นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Hommage à lui, le Bienheureux, l'Arhat, le Parfaitement Éveillé.

ขุทฺทกนิกาเย

Dans le Khuddaka Nikaya.

อุทานปาฬิ

Udana.

๑. โพธิวคฺโค

1. Chapitre de l'Éveil (Bodhivagga).

๑. ปฐมโพธิสุตฺตํ

1. Premier discours sur l'Éveil.

๑. เอวํ [Pg.77] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร โพธิรุกฺขมูเล ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. เตน โข ปน สมเยน ภควา สตฺตาหํ เอกปลฺลงฺเกน นิสินฺโน โหติ วิมุตฺติสุขปฏิสํเวที. อถ โข ภควา ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐหิตฺวา รตฺติยา ปฐมํ ยามํ ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ อนุโลมํ สาธุกํ มนสากาสิ –

1. Ainsi ai-je entendu. En une occasion, le Bienheureux séjournait à Uruvela, sur la rive du fleuve Neranjara, au pied de l'arbre de la Bodhi, alors qu'il venait d'atteindre le plein et parfait Éveil. En ce temps-là, le Bienheureux resta assis durant sept jours en une seule posture, éprouvant le bonheur de la libération. Puis, au terme de ces sept jours, le Bienheureux sortit de cette concentration et, durant la première veille de la nuit, il appliqua son attention de manière approfondie sur la production dépendante dans l'ordre direct :

‘‘อิติ อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ, ยทิทํ – อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตี’’ติ.

« Quand ceci est, cela est ; avec l'apparition de ceci, cela apparaît. C'est-à-dire : avec l'ignorance comme condition, les formations apparaissent ; avec les formations comme condition, la conscience apparaît ; avec la conscience comme condition, la mentalité et la matérialité apparaissent ; avec la mentalité et la matérialité comme condition, les six bases des sens apparaissent ; avec les six bases des sens comme condition, le contact apparaît ; avec le contact comme condition, la sensation apparaît ; avec la sensation comme condition, l'envie apparaît ; avec l'envie comme condition, l'attachement apparaît ; avec l'attachement comme condition, le devenir apparaît ; avec le devenir comme condition, la naissance apparaît ; avec la naissance comme condition, la vieillesse et la mort, le chagrin, les lamentations, la douleur, la tristesse et le désespoir apparaissent. Telle est l'origine de toute cette masse de souffrance. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cela, poussa en cette circonstance ce cri de joie :

‘‘ยทา [Pg.78] หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา,อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส;

อถสฺส กงฺขา วปยนฺติ สพฺพา,ยโต ปชานาติ สเหตุธมฺม’’นฺติ. ปฐมํ;

« Lorsque les choses deviennent manifestes pour le brahmane ardent et méditant, alors toutes ses questions s'évanouissent, car il comprend la nature des choses avec leurs causes. » [Premier discours]

๒. ทุติยโพธิสุตฺตํ

2. Deuxième discours sur l'Éveil.

๒. เอวํ เม สุตํ – เอก สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร โพธิรุกฺขมูเล ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. เตน โข ปน สมเยน ภควา สตฺตาหํ เอกปลฺลงฺเกน นิสินฺโน โหติ วิมุตฺติสุขปฏิสํเวที. อถ โข ภควา ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐหิตฺวา รตฺติยา มชฺฌิมํ ยามํ ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ ปฏิโลมํ สาธุกํ มนสากาสิ –

2. Ainsi ai-je entendu. En une occasion, le Bienheureux séjournait à Uruvela, sur la rive du fleuve Neranjara, au pied de l'arbre de la Bodhi, alors qu'il venait d'atteindre le plein et parfait Éveil. En ce temps-là, le Bienheureux resta assis durant sept jours en une seule posture, éprouvant le bonheur de la libération. Puis, au terme de ces sept jours, le Bienheureux sortit de cette concentration et, durant la deuxième veille de la nuit, il appliqua son attention de manière approfondie sur la production dépendante dans l'ordre inverse :

‘‘อิติ อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ, อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ, ยทิทํ – อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ.

« Quand ceci n'est pas, cela n'est pas ; avec la cessation de ceci, cela cesse. C'est-à-dire : avec la cessation de l'ignorance, les formations cessent ; avec la cessation des formations, la conscience cesse ; avec la cessation de la conscience, la mentalité et la matérialité cessent ; avec la cessation de la mentalité et la matérialité, les six bases des sens cessent ; avec la cessation des six bases des sens, le contact cesse ; avec la cessation du contact, la sensation cesse ; avec la cessation de la sensation, l'envie cesse ; avec la cessation de l'envie, l'attachement cesse ; avec la cessation de l'attachement, le devenir cesse ; avec la cessation du devenir, la naissance cesse ; avec la cessation de la naissance, la vieillesse et la mort, le chagrin, les lamentations, la douleur, la tristesse et le désespoir cessent. Telle est la cessation de toute cette masse de souffrance. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cela, poussa en cette circonstance ce cri de joie :

‘‘ยทา หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา,อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส;

อถสฺส กงฺขา วปยนฺติ สพฺพา,ยโต ขยํ ปจฺจยานํ อเวที’’ติ. ทุติยํ;

« Lorsque les choses deviennent manifestes pour le brahmane ardent et méditant, alors toutes ses questions s'évanouissent, car il a connu la destruction des conditions. » [Deuxième discours]

๓. ตติยโพธิสุตฺตํ

3. Troisième discours sur l'Éveil.

๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร โพธิรุกฺขมูเล ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. เตน โข ปน สมเยน [Pg.79] ภควา สตฺตาหํ เอกปลฺลงฺเกน นิสินฺโน โหติ วิมุตฺติสุขปฏิสํเวที. อถ โข ภควา ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐหิตฺวา รตฺติยา ปจฺฉิมํ ยามํ ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ อนุโลมปฏิโลมํ สาธุกํ มนสากาสิ –

3. Ainsi ai-je entendu. En une occasion, le Bienheureux séjournait à Uruvela, sur la rive du fleuve Neranjara, au pied de l'arbre de la Bodhi, alors qu'il venait d'atteindre le plein et parfait Éveil. En ce temps-là, le Bienheureux resta assis durant sept jours en une seule posture, éprouvant le bonheur de la libération. Puis, au terme de ces sept jours, le Bienheureux sortit de cette concentration et, durant la dernière veille de la nuit, il appliqua son attention de manière approfondie sur la production dépendante dans l'ordre direct et inverse :

‘‘อิติ อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ, อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ, อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ; ยทิทํ – อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

« Quand ceci est, cela est ; avec l'apparition de ceci, cela apparaît. Quand ceci n'est pas, cela n'est pas ; avec la cessation de ceci, cela cesse. C'est-à-dire : avec l'ignorance comme condition, les formations apparaissent ; avec les formations comme condition, la conscience apparaît ; avec la conscience comme condition, la mentalité et la matérialité apparaissent ; avec la mentalité et la matérialité comme condition, les six bases des sens apparaissent ; avec les six bases des sens comme condition, le contact apparaît ; avec le contact comme condition, la sensation apparaît ; avec la sensation comme condition, l'envie apparaît ; avec l'envie comme condition, l'attachement apparaît ; avec l'attachement comme condition, le devenir apparaît ; avec le devenir comme condition, la naissance apparaît ; avec la naissance comme condition, la vieillesse et la mort, le chagrin, les lamentations, la douleur, la tristesse et le désespoir apparaissent. Telle est l'origine de toute cette masse de souffrance. »

‘‘อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ.

« Mais par l'évanouissement complet et la cessation de cette même ignorance, les formations cessent ; avec la cessation des formations, la conscience cesse ; avec la cessation de la conscience, la mentalité et la matérialité cessent ; avec la cessation de la mentalité et la matérialité, les six bases des sens cessent ; avec la cessation des six bases des sens, le contact cesse ; avec la cessation du contact, la sensation cesse ; avec la cessation de la sensation, l'envie cesse ; avec la cessation de l'envie, l'attachement cesse ; avec la cessation de l'attachement, le devenir cesse ; avec la cessation du devenir, la naissance cesse ; avec la cessation de la naissance, la vieillesse et la mort, le chagrin, les lamentations, la douleur, la sadness et le désespoir cessent. Telle est la cessation de toute cette masse de souffrance. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cela, poussa en cette circonstance ce cri de joie :

‘‘ยทา หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา,อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส;

วิธูปยํ ติฏฺฐติ มารเสนํ,สูริโยว โอภาสยมนฺตลิกฺข’’นฺติ. ตติยํ;

« Lorsque les choses deviennent manifestes pour le brahmane ardent et méditant, il demeure en anéantissant l'armée de Māra, tel le soleil illuminant le firmament. » [Troisième discours]

๔. หุํหุงฺกสุตฺตํ

4. Discours sur le brahmane qui fait « hum hum » (Hunhunka Sutta).

๔. เอวํ [Pg.80] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรเธ ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. เตน โข ปน สมเยน ภควา สตฺตาหํ เอกปลฺลงฺเกน นิสินฺโน โหติ วิมุตฺติสุขปฏิสํเวที. อถ โข ภควา ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐาสิ.

4. Ainsi ai-je entendu. En une occasion, le Bienheureux séjournait à Uruvela, sur la rive du fleuve Neranjara, au pied de l'arbre banyan Ajapala, alors qu'il venait d'atteindre le plein et parfait Éveil. En ce temps-là, le Bienheureux resta assis durant sept jours en une seule posture, éprouvant le bonheur de la libération. Puis, au terme de ces sept jours, le Bienheureux sortit de cette concentration.

อถ โข อญฺญตโร หุํหุงฺกชาติโก พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ โหติ, กตเม จ ปน พฺราหฺมณกรณา ธมฺมา’’ติ?

Alors, un certain brahmane de nature hautaine s'approcha du Bienheureux et, s'étant approché, il échangea avec lui des paroles de courtoisie. Après avoir conclu ces paroles aimables et mémorables, il se tint d'un côté. Se tenant d'un côté, ce brahmane dit au Bienheureux : « Dans quelle mesure, maître Gotama, est-on un brahmane, et quels sont les critères qui font un brahmane ? »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cela, poussa en cette circonstance ce cri de joie :

‘‘โย พฺราหฺมโณ พาหิตปาปธมฺโม,นิหุํหุงฺโก นิกฺกสาโว ยตตฺโต;

เวทนฺตคู วูสิตพฺรหฺมจริโย,ธมฺเมน โส พฺรหฺมวาทํ วเทยฺย;

ยสฺสุสฺสทา นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก’’ติ. จตุตฺถํ;

« Celui qui a écarté les mauvaises actions, qui est libre d'arrogance et de toute souillure, maître de soi, parvenu au terme de la connaissance et ayant accompli la vie sainte : un tel brāhmaṇa peut à juste titre déclarer être brāhmaṇa, lui en qui aucune passion ne s'élève plus nulle part en ce monde. » (Quatrième discours).

๕. พฺราหฺมณสุตฺตํ

5. Discours sur le Brāhmaṇa.

๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา จ สาริปุตฺโต อายสฺมา จ มหาโมคฺคลฺลาโน อายสฺมา จ มหากสฺสโป อายสฺมา จ มหากจฺจาโน อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมา จ มหากปฺปิโน อายสฺมา จ มหาจุนฺโท อายสฺมา จ อนุรุทฺโธ อายสฺมา จ เรวโต อายสฺมา จ นนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ.

5. Ainsi ai-je entendu : un jour, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d’Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le vénérable Sāriputta, le vénérable Mahāmoggallāna, le vénérable Mahākassapa, le vénérable Mahākaccāna, le vénérable Mahākoṭṭhika, le vénérable Mahākappina, le vénérable Mahācunda, le vénérable Anuruddha, le vénérable Revata et le vénérable Nanda se rendirent auprès du Bienheureux.

อทฺทสา [Pg.81] โข ภควา เต อายสฺมนฺเต ทูรโตว อาคจฺฉนฺเต; ทิสฺวาน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เอเต, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา อาคจฺฉนฺติ; เอเต, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา อาคจฺฉนฺตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร พฺราหฺมณชาติโก ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, พฺราหฺมโณ โหติ, กตเม จ ปน พฺราหฺมณกรณา ธมฺมา’’ติ?

Le Bienheureux vit ces vénérables venir de loin et dit aux moines : « Voyez, moines, ces brāhmaṇas qui arrivent ! Voyez, moines, ces brāhmaṇas qui arrivent ! » À ces mots, un certain moine né dans la caste des brāhmaṇas demanda au Bienheureux : « Seigneur, en quoi consiste le fait d'être un brāhmaṇa, et quelles sont les qualités qui font de quelqu'un un brāhmaṇa ? »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant saisi le sens de cette question, proclama en cette circonstance cette exclamation solennelle :

‘‘พาหิตฺวา ปาปเก ธมฺเม, เย จรนฺติ สทา สตา;

ขีณสํโยชนา พุทฺธา, เต เว โลกสฺมิ พฺราหฺมณา’’ติ. ปญฺจมํ;

« Ceux qui ont écarté les mauvaises qualités, qui vivent toujours vigilants, dont les liens sont brisés et qui ont réalisé la vérité, ceux-là sont véritablement les brāhmaṇas en ce monde. » (Cinquième discours).

๖. มหากสฺสปสุตฺตํ

6. Discours sur Mahākassapa.

๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา มหากสฺสโป ปิปฺปลิคุหายํ วิหรติ อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป อปเรน สมเยน ตมฺหา อาพาธา วุฏฺฐาสิ. อถ โข อายสฺมโต มหากสฺสปสฺส ตมฺหา อาพาธา วุฏฺฐิตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยํนูนาหํ ราชคหํ ปิณฺฑาย ปวิเสยฺย’’นฺติ.

6. Ainsi ai-je entendu : un jour, le Bienheureux résidait à Rājagaha, dans le bois de Velu, au sanctuaire des Écureuils. En ce temps-là, le vénérable Mahākassapa demeurait dans la grotte de Pipphali, affligé par la maladie, souffrant et gravement malade. Or, peu après, le vénérable Mahākassapa se rétablit de cette maladie. Une fois rétabli, cette pensée lui vint : « Et si j'entrais dans Rājagaha pour l'aumône ? »

เตน โข ปน สมเยน ปญฺจมตฺตานิ เทวตาสตานิ อุสฺสุกฺกํ อาปนฺนานิ โหนฺติ อายสฺมโต มหากสฺสปสฺส ปิณฺฑปาตปฏิลาภาย. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ตานิ ปญฺจมตฺตานิ เทวตาสตานิ ปฏิกฺขิปิตฺวา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ – เยน ทลิทฺทวิสิขา กปณวิสิขา เปสการวิสิขา. อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ ราชคเห ปิณฺฑาย จรนฺตํ เยน ทลิทฺทวิสิขา กปณวิสิขา เปสการวิสิขา.

À ce moment-là, environ cinq cents divinités s'empressaient de préparer de la nourriture pour le vénérable Mahākassapa. Cependant, le vénérable Mahākassapa déclina l'offre de ces cinq cents divinités et, s'étant habillé au matin, prit son bol et sa robe et entra dans Rājagaha pour l'aumône, se dirigeant vers les quartiers des pauvres, les quartiers des démunis et les quartiers des tisserands. Le Bienheureux vit le vénérable Mahākassapa circulant pour l'aumône à Rājagaha dans les quartiers des pauvres, des démunis et des tisserands.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant saisi le sens de cela, proclama en cette circonstance cette exclamation solennelle :

‘‘อนญฺญโปสิมญฺญาตํ, ทนฺตํ สาเร ปติฏฺฐิตํ;

ขีณาสวํ วนฺตโทสํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ;

« Celui qui ne dépend de personne pour sa subsistance, qui ne cherche pas à se faire connaître, qui est discipliné, établi dans l'essentiel, dont les souillures sont taries et les défauts rejetés : c'est lui que j'appelle un brāhmaṇa. » (Sixième discours).

๗. อชกลาปกสุตฺตํ

7. Discours sur Ajakalāpaka.

๗. เอวํ [Pg.82] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ปาวายํ วิหรติ อชกลาปเก เจติเย, อชกลาปกสฺส ยกฺขสฺส ภวเน. เตน โข ปน สมเยน ภควา รตฺตนฺธการติมิสายํ อพฺโภกาเส นิสินฺโน โหติ; เทโว จ เอกเมกํ ผุสายติ. อถ โข อชกลาปโก ยกฺโข ภควโต ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต อวิทูเร ติกฺขตฺตุํ ‘‘อกฺกุโล ปกฺกุโล’’ติ อกฺกุลปกฺกุลิกํ อกาสิ – ‘‘เอโส เต, สมณ, ปิสาโจ’’ติ.

7. Ainsi ai-je entendu : un jour, le Bienheureux résidait à Pāvā, au sanctuaire d'Ajakalāpaka, la demeure du yakkha Ajakalāpaka. En ce temps-là, le Bienheureux était assis en plein air dans l'obscurité profonde de la nuit, tandis que la pluie tombait goutte à goutte. Alors le yakkha Ajakalāpaka, désirant inspirer de la peur, de la terreur et de l'horreur au Bienheureux, s'approcha de lui et, non loin, fit par trois fois un bruit effrayant : « Akkulo ! Pakkulo ! », ajoutant : « Voici un démon pour toi, ascète ! »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant saisi le sens de cela, proclama en cette circonstance cette exclamation solennelle :

‘‘ยทา สเกสุ ธมฺเมสุ, ปารคู โหติ พฺราหฺมโณ;

อถ เอตํ ปิสาจญฺจ, ปกฺกุลญฺจาติวตฺตตี’’ติ. สตฺตมํ;

« Quand le brāhmaṇa est parvenu sur l'autre rive de ses propres qualités, il transcende alors ce démon et ses cris d'épouvante. » (Septième discours).

๘. สงฺคามชิสุตฺตํ

8. Discours sur Saṅgāmaji.

๘. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สงฺคามชิ สาวตฺถึ อนุปฺปตฺโต โหติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. อสฺโสสิ โข อายสฺมโต สงฺคามชิสฺส ปุราณทุติยิกา – ‘‘อยฺโย กิร สงฺคามชิ สาวตฺถึ อนุปฺปตฺโต’’ติ. สา ทารกํ อาทาย เชตวนํ อคมาสิ.

8. Ainsi ai-je entendu : un jour, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d’Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le vénérable Saṅgāmaji était arrivé à Sāvatthī pour voir le Bienheureux. L'ancienne épouse du vénérable Saṅgāmaji apprit que le noble Saṅgāmaji était arrivé à Sāvatthī. Elle prit leur enfant et se rendit au bois de Jeta.

เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สงฺคามชิ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสินฺโน โหติ. อถ โข อายสฺมโต สงฺคามชิสฺส ปุราณทุติยิกา เยนายสฺมา สงฺคามชิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ สงฺคามชึ เอตทโวจ – ‘‘ขุทฺทปุตฺตญฺหิ, สมณ, โปส ม’’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา สงฺคามชิ ตุณฺหี อโหสิ.

À ce moment-là, le vénérable Saṅgāmaji était assis au pied d'un arbre pour le repos de la journée. Son ancienne épouse s'approcha de lui et lui dit : « Ô ascète, nourris-moi, car j'ai un petit enfant ! » À ces mots, le vénérable Saṅgāmaji resta silencieux.

ทุติยมฺปิ โข อายสฺมโต สงฺคามชิสฺส ปุราณทุติยิกา อายสฺมนฺตํ สงฺคามชึ เอตทโวจ – ‘‘ขุทฺทปุตฺตญฺหิ, สมณ, โปส ม’’นฺติ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา สงฺคามชิ ตุณฺหี อโหสิ.

Pour la deuxième fois, l'ancienne épouse du vénérable Saṅgāmaji lui dit : « Ô ascète, nourris-moi, car j'ai un petit enfant ! » Pour la deuxième fois, le vénérable Saṅgāmaji resta silencieux.

ตติยมฺปิ [Pg.83] โข อายสฺมโต สงฺคามชิสฺส ปุราณทุติยิกา อายสฺมนฺตํ สงฺคามชึ เอตทโวจ – ‘‘ขุทฺทปุตฺตญฺหิ, สมณ, โปส ม’’นฺติ. ตติยมฺปิ โข อายสฺมา สงฺคามชิ ตุณฺหี อโหสิ.

Pour la troisième fois, l'ancienne épouse du vénérable Saṅgāmaji lui dit : « Ô ascète, nourris-moi, car j'ai un petit enfant ! » Pour la troisième fois, le vénérable Saṅgāmaji resta silencieux.

อถ โข อายสฺมโต สงฺคามชิสฺส ปุราณทุติยิกา ตํ ทารกํ อายสฺมโต สงฺคามชิสฺส ปุรโต นิกฺขิปิตฺวา ปกฺกามิ – ‘‘เอโส เต, สมณ, ปุตฺโต; โปส น’’นฺติ.

Alors l'ancienne épouse du vénérable Saṅgāmaji déposa l'enfant devant lui et partit en disant : « Voici ton fils, ascète ; nourris-le ! »

อถ โข อายสฺมา สงฺคามชิ ตํ ทารกํ เนว โอโลเกสิ นาปิ อาลปิ. อถ โข อายสฺมโต สงฺคามชิสฺส ปุราณทุติยิกา อวิทูรํ คนฺตฺวา อปโลเกนฺตี อทฺทส อายสฺมนฺตํ สงฺคามชึ ตํ ทารกํ เนว โอโลเกนฺตํ นาปิ อาลปนฺตํ, ทิสฺวานสฺสา เอตทโหสิ – ‘‘น จายํ สมโณ ปุตฺเตนปิ อตฺถิโก’’ติ. ตโต ปฏินิวตฺติตฺวา ทารกํ อาทาย ปกฺกามิ. อทฺทสา โข ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน อายสฺมโต สงฺคามชิสฺส ปุราณทุติยิกาย เอวรูปํ วิปฺปการํ.

Cependant, le vénérable Saṅgāmaji ne regarda pas l'enfant et ne lui parla pas. Alors son ancienne épouse, s'étant éloignée un peu, regarda en arrière et vit que le vénérable Saṅgāmaji ne regardait pas l'enfant et ne lui parlait pas. Elle se dit : « Cet ascète n'a que faire, même de son fils. » Elle revint sur ses pas, prit l'enfant et s'en alla. Le Bienheureux vit, avec son œil divin pur, surpassant celui des hommes, cet étrange comportement de l'ancienne épouse du vénérable Saṅgāmaji.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant saisi le sens de cela, proclama en cette circonstance cette exclamation solennelle :

‘‘อายนฺตึ นาภินนฺทติ, ปกฺกมนฺตึ น โสจติ;

สงฺคา สงฺคามชึ มุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. อฏฺฐมํ;

« Il ne se réjouit pas de sa venue, il ne s'afflige pas de son départ. Celui qui, comme Saṅgāmaji, est libéré de tout attachement : c'est lui que j'appelle un brāhmaṇa. » (Huitième discours).

๙. ชฏิลสุตฺตํ

9. Discours sur les Ascètes à cheveux tressés.

๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา คยายํ วิหรติ คยาสีเส. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ชฏิลา สีตาสุ เหมนฺติกาสุ รตฺตีสุ อนฺตรฏฺฐเก หิมปาตสมเย คยายํ อุมฺมุชฺชนฺติปิ นิมุชฺชนฺติปิ, อุมฺมุชฺชนิมุชฺชมฺปิ กโรนฺติ โอสิญฺจนฺติปิ, อคฺคิมฺปิ ชุหนฺติ – ‘‘อิมินา สุทฺธี’’ติ.

9. Ainsi ai-je entendu. En un temps, le Bienheureux séjournait à Gayā, au sommet de Gayā (Gayāsīsa). Or, à cette époque, de nombreux ascètes aux cheveux emmêlés, pendant les nuits froides de l'hiver, lors de la période des huit jours de chute de neige, plongeaient et émergeaient dans les eaux de Gayā, pratiquant des immersions et des émersions, s'aspergeant d'eau et entretenant des feux sacrificiels, pensant : « Par cela, la purification adviendra. »

อทฺทสา โข ภควา เต สมฺพหุเล ชฏิเล สีตาสุ เหมนฺติกาสุ รตฺตีสุ อนฺตรฏฺฐเก หิมปาตสมเย คยายํ อุมฺมุชฺชนฺเตปิ นิมุชฺชนฺเตปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชมฺปิ กโรนฺเต โอสิญฺจนฺเตปิ อคฺคิมฺปิ ชุหนฺเต – ‘‘อิมินา สุทฺธี’’ติ.

Le Bienheureux vit ces nombreux ascètes aux cheveux emmêlés qui, pendant les nuits froides de l'hiver, lors de la période des huit jours de chute de neige, plongeaient et émergeaient dans les eaux de Gayā, pratiquant des immersions et des émersions, s'aspergeant d'eau et entretenant des feux sacrificiels, pensant : « Par cela, la purification adviendra. »

อถ [Pg.84] โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, prononça en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘น อุทเกน สุจี โหตี, พหฺเวตฺถ นฺหายตี ชโน;

ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ, โส สุจี โส จ พฺราหฺมโณ’’ติ. นวมํ;

« Ce n’est pas par l’eau que l’on devient pur, bien que de nombreuses personnes s’y baignent ici. Celui en qui se trouvent la vérité et le Dhamma, celui-là est pur, celui-là est un vrai brahmane. » Neuvième discours.

๑๐. พาหิยสุตฺตํ

10. Le Discours de Bāhiya

๑๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน พาหิโย ทารุจีริโย สุปฺปารเก ปฏิวสติ สมุทฺทตีเร สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต ลาภี จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อถ โข พาหิยสฺส ทารุจีริยสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘เย โข เกจิ โลเก อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา, อหํ เตสํ อญฺญตโร’’ติ.

10. Ainsi ai-je entendu. En un temps, le Bienheureux séjournait à Sāvatthi, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika, au bois de Jeta. À cette époque, Bāhiya du vêtement d'écorce résidait à Suppāraka, au bord de la mer. Il était honoré, respecté, estimé, vénéré et recevait de nombreuses offrandes de robes, de nourriture, de logis et de médicaments. Or, alors que Bāhiya du vêtement d'écorce s'était retiré dans la solitude, cette réflexion s'éleva en son esprit : « Parmi tous ceux qui, dans le monde, sont des Arhats ou sont engagés sur la voie de l'état d'Arhat, je suis l'un d'entre eux. »

อถ โข พาหิยสฺส ทารุจีริยสฺส ปุราณสาโลหิตา เทวตา อนุกมฺปิกา อตฺถกามา พาหิยสฺส ทารุจีริยสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เยน พาหิโย ทารุจีริโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา พาหิยํ ทารุจีริยํ เอตทโวจ – ‘‘เนว โข ตฺวํ, พาหิย, อรหา, นาปิ อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺโน. สาปิ เต ปฏิปทา นตฺถิ ยาย ตฺวํ อรหา วา อสฺส อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺโน’’ติ.

Alors une divinité qui avait été une parente de Bāhiya dans une vie antérieure, compatissante et désireuse de son bien, ayant connu par son propre esprit la réflexion de l'esprit de Bāhiya du vêtement d'écorce, se rendit auprès de lui et lui dit : « Bāhiya, tu n'es certes pas un Arhat, et tu n'es pas non plus engagé sur la voie de l'état d'Arhat. Tu ne possèdes même pas la pratique par laquelle tu pourrais devenir un Arhat ou t'engager sur la voie de l'état d'Arhat. »

‘‘อถ เก จรหิ สเทวเก โลเก อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺโน’’ติ? ‘‘อตฺถิ, พาหิย, อุตฺตเรสุ ชนปเทสุ สาวตฺถิ นาม นครํ. ตตฺถ โส ภควา เอตรหิ วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. โส หิ, พาหิย, ภควา อรหา เจว อรหตฺตาย จ ธมฺมํ เทเสตี’’ติ.

« Mais alors, qui donc, dans ce monde avec ses divinités, est un Arhat ou est engagé sur la voie de l'état d'Arhat ? » — « Bāhiya, il existe dans les pays du Nord une ville nommée Sāvatthi. C'est là que réside actuellement le Bienheureux, l'Arhat, le Parfaitement Éveillé. En vérité, Bāhiya, ce Bienheureux est un Arhat et il enseigne le Dhamma pour atteindre l'état d'Arhat. »

อถ โข พาหิโย ทารุจีริโย ตาย เทวตาย สํเวชิโต ตาวเทว สุปฺปารกมฺหา ปกฺกามิ. สพฺพตฺถ เอกรตฺติปริวาเสน เยน สาวตฺถิ เชตวนํ อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราโม เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน [Pg.85] สมฺพหุลา ภิกฺขู อพฺโภกาเส จงฺกมนฺติ. อถ โข พาหิโย ทารุจีริโย เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘กหํ นุ โข, ภนฺเต, เอตรหิ ภควา วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ? ทสฺสนกามมฺหา มยํ ตํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ. ‘‘อนฺตรฆรํ ปวิฏฺโฐ โข, พาหิย, ภควา ปิณฺฑายา’’ติ.

Alors Bāhiya du vêtement d'écorce, ému par les paroles de cette divinité, quitta aussitôt Suppāraka. S'arrêtant seulement pour une seule nuit en chaque lieu de repos, il parvint à Sāvatthi, au bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. À ce moment-là, de nombreux moines marchaient en plein air. Bāhiya du vêtement d'écorce s'approcha de ces moines et leur dit : « Où réside actuellement le Bienheureux, l'Arhat, le Parfaitement Éveillé ? Nous désirons voir ce Bienheureux, l'Arhat, le Parfaitement Éveillé. » — « Bāhiya, le Bienheureux est entré dans la ville pour la quête de nourriture. »

อถ โข พาหิโย ทารุจีริโย ตรมานรูโป เชตวนา นิกฺขมิตฺวา สาวตฺถึ ปวิสิตฺวา อทฺทส ภควนฺตํ สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จรนฺตํ ปาสาทิกํ ปสาทนียํ สนฺตินฺทฺริยํ สนฺตมานสํ อุตฺตมทมถสมถมนุปฺปตฺตํ ทนฺตํ คุตฺตํ ยตินฺทฺริยํ นาคํ. ทิสฺวาน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต ปาเท สิรสา นิปติตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เทเสตุ เม, ภนฺเต ภควา, ธมฺมํ; เทเสตุ, สุคโต, ธมฺมํ, ยํ มมสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภควา พาหิยํ ทารุจีริยํ เอตทโวจ – ‘‘อกาโล โข ตาว, พาหิย, อนฺตรฆรํ ปวิฏฺฐมฺหา ปิณฺฑายา’’ติ.

Alors Bāhiya du vêtement d'écorce, sortant précipitamment du bois de Jeta et entrant dans Sāvatthi, vit le Bienheureux qui marchait pour sa quête de nourriture, inspirant la confiance, serein, aux sens paisibles, à l'esprit calme, ayant atteint l'équilibre et la maîtrise suprêmes, dompté, protégé, aux facultés maîtrisées, tel un éléphant noble (Nāga). L'ayant vu, il s'approcha du Bienheureux, se prosterna la tête contre ses pieds et lui dit : « Que le Bienheureux m'enseigne le Dhamma ; que le Sugata m'enseigne le Dhamma, pour mon bien et mon bonheur à long terme. » Cela ayant été dit, le Bienheureux répondit à Bāhiya du vêtement d'écorce : « Ce n'est pas le moment, Bāhiya, nous sommes entrés en ville pour la quête de nourriture. »

ทุติยมฺปิ โข พาหิโย ทารุจีริโย ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ทุชฺชานํ โข ปเนตํ, ภนฺเต, ภควโต วา ชีวิตนฺตรายานํ, มยฺหํ วา ชีวิตนฺตรายานํ. เทเสตุ เม, ภนฺเต ภควา, ธมฺมํ; เทเสตุ, สุคโต, ธมฺมํ, ยํ มมสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ภควา พาหิยํ ทารุจีริยํ เอตทโวจ – ‘‘อกาโล โข ตาว, พาหิย, อนฺตรฆรํ ปวิฏฺฐมฺหา ปิณฺฑายา’’ติ.

Pour la deuxième fois, Bāhiya du vêtement d'écorce dit au Bienheureux : « Seigneur, il est difficile de connaître les dangers qui menacent la vie du Bienheureux ou la mienne. Que le Bienheureux m'enseigne le Dhamma ; que le Sugata m'enseigne le Dhamma, pour mon bien et mon bonheur à long terme. » Pour la deuxième fois, le Bienheureux lui répondit : « Ce n'est pas le moment, Bāhiya, nous sommes entrés en ville pour la quête de nourriture. »

ตติยมฺปิ โข พาหิโย ทารุจีริโย ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ทุชฺชานํ โข ปเนตํ, ภนฺเต, ภควโต วา ชีวิตนฺตรายานํ, มยฺหํ วา ชีวิตนฺตรายานํ. เทเสตุ เม ภนฺเต ภควา, ธมฺมํ; เทเสตุ, สุคโต, ธมฺมํ, ยํ มมสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

Pour la troisième fois, Bāhiya du vêtement d'écorce dit au Bienheureux : « Seigneur, il est difficile de connaître les dangers qui menacent la vie du Bienheureux ou la mienne. Que le Bienheureux m'enseigne le Dhamma ; que le Sugata m'enseigne le Dhamma, pour mon bien et mon bonheur à long terme. »

‘‘ตสฺมาติห เต, พาหิย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ทิฏฺเฐ ทิฏฺฐมตฺตํ ภวิสฺสติ, สุเต สุตมตฺตํ ภวิสฺสติ, มุเต มุตมตฺตํ ภวิสฺสติ, วิญฺญาเต วิญฺญาตมตฺตํ ภวิสฺสตี’ติ. เอวญฺหิ เต, พาหิย, สิกฺขิตพฺพํ. ยโต โข เต, พาหิย, ทิฏฺเฐ ทิฏฺฐมตฺตํ ภวิสฺสติ, สุเต สุตมตฺตํ ภวิสฺสติ, มุเต มุตมตฺตํ ภวิสฺสติ, วิญฺญาเต วิญฺญาตมตฺตํ ภวิสฺสติ, ตโต ตฺวํ, พาหิย, น เตน; ยโต ตฺวํ, พาหิย, น เตน ตโต ตฺวํ, พาหิย, น ตตฺถ[Pg.86]; ยโต ตฺวํ, พาหิย, น ตตฺถ, ตโต ตฺวํ, พาหิย, เนวิธ น หุรํ น อุภยมนฺตเรน. เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ.

« C'est pourquoi, Bāhiya, tu dois t'entraîner ainsi : “Dans le vu, il n'y aura que le vu ; dans l'entendu, il n'y aura que l'entendu ; dans le ressenti, il n'y aura que le ressenti ; dans le connu, il n'y aura que le connu.” C'est ainsi que tu dois t'entraîner. Bāhiya, quand pour toi, dans le vu il n'y aura que le vu, dans l'entendu que l'entendu, dans le ressenti que le ressenti, et dans le connu que le connu, alors, Bāhiya, tu ne seras pas identifié à cela ; comme tu ne seras pas identifié à cela, tu ne seras pas attaché à cela ; comme tu ne seras pas attaché à cela, tu ne seras ni dans ce monde, ni dans l'autre, ni entre les deux. Ceci même est la fin de la souffrance. »

อถ โข พาหิยสฺส ทารุจีริยสฺส ภควโต อิมาย สํขิตฺตาย ธมฺมเทสนาย ตาวเทว อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจิ.

Alors, grâce à ce bref enseignement du Dhamma par le Bienheureux, l'esprit de Bāhiya du vêtement d'écorce fut, à cet instant même, libéré des souillures (āsava) par le non-attachement.

อถ โข ภควา พาหิยํ ทารุจีริยํ อิมินา สํขิตฺเตน โอวาเทน โอวทิตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต พาหิยํ ทารุจีริยํ คาวี ตรุณวจฺฉา อธิปติตฺวา ชีวิตา โวโรเปสิ.

Puis, après avoir instruit Bāhiya du vêtement d'écorce par cette brève exhortation, le Bienheureux partit. Peu après le départ du Bienheureux, une vache ayant un jeune veau chargea Bāhiya du vêtement d'écorce et lui ôta la vie.

อถ โข ภควา สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ นครมฺหา นิกฺขมิตฺวา อทฺทส พาหิยํ ทารุจีริยํ กาลงฺกตํ ; ทิสฺวาน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘คณฺหถ, ภิกฺขเว, พาหิยสฺส ทารุจีริยสฺส สรีรกํ; มญฺจกํ อาโรเปตฺวา นีหริตฺวา ฌาเปถ; ถูปญฺจสฺส กโรถ. สพฺรหฺมจารี โว, ภิกฺขเว, กาลงฺกโต’’ติ.

Alors le Béni, ayant parcouru Sāvatthī pour l’aumône et étant revenu de sa tournée après le repas, sortit de la ville avec un grand nombre de moines et vit Bāhiya Dārucīriya, qui était décédé. L’ayant vu, il s’adressa aux moines : « Moines, prenez le corps de Bāhiya Dārucīriya ; placez-le sur une civière, emportez-le et incinérez-le, puis érigez-lui un monument funéraire. Moines, votre compagnon de vie sainte est décédé. »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา พาหิยสฺส ทารุจีริยสฺส สรีรกํ มญฺจกํ อาโรเปตฺวา นีหริตฺวา ฌาเปตฺวา ถูปญฺจสฺส กตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ทฑฺฒํ, ภนฺเต, พาหิยสฺส ทารุจีริยสฺส สรีรํ, ถูโป จสฺส กโต. ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย’’ติ? ‘‘ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, พาหิโย ทารุจีริโย ปจฺจปาทิ ธมฺมสฺสานุธมฺมํ; น จ มํ ธมฺมาธิกรณํ วิเหเสสิ. ปรินิพฺพุโต, ภิกฺขเว, พาหิโย ทารุจีริโย’’ติ.

« Très bien, Seigneur », répondirent ces moines au Béni. Ils prirent le corps de Bāhiya Dārucīriya, le placèrent sur une civière, l’emportèrent, l’incinérèrent et lui érigèrent un monument funéraire. Puis ils se rendirent auprès du Béni, lui rendirent hommage et s’assirent à l’écart. S’étant assis à l’écart, ces moines dirent au Béni : « Seigneur, le corps de Bāhiya Dārucīriya a été incinéré et son monument funéraire a été érigé. Quelle est sa destinée, quel est son devenir futur ? » « Moines, Bāhiya Dārucīriya était un sage ; il a pratiqué le Dhamma conformément au Dhamma, et il ne m’a pas importuné au sujet de l’enseignement. Moines, Bāhiya Dārucīriya a atteint le Parinibbāna. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, comprenant la signification de cet événement, exprima en cette occasion cette exclamation solennelle :

‘‘ยตฺถ อาโป จ ปถวี, เตโช วาโย น คาธติ;

น ตตฺถ สุกฺกา โชตนฺติ, อาทิจฺโจ นปฺปกาสติ;

น ตตฺถ จนฺทิมา ภาติ, ตโม ตตฺถ น วิชฺชติ.

« Là où l’eau, la terre, le feu et l’air ne trouvent point d’appui, là ne brillent pas les étoiles, le soleil n’y resplendit pas, la lune n’y diffuse pas sa clarté et les ténèbres n’y existent pas. »

‘‘ยทา [Pg.87] จ อตฺตนาเวทิ, มุนิ โมเนน พฺราหฺมโณ;

อถ รูปา อรูปา จ, สุขทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ. ทสมํ;

« Et quand le sage, le brahmane, par sa propre réalisation, a connu cela par la sagesse silencieuse, alors il est délivré de la forme et du sans-forme, du plaisir comme de la souffrance. » (Dixième sutta).

(อยมฺปิ อุทาโน วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ.)

(C’est ainsi que j’ai entendu que cette exclamation solennelle fut prononcée par le Béni.)

โพธิวคฺโค ปฐโม นิฏฺฐิโต.

Fin du premier chapitre, le Bodhivagga.

ตสฺสุทฺทานํ –

En voici le sommaire :

ตโย โพธิ จ หุํหุงฺโก, พฺราหฺมโณ กสฺสเปน จ;

อช สงฺคาม ชฏิลา, พาหิเยนาติ เต ทสาติ.

Trois sur l’Éveil, Huṃhuṅka, le Brahmane, avec Kassapa, Aja, Saṅgāma, Jaṭilā et Bāhiya ; tels sont les dix suttas.

๒. มุจลินฺทวคฺโค

2. Chapitre de Mucalinda (Mucalindavagga)

๑. มุจลินฺทสุตฺตํ

1. Sutta de Mucalinda

๑๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร มุจลินฺทมูเล ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. เตน โข ปน สมเยน ภควา สตฺตาหํ เอกปลฺลงฺเกน นิสินฺโน โหติ วิมุตฺติสุขปฏิสํเวที.

11. Ainsi ai-je entendu : à un moment donné, le Béni séjournait à Uruvelā, sur les rives de la rivière Nerañjarā, au pied de l’arbre Mucalinda, peu après avoir atteint le parfait Éveil. À cette époque, le Béni restait assis en une seule posture pendant sept jours, éprouvant le bonheur de la délivrance.

เตน โข ปน สมเยน มหา อกาลเมโฆ อุทปาทิ สตฺตาหวทฺทลิกา สีตวาตทุทฺทินี. อถ โข มุจลินฺโท นาคราชา สกภวนา นิกฺขมิตฺวา ภควโต กายํ สตฺตกฺขตฺตุํ โภเคหิ ปริกฺขิปิตฺวา อุปริมุทฺธนิ มหนฺตํ ผณํ วิหจฺจ อฏฺฐาสิ – ‘‘มา ภควนฺตํ สีตํ, มา ภควนฺตํ อุณฺหํ, มา ภควนฺตํ ฑํสมกสวาตาตปสรีสป สมฺผสฺโส’’ติ.

À ce moment-là, une grande tempête hors de saison survint, avec sept jours de pluie continue et de vents froids et sombres. Alors Mucalinda, le roi des Nāgas, sortit de sa demeure, enveloppa le corps du Béni de sept spires et déploya son large capuchon au-dessus de sa tête en pensant : « Que le froid n’incommode pas le Béni, que la chaleur n’incommode pas le Béni, que le contact des taons, des moustiques, du vent, du soleil et des reptiles n’incommode pas le Béni. »

อถ โข ภควา ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐาสิ. อถ โข มุจลินฺโท นาคราชา วิทฺธํ วิคตวลาหกํ เทวํ วิทิตฺวา ภควโต กายา โภเค วินิเวเฐตฺวา สกวณฺณํ ปฏิสํหริตฺวา มาณวกวณฺณํ อภินิมฺมินิตฺวา ภควโต ปุรโต อฏฺฐาสิ ปญฺชลิโก ภควนฺตํ นมสฺสมาโน.

Alors le Béni, au bout de ces sept jours, sortit de cette concentration. Mucalinda, le roi des Nāgas, voyant que le ciel était devenu pur et sans nuages, dénoua ses spires du corps du Béni, abandonna sa propre forme et, manifestant l’apparence d’un jeune homme, se tint devant le Béni, lui rendant hommage les mains jointes.

อถ [Pg.88] โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, comprenant la signification de cet événement, exprima en cette occasion cette exclamation solennelle :

‘‘สุโข วิเวโก ตุฏฺฐสฺส, สุตธมฺมสฺส ปสฺสโต;

อพฺยาปชฺชํ สุขํ โลเก, ปาณภูเตสุ สํยโม.

« La solitude est bonheur pour celui qui est satisfait, pour celui qui a entendu le Dhamma et qui voit. L’absence de malveillance est bonheur dans le monde, ainsi que la retenue envers les êtres vivants. »

‘‘สุขา วิราคตา โลเก, กามานํ สมติกฺกโม;

อสฺมิมานสฺส โย วินโย, เอตํ เว ปรมํ สุข’’นฺติ. ปฐมํ;

« Le détachement des désirs sensuels dans le monde est bonheur, le dépassement des sens. Mais la disparition de la vanité du "Je suis", voilà vraiment le bonheur suprême. » (Premier sutta).

๒. ราชสุตฺตํ

2. Sutta des Rois (Rājasutta)

๑๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘โก นุ โข, อาวุโส, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ราชูนํ มหทฺธนตโร วา มหาโภคตโร วา มหาโกสตโร วา มหาวิชิตตโร วา มหาวาหนตโร วา มหพฺพลตโร วา มหิทฺธิกตโร วา มหานุภาวตโร วา ราชา วา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร, ราชา วา ปเสนทิ โกสโล’’ติ? อยญฺจรหิ เตสํ ภิกฺขูนํ อนฺตรากถา โหติ วิปฺปกตา.

12. Ainsi ai-je entendu : à un moment donné, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, le monastère d’Anāthapiṇḍika. À cette époque, un grand nombre de moines, étant revenus de leur tournée pour l’aumône après le repas, s’étaient réunis dans la salle de réunion et la conversation suivante s’engagea entre eux : « Amis, lequel de ces deux rois possède la plus grande fortune, les plus grandes possessions, le plus grand trésor, le plus vaste royaume, le plus de véhicules, la plus grande armée, le plus de puissance ou la plus grande autorité : le roi de Magadha, Seniya Bimbisāra, ou le roi Pasenadi de Kosala ? » Et cette conversation entre les moines demeura inachevée.

อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา สนฺนิปติตา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ?

Alors le Béni, étant sorti de sa méditation solitaire vers le soir, se rendit à la salle de réunion et s’assit sur le siège préparé. S’étant assis, le Béni s’adressa aux moines : « Moines, de quel sujet discutiez-vous maintenant alors que vous étiez réunis, et quelle est la conversation qui est restée inachevée ? »

‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘โก นุ โข, อาวุโส, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ราชูนํ มหทฺธนตโร วา มหาโภคตโร วา มหาโกสตโร วา มหาวิชิตตโร วา มหาวาหนตโร วา มหพฺพลตโร วา มหิทฺธิกตโร วา มหานุภาวตโร วา ราชา วา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร, ราชา วา ปเสนทิ โกสโล’ติ? อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา, อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ.

« Ici, Seigneur, après être revenus de la tournée pour l’aumône et s’être réunis dans la salle de réunion, la conversation suivante s’était engagée : "Amis, lequel de ces deux rois possède la plus grande fortune... le roi de Magadha, Seniya Bimbisāra, ou le roi Pasenadi de Kosala ?" C’est cette conversation, Seigneur, qui était restée inachevée quand le Béni est arrivé. »

‘‘น [Pg.89] ขฺเวตํ, ภิกฺขเว, ตุมฺหากํ ปติรูปํ กุลปุตฺตานํ สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตานํ ยํ ตุมฺเห เอวรูปึ กถํ กเถยฺยาถ. สนฺนิปติตานํ โว, ภิกฺขเว, ทฺวยํ กรณียํ – ธมฺมี วา กถา อริโย วา ตุณฺหีภาโว’’ติ.

« Moines, il ne convient pas à des fils de bonne famille comme vous, qui ont quitté par foi la vie de foyer pour la vie sans foyer, de tenir de tels propos. Lorsque vous êtes réunis, moines, deux choses s’imposent à vous : soit la conversation sur le Dhamma, soit le noble silence. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, comprenant la signification de cet événement, exprima en cette occasion cette exclamation solennelle :

‘‘ยญฺจ กามสุขํ โลเก, ยญฺจิทํ ทิวิยํ สุขํ;

ตณฺหกฺขยสุขสฺเสเต, กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสิ’’นฺติ. ทุติยํ;

« Quel que soit le plaisir sensuel dans le monde ou le plaisir divin au ciel, ils ne valent pas la seizième partie du bonheur lié à l’extinction de la soif. » (Deuxième sutta).

๓. ทณฺฑสุตฺตํ

3. Sutta du Bâton (Daṇḍasutta)

๑๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา กุมารกา อนฺตรา จ สาวตฺถึ อนฺตรา จ เชตวนํ อหึ ทณฺเฑน หนนฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อทฺทสา โข ภควา สมฺพหุเล กุมารเก อนฺตรา จ สาวตฺถึ อนฺตรา จ เชตวนํ อหึ ทณฺเฑน หนนฺเต.

13. Ainsi ai-je entendu : à une occasion, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, de nombreux jeunes garçons frappaient un serpent avec un bâton entre Sāvatthī et le bois de Jeta. Alors le Bienheureux, s'étant vêtu le matin et ayant pris son bol et sa robe, entra dans Sāvatthī pour la quête de nourriture. Le Bienheureux vit les nombreux jeunes garçons qui frappaient le serpent avec un bâton entre Sāvatthī et le bois de Jeta.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette affaire, s'exclama en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน วิหึสติ;

อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส น ลภเต สุขํ.

« Celui qui, cherchant son propre bonheur, opprime avec un bâton les êtres qui désirent le bonheur, celui-là, après sa mort, n'obtient pas le bonheur. »

‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน น หึสติ;

อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส ลภเต สุข’’นฺติ. ตติยํ;

« Celui qui, cherchant son propre bonheur, n'opprime pas avec un bâton les êtres qui désirent le bonheur, celui-là, après sa mort, obtient le bonheur. » (Troisième)

๔. สกฺการสุตฺตํ

4. Discours sur les Honneurs (Sakkārasutta)

๑๔. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา สกฺกโต โหติ ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต, ลาภี จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ สกฺกโต โหติ [Pg.90] ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต, ลาภี จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อญฺญติตฺถิยา ปน ปริพฺพาชกา อสกฺกตา โหนฺติ อครุกตา อมานิตา อปูชิตา อนปจิตา, น ลาภิโน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อถ โข เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ภควโต สกฺการํ อสหมานา ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ คาเม จ อรญฺเญ จ ภิกฺขู ทิสฺวา อสพฺภาหิ ผรุสาหิ วาจาหิ อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ โรเสนฺติ วิเหเสนฺติ.

14. Ainsi ai-je entendu : à une occasion, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le Bienheureux était honoré, respecté, estimé, vénéré et révéré ; il obtenait des robes, de la nourriture d'aumône, des logements et des remèdes pour les malades. La communauté des moines était également honorée, respectée, estimée, vénérée et révérée ; elle obtenait des robes, de la nourriture d'aumône, des logements et des remèdes pour les malades. Cependant, les errants d'autres écoles n'étaient ni honorés, ni respectés, ni estimés, ni vénérés, ni révérés ; ils n'obtenaient ni robes, ni nourriture d'aumône, ni logements, ni remèdes. Alors, ces errants d'autres écoles, ne pouvant supporter les honneurs rendus au Bienheureux et à la communauté des moines, dès qu'ils voyaient des moines au village ou en forêt, les insultaient, les calomniaient, les harcelaient et les tourmentaient par des paroles inconvenantes et rudes.

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘เอตรหิ, ภนฺเต, ภควา สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต, ลาภี จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต, ลาภี จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อญฺญติตฺถิยา ปน ปริพฺพาชกา อสกฺกตา อครุกตา อมานิตา อปูชิตา อนปจิตา, น ลาภิโน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อถ โข เต, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ภควโต สกฺการํ อสหมานา ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ คาเม จ อรญฺเญ จ ภิกฺขู ทิสฺวา อสพฺภาหิ ผรุสาหิ วาจาหิ อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ โรเสนฺติ วิเหสนฺตี’’ติ.

Alors, de nombreux moines se rendirent auprès du Bienheureux ; s'étant approchés, ils saluèrent le Bienheureux et s'assirent à ses côtés. Assis à ses côtés, ces moines dirent au Bienheureux : « En ce moment, Vénérable, le Bienheureux est honoré, respecté, estimé, vénéré et révéré ; il obtient des robes, de la nourriture d'aumône, des logements et des remèdes. La communauté des moines est également honorée... [mais] les errants d'autres écoles ne sont ni honorés ni respectés... Alors, Vénérable, ces errants d'autres écoles, ne pouvant supporter les honneurs rendus au Bienheureux et à la communauté des moines, dès qu'ils voient des moines au village ou en forêt, les insultent, les calomnient, les harcèlent et les tourmentent par des paroles inconvenantes et rudes. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette affaire, s'exclama en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘คาเม อรญฺเญ สุขทุกฺขผุฏฺโฐ,เนวตฺตโต โน ปรโต ทเหถ;

ผุสนฺติ ผสฺสา อุปธึ ปฏิจฺจ,นิรูปธึ เกน ผุเสยฺยุ ผสฺสา’’ติ. จตุตฺถํ;

« Que ce soit au village ou en forêt, touché par le bonheur ou le malheur, on ne devrait l'attribuer ni à soi-même ni à autrui. Les contacts surviennent en raison des acquisitions (upadhi) ; comment les contacts toucheraient-ils celui qui est sans acquisitions ? » (Quatrième)

๕. อุปาสกสุตฺตํ

5. Discours sur le Fidèle (Upāsakasutta)

๑๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร อิจฺฉานงฺคลโก [Pg.91] อุปาสโก สาวตฺถึ อนุปฺปตฺโต โหติ เกนจิเทว กรณีเยน. อถ โข โส อุปาสโก สาวตฺถิยํ ตํ กรณียํ ตีเรตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ตํ อุปาสกํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘จิรสฺสํ โข ตฺวํ, อุปาสก, อิมํ ปริยายมกาสิ ยทิทํ อิธาคมนายา’’ติ.

15. Ainsi ai-je entendu : à une occasion, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, un certain fidèle d'Icchānaṅgala était arrivé à Sāvatthī pour une certaine affaire. Alors ce fidèle, ayant terminé son affaire à Sāvatthī, se rendit auprès du Bienheureux ; s'étant approché, il salua le Bienheureux et s'assit à ses côtés. Alors que le fidèle était assis à ses côtés, le Bienheureux lui dit ceci : « Cela faisait longtemps, ô fidèle, que tu n'avais pas saisi l'occasion de venir ici. »

‘‘จิรปฏิกาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุกาโม, อปิ จาหํ เกหิจิ เกหิจิ กิจฺจกรณีเยหิ พฺยาวโฏ. เอวาหํ นาสกฺขึ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ.

« Vénérable, il y a longtemps que je désirais venir voir le Bienheureux, mais j'ai été accaparé par diverses tâches et obligations. C'est pourquoi je n'ai pas pu venir voir le Bienheureux. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette affaire, s'exclama en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘สุขํ วต ตสฺส น โหติ กิญฺจิ,สงฺขาตธมฺมสฺส พหุสฺสุตสฺส;

สกิญฺจนํ ปสฺส วิหญฺญมานํ,ชโน ชนสฺมึ ปฏิพนฺธรูโป’’ติ. ปญฺจมํ;

« Quel bonheur en vérité pour celui qui ne possède rien, qui a réalisé la Loi et qui a beaucoup appris ! Vois comme celui qui possède quelque chose est affligé, car l'homme est attaché aux hommes. » (Cinquième)

๖. คพฺภินีสุตฺตํ

6. Discours sur la Femme Enceinte (Gabbhinīsutta)

๑๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรสฺส ปริพฺพาชกสฺส ทหรมาณวิกา ปชาปติ โหติ คพฺภินี อุปวิชญฺญา. อถ โข สา ปริพฺพาชิกา ตํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, เตลํ อาหร, ยํ เม วิชาตาย ภวิสฺสตี’’ติ.

16. Ainsi ai-je entendu : à une occasion, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, la jeune épouse d'un certain errant était enceinte et sur le point d'accoucher. Alors cette errante dit à cet errant : « Va, ô brahmane, apporte de l'huile dont j'aurai besoin pour mon accouchement. »

เอวํ วุตฺเต, โส ปริพฺพาชโก ตํ ปริพฺพาชิกํ เอตทโวจ – ‘‘กุโต ปนาหํ, โภติ, เตลํ อาหรามี’’ติ? ทุติยมฺปิ โข สา ปริพฺพาชิกา ตํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, เตลํ อาหร, ยํ เม วิชาตาย ภวิสฺสตี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข โส ปริพฺพาชิโก ตํ ปริพฺพาชิกํ เอตทโวจ – ‘‘กุโต ปนาหํ, โภติ, เตลํ อาหรามี’’ติ? ตติยมฺปิ โข สา ปริพฺพาชิกา ตํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, เตลํ อาหร, ยํ เม วิชาตาย ภวิสฺสตี’’ติ.

Cela ayant été dit, cet errant répondit à l'errante : « Mais d'où puis-je, ma chère, apporter de l'huile ? » Pour la deuxième fois, l'errante lui dit : « Va, ô brahmane, apporte de l'huile dont j'aurai besoin pour mon accouchement. » Pour la deuxième fois, l'errant répondit : « Mais d'où puis-je, ma chère, apporter de l'huile ? » Pour la troisième fois, l'errante lui répéta : « Va, ô brahmane, apporte de l'huile dont j'aurai besoin pour mon accouchement. »

เตน [Pg.92] โข ปน สมเยน รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส โกฏฺฐาคาเร สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา สปฺปิสฺส วา เตลสฺส วา ยาวทตฺถํ ปาตุํ ทียติ, โน นีหริตุํ.

Or, en ce temps-là, dans l'entrepôt du roi Pasenadi de Kosala, on donnait aux ascètes ou aux brahmanes du beurre clarifié ou de l'huile pour en boire autant qu'ils voulaient, mais non pour l'emporter.

อถ โข ตสฺส ปริพฺพาชกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘รญฺโญ โข ปน ปเสนทิสฺส โกสลสฺส โกฏฺฐาคาเร สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา สปฺปิสฺส วา เตลสฺส วา ยาวทตฺถํ ปาตุํ ทียติ, โน นีหริตุํ. ยํนูนาหํ รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส โกฏฺฐาคารํ คนฺตฺวา เตลสฺส ยาวทตฺถํ ปิวิตฺวา ฆรํ อาคนฺตฺวา อุจฺฉทฺทิตฺวาน ทเทยฺยํ, ยํ อิมิสฺสา วิชาตาย ภวิสฺสตี’’ติ.

Alors cet errant eut cette pensée : « Dans l'entrepôt du roi Pasenadi de Kosala, on donne aux ascètes ou aux brahmanes de l'huile pour en boire autant qu'ils veulent, mais non pour l'emporter. Et si j'allais à l'entrepôt du roi Pasenadi de Kosala, que je buvais de l'huile à satiété, puis que rentré à la maison, je la vomissais pour la donner à cette femme pour son accouchement ? »

อถ โข โส ปริพฺพาชโก รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส โกฏฺฐาคารํ คนฺตฺวา เตลสฺส ยาวทตฺถํ ปิวิตฺวา ฆรํ อาคนฺตฺวา เนว สกฺโกติ อุทฺธํ กาตุํ, น ปน อโธ. โส ทุกฺขาหิ ติพฺพาหิ ขราหิ กฏุกาหิ เวทนาหิ ผุฏฺโฐ อาวฏฺฏติ ปริวฏฺฏติ.

Alors ce wanderer (paribbājaka), s'étant rendu au magasin du roi Pasenadi du Kosala, but de l'huile à satiété, revint chez lui et ne parvint ni à la rejeter par le haut, ni à l'évacuer par le bas. Atteint par des douleurs cuisantes, aiguës, rudes et amères, il s'agitait et se tordait.

อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อทฺทสา โข ภควา ตํ ปริพฺพาชกํ ทุกฺขาหิ ติพฺพาหิ ขราหิ กฏุกาหิ เวทนาหิ ผุฏฺฐํ อาวฏฺฏมานํ ปริวฏฺฏมานํ.

Puis le Bienheureux, s'étant habillé le matin, prit son bol et sa robe et entra dans Sāvatthī pour la quête de nourriture. Le Bienheureux vit ce paribbājaka atteint par des douleurs cuisantes, aiguës, rudes et amères, s'agitant et se tordant.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, prononça en cette circonstance cette exclamation inspirée (udāna) :

‘‘สุขิโน วต เย อกิญฺจนา,เวทคุโน หิ ชนา อกิญฺจนา;

สกิญฺจนํ ปสฺส วิหญฺญมานํ,ชโน ชนสฺมึ ปฏิพนฺธจิตฺโต’’ ติ. ฉฏฺฐํ;

« Heureux sont vraiment ceux qui ne possèdent rien ! Car ceux qui ont atteint la connaissance (vedagū) ne possèdent rien. Vois celui qui possède quelque chose s'affliger, l'homme dont l'esprit est attaché à un autre homme ! » (Sixième discours).

๗. เอกปุตฺตกสุตฺตํ

7. Ekaputtakasutta (Discours sur le fils unique).

๑๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรสฺส อุปาสกสฺส เอกปุตฺตโก ปิโย มนาโป กาลงฺกโต โหติ.

17. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le fils unique, cher et agréable, d'un certain disciple laïc (upāsaka) mourut.

อถ [Pg.93] โข สมฺพหุลา อุปาสกา อลฺลวตฺถา อลฺลเกสา ทิวา ทิวสฺส เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข เต อุปาสเก ภควา เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข ตุมฺเห, อุปาสกา, อลฺลวตฺถา อลฺลเกสา อิธูปสงฺกมนฺตา ทิวา ทิวสฺสา’’ติ?

Alors, de nombreux upāsaka, les vêtements et les cheveux mouillés, se rendirent auprès du Bienheureux en plein jour. S'étant approchés, ils saluèrent le Bienheureux et s'assirent à l'écart. Le Bienheureux dit alors à ces upāsaka assis à l'écart : « Pourquoi donc, ô upāsaka, venez-vous ici en plein jour, les vêtements et les cheveux mouillés ? »

เอวํ วุตฺเต, โส อุปาสโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, ภนฺเต, เอกปุตฺตโก ปิโย มนาโป กาลงฺกโต. เตน มยํ อลฺลวตฺถา อลฺลเกสา อิธูปสงฺกมนฺตา ทิวา ทิวสฺสา’’ติ.

Cela ayant été dit, cet upāsaka répondit au Bienheureux : « Seigneur, mon fils unique, cher et agréable, est mort. C'est pourquoi nous venons ici en plein jour, les vêtements et les cheveux mouillés. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, prononça en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘ปิยรูปสฺสาทคธิตาเส,เทวกายา ปุถุ มนุสฺสา จ;

อฆาวิโน ปริชุนฺนา,มจฺจุราชสฺส วสํ คจฺฉนฺติ.

« Attachés au plaisir des formes agréables, les foules de dieux et d'hommes, accablés de douleur et déchus, tombent sous le pouvoir du roi de la Mort. »

‘‘เย เว ทิวา จ รตฺโต จ,อปฺปมตฺตา ชหนฺติ ปิยรูปํ;

เต เว ขณนฺติ อฆมูลํ,มจฺจุโน อามิสํ ทุรติวตฺต’’นฺติ. สตฺตมํ;

« Ceux qui, jour et nuit, vigilants, abandonnent les formes agréables, déracinent en vérité la racine de la souffrance, l'appât de la Mort si difficile à surpasser. » (Septième discours).

๘. สุปฺปวาสาสุตฺตํ

8. Suppavāsāsutta (Discours sur Suppavāsā).

๑๘. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุณฺฑิกายํ วิหรติ กุณฺฑธานวเน. เตน โข ปน สมเยน สุปฺปวาสา โกลิยธีตา สตฺต วสฺสานิ คพฺภํ ธาเรติ. สตฺตาหํ มูฬฺหคพฺภา สา ทุกฺขาหิ ติพฺพาหิ ขราหิ กฏุกาหิ เวทนาหิ ผุฏฺฐา ตีหิ วิตกฺเกหิ อธิวาเสติ – ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ วต โส ภควา โย อิมสฺส เอวรูปสฺส ทุกฺขสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ; สุปฺปฏิปนฺโน วต ตสฺส ภควโต สาวกสงฺโฆ โย อิมสฺส เอวรูปสฺส ทุกฺขสฺส ปหานาย ปฏิปนฺโน; สุสุขํ วต ตํ นิพฺพานํ ยตฺถิทํ เอวรูปํ ทุกฺขํ น สํวิชฺชตี’’ติ.

18. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux résidait à Kuṇḍikā, dans le bois de Kuṇḍadhāna. En ce temps-là, Suppavāsā, fille des Koliya, portait un enfant dans son ventre depuis sept ans. Pendant sept jours, elle souffrit d'un accouchement difficile (mūḷhagabbhā), touchée par des douleurs cuisantes, aiguës, rudes et amères. Elle supportait cela avec ces trois réflexions : « Le Bienheureux est certes parfaitement éveillé (sammāsambuddha), lui qui enseigne la doctrine pour l'abandon d'une telle souffrance ; la communauté des disciples de ce Bienheureux pratique certes bien, elle qui s'exerce à l'abandon d'une telle souffrance ; le Nibbāna est certes un grand bonheur, là où une telle souffrance n'existe pas. »

อถ [Pg.94] โข สุปฺปวาสา โกลิยธีตา สามิกํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อยฺยปุตฺต, เยน ภควา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ; อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – ‘สุปฺปวาสา, ภนฺเต, โกลิยธีตา ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ; อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘สุปฺปวาสา, ภนฺเต, โกลิยธีตา สตฺต วสฺสานิ คพฺภํ ธาเรติ. สตฺตาหํ มูฬฺหคพฺภา สา ทุกฺขาหิ ติพฺพาหิ ขราหิ กฏุกาหิ เวทนาหิ ผุฏฺฐา ตีหิ วิตกฺเกหิ อธิวาเสติ – สมฺมาสมฺพุทฺโธ วต โส ภควา โย อิมสฺส เอวรูปสฺส ทุกฺขสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ; สุปฺปฏิปนฺโน วต ตสฺส ภควโต สาวกสงฺโฆ โย อิมสฺส เอวรูปสฺส ทุกฺขสฺส ปหานาย ปฏิปนฺโน; สุสุขํ วต ตํ นิพฺพานํ ยตฺถิทํ เอวรูปํ ทุกฺขํ น สํวิชฺชตี’’’ติ.

Alors Suppavāsā, fille des Koliya, appela son mari : « Viens, noble époux, rends-toi auprès du Bienheureux. En mon nom, prosterne-toi aux pieds du Bienheureux la tête au sol, et demande-lui s'il est sans maladie, sans affliction, s'il est dispos, vigoureux et s'il demeure à l'aise : "Seigneur, Suppavāsā, fille des Koliya, se prosterne aux pieds du Bienheureux la tête au sol, et demande s'il est sans maladie, sans affliction, dispos, vigoureux et s'il demeure à l'aise." Et dis aussi : "Seigneur, Suppavāsā, fille des Koliya, porte un enfant dans son ventre depuis sept ans. Pendant sept jours, elle a souffert d'un accouchement difficile, touchée par des douleurs cuisantes, aiguës, rudes et amères. Elle supporte cela avec ces trois réflexions : 'Le Bienheureux est certes parfaitement éveillé, lui qui enseigne la doctrine pour l'abandon d'une telle souffrance ; la communauté des disciples de ce Bienheureux pratique certes bien, elle qui s'exerce à l'abandon d'une telle souffrance ; le Nibbāna est certes un grand bonheur, là où une telle souffrance n'existe pas.'" »

‘‘ปรม’’นฺติ โข โส โกลิยปุตฺโต สุปฺปวาสาย โกลิยธีตาย ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โกลิยปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุปฺปวาสา, ภนฺเต, โกลิยธีตา ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ; เอวญฺจ วเทติ – ‘สุปฺปวาสา, ภนฺเต, โกลิยธีตา สตฺต วสฺสานิ คพฺภํ ธาเรติ. สตฺตาหํ มูฬฺหคพฺภา สา ทุกฺขาหิ ติพฺพาหิ ขราหิ กฏุกาหิ เวทนาหิ ผุฏฺฐา ตีหิ วิตกฺเกหิ อธิวาเสติ – สมฺมาสมฺพุทฺโธ วต โส ภควา โย อิมสฺส เอวรูปสฺส ทุกฺขสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ; สุปฺปฏิปนฺโน วต ตสฺส ภควโต สาวกสงฺโฆ โย อิมสฺส เอวรูปสฺส ทุกฺขสฺส ปหานาย ปฏิปนฺโน; สุสุขํ วต นิพฺพานํ ยตฺถิทํ เอวรูปํ ทุกฺขํ น สํวิชฺชตี’’’ติ.

« Très bien », répondit le prince des Koliya à Suppavāsā. Il se rendit auprès du Bienheureux, le salua et s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le prince des Koliya dit au Bienheureux : « Seigneur, Suppavāsā, fille des Koliya, se prosterne aux pieds du Bienheureux la tête au sol et demande s'il est sans maladie, sans affliction, dispos, vigoureux et s'il demeure à l'aise. Elle dit aussi : "Seigneur, Suppavāsā porte un enfant dans son ventre depuis sept ans. Pendant sept jours, elle a souffert d'un accouchement difficile, touchée par des douleurs cuisantes, aiguës, rudes et amères. Elle supporte cela avec ces trois réflexions : 'Le Bienheureux est certes parfaitement éveillé, lui qui enseigne la doctrine pour l'abandon d'une telle souffrance ; la communauté des disciples de ce Bienheureux pratique certes bien, elle qui s'exerce à l'abandon d'une telle souffrance ; le Nibbāna est certes un grand bonheur, là où une telle souffrance n'existe pas.'" »

‘‘สุขินี โหตุ สุปฺปวาสา โกลิยธีตา; อโรคา อโรคํ ปุตฺตํ วิชายตู’’ติ. สห วจนา จ ปน ภควโต สุปฺปวาสา โกลิยธีตา สุขินี อโรคา อโรคํ ปุตฺตํ วิชายิ.

« Que Suppavāsā, fille des Koliya, soit heureuse ! Qu'elle soit en bonne santé et donne naissance à un fils en bonne santé ! » Dès que le Bienheureux eut prononcé ces paroles, Suppavāsā fut heureuse, en bonne santé, et mit au monde un fils en bonne santé.

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส โกลิยปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน สกํ ฆรํ เตน ปจฺจายาสิ. อทฺทสา โข โส โกลิยปุตฺโต สุปฺปวาสํ โกลิยธีตรํ สุขินึ อโรคํ อโรคํ [Pg.95] ปุตฺตํ วิชาตํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา, ยตฺร หิ นามายํ สุปฺปวาสา โกลิยธีตา สห วจนา จ ปน ภควโต สุขินี อโรคา อโรคํ ปุตฺตํ วิชายิสฺสตี’’ติ! อตฺตมโน ปมุทิโต ปีติโสมนสฺสชาโต อโหสิ.

« Qu'il en soit ainsi, Seigneur », répondit le prince des Koliya. S'étant réjoui des paroles du Bienheureux et les ayant approuvées, il se leva de son siège, salua le Bienheureux, fit le tour de lui par la droite (padakkhiṇa) et retourna à sa propre maison. Le prince des Koliya vit que Suppavāsā était heureuse, en bonne santé, et qu'elle avait donné naissance à un fils en bonne santé. En voyant cela, il pensa : « Quelle merveille, ô amis ! Quel prodige, ô amis ! Quel grand pouvoir et quelle grande puissance possède le Tathāgata, puisque dès que le Bienheureux a parlé, Suppavāsā est devenue heureuse, en bonne santé, et a mis au monde un fils en bonne santé ! » Il fut ravi, joyeux, et un sentiment de bonheur et d'allégresse naquit en lui.

อถ โข สุปฺปวาสา โกลิยธีตา สามิกํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อยฺยปุตฺต, เยน ภควา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ – ‘สุปฺปวาสา, ภนฺเต, โกลิยธีตา ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’ติ; เอวญฺจ วเทหิ – ‘สุปฺปวาสา, ภนฺเต, โกลิยธีตา สตฺต วสฺสานิ คพฺภํ ธาเรติ. สตฺตาหํ มูฬฺหคพฺภา สา เอตรหิ สุขินี อโรคา อโรคํ ปุตฺตํ วิชาตา. สา สตฺตาหํ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ภตฺเตน นิมนฺเตติ. อธิวาเสตุ กิร, ภนฺเต, ภควา สุปฺปวาสาย โกลิยธีตาย สตฺต ภตฺตานิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’’ติ.

Alors Suppavāsā, la fille des Koliya, s'adressa à son mari : « Viens, mon seigneur, va auprès du Béni ; arrivé là, salue de ma part les pieds du Béni avec ta tête et dis-lui : “Seigneur, Suppavāsā, la fille des Koliya, salue les pieds du Béni avec sa tête.” Et ajoute ceci : “Seigneur, Suppavāsā, la fille des Koliya, a porté un fœtus pendant sept ans. Pendant sept jours, elle a souffert d'un accouchement difficile. À présent, elle est heureuse, en bonne santé, et a donné naissance à un fils en bonne santé. Elle invite pour sept jours le Sangha des moines avec le Bouddha à leur tête pour un repas. Que le Béni, s'il vous plaît, accepte les sept repas de Suppavāsā, la fille des Koliya, avec le Sangha des moines.” »

‘‘ปรม’’นฺติ โข โส โกลิยปุตฺโต สุปฺปวาสาย โกลิยธีตาย ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส โกลิยปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ –

« Très bien », répondit le prince des Koliya à Suppavāsā, la fille des Koliya, et il se rendit auprès du Béni. Après s'être approché et avoir salué le Béni, il s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le prince des Koliya dit ceci au Béni :

‘‘สุปฺปวาสา, ภนฺเต, โกลิยธีตา ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ; เอวญฺจ วเทติ – ‘สุปฺปวาสา, ภนฺเต, โกลิยธีตา สตฺต วสฺสานิ คพฺภํ ธาเรติ. สตฺตาหํ มูฬฺหคพฺภา สา เอตรหิ สุขินี อโรคา อโรคํ ปุตฺตํ วิชาตา. สา สตฺตาหํ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ภตฺเตน นิมนฺเตติ. อธิวาเสตุ กิร, ภนฺเต, ภควา สุปฺปวาสาย โกลิยธีตาย สตฺต ภตฺตานิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’’ติ.

« Seigneur, Suppavāsā, la fille des Koliya, salue les pieds du Béni avec sa tête ; et elle dit ceci : “Seigneur, Suppavāsā, la fille des Koliya, a porté un fœtus pendant sept ans. Pendant sept jours, elle a souffert d'un accouchement difficile. À présent, elle est heureuse, en bonne santé, et a donné naissance à un fils en bonne santé. Elle invite pour sept jours le Sangha des moines avec le Bouddha à leur tête pour un repas. Que le Béni, s'il vous plaît, accepte les sept repas de Suppavāsā, la fille des Koliya, avec le Sangha des moines.” »

เตน โข ปน สมเยน อญฺญตเรน อุปาสเกน พุทฺธปฺปมุโข ภิกฺขุสงฺโฆ สฺวาตนาย ภตฺเตน นิมนฺติโต โหติ. โส จ อุปาสโก อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส อุปฏฺฐาโก โหติ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, โมคฺคลฺลาน, เยน โส อุปาสโก เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ อุปาสกํ เอวํ วเทหิ – ‘สุปฺปวาสา, อาวุโส, โกลิยธีตา สตฺต [Pg.96] วสฺสานิ คพฺภํ ธาเรสิ. สตฺตาหํ มูฬฺหคพฺภา สา เอตรหิ สุขินี อโรคา อโรคํ ปุตฺตํ วิชาตา. สา สตฺตาหํ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ภตฺเตน นิมนฺเตติ. กโรตุ สุปฺปวาสา โกลิยธีตา สตฺต ภตฺตานิ, ปจฺฉา ตฺวํ กริสฺสสี’ติ. ตุยฺเหโส อุปฏฺฐาโก’’ติ.

Or, à ce moment-là, un certain disciple laïc avait invité le Sangha des moines, avec le Bouddha à leur tête, pour le repas du lendemain. Ce disciple laïc était le serviteur du vénérable Mahāmoggallāna. Alors le Béni s'adressa au vénérable Mahāmoggallāna : « Viens, Moggallāna, va auprès de ce disciple laïc et dis-lui : “Ami, Suppavāsā, la fille des Koliya, a porté un fœtus pendant sept ans. Pendant sept jours, elle a souffert d'un accouchement difficile. À présent, elle est heureuse, en bonne santé, et a donné naissance à un fils en bonne santé. Elle invite pour sept jours le Sangha des moines avec le Bouddha à leur tête pour un repas. Que Suppavāsā, la fille des Koliya, offre sept repas, tu les offriras plus tard.” C'est ton serviteur. »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยน โส อุปาสโก เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ อุปาสกํ เอตทโวจ – ‘‘สุปฺปวาสา, อาวุโส, โกลิยธีตา สตฺต วสฺสานิ คพฺภํ ธาเรติ. สตฺตาหํ มูฬฺหคพฺภา สา เอตรหิ สุขินี อโรคา อโรคํ ปุตฺตํ วิชาตา. สา สตฺตาหํ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ภตฺเตน นิมนฺเตติ. กโรตุ สุปฺปวาสา โกลิยธีตา สตฺต ภตฺตานิ, ปจฺฉา ตฺวํ กริสฺสสี’’ติ.

« Bien, Seigneur », répondit le vénérable Mahāmoggallāna au Béni, puis il se rendit auprès de ce disciple laïc. Arrivé là, il dit au disciple laïc : « Ami, Suppavāsā, la fille des Koliya, a porté un fœtus pendant sept ans. Pendant sept jours, elle a souffert d'un accouchement difficile. À présent, elle est heureuse, en bonne santé, et a donné naissance à un fils en bonne santé. Elle invite pour sept jours le Sangha des moines avec le Bouddha à leur tête pour un repas. Que Suppavāsā, la fille des Koliya, offre sept repas, tu les offriras plus tard. »

‘‘สเจ เม, ภนฺเต, อยฺโย มหาโมคฺคลฺลาโน ติณฺณํ ธมฺมานํ ปาฏิโภโค – โภคานญฺจ ชีวิตสฺส จ สทฺธาย จ, กโรตุ สุปฺปวาสา โกลิยธีตา สตฺต ภตฺตานิ, ปจฺฉาหํ กริสฺสามี’’ติ. ‘‘ทฺวินฺนํ โข เต อหํ, อาวุโส, ธมฺมานํ ปาฏิโภโค – โภคานญฺจ ชีวิตสฺส จ. สทฺธาย ปน ตฺวํเยว ปาฏิโภโค’’ติ.

« Seigneur, si le vénérable Mahāmoggallāna peut me garantir trois choses — mes richesses, ma vie et ma foi — alors que Suppavāsā, la fille des Koliya, offre les sept repas, et je les offrirai plus tard. » « Ami, je peux te garantir deux choses : tes richesses et ta vie. Mais quant à ta foi, c'est toi seul qui peux en être le garant. »

‘‘สเจ เม, ภนฺเต, อยฺโย มหาโมคฺคลฺลาโน ทฺวินฺนํ ธมฺมานํ ปาฏิโภโค – โภคานญฺจ ชีวิตสฺส จ, กโรตุ สุปฺปวาสา โกลิยธีตา สตฺต ภตฺตานิ, ปจฺฉาหํ กริสฺสามี’’ติ.

« Seigneur, si le vénérable Mahāmoggallāna peut me garantir ces deux choses — mes richesses et ma vie — alors que Suppavāsā, la fille des Koliya, offre les sept repas, et je les offrirai plus tard. »

อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ตํ อุปาสกํ สญฺญาเปตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สญฺญตฺโต, ภนฺเต, โส อุปาสโก มยา; กโรตุ สุปฺปวาสา โกลิยธีตา สตฺต ภตฺตานิ, ปจฺฉา โส กริสฺสตี’’ติ.

Alors le vénérable Mahāmoggallāna, ayant convaincu ce disciple laïc, se rendit auprès du Béni. Arrivé là, il dit ceci au Béni : « Seigneur, ce disciple laïc a été convaincu par moi ; que Suppavāsā, la fille des Koliya, offre sept repas, et lui les offrira plus tard. »

อถ โข สุปฺปวาสา โกลิยธีตา สตฺตาหํ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ, ตญฺจ ทารกํ ภควนฺตํ วนฺทาเปสิ สพฺพญฺจ ภิกฺขุสงฺฆํ.

Alors Suppavāsā, la fille des Koliya, pendant sept jours, servit et rassasia de ses propres mains le Sangha des moines avec le Bouddha à leur tête, en leur offrant une nourriture excellente, tant solide que tendre ; et elle fit saluer le Béni ainsi que tout le Sangha des moines par ce petit enfant.

อถ [Pg.97] โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ตํ ทารกํ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ เต, ทารก, ขมนียํ, กจฺจิ ยาปนียํ, กจฺจิ น กิญฺจิ ทุกฺข’’นฺติ? ‘‘กุโต เม, ภนฺเต สาริปุตฺต, ขมนียํ, กุโต ยาปนียํ! สตฺต เม วสฺสานิ โลหิตกุมฺภิยํ วุตฺตานี’’ติ.

Alors le vénérable Sāriputta dit à l'enfant : « Est-ce supportable pour toi, mon petit ? Est-ce tolérable ? N'as-tu pas trop souffert ? » « Seigneur Sāriputta, comment cela pourrait-il être supportable pour moi ? Comment cela pourrait-il être tolérable ? J'ai passé sept ans dans une marmite de sang ! »

อถ โข สุปฺปวาสา โกลิยธีตา – ‘‘ปุตฺโต เม ธมฺมเสนาปตินา สทฺธึ มนฺเตตี’’ติ อตฺตมนา ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา อโหสิ. อถ โข ภควา (สุปฺปวาสํ โกลียธีตรํ อตฺตมนํ ปมุทิตํ ปีติโสมนสฺสชาตํ วิทิตฺวา ) สุปฺปวาสํ โกลิยธีตรํ เอตทโวจ – ‘‘อิจฺเฉยฺยาสิ ตฺวํ, สุปฺปวาเส, อญฺญมฺปิ เอวรูปํ ปุตฺต’’นฺติ? ‘‘อิจฺเฉยฺยามหํ, ภควา, อญฺญานิปิ เอวรูปานิ สตฺต ปุตฺตานี’’ติ.

Alors Suppavāsā, la fille des Koliya, fut ravie, joyeuse, et remplie de ravissement et de bonheur en se disant : « Mon fils s'entretient avec le Général de la Loi ! » Alors le Béni, ayant reconnu que Suppavāsā, la fille des Koliya, était ravie, joyeuse, et remplie de ravissement et de bonheur, lui dit ceci : « Suppavāsā, aimerais-tu avoir un autre fils de ce genre ? » « Seigneur, j'aimerais avoir sept autres fils de ce genre ! »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cette situation, exprima en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘อสาตํ สาตรูเปน, ปิยรูเปน อปฺปิยํ;

ทุกฺขํ สุขสฺส รูเปน, ปมตฺตมติวตฺตตี’’ติ. อฏฺฐมํ;

« Ce qui n'est pas plaisant l'emporte sur l'homme négligent sous l'apparence du plaisant ; ce qui n'est pas aimable, sous l'apparence de l'aimable ; la souffrance, sous l'apparence du bonheur. » Huitième.

๙. วิสาขาสุตฺตํ

9. Discours sur Visākhā

๑๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. เตน โข ปน สมเยน วิสาขาย มิคารมาตุยา โกจิเทว อตฺโถ รญฺเญ ปเสนทิมฺหิ โกสเล ปฏิพทฺโธ โหติ. ตํ ราชา ปเสนทิ โกสโล น ยถาธิปฺปายํ ตีเรติ.

19. Ainsi ai-je entendu : à une occasion, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le monastère de l'Est, au palais de la mère de Migāra. À ce moment-là, Visākhā, la mère de Migāra, avait une affaire en cours auprès du roi Pasenadi de Kosala. Le roi Pasenadi de Kosala ne la réglait pas selon ses souhaits.

อถ โข วิสาขา มิคารมาตา ทิวา ทิวสฺส เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข วิสาขํ มิคารมาตรํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘หนฺท กุโต นุ ตฺวํ, วิสาเข, อาคจฺฉสิ ทิวา ทิวสฺสา’’ติ? ‘‘อิธ เม, ภนฺเต, โกจิเทว อตฺโถ รญฺเญ ปเสนทิมฺหิ โกสเล ปฏิพทฺโธ; ตํ ราชา ปเสนทิ โกสโล น ยถาธิปฺปายํ ตีเรตี’’ติ.

Alors Visākhā, la mère de Migāra, se rendit auprès du Béni en plein milieu de la journée. Arrivée là, elle salua le Béni et s'assit à l'écart. Le Béni dit alors à Visākhā, la mère de Migāra, assise à l'écart : « Eh bien, Visākhā, d'où viens-tu ainsi en plein milieu de la journée ? » « Seigneur, j'ai une certaine affaire auprès du roi Pasenadi de Kosala ; le roi Pasenadi de Kosala ne la règle pas selon mes souhaits. »

อถ [Pg.98] โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cette situation, exprima en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘สพฺพํ ปรวสํ ทุกฺขํ, สพฺพํ อิสฺสริยํ สุขํ;

สาธารเณ วิหญฺญนฺติ, โยคา หิ ทุรติกฺกมา’’ติ. นวมํ;

« Toute dépendance à autrui est souffrance ; toute maîtrise de soi est bonheur. Les êtres s'épuisent dans ce qui est partagé, car les liens sont en effet difficiles à surmonter. » Neuvième discours.

๑๐. ภทฺทิยสุตฺตํ

10. Discours sur Bhaddiya (Bhaddiyasuttaṃ)

๒๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อนุปิยายํ วิหรติ อมฺพวเน. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ภทฺทิโย กาฬีโคธาย ปุตฺโต อรญฺญคโตปิ รุกฺขมูลคโตปิ สุญฺญาคารคโตปิ อภิกฺขณํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘อโห สุขํ, อโห สุข’’นฺติ!

20. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux séjournait à Anupiya, dans le bois de manguiers. En ce temps-là, le vénérable Bhaddiya, fils de Kāḷīgodhā, s'écriait fréquemment, qu'il soit en forêt, au pied d'un arbre ou dans un lieu solitaire : « Oh, quel bonheur ! Oh, quel bonheur ! »

อสฺโสสุํ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู อายสฺมโต ภทฺทิยสฺส กาฬีโคธาย ปุตฺตสฺส อรญฺญคตสฺสปิ รุกฺขมูลคตสฺสปิ สุญฺญาคารคตสฺสปิ อภิกฺขณํ อุทานํ อุทาเนนฺตสฺส – ‘‘อโห สุขํ, อโห สุข’’นฺติ! สุตฺวาน เนสํ เอตทโหสิ – ‘‘นิสฺสํสยํ โข, อาวุโส, อายสฺมา ภทฺทิโย กาฬีโคธาย ปุตฺโต อนภิรโต พฺรหฺมจริยํ จรติ, ยํส ปุพฺเพ อคาริยภูตสฺส รชฺชสุขํ, โส ตมนุสฺสรมาโน อรญฺญคโตปิ รุกฺขมูลคโตปิ สุญฺญาคารคโตปิ อภิกฺขณํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘อโห สุขํ, อโห สุข’’’นฺติ!

De nombreux moines entendirent le vénérable Bhaddiya, fils de Kāḷīgodhā, s'écrier fréquemment, qu'il soit en forêt, au pied d'un arbre ou dans un lieu solitaire : « Oh, quel bonheur ! Oh, quel bonheur ! » L'ayant entendu, il leur vint cette pensée : « Sans aucun doute, mes amis, le vénérable Bhaddiya, fils de Kāḷīgodhā, mène la vie sainte sans y trouver de plaisir. Se remémorant le bonheur de la royauté qu'il possédait autrefois en tant que laïc, il s'écrie fréquemment, qu'il soit en forêt, au pied d'un arbre ou dans un lieu solitaire : “Oh, quel bonheur ! Oh, quel bonheur !” »

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, ภทฺทิโย กาฬีโคธาย ปุตฺโต อรญฺญคโตปิ รุกฺขมูลคโตปิ สุญฺญาคารคโตปิ อภิกฺขณํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘อโห สุขํ, อโห สุข’นฺติ! นิสฺสํสยํ โข, ภนฺเต, อายสฺมา ภทฺทิโย กาฬีโคธาย ปุตฺโต อนภิรโต พฺรหฺมจริยํ จรติ. ยํส ปุพฺเพ อคาริยภูตสฺส รชฺชสุขํ, โส ตมนุสฺสรมาโน อรญฺญคโตปิ รุกฺขมูลคโตปิ สุญฺญาคารคโตปิ อภิกฺขณํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘อโห สุขํ, อโห สุข’’’นฺติ!

Puis, de nombreux moines s'approchèrent du Bienheureux ; après s'être approchés et avoir salué le Bienheureux, ils s'assirent à ses côtés. Une fois assis, ces moines dirent au Bienheureux : « Seigneur, le vénérable Bhaddiya, fils de Kāḷīgodhā, s'écrie fréquemment, qu'il soit en forêt, au pied d'un arbre ou dans un lieu solitaire : “Oh, quel bonheur ! Oh, quel bonheur !” Sans aucun doute, Seigneur, le vénérable Bhaddiya mène la vie sainte sans plaisir. Se remémorant le bonheur de la royauté qu'il possédait autrefois en tant que laïc, il s'écrie fréquemment... : “Oh, quel bonheur !” »

อถ [Pg.99] โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, มม วจเนน ภทฺทิยํ ภิกฺขุํ อามนฺเตหิ – ‘สตฺถา ตํ, อาวุโส ภทฺทิย, อามนฺเตตี’’’ติ.

Alors le Bienheureux appela un certain moine : « Viens, moine, et en mon nom, appelle le moine Bhaddiya ainsi : “Le Maître t'appelle, ami Bhaddiya”. »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา ภทฺทิโย กาฬีโคธาย ปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภทฺทิยํ กาฬีโคธาย ปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา ตํ, อาวุโส ภทฺทิย, อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา ภทฺทิโย กาฬีโคธาย ปุตฺโต ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ ภทฺทิยํ กาฬีโคธาย ปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ –

« Très bien, Seigneur », répondit ce moine au Bienheureux, puis il s'approcha du vénérable Bhaddiya, fils de Kāḷīgodhā. Après s'être approché, il lui dit : « Le Maître t'appelle, ami Bhaddiya ». — « Très bien, ami », répondit le vénérable Bhaddiya à ce moine, puis il s'approcha du Bienheureux. Après s'être approché et avoir salué le Bienheureux, il s'assit à ses côtés. Une fois assis, le Bienheureux dit au vénérable Bhaddiya, fils de Kāḷīgodhā :

‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, ภทฺทิย, อรญฺญคโตปิ รุกฺขมูลคโตปิ สุญฺญาคารคโตปิ อภิกฺขณํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘อโห สุขํ, อโห สุข’’’นฺติ! ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ.

« Est-il vrai, Bhaddiya, que tu t'écries fréquemment, que tu sois en forêt, au pied d'un arbre ou dans un lieu solitaire : “Oh, quel bonheur ! Oh, quel bonheur !” ? » — « C'est vrai, Seigneur. »

‘‘กึ ปน ตฺวํ, ภทฺทิย, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน อรญฺญคโตปิ รุกฺขมูลคโตปิ สุญฺญาคารคโตปิ อภิกฺขณํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘อโห สุขํ, อโห สุข’’’นฺติ! ‘‘ปุพฺเพ เม, ภนฺเต, อคาริยภูตสฺส รชฺชํ กาเรนฺตสฺส อนฺโตปิ อนฺเตปุเร รกฺขา สุสํวิหิตา อโหสิ, พหิปิ อนฺเตปุเร รกฺขา สุสํวิหิตา อโหสิ, อนฺโตปิ นคเร รกฺขา สุสํวิหิตา อโหสิ, พหิปิ นคเร รกฺขา สุสํวิหิตา อโหสิ, อนฺโตปิ ชนปเท รกฺขา สุสํวิหิตา อโหสิ, พหิปิ ชนปเท รกฺขา สุสํวิหิตา อโหสิ. โส โข อหํ, ภนฺเต, เอวํ รกฺขิโต โคปิโต สนฺโต ภีโต อุพฺพิคฺโค อุสฺสงฺกี อุตฺราสี วิหาสึ. เอตรหิ โข ปนาหํ, ภนฺเต, อรญฺญคโตปิ รุกฺขมูลคโตปิ สุญฺญาคารคโตปิ เอโก อภีโต อนุพฺพิคฺโค อนุสฺสงฺกี อนุตฺราสี อปฺโปสฺสุกฺโก ปนฺนโลโม ปรทตฺตวุตฺโต, มิคภูเตน เจตสา วิหรามิ. อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน อรญฺญคโตปิ รุกฺขมูลคโตปิ สุญฺญาคารคโตปิ อภิกฺขณํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘อโห สุขํ, อโห สุข’’’นฺติ!

« Mais quel avantage vois-tu, Bhaddiya, pour t'écrier ainsi : “Oh, quel bonheur ! Oh, quel bonheur !” ? » — « Autrefois, Seigneur, quand j'étais laïc et que j'exerçais la royauté, des gardes étaient bien postés à l'intérieur et à l'extérieur des appartements royaux, à l'intérieur et à l'extérieur de la ville, à l'intérieur et à l'extérieur du pays. Bien que protégé et gardé de la sorte, Seigneur, je vivais craintif, agité, méfiant et terrifié. Mais à présent, Seigneur, que je sois en forêt, au pied d'un arbre ou dans un lieu solitaire, je vis seul, sans peur, sans agitation, sans méfiance et sans terreur, sans souci, serein, vivant des dons d'autrui, avec un esprit libre comme celui d'un cerf. C'est cet avantage, Seigneur, que je vois pour m'écrier fréquemment : “Oh, quel bonheur ! Oh, quel bonheur !” »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, poussa en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘ยสฺสนฺตรโต [Pg.100] น สนฺติ โกปา,อิติภวาภวตญฺจ วีติวตฺโต;

ตํ วิคตภยํ สุขึ อโสกํ,เทวา นานุภวนฺติ ทสฺสนายา’’ติ. ทสมํ;

« Celui en qui n'existe plus de colère intérieure, qui a transcendé les cycles de l'existence, celui qui est libéré de la peur, heureux et sans chagrin, les dieux eux-mêmes ne peuvent le percevoir. » Dixième discours.

มุจลินฺทวคฺโค ทุติโย นิฏฺฐิโต.

Le deuxième chapitre, le chapitre de Mucalinda, est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Le sommaire du chapitre est :

มุจลินฺโท ราชา ทณฺเฑน, สกฺกาโร อุปาสเกน จ;

คพฺภินี เอกปุตฺโต จ, สุปฺปวาสา วิสาขา จ;

กาฬีโคธาย ภทฺทิโยติ.

Mucalinda, le Roi, le Bâton, les Êtres, l'Upasaka, la Femme enceinte, le Fils unique, Suppavāsa, Visākhā et Bhaddiya fils de Kāḷīgodhā.

๓. นนฺทวคฺโค

3. Le chapitre de Nanda (Nandavaggo)

๑. กมฺมวิปากชสุตฺตํ

1. Discours sur le mûrissement des actes (Kammavipākajasuttaṃ)

๒๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควโต อวิทูเร นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปุราณกมฺมวิปากชํ ทุกฺขํ ติพฺพํ ขรํ กฏุกํ เวทนํ อธิวาเสนฺโต สโต สมฺปชาโน อวิหญฺญมาโน.

21. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika au bois de Jeta. En ce temps-là, un certain moine était assis non loin du Bienheureux, les jambes croisées, le corps droit, endurant avec attention et pleine conscience, sans se plaindre, une sensation douloureuse, aiguë, rude et cuisante, née du mûrissement d'actes anciens.

อทฺทสา โข ภควา ตํ ภิกฺขุํ อวิทูเร นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปุราณกมฺมวิปากชํ ทุกฺขํ ติพฺพํ ขรํ กฏุกํ เวทนํ อธิวาเสนฺตํ สตํ สมฺปชานํ อวิหญฺญมานํ.

Le Bienheureux vit ce moine assis non loin, les jambes croisées, le corps droit, endurant avec attention et pleine conscience, sans se plaindre, cette sensation douloureuse, aiguë, rude et cuisante, née du mûrissement d'actes anciens.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, poussa en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘สพฺพกมฺมชหสฺส ภิกฺขุโน,ธุนมานสฺส ปุเร กตํ รชํ;

อมมสฺส ฐิตสฺส ตาทิโน,อตฺโถ นตฺถิ ชนํ ลเปตเว’’ติ. ปฐมํ;

« Pour le moine qui a abandonné tout acte, qui secoue la poussière des souillures accumulées autrefois, qui est sans attache, ferme et imperturbable, il n'y a nul besoin de parler aux gens. » Premier discours.

๒. นนฺทสุตฺตํ

2. Discours sur Nanda (Nandasuttaṃ)

๒๒. เอวํ [Pg.101] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา นนฺโท ภควโต ภาตา มาตุจฺฉาปุตฺโต สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ เอวมาโรเจติ – ‘‘อนภิรโต อหํ, อาวุโส, พฺรหฺมจริยํ จรามิ; น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’ติ.

22. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika au bois de Jeta. En ce temps-là, le vénérable Nanda, frère du Bienheureux, fils de sa tante maternelle, déclara à de nombreux moines : « Amis, je mène la vie sainte sans plaisir ; je ne peux plus supporter de mener la vie sainte, je vais rejeter l'entraînement et retourner à la vie commune. »

อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, นนฺโท ภควโต ภาตา มาตุจฺฉาปุตฺโต สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ เอวมาโรเจติ – ‘อนภิรโต อหํ, อาวุโส, พฺรหฺมจริยํ จรามิ, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’’ติ.

Alors, un certain moine se rendit auprès du Béni ; après s'être approché et avoir salué le Béni, il s'assit à l'écart. Assis à l'écart, ce moine dit au Béni : « Seigneur, le vénérable Nanda, frère du Béni et fils de sa tante maternelle, déclare à de nombreux moines : “Amis, je mène la vie sainte sans y trouver de plaisir ; je ne peux plus supporter la vie sainte ; je vais renoncer à l'entraînement et retourner à la vie commune.” »

อถ โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, มม วจเนน นนฺทํ ภิกฺขุํ อามนฺเตหิ – ‘สตฺถา ตํ, อาวุโส นนฺท, อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา นนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา ตํ, อาวุโส นนฺท, อามนฺเตตี’’ติ.

Alors, le Béni s'adressa à un certain moine : « Viens, moine, va dire au moine Nanda de ma part : “Ami Nanda, le Maître t'appelle.” » « Très bien, Seigneur », répondit ce moine au Béni, puis il se rendit auprès du vénérable Nanda. S'étant approché, il dit au vénérable Nanda : « Ami Nanda, le Maître t'appelle. »

‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา นนฺโท ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ นนฺทํ ภควา เอตทโวจ –

« Très bien, ami », répondit le vénérable Nanda à ce moine, puis il se rendit auprès du Béni. S'étant approché, il salua le Béni et s'assit à l'écart. Alors que le vénérable Nanda était assis à l'écart, le Béni lui dit :

‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, นนฺท, สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ เอวมาโรเจสิ – ‘อนภิรโต อหํ, อาวุโส, พฺรหฺมจริยํ จรามิ, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ.

« Est-il vrai, Nanda, que tu as déclaré à de nombreux moines : “Amis, je mène la vie sainte sans y trouver de plaisir ; je ne peux plus supporter la vie sainte ; je vais renoncer à l'entraînement et retourner à la vie commune” ? » « C'est vrai, Seigneur. »

‘‘กิสฺส ปน ตฺวํ, นนฺท, อนภิรโต พฺรหฺมจริยํ จรสิ, น สกฺโกสิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสสี’’ติ? ‘‘สากิยานี มํ, ภนฺเต, ชนปทกลฺยาณี ฆรา นิกฺขมนฺตสฺส อุปฑฺฒุลฺลิขิเตหิ เกเสหิ อปโลเกตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘ตุวฏํ โข, อยฺยปุตฺต, อาคจฺเฉยฺยาสี’ติ. โส [Pg.102] โข อหํ, ภนฺเต, ตมนุสฺสรมาโน อนภิรโต พฺรหฺมจริยํ จรามิ, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’ติ.

« Mais pourquoi donc, Nanda, mènes-tu la vie sainte sans y trouver de plaisir, ne peux-tu plus la supporter et veux-tu renoncer à l'entraînement pour retourner à la vie commune ? » « Seigneur, alors que je quittais la maison, la beauté du pays (Janapadakalyāṇī), une Sakyenne, m'a regardé, ses cheveux à moitié coiffés, et m'a dit : “Reviens vite, monseigneur !” Seigneur, en me souvenant de cela, je mène la vie sainte sans y trouver de plaisir ; je ne peux plus supporter la vie sainte et je vais renoncer à l'entraînement pour retourner à la vie commune. »

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ นนฺทํ พาหายํ คเหตฺวา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว – เชตวเน อนฺตรหิโต เทเวสุ ตาวตึเสสุ ปาตุรโหสิ.

Alors le Béni, prenant le vénérable Nanda par le bras — tout comme un homme vigoureux pourrait étendre son bras replié ou replier son bras étendu — disparut du monastère de Jeta et apparut parmi les trente-trois dieux (Tāvatiṃsa).

เตน โข ปน สมเยน ปญฺจมตฺตานิ อจฺฉราสตานิ สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อุปฏฺฐานํ อาคตานิ โหนฺติ กกุฏปาทานิ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ นนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสสิ โน ตฺวํ, นนฺท, อิมานิ ปญฺจ อจฺฉราสตานิ กกุฏปาทานี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ.

Or, à ce moment-là, environ cinq cents nymphes célestes aux pieds semblables à ceux des colombes étaient venues servir Sakka, le roi des dieux. Le Béni s'adressa alors au vénérable Nanda : « Vois-tu, Nanda, ces cinq cents nymphes célestes aux pieds de colombe ? » « Oui, Seigneur. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, นนฺท, กตมา นุ โข อภิรูปตรา วา ทสฺสนียตรา วา ปาสาทิกตรา วา, สากิยานี วา ชนปทกลฺยาณี, อิมานิ วา ปญฺจ อจฺฉราสตานิ กกุฏปาทานี’’ติ? ‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ปลุฏฺฐมกฺกฏี กณฺณนาสจฺฉินฺนา, เอวเมว โข, ภนฺเต, สากิยานี ชนปทกลฺยาณี อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อจฺฉราสตานํ อุปนิธาย สงฺขฺยมฺปิ โนเปติ กลภาคมฺปิ โนเปติ อุปนิธิมฺปิ โนเปติ. อถ โข อิมานิ ปญฺจ อจฺฉราสตานิ อภิรูปตรานิ เจว ทสฺสนียตรานิ จ ปาสาทิกตรานิ จา’’ติ.

« Qu'en penses-tu, Nanda, qui est la plus belle, la plus attirante, la plus charmante : la beauté du pays, la Sakyenne, ou ces cinq cents nymphes célestes aux pieds de colombe ? » « Seigneur, tout comme une guenon mutilée dont les oreilles et le nez ont été coupés, de même, Seigneur, la beauté du pays, la Sakyenne, comparée à ces cinq cents nymphes célestes, n'entre même pas en ligne de compte ; elle n'en est pas une fraction, elle ne soutient pas la comparaison. En vérité, ces cinq cents nymphes célestes sont bien plus belles, bien plus attirantes et bien plus charmantes. »

‘‘อภิรม, นนฺท, อภิรม, นนฺท! อหํ เต ปาฏิโภโค ปญฺจนฺนํ อจฺฉราสตานํ ปฏิลาภาย กกุฏปาทาน’’นฺติ. ‘‘สเจ เม, ภนฺเต, ภควา ปาฏิโภโค ปญฺจนฺนํ อจฺฉราสตานํ ปฏิลาภาย กกุฏปาทานํ, อภิรมิสฺสามหํ, ภนฺเต, ภควติ พฺรหฺมจริเย’’ติ.

« Réjouis-toi, Nanda ! Réjouis-toi, Nanda ! Je me porte garant pour que tu obtiennes ces cinq cents nymphes célestes aux pieds de colombe. » « Seigneur, si le Béni se porte garant pour que j'obtienne ces cinq cents nymphes célestes aux pieds de colombe, alors, Seigneur, je me réjouirai de mener la vie sainte sous la direction du Béni. »

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ นนฺทํ พาหายํ คเหตฺวา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว – เทเวสุ ตาวตึเสสุ อนฺตรหิโต เชตวเน ปาตุรโหสิ.

Alors le Béni, prenant le vénérable Nanda par le bras — tout comme un homme vigoureux pourrait étendre son bras replié ou replier son bras étendu — disparut d'entre les trente-trois dieux et apparut dans le monastère de Jeta.

อสฺโสสุํ [Pg.103] โข ภิกฺขู – ‘‘อายสฺมา กิร นนฺโท ภควโต ภาตา มาตุจฺฉาปุตฺโต อจฺฉรานํ เหตุ พฺรหฺมจริยํ จรติ; ภควา กิรสฺส ปาฏิโภโค ปญฺจนฺนํ อจฺฉราสตานํ ปฏิลาภาย กกุฏปาทาน’’นฺติ.

Les moines apprirent la nouvelle : « Il paraît que le vénérable Nanda, frère du Béni et fils de sa tante maternelle, mène la vie sainte par désir pour les nymphes célestes ; il paraît que le Béni s'est porté garant pour qu'il obtienne cinq cents nymphes célestes aux pieds de colombe. »

อถ โข อายสฺมโต นนฺทสฺส สหายกา ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ นนฺทํ ภตกวาเทน จ อุปกฺกิตกวาเทน จ สมุทาจรนฺติ – ‘‘ภตโก กิรายสฺมา นนฺโท อุปกฺกิตโก กิรายสฺมา นนฺโท อจฺฉรานํ เหตุ พฺรหฺมจริยํ จรติ; ภควา กิรสฺส ปาฏิโภโค ปญฺจนฺนํ อจฺฉราสตานํ ปฏิลาภาย กกุฏปาทาน’’นฺติ.

Alors les moines compagnons du vénérable Nanda commencèrent à le railler en le traitant de “salarié” et de “marchandé” : « Le vénérable Nanda est un salarié ! Le vénérable Nanda est un marchandé ! Il mène la vie sainte pour des nymphes célestes ; le Béni s'est porté garant pour qu'il obtienne cinq cents nymphes célestes aux pieds de colombe. »

อถ โข อายสฺมา นนฺโท สหายกานํ ภิกฺขูนํ ภตกวาเทน จ อุปกฺกิตกวาเทน จ อฏฺฏียมาโน หรายมาโน ชิคุจฺฉมาโน เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา นนฺโท อรหตํ อโหสิ.

Alors le vénérable Nanda, humilié, honteux et dégoûté par les moqueries de ses compagnons le traitant de “salarié” et de “marchandé”, se retira seul dans la solitude. Vivant avec vigilance, ardeur et résolution, il ne tarda pas à réaliser par lui-même, dès cette vie présente, le but suprême de la vie sainte pour lequel les fils de bonne famille quittent la maison pour l'état de sans-foyer. Il comprit : « La naissance est épuisée, la vie sainte a été vécue, ce qui devait être fait a été accompli, il n'y a plus rien après cet état. » Et le vénérable Nanda devint l'un des Arhats.

อถ โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, นนฺโท ภควโต ภาตา มาตุจฺฉาปุตฺโต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ. ภควโตปิ โข ญาณํ อุทปาทิ – ‘‘นนฺโท อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ.

Alors, à la fin de la nuit, un certain être céleste d'une beauté resplendissante, illuminant tout le monastère de Jeta, se rendit auprès du Béni. Après s'être approché et avoir salué le Béni, il se tint à l'écart. Debout à l'écart, cet être céleste dit au Béni : « Seigneur, le vénérable Nanda, frère du Béni et fils de sa tante maternelle, par la destruction des impuretés (āsavas), a réalisé par lui-même, dès cette vie présente, la libération de l'esprit et la libération par la sagesse qui sont sans impuretés, et il y demeure. » La connaissance apparut également au Béni : « Nanda, par la destruction des impuretés, a réalisé par lui-même, dès cette vie présente, la libération de l'esprit et la libération par la sagesse qui sont sans impuretés, et il y demeure. »

อถ โข อายสฺมา นนฺโท ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา นนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยํ เม, ภนฺเต, ภควา ปาฏิโภโค ปญฺจนฺนํ อจฺฉราสตานํ ปฏิลาภาย กกุฏปาทานํ, มุญฺจามหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ เอตสฺมา ปฏิสฺสวา’’ติ. ‘‘มยาปิ โข [Pg.104] ตฺวํ, นนฺท, เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต – ‘นนฺโท อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ. เทวตาปิ เม เอตมตฺถํ อาโรเจสิ – ‘อายสฺมา, ภนฺเต, นนฺโท ภควโต ภาตา มาตุจฺฉาปุตฺโต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ. ยเทว โข เต, นนฺท, อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ, อถาหํ มุตฺโต เอตสฺมา ปฏิสฺสวา’’ติ.

Alors le vénérable Nanda, à la fin de cette nuit, se rendit auprès du Bienheureux ; s'étant approché et ayant salué le Bienheureux, il s'assit à l'écart. Une fois assis à l'écart, le vénérable Nanda dit au Bienheureux : « Vénérable, pour ce dont le Bienheureux s'est porté garant envers moi, à savoir l'obtention de cinq cents nymphes aux pieds de colombe, je libère le Bienheureux de cet engagement. » — « Nanda, j'ai moi-même déjà connu ton esprit par mon esprit : "Nanda, par la destruction des impuretés (āsavas), a réalisé par lui-même, dès cette vie, la libération de l'esprit et la libération par la sagesse qui sont sans impuretés, et y demeure après y être parvenu par sa propre connaissance directe." Les divinités m'ont aussi rapporté cette affaire en disant : "Vénérable, le vénérable Nanda, frère du Bienheureux, fils de sa tante maternelle, par la destruction des impuretés, a réalisé par lui-même, dès cette vie, la libération de l'esprit et la libération par la sagesse qui sont sans impuretés, et y demeure après y être parvenu par sa propre connaissance directe." Nanda, au moment même où ton esprit a été libéré des impuretés par le non-attachement, alors je me suis trouvé libéré de cet engagement. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette affaire, poussa en cette circonstance ce cri inspiré :

‘‘ยสฺส นิตฺติณฺโณ ปงฺโก,มทฺทิโต กามกณฺฏโก;

โมหกฺขยํ อนุปฺปตฺโต,สุขทุกฺเขสุ น เวธตี ส ภิกฺขู’’ติ. ทุติยํ;

« Celui par qui le bourbier a été traversé, l'épine du désir écrasée, et qui est parvenu à la destruction de l'illusion ; ce moine ne tremble pas devant le plaisir ou la douleur. » — C’est le deuxième sutta.

๓. ยโสชสุตฺตํ

3. Sutta de Yasoja

๒๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ยโสชปฺปมุขานิ ปญฺจมตฺตานิ ภิกฺขุสตานิ สาวตฺถึ อนุปฺปตฺตานิ โหนฺติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. เตธ โข อาคนฺตุกา ภิกฺขู เนวาสิเกหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปฏิสมฺโมทมานา เสนาสนานิ ปญฺญาปยมานา ปตฺตจีวรานิ ปฏิสามยมานา อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา อเหสุํ.

23. Ainsi ai-je entendu : à une époque, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans la forêt de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, environ cinq cents moines ayant Yasoja à leur tête étaient arrivés à Sāvatthī pour voir le Bienheureux. Ces moines visiteurs, en échangeant des salutations amicales avec les moines résidents, en préparant leurs lits et sièges, et en rangeant leurs bols et leurs robes, faisaient un grand bruit, un immense vacarme.

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘เก ปเนเต, อานนฺท, อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา เกวฏฺฏา มญฺเญ มจฺฉวิโลเป’’ติ? ‘‘เอตานิ, ภนฺเต, ยโสชปฺปมุขานิ ปญฺจมตฺตานิ ภิกฺขุสตานิ สาวตฺถึ อนุปฺปตฺตานิ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. เตเต อาคนฺตุกา ภิกฺขู เนวาสิเกหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปฏิสมฺโมทมานา เสนาสนานิ ปญฺญาปยมานา ปตฺตจีวรานิ ปฏิสามยมานา อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา’’ติ. ‘‘เตนหานนฺท, มม วจเนน เต ภิกฺขู อามนฺเตหิ – ‘สตฺถา อายสฺมนฺเต อามนฺเตตี’’’ติ.

Alors le Bienheureux s'adressa au vénérable Ānanda : « Ānanda, quels sont ces gens qui font ce grand bruit, cet immense vacarme ? On croirait des pêcheurs se disputant des poissons ! » — « Vénérable, ce sont environ cinq cents moines ayant Yasoja à leur tête qui sont arrivés à Sāvatthī pour voir le Bienheureux. Ces moines visiteurs, en échangeant des salutations amicales avec les moines résidents, en préparant leurs lits et sièges, et en rangeant leurs bols et leurs robes, font ce grand bruit, cet immense vacarme. » — « Dans ce cas, Ānanda, va dire à ces moines de ma part : "Le Maître appelle les vénérables." »

‘‘เอวํ[Pg.105], ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา อายสฺมนฺเต อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข เต ภิกฺขู ภควา เอตทโวจ –

« Très bien, Vénérable », répondit le vénérable Ānanda au Bienheureux, puis il se rendit là où se trouvaient ces moines et leur dit : « Le Maître appelle les vénérables. » — « Très bien, cher ami », répondirent ces moines au vénérable Ānanda, puis ils se rendirent auprès du Bienheureux. S'étant approchés, ils saluèrent le Bienheureux et s'assirent à l'écart. Une fois qu'ils furent assis à l'écart, le Bienheureux leur dit :

‘‘กึ นุ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา, เกวฏฺฏา มญฺเญ มจฺฉวิโลเป’’ติ? เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา ยโสโช ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิมานิ, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ ภิกฺขุสตานิ สาวตฺถึ อนุปฺปตฺตานิ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. เตเม อาคนฺตุกา ภิกฺขู เนวาสิเกหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปฏิสมฺโมทมานา เสนาสนานิ ปญฺญาปยมานา ปตฺตจีวรานิ ปฏิสามยมานา อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา’’ติ. ‘‘คจฺฉถ, ภิกฺขเว, ปณาเมมิ โว ; น โว มม สนฺติเก วตฺถพฺพ’’นฺติ.

« Pourquoi donc, moines, faites-vous ce grand bruit, cet immense vacarme ? On croirait des pêcheurs se disputant des poissons ! » Ainsi interrogé, le vénérable Yasoja dit au Bienheureux : « Vénérable, ces quelque cinq cents moines sont arrivés à Sāvatthī pour voir le Bienheureux. Ces moines visiteurs, en échangeant des salutations amicales avec les moines résidents, en préparant leurs lits et sièges, et en rangeant leurs bols et leurs robes, font ce grand bruit, cet immense vacarme. » — « Partez, moines ! Je vous congédie. Vous ne devez pas demeurer auprès de moi. »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน วชฺชี เตน จาริกํ ปกฺกมึสุ. วชฺชีสุ อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมานา เยน วคฺคุมุทา นที เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา วคฺคุมุทาย นทิยา ตีเร ปณฺณกุฏิโย กริตฺวา วสฺสํ อุปคจฺฉึสุ.

« Très bien, Vénérable », répondirent ces moines au Bienheureux. Ils se levèrent de leurs sièges, saluèrent le Bienheureux, firent le tour de lui par la droite, rangèrent leurs lits et sièges, prirent leurs bols et leurs robes, et partirent en voyage vers le pays des Vajjī. Errant progressivement au pays des Vajjī, ils arrivèrent à la rivière Vaggumudā ; là, ils construisirent des huttes de feuillage au bord de la rivière Vaggumudā et s'y installèrent pour la retraite de la saison des pluies.

อถ โข อายสฺมา ยโสโช วสฺสูปคโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภควตา มยํ, อาวุโส, ปณามิตา อตฺถกาเมน หิเตสินา, อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย. หนฺท มยํ, อาวุโส, ตถา วิหารํ กปฺเปม ยถา โน วิหรตํ ภควา อตฺตมโน อสฺสา’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต ยโสชสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อถ โข เต ภิกฺขู วูปกฏฺฐา อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรนฺตา เตเนวนฺตรวสฺเสน สพฺเพว ติสฺโส วิชฺชา สจฺฉากํสุ.

Alors le vénérable Yasoja s'adressa aux moines entrés en retraite : « Chers amis, le Bienheureux nous a congédiés par désir de notre bien, par recherche de notre intérêt, par compassion et en s'appuyant sur cette compassion. Allons, chers amis, vivons d'une telle manière que le Bienheureux soit satisfait de notre conduite ! » — « Très bien, cher ami », répondirent ces moines au vénérable Yasoja. Alors ces moines, vivant retirés, vigilants, ardents et résolus, réalisèrent tous, au cours même de cette retraite des pluies, les trois savoirs clairs.

อถ โข ภควา สาวตฺถิยํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา เยน เวสาลี เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน เวสาลี ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ.

Alors le Bienheureux, après avoir résidé à Sāvatthī aussi longtemps qu'il le souhaitait, partit en voyage vers Vesālī. Errant progressivement, il arriva à Vesālī. Là, le Bienheureux résidait à Vesālī, dans le Grand Bois, dans la salle du pavillon à étage.

อถ [Pg.106] โข ภควา วคฺคุมุทาตีริยานํ ภิกฺขูนํ เจตสา เจโต ปริจฺจ มนสิ กริตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อาโลกชาตา วิย เม, อานนฺท, เอสา ทิสา, โอภาสชาตา วิย เม, อานนฺท, เอสา ทิสา; ยสฺสํ ทิสายํ วคฺคุมุทาตีริยา ภิกฺขู วิหรนฺติ. คนฺตุํ อปฺปฏิกูลาสิ เม มนสิ กาตุํ. ปหิเณยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, วคฺคุมุทาตีริยานํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ทูตํ – ‘สตฺถา อายสฺมนฺเต อามนฺเตติ, สตฺถา อายสฺมนฺตานํ ทสฺสนกาโม’’’ติ.

Alors le Bienheureux, ayant pénétré par son esprit l'esprit des moines résidant au bord de la Vaggumudā et ayant porté son attention sur eux, s'adressa au vénérable Ānanda : « Ānanda, cette direction m'apparaît comme si elle était lumineuse, cette direction m'apparaît comme si elle était éclatante, cette direction où résident les moines du bord de la Vaggumudā. Il ne m'est pas déplaisant de m'y rendre ou d'y porter mon attention. Ānanda, envoie un messager auprès des moines du bord de la Vaggumudā pour leur dire : "Le Maître appelle les vénérables, le Maître désire voir les vénérables." »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยน อญฺญตโร ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อาวุโส, เยน วคฺคุมุทาตีริยา ภิกฺขู เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา วคฺคุมุทาตีริเย ภิกฺขู เอวํ วเทหิ – ‘สตฺถา อายสฺมนฺเต อามนฺเตติ, สตฺถา อายสฺมนฺตานํ ทสฺสนกาโม’’’ติ.

« Très bien, Vénérable », répondit le vénérable Ānanda au Bienheureux, puis il s'approcha d'un certain moine et lui dit : « Viens, cher ami, rends-toi là où se trouvent les moines du bord de la rivière Vaggumudā. S'étant approché, dis-leur ceci : "Le Maître appelle les vénérables, le Maître désire voir les vénérables." »

‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข โส ภิกฺขุ อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว – มหาวเน กูฏาคารสาลายํ อนฺตรหิโต วคฺคุมุทาย นทิยา ตีเร เตสํ ภิกฺขูนํ ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข โส ภิกฺขุ วคฺคุมุทาตีริเย ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา อายสฺมนฺเต อามนฺเตติ, สตฺถา อายสฺมนฺตานํ ทสฺสนกาโม’’ติ.

« Bien, ami », répondit ce moine au vénérable Ānanda. Puis, tout comme un homme vigoureux pourrait étendre son bras replié ou replier son bras étendu, de la même manière, il disparut de la salle à toit pointu dans le Grand Bois et apparut devant ces moines sur la rive de la rivière Vaggumudā. Alors ce moine dit aux moines de la rive de la Vaggumudā : « Le Maître vous appelle, vénérables ; le Maître souhaite vous voir. »

‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสฺสุตฺวา เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว – วคฺคุมุทาย นทิยา ตีเร อนฺตรหิตา มหาวเน กูฏาคารสาลายํ ภควโต สมฺมุเข ปาตุรเหสุํ. เตน โข ปน สมเยน ภควา อาเนญฺเชน สมาธินา นิสินฺโน โหติ. อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘‘กตเมน นุ โข ภควา วิหาเรน เอตรหิ วิหรตี’’ติ? อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘‘อาเนญฺเชน โข ภควา วิหาเรน เอตรหิ วิหรตี’’ติ. สพฺเพว อาเนญฺชสมาธินา นิสีทึสุ.

« Bien, ami », répondirent ces moines à ce moine. Ayant rangé leurs logements et pris leurs bols et robes, tout comme un homme vigoureux pourrait étendre son bras replié ou replier son bras étendu, de la même manière, ils disparurent de la rive de la rivière Vaggumudā et apparurent devant le Béni dans la salle à toit pointu du Grand Bois. À ce moment-là, le Béni était assis en concentration imperturbable (āneñja samādhi). Alors, cette pensée vint à ces moines : « Dans quel état de demeure le Béni demeure-t-il actuellement ? » Puis ils se dirent : « Le Béni demeure actuellement dans la demeure imperturbable. » Et ils s'assirent tous en concentration imperturbable.

อถ [Pg.107] โข อายสฺมา อานนฺโท อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา, นิกฺขนฺเต ปฐเม ยาเม, อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตา, ภนฺเต, รตฺติ; นิกฺขนฺโต ปฐโม ยาโม; จิรนิสินฺนา อาคนฺตุกา ภิกฺขู; ปฏิสมฺโมทตุ, ภนฺเต, ภควา อาคนฺตุเกหิ ภิกฺขูหี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภควา ตุณฺหี อโหสิ.

Alors, le vénérable Ānanda, la nuit étant bien avancée, la première veille étant passée, se leva de son siège, rangea sa robe sur une épaule, s'inclina les mains jointes vers le Béni et lui dit : « La nuit est avancée, Seigneur ; la première veille est passée ; les moines visiteurs sont assis depuis longtemps. Que le Béni, Seigneur, accueille les moines visiteurs. » Cela ayant été dit, le Béni resta silencieux.

ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา, นิกฺขนฺเต มชฺฌิเม ยาเม, อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตา, ภนฺเต, รตฺติ; นิกฺขนฺโต มชฺฌิโม ยาโม; จิรนิสินฺนา อาคนฺตุกา ภิกฺขู; ปฏิสมฺโมทตุ, ภนฺเต, ภควา อาคนฺตุเกหิ ภิกฺขูหี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ภควา ตุณฺหี อโหสิ.

Pour la deuxième fois, le vénérable Ānanda, la nuit étant bien avancée, la deuxième veille étant passée, se leva de son siège, rangea sa robe sur une épaule, s'inclina les mains jointes vers le Béni et lui dit : « La nuit est avancée, Seigneur ; la deuxième veille est passée ; les moines visiteurs sont assis depuis longtemps. Que le Béni, Seigneur, accueille les moines visiteurs. » Pour la deuxième fois, le Béni resta silencieux.

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา, นิกฺขนฺเต ปจฺฉิเม ยาเม, อุทฺธสฺเต อรุเณ, นนฺทิมุขิยา รตฺติยา อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตา, ภนฺเต, รตฺติ; นิกฺขนฺโต ปจฺฉิโม ยาโม; อุทฺธสฺโต อรุโณ; นนฺทิมุขี รตฺติ; จิรนิสินฺนา อาคนฺตุกา ภิกฺขู; ปฏิสมฺโมทตุ, ภนฺเต, ภควา, อาคนฺตุเกหิ ภิกฺขูหี’’ติ.

Pour la troisième fois, le vénérable Ānanda, la nuit étant bien avancée, la dernière veille étant passée, à l'aube naissante, alors que la nuit prenait un visage joyeux, se leva de son siège, rangea sa robe sur une épaule, s'inclina les mains jointes vers le Béni et lui dit : « La nuit est avancée, Seigneur ; la dernière veille est passée ; l'aube s'est levée ; la nuit a un visage joyeux ; les moines visiteurs sont assis depuis longtemps. Que le Béni, Seigneur, accueille les moines visiteurs. »

อถ โข ภควา ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐหิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สเจ โข ตฺวํ, อานนฺท, ชาเนยฺยาสิ เอตฺตกมฺปิ เต นปฺปฏิภาเสยฺย. อหญฺจ, อานนฺท, อิมานิ จ ปญฺจ ภิกฺขุสตานิ สพฺเพว อาเนญฺชสมาธินา นิสีทิมฺหา’’ติ.

Alors le Béni, sortant de cette concentration, s'adressa au vénérable Ānanda : « Ānanda, si tu avais su, tu n'aurais pas parlé ainsi. Ānanda, moi-même ainsi que ces cinq cents moines, nous étions tous assis en concentration imperturbable. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cela, formula en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘ยสฺส ชิโต กามกณฺฏโก,อกฺโกโส จ วโธ จ พนฺธนญฺจ;

ปพฺพโตว โส ฐิโต อเนโช,สุขทุกฺเขสุ น เวธตี ส ภิกฺขู’’ติ. ตติยํ;

« Celui qui a vaincu l'épine des plaisirs sensuels, les insultes, les coups et les chaînes ; tel une montagne, il se tient immobile et imperturbable ; dans le plaisir comme dans la douleur, ce moine ne tremble pas. » Troisième discours.

๔. สาริปุตฺตสุตฺตํ

4. Discours sur Sāriputta

๒๔. เอวํ [Pg.108] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควโต อวิทูเร นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อวิทูเร นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา.

24. Ainsi ai-je entendu. En une occasion, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. À ce moment-là, le vénérable Sāriputta était assis non loin du Béni, les jambes croisées, le corps droit, ayant établi la pleine conscience devant lui. Le Béni vit le vénérable Sāriputta assis non loin, les jambes croisées, le corps droit, ayant établi la pleine conscience devant lui.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cela, formula en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘ยถาปิ ปพฺพโต เสโล, อจโล สุปฺปติฏฺฐิโต;

เอวํ โมหกฺขยา ภิกฺขุ, ปพฺพโตว น เวธตี’’ติ. จตุตฺถํ;

« Tout comme une montagne de pierre est immobile et solidement établie, de même, par la destruction de l'illusion (moha), le moine, tel une montagne, ne tremble pas. » Quatrième discours.

๕. มหาโมคฺคลฺลานสุตฺตํ

5. Discours sur Mahāmoggallāna

๒๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ภควโต อวิทูเร นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย กายคตาย สติยา อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตาย. อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อวิทูเร นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย กายคตาย สติยา อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตาย.

25. Ainsi ai-je entendu. En une occasion, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. À ce moment-là, le vénérable Mahāmoggallāna était assis non loin du Béni, les jambes croisées, le corps droit, ayant la pleine conscience du corps (kāyagatāsati) bien établie intérieurement. Le Béni vit le vénérable Mahāmoggallāna assis non loin, les jambes croisées, le corps droit, ayant la pleine conscience du corps bien établie intérieurement.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cela, formula en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘สติ กายคตา อุปฏฺฐิตา,ฉสุ ผสฺสายตเนสุ สํวุโต;

สตตํ ภิกฺขุ สมาหิโต,ชญฺญา นิพฺพานมตฺตโน’’ติ. ปญฺจมํ;

« Lorsque la pleine conscience du corps est établie, et qu'il est restreint dans les six bases de contact, le moine, étant constamment concentré, peut connaître son propre Nibbāna. » Cinquième discours.

๖. ปิลินฺทวจฺฉสุตฺตํ

6. Discours sur Pilindavaccha

๒๖. เอวํ [Pg.109] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ปิลินฺทวจฺโฉ ภิกฺขู วสลวาเทน สมุทาจรติ. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, ปิลินฺทวจฺโฉ ภิกฺขู วสลวาเทน สมุทาจรตี’’ติ.

26. Ainsi ai-je entendu. En une occasion, le Béni séjournait à Rājagaha, dans le bois de bambous (Veḷuvana), au sanctuaire de Kalandakanivāpa. À ce moment-là, le vénérable Pilindavaccha s'adressait aux moines en les traitant de "vilains" (vasalavāda). Alors, de nombreux moines se rendirent auprès du Béni, et après l'avoir salué, s'assirent à ses côtés. Une fois assis, ces moines dirent au Béni : « Seigneur, le vénérable Pilindavaccha s'adresse aux moines en les traitant de "vilains". »

อถ โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, มม วจเนน ปิลินฺทวจฺฉํ ภิกฺขุํ อามนฺเตหิ – ‘สตฺถา ตํ, อาวุโส ปิลินฺทวจฺฉ, อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา ปิลินฺทวจฺโฉ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ปิลินฺทวจฺฉํ เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา ตํ, อาวุโส ปิลินฺทวจฺฉ, อามนฺเตตี’’ติ.

Alors le Béni s'adressa à un certain moine : « Viens, moine, va appeler le moine Pilindavaccha en mon nom et dis-lui : "Ami Pilindavaccha, le Maître t'appelle." » « Très bien, Seigneur », répondit ce moine au Béni, et il se rendit auprès du vénérable Pilindavaccha. Arrivé là, il dit au vénérable Pilindavaccha : « Ami Pilindavaccha, le Maître t'appelle. »

‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา ปิลินฺทวจฺโฉ ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ ปิลินฺทวจฺฉํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, วจฺฉ, ภิกฺขู วสลวาเทน สมุทาจรสี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ.

« C'est bien, l'ami », répondit le vénérable Pilindavaccha à ce moine, puis il se rendit là où se trouvait le Bienheureux. S'étant approché, il salua le Bienheureux et s'assit à l'écart. Alors qu'il était assis à l'écart, le Bienheureux lui dit : « Est-il vrai, Vaccha, que tu t'adresses aux moines en les traitant de 'vils' ? » — « C'est vrai, Seigneur. »

อถ โข ภควา อายสฺมโต ปิลินฺทวจฺฉสฺส ปุพฺเพนิวาสํ มนสิ กริตฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘มา โข ตุมฺเห, ภิกฺขเว, วจฺฉสฺส ภิกฺขุโน อุชฺฌายิตฺถ. น, ภิกฺขเว, วจฺโฉ โทสนฺตโร ภิกฺขู วสลวาเทน สมุทาจรติ. วจฺฉสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปญฺจ ชาติสตานิ อพฺโพกิณฺณานิ พฺราหฺมณกุเล ปจฺจาชาตานิ. โส ตสฺส วสลวาโท ทีฆรตฺตํ สมุทาจิณฺโณ. เตนายํ วจฺโฉ ภิกฺขู วสลวาเทน สมุทาจรตี’’ติ.

Alors le Bienheureux, ayant porté son attention sur les existences antérieures du vénérable Pilindavaccha, s'adressa aux moines : « Moines, ne blâmez pas le moine Vaccha. Ce n'est pas par malveillance, moines, que Vaccha s'adresse aux moines en les traitant de 'vils'. Durant cinq cents existences consécutives, moines, ce moine est né dans une famille de brahmanes. Cette habitude de les traiter de 'vils' a été pratiquée par lui pendant fort longtemps. C'est pour cette raison que Vaccha s'adresse aux moines en les traitant de 'vils'. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Puis le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, s'exclama en cette circonstance par cette inspiration :

‘‘ยมฺหี [Pg.110] น มายา วสตี น มาโน,โย วีตโลโภ อมโม นิราโส;

ปนุณฺณโกโธ อภินิพฺพุตตฺโต,โส พฺราหฺมโณ โส สมโณ ส ภิกฺขู’’ติ. ฉฏฺฐํ;

« Celui en qui ne résident ni tromperie ni orgueil, qui est exempt de convoitise, sans attachement et sans désir ; celui qui a rejeté la colère et dont l'esprit est apaisé, celui-là est un brahmane, celui-là est un ascète, celui-là est un moine. » (Sixième discours).

๗. สกฺกุทานสุตฺตํ

7. Sakkudāna Sutta

๒๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา มหากสฺสโป ปิปฺปลิคุหายํ วิหรติ, สตฺตาหํ เอกปลฺลงฺเกน นิสินฺโน โหติ อญฺญตรํ สมาธึ สมาปชฺชิตฺวา. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐาสิ. อถ โข อายสฺมโต มหากสฺสปสฺส ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐิตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยํนูนาหํ ราชคหํ ปิณฺฑาย ปวิเสยฺย’’นฺติ.

27. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux résidait à Rājagaha, dans le Bois des Bambous, au Sanctuaire des Écureuils. À cette époque, le vénérable Mahākassapa demeurait dans la grotte Pipphali ; il était resté assis les jambes croisées pendant sept jours, étant entré dans un certain état de concentration. Puis, à l'issue de ces sept jours, le vénérable Mahākassapa sortit de cette concentration. Une fois sorti de cette concentration, la pensée suivante lui vint : « Et si j'entrais dans Rājagaha pour l'aumône ? »

เตน โข ปน สมเยน ปญฺจมตฺตานิ เทวตาสตานิ อุสฺสุกฺกํ อาปนฺนานิ โหนฺติ อายสฺมโต มหากสฺสปสฺส ปิณฺฑปาตปฏิลาภาย. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ตานิ ปญฺจมตฺตานิ เทวตาสตานิ ปฏิกฺขิปิตฺวา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ.

À ce moment-là, environ cinq cents divinités s'empressaient de procurer une offrande de nourriture au vénérable Mahākassapa. Cependant, le vénérable Mahākassapa, après avoir décliné l'offre de ces cinq cents divinités, s'habilla au matin, prit son bol et sa robe, et entra dans Rājagaha pour l'aumône.

เตน โข ปน สมเยน สกฺโก เทวานมินฺโท อายสฺมโต มหากสฺสปสฺส ปิณฺฑปาตํ ทาตุกาโม โหติ. เปสการวณฺณํ อภินิมฺมินิตฺวา ตนฺตํ วินาติ. สุชา อสุรกญฺญา ตสรํ ปูเรติ. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ราชคเห สปทานํ ปิณฺฑาย จรมาโน เยน สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข สกฺโก เทวานมินฺโท อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน ฆรา นิกฺขมิตฺวา ปจฺจุคนฺตฺวา หตฺถโต ปตฺตํ คเหตฺวา ฆรํ ปวิสิตฺวา ฆฏิยา โอทนํ อุทฺธริตฺวา ปตฺตํ ปูเรตฺวา อายสฺมโต มหากสฺสปสฺส อทาสิ. โส อโหสิ ปิณฺฑปาโต อเนกสูโป อเนกพฺยญฺชโน อเนกรสพฺยญฺชโน. อถ โข อายสฺมโต มหากสฺสปสฺส เอตทโหสิ – ‘‘โก นุ โข อยํ สตฺโต ยสฺสายํ เอวรูโป อิทฺธานุภาโว’’ติ[Pg.111]? อถ โข อายสฺมโต มหากสฺสปสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สกฺโก โข อยํ เทวานมินฺโท’’ติ. อิติ วิทิตฺวา สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘‘กตํ โข เต อิทํ, โกสิย; มา ปุนปิ เอวรูปมกาสี’’ติ. ‘‘อมฺหากมฺปิ, ภนฺเต กสฺสป, ปุญฺเญน อตฺโถ; อมฺหากมฺปิ ปุญฺเญน กรณีย’’นฺติ.

À ce moment-là, Sakka, le roi des dieux, désirait offrir de la nourriture au vénérable Mahākassapa. Ayant pris l'apparence d'un tisserand, il tissait sur un métier ; Sujātā, la fille des Asuras, remplissait la navette. Alors le vénérable Mahākassapa, marchant de maison en maison pour l'aumône dans Rājagaha, s'approcha de la demeure de Sakka, le roi des dieux. Sakka, le roi des dieux, vit de loin venir le vénérable Mahākassapa. L'ayant vu, il sortit de sa maison, alla à sa rencontre, prit le bol de ses mains, entra dans la maison, puisa du riz dans une marmite, remplit le bol et le remit au vénérable Mahākassapa. Cette nourriture était composée de divers bouillons et de nombreux condiments aux saveurs variées. Alors le vénérable Mahākassapa se demanda : « Qui est donc cet être possédant un tel pouvoir surnaturel ? » Puis il se rendit compte : « C'est Sakka, le roi des dieux. » L'ayant reconnu, il dit à Sakka, le roi des dieux : « Tu as fait cela, Kosiya, mais ne recommence plus une telle chose. » — « Vénérable Kassapa, nous aussi nous avons besoin de mérite ; nous aussi nous devons accomplir des actes méritoires. »

อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ติกฺขตฺตุํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘อโห ทานํ ปรมทานํ กสฺสเป สุปฺปติฏฺฐิตํ! อโห ทานํ ปรมทานํ กสฺสเป สุปฺปติฏฺฐิตํ!! อโห ทานํ ปรมทานํ กสฺสเป สุปฺปติฏฺฐิต’’นฺติ!!! อสฺโสสิ โข ภควา ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ติกฺขตฺตุํ อุทานํ อุทาเนนฺตสฺส – ‘‘อโห ทานํ ปรมทานํ กสฺสเป สุปฺปติฏฺฐิตํ! อโห ทานํ ปรมทานํ กสฺสเป สุปฺปติฏฺฐิตํ!! อโห ทานํ ปรมทานํ กสฺสเป สุปฺปติฏฺฐิต’’นฺติ!!!

Alors Sakka, le roi des dieux, ayant salué le vénérable Mahākassapa et tourné autour de lui par la droite, s'éleva dans les airs et, dans le ciel, s'exclama par trois fois avec inspiration : « Oh, quel don ! Quel don suprême, parfaitement établi en Kassapa ! » Le Bienheureux entendit, grâce à son oreille divine purifiée et surpassant celle des hommes, Sakka, le roi des dieux, qui s'était élevé dans les airs et s'exclamait par trois fois dans le ciel : « Oh, quel don ! Quel don suprême, parfaitement établi en Kassapa ! »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Puis le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, s'exclama en cette circonstance par cette inspiration :

‘‘ปิณฺฑปาติกสฺส ภิกฺขุโน,อตฺตภรสฺส อนญฺญโปสิโน;

เทวา ปิหยนฺติ ตาทิโน,อุปสนฺตสฺส สทา สตีมโต’’ติ. สตฺตมํ;

« Les dieux chérissent le moine qui vit d'aumônes, qui subvient seul à ses besoins sans dépendre des autres, qui est imperturbable, apaisé et toujours doté de présence d'esprit. » (Septième discours).

๘. ปิณฺฑปาติกสุตฺตํ

8. Piṇḍapātika Sutta

๒๘. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ กเรริมณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ –

28. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le monastère de Jeta, le parc d'Anāthapiṇḍika. À cette époque, alors qu'un grand nombre de moines s'étaient réunis et étaient assis dans le pavillon Kareri après être revenus de leur quête d'aumônes, la conversation suivante s'éleva parmi eux :

‘‘ปิณฺฑปาติโก, อาวุโส, ภิกฺขุ ปิณฺฑาย จรนฺโต ลภติ กาเลน กาลํ มนาปิเก จกฺขุนา รูเป ปสฺสิตุํ, ลภติ กาเลน กาลํ มนาปิเก โสเตน สทฺเท โสตุํ, ลภติ กาเลน กาลํ มนาปิเก ฆาเนน [Pg.112] คนฺเธ ฆายิตุํ, ลภติ กาเลน กาลํ มนาปิเก ชิวฺหาย รเส สายิตุํ, ลภติ กาเลน กาลํ มนาปิเก กาเยน โผฏฺฐพฺเพ ผุสิตุํ. ปิณฺฑปาติโก, อาวุโส, ภิกฺขุ สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต ปิณฺฑาย จรติ. หนฺทาวุโส, มยมฺปิ ปิณฺฑปาติกา โหม. มยมฺปิ ลจฺฉาม กาเลน กาลํ มนาปิเก จกฺขุนา รูเป ปสฺสิตุํ, มยมฺปิ ลจฺฉาม กาเลน กาลํ มนาปิเก โสเตน สทฺเท โสตุํ, มยมฺปิ ลจฺฉาม กาเลน กาลํ มนาปิเก ฆาเนน คนฺเธ ฆายิตุํ, มยมฺปิ ลจฺฉาม กาเลน กาลํ มนาปิเก ชิวฺหาย รเส สายิตุํ, มยมฺปิ ลจฺฉาม กาเลน กาลํ มนาปิเก กาเยน โผฏฺฐพฺเพ ผุสิตุํ; มยมฺปิ สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา อปจิตา ปิณฺฑาย จริสฺสามา’’ติ. อยญฺจรหิ เตสํ ภิกฺขูนํ อนฺตรากถา โหติ วิปฺปกตา.

« Amis, le moine qui vit d'aumônes, en allant quêter, obtient de temps en temps l'occasion de voir avec l'œil des formes agréables, d'entendre avec l'oreille des sons agréables, de sentir avec le nez des odeurs agréables, de goûter avec la langue des saveurs agréables et de toucher avec le corps des objets tangibles agréables. De plus, amis, le moine qui vit d'aumônes reçoit honneur, respect, estime, vénération et déférence. Allons, amis, vivons nous aussi d'aumônes ! Ainsi, nous aussi nous obtiendrons de temps en temps l'occasion de voir des formes agréables, d'entendre des sons agréables, de sentir des odeurs agréables, de goûter des saveurs agréables et de toucher des objets tangibles agréables ; nous aussi nous recevrons honneur, respect, estime, vénération et déférence en allant quêter l'aumône. » Et cette conversation entre ces moines fut interrompue.

อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน กเรริมณฺฑลมาโฬ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ?

Puis, le Bienheureux, s'étant levé de sa retraite solitaire le soir, se rendit au pavillon Kareri ; s'y étant rendu, il s'assit sur le siège préparé. Une fois assis, le Bienheureux s'adressa aux moines : « Pour quel sujet de conversation êtes-vous réunis maintenant, moines, et quelle était votre discussion interrompue ? »

‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ กเรริมณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ –

« Ici même, Vénérable, après le repas, alors que nous étions revenus de la collecte d'aumônes et que nous étions assis ensemble dans le pavillon Kareri, cette conversation a surgi entre nous : »

‘ปิณฺฑปาติโก, อาวุโส, ภิกฺขุ ปิณฺฑาย จรนฺโต ลภติ กาเลน กาลํ มนาปิเก จกฺขุนา รูเป ปสฺสิตุํ, ลภติ กาเลน กาลํ มนาปิเก โสเตน สทฺเท โสตุํ, ลภติ กาเลน กาลํ มนาปิเก ฆาเนน คนฺเธ ฆายิตุํ, ลภติ กาเลน กาลํ มนาปิเก ชิวฺหาย รเส สายิตุํ, ลภติ กาเลน กาลํ มนาปิเก กาเยน โผฏฺฐพฺเพ ผุสิตุํ. ปิณฺฑปาติโก, อาวุโส, ภิกฺขุ สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต ปิณฺฑาย จรติ. หนฺทาวุโส, มยมฺปิ ปิณฺฑปาติกา โหม. มยมฺปิ ลจฺฉาม กาเลน กาลํ มนาปิเก จกฺขุนา รูเป ปสฺสิตุํ…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺเพ ผุสิตุํ. มยมฺปิ สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา อปจิตา ปิณฺฑาย จริสฺสามา’ติ. อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา, อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ.

« "Amis, un moine qui pratique la quête de l'aumône, en allant mendier sa nourriture, a l'occasion de voir de temps en temps avec l'œil des formes agréables, d'entendre avec l'oreille des sons agréables, de sentir avec le nez des odeurs agréables, de goûter avec la langue des saveurs agréables, de toucher avec le corps des tangibles agréables. Amis, un moine mendiant reçoit honneur, respect, estime, vénération et révérence en allant quêter son aumône. Allons, amis, pratiquons nous aussi la quête de l'aumône. Nous aussi, nous aurons l'occasion de voir de temps en temps avec l'œil des formes agréables... [pe]... de toucher avec le corps des tangibles agréables. Nous aussi, nous recevrons honneur, respect, estime, vénération et révérence en allant quêter notre aumône." Telle était, Vénérable, notre discussion qui a été interrompue lorsque le Bienheureux est arrivé. »

‘‘น [Pg.113] ขฺเวตํ, ภิกฺขเว, ตุมฺหากํ ปติรูปํ กุลปุตฺตานํ สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตานํ ยํ ตุมฺเห เอวรูปึ กถํ กเถยฺยาถ. สนฺนิปติตานํ โว, ภิกฺขเว, ทฺวยํ กรณียํ – ธมฺมี วา กถา อริโย วา ตุณฺหีภาโว’’ติ.

« Moines, il n'est pas convenable pour vous, fils de bonne famille qui, par foi, avez quitté la vie de foyer pour la vie sans foyer, de tenir de tels propos. Lorsque vous êtes réunis, moines, deux choses sont à faire : soit la discussion sur le Dhamma, soit le noble silence. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, poussa en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘ปิณฺฑปาติกสฺส ภิกฺขุโน,อตฺตภรสฺส อนญฺญโปสิโน;

เทวา ปิหยนฺติ ตาทิโน,โน เจ สทฺทสิโลกนิสฺสิโต’’ติ. อฏฺฐมํ;

« Pour le moine qui vit d'aumônes, qui subvient à ses propres besoins sans dépendre d'autrui, les dieux ont de l'affection pour un tel être, pourvu qu'il ne soit pas attaché à la renommée et aux éloges. » Huitième discours.

๙. สิปฺปสุตฺตํ

9. Discours sur les Arts (Sippasutta)

๒๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘โก นุ โข, อาวุโส, สิปฺปํ ชานาติ? โก กึ สิปฺปํ สิกฺขิ? กตรํ สิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’’นฺติ?

29. Ainsi ai-je entendu. En une occasion, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. À ce moment-là, alors qu'un grand nombre de moines s'étaient réunis et étaient assis dans le pavillon circulaire après le repas, à leur retour de la quête des aumônes, cette conversation surgit parmi eux : « Amis, qui donc connaît un art ? Qui a appris quel art ? Parmi les arts, lequel est le meilleur ? »

ตตฺเถกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘หตฺถิสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘อสฺสสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘รถสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘ธนุสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘ถรุสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘มุทฺทาสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘คณนาสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘สงฺขานสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘เลขาสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘กาเวยฺยสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘โลกายตสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘ขตฺตวิชฺชาสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’’นฺติ. อยญฺจรหิ เตสํ ภิกฺขูนํ อนฺตรากถา โหติ วิปฺปกตา.

Là-dessus, certains disaient : « L'art de dresser les éléphants est le meilleur des arts. » Certains disaient : « L'art de l'équitation est le meilleur des arts. » Certains disaient : « L'art de conduire les chars est le meilleur des arts. » Certains disaient : « L'art de l'arc est le meilleur des arts. » Certains disaient : « L'art de l'épée est le meilleur des arts. » Certains disaient : « L'art de compter sur les doigts est le meilleur des arts. » Certains disaient : « L'art du calcul est le meilleur des arts. » Certains disaient : « L'art de la comptabilité est le meilleur des arts. » Certains disaient : « L'art de l'écriture est le meilleur des arts. » Certains disaient : « L'art de la poésie est le meilleur des arts. » Certains disaient : « L'art de la philosophie mondaine est le meilleur des arts. » Certains disaient : « L'art de l'agronomie est le meilleur des arts. » Et telle était la conversation de ces moines qui fut interrompue.

อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน มณฺฑลมาโฬ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช [Pg.114] โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ?

Puis, le Bienheureux, s'étant levé de sa retraite solitaire le soir, se rendit au pavillon circulaire ; s'y étant rendu, il s'assit sur le siège préparé. Une fois assis, le Bienheureux s'adressa aux moines : « Pour quel sujet de conversation êtes-vous réunis maintenant, moines, et quelle était votre discussion interrompue ? »

‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘โก นุ โข, อาวุโส, สิปฺปํ ชานาติ? โก กึ สิปฺปํ สิกฺขิ? กตรํ สิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’นฺติ?

« Ici même, Vénérable, après le repas, alors que nous étions revenus de la quête des aumônes et que nous étions assis dans le pavillon circulaire, cette conversation a surgi entre nous : "Amis, qui donc connaît un art ? Qui a appris quel art ? Parmi les arts, lequel est le meilleur ?" »

‘‘ตตฺเถกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘หตฺถิสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘อสฺสสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’นฺติ; เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘รถสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’นฺติ; เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘ธนุสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’นฺติ; เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘ถรุสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’นฺติ, เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘มุทฺทาสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’นฺติ เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘คณนาสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’นฺติ; เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘สงฺขานสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’นฺติ; เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘เลขาสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’นฺติ; เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘กาเวยฺยสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’นฺติ; เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘โลกายตสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’นฺติ; เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘ขตฺตวิชฺชาสิปฺปํ สิปฺปานํ อคฺค’นฺติ. อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา โหติ วิปฺปกตา, อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ.

« Là-dessus, certains disaient : "L'art de dresser les éléphants est le meilleur des arts." Certains disaient : "L'art de l'équitation est le meilleur" ; certains disaient : "L'art de conduire les chars est le meilleur" ; certains disaient : "L'art de l'arc est le meilleur" ; certains disaient : "L'art de l'épée est le meilleur" ; certains disaient : "L'art de compter sur les doigts est le meilleur" ; certains disaient : "L'art du calcul est le meilleur" ; certains disaient : "L'art de la comptabilité est le meilleur" ; certains disaient : "L'art de l'écriture est le meilleur" ; certains disaient : "L'art de la poésie est le meilleur" ; certains disaient : "L'art de la philosophie mondaine est le meilleur" ; certains disaient : "L'art de l'agronomie est le meilleur." Telle était, Vénérable, notre discussion qui a été interrompue lorsque le Bienheureux est arrivé. »

‘‘น ขฺเวตํ, ภิกฺขเว, ตุมฺหากํ ปติรูปํ กุลปุตฺตานํ สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตานํ ยํ ตุมฺเห เอวรูปึ กถํ กเถยฺยาถ. สนฺนิปติตานํ โว, ภิกฺขเว, ทฺวยํ กรณียํ – ธมฺมี วา กถา อริโย วา ตุณฺหีภาโว’’ติ.

« Moines, il n'est pas convenable pour vous, fils de bonne famille qui, par foi, avez quitté la vie de foyer pour la vie sans foyer, de tenir de tels propos. Lorsque vous êtes réunis, moines, deux choses sont à faire : soit la discussion sur le Dhamma, soit le noble silence. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, poussa en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘อสิปฺปชีวี ลหุ อตฺถกาโม,ยตินฺทฺริโย สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต;

อโนกสารี อมโม นิราโส,หิตฺวา มานํ เอกจโร ส ภิกฺขู’’ติ. นวมํ;

« Celui qui ne vit pas d'un métier, qui est léger, désireux du but spirituel, les sens maîtrisés, libéré en tout lieu, sans demeure fixe, sans esprit de possession, sans attente, ayant abandonné l'orgueil et errant solitaire : celui-là est un moine. » Neuvième discours.

๑๐. โลกสุตฺตํ

10. Discours sur le Monde (Lokasutta)

๓๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร โพธิรุกฺขมูเล ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. เตน โข ปน สมเยน [Pg.115] ภควา สตฺตาหํ เอกปลฺลงฺเกน นิสินฺโน โหติ วิมุตฺติสุขปฏิสํเวที.

30. Ainsi ai-je entendu. En une occasion, le Bienheureux résidait à Uruvelā, sur les rives du fleuve Nerañjarā, au pied de l'arbre de la Bodhi, peu après avoir atteint l'Éveil parfait. À ce moment-là, le Bienheureux resta assis pendant sept jours dans la même posture, faisant l'expérience du bonheur de la libération.

อถ โข ภควา ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐหิตฺวา พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกสิ. อทฺทสา โข ภควา พุทฺธจกฺขุนา โวโลเกนฺโต สตฺเต อเนเกหิ สนฺตาเปหิ สนฺตปฺปมาเน, อเนเกหิ จ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหมาเน – ราคเชหิปิ, โทสเชหิปิ, โมหเชหิปิ.

Alors, au terme de ces sept jours, le Béni s'éleva de cette méditation et observa le monde avec l'œil d'un Bouddha. Le Béni vit, en observant avec l'œil d'un Bouddha, des êtres tourmentés par de nombreuses afflictions et consumés par de nombreuses fièvres — nées du désir, nées de la haine, et nées de l'illusion.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors, le Béni, ayant compris le sens de cette situation, exprima en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘อยํ โลโก สนฺตาปชาโต,ผสฺสปเรโต โรคํ วทติ อตฺตโต;

เยน เยน หิ มญฺญติ,ตโต ตํ โหติ อญฺญถา.

« Ce monde est livré au tourment ; accablé par le contact, il qualifie la maladie de 'soi'. Car de quelque manière qu'on l'imagine, cela devient tout autre chose. »

‘‘อญฺญถาภาวี ภวสตฺโต โลโก,ภวปเรโต ภวเมวาภินนฺทติ;

ยทภินนฺทติ ตํ ภยํ,ยสฺส ภายติ ตํ ทุกฺขํ;

ภววิปฺปหานาย โข ปนิทํ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ’’.

« Devenant tout autre, le monde attaché à l'existence, dominé par l'existence, se réjouit de l'existence même. Ce dont il se réjouit est source de crainte ; ce qu'il craint est souffrance. Certes, cette vie sainte est menée pour l'abandon de l'existence. »

‘‘‘เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภเวน ภวสฺส วิปฺปโมกฺขมาหํสุ, สพฺเพ เต อวิปฺปมุตฺตา ภวสฺมา’ติ วทามิ. ‘เย วา ปน เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา วิภเวน ภวสฺส นิสฺสรณมาหํสุ, สพฺเพ เต อนิสฺสฏา ภวสฺมา’ติ วทามิ.

« Quels que soient les ascètes ou les brahmanes qui affirment que la libération de l'existence s'obtient par l'existence même, je déclare qu'aucun d'eux n'est libéré de l'existence. Et quels que soient ceux qui affirment que l'évasion de l'existence s'obtient par la non-existence, je déclare qu'aucun d'eux ne s'est échappé de l'existence. »

‘‘อุปธิญฺหิ ปฏิจฺจ ทุกฺขมิทํ สมฺโภติ, สพฺพุปาทานกฺขยา นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโว. โลกมิมํ ปสฺส; ปุถู อวิชฺชาย ปเรตา ภูตา ภูตรตา อปริมุตฺตา; เย หิ เกจิ ภวา สพฺพธิ สพฺพตฺถตาย สพฺเพ เต ภวา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา’’ติ.

« C'est en dépendance des acquisitions que cette souffrance apparaît ; avec la destruction de tout attachement, il n'y a plus d'apparition de la souffrance. Regarde ce monde : des êtres nombreux, accablés par l'ignorance, trouvent leur plaisir dans ce qui existe et ne sont pas libérés. Quelles que soient les formes d'existence, partout et en tout lieu, toutes ces existences sont impermanentes, douloureuses et sujettes au changement. »

‘‘เอวเมตํ [Pg.116] ยถาภูตํ, สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสโต;

ภวตณฺหา ปหียติ, วิภวํ นาภินนฺทติ.

« Pour celui qui voit cela tel qu'il est réellement avec une sagesse parfaite, la soif d'existence est abandonnée et il ne se réjouit pas de la non-existence. »

‘‘สพฺพโส ตณฺหานํ ขยา,อเสสวิราคนิโรโธ นิพฺพานํ;

ตสฺส นิพฺพุตสฺส ภิกฺขุโน,อนุปาทา ปุนพฺภโว น โหติ;

อภิภูโต มาโร วิชิตสงฺคาโม,อุปจฺจคา สพฺพภวานิ ตาที’’ติ. ทสมํ;

« L'extinction complète des soifs, la cessation par le détachement absolu, c'est le Nibbāna. Pour ce moine apaisé, sans attachement, il n'y a plus de nouvelle existence. Māra est vaincu, la bataille est gagnée ; celui qui est immuable a transcendé toutes les formes d'existence. » Telle est la dixième (sutta).

นนฺทวคฺโค ตติโย นิฏฺฐิโต.

Ainsi s'achève le troisième chapitre, le Nanda Vagga.

ตสฺสุทฺทานํ –

En voici le sommaire :

กมฺมํ นนฺโท ยโสโช จ, สาริปุตฺโต จ โกลิโต;

ปิลินฺโท กสฺสโป ปิณฺโฑ, สิปฺปํ โลเกน เต ทสาติ.

Kamma, Nanda, Yasojo, Sāriputta et Kolita ; Pilinda, Kassapa, Piṇḍa, Sippa et Loka : tels sont les dix.

๔. เมฆิยวคฺโค

4. Chapitre de Meghiya

๑. เมฆิยสุตฺตํ

1. Discours à Meghiya

๓๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา จาลิกายํ วิหรติ จาลิเก ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา เมฆิโย ภควโต อุปฏฺฐาโก โหติ. อถ โข อายสฺมา เมฆิโย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อายสฺมา เมฆิโย ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิจฺฉามหํ, ภนฺเต, ชนฺตุคามํ ปิณฺฑาย ปวิสิตุ’’นฺติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, เมฆิย, กาลํ มญฺญสี’’ติ.

31. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni séjournait à Cālikā, sur le mont Cālika. À cette époque, le vénérable Meghiya était l'assistant du Béni. Le vénérable Meghiya s'approcha du Béni, lui rendit hommage et se tint à ses côtés. Se tenant là, le vénérable Meghiya dit au Béni : « Je souhaite, Seigneur, entrer dans le village de Jantu pour la quête de l'aumône. » — « Fais, Meghiya, ce que tu juges être le moment opportun. »

อถ โข อายสฺมา เมฆิโย ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ชนฺตุคามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. ชนฺตุคาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน กิมิกาฬาย นทิยา ตีรํ เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา [Pg.117] โข อายสฺมา เมฆิโย กิมิกาฬาย นทิยา ตีเร ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน อมฺพวนํ ปาสาทิกํ มนุญฺญํ รมณียํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ปาสาทิกํ วติทํ อมฺพวนํ มนุญฺญํ รมณียํ. อลํ วติทํ กุลปุตฺตสฺส ปธานตฺถิกสฺส ปธานาย. สเจ มํ ภควา อนุชาเนยฺย, อาคจฺเฉยฺยาหํ อิมํ อมฺพวนํ ปธานายา’’ติ.

Ensuite, le vénérable Meghiya, s'étant habillé le matin, prit son bol et sa robe et entra dans le village de Jantu pour l'aumône. Après avoir quêté son repas et être revenu du village, il se rendit sur la rive de la rivière Kimikālā. En marchant pour se dégourdir les jambes le long de la rive, le vénérable Meghiya vit un bois de manguiers charmant, agréable et délicieux. En le voyant, il pensa : « Ce bois de manguiers est vraiment charmant, agréable et délicieux. Il est tout à fait propice à l'effort pour un noble fils désireux de s'exercer. Si le Béni m'en donnait l'autorisation, je viendrais dans ce bois de manguiers pour m'exercer. »

อถ โข อายสฺมา เมฆิโย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา เมฆิโย ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Ensuite, le vénérable Meghiya se rendit auprès du Béni, lui rendit hommage et s'assit à ses côtés. Une fois assis, le vénérable Meghiya dit au Béni :

‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ชนฺตุคามํ ปิณฺฑาย ปาวิสึ. ชนฺตุคาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน กิมิกาฬาย นทิยา ตีรํ เตนุปสงฺกมึ. อทฺทสํ โข อหํ, ภนฺเต, กิมิกาฬาย นทิยา ตีเร ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน อมฺพวนํ ปาสาทิกํ มนุญฺญํ รมณียํ. ทิสฺวาน เม เอตทโหสิ – ‘ปาสาทิกํ วติทํ อมฺพวนํ มนุญฺญํ รมณียํ. อลํ วติทํ กุลปุตฺตสฺส ปธานตฺถิกสฺส ปธานาย. สเจ มํ ภควา อนุชาเนยฺย, อาคจฺเฉยฺยาหํ อิมํ อมฺพวนํ ปธานายา’ติ. สเจ มํ, ภนฺเต, ภควา อนุชานาติ, คจฺเฉยฺยาหํ ตํ อมฺพวนํ ปธานายา’’ติ.

« Ici même, Seigneur, après m'être habillé le matin et avoir pris mon bol et ma robe, je suis entré dans le village de Jantu pour l'aumône. Après avoir fini mon repas et être revenu, je me suis rendu sur la rive de la rivière Kimikālā. Là, en marchant pour me dégourdir les jambes, j'ai vu un bois de manguiers charmant, agréable et délicieux. J'ai alors pensé : "Ce bois de manguiers est vraiment charmant, agréable et délicieux. Il est tout à fait propice à l'effort pour un noble fils désireux de s'exercer. Si le Béni m'en donnait l'autorisation, je viendrais dans ce bois de manguiers pour m'exercer." Si le Seigneur m'y autorise, j'irais dans ce bois de manguiers pour pratiquer l'effort méditatif. »

เอวํ วุตฺเต, ภควา อายสฺมนฺตํ เมฆิยํ เอตทโวจ – ‘‘อาคเมหิ ตาว, เมฆิย, เอกกมฺหิ ตาว, ยาว อญฺโญปิ โกจิ ภิกฺขุ อาคจฺฉตี’’ติ.

À ces mots, le Béni dit au vénérable Meghiya : « Attends un peu, Meghiya. Je suis seul pour le moment ; attends qu'un autre moine arrive. »

ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา เมฆิโย ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภควโต, ภนฺเต, นตฺถิ กิญฺจิ อุตฺตริ กรณียํ, นตฺถิ กตสฺส วา ปติจโย. มยฺหํ โข ปน, ภนฺเต, อตฺถิ อุตฺตริ กรณียํ, อตฺถิ กตสฺส ปติจโย. สเจ มํ ภควา อนุชานาติ, คจฺเฉยฺยาหํ ตํ อมฺพวนํ ปธานายา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข [Pg.118] ภควา อายสฺมนฺตํ เมฆิยํ เอตทโวจ – ‘‘อาคเมหิ ตาว, เมฆิย, เอกกมฺหิ ตาว, ยาว อญฺโญปิ โกจิ ภิกฺขุ อาคจฺฉตี’’ติ.

Pour la seconde fois, le vénérable Meghiya dit au Béni : « Seigneur, le Béni n'a plus rien à accomplir, il n'a plus rien à ajouter à ce qui est fait. Mais pour moi, Seigneur, il reste encore à accomplir, il y a encore à ajouter à ce qui est fait. Si le Seigneur m'y autorise, j'irais dans ce bois de manguiers pour pratiquer l'effort. » Pour la seconde fois, le Béni lui répondit : « Attends un peu, Meghiya. Je suis seul pour le moment ; attends qu'un autre moine arrive. »

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา เมฆิโย ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภควโต, ภนฺเต, นตฺถิ กิญฺจิ อุตฺตริ กรณียํ, นตฺถิ กตสฺส วา ปติจโย. มยฺหํ โข ปน, ภนฺเต, อตฺถิ อุตฺตริ กรณียํ, อตฺถิ กตสฺส ปติจโย. สเจ มํ ภควา อนุชานาติ, คจฺเฉยฺยาหํ ตํ อมฺพวนํ ปธานายา’’ติ. ‘‘ปธานนฺติ โข, เมฆิย, วทมานํ กินฺติ วเทยฺยาม? ยสฺสทานิ ตฺวํ, เมฆิย, กาลํ มญฺญสี’’ติ.

Pour la troisième fois, le vénérable Meghiya s'adressa au Béni : « Seigneur, le Béni n'a plus rien à accomplir... mais pour moi... il reste encore à accomplir... » — « Puisque tu parles d'effort, Meghiya, que pourrions-nous dire ? Fais donc, Meghiya, ce que tu juges être le moment opportun. »

อถ โข อายสฺมา เมฆิโย อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน ตํ อมฺพวนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ อมฺพวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข อายสฺมโต เมฆิยสฺส ตสฺมึ อมฺพวเน วิหรนฺตสฺส เยภุยฺเยน ตโย ปาปกา อกุสลา วิตกฺกา สมุทาจรนฺติ, เสยฺยถิทํ – กามวิตกฺโก, พฺยาปาทวิตกฺโก, วิหึสาวิตกฺโก.

Alors, le vénérable Meghiya se leva de son siège, rendit hommage au Béni et, après l'avoir contourné par la droite, se rendit vers ce bois de manguiers. Y étant entré, il s'assit au pied d'un arbre pour passer la journée. Or, pendant que le vénérable Meghiya séjournait dans ce bois de manguiers, trois sortes de pensées mauvaises et malsaines l'assaillirent fréquemment : des pensées de désir sensuel, des pensées de malveillance et des pensées de cruauté.

อถ โข อายสฺมโต เมฆิยสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ! สทฺธาย จ วตมฺหา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา. อถ จ ปนิเมหิ ตีหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ วิตกฺเกหิ อนฺวาสตฺตา, เสยฺยถิทํ – กามวิตกฺเกน, พฺยาปาทวิตกฺเกน, วิหึสาวิตกฺเกน’’.

Alors, au vénérable Meghiya, cette pensée vint : « C’est merveilleux, certes ! C’est extraordinaire, certes ! Bien que je sois sorti de la vie familiale pour la vie sans foyer par la foi, je suis néanmoins assailli par ces trois pensées mauvaises et malsaines, à savoir : la pensée de désir sensuel, la pensée de malveillance et la pensée de cruauté. »

อถ โข อายสฺมา เมฆิโย สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา เมฆิโย ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, ตสฺมึ อมฺพวเน วิหรนฺตสฺส เยภุยฺเยน ตโย ปาปกา อกุสลา วิตกฺกา สมุทาจรนฺติ, เสยฺยถิทํ – กามวิตกฺโก, พฺยาปาทวิตกฺโก, วิหึสาวิตกฺโก. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! สทฺธาย จ วตมฺหา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา. อถ จ ปนิเมหิ ตีหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ [Pg.119] วิตกฺเกหิ อนฺวาสตฺตา, เสยฺยถิทํ – กามวิตกฺเกน, พฺยาปาทวิตกฺเกน, วิหึสาวิตกฺเกน’’’.

Alors, le vénérable Meghiya, étant sorti de sa méditation solitaire vers le soir, se rendit auprès du Béni. Après s’être approché et avoir salué le Béni, il s’assit à l’écart. Assis à l’écart, le vénérable Meghiya dit au Béni : « Ici, Seigneur, alors que je demeurais dans ce bois de manguiers, trois pensées mauvaises et malsaines m’ont pour la plupart envahi, à savoir : la pensée de désir sensuel, la pensée de malveillance et la pensée de cruauté. À ce sujet, Seigneur, cette pensée m’est venue : “C’est merveilleux, certes ! C’est extraordinaire, certes ! Bien que je sois sorti de la vie familiale pour la vie sans foyer par la foi, je suis néanmoins assailli par ces trois pensées mauvaises et malsaines, à savoir : la pensée de désir sensuel, la pensée de malveillance et la pensée de cruauté.” »

‘‘อปริปกฺกาย, เมฆิย, เจโตวิมุตฺติยา ปญฺจ ธมฺมา ปริปากาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ?

« Meghiya, pour la libération de l’esprit qui n’est pas encore mûre, cinq choses mènent à sa maturité. Quelles sont ces cinq choses ? »

‘‘อิธ, เมฆิย, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก. อปริปกฺกาย, เมฆิย, เจโตวิมุตฺติยา อยํ ปฐโม ธมฺโม ปริปากาย สํวตฺตติ.

« Ici, Meghiya, un moine a de bons amis, de bons compagnons, de bons associés. Meghiya, pour la libération de l’esprit qui n’est pas encore mûre, c’est la première chose qui mène à sa maturité. »

‘‘ปุน จปรํ, เมฆิย, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อปริปกฺกาย, เมฆิย, เจโตวิมุตฺติยา อยํ ทุติโย ธมฺโม ปริปากาย สํวตฺตติ.

« De plus, Meghiya, un moine est vertueux, il demeure restreint par la retenue du Patimokkha, doué d’une conduite et d’un domaine d’activité appropriés, voyant le danger dans les moindres fautes, et s’exerçant aux règles d’entraînement qu’il a acceptées. Meghiya, pour la libération de l’esprit qui n’est pas encore mûre, c’est la deuxième chose qui mène à sa maturité. »

‘‘ปุน จปรํ, เมฆิย, ภิกฺขุ ยายํ กถา อภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา, สนฺตุฏฺฐิกถา, ปวิเวกกถา, อสํสคฺคกถา, วีริยารมฺภกถา, สีลกถา, สมาธิกถา, ปญฺญากถา, วิมุตฺติกถา, วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา; เอวรูปาย กถาย นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. อปริปากาย, เมฆิย, เจโตวิมุตฺติยา อยํ ตติโย ธมฺโม ปริปากาย สํวตฺตติ.

« De plus, Meghiya, quant à ces discours qui sont vraiment effaceurs des souillures, propices à l’ouverture de l’esprit, et qui mènent au désenchantement absolu, au détachement, à la cessation, à la paix, à la connaissance directe, à l’éveil et au Nibbāna — à savoir : les discours sur le peu de désirs, sur le contentement, sur la solitude, sur le non-mélange, sur l’application de l’énergie, sur la vertu, sur la concentration, sur la sagesse, sur la libération, et sur la connaissance et la vision de la libération — le moine obtient de tels discours à sa volonté, sans difficulté et sans peine. Meghiya, pour la libération de l’esprit qui n’est pas encore mûre, c’est la troisième chose qui mène à sa maturité. »

‘‘ปุน จปรํ, เมฆิย, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ, อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อปริปกฺกาย, เมฆิย, เจโตวิมุตฺติยา อยํ จตุตฺโถ ธมฺโม ปริปากาย สํวตฺตติ.

« De plus, Meghiya, un moine demeure avec l’énergie appliquée pour l’abandon des choses malsaines et l’acquisition des choses saines ; il est ferme, d’une vaillance solide, et ne rejette pas le fardeau des choses saines. Meghiya, pour la libération de l’esprit qui n’est pas encore mûre, c’est la quatrième chose qui mène à sa maturité. »

‘‘ปุน จปรํ, เมฆิย, ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อปริปกฺกาย, เมฆิย, เจโตวิมุตฺติยา อยํ ปญฺจโม ธมฺโม ปริปากาย สํวตฺตติ. อปริปกฺกาย, เมฆิย, เจโตวิมุตฺติยา อิเม ปญฺจ ธมฺมา ปริปากาย สํวตฺตนฺติ.

« De plus, Meghiya, un moine est sage, doué de la sagesse qui perçoit l’apparition et la disparition, qui est noble et pénétrante, et qui mène à la destruction complète de la souffrance. Meghiya, pour la libération de l’esprit qui n’est pas encore mûre, c’est la cinquième chose qui mène à sa maturité. Meghiya, pour la libération de l’esprit qui n’est pas encore mûre, ces cinq choses mènent à sa maturité. »

‘‘กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ[Pg.120], เมฆิย, ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส ยํ สีลวา ภวิสฺสติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหริสฺสติ, อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขิสฺสติ สิกฺขาปเทสุ.

« Meghiya, d’un moine qui a de bons amis, de bons compagnons, de bons associés, on peut s’attendre à ce qu’il soit vertueux, qu’il demeure restreint par la retenue du Patimokkha, doué d’une conduite et d’un domaine d’activité appropriés, voyant le danger dans les moindres fautes, et s’exerçant aux règles d’entraînement qu’il a acceptées. »

‘‘กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ, เมฆิย, ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส ยํ ยายํ กถา อภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา, สนฺตุฏฺฐิกถา, ปวิเวกกถา, อสํสคฺคกถา, วีริยารมฺภกถา, สีลกถา, สมาธิกถา, ปญฺญากถา, วิมุตฺติกถา, วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา; เอวรูปาย กถาย นิกามลาภี ภวิสฺสติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี.

« Meghiya, d’un moine qui a de bons amis, de bons compagnons, de bons associés, on peut s’attendre à ce que ces discours qui sont vraiment effaceurs des souillures, propices à l’ouverture de l’esprit, et qui mènent au désenchantement absolu, au détachement, à la cessation, à la paix, à la connaissance directe, à l’éveil et au Nibbāna — à savoir : les discours sur le peu de désirs, sur le contentement, sur la solitude, sur le non-mélange, sur l’application de l’énergie, sur la vertu, sur la concentration, sur la sagesse, sur la libération, et sur la connaissance et la vision de la libération — il obtiendra de tels discours à sa volonté, sans difficulté et sans peine. »

‘‘กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ, เมฆิย, ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส ยํ อารทฺธวีริโย วิหริสฺสติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ.

« Meghiya, d’un moine qui a de bons amis, de bons compagnons, de bons associés, on peut s’attendre à ce qu’il demeure avec l’énergie appliquée pour l’abandon des choses malsaines et l’acquisition des choses saines, qu’il soit ferme, d’une vaillance solide, et ne rejette pas le fardeau des choses saines. »

‘‘กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ, เมฆิย, ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส ยํ ปญฺญวา ภวิสฺสติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา.

« Meghiya, d’un moine qui a de bons amis, de bons compagnons, de bons associés, on peut s’attendre à ce qu’il soit sage, doué de la sagesse qui perçoit l’apparition et la disparition, qui est noble et pénétrante, et qui mène à la destruction complète de la souffrance. »

‘‘เตน จ ปน, เมฆิย, ภิกฺขุนา อิเมสุ ปญฺจสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาย จตฺตาโร ธมฺมา อุตฺตริ ภาเวตพฺพา – อสุภา ภาเวตพฺพา ราคสฺส ปหานาย, เมตฺตา ภาเวตพฺพา พฺยาปาทสฺส ปหานาย, อานาปานสฺสติ ภาเวตพฺพา วิตกฺกุปจฺเฉทาย, อนิจฺจสญฺญา ภาเวตพฺพา อสฺมิมานสมุคฺฆาตาย. อนิจฺจสญฺญิโน หิ, เมฆิย, อนตฺตสญฺญา สณฺฐาติ, อนตฺตสญฺญี อสฺมิมานสมุคฺฆาตํ ปาปุณาติ ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิพฺพาน’’นฺติ.

« De plus, Meghiya, ce moine, établi dans ces cinq choses, doit cultiver quatre autres choses : la laideur doit être cultivée pour l’abandon du désir passionné ; la bienveillance doit être cultivée pour l’abandon de la malveillance ; la pleine conscience de la respiration doit être cultivée pour trancher les pensées ; la perception de l’impermanence doit être cultivée pour l’éradication du narcissisme “Je suis”. Car, Meghiya, pour celui qui a la perception de l’impermanence, la perception du non-soi s’établit ; celui qui a la perception du non-soi parvient à l’éradication du narcissisme “Je suis”, au Nibbāna en cette vie même. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris la signification de cela, s’exclama en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘ขุทฺทา [Pg.121] วิตกฺกา สุขุมา วิตกฺกา,อนุคตา มนโส อุปฺปิลาวา ;

เอเต อวิทฺวา มนโส วิตกฺเก,หุรา หุรํ ธาวติ ภนฺตจิตฺโต.

« Les pensées grossières et les pensées subtiles, suivant l’esprit, le font s’élever. Ne connaissant pas ces pensées de l’esprit, celui dont le cœur est agité court ici et là. »

‘‘เอเต จ วิทฺวา มนโส วิตกฺเก,อาตาปิโย สํวรตี สตีมา;

อนุคเต มนโส อุปฺปิลาเว,อเสสเมเต ปชหาสิ พุทฺโธ’’ติ. ปฐมํ;

« Mais ayant connu ces pensées de l’esprit, l’ardent, attentif, les réfrène. Ayant rejeté sans reste ces pensées qui suivent l’esprit et le font s’élever, l’Éveillé les a abandonnées. »

๒. อุทฺธตสุตฺตํ

2. Uddhata Sutta

๓๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุสินารายํ วิหรติ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู ภควโต อวิทูเร อรญฺญกุฏิกายํ วิหรนฺติ อุทฺธตา อุนฺนฬา จปลา มุขรา วิกิณฺณวาจา มุฏฺฐสฺสติโน อสมฺปชานา อสมาหิตา วิพฺภนฺตจิตฺตา ปากตินฺทฺริยา.

32. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni séjournait à Kusinārā, au bois de sals des Mallā à Upavattana. À ce moment-là, de nombreux moines séjournaient non loin du Béni dans une hutte de forêt, étant agités, hautains, inconstants, bavards, aux propos décousus, distraits, sans pleine conscience, non concentrés, à l'esprit égaré et aux sens non maîtrisés.

อทฺทสา โข ภควา เต สมฺพหุเล ภิกฺขู อวิทูเร อรญฺญกุฏิกายํ วิหรนฺเต อุทฺธเต อุนฺนเฬ จปเล มุขเร วิกิณฺณวาเจ มุฏฺฐสฺสติโน อสมฺปชาเน อสมาหิเต วิพฺภนฺตจิตฺเต ปากตินฺทฺริเย.

Le Béni vit ces nombreux moines séjournant non loin dans une hutte de forêt, agités, hautains, inconstants, bavards, aux propos décousus, distraits, sans pleine conscience, non concentrés, à l'esprit égaré et aux sens non maîtrisés.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cette situation, s’exclama en cette occasion de cette parole inspirée :

‘‘อรกฺขิเตน กาเยน, มิจฺฉาทิฏฺฐิหเตน จ;

ถินมิทฺธา ภิภูเตน, วสํ มารสฺส คจฺฉติ.

« Par un corps non protégé, par une vue erronée, et accablé par la torpeur et la léthargie, on tombe sous le pouvoir de Māra.

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร;

สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ;

ถีนมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ. ทุติยํ;

C’est pourquoi, ayant l’esprit protégé, ayant pour domaine la pensée juste, mettant la vue juste au premier plan, et connaissant l'apparition et la disparition, le moine qui surmonte la torpeur et la léthargie devrait abandonner toutes les mauvaises destinées. »

๓. โคปาลกสุตฺตํ

3. Sutta du vacher

๓๓. เอวํ [Pg.122] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ. อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม เยน อญฺญตรํ รุกฺขมูลํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ.

33. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni voyageait en pays Kosala avec une grande communauté de moines. Alors le Béni, quittant le chemin, se rendit au pied d’un certain arbre et, s’en étant approché, s’assit sur le siège préparé.

อถ โข อญฺญตโร โคปาลโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ตํ โคปาลกํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ.

Alors un certain vacher se rendit auprès du Béni ; s’étant approché, il salua le Béni et s’assit à l’écart. Alors que le vacher était assis à l’écart, le Béni l’instruisit, l’encouragea, l’enthousiasma et le réjouit par un discours sur le Dhamma.

อถ โข โส โคปาลโก ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข โส โคปาลโก ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

Alors ce vacher, ayant été instruit, encouragé, enthousiasmé et réjoui par le discours sur le Dhamma du Béni, lui dit : « Que le Béni, Seigneur, accepte de moi le repas de demain avec la communauté des moines. » Le Béni accepta par le silence. Alors ce vacher, comprenant l’acceptation du Béni, se leva de son siège, salua le Béni, tourna autour de lui par la droite et s’en alla.

อถ โข โส โคปาลโก ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน ปหูตํ อปฺโปทกปายสํ ปฏิยาทาเปตฺวา นวญฺจ สปฺปึ ภควโต กาลํ อาโรเจสิ – ‘‘กาโล, ภนฺเต, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน ตสฺส โคปาลกสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข โส โคปาลโก พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ อปฺโปทกปายเสน นเวน จ สปฺปินา สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข โส โคปาลโก ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ตํ โคปาลกํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. อถ โข อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต ตํ โคปาลกํ อญฺญตโร ปุริโส สีมนฺตริกาย ชีวิตา โวโรเปสิ.

Alors ce vacher, à la fin de cette nuit, fit préparer dans sa propre demeure une grande quantité de riz au lait onctueux et du beurre frais, puis fit annoncer l’heure au Béni : « C’est l’heure, Seigneur, le repas est prêt. » Alors le Béni, s’étant habillé au matin, prit son bol et sa robe et se rendit, avec la communauté des moines, à la demeure de ce vacher ; s’y étant rendu, il s’assit sur le siège préparé. Alors ce vacher servit et satisfit de sa propre main la communauté des moines présidée par le Bouddha avec le riz au lait et le beurre frais. Puis ce vacher, sachant que le Béni avait fini de manger et avait retiré sa main du bol, prit un certain siège bas et s’assit à l’écart. Alors que le vacher était assis à l’écart, le Béni, l’ayant instruit, encouragé, enthousiasmé et réjoui par un discours sur le Dhamma, se leva de son siège et s’en alla. Peu après le départ du Béni, un certain homme ôta la vie à ce vacher à la limite du village.

อถ [Pg.123] โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘เยน, ภนฺเต, โคปาลเกน อชฺช พุทฺธปฺปมุโข ภิกฺขุสงฺโฆ อปฺโปทกปายเสน นเวน จ สปฺปินา สหตฺถา สนฺตปฺปิโต สมฺปวาริโต โส กิร, ภนฺเต, โคปาลโก อญฺญตเรน ปุริเสน สีมนฺตริกาย ชีวิตา โวโรปิโต’’ติ.

Alors de nombreux moines se rendirent auprès du Béni ; s’étant approchés, ils saluèrent le Béni et s’assirent à l’écart. Assis à l’écart, ces moines dirent au Béni : « Seigneur, ce vacher qui a aujourd’hui servi et satisfait de sa propre main la communauté des moines présidée par le Bouddha avec du riz au lait et du beurre frais, on raconte, Seigneur, qu’un certain homme lui a ôté la vie à la limite du village. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cette situation, s’exclama en cette occasion de cette parole inspirée :

‘‘ทิโส ทิสํ ยํ ตํ กยิรา, เวรี วา ปน เวรินํ;

มิจฺฉาปณิหิตํ จิตฺตํ, ปาปิโย นํ ตโต กเร’’ติ. ตติยํ;

« Quel que soit le mal qu’un voleur ferait à un voleur, ou un ennemi à un ennemi, un esprit mal dirigé ferait à cet homme un mal encore pire que cela. »

๔. ยกฺขปหารสุตฺตํ

4. Sutta du coup du Yakkha

๓๔. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา จ สาริปุตฺโต อายสฺมา จ มหาโมคฺคลฺลาโน กโปตกนฺทรายํ วิหรนฺติ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สาริปุตฺโต ชุณฺหาย รตฺติยา นโวโรปิเตหิ เกเสหิ อพฺโภกาเส นิสินฺโน โหติ อญฺญตรํ สมาธึ สมาปชฺชิตฺวา.

34. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni séjournait à Rājagaha, au bois de bambous, au sanctuaire des écureuils. À ce moment-là, le vénérable Sāriputta et le vénérable Mahāmoggallāna séjournaient à la grotte Kapotakandarā. À ce moment-là, le vénérable Sāriputta, les cheveux fraîchement rasés, était assis en plein air par une nuit de claire lune, étant entré dans un certain état de concentration.

เตน โข ปน สมเยน ทฺเว ยกฺขา สหายกา อุตฺตราย ทิสาย ทกฺขิณํ ทิสํ คจฺฉนฺติ เกนจิเทว กรณีเยน. อทฺทสํสุ โข เต ยกฺขา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ ชุณฺหาย รตฺติยา นโวโรปิเตหิ เกเสหิ อพฺโภกาเส นิสินฺนํ. ทิสฺวาน เอโก ยกฺโข ทุติยํ ยกฺขํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ, สมฺม, อิมสฺส สมณสฺส สีเส ปหารํ ทาตุ’’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, โส ยกฺโข ตํ ยกฺขํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, สมฺม, มา สมณํ อาสาเทสิ. อุฬาโร โส, สมฺม, สมโณ มหิทฺธิโก มหานุภาโว’’ติ.

À ce moment-là, deux yakkhas compagnons allaient du nord vers le sud pour une certaine affaire. Ces yakkhas virent le vénérable Sāriputta assis en plein air par une nuit de claire lune, les cheveux fraîchement rasés. L’ayant vu, un yakkha dit à l’autre yakkha : « Ami, l’idée me vient de donner un coup sur la tête de ce religieux. » Cela dit, l’autre yakkha répondit à ce yakkha : « Assez, ami ! Ne frappe pas le religieux. Ce religieux est éminent, ami, il possède de grands pouvoirs et une grande majesté. »

ทุติยมฺปิ โข โส ยกฺโข ตํ ยกฺขํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ, สมฺม, อิมสฺส สมณสฺส สีเส ปหารํ ทาตุ’’นฺติ. ทุติยมฺปิ โข โส ยกฺโข ตํ ยกฺขํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, สมฺม, มา สมณํ อาสาเทสิ. อุฬาโร โส, สมฺม, สมโณ มหิทฺธิโก มหานุภาโว’’ติ. ตติยมฺปิ โข โส ยกฺโข ตํ ยกฺขํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ, สมฺม, อิมสฺส สมณสฺส สีเส ปหารํ [Pg.124] ทาตุ’’นฺติ. ตติยมฺปิ โข โส ยกฺโข ตํ ยกฺขํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, สมฺม, มา สมณํ อาสาเทสิ. อุฬาโร โส, สมฺม, สมโณ มหิทฺธิโก มหานุภาโว’’ติ.

Une deuxième fois encore, ce yakkha dit à l'autre yakkha : « Ami, l’idée me vient de donner un coup sur la tête de ce religieux. » Une deuxième fois encore, ce yakkha lui répondit : « Assez, ami ! Ne frappe pas le religieux. Ce religieux est éminent, ami, il possède de grands pouvoirs et une grande majesté. » Une troisième fois encore, ce yakkha dit à l'autre yakkha : « Ami, l’idée me vient de donner un coup sur la tête de ce religieux. » Une troisième fois encore, ce yakkha lui répondit : « Assez, ami ! Ne frappe pas le religieux. Ce religieux est éminent, ami, il possède de grands pouvoirs et une grande majesté. »

อถ โข โส ยกฺโข ตํ ยกฺขํ อนาทิยิตฺวา อายสฺมโต สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สีเส ปหารํ อทาสิ. ตาว มหา ปหาโร อโหสิ, อปิ เตน ปหาเรน สตฺตรตนํ วา อฑฺฒฏฺฐมรตนํ วา นาคํ โอสาเทยฺย, มหนฺตํ วา ปพฺพตกูฏํ ปทาเลยฺย. อถ จ ปน โส ยกฺโข ‘ฑยฺหามิ ฑยฺหามี’ติ วตฺวา ตตฺเถว มหานิรยํ อปตาสิ.

Alors ce yakkha, sans tenir compte de l’autre yakkha, asséna un coup sur la tête du vénérable Sāriputta. Le coup fut si violent qu’avec un tel coup, on aurait pu terrasser un éléphant de sept ou huit coudées, ou fendre le sommet d’une grande montagne. Cependant, ce yakkha s’écria : « Je brûle ! Je brûle ! » et tomba sur-le-champ dans le grand enfer.

อทฺทสา โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน เตน ยกฺเขน อายสฺมโต สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สีเส ปหารํ ทียมานํ. ทิสฺวา เยน อายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ เต, อาวุโส, ขมนียํ, กจฺจิ ยาปนียํ, กจฺจิ น กิญฺจิ ทุกฺข’’นฺติ? ‘‘ขมนียํ เม, อาวุโส โมคฺคลฺลาน, ยาปนียํ เม, อาวุโส โมคฺคลฺลาน; อปิ จ เม สีสํ โถกํ ทุกฺข’’นฺติ.

Le vénérable Mahāmoggallāna vit, avec son œil divin pur surpassant celui des hommes, le yakkha asséner un coup sur la tête du vénérable Sāriputta. Après avoir vu cela, il s'approcha du vénérable Sāriputta et lui dit : « Cher ami, est-ce supportable ? Est-ce tolérable ? N'as-tu aucune douleur ? » — « C'est supportable, ami Moggallāna, c'est tolérable, ami Moggallāna. Cependant, j'ai une légère douleur à la tête. »

‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อพฺภุตํ, อาวุโส สาริปุตฺต! ยาว มหิทฺธิโก อายสฺมา สาริปุตฺโต มหานุภาโว! อิธ เต, อาวุโส สาริปุตฺต, อญฺญตโร ยกฺโข สีเส ปหารํ อทาสิ. ตาว มหา ปหาโร อโหสิ, อปิ เตน ปหาเรน สตฺตรตนํ วา อฑฺฒฏฺฐมรตนํ วา นาคํ โอสาเทยฺย, มหนฺตํ วา ปพฺพตกูฏํ ปทาเลยฺย, อถ จ ปนายสฺมา สาริปุตฺโต เอวมาห – ‘ขมนียํ เม, อาวุโส โมคฺคลฺลาน, ยาปนียํ เม, อาวุโส โมคฺคลฺลาน; อปิ จ เม สีสํ โถกํ ทุกฺข’’’นฺติ.

« C'est merveilleux, ami Sāriputta, c'est prodigieux, ami Sāriputta ! Quelle grande puissance et quel grand pouvoir possède le vénérable Sāriputta ! Ici, un yakkha t'a donné un coup sur la tête. Ce coup était si violent qu'il aurait pu abattre un éléphant de sept ou sept coudées et demie, ou fendre le sommet d'une grande montagne. Et pourtant, le vénérable Sāriputta dit : "C'est supportable, ami Moggallāna, c'est tolérable, ami Moggallāna. Cependant, j'ai une légère douleur à la tête." »

‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส โมคฺคลฺลาน, อพฺภุตํ, อาวุโส โมคฺคลฺลาน! ยาว มหิทฺธิโก อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน มหานุภาโว ยตฺร หิ นาม ยกฺขมฺปิ ปสฺสิสฺสติ! มยํ ปเนตรหิ ปํสุปิสาจกมฺปิ น ปสฺสามา’’ติ.

« C'est merveilleux, ami Moggallāna, c'est prodigieux, ami Moggallāna ! Quelle grande puissance et quel grand pouvoir possède le vénérable Mahāmoggallāna pour avoir pu voir ce yakkha ! Quant à nous, nous ne voyons même pas un démon de poussière en ce moment. »

อสฺโสสิ โข ภควา ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย เตสํ อุภินฺนํ มหานาคานํ อิมํ เอวรูปํ กถาสลฺลาปํ.

Le Bienheureux, grâce à l'élément de l'oreille divine, pur et surpassant celui des hommes, entendit cette conversation entre ces deux grands êtres.

อถ [Pg.125] โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris la signification de cela, exprima en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘ยสฺส เสลูปมํ จิตฺตํ, ฐิตํ นานุปกมฺปติ;

วิรตฺตํ รชนีเยสุ, โกปเนยฺเย น กุปฺปติ;

ยสฺเสวํ ภาวิตํ จิตฺตํ, กุโต ตํ ทุกฺขเมสฺสตี’’ติ. จตุตฺถํ;

« Celui dont l'esprit, semblable à un rocher, demeure ferme et ne tremble pas ; détaché des choses qui suscitent le désir, il ne s'irrite pas par ce qui provoque la colère. Pour celui dont l'esprit est ainsi cultivé, d'où la souffrance pourrait-elle venir ? » (Quatrième discours)

๕. นาคสุตฺตํ

5. Discours sur l'Éléphant (Nāga Sutta)

๓๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา อากิณฺโณ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขูนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ ราชูหิ ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ. อากิณฺโณ ทุกฺขํ น ผาสุ วิหรติ. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อหํ โข เอตรหิ อากิณฺโณ วิหรามิ ภิกฺขูหิ ภิกฺขูนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ ราชูหิ ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ. อากิณฺโณ ทุกฺขํ น ผาสุ วิหรามิ. ยํนูนาหํ เอโก คณสฺมา วูปกฏฺโฐ วิหเรยฺย’’นฺติ.

35. Ainsi ai-je entendu — une fois, le Bienheureux séjournait à Kosambī, dans le monastère de Ghosita. À cette époque, le Bienheureux vivait entouré de moines, de moniales, de disciples laïcs hommes et femmes, de rois, de grands ministres, d'ascètes d'autres écoles et de leurs disciples. Étant ainsi entouré, il vivait dans l'inconfort et sans aisance. Alors, cette pensée vint à l'esprit du Bienheureux : « Actuellement, je vis entouré de moines, de moniales, de disciples laïcs hommes et femmes, de rois, de grands ministres, d'ascètes d'autres écoles et de leurs disciples. Étant ainsi entouré, je vis dans l'inconfort et sans aisance. Et si je vivais seul, retiré de la foule ? »

อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย โกสมฺพึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. โกสมฺพิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต สามํ เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อนามนฺเตตฺวา อุปฏฺฐากํ อนปโลเกตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ เอโก อทุติโย เยน ปาลิเลยฺยกํ เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน ปาลิเลยฺยกํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ปาลิเลยฺยเก วิหรติ รกฺขิตวนสณฺเฑ ภทฺทสาลมูเล.

Puis, le Bienheureux, s'étant habillé le matin, prit son bol et sa robe et entra dans Kosambī pour l'aumône. Après avoir circulé dans Kosambī pour l'aumône, à son retour après le repas, il rangea lui-même son siège, prit son bol et sa robe, et sans en informer son assistant, sans prendre congé de la communauté des moines, il partit seul, sans compagnon, vers Pālileyyaka. Voyageant par étapes, il arriva à Pālileyyaka. Là, le Bienheureux résida à Pālileyyaka, dans le bois de Rakkhita, au pied d'un bel arbre sāla.

อญฺญตโรปิ โข หตฺถินาโค อากิณฺโณ วิหรติ หตฺถีหิ หตฺถินีหิ หตฺถิกลเภหิ หตฺถิจฺฉาเปหิ. ฉินฺนคฺคานิ เจว ติณานิ ขาทติ, โอภคฺโคภคฺคญฺจสฺส สาขาภงฺคํ ขาทนฺติ, อาวิลานิ จ ปานียานิ ปิวติ, โอคาหา จสฺส อุตฺติณฺณสฺส หตฺถินิโย กายํ อุปนิฆํสนฺติโย คจฺฉนฺติ. อากิณฺโณ ทุกฺขํ น ผาสุ วิหรติ. อถ โข ตสฺส หตฺถินาคสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อหํ โข เอตรหิ อากิณฺโณ วิหรามิ หตฺถีหิ หตฺถินีหิ หตฺถิกลเภหิ หตฺถิจฺฉาเปหิ, ฉินฺนคฺคานิ เจว ติณานิ ขาทามิ, โอภคฺโคภคฺคญฺจ เม สาขาภงฺคํ ขาทนฺติ, อาวิลานิ จ ปานียานิ ปิวามิ, โอคาหา จ เม อุตฺติณฺณสฺส [Pg.126] หตฺถินิโย กายํ อุปนิฆํสนฺติโย คจฺฉนฺติ, อากิณฺโณ ทุกฺขํ น ผาสุ วิหรามิ. ยํนูนาหํ เอโก คณสฺมา วูปกฏฺโฐ วิหเรยฺย’’นฺติ.

Un certain éléphant royal, lui aussi, vivait entouré d'éléphants mâles, de femelles, de jeunes éléphants et d'éléphanteaux. Il mangeait de l'herbe dont les pointes étaient déjà coupées, ils mangeaient les branches et le feuillage qu'il avait lui-même cassés, il buvait de l'eau trouble, et lorsqu'il sortait de l'eau, les femelles frottaient leur corps contre le sien. Étant ainsi entouré, il vivait dans l'inconfort et sans aisance. Alors, cette pensée vint à cet éléphant : « Actuellement, je vis entouré d'éléphants mâles, de femelles, de jeunes éléphants et d'éléphanteaux ; je mange de l'herbe dont les pointes sont coupées, ils mangent les branches et le feuillage que je casse, je bois de l'eau trouble, et lorsqu'on sort de l'eau, les femelles frottent leur corps contre le mien. Étant ainsi entouré, je vis dans l'inconfort et sans aisance. Et si je vivais seul, retiré du troupeau ? »

อถ โข โส หตฺถินาโค ยูถา อปกฺกมฺม เยน ปาลิเลยฺยกํ รกฺขิตวนสณฺโฑ ภทฺทสาลมูลํ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. ตตฺร สุทํ โส หตฺถินาโค ยสฺมึ ปเทเส ภควา วิหรติ ตํ ปเทสํ อปฺปหริตํ กโรติ, โสณฺฑาย จ ภควโต ปานียํ ปริโภชนียํ อุปฏฺฐาเปติ.

Alors, cet éléphant royal, quittant le troupeau, se rendit à Pālileyyaka, dans le bois de Rakkhita, au pied du bel arbre sāla où se trouvait le Bienheureux. Là, cet éléphant nettoyait l'endroit où séjournait le Bienheureux de toute végétation et, avec sa trompe, il apportait de l'eau pour boire et pour les besoins domestiques du Bienheureux.

อถ โข ภควโต รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘อหํ โข ปุพฺเพ อากิณฺโณ วิหาสึ ภิกฺขูหิ ภิกฺขูนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ ราชูหิ ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ, อากิณฺโณ ทุกฺขํ น ผาสุ วิหาสึ. โสมฺหิ เอตรหิ อนากิณฺโณ วิหรามิ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ ราชูหิ ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ, อนากิณฺโณ สุขํ ผาสุ วิหรามี’’ติ.

Alors, tandis qu'il était retiré en méditation solitaire, cette réflexion s'éleva dans l'esprit du Bienheureux : « Auparavant, je vivais entouré de moines, de moniales, de disciples laïcs hommes et femmes, de rois, de grands ministres, d'ascètes d'autres écoles et de leurs disciples ; ainsi entouré, je vivais dans l'inconfort et sans aisance. Maintenant, je vis sans être entouré de moines, de moniales, de disciples laïcs hommes et femmes, de rois, de grands ministres, d'ascètes d'autres écoles et de leurs disciples ; sans être entouré, je vis heureux et avec aisance. »

ตสฺสปิ โข หตฺถินาคสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘อหํ โข ปุพฺเพ อากิณฺโณ วิหาสึ หตฺถีหิ หตฺถินีหิ หตฺถิกลเภหิ หตฺถิจฺฉาเปหิ, ฉินฺนคฺคานิ เจว ติณานิ ขาทึ, โอภคฺโคภคฺคญฺจ เม สาขาภงฺคํ ขาทึสุ, อาวิลานิ จ ปานียานิ อปายึ, โอคาหา จ เม อุตฺติณฺณสฺส หตฺถินิโย กายํ อุปนิฆํสนฺติโย อคมํสุ, อากิณฺโณ ทุกฺขํ น ผาสุ วิหาสึ. โสมฺหิ เอตรหิ อนากิณฺโณ วิหรามิ หตฺถีหิ หตฺถินีหิ หตฺถิกลเภหิ หตฺถิจฺฉาเปหิ, อจฺฉินฺนคฺคานิ เจว ติณานิ ขาทามิ, โอภคฺโคภคฺคญฺจ เม สาขาภงฺคํ น ขาทนฺติ, อนาวิลานิ จ ปานียานิ ปิวามิ, โอคาหา จ เม อุตฺติณฺณสฺส หตฺถินิโย น กายํ อุปนิฆํสนฺติโย คจฺฉนฺติ, อนากิณฺโณ สุขํ ผาสุ วิหรามี’’ติ.

De même, cette réflexion s'éleva dans l'esprit de cet éléphant : « Auparavant, je vivais entouré d'éléphants mâles, de femelles, de jeunes éléphants et d'éléphanteaux ; je mangeais de l'herbe dont les pointes étaient coupées, ils mangeaient les branches et le feuillage que je cassais, je buvais de l'eau trouble, et les femelles frottaient leur corps contre le mien lorsque je sortais de l'eau ; ainsi entouré, je vivais dans l'inconfort et sans aisance. Maintenant, je vis sans être entouré d'éléphants mâles, de femelles, de jeunes éléphants et d'éléphanteaux ; je mange de l'herbe dont les pointes ne sont pas coupées, ils ne mangent pas les branches et le feuillage que je casse, je bois de l'eau claire, et les femelles ne frottent pas leur corps contre le mien lorsque je sors de l'eau. Sans être entouré, je vis heureux et avec aisance. »

อถ โข ภควา อตฺตโน จ ปวิเวกํ วิทิตฺวา ตสฺส จ หตฺถินาคสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant conscience de sa propre solitude et ayant connu par son esprit la réflexion de l'esprit de cet éléphant, exprima en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘เอตํ [Pg.127] นาคสฺส นาเคน, อีสาทนฺตสฺส หตฺถิโน;

สเมติ จิตฺตํ จิตฺเตน, ยเทโก รมตี มโน’’ติ. ปญฺจมํ;

« L'esprit de ce grand éléphant aux défenses comme des timons s'accorde avec l'esprit du Grand Éléphant (le Bouddha), car il se réjouit seul dans la forêt. » Cinquième.

๖. ปิณฺโฑลสุตฺตํ

6. Sutta de Piṇḍola

๓๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ปิณฺโฑลภารทฺวาโช ภควโต อวิทูเร นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย อารญฺญิโก ปิณฺฑปาติโก ปํสุกูลิโก เตจีวริโก อปฺปิจฺโฉ สนฺตุฏฺโฐ ปวิวิตฺโต อสํสฏฺโฐ อารทฺธวีริโย ธุตวาโท อธิจิตฺตมนุยุตฺโต.

36. J'ai entendu ceci : une fois, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika, dans le bois de Jeta. À cette occasion, le vénérable Piṇḍolabhāradvāja était assis non loin du Bienheureux, les jambes croisées, le corps droit, pratiquant les austérités de la forêt, de la quête de nourriture, des haillons, des trois robes, étant peu désireux, satisfait, retiré, sans attachement, d'une énergie ardente, défenseur des dhutangas, et dévoué à la concentration supérieure.

อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ ปิณฺโฑลภารทฺวาชํ อวิทูเร นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย อารญฺญิกํ ปิณฺฑปาติกํ ปํสุกูลิกํ เตจีวริกํ อปฺปิจฺฉํ สนฺตุฏฺฐํ ปวิวิตฺตํ อสํสฏฺฐํ อารทฺธวีริยํ ธุตวาทํ อธิจิตฺตมนุยุตฺตํ.

Le Bienheureux vit le vénérable Piṇḍolabhāradvāja assis non loin, les jambes croisées, le corps droit, pratiquant les austérités de la forêt, de la quête de nourriture, des haillons, des trois robes, étant peu désireux, satisfait, retiré, sans attachement, d'une énergie ardente, défenseur des dhutangas, et dévoué à la concentration supérieure.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, comprenant le sens de cette situation, exprima en cette circonstance cette exclamation solennelle :

‘‘อนูปวาโท อนูปฆาโต, ปาติโมกฺเข จ สํวโร;

มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ, ปนฺตญฺจ สยนาสนํ;

อธิจิตฺเต จ อาโยโค, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ. ฉฏฺฐํ;

« Ne pas calomnier, ne pas nuire, s'exercer à la retenue dans le code disciplinaire du Pātimokkha, connaître la juste mesure dans la nourriture, vivre dans une demeure isolée et s'appliquer à la concentration supérieure : tel est l'enseignement des Bouddhas. » Sixième.

๗. สาริปุตฺตสุตฺตํ

7. Sutta de Sāriputta

๓๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควโต อวิทูเร นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย อปฺปิจฺโฉ สนฺตุฏฺโฐ ปวิวิตฺโต อสํสฏฺโฐ อารทฺธวีริโย อธิจิตฺตมนุยุตฺโต.

37. J'ai entendu ceci : une fois, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika, dans le bois de Jeta. À cette occasion, le vénérable Sāriputta était assis non loin du Bienheureux, les jambes croisées, le corps droit, étant peu désireux, satisfait, retiré, sans attachement, d'une énergie ardente, et dévoué à la concentration supérieure.

อทฺทสา [Pg.128] โข ภควา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อวิทูเร นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย อปฺปิจฺฉํ สนฺตุฏฺฐํ ปวิวิตฺตํ อสํสฏฺฐํ อารทฺธวีริยํ อธิจิตฺตมนุยุตฺตํ.

Le Bienheureux vit le vénérable Sāriputta assis non loin, les jambes croisées, le corps droit, peu désireux, satisfait, retiré, sans attachement, d'une énergie ardente, et dévoué à la concentration supérieure.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, comprenant le sens de cette situation, exprima en cette circonstance cette exclamation solennelle :

‘‘อธิเจตโส อปฺปมชฺชโต,มุนิโน โมนปเถสุ สิกฺขโต;

โสกา น ภวนฺติ ตาทิโน,อุปสนฺตสฺส สทา สตีมโต’’ติ. สตฺตมํ;

« Pour le sage à l'esprit supérieur, diligent, s'exerçant dans les voies du silence, paisible, toujours doté de présence d'esprit et inébranlable, les chagrins ne surviennent pas. » Septième.

๘. สุนฺทรีสุตฺตํ

8. Sutta de Sundarī

๓๘. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา สกฺกโต โหติ ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต ลาภี จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ สกฺกโต โหติ ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต ลาภี จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อญฺญติตฺถิยา ปน ปริพฺพาชกา อสกฺกตา โหนฺติ อครุกตา อมานิตา อปูชิตา อนปจิตา น ลาภิโน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ.

38. J'ai entendu ceci : une fois, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika, dans le bois de Jeta. À cette occasion, le Bienheureux était honoré, respecté, estimé, vénéré et révéré, recevant les robes, la nourriture d'aumône, les logements et les remèdes nécessaires aux malades. La communauté des moines était également honorée, respectée, estimée, vénérée et révérée, recevant les robes, la nourriture d'aumône, les logements et les remèdes nécessaires aux malades. Cependant, les ascètes errants d'autres écoles n'étaient ni honorés, ni respectés, ni estimés, ni vénérés, ni révérés, et ne recevaient pas de robes, de nourriture d'aumône, de logements ou de remèdes nécessaires aux malades.

อถ โข เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ภควโต สกฺการํ อสหมานา ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ เยน สุนฺทรี ปริพฺพาชิกา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สุนฺทรึ ปริพฺพาชิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘อุสฺสหสิ ตฺวํ, ภคินิ, ญาตีนํ อตฺถํ กาตุ’’นฺติ? ‘‘กฺยาหํ, อยฺยา, กโรมิ? กึ มยา น สกฺกา กาตุํ? ชีวิตมฺปิ เม ปริจฺจตฺตํ ญาตีนํ อตฺถายา’’ติ.

Alors ces ascètes errants d'autres écoles, ne pouvant supporter les honneurs rendus au Bienheureux et à la communauté des moines, se rendirent auprès de l'ascète errante Sundarī et lui dirent : « Ma sœur, pourrais-tu agir pour le bien de tes proches ? » Elle répondit : « Que dois-je faire, seigneurs ? Qu'est-ce que je ne pourrais accomplir ? J'ai même sacrifié ma vie pour le bien de mes proches. »

‘‘เตน หิ, ภคินิ, อภิกฺขณํ เชตวนํ คจฺฉาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, อยฺยา’’ติ โข สุนฺทรี ปริพฺพาชิกา เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ ปฏิสฺสุตฺวา อภิกฺขณํ เชตวนํ อคมาสิ.

« Dans ce cas, ma sœur, va fréquemment au bois de Jeta. » « Très bien, seigneurs », répondit l'ascète errante Sundarī. Ayant accepté les paroles de ces ascètes errants d'autres écoles, elle se rendit fréquemment au bois de Jeta.

ยทา [Pg.129] เต อญฺญึสุ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา – ‘‘โวทิฏฺฐา โข สุนฺทรี ปริพฺพาชิกา พหุชเนน อภิกฺขณํ เชตวนํ คจฺฉตี’’ติ. อถ นํ ชีวิตา โวโรเปตฺวา ตตฺเถว เชตวนสฺส ปริขากูเป นิกฺขิปิตฺวา เยน ราชา ปเสนทิ โกสโล เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ เอตทโวจุํ – ‘‘ยา สา, มหาราช, สุนฺทรี ปริพฺพาชิกา; สา โน น ทิสฺสตี’’ติ. ‘‘กตฺถ ปน ตุมฺเห อาสงฺกถา’’ติ? ‘‘เชตวเน, มหาราชา’’ติ. ‘‘เตน หิ เชตวนํ วิจินถา’’ติ.

Lorsqu'ils surent que de nombreuses personnes l'avaient vue se rendre fréquemment au bois de Jeta, ils l'assassinèrent et jetèrent son corps dans le fossé du bois de Jeta. Puis ils se rendirent auprès du roi Pasenadi de Kosala et lui dirent : « Grand roi, l'ascète errante Sundarī n'est plus visible. » « Mais où soupçonnez-vous qu'elle soit ? » « Au bois de Jeta, grand roi. » « Dans ce cas, fouillez le bois de Jeta. »

อถ โข เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เชตวนํ วิจินิตฺวา ยถานิกฺขิตฺตํ ปริขากูปา อุทฺธริตฺวา มญฺจกํ อาโรเปตฺวา สาวตฺถึ ปเวเสตฺวา รถิยาย รถิยํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ อุปสงฺกมิตฺวา มนุสฺเส อุชฺฌาเปสุํ –

Alors ces ascètes errants d'autres écoles, après avoir fouillé le bois de Jeta et retiré le corps du fossé là où ils l'avaient déposé, le placèrent sur une civière et entrèrent dans Sāvatthī. Allant de rue en rue et de carrefour en carrefour, ils incitèrent les gens à l'indignation en disant :

‘‘ปสฺสถายฺยา สมณานํ สกฺยปุตฺติยานํ กมฺมํ! อลชฺชิโน อิเม สมณา สกฺยปุตฺติยา ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา มุสาวาทิโน อพฺรหฺมจาริโน. อิเม หิ นาม ธมฺมจาริโน สมจาริโน พฺรหฺมจาริโน สจฺจวาทิโน สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา ปฏิชานิสฺสนฺติ! นตฺถิ อิเมสํ สามญฺญํ, นตฺถิ อิเมสํ พฺรหฺมญฺญํ. นฏฺฐํ อิเมสํ สามญฺญํ, นฏฺฐํ อิเมสํ พฺรหฺมญฺญํ. กุโต อิเมสํ สามญฺญํ, กุโต อิเมสํ พฺรหฺมญฺญํ? อปคตา อิเม สามญฺญา, อปคตา อิเม พฺรหฺมญฺญา. กถญฺหิ นาม ปุริโส ปุริสกิจฺจํ กริตฺวา อิตฺถึ ชีวิตา โวโรเปสฺสตี’’ติ!

« Regardez, messieurs, l'acte de ces ascètes, fils des Sakyas ! Ces ascètes Sakyaputtiyas sont sans pudeur, immoraux, de nature mauvaise, menteurs et impurs. Ils prétendent pourtant être des pratiquants du Dharma, de la vertu et de la vie sainte, disant la vérité, vertueux et de bon caractère ! Il n'y a pas en eux de véritable état de moine, il n'y a pas en eux de sainteté. Leur état de moine est perdu, leur sainteté est perdue. Où donc est leur état de moine ? Où donc est leur sainteté ? Ils sont déchus de la vie sainte. Comment un homme peut-il satisfaire son désir d'homme puis ôter la vie à une femme ? »

เตน โข ปน สมเยน สาวตฺถิยํ มนุสฺสา ภิกฺขู ทิสฺวา อสพฺภาหิ ผรุสาหิ วาจาหิ อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ โรสนฺติ วิเหสนฺติ –

À cette occasion, les habitants de Sāvatthī, en voyant les moines, les insultaient, les calomniaient, les tourmentaient et les harcelaient par des paroles vulgaires et rudes :

‘‘อลชฺชิโน อิเม สมณา สกฺยปุตฺติยา ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา มุสาวาทิโน อพฺรหฺมจาริโน. อิเม หิ นาม ธมฺมจาริโน สมจาริโน พฺรหฺมจาริโน สจฺจวาทิโน สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา ปฏิชานิสฺสนฺติ! นตฺถิ อิเมสํ สามญฺญํ, นตฺถิ อิเมสํ พฺรหฺมญฺญํ. นฏฺฐํ อิเมสํ สามญฺญํ, นฏฺฐํ อิเมสํ พฺรหฺมญฺญํ. กุโต อิเมสํ สามญฺญํ, กุโต อิเมสํ พฺรหฺมญฺญํ? อปคตา อิเม สามญฺญา, อปคตา อิเม พฺรหฺมญฺญา. กถญฺหิ นาม ปุริโส ปุริสกิจฺจํ กริตฺวา อิตฺถึ ชีวิตา โวโรเปสฺสตี’’ติ!

« Ces moines Sakyaputtiyas sont sans pudeur, immoraux, de nature mauvaise, menteurs et impurs. Ils prétendent pourtant être des pratiquants du Dharma, de la vertu et de la vie sainte, disant la vérité, vertueux et de bon caractère ! Il n'y a pas en eux d'état de moine, il n'y a pas en eux de sainteté. Leur état de moine est perdu, leur sainteté est perdue. Où donc est leur état de moine ? Où donc est leur sainteté ? Ils sont déchus de la vie sainte. Comment un homme peut-il satisfaire son désir d'homme puis ôter la vie à une femme ? »

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสึสุ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา [Pg.130] เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

Alors, de nombreux moines, s'étant vêtus le matin et ayant pris leurs bols et leurs robes, entrèrent dans Sāvatthī pour l'aumône. Après avoir circulé dans Sāvatthī pour l'aumône, à leur retour après le repas, ils se rendirent auprès du Béni ; s'étant approchés et ayant salué le Béni, ils s'assirent à l'écart. Assis à l'écart, ces moines dirent ceci au Béni :

‘‘เอตรหิ, ภนฺเต, สาวตฺถิยํ มนุสฺสา ภิกฺขู ทิสฺวา อสพฺภาหิ ผรุสาหิ วาจาหิ อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ โรสนฺติ วิเหสนฺติ – ‘อลชฺชิโน อิเม สมณา สกฺยปุตฺติยา ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา มุสาวาทิโน อพฺรหฺมจาริโน. อิเม หิ นาม ธมฺมจาริโน สมจาริโน พฺรหฺมจาริโน สจฺจวาทิโน สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา ปฏิชานิสฺสนฺติ. นตฺถิ อิเมสํ สามญฺญํ, นตฺถิ อิเมสํ พฺรหฺมญฺญํ. นฏฺฐํ อิเมสํ สามญฺญํ, นฏฺฐํ อิเมสํ พฺรหฺมญฺญํ. กุโต อิเมสํ สามญฺญํ, กุโต อิเมสํ พฺรหฺมญฺญํ? อปคตา อิเม สามญฺญา, อปคตา อิเม พฺรหฺมญฺญา. กถญฺหิ นาม ปุริโส ปุริสกิจฺจํ กริตฺวา อิตฺถึ ชีวิตา โวโรเปสฺสตี’’’ติ!

« À présent, Vénérable, à Sāvatthī, les gens, en voyant les moines, les insultent, les injurient, les harcèlent et les tourmentent par des paroles inconvenantes et rudes : 'Ces ascètes, fils des Sakyas, sont sans honte, immoraux, de mauvaise conduite, menteurs et ne pratiquent pas la vie sainte. Et pourtant, ils prétendent pratiquer le Dhamma, vivre avec droiture, mener la vie sainte, dire la vérité, posséder la vertu et avoir une bonne nature. Pour eux, il n'y a pas d'état de moine, il n'y a pas de vie sainte. Leur état de moine est détruit, leur vie sainte est perdue. Où est leur état de moine ? Où est leur vie sainte ? Ils se sont écartés de l'état de moine, ils se sont écartés de la vie sainte. Comment un homme, après avoir eu un rapport sexuel avec une femme, peut-il ensuite lui ôter la vie ?' »

‘‘เนโส, ภิกฺขเว, สทฺโท จิรํ ภวิสฺสติ สตฺตาหเมว ภวิสฺสติ. สตฺตาหสฺส อจฺจเยน อนฺตรธายิสฺสติ. เตน หิ, ภิกฺขเว, เย มนุสฺสา ภิกฺขู ทิสฺวา อสพฺภาหิ ผรุสาหิ วาจาหิ อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ โรสนฺติ วิเหสนฺติ, เต ตุมฺเห อิมาย คาถาย ปฏิโจเทถ –

« Moines, ce bruit ne durera pas longtemps ; il ne durera que sept jours. Après sept jours, il disparaîtra. C'est pourquoi, moines, à ces gens qui, en voyant les moines, les insultent, les injurient, les harcèlent et les tourmentent par des paroles inconvenantes et rudes, vous devez répliquer par ce verset : »

‘‘‘อภูตวาที นิรยํ อุเปติ,โย วาปิ กตฺวา น กโรมิ จาห;

อุโภปิ เต เปจฺจ สมา ภวนฺติ,นิหีนกมฺมา มนุชา ปรตฺถา’’’ติ.

« celui qui proclame ce qui est faux va en enfer, tout comme celui qui, ayant fait le mal, dit : 'Je ne l'ai pas fait'. Tous deux, après la mort, deviennent égaux dans l'autre monde, étant des hommes aux actes vils. »

อถ โข เต ภิกฺขู ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ ปริยาปุณิตฺวา เย มนุสฺสา ภิกฺขู ทิสฺวา อสพฺภาหิ ผรุสาหิ วาจาหิ อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ โรสนฺติ วิเหสนฺติ เต อิมาย คาถาย ปฏิโจเทนฺติ –

Alors, ces moines, ayant appris ce verset auprès du Béni, répliquaient par ce verset aux gens qui, en voyant les moines, les insultaient, les injuriaient, les harcelaient et les tourmentaient par des paroles inconvenantes et rudes :

‘‘อภูตวาที นิรยํ อุเปติ,โย วาปิ กตฺวา น กโรมิจาห;

อุโภปิ เต เปจฺจ สมา ภวนฺติ,นิหีนกมฺมา มนุชา ปรตฺถา’’ติ.

« Celui qui proclame ce qui est faux va en enfer, tout comme celui qui, ayant fait le mal, dit : 'Je ne l'ai pas fait'. Tous deux, après la mort, deviennent égaux dans l'autre monde, étant des hommes aux actes vils. »

มนุสฺสานํ [Pg.131] เอตทโหสิ – ‘‘อการกา อิเม สมณา สกฺยปุตฺติยา. นยิเมหิ กตํ. สปนฺติเม สมณา สกฺยปุตฺติยา’’ติ. เนว โส สทฺโท จิรํ อโหสิ. สตฺตาหเมว อโหสิ. สตฺตาหสฺส อจฺจเยน อนฺตรธายิ.

Les gens se dirent alors : « Ces ascètes, fils des Sakyas, ne sont pas les auteurs de cet acte. Cet acte n'a pas été commis par eux. Ces ascètes, fils des Sakyas, font un serment de vérité. » Ce bruit ne dura pas longtemps ; il ne dura que sept jours. Après sept jours, il disparut.

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควโต เอตทโวจุํ –

Alors, de nombreux moines se rendirent auprès du Béni ; s'étant approchés et ayant salué le Béni, ils s'assirent à l'écart. Assis à l'écart, ces moines dirent ceci au Béni :

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว สุภาสิตํ จิทํ ภนฺเต ภควตา – ‘เนโส, ภิกฺขเว, สทฺโท จิรํ ภวิสฺสติ. สตฺตาหเมว ภวิสฺสติ. สตฺตาหสฺส อจฺจเยน อนฺตรธายิสฺสตี’ติ. อนฺตรหิโต โส, ภนฺเต, สทฺโท’’ติ.

« C'est merveilleux, Vénérable, c'est prodigieux, Vénérable ! Combien sont bien dites ces paroles du Béni : 'Moines, ce bruit ne durera pas longtemps ; il ne durera que sept jours. Après sept jours, il disparaîtra'. Ce bruit a disparu, Vénérable. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors, le Béni, ayant compris la signification de cela, exprima en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘ตุทนฺติ วาจาย ชนา อสญฺญตา,สเรหิ สงฺคามคตํว กุญฺชรํ;

สุตฺวาน วากฺยํ ผรุสํ อุทีริตํ,อธิวาสเย ภิกฺขุ อทุฏฺฐจิตฺโต’’ติ. อฏฺฐมํ;

« Les gens sans retenue blessent par des paroles, comme on frappe de flèches un éléphant sur un champ de bataille ; après avoir entendu des paroles rudes prononcées à son égard, que le moine les endure sans malveillance dans son esprit. » Huitième sutta.

๙. อุปเสนสุตฺตํ

9. Sutta d'Upasena

๓๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข อายสฺมโต อุปเสนสฺส วงฺคนฺตปุตฺตสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม, สตฺถา จ เม ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ; สฺวากฺขาเต จมฺหิ ธมฺมวินเย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต; สพฺรหฺมจาริโน จ เม สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา; สีเลสุ จมฺหิ ปริปูรการี; สุสมาหิโต จมฺหิ เอกคฺคจิตฺโต; อรหา จมฺหิ ขีณาสโว; มหิทฺธิโก จมฺหิ มหานุภาโว. ภทฺทกํ เม ชีวิตํ, ภทฺทกํ มรณ’’นฺติ.

39. Ainsi ai-je entendu. Une fois, le Béni séjournait à Rājagaha, dans le Bois des Bambous, au Sanctuaire des Écureuils. Alors, au Vénérable Upasena Vaṅgantaputta, s'étant retiré dans la solitude, cette réflexion s'éleva dans l'esprit : « Quel gain pour moi, quelle chance pour moi ! Mon maître est le Béni, digne, parfaitement éveillé ; je suis devenu moine, étant sorti de la vie domestique pour la vie sans foyer dans le Dhamma et la Discipline bien enseignés ; mes compagnons de vie sainte sont vertueux et de bonne nature ; je suis moi-même accompli dans les vertus ; je suis bien concentré et j'ai l'esprit unifié ; je suis un Arahant dont les souillures sont épuisées ; je possède de grands pouvoirs et une grande puissance. Ma vie est heureuse, ma mort sera heureuse. »

อถ โข ภควา อายสฺมโต อุปเสนสฺส วงฺคนฺตปุตฺตสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors, le Béni, ayant connu par son propre esprit la réflexion dans l'esprit du Vénérable Upasena Vaṅgantaputta, exprima en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘ยํ [Pg.132] ชีวิตํ น ตปติ, มรณนฺเต น โสจติ;

ส เว ทิฏฺฐปโท ธีโร, โสกมชฺเฌ น โสจติ.

« Celui que la vie ne tourmente pas et qui ne s'afflige pas à l'approche de la mort ; ce sage qui a réalisé l'état de paix ne s'afflige pas au milieu de ceux qui s'affligent.

‘‘อุจฺฉินฺนภวตณฺหสฺส, สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน;

วิกฺขีโณ ชาติสํสาโร, นตฺถิ ตสฺส ปุนพฺภโว’’ติ. นวมํ;

Pour le moine dont la soif d'exister est tranchée et dont l'esprit est apaisé, le cycle des naissances est épuisé ; il n'y a plus pour lui de nouvelle existence. » Neuvième sutta.

๑๐. สาริปุตฺตอุปสมสุตฺตํ

10. Sutta de l'apaisement de Sāriputta

๔๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควโต อวิทูเร นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย อตฺตโน อุปสมํ ปจฺจเวกฺขมาโน.

40. Ainsi ai-je entendu. Une fois, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika, dans le bois de Jeta. À cette occasion, le Vénérable Sāriputta était assis non loin du Béni, les jambes croisées, le corps droit, contemplant son propre apaisement.

อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อวิทูเร นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย อตฺตโน อุปสมํ ปจฺจเวกฺขมานํ.

Le Béni vit le Vénérable Sāriputta assis non loin, les jambes croisées, le corps droit, contemplant son propre apaisement.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors, le Béni, ayant compris la signification de cela, exprima en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘อุปสนฺตสนฺตจิตฺตสฺส, เนตฺติจฺฉินฺนสฺส ภิกฺขุโน;

วิกฺขีโณ ชาติสํสาโร, มุตฺโต โส มารพนฺธนา’’ติ. ทสมํ;

« Pour le moine dont l'esprit est apaisé et tranquille, dont le lien de la soif est tranché, le cycle des naissances est épuisé ; il est libéré des liens de Māra. » Dixième sutta.

เมฆิยวคฺโค จตุตฺโถ นิฏฺฐิโต.

Le quatrième chapitre, le Meghiya Vagga, est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Le sommaire en est :

เมฆิโย อุทฺธตา โคปาโล, ยกฺโข นาเคน ปญฺจมํ;

ปิณฺโฑโล สาริปุตฺโต จ, สุนฺทรี ภวติ อฏฺฐมํ;

อุปเสโน วงฺคนฺตปุตฺโต, สาริปุตฺโต จ เต ทสาติ.

Meghiya, Uddhata, Gopāla, le Yakkha, avec Nāga le cinquième ; Piṇḍola, Sāriputta, Sundarī est le huitième ; Upasena Vaṅgantaputta et Sāriputta — tels sont les dix.

๕. โสณวคฺโค

5. Soṇa Vagga

๑. ปิยตรสุตฺตํ

1. Sutta de ce qui est le plus cher

๔๑. เอวํ [Pg.133] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ราชา ปเสนทิ โกสโล มลฺลิกาย เทวิยา สทฺธึ อุปริปาสาทวรคโต โหติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล มลฺลิกํ เทวึ เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ นุ โข เต, มลฺลิเก, โกจญฺโญ อตฺตนา ปิยตโร’’ติ?

41. Ainsi ai-je entendu. Une fois, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika, dans le bois de Jeta. À cette occasion, le roi Pasenadi de Kosala se trouvait avec la reine Mallikā sur la terrasse supérieure du palais. Alors, le roi Pasenadi de Kosala dit à la reine Mallikā : « Mallikā, y a-t-il quelqu'un qui te soit plus cher que toi-même ? »

‘‘นตฺถิ โข เม, มหาราช, โกจญฺโญ อตฺตนา ปิยตโร. ตุยฺหํ ปน, มหาราช, อตฺถญฺโญ โกจิ อตฺตนา ปิยตโร’’ติ? ‘‘มยฺหมฺปิ โข, มลฺลิเก, นตฺถญฺโญ โกจิ อตฺตนา ปิยตโร’’ติ.

« Non, Grand Roi, il n'y a personne qui me soit plus cher que moi-même. Et pour vous, Grand Roi, y a-t-il quelqu'un qui vous soit plus cher que vous-même ? » « Pour moi non plus, Mallikā, il n'y a personne qui me soit plus cher que moi-même. »

อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ปาสาทา โอโรหิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Alors, le roi Pasenadi de Kosala descendit de son palais et se rendit auprès du Bienheureux. S'étant approché, il salua le Bienheureux et s'assit à ses côtés. S'étant assis à ses côtés, le roi Pasenadi de Kosala dit ceci au Bienheureux :

‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, มลฺลิกาย เทวิยา สทฺธึ อุปริปาสาทวรคโต มลฺลิกํ เทวึ เอตทโวจํ – ‘อตฺถิ นุ โข เต, มลฺลิเก, โกจญฺโญ อตฺตนา ปิยตโร’ติ? เอวํ วุตฺเต, มลฺลิกา เทวี มํ เอตทโวจ – ‘นตฺถิ โข เม, มหาราช, โกจญฺโญ อตฺตนา ปิยตโร. ตุยฺหํ ปน, มหาราช, อตฺถญฺโญ โกจิ อตฺตนา ปิยตโร’ติ? เอวํ วุตฺเต, อหํ, ภนฺเต, มลฺลิกํ เทวึ เอตทโวจํ – ‘มยฺหมฺปิ โข, มลฺลิเก, นตฺถญฺโญ โกจิ อตฺตนา ปิยตโร’’’ติ.

« Seigneur, aujourd'hui, alors que j'étais avec la reine Mallikā sur la terrasse supérieure du palais, j'ai dit ceci à la reine Mallikā : "Mallikā, y a-t-il quelqu'un d'autre qui te soit plus cher que toi-même ?" À ces mots, la reine Mallikā m'a répondu : "Non, grand roi, il n'y a personne d'autre qui me soit plus cher que moi-même. Et pour vous, grand roi, y a-t-il quelqu'un d'autre qui vous soit plus cher que vous-même ?" À ces mots, Seigneur, j'ai répondu à la reine Mallikā : "Pour moi non plus, Mallikā, il n'y a personne d'autre qui me soit plus cher que moi-même." »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette affaire, proclama en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘สพฺพา ทิสา อนุปริคมฺม เจตสา,เนวชฺฌคา ปิยตรมตฺตนา กฺวจิ;

เอวํ ปิโย ปุถุ อตฺตา ปเรสํ,ตสฺมา น หึเส ปรมตฺตกาโม’’ติ. ปฐมํ;

« Ayant parcouru par l'esprit toutes les directions, on ne trouve nulle part personne de plus cher que soi-même. De la même manière, pour chacun, son propre soi est cher. C'est pourquoi celui qui s'aime lui-même ne devrait pas nuire à autrui. »

๒. อปฺปายุกสุตฺตํ

2. Appāyukasutta (Discours sur la brièveté de la vie)

๔๒. เอวํ [Pg.134] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว อปฺปายุกา หิ, ภนฺเต, ภควโต มาตา อโหสิ, สตฺตาหชาเต ภควติ ภควโต มาตา กาลมกาสิ, ตุสิตํ กายํ อุปปชฺชี’’ติ.

42. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. Alors le vénérable Ānanda, sortant de sa retraite solitaire le soir, se rendit auprès du Bienheureux. S'étant approché, il salua le Bienheureux et s'assit à ses côtés. S'étant assis à ses côtés, le vénérable Ānanda dit ceci au Bienheureux : « C'est merveilleux, Seigneur ! C'est prodigieux, Seigneur ! Combien fut brève la vie de la mère du Bienheureux ! Sept jours après la naissance du Bienheureux, sa mère mourut et renaquit dans le corps de Tusita. »

‘‘เอวเมตํ, อานนฺท, อปฺปายุกา หิ, อานนฺท, โพธิสตฺตมาตโร โหนฺติ. สตฺตาหชาเตสุ โพธิสตฺเตสุ โพธิสตฺตมาตโร กาลํ กโรนฺติ, ตุสิตํ กายํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

« C'est ainsi, Ānanda. En effet, Ānanda, les mères des Bodhisattvas ont une vie brève. Sept jours après la naissance des Bodhisattvas, les mères des Bodhisattvas meurent et renaissent dans le corps de Tusita. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette affaire, proclama en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘เย เกจิ ภูตา ภวิสฺสนฺติ เย วาปิ,สพฺเพ คมิสฺสนฺติ ปหาย เทหํ;

ตํ สพฺพชานึ กุสโล วิทิตฺวา,อาตาปิโย พฺรหฺมจริยํ จเรยฺยา’’ติ. ทุติยํ;

« Tous les êtres qui ont existé ou qui existeront s'en iront en abandonnant leur corps. Le sage, comprenant cette perte universelle, devrait pratiquer la vie sainte avec ardeur. »

๓. สุปฺปพุทฺธกุฏฺฐิสุตฺตํ

3. Suppabuddhakuṭṭhisutta (Discours sur le lépreux Suppabuddha)

๔๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน ราชคเห สุปฺปพุทฺโธ นาม กุฏฺฐี อโหสิ – มนุสฺสทลิทฺโท, มนุสฺสกปโณ, มนุสฺสวราโก. เตน โข ปน สมเยน ภควา มหติยา ปริสาย ปริวุโต ธมฺมํ เทเสนฺโต นิสินฺโน โหติ.

43. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux séjournait à Rājagaha, dans le bois de Bambous (Veḷuvana), au lieu de nourrissage des écureuils (Kalandakanivāpa). En ce temps-là, il y avait à Rājagaha un lépreux nommé Suppabuddha, un homme pauvre, misérable et démuni parmi les hommes. À ce moment-là, le Bienheureux, entouré d'une grande assemblée, était assis en train d'enseigner le Dhamma.

อทฺทสา โข สุปฺปพุทฺโธ กุฏฺฐี ตํ มหาชนกายํ ทูรโตว สนฺนิปติตํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘‘นิสฺสํสยํ โข เอตฺถ กิญฺจิ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ภาชียติ. ยํนูนาหํ เยน โส มหาชนกาโย เตนุปสงฺกเมยฺยํ. อปฺเปว นาเมตฺถ กิญฺจิ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ลเภยฺย’’นฺติ.

Le lépreux Suppabuddha vit de loin cette grande foule rassemblée. En la voyant, il pensa : « Sans aucun doute, on distribue ici quelque chose à manger, solide ou mou. Et si je m'approchais de cette grande foule ? Peut-être pourrais-je y obtenir quelque chose à manger, solide ou mou. »

อถ [Pg.135] โข สุปฺปพุทฺโธ กุฏฺฐี เยน โส มหาชนกาโย เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข สุปฺปพุทฺโธ กุฏฺฐี ภควนฺตํ มหติยา ปริสาย ปริวุตํ ธมฺมํ เทเสนฺตํ นิสินฺนํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘‘น โข เอตฺถ กิญฺจิ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ภาชียติ. สมโณ อยํ โคตโม ปริสติ ธมฺมํ เทเสติ. ยํนูนาหมฺปิ ธมฺมํ สุเณยฺย’’นฺติ. ตตฺเถว เอกมนฺตํ นิสีทิ – ‘‘อหมฺปิ ธมฺมํ โสสฺสามี’’ติ.

Alors le lépreux Suppabuddha s'approcha de la grande foule. Il vit le Bienheureux assis, enseignant le Dhamma, entouré d'une grande assemblée. En le voyant, il pensa : « On ne distribue pas ici de nourriture. C'est le moine Gotama qui enseigne le Dhamma à l'assemblée. Et si j'écoutais moi aussi le Dhamma ? » Il s'assit alors à l'écart en pensant : « Moi aussi, j'écouterai le Dhamma. »

อถ โข ภควา สพฺพาวนฺตํ ปริสํ เจตสา เจโต ปริจฺจ มนสากาสิ ‘‘โก นุ โข อิธ ภพฺโพ ธมฺมํ วิญฺญาตุ’’นฺติ? อทฺทสา โข ภควา สุปฺปพุทฺธํ กุฏฺฐึ ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺนํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อิธ ภพฺโพ ธมฺมํ วิญฺญาตุ’’นฺติ. สุปฺปพุทฺธํ กุฏฺฐึ อารพฺภ อานุปุพฺพึ กถํ กเถสิ, เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ; กามานํ อาทีนวํ โอการํ สงฺกิเลสํ; เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา ภควา อญฺญาสิ สุปฺปพุทฺธํ กุฏฺฐึ กลฺลจิตฺตํ มุทุจิตฺตํ วินีวรณจิตฺตํ อุทคฺคจิตฺตํ ปสนฺนจิตฺตํ, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ, สมุทยํ, นิโรธํ, มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว สุปฺปพุทฺธสฺส กุฏฺฐิสฺส ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ.

Alors le Bienheureux, embrassant par son esprit toute l'assemblée, se demanda : « Qui ici est capable de comprendre le Dhamma ? » Le Bienheureux vit le lépreux Suppabuddha assis dans l'assemblée. En le voyant, il pensa : « Celui-ci est capable de comprendre le Dhamma. » En considération de Suppabuddha le lépreux, il donna un enseignement graduel, à savoir : un discours sur la générosité, sur la vertu, sur les cieux ; il exposa le danger, la bassesse et la corruption des plaisirs sensuels, et les bienfaits du renoncement. Quand le Bienheureux sut que le lépreux Suppabuddha avait l'esprit disposé, assoupli, libre d'obstacles, joyeux et confiant, il exposa alors l'enseignement propre aux Bouddhas : la souffrance, son origine, sa cessation et le chemin. Tout comme un vêtement propre, exempt de taches sombres, absorberait parfaitement la teinture, de même, sur ce siège même, l'œil du Dhamma, pur et sans tache, s'éveilla chez le lépreux Suppabuddha : « Tout ce qui est sujet à l'apparition est sujet à la cessation. »

อถ โข สุปฺปพุทฺโธ กุฏฺฐี ทิฏฺฐธมฺโม ปตฺตธมฺโม วิทิตธมฺโม ปริโยคาฬฺหธมฺโม ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิคตกถํกโถ เวสารชฺชปฺปตฺโต อปรปฺปจฺจโย สตฺถุ สาสเน อุฏฺฐายาสนา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สุปฺปพุทฺโธ กุฏฺฐี ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Alors le lépreux Suppabuddha, ayant vu le Dhamma, atteint le Dhamma, connu le Dhamma, pénétré le Dhamma, ayant traversé le doute et s'étant affranchi des incertitudes, ayant acquis une parfaite confiance et étant devenu indépendant de quiconque dans l'enseignement du Maître, se leva de son siège, s'approcha du Bienheureux, le salua et s'assit à ses côtés. S'étant assis à ses côtés, le lépreux Suppabuddha dit ceci au Bienheureux :

‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

« Magnifique, Seigneur ! Magnifique, Seigneur ! C'est comme si, Seigneur, on redressait ce qui était renversé, si on révélait ce qui était caché, si on montrait le chemin à celui qui s'était égaré, ou si on portait une lampe dans l'obscurité pour que ceux qui ont des yeux puissent voir les formes ; de même, le Bienheureux a exposé le Dhamma de maintes manières. Seigneur, je prends refuge dans le Bienheureux, dans le Dhamma et dans la communauté des moines. Que le Bienheureux me considère comme un disciple laïc ayant pris refuge dès aujourd'hui et pour le reste de ma vie. »

อถ [Pg.136] โข สุปฺปพุทฺโธ กุฏฺฐี ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข อจิรปกฺกนฺตํ สุปฺปพุทฺธํ กุฏฺฐึ คาวี ตรุณวจฺฉา อธิปติตฺวา ชีวิตา โวโรเปสิ.

Alors le lépreux Suppabuddha, ayant été instruit, encouragé, exalté et réjoui par le discours du Bienheureux sur le Dhamma, se réjouit des paroles du Bienheureux et lui exprima sa gratitude. Puis, se levant de son siège, il salua le Bienheureux, tourna autour de lui par la droite et s'en alla. Peu après son départ, une vache ayant un jeune veau chargea le lépreux Suppabuddha et lui ôta la vie.

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘โย โส, ภนฺเต, สุปฺปพุทฺโธ นาม กุฏฺฐี ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต, โส กาลงฺกโต. ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย’’ติ?

Alors, de nombreux moines s'approchèrent du Bienheureux ; s'étant approchés, ils saluèrent le Bienheureux et s'assirent à l'écart. Assis à l'écart, ces moines dirent ceci au Bienheureux : « Seigneur, le lépreux nommé Suppabuddha, qui a été instruit, encouragé, enthousiasmé et réjoui par le Bienheureux par un discours sur le Dhamma, est décédé. Quelle est sa destination, et quel est son devenir futur ? »

‘‘ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, สุปฺปพุทฺโธ กุฏฺฐี; ปจฺจปาทิ ธมฺมสฺสานุธมฺมํ; น จ มํ ธมฺมาธิกรณํ วิเหเสสิ. สุปฺปพุทฺโธ, ภิกฺขเว, กุฏฺฐี ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ.

« Moines, le lépreux Suppabuddha était un sage ; il a pratiqué le Dhamma conformément au Dhamma ; il ne m'a pas importuné à propos de l'enseignement du Dhamma. Moines, par la destruction des trois entraves, le lépreux Suppabuddha est devenu un entrant dans le courant (sotāpanna), non sujet à la déchéance, assuré et destiné à l'éveil. »

เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน สุปฺปพุทฺโธ กุฏฺฐี อโหสิ – มนุสฺสทลิทฺโท, มนุสฺสกปโณ, มนุสฺสวราโก’’ติ?

Cela ayant été dit, un certain moine dit ceci au Bienheureux : « Seigneur, quelle était la cause, quelle était la condition pour laquelle le lépreux Suppabuddha était un homme pauvre, un homme misérable, un homme malheureux ? »

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สุปฺปพุทฺโธ กุฏฺฐี อิมสฺมึเยว ราชคเห เสฏฺฐิปุตฺโต อโหสิ. โส อุยฺยานภูมึ นิยฺยนฺโต อทฺทส ตครสิขึ ปจฺเจกพุทฺธํ นครํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺตํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘กฺวายํ กุฏฺฐี กุฏฺฐิจีวเรน วิจรตี’ติ? นิฏฺฐุภิตฺวา อปสพฺยโต กริตฺวา ปกฺกามิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน พหูนิ วสฺสสตานิ พหูนิ วสฺสสหสฺสานิ พหูนิ วสฺสสตสหสฺสานิ นิรเย ปจฺจิตฺถ. ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสน อิมสฺมึเยว ราชคเห กุฏฺฐี อโหสิ มนุสฺสทลิทฺโท, มนุสฺสกปโณ, มนุสฺสวราโก. โส ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม สทฺธํ สมาทิยิ สีลํ สมาทิยิ สุตํ สมาทิยิ จาคํ สมาทิยิ ปญฺญํ สมาทิยิ. โส ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม สทฺธํ สมาทิยิตฺวา สีลํ สมาทิยิตฺวา สุตํ สมาทิยิตฺวา จาคํ สมาทิยิตฺวา ปญฺญํ สมาทิยิตฺวา กายสฺส [Pg.137] เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. โส ตตฺถ อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จา’’ติ.

« Autrefois, moines, le lépreux Suppabuddha était le fils d'un riche marchand ici même à Rājagaha. En sortant vers le parc, il vit Tagarasikhī, un Bouddha par soi-même, entrant dans la ville pour sa quête d'aumônes. En le voyant, il pensa : "Qui est ce lépreux qui erre vêtu d'habits de lépreux ?" Ayant craché et s'étant détourné avec mépris, il s'en alla. Par le mûrissement de cet acte, il cuisit en enfer pendant de nombreux siècles, de nombreux millénaires, de nombreuses centaines de millénaires. Par le reste du mûrissement de ce même acte, il devint un lépreux dans cette même ville de Rājagaha, un homme pauvre, un homme misérable, un homme malheureux. Ayant rencontré le Dhamma-Vinaya proclamé par le Tathāgata, il acquit la foi, il acquit la vertu, il acquit l'instruction, il acquit la générosité, il acquit la sagesse. Ayant acquis la foi, la vertu, l'instruction, la générosité et la sagesse grâce au Dhamma-Vinaya proclamé par le Tathāgata, à la dissolution du corps, après la mort, il est apparu dans une heureuse destination, dans un monde céleste, parmi les dieux Tāvatiṃsa. Là, il surpasse les autres dieux par sa beauté et sa renommée. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris la signification de cela, s'exclama en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘จกฺขุมา วิสมานีว, วิชฺชมาเน ปรกฺกเม;

ปณฺฑิโต ชีวโลกสฺมึ, ปาปานิ ปริวชฺชเย’’ติ. ตติยํ;

« Tout comme celui qui a des yeux évite les chemins escarpés quand l'effort est possible, de même le sage devrait éviter les mauvaises actions dans le monde des vivants. » Troisième discours.

๔. กุมารกสุตฺตํ

4. Discours sur les jeunes garçons (Kumārakasutta).

๔๔. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา กุมารกา อนฺตรา จ สาวตฺถึ อนฺตรา จ เชตวนํ มจฺฉเก พาเธนฺติ.

44. Ainsi ai-je entendu : à une époque, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika. À ce moment-là, de nombreux jeunes garçons tuaient des petits poissons entre Sāvatthī et le bois de Jeta.

อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อทฺทสา โข ภควา เต สมฺพหุเล กุมารเก อนฺตรา จ สาวตฺถึ อนฺตรา จ เชตวนํ มจฺฉเก พาเธนฺเต. ทิสฺวาน เยน เต กุมารกา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต กุมารเก เอตทโวจ – ‘‘ภายถ โว, ตุมฺเห กุมารกา, ทุกฺขสฺส, อปฺปิยํ โว ทุกฺข’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต, ภายาม มยํ, ภนฺเต, ทุกฺขสฺส, อปฺปิยํ โน ทุกฺข’’นฺติ.

Alors le Bienheureux, s'étant habillé le matin et ayant pris son bol et sa robe, entra dans Sāvatthī pour sa quête d'aumônes. Le Bienheureux vit ces nombreux jeunes garçons tuant des petits poissons entre Sāvatthī et le bois de Jeta. En les voyant, il s'approcha d'eux et dit : « Jeunes garçons, avez-vous peur de la souffrance ? La souffrance vous est-elle désagréable ? » — « Oui, Seigneur, nous avons peur de la souffrance ; la souffrance nous est désagréable. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris la signification de cela, s'exclama en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘สเจ ภายถ ทุกฺขสฺส, สเจ โว ทุกฺขมปฺปิยํ;

มากตฺถ ปาปกํ กมฺมํ, อาวิ วา ยทิ วา รโห.

« Si vous craignez la souffrance, si la souffrance vous est désagréable, ne commettez pas de mauvaises actions, que ce soit ouvertement ou en secret. »

‘‘สเจ จ ปาปกํ กมฺมํ, กริสฺสถ กโรถ วา;

น โว ทุกฺขา ปมุตฺยตฺถิ, อุเปจฺจปิ ปลายต’’นฺติ. จตุตฺถํ;

« Et si vous commettez ou allez commettre une mauvaise action, il n'y a pas pour vous de libération de la souffrance, même si vous fuyez en courant. » Quatrième discours.

๕. อุโปสถสุตฺตํ

5. Discours sur l'Uposatha (Uposathasutta).

๔๕. เอวํ [Pg.138] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. เตน โข ปน สมเยน ภควา ตทหุโปสเถ ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต นิสินฺโน โหติ.

45. Ainsi ai-je entendu : à une époque, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, au Pubbārāma, dans le palais de la mère de Migāra. À ce moment-là, le Bienheureux était assis, entouré de l'assemblée des moines, le jour de l'Uposatha.

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา, นิกฺขนฺเต ปฐเม ยาเม, อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตา, ภนฺเต, รตฺติ; นิกฺขนฺโต ปฐโม ยาโม; จิรนิสินฺโน ภิกฺขุสงฺโฆ; อุทฺทิสตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขูนํ ปาติโมกฺข’’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภควา ตุณฺหี อโหสิ.

Alors le vénérable Ānanda, la nuit étant bien avancée et la première veille étant passée, se leva de son siège, ajusta sa robe sur une épaule, s'inclina les mains jointes vers le Bienheureux et lui dit : « Seigneur, la nuit est bien avancée ; la première veille est passée ; l'assemblée des moines est assise depuis longtemps. Seigneur, que le Bienheureux récite le Pātimokkha aux moines. » Cela ayant été dit, le Bienheureux resta silencieux.

ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา, นิกฺขนฺเต มชฺฌิเม ยาเม, อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตา, ภนฺเต, รตฺติ; นิกฺขนฺโต มชฺฌิโม ยาโม; จิรนิสินฺโน ภิกฺขุสงฺโฆ; อุทฺทิสตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขูนํ ปาติโมกฺข’’นฺติ. ทุติยมฺปิ โข ภควา ตุณฺหี อโหสิ.

Pour la deuxième fois, le vénérable Ānanda, la nuit étant bien avancée et la veille médiane étant passée, se leva de son siège, ajusta sa robe sur une épaule, s'inclina les mains jointes vers le Bienheureux et lui dit : « Seigneur, la nuit est bien avancée ; la veille médiane est passée ; l'assemblée des moines est assise depuis longtemps. Seigneur, que le Bienheureux récite le Pātimokkha aux moines. » Pour la deuxième fois, le Bienheureux resta silencieux.

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา, นิกฺขนฺเต ปจฺฉิเม ยาเม, อุทฺธสฺเต อรุเณ, นนฺทิมุขิยา รตฺติยา อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตา, ภนฺเต, รตฺติ; นิกฺขนฺโต ปจฺฉิโม ยาโม; อุทฺธสฺโต อรุโณ; นนฺทิมุขี รตฺติ; จิรนิสินฺโน ภิกฺขุสงฺโฆ; อุทฺทิสตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขูนํ ปาติโมกฺข’’นฺติ. ‘‘อปริสุทฺธา, อานนฺท, ปริสา’’ติ.

Pour la troisième fois, le vénérable Ānanda, la nuit étant bien avancée et la dernière veille étant passée, l'aube se levant et la nuit s'éclaircissant, se leva de son siège, ajusta sa robe sur une épaule, s'inclina les mains jointes vers le Bienheureux et lui dit : « Seigneur, la nuit est passée ; la dernière veille est passée ; l'aube s'est levée ; la nuit s'est éclaircie ; l'assemblée des moines est assise depuis longtemps. Seigneur, que le Bienheureux récite le Pātimokkha aux moines. » — « Ānanda, l'assemblée n'est pas pure. »

อถ โข อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กํ นุ โข ภควา ปุคฺคลํ สนฺธาย เอวมาห – ‘อปริสุทฺธา, อานนฺท, ปริสา’ติ? อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน สพฺพาวนฺตํ ภิกฺขุสงฺฆํ เจตสา เจโต ปริจฺจ มนสากาสิ. อทฺทสา โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ตํ ปุคฺคลํ ทุสฺสีลํ ปาปธมฺมํ อสุจึ สงฺกสฺสรสมาจารํ ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺตํ อสมณํ สมณปฏิญฺญํ อพฺรหฺมจารึ พฺรหฺมจาริปฏิญฺญํ อนฺโตปูตึ อวสฺสุตํ กสมฺพุชาตํ มชฺเฌ ภิกฺขุสงฺฆสฺส นิสินฺนํ. ทิสฺวาน อุฏฺฐายาสนา เยน โส ปุคฺคโล เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ปุคฺคลํ เอตทโวจ [Pg.139] – ‘‘อุฏฺเฐหิ, อาวุโส, ทิฏฺโฐสิ ภควตา; นตฺถิ เต ภิกฺขูหิ สทฺธึ สํวาโส’’ติ. เอวํ วุตฺเต, โส ปุคฺคโล ตุณฺหี อโหสิ.

Alors, le vénérable Mahāmoggallāna eut cette pensée : « Au sujet de quelle personne le Bienheureux a-t-il dit : ‘Ānanda, l’assemblée n’est pas pure’ ? » Puis le vénérable Mahāmoggallāna examina avec son esprit l’esprit de toute la communauté des moines. Le vénérable Mahāmoggallāna vit alors cette personne de mauvaise conduite, de nature mauvaise, impure, aux agissements suspects, dissimulant ses actes, n’étant pas un ascète mais prétendant l’être, ne menant pas la vie sainte mais prétendant la mener, corrompue de l’intérieur, souillée par les passions et semblable à un tas d’immondices, assise au milieu de la communauté des moines. L’ayant vue, il se leva de son siège, s’approcha de cette personne et lui dit : « Lève-toi, l’ami, le Bienheureux t’a repéré ; tu n’as plus le droit de vivre en communauté avec les moines. » À ces mots, cette personne resta silencieuse.

ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ตํ ปุคฺคลํ เอตทโวจ – ‘‘อุฏฺเฐหิ, อาวุโส, ทิฏฺโฐสิ ภควตา; นตฺถิ เต ภิกฺขูหิ สทฺธึ สํวาโส’’ติ. ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข โส ปุคฺคโล ตุณฺหี อโหสิ.

Pour la deuxième fois, le vénérable Mahāmoggallāna dit à cette personne : « Lève-toi, l’ami, le Bienheureux t’a repéré ; tu n’as plus le droit de vivre en communauté avec les moines. » Pour la deuxième fois... et jusqu’à la troisième fois, cette personne resta silencieuse.

อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ตํ ปุคฺคลํ พาหายํ คเหตฺวา พหิทฺวารโกฏฺฐกา นิกฺขาเมตฺวา สูจิฆฏิกํ ทตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นิกฺขามิโต, ภนฺเต, โส ปุคฺคโล มยา. ปริสุทฺธา ปริสา. อุทฺทิสตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขูนํ ปาติโมกฺข’’นฺติ. ‘‘อจฺฉริยํ, โมคฺคลฺลาน, อพฺภุตํ, โมคฺคลฺลาน! ยาว พาหาคหณาปิ นาม โส โมฆปุริโส อาคเมสฺสตี’’ติ!

Alors le vénérable Mahāmoggallāna saisit cette personne par le bras, la fit sortir par le portail extérieur, tira le verrou et s’approcha du Bienheureux. S’étant approché, il dit au Bienheureux : « Seigneur, j’ai fait sortir cette personne. L’assemblée est désormais pure. Que le Bienheureux, Seigneur, récite le Pātimokkha aux moines. » — « C’est merveilleux, Moggallāna, c’est prodigieux, Moggallāna ! Cet homme vain a attendu d’être saisi par le bras pour s'en aller ! »

อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘น ทานาหํ, ภิกฺขเว, อิโต ปรํ อุโปสถํ กริสฺสามิ, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิสฺสามิ. ตุมฺเหว ทานิ, ภิกฺขเว, อิโต ปรํ อุโปสถํ กเรยฺยาถ, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิเสยฺยาถ. อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ ตถาคโต อปริสุทฺธาย ปริสาย อุโปสถํ กเรยฺย, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิเสยฺย.

Alors le Bienheureux s’adressa aux moines : « Désormais, moines, je ne célébrerai plus l’Uposatha et je ne réciterai plus le Pātimokkha. Dorénavant, moines, c’est vous-mêmes qui devrez célébrer l’Uposatha et réciter le Pātimokkha. Il est impossible, moines, il ne peut arriver qu’un Tathāgata célèbre l’Uposatha ou récite le Pātimokkha dans une assemblée impure. »

‘‘อฏฺฐิเม, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา, เย ทิสฺวา ทิสฺวา อสุรา มหาสมุทฺเท อภิรมนฺติ. กตเม อฏฺฐ?

« Il y a, moines, huit choses merveilleuses et prodigieuses dans le grand océan, que les Asuras se plaisent à contempler chaque fois qu’ils les voient. Quelles sont ces huit ? »

‘‘มหาสมุทฺโท, ภิกฺขเว, อนุปุพฺพนินฺโน อนุปุพฺพโปโณ อนุปุพฺพปพฺภาโร, น อายตเกเนว ปปาโต. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท อนุปุพฺพนินฺโน อนุปุพฺพโปโณ อนุปุพฺพปพฺภาโร น อายตเกเนว ปปาโต; อยํ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา อสุรา มหาสมุทฺเท อภิรมนฺติ.

« Le grand océan, moines, s’approfondit graduellement, s’incline graduellement, s’évase graduellement ; il n’y a pas de chute abrupte dès le début. Le fait que le grand océan s’approfondisse, s’incline et s’évase graduellement sans chute abrupte est, moines, la première chose merveilleuse et prodigieuse du grand océan, que les Asuras se plaisent à contempler chaque fois qu’ils la voient. »

‘‘ปุน [Pg.140] จปรํ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท ฐิตธมฺโม เวลํ นาติวตฺตติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท ฐิตธมฺโม เวลํ นาติวตฺตติ; อยํ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา อสุรา มหาสมุทฺเท อภิรมนฺติ.

« De plus, moines, le grand océan a une nature stable et ne dépasse pas ses limites (le rivage). Le fait que le grand océan ait une nature stable et ne dépasse pas ses limites est, moines, la deuxième chose merveilleuse et prodigieuse du grand océan, que les Asuras se plaisent à contempler chaque fois qu’ils la voient. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท น มเตน กุณเปน สํวสติ. ยํ โหติ มหาสมุทฺเท มตํ กุณปํ ตํ ขิปฺปเมว ตีรํ วาเหติ, ถลํ อุสฺสาเรติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท น มเตน กุณเปน สํวสติ, ยํ โหติ มหาสมุทฺเท มตํ กุณปํ ตํ ขิปฺปเมว ตีรํ วาเหติ ถลํ อุสฺสาเรติ; อยํ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา อสุรา มหาสมุทฺเท อภิรมนฺติ.

« De plus, moines, le grand océan ne tolère pas de cadavre. Tout cadavre qui se trouve dans le grand océan est rapidement rejeté sur le rivage, jeté sur la terre ferme. Le fait que le grand océan ne tolère pas de cadavre et le rejette rapidement sur le rivage est, moines, la troisième chose merveilleuse et prodigieuse du grand océan, que les Asuras se plaisent à contempler chaque fois qu’ils la voient. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยา กาจิ มหานทิโย, เสยฺยถิทํ – คงฺคา ยมุนา อจิรวตี สรภู มหี, ตา มหาสมุทฺทํ ปตฺวา ชหนฺติ ปุริมานิ นามโคตฺตานิ; ‘มหาสมุทฺโท’ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉนฺติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ยา กาจิ มหานทิโย, เสยฺยถิทํ – คงฺคา ยมุนา อจิรวตี สรภู มหี ตา มหาสมุทฺทํ ปตฺวา ชหนฺติ ปุริมานิ นามโคตฺตานิ, ‘มหาสมุทฺโท’ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉนฺติ; อยํ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา อสุรา มหาสมุทฺเท อภิรมนฺติ.

« De plus, moines, quelles que soient les grandes rivières — à savoir le Gange, la Yamunā, l’Aciravatī, la Sarabhū, la Mahī — une fois qu’elles atteignent le grand océan, elles abandonnent leurs noms et origines antérieurs et sont désignées sous le seul nom de « grand océan ». Le fait que ces grandes rivières [...] abandonnent leurs noms antérieurs pour s'appeler « grand océan » est, moines, la quatrième chose merveilleuse et prodigieuse du grand océan, que les Asuras se plaisent à contempler chaque fois qu’ils la voient. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยา จ โลเก สวนฺติโย มหาสมุทฺทํ อปฺเปนฺติ, ยา จ อนฺตลิกฺขา ธารา ปปตนฺติ, น เตน มหาสมุทฺทสฺส อูนตฺตํ วา ปูรตฺตํ วา ปญฺญายติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ยา จ โลเก สวนฺติโย มหาสมุทฺทํ อปฺเปนฺติ, ยา จ อนฺตลิกฺขา ธารา ปปตนฺติ, น เตน มหาสมฺมุทฺทสฺส อูนตฺตํ วา ปูรตฺตํ วา ปญฺญายติ; อยํ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท ปญฺจโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา อสุรา มหาสมุทฺเท อภิรมนฺติ.

« De plus, moines, bien que tous les cours d’eau du monde se déversent dans le grand océan et que des averses tombent du ciel, cela ne provoque ni diminution ni augmentation apparente du grand océan. Le fait que [...] cela ne provoque ni diminution ni augmentation est, moines, la cinquième chose merveilleuse et prodigieuse du grand océan, que les Asuras se plaisent à contempler chaque fois qu’ils la voient. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท เอกรโส โลณรโส. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท เอกรโส โลณรโส; อยํ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท ฉฏฺโฐ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา อสุรา มหาสมุทฺเท อภิรมนฺติ.

« De plus, moines, le grand océan n’a qu’une seule saveur, la saveur du sel. Le fait que le grand océan n’ait qu’une seule saveur, celle du sel, est, moines, la sixième chose merveilleuse et prodigieuse du grand océan, que les Asuras se plaisent à contempler chaque fois qu’ils la voient. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท พหุรตโน อเนกรตโน. ตตฺริมานิ รตนานิ, เสยฺยถิทํ – มุตฺตา มณิ เวฬุริโย สงฺโข สิลา ปวาฬํ [Pg.141] รชตํ ชาตรูปํ โลหิตงฺโค มสารคลฺลํ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท พหุรตโน อเนกรตโน, ตตฺริมานิ รตนานิ, เสยฺยถิทํ – มุตฺตา มณิ เวฬุริโย สงฺโข สิลา ปวาฬํ รชตํ ชาตรูปํ โลหิตงฺโค มสารคลฺลํ; อยํ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท สตฺตโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา อสุรา มหาสมุทฺเท อภิรมนฺติ.

« De plus, moines, le grand océan possède de nombreux et divers trésors. Voici ces trésors : la perle, le rubis, le lapis-lazuli, la conque, le quartz, le corail, l’argent, l’or, la pierre rouge, l’émeraude. Le fait que le grand océan possède de tels trésors est, moines, la septième chose merveilleuse et prodigieuse du grand océan, que les Asuras se plaisent à contempler chaque fois qu’ils la voient. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท มหตํ ภูตานํ อาวาโส. ตตฺริเม ภูตา – ติมิ ติมิงฺคโล ติมิติมิงฺคโล อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. สนฺติ มหาสมุทฺเท โยชนสติกาปิ อตฺตภาวา, ทฺวิโยชนสติกาปิ อตฺตภาวา, ติโยชนสติกาปิ อตฺตภาวา, จตุโยชนสติกาปิ อตฺตภาวา, ปญฺจโยชนสติกาปิ อตฺตภาวา. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท มหตํ ภูตานํ อาวาโส, ตตฺริเม ภูตา – ติมิ ติมิงฺคโล ติมิติมิงฺคโล อสุรา นาคา คนฺธพฺพา, สนฺติ มหาสมุทฺเท โยชนสติกาปิ อตฺตภาวา ทฺวิโยชนสติกาปิ อตฺตภาวา…เป… ปญฺจโยชนสติกาปิ อตฺตภาวา; อยํ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท อฏฺฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา อสุรา มหาสมุทฺเท อภิรมนฺติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, อฏฺฐ มหาสมุทฺเท อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา เย ทิสฺวา ทิสฺวา อสุรา มหาสมุทฺเท อภิรมนฺติ.

« De plus, ô moines, le grand océan est la demeure de grands êtres. Voici ces êtres : les poissons Timi, Timiṅgala et Timitimiṅgala, les Asuras, les Nāgas et les Gandharvas. Dans le grand océan, il existe des êtres dont la forme corporelle mesure cent yojanas, deux cents yojanas, trois cents yojanas, quatre cents yojanas, et même cinq cents yojanas. Le fait que le grand océan soit la demeure de ces grands êtres — les poissons Timi, Timiṅgala, Timitimiṅgala, les Asuras, les Nāgas et les Gandharvas — et qu’il s’y trouve des êtres ayant des formes corporelles de cent, deux cents, trois cents, quatre cents et cinq cents yojanas, constitue, ô moines, la huitième chose merveilleuse et extraordinaire du grand océan, en voyant laquelle les Asuras se réjouissent dans le grand océan. Ce sont là, ô moines, les huit choses merveilleuses et extraordinaires du grand océan, en voyant lesquelles les Asuras se réjouissent dans le grand océan. »

‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อฏฺฐ อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา, เย ทิสฺวา ทิสฺวา ภิกฺขู อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อภิรมนฺติ. กตเม อฏฺฐ?

« De la même manière, ô moines, dans ce Dhamma-Vinaya, il y a huit choses merveilleuses et extraordinaires que les moines, après les avoir vues et revues, apprécient dans ce Dhamma-Vinaya. Quelles sont ces huit choses ? »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท อนุปุพฺพนินฺโน อนุปุพฺพโปโณ อนุปุพฺพปพฺภาโร, น อายตเกเนว ปปาโต; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อนุปุพฺพสิกฺขา อนุปุพฺพกิริยา อนุปุพฺพปฏิปทา, น อายตเกเนว อญฺญาปฏิเวโธ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อนุปุพฺพสิกฺขา อนุปุพฺพกิริยา อนุปุพฺพปฏิปทา, น อายตเกเนว อญฺญาปฏิเวโธ; อยํ, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา ภิกฺขู อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อภิรมนฺติ.

« Tout comme, ô moines, le grand océan s'approfondit graduellement, s'incline graduellement, s'évase graduellement, sans qu'il y ait de précipice abrupt dès le début ; de même, ô moines, dans ce Dhamma-Vinaya, il y a un entraînement graduel, une action graduelle, une pratique graduelle, et il n'y a pas de pénétration soudaine de la connaissance finale (le fruit de l'état d'Arahant). Le fait que, dans ce Dhamma-Vinaya, il y ait un entraînement graduel, une action graduelle et une pratique graduelle, sans pénétration soudaine de la connaissance finale, constitue, ô moines, la première chose merveilleuse et extraordinaire de ce Dhamma-Vinaya, en voyant laquelle les moines se réjouissent dans ce Dhamma-Vinaya. »

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.142], ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท ฐิตธมฺโม เวลํ นาติวตฺตติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยํ มยา สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ ตํ มม สาวกา ชีวิตเหตุปิ นาติกฺกมนฺติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, มยา สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ ตํ มม สาวกา ชีวิตเหตุปิ นาติกฺกมนฺติ; อยํ, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา ภิกฺขู อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อภิรมนฺติ.

« Tout comme le grand océan a une nature stable et ne dépasse pas ses rivages ; de même, ô moines, mes disciples ne transgressent pas, même au péril de leur vie, les règles de discipline que j'ai prescrites pour eux. Le fait que mes disciples ne transgressent pas, même au péril de leur vie, les règles de discipline que j'ai prescrites pour eux, constitue, ô moines, la deuxième chose merveilleuse et extraordinaire de ce Dhamma-Vinaya, en voyant laquelle les moines se réjouissent dans ce Dhamma-Vinaya. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท น มเตน กุณเปน สํวสติ; ยํ โหติ มหาสมุทฺเท มตํ กุณปํ ตํ ขิปฺปเมว ตีรํ วาเหติ, ถลํ อุสฺสาเรติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, โย โส ปุคฺคโล ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม อสุจิ สงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต อสฺสมโณ สมณปฏิญฺโญ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต, น เตน สงฺโฆ สํวสติ; อถ โข นํ ขิปฺปเมว สนฺนิปติตฺวา อุกฺขิปติ. กิญฺจาปิ โส โหติ มชฺเฌ ภิกฺขุสงฺฆสฺส นิสินฺโน, อถ โข โส อารกาว สงฺฆมฺหา, สงฺโฆ จ เตน. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, โย โส ปุคฺคโล ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม อสุจิ สงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต อสฺสมโณ สมณปฏิญฺโญ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต, น เตน สงฺโฆ สํวสติ; ขิปฺปเมว นํ สนฺนิปติตฺวา อุกฺขิปติ. กิญฺจาปิ โส โหติ มชฺเฌ ภิกฺขุสงฺฆสฺส นิสินฺโน, อถ โข โส อารกาว สงฺฆมฺหา, สงฺโฆ จ เตน; อยํ, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา ภิกฺขู อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อภิรมนฺติ.

« Tout comme le grand océan ne tolère pas de cadavre, mais le rejette rapidement vers le rivage ou le jette sur la terre ferme ; de même, ô moines, une personne de mauvaise moralité, de nature vile, impure, dont la conduite est suspecte, dont les actes sont cachés, qui n'est pas un ascète bien qu'elle prétende l'être, qui ne mène pas la vie sainte bien qu'elle prétende le faire, pourrie de l'intérieur, imprégnée de souillures, semblable à un tas d'ordures — la Communauté ne cohabite pas avec elle. Au contraire, elle se rassemble promptement et l'expulse. Même si cette personne est assise au milieu de la Communauté des moines, elle est loin de la Communauté, et la Communauté est loin d'elle. Le fait qu'une personne de mauvaise moralité [...] semblable à un tas d'ordures, ne soit pas tolérée par la Communauté, qu'elle soit promptement expulsée après délibération, et que, bien qu'assise au milieu des moines, elle reste loin de la Communauté et la Communauté loin d'elle, constitue, ô moines, la troisième chose merveilleuse et extraordinaire de ce Dhamma-Vinaya, en voyant laquelle les moines se réjouissent dans ce Dhamma-Vinaya. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยา กาจิ มหานทิโย, เสยฺยถิทํ – คงฺคา ยมุนา อจิรวตี สรภู มหี ตา มหาสมุทฺทํ ปตฺวา ชหนฺติ ปุริมานิ นามโคตฺตานิ, ‘มหาสมุทฺโท’ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉนฺติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร วณฺณา – ขตฺติยา, พฺราหฺมณา, เวสฺสา, สุทฺทา เต ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตฺวา ชหนฺติ ปุริมานิ นามโคตฺตานิ, ‘สมณา สกฺยปุตฺติยา’ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉนฺติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, จตฺตาโร วณฺณา – ขตฺติยา, พฺราหฺมณา, เวสฺสา, สุทฺทา เต ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตฺวา ชหนฺติ ปุริมานิ นามโคตฺตานิ[Pg.143], ‘สมณา สกฺยปุตฺติยา’ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉนฺติ; อยํ, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา ภิกฺขู อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อภิรมนฺติ.

« Tout comme, ô moines, les grands fleuves tels que le Gange, la Yamunā, l'Aciravatī, le Sarabhū et la Mahī, lorsqu'ils atteignent le grand océan, abandonnent leurs anciens noms et lignées pour être simplement désignés par le terme "grand océan" ; de même, ô moines, ces quatre castes — les Khattiyas, les Brahmanes, les Vessas et les Suddas — après être sortis de la vie domestique pour la vie sans foyer dans ce Dhamma-Vinaya proclamé par le Tathāgata, abandonnent leurs anciens noms et lignées pour être simplement désignés par les termes "ascètes" ou "fils des Sakyas". Le fait que ces quatre castes [...] abandonnent leurs anciens noms et lignées pour être désignés par le terme "ascètes fils des Sakyas", constitue, ô moines, la quatrième chose merveilleuse et extraordinaire de ce Dhamma-Vinaya, en voyant laquelle les moines se réjouissent dans ce Dhamma-Vinaya. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยา จ โลเก สวนฺติโย มหาสมุทฺทํ อปฺเปนฺติ, ยา จ อนฺตลิกฺขา ธารา ปปตนฺติ, น เตน มหาสมุทฺทสฺส อูนตฺตํ วา ปูรตฺตํ วา ปญฺญายติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, พหู เจปิ ภิกฺขู อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายนฺติ, น เตน นิพฺพานธาตุยา อูนตฺตํ วา ปูรตฺตํ วา ปญฺญายติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, พหู เจปิ ภิกฺขู อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายนฺติ, น เตน นิพฺพานธาตุยา อูนตฺตํ วา ปูรตฺตํ วา ปญฺญายติ; อยํ, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปญฺจโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา ภิกฺขู อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อภิรมนฺติ.

« Tout comme, ô moines, toutes les rivières du monde qui se jettent dans le grand océan et toutes les eaux qui tombent du ciel n'entraînent ni diminution ni augmentation visible du grand océan ; de même, ô moines, bien que de nombreux moines entrent en Parinibbāna dans l'élément de Nibbāna sans reste de conditionnement (anupādisesa-nibbāna-dhātu), on n'observe ni diminution ni augmentation dans cet élément de Nibbāna. Le fait que [...] on n'observe ni diminution ni augmentation dans cet élément de Nibbāna malgré le Parinibbāna de nombreux moines, constitue, ô moines, la cinquième chose merveilleuse et extraordinaire de ce Dhamma-Vinaya, en voyant laquelle les moines se réjouissent dans ce Dhamma-Vinaya. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท เอกรโส โลณรโส; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อยํ ธมฺมวินโย เอกรโส วิมุตฺติรโส. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, อยํ ธมฺมวินโย เอกรโส วิมุตฺติรโส; อยํ, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ฉฏฺโฐ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา ภิกฺขู อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อภิรมนฺติ.

« Tout comme, ô moines, le grand océan n'a qu'une seule saveur, celle du sel ; de même, ô moines, ce Dhamma-Vinaya n'a qu'une seule saveur, celle de la libération (le fruit de l'état d'Arahant). Le fait que ce Dhamma-Vinaya n'ait qu'une seule saveur, celle de la libération, constitue, ô moines, la sixième chose merveilleuse et extraordinaire de ce Dhamma-Vinaya, en voyant laquelle les moines se réjouissent dans ce Dhamma-Vinaya. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท พหุรตโน อเนกรตโน, ตตฺริมานิ รตนานิ, เสยฺยถิทํ – มุตฺตา มณิ เวฬุริโย สงฺโข สิลา ปวาฬํ รชตํ ชาตรูปํ โลหิตงฺโค มสารคลฺลํ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อยํ ธมฺมวินโย พหุรตโน อเนกรตโน; ตตฺริมานิ รตนานิ, เสยฺยถิทํ – จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา, ปญฺจินฺทฺริยานิ, ปญฺจ พลานิ, สตฺต โพชฺฌงฺคา, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, อยํ ธมฺมวินโย พหุรตโน อเนกรตโน, ตตฺริมานิ รตนานิ, เสยฺยถิทํ – จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา, ปญฺจินฺทฺริยานิ, ปญฺจ พลานิ, สตฺต โพชฺฌงฺคา, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค; อยํ, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย สตฺตโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา ภิกฺขู อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อภิรมนฺติ.

« Tout comme, moines, le grand océan possède de nombreux trésors, une multitude de trésors, et que ces trésors s'y trouvent, à savoir : la perle, le rubis, le béryl, la conque, le cristal, le corail, l'argent, l'or, le rubis rouge et l'émeraude ; de la même manière, moines, ce Dhamma-Vinaya possède de nombreux trésors, une multitude de trésors, et que ces trésors s'y trouvent, à savoir : les quatre fondements de l'attention, les quatre efforts justes, les quatre bases du succès, les cinq facultés, les cinq forces, les sept facteurs d'éveil et le noble chemin octuple. Le fait que ce Dhamma-Vinaya possède de nombreux trésors... constitue la septième qualité merveilleuse et extraordinaire de ce Dhamma-Vinaya, en voyant laquelle les moines se réjouissent dans ce Dhamma-Vinaya. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท มหตํ ภูตานํ อาวาโส, ตตฺริเม ภูตา – ติมิ ติมิงฺคโล ติมิติมิงฺคโล อสุรา นาคา คนฺธพฺพา, สนฺติ [Pg.144] มหาสมุทฺเท โยชนสติกาปิ อตฺตภาวา ทฺวิโยชนสติกาปิ อตฺตภาวา ติโยชนสติกาปิ อตฺตภาวา จตุโยชนสติกาปิ อตฺตภาวา ปญฺจโยชนสติกาปิ อตฺตภาวา; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อยํ ธมฺมวินโย มหตํ ภูตานํ อาวาโส; ตตฺริเม ภูตา – โสตาปนฺโน, โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน, สกทาคามิ, สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน, อนาคามี, อนาคามีผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน, อรหา, อรหตฺตาย ปฏิปนฺโน. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, อยํ ธมฺมวินโย มหตํ ภูตานํ อาวาโส, ตตฺริเม ภูตา – โสตาปนฺโน, โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน, สกทาคามี, สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน, อนาคามี, อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน, อรหา, อรหตฺตาย ปฏิปนฺโน; อยํ, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อฏฺฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ยํ ทิสฺวา ทิสฺวา ภิกฺขู อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อภิรมนฺติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อฏฺฐ อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา, เย ทิสฺวา ทิสฺวา ภิกฺขู อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อภิรมนฺตี’’ติ.

« Tout comme, moines, le grand océan est la demeure de grands êtres, et que ces êtres s'y trouvent : le Timi, le Timiṅgala, le Timitimiṅgala, les Asuras, les Nāgas et les Gandhabbas ; et qu'il se trouve dans le grand océan des individus dont la taille atteint cent ligues, deux cents ligues, trois cents ligues, quatre cents ligues, et même cinq cents ligues ; de la même manière, moines, ce Dhamma-Vinaya est la demeure de grands êtres, et que ces êtres s'y trouvent : celui qui est entré dans le courant, celui qui pratique pour la réalisation du fruit de l'entrée dans le courant, le une-fois-revenant, celui qui pratique pour la réalisation du fruit du une-fois-revenant, le non-revenant, celui qui pratique pour la réalisation du fruit du non-revenant, l'Arahant, et celui qui pratique pour l'état d'Arahant. Le fait que ce Dhamma-Vinaya soit la demeure de ces grands êtres... constitue la huitième qualité merveilleuse et extraordinaire de ce Dhamma-Vinaya, en voyant laquelle les moines se réjouissent dans ce Dhamma-Vinaya. Ce sont là, moines, les huit qualités merveilleuses et extraordinaires de ce Dhamma-Vinaya, en voyant lesquelles les moines se réjouissent dans ce Dhamma-Vinaya. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cela, s'exclama en cette circonstance par cette inspiration solennelle :

‘‘ฉนฺนมติวสฺสติ, วิวฏํ นาติวสฺสติ;

ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถ, เอวํ ตํ นาติวสฺสตี’’ติ. ปญฺจมํ;

« La pluie pénètre ce qui est couvert, elle ne pénètre pas ce qui est ouvert ; c'est pourquoi, découvrez ce qui est caché, ainsi la pluie ne le pénétrera plus. » Cinquième discours.

๖. โสณสุตฺตํ

6. Le discours sur Soṇa

๔๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา มหากจฺจาโน อวนฺตีสุ วิหรติ กุรรฆเร ปวตฺเต ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน โสโณ อุปาสโก กุฏิกณฺโณ อายสฺมโต มหากจฺจานสฺส อุปฏฺฐาโก โหติ.

46. Ainsi ai-je entendu : à une époque, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, dans le parc d'Anāthapiṇḍika. À cette époque, le vénérable Mahākaccāna séjournait dans le pays d'Avantī, à Kuraraghara, sur le mont Pavatta. À cette époque, le disciple laïc Soṇa Kuṭikaṇṇa était l'assistant du vénérable Mahākaccāna.

อถ โข โสณสฺส อุปาสกสฺส กุฏิกณฺณสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘ยถา ยถา โข อยฺโย มหากจฺจาโน ธมฺมํ เทเสติ นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ [Pg.145] เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’’นฺติ.

Alors, tandis que le disciple laïc Soṇa Kuṭikaṇṇa s'était retiré dans la solitude, cette réflexion lui vint à l'esprit : « Selon la manière dont le vénérable Mahākaccāna enseigne le Dhamma, il n'est pas facile pour celui qui vit dans un foyer de mener une vie sainte parfaitement accomplie, parfaitement pure et polie comme une conque. Et si je me rasais les cheveux et la barbe, revêtais les robes safran et partais de la maison pour l'état sans foyer ? »

อถ โข โสโณ อุปาสโก กุฏิกณฺโณ เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โสโณ อุปาสโก กุฏิกณฺโณ อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตทโวจ –

Alors le disciple laïc Soṇa Kuṭikaṇṇa se rendit auprès du vénérable Mahākaccāna, le salua et s'assit à l'écart. Une fois assis à l'écart, le disciple laïc Soṇa Kuṭikaṇṇa dit au vénérable Mahākaccāna :

‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘ยถา ยถา โข อยฺโย มหากจฺจาโน ธมฺมํ เทเสติ นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. ปพฺพาเชตุ มํ, ภนฺเต, อยฺโย มหากจฺจาโน’’ติ.

« Ici, vénérable, alors que j'étais retiré dans la solitude, cette réflexion m'est venue à l'esprit : “Selon la manière dont le vénérable Mahākaccāna enseigne le Dhamma, il n'est pas facile pour celui qui vit dans un foyer de mener une vie sainte parfaitement accomplie, parfaitement pure et polie comme une conque. Et si je partais de la maison pour l'état sans foyer ?” Que le vénérable Mahākaccāna me donne l'ordination, vénérable ! »

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา มหากจฺจาโน โสณํ อุปาสกํ กุฏิกณฺณํ เอตทโวจ – ‘‘ทุกฺกรํ โข, โสณ, ยาวชีวํ เอกภตฺตํ เอกเสยฺยํ พฺรหฺมจริยํ. อิงฺฆ ตฺวํ, โสณ, ตตฺเถว อาคาริกภูโต สมาโน พุทฺธานํ สาสนํ อนุยุญฺช กาลยุตฺตํ เอกภตฺตํ เอกเสยฺยํ พฺรหฺมจริย’’นฺติ. อถ โข โสณสฺส อุปาสกสฺส กุฏิกณฺณสฺส โย อโหสิ ปพฺพชฺชาภิสงฺขาโร โส ปฏิปสฺสมฺภิ.

Cela ayant été dit, le vénérable Mahākaccāna dit au disciple laïc Soṇa Kuṭikaṇṇa : « Soṇa, il est difficile de mener toute sa vie une vie sainte avec un seul repas par jour et en couchant seul. Allons, Soṇa, tout en restant un laïc, pratique l'enseignement des Buddhas en observant, aux moments opportuns, la vie sainte d'un seul repas par jour et d'un couchage solitaire. » Alors, l'élan pour l'ordination qui était apparu chez le disciple laïc Soṇa Kuṭikaṇṇa s'apaisa.

ทุติยมฺปิ โข…เป… ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา มหากจฺจาโน โสณํ อุปาสกํ กุฏิกณฺณํ เอตทโวจ – ‘‘ทุกฺกรํ โข, โสณ, ยาวชีวํ เอกภตฺตํ เอกเสยฺยํ พฺรหฺมจริยํ. อิงฺฆ ตฺวํ, โสณ, ตตฺเถว อาคาริกภูโต สมาโน พุทฺธานํ สาสนํ อนุยุญฺช กาลยุตฺตํ เอกภตฺตํ เอกเสยฺยํ พฺรหฺมจริย’’นฺติ. ทุติยมฺปิ โข โสณสฺส อุปาสกสฺส กุฏิกณฺณสฺส โย อโหสิ ปพฺพชฺชาภิสงฺขาโร โส ปฏิปสฺสมฺภิ.

Une deuxième fois... [etc.] ... le vénérable Mahākaccāna dit au disciple laïc Soṇa Kuṭikaṇṇa : « Soṇa, il est difficile de mener toute sa vie une vie sainte avec un seul repas par jour et en couchant seul. Allons, Soṇa, tout en restant un laïc, pratique l'enseignement des Buddhas en observant, aux moments opportuns, la vie sainte d'un seul repas par jour et d'un couchage solitaire. » Une deuxième fois, l'élan pour l'ordination qui était apparu chez le disciple laïc Soṇa Kuṭikaṇṇa s'apaisa.

ตติยมฺปิ โข โสณสฺส อุปาสกสฺส กุฏิกณฺณสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘ยถา ยถา โข อยฺโย มหากจฺจาโน ธมฺมํ เทเสติ นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’’นฺติ. ตติยมฺปิ โข โสโณ อุปาสโก กุฏิกณฺโณ [Pg.146] เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โสโณ อุปาสโก กุฏิกณฺโณ อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตทโวจ –

Pour la troisième fois, alors que le disciple laïc Soṇa Kuṭikaṇṇa s'était retiré dans la solitude pour méditer, cette réflexion s'éleva en son esprit : « Autant que le vénérable Mahākaccāna enseigne le Dhamma, il n'est pas aisé, en vivant la vie de famille, de mener cette vie sainte parfaitement accomplie, parfaitement pure et éclatante comme une nacre polie. Si je me rasais les cheveux et la barbe, revêtais les robes safran et quittais la maison pour la vie sans foyer ? » Pour la troisième fois, le disciple laïc Soṇa Kuṭikaṇṇa se rendit auprès du vénérable Mahākaccāna ; après l'avoir approché et salué, il s'assit à l'écart. Une fois assis à l'écart, le disciple laïc Soṇa Kuṭikaṇṇa dit ceci au vénérable Mahākaccāna :

‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘ยถา ยถา โข อยฺโย มหากจฺจาโน ธมฺมํ เทเสติ นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. ปพฺพาเชตุ มํ, ภนฺเต, อยฺโย มหากจฺจาโน’’ติ.

« Ici, Vénérable, alors que je m'étais retiré dans la solitude pour méditer, cette réflexion s'éleva en mon esprit : “Autant que le vénérable Mahākaccāna enseigne le Dhamma, il n'est pas aisé, en vivant la vie de famille, de mener cette vie sainte parfaitement accomplie, parfaitement pure et éclatante comme une nacre polie. Si je me rasais les cheveux et la barbe, revêtais les robes safran et quittais la maison pour la vie sans foyer ?” Que le vénérable Mahākaccāna me donne l'ordination, Seigneur ! »

อถ โข อายสฺมา มหากจฺจาโน โสณํ อุปาสกํ กุฏิกณฺณํ ปพฺพาเชสิ. เตน โข ปน สมเยน อวนฺติทกฺขิณาปโถ อปฺปภิกฺขุโก โหติ. อถ โข อายสฺมา มหากจฺจาโน ติณฺณํ วสฺสานํ อจฺจเยน กิจฺเฉน กสิเรน ตโต ตโต ทสวคฺคํ ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา อายสฺมนฺตํ โสณํ อุปสมฺปาเทสิ.

Alors, le vénérable Mahākaccāna donna l'ordination au disciple laïc Soṇa Kuṭikaṇṇa. À cette époque, la région d'Avanti Dakkhiṇāpatha comptait peu de moines. Puis, au bout de trois ans, le vénérable Mahākaccāna, avec difficulté et effort, ayant réuni de divers endroits une assemblée de dix moines, conféra l'ordination complète au vénérable Soṇa.

อถ โข อายสฺมโต โสณสฺส วสฺสํวุฏฺฐสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘น โข เม โส ภควา สมฺมุขา ทิฏฺโฐ, อปิ จ สุโตเยว เม โส ภควา – ‘อีทิโส จ อีทิโส จา’ติ. สเจ มํ อุปชฺฌาโย อนุชาเนยฺย, คจฺเฉยฺยาหํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ.

Alors, au vénérable Soṇa, ayant terminé sa retraite de la saison des pluies, alors qu'il s'était retiré dans la solitude pour méditer, cette réflexion s'éleva en son esprit : « Je n'ai pas vu le Bienheureux face à face, je n'ai fait qu'entendre parler de lui : “Il est ainsi, il est comme ceci.” Si mon précepteur m'y autorisait, j'irais voir ce Bienheureux, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé. »

อถ โข อายสฺมา โสโณ สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา โสโณ อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตทโวจ –

Puis, le vénérable Soṇa, étant sorti de sa méditation solitaire vers le soir, se rendit auprès du vénérable Mahākaccāna ; après l'avoir approché et salué, il s'assit à l'écart. Une fois assis à l'écart, le vénérable Soṇa dit ceci au vénérable Mahākaccāna :

‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘น โข เม โส ภควา สมฺมุขา ทิฏฺโฐ, อปิ จ สุโตเยว เม โส ภควา – อีทิโส จ อีทิโส จา’ติ. สเจ มํ อุปชฺฌาโย [Pg.147] อนุชาเนยฺย, คจฺเฉยฺยาหํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ ( ).

« Ici, Vénérable, alors que je m'étais retiré dans la solitude pour méditer, cette réflexion s'éleva en mon esprit : “Je n'ai pas vu le Bienheureux face à face, je n'ai fait qu'entendre parler de lui : ‘Il est ainsi, il est comme ceci.’ Si mon précepteur m'y autorisait, j'irais voir ce Bienheureux, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé.” »

‘‘สาธุ สาธุ, โสณ; คจฺฉ ตฺวํ, โสณ, ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ. ทกฺขิสฺสสิ ตฺวํ, โสณ, ตํ ภควนฺตํ ปาสาทิกํ ปสาทนียํ สนฺตินฺทฺริยํ สนฺตมานสํ อุตฺตมทมถสมถมนุปฺปตฺตํ ทนฺตํ คุตฺตํ ยตินฺทฺริยํ นาคํ. ทิสฺวาน มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – ‘อุปชฺฌาโย เม, ภนฺเต, อายสฺมา มหากจฺจาโน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’’’ติ.

« Très bien, très bien, Soṇa ! Va, Soṇa, voir ce Bienheureux, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé. Tu verras, Soṇa, ce Bienheureux inspirant la confiance, serein, aux sens apaisés, à l'esprit paisible, ayant atteint le calme et la maîtrise suprêmes, dompté, protégé, aux facultés maîtrisées, tel un noble être. Après l'avoir vu, en mon nom, prosterne-toi la tête aux pieds du Bienheureux, et interroge-le sur son absence de maladie et d'affliction, sur sa vigueur, sa force et son bien-être : “Seigneur, mon précepteur, le vénérable Mahākaccāna, rend hommage la tête aux pieds du Bienheureux et s'enquiert de son absence de maladie et d'affliction, de sa vigueur, de sa force et de son bien-être.” »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา โสโณ อายสฺมโต มหากจฺจานสฺส ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน สาวตฺถิ เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน สาวตฺถิ เชตวนํ อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราโม, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา โสโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อุปชฺฌาโย เม, ภนฺเต, อายสฺมา มหากจฺจาโน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’’ติ.

« Très bien, Vénérable », répondit le vénérable Soṇa. Ayant approuvé et s'étant réjoui des paroles du vénérable Mahākaccāna, il se leva de son siège, salua le vénérable Mahākaccāna, tourna autour de lui par la droite, rangea son logement, prit son bol et ses robes, et partit en direction de Sāvatthī. Voyageant par étapes, il arriva à Sāvatthī, au monastère de Jetavana, dans le parc d'Anāthapiṇḍika, là où se trouvait le Bienheureux. S'étant approché, il salua le Bienheureux et s'assit à l'écart. Une fois assis à l'écart, le vénérable Soṇa dit ceci au Bienheureux : « Seigneur, mon précepteur, le vénérable Mahākaccāna, rend hommage la tête aux pieds du Bienheureux et s'enquiert de son absence de maladie et d'affliction, de sa vigueur, de sa force et de son bien-être. »

‘‘กจฺจิ, ภิกฺขุ, ขมนียํ, กจฺจิ ยาปนียํ, กจฺจิสิ อปฺปกิลมเถน อทฺธานํ อาคโต, น จ ปิณฺฑเกน กิลนฺโตสี’’ติ? ‘‘ขมนียํ ภควา, ยาปนียํ ภควา, อปฺปกิลมเถน จาหํ, ภนฺเต, อทฺธานํ อาคโต, น ปิณฺฑเกน กิลนฺโตมฺหี’’ติ.

« Est-ce supportable, moine ? Est-ce tolérable ? Es-tu arrivé après un voyage sans trop de fatigue ? N'as-tu pas trop souffert pour la nourriture ? » — « C'est supportable, Bienheureux, c'est tolérable. Et je suis arrivé, Seigneur, après un voyage sans trop de fatigue, et je n'ai pas souffert pour la nourriture. »

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิมสฺสานนฺท, อาคนฺตุกสฺส ภิกฺขุโน เสนาสนํ ปญฺญาเปหี’’ติ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยสฺส โข มํ ภควา อาณาเปติ [Pg.148] – ‘อิมสฺสานนฺท, อาคนฺตุกสฺส ภิกฺขุโน เสนาสนํ ปญฺญาเปหี’ติ, อิจฺฉติ ภควา เตน ภิกฺขุนา สทฺธึ เอกวิหาเร วตฺถุํ, อิจฺฉติ ภควา อายสฺมตา โสเณน สทฺธึ เอกวิหาเร วตฺถุ’’นฺติ. ยสฺมึ วิหาเร ภควา วิหรติ, ตสฺมึ วิหาเร อายสฺมโต โสณสฺส เสนาสนํ ปญฺญาเปสิ.

Alors le Bienheureux s'adressa au vénérable Ānanda : « Ānanda, prépare un logement pour ce moine visiteur. » Alors, le vénérable Ānanda pensa : « Puisque le Bienheureux m'ordonne de préparer un logement pour ce moine visiteur, le Bienheureux désire séjourner dans la même demeure que ce moine ; le Bienheureux désire séjourner dans la même demeure que le vénérable Soṇa. » Il prépara donc la couche du vénérable Soṇa dans la demeure même où séjournait le Bienheureux.

อถ โข ภควา พหุเทว รตฺตึ อพฺโภกาเส นิสชฺชาย วีตินาเมตฺวา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา วิหารํ ปาวิสิ. อายสฺมาปิ โข โสโณ พหุเทว รตฺตึ อพฺโภกาเส นิสชฺชาย วีตินาเมตฺวา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา วิหารํ ปาวิสิ. อถ โข ภควา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย อายสฺมนฺตํ โสณํ อชฺเฌสิ – ‘‘ปฏิภาตุ ตํ ภิกฺขุ ธมฺโม ภาสิตุ’’นฺติ.

Ensuite, le Bienheureux passa une grande partie de la nuit assis en plein air, puis s'étant lavé les pieds, il entra dans la demeure. Le vénérable Soṇa aussi passa une grande partie de la nuit assis en plein air, puis s'étant lavé les pieds, il entra dans la demeure. Puis, à l'approche de l'aube, le Bienheureux se leva et invita le vénérable Soṇa : « Moine, puisse le Dhamma t'inspirer pour que tu le récites. »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา โสโณ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา โสฬส อฏฺฐกวคฺคิกานิ สพฺพาเนว สเรน อภณิ. อถ โข ภควา อายสฺมโต โสณสฺส สรภญฺญปริโยสาเน อพฺภนุโมทิ – ‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขุ, สุคฺคหิตานิ เต, ภิกฺขุ, โสฬส อฏฺฐกวคฺคิกานิ สุมนสิกตานิ สูปธาริตานิ, กลฺยาณิยาสิ วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคฬาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา. กติ วสฺโสสิ ตฺวํ, ภิกฺขู’’ติ? ‘‘เอกวสฺโส อหํ ภควา’’ติ. ‘‘กิสฺส ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, เอวํ จิรํ อกาสี’’ติ? ‘‘จิรํ ทิฏฺโฐ เม, ภนฺเต, กาเมสุ อาทีนโว; อปิ จ สมฺพาโธ ฆราวาโส พหุกิจฺโจ พหุกรณีโย’’ติ.

« Bien, Seigneur », répondit le vénérable Soṇa au Bienheureux avant de réciter de mémoire, d'une voix mélodieuse, l'intégralité des seize hymnes de l'Aṭṭhakavagga. À la fin de cette récitation mélodieuse du vénérable Soṇa, le Bienheureux exprima son approbation : « Excellent, excellent, moine ! Tu as bien appris ces seize hymnes de l'Aṭṭhakavagga, tu les as bien médités et bien retenus. Tu possèdes une élocution admirable, claire, sans défaut et capable de faire comprendre le sens. Combien d'années de présence (vassa) as-tu, moine ? » « J'ai une année de présence, Seigneur. » « Mais pourquoi, moine, as-tu attendu si longtemps avant de renoncer au monde ? » « Seigneur, il y a longtemps que j'ai perçu le danger dans les plaisirs sensuels ; cependant, la vie de foyer est un lieu d'oppression, rempli de soucis et d'innombrables obligations. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant saisi le sens de cette situation, s'exclama en cette circonstance par cette parole inspirée :

‘‘ทิสฺวา อาทีนวํ โลเก, ญตฺวา ธมฺมํ นิรูปธึ;

อริโย น รมตี ปาเป, ปาเป น รมตี สุจี’’ติ. ฉฏฺฐํ;

« Ayant vu le danger dans le monde et connu le Dhamma libre de toute attache (Nirvana), le Noble ne trouve aucun plaisir dans le mal ; celui qui est pur ne se réjouit pas du mal. »

๗. กงฺขาเรวตสุตฺตํ

7. Discours sur Kaṅkhārevata

๔๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา กงฺขาเรวโต ภควโต อวิทูเร นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย อตฺตโน กงฺขาวิตรณวิสุทฺธึ ปจฺจเวกฺขมาโน.

47. Ainsi ai-je entendu : en un temps, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le monastère de Jeta, au parc d'Anāthapiṇḍika. À cette occasion, le vénérable Kaṅkhārevata était assis non loin du Bienheureux, les jambes croisées, le corps droit, réfléchissant sur sa propre pureté obtenue par le dépassement du doute.

อทฺทสา [Pg.149] โข ภควา อายสฺมนฺตํ กงฺขาเรวตํ อวิทูเร นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย อตฺตโน กงฺขาวิตรณวิสุทฺธึ ปจฺจเวกฺขมานํ.

Le Bienheureux vit le vénérable Kaṅkhārevata assis non loin de lui, les jambes croisées, le corps droit, réfléchissant sur sa propre pureté obtenue par le dépassement du doute.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant saisi le sens de cette situation, s'exclama en cette circonstance par cette parole inspirée :

‘‘ยา กาจิ กงฺขา อิธ วา หุรํ วา,สกเวทิยา วา ปรเวทิยา วา;

เย ฌายิโน ตา ปชหนฺติ สพฺพา,อาตาปิโน พฺรหฺมจริยํ จรนฺตา’’ติ. สตฺตมํ;

« Quels que soient les doutes, ici-bas ou dans l'au-delà, qu'ils concernent sa propre existence ou celle d'autrui, ceux qui méditent, ardents, et pratiquent la vie sainte, les abandonnent tous. »

๘. สงฺฆเภทสุตฺตํ

8. Discours sur la scission du Sangha

๔๘. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อานนฺโท ตทหุโปสเถ ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ.

48. Ainsi ai-je entendu : en un temps, le Bienheureux séjournait à Rājagaha, dans le bois de Bambous, au lieu de nourriture des écureuils. À cette occasion, le vénérable Ānanda, s'étant vêtu au matin d'un jour d'Uposatha, prit son bol et sa robe et entra dans Rājagaha pour la quête de nourriture.

อทฺทสา โข เทวทตฺโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ราชคเห ปิณฺฑาย จรนฺตํ. ทิสฺวาน เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘อชฺชตคฺเค ทานาหํ, อาวุโส อานนฺท, อญฺญตฺเรว ภควตา อญฺญตฺร ภิกฺขุสงฺฆา อุโปสถํ กริสฺสามิ สงฺฆกมฺมานิ จา’’ติ.

Devadatta vit le vénérable Ānanda qui circulait dans Rājagaha pour l'aumône. L'ayant vu, il s'approcha du vénérable Ānanda et lui dit : « À partir d'aujourd'hui, l'ami Ānanda, je célébrerai l'Uposatha et j'accomplirai les actes de la communauté indépendamment du Bienheureux et indépendamment du Sangha des moines. »

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Ensuite, le vénérable Ānanda, après avoir circulé dans Rājagaha pour la quête de nourriture et être revenu de sa tournée après le repas, se rendit auprès du Bienheureux. Après l'avoir salué respectueusement, il s'assit à l'écart. Une fois assis, le vénérable Ānanda s'adressa ainsi au Bienheureux :

‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อทฺทสา โข มํ, ภนฺเต, เทวทตฺโต ราชคเห ปิณฺฑาย จรนฺตํ. ทิสฺวาน เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘อชฺชตคฺเค ทานาหํ, อาวุโส อานนฺท, อญฺญตฺเรว ภควตา อญฺญตฺร ภิกฺขุสงฺฆา อุโปสถํ กริสฺสามิ สงฺฆกมฺมานิ จา’ติ. อชฺช, ภนฺเต, เทวทตฺโต สงฺฆํ ภินฺทิสฺสติ, อุโปสถญฺจ กริสฺสติ สงฺฆกมฺมานิ จา’’ติ.

« Seigneur, m'étant vêtu ce matin et ayant pris mon bol et ma robe, je suis entré dans Rājagaha pour l'aumône. Devadatta m'a vu et s'est approché de moi pour me dire : “À partir d'aujourd'hui, l'ami Ānanda, je célébrerai l'Uposatha et j'accomplirai les actes de la communauté indépendamment du Bienheureux et du Sangha des moines.” Aujourd'hui même, Seigneur, Devadatta va diviser le Sangha et accomplir l'Uposatha ainsi que les actes de la communauté de façon séparée. »

อถ [Pg.150] โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant saisi le sens de cette situation, s'exclama en cette circonstance par cette parole inspirée :

‘‘สุกรํ สาธุนา สาธุ, สาธุ ปาเปน ทุกฺกรํ ;

ปาปํ ปาเปน สุกรํ, ปาปมริเยหิ ทุกฺกร’’นฺติ. อฏฺฐมํ;

« Le bien est facile à accomplir pour l'homme de bien, mais le bien est difficile pour l'homme mauvais. Le mal est facile à faire pour l'homme mauvais, mais le mal est difficile à commettre pour les Nobles. »

๙. สธายมานสุตฺตํ

9. Discours sur les parleurs

๔๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา มาณวกา ภควโต อวิทูเร สธายมานรูปา อติกฺกมนฺติ. อทฺทสา โข ภควา สมฺพหุเล มาณวเก อวิทูเร สธายมานรูเป อติกฺกนฺเต.

49. Ainsi ai-je entendu : en un temps, le Bienheureux voyageait au pays des Kosala avec une grande communauté de moines. À cette occasion, de nombreux jeunes gens passaient non loin du Bienheureux en se livrant à des discussions bruyantes et futiles. Le Bienheureux vit ces nombreux jeunes gens passer non loin de lui dans cet état de bavardage.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant saisi le sens de cette situation, s'exclama en cette circonstance par cette parole inspirée :

‘‘ปริมุฏฺฐา ปณฺฑิตาภาสา, วาจาโคจรภาณิโน;

ยาวิจฺฉนฺติ มุขายามํ, เยน นีตา น ตํ วิทู’’ติ. นวมํ;

« Distraits, feignant la sagesse, ne s'exprimant que par des paroles vaines, ils ouvrent la bouche autant qu'ils le désirent, mais ils ne savent pas par quoi ils sont conduits. »

๑๐. จูฬปนฺถกสุตฺตํ

10. Discours sur Cūḷapanthaka

๕๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา จูฬปนฺถโก ภควโต อวิทูเร นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา.

50. Ainsi ai-je entendu : en un temps, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le monastère de Jeta, au parc d'Anāthapiṇḍika. À cette occasion, le vénérable Cūḷapanthaka était assis non loin du Bienheureux, les jambes croisées, le corps droit, ayant établi la pleine conscience devant lui.

อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ จูฬปนฺถกํ อวิทูเร นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา.

Le Bienheureux vit le vénérable Cūḷapanthaka assis non loin de lui, les jambes croisées, le corps droit, ayant établi la pleine conscience devant lui.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant saisi le sens de cette situation, s'exclama en cette circonstance par cette parole inspirée :

‘‘ฐิเตน [Pg.151] กาเยน ฐิเตน เจตสา,ติฏฺฐํ นิสินฺโน อุท วา สยาโน;

เอตํ สตึ ภิกฺขุ อธิฏฺฐหาโน,ลเภถ ปุพฺพาปริยํ วิเสสํ;

ลทฺธาน ปุพฺพาปริยํ วิเสสํ,อทสฺสนํ มจฺจุราชสฺส คจฺเฉ’’ติ. ทสมํ;

« Le corps ferme, l'esprit stable, qu'il soit debout, assis ou encore couché, le moine qui maintient cette pleine conscience atteint un progrès spirituel supérieur. Ayant atteint ce progrès supérieur, il se rend là où le Roi de la Mort ne peut plus le voir. »

โสณวคฺโค ปญฺจโม นิฏฺฐิโต.

Le cinquième chapitre, le Soṇavaggo, est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le sommaire du chapitre :

ปิโย อปฺปายุกา กุฏฺฐี, กุมารกา อุโปสโถ;

โสโณ จ เรวโต เภโท, สธาย ปนฺถเกน จาติ.

Le Cher, la Brève Vie, le Lépreux, les Jeunes Gens, l'Uposatha, Soṇa, Revata, la Scission, la Discussion, et avec Panthaka, cela fait dix.

๖. ชจฺจนฺธวคฺโค

6. Le Chapitre des Aveugles de Naissance

๑. อายุสงฺขาโรสฺสชฺชนสุตฺตํ

1. Discours sur l'abandon du principe vital

๕๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คณฺหาหิ, อานนฺท, นิสีทนํ. เยน จาปาลํ เจติยํ เตนุปสงฺกมิสฺสาม ทิวาวิหารายา’’ติ.

51. Ainsi ai-je entendu : en un temps, le Bienheureux séjournait à Vesālī, dans le Grand Bois, au pavillon à étage. Le Bienheureux, s'étant vêtu au matin, prit son bol et sa robe et entra dans Vesālī pour la quête de nourriture. Après avoir circulé dans Vesālī pour l'aumône et être revenu de sa tournée après le repas, il s'adressa au vénérable Ānanda : « Ānanda, prends le siège de repos. Nous allons nous rendre au sanctuaire de Cāpāla pour y passer la journée. »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา นิสีทนํ อาทาย ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิ. อถ โข ภควา เยน จาปาลํ เจติยํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ –

« Très bien, Seigneur », répondit le vénérable Ānanda au Bienheureux, puis, ayant pris son siège, il suivit le Bienheureux pas à pas. Le Bienheureux se rendit alors là où se trouvait le sanctuaire Cāpāla ; s'y étant rendu, il s'assit sur le siège préparé. S'étant assis, le Bienheureux s'adressa au vénérable Ānanda :

‘‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี; รมณียํ อุเทนํ เจติยํ; รมณียํ โคตมกํ เจติยํ; รมณียํ สตฺตมฺพํ เจติยํ; รมณียํ พหุปุตฺตํ เจติยํ; รมณียํ สารนฺททํ เจติยํ; รมณียํ จาปาลํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท[Pg.152], จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน ( ) กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’’ติ.

« Ānanda, Vesālī est agréable ; agréable est le sanctuaire Udena ; agréable est le sanctuaire Gotamaka ; agréable est le sanctuaire Sattamba ; agréable est le sanctuaire Bahuputta ; agréable est le sanctuaire Sārandada ; agréable est le sanctuaire Cāpāla. Ānanda, quiconque a développé, cultivé, pratiqué assidûment, utilisé comme véhicule, établi comme fondement, affermi, bien maîtrisé et parfaitement entrepris les quatre bases de pouvoir spirituel (iddhipāda), pourrait, s'il le désirait, demeurer durant un éon (kalpa) ou ce qu'il en reste. Ānanda, le Tathāgata a développé, cultivé, pratiqué assidûment, utilisé comme véhicule, établi comme fondement, affermi, bien maîtrisé et parfaitement entrepris ces quatre bases de pouvoir spirituel. Si le Tathāgata le désirait, Ānanda, il pourrait demeurer durant un éon ou ce qu'il en reste. »

เอวมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควตา โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน, โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน, นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ; น ภควนฺตํ ยาจิ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ; ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ, ยถา ตํ มาเรน ปริยุฏฺฐิตจิตฺโต. ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ –

Bien que le Bienheureux ait ainsi donné un indice aussi clair et une suggestion aussi manifeste, le vénérable Ānanda ne parvint pas à en saisir le sens ; il ne pria pas le Bienheureux en disant : « Que le Bienheureux demeure durant un éon, Seigneur ! Que le Bien-Allé demeure durant un éon pour le bien du grand nombre, pour le bonheur du grand nombre, par compassion pour le monde, pour le profit, le bien et le bonheur des dieux et des hommes », tant son esprit était alors possédé par Māra. Une deuxième fois... une troisième fois encore, le Bienheureux s'adressa au vénérable Ānanda :

‘‘รมณียา, อานนฺท, เวสาลี; รมณียํ อุเทนํ เจติยํ; รมณียํ โคตมกํ เจติยํ; รมณียํ สตฺตมฺพํ เจติยํ; รมณียํ พหุปุตฺตํ เจติยํ; รมณียํ สารนฺททํ เจติยํ; รมณียํ จาปาลํ เจติยํ. ยสฺส กสฺสจิ, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, โส อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. ตถาคตสฺส โข, อานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา’’ติ.

« Ānanda, Vesālī est agréable ; agréable est le sanctuaire Udena ; agréable est le sanctuaire Gotamaka ; agréable est le sanctuaire Sattamba ; agréable est le sanctuaire Bahuputta ; agréable est le sanctuaire Sārandada ; agréable est le sanctuaire Cāpāla. Ānanda, quiconque a développé, cultivé, pratiqué assidûment, utilisé comme véhicule, établi comme fondement, affermi, bien maîtrisé et parfaitement entrepris les quatre bases de pouvoir spirituel, pourrait, s'il le désirait, demeurer durant un éon ou ce qu'il en reste. Ānanda, le Tathāgata a développé, cultivé, pratiqué assidûment, utilisé comme véhicule, établi comme fondement, affermi, bien maîtrisé et parfaitement entrepris ces quatre bases de pouvoir spirituel. Si le Tathāgata le désirait, Ānanda, il pourrait demeurer durant un éon ou ce qu'il en reste. »

เอวมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควตา โอฬาริเก นิมิตฺเต กยิรมาเน, โอฬาริเก โอภาเส กยิรมาเน, นาสกฺขิ ปฏิวิชฺฌิตุํ; น ภควนฺตํ ยาจิ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต, ภควา กปฺปํ; ติฏฺฐตุ สุคโต กปฺปํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ, ยถา ตํ มาเรน ปริยุฏฺฐิตจิตฺโต.

Bien que le Bienheureux ait ainsi donné un indice aussi clair et une suggestion aussi manifeste, le vénérable Ānanda ne parvint pas à en saisir le sens ; il ne pria pas le Bienheureux en disant : « Que le Bienheureux demeure durant un éon, Seigneur ! Que le Bien-Allé demeure durant un éon pour le bien du grand nombre, pour le bonheur du grand nombre, par compassion pour le monde, pour le profit, le bien et le bonheur des dieux et des hommes », tant son esprit était possédé par Māra.

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อานนฺท, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญสี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต [Pg.153] ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิ.

Le Bienheureux s'adressa alors au vénérable Ānanda : « Va, Ānanda, fais à présent ce que tu juges opportun. » — « Très bien, Seigneur », répondit le vénérable Ānanda au Bienheureux. Se levant de son siège, il salua respectueusement le Bienheureux par une circumambulation et alla s'asseoir non loin de là, au pied d'un arbre.

อถ โข มาโร ปาปิมา, อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต อานนฺเท, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข มาโร ปาปิมา ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Peu après le départ du vénérable Ānanda, Māra le Malin s'approcha du Bienheureux ; s'étant approché, il se tint à ses côtés. Se tenant ainsi à l'écart, Māra le Malin adressa ces paroles au Bienheureux :

‘‘ปรินิพฺพาตุ ทานิ, ภนฺเต, ภควา; ปรินิพฺพาตุ สุคโต; ปรินิพฺพานกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต. ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ ยาว เม ภิกฺขู น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน, สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต ภิกฺขู ภควโต สาวกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุ ทานิ, ภนฺเต, ภควา; ปรินิพฺพาตุ สุคโต; ปรินิพฺพานกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

« Que le Bienheureux entre maintenant dans le parinibbāna, Seigneur ; que le Bien-Allé s'éteigne ; le moment est venu pour le parinibbāna du Bienheureux. Car cette parole a été prononcée par le Bienheureux : "Malin, je ne m'éteindrai pas tant que mes disciples moines ne seront pas devenus compétents, disciplinés, assurés, instruits, gardiens de la Doctrine, pratiquant la Doctrine conformément à la Doctrine, pratiquant avec droiture, vivant selon la Doctrine ; tant qu'ils ne seront pas capables, après avoir appris la doctrine de leur maître, de l'expliquer, de l'enseigner, de la proclamer, de l'établir, de la révéler, de l'analyser, de l'exposer clairement, et de réfuter par la Doctrine, de façon juste, toute doctrine adverse qui pourrait surgir, pour enseigner ainsi la Doctrine avec des miracles." Or à présent, Seigneur, les disciples moines du Bienheureux sont compétents, disciplinés, assurés, instruits, gardiens de la Doctrine, pratiquant la Doctrine conformément à la Doctrine, pratiquant avec droiture, vivant selon la Doctrine ; ils ont appris la doctrine de leur maître, ils l'expliquent, l'enseignent, la proclament, l'établissent, la révèlent, l'analysent, l'exposent clairement, et réfutent par la Doctrine, de façon juste, toute doctrine adverse qui surgit, et ils enseignent la Doctrine avec des miracles. Que le Bienheureux entre maintenant dans le parinibbāna, Seigneur ; que le Bien-Allé s'éteigne ; le moment est venu pour le parinibbāna du Bienheureux. »

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ ยาว เม ภิกฺขุนิโย น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภิกฺขุนิโย ภควโต สาวิกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา [Pg.154] อนุธมฺมจารินิโย สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุ ทานิ, ภนฺเต, ภควา; ปรินิพฺพาตุ สุคโต; ปรินิพฺพานกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

« Car cette parole a été prononcée par le Bienheureux : "Malin, je ne m'éteindrai pas tant que mes disciples nonnes ne seront pas devenues compétentes, disciplinées, assurées, instruites, gardiennes de la Doctrine, pratiquant la Doctrine conformément à la Doctrine, pratiquant avec droiture, vivant selon la Doctrine ; tant qu'elles ne seront pas capables, après avoir appris la doctrine de leur maître, de l'expliquer, de l'enseigner, de la proclamer, de l'établir, de la révéler, de l'analyser, de l'exposer clairement, et de réfuter par la Doctrine, de façon juste, toute doctrine adverse qui pourrait surgir, pour enseigner ainsi la Doctrine avec des miracles." Or à présent, Seigneur, les disciples nonnes du Bienheureux sont compétentes, disciplinées, assurées, instruites, gardiennes de la Doctrine, pratiquant la Doctrine conformément à la Doctrine, pratiquant avec droiture, vivant selon la Doctrine ; elles apprennent la doctrine de leur maître, l'expliquent, l'enseignent, la proclament, l'établissent, la révèlent, l'analysent, l'exposent clairement, et réfutent par la Doctrine, de façon juste, toute doctrine adverse qui surgit, et elles enseignent la Doctrine avec des miracles. Que le Bienheureux entre maintenant dans le parinibbāna, Seigneur ; que le Bien-Allé s'éteigne ; le moment est venu pour le parinibbāna du Bienheureux. »

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ ยาว เม อุปาสกา น สาวกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, อุปาสกา ภควโต สาวกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจาริโน สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุ ทานิ, ภนฺเต, ภควา; ปรินิพฺพาตุ สุคโต; ปรินิพฺพานกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

« Seigneur, cette parole a bien été prononcée par le Bienheureux : ‘Ô Malin, je ne m'éteindrai pas tant que mes disciples laïcs ne seront pas devenus compétents, disciplinés, résolus, instruits, gardiens de la Doctrine, pratiquant la Doctrine conformément à la Doctrine, pratiquant la conduite appropriée, vivant selon la Doctrine ; tant qu'ayant appris l'enseignement de leur propre maître, ils ne seront pas capables de l'exposer, de l'enseigner, de le déclarer, de l'établir, de le révéler, de l'analyser et de l'élucider ; tant qu'ils ne seront pas capables de réfuter légitimement, par la Doctrine, toute théorie adverse qui surgirait, et d'enseigner une Doctrine aux miracles manifestes.’ Or, à présent, Seigneur, les disciples laïcs du Bienheureux sont compétents, disciplinés, résolus, instruits, gardiens de la Doctrine, pratiquant la Doctrine conformément à la Doctrine, pratiquant la conduite appropriée, vivant selon la Doctrine ; ayant appris l'enseignement de leur propre maître, ils l'exposent, l'enseignent, le déclarent, l'établissent, le révèlent, l'analysent et l'élucident ; ils réfutent légitimement, par la Doctrine, toute théorie adverse qui surgit et enseignent une Doctrine aux miracles manifestes. Que le Bienheureux entre maintenant en parinirvana, Seigneur ; que le Sugata entre en parinirvana ; c'est maintenant pour le Bienheureux le temps du parinirvana. »

‘‘ภาสิตา โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ ยาว เม อุปาสิกา น สาวิกา ภวิสฺสนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขิสฺสนฺติ เทเสสฺสนฺติ ปญฺญเปสฺสนฺติ ปฏฺฐเปสฺสนฺติ วิวริสฺสนฺติ วิภชิสฺสนฺติ อุตฺตานีกริสฺสนฺติ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสสฺสนฺตี’ติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, อุปาสิกา ภควโต สาวิกา วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สามีจิปฺปฏิปนฺนา อนุธมฺมจารินิโย สกํ อาจริยกํ อุคฺคเหตฺวา อาจิกฺขนฺติ เทเสนฺติ ปญฺญเปนฺติ ปฏฺฐเปนฺติ วิวรนฺติ วิภชนฺติ อุตฺตานีกโรนฺติ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสนฺติ. ปรินิพฺพาตุ ทานิ, ภนฺเต, ภควา; ปรินิพฺพาตุ สุคโต; ปรินิพฺพานกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต.

« Seigneur, cette parole a bien été prononcée par le Bienheureux : ‘Ô Malin, je ne m'éteindrai pas tant que mes disciples laïques ne seront pas devenues compétentes, disciplinées, résolues, instruites, gardiennes de la Doctrine, pratiquant la Doctrine conformément à la Doctrine, pratiquant la conduite appropriée, vivant selon la Doctrine ; tant qu'ayant appris l'enseignement de leur propre maître, elles ne seront pas capables de l'exposer, de l'enseigner, de le déclarer, de l'établir, de le révéler, de l'analyser et de l'élucider ; tant qu'elles ne seront pas capables de réfuter légitimement, par la Doctrine, toute théorie adverse qui surgirait, et d'enseigner une Doctrine aux miracles manifestes.’ Or, à présent, Seigneur, les disciples laïques du Bienheureux sont compétentes, disciplinées, résolues, instruites, gardiennes de la Doctrine, pratiquant la Doctrine conformément à la Doctrine, pratiquant la conduite appropriée, vivant selon la Doctrine ; ayant appris l'enseignement de leur propre maître, elles l'exposent, l'enseignent, le déclarent, l'établissent, le révèlent, l'analysent et l'élucident ; elles réfutent légitimement, par la Doctrine, toute théorie adverse qui surgit et enseignent une Doctrine aux miracles manifestes. Que le Bienheureux entre maintenant en parinirvana, Seigneur ; que le Sugata entre en parinirvana ; c'est maintenant pour le Bienheureux le temps du parinirvana. »

‘‘ภาสิตา [Pg.155] โข ปเนสา, ภนฺเต, ภควตา วาจา – ‘น ตาวาหํ, ปาปิม, ปรินิพฺพายิสฺสามิ ยาว เม อิทํ พฺรหฺมจริยํ น อิทฺธญฺเจว ภวิสฺสติ ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’นฺติ. เอตรหิ โข ปน, ภนฺเต, ภควโต พฺรหฺมจริยํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. ปรินิพฺพาตุ ทานิ, ภนฺเต, ภควา; ปรินิพฺพาตุ สุคโต; ปรินิพฺพานกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต’’ติ.

« Seigneur, cette parole a bien été prononcée par le Bienheureux : ‘Ô Malin, je ne m'éteindrai pas tant que cette vie sainte ne sera pas accomplie, prospère, largement répandue, connue de la multitude, devenue étendue et parfaitement proclamée par les dieux et les hommes.’ Or, à présent, Seigneur, la vie sainte du Bienheureux est accomplie, prospère, largement répandue, connue de la multitude, devenue étendue et parfaitement proclamée par les dieux et les hommes. Que le Bienheureux entre maintenant en parinirvana, Seigneur ; que le Sugata entre en parinirvana ; c'est maintenant pour le Bienheureux le temps du parinirvana. »

เอวํ วุตฺเต, ภควา มารํ ปาปิมนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อปฺโปสฺสุกฺโก ตฺวํ, ปาปิม, โหหิ. น จิรํ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ. อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ตถาคโต ปรินิพฺพายิสฺสตี’’ติ.

Cela ayant été dit, le Bienheureux dit au Malin, à Mara : « Sois sans souci, ô Malin. Bientôt aura lieu le parinirvana du Tathāgata. Dans trois mois à compter d'ici, le Tathāgata entrera en parinirvana. »

อถ โข ภควา จาปาเล เจติเย สโต สมฺปชาโน อายุสงฺขารํ โอสฺสชฺชิ. โอสฺสฏฺเฐ จ ภควตา อายุสงฺขาเร มหาภูมิจาโล อโหสิ ภึสนโก โลมหํโส, เทวทุนฺทุภิโย จ ผลึสุ.

Alors le Bienheureux, au sanctuaire Cāpāla, conscient et vigilant, renonça au principe de vie. Lorsque le Bienheureux eut renoncé au principe de vie, un grand tremblement de terre se produisit, terrifiant et faisant dresser les poils, et les tambours divins retentirent.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cet événement, poussa en cet instant cette exclamation inspirée :

‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภวํ,ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนิ;

อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต,อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ. ปฐมํ;

« Pesant le fini et l'infini de la naissance, le Sage a abandonné la formation de l'existence ; délecté intérieurement et concentré, il a brisé, telle une cuirasse, ce qui est né de lui-même. »

๒. สตฺตชฏิลสุตฺตํ

2. Sutta des sept ascètes à cheveux nattés

๕๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. เตน โข ปน สมเยน ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต พหิทฺวารโกฏฺฐเก นิสินฺโน โหติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

52. Ainsi ai-je entendu : un temps, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, au monastère de l'Est, dans le palais de la mère de Migāra. À cette occasion, le Bienheureux, étant sorti de sa méditation solitaire vers le soir, était assis devant le portail extérieur. Alors le roi Pasenadi de Kosala s'approcha du Bienheureux ; s'étant approché, il salua le Bienheureux et s'assit à ses côtés.

เตน [Pg.156] โข ปน สมเยน สตฺต จ ชฏิลา, สตฺต จ นิคณฺฐา, สตฺต จ อเจลกา, สตฺต จ เอกสาฏกา, สตฺต จ ปริพฺพาชกา, ปรูฬฺหกจฺฉนขโลมา ขาริวิวิธมาทาย ภควโต อวิทูเร อติกฺกมนฺติ.

En ce temps-là, sept ascètes aux cheveux nattés, sept niganthas, sept ascètes nus, sept ascètes vêtus d'un seul vêtement et sept parivrajakas, ayant les poils des aisselles et les ongles longs, passèrent non loin du Bienheureux, portant divers attirails sur leurs épaules.

อทฺทสา โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เต สตฺต จ ชฏิเล, สตฺต จ นิคณฺเฐ, สตฺต จ อเจลเก, สตฺต จ เอกสาฏเก, สตฺต จ ปริพฺพาชเก, ปรูฬฺหกจฺฉนขโลเม ขาริวิวิธมาทาย ภควโต อวิทูเร อติกฺกมนฺเต. ทิสฺวาน อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ทกฺขิณชาณุมณฺฑลํ ปถวิยํ นิหนฺตฺวา เยน เต สตฺต จ ชฏิลา, สตฺต จ นิคณฺฐา, สตฺต จ อเจลกา, สตฺต จ เอกสาฏกา, สตฺต จ ปริพฺพาชกา, เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ นามํ สาเวสิ – ‘‘ราชาหํ, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล; ราชาหํ, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล; ราชาหํ, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล’’ติ.

Le roi Pasenadi de Kosala vit ces sept ascètes aux cheveux nattés, sept niganthas, sept ascètes nus, sept ascètes vêtus d'un seul vêtement et sept parivrajakas, ayant les poils des aisselles et les ongles longs, passer non loin du Bienheureux. Les ayant vus, il se leva de son siège, rangea son vêtement de dessus sur une épaule, posa le genou droit à terre et, tourné vers ces ascètes, les mains jointes en signe de respect, il proclama son nom à trois reprises : « Seigneurs, je suis le roi Pasenadi de Kosala ! Seigneurs, je suis le roi Pasenadi de Kosala ! Seigneurs, je suis le roi Pasenadi de Kosala ! »

อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อจิรปกฺกนฺเตสุ เตสุ สตฺตสุ จ ชฏิเลสุ, สตฺตสุ จ นิคณฺเฐสุ, สตฺตสุ จ อเจลเกสุ, สตฺตสุ จ เอกสาฏเกสุ, สตฺตสุ จ ปริพฺพาชเกสุ, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เย โข ภนฺเต, โลเก อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา เอเต เตสํ อญฺญตเร’’ติ.

Puis, peu après que ces sept ascètes aux cheveux nattés, sept niganthas, sept ascètes nus, sept ascètes vêtus d'un seul vêtement et sept parivrajakas furent partis, le roi Pasenadi de Kosala s'approcha du Bienheureux ; s'étant approché, il salua le Bienheureux et s'assit à ses côtés. Assis à ses côtés, le roi Pasenadi de Kosala dit au Bienheureux : « Seigneur, parmi ceux qui, dans le monde, sont des Arahants ou sont entrés dans la voie de l'Arahantat, ceux-là en font-ils partie ? »

‘‘ทุชฺชานํ โข เอตํ, มหาราช, ตยา คิหินา กามโภคินา ปุตฺตสมฺพาธสยนํ อชฺฌาวสนฺเตน กาสิกจนฺทนํ ปจฺจนุโภนฺเตน มาลาคนฺธวิเลปนํ ธารยนฺเตน ชาตรูปรชตํ สาทิยนฺเตน – อิเม วา อรหนฺโต, อิเม วา อรหตฺตมคฺคํ สมาปนฺนาติ.

« Grand roi, il est difficile pour toi, un laïc qui jouit des plaisirs des sens, vivant dans un foyer encombré par les enfants, utilisant le santal de Kāsī, portant des guirlandes, des parfums et des onguents, et faisant usage de l'or et de l'argent, de savoir : ‘Ceux-ci sont des Arahants’ ou ‘Ceux-ci sont entrés dans la voie de l'Arahantat’. »

‘‘สํวาเสน โข, มหาราช, สีลํ เวทิตพฺพํ. ตญฺจ โข ทีเฆน อทฺธุนา น อิตฺตรํ, มนสิกโรตา โน อมนสิกโรตา, ปญฺญวตา โน ทุปฺปญฺเญน. สํโวหาเรน โข, มหาราช, โสเจยฺยํ เวทิตพฺพํ. ตญฺจ โข ทีเฆน อทฺธุนา [Pg.157] น อิตฺตรํ, มนสิกโรตา โน อมนสิกโรตา, ปญฺญวตา โน ทุปฺปญฺเญน. อาปทาสุ โข, มหาราช, ถาโม เวทิตพฺโพ. โส จ โข ทีเฆน อทฺธุนา น อิตฺตรํ, มนสิกโรตา โน อมนสิกโรตา, ปญฺญวตา โน ทุปฺปญฺเญน. สากจฺฉาย โข, มหาราช, ปญฺญา เวทิตพฺพา. สา จ โข ทีเฆน อทฺธุนา น อิตฺตรํ, มนสิกโรตา โน อมนสิกโรตา, ปญฺญวตา โน ทุปฺปญฺเญนา’’ติ.

« C'est par la vie commune, ô grand roi, que la vertu doit être connue. Et cela, après une longue période, non une courte ; par celui qui est attentif, non par celui qui est inattentif ; par le sage, non par l'ignorant. C'est par les échanges, ô grand roi, que la pureté doit être connue. Et cela, après une longue période, non une courte ; par celui qui est attentif, non par celui qui est inattentif ; par le sage, non par l'ignorant. C'est dans les épreuves, ô grand roi, que la force d'âme doit être connue. Et cela, après une longue période, non une courte ; par celui qui est attentif, non par celui qui est inattentif ; par le sage, non par l'ignorant. C'est par la discussion, ô grand roi, que la sagesse doit être connue. Et cela, après une longue période, non une courte ; par celui qui est attentif, non par celui qui est inattentif ; par le sage, non par l'ignorant. »

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว สุภาสิตํ จิทํ, ภนฺเต, ภควตา – ‘ทุชฺชานํ โข เอตํ, มหาราช, ตยา คิหินา ปุตฺตสมฺพาธสยนํ อชฺฌาวสนฺเตน กาสิกจนฺทนํ ปจฺจนุโภนฺเตน มาลาคนฺธวิเลปนํ ธารยนฺเตน ชาตรูปรชตํ สาทิยนฺเตน – อิเม วา อรหนฺโต, อิเม วา อรหตฺตมคฺคํ สมาปนฺนาติ. สํวาเสน โข, มหาราช, สีลํ เวทิตพฺพํ…เป… สากจฺฉาย โข, มหาราช, ปญฺญา เวทิตพฺพา. สา จ โข ทีเฆน อทฺธุนา น อิตฺตรํ, มนสิกโรตา โน อมนสิกโรตา, ปญฺญวตา โน ทุปฺปญฺเญนา’’’ติ.

« C'est merveilleux, Seigneur, c'est prodigieux, Seigneur ! Combien ces paroles ont été bien dites par le Bienheureux : “Il est difficile pour toi, ô grand roi, qui es un laïc, jouissant des plaisirs sensuels, vivant dans une demeure encombrée par femme et enfants, utilisant le santal de Kāsī, portant guirlandes, parfums et onguents, et manipulant l'or et l'argent, de savoir : ‘Ceux-ci sont des Arahants’ ou ‘Ceux-ci sont engagés sur la voie de l'état d'Arahant’. C'est par la vie commune, ô grand roi, que la vertu doit être connue... [pe] ... C'est par la discussion, ô grand roi, que la sagesse doit être connue. Et cela, après une longue période, non une courte ; par celui qui est attentif, non par celui qui est inattentif ; par le sage, non par l'ignorant.” »

‘‘เอเต, ภนฺเต, มม ปุริสา โจรา โอจรกา ชนปทํ โอจริตฺวา คจฺฉนฺติ. เตหิ ปฐมํ โอจิณฺณํ อหํ ปจฺฉา โอสาริสฺสามิ. อิทานิ เต, ภนฺเต, ตํ รโชชลฺลํ ปวาเหตฺวา สุนฺหาตา สุวิลิตฺตา กปฺปิตเกสมสฺสู โอทาตวตฺถวสนา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคิภูตา ปริจาเรสฺสนฺตี’’ ติ.

« Seigneur, ces hommes sont mes espions, des informateurs qui reviennent après avoir parcouru le pays. Ce qu'ils ont d'abord découvert, je l'examinerai ensuite. Maintenant, Seigneur, après avoir lavé la poussière et la saleté, s'être bien baignés, s'être oints de parfums, avoir coupé leurs cheveux et leur barbe, et s'être revêtus de vêtements blancs, ils s'adonneront aux plaisirs des cinq sens. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, poussa en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘น วายเมยฺย สพฺพตฺถ, นาญฺญสฺส ปุริโส สิยา;

นาญฺญํ นิสฺสาย ชีเวยฺย, ธมฺเมน น วณึ จเร’’ติ. ทุติยํ;

« On ne devrait pas s'efforcer en tout lieu pour des gains mondains ; on ne devrait pas être l'homme d'un autre. On ne devrait pas vivre en dépendance d'autrui, ni faire commerce du Dhamma. » (Deuxième discours)

๓. ปจฺจเวกฺขณสุตฺตํ

3. Discours sur la Réflexion

๕๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา อตฺตโน อเนเก [Pg.158] ปาปเก อกุสเล ธมฺเม ปหีเน ปจฺจเวกฺขมาโน นิสินฺโน โหติ, อเนเก จ กุสเล ธมฺเม ภาวนาปาริปูรึ คเต.

53. Ainsi ai-je entendu. En une occasion, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le Bienheureux était assis, réfléchissant à ses nombreux états malsains et funestes qui avaient été abandonnés, et à ses nombreux états sains qui étaient parvenus à la plénitude par la culture mentale.

อถ โข ภควา อตฺตโน อเนเก ปาปเก อกุสเล ธมฺเม ปหีเน วิทิตฺวา อเนเก จ กุสเล ธมฺเม ภาวนาปาริปูรึ คเต ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant réalisé l'abandon de ses nombreux états malsains et funestes, et la plénitude de ses nombreux états sains par la culture mentale, poussa en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘อหุ ปุพฺเพ ตทา นาหุ, นาหุ ปุพฺเพ ตทา อหุ;

น จาหุ น จ ภวิสฺสติ, น เจตรหิ วิชฺชตี’’ติ. ตติยํ;

« Ce qui était auparavant n'est plus alors ; ce qui n'était pas auparavant est alors. Ce qui n'était pas et ne sera pas, n'existe pas non plus maintenant. » (Troisième discours)

๔. ปฐมนานาติตฺถิยสุตฺตํ

4. Premier discours sur les divers sectaires

๕๔. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา นานาติตฺถิยสมณพฺราหฺมณปริพฺพาชกา สาวตฺถิยํ ปฏิวสนฺติ นานาทิฏฺฐิกา นานาขนฺติกา นานารุจิกา นานาทิฏฺฐินิสฺสยนิสฺสิตา.

54. Ainsi ai-je entendu. En une occasion, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, de nombreux ascètes, brahmanes et errants de diverses sectes vivaient à Sāvatthī, ayant des vues diverses, des inclinations diverses, des préférences diverses et s'appuyant sur diverses théories.

สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘อนฺตวา โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘อนนฺตวา โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก [Pg.159] สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ.

Certains ascètes et brahmanes soutenaient de telles doctrines et de telles vues : « Le monde est éternel ; ceci seul est vrai, tout le reste est vain. » D'autres soutenaient : « Le monde n'est pas éternel ; ceci seul est vrai, tout le reste est vain. » Certains soutenaient : « Le monde est fini... » D'autres : « Le monde est infini... » Certains : « L'âme et le corps sont identiques... » D'autres : « L'âme est une chose, le corps en est une autre... » Certains : « Le Tathāgata existe après la mort... » D'autres : « Le Tathāgata n'existe pas après la mort... » Certains : « Le Tathāgata existe et n'existe pas après la mort... » D'autres : « Le Tathāgata n'existe ni n'existe pas après la mort ; ceci seul est vrai, tout le reste est vain. »

เต ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ – ‘‘เอทิโส ธมฺโม, เนทิโส ธมฺโม; เนทิโส ธมฺโม, เอทิโส ธมฺโม’’ติ.

Ils vivaient en se querellant, en se disputant et en se lançant dans des controverses, se blessant mutuellement par des joutes verbales : « Le Dhamma est ainsi, le Dhamma n'est pas ainsi ; le Dhamma n'est pas ainsi, le Dhamma est ainsi ! »

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสึสุ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

Alors, de nombreux moines, s'étant vêtus le matin, prirent leurs bols et leurs robes et entrèrent dans Sāvatthī pour l'aumône. Après avoir fait leur tournée d'aumône et être revenus, ils se rendirent auprès du Bienheureux, le saluèrent et s'assirent à ses côtés. S'étant assis, ces moines dirent au Bienheureux :

‘‘อิธ, ภนฺเต, สมฺพหุลา นานาติตฺถิยสมณพฺราหฺมณปริพฺพาชกา สาวตฺถิยํ ปฏิวสนฺติ นานาทิฏฺฐิกา นานาขนฺติกา นานารุจิกา นานาทิฏฺฐินิสฺสยนิสฺสิตา.

« Seigneur, de nombreux ascètes, brahmanes et errants de diverses sectes vivent à Sāvatthī, ayant des vues diverses, des inclinations diverses, des préférences diverses et s'appuyant sur diverses théories. »

‘‘สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ…เป… เต ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ – ‘เอทิโส ธมฺโม, เนทิโส ธมฺโม; เนทิโส ธมฺโม, เอทิโส ธมฺโม’’’ ติ.

« Certains ascètes et brahmanes soutiennent : “Le monde est éternel ; ceci seul est vrai, tout le reste est vain”... [pe] ... Ils vivent en se querellant, en se disputant et en se lançant dans des controverses, se blessant mutuellement par des joutes verbales : “Le Dhamma est ainsi, le Dhamma n'est pas ainsi ; le Dhamma n'est pas ainsi, le Dhamma est ainsi !” »

‘‘อญฺญติตฺถิยา, ภิกฺขเว, ปริพฺพาชกา อนฺธา อจกฺขุกา; อตฺถํ น ชานนฺติ, อนตฺถํ น ชานนฺติ, ธมฺมํ น ชานนฺติ, อธมฺมํ น ชานนฺติ. เต อตฺถํ อชานนฺตา อนตฺถํ อชานนฺตา ธมฺมํ อชานนฺตา อธมฺมํ อชานนฺตา ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ – ‘เอทิโส ธมฺโม, เนทิโส ธมฺโม; เนทิโส ธมฺโม, เอทิโส ธมฺโม’’’ติ.

« Moines, les errants des autres écoles sont aveugles et privés de vision ; ils ne connaissent pas ce qui est bénéfique, ils ne connaissent pas ce qui est nuisible ; ils ne connaissent pas le Dhamma, ils ne connaissent pas ce qui n’est pas le Dhamma. Ne connaissant ni ce qui est bénéfique ni ce qui est nuisible, ne connaissant ni le Dhamma ni ce qui n’est pas le Dhamma, ils sont enclins à la querelle, aux disputes et s'engagent dans des conflits, se blessant les uns les autres par des javelots verbaux : “Le Dhamma est ainsi, le Dhamma n’est pas ainsi ; le Dhamma n’est pas ainsi, le Dhamma est ainsi !” »

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, อิมิสฺสาเยว สาวตฺถิยา อญฺญตโร ราชา อโหสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, โส ราชา อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ยาวตกา สาวตฺถิยา ชจฺจนฺธา เต สพฺเพ เอกชฺฌํ สนฺนิปาเตหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, โส ปุริโส ตสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา ยาวตกา สาวตฺถิยา ชจฺจนฺธา เต สพฺเพ คเหตฺวา เยน โส ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘สนฺนิปาติตา โข เต, เทว, ยาวตกา สาวตฺถิยา ชจฺจนฺธา’ติ[Pg.160]. ‘เตน หิ, ภเณ, ชจฺจนฺธานํ หตฺถึ ทสฺเสหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, โส ปุริโส ตสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา ชจฺจนฺธานํ หตฺถึ ทสฺเสสิ.

« Autrefois, moines, il y avait dans cette même Sāvatthī un certain roi. Alors, moines, ce roi s'adressa à un homme en disant : “Viens, mon brave, rassemble en un seul lieu tous les aveugles de naissance qui se trouvent à Sāvatthī.” — “Très bien, ô roi”, répondit cet homme au roi, et après avoir rassemblé tous les aveugles de naissance de Sāvatthī, il se rendit auprès du roi et lui dit : “Ô roi, tous les aveugles de naissance de Sāvatthī ont été rassemblés.” — “Dans ce cas, mon brave, montre un éléphant aux aveugles de naissance.” — “Très bien, ô roi”, répondit cet homme au roi, et il présenta un éléphant aux aveugles de naissance. »

‘‘เอกจฺจานํ ชจฺจนฺธานํ หตฺถิสฺส สีสํ ทสฺเสสิ – ‘เอทิโส, ชจฺจนฺธา, หตฺถี’ติ. เอกจฺจานํ ชจฺจนฺธานํ หตฺถิสฺส กณฺณํ ทสฺเสสิ – ‘เอทิโส, ชจฺจนฺธา, หตฺถี’ติ. เอกจฺจานํ ชจฺจนฺธานํ หตฺถิสฺส ทนฺตํ ทสฺเสสิ – ‘เอทิโส, ชจฺจนฺธา, หตฺถี’ติ. เอกจฺจานํ ชจฺจนฺธานํ หตฺถิสฺส โสณฺฑํ ทสฺเสสิ – ‘เอทิโส, ชจฺจนฺธา, หตฺถี’ติ. เอกจฺจานํ ชจฺจนฺธานํ หตฺถิสฺส กายํ ทสฺเสสิ – ‘เอทิโส, ชจฺจนฺธา, หตฺถี’ติ. เอกจฺจานํ ชจฺจนฺธานํ หตฺถิสฺส ปาทํ ทสฺเสสิ – ‘เอทิโส, ชจฺจนฺธา, หตฺถี’ติ. เอกจฺจานํ ชจฺจนฺธานํ หตฺถิสฺส สตฺถึ ทสฺเสสิ – ‘เอทิโส, ชจฺจนฺธา, หตฺถี’ติ. เอกจฺจานํ ชจฺจนฺธานํ หตฺถิสฺส นงฺคุฏฺฐํ ทสฺเสสิ – ‘เอทิโส, ชจฺจนฺธา, หตฺถี’ติ. เอกจฺจานํ ชจฺจนฺธานํ หตฺถิสฺส วาลธึ ทสฺเสสิ – ‘เอทิโส, ชจฺจนฺธา, หตฺถี’’’ติ.

« À certains aveugles de naissance, il montra la tête de l'éléphant en disant : “Aveugles, voici ce qu'est un éléphant.” À d'autres, il montra l'oreille : “Aveugles, voici ce qu'est un éléphant.” À d'autres, il montra la défense : “Aveugles, voici ce qu'est un éléphant.” À d'autres, il montra la trompe : “Aveugles, voici ce qu'est un éléphant.” À d'autres, il montra le corps : “Aveugles, voici ce qu'est un éléphant.” À d'autres, il montra la patte : “Aveugles, voici ce qu'est un éléphant.” À d'autres, il montra le derrière : “Aveugles, voici ce qu'est un éléphant.” À d'autres, il montra la queue : “Aveugles, voici ce qu'est un éléphant.” À d'autres encore, il montra le toupet de la queue en disant : “Aveugles, voici ce qu'est un éléphant.” »

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, โส ปุริโส ชจฺจนฺธานํ หตฺถึ ทสฺเสตฺวา เยน โส ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘ทิฏฺโฐ โข เตหิ, เทว, ชจฺจนฺเธหิ หตฺถี; ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสี’ติ.

« Alors, moines, cet homme, après avoir montré l'éléphant aux aveugles de naissance, se rendit auprès du roi et lui dit : “Ô roi, les aveugles de naissance ont vu l'éléphant ; faites maintenant ce que vous jugez opportun.” »

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, โส ราชา เยน เต ชจฺจนฺธา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ชจฺจนฺเธ เอตทโวจ – ‘ทิฏฺโฐ โว, ชจฺจนฺธา, หตฺถี’ติ? ‘เอวํ, เทว, ทิฏฺโฐ โน หตฺถี’ติ. ‘วเทถ, ชจฺจนฺธา, กีทิโส หตฺถี’ติ?

« Alors, moines, le roi se rendit auprès de ces aveugles de naissance et leur demanda : “Aveugles, avez-vous vu l'éléphant ?” — “Oui, ô roi, nous avons vu l'éléphant.” — “Dites-moi alors, aveugles, à quoi ressemble l'éléphant ?” »

‘‘เยหิ, ภิกฺขเว, ชจฺจนฺเธหิ หตฺถิสฺส สีสํ ทิฏฺฐํ อโหสิ, เต เอวมาหํสุ – ‘เอทิโส, เทว, หตฺถี เสยฺยถาปิ กุมฺโภ’ติ.

« Moines, ceux des aveugles de naissance qui avaient examiné la tête de l'éléphant dirent ceci : “Ô roi, l'éléphant est précisément comme une jarre.” »

‘‘เยหิ, ภิกฺขเว, ชจฺจนฺเธหิ หตฺถิสฺส กณฺโณ ทิฏฺโฐ อโหสิ, เต เอวมาหํสุ – ‘เอทิโส, เทว, หตฺถี เสยฺยถาปิ สุปฺโป’ติ.

« Moines, ceux des aveugles de naissance qui avaient examiné l'oreille de l'éléphant dirent ceci : “Ô roi, l'éléphant est précisément comme un van à vanner.” »

‘‘เยหิ, ภิกฺขเว, ชจฺจนฺเธหิ หตฺถิสฺส ทนฺโต ทิฏฺโฐ อโหสิ, เต เอวมาหํสุ – ‘เอทิโส, เทว, หตฺถี เสยฺยถาปิ ขีโล’ติ.

« Moines, ceux des aveugles de naissance qui avaient examiné la défense de l'éléphant dirent ceci : “Ô roi, l'éléphant est précisément comme un soc de charrue.” »

‘‘เยหิ, ภิกฺขเว, ชจฺจนฺเธหิ หตฺถิสฺส โสณฺโฑ ทิฏฺโฐ อโหสิ, เต เอวมาหํสุ – ‘เอทิโส, เทว, หตฺถี เสยฺยถาปิ นงฺคลีสา’ติ.

« Moines, ceux des aveugles de naissance qui avaient examiné la trompe de l'éléphant dirent ceci : “Ô roi, l'éléphant est précisément comme un timon de charrue.” »

‘‘เยหิ, ภิกฺขเว, ชจฺจนฺเธหิ หตฺถิสฺส กาโย ทิฏฺโฐ อโหสิ, เต เอวมาหํสุ – ‘เอทิโส, เทว, หตฺถี เสยฺยถาปิ โกฏฺโฐ’ติ.

« Moines, ceux des aveugles de naissance qui avaient examiné le corps de l'éléphant dirent ceci : “Ô roi, l'éléphant est précisément comme un grenier.” »

‘‘เยหิ[Pg.161], ภิกฺขเว, ชจฺจนฺเธหิ หตฺถิสฺส ปาโท ทิฏฺโฐ อโหสิ, เต เอวมาหํสุ – ‘เอทิโส, เทว, หตฺถี เสยฺยถาปิ ถูโณ’ติ.

« Moines, ceux des aveugles de naissance qui avaient examiné la patte de l'éléphant dirent ceci : “Ô roi, l'éléphant est précisément comme un pilier.” »

‘‘เยหิ, ภิกฺขเว, ชจฺจนฺเธหิ หตฺถิสฺส สตฺถิ ทิฏฺโฐ โหสิ, เต เอวมาหํสุ – ‘เอทิโส, เทว, หตฺถี เสยฺยถาปิ อุทุกฺขโล’ติ.

« Moines, ceux des aveugles de naissance qui avaient examiné le derrière de l'éléphant dirent ceci : “Ô roi, l'éléphant est précisément comme un mortier.” »

‘‘เยหิ, ภิกฺขเว, ชจฺจนฺเธหิ หตฺถิสฺส นงฺคุฏฺฐํ ทิฏฺฐํ อโหสิ, เต เอวมาหํสุ – ‘เอทิโส, เทว, หตฺถี เสยฺยถาปิ มุสโล’ติ.

« Moines, ceux des aveugles de naissance qui avaient examiné la queue de l'éléphant dirent ceci : “Ô roi, l'éléphant est précisément comme un pilon.” »

‘‘เยหิ, ภิกฺขเว, ชจฺจนฺเธหิ หตฺถิสฺส วาลธิ ทิฏฺโฐ อโหสิ, เต เอวมาหํสุ – ‘เอทิโส, เทว, หตฺถี เสยฺยถาปิ สมฺมชฺชนี’ติ.

« Moines, ceux des aveugles de naissance qui avaient examiné le toupet de la queue de l'éléphant dirent ceci : “Ô roi, l'éléphant est précisément comme un balai.” »

‘‘เต ‘เอทิโส หตฺถี, เนทิโส หตฺถี; เนทิโส หตฺถี, เอทิโส หตฺถี’’’ติ อญฺญมญฺญํ มุฏฺฐีหิ สํสุมฺภึสุ. เตน จ ปน, ภิกฺขเว, โส ราชา อตฺตมโน อโหสิ.

« Ils disaient : “L'éléphant est ainsi, il n'est pas autrement ; il n'est pas ainsi, il est ainsi !”, et ils en vinrent aux mains, se frappant les uns les autres à coups de poing. Et à cause de cela, moines, ce roi en fut tout réjoui. »

‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อนฺธา อจกฺขุกา. เต อตฺถํ น ชานนฺติ อนตฺถํ น ชานนฺติ, ธมฺมํ น ชานนฺติ อธมฺมํ น ชานนฺติ. เต อตฺถํ อชานนฺตา อนตฺถํ อชานนฺตา, ธมฺมํ อชานนฺตา อธมฺมํ อชานนฺตา ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ – ‘เอทิโส ธมฺโม, เนทิโส ธมฺโม; เนทิโส ธมฺโม, เอทิโส ธมฺโม’’’ติ.

« De la même manière, moines, les errants des autres écoles sont aveugles et privés de vision. Ils ne connaissent pas ce qui est bénéfique ni ce qui est nuisible ; ils ne connaissent pas le Dhamma ni ce qui n’est pas le Dhamma. Ne connaissant ni le bénéfique ni le nuisible, ne connaissant ni le Dhamma ni le non-Dhamma, ils sont enclins à la querelle, aux disputes et s'engagent dans des conflits, se blessant les uns les autres par des javelots verbaux : “Le Dhamma est ainsi, le Dhamma n'est pas ainsi ; le Dhamma n'est pas ainsi, le Dhamma est ainsi !” »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cette situation, s’exclama en cette circonstance par cette inspiration :

‘‘อิเมสุ กิร สชฺชนฺติ, เอเก สมณพฺราหฺมณา;

วิคฺคยฺห นํ วิวทนฺติ, ชนา เอกงฺคทสฺสิโน’’ติ. จตุตฺถํ;

« C'est à cela, dit-on, que s'attachent certains ascètes et brahmanes ; les gens qui ne voient qu'une partie de la réalité se querellent en s'accrochant fermement à leurs vues. »

๕. ทุติยนานาติตฺถิยสุตฺตํ

5. Second discours sur les diverses écoles (Dutiyanānātitthiyasutta).

๕๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา นานาติตฺถิยสมณพฺราหฺมณปริพฺพาชกา สาวตฺถิยํ ปฏิวสนฺติ นานาทิฏฺฐิกา นานาขนฺติกา นานารุจิกา นานาทิฏฺฐินิสฺสยนิสฺสิตา.

55. J'ai entendu ceci : une fois, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au parc d'Anāthapiṇḍika. À cette époque, de nombreux ascètes, brahmanes et errants de diverses écoles vivaient à Sāvatthī, ayant des vues diverses, des inclinations diverses, des préférences diverses et s'appuyant sur divers fondements de vues.

สนฺเตเก [Pg.162] สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘อสสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สสฺสโต จ อสสฺสโต จ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘เนว สสฺสโต นาสสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สยํกโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘ปรํกโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สยํกโต จ ปรํกโต จ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘อสยํกาโร อปรํกาโร อธิจฺจสมุปฺปนฺโน อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สสฺสตํ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘อสสฺสตํ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สสฺสตญฺจ อสสฺสตญฺจ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘เนว สสฺสตํ นาสสฺสตํ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สยํกตํ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวทิฏฺฐิโน – ‘‘ปรํกตํ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก [Pg.163] จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ.

Il y a certains ascètes et brahmanes qui ont de tels propos, de telles opinions : « Le soi et le monde sont éternels ; ceci seul est la vérité, tout le reste est vain. » Il y en a d'autres qui ont de tels propos, de telles opinions : « Le soi et le monde ne sont pas éternels ; ceci seul est la vérité, tout le reste est vain. » Certains disent : « Le soi et le monde sont à la fois éternels et non éternels... » D'autres disent : « Le soi et le monde ne sont ni éternels ni non éternels... » Certains disent : « Le soi et le monde sont créés par soi-même... » D'autres disent : « Le soi et le monde sont créés par autrui... » Certains disent : « Le soi et le monde sont créés à la fois par soi-même et par autrui... » D'autres disent : « Le soi et le monde ne sont créés ni par soi-même ni par autrui, mais sont apparus fortuitement... » Certains disent : « Le plaisir et la douleur sont éternels, ainsi que le soi et le monde... » D'autres disent : « Le plaisir et la douleur ne sont pas éternels... » Certains disent : « Le plaisir et la douleur sont à la fois éternels et non éternels... » D'autres disent : « Le plaisir et la douleur ne sont ni éternels ni non éternels... » Certains disent : « Le plaisir et la douleur sont créés par soi-même, ainsi que le soi et le monde... » D'autres disent : « Le plaisir et la douleur sont créés par autrui... » Certains disent : « Le plaisir et la douleur sont créés à la fois par soi-même et par autrui... » D'autres disent : « Le plaisir et la douleur ne sont créés ni par soi-même ni par autrui, mais sont apparus fortuitement, tout comme le soi et le monde ; ceci seul est la vérité, tout le reste est vain. »

เต ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ – ‘‘เอทิโส ธมฺโม, เนทิโส ธมฺโม; เนทิโส ธมฺโม, เอทิโส ธมฺโม’’ติ.

Ils vivent ainsi, enclins aux querelles, aux disputes et aux conflits, se transperçant les uns les autres par des lances verbales, disant : « Telle est la doctrine, telle n'est pas la doctrine ; telle n'est pas la doctrine, telle est la doctrine. »

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสึสุ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

Alors, de nombreux moines, s'étant vêtus le matin et ayant pris leurs bols et leurs robes, entrèrent dans Sāvatthī pour la quête de nourriture. Après avoir circulé dans Sāvatthī pour l'aumône, à leur retour de la quête après le repas, ils se rendirent auprès du Béni. S'étant approchés, ils saluèrent le Béni et s'assirent à ses côtés. Une fois assis, ces moines s'adressèrent ainsi au Béni :

‘‘อิธ, ภนฺเต, สมฺพหุลา นานาติตฺถิยสมณพฺราหฺมณปริพฺพาชกา สาวตฺถิยํ ปฏิวสนฺติ นานาทิฏฺฐิกา นานาขนฺติกา นานารุจิกา นานาทิฏฺฐินิสฺสยนิสฺสิตา.

« Ici, Vénérable, résident à Sāvatthī de nombreux ascètes, brahmanes et errants d'autres écoles, ayant des opinions diverses, des inclinaisons diverses, des préférences diverses, et s'appuyant sur des vues variées. »

‘‘สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ…เป… เต ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ – ‘เอทิโส ธมฺโม, เนทิโส ธมฺโม; เนทิโส ธมฺโม, เอทิโส ธมฺโม’’’ติ.

« Il y a, Vénérable, certains ascètes et brahmanes qui ont de tels propos, de telles opinions : “Le soi et le monde sont éternels ; ceci seul est la vérité, tout le reste est vain”... (et ainsi de suite)... Ils vivent ainsi, enclins aux querelles, aux disputes et aux conflits, se transperçant les uns les autres par des lances verbales, disant : “Telle est la doctrine, telle n'est pas la doctrine ; telle n'est pas la doctrine, telle est la doctrine.” »

‘‘อญฺญติตฺถิยา, ภิกฺขเว, ปริพฺพาชกา อนฺธา อจกฺขุกา; อตฺถํ น ชานนฺติ อนตฺถํ น ชานนฺติ, ธมฺมํ น ชานนฺติ อธมฺมํ น ชานนฺติ. เต อตฺถํ อชานนฺตา อนตฺถํ อชานนฺตา, ธมฺมํ อชานนฺตา อธมฺมํ อชานนฺตา ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ – ‘เอทิโส ธมฺโม, เนทิโส ธมฺโม; เนทิโส ธมฺโม, เอทิโส ธมฺโม’’’ติ.

« Moine, les errants des autres écoles sont aveugles et dépourvus de vision ; ils ne connaissent pas ce qui est bénéfique, ils ne connaissent pas ce qui est préjudiciable ; ils ne connaissent pas la Loi (Dhamma), ils ne connaissent pas ce qui n'est pas la Loi. Ne connaissant ni le bénéfique ni le préjudiciable, ni la Loi ni ce qui n'est pas la Loi, ils vivent enclins aux querelles, aux disputes et aux conflits, se transperçant les uns les autres par des lances verbales, disant : “Telle est la doctrine, telle n'est pas la doctrine ; telle n'est pas la doctrine, telle est la doctrine.” »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cette situation, s'exclama en cette circonstance par cette inspiration :

‘‘อิเมสุ กิร สชฺชนฺติ, เอเก สมณพฺราหฺมณา;

อนฺตราว วิสีทนฺติ, อปฺปตฺวาว ตโมคธ’’นฺติ. ปญฺจมํ;

« Certains ascètes et brahmanes s'attachent à ces vues ; ils s'embourbent en chemin, sans avoir atteint l'insondable (le Nibbāna). »

๖. ตติยนานาติตฺถิยสุตฺตํ

6. Troisième discours sur les errants d'autres écoles.

๕๖. เอวํ [Pg.164] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา นานาติตฺถิยสมณพฺราหฺมณปริพฺพาชกา สาวตฺถิยํ ปฏิวสนฺติ นานาทิฏฺฐิกา นานาขนฺติกา นานารุจิกา นานาทิฏฺฐินิสฺสยนิสฺสิตา.

56. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, de nombreux ascètes, brahmanes et errants d'autres écoles résidaient à Sāvatthī, ayant des opinions diverses, des inclinaisons diverses, des préférences diverses, et s'appuyant sur des vues variées.

สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘อสสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สสฺสโต จ อสสฺสโต จ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘เนว สสฺสโต นาสสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สยํกโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘ปรํกโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สยํกโต จ ปรํกโต จ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘อสยํกาโร อปรํกาโร อธิจฺจสมุปฺปนฺโน อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สสฺสตํ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘อสสฺสตํ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สสฺสตญฺจ อสสฺสตญฺจ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘เนว สสฺสตํ นาสสฺสตํ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สยํกตํ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘ปรํกตํ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ[Pg.165]. สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ. สนฺติ ปเนเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘‘อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ.

Il existe certains ascètes et brahmanes qui soutiennent de telles vues et opinions : « Le soi et le monde sont éternels ; seule cette vue est vraie, toute autre est vaine. » D'autres soutiennent : « Le soi et le monde ne sont pas éternels ; seule cette vue est vraie, toute autre est vaine. » D'autres soutiennent : « Le soi et le monde sont à la fois éternels et non éternels... » D'autres soutiennent : « Le soi et le monde ne sont ni éternels ni non éternels... » D'autres soutiennent : « Le soi et le monde sont créés par soi-même... » D'autres soutiennent : « Le soi et le monde sont créés par autrui... » D'autres soutiennent : « Le soi et le monde sont créés à la fois par soi-même et par autrui... » D'autres soutiennent : « Le soi et le monde ne sont créés ni par soi-même ni par autrui, mais surviennent de manière fortuite sans cause... » D'autres soutiennent : « Le plaisir et la douleur, ainsi que le soi et le monde, sont éternels... » D'autres soutiennent : « Le plaisir et la douleur, ainsi que le soi et le monde, ne sont pas éternels... » D'autres soutiennent : « Le plaisir et la douleur, ainsi que le soi et le monde, sont à la fois éternels et non éternels... » D'autres soutiennent : « Le plaisir et la douleur, ainsi que le soi et le monde, ne sont ni éternels ni non éternels... » D'autres soutiennent : « Le plaisir et la douleur, ainsi que le soi et le monde, sont créés par soi-même... » D'autres soutiennent : « Le plaisir et la douleur, ainsi que le soi et le monde, sont créés par autrui... » D'autres soutiennent : « Le plaisir et la douleur, ainsi que le soi et le monde, sont créés à la fois par soi-même et par autrui... » D'autres soutiennent : « Le plaisir et la douleur, ainsi que le soi et le monde, ne sont créés ni par soi-même ni par autrui, mais surviennent de manière fortuite sans cause ; seule cette vue est vraie, toute autre est vaine. »

เต ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ – ‘‘เอทิโส ธมฺโม, เนทิโส ธมฺโม; เนทิโส ธมฺโม, เอทิโส ธมฺโม’’ติ.

Enclins aux querelles, aux disputes et engagés dans des débats, ils s'attaquent les uns les autres avec des dagues verbales, disant : « La vérité est ainsi, la vérité n'est pas ainsi ; la vérité n'est pas ainsi, la vérité est ainsi. »

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสึสุ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

Alors, de nombreux moines, s'étant vêtus le matin et ayant pris leurs bols et leurs robes, entrèrent dans Sāvatthī pour l'aumône. Après avoir circulé dans Sāvatthī pour la collecte et en être revenus après le repas, ils se rendirent auprès du Béni ; après l'avoir salué, ils s'assirent à ses côtés. S'étant ainsi assis, ces moines dirent au Béni :

‘‘อิธ, ภนฺเต, สมฺพหุลา นานาติตฺถิยสมณพฺราหฺมณปริพฺพาชกา สาวตฺถิยํ ปฏิวสนฺติ นานาทิฏฺฐิกา นานาขนฺติกา นานารุจิกา นานาทิฏฺฐินิสฺสยนิสฺสิตา.

« Vénérable, il y a ici à Sāvatthī de nombreux ascètes, brahmanes et errants de diverses écoles, ayant des vues différentes, des préférences différentes, des inclinations différentes et s'appuyant sur des doctrines variées. »

‘‘สนฺเตเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ …เป… เต ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ – ‘เอทิโส ธมฺโม, เนทิโส ธมฺโม; เนทิโส ธมฺโม, เอทิโส ธมฺโม’’’ติ.

« Il existe certains ascètes et brahmanes qui soutiennent de telles vues et opinions : “Le soi et le monde sont éternels ; seule cette vue est vraie, toute autre est vaine”... [et ainsi de suite] ... Enclins aux querelles, aux disputes et engagés dans des débats, ils s'attaquent les uns les autres avec des dagues verbales, disant : “La vérité est ainsi, la vérité n'est pas ainsi ; la vérité n'est pas ainsi, la vérité est ainsi.” »

‘‘อญฺญติตฺถิยา, ภิกฺขเว, ปริพฺพาชกา อนฺธา อจกฺขุกา. เต อตฺถํ น ชานนฺติ อนตฺถํ น ชานนฺติ, ธมฺมํ น ชานนฺติ อธมฺมํ น ชานนฺติ. เต อตฺถํ อชานนฺตา อนตฺถํ อชานนฺตา, ธมฺมํ อชานนฺตา อธมฺมํ อชานนฺตา ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ – ‘เอทิโส ธมฺโม, เนทิโส ธมฺโม; เนทิโส ธมฺโม, เอทิโส ธมฺโม’’’ติ.

« Moines, les errants des autres écoles sont aveugles et sans vision. Ils ne connaissent pas le bénéfice ni le préjudice, ils ne connaissent pas le Dhamma ni ce qui n'est pas le Dhamma. Ne connaissant pas le bénéfice ni le préjudice, ne connaissant pas le Dhamma ni ce qui n'est pas le Dhamma, ils sont enclins aux querelles, aux disputes et engagés dans des débats, s'attaquant les uns les autres avec des dagues verbales, disant : “La vérité est ainsi, la vérité n'est pas ainsi ; la vérité n'est pas ainsi, la vérité est ainsi.” »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cette situation, prononça en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘อหงฺการปสุตายํ [Pg.166] ปชา, ปรํการูปสํหิตา;

เอตเทเก นาพฺภญฺญํสุ, น นํ สลฺลนฺติ อทฺทสุํ.

« Ces êtres sont attachés à la notion de “je le fais” et liés à la notion de “un autre le fait” ; certains ne reconnaissent pas cela, ils ne voient pas cela comme une flèche. »

‘‘เอตญฺจ สลฺลํ ปฏิกจฺจ ปสฺสโต;

อหํ กโรมีติ น ตสฺส โหติ;

ปโร กโรตีติ น ตสฺส โหติ.

« Mais pour celui qui voit cette flèche par anticipation, la pensée “je fais” ne lui vient pas, ni la pensée “un autre fait”. »

‘‘มานุเปตา อยํ ปชา, มานคนฺถา มานวินิพทฺธา ;

ทิฏฺฐีสุ สารมฺภกถา, สํสารํ นาติวตฺตตี’’ติ. ฉฏฺฐํ;

« Ces êtres, possédés par l'orgueil, entravés par l'orgueil, enchaînés par l'orgueil, et s'exprimant avec véhémence dans leurs vues, ne traversent pas le cycle des renaissances. »

๗. สุภูติสุตฺตํ

7. Discours sur Subhūti

๕๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สุภูติ ภควโต อวิทูเร นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย อวิตกฺกํ สมาธึ สมาปชฺชิตฺวา.

57. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le vénérable Subhūti était assis non loin du Béni, les jambes croisées, le corps droit, étant entré dans une concentration sans pensée discursive.

อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ สุภูตึ อวิทูเร นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย อวิตกฺกํ สมาธึ สมาปนฺนํ.

Le Béni vit le vénérable Subhūti assis non loin, les jambes croisées, le corps droit, étant entré dans une concentration sans pensée discursive.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cette situation, prononça en cette occasion cette exclamation inspirée :

‘‘ยสฺส วิตกฺกา วิธูปิตา,อชฺฌตฺตํ สุวิกปฺปิตา อเสสา;

ตํ สงฺคมติจฺจ อรูปสญฺญี,จตุโยคาติคโต น ชาตุ เมตี’’ติ. สตฺตมํ;

« Celui dont les pensées ont été dissipées, parfaitement tranchées intérieurement sans reste, ayant dépassé l'attachement et percevant l'immatériel, au-delà des quatre jougs, il ne revient jamais à l'existence. »

๘. คณิกาสุตฺตํ

8. Discours sur la courtisane

๕๘. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน ราชคเห ทฺเว ปูคา อญฺญตริสฺสา คณิกาย สารตฺตา โหนฺติ ปฏิพทฺธจิตฺตา; ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ ปาณีหิปิ อุปกฺกมนฺติ, เลฑฺฑูหิปิ อุปกฺกมนฺติ[Pg.167], ทณฺเฑหิปิ อุปกฺกมนฺติ, สตฺเถหิปิ อุปกฺกมนฺติ. เต ตตฺถ มรณมฺปิ นิคจฺฉนฺติ มรณมตฺตมฺปิ ทุกฺขํ.

58. Ainsi ai-je entendu : en un temps, le Bienheureux résidait à Rājagaha, dans le bois de bambous (Veḷuvana), au sanctuaire des écureuils (Kalandakanivāpa). En ce temps-là, à Rājagaha, deux guildes étaient éprises d'une certaine courtisane, leurs cœurs y étant attachés ; se livrant à des querelles, des disputes et des dissensions, ils s'attaquaient les uns les autres avec les mains, avec des mottes de terre, avec des bâtons et avec des armes. Là, ils subirent soit la mort, soit des souffrances mortelles.

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสึสุ. ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

Alors, de nombreux moines, s'étant vêtus le matin et ayant pris leur bol et leur robe, entrèrent dans Rājagaha pour l'aumône. Après avoir parcouru Rājagaha pour l'aumône, de retour de leur quête après le repas, ils se rendirent auprès du Bienheureux ; s'étant approchés, ils saluèrent le Bienheureux et s'assirent à l'écart. Assis à l'écart, ces moines dirent au Bienheureux :

‘‘อิธ, ภนฺเต, ราชคเห ทฺเว ปูคา อญฺญตริสฺสา คณิกาย สารตฺตา ปฏิพทฺธจิตฺตา; ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ ปาณีหิปิ อุปกฺกมนฺติ, เลฑฺฑูหิปิ อุปกฺกมนฺติ, ทณฺเฑหิปิ อุปกฺกมนฺติ, สตฺเถหิปิ อุปกฺกมนฺติ. เต ตตฺถ มรณมฺปิ นิคจฺฉนฺติ มรณมตฺตมฺปิ ทุกฺข’’นฺติ.

« Ici même, Seigneur, à Rājagaha, deux guildes sont éprises d'une certaine courtisane, leurs cœurs y étant attachés ; se livrant à des querelles, des disputes et des dissensions, ils s'attaquent les uns les autres avec les mains, avec des mottes de terre, avec des bâtons et avec des armes. Là, ils subissent soit la mort, soit des souffrances mortelles. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant saisi le sens de cette situation, exprima en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘ยญฺจ ปตฺตํ ยญฺจ ปตฺตพฺพํ, อุภยเมตํ รชานุกิณฺณํ, อาตุรสฺสานุสิกฺขโต. เย จ สิกฺขาสารา สีลพฺพตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารา, อยเมโก อนฺโต. เย จ เอวํวาทิโน – ‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’ติ, อยํ ทุติโย อนฺโต. อิจฺเจเต อุโภ อนฺตา กฏสิวฑฺฒนา, กฏสิโย ทิฏฺฐึ วฑฺเฒนฺติ. เอเตเต อุโภ อนฺเต อนภิญฺญาย โอลียนฺติ เอเก, อติธาวนฺติ เอเก. เย จ โข เต อภิญฺญาย ตตฺร จ นาเหสุํ, เตน จ นามญฺญึสุ, วฏฺฏํ เตสํ นตฺถิ ปญฺญาปนายา’’ติ. อฏฺฐมํ.

« Ce qui a été obtenu et ce qui reste à obtenir, tous deux sont souillés par la poussière des passions pour celui qui est affligé et qui s'exerce [par désir du futur]. Ceux pour qui l'essentiel réside dans l'entraînement, les vœux et les rituels moraux, le mode de vie, la vie sainte et le service, c'est là un premier extrême. Et ceux qui disent : “Il n'y a aucun mal dans les plaisirs sensuels”, c'est là le second extrême. Ces deux extrêmes font croître le cimetière (le cycle des renaissances) ; les cimetières font croître les vues fausses. Ne comprenant pas par la connaissance directe ces deux extrêmes, certains restent en deçà et d'autres courent au-delà. Mais ceux qui, par la connaissance directe, ne s'y sont pas attardés et ne se sont pas conçus à travers eux, pour ceux-là, il n'y a plus de cycle à désigner. » Le huitième.

๙. อุปาติธาวนฺติสุตฺตํ

9. Sutta sur le fait de courir au-delà

๕๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา รตฺตนฺธการติมิสายํ อพฺโภกาเส นิสินฺโน โหติ เตลปฺปทีเปสุ ฌายมาเนสุ.

59. Ainsi ai-je entendu : en un temps, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika, au bois de Jeta. En ce temps-là, par une nuit de ténèbres profondes, le Bienheureux était assis en plein air alors que des lampes à huile brûlaient.

เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา อธิปาตกา เตสุ เตลปฺปทีเปสุ อาปาตปริปาตํ อนยํ อาปชฺชนฺติ, พฺยสนํ อาปชฺชนฺติ, อนยพฺยสนํ อาปชฺชนฺติ [Pg.168]. อทฺทสา โข ภควา เต สมฺพหุเล อธิปาตเก เตสุ เตลปฺปทีเปสุ อาปาตปริปาตํ อนยํ อาปชฺชนฺเต, พฺยสนํ อาปชฺชนฺเต, อนยพฺยสนํ อาปชฺชนฺเต.

En ce temps-là, de nombreux papillons de nuit tombaient et tourbillonnaient dans ces lampes à huile, rencontrant le malheur, rencontrant la ruine, rencontrant le malheur et la ruine. Le Bienheureux vit ces nombreux papillons de nuit tomber et tourbillonner dans ces lampes à huile, rencontrant le malheur, la ruine, le malheur et la ruine.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant saisi le sens de cette situation, exprima en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘อุปาติธาวนฺติ น สารเมนฺติ,นวํ นวํ พนฺธนํ พฺรูหยนฺติ;

ปตนฺติ ปชฺโชตมิวาธิปาตกา,ทิฏฺเฐ สุเต อิติเหเก นิวิฏฺฐา’’ติ. นวมํ;

« Ils courent au-delà sans atteindre l'essence, ils font croître sans cesse de nouveaux liens ; comme les papillons de nuit tombent dans la flamme, ainsi certains s'attachent à ce qui est vu et entendu. » Le neuvième.

๑๐. อุปฺปชฺชนฺติสุตฺตํ

10. Sutta sur l'apparition

๖๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

60. Ainsi ai-je entendu : en un temps, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika, au bois de Jeta. Alors l'vénérable Ānanda se rendit auprès du Bienheureux ; s'étant approché, il salua le Bienheureux et s'assit à l'écart. Assis à l'écart, l'vénérable Ānanda dit au Bienheureux :

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภนฺเต, ตถาคตา โลเก นุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา ตาว อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา สกฺกตา โหนฺติ ครุกตา มานิตา ปูชิตา อปจิตา ลาภิโน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. ยโต จ โข, ภนฺเต, ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อถ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อสกฺกตา โหนฺติ อครุกตา อมานิตา อปูชิตา อนปจิตา น ลาภิโน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. ภควา เยว ทานิ, ภนฺเต, สกฺกโต โหติ ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต ลาภี จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ, ภิกฺขุสงฺโฆ จา’’ติ.

« Tant que, Seigneur, les Tathāgata, les Arahant, les Parfaitement Éveillés n'apparaissent pas dans le monde, les ascètes errants d'autres écoles sont honorés, respectés, estimés, vénérés et révérés, et ils reçoivent les nécessités que sont les robes, la nourriture d'aumône, les logements et les remèdes en cas de maladie. Mais lorsque, Seigneur, les Tathāgata, les Arahant, les Parfaitement Éveillés apparaissent dans le monde, alors les ascètes errants d'autres écoles ne sont plus honorés, respectés, estimés, vénérés ni révérés, et ils ne reçoivent plus les nécessités. Maintenant, Seigneur, c'est le Bienheureux seul qui est honoré, respecté, estimé, vénéré et révéré, et qui reçoit les nécessités... ainsi que la communauté des moines. »

‘‘เอวเมตํ[Pg.169], อานนฺท, ยาวกีวญฺจ, อานนฺท, ตถาคตา โลเก นุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา ตาว อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา สกฺกตา โหนฺติ ครุกตา มานิตา ปูชิตา อปจิตา ลาภิโน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. ยโต จ โข, อานนฺท, ตถาคตา โลเก อุปฺปชฺชนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อถ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อสกฺกตา โหนฺติ อครุกตา อมานิตา อปูชิตา อนปจิตา น ลาภิโน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. ตถาคโตว ทานิ สกฺกโต โหติ ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต ลาภี จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ, ภิกฺขุสงฺโฆ จา’’ติ.

« C'est ainsi, Ānanda. Tant que, Ānanda, les Tathāgata, les Arahant, les Parfaitement Éveillés n'apparaissent pas dans le monde, les ascètes errants d'autres écoles sont honorés, respectés, estimés, vénérés et révérés, et ils reçoivent les nécessités. Mais lorsque, Ānanda, les Tathāgata apparaissent, alors les ascètes errants d'autres écoles ne sont plus honorés... Maintenant, c'est le Tathāgata seul qui est honoré, respecté, estimé, vénéré et révéré, et qui reçoit les nécessités, ainsi que la communauté des moines. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant saisi le sens de cette situation, exprima en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘โอภาสติ ตาว โส กิมิ,ยาว น อุนฺนมเต ปภงฺกโร;

(ส) เวโรจนมฺหิ อุคฺคเต,หตปฺปโภ โหติ น จาปิ ภาสติ.

« Le ver luisant brille tant que le porteur de lumière (le soleil) ne s'est pas levé ; quand le resplendissant s'élève, son éclat est anéanti et il ne brille plus.

‘‘เอวํ โอภาสิตเมว ตกฺกิกานํ,ยาว สมฺมาสมฺพุทฺธา โลเก นุปฺปชฺชนฺติ;

น ตกฺกิกา สุชฺฌนฺติ น จาปิ สาวกา,ทุทฺทิฏฺฐี น ทุกฺขา ปมุจฺจเร’’ติ. ทสมํ;

De même, l'éclat des spéculateurs n'est manifeste que tant que les Parfaitement Éveillés n'apparaissent pas dans le monde ; ni les spéculateurs ni leurs disciples ne brillent plus [alors]. Ceux qui ont des vues fausses ne sont pas libérés de la souffrance. » Le dixième.

ตสฺสุทฺทานํ –

Le sommaire (uddāna) en est :

อายุชฏิลเวกฺขณา, ตโย ติตฺถิยา สุภูติ;

คณิกา อุปาติ นวโม, อุปฺปชฺชนฺติ จ เต ทสาติ.

Longévité, les ascètes à cheveux nattés, et l'examen ; les trois sur les ascètes d'autres écoles, Subhūti ; la courtisane, le fait de courir au-delà est le neuvième, et l'apparition : tels sont les dix.

ชจฺจนฺธวคฺโค ฉฏฺโฐ นิฏฺฐิโต.

Le sixième chapitre, celui des Aveugles-nés (Jaccandhavagga), est achevé.

๗. จูฬวคฺโค

7. Le Petit Chapitre (Cūḷavagga)

๑. ปฐมลกุณฺฑกภทฺทิยสุตฺตํ

1. Premier Sutta sur Lakuṇḍaka Bhaddiya

๖๑. เอวํ [Pg.170] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ ลกุณฺฑกภทฺทิยํ อเนกปริยาเยน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ.

61. Ainsi ai-je entendu : en un temps, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika, au bois de Jeta. En ce temps-là, l'vénérable Sāriputta instruisait, encourageait, enthousiasmait et réjouissait l'vénérable Lakuṇḍaka Bhaddiya de multiples manières par un discours sur le Dhamma.

อถ โข อายสฺมโต ลกุณฺฑกภทฺทิยสฺส อายสฺมตา สาริปุตฺเตน อเนกปริยาเยน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิยมานสฺส สมาทปิยมานสฺส สมุตฺเตชิยมานสฺส สมฺปหํสิยมานสฺส อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจิ.

Alors, tandis que le vénérable Sāriputta instruisait, encourageait, enthousiasmait et réjouissait le vénérable Lakuṇḍakabhaddiya par un discours sur le Dhamma de maintes manières, l'esprit du vénérable Lakuṇḍakabhaddiya fut libéré des souillures sans plus aucun attachement.

อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ ลกุณฺฑกภทฺทิยํ อายสฺมตา สาริปุตฺเตน อเนกปริยาเยน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิยมานํ สมาทปิยมานํ สมุตฺเตชิยมานํ สมฺปหํสิยมานํ อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ.

Le Béni vit le vénérable Lakuṇḍakabhaddiya dont l'esprit était libéré des souillures sans plus aucun attachement, après avoir été instruit, encouragé, enthousiasmé et réjoui par le vénérable Sāriputta par un discours sur le Dhamma de maintes manières.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cela, prononça en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘อุทฺธํ อโธ สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต, อยํหมสฺมีติ อนานุปสฺสี;

เอวํ วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ. ปฐมํ;

« Libéré en haut, en bas et de tous côtés, il ne considère plus "je suis ceci" ; ainsi libéré, il a traversé le flot qu'il n'avait jamais traversé auparavant, afin de ne plus renaître. » (Premier sutta)

๒. ทุติยลกุณฺฑกภทฺทิยสุตฺตํ

2. Deuxième discours sur Lakuṇḍakabhaddiya.

๖๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ ลกุณฺฑกภทฺทิยํ เสขํ มญฺญมาโน ภิยฺโยโสมตฺตาย อเนกปริยาเยน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ.

62. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le vénérable Sāriputta, pensant que le vénérable Lakuṇḍakabhaddiya était encore un disciple en apprentissage, l'instruisait, l'encourageait, l'enthousiasmait et le réjouissait outre mesure par un discours sur le Dhamma de maintes manières.

อทฺทสา [Pg.171] โข ภควา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อายสฺมนฺตํ ลกุณฺฑกภทฺทิยํ เสขํ มญฺญมานํ ภิยฺโยโสมตฺตาย อเนกปริยาเยน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสนฺตํ สมาทเปนฺตํ สมุตฺเตเชนฺตํ สมฺปหํเสนฺตํ.

Le Béni vit le vénérable Sāriputta qui, pensant que le vénérable Lakuṇḍakabhaddiya était encore un disciple en apprentissage, l'instruisait, l'encourageait, l'enthousiasmait et le réjouissait outre mesure par un discours sur le Dhamma de maintes manières.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cela, prononça en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘อจฺเฉจฺฉิ วฏฺฏํ พฺยคา นิราสํ, วิสุกฺขา สริตา น สนฺทติ;

ฉินฺนํ วฏฺฏํ น วตฺตติ, เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ. ทุติยํ;

« Le cycle a été tranché, le désir a disparu, la rivière est asséchée et ne coule plus ; le cycle brisé ne tourne plus, ceci est la fin même de la souffrance. » (Deuxième sutta)

๓. ปฐมสตฺตสุตฺตํ

3. Premier discours sur les êtres.

๖๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สาวตฺถิยา มนุสฺสา เยภุยฺเยน กาเมสุ อติเวลํ สตฺตา ( ) รตฺตา คิทฺธา คธิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌปนฺนา สมฺมตฺตกชาตา กาเมสุ วิหรนฺติ.

63. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, les habitants de Sāvatthī étaient pour la plupart excessivement attachés aux plaisirs sensuels, passionnés, avides, enchaînés, épris, obsédés, et vivaient plongés dans l'ivresse des plaisirs sensuels.

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย ปาวิสึสุ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, สาวตฺถิยา มนุสฺสา เยภุยฺเยน กาเมสุ อติเวลํ สตฺตา รตฺตา คิทฺธา คธิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌปนฺนา สมฺมตฺตกชาตา กาเมสุ วิหรนฺตี’’ติ.

Alors, de nombreux moines, s'étant vêtus le matin et ayant pris leurs bols et leurs robes, entrèrent dans Sāvatthī pour l'aumône. Après avoir parcouru Sāvatthī pour l'aumône, à leur retour et après leur repas, ils se rendirent auprès du Béni ; s'étant approchés, ils saluèrent le Béni et s'assirent à l'écart. Assis à l'écart, ces moines dirent au Béni : « Vénérable, ici à Sāvatthī, les habitants sont pour la plupart excessivement attachés aux plaisirs sensuels, passionnés, avides, enchaînés, épris, obsédés, et vivent plongés dans l'ivresse des plaisirs sensuels. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cela, prononça en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘กาเมสุ สตฺตา กามสงฺคสตฺตา,สํโยชเน วชฺชมปสฺสมานา;

น หิ ชาตุ สํโยชนสงฺคสตฺตา,โอฆํ ตเรยฺยุํ วิปุลํ มหนฺต’’นฺติ. ตติยํ;

« Les êtres attachés aux plaisirs sensuels, liés par l'attachement aux sens, ne voyant pas le danger dans les entraves, ne pourront jamais traverser le flot vaste et immense. » (Troisième sutta)

๔. ทุติยสตฺตสุตฺตํ

4. Deuxième discours sur les êtres.

๖๔. เอวํ [Pg.172] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สาวตฺถิยา มนุสฺสา เยภุยฺเยน กาเมสุ สตฺตา ( ) รตฺตา คิทฺธา คธิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌปนฺนา อนฺธีกตา สมฺมตฺตกชาตา กาเมสุ วิหรนฺติ.

64. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, les habitants de Sāvatthī étaient pour la plupart attachés aux plaisirs sensuels, passionnés, avides, enchaînés, épris, obsédés, aveuglés et vivaient plongés dans l'ivresse des plaisirs sensuels.

อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อทฺทสา โข ภควา สาวตฺถิยา เต มนุสฺเส เยภุยฺเยน กาเมสุ สตฺเต รตฺเต คิทฺเธ คธิเต มุจฺฉิเต อชฺโฌปนฺเน อนฺธีกเต สมฺมตฺตกชาเต กาเมสุ วิหรนฺเต.

Alors le Béni, s'étant vêtu le matin et ayant pris son bol et sa robe, entra dans Sāvatthī pour l'aumône. Le Béni vit ces gens de Sāvatthī qui étaient pour la plupart attachés aux plaisirs sensuels, passionnés, avides, enchaînés, épris, obsédés, aveuglés et vivaient plongés dans l'ivresse des plaisirs sensuels.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cela, prononça en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตา;

ปมตฺตพนฺธุนา พทฺธา, มจฺฉาว กุมินามุเข;

ชรามรณมนฺเวนฺติ, วจฺโฉ ขีรปโกว มาตร’’นฺติ. จตุตฺถํ;

« Aveuglés par les sens, enveloppés dans le filet, couverts par le voile de la soif, liés par le parent de l'insouciance, ils suivent la vieillesse et la mort comme des poissons dans une nasse, ou comme un veau à la mamelle suit sa mère. » (Quatrième sutta)

๕. อปรลกุณฺฑกภทฺทิยสุตฺตํ

5. Autre discours sur Lakuṇḍakabhaddiya.

๖๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ลกุณฺฑกภทฺทิโย สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ.

65. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le vénérable Lakuṇḍakabhaddiya suivait de nombreux moines vers l'endroit où se trouvait le Béni.

อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ ลกุณฺฑกภทฺทิยํ ทูรโตว สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อาคจฺฉนฺตํ ทุพฺพณฺณํ ทุทฺทสิกํ โอโกฏิมกํ เยภุยฺเยน ภิกฺขูนํ ปริภูตรูปํ. ทิสฺวาน ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

Le Béni vit de loin le vénérable Lakuṇḍakabhaddiya qui venait derrière de nombreux moines, de vilaine apparence, disgracieux, de petite taille, et pour la plupart méprisé par les moines. Le voyant, il s'adressa aux moines :

‘‘ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอตํ ภิกฺขุํ ทูรโตว สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อาคจฺฉนฺตํ ทุพฺพณฺณํ ทุทฺทสิกํ โอโกฏิมกํ เยภุยฺเยน ภิกฺขูนํ ปริภูตรูป’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ.

« Moines, voyez-vous ce moine qui vient de loin derrière de nombreux moines, de vilaine apparence, disgracieux, de petite taille, et pour la plupart méprisé par les moines ? » « Oui, Vénérable. »

‘‘เอโส[Pg.173], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหิทฺธิโก มหานุภาโว. น จ สา สมาปตฺติ สุลภรูปา ยา เตน ภิกฺขุนา อสมาปนฺนปุพฺพา. ยสฺส จตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ.

« Ce moine, moines, possède de grands pouvoirs, une grande puissance. Il n'est guère d'atteinte méditative qu'il n'ait déjà pratiquée. Et ce pour quoi les fils de famille quittent la maison pour la vie sans foyer, cette fin suprême de la vie sainte, il l'a réalisée par lui-même, ici et maintenant, par sa connaissance directe, et y demeure. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cela, prononça en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘เนลงฺโค เสตปจฺฉาโท, เอกาโร วตฺตตี รโถ;

อนีฆํ ปสฺส อายนฺตํ, ฉินฺนโสตํ อพนฺธน’’นฺติ. ปญฺจมํ;

« Le char sans défaut, au dais blanc, à l'essieu unique, avance. Voyez venir celui qui est sans douleur, dont le courant est coupé, libre de tout lien. » (Cinquième sutta)

๖. ตณฺหาสงฺขยสุตฺตํ

6. Discours sur la destruction de la soif.

๖๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อญฺญาสิโกณฺฑญฺโญ ภควโต อวิทูเร นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ตณฺหาสงฺขยวิมุตฺตึ ปจฺจเวกฺขมาโน.

66. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le vénérable Aññāsikoṇḍañño était assis non loin du Béni, les jambes croisées, le corps droit, contemplant la libération par la destruction de la soif.

อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ อญฺญาสิโกณฺฑญฺญํ อวิทูเร นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ตณฺหาสงฺขยวิมุตฺตึ ปจฺจเวกฺขมานํ.

Le Béni vit le vénérable Aññāsikoṇḍañño assis non loin de lui, les jambes croisées, le corps droit, contemplant la libération par la destruction de la soif.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cette affaire, poussa en cette circonstance ce cri de joie :

‘‘ยสฺส มูลํ ฉมา นตฺถิ, ปณฺณา นตฺถิ กุโต ลตา;

ตํ ธีรํ พนฺธนา มุตฺตํ, โก ตํ นินฺทิตุมรหติ;

เทวาปิ นํ ปสํสนฺติ, พฺรหฺมุนาปิ ปสํสิโต’’ติ. ฉฏฺฐํ;

« Celui pour qui il n’y a plus de racine, pour qui il n’y a plus de terre, d’où viendraient les feuilles ou les lianes ? Qui pourrait blâmer cet homme sage, libéré de tout lien ? Les dieux eux-mêmes le louent, et par Brahmā aussi il est loué. » (Sixième)

๗. ปปญฺจขยสุตฺตํ

7. Discours sur la destruction des complications

๖๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา อตฺตโน ปปญฺจสญฺญาสงฺขาปหานํ ปจฺจเวกฺขมาโน นิสินฺโน โหติ.

67. Ainsi ai-je entendu : en une occasion, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d’Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le Béni était assis, contemplant en lui-même l’abandon des perceptions et des proliférations mentales liées aux complications.

อถ [Pg.174] โข ภควา อตฺตโน ปปญฺจสญฺญาสงฺขาปหานํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant pris conscience de son abandon des perceptions et des proliférations liées aux complications, poussa en cette circonstance ce cri de joie :

‘‘ยสฺส ปปญฺจา ฐิติ จ นตฺถิ,สนฺทานํ ปลิฆญฺจ วีติวตฺโต;

ตํ นิตฺตณฺหํ มุนึ จรนฺตํ,นาวชานาติ สเทวโกปิ โลโก’’ติ. สตฺตมํ;

« Celui en qui ne demeure aucune complication, qui a franchi le lien et le verrou ; ce sage qui chemine libre de soif, le monde entier, y compris les dieux, ne saurait le mépriser. » (Septième)

๘. กจฺจานสุตฺตํ

8. Discours sur Kaccāna

๖๘. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา มหากจฺจาโน ภควโต อวิทูเร นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย กายคตาย สติยา อชฺฌตฺตํ ปริมุขํ สูปฏฺฐิตาย.

68. Ainsi ai-je entendu : en une occasion, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d’Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le vénérable Mahākaccāna était assis non loin du Béni, les jambes croisées, le corps droit, ayant bien établi en lui-même la pleine conscience portée sur le corps.

อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ อวิทูเร นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย กายคตาย สติยา อชฺฌตฺตํ ปริมุขํ สูปฏฺฐิตาย.

Le Béni vit le vénérable Mahākaccāna assis non loin de lui, les jambes croisées, le corps droit, ayant bien établi en lui-même la pleine conscience portée sur le corps.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cette affaire, poussa en cette circonstance ce cri de joie :

‘‘ยสฺส สิยา สพฺพทา สติ,สตตํ กายคตา อุปฏฺฐิตา;

โน จสฺส โน จ เม สิยา,น ภวิสฺสติ น จ เม ภวิสฺสติ;

อนุปุพฺพวิหาริ ตตฺถ โส,กาเลเนว ตเร วิสตฺติก’’นฺติ. อฏฺฐมํ;

« Celui dont la pleine conscience est toujours présente, constamment établie sur le corps : “Si cela n’avait pas été, cela ne serait pas mien ; si cela ne doit pas être, cela ne sera pas mien” ; pratiquant ainsi les demeures successives, il traversera, le moment venu, l’attachement de la soif. » (Huitième)

๙. อุทปานสุตฺตํ

9. Discours sur le puits

๖๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มลฺเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ถูณํ นาม มลฺลานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. อสฺโสสุํ โข ถูเณยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต มลฺเลสุ จาริกํ จรมาโน [Pg.175] มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ถูณํ อนุปฺปตฺโต’’ติ.( ) อุทปานํ ติณสฺส จ ภุสสฺส จ ยาว มุขโต ปูเรสุํ – ‘‘มา เต มุณฺฑกา สมณกา ปานียํ อปํสู’’ติ.

69. Ainsi ai-je entendu : en une occasion, le Béni voyageait au pays des Malla avec une grande communauté de moines et arriva à un village de brahmanes nommé Thūṇa. Les brahmanes et chefs de famille de Thūṇa apprirent : « Le moine Gotama, fils des Sakya, parti de la famille des Sakya pour la vie errante, est arrivé à Thūṇa avec une grande communauté de moines. » Ils remplirent alors le puits d'herbes et de balles de céréales jusqu'au bord, en disant : « Que ces misérables moines au crâne rasé ne boivent pas notre eau ! »

อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม เยน รุกฺขมูลํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, เอตมฺหา อุทปานา ปานียํ อาหรา’’ติ.

Alors le Béni quitta la route et s’approcha du pied d'un arbre ; s’y étant approché, il s'assit sur le siège qui lui avait été préparé. S’étant assis, le Béni s’adressa au vénérable Ānanda : « Allons, Ānanda, apporte-moi de l'eau à boire de ce puits. »

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทานิ โส, ภนฺเต, อุทปาโน ถูเณยฺยเกหิ พฺราหฺมณคหปติเกหิ ติณสฺส จ ภุสสฺส จ ยาว มุขโต ปูริโต – ‘มา เต มุณฺฑกา สมณกา ปานียํ อปํสู’’’ติ.

À ces mots, le vénérable Ānanda dit au Béni : « En ce moment, Seigneur, ce puits a été rempli d'herbes et de balles de céréales jusqu'au bord par les brahmanes et chefs de famille de Thūṇa, afin que “ces misérables moines au crâne rasé ne boivent pas d'eau”. »

ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, เอตมฺหา อุทปานา ปานียํ อาหรา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา เยน โส อุทปาโน เตนุปสงฺกมิ. อถ โข โส อุทปาโน อายสฺมนฺเต อานนฺเท อุปสงฺกมนฺเต สพฺพํ ตํ ติณญฺจ ภุสญฺจ มุขโต โอวมิตฺวา อจฺฉสฺส อุทกสฺส อนาวิลสฺส วิปฺปสนฺนสฺส ยาว มุขโต ปูริโต วิสฺสนฺทนฺโต มญฺเญ อฏฺฐาสิ.

Pour la deuxième fois... [comme précédemment]... pour la troisième fois le Béni s’adressa au vénérable Ānanda : « Allons, Ānanda, apporte-moi de l'eau à boire de ce puits. » Le vénérable Ānanda répondit : « Bien, Seigneur », et ayant obéi au Béni, il prit son bol et s’approcha du puits. Alors, tandis que le vénérable Ānanda s’approchait, ce puits recracha par son ouverture toute l'herbe et toutes les balles, et se trouva rempli jusqu'au bord d’une eau claire, pure et limpide, semblant presque déborder.

อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา! อยญฺหิ โส อุทปาโน มยิ อุปสงฺกมนฺเต สพฺพํ ตํ ติณญฺจ ภุสญฺจ มุขโต โอวมิตฺวา อจฺฉสฺส อุทกสฺส อนาวิลสฺส วิปฺปสนฺนสฺส ยาว มุขโต ปูริโต วิสฺสนฺทนฺโต มญฺเญ ฐิโต’’ติ!! ปตฺเตน ปานียํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา! อยญฺหิ โส, ภนฺเต, อุทปาโน มยิ อุปสงฺกมนฺเต สพฺพํ ตํ ติณญฺจ ภุสญฺจ มุขโต โอวมิตฺวา อจฺฉสฺส อุทกสฺส อนาวิลสฺส วิปฺปสนฺนสฺส ยาว มุขโต ปูริโต วิสฺสนฺทนฺโต มญฺเญ อฏฺฐาสิ!! ปิวตุ ภควา ปานียํ, ปิวตุ สุคโต ปานีย’’นฺติ.

Alors le vénérable Ānanda se dit : « Comme c'est merveilleux ! Comme c'est extraordinaire, la grande puissance et la majesté du Tathāgata ! En effet, alors que je m’approchais, ce puits a recraché par son ouverture toute l'herbe et toutes les balles, et s’est trouvé rempli jusqu'au bord d’une eau claire, pure et limpide, comme s’il débordait ! » Ayant pris de l'eau avec son bol, il s’approcha du Béni et lui dit : « C’est merveilleux, Seigneur, c’est extraordinaire, Seigneur, la grande puissance et la majesté du Tathāgata ! Ce puits, Seigneur, alors que je m’approchais, a recraché toute l'herbe et toutes les balles par son ouverture, et il se tient là, rempli jusqu'au bord d’une eau claire, pure et limpide, comme s’il débordait ! Que le Béni boive cette eau, que le Bien-Allé boive cette eau ! »

อถ [Pg.176] โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cette affaire, poussa en cette circonstance ce cri de joie :

‘‘กึ กยิรา อุทปาเนน,อาปา เจ สพฺพทา สิยุํ;

ตณฺหาย มูลโต เฉตฺวา,กิสฺส ปริเยสนํ จเร’’ติ. นวมํ;

« À quoi bon un puits, si l'eau est partout disponible ? Ayant tranché la soif à la racine, que chercherait-on encore à obtenir ? » (Neuvième)

๑๐. อุเตนสุตฺตํ

10. Discours sur Utena

๗๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. เตน โข ปน สมเยน รญฺโญ อุเตนสฺส อุยฺยานคตสฺส อนฺเตปุรํ ทฑฺฒํ โหติ, ปญฺจ จ อิตฺถิสตานิ กาลงฺกตานิ โหนฺติ สามาวตีปมุขานิ.

70. Ainsi ai-je entendu : en une occasion, le Béni séjournait à Kosambī, au monastère de Ghosita. En ce temps-là, tandis que le roi Utena s’était rendu dans son jardin, les appartements des femmes furent incendiés, et cinq cents femmes périrent, avec Sāmāvatī à leur tête.

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย โกสมฺพึ ปิณฺฑาย ปาวิสึสุ. โกสมฺพิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, รญฺโญ อุเตนสฺส อุยฺยานคตสฺส อนฺเตปุรํ ทฑฺฒํ, ปญฺจ จ อิตฺถิสตานิ กาลงฺกตานิ สามาวตีปมุขานิ. ตาสํ, ภนฺเต, อุปาสิกานํ กา คติ โก อภิสมฺปราโย’’ติ?

Alors, un grand nombre de moines, s’étant vêtus le matin et ayant pris leurs bols et leurs robes, entrèrent dans Kosambī pour l'aumône. Après avoir circulé dans Kosambī pour l'aumône, à leur retour et après leur repas, ils s’approchèrent du Béni ; s’étant approchés et ayant salué le Béni, ils s’assirent à l'écart. Assis à l'écart, ces moines dirent au Béni : « Seigneur, ici, alors que le roi Utena s'était rendu dans son jardin, les appartements des femmes ont été incendiés et cinq cents femmes ont péri, avec Sāmāvatī à leur tête. Seigneur, quelle est la destination de ces disciples laïques, quelle est leur existence future ? »

‘‘สนฺเตตฺถ, ภิกฺขเว, อุปาสิกาโย โสตาปนฺนา, สนฺติ สกทาคามินิโย, สนฺติ อนาคามินิโย. สพฺพา ตา, ภิกฺขเว, อุปาสิกาโย อนิปฺผลา กาลงฺกตา’’ติ.

« Il y a parmi elles, moines, des disciples laïques qui sont entrées dans le courant, d'autres qui reviendront une seule fois, et d'autres encore qui ne reviendront plus. Toutes ces disciples laïques, moines, sont mortes non sans avoir porté de fruits. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cette affaire, poussa en cette circonstance ce cri de joie :

‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก, ภพฺพรูโปว ทิสฺสติ;

อุปธิพนฺธโน พาโล, ตมสา ปริวาริโต;

สสฺสโตริว ขายติ, ปสฺสโต นตฺถิ กิญฺจน’’นฺติ. ทสมํ;

« Le monde est entravé par l'illusion, il apparaît comme s'il était doté d'une substance réelle ; l'insensé, lié par ses attachements, est entouré par les ténèbres. Il lui semble qu'il est permanent, mais pour celui qui voit la vérité, il n'y a plus rien d'attachement. »

ตสฺสุทฺทานํ –

Le sommaire de ce chapitre est le suivant :

ทฺเว [Pg.177] ภทฺทิยา ทฺเว จ สตฺตา, ลกุณฺฑโก ตณฺหาขโย;

ปปญฺจขโย จ กจฺจาโน, อุทปานญฺจ อุเตโนติ.

Les deux Bhaddiya et les deux Satta, Lakuṇḍaka, Taṇhākhaya, Papañcakhaya et Kaccāna, Udapāna et Utena.

จูฬวคฺโค สตฺตโม นิฏฺฐิโต.

Le septième chapitre, le Petit Chapitre (Cūḷavagga), est terminé.

๘. ปาฏลิคามิยวคฺโค

8. Le Chapitre de Pāṭaligāmiya

๑. ปฐมนิพฺพานปฏิสํยุตฺตสุตฺตํ

1. Premier discours sur le Nibbāna

๗๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา ภิกฺขู นิพฺพานปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. เตธ ภิกฺขู อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ.

71. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le Bienheureux instruisait, encourageait, exaltait et réjouissait les moines par un discours portant sur le Nibbāna. Ces moines, ayant pris la chose à cœur, y réfléchissant, mobilisant toute leur attention, écoutaient le Dhamma avec des oreilles attentives.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors, le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, prononça en cette circonstance cet udāna :

‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, ตทายตนํ, ยตฺถ เนว ปถวี, น อาโป, น เตโช, น วาโย, น อากาสานญฺจายตนํ, น วิญฺญาณญฺจายตนํ, น อากิญฺจญฺญายตนํ, น เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ, นายํ โลโก, น ปรโลโก, น อุโภ จนฺทิมสูริยา. ตตฺราปาหํ, ภิกฺขเว, เนว อาคตึ วทามิ, น คตึ, น ฐิตึ, น จุตึ, น อุปปตฺตึ; อปฺปติฏฺฐํ, อปฺปวตฺตํ, อนารมฺมณเมเวตํ. เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ. ปฐมํ.

« Il y a, ô moines, cette sphère où il n'y a ni terre, ni eau, ni feu, ni air ; ni la sphère de l'espace infini, ni la sphère de la conscience infinie, ni la sphère du néant, ni la sphère de la ni-perception-ni-non-perception ; ni ce monde, ni l'autre monde, ni les deux réunis, lune et soleil. Là, ô moines, je ne dis pas qu'il y a venue, ni départ, ni maintien, ni mort, ni naissance. Sans fondement, sans devenir, sans objet est cela même. Ceci est la fin de la souffrance. »

๒. ทุติยนิพฺพานปฏิสํยุตฺตสุตฺตํ

2. Deuxième discours sur le Nibbāna

๗๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา ภิกฺขู นิพฺพานปฏิสํยุตฺตาย [Pg.178] ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. เตธ ภิกฺขู อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ.

72. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le Bienheureux instruisait, encourageait, exaltait et réjouissait les moines par un discours portant sur le Nibbāna. Ces moines, ayant pris la chose à cœur, y réfléchissant, mobilisant toute leur attention, écoutaient le Dhamma avec des oreilles attentives.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors, le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, prononça en cette circonstance cet udāna :

‘‘ทุทฺทสํ อนตํ นาม, น หิ สจฺจํ สุทสฺสนํ;

ปฏิวิทฺธา ตณฺหา ชานโต, ปสฺสโต นตฺถิ กิญฺจน’’นฺติ. ทุติยํ;

« Difficile à voir est l'absence de penchant (le Nibbāna), car la vérité n'est pas facile à voir. La soif est percée pour celui qui sait ; pour celui qui voit, il n'y a plus de soucis. »

๓. ตติยนิพฺพานปฏิสํยุตฺตสุตฺตํ

3. Troisième discours sur le Nibbāna

๗๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา ภิกฺขู นิพฺพานปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. เตธ ภิกฺขู อฏฺฐึ กตฺวา, มนสิ กตฺวา, สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา, โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ.

73. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le Bienheureux instruisait, encourageait, exaltait et réjouissait les moines par un discours portant sur le Nibbāna. Ces moines, ayant pris la chose à cœur, y réfléchissant, mobilisant toute leur attention, écoutaient le Dhamma avec des oreilles attentives.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors, le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, prononça en cette circonstance cet udāna :

‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ. โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺส อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, นยิธ ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญาเยถ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, ตสฺมา ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายตี’’ติ. ตติยํ.

« Il y a, ô moines, un non-né, un non-devenu, un non-fait, un non-conditionné. Si, ô moines, il n'y avait pas ce non-né, ce non-devenu, ce non-fait, ce non-conditionné, on ne connaîtrait pas ici-bas d'issue pour ce qui est né, devenu, fait, conditionné. Mais puisqu'il y a un non-né, un non-devenu, un non-fait, un non-conditionné, c'est pourquoi on connaît une issue pour ce qui est né, devenu, fait, conditionné. »

๔. จตุตฺถนิพฺพานปฏิสํยุตฺตสุตฺตํ

4. Quatrième discours sur le Nibbāna

๗๔. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา ภิกฺขู นิพฺพานปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. เตธ ภิกฺขู อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ.

74. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le Bienheureux instruisait, encourageait, exaltait et réjouissait les moines par un discours portant sur le Nibbāna. Ces moines, ayant pris la chose à cœur, y réfléchissant, mobilisant toute leur attention, écoutaient le Dhamma avec des oreilles attentives.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors, le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, prononça en cette circonstance cet udāna :

‘‘นิสฺสิตสฺส [Pg.179] จลิตํ, อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถิ. จลิเต อสติ ปสฺสทฺธิ, ปสฺสทฺธิยา สติ นติ น โหติ. นติยา อสติ อาคติคติ น โหติ. อาคติคติยา อสติ จุตูปปาโต น โหติ. จุตูปปาเต อสติ เนวิธ น หุรํ น อุภยมนฺตเรน. เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ. จตุตฺถํ.

« Pour celui qui dépend des attachements, il y a de l'instabilité ; pour celui qui n'en dépend pas, il n'y a pas d'instabilité. En l'absence d'instabilité, il y a le calme ; le calme étant présent, il n'y a pas d'inclinaison vers le désir. En l'absence d'inclinaison, il n'y a ni venue ni départ. En l'absence de venue et de départ, il n'y a ni mort ni renaissance. En l'absence de mort et de renaissance, il n'y a rien ici-bas, ni au-delà, ni entre les deux. Ceci est la fin de la souffrance. »

๕. จุนฺทสุตฺตํ

5. Discours de Cunda

๗๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มลฺเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ปาวา ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ปาวายํ วิหรติ จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส อมฺพวเน.

75. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux, voyageant dans le pays des Mallas avec une grande communauté de moines, arriva à Pāvā. Là, le Bienheureux séjournait à Pāvā, dans le bois de manguiers de Cunda, le fils de l'orfèvre.

อสฺโสสิ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต – ‘‘ภควา กิร มลฺเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปาวํ อนุปฺปตฺโต ปาวายํ วิหรติ มยฺหํ อมฺพวเน’’ติ. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

Cunda, le fils de l'orfèvre, apprit : « On dit que le Bienheureux, voyageant dans le pays des Mallas avec une grande communauté de moines, est arrivé à Pāvā et séjourne à Pāvā, dans mon bois de manguiers. » Alors, Cunda le fils de l'orfèvre se rendit là où se trouvait le Bienheureux. S'étant approché, il salua le Bienheureux et s'assit à l'écart. À Cunda le fils de l'orfèvre ainsi assis à l'écart, le Bienheureux montra, encouragea, exalta et réjouit par un discours sur le Dhamma. Alors Cunda le fils de l'orfèvre, ayant été ainsi instruit, encouragé, exalté et réjoui par le Bienheureux, lui dit : « Que le Bienheureux, Seigneur, accepte mon repas pour demain avec la communauté des moines. » Le Bienheureux accepta par son silence.

อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ปหูตญฺจ สูกรมทฺทวํ ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, ภนฺเต, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ.

Alors Cunda le fils de l'orfèvre, comprenant que le Bienheureux avait accepté, se leva de son siège, salua le Bienheureux et, tournant autour de lui par la droite, s'en alla. Puis, au terme de cette nuit, Cunda le fils de l'orfèvre fit préparer dans sa propre demeure d'excellents aliments solides et tendres, ainsi qu'une grande quantité de sūkaramaddava, et fit annoncer l'heure au Bienheureux : « C'est l'heure, Seigneur, le repas est prêt. »

อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ยํ เต, จุนฺท, สูกรมทฺทวํ ปฏิยตฺตํ เตน มํ ปริวิส, ยํ ปนญฺญํ ขาทนียํ [Pg.180] โภชนียํ ปฏิยตฺตํ เตน ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยํ อโหสิ สูกรมทฺทวํ ปฏิยตฺตํ เตน ภควนฺตํ ปริวิสิ; ยํ ปนญฺญํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยตฺตํ เตน ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสิ.

Alors, le Béni, s'étant vêtu le matin et ayant pris son bol et sa robe, se rendit avec la communauté des moines à la demeure de Cunda, le fils du forgeron. S'y étant rendu, il s'assit sur le siège préparé. S'étant assis, le Béni s'adressa à Cunda, le fils du forgeron : « Cunda, sers-moi ce porc tendre (sūkaramaddava) que tu as préparé, et sers à la communauté des moines les autres nourritures, solides et molles, que tu as préparées. » « Bien, Seigneur », répondit Cunda le fils du forgeron au Béni, et il servit au Béni le porc tendre qu'il avait préparé, et à la communauté des moines les autres nourritures, solides et molles.

อถ โข ภควา จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ยํ เต, จุนฺท, สูกรมทฺทวํ อวสิฏฺฐํ ตํ โสพฺเภ นิขณาหิ. นาหํ ตํ, จุนฺท, ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ยสฺส ตํ ปริภุตฺตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺเฉยฺย อญฺญตฺร ตถาคตสฺสา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ยํ อโหสิ สูกรมทฺทวํ อวสิฏฺฐํ ตํ โสพฺเภ นิขณิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

Alors, le Béni s'adressa à Cunda, le fils du forgeron : « Cunda, enterre dans un trou ce qu'il reste de ce porc tendre. Cunda, je ne vois personne dans ce monde, avec ses devas, ses Maras et ses Brahmas, parmi cette génération de contemplatifs et de brahmanes, de princes et d'hommes, pour qui cette nourriture, une fois mangée, puisse être correctement digérée, excepté pour le Tathagata. » « Bien, Seigneur », répondit Cunda le fils du forgeron au Béni. Ayant enterré dans un trou ce qu'il restait de porc tendre, il se rendit auprès du Béni. S'étant approché et ayant salué le Béni, il s'assit à l'écart. Alors que Cunda le fils du forgeron était assis à l'écart, le Béni l'instruisit, l'encouragea, l'inspira et le réjouit par un discours sur le Dhamma, puis il se leva de son siège et partit.

อถ โข ภควโต จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส ภตฺตํ ภุตฺตาวิสฺส ขโร อาพาโธ อุปฺปชฺชิ. โลหิตปกฺขนฺทิกา ปพาฬฺหา เวทนา วตฺตนฺติ มารณนฺติกา. ตตฺร สุทํ ภควา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสสิ อวิหญฺญมาโน. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน กุสินารา เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

Or, après que le Béni eut mangé la nourriture de Cunda, le fils du forgeron, une grave maladie survint. Des douleurs intenses, sanglantes et mortelles se manifestèrent. Le Béni les endura avec pleine conscience et discernement, sans s'en plaindre. Alors, le Béni s'adressa au vénérable Ānanda : « Allons, Ānanda, rendons-nous à Kusinārā. » « Bien, Seigneur », répondit le vénérable Ānanda au Béni.

‘‘จุนฺทสฺส ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา, กมฺมารสฺสาติ เม สุตํ;

อาพาธํ สมฺผุสี ธีโร, ปพาฬฺหํ มารณนฺติกํ.

« Ayant mangé le repas de Cunda le forgeron — ainsi l'ai-je entendu — le Sage fut atteint d'une maladie grave et mortelle. »

‘‘ภุตฺตสฺส จ สูกรมทฺทเวน, พฺยาธิปฺปพาฬฺโห อุทปาทิ สตฺถุโน;

วิริจฺจมาโน ภควา อโวจ, ‘คจฺฉามหํ กุสินารํ นคร’’’นฺติ.

« Après avoir mangé le porc tendre, une maladie intense survint chez le Maître. Alors qu'il souffrait de dysenterie, le Béni dit : "Je m'en vais à la cité de Kusinārā." »

อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม เยน อญฺญตรํ รุกฺขมูลํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญาเปหิ; กิลนฺโตสฺมิ, อานนฺท, นิสีทิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ [Pg.181] ปญฺญาเปสิ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, ปานียํ อาหร; ปิปาสิโตสฺมิ, อานนฺท, ปิวิสฺสามี’’ติ.

Alors, le Béni, s'étant écarté du chemin, se rendit au pied d'un certain arbre. S'y étant rendu, il s'adressa au vénérable Ānanda : « S'il te plaît, Ānanda, étends pour moi ma robe de dessus (saṅghāṭi) pliée en quatre. Je suis fatigué, Ānanda, je vais m'asseoir. » « Bien, Seigneur », répondit le vénérable Ānanda au Béni et il étendit la robe de dessus pliée en quatre. Le Béni s'assit sur le siège préparé. S'étant assis, le Béni s'adressa au vénérable Ānanda : « S'il te plaît, Ānanda, apporte-moi de l'eau à boire. J'ai soif, Ānanda, je veux boire. »

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทานิ, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ อติกฺกนฺตานิ. ตํ จกฺกจฺฉินฺนํ อุทกํ ปริตฺตํ ลุฬิตํ อาวิลํ สนฺทติ. อยํ, ภนฺเต, กุกุฏฺฐา นที อวิทูเร อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสโตทกา สุปติตฺถา รมณียา. เอตฺถ ภควา ปานียญฺจ ปิวิสฺสติ คตฺตานิ จ สีตีกริสฺสตี’’ติ.

À ces mots, le vénérable Ānanda dit au Béni : « Seigneur, environ cinq cents chariots viennent de passer. L'eau, agitée par les roues, est peu profonde, trouble et boueuse. Seigneur, la rivière Kukuṭṭhā n'est pas loin, avec son eau claire, agréable, fraîche et limpide, pourvue de bons accès et charmante. Là, le Béni pourra boire de l'eau et se rafraîchir les membres. »

ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อานนฺท, ปานียํ อาหร; ปิปาสิโตสฺมิ, อานนฺท, ปิวิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา เยน สา นที เตนุปสงฺกมิ. อถ โข สา นที จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา อายสฺมนฺเต อานนฺเท อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทติ.

Pour la deuxième fois... puis pour la troisième fois, le Béni s'adressa au vénérable Ānanda : « S'il te plaît, Ānanda, apporte-moi de l'eau à boire. J'ai soif, Ānanda, je veux boire. » « Bien, Seigneur », répondit le vénérable Ānanda au Béni. Ayant pris son bol, il se rendit vers la rivière. Alors, cette petite rivière qui coulait trouble et boueuse, agitée par les roues, devint claire, limpide et pure à l'approche du vénérable Ānanda.

อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา! อยญฺหิ สา นที จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา มยิ อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทตี’’ติ!! ปตฺเตน ปานียํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา! อยญฺหิ สา, ภนฺเต, นที จกฺกจฺฉินฺนา ปริตฺตา ลุฬิตา อาวิลา สนฺทมานา มยิ อุปสงฺกมนฺเต อจฺฉา วิปฺปสนฺนา อนาวิลา สนฺทติ!! ปิวตุ ภควา ปานียํ, ปิวตุ สุคโต ปานีย’’นฺติ.

Alors, le vénérable Ānanda se dit : « Comme c'est merveilleux ! Comme c'est extraordinaire ! Le grand pouvoir et la grande puissance du Tathagata ! Cette rivière qui coulait trouble et boueuse, agitée par les roues, est devenue claire, limpide et pure à mon approche ! » Ayant puisé de l'eau avec son bol, il se rendit auprès du Béni et lui dit : « C'est merveilleux, Seigneur ! C'est extraordinaire, Seigneur ! Le grand pouvoir et la grande puissance du Tathagata ! Car cette rivière, Seigneur, qui coulait trouble et boueuse, agitée par les roues, est devenue claire, limpide et pure à mon approche ! Que le Béni boive l'eau, que le Sugata boive l'eau ! »

อถ โข ภควา ปานียํ อปายิ. อถ โข ภควา มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน กุกุฏฺฐา นที เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา กุกุฏฺฐํ นทึ อชฺโฌคาเหตฺวา นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ปจฺจุตฺตริตฺวา เยน อมฺพวนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ จุนฺทกํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, จุนฺทก, จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญาเปหิ; กิลนฺโตสฺมิ, จุนฺทก, นิปชฺชิสฺสามี’’ติ[Pg.182]. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา จุนฺทโก ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญาเปสิ. อถ โข ภควา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา. อายสฺมา ปน จุนฺทโก ตตฺเถว ภควโต ปุรโต นิสีทิ.

Alors, le Béni but l'eau. Ensuite, le Béni se rendit à la rivière Kukuṭṭhā avec une grande communauté de moines. S'y étant rendu, il entra dans la rivière Kukuṭṭhā, s'y baigna, y but, et en ressortit pour se rendre au bois de manguiers. S'y étant rendu, il s'adressa au vénérable Cundaka : « S'il te plaît, Cundaka, étends pour moi ma robe de dessus pliée en quatre. Je suis fatigué, Cundaka, je vais m'allonger. » « Bien, Seigneur », répondit le vénérable Cundaka au Béni et il étendit la robe de dessus pliée en quatre. Alors, le Béni se coucha sur le côté droit dans la posture du lion, plaçant un pied sur l'autre, attentif et conscient, ayant à l'esprit l'heure du réveil. Quant au vénérable Cundaka, il s'assit juste là, devant le Béni.

‘‘คนฺตฺวาน พุทฺโธ นทิกํ กุกุฏฺฐํ,อจฺโฉทกํ สาตุทกํ วิปฺปสนฺนํ;

โอคาหิ สตฺถา สุกิลนฺตรูโป,ตถาคโต อปฺปฏิโมธ โลเก.

« S'étant rendu à la petite rivière Kukuṭṭhā, à l'eau claire, agréable et limpide, le Maître, extrêmement fatigué, y entra — le Tathagata, l'inégalable en ce monde. »

‘‘นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จุทตาริ สตฺถา,ปุรกฺขโต ภิกฺขุคณสฺส มชฺเฌ;

สตฺถา ปวตฺตา ภควา อิธ ธมฺเม,อุปาคมิ อมฺพวนํ มเหสิ;

อามนฺตยิ จุนฺทกํ นาม ภิกฺขุํ,จตุคฺคุณํ สนฺถร เม นิปชฺชํ.

« Après s'être baigné et avoir bu, le Maître en sortit, entouré d'une troupe de moines. Le Maître, le Béni, celui qui enseigne le Dhamma ici-bas, le grand Sage, se rendit au bois de manguiers. Il s'adressa au moine nommé Cundaka : "Étends ma robe pliée en quatre pour que je m'allonge." »

‘‘โส โจทิโต ภาวิตตฺเตน จุนฺโท,จตุคฺคุณํ สนฺถริ ขิปฺปเมว;

นิปชฺชิ สตฺถา สุกิลนฺตรูโป,จุนฺโทปิ ตตฺถ ปมุเข นิสีที’’ติ.

« Ainsi sollicité par Celui qui a cultivé son esprit, Cunda étendit promptement le manteau doublé quatre fois. Le Maître s'allongea, paraissant fort fatigué, et Cunda s'assit là, juste devant lui. »

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข, ปนานนฺท, จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส โกจิ วิปฺปฏิสารํ อุปทเหยฺย – ‘ตสฺส เต, อาวุโส จุนฺท, อลาภา, ตสฺส เต ทุลฺลทฺธํ ยสฺส เต ตถาคโต ปจฺฉิมํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิตฺวา ปรินิพฺพุโต’ติ. จุนฺทสฺสานนฺท, กมฺมารปุตฺตสฺส เอวํ วิปฺปฏิสาโร ปฏิวิโนเทตพฺโพ –

Ensuite, le Béni s'adressa au vénérable Ānanda : « Il se pourrait, Ānanda, que quelqu'un éveille du remords chez Cunda, le fils de l'orfèvre, en disant : "C'est une perte pour toi, ami Cunda, c'est un malheur pour toi, que le Tathāgata se soit éteint après avoir pris son dernier repas chez toi." Ānanda, le remords de Cunda, le fils de l'orfèvre, doit être dissipé de la manière suivante : »

‘‘‘ตสฺส เต, อาวุโส จุนฺท, ลาภา, ตสฺส เต สุลทฺธํ ยสฺส เต ตถาคโต ปจฺฉิมํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ปรินิพฺพุโต. สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส จุนฺท, ภควโต สุตํ, สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ทฺเวเม ปิณฺฑปาตา สมสมผลา [Pg.183] สมสมวิปากา อติวิย อญฺเญหิ ปิณฺฑปาเตหิ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จ. กตเม ทฺเว? ยญฺจ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ยญฺจ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชิตฺวา อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ. อิเม ทฺเว ปิณฺฑปาตา สมสมผลา สมสมวิปากา อติวิย อญฺเญหิ ปิณฺฑปาเตหิ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จ.

« "C'est un gain pour toi, ami Cunda, c'est une grande chance pour toi, que le Tathāgata se soit éteint après avoir pris son dernier repas chez toi. J'ai entendu cela de la bouche même du Béni, je l'ai reçu de lui : ces deux offrandes de nourriture ont des fruits identiques, des résultats identiques, et sont bien plus méritoires et bénéfiques que toutes les autres. Quelles sont ces deux offrandes ? Celle après laquelle le Tathāgata réalise l'insurpassable et parfait Éveil, et celle après laquelle le Tathāgata s'éteint dans l'élément de Nibbāna sans reste de substrat. Ces deux offrandes de nourriture ont des fruits identiques, des résultats identiques, et sont bien plus méritoires et bénéfiques que toutes les autres."

‘‘‘อายุสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, วณฺณสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, สุขสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, สคฺคสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, ยสสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิตํ, อาธิปเตยฺยสํวตฺตนิกํ อายสฺมตา จุนฺเทน กมฺมารปุตฺเตน กมฺมํ อุปจิต’นฺติ. จุนฺทสฺสานนฺท, กมฺมารปุตฺตสฺส เอวํ วิปฺปฏิสาโร ปฏิวิโนเทตพฺโพ’’ติ.

« "Le vénérable Cunda, le fils de l'orfèvre, a accomplu un acte menant à la longévité, un acte menant à la beauté, un acte menant au bonheur, un acte menant aux cieux, un acte menant à la renommée et un acte menant à la souveraineté." C'est ainsi, Ānanda, que le remords de Cunda, le fils de l'orfèvre, doit être dissipé. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Béni, ayant compris le sens de cette situation, exprima en cette circonstance cette exclamation solennelle :

‘‘ททโต ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ,สํยมโต เวรํ น จียติ;

กุสโล จ ชหาติ ปาปกํ,ราคโทสโมหกฺขยา สนิพฺพุโต’’ติ. ปญฺจมํ;

« Pour celui qui donne, le mérite s'accroît ; pour celui qui se maîtrise, l'inimitié ne s'accumule pas. L'homme vertueux abandonne le mal ; par la destruction de l'attachement, de la haine et de l'égarement, il est pleinement apaisé. »

๖. ปาฏลิคามิยสุตฺตํ

6. Discours aux habitants de Pāṭaligāma

๗๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ปาฏลิคาโม ตทวสริ. อสฺโสสุํ โข ปาฏลิคามิยา อุปาสกา – ‘‘ภควา กิร มคเธสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปาฏลิคามํ อนุปฺปตฺโต’’ติ. อถ โข ปาฏลิคามิยา อุปาสกา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข ปาฏลิคามิยา อุปาสกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อธิวาเสตุ โน, ภนฺเต, ภควา อาวสถาคาร’’นฺติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

76. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni voyageait à travers le pays de Magadha avec une grande communauté de moines et arriva à Pāṭaligāma. Les fidèles laïcs de Pāṭaligāma apprirent : « Le Béni, dit-on, voyageant à travers Magadha avec une grande communauté de moines, est arrivé à Pāṭaligāma. » Alors les fidèles laïcs de Pāṭaligāma se rendirent auprès du Béni ; après l'avoir salué, ils s'assirent à ses côtés. Une fois assis, les fidèles laïcs de Pāṭaligāma dirent au Béni : « Que le Béni, Seigneur, accepte de loger dans notre salle de séjour. » Le Béni accepta par son silence.

อถ [Pg.184] โข ปาฏลิคามิยา อุปาสกา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยนาวสถาคารํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สพฺพสนฺถรึ อาวสถาคารํ สนฺถริตฺวา อาสนานิ ปญฺญาเปตฺวา อุทกมณิกํ ปติฏฺฐาเปตฺวา เตลปฺปทีปํ อาโรเปตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข ปาฏลิคามิยา อุปาสกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘สพฺพสนฺถริสนฺถตํ, ภนฺเต, อาวสถาคารํ; อาสนานิ ปญฺญตฺตานิ; อุทกมณิโก ปติฏฺฐาปิโต เตลปฺปทีโป อาโรปิโต. ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

Alors les fidèles laïcs de Pāṭaligāma, ayant compris que le Béni avait accepté, se levèrent de leurs sièges, saluèrent le Béni, tournèrent autour de lui par la droite et se rendirent à la salle de séjour. Arrivés là, ils recouvrirent tout le sol de nattes, disposèrent des sièges, installèrent une jarre d'eau et allumèrent une lampe à huile. Ils retournèrent ensuite auprès du Béni, le saluèrent et se tinrent à ses côtés. Ainsi debout, les fidèles laïcs de Pāṭaligāma dirent au Béni : « Seigneur, la salle de séjour est entièrement prête : les sièges sont disposés, la jarre d'eau est installée et la lampe à huile est allumée. Que le Béni fasse à présent ce qu'il juge opportun. »

อถ โข ภควา นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน อาวสถาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา มชฺฌิมํ ถมฺภํ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ โข ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา ปจฺฉิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ ภควนฺตํเยว ปุรกฺขตฺวา. ปาฏลิคามิยาปิ โข อุปาสกา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา อาวสถาคารํ ปวิสิตฺวา ปุรตฺถิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปจฺฉิมาภิมุขา นิสีทึสุ ภควนฺตํเยว ปุรกฺขตฺวา. อถ โข ภควา ปาฏลิคามิเย อุปาสเก อามนฺเตสิ –

Alors le Béni s'habilla, prit son bol et son manteau, et se rendit à la salle de séjour avec la communauté des moines. Après s'être lavé les pieds, il entra dans la salle et s'assit contre le pilier central, face à l'est. Les moines, après s'être également lavé les pieds, entrèrent dans la salle et s'assirent contre le mur du fond, face à l'est, derrière le Béni. Les fidèles laïcs de Pāṭaligāma, après s'être lavé les pieds, entrèrent dans la salle et s'assirent contre le mur de devant, face à l'ouest, devant le Béni. Alors le Béni s'adressa aux fidèles laïcs de Pāṭaligāma :

‘‘ปญฺจิเม, คหปตโย, อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. กตเม ปญฺจ? อิธ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ปมาทาธิกรณํ มหตึ โภคชานึ นิคจฺฉติ. อยํ ปฐโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

« Il y a, ô pères de famille, ces cinq dangers pour celui qui manque de vertu par la déchéance de sa moralité. Quels sont ces cinq ? Ici, ô pères de famille, celui qui manque de vertu et qui a perdu sa moralité subit une grande perte de biens à cause de sa négligence. C'est là le premier danger pour celui qui manque de vertu par la déchéance de sa moralité. »

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ ทุติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

« De plus, ô pères de famille, une mauvaise réputation se répand au sujet de celui qui manque de vertu et qui a perdu sa moralité. C'est là le deuxième danger pour celui qui manque de vertu par la déchéance de sa moralité. »

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ, ยทิ พฺราหฺมณปริสํ, ยทิ คหปติปริสํ, ยทิ สมณปริสํ – อวิสารโท อุปสงฺกมติ มงฺกุภูโต. อยํ ตติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

« De plus, ô pères de famille, quelle que soit l'assemblée que celui qui manque de vertu et qui a perdu sa moralité approche — qu'il s'agisse d'une assemblée de nobles, de brahmanes, de chefs de famille ou de religieux — il l'approche sans assurance et avec confusion. C'est là le troisième danger pour celui qui manque de vertu par la déchéance de sa moralité. »

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ. อยํ จตุตฺโถ อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

« De plus, ô pères de famille, celui qui manque de vertu et qui a perdu sa moralité meurt dans la confusion. C'est là le quatrième danger pour celui qui manque de vertu par la déchéance de sa moralité. »

‘‘ปุน [Pg.185] จปรํ, คหปตโย, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อยํ ปญฺจโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. อิเม โข, คหปตโย, ปญฺจ อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

« De plus, ô pères de famille, celui qui manque de vertu et qui a perdu sa moralité, à la dissolution du corps, après la mort, renaît dans un état de privation, dans une mauvaise destination, dans un monde déchu, en enfer. C'est là le cinquième danger pour celui qui manque de vertu par la déchéance de sa moralité. Tels sont, ô pères de famille, les cinq dangers pour celui qui manque de vertu par la déchéance de sa moralité. »

‘‘ปญฺจิเม, คหปตโย, อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทาย. กตเม ปญฺจ? อิธ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อปฺปมาทาธิกรณํ มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อธิคจฺฉติ. อยํ ปฐโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

« Il y a ces cinq avantages, ô pères de famille, pour celui qui est vertueux et accompli en moralité. Quels sont ces cinq ? Ici, ô pères de famille, celui qui est vertueux et accompli en moralité acquiert une grande masse de richesses en raison de sa vigilance. C'est le premier avantage pour celui qui est vertueux et accompli en moralité. »

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ ทุติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

« Ensuite, ô pères de famille, la bonne réputation de celui qui est vertueux et accompli en moralité se répand au loin. C'est le deuxième avantage pour celui qui est vertueux et accompli en moralité. »

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ, ยทิ พฺราหฺมณปริสํ, ยทิ คหปติปริสํ, ยทิ สมณปริสํ – วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต. อยํ ตติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

« De plus, ô pères de famille, quelle que soit l'assemblée que celui qui est vertueux et accompli en moralité approche — qu'il s'agisse de l'assemblée des guerriers, des brahmanes, des pères de famille ou des ascètes — il s'y présente avec assurance et sans confusion. C'est le troisième avantage pour celui qui est vertueux et accompli en moralité. »

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อสมฺมูฬฺโห กาลงฺกโรติ. อยํ จตุตฺโถ อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

« En outre, ô pères de famille, celui qui est vertueux et accompli en moralité meurt sans égarement. C'est le quatrième avantage pour celui qui est vertueux et accompli en moralité. »

‘‘ปุน จปรํ, คหปตโย, สีลวา สีลสมฺปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อยํ ปญฺจโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. อิเม โข, คหปตโย, ปญฺจ อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทายา’’ติ.

« Enfin, ô pères de famille, celui qui est vertueux et accompli en moralité, après la dissolution du corps, après la mort, renaît dans une destination heureuse, dans un monde céleste. Tels sont, ô pères de famille, les cinq avantages pour celui qui est vertueux et accompli en moralité. »

อถ โข ภควา ปาฏลิคามิเย อุปาสเก พหุเทว รตฺตึ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุยฺโยเชสิ – ‘‘อภิกฺกนฺตา โข, คหปตโย, รตฺติ; ยสฺสทานิ ตุมฺเห กาลํ มญฺญถา’’ติ. อถ โข ปาฏลิคามิยา อุปาสกา ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเตสุ ปาฏลิคามิเยสุ อุปาสเกสุ สุญฺญาคารํ ปาวิสิ.

Alors le Bienheureux, après avoir instruit, incité, enthousiasmé et réjoui les disciples laïcs de Pāṭaligāma par un discours sur le Dhamma pendant une grande partie de la nuit, les congédia en disant : « La nuit est déjà avancée, ô pères de famille ; faites maintenant ce que vous jugez opportun. » Les disciples laïcs de Pāṭaligāma, ayant exprimé leur joie et leur gratitude pour les paroles du Bienheureux, se levèrent de leurs sièges, saluèrent respectueusement le Bienheureux et, après avoir tourné autour de lui par la droite, s'en allèrent. Peu après leur départ, le Bienheureux entra dans une demeure isolée.

เตน [Pg.186] โข ปน สมเยน สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหาย. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา เทวตาโย สหสฺสสหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ. ยสฺมึ ปเทเส มเหสกฺขา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ มเหสกฺขานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส มชฺฌิมา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ มชฺฌิมานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส นีจา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ นีจานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ.

À cette époque, Sunidha et Vassakāra, les hauts ministres de Magadha, faisaient construire une ville à Pāṭaligāma pour repousser les Vajjis. En ce temps-là, de nombreuses divinités, par milliers, occupaient des emplacements à Pāṭaligāma. Là où des divinités de grande puissance occupaient des emplacements, les cœurs des rois et des hauts ministres de grande puissance étaient enclins à y bâtir leurs demeures. Là où des divinités de puissance moyenne occupaient des emplacements, les cœurs des rois et des hauts ministres de puissance moyenne étaient enclins à y bâtir leurs demeures. Là où des divinités de faible puissance occupaient des emplacements, les cœurs des rois et des hauts ministres de faible puissance étaient enclins à y bâtir leurs demeures.

อทฺทสา โข ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน ตา เทวตาโย สหสฺสสหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติโย. ยสฺมึ ปเทเส มเหสกฺขา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มเหสกฺขานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส มชฺฌิมา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, มชฺฌิมานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส นีจา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ, นีจานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา ปจฺจูสสมเย ปจฺจุฏฺฐาย อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ –

Le Bienheureux vit, grâce à l'œil divin, pur et surpassant la vision humaine, ces divinités par milliers occupant des emplacements à Pāṭaligāma. Là où des divinités de grande puissance occupaient des emplacements, les cœurs des rois et des hauts ministres de grande puissance étaient enclins à y bâtir leurs demeures. Là où des divinités de puissance moyenne occupaient des emplacements, les cœurs des rois et des hauts ministres de puissance moyenne étaient enclins à y bâtir leurs demeures. Là où des divinités de faible puissance occupaient des emplacements, les cœurs des rois et des hauts ministres de faible puissance étaient enclins à y bâtir leurs demeures. Puis, à l'aube de cette nuit-là, le Bienheureux se leva et s'adressa au vénérable Ānanda :

‘‘เก นุ โข อานนฺท ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺตี’’ติ. ‘‘สุนิธวสฺสการา, ภนฺเต, มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหายา’’ติ. ‘‘เสยฺยถาปิ, อานนฺท, เทเวหิ ตาวตึเสหิ สทฺธึ มนฺเตตฺวา; เอวเมว โข, อานนฺท, สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ปาฏลิคาเม นครํ มาเปนฺติ วชฺชีนํ ปฏิพาหาย. อิธาหํ, อานนฺท, อทฺทสํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สมฺพหุลา เทวตาโย สหสฺสสหสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติโย. ยสฺมึ ปเทเส มเหสกฺขา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ มเหสกฺขานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ ปเทเส มชฺฌิมา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ มชฺฌิมานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยสฺมึ [Pg.187] ปเทเส นีจา เทวตา วตฺถูนิ ปริคฺคณฺหนฺติ นีจานํ ตตฺถ รญฺญํ ราชมหามตฺตานํ จิตฺตานิ นมนฺติ นิเวสนานิ มาเปตุํ. ยาวตา, อานนฺท, อริยํ อายตนํ ยาวตา วณิปฺปโถ อิทํ อคฺคนครํ ภวิสฺสติ ปาฏลิปุตฺตํ ปุฏเภทนํ. ปาฏลิปุตฺตสฺส โข, อานนฺท, ตโย อนฺตรายา ภวิสฺสนฺติ – อคฺคิโต วา อุทกโต วา มิถุเภทโต วา’’ติ.

« Ānanda, qui donc fait construire une ville à Pāṭaligāma ? » — « Seigneur, ce sont Sunidha et Vassakāra, les hauts ministres de Magadha, qui font construire une ville à Pāṭaligāma pour repousser les Vajjis. » — « Ānanda, c'est comme s'ils avaient délibéré avec les dieux des Trente-Trois ; c'est précisément ainsi que Sunidha et Vassakāra, les hauts ministres de Magadha, font construire une ville à Pāṭaligāma pour repousser les Vajjis. Ici, Ānanda, j'ai vu avec l'œil divin, pur et surpassant la vision humaine, de nombreuses divinités par milliers occupant des emplacements à Pāṭaligāma. Là où des divinités de grande puissance occupaient des emplacements, les cœurs des rois et des hauts ministres de grande puissance étaient enclins à y bâtir leurs demeures. Là où des divinités de puissance moyenne occupaient des emplacements, les cœurs des rois et des hauts ministres de puissance moyenne étaient enclins à y bâtir leurs demeures. Là où des divinités de faible puissance occupaient des emplacements, les cœurs des rois et des hauts ministres de faible puissance étaient enclins à y bâtir leurs demeures. Ānanda, aussi loin que s'étende le domaine des nobles et aussi loin que s'étendent les routes commerciales, cette cité de Pāṭaliputra sera la plus éminente, un lieu où les ballots de marchandises seront déballés. Cependant, Ānanda, trois dangers menaceront Pāṭaliputra : le feu, l'eau ou la dissension interne. »

อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สาราณิยํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อธิวาเสตุ โน ภวํ โคตโม อชฺชตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

Alors Sunidha et Vassakāra, les hauts ministres de Magadha, se rendirent auprès du Bienheureux et, après être arrivés, échangèrent des salutations courtoises avec lui. Après avoir conclu ces paroles aimables et mémorables, ils se tinrent à l'écart. Se tenant à l'écart, Sunidha et Vassakāra dirent au Bienheureux : « Que le vénérable Gotama veuille bien accepter notre repas pour aujourd'hui, avec la communauté des moines. » Le Bienheureux accepta par le silence.

อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา เยน สโก อาวสโถ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สเก อาวสเถ ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรเจสุํ – ‘‘กาโล, โภ โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ.

Alors Sunidha et Vassakāra, ayant compris que le Bienheureux avait accepté, se rendirent à leur propre demeure. Arrivés là, ils firent préparer d'excellents mets solides et tendres, puis ils firent annoncer l'heure au Bienheureux : « C'est l'heure, vénérable Gotama, le repas est prêt. »

อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน สุนิธวสฺสการานํ มคธมหามตฺตานํ อาวสโถ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสุํ สมฺปวาเรสุํ.

Alors le Bienheureux, s’étant vêtu le matin, prit son bol et sa robe et se rendit, en compagnie de la communauté des moines, là où se trouvait la demeure de Sunidha et Vassakāra, les grands ministres de Magadha ; s’y étant rendu, il s’assit sur le siège préparé. Alors Sunidha et Vassakāra, les grands ministres de Magadha, satisfirent et servirent de leurs propres mains la communauté des moines ayant le Bouddha à sa tête, en lui offrant d’excellentes nourritures solides et molles.

อถ โข สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข สุนิธวสฺสกาเร มคธมหามตฺเต ภควา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

Alors Sunidha et Vassakāra, les grands ministres de Magadha, ayant vu que le Bienheureux avait fini de manger et qu'il avait retiré sa main de son bol, prirent un siège bas et s’assirent à l’écart. Une fois qu'ils furent assis à l’écart, le Bienheureux exprima sa gratitude envers Sunidha et Vassakāra, les grands ministres de Magadha, par ces strophes :

‘‘ยสฺมึ ปเทเส กปฺเปติ, วาสํ ปณฺฑิตชาติโย;

สีลวนฺเตตฺถ โภเชตฺวา, สญฺญเต พฺรหฺมจารโย.

« En quelque lieu qu’un homme sage fixe sa demeure, il doit y nourrir les personnes vertueuses, celles qui mènent la vie sainte en se maîtrisant.

‘‘ยา [Pg.188] ตตฺถ เทวตา อาสุํ, ตาสํ ทกฺขิณมาทิเส;

ตา ปูชิตา ปูชยนฺติ, มานิตา มานยนฺติ นํ.

Il doit dédier le mérite de cette offrande aux divinités qui résident en ce lieu. Ainsi honorées, elles l'honorent ; ainsi respectées, elles le respectent.

‘‘ตโต นํ อนุกมฺปนฺติ, มาตา ปุตฺตํว โอรสํ;

เทวตานุกมฺปิโต โปโส, สทา ภทฺรานิ ปสฺสตี’’ติ.

C’est pourquoi elles ont pour lui de la compassion, comme une mère pour son propre fils. L’homme qui bénéficie de la compassion des divinités voit toujours des choses heureuses. »

อถ โข ภควา สุนิธวสฺสการานํ มคธมหามตฺตานํ อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

Alors le Bienheureux, après avoir exprimé sa gratitude aux grands ministres de Magadha, Sunidha et Vassakāra, par ces strophes, se leva de son siège et s’en alla.

เตน โข ปน สมเยน สุนิธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธา โหนฺติ – ‘‘เยนชฺช สมโณ โคตโม ทฺวาเรน นิกฺขมิสฺสติ ตํ ‘โคตมทฺวารํ’ นาม ภวิสฺสติ. เยน ติตฺเถน คงฺคํ นทึ ตริสฺสติ ตํ ‘โคตมติตฺถํ’ นาม ภวิสฺสตี’’ติ.

En ce temps-là, Sunidha et Vassakāra, les grands ministres de Magadha, suivaient le Bienheureux pas à pas, pensant : « La porte par laquelle le renonçant Gotama sortira aujourd'hui sera appelée la "Porte de Gotama" ; et le gué par lequel il traversera le fleuve Gange sera appelé le "Gué de Gotama". »

อถ โข ภควา เยน ทฺวาเรน นิกฺขมิ ตํ ‘โคตมทฺวารํ’ นาม อโหสิ. อถ โข ภควา เยน คงฺคา นที เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน คงฺคา นที ปูรา โหติ สมติตฺติกา กากเปยฺยา. อปฺเปกจฺเจ มนุสฺสา นาวํ ปริเยสนฺติ, อปฺเปกจฺเจ อุฬุมฺปํ ปริเยสนฺติ, อปฺเปกจฺเจ กุลฺลํ พนฺธนฺติ อปารา ปารํ คนฺตุกามา. อถ โข ภควา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว – คงฺคาย นทิยา โอริมตีเร อนฺตรหิโต ปาริมตีเร ปจฺจุฏฺฐาสิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน.

Alors, la porte par laquelle le Bienheureux sortit devint célèbre sous le nom de « Porte de Gotama ». Puis le Bienheureux se rendit au bord du fleuve Gange. En ce temps-là, le fleuve Gange était plein jusqu'au bord, au point qu’un corbeau aurait pu y boire. Certains hommes cherchaient un bateau, d’autres cherchaient un radeau de bois, d’autres encore liaient un radeau de roseaux, désirant passer de cette rive à l’autre. Alors le Bienheureux — tout comme un homme fort étendrait son bras replié ou replierait son bras étendu — disparut de la rive proche du fleuve Gange et réapparut sur la rive opposée avec la communauté des moines.

อทฺทสา โข ภควา เต มนุสฺเส อปฺเปกจฺเจ นาวํ ปริเยสนฺเต, อปฺเปกจฺเจ อุฬุมฺปํ ปริเยสนฺเต, อปฺเปกจฺเจ กุลฺลํ พนฺธนฺเต อปารา ปารํ คนฺตุกาเม.

Le Bienheureux vit ces hommes qui, désirant passer de cette rive à l’autre, cherchaient certains un bateau, d’autres un radeau de bois, et d’autres encore liaient un radeau de roseaux.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris la signification de cela, proclama en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘เย ตรนฺติ อณฺณวํ สรํ,เสตุํ กตฺวาน วิสชฺช ปลฺลลานิ;

กุลฺลญฺหิ ชโน ปพนฺธติ,ติณฺณา เมธาวิโน ชนา’’ติ. ฉฏฺฐํ;

« Ceux qui traversent le vaste océan du devenir en construisant un pont et en laissant derrière eux les marécages ; tandis que les gens ordinaires lient des radeaux, les sages, eux, ont déjà traversé. » Sixième discours.

๗. ทฺวิธาปถสุตฺตํ

7. Le Discours sur la Bifurcation (Dvidhāpathasutta)

๗๗. เอวํ [Pg.189] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ อทฺธานมคฺคปฏิปนฺโน โหติ อายสฺมตา นาคสมาเลน ปจฺฉาสมเณน. อทฺทสา โข อายสฺมา นาคสมาโล อนฺตรามคฺเค ทฺวิธาปถํ. ทิสฺวาน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, ภควา ปนฺโถ; อิมินา คจฺฉามา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภควา อายสฺมนฺตํ นาคสมาลํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, นาคสมาล, ปนฺโถ; อิมินา คจฺฉามา’’ติ.

77. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux voyageait sur la route dans le pays des Kosala avec le vénérable Nāgasamāla comme assistant. Le vénérable Nāgasamāla vit une bifurcation sur le chemin. En la voyant, il dit au Bienheureux : « Seigneur, voici le chemin ; allons par là. » Cela dit, le Bienheureux répondit au vénérable Nāgasamāla : « Nāgasamāla, voici le chemin ; allons par là. »

ทุติยมฺปิ…เป… ตติยมฺปิ โข อายสฺมา นาคสมาโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, ภควา ปนฺโถ; อิมินา คจฺฉามา’’ติ. ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ นาคสมาลํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, นาคสมาล, ปนฺโถ; อิมินา คจฺฉามา’’ติ. อถ โข อายสฺมา นาคสมาโล ภควโต ปตฺตจีวรํ ตตฺเถว ฉมายํ นิกฺขิปิตฺวา ปกฺกามิ – ‘‘อิทํ, ภนฺเต, ภควโต ปตฺตจีวร’’นฺติ.

Une deuxième fois... une troisième fois, le vénérable Nāgasamāla dit au Bienheureux : « Seigneur, voici le chemin ; allons par là. » Pour la troisième fois aussi, le Bienheureux répondit au vénérable Nāgasamāla : « Nāgasamāla, voici le chemin ; allons par là. » Alors le vénérable Nāgasamāla posa le bol et la robe du Bienheureux là même sur le sol et s'en alla en disant : « Voici, Seigneur, le bol et la robe du Bienheureux. »

อถ โข อายสฺมโต นาคสมาลสฺส เตน ปนฺเถน คจฺฉนฺตสฺส อนฺตรามคฺเค โจรา นิกฺขมิตฺวา หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ อาโกเฏสุํ ปตฺตญฺจ ภินฺทึสุ สงฺฆาฏิญฺจ วิปฺผาเลสุํ. อถ โข อายสฺมา นาคสมาโล ภินฺเนน ปตฺเตน วิปฺผาลิตาย สงฺฆาฏิยา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา นาคสมาโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, เตน ปนฺเถน คจฺฉนฺตสฺส อนฺตรามคฺเค โจรา นิกฺขมิตฺวา หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ อาโกเฏสุํ, ปตฺตญฺจ ภินฺทึสุ, สงฺฆาฏิญฺจ วิปฺผาเลสุ’’นฺติ.

Puis, alors que le vénérable Nāgasamāla marchait sur ce chemin, des voleurs surgirent et le frappèrent de leurs mains et de leurs pieds, brisèrent son bol et déchirèrent sa robe de dessus. Alors le vénérable Nāgasamāla, avec son bol brisé et sa robe déchirée, se rendit auprès du Bienheureux ; s'étant approché, il salua le Bienheureux et s'assit à l'écart. Une fois assis à l'écart, le vénérable Nāgasamāla dit au Bienheureux : « Ici, Seigneur, alors que je marchais sur ce chemin, des voleurs ont surgi, m'ont frappé de leurs mains et de leurs pieds, ont brisé mon bol et ont déchiré ma robe. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris la signification de cela, proclama en cette circonstance cette exclamation inspirée :

‘‘สทฺธึ จรเมกโต วสํ,มิสฺโส อญฺญชเนน เวทคู;

วิทฺวา ปชหาติ ปาปกํ,โกญฺโจ ขีรปโกว นินฺนค’’นฺติ. สตฺตมํ;

« Bien que voyageant ou vivant ensemble, mêlé à l'ignorant, celui qui a réalisé la vérité et qui est sage abandonne le mal, tout comme le héron rejette l'eau lorsqu'il boit du lait. » Septième discours.

๘. วิสาขาสุตฺตํ

8. Le Discours sur Visākhā (Visākhāsutta)

๗๘. เอวํ [Pg.190] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. เตน โข ปน สมเยน วิสาขาย มิคารมาตุยา นตฺตา กาลงฺกตา โหติ ปิยา มนาปา. อถ โข วิสาขา มิคารมาตา อลฺลวตฺถา อลฺลเกสา ทิวา ทิวสฺส เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข วิสาขํ มิคารมาตรํ ภควา เอตทโวจ –

78. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le monastère de l'Est, le palais de la mère de Migāra. En ce temps-là, la petite-fille bien-aimée et charmante de Visākhā, la mère de Migāra, était décédée. Alors Visākhā, la mère de Migāra, les vêtements et les cheveux mouillés, se rendit auprès du Bienheureux en plein jour ; s'étant approchée, elle salua le Bienheureux et s'assit à l'écart. Une fois qu'elle fut assise à l'écart, le Bienheureux lui dit :

‘‘หนฺท กุโต นุ ตฺวํ, วิสาเข, อาคจฺฉสิ อลฺลวตฺถา อลฺลเกสา อิธูปสงฺกนฺตา ทิวา ทิวสฺสา’’ติ? ‘‘นตฺตา เม, ภนฺเต, ปิยา มนาปา กาลงฺกตา. เตนาหํ อลฺลวตฺถา อลฺลเกสา อิธูปสงฺกนฺตา ทิวา ทิวสฺสา’’ติ. ‘‘อิจฺเฉยฺยาสิ ตฺวํ, วิสาเข, ยาวติกา สาวตฺถิยา มนุสฺสา ตาวติเก ปุตฺเต จ นตฺตาโร จา’’ติ? ‘‘อิจฺเฉยฺยาหํ, ภควา ยาวติกา สาวตฺถิยา มนุสฺสา ตาวติเก ปุตฺเต จ นตฺตาโร จา’’ติ.

« Eh bien, Visākhā, d'où viens-tu ainsi, en plein jour, avec tes vêtements et tes cheveux mouillés ? » — « Seigneur, ma petite-fille bien-aimée et charmante est décédée. C'est pourquoi je viens ici en plein jour, les vêtements et les cheveux mouillés. » — « Voudrais-tu, Visākhā, avoir autant de fils et de petits-fils qu'il y a d'habitants à Sāvatthī ? » — « Je le voudrais, Seigneur, avoir autant de fils et de petits-fils qu'il y a d'habitants à Sāvatthī. »

‘‘กีวพหุกา ปน, วิสาเข, สาวตฺถิยา มนุสฺสา เทวสิกํ กาลํ กโรนฺตี’’ติ? ‘‘ทสปิ, ภนฺเต, สาวตฺถิยา มนุสฺสา เทวสิกํ กาลํ กโรนฺติ; นวปิ, ภนฺเต… อฏฺฐปิ, ภนฺเต… สตฺตปิ, ภนฺเต… ฉปิ, ภนฺเต… ปญฺจปิ, ภนฺเต… จตฺตาโรปิ, ภนฺเต… ตีณิปิ, ภนฺเต… ทฺเวปิ, ภนฺเต, สาวตฺถิยา มนุสฺสา เทวสิกํ กาลํ กโรนฺติ. เอโกปิ, ภนฺเต, สาวตฺถิยา มนุสฺโส เทวสิกํ กาลํ กโรติ. อวิวิตฺตา, ภนฺเต, สาวตฺถิ มนุสฺเสหิ กาลํ กโรนฺเตหี’’ติ.

« Combien de personnes, Visākhā, meurent chaque jour à Sāvatthī ? » — « Dix personnes, Seigneur, meurent chaque jour à Sāvatthī ; neuf, Seigneur... huit... sept... six... cinq... quatre... trois... deux personnes, Seigneur, meurent chaque jour à Sāvatthī. Même une seule personne, Seigneur, meurt chaque jour à Sāvatthī. Seigneur, Sāvatthī n'est jamais dépourvue de personnes qui meurent. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วิสาเข, อปิ นุ ตฺวํ กทาจิ กรหจิ อนลฺลวตฺถา วา ภเวยฺยาสิ อนลฺลเกสา วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต. อลํ เม, ภนฺเต, ตาว พหุเกหิ ปุตฺเตหิ จ นตฺตาเรหิ จา’’ติ.

« Qu'en penses-tu, Visākhā ? Pourrais-tu jamais, à n'importe quel moment, avoir les vêtements secs ou les cheveux secs ? » — « Non, Seigneur. Assez pour moi, Seigneur, de tant de fils et de petits-fils. »

‘‘เยสํ โข, วิสาเข, สตํ ปิยานิ, สตํ เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ นวุติ ปิยานิ, นวุติ เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ อสีติ ปิยานิ, อสีติ เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ สตฺตติ ปิยานิ, สตฺตติ เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ สฏฺฐิ ปิยานิ, สฏฺฐิ เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ ปญฺญาสํ ปิยานิ, ปญฺญาสํ เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ จตฺตารีสํ ปิยานิ, จตฺตารีสํ เตสํ ทุกฺขานิ, เยสํ ตึสํ ปิยานิ, ตึสํ เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ วีสติ ปิยานิ, วีสติ เตสํ ทุกฺขานิ, เยสํ ทส [Pg.191] ปิยานิ, ทส เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ นว ปิยานิ, นว เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ อฏฺฐ ปิยานิ, อฏฺฐ เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ สตฺต ปิยานิ, สตฺต เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ ฉ ปิยานิ, ฉ เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ ปญฺจ ปิยานิ, ปญฺจ เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ จตฺตาริ ปิยานิ, จตฺตาริ เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ ตีณิ ปิยานิ, ตีณิ เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ ทฺเว ปิยานิ, ทฺเว เตสํ ทุกฺขานิ; เยสํ เอกํ ปิยํ, เอกํ เตสํ ทุกฺขํ; เยสํ นตฺถิ ปิยํ, นตฺถิ เตสํ ทุกฺขํ, อโสกา เต วิรชา อนุปายาสาติ วทามี’’ติ.

« Pour ceux, Visākhā, qui ont cent êtres chers, ils ont cent souffrances ; pour ceux qui ont quatre-vingt-dix êtres chers, ils ont quatre-vingt-dix souffrances ; pour ceux qui en ont quatre-vingts... soixante-dix... soixante... cinquante... quarante... trente... vingt... dix... neuf... huit... sept... six... cinq... quatre... trois... deux... Pour celui qui a un seul être cher, il a une seule souffrance. Pour ceux qui n'ont aucun être cher, ils n'ont aucune souffrance. Ils sont sans chagrin, sans souillure, sans désespoir, dis-je. »

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, s'exclama en cette circonstance par cette exclamation inspirée :

‘‘เย เกจิ โสกา ปริเทวิตา วา,ทุกฺขา จ โลกสฺมิมเนกรูปา;

ปิยํ ปฏิจฺจปฺปภวนฺติ เอเต,ปิเย อสนฺเต น ภวนฺติ เอเต.

« Quels que soient les chagrins ou les lamentations, et les diverses formes de souffrances dans le monde, tous surgissent en dépendance d'un être cher. Sans être cher, ils ne surgissent pas. »

‘‘ตสฺมา หิ เต สุขิโน วีตโสกา,เยสํ ปิยํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก;

ตสฺมา อโสกํ วิรชํ ปตฺถยาโน,ปิยํ น กยิราถ กุหิญฺจิ โลเก’’ติ. อฏฺฐมํ;

« C'est pourquoi ceux-là sont heureux et libérés du chagrin, ceux qui n'ont rien de cher nulle part au monde. Par conséquent, celui qui aspire à l'état sans chagrin et sans souillure ne devrait se rendre rien de cher nulle part au monde. » Huitième (discours).

๙. ปฐมทพฺพสุตฺตํ

9. Premier discours sur Dabba

๗๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข อายสฺมา ทพฺโพ มลฺลปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ทพฺโพ มลฺลปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปรินิพฺพานกาโล เม ทานิ, สุคตา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, ทพฺพ, กาลํ มญฺญสี’’ติ.

79. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux résidait à Rājagaha, au bois de bambous (Veḷuvana), au lieu de nourrissage des écureuils (Kalandakanivāpa). Alors le vénérable Dabba Mallaputta s'approcha du Bienheureux ; après s'être approché et avoir salué le Bienheureux, il s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le vénérable Dabba Mallaputta dit au Bienheureux : « Ô Sugata, c'est maintenant pour moi le moment du Parinibbāna. » — « Fais, Dabba, ce que tu juges être le moment opportun. »

อถ โข อายสฺมา ทพฺโพ มลฺลปุตฺโต อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐหิตฺวา ปรินิพฺพายิ.

Alors le vénérable Dabba Mallaputta se leva de son siège, salua le Bienheureux et, après l'avoir contourné par la droite, s'éleva dans les airs. S'étant assis en tailleur dans l'espace céleste, il entra en méditation sur l'élément feu (tejodhātu), en sortit, et entra dans le Parinibbāna.

อถ [Pg.192] โข อายสฺมโต ทพฺพสฺส มลฺลปุตฺตสฺส เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐหิตฺวา ปรินิพฺพุตสฺส สรีรสฺส ฌายมานสฺส ฑยฺหมานสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายิตฺถ น มสิ. เสยฺยถาปิ นาม สปฺปิสฺส วา เตลสฺส วา ฌายมานสฺส ฑยฺหมานสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายติ น มสิ; เอวเมว อายสฺมโต ทพฺพสฺส มลฺลปุตฺตสฺส เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐหิตฺวา ปรินิพฺพุตสฺส สรีรสฺส ฌายมานสฺส ฑยฺหมานสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายิตฺถ น มสีติ.

Alors, tandis que le corps du vénérable Dabba Mallaputta — qui s'était élevé dans les airs, s'était assis en tailleur dans l'espace céleste, était entré dans l'élément feu, en était sorti et était entré dans le Parinibbāna — se consumait et brûlait, on ne percevait ni cendre ni suie. Tout comme lorsque du beurre clarifié ou de l'huile se consume et brûle, on ne perçoit ni cendre ni suie ; de même, alors que le corps du vénérable Dabba Mallaputta se consumait et brûlait, on ne percevait ni cendre ni suie.

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, s'exclama en cette circonstance par cette exclamation inspirée :

‘‘อเภทิ กาโย นิโรธิ สญฺญา,เวทนา สีติภวึสุ สพฺพา;

วูปสมึสุ สงฺขารา,วิญฺญาณํ อตฺถมาคมา’’ติ. นวมํ;

« Le corps s'est désintégré, la perception a cessé, toutes les sensations se sont refroidies ; les formations se sont apaisées, la conscience est arrivée à son terme. » Neuvième (discours).

๑๐. ทุติยทพฺพสุตฺตํ

10. Second discours sur Dabba

๘๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

80. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika, au bois de Jeta. Là, le Bienheureux s'adressa aux moines en disant : « Moines ! » — « Vénérable Seigneur ! » répondirent ces moines au Bienheureux. Le Bienheureux dit ceci :

‘‘ทพฺพสฺส, ภิกฺขเว, มลฺลปุตฺตสฺส เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐหิตฺวา ปรินิพฺพุตสฺส สรีรสฺส ฌายมานสฺส ฑยฺหมานสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายิตฺถ น มสิ. เสยฺยถาปิ นาม สปฺปิสฺส วา เตลสฺส วา ฌายมานสฺส ฑยฺหมานสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายติ น มสิ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ทพฺพสฺส มลฺลปุตฺตสฺส เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเส อนฺตลิกฺเข ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐหิตฺวา ปรินิพฺพุตสฺส สรีรสฺส ฌายมานสฺส ฑยฺหมานสฺส เนว ฉาริกา ปญฺญายิตฺถ น มสี’’ติ.

« Moines, alors que le corps de Dabba Mallaputta — qui s'était élevé dans les airs, s'était assis en tailleur dans l'espace céleste, était entré dans l'élément feu, en était sorti et était entré dans le Parinibbāna — se consumait et brûlait, on ne percevait ni cendre ni suie. Tout comme lorsque du beurre clarifié ou de l'huile se consume et brûle, on ne perçoit ni cendre ni suie ; de même, moines, alors que le corps de Dabba Mallaputta se consumait et brûlait, on ne percevait ni cendre ni suie. »

อถ [Pg.193] โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Alors le Bienheureux, ayant compris le sens de cette situation, s'exclama en cette circonstance par cette exclamation inspirée :

‘‘อโยฆนหตสฺเสว, ชลโต ชาตเวทโส ;

อนุปุพฺพูปสนฺตสฺส, ยถา น ญายเต คติ.

« De même que pour le feu éclatant frappé par un marteau de fer et s'éteignant graduellement, on ne peut connaître sa destination ; »

เอวํ สมฺมาวิมุตฺตานํ, กามพนฺโธฆตารินํ;

ปญฺญาเปตุํ คติ นตฺถิ, ปตฺตานํ อจลํ สุข’’นฺติ. ทสมํ;

« De même, pour ceux qui sont parfaitement libérés, ayant traversé le lien des désirs et le courant (des souillures), ayant atteint le bonheur immuable, il n'y a pas de destination à désigner. » Dixième (discours).

ปาฏลิคามิยวคฺโค อฏฺฐโม.

Le huitième chapitre (Pāṭaligāmiyavagga) est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le sommaire du chapitre :

นิพฺพานา จตุโร วุตฺตา, จุนฺโท ปาฏลิคามิยา;

ทฺวิธาปโถ วิสาขา จ, ทพฺเพน สห เต ทสาติ.

Quatre discours sur le Nibbāna, Cunda, Pāṭaligāmiyā, Dvidhāpatho, Visākhā, et avec Dabba, cela fait dix.

อุทาเน วคฺคานมุทฺทานํ –

Sommaire des chapitres de l'Udāna :

วคฺคมิทํ ปฐมํ วรโพธิ, วคฺคมิทํ ทุติยํ มุจลินฺโท;

นนฺทกวคฺควโร ตติโย ตุ, เมฆิยวคฺควโร จ จตุตฺโถ.

Ce premier chapitre est le noble Bodhivagga, ce second chapitre est le Mucalindo ; le noble Nandakavagga est le troisième, et le noble Meghiyavagga est le quatrième.

ปญฺจมวคฺควรนฺติธ โสโณ, ฉฏฺฐมวคฺควรนฺติ ชจฺจนฺโธ ;

สตฺตมวคฺควรนฺติ จ จูโฬ, ปาฏลิคามิยมฏฺฐมวคฺโค.

Ici, le cinquième chapitre excellent est le chapitre de Soṇa ; le sixième chapitre excellent est le chapitre des aveugles de naissance ; le septième chapitre excellent est le petit chapitre ; et le huitième chapitre est le chapitre de Pāṭaligāma.

อสีติมนูนกสุตฺตวรํ, วคฺคมิทฏฺฐกํ สุวิภตฺตํ;

ทสฺสิตํ จกฺขุมตา วิมเลน, อทฺธา หิ ตํ อุทานมิตีทมาหุ.

Comprenant précisément quatre-vingts excellents suttas et bien divisé en ces huit chapitres, cet Udāna a été exposé par le Voyant immaculé ; c’est en vérité ainsi qu’on l’appelle.

อุทานปาฬิ นิฏฺฐิตา.

Le texte pāli de l’Udāna est terminé.