Tipiṭaka Translation

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යක් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

Khuddakanikāye

ඛුද්දක නිකාය

Itivuttakapāḷi

ඉතිවුත්තක පාළි

1. Ekakanipāto

1. ඒකක නිපාතය

1. Paṭhamavaggo

1. පඨම වර්ගය

1. Lobhasuttaṃ

1. ලෝභ සූත්‍රය

1. Vuttañhetaṃ [Pg.195] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

1. මේ දේශනාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලද බව මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Ekadhammaṃ, bhikkhave, pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṃ ekadhammaṃ? Lobhaṃ, bhikkhave, ekadhammaṃ pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, එක් ධර්මයක් ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, ලෝභය නම් වූ ඒ එක් ධර්මය ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Yena lobhena luddhāse, sattā gacchanti duggatiṃ;

Taṃ lobhaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino;

Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti.

“යම් ලෝභයකින් ඇලුණු සත්වයෝ දුගතියට යත්ද, විදර්ශනා වඩන්නෝ ඒ ලෝභය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කිරීම නිසා ඔවුහු නැවත කිසි කලෙකත් මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ.

මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. පළමුවෙනි සූත්‍රයයි.

2. Dosasuttaṃ

2. දෝස සූත්‍රය

2. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

2. මේ දේශනාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලද බව මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Ekadhammaṃ, bhikkhave, pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṃ ekadhammaṃ? Dosaṃ, bhikkhave, ekadhammaṃ pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, එක් ධර්මයක් ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, දෝෂය නම් වූ ඒ එක් ධර්මය ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Yena [Pg.196] dosena duṭṭhāse, sattā gacchanti duggatiṃ;

Taṃ dosaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino;

Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti.

“යම් දෝෂයකින් දූෂිත වූ සත්වයෝ දුගතියට යත්ද, විදර්ශනා වඩන්නෝ ඒ දෝෂය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කිරීම නිසා ඔවුහු නැවත කිසි කලෙකත් මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ.

මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. දෙවෙනි සූත්‍රයයි.

3. Mohasuttaṃ

3. මෝහ සූත්‍රය

3. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

3. මේ දේශනාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලද බව මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Ekadhammaṃ, bhikkhave, pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṃ ekadhammaṃ? Mohaṃ, bhikkhave, ekadhammaṃ pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, එක් ධර්මයක් ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, මෝහය නම් වූ ඒ එක් ධර්මය ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Yena mohena mūḷhāse, sattā gacchanti duggatiṃ;

Taṃ mohaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino;

Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti.

“යම් මෝහයකින් මුළා වූ සත්වයෝ දුගතියට යත්ද, විදර්ශනා වඩන්නෝ ඒ මෝහය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කිරීම නිසා ඔවුහු නැවත කිසි කලෙකත් මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ.

මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. තුන්වෙනි සූත්‍රයයි.

4. Kodhasuttaṃ

4. කෝධ සූත්‍රය

4. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

4. මේ දේශනාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලද බව මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Ekadhammaṃ, bhikkhave, pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṃ ekadhammaṃ? Kodhaṃ, bhikkhave, ekadhammaṃ pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, එක් ධර්මයක් ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, කෝධය නම් වූ ඒ එක් ධර්මය ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Yena kodhena kuddhāse, sattā gacchanti duggatiṃ;

Taṃ kodhaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino;

Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti.

“යම් කෝධයකින් කිපුණු සත්වයෝ දුගතියට යත්ද, විදර්ශනා වඩන්නෝ ඒ කෝධය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කිරීම නිසා ඔවුහු නැවත කිසි කලෙකත් මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ.

මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. හතරවෙනි සූත්‍රයයි.

5. Makkhasuttaṃ

5. මක්ඛ සූත්‍රය

5. Vuttañhetaṃ [Pg.197] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

5. මේ දේශනාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලද බව මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Ekadhammaṃ, bhikkhave, pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṃ ekadhammaṃ? Makkhaṃ, bhikkhave, ekadhammaṃ pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, එක් ධර්මයක් ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, මක්ඛය නම් වූ ඒ එක් ධර්මය ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Yena makkhena makkhāse, sattā gacchanti duggatiṃ;

Taṃ makkhaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino;

Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti.

“යම් මක්ඛයකින් (ගුණමකු බවින්) වෙළුණු සත්වයෝ දුගතියට යත්ද, විදර්ශනා වඩන්නෝ ඒ මක්ඛය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කිරීම නිසා ඔවුහු නැවත කිසි කලෙකත් මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ.

මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. පස්වෙනි සූත්‍රයයි.

6. Mānasuttaṃ

6. මාන සූත්‍රය

6. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

6. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි.

‘‘Ekadhammaṃ, bhikkhave, pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṃ ekadhammaṃ? Mānaṃ, bhikkhave, ekadhammaṃ pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, එක් ධර්මයක් ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමී භාවය පිණිස ඇප වන්නෙමි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, 'මානය' නමැති එක් ධර්මය ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමී භාවය පිණිස ඇප වන්නෙමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Yena mānena mattāse, sattā gacchanti duggatiṃ;

Taṃ mānaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino;

Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti.

“යම් මානයකින් මත්වූ සත්වයෝ දුර්ගතියට යන්නාහුද, ඒ මානය මනා කොට අවබෝධ කරගෙන විදර්ශනා වඩන්නෝ (එය) ප්‍රහීණ කරති. (මානය) ප්‍රහීණ කිරීමෙන් ඔවුහු කිසි කලෙකත් නැවත මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. හයවැනි සූත්‍රයයි.

7. Sabbapariññāsuttaṃ

7. සබ්බපරිඤ්ඤා සූත්‍රය

7. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

7. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි.

‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ tattha cittaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Sabbañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ tattha cittaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, සියල්ල (ත්‍රිභූමක සංස්කාරයන්) වෙසෙස් ඥානයෙන් (අභිජානන) නොදන්නා වූ ද, පිරිසිඳ (පරිජානන) නොදන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා (විරාජනය නොකරන්නා) වූ ද, (ක්ලේශයන්) ප්‍රහීණ නොකරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වේ. මහණෙනි, සියල්ල වෙසෙස් ඥානයෙන් දන්නා වූ ද, පිරිසිඳ දන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා (විරාජනය කරන්නා) වූ ද, (ක්ලේශයන්) ප්‍රහීණ කරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Yo [Pg.198] sabbaṃ sabbato ñatvā, sabbatthesu na rajjati;

Sa ve sabbapariññā so, sabbadukkhamupaccagā’’ti.

“යමෙක් සියල්ල සෑම ආකාරයකින්ම දැනගෙන, සියලු දේ කෙරෙහි නොඇලේද, සියල්ල පිරිසිඳ දත් ඒ තැනැත්තා සැබවින්ම සියලු දුකෙන් එතෙර වූයේය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. හත්වැනි සූත්‍රයයි.

8. Mānapariññāsuttaṃ

8. මානපරිඤ්ඤා සූත්‍රය

8. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

8. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි.

‘‘Mānaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ tattha cittaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Mānañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ tattha cittaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මානය වෙසෙස් ඥානයෙන් නොදන්නා වූ ද, පිරිසිඳ නොදන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා වූ ද, එය ප්‍රහීණ නොකරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වේ. මහණෙනි, මානය වෙසෙස් ඥානයෙන් දන්නා වූ ද, පිරිසිඳ දන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා වූ ද, එය ප්‍රහීණ කරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Mānupetā ayaṃ pajā, mānaganthā bhave ratā;

Mānaṃ aparijānantā, āgantāro punabbhavaṃ.

“මේ සත්ව ප්‍රජාව මානයෙන් යුක්ත වූවාය, මානය නමැති ගැටයෙන් බැඳී භවයෙහි ඇලුනාය. මානය පිරිසිඳ නොදන්නා ඔවුහු නැවත නැවතත් භවයට පැමිණෙන්නෝ වෙති.

‘‘Ye ca mānaṃ pahantvāna, vimuttā mānasaṅkhaye;

Te mānaganthābhibhuno, sabbadukkhamupaccagu’’nti.

යම් කෙනෙක් මානය ප්‍රහීණ කොට, මානය ක්ෂය වූ (නිර්වාණයෙහි) මිදුනාහු ද, මාන ගැටය මැඩපැවැත්වූ ඔවුහු සියලු දුකෙන් එතෙර වූහ.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. අටවැනි සූත්‍රයයි.

9. Lobhapariññāsuttaṃ

9. ලෝභපරිඤ්ඤා සූත්‍රය

9. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

9. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි.

‘‘Lobhaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ tattha cittaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Lobhañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ tattha cittaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, ලෝභය වෙසෙස් ඥානයෙන් නොදන්නා වූ ද, පිරිසිඳ නොදන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා වූ ද, එය ප්‍රහීණ නොකරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වේ. මහණෙනි, ලෝභය වෙසෙස් ඥානයෙන් දන්නා වූ ද, පිරිසිඳ දන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා වූ ද, එය ප්‍රහීණ කරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Yena lobhena luddhāse, sattā gacchanti duggatiṃ;

Taṃ lobhaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino;

Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti.

“යම් ලෝභයකින් ලොබ වූ (ඇලුණු) සත්වයෝ දුර්ගතියට යන්නාහුද, ඒ ලෝභය මනා කොට අවබෝධ කරගෙන විදර්ශනා වඩන්නෝ (එය) ප්‍රහීණ කරති. (ලෝභය) ප්‍රහීණ කිරීමෙන් ඔවුහු කිසි කලෙකත් නැවත මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. නවවැනි සූත්‍රයයි.

10. Dosapariññāsuttaṃ

10. දෝසපරිඤ්ඤා සූත්‍රය

10. Vuttañhetaṃ [Pg.199] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

10. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි.

‘‘Dosaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ tattha cittaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Dosañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ tattha cittaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, දෝෂය වෙසෙස් ඥානයෙන් නොදන්නා වූ ද, පිරිසිඳ නොදන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා වූ ද, එය ප්‍රහීණ නොකරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වේ. මහණෙනි, දෝෂය වෙසෙස් ඥානයෙන් දන්නා වූ ද, පිරිසිඳ දන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා වූ ද, එය ප්‍රහීණ කරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Yena dosena duṭṭhāse, sattā gacchanti duggatiṃ;

Taṃ dosaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino;

Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti.

“යම් දෝෂයකින් දුෂ්ට වූ සත්වයෝ දුර්ගතියට යන්නාහුද, ඒ දෝෂය මනා කොට අවබෝධ කරගෙන විදර්ශනා වඩන්නෝ (එය) ප්‍රහීණ කරති. (දෝෂය) ප්‍රහීණ කිරීමෙන් ඔවුහු කිසි කලෙකත් නැවත මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. දසවැනි සූත්‍රයයි.

Paṭhamo vaggo niṭṭhito.

පළමු වැනි වර්ගය අවසන් විය.

Tassuddānaṃ –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) –

Rāgadosā atha moho, kodhamakkhā mānaṃ sabbaṃ;

Mānato rāgadosā puna dve, pakāsitā vaggamāhu paṭhamanti.

රාග (ලෝභ), දෝෂ මෙන්ම මෝහය ද, කෝධ (ක්‍රෝධ), මක්ඛ (ගුණමකුකම), මානය සහ සබ්බ (සියල්ල) ද, මානයෙන් පසුව ලෝභ, දෝෂ යන තවත් (පරිඤ්ඤා) දෙකක් ද ප්‍රකාශ කරන ලදහ. මෙය පළමු වර්ගය යැයි කියනු ලැබේ.

2. Dutiyavaggo

2. දෙවැනි වර්ගය

1. Mohapariññāsuttaṃ

1. මෝහ පරිඥා සූත්‍රය

11. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

11. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Mohaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ tattha cittaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Mohañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ tattha cittaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මෝහය විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ නොකරන්නා වූ, පිරිසිඳ නොදන්නා වූ, එහි සිත නොඇලෙන්නට නොකරන්නා වූ, එය ප්‍රහීණ නොකරන්නා වූ තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වෙයි. මහණෙනි, මෝහය විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරන්නා වූ, පිරිසිඳ දන්නා වූ, එහි සිත නොඇලෙන්නට කරන්නා වූ, එය ප්‍රහීණ කරන්නා වූ තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වෙයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Yena mohena mūḷhāse, sattā gacchanti duggatiṃ;

Taṃ mohaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino;

Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti.

“යම් මෝහයකින් මුළා වූ සත්ත්වයන් දුගතියට යන්නාහු ද, විදර්ශනා වඩන්නා වූ උතුමෝ ඒ මෝහය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කළා වූ ඔවුහු කිසි කලෙකත් නැවත මෙම ලෝකයට නොපැමිණෙන්නාහු ය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ.

මෙම කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පළමුවන සූත්‍රයයි.

2. Kodhapariññāsuttaṃ

2. කෝධ පරිඥා සූත්‍රය

12. Vuttañhetaṃ [Pg.200] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

12. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Kodhaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ tattha cittaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Kodhañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ tattha cittaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, කෝපය විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ නොකරන්නා වූ, පිරිසිඳ නොදන්නා වූ, එහි සිත නොඇලෙන්නට නොකරන්නා වූ, එය ප්‍රහීණ නොකරන්නා වූ තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වෙයි. මහණෙනි, කෝපය විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරන්නා වූ, පිරිසිඳ දන්නා වූ, එහි සිත නොඇලෙන්නට කරන්නා වූ, එය ප්‍රහීණ කරන්නා වූ තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වෙයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Yena kodhena kuddhāse, sattā gacchanti duggatiṃ;

Taṃ kodhaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino;

Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti.

“යම් කෝපයකින් කිපුණා වූ සත්ත්වයන් දුගතියට යන්නාහු ද, විදර්ශනා වඩන්නා වූ උතුමෝ ඒ කෝපය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කළා වූ ඔවුහු කිසි කලෙකත් නැවත මෙම ලෝකයට නොපැමිණෙන්නාහු ය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ.

මෙම කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. දෙවන සූත්‍රයයි.

3.Makkhapariññāsuttaṃ

3. මක්ඛ පරිඥා සූත්‍රය

13. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

13. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Makkhaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ tattha cittaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Makkhañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ tattha cittaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, ගුණමකු බව (මක්ඛය) විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ නොකරන්නා වූ, පිරිසිඳ නොදන්නා වූ, එහි සිත නොඇලෙන්නට නොකරන්නා වූ, එය ප්‍රහීණ නොකරන්නා වූ තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වෙයි. මහණෙනි, ගුණමකු බව විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරන්නා වූ, පිරිසිඳ දන්නා වූ, එහි සිත නොඇලෙන්නට කරන්නා වූ, එය ප්‍රහීණ කරන්නා වූ තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වෙයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Yena makkhena makkhāse, sattā gacchanti duggatiṃ;

Taṃ makkhaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino;

Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti.

“යම් ගුණමකු බවකින් (මක්ඛයෙන්) යුත් සත්ත්වයන් දුගතියට යන්නාහු ද, විදර්ශනා වඩන්නා වූ උතුමෝ ඒ මක්ඛය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කළා වූ ඔවුහු කිසි කලෙකත් නැවත මෙම ලෝකයට නොපැමිණෙන්නාහු ය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ.

මෙම කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. තෙවන සූත්‍රයයි.

4. Avijjānīvaraṇasuttaṃ

4. අවිද්‍යා නීවරණ සූත්‍රය

14. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

14. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekanīvaraṇampi samanupassāmi yena nīvaraṇena nivutā pajā dīgharattaṃ sandhāvanti saṃsaranti yathayidaṃ, bhikkhave, avijjānīvaraṇaṃ. Avijjānīvaraṇena hi, bhikkhave, nivutā pajā dīgharattaṃ sandhāvanti saṃsarantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, යම් නීවරණයකින් වැසුණු සත්ත්වයන් බොහෝ කලක් සංසාරයේ සැරිසරන්නාහු ද, එවැනි වූ අවිද්‍යා නීවරණය හා සමාන වූ අන් එකදු නීවරණයක්වත් මම නොදකිමි. මහණෙනි, අවිද්‍යා නීවරණයෙන් වැසුණු සත්ත්වයන් බොහෝ කලක් සංසාරයේ සැරිසරන්නාහු ය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Natthañño [Pg.201] ekadhammopi, yenevaṃ nivutā pajā;

Saṃsaranti ahorattaṃ, yathā mohena āvutā.

“යම් සේ මෝහයෙන් වැසුණු සත්ත්වයන් දිවා රාත්‍රී සංසාරයේ සැරිසරන්නාහු ද, ඒ හා සමාන වූ අන් එකදු ධර්මයක්වත් නැත.”

‘‘Ye ca mohaṃ pahantvāna, tamokhandhaṃ padālayuṃ;

Na te puna saṃsaranti, hetu tesaṃ na vijjatī’’ti.

“යම් කෙනෙක් මෝහය ප්‍රහීණ කොට ඒ මෝහ අන්ධකාරය විනාශ කළාහු ද, ඔවුහු නැවත සංසාරයේ සැරිසරන්නේ නැත. ඔවුනට (සංසාර ගමනට) හේතුවක් විද්‍යමාන නොවේ.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ.

මෙම කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. සිව්වන සූත්‍රයයි.

5. Taṇhāsaṃyojanasuttaṃ

5. තණ්හා සංයෝජන සූත්‍රය

15. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

15. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekasaṃyojanampi samanupassāmi yena saṃyojanena saṃyuttā sattā dīgharattaṃ sandhāvanti saṃsaranti yathayidaṃ, bhikkhave, taṇhāsaṃyojanaṃ. Taṇhāsaṃyojanena hi, bhikkhave, saṃyuttā sattā dīgharattaṃ sandhāvanti saṃsarantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, යම් සංයෝජනයකින් බැඳුණු සත්ත්වයන් බොහෝ කලක් සංසාරයේ සැරිසරන්නාහු ද, එවැනි වූ තණ්හා සංයෝජනය හා සමාන වූ අන් එකදු සංයෝජනයක්වත් මම නොදකිමි. මහණෙනි, තණ්හා සංයෝජනයෙන් බැඳුණු සත්ත්වයන් බොහෝ කලක් සංසාරයේ සැරිසරන්නාහු ය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṃsaraṃ;

Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati.

“තණ්හාව සහයකයා කොට ගත් සත්ත්වයා බොහෝ කලක් සංසාරයේ සැරිසරමින්, මේ භවය හෝ අන් භවයක් වූ සංසාරයෙන් එතෙර නොවෙයි.”

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, taṇhaṃ dukkhassa sambhavaṃ;

Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.

“තණ්හාව දුකේ උපත බවත්, එහි ඇති මෙම ආදීනවයත් දැන, තණ්හාවෙන් තොර වූ, උපාදාන රහිත වූ, සිහියෙන් යුත් භික්ෂුව (සංසාරයෙන් නික්ම) වාසය කරන්නේ ය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ.

මෙම කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පස්වන සූත්‍රයයි.

6. Paṭhamasekhasuttaṃ

6. ප්‍රථම සේඛ සූත්‍රය

16. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

16. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Sekhassa, bhikkhave, bhikkhuno appattamānasassa anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānassa viharato ajjhattikaṃ aṅganti karitvā nāññaṃ ekaṅgampi samanupassāmi yaṃ evaṃ bahūpakāraṃ yathayidaṃ, bhikkhave, yoniso manasikāro. Yoniso, bhikkhave, bhikkhu manasi karonto akusalaṃ pajahati[Pg.202], kusalaṃ bhāvetī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, රහත් භාවයට පත් නොවූ, අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේම සංඛ්‍යාත නිවන පතන්නා වූ, හික්මෙන්නා වූ භික්ෂුවට ආධ්‍යාත්මික අංගයක් ලෙස යෝනිසෝ මනසිකාරය තරම් බොහෝ උපකාරී වන අන් එකදු අංගයක්වත් මම නොදකිමි. මහණෙනි, යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් යුතුව කටයුතු කරන භික්ෂුව අකුසල් ප්‍රහීණ කරයි, කුසල් වඩයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Yoniso manasikāro, dhammo sekhassa bhikkhuno;

Natthañño evaṃ bahukāro, uttamatthassa pattiyā;

Yoniso padahaṃ bhikkhu, khayaṃ dukkhassa pāpuṇe’’ti.

‘‘යෝනිසෝ මනසිකාරය නම් වූ ධර්මය, උත්තම අර්ථය වූ අර්හත් ඵලය ලැබීම පිණිස හික්මෙන (සේඛ) මහණෙකුට බොහෝ උපකාරී වේ. මේ හා සමාන වූ බොහෝ උපකාරී වන අන්‍ය ධර්මයක් නැත. යෝනිසෝ මනසිකාරයෙහි යෙදෙන මහණ තෙමේ සියලු දුක් කෙළවර කරවීම (නිවන) කරා පැමිණෙන්නේය.’’

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම කරුණ වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. හයවැන්නයි.

7. Dutiyasekhasuttaṃ

7. දෙවන සේඛ සූත්‍රය

17. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

17. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Sekhassa, bhikkhave, bhikkhuno appattamānasassa anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānassa viharato bāhiraṃ aṅganti karitvā nāññaṃ ekaṅgampi samanupassāmi yaṃ evaṃ bahūpakāraṃ yathayidaṃ, bhikkhave, kalyāṇamittatā. Kalyāṇamitto, bhikkhave, bhikkhu akusalaṃ pajahati, kusalaṃ bhāvetī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

‘‘මහණෙනි, අර්හත් ඵලය කරා නොපැමිණියා වූ, අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේමය (නිවන) පතමින් වෙසෙන සේඛ මහණෙකුට, බාහිර වූ කරුණු අතරින් කල්‍යාණ මිත්‍ර සේවනය තරම් බොහෝ උපකාරී වන අන් කිසිදු කරුණක් මම දකින්නේ නැත. මහණෙනි, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇති මහණ තෙමේ අකුසල් දුරු කරයි, කුසල් වඩයි.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Kalyāṇamitto yo bhikkhu, sappatisso sagāravo;

Karaṃ mittānaṃ vacanaṃ, sampajāno patissato;

Pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhaya’’nti.

‘‘යම් මහණෙක් කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකු ඇසුරු කරයි ද, ගෞරව සම්ප්‍රයුක්තව කීකරු බවින් යුක්ත වේ ද, කල්‍යාණ මිත්‍රයන්ගේ අවවාද පිළිපදියි ද, මනා නුවණින් හා සිහියෙන් යුක්ත වේ ද, ඔහු අනුපිළිවෙලින් සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීම (අරහත්වය) කරා පැමිණෙන්නේය.’’

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම කරුණ වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. හත්වැන්නයි.

8. Saṅghabhedasuttaṃ

8. සංඝභේද සූත්‍රය

18. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

18. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Ekadhammo, bhikkhave, loke uppajjamāno uppajjati bahujanāhitāya bahujanāsukhāya bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ. Katamo ekadhammo? Saṅghabhedo. Saṅghe kho pana, bhikkhave, bhinne aññamaññaṃ bhaṇḍanāni ceva honti, aññamaññaṃ paribhāsā ca honti, aññamaññaṃ parikkhepā ca honti, aññamaññaṃ pariccajanā ca honti. Tattha appasannā ceva nappasīdanti, pasannānañca ekaccānaṃ aññathattaṃ hotī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

‘‘මහණෙනි, ලොව පහළ වන්නා වූ එක් ධර්මයක් බොහෝ දෙනාට අහිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට අසැප පිණිස, බොහෝ ජනයාට අනර්ථය පිණිස, දෙව්මිනිසුන්ට අහිත පිණිස, දුක් පිණිස පවතී. ඒ කවර ධර්මයක් ද? එනම් සංඝ භේදයයි. මහණෙනි, සංඝයා භේද වූ කල්හි ඔවුනොවුන් අතර කලහ ඇති වේ, ඔවුනොවුන් අතර නින්දා අපහාස ඇති වේ, ඔවුනොවුන් අතර දොස් පැවරීම් ඇති වේ, ඔවුනොවුන් අතර බැහැර කිරීම් ඇති වේ. එහිදී නොපැහැදුණෝ නොපැහැදෙති, පැහැදුණු සමහර අයගේ ද පැහැදීම වෙනස් වේ.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Āpāyiko [Pg.203] nerayiko, kappaṭṭho saṅghabhedako;

Vaggārāmo adhammaṭṭho, yogakkhemā padhaṃsati ;

Saṅghaṃ samaggaṃ bhetvāna, kappaṃ nirayamhi paccatī’’ti.

‘‘සංඝ භේදය කරන්නා අපායගාමී වේ, නිරයගාමී වේ, කල්පයක් එහි පසුවේ. භේදයෙහි ඇලුනු, අධර්මයෙහි පිහිටි ඔහු නිවනින් පිරිහෙයි. සමගි වූ සංඝයා භේද කොට ඔහු කල්පයක් නිරයෙහි පැසෙයි.’’

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම කරුණ වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. අටවැන්නයි.

9. Saṅghasāmaggīsuttaṃ

9. සංඝසාමග්ගී සූත්‍රය

19. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

19. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Ekadhammo, bhikkhave, loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katamo ekadhammo? Saṅghasāmaggī. Saṅghe kho pana, bhikkhave, samagge na ceva aññamaññaṃ bhaṇḍanāni honti, na ca aññamaññaṃ paribhāsā honti, na ca aññamaññaṃ parikkhepā honti, na ca aññamaññaṃ pariccajanā honti. Tattha appasannā ceva pasīdanti, pasannānañca bhiyyobhāvo hotī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

‘‘මහණෙනි, ලොව පහළ වන්නා වූ එක් ධර්මයක් බොහෝ දෙනාට හිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට සැප පිණිස, බොහෝ ජනයාට අර්ථය පිණිස, දෙව්මිනිසුන්ට හිත පිණිස, සැප පිණිස පවතී. ඒ කවර ධර්මයක් ද? එනම් සංඝ සාමග්ගියයි. මහණෙනි, සංඝයා සමගි වූ කල්හි ඔවුනොවුන් අතර කලහ ඇති නොවේ, ඔවුනොවුන් අතර නින්දා අපහාස ඇති නොවේ, ඔවුනොවුන් අතර දොස් පැවරීම් ඇති නොවේ, ඔවුනොවුන් අතර බැහැර කිරීම් ඇති නොවේ. එහිදී නොපැහැදුණෝ පැහැදෙති, පැහැදුණවුන්ගේ පැහැදීම වඩ වඩාත් වැඩි වේ.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Sukhā saṅghassa sāmaggī, samaggānañcanuggaho;

Samaggarato dhammaṭṭho, yogakkhemā na dhaṃsati;

Saṅghaṃ samaggaṃ katvāna, kappaṃ saggamhi modatī’’ti.

‘‘සංඝයාගේ සමගිය සැපයකි, සමගි වූවන්ට අනුග්‍රහ කිරීම ද සැපයකි. සමගියෙහි ඇලුනු, ධර්මයෙහි පිහිටි තැනැත්තා නිවනින් පිරිහෙන්නේ නැත. භේද වූ සංඝයා සමගි කරවා ඔහු කල්පයක් දෙව්ලොව සතුටු වේ.’’

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම කරුණ වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. නවවැන්නයි.

10. Paduṭṭhacittasuttaṃ

10. පදුට්ඨචිත්ත සූත්‍රය

20. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

20. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Idhāhaṃ, bhikkhave, ekaccaṃ puggalaṃ paduṭṭhacittaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – ‘imamhi cāyaṃ samaye puggalo kālaṅkareyya yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye’. Taṃ kissa hetu? Cittaṃ hissa, bhikkhave, paduṭṭhaṃ. Cetopadosahetu kho pana, bhikkhave, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

‘‘මහණෙනි, මම මේ ලෝකයෙහි දූෂිත වූ සිතක් ඇති ඇතැම් පුද්ගලයෙකු පිළිබඳව මාගේ සිතින් ඔහුගේ සිත පිරිසිඳ මෙසේ දැනගනිමි – ‘ඉදින් මේ පුද්ගලයා මේ මොහොතෙහි මිය යන්නේ නම්, ගෙනෙන ලද බරක් බිම තැබුවාක් මෙන් නිරයෙහි උපදින්නේය’. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, ඔහුගේ සිත දූෂිත වී ඇති බැවිනි. මහණෙනි, සිත දූෂිත කරගැනීම හේතුවෙන් මෙසේ ඇතැම් සත්වයෝ ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සැපයෙන් තොර වූ, දුගති වූ, විනිපාත වූ නිරයට පැමිණෙති.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Paduṭṭhacittaṃ [Pg.204] ñatvāna, ekaccaṃ idha puggalaṃ;

Etamatthañca byākāsi, buddho bhikkhūna santike.

‘‘මෙලොව දූෂිත වූ සිතක් ඇති ඇතැම් පුද්ගලයෙකු ගැන දැනගෙන, බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් හමුවෙහි මෙම කරුණ වදාළ සේක.

‘‘Imamhi cāyaṃ samaye, kālaṃ kayirātha puggalo;

Nirayaṃ upapajjeyya, cittaṃ hissa padūsitaṃ.

ඉදින් මේ පුද්ගලයා මේ මොහොතේ මිය යන්නේ නම්, නිරයෙහි උපදින්නේය. මන්ද, ඔහුගේ සිත දූෂිත වී ඇති බැවිනි.

‘‘Yathā haritvā nikkhipeyya, evameva tathāvidho;

Cetopadosahetu hi, sattā gacchanti duggati’’nti.

යම්සේ බරක් ගෙනැවිත් බිම තබන්නේ ද, එසේම එවැනි ස්වභාව ඇති තැනැත්තා නිරයෙහි තැබුවේ වෙයි. සිත දූෂිත කරගැනීම හේතුවෙන් සත්වයෝ දුගතියට පැමිණෙති.’’

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම කරුණ වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. දසවැන්නයි.

Dutiyo vaggo niṭṭhito.

දෙවන වර්ගය නිම විය.

Tassuddānaṃ –

එහි උද්දානය –

Moho kodho atha makkho, vijjā taṇhā sekhaduve ca;

Bhedo sāmaggipuggalo, vaggamāhu dutiyanti vuccatīti.

මෝහ, කෝධ, මක්ඛ, විජ්ජා, තණ්හා, සේඛ සූත්‍ර දෙක, භේද, සාමග්ගී සහ පුද්ගල යනුවෙන් සූත්‍ර දසයකි. මේ වර්ගය දෙවැන්න යැයි කියනු ලැබේ.

3. Tatiyavaggo

3. තුන්වන වර්ගය

1. Pasannacittasuttaṃ

1. පසන්නචිත්ත සූත්‍රය

21. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

21. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Idhāhaṃ, bhikkhave, ekaccaṃ puggalaṃ pasannacittaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – ‘imamhi cāyaṃ samaye puggalo kālaṃ kareyya yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge’. Taṃ kissa hetu? Cittaṃ hissa, bhikkhave, pasannaṃ. Cetopasādahetu kho pana, bhikkhave, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

‘‘මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි පැහැදුණු සිතැති ඇතැම් පුද්ගලයෙකු ගැන මම මගේ සිතින් ඔහුගේ සිත පිරිසිඳ මෙසේ දනිමි: ‘ඉදින් මේ පුද්ගලයා මේ පැහැදුණු සිත පවතින අවස්ථාවෙහි මියගියහොත්, යම්සේ ගෙන ආ බරක් බිම තැබුවාක් මෙන් ඒ හා සමානව ස්වර්ගයෙහි උපත ලබන්නේය.’ එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, ඔහුගේ සිත පැහැදුණු බැවිනි. මහණෙනි, සිතේ පැහැදීම හේතුවෙන් මෙලොව ඇතැම් සත්ත්වයෝ ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපත ලබති.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ –

‘‘Pasannacittaṃ ñatvāna, ekaccaṃ idha puggalaṃ;

Etamatthañca byākāsi, buddho bhikkhūna santike.

‘‘මෙලොව පැහැදුණු සිතැති ඇතැම් පුද්ගලයෙකු ගැන දැනගෙන, බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් සමීපයෙහි මේ කරුණ වදාළ සේක.

‘‘Imamhi [Pg.205] cāyaṃ samaye, kālaṃ kayirātha puggalo;

Sugatiṃ upapajjeyya, cittaṃ hissa pasāditaṃ.

ඉදින් මේ පුද්ගලයා මේ පැහැදුණු සිත පවතින අවස්ථාවෙහි මියගියහොත්, ඔහුගේ සිත පැහැදුණු බැවින් ඔහු සුගතියෙහි උපත ලබන්නේය.

‘‘Yathā haritvā nikkhipeyya, evameva tathāvidho;

Cetopasādahetu hi, sattā gacchanti suggati’’nti.

යම්සේ ගෙන ආ බරක් බිම තබන්නේද, එලෙසම එවැනි ස්වභාව ඇති පුද්ගලයා (ස්වර්ගයෙහි තබනු ලැබේ). සිතේ පැහැදීම හේතුවෙන් සැබවින්ම සත්ත්වයෝ සුගතියට පැමිණෙති.’’

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ.

මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි. පළමු සූත්‍රයයි.

2. Mettasuttaṃ

2. මෙත්ත සූත්‍රය

22. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

22. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ බව මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි –

‘‘Mā, bhikkhave, puññānaṃ bhāyittha. Sukhassetaṃ, bhikkhave, adhivacanaṃ iṭṭhassa kantassa piyassa manāpassa yadidaṃ puññāni. Abhijānāmi kho panāhaṃ, bhikkhave, dīgharattaṃ katānaṃ puññānaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ piyaṃ manāpaṃ vipākaṃ paccanubhūtaṃ. Satta vassāni mettacittaṃ bhāvetvā satta saṃvaṭṭavivaṭṭakappe nayimaṃ lokaṃ punarāgamāsiṃ. Saṃvaṭṭamāne sudaṃ, bhikkhave, kappe ābhassarūpago homi; vivaṭṭamāne kappe suññaṃ brahmavimānaṃ upapajjāmi.

‘‘මහණෙනි, පින්වලට බිය නොවන්න. මහණෙනි, පින යනු කැමති වන්නා වූ, ඉෂ්ට වූ, ප්‍රිය වූ, මනාප වූ සැපයට නමකි. මහණෙනි, මා දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ කරන ලද පින්වල ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, ප්‍රිය වූ, මනාප වූ විපාක අනුභව කළ බව මම දනිමි. සත් වසරක් මෛත්‍රී සිත වැඩීමෙන්, මහා කප් හතක් මුළුල්ලේ නැවත මේ ලෝකයට නොපැමිණියෙමි. මහණෙනි, ලෝකය විනාශ වන කල්හි මම ආභස්සර බඹලොව උපදින්නෙකු වීමි. ලෝකය නැවත හටගන්නා කල්හි (සත්ත්වයන්ගෙන්) හිස් වූ බ්‍රහ්ම විමානයක උපත ලබමි.

‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, brahmā homi mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī. Chattiṃsakkhattuṃ kho panāhaṃ, bhikkhave, sakko ahosiṃ devānamindo; anekasatakkhattuṃ rājā ahosiṃ cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Ko pana vādo padesarajjassa!

එහිදී මම බ්‍රහ්මයා වීමි, මහා බ්‍රහ්මයා වීමි, අන්‍යයන් මැඩපවත්වන්නා වීමි, අන්‍යයන්ට මැඩපැවැත්විය නොහැකි වන්නා වීමි, ඒකාන්තයෙන්ම සියල්ල දක්නා සුලු වූ, සියල්ල තමා යටතේ පවත්වන්නා වීමි. මහණෙනි, මම තිස් හය වතාවක් දෙවිඳු වූ සක් දෙවිඳු වීමි. නොයෙක් සිය වාරයක් ධාර්මික වූ, ධර්මරාජ වූ, සතර මහා සමුද්‍රය කෙළවර කොට ඇති පෘථිවිය ජයග්‍රහණය කළ, ජනපදයන්හි ස්ථාවර භාවයට පත් වූ, සප්ත රත්නයන්ගෙන් සමන්විත වූ සක්විති රජ වීමි. ප්‍රාදේශීය රජකම් ගැන කවර කථාද!

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘kissa nu kho me idaṃ kammassa phalaṃ, kissa kammassa vipāko, yenāhaṃ etarahi evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’ti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘tiṇṇaṃ kho me idaṃ kammānaṃ phalaṃ, tiṇṇaṃ kammānaṃ vipāko, yenāhaṃ etarahi evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvoti, seyyathidaṃ – dānassa, damassa, saññamassā’’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ සිතිණි: ‘මා දැන් මෙතරම් මහත් සෘද්ධි ඇති, මෙතරම් මහත් ආනුභාව ඇති අයෙකු වී සිටින්නේ කිනම් කර්මයක ඵලයක් ලෙසද? කිනම් කර්මයක විපාකයක් ලෙසද?’ මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ සිතිණි: ‘මා දැන් මෙතරම් මහත් සෘද්ධි ඇති, මෙතරම් මහත් ආනුභාව ඇති අයෙකු වී සිටින්නේ කර්ම තුනක ඵලයක් ලෙසය, කර්ම තුනක විපාකයක් ලෙසය. එනම්: දානය, දමය (ඉන්ද්‍රිය දමනය) සහ සංයමය (සීලය) යන කරුණුයි.’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ –

‘‘Puññameva so sikkheyya, āyataggaṃ sukhudrayaṃ;

Dānañca samacariyañca, mettacittañca bhāvaye.

යහපත කැමති තැනැත්තා සැපය ගෙන දෙන, උතුම් ආනිසංස ඇති පිනම පුරුදු කළ යුතුය. දානයද, සුචරිතයද, මෛත්‍රී සහගත සිතද වැඩිය යුතුය.

‘‘Ete [Pg.206] dhamme bhāvayitvā, tayo sukhasamuddaye ;

Abyāpajjhaṃ sukhaṃ lokaṃ, paṇḍito upapajjatī’’ti.

සැපය උපදවන්නා වූ මේ ධර්මයන් තුන වඩා, නුවණැති පුද්ගලයා දුක් රහිත වූ සැපවත් ලෝකයට පැමිණෙන්නේය.’’

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ.

මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි. දෙවැනි සූත්‍රයයි.

3. Ubhayatthasuttaṃ

3. උභයත්ථ සූත්‍රය

23. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

23. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ බව මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි –

‘‘Ekadhammo, bhikkhave, bhāvito bahulīkato ubho atthe samadhigayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañca. Katamo ekadhammo? Appamādo kusalesu dhammesu. Ayaṃ kho, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato ubho atthe samadhigayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

‘‘මහණෙනි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් කරන ලද එක් ධර්මයක් මෙලොව අර්ථය සහ පරලොව අර්ථය යන අර්ථ දෙකම අත්පත් කර දෙමින් පවතියි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? කුසල ධර්මයන්හි පවත්නා අප්‍රමාදයයි. මහණෙනි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් කරන ලද මේ එක් ධර්මය මෙලොව අර්ථය සහ පරලොව අර්ථය යන දෙකම අත්පත් කර දෙමින් පවතියි.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ –

‘‘Appamādaṃ pasaṃsanti, puññakiriyāsu paṇḍitā;

Appamatto ubho atthe, adhigaṇhāti paṇḍito.

‘‘පණ්ඩිතයෝ පින්කම් කිරීමෙහිලා අප්‍රමාදය පසසති. අප්‍රමාදී වූ නුවණැත්තා අර්ථ දෙකම සාක්ෂාත් කර ගනියි.

‘‘Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko;

Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī’’ti.

මෙලොව පවතින යම් අර්ථයක් වේද, පරලොව පවතින යම් අර්ථයක් වේද, ඒ අර්ථ දෙකම සාක්ෂාත් කර ගැනීම හේතුවෙන් ඔහු ‘පණ්ඩිත’ යැයි කියනු ලැබේ.’’

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ.

මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි. තුන්වැනි සූත්‍රයයි.

4. Aṭṭhipuñjasuttaṃ

4. අට්ඨිපුඤ්ජ සූත්‍රය

24. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

24. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ බව මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි –

‘‘Ekapuggalassa, bhikkhave, kappaṃ sandhāvato saṃsarato siyā evaṃ mahā aṭṭhikaṅkalo aṭṭhipuñjo aṭṭhirāsi yathāyaṃ vepullo pabbatoः sace saṃhārako assa, sambhatañca na vinasseyyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

‘‘මහණෙනි, එකම පුද්ගලයෙකු එක් කල්පයක් පුරා සසර සැරිසරන කල්හි, ඔහු ලැබූ ඇටසැකිල්ල, ඇටකටු ගොඩ, ඇටකටු සමූහය මේ වේපුල්ල පර්වතය තරම් මහත් වන්නේය. ඉදින් ඒ ඇටකටු රැස් කරන්නෙකු සිටී නම් සහ රැස් කළ ඇටකටු විනාශ නොවී පවතී නම් පමණි.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ –

‘‘Ekassekena kappena, puggalassaṭṭhisañcayo;

Siyā pabbatasamo rāsi, iti vuttaṃ mahesinā.

‘‘එක් පුද්ගලයෙකු එක් කල්පයක් තුළ රැස් කළ ඇටකටු සමූහය පර්වතයක් හා සමාන වන්නේයැයි මහා සෘෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක.

‘‘So kho panāyaṃ akkhāto, vepullo pabbato mahā;

Uttaro gijjhakūṭassa, magadhānaṃ giribbaje.

මගධ රටේ ගිරිව්‍රජයෙහි, ගිජ්ඣකූට පර්වතයට උතුරින් පිහිටි ඒ මහා පර්වතය ‘වේපුල්ල’ යන නමින් ප්‍රකටය.

‘‘Yato [Pg.207] ca ariyasaccāni, sammappaññāya passati;

Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ;

Ariyañcaṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.

යම් කලෙක පුද්ගලයෙක් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දුකත්, දුක හටගැනීමත්, දුක ඉක්මවා යාමත් (නිවන), දුක සංසිඳුවන මඟ වූ උතුම් අෂ්ටාංගික මාර්ගයත් යන ආර්ය සත්‍යයන් දකියිද,

‘‘Sa sattakkhattuṃ paramaṃ, sandhāvitvāna puggalo;

Dukkhassantakaro hoti, sabbasaṃyojanakkhayā’’ti.

ඔහු උපරිම වශයෙන් හත් වතාවක් සසර සැරිසරා, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීමෙන් දුක් කෙළවර කරන්නෙකු වන්නේය.’’

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ.

මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි. සිව්වැනි සූත්‍රයයි.

5. Musāvādasuttaṃ

5. මුසාවාද සූත්‍රය

25. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

25. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ බව මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි –

‘‘Ekadhammaṃ atītassa, bhikkhave, purisapuggalassa nāhaṃ tassa kiñci pāpakammaṃ akaraṇīyanti vadāmi. Katamaṃ ekadhammaṃ? Yadidaṃ bhikkhave, sampajānamusāvādo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

‘‘මහණෙනි, එක් ධර්මයක් ඉක්මවා සිටින (සත්‍යය අතහැරී) පුද්ගලයා විසින් නොකළ හැකි කිසිදු පාපකර්මයක් නැතැයි මම පවසමි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, ඒ වනාහි දැන දැන බොරු කීමයි.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ –

‘‘Ekadhammaṃ atītassa, musāvādissa jantuno;

Vitiṇṇaparalokassa, natthi pāpaṃ akāriya’’nti.

“සත්‍යය නම් වූ එක් ධර්මය ඉක්මවා ගිය, බොරු කියන්නා වූ, පරලොව අත්හළ පුද්ගලයා හට කළ නොහැකි පව්කමක් නැත.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පස්වන සූත්‍රයයි.

6. Dānasuttaṃ

6. දාන සූත්‍රය

26. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

26. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී –

‘‘Evañce, bhikkhave, sattā jāneyyuṃ dānasaṃvibhāgassa vipākaṃ yathāhaṃ jānāmi, na adatvā bhuñjeyyuṃ, na ca nesaṃ maccheramalaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyya. Yopi nesaṃ assa carimo ālopo carimaṃ kabaḷaṃ, tatopi na asaṃvibhajitvā bhuñjeyyuṃ, sace nesaṃ paṭiggāhakā assu. Yasmā ca kho, bhikkhave, sattā na evaṃ jānanti dānasaṃvibhāgassa vipākaṃ yathāhaṃ jānāmi, tasmā adatvā bhuñjanti, maccheramalañca nesaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, දන් දීමේ සහ බෙදා හදා දීමේ විපාකය මා දන්නා පරිදි සත්වයෝ දන්නහු නම්, නොදී අනුභව නොකරන්නාහු ය. ඔවුන්ගේ සිත මසුරු මලින් වෙළාගෙන නොසිටින්නේ ය. ඔවුන් සතු අවසන් බත් පිඬ හෝ අවසන් බත් මිට හෝ වේවා, පිළිගන්නා කෙනෙකු සිටී නම් බෙදා නොදී අනුභව නොකරන්නාහු ය. මහණෙනි, සත්වයෝ දන් දීමේ සහ බෙදා හදා දීමේ විපාකය මා දන්නා පරිදි නොදන්නා බැවින්, නොදී අනුභව කරති. මසුරු මල ඔවුන්ගේ සිත වෙළාගෙන පවතී.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Evaṃ ce sattā jāneyyuṃ, yathāvuttaṃ mahesinā;

Vipākaṃ saṃvibhāgassa, yathā hoti mahapphalaṃ.

“මහා ඉසිවර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ පරිදි, බෙදා දීමේ විපාකය මෙසේ මහා පල ලබා දෙන්නක් බව සත්වයෝ දන්නහු නම්,”

‘‘Vineyya [Pg.208] maccheramalaṃ, vippasannena cetasā;

Dajjuṃ kālena ariyesu, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.

“මසුරු මල දුරු කොට, අතිශයින් පැහැදුණු සිතින්, යම් තැනක දන් දීමෙන් මහා පල ලැබේද, එවැනි ආර්යයන් වහන්සේලා කෙරෙහි සුදුසු කලෙහි දන් දෙන්නාහු ය.”

‘‘Annañca datvā bahuno, dakkhiṇeyyesu dakkhiṇaṃ;

Ito cutā manussattā, saggaṃ gacchanti dāyakā.

“බොහෝ දෙනාට අන්නපානය ද, දක්ෂිණාර්හයන් වහන්සේලාට දක්ෂිණාව ද දී, මේ මනුෂ්‍ය ලෝකයෙන් චුත වූ ඒ දායකයෝ ස්වර්ගයට යන්නාහු ය.”

‘‘Te ca saggagatā tattha, modanti kāmakāmino;

Vipākaṃ saṃvibhāgassa, anubhonti amaccharā’’ti.

“ස්වර්ගයට ගිය ඔවුහු එහි කැමති සම්පත් භුක්ති විඳිමින් සතුටු වෙති. මසුරු නොවූ ඔවුහු බෙදා හදා දීමේ විපාක අනුභව කරති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. සයවන සූත්‍රයයි.

7. Mettābhāvanāsuttaṃ

7. මෙත්තාභාවනාව පිළිබඳ සූත්‍රය

27. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

27. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී –

‘‘Yāni kānici, bhikkhave, opadhikāni puññakiriyavatthūni sabbāni tāni mettāya cetovimuttiyā kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ. Mettāyeva tāni cetovimutti adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati ca.

“මහණෙනි, පුනර්භවය ඇති කරන්නා වූ (උපධි සහිත) යම්තාක් පින්කම් ඇද්ද, ඒ සියල්ල මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තියෙන් දහසයෙන් කොටසක් තරම්වත් අගය නොවේ. මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය ම ඒ සියලු පින්කම් අභිබවා බබළයි, තවයි, විරාජමාන වෙයි.”

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, yā kāci tārakarūpānaṃ pabhā sabbā tā candiyā pabhāya kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ, candapabhāyeva tā adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati ca; evameva kho, bhikkhave, yāni kānici opadhikāni puññakiriyavatthūni sabbāni tāni mettāya cetovimuttiyā kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ, mettāyeva tāni cetovimutti adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati ca.

“මහණෙනි, යම් සේ තාරකාවන්ගේ යම්තාක් ආලෝක ඇද්ද, ඒ සියල්ල චන්ද්‍රාලෝකයෙන් දහසයෙන් කොටසක් තරම්වත් නොවටී ද, චන්ද්‍රාලෝකය ම ඒ සියල්ල අභිබවා බබළයි ද, තවයි ද, විරාජමාන වෙයි ද; එලෙස ම මහණෙනි, පුනර්භවය ඇති කරන්නා වූ යම්තාක් පින්කම් ඇද්ද, ඒ සියල්ල මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තියෙන් දහසයෙන් කොටසක් තරම්වත් අගය නොවේ. මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය ම ඒ සියලු පින්කම් අභිබවා බබළයි, තවයි, විරාජමාන වෙයි.”

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, vassānaṃ pacchime māse saradasamaye viddhe vigatavalāhake deve ādicco nabhaṃ abbhussakkamāno sabbaṃ ākāsagataṃ tamagataṃ abhivihacca bhāsate ca tapate ca virocati ca; evameva kho, bhikkhave, yāni kānici opadhikāni puññakiriyavatthūni sabbāni tāni mettāya cetovimuttiyā kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ, mettāyeva tāni cetovimutti adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati ca.

“මහණෙනි, යම් සේ වැසි කාලය අවසානයෙහි වූ සරත් සමයේ, වැහි වලාකුළු පහව ගිය අහසෙහි හිරු උදා වෙමින් ආකාශයේ ඇති සියලු අඳුර දුරු කොට බබළයි ද, තවයි ද, විරාජමාන වෙයි ද; එලෙස ම මහණෙනි, පුනර්භවය ඇති කරන්නා වූ යම්තාක් පින්කම් ඇද්ද, ඒ සියල්ල මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තියෙන් දහසයෙන් කොටසක් තරම්වත් අගය නොවේ. මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය ම ඒ සියලු පින්කම් අභිබවා බබළයි, තවයි, විරාජමාන වෙයි.”

‘‘Seyyathāpi[Pg.209], bhikkhave, rattiyā paccūsasamayaṃ osadhitārakā bhāsate ca tapate ca virocati ca; evameva kho, bhikkhave, yāni kānici opadhikāni puññakiriyavatthūni sabbāni tāni mettāya cetovimuttiyā kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ, mettāyeva tāni cetovimutti adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati cā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, යම් සේ රාත්‍රියෙහි අලුයම් කාලයෙහි ඔසධි තාරකාව බබළයි ද, තවයි ද, විරාජමාන වෙයි ද; එලෙස ම මහණෙනි, පුනර්භවය ඇති කරන්නා වූ යම්තාක් පින්කම් ඇද්ද, ඒ සියල්ල මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තියෙන් දහසයෙන් කොටසක් තරම්වත් අගය නොවේ. මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය ම ඒ සියලු පින්කම් අභිබවා බබළයි, තවයි, විරාජමාන වෙයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Yo ca mettaṃ bhāvayati, appamāṇaṃ paṭissato;

Tanū saṃyojanā honti, passato upadhikkhayaṃ.

“යමෙක් සිහි නුවණින් යුක්ත ව අප්‍රමාණ මෛත්‍රිය වඩයි ද, උපධි ක්ෂය වීම (නිවන) දකින්නා වූ ඔහුගේ සංයෝජනයෝ තුනී වෙති.”

‘‘Ekampi ce pāṇamaduṭṭhacitto, mettāyati kusalo tena hoti;

Sabbe ca pāṇe manasānukampaṃ, pahūtamariyo pakaroti puññaṃ.

“ප්‍රදූෂිත නොවූ සිතින් එක ම සත්වයෙකුට හෝ මෛත්‍රිය කෙරේ නම්, එයින් ඔහු කුසල් ඇත්තෙක් වෙයි. සියලු සත්වයන් කෙරෙහි කරුණාවන්ත සිතක් ඇත්තා වූ ආර්යයා බොහෝ පින් රැස් කරයි.”

‘‘Ye sattasaṇḍaṃ pathaviṃ vijitvā, rājisayo yajamānānupariyagā;

Assamedhaṃ purisamedhaṃ, sammāpāsaṃ vājapeyyaṃ niraggaḷaṃ.

“රාජර්ෂිහු සත්වයන්ගෙන් පිරුණු මහා පෘථිවිය ජයගෙන අස්සමේධ, පුරිසමේධ, සම්මාපාස, වාජපෙය්‍ය සහ නිරග්ගළ යන යාග පවත්වමින් සැරිසැරූහ.”

‘‘Mettassa cittassa subhāvitassa, kalampi te nānubhavanti soḷasiṃ;

Candappabhā tāragaṇāva sabbe.

“මැනවින් වැඩූ මෛත්‍රී සිතක විපාකයෙන් දහසයෙන් කොටසක් තරම්වත් ඒ යාගයන් නොවටී; එය හරියට තරු පිරිස අතර චන්ද්‍රාලෝකය වැනි ය.”

‘‘Yo na hanti na ghāteti, na jināti na jāpaye;

Mettaṃso sabbabhūtesu, veraṃ tassa na kenacī’’ti.

“යමෙක් සත්වයන් නොමරයි ද, නොමරවයි ද, අනුන් පරාජය නොකරයි ද, පරාජය නොකරවයි ද, සියලු සත්වයන් කෙරෙහි මෙත් සිත ඇත්තා වූ ඔහුට කිසිවෙකු සමඟ වෛරයක් නැත.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. සත්වන සූත්‍රයයි.

Tatiyo vaggo niṭṭhito.

තෙවන වර්ගය නිමාවට පත් විය.

Tassuddānaṃ –

එහි උද්දානය –

Cittaṃ [Pg.210] mettaṃ ubho atthe, puñjaṃ vepullapabbataṃ;

Sampajānamusāvādo, dānañca mettabhāvanā.

චිත්ත සූත්‍රය, මෙත්ත සූත්‍රය, උභයත්ථ සූත්‍රය, අට්ඨිපුඤ්ජ සූත්‍රය, වේපුල්ලපබ්බත සූත්‍රය, සම්පජානමුසාවාද සූත්‍රය, දාන සූත්‍රය සහ මෙත්තාභාවනා සූත්‍රය යි.

Sattimāni ca suttāni, purimāni ca vīsati;

Ekadhammesu suttantā, sattavīsatisaṅgahāti.

මෙහි සූත්‍ර හතක් ද, මීට පෙර සූත්‍ර විස්සක් ද වේ. ඒ අනුව ඒකක නිපාතයෙහි සූත්‍ර විසි හතක් සංග්‍රහ වී ඇත.

Ekakanipāto niṭṭhito.

ඒකක නිපාතය නිමාවට පත් විය.

2. Dukanipāto

2. දුක නිපාතය

1. Paṭhamavaggo

1. පළමු වර්ගය

1. Dukkhavihārasuttaṃ

1. දුක්ඛවිහාර සූත්‍රය

28. (Dve [Pg.211] dhamme anukkaṭi) vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

28. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme dukkhaṃ viharati savighātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā. Katamehi dvīhi? Indriyesu aguttadvāratāya ca, bhojane amattaññutāya ca. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme dukkhaṃ viharati savidhātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, කරුණු දෙකකින් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මේ ආත්මයෙහි ම පීඩා සහිත ව, පීඩාවන්ගෙන් දැවෙමින්, තැවෙමින් දුක්ඛිත ව වෙසෙයි. කය බිඳී මරණින් මතු දුගතියකට ම පැමිණිය යුතු වේ. ඒ කවර කරුණු දෙකක් ද යත්? ඉන්ද්‍රියයන්හි අසංවර වූ දොරටු ඇති බව සහ භෝජනයෙහි පමණ නොදන්නා බව යි. මහණෙනි, මේ කරුණු දෙකෙන් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මේ ආත්මයෙහි ම පීඩා සහිත ව, පීඩාවන්ගෙන් දැවෙමින්, තැවෙමින් දුක්ඛිත ව වෙසෙයි. කය බිඳී මරණින් මතු දුගතියකට ම පැමිණිය යුතු වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාරන ලදහ. එහි දී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ.

‘‘Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo tathā mano;

Etāni yassa dvārāni, aguttānidha bhikkhuno.

“ඇස, කන, නාසය, දිව, කය මෙන් ම මනස ද යන මෙම ඉන්ද්‍රිය දොරටු යම් මහණකු විසින් මේ සසුනෙහි රක්නා ලද්දේ නොවේ ද,”

‘‘Bhojanamhi amattaññū, indriyesu asaṃvuto;

Kāyadukkhaṃ cetodukkhaṃ, dukkhaṃ so adhigacchati.

“භෝජනයෙහි පමණ නොදන්නා වූ, ඉන්ද්‍රියයන්හි අසංවර වූ ඒ මහණ තෙමේ කායික දුක හා චෛතසික දුක යන දෙවැදෑරුම් දුකට ම පත් වෙයි.”

‘‘Ḍayhamānena kāyena, ḍayhamānena cetasā;

Divā vā yadi vā rattiṃ, dukkhaṃ viharati tādiso’’ti.

“දැවෙන කයෙන් හා දැවෙන සිතින් යුක්ත වූ එවැනි මහණ තෙමේ දහවල් කාලයෙහි හෝ රාත්‍රී කාලයෙහි හෝ දුකසේ ම වෙසෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පළමු වැන්න යි.

2. Sukhavihārasuttaṃ

2. සුඛවිහාර සූත්‍රය

29. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

29. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhaṃ viharati avighātaṃ anupāyāsaṃ apariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā[Pg.212]. Katamehi dvīhi? Indriyesu guttadvāratāya ca, bhojane mattaññutāya ca. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhaṃ viharati avighātaṃ anupāyāsaṃ apariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, කරුණු දෙකකින් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මේ ආත්මයෙහි ම පීඩා රහිත ව, පීඩාවන්ගෙන් නොදැවෙමින්, නොතැවෙමින් සුවසේ වෙසෙයි. කය බිඳී මරණින් මතු සුගතියකට ම පැමිණිය යුතු වේ. ඒ කවර කරුණු දෙකක් ද යත්? ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවර වූ දොරටු ඇති බව සහ භෝජනයෙහි පමණ දන්නා බව යි. මහණෙනි, මේ කරුණු දෙකෙන් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මේ ආත්මයෙහි ම පීඩා රහිත ව, පීඩාවන්ගෙන් නොදැවෙමින්, නොතැවෙමින් සුවසේ වෙසෙයි. කය බිඳී මරණින් මතු සුගතියකට ම පැමිණිය යුතු වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාරන ලදහ. එහි දී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ.

‘‘Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo tathā mano;

Etāni yassa dvārāni, suguttānidha bhikkhuno.

“ඇස, කන, නාසය, දිව, කය මෙන් ම මනස ද යන මෙම ඉන්ද්‍රිය දොරටු යම් මහණකු විසින් මේ සසුනෙහි මැනවින් රක්නා ලද්දේ ද,”

‘‘Bhojanamhi ca mattaññū, indriyesu ca saṃvuto;

Kāyasukhaṃ cetosukhaṃ, sukhaṃ so adhigacchati.

“භෝජනයෙහි පමණ දන්නා වූ ද, ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවර වූ ද ඒ මහණ තෙමේ කායික සැපය හා චෛතසික සැපය යන දෙවැදෑරුම් සැපයට ම පත් වෙයි.”

‘‘Aḍayhamānena kāyena, aḍayhamānena cetasā;

Divā vā yadi vā rattiṃ, sukhaṃ viharati tādiso’’ti.

“නොදැවෙන කයෙන් හා නොදැවෙන සිතින් යුක්ත වූ එවැනි මහණ තෙමේ දහවල් කාලයෙහි හෝ රාත්‍රී කාලයෙහි හෝ සැපසේ ම වෙසෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. දෙවැන්න යි.

3. Tapanīyasuttaṃ

3. තපනීය සූත්‍රය

30. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

30. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā tapanīyā. Katame dve? Idha, bhikkhave, ekacco akatakalyāṇo hoti, akatakusalo, akatabhīruttāṇo, katapāpo, kataluddo, katakibbiso. So ‘akataṃ me kalyāṇa’ntipi tappati, ‘kataṃ me pāpa’ntipi tappati. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā tapanīyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, පසුතැවීමට හේතු වන කරුණු දෙකකි. ඒ කවර දෙකක් ද යත්? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් යහපත නොකළේ වෙයි, කුසල් නොකළේ වෙයි, සංසාර බියෙන් පෙළෙන්නන්ට පිළිසරණක් වන පින් නොකළේ වෙයි; එහෙත් පව් කළේ වෙයි, රළු ක්‍රියා කළේ වෙයි, දරුණු ක්‍රියා කළේ වෙයි. ඔහු ‘මා විසින් යහපත නොකරන ලදී’ කියා ද පසුතැවෙයි, ‘මා විසින් පව් කරන ලදී’ කියා ද පසුතැවෙයි. මහණෙනි, පසුතැවීමට හේතු වන කරුණු දෙක මේවා ය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාරන ලදහ. එහි දී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ.

‘‘Kāyaduccaritaṃ katvā, vacīduccaritāni ca;

Manoduccaritaṃ katvā, yañcaññaṃ dosasañhitaṃ.

“කාය දුශ්චරිතයෙහි හා වාග් දුශ්චරිතයෙහි ද යෙදී, මනෝ දුශ්චරිතයෙහි ද යෙදී, රාගාදී කෙලෙස් සහිත වෙනත් යම් අකුසලයක් වේ ද එය ද කොට,”

‘‘Akatvā kusalaṃ kammaṃ, katvānākusalaṃ bahuṃ;

Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī’’ti.

“කුසල් කර්මයන් නොකොට, බොහෝ අකුසල් කර්මයන් කළා වූ ඒ නුවණ මද පුද්ගලයා කය බිඳී මරණින් මතු නිරයෙහි උපදියි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. තුන්වැන්න යි.

4. Atapanīyasuttaṃ

4. අතපනීය සූත්‍රය

31. Vuttañhetaṃ [Pg.213] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

31. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā atapanīyā. Katame dve? Idha, bhikkhave, ekacco katakalyāṇo hoti, katakusalo, katabhīruttāṇo, akatapāpo, akataluddo, akatakibbiso. So ‘kataṃ me kalyāṇa’ntipi na tappati, ‘akataṃ me pāpa’ntipi na tappati. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā atapanīyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, පසුතැවීමට හේතු නොවන කරුණු දෙකකි. ඒ කවර දෙකක් ද යත්? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් යහපත කළේ වෙයි, කුසල් කළේ වෙයි, සංසාර බියෙන් පෙළෙන්නන්ට පිළිසරණක් වන පින් කළේ වෙයි; පව් නොකළේ වෙයි, රළු ක්‍රියා නොකළේ වෙයි, දරුණු ක්‍රියා නොකළේ වෙයි. ඔහු ‘මා විසින් යහපත කරන ලදී’ කියා හෝ ‘මා විසින් පව් නොකරන ලදී’ කියා හෝ පසුතැවීමට පත් නොවේ. මහණෙනි, පසුතැවීමට හේතු නොවන කරුණු දෙක මේවා ය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාරන ලදහ. එහි දී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ.

‘‘Kāyaduccaritaṃ hitvā, vacīduccaritāni ca;

Manoduccaritaṃ hitvā, yañcaññaṃ dosasañhitaṃ.

“කාය දුශ්චරිතය හා වාග් දුශ්චරිතය ද අතහැර, මනෝ දුශ්චරිතය ද අතහැර, රාගාදී කෙලෙස් සහිත වෙනත් යම් අකුසලයක් වේ ද එය ද අතහැර,”

‘‘Akatvākusalaṃ kammaṃ, katvāna kusalaṃ bahuṃ;

Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti.

“අකුසල් කර්මයන් නොකොට, බොහෝ කුසල් කර්මයන් කළා වූ ඒ ප්‍රඥාවන්ත පුද්ගලයා කය බිඳී මරණින් මතු ස්වර්ගයෙහි උපදියි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. හතරවැන්න යි.

5. Paṭhamasīlasuttaṃ

5. ප්‍රථම සීල සූත්‍රය

32. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

32. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Katamehi dvīhi? Pāpakena ca sīlena, pāpikāya ca diṭṭhiyā. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, කරුණු දෙකකින් යුක්ත වූ පුද්ගලයා, යම්සේ (බරක්) ගෙනවුත් දැමුවාක් මෙන් එලෙසම නිරයෙහි උපදියි. ඒ කවර කරුණු දෙකක් ද යත්? ලාමක වූ සීලයෙන් හා ලාමක වූ දෘෂ්ටියෙනි. මහණෙනි, මේ කරුණු දෙකෙන් යුක්ත වූ පුද්ගලයා, ගෙනවුත් දැමුවාක් මෙන් එලෙසම නිරයෙහි උපදියි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාරන ලදහ. එහි දී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ.

‘‘Pāpakena ca sīlena, pāpikāya ca diṭṭhiyā;

Etehi dvīhi dhammehi, yo samannāgato naro;

Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī’’ti.

“ලාමක වූ සීලයෙන් හා ලාමක වූ දෘෂ්ටියෙන් ද යන මෙම කරුණු දෙකෙන් යුක්ත වූ යම් නුවණ මද පුද්ගලයෙක් වේ ද, හෙතෙම කය බිඳී මරණින් මතු නිරයෙහි උපදියි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පස්වැන්න යි.

6. Dutiyasīlasuttaṃ

6. දෙවන සීල සූත්‍රය

33. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

33. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge. Katamehi dvīhi? Bhaddakena ca sīlena, bhaddikāya ca diṭṭhiyā. Imehi [Pg.214] kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, කරුණු දෙකකින් යුක්ත වූ පුද්ගලයා, (යම් බරක්) ගෙනැවිත් තැබුවාක් මෙන් එලෙසම ස්වර්ගයෙහි උපදී. ඒ කරුණු දෙක මොනවාද? යහපත් වූ සීලය සහ යහපත් වූ දෘෂ්ටියයි. මහණෙනි, මේ කරුණු දෙකෙන් යුක්ත වූ පුද්ගලයා, ගෙනැවිත් තැබුවාක් මෙන් එලෙසම ස්වර්ගයෙහි උපදී.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Bhaddakena ca sīlena, bhaddikāya ca diṭṭhiyā;

Etehi dvīhi dhammehi, yo samannāgato naro;

Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti.

“යහපත් වූ සීලයෙන් හා යහපත් වූ දෘෂ්ටියෙන් යන මේ කරුණු දෙකෙන් යුක්ත වූ යම් ප්‍රඥාවන්ත මනුෂ්‍යයෙක් වේ ද, ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු ස්වර්ගයට පැමිණෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. හයවන සූත්‍රයයි.

7. Ātāpīsuttaṃ

7. ආතාපී සූත්‍රය

34. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

34. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Anātāpī, bhikkhave, bhikkhu anottāpī abhabbo sambodhāya, abhabbo nibbānāya, abhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya. Ātāpī ca kho, bhikkhave, bhikkhu ottāpī bhabbo sambodhāya, bhabbo nibbānāya, bhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigamāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, කෙලෙස් තවන වීර්යය නැති, පවට බිය නැති මහණ තෙමේ සම්බෝධිය (චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධය) සඳහා අභව්‍ය වෙයි, නිවන සඳහා අභව්‍ය වෙයි, අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේම සංඛ්‍යාත අර්හත් ඵලය ලැබීම සඳහා අභව්‍ය වෙයි. මහණෙනි, කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, පවට බිය ඇති මහණ තෙමේ සම්බෝධිය සඳහා භව්‍ය වෙයි, නිවන සඳහා භව්‍ය වෙයි, අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේම සංඛ්‍යාත අර්හත් ඵලය ලැබීම සඳහා භව්‍ය වෙයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Anātāpī anottāpī, kusīto hīnavīriyo;

Yo thīnamiddhabahulo, ahirīko anādaro;

Abhabbo tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhimuttamaṃ.

“යම් මහණෙක් කෙලෙස් තවන වීර්යය නැති, පවට බිය නැති, කුසීත වූ, හීන වීර්යය ඇති, බොහෝ සෙයින් තීනමිද්ධයෙන් යුක්ත වූ, ලැජ්ජා නැති, (හික්මීමෙහි) ගෞරවයක් නැති කෙනෙක් වේ ද, එවැනි මහණ තෙමේ උත්තම වූ සම්බෝධිය (අර්හත් ඵලය) ස්පර්ශ කිරීමට අභව්‍ය වෙයි.”

‘‘Yo ca satimā nipako jhāyī, ātāpī ottāpī ca appamatto;

Saṃyojanaṃ jātijarāya chetvā, idheva sambodhimanuttaraṃ phuse’’ti.

“යමෙක් සිහි ඇතිව, මනා ප්‍රඥාවෙන් යුක්තව, ධ්‍යාන වඩමින්, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් හා පවට බියෙන් යුක්තව, අප්‍රමාදීව වාසය කරයි ද, ඔහු ජාති හා ජරා දෙකට හේතු වන සංයෝජනයන් සිඳලනු ලබයි. ඔහු මේ ජීවිතයේදීම අනුත්තර වූ සම්බෝධිය (අර්හත් ඵලය) සාක්ෂාත් කරන්නේය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. හත්වන සූත්‍රයයි.

8. Paṭhamanakuhanasuttaṃ

8. පළමු නකුහන සූත්‍රය

35. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

35. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Nayidaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati janakuhanatthaṃ, na janalapanatthaṃ, na lābhasakkārasilokānisaṃsatthaṃ, na ‘iti maṃ jano jānātū’ti. Atha kho idaṃ, bhikkhave[Pg.215], brahmacariyaṃ vussati saṃvaratthañceva pahānatthañcā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ බ්‍රහ්මචර්යාව වසනු ලබන්නේ මිනිසුන් රැවටීම පිණිස නොවේ, මිනිසුන් රවටා කතා කිරීම පිණිස නොවේ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ලැබීමේ ආනිසංස පිණිස නොවේ, ‘මිනිසුන් මා හඳුනා ගනිත්වා’ යන අරමුණින් ද නොවේ. මහණෙනි, සැබවින්ම මේ බ්‍රහ්මචර්යාව වසනු ලබන්නේ සංවරය පිණිස හා (කෙලෙස්) ප්‍රහාණය පිණිසමය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Saṃvaratthaṃ pahānatthaṃ, brahmacariyaṃ anītihaṃ;

Adesayi so bhagavā, nibbānogadhagāminaṃ.

“භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සංවරය පිණිස හා ප්‍රහාණය පිණිස වූ, නිවනට පමුණුවන්නා වූ, අනුන්ගෙන් අසා දැනගත්තක් නොවන මේ උතුම් බ්‍රහ්මචර්යාව වදාරන ලදී.”

‘‘Esa maggo mahattehi, anuyāto mahesibhi ;

Ye ye taṃ paṭipajjanti, yathā buddhena desitaṃ;

Dukkhassantaṃ karissanti, satthusāsanakārino’’ti.

“මහා අභිලාෂයන් ඇති උතුම් වූ රහතන් වහන්සේලා මේ මාර්ගයෙහි වැඩියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ පරිදි යම් කෙනෙක් ඒ මග අනුගමනය කරත් ද, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුශාසනය පිළිපදින ඔවුහු සියලු දුක් කෙළවර කරන්නාහුය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. අටවන සූත්‍රයයි.

9. Dutiyanakuhanasuttaṃ

9. දෙවන නකුහන සූත්‍රය

36. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

36. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Nayidaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati janakuhanatthaṃ, na janalapanatthaṃ, na lābhasakkārasilokānisaṃsatthaṃ, na ‘iti maṃ jano jānātū’ti. Atha kho idaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati abhiññatthañceva pariññatthañcā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ බ්‍රහ්මචර්යාව වසනු ලබන්නේ මිනිසුන් රැවටීම පිණිස නොවේ, මිනිසුන් රවටා කතා කිරීම පිණිස නොවේ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ලැබීමේ ආනිසංස පිණිස නොවේ, ‘මිනිසුන් මා හඳුනා ගනිත්වා’ යන අරමුණින් ද නොවේ. මහණෙනි, සැබවින්ම මේ බ්‍රහ්මචර්යාව වසනු ලබන්නේ විශිෂ්ට ඥානය පිණිස හා පිරිසිඳ දැනගැනීම පිණිසමය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Abhiññatthaṃ pariññatthaṃ, brahmacariyaṃ anītihaṃ;

Adesayi so bhagavā, nibbānogadhagāminaṃ.

“භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විශිෂ්ට ඥානය පිණිස හා පිරිසිඳ දැනගැනීම පිණිස වූ, නිවනට පමුණුවන්නා වූ, අනුන්ගෙන් අසා දැනගත්තක් නොවන මේ උතුම් බ්‍රහ්මචර්යාව වදාරන ලදී.”

‘‘Esa maggo mahattehi, anuyāto mahesibhi;

Ye ye taṃ paṭipajjanti, yathā buddhena desitaṃ;

Dukkhassantaṃ karissanti, satthusāsanakārino’’ti.

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. නවවන සූත්‍රයයි.

10. Somanassasuttaṃ

10. සෝමනස්ස සූත්‍රය

37. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

37. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāya. Katamehi [Pg.216] dvīhi? Saṃvejanīyesu ṭhānesu saṃvejanena, saṃviggassa ca yoniso padhānena. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, කරුණු දෙකකින් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මේ ජීවිතයේදීම බොහෝ වූ සැපයෙන් හා සොම්නසින් යුක්තව වාසය කරයි. ඔහුට ආසවයන් ක්ෂය කිරීම සඳහා සුදුසු වූ හේතුව (වීර්යය) ආරම්භ කරන ලද්දක් වෙයි. ඒ කරුණු දෙක මොනවාද? සංවේග උපදවිය යුතු කරුණුවලදී (ජාති, ජරා, ව්‍යාධි ආදියෙහි) සංවේගයට පත්වීම සහ එසේ සංවේගයට පත් වූ තැනැත්තා නිවැරදි ලෙස වීර්යය කිරීමයි. මහණෙනි, මේ කරුණු දෙකෙන් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මේ ජීවිතයේදීම බොහෝ සැප සොම්නසින් යුක්තව වාසය කරයි. ඔහුට ආසවයන් ක්ෂය කිරීම සඳහා සුදුසු වූ හේතුව ආරම්භ කරන ලද්දක් වෙයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Saṃvejanīyaṭṭhānesu, saṃvijjetheva paṇḍito;

Ātāpī nipako bhikkhu, paññāya samavekkhiya.

“ප්‍රඥාවන්ත වූ, කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, නිපක ප්‍රඥාවෙන් යුත් මහණ තෙමේ සංවේග උපදවිය යුතු කරුණුවලදී ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් විමසා බලා සංවේගයට පත් විය යුතුය.”

‘‘Evaṃ vihārī ātāpī, santavutti anuddhato;

Cetosamathamanuyutto, khayaṃ dukkhassa pāpuṇe’’ti.

“මෙසේ කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇතිව, ශාන්ත පැවැත්මක් ඇතිව, උඩඟු නොවී වාසය කරන, සිතේ සමාහිත බවෙහි යෙදුණු ඒ මහණ තෙමේ දුකේ කෙළවර (නිවන) කරා පැමිණෙන්නේය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. දසවන සූත්‍රයයි.

Paṭhamo vaggo niṭṭhito.

පළමු වන වර්ගය නිමාවට පත් විය.

Tassuddānaṃ –

එහි උද්දානය මෙසේය -

Dve ca bhikkhū tapanīyā, tapanīyā paratthehi;

Ātāpī nakuhanā dve, somanassena te dasāti.

භික්ෂූ සූත්‍ර දෙකක් ද, තපනීය සූත්‍ර දෙකක් ද, පරත්ථ සූත්‍ර දෙකක් ද, ආතාපී සූත්‍රය ද, න කුහන සූත්‍ර දෙකක් ද, සෝමනස්ස සූත්‍රය ද සමඟින් ඒ සූත්‍ර දසයකි.

2. Dutiyavaggo

2. දෙවන වර්ගය

1. Vitakkasuttaṃ

1. විතක්ක සූත්‍රය

38. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

38. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Tathāgataṃ, bhikkhave, arahantaṃ sammāsambuddhaṃ dve vitakkā bahulaṃ samudācaranti – khemo ca vitakko, paviveko ca. Abyāpajjhārāmo, bhikkhave, tathāgato abyāpajjharato. Tamenaṃ, bhikkhave, tathāgataṃ abyāpajjhārāmaṃ abyāpajjharataṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarati – ‘imāyāhaṃ iriyāya na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā’ti.

“මහණෙනි, අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේ තුළ බොහෝ සෙයින් විතර්ක දෙකක් පවතී. එනම්: ක්ෂේම විතර්කය (නිර්භය බව පිළිබඳ සිතිවිල්ල) සහ පවිවේක විතර්කය (විවේකය පිළිබඳ සිතිවිල්ල) යි. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ අව්‍යාපජ්ඣාරාම (පීඩා නොකිරීමෙහි ඇලුනු) වන සේක. අව්‍යාපජ්ඣයෙහි රත (ඇලුනු) වන සේක. මහණෙනි, අව්‍යාපජ්ඣාරාම වූ අව්‍යාපජ්ඣයෙහි ඇලුනු තථාගතයන් වහන්සේ තුළ මේ විතර්කය නිරන්තරයෙන් පවතී: ‘මම මේ ඉරියව්වෙන් තැතිගන්නා (සකෙලෙස්) හෝ නොතැතිගන්නා (නිෂ්කෙලෙස්) කිසිදු සත්වයෙකුට පීඩාවක් නොකරමි’ යනුයි.”

‘‘Pavivekārāmo[Pg.217], bhikkhave, tathāgato pavivekarato. Tamenaṃ, bhikkhave, tathāgataṃ pavivekārāmaṃ pavivekarataṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarati – ‘yaṃ akusalaṃ taṃ pahīna’nti.

“මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පවිවේකාරාම (විවේකයෙහි ඇලුනු) වන සේක. පවිවේකයෙහි රත (ඇලුනු) වන සේක. මහණෙනි, පවිවේකාරාම වූ පවිවේකයෙහි ඇලුනු තථාගතයන් වහන්සේ තුළ මේ විතර්කය නිරන්තරයෙන් පවතී: ‘යම් අකුසලයක් වේ ද, එය ප්‍රහීණ කරන ලදී’ යනුයි.”

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, tumhepi abyāpajjhārāmā viharatha abyāpajjharatā. Tesaṃ vo, bhikkhave, tumhākaṃ abyāpajjhārāmānaṃ viharataṃ abyāpajjharatānaṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarissati – ‘imāya mayaṃ iriyāya na kiñci byābādhema tasaṃ vā thāvaraṃ vā’ti.

“මහණෙනි, එබැවින් ඔබලා ද අව්‍යාපජ්ඣාරාමව, අව්‍යාපජ්ඣයෙහි ඇලී වාසය කරන්න. මහණෙනි, අව්‍යාපජ්ඣාරාමව, අව්‍යාපජ්ඣයෙහි ඇලී වාසය කරන ඔබලා තුළ ද මේ විතර්කය නිරන්තරයෙන් පවතිනු ඇත: ‘අපි මේ ඉරියව්වෙන් තැතිගන්නා හෝ නොතැතිගන්නා කිසිදු සත්වයෙකුට පීඩාවක් නොකරමු’ යනුයි.”

‘‘Pavivekārāmā, bhikkhave, viharatha pavivekaratā. Tesaṃ vo, bhikkhave, tumhākaṃ pavivekārāmānaṃ viharataṃ pavivekaratānaṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarissati – ‘kiṃ akusalaṃ, kiṃ appahīnaṃ, kiṃ pajahāmā’’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, පවිවේකාරාමව, පවිවේකයෙහි ඇලී වාසය කරන්න. මහණෙනි, පවිවේකාරාමව, පවිවේකයෙහි ඇලී වාසය කරන ඔබලා තුළ ද මේ විතර්කය නිරන්තරයෙන් පවතිනු ඇත: ‘අකුසල් යනු කුමක්ද? ප්‍රහීණ නොකළේ කුමක්ද? අප විසින් අත්හළ යුත්තේ කුමක්ද?’ යනුයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Tathāgataṃ buddhamasayhasāhinaṃ, duve vitakkā samudācaranti naṃ;

Khemo vitakko paṭhamo udīrito, tato viveko dutiyo pakāsito.

“අන්‍යයන්ට දරාගත නොහැකි දෑ දරාගත හැකි, අවබෝධයට පත් වූ තථාගතයන් වහන්සේ තුළ විතර්ක දෙකක් පවතී. එහි පළමුවැන්න ක්ෂේම විතර්කය ලෙස වදාරන ලද අතර, දෙවැන්න විවේක විතර්කය ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී.”

‘‘Tamonudaṃ pāragataṃ mahesiṃ, taṃ pattipattaṃ vasimaṃ anāsavaṃ;

Visantaraṃ taṇhakkhaye vimuttaṃ, taṃ ve muniṃ antimadehadhāriṃ;

Mārañjahaṃ brūmi jarāya pāraguṃ.

“අඳුර දුරු කරන්නා වූ, පරතෙරට පත් වූ, මහා ඉසිවර වූ, පැමිණිය යුතු උතුම් ඵලයට පැමිණි, වසීභාවයට පත් වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ, කෙලෙස් විෂ ඉක්මවා ගිය, තණ්හාව ක්ෂය කිරීමෙන් විමුක්තියට පත් වූ, අවසාන දේහය දරන්නා වූ, මාරයා පරාජය කළ, ජරාවෙහි පරතෙරට පත් වූ ඒ මුනිවරයාණන් මම (තථාගත) යැයි කියමි.”

‘‘Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṃ samantato;

Tathūpamaṃ dhammamayaṃ sumedho, pāsādamāruyha samantacakkhu;

Sokāvatiṇṇaṃ janatamapetasoko, avekkhati jātijarābhibhūta’’nti.

“ගල් පර්වතයක් මුදුනේ සිටින මිනිසෙකු අවට සිටින ජනතාව දෙස බලන්නාක් මෙන්, මනා ප්‍රඥාවන්ත වූ, සර්වඥතා ඥානය නමැති ඇස ඇත්තා වූ, ශෝක රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ධර්මමය ප්‍රාසාදයට නැගී ජාති ජරාවෙන් පීඩිත වූ, ශෝකයෙන් පීඩිත වූ ජනතාව දෙස බලන සේක.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ කරුණ ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පළමු සූත්‍රයයි.

2. Desanāsuttaṃ

2. දේශනා සූත්‍රය

39. Vuttañhetaṃ [Pg.218] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

39. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa dve dhammadesanā pariyāyena bhavanti. Katamā dve? ‘Pāpaṃ pāpakato passathā’ti – ayaṃ paṭhamā dhammadesanā; ‘pāpaṃ pāpakato disvā tattha nibbindatha virajjatha vimuccathā’ti – ayaṃ dutiyā dhammadesanā. Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa imā dve dhammadesanā pariyāyena bhavantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා දෙකක් ක්‍රමානුකූලව පවතී. ඒ දෙක මොනවාද? ‘පව පව ලෙසම දකින්න’ යනු පළමු ධර්ම දේශනයයි. ‘පව පව ලෙස දැක ඒ කෙරෙහි කළකිරෙන්න, නොඇලෙන්න, ඉන් මිදෙන්න’ යනු දෙවන ධර්ම දේශනයයි. මහණෙනි, අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේගේ මේ ධර්ම දේශනා දෙක ක්‍රමානුකූලව පවතී.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Tathāgatassa buddhassa, sabbabhūtānukampino;

Pariyāyavacanaṃ passa, dve ca dhammā pakāsitā.

“සියලු සත්වයන් කෙරෙහි අනුකම්පා ඇති, අවබෝධයට පත් තථාගතයන් වහන්සේගේ ක්‍රමානුකූල දේශනාව බලන්න. උන්වහන්සේ විසින් ධර්මයන් දෙකක් ප්‍රකාශ කරන ලදී.”

‘‘Pāpakaṃ passatha cetaṃ, tattha cāpi virajjatha;

Tato virattacittāse, dukkhassantaṃ karissathā’’ti.

“මේ පව පව ලෙස දකින්න, එහි නොඇලී සිටින්න. ඉන්පසු නොඇලුණු සිත් ඇතිව, ඔබලා දුකෙහි කෙළවර සිදු කරන්නාහුය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ කරුණ ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. දෙවන සූත්‍රයයි.

3. Vijjāsuttaṃ

3. විජ්ජා සූත්‍රය

40. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

40. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Avijjā, bhikkhave, pubbaṅgamā akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā anvadeva ahirikaṃ anottappaṃ; vijjā ca kho, bhikkhave, pubbaṅgamā kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā anvadeva hirottappa’’nti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, අකුසල ධර්මයන්ගේ පැමිණීමට අවිද්‍යාව පෙරගමන්කරු වෙයි. ලැජ්ජා නැතිකම සහ බිය නැතිකම එය අනුගමනය කරයි. මහණෙනි, කුසල ධර්මයන්ගේ පැමිණීමට විද්‍යාව පෙරගමන්කරු වෙයි. ලැජ්ජාව සහ බිය එය අනුගමනය කරයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Yā kācimā duggatiyo, asmiṃ loke paramhi ca;

Avijjāmūlikā sabbā, icchālobhasamussayā.

“මේ ලෝකයෙහි හෝ පරලොවෙහි යම්කිසි දුගතියක් ඇද්ද, ඒ සියල්ල අවිද්‍යාව මුල් කොට ඇත්තේය. එමෙන්ම ඒවා කැමැත්ත සහ ලෝභය මත ගොඩනැගී ඇත.”

‘‘Yato ca hoti pāpiccho, ahirīko anādaro;

Tato pāpaṃ pasavati, apāyaṃ tena gacchati.

“යම් හෙයකින් පුද්ගලයෙක් පාපිච්ඡ (නපුරු ආශා ඇති), ලැජ්ජා නැති සහ අගෞරවශීලී වේද, ඔහු එමගින් පව් රැස් කරයි. එයින් ඔහු අපායට යයි.”

‘‘Tasmā chandañca lobhañca, avijjañca virājayaṃ;

Vijjaṃ uppādayaṃ bhikkhu, sabbā duggatiyo jahe’’ti.

“එබැවින්, කැමැත්ත, ලෝභය සහ අවිද්‍යාව දුරු කරමින්, විද්‍යාව උපදවා ගන්නා භික්ෂුව සියලු දුගතීන් ප්‍රහීණ කරන්නේය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ කරුණ ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. තෙවන සූත්‍රයයි.

4. Paññāparihīnasuttaṃ

4. පඤ්ඤාපරිහීන සූත්‍රය

41. Vuttañhetaṃ [Pg.219] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

41. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Te, bhikkhave, sattā suparihīnā ye ariyāya paññāya parihīnā. Te diṭṭheva dhamme dukkhaṃ viharanti savighātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā. Te, bhikkhave, sattā aparihīnā ye ariyāya paññāya aparihīnā. Te diṭṭheva dhamme sukhaṃ viharanti avighātaṃ anupāyāsaṃ apariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, යම් සත්ව කෙනෙක් ආර්ය ප්‍රඥාවෙන් පිරිහුණාහු ද, ඔවුහු මැනවින්ම පිරිහුණු සත්වයෝ වෙති. ඔවුහු මේ ආත්මයෙහිම පීඩා සහිතව, දැවීම් සහිතව, වෙහෙස සහිතව දුකසේ වාසය කරති. ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු දුගතිය අපේක්ෂා කළ යුතුය. මහණෙනි, යම් සත්ව කෙනෙක් ආර්ය ප්‍රඥාවෙන් නොපිරිහුණාහු ද, ඔවුහු නොපිරිහුණු සත්වයෝ වෙති. ඔවුහු මේ ආත්මයෙහිම පීඩා රහිතව, දැවීම් රහිතව, වෙහෙස රහිතව සුවසේ වාසය කරති. ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු සුගතිය අපේක්ෂා කළ යුතුය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Paññāya parihānena, passa lokaṃ sadevakaṃ;

Niviṭṭhaṃ nāmarūpasmiṃ, idaṃ saccanti maññati.

ප්‍රඥාවෙන් පිරිහීම නිසා නාමරූපයන්හි බැසගෙන, 'මෙයම සත්‍යය' යැයි සලකන්නා වූ දෙවියන් සහිත ලෝකයා දෙස බලන්න.

‘‘Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, yāyaṃ nibbedhagāminī;

Yāya sammā pajānāti, jātibhavaparikkhayaṃ.

"ලෝකයෙහි ප්‍රඥාවම ශ්‍රේෂ්ඨ වේ, එය (ක්ලේශයන්) විනිවිද යන්නී (නිවනට පමුණුවන්නී) ය. එම ප්‍රඥාව මඟින් ජාතිය හා භවය ක්ෂය කිරීම (නිවන) මැනවින් දැනගනියි."

‘‘Tesaṃ devā manussā ca, sambuddhānaṃ satīmataṃ;

Pihayanti hāsapaññānaṃ, sarīrantimadhārina’’nti.

"සිහි ඇත්තා වූ, ප්‍රීතිමත් ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ, අවසන් ශරීරය දරන්නා වූ ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේලාට දෙවියෝ ද මිනිස්සු ද ගරු කරති (ප්‍රාර්ථනා කරති)."

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. සතරවැනි සූත්‍රයයි.

5. Sukkadhammasuttaṃ

5. සුක්කධම්ම සූත්‍රය

42. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

42. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා විසින් මෙසේ අසන ලදී –

‘‘Dveme, bhikkhave, sukkā dhammā lokaṃ pālenti. Katame dve? Hirī ca, ottappañca. Ime ce, bhikkhave, dve sukkā dhammā lokaṃ na pāleyyuṃ, nayidha paññāyetha mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā. Sambhedaṃ loko agamissa yathā ajeḷakā kukkuṭasūkarā soṇasiṅgālā. Yasmā ca kho, bhikkhave, ime dve sukkā dhammā lokaṃ pālenti tasmā paññāyati mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

"මහණෙනි, ලෝකය රකින්නා වූ මේ ශුක්ල ධර්ම දෙකක් වෙති. ඒ කවර දෙකක්ද? හිරි (ලජ්ජාව) සහ ඔත්තප්ප (බිය) ය. මහණෙනි, ඉදින් මේ ශුක්ල ධර්ම දෙක ලෝකය නොරකින්නේ නම්, මෙලොව මව යැයි හෝ මවගේ සහෝදරිය (සුළු මව/ලොකු මව) යැයි හෝ පියාගේ සහෝදරයාගේ බිරිඳ යැයි හෝ ගුරුවරයාගේ බිරිඳ යැයි හෝ ගුරු උතුමන්ගේ බිරිඳ යැයි හෝ වෙනසක් හඳුනාගත නොහැකි වන්නේය. එළු බැටළුවන්, කුකුළන්, ඌරන්, බල්ලන් හා සිවලුන් මෙන් ලෝකය අවුල් සහගත (සම්භේද) තත්ත්වයට පත්වන්නේය. මහණෙනි, යම් හෙයකින් මේ ශුක්ල ධර්ම දෙක ලෝකය රකින්නේද, එබැවින් මව යැයි හෝ මවගේ සහෝදරිය යැයි හෝ පියාගේ සහෝදරයාගේ බිරිඳ යැයි හෝ ගුරුවරයාගේ බිරිඳ යැයි හෝ ගුරු උතුමන්ගේ බිරිඳ යැයි හෝ හඳුනාගැනීමක් පවතින්නේය." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Yesaṃ [Pg.220] ce hiriottappaṃ, sabbadā ca na vijjati;

Vokkantā sukkamūlā te, jātimaraṇagāmino.

"යම් කෙනෙකු තුළ සැමවිටම ලජ්ජා හා බිය යන ධර්ම දෙක නැත්තේද, ඔවුහු කුසල් මුල්වලින් ගිලිහී ගියාහු, නැවත නැවත ඉපදීම හා මරණය කරා යන්නෝ වෙති."

‘‘Yesañca hiriottappaṃ, sadā sammā upaṭṭhitā;

Virūḷhabrahmacariyā te, santo khīṇapunabbhavā’’ti.

"යම් කෙනෙකු තුළ සැමවිටම ලජ්ජාව හා බිය මැනවින් පිහිටා තිබේද, බඹසරෙහි දියුණු වූ ඔවුහු සන්සුන් වූවාහු, නැවත ඉපදීම ක්ෂය කළෝ වෙති."

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පස්වැනි සූත්‍රයයි.

6. Ajātasuttaṃ

6. අජාත සූත්‍රය

43. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

43. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා විසින් මෙසේ අසන ලදී –

‘‘Atthi, bhikkhave, ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ. No cetaṃ, bhikkhave, abhavissa ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ, nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyetha. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ, tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

"මහණෙනි, නූපන් වූ (අජාත), පහළ නොවූ (අභූත), නොවූ (අකත), ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් නොවූ (අසංඛත) ධර්මයක් ඇත්තේය. මහණෙනි, ඉදින් මේ නූපන්, පහළ නොවූ, නොවූ, අසංඛත ධර්මය නොවන්නේ නම්, උපන්, පහළ වූ, කරන ලද, සකස් වූ ධර්මයන්ගෙන් මිදීමක් මෙහි පෙනෙන්නට නැත්තේය. මහණෙනි, යම් හෙයකින් නූපන්, පහළ නොවූ, නොවූ, අසංඛත ධර්මයක් ඇත්තේද, එබැවින් උපන්, පහළ වූ, කරන ලද, සකස් වූ ධර්මයන්ගෙන් මිදීම (නිවන) පෙනෙන්නේය." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Jātaṃ bhūtaṃ samuppannaṃ, kataṃ saṅkhatamaddhuvaṃ;

Jarāmaraṇasaṅghāṭaṃ, roganīḷaṃ pabhaṅguraṃ.

"උපන් වූ ද, පහළ වූ ද, හටගත්තා වූ ද, කරන ලද්දා වූ ද, සකස් වූ ද, අස්ථිර වූ ද, ජරා මරණ සමූහයක් වූ ද, රෝගයන්ට නිවහනක් වූ ද, බිඳී යන සුලු වූ ද,

‘‘Āhāranettippabhavaṃ, nālaṃ tadabhinandituṃ;

Tassa nissaraṇaṃ santaṃ, atakkāvacaraṃ dhuvaṃ.

ආහාර හා තෘෂ්ණාවෙන් හටගත්තා වූ ද (මේ සංස්කාර ලෝකය) සතුටින් පිළිගැනීමට සුදුසු නැත. එහි මිදීම වූ (නිවන) ශාන්තය, තර්කයෙන් ඔබ්බට ගිය තැනය, ස්ථිරය.

‘‘Ajātaṃ asamuppannaṃ, asokaṃ virajaṃ padaṃ;

Nirodho dukkhadhammānaṃ, saṅkhārūpasamo sukho’’ti.

නූපන් වූ, හට නොගත් වූ, ශෝක රහිත වූ, කෙලෙස් රහිත වූ පදය (නිවන) දුක්ඛ ධර්මයන්ගේ නිරුද්ධ වීමයි. සංස්කාරයන්ගේ සංසිඳීම සැබෑ සැපයකි."

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. හයවැනි සූත්‍රයයි.

7. Nibbānadhātusuttaṃ

7. නිබ්බානධාතු සූත්‍රය

44. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

44. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා විසින් මෙසේ අසන ලදී –

‘‘Dvemā, bhikkhave, nibbānadhātuyo. Katame dve? Saupādisesā ca nibbānadhātu, anupādisesā ca nibbānadhātu.

"මහණෙනි, මේ නිබ්බාන ධාතු දෙකක් වෙති. ඒ කවර දෙකක්ද? සඋපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුව සහ අනුපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුවයි."

‘‘Katamā [Pg.221] ca, bhikkhave, saupādisesā nibbānadhātu? Idha, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto. Tassa tiṭṭhanteva pañcindriyāni yesaṃ avighātattā manāpāmanāpaṃ paccanubhoti, sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedeti. Tassa yo rāgakkhayo, dosakkhayo, mohakkhayo – ayaṃ vuccati, bhikkhave, saupādisesā nibbānadhātu.

"මහණෙනි, සඋපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුව යනු කවරීද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් අරහත් වෙයි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළේ වෙයි, බඹසර වැස නිම කළේ වෙයි, කටයුතු නිම කළේ වෙයි, බර බහා තැබුවේ වෙයි, තමාගේ අර්ථය (අරහත් ඵලය) අත්පත් කරගත්තේ වෙයි, භව සංයෝජන ක්ෂය කළේ වෙයි, මැනවින් දැන කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණේ වෙයි. ඔහුගේ පසිඳුරෝ තවමත් පවතී. ඒවා නිරුද්ධ නොවූ හෙයින් ඔහු මනාප හා අමනාප අරමුණු අත්විඳියි, සැප දුක් විඳියි. මහණෙනි, ඔහුගේ යම් රාගක්ෂය වීමක්, ද්වේෂක්ෂය වීමක්, මෝහක්ෂය වීමක් වේද, මහණෙනි, මෙය සඋපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුව යැයි කියනු ලැබේ."

‘‘Katamā ca, bhikkhave, anupādisesā nibbānadhātu? Idha, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto. Tassa idheva, bhikkhave, sabbavedayitāni anabhinanditāni sīti bhavissanti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, anupādisesā nibbānadhātu. Imā kho, bhikkhave, dve nibbānadhātuyo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

"මහණෙනි, අනුපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුව යනු කවරීද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් අරහත් වෙයි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළේ වෙයි... මැනවින් දැන කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණේ වෙයි. මහණෙනි, ඔහුගේ මෙලොවදීම සියලු විඳීම් (වේදනා) තෘෂ්ණාවෙන් සතුටින් පිළි නොගන්නා ලද්දාහු නිවී යන්නාහ. මහණෙනි, මෙය අනුපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුව යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි නිබ්බාන ධාතු දෙකයි." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Duve imā cakkhumatā pakāsitā, nibbānadhātū anissitena tādinā;

Ekā hi dhātu idha diṭṭhadhammikā, saupādisesā bhavanettisaṅkhayā;

Anupādisesā pana samparāyikā, yamhi nirujjhanti bhavāni sabbaso.

"පසැස් ඇති, කිසිවක් ඇසුරු නොකළ, තාදි ගුණයෙන් යුත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මේ නිබ්බාන ධාතු දෙක ප්‍රකාශ කරන ලදහ. ඉන් එක් ධාතුවක් (සඋපාදිසේස) මෙලොවදීම අත්දැකිය හැකිය, එහි පංචස්කන්ධයන් ඉතිරිව පවතින අතර භව තෘෂ්ණාව ක්ෂය වී ඇත. අනුපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුව මරණයෙන් පසු සිදුවන්නකි, එහි සියලු භවයන් සහමුලින්ම නිරුද්ධ වේ."

‘‘Ye etadaññāya padaṃ asaṅkhataṃ, vimuttacittā bhavanettisaṅkhayā;

Te dhammasārādhigamā khaye ratā, pahaṃsu te sabbabhavāni tādino’’ti.

යම් කෙනෙක් මේ අසංඛත පදය දැන, භව තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීමෙන් මිදුණු සිත් ඇත්තෝ වෙත්ද, ඔවුහු සාරවත් වූ අරහත් ඵලය ලබා කෙලෙස් ක්ෂය වූ නිවනෙහි ඇලී වෙසෙති. තාදි ගුණයෙන් යුත් ඒ උතුමෝ සියලු භවයන් ප්‍රහීණ කළහ."

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. හත්වැනි සූත්‍රයයි.

8. Paṭisallānasuttaṃ

8. පටිසල්ලාන සූත්‍රය

45. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

45. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා විසින් මෙසේ අසන ලදී –

‘‘Paṭisallānārāmā, bhikkhave, viharatha paṭisallānaratā, ajjhattaṃ cetosamathamanuyuttā, anirākatajjhānā, vipassanāya samannāgatā, brūhetā suññāgārānaṃ[Pg.222]. Paṭisallānārāmānaṃ, bhikkhave, viharataṃ paṭisallānaratānaṃ ajjhattaṃ cetosamathamanuyuttānaṃ anirākatamajjhānānaṃ vipassanāya samannāgatānaṃ brūhetānaṃ suññāgārānaṃ dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

"මහණෙනි, විවේකයෙහි (හුදෙකලාවෙහි) ඇලුණා වූ, විවේකයෙහි ම පිනා යන්නා වූ, අධ්‍යාත්මික චිත්ත සමථයෙහි යෙදුණා වූ, ධ්‍යානයන්ගෙන් නොවෙන් වූ, විදර්ශනාවෙන් යුක්ත වූ, ශුන්‍යාගාරයන් (පාළු තැන්) ඇසුරු කරන්නා වූ වය. මහණෙනි, මෙසේ වාසය කරන්නා වූ මහණෙකුට ඵල දෙකකින් එක් ඵලයක් අපේක්ෂා කළ හැකිය. එනම් මෙලොවදීම අර්හත් ඵලය හෝ කෙලෙස් ඉතිරිව පවතී නම් අනාගාමි ඵලය හෝ වේ." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Ye santacittā nipakā, satimanto ca jhāyino;

Sammā dhammaṃ vipassanti, kāmesu anapekkhino.

"යම් කෙනෙක් සන්සුන් සිත් ඇත්තෝ, නැණවත් වූවාහු, සිහි ඇත්තෝ හා ධ්‍යාන වඩන්නෝ වෙත්ද, ඔවුහු කාමයන්හි අපේක්ෂා රහිතව පංචස්කන්ධ ධර්මය මැනවින් විදර්ශනා කරති."

‘‘Appamādaratā santā, pamāde bhayadassino;

Abhabbā parihānāya, nibbānasseva santike’’ti.

අප්‍රමාදයෙහි ඇලුණු, සන්සුන් වූ, ප්‍රමාදයෙහි බිය දකින්නා වූ ඒ උතුමෝ (ගුණයෙන්) පිරිහීමට පත් නොවෙති, ඔවුහු නිවනටම සමීප වන්නෝ වෙති."

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. අටවැනි සූත්‍රයයි.

9. Sikkhānisaṃsasuttaṃ

9. සික්ඛානිසංස සූත්‍රය

46. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

46. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Sikkhānisaṃsā, bhikkhave, viharatha paññuttarā vimuttisārā satādhipateyyā. Sikkhānisaṃsānaṃ, bhikkhave, viharataṃ paññuttarānaṃ vimuttisārānaṃ satādhipateyyānaṃ dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, ශික්ෂාව (හික්මීම) ආනිසංස කොට ඇතිව, ප්‍රඥාව උත්තරීතර කොට ඇතිව, විමුක්තිය සාරය කොට ඇතිව, සිහිය අධිපති කොට ඇතිව වාසය කරවු. මහණෙනි, ශික්ෂාව ආනිසංස කොට ඇතිව, ප්‍රඥාව උත්තරීතර කොට ඇතිව, විමුක්තිය සාරය කොට ඇතිව, සිහිය අධිපති කොට ඇතිව වාසය කරන මහණහු හට ඵල දෙකකින් එක්තරා ඵලයක් අපේක්ෂා කළ හැකිය. එනම්, මෙලොවදීම අර්හත් ඵලය ලැබීම හෝ කෙලෙස් ඉතිරිව පවතී නම් අනාගාමී ඵලය ලැබීම හෝ වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Paripuṇṇasikkhaṃ apahānadhammaṃ, paññuttaraṃ jātikhayantadassiṃ;

Taṃ ve muniṃ antimadehadhāriṃ, mārañjahaṃ brūmi jarāya pāraguṃ.

“සම්පූර්ණ වූ ශික්ෂාවෙන් යුත්, නොපිරිහෙන ධර්මතාවයකින් යුත්, උත්තරීතර ප්‍රඥාවෙන් යුත්, ජාතිය (ඉපදීම) ක්ෂය වීම දක්නා වූ, අවසාන දේහය දරන්නා වූ, මාරයා පරාජය කළ, ජරාවෙන් එතෙර වූ ඒ මුණිවරයා ගැන මම වදාරමි.”

‘‘Tasmā sadā jhānaratā samāhitā, ātāpino jātikhayantadassino;

Māraṃ sasenaṃ abhibhuyya bhikkhavo, bhavatha jātimaraṇassa pāragā’’ti.

“එබැවින්, නිරන්තරයෙන්ම දැහැනෙහි ඇලුනු, සමාහිත වූ, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුත්, ජාතියේ (ඉපදීමේ) කෙළවර දකින්නා වූ මහණෙනි, සේනාවන් සහිත මාරයා පරාජය කොට, ජාති-මරණයෙන් එතෙර වූවෝ වෙත්වා!”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථයද වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. (නවවන සූත්‍රයයි).

10. Jāgariyasuttaṃ

10. ජාගරිය සූත්‍රය

47. Vuttañhetaṃ [Pg.223] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

47. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Jāgaro cassa, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sato sampajāno samāhito pamudito vippasanno ca tattha kālavipassī ca kusalesu dhammesu. Jāgarassa, bhikkhave, bhikkhuno viharato satassa sampajānassa samāhitassa pamuditassa vippasannassa tattha kālavipassino kusalesu dhammesu dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මහණතෙමේ අවදිව වෙසෙන්නේ, සිහි ඇතිව, මනා නුවණින් යුතුව, සමාහිතව, ප්‍රමුදිතව හා පිරිසිදු සිතින් යුක්තව, එහිලා කුසල් දහම්හි සුදුසු කල විදර්ශනා කරමින් වාසය කරන්නේය. මහණෙනි, අවදිව, සිහි ඇතිව, මනා නුවණින් යුතුව, සමාහිතව, ප්‍රමුදිතව හා පිරිසිදු සිතින් යුක්තව, කුසල් දහම්හි සුදුසු කල විදර්ශනා කරමින් වසන මහණහු හට ඵල දෙකකින් එක්තරා ඵලයක් අපේක්ෂා කළ හැකිය. එනම්, මෙලොවදීම අර්හත් ඵලය ලැබීම හෝ කෙලෙස් ඉතිරිව පවතී නම් අනාගාමී ඵලය ලැබීම හෝ වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Jāgarantā suṇāthetaṃ, ye suttā te pabujjhatha;

Suttā jāgaritaṃ seyyo, natthi jāgarato bhayaṃ.

“අවදිව සිටින ඔබ මෙය අසන්න; නිදා සිටින ඔබ අවදි වන්න. නිදා සිටීමට වඩා අවදිව සිටීම උතුම්ය. අවදිව සිටින්නාට භයක් නැත.”

‘‘Yo jāgaro ca satimā sampajāno, samāhito mudito vippasanno ca;

Kālena so sammā dhammaṃ parivīmaṃsamāno, ekodibhūto vihane tamaṃ so.

“යමෙක් අවදිව, සිහි ඇතිව, මනා නුවණින් යුක්තව, සමාහිතව, ප්‍රමුදිතව හා පිරිසිදු සිතින් යුක්තව සිටින්නේ ද, හෙතෙමේ සුදුසු කල්හි මැනවින් ධර්මය විමසමින්, ඒකාග්‍ර වූ සිත් ඇත්තේ මෝහය නැමති අඳුර දුරු කරයි.”

‘‘Tasmā have jāgariyaṃ bhajetha, ātāpī bhikkhu nipako jhānalābhī;

Saṃyojanaṃ jātijarāya chetvā, idheva sambodhimanuttaraṃ phuse’’ti.

“එබැවින් ඒකාන්තයෙන්ම අවදි බව (අප්‍රමාදය) සේවනය කළ යුතුය. කෙලෙස් තවන වීර්ය ඇති, නැණවත්, ධ්‍යාන ලාභී මහණතෙමේ ජාති-ජරා දෙකෙහි බැඳීම සිඳදමා, මෙලොවදීම අනුත්තර වූ අර්හත් ඵලය (සම්බෝධිය) ස්පර්ශ කරන්නේය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථයද වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. (දසවන සූත්‍රයයි).

11. Āpāyikasuttaṃ

11. ආපායික සූත්‍රය

48. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

48. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Dveme, bhikkhave, āpāyikā nerayikā idamappahāya. Katame dve? Yo ca abrahmacārī brahmacāripaṭiñño, yo ca paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carantaṃ amūlakena abrahmacariyena anuddhaṃseti. Ime kho, bhikkhave, dve āpāyikā nerayikā idamappahāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ කරුණු දෙක අත්නොහැරීම නිසා අපායගාමී වන, නිරයෙහි උපදින පුද්ගලයන් දෙදෙනෙක් සිටිති. ඒ දෙදෙනා කවුරුන්ද? යමෙක් බඹසර (බ්‍රහ්මචරියාව) නොරකිනුයේම, ‘මම බ්‍රහ්මචාරී වෙමි’ යි ප්‍රතිඥා දෙයිද හෙතෙම එක් අයෙකි. යමෙක් පිරිපුන් වූ, පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙන තැනැත්තෙකුට පදනමක් නැතිව අබ්‍රහ්මචරියාවෙන් (බ්‍රහ්මචාරී නොවන බව පවසා) චෝදනා කරමින් නින්දා කරයිද හෙතෙම අනෙක් අයයි. මහණෙනි, මේ කරුණු දෙක අත්නොහැරීම නිසා අපායගාමී වන, නිරයෙහි උපදින පුද්ගලයෝ මොවුහු වෙති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Abhūtavādī [Pg.224] nirayaṃ upeti, yo vāpi katvā na karomi cāha;

Ubhopi te pecca samā bhavanti, nihīnakammā manujā parattha.

“බොරු පවසන්නා නිරයට යයි; එමෙන්ම යමක් කර ‘මම එය නොකළෙමි’ යි පවසන්නා ද නිරයට යයි. ඒ පහත් ක්‍රියා ඇති මිනිසුන් දෙදෙනාම පරලොවදී එක හා සමාන දුක්ඛිත ගතියකට පැමිණෙති.”

‘‘Kāsāvakaṇṭhā bahavo, pāpadhammā asaññatā;

Pāpā pāpehi kammehi, nirayaṃ te upapajjare.

“ගෙලෙහි සිවුරු දරන නමුත්, පවිටු ගති පැවතුම් ඇති, ඉඳුරන් සංවර කර නොගත් බොහෝ දෙනෙක් සිටිති. ඒ පවිටු පුද්ගලයෝ තමන් කළ පාපකර්මයන් නිසා නිරයෙහි උපදිති.”

‘‘Seyyo ayoguḷo bhutto, tatto aggisikhūpamo;

Yañce bhuñjeyya dussīlo, raṭṭhapiṇḍamasaññato’’ti.

“දුශ්ශීල වූ, අසංවර වූ මහණෙකු රටවැසියන් ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන දානය අනුභව කිරීමට වඩා, ගිනි සිළුවක් මෙන් රත් වූ යකඩ ගුලියක් අනුභව කිරීමම උතුම්ය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Ekādasamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථයද වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. (එකොළොස්වන සූත්‍රයයි).

12. Diṭṭhigatasuttaṃ

12. දිට්ඨිගත සූත්‍රය

49. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

49. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Dvīhi, bhikkhave, diṭṭhigatehi pariyuṭṭhitā devamanussā olīyanti eke, atidhāvanti eke; cakkhumanto ca passanti.

“මහණෙනි, දෘෂ්ටි දෙකකින් මැඩුණු ඇතැම් දෙවි මිනිස්සු (භවයෙහි) ඇලී සිටිති, ඇතැම්හු (භවයෙන්) ඔබ්බට දුවති. ප්‍රඥා ඇස ඇත්තෝම සත්‍යය දකිති.”

‘‘Kathañca, bhikkhave, olīyanti eke? Bhavārāmā, bhikkhave, devamanussā bhavaratā bhavasammuditā tesaṃ bhavanirodhāya dhamme desiyamāne cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati nādhimuccati. Evaṃ kho, bhikkhave, olīyanti eke.

“මහණෙනි, ඇතැමුන් භවයෙහි ඇලී සිටින්නේ කෙසේද? මහණෙනි, ඇතැම් දෙවි මිනිස්සු භවයෙහි ඇලී, භවයෙහි මත්ව, භවයෙහි සතුටු වී සිටිති. ඔවුන්ට භව නිරෝධය සඳහා ධර්මය දේශනා කරන කල්හි ඔවුන්ගේ සිත ඒ කෙරෙහි නොපැහැදෙයි, නොපිහිටයි, නිසල නොවෙයි, එහි අධිමෝක්ෂය ඇති නොවෙයි. මහණෙනි, මෙසේ ඇතැම්හු භවයෙහි ඇලී සිටිති.”

‘‘Kathañca, bhikkhave, atidhāvanti eke? Bhaveneva kho paneke aṭṭīyamānā harāyamānā jigucchamānā vibhavaṃ abhinandanti – yato kira, bho, ayaṃ attā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā; etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ etaṃ yāthāvanti. Evaṃ kho, bhikkhave, atidhāvanti eke.

“මහණෙනි, ඇතැමුන් භවයෙන් ඔබ්බට දුවන්නේ කෙසේද? ඇතැම්හු භවයෙන් පීඩිතව, ලජ්ජිතව, පිළිකුල් කරමින් විභවය (උච්ඡේද දෘෂ්ටිය) ප්‍රාර්ථනා කරති. ‘පින්වත්නි, යම් හෙයකින් මේ ආත්මය කය බිඳී මරණයෙන් මතු විනාශ වන්නේද, නැවත නූපදින්නේ ද, මෙයම ශාන්තය, මෙයම ප්‍රණීතය, මෙයම සත්‍යය’ යි පවසමින් විභවය අගය කරති. මහණෙනි, මෙසේ ඇතැම්හු භවයෙන් ඔබ්බට දුවති.”

‘‘Kathañca, bhikkhave, cakkhumanto passanti? Idha bhikkhu bhūtaṃ bhūtato passati; bhūtaṃ bhūtato disvā bhūtassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, cakkhumanto passantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, ප්‍රඥා ඇස ඇත්තෝ සත්‍යය දකින්නේ කෙසේද? මෙහි මහණතෙමේ හටගත් පංචස්කන්ධය (භූතය) තත්වූ පරිද්දෙන් දකියි. එසේ හටගත් ස්කන්ධයන් තත්වූ පරිද්දෙන් දැක, ඒවා කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්ධ කිරීම පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ ප්‍රඥා ඇස ඇත්තෝ සත්‍යය දකිති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Ye [Pg.225] bhūtaṃ bhūtato disvā, bhūtassa ca atikkamaṃ;

Yathābhūte vimuccanti, bhavataṇhā parikkhayā.

“යමෙක් හටගත් ස්කන්ධ පංචකය තත්වූ පරිද්දෙන් දැක, ඒ ස්කන්ධයන්ගෙන් එතර වීම දකියි ද, භව තණ්හාව ක්ෂය කිරීමෙන් ඔවුහු සැබෑ ලෙසම විමුක්තිය ලබති.”

‘‘Sa ve bhūtapariñño, so vītataṇho bhavābhave;

Bhūtassa vibhavā bhikkhu, nāgacchati punabbhava’’nti.

“ඒකාන්තයෙන්ම හටගත් ස්කන්ධයන් පිළිබඳ පිරිසිඳී දැනීමක් ඇති, භවයෙහි තණ්හාව නැති කළ ඒ මහණතෙමේ ස්කන්ධයන්ගේ නිරෝධයෙන් නැවත භවයකට නොපැමිණෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dvādasamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථයද වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. (දොළොස්වන සූත්‍රයයි).

Dutiyo vaggo niṭṭhito.

දෙවන වර්ගය නිමාවට පත් විය.

Tassuddānaṃ –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය -

Dve indriyā dve tapanīyā, sīlena apare duve;

Anottāpī kuhanā dve ca, saṃvejanīyena te dasa.

ඉන්ද්‍රිය සූත්‍ර දෙකකි, තපනීය සූත්‍ර දෙකකි, ශීල නාමයෙන් තවත් සූත්‍ර දෙකකි; අනොත්තාපී සහ කුහන සූත්‍ර දෙක බැගින් ද, සංවේජනීය සූත්‍රය ද සමඟින් මේවා දසයකි.

Vitakkā desanā vijjā, paññā dhammena pañcamaṃ;

Ajātaṃ dhātusallānaṃ, sikkhā jāgariyena ca;

Apāyadiṭṭhiyā ceva, bāvīsati pakāsitāti.

විතක්ක, දේශනා, විජ්ජා, ප්‍රඥා සහ පස්වන ධර්ම සූත්‍රය ද; අජාත, ධාතුසල්ල, සික්ඛා, ජාගරිය සූත්‍ර ද සමඟින්; අපාය සහ දිට්ඨි සූත්‍ර ද ඇතුළුව (දුක නිපාතයෙහි) සූත්‍ර විසි දෙකක් ප්‍රකාශ කරන ලදී.

Dukanipāto niṭṭhito.

දුක නිපාතය නිමාවට පත් විය.

3. Tikanipāto

3. තික නිපාතය

1. Paṭhamavaggo

1. පළමු වර්ගය

1. Mūlasuttaṃ

1. මූල සූත්‍රය

50. Vuttañhetaṃ [Pg.226] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

50. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී -

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, akusalamūlāni. Katamāni tīṇi? Lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi akusalamūlānī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ අකුසල මූලයන් තුනකි. ඒ තුන කවරේද? ලෝභය අකුසල මූලයකි, දෝෂය අකුසල මූලයකි, මෝහය අකුසල මූලයකි. මහණෙනි, මේ වනාහි අකුසල මූලයන් තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ -

‘‘Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ;

Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphala’’nti.

“උණ ගසෙහි හටගත් ඵලය (උණ ගෙඩිය) උණ ගසම විනාශ කරන්නාක් මෙන්, පාපී සිත් ඇති පුද්ගලයා තුළම හටගත් ලෝභය ද, දෝෂය ද, මෝහය ද ඔහුවම විනාශ කරයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ.

මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පළමුවැන්නයි.

2. Dhātusuttaṃ

2. ධාතු සූත්‍රය

51. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

51. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී -

‘‘Tisso imā, bhikkhave, dhātuyo. Katamā tisso? Rūpadhātu, arūpadhātu, nirodhadhātu – imā kho, bhikkhave, tisso dhātuyo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ ධාතූන් තුනකි. ඒ තුන කවරේද? රූප ධාතුව, අරූප ධාතුව, නිරෝධ ධාතුවයි. මහණෙනි, මේ වනාහි ධාතූන් තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ -

‘‘Rūpadhātuṃ pariññāya, arūpesu asaṇṭhitā;

Nirodhe ye vimuccanti, te janā maccuhāyino.

“යම් කෙනෙක් රූප ධාතුව පිරිසිඳ දැන, අරූප ධාතූන්හි නොඇලී, නිරෝධයෙහි (නිවනෙහි) මිදෙත් ද, ඒ තැනැත්තෝ මරණයෙන් එතෙර වූවෝ වෙති.”

‘‘Kāyena amataṃ dhātuṃ, phusayitvā nirūpadhiṃ;

Upadhippaṭinissaggaṃ, sacchikatvā anāsavo;

Deseti sammāsambuddho, asokaṃ virajaṃ pada’’nti.

“ආසව රහිත වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ, නාම කයෙන් උපධි රහිත අමෘත ධාතුව (නිවන) ස්පර්ශ කොට, උපධීන් අත්හැරීම සාක්ෂාත් කොට, ශෝක රහිත වූ කෙලෙස් රජස් රහිත වූ නිවන් පදය දේශනා කරන සේක.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. dutiyaṃ.

මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. දෙවැන්නයි.

3. Paṭhamavedanāsuttaṃ

3. පළමු වේදනා සූත්‍රය

52. Vuttañhetaṃ [Pg.227] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

52. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී -

‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā –

“මහණෙනි, මේ වේදනාවන් තුනකි. ඒ තුන කවරේද? සැප වේදනාව, දුක් වේදනාව, නොදුක් නොසැප වේදනාවයි.”

Imā kho, bhikkhave, tisso vedanā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ වනාහි වේදනාවන් තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ -

‘‘Samāhito sampajāno, sato buddhassa sāvako;

Vedanā ca pajānāti, vedanānañca sambhavaṃ.

“සමාහිත වූ, සම්පජානයෙන් යුතු වූ, සිහි ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා වේදනාවන් ද, වේදනාවන්ගේ හටගැනීම ද මනාකොට දනියි.”

‘‘Yattha cetā nirujjhanti, maggañca khayagāminaṃ;

Vedanānaṃ khayā bhikkhu, nicchāto parinibbuto’’ti.

“ඒ වේදනාවෝ යම් තැනක නිරුද්ධ වෙත් ද, ඒ නිරෝධය ද, වේදනා ක්ෂය වීමට යන මාවත ද ඔහු දනියි. වේදනාවන් ක්ෂය වීමෙන්, තෘෂ්ණාව නැති කළ භික්ෂුව පිරිනිවන් පෑවේය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ.

මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. තෙවැන්නයි.

4. Dutiyavedanāsuttaṃ

4. දෙවන වේදනා සූත්‍රය

53. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

53. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී -

‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. Sukhā, bhikkhave, vedanā dukkhato daṭṭhabbā; dukkhā vedanā sallato daṭṭhabbā; adukkhamasukhā vedanā aniccato daṭṭhabbā. Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno sukhā vedanā dukkhato diṭṭhā hoti, dukkhā vedanā sallato diṭṭhā hoti, adukkhamasukhā vedanā aniccato diṭṭhā hoti; ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu ariyo sammaddaso acchecchi, taṇhaṃ, vivattayi saṃyojanaṃ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ වේදනාවන් තුනකි. ඒ තුන කවරේද? සැප වේදනාව, දුක් වේදනාව, නොදුක් නොසැප වේදනාවයි. මහණෙනි, සැප වේදනාව දුකක් ලෙස දැක්ක යුතුය; දුක් වේදනාව හුලක් (සල්ලයක්) ලෙස දැක්ක යුතුය; නොදුක් නොසැප වේදනාව අනිත්‍යයක් ලෙස දැක්ක යුතුය. මහණෙනි, යම් කලෙක භික්ෂුව විසින් සැප වේදනාව දුකක් ලෙස ද, දුක් වේදනාව හුලක් ලෙස ද, නොදුක් නොසැප වේදනාව අනිත්‍යයක් ලෙස ද දකින ලද්දේ ද; මහණෙනි, මේ භික්ෂුව ආර්ය වූ, මනා දැක්ම ඇති, තෘෂ්ණාව සිඳ දැමූ, සංයෝජන දුරු කළ, මනාකොට මානය අවබෝධ කර ගැනීමෙන් දුකෙහි කෙළවර කළ අයෙකු යැයි කියනු ලැබේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ -

‘‘Yo sukhaṃ dukkhato adda, dukkhamaddakkhi sallato;

Adukkhamasukhaṃ santaṃ, adakkhi naṃ aniccato.

“යමෙක් සැප වේදනාව දුකක් ලෙස දුටුවේ ද, දුක් වේදනාව හුලක් ලෙස දුටුවේ ද, ශාන්ත වූ නොදුක් නොසැප වේදනාව අනිත්‍යයක් ලෙස දුටුවේ ද;”}, short descriptions for clarity in translation. 359: 359:

‘‘Sa ve sammaddaso bhikkhu, yato tattha vimuccati;

Abhiññāvosito santo, sa ve yogātigo munī’’ti.

“මනා දැක්ම ඇති ඒ භික්ෂුව වනාහි, යම් හෙයකින් ඒ වේදනාවන් කෙරෙන් මිදෙයි ද; අභිඥාවෙන් කටයුතු අවසන් කළ, ශාන්ත වූ ඒ මුණිවරයා සැබවින්ම සතර යෝගයන් ඉක්මවා ගිය කෙනෙකි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ.

මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. සිව්වැන්නයි.

5. Paṭhamaesanāsuttaṃ

5. පඨම ඒසනා සූත්‍රය

54. Vuttañhetaṃ [Pg.228] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

54. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දකි - මා හට මෙසේ ඇසුණි.

‘‘Tisso imā, bhikkhave, esanā. Katamā tisso? Kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā – imā kho, bhikkhave, tisso esanā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ සෙවීම් (ඒසනා) තුණකි. ඒ තුන කවරේද? කාමයන් සෙවීම (කාමේසනා), භවයන් සෙවීම (භවේසනා) සහ බ්‍රහ්මචර්යාව සෙවීම (මිත්‍යා දෘෂ්ටිගත ප්‍රතිපදා සෙවීම - බ්‍රහ්මචරියේසනා) ය. මහණෙනි, මේ සෙවීම් තුණයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Samāhito sampajāno, sato buddhassa sāvako;

Esanā ca pajānāti, esanānañca sambhavaṃ.

“සමාහිත වූ, සම්පජන්නයෙන් යුත්, සිහි ඇත්තා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා, ඒ සෙවීම් ද, ඒ සෙවීම්වල හටගැනීම (සමුදය) ද මැනවින් හඳුනයි.

‘‘Yattha cetā nirujjhanti, maggañca khayagāminaṃ;

Esanānaṃ khayā bhikkhu, nicchāto parinibbuto’’ti.

“යම් නිවනක මේ සෙවීම් නිරුද්ධ වේ ද, ඒවායේ විනාශයට මඟ පෙන්වන මාර්ගය ද හෙතෙම හඳුනයි. සෙවීම් ක්ෂය වීමෙන්, ආශාවන්ගෙන් තොර වූ ඒ භික්ෂුව පිරිනිවන් පෑවේ වෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා හට ඇසුණි. පස්වන සූත්‍රයයි.

6. Dutiyaesanāsuttaṃ

6. දුතිය ඒසනා සූත්‍රය

55. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

55. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දකි - මා හට මෙසේ ඇසුණි.

‘‘Tisso imā, bhikkhave, esanā. Katamā tisso? Kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā – imā kho, bhikkhave, tisso esanā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ සෙවීම් තුණකි. ඒ තුන කවරේද? කාමයන් සෙවීම, භවයන් සෙවීම සහ බ්‍රහ්මචර්යාව සෙවීමයි. මහණෙනි, මේ සෙවීම් තුණයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Kāmesanā bhavesanā, brahmacariyesanā saha;

Iti saccaparāmāso, diṭṭhiṭṭhānā samussayā.

“කාමයන් සෙවීම, භවයන් සෙවීම සහ බ්‍රහ්මචර්යාව සෙවීම ද සමඟ, ‘මෙයම සත්‍යය’ යැයි දැඩිව අල්ලා ගැනීම (දෘෂ්ටි පරාමාසය), දෘෂ්ටි පිහිටි ස්ථානයන්හි කෙලෙස් රැස් කිරීමකි.

‘‘Sabbarāgavirattassa, taṇhakkhayavimuttino;

Esanā paṭinissaṭṭhā, diṭṭhiṭṭhānā samūhatā;

Esanānaṃ khayā bhikkhu, nirāso akathaṃkathī’’ti.

“සියලු රාගයන් කෙරෙන් වෙන් වූ, තණ්හාව ක්ෂය කිරීමෙන් විමුක්තිය ලැබූ රහතන් වහන්සේ විසින් සෙවීම් අත්හරින ලදී. දෘෂ්ටි පිහිටි ස්ථාන සහමුලින්ම උපුටා දමන ලදී. සෙවීම් ක්ෂය වීමෙන්, ඒ භික්ෂුව ආශාවන් රහිත වූ, සැක රහිත වූ අයෙකු යැයි කියනු ලැබේ.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා හට ඇසුණි. හයවන සූත්‍රයයි.

7. Paṭhamaāsavasuttaṃ

7. පඨම ආසව සූත්‍රය

56. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

56. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දකි - මා හට මෙසේ ඇසුණි.

‘‘Tayome, bhikkhave, āsavā. Katame tayo? Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo – ime kho, bhikkhave, tayo āsavā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ ආසවයන් (කෙලෙස් සැරව) තුණකි. කවර තුනක් ද? කාමාසවය, භවාසවය සහ අවිජ්ජාසවයයි. මහණෙනි, මේ ආසවයන් තුණයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Samāhito [Pg.229] sampajāno, sato buddhassa sāvako;

Āsave ca pajānāti, āsavānañca sambhavaṃ.

“සමාහිත වූ, සම්පජන්නයෙන් යුත්, සිහි ඇත්තා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා ආසවයන් ද, ආසවයන්ගේ හටගැනීම ද හඳුනයි.

‘‘Yattha cetā nirujjhanti, maggañca khayagāminaṃ;

Āsavānaṃ khayā bhikkhu, nicchāto parinibbuto’’ti.

“යම් නිවනක මේ ආසවයන් නිරුද්ධ වේ ද, ඒවා ක්ෂය වීමට මඟ පෙන්වන මාර්ගය ද හෙතෙම හඳුනයි. ආසවයන් ක්ෂය වීමෙන්, ආශාවන් රහිත වූ ඒ භික්ෂුව පිරිනිවන් පෑවේ වෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා හට ඇසුණි. හත්වන සූත්‍රයයි.

8. Dutiyaāsavasuttaṃ

8. දුතිය ආසව සූත්‍රය

57. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

57. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දකි - මා හට මෙසේ ඇසුණි.

‘‘Tayome, bhikkhave, āsavā. Katame tayo? Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo – ime kho, bhikkhave, tayo āsavā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ ආසවයන් තුණකි. කවර තුනක් ද? කාමාසවය, භවාසවය සහ අවිජ්ජාසවයයි. මහණෙනි, මේ ආසවයන් තුණයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Yassa kāmāsavo khīṇo, avijjā ca virājitā;

Bhavāsavo parikkhīṇo, vippamutto nirūpadhi;

Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti.

“යමෙකුගේ කාමාසවය ක්ෂය වූයේ ද, අවිද්‍යාව දුරු වූයේ ද, භවාසවය සහමුලින්ම නැති වූයේ ද, සියලු කෙලෙස් උපධීන්ගෙන් මිදුණු, සේනාව සහිත මාරයා පරාජය කළ ඒ රහතන් වහන්සේ සිය අවසන් දේහය දරා සිටිති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා හට ඇසුණි. අටවන සූත්‍රයයි.

9. Taṇhāsuttaṃ

9. තණ්හා සූත්‍රය

58. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

58. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දකි - මා හට මෙසේ ඇසුණි.

‘‘Tisso imā, bhikkhave, taṇhā. Katamā tisso? Kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā – imā kho, bhikkhave, tisso taṇhā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ තණ්හාවෝ තිදෙනෙකි. ඒ තිදෙන කවරේද? කාම තණ්හාව, භව තණ්හාව සහ විභව තණ්හාවයි. මහණෙනි, මේ තණ්හාවෝ තිදෙනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Taṇhāyogena saṃyuttā, rattacittā bhavābhave;

Te yogayuttā mārassa, ayogakkhemino janā;

Sattā gacchanti saṃsāraṃ, jātīmaraṇagāmino.

“තණ්හා නමැති යෝගයෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට ඇලුම් කරන සිත් ඇති, මාරයාගේ බැම්මට හසු වූ ඒ ජනයෝ නිවනට පැමිණිය නොහැකි වෙති. ඒ සත්වයෝ ඉපදෙමින් මැරෙමින් සංසාරයටම යති.

‘‘Ye ca taṇhaṃ pahantvāna, vītataṇhā bhavābhave;

Te ve pāraṅgatā loke, ye pattā āsavakkhaya’’nti.

“යම් කෙනෙක් තණ්හාව ප්‍රහාණය කොට, භවයන් කෙරෙහි තණ්හාවෙන් තොර වූවාහු ද, ආසවයන් ක්ෂය කිරීමට පැමිණි ඒ සියල්ලෝම ලෝකයෙහි සැබවින්ම සංසාර සාගරයේ එතෙරට පැමිණියෝ වෙති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා හට ඇසුණි. නවවන සූත්‍රයයි.

10. Māradheyyasuttaṃ

10. මාරධෙය්‍ය සූත්‍රය

59. Vuttañhetaṃ [Pg.230] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

59. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Tīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu atikkamma māradheyyaṃ ādiccova virocati. Katamehi tīhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu asekhena sīlakkhandhena samannāgato hoti, asekhena samādhikkhandhena samannāgato hoti, asekhena paññākkhandhena samannāgato hoti – imehi kho, bhikkhave, tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu atikkamma māradheyyaṃ ādiccova virocatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මාරයාගේ විෂය ඉක්මවා ගොස් සූර්යයා මෙන් බබළයි. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ අසේඛ (රහත්) සීල ස්කන්ධයෙන් යුක්ත වෙයි, අසේඛ සමාධි ස්කන්ධයෙන් යුක්ත වෙයි, අසේඛ ප්‍රඥා ස්කන්ධයෙන් යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මාරයාගේ විෂය ඉක්මවා ගොස් සූර්යයා මෙන් බබළයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Sīlaṃ samādhi paññā ca, yassa ete subhāvitā;

Atikkamma māradheyyaṃ, ādiccova virocatī’’ti.

“යමෙකු තුළ සීලය, සමාධිය සහ ප්‍රඥාව යන මේ ධර්මයන් මැනවින් පුරුදු කරන ලද්දේද, හෙතෙම මාරයාගේ විෂය ඉක්මවා ගොස් සූර්යයා මෙන් බබළයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ.

මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. දසවන සූත්‍රයයි.

Paṭhamo vaggo niṭṭhito.

පළමුවන වර්ගය නිමාවට පත් විය.

Tassuddānaṃ –

එහි උද්දානය (සාරාංශය):

Mūladhātu atha vedanā duve, esanā ca duve āsavā duve;

Taṇhāto ca atha māradheyyato, vaggamāhu paṭhamanti muttamanti.

මූල සූත්‍රය, ධාතු සූත්‍රය, වේදනා සූත්‍ර දෙක, ඒසනා සූත්‍ර දෙක, ආසව සූත්‍ර දෙක, තණ්හා සූත්‍රය සහ මාරධෙය්‍ය සූත්‍රය යන මේ උත්තම සූත්‍රයන්ගෙන් පළමුවන වර්ගය සමන්විත යැයි සංගීතිකාරකයන් වදාළහ.

2. Dutiyavaggo

2. දෙවන වර්ගය

1. Puññakiriyavatthusuttaṃ

1. පුණ්‍යක්‍රියාවස්තු සූත්‍රය

60. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

60. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, puññakiriyavatthūni. Katamāni tīṇi? Dānamayaṃ puññakiriyavatthu, sīlamayaṃ puññakiriyavatthu, bhāvanāmayaṃ puññakiriyavatthu – imāni [Pg.231] kho, bhikkhave, tīṇi puññakiriyavatthūnī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ පින්කම් කිරීමට පදනම් වන කරුණු (පුණ්‍යක්‍රියාවස්තු) තුනකි. ඒ තුන මොනවාද? දානමය පුණ්‍යක්‍රියාවස්තුව, සීලමය පුණ්‍යක්‍රියාවස්තුව සහ භාවනාමය පුණ්‍යක්‍රියාවස්තුවයි. මහණෙනි, මේ වනාහි පුණ්‍යක්‍රියාවස්තු තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Puññameva so sikkheyya, āyataggaṃ sukhudrayaṃ;

Dānañca samacariyañca, mettacittañca bhāvaye.

“යහපත අපේක්ෂා කරන තැනැත්තා මතු අතිශයින් සැප උදාකරන පිනම පුරුදු කළ යුතුය. දානය ද, සමචරියාව (සීලය) ද, මෙත් සිත වැඩීම ද කළ යුතුය.”

‘‘Ete dhamme bhāvayitvā, tayo sukhasamuddaye;

Abyāpajjhaṃ sukhaṃ lokaṃ, paṇḍito upapajjatī’’ti.

“සැපය උපදවන මේ ධර්මතා තුන වැඩීමෙන් නුවණැත්තා අව්‍යාපජ්ජ වූ (නිදුක් වූ) සැපවත් ලෝකයට පැමිණෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ.

මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. පළමුවන සූත්‍රයයි.

2. Cakkhusuttaṃ

2. චක්ඛු සූත්‍රය

61. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

61. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, cakkhūni. Katamāni tīṇi? Maṃsacakkhu, dibbacakkhu, paññācakkhu – imāni kho, bhikkhave, tīṇi cakkhūnī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, ඇස් (චක්ෂු) තුනකි. ඒ තුන මොනවාද? මාංස චක්ෂුස, දිව්‍ය චක්ෂුස සහ ප්‍රඥා චක්ෂුසයි. මහණෙනි, මේ වනාහි ඇස් තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Maṃsacakkhu dibbacakkhu, paññācakkhu anuttaraṃ;

Etāni tīṇi cakkhūni, akkhāsi purisuttamo.

“මාංස චක්ෂුස ද, දිව්‍ය චක්ෂුස ද, අනුත්තර වූ ප්‍රඥා චක්ෂුස ද යන මේ ඇස් තුන පිළිබඳව පුරුෂෝත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක.”

‘‘Maṃsacakkhussa uppādo, maggo dibbassa cakkhuno;

Yato ñāṇaṃ udapādi, paññācakkhu anuttaraṃ;

Yassa cakkhussa paṭilābhā, sabbadukkhā pamuccatī’’ti.

“මාංස චක්ෂුසෙහි ඉපදීම, දිව්‍ය චක්ෂුස ලැබීමට මාවතයි. යම් කලෙක අනුත්තර වූ ප්‍රඥා චක්ෂුස නම් වූ (ආසවක්ඛය) ඥානය උපදී ද, ඒ ප්‍රඥා චක්ෂුස ලැබීමෙන් සියලු දුකින් මිදෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ.

මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. දෙවන සූත්‍රයයි.

3. Indriyasuttaṃ

3. ඉන්ද්‍රිය සූත්‍රය

62. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

62. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni tīṇi? Anaññātaññassāmītindriyaṃ, aññindriyaṃ, aññātāvindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi indriyānī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, ඉන්ද්‍රිය තුනකි. ඒ තුන මොනවාද? අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය, අඤ්ඤින්ද්‍රිය සහ අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියයි. මහණෙනි, මේ වනාහි ඉන්ද්‍රිය තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Sekhassa sikkhamānassa, ujumaggānusārino;

Khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇaṃ, tato aññā anantarā.

“ඍජු මාර්ගය අනුගමනය කරමින් හික්මෙන ශෛක්ෂ (සෙඛ) පුද්ගලයාට ප්‍රථමයෙන් කෙලෙස් ක්ෂය කිරීමේ ඥානය (අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය) උපදී. ඉන් අනතුරුව අඤ්ඤින්ද්‍රිය ඇතිවේ.”

‘‘Tato [Pg.232] aññā vimuttassa, ñāṇaṃ ve hoti tādino;

Akuppā me vimuttīti, bhavasaṃyojanakkhayā.

“ඉන්පසු විමුක්තියට පත් වූ තාදී ගුණයෙන් යුත් රහතන් වහන්සේට අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රිය ඇතිවේ. භව සංයෝජනයන් ක්ෂය වීමෙන් ‘මාගේ විමුක්තිය නොසෙල්විය හැකිය’ යන පစ္චවෙක්ඛණ ඥානය ඒකාන්තයෙන්ම උපදී.”

‘‘Sa ve indriyasampanno, santo santipade rato;

Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti.

“සැබවින්ම ඒ ඉන්ද්‍රිය සම්පන්න වූ, ශාන්ත වූ, නිවන් මගෙහි ඇලුනු උතුමාණෝ සේනාව සහිත මාරයා පරදවා අවසන් දේහය දරති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ.

මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. තුන්වන සූත්‍රයයි.

4. Addhāsuttaṃ

4. අද්ධා සූත්‍රය

63. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

63. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Tayome, bhikkhave, addhā. Katame tayo? Atīto addhā, anāgato addhā, paccuppanno addhā – ime kho, bhikkhave, tayo addhā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ කාල (අද්ධා) තුනකි. ඒ තුන මොනවාද? අතීත කාලය, අනාගත කාලය සහ වර්තමාන කාලයයි. මහණෙනි, මේ වනාහි කාල තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Akkheyyasaññino sattā, akkheyyasmiṃ patiṭṭhitā;

Akkheyyaṃ apariññāya, yogamāyanti maccuno.

පඤ්චස්කන්ධය කෙරෙහි (පුද්ගල, සත්ව වශයෙන්) සංඥාව ඇති සත්වයෝ, ඒ ස්කන්ධයන් කෙරෙහිම පිහිටා සිටිති. ඒ ස්කන්ධයන් පිළිබඳව (පිරිඥා තුනෙන්) පිරිසිඳ නොදැනීම නිසා ඔවුහු මරණය හා (මාරයාගේ බැඳීම හා) එක්වීමකට පැමිණෙති.

‘‘Akkheyyañca pariññāya, akkhātāraṃ na maññati;

Phuṭṭho vimokkho manasā, santipadamanuttaraṃ.

ඒ පඤ්චස්කන්ධය පිරිසිඳ දැනගත් පසු, (මම කරමි, මම විඳිමි යනාදී වශයෙන්) පවසන යම් ආත්මයක් ඇතැයි ඔහු මෙනෙහි නොකරයි. ඔහු තම සිතින් විමුක්තියත්, අනුත්තර වූ ශාන්ත පදය වූ නිවනත් ස්පර්ශ කළේය.

‘‘Sa ve akkheyyasampanno, santo santipade rato;

Saṅkhāyasevī dhammaṭṭho, saṅkhyaṃ nopeti vedagū’’ti.

ඒ රහතන් වහන්සේ ස්කන්ධයන් පිරිසිඳ දැනීමෙන් යුක්තය, කෙලෙස් නිවී ගිය බැවින් ශාන්තය, නිවන් පදයෙහි ඇලුනේය. උන්වහන්සේ නුවණින් සලකා ප්‍රත්‍ය පරිභෝජනය කරති, ධර්මයෙහි පිහිටියහ. සත්‍යය අවබෝධ කළ ඒ රහතන් වහන්සේ (සත්ව, පුද්ගල වශයෙන්) ගණනය කිරීමට නොපැමිණෙති.

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. සතරවන සූත්‍රයයි.

5. Duccaritasuttaṃ

5. දුශ්චරිත සූත්‍රය

64. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

64. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දක් ලෙස මවිසින් මෙසේ අසන ලදී –

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, duccaritāni. Katamāni tīṇi? Kāyaduccaritaṃ, vacīduccaritaṃ, manoduccaritaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi duccaritānī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ දුශ්චරිත තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කාය දුශ්චරිතය, වචී දුශ්චරිතය සහ මනෝ දුශ්චරිතයයි. මහණෙනි, මේවා වනාහි තුන් වැදෑරුම් දුශ්චරිත වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Kāyaduccaritaṃ katvā, vacīduccaritāni ca;

Manoduccaritaṃ katvā, yañcaññaṃ dosasaṃhitaṃ.

“අල්ප ප්‍රඥා ඇති පුද්ගලයා කාය දුශ්චරිතය ද, වචී දුශ්චරිතයන් ද කොට, මනෝ දුශ්චරිතය ද කොට, තවද රාගාදී දොස් සහිත වූ වෙනත් යම් අකුසලයක් කොට,”

‘‘Akatvā [Pg.233] kusalaṃ kammaṃ, katvānākusalaṃ bahuṃ;

Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī’’ti.

“කුසල් කර්ම නොකොට, බොහෝ වූ අකුසල් කොට, ඒ අඥාන පුද්ගලයා කය බිඳීමෙන් පසු නිරයට පැමිණෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පස්වන සූත්‍රයයි.

6. Sucaritasuttaṃ

6. සුචරිත සූත්‍රය

65. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

65. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දක් ලෙස මවිසින් මෙසේ අසන ලදී –

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni. Katamāni tīṇi? Kāyasucaritaṃ, vacīsucaritaṃ, manosucaritaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi sucaritānī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ සුචරිත තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කාය සුචරිතය, වචී සුචරිතය සහ මනෝ සුචරිතයයි. මහණෙනි, මේවා වනාහි තුන් වැදෑරුම් සුචරිත වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Kāyaduccaritaṃ hitvā, vacīduccaritāni ca;

Manoduccaritaṃ hitvā, yañcaññaṃ dosasaṃhitaṃ.

“ප්‍රඥාවන්තයා කාය දුශ්චරිතය ද, වචී දුශ්චරිතයන් ද අත්හැර, මනෝ දුශ්චරිතය අත්හැර, තවද රාගාදී දොස් සහිත වූ වෙනත් යම් අකුසලයක් වේ නම් එය ද අත්හැර,”

‘‘Akatvākusalaṃ kammaṃ, katvāna kusalaṃ bahuṃ;

Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti.

“අකුසල් කර්ම නොකොට, බොහෝ වූ කුසල් කොට, ඒ ප්‍රඥාවන්ත පුද්ගලයා කය බිඳීමෙන් පසු ස්වර්ගයට පැමිණෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. හයවන සූත්‍රයයි.

7. Soceyyasuttaṃ

7. සෝචෙය්‍ය සූත්‍රය

66. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

66. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දක් ලෙස මවිසින් මෙසේ අසන ලදී –

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, soceyyāni. Katamāni tīṇi? Kāyasoceyyaṃ, vacīsoceyyaṃ, manosoceyyaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi soceyyānī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ සෝචෙය්‍ය (පිරිසිදුකම්) තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කාය සෝචෙය්‍යය, වචී සෝචෙය්‍යය සහ මනෝ සෝචෙය්‍යයයි. මහණෙනි, මේවා වනාහි තුන් වැදෑරුම් පිරිසිදුකම් වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Kāyasuciṃ vacīsuciṃ, cetosucimanāsavaṃ;

Suciṃ soceyyasampannaṃ, āhu sabbappahāyina’’nti.

“කයෙන් පිරිසිදු වූ, වචනයෙන් පිරිසිදු වූ, සිතින් පිරිසිදු වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ, පිරිසිදු බවින් හා සෝචෙය්‍ය ගුණයෙන් යුක්ත වූ, සියලු කෙලෙසුන් ප්‍රහීණ කළ ඒ උත්තමයා පිරිසිදු තැනැත්තෙකු යයි පවසති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. හත්වන සූත්‍රයයි.

8. Moneyyasuttaṃ

8. මෞනේය සූත්‍රය

67. Vuttañhetaṃ [Pg.234] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

67. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දක් ලෙස මවිසින් මෙසේ අසන ලදී –

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, moneyyāni. Katamāni tīṇi? Kāyamoneyyaṃ, vacīmoneyyaṃ, manomoneyyaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi moneyyānī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ මෞනේය (මුනි බව ඇති කරන පිළිවෙත්) තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කාය මෞනේයය, වචී මෞනේයය සහ මනෝ මෞනේයයයි. මහණෙනි, මේවා වනාහි තුන් වැදෑරුම් මෞනේයයන් වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Kāyamuniṃ vacīmuniṃ, manomunimanāsavaṃ;

Muniṃ moneyyasampannaṃ, āhu ninhātapāpaka’’nti.

“කාය මුනියෙකු වූ, වචී මුනියෙකු වූ, මනෝ මුනියෙකු වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ, මෞනේය ගුණයෙන් සපිරි, පව් සෝදා හැරියා වූ ඒ උත්තමයා 'මුනිවරයෙකු' යයි පවසති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. අටවන සූත්‍රයයි.

9. Paṭhamarāgasuttaṃ

9. ප්‍රථම රාග සූත්‍රය

68. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

68. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දක් ලෙස මවිසින් මෙසේ අසන ලදී –

‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, rāgo appahīno, doso appahīno, moho appahīno – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘baddho mārassa paṭimukkassa mārapāso yathākāmakaraṇīyo pāpimato’. Yassa kassaci, bhikkhave, rāgo pahīno, doso pahīno, moho pahīno – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘abaddho mārassa omukkassa mārapāso na yathā kāmakaraṇīyo pāpimato’’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, යම් කිසිවෙකුගේ රාගය ප්‍රහීණ වී නැද්ද, ද්වේෂය ප්‍රහීණ වී නැද්ද, මෝහය ප්‍රහීණ වී නැද්ද—මහණෙනි, මොහු මාරයාට බැඳුණු, මාර පාසයෙන් බැඳුණා වූ, පවිටු මාරයාට රිසි සේ කටයුතු කළ හැකි කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, යම් කිසිවෙකුගේ රාගය ප්‍රහීණ වූයේද, ද්වේෂය ප්‍රහීණ වූයේද, මෝහය ප්‍රහීණ වූයේද—මහණෙනි, මොහු මාරයාට නොබැඳුණු, මාර පාසයෙන් මිදුණු, පවිටු මාරයාට රිසි සේ කටයුතු කළ නොහැකි කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Yassa rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā;

Taṃ bhāvitattaññataraṃ, brahmabhūtaṃ tathāgataṃ;

Buddhaṃ verabhayātītaṃ, āhu sabbappahāyina’’nti.

“යමෙකුගේ රාගය ද ද්වේෂය ද අවිද්‍යාව ද දුරු කරන ලද්දේ ද, මනා කොට වඩන ලද සිත් ඇති, බ්‍රහ්ම භූත වූ (උතුම් බවට පත් වූ), තථාගත වූ, බුද්ධ වූ, වෛර හා බිය ඉක්මවා ගිය, සියලු කෙලෙසුන් ප්‍රහීණ කළ ඒ උත්තමයා පිරිසිදු තැනැත්තෙකු යයි (බුද්ධාදීහු) පවසති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය ද වදාළ සේක. එය මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. නවවැනි සූත්‍රයයි.

10. Dutiyarāgasuttaṃ

10. ද්විතීය රාග සූත්‍රය

69. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

69. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී -

‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā rāgo appahīno, doso appahīno, moho appahīno – ayaṃ vuccati, bhikkhave, na ‘atari [Pg.235] samuddaṃ saūmiṃ savīciṃ sāvaṭṭaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ’. Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā rāgo pahīno, doso pahīno, moho pahīno – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘atari samuddaṃ saūmiṃ savīciṃ sāvaṭṭaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ, tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, යම්කිසි භික්ෂුවකගේ හෝ භික්ෂුණියකගේ හෝ රාගය ප්‍රහීණ නොවූයේ ද, ද්වේෂය ප්‍රහීණ නොවූයේ ද, මෝහය ප්‍රහීණ නොවූයේ ද, මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා රළ පන්ති සහිත වූ, දිය රැලි සහිත වූ, දිය සුළි සහිත වූ, මිනී මෝරුන් හා රක්ෂසයන් සහිත වූ (සංසාර) සමුද්‍රයෙන් එතෙර නොවූවෙකැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, යම්කිසි භික්ෂුවකගේ හෝ භික්ෂුණියකගේ හෝ රාගය ප්‍රහීණ වූයේ ද, ද්වේෂය ප්‍රහීණ වූයේ ද, මෝහය ප්‍රහීණ වූයේ ද, මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා රළ පන්ති සහිත වූ, දිය රැලි සහිත වූ, දිය සුළි සහිත වූ, මිනී මෝරුන් හා රක්ෂසයන් සහිත වූ (සංසාර) සමුද්‍රයෙන් එතෙර වූවෙකැයි ද, එතෙරට පැමිණි, (නිවන නමැති) ගොඩබිමෙහි සිටින බ්‍රාහ්මණයෙකැයි ද කියනු ලැබේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ -

‘‘Yassa rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā;

Somaṃ samuddaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ, saūmibhayaṃ duttaraṃ accatāri.

“යමෙකුගේ රාගය ද, ද්වේෂය ද, අවිද්‍යාව ද දුරු කරන ලද්දේ ද, හෙතෙම මිනී මෝරුන් හා රක්ෂසයන් සහිත වූ, භයානක රළ පන්ති සහිත වූ, එතෙර වීමට අතිශයින් දුෂ්කර වූ මේ (සංසාර) සමුද්‍රයෙන් එතෙර විය.”

‘‘Saṅgātigo maccujaho nirūpadhi, pahāsi dukkhaṃ apunabbhavāya;

Atthaṅgato so na pamāṇameti, amohayi maccurājanti brūmī’’ti.

“කෙලෙස් ඇලීම් ඉක්මවා ගිය, මාරයා පරාජය කළ, කෙලෙස් උපධි රහිත වූ හෙතෙම නැවත උපතක් ලැබීම වැළැක්වීම පිණිස සියලු දුක් ප්‍රහීණ කළේය. පිරිනිවීමට පත් වූ ඔහු (කිසිදු කෙලෙස් ප්‍රමාණයකින්) මැනිය නොහැකිය. හෙතෙම මාරයා මුළා කළේයැයි මම පවසමි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය ද වදාළ සේක. එය මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. දසවැනි සූත්‍රයයි.

Dutiyo vaggo niṭṭhito.

දෙවැනි වර්ගය නිම විය.

Tassuddānaṃ –

එහි උද්දානය -

Puññaṃ cakkhu atha indriyāni, addhā ca caritaṃ duve soci ;

Muno atha rāgaduve, puna vaggamāhu dutiyamuttamanti.

පුඤ්ඤ සූත්‍රය, චක්ඛු සූත්‍රය, ඉන්‍ද්‍රිය සූත්‍රය, අද්ධා සූත්‍රය, චරිත සූත්‍ර දෙක (දුශ්චරිත හා සුචරිත), සෝචෙය්‍ය සූත්‍රය, මෝනෙය්‍ය සූත්‍රය සහ රාග සූත්‍ර දෙකයි. සංගීතිකාරකයන් විසින් මේ උතුම් වූ දෙවැනි වර්ගය මෙසේ දක්වන ලදී.

3. Tatiyavaggo

3. තෙවැනි වර්ගය

1. Micchādiṭṭhikasuttaṃ

1. මිච්ඡාදිට්ඨික සූත්‍රය

70. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

70. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී -

‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā.

“මහණෙනි, කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, වාග් දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස කරන, මිත්‍යා දෘෂ්ටික වූ, මිත්‍යා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූ සත්ත්වයන් මා විසින් දක්නා ලදී. ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපන්නාහු වෙති.”

‘‘Taṃ [Pg.236] kho panāhaṃ, bhikkhave, nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā vadāmi. Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Api ca, bhikkhave, yadeva sāmaṃ ñātaṃ sāmaṃ diṭṭhaṃ sāmaṃ viditaṃ tadevāhaṃ vadāmi.

“මහණෙනි, මම එය අන් ශ්‍රමණයෙකුගෙන් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුගෙන් හෝ අසා පවසන්නක් නොවේ. මහණෙනි, කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, වාග් දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස කරන, මිත්‍යා දෘෂ්ටික වූ, මිත්‍යා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූ සත්ත්වයන් කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපන්නාහු මා විසින් දක්නා ලදහ. මහණෙනි, මම මා විසින්ම දන්නා ලද, මා විසින්ම දක්නා ලද, මා විසින්ම ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද දෙයම පවසමි.”

“මහණෙනි, කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, වාග් දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස කරන, මිත්‍යා දෘෂ්ටික වූ, මිත්‍යා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූ සත්ත්වයන් කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපන්නාහු මා විසින් දක්නා ලදහ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ -

‘‘Micchā manaṃ paṇidhāya, micchā vācañca bhāsiya ;

Micchā kammāni katvāna, kāyena idha puggalo.

“සිත වැරදි ලෙස පිහිටුවාගෙන, වැරදි වචන පවසා, කයින් වැරදි ක්‍රියා කොට, මේ ලෝකයෙහි පුද්ගලයා -”

‘‘Appassutāpuññakaro, appasmiṃ idha jīvite;

Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī’’ti.

“අඩු ඇසූ පිරූ තැන් ඇති, පින් නොකරන්නා වූ, මඳ වූ මේ ජීවිතයෙහි වෙසෙන ඒ අඥාන පුද්ගලයා කය බිඳීමෙන් නිරයට පැමිණෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය ද වදාළ සේක. එය මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. පළමු සූත්‍රයයි.

2. Sammādiṭṭhikasuttaṃ

2. සම්මාදිට්ඨික සූත්‍රය

71. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

71. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී -

‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā.

“මහණෙනි, කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, වාග් සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස නොකරන, සම්මා දෘෂ්ටික වූ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූ සත්ත්වයන් මා විසින් දක්නා ලදී. ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහු වෙති.”

‘‘Taṃ kho panāhaṃ, bhikkhave, nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā vadāmi. Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ [Pg.237] maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā. Api ca, bhikkhave, yadeva sāmaṃ ñātaṃ sāmaṃ diṭṭhaṃ sāmaṃ viditaṃ tadevāhaṃ vadāmi.

“මහණෙනි, මම එය අන් ශ්‍රමණයෙකුගෙන් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුගෙන් හෝ අසා පවසන්නක් නොවේ. මහණෙනි, කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, වාග් සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස නොකරන, සම්මා දෘෂ්ටික වූ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූ සත්ත්වයන් කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහු මා විසින් දක්නා ලදහ. මහණෙනි, මම මා විසින්ම දන්නා ලද, මා විසින්ම දක්නා ලද, මා විසින්ම ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද දෙයම පවසමි.”

“මහණෙනි, කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, වාග් සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස නොකරන, සම්මා දෘෂ්ටික වූ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූ සත්ත්වයන් කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහු මා විසින් දක්නා ලදහ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ -

‘‘Sammā manaṃ paṇidhāya, sammā vācañca bhāsiya ;

Sammā kammāni katvāna, kāyena idha puggalo.

“සිත නිවැරදි ලෙස පිහිටුවාගෙන, නිවැරදි වචන පවසා, කයින් යහපත් ක්‍රියා කොට, මේ ලෝකයෙහි පුද්ගලයා -”

‘‘Bahussuto puññakaro, appasmiṃ idha jīvite;

Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti.

“බහුශ්‍රැත වූ, පින් කරන්නා වූ, මඳ වූ මේ ජීවිතයෙහි වෙසෙන ඒ ප්‍රඥාවන්ත පුද්ගලයා කය බිඳීමෙන් ස්වර්ගයට පැමිණෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය ද වදාළ සේක. එය මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. දෙවැනි සූත්‍රයයි.

3. Nissaraṇiyasuttaṃ

3. නිස්සරණීය සූත්‍රය

72. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

72. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී -

‘‘Tisso imā, bhikkhave, nissaraṇiyā dhātuyo. Katamā tisso? Kāmānametaṃ nissaraṇaṃ yadidaṃ nekkhammaṃ, rūpānametaṃ nissaraṇaṃ yadidaṃ āruppaṃ, yaṃ kho pana kiñci bhūtaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ nirodho tassa nissaraṇaṃ – imā kho, bhikkhave, tisso nissaraṇiyā dhātuyo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ නිස්සරණීය (නික්මීමේ) ධාතු තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කාමයන්ගෙන් නික්මීම යනු නෙක්ඛම්මයයි (පළමු ධ්‍යානය ආදිය). රූපයන්ගෙන් නික්මීම යනු අරූප (ධාතු/ධ්‍යාන) යි. යම් කිසි හටගත්, සකස් කරන ලද, ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් හටගත් දෙයක් වේ ද, එහි නිරෝධය (නිවන) ඒ සියල්ලෙන් නික්මීමයි. මහණෙනි, මේ වනාහි නිස්සරණීය ධාතු තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ -

‘‘Kāmanissaraṇaṃ ñatvā, rūpānañca atikkamaṃ;

Sabbasaṅkhārasamathaṃ, phusaṃ ātāpi sabbadā.

කාමයන්ගෙන් එතෙර වීම හා රූපයන්ගෙන් ඉක්මවීම දැන, සියලු සංස්කාරයන්ගේ සංසිඳීම වූ නිවන අත්විඳිමින් නිරතුරුව කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්තව වෙසෙයි.

‘‘Sa ve sammaddaso bhikkhu, yato tattha vimuccati;

Abhiññāvosito santo, sa ve yogātigo munī’’ti.

යම් හෙයකින් ඒ නිවනෙහි (කාම රූප සංස්කාරයන්ගෙන්) මිදෙයි ද, සැබැවින්ම ඒ භික්ෂුව මනා දැක්මක් ඇත්තෙකි. අභිඥා කටයුතු අවසන් කළ, ශාන්ත වූ ඒ මුනිවරයා සැබැවින්ම යෝගයන්ගෙන් එතෙර වූවෙකි.

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. (තෙවන සූත්‍රයයි).

4. Santatarasuttaṃ

4. සන්තතර සූත්‍රය

73. Vuttañhetaṃ [Pg.238] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

73. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Rūpehi, bhikkhave, arūpā santatarā, arūpehi nirodho santataro’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

"මහණෙනි, රූපාවචර ධර්මයන්ට වඩා අරූපාවචර ධර්මයෝ අතිශයින් ශාන්ත වෙති. අරූපාවචර ධර්මයන්ට වඩා (සංස්කාරයන්ගේ) නිරෝධය වූ නිවන අතිශයින්ම ශාන්ත වන්නේය." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහි මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Ye ca rūpūpagā sattā, ye ca arūpaṭṭhāyino ;

Nirodhaṃ appajānantā, āgantāro punabbhavaṃ.

"යම් සත්ත්ව කෙනෙක් රූප ලෝකයන්ට පැමිණියාහු ද, යම් සත්ත්ව කෙනෙක් අරූප ලෝකයන්හි පිහිටියාහු ද, ඔවුහු නිවන නොදන්නා බැවින් නැවත නැවතත් භවයට පැමිණෙන්නෝ වෙති."

‘‘Ye ca rūpe pariññāya, arūpesu asaṇṭhitā;

Nirodhe ye vimuccanti, te janā maccuhāyino.

"යම් කෙනෙක් රූපයන් පිරිසිඳ දැන, අරූපයන්හි නොඇලී සිටිත් ද, නිරෝධයෙහි (නිවනෙහි) විමුක්තිය ලබත් ද, ඒ ජනයෝ මරණය ඉක්මවා යන්නෝ වෙති."

‘‘Kāyena amataṃ dhātuṃ, phusayitvā nirūpadhiṃ;

Upadhippaṭinissaggaṃ, sacchikatvā anāsavo;

Deseti sammāsambuddho, asokaṃ virajaṃ pada’’nti.

"ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නාම කයෙන් උපධි රහිත අමෘත ධාතුව ස්පර්ශ කොට, සියලු උපධීන් අත්හැරීම (නිවන) සාක්ෂාත් කොට, ශෝක රහිත වූ කෙලෙස් රජස් රහිත වූ ඒ ශාන්ත පදය දේශනා කරන සේක."

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. (සිවුවන සූත්‍රයයි).

5. Puttasuttaṃ

5. පුත්ත සූත්‍රය

74. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

74. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Tayome, bhikkhave, puttā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame tayo? Atijāto, anujāto, avajātoti.

"මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි පවත්නා වූ, දක්නට ලැබෙන්නා වූ පුත්‍රයෝ තිදෙනෙක් වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද යත්? අතිජාත පුත්‍රයා, අනුජාත පුත්‍රයා සහ අවජාත පුත්‍රයා යි."

‘‘Kathañca, bhikkhave, putto atijāto hoti? Idha, bhikkhave, puttassa mātāpitaro honti na buddhaṃ saraṇaṃ gatā, na dhammaṃ saraṇaṃ gatā, na saṅghaṃ saraṇaṃ gatā; pāṇātipātā appaṭiviratā, adinnādānā appaṭiviratā, kāmesumicchācārā appaṭiviratā, musāvādā appaṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā appaṭiviratā, dussīlā pāpadhammā. Putto ca nesaṃ hoti buddhaṃ saraṇaṃ gato, dhammaṃ saraṇaṃ gato, saṅghaṃ saraṇaṃ gato; pāṇātipātā paṭivirato, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato, sīlavā kalyāṇadhammo. Evaṃ kho, bhikkhave, putto atijāto hoti.

"මහණෙනි, අතිජාත පුත්‍රයා යනු කවරෙක්ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි පුත්‍රයෙකුගේ මව්පියෝ බුදුන් සරණ නොගියාහු, දහම් සරණ නොගියාහු, සඟුන් සරණ නොගියාහු වෙති; පණිවායෙන්, සොරකමින්, කාමමිත්‍යාචාරයෙන්, මුසාවාදයෙන් සහ රහමෙර පානයෙන් නොවැළකුණාහු, දුස්සීල වූ පාපී ගති ඇත්තෝ වෙති. එහෙත් ඔවුන්ගේ ඒ පුත්‍රයා වනාහි බුදුන් සරණ ගිය, දහම් සරණ ගිය, සඟුන් සරණ ගිය කෙනෙක් වෙයි; පණිවායෙන්, සොරකමින්, කාමමිත්‍යාචාරයෙන්, මුසාවාදයෙන් සහ රහමෙර පානයෙන් වැළකුණු, සිල්වත් වූ කල්‍යාණ ධර්මයන්ගෙන් යුත් කෙනෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ පුත්‍රයා අතිජාත පුත්‍රයෙක් වෙයි."

‘‘Kathañca[Pg.239], bhikkhave, putto anujāto hoti? Idha, bhikkhave, puttassa mātāpitaro honti buddhaṃ saraṇaṃ gatā, dhammaṃ saraṇaṃ gatā, saṅghaṃ saraṇaṃ gatā; pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, sīlavanto kalyāṇadhammā. Puttopi nesaṃ hoti buddhaṃ saraṇaṃ gato, dhammaṃ saraṇaṃ gato, saṅghaṃ saraṇaṃ gato; pāṇātipātā paṭivirato, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato, sīlavā kalyāṇadhammo. Evaṃ kho, bhikkhave, putto anujāto hoti.

"මහණෙනි, අනුජාත පුත්‍රයා යනු කවරෙක්ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි පුත්‍රයෙකුගේ මව්පියෝ බුදුන් සරණ ගියාහු, දහම් සරණ ගියාහු, සඟුන් සරණ ගියාහු වෙති; පණිවායෙන්... රහමෙර පානයෙන් වැළකුණාහු, සිල්වත් වූ කල්‍යාණ ධර්මයන්ගෙන් යුත්තෝ වෙති. ඔවුන්ගේ ඒ පුත්‍රයා ද බුදුන් සරණ ගිය, දහම් සරණ ගිය, සඟුන් සරණ ගිය කෙනෙක් වෙයි; පණිවායෙන්... රහමෙර පානයෙන් වැළකුණු, සිල්වත් වූ කල්‍යාණ ධර්මයන්ගෙන් යුත් කෙනෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ පුත්‍රයා අනුජාත පුත්‍රයෙක් වෙයි."

‘‘Kathañca, bhikkhave, putto avajāto hoti? Idha, bhikkhave, puttassa mātāpitaro honti buddhaṃ saraṇaṃ gatā, dhammaṃ saraṇaṃ gatā, saṅghaṃ saraṇaṃ gatā; pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, sīlavanto kalyāṇadhammā. Putto ca nesaṃ hoti na buddhaṃ saraṇaṃ gato, na dhammaṃ saraṇaṃ gato, na saṅghaṃ saraṇaṃ gato; pāṇātipātā appaṭivirato, adinnādānā appaṭivirato, kāmesumicchācārā appaṭivirato, musāvādā appaṭivirato, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā appaṭivirato, dussīlo pāpadhammo. Evaṃ kho, bhikkhave, putto avajāto hoti. Ime kho, bhikkhave, tayo puttā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

"මහණෙනි, අවජාත පුත්‍රයා යනු කවරෙක්ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි පුත්‍රයෙකුගේ මව්පියෝ බුදුන් සරණ ගියාහු... සිල්වත් වූ කල්‍යාණ ධර්මයන්ගෙන් යුත්තෝ වෙති. ඔවුන්ගේ ඒ පුත්‍රයා වනාහි බුදුන් සරණ නොගිය, දහම් සරණ නොගිය, සඟුන් සරණ නොගිය කෙනෙක් වෙයි; පණිවායෙන්... රහමෙර පානයෙන් නොවැළකුණු, දුස්සීල වූ පාපී ගති ඇත්තෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ පුත්‍රයා අවජාත පුත්‍රයෙක් වෙයි. මහණෙනි, මේ පුත්‍රයෝ තිදෙනා ලෝකයෙහි පවත්නාහු, දක්නට ලැබෙන්නාහු වෙති." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහි මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Atijātaṃ anujātaṃ, puttamicchanti paṇḍitā;

Avajātaṃ na icchanti, yo hoti kulagandhano.

"පණ්ඩිතයෝ අතිජාත පුත්‍රයා ද අනුජාත පුත්‍රයා ද කැමති වෙති; යමෙක් කුලය විනාශ කරන්නෙක් (කුලගන්ධන) වේ ද, එවන් අවජාත පුත්‍රයාට අකමැති වෙති."

‘‘Ete kho puttā lokasmiṃ, ye bhavanti upāsakā;

Saddhā sīlena sampannā, vadaññū vītamaccharā;

Cando abbhaghanā mutto, parisāsu virocare’’ti.

"ලෝකයෙහි යම් පුත්‍ර කෙනෙක් උපාසකයෝ වෙත් ද, ශ්‍රද්ධාවෙන් හා සීලයෙන් යුක්ත වෙත් ද, වදන් දැනගන්නා (ත්‍යාගශීලී) වූ මසුරුකම් රහිත වූවාහු වෙත් ද, ඔවුහු වලාකුළින් මිදුණු සඳ මෙන් පිරිස් මැද බබළති."

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. (පස්වන සූත්‍රයයි).

6. Avuṭṭhikasuttaṃ

6. අවුට්ඨික සූත්‍රය

75. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

75. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Tayome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame tayo? Avuṭṭhikasamo, padesavassī, sabbatthābhivassī.

"මහණෙනි, මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් ලෝකයෙහි පවත්නාහු, දක්නට ලැබෙන්නාහු වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද යත්? වැසි රහිත අහසක් වැනි පුද්ගලයා, පෙදෙසකට වසින වැස්සක් වැනි පුද්ගලයා සහ සෑම තැනටම වසින වැස්සක් වැනි පුද්ගලයා යි."

‘‘Kathañca[Pg.240], bhikkhave, puggalo avuṭṭhikasamo hoti? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo sabbesaññeva na dātā hoti, samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo avuṭṭhikasamo hoti.

"මහණෙනි, පුද්ගලයෙක් වැසි රහිත අහසක් වැනි වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මහණ බමුණන්ට, අසරණ දිළින්දන්ට, මගීන්ට, සිඟන්නන්ට සහ යාචකයන්ට ආහාර, පාන, වස්ත්‍ර, යාන වාහන, මල් සුවඳ විලවුන්, ඇඳ පුටු, වාසස්ථාන හා පහන් ආදිය කිසිවක් නොදෙන්නෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ පුද්ගලයා වැසි රහිත අහසක් වැනි වෙයි."

‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo padesavassī hoti? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo ekaccānaṃ dātā (hoti), ekaccānaṃ na dātā hoti samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo padesavassī hoti.

"මහණෙනි, පුද්ගලයෙක් පෙදෙසකට වසින වැස්සක් වැනි වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මහණ බමුණන්ට... ඇතැම් පිරිසකට ආහාර පාන ආදිය දෙන්නෙක් වෙයි, ඇතැම් පිරිසකට නොදෙන්නෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ පුද්ගලයා පෙදෙසකට වසින වැස්සක් වැනි වෙයි."

‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo sabbatthābhivassī hoti? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo sabbesaṃva deti, samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo sabbatthābhivassī hoti. Ime kho, bhikkhave, tayo puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

"මහණෙනි, පුද්ගලයෙක් සෑම තැනටම වසින වැස්සක් වැනි වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මහණ බමුණන්ට... සියල්ලන්ටම ආහාර පාන ආදිය දෙයි. මහණෙනි, මෙසේ පුද්ගලයා සෑම තැනටම වසින වැස්සක් වැනි වෙයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනා ලෝකයෙහි පවත්නාහු, දක්නට ලැබෙන්නාහු වෙති." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහි මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Na samaṇe na brāhmaṇe, na kapaṇaddhikavanibbake;

Laddhāna saṃvibhājeti, annaṃ pānañca bhojanaṃ;

Taṃ ve avuṭṭhikasamoti, āhu naṃ purisādhamaṃ.

"යමෙක් ආහාර පාන හා භෝජන ලැබ, මහණ බමුණන්ට හෝ අසරණ මගී යාචකයන්ට බෙදා නොදෙයි ද, ඒ අධම පුරුෂයා සැබැවින්ම වැසි රහිත අහසක් වැනි යැයි පණ්ඩිතයෝ පවසති."

‘‘Ekaccānaṃ na dadāti, ekaccānaṃ pavecchati;

Taṃ ve padesavassīti, āhu medhāvino janā.

“ඇතැම් අයට (කිසිවක්) නොදෙයි, ඇතැම් අයට (යමක්) දෙයි. පණ්ඩිතයෝ එවැනි පුද්ගලයා ‘කඩින් කඩ වසින වැස්සක් බඳු වූවෙකු’ යැයි පවසති.”

‘‘Subhikkhavāco puriso, sabbabhūtānukampako;

Āmodamāno pakireti, detha dethāti bhāsati.

“ආහාර පාන ලැබීම පිළිබඳ යහපත් වචන පවසන්නා වූ, සියලු සත්වයන් කෙරෙහි අනුකම්පාව දක්වන්නා වූ, ප්‍රීතිමත් සිත් ඇති ඒ මිනිසා, ‘දෙන්න, දෙන්න’ යැයි පවසමින් (දන් පිරිනමමින්) ධනය විසුරුවා හරියි.”

‘‘Yathāpi megho thanayitvā, gajjayitvā pavassati;

Thalaṃ ninnañca pūreti, abhisandantova vārinā.

“යම් සේ වැහි වලාකුළක් ගුගුරා, හඬ නගා වැසි වසින්නේ ද, ජලයෙන් ගොඩබිම මෙන්ම මිටියාවත් ද (පහත් බිම් ද) මැනවින් පුරවන්නේ ද,”

‘‘Evameva [Pg.241] idhekacco, puggalo hoti tādiso;

Dhammena saṃharitvāna, uṭṭhānādhigataṃ dhanaṃ;

Tappeti annapānena, sammā patte vanibbake’’ti.

“එසේම මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ඒ වැස්ස මෙන් වෙයි. හෙතෙම තමාගේ උත්සාහයෙන් උපයාගත් ධනය දැහැමිව රැස් කොට, තමා වෙත පැමිණෙන යාචකයන් ආහාර පානාදියෙන් මැනවින් තෘප්තිමත් කරයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. සයවන සූත්‍රයයි.

7. Sukhapatthanāsuttaṃ

7. සුඛපත්ථනා සූත්‍රය

76. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

76. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, sukhāni patthayamāno sīlaṃ rakkheyya paṇḍito. Katamāni tīṇi? Pasaṃsā me āgacchatūti sīlaṃ rakkheyya paṇḍito, bhogā me uppajjantūti sīlaṃ rakkheyya paṇḍito, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmīti sīlaṃ rakkheyya paṇḍito. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi sukhāni patthayamāno sīlaṃ rakkheyya paṇḍito’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ සැප තුන ප්‍රාර්ථනා කරන පණ්ඩිතයා සීලය ආරක්ෂා කළ යුතුය. ඒ සැප තුන කවරේද? ‘මට ප්‍රශංසාව ලැබේවා’ යැයි පතන පණ්ඩිතයා සීලය ආරක්ෂා කළ යුතුය. ‘මට භෝග සම්පත් ලැබේවා’ යැයි පතන පණ්ඩිතයා සීලය ආරක්ෂා කළ යුතුය. ‘කය බිඳී මරණින් මතු මම සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදින්නෙමි’ යැයි පතන පණ්ඩිතයා සීලය ආරක්ෂා කළ යුතුය. මහණෙනි, මේ සැප තුන ප්‍රාර්ථනා කරන පණ්ඩිතයා සීලය ආරක්ෂා කළ යුතුය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ:

‘‘Sīlaṃ rakkheyya medhāvī, patthayāno tayo sukhe;

Pasaṃsaṃ vittalābhañca, pecca sagge pamodanaṃ.

“ප්‍රශංසාව ද, භෝග සම්පත් ලැබීම ද, මරණින් මතු ස්වර්ගයෙහි ලබන සතුට ද යන සැප තුන ප්‍රාර්ථනා කරන බුද්ධිමත් තැනැත්තා සීලය ආරක්ෂා කළ යුතුය.”

‘‘Akarontopi ce pāpaṃ, karontamupasevati;

Saṅkiyo hoti pāpasmiṃ, avaṇṇo cassa rūhati.

“යමෙක් තමා පව් නොකළත්, පව් කරන්නෙකු ඇසුරු කරන්නේ නම්, ඔහු කෙරෙහි පාපය පිළිබඳව සැකයක් ඇති වෙයි. ඔහුට අකීර්තිය ද පැතිරෙයි.”

‘‘Yādisaṃ kurute mittaṃ, yādisaṃ cūpasevati;

Sa ve tādisako hoti, sahavāso hi tādiso.

“යම් බඳු පුද්ගලයෙකු මිත්‍ර කර ගන්නේ ද, යම් බඳු වූවෙකු ඇසුරු කරන්නේ ද, හෙතෙම ඒකාන්තයෙන්ම ඒ බඳු වූවෙකු වෙයි. මක්නිසාද යත්, සහවාසය (එක්ව වාසය කිරීම) එබඳු ස්වභාවයක් ඇති කරන බැවිනි.”

‘‘Sevamāno sevamānaṃ, samphuṭṭho samphusaṃ paraṃ;

Saro diddho kalāpaṃva, alittamupalimpati;

Upalepabhayā dhīro, neva pāpasakhā siyā.

“ඇසුරු කරන්නා ඇසුරු කරනු ලබන්නා හා ස්පර්ශ වීමෙන්, තමා ද ඒ හා සමාන වෙයි. එය හරියට විෂ පෙවූ ඊතලයක්, විෂ නොවෑකුණු ඊතල මිටියක දැමූ විට අනෙක් ඊතල ද විෂෙන් තැවරෙන්නාක් මෙනි. පව් තැවරේ යැයි බියෙන් යුක්ත වූ පණ්ඩිතයා කිසිවිටෙකත් පාපී මිත්‍රයන් ඇති කර නොගන්නේය.”

‘‘Pūtimacchaṃ kusaggena, yo naro upanayhati;

Kusāpi pūti vāyanti, evaṃ bālūpasevanā.

“යම් මිනිසෙක් කුණු වූ මාලු කුස තණ අගකින් බඳින්නේ ද, එවිට ඒ කුස තණ ද කුණු ගඳ හමයි. අඥානයන් ඇසුරු කිරීම ද එසේමය.”

‘‘Tagarañca palāsena, yo naro upanayhati;

Pattāpi surabhi vāyanti, evaṃ dhīrūpasevanā.

“යම් මිනිසෙක් තගර කුසුම් පලා කොළයකින් ඔතන්නේ ද, එවිට ඒ පලා කොළය ද සුගන්ධය හමයි. පණ්ඩිතයන් ඇසුරු කිරීම ද එසේමය.”

‘‘Tasmā [Pg.242] pattapuṭasseva, ñatvā sampākamattano;

Asante nupaseveyya, sante seveyya paṇḍito;

Asanto nirayaṃ nenti, santo pāpenti suggati’’nti.

“එබැවින් ඒ කොළ පාර්සලය මෙන් තමාට ලැබෙන ප්‍රතිඵලය දැන, පණ්ඩිතයා අසත්පුරුෂයන් ඇසුරු නොකළ යුතුය, සත්පුරුෂයන්ම ඇසුරු කළ යුතුය. අසත්පුරුෂයෝ නිරයට පමුණුවති. සත්පුරුෂයෝ සුගතියට පමුණුවති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. හත්වන සූත්‍රයයි.

8. Bhidurasuttaṃ

8. භිදුර සූත්‍රය

77. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

77. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Bhidurāyaṃ, bhikkhave, kāyo, viññāṇaṃ virāgadhammaṃ, sabbe upadhī aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ ශරීරය බිඳෙන සුළුය. විඤ්ඤාණය වෙන්ව යන (නැසෙන) ස්වභාවයෙන් යුක්තය. සියලු උපධීන් අනිත්‍යය, දුක්ඛය, වෙනස් වන ස්වභාවයෙන් යුක්තය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ:

‘‘Kāyañca bhiduraṃ ñatvā, viññāṇañca virāgunaṃ ;

Upadhīsu bhayaṃ disvā, jātimaraṇamaccagā;

Sampatvā paramaṃ santiṃ, kālaṃ kaṅkhati bhāvitatto’’ti.

“කය බිඳෙන සුළු බවත්, විඤ්ඤාණය නැසෙන බවත් දැන, සියලු උපධීන් කෙරෙහි බිය දැක, ජාති මරණ ඉක්මවා ගියේය. පරම ශාන්තිය වූ නිවනට පැමිණි, මැනවින් වඩන ලද සිත් ඇති (රහතන් වහන්සේ) පිරිනිවන් පාන කාලය අපේක්ෂා කරති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. අටවන සූත්‍රයයි.

9. Dhātusosaṃsandanasuttaṃ

9. ධාතුසෝ සංසන්දන සූත්‍රය

78. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

78. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Dhātuso, bhikkhave, sattā sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti, kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti.

“මහණෙනි, සත්වයන් ධාතු වශයෙන් (ස්වභාවය අනුව) එකිනෙකා හා එක් වෙති, සමාන වෙති. ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වෙති, සමාන වෙති. යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වෙති, සමාන වෙති.”

‘‘Atītampi, bhikkhave, addhānaṃ dhātusova sattā sattehi saddhiṃ saṃsandiṃsu samiṃsu. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandiṃsu samiṃsu, kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandiṃsu samiṃsu.

“මහණෙනි, අතීත කාලයෙහි ද සත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එකිනෙකා හා එක් වූහ, සමාන වූහ. ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වූහ, සමාන වූහ. යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වූහ, සමාන වූහ.”

‘‘Anāgatampi[Pg.243], bhikkhave, addhānaṃ dhātusova sattā sattehi saddhiṃ saṃsandissanti samessanti. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandissanti samessanti, kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandissanti samessanti.

“මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි ද සත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එකිනෙකා හා එක් වන්නාහ, සමාන වන්නාහ. ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වන්නාහ, සමාන වන්නාහ. යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වන්නාහ, සමාන වන්නාහ.”

‘‘Etarahipi, bhikkhave, paccuppanaṃ addhānaṃ dhātusova sattā sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti, kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandanti samentī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, දැනුදු වර්තමාන කාලයෙහි ද සත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එකිනෙකා හා එක් වෙති, සමාන වෙති. ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වෙති, සමාන වෙති. යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වෙති, සමාන වෙති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ:

‘‘Saṃsaggā vanatho jāto, asaṃsaggena chijjati;

Parittaṃ dārumāruyha, yathā sīde mahaṇṇave.

“ඇසුර නිසා (තෘෂ්ණා සංඛ්‍යාත) කෙලෙස් වනය හටගනී. ඇසුරු නොකිරීමෙන් එය සිඳී යයි. කුඩා ලී කැබැල්ලකට නැගී මහ සයුරෙහි ගිලෙන්නාක් මෙන්,”

‘‘Evaṃ kusītamāgamma, sādhujīvīpi sīdati;

Tasmā taṃ parivajjeyya, kusītaṃ hīnavīriyaṃ.

“එසේම යහපත් දිවියක් ගෙවන්නා වුව ද, අලසයෙකු ඇසුරු කිරීම නිසා සංසාරයෙහි ගිලී යයි. එබැවින් අලස වූ, හීන වීර්යය ඇති ඒ පුද්ගලයා දුරින්ම වර්ජනය කළ යුතුය.”

‘‘Pavivittehi ariyehi, pahitattehi jhāyibhi;

Niccaṃ āraddhavīriyehi, paṇḍitehi sahāvase’’ti.

“විවේකී වූ, ආර්ය වූ, නිවනට යොමු වූ සිත් ඇති, දැහැනෙහි නිරත වූ, නිරතුරුවම ඇරඹූ වීර්යය ඇති පණ්ඩිතයන් සමඟම එක්ව වාසය කළ යුතුය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ.

මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මට ඇසුණි. නවවැනි සූත්‍රයයි.

10. Parihānasuttaṃ

10. පරිහාන සූත්‍රය

79. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

79. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක්ම යැයි මට ඇසුණි -

‘‘Tayome, bhikkhave, dhammā sekhassa bhikkhuno parihānāya saṃvattanti. Katame tayo? Idha, bhikkhave, sekho bhikkhu kammārāmo hoti, kammarato, kammārāmatamanuyutto; bhassārāmo hoti, bhassarato, bhassārāmatamanuyutto; niddārāmo hoti, niddārato, niddārāmatamanuyutto. Ime kho, bhikkhave, tayo dhammā sekhassa bhikkhuno parihānāya saṃvattanti.

“මහණෙනි, මේ ධර්ම තුනක් හික්මෙන (සේඛ) මහණෙකුගේ පිරිහීම පිණිස පවතියි. ඒ කවර තුනක්ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි හික්මෙන මහණතෙමේ කර්මාන්තයෙහි (වැඩ කටයුතුවල) ඇලුනේ වෙයි, කර්මාන්තයෙහි රමණය කරන්නෙක් වෙයි, කර්මාන්තයෙහි ඇලී සිටීමෙහි නිරත වූවෙක් වෙයි; කථාවෙහි (සල්ලාපයෙහි) ඇලුනේ වෙයි, කථාවෙහි රමණය කරන්නෙක් වෙයි, කථාවෙහි ඇලී සිටීමෙහි නිරත වූවෙක් වෙයි; නිද්‍රාවෙහි (නින්දෙහි) ඇලුනේ වෙයි, නිද්‍රාවෙහි රමණය කරන්නෙක් වෙයි, නිද්‍රාවෙහි ඇලී සිටීමෙහි නිරත වූවෙක් වෙයි. මහණෙනි, මේ ධර්ම තුන හික්මෙන මහණෙකුගේ පිරිහීම පිණිස පවතියි.”

‘‘Tayome, bhikkhave, dhammā sekhassa bhikkhuno aparihānāya saṃvattanti. Katame tayo? Idha, bhikkhave, sekho bhikkhu na kammārāmo hoti, na kammarato, na kammārāmatamanuyutto; na bhassārāmo hoti, na bhassarato, na bhassārāmatamanuyutto; na niddārāmo hoti, na niddārato[Pg.244], na niddārāmatamanuyutto. Ime kho, bhikkhave, tayo dhammā sekhassa bhikkhuno aparihānāya saṃvattantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ ධර්ම තුනක් හික්මෙන මහණෙකුගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතියි. ඒ කවර තුනක්ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි හික්මෙන මහණතෙමේ කර්මාන්තයෙහි ඇලුනේ නොවෙයි, කර්මාන්තයෙහි රමණය කරන්නෙක් නොවෙයි, කර්මාන්තයෙහි ඇලී සිටීමෙහි නිරත වූවෙක් නොවෙයි; කථාවෙහි ඇලුනේ නොවෙයි, කථාවෙහි රමණය කරන්නෙක් නොවෙයි, කථාවෙහි ඇලී සිටීමෙහි නිරත වූවෙක් නොවෙයි; නිද්‍රාවෙහි ඇලුනේ නොවෙයි, නිද්‍රාවෙහි රමණය කරන්නෙක් නොවෙයි, නිද්‍රාවෙහි ඇලී සිටීමෙහි නිරත වූවෙක් නොවෙයි. මහණෙනි, මේ ධර්ම තුන හික්මෙන මහණෙකුගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතියි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ -

‘‘Kammārāmo bhassārāmo, niddārāmo ca uddhato;

Abhabbo tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhimuttamaṃ.

“යම් මහණෙක් කර්මාන්තයෙහි ඇලුනේ ද, කථාවෙහි ඇලුනේ ද, නිද්‍රාවෙහි ඇලුනේ ද, විසිරුණු සිත් ඇත්තේ (උද්ධච්චයෙන් යුක්ත) ද, එවැනි මහණතෙමේ උතුම් වූ සම්බෝධිය (අර්හත් ඵලය) ස්පර්ශ කිරීමට නුසුදුසු වෙයි.”

‘‘Tasmā hi appakiccassa, appamiddho anuddhato;

Bhabbo so tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhimuttama’’nti.

“එබැවින් අල්ප වූ කටයුතු ඇත්තා වූ, අල්ප වූ නිද්‍රා ඇත්තා වූ, නොවිසිරුණු සිත් ඇත්තා වූ එවැනි මහණතෙමේ උතුම් වූ සම්බෝධිය ස්පර්ශ කිරීමට සුදුසු වෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ.

මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මට ඇසුණි. දසවැනි සූත්‍රයයි.

Tatiyo vaggo niṭṭhito.

තෙවැනි වර්ගය නිමවිය.

Tassuddānaṃ –

එහි උද්දානය -

Dve diṭṭhī nissaraṇaṃ rūpaṃ, putto avuṭṭhikena ca;

Sukhā ca bhiduro dhātu, parihānena te dasāti.

දිට්ඨි සූත්‍ර දෙකක් ද, නිස්සරණ සූත්‍රය ද, රූප සූත්‍රය ද, පුත්ත සූත්‍රය හා අවුට්ඨික සූත්‍රය ද, සුඛ සූත්‍රය ද, භිදුර සූත්‍රය ද, ධාතු සූත්‍රය ද, පරිහාන සූත්‍රය ද යනුවෙන් සූත්‍ර දසයකි.

4. Catutthavaggo

4. සිව්වැනි වර්ගය

1. Vitakkasuttaṃ

1. විතක්ක සූත්‍රය

80. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

80. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක්ම යැයි මට ඇසුණි -

‘‘Tayome, bhikkhave, akusalavitakkā. Katame tayo? Anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko, lābhasakkārasilokapaṭisaṃyutto vitakko, parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko. Ime kho, bhikkhave, tayo akusalavitakkā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ අකුසල විතර්ක තුනකි. ඒ කවර තුනක්ද? අන්‍යයන් විසින් තමා හෙළා නොදැකිය යුතුය යන හැඟීම හා සබැඳි විතර්කය ද, ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසා හා සබැඳි විතර්කය ද, අන්‍යයන් කෙරෙහි වූ (ගෘහස්ත ප්‍රේමය හා සබැඳි) අනුකම්පාව පිළිබඳ විතර්කය ද යන තුනයි. මහණෙනි, මේ අකුසල විතර්ක තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ -

‘‘Anavaññattisaṃyutto, lābhasakkāragāravo;

Sahanandī amaccehi, ārā saṃyojanakkhayā.

“තමා හෙළා නොදැකිය යුතුය යන හැඟීමෙන් යුක්ත වූ, ලාභ සත්කාර කෙරෙහි ගෞරව ඇති, හිත මිතුරන් සමඟ එක්ව සතුටු වන්නා වූ තැනැත්තා සංයෝජන ක්ෂය කිරීමෙන් (අර්හත් ඵලයෙන්) දුරස්ව සිටියි.”

‘‘Yo ca puttapasuṃ hitvā, vivāhe saṃharāni ca;

Bhabbo so tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhimuttama’’nti.

“යම් මහණෙක් දූ දරුවන් හා ගව මහීෂාදී සම්පත් ද, විවාහ ගනුදෙනු හා රැස් කළා වූ සියලු භවභෝග සම්පත් ද අතහැර පැවිදි වූයේ ද, එවැනි මහණතෙමේ උතුම් සම්බෝධිය ලැබීමට සුදුසු වෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ.

මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මට ඇසුණි. පළමුවැනි සූත්‍රයයි.

2. Sakkārasuttaṃ

2. සත්කාර සූත්‍රය

81. Vuttañhetaṃ [Pg.245] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

81. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක්ම යැයි මට ඇසුණි -

‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā.

“මහණෙනි, ලාභ සත්කාරයෙන් මැඩුණු, (අකුසලයෙන්) අල්ලා ගත් සිත් ඇති, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයෙහි උපන් සත්ත්වයන් මම දිටිමි.”

‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā asakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā.

“මහණෙනි, අසත්කාරයෙන් (සත්කාර නොලැබීමෙන්) මැඩුණු, අල්ලා ගත් සිත් ඇති, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයෙහි උපන් සත්ත්වයන් මම දිටිමි.”

‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena ca asakkārena ca tadubhayena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā.

“මහණෙනි, සත්කාරයෙන් හා අසත්කාරයෙන් යන ඒ දෙකෙන්ම මැඩුණු, අල්ලා ගත් සිත් ඇති, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයෙහි උපන් සත්ත්වයන් මම දිටිමි.”

‘‘Taṃ kho panāhaṃ, bhikkhave, nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā vadāmi; ( ) api ca, bhikkhave, yadeva me sāmaṃ ñātaṃ sāmaṃ diṭṭhaṃ sāmaṃ viditaṃ tamevāhaṃ vadāmi.

“මහණෙනි, මම එය අන්‍ය වූ ශ්‍රමණයෙකුගෙන් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුගෙන් අසා නොකියමි. එහෙත් මහණෙනි, මවිසින්ම දන්නා ලද, මවිසින්ම දක්නා ලද, මවිසින්ම අවබෝධ කරගන්නා ලද දෙයක්ම මම පවසමි.”

‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā.

“මහණෙනි, ලාභ සත්කාරයෙන් මැඩුණු, අල්ලා ගත් සිත් ඇති, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයෙහි උපන් සත්ත්වයන් මම දිටිමි.”

‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā asakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā.

“මහණෙනි, අසත්කාරයෙන් මැඩුණු, අල්ලා ගත් සිත් ඇති, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයෙහි උපන් සත්ත්වයන් මම දිටිමි.”

“මහණෙනි, සත්කාරයෙන් හා අසත්කාරයෙන් යන ඒ දෙකෙන්ම මැඩුණු, අල්ලා ගත් සිත් ඇති, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයෙහි උපන් සත්ත්වයන් මම දිටිමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ -

‘‘Yassa sakkariyamānassa, asakkārena cūbhayaṃ;

Samādhi na vikampati, appamādavihārino.

“සත්කාර ලබන කල්හි ද, සත්කාර නොලබන කල්හි ද යන මේ දෙකෙහිදීම අප්‍රමාදව වසන්නා වූ යම් මහණෙකුගේ සමාධිය කම්පා නොවේද,”}, {

‘‘Taṃ [Pg.246] jhāyinaṃ sātatikaṃ, sukhumaṃ diṭṭhivipassakaṃ;

Upādānakkhayārāmaṃ, āhu sappuriso itī’’ti.

“නිරන්තරයෙන් ධ්‍යාන වඩන්නා වූ ද, සියුම් ප්‍රඥාවෙන් යුතුව විදර්ශනා වඩන්නා වූ ද, උපාදානයන් ක්ෂය වීම (අරහත් ඵලය) ම ඇලුම් කරන නිවහන කොට ඇත්තා වූ ද, ඒ උතුමාණන් 'සත්පුරුෂයා' යැයි (බුදුවරු) වදාරති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. (මෙය) දෙවන සූත්‍රයයි.

3. Devasaddasuttaṃ

3. දේවසද්ද සූත්‍රය

82. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

82. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Tayome, bhikkhave, devesu devasaddā niccharanti samayā samayaṃ upādāya. Katame tayo? Yasmiṃ, bhikkhave, samaye ariyasāvako kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya ceteti, tasmiṃ samaye devesu devasaddo niccharati – ‘eso ariyasāvako mārena saddhiṃ saṅgāmāya cetetī’ti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo devesu devasaddo niccharati samayā samayaṃ upādāya.

“මහණෙනි, දෙවිවරුන් අතර කාලයෙන් කාලයට දිව්‍යමය හඬවල් තුනක් පැනනගියි. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් හිස රැවුල බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අධිෂ්ඨාන කරයිද, ඒ අවස්ථාවේදී ‘මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා මාරයා සමඟ සටන් කිරීමට අදහස් කරයි’ යන දිව්‍යමය හඬ දෙවිවරුන් අතර පැනනගියි. මහණෙනි, දෙවිවරුන් අතර කාලයෙන් කාලයට පැනනගින පළමු දිව්‍යමය හඬ මෙයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, yasmiṃ samaye ariyasāvako sattannaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto viharati, tasmiṃ samaye devesu devasaddo niccharati – ‘eso ariyasāvako mārena saddhiṃ saṅgāmetī’ti. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo devesu devasaddo niccharati samayā samayaṃ upādāya.

“නැවතත් මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් වැඩීමෙහි නිරතව වාසය කරයිද, ඒ අවස්ථාවේදී ‘මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා මාරයා සමඟ සටන් කරයි’ යන දිව්‍යමය හඬ දෙවිවරුන් අතර පැනනගියි. මහණෙනි, දෙවිවරුන් අතර කාලයෙන් කාලයට පැනනගින දෙවන දිව්‍යමය හඬ මෙයයි.”

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, yasmiṃ samaye ariyasāvako āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, tasmiṃ samaye devesu devasaddo niccharati – ‘eso ariyasāvako vijitasaṅgāmo tameva saṅgāmasīsaṃ abhivijiya ajjhāvasatī’ti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo devesu devasaddo niccharati samayā samayaṃ upādāya. Ime kho, bhikkhave, tayo devesu devasaddā niccharanti samayā samayaṃ upādāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“නැවතත් මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මේ ජීවිතයේදීම තෙමේම විශිෂ්ට ප්‍රඥාවෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයිද, ඒ අවස්ථාවේදී ‘මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සටන ජයගෙන, ඒ සටන් පෙරමුණම ජයග්‍රහණය කොට එහි අධිපතිව වෙසෙයි’ යන දිව්‍යමය හඬ දෙවිවරුන් අතර පැනනගියි. මහණෙනි, දෙවිවරුන් අතර කාලයෙන් කාලයට පැනනගින තුන්වන දිව්‍යමය හඬ මෙයයි. මහණෙනි, මේ වනාහි දෙවිවරුන් අතර කාලයෙන් කාලයට පැනනගින දිව්‍යමය හඬවල් තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබෙයි:

‘‘Disvā vijitasaṅgāmaṃ, sammāsambuddhasāvakaṃ;

Devatāpi namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

“සටන ජයගත්, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා දැක, බිය රහිත වූ ඒ මහා ගුණවත් උත්තමයාට දෙවිවරු ද නමස්කාර කරති.”

‘‘Namo [Pg.247] te purisājañña, yo tvaṃ dujjayamajjhabhū;

Jetvāna maccuno senaṃ, vimokkhena anāvaraṃ.

“පුරුෂාජානීය උත්තමයණෙනි, ඔබට නමස්කාර වේවා! ජය ගැනීමට අපහසු වූ ඒ මාර සේනාව ජයගෙන, බාධාවන්ගෙන් තොර වූ ලෝකෝත්තර විමුක්තියෙන් යුතුව ඔබ ජයග්‍රහණය කළ සේක.”

‘‘Iti hetaṃ namassanti, devatā pattamānasaṃ;

Tañhi tassa na passanti, yena maccuvasaṃ vaje’’ti.

“රහත් ඵලයට පැමිණි ඒ උත්තමයාට දෙවිවරු මෙසේ නමස්කාර කරති. යම් හේතුවක් (කෙලෙස්) නිසා කෙනෙකු මාරයාගේ වසඟයට යයිද, ඒ කිසිදු හේතුවක් ඔවුන් කෙරෙහි දෙවිවරුන් හට පෙනෙන්නට නැත.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ.

මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ කරුණකි. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. (තෙවන සූත්‍රයයි).

4. Pañcapubbanimittasuttaṃ

4. පංච පුබ්බනිමිත්ත සූත්‍රය

83. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

83. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Yadā, bhikkhave, devo devakāyā cavanadhammo hoti, pañcassa pubbanimittāni pātubhavanti – mālā milāyanti, vatthāni kilissanti, kacchehi sedā muccanti, kāye dubbaṇṇiyaṃ okkamati, sake devo devāsane nābhiramatīti. Tamenaṃ, bhikkhave, devā ‘cavanadhammo ayaṃ devaputto’ti iti viditvā tīhi vācāhi anumodenti – ‘ito, bho, sugatiṃ gaccha, sugatiṃ gantvā suladdhalābhaṃ labha, suladdhalābhaṃ labhitvā suppatiṭṭhito bhavāhī’’’ti.

“මහණෙනි, යම් කලෙක දෙවි කෙනෙක් දිව්‍ය ලෝකයෙන් චුත වීමට ආසන්න වෙයිද, එවිට ඔහු කෙරෙහි පූර්ව නිමිති පහක් පහළ වෙයි. එනම්: පැළඳ සිටින මල් මාලා මැලවී යයි, දිව්‍ය වස්ත්‍ර කිලිටු වෙයි, කිහිලිවලින් දහඩිය වෑහෙයි, සිරුරේ පැහැය අඳුරු වෙයි, තමාගේ දිව්‍ය ආසනයෙහි නොඇලෙයි. මහණෙනි, එවිට අනෙක් දෙවිවරු ‘මේ දිව්‍ය පුත්‍රයා චුත වීමට ආසන්නය’ යි දැන, කරුණු තුනකින් ඔහු සතුටු කරති. එනම්: ‘පින්වත, මෙයින් සුගතියට යන්න, සුගතියට ගොස් උතුම් ලාභය ලබන්න, ඒ උතුම් ලාභය ලබා එහි මැනවින් පිහිටන්න’ යනුවෙනි.”

Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kinnu kho, bhante, devānaṃ sugatigamanasaṅkhātaṃ; kiñca, bhante, devānaṃ suladdhalābhasaṅkhātaṃ; kiṃ pana, bhante, devānaṃ suppatiṭṭhitasaṅkhāta’’nti?

මෙසේ වදාළ කල්හි, එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසීය: “ස්වාමීනි, දෙවියන්ගේ ‘සුගතියට යාම’ ලෙස හඳුන්වන්නේ කුමක්ද? ස්වාමීනි, දෙවියන්ගේ ‘උතුම් ලාභය ලැබීම’ ලෙස හඳුන්වන්නේ කුමක්ද? ස්වාමීනි, දෙවියන්ගේ ‘මැනවින් පිහිටීම’ ලෙස හඳුන්වන්නේ කුමක්ද?”

‘‘Manussattaṃ kho, bhikkhu, devānaṃ sugatigamanasaṅkhātaṃ; yaṃ manussabhūto samāno tathāgatappavedite dhammavinaye saddhaṃ paṭilabhati. Idaṃ kho, bhikkhu, devānaṃ suladdhalābhasaṅkhātaṃ; sā kho panassa saddhā niviṭṭhā hoti mūlajātā patiṭṭhitā daḷhā asaṃhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Idaṃ kho, bhikkhu, devānaṃ suppatiṭṭhitasaṅkhāta’’nti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මනුෂ්‍ය භාවය ලැබීම දෙවියන්ගේ ‘සුගතියට යාම’ ලෙස හඳුන්වයි. මනුෂ්‍යයෙකු වූ කල තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනයෙහි යම් ශ්‍රද්ධාවක් ලබයිද, එය දෙවියන්ගේ ‘උතුම් ලාභය ලැබීම’ ලෙස හඳුන්වයි. යමෙකුගේ ඒ ශ්‍රද්ධාව සිතෙහි තදින් පිහිටියේ වෙයිද, මුල් බැසගත්තේ වෙයිද, ස්ථාවර වූයේ ද, ශ්‍රමණයෙකුට හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුට හෝ දෙවියෙකුට හෝ මාරයෙකුට හෝ බ්‍රහ්මයෙකුට හෝ ලෝකයේ වෙනත් කිසිවෙකුටවත් සෙලවිය නොහැකි තරම් දෘඪ වූයේ වෙයිද, එය දෙවියන්ගේ ‘මැනවින් පිහිටීම’ ලෙස හඳුන්වයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබෙයි:

‘‘Yadā devo devakāyā, cavati āyusaṅkhayā;

Tayo saddā niccharanti, devānaṃ anumodataṃ.

“යම් කලෙක දෙවි කෙනෙක් ආයුෂ ක්ෂය වීමෙන් දිව්‍ය ලෝකයෙන් චුත වෙයිද, එවිට සතුටු වන්නා වූ අනෙක් දෙවිවරුන්ගේ හඬවල් තුනක් පැනනගියි.”

‘‘‘Ito [Pg.248] bho sugatiṃ gaccha, manussānaṃ sahabyataṃ;

Manussabhūto saddhamme, labha saddhaṃ anuttaraṃ.

“‘පින්වත, මෙයින් සුගතිය වූ මනුෂ්‍ය ලෝකයට යන්න. මනුෂ්‍යයෙකු වී උතුම් වූ සද්ධර්මය කෙරෙහි අනුත්තර වූ ශ්‍රද්ධාව ලබාගන්න.’

‘‘‘Sā te saddhā niviṭṭhassa, mūlajātā patiṭṭhitā;

Yāvajīvaṃ asaṃhīrā, saddhamme suppavedite.

“‘මැනවින් දේශනා කරන ලද ඒ සද්ධර්මය කෙරෙහි ඔබේ ඒ ශ්‍රද්ධාව දිවි හිමියෙන් සිතෙහි මුල් බැසගෙන, කිසිවෙකුටවත් සෙලවිය නොහැකි පරිදි මැනවින් පිහිටත්වා!’

‘‘‘Kāyaduccaritaṃ hitvā, vacīduccaritāni ca;

Manoduccaritaṃ hitvā, yañcaññaṃ dosasañhitaṃ.

“‘කයින් සිදුවන දුශ්චරිතයන් ද, වචනයෙන් සිදුවන දුශ්චරිතයන් ද, සිතින් සිදුවන දුශ්චරිතයන් ද අත්හැර, දෝෂ සහිත වූ වෙනත් යම් අකුසලයක් ඇද්ද එය ද අත්හැර,’

‘‘‘Kāyena kusalaṃ katvā, vācāya kusalaṃ bahuṃ;

Manasā kusalaṃ katvā, appamāṇaṃ nirūpadhiṃ.

“‘කයින් කුසල් කොට, වචනයෙන් බොහෝ කුසල් කොට, සිතින් අප්‍රමාණ වූ ද කෙලෙස් උපධි රහිත වූ ද කුසල් සිදු කරගන්න.’

‘‘‘Tato opadhikaṃ puññaṃ, katvā dānena taṃ bahuṃ;

Aññepi macce saddhamme, brahmacariye nivesaya’.

“‘ඉන්පසු දානමානාදී පින්කම් තුළින් ලෞකික සැප පිණිස පවතින පින් ද බොහෝ සේ රැස් කොට, අනෙක් මිනිසුන් ද සද්ධර්මයෙහි හා බ්‍රහ්මචරියාවෙහි පිහිටුවන්න.’

‘‘Imāya anukampāya, devā devaṃ yadā vidū;

Cavantaṃ anumodenti, ehi deva punappuna’’nti.

“මෙසේ දෙවිවරුන් චුත වන දෙවියා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් සතුටු වන්නාහු, ‘පින්වත් දෙවිඳේ, නැවත නැවතත් මෙහි (දිව්‍ය ලෝකයට) එන්නැ’යි පවසති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ.

මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ කරුණකි. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. (සිව්වන සූත්‍රයයි).

5. Bahujanahitasuttaṃ

5. බහුජනහිත සූත්‍රය

84. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

84. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Tayome puggalā loke uppajjamānā uppajjanti bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame tayo? Idha, bhikkhave, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo puggalo loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

“මහණෙනි, ලෝකයෙහි උපදින්නා වූ මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා බොහෝ දෙනාගේ හිතසුව පිණිස ද, ලෝකයා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් දෙවි මිනිසුන්ගේ අභිවෘද්ධිය හා සැපය පිණිස ද උපදිති. ඒ තිදෙනා කවරේද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වූ, සුගත වූ, ලෝකවිදූ වූ, අනුත්තර පුරිසදම්මසාරථි වූ, දෙවි මිනිසුන්ගේ ශාස්තෘ වූ, බුද්ධ වූ, භාග්‍යවත් වූ තථාගතයන් වහන්සේ උපදින්නාහ. උන්වහන්සේ මුල, මැද, අග යහපත් වූ ද, අර්ථ සහිත වූ ද, ව්‍යංජන සහිත වූ ද ධර්මය දේශනා කරති; සියලු අයුරින් සම්පූර්ණ වූ ද පිරිසිදු වූ ද බ්‍රහ්මචරියාව ප්‍රකාශ කරති. මහණෙනි, ලෝකයෙහි උපදින්නා වූ, බොහෝ දෙනාගේ හිතසුව පිණිස ද ලෝකයා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් දෙවි මිනිසුන්ගේ අභිවෘද්ධිය හා සැපය පිණිස ද උපදින පළමු පුද්ගලයා මොහුය.”

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, tasseva satthu sāvako arahaṃ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano [Pg.249] sammadaññā vimutto. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo puggalo loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

“නැවතත් මහණෙනි, ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ, අරහත් වූ, ක්ෂීණාශ්‍රව වූ, බ්‍රහ්මචරියාවෙහි වැස නිම කළ, කළ යුතු දේ නිම කළ, බහා තැබූ බර ඇති, තමාගේ උතුම් අර්ථය සාක්ෂාත් කරගත්, භව සංයෝජන ක්ෂය කළ, මැනවින් චතුරාර්ය සත්‍යය දැන කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු ශ්‍රාවකයෙක් වෙයි. ඔහු ද මුල, මැද, අග යහපත් වූ ද, අර්ථ සහිත වූ ද, ව්‍යංජන සහිත වූ ද ධර්මය දේශනා කරයි; සියලු අයුරින් සම්පූර්ණ වූ ද පිරිසිදු වූ ද බ්‍රහ්මචරියාව ප්‍රකාශ කරයි. මහණෙනි, ලෝකයෙහි උපදින්නා වූ, බොහෝ දෙනාගේ හිතසුව පිණිස ද ලෝකයා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් දෙවි මිනිසුන්ගේ අභිවෘද්ධිය හා සැපය පිණිස ද උපදින දෙවන පුද්ගලයා මොහුය.”

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, tasseva satthu sāvako sekho hoti pāṭipado bahussuto sīlavatūpapanno. Sopi dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo puggalo loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Ime kho, bhikkhave, tayo puggalā loke uppajjamānā uppajjanti bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

මහණෙනි, නැවතද, එම ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ, පිළිවෙතෙහි යෙදුණු, බහුශ්‍රුත වූ, ශීලයෙන් යුක්ත වූ ශෛක්‍ෂ (හික්මිය යුතු) පුද්ගලයෙක් වෙයි. ඔහු ද මුල යහපත් වූ, මැද යහපත් වූ, අග යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යංජන සහිත වූ ධර්මය දේශනා කරයි; සියල්ලෙන් සම්පූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරයි. මහණෙනි, ලොව උපදින්නා වූ මේ තුන්වන පුද්ගලයා බොහෝ ජනයාගේ හිත පිණිස, බොහෝ ජනයාගේ සැප පිණිස, ලෝකයාට අනුකම්පාව පිණිස, දෙවි මිනිසුන්ගේ අභිවෘද්ධිය පිණිස, හිත පිණිස, සුව පිණිස උපදී. මහණෙනි, ලොව උපදින්නා වූ මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා බොහෝ ජනයාගේ හිත පිණිස, බොහෝ ජනයාගේ සැප පිණිස, ලෝකයාට අනුකම්පාව පිණිස, දෙවි මිනිසුන්ගේ අභිවෘද්ධිය පිණිස, හිත පිණිස, සුව පිණිස උපදින්නාහුය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Satthā hi loke paṭhamo mahesi, tassanvayo sāvako bhāvitatto;

Athāparo pāṭipadopi sekho, bahussuto sīlavatūpapanno.

ශාස්තෘන් වහන්සේ ලෝකයෙහි (ගුණ සෙවීමේ නිරත වූ) ප්‍රථම මහේසී (උත්තම) පුද්ගලයා වන සේක. උන්වහන්සේගේ අනුගාමික වූ, වඩන ලද සිත් ඇති (රහත්) ශ්‍රාවකයා දෙවැන්නාය. ඉන්පසු පිළිවෙතෙහි යෙදුණු, බහුශ්‍රුත වූ, ශීලයෙන් යුක්ත වූ ශෛක්‍ෂ පුද්ගලයා තෙවැන්නා වේ.

‘‘Ete tayo devamanussaseṭṭhā, pabhaṅkarā dhammamudīrayantā;

Apāpuranti amatassa dvāraṃ, yogā pamocenti hujjanaṃ te.

දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, ප්‍රඥා ආලෝකය පතුරුවන, ධර්මය දේශනා කරන මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අමෘත මහා නිවනේ දොරටුව විවෘත කරති. ඔවුහු බොහෝ ජනයා සතර යෝගයන්ගෙන් මුදවති.

‘‘Ye satthavāhena anuttarena, sudesitaṃ maggamanukkamanti ;

Idheva dukkhassa karonti antaṃ, ye appamattā sugatassa sāsane’’ti.

අනුත්තර වූ මඟ පෙන්වන්නන් (සත්ථවාහ) වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද මාර්ගයෙහි යම් කෙනෙක් අනුගමනය කරද්ද, සුගතයන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි අප්‍රමාදී වූ ඒ අය මේ ආත්මයෙහිම දුක කෙළවර කරති.

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මවිසින් අසන ලදී. පස්වන සූත්‍රයයි.

6. Asubhānupassīsuttaṃ

6. අසුභානුපස්සී සූත්‍රය

85. Vuttañhetaṃ [Pg.250] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

85. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදැයි මවිසින් අසන ලදී –

‘‘Asubhānupassī, bhikkhave, kāyasmiṃ viharatha; ānāpānassati ca vo ajjhattaṃ parimukhaṃ sūpaṭṭhitā hotu; sabbasaṅkhāresu aniccānupassino viharatha. Asubhānupassīnaṃ, bhikkhave, kāyasmiṃ viharataṃ yo subhāya dhātuyā rāgānusayo so pahīyati. Ānāpānassatiyā ajjhattaṃ parimukhaṃ sūpaṭṭhititāya ye bāhirā vitakkāsayā vighātapakkhikā, te na honti. Sabbasaṅkhāresu aniccānupassīnaṃ viharataṃ yā avijjā sā pahīyati, yā vijjā sā uppajjatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

මහණෙනි, කයෙහි අසුභය අනුව බලමින් වාසය කරන්න. තොපගේ ආනාපානසතිය අධ්‍යාත්මයෙහි අභිමුව මැනවින් පිහිටුවා ගන්න. සියලු සංස්කාරයන්හි අනිත්‍යය අනුව බලමින් වාසය කරන්න. මහණෙනි, කයෙහි අසුභය අනුව බලමින් වාසය කරන්නන්හට, සුභ වශයෙන් (තේජසින්) ගන්නා ධාතුව නිසා ඇතිවන යම් රාගානුසයෙක් ඇද්ද, එය ප්‍රහීණ වෙයි. ආනාපානසතිය අධ්‍යාත්මයෙහි අභිමුව මැනවින් පිහිටුවා ගැනීම නිසා විනාශයට පක්ෂපාතී වූ යම් බාහිර මිථ්‍යා විතර්කයන්ගේ ඇල්මවල් (විතක්කාසය) වෙත්ද, ඔවුහු නොවෙති. සියලු සංස්කාරයන්හි අනිත්‍යය අනුව බලමින් වාසය කරන්නන්හට යම් අවිද්‍යාවක් ඇද්ද එය ප්‍රහීණ වෙයි, යම් විද්‍යාවක් ඇද්ද එය උපදී. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Asubhānupassī kāyasmiṃ, ānāpāne paṭissato;

Sabbasaṅkhārasamathaṃ, passaṃ ātāpi sabbadā.

කයෙහි අසුභය අනුව බලන්නා වූ, ආනාපානයෙහි මැනවින් පිහිටි සිහි ඇත්තා වූ, සියලු සංස්කාරයන්ගේ සංසිඳීම දකින්නා වූ, හැමකල්හිම කෙලෙස් තවන වීරිය ඇත්තා වූ (ඒ භික්ෂුව),

‘‘Sa ve sammaddaso bhikkhu, yato tattha vimuccati;

Abhiññāvosito santo, sa ve yogātigo munī’’ti.

ඒ ඒකාන්තයෙන්ම නිවැරදි දැකීම ඇති භික්ෂුවකි, ඔහු එහි (නිවනෙහි) මිදෙයි. අභිඥාවන්ගෙන් කටයුතු නිමවා ශාන්ත වූ ඒ මුනිවරයා ඒකාන්තයෙන්ම සතර යෝගයන් ඉක්මවා සිටියේය.

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මවිසින් අසන ලදී. හයවන සූත්‍රයයි.

7. Dhammānudhammapaṭipannasuttaṃ

7. ධම්මානුධම්මපටිපන්න සූත්‍රය

86. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

86. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදැයි මවිසින් අසන ලදී –

‘‘Dhammānudhammapaṭipannassa bhikkhuno ayamanudhammo hoti veyyākaraṇāya – dhammānudhammapaṭipannoyanti bhāsamāno dhammaññeva bhāsati no adhammaṃ, vitakkayamāno vā dhammavitakkaññeva vitakketi no adhammavitakkaṃ, tadubhayaṃ vā pana abhinivejjetvā upekkhako viharati sato sampajāno’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

ලොකුත්තර ධර්මයට අනුකූල පිළිවෙතෙහි යෙදුණු (ධම්මානුධම්මපටිපන්න) භික්ෂුවක පිළිබඳව 'මොහු ධම්මානුධම්මපටිපන්නයෙකි'යි ප්‍රකාශ කිරීමට මේ කරුණ අනුකූල වෙයි: එනම්, ඔහු කතා කරන්නේ නම් ධර්මයම කතා කරයි, අධර්මය කතා නොකරයි; කල්පනා කරන්නේ නම් ධර්ම විතර්කයන්ම කල්පනා කරයි, අධර්ම විතර්කයන් කල්පනා නොකරයි; ඒ කතා කිරීම හා කල්පනා කිරීම යන දෙකම ඉක්මවා, සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව උපේක්ෂාවෙන් යුතුව වාසය කරයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Dhammārāmo dhammarato, dhammaṃ anuvicintayaṃ;

Dhammaṃ anussaraṃ bhikkhu, saddhammā na parihāyati.

ධර්මයෙහි ඇලුණු, ධර්මයෙහිම රමණය කරන්නා වූ, ධර්මය නැවත නැවත සිතන්නා වූ, ධර්මය අනුස්මරණය කරන්නා වූ භික්ෂුව සද්ධර්මයෙන් පිරිහෙන්නේ නැත.

‘‘Caraṃ vā yadi vā tiṭṭhaṃ, nisinno uda vā sayaṃ;

Ajjhattaṃ samayaṃ cittaṃ, santimevādhigacchatī’’ti.

ඇවිදින විට හෝ සිටගෙන සිටින විට හෝ හිඳගෙන සිටින විට හෝ සැතපී සිටින විට හෝ තම සිත අධ්‍යාත්මිකව සංසිඳුවා ගන්නා භික්ෂුව ශාන්තිය (නිවන) කරාම පැමිණෙන්නේය.

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මවිසින් අසන ලදී. හත්වන සූත්‍රයයි.

8. Andhakaraṇasuttaṃ

8. අන්ධකරණ සූත්‍රය

87. Vuttañhetaṃ [Pg.251] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

87. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදැයි මවිසින් අසන ලදී –

‘‘Tayome, bhikkhave, akusalavitakkā andhakaraṇā acakkhukaraṇā aññāṇakaraṇā paññānirodhikā vighātapakkhikā anibbānasaṃvattanikā. Katame tayo? Kāmavitakko, bhikkhave, andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko. Byāpādavitakko, bhikkhave, andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko. Vihiṃsāvitakko, bhikkhave, andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko. Ime kho, bhikkhave, tayo akusalavitakkā andhakaraṇā acakkhukaraṇā aññāṇakaraṇā paññānirodhikā vighātapakkhikā anibbānasaṃvattanikā.

මහණෙනි, අන්ධ බව ඇති කරන්නා වූ, ප්‍රඥා ඇස නැති කරන්නා වූ, අඥාන බව ඇති කරන්නා වූ, ප්‍රඥාව නිරුද්ධ කරන්නා වූ, පීඩාවට පක්ෂපාතී වූ, නිවන පිණිස නොපවත්නා වූ මේ අකුසල විතර්ක තුනක් වෙති. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, කාම විතර්කය අන්ධ බව ඇති කරයි... ව්‍යාපාද විතර්කය... විහිංසා විතර්කය... මහණෙනි, මේ අකුසල විතර්ක තුන අන්ධ බව ඇති කරන්නාහුය, ප්‍රඥා ඇස නැති කරන්නාහුය, අඥාන බව ඇති කරන්නාහුය, ප්‍රඥාව නිරුද්ධ කරන්නාහුය, පීඩාවට පක්ෂපාතී වූවාහුය, නිවන පිණිස නොපවත්තාහුය.

‘‘Tayome, bhikkhave, kusalavitakkā anandhakaraṇā cakkhukaraṇā ñāṇakaraṇā paññāvuddhikā avighātapakkhikā nibbānasaṃvattanikā. Katame tayo? Nekkhammavitakko, bhikkhave, anandhakaraṇo cakkhukaraṇo ñāṇakaraṇo paññāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṃvattaniko. Abyāpādavitakko, bhikkhave, anandhakaraṇo cakkhukaraṇo ñāṇakaraṇo paññāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṃvattaniko. Avihiṃsāvitakko, bhikkhave, anandhakaraṇo cakkhukaraṇo ñāṇakaraṇo paññāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṃvattaniko. Ime kho, bhikkhave, tayo kusalavitakkā anandhakaraṇā cakkhukaraṇā ñāṇakaraṇā paññāvuddhikā avighātapakkhikā nibbānasaṃvattanikā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

මහණෙනි, අන්ධ බව ඇති නොකරන්නා වූ, ප්‍රඥා ඇස ඇති කරන්නා වූ, ඥානය ඇති කරන්නා වූ, ප්‍රඥාව වර්ධනය කරන්නා වූ, පීඩාවට පක්ෂපාතී නොවන්නා වූ, නිවන පිණිස පවත්නා වූ මේ කුසල විතර්ක තුනක් වෙති. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, නෙක්ඛම්ම විතර්කය... අබ්‍යාපාද විතර්කය... අවිහිංසා විතර්කය... මහණෙනි, මේ කුසල විතර්ක තුන අන්ධ බව ඇති නොකරන්නාහුය, ප්‍රඥා ඇස ඇති කරන්නාහුය, ඥානය ඇති කරන්නාහුය, ප්‍රඥාව වර්ධනය කරන්නාහුය, පීඩාවට පක්ෂපාතී නොවන්නාහුය, නිවන පිණිස පවත්තාහුය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Tayo vitakke kusale vitakkaye, tayo pana akusale nirākare;

Sa ve vitakkāni vicāritāni, sameti vuṭṭhīva rajaṃ samūhataṃ;

Sa ve vitakkūpasamena cetasā, idheva so santipadaṃ samajjhagā’’ti.

කුසල විතර්ක තුනක්ම කල්පනා කළ යුතුය, අකුසල විතර්ක තුන බැහැර කළ යුතුය. අකල් වැස්සක් පැනනැඟුණු දූවිලි එකවර සංසිඳුවන්නාක් මෙන්, ඒ යෝගාවචරයා ඒකාන්තයෙන්ම විතර්කයන් හා විචාරයන් සංසිඳුවයි. ඔහු විතර්ක සංසිඳුවන ලද සිතින් යුතුව, මේ ජීවිතයේදීම ශාන්ත පදය (නිවන) අත්පත් කරගත්තේය.

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මවිසින් අසන ලදී. අටවන සූත්‍රයයි.

9. Antarāmalasuttaṃ

9. අන්තරාමල සූත්‍රය

88. Vuttañhetaṃ [Pg.252] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

88. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදැයි මවිසින් අසන ලදී –

‘‘Tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā. Katame tayo? Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Doso, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

"මහණෙනි, සිත තුළම උපදින, සිත කෙලෙසන මලකඩ බඳු වූ, සිතේ මිට්‍රත්වය නැති කරන, සිතේ හතුරුකම් කරන, සිතේ වධකයන් (ඝාතකයන්) බඳු වූ, සිතට එරෙහි වූ ප්‍රතිපක්ෂ ධර්ම තුනකි. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, ලෝභය සිත තුළ උපදින මලකඩකි, සිතේ මිත්‍රත්වය නැති කරන්නෙකි, සිතේ හතුරෙකි, සිතේ වධකයෙකි, සිතට ප්‍රතිපක්ෂ වූවකි. මහණෙනි, ද්වේෂය සිත තුළ උපදින මලකඩකි, සිතේ මිත්‍රත්වය නැති කරන්නෙකි, සිතේ හතුරෙකි, සිතේ වධකයෙකි, සිතට ප්‍රතිපක්ෂ වූවකි. මහණෙනි, මෝහය සිත තුළ උපදින මලකඩකි, සිතේ මිත්‍රත්වය නැති කරන්නෙකි, සිතේ හතුරෙකි, සිතේ වධකයෙකි, සිතට ප්‍රතිපක්ෂ වූවකි. මහණෙනි, සැබවින්ම මේවා සිත තුළ උපදින මලකඩ බඳු වූ, සිතේ මිට්‍රත්වය නැති කරන, සිතේ හතුරුකම් කරන, සිතේ වධකයන් බඳු වූ, සිතට එරෙහි වූ ප්‍රතිපක්ෂ ධර්ම තුනයි." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ ද කියනු ලැබේ -

‘‘Anatthajanano lobho, lobho cittappakopano;

Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.

"ලෝභය අනර්ථය උපදවයි, ලෝභය සිත කැළඹීමට පත් කරයි. සිත තුළම උපන් ඒ භය (ලෝභය) ලෝකයා හඳුනා නොගනියි.

‘‘Luddho atthaṃ na jānāti, luddho dhammaṃ na passati;

Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ lobho sahate naraṃ.

ලෝභයෙන් පෙළෙන තැනැත්තා තමාගේ අභිවෘද්ධිය නොදනියි, ලෝභයෙන් පෙළෙන තැනැත්තා ධර්මය නොදකියි. යම් කලෙක ලෝභය මිනිසෙකු මැඩපවත්වයි ද, එවිට ඔහුට දැඩි අන්ධකාරයක් (මෝහයක්) ඇති වෙයි.

‘‘Yo ca lobhaṃ pahantvāna, lobhaneyye na lubbhati;

Lobho pahīyate tamhā, udabindūva pokkharā.

යමෙක් ලෝභය ප්‍රහාණය කර, ලෝභයට කරුණු වන අරමුණුවල නොඇලේද, නෙළුම් පතෙන් දිය බිඳුවක් ගිලිහෙන්නාක් මෙන් ඔහුගෙන් ලෝභය පහව යයි.

‘‘Anatthajanano doso, doso cittappakopano;

Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.

ද්වේෂය අනර්ථය උපදවයි, ද්වේෂය සිත කැළඹීමට පත් කරයි. සිත තුළම උපන් ඒ භය (ද්වේෂය) ලෝකයා හඳුනා නොගනියි.

‘‘Duṭṭho atthaṃ na jānāti, duṭṭho dhammaṃ na passati;

Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ doso sahate naraṃ.

ද්වේෂයෙන් පීඩිත තැනැත්තා යහපත නොදනියි, ද්වේෂයෙන් පීඩිත තැනැත්තා ධර්මය නොදකියි. යම් කලෙක ද්වේෂය මිනිසෙකු මැඩපවත්වයි ද, එවිට ඔහුට දැඩි අන්ධකාරයක් ඇති වෙයි.

‘‘Yo ca dosaṃ pahantvāna, dosaneyye na dussati;

Doso pahīyate tamhā, tālapakkaṃva bandhanā.

යමෙක් ද්වේෂය ප්‍රහාණය කර, ද්වේෂයට කරුණු වන අරමුණුවලදී කෝප නොවන්නේද, නටුවෙන් ගිලිහුණු ඉදුණු තල් ගෙඩියක් මෙන් ඔහුගෙන් ද්වේෂය පහව යයි.

‘‘Anatthajanano moho, moho cittappakopano;

Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.

මෝහය අනර්ථය උපදවයි, මෝහය සිත කැළඹීමට පත් කරයි. සිත තුළම උපන් ඒ භය (මෝහය) ලෝකයා හඳුනා නොගනියි.

‘‘Mūḷho atthaṃ na jānāti, mūḷho dhammaṃ na passati;

Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ moho sahate naraṃ.

මුළා වූ තැනැත්තා යහපත නොදනියි, මුළා වූ තැනැත්තා ධර්මය නොදකියි. යම් කලෙක මෝහය මිනිසෙකු මැඩපවත්වයි ද, එවිට ඔහුට දැඩි අන්ධකාරයක් ඇති වෙයි.

‘‘Yo [Pg.253] ca mohaṃ pahantvāna, mohaneyye na muyhati;

Mohaṃ vihanti so sabbaṃ, ādiccovudayaṃ tama’’nti.

යමෙක් මෝහය ප්‍රහාණය කර, මුළා වීමට කරුණු වන ධර්මයන්හි මුළා නොවන්නේද, උදාවන හිරු අන්ධකාරය දුරු කරන්නාක් මෙන් ඔහු සියලු මෝහය දුරු කරලයි."

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ.

මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. නවවන සූත්‍රයයි.

10. Devadattasuttaṃ

10. දේවදත්ත සූත්‍රය

89. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

89. මේ කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ පරිදි මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Tīhi, bhikkhave, asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho. Katamehi tīhi? Pāpicchatāya, bhikkhave, abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho. Pāpamittatāya, bhikkhave, abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho. Sati kho pana uttarikaraṇīye oramattakena visesādhigamena antarā vosānaṃ āpādi. Imehi kho, bhikkhave, tīhi asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

"මහණෙනි, අසද්ධර්ම තුනකින් මැඩපවත්වන ලද, අල්ලාගන්නා ලද සිත් ඇති දේවදත්ත තෙමේ අපායගාමී වූයේය, නිරයගාමී වූයේය, කල්පයක් එහි වසන්නේය, පිළියම් කළ නොහැක්කේය. ඒ අසද්ධර්ම තුන කවරේද? මහණෙනි, ලාමක වූ පාපී ආශාවෙන් (පාපිච්ඡතාවෙන්) මැඩපවත්වන ලද, අල්ලාගන්නා ලද සිත් ඇති දේවදත්ත තෙමේ අපායගාමී වූයේය, නිරයගාමී වූයේය, කල්පයක් එහි වසන්නේය, පිළියම් කළ නොහැක්කේය. මහණෙනි, පාප මිත්‍ර සේවනයෙන් මැඩපවත්වන ලද, අල්ලාගන්නා ලද සිත් ඇති දේවදත්ත තෙමේ අපායගාමී වූයේය, නිරයගාමී වූයේය, කල්පයක් එහි වසන්නේය, පිළියම් කළ නොහැක්කේය. තවද, උත්තරීමනුස්ස ධර්මයන් (මගඵල) සාක්ෂාත් කර ගැනීමට හැකියාව තිබියදී, අල්ප වූ ලෞකික ධ්‍යාන අභිඥා ලැබීමෙන්ම අතරමගදී නතර විය. මහණෙනි, මේ අසද්ධර්ම තුනෙන් මැඩපවත්වන ලද, අල්ලාගන්නා ලද සිත් ඇති දේවදත්ත තෙමේ අපායගාමී වූයේය, නිරයගාමී වූයේය, කල්පයක් එහි වසන්නේය, පිළියම් කළ නොහැක්කේය." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ ද කියනු ලැබේ -

‘‘Mā jātu koci lokasmiṃ, pāpiccho udapajjatha;

Tadamināpi jānātha, pāpicchānaṃ yathā gati.

"ලොව කිසිවෙක් කිසි කලෙකත් පාපී ආශාවන් ඇති අයෙක් නොවේවා. පාපී ආශාවන් ඇත්තවුන්ගේ ගතිය (උපත) කෙසේ වේදැයි මින් පසුව කියවෙන කරුණින් ද දැනගන්න.

‘‘Paṇḍitoti samaññāto, bhāvitattoti sammato;

Jalaṃva yasasā aṭṭhā, devadattoti vissuto.

පණ්ඩිතයෙකු ලෙස ප්‍රකටව සිටි, වඩන ලද සිත් ඇත්තෙකු ලෙස සම්මතව සිටි, කීර්තියෙන් බැබළෙමින් සිටි, 'දේවදත්ත' නමින් ප්‍රසිද්ධ වූ ඔහු,

‘‘So pamāṇamanuciṇṇo, āsajja naṃ tathāgataṃ;

Avīcinirayaṃ patto, catudvāraṃ bhayānakaṃ.

සිය තත්ත්වය ඉක්මවා ක්‍රියා කරමින්, තථාගතයන් වහන්සේට හිංසා පමුණුවා, දොරටු හතරක් ඇති බියකරු අවීචි මහා නිරයට පැමිණියේය.

‘‘Aduṭṭhassa hi yo dubbhe, pāpakammaṃ akubbato;

Tameva pāpaṃ phusati, duṭṭhacittaṃ anādaraṃ.

පව් නොකරන, අනුන්ට ද්‍රෝහී නොවන තැනැත්තාට යමෙක් ද්‍රෝහී වේද, අගෞරවයෙන් යුතුව ද්වේෂ සහගත සිතින් යුතුව ක්‍රියා කරන ඒ තැනැත්තා කරාම එම පාපය පැමිණෙයි.

‘‘Samuddaṃ visakumbhena, yo maññeyya padūsituṃ;

Na so tena padūseyya, bhesmā hi udadhi mahā.

යමෙක් විෂ කළයකින් මුහුද කෙළෙසීමට සිතන්නේ නම්, ඔහුට එයින් මුහුද කෙළෙසිය නොහැක. මන්ද යත්, මහා සාගරය අතිශයින් විශාල බැවින් හා ගැඹුරු බැවින් එය කළ නොහැක්කකි.

‘‘Evameva [Pg.254] tathāgataṃ, yo vādena vihiṃsati;

Sammaggataṃ santacittaṃ, vādo tamhi na rūhati.

එලෙසම, මනා කොට පිළිපන්, ශාන්ත සිත් ඇති තථාගතයන් වහන්සේට යමෙක් දෝෂාරෝපණයෙන් හිංසා කරයි ද, එම දෝෂාරෝපණය උන්වහන්සේ කෙරෙහි නොපිහිටයි.

‘‘Tādisaṃ mittaṃ kubbetha, tañca seveyya paṇḍito;

Yassa maggānugo bhikkhu, khayaṃ dukkhassa pāpuṇe’’ti.

පණ්ඩිත වූ තැනැත්තා යමෙකුගේ මග අනුගමනය කරන භික්ෂුව සියලු දුක් කෙළවර කරයි ද, එවැනි කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කළ යුතුය, ඔවුන් සේවනය කළ යුතුය."

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ.

Catuttho vaggo niṭṭhito.

සිව්වන වර්ගය නිමාවිය.

Tassuddānaṃ –

එහි සාරාංශය මෙසේය:

Vitakkāsakkārasadda, cavanaloke asubhaṃ;

Dhammaandhakāramalaṃ, devadattena te dasāti.

විතක්ක සූත්‍රය, සක්කාර සූත්‍රය, සද්ද සූත්‍රය, චවන සූත්‍රය, ලෝක සූත්‍රය, අසුභ සූත්‍රය, ධම්ම සූත්‍රය, අන්ධකාර සූත්‍රය, මල සූත්‍රය සහ දේවදත්ත සූත්‍රය යන සූත්‍ර දහයයි.

5. Pañcamavaggo

5. පස්වන වර්ගය

1. Aggappasādasuttaṃ

1. අග්ගප්පසාද සූත්‍රය

90. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

90. මේ කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ පරිදි මා හට අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Tayome, bhikkhave, aggappasādā. Katame tayo? Yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā catuppadā vā bahuppadā vā rūpino vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññināsaññino vā, tathāgato tesaṃ aggamakkhāyati arahaṃ sammāsambuddho. Ye, bhikkhave, buddhe pasannā, agge te pasannā. Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti.

"මහණෙනි, අග්‍ර වූ ප්‍රසාදයන් (පැහැදීම්) තුනකි. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, පා රහිත වූ හෝ, දෙපා ඇති හෝ, සිව්පා ඇති හෝ, බොහෝ පා ඇති හෝ, රූපී වූ හෝ, අරූපී වූ හෝ, සංඥා ඇති හෝ, සංඥා රහිත වූ හෝ, නේවසංඥානාසංඥා වූ හෝ යම් තාක් සත්වයෝ වෙත්ද, ඒ සියලු සත්වයන් අතර අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, යම් කෙනෙක් බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණාහු නම්, ඔවුහු අග්‍ර වූ උත්තමයා කෙරෙහි පැහැදුණා වෙති. අග්‍ර වූ උත්තමයා කෙරෙහි පැහැදුණු අයට අග්‍ර වූ (උසස්ම) විපාක ලැබේ.

‘‘Yāvatā, bhikkhave, dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā, virāgo tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ madanimmadano pipāsavinayo ālayasamugghāto vaṭṭupacchedo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Ye, bhikkhave, virāge dhamme pasannā, agge te pasannā. Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti.

මහණෙනි, හේතූන්ගෙන් හටගත් සංඛත වූ හෝ, හේතූන්ගෙන් හට නොගත් අසංඛත වූ හෝ යම් තාක් ධර්මයන් වෙත්ද, ඒ සියල්ල අතර විරාගී ධර්මය අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ. එනම්: මදය සංසිඳුවන, පිපාසය (තණ්හාව) දුරු කරන, ආලය (ඇලීම) මුලිනුපුටා දමන, සංසාර වෘත්තය සිඳලන, තණ්හාව ක්ෂය කරන, ඇලීම පහ කරන, නිරෝධය වූ නිවනයි. මහණෙනි, යම් කෙනෙක් විරාගී ධර්මය කෙරෙහි පැහැදුණාහු නම්, ඔවුහු අග්‍ර වූ ධර්මය කෙරෙහි පැහැදුණා වෙති. අග්‍ර වූ ධර්මය කෙරෙහි පැහැදුණු අයට අග්‍ර වූ විපාක ලැබේ."

‘‘Yāvatā, bhikkhave, saṅghā vā gaṇā vā, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa [Pg.255] bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa. Ye, bhikkhave, saṅghe pasannā, agge te pasannā. Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti. Ime kho, bhikkhave, tayo aggappasādā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, යම්තාක් සංඝයෝ හෝ ගණයෝ වෙත්ද, ඒ සියල්ලන් අතර තථාගත ශ්‍රාවක සංඝයා අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ. එනම් පුරුෂ යුගල සතරක් වූ, පුරුෂ පුද්ගලයන් අට දෙනෙකුගෙන් යුත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේය. උන්වහන්සේ ආහුනෙය්‍ය වන සේක, පාහුනෙය්‍ය වන සේක, දක්ඛිණෙය්‍ය වන සේක, අඤ්ජලිකරණීය වන සේක, ලෝකයාගේ අනුත්තර පින්කෙත වන සේක. මහණෙනි, යමෙක් සංඝයා කෙරෙහි පැහැදුණාහුද, ඔවුහු අග්‍ර වූ දෙයෙහි පැහැදුණාහු වෙති. අග්‍ර වූ දෙයෙහි පැහැදුණවුන්ට අග්‍ර වූ විපාක ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි අග්‍ර වූ ප්‍රසාද තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Aggato ve pasannānaṃ, aggaṃ dhammaṃ vijānataṃ;

Agge buddhe pasannānaṃ, dakkhiṇeyye anuttare.

“අග්‍ර වූ ධර්මය දැනගෙන අග්‍ර වූ දෙයෙහි පැහැදුණවුන් හට, අනුත්තර වූ දක්ඛිණෙය්‍ය වූ අග්‍ර බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණවුන් හට,”

‘‘Agge dhamme pasannānaṃ, virāgūpasame sukhe;

Agge saṅghe pasannānaṃ, puññakkhette anuttare.

“විරාගී වූ, සංසිඳීම වූ, සැපය වූ අග්‍ර ධර්මය කෙරෙහි පැහැදුණවුන් හට, අනුත්තර පින්කෙත වූ අග්‍ර සංඝයා කෙරෙහි පැහැදුණවුන් හට,”

‘‘Aggasmiṃ dānaṃ dadataṃ, aggaṃ puññaṃ pavaḍḍhati;

Aggaṃ āyu ca vaṇṇo ca, yaso kitti sukhaṃ balaṃ.

“අග්‍ර වූ දෙයෙහි දන් දෙන්නවුන් හට අග්‍ර වූ පින වැඩි වෙයි. ආයුෂය, වර්ණය, යසස, කීර්තිය, සැපය හා බලය අග්‍ර ලෙස වැඩි වෙයි.”

‘‘Aggassa dātā medhāvī, aggadhammasamāhito;

Devabhūto manusso vā, aggappatto pamodatī’’ti.

“අග්‍ර වූ ධර්මයෙහි පිහිටි, අග්‍ර දේ දෙන ප්‍රඥාවන්තයා, දෙවියෙකු වුවත් මිනිසෙකු වුවත් අග්‍රත්වයට පත්ව සතුටු වෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. පළමුවැන්නයි.

2. Jīvikasuttaṃ

2. ජීවික සූත්‍රය

91. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

91. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාළ බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි –

‘‘Antamidaṃ, bhikkhave, jīvikānaṃ yadidaṃ piṇḍolyaṃ. Abhisāpoyaṃ, bhikkhave, lokasmiṃ – ‘piṇḍolo vicarasi pattapāṇī’ti. Tañca kho etaṃ, bhikkhave, kulaputtā upenti atthavasikā, atthavasaṃ paṭicca; neva rājābhinītā, na corābhinītā, na iṇaṭṭā, na bhayaṭṭā, na ājīvikāpakatā. Api ca kho ‘otiṇṇamhā jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi dukkhotiṇṇā dukkhaparetā, appeva nāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethā’ti. Evaṃ pabbajito cāyaṃ, bhikkhave, kulaputto so ca hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo, byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo, muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyo. Seyyathāpi, bhikkhave, chavālātaṃ ubhatopadittaṃ majjhe gūthagataṃ neva gāme kaṭṭhatthaṃ pharati [Pg.256] na araññeः tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi gihibhogā parihīno sāmaññatthañca na paripūretī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, යම් මේ පිණ්ඩපාතයෙන් යැපීමක් වේද, මෙය ජීවිකාවන් අතර ඉතා අල්ප වූ දෙයකි. ලෝකයා මෙසේ පරිභව කරයි: ‘තලිය අතින් ගෙන සිඟා කමින් ඇවිදියි’ කියාය. මහණෙනි, කුලපුත්‍රයෝ යම් අර්ථයක් පතා මෙය පිළිගනිත්ද, එය රජවරුන් විසින් පවරන ලද්දක් නොවේ, සොරබිය නිසා නොවේ, ණය බර නිසා නොවේ, ජීවත් වීමට මගක් නැති නිසා නොවේ. ‘අපි ජාති, ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන්ගෙන් මඩනා ලද්දමු, දුකට පැමිණියමු. මේ සමස්ත දුක් රැසෙහි කෙළවර කිරීමක් පෙනේ නම් මැනවැ’යි කියාය. මහණෙනි, මෙසේ මහණ වූ යම් කුලපුත්‍රයෙක් වේද, හෙතෙම වනාහි කාමයන්හි දැඩි ආශා ඇත්තෙක්, ව්‍යාපන්න සිත් ඇත්තෙක්, දූෂිත මනසක් හා කල්පනාවක් ඇත්තෙක්, මුළා වූ සිහි ඇත්තෙක්, අසම්ප්‍රජාන වූ, අසමාහිත වූ, විභ්‍රාන්ත සිත් ඇත්තෙක්, ඉඳුරන් අසංවර වූවෙක් වෙයි නම්; මහණෙනි, දෙකොණ ඇවිලෙන, මැද අසූචි තැවරුණු, සොහොන් දර කැබැල්ලක් ගමෙහි දර සඳහා හෝ වනයෙහි දර සඳහා හෝ ගත නොහැකි වන්නාක් මෙනි. මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා ඒ හා සමාන යැයි කියමි. ඔහු ගිහි සැපයෙන් පිරිහුණේය, ශ්‍රමණ අර්ථය ද සම්පූර්ණ නොකරයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Gihibhogā parihīno, sāmaññatthañca dubbhago;

Paridhaṃsamāno pakireti, chavālātaṃva nassati.

“ගිහි සැපයෙන් පිරිහුණු, ශ්‍රමණ අර්ථය ද අහිමි වූ ඒ අවාසනාවන්තයා, විනාශයට පත්වන සොහොන් දර කැබැල්ලක් මෙන් විනාශ වෙයි.”

‘‘Kāsāvakaṇṭhā bahavo, pāpadhammā asaññatā;

Pāpā pāpehi kammehi, nirayaṃ te upapajjare.

“සිවුරු කරලා ගත් බොහෝ දෙනෙක් පවිටු ගති ඇති, අසංවර වූවෝ වෙති. ඒ පවිටු පුද්ගලයෝ පවිටු ක්‍රියා හේතුවෙන් නිරයට පැමිණෙති.”

‘‘Seyyo ayoguḷo bhutto, tatto aggisikhūpamo;

Yañce bhuñjeyya dussīlo, raṭṭhapiṇḍamasaññato’’ti.

“දුස්සීල වූ, අසංවරව රටේ පිණ්ඩපාතය වළඳනවාට වඩා, ගිනි සිළුවක් බඳු වූ රත් වූ යකඩ ගුළියක් ගිලීම උතුම් වේ.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. දෙවැන්නයි.

3. Saṅghāṭikaṇṇasuttaṃ

3. සංඝාටිකණ්ණ සූත්‍රය

92. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

92. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාළ බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි –

‘‘Saṅghāṭikaṇṇe cepi, bhikkhave, bhikkhu gahetvā piṭṭhito piṭṭhito anubandho assa pāde pādaṃ nikkhipanto, so ca hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyo; atha kho so ārakāva mayhaṃ, ahañca tassa. Taṃ kissa hetu? Dhammañhi so, bhikkhave, bhikkhu na passati. Dhammaṃ apassanto na maṃ passati.

“මහණෙනි, යම් මහණෙක් මාගේ සිවුරු කොණ අල්ලාගෙන, මා පියවර තබන තැන පියවර තබමින් මා පිටුපසින් ම පැමිණිය ද, ඔහු කාමයන්හි දැඩි ආශා ඇති, ව්‍යාපන්න සිත් ඇති, දූෂිත කල්පනා ඇති, මුළා වූ සිහි ඇති, අසම්ප්‍රජාන වූ, අසමාහිත වූ, විභ්‍රාන්ත සිත් ඇති, ඉඳුරන් අසංවර වූවෙක් වේ නම්; එවිට ඔහු මාගෙන් ඉතා දුරස් ය, මම ද ඔහුගෙන් දුරස් වෙමි. ඒ මන්ද? මහණෙනි, ඒ මහණා ධර්මය නොදකින බැවිනි. ධර්මය නොදකින්නා මා නොදකියි.”

‘‘Yojanasate cepi so, bhikkhave, bhikkhu vihareyya. So ca hoti anabhijjhālu kāmesu na tibbasārāgo abyāpannacitto apaduṭṭhamanasaṅkappo upaṭṭhitassati sampajāno samāhito ekaggacitto saṃvutindriyo; atha kho so santikeva mayhaṃ, ahañca tassa. Taṃ kissa hetu? Dhammaṃ hi so, bhikkhave, bhikkhu passati; dhammaṃ passanto maṃ passatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, යම් මහණෙක් යොදුන් සියයක් ඈතින් වාසය කළ ද, ඔහු කාමයන්හි දැඩි ආශා නැති, ව්‍යාපන්න සිත් නැති, දූෂිත නොවන කල්පනා ඇති, එළඹ සිටි සිහි ඇති, සම්ප්‍රජාන වූ, සමාහිත වූ, ඒකාග්‍ර සිත් ඇති, සංවර වූ ඉඳුරන් ඇති අයෙක් නම්; එවිට ඔහු මා සමීපයෙහි ම ය, මම ද ඔහු සමීපයෙහි ම වෙමි. ඒ මන්ද? මහණෙනි, ඒ මහණා ධර්මය දකින බැවිනි. ධර්මය දකින්නා මා දකියි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Anubandhopi ce assa, mahiccho ca vighātavā;

Ejānugo anejassa, nibbutassa anibbuto;

Giddho so vītagedhassa, passa yāvañca ārakā.

“යමෙක් බුදුරජාණන් වහන්සේ පසුපස ගියත්, ඔහු මහත් ආශා ඇති, කෙලෙස්වලින් පීඩිත වූ, තණ්හාව අනුව යන්නෙක් නම්; තණ්හා රහිත බුදුරජාණන් වහන්සේට ඔහු කෙතරම් දුරදැයි බලන්න. කෙලෙස් සහිත ඔහු කෙලෙස් නිවුණු බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ද, ආශා සහිත ඔහු ආශා රහිත බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ද ඉතා දුරස් ය.”

‘‘Yo [Pg.257] ca dhammamabhiññāya, dhammamaññāya paṇḍito;

Rahadova nivāte ca, anejo vūpasammati.

“යම් පණ්ඩිතයෙක් ධර්මය අවබෝධ කොටගෙන, සතර සත්‍යය දැන, සුළං රහිත ස්ථානයක ඇති විලක් මෙන් තණ්හා රහිතව සංසිඳෙයි ද,”

‘‘Anejo so anejassa, nibbutassa ca nibbuto;

Agiddho vītagedhassa, passa yāvañca santike’’ti.

“තණ්හා රහිත වූ ඒ තැනැත්තා තණ්හා රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට ද, නිවුණු තැනැත්තා නිවුණු බුදුරජාණන් වහන්සේට ද, ආශා රහිත තැනැත්තා ආශා රහිත බුදුරජාණන් වහන්සේට ද කෙතරම් සමීප දැයි බලන්න.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. තුන්වැන්නයි.

4. Aggisuttaṃ

4. අග්ගි සූත්‍රය

93. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

93. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාළ බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි –

‘‘Tayome, bhikkhave, aggī. Katame tayo? Rāgaggi, dosaggi, mohaggi – ime kho, bhikkhave, tayo aggī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ ගිනි තුනකි. කවර තුනක් ද යත්? රාග ගින්න, ද්වේෂ ගින්න සහ මෝහ ගින්නයි. මහණෙනි, මේවා ඒ ගිනි තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Rāgaggi dahati macce, ratte kāmesu mucchite;

Dosaggi pana byāpanne, nare pāṇātipātino.

“කාමයන්හි ඇලුනු, මුළා වූ සත්වයන් රාග ගින්නෙන් දැවෙයි. ව්‍යාපන්න සිත් ඇති, ප්‍රාණඝාත කරන මිනිසුන් ද්වේෂ ගින්නෙන් දැවෙයි.”

‘‘Mohaggi pana sammūḷhe, ariyadhamme akovide;

Ete aggī ajānantā, sakkāyābhiratā pajā.

“මෝහයෙන් මුළා වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූවන් මෝහ ගින්නෙන් දැවෙයි. මේ ගිනි ගැන නොදන්නා සත්වයෝ සක්කායෙහි ඇලී සිටිති.”

‘‘Te vaḍḍhayanti nirayaṃ, tiracchānañca yoniyo;

Asuraṃ pettivisayaṃ, amuttā mārabandhanā.

“ඔවුහු නිරය, තිරිසන් යෝනිය, අසුර ලෝකය හා ප්‍රේත ලෝකය වැඩිකරති. මාර බන්ධනයෙන් නිදහස් නොවෙති.”

‘‘Ye ca rattindivā yuttā, sammāsambuddhasāsane;

Te nibbāpenti rāgaggiṃ, niccaṃ asubhasaññino.

“යමෙක් දිවා රාත්‍රි සම්මා සම්බුදු සසුනෙහි යෙදී වෙසෙත් ද, ඔවුහු නිරතුරුව අසුභ සඤ්ඤාව වඩමින් රාග ගින්න නිවති.”

‘‘Dosaggiṃ pana mettāya, nibbāpenti naruttamā;

Mohaggiṃ pana paññāya, yāyaṃ nibbedhagāminī.

“උතුම් මිනිසුන් මෛත්‍රියෙන් ද්වේෂ ගින්න නිවති. කෙලෙස් විනිවිද දකින යම් ප්‍රඥාවක් වේ ද, ඒ ප්‍රඥාවෙන් මෝහ ගින්න නිවති.”

‘‘Te nibbāpetvā nipakā, rattindivamatanditā;

Asesaṃ parinibbanti, asesaṃ dukkhamaccaguṃ.

“ඔවුහු ඒ ගිනි නිවා දමා, ප්‍රඥාවන්තව, දිවා රාත්‍රි නොපසුබටව උත්සාහ කොට, කෙලෙස් රහිතව පිරිනිවෙති. සියලු දුක ඉක්මවා යති.”

‘‘Ariyaddasā vedaguno, sammadaññāya paṇḍitā;

Jātikkhayamabhiññāya, nāgacchanti punabbhava’’nti.

ආර්ය සත්‍යයන් දකින්නා වූ, (මාර්ග ඥානයෙන්) සංසාරයේ කෙළවරට පැමිණියා වූ, මැනවින් චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගත් නුවණැත්තෝ, ජාතිය ක්ෂය වීමේ ලක්ෂණය ඇති නිවන විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, නැවත උත්පත්තියක් කරා නොපැමිණෙති.

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට ඇසුණි. (සතරවන සූත්‍රයයි.)

5. Upaparikkhasuttaṃ

5. උපපරික්ඛ සූත්‍රය

94. Vuttañhetaṃ [Pg.258] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

94. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදැයි මා හට ඇසුණි -

‘‘Tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathāssa upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭaṃ ajjhattaṃ asaṇṭhitaṃ anupādāya na paritasseyya. Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṃ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṃ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, යම් යම් ආකාරයකින් විමසන්නා වූ මහණහුගේ විඤ්ඤාණය පිටත (පංචකාම ගුණයන්හි) විසිරී නොයන්නේ ද, අභ්‍යන්තරයෙහි (කර්මස්ථානයෙහි) නොඇලී පවතින්නේ ද, උපාදානයන් රහිතව තැති නොගන්නේ ද, මහණ තෙමේ ඒ ඒ ආකාරයෙන් විමසිය යුතුය. මහණෙනි, විඤ්ඤාණය පිටත විසිරී නොයන කල්හි, ඇතුළත නොඇලී පවතින කල්හි, කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙන තැති නොගන්නා වූ ඔහුට, මතු කාලයෙහි ජාති, ජරා, මරණ සහ දුක් උපදවන හේතුන්ගේ සම්භවයක් සිදු නොවේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ -

‘‘Sattasaṅgappahīnassa, netticchinnassa bhikkhuno;

Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi tassa punabbhavo’’ti.

“සංග (ඇලීම්) සත ප්‍රහීණ කළා වූ, (තෘෂ්ණා) රැහැන සිඳලූ මහණහුගේ ජාති සංසාරය ක්ෂය වී ඇත. ඔහුට නැවත උත්පත්තියක් නැත.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට ඇසුණි. (පස්වන සූත්‍රයයි.)

6. Kāmūpapattisuttaṃ

6. කාමූපපත්ති සූත්‍රය

95. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

95. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදැයි මා හට ඇසුණි -

‘‘Tisso imā, bhikkhave, kāmūpapattiyo. Katamā tisso? Paccupaṭṭhitakāmā, nimmānaratino, paranimmitavasavattino – imā kho, bhikkhave, tisso kāmūpapattiyo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, කාම ලෝකයේ උප්පත්තිය ලබන ආකාර තුනකි. ඒ තුන කවරේද? වර්තමානයෙහි එළඹ සිටි කාමයන් ඇති (මනුෂ්‍ය සහ පහළ දිව්‍ය තල වල) පිරිස ද, තමන් විසින් ම මවන ලද කාමයන්හි ඇලී වසන නිම්මාණරතී දෙවියන් ද, අනුන් මවන ලද කාමයන් තම වසඟයෙහි පවත්වා ගන්නා පරනිම්මිත වසවත්තී දෙවියන් ද යන මේවාය. මහණෙනි, මේ කාම උප්පත්ති තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ -

‘‘Paccupaṭṭhitakāmā ca, ye devā vasavattino;

Nimmānaratino devā, ye caññe kāmabhogino;

Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattare.

“යම් පරනිම්මිත වසවත්තී දෙවියෝ වෙත් ද, නිම්මාණරතී දෙවියෝ වෙත් ද, එමෙන්ම අභිමුඛ වූ කාමයන් භුක්ති විඳින වෙනත් කාමභෝගීහු වෙත් ද, ඒ සියල්ලෝ ම මේ භවය හා මතු භවය යන සසර ඉක්මවා නොයති.”

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, kāmabhogesu paṇḍito;

Sabbe pariccaje kāme, ye dibbā ye ca mānusā.

“පණ්ඩිත තෙමේ කාම භෝගයන්හි පවත්නා වූ මේ දෝෂය දැන, දිව්‍යමය වූ ද මානුෂීය වූ ද සියලු කාමයන් අත්හැරිය යුතුය.”

‘‘Piyarūpasātagadhitaṃ, chetvā sotaṃ duraccayaṃ;

Asesaṃ parinibbanti, asesaṃ dukkhamaccaguṃ.

“ප්‍රිය ස්වරූප ඇති සුවදායක දේවල ඇලී පවතින, ඉක්මවීමට අපහසු වූ තෘෂ්ණා නැමැති සැඩ පහර සිඳ දමා, ඔවුහු නිරවශේෂයෙන් පිරිනිවෙත්, සියලු දුක ඉක්මවා යත්.”

‘‘Ariyaddasā vedaguno, sammadaññāya paṇḍitā;

Jātikkhayamabhiññāya, nāgacchanti punabbhava’’nti.

“ආර්ය සත්‍යයන් දකින්නා වූ, (මාර්ග ඥානයෙන්) සංසාරයේ කෙළවරට පැමිණියා වූ, මැනවින් චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගත් නුවණැත්තෝ, ජාතිය ක්ෂය වීමේ ලක්ෂණය ඇති නිවන විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, නැවත උත්පත්තියක් කරා නොපැමිණෙති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට ඇසුණි. (සයවන සූත්‍රයයි.)

7. Kāmayogasuttaṃ

7. කාමයෝග සූත්‍රය

96. Vuttañhetaṃ [Pg.259] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

96. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදැයි මා හට ඇසුණි -

‘‘Kāmayogayutto, bhikkhave, bhavayogayutto āgāmī hoti āgantā itthattaṃ. Kāmayogavisaṃyutto, bhikkhave, bhavayogayutto anāgāmī hoti anāgantā itthattaṃ. Kāmayogavisaṃyutto, bhikkhave, bhavayogavisaṃyutto arahā hoti, khīṇāsavo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, කාම යෝගයෙන් (කාමයන්හි ඇලීමෙන්) හා භව යෝගයෙන් (රූප-අරූප භවයන්හි ඇලීමෙන්) යුක්ත වූ තැනැත්තා නැවත මේ ලෝකයට එන බැවින් ‘ආගාමී’ (සකෘදාගාමී) නම් වේ. මහණෙනි, කාම යෝගයෙන් වෙන් වූ නමුත් භව යෝගයෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා නැවත මේ ලෝකයට නොඑන බැවින් ‘අනාගාමී’ නම් වේ. මහණෙනි, කාම යෝගයෙන් ද වෙන් වූ, භව යෝගයෙන් ද වෙන් වූ තැනැත්තා ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ ‘අර්හත්’ නම් වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ -

‘‘Kāmayogena saṃyuttā, bhavayogena cūbhayaṃ;

Sattā gacchanti saṃsāraṃ, jātimaraṇagāmino.

“කාම යෝගයෙන් ද භව යෝගයෙන් ද යන දෙවැදෑරුම් යෝගයන්ගෙන් බැඳුණු සත්වයෝ, ජාති මරණ කරා පැමිණෙමින් සංසාරයෙහි සැරිසරති.”

‘‘Ye ca kāme pahantvāna, appattā āsavakkhayaṃ;

Bhavayogena saṃyuttā, anāgāmīti vuccare.

“යම් කෙනෙක් කාමයන් ප්‍රහීණ කර, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමේ තත්ත්වයට නොපැමිණ, භව යෝගයෙන් බැඳී සිටිත් ද, ඔවුහු ‘අනාගාමීන්’ යයි කියනු ලබති.”

‘‘Ye ca kho chinnasaṃsayā, khīṇamānapunabbhavā;

Te ve pāraṅgatā loke, ye pattā āsavakkhaya’’nti.

“යම් කෙනෙක් සැකය සිඳලූහු ද, මානය හා නැවත උත්පත්තිය ක්ෂය කළාහු ද, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ ඒ රහතන් වහන්සේලා සැබවින් ම ලෝකයෙහි (සසර සයුරෙන්) එතෙරට පැමිණියාහු වෙති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට ඇසුණි. (සත්වන සූත්‍රයයි.)

Kalyāṇasīlasuttaṃ

කල්‍යාණසීල සූත්‍රය

97. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

97. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදැයි මා හට ඇසුණි -

‘‘Kalyāṇasīlo, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇadhammo kalyāṇapañño imasmiṃ dhammavinaye ‘kevalī vusitavā uttamapuriso’ti vuccati –

“මහණෙනි, යහපත් ශීලයක් ඇති, යහපත් ධර්මයක් ඇති, යහපත් ප්‍රඥාවක් ඇති මහණ තෙමේ මේ ධර්ම විනයෙහි ‘කේවලී’ (සියලු කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු), ‘වුසිතවා’ (බ්‍රහ්මචරියාව සම්පූර්ණ කළ) සහ ‘උත්තම පුරුෂයා’ යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇasīlo hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati, ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇasīlo hoti. Iti kalyāṇasīlo.

“මහණෙනි, මහණෙකු යහපත් ශීලයක් ඇත්තෙකු වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ ශීලවන්ත වෙයි, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් සංවර වූයේ වාසය කරයි, ආචාර ගෝචර සම්පන්න වූයේ, ඉතා සුළු වරදෙහි පවා බිය දකිමින්, ශික්ෂාපදයන්හි මැනවින් සමාදන්ව හික්මෙයි. මහණෙනි, මෙසේ මහණ තෙමේ යහපත් ශීලයක් ඇත්තෙකු වෙයි. මෙසේ වූයේ යහපත් ශීලයක් ඇත්තෙකි.”

‘‘Kalyāṇadhammo [Pg.260] ca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu sattannaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto viharati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇadhammo hoti. Iti kalyāṇasīlo, kalyāṇadhammo.

“යහපත් ධර්මයක් ඇත්තෙකු වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් වැඩීමෙහි නිරතව වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙසේ මහණ තෙමේ යහපත් ධර්මයක් ඇත්තෙකු වෙයි. මෙසේ ඔහු යහපත් ශීලයෙන් හා යහපත් ධර්මයෙන් යුක්ත වෙයි.”

‘‘Kalyāṇapañño ca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇapañño hoti.

“යහපත් ප්‍රඥාවක් ඇත්තෙකු වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමා විසින් ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙසේ මහණ තෙමේ යහපත් ප්‍රඥාවක් ඇත්තෙකු වෙයි.”

‘‘Iti kalyāṇasīlo kalyāṇadhammo kalyāṇapañño imasmiṃ dhammavinaye ‘kevalī vusitavā uttamapuriso’ti vuccatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මෙසේ යහපත් ශීලයෙන් ද, යහපත් ධර්මයෙන් ද, යහපත් ප්‍රඥාවෙන් ද යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මේ ධර්ම විනයෙහි ‘කේවලී’ යැයි ද, ‘වුසිතවා’ යැයි ද, ‘උත්තම පුරුෂයා’ යැයි ද කියනු ලැබේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ -

‘‘Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ;

Taṃ ve kalyāṇasīloti, āhu bhikkhuṃ hirīmanaṃ.

“යම් මහණෙකුගේ කයෙන්, වචනයෙන් හෝ මනසින් කිසිදු අකුසලයක් සිදු නොවේ ද, හිරිඔතප් ඇති ඒ මහණ තෙමේ සැබවින් ම ‘යහපත් ශීලයක් ඇත්තෙකැයි’ පවසනු ලැබේ.”

‘‘Yassa dhammā subhāvitā, satta sambodhigāmino;

Taṃ ve kalyāṇadhammoti, āhu bhikkhuṃ anussadaṃ.

යම් මහණෙකුට අර්හත් මාර්ගයට පමුණුවන බෝධිපාක්ෂික ධර්ම සතක් මැනවින් වඩා තිබේද, කෙලෙස් වැගිරීම් රහිත වූ ඒ මහණා සැබවින්ම 'කල්‍යාණ ධර්ම ඇත්තෙක්' යැයි කියනු ලැබේ.

‘‘Yo dukkhassa pajānāti, idheva khayamattano;

Taṃ ve kalyāṇapaññoti, āhu bhikkhuṃ anāsavaṃ.

යම් මහණෙක් මේ ආත්මයේදීම තමාගේම දුක් කෙළවර වීම (කෙලෙස් ක්ෂය වීම) අවබෝධ කරයිද, ආශ්‍රව රහිත වූ ඒ මහණා සැබවින්ම 'කල්‍යාණ ප්‍රඥා ඇත්තෙක්' යැයි කියනු ලැබේ.

‘‘Tehi dhammehi sampannaṃ, anīghaṃ chinnasaṃsayaṃ;

Asitaṃ sabbalokassa, āhu sabbapahāyina’’nti.

ඒ ධර්මයන්ගෙන් සමන්විත වූ, පීඩා රහිත වූ, සැක සිඳලූ, තෘෂ්ණා දිට්ඨිවලින් තොර වූ ඒ මහණා මුළු ලෝකයෙහිම සියල්ල අත්හළ කෙනෙකු යැයි කියනු ලැබේ.

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය වදාරන ලදී. මෙසේ මම ඇසුවෙමි. අටවන සූත්‍රයයි.

9. Dānasuttaṃ

9. දාන සූත්‍රය

98. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

98. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මම ඇසුවෙමි.

‘‘Dvemāni, bhikkhave, dānāni – āmisadānañca dhammadānañca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ dānānaṃ yadidaṃ – dhammadānaṃ.

මහණෙනි, මේ දාන දෙකකි. එනම් ආමිස දානය හා ධර්ම දානයයි. මහණෙනි, මේ දාන දෙක අතරින් යම් මේ ධර්ම දානයක් වේද, එය අග්‍ර වේ.

‘‘Dveme, bhikkhave, saṃvibhāgā – āmisasaṃvibhāgo ca dhammasaṃvibhāgo ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ saṃvibhāgānaṃ yadidaṃ – dhammasaṃvibhāgo.

මහණෙනි, මේ බෙදා දීම් (සංවිභාග) දෙකකි. එනම් ආමිස බෙදා දීම හා ධර්ම බෙදා දීමයි. මහණෙනි, මේ බෙදා දීම් දෙක අතරින් යම් මේ ධර්ම බෙදා දීමක් වේද, එය අග්‍ර වේ.

‘‘Dveme[Pg.261], bhikkhave, anuggahā – āmisānuggaho ca dhammānuggaho ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ anuggahānaṃ yadidaṃ – dhammānuggaho’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

මහණෙනි, මේ අනුග්‍රහයන් දෙකකි. එනම් ආමිස අනුග්‍රහය හා ධර්ම අනුග්‍රහයයි. මහණෙනි, මේ අනුග්‍රහයන් දෙක අතරින් යම් මේ ධර්ම අනුග්‍රහයක් වේද, එය අග්‍ර වේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ.

‘‘Yamāhu dānaṃ paramaṃ anuttaraṃ, yaṃ saṃvibhāgaṃ bhagavā avaṇṇayi ;

Aggamhi khettamhi pasannacitto, viññū pajānaṃ ko na yajetha kāle.

යම් දානයක් පරම වූ අනුත්තර වූ දානය යැයි කියත්ද, යම් බෙදා දීමක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වර්ණනා කළ සේක්ද, උතුම් වූ පින්කෙත කෙරෙහි පහන් වූ සිත් ඇතිව, කර්ම විපාක අවබෝධ කරගත් කවර ප්‍රඥාවන්තයෙක් සුදුසු කාලයෙහි දන් නොදෙන්නේද?

‘‘Ye ceva bhāsanti suṇanti cūbhayaṃ, pasannacittā sugatassa sāsane;

Tesaṃ so attho paramo visujjhati, ye appamattā sugatassa sāsane’’ti.

යම් කෙනෙක් ධර්මය දේශනා කරත්ද, ශ්‍රවණය කරත්ද, ඒ දෙපිරිසම බුදු සසුනෙහි පහන් වූ සිත් ඇත්තෝ වෙති. බුදු සසුනෙහි අප්‍රමාදීව වෙසෙන ඔවුන්ගේ ඒ උතුම් අර්ථය අර්හත් ඵල පාරිශුද්ධියෙන් යුක්ත වේ.

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය වදාරන ලදී. මෙසේ මම ඇසුවෙමි. නවවන සූත්‍රයයි.

10. Tevijjasuttaṃ

10. තේවිජ්ජ සූත්‍රය

99. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

99. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මම ඇසුවෙමි.

‘‘Dhammenāhaṃ, bhikkhave, tevijjaṃ brāhmaṇaṃ paññāpemi, nāññaṃ lapitalāpanamattena.

මහණෙනි, මම ධර්මානුකූලව ත්‍රිවිද්‍යා සහිත කෙනා බ්‍රාහ්මණ යැයි පවසමි. මන්ත්‍ර ජප කිරීමෙන් පමණක් වන අනෙක් ජාති බ්‍රාහ්මණයා බ්‍රාහ්මණයෙකු යැයි මම නොපවසමි.

‘‘Kathañcāhaṃ, bhikkhave, dhammena tevijjaṃ brāhmaṇaṃ paññāpemi, nāññaṃ lapitalāpanamattena? Idha, bhikkhave, bhikkhu anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto. So tato cuto amutra udapādiṃ. Tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto. So tato cuto idhūpapanno’ti[Pg.262]. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Ayamassa paṭhamā vijjā adhigatā hoti, avijjā vihatā, vijjā uppannā, tamo vihato, āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.

මහණෙනි, මම ධර්මානුකූලව ත්‍රිවිද්‍යා සහිත කෙනා බ්‍රාහ්මණ යැයි පවසන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ සසුනෙහි මහණෙක් තමා පෙර විසූ විවිධ වූ ආත්මයන් සිහිපත් කරයි. එනම්: එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්, ... ජාති ලක්ෂයක් දක්වාද, විවිධ වූ සංවට්ට කල්ප හා විවට්ට කල්පයන්ද සිහිපත් කරයි. 'අසවල් තැන මම මෙවැනි නමක් ඇතිව, මෙවැනි ගෝත්‍රයක් ඇතිව, මෙවැනි වර්ණයක් ඇතිව, මෙවැනි ආහාර ගනිමින්, මෙවැනි සැප දුක් විඳිමින්, මෙවැනි ආයුෂ කෙළවරක් ඇතිව සිටියෙමි. මම එතැනින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි...' යනාදී වශයෙන් ආකාර සහිතව, කරුණු සහිතව තමාගේ විවිධ වූ පෙර විසූ ආත්මයන් සිහිපත් කරයි. අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිතින් වෙසෙන ඔහුට මේ පළමු විද්‍යාව අවබෝධ වේ. එහිදී අවිද්‍යාව දුරු වී විද්‍යාව ඇති වේ, අන්ධකාරය දුරු වී ආලෝකය උදා වේ.

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti. Ayamassa dutiyā vijjā adhigatā hoti, avijjā vihatā, vijjā uppannā, tamo vihato, āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.

මහණෙනි, නැවතද මහණෙක් මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු වූ දිව්‍ය චක්ෂුසින් චුත වන්නා වූත්, උපදින්නා වූත්, හීන ප්‍රණීත, ලස්සන අවලස්සන, සුගතිගාමී හා දුගතිගාමී සත්වයන් දකියි. කර්මානුරූපව උපදින සත්වයන් ගැන මෙසේ දැනගනියි: 'පින්වත්නි, මේ සත්වයෝ කාය දුශ්චරිතයෙන්, වාග් දුශ්චරිතයෙන් හා මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ; ආර්යයන්ට උපවාද කළහ; මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූහ. ඔවුහු මරණින් මතු නිරයෙහි උපන්හ. මේ සත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ; ආර්යයන්ට උපවාද නොකළහ; සම්මා දෘෂ්ටික වූහ. ඔවුහු මරණින් මතු ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්හ' යැයි දකියි. අප්‍රමාදීව වෙසෙන ඔහුට මේ දෙවන විද්‍යාව අවබෝධ වේ. එහිදී අවිද්‍යාව දුරු වී විද්‍යාව ඇති වේ, අන්ධකාරය දුරු වී ආලෝකය උදා වේ.

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Ayamassa tatiyā vijjā adhigatā hoti, avijjā vihatā, vijjā uppannā, tamo vihato, āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Evaṃ kho ahaṃ, bhikkhave, dhammena tevijjaṃ brāhmaṇaṃ paññāpemi, nāññaṃ lapitalāpanamattenā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

මහණෙනි, නැවතද මහණෙක් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝ විමුක්තිය හා ප්‍රඥා විමුක්තිය මේ ආත්මයේදීම තමාගේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන ඊට පැමිණ වාසය කරයි. අප්‍රමාදීව වෙසෙන ඔහුට මේ තෙවන විද්‍යාව අවබෝධ වේ. අවිද්‍යාව දුරු වී විද්‍යාව ඇති වේ, අන්ධකාරය දුරු වී ආලෝකය උදා වේ. මහණෙනි, මම ධර්මානුකූලව ත්‍රිවිද්‍යා සහිත කෙනා බ්‍රාහ්මණ යැයි පවසමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ.

‘‘Pubbenivāsaṃ yovedi, saggāpāyañca passati;

Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni.

යම් මුනිවරයෙක් පෙර විසූ ආත්මයන් දනීද, ස්වර්ගය හා අපාය දකියිද, ජාතිය ක්ෂය කළේ (අර්හත් ඵලයට පැමිණියේ) ද, විශිෂ්ට ඥානයෙන් මාර්ග කෘත්‍යය නිම කළේද,

‘‘Etāhi [Pg.263] tīhi vijjāhi, tevijjo hoti brāhmaṇo;

Tamahaṃ vadāmi tevijjaṃ, nāññaṃ lapitalāpana’’nti.

මේ විද්‍යාවන් තුනෙන් යුක්ත බැවින් ඔහු ත්‍රිවිද්‍යා සහිත බ්‍රාහ්මණයෙක් වේ. මම ඔහුව ත්‍රිවිද්‍යා බ්‍රාහ්මණයා යැයි පවසමි. මන්ත්‍ර ජප කිරීමෙන් පමණක් වන අනෙකා ත්‍රිවිද්‍යා බ්‍රාහ්මණයෙකු යැයි මම නොපවසමි.

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය වදාරන ලදී. මෙසේ මම ඇසුවෙමි. දසවන සූත්‍රයයි.

Pañcamo vaggo niṭṭhito.

පස්වන වර්ගය අවසන් විය.

Tassuddānaṃ –

එහි උද්දානය:

Pasāda jīvita saṅghāṭi, aggi upaparikkhayā;

Upapatti kāma kalyāṇaṃ, dānaṃ dhammena te dasāti.

පසාද, ජීවිත, සංඝාටි, අග්ගි, උපපරික්ඛා, උපපත්ති, කාම, කල්යාණ, දාන හා ධම්ම යන සූත්‍ර දසයයි.

Tikanipāto niṭṭhito.

තික නිපාතය අවසන් විය.

4. Catukkanipāto

4. චතුක්ක නිපාතය

1. Brāhmaṇadhammayāgasuttaṃ

1. බ්‍රාහ්මණ ධර්මයාග සූත්‍රය

100. Vuttañhetaṃ [Pg.264] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

100. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මම ඇසුවෙමි.

‘‘Ahamasmi, bhikkhave, brāhmaṇo yācayogo sadā payatapāṇi antimadehadharo anuttaro bhisakko sallakatto. Tassa me tumhe puttā orasā mukhato jātā dhammajā dhammanimmitā dhammadāyādā, no āmisadāyādā.

මහණෙනි, මම බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙමි. මම සැමදා ආයචනා කිරීමට සුදුසු, දන් දීම සඳහා පිරිසිදු අත් ඇති, අවසාන දේහය දරන, අනුත්තර වූ වෛද්‍යවරයා හා ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා වෙමි. මහණෙනි, ඔබ මාගේ ඖරස පුත්‍රයෝය, ශ්‍රී මුඛයෙන් උපන්, ධර්මයෙන් ජනිත වූ, ධර්මයෙන් නිර්මිත වූ, ධර්ම දායාද ඇත්තෝය; ආමිස දායාද ඇත්තෝ නොවෙති.

‘‘Dvemāni, bhikkhave, dānāni – āmisadānañca dhammadānañca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ dānānaṃ yadidaṃ – dhammadānaṃ.

‘‘Dveme, bhikkhave, saṃvibhāgā – āmisasaṃvibhāgo ca dhammasaṃvibhāgo ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ saṃvibhāgānaṃ yadidaṃ – dhammasaṃvibhāgo.

“මහණෙනි, මේ බෙදා දීම් දෙකකි. එනම්, ආමිස බෙදා දීම සහ ධර්ම බෙදා දීමයි. මහණෙනි, මේ බෙදා දීම් දෙක අතරින් ධර්ම බෙදා දීම ශ්‍රේෂ්ඨ වේ.”

‘‘Dveme, bhikkhave, anuggahā – āmisānuggaho ca dhammānuggaho ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ anuggahānaṃ yadidaṃ – dhammānuggaho.

“මහණෙනි, මේ අනුග්‍රහයන් දෙකකි. එනම්, ආමිස අනුග්‍රහය සහ ධර්ම අනුග්‍රහයයි. මහණෙනි, මේ අනුග්‍රහයන් දෙක අතරින් ධර්ම අනුග්‍රහය ශ්‍රේෂ්ඨ වේ.”

‘‘Dveme, bhikkhave, yāgā – āmisayāgo ca dhammayāgo ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ yāgānaṃ yadidaṃ – dhammayāgo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ පරිත්‍යාගයන් දෙකකි. එනම්, ආමිස පරිත්‍යාගය සහ ධර්ම පරිත්‍යාගයයි. මහණෙනි, මේ පරිත්‍යාගයන් දෙක අතරින් ධර්ම පරිත්‍යාගය ශ්‍රේෂ්ඨ වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Yo dhammayāgaṃ ayajī amaccharī, tathāgato sabbabhūtānukampī ;

Taṃ tādisaṃ devamanussaseṭṭhaṃ, sattā namassanti bhavassa pāragu’’nti.

“මසුරු බවින් තොර වූ, සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි අනුකම්පා ඇති යම් තථාගතයන් වහන්සේ නමක් ධර්ම පරිත්‍යාගය කළ සේක් ද, දෙවි මිනිසුන් අතර උතුම් වූ, භවයේ පරතෙරට වැඩි ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට සත්ත්වයෝ නමස්කාර කරති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට ඇසුණි. පළමුවැනි සූත්‍රයයි.

2. Sulabhasuttaṃ

2. සුලභ සූත්‍රය

101. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

101. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය වදාළ බව මට ඇසුණි.

‘‘Cattārimāni, bhikkhave, appāni ceva sulabhāni ca, tāni ca anavajjāni. Katamāni cattāri? Paṃsukūlaṃ, bhikkhave, cīvarānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Piṇḍiyālopo[Pg.265], bhikkhave, bhojanānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Rukkhamūlaṃ, bhikkhave, senāsanānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Pūtimuttaṃ, bhikkhave, bhesajjānaṃ appañca sulabhañca tañca anavajjaṃ. Imāni kho, bhikkhave, cattāri appāni ceva sulabhāni ca, tāni ca anavajjāni. Yato kho, bhikkhave, bhikkhu appena ca tuṭṭho hoti sulabhena ca (anavajjena ca), imassāhaṃ aññataraṃ sāmaññaṅganti vadāmī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මේ (සිව්පසය) සතරක් අල්ප වෙති, සොයාගැනීමට පහසු වෙති, එමෙන්ම නිවැරදි (නිර්දෝෂී) වෙති. ඒ සතර මොනවාද? මහණෙනි, සිවුරු අතරින් පාංශුකූල සිවුර අල්පය, පහසුවෙන් ලැබිය හැකිය, එමෙන්ම නිවැරදිය. මහණෙනි, ආහාර අතරින් පිණ්ඩපාත ආහාරය අල්පය, පහසුවෙන් ලැබිය හැකිය, එමෙන්ම නිවැරදිය. මහණෙනි, සේනාසන අතරින් රුක්මූලය අල්පය, පහසුවෙන් ලැබිය හැකිය, එමෙන්ම නිවැරදිය. මහණෙනි, බෙහෙත් අතරින් ගෝමුත්‍ර බෙහෙත අල්පය, පහසුවෙන් ලැබිය හැකිය, එමෙන්ම නිවැරදිය. මහණෙනි, මේ සතර අල්ප වූ ද පහසුවෙන් ලැබිය හැකි වූ ද නිවැරදි වූ ද දේවල් වේ. මහණෙනි, යම් මහණෙක් අල්ප වූ ද පහසුවෙන් ලැබිය හැකි වූ ද නිවැරදි වූ ද සිව්පසයකින් සතුටු වේ නම්, එය ඔහුගේ ශ්‍රමණ භාවයේ එක් අංගයක් යැයි මම පවසමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Anavajjena tuṭṭhassa, appena sulabhena ca;

Na senāsanamārabbha, cīvaraṃ pānabhojanaṃ;

Vighāto hoti cittassa, disā nappaṭihaññati.

“නිවැරදි වූ, අල්ප වූ, පහසුවෙන් ලැබෙන දේවලින් සතුටු වන මහණහුට සේනාසන, සිවුරු, පැන් හා භෝජන නිමිත්ත කොට ගෙන සිතේ පීඩාවක් ඇති නොවේ. ඔහු සතර දිශාවෙන්ම කිසිදු බාධාවකට ලක් නොවේ.

‘‘Ye cassa dhammā akkhātā, sāmaññassānulomikā;

Adhiggahitā tuṭṭhassa, appamattassa bhikkhuno’’ti.

ශ්‍රමණ ධර්මයට අනුකූල වූ යම් ධර්ම කෙනෙක් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දේ ද, සතුටු වූ ද අප්‍රමාදී වූ ද මහණ තෙමේ ඒ ධර්මයන් මැනවින් හිමිකර ගනියි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට ඇසුණි. දෙවැනි සූත්‍රයයි.

3. Āsavakkhayasuttaṃ

3. ආසවක්ඛය සූත්‍රය

102. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

102. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය වදාළ බව මට ඇසුණි.

‘‘Jānatohaṃ, bhikkhave, passato āsavānaṃ khayaṃ vadāmi, no ajānato no apassato. Kiñca, bhikkhave, jānato, kiṃ passato āsavānaṃ khayo hoti? Idaṃ dukkhanti, bhikkhave, jānato passato āsavānaṃ khayo hoti. Ayaṃ dukkhasamudayoti, bhikkhave, jānato passato āsavānaṃ khayo hoti. Ayaṃ dukkhanirodhoti, bhikkhave, jānato passato āsavānaṃ khayo hoti. Ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti, bhikkhave, jānato passato āsavānaṃ khayo hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, jānato evaṃ passato āsavānaṃ khayo hotī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, මම ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම පවසන්නේ දන්නා, දක්නා තැනැත්තාට මිස නොදන්නා, නොදක්නා තැනැත්තාට නොවේ. මහණෙනි, කුමක් දන්නා, කුමක් දක්නා තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වේ ද? මහණෙනි, ‘මෙය දුකයි’ කියා දන්නා, දක්නා තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වේ. ‘මෙය දුක් සමුදයයි’ කියා දන්නා, දක්නා තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වේ. ‘මෙය දුක් නිරෝධයයි’ කියා දන්නා, දක්නා තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වේ. ‘මෙය දුක් නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි’ කියා දන්නා, දක්නා තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වේ. මහණෙනි, මෙසේ දන්නා වූ ද මෙසේ දක්නා වූ ද තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදු වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Sekhassa sikkhamānassa, ujumaggānusārino;

Khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇaṃ, tato aññā anantarā.

“සෘජු මාර්ගය අනුගමනය කරමින් ශික්ෂා ලබන්නා වූ සේඛ පුද්ගලයාට, (කෙලෙස්) ක්ෂය වීම පිණිස පළමුව (අර්හත් මාර්ග) ඥානය ඇති වේ. ඉන් අනතුරුව නිරන්තරයෙන්ම (අර්හත් ඵල) අවබෝධය ඇති වේ.

‘‘Tato [Pg.266] aññā vimuttassa, vimuttiñāṇamuttamaṃ;

Uppajjati khaye ñāṇaṃ, khīṇā saṃyojanā iti.

ඉන්පසු කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු ඒ රහතන් වහන්සේට උතුම් වූ විමුක්ති ඥානය ඇති වේ. ‘සංයෝජනයෝ ක්ෂය වූහ’ යි (කෙලෙස්) ක්ෂය වීමේ ඥානය ඇති වේ.

‘‘Na tvevidaṃ kusītena, bālenamavijānatā;

Nibbānaṃ adhigantabbaṃ, sabbaganthappamocana’’nti.

නමුත් පින් දහම්හි අලස වූ, සත්‍යය නොදන්නා අඥාන පුද්ගලයා විසින් සියලු බැඳීම්වලින් මිදීම වූ මේ නිවන කිසිසේත් ලබාගත නොහැකිය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට ඇසුණි. තුන්වැනි සූත්‍රයයි.

4. Samaṇabrāhmaṇasuttaṃ

4. සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

103. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

103. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය වදාළ බව මට ඇසුණි.

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ nappajānanti; ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ nappajānanti; ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ nappajānanti; ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ nappajānanti – na me te, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā, na ca panete āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.

“මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ ‘මෙය දුකයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ නොකරයි ද, ‘මෙය දුක් සමුදයයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ නොකරයි ද, ‘මෙය දුක් නිරෝධයයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ නොකරයි ද, ‘මෙය දුක් නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ නොකරයි ද, මහණෙනි, මම ඔවුන් ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙස හෝ බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස හෝ පිළි නොගනිමි. එම ආයුෂ්මතුන් ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථය හෝ බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථය හෝ මේ ජීවිතයේදීම තමන් විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට සාක්ෂාත් කරගෙන වාසය නොකරති.

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānanti; ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānanti; ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānanti; ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānanti – te kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā, te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ ‘මෙය දුකයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ කරයි ද, ‘මෙය දුක් සමුදයයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ කරයි ද, ‘මෙය දුක් නිරෝධයයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ කරයි ද, ‘මෙය දුක් නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ කරයි ද, මහණෙනි, මම ඔවුන් ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙස ද බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස ද පිළිගනිමි. එම ආයුෂ්මතුන් ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථය ද බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථය ද මේ ජීවිතයේදීම තමන් විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට සාක්ෂාත් කරගෙන වාසය කරති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Ye dukkhaṃ nappajānanti, atho dukkhassa sambhavaṃ;

Yattha ca sabbaso dukkhaṃ, asesaṃ uparujjhati;

Tañca maggaṃ na jānanti, dukkhūpasamagāminaṃ.

“යම් කෙනෙක් දුක සහ දුකේ හටගැනීම ද නොදනිත් ද, යම් නිවනක සියලු දුක් කිසිදු ඉතිරියක් නැතිව නිරුද්ධ වේ ද, දුක සංසිඳුවන ඒ මාවත ද නොදනිත් ද,

‘‘Cetovimuttihīnā te, atho paññāvimuttiyā;

Abhabbā te antakiriyāya, te ve jātijarūpagā.

ඔවුහු චේතෝවිමුක්තියෙන් හා ප්‍රඥාවිමුක්තියෙන් පිරිහුණාහු වෙති. ඔවුහු දුක් කෙළවර කිරීමට අසමත් වෙති. ඔවුහු ඒකාන්තයෙන්ම ජාති ජරා මරණ කරා යන්නෝ වෙති.

‘‘Ye [Pg.267] ca dukkhaṃ pajānanti, atho dukkhassa sambhavaṃ;

Yattha ca sabbaso dukkhaṃ, asesaṃ uparujjhati;

Tañca maggaṃ pajānanti, dukkhūpasamagāminaṃ.

යම් කෙනෙක් දුක සහ දුකේ හටගැනීම ද දනිත් ද, යම් නිවනක සියලු දුක් කිසිදු ඉතිරියක් නැතිව නිරුද්ධ වේ ද, දුක සංසිඳුවන ඒ මාවත ද දනිත් ද,

‘‘Cetovimuttisampannā, atho paññāvimuttiyā;

Bhabbā te antakiriyāya, na te jātijarūpagā’’ti.

ඔවුහු චේතෝවිමුක්තියෙන් හා ප්‍රඥාවිමුක්තියෙන් සම්පූර්ණ වූවාහු වෙති. ඔවුහු දුක් කෙළවර කිරීමට සමත් වෙති. ඔවුහු නැවත ඉපදීම හා ජරාව කරා නොයති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට ඇසුණි. හතරවැනි සූත්‍රයයි.

5. Sīlasampannasuttaṃ

5. සීලසම්පන්න සූත්‍රය

104. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

104. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය වදාළ බව මට ඇසුණි.

‘‘Ye te, bhikkhave, bhikkhū sīlasampannā samādhisampannā paññāsampannā vimuttisampannā vimuttiñāṇadassanasampannā ovādakā viññāpakā sandassakā samādapakā samuttejakā sampahaṃsakā alaṃsamakkhātāro saddhammassa dassanampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; savanampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; upasaṅkamanampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; payirupāsanampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; anussaraṇampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; anupabbajjampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi. Taṃ kissa hetu? Tathārūpe, bhikkhave, bhikkhū sevato bhajato payirupāsato aparipūropi sīlakkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati, aparipūropi samādhikkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati, aparipūropi paññākkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati, aparipūropi vimuttikkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati, aparipūropi vimuttiñāṇadassanakkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Evarūpā ca te, bhikkhave, bhikkhū satthārotipi vuccanti, satthavāhātipi vuccanti, raṇañjahātipi vuccanti, tamonudātipi vuccanti, ālokakarātipi vuccanti, obhāsakarātipi vuccanti, pajjotakarātipi vuccanti, ukkādhārātipi vuccanti, pabhaṅkarātipi vuccanti, ariyātipi vuccanti, cakkhumantotipi vuccantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, යම් ඒ භික්ෂූහු සීලසම්පන්න වෙත්ද, සමාධිසම්පන්න වෙත්ද, ප්‍රඥාසම්පන්න වෙත්ද, විමුක්තිසම්පන්න වෙත්ද, විමුක්ති ඥානදර්ශනසම්පන්න වෙත්ද, අවවාද කරන්නෝද, කරුණු වටහා දෙන්නෝද, (දහම් මඟ) පෙන්වා දෙන්නෝද, (ගුණදහම්හි) සමාදන් කරවන්නෝද, උනන්දු කරවන්නෝද, සතුටු කරවන්නෝද, සද්ධර්මය මැනවින් ප්‍රකාශ කිරීමට සමත් වෙත්ද; මහණෙනි, එවැනි භික්ෂූන් දැකීම පවා බෙහෙවින් උපකාරී වන බව මම පවසමි. මහණෙනි, එවැනි භික්ෂූන් පිළිබඳ ඇසීම පවා බෙහෙවින් උපකාරී වන බව මම පවසමි. මහණෙනි, එවැනි භික්ෂූන් වෙත එළඹීම පවා බෙහෙවින් උපකාරී වන බව මම පවසමි. මහණෙනි, එවැනි භික්ෂූන් ඇසුරු කිරීම පවා බෙහෙවින් උපකාරී වන බව මම පවසමි. මහණෙනි, එවැනි භික්ෂූන්ව අනුස්මරණය කිරීම පවා බෙහෙවින් උපකාරී වන බව මම පවසමි. මහණෙනි, එවැනි භික්ෂූන් අනුව යමින් පැවිදි වීම පවා බෙහෙවින් උපකාරී වන බව මම පවසමි. ඒ මක්නිසාද යත්? මහණෙනි, එවැනි ස්වභාව ඇති භික්ෂූන් ඇසුරු කරන්නා වූ, සේවනය කරන්නා වූ, පයිරුපාසනය කරන්නා වූ තැනැත්තාගේ අසම්පූර්ණ වූ සීලස්කන්ධය පවා භාවනා පරිපූර්ණත්වයට පත් වෙයි, අසම්පූර්ණ වූ සමාධිස්කන්ධය පවා භාවනා පරිපූර්ණත්වයට පත් වෙයි, අසම්පූර්ණ වූ ප්‍රඥාස්කන්ධය පවා භාවනා පරිපූර්ණත්වයට පත් වෙයි, අසම්පූර්ණ වූ විමුක්තිස්කන්ධය පවා භාවනා පරිපූර්ණත්වයට පත් වෙයි, අසම්පූර්ණ වූ විමුක්ති ඥානදර්ශනස්කන්ධය පවා භාවනා පරිපූර්ණත්වයට පත් වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු වූ භික්ෂූහු ‘ශාස්තෘවරු’ යැයි ද කියනු ලබති, ‘සත්ථවාහ’ (මඟ පෙන්වන නායකයෝ) යැයි ද කියනු ලබති, ‘රණඤ්ජහ’ (රාගාදී කෙලෙස් රණ අත්හළවුන්) යැයි ද කියනු ලබති, ‘තමොනුද’ (මෝහ අඳුර දුරු කරන්නෝ) යැයි ද කියනු ලබති, ‘ආලෝකකර’ (ප්‍රඥා ආලෝකය ඇති කරන්නෝ) යැයි ද කියනු ලබති, ‘ඕභාසකර’ (ප්‍රඥා ප්‍රභාව ඇති කරන්නෝ) යැයි ද කියනු ලබති, ‘පජ්ජෝතකර’ (ප්‍රඥා ප්‍රදීපය දල්වන්නෝ) යැයි ද කියනු ලබති, ‘උක්කාධාර’ (ප්‍රඥා විලක්කු දරන්නෝ) යැයි ද කියනු ලබති, ‘පභංකර’ (ප්‍රභා ඇති කරන්නෝ) යැයි ද කියනු ලබති, ‘ආර්යයෝ’ යැයි ද කියනු ලබති, ‘චක්ඛුමන්ත’ (ප්‍රඥා ඇස ඇත්තෝ) යැයි ද කියනු ලබති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබෙයි –

‘‘Pāmojjakaraṇaṃ [Pg.268] ṭhānaṃ, etaṃ hoti vijānataṃ;

Yadidaṃ bhāvitattānaṃ, ariyānaṃ dhammajīvinaṃ.

“ප්‍රඥාවන්තයන්ට ප්‍රීතිය ඇති කරන කරුණ මෙය වෙයි; එනම් භාවනා කළ සිත් ඇති, ධර්මානුකූලව ජීවත් වන ආර්යයන් වහන්සේලා දැකීමයි.”

‘‘Te jotayanti saddhammaṃ, bhāsayanti pabhaṅkarā;

Ālokakaraṇā dhīrā, cakkhumanto raṇañjahā.

“ප්‍රභා ඇති කරන්නා වූ, ආලෝකය කරන්නා වූ, ප්‍රඥා ඇස ඇත්තා වූ, කෙලෙස් රණ අත්හළා වූ ඒ ධීරයෝ සද්ධර්මය බැබළෙවත්, බබළවන්නාහ.”

‘‘Yesaṃ ve sāsanaṃ sutvā, sammadaññāya paṇḍitā;

Jātikkhayamabhiññāya, nāgacchanti punabbhava’’nti.

“යම් ඒ ආර්යයන්ගේ අනුශාසනය අසා, මැනවින් අවබෝධ කොටගෙන, ජාතියේ ක්ෂය වීම (නිවන) ප්‍රඥාවෙන් දැන, පණ්ඩිතයෝ නැවත භවයකට නොපැමිණෙති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ.

මේ කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. පස්වැන්නයි.

6. Taṇhuppādasuttaṃ

6. තණ්හුප්පාද සූත්‍රය

105. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

105. මේ කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Cattārome, bhikkhave, taṇhuppādā, yattha bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati. Katame cattāro? Cīvarahetu vā, bhikkhave, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; piṇḍapātahetu vā, bhikkhave, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; senāsanahetu vā, bhikkhave, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; itibhavābhavahetu vā, bhikkhave, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati. Ime kho, bhikkhave, cattāro taṇhuppādā yattha bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, භික්ෂුවකට තෘෂ්ණාව උපදින්නා වූ මේ තෘෂ්ණා උත්පත්ති කරුණු සතරකි. ඒ සතර කවරේද? මහණෙනි, සිවුරු හේතුවෙන් භික්ෂුවකට උපදින්නා වූ තෘෂ්ණාව උපදියි; මහණෙනි, පිණ්ඩපාත හේතුවෙන් භික්ෂුවකට උපදින්නා වූ තෘෂ්ණාව උපදියි; මහණෙනි, සේනාසන හේතුවෙන් භික්ෂුවකට උපදින්නා වූ තෘෂ්ණාව උපදියි; මහණෙනි, භවාභව (හොඳ නරක භවයන්) හේතුවෙන් භික්ෂුවකට උපදින්නා වූ තෘෂ්ණාව උපදියි. මහණෙනි, භික්ෂුවකට තෘෂ්ණාව උපදින්නා වූ තෘෂ්ණා උත්පත්ති කරුණු සතර මේවාමය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබෙයි –

‘‘Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṃsaraṃ;

Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati.

“තෘෂ්ණාව දෙවැන්නා (මිතුරා) කොට ඇති මිනිසා දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ සංසාරයේ සැරිසරමින්, මෙලොව ස්වභාවය හා පරලොව ස්වභාවය ඇති මේ සංසාරය ඉක්මවා නොයයි.”

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, taṇhaṃ dukkhassa sambhavaṃ;

Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.

“තෘෂ්ණාව දුකේ හටගැනීම බවත්, එහි ඇති මේ ආදීනවයත් දැන, තෘෂ්ණාවෙන් තොර වූ, උපාදාන රහිත වූ, සිහි ඇති භික්ෂුව (සංසාරයෙන් නික්ම) හැසිරිය යුතුය.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ.

මේ කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. හයවැන්නයි.

7. Sabrahmakasuttaṃ

7. සබ්‍රහ්මක සූත්‍රය

106. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

106. මේ කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Sabrahmakāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti. Sapubbadevatāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ [Pg.269] puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti. Sapubbācariyakāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti. Sāhuneyyakāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti.

“මහණෙනි, යම් දරුවන්ගේ මවුපියෝ නිවසෙහි පුදනු ලබත්ද, ඒ කුලයෝ බ්‍රහ්මයා සහිත වන්නෝ වෙති. මහණෙනි, යම් දරුවන්ගේ මවුපියෝ නිවසෙහි පුදනු ලබත්ද, ඒ කුලයෝ පූර්ව දේවතාවන් සහිත වන්නෝ වෙති. මහණෙනි, යම් දරුවන්ගේ මවුපියෝ නිවසෙහි පුදනු ලබත්ද, ඒ කුලයෝ පූර්වාචාර්යවරුන් සහිත වන්නෝ වෙති. මහණෙනි, යම් දරුවන්ගේ මවුපියෝ නිවසෙහි පුදනු ලබත්ද, ඒ කුලයෝ ආහුණෙය්‍ය (පිදිය යුත්තන්) සහිත වන්නෝ වෙති.”

‘‘‘Brahmā’ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. ‘Pubbadevatā’ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. ‘Pubbācariyā’ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. ‘Āhuneyyā’ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Taṃ kissa hetu? Bahukārā, bhikkhave, mātāpitaro puttānaṃ āpādakā posakā imassa lokassa dassetāro’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, ‘බ්‍රහ්මයා’ යනු මවුපියන්ට කියන නමකි. ‘පූර්ව දේවතාවෝ’ යනු මවුපියන්ට කියන නමකි. ‘පූර්වාචාර්යවරු’ යනු මවුපියන්ට කියන නමකි. ‘ආහුණෙය්‍ය’ යනු මවුපියන්ට කියන නමකි. ඒ මක්නිසාද යත්? මහණෙනි, මවුපියෝ දරුවන්ට බෙහෙවින් උපකාරී වෙති, ඔවුන්ව ආරක්ෂා කරති, පෝෂණය කරති, මේ ලෝකය පෙන්වා දෙන්නෝ වෙති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබෙයි –

‘‘Brahmāti mātāpitaro, pubbācariyāti vuccare;

Āhuneyyā ca puttānaṃ, pajāya anukampakā.

“දරුවන් කෙරෙහි අනුකම්පා ඇති මවුපියෝ ‘බ්‍රහ්මයා’ යැයි ද, ‘පූර්වාචාර්යවරු’ යැයි ද, දරුවන්ගේ ‘ආහුණෙය්‍ය’ පිරිස යැයි ද කියනු ලබති.”

‘‘Tasmā hi ne namasseyya, sakkareyya ca paṇḍito;

Annena atha pānena, vatthena sayanena ca;

Ucchādanena nhāpanena, pādānaṃ dhovanena ca.

“එබැවින් පණ්ඩිතයා ඔවුන්ට නමස්කාර කළ යුතුය, සත්කාර කළ යුතුය; ආහාර පානවලින් ද, වස්ත්‍ර හා සයනාසනවලින් ද, ශරීරය පිරිමැදීමෙන් හා නෑවීමෙන් ද, පාද සේදීමෙන් ද (උපස්ථාන කළ යුතුය).”

‘‘Tāya naṃ pāricariyāya, mātāpitūsu paṇḍitā;

Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti.

“මවුපියන්ට කරන ඒ උපස්ථානය නිසා, පණ්ඩිතයෝ ඔහුව මෙලොවදීම පසසති; ඔහු මිය ගොස් පරලොව ස්වර්ගයෙහි සතුටු වෙයි.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ.

මේ කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. හත්වැන්නයි.

8. Bahukārasuttaṃ

8. බහුකාර සූත්‍රය

107. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

107. මේ කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.

‘‘Bahukārā, bhikkhave, brāhmaṇagahapatikā tumhākaṃ ye vo paccupaṭṭhitā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. Tumhepi, bhikkhave, bahukārā brāhmaṇagahapatikānaṃ yaṃ nesaṃ dhammaṃ desetha ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Evamidaṃ, bhikkhave, aññamaññaṃ nissāya brahmacariyaṃ vussati oghassa nittharaṇatthāya sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකරින් නුඹලාට උපස්ථාන කරන්නා වූ බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ නුඹලාට බෙහෙවින් උපකාරී වෙති. මහණෙනි, නුඹලාත් ඒ බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන්ට බෙහෙවින් උපකාරී වෙති; ඒ මක්නිසාද යත් නුඹලා ඔවුන්ට මුල මැද අග යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ, සර්වසම්පූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාව (ධර්මය) දේශනා කරන බැවිනි. මහණෙනි, මෙසේ ගිහි පැවිදි දෙපිරිසම එකිනෙකාට උපකාරී වෙමින්, සංසාර ඕඝයෙන් එතෙර වීම පිණිසත්, දුකෙහි මනා කෙළවර කිරීම පිණිසත් මේ ශාසනික බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබෙයි –

‘‘Sāgārā [Pg.270] anagārā ca, ubho aññoññanissitā;

Ārādhayanti saddhammaṃ, yogakkhemaṃ anuttaraṃ.

“ගිහි පැවිදි දෙපිරිසම එකිනෙකා මත යැපෙමින්, උතුම් වූ සද්ධර්මය ද, අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේම සංඛ්‍යාත නිවන ද සාක්ෂාත් කරගනිති.”

‘‘Sāgāresu ca cīvaraṃ, paccayaṃ sayanāsanaṃ;

Anagārā paṭicchanti, parissayavinodanaṃ.

“පැවිදි උතුමෝ ගිහියන්ගෙන් උපද්‍රව දුරු කරගැනීම සඳහා සිවුරු, සෙසු පිරිකර හා සයනාසන පිළිගනිති.”

‘‘Sugataṃ pana nissāya, gahaṭṭhā gharamesino;

Saddahānā arahataṃ, ariyapaññāya jhāyino.

“සුගතයන් වහන්සේගේ ශාසනය ඇසුරු කොටගෙන, නිවෙස්වල වසමින් සම්පත් සොයන ගෘහස්ථයෝ, අර්හතුන් වහන්සේලා කෙරෙහි විශ්වාසය තබා, ආර්ය ප්‍රඥාවෙන් යුතුව ධ්‍යාන වඩති (කෙලෙස් තවති).”

‘‘Idha dhammaṃ caritvāna, maggaṃ sugatigāminaṃ;

Nandino devalokasmiṃ, modanti kāmakāmino’’ti.

“මෙහි (මෙම ශාසනයෙහි හෝ ජීවිතයෙහි) සුගතියට පමුණුවන මඟ වූ ධර්මය හැසිර, දෙව්ලොවට පැමිණ සතුටු වන්නා වූ ඔවුහු කැමති වස්තූන්ගෙන් යුක්තව ප්‍රමෝදයට පත් වෙති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි. අටවැනි සූත්‍රයයි.

9. Kuhasuttaṃ

9. කුහ සූත්‍රය

108. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

108. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ බව මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Ye keci, bhikkhave, bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā, na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā. Apagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā; na ca te imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti. Ye ca kho, bhikkhave, bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā, te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā. Anapagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā; te ca imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, යම් මහණ කෙනෙක් කෛරාටික වෙත් ද, දැඩි (තද) ගති ඇත්තෝ වෙත් ද, ප්‍රත්‍ය ලැබීම පිණිස චාටු බස් පවසන්නෝ වෙත් ද, කපටි ලක්ෂණ ඇත්තෝ වෙත් ද, උඩඟු වෙත් ද, අසමාහිත (නොසන්සුන්) වෙත් ද, මහණෙනි, ඒ මහණහු මාගේ ශ්‍රාවකයෝ නොවෙති. මහණෙනි, ඒ මහණහු මේ සද්ධර්ම විනයෙන් බැහැර වූවෝ වෙති. ඔවුහු මේ සද්ධර්ම විනයෙහි දියුණුවට, වර්ධනයට හෝ පෑදීමට (පැතිරීමට) පත් නොවෙති. මහණෙනි, යම් මහණ කෙනෙක් කෛරාටික නොවෙත් ද, චාටු බස් පවසන්නෝ නොවෙත් ද, ප්‍රඥාවන්ත වෙත් ද, දැඩි ගති නැත්තෝ වෙත් ද, මැනවින් සමාහිත (සන්සුන්) වෙත් ද, මහණෙනි, ඒ මහණහුම මාගේ ශ්‍රාවකයෝ වෙති. මහණෙනි, ඒ මහණහු මේ සද්ධර්ම විනයෙන් බැහැර නොවූවෝ වෙති. ඔවුහු මේ සද්ධර්ම විනයෙහි දියුණුවට, වර්ධනයට හා පෑදීමට (පැතිරීමට) පත් වෙති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ.

‘‘Kuhā thaddhā lapā siṅgī, unnaḷā asamāhitā;

Na te dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite.

“කෛරාටික වූ, දැඩි ගති ඇති, චාටු බස් පවසන, කපටි ලක්ෂණ ඇති, උඩඟු වූ, අසමාහිත වූ යම් මහණ කෙනෙක් වෙත් ද, ඔවුහු සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ ධර්මයෙහි දියුණුවට පත් නොවෙති.”

‘‘Nikkuhā nillapā dhīrā, atthaddhā susamāhitā;

Te ve dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite’’ti.

“කෛරාටික නොවන, චාටු බස් නොපවසන, ප්‍රඥාවන්ත වූ, දැඩි ගති නැති, මැනවින් සමාහිත වූ යම් මහණ කෙනෙක් වෙත් ද, ඔවුහු ඒකාන්තයෙන් ම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ ධර්මයෙහි දියුණුවට පත් වෙති.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි. නවවැනි සූත්‍රයයි.

10. Nadīsotasuttaṃ

10. නදීසෝත සූත්‍රය

109. Vuttañhetaṃ [Pg.271] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

109. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ බව මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso nadiyā sotena ovuyheyya piyarūpasātarūpena. Tamenaṃ cakkhumā puriso tīre ṭhito disvā evaṃ vadeyya – ‘kiñcāpi kho tvaṃ, ambho purisa, nadiyā sotena ovuyhasi piyarūpasātarūpena, atthi cettha heṭṭhā rahado saūmi sāvaṭṭo sagaho sarakkhaso yaṃ tvaṃ, ambho purisa, rahadaṃ pāpuṇitvā maraṇaṃ vā nigacchasi maraṇamattaṃ vā dukkha’nti. Atha kho so, bhikkhave, puriso tassa purisassa saddaṃ sutvā hatthehi ca pādehi ca paṭisotaṃ vāyameyya.

“මහණෙනි, යම් සේ පුරුෂයෙක් ප්‍රිය ස්වභාවය හා මිහිරි ස්වභාවය ඇති ගංගා ප්‍රවාහයෙහි පහළට ගසාගෙන යන්නේ ද, ඉවුරෙහි සිටි ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් ඔහුව දැක මෙසේ පවසන්නේය. ‘එම්බා පුරුෂය, ඔබ ප්‍රිය ස්වභාවය හා මිහිරි ස්වභාවය ඇති ගංගා ප්‍රවාහයෙහි පහළට ගසාගෙන ගිය ද, මෙහි පහළ රළ සහිත, දිය සුළි සහිත, මිනී කන මසුන් සහිත, රක්ෂසයන් සහිත ගැඹුරු විලක් ඇත්තේය. එම්බා පුරුෂය, ඔබ ඒ විලට පැමිණ මරණයට හෝ මරණය හා සමාන දුකකට පත් වන්නෙහිය.’ මහණෙනි, එවිට ඒ පුරුෂයා අර පුරුෂයාගේ වචනය අසා දෑතින් හා දෙපා වෙහෙසා උඩුගං බලා පිහිනීමට උත්සාහ කරන්නේය.”

‘‘Upamā kho me ayaṃ, bhikkhave, katā atthassa viññāpanāya. Ayaṃ cettha attho – ‘nadiyā soto’ti kho, bhikkhave, taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ.

“මහණෙනි, අර්ථය අවබෝධ කරවීම පිණිස මා විසින් මේ උපමාව කරන ලදී. මෙහි අර්ථය මෙයයි: ‘ගංගා ප්‍රවාහය’ යනු තෘෂ්ණාවට නමකි.”

‘‘‘Piyarūpaṃ sātarūpa’nti kho, bhikkhave, channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ.

“‘ප්‍රිය ස්වභාවය හා මිහිරි ස්වභාවය’ යනු සය වැදෑරුම් ආධ්‍යාත්මික ආයතනයන්ට නමකි.”

‘‘‘Heṭṭhā rahado’ti kho, bhikkhave, pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ adhivacanaṃ;

‘‘‘Ūmibhaya’nti kho, bhikkhave, kodhupāyāsassetaṃ adhivacanaṃ;

‘‘‘Āvaṭṭa’nti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ;

‘‘‘Gaharakkhaso’ti kho, bhikkhave, mātugāmassetaṃ adhivacanaṃ;

‘‘‘Paṭisoto’ti kho, bhikkhave, nekkhammassetaṃ adhivacanaṃ;

‘‘‘Hatthehi ca pādehi ca vāyāmo’ti kho, bhikkhave, vīriyārambhassetaṃ adhivacanaṃ;

“මහණෙනි, ‘පහළ ඇති ගැඹුරු විල’ යනු ඕරම්භාගීය සංයෝජන පහට නමකි. මහණෙනි, ‘රළ බිය’ යනු ක්‍රෝධයට හා දැඩි පීඩාවට (උපායාසයට) නමකි. මහණෙනි, ‘දිය සුළිය’ යනු පස්කම් ගුණයන්ට නමකි. මහණෙනි, ‘මිනී කන මසුන් හා රක්ෂසයන්’ යනු මාතෘගාමයාට (ස්ත්‍රීන්ට) නමකි. මහණෙනි, ‘උඩුගං බලා යෑම’ යනු නෛෂ්ක්‍රම්‍යයට නමකි. මහණෙනි, ‘දෑතින් හා දෙපයින් කරන උත්සාහය’ යනු වීර්යය ආරම්භ කිරීමට නමකි.”

‘‘‘Cakkhumā puriso tīre ṭhitoti kho, bhikkhave, tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ arahato sammāsambuddhassā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

“මහණෙනි, ‘ඉවුරෙහි සිටි ඇස් ඇති පුරුෂයා’ යනු අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේට නමකි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ.”

‘‘Sahāpi [Pg.272] dukkhena jaheyya kāme, yogakkhemaṃ āyatiṃ patthayāno;

Sammappajāno suvimuttacitto, vimuttiyā phassaye tattha tattha;

Sa vedagū vūsitabrahmacariyo, lokantagū pāragatoti vuccatī’’ti.

“මතු යෝගක්ඛේම වූ (සතර යෝගයන්ගෙන් මිදුණු) නිවන පතන්නා වූ යෝගී පුරුෂයා, දුකක් විඳිමින් වුව ද කාමයන් අත්හළ යුතුය. මැනවින් ප්‍රඥාවන්ත වූ, මැනවින් මිදුණු සිත් ඇති ඔහු ඒ ඒ තැන්හි නිවන ස්පර්ශ කරන්නේය. ඔහු චතුරාර්ය සත්‍යය දත්තෙක් (වේදගූ), වැස නිම කළ බඹසර ඇත්තෙක්, ලෝකයාගේ කෙළවරට (දුකේ අවසානයට) ගියෙක් සහ එතෙර වූවෙක් යැයි කියනු ලැබේ.”

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි. දසවැනි සූත්‍රයයි.

11. Carasuttaṃ

11. චර සූත්‍රය

110. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

110. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ බව මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි.

‘‘Carato cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Carampi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnavīriyoti vuccati.

“මහණෙනි, සක්මන් කරන (ඇවිදින) මහණකුට වුව ද, කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී ද, ඉදින් ඒ මහණ තෙමේ එය ඉවසා ද, එය අත්නොහරී ද, එය දුරු නොකරයි ද, එය නැති නොකරයි ද, එය අභාවයට පත් නොකරයි ද, මහණෙනි, ඇවිදින නමුත් මෙබඳු මහණ තෙමේ ‘කෙලෙස් තවන වීරිය නැත්තෙක්’, ‘පාපයට බිය නැත්තෙක්’, ‘සෑම කල්හිම අලසයෙක්’, ‘හීන වූ වීරිය ඇත්තෙක්’ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Ṭhitassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṃ gameti. Ṭhitopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnavīriyoti vuccati.

“මහණෙනි, සිටගෙන සිටින මහණකුට වුව ද, කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී ද, ඉදින් ඒ මහණ තෙමේ එය ඉවසා ද, එය අත්නොහරී ද, එය දුරු නොකරයි ද, එය නැති නොකරයි ද, එය අභාවයට පත් නොකරයි ද, මහණෙනි, සිටගෙන සිටින නමුත් මෙබඳු මහණ තෙමේ ‘කෙලෙස් තවන වීරිය නැත්තෙක්’, ‘පාපයට බිය නැත්තෙක්’, ‘සෑම කල්හිම අලසයෙක්’, ‘හීන වූ වීරිය ඇත්තෙක්’ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Nisinnassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṃ gameti. Nisinnopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnavīriyoti vuccati.

“මහණෙනි, හිඳගෙන සිටින මහණකුට වුව ද, කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී ද, ඉදින් ඒ මහණ තෙමේ එය ඉවසා ද, එය අත්නොහරී ද, එය දුරු නොකරයි ද, එය නැති නොකරයි ද, එය අභාවයට පත් නොකරයි ද, මහණෙනි, හිඳගෙන සිටින නමුත් මෙබඳු මහණ තෙමේ ‘කෙලෙස් තවන වීරිය නැත්තෙක්’, ‘පාපයට බිය නැත්තෙක්’, ‘සෑම කල්හිම අලසයෙක්’, ‘හීන වූ වීරිය ඇත්තෙක්’ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Sayānassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno jāgarassa uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu adhivāseti [Pg.273] nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṃ gameti. Sayānopi, bhikkhave, bhikkhu jāgaro evaṃbhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnavīriyoti vuccati.

“මහණෙනි, අවදියෙන් සැතපී සිටින මහණකුට වුව ද, කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී ද, ඉදින් ඒ මහණ තෙමේ එය ඉවසා ද, එය අත්නොහරී ද, එය දුරු නොකරයි ද, එය නැති නොකරයි ද, එය අභාවයට පත් නොකරයි ද, මහණෙනි, අවදියෙන් සැතපී සිටින නමුත් මෙබඳු මහණ තෙමේ ‘කෙලෙස් තවන වීරිය නැත්තෙක්’, ‘පාපයට බිය නැත්තෙක්’, ‘සෑම කල්හිම අලසයෙක්’, ‘හීන වූ වීරිය ඇත්තෙක්’ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Carato cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Carampi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati.

“මහණෙනි, සක්මන් කරන මහණකුට කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී ද, ඉදින් ඒ මහණ තෙමේ එය නොඉවසා ද, එය අත්හරී ද, දුරු කරයි ද, නැති කරයි ද, අභාවයට පත් කරයි ද, මහණෙනි, ඇවිදින නමුත් මෙබඳු මහණ තෙමේ ‘කෙලෙස් තවන වීරිය ඇත්තෙක්’, ‘පාපයට බිය ඇත්තෙක්’, ‘සෑම කල්හිම පටන් ගත් වීරිය ඇත්තෙක්’, ‘නිවනට යොමු කළ සිත් ඇත්තෙක්’ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Ṭhitassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Ṭhitopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati.

“මහණෙනි, සිටගෙන සිටින මහණකුට කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී ද, ඉදින් ඒ මහණ තෙමේ එය නොඉවසා ද, එය අත්හරී ද, දුරු කරයි ද, නැති කරයි ද, අභාවයට පත් කරයි ද, මහණෙනි, සිටගෙන සිටින නමුත් මෙබඳු මහණ තෙමේ ‘කෙලෙස් තවන වීරිය ඇත්තෙක්’, ‘පාපයට බිය ඇත්තෙක්’, ‘සෑම කල්හිම පටන් ගත් වීරිය ඇත්තෙක්’, ‘නිවනට යොමු කළ සිත් ඇත්තෙක්’ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘Nisinnassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Nisinnopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati.

මහණෙනි, හිඳගෙන සිටින මහණෙකුට කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී නම්, මහණෙනි, ඒ මහණ තෙමේ ඒ විතර්කයන් නොඉවසයි නම්, ප්‍රහීණ කරයි නම්, බැහැර කරයි නම්, නැති කර දමයි නම්, නැවත හට නොගන්නා තත්ත්වයට පත් කරයි නම්; මහණෙනි, මෙබඳු වූ, හිඳගෙන සිටින මහණා පවා කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, පවට බිය ඇති, නිරන්තරයෙන්ම පවත්වන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට මෙහෙයවන ලද සිත් ඇති කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ.

‘‘Sayānassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno jāgarassa uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Sayānopi, bhikkhave, bhikkhu jāgaro evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

මහණෙනි, නිදි වරා අවදිව වැතිර සිටින මහණෙකුට කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී නම්, මහණෙනි, ඒ මහණ තෙමේ ඒ විතර්කයන් නොඉවසයි නම්, ප්‍රහීණ කරයි නම්, බැහැර කරයි නම්, නැති කර දමයි නම්, නැවත හට නොගන්නා තත්ත්වයට පත් කරයි නම්; මහණෙනි, මෙබඳු වූ, අවදිව වැතිර සිටින මහණා පවා කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, පවට බිය ඇති, නිරන්තරයෙන්ම පවත්වන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට මෙහෙයවන ලද සිත් ඇති කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මෙය (ගාථාව) මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Caraṃ vā yadi vā tiṭṭhaṃ, nisinno uda vā sayaṃ;

Yo vitakkaṃ vitakketi, pāpakaṃ gehanissitaṃ.

ඇවිදින විට හෝ සිටගෙන සිටින විට හෝ හිඳගෙන සිටින විට හෝ වැතිර සිටින විට හෝ, යමෙක් ගිහි ජීවිතය ඇසුරු කළ (කාමයන් ඇසුරු කළ) ලාමක වූ අකුසල් විතර්කයක් කල්පනා කරයිද;

‘‘Kummaggaṃ paṭipanno so, mohaneyyesu mucchito;

Abhabbo tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhimuttamaṃ.

හෙතෙමේ වැරදි මඟට පිළිපන්නෙකි, මුළා කරවන සුළු අරමුණුවල ඇලී ගියෙකි. මෙබඳු වූ මහණා උතුම් වූ සම්බෝධිය (අර්හත් මාර්ග ඥානය) අවබෝධ කර ගැනීමට නුසුදුස්සෙකි.

‘‘Yo [Pg.274] ca caraṃ vā tiṭṭhaṃ vā, nisinno uda vā sayaṃ;

Vitakkaṃ samayitvāna, vitakkūpasame rato;

Bhabbo so tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhimuttama’’nti.

යමෙක් ඇවිදින විට හෝ සිටගෙන සිටින විට හෝ හිඳගෙන සිටින විට හෝ වැතිර සිටින විට හෝ, විතර්කයන් සංසිඳුවාගෙන විතර්ක සංසිඳුවීමෙහි (නිවනෙහි) ඇලුනේ වේද; මෙබඳු වූ ඒ මහණා උතුම් වූ සම්බෝධිය අවබෝධ කර ගැනීමට සුදුස්සෙකි.

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Ekādasamaṃ.

මේ කරුණද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා හට ඇසුණි. (එකොළොස්වන සූත්‍රයයි.)

12. Sampannasīlasuttaṃ

12. සම්පන්නසීල සූත්‍රය

111. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

111. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදැයි මා හට මෙසේ ඇසුණි.

‘‘Sampannasīlā, bhikkhave, viharatha sampannapātimokkhā; pātimokkhasaṃvarasaṃvutā viharatha ācāragocarasampannā aṇumattesu vajjesu bhayadassāvino; samādāya sikkhatha sikkhāpadesu.

මහණෙනි, සිල්වත් ව වාසය කරව්, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලයෙන් යුක්ත ව වාසය කරව්. ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් සංවර වූවාහු, ආචාර ගෝචර දෙකෙන් යුක්ත වූවාහු, අල්ප වූ වරදෙහි පවා බිය දකිමින් ශික්ෂා පදයන්හි සමාදන් ව හික්මෙව්.

‘‘Sampannasīlānaṃ vo, bhikkhave, viharataṃ sampannapātimokkhānaṃ pātimokkhasaṃvarasaṃvutānaṃ viharataṃ ācāragocarasampannānaṃ aṇumattesu vajjesu bhayadassāvīnaṃ samādāya sikkhataṃ sikkhāpadesu kimassa uttari karaṇīyaṃ ?

මහණෙනි, සිල්වත් ව, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලයෙන් යුක්ත ව වාසය කරන, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් සංවර වූ, ආචාර ගෝචර දෙකෙන් යුක්ත වූ, අල්ප වූ වරදෙහි පවා බිය දකිමින් ශික්ෂා පදයන්හි සමාදන් ව හික්මෙන තොපට මීට වඩා ඉහළින් කළ යුතු වෙනත් කුමක් ඇද්ද?

‘‘Carato cepi, bhikkhave, bhikkhuno bhijjhā vigatā hoti, byāpādo vigato hoti, thinamiddhaṃ vigataṃ hoti, uddhaccakukkuccaṃ vigataṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti, āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Carampi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati.

මහණෙනි, ඇවිදින මහණෙකුගේ අභිධ්‍යාව පහව ගියේ නම්, ව්‍යාපාදය පහව ගියේ නම්, ථීනමිද්ධය පහව ගියේ නම්, උද්ධච්චකුක්කුච්චය පහව ගියේ නම්, විචිකිච්ඡාව ප්‍රහීණ වූයේ නම්, නොපසුබට වීර්යය පවත්වන ලද්දේ නම්, මුළා නොවූ සිහිය එළඹ සිටියේ නම්, කය සංසිඳී නොකැලඹී පවතී නම්, සිත සමාධිගත ව එකඟ වී පවතී නම්; මහණෙනි, මෙබඳු වූ, ඇවිදින මහණා පවා කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, පවට බිය ඇති, නිරන්තරයෙන්ම පවත්වන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට මෙහෙයවන ලද සිත් ඇති කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ.

‘‘Ṭhitassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno abhijjhā vigatā hoti byāpādo…pe… thinamiddhaṃ… uddhaccakukkuccaṃ… vicikicchā pahīnā hoti, āraddhaṃ hoti [Pg.275] vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Ṭhitopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati.

මහණෙනි, සිටගෙන සිටින මහණෙකුගේ අභිධ්‍යාව පහව ගියේ නම්, ව්‍යාපාදය... (පෙ)... ථීනමිද්ධය... උද්ධච්චකුක්කුච්චය... විචිකිච්ඡාව ප්‍රහීණ වූයේ නම්, නොපසුබට වීර්යය පවත්වන ලද්දේ නම්, මුළා නොවූ සිහිය එළඹ සිටියේ නම්, කය සංසිඳී නොකැලඹී පවතී නම්, සිත සමාධිගත ව එකඟ වී පවතී නම්; මහණෙනි, මෙබඳු වූ, සිටගෙන සිටින මහණා පවා කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, පවට බිය ඇති, නිරන්තරයෙන්ම පවත්වන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට මෙහෙයවන ලද සිත් ඇති කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ.

‘‘Nisinnassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno abhijjhā vigatā hoti, byāpādo…pe… thinamiddhaṃ… uddhaccakukkuccaṃ… vicikicchā pahīnā hoti, āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Nisinnopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati.

මහණෙනි, හිඳගෙන සිටින මහණෙකුගේ අභිධ්‍යාව පහව ගියේ නම්, ව්‍යාපාදය... (පෙ)... ථීනමිද්ධය... උද්ධච්චකුක්කුච්චය... විචිකිච්ඡාව ප්‍රහීණ වූයේ නම්, නොපසුබට වීර්යය පවත්වන ලද්දේ නම්, මුළා නොවූ සිහිය එළඹ සිටියේ නම්, කය සංසිඳී නොකැලඹී පවතී නම්, සිත සමාධිගත ව එකඟ වී පවතී නම්; මහණෙනි, මෙබඳු වූ, හිඳගෙන සිටින මහණා පවා කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, පවට බිය ඇති, නිරන්තරයෙන්ම පවත්වන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට මෙහෙයවන ලද සිත් ඇති කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ.

‘‘Sayānassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno jāgarassa abhijjhā vigatā hoti byāpādo…pe… thinamiddhaṃ… uddhaccakukkuccaṃ… vicikicchā pahīnā hoti, āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Sayānopi, bhikkhave, bhikkhu jāgaro evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

මහණෙනි, නිදි වරා අවදිව වැතිර සිටින මහණෙකුගේ අභිධ්‍යාව පහව ගියේ නම්, ව්‍යාපාදය... (පෙ)... ථීනමිද්ධය... උද්ධච්චකුක්කුච්චය... විචිකිච්ඡාව ප්‍රහීණ වූයේ නම්, නොපසුබට වීර්යය පවත්වන ලද්දේ නම්, මුළා නොවූ සිහිය එළඹ සිටියේ නම්, කය සංසිඳී නොකැලඹී පවතී නම්, සිත සමාධිගත ව එකඟ වී පවතී නම්; මහණෙනි, මෙබඳු වූ, අවදිව වැතිර සිටින මහණා පවා කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, පවට බිය ඇති, නිරන්තරයෙන්ම පවත්වන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට මෙහෙයවන ලද සිත් ඇති කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මෙය (ගාථාව) මෙසේ කියනු ලැබේ:

‘‘Yataṃ care yataṃ tiṭṭhe, yataṃ acche yataṃ saye;

Yataṃ samiñjaye bhikkhu, yatamenaṃ pasāraye.

වීර්යයෙන් යුක්ත ව ඇවිදින්නේ නම්, වීර්යයෙන් යුක්ත ව සිටින්නේ නම්, වීර්යයෙන් යුක්ත ව හිඳින්නේ නම්, වීර්යයෙන් යුක්ත ව වැතිරෙන්නේ නම්, මහණ තෙමේ වීර්යයෙන් යුක්ත ව තම අත් පා හකුළන්නේ නම්, වීර්යයෙන් යුක්ත ව අත් පා දිග හරින්නේ නම්;

‘‘Uddhaṃ tiriyaṃ apācīnaṃ, yāvatā jagato gati;

Samavekkhitā ca dhammānaṃ, khandhānaṃ udayabbayaṃ.

ඉහළ ද, සතර දිශාවෙහි ද, පහළ ද, ලෝකයේ යම් තාක් ගතියක් ඇද්ද, ඒ සියලු තැන්හි ස්කන්ධ ධර්මයන්ගේ හටගැනීම හා විනාශය මැනවින් දකින්නේ නම්;

‘‘Evaṃ vihārimātāpiṃ, santavuttimanuddhataṃ;

Cetosamathasāmīciṃ, sikkhamānaṃ sadā sataṃ;

Satataṃ pahitattoti, āhu bhikkhuṃ tathāvidha’’nti.

මෙලෙස වාසය කරන, කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, ශාන්ත පැවැත්මක් ඇති, නොකැලඹුණු, සිතේ සන්සුන් බව පිණිස වූ අනුලෝම ප්‍රතිපදාවෙහි හික්මෙන, හැමකල්හි සිහියෙන් යුක්ත වූ, නිරන්තරයෙන් නිවනට මෙහෙයවූ සිත් ඇති මෙබඳු මහණා ගැන බුදුවරු වදාරති.

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dvādasamaṃ.

මේ කරුණද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා හට ඇසුණි. (දොළොස්වන සූත්‍රයයි.)

13. Lokasuttaṃ

13. ලෝක සූත්‍රය

112. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ –

112. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදැයි මා හට මෙසේ ඇසුණි.

‘‘Loko, bhikkhave, tathāgatena abhisambuddhoः lokasmā tathāgato visaṃyutto. Lokasamudayo, bhikkhave, tathāgatena abhisambuddho [Pg.276]ः lokasamudayo tathāgatassa pahīno. Lokanirodho, bhikkhave, tathāgatena abhisambuddhoः lokanirodho tathāgatassa sacchikato. Lokanirodhagāminī paṭipadā, bhikkhave, tathāgatena abhisambuddhāः lokanirodhagāminī paṭipadā tathāgatassa bhāvitā.

මහණෙනි, ලෝකය (දුක්ඛ සත්‍යය) තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදී. තථාගතයන් වහන්සේ ලෝකයෙන් නිදහස් වූ සේක. මහණෙනි, ලෝක සමුදය (සමුදය සත්‍යය) තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදී. තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ලෝක සමුදය ප්‍රහීණ කරන ලදී. මහණෙනි, ලෝක නිරෝධය (නිරෝධ සත්‍යය) තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදී. තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ලෝක නිරෝධය සාක්ෂාත් කරන ලදී. මහණෙනි, ලෝක නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව (මාර්ග සත්‍යය) තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදී. තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ලෝක නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව වඩන ලදී.

‘‘Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā yasmā taṃ tathāgatena abhisambuddhaṃ, tasmā tathāgatoti vuccati.

මහණෙනි, දෙවියන්, මරුන්, බ්‍රහ්මයන් සහිත වූ ලෝකයෙහි ද, මහණ බමුණන් සහිත වූ ප්‍රජාවෙහි ද, දෙවි මිනිසුන් සහිත ලෝකයෙහි ද, යමක් දකින ලද ද, අසන ලද ද, ස්පර්ශ කරන ලද ද, දැනගන්නා ලද ද, පමුණුවා ගන්නා ලද ද, සොයන ලද ද, සිතින් විමසන ලද ද; ඒ සියල්ල තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදී. එබැවින් 'තථාගත' යයි කියනු ලැබේ.

‘‘Yañca, bhikkhave, rattiṃ tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, yañca rattiṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, yaṃ etasmiṃ antare bhāsati lapati niddisati, sabbaṃ taṃ tatheva hoti no aññathā, tasmā tathāgatoti vuccati.

මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ යම් රැයක අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කළ සේක් ද, යම් රැයක අනුපාදිශේෂ නිබ්බාන ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පෑ සේක් ද, මේ අතර කාලයෙහි යමක් වදාළේ ද, ප්‍රකාශ කළේ ද, පෙන්වා දුන්නේ ද, ඒ සියල්ල එලෙසම වෙයි, වෙනස් අයුරකින් සිදු නොවේ. එබැවින් 'තථාගත' යයි කියනු ලැබේ.

‘‘Yathāvādī, bhikkhave, tathāgato tathākārī, yathākārī tathāvādī, iti yathāvādī tathākārī yathākārī tathāvādī, tasmā tathāgatoti vuccati.

මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ යම් සේ පවසන සේක් ද, එලෙසම කරන සේක. යම් සේ කරන සේක් ද, එලෙසම පවසන සේක. මෙලෙස පවසන පරිදිම කරන බැවින් ද, කරන පරිදිම පවසන බැවින් ද 'තථාගත' යයි කියනු ලැබේ.

‘‘Sadevake, bhikkhave, loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya tathāgato abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī, tasmā tathāgatoti vuccatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati –

"මහණෙනි, දෙවියන් සහිත වූ, මාරයන් සහිත වූ, බ්‍රහ්මයන් සහිත වූ මේ ලෝකයෙහි ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් සහිත වූ, දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ මේ ප්‍රජාවෙහි ද තථාගතයන් වහන්සේ සියල්ල අභිබවා සිටින සේක, කිසිවෙකු විසින් අභිබවා යා නොහැකි සේක, ඒකාන්තයෙන්ම (සත්‍යය) දක්නා සේක, වසවර්තී (තම වසඟයෙහි පවත්වන) සේක. එබැවින් 'තථාගත' යයි කියනු ලැබේ." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ –

‘‘Sabbalokaṃ abhiññāya, sabbaloke yathātathaṃ;

Sabbalokavisaṃyutto, sabbaloke anūpayo.

"සකල ලෝකයම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මුළු ලොවෙහිම යථා ස්වභාවය අවබෝධ කොට, සියලු ලෝකයෙන් වෙන්වූ සේක, මුළු ලොවෙහිම කිසිවක (තණ්හා දිට්ඨිවලින්) නොඇලෙන සේක."

‘‘Sa ve sabbābhibhū dhīro, sabbaganthappamocano;

Phuṭṭhāssa paramā santi, nibbānaṃ akutobhayaṃ.

"උන්වහන්සේ ඒකාන්තයෙන්ම සියල්ල මැඩපැවැත්වූ, ධෛර්යවන්ත වූ, සියලු කෙලෙස් ගැටවලින් මිදුණු සේක. උන්වහන්සේ විසින් උතුම් ශාන්තිය වූ, අභයදායක වූ (බිය රහිත) නිවන ස්පර්ශ කරන ලදී (අවබෝධ කරන ලදී)."

‘‘Esa khīṇāsavo buddho, anīgho chinnasaṃsayo;

Sabbakammakkhayaṃ patto, vimutto upadhisaṅkhaye.

"ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, දුක් රහිත වූ, සැක සිඳලූ මේ බුදුරජාණන් වහන්සේ සියලු කර්මයන්ගේ ක්ෂය වීමට පැමිණ, උපධීන් ක්ෂය වූ නිවනෙහි (විමුක්තියෙන්) මිදුණු සේක."

‘‘Esa [Pg.277] so bhagavā buddho, esa sīho anuttaro;

Sadevakassa lokassa, brahmacakkaṃ pavattayi.

"මේ ඒ භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේය, මේ අනුත්තර වූ සිංහ රාජයාණන් වහන්සේය. උන්වහන්සේ දෙවියන් සහිත ලෝකයා උදෙසා උතුම් වූ ධර්ම චක්‍රය පැවැත්වූ සේක."

‘‘Iti devā manussā ca, ye buddhaṃ saraṇaṃ gatā;

Saṅgamma taṃ namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ.

"මෙසේ බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ ගිය යම් දෙවි කෙනෙක් හෝ මිනිස් කෙනෙක් වෙත්ද, ඔවුහු රැස්වී මහානුභාව සම්පන්න වූ, විශාරද (බිය රහිත) වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර කරති."

‘‘Danto damayataṃ seṭṭho, santo samayataṃ isi;

Mutto mocayataṃ aggo, tiṇṇo tārayataṃ varo.

"දමනය වූවන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ දමනය වූ තැනැත්තාණන් වහන්සේය. ශාන්ත වූවන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ශාන්ත වූ සෘෂිවරයාණන් වහන්සේය. මිදුණවුන් අතර අග්‍ර වූ මිදුණු තැනැත්තාණන් වහන්සේය. සසරින් එතෙර වූවන් අතර උතුම් වූ එතෙර වූ තැනැත්තාණන් වහන්සේය."

‘‘Iti hetaṃ namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ;

Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi te paṭipuggalo’’ti.

"මෙසේ මහානුභාව සම්පන්න වූ, විශාරද වූ උන්වහන්සේට නමස්කාර කරති. 'දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි ඔබ වහන්සේට සමාන පුද්ගලයෙකු නැත' යයි පවසමින් (නමස්කාර කරති)."

Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Terasamaṃ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මවිසින් අසන ලදී. දහතුන්වැනි සූත්‍රයයි.

Catukkanipāto niṭṭhito.

චතුක්ක නිපාතය නිමාවට පත් විය.

Tassuddānaṃ –

එහි උද්දානය (සූත්‍ර නාමාවලිය) මෙසේය –

Brāhmaṇasulabhā jānaṃ, samaṇasīlā taṇhā brahmā;

Bahukārā kuhapurisā, cara sampanna lokena terasāti.

බ්‍රාහ්මණසූත්‍රය, සුලභසූත්‍රය, ජානංසූත්‍රය, සමණසූත්‍රය, සීලසූත්‍රය, තණ්හාසූත්‍රය, බ්‍රහ්මසූත්‍රය, බහුකාරසූත්‍රය, කුහසූත්‍රය, පුරිසසූත්‍රය, චරසූත්‍රය, සම්පන්නසූත්‍රය සහ ලෝකසූත්‍රය යන දහතුනයි.

Suttasaṅgaho –

සූත්‍ර සංග්‍රහය –

Sattavisekanipātaṃ, dukkaṃ bāvīsasuttasaṅgahitaṃ;

Samapaññāsamathatikaṃ, terasa catukkañca iti yamidaṃ.

ඒකක නිපාතය සූත්‍ර විසි හතකි, දුක නිපාතය සූත්‍ර විසි දෙකකින් සංග්‍රහ විය, තික නිපාතය හරියටම සූත්‍ර පනහකි, චතුක්ක නිපාතය සූත්‍ර දහතුනකි. මෙසේ යම් මේ සූත්‍ර ඇද්ද,

Dvidasuttarasuttasate, saṅgāyitvā samādahiṃsu purā;

Arahanto ciraṭṭhitiyā, tamāhu nāmena itivuttanti.

එක්සිය දොළහක් වූ සූත්‍රයන් පෙර රහතන් වහන්සේලා ශාසනයේ චිරස්ථිතිය උදෙසා සංගායනා කොට මනාව තැන්පත් කළ සේක. එය 'ඉතිවුත්තක' යන නාමයෙන් හැඳින්වූ සේක.

Itivuttakapāḷi niṭṭhitā.

ඉතිවුත්තක පාළිය නිමාවට පත් විය.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි
1 Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යක් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා! Khuddakanikāye ඛුද්දක නිකාය Itivuttakapāḷi ඉතිවුත්තක පාළි 1. Ekakanipāto 1. ඒකක නිපාතය 1. Paṭhamavaggo 1. පඨම වර්ගය 1. Lobhasuttaṃ 1. ලෝභ සූත්‍රය 1. Vuttañhetaṃ [Pg.195] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 1. මේ දේශනාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලද බව මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Ekadhammaṃ, bhikkhave, pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṃ ekadhammaṃ? Lobhaṃ, bhikkhave, ekadhammaṃ pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, එක් ධර්මයක් ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, ලෝභය නම් වූ ඒ එක් ධර්මය ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Yena lobhena luddhāse, sattā gacchanti duggatiṃ; Taṃ lobhaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino; Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti. “යම් ලෝභයකින් ඇලුණු සත්වයෝ දුගතියට යත්ද, විදර්ශනා වඩන්නෝ ඒ ලෝභය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කිරීම නිසා ඔවුහු නැවත කිසි කලෙකත් මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ. මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. පළමුවෙනි සූත්‍රයයි. 2. Dosasuttaṃ 2. දෝස සූත්‍රය 2. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 2. මේ දේශනාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලද බව මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Ekadhammaṃ, bhikkhave, pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṃ ekadhammaṃ? Dosaṃ, bhikkhave, ekadhammaṃ pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, එක් ධර්මයක් ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, දෝෂය නම් වූ ඒ එක් ධර්මය ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Yena [Pg.196] dosena duṭṭhāse, sattā gacchanti duggatiṃ; Taṃ dosaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino; Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti. “යම් දෝෂයකින් දූෂිත වූ සත්වයෝ දුගතියට යත්ද, විදර්ශනා වඩන්නෝ ඒ දෝෂය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කිරීම නිසා ඔවුහු නැවත කිසි කලෙකත් මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ. මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. දෙවෙනි සූත්‍රයයි. 3. Mohasuttaṃ 3. මෝහ සූත්‍රය 3. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 3. මේ දේශනාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලද බව මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Ekadhammaṃ, bhikkhave, pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṃ ekadhammaṃ? Mohaṃ, bhikkhave, ekadhammaṃ pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, එක් ධර්මයක් ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, මෝහය නම් වූ ඒ එක් ධර්මය ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Yena mohena mūḷhāse, sattā gacchanti duggatiṃ; Taṃ mohaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino; Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti. “යම් මෝහයකින් මුළා වූ සත්වයෝ දුගතියට යත්ද, විදර්ශනා වඩන්නෝ ඒ මෝහය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කිරීම නිසා ඔවුහු නැවත කිසි කලෙකත් මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ. මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. තුන්වෙනි සූත්‍රයයි. 4. Kodhasuttaṃ 4. කෝධ සූත්‍රය 4. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 4. මේ දේශනාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලද බව මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Ekadhammaṃ, bhikkhave, pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṃ ekadhammaṃ? Kodhaṃ, bhikkhave, ekadhammaṃ pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, එක් ධර්මයක් ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, කෝධය නම් වූ ඒ එක් ධර්මය ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Yena kodhena kuddhāse, sattā gacchanti duggatiṃ; Taṃ kodhaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino; Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti. “යම් කෝධයකින් කිපුණු සත්වයෝ දුගතියට යත්ද, විදර්ශනා වඩන්නෝ ඒ කෝධය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කිරීම නිසා ඔවුහු නැවත කිසි කලෙකත් මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ. මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. හතරවෙනි සූත්‍රයයි. 5. Makkhasuttaṃ 5. මක්ඛ සූත්‍රය 5. Vuttañhetaṃ [Pg.197] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 5. මේ දේශනාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලද බව මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Ekadhammaṃ, bhikkhave, pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṃ ekadhammaṃ? Makkhaṃ, bhikkhave, ekadhammaṃ pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, එක් ධර්මයක් ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, මක්ඛය නම් වූ ඒ එක් ධර්මය ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමීත්වය පිණිස ඇප වෙමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Yena makkhena makkhāse, sattā gacchanti duggatiṃ; Taṃ makkhaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino; Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti. “යම් මක්ඛයකින් (ගුණමකු බවින්) වෙළුණු සත්වයෝ දුගතියට යත්ද, විදර්ශනා වඩන්නෝ ඒ මක්ඛය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කිරීම නිසා ඔවුහු නැවත කිසි කලෙකත් මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ. මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. පස්වෙනි සූත්‍රයයි. 6. Mānasuttaṃ 6. මාන සූත්‍රය 6. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 6. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. ‘‘Ekadhammaṃ, bhikkhave, pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṃ ekadhammaṃ? Mānaṃ, bhikkhave, ekadhammaṃ pajahatha; ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, එක් ධර්මයක් ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමී භාවය පිණිස ඇප වන්නෙමි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, 'මානය' නමැති එක් ධර්මය ප්‍රහීණ කරවු. මම ඔබගේ අනාගාමී භාවය පිණිස ඇප වන්නෙමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Yena mānena mattāse, sattā gacchanti duggatiṃ; Taṃ mānaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino; Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti. “යම් මානයකින් මත්වූ සත්වයෝ දුර්ගතියට යන්නාහුද, ඒ මානය මනා කොට අවබෝධ කරගෙන විදර්ශනා වඩන්නෝ (එය) ප්‍රහීණ කරති. (මානය) ප්‍රහීණ කිරීමෙන් ඔවුහු කිසි කලෙකත් නැවත මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. හයවැනි සූත්‍රයයි. 7. Sabbapariññāsuttaṃ 7. සබ්බපරිඤ්ඤා සූත්‍රය 7. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 7. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. ‘‘Sabbaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ tattha cittaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Sabbañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ tattha cittaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, සියල්ල (ත්‍රිභූමක සංස්කාරයන්) වෙසෙස් ඥානයෙන් (අභිජානන) නොදන්නා වූ ද, පිරිසිඳ (පරිජානන) නොදන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා (විරාජනය නොකරන්නා) වූ ද, (ක්ලේශයන්) ප්‍රහීණ නොකරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වේ. මහණෙනි, සියල්ල වෙසෙස් ඥානයෙන් දන්නා වූ ද, පිරිසිඳ දන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා (විරාජනය කරන්නා) වූ ද, (ක්ලේශයන්) ප්‍රහීණ කරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Yo [Pg.198] sabbaṃ sabbato ñatvā, sabbatthesu na rajjati; Sa ve sabbapariññā so, sabbadukkhamupaccagā’’ti. “යමෙක් සියල්ල සෑම ආකාරයකින්ම දැනගෙන, සියලු දේ කෙරෙහි නොඇලේද, සියල්ල පිරිසිඳ දත් ඒ තැනැත්තා සැබවින්ම සියලු දුකෙන් එතෙර වූයේය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. හත්වැනි සූත්‍රයයි. 8. Mānapariññāsuttaṃ 8. මානපරිඤ්ඤා සූත්‍රය 8. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 8. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. ‘‘Mānaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ tattha cittaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Mānañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ tattha cittaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මානය වෙසෙස් ඥානයෙන් නොදන්නා වූ ද, පිරිසිඳ නොදන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා වූ ද, එය ප්‍රහීණ නොකරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වේ. මහණෙනි, මානය වෙසෙස් ඥානයෙන් දන්නා වූ ද, පිරිසිඳ දන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා වූ ද, එය ප්‍රහීණ කරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Mānupetā ayaṃ pajā, mānaganthā bhave ratā; Mānaṃ aparijānantā, āgantāro punabbhavaṃ. “මේ සත්ව ප්‍රජාව මානයෙන් යුක්ත වූවාය, මානය නමැති ගැටයෙන් බැඳී භවයෙහි ඇලුනාය. මානය පිරිසිඳ නොදන්නා ඔවුහු නැවත නැවතත් භවයට පැමිණෙන්නෝ වෙති. ‘‘Ye ca mānaṃ pahantvāna, vimuttā mānasaṅkhaye; Te mānaganthābhibhuno, sabbadukkhamupaccagu’’nti. යම් කෙනෙක් මානය ප්‍රහීණ කොට, මානය ක්ෂය වූ (නිර්වාණයෙහි) මිදුනාහු ද, මාන ගැටය මැඩපැවැත්වූ ඔවුහු සියලු දුකෙන් එතෙර වූහ.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. අටවැනි සූත්‍රයයි. 9. Lobhapariññāsuttaṃ 9. ලෝභපරිඤ්ඤා සූත්‍රය 9. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 9. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. ‘‘Lobhaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ tattha cittaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Lobhañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ tattha cittaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, ලෝභය වෙසෙස් ඥානයෙන් නොදන්නා වූ ද, පිරිසිඳ නොදන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා වූ ද, එය ප්‍රහීණ නොකරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වේ. මහණෙනි, ලෝභය වෙසෙස් ඥානයෙන් දන්නා වූ ද, පිරිසිඳ දන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා වූ ද, එය ප්‍රහීණ කරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Yena lobhena luddhāse, sattā gacchanti duggatiṃ; Taṃ lobhaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino; Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti. “යම් ලෝභයකින් ලොබ වූ (ඇලුණු) සත්වයෝ දුර්ගතියට යන්නාහුද, ඒ ලෝභය මනා කොට අවබෝධ කරගෙන විදර්ශනා වඩන්නෝ (එය) ප්‍රහීණ කරති. (ලෝභය) ප්‍රහීණ කිරීමෙන් ඔවුහු කිසි කලෙකත් නැවත මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. නවවැනි සූත්‍රයයි. 10. Dosapariññāsuttaṃ 10. දෝසපරිඤ්ඤා සූත්‍රය 10. Vuttañhetaṃ [Pg.199] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 10. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. ‘‘Dosaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ tattha cittaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Dosañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ tattha cittaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, දෝෂය වෙසෙස් ඥානයෙන් නොදන්නා වූ ද, පිරිසිඳ නොදන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා වූ ද, එය ප්‍රහීණ නොකරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වේ. මහණෙනි, දෝෂය වෙසෙස් ඥානයෙන් දන්නා වූ ද, පිරිසිඳ දන්නා වූ ද, එහි සිත නොඇලෙන්නා වූ ද, එය ප්‍රහීණ කරන්නා වූ ද තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Yena dosena duṭṭhāse, sattā gacchanti duggatiṃ; Taṃ dosaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino; Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti. “යම් දෝෂයකින් දුෂ්ට වූ සත්වයෝ දුර්ගතියට යන්නාහුද, ඒ දෝෂය මනා කොට අවබෝධ කරගෙන විදර්ශනා වඩන්නෝ (එය) ප්‍රහීණ කරති. (දෝෂය) ප්‍රහීණ කිරීමෙන් ඔවුහු කිසි කලෙකත් නැවත මේ ලෝකයට නොපැමිණෙති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී. මට මෙසේ ඇසුණි. දසවැනි සූත්‍රයයි. Paṭhamo vaggo niṭṭhito. පළමු වැනි වර්ගය අවසන් විය. Tassuddānaṃ – එහි උද්දානය (සාරාංශය) – Rāgadosā atha moho, kodhamakkhā mānaṃ sabbaṃ; Mānato rāgadosā puna dve, pakāsitā vaggamāhu paṭhamanti. රාග (ලෝභ), දෝෂ මෙන්ම මෝහය ද, කෝධ (ක්‍රෝධ), මක්ඛ (ගුණමකුකම), මානය සහ සබ්බ (සියල්ල) ද, මානයෙන් පසුව ලෝභ, දෝෂ යන තවත් (පරිඤ්ඤා) දෙකක් ද ප්‍රකාශ කරන ලදහ. මෙය පළමු වර්ගය යැයි කියනු ලැබේ. 2. Dutiyavaggo 2. දෙවැනි වර්ගය 1. Mohapariññāsuttaṃ 1. මෝහ පරිඥා සූත්‍රය 11. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 11. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Mohaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ tattha cittaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Mohañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ tattha cittaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මෝහය විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ නොකරන්නා වූ, පිරිසිඳ නොදන්නා වූ, එහි සිත නොඇලෙන්නට නොකරන්නා වූ, එය ප්‍රහීණ නොකරන්නා වූ තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වෙයි. මහණෙනි, මෝහය විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරන්නා වූ, පිරිසිඳ දන්නා වූ, එහි සිත නොඇලෙන්නට කරන්නා වූ, එය ප්‍රහීණ කරන්නා වූ තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වෙයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Yena mohena mūḷhāse, sattā gacchanti duggatiṃ; Taṃ mohaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino; Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti. “යම් මෝහයකින් මුළා වූ සත්ත්වයන් දුගතියට යන්නාහු ද, විදර්ශනා වඩන්නා වූ උතුමෝ ඒ මෝහය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කළා වූ ඔවුහු කිසි කලෙකත් නැවත මෙම ලෝකයට නොපැමිණෙන්නාහු ය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ. මෙම කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පළමුවන සූත්‍රයයි. 2. Kodhapariññāsuttaṃ 2. කෝධ පරිඥා සූත්‍රය 12. Vuttañhetaṃ [Pg.200] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 12. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Kodhaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ tattha cittaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Kodhañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ tattha cittaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, කෝපය විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ නොකරන්නා වූ, පිරිසිඳ නොදන්නා වූ, එහි සිත නොඇලෙන්නට නොකරන්නා වූ, එය ප්‍රහීණ නොකරන්නා වූ තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වෙයි. මහණෙනි, කෝපය විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරන්නා වූ, පිරිසිඳ දන්නා වූ, එහි සිත නොඇලෙන්නට කරන්නා වූ, එය ප්‍රහීණ කරන්නා වූ තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වෙයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Yena kodhena kuddhāse, sattā gacchanti duggatiṃ; Taṃ kodhaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino; Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti. “යම් කෝපයකින් කිපුණා වූ සත්ත්වයන් දුගතියට යන්නාහු ද, විදර්ශනා වඩන්නා වූ උතුමෝ ඒ කෝපය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කළා වූ ඔවුහු කිසි කලෙකත් නැවත මෙම ලෝකයට නොපැමිණෙන්නාහු ය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ. මෙම කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. දෙවන සූත්‍රයයි. 3.Makkhapariññāsuttaṃ 3. මක්ඛ පරිඥා සූත්‍රය 13. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 13. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Makkhaṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ tattha cittaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Makkhañca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ tattha cittaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, ගුණමකු බව (මක්ඛය) විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ නොකරන්නා වූ, පිරිසිඳ නොදන්නා වූ, එහි සිත නොඇලෙන්නට නොකරන්නා වූ, එය ප්‍රහීණ නොකරන්නා වූ තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වෙයි. මහණෙනි, ගුණමකු බව විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරන්නා වූ, පිරිසිඳ දන්නා වූ, එහි සිත නොඇලෙන්නට කරන්නා වූ, එය ප්‍රහීණ කරන්නා වූ තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වෙයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Yena makkhena makkhāse, sattā gacchanti duggatiṃ; Taṃ makkhaṃ sammadaññāya, pajahanti vipassino; Pahāya na punāyanti, imaṃ lokaṃ kudācana’’nti. “යම් ගුණමකු බවකින් (මක්ඛයෙන්) යුත් සත්ත්වයන් දුගතියට යන්නාහු ද, විදර්ශනා වඩන්නා වූ උතුමෝ ඒ මක්ඛය මැනවින් දැන ප්‍රහීණ කරති. එය ප්‍රහීණ කළා වූ ඔවුහු කිසි කලෙකත් නැවත මෙම ලෝකයට නොපැමිණෙන්නාහු ය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ. මෙම කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. තෙවන සූත්‍රයයි. 4. Avijjānīvaraṇasuttaṃ 4. අවිද්‍යා නීවරණ සූත්‍රය 14. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 14. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekanīvaraṇampi samanupassāmi yena nīvaraṇena nivutā pajā dīgharattaṃ sandhāvanti saṃsaranti yathayidaṃ, bhikkhave, avijjānīvaraṇaṃ. Avijjānīvaraṇena hi, bhikkhave, nivutā pajā dīgharattaṃ sandhāvanti saṃsarantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, යම් නීවරණයකින් වැසුණු සත්ත්වයන් බොහෝ කලක් සංසාරයේ සැරිසරන්නාහු ද, එවැනි වූ අවිද්‍යා නීවරණය හා සමාන වූ අන් එකදු නීවරණයක්වත් මම නොදකිමි. මහණෙනි, අවිද්‍යා නීවරණයෙන් වැසුණු සත්ත්වයන් බොහෝ කලක් සංසාරයේ සැරිසරන්නාහු ය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Natthañño [Pg.201] ekadhammopi, yenevaṃ nivutā pajā; Saṃsaranti ahorattaṃ, yathā mohena āvutā. “යම් සේ මෝහයෙන් වැසුණු සත්ත්වයන් දිවා රාත්‍රී සංසාරයේ සැරිසරන්නාහු ද, ඒ හා සමාන වූ අන් එකදු ධර්මයක්වත් නැත.” ‘‘Ye ca mohaṃ pahantvāna, tamokhandhaṃ padālayuṃ; Na te puna saṃsaranti, hetu tesaṃ na vijjatī’’ti. “යම් කෙනෙක් මෝහය ප්‍රහීණ කොට ඒ මෝහ අන්ධකාරය විනාශ කළාහු ද, ඔවුහු නැවත සංසාරයේ සැරිසරන්නේ නැත. ඔවුනට (සංසාර ගමනට) හේතුවක් විද්‍යමාන නොවේ.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ. මෙම කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. සිව්වන සූත්‍රයයි. 5. Taṇhāsaṃyojanasuttaṃ 5. තණ්හා සංයෝජන සූත්‍රය 15. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 15. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekasaṃyojanampi samanupassāmi yena saṃyojanena saṃyuttā sattā dīgharattaṃ sandhāvanti saṃsaranti yathayidaṃ, bhikkhave, taṇhāsaṃyojanaṃ. Taṇhāsaṃyojanena hi, bhikkhave, saṃyuttā sattā dīgharattaṃ sandhāvanti saṃsarantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, යම් සංයෝජනයකින් බැඳුණු සත්ත්වයන් බොහෝ කලක් සංසාරයේ සැරිසරන්නාහු ද, එවැනි වූ තණ්හා සංයෝජනය හා සමාන වූ අන් එකදු සංයෝජනයක්වත් මම නොදකිමි. මහණෙනි, තණ්හා සංයෝජනයෙන් බැඳුණු සත්ත්වයන් බොහෝ කලක් සංසාරයේ සැරිසරන්නාහු ය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṃsaraṃ; Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati. “තණ්හාව සහයකයා කොට ගත් සත්ත්වයා බොහෝ කලක් සංසාරයේ සැරිසරමින්, මේ භවය හෝ අන් භවයක් වූ සංසාරයෙන් එතෙර නොවෙයි.” ‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, taṇhaṃ dukkhassa sambhavaṃ; Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti. “තණ්හාව දුකේ උපත බවත්, එහි ඇති මෙම ආදීනවයත් දැන, තණ්හාවෙන් තොර වූ, උපාදාන රහිත වූ, සිහියෙන් යුත් භික්ෂුව (සංසාරයෙන් නික්ම) වාසය කරන්නේ ය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ. මෙම කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පස්වන සූත්‍රයයි. 6. Paṭhamasekhasuttaṃ 6. ප්‍රථම සේඛ සූත්‍රය 16. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 16. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Sekhassa, bhikkhave, bhikkhuno appattamānasassa anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānassa viharato ajjhattikaṃ aṅganti karitvā nāññaṃ ekaṅgampi samanupassāmi yaṃ evaṃ bahūpakāraṃ yathayidaṃ, bhikkhave, yoniso manasikāro. Yoniso, bhikkhave, bhikkhu manasi karonto akusalaṃ pajahati[Pg.202], kusalaṃ bhāvetī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, රහත් භාවයට පත් නොවූ, අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේම සංඛ්‍යාත නිවන පතන්නා වූ, හික්මෙන්නා වූ භික්ෂුවට ආධ්‍යාත්මික අංගයක් ලෙස යෝනිසෝ මනසිකාරය තරම් බොහෝ උපකාරී වන අන් එකදු අංගයක්වත් මම නොදකිමි. මහණෙනි, යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් යුතුව කටයුතු කරන භික්ෂුව අකුසල් ප්‍රහීණ කරයි, කුසල් වඩයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Yoniso manasikāro, dhammo sekhassa bhikkhuno; Natthañño evaṃ bahukāro, uttamatthassa pattiyā; Yoniso padahaṃ bhikkhu, khayaṃ dukkhassa pāpuṇe’’ti. ‘‘යෝනිසෝ මනසිකාරය නම් වූ ධර්මය, උත්තම අර්ථය වූ අර්හත් ඵලය ලැබීම පිණිස හික්මෙන (සේඛ) මහණෙකුට බොහෝ උපකාරී වේ. මේ හා සමාන වූ බොහෝ උපකාරී වන අන්‍ය ධර්මයක් නැත. යෝනිසෝ මනසිකාරයෙහි යෙදෙන මහණ තෙමේ සියලු දුක් කෙළවර කරවීම (නිවන) කරා පැමිණෙන්නේය.’’ Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම කරුණ වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. හයවැන්නයි. 7. Dutiyasekhasuttaṃ 7. දෙවන සේඛ සූත්‍රය 17. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 17. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Sekhassa, bhikkhave, bhikkhuno appattamānasassa anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānassa viharato bāhiraṃ aṅganti karitvā nāññaṃ ekaṅgampi samanupassāmi yaṃ evaṃ bahūpakāraṃ yathayidaṃ, bhikkhave, kalyāṇamittatā. Kalyāṇamitto, bhikkhave, bhikkhu akusalaṃ pajahati, kusalaṃ bhāvetī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – ‘‘මහණෙනි, අර්හත් ඵලය කරා නොපැමිණියා වූ, අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේමය (නිවන) පතමින් වෙසෙන සේඛ මහණෙකුට, බාහිර වූ කරුණු අතරින් කල්‍යාණ මිත්‍ර සේවනය තරම් බොහෝ උපකාරී වන අන් කිසිදු කරුණක් මම දකින්නේ නැත. මහණෙනි, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇති මහණ තෙමේ අකුසල් දුරු කරයි, කුසල් වඩයි.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Kalyāṇamitto yo bhikkhu, sappatisso sagāravo; Karaṃ mittānaṃ vacanaṃ, sampajāno patissato; Pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhaya’’nti. ‘‘යම් මහණෙක් කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකු ඇසුරු කරයි ද, ගෞරව සම්ප්‍රයුක්තව කීකරු බවින් යුක්ත වේ ද, කල්‍යාණ මිත්‍රයන්ගේ අවවාද පිළිපදියි ද, මනා නුවණින් හා සිහියෙන් යුක්ත වේ ද, ඔහු අනුපිළිවෙලින් සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීම (අරහත්වය) කරා පැමිණෙන්නේය.’’ Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම කරුණ වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. හත්වැන්නයි. 8. Saṅghabhedasuttaṃ 8. සංඝභේද සූත්‍රය 18. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 18. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Ekadhammo, bhikkhave, loke uppajjamāno uppajjati bahujanāhitāya bahujanāsukhāya bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ. Katamo ekadhammo? Saṅghabhedo. Saṅghe kho pana, bhikkhave, bhinne aññamaññaṃ bhaṇḍanāni ceva honti, aññamaññaṃ paribhāsā ca honti, aññamaññaṃ parikkhepā ca honti, aññamaññaṃ pariccajanā ca honti. Tattha appasannā ceva nappasīdanti, pasannānañca ekaccānaṃ aññathattaṃ hotī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – ‘‘මහණෙනි, ලොව පහළ වන්නා වූ එක් ධර්මයක් බොහෝ දෙනාට අහිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට අසැප පිණිස, බොහෝ ජනයාට අනර්ථය පිණිස, දෙව්මිනිසුන්ට අහිත පිණිස, දුක් පිණිස පවතී. ඒ කවර ධර්මයක් ද? එනම් සංඝ භේදයයි. මහණෙනි, සංඝයා භේද වූ කල්හි ඔවුනොවුන් අතර කලහ ඇති වේ, ඔවුනොවුන් අතර නින්දා අපහාස ඇති වේ, ඔවුනොවුන් අතර දොස් පැවරීම් ඇති වේ, ඔවුනොවුන් අතර බැහැර කිරීම් ඇති වේ. එහිදී නොපැහැදුණෝ නොපැහැදෙති, පැහැදුණු සමහර අයගේ ද පැහැදීම වෙනස් වේ.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Āpāyiko [Pg.203] nerayiko, kappaṭṭho saṅghabhedako; Vaggārāmo adhammaṭṭho, yogakkhemā padhaṃsati ; Saṅghaṃ samaggaṃ bhetvāna, kappaṃ nirayamhi paccatī’’ti. ‘‘සංඝ භේදය කරන්නා අපායගාමී වේ, නිරයගාමී වේ, කල්පයක් එහි පසුවේ. භේදයෙහි ඇලුනු, අධර්මයෙහි පිහිටි ඔහු නිවනින් පිරිහෙයි. සමගි වූ සංඝයා භේද කොට ඔහු කල්පයක් නිරයෙහි පැසෙයි.’’ Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම කරුණ වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. අටවැන්නයි. 9. Saṅghasāmaggīsuttaṃ 9. සංඝසාමග්ගී සූත්‍රය 19. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 19. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Ekadhammo, bhikkhave, loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katamo ekadhammo? Saṅghasāmaggī. Saṅghe kho pana, bhikkhave, samagge na ceva aññamaññaṃ bhaṇḍanāni honti, na ca aññamaññaṃ paribhāsā honti, na ca aññamaññaṃ parikkhepā honti, na ca aññamaññaṃ pariccajanā honti. Tattha appasannā ceva pasīdanti, pasannānañca bhiyyobhāvo hotī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – ‘‘මහණෙනි, ලොව පහළ වන්නා වූ එක් ධර්මයක් බොහෝ දෙනාට හිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට සැප පිණිස, බොහෝ ජනයාට අර්ථය පිණිස, දෙව්මිනිසුන්ට හිත පිණිස, සැප පිණිස පවතී. ඒ කවර ධර්මයක් ද? එනම් සංඝ සාමග්ගියයි. මහණෙනි, සංඝයා සමගි වූ කල්හි ඔවුනොවුන් අතර කලහ ඇති නොවේ, ඔවුනොවුන් අතර නින්දා අපහාස ඇති නොවේ, ඔවුනොවුන් අතර දොස් පැවරීම් ඇති නොවේ, ඔවුනොවුන් අතර බැහැර කිරීම් ඇති නොවේ. එහිදී නොපැහැදුණෝ පැහැදෙති, පැහැදුණවුන්ගේ පැහැදීම වඩ වඩාත් වැඩි වේ.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Sukhā saṅghassa sāmaggī, samaggānañcanuggaho; Samaggarato dhammaṭṭho, yogakkhemā na dhaṃsati; Saṅghaṃ samaggaṃ katvāna, kappaṃ saggamhi modatī’’ti. ‘‘සංඝයාගේ සමගිය සැපයකි, සමගි වූවන්ට අනුග්‍රහ කිරීම ද සැපයකි. සමගියෙහි ඇලුනු, ධර්මයෙහි පිහිටි තැනැත්තා නිවනින් පිරිහෙන්නේ නැත. භේද වූ සංඝයා සමගි කරවා ඔහු කල්පයක් දෙව්ලොව සතුටු වේ.’’ Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම කරුණ වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. නවවැන්නයි. 10. Paduṭṭhacittasuttaṃ 10. පදුට්ඨචිත්ත සූත්‍රය 20. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 20. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Idhāhaṃ, bhikkhave, ekaccaṃ puggalaṃ paduṭṭhacittaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – ‘imamhi cāyaṃ samaye puggalo kālaṅkareyya yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye’. Taṃ kissa hetu? Cittaṃ hissa, bhikkhave, paduṭṭhaṃ. Cetopadosahetu kho pana, bhikkhave, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – ‘‘මහණෙනි, මම මේ ලෝකයෙහි දූෂිත වූ සිතක් ඇති ඇතැම් පුද්ගලයෙකු පිළිබඳව මාගේ සිතින් ඔහුගේ සිත පිරිසිඳ මෙසේ දැනගනිමි – ‘ඉදින් මේ පුද්ගලයා මේ මොහොතෙහි මිය යන්නේ නම්, ගෙනෙන ලද බරක් බිම තැබුවාක් මෙන් නිරයෙහි උපදින්නේය’. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, ඔහුගේ සිත දූෂිත වී ඇති බැවිනි. මහණෙනි, සිත දූෂිත කරගැනීම හේතුවෙන් මෙසේ ඇතැම් සත්වයෝ ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සැපයෙන් තොර වූ, දුගති වූ, විනිපාත වූ නිරයට පැමිණෙති.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Paduṭṭhacittaṃ [Pg.204] ñatvāna, ekaccaṃ idha puggalaṃ; Etamatthañca byākāsi, buddho bhikkhūna santike. ‘‘මෙලොව දූෂිත වූ සිතක් ඇති ඇතැම් පුද්ගලයෙකු ගැන දැනගෙන, බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් හමුවෙහි මෙම කරුණ වදාළ සේක. ‘‘Imamhi cāyaṃ samaye, kālaṃ kayirātha puggalo; Nirayaṃ upapajjeyya, cittaṃ hissa padūsitaṃ. ඉදින් මේ පුද්ගලයා මේ මොහොතේ මිය යන්නේ නම්, නිරයෙහි උපදින්නේය. මන්ද, ඔහුගේ සිත දූෂිත වී ඇති බැවිනි. ‘‘Yathā haritvā nikkhipeyya, evameva tathāvidho; Cetopadosahetu hi, sattā gacchanti duggati’’nti. යම්සේ බරක් ගෙනැවිත් බිම තබන්නේ ද, එසේම එවැනි ස්වභාව ඇති තැනැත්තා නිරයෙහි තැබුවේ වෙයි. සිත දූෂිත කරගැනීම හේතුවෙන් සත්වයෝ දුගතියට පැමිණෙති.’’ Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම කරුණ වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. දසවැන්නයි. Dutiyo vaggo niṭṭhito. දෙවන වර්ගය නිම විය. Tassuddānaṃ – එහි උද්දානය – Moho kodho atha makkho, vijjā taṇhā sekhaduve ca; Bhedo sāmaggipuggalo, vaggamāhu dutiyanti vuccatīti. මෝහ, කෝධ, මක්ඛ, විජ්ජා, තණ්හා, සේඛ සූත්‍ර දෙක, භේද, සාමග්ගී සහ පුද්ගල යනුවෙන් සූත්‍ර දසයකි. මේ වර්ගය දෙවැන්න යැයි කියනු ලැබේ. 3. Tatiyavaggo 3. තුන්වන වර්ගය 1. Pasannacittasuttaṃ 1. පසන්නචිත්ත සූත්‍රය 21. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 21. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Idhāhaṃ, bhikkhave, ekaccaṃ puggalaṃ pasannacittaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – ‘imamhi cāyaṃ samaye puggalo kālaṃ kareyya yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge’. Taṃ kissa hetu? Cittaṃ hissa, bhikkhave, pasannaṃ. Cetopasādahetu kho pana, bhikkhave, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – ‘‘මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි පැහැදුණු සිතැති ඇතැම් පුද්ගලයෙකු ගැන මම මගේ සිතින් ඔහුගේ සිත පිරිසිඳ මෙසේ දනිමි: ‘ඉදින් මේ පුද්ගලයා මේ පැහැදුණු සිත පවතින අවස්ථාවෙහි මියගියහොත්, යම්සේ ගෙන ආ බරක් බිම තැබුවාක් මෙන් ඒ හා සමානව ස්වර්ගයෙහි උපත ලබන්නේය.’ එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, ඔහුගේ සිත පැහැදුණු බැවිනි. මහණෙනි, සිතේ පැහැදීම හේතුවෙන් මෙලොව ඇතැම් සත්ත්වයෝ ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපත ලබති.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ – ‘‘Pasannacittaṃ ñatvāna, ekaccaṃ idha puggalaṃ; Etamatthañca byākāsi, buddho bhikkhūna santike. ‘‘මෙලොව පැහැදුණු සිතැති ඇතැම් පුද්ගලයෙකු ගැන දැනගෙන, බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් සමීපයෙහි මේ කරුණ වදාළ සේක. ‘‘Imamhi [Pg.205] cāyaṃ samaye, kālaṃ kayirātha puggalo; Sugatiṃ upapajjeyya, cittaṃ hissa pasāditaṃ. ඉදින් මේ පුද්ගලයා මේ පැහැදුණු සිත පවතින අවස්ථාවෙහි මියගියහොත්, ඔහුගේ සිත පැහැදුණු බැවින් ඔහු සුගතියෙහි උපත ලබන්නේය. ‘‘Yathā haritvā nikkhipeyya, evameva tathāvidho; Cetopasādahetu hi, sattā gacchanti suggati’’nti. යම්සේ ගෙන ආ බරක් බිම තබන්නේද, එලෙසම එවැනි ස්වභාව ඇති පුද්ගලයා (ස්වර්ගයෙහි තබනු ලැබේ). සිතේ පැහැදීම හේතුවෙන් සැබවින්ම සත්ත්වයෝ සුගතියට පැමිණෙති.’’ Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ. මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි. පළමු සූත්‍රයයි. 2. Mettasuttaṃ 2. මෙත්ත සූත්‍රය 22. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 22. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ බව මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි – ‘‘Mā, bhikkhave, puññānaṃ bhāyittha. Sukhassetaṃ, bhikkhave, adhivacanaṃ iṭṭhassa kantassa piyassa manāpassa yadidaṃ puññāni. Abhijānāmi kho panāhaṃ, bhikkhave, dīgharattaṃ katānaṃ puññānaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ piyaṃ manāpaṃ vipākaṃ paccanubhūtaṃ. Satta vassāni mettacittaṃ bhāvetvā satta saṃvaṭṭavivaṭṭakappe nayimaṃ lokaṃ punarāgamāsiṃ. Saṃvaṭṭamāne sudaṃ, bhikkhave, kappe ābhassarūpago homi; vivaṭṭamāne kappe suññaṃ brahmavimānaṃ upapajjāmi. ‘‘මහණෙනි, පින්වලට බිය නොවන්න. මහණෙනි, පින යනු කැමති වන්නා වූ, ඉෂ්ට වූ, ප්‍රිය වූ, මනාප වූ සැපයට නමකි. මහණෙනි, මා දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ කරන ලද පින්වල ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, ප්‍රිය වූ, මනාප වූ විපාක අනුභව කළ බව මම දනිමි. සත් වසරක් මෛත්‍රී සිත වැඩීමෙන්, මහා කප් හතක් මුළුල්ලේ නැවත මේ ලෝකයට නොපැමිණියෙමි. මහණෙනි, ලෝකය විනාශ වන කල්හි මම ආභස්සර බඹලොව උපදින්නෙකු වීමි. ලෝකය නැවත හටගන්නා කල්හි (සත්ත්වයන්ගෙන්) හිස් වූ බ්‍රහ්ම විමානයක උපත ලබමි. ‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, brahmā homi mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī. Chattiṃsakkhattuṃ kho panāhaṃ, bhikkhave, sakko ahosiṃ devānamindo; anekasatakkhattuṃ rājā ahosiṃ cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Ko pana vādo padesarajjassa! එහිදී මම බ්‍රහ්මයා වීමි, මහා බ්‍රහ්මයා වීමි, අන්‍යයන් මැඩපවත්වන්නා වීමි, අන්‍යයන්ට මැඩපැවැත්විය නොහැකි වන්නා වීමි, ඒකාන්තයෙන්ම සියල්ල දක්නා සුලු වූ, සියල්ල තමා යටතේ පවත්වන්නා වීමි. මහණෙනි, මම තිස් හය වතාවක් දෙවිඳු වූ සක් දෙවිඳු වීමි. නොයෙක් සිය වාරයක් ධාර්මික වූ, ධර්මරාජ වූ, සතර මහා සමුද්‍රය කෙළවර කොට ඇති පෘථිවිය ජයග්‍රහණය කළ, ජනපදයන්හි ස්ථාවර භාවයට පත් වූ, සප්ත රත්නයන්ගෙන් සමන්විත වූ සක්විති රජ වීමි. ප්‍රාදේශීය රජකම් ගැන කවර කථාද! ‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘kissa nu kho me idaṃ kammassa phalaṃ, kissa kammassa vipāko, yenāhaṃ etarahi evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’ti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘tiṇṇaṃ kho me idaṃ kammānaṃ phalaṃ, tiṇṇaṃ kammānaṃ vipāko, yenāhaṃ etarahi evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvoti, seyyathidaṃ – dānassa, damassa, saññamassā’’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ සිතිණි: ‘මා දැන් මෙතරම් මහත් සෘද්ධි ඇති, මෙතරම් මහත් ආනුභාව ඇති අයෙකු වී සිටින්නේ කිනම් කර්මයක ඵලයක් ලෙසද? කිනම් කර්මයක විපාකයක් ලෙසද?’ මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ සිතිණි: ‘මා දැන් මෙතරම් මහත් සෘද්ධි ඇති, මෙතරම් මහත් ආනුභාව ඇති අයෙකු වී සිටින්නේ කර්ම තුනක ඵලයක් ලෙසය, කර්ම තුනක විපාකයක් ලෙසය. එනම්: දානය, දමය (ඉන්ද්‍රිය දමනය) සහ සංයමය (සීලය) යන කරුණුයි.’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ – ‘‘Puññameva so sikkheyya, āyataggaṃ sukhudrayaṃ; Dānañca samacariyañca, mettacittañca bhāvaye. යහපත කැමති තැනැත්තා සැපය ගෙන දෙන, උතුම් ආනිසංස ඇති පිනම පුරුදු කළ යුතුය. දානයද, සුචරිතයද, මෛත්‍රී සහගත සිතද වැඩිය යුතුය. ‘‘Ete [Pg.206] dhamme bhāvayitvā, tayo sukhasamuddaye ; Abyāpajjhaṃ sukhaṃ lokaṃ, paṇḍito upapajjatī’’ti. සැපය උපදවන්නා වූ මේ ධර්මයන් තුන වඩා, නුවණැති පුද්ගලයා දුක් රහිත වූ සැපවත් ලෝකයට පැමිණෙන්නේය.’’ Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ. මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි. දෙවැනි සූත්‍රයයි. 3. Ubhayatthasuttaṃ 3. උභයත්ථ සූත්‍රය 23. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 23. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ බව මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි – ‘‘Ekadhammo, bhikkhave, bhāvito bahulīkato ubho atthe samadhigayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañca. Katamo ekadhammo? Appamādo kusalesu dhammesu. Ayaṃ kho, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato ubho atthe samadhigayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – ‘‘මහණෙනි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් කරන ලද එක් ධර්මයක් මෙලොව අර්ථය සහ පරලොව අර්ථය යන අර්ථ දෙකම අත්පත් කර දෙමින් පවතියි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? කුසල ධර්මයන්හි පවත්නා අප්‍රමාදයයි. මහණෙනි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් කරන ලද මේ එක් ධර්මය මෙලොව අර්ථය සහ පරලොව අර්ථය යන දෙකම අත්පත් කර දෙමින් පවතියි.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ – ‘‘Appamādaṃ pasaṃsanti, puññakiriyāsu paṇḍitā; Appamatto ubho atthe, adhigaṇhāti paṇḍito. ‘‘පණ්ඩිතයෝ පින්කම් කිරීමෙහිලා අප්‍රමාදය පසසති. අප්‍රමාදී වූ නුවණැත්තා අර්ථ දෙකම සාක්ෂාත් කර ගනියි. ‘‘Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko; Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī’’ti. මෙලොව පවතින යම් අර්ථයක් වේද, පරලොව පවතින යම් අර්ථයක් වේද, ඒ අර්ථ දෙකම සාක්ෂාත් කර ගැනීම හේතුවෙන් ඔහු ‘පණ්ඩිත’ යැයි කියනු ලැබේ.’’ Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ. මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි. තුන්වැනි සූත්‍රයයි. 4. Aṭṭhipuñjasuttaṃ 4. අට්ඨිපුඤ්ජ සූත්‍රය 24. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 24. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ බව මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි – ‘‘Ekapuggalassa, bhikkhave, kappaṃ sandhāvato saṃsarato siyā evaṃ mahā aṭṭhikaṅkalo aṭṭhipuñjo aṭṭhirāsi yathāyaṃ vepullo pabbatoः sace saṃhārako assa, sambhatañca na vinasseyyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – ‘‘මහණෙනි, එකම පුද්ගලයෙකු එක් කල්පයක් පුරා සසර සැරිසරන කල්හි, ඔහු ලැබූ ඇටසැකිල්ල, ඇටකටු ගොඩ, ඇටකටු සමූහය මේ වේපුල්ල පර්වතය තරම් මහත් වන්නේය. ඉදින් ඒ ඇටකටු රැස් කරන්නෙකු සිටී නම් සහ රැස් කළ ඇටකටු විනාශ නොවී පවතී නම් පමණි.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ – ‘‘Ekassekena kappena, puggalassaṭṭhisañcayo; Siyā pabbatasamo rāsi, iti vuttaṃ mahesinā. ‘‘එක් පුද්ගලයෙකු එක් කල්පයක් තුළ රැස් කළ ඇටකටු සමූහය පර්වතයක් හා සමාන වන්නේයැයි මහා සෘෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. ‘‘So kho panāyaṃ akkhāto, vepullo pabbato mahā; Uttaro gijjhakūṭassa, magadhānaṃ giribbaje. මගධ රටේ ගිරිව්‍රජයෙහි, ගිජ්ඣකූට පර්වතයට උතුරින් පිහිටි ඒ මහා පර්වතය ‘වේපුල්ල’ යන නමින් ප්‍රකටය. ‘‘Yato [Pg.207] ca ariyasaccāni, sammappaññāya passati; Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ; Ariyañcaṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ. යම් කලෙක පුද්ගලයෙක් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දුකත්, දුක හටගැනීමත්, දුක ඉක්මවා යාමත් (නිවන), දුක සංසිඳුවන මඟ වූ උතුම් අෂ්ටාංගික මාර්ගයත් යන ආර්ය සත්‍යයන් දකියිද, ‘‘Sa sattakkhattuṃ paramaṃ, sandhāvitvāna puggalo; Dukkhassantakaro hoti, sabbasaṃyojanakkhayā’’ti. ඔහු උපරිම වශයෙන් හත් වතාවක් සසර සැරිසරා, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීමෙන් දුක් කෙළවර කරන්නෙකු වන්නේය.’’ Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ. මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි. සිව්වැනි සූත්‍රයයි. 5. Musāvādasuttaṃ 5. මුසාවාද සූත්‍රය 25. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 25. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ බව මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි – ‘‘Ekadhammaṃ atītassa, bhikkhave, purisapuggalassa nāhaṃ tassa kiñci pāpakammaṃ akaraṇīyanti vadāmi. Katamaṃ ekadhammaṃ? Yadidaṃ bhikkhave, sampajānamusāvādo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – ‘‘මහණෙනි, එක් ධර්මයක් ඉක්මවා සිටින (සත්‍යය අතහැරී) පුද්ගලයා විසින් නොකළ හැකි කිසිදු පාපකර්මයක් නැතැයි මම පවසමි. ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, ඒ වනාහි දැන දැන බොරු කීමයි.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ – ‘‘Ekadhammaṃ atītassa, musāvādissa jantuno; Vitiṇṇaparalokassa, natthi pāpaṃ akāriya’’nti. “සත්‍යය නම් වූ එක් ධර්මය ඉක්මවා ගිය, බොරු කියන්නා වූ, පරලොව අත්හළ පුද්ගලයා හට කළ නොහැකි පව්කමක් නැත.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පස්වන සූත්‍රයයි. 6. Dānasuttaṃ 6. දාන සූත්‍රය 26. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 26. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී – ‘‘Evañce, bhikkhave, sattā jāneyyuṃ dānasaṃvibhāgassa vipākaṃ yathāhaṃ jānāmi, na adatvā bhuñjeyyuṃ, na ca nesaṃ maccheramalaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyya. Yopi nesaṃ assa carimo ālopo carimaṃ kabaḷaṃ, tatopi na asaṃvibhajitvā bhuñjeyyuṃ, sace nesaṃ paṭiggāhakā assu. Yasmā ca kho, bhikkhave, sattā na evaṃ jānanti dānasaṃvibhāgassa vipākaṃ yathāhaṃ jānāmi, tasmā adatvā bhuñjanti, maccheramalañca nesaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, දන් දීමේ සහ බෙදා හදා දීමේ විපාකය මා දන්නා පරිදි සත්වයෝ දන්නහු නම්, නොදී අනුභව නොකරන්නාහු ය. ඔවුන්ගේ සිත මසුරු මලින් වෙළාගෙන නොසිටින්නේ ය. ඔවුන් සතු අවසන් බත් පිඬ හෝ අවසන් බත් මිට හෝ වේවා, පිළිගන්නා කෙනෙකු සිටී නම් බෙදා නොදී අනුභව නොකරන්නාහු ය. මහණෙනි, සත්වයෝ දන් දීමේ සහ බෙදා හදා දීමේ විපාකය මා දන්නා පරිදි නොදන්නා බැවින්, නොදී අනුභව කරති. මසුරු මල ඔවුන්ගේ සිත වෙළාගෙන පවතී.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Evaṃ ce sattā jāneyyuṃ, yathāvuttaṃ mahesinā; Vipākaṃ saṃvibhāgassa, yathā hoti mahapphalaṃ. “මහා ඉසිවර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ පරිදි, බෙදා දීමේ විපාකය මෙසේ මහා පල ලබා දෙන්නක් බව සත්වයෝ දන්නහු නම්,” ‘‘Vineyya [Pg.208] maccheramalaṃ, vippasannena cetasā; Dajjuṃ kālena ariyesu, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. “මසුරු මල දුරු කොට, අතිශයින් පැහැදුණු සිතින්, යම් තැනක දන් දීමෙන් මහා පල ලැබේද, එවැනි ආර්යයන් වහන්සේලා කෙරෙහි සුදුසු කලෙහි දන් දෙන්නාහු ය.” ‘‘Annañca datvā bahuno, dakkhiṇeyyesu dakkhiṇaṃ; Ito cutā manussattā, saggaṃ gacchanti dāyakā. “බොහෝ දෙනාට අන්නපානය ද, දක්ෂිණාර්හයන් වහන්සේලාට දක්ෂිණාව ද දී, මේ මනුෂ්‍ය ලෝකයෙන් චුත වූ ඒ දායකයෝ ස්වර්ගයට යන්නාහු ය.” ‘‘Te ca saggagatā tattha, modanti kāmakāmino; Vipākaṃ saṃvibhāgassa, anubhonti amaccharā’’ti. “ස්වර්ගයට ගිය ඔවුහු එහි කැමති සම්පත් භුක්ති විඳිමින් සතුටු වෙති. මසුරු නොවූ ඔවුහු බෙදා හදා දීමේ විපාක අනුභව කරති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. සයවන සූත්‍රයයි. 7. Mettābhāvanāsuttaṃ 7. මෙත්තාභාවනාව පිළිබඳ සූත්‍රය 27. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 27. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී – ‘‘Yāni kānici, bhikkhave, opadhikāni puññakiriyavatthūni sabbāni tāni mettāya cetovimuttiyā kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ. Mettāyeva tāni cetovimutti adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati ca. “මහණෙනි, පුනර්භවය ඇති කරන්නා වූ (උපධි සහිත) යම්තාක් පින්කම් ඇද්ද, ඒ සියල්ල මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තියෙන් දහසයෙන් කොටසක් තරම්වත් අගය නොවේ. මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය ම ඒ සියලු පින්කම් අභිබවා බබළයි, තවයි, විරාජමාන වෙයි.” ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, yā kāci tārakarūpānaṃ pabhā sabbā tā candiyā pabhāya kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ, candapabhāyeva tā adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati ca; evameva kho, bhikkhave, yāni kānici opadhikāni puññakiriyavatthūni sabbāni tāni mettāya cetovimuttiyā kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ, mettāyeva tāni cetovimutti adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati ca. “මහණෙනි, යම් සේ තාරකාවන්ගේ යම්තාක් ආලෝක ඇද්ද, ඒ සියල්ල චන්ද්‍රාලෝකයෙන් දහසයෙන් කොටසක් තරම්වත් නොවටී ද, චන්ද්‍රාලෝකය ම ඒ සියල්ල අභිබවා බබළයි ද, තවයි ද, විරාජමාන වෙයි ද; එලෙස ම මහණෙනි, පුනර්භවය ඇති කරන්නා වූ යම්තාක් පින්කම් ඇද්ද, ඒ සියල්ල මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තියෙන් දහසයෙන් කොටසක් තරම්වත් අගය නොවේ. මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය ම ඒ සියලු පින්කම් අභිබවා බබළයි, තවයි, විරාජමාන වෙයි.” ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, vassānaṃ pacchime māse saradasamaye viddhe vigatavalāhake deve ādicco nabhaṃ abbhussakkamāno sabbaṃ ākāsagataṃ tamagataṃ abhivihacca bhāsate ca tapate ca virocati ca; evameva kho, bhikkhave, yāni kānici opadhikāni puññakiriyavatthūni sabbāni tāni mettāya cetovimuttiyā kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ, mettāyeva tāni cetovimutti adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati ca. “මහණෙනි, යම් සේ වැසි කාලය අවසානයෙහි වූ සරත් සමයේ, වැහි වලාකුළු පහව ගිය අහසෙහි හිරු උදා වෙමින් ආකාශයේ ඇති සියලු අඳුර දුරු කොට බබළයි ද, තවයි ද, විරාජමාන වෙයි ද; එලෙස ම මහණෙනි, පුනර්භවය ඇති කරන්නා වූ යම්තාක් පින්කම් ඇද්ද, ඒ සියල්ල මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තියෙන් දහසයෙන් කොටසක් තරම්වත් අගය නොවේ. මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය ම ඒ සියලු පින්කම් අභිබවා බබළයි, තවයි, විරාජමාන වෙයි.” ‘‘Seyyathāpi[Pg.209], bhikkhave, rattiyā paccūsasamayaṃ osadhitārakā bhāsate ca tapate ca virocati ca; evameva kho, bhikkhave, yāni kānici opadhikāni puññakiriyavatthūni sabbāni tāni mettāya cetovimuttiyā kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ, mettāyeva tāni cetovimutti adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati cā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, යම් සේ රාත්‍රියෙහි අලුයම් කාලයෙහි ඔසධි තාරකාව බබළයි ද, තවයි ද, විරාජමාන වෙයි ද; එලෙස ම මහණෙනි, පුනර්භවය ඇති කරන්නා වූ යම්තාක් පින්කම් ඇද්ද, ඒ සියල්ල මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තියෙන් දහසයෙන් කොටසක් තරම්වත් අගය නොවේ. මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය ම ඒ සියලු පින්කම් අභිබවා බබළයි, තවයි, විරාජමාන වෙයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Yo ca mettaṃ bhāvayati, appamāṇaṃ paṭissato; Tanū saṃyojanā honti, passato upadhikkhayaṃ. “යමෙක් සිහි නුවණින් යුක්ත ව අප්‍රමාණ මෛත්‍රිය වඩයි ද, උපධි ක්ෂය වීම (නිවන) දකින්නා වූ ඔහුගේ සංයෝජනයෝ තුනී වෙති.” ‘‘Ekampi ce pāṇamaduṭṭhacitto, mettāyati kusalo tena hoti; Sabbe ca pāṇe manasānukampaṃ, pahūtamariyo pakaroti puññaṃ. “ප්‍රදූෂිත නොවූ සිතින් එක ම සත්වයෙකුට හෝ මෛත්‍රිය කෙරේ නම්, එයින් ඔහු කුසල් ඇත්තෙක් වෙයි. සියලු සත්වයන් කෙරෙහි කරුණාවන්ත සිතක් ඇත්තා වූ ආර්යයා බොහෝ පින් රැස් කරයි.” ‘‘Ye sattasaṇḍaṃ pathaviṃ vijitvā, rājisayo yajamānānupariyagā; Assamedhaṃ purisamedhaṃ, sammāpāsaṃ vājapeyyaṃ niraggaḷaṃ. “රාජර්ෂිහු සත්වයන්ගෙන් පිරුණු මහා පෘථිවිය ජයගෙන අස්සමේධ, පුරිසමේධ, සම්මාපාස, වාජපෙය්‍ය සහ නිරග්ගළ යන යාග පවත්වමින් සැරිසැරූහ.” ‘‘Mettassa cittassa subhāvitassa, kalampi te nānubhavanti soḷasiṃ; Candappabhā tāragaṇāva sabbe. “මැනවින් වැඩූ මෛත්‍රී සිතක විපාකයෙන් දහසයෙන් කොටසක් තරම්වත් ඒ යාගයන් නොවටී; එය හරියට තරු පිරිස අතර චන්ද්‍රාලෝකය වැනි ය.” ‘‘Yo na hanti na ghāteti, na jināti na jāpaye; Mettaṃso sabbabhūtesu, veraṃ tassa na kenacī’’ti. “යමෙක් සත්වයන් නොමරයි ද, නොමරවයි ද, අනුන් පරාජය නොකරයි ද, පරාජය නොකරවයි ද, සියලු සත්වයන් කෙරෙහි මෙත් සිත ඇත්තා වූ ඔහුට කිසිවෙකු සමඟ වෛරයක් නැත.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. සත්වන සූත්‍රයයි. Tatiyo vaggo niṭṭhito. තෙවන වර්ගය නිමාවට පත් විය. Tassuddānaṃ – එහි උද්දානය – Cittaṃ [Pg.210] mettaṃ ubho atthe, puñjaṃ vepullapabbataṃ; Sampajānamusāvādo, dānañca mettabhāvanā. චිත්ත සූත්‍රය, මෙත්ත සූත්‍රය, උභයත්ථ සූත්‍රය, අට්ඨිපුඤ්ජ සූත්‍රය, වේපුල්ලපබ්බත සූත්‍රය, සම්පජානමුසාවාද සූත්‍රය, දාන සූත්‍රය සහ මෙත්තාභාවනා සූත්‍රය යි. Sattimāni ca suttāni, purimāni ca vīsati; Ekadhammesu suttantā, sattavīsatisaṅgahāti. මෙහි සූත්‍ර හතක් ද, මීට පෙර සූත්‍ර විස්සක් ද වේ. ඒ අනුව ඒකක නිපාතයෙහි සූත්‍ර විසි හතක් සංග්‍රහ වී ඇත. Ekakanipāto niṭṭhito. ඒකක නිපාතය නිමාවට පත් විය. 2. Dukanipāto 2. දුක නිපාතය 1. Paṭhamavaggo 1. පළමු වර්ගය 1. Dukkhavihārasuttaṃ 1. දුක්ඛවිහාර සූත්‍රය 28. (Dve [Pg.211] dhamme anukkaṭi) vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 28. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme dukkhaṃ viharati savighātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā. Katamehi dvīhi? Indriyesu aguttadvāratāya ca, bhojane amattaññutāya ca. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme dukkhaṃ viharati savidhātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, කරුණු දෙකකින් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මේ ආත්මයෙහි ම පීඩා සහිත ව, පීඩාවන්ගෙන් දැවෙමින්, තැවෙමින් දුක්ඛිත ව වෙසෙයි. කය බිඳී මරණින් මතු දුගතියකට ම පැමිණිය යුතු වේ. ඒ කවර කරුණු දෙකක් ද යත්? ඉන්ද්‍රියයන්හි අසංවර වූ දොරටු ඇති බව සහ භෝජනයෙහි පමණ නොදන්නා බව යි. මහණෙනි, මේ කරුණු දෙකෙන් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මේ ආත්මයෙහි ම පීඩා සහිත ව, පීඩාවන්ගෙන් දැවෙමින්, තැවෙමින් දුක්ඛිත ව වෙසෙයි. කය බිඳී මරණින් මතු දුගතියකට ම පැමිණිය යුතු වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාරන ලදහ. එහි දී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ. ‘‘Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo tathā mano; Etāni yassa dvārāni, aguttānidha bhikkhuno. “ඇස, කන, නාසය, දිව, කය මෙන් ම මනස ද යන මෙම ඉන්ද්‍රිය දොරටු යම් මහණකු විසින් මේ සසුනෙහි රක්නා ලද්දේ නොවේ ද,” ‘‘Bhojanamhi amattaññū, indriyesu asaṃvuto; Kāyadukkhaṃ cetodukkhaṃ, dukkhaṃ so adhigacchati. “භෝජනයෙහි පමණ නොදන්නා වූ, ඉන්ද්‍රියයන්හි අසංවර වූ ඒ මහණ තෙමේ කායික දුක හා චෛතසික දුක යන දෙවැදෑරුම් දුකට ම පත් වෙයි.” ‘‘Ḍayhamānena kāyena, ḍayhamānena cetasā; Divā vā yadi vā rattiṃ, dukkhaṃ viharati tādiso’’ti. “දැවෙන කයෙන් හා දැවෙන සිතින් යුක්ත වූ එවැනි මහණ තෙමේ දහවල් කාලයෙහි හෝ රාත්‍රී කාලයෙහි හෝ දුකසේ ම වෙසෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පළමු වැන්න යි. 2. Sukhavihārasuttaṃ 2. සුඛවිහාර සූත්‍රය 29. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 29. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhaṃ viharati avighātaṃ anupāyāsaṃ apariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā[Pg.212]. Katamehi dvīhi? Indriyesu guttadvāratāya ca, bhojane mattaññutāya ca. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhaṃ viharati avighātaṃ anupāyāsaṃ apariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, කරුණු දෙකකින් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මේ ආත්මයෙහි ම පීඩා රහිත ව, පීඩාවන්ගෙන් නොදැවෙමින්, නොතැවෙමින් සුවසේ වෙසෙයි. කය බිඳී මරණින් මතු සුගතියකට ම පැමිණිය යුතු වේ. ඒ කවර කරුණු දෙකක් ද යත්? ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවර වූ දොරටු ඇති බව සහ භෝජනයෙහි පමණ දන්නා බව යි. මහණෙනි, මේ කරුණු දෙකෙන් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මේ ආත්මයෙහි ම පීඩා රහිත ව, පීඩාවන්ගෙන් නොදැවෙමින්, නොතැවෙමින් සුවසේ වෙසෙයි. කය බිඳී මරණින් මතු සුගතියකට ම පැමිණිය යුතු වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාරන ලදහ. එහි දී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ. ‘‘Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo tathā mano; Etāni yassa dvārāni, suguttānidha bhikkhuno. “ඇස, කන, නාසය, දිව, කය මෙන් ම මනස ද යන මෙම ඉන්ද්‍රිය දොරටු යම් මහණකු විසින් මේ සසුනෙහි මැනවින් රක්නා ලද්දේ ද,” ‘‘Bhojanamhi ca mattaññū, indriyesu ca saṃvuto; Kāyasukhaṃ cetosukhaṃ, sukhaṃ so adhigacchati. “භෝජනයෙහි පමණ දන්නා වූ ද, ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවර වූ ද ඒ මහණ තෙමේ කායික සැපය හා චෛතසික සැපය යන දෙවැදෑරුම් සැපයට ම පත් වෙයි.” ‘‘Aḍayhamānena kāyena, aḍayhamānena cetasā; Divā vā yadi vā rattiṃ, sukhaṃ viharati tādiso’’ti. “නොදැවෙන කයෙන් හා නොදැවෙන සිතින් යුක්ත වූ එවැනි මහණ තෙමේ දහවල් කාලයෙහි හෝ රාත්‍රී කාලයෙහි හෝ සැපසේ ම වෙසෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. දෙවැන්න යි. 3. Tapanīyasuttaṃ 3. තපනීය සූත්‍රය 30. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 30. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā tapanīyā. Katame dve? Idha, bhikkhave, ekacco akatakalyāṇo hoti, akatakusalo, akatabhīruttāṇo, katapāpo, kataluddo, katakibbiso. So ‘akataṃ me kalyāṇa’ntipi tappati, ‘kataṃ me pāpa’ntipi tappati. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā tapanīyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, පසුතැවීමට හේතු වන කරුණු දෙකකි. ඒ කවර දෙකක් ද යත්? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් යහපත නොකළේ වෙයි, කුසල් නොකළේ වෙයි, සංසාර බියෙන් පෙළෙන්නන්ට පිළිසරණක් වන පින් නොකළේ වෙයි; එහෙත් පව් කළේ වෙයි, රළු ක්‍රියා කළේ වෙයි, දරුණු ක්‍රියා කළේ වෙයි. ඔහු ‘මා විසින් යහපත නොකරන ලදී’ කියා ද පසුතැවෙයි, ‘මා විසින් පව් කරන ලදී’ කියා ද පසුතැවෙයි. මහණෙනි, පසුතැවීමට හේතු වන කරුණු දෙක මේවා ය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාරන ලදහ. එහි දී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ. ‘‘Kāyaduccaritaṃ katvā, vacīduccaritāni ca; Manoduccaritaṃ katvā, yañcaññaṃ dosasañhitaṃ. “කාය දුශ්චරිතයෙහි හා වාග් දුශ්චරිතයෙහි ද යෙදී, මනෝ දුශ්චරිතයෙහි ද යෙදී, රාගාදී කෙලෙස් සහිත වෙනත් යම් අකුසලයක් වේ ද එය ද කොට,” ‘‘Akatvā kusalaṃ kammaṃ, katvānākusalaṃ bahuṃ; Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī’’ti. “කුසල් කර්මයන් නොකොට, බොහෝ අකුසල් කර්මයන් කළා වූ ඒ නුවණ මද පුද්ගලයා කය බිඳී මරණින් මතු නිරයෙහි උපදියි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. තුන්වැන්න යි. 4. Atapanīyasuttaṃ 4. අතපනීය සූත්‍රය 31. Vuttañhetaṃ [Pg.213] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 31. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā atapanīyā. Katame dve? Idha, bhikkhave, ekacco katakalyāṇo hoti, katakusalo, katabhīruttāṇo, akatapāpo, akataluddo, akatakibbiso. So ‘kataṃ me kalyāṇa’ntipi na tappati, ‘akataṃ me pāpa’ntipi na tappati. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā atapanīyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, පසුතැවීමට හේතු නොවන කරුණු දෙකකි. ඒ කවර දෙකක් ද යත්? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් යහපත කළේ වෙයි, කුසල් කළේ වෙයි, සංසාර බියෙන් පෙළෙන්නන්ට පිළිසරණක් වන පින් කළේ වෙයි; පව් නොකළේ වෙයි, රළු ක්‍රියා නොකළේ වෙයි, දරුණු ක්‍රියා නොකළේ වෙයි. ඔහු ‘මා විසින් යහපත කරන ලදී’ කියා හෝ ‘මා විසින් පව් නොකරන ලදී’ කියා හෝ පසුතැවීමට පත් නොවේ. මහණෙනි, පසුතැවීමට හේතු නොවන කරුණු දෙක මේවා ය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාරන ලදහ. එහි දී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ. ‘‘Kāyaduccaritaṃ hitvā, vacīduccaritāni ca; Manoduccaritaṃ hitvā, yañcaññaṃ dosasañhitaṃ. “කාය දුශ්චරිතය හා වාග් දුශ්චරිතය ද අතහැර, මනෝ දුශ්චරිතය ද අතහැර, රාගාදී කෙලෙස් සහිත වෙනත් යම් අකුසලයක් වේ ද එය ද අතහැර,” ‘‘Akatvākusalaṃ kammaṃ, katvāna kusalaṃ bahuṃ; Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti. “අකුසල් කර්මයන් නොකොට, බොහෝ කුසල් කර්මයන් කළා වූ ඒ ප්‍රඥාවන්ත පුද්ගලයා කය බිඳී මරණින් මතු ස්වර්ගයෙහි උපදියි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. හතරවැන්න යි. 5. Paṭhamasīlasuttaṃ 5. ප්‍රථම සීල සූත්‍රය 32. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 32. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Katamehi dvīhi? Pāpakena ca sīlena, pāpikāya ca diṭṭhiyā. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, කරුණු දෙකකින් යුක්ත වූ පුද්ගලයා, යම්සේ (බරක්) ගෙනවුත් දැමුවාක් මෙන් එලෙසම නිරයෙහි උපදියි. ඒ කවර කරුණු දෙකක් ද යත්? ලාමක වූ සීලයෙන් හා ලාමක වූ දෘෂ්ටියෙනි. මහණෙනි, මේ කරුණු දෙකෙන් යුක්ත වූ පුද්ගලයා, ගෙනවුත් දැමුවාක් මෙන් එලෙසම නිරයෙහි උපදියි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාරන ලදහ. එහි දී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ. ‘‘Pāpakena ca sīlena, pāpikāya ca diṭṭhiyā; Etehi dvīhi dhammehi, yo samannāgato naro; Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī’’ti. “ලාමක වූ සීලයෙන් හා ලාමක වූ දෘෂ්ටියෙන් ද යන මෙම කරුණු දෙකෙන් යුක්ත වූ යම් නුවණ මද පුද්ගලයෙක් වේ ද, හෙතෙම කය බිඳී මරණින් මතු නිරයෙහි උපදියි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පස්වැන්න යි. 6. Dutiyasīlasuttaṃ 6. දෙවන සීල සූත්‍රය 33. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 33. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge. Katamehi dvīhi? Bhaddakena ca sīlena, bhaddikāya ca diṭṭhiyā. Imehi [Pg.214] kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, කරුණු දෙකකින් යුක්ත වූ පුද්ගලයා, (යම් බරක්) ගෙනැවිත් තැබුවාක් මෙන් එලෙසම ස්වර්ගයෙහි උපදී. ඒ කරුණු දෙක මොනවාද? යහපත් වූ සීලය සහ යහපත් වූ දෘෂ්ටියයි. මහණෙනි, මේ කරුණු දෙකෙන් යුක්ත වූ පුද්ගලයා, ගෙනැවිත් තැබුවාක් මෙන් එලෙසම ස්වර්ගයෙහි උපදී.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Bhaddakena ca sīlena, bhaddikāya ca diṭṭhiyā; Etehi dvīhi dhammehi, yo samannāgato naro; Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti. “යහපත් වූ සීලයෙන් හා යහපත් වූ දෘෂ්ටියෙන් යන මේ කරුණු දෙකෙන් යුක්ත වූ යම් ප්‍රඥාවන්ත මනුෂ්‍යයෙක් වේ ද, ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු ස්වර්ගයට පැමිණෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. හයවන සූත්‍රයයි. 7. Ātāpīsuttaṃ 7. ආතාපී සූත්‍රය 34. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 34. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Anātāpī, bhikkhave, bhikkhu anottāpī abhabbo sambodhāya, abhabbo nibbānāya, abhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya. Ātāpī ca kho, bhikkhave, bhikkhu ottāpī bhabbo sambodhāya, bhabbo nibbānāya, bhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigamāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, කෙලෙස් තවන වීර්යය නැති, පවට බිය නැති මහණ තෙමේ සම්බෝධිය (චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධය) සඳහා අභව්‍ය වෙයි, නිවන සඳහා අභව්‍ය වෙයි, අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේම සංඛ්‍යාත අර්හත් ඵලය ලැබීම සඳහා අභව්‍ය වෙයි. මහණෙනි, කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, පවට බිය ඇති මහණ තෙමේ සම්බෝධිය සඳහා භව්‍ය වෙයි, නිවන සඳහා භව්‍ය වෙයි, අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේම සංඛ්‍යාත අර්හත් ඵලය ලැබීම සඳහා භව්‍ය වෙයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Anātāpī anottāpī, kusīto hīnavīriyo; Yo thīnamiddhabahulo, ahirīko anādaro; Abhabbo tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhimuttamaṃ. “යම් මහණෙක් කෙලෙස් තවන වීර්යය නැති, පවට බිය නැති, කුසීත වූ, හීන වීර්යය ඇති, බොහෝ සෙයින් තීනමිද්ධයෙන් යුක්ත වූ, ලැජ්ජා නැති, (හික්මීමෙහි) ගෞරවයක් නැති කෙනෙක් වේ ද, එවැනි මහණ තෙමේ උත්තම වූ සම්බෝධිය (අර්හත් ඵලය) ස්පර්ශ කිරීමට අභව්‍ය වෙයි.” ‘‘Yo ca satimā nipako jhāyī, ātāpī ottāpī ca appamatto; Saṃyojanaṃ jātijarāya chetvā, idheva sambodhimanuttaraṃ phuse’’ti. “යමෙක් සිහි ඇතිව, මනා ප්‍රඥාවෙන් යුක්තව, ධ්‍යාන වඩමින්, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් හා පවට බියෙන් යුක්තව, අප්‍රමාදීව වාසය කරයි ද, ඔහු ජාති හා ජරා දෙකට හේතු වන සංයෝජනයන් සිඳලනු ලබයි. ඔහු මේ ජීවිතයේදීම අනුත්තර වූ සම්බෝධිය (අර්හත් ඵලය) සාක්ෂාත් කරන්නේය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. හත්වන සූත්‍රයයි. 8. Paṭhamanakuhanasuttaṃ 8. පළමු නකුහන සූත්‍රය 35. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 35. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Nayidaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati janakuhanatthaṃ, na janalapanatthaṃ, na lābhasakkārasilokānisaṃsatthaṃ, na ‘iti maṃ jano jānātū’ti. Atha kho idaṃ, bhikkhave[Pg.215], brahmacariyaṃ vussati saṃvaratthañceva pahānatthañcā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ බ්‍රහ්මචර්යාව වසනු ලබන්නේ මිනිසුන් රැවටීම පිණිස නොවේ, මිනිසුන් රවටා කතා කිරීම පිණිස නොවේ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ලැබීමේ ආනිසංස පිණිස නොවේ, ‘මිනිසුන් මා හඳුනා ගනිත්වා’ යන අරමුණින් ද නොවේ. මහණෙනි, සැබවින්ම මේ බ්‍රහ්මචර්යාව වසනු ලබන්නේ සංවරය පිණිස හා (කෙලෙස්) ප්‍රහාණය පිණිසමය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Saṃvaratthaṃ pahānatthaṃ, brahmacariyaṃ anītihaṃ; Adesayi so bhagavā, nibbānogadhagāminaṃ. “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සංවරය පිණිස හා ප්‍රහාණය පිණිස වූ, නිවනට පමුණුවන්නා වූ, අනුන්ගෙන් අසා දැනගත්තක් නොවන මේ උතුම් බ්‍රහ්මචර්යාව වදාරන ලදී.” ‘‘Esa maggo mahattehi, anuyāto mahesibhi ; Ye ye taṃ paṭipajjanti, yathā buddhena desitaṃ; Dukkhassantaṃ karissanti, satthusāsanakārino’’ti. “මහා අභිලාෂයන් ඇති උතුම් වූ රහතන් වහන්සේලා මේ මාර්ගයෙහි වැඩියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ පරිදි යම් කෙනෙක් ඒ මග අනුගමනය කරත් ද, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුශාසනය පිළිපදින ඔවුහු සියලු දුක් කෙළවර කරන්නාහුය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. අටවන සූත්‍රයයි. 9. Dutiyanakuhanasuttaṃ 9. දෙවන නකුහන සූත්‍රය 36. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 36. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Nayidaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati janakuhanatthaṃ, na janalapanatthaṃ, na lābhasakkārasilokānisaṃsatthaṃ, na ‘iti maṃ jano jānātū’ti. Atha kho idaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati abhiññatthañceva pariññatthañcā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ බ්‍රහ්මචර්යාව වසනු ලබන්නේ මිනිසුන් රැවටීම පිණිස නොවේ, මිනිසුන් රවටා කතා කිරීම පිණිස නොවේ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ලැබීමේ ආනිසංස පිණිස නොවේ, ‘මිනිසුන් මා හඳුනා ගනිත්වා’ යන අරමුණින් ද නොවේ. මහණෙනි, සැබවින්ම මේ බ්‍රහ්මචර්යාව වසනු ලබන්නේ විශිෂ්ට ඥානය පිණිස හා පිරිසිඳ දැනගැනීම පිණිසමය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Abhiññatthaṃ pariññatthaṃ, brahmacariyaṃ anītihaṃ; Adesayi so bhagavā, nibbānogadhagāminaṃ. “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විශිෂ්ට ඥානය පිණිස හා පිරිසිඳ දැනගැනීම පිණිස වූ, නිවනට පමුණුවන්නා වූ, අනුන්ගෙන් අසා දැනගත්තක් නොවන මේ උතුම් බ්‍රහ්මචර්යාව වදාරන ලදී.” ‘‘Esa maggo mahattehi, anuyāto mahesibhi; Ye ye taṃ paṭipajjanti, yathā buddhena desitaṃ; Dukkhassantaṃ karissanti, satthusāsanakārino’’ti. “මහා අභිලාෂයන් ඇති උතුම් වූ රහතන් වහන්සේලා මේ මාර්ගයෙහි වැඩියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ පරිදි යම් කෙනෙක් ඒ මග අනුගමනය කරත් ද, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුශාසනය පිළිපදින ඔවුහු සියලු දුක් කෙළවර කරන්නාහුය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. නවවන සූත්‍රයයි. 10. Somanassasuttaṃ 10. සෝමනස්ස සූත්‍රය 37. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 37. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāya. Katamehi [Pg.216] dvīhi? Saṃvejanīyesu ṭhānesu saṃvejanena, saṃviggassa ca yoniso padhānena. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, කරුණු දෙකකින් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මේ ජීවිතයේදීම බොහෝ වූ සැපයෙන් හා සොම්නසින් යුක්තව වාසය කරයි. ඔහුට ආසවයන් ක්ෂය කිරීම සඳහා සුදුසු වූ හේතුව (වීර්යය) ආරම්භ කරන ලද්දක් වෙයි. ඒ කරුණු දෙක මොනවාද? සංවේග උපදවිය යුතු කරුණුවලදී (ජාති, ජරා, ව්‍යාධි ආදියෙහි) සංවේගයට පත්වීම සහ එසේ සංවේගයට පත් වූ තැනැත්තා නිවැරදි ලෙස වීර්යය කිරීමයි. මහණෙනි, මේ කරුණු දෙකෙන් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මේ ජීවිතයේදීම බොහෝ සැප සොම්නසින් යුක්තව වාසය කරයි. ඔහුට ආසවයන් ක්ෂය කිරීම සඳහා සුදුසු වූ හේතුව ආරම්භ කරන ලද්දක් වෙයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Saṃvejanīyaṭṭhānesu, saṃvijjetheva paṇḍito; Ātāpī nipako bhikkhu, paññāya samavekkhiya. “ප්‍රඥාවන්ත වූ, කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, නිපක ප්‍රඥාවෙන් යුත් මහණ තෙමේ සංවේග උපදවිය යුතු කරුණුවලදී ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් විමසා බලා සංවේගයට පත් විය යුතුය.” ‘‘Evaṃ vihārī ātāpī, santavutti anuddhato; Cetosamathamanuyutto, khayaṃ dukkhassa pāpuṇe’’ti. “මෙසේ කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇතිව, ශාන්ත පැවැත්මක් ඇතිව, උඩඟු නොවී වාසය කරන, සිතේ සමාහිත බවෙහි යෙදුණු ඒ මහණ තෙමේ දුකේ කෙළවර (නිවන) කරා පැමිණෙන්නේය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. දසවන සූත්‍රයයි. Paṭhamo vaggo niṭṭhito. පළමු වන වර්ගය නිමාවට පත් විය. Tassuddānaṃ – එහි උද්දානය මෙසේය - Dve ca bhikkhū tapanīyā, tapanīyā paratthehi; Ātāpī nakuhanā dve, somanassena te dasāti. භික්ෂූ සූත්‍ර දෙකක් ද, තපනීය සූත්‍ර දෙකක් ද, පරත්ථ සූත්‍ර දෙකක් ද, ආතාපී සූත්‍රය ද, න කුහන සූත්‍ර දෙකක් ද, සෝමනස්ස සූත්‍රය ද සමඟින් ඒ සූත්‍ර දසයකි. 2. Dutiyavaggo 2. දෙවන වර්ගය 1. Vitakkasuttaṃ 1. විතක්ක සූත්‍රය 38. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 38. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Tathāgataṃ, bhikkhave, arahantaṃ sammāsambuddhaṃ dve vitakkā bahulaṃ samudācaranti – khemo ca vitakko, paviveko ca. Abyāpajjhārāmo, bhikkhave, tathāgato abyāpajjharato. Tamenaṃ, bhikkhave, tathāgataṃ abyāpajjhārāmaṃ abyāpajjharataṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarati – ‘imāyāhaṃ iriyāya na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā’ti. “මහණෙනි, අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේ තුළ බොහෝ සෙයින් විතර්ක දෙකක් පවතී. එනම්: ක්ෂේම විතර්කය (නිර්භය බව පිළිබඳ සිතිවිල්ල) සහ පවිවේක විතර්කය (විවේකය පිළිබඳ සිතිවිල්ල) යි. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ අව්‍යාපජ්ඣාරාම (පීඩා නොකිරීමෙහි ඇලුනු) වන සේක. අව්‍යාපජ්ඣයෙහි රත (ඇලුනු) වන සේක. මහණෙනි, අව්‍යාපජ්ඣාරාම වූ අව්‍යාපජ්ඣයෙහි ඇලුනු තථාගතයන් වහන්සේ තුළ මේ විතර්කය නිරන්තරයෙන් පවතී: ‘මම මේ ඉරියව්වෙන් තැතිගන්නා (සකෙලෙස්) හෝ නොතැතිගන්නා (නිෂ්කෙලෙස්) කිසිදු සත්වයෙකුට පීඩාවක් නොකරමි’ යනුයි.” ‘‘Pavivekārāmo[Pg.217], bhikkhave, tathāgato pavivekarato. Tamenaṃ, bhikkhave, tathāgataṃ pavivekārāmaṃ pavivekarataṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarati – ‘yaṃ akusalaṃ taṃ pahīna’nti. “මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ පවිවේකාරාම (විවේකයෙහි ඇලුනු) වන සේක. පවිවේකයෙහි රත (ඇලුනු) වන සේක. මහණෙනි, පවිවේකාරාම වූ පවිවේකයෙහි ඇලුනු තථාගතයන් වහන්සේ තුළ මේ විතර්කය නිරන්තරයෙන් පවතී: ‘යම් අකුසලයක් වේ ද, එය ප්‍රහීණ කරන ලදී’ යනුයි.” ‘‘Tasmātiha, bhikkhave, tumhepi abyāpajjhārāmā viharatha abyāpajjharatā. Tesaṃ vo, bhikkhave, tumhākaṃ abyāpajjhārāmānaṃ viharataṃ abyāpajjharatānaṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarissati – ‘imāya mayaṃ iriyāya na kiñci byābādhema tasaṃ vā thāvaraṃ vā’ti. “මහණෙනි, එබැවින් ඔබලා ද අව්‍යාපජ්ඣාරාමව, අව්‍යාපජ්ඣයෙහි ඇලී වාසය කරන්න. මහණෙනි, අව්‍යාපජ්ඣාරාමව, අව්‍යාපජ්ඣයෙහි ඇලී වාසය කරන ඔබලා තුළ ද මේ විතර්කය නිරන්තරයෙන් පවතිනු ඇත: ‘අපි මේ ඉරියව්වෙන් තැතිගන්නා හෝ නොතැතිගන්නා කිසිදු සත්වයෙකුට පීඩාවක් නොකරමු’ යනුයි.” ‘‘Pavivekārāmā, bhikkhave, viharatha pavivekaratā. Tesaṃ vo, bhikkhave, tumhākaṃ pavivekārāmānaṃ viharataṃ pavivekaratānaṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarissati – ‘kiṃ akusalaṃ, kiṃ appahīnaṃ, kiṃ pajahāmā’’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, පවිවේකාරාමව, පවිවේකයෙහි ඇලී වාසය කරන්න. මහණෙනි, පවිවේකාරාමව, පවිවේකයෙහි ඇලී වාසය කරන ඔබලා තුළ ද මේ විතර්කය නිරන්තරයෙන් පවතිනු ඇත: ‘අකුසල් යනු කුමක්ද? ප්‍රහීණ නොකළේ කුමක්ද? අප විසින් අත්හළ යුත්තේ කුමක්ද?’ යනුයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Tathāgataṃ buddhamasayhasāhinaṃ, duve vitakkā samudācaranti naṃ; Khemo vitakko paṭhamo udīrito, tato viveko dutiyo pakāsito. “අන්‍යයන්ට දරාගත නොහැකි දෑ දරාගත හැකි, අවබෝධයට පත් වූ තථාගතයන් වහන්සේ තුළ විතර්ක දෙකක් පවතී. එහි පළමුවැන්න ක්ෂේම විතර්කය ලෙස වදාරන ලද අතර, දෙවැන්න විවේක විතර්කය ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී.” ‘‘Tamonudaṃ pāragataṃ mahesiṃ, taṃ pattipattaṃ vasimaṃ anāsavaṃ; Visantaraṃ taṇhakkhaye vimuttaṃ, taṃ ve muniṃ antimadehadhāriṃ; Mārañjahaṃ brūmi jarāya pāraguṃ. “අඳුර දුරු කරන්නා වූ, පරතෙරට පත් වූ, මහා ඉසිවර වූ, පැමිණිය යුතු උතුම් ඵලයට පැමිණි, වසීභාවයට පත් වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ, කෙලෙස් විෂ ඉක්මවා ගිය, තණ්හාව ක්ෂය කිරීමෙන් විමුක්තියට පත් වූ, අවසාන දේහය දරන්නා වූ, මාරයා පරාජය කළ, ජරාවෙහි පරතෙරට පත් වූ ඒ මුනිවරයාණන් මම (තථාගත) යැයි කියමි.” ‘‘Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṃ samantato; Tathūpamaṃ dhammamayaṃ sumedho, pāsādamāruyha samantacakkhu; Sokāvatiṇṇaṃ janatamapetasoko, avekkhati jātijarābhibhūta’’nti. “ගල් පර්වතයක් මුදුනේ සිටින මිනිසෙකු අවට සිටින ජනතාව දෙස බලන්නාක් මෙන්, මනා ප්‍රඥාවන්ත වූ, සර්වඥතා ඥානය නමැති ඇස ඇත්තා වූ, ශෝක රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ධර්මමය ප්‍රාසාදයට නැගී ජාති ජරාවෙන් පීඩිත වූ, ශෝකයෙන් පීඩිත වූ ජනතාව දෙස බලන සේක.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ කරුණ ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පළමු සූත්‍රයයි. 2. Desanāsuttaṃ 2. දේශනා සූත්‍රය 39. Vuttañhetaṃ [Pg.218] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 39. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa dve dhammadesanā pariyāyena bhavanti. Katamā dve? ‘Pāpaṃ pāpakato passathā’ti – ayaṃ paṭhamā dhammadesanā; ‘pāpaṃ pāpakato disvā tattha nibbindatha virajjatha vimuccathā’ti – ayaṃ dutiyā dhammadesanā. Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa imā dve dhammadesanā pariyāyena bhavantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා දෙකක් ක්‍රමානුකූලව පවතී. ඒ දෙක මොනවාද? ‘පව පව ලෙසම දකින්න’ යනු පළමු ධර්ම දේශනයයි. ‘පව පව ලෙස දැක ඒ කෙරෙහි කළකිරෙන්න, නොඇලෙන්න, ඉන් මිදෙන්න’ යනු දෙවන ධර්ම දේශනයයි. මහණෙනි, අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේගේ මේ ධර්ම දේශනා දෙක ක්‍රමානුකූලව පවතී.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Tathāgatassa buddhassa, sabbabhūtānukampino; Pariyāyavacanaṃ passa, dve ca dhammā pakāsitā. “සියලු සත්වයන් කෙරෙහි අනුකම්පා ඇති, අවබෝධයට පත් තථාගතයන් වහන්සේගේ ක්‍රමානුකූල දේශනාව බලන්න. උන්වහන්සේ විසින් ධර්මයන් දෙකක් ප්‍රකාශ කරන ලදී.” ‘‘Pāpakaṃ passatha cetaṃ, tattha cāpi virajjatha; Tato virattacittāse, dukkhassantaṃ karissathā’’ti. “මේ පව පව ලෙස දකින්න, එහි නොඇලී සිටින්න. ඉන්පසු නොඇලුණු සිත් ඇතිව, ඔබලා දුකෙහි කෙළවර සිදු කරන්නාහුය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ කරුණ ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. දෙවන සූත්‍රයයි. 3. Vijjāsuttaṃ 3. විජ්ජා සූත්‍රය 40. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 40. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Avijjā, bhikkhave, pubbaṅgamā akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā anvadeva ahirikaṃ anottappaṃ; vijjā ca kho, bhikkhave, pubbaṅgamā kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā anvadeva hirottappa’’nti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, අකුසල ධර්මයන්ගේ පැමිණීමට අවිද්‍යාව පෙරගමන්කරු වෙයි. ලැජ්ජා නැතිකම සහ බිය නැතිකම එය අනුගමනය කරයි. මහණෙනි, කුසල ධර්මයන්ගේ පැමිණීමට විද්‍යාව පෙරගමන්කරු වෙයි. ලැජ්ජාව සහ බිය එය අනුගමනය කරයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Yā kācimā duggatiyo, asmiṃ loke paramhi ca; Avijjāmūlikā sabbā, icchālobhasamussayā. “මේ ලෝකයෙහි හෝ පරලොවෙහි යම්කිසි දුගතියක් ඇද්ද, ඒ සියල්ල අවිද්‍යාව මුල් කොට ඇත්තේය. එමෙන්ම ඒවා කැමැත්ත සහ ලෝභය මත ගොඩනැගී ඇත.” ‘‘Yato ca hoti pāpiccho, ahirīko anādaro; Tato pāpaṃ pasavati, apāyaṃ tena gacchati. “යම් හෙයකින් පුද්ගලයෙක් පාපිච්ඡ (නපුරු ආශා ඇති), ලැජ්ජා නැති සහ අගෞරවශීලී වේද, ඔහු එමගින් පව් රැස් කරයි. එයින් ඔහු අපායට යයි.” ‘‘Tasmā chandañca lobhañca, avijjañca virājayaṃ; Vijjaṃ uppādayaṃ bhikkhu, sabbā duggatiyo jahe’’ti. “එබැවින්, කැමැත්ත, ලෝභය සහ අවිද්‍යාව දුරු කරමින්, විද්‍යාව උපදවා ගන්නා භික්ෂුව සියලු දුගතීන් ප්‍රහීණ කරන්නේය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ කරුණ ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. තෙවන සූත්‍රයයි. 4. Paññāparihīnasuttaṃ 4. පඤ්ඤාපරිහීන සූත්‍රය 41. Vuttañhetaṃ [Pg.219] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 41. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Te, bhikkhave, sattā suparihīnā ye ariyāya paññāya parihīnā. Te diṭṭheva dhamme dukkhaṃ viharanti savighātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā. Te, bhikkhave, sattā aparihīnā ye ariyāya paññāya aparihīnā. Te diṭṭheva dhamme sukhaṃ viharanti avighātaṃ anupāyāsaṃ apariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, යම් සත්ව කෙනෙක් ආර්ය ප්‍රඥාවෙන් පිරිහුණාහු ද, ඔවුහු මැනවින්ම පිරිහුණු සත්වයෝ වෙති. ඔවුහු මේ ආත්මයෙහිම පීඩා සහිතව, දැවීම් සහිතව, වෙහෙස සහිතව දුකසේ වාසය කරති. ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු දුගතිය අපේක්ෂා කළ යුතුය. මහණෙනි, යම් සත්ව කෙනෙක් ආර්ය ප්‍රඥාවෙන් නොපිරිහුණාහු ද, ඔවුහු නොපිරිහුණු සත්වයෝ වෙති. ඔවුහු මේ ආත්මයෙහිම පීඩා රහිතව, දැවීම් රහිතව, වෙහෙස රහිතව සුවසේ වාසය කරති. ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු සුගතිය අපේක්ෂා කළ යුතුය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Paññāya parihānena, passa lokaṃ sadevakaṃ; Niviṭṭhaṃ nāmarūpasmiṃ, idaṃ saccanti maññati. ප්‍රඥාවෙන් පිරිහීම නිසා නාමරූපයන්හි බැසගෙන, 'මෙයම සත්‍යය' යැයි සලකන්නා වූ දෙවියන් සහිත ලෝකයා දෙස බලන්න. ‘‘Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, yāyaṃ nibbedhagāminī; Yāya sammā pajānāti, jātibhavaparikkhayaṃ. "ලෝකයෙහි ප්‍රඥාවම ශ්‍රේෂ්ඨ වේ, එය (ක්ලේශයන්) විනිවිද යන්නී (නිවනට පමුණුවන්නී) ය. එම ප්‍රඥාව මඟින් ජාතිය හා භවය ක්ෂය කිරීම (නිවන) මැනවින් දැනගනියි." ‘‘Tesaṃ devā manussā ca, sambuddhānaṃ satīmataṃ; Pihayanti hāsapaññānaṃ, sarīrantimadhārina’’nti. "සිහි ඇත්තා වූ, ප්‍රීතිමත් ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ, අවසන් ශරීරය දරන්නා වූ ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේලාට දෙවියෝ ද මිනිස්සු ද ගරු කරති (ප්‍රාර්ථනා කරති)." Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. සතරවැනි සූත්‍රයයි. 5. Sukkadhammasuttaṃ 5. සුක්කධම්ම සූත්‍රය 42. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 42. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා විසින් මෙසේ අසන ලදී – ‘‘Dveme, bhikkhave, sukkā dhammā lokaṃ pālenti. Katame dve? Hirī ca, ottappañca. Ime ce, bhikkhave, dve sukkā dhammā lokaṃ na pāleyyuṃ, nayidha paññāyetha mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā. Sambhedaṃ loko agamissa yathā ajeḷakā kukkuṭasūkarā soṇasiṅgālā. Yasmā ca kho, bhikkhave, ime dve sukkā dhammā lokaṃ pālenti tasmā paññāyati mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – "මහණෙනි, ලෝකය රකින්නා වූ මේ ශුක්ල ධර්ම දෙකක් වෙති. ඒ කවර දෙකක්ද? හිරි (ලජ්ජාව) සහ ඔත්තප්ප (බිය) ය. මහණෙනි, ඉදින් මේ ශුක්ල ධර්ම දෙක ලෝකය නොරකින්නේ නම්, මෙලොව මව යැයි හෝ මවගේ සහෝදරිය (සුළු මව/ලොකු මව) යැයි හෝ පියාගේ සහෝදරයාගේ බිරිඳ යැයි හෝ ගුරුවරයාගේ බිරිඳ යැයි හෝ ගුරු උතුමන්ගේ බිරිඳ යැයි හෝ වෙනසක් හඳුනාගත නොහැකි වන්නේය. එළු බැටළුවන්, කුකුළන්, ඌරන්, බල්ලන් හා සිවලුන් මෙන් ලෝකය අවුල් සහගත (සම්භේද) තත්ත්වයට පත්වන්නේය. මහණෙනි, යම් හෙයකින් මේ ශුක්ල ධර්ම දෙක ලෝකය රකින්නේද, එබැවින් මව යැයි හෝ මවගේ සහෝදරිය යැයි හෝ පියාගේ සහෝදරයාගේ බිරිඳ යැයි හෝ ගුරුවරයාගේ බිරිඳ යැයි හෝ ගුරු උතුමන්ගේ බිරිඳ යැයි හෝ හඳුනාගැනීමක් පවතින්නේය." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Yesaṃ [Pg.220] ce hiriottappaṃ, sabbadā ca na vijjati; Vokkantā sukkamūlā te, jātimaraṇagāmino. "යම් කෙනෙකු තුළ සැමවිටම ලජ්ජා හා බිය යන ධර්ම දෙක නැත්තේද, ඔවුහු කුසල් මුල්වලින් ගිලිහී ගියාහු, නැවත නැවත ඉපදීම හා මරණය කරා යන්නෝ වෙති." ‘‘Yesañca hiriottappaṃ, sadā sammā upaṭṭhitā; Virūḷhabrahmacariyā te, santo khīṇapunabbhavā’’ti. "යම් කෙනෙකු තුළ සැමවිටම ලජ්ජාව හා බිය මැනවින් පිහිටා තිබේද, බඹසරෙහි දියුණු වූ ඔවුහු සන්සුන් වූවාහු, නැවත ඉපදීම ක්ෂය කළෝ වෙති." Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පස්වැනි සූත්‍රයයි. 6. Ajātasuttaṃ 6. අජාත සූත්‍රය 43. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 43. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා විසින් මෙසේ අසන ලදී – ‘‘Atthi, bhikkhave, ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ. No cetaṃ, bhikkhave, abhavissa ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ, nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyetha. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ, tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – "මහණෙනි, නූපන් වූ (අජාත), පහළ නොවූ (අභූත), නොවූ (අකත), ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් නොවූ (අසංඛත) ධර්මයක් ඇත්තේය. මහණෙනි, ඉදින් මේ නූපන්, පහළ නොවූ, නොවූ, අසංඛත ධර්මය නොවන්නේ නම්, උපන්, පහළ වූ, කරන ලද, සකස් වූ ධර්මයන්ගෙන් මිදීමක් මෙහි පෙනෙන්නට නැත්තේය. මහණෙනි, යම් හෙයකින් නූපන්, පහළ නොවූ, නොවූ, අසංඛත ධර්මයක් ඇත්තේද, එබැවින් උපන්, පහළ වූ, කරන ලද, සකස් වූ ධර්මයන්ගෙන් මිදීම (නිවන) පෙනෙන්නේය." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Jātaṃ bhūtaṃ samuppannaṃ, kataṃ saṅkhatamaddhuvaṃ; Jarāmaraṇasaṅghāṭaṃ, roganīḷaṃ pabhaṅguraṃ. "උපන් වූ ද, පහළ වූ ද, හටගත්තා වූ ද, කරන ලද්දා වූ ද, සකස් වූ ද, අස්ථිර වූ ද, ජරා මරණ සමූහයක් වූ ද, රෝගයන්ට නිවහනක් වූ ද, බිඳී යන සුලු වූ ද, ‘‘Āhāranettippabhavaṃ, nālaṃ tadabhinandituṃ; Tassa nissaraṇaṃ santaṃ, atakkāvacaraṃ dhuvaṃ. ආහාර හා තෘෂ්ණාවෙන් හටගත්තා වූ ද (මේ සංස්කාර ලෝකය) සතුටින් පිළිගැනීමට සුදුසු නැත. එහි මිදීම වූ (නිවන) ශාන්තය, තර්කයෙන් ඔබ්බට ගිය තැනය, ස්ථිරය. ‘‘Ajātaṃ asamuppannaṃ, asokaṃ virajaṃ padaṃ; Nirodho dukkhadhammānaṃ, saṅkhārūpasamo sukho’’ti. නූපන් වූ, හට නොගත් වූ, ශෝක රහිත වූ, කෙලෙස් රහිත වූ පදය (නිවන) දුක්ඛ ධර්මයන්ගේ නිරුද්ධ වීමයි. සංස්කාරයන්ගේ සංසිඳීම සැබෑ සැපයකි." Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. හයවැනි සූත්‍රයයි. 7. Nibbānadhātusuttaṃ 7. නිබ්බානධාතු සූත්‍රය 44. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 44. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා විසින් මෙසේ අසන ලදී – ‘‘Dvemā, bhikkhave, nibbānadhātuyo. Katame dve? Saupādisesā ca nibbānadhātu, anupādisesā ca nibbānadhātu. "මහණෙනි, මේ නිබ්බාන ධාතු දෙකක් වෙති. ඒ කවර දෙකක්ද? සඋපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුව සහ අනුපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුවයි." ‘‘Katamā [Pg.221] ca, bhikkhave, saupādisesā nibbānadhātu? Idha, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto. Tassa tiṭṭhanteva pañcindriyāni yesaṃ avighātattā manāpāmanāpaṃ paccanubhoti, sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedeti. Tassa yo rāgakkhayo, dosakkhayo, mohakkhayo – ayaṃ vuccati, bhikkhave, saupādisesā nibbānadhātu. "මහණෙනි, සඋපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුව යනු කවරීද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් අරහත් වෙයි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළේ වෙයි, බඹසර වැස නිම කළේ වෙයි, කටයුතු නිම කළේ වෙයි, බර බහා තැබුවේ වෙයි, තමාගේ අර්ථය (අරහත් ඵලය) අත්පත් කරගත්තේ වෙයි, භව සංයෝජන ක්ෂය කළේ වෙයි, මැනවින් දැන කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණේ වෙයි. ඔහුගේ පසිඳුරෝ තවමත් පවතී. ඒවා නිරුද්ධ නොවූ හෙයින් ඔහු මනාප හා අමනාප අරමුණු අත්විඳියි, සැප දුක් විඳියි. මහණෙනි, ඔහුගේ යම් රාගක්ෂය වීමක්, ද්වේෂක්ෂය වීමක්, මෝහක්ෂය වීමක් වේද, මහණෙනි, මෙය සඋපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුව යැයි කියනු ලැබේ." ‘‘Katamā ca, bhikkhave, anupādisesā nibbānadhātu? Idha, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto. Tassa idheva, bhikkhave, sabbavedayitāni anabhinanditāni sīti bhavissanti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, anupādisesā nibbānadhātu. Imā kho, bhikkhave, dve nibbānadhātuyo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – "මහණෙනි, අනුපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුව යනු කවරීද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් අරහත් වෙයි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළේ වෙයි... මැනවින් දැන කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණේ වෙයි. මහණෙනි, ඔහුගේ මෙලොවදීම සියලු විඳීම් (වේදනා) තෘෂ්ණාවෙන් සතුටින් පිළි නොගන්නා ලද්දාහු නිවී යන්නාහ. මහණෙනි, මෙය අනුපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුව යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි නිබ්බාන ධාතු දෙකයි." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Duve imā cakkhumatā pakāsitā, nibbānadhātū anissitena tādinā; Ekā hi dhātu idha diṭṭhadhammikā, saupādisesā bhavanettisaṅkhayā; Anupādisesā pana samparāyikā, yamhi nirujjhanti bhavāni sabbaso. "පසැස් ඇති, කිසිවක් ඇසුරු නොකළ, තාදි ගුණයෙන් යුත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මේ නිබ්බාන ධාතු දෙක ප්‍රකාශ කරන ලදහ. ඉන් එක් ධාතුවක් (සඋපාදිසේස) මෙලොවදීම අත්දැකිය හැකිය, එහි පංචස්කන්ධයන් ඉතිරිව පවතින අතර භව තෘෂ්ණාව ක්ෂය වී ඇත. අනුපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුව මරණයෙන් පසු සිදුවන්නකි, එහි සියලු භවයන් සහමුලින්ම නිරුද්ධ වේ." ‘‘Ye etadaññāya padaṃ asaṅkhataṃ, vimuttacittā bhavanettisaṅkhayā; Te dhammasārādhigamā khaye ratā, pahaṃsu te sabbabhavāni tādino’’ti. යම් කෙනෙක් මේ අසංඛත පදය දැන, භව තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීමෙන් මිදුණු සිත් ඇත්තෝ වෙත්ද, ඔවුහු සාරවත් වූ අරහත් ඵලය ලබා කෙලෙස් ක්ෂය වූ නිවනෙහි ඇලී වෙසෙති. තාදි ගුණයෙන් යුත් ඒ උතුමෝ සියලු භවයන් ප්‍රහීණ කළහ." Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. හත්වැනි සූත්‍රයයි. 8. Paṭisallānasuttaṃ 8. පටිසල්ලාන සූත්‍රය 45. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 45. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා විසින් මෙසේ අසන ලදී – ‘‘Paṭisallānārāmā, bhikkhave, viharatha paṭisallānaratā, ajjhattaṃ cetosamathamanuyuttā, anirākatajjhānā, vipassanāya samannāgatā, brūhetā suññāgārānaṃ[Pg.222]. Paṭisallānārāmānaṃ, bhikkhave, viharataṃ paṭisallānaratānaṃ ajjhattaṃ cetosamathamanuyuttānaṃ anirākatamajjhānānaṃ vipassanāya samannāgatānaṃ brūhetānaṃ suññāgārānaṃ dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – "මහණෙනි, විවේකයෙහි (හුදෙකලාවෙහි) ඇලුණා වූ, විවේකයෙහි ම පිනා යන්නා වූ, අධ්‍යාත්මික චිත්ත සමථයෙහි යෙදුණා වූ, ධ්‍යානයන්ගෙන් නොවෙන් වූ, විදර්ශනාවෙන් යුක්ත වූ, ශුන්‍යාගාරයන් (පාළු තැන්) ඇසුරු කරන්නා වූ වය. මහණෙනි, මෙසේ වාසය කරන්නා වූ මහණෙකුට ඵල දෙකකින් එක් ඵලයක් අපේක්ෂා කළ හැකිය. එනම් මෙලොවදීම අර්හත් ඵලය හෝ කෙලෙස් ඉතිරිව පවතී නම් අනාගාමි ඵලය හෝ වේ." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Ye santacittā nipakā, satimanto ca jhāyino; Sammā dhammaṃ vipassanti, kāmesu anapekkhino. "යම් කෙනෙක් සන්සුන් සිත් ඇත්තෝ, නැණවත් වූවාහු, සිහි ඇත්තෝ හා ධ්‍යාන වඩන්නෝ වෙත්ද, ඔවුහු කාමයන්හි අපේක්ෂා රහිතව පංචස්කන්ධ ධර්මය මැනවින් විදර්ශනා කරති." ‘‘Appamādaratā santā, pamāde bhayadassino; Abhabbā parihānāya, nibbānasseva santike’’ti. අප්‍රමාදයෙහි ඇලුණු, සන්සුන් වූ, ප්‍රමාදයෙහි බිය දකින්නා වූ ඒ උතුමෝ (ගුණයෙන්) පිරිහීමට පත් නොවෙති, ඔවුහු නිවනටම සමීප වන්නෝ වෙති." Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. අටවැනි සූත්‍රයයි. 9. Sikkhānisaṃsasuttaṃ 9. සික්ඛානිසංස සූත්‍රය 46. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 46. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Sikkhānisaṃsā, bhikkhave, viharatha paññuttarā vimuttisārā satādhipateyyā. Sikkhānisaṃsānaṃ, bhikkhave, viharataṃ paññuttarānaṃ vimuttisārānaṃ satādhipateyyānaṃ dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, ශික්ෂාව (හික්මීම) ආනිසංස කොට ඇතිව, ප්‍රඥාව උත්තරීතර කොට ඇතිව, විමුක්තිය සාරය කොට ඇතිව, සිහිය අධිපති කොට ඇතිව වාසය කරවු. මහණෙනි, ශික්ෂාව ආනිසංස කොට ඇතිව, ප්‍රඥාව උත්තරීතර කොට ඇතිව, විමුක්තිය සාරය කොට ඇතිව, සිහිය අධිපති කොට ඇතිව වාසය කරන මහණහු හට ඵල දෙකකින් එක්තරා ඵලයක් අපේක්ෂා කළ හැකිය. එනම්, මෙලොවදීම අර්හත් ඵලය ලැබීම හෝ කෙලෙස් ඉතිරිව පවතී නම් අනාගාමී ඵලය ලැබීම හෝ වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Paripuṇṇasikkhaṃ apahānadhammaṃ, paññuttaraṃ jātikhayantadassiṃ; Taṃ ve muniṃ antimadehadhāriṃ, mārañjahaṃ brūmi jarāya pāraguṃ. “සම්පූර්ණ වූ ශික්ෂාවෙන් යුත්, නොපිරිහෙන ධර්මතාවයකින් යුත්, උත්තරීතර ප්‍රඥාවෙන් යුත්, ජාතිය (ඉපදීම) ක්ෂය වීම දක්නා වූ, අවසාන දේහය දරන්නා වූ, මාරයා පරාජය කළ, ජරාවෙන් එතෙර වූ ඒ මුණිවරයා ගැන මම වදාරමි.” ‘‘Tasmā sadā jhānaratā samāhitā, ātāpino jātikhayantadassino; Māraṃ sasenaṃ abhibhuyya bhikkhavo, bhavatha jātimaraṇassa pāragā’’ti. “එබැවින්, නිරන්තරයෙන්ම දැහැනෙහි ඇලුනු, සමාහිත වූ, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුත්, ජාතියේ (ඉපදීමේ) කෙළවර දකින්නා වූ මහණෙනි, සේනාවන් සහිත මාරයා පරාජය කොට, ජාති-මරණයෙන් එතෙර වූවෝ වෙත්වා!” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථයද වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. (නවවන සූත්‍රයයි). 10. Jāgariyasuttaṃ 10. ජාගරිය සූත්‍රය 47. Vuttañhetaṃ [Pg.223] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 47. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Jāgaro cassa, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sato sampajāno samāhito pamudito vippasanno ca tattha kālavipassī ca kusalesu dhammesu. Jāgarassa, bhikkhave, bhikkhuno viharato satassa sampajānassa samāhitassa pamuditassa vippasannassa tattha kālavipassino kusalesu dhammesu dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මහණතෙමේ අවදිව වෙසෙන්නේ, සිහි ඇතිව, මනා නුවණින් යුතුව, සමාහිතව, ප්‍රමුදිතව හා පිරිසිදු සිතින් යුක්තව, එහිලා කුසල් දහම්හි සුදුසු කල විදර්ශනා කරමින් වාසය කරන්නේය. මහණෙනි, අවදිව, සිහි ඇතිව, මනා නුවණින් යුතුව, සමාහිතව, ප්‍රමුදිතව හා පිරිසිදු සිතින් යුක්තව, කුසල් දහම්හි සුදුසු කල විදර්ශනා කරමින් වසන මහණහු හට ඵල දෙකකින් එක්තරා ඵලයක් අපේක්ෂා කළ හැකිය. එනම්, මෙලොවදීම අර්හත් ඵලය ලැබීම හෝ කෙලෙස් ඉතිරිව පවතී නම් අනාගාමී ඵලය ලැබීම හෝ වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Jāgarantā suṇāthetaṃ, ye suttā te pabujjhatha; Suttā jāgaritaṃ seyyo, natthi jāgarato bhayaṃ. “අවදිව සිටින ඔබ මෙය අසන්න; නිදා සිටින ඔබ අවදි වන්න. නිදා සිටීමට වඩා අවදිව සිටීම උතුම්ය. අවදිව සිටින්නාට භයක් නැත.” ‘‘Yo jāgaro ca satimā sampajāno, samāhito mudito vippasanno ca; Kālena so sammā dhammaṃ parivīmaṃsamāno, ekodibhūto vihane tamaṃ so. “යමෙක් අවදිව, සිහි ඇතිව, මනා නුවණින් යුක්තව, සමාහිතව, ප්‍රමුදිතව හා පිරිසිදු සිතින් යුක්තව සිටින්නේ ද, හෙතෙමේ සුදුසු කල්හි මැනවින් ධර්මය විමසමින්, ඒකාග්‍ර වූ සිත් ඇත්තේ මෝහය නැමති අඳුර දුරු කරයි.” ‘‘Tasmā have jāgariyaṃ bhajetha, ātāpī bhikkhu nipako jhānalābhī; Saṃyojanaṃ jātijarāya chetvā, idheva sambodhimanuttaraṃ phuse’’ti. “එබැවින් ඒකාන්තයෙන්ම අවදි බව (අප්‍රමාදය) සේවනය කළ යුතුය. කෙලෙස් තවන වීර්ය ඇති, නැණවත්, ධ්‍යාන ලාභී මහණතෙමේ ජාති-ජරා දෙකෙහි බැඳීම සිඳදමා, මෙලොවදීම අනුත්තර වූ අර්හත් ඵලය (සම්බෝධිය) ස්පර්ශ කරන්නේය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථයද වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. (දසවන සූත්‍රයයි). 11. Āpāyikasuttaṃ 11. ආපායික සූත්‍රය 48. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 48. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Dveme, bhikkhave, āpāyikā nerayikā idamappahāya. Katame dve? Yo ca abrahmacārī brahmacāripaṭiñño, yo ca paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carantaṃ amūlakena abrahmacariyena anuddhaṃseti. Ime kho, bhikkhave, dve āpāyikā nerayikā idamappahāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ කරුණු දෙක අත්නොහැරීම නිසා අපායගාමී වන, නිරයෙහි උපදින පුද්ගලයන් දෙදෙනෙක් සිටිති. ඒ දෙදෙනා කවුරුන්ද? යමෙක් බඹසර (බ්‍රහ්මචරියාව) නොරකිනුයේම, ‘මම බ්‍රහ්මචාරී වෙමි’ යි ප්‍රතිඥා දෙයිද හෙතෙම එක් අයෙකි. යමෙක් පිරිපුන් වූ, පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙන තැනැත්තෙකුට පදනමක් නැතිව අබ්‍රහ්මචරියාවෙන් (බ්‍රහ්මචාරී නොවන බව පවසා) චෝදනා කරමින් නින්දා කරයිද හෙතෙම අනෙක් අයයි. මහණෙනි, මේ කරුණු දෙක අත්නොහැරීම නිසා අපායගාමී වන, නිරයෙහි උපදින පුද්ගලයෝ මොවුහු වෙති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Abhūtavādī [Pg.224] nirayaṃ upeti, yo vāpi katvā na karomi cāha; Ubhopi te pecca samā bhavanti, nihīnakammā manujā parattha. “බොරු පවසන්නා නිරයට යයි; එමෙන්ම යමක් කර ‘මම එය නොකළෙමි’ යි පවසන්නා ද නිරයට යයි. ඒ පහත් ක්‍රියා ඇති මිනිසුන් දෙදෙනාම පරලොවදී එක හා සමාන දුක්ඛිත ගතියකට පැමිණෙති.” ‘‘Kāsāvakaṇṭhā bahavo, pāpadhammā asaññatā; Pāpā pāpehi kammehi, nirayaṃ te upapajjare. “ගෙලෙහි සිවුරු දරන නමුත්, පවිටු ගති පැවතුම් ඇති, ඉඳුරන් සංවර කර නොගත් බොහෝ දෙනෙක් සිටිති. ඒ පවිටු පුද්ගලයෝ තමන් කළ පාපකර්මයන් නිසා නිරයෙහි උපදිති.” ‘‘Seyyo ayoguḷo bhutto, tatto aggisikhūpamo; Yañce bhuñjeyya dussīlo, raṭṭhapiṇḍamasaññato’’ti. “දුශ්ශීල වූ, අසංවර වූ මහණෙකු රටවැසියන් ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන දානය අනුභව කිරීමට වඩා, ගිනි සිළුවක් මෙන් රත් වූ යකඩ ගුලියක් අනුභව කිරීමම උතුම්ය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Ekādasamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථයද වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. (එකොළොස්වන සූත්‍රයයි). 12. Diṭṭhigatasuttaṃ 12. දිට්ඨිගත සූත්‍රය 49. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 49. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Dvīhi, bhikkhave, diṭṭhigatehi pariyuṭṭhitā devamanussā olīyanti eke, atidhāvanti eke; cakkhumanto ca passanti. “මහණෙනි, දෘෂ්ටි දෙකකින් මැඩුණු ඇතැම් දෙවි මිනිස්සු (භවයෙහි) ඇලී සිටිති, ඇතැම්හු (භවයෙන්) ඔබ්බට දුවති. ප්‍රඥා ඇස ඇත්තෝම සත්‍යය දකිති.” ‘‘Kathañca, bhikkhave, olīyanti eke? Bhavārāmā, bhikkhave, devamanussā bhavaratā bhavasammuditā tesaṃ bhavanirodhāya dhamme desiyamāne cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati nādhimuccati. Evaṃ kho, bhikkhave, olīyanti eke. “මහණෙනි, ඇතැමුන් භවයෙහි ඇලී සිටින්නේ කෙසේද? මහණෙනි, ඇතැම් දෙවි මිනිස්සු භවයෙහි ඇලී, භවයෙහි මත්ව, භවයෙහි සතුටු වී සිටිති. ඔවුන්ට භව නිරෝධය සඳහා ධර්මය දේශනා කරන කල්හි ඔවුන්ගේ සිත ඒ කෙරෙහි නොපැහැදෙයි, නොපිහිටයි, නිසල නොවෙයි, එහි අධිමෝක්ෂය ඇති නොවෙයි. මහණෙනි, මෙසේ ඇතැම්හු භවයෙහි ඇලී සිටිති.” ‘‘Kathañca, bhikkhave, atidhāvanti eke? Bhaveneva kho paneke aṭṭīyamānā harāyamānā jigucchamānā vibhavaṃ abhinandanti – yato kira, bho, ayaṃ attā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā; etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ etaṃ yāthāvanti. Evaṃ kho, bhikkhave, atidhāvanti eke. “මහණෙනි, ඇතැමුන් භවයෙන් ඔබ්බට දුවන්නේ කෙසේද? ඇතැම්හු භවයෙන් පීඩිතව, ලජ්ජිතව, පිළිකුල් කරමින් විභවය (උච්ඡේද දෘෂ්ටිය) ප්‍රාර්ථනා කරති. ‘පින්වත්නි, යම් හෙයකින් මේ ආත්මය කය බිඳී මරණයෙන් මතු විනාශ වන්නේද, නැවත නූපදින්නේ ද, මෙයම ශාන්තය, මෙයම ප්‍රණීතය, මෙයම සත්‍යය’ යි පවසමින් විභවය අගය කරති. මහණෙනි, මෙසේ ඇතැම්හු භවයෙන් ඔබ්බට දුවති.” ‘‘Kathañca, bhikkhave, cakkhumanto passanti? Idha bhikkhu bhūtaṃ bhūtato passati; bhūtaṃ bhūtato disvā bhūtassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, cakkhumanto passantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, ප්‍රඥා ඇස ඇත්තෝ සත්‍යය දකින්නේ කෙසේද? මෙහි මහණතෙමේ හටගත් පංචස්කන්ධය (භූතය) තත්වූ පරිද්දෙන් දකියි. එසේ හටගත් ස්කන්ධයන් තත්වූ පරිද්දෙන් දැක, ඒවා කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්ධ කිරීම පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ ප්‍රඥා ඇස ඇත්තෝ සත්‍යය දකිති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Ye [Pg.225] bhūtaṃ bhūtato disvā, bhūtassa ca atikkamaṃ; Yathābhūte vimuccanti, bhavataṇhā parikkhayā. “යමෙක් හටගත් ස්කන්ධ පංචකය තත්වූ පරිද්දෙන් දැක, ඒ ස්කන්ධයන්ගෙන් එතර වීම දකියි ද, භව තණ්හාව ක්ෂය කිරීමෙන් ඔවුහු සැබෑ ලෙසම විමුක්තිය ලබති.” ‘‘Sa ve bhūtapariñño, so vītataṇho bhavābhave; Bhūtassa vibhavā bhikkhu, nāgacchati punabbhava’’nti. “ඒකාන්තයෙන්ම හටගත් ස්කන්ධයන් පිළිබඳ පිරිසිඳී දැනීමක් ඇති, භවයෙහි තණ්හාව නැති කළ ඒ මහණතෙමේ ස්කන්ධයන්ගේ නිරෝධයෙන් නැවත භවයකට නොපැමිණෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dvādasamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථයද වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. (දොළොස්වන සූත්‍රයයි). Dutiyo vaggo niṭṭhito. දෙවන වර්ගය නිමාවට පත් විය. Tassuddānaṃ – එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය - Dve indriyā dve tapanīyā, sīlena apare duve; Anottāpī kuhanā dve ca, saṃvejanīyena te dasa. ඉන්ද්‍රිය සූත්‍ර දෙකකි, තපනීය සූත්‍ර දෙකකි, ශීල නාමයෙන් තවත් සූත්‍ර දෙකකි; අනොත්තාපී සහ කුහන සූත්‍ර දෙක බැගින් ද, සංවේජනීය සූත්‍රය ද සමඟින් මේවා දසයකි. Vitakkā desanā vijjā, paññā dhammena pañcamaṃ; Ajātaṃ dhātusallānaṃ, sikkhā jāgariyena ca; Apāyadiṭṭhiyā ceva, bāvīsati pakāsitāti. විතක්ක, දේශනා, විජ්ජා, ප්‍රඥා සහ පස්වන ධර්ම සූත්‍රය ද; අජාත, ධාතුසල්ල, සික්ඛා, ජාගරිය සූත්‍ර ද සමඟින්; අපාය සහ දිට්ඨි සූත්‍ර ද ඇතුළුව (දුක නිපාතයෙහි) සූත්‍ර විසි දෙකක් ප්‍රකාශ කරන ලදී. Dukanipāto niṭṭhito. දුක නිපාතය නිමාවට පත් විය. 3. Tikanipāto 3. තික නිපාතය 1. Paṭhamavaggo 1. පළමු වර්ගය 1. Mūlasuttaṃ 1. මූල සූත්‍රය 50. Vuttañhetaṃ [Pg.226] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 50. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී - ‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, akusalamūlāni. Katamāni tīṇi? Lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi akusalamūlānī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ අකුසල මූලයන් තුනකි. ඒ තුන කවරේද? ලෝභය අකුසල මූලයකි, දෝෂය අකුසල මූලයකි, මෝහය අකුසල මූලයකි. මහණෙනි, මේ වනාහි අකුසල මූලයන් තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ - ‘‘Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ; Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphala’’nti. “උණ ගසෙහි හටගත් ඵලය (උණ ගෙඩිය) උණ ගසම විනාශ කරන්නාක් මෙන්, පාපී සිත් ඇති පුද්ගලයා තුළම හටගත් ලෝභය ද, දෝෂය ද, මෝහය ද ඔහුවම විනාශ කරයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ. මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පළමුවැන්නයි. 2. Dhātusuttaṃ 2. ධාතු සූත්‍රය 51. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 51. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී - ‘‘Tisso imā, bhikkhave, dhātuyo. Katamā tisso? Rūpadhātu, arūpadhātu, nirodhadhātu – imā kho, bhikkhave, tisso dhātuyo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ ධාතූන් තුනකි. ඒ තුන කවරේද? රූප ධාතුව, අරූප ධාතුව, නිරෝධ ධාතුවයි. මහණෙනි, මේ වනාහි ධාතූන් තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ - ‘‘Rūpadhātuṃ pariññāya, arūpesu asaṇṭhitā; Nirodhe ye vimuccanti, te janā maccuhāyino. “යම් කෙනෙක් රූප ධාතුව පිරිසිඳ දැන, අරූප ධාතූන්හි නොඇලී, නිරෝධයෙහි (නිවනෙහි) මිදෙත් ද, ඒ තැනැත්තෝ මරණයෙන් එතෙර වූවෝ වෙති.” ‘‘Kāyena amataṃ dhātuṃ, phusayitvā nirūpadhiṃ; Upadhippaṭinissaggaṃ, sacchikatvā anāsavo; Deseti sammāsambuddho, asokaṃ virajaṃ pada’’nti. “ආසව රහිත වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ, නාම කයෙන් උපධි රහිත අමෘත ධාතුව (නිවන) ස්පර්ශ කොට, උපධීන් අත්හැරීම සාක්ෂාත් කොට, ශෝක රහිත වූ කෙලෙස් රජස් රහිත වූ නිවන් පදය දේශනා කරන සේක.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. dutiyaṃ. මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. දෙවැන්නයි. 3. Paṭhamavedanāsuttaṃ 3. පළමු වේදනා සූත්‍රය 52. Vuttañhetaṃ [Pg.227] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 52. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී - ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – “මහණෙනි, මේ වේදනාවන් තුනකි. ඒ තුන කවරේද? සැප වේදනාව, දුක් වේදනාව, නොදුක් නොසැප වේදනාවයි.” Imā kho, bhikkhave, tisso vedanā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ වනාහි වේදනාවන් තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ - ‘‘Samāhito sampajāno, sato buddhassa sāvako; Vedanā ca pajānāti, vedanānañca sambhavaṃ. “සමාහිත වූ, සම්පජානයෙන් යුතු වූ, සිහි ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා වේදනාවන් ද, වේදනාවන්ගේ හටගැනීම ද මනාකොට දනියි.” ‘‘Yattha cetā nirujjhanti, maggañca khayagāminaṃ; Vedanānaṃ khayā bhikkhu, nicchāto parinibbuto’’ti. “ඒ වේදනාවෝ යම් තැනක නිරුද්ධ වෙත් ද, ඒ නිරෝධය ද, වේදනා ක්ෂය වීමට යන මාවත ද ඔහු දනියි. වේදනාවන් ක්ෂය වීමෙන්, තෘෂ්ණාව නැති කළ භික්ෂුව පිරිනිවන් පෑවේය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ. මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. තෙවැන්නයි. 4. Dutiyavedanāsuttaṃ 4. දෙවන වේදනා සූත්‍රය 53. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 53. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී - ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. Sukhā, bhikkhave, vedanā dukkhato daṭṭhabbā; dukkhā vedanā sallato daṭṭhabbā; adukkhamasukhā vedanā aniccato daṭṭhabbā. Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno sukhā vedanā dukkhato diṭṭhā hoti, dukkhā vedanā sallato diṭṭhā hoti, adukkhamasukhā vedanā aniccato diṭṭhā hoti; ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu ariyo sammaddaso acchecchi, taṇhaṃ, vivattayi saṃyojanaṃ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ වේදනාවන් තුනකි. ඒ තුන කවරේද? සැප වේදනාව, දුක් වේදනාව, නොදුක් නොසැප වේදනාවයි. මහණෙනි, සැප වේදනාව දුකක් ලෙස දැක්ක යුතුය; දුක් වේදනාව හුලක් (සල්ලයක්) ලෙස දැක්ක යුතුය; නොදුක් නොසැප වේදනාව අනිත්‍යයක් ලෙස දැක්ක යුතුය. මහණෙනි, යම් කලෙක භික්ෂුව විසින් සැප වේදනාව දුකක් ලෙස ද, දුක් වේදනාව හුලක් ලෙස ද, නොදුක් නොසැප වේදනාව අනිත්‍යයක් ලෙස ද දකින ලද්දේ ද; මහණෙනි, මේ භික්ෂුව ආර්ය වූ, මනා දැක්ම ඇති, තෘෂ්ණාව සිඳ දැමූ, සංයෝජන දුරු කළ, මනාකොට මානය අවබෝධ කර ගැනීමෙන් දුකෙහි කෙළවර කළ අයෙකු යැයි කියනු ලැබේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ - ‘‘Yo sukhaṃ dukkhato adda, dukkhamaddakkhi sallato; Adukkhamasukhaṃ santaṃ, adakkhi naṃ aniccato. “යමෙක් සැප වේදනාව දුකක් ලෙස දුටුවේ ද, දුක් වේදනාව හුලක් ලෙස දුටුවේ ද, ශාන්ත වූ නොදුක් නොසැප වේදනාව අනිත්‍යයක් ලෙස දුටුවේ ද;”}, short descriptions for clarity in translation. 359: 359: ‘‘Sa ve sammaddaso bhikkhu, yato tattha vimuccati; Abhiññāvosito santo, sa ve yogātigo munī’’ti. “මනා දැක්ම ඇති ඒ භික්ෂුව වනාහි, යම් හෙයකින් ඒ වේදනාවන් කෙරෙන් මිදෙයි ද; අභිඥාවෙන් කටයුතු අවසන් කළ, ශාන්ත වූ ඒ මුණිවරයා සැබවින්ම සතර යෝගයන් ඉක්මවා ගිය කෙනෙකි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ. මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී, මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. සිව්වැන්නයි. 5. Paṭhamaesanāsuttaṃ 5. පඨම ඒසනා සූත්‍රය 54. Vuttañhetaṃ [Pg.228] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 54. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දකි - මා හට මෙසේ ඇසුණි. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, esanā. Katamā tisso? Kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā – imā kho, bhikkhave, tisso esanā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ සෙවීම් (ඒසනා) තුණකි. ඒ තුන කවරේද? කාමයන් සෙවීම (කාමේසනා), භවයන් සෙවීම (භවේසනා) සහ බ්‍රහ්මචර්යාව සෙවීම (මිත්‍යා දෘෂ්ටිගත ප්‍රතිපදා සෙවීම - බ්‍රහ්මචරියේසනා) ය. මහණෙනි, මේ සෙවීම් තුණයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Samāhito sampajāno, sato buddhassa sāvako; Esanā ca pajānāti, esanānañca sambhavaṃ. “සමාහිත වූ, සම්පජන්නයෙන් යුත්, සිහි ඇත්තා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා, ඒ සෙවීම් ද, ඒ සෙවීම්වල හටගැනීම (සමුදය) ද මැනවින් හඳුනයි. ‘‘Yattha cetā nirujjhanti, maggañca khayagāminaṃ; Esanānaṃ khayā bhikkhu, nicchāto parinibbuto’’ti. “යම් නිවනක මේ සෙවීම් නිරුද්ධ වේ ද, ඒවායේ විනාශයට මඟ පෙන්වන මාර්ගය ද හෙතෙම හඳුනයි. සෙවීම් ක්ෂය වීමෙන්, ආශාවන්ගෙන් තොර වූ ඒ භික්ෂුව පිරිනිවන් පෑවේ වෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා හට ඇසුණි. පස්වන සූත්‍රයයි. 6. Dutiyaesanāsuttaṃ 6. දුතිය ඒසනා සූත්‍රය 55. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 55. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දකි - මා හට මෙසේ ඇසුණි. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, esanā. Katamā tisso? Kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā – imā kho, bhikkhave, tisso esanā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ සෙවීම් තුණකි. ඒ තුන කවරේද? කාමයන් සෙවීම, භවයන් සෙවීම සහ බ්‍රහ්මචර්යාව සෙවීමයි. මහණෙනි, මේ සෙවීම් තුණයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Kāmesanā bhavesanā, brahmacariyesanā saha; Iti saccaparāmāso, diṭṭhiṭṭhānā samussayā. “කාමයන් සෙවීම, භවයන් සෙවීම සහ බ්‍රහ්මචර්යාව සෙවීම ද සමඟ, ‘මෙයම සත්‍යය’ යැයි දැඩිව අල්ලා ගැනීම (දෘෂ්ටි පරාමාසය), දෘෂ්ටි පිහිටි ස්ථානයන්හි කෙලෙස් රැස් කිරීමකි. ‘‘Sabbarāgavirattassa, taṇhakkhayavimuttino; Esanā paṭinissaṭṭhā, diṭṭhiṭṭhānā samūhatā; Esanānaṃ khayā bhikkhu, nirāso akathaṃkathī’’ti. “සියලු රාගයන් කෙරෙන් වෙන් වූ, තණ්හාව ක්ෂය කිරීමෙන් විමුක්තිය ලැබූ රහතන් වහන්සේ විසින් සෙවීම් අත්හරින ලදී. දෘෂ්ටි පිහිටි ස්ථාන සහමුලින්ම උපුටා දමන ලදී. සෙවීම් ක්ෂය වීමෙන්, ඒ භික්ෂුව ආශාවන් රහිත වූ, සැක රහිත වූ අයෙකු යැයි කියනු ලැබේ.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා හට ඇසුණි. හයවන සූත්‍රයයි. 7. Paṭhamaāsavasuttaṃ 7. පඨම ආසව සූත්‍රය 56. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 56. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දකි - මා හට මෙසේ ඇසුණි. ‘‘Tayome, bhikkhave, āsavā. Katame tayo? Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo – ime kho, bhikkhave, tayo āsavā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ ආසවයන් (කෙලෙස් සැරව) තුණකි. කවර තුනක් ද? කාමාසවය, භවාසවය සහ අවිජ්ජාසවයයි. මහණෙනි, මේ ආසවයන් තුණයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Samāhito [Pg.229] sampajāno, sato buddhassa sāvako; Āsave ca pajānāti, āsavānañca sambhavaṃ. “සමාහිත වූ, සම්පජන්නයෙන් යුත්, සිහි ඇත්තා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා ආසවයන් ද, ආසවයන්ගේ හටගැනීම ද හඳුනයි. ‘‘Yattha cetā nirujjhanti, maggañca khayagāminaṃ; Āsavānaṃ khayā bhikkhu, nicchāto parinibbuto’’ti. “යම් නිවනක මේ ආසවයන් නිරුද්ධ වේ ද, ඒවා ක්ෂය වීමට මඟ පෙන්වන මාර්ගය ද හෙතෙම හඳුනයි. ආසවයන් ක්ෂය වීමෙන්, ආශාවන් රහිත වූ ඒ භික්ෂුව පිරිනිවන් පෑවේ වෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා හට ඇසුණි. හත්වන සූත්‍රයයි. 8. Dutiyaāsavasuttaṃ 8. දුතිය ආසව සූත්‍රය 57. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 57. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දකි - මා හට මෙසේ ඇසුණි. ‘‘Tayome, bhikkhave, āsavā. Katame tayo? Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo – ime kho, bhikkhave, tayo āsavā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ ආසවයන් තුණකි. කවර තුනක් ද? කාමාසවය, භවාසවය සහ අවිජ්ජාසවයයි. මහණෙනි, මේ ආසවයන් තුණයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Yassa kāmāsavo khīṇo, avijjā ca virājitā; Bhavāsavo parikkhīṇo, vippamutto nirūpadhi; Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti. “යමෙකුගේ කාමාසවය ක්ෂය වූයේ ද, අවිද්‍යාව දුරු වූයේ ද, භවාසවය සහමුලින්ම නැති වූයේ ද, සියලු කෙලෙස් උපධීන්ගෙන් මිදුණු, සේනාව සහිත මාරයා පරාජය කළ ඒ රහතන් වහන්සේ සිය අවසන් දේහය දරා සිටිති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා හට ඇසුණි. අටවන සූත්‍රයයි. 9. Taṇhāsuttaṃ 9. තණ්හා සූත්‍රය 58. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 58. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දකි - මා හට මෙසේ ඇසුණි. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, taṇhā. Katamā tisso? Kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā – imā kho, bhikkhave, tisso taṇhā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ තණ්හාවෝ තිදෙනෙකි. ඒ තිදෙන කවරේද? කාම තණ්හාව, භව තණ්හාව සහ විභව තණ්හාවයි. මහණෙනි, මේ තණ්හාවෝ තිදෙනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Taṇhāyogena saṃyuttā, rattacittā bhavābhave; Te yogayuttā mārassa, ayogakkhemino janā; Sattā gacchanti saṃsāraṃ, jātīmaraṇagāmino. “තණ්හා නමැති යෝගයෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට ඇලුම් කරන සිත් ඇති, මාරයාගේ බැම්මට හසු වූ ඒ ජනයෝ නිවනට පැමිණිය නොහැකි වෙති. ඒ සත්වයෝ ඉපදෙමින් මැරෙමින් සංසාරයටම යති. ‘‘Ye ca taṇhaṃ pahantvāna, vītataṇhā bhavābhave; Te ve pāraṅgatā loke, ye pattā āsavakkhaya’’nti. “යම් කෙනෙක් තණ්හාව ප්‍රහාණය කොට, භවයන් කෙරෙහි තණ්හාවෙන් තොර වූවාහු ද, ආසවයන් ක්ෂය කිරීමට පැමිණි ඒ සියල්ලෝම ලෝකයෙහි සැබවින්ම සංසාර සාගරයේ එතෙරට පැමිණියෝ වෙති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා හට ඇසුණි. නවවන සූත්‍රයයි. 10. Māradheyyasuttaṃ 10. මාරධෙය්‍ය සූත්‍රය 59. Vuttañhetaṃ [Pg.230] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 59. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Tīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu atikkamma māradheyyaṃ ādiccova virocati. Katamehi tīhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu asekhena sīlakkhandhena samannāgato hoti, asekhena samādhikkhandhena samannāgato hoti, asekhena paññākkhandhena samannāgato hoti – imehi kho, bhikkhave, tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu atikkamma māradheyyaṃ ādiccova virocatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මාරයාගේ විෂය ඉක්මවා ගොස් සූර්යයා මෙන් බබළයි. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ අසේඛ (රහත්) සීල ස්කන්ධයෙන් යුක්ත වෙයි, අසේඛ සමාධි ස්කන්ධයෙන් යුක්ත වෙයි, අසේඛ ප්‍රඥා ස්කන්ධයෙන් යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මාරයාගේ විෂය ඉක්මවා ගොස් සූර්යයා මෙන් බබළයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Sīlaṃ samādhi paññā ca, yassa ete subhāvitā; Atikkamma māradheyyaṃ, ādiccova virocatī’’ti. “යමෙකු තුළ සීලය, සමාධිය සහ ප්‍රඥාව යන මේ ධර්මයන් මැනවින් පුරුදු කරන ලද්දේද, හෙතෙම මාරයාගේ විෂය ඉක්මවා ගොස් සූර්යයා මෙන් බබළයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ. මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. දසවන සූත්‍රයයි. Paṭhamo vaggo niṭṭhito. පළමුවන වර්ගය නිමාවට පත් විය. Tassuddānaṃ – එහි උද්දානය (සාරාංශය): Mūladhātu atha vedanā duve, esanā ca duve āsavā duve; Taṇhāto ca atha māradheyyato, vaggamāhu paṭhamanti muttamanti. මූල සූත්‍රය, ධාතු සූත්‍රය, වේදනා සූත්‍ර දෙක, ඒසනා සූත්‍ර දෙක, ආසව සූත්‍ර දෙක, තණ්හා සූත්‍රය සහ මාරධෙය්‍ය සූත්‍රය යන මේ උත්තම සූත්‍රයන්ගෙන් පළමුවන වර්ගය සමන්විත යැයි සංගීතිකාරකයන් වදාළහ. 2. Dutiyavaggo 2. දෙවන වර්ගය 1. Puññakiriyavatthusuttaṃ 1. පුණ්‍යක්‍රියාවස්තු සූත්‍රය 60. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 60. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, puññakiriyavatthūni. Katamāni tīṇi? Dānamayaṃ puññakiriyavatthu, sīlamayaṃ puññakiriyavatthu, bhāvanāmayaṃ puññakiriyavatthu – imāni [Pg.231] kho, bhikkhave, tīṇi puññakiriyavatthūnī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ පින්කම් කිරීමට පදනම් වන කරුණු (පුණ්‍යක්‍රියාවස්තු) තුනකි. ඒ තුන මොනවාද? දානමය පුණ්‍යක්‍රියාවස්තුව, සීලමය පුණ්‍යක්‍රියාවස්තුව සහ භාවනාමය පුණ්‍යක්‍රියාවස්තුවයි. මහණෙනි, මේ වනාහි පුණ්‍යක්‍රියාවස්තු තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Puññameva so sikkheyya, āyataggaṃ sukhudrayaṃ; Dānañca samacariyañca, mettacittañca bhāvaye. “යහපත අපේක්ෂා කරන තැනැත්තා මතු අතිශයින් සැප උදාකරන පිනම පුරුදු කළ යුතුය. දානය ද, සමචරියාව (සීලය) ද, මෙත් සිත වැඩීම ද කළ යුතුය.” ‘‘Ete dhamme bhāvayitvā, tayo sukhasamuddaye; Abyāpajjhaṃ sukhaṃ lokaṃ, paṇḍito upapajjatī’’ti. “සැපය උපදවන මේ ධර්මතා තුන වැඩීමෙන් නුවණැත්තා අව්‍යාපජ්ජ වූ (නිදුක් වූ) සැපවත් ලෝකයට පැමිණෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ. මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. පළමුවන සූත්‍රයයි. 2. Cakkhusuttaṃ 2. චක්ඛු සූත්‍රය 61. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 61. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, cakkhūni. Katamāni tīṇi? Maṃsacakkhu, dibbacakkhu, paññācakkhu – imāni kho, bhikkhave, tīṇi cakkhūnī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, ඇස් (චක්ෂු) තුනකි. ඒ තුන මොනවාද? මාංස චක්ෂුස, දිව්‍ය චක්ෂුස සහ ප්‍රඥා චක්ෂුසයි. මහණෙනි, මේ වනාහි ඇස් තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Maṃsacakkhu dibbacakkhu, paññācakkhu anuttaraṃ; Etāni tīṇi cakkhūni, akkhāsi purisuttamo. “මාංස චක්ෂුස ද, දිව්‍ය චක්ෂුස ද, අනුත්තර වූ ප්‍රඥා චක්ෂුස ද යන මේ ඇස් තුන පිළිබඳව පුරුෂෝත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක.” ‘‘Maṃsacakkhussa uppādo, maggo dibbassa cakkhuno; Yato ñāṇaṃ udapādi, paññācakkhu anuttaraṃ; Yassa cakkhussa paṭilābhā, sabbadukkhā pamuccatī’’ti. “මාංස චක්ෂුසෙහි ඉපදීම, දිව්‍ය චක්ෂුස ලැබීමට මාවතයි. යම් කලෙක අනුත්තර වූ ප්‍රඥා චක්ෂුස නම් වූ (ආසවක්ඛය) ඥානය උපදී ද, ඒ ප්‍රඥා චක්ෂුස ලැබීමෙන් සියලු දුකින් මිදෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ. මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. දෙවන සූත්‍රයයි. 3. Indriyasuttaṃ 3. ඉන්ද්‍රිය සූත්‍රය 62. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 62. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni tīṇi? Anaññātaññassāmītindriyaṃ, aññindriyaṃ, aññātāvindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi indriyānī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, ඉන්ද්‍රිය තුනකි. ඒ තුන මොනවාද? අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය, අඤ්ඤින්ද්‍රිය සහ අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියයි. මහණෙනි, මේ වනාහි ඉන්ද්‍රිය තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Sekhassa sikkhamānassa, ujumaggānusārino; Khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇaṃ, tato aññā anantarā. “ඍජු මාර්ගය අනුගමනය කරමින් හික්මෙන ශෛක්ෂ (සෙඛ) පුද්ගලයාට ප්‍රථමයෙන් කෙලෙස් ක්ෂය කිරීමේ ඥානය (අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය) උපදී. ඉන් අනතුරුව අඤ්ඤින්ද්‍රිය ඇතිවේ.” ‘‘Tato [Pg.232] aññā vimuttassa, ñāṇaṃ ve hoti tādino; Akuppā me vimuttīti, bhavasaṃyojanakkhayā. “ඉන්පසු විමුක්තියට පත් වූ තාදී ගුණයෙන් යුත් රහතන් වහන්සේට අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රිය ඇතිවේ. භව සංයෝජනයන් ක්ෂය වීමෙන් ‘මාගේ විමුක්තිය නොසෙල්විය හැකිය’ යන පစ္චවෙක්ඛණ ඥානය ඒකාන්තයෙන්ම උපදී.” ‘‘Sa ve indriyasampanno, santo santipade rato; Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti. “සැබවින්ම ඒ ඉන්ද්‍රිය සම්පන්න වූ, ශාන්ත වූ, නිවන් මගෙහි ඇලුනු උතුමාණෝ සේනාව සහිත මාරයා පරදවා අවසන් දේහය දරති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ. මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. තුන්වන සූත්‍රයයි. 4. Addhāsuttaṃ 4. අද්ධා සූත්‍රය 63. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 63. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Tayome, bhikkhave, addhā. Katame tayo? Atīto addhā, anāgato addhā, paccuppanno addhā – ime kho, bhikkhave, tayo addhā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ කාල (අද්ධා) තුනකි. ඒ තුන මොනවාද? අතීත කාලය, අනාගත කාලය සහ වර්තමාන කාලයයි. මහණෙනි, මේ වනාහි කාල තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Akkheyyasaññino sattā, akkheyyasmiṃ patiṭṭhitā; Akkheyyaṃ apariññāya, yogamāyanti maccuno. පඤ්චස්කන්ධය කෙරෙහි (පුද්ගල, සත්ව වශයෙන්) සංඥාව ඇති සත්වයෝ, ඒ ස්කන්ධයන් කෙරෙහිම පිහිටා සිටිති. ඒ ස්කන්ධයන් පිළිබඳව (පිරිඥා තුනෙන්) පිරිසිඳ නොදැනීම නිසා ඔවුහු මරණය හා (මාරයාගේ බැඳීම හා) එක්වීමකට පැමිණෙති. ‘‘Akkheyyañca pariññāya, akkhātāraṃ na maññati; Phuṭṭho vimokkho manasā, santipadamanuttaraṃ. ඒ පඤ්චස්කන්ධය පිරිසිඳ දැනගත් පසු, (මම කරමි, මම විඳිමි යනාදී වශයෙන්) පවසන යම් ආත්මයක් ඇතැයි ඔහු මෙනෙහි නොකරයි. ඔහු තම සිතින් විමුක්තියත්, අනුත්තර වූ ශාන්ත පදය වූ නිවනත් ස්පර්ශ කළේය. ‘‘Sa ve akkheyyasampanno, santo santipade rato; Saṅkhāyasevī dhammaṭṭho, saṅkhyaṃ nopeti vedagū’’ti. ඒ රහතන් වහන්සේ ස්කන්ධයන් පිරිසිඳ දැනීමෙන් යුක්තය, කෙලෙස් නිවී ගිය බැවින් ශාන්තය, නිවන් පදයෙහි ඇලුනේය. උන්වහන්සේ නුවණින් සලකා ප්‍රත්‍ය පරිභෝජනය කරති, ධර්මයෙහි පිහිටියහ. සත්‍යය අවබෝධ කළ ඒ රහතන් වහන්සේ (සත්ව, පුද්ගල වශයෙන්) ගණනය කිරීමට නොපැමිණෙති. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. සතරවන සූත්‍රයයි. 5. Duccaritasuttaṃ 5. දුශ්චරිත සූත්‍රය 64. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 64. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දක් ලෙස මවිසින් මෙසේ අසන ලදී – ‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, duccaritāni. Katamāni tīṇi? Kāyaduccaritaṃ, vacīduccaritaṃ, manoduccaritaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi duccaritānī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ දුශ්චරිත තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කාය දුශ්චරිතය, වචී දුශ්චරිතය සහ මනෝ දුශ්චරිතයයි. මහණෙනි, මේවා වනාහි තුන් වැදෑරුම් දුශ්චරිත වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Kāyaduccaritaṃ katvā, vacīduccaritāni ca; Manoduccaritaṃ katvā, yañcaññaṃ dosasaṃhitaṃ. “අල්ප ප්‍රඥා ඇති පුද්ගලයා කාය දුශ්චරිතය ද, වචී දුශ්චරිතයන් ද කොට, මනෝ දුශ්චරිතය ද කොට, තවද රාගාදී දොස් සහිත වූ වෙනත් යම් අකුසලයක් කොට,” ‘‘Akatvā [Pg.233] kusalaṃ kammaṃ, katvānākusalaṃ bahuṃ; Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī’’ti. “කුසල් කර්ම නොකොට, බොහෝ වූ අකුසල් කොට, ඒ අඥාන පුද්ගලයා කය බිඳීමෙන් පසු නිරයට පැමිණෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. පස්වන සූත්‍රයයි. 6. Sucaritasuttaṃ 6. සුචරිත සූත්‍රය 65. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 65. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දක් ලෙස මවිසින් මෙසේ අසන ලදී – ‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni. Katamāni tīṇi? Kāyasucaritaṃ, vacīsucaritaṃ, manosucaritaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi sucaritānī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ සුචරිත තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කාය සුචරිතය, වචී සුචරිතය සහ මනෝ සුචරිතයයි. මහණෙනි, මේවා වනාහි තුන් වැදෑරුම් සුචරිත වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Kāyaduccaritaṃ hitvā, vacīduccaritāni ca; Manoduccaritaṃ hitvā, yañcaññaṃ dosasaṃhitaṃ. “ප්‍රඥාවන්තයා කාය දුශ්චරිතය ද, වචී දුශ්චරිතයන් ද අත්හැර, මනෝ දුශ්චරිතය අත්හැර, තවද රාගාදී දොස් සහිත වූ වෙනත් යම් අකුසලයක් වේ නම් එය ද අත්හැර,” ‘‘Akatvākusalaṃ kammaṃ, katvāna kusalaṃ bahuṃ; Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti. “අකුසල් කර්ම නොකොට, බොහෝ වූ කුසල් කොට, ඒ ප්‍රඥාවන්ත පුද්ගලයා කය බිඳීමෙන් පසු ස්වර්ගයට පැමිණෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. හයවන සූත්‍රයයි. 7. Soceyyasuttaṃ 7. සෝචෙය්‍ය සූත්‍රය 66. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 66. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දක් ලෙස මවිසින් මෙසේ අසන ලදී – ‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, soceyyāni. Katamāni tīṇi? Kāyasoceyyaṃ, vacīsoceyyaṃ, manosoceyyaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi soceyyānī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ සෝචෙය්‍ය (පිරිසිදුකම්) තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කාය සෝචෙය්‍යය, වචී සෝචෙය්‍යය සහ මනෝ සෝචෙය්‍යයයි. මහණෙනි, මේවා වනාහි තුන් වැදෑරුම් පිරිසිදුකම් වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Kāyasuciṃ vacīsuciṃ, cetosucimanāsavaṃ; Suciṃ soceyyasampannaṃ, āhu sabbappahāyina’’nti. “කයෙන් පිරිසිදු වූ, වචනයෙන් පිරිසිදු වූ, සිතින් පිරිසිදු වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ, පිරිසිදු බවින් හා සෝචෙය්‍ය ගුණයෙන් යුක්ත වූ, සියලු කෙලෙසුන් ප්‍රහීණ කළ ඒ උත්තමයා පිරිසිදු තැනැත්තෙකු යයි පවසති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. හත්වන සූත්‍රයයි. 8. Moneyyasuttaṃ 8. මෞනේය සූත්‍රය 67. Vuttañhetaṃ [Pg.234] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 67. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දක් ලෙස මවිසින් මෙසේ අසන ලදී – ‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, moneyyāni. Katamāni tīṇi? Kāyamoneyyaṃ, vacīmoneyyaṃ, manomoneyyaṃ – imāni kho, bhikkhave, tīṇi moneyyānī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ මෞනේය (මුනි බව ඇති කරන පිළිවෙත්) තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කාය මෞනේයය, වචී මෞනේයය සහ මනෝ මෞනේයයයි. මහණෙනි, මේවා වනාහි තුන් වැදෑරුම් මෞනේයයන් වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Kāyamuniṃ vacīmuniṃ, manomunimanāsavaṃ; Muniṃ moneyyasampannaṃ, āhu ninhātapāpaka’’nti. “කාය මුනියෙකු වූ, වචී මුනියෙකු වූ, මනෝ මුනියෙකු වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ, මෞනේය ගුණයෙන් සපිරි, පව් සෝදා හැරියා වූ ඒ උත්තමයා 'මුනිවරයෙකු' යයි පවසති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථය වදාරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. අටවන සූත්‍රයයි. 9. Paṭhamarāgasuttaṃ 9. ප්‍රථම රාග සූත්‍රය 68. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 68. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරන ලද්දක් ලෙස මවිසින් මෙසේ අසන ලදී – ‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, rāgo appahīno, doso appahīno, moho appahīno – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘baddho mārassa paṭimukkassa mārapāso yathākāmakaraṇīyo pāpimato’. Yassa kassaci, bhikkhave, rāgo pahīno, doso pahīno, moho pahīno – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘abaddho mārassa omukkassa mārapāso na yathā kāmakaraṇīyo pāpimato’’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, යම් කිසිවෙකුගේ රාගය ප්‍රහීණ වී නැද්ද, ද්වේෂය ප්‍රහීණ වී නැද්ද, මෝහය ප්‍රහීණ වී නැද්ද—මහණෙනි, මොහු මාරයාට බැඳුණු, මාර පාසයෙන් බැඳුණා වූ, පවිටු මාරයාට රිසි සේ කටයුතු කළ හැකි කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, යම් කිසිවෙකුගේ රාගය ප්‍රහීණ වූයේද, ද්වේෂය ප්‍රහීණ වූයේද, මෝහය ප්‍රහීණ වූයේද—මහණෙනි, මොහු මාරයාට නොබැඳුණු, මාර පාසයෙන් මිදුණු, පවිටු මාරයාට රිසි සේ කටයුතු කළ නොහැකි කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Yassa rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā; Taṃ bhāvitattaññataraṃ, brahmabhūtaṃ tathāgataṃ; Buddhaṃ verabhayātītaṃ, āhu sabbappahāyina’’nti. “යමෙකුගේ රාගය ද ද්වේෂය ද අවිද්‍යාව ද දුරු කරන ලද්දේ ද, මනා කොට වඩන ලද සිත් ඇති, බ්‍රහ්ම භූත වූ (උතුම් බවට පත් වූ), තථාගත වූ, බුද්ධ වූ, වෛර හා බිය ඉක්මවා ගිය, සියලු කෙලෙසුන් ප්‍රහීණ කළ ඒ උත්තමයා පිරිසිදු තැනැත්තෙකු යයි (බුද්ධාදීහු) පවසති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය ද වදාළ සේක. එය මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. නවවැනි සූත්‍රයයි. 10. Dutiyarāgasuttaṃ 10. ද්විතීය රාග සූත්‍රය 69. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 69. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී - ‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā rāgo appahīno, doso appahīno, moho appahīno – ayaṃ vuccati, bhikkhave, na ‘atari [Pg.235] samuddaṃ saūmiṃ savīciṃ sāvaṭṭaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ’. Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā rāgo pahīno, doso pahīno, moho pahīno – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘atari samuddaṃ saūmiṃ savīciṃ sāvaṭṭaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ, tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, යම්කිසි භික්ෂුවකගේ හෝ භික්ෂුණියකගේ හෝ රාගය ප්‍රහීණ නොවූයේ ද, ද්වේෂය ප්‍රහීණ නොවූයේ ද, මෝහය ප්‍රහීණ නොවූයේ ද, මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා රළ පන්ති සහිත වූ, දිය රැලි සහිත වූ, දිය සුළි සහිත වූ, මිනී මෝරුන් හා රක්ෂසයන් සහිත වූ (සංසාර) සමුද්‍රයෙන් එතෙර නොවූවෙකැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, යම්කිසි භික්ෂුවකගේ හෝ භික්ෂුණියකගේ හෝ රාගය ප්‍රහීණ වූයේ ද, ද්වේෂය ප්‍රහීණ වූයේ ද, මෝහය ප්‍රහීණ වූයේ ද, මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා රළ පන්ති සහිත වූ, දිය රැලි සහිත වූ, දිය සුළි සහිත වූ, මිනී මෝරුන් හා රක්ෂසයන් සහිත වූ (සංසාර) සමුද්‍රයෙන් එතෙර වූවෙකැයි ද, එතෙරට පැමිණි, (නිවන නමැති) ගොඩබිමෙහි සිටින බ්‍රාහ්මණයෙකැයි ද කියනු ලැබේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ - ‘‘Yassa rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā; Somaṃ samuddaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ, saūmibhayaṃ duttaraṃ accatāri. “යමෙකුගේ රාගය ද, ද්වේෂය ද, අවිද්‍යාව ද දුරු කරන ලද්දේ ද, හෙතෙම මිනී මෝරුන් හා රක්ෂසයන් සහිත වූ, භයානක රළ පන්ති සහිත වූ, එතෙර වීමට අතිශයින් දුෂ්කර වූ මේ (සංසාර) සමුද්‍රයෙන් එතෙර විය.” ‘‘Saṅgātigo maccujaho nirūpadhi, pahāsi dukkhaṃ apunabbhavāya; Atthaṅgato so na pamāṇameti, amohayi maccurājanti brūmī’’ti. “කෙලෙස් ඇලීම් ඉක්මවා ගිය, මාරයා පරාජය කළ, කෙලෙස් උපධි රහිත වූ හෙතෙම නැවත උපතක් ලැබීම වැළැක්වීම පිණිස සියලු දුක් ප්‍රහීණ කළේය. පිරිනිවීමට පත් වූ ඔහු (කිසිදු කෙලෙස් ප්‍රමාණයකින්) මැනිය නොහැකිය. හෙතෙම මාරයා මුළා කළේයැයි මම පවසමි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය ද වදාළ සේක. එය මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. දසවැනි සූත්‍රයයි. Dutiyo vaggo niṭṭhito. දෙවැනි වර්ගය නිම විය. Tassuddānaṃ – එහි උද්දානය - Puññaṃ cakkhu atha indriyāni, addhā ca caritaṃ duve soci ; Muno atha rāgaduve, puna vaggamāhu dutiyamuttamanti. පුඤ්ඤ සූත්‍රය, චක්ඛු සූත්‍රය, ඉන්‍ද්‍රිය සූත්‍රය, අද්ධා සූත්‍රය, චරිත සූත්‍ර දෙක (දුශ්චරිත හා සුචරිත), සෝචෙය්‍ය සූත්‍රය, මෝනෙය්‍ය සූත්‍රය සහ රාග සූත්‍ර දෙකයි. සංගීතිකාරකයන් විසින් මේ උතුම් වූ දෙවැනි වර්ගය මෙසේ දක්වන ලදී. 3. Tatiyavaggo 3. තෙවැනි වර්ගය 1. Micchādiṭṭhikasuttaṃ 1. මිච්ඡාදිට්ඨික සූත්‍රය 70. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 70. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී - ‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. “මහණෙනි, කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, වාග් දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස කරන, මිත්‍යා දෘෂ්ටික වූ, මිත්‍යා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූ සත්ත්වයන් මා විසින් දක්නා ලදී. ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපන්නාහු වෙති.” ‘‘Taṃ [Pg.236] kho panāhaṃ, bhikkhave, nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā vadāmi. Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Api ca, bhikkhave, yadeva sāmaṃ ñātaṃ sāmaṃ diṭṭhaṃ sāmaṃ viditaṃ tadevāhaṃ vadāmi. “මහණෙනි, මම එය අන් ශ්‍රමණයෙකුගෙන් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුගෙන් හෝ අසා පවසන්නක් නොවේ. මහණෙනි, කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, වාග් දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස කරන, මිත්‍යා දෘෂ්ටික වූ, මිත්‍යා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූ සත්ත්වයන් කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපන්නාහු මා විසින් දක්නා ලදහ. මහණෙනි, මම මා විසින්ම දන්නා ලද, මා විසින්ම දක්නා ලද, මා විසින්ම ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද දෙයම පවසමි.” ‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, වාග් දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස කරන, මිත්‍යා දෘෂ්ටික වූ, මිත්‍යා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූ සත්ත්වයන් කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපන්නාහු මා විසින් දක්නා ලදහ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ - ‘‘Micchā manaṃ paṇidhāya, micchā vācañca bhāsiya ; Micchā kammāni katvāna, kāyena idha puggalo. “සිත වැරදි ලෙස පිහිටුවාගෙන, වැරදි වචන පවසා, කයින් වැරදි ක්‍රියා කොට, මේ ලෝකයෙහි පුද්ගලයා -” ‘‘Appassutāpuññakaro, appasmiṃ idha jīvite; Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī’’ti. “අඩු ඇසූ පිරූ තැන් ඇති, පින් නොකරන්නා වූ, මඳ වූ මේ ජීවිතයෙහි වෙසෙන ඒ අඥාන පුද්ගලයා කය බිඳීමෙන් නිරයට පැමිණෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය ද වදාළ සේක. එය මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. පළමු සූත්‍රයයි. 2. Sammādiṭṭhikasuttaṃ 2. සම්මාදිට්ඨික සූත්‍රය 71. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 71. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී - ‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā. “මහණෙනි, කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, වාග් සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස නොකරන, සම්මා දෘෂ්ටික වූ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූ සත්ත්වයන් මා විසින් දක්නා ලදී. ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහු වෙති.” ‘‘Taṃ kho panāhaṃ, bhikkhave, nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā vadāmi. Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ [Pg.237] maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā. Api ca, bhikkhave, yadeva sāmaṃ ñātaṃ sāmaṃ diṭṭhaṃ sāmaṃ viditaṃ tadevāhaṃ vadāmi. “මහණෙනි, මම එය අන් ශ්‍රමණයෙකුගෙන් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුගෙන් හෝ අසා පවසන්නක් නොවේ. මහණෙනි, කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, වාග් සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස නොකරන, සම්මා දෘෂ්ටික වූ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූ සත්ත්වයන් කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහු මා විසින් දක්නා ලදහ. මහණෙනි, මම මා විසින්ම දන්නා ලද, මා විසින්ම දක්නා ලද, මා විසින්ම ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද දෙයම පවසමි.” ‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, වාග් සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්ත වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස නොකරන, සම්මා දෘෂ්ටික වූ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූ සත්ත්වයන් කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහු මා විසින් දක්නා ලදහ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ - ‘‘Sammā manaṃ paṇidhāya, sammā vācañca bhāsiya ; Sammā kammāni katvāna, kāyena idha puggalo. “සිත නිවැරදි ලෙස පිහිටුවාගෙන, නිවැරදි වචන පවසා, කයින් යහපත් ක්‍රියා කොට, මේ ලෝකයෙහි පුද්ගලයා -” ‘‘Bahussuto puññakaro, appasmiṃ idha jīvite; Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti. “බහුශ්‍රැත වූ, පින් කරන්නා වූ, මඳ වූ මේ ජීවිතයෙහි වෙසෙන ඒ ප්‍රඥාවන්ත පුද්ගලයා කය බිඳීමෙන් ස්වර්ගයට පැමිණෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය ද වදාළ සේක. එය මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. දෙවැනි සූත්‍රයයි. 3. Nissaraṇiyasuttaṃ 3. නිස්සරණීය සූත්‍රය 72. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 72. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී - ‘‘Tisso imā, bhikkhave, nissaraṇiyā dhātuyo. Katamā tisso? Kāmānametaṃ nissaraṇaṃ yadidaṃ nekkhammaṃ, rūpānametaṃ nissaraṇaṃ yadidaṃ āruppaṃ, yaṃ kho pana kiñci bhūtaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ nirodho tassa nissaraṇaṃ – imā kho, bhikkhave, tisso nissaraṇiyā dhātuyo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ නිස්සරණීය (නික්මීමේ) ධාතු තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කාමයන්ගෙන් නික්මීම යනු නෙක්ඛම්මයයි (පළමු ධ්‍යානය ආදිය). රූපයන්ගෙන් නික්මීම යනු අරූප (ධාතු/ධ්‍යාන) යි. යම් කිසි හටගත්, සකස් කරන ලද, ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් හටගත් දෙයක් වේ ද, එහි නිරෝධය (නිවන) ඒ සියල්ලෙන් නික්මීමයි. මහණෙනි, මේ වනාහි නිස්සරණීය ධාතු තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ - ‘‘Kāmanissaraṇaṃ ñatvā, rūpānañca atikkamaṃ; Sabbasaṅkhārasamathaṃ, phusaṃ ātāpi sabbadā. කාමයන්ගෙන් එතෙර වීම හා රූපයන්ගෙන් ඉක්මවීම දැන, සියලු සංස්කාරයන්ගේ සංසිඳීම වූ නිවන අත්විඳිමින් නිරතුරුව කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්තව වෙසෙයි. ‘‘Sa ve sammaddaso bhikkhu, yato tattha vimuccati; Abhiññāvosito santo, sa ve yogātigo munī’’ti. යම් හෙයකින් ඒ නිවනෙහි (කාම රූප සංස්කාරයන්ගෙන්) මිදෙයි ද, සැබැවින්ම ඒ භික්ෂුව මනා දැක්මක් ඇත්තෙකි. අභිඥා කටයුතු අවසන් කළ, ශාන්ත වූ ඒ මුනිවරයා සැබැවින්ම යෝගයන්ගෙන් එතෙර වූවෙකි. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. (තෙවන සූත්‍රයයි). 4. Santatarasuttaṃ 4. සන්තතර සූත්‍රය 73. Vuttañhetaṃ [Pg.238] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 73. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Rūpehi, bhikkhave, arūpā santatarā, arūpehi nirodho santataro’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – "මහණෙනි, රූපාවචර ධර්මයන්ට වඩා අරූපාවචර ධර්මයෝ අතිශයින් ශාන්ත වෙති. අරූපාවචර ධර්මයන්ට වඩා (සංස්කාරයන්ගේ) නිරෝධය වූ නිවන අතිශයින්ම ශාන්ත වන්නේය." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහි මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Ye ca rūpūpagā sattā, ye ca arūpaṭṭhāyino ; Nirodhaṃ appajānantā, āgantāro punabbhavaṃ. "යම් සත්ත්ව කෙනෙක් රූප ලෝකයන්ට පැමිණියාහු ද, යම් සත්ත්ව කෙනෙක් අරූප ලෝකයන්හි පිහිටියාහු ද, ඔවුහු නිවන නොදන්නා බැවින් නැවත නැවතත් භවයට පැමිණෙන්නෝ වෙති." ‘‘Ye ca rūpe pariññāya, arūpesu asaṇṭhitā; Nirodhe ye vimuccanti, te janā maccuhāyino. "යම් කෙනෙක් රූපයන් පිරිසිඳ දැන, අරූපයන්හි නොඇලී සිටිත් ද, නිරෝධයෙහි (නිවනෙහි) විමුක්තිය ලබත් ද, ඒ ජනයෝ මරණය ඉක්මවා යන්නෝ වෙති." ‘‘Kāyena amataṃ dhātuṃ, phusayitvā nirūpadhiṃ; Upadhippaṭinissaggaṃ, sacchikatvā anāsavo; Deseti sammāsambuddho, asokaṃ virajaṃ pada’’nti. "ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නාම කයෙන් උපධි රහිත අමෘත ධාතුව ස්පර්ශ කොට, සියලු උපධීන් අත්හැරීම (නිවන) සාක්ෂාත් කොට, ශෝක රහිත වූ කෙලෙස් රජස් රහිත වූ ඒ ශාන්ත පදය දේශනා කරන සේක." Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. (සිවුවන සූත්‍රයයි). 5. Puttasuttaṃ 5. පුත්ත සූත්‍රය 74. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 74. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Tayome, bhikkhave, puttā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame tayo? Atijāto, anujāto, avajātoti. "මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි පවත්නා වූ, දක්නට ලැබෙන්නා වූ පුත්‍රයෝ තිදෙනෙක් වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද යත්? අතිජාත පුත්‍රයා, අනුජාත පුත්‍රයා සහ අවජාත පුත්‍රයා යි." ‘‘Kathañca, bhikkhave, putto atijāto hoti? Idha, bhikkhave, puttassa mātāpitaro honti na buddhaṃ saraṇaṃ gatā, na dhammaṃ saraṇaṃ gatā, na saṅghaṃ saraṇaṃ gatā; pāṇātipātā appaṭiviratā, adinnādānā appaṭiviratā, kāmesumicchācārā appaṭiviratā, musāvādā appaṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā appaṭiviratā, dussīlā pāpadhammā. Putto ca nesaṃ hoti buddhaṃ saraṇaṃ gato, dhammaṃ saraṇaṃ gato, saṅghaṃ saraṇaṃ gato; pāṇātipātā paṭivirato, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato, sīlavā kalyāṇadhammo. Evaṃ kho, bhikkhave, putto atijāto hoti. "මහණෙනි, අතිජාත පුත්‍රයා යනු කවරෙක්ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි පුත්‍රයෙකුගේ මව්පියෝ බුදුන් සරණ නොගියාහු, දහම් සරණ නොගියාහු, සඟුන් සරණ නොගියාහු වෙති; පණිවායෙන්, සොරකමින්, කාමමිත්‍යාචාරයෙන්, මුසාවාදයෙන් සහ රහමෙර පානයෙන් නොවැළකුණාහු, දුස්සීල වූ පාපී ගති ඇත්තෝ වෙති. එහෙත් ඔවුන්ගේ ඒ පුත්‍රයා වනාහි බුදුන් සරණ ගිය, දහම් සරණ ගිය, සඟුන් සරණ ගිය කෙනෙක් වෙයි; පණිවායෙන්, සොරකමින්, කාමමිත්‍යාචාරයෙන්, මුසාවාදයෙන් සහ රහමෙර පානයෙන් වැළකුණු, සිල්වත් වූ කල්‍යාණ ධර්මයන්ගෙන් යුත් කෙනෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ පුත්‍රයා අතිජාත පුත්‍රයෙක් වෙයි." ‘‘Kathañca[Pg.239], bhikkhave, putto anujāto hoti? Idha, bhikkhave, puttassa mātāpitaro honti buddhaṃ saraṇaṃ gatā, dhammaṃ saraṇaṃ gatā, saṅghaṃ saraṇaṃ gatā; pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, sīlavanto kalyāṇadhammā. Puttopi nesaṃ hoti buddhaṃ saraṇaṃ gato, dhammaṃ saraṇaṃ gato, saṅghaṃ saraṇaṃ gato; pāṇātipātā paṭivirato, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato, sīlavā kalyāṇadhammo. Evaṃ kho, bhikkhave, putto anujāto hoti. "මහණෙනි, අනුජාත පුත්‍රයා යනු කවරෙක්ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි පුත්‍රයෙකුගේ මව්පියෝ බුදුන් සරණ ගියාහු, දහම් සරණ ගියාහු, සඟුන් සරණ ගියාහු වෙති; පණිවායෙන්... රහමෙර පානයෙන් වැළකුණාහු, සිල්වත් වූ කල්‍යාණ ධර්මයන්ගෙන් යුත්තෝ වෙති. ඔවුන්ගේ ඒ පුත්‍රයා ද බුදුන් සරණ ගිය, දහම් සරණ ගිය, සඟුන් සරණ ගිය කෙනෙක් වෙයි; පණිවායෙන්... රහමෙර පානයෙන් වැළකුණු, සිල්වත් වූ කල්‍යාණ ධර්මයන්ගෙන් යුත් කෙනෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ පුත්‍රයා අනුජාත පුත්‍රයෙක් වෙයි." ‘‘Kathañca, bhikkhave, putto avajāto hoti? Idha, bhikkhave, puttassa mātāpitaro honti buddhaṃ saraṇaṃ gatā, dhammaṃ saraṇaṃ gatā, saṅghaṃ saraṇaṃ gatā; pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, sīlavanto kalyāṇadhammā. Putto ca nesaṃ hoti na buddhaṃ saraṇaṃ gato, na dhammaṃ saraṇaṃ gato, na saṅghaṃ saraṇaṃ gato; pāṇātipātā appaṭivirato, adinnādānā appaṭivirato, kāmesumicchācārā appaṭivirato, musāvādā appaṭivirato, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā appaṭivirato, dussīlo pāpadhammo. Evaṃ kho, bhikkhave, putto avajāto hoti. Ime kho, bhikkhave, tayo puttā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – "මහණෙනි, අවජාත පුත්‍රයා යනු කවරෙක්ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි පුත්‍රයෙකුගේ මව්පියෝ බුදුන් සරණ ගියාහු... සිල්වත් වූ කල්‍යාණ ධර්මයන්ගෙන් යුත්තෝ වෙති. ඔවුන්ගේ ඒ පුත්‍රයා වනාහි බුදුන් සරණ නොගිය, දහම් සරණ නොගිය, සඟුන් සරණ නොගිය කෙනෙක් වෙයි; පණිවායෙන්... රහමෙර පානයෙන් නොවැළකුණු, දුස්සීල වූ පාපී ගති ඇත්තෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ පුත්‍රයා අවජාත පුත්‍රයෙක් වෙයි. මහණෙනි, මේ පුත්‍රයෝ තිදෙනා ලෝකයෙහි පවත්නාහු, දක්නට ලැබෙන්නාහු වෙති." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහි මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Atijātaṃ anujātaṃ, puttamicchanti paṇḍitā; Avajātaṃ na icchanti, yo hoti kulagandhano. "පණ්ඩිතයෝ අතිජාත පුත්‍රයා ද අනුජාත පුත්‍රයා ද කැමති වෙති; යමෙක් කුලය විනාශ කරන්නෙක් (කුලගන්ධන) වේ ද, එවන් අවජාත පුත්‍රයාට අකමැති වෙති." ‘‘Ete kho puttā lokasmiṃ, ye bhavanti upāsakā; Saddhā sīlena sampannā, vadaññū vītamaccharā; Cando abbhaghanā mutto, parisāsu virocare’’ti. "ලෝකයෙහි යම් පුත්‍ර කෙනෙක් උපාසකයෝ වෙත් ද, ශ්‍රද්ධාවෙන් හා සීලයෙන් යුක්ත වෙත් ද, වදන් දැනගන්නා (ත්‍යාගශීලී) වූ මසුරුකම් රහිත වූවාහු වෙත් ද, ඔවුහු වලාකුළින් මිදුණු සඳ මෙන් පිරිස් මැද බබළති." Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. (පස්වන සූත්‍රයයි). 6. Avuṭṭhikasuttaṃ 6. අවුට්ඨික සූත්‍රය 75. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 75. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද බව මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Tayome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame tayo? Avuṭṭhikasamo, padesavassī, sabbatthābhivassī. "මහණෙනි, මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් ලෝකයෙහි පවත්නාහු, දක්නට ලැබෙන්නාහු වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද යත්? වැසි රහිත අහසක් වැනි පුද්ගලයා, පෙදෙසකට වසින වැස්සක් වැනි පුද්ගලයා සහ සෑම තැනටම වසින වැස්සක් වැනි පුද්ගලයා යි." ‘‘Kathañca[Pg.240], bhikkhave, puggalo avuṭṭhikasamo hoti? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo sabbesaññeva na dātā hoti, samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo avuṭṭhikasamo hoti. "මහණෙනි, පුද්ගලයෙක් වැසි රහිත අහසක් වැනි වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මහණ බමුණන්ට, අසරණ දිළින්දන්ට, මගීන්ට, සිඟන්නන්ට සහ යාචකයන්ට ආහාර, පාන, වස්ත්‍ර, යාන වාහන, මල් සුවඳ විලවුන්, ඇඳ පුටු, වාසස්ථාන හා පහන් ආදිය කිසිවක් නොදෙන්නෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ පුද්ගලයා වැසි රහිත අහසක් වැනි වෙයි." ‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo padesavassī hoti? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo ekaccānaṃ dātā (hoti), ekaccānaṃ na dātā hoti samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo padesavassī hoti. "මහණෙනි, පුද්ගලයෙක් පෙදෙසකට වසින වැස්සක් වැනි වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මහණ බමුණන්ට... ඇතැම් පිරිසකට ආහාර පාන ආදිය දෙන්නෙක් වෙයි, ඇතැම් පිරිසකට නොදෙන්නෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ පුද්ගලයා පෙදෙසකට වසින වැස්සක් වැනි වෙයි." ‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo sabbatthābhivassī hoti? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo sabbesaṃva deti, samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo sabbatthābhivassī hoti. Ime kho, bhikkhave, tayo puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – "මහණෙනි, පුද්ගලයෙක් සෑම තැනටම වසින වැස්සක් වැනි වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මහණ බමුණන්ට... සියල්ලන්ටම ආහාර පාන ආදිය දෙයි. මහණෙනි, මෙසේ පුද්ගලයා සෑම තැනටම වසින වැස්සක් වැනි වෙයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනා ලෝකයෙහි පවත්නාහු, දක්නට ලැබෙන්නාහු වෙති." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහි මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Na samaṇe na brāhmaṇe, na kapaṇaddhikavanibbake; Laddhāna saṃvibhājeti, annaṃ pānañca bhojanaṃ; Taṃ ve avuṭṭhikasamoti, āhu naṃ purisādhamaṃ. "යමෙක් ආහාර පාන හා භෝජන ලැබ, මහණ බමුණන්ට හෝ අසරණ මගී යාචකයන්ට බෙදා නොදෙයි ද, ඒ අධම පුරුෂයා සැබැවින්ම වැසි රහිත අහසක් වැනි යැයි පණ්ඩිතයෝ පවසති." ‘‘Ekaccānaṃ na dadāti, ekaccānaṃ pavecchati; Taṃ ve padesavassīti, āhu medhāvino janā. “ඇතැම් අයට (කිසිවක්) නොදෙයි, ඇතැම් අයට (යමක්) දෙයි. පණ්ඩිතයෝ එවැනි පුද්ගලයා ‘කඩින් කඩ වසින වැස්සක් බඳු වූවෙකු’ යැයි පවසති.” ‘‘Subhikkhavāco puriso, sabbabhūtānukampako; Āmodamāno pakireti, detha dethāti bhāsati. “ආහාර පාන ලැබීම පිළිබඳ යහපත් වචන පවසන්නා වූ, සියලු සත්වයන් කෙරෙහි අනුකම්පාව දක්වන්නා වූ, ප්‍රීතිමත් සිත් ඇති ඒ මිනිසා, ‘දෙන්න, දෙන්න’ යැයි පවසමින් (දන් පිරිනමමින්) ධනය විසුරුවා හරියි.” ‘‘Yathāpi megho thanayitvā, gajjayitvā pavassati; Thalaṃ ninnañca pūreti, abhisandantova vārinā. “යම් සේ වැහි වලාකුළක් ගුගුරා, හඬ නගා වැසි වසින්නේ ද, ජලයෙන් ගොඩබිම මෙන්ම මිටියාවත් ද (පහත් බිම් ද) මැනවින් පුරවන්නේ ද,” ‘‘Evameva [Pg.241] idhekacco, puggalo hoti tādiso; Dhammena saṃharitvāna, uṭṭhānādhigataṃ dhanaṃ; Tappeti annapānena, sammā patte vanibbake’’ti. “එසේම මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ඒ වැස්ස මෙන් වෙයි. හෙතෙම තමාගේ උත්සාහයෙන් උපයාගත් ධනය දැහැමිව රැස් කොට, තමා වෙත පැමිණෙන යාචකයන් ආහාර පානාදියෙන් මැනවින් තෘප්තිමත් කරයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. සයවන සූත්‍රයයි. 7. Sukhapatthanāsuttaṃ 7. සුඛපත්ථනා සූත්‍රය 76. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 76. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, sukhāni patthayamāno sīlaṃ rakkheyya paṇḍito. Katamāni tīṇi? Pasaṃsā me āgacchatūti sīlaṃ rakkheyya paṇḍito, bhogā me uppajjantūti sīlaṃ rakkheyya paṇḍito, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissāmīti sīlaṃ rakkheyya paṇḍito. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi sukhāni patthayamāno sīlaṃ rakkheyya paṇḍito’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ සැප තුන ප්‍රාර්ථනා කරන පණ්ඩිතයා සීලය ආරක්ෂා කළ යුතුය. ඒ සැප තුන කවරේද? ‘මට ප්‍රශංසාව ලැබේවා’ යැයි පතන පණ්ඩිතයා සීලය ආරක්ෂා කළ යුතුය. ‘මට භෝග සම්පත් ලැබේවා’ යැයි පතන පණ්ඩිතයා සීලය ආරක්ෂා කළ යුතුය. ‘කය බිඳී මරණින් මතු මම සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදින්නෙමි’ යැයි පතන පණ්ඩිතයා සීලය ආරක්ෂා කළ යුතුය. මහණෙනි, මේ සැප තුන ප්‍රාර්ථනා කරන පණ්ඩිතයා සීලය ආරක්ෂා කළ යුතුය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ: ‘‘Sīlaṃ rakkheyya medhāvī, patthayāno tayo sukhe; Pasaṃsaṃ vittalābhañca, pecca sagge pamodanaṃ. “ප්‍රශංසාව ද, භෝග සම්පත් ලැබීම ද, මරණින් මතු ස්වර්ගයෙහි ලබන සතුට ද යන සැප තුන ප්‍රාර්ථනා කරන බුද්ධිමත් තැනැත්තා සීලය ආරක්ෂා කළ යුතුය.” ‘‘Akarontopi ce pāpaṃ, karontamupasevati; Saṅkiyo hoti pāpasmiṃ, avaṇṇo cassa rūhati. “යමෙක් තමා පව් නොකළත්, පව් කරන්නෙකු ඇසුරු කරන්නේ නම්, ඔහු කෙරෙහි පාපය පිළිබඳව සැකයක් ඇති වෙයි. ඔහුට අකීර්තිය ද පැතිරෙයි.” ‘‘Yādisaṃ kurute mittaṃ, yādisaṃ cūpasevati; Sa ve tādisako hoti, sahavāso hi tādiso. “යම් බඳු පුද්ගලයෙකු මිත්‍ර කර ගන්නේ ද, යම් බඳු වූවෙකු ඇසුරු කරන්නේ ද, හෙතෙම ඒකාන්තයෙන්ම ඒ බඳු වූවෙකු වෙයි. මක්නිසාද යත්, සහවාසය (එක්ව වාසය කිරීම) එබඳු ස්වභාවයක් ඇති කරන බැවිනි.” ‘‘Sevamāno sevamānaṃ, samphuṭṭho samphusaṃ paraṃ; Saro diddho kalāpaṃva, alittamupalimpati; Upalepabhayā dhīro, neva pāpasakhā siyā. “ඇසුරු කරන්නා ඇසුරු කරනු ලබන්නා හා ස්පර්ශ වීමෙන්, තමා ද ඒ හා සමාන වෙයි. එය හරියට විෂ පෙවූ ඊතලයක්, විෂ නොවෑකුණු ඊතල මිටියක දැමූ විට අනෙක් ඊතල ද විෂෙන් තැවරෙන්නාක් මෙනි. පව් තැවරේ යැයි බියෙන් යුක්ත වූ පණ්ඩිතයා කිසිවිටෙකත් පාපී මිත්‍රයන් ඇති කර නොගන්නේය.” ‘‘Pūtimacchaṃ kusaggena, yo naro upanayhati; Kusāpi pūti vāyanti, evaṃ bālūpasevanā. “යම් මිනිසෙක් කුණු වූ මාලු කුස තණ අගකින් බඳින්නේ ද, එවිට ඒ කුස තණ ද කුණු ගඳ හමයි. අඥානයන් ඇසුරු කිරීම ද එසේමය.” ‘‘Tagarañca palāsena, yo naro upanayhati; Pattāpi surabhi vāyanti, evaṃ dhīrūpasevanā. “යම් මිනිසෙක් තගර කුසුම් පලා කොළයකින් ඔතන්නේ ද, එවිට ඒ පලා කොළය ද සුගන්ධය හමයි. පණ්ඩිතයන් ඇසුරු කිරීම ද එසේමය.” ‘‘Tasmā [Pg.242] pattapuṭasseva, ñatvā sampākamattano; Asante nupaseveyya, sante seveyya paṇḍito; Asanto nirayaṃ nenti, santo pāpenti suggati’’nti. “එබැවින් ඒ කොළ පාර්සලය මෙන් තමාට ලැබෙන ප්‍රතිඵලය දැන, පණ්ඩිතයා අසත්පුරුෂයන් ඇසුරු නොකළ යුතුය, සත්පුරුෂයන්ම ඇසුරු කළ යුතුය. අසත්පුරුෂයෝ නිරයට පමුණුවති. සත්පුරුෂයෝ සුගතියට පමුණුවති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. හත්වන සූත්‍රයයි. 8. Bhidurasuttaṃ 8. භිදුර සූත්‍රය 77. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 77. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Bhidurāyaṃ, bhikkhave, kāyo, viññāṇaṃ virāgadhammaṃ, sabbe upadhī aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ ශරීරය බිඳෙන සුළුය. විඤ්ඤාණය වෙන්ව යන (නැසෙන) ස්වභාවයෙන් යුක්තය. සියලු උපධීන් අනිත්‍යය, දුක්ඛය, වෙනස් වන ස්වභාවයෙන් යුක්තය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ: ‘‘Kāyañca bhiduraṃ ñatvā, viññāṇañca virāgunaṃ ; Upadhīsu bhayaṃ disvā, jātimaraṇamaccagā; Sampatvā paramaṃ santiṃ, kālaṃ kaṅkhati bhāvitatto’’ti. “කය බිඳෙන සුළු බවත්, විඤ්ඤාණය නැසෙන බවත් දැන, සියලු උපධීන් කෙරෙහි බිය දැක, ජාති මරණ ඉක්මවා ගියේය. පරම ශාන්තිය වූ නිවනට පැමිණි, මැනවින් වඩන ලද සිත් ඇති (රහතන් වහන්සේ) පිරිනිවන් පාන කාලය අපේක්ෂා කරති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. අටවන සූත්‍රයයි. 9. Dhātusosaṃsandanasuttaṃ 9. ධාතුසෝ සංසන්දන සූත්‍රය 78. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 78. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Dhātuso, bhikkhave, sattā sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti, kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti. “මහණෙනි, සත්වයන් ධාතු වශයෙන් (ස්වභාවය අනුව) එකිනෙකා හා එක් වෙති, සමාන වෙති. ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වෙති, සමාන වෙති. යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වෙති, සමාන වෙති.” ‘‘Atītampi, bhikkhave, addhānaṃ dhātusova sattā sattehi saddhiṃ saṃsandiṃsu samiṃsu. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandiṃsu samiṃsu, kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandiṃsu samiṃsu. “මහණෙනි, අතීත කාලයෙහි ද සත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එකිනෙකා හා එක් වූහ, සමාන වූහ. ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වූහ, සමාන වූහ. යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වූහ, සමාන වූහ.” ‘‘Anāgatampi[Pg.243], bhikkhave, addhānaṃ dhātusova sattā sattehi saddhiṃ saṃsandissanti samessanti. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandissanti samessanti, kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandissanti samessanti. “මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි ද සත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එකිනෙකා හා එක් වන්නාහ, සමාන වන්නාහ. ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වන්නාහ, සමාන වන්නාහ. යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වන්නාහ, සමාන වන්නාහ.” ‘‘Etarahipi, bhikkhave, paccuppanaṃ addhānaṃ dhātusova sattā sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandanti samenti, kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṃ saṃsandanti samentī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, දැනුදු වර්තමාන කාලයෙහි ද සත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එකිනෙකා හා එක් වෙති, සමාන වෙති. ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් ලාමක අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වෙති, සමාන වෙති. යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් යහපත් අභිලාෂයන් ඇති සත්වයන් සමඟම එක් වෙති, සමාන වෙති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ: ‘‘Saṃsaggā vanatho jāto, asaṃsaggena chijjati; Parittaṃ dārumāruyha, yathā sīde mahaṇṇave. “ඇසුර නිසා (තෘෂ්ණා සංඛ්‍යාත) කෙලෙස් වනය හටගනී. ඇසුරු නොකිරීමෙන් එය සිඳී යයි. කුඩා ලී කැබැල්ලකට නැගී මහ සයුරෙහි ගිලෙන්නාක් මෙන්,” ‘‘Evaṃ kusītamāgamma, sādhujīvīpi sīdati; Tasmā taṃ parivajjeyya, kusītaṃ hīnavīriyaṃ. “එසේම යහපත් දිවියක් ගෙවන්නා වුව ද, අලසයෙකු ඇසුරු කිරීම නිසා සංසාරයෙහි ගිලී යයි. එබැවින් අලස වූ, හීන වීර්යය ඇති ඒ පුද්ගලයා දුරින්ම වර්ජනය කළ යුතුය.” ‘‘Pavivittehi ariyehi, pahitattehi jhāyibhi; Niccaṃ āraddhavīriyehi, paṇḍitehi sahāvase’’ti. “විවේකී වූ, ආර්ය වූ, නිවනට යොමු වූ සිත් ඇති, දැහැනෙහි නිරත වූ, නිරතුරුවම ඇරඹූ වීර්යය ඇති පණ්ඩිතයන් සමඟම එක්ව වාසය කළ යුතුය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ. මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මට ඇසුණි. නවවැනි සූත්‍රයයි. 10. Parihānasuttaṃ 10. පරිහාන සූත්‍රය 79. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 79. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක්ම යැයි මට ඇසුණි - ‘‘Tayome, bhikkhave, dhammā sekhassa bhikkhuno parihānāya saṃvattanti. Katame tayo? Idha, bhikkhave, sekho bhikkhu kammārāmo hoti, kammarato, kammārāmatamanuyutto; bhassārāmo hoti, bhassarato, bhassārāmatamanuyutto; niddārāmo hoti, niddārato, niddārāmatamanuyutto. Ime kho, bhikkhave, tayo dhammā sekhassa bhikkhuno parihānāya saṃvattanti. “මහණෙනි, මේ ධර්ම තුනක් හික්මෙන (සේඛ) මහණෙකුගේ පිරිහීම පිණිස පවතියි. ඒ කවර තුනක්ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි හික්මෙන මහණතෙමේ කර්මාන්තයෙහි (වැඩ කටයුතුවල) ඇලුනේ වෙයි, කර්මාන්තයෙහි රමණය කරන්නෙක් වෙයි, කර්මාන්තයෙහි ඇලී සිටීමෙහි නිරත වූවෙක් වෙයි; කථාවෙහි (සල්ලාපයෙහි) ඇලුනේ වෙයි, කථාවෙහි රමණය කරන්නෙක් වෙයි, කථාවෙහි ඇලී සිටීමෙහි නිරත වූවෙක් වෙයි; නිද්‍රාවෙහි (නින්දෙහි) ඇලුනේ වෙයි, නිද්‍රාවෙහි රමණය කරන්නෙක් වෙයි, නිද්‍රාවෙහි ඇලී සිටීමෙහි නිරත වූවෙක් වෙයි. මහණෙනි, මේ ධර්ම තුන හික්මෙන මහණෙකුගේ පිරිහීම පිණිස පවතියි.” ‘‘Tayome, bhikkhave, dhammā sekhassa bhikkhuno aparihānāya saṃvattanti. Katame tayo? Idha, bhikkhave, sekho bhikkhu na kammārāmo hoti, na kammarato, na kammārāmatamanuyutto; na bhassārāmo hoti, na bhassarato, na bhassārāmatamanuyutto; na niddārāmo hoti, na niddārato[Pg.244], na niddārāmatamanuyutto. Ime kho, bhikkhave, tayo dhammā sekhassa bhikkhuno aparihānāya saṃvattantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ ධර්ම තුනක් හික්මෙන මහණෙකුගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතියි. ඒ කවර තුනක්ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි හික්මෙන මහණතෙමේ කර්මාන්තයෙහි ඇලුනේ නොවෙයි, කර්මාන්තයෙහි රමණය කරන්නෙක් නොවෙයි, කර්මාන්තයෙහි ඇලී සිටීමෙහි නිරත වූවෙක් නොවෙයි; කථාවෙහි ඇලුනේ නොවෙයි, කථාවෙහි රමණය කරන්නෙක් නොවෙයි, කථාවෙහි ඇලී සිටීමෙහි නිරත වූවෙක් නොවෙයි; නිද්‍රාවෙහි ඇලුනේ නොවෙයි, නිද්‍රාවෙහි රමණය කරන්නෙක් නොවෙයි, නිද්‍රාවෙහි ඇලී සිටීමෙහි නිරත වූවෙක් නොවෙයි. මහණෙනි, මේ ධර්ම තුන හික්මෙන මහණෙකුගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතියි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ - ‘‘Kammārāmo bhassārāmo, niddārāmo ca uddhato; Abhabbo tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhimuttamaṃ. “යම් මහණෙක් කර්මාන්තයෙහි ඇලුනේ ද, කථාවෙහි ඇලුනේ ද, නිද්‍රාවෙහි ඇලුනේ ද, විසිරුණු සිත් ඇත්තේ (උද්ධච්චයෙන් යුක්ත) ද, එවැනි මහණතෙමේ උතුම් වූ සම්බෝධිය (අර්හත් ඵලය) ස්පර්ශ කිරීමට නුසුදුසු වෙයි.” ‘‘Tasmā hi appakiccassa, appamiddho anuddhato; Bhabbo so tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhimuttama’’nti. “එබැවින් අල්ප වූ කටයුතු ඇත්තා වූ, අල්ප වූ නිද්‍රා ඇත්තා වූ, නොවිසිරුණු සිත් ඇත්තා වූ එවැනි මහණතෙමේ උතුම් වූ සම්බෝධිය ස්පර්ශ කිරීමට සුදුසු වෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ. මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මට ඇසුණි. දසවැනි සූත්‍රයයි. Tatiyo vaggo niṭṭhito. තෙවැනි වර්ගය නිමවිය. Tassuddānaṃ – එහි උද්දානය - Dve diṭṭhī nissaraṇaṃ rūpaṃ, putto avuṭṭhikena ca; Sukhā ca bhiduro dhātu, parihānena te dasāti. දිට්ඨි සූත්‍ර දෙකක් ද, නිස්සරණ සූත්‍රය ද, රූප සූත්‍රය ද, පුත්ත සූත්‍රය හා අවුට්ඨික සූත්‍රය ද, සුඛ සූත්‍රය ද, භිදුර සූත්‍රය ද, ධාතු සූත්‍රය ද, පරිහාන සූත්‍රය ද යනුවෙන් සූත්‍ර දසයකි. 4. Catutthavaggo 4. සිව්වැනි වර්ගය 1. Vitakkasuttaṃ 1. විතක්ක සූත්‍රය 80. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 80. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක්ම යැයි මට ඇසුණි - ‘‘Tayome, bhikkhave, akusalavitakkā. Katame tayo? Anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko, lābhasakkārasilokapaṭisaṃyutto vitakko, parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko. Ime kho, bhikkhave, tayo akusalavitakkā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ අකුසල විතර්ක තුනකි. ඒ කවර තුනක්ද? අන්‍යයන් විසින් තමා හෙළා නොදැකිය යුතුය යන හැඟීම හා සබැඳි විතර්කය ද, ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසා හා සබැඳි විතර්කය ද, අන්‍යයන් කෙරෙහි වූ (ගෘහස්ත ප්‍රේමය හා සබැඳි) අනුකම්පාව පිළිබඳ විතර්කය ද යන තුනයි. මහණෙනි, මේ අකුසල විතර්ක තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ - ‘‘Anavaññattisaṃyutto, lābhasakkāragāravo; Sahanandī amaccehi, ārā saṃyojanakkhayā. “තමා හෙළා නොදැකිය යුතුය යන හැඟීමෙන් යුක්ත වූ, ලාභ සත්කාර කෙරෙහි ගෞරව ඇති, හිත මිතුරන් සමඟ එක්ව සතුටු වන්නා වූ තැනැත්තා සංයෝජන ක්ෂය කිරීමෙන් (අර්හත් ඵලයෙන්) දුරස්ව සිටියි.” ‘‘Yo ca puttapasuṃ hitvā, vivāhe saṃharāni ca; Bhabbo so tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhimuttama’’nti. “යම් මහණෙක් දූ දරුවන් හා ගව මහීෂාදී සම්පත් ද, විවාහ ගනුදෙනු හා රැස් කළා වූ සියලු භවභෝග සම්පත් ද අතහැර පැවිදි වූයේ ද, එවැනි මහණතෙමේ උතුම් සම්බෝධිය ලැබීමට සුදුසු වෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ. මෙම අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මට ඇසුණි. පළමුවැනි සූත්‍රයයි. 2. Sakkārasuttaṃ 2. සත්කාර සූත්‍රය 81. Vuttañhetaṃ [Pg.245] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 81. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක්ම යැයි මට ඇසුණි - ‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. “මහණෙනි, ලාභ සත්කාරයෙන් මැඩුණු, (අකුසලයෙන්) අල්ලා ගත් සිත් ඇති, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයෙහි උපන් සත්ත්වයන් මම දිටිමි.” ‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā asakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. “මහණෙනි, අසත්කාරයෙන් (සත්කාර නොලැබීමෙන්) මැඩුණු, අල්ලා ගත් සිත් ඇති, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයෙහි උපන් සත්ත්වයන් මම දිටිමි.” ‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena ca asakkārena ca tadubhayena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. “මහණෙනි, සත්කාරයෙන් හා අසත්කාරයෙන් යන ඒ දෙකෙන්ම මැඩුණු, අල්ලා ගත් සිත් ඇති, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයෙහි උපන් සත්ත්වයන් මම දිටිමි.” ‘‘Taṃ kho panāhaṃ, bhikkhave, nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā vadāmi; ( ) api ca, bhikkhave, yadeva me sāmaṃ ñātaṃ sāmaṃ diṭṭhaṃ sāmaṃ viditaṃ tamevāhaṃ vadāmi. “මහණෙනි, මම එය අන්‍ය වූ ශ්‍රමණයෙකුගෙන් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුගෙන් අසා නොකියමි. එහෙත් මහණෙනි, මවිසින්ම දන්නා ලද, මවිසින්ම දක්නා ලද, මවිසින්ම අවබෝධ කරගන්නා ලද දෙයක්ම මම පවසමි.” ‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. “මහණෙනි, ලාභ සත්කාරයෙන් මැඩුණු, අල්ලා ගත් සිත් ඇති, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයෙහි උපන් සත්ත්වයන් මම දිටිමි.” ‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā asakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. “මහණෙනි, අසත්කාරයෙන් මැඩුණු, අල්ලා ගත් සිත් ඇති, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයෙහි උපන් සත්ත්වයන් මම දිටිමි.” ‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena ca asakkārena ca tadubhayena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, සත්කාරයෙන් හා අසත්කාරයෙන් යන ඒ දෙකෙන්ම මැඩුණු, අල්ලා ගත් සිත් ඇති, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයෙහි උපන් සත්ත්වයන් මම දිටිමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ - ‘‘Yassa sakkariyamānassa, asakkārena cūbhayaṃ; Samādhi na vikampati, appamādavihārino. “සත්කාර ලබන කල්හි ද, සත්කාර නොලබන කල්හි ද යන මේ දෙකෙහිදීම අප්‍රමාදව වසන්නා වූ යම් මහණෙකුගේ සමාධිය කම්පා නොවේද,”}, { ‘‘Taṃ [Pg.246] jhāyinaṃ sātatikaṃ, sukhumaṃ diṭṭhivipassakaṃ; Upādānakkhayārāmaṃ, āhu sappuriso itī’’ti. “නිරන්තරයෙන් ධ්‍යාන වඩන්නා වූ ද, සියුම් ප්‍රඥාවෙන් යුතුව විදර්ශනා වඩන්නා වූ ද, උපාදානයන් ක්ෂය වීම (අරහත් ඵලය) ම ඇලුම් කරන නිවහන කොට ඇත්තා වූ ද, ඒ උතුමාණන් 'සත්පුරුෂයා' යැයි (බුදුවරු) වදාරති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. (මෙය) දෙවන සූත්‍රයයි. 3. Devasaddasuttaṃ 3. දේවසද්ද සූත්‍රය 82. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 82. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Tayome, bhikkhave, devesu devasaddā niccharanti samayā samayaṃ upādāya. Katame tayo? Yasmiṃ, bhikkhave, samaye ariyasāvako kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya ceteti, tasmiṃ samaye devesu devasaddo niccharati – ‘eso ariyasāvako mārena saddhiṃ saṅgāmāya cetetī’ti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo devesu devasaddo niccharati samayā samayaṃ upādāya. “මහණෙනි, දෙවිවරුන් අතර කාලයෙන් කාලයට දිව්‍යමය හඬවල් තුනක් පැනනගියි. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් හිස රැවුල බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අධිෂ්ඨාන කරයිද, ඒ අවස්ථාවේදී ‘මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා මාරයා සමඟ සටන් කිරීමට අදහස් කරයි’ යන දිව්‍යමය හඬ දෙවිවරුන් අතර පැනනගියි. මහණෙනි, දෙවිවරුන් අතර කාලයෙන් කාලයට පැනනගින පළමු දිව්‍යමය හඬ මෙයයි.” ‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, yasmiṃ samaye ariyasāvako sattannaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto viharati, tasmiṃ samaye devesu devasaddo niccharati – ‘eso ariyasāvako mārena saddhiṃ saṅgāmetī’ti. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo devesu devasaddo niccharati samayā samayaṃ upādāya. “නැවතත් මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් වැඩීමෙහි නිරතව වාසය කරයිද, ඒ අවස්ථාවේදී ‘මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා මාරයා සමඟ සටන් කරයි’ යන දිව්‍යමය හඬ දෙවිවරුන් අතර පැනනගියි. මහණෙනි, දෙවිවරුන් අතර කාලයෙන් කාලයට පැනනගින දෙවන දිව්‍යමය හඬ මෙයයි.” ‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, yasmiṃ samaye ariyasāvako āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, tasmiṃ samaye devesu devasaddo niccharati – ‘eso ariyasāvako vijitasaṅgāmo tameva saṅgāmasīsaṃ abhivijiya ajjhāvasatī’ti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo devesu devasaddo niccharati samayā samayaṃ upādāya. Ime kho, bhikkhave, tayo devesu devasaddā niccharanti samayā samayaṃ upādāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “නැවතත් මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මේ ජීවිතයේදීම තෙමේම විශිෂ්ට ප්‍රඥාවෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයිද, ඒ අවස්ථාවේදී ‘මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සටන ජයගෙන, ඒ සටන් පෙරමුණම ජයග්‍රහණය කොට එහි අධිපතිව වෙසෙයි’ යන දිව්‍යමය හඬ දෙවිවරුන් අතර පැනනගියි. මහණෙනි, දෙවිවරුන් අතර කාලයෙන් කාලයට පැනනගින තුන්වන දිව්‍යමය හඬ මෙයයි. මහණෙනි, මේ වනාහි දෙවිවරුන් අතර කාලයෙන් කාලයට පැනනගින දිව්‍යමය හඬවල් තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබෙයි: ‘‘Disvā vijitasaṅgāmaṃ, sammāsambuddhasāvakaṃ; Devatāpi namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ. “සටන ජයගත්, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා දැක, බිය රහිත වූ ඒ මහා ගුණවත් උත්තමයාට දෙවිවරු ද නමස්කාර කරති.” ‘‘Namo [Pg.247] te purisājañña, yo tvaṃ dujjayamajjhabhū; Jetvāna maccuno senaṃ, vimokkhena anāvaraṃ. “පුරුෂාජානීය උත්තමයණෙනි, ඔබට නමස්කාර වේවා! ජය ගැනීමට අපහසු වූ ඒ මාර සේනාව ජයගෙන, බාධාවන්ගෙන් තොර වූ ලෝකෝත්තර විමුක්තියෙන් යුතුව ඔබ ජයග්‍රහණය කළ සේක.” ‘‘Iti hetaṃ namassanti, devatā pattamānasaṃ; Tañhi tassa na passanti, yena maccuvasaṃ vaje’’ti. “රහත් ඵලයට පැමිණි ඒ උත්තමයාට දෙවිවරු මෙසේ නමස්කාර කරති. යම් හේතුවක් (කෙලෙස්) නිසා කෙනෙකු මාරයාගේ වසඟයට යයිද, ඒ කිසිදු හේතුවක් ඔවුන් කෙරෙහි දෙවිවරුන් හට පෙනෙන්නට නැත.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ. මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ කරුණකි. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. (තෙවන සූත්‍රයයි). 4. Pañcapubbanimittasuttaṃ 4. පංච පුබ්බනිමිත්ත සූත්‍රය 83. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 83. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Yadā, bhikkhave, devo devakāyā cavanadhammo hoti, pañcassa pubbanimittāni pātubhavanti – mālā milāyanti, vatthāni kilissanti, kacchehi sedā muccanti, kāye dubbaṇṇiyaṃ okkamati, sake devo devāsane nābhiramatīti. Tamenaṃ, bhikkhave, devā ‘cavanadhammo ayaṃ devaputto’ti iti viditvā tīhi vācāhi anumodenti – ‘ito, bho, sugatiṃ gaccha, sugatiṃ gantvā suladdhalābhaṃ labha, suladdhalābhaṃ labhitvā suppatiṭṭhito bhavāhī’’’ti. “මහණෙනි, යම් කලෙක දෙවි කෙනෙක් දිව්‍ය ලෝකයෙන් චුත වීමට ආසන්න වෙයිද, එවිට ඔහු කෙරෙහි පූර්ව නිමිති පහක් පහළ වෙයි. එනම්: පැළඳ සිටින මල් මාලා මැලවී යයි, දිව්‍ය වස්ත්‍ර කිලිටු වෙයි, කිහිලිවලින් දහඩිය වෑහෙයි, සිරුරේ පැහැය අඳුරු වෙයි, තමාගේ දිව්‍ය ආසනයෙහි නොඇලෙයි. මහණෙනි, එවිට අනෙක් දෙවිවරු ‘මේ දිව්‍ය පුත්‍රයා චුත වීමට ආසන්නය’ යි දැන, කරුණු තුනකින් ඔහු සතුටු කරති. එනම්: ‘පින්වත, මෙයින් සුගතියට යන්න, සුගතියට ගොස් උතුම් ලාභය ලබන්න, ඒ උතුම් ලාභය ලබා එහි මැනවින් පිහිටන්න’ යනුවෙනි.” Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kinnu kho, bhante, devānaṃ sugatigamanasaṅkhātaṃ; kiñca, bhante, devānaṃ suladdhalābhasaṅkhātaṃ; kiṃ pana, bhante, devānaṃ suppatiṭṭhitasaṅkhāta’’nti? මෙසේ වදාළ කල්හි, එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසීය: “ස්වාමීනි, දෙවියන්ගේ ‘සුගතියට යාම’ ලෙස හඳුන්වන්නේ කුමක්ද? ස්වාමීනි, දෙවියන්ගේ ‘උතුම් ලාභය ලැබීම’ ලෙස හඳුන්වන්නේ කුමක්ද? ස්වාමීනි, දෙවියන්ගේ ‘මැනවින් පිහිටීම’ ලෙස හඳුන්වන්නේ කුමක්ද?” ‘‘Manussattaṃ kho, bhikkhu, devānaṃ sugatigamanasaṅkhātaṃ; yaṃ manussabhūto samāno tathāgatappavedite dhammavinaye saddhaṃ paṭilabhati. Idaṃ kho, bhikkhu, devānaṃ suladdhalābhasaṅkhātaṃ; sā kho panassa saddhā niviṭṭhā hoti mūlajātā patiṭṭhitā daḷhā asaṃhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Idaṃ kho, bhikkhu, devānaṃ suppatiṭṭhitasaṅkhāta’’nti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මනුෂ්‍ය භාවය ලැබීම දෙවියන්ගේ ‘සුගතියට යාම’ ලෙස හඳුන්වයි. මනුෂ්‍යයෙකු වූ කල තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනයෙහි යම් ශ්‍රද්ධාවක් ලබයිද, එය දෙවියන්ගේ ‘උතුම් ලාභය ලැබීම’ ලෙස හඳුන්වයි. යමෙකුගේ ඒ ශ්‍රද්ධාව සිතෙහි තදින් පිහිටියේ වෙයිද, මුල් බැසගත්තේ වෙයිද, ස්ථාවර වූයේ ද, ශ්‍රමණයෙකුට හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුට හෝ දෙවියෙකුට හෝ මාරයෙකුට හෝ බ්‍රහ්මයෙකුට හෝ ලෝකයේ වෙනත් කිසිවෙකුටවත් සෙලවිය නොහැකි තරම් දෘඪ වූයේ වෙයිද, එය දෙවියන්ගේ ‘මැනවින් පිහිටීම’ ලෙස හඳුන්වයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබෙයි: ‘‘Yadā devo devakāyā, cavati āyusaṅkhayā; Tayo saddā niccharanti, devānaṃ anumodataṃ. “යම් කලෙක දෙවි කෙනෙක් ආයුෂ ක්ෂය වීමෙන් දිව්‍ය ලෝකයෙන් චුත වෙයිද, එවිට සතුටු වන්නා වූ අනෙක් දෙවිවරුන්ගේ හඬවල් තුනක් පැනනගියි.” ‘‘‘Ito [Pg.248] bho sugatiṃ gaccha, manussānaṃ sahabyataṃ; Manussabhūto saddhamme, labha saddhaṃ anuttaraṃ. “‘පින්වත, මෙයින් සුගතිය වූ මනුෂ්‍ය ලෝකයට යන්න. මනුෂ්‍යයෙකු වී උතුම් වූ සද්ධර්මය කෙරෙහි අනුත්තර වූ ශ්‍රද්ධාව ලබාගන්න.’ ‘‘‘Sā te saddhā niviṭṭhassa, mūlajātā patiṭṭhitā; Yāvajīvaṃ asaṃhīrā, saddhamme suppavedite. “‘මැනවින් දේශනා කරන ලද ඒ සද්ධර්මය කෙරෙහි ඔබේ ඒ ශ්‍රද්ධාව දිවි හිමියෙන් සිතෙහි මුල් බැසගෙන, කිසිවෙකුටවත් සෙලවිය නොහැකි පරිදි මැනවින් පිහිටත්වා!’ ‘‘‘Kāyaduccaritaṃ hitvā, vacīduccaritāni ca; Manoduccaritaṃ hitvā, yañcaññaṃ dosasañhitaṃ. “‘කයින් සිදුවන දුශ්චරිතයන් ද, වචනයෙන් සිදුවන දුශ්චරිතයන් ද, සිතින් සිදුවන දුශ්චරිතයන් ද අත්හැර, දෝෂ සහිත වූ වෙනත් යම් අකුසලයක් ඇද්ද එය ද අත්හැර,’ ‘‘‘Kāyena kusalaṃ katvā, vācāya kusalaṃ bahuṃ; Manasā kusalaṃ katvā, appamāṇaṃ nirūpadhiṃ. “‘කයින් කුසල් කොට, වචනයෙන් බොහෝ කුසල් කොට, සිතින් අප්‍රමාණ වූ ද කෙලෙස් උපධි රහිත වූ ද කුසල් සිදු කරගන්න.’ ‘‘‘Tato opadhikaṃ puññaṃ, katvā dānena taṃ bahuṃ; Aññepi macce saddhamme, brahmacariye nivesaya’. “‘ඉන්පසු දානමානාදී පින්කම් තුළින් ලෞකික සැප පිණිස පවතින පින් ද බොහෝ සේ රැස් කොට, අනෙක් මිනිසුන් ද සද්ධර්මයෙහි හා බ්‍රහ්මචරියාවෙහි පිහිටුවන්න.’ ‘‘Imāya anukampāya, devā devaṃ yadā vidū; Cavantaṃ anumodenti, ehi deva punappuna’’nti. “මෙසේ දෙවිවරුන් චුත වන දෙවියා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් සතුටු වන්නාහු, ‘පින්වත් දෙවිඳේ, නැවත නැවතත් මෙහි (දිව්‍ය ලෝකයට) එන්නැ’යි පවසති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ. මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ කරුණකි. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. (සිව්වන සූත්‍රයයි). 5. Bahujanahitasuttaṃ 5. බහුජනහිත සූත්‍රය 84. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 84. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් බව මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Tayome puggalā loke uppajjamānā uppajjanti bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame tayo? Idha, bhikkhave, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo puggalo loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. “මහණෙනි, ලෝකයෙහි උපදින්නා වූ මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා බොහෝ දෙනාගේ හිතසුව පිණිස ද, ලෝකයා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් දෙවි මිනිසුන්ගේ අභිවෘද්ධිය හා සැපය පිණිස ද උපදිති. ඒ තිදෙනා කවරේද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වූ, සුගත වූ, ලෝකවිදූ වූ, අනුත්තර පුරිසදම්මසාරථි වූ, දෙවි මිනිසුන්ගේ ශාස්තෘ වූ, බුද්ධ වූ, භාග්‍යවත් වූ තථාගතයන් වහන්සේ උපදින්නාහ. උන්වහන්සේ මුල, මැද, අග යහපත් වූ ද, අර්ථ සහිත වූ ද, ව්‍යංජන සහිත වූ ද ධර්මය දේශනා කරති; සියලු අයුරින් සම්පූර්ණ වූ ද පිරිසිදු වූ ද බ්‍රහ්මචරියාව ප්‍රකාශ කරති. මහණෙනි, ලෝකයෙහි උපදින්නා වූ, බොහෝ දෙනාගේ හිතසුව පිණිස ද ලෝකයා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් දෙවි මිනිසුන්ගේ අභිවෘද්ධිය හා සැපය පිණිස ද උපදින පළමු පුද්ගලයා මොහුය.” ‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, tasseva satthu sāvako arahaṃ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano [Pg.249] sammadaññā vimutto. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo puggalo loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. “නැවතත් මහණෙනි, ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ, අරහත් වූ, ක්ෂීණාශ්‍රව වූ, බ්‍රහ්මචරියාවෙහි වැස නිම කළ, කළ යුතු දේ නිම කළ, බහා තැබූ බර ඇති, තමාගේ උතුම් අර්ථය සාක්ෂාත් කරගත්, භව සංයෝජන ක්ෂය කළ, මැනවින් චතුරාර්ය සත්‍යය දැන කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු ශ්‍රාවකයෙක් වෙයි. ඔහු ද මුල, මැද, අග යහපත් වූ ද, අර්ථ සහිත වූ ද, ව්‍යංජන සහිත වූ ද ධර්මය දේශනා කරයි; සියලු අයුරින් සම්පූර්ණ වූ ද පිරිසිදු වූ ද බ්‍රහ්මචරියාව ප්‍රකාශ කරයි. මහණෙනි, ලෝකයෙහි උපදින්නා වූ, බොහෝ දෙනාගේ හිතසුව පිණිස ද ලෝකයා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් දෙවි මිනිසුන්ගේ අභිවෘද්ධිය හා සැපය පිණිස ද උපදින දෙවන පුද්ගලයා මොහුය.” ‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, tasseva satthu sāvako sekho hoti pāṭipado bahussuto sīlavatūpapanno. Sopi dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo puggalo loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Ime kho, bhikkhave, tayo puggalā loke uppajjamānā uppajjanti bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – මහණෙනි, නැවතද, එම ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ, පිළිවෙතෙහි යෙදුණු, බහුශ්‍රුත වූ, ශීලයෙන් යුක්ත වූ ශෛක්‍ෂ (හික්මිය යුතු) පුද්ගලයෙක් වෙයි. ඔහු ද මුල යහපත් වූ, මැද යහපත් වූ, අග යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යංජන සහිත වූ ධර්මය දේශනා කරයි; සියල්ලෙන් සම්පූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරයි. මහණෙනි, ලොව උපදින්නා වූ මේ තුන්වන පුද්ගලයා බොහෝ ජනයාගේ හිත පිණිස, බොහෝ ජනයාගේ සැප පිණිස, ලෝකයාට අනුකම්පාව පිණිස, දෙවි මිනිසුන්ගේ අභිවෘද්ධිය පිණිස, හිත පිණිස, සුව පිණිස උපදී. මහණෙනි, ලොව උපදින්නා වූ මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා බොහෝ ජනයාගේ හිත පිණිස, බොහෝ ජනයාගේ සැප පිණිස, ලෝකයාට අනුකම්පාව පිණිස, දෙවි මිනිසුන්ගේ අභිවෘද්ධිය පිණිස, හිත පිණිස, සුව පිණිස උපදින්නාහුය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Satthā hi loke paṭhamo mahesi, tassanvayo sāvako bhāvitatto; Athāparo pāṭipadopi sekho, bahussuto sīlavatūpapanno. ශාස්තෘන් වහන්සේ ලෝකයෙහි (ගුණ සෙවීමේ නිරත වූ) ප්‍රථම මහේසී (උත්තම) පුද්ගලයා වන සේක. උන්වහන්සේගේ අනුගාමික වූ, වඩන ලද සිත් ඇති (රහත්) ශ්‍රාවකයා දෙවැන්නාය. ඉන්පසු පිළිවෙතෙහි යෙදුණු, බහුශ්‍රුත වූ, ශීලයෙන් යුක්ත වූ ශෛක්‍ෂ පුද්ගලයා තෙවැන්නා වේ. ‘‘Ete tayo devamanussaseṭṭhā, pabhaṅkarā dhammamudīrayantā; Apāpuranti amatassa dvāraṃ, yogā pamocenti hujjanaṃ te. දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, ප්‍රඥා ආලෝකය පතුරුවන, ධර්මය දේශනා කරන මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අමෘත මහා නිවනේ දොරටුව විවෘත කරති. ඔවුහු බොහෝ ජනයා සතර යෝගයන්ගෙන් මුදවති. ‘‘Ye satthavāhena anuttarena, sudesitaṃ maggamanukkamanti ; Idheva dukkhassa karonti antaṃ, ye appamattā sugatassa sāsane’’ti. අනුත්තර වූ මඟ පෙන්වන්නන් (සත්ථවාහ) වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද මාර්ගයෙහි යම් කෙනෙක් අනුගමනය කරද්ද, සුගතයන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි අප්‍රමාදී වූ ඒ අය මේ ආත්මයෙහිම දුක කෙළවර කරති. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මවිසින් අසන ලදී. පස්වන සූත්‍රයයි. 6. Asubhānupassīsuttaṃ 6. අසුභානුපස්සී සූත්‍රය 85. Vuttañhetaṃ [Pg.250] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 85. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදැයි මවිසින් අසන ලදී – ‘‘Asubhānupassī, bhikkhave, kāyasmiṃ viharatha; ānāpānassati ca vo ajjhattaṃ parimukhaṃ sūpaṭṭhitā hotu; sabbasaṅkhāresu aniccānupassino viharatha. Asubhānupassīnaṃ, bhikkhave, kāyasmiṃ viharataṃ yo subhāya dhātuyā rāgānusayo so pahīyati. Ānāpānassatiyā ajjhattaṃ parimukhaṃ sūpaṭṭhititāya ye bāhirā vitakkāsayā vighātapakkhikā, te na honti. Sabbasaṅkhāresu aniccānupassīnaṃ viharataṃ yā avijjā sā pahīyati, yā vijjā sā uppajjatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – මහණෙනි, කයෙහි අසුභය අනුව බලමින් වාසය කරන්න. තොපගේ ආනාපානසතිය අධ්‍යාත්මයෙහි අභිමුව මැනවින් පිහිටුවා ගන්න. සියලු සංස්කාරයන්හි අනිත්‍යය අනුව බලමින් වාසය කරන්න. මහණෙනි, කයෙහි අසුභය අනුව බලමින් වාසය කරන්නන්හට, සුභ වශයෙන් (තේජසින්) ගන්නා ධාතුව නිසා ඇතිවන යම් රාගානුසයෙක් ඇද්ද, එය ප්‍රහීණ වෙයි. ආනාපානසතිය අධ්‍යාත්මයෙහි අභිමුව මැනවින් පිහිටුවා ගැනීම නිසා විනාශයට පක්ෂපාතී වූ යම් බාහිර මිථ්‍යා විතර්කයන්ගේ ඇල්මවල් (විතක්කාසය) වෙත්ද, ඔවුහු නොවෙති. සියලු සංස්කාරයන්හි අනිත්‍යය අනුව බලමින් වාසය කරන්නන්හට යම් අවිද්‍යාවක් ඇද්ද එය ප්‍රහීණ වෙයි, යම් විද්‍යාවක් ඇද්ද එය උපදී. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Asubhānupassī kāyasmiṃ, ānāpāne paṭissato; Sabbasaṅkhārasamathaṃ, passaṃ ātāpi sabbadā. කයෙහි අසුභය අනුව බලන්නා වූ, ආනාපානයෙහි මැනවින් පිහිටි සිහි ඇත්තා වූ, සියලු සංස්කාරයන්ගේ සංසිඳීම දකින්නා වූ, හැමකල්හිම කෙලෙස් තවන වීරිය ඇත්තා වූ (ඒ භික්ෂුව), ‘‘Sa ve sammaddaso bhikkhu, yato tattha vimuccati; Abhiññāvosito santo, sa ve yogātigo munī’’ti. ඒ ඒකාන්තයෙන්ම නිවැරදි දැකීම ඇති භික්ෂුවකි, ඔහු එහි (නිවනෙහි) මිදෙයි. අභිඥාවන්ගෙන් කටයුතු නිමවා ශාන්ත වූ ඒ මුනිවරයා ඒකාන්තයෙන්ම සතර යෝගයන් ඉක්මවා සිටියේය. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මවිසින් අසන ලදී. හයවන සූත්‍රයයි. 7. Dhammānudhammapaṭipannasuttaṃ 7. ධම්මානුධම්මපටිපන්න සූත්‍රය 86. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 86. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදැයි මවිසින් අසන ලදී – ‘‘Dhammānudhammapaṭipannassa bhikkhuno ayamanudhammo hoti veyyākaraṇāya – dhammānudhammapaṭipannoyanti bhāsamāno dhammaññeva bhāsati no adhammaṃ, vitakkayamāno vā dhammavitakkaññeva vitakketi no adhammavitakkaṃ, tadubhayaṃ vā pana abhinivejjetvā upekkhako viharati sato sampajāno’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – ලොකුත්තර ධර්මයට අනුකූල පිළිවෙතෙහි යෙදුණු (ධම්මානුධම්මපටිපන්න) භික්ෂුවක පිළිබඳව 'මොහු ධම්මානුධම්මපටිපන්නයෙකි'යි ප්‍රකාශ කිරීමට මේ කරුණ අනුකූල වෙයි: එනම්, ඔහු කතා කරන්නේ නම් ධර්මයම කතා කරයි, අධර්මය කතා නොකරයි; කල්පනා කරන්නේ නම් ධර්ම විතර්කයන්ම කල්පනා කරයි, අධර්ම විතර්කයන් කල්පනා නොකරයි; ඒ කතා කිරීම හා කල්පනා කිරීම යන දෙකම ඉක්මවා, සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව උපේක්ෂාවෙන් යුතුව වාසය කරයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Dhammārāmo dhammarato, dhammaṃ anuvicintayaṃ; Dhammaṃ anussaraṃ bhikkhu, saddhammā na parihāyati. ධර්මයෙහි ඇලුණු, ධර්මයෙහිම රමණය කරන්නා වූ, ධර්මය නැවත නැවත සිතන්නා වූ, ධර්මය අනුස්මරණය කරන්නා වූ භික්ෂුව සද්ධර්මයෙන් පිරිහෙන්නේ නැත. ‘‘Caraṃ vā yadi vā tiṭṭhaṃ, nisinno uda vā sayaṃ; Ajjhattaṃ samayaṃ cittaṃ, santimevādhigacchatī’’ti. ඇවිදින විට හෝ සිටගෙන සිටින විට හෝ හිඳගෙන සිටින විට හෝ සැතපී සිටින විට හෝ තම සිත අධ්‍යාත්මිකව සංසිඳුවා ගන්නා භික්ෂුව ශාන්තිය (නිවන) කරාම පැමිණෙන්නේය. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මවිසින් අසන ලදී. හත්වන සූත්‍රයයි. 8. Andhakaraṇasuttaṃ 8. අන්ධකරණ සූත්‍රය 87. Vuttañhetaṃ [Pg.251] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 87. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදැයි මවිසින් අසන ලදී – ‘‘Tayome, bhikkhave, akusalavitakkā andhakaraṇā acakkhukaraṇā aññāṇakaraṇā paññānirodhikā vighātapakkhikā anibbānasaṃvattanikā. Katame tayo? Kāmavitakko, bhikkhave, andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko. Byāpādavitakko, bhikkhave, andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko. Vihiṃsāvitakko, bhikkhave, andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko. Ime kho, bhikkhave, tayo akusalavitakkā andhakaraṇā acakkhukaraṇā aññāṇakaraṇā paññānirodhikā vighātapakkhikā anibbānasaṃvattanikā. මහණෙනි, අන්ධ බව ඇති කරන්නා වූ, ප්‍රඥා ඇස නැති කරන්නා වූ, අඥාන බව ඇති කරන්නා වූ, ප්‍රඥාව නිරුද්ධ කරන්නා වූ, පීඩාවට පක්ෂපාතී වූ, නිවන පිණිස නොපවත්නා වූ මේ අකුසල විතර්ක තුනක් වෙති. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, කාම විතර්කය අන්ධ බව ඇති කරයි... ව්‍යාපාද විතර්කය... විහිංසා විතර්කය... මහණෙනි, මේ අකුසල විතර්ක තුන අන්ධ බව ඇති කරන්නාහුය, ප්‍රඥා ඇස නැති කරන්නාහුය, අඥාන බව ඇති කරන්නාහුය, ප්‍රඥාව නිරුද්ධ කරන්නාහුය, පීඩාවට පක්ෂපාතී වූවාහුය, නිවන පිණිස නොපවත්තාහුය. ‘‘Tayome, bhikkhave, kusalavitakkā anandhakaraṇā cakkhukaraṇā ñāṇakaraṇā paññāvuddhikā avighātapakkhikā nibbānasaṃvattanikā. Katame tayo? Nekkhammavitakko, bhikkhave, anandhakaraṇo cakkhukaraṇo ñāṇakaraṇo paññāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṃvattaniko. Abyāpādavitakko, bhikkhave, anandhakaraṇo cakkhukaraṇo ñāṇakaraṇo paññāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṃvattaniko. Avihiṃsāvitakko, bhikkhave, anandhakaraṇo cakkhukaraṇo ñāṇakaraṇo paññāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṃvattaniko. Ime kho, bhikkhave, tayo kusalavitakkā anandhakaraṇā cakkhukaraṇā ñāṇakaraṇā paññāvuddhikā avighātapakkhikā nibbānasaṃvattanikā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – මහණෙනි, අන්ධ බව ඇති නොකරන්නා වූ, ප්‍රඥා ඇස ඇති කරන්නා වූ, ඥානය ඇති කරන්නා වූ, ප්‍රඥාව වර්ධනය කරන්නා වූ, පීඩාවට පක්ෂපාතී නොවන්නා වූ, නිවන පිණිස පවත්නා වූ මේ කුසල විතර්ක තුනක් වෙති. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, නෙක්ඛම්ම විතර්කය... අබ්‍යාපාද විතර්කය... අවිහිංසා විතර්කය... මහණෙනි, මේ කුසල විතර්ක තුන අන්ධ බව ඇති නොකරන්නාහුය, ප්‍රඥා ඇස ඇති කරන්නාහුය, ඥානය ඇති කරන්නාහුය, ප්‍රඥාව වර්ධනය කරන්නාහුය, පීඩාවට පක්ෂපාතී නොවන්නාහුය, නිවන පිණිස පවත්තාහුය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Tayo vitakke kusale vitakkaye, tayo pana akusale nirākare; Sa ve vitakkāni vicāritāni, sameti vuṭṭhīva rajaṃ samūhataṃ; Sa ve vitakkūpasamena cetasā, idheva so santipadaṃ samajjhagā’’ti. කුසල විතර්ක තුනක්ම කල්පනා කළ යුතුය, අකුසල විතර්ක තුන බැහැර කළ යුතුය. අකල් වැස්සක් පැනනැඟුණු දූවිලි එකවර සංසිඳුවන්නාක් මෙන්, ඒ යෝගාවචරයා ඒකාන්තයෙන්ම විතර්කයන් හා විචාරයන් සංසිඳුවයි. ඔහු විතර්ක සංසිඳුවන ලද සිතින් යුතුව, මේ ජීවිතයේදීම ශාන්ත පදය (නිවන) අත්පත් කරගත්තේය. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මවිසින් අසන ලදී. අටවන සූත්‍රයයි. 9. Antarāmalasuttaṃ 9. අන්තරාමල සූත්‍රය 88. Vuttañhetaṃ [Pg.252] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 88. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදැයි මවිසින් අසන ලදී – ‘‘Tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā. Katame tayo? Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Doso, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – "මහණෙනි, සිත තුළම උපදින, සිත කෙලෙසන මලකඩ බඳු වූ, සිතේ මිට්‍රත්වය නැති කරන, සිතේ හතුරුකම් කරන, සිතේ වධකයන් (ඝාතකයන්) බඳු වූ, සිතට එරෙහි වූ ප්‍රතිපක්ෂ ධර්ම තුනකි. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, ලෝභය සිත තුළ උපදින මලකඩකි, සිතේ මිත්‍රත්වය නැති කරන්නෙකි, සිතේ හතුරෙකි, සිතේ වධකයෙකි, සිතට ප්‍රතිපක්ෂ වූවකි. මහණෙනි, ද්වේෂය සිත තුළ උපදින මලකඩකි, සිතේ මිත්‍රත්වය නැති කරන්නෙකි, සිතේ හතුරෙකි, සිතේ වධකයෙකි, සිතට ප්‍රතිපක්ෂ වූවකි. මහණෙනි, මෝහය සිත තුළ උපදින මලකඩකි, සිතේ මිත්‍රත්වය නැති කරන්නෙකි, සිතේ හතුරෙකි, සිතේ වධකයෙකි, සිතට ප්‍රතිපක්ෂ වූවකි. මහණෙනි, සැබවින්ම මේවා සිත තුළ උපදින මලකඩ බඳු වූ, සිතේ මිට්‍රත්වය නැති කරන, සිතේ හතුරුකම් කරන, සිතේ වධකයන් බඳු වූ, සිතට එරෙහි වූ ප්‍රතිපක්ෂ ධර්ම තුනයි." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ ද කියනු ලැබේ - ‘‘Anatthajanano lobho, lobho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati. "ලෝභය අනර්ථය උපදවයි, ලෝභය සිත කැළඹීමට පත් කරයි. සිත තුළම උපන් ඒ භය (ලෝභය) ලෝකයා හඳුනා නොගනියි. ‘‘Luddho atthaṃ na jānāti, luddho dhammaṃ na passati; Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ lobho sahate naraṃ. ලෝභයෙන් පෙළෙන තැනැත්තා තමාගේ අභිවෘද්ධිය නොදනියි, ලෝභයෙන් පෙළෙන තැනැත්තා ධර්මය නොදකියි. යම් කලෙක ලෝභය මිනිසෙකු මැඩපවත්වයි ද, එවිට ඔහුට දැඩි අන්ධකාරයක් (මෝහයක්) ඇති වෙයි. ‘‘Yo ca lobhaṃ pahantvāna, lobhaneyye na lubbhati; Lobho pahīyate tamhā, udabindūva pokkharā. යමෙක් ලෝභය ප්‍රහාණය කර, ලෝභයට කරුණු වන අරමුණුවල නොඇලේද, නෙළුම් පතෙන් දිය බිඳුවක් ගිලිහෙන්නාක් මෙන් ඔහුගෙන් ලෝභය පහව යයි. ‘‘Anatthajanano doso, doso cittappakopano; Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati. ද්වේෂය අනර්ථය උපදවයි, ද්වේෂය සිත කැළඹීමට පත් කරයි. සිත තුළම උපන් ඒ භය (ද්වේෂය) ලෝකයා හඳුනා නොගනියි. ‘‘Duṭṭho atthaṃ na jānāti, duṭṭho dhammaṃ na passati; Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ doso sahate naraṃ. ද්වේෂයෙන් පීඩිත තැනැත්තා යහපත නොදනියි, ද්වේෂයෙන් පීඩිත තැනැත්තා ධර්මය නොදකියි. යම් කලෙක ද්වේෂය මිනිසෙකු මැඩපවත්වයි ද, එවිට ඔහුට දැඩි අන්ධකාරයක් ඇති වෙයි. ‘‘Yo ca dosaṃ pahantvāna, dosaneyye na dussati; Doso pahīyate tamhā, tālapakkaṃva bandhanā. යමෙක් ද්වේෂය ප්‍රහාණය කර, ද්වේෂයට කරුණු වන අරමුණුවලදී කෝප නොවන්නේද, නටුවෙන් ගිලිහුණු ඉදුණු තල් ගෙඩියක් මෙන් ඔහුගෙන් ද්වේෂය පහව යයි. ‘‘Anatthajanano moho, moho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati. මෝහය අනර්ථය උපදවයි, මෝහය සිත කැළඹීමට පත් කරයි. සිත තුළම උපන් ඒ භය (මෝහය) ලෝකයා හඳුනා නොගනියි. ‘‘Mūḷho atthaṃ na jānāti, mūḷho dhammaṃ na passati; Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ moho sahate naraṃ. මුළා වූ තැනැත්තා යහපත නොදනියි, මුළා වූ තැනැත්තා ධර්මය නොදකියි. යම් කලෙක මෝහය මිනිසෙකු මැඩපවත්වයි ද, එවිට ඔහුට දැඩි අන්ධකාරයක් ඇති වෙයි. ‘‘Yo [Pg.253] ca mohaṃ pahantvāna, mohaneyye na muyhati; Mohaṃ vihanti so sabbaṃ, ādiccovudayaṃ tama’’nti. යමෙක් මෝහය ප්‍රහාණය කර, මුළා වීමට කරුණු වන ධර්මයන්හි මුළා නොවන්නේද, උදාවන හිරු අන්ධකාරය දුරු කරන්නාක් මෙන් ඔහු සියලු මෝහය දුරු කරලයි." Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ. මේ අර්ථයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. නවවන සූත්‍රයයි. 10. Devadattasuttaṃ 10. දේවදත්ත සූත්‍රය 89. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 89. මේ කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ පරිදි මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Tīhi, bhikkhave, asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho. Katamehi tīhi? Pāpicchatāya, bhikkhave, abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho. Pāpamittatāya, bhikkhave, abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho. Sati kho pana uttarikaraṇīye oramattakena visesādhigamena antarā vosānaṃ āpādi. Imehi kho, bhikkhave, tīhi asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – "මහණෙනි, අසද්ධර්ම තුනකින් මැඩපවත්වන ලද, අල්ලාගන්නා ලද සිත් ඇති දේවදත්ත තෙමේ අපායගාමී වූයේය, නිරයගාමී වූයේය, කල්පයක් එහි වසන්නේය, පිළියම් කළ නොහැක්කේය. ඒ අසද්ධර්ම තුන කවරේද? මහණෙනි, ලාමක වූ පාපී ආශාවෙන් (පාපිච්ඡතාවෙන්) මැඩපවත්වන ලද, අල්ලාගන්නා ලද සිත් ඇති දේවදත්ත තෙමේ අපායගාමී වූයේය, නිරයගාමී වූයේය, කල්පයක් එහි වසන්නේය, පිළියම් කළ නොහැක්කේය. මහණෙනි, පාප මිත්‍ර සේවනයෙන් මැඩපවත්වන ලද, අල්ලාගන්නා ලද සිත් ඇති දේවදත්ත තෙමේ අපායගාමී වූයේය, නිරයගාමී වූයේය, කල්පයක් එහි වසන්නේය, පිළියම් කළ නොහැක්කේය. තවද, උත්තරීමනුස්ස ධර්මයන් (මගඵල) සාක්ෂාත් කර ගැනීමට හැකියාව තිබියදී, අල්ප වූ ලෞකික ධ්‍යාන අභිඥා ලැබීමෙන්ම අතරමගදී නතර විය. මහණෙනි, මේ අසද්ධර්ම තුනෙන් මැඩපවත්වන ලද, අල්ලාගන්නා ලද සිත් ඇති දේවදත්ත තෙමේ අපායගාමී වූයේය, නිරයගාමී වූයේය, කල්පයක් එහි වසන්නේය, පිළියම් කළ නොහැක්කේය." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ ද කියනු ලැබේ - ‘‘Mā jātu koci lokasmiṃ, pāpiccho udapajjatha; Tadamināpi jānātha, pāpicchānaṃ yathā gati. "ලොව කිසිවෙක් කිසි කලෙකත් පාපී ආශාවන් ඇති අයෙක් නොවේවා. පාපී ආශාවන් ඇත්තවුන්ගේ ගතිය (උපත) කෙසේ වේදැයි මින් පසුව කියවෙන කරුණින් ද දැනගන්න. ‘‘Paṇḍitoti samaññāto, bhāvitattoti sammato; Jalaṃva yasasā aṭṭhā, devadattoti vissuto. පණ්ඩිතයෙකු ලෙස ප්‍රකටව සිටි, වඩන ලද සිත් ඇත්තෙකු ලෙස සම්මතව සිටි, කීර්තියෙන් බැබළෙමින් සිටි, 'දේවදත්ත' නමින් ප්‍රසිද්ධ වූ ඔහු, ‘‘So pamāṇamanuciṇṇo, āsajja naṃ tathāgataṃ; Avīcinirayaṃ patto, catudvāraṃ bhayānakaṃ. සිය තත්ත්වය ඉක්මවා ක්‍රියා කරමින්, තථාගතයන් වහන්සේට හිංසා පමුණුවා, දොරටු හතරක් ඇති බියකරු අවීචි මහා නිරයට පැමිණියේය. ‘‘Aduṭṭhassa hi yo dubbhe, pāpakammaṃ akubbato; Tameva pāpaṃ phusati, duṭṭhacittaṃ anādaraṃ. පව් නොකරන, අනුන්ට ද්‍රෝහී නොවන තැනැත්තාට යමෙක් ද්‍රෝහී වේද, අගෞරවයෙන් යුතුව ද්වේෂ සහගත සිතින් යුතුව ක්‍රියා කරන ඒ තැනැත්තා කරාම එම පාපය පැමිණෙයි. ‘‘Samuddaṃ visakumbhena, yo maññeyya padūsituṃ; Na so tena padūseyya, bhesmā hi udadhi mahā. යමෙක් විෂ කළයකින් මුහුද කෙළෙසීමට සිතන්නේ නම්, ඔහුට එයින් මුහුද කෙළෙසිය නොහැක. මන්ද යත්, මහා සාගරය අතිශයින් විශාල බැවින් හා ගැඹුරු බැවින් එය කළ නොහැක්කකි. ‘‘Evameva [Pg.254] tathāgataṃ, yo vādena vihiṃsati; Sammaggataṃ santacittaṃ, vādo tamhi na rūhati. එලෙසම, මනා කොට පිළිපන්, ශාන්ත සිත් ඇති තථාගතයන් වහන්සේට යමෙක් දෝෂාරෝපණයෙන් හිංසා කරයි ද, එම දෝෂාරෝපණය උන්වහන්සේ කෙරෙහි නොපිහිටයි. ‘‘Tādisaṃ mittaṃ kubbetha, tañca seveyya paṇḍito; Yassa maggānugo bhikkhu, khayaṃ dukkhassa pāpuṇe’’ti. පණ්ඩිත වූ තැනැත්තා යමෙකුගේ මග අනුගමනය කරන භික්ෂුව සියලු දුක් කෙළවර කරයි ද, එවැනි කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කළ යුතුය, ඔවුන් සේවනය කළ යුතුය." Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට අසන්නට ලැබුණි. දසවන සූත්‍රයයි. Catuttho vaggo niṭṭhito. සිව්වන වර්ගය නිමාවිය. Tassuddānaṃ – එහි සාරාංශය මෙසේය: Vitakkāsakkārasadda, cavanaloke asubhaṃ; Dhammaandhakāramalaṃ, devadattena te dasāti. විතක්ක සූත්‍රය, සක්කාර සූත්‍රය, සද්ද සූත්‍රය, චවන සූත්‍රය, ලෝක සූත්‍රය, අසුභ සූත්‍රය, ධම්ම සූත්‍රය, අන්ධකාර සූත්‍රය, මල සූත්‍රය සහ දේවදත්ත සූත්‍රය යන සූත්‍ර දහයයි. 5. Pañcamavaggo 5. පස්වන වර්ගය 1. Aggappasādasuttaṃ 1. අග්ගප්පසාද සූත්‍රය 90. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 90. මේ කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ පරිදි මා හට අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Tayome, bhikkhave, aggappasādā. Katame tayo? Yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā catuppadā vā bahuppadā vā rūpino vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññināsaññino vā, tathāgato tesaṃ aggamakkhāyati arahaṃ sammāsambuddho. Ye, bhikkhave, buddhe pasannā, agge te pasannā. Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti. "මහණෙනි, අග්‍ර වූ ප්‍රසාදයන් (පැහැදීම්) තුනකි. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, පා රහිත වූ හෝ, දෙපා ඇති හෝ, සිව්පා ඇති හෝ, බොහෝ පා ඇති හෝ, රූපී වූ හෝ, අරූපී වූ හෝ, සංඥා ඇති හෝ, සංඥා රහිත වූ හෝ, නේවසංඥානාසංඥා වූ හෝ යම් තාක් සත්වයෝ වෙත්ද, ඒ සියලු සත්වයන් අතර අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, යම් කෙනෙක් බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණාහු නම්, ඔවුහු අග්‍ර වූ උත්තමයා කෙරෙහි පැහැදුණා වෙති. අග්‍ර වූ උත්තමයා කෙරෙහි පැහැදුණු අයට අග්‍ර වූ (උසස්ම) විපාක ලැබේ. ‘‘Yāvatā, bhikkhave, dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā, virāgo tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ madanimmadano pipāsavinayo ālayasamugghāto vaṭṭupacchedo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Ye, bhikkhave, virāge dhamme pasannā, agge te pasannā. Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti. මහණෙනි, හේතූන්ගෙන් හටගත් සංඛත වූ හෝ, හේතූන්ගෙන් හට නොගත් අසංඛත වූ හෝ යම් තාක් ධර්මයන් වෙත්ද, ඒ සියල්ල අතර විරාගී ධර්මය අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ. එනම්: මදය සංසිඳුවන, පිපාසය (තණ්හාව) දුරු කරන, ආලය (ඇලීම) මුලිනුපුටා දමන, සංසාර වෘත්තය සිඳලන, තණ්හාව ක්ෂය කරන, ඇලීම පහ කරන, නිරෝධය වූ නිවනයි. මහණෙනි, යම් කෙනෙක් විරාගී ධර්මය කෙරෙහි පැහැදුණාහු නම්, ඔවුහු අග්‍ර වූ ධර්මය කෙරෙහි පැහැදුණා වෙති. අග්‍ර වූ ධර්මය කෙරෙහි පැහැදුණු අයට අග්‍ර වූ විපාක ලැබේ." ‘‘Yāvatā, bhikkhave, saṅghā vā gaṇā vā, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa [Pg.255] bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa. Ye, bhikkhave, saṅghe pasannā, agge te pasannā. Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti. Ime kho, bhikkhave, tayo aggappasādā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, යම්තාක් සංඝයෝ හෝ ගණයෝ වෙත්ද, ඒ සියල්ලන් අතර තථාගත ශ්‍රාවක සංඝයා අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ. එනම් පුරුෂ යුගල සතරක් වූ, පුරුෂ පුද්ගලයන් අට දෙනෙකුගෙන් යුත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේය. උන්වහන්සේ ආහුනෙය්‍ය වන සේක, පාහුනෙය්‍ය වන සේක, දක්ඛිණෙය්‍ය වන සේක, අඤ්ජලිකරණීය වන සේක, ලෝකයාගේ අනුත්තර පින්කෙත වන සේක. මහණෙනි, යමෙක් සංඝයා කෙරෙහි පැහැදුණාහුද, ඔවුහු අග්‍ර වූ දෙයෙහි පැහැදුණාහු වෙති. අග්‍ර වූ දෙයෙහි පැහැදුණවුන්ට අග්‍ර වූ විපාක ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි අග්‍ර වූ ප්‍රසාද තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Aggato ve pasannānaṃ, aggaṃ dhammaṃ vijānataṃ; Agge buddhe pasannānaṃ, dakkhiṇeyye anuttare. “අග්‍ර වූ ධර්මය දැනගෙන අග්‍ර වූ දෙයෙහි පැහැදුණවුන් හට, අනුත්තර වූ දක්ඛිණෙය්‍ය වූ අග්‍ර බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණවුන් හට,” ‘‘Agge dhamme pasannānaṃ, virāgūpasame sukhe; Agge saṅghe pasannānaṃ, puññakkhette anuttare. “විරාගී වූ, සංසිඳීම වූ, සැපය වූ අග්‍ර ධර්මය කෙරෙහි පැහැදුණවුන් හට, අනුත්තර පින්කෙත වූ අග්‍ර සංඝයා කෙරෙහි පැහැදුණවුන් හට,” ‘‘Aggasmiṃ dānaṃ dadataṃ, aggaṃ puññaṃ pavaḍḍhati; Aggaṃ āyu ca vaṇṇo ca, yaso kitti sukhaṃ balaṃ. “අග්‍ර වූ දෙයෙහි දන් දෙන්නවුන් හට අග්‍ර වූ පින වැඩි වෙයි. ආයුෂය, වර්ණය, යසස, කීර්තිය, සැපය හා බලය අග්‍ර ලෙස වැඩි වෙයි.” ‘‘Aggassa dātā medhāvī, aggadhammasamāhito; Devabhūto manusso vā, aggappatto pamodatī’’ti. “අග්‍ර වූ ධර්මයෙහි පිහිටි, අග්‍ර දේ දෙන ප්‍රඥාවන්තයා, දෙවියෙකු වුවත් මිනිසෙකු වුවත් අග්‍රත්වයට පත්ව සතුටු වෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. පළමුවැන්නයි. 2. Jīvikasuttaṃ 2. ජීවික සූත්‍රය 91. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 91. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාළ බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි – ‘‘Antamidaṃ, bhikkhave, jīvikānaṃ yadidaṃ piṇḍolyaṃ. Abhisāpoyaṃ, bhikkhave, lokasmiṃ – ‘piṇḍolo vicarasi pattapāṇī’ti. Tañca kho etaṃ, bhikkhave, kulaputtā upenti atthavasikā, atthavasaṃ paṭicca; neva rājābhinītā, na corābhinītā, na iṇaṭṭā, na bhayaṭṭā, na ājīvikāpakatā. Api ca kho ‘otiṇṇamhā jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi dukkhotiṇṇā dukkhaparetā, appeva nāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethā’ti. Evaṃ pabbajito cāyaṃ, bhikkhave, kulaputto so ca hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo, byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo, muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyo. Seyyathāpi, bhikkhave, chavālātaṃ ubhatopadittaṃ majjhe gūthagataṃ neva gāme kaṭṭhatthaṃ pharati [Pg.256] na araññeः tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi gihibhogā parihīno sāmaññatthañca na paripūretī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, යම් මේ පිණ්ඩපාතයෙන් යැපීමක් වේද, මෙය ජීවිකාවන් අතර ඉතා අල්ප වූ දෙයකි. ලෝකයා මෙසේ පරිභව කරයි: ‘තලිය අතින් ගෙන සිඟා කමින් ඇවිදියි’ කියාය. මහණෙනි, කුලපුත්‍රයෝ යම් අර්ථයක් පතා මෙය පිළිගනිත්ද, එය රජවරුන් විසින් පවරන ලද්දක් නොවේ, සොරබිය නිසා නොවේ, ණය බර නිසා නොවේ, ජීවත් වීමට මගක් නැති නිසා නොවේ. ‘අපි ජාති, ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන්ගෙන් මඩනා ලද්දමු, දුකට පැමිණියමු. මේ සමස්ත දුක් රැසෙහි කෙළවර කිරීමක් පෙනේ නම් මැනවැ’යි කියාය. මහණෙනි, මෙසේ මහණ වූ යම් කුලපුත්‍රයෙක් වේද, හෙතෙම වනාහි කාමයන්හි දැඩි ආශා ඇත්තෙක්, ව්‍යාපන්න සිත් ඇත්තෙක්, දූෂිත මනසක් හා කල්පනාවක් ඇත්තෙක්, මුළා වූ සිහි ඇත්තෙක්, අසම්ප්‍රජාන වූ, අසමාහිත වූ, විභ්‍රාන්ත සිත් ඇත්තෙක්, ඉඳුරන් අසංවර වූවෙක් වෙයි නම්; මහණෙනි, දෙකොණ ඇවිලෙන, මැද අසූචි තැවරුණු, සොහොන් දර කැබැල්ලක් ගමෙහි දර සඳහා හෝ වනයෙහි දර සඳහා හෝ ගත නොහැකි වන්නාක් මෙනි. මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා ඒ හා සමාන යැයි කියමි. ඔහු ගිහි සැපයෙන් පිරිහුණේය, ශ්‍රමණ අර්ථය ද සම්පූර්ණ නොකරයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Gihibhogā parihīno, sāmaññatthañca dubbhago; Paridhaṃsamāno pakireti, chavālātaṃva nassati. “ගිහි සැපයෙන් පිරිහුණු, ශ්‍රමණ අර්ථය ද අහිමි වූ ඒ අවාසනාවන්තයා, විනාශයට පත්වන සොහොන් දර කැබැල්ලක් මෙන් විනාශ වෙයි.” ‘‘Kāsāvakaṇṭhā bahavo, pāpadhammā asaññatā; Pāpā pāpehi kammehi, nirayaṃ te upapajjare. “සිවුරු කරලා ගත් බොහෝ දෙනෙක් පවිටු ගති ඇති, අසංවර වූවෝ වෙති. ඒ පවිටු පුද්ගලයෝ පවිටු ක්‍රියා හේතුවෙන් නිරයට පැමිණෙති.” ‘‘Seyyo ayoguḷo bhutto, tatto aggisikhūpamo; Yañce bhuñjeyya dussīlo, raṭṭhapiṇḍamasaññato’’ti. “දුස්සීල වූ, අසංවරව රටේ පිණ්ඩපාතය වළඳනවාට වඩා, ගිනි සිළුවක් බඳු වූ රත් වූ යකඩ ගුළියක් ගිලීම උතුම් වේ.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. දෙවැන්නයි. 3. Saṅghāṭikaṇṇasuttaṃ 3. සංඝාටිකණ්ණ සූත්‍රය 92. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 92. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාළ බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි – ‘‘Saṅghāṭikaṇṇe cepi, bhikkhave, bhikkhu gahetvā piṭṭhito piṭṭhito anubandho assa pāde pādaṃ nikkhipanto, so ca hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyo; atha kho so ārakāva mayhaṃ, ahañca tassa. Taṃ kissa hetu? Dhammañhi so, bhikkhave, bhikkhu na passati. Dhammaṃ apassanto na maṃ passati. “මහණෙනි, යම් මහණෙක් මාගේ සිවුරු කොණ අල්ලාගෙන, මා පියවර තබන තැන පියවර තබමින් මා පිටුපසින් ම පැමිණිය ද, ඔහු කාමයන්හි දැඩි ආශා ඇති, ව්‍යාපන්න සිත් ඇති, දූෂිත කල්පනා ඇති, මුළා වූ සිහි ඇති, අසම්ප්‍රජාන වූ, අසමාහිත වූ, විභ්‍රාන්ත සිත් ඇති, ඉඳුරන් අසංවර වූවෙක් වේ නම්; එවිට ඔහු මාගෙන් ඉතා දුරස් ය, මම ද ඔහුගෙන් දුරස් වෙමි. ඒ මන්ද? මහණෙනි, ඒ මහණා ධර්මය නොදකින බැවිනි. ධර්මය නොදකින්නා මා නොදකියි.” ‘‘Yojanasate cepi so, bhikkhave, bhikkhu vihareyya. So ca hoti anabhijjhālu kāmesu na tibbasārāgo abyāpannacitto apaduṭṭhamanasaṅkappo upaṭṭhitassati sampajāno samāhito ekaggacitto saṃvutindriyo; atha kho so santikeva mayhaṃ, ahañca tassa. Taṃ kissa hetu? Dhammaṃ hi so, bhikkhave, bhikkhu passati; dhammaṃ passanto maṃ passatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, යම් මහණෙක් යොදුන් සියයක් ඈතින් වාසය කළ ද, ඔහු කාමයන්හි දැඩි ආශා නැති, ව්‍යාපන්න සිත් නැති, දූෂිත නොවන කල්පනා ඇති, එළඹ සිටි සිහි ඇති, සම්ප්‍රජාන වූ, සමාහිත වූ, ඒකාග්‍ර සිත් ඇති, සංවර වූ ඉඳුරන් ඇති අයෙක් නම්; එවිට ඔහු මා සමීපයෙහි ම ය, මම ද ඔහු සමීපයෙහි ම වෙමි. ඒ මන්ද? මහණෙනි, ඒ මහණා ධර්මය දකින බැවිනි. ධර්මය දකින්නා මා දකියි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Anubandhopi ce assa, mahiccho ca vighātavā; Ejānugo anejassa, nibbutassa anibbuto; Giddho so vītagedhassa, passa yāvañca ārakā. “යමෙක් බුදුරජාණන් වහන්සේ පසුපස ගියත්, ඔහු මහත් ආශා ඇති, කෙලෙස්වලින් පීඩිත වූ, තණ්හාව අනුව යන්නෙක් නම්; තණ්හා රහිත බුදුරජාණන් වහන්සේට ඔහු කෙතරම් දුරදැයි බලන්න. කෙලෙස් සහිත ඔහු කෙලෙස් නිවුණු බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ද, ආශා සහිත ඔහු ආශා රහිත බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ද ඉතා දුරස් ය.” ‘‘Yo [Pg.257] ca dhammamabhiññāya, dhammamaññāya paṇḍito; Rahadova nivāte ca, anejo vūpasammati. “යම් පණ්ඩිතයෙක් ධර්මය අවබෝධ කොටගෙන, සතර සත්‍යය දැන, සුළං රහිත ස්ථානයක ඇති විලක් මෙන් තණ්හා රහිතව සංසිඳෙයි ද,” ‘‘Anejo so anejassa, nibbutassa ca nibbuto; Agiddho vītagedhassa, passa yāvañca santike’’ti. “තණ්හා රහිත වූ ඒ තැනැත්තා තණ්හා රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට ද, නිවුණු තැනැත්තා නිවුණු බුදුරජාණන් වහන්සේට ද, ආශා රහිත තැනැත්තා ආශා රහිත බුදුරජාණන් වහන්සේට ද කෙතරම් සමීප දැයි බලන්න.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. තුන්වැන්නයි. 4. Aggisuttaṃ 4. අග්ගි සූත්‍රය 93. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 93. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී, අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාළ බව මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි – ‘‘Tayome, bhikkhave, aggī. Katame tayo? Rāgaggi, dosaggi, mohaggi – ime kho, bhikkhave, tayo aggī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ ගිනි තුනකි. කවර තුනක් ද යත්? රාග ගින්න, ද්වේෂ ගින්න සහ මෝහ ගින්නයි. මහණෙනි, මේවා ඒ ගිනි තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Rāgaggi dahati macce, ratte kāmesu mucchite; Dosaggi pana byāpanne, nare pāṇātipātino. “කාමයන්හි ඇලුනු, මුළා වූ සත්වයන් රාග ගින්නෙන් දැවෙයි. ව්‍යාපන්න සිත් ඇති, ප්‍රාණඝාත කරන මිනිසුන් ද්වේෂ ගින්නෙන් දැවෙයි.” ‘‘Mohaggi pana sammūḷhe, ariyadhamme akovide; Ete aggī ajānantā, sakkāyābhiratā pajā. “මෝහයෙන් මුළා වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූවන් මෝහ ගින්නෙන් දැවෙයි. මේ ගිනි ගැන නොදන්නා සත්වයෝ සක්කායෙහි ඇලී සිටිති.” ‘‘Te vaḍḍhayanti nirayaṃ, tiracchānañca yoniyo; Asuraṃ pettivisayaṃ, amuttā mārabandhanā. “ඔවුහු නිරය, තිරිසන් යෝනිය, අසුර ලෝකය හා ප්‍රේත ලෝකය වැඩිකරති. මාර බන්ධනයෙන් නිදහස් නොවෙති.” ‘‘Ye ca rattindivā yuttā, sammāsambuddhasāsane; Te nibbāpenti rāgaggiṃ, niccaṃ asubhasaññino. “යමෙක් දිවා රාත්‍රි සම්මා සම්බුදු සසුනෙහි යෙදී වෙසෙත් ද, ඔවුහු නිරතුරුව අසුභ සඤ්ඤාව වඩමින් රාග ගින්න නිවති.” ‘‘Dosaggiṃ pana mettāya, nibbāpenti naruttamā; Mohaggiṃ pana paññāya, yāyaṃ nibbedhagāminī. “උතුම් මිනිසුන් මෛත්‍රියෙන් ද්වේෂ ගින්න නිවති. කෙලෙස් විනිවිද දකින යම් ප්‍රඥාවක් වේ ද, ඒ ප්‍රඥාවෙන් මෝහ ගින්න නිවති.” ‘‘Te nibbāpetvā nipakā, rattindivamatanditā; Asesaṃ parinibbanti, asesaṃ dukkhamaccaguṃ. “ඔවුහු ඒ ගිනි නිවා දමා, ප්‍රඥාවන්තව, දිවා රාත්‍රි නොපසුබටව උත්සාහ කොට, කෙලෙස් රහිතව පිරිනිවෙති. සියලු දුක ඉක්මවා යති.” ‘‘Ariyaddasā vedaguno, sammadaññāya paṇḍitā; Jātikkhayamabhiññāya, nāgacchanti punabbhava’’nti. ආර්ය සත්‍යයන් දකින්නා වූ, (මාර්ග ඥානයෙන්) සංසාරයේ කෙළවරට පැමිණියා වූ, මැනවින් චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගත් නුවණැත්තෝ, ජාතිය ක්ෂය වීමේ ලක්ෂණය ඇති නිවන විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, නැවත උත්පත්තියක් කරා නොපැමිණෙති. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට ඇසුණි. (සතරවන සූත්‍රයයි.) 5. Upaparikkhasuttaṃ 5. උපපරික්ඛ සූත්‍රය 94. Vuttañhetaṃ [Pg.258] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 94. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදැයි මා හට ඇසුණි - ‘‘Tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathāssa upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭaṃ ajjhattaṃ asaṇṭhitaṃ anupādāya na paritasseyya. Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṃ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṃ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, යම් යම් ආකාරයකින් විමසන්නා වූ මහණහුගේ විඤ්ඤාණය පිටත (පංචකාම ගුණයන්හි) විසිරී නොයන්නේ ද, අභ්‍යන්තරයෙහි (කර්මස්ථානයෙහි) නොඇලී පවතින්නේ ද, උපාදානයන් රහිතව තැති නොගන්නේ ද, මහණ තෙමේ ඒ ඒ ආකාරයෙන් විමසිය යුතුය. මහණෙනි, විඤ්ඤාණය පිටත විසිරී නොයන කල්හි, ඇතුළත නොඇලී පවතින කල්හි, කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙන තැති නොගන්නා වූ ඔහුට, මතු කාලයෙහි ජාති, ජරා, මරණ සහ දුක් උපදවන හේතුන්ගේ සම්භවයක් සිදු නොවේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ - ‘‘Sattasaṅgappahīnassa, netticchinnassa bhikkhuno; Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi tassa punabbhavo’’ti. “සංග (ඇලීම්) සත ප්‍රහීණ කළා වූ, (තෘෂ්ණා) රැහැන සිඳලූ මහණහුගේ ජාති සංසාරය ක්ෂය වී ඇත. ඔහුට නැවත උත්පත්තියක් නැත.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට ඇසුණි. (පස්වන සූත්‍රයයි.) 6. Kāmūpapattisuttaṃ 6. කාමූපපත්ති සූත්‍රය 95. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 95. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදැයි මා හට ඇසුණි - ‘‘Tisso imā, bhikkhave, kāmūpapattiyo. Katamā tisso? Paccupaṭṭhitakāmā, nimmānaratino, paranimmitavasavattino – imā kho, bhikkhave, tisso kāmūpapattiyo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, කාම ලෝකයේ උප්පත්තිය ලබන ආකාර තුනකි. ඒ තුන කවරේද? වර්තමානයෙහි එළඹ සිටි කාමයන් ඇති (මනුෂ්‍ය සහ පහළ දිව්‍ය තල වල) පිරිස ද, තමන් විසින් ම මවන ලද කාමයන්හි ඇලී වසන නිම්මාණරතී දෙවියන් ද, අනුන් මවන ලද කාමයන් තම වසඟයෙහි පවත්වා ගන්නා පරනිම්මිත වසවත්තී දෙවියන් ද යන මේවාය. මහණෙනි, මේ කාම උප්පත්ති තුනයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ - ‘‘Paccupaṭṭhitakāmā ca, ye devā vasavattino; Nimmānaratino devā, ye caññe kāmabhogino; Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattare. “යම් පරනිම්මිත වසවත්තී දෙවියෝ වෙත් ද, නිම්මාණරතී දෙවියෝ වෙත් ද, එමෙන්ම අභිමුඛ වූ කාමයන් භුක්ති විඳින වෙනත් කාමභෝගීහු වෙත් ද, ඒ සියල්ලෝ ම මේ භවය හා මතු භවය යන සසර ඉක්මවා නොයති.” ‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, kāmabhogesu paṇḍito; Sabbe pariccaje kāme, ye dibbā ye ca mānusā. “පණ්ඩිත තෙමේ කාම භෝගයන්හි පවත්නා වූ මේ දෝෂය දැන, දිව්‍යමය වූ ද මානුෂීය වූ ද සියලු කාමයන් අත්හැරිය යුතුය.” ‘‘Piyarūpasātagadhitaṃ, chetvā sotaṃ duraccayaṃ; Asesaṃ parinibbanti, asesaṃ dukkhamaccaguṃ. “ප්‍රිය ස්වරූප ඇති සුවදායක දේවල ඇලී පවතින, ඉක්මවීමට අපහසු වූ තෘෂ්ණා නැමැති සැඩ පහර සිඳ දමා, ඔවුහු නිරවශේෂයෙන් පිරිනිවෙත්, සියලු දුක ඉක්මවා යත්.” ‘‘Ariyaddasā vedaguno, sammadaññāya paṇḍitā; Jātikkhayamabhiññāya, nāgacchanti punabbhava’’nti. “ආර්ය සත්‍යයන් දකින්නා වූ, (මාර්ග ඥානයෙන්) සංසාරයේ කෙළවරට පැමිණියා වූ, මැනවින් චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගත් නුවණැත්තෝ, ජාතිය ක්ෂය වීමේ ලක්ෂණය ඇති නිවන විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, නැවත උත්පත්තියක් කරා නොපැමිණෙති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට ඇසුණි. (සයවන සූත්‍රයයි.) 7. Kāmayogasuttaṃ 7. කාමයෝග සූත්‍රය 96. Vuttañhetaṃ [Pg.259] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 96. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදැයි මා හට ඇසුණි - ‘‘Kāmayogayutto, bhikkhave, bhavayogayutto āgāmī hoti āgantā itthattaṃ. Kāmayogavisaṃyutto, bhikkhave, bhavayogayutto anāgāmī hoti anāgantā itthattaṃ. Kāmayogavisaṃyutto, bhikkhave, bhavayogavisaṃyutto arahā hoti, khīṇāsavo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, කාම යෝගයෙන් (කාමයන්හි ඇලීමෙන්) හා භව යෝගයෙන් (රූප-අරූප භවයන්හි ඇලීමෙන්) යුක්ත වූ තැනැත්තා නැවත මේ ලෝකයට එන බැවින් ‘ආගාමී’ (සකෘදාගාමී) නම් වේ. මහණෙනි, කාම යෝගයෙන් වෙන් වූ නමුත් භව යෝගයෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා නැවත මේ ලෝකයට නොඑන බැවින් ‘අනාගාමී’ නම් වේ. මහණෙනි, කාම යෝගයෙන් ද වෙන් වූ, භව යෝගයෙන් ද වෙන් වූ තැනැත්තා ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ ‘අර්හත්’ නම් වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ - ‘‘Kāmayogena saṃyuttā, bhavayogena cūbhayaṃ; Sattā gacchanti saṃsāraṃ, jātimaraṇagāmino. “කාම යෝගයෙන් ද භව යෝගයෙන් ද යන දෙවැදෑරුම් යෝගයන්ගෙන් බැඳුණු සත්වයෝ, ජාති මරණ කරා පැමිණෙමින් සංසාරයෙහි සැරිසරති.” ‘‘Ye ca kāme pahantvāna, appattā āsavakkhayaṃ; Bhavayogena saṃyuttā, anāgāmīti vuccare. “යම් කෙනෙක් කාමයන් ප්‍රහීණ කර, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමේ තත්ත්වයට නොපැමිණ, භව යෝගයෙන් බැඳී සිටිත් ද, ඔවුහු ‘අනාගාමීන්’ යයි කියනු ලබති.” ‘‘Ye ca kho chinnasaṃsayā, khīṇamānapunabbhavā; Te ve pāraṅgatā loke, ye pattā āsavakkhaya’’nti. “යම් කෙනෙක් සැකය සිඳලූහු ද, මානය හා නැවත උත්පත්තිය ක්ෂය කළාහු ද, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ ඒ රහතන් වහන්සේලා සැබවින් ම ලෝකයෙහි (සසර සයුරෙන්) එතෙරට පැමිණියාහු වෙති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය ද වදාරන ලදී. මෙසේ මා හට ඇසුණි. (සත්වන සූත්‍රයයි.) Kalyāṇasīlasuttaṃ කල්‍යාණසීල සූත්‍රය 97. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 97. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදැයි මා හට ඇසුණි - ‘‘Kalyāṇasīlo, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇadhammo kalyāṇapañño imasmiṃ dhammavinaye ‘kevalī vusitavā uttamapuriso’ti vuccati – “මහණෙනි, යහපත් ශීලයක් ඇති, යහපත් ධර්මයක් ඇති, යහපත් ප්‍රඥාවක් ඇති මහණ තෙමේ මේ ධර්ම විනයෙහි ‘කේවලී’ (සියලු කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු), ‘වුසිතවා’ (බ්‍රහ්මචරියාව සම්පූර්ණ කළ) සහ ‘උත්තම පුරුෂයා’ යයි කියනු ලැබේ.” ‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇasīlo hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati, ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇasīlo hoti. Iti kalyāṇasīlo. “මහණෙනි, මහණෙකු යහපත් ශීලයක් ඇත්තෙකු වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ ශීලවන්ත වෙයි, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් සංවර වූයේ වාසය කරයි, ආචාර ගෝචර සම්පන්න වූයේ, ඉතා සුළු වරදෙහි පවා බිය දකිමින්, ශික්ෂාපදයන්හි මැනවින් සමාදන්ව හික්මෙයි. මහණෙනි, මෙසේ මහණ තෙමේ යහපත් ශීලයක් ඇත්තෙකු වෙයි. මෙසේ වූයේ යහපත් ශීලයක් ඇත්තෙකි.” ‘‘Kalyāṇadhammo [Pg.260] ca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu sattannaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto viharati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇadhammo hoti. Iti kalyāṇasīlo, kalyāṇadhammo. “යහපත් ධර්මයක් ඇත්තෙකු වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් වැඩීමෙහි නිරතව වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙසේ මහණ තෙමේ යහපත් ධර්මයක් ඇත්තෙකු වෙයි. මෙසේ ඔහු යහපත් ශීලයෙන් හා යහපත් ධර්මයෙන් යුක්ත වෙයි.” ‘‘Kalyāṇapañño ca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu kalyāṇapañño hoti. “යහපත් ප්‍රඥාවක් ඇත්තෙකු වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමා විසින් ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙසේ මහණ තෙමේ යහපත් ප්‍රඥාවක් ඇත්තෙකු වෙයි.” ‘‘Iti kalyāṇasīlo kalyāṇadhammo kalyāṇapañño imasmiṃ dhammavinaye ‘kevalī vusitavā uttamapuriso’ti vuccatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මෙසේ යහපත් ශීලයෙන් ද, යහපත් ධර්මයෙන් ද, යහපත් ප්‍රඥාවෙන් ද යුක්ත වූ මහණ තෙමේ මේ ධර්ම විනයෙහි ‘කේවලී’ යැයි ද, ‘වුසිතවා’ යැයි ද, ‘උත්තම පුරුෂයා’ යැයි ද කියනු ලැබේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ - ‘‘Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ; Taṃ ve kalyāṇasīloti, āhu bhikkhuṃ hirīmanaṃ. “යම් මහණෙකුගේ කයෙන්, වචනයෙන් හෝ මනසින් කිසිදු අකුසලයක් සිදු නොවේ ද, හිරිඔතප් ඇති ඒ මහණ තෙමේ සැබවින් ම ‘යහපත් ශීලයක් ඇත්තෙකැයි’ පවසනු ලැබේ.” ‘‘Yassa dhammā subhāvitā, satta sambodhigāmino; Taṃ ve kalyāṇadhammoti, āhu bhikkhuṃ anussadaṃ. යම් මහණෙකුට අර්හත් මාර්ගයට පමුණුවන බෝධිපාක්ෂික ධර්ම සතක් මැනවින් වඩා තිබේද, කෙලෙස් වැගිරීම් රහිත වූ ඒ මහණා සැබවින්ම 'කල්‍යාණ ධර්ම ඇත්තෙක්' යැයි කියනු ලැබේ. ‘‘Yo dukkhassa pajānāti, idheva khayamattano; Taṃ ve kalyāṇapaññoti, āhu bhikkhuṃ anāsavaṃ. යම් මහණෙක් මේ ආත්මයේදීම තමාගේම දුක් කෙළවර වීම (කෙලෙස් ක්ෂය වීම) අවබෝධ කරයිද, ආශ්‍රව රහිත වූ ඒ මහණා සැබවින්ම 'කල්‍යාණ ප්‍රඥා ඇත්තෙක්' යැයි කියනු ලැබේ. ‘‘Tehi dhammehi sampannaṃ, anīghaṃ chinnasaṃsayaṃ; Asitaṃ sabbalokassa, āhu sabbapahāyina’’nti. ඒ ධර්මයන්ගෙන් සමන්විත වූ, පීඩා රහිත වූ, සැක සිඳලූ, තෘෂ්ණා දිට්ඨිවලින් තොර වූ ඒ මහණා මුළු ලෝකයෙහිම සියල්ල අත්හළ කෙනෙකු යැයි කියනු ලැබේ. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය වදාරන ලදී. මෙසේ මම ඇසුවෙමි. අටවන සූත්‍රයයි. 9. Dānasuttaṃ 9. දාන සූත්‍රය 98. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 98. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මම ඇසුවෙමි. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, dānāni – āmisadānañca dhammadānañca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ dānānaṃ yadidaṃ – dhammadānaṃ. මහණෙනි, මේ දාන දෙකකි. එනම් ආමිස දානය හා ධර්ම දානයයි. මහණෙනි, මේ දාන දෙක අතරින් යම් මේ ධර්ම දානයක් වේද, එය අග්‍ර වේ. ‘‘Dveme, bhikkhave, saṃvibhāgā – āmisasaṃvibhāgo ca dhammasaṃvibhāgo ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ saṃvibhāgānaṃ yadidaṃ – dhammasaṃvibhāgo. මහණෙනි, මේ බෙදා දීම් (සංවිභාග) දෙකකි. එනම් ආමිස බෙදා දීම හා ධර්ම බෙදා දීමයි. මහණෙනි, මේ බෙදා දීම් දෙක අතරින් යම් මේ ධර්ම බෙදා දීමක් වේද, එය අග්‍ර වේ. ‘‘Dveme[Pg.261], bhikkhave, anuggahā – āmisānuggaho ca dhammānuggaho ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ anuggahānaṃ yadidaṃ – dhammānuggaho’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – මහණෙනි, මේ අනුග්‍රහයන් දෙකකි. එනම් ආමිස අනුග්‍රහය හා ධර්ම අනුග්‍රහයයි. මහණෙනි, මේ අනුග්‍රහයන් දෙක අතරින් යම් මේ ධර්ම අනුග්‍රහයක් වේද, එය අග්‍ර වේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ. ‘‘Yamāhu dānaṃ paramaṃ anuttaraṃ, yaṃ saṃvibhāgaṃ bhagavā avaṇṇayi ; Aggamhi khettamhi pasannacitto, viññū pajānaṃ ko na yajetha kāle. යම් දානයක් පරම වූ අනුත්තර වූ දානය යැයි කියත්ද, යම් බෙදා දීමක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වර්ණනා කළ සේක්ද, උතුම් වූ පින්කෙත කෙරෙහි පහන් වූ සිත් ඇතිව, කර්ම විපාක අවබෝධ කරගත් කවර ප්‍රඥාවන්තයෙක් සුදුසු කාලයෙහි දන් නොදෙන්නේද? ‘‘Ye ceva bhāsanti suṇanti cūbhayaṃ, pasannacittā sugatassa sāsane; Tesaṃ so attho paramo visujjhati, ye appamattā sugatassa sāsane’’ti. යම් කෙනෙක් ධර්මය දේශනා කරත්ද, ශ්‍රවණය කරත්ද, ඒ දෙපිරිසම බුදු සසුනෙහි පහන් වූ සිත් ඇත්තෝ වෙති. බුදු සසුනෙහි අප්‍රමාදීව වෙසෙන ඔවුන්ගේ ඒ උතුම් අර්ථය අර්හත් ඵල පාරිශුද්ධියෙන් යුක්ත වේ. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය වදාරන ලදී. මෙසේ මම ඇසුවෙමි. නවවන සූත්‍රයයි. 10. Tevijjasuttaṃ 10. තේවිජ්ජ සූත්‍රය 99. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 99. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මම ඇසුවෙමි. ‘‘Dhammenāhaṃ, bhikkhave, tevijjaṃ brāhmaṇaṃ paññāpemi, nāññaṃ lapitalāpanamattena. මහණෙනි, මම ධර්මානුකූලව ත්‍රිවිද්‍යා සහිත කෙනා බ්‍රාහ්මණ යැයි පවසමි. මන්ත්‍ර ජප කිරීමෙන් පමණක් වන අනෙක් ජාති බ්‍රාහ්මණයා බ්‍රාහ්මණයෙකු යැයි මම නොපවසමි. ‘‘Kathañcāhaṃ, bhikkhave, dhammena tevijjaṃ brāhmaṇaṃ paññāpemi, nāññaṃ lapitalāpanamattena? Idha, bhikkhave, bhikkhu anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto. So tato cuto amutra udapādiṃ. Tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto. So tato cuto idhūpapanno’ti[Pg.262]. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Ayamassa paṭhamā vijjā adhigatā hoti, avijjā vihatā, vijjā uppannā, tamo vihato, āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. මහණෙනි, මම ධර්මානුකූලව ත්‍රිවිද්‍යා සහිත කෙනා බ්‍රාහ්මණ යැයි පවසන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ සසුනෙහි මහණෙක් තමා පෙර විසූ විවිධ වූ ආත්මයන් සිහිපත් කරයි. එනම්: එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්, ... ජාති ලක්ෂයක් දක්වාද, විවිධ වූ සංවට්ට කල්ප හා විවට්ට කල්පයන්ද සිහිපත් කරයි. 'අසවල් තැන මම මෙවැනි නමක් ඇතිව, මෙවැනි ගෝත්‍රයක් ඇතිව, මෙවැනි වර්ණයක් ඇතිව, මෙවැනි ආහාර ගනිමින්, මෙවැනි සැප දුක් විඳිමින්, මෙවැනි ආයුෂ කෙළවරක් ඇතිව සිටියෙමි. මම එතැනින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි...' යනාදී වශයෙන් ආකාර සහිතව, කරුණු සහිතව තමාගේ විවිධ වූ පෙර විසූ ආත්මයන් සිහිපත් කරයි. අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිතින් වෙසෙන ඔහුට මේ පළමු විද්‍යාව අවබෝධ වේ. එහිදී අවිද්‍යාව දුරු වී විද්‍යාව ඇති වේ, අන්ධකාරය දුරු වී ආලෝකය උදා වේ. ‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti. Ayamassa dutiyā vijjā adhigatā hoti, avijjā vihatā, vijjā uppannā, tamo vihato, āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. මහණෙනි, නැවතද මහණෙක් මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු වූ දිව්‍ය චක්ෂුසින් චුත වන්නා වූත්, උපදින්නා වූත්, හීන ප්‍රණීත, ලස්සන අවලස්සන, සුගතිගාමී හා දුගතිගාමී සත්වයන් දකියි. කර්මානුරූපව උපදින සත්වයන් ගැන මෙසේ දැනගනියි: 'පින්වත්නි, මේ සත්වයෝ කාය දුශ්චරිතයෙන්, වාග් දුශ්චරිතයෙන් හා මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ; ආර්යයන්ට උපවාද කළහ; මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූහ. ඔවුහු මරණින් මතු නිරයෙහි උපන්හ. මේ සත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ; ආර්යයන්ට උපවාද නොකළහ; සම්මා දෘෂ්ටික වූහ. ඔවුහු මරණින් මතු ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්හ' යැයි දකියි. අප්‍රමාදීව වෙසෙන ඔහුට මේ දෙවන විද්‍යාව අවබෝධ වේ. එහිදී අවිද්‍යාව දුරු වී විද්‍යාව ඇති වේ, අන්ධකාරය දුරු වී ආලෝකය උදා වේ. ‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Ayamassa tatiyā vijjā adhigatā hoti, avijjā vihatā, vijjā uppannā, tamo vihato, āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Evaṃ kho ahaṃ, bhikkhave, dhammena tevijjaṃ brāhmaṇaṃ paññāpemi, nāññaṃ lapitalāpanamattenā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – මහණෙනි, නැවතද මහණෙක් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝ විමුක්තිය හා ප්‍රඥා විමුක්තිය මේ ආත්මයේදීම තමාගේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන ඊට පැමිණ වාසය කරයි. අප්‍රමාදීව වෙසෙන ඔහුට මේ තෙවන විද්‍යාව අවබෝධ වේ. අවිද්‍යාව දුරු වී විද්‍යාව ඇති වේ, අන්ධකාරය දුරු වී ආලෝකය උදා වේ. මහණෙනි, මම ධර්මානුකූලව ත්‍රිවිද්‍යා සහිත කෙනා බ්‍රාහ්මණ යැයි පවසමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ පවසනු ලැබේ. ‘‘Pubbenivāsaṃ yovedi, saggāpāyañca passati; Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni. යම් මුනිවරයෙක් පෙර විසූ ආත්මයන් දනීද, ස්වර්ගය හා අපාය දකියිද, ජාතිය ක්ෂය කළේ (අර්හත් ඵලයට පැමිණියේ) ද, විශිෂ්ට ඥානයෙන් මාර්ග කෘත්‍යය නිම කළේද, ‘‘Etāhi [Pg.263] tīhi vijjāhi, tevijjo hoti brāhmaṇo; Tamahaṃ vadāmi tevijjaṃ, nāññaṃ lapitalāpana’’nti. මේ විද්‍යාවන් තුනෙන් යුක්ත බැවින් ඔහු ත්‍රිවිද්‍යා සහිත බ්‍රාහ්මණයෙක් වේ. මම ඔහුව ත්‍රිවිද්‍යා බ්‍රාහ්මණයා යැයි පවසමි. මන්ත්‍ර ජප කිරීමෙන් පමණක් වන අනෙකා ත්‍රිවිද්‍යා බ්‍රාහ්මණයෙකු යැයි මම නොපවසමි. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ අර්ථය වදාරන ලදී. මෙසේ මම ඇසුවෙමි. දසවන සූත්‍රයයි. Pañcamo vaggo niṭṭhito. පස්වන වර්ගය අවසන් විය. Tassuddānaṃ – එහි උද්දානය: Pasāda jīvita saṅghāṭi, aggi upaparikkhayā; Upapatti kāma kalyāṇaṃ, dānaṃ dhammena te dasāti. පසාද, ජීවිත, සංඝාටි, අග්ගි, උපපරික්ඛා, උපපත්ති, කාම, කල්යාණ, දාන හා ධම්ම යන සූත්‍ර දසයයි. Tikanipāto niṭṭhito. තික නිපාතය අවසන් විය. 4. Catukkanipāto 4. චතුක්ක නිපාතය 1. Brāhmaṇadhammayāgasuttaṃ 1. බ්‍රාහ්මණ ධර්මයාග සූත්‍රය 100. Vuttañhetaṃ [Pg.264] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 100. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මම ඇසුවෙමි. ‘‘Ahamasmi, bhikkhave, brāhmaṇo yācayogo sadā payatapāṇi antimadehadharo anuttaro bhisakko sallakatto. Tassa me tumhe puttā orasā mukhato jātā dhammajā dhammanimmitā dhammadāyādā, no āmisadāyādā. මහණෙනි, මම බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙමි. මම සැමදා ආයචනා කිරීමට සුදුසු, දන් දීම සඳහා පිරිසිදු අත් ඇති, අවසාන දේහය දරන, අනුත්තර වූ වෛද්‍යවරයා හා ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා වෙමි. මහණෙනි, ඔබ මාගේ ඖරස පුත්‍රයෝය, ශ්‍රී මුඛයෙන් උපන්, ධර්මයෙන් ජනිත වූ, ධර්මයෙන් නිර්මිත වූ, ධර්ම දායාද ඇත්තෝය; ආමිස දායාද ඇත්තෝ නොවෙති. ‘‘Dvemāni, bhikkhave, dānāni – āmisadānañca dhammadānañca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ dānānaṃ yadidaṃ – dhammadānaṃ. මහණෙනි, මේ දාන දෙකකි. එනම් ආමිස දානය හා ධර්ම දානයයි. මහණෙනි, මේ දාන දෙක අතරින් යම් මේ ධර්ම දානයක් වේද, එය අග්‍ර වේ. ‘‘Dveme, bhikkhave, saṃvibhāgā – āmisasaṃvibhāgo ca dhammasaṃvibhāgo ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ saṃvibhāgānaṃ yadidaṃ – dhammasaṃvibhāgo. “මහණෙනි, මේ බෙදා දීම් දෙකකි. එනම්, ආමිස බෙදා දීම සහ ධර්ම බෙදා දීමයි. මහණෙනි, මේ බෙදා දීම් දෙක අතරින් ධර්ම බෙදා දීම ශ්‍රේෂ්ඨ වේ.” ‘‘Dveme, bhikkhave, anuggahā – āmisānuggaho ca dhammānuggaho ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ anuggahānaṃ yadidaṃ – dhammānuggaho. “මහණෙනි, මේ අනුග්‍රහයන් දෙකකි. එනම්, ආමිස අනුග්‍රහය සහ ධර්ම අනුග්‍රහයයි. මහණෙනි, මේ අනුග්‍රහයන් දෙක අතරින් ධර්ම අනුග්‍රහය ශ්‍රේෂ්ඨ වේ.” ‘‘Dveme, bhikkhave, yāgā – āmisayāgo ca dhammayāgo ca. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ yāgānaṃ yadidaṃ – dhammayāgo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ පරිත්‍යාගයන් දෙකකි. එනම්, ආමිස පරිත්‍යාගය සහ ධර්ම පරිත්‍යාගයයි. මහණෙනි, මේ පරිත්‍යාගයන් දෙක අතරින් ධර්ම පරිත්‍යාගය ශ්‍රේෂ්ඨ වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Yo dhammayāgaṃ ayajī amaccharī, tathāgato sabbabhūtānukampī ; Taṃ tādisaṃ devamanussaseṭṭhaṃ, sattā namassanti bhavassa pāragu’’nti. “මසුරු බවින් තොර වූ, සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි අනුකම්පා ඇති යම් තථාගතයන් වහන්සේ නමක් ධර්ම පරිත්‍යාගය කළ සේක් ද, දෙවි මිනිසුන් අතර උතුම් වූ, භවයේ පරතෙරට වැඩි ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට සත්ත්වයෝ නමස්කාර කරති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට ඇසුණි. පළමුවැනි සූත්‍රයයි. 2. Sulabhasuttaṃ 2. සුලභ සූත්‍රය 101. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 101. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය වදාළ බව මට ඇසුණි. ‘‘Cattārimāni, bhikkhave, appāni ceva sulabhāni ca, tāni ca anavajjāni. Katamāni cattāri? Paṃsukūlaṃ, bhikkhave, cīvarānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Piṇḍiyālopo[Pg.265], bhikkhave, bhojanānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Rukkhamūlaṃ, bhikkhave, senāsanānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Pūtimuttaṃ, bhikkhave, bhesajjānaṃ appañca sulabhañca tañca anavajjaṃ. Imāni kho, bhikkhave, cattāri appāni ceva sulabhāni ca, tāni ca anavajjāni. Yato kho, bhikkhave, bhikkhu appena ca tuṭṭho hoti sulabhena ca (anavajjena ca), imassāhaṃ aññataraṃ sāmaññaṅganti vadāmī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මේ (සිව්පසය) සතරක් අල්ප වෙති, සොයාගැනීමට පහසු වෙති, එමෙන්ම නිවැරදි (නිර්දෝෂී) වෙති. ඒ සතර මොනවාද? මහණෙනි, සිවුරු අතරින් පාංශුකූල සිවුර අල්පය, පහසුවෙන් ලැබිය හැකිය, එමෙන්ම නිවැරදිය. මහණෙනි, ආහාර අතරින් පිණ්ඩපාත ආහාරය අල්පය, පහසුවෙන් ලැබිය හැකිය, එමෙන්ම නිවැරදිය. මහණෙනි, සේනාසන අතරින් රුක්මූලය අල්පය, පහසුවෙන් ලැබිය හැකිය, එමෙන්ම නිවැරදිය. මහණෙනි, බෙහෙත් අතරින් ගෝමුත්‍ර බෙහෙත අල්පය, පහසුවෙන් ලැබිය හැකිය, එමෙන්ම නිවැරදිය. මහණෙනි, මේ සතර අල්ප වූ ද පහසුවෙන් ලැබිය හැකි වූ ද නිවැරදි වූ ද දේවල් වේ. මහණෙනි, යම් මහණෙක් අල්ප වූ ද පහසුවෙන් ලැබිය හැකි වූ ද නිවැරදි වූ ද සිව්පසයකින් සතුටු වේ නම්, එය ඔහුගේ ශ්‍රමණ භාවයේ එක් අංගයක් යැයි මම පවසමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Anavajjena tuṭṭhassa, appena sulabhena ca; Na senāsanamārabbha, cīvaraṃ pānabhojanaṃ; Vighāto hoti cittassa, disā nappaṭihaññati. “නිවැරදි වූ, අල්ප වූ, පහසුවෙන් ලැබෙන දේවලින් සතුටු වන මහණහුට සේනාසන, සිවුරු, පැන් හා භෝජන නිමිත්ත කොට ගෙන සිතේ පීඩාවක් ඇති නොවේ. ඔහු සතර දිශාවෙන්ම කිසිදු බාධාවකට ලක් නොවේ. ‘‘Ye cassa dhammā akkhātā, sāmaññassānulomikā; Adhiggahitā tuṭṭhassa, appamattassa bhikkhuno’’ti. ශ්‍රමණ ධර්මයට අනුකූල වූ යම් ධර්ම කෙනෙක් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දේ ද, සතුටු වූ ද අප්‍රමාදී වූ ද මහණ තෙමේ ඒ ධර්මයන් මැනවින් හිමිකර ගනියි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට ඇසුණි. දෙවැනි සූත්‍රයයි. 3. Āsavakkhayasuttaṃ 3. ආසවක්ඛය සූත්‍රය 102. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 102. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය වදාළ බව මට ඇසුණි. ‘‘Jānatohaṃ, bhikkhave, passato āsavānaṃ khayaṃ vadāmi, no ajānato no apassato. Kiñca, bhikkhave, jānato, kiṃ passato āsavānaṃ khayo hoti? Idaṃ dukkhanti, bhikkhave, jānato passato āsavānaṃ khayo hoti. Ayaṃ dukkhasamudayoti, bhikkhave, jānato passato āsavānaṃ khayo hoti. Ayaṃ dukkhanirodhoti, bhikkhave, jānato passato āsavānaṃ khayo hoti. Ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti, bhikkhave, jānato passato āsavānaṃ khayo hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, jānato evaṃ passato āsavānaṃ khayo hotī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, මම ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම පවසන්නේ දන්නා, දක්නා තැනැත්තාට මිස නොදන්නා, නොදක්නා තැනැත්තාට නොවේ. මහණෙනි, කුමක් දන්නා, කුමක් දක්නා තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වේ ද? මහණෙනි, ‘මෙය දුකයි’ කියා දන්නා, දක්නා තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වේ. ‘මෙය දුක් සමුදයයි’ කියා දන්නා, දක්නා තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වේ. ‘මෙය දුක් නිරෝධයයි’ කියා දන්නා, දක්නා තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වේ. ‘මෙය දුක් නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි’ කියා දන්නා, දක්නා තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වේ. මහණෙනි, මෙසේ දන්නා වූ ද මෙසේ දක්නා වූ ද තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදු වේ.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Sekhassa sikkhamānassa, ujumaggānusārino; Khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇaṃ, tato aññā anantarā. “සෘජු මාර්ගය අනුගමනය කරමින් ශික්ෂා ලබන්නා වූ සේඛ පුද්ගලයාට, (කෙලෙස්) ක්ෂය වීම පිණිස පළමුව (අර්හත් මාර්ග) ඥානය ඇති වේ. ඉන් අනතුරුව නිරන්තරයෙන්ම (අර්හත් ඵල) අවබෝධය ඇති වේ. ‘‘Tato [Pg.266] aññā vimuttassa, vimuttiñāṇamuttamaṃ; Uppajjati khaye ñāṇaṃ, khīṇā saṃyojanā iti. ඉන්පසු කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු ඒ රහතන් වහන්සේට උතුම් වූ විමුක්ති ඥානය ඇති වේ. ‘සංයෝජනයෝ ක්ෂය වූහ’ යි (කෙලෙස්) ක්ෂය වීමේ ඥානය ඇති වේ. ‘‘Na tvevidaṃ kusītena, bālenamavijānatā; Nibbānaṃ adhigantabbaṃ, sabbaganthappamocana’’nti. නමුත් පින් දහම්හි අලස වූ, සත්‍යය නොදන්නා අඥාන පුද්ගලයා විසින් සියලු බැඳීම්වලින් මිදීම වූ මේ නිවන කිසිසේත් ලබාගත නොහැකිය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට ඇසුණි. තුන්වැනි සූත්‍රයයි. 4. Samaṇabrāhmaṇasuttaṃ 4. සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය 103. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 103. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය වදාළ බව මට ඇසුණි. ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ nappajānanti; ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ nappajānanti; ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ nappajānanti; ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ nappajānanti – na me te, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā, na ca panete āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti. “මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ ‘මෙය දුකයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ නොකරයි ද, ‘මෙය දුක් සමුදයයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ නොකරයි ද, ‘මෙය දුක් නිරෝධයයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ නොකරයි ද, ‘මෙය දුක් නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ නොකරයි ද, මහණෙනි, මම ඔවුන් ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙස හෝ බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස හෝ පිළි නොගනිමි. එම ආයුෂ්මතුන් ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථය හෝ බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථය හෝ මේ ජීවිතයේදීම තමන් විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට සාක්ෂාත් කරගෙන වාසය නොකරති. ‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānanti; ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānanti; ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānanti; ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānanti – te kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā, te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ ‘මෙය දුකයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ කරයි ද, ‘මෙය දුක් සමුදයයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ කරයි ද, ‘මෙය දුක් නිරෝධයයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ කරයි ද, ‘මෙය දුක් නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි’ කියා තතු සේ අවබෝධ කරයි ද, මහණෙනි, මම ඔවුන් ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙස ද බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස ද පිළිගනිමි. එම ආයුෂ්මතුන් ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථය ද බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථය ද මේ ජීවිතයේදීම තමන් විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට සාක්ෂාත් කරගෙන වාසය කරති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Ye dukkhaṃ nappajānanti, atho dukkhassa sambhavaṃ; Yattha ca sabbaso dukkhaṃ, asesaṃ uparujjhati; Tañca maggaṃ na jānanti, dukkhūpasamagāminaṃ. “යම් කෙනෙක් දුක සහ දුකේ හටගැනීම ද නොදනිත් ද, යම් නිවනක සියලු දුක් කිසිදු ඉතිරියක් නැතිව නිරුද්ධ වේ ද, දුක සංසිඳුවන ඒ මාවත ද නොදනිත් ද, ‘‘Cetovimuttihīnā te, atho paññāvimuttiyā; Abhabbā te antakiriyāya, te ve jātijarūpagā. ඔවුහු චේතෝවිමුක්තියෙන් හා ප්‍රඥාවිමුක්තියෙන් පිරිහුණාහු වෙති. ඔවුහු දුක් කෙළවර කිරීමට අසමත් වෙති. ඔවුහු ඒකාන්තයෙන්ම ජාති ජරා මරණ කරා යන්නෝ වෙති. ‘‘Ye [Pg.267] ca dukkhaṃ pajānanti, atho dukkhassa sambhavaṃ; Yattha ca sabbaso dukkhaṃ, asesaṃ uparujjhati; Tañca maggaṃ pajānanti, dukkhūpasamagāminaṃ. යම් කෙනෙක් දුක සහ දුකේ හටගැනීම ද දනිත් ද, යම් නිවනක සියලු දුක් කිසිදු ඉතිරියක් නැතිව නිරුද්ධ වේ ද, දුක සංසිඳුවන ඒ මාවත ද දනිත් ද, ‘‘Cetovimuttisampannā, atho paññāvimuttiyā; Bhabbā te antakiriyāya, na te jātijarūpagā’’ti. ඔවුහු චේතෝවිමුක්තියෙන් හා ප්‍රඥාවිමුක්තියෙන් සම්පූර්ණ වූවාහු වෙති. ඔවුහු දුක් කෙළවර කිරීමට සමත් වෙති. ඔවුහු නැවත ඉපදීම හා ජරාව කරා නොයති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට ඇසුණි. හතරවැනි සූත්‍රයයි. 5. Sīlasampannasuttaṃ 5. සීලසම්පන්න සූත්‍රය 104. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 104. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක, අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය වදාළ බව මට ඇසුණි. ‘‘Ye te, bhikkhave, bhikkhū sīlasampannā samādhisampannā paññāsampannā vimuttisampannā vimuttiñāṇadassanasampannā ovādakā viññāpakā sandassakā samādapakā samuttejakā sampahaṃsakā alaṃsamakkhātāro saddhammassa dassanampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; savanampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; upasaṅkamanampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; payirupāsanampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; anussaraṇampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi; anupabbajjampahaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmi. Taṃ kissa hetu? Tathārūpe, bhikkhave, bhikkhū sevato bhajato payirupāsato aparipūropi sīlakkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati, aparipūropi samādhikkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati, aparipūropi paññākkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati, aparipūropi vimuttikkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati, aparipūropi vimuttiñāṇadassanakkhandho bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Evarūpā ca te, bhikkhave, bhikkhū satthārotipi vuccanti, satthavāhātipi vuccanti, raṇañjahātipi vuccanti, tamonudātipi vuccanti, ālokakarātipi vuccanti, obhāsakarātipi vuccanti, pajjotakarātipi vuccanti, ukkādhārātipi vuccanti, pabhaṅkarātipi vuccanti, ariyātipi vuccanti, cakkhumantotipi vuccantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, යම් ඒ භික්ෂූහු සීලසම්පන්න වෙත්ද, සමාධිසම්පන්න වෙත්ද, ප්‍රඥාසම්පන්න වෙත්ද, විමුක්තිසම්පන්න වෙත්ද, විමුක්ති ඥානදර්ශනසම්පන්න වෙත්ද, අවවාද කරන්නෝද, කරුණු වටහා දෙන්නෝද, (දහම් මඟ) පෙන්වා දෙන්නෝද, (ගුණදහම්හි) සමාදන් කරවන්නෝද, උනන්දු කරවන්නෝද, සතුටු කරවන්නෝද, සද්ධර්මය මැනවින් ප්‍රකාශ කිරීමට සමත් වෙත්ද; මහණෙනි, එවැනි භික්ෂූන් දැකීම පවා බෙහෙවින් උපකාරී වන බව මම පවසමි. මහණෙනි, එවැනි භික්ෂූන් පිළිබඳ ඇසීම පවා බෙහෙවින් උපකාරී වන බව මම පවසමි. මහණෙනි, එවැනි භික්ෂූන් වෙත එළඹීම පවා බෙහෙවින් උපකාරී වන බව මම පවසමි. මහණෙනි, එවැනි භික්ෂූන් ඇසුරු කිරීම පවා බෙහෙවින් උපකාරී වන බව මම පවසමි. මහණෙනි, එවැනි භික්ෂූන්ව අනුස්මරණය කිරීම පවා බෙහෙවින් උපකාරී වන බව මම පවසමි. මහණෙනි, එවැනි භික්ෂූන් අනුව යමින් පැවිදි වීම පවා බෙහෙවින් උපකාරී වන බව මම පවසමි. ඒ මක්නිසාද යත්? මහණෙනි, එවැනි ස්වභාව ඇති භික්ෂූන් ඇසුරු කරන්නා වූ, සේවනය කරන්නා වූ, පයිරුපාසනය කරන්නා වූ තැනැත්තාගේ අසම්පූර්ණ වූ සීලස්කන්ධය පවා භාවනා පරිපූර්ණත්වයට පත් වෙයි, අසම්පූර්ණ වූ සමාධිස්කන්ධය පවා භාවනා පරිපූර්ණත්වයට පත් වෙයි, අසම්පූර්ණ වූ ප්‍රඥාස්කන්ධය පවා භාවනා පරිපූර්ණත්වයට පත් වෙයි, අසම්පූර්ණ වූ විමුක්තිස්කන්ධය පවා භාවනා පරිපූර්ණත්වයට පත් වෙයි, අසම්පූර්ණ වූ විමුක්ති ඥානදර්ශනස්කන්ධය පවා භාවනා පරිපූර්ණත්වයට පත් වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු වූ භික්ෂූහු ‘ශාස්තෘවරු’ යැයි ද කියනු ලබති, ‘සත්ථවාහ’ (මඟ පෙන්වන නායකයෝ) යැයි ද කියනු ලබති, ‘රණඤ්ජහ’ (රාගාදී කෙලෙස් රණ අත්හළවුන්) යැයි ද කියනු ලබති, ‘තමොනුද’ (මෝහ අඳුර දුරු කරන්නෝ) යැයි ද කියනු ලබති, ‘ආලෝකකර’ (ප්‍රඥා ආලෝකය ඇති කරන්නෝ) යැයි ද කියනු ලබති, ‘ඕභාසකර’ (ප්‍රඥා ප්‍රභාව ඇති කරන්නෝ) යැයි ද කියනු ලබති, ‘පජ්ජෝතකර’ (ප්‍රඥා ප්‍රදීපය දල්වන්නෝ) යැයි ද කියනු ලබති, ‘උක්කාධාර’ (ප්‍රඥා විලක්කු දරන්නෝ) යැයි ද කියනු ලබති, ‘පභංකර’ (ප්‍රභා ඇති කරන්නෝ) යැයි ද කියනු ලබති, ‘ආර්යයෝ’ යැයි ද කියනු ලබති, ‘චක්ඛුමන්ත’ (ප්‍රඥා ඇස ඇත්තෝ) යැයි ද කියනු ලබති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබෙයි – ‘‘Pāmojjakaraṇaṃ [Pg.268] ṭhānaṃ, etaṃ hoti vijānataṃ; Yadidaṃ bhāvitattānaṃ, ariyānaṃ dhammajīvinaṃ. “ප්‍රඥාවන්තයන්ට ප්‍රීතිය ඇති කරන කරුණ මෙය වෙයි; එනම් භාවනා කළ සිත් ඇති, ධර්මානුකූලව ජීවත් වන ආර්යයන් වහන්සේලා දැකීමයි.” ‘‘Te jotayanti saddhammaṃ, bhāsayanti pabhaṅkarā; Ālokakaraṇā dhīrā, cakkhumanto raṇañjahā. “ප්‍රභා ඇති කරන්නා වූ, ආලෝකය කරන්නා වූ, ප්‍රඥා ඇස ඇත්තා වූ, කෙලෙස් රණ අත්හළා වූ ඒ ධීරයෝ සද්ධර්මය බැබළෙවත්, බබළවන්නාහ.” ‘‘Yesaṃ ve sāsanaṃ sutvā, sammadaññāya paṇḍitā; Jātikkhayamabhiññāya, nāgacchanti punabbhava’’nti. “යම් ඒ ආර්යයන්ගේ අනුශාසනය අසා, මැනවින් අවබෝධ කොටගෙන, ජාතියේ ක්ෂය වීම (නිවන) ප්‍රඥාවෙන් දැන, පණ්ඩිතයෝ නැවත භවයකට නොපැමිණෙති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ. මේ කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. පස්වැන්නයි. 6. Taṇhuppādasuttaṃ 6. තණ්හුප්පාද සූත්‍රය 105. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 105. මේ කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Cattārome, bhikkhave, taṇhuppādā, yattha bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati. Katame cattāro? Cīvarahetu vā, bhikkhave, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; piṇḍapātahetu vā, bhikkhave, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; senāsanahetu vā, bhikkhave, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; itibhavābhavahetu vā, bhikkhave, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati. Ime kho, bhikkhave, cattāro taṇhuppādā yattha bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, භික්ෂුවකට තෘෂ්ණාව උපදින්නා වූ මේ තෘෂ්ණා උත්පත්ති කරුණු සතරකි. ඒ සතර කවරේද? මහණෙනි, සිවුරු හේතුවෙන් භික්ෂුවකට උපදින්නා වූ තෘෂ්ණාව උපදියි; මහණෙනි, පිණ්ඩපාත හේතුවෙන් භික්ෂුවකට උපදින්නා වූ තෘෂ්ණාව උපදියි; මහණෙනි, සේනාසන හේතුවෙන් භික්ෂුවකට උපදින්නා වූ තෘෂ්ණාව උපදියි; මහණෙනි, භවාභව (හොඳ නරක භවයන්) හේතුවෙන් භික්ෂුවකට උපදින්නා වූ තෘෂ්ණාව උපදියි. මහණෙනි, භික්ෂුවකට තෘෂ්ණාව උපදින්නා වූ තෘෂ්ණා උත්පත්ති කරුණු සතර මේවාමය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබෙයි – ‘‘Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṃsaraṃ; Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati. “තෘෂ්ණාව දෙවැන්නා (මිතුරා) කොට ඇති මිනිසා දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ සංසාරයේ සැරිසරමින්, මෙලොව ස්වභාවය හා පරලොව ස්වභාවය ඇති මේ සංසාරය ඉක්මවා නොයයි.” ‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, taṇhaṃ dukkhassa sambhavaṃ; Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti. “තෘෂ්ණාව දුකේ හටගැනීම බවත්, එහි ඇති මේ ආදීනවයත් දැන, තෘෂ්ණාවෙන් තොර වූ, උපාදාන රහිත වූ, සිහි ඇති භික්ෂුව (සංසාරයෙන් නික්ම) හැසිරිය යුතුය.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ. මේ කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. හයවැන්නයි. 7. Sabrahmakasuttaṃ 7. සබ්‍රහ්මක සූත්‍රය 106. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 106. මේ කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Sabrahmakāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti. Sapubbadevatāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ [Pg.269] puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti. Sapubbācariyakāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti. Sāhuneyyakāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti. “මහණෙනි, යම් දරුවන්ගේ මවුපියෝ නිවසෙහි පුදනු ලබත්ද, ඒ කුලයෝ බ්‍රහ්මයා සහිත වන්නෝ වෙති. මහණෙනි, යම් දරුවන්ගේ මවුපියෝ නිවසෙහි පුදනු ලබත්ද, ඒ කුලයෝ පූර්ව දේවතාවන් සහිත වන්නෝ වෙති. මහණෙනි, යම් දරුවන්ගේ මවුපියෝ නිවසෙහි පුදනු ලබත්ද, ඒ කුලයෝ පූර්වාචාර්යවරුන් සහිත වන්නෝ වෙති. මහණෙනි, යම් දරුවන්ගේ මවුපියෝ නිවසෙහි පුදනු ලබත්ද, ඒ කුලයෝ ආහුණෙය්‍ය (පිදිය යුත්තන්) සහිත වන්නෝ වෙති.” ‘‘‘Brahmā’ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. ‘Pubbadevatā’ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. ‘Pubbācariyā’ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. ‘Āhuneyyā’ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Taṃ kissa hetu? Bahukārā, bhikkhave, mātāpitaro puttānaṃ āpādakā posakā imassa lokassa dassetāro’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, ‘බ්‍රහ්මයා’ යනු මවුපියන්ට කියන නමකි. ‘පූර්ව දේවතාවෝ’ යනු මවුපියන්ට කියන නමකි. ‘පූර්වාචාර්යවරු’ යනු මවුපියන්ට කියන නමකි. ‘ආහුණෙය්‍ය’ යනු මවුපියන්ට කියන නමකි. ඒ මක්නිසාද යත්? මහණෙනි, මවුපියෝ දරුවන්ට බෙහෙවින් උපකාරී වෙති, ඔවුන්ව ආරක්ෂා කරති, පෝෂණය කරති, මේ ලෝකය පෙන්වා දෙන්නෝ වෙති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබෙයි – ‘‘Brahmāti mātāpitaro, pubbācariyāti vuccare; Āhuneyyā ca puttānaṃ, pajāya anukampakā. “දරුවන් කෙරෙහි අනුකම්පා ඇති මවුපියෝ ‘බ්‍රහ්මයා’ යැයි ද, ‘පූර්වාචාර්යවරු’ යැයි ද, දරුවන්ගේ ‘ආහුණෙය්‍ය’ පිරිස යැයි ද කියනු ලබති.” ‘‘Tasmā hi ne namasseyya, sakkareyya ca paṇḍito; Annena atha pānena, vatthena sayanena ca; Ucchādanena nhāpanena, pādānaṃ dhovanena ca. “එබැවින් පණ්ඩිතයා ඔවුන්ට නමස්කාර කළ යුතුය, සත්කාර කළ යුතුය; ආහාර පානවලින් ද, වස්ත්‍ර හා සයනාසනවලින් ද, ශරීරය පිරිමැදීමෙන් හා නෑවීමෙන් ද, පාද සේදීමෙන් ද (උපස්ථාන කළ යුතුය).” ‘‘Tāya naṃ pāricariyāya, mātāpitūsu paṇḍitā; Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti. “මවුපියන්ට කරන ඒ උපස්ථානය නිසා, පණ්ඩිතයෝ ඔහුව මෙලොවදීම පසසති; ඔහු මිය ගොස් පරලොව ස්වර්ගයෙහි සතුටු වෙයි.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ. මේ කරුණ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මා විසින් අසන ලදී. හත්වැන්නයි. 8. Bahukārasuttaṃ 8. බහුකාර සූත්‍රය 107. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 107. මේ කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් ලෙස මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. ‘‘Bahukārā, bhikkhave, brāhmaṇagahapatikā tumhākaṃ ye vo paccupaṭṭhitā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. Tumhepi, bhikkhave, bahukārā brāhmaṇagahapatikānaṃ yaṃ nesaṃ dhammaṃ desetha ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Evamidaṃ, bhikkhave, aññamaññaṃ nissāya brahmacariyaṃ vussati oghassa nittharaṇatthāya sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකරින් නුඹලාට උපස්ථාන කරන්නා වූ බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ නුඹලාට බෙහෙවින් උපකාරී වෙති. මහණෙනි, නුඹලාත් ඒ බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන්ට බෙහෙවින් උපකාරී වෙති; ඒ මක්නිසාද යත් නුඹලා ඔවුන්ට මුල මැද අග යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ, සර්වසම්පූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාව (ධර්මය) දේශනා කරන බැවිනි. මහණෙනි, මෙසේ ගිහි පැවිදි දෙපිරිසම එකිනෙකාට උපකාරී වෙමින්, සංසාර ඕඝයෙන් එතෙර වීම පිණිසත්, දුකෙහි මනා කෙළවර කිරීම පිණිසත් මේ ශාසනික බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබෙයි – ‘‘Sāgārā [Pg.270] anagārā ca, ubho aññoññanissitā; Ārādhayanti saddhammaṃ, yogakkhemaṃ anuttaraṃ. “ගිහි පැවිදි දෙපිරිසම එකිනෙකා මත යැපෙමින්, උතුම් වූ සද්ධර්මය ද, අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේම සංඛ්‍යාත නිවන ද සාක්ෂාත් කරගනිති.” ‘‘Sāgāresu ca cīvaraṃ, paccayaṃ sayanāsanaṃ; Anagārā paṭicchanti, parissayavinodanaṃ. “පැවිදි උතුමෝ ගිහියන්ගෙන් උපද්‍රව දුරු කරගැනීම සඳහා සිවුරු, සෙසු පිරිකර හා සයනාසන පිළිගනිති.” ‘‘Sugataṃ pana nissāya, gahaṭṭhā gharamesino; Saddahānā arahataṃ, ariyapaññāya jhāyino. “සුගතයන් වහන්සේගේ ශාසනය ඇසුරු කොටගෙන, නිවෙස්වල වසමින් සම්පත් සොයන ගෘහස්ථයෝ, අර්හතුන් වහන්සේලා කෙරෙහි විශ්වාසය තබා, ආර්ය ප්‍රඥාවෙන් යුතුව ධ්‍යාන වඩති (කෙලෙස් තවති).” ‘‘Idha dhammaṃ caritvāna, maggaṃ sugatigāminaṃ; Nandino devalokasmiṃ, modanti kāmakāmino’’ti. “මෙහි (මෙම ශාසනයෙහි හෝ ජීවිතයෙහි) සුගතියට පමුණුවන මඟ වූ ධර්මය හැසිර, දෙව්ලොවට පැමිණ සතුටු වන්නා වූ ඔවුහු කැමති වස්තූන්ගෙන් යුක්තව ප්‍රමෝදයට පත් වෙති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි. අටවැනි සූත්‍රයයි. 9. Kuhasuttaṃ 9. කුහ සූත්‍රය 108. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 108. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ බව මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Ye keci, bhikkhave, bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā, na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā. Apagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā; na ca te imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti. Ye ca kho, bhikkhave, bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā, te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā. Anapagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā; te ca imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, යම් මහණ කෙනෙක් කෛරාටික වෙත් ද, දැඩි (තද) ගති ඇත්තෝ වෙත් ද, ප්‍රත්‍ය ලැබීම පිණිස චාටු බස් පවසන්නෝ වෙත් ද, කපටි ලක්ෂණ ඇත්තෝ වෙත් ද, උඩඟු වෙත් ද, අසමාහිත (නොසන්සුන්) වෙත් ද, මහණෙනි, ඒ මහණහු මාගේ ශ්‍රාවකයෝ නොවෙති. මහණෙනි, ඒ මහණහු මේ සද්ධර්ම විනයෙන් බැහැර වූවෝ වෙති. ඔවුහු මේ සද්ධර්ම විනයෙහි දියුණුවට, වර්ධනයට හෝ පෑදීමට (පැතිරීමට) පත් නොවෙති. මහණෙනි, යම් මහණ කෙනෙක් කෛරාටික නොවෙත් ද, චාටු බස් පවසන්නෝ නොවෙත් ද, ප්‍රඥාවන්ත වෙත් ද, දැඩි ගති නැත්තෝ වෙත් ද, මැනවින් සමාහිත (සන්සුන්) වෙත් ද, මහණෙනි, ඒ මහණහුම මාගේ ශ්‍රාවකයෝ වෙති. මහණෙනි, ඒ මහණහු මේ සද්ධර්ම විනයෙන් බැහැර නොවූවෝ වෙති. ඔවුහු මේ සද්ධර්ම විනයෙහි දියුණුවට, වර්ධනයට හා පෑදීමට (පැතිරීමට) පත් වෙති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘‘Kuhā thaddhā lapā siṅgī, unnaḷā asamāhitā; Na te dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite. “කෛරාටික වූ, දැඩි ගති ඇති, චාටු බස් පවසන, කපටි ලක්ෂණ ඇති, උඩඟු වූ, අසමාහිත වූ යම් මහණ කෙනෙක් වෙත් ද, ඔවුහු සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ ධර්මයෙහි දියුණුවට පත් නොවෙති.” ‘‘Nikkuhā nillapā dhīrā, atthaddhā susamāhitā; Te ve dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite’’ti. “කෛරාටික නොවන, චාටු බස් නොපවසන, ප්‍රඥාවන්ත වූ, දැඩි ගති නැති, මැනවින් සමාහිත වූ යම් මහණ කෙනෙක් වෙත් ද, ඔවුහු ඒකාන්තයෙන් ම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ ධර්මයෙහි දියුණුවට පත් වෙති.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි. නවවැනි සූත්‍රයයි. 10. Nadīsotasuttaṃ 10. නදීසෝත සූත්‍රය 109. Vuttañhetaṃ [Pg.271] bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 109. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ බව මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso nadiyā sotena ovuyheyya piyarūpasātarūpena. Tamenaṃ cakkhumā puriso tīre ṭhito disvā evaṃ vadeyya – ‘kiñcāpi kho tvaṃ, ambho purisa, nadiyā sotena ovuyhasi piyarūpasātarūpena, atthi cettha heṭṭhā rahado saūmi sāvaṭṭo sagaho sarakkhaso yaṃ tvaṃ, ambho purisa, rahadaṃ pāpuṇitvā maraṇaṃ vā nigacchasi maraṇamattaṃ vā dukkha’nti. Atha kho so, bhikkhave, puriso tassa purisassa saddaṃ sutvā hatthehi ca pādehi ca paṭisotaṃ vāyameyya. “මහණෙනි, යම් සේ පුරුෂයෙක් ප්‍රිය ස්වභාවය හා මිහිරි ස්වභාවය ඇති ගංගා ප්‍රවාහයෙහි පහළට ගසාගෙන යන්නේ ද, ඉවුරෙහි සිටි ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් ඔහුව දැක මෙසේ පවසන්නේය. ‘එම්බා පුරුෂය, ඔබ ප්‍රිය ස්වභාවය හා මිහිරි ස්වභාවය ඇති ගංගා ප්‍රවාහයෙහි පහළට ගසාගෙන ගිය ද, මෙහි පහළ රළ සහිත, දිය සුළි සහිත, මිනී කන මසුන් සහිත, රක්ෂසයන් සහිත ගැඹුරු විලක් ඇත්තේය. එම්බා පුරුෂය, ඔබ ඒ විලට පැමිණ මරණයට හෝ මරණය හා සමාන දුකකට පත් වන්නෙහිය.’ මහණෙනි, එවිට ඒ පුරුෂයා අර පුරුෂයාගේ වචනය අසා දෑතින් හා දෙපා වෙහෙසා උඩුගං බලා පිහිනීමට උත්සාහ කරන්නේය.” ‘‘Upamā kho me ayaṃ, bhikkhave, katā atthassa viññāpanāya. Ayaṃ cettha attho – ‘nadiyā soto’ti kho, bhikkhave, taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ. “මහණෙනි, අර්ථය අවබෝධ කරවීම පිණිස මා විසින් මේ උපමාව කරන ලදී. මෙහි අර්ථය මෙයයි: ‘ගංගා ප්‍රවාහය’ යනු තෘෂ්ණාවට නමකි.” ‘‘‘Piyarūpaṃ sātarūpa’nti kho, bhikkhave, channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ. “‘ප්‍රිය ස්වභාවය හා මිහිරි ස්වභාවය’ යනු සය වැදෑරුම් ආධ්‍යාත්මික ආයතනයන්ට නමකි.” ‘‘‘Heṭṭhā rahado’ti kho, bhikkhave, pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ adhivacanaṃ; ‘‘‘Ūmibhaya’nti kho, bhikkhave, kodhupāyāsassetaṃ adhivacanaṃ; ‘‘‘Āvaṭṭa’nti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ; ‘‘‘Gaharakkhaso’ti kho, bhikkhave, mātugāmassetaṃ adhivacanaṃ; ‘‘‘Paṭisoto’ti kho, bhikkhave, nekkhammassetaṃ adhivacanaṃ; ‘‘‘Hatthehi ca pādehi ca vāyāmo’ti kho, bhikkhave, vīriyārambhassetaṃ adhivacanaṃ; “මහණෙනි, ‘පහළ ඇති ගැඹුරු විල’ යනු ඕරම්භාගීය සංයෝජන පහට නමකි. මහණෙනි, ‘රළ බිය’ යනු ක්‍රෝධයට හා දැඩි පීඩාවට (උපායාසයට) නමකි. මහණෙනි, ‘දිය සුළිය’ යනු පස්කම් ගුණයන්ට නමකි. මහණෙනි, ‘මිනී කන මසුන් හා රක්ෂසයන්’ යනු මාතෘගාමයාට (ස්ත්‍රීන්ට) නමකි. මහණෙනි, ‘උඩුගං බලා යෑම’ යනු නෛෂ්ක්‍රම්‍යයට නමකි. මහණෙනි, ‘දෑතින් හා දෙපයින් කරන උත්සාහය’ යනු වීර්යය ආරම්භ කිරීමට නමකි.” ‘‘‘Cakkhumā puriso tīre ṭhitoti kho, bhikkhave, tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ arahato sammāsambuddhassā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – “මහණෙනි, ‘ඉවුරෙහි සිටි ඇස් ඇති පුරුෂයා’ යනු අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේට නමකි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම අර්ථය වදාළ සේක. එහි මේ අර්ථය මෙසේ කියනු ලැබේ.” ‘‘Sahāpi [Pg.272] dukkhena jaheyya kāme, yogakkhemaṃ āyatiṃ patthayāno; Sammappajāno suvimuttacitto, vimuttiyā phassaye tattha tattha; Sa vedagū vūsitabrahmacariyo, lokantagū pāragatoti vuccatī’’ti. “මතු යෝගක්ඛේම වූ (සතර යෝගයන්ගෙන් මිදුණු) නිවන පතන්නා වූ යෝගී පුරුෂයා, දුකක් විඳිමින් වුව ද කාමයන් අත්හළ යුතුය. මැනවින් ප්‍රඥාවන්ත වූ, මැනවින් මිදුණු සිත් ඇති ඔහු ඒ ඒ තැන්හි නිවන ස්පර්ශ කරන්නේය. ඔහු චතුරාර්ය සත්‍යය දත්තෙක් (වේදගූ), වැස නිම කළ බඹසර ඇත්තෙක්, ලෝකයාගේ කෙළවරට (දුකේ අවසානයට) ගියෙක් සහ එතෙර වූවෙක් යැයි කියනු ලැබේ.” Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි. දසවැනි සූත්‍රයයි. 11. Carasuttaṃ 11. චර සූත්‍රය 110. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 110. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අරහත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ බව මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. ‘‘Carato cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Carampi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnavīriyoti vuccati. “මහණෙනි, සක්මන් කරන (ඇවිදින) මහණකුට වුව ද, කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී ද, ඉදින් ඒ මහණ තෙමේ එය ඉවසා ද, එය අත්නොහරී ද, එය දුරු නොකරයි ද, එය නැති නොකරයි ද, එය අභාවයට පත් නොකරයි ද, මහණෙනි, ඇවිදින නමුත් මෙබඳු මහණ තෙමේ ‘කෙලෙස් තවන වීරිය නැත්තෙක්’, ‘පාපයට බිය නැත්තෙක්’, ‘සෑම කල්හිම අලසයෙක්’, ‘හීන වූ වීරිය ඇත්තෙක්’ යැයි කියනු ලැබේ.” ‘‘Ṭhitassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṃ gameti. Ṭhitopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnavīriyoti vuccati. “මහණෙනි, සිටගෙන සිටින මහණකුට වුව ද, කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී ද, ඉදින් ඒ මහණ තෙමේ එය ඉවසා ද, එය අත්නොහරී ද, එය දුරු නොකරයි ද, එය නැති නොකරයි ද, එය අභාවයට පත් නොකරයි ද, මහණෙනි, සිටගෙන සිටින නමුත් මෙබඳු මහණ තෙමේ ‘කෙලෙස් තවන වීරිය නැත්තෙක්’, ‘පාපයට බිය නැත්තෙක්’, ‘සෑම කල්හිම අලසයෙක්’, ‘හීන වූ වීරිය ඇත්තෙක්’ යැයි කියනු ලැබේ.” ‘‘Nisinnassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṃ gameti. Nisinnopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnavīriyoti vuccati. “මහණෙනි, හිඳගෙන සිටින මහණකුට වුව ද, කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී ද, ඉදින් ඒ මහණ තෙමේ එය ඉවසා ද, එය අත්නොහරී ද, එය දුරු නොකරයි ද, එය නැති නොකරයි ද, එය අභාවයට පත් නොකරයි ද, මහණෙනි, හිඳගෙන සිටින නමුත් මෙබඳු මහණ තෙමේ ‘කෙලෙස් තවන වීරිය නැත්තෙක්’, ‘පාපයට බිය නැත්තෙක්’, ‘සෑම කල්හිම අලසයෙක්’, ‘හීන වූ වීරිය ඇත්තෙක්’ යැයි කියනු ලැබේ.” ‘‘Sayānassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno jāgarassa uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu adhivāseti [Pg.273] nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṃ gameti. Sayānopi, bhikkhave, bhikkhu jāgaro evaṃbhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnavīriyoti vuccati. “මහණෙනි, අවදියෙන් සැතපී සිටින මහණකුට වුව ද, කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී ද, ඉදින් ඒ මහණ තෙමේ එය ඉවසා ද, එය අත්නොහරී ද, එය දුරු නොකරයි ද, එය නැති නොකරයි ද, එය අභාවයට පත් නොකරයි ද, මහණෙනි, අවදියෙන් සැතපී සිටින නමුත් මෙබඳු මහණ තෙමේ ‘කෙලෙස් තවන වීරිය නැත්තෙක්’, ‘පාපයට බිය නැත්තෙක්’, ‘සෑම කල්හිම අලසයෙක්’, ‘හීන වූ වීරිය ඇත්තෙක්’ යැයි කියනු ලැබේ.” ‘‘Carato cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Carampi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati. “මහණෙනි, සක්මන් කරන මහණකුට කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී ද, ඉදින් ඒ මහණ තෙමේ එය නොඉවසා ද, එය අත්හරී ද, දුරු කරයි ද, නැති කරයි ද, අභාවයට පත් කරයි ද, මහණෙනි, ඇවිදින නමුත් මෙබඳු මහණ තෙමේ ‘කෙලෙස් තවන වීරිය ඇත්තෙක්’, ‘පාපයට බිය ඇත්තෙක්’, ‘සෑම කල්හිම පටන් ගත් වීරිය ඇත්තෙක්’, ‘නිවනට යොමු කළ සිත් ඇත්තෙක්’ යැයි කියනු ලැබේ.” ‘‘Ṭhitassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Ṭhitopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati. “මහණෙනි, සිටගෙන සිටින මහණකුට කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී ද, ඉදින් ඒ මහණ තෙමේ එය නොඉවසා ද, එය අත්හරී ද, දුරු කරයි ද, නැති කරයි ද, අභාවයට පත් කරයි ද, මහණෙනි, සිටගෙන සිටින නමුත් මෙබඳු මහණ තෙමේ ‘කෙලෙස් තවන වීරිය ඇත්තෙක්’, ‘පාපයට බිය ඇත්තෙක්’, ‘සෑම කල්හිම පටන් ගත් වීරිය ඇත්තෙක්’, ‘නිවනට යොමු කළ සිත් ඇත්තෙක්’ යැයි කියනු ලැබේ.” ‘‘Nisinnassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Nisinnopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati. මහණෙනි, හිඳගෙන සිටින මහණෙකුට කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී නම්, මහණෙනි, ඒ මහණ තෙමේ ඒ විතර්කයන් නොඉවසයි නම්, ප්‍රහීණ කරයි නම්, බැහැර කරයි නම්, නැති කර දමයි නම්, නැවත හට නොගන්නා තත්ත්වයට පත් කරයි නම්; මහණෙනි, මෙබඳු වූ, හිඳගෙන සිටින මහණා පවා කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, පවට බිය ඇති, නිරන්තරයෙන්ම පවත්වන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට මෙහෙයවන ලද සිත් ඇති කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ. ‘‘Sayānassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno jāgarassa uppajjati kāmavitakko vā byāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañce, bhikkhave, bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Sayānopi, bhikkhave, bhikkhu jāgaro evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – මහණෙනි, නිදි වරා අවදිව වැතිර සිටින මහණෙකුට කාම විතර්කයක් හෝ ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් හෝ උපදී නම්, මහණෙනි, ඒ මහණ තෙමේ ඒ විතර්කයන් නොඉවසයි නම්, ප්‍රහීණ කරයි නම්, බැහැර කරයි නම්, නැති කර දමයි නම්, නැවත හට නොගන්නා තත්ත්වයට පත් කරයි නම්; මහණෙනි, මෙබඳු වූ, අවදිව වැතිර සිටින මහණා පවා කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, පවට බිය ඇති, නිරන්තරයෙන්ම පවත්වන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට මෙහෙයවන ලද සිත් ඇති කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මෙය (ගාථාව) මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Caraṃ vā yadi vā tiṭṭhaṃ, nisinno uda vā sayaṃ; Yo vitakkaṃ vitakketi, pāpakaṃ gehanissitaṃ. ඇවිදින විට හෝ සිටගෙන සිටින විට හෝ හිඳගෙන සිටින විට හෝ වැතිර සිටින විට හෝ, යමෙක් ගිහි ජීවිතය ඇසුරු කළ (කාමයන් ඇසුරු කළ) ලාමක වූ අකුසල් විතර්කයක් කල්පනා කරයිද; ‘‘Kummaggaṃ paṭipanno so, mohaneyyesu mucchito; Abhabbo tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhimuttamaṃ. හෙතෙමේ වැරදි මඟට පිළිපන්නෙකි, මුළා කරවන සුළු අරමුණුවල ඇලී ගියෙකි. මෙබඳු වූ මහණා උතුම් වූ සම්බෝධිය (අර්හත් මාර්ග ඥානය) අවබෝධ කර ගැනීමට නුසුදුස්සෙකි. ‘‘Yo [Pg.274] ca caraṃ vā tiṭṭhaṃ vā, nisinno uda vā sayaṃ; Vitakkaṃ samayitvāna, vitakkūpasame rato; Bhabbo so tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhimuttama’’nti. යමෙක් ඇවිදින විට හෝ සිටගෙන සිටින විට හෝ හිඳගෙන සිටින විට හෝ වැතිර සිටින විට හෝ, විතර්කයන් සංසිඳුවාගෙන විතර්ක සංසිඳුවීමෙහි (නිවනෙහි) ඇලුනේ වේද; මෙබඳු වූ ඒ මහණා උතුම් වූ සම්බෝධිය අවබෝධ කර ගැනීමට සුදුස්සෙකි. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Ekādasamaṃ. මේ කරුණද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා හට ඇසුණි. (එකොළොස්වන සූත්‍රයයි.) 12. Sampannasīlasuttaṃ 12. සම්පන්නසීල සූත්‍රය 111. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 111. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදැයි මා හට මෙසේ ඇසුණි. ‘‘Sampannasīlā, bhikkhave, viharatha sampannapātimokkhā; pātimokkhasaṃvarasaṃvutā viharatha ācāragocarasampannā aṇumattesu vajjesu bhayadassāvino; samādāya sikkhatha sikkhāpadesu. මහණෙනි, සිල්වත් ව වාසය කරව්, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලයෙන් යුක්ත ව වාසය කරව්. ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් සංවර වූවාහු, ආචාර ගෝචර දෙකෙන් යුක්ත වූවාහු, අල්ප වූ වරදෙහි පවා බිය දකිමින් ශික්ෂා පදයන්හි සමාදන් ව හික්මෙව්. ‘‘Sampannasīlānaṃ vo, bhikkhave, viharataṃ sampannapātimokkhānaṃ pātimokkhasaṃvarasaṃvutānaṃ viharataṃ ācāragocarasampannānaṃ aṇumattesu vajjesu bhayadassāvīnaṃ samādāya sikkhataṃ sikkhāpadesu kimassa uttari karaṇīyaṃ ? මහණෙනි, සිල්වත් ව, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලයෙන් යුක්ත ව වාසය කරන, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් සංවර වූ, ආචාර ගෝචර දෙකෙන් යුක්ත වූ, අල්ප වූ වරදෙහි පවා බිය දකිමින් ශික්ෂා පදයන්හි සමාදන් ව හික්මෙන තොපට මීට වඩා ඉහළින් කළ යුතු වෙනත් කුමක් ඇද්ද? ‘‘Carato cepi, bhikkhave, bhikkhuno bhijjhā vigatā hoti, byāpādo vigato hoti, thinamiddhaṃ vigataṃ hoti, uddhaccakukkuccaṃ vigataṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti, āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Carampi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati. මහණෙනි, ඇවිදින මහණෙකුගේ අභිධ්‍යාව පහව ගියේ නම්, ව්‍යාපාදය පහව ගියේ නම්, ථීනමිද්ධය පහව ගියේ නම්, උද්ධච්චකුක්කුච්චය පහව ගියේ නම්, විචිකිච්ඡාව ප්‍රහීණ වූයේ නම්, නොපසුබට වීර්යය පවත්වන ලද්දේ නම්, මුළා නොවූ සිහිය එළඹ සිටියේ නම්, කය සංසිඳී නොකැලඹී පවතී නම්, සිත සමාධිගත ව එකඟ වී පවතී නම්; මහණෙනි, මෙබඳු වූ, ඇවිදින මහණා පවා කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, පවට බිය ඇති, නිරන්තරයෙන්ම පවත්වන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට මෙහෙයවන ලද සිත් ඇති කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ. ‘‘Ṭhitassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno abhijjhā vigatā hoti byāpādo…pe… thinamiddhaṃ… uddhaccakukkuccaṃ… vicikicchā pahīnā hoti, āraddhaṃ hoti [Pg.275] vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Ṭhitopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati. මහණෙනි, සිටගෙන සිටින මහණෙකුගේ අභිධ්‍යාව පහව ගියේ නම්, ව්‍යාපාදය... (පෙ)... ථීනමිද්ධය... උද්ධච්චකුක්කුච්චය... විචිකිච්ඡාව ප්‍රහීණ වූයේ නම්, නොපසුබට වීර්යය පවත්වන ලද්දේ නම්, මුළා නොවූ සිහිය එළඹ සිටියේ නම්, කය සංසිඳී නොකැලඹී පවතී නම්, සිත සමාධිගත ව එකඟ වී පවතී නම්; මහණෙනි, මෙබඳු වූ, සිටගෙන සිටින මහණා පවා කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, පවට බිය ඇති, නිරන්තරයෙන්ම පවත්වන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට මෙහෙයවන ලද සිත් ඇති කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ. ‘‘Nisinnassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno abhijjhā vigatā hoti, byāpādo…pe… thinamiddhaṃ… uddhaccakukkuccaṃ… vicikicchā pahīnā hoti, āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Nisinnopi, bhikkhave, bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccati. මහණෙනි, හිඳගෙන සිටින මහණෙකුගේ අභිධ්‍යාව පහව ගියේ නම්, ව්‍යාපාදය... (පෙ)... ථීනමිද්ධය... උද්ධච්චකුක්කුච්චය... විචිකිච්ඡාව ප්‍රහීණ වූයේ නම්, නොපසුබට වීර්යය පවත්වන ලද්දේ නම්, මුළා නොවූ සිහිය එළඹ සිටියේ නම්, කය සංසිඳී නොකැලඹී පවතී නම්, සිත සමාධිගත ව එකඟ වී පවතී නම්; මහණෙනි, මෙබඳු වූ, හිඳගෙන සිටින මහණා පවා කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, පවට බිය ඇති, නිරන්තරයෙන්ම පවත්වන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට මෙහෙයවන ලද සිත් ඇති කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ. ‘‘Sayānassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno jāgarassa abhijjhā vigatā hoti byāpādo…pe… thinamiddhaṃ… uddhaccakukkuccaṃ… vicikicchā pahīnā hoti, āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Sayānopi, bhikkhave, bhikkhu jāgaro evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – මහණෙනි, නිදි වරා අවදිව වැතිර සිටින මහණෙකුගේ අභිධ්‍යාව පහව ගියේ නම්, ව්‍යාපාදය... (පෙ)... ථීනමිද්ධය... උද්ධච්චකුක්කුච්චය... විචිකිච්ඡාව ප්‍රහීණ වූයේ නම්, නොපසුබට වීර්යය පවත්වන ලද්දේ නම්, මුළා නොවූ සිහිය එළඹ සිටියේ නම්, කය සංසිඳී නොකැලඹී පවතී නම්, සිත සමාධිගත ව එකඟ වී පවතී නම්; මහණෙනි, මෙබඳු වූ, අවදිව වැතිර සිටින මහණා පවා කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, පවට බිය ඇති, නිරන්තරයෙන්ම පවත්වන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට මෙහෙයවන ලද සිත් ඇති කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වදාළ සේක. එහි මෙය (ගාථාව) මෙසේ කියනු ලැබේ: ‘‘Yataṃ care yataṃ tiṭṭhe, yataṃ acche yataṃ saye; Yataṃ samiñjaye bhikkhu, yatamenaṃ pasāraye. වීර්යයෙන් යුක්ත ව ඇවිදින්නේ නම්, වීර්යයෙන් යුක්ත ව සිටින්නේ නම්, වීර්යයෙන් යුක්ත ව හිඳින්නේ නම්, වීර්යයෙන් යුක්ත ව වැතිරෙන්නේ නම්, මහණ තෙමේ වීර්යයෙන් යුක්ත ව තම අත් පා හකුළන්නේ නම්, වීර්යයෙන් යුක්ත ව අත් පා දිග හරින්නේ නම්; ‘‘Uddhaṃ tiriyaṃ apācīnaṃ, yāvatā jagato gati; Samavekkhitā ca dhammānaṃ, khandhānaṃ udayabbayaṃ. ඉහළ ද, සතර දිශාවෙහි ද, පහළ ද, ලෝකයේ යම් තාක් ගතියක් ඇද්ද, ඒ සියලු තැන්හි ස්කන්ධ ධර්මයන්ගේ හටගැනීම හා විනාශය මැනවින් දකින්නේ නම්; ‘‘Evaṃ vihārimātāpiṃ, santavuttimanuddhataṃ; Cetosamathasāmīciṃ, sikkhamānaṃ sadā sataṃ; Satataṃ pahitattoti, āhu bhikkhuṃ tathāvidha’’nti. මෙලෙස වාසය කරන, කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, ශාන්ත පැවැත්මක් ඇති, නොකැලඹුණු, සිතේ සන්සුන් බව පිණිස වූ අනුලෝම ප්‍රතිපදාවෙහි හික්මෙන, හැමකල්හි සිහියෙන් යුක්ත වූ, නිරන්තරයෙන් නිවනට මෙහෙයවූ සිත් ඇති මෙබඳු මහණා ගැන බුදුවරු වදාරති. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dvādasamaṃ. මේ කරුණද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මා හට ඇසුණි. (දොළොස්වන සූත්‍රයයි.) 13. Lokasuttaṃ 13. ලෝක සූත්‍රය 112. Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ – 112. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. අර්හත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදැයි මා හට මෙසේ ඇසුණි. ‘‘Loko, bhikkhave, tathāgatena abhisambuddhoः lokasmā tathāgato visaṃyutto. Lokasamudayo, bhikkhave, tathāgatena abhisambuddho [Pg.276]ः lokasamudayo tathāgatassa pahīno. Lokanirodho, bhikkhave, tathāgatena abhisambuddhoः lokanirodho tathāgatassa sacchikato. Lokanirodhagāminī paṭipadā, bhikkhave, tathāgatena abhisambuddhāः lokanirodhagāminī paṭipadā tathāgatassa bhāvitā. මහණෙනි, ලෝකය (දුක්ඛ සත්‍යය) තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදී. තථාගතයන් වහන්සේ ලෝකයෙන් නිදහස් වූ සේක. මහණෙනි, ලෝක සමුදය (සමුදය සත්‍යය) තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදී. තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ලෝක සමුදය ප්‍රහීණ කරන ලදී. මහණෙනි, ලෝක නිරෝධය (නිරෝධ සත්‍යය) තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදී. තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ලෝක නිරෝධය සාක්ෂාත් කරන ලදී. මහණෙනි, ලෝක නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව (මාර්ග සත්‍යය) තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදී. තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ලෝක නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව වඩන ලදී. ‘‘Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā yasmā taṃ tathāgatena abhisambuddhaṃ, tasmā tathāgatoti vuccati. මහණෙනි, දෙවියන්, මරුන්, බ්‍රහ්මයන් සහිත වූ ලෝකයෙහි ද, මහණ බමුණන් සහිත වූ ප්‍රජාවෙහි ද, දෙවි මිනිසුන් සහිත ලෝකයෙහි ද, යමක් දකින ලද ද, අසන ලද ද, ස්පර්ශ කරන ලද ද, දැනගන්නා ලද ද, පමුණුවා ගන්නා ලද ද, සොයන ලද ද, සිතින් විමසන ලද ද; ඒ සියල්ල තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් අවබෝධ කරන ලදී. එබැවින් 'තථාගත' යයි කියනු ලැබේ. ‘‘Yañca, bhikkhave, rattiṃ tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, yañca rattiṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, yaṃ etasmiṃ antare bhāsati lapati niddisati, sabbaṃ taṃ tatheva hoti no aññathā, tasmā tathāgatoti vuccati. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ යම් රැයක අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කළ සේක් ද, යම් රැයක අනුපාදිශේෂ නිබ්බාන ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පෑ සේක් ද, මේ අතර කාලයෙහි යමක් වදාළේ ද, ප්‍රකාශ කළේ ද, පෙන්වා දුන්නේ ද, ඒ සියල්ල එලෙසම වෙයි, වෙනස් අයුරකින් සිදු නොවේ. එබැවින් 'තථාගත' යයි කියනු ලැබේ. ‘‘Yathāvādī, bhikkhave, tathāgato tathākārī, yathākārī tathāvādī, iti yathāvādī tathākārī yathākārī tathāvādī, tasmā tathāgatoti vuccati. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ යම් සේ පවසන සේක් ද, එලෙසම කරන සේක. යම් සේ කරන සේක් ද, එලෙසම පවසන සේක. මෙලෙස පවසන පරිදිම කරන බැවින් ද, කරන පරිදිම පවසන බැවින් ද 'තථාගත' යයි කියනු ලැබේ. ‘‘Sadevake, bhikkhave, loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya tathāgato abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī, tasmā tathāgatoti vuccatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati – "මහණෙනි, දෙවියන් සහිත වූ, මාරයන් සහිත වූ, බ්‍රහ්මයන් සහිත වූ මේ ලෝකයෙහි ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් සහිත වූ, දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ මේ ප්‍රජාවෙහි ද තථාගතයන් වහන්සේ සියල්ල අභිබවා සිටින සේක, කිසිවෙකු විසින් අභිබවා යා නොහැකි සේක, ඒකාන්තයෙන්ම (සත්‍යය) දක්නා සේක, වසවර්තී (තම වසඟයෙහි පවත්වන) සේක. එබැවින් 'තථාගත' යයි කියනු ලැබේ." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ – ‘‘Sabbalokaṃ abhiññāya, sabbaloke yathātathaṃ; Sabbalokavisaṃyutto, sabbaloke anūpayo. "සකල ලෝකයම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මුළු ලොවෙහිම යථා ස්වභාවය අවබෝධ කොට, සියලු ලෝකයෙන් වෙන්වූ සේක, මුළු ලොවෙහිම කිසිවක (තණ්හා දිට්ඨිවලින්) නොඇලෙන සේක." ‘‘Sa ve sabbābhibhū dhīro, sabbaganthappamocano; Phuṭṭhāssa paramā santi, nibbānaṃ akutobhayaṃ. "උන්වහන්සේ ඒකාන්තයෙන්ම සියල්ල මැඩපැවැත්වූ, ධෛර්යවන්ත වූ, සියලු කෙලෙස් ගැටවලින් මිදුණු සේක. උන්වහන්සේ විසින් උතුම් ශාන්තිය වූ, අභයදායක වූ (බිය රහිත) නිවන ස්පර්ශ කරන ලදී (අවබෝධ කරන ලදී)." ‘‘Esa khīṇāsavo buddho, anīgho chinnasaṃsayo; Sabbakammakkhayaṃ patto, vimutto upadhisaṅkhaye. "ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, දුක් රහිත වූ, සැක සිඳලූ මේ බුදුරජාණන් වහන්සේ සියලු කර්මයන්ගේ ක්ෂය වීමට පැමිණ, උපධීන් ක්ෂය වූ නිවනෙහි (විමුක්තියෙන්) මිදුණු සේක." ‘‘Esa [Pg.277] so bhagavā buddho, esa sīho anuttaro; Sadevakassa lokassa, brahmacakkaṃ pavattayi. "මේ ඒ භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේය, මේ අනුත්තර වූ සිංහ රාජයාණන් වහන්සේය. උන්වහන්සේ දෙවියන් සහිත ලෝකයා උදෙසා උතුම් වූ ධර්ම චක්‍රය පැවැත්වූ සේක." ‘‘Iti devā manussā ca, ye buddhaṃ saraṇaṃ gatā; Saṅgamma taṃ namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ. "මෙසේ බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ ගිය යම් දෙවි කෙනෙක් හෝ මිනිස් කෙනෙක් වෙත්ද, ඔවුහු රැස්වී මහානුභාව සම්පන්න වූ, විශාරද (බිය රහිත) වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර කරති." ‘‘Danto damayataṃ seṭṭho, santo samayataṃ isi; Mutto mocayataṃ aggo, tiṇṇo tārayataṃ varo. "දමනය වූවන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ දමනය වූ තැනැත්තාණන් වහන්සේය. ශාන්ත වූවන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ශාන්ත වූ සෘෂිවරයාණන් වහන්සේය. මිදුණවුන් අතර අග්‍ර වූ මිදුණු තැනැත්තාණන් වහන්සේය. සසරින් එතෙර වූවන් අතර උතුම් වූ එතෙර වූ තැනැත්තාණන් වහන්සේය." ‘‘Iti hetaṃ namassanti, mahantaṃ vītasāradaṃ; Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi te paṭipuggalo’’ti. "මෙසේ මහානුභාව සම්පන්න වූ, විශාරද වූ උන්වහන්සේට නමස්කාර කරති. 'දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි ඔබ වහන්සේට සමාන පුද්ගලයෙකු නැත' යයි පවසමින් (නමස්කාර කරති)." Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Terasamaṃ. මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මවිසින් අසන ලදී. දහතුන්වැනි සූත්‍රයයි. Catukkanipāto niṭṭhito. චතුක්ක නිපාතය නිමාවට පත් විය. Tassuddānaṃ – එහි උද්දානය (සූත්‍ර නාමාවලිය) මෙසේය – Brāhmaṇasulabhā jānaṃ, samaṇasīlā taṇhā brahmā; Bahukārā kuhapurisā, cara sampanna lokena terasāti. බ්‍රාහ්මණසූත්‍රය, සුලභසූත්‍රය, ජානංසූත්‍රය, සමණසූත්‍රය, සීලසූත්‍රය, තණ්හාසූත්‍රය, බ්‍රහ්මසූත්‍රය, බහුකාරසූත්‍රය, කුහසූත්‍රය, පුරිසසූත්‍රය, චරසූත්‍රය, සම්පන්නසූත්‍රය සහ ලෝකසූත්‍රය යන දහතුනයි. Suttasaṅgaho – සූත්‍ර සංග්‍රහය – Sattavisekanipātaṃ, dukkaṃ bāvīsasuttasaṅgahitaṃ; Samapaññāsamathatikaṃ, terasa catukkañca iti yamidaṃ. ඒකක නිපාතය සූත්‍ර විසි හතකි, දුක නිපාතය සූත්‍ර විසි දෙකකින් සංග්‍රහ විය, තික නිපාතය හරියටම සූත්‍ර පනහකි, චතුක්ක නිපාතය සූත්‍ර දහතුනකි. මෙසේ යම් මේ සූත්‍ර ඇද්ද, Dvidasuttarasuttasate, saṅgāyitvā samādahiṃsu purā; Arahanto ciraṭṭhitiyā, tamāhu nāmena itivuttanti. එක්සිය දොළහක් වූ සූත්‍රයන් පෙර රහතන් වහන්සේලා ශාසනයේ චිරස්ථිතිය උදෙසා සංගායනා කොට මනාව තැන්පත් කළ සේක. එය 'ඉතිවුත්තක' යන නාමයෙන් හැඳින්වූ සේක. Itivuttakapāḷi niṭṭhitā. ඉතිවුත්තක පාළිය නිමාවට පත් විය.
Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi