยทิทํ – ธมฺมทานํ.

“诸比丘，有两种布施：财施与法施。诸比丘，于此二种布施中，法施为最上。”

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, สํวิภาคา – อามิสสํวิภาโค จ ธมฺมสํวิภาโค จ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สํวิภาคานํ ยทิทํ – ธมฺมสํวิภาโค.

“诸比丘，有两种分享：财物分享与正法分享。诸比丘，于此二种分享中，正法分享为最上。”

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, อนุคฺคหา – อามิสานุคฺคโห จ ธมฺมานุคฺคโห จ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ อนุคฺคหานํ ยทิทํ – ธมฺมานุคฺคโห.

“诸比丘，有两种护助：财物护助与正法护助。诸比丘，于此二种护助中，正法护助为最上。”

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ยาคา – อามิสยาโค จ ธมฺมยาโค จ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ยาคานํ ยทิทํ – ธมฺมยาโค’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有两种祭祀：财祀与法祀。诸比丘，于此二种祭祀中，法祀为最上。’世尊说此义。于此，如是说：

‘‘โย ธมฺมยาคํ อยชี อมจฺฉรี, ตถาคโต สพฺพภูตานุกมฺปี ;

ตํ ตาทิสํ เทวมนุสฺสเสฏฺฐํ, สตฺตา นมสฺสนฺติ ภวสฺส ปารคุ’’นฺติ.

“行法祀者无悭吝，如来悲悯一切众，人天之中最上士，有情敬礼度有边。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปฐมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第一经。

๒. สุลภสุตฺตํ

2. 易得经

๑๐๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

101. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อปฺปานิ เจว สุลภานิ จ, ตานิ จ อนวชฺชานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ปํสุกูลํ, ภิกฺขเว, จีวรานํ อปฺปญฺจ สุลภญฺจ, ตญฺจ อนวชฺชํ. ปิณฺฑิยาโลโป[Pg.265], ภิกฺขเว, โภชนานํ อปฺปญฺจ สุลภญฺจ, ตญฺจ อนวชฺชํ. รุกฺขมูลํ, ภิกฺขเว, เสนาสนานํ อปฺปญฺจ สุลภญฺจ, ตญฺจ อนวชฺชํ. ปูติมุตฺตํ, ภิกฺขเว, เภสชฺชานํ อปฺปญฺจ สุลภญฺจ ตญฺจ อนวชฺชํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อปฺปานิ เจว สุลภานิ จ, ตานิ จ อนวชฺชานิ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺเปน จ ตุฏฺโฐ โหติ สุลเภน จ (อนวชฺเชน จ), อิมสฺสาหํ อญฺญตรํ สามญฺญงฺคนฺติ วทามี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有此四事，简少、易得且无过失。是哪四事呢？诸比丘，就衣服而言，粪扫衣是简少、易得且无过失的；诸比丘，就食物而言，团食是简少、易得且无过失的；诸比丘，就住处而言，树下是简少、易得且无过失的；诸比丘，就医药而言，腐尿药是简少、易得且无过失的。诸比丘，此乃四种简少、易得且无过失之事。诸比丘，当比丘对简少、易得且无过失之物感到满足时，我说这是沙门性的一支。”世尊说了此义。就此，经中如此说道：

‘‘อนวชฺเชน ตุฏฺฐสฺส, อปฺเปน สุลเภน จ;

น เสนาสนมารพฺภ, จีวรํ ปานโภชนํ;

วิฆาโต โหติ จิตฺตสฺส, ทิสา นปฺปฏิหญฺญติ.

“于无过失、简少、易得之物满足者，不因住处、衣服、饮食而心生恼乱，于诸方行无障碍。

‘‘เย จสฺส ธมฺมา อกฺขาตา, สามญฺญสฺสานุโลมิกา;

อธิคฺคหิตา ตุฏฺฐสฺส, อปฺปมตฺตสฺส ภิกฺขุโน’’ติ.

“彼等已宣说之法，与沙门性相应，为知足、不放逸之比丘所证得。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทุติยํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第二经。

๓. อาสวกฺขยสุตฺตํ

3. 漏尽经

๑๐๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

102. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘ชานโตหํ, ภิกฺขเว, ปสฺสโต อาสวานํ ขยํ วทามิ, โน อชานโต โน อปสฺสโต. กิญฺจ, ภิกฺขเว, ชานโต, กึ ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ? อิทํ ทุกฺขนฺติ, ภิกฺขเว, ชานโต ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ. อยํ ทุกฺขสมุทโยติ, ภิกฺขเว, ชานโต ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ. อยํ ทุกฺขนิโรโธติ, ภิกฺขเว, ชานโต ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ. อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ, ภิกฺขเว, ชานโต ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ชานโต เอวํ ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，我宣说，知者、见者有诸漏的灭尽，而非不知者、不见者。诸比丘，了知什么、见到什么，才有诸漏的灭尽呢？诸比丘，了知、见到‘此是苦’，便有诸漏的灭尽；了知、见到‘此是苦集’，便有诸漏的灭尽；了知、见到‘此是苦灭’，便有诸漏的灭尽；了知、见到‘此是导向苦灭之道’，便有诸漏的灭尽。诸比丘，如是知、如是见，便有诸漏的灭尽。”世尊宣说了此义。就此，经中如此说道：

‘‘เสขสฺส สิกฺขมานสฺส, อุชุมคฺคานุสาริโน;

ขยสฺมึ ปฐมํ ญาณํ, ตโต อญฺญา อนนฺตรา.

“于修习中之有学，随行于正直道；于灭尽生起初智，其后无间证通智。”

‘‘ตโต [Pg.266] อญฺญา วิมุตฺตสฺส, วิมุตฺติญาณมุตฺตมํ;

อุปฺปชฺชติ ขเย ญาณํ, ขีณา สํโยชนา อิติ.

“由通智而解脱者，生起最上解脱智；于灭尽生起此智：‘诸结确已断尽’。”

‘‘น ตฺเววิทํ กุสีเตน, พาเลนมวิชานตา;

นิพฺพานํ อธิคนฺตพฺพํ, สพฺพคนฺถปฺปโมจน’’นฺติ.

“此解脱一切系缚之涅槃，非由懈怠者、愚人、无智者所能证得。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ตติยํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。此为第三经。

๔. สมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

4. 沙门婆罗门经

๑๐๓. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

103. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我曾如是听闻：

‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ; ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ – น เม เต, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา, น จ ปเนเต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺรหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ.

“诸比丘，凡有任何沙门或婆罗门，不如实了知‘此是苦’，不如实了知‘此是苦集’，不如实了知‘此是苦灭’，不如实了知‘此是导向苦灭之道’——诸比丘，我不认许他们为沙门中的沙门，或婆罗门中的婆罗门。并且，彼等具寿亦未于现法中，亲身以证智作证，成就并安住于沙门之义利或婆罗门之义利。”

‘‘เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ; ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ – เต โข เม, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ เจว สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ จ พฺราหฺมณสมฺมตา, เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺรหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，凡是任何沙门或婆罗门，如实了知‘此是苦’，如实了知‘此是苦集’，如实了知‘此是苦灭’，如实了知‘此是趣苦灭道’——诸比丘，这些沙门或婆罗门，在沙门中被认为是沙门，在婆罗门中被认为是婆罗门。并且，那些具寿于现法中，以亲证的智慧作证后，具足沙门果与婆罗门果而住。”世尊说了这个道理。就此，经中说道：

‘‘เย ทุกฺขํ นปฺปชานนฺติ, อโถ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ;

ยตฺถ จ สพฺพโส ทุกฺขํ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

ตญฺจ มคฺคํ น ชานนฺติ, ทุกฺขูปสมคามินํ.

“彼辈不知苦，亦不知苦之生起；不知于何处，苦得以完全、无余地止息；亦不知导向苦寂灭之道。”

‘‘เจโตวิมุตฺติหีนา เต, อโถ ปญฺญาวิมุตฺติยา;

อภพฺพา เต อนฺตกิริยาย, เต เว ชาติชรูปคา.

“他们缺乏心解脱，也缺乏慧解脱；他们不能尽苦，他们必将趋向生与老。”

‘‘เย [Pg.267] จ ทุกฺขํ ปชานนฺติ, อโถ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ;

ยตฺถ จ สพฺพโส ทุกฺขํ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

ตญฺจ มคฺคํ ปชานนฺติ, ทุกฺขูปสมคามินํ.

“彼辈了知苦，亦了知苦之生起；了知于何处，苦得以完全、无余地止息；亦了知导向苦寂灭之道。”

‘‘เจโตวิมุตฺติสมฺปนฺนา, อโถ ปญฺญาวิมุตฺติยา;

ภพฺพา เต อนฺตกิริยาย, น เต ชาติชรูปคา’’ติ.

“他们具足心解脱，也具足慧解脱；他们能尽苦，他们不复趋向生与老。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. จตุตฺถํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第四经。

๕. สีลสมฺปนฺนสุตฺตํ

5. 具戒经

๑๐๔. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

104. 我闻，此乃世尊、阿罗汉所说——

‘‘เย เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สีลสมฺปนฺนา สมาธิสมฺปนฺนา ปญฺญาสมฺปนฺนา วิมุตฺติสมฺปนฺนา วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺนา โอวาทกา วิญฺญาปกา สนฺทสฺสกา สมาทปกา สมุตฺเตชกา สมฺปหํสกา อลํสมกฺขาตาโร สทฺธมฺมสฺส ทสฺสนมฺปหํ, ภิกฺขเว, เตสํ ภิกฺขูนํ พหูปการํ วทามิ; สวนมฺปหํ, ภิกฺขเว, เตสํ ภิกฺขูนํ พหูปการํ วทามิ; อุปสงฺกมนมฺปหํ, ภิกฺขเว, เตสํ ภิกฺขูนํ พหูปการํ วทามิ; ปยิรุปาสนมฺปหํ, ภิกฺขเว, เตสํ ภิกฺขูนํ พหูปการํ วทามิ; อนุสฺสรณมฺปหํ, ภิกฺขเว, เตสํ ภิกฺขูนํ พหูปการํ วทามิ; อนุปพฺพชฺชมฺปหํ, ภิกฺขเว, เตสํ ภิกฺขูนํ พหูปการํ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถารูเป, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เสวโต ภชโต ปยิรุปาสโต อปริปูโรปิ สีลกฺขนฺโธ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ, อปริปูโรปิ สมาธิกฺขนฺโธ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ, อปริปูโรปิ ปญฺญากฺขนฺโธ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ, อปริปูโรปิ วิมุตฺติกฺขนฺโธ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ, อปริปูโรปิ วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺโธ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวรูปา จ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สตฺถาโรติปิ วุจฺจนฺติ, สตฺถวาหาติปิ วุจฺจนฺติ, รณญฺชหาติปิ วุจฺจนฺติ, ตโมนุทาติปิ วุจฺจนฺติ, อาโลกกราติปิ วุจฺจนฺติ, โอภาสกราติปิ วุจฺจนฺติ, ปชฺโชตกราติปิ วุจฺจนฺติ, อุกฺกาธาราติปิ วุจฺจนฺติ, ปภงฺกราติปิ วุจฺจนฺติ, อริยาติปิ วุจฺจนฺติ, จกฺขุมนฺโตติปิ วุจฺจนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，若有比丘戒成就、定成就、慧成就、解脱成就、解脱知见成就，是劝诫者、开导者、阐明者、劝导者、激励者、使欢喜者，善于宣说正法。诸比丘，我说得见此等比丘有大饶益；我说听闻此等比丘有大饶益；我说走近此等比丘有大饶益；我说承事此等比丘有大饶益；我说忆念此等比丘有大饶益；我说随此等比丘出家有大饶益。是何缘故？诸比丘，因亲近、交往、承事此等比丘，未圆满之戒蕴，得修习圆满；未圆满之定蕴，得修习圆满；未圆满之慧蕴，得修习圆满；未圆满之解脱蕴，得修习圆满；未圆满之解脱知见蕴，得修习圆满。诸比丘，此等比丘亦名导师，亦名商队首领，亦名舍弃烦恼者，亦名驱除黑暗者，亦名作光明者，亦名作光辉者，亦名作灯明者，亦名持火炬者，亦名发光者，亦名圣者，亦名具眼者。”世尊说了此义。于此，如是说：

‘‘ปาโมชฺชกรณํ [Pg.268] ฐานํ, เอตํ โหติ วิชานตํ;

ยทิทํ ภาวิตตฺตานํ, อริยานํ ธมฺมชีวินํ.

“得见已修身心、如法而活之圣者，此乃智者之欢喜处。

‘‘เต โชตยนฺติ สทฺธมฺมํ, ภาสยนฺติ ปภงฺกรา;

อาโลกกรณา ธีรา, จกฺขุมนฺโต รณญฺชหา.

“彼等发光者、作光明之智者、具眼者、舍弃烦恼者，令正法光耀，令其辉煌。”

‘‘เยสํ เว สาสนํ สุตฺวา, สมฺมทญฺญาย ปณฺฑิตา;

ชาติกฺขยมภิญฺญาย, นาคจฺฉนฺติ ปุนพฺภว’’นฺติ.

智者闻彼教，以正慧了知，遍知生已尽，不复受后有。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ปญฺจมํ.

此义亦为世尊所说，如是我闻。第五经。

๖. ตณฺหุปฺปาทสุตฺตํ

6. 爱生经

๑๐๕. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

105. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，如是我闻。

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ตณฺหุปฺปาทา, ยตฺถ ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ. กตเม จตฺตาโร? จีวรเหตุ วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; ปิณฺฑปาตเหตุ วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; เสนาสนเหตุ วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; อิติภวาภวเหตุ วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ตณฺหุปฺปาทา ยตฺถ ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，有四种爱的生起处，当比丘生起爱时，即于此等处生起。是哪四种呢？诸比丘，比丘缘于衣而生起爱；缘于乞食而生起爱；缘于住处而生起爱；缘于此有他有而生起爱。诸比丘，此即四种爱的生起处，当比丘生起爱时，即于此等处生起。”世尊宣说此义，对此，当如是说：

‘‘ตณฺหาทุติโย ปุริโส, ทีฆมทฺธาน สํสรํ;

อิตฺถภาวญฺญถาภาวํ, สํสารํ นาติวตฺตติ.

人以爱为伴，长时驰轮回，此有及他有，终不越轮回。

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, ตณฺหํ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ;

วีตตณฺโห อนาทาโน, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

知此为过患，爱是苦之源，离爱无执取，比丘正念行。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ฉฏฺฐํ.

此义亦为世尊所说，如是我闻。第六经。

๗. สพฺรหฺมกสุตฺตํ

7. 与梵天同住经

๑๐๖. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

106. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，如是我闻。

‘‘สพฺรหฺมกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สปุพฺพเทวตานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ [Pg.269] ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สปุพฺพาจริยกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สาหุเนยฺยกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ.

“诸比丘，若有家庭，其子女于家中恭敬供养父母，则彼等家庭即与梵天同住。诸比丘，若有家庭，其子女于家中恭敬供养父母，则彼等家庭即与古天神同住。诸比丘，若有家庭，其子女于家中恭敬供养父母，则彼等家庭即与先师同住。诸比丘，若有家庭，其子女于家中恭敬供养父母，则彼等家庭即与应供者同住。”

‘‘‘พฺรหฺมา’ติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ‘ปุพฺพเทวตา’ติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ‘ปุพฺพาจริยา’ติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ‘อาหุเนยฺยา’ติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ตํ กิสฺส เหตุ? พหุการา, ภิกฺขเว, มาตาปิตโร ปุตฺตานํ อาปาทกา โปสกา อิมสฺส โลกสฺส ทสฺเสตาโร’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，‘梵天’是父母的同义词。诸比丘，‘初天’是父母的同义词。诸比丘，‘先师’是父母的同义词。诸比丘，‘应供者’是父母的同义词。此是何因？诸比丘，父母对子女多所饶益，是生育者、养育者，是此世间的开示者。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร, ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร;

อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ, ปชาย อนุกมฺปกา.

父母即梵天，亦称作先师；为子女应供，慈悯于后代。

‘‘ตสฺมา หิ เน นมสฺเสยฺย, สกฺกเรยฺย จ ปณฺฑิโต;

อนฺเนน อถ ปาเนน, วตฺเถน สยเนน จ;

อุจฺฉาทเนน นฺหาปเนน, ปาทานํ โธวเนน จ.

是故贤智者，应礼敬供养；以饮食、饮品，衣物与卧具；以涂身、沐浴，以及洗足。

‘‘ตาย นํ ปาริจริยาย, มาตาปิตูสุ ปณฺฑิตา;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ.

以彼奉亲故，智者于此世，赞叹于其人；彼人舍身后，欣喜于天界。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. สตฺตมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第七经。

๘. พหุการสุตฺตํ

8. 多所饶益经

๑๐๗. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

107. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我曾如是闻：

‘‘พหุการา, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณคหปติกา ตุมฺหากํ เย โว ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ. ตุมฺเหปิ, ภิกฺขเว, พหุการา พฺราหฺมณคหปติกานํ ยํ เนสํ ธมฺมํ เทเสถ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. เอวมิทํ, ภิกฺขเว, อญฺญมญฺญํ นิสฺสาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ โอฆสฺส นิตฺถรณตฺถาย สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，婆罗门和居士们对你们多所饶益，他们以衣、食、坐卧具、病缘医药资具来奉事你们。诸比丘，你们也对婆罗门和居士们多所饶益，即为他们宣说初善、中善、后善，义理圆满、言辞具足之法，开示那完全圆满、遍净的梵行。诸比丘，如是辗转相依，梵行得以住立，以为了渡越暴流，为了正尽苦边。”世尊宣说了此义。于此，如是说：

‘‘สาคารา [Pg.270] อนคารา จ, อุโภ อญฺโญญฺญนิสฺสิตา;

อาราธยนฺติ สทฺธมฺมํ, โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.

在家与无家，两者互相依，成就于正法，无上安稳境。

‘‘สาคาเรสุ จ จีวรํ, ปจฺจยํ สยนาสนํ;

อนคารา ปฏิจฺฉนฺติ, ปริสฺสยวิโนทนํ.

无家者从在家众，接受衣食与卧具，用以消除诸危难。

‘‘สุคตํ ปน นิสฺสาย, คหฏฺฐา ฆรเมสิโน;

สทฺทหานา อรหตํ, อริยปญฺญาย ฌายิโน.

居家营生之在家众，依止善逝，信奉阿罗汉，以圣慧禅修。

‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, มคฺคํ สุคติคามินํ;

นนฺทิโน เทวโลกสฺมึ, โมทนฺติ กามกามิโน’’ติ.

于此世行法，行往善趣道，于天界欢喜，随欲而享乐。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. อฏฺฐมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第八经。

๙. กุหสุตฺตํ

9. 欺诈经

๑๐๘. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

108. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘เย เกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู กุหา ถทฺธา ลปา สิงฺคี อุนฺนฬา อสมาหิตา, น เม เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู มามกา. อปคตา จ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อิมสฺมา ธมฺมวินยา; น จ เต อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺติ. เย จ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขู นิกฺกุหา นิลฺลปา ธีรา อตฺถทฺธา สุสมาหิตา, เต โข เม, ภิกฺขเว, ภิกฺขู มามกา. อนปคตา จ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อิมสฺมา ธมฺมวินยา; เต จ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，任何比丘欺诈、顽固、饶舌、傲慢、骄横、不得等持，诸比丘，彼等非我弟子。诸比丘，彼等比丘已远离此法与律，于此法与律中，不得增长、滋长、广大。而诸比丘，任何比丘不欺诈、不饶舌、贤明、不顽固、善得等持，诸比丘，彼等实为我弟子。诸比丘，彼等比丘未远离此法与律，于此法与律中，能得增长、滋长、广大。”世尊宣说此义。于此，如是说：

‘‘กุหา ถทฺธา ลปา สิงฺคี, อุนฺนฬา อสมาหิตา;

น เต ธมฺเม วิรูหนฺติ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิเต.

欺诈、顽固、饶舌、傲慢、骄横、不得等持者，于正等觉所说之法，彼等不得增长。

‘‘นิกฺกุหา นิลฺลปา ธีรา, อตฺถทฺธา สุสมาหิตา;

เต เว ธมฺเม วิรูหนฺติ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิเต’’ติ.

不欺诈、不饶舌、贤明、不顽固、善得等持者，于正等觉所说之法，彼等确实得增长。

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. นวมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第九经。

๑๐. นทีโสตสุตฺตํ

10. 河流行经

๑๐๙. วุตฺตญฺเหตํ [Pg.271] ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

109. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส นทิยา โสเตน โอวุยฺเหยฺย ปิยรูปสาตรูเปน. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส ตีเร ฐิโต ทิสฺวา เอวํ วเทยฺย – ‘กิญฺจาปิ โข ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, นทิยา โสเตน โอวุยฺหสิ ปิยรูปสาตรูเปน, อตฺถิ เจตฺถ เหฏฺฐา รหโท สอูมิ สาวฏฺโฏ สคโห สรกฺขโส ยํ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, รหทํ ปาปุณิตฺวา มรณํ วา นิคจฺฉสิ มรณมตฺตํ วา ทุกฺข’นฺติ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, ปุริโส ตสฺส ปุริสสฺส สทฺทํ สุตฺวา หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ ปฏิโสตํ วายเมยฺย.

“诸比丘，譬如有人为可爱、可意的事物所引，顺流而下。岸边一位有眼之人看见他，便对他说：‘朋友！你虽然为可爱、可意的事物所引，顺流而下，但下游有一深潭，波涛汹涌，充满漩涡、恶兽与罗刹。朋友啊，你若到达那深潭，将遭遇死亡，或如死亡般的痛苦。’诸比丘，那人听了此人之言，便用手脚奋力逆流而上。”

‘‘อุปมา โข เม อยํ, ภิกฺขเว, กตา อตฺถสฺส วิญฺญาปนาย. อยํ เจตฺถ อตฺโถ – ‘นทิยา โสโต’ติ โข, ภิกฺขเว, ตณฺหาเยตํ อธิวจนํ.

“诸比丘，我作此譬喻，是为了阐明义理。此中义理如下：诸比丘，‘水流’，是贪爱(taṇhā)的同义词。”

‘‘‘ปิยรูปํ สาตรูป’นฺติ โข, ภิกฺขเว, ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนํ.

“‘可爱、可意的事物’，诸比丘，此乃六内处(ajjhattikāni āyatanāni)之同义词。”

‘‘‘เหฏฺฐา รหโท’ติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ อธิวจนํ;

‘‘‘อูมิภย’นฺติ โข, ภิกฺขเว, โกธุปายาสสฺเสตํ อธิวจนํ;

‘‘‘อาวฏฺฏ’นฺติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ;

‘‘‘คหรกฺขโส’ติ โข, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺเสตํ อธิวจนํ;

‘‘‘ปฏิโสโต’ติ โข, ภิกฺขเว, เนกฺขมฺมสฺเสตํ อธิวจนํ;

‘‘‘หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ วายาโม’ติ โข, ภิกฺขเว, วีริยารมฺภสฺเสตํ อธิวจนํ;

“‘下游深潭’，诸比丘，此乃五下分结(orambhāgiyāni saṃyojanāni)之同义词；‘波浪’，诸比丘，此乃忿恼(kodhupāyāsa)之同义词；‘漩涡’，诸比丘，此乃五种欲乐(pañcakāmaguṇā)之同义词；‘恶兽与罗刹’，诸比丘，此乃女人(mātugāma)之同义词；‘逆流’，诸比丘，此乃出离(nekkhamma)之同义词；‘手足奋力’，诸比丘，此乃发起精进(vīriyārambha)之同义词。”

‘‘‘จกฺขุมา ปุริโส ตีเร ฐิโตติ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“‘岸边有眼之人’，诸比丘，此乃如来、应供、正等觉者之同义词。”世尊宣说此义。就此，经中说偈曰：

‘‘สหาปิ [Pg.272] ทุกฺเขน ชเหยฺย กาเม, โยคกฺเขมํ อายตึ ปตฺถยาโน;

สมฺมปฺปชาโน สุวิมุตฺตจิตฺโต, วิมุตฺติยา ผสฺสเย ตตฺถ ตตฺถ;

ส เวทคู วูสิตพฺรหฺมจริโย, โลกนฺตคู ปารคโตติ วุจฺจตี’’ติ.

“为求未来之安稳，纵然有苦亦应舍弃诸欲；具足正知，心善解脱者，于处处触证解脱；彼为通达者，梵行已立，抵达世界之终，被称为已到彼岸者。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทสมํ.

此义亦为世尊所说，我如是听闻。第十经。

๑๑. จรสุตฺตํ

11. 行经

๑๑๐. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

110. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我如是听闻：

‘‘จรโต เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิวาเสติ นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. จรมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อนาตาปี อโนตฺตาปี สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวีริโยติ วุจฺจติ.

“诸比丘，若比丘在行走时，生起欲寻、或恚寻、或害寻。诸比丘，若该比丘容忍它，不舍断、不去除、不终结、不令其消失，诸比丘，这样的比丘，即使在行走时，也无热忱、无愧惧，被称为恒常、持续地懈怠、劣精进者。”

‘‘ฐิตสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิวาเสติ นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ คเมติ. ฐิโตปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อนาตาปี อโนตฺตาปี สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวีริโยติ วุจฺจติ.

“诸比丘，若比丘在站立时，生起欲寻、或恚寻、或害寻。诸比丘，若该比丘容忍它，不舍断、不去除、不终结、不令其消失，诸比丘，这样的比丘，即使在站立时，也无热忱、无愧惧，被称为恒常、持续地懈怠、劣精进者。”

‘‘นิสินฺนสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิวาเสติ นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ คเมติ. นิสินฺโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อนาตาปี อโนตฺตาปี สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวีริโยติ วุจฺจติ.

“诸比丘，若比丘在坐着时，生起欲寻、或恚寻、或害寻。诸比丘，若该比丘容忍它，不舍断、不去除、不终结、不令其消失，诸比丘，这样的比丘，即使在坐着时，也无热忱、无愧惧，被称为恒常、持续地懈怠、劣精进者。”

‘‘สยานสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ชาครสฺส อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิวาเสติ [Pg.273] นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ คเมติ. สยาโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคโร เอวํภูโต อนาตาปี อโนตฺตาปี สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวีริโยติ วุจฺจติ.

“诸比丘，若比丘在躺卧清醒时，生起欲寻、或恚寻、或害寻。诸比丘，若该比丘容忍它，不舍断、不去除、不终结、不令其消失，诸比丘，这样的比丘，即使在躺卧清醒时，也无热忱、无愧惧，被称为恒常、持续地懈怠、劣精进者。”

‘‘จรโต เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. จรมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ.

“诸比丘，若比丘在行走时，生起欲寻、或瞋寻、或害寻。诸比丘，若该比丘不容忍、舍断、去除、终结、令其消失，诸比丘，这样的比丘，即使在行走时，也被称为具足热忱、具足惭愧、恒常、持续、精进、自我策励者。”

‘‘ฐิตสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. ฐิโตปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ.

“诸比丘，若比丘在站立时，生起欲寻、或瞋寻、或害寻。诸比丘，若该比丘不容忍、舍断、去除、终结、令其消失，诸比丘，这样的比丘，即使在站立时，也被称为具足热忱、具足惭愧、恒常、持续、精进、自我策励者。”

‘‘นิสินฺนสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. นิสินฺโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ.

“诸比丘，若比丘在坐着时，生起欲寻、或瞋寻、或害寻。诸比丘，若该比丘不容忍、舍断、去除、终结、令其消失，诸比丘，这样的比丘，即使在坐着时，也被称为具足热忱、具足惭愧、恒常、持续、精进、自我策励者。”

‘‘สยานสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ชาครสฺส อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. สยาโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคโร เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，若比丘在躺卧而清醒时，生起欲寻、或瞋寻、或害寻。诸比丘，若该比丘不容忍、舍断、去除、终结、令其消失，诸比丘，这样的比丘，即使在躺卧而清醒时，也被称为具足热忱、具足惭愧、恒常、持续、精进、自我策励者。”世尊宣说了此义。于此，偈颂如是说：

‘‘จรํ วา ยทิ วา ติฏฺฐํ, นิสินฺโน อุท วา สยํ;

โย วิตกฺกํ วิตกฺเกติ, ปาปกํ เคหนิสฺสิตํ.

“行走或站立，或坐或躺卧，若思惟恶寻，依止于俗家。”

‘‘กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺโน โส, โมหเนยฺเยสุ มุจฺฉิโต;

อภพฺโพ ตาทิโส ภิกฺขุ, ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตมํ.

“彼已入邪道，沉迷迷惑法，如是之比丘，不得最上觉。”

‘‘โย [Pg.274] จ จรํ วา ติฏฺฐํ วา, นิสินฺโน อุท วา สยํ;

วิตกฺกํ สมยิตฺวาน, วิตกฺกูปสเม รโต;

ภพฺโพ โส ตาทิโส ภิกฺขุ, ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตม’’นฺติ.

“若于行住，或于坐卧，平息诸寻，乐寻止息，如是比丘，堪能触证，无上等觉。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. เอกาทสมํ.

此义亦为世尊所说，我如是闻。第十一经。

๑๒. สมฺปนฺนสีลสุตฺตํ

12. 具戒经

๑๑๑. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

111. 此为世尊所说，为阿罗汉所说，我如是闻：

‘‘สมฺปนฺนสีลา, ภิกฺขเว, วิหรถ สมฺปนฺนปาติโมกฺขา; ปาติโมกฺขสํวรสํวุตา วิหรถ อาจารโคจรสมฺปนฺนา อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวิโน; สมาทาย สิกฺขถ สิกฺขาปเทสุ.

“诸比丘，汝等当具足戒、具足波罗提木叉而住。当防护波罗提木叉律仪，具足正行与行处，于微细罪中见怖畏，于诸学处中受持而学。”

‘‘สมฺปนฺนสีลานํ โว, ภิกฺขเว, วิหรตํ สมฺปนฺนปาติโมกฺขานํ ปาติโมกฺขสํวรสํวุตานํ วิหรตํ อาจารโคจรสมฺปนฺนานํ อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวีนํ สมาทาย สิกฺขตํ สิกฺขาปเทสุ กิมสฺส อุตฺตริ กรณียํ ?

“诸比丘，汝等具足戒、具足波罗提木叉而住，防护波罗提木叉律仪，具足正行与行处，于微细罪中见怖畏，于诸学处中受持而学，于此之上，更有何事当为？”

‘‘จรโต เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภิชฺฌา วิคตา โหติ, พฺยาปาโท วิคโต โหติ, ถินมิทฺธํ วิคตํ โหติ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ วิคตํ โหติ, วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ, อารทฺธํ โหติ วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ. จรมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ.

“诸比丘，若比丘于经行时，贪欲已离，瞋恚已离，昏沉睡眠已离，掉举恶作已离，疑惑已断；其精进已策发而不退，念已现前而不失，身已轻安而不躁动，心已得定而一境。诸比丘，如是比丘，虽于经行中，亦得名为：有勤、有愧、恒常、相续、发起精进、有决意之心者。”

‘‘ฐิตสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อภิชฺฌา วิคตา โหติ พฺยาปาโท…เป… ถินมิทฺธํ… อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ… วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ, อารทฺธํ โหติ [Pg.275] วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ. ฐิโตปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ.

“诸比丘，若比丘于站立时，贪欲已离，瞋恚已离……乃至……疑惑已断；其精进已策发而不退，念已现前而不失，身已轻安而不躁动，心已得定而一境。诸比丘，如是比丘，虽于站立中，亦得名为：有勤、有愧、恒常、相续、发起精进、有决意之心者。”

‘‘นิสินฺนสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อภิชฺฌา วิคตา โหติ, พฺยาปาโท…เป… ถินมิทฺธํ… อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ… วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ, อารทฺธํ โหติ วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ. นิสินฺโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ.

“诸比丘，若比丘坐时，贪欲已离，瞋恚已离，昏沉睡眠已离，掉举恶作已离，疑惑已断，其精进已策发而不懈怠，念已现前而不忘失，身已轻安而不躁动，心已入定而专一。诸比丘，这样的比丘，即便是坐着，亦得称为热忱、有愧、恒常精进、心已策励者。”

‘‘สยานสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ชาครสฺส อภิชฺฌา วิคตา โหติ พฺยาปาโท…เป… ถินมิทฺธํ… อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ… วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ, อารทฺธํ โหติ วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ. สยาโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคโร เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，若比丘躺卧而醒觉时，贪欲已离，瞋恚已离，昏沉睡眠已离，掉举恶作已离，疑惑已断，其精进已策发而不懈怠，念已现前而不忘失，身已轻安而不躁动，心已入定而专一。诸比丘，这样的比丘，即便是躺卧而醒觉，亦得称为热忱、有愧、恒常精进、心已策励者。”世尊宣说此义。于此，偈颂曰：

‘‘ยตํ จเร ยตํ ติฏฺเฐ, ยตํ อจฺเฉ ยตํ สเย;

ยตํ สมิญฺชเย ภิกฺขุ, ยตเมนํ ปสารเย.

“比丘行、住、坐、卧，皆当自制；屈身与伸展，亦当自制。

‘‘อุทฺธํ ติริยํ อปาจีนํ, ยาวตา ชคโต คติ;

สมเวกฺขิตา จ ธมฺมานํ, ขนฺธานํ อุทยพฺพยํ.

“于上、于下、于横向，遍及世间一切处；善观诸蕴法之生灭。

‘‘เอวํ วิหาริมาตาปึ, สนฺตวุตฺติมนุทฺธตํ;

เจโตสมถสามีจึ, สิกฺขมานํ สทา สตํ;

สตตํ ปหิตตฺโตติ, อาหุ ภิกฺขุํ ตถาวิธ’’นฺติ.

“如是住者，热忱、行静、不掉举，修习心寂止，恒常具念；智者称此比丘为‘恒策励其心’者。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. ทฺวาทสมํ.

此义亦为世尊所说，我闻如是。第十二经。

๑๓. โลกสุตฺตํ

13. 世界经

๑๑๒. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา, วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ –

112. 此乃世尊所说，阿罗汉所说，我闻如是——

‘‘โลโก, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธः โลกสฺมา ตถาคโต วิสํยุตฺโต. โลกสมุทโย, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธ [Pg.276]ः โลกสมุทโย ตถาคตสฺส ปหีโน. โลกนิโรโธ, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธः โลกนิโรโธ ตถาคตสฺส สจฺฉิกโต. โลกนิโรธคามินี ปฏิปทา, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธาः โลกนิโรธคามินี ปฏิปทา ตถาคตสฺส ภาวิตา.

“诸比丘，如来已彻证世间，如来已于世间不相应。诸比丘，如来已彻证世间集，如来已舍断世间集。诸比丘，如来已彻证世间灭，如来已作证世间灭。诸比丘，如来已彻证导向世间灭之道，如来已修习导向世间灭之道。”

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ อนุวิจริตํ มนสา ยสฺมา ตํ ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธํ, ตสฺมา ตถาคโตติ วุจฺจติ.

“诸比丘，于此有天、有魔、有梵的世间，于此有沙门、婆罗门、天、人等众生中，凡所有被见、闻、觉、识，所得、所求、心所随察者，如来皆已彻证，是故名为‘如来’。”

‘‘ยญฺจ, ภิกฺขเว, รตฺตึ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ยญฺจ รตฺตึ อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ, ยํ เอตสฺมึ อนฺตเร ภาสติ ลปติ นิทฺทิสติ, สพฺพํ ตํ ตเถว โหติ โน อญฺญถา, ตสฺมา ตถาคโตติ วุจฺจติ.

“诸比丘，如来证悟无上正等觉之夜，与入无余涅槃界而般涅槃之夜，于此二者之间，凡所说、所言、所开示，其一切皆如是而非有异，是故名为‘如来’。”

‘‘ยถาวาที, ภิกฺขเว, ตถาคโต ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที, อิติ ยถาวาที ตถาการี ยถาการี ตถาวาที, ตสฺมา ตถาคโตติ วุจฺจติ.

“诸比丘，如来如其所说而行，如其所行而说。正是这样，如说而行，如行而说，是故名为‘如来’。”

‘‘สเทวเก, ภิกฺขเว, โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ตถาคโต อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี, ตสฺมา ตถาคโตติ วุจฺจตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ. ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

“诸比丘，于此有天、有魔、有梵的世间，于此有沙门、婆罗门、天、人等众生中，如来是征服者、不被征服者、实见者、自在者，是故名为‘如来’。”世尊宣说此义。就此而说偈言：

‘‘สพฺพโลกํ อภิญฺญาย, สพฺพโลเก ยถาตถํ;

สพฺพโลกวิสํยุตฺโต, สพฺพโลเก อนูปโย.

“遍知一切世间，了知世间如实；于世间不相应，于世间无所执。

‘‘ส เว สพฺพาภิภู ธีโร, สพฺพคนฺถปฺปโมจโน;

ผุฏฺฐาสฺส ปรมา สนฺติ, นิพฺพานํ อกุโตภยํ.

彼实征服一切，贤者解一切缚；已触最上寂静，无畏之涅槃境。

‘‘เอส ขีณาสโว พุทฺโธ, อนีโฆ ฉินฺนสํสโย;

สพฺพกมฺมกฺขยํ ปตฺโต, วิมุตฺโต อุปธิสงฺขเย.

此漏尽之佛，无恼断诸疑；已达诸业尽，于依灭解脱。”

‘‘เอส [Pg.277] โส ภควา พุทฺโธ, เอส สีโห อนุตฺตโร;

สเทวกสฺส โลกสฺส, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ.

彼即世尊佛陀，彼即无上雄狮；为天人世间，转动梵轮。

‘‘อิติ เทวา มนุสฺสา จ, เย พุทฺธํ สรณํ คตา;

สงฺคมฺม ตํ นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

如是，天与人，凡归依佛陀者，皆来集会，礼敬彼伟大无畏者。

‘‘ทนฺโต ทมยตํ เสฏฺโฐ, สนฺโต สมยตํ อิสิ;

มุตฺโต โมจยตํ อคฺโค, ติณฺโณ ตารยตํ วโร.

已调御者，为调御者中之最胜；已寂静者，为寂静者中之仙人；已解脱者，为解脱者中之最上；已度彼岸者，为度脱者中之最胜。

‘‘อิติ เหตํ นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ;

สเทวกสฺมึ โลกสฺมึ, นตฺถิ เต ปฏิปุคฺคโล’’ติ.

如是，彼等礼敬彼伟大无畏者：“于天人世间，无有与您匹敌之人。”

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา, อิติ เม สุตนฺติ. เตรสมํ.

此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。第十三经。

จตุกฺกนิปาโต นิฏฺฐิโต.

四集品终。

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂曰：

พฺราหฺมณสุลภา ชานํ, สมณสีลา ตณฺหา พฺรหฺมา;

พหุการา กุหปุริสา, จร สมฺปนฺน โลเกน เตรสาติ.

婆罗门、易得、知、沙门、戒、爱、梵；多所饶益、伪善者、行、具足、世间，此为十三。

สุตฺตสงฺคโห –

诸经总摄：

สตฺตวิเสกนิปาตํ, ทุกฺกํ พาวีสสุตฺตสงฺคหิตํ;

สมปญฺญาสมถติกํ, เตรส จตุกฺกญฺจ อิติ ยมิทํ.

一集品二十七经，二集品含摄二十二经；三集品则有五十经，以及四集品十三经，如是此集。

ทฺวิทสุตฺตรสุตฺตสเต, สงฺคายิตฺวา สมาทหึสุ ปุรา;

อรหนฺโต จิรฏฺฐิติยา, ตมาหุ นาเมน อิติวุตฺตนฺติ.

往昔诸阿罗汉，为令正法久住，结集一百一十二经，称之为《如是语》。

อิติวุตฺตกปาฬิ นิฏฺฐิตา.

《如是语》圣典终。