නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

භාග්‍යවත් වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා.

ඛුද්දකනිකායෙ

ඛුද්දක නිකාය

උදානපාළි

උදාන පාළි

1. බොධිවග්ගො

1. බෝධි වර්ගය

1. පඨමබොධිසුත්තං

1. පළමු බෝධි සූත්‍රය

1. එවං [Pg.77] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා උරුවෙලායං විහරති නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ බොධිරුක්ඛමූලෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා සත්තාහං එකපල්ලඞ්කෙන නිසින්නො හොති විමුත්තිසුඛපටිසංවෙදී. අථ ඛො භගවා තස්ස සත්තාහස්ස අච්චයෙන තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨහිත්වා රත්තියා පඨමං යාමං පටිච්චසමුප්පාදං අනුලොමං සාධුකං මනසාකාසි –

1. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල් දනව්වෙහි නේරංජරා ගංතෙර මහා බෝධි මූලයෙහි පළමුවෙන්ම බුද්ධත්වයට පත්ව වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි එක් පර්යංකයකින් වැඩහිඳ විමුක්ති සුවය විඳිමින් සිටි සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ සත් දින ඇවෑමෙන් එම සමාධියෙන් නැගී සිට රාත්‍රියෙහි ප්‍රථම යාමය මුළුල්ලෙහි පටිච්චසමුප්පාදය අනුලෝම වශයෙන් මෙසේ මැනවින් මෙනෙහි කළ සේක.

‘‘ඉති ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති, යදිදං – අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, සළායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’’ති.

"මෙසේ මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙයි. මෙය ඉපදීමෙන් මෙය උපදියි. එනම්: අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ වෙති. සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය වෙයි. විඤ්ඤාණ ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප වෙයි. නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතන වෙයි. සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි. ස්පර්ශ ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වෙයි. වේදනා ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව වෙයි. තණ්හා ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය වෙයි. උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය වෙයි. භව ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය වෙයි. ජාති ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ හටගනිති. මෙසේ මේ මුළුමහත් දුක්ඛස්කන්ධයේම හටගැනීම සිදු වෙයි."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙකී කරුණ දැන එම වේලාවෙහි මෙම උදානය පහළ කළ සේක.

‘‘යදා [Pg.78] හවෙ පාතුභවන්ති ධම්මා,ආතාපිනො ඣායතො බ්‍රාහ්මණස්ස;

අථස්ස කඞ්ඛා වපයන්ති සබ්බා,යතො පජානාති සහෙතුධම්ම’’න්ති. පඨමං;

"කෙලෙස් තවන වීරිය ඇති, ධ්‍යාන වඩන බ්‍රාහ්මණයාට (රහතන් වහන්සේට) යම් කලෙක ධර්මයෝ පහළ වෙත්ද, එකල්හි හේතු සහිත ධර්මය මැනවින් දන්නා බැවින් ඔහුගේ සියලු සැකයන් දුරුවී යයි." (පළමු සූත්‍රයයි).

2. දුතියබොධිසුත්තං

2. දෙවන බෝධි සූත්‍රය

2. එවං මෙ සුතං – එක සමයං භගවා උරුවෙලායං විහරති නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ බොධිරුක්ඛමූලෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා සත්තාහං එකපල්ලඞ්කෙන නිසින්නො හොති විමුත්තිසුඛපටිසංවෙදී. අථ ඛො භගවා තස්ස සත්තාහස්ස අච්චයෙන තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨහිත්වා රත්තියා මජ්ඣිමං යාමං පටිච්චසමුප්පාදං පටිලොමං සාධුකං මනසාකාසි –

2. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල් දනව්වෙහි නේරංජරා ගංතෙර මහා බෝධි මූලයෙහි පළමුවෙන්ම බුද්ධත්වයට පත්ව වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි එක් පර්යංකයකින් වැඩහිඳ විමුක්ති සුවය විඳිමින් සිටි සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ සත් දින ඇවෑමෙන් එම සමාධියෙන් නැගී සිට රාත්‍රියෙහි මධ්‍යම යාමය මුළුල්ලෙහි පටිච්චසමුප්පාදය ප්‍රතිලෝම වශයෙන් මෙසේ මැනවින් මෙනෙහි කළ සේක.

‘‘ඉති ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති, ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣති, යදිදං – අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො, විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධො, නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො, සළායතනනිරොධා ඵස්සනිරොධො, ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො, වෙදනානිරොධා තණ්හානිරොධො, තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො, උපාදානනිරොධා භවනිරොධො, භවනිරොධා ජාතිනිරොධො, ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති.

"මෙසේ මෙය නැති කල්හි මෙය නොවේ. මෙය නිරුද්ධ වීමෙන් මෙය නිරුද්ධ වෙයි. එනම්: අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වෙයි. සංස්කාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වෙයි. විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වීමෙන් නාමරූප නිරුද්ධ වෙයි. නාමරූප නිරුද්ධ වීමෙන් සළායතන නිරුද්ධ වෙයි. සළායතන නිරුද්ධ වීමෙන් ස්පර්ශය නිරුද්ධ වෙයි. ස්පර්ශය නිරුද්ධ වීමෙන් වේදනාව නිරුද්ධ වෙයි. වේදනාව නිරුද්ධ වීමෙන් තණ්හාව නිරුද්ධ වෙයි. තණ්හාව නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදානය නිරුද්ධ වෙයි. උපාදානය නිරුද්ධ වීමෙන් භවය නිරුද්ධ වෙයි. භවය නිරුද්ධ වීමෙන් ජාතිය නිරුද්ධ වෙයි. ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ නිරුද්ධ වෙත්. මෙසේ මේ මුළුමහත් දුක්ඛස්කන්ධයේම නිරුද්ධ වීම සිදු වෙයි."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙකී කරුණ දැන එම වේලාවෙහි මෙම උදානය පහළ කළ සේක.

‘‘යදා හවෙ පාතුභවන්ති ධම්මා,ආතාපිනො ඣායතො බ්‍රාහ්මණස්ස;

අථස්ස කඞ්ඛා වපයන්ති සබ්බා,යතො ඛයං පච්චයානං අවෙදී’’ති. දුතියං;

"කෙලෙස් තවන වීරිය ඇති, ධ්‍යාන වඩන බ්‍රාහ්මණයාට යම් කලෙක ධර්මයෝ පහළ වෙත්ද, එකල්හි ඔහු ප්‍රත්‍යයන්ගේ ක්ෂය වීම (නිවන) මැනවින් දැනගත් බැවින් ඔහුගේ සියලු සැකයන් දුරුවී යයි." (දෙවන සූත්‍රයයි).

3. තතියබොධිසුත්තං

3. තුන්වන බෝධි සූත්‍රය

3. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා උරුවෙලායං විහරති නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ බොධිරුක්ඛමූලෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො. තෙන ඛො පන සමයෙන [Pg.79] භගවා සත්තාහං එකපල්ලඞ්කෙන නිසින්නො හොති විමුත්තිසුඛපටිසංවෙදී. අථ ඛො භගවා තස්ස සත්තාහස්ස අච්චයෙන තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨහිත්වා රත්තියා පච්ඡිමං යාමං පටිච්චසමුප්පාදං අනුලොමපටිලොමං සාධුකං මනසාකාසි –

3. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල් දනව්වෙහි නේරංජරා ගංතෙර මහා බෝධි මූලයෙහි පළමුවෙන්ම බුද්ධත්වයට පත්ව වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි එක් පර්යංකයකින් වැඩහිඳ විමුක්ති සුවය විඳිමින් සිටි සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ සත් දින ඇවෑමෙන් එම සමාධියෙන් නැගී සිට රාත්‍රියෙහි පශ්චිම යාමය මුළුල්ලෙහි පටිච්චසමුප්පාදය අනුලෝම ප්‍රතිලෝම වශයෙන් මෙසේ මැනවින් මෙනෙහි කළ සේක.

‘‘ඉති ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති, ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති, ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣති; යදිදං – අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, සළායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

"මෙසේ මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙයි, මෙය ඉපදීමෙන් මෙය උපදියි. මෙය නැති කල්හි මෙය නොවේ, මෙය නිරුද්ධ වීමෙන් මෙය නිරුද්ධ වෙයි. එනම්: අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ වෙති, සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය වෙයි, විඤ්ඤාණ ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප වෙයි, නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතන වෙයි, සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශ ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනා ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව වෙයි, තණ්හා ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය වෙයි, භව ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාති ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ හටගනිති. මෙසේ මේ මුළුමහත් දුක්ඛස්කන්ධයේම හටගැනීම සිදු වෙයි."

‘‘අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො, විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධො, නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො, සළායතනනිරොධා ඵස්සනිරොධො, ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො, වෙදනානිරොධා තණ්හානිරොධො, තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො, උපාදානනිරොධා භවනිරොධො, භවනිරොධා ජාතිනිරොධො, ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති.

"නමුත් අවිද්‍යාවම ඉතිරි නොවන සේ විරාගයෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වෙයි, සංස්කාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වෙයි, විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වීමෙන් නාමරූප නිරුද්ධ වෙයි, නාමරූප නිරුද්ධ වීමෙන් සළායතන නිරුද්ධ වෙයි, සළායතන නිරුද්ධ වීමෙන් ස්පර්ශය නිරුද්ධ වෙයි, ස්පර්ශය නිරුද්ධ වීමෙන් වේදනාව නිරුද්ධ වෙයි, වේදනාව නිරුද්ධ වීමෙන් තණ්හාව නිරුද්ධ වෙයි, තණ්හාව නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදානය නිරුද්ධ වෙයි, උපාදානය නිරුද්ධ වීමෙන් භවය නිරුද්ධ වෙයි, භවය නිරුද්ධ වීමෙන් ජාතිය නිරුද්ධ වෙයි, ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ නිරුද්ධ වෙත්. මෙසේ මේ මුළුමහත් දුක්ඛස්කන්ධයේම නිරුද්ධ වීම සිදු වෙයි."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙකී කරුණ දැන එම වේලාවෙහි මෙම උදානය පහළ කළ සේක.

‘‘යදා හවෙ පාතුභවන්ති ධම්මා,ආතාපිනො ඣායතො බ්‍රාහ්මණස්ස;

විධූපයං තිට්ඨති මාරසෙනං,සූරියොව ඔභාසයමන්තලික්ඛ’’න්ති. තතියං;

"කෙලෙස් තවන වීරිය ඇති, ධ්‍යාන වඩන බ්‍රාහ්මණයාට යම් කලෙක ධර්මයෝ පහළ වෙත්ද, එකල්හි ඔහු අහස බබුළුවන සූර්යයා මෙන් මාර සෙනඟ විසුරුවා හරිමින් (පරාජය කරමින්) සිටියි." (තුන්වන සූත්‍රයයි).

4. හුංහුඞ්කසුත්තං

4. හුංහුංක සූත්‍රය

4. එවං [Pg.80] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා උරුවෙලායං විහරති නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ අජපාලනිග්‍රොධෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා සත්තාහං එකපල්ලඞ්කෙන නිසින්නො හොති විමුත්තිසුඛපටිසංවෙදී. අථ ඛො භගවා තස්ස සත්තාහස්ස අච්චයෙන තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨාසි.

4. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල් දනව්වෙහි නේරංජරා ගංතෙර අජපාල නුග රුක මුල පළමුවෙන්ම බුද්ධත්වයට පත්ව වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි එක් පර්යංකයකින් වැඩහිඳ විමුක්ති සුවය විඳිමින් සිටි සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ සත් දින ඇවෑමෙන් එම සමාධියෙන් නැගී සිටි සේක.

අථ ඛො අඤ්ඤතරො හුංහුඞ්කජාතිකො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කිත්තාවතා නු ඛො, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණො හොති, කතමෙ ච පන බ්‍රාහ්මණකරණා ධම්මා’’ති?

එකල්හි 'හුංහුං' යන ශබ්දය කරන ස්වභාවය ඇති එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණේය. පිළිසඳර කතා නිමවා ඔහු එක් පසෙක සිට ගත්තේය. එක් පසෙක සිටි ඒ බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කොපමණකින් බ්‍රාහ්මණයෙක් වේද? බ්‍රාහ්මණයෙකු කරන ධර්මයෝ කවරහුද?"

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙකී කරුණ දැන එම වේලාවෙහි මෙම උදානය පහළ කළ සේක.

‘‘යො බ්‍රාහ්මණො බාහිතපාපධම්මො,නිහුංහුඞ්කො නික්කසාවො යතත්තො;

වෙදන්තගූ වූසිතබ්‍රහ්මචරියො,ධම්මෙන සො බ්‍රහ්මවාදං වදෙය්‍ය;

යස්සුස්සදා නත්ථි කුහිඤ්චි ලොකෙ’’ති. චතුත්ථං;

‘‘යම් බ්‍රාහ්මණයෙක් පව් බැහැර කළේ ද, මානයෙන් තොර වූයේ ද, කෙලෙස් කහට නැත්තේද, සංයමයට පත් වූයේ ද, වේදාන්තයට ගියේ ද, බඹසර වැස නිම කළේ ද, හේ ධාර්මිකව බ්‍රාහ්මණ වාදය පවසන්නේ ය. මේ ලෝකයේ කිසිදු තැනක ඔහුට උස්සද (රාගාදී කෙලෙස් වැගිරීම්) නැත.’’ හතරවන සූත්‍රයයි.

5. බ්‍රාහ්මණසුත්තං

5. බ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

5. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාමොග්ගල්ලානො ආයස්මා ච මහාකස්සපො ආයස්මා ච මහාකච්චානො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො ආයස්මා ච මහාකප්පිනො ආයස්මා ච මහාචුන්දො ආයස්මා ච අනුරුද්ධො ආයස්මා ච රෙවතො ආයස්මා ච නන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු.

5. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් මහා කච්චාන තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් මහා කොට්ඨිත තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් මහා කප්පින තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් මහා චුන්ද තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් රේවත තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් නන්ද තෙරුන් වහන්සේ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණි සේක.

අද්දසා [Pg.81] ඛො භගවා තෙ ආයස්මන්තෙ දූරතොව ආගච්ඡන්තෙ; දිස්වාන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘එතෙ, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණා ආගච්ඡන්ති; එතෙ, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණා ආගච්ඡන්තී’’ති. එවං වුත්තෙ, අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණජාතිකො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, බ්‍රාහ්මණො හොති, කතමෙ ච පන බ්‍රාහ්මණකරණා ධම්මා’’ති?

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා දුරදීම වඩිනු දැක, භික්ෂූන් ඇමතූ සේක. ‘‘මහණෙනි, අන්න බ්‍රාහ්මණයෝ එති, මහණෙනි, අන්න බ්‍රාහ්මණයෝ එති’’යි වදාළ සේක. මෙසේ වදාළ කල්හි, බ්‍රාහ්මණ වංශිකයෙකු වූ එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසීය: ‘‘ස්වාමීනි, බ්‍රාහ්මණයෙකු වන්නේ කොපමණකින් ද? බ්‍රාහ්මණත්වයට පත් කරන ධර්මයන් මොනවාද?’’

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි අර්ථය දැන එම වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක –

‘‘බාහිත්වා පාපකෙ ධම්මෙ, යෙ චරන්ති සදා සතා;

ඛීණසංයොජනා බුද්ධා, තෙ වෙ ලොකස්මි බ්‍රාහ්මණා’’ති. පඤ්චමං;

‘‘පවිටු දහම් බැහැර කොට, යම් කෙනෙක් නිරතුරුව සිහියෙන් යුක්තව හැසිරෙද්ද, ක්ෂය කළ සංයෝජන ඇති, සත්‍යය අවබෝධ කළ ඒ රහත් උතුමෝම ලොව බ්‍රාහ්මණයෝ වෙති.’’ පස්වන සූත්‍රයයි.

6. මහාකස්සපසුත්තං

6. මහා කාශ්‍යප සූත්‍රය

6. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා මහාකස්සපො පිප්පලිගුහායං විහරති ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො අපරෙන සමයෙන තම්හා ආබාධා වුට්ඨාසි. අථ ඛො ආයස්මතො මහාකස්සපස්ස තම්හා ආබාධා වුට්ඨිතස්ස එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහං රාජගහං පිණ්ඩාය පවිසෙය්‍ය’’න්ති.

6. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර කලන්දකනිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ පිප්ඵලී ගුහාවෙහි රෝගීව, දුක්ඛිතව, දැඩි ගිලන්ව වැඩසිටි සේක. ඉන්පසු ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ පසු කලෙක එම රෝගයෙන් සුවය ලැබූ සේක. රෝගයෙන් සුවය ලැබූ ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: ‘‘මම රජගහ නුවර පිඬු සිඟා වඩින්නෙම් නම් මැනවි’’ කියාය.

තෙන ඛො පන සමයෙන පඤ්චමත්තානි දෙවතාසතානි උස්සුක්කං ආපන්නානි හොන්ති ආයස්මතො මහාකස්සපස්ස පිණ්ඩපාතපටිලාභාය. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො තානි පඤ්චමත්තානි දෙවතාසතානි පටික්ඛිපිත්වා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි – යෙන දලිද්දවිසිඛා කපණවිසිඛා පෙසකාරවිසිඛා. අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං මහාකස්සපං රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරන්තං යෙන දලිද්දවිසිඛා කපණවිසිඛා පෙසකාරවිසිඛා.

එකල්හි දෙවඟනන් පන්සියයක් පමණ ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේට පිණ්ඩපාතය පූජා කිරීම පිණිස උත්සාහවත් වූහ. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ ඒ දෙවඟනන් පන්සියය ප්‍රතික්ෂේප කොට, පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරව පාත්‍ර සිවුරු ගෙන රජගහ නුවර දිළිඳු වීථි, අසරණ වීථි සහ පේෂකාර වීථි ඇති දෙසට පිඬු සිඟා වැඩි සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර දිළිඳු, අසරණ සහ පේෂකාර වීථිවල පිඬු සිඟා වඩින ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේව දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි අර්ථය දැන එම වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක –

‘‘අනඤ්ඤපොසිමඤ්ඤාතං, දන්තං සාරෙ පතිට්ඨිතං;

ඛීණාසවං වන්තදොසං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. ඡට්ඨං;

‘‘අනුන්ගෙන් පෝෂණය නොවන්නා වූ ද, ප්‍රසිද්ධියක් නොසොයන්නා වූ ද, දමනය වූ ද, අරහත් ඵලයෙහි පිහිටියා වූ ද, ක්ෂය කළ ආශ්‍රව ඇති, බැහැර කළ දොස් ඇති ඒ රහත් උතුමා මම බ්‍රාහ්මණයෙකු යයි කියමි.’’ හයවන සූත්‍රයයි.

7. අජකලාපකසුත්තං

7. අජකලාපක සූත්‍රය

7. එවං [Pg.82] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා පාවායං විහරති අජකලාපකෙ චෙතියෙ, අජකලාපකස්ස යක්ඛස්ස භවනෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා රත්තන්ධකාරතිමිසායං අබ්භොකාසෙ නිසින්නො හොති; දෙවො ච එකමෙකං ඵුසායති. අථ ඛො අජකලාපකො යක්ඛො භගවතො භයං ඡම්භිතත්තං ලොමහංසං උප්පාදෙතුකාමො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො අවිදූරෙ තික්ඛත්තුං ‘‘අක්කුලො පක්කුලො’’ති අක්කුලපක්කුලිකං අකාසි – ‘‘එසො තෙ, සමණ, පිසාචො’’ති.

7. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පාවා නුවර අජකලාපක යක්ෂයාගේ වාසභවනය වූ අජකලාපක චේතියෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඝන අඳුරු රැයෙහි එළිමහනේ වැඩසිටි සේක; වැසි බින්දු ද එකින් එක වැටෙමින් තිබුණි. එකල්හි අජකලාපක යක්ෂයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට බියක්, තැතිගැනීමක් හා ලොමුඩැහැගැනීමක් ඇති කිරීමට කැමතිව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් තෙවරක් ‘‘අක්කුලෝ පක්කුලෝ’’ යයි විකාර හඬ නඟමින් ‘‘මහණ, මේ ඉන්නේ තොගේ මස් කන පිසාචයා ය’’යි පැවසීය.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි අර්ථය දැන එම වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක –

‘‘යදා සකෙසු ධම්මෙසු, පාරගූ හොති බ්‍රාහ්මණො;

අථ එතං පිසාචඤ්ච, පක්කුලඤ්චාතිවත්තතී’’ති. සත්තමං;

‘‘යම් කලෙක බ්‍රාහ්මණයා තමා සතු දහම් පිළිබඳ පරතෙරට පත් වේ ද, එකල්හි ඔහු ඒ පිසාචයා ද එම ශබ්දයන් ද ඉක්මවා යයි.’’ හත්වන සූත්‍රයයි.

8. සඞ්ගාමජිසුත්තං

8. සංගාමජි සූත්‍රය

8. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සඞ්ගාමජි සාවත්ථිං අනුප්පත්තො හොති භගවන්තං දස්සනාය. අස්සොසි ඛො ආයස්මතො සඞ්ගාමජිස්ස පුරාණදුතියිකා – ‘‘අය්‍යො කිර සඞ්ගාමජි සාවත්ථිං අනුප්පත්තො’’ති. සා දාරකං ආදාය ජෙතවනං අගමාසි.

8. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීම පිණිස සැවැත් නුවරට වැඩම කළ සේක. ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන්ගේ පැරණි බිරිඳ ‘‘සංගාමජි ස්වාමීන් වහන්සේ සැවැත් නුවරට වැඩම කර ඇතැ’’යි අසා දරුවා ද රැගෙන ජේතවනයට ගියාය.

තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සඞ්ගාමජි අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ දිවාවිහාරං නිසින්නො හොති. අථ ඛො ආයස්මතො සඞ්ගාමජිස්ස පුරාණදුතියිකා යෙනායස්මා සඞ්ගාමජි තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සඞ්ගාමජිං එතදවොච – ‘‘ඛුද්දපුත්තඤ්හි, සමණ, පොස ම’’න්ති. එවං වුත්තෙ, ආයස්මා සඞ්ගාමජි තුණ්හී අහොසි.

එකල්හි ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන් වහන්සේ එක්තරා ගසක් මුල දිවා විහරණය සඳහා වැඩසිටි සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන්ගේ පැරණි බිරිඳ උන්වහන්සේ වැඩසිටි තැනට ගොස් මෙසේ කීවාය: ‘‘ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මේ කුඩා පුතු සිටින මා පෝෂණය කරන්න.’’ මෙසේ කී කල්හි ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දව වැඩසිටි සේක.

දුතියම්පි ඛො ආයස්මතො සඞ්ගාමජිස්ස පුරාණදුතියිකා ආයස්මන්තං සඞ්ගාමජිං එතදවොච – ‘‘ඛුද්දපුත්තඤ්හි, සමණ, පොස ම’’න්ති. දුතියම්පි ඛො ආයස්මා සඞ්ගාමජි තුණ්හී අහොසි.

දෙවන වරට ද ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන්ගේ පැරණි බිරිඳ ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ කීවාය: ‘‘ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මේ කුඩා පුතු සිටින මා පෝෂණය කරන්න.’’ දෙවන වරට ද ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්ද වූ සේක.

තතියම්පි [Pg.83] ඛො ආයස්මතො සඞ්ගාමජිස්ස පුරාණදුතියිකා ආයස්මන්තං සඞ්ගාමජිං එතදවොච – ‘‘ඛුද්දපුත්තඤ්හි, සමණ, පොස ම’’න්ති. තතියම්පි ඛො ආයස්මා සඞ්ගාමජි තුණ්හී අහොසි.

තෙවන වරට ද ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන්ගේ පැරණි බිරිඳ ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ කීවාය: ‘‘ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මේ කුඩා පුතු සිටින මා පෝෂණය කරන්න.’’ තෙවන වරට ද ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්ද වූ සේක.

අථ ඛො ආයස්මතො සඞ්ගාමජිස්ස පුරාණදුතියිකා තං දාරකං ආයස්මතො සඞ්ගාමජිස්ස පුරතො නික්ඛිපිත්වා පක්කාමි – ‘‘එසො තෙ, සමණ, පුත්තො; පොස න’’න්ති.

ඉන්පසු ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන්ගේ පැරණි බිරිඳ ඒ දරුවා ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන් ඉදිරියෙහි තබා, ‘‘ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මේ ඔබගේ පුතා ය; මොහුව පෝෂණය කරන්න’’ යැයි පවසා නික්ම ගියාය.

අථ ඛො ආයස්මා සඞ්ගාමජි තං දාරකං නෙව ඔලොකෙසි නාපි ආලපි. අථ ඛො ආයස්මතො සඞ්ගාමජිස්ස පුරාණදුතියිකා අවිදූරං ගන්ත්වා අපලොකෙන්තී අද්දස ආයස්මන්තං සඞ්ගාමජිං තං දාරකං නෙව ඔලොකෙන්තං නාපි ආලපන්තං, දිස්වානස්සා එතදහොසි – ‘‘න චායං සමණො පුත්තෙනපි අත්ථිකො’’ති. තතො පටිනිවත්තිත්වා දාරකං ආදාය පක්කාමි. අද්දසා ඛො භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන ආයස්මතො සඞ්ගාමජිස්ස පුරාණදුතියිකාය එවරූපං විප්පකාරං.

එකල්හි ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන් වහන්සේ ඒ දරුවා දෙස බැලුවේ ද නැත, කතා කළේ ද නැත. එවිට ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන්ගේ පැරණි බිරිඳ මඳක් ඈතට ගොස් ආපසු හැරී බැලූ විට, ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන් දරුවා දෙස නොබලන බවත්, කතා නොකරන බවත් දුටුවාය. එය දැක ඇයට මෙසේ සිතුණි: ‘‘මේ ශ්‍රමණයාට තමාගේ පුතාගෙන් පවා වැඩක් නැත.’’ ඉන්පසු ඇය ආපසු හැරී පැමිණ, දරුවා ද රැගෙන නික්ම ගියාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු වූ දිව්‍ය චක්ෂුසින් ආයුෂ්මත් සංගාමජි තෙරුන්ගේ පැරණි බිරිඳගේ මෙම ක්‍රියාව දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි අර්ථය දැන එම වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක –

‘‘ආයන්තිං නාභිනන්දති, පක්කමන්තිං න සොචති;

සඞ්ගා සඞ්ගාමජිං මුත්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. අට්ඨමං;

‘‘පැමිණීම ගැන සතුටු නොවන, නික්මයාම ගැන ශෝක නොකරන, ඇලීම්වලින් මිදුණු ඒ සංගාමජි තෙරුන් මම බ්‍රාහ්මණයෙකු යයි කියමි.’’ අටවන සූත්‍රයයි.

9. ජටිලසුත්තං

9. ජටිල සූත්‍රය

9. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා ගයායං විහරති ගයාසීසෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා ජටිලා සීතාසු හෙමන්තිකාසු රත්තීසු අන්තරට්ඨකෙ හිමපාතසමයෙ ගයායං උම්මුජ්ජන්තිපි නිමුජ්ජන්තිපි, උම්මුජ්ජනිමුජ්ජම්පි කරොන්ති ඔසිඤ්චන්තිපි, අග්ගිම්පි ජුහන්ති – ‘‘ඉමිනා සුද්ධී’’ති.

9. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගයාවෙහි ගයාසීසයෙහි වැඩවසන සේක. එකල බොහෝ ජටිලයෝ අධික ශීතල ඇති හේමන්ත සෘතුවේ අටවක දිනවල (හිම වැටෙන රාත්‍රීන්හි) හිම වැටෙන සමයෙහි, ‘ම මෙයින් පිරිසිදු බව ඇති වේ’ යැයි සලකා ගයා නදියෙහි ගිලෙමින් ද මතු වෙමින් ද, එසේ ගිලීම හා මතුවීම කරමින් ද, තමන්ගේ ඇඟට පැන් වත් කරමින් ද, ගිනි පුදමින් ද වාසය කළහ.

අද්දසා ඛො භගවා තෙ සම්බහුලෙ ජටිලෙ සීතාසු හෙමන්තිකාසු රත්තීසු අන්තරට්ඨකෙ හිමපාතසමයෙ ගයායං උම්මුජ්ජන්තෙපි නිමුජ්ජන්තෙපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජම්පි කරොන්තෙ ඔසිඤ්චන්තෙපි අග්ගිම්පි ජුහන්තෙ – ‘‘ඉමිනා සුද්ධී’’ති.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම බොහෝ ජටිලයන් අධික ශීතල ඇති හේමන්ත සෘතුවේ අටවක දිනවල හිම වැටෙන සමයෙහි ගයා නදියෙහි ගිලෙමින් ද මතු වෙමින් ද, එසේ ගිලීම හා මතුවීම කරමින් ද, පැන් වත් කරමින් ද, ගිනි පුදමින් ද, ‘මෙයින් පිරිසිදු බව ඇති වේ’ යැයි සලකා වාසය කරනු දුටු සේක.

අථ [Pg.84] ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන එම වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක.

‘‘න උදකෙන සුචී හොතී, බහ්වෙත්ථ න්හායතී ජනො;

යම්හි සච්චඤ්ච ධම්මො ච, සො සුචී සො ච බ්‍රාහ්මණො’’ති. නවමං;

“පැන් පමණයකින් පිරිසිදු බවක් ඇති නොවේ. මෙහි බොහෝ දෙනා දිය නාති. යමෙකු තුළ සත්‍යය ද ධර්මය ද පවතී ද, හෙතෙම පිරිසිදු තැනැත්තා වේ; හෙතෙම බ්‍රාහ්මණයා ද වේ.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

10. බාහියසුත්තං

10. බාහිය සූත්‍රය

10. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන බාහියො දාරුචීරියො සුප්පාරකෙ පටිවසති සමුද්දතීරෙ සක්කතො ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො ලාභී චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. අථ ඛො බාහියස්ස දාරුචීරියස්ස රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘යෙ ඛො කෙචි ලොකෙ අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො’’ති.

10. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනාථපිණ්ඩික සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල බාහිය දාරුචීරිය (ලී පට්ටා හැඳි බාහිය) මුහුදු වෙරළේ සුප්පාරක තොටුපළෙහි වසයි. ඔහු සත්කාර කරන ලද, ගරු කරන ලද, බහුමාන කරන ලද, පිදුම් ලබන ලද, සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍ය යන සිවුපසය ලබන්නෙකු විය. එවිට විවේකීව හුදකලාව සිටින බාහිය දාරුචීරිය හට මෙවැනි අදහසක් ඇති විය: ‘ලොව යම් රහතන් වහන්සේලා හෝ රහත් මඟට පිළිපන් අය වෙත් ද, මම ද ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක්මි’ කියාය.

අථ ඛො බාහියස්ස දාරුචීරියස්ස පුරාණසාලොහිතා දෙවතා අනුකම්පිකා අත්ථකාමා බාහියස්ස දාරුචීරියස්ස චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය යෙන බාහියො දාරුචීරියො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා බාහියං දාරුචීරියං එතදවොච – ‘‘නෙව ඛො ත්වං, බාහිය, අරහා, නාපි අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නො. සාපි තෙ පටිපදා නත්ථි යාය ත්වං අරහා වා අස්ස අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නො’’ති.

එවිට බාහිය දාරුචීරියගේ පැරණි නෑයෙකු වූ, ඔහුට අනුකම්පා කරන, යහපත කැමති එක්තරා දේවතාවෙක් බාහියගේ සිතේ හටගත් එම අදහස තමාගේ සිතින් දැන, බාහිය දාරුචීරිය සිටි තැනට පැමිණ මෙසේ කීවේය: “බාහිය, ඔබ රහතන් වහන්සේ නමක් නොවේ; රහත් මඟට පිළිපන් අයෙක් ද නොවේ. ඔබ යම් පිළිවෙතකින් රහතන් වහන්සේ නමක් හෝ රහත් මඟට පිළිපන් අයෙකු වන්නේ ද, එවැනි පිළිවෙතක් පවා ඔබට නැත.”

‘‘අථ කෙ චරහි සදෙවකෙ ලොකෙ අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නො’’ති? ‘‘අත්ථි, බාහිය, උත්තරෙසු ජනපදෙසු සාවත්ථි නාම නගරං. තත්ථ සො භගවා එතරහි විහරති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො. සො හි, බාහිය, භගවා අරහා චෙව අරහත්තාය ච ධම්මං දෙසෙතී’’ති.

“එසේ නම් දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි රහතන් වහන්සේලා හෝ රහත් මඟට පිළිපන් අය දැන් කොහි වසත් ද?” “බාහිය, උතුරු ජනපදයන්හි සැවැත් නුවර නමින් නගරයක් ඇත. එහි ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වන අරහත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැන් වැඩවසන සේක. බාහිය, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැබවින්ම රහතන් වහන්සේ නමකි; උන්වහන්සේ අර්හත් භාවය පිණිස ධර්මය දේශනා කරන සේක.”

අථ ඛො බාහියො දාරුචීරියො තාය දෙවතාය සංවෙජිතො තාවදෙව සුප්පාරකම්හා පක්කාමි. සබ්බත්ථ එකරත්තිපරිවාසෙන යෙන සාවත්ථි ජෙතවනං අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමො තෙනුපසඞ්කමි. තෙන ඛො පන සමයෙන [Pg.85] සම්බහුලා භික්ඛූ අබ්භොකාසෙ චඞ්කමන්ති. අථ ඛො බාහියො දාරුචීරියො යෙන තෙ භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘කහං නු ඛො, භන්තෙ, එතරහි භගවා විහරති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො? දස්සනකාමම්හා මයං තං භගවන්තං අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධ’’න්ති. ‘‘අන්තරඝරං පවිට්ඨො ඛො, බාහිය, භගවා පිණ්ඩායා’’ති.

එවිට බාහිය දාරුචීරිය ඒ දේවතාවාගේ වචනයෙන් සංවේගයට පත්ව, එකෙණෙහිම සුප්පාරක තොටුපළින් නික්ම ගියේය. ඔහු සෑම තැනකම එක් රැයකට වඩා නැවතී නොසිට, සැවැත් නුවර අනාථපිණ්ඩික සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමය වෙත පැමිණියේය. ඒ අවස්ථාවෙහි බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා එළිමහනෙහි සක්මන් කරමින් සිටියහ. බාහිය දාරුචීරිය ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙත පැමිණ මෙසේ ඇසීය: “ස්වාමීනි, අරහත් සම්මා සම්බුදු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් කොහි වැඩවසන සේක් ද? අපට ඒ අරහත් සම්මා සම්බුදු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීමට අවශ්‍යය.” “බාහිය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිණ්ඩපාතය පිණිස ගම් වැදුණු සේක” යැයි භික්ෂූන් වහන්සේලා පිළිතුරු දුන්හ.

අථ ඛො බාහියො දාරුචීරියො තරමානරූපො ජෙතවනා නික්ඛමිත්වා සාවත්ථිං පවිසිත්වා අද්දස භගවන්තං සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරන්තං පාසාදිකං පසාදනීයං සන්තින්ද්‍රියං සන්තමානසං උත්තමදමථසමථමනුප්පත්තං දන්තං ගුත්තං යතින්ද්‍රියං නාගං. දිස්වාන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො පාදෙ සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘දෙසෙතු මෙ, භන්තෙ භගවා, ධම්මං; දෙසෙතු, සුගතො, ධම්මං, යං මමස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. එවං වුත්තෙ, භගවා බාහියං දාරුචීරියං එතදවොච – ‘‘අකාලො ඛො තාව, බාහිය, අන්තරඝරං පවිට්ඨම්හා පිණ්ඩායා’’ති.

එවිට බාහිය දාරුචීරිය ඉතා ඉක්මනින් ජේතවනයෙන් නික්ම සැවැත් නුවරට ඇතුළු වී, එහි පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරෙන, ප්‍රසාදජනක වූ, සන්සුන් ඉඳුරන් හා සන්සුන් මනසක් ඇති, උතුම් දමථ ශමථයන්ට පැමිණි, දමනය වූ, ආරක්ෂිත වූ, මැනවින් හික්මවුණු ඉඳුරන් ඇති උතුම් නාගයෙකු බඳු භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දුටුවේය. දැක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මලෙහි හිස නමා වැඳ මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා! සුගතයන් වහන්ස, මට ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා! එය මට බොහෝ කලක් හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත.” මෙසේ කී කල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බාහිය දාරුචීරියට මෙසේ වදාළ සේක: “බාහිය, දැන් එයට කාලය නොවේ; අපි පිණ්ඩපාතය පිණිස ගමට ඇතුළු වී සිටිමු.”

දුතියම්පි ඛො බාහියො දාරුචීරියො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘දුජ්ජානං ඛො පනෙතං, භන්තෙ, භගවතො වා ජීවිතන්තරායානං, මය්හං වා ජීවිතන්තරායානං. දෙසෙතු මෙ, භන්තෙ භගවා, ධම්මං; දෙසෙතු, සුගතො, ධම්මං, යං මමස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. දුතියම්පි ඛො භගවා බාහියං දාරුචීරියං එතදවොච – ‘‘අකාලො ඛො තාව, බාහිය, අන්තරඝරං පවිට්ඨම්හා පිණ්ඩායා’’ති.

දෙවැනි වරටත් බාහිය දාරුචීරිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ජීවිතයට හෝ මාගේ ජීවිතයට සිදුවිය හැකි අනතුරු දැනගැනීම අපහසුය. ස්වාමීනි භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා! සුගතයන් වහන්ස, මට ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා! එය මට බොහෝ කලක් හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත.” දෙවැනි වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බාහියට මෙසේ වදාළ සේක: “බාහිය, දැන් එයට කාලය නොවේ; අපි පිණ්ඩපාතය පිණිස ගමට ඇතුළු වී සිටිමු.”

තතියම්පි ඛො බාහියො දාරුචීරියො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘දුජ්ජානං ඛො පනෙතං, භන්තෙ, භගවතො වා ජීවිතන්තරායානං, මය්හං වා ජීවිතන්තරායානං. දෙසෙතු මෙ භන්තෙ භගවා, ධම්මං; දෙසෙතු, සුගතො, ධම්මං, යං මමස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

තුන්වැනි වරටත් බාහිය දාරුචීරිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ජීවිතයට හෝ මාගේ ජීවිතයට සිදුවිය හැකි අනතුරු දැනගැනීම අපහසුය. ස්වාමීනි භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා! සුගතයන් වහන්ස, මට ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා! එය මට බොහෝ කලක් හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත.”

‘‘තස්මාතිහ තෙ, බාහිය, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං භවිස්සති, සුතෙ සුතමත්තං භවිස්සති, මුතෙ මුතමත්තං භවිස්සති, විඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතමත්තං භවිස්සතී’ති. එවඤ්හි තෙ, බාහිය, සික්ඛිතබ්බං. යතො ඛො තෙ, බාහිය, දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං භවිස්සති, සුතෙ සුතමත්තං භවිස්සති, මුතෙ මුතමත්තං භවිස්සති, විඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතමත්තං භවිස්සති, තතො ත්වං, බාහිය, න තෙන; යතො ත්වං, බාහිය, න තෙන තතො ත්වං, බාහිය, න තත්ථ[Pg.86]; යතො ත්වං, බාහිය, න තත්ථ, තතො ත්වං, බාහිය, නෙවිධ න හුරං න උභයමන්තරෙන. එසෙවන්තො දුක්ඛස්සා’’ති.

“එසේ නම් බාහිය, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘දැකීමෙහි දැකීමක් පමණක් වන්නේය, ඇසීමෙහි ඇසීමක් පමණක් වන්නේය, දැනීමෙහි දැනීමක් පමණක් වන්නේය, අවබෝධයෙහි අවබෝධයක් පමණක් වන්නේය’ කියාය. බාහිය, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය. බාහිය, යම් කලෙක ඔබට දැකීමෙහි දැකීමක් පමණක් ද, ඇසීමෙහි ඇසීමක් පමණක් ද, දැනීමෙහි දැනීමක් පමණක් ද, අවබෝධයෙහි අවබෝධයක් පමණක් ද වන්නේ ද, බාහිය, එවිට ඔබ එයින් මැනෙන්නේ නැත; යම් කලෙක ඔබ එයින් මැනෙන්නේ නැද්ද, එවිට ඔබ එහි රැඳෙන්නේ නැත; යම් කලෙක ඔබ එහි රැඳෙන්නේ නැද්ද, බාහිය, එවිට ඔබ මෙලොවෙහි ද නැත, පරලොවෙහි ද නැත, ඒ දෙඅතරෙහි ද නැත. මෙයම දුකෙහි කෙළවරයි.”

අථ ඛො බාහියස්ස දාරුචීරියස්ස භගවතො ඉමාය සංඛිත්තාය ධම්මදෙසනාය තාවදෙව අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චි.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කළ මෙම කෙටි ධර්ම දේශනාව නිසා බාහිය දාරුචීරියගේ සිත එකෙණෙහිම කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙන ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේය.

අථ ඛො භගවා බාහියං දාරුචීරියං ඉමිනා සංඛිත්තෙන ඔවාදෙන ඔවදිත්වා පක්කාමි. අථ ඛො අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො බාහියං දාරුචීරියං ගාවී තරුණවච්ඡා අධිපතිත්වා ජීවිතා වොරොපෙසි.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බාහිය දාරුචීරියට මෙම කෙටි අවවාදය දී එතැනින් වැඩම කළ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කර නොබෝ වේලාවකින්, ළා වස්සෙකු ඇති වැස්සියක බාහිය දාරුචීරිය දෙසට දිවවිත් ඔහු ඇන ජීවිතයෙන් වෙන් කළාය.

අථ ඛො භගවා සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං නගරම්හා නික්ඛමිත්වා අද්දස බාහියං දාරුචීරියං කාලඞ්කතං ; දිස්වාන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ගණ්හථ, භික්ඛවෙ, බාහියස්ස දාරුචීරියස්ස සරීරකං; මඤ්චකං ආරොපෙත්වා නීහරිත්වා ඣාපෙථ; ථූපඤ්චස්ස කරොථ. සබ්‍රහ්මචාරී වො, භික්ඛවෙ, කාලඞ්කතො’’ති.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර, දහවල් දානයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ නගරයෙන් නික්ම වඩිනා අතරතුර, කලුරිය කළ දාරුචීරිය බාහිය දුටු සේක. දැක භික්ෂූන් ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, දාරුචීරිය බාහියගේ ශරීරය ගන්න; ඇඳක් මත තබා බැහැරට ගෙන ගොස් ආදාහනය කර ඔහු වෙනුවෙන් චෛත්‍යයක් කරවන්න. මහණෙනි, ඔබගේ සබ්‍රහ්මචාරියා කලුරිය කළේය.”

‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පටිස්සුත්වා බාහියස්ස දාරුචීරියස්ස සරීරකං මඤ්චකං ආරොපෙත්වා නීහරිත්වා ඣාපෙත්වා ථූපඤ්චස්ස කත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘දඩ්ඪං, භන්තෙ, බාහියස්ස දාරුචීරියස්ස සරීරං, ථූපො චස්ස කතො. තස්ස කා ගති, කො අභිසම්පරායො’’ති? ‘‘පණ්ඩිතො, භික්ඛවෙ, බාහියො දාරුචීරියො පච්චපාදි ධම්මස්සානුධම්මං; න ච මං ධම්මාධිකරණං විහෙසෙසි. පරිනිබ්බුතො, භික්ඛවෙ, බාහියො දාරුචීරියො’’ති.

“එසේය, ස්වාමීනි” යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, දාරුචීරිය බාහියගේ ශරීරය ඇඳක් මත තබා බැහැරට ගෙන ගොස් ආදාහනය කර, ඔහු වෙනුවෙන් චෛත්‍යයක් ද තනවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, දාරුචීරිය බාහියගේ ශරීරය ආදාහනය කරන ලදී, ඔහු වෙනුවෙන් චෛත්‍යයක් ද කරන ලදී. ඔහුගේ ගතිය කවරේද? පරලොව උපත කවරේද?” “මහණෙනි, දාරුචීරිය බාහිය පණ්ඩිතයෙකි; ධර්මයට අනුකූල ප්‍රතිපදාවෙහි නිරත විය. ධර්මය පිළිබඳ හේතු මත මට පීඩා කළේ ද නැත. මහණෙනි, දාරුචීරිය බාහිය පිරිනිවන් පෑවේය.”

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැන, ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය වදාළ සේක -

‘‘යත්ථ ආපො ච පථවී, තෙජො වායො න ගාධති;

න තත්ථ සුක්කා ජොතන්ති, ආදිච්චො නප්පකාසති;

න තත්ථ චන්දිමා භාති, තමො තත්ථ න විජ්ජති.

“යම් නිවනක ආපෝ ධාතුව ද, පඨවි ධාතුව ද, තේජෝ ධාතුව ද, වායෝ ධාතුව ද පිහිටක් නොලබයි ද, එහි තරු බැබළෙන්නේ නැත. සූර්යයා ප්‍රකාශ නොවේ. එහි චන්ද්‍රයා බබළන්නේ නැත. එහි අඳුරක් ද නැත.

‘‘යදා [Pg.87] ච අත්තනාවෙදි, මුනි මොනෙන බ්‍රාහ්මණො;

අථ රූපා අරූපා ච, සුඛදුක්ඛා පමුච්චතී’’ති. දසමං;

මුනිවරයකු වූ බ්‍රාහ්මණයා (රහතන් වහන්සේ) තමාම නුවණින් යම් කලෙක මේ (නිවන) අවබෝධ කරගනී ද, එකල්හි ඔහු රූපයෙන් ද අරූපයෙන් ද සැප දුක් දෙකින් ද මිදෙයි.” (දහවන සූත්‍රයයි.)

(අයම්පි උදානො වුත්තො භගවතා ඉති මෙ සුතන්ති.)

(මේ උදානය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දකි, මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි.)

බොධිවග්ගො පඨමො නිට්ඨිතො.

පළමුවන බෝධි වර්ගය නිමාවට පත් විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය -

තයො බොධි ච හුංහුඞ්කො, බ්‍රාහ්මණො කස්සපෙන ච;

අජ සඞ්ගාම ජටිලා, බාහියෙනාති තෙ දසාති.

බෝධි සූත්‍ර තුන ද, හුංහුංක (බ්‍රාහ්මණ) සූත්‍රය ද, කාශ්‍යප සූත්‍රය ද, අජ සූත්‍රය ද, සංගාමජි සූත්‍රය ද, ජටිල සූත්‍රය ද, බාහිය සූත්‍රය සමඟ ඒ සූත්‍ර දහය වේ.

2. මුචලින්දවග්ගො

2. මුචලින්ද වර්ගය

1. මුචලින්දසුත්තං

1. මුචලින්ද සූත්‍රය

11. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා උරුවෙලායං විහරති නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ මුචලින්දමූලෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා සත්තාහං එකපල්ලඞ්කෙන නිසින්නො හොති විමුත්තිසුඛපටිසංවෙදී.

11. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙලෙහි නේරංජරා නදී තීරයෙහි මුචලින්ද වෘක්ෂ මූලයෙහි පළමු කොට බුදු බවට පත්ව වැඩ වසන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි එක් පර්යංකයකින් වැඩ හිඳ විමුක්ති සැප විඳිමින් සිටි සේක.

තෙන ඛො පන සමයෙන මහා අකාලමෙඝො උදපාදි සත්තාහවද්දලිකා සීතවාතදුද්දිනී. අථ ඛො මුචලින්දො නාගරාජා සකභවනා නික්ඛමිත්වා භගවතො කායං සත්තක්ඛත්තුං භොගෙහි පරික්ඛිපිත්වා උපරිමුද්ධනි මහන්තං ඵණං විහච්ච අට්ඨාසි – ‘‘මා භගවන්තං සීතං, මා භගවන්තං උණ්හං, මා භගවන්තං ඩංසමකසවාතාතපසරීසප සම්ඵස්සො’’ති.

එකල මහත් වූ අකාල මේඝයක් හටගත්තේය. සත් දිනක් පුරා නොකඩවා වැසි වසින, සීතල සුළං ඇති අඳුරු දින කිහිපයක් විය. ඉක්බිති මුචලින්ද නා රජු තම භවනයෙන් නික්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරය වටා සත් වරක් දරණ ලා, හිසට ඉහළින් මහත් පෙණ ගොබය විදහා, “භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සීතල නොදැනේවා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උෂ්ණය නොදැනේවා, මැසි මදුරු සුළං අව්ව හා පක්ෂි සර්පාදීන්ගේ ස්පර්ශයන්ගෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පීඩාවක් නොවේවා” යි පතා සිටියේය.

අථ ඛො භගවා තස්ස සත්තාහස්ස අච්චයෙන තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨාසි. අථ ඛො මුචලින්දො නාගරාජා විද්ධං විගතවලාහකං දෙවං විදිත්වා භගවතො කායා භොගෙ විනිවෙඨෙත්වා සකවණ්ණං පටිසංහරිත්වා මාණවකවණ්ණං අභිනිම්මිනිත්වා භගවතො පුරතො අට්ඨාසි පඤ්ජලිකො භගවන්තං නමස්සමානො.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ සත් දින ඇවෑමෙන් ඒ සමාධියෙන් නැගී සිටි සේක. එවිට මුචලින්ද නා රජු අහස වලාකුළු වලින් තොරව පැහැදිලි වූ බව දැක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරය වටා තිබූ දරණ ලිහා, නාග වේශය අත්හැර මානවක වේශයක් මවාගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි දොහොත් මුදුන් දී නමස්කාර කරමින් සිටියේය.

අථ [Pg.88] ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැන, ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය වදාළ සේක -

‘‘සුඛො විවෙකො තුට්ඨස්ස, සුතධම්මස්ස පස්සතො;

අබ්‍යාපජ්ජං සුඛං ලොකෙ, පාණභූතෙසු සංයමො.

“සතුටු වූ ද, ධර්මය ඇසුවා වූ ද, (සත්‍යය) දකින්නා වූ ද තැනැත්තාට විවේකය (නිවන) සැපයකි. ලෝකයෙහි ක්‍රෝධ නොකිරීම සැපයකි. සත්වයන් කෙරෙහි සංයමය සැපයකි.

‘‘සුඛා විරාගතා ලොකෙ, කාමානං සමතික්කමො;

අස්මිමානස්ස යො විනයො, එතං වෙ පරමං සුඛ’’න්ති. පඨමං;

“ලෝකයෙහි කාමයන් ඉක්මවා සිටීම හා නොඇලීම සැපයකි. ‘මම’ යන මානය දුරු කිරීම යම් බඳු ද, එය ඒකාන්තයෙන්ම පරම සැපය වේ.” (පළමු සූත්‍රයයි.)

2. රාජසුත්තං

2. රාජ සූත්‍රය

12. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලානං භික්ඛූනං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං උපට්ඨානසාලායං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘‘කො නු ඛො, ආවුසො, ඉමෙසං ද්වින්නං රාජූනං මහද්ධනතරො වා මහාභොගතරො වා මහාකොසතරො වා මහාවිජිතතරො වා මහාවාහනතරො වා මහබ්බලතරො වා මහිද්ධිකතරො වා මහානුභාවතරො වා රාජා වා මාගධො සෙනියො බිම්බිසාරො, රාජා වා පසෙනදි කොසලො’’ති? අයඤ්චරහි තෙසං භික්ඛූනං අන්තරාකථා හොති විප්පකතා.

12. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා දහවල් දානයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී උපස්ථාන ශාලාවෙහි රැස්ව සිටින විට මෙබඳු අතුරු කථාවක් හටගත්තේය: “ඇවැත්නි, මේ රජවරුන් දෙදෙනා අතරින්, එනම් මගධ අධිපති සේනිය බිම්බිසාර රජු හෝ කොසොල් රජු වූ පසේනදී රජු අතරින්, වඩාත් මහත් ධනය ඇත්තේ කවරෙකුටද? වඩාත් මහත් භෝග ඇත්තේ කවරෙකුටද? වඩාත් මහත් වස්තුව ඇත්තේ කවරෙකුටද? වඩාත් මහත් විජිතයක් ඇත්තේ කවරෙකුටද? වඩාත් මහත් වාහන ඇත්තේ කවරෙකුටද? වඩාත් මහත් බලයක් ඇත්තේ කවරෙකුටද? වඩාත් මහත් සෘද්ධියක් ඇත්තේ කවරෙකුටද? වඩාත් මහත් ආනුභාවයක් ඇත්තේ කවරෙකුටද?” යනුවෙනි. ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ මෙම අතුරු කථාව අතරමග නතර වී තිබුණි.

අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා සන්නිපතිතා, කා ච පන වො අන්තරාකථා විප්පකතා’’ති?

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකීව සිට නැගී සිට උපස්ථාන ශාලාව වෙත වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක. වැඩ හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, ඔබ දැන් කිනම් කථාවකින් යුතුව රැස්ව සිටින්නහු ද? ඔබගේ අතරමග නතර වූ අතුරු කථාව කවරේද?”

‘‘ඉධ, භන්තෙ, අම්හාකං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං උපට්ඨානසාලායං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘කො නු ඛො, ආවුසො, ඉමෙසං ද්වින්නං රාජූනං මහද්ධනතරො වා මහාභොගතරො වා මහාකොසතරො වා මහාවිජිතතරො වා මහාවාහනතරො වා මහබ්බලතරො වා මහිද්ධිකතරො වා මහානුභාවතරො වා රාජා වා මාගධො සෙනියො බිම්බිසාරො, රාජා වා පසෙනදි කොසලො’ති? අයං ඛො නො, භන්තෙ, අන්තරාකථා විප්පකතා, අථ භගවා අනුප්පත්තො’’ති.

“ස්වාමීනි, මෙහි දහවල් දානයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී උපස්ථාන ශාලාවෙහි රැස්ව සිටි අපට මෙබඳු අතුරු කථාවක් හටගත්තේය: ‘ඇවැත්නි, මේ රජවරුන් දෙදෙනා අතරින්, එනම් මගධ අධිපති සේනිය බිම්බිසාර රජු හෝ කොසොල් රජු වූ පසේනදී රජු අතරින්, වඩාත් මහත් ධනය ඇත්තේ, වඩාත් මහත් භෝග ඇත්තේ, වඩාත් මහත් වස්තුව ඇත්තේ, වඩාත් මහත් විජිතයක් ඇත්තේ, වඩාත් මහත් වාහන ඇත්තේ, වඩාත් මහත් බලයක් ඇත්තේ, වඩාත් මහත් සෘද්ධියක් ඇත්තේ, වඩාත් මහත් ආනුභාවයක් ඇත්තේ කවරෙකුටද?’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, අපගේ මේ අතුරු කථාව අතරමග නතර වී තිබියදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ සේක.”

‘‘න [Pg.89] ඛ්වෙතං, භික්ඛවෙ, තුම්හාකං පතිරූපං කුලපුත්තානං සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතානං යං තුම්හෙ එවරූපිං කථං කථෙය්‍යාථ. සන්නිපතිතානං වො, භික්ඛවෙ, ද්වයං කරණීයං – ධම්මී වා කථා අරියො වා තුණ්හීභාවො’’ති.

“මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වූ කුලපුත්‍රයන් වන ඔබට මෙබඳු කථා පැවැත්වීම සුදුසු නොවේ. මහණෙනි, රැස් වූ ඔබ විසින් කළ යුතු කරුණු දෙකක් වෙයි. එනම් දැහැමි කථාව හෝ ආර්ය නිහඬතාවයයි.”

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැන, ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය වදාළ සේක -

‘‘යඤ්ච කාමසුඛං ලොකෙ, යඤ්චිදං දිවියං සුඛං;

තණ්හක්ඛයසුඛස්සෙතෙ, කලං නාග්ඝන්ති සොළසි’’න්ති. දුතියං;

“ලෝකයෙහි යම් කාම සැපයක් වේද, යම් දිව්‍ය සැපයක් වේද, මේ සියල්ල තණ්හාව ක්ෂය කිරීමෙන් ලබන සැපයෙන් සොළොස්වන කලාවෙන් එකක්වත් අගය නොලබයි.” (දෙවන සූත්‍රයයි.)

3. දණ්ඩසුත්තං

3. දණ්ඩ සූත්‍රය

13. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා කුමාරකා අන්තරා ච සාවත්ථිං අන්තරා ච ජෙතවනං අහිං දණ්ඩෙන හනන්ති. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසි. අද්දසා ඛො භගවා සම්බහුලෙ කුමාරකෙ අන්තරා ච සාවත්ථිං අන්තරා ච ජෙතවනං අහිං දණ්ඩෙන හනන්තෙ.

13. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල බොහෝ වූ කුමාරවරු සැවැත් නුවරත් ජේතවනයත් අතරතුර මාර්ගයෙහි සර්පයෙකුට දණ්ඩකින් (කෝටුවකින්) තළමින් සිටියහ. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවාගෙන, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවරට පිඬු පිණිස වැඩියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවරත් ජේතවනයත් අතරතුර සර්පයෙකුට දණ්ඩකින් තළමින් සිටින බොහෝ කුමාරවරුන් දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘සුඛකාමානි භූතානි, යො දණ්ඩෙන විහිංසති;

අත්තනො සුඛමෙසානො, පෙච්ච සො න ලභතෙ සුඛං.

“යමෙක් තමාට සැප සොයන්නේ, සැප කැමති වන්නා වූ සත්ත්වයන්ට දණ්ඩෙන් හිංසා කරයි ද, ඔහු මරණින් මතු පරලොවදී සැපයක් නොලබයි.

‘‘සුඛකාමානි භූතානි, යො දණ්ඩෙන න හිංසති;

අත්තනො සුඛමෙසානො, පෙච්ච සො ලභතෙ සුඛ’’න්ති. තතියං;

යමෙක් තමාට සැප සොයන්නේ, සැප කැමති වන්නා වූ සත්ත්වයන්ට දණ්ඩෙන් හිංසා නොකරයි ද, ඔහු මරණින් මතු පරලොවදී සැප ලබයි.” මෙය තෙවන සූත්‍රයයි.

4. සක්කාරසුත්තං

4. සක්කාර සූත්‍රය

14. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා සක්කතො හොති ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො, ලාභී චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. භික්ඛුසඞ්ඝොපි සක්කතො හොති [Pg.90] ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො, ලාභී චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. අඤ්ඤතිත්ථියා පන පරිබ්බාජකා අසක්කතා හොන්ති අගරුකතා අමානිතා අපූජිතා අනපචිතා, න ලාභිනො චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. අථ ඛො තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා භගවතො සක්කාරං අසහමානා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච ගාමෙ ච අරඤ්ඤෙ ච භික්ඛූ දිස්වා අසබ්භාහි ඵරුසාහි වාචාහි අක්කොසන්ති පරිභාසන්ති රොසෙන්ති විහෙසෙන්ති.

14. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්කාර කරන ලද්දේ, ගරු කරන ලද්දේ, බහුමාන කරන ලද්දේ, පූජා කරන ලද්දේ හා ගරුබුහුමන් කරන ලද්දේ වූහ. උන්වහන්සේ සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නෙක් වූහ. භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද සත්කාර කරන ලද්දේ, ගරු කරන ලද්දේ, බහුමාන කරන ලද්දේ, පූජා කරන ලද්දේ හා ගරුබුහුමන් කරන ලද්දේ වූහ. උන්වහන්සේලා ද සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නෝ වූහ. එහෙත් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ සත්කාර නොලද්දෝ, ගරුබුහුමන් නොලද්දෝ, බහුමාන නොලද්දෝ, පූජා නොලද්දෝ හා ගරුබුහුමන් නොලද්දෝ වූහ. ඔවුහු සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකර නොලබන්නෝ වූහ. එකල ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සහ භික්ෂු සංඝයාට ලැබෙන සත්කාරයන් ඉවසිය නොහැකිව, ගමෙහිදී හෝ අරණ්‍යයෙහිදී භික්ෂූන් දැක අසභ්‍ය වූ, පරුෂ වූ වචනයෙන් ආක්‍රෝශ පරිභව කරති, රෝසය උපදවති, වෙහෙසට පත් කරති.

අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘එතරහි, භන්තෙ, භගවා සක්කතො ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො, ලාභී චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. භික්ඛුසඞ්ඝොපි සක්කතො ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො, ලාභී චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. අඤ්ඤතිත්ථියා පන පරිබ්බාජකා අසක්කතා අගරුකතා අමානිතා අපූජිතා අනපචිතා, න ලාභිනො චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. අථ ඛො තෙ, භන්තෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා භගවතො සක්කාරං අසහමානා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච ගාමෙ ච අරඤ්ඤෙ ච භික්ඛූ දිස්වා අසබ්භාහි ඵරුසාහි වාචාහි අක්කොසන්ති පරිභාසන්ති රොසෙන්ති විහෙසන්තී’’ති.

එකල බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: “ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්කාර කරන ලද්දේ, ගරු කරන ලද්දේ, බහුමාන කරන ලද්දේ, පූජා කරන ලද්දේ හා ගරුබුහුමන් කරන ලද්දේ වෙති. සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නෙක් වෙති. භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද සත්කාර කරන ලද්දේ, ගරු කරන ලද්දේ, බහුමාන කරන ලද්දේ, පූජා කරන ලද්දේ හා ගරුබුහුමන් කරන ලද්දේ වෙති. සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නෝ වෙති. එහෙත් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ සත්කාර නොලද්දෝ, ගරුබුහුමන් නොලද්දෝ, බහුමාන නොලද්දෝ, පූජා නොලද්දෝ හා ගරුබුහුමන් නොලද්දෝ වෙති. ඔවුහු පිරිකර නොලබන්නෝ වෙති. ස්වාමීනි, ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සහ භික්ෂු සංඝයාට ලැබෙන සත්කාරයන් ඉවසිය නොහැකිව, ගමෙහිදී හෝ අරණ්‍යයෙහිදී භික්ෂූන් දැක අසභ්‍ය වූ, පරුෂ වූ වචනයෙන් ආක්‍රෝශ පරිභව කරති, රෝසය උපදවති, වෙහෙසට පත් කරති” යනුවෙනි.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘ගාමෙ අරඤ්ඤෙ සුඛදුක්ඛඵුට්ඨො,නෙවත්තතො නො පරතො දහෙථ;

ඵුසන්ති ඵස්සා උපධිං පටිච්ච,නිරූපධිං කෙන ඵුසෙය්‍යු ඵස්සා’’ති. චතුත්ථං;

“ගමෙහි හෝ වනයෙහි හෝ සැප දුක් ස්පර්ශය ලැබූ කල්හි, එය තමාගෙන් සිදු වූවක් ලෙස හෝ අනුන්ගෙන් සිදු වූවක් ලෙස හෝ අල්වා නොගත යුතුය. ස්පර්ශයන් හටගන්නේ උපාධි (කෙලෙස්/උපාදානස්කන්ධ) නිසාය. උපාධි රහිත රහතන් වහන්සේ නමකට ස්පර්ශයන් කෙසේ නම් ස්පර්ශ කරත්ද?” මෙය සිව්වන සූත්‍රයයි.

5. උපාසකසුත්තං

5. උපාසක සූත්‍රය

15. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො ඉච්ඡානඞ්ගලකො [Pg.91] උපාසකො සාවත්ථිං අනුප්පත්තො හොති කෙනචිදෙව කරණීයෙන. අථ ඛො සො උපාසකො සාවත්ථියං තං කරණීයං තීරෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො තං උපාසකං භගවා එතදවොච – ‘‘චිරස්සං ඛො ත්වං, උපාසක, ඉමං පරියායමකාසි යදිදං ඉධාගමනායා’’ති.

15. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ඉච්ඡානංගල වැසි එක්තරා උපාසකයෙක් කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා සැවැත් නුවරට පැමිණ සිටියේය. ඉක්බිති ඒ උපාසකයා සැවැත් නුවර තම කටයුතු නිමවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ උපාසකයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “උපාසකයාණෙනි, මෙහි ඒමට ඔබ බොහෝ කලකට පසු අවස්ථාවක් කර ගත්තේය.”

‘‘චිරපටිකාහං, භන්තෙ, භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමිතුකාමො, අපි චාහං කෙහිචි කෙහිචි කිච්චකරණීයෙහි බ්‍යාවටො. එවාහං නාසක්ඛිං භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීමට පැමිණීමට මට බොහෝ කලක සිට වුවමනා වී තිබුණි. එහෙත් මම නොයෙක් නොයෙක් කටයුතුවල නිරතව සිටියෙමි. ඒ නිසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීමට පැමිණීමට මට නොහැකි විය” යනුවෙන් ඔහු සැළ කළේය.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘සුඛං වත තස්ස න හොති කිඤ්චි,සඞ්ඛාතධම්මස්ස බහුස්සුතස්ස;

සකිඤ්චනං පස්ස විහඤ්ඤමානං,ජනො ජනස්මිං පටිබන්ධරූපො’’ති. පඤ්චමං;

“ධර්මය අවබෝධ කළා වූ, බහුශ්‍රැත වූ, කෙලෙස් බැඳීම් නැති රහතන් වහන්සේට ඒකාන්තයෙන්ම සැපයකි. කෙලෙස් නිසා වෙහෙසට පත්වන ලෝක සත්වයා දෙස බලන්න. මිනිසුන් මිනිසුන් කෙරෙහි ඇති කරගන්නා වූ ඇලීම නිසා වෙහෙසට පත් වෙති.” මෙය පස්වන සූත්‍රයයි.

6. ගබ්භිනීසුත්තං

6. ගබ්භිනී සූත්‍රය

16. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස පරිබ්බාජකස්ස දහරමාණවිකා පජාපති හොති ගබ්භිනී උපවිජඤ්ඤා. අථ ඛො සා පරිබ්බාජිකා තං පරිබ්බාජකං එතදවොච – ‘‘ගච්ඡ ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, තෙලං ආහර, යං මෙ විජාතාය භවිස්සතී’’ති.

16. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල එක්තරා පරිබ්‍රාජකයකුගේ තරුණ බිරිඳක් වූ පරිබ්‍රාජිකාවක් ගැබ්ගෙන ප්‍රසූත කාලය ආසන්නව සිටියාය. එවිට ඒ පරිබ්‍රාජිකාව එම පරිබ්‍රාජකයාට මෙසේ කීවාය: “බ්‍රාහ්මණය, ඔබ ගොස් මට දරුවා ප්‍රසූත කරන විට අවශ්‍ය වන තෙල් රැගෙන එන්න.”

එවං වුත්තෙ, සො පරිබ්බාජකො තං පරිබ්බාජිකං එතදවොච – ‘‘කුතො පනාහං, භොති, තෙලං ආහරාමී’’ති? දුතියම්පි ඛො සා පරිබ්බාජිකා තං පරිබ්බාජකං එතදවොච – ‘‘ගච්ඡ ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, තෙලං ආහර, යං මෙ විජාතාය භවිස්සතී’’ති. දුතියම්පි ඛො සො පරිබ්බාජිකො තං පරිබ්බාජිකං එතදවොච – ‘‘කුතො පනාහං, භොති, තෙලං ආහරාමී’’ති? තතියම්පි ඛො සා පරිබ්බාජිකා තං පරිබ්බාජකං එතදවොච – ‘‘ගච්ඡ ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, තෙලං ආහර, යං මෙ විජාතාය භවිස්සතී’’ති.

මෙසේ කී විට, එම පරිබ්‍රාජකයා එම පරිබ්‍රාජිකාවට මෙසේ කීය: “පින්වතිය, මම කොහෙන් තෙල් රැගෙන එන්නද?” දෙවැනි වරටත් එම පරිබ්‍රාජිකාව එම පරිබ්‍රාජකයාට මෙසේ කීවාය: “බ්‍රාහ්මණය, ඔබ ගොස් මට දරුවා ප්‍රසූත කරන විට අවශ්‍ය වන තෙල් රැගෙන එන්න.” දෙවැනි වරටත් එම පරිබ්‍රාජකයා එම පරිබ්‍රාජිකාවට මෙසේ කීය: “පින්වතිය, මම කොහෙන් තෙල් රැගෙන එන්නද?” තුන්වැනි වරටත් එම පරිබ්‍රාජිකාව එම පරිබ්‍රාජකයාට මෙසේ කීවාය: “බ්‍රාහ්මණය, ඔබ ගොස් මට දරුවා ප්‍රසූත කරන විට අවශ්‍ය වන තෙල් රැගෙන එන්න.”

තෙන [Pg.92] ඛො පන සමයෙන රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස කොට්ඨාගාරෙ සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා සප්පිස්ස වා තෙලස්ස වා යාවදත්ථං පාතුං දීයති, නො නීහරිතුං.

එකල කොසොල් රජුගේ ධාන්‍යාගාරයෙන් (ගබඩාවෙන්) ශ්‍රමණයන්ට හෝ බ්‍රාහ්මණයන්ට අවශ්‍ය තාක් ගිතෙල් හෝ තෙල් පානය කිරීමට දෙනු ලබයි. නමුත් පිටතට රැගෙන යාමට අවසර නොදෙයි.

අථ ඛො තස්ස පරිබ්බාජකස්ස එතදහොසි – ‘‘රඤ්ඤො ඛො පන පසෙනදිස්ස කොසලස්ස කොට්ඨාගාරෙ සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා සප්පිස්ස වා තෙලස්ස වා යාවදත්ථං පාතුං දීයති, නො නීහරිතුං. යංනූනාහං රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස කොට්ඨාගාරං ගන්ත්වා තෙලස්ස යාවදත්ථං පිවිත්වා ඝරං ආගන්ත්වා උච්ඡද්දිත්වාන දදෙය්‍යං, යං ඉමිස්සා විජාතාය භවිස්සතී’’ති.

එවිට ඒ පරිබ්‍රාජකයාට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: “කොසොල් රජුගේ ගබඩාවෙන් ශ්‍රමණයන්ට හෝ බ්‍රාහ්මණයන්ට අවශ්‍ය තාක් ගිතෙල් හෝ තෙල් පානය කිරීමට දෙනු ලබයි, රැගෙන යාමට නොදෙයි. එබැවින් මම කොසොල් රජුගේ ගබඩාවට ගොස් අවශ්‍ය තාක් තෙල් පානය කොට, ගෙදර අවුත් එය වමනය කර ඇයට ප්‍රසූත කටයුතු සඳහා ලබා දුන්නොත් මැනවි” කියාය.

අථ ඛො සො පරිබ්බාජකො රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස කොට්ඨාගාරං ගන්ත්වා තෙලස්ස යාවදත්ථං පිවිත්වා ඝරං ආගන්ත්වා නෙව සක්කොති උද්ධං කාතුං, න පන අධො. සො දුක්ඛාහි තිබ්බාහි ඛරාහි කටුකාහි වෙදනාහි ඵුට්ඨො ආවට්ටති පරිවට්ටති.

එකල්හි එම පරිබ්‍රාජකයා පසේනදී කොසොල් රජුගේ ධන්‍යාගාරයට (ගබඩාවට) ගොස් තමාට රිසි තාක් තෙල් පානය කොට, නිවසට පැමිණ (එම තෙල්) උඩුකුරුව වමනය කිරීමට හෝ යටිකුරුව විරේක කිරීමට හෝ නොහැකි විය. ඔහු දුක්ඛිත වූ, තියුණු වූ, රළු වූ, කටුක වූ වේදනාවන්ගෙන් පීඩිතව එහා මෙහා පෙරළෙමින් සිටියේය.

අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසි. අද්දසා ඛො භගවා තං පරිබ්බාජකං දුක්ඛාහි තිබ්බාහි ඛරාහි කටුකාහි වෙදනාහි ඵුට්ඨං ආවට්ටමානං පරිවට්ටමානං.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවරට පිඬු පිණිස වැඩම කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුක්ඛිත වූ, තියුණු වූ, රළු වූ, කටුක වූ වේදනාවන්ගෙන් පීඩිතව එහා මෙහා පෙරළෙමින් සිටින ඒ පරිබ්‍රාජකයා දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘සුඛිනො වත යෙ අකිඤ්චනා,වෙදගුනො හි ජනා අකිඤ්චනා;

සකිඤ්චනං පස්ස විහඤ්ඤමානං,ජනො ජනස්මිං පටිබන්ධචිත්තො’’ ති. ඡට්ඨං;

"යම් කෙනෙක් කිසිදු අයිති කර ගැනීමක් (පරිග්‍රහයක්) නැත්තෝ ද, ඔවුහු සැබවින්ම සැපවත් වෙති. සත්‍යය අවබෝධ කළා වූ (වේදගු) රහතන් වහන්සේලා කිසිවක් අයිති කර නොගනිති. අයිති කර ගැනීම් ඇතිව පීඩා විඳින්නා දෙස බලන්න. මිනිසා මිනිසා කෙරෙහි බැඳුණු සිත් ඇතිව පීඩා විඳියි." (හයවන සූත්‍රය නිම විය.)

7. එකපුත්තකසුත්තං

7. ඒකපුත්තක සූත්‍රය

17. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස උපාසකස්ස එකපුත්තකො පියො මනාපො කාලඞ්කතො හොති.

17. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි - එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එසමයෙහි එක්තරා උපාසකයෙකුගේ ප්‍රිය වූ මනාප වූ එකම පුත්‍රයා කාලක්‍රියා කළේය.

අථ [Pg.93] ඛො සම්බහුලා උපාසකා අල්ලවත්ථා අල්ලකෙසා දිවා දිවස්ස යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නෙ ඛො තෙ උපාසකෙ භගවා එතදවොච – ‘‘කිං නු ඛො තුම්හෙ, උපාසකා, අල්ලවත්ථා අල්ලකෙසා ඉධූපසඞ්කමන්තා දිවා දිවස්සා’’ති?

එකල්හි බොහෝ උපාසකයෝ තෙත ඇඳුම් හා තෙත කෙස් ඇතිව දහවල් කාලයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ උපාසකයන්ගෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ විමසූ සේක - "පින්වත් උපාසකවරුනි, ඔබලා කුමක් නිසා තෙත ඇඳුම් හා තෙත කෙස් ඇතිව මේ දහවල් කාලයෙහි මෙහි පැමිණියේද?"

එවං වුත්තෙ, සො උපාසකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘මය්හං ඛො, භන්තෙ, එකපුත්තකො පියො මනාපො කාලඞ්කතො. තෙන මයං අල්ලවත්ථා අල්ලකෙසා ඉධූපසඞ්කමන්තා දිවා දිවස්සා’’ති.

මෙසේ වදාළ කල්හි ඒ උපාසකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය - "ස්වාමීනි, මාගේ ප්‍රිය වූ මනාප වූ එකම පුත්‍රයා මියගියේය. එබැවින් අපි තෙත ඇඳුම් හා තෙත කෙස් ඇතිව මේ දහවල් කාලයෙහි මෙහි පැමිණියෙමු."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘පියරූපස්සාදගධිතාසෙ,දෙවකායා පුථු මනුස්සා ච;

අඝාවිනො පරිජුන්නා,මච්චුරාජස්ස වසං ගච්ඡන්ති.

"ප්‍රිය ස්වරූපයන් කෙරෙහි ඇලී ගිය දේව සමූහයා ද බොහෝ මනුෂ්‍යයෝ ද දුක් පීඩාවන්ට පත්ව, පිරිහීමට පත්ව මාර රජුගේ වසඟයට යති."

‘‘යෙ වෙ දිවා ච රත්තො ච,අප්පමත්තා ජහන්ති පියරූපං;

තෙ වෙ ඛණන්ති අඝමූලං,මච්චුනො ආමිසං දුරතිවත්ත’’න්ති. සත්තමං;

"යම් කෙනෙක් රෑ දහවල් දෙකෙහිම නොපමාව ප්‍රිය ස්වරූපයන් අත්හරිත් ද, ඔවුහු මාරයාගේ ඇම වන, ඉක්මවීමට අපහසු වූ ඒ දුක්ඛ මූලය කපා දමති." (හත්වන සූත්‍රය නිම විය.)

8. සුප්පවාසාසුත්තං

8. සුප්පවාසා සූත්‍රය

18. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කුණ්ඩිකායං විහරති කුණ්ඩධානවනෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සුප්පවාසා කොලියධීතා සත්ත වස්සානි ගබ්භං ධාරෙති. සත්තාහං මූළ්හගබ්භා සා දුක්ඛාහි තිබ්බාහි ඛරාහි කටුකාහි වෙදනාහි ඵුට්ඨා තීහි විතක්කෙහි අධිවාසෙති – ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො වත සො භගවා යො ඉමස්ස එවරූපස්ස දුක්ඛස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති; සුප්පටිපන්නො වත තස්ස භගවතො සාවකසඞ්ඝො යො ඉමස්ස එවරූපස්ස දුක්ඛස්ස පහානාය පටිපන්නො; සුසුඛං වත තං නිබ්බානං යත්ථිදං එවරූපං දුක්ඛං න සංවිජ්ජතී’’ති.

18. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි - එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුණ්ඩිකා නුවර කුණ්ඩධාන වනයෙහි වැඩ වසන සේක. එසමයෙහි කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසාව සත් වසරක් පුරා ගැබ් දරා සිටියාය. ඇය සත් දිනක් පුරා ප්‍රසව වේදනාවෙන් මුළා වූ ගැබක් ඇත්තී, දුක්ඛිත වූ තියුණු වූ රළු වූ කටුක වූ වේදනාවන් ඉවසමින් මෙම සිතිවිලි තුනෙන් සිත සනසා ගත්තාය: "යම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නමක් මෙබඳු දුක් ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරන සේක් ද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒකාන්තයෙන්ම සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක. යම් සඟ පිරිසක් මෙබඳු දුක් ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස පිළිපන්ව සිටිත් ද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ ඒකාන්තයෙන්ම සුපටිපන්න වන සේක. යම් නිවනක මෙබඳු දුකක් විද්‍යමාන නොවේ ද, ඒ නිවන ඒකාන්තයෙන්ම ඉතා සුවදායකය."

අථ [Pg.94] ඛො සුප්පවාසා කොලියධීතා සාමිකං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, අය්‍යපුත්ත, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා මම වචනෙන භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දාහි; අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡ – ‘සුප්පවාසා, භන්තෙ, කොලියධීතා භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දති; අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡතී’ති. එවඤ්ච වදෙහි – ‘සුප්පවාසා, භන්තෙ, කොලියධීතා සත්ත වස්සානි ගබ්භං ධාරෙති. සත්තාහං මූළ්හගබ්භා සා දුක්ඛාහි තිබ්බාහි ඛරාහි කටුකාහි වෙදනාහි ඵුට්ඨා තීහි විතක්කෙහි අධිවාසෙති – සම්මාසම්බුද්ධො වත සො භගවා යො ඉමස්ස එවරූපස්ස දුක්ඛස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති; සුප්පටිපන්නො වත තස්ස භගවතො සාවකසඞ්ඝො යො ඉමස්ස එවරූපස්ස දුක්ඛස්ස පහානාය පටිපන්නො; සුසුඛං වත තං නිබ්බානං යත්ථිදං එවරූපං දුක්ඛං න සංවිජ්ජතී’’’ති.

ඉක්බිති කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසාව තම ස්වාමියා අමතා මෙසේ කීවාය - "හිමියනි, ඔබ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට ගොස් මාගේ වචනයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිස නමා වන්දනා කරන්න. උන්වහන්සේට ආබාධ රහිත බව, නීරෝගී බව, කයෙහි සැහැල්ලුව, බලය සහ පහසු විහරණය ගැන විමසන්න - 'ස්වාමීනි, කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිස නමා වන්දනා කරයි; ආබාධ රහිත බව, නීරෝගී බව, කයෙහි සැහැල්ලුව, බලය සහ පහසු විහරණය ගැන විමසා සිටියි' කියායි. තවද මෙසේත් පවසන්න - 'ස්වාමීනි, කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසාව සත් වසරක් ගැබ් දරා සිටියි. සත් දිනක් මුළා වූ ගැබක් ඇතිව දුක්ඛිත වූ තියුණු වූ රළු වූ කටුක වූ වේදනාවන් ඉවසමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැබවින්ම සම්මා සම්බුද්ධයහ... ශ්‍රාවක සංඝයා සැබවින්ම සුපටිපන්නයහ... නිවන සැබවින්ම ඉතා සුවදායකය...' යන කල්පනා තුනෙන් යුතුව ඇය වේදනාවන් ඉවසන බව දන්වන්න."

‘‘පරම’’න්ති ඛො සො කොලියපුත්තො සුප්පවාසාය කොලියධීතාය පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො කොලියපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සුප්පවාසා, භන්තෙ, කොලියධීතා භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දති, අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡති; එවඤ්ච වදෙති – ‘සුප්පවාසා, භන්තෙ, කොලියධීතා සත්ත වස්සානි ගබ්භං ධාරෙති. සත්තාහං මූළ්හගබ්භා සා දුක්ඛාහි තිබ්බාහි ඛරාහි කටුකාහි වෙදනාහි ඵුට්ඨා තීහි විතක්කෙහි අධිවාසෙති – සම්මාසම්බුද්ධො වත සො භගවා යො ඉමස්ස එවරූපස්ස දුක්ඛස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති; සුප්පටිපන්නො වත තස්ස භගවතො සාවකසඞ්ඝො යො ඉමස්ස එවරූපස්ස දුක්ඛස්ස පහානාය පටිපන්නො; සුසුඛං වත නිබ්බානං යත්ථිදං එවරූපං දුක්ඛං න සංවිජ්ජතී’’’ති.

"ඉතා යහපත්" යැයි කියා ඒ කෝලිය පුත්‍රයා සුප්පවාසාගේ වචනය පිළිගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට ගියේය. ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ කෝලිය පුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය - "ස්වාමීනි, කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිස නමා වන්දනා කරයි, නීරෝගී බව විමසයි. තවද ඇය මෙසේ පවසයි - 'ස්වාමීනි, කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසාව සත් වසරක් ගැබ් දරා සිටියි. සත් දිනක් මුළා වූ ගැබක් ඇතිව දුක්ඛිත වූ... වේදනාවන් ඉවසමින්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැබවින්ම සම්මා සම්බුද්ධයහ, ශ්‍රාවක සංඝයා සැබවින්ම සුපටිපන්නයහ, නිවන සැබවින්ම ඉතා සුවදායකය' යන සිතිවිලි තුනෙන් යුතුව කල් ගෙවන බව පවසයි."

‘‘සුඛිනී හොතු සුප්පවාසා කොලියධීතා; අරොගා අරොගං පුත්තං විජායතූ’’ති. සහ වචනා ච පන භගවතො සුප්පවාසා කොලියධීතා සුඛිනී අරොගා අරොගං පුත්තං විජායි.

"කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසාව සුවපත් වේවා! නීරෝගීව නීරෝගී පුතෙකු ප්‍රසූත කෙරේවා!" භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ වචනයත් සමඟම කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසාව සුවපත් වී, නීරෝගීව නීරෝගී පුතෙකු ප්‍රසූත කළාය.

‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සො කොලියපුත්තො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා යෙන සකං ඝරං තෙන පච්චායාසි. අද්දසා ඛො සො කොලියපුත්තො සුප්පවාසං කොලියධීතරං සුඛිනිං අරොගං අරොගං [Pg.95] පුත්තං විජාතං. දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘අච්ඡරියං වත, භො, අබ්භුතං වත, භො, තථාගතස්ස මහිද්ධිකතා මහානුභාවතා, යත්‍ර හි නාමායං සුප්පවාසා කොලියධීතා සහ වචනා ච පන භගවතො සුඛිනී අරොගා අරොගං පුත්තං විජායිස්සතී’’ති! අත්තමනො පමුදිතො පීතිසොමනස්සජාතො අහොසි.

"ස්වාමීනි, එසේම වේවා" යැයි කියා ඒ කෝලිය පුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව සතුටින් පිළිගෙන, අසුනින් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට ප්‍රදක්ෂිණා කර තම නිවස බලා ගියේය. එහිදී ඔහු සුප්පවාසාව සුවපත්ව නීරෝගී පුතෙකු ප්‍රසූත කර සිටිනු දුටුවේය. එය දැක ඔහුට මෙසේ සිතුණි - "පින්වතුනි, ඒකාන්තයෙන්ම අසිරිමත්ය, ඒකාන්තයෙන්ම පුදුම සහගතය, තථාගතයන් වහන්සේගේ මහා සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යය සහ මහා ආනුභාවය කෙතරම්ද යත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වචනය පැවසූ සැනින්ම සුප්පවාසාව සුවපත්ව නීරෝගී පුතෙකු ප්‍රසූත කළාය!" ඔහු අතිශයින් සතුටු වූ, ප්‍රමෝදයට පත් වූ, ප්‍රීති සෝමනස්සයෙන් පිරි පුද්ගලයෙකු බවට පත් විය.

අථ ඛො සුප්පවාසා කොලියධීතා සාමිකං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, අය්‍යපුත්ත, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා මම වචනෙන භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දාහි – ‘සුප්පවාසා, භන්තෙ, කොලියධීතා භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දතී’ති; එවඤ්ච වදෙහි – ‘සුප්පවාසා, භන්තෙ, කොලියධීතා සත්ත වස්සානි ගබ්භං ධාරෙති. සත්තාහං මූළ්හගබ්භා සා එතරහි සුඛිනී අරොගා අරොගං පුත්තං විජාතා. සා සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං භත්තෙන නිමන්තෙති. අධිවාසෙතු කිර, භන්තෙ, භගවා සුප්පවාසාය කොලියධීතාය සත්ත භත්තානි සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’’ති.

එවිට කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසා තම ස්වාමියා අමතා මෙසේ කීවාය: "ආර්ය පුත්‍රය, මෙහි එන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට ගොස් මා වෙනුවෙන් උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිසින් නමස්කාර කරන්න. 'ස්වාමීනි, කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිසින් වඳියි' කියා පවසන්න. තවද මෙසේත් පවසන්න: 'ස්වාමීනි, කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසා සත් වසරක් පුරා ගැබ් දරා සිටියාය. සත් දිනක් මුළුල්ලේ මූඪ ගර්භයකින් (දරු ප්‍රසූතියේ අපහසුවෙන්) පීඩා විඳි ඇය දැන් සුවපත් වී, නීරෝගීව, නීරෝගී පුතෙකු ප්‍රසූත කළාය. ඇය බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝ රත්නයට සත් දිනක් පුරා දානයට ආරාධනා කරයි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සුප්පවාසාගේ එම සත් දින දානය භික්ෂු සංඝයා සමඟ පිළිගන්නා සේක්වා!'"

‘‘පරම’’න්ති ඛො සො කොලියපුත්තො සුප්පවාසාය කොලියධීතාය පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො කොලියපුත්තො භගවන්තං එතදවොච –

"යහපතැයි" කියා ඒ කෝලිය පුත්‍රයා සුප්පවාසාගේ වචනය පිළිගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මනාව වැඳ එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ ඒ කෝලිය පුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය:

‘‘සුප්පවාසා, භන්තෙ, කොලියධීතා භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දති; එවඤ්ච වදෙති – ‘සුප්පවාසා, භන්තෙ, කොලියධීතා සත්ත වස්සානි ගබ්භං ධාරෙති. සත්තාහං මූළ්හගබ්භා සා එතරහි සුඛිනී අරොගා අරොගං පුත්තං විජාතා. සා සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං භත්තෙන නිමන්තෙති. අධිවාසෙතු කිර, භන්තෙ, භගවා සුප්පවාසාය කොලියධීතාය සත්ත භත්තානි සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’’ති.

"ස්වාමීනි, කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිසින් වඳියි. තවද මෙසේත් පවසයි: 'ස්වාමීනි, කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසා සත් වසරක් පුරා ගැබ් දරා සිටියාය. සත් දිනක් මුළුල්ලේ මූඪ ගර්භයකින් පීඩා විඳි ඇය දැන් සුවපත් වී, නීරෝගීව, නීරෝගී පුතෙකු ප්‍රසූත කළාය. ඇය බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝ රත්නයට සත් දිනක් පුරා දානයට ආරාධනා කරයි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සුප්පවාසාගේ එම සත් දින දානය භික්ෂු සංඝයා සමඟ පිළිගන්නා සේක්වා!'"

තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරෙන උපාසකෙන බුද්ධප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො ස්වාතනාය භත්තෙන නිමන්තිතො හොති. සො ච උපාසකො ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස උපට්ඨාකො හොති. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, මොග්ගල්ලාන, යෙන සො උපාසකො තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා තං උපාසකං එවං වදෙහි – ‘සුප්පවාසා, ආවුසො, කොලියධීතා සත්ත [Pg.96] වස්සානි ගබ්භං ධාරෙසි. සත්තාහං මූළ්හගබ්භා සා එතරහි සුඛිනී අරොගා අරොගං පුත්තං විජාතා. සා සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං භත්තෙන නිමන්තෙති. කරොතු සුප්පවාසා කොලියධීතා සත්ත භත්තානි, පච්ඡා ත්වං කරිස්සසී’ති. තුය්හෙසො උපට්ඨාකො’’ති.

එසමයෙහි එක්තරා උපාසකයෙකු විසින් පසුදින දානය සඳහා බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝ රත්නයට ආරාධනා කර තිබුණි. ඒ උපාසකයා ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේගේ උපස්ථායකයෙකි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ අමතා මෙසේ වදාළ සේක: "මොග්ගල්ලාන, මෙහි එන්න. ඒ උපාසකයා වෙත ගොස් මෙසේ පවසන්න: 'ඇවැත්නි, කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසා සත් වසරක් ගැබ් දරා සිටියාය. සත් දිනක් මූඪ ගර්භයකින් පීඩා විඳ ඇය දැන් සුවපත් වී නීරෝගී පුතෙකු ප්‍රසූත කළාය. ඇය බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝ රත්නයට සත් දිනක දානයක් පූජා කරයි. සුප්පවාසාට පළමුව ඒ සත් දින දානය පූජා කිරීමට ඉඩ දෙන්න, ඔබ ඉන්පසු එය කරන්න.' මොහු ඔබේ උපස්ථායකයෙකි."

‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො භගවතො පටිස්සුත්වා යෙන සො උපාසකො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං උපාසකං එතදවොච – ‘‘සුප්පවාසා, ආවුසො, කොලියධීතා සත්ත වස්සානි ගබ්භං ධාරෙති. සත්තාහං මූළ්හගබ්භා සා එතරහි සුඛිනී අරොගා අරොගං පුත්තං විජාතා. සා සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං භත්තෙන නිමන්තෙති. කරොතු සුප්පවාසා කොලියධීතා සත්ත භත්තානි, පච්ඡා ත්වං කරිස්සසී’’ති.

"එසේය, ස්වාමීනි" කියා ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය පිළිගෙන ඒ උපාසකයා වෙත වැඩම කළහ. වැඩම කොට ඒ උපාසකයාට මෙසේ වදාළහ: "ඇවැත්නි, කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසා සත් වසරක් ගැබ් දරා සිටියාය. සත් දිනක් මූඪ ගර්භයකින් පීඩා විඳි ඇය දැන් සුවපත් වී නීරෝගී පුතෙකු ප්‍රසූත කළාය. ඇය බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝ රත්නයට සත් දිනක දානයක් පූජා කරයි. සුප්පවාසාට ඒ සත් දින දානය පූජා කිරීමට ඉඩ දෙන්න, ඔබ ඉන්පසු එය කරන්න."

‘‘සචෙ මෙ, භන්තෙ, අය්‍යො මහාමොග්ගල්ලානො තිණ්ණං ධම්මානං පාටිභොගො – භොගානඤ්ච ජීවිතස්ස ච සද්ධාය ච, කරොතු සුප්පවාසා කොලියධීතා සත්ත භත්තානි, පච්ඡාහං කරිස්සාමී’’ති. ‘‘ද්වින්නං ඛො තෙ අහං, ආවුසො, ධම්මානං පාටිභොගො – භොගානඤ්ච ජීවිතස්ස ච. සද්ධාය පන ත්වංයෙව පාටිභොගො’’ති.

"ස්වාමීනි, ඉදින් ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ මාගේ කරුණු තුනකට - එනම් මාගේ සම්පත්වලට, ජීවිතයට සහ ශ්‍රද්ධාවට - ඇප වන්නේ නම්, සුප්පවාසාට ඒ සත් දින දානය පූජා කිරීමට ඉඩ දෙමි. මම පසුව දානය පිරිනමන්නෙමි" යි ඔහු කීවේය. "ඇවැත්නි, මම ඔබේ කරුණු දෙකකට - එනම් සම්පත්වලට සහ ජීවිතයට - ඇප වෙමි. නමුත් ඔබේ ශ්‍රද්ධාව සම්බන්ධයෙන් ඔබම ඇප විය යුතුය."

‘‘සචෙ මෙ, භන්තෙ, අය්‍යො මහාමොග්ගල්ලානො ද්වින්නං ධම්මානං පාටිභොගො – භොගානඤ්ච ජීවිතස්ස ච, කරොතු සුප්පවාසා කොලියධීතා සත්ත භත්තානි, පච්ඡාහං කරිස්සාමී’’ති.

"ස්වාමීනි, ඉදින් ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ මාගේ කරුණු දෙකකට - එනම් සම්පත්වලට සහ ජීවිතයට - ඇප වන්නේ නම්, සුප්පවාසාට ඒ සත් දින දානය පූජා කිරීමට ඉඩ දෙමි. මම පසුව දානය පිරිනමන්නෙමි" යි ඔහු කීවේය.

අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං උපාසකං සඤ්ඤාපෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සඤ්ඤත්තො, භන්තෙ, සො උපාසකො මයා; කරොතු සුප්පවාසා කොලියධීතා සත්ත භත්තානි, පච්ඡා සො කරිස්සතී’’ති.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ ඒ උපාසකයා කැමති කරවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට වැඩම කළහ. වැඩම කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, මම ඒ උපාසකයා කැමති කරවා ගත්තෙමි. සුප්පවාසාට සත් දින දානය පූජා කිරීමට ඉඩ දී ඔහු පසුව දානය පිරිනමනු ඇත."

අථ ඛො සුප්පවාසා කොලියධීතා සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසි සම්පවාරෙසි, තඤ්ච දාරකං භගවන්තං වන්දාපෙසි සබ්බඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝං.

ඉක්බිති කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසා සත් දිනක් පුරා බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයන්ගෙන් ස්වහස්තයෙන්ම සලකා පැවරුවාය. ඒ දරුවා ලවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ද මුළු භික්ෂු සංඝයාට ද වන්දනා කරවූවාය.

අථ [Pg.97] ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො තං දාරකං එතදවොච – ‘‘කච්චි තෙ, දාරක, ඛමනීයං, කච්චි යාපනීයං, කච්චි න කිඤ්චි දුක්ඛ’’න්ති? ‘‘කුතො මෙ, භන්තෙ සාරිපුත්ත, ඛමනීයං, කුතො යාපනීයං! සත්ත මෙ වස්සානි ලොහිතකුම්භියං වුත්තානී’’ති.

එවිට ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ ඒ දරුවාගෙන් මෙසේ ඇසූහ: "දරුව, ඔබට සුවපහසුද? ඔබට යැපිය හැකිද? කිසිදු දුකක් නැද්ද?" "ස්වාමීනි, සාරිපුත්තයන් වහන්ස, මට කොහින්ද සුවයක්? මට කොහින්ද යැපීමක්? මම සත් වසරක්ම ලේ කළයක (මව් කුසෙහි) වාසය කළෙමි" යි දරුවා පිළිතුරු දුන්නේය.

අථ ඛො සුප්පවාසා කොලියධීතා – ‘‘පුත්තො මෙ ධම්මසෙනාපතිනා සද්ධිං මන්තෙතී’’ති අත්තමනා පමුදිතා පීතිසොමනස්සජාතා අහොසි. අථ ඛො භගවා (සුප්පවාසං කොලීයධීතරං අත්තමනං පමුදිතං පීතිසොමනස්සජාතං විදිත්වා ) සුප්පවාසං කොලියධීතරං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡෙය්‍යාසි ත්වං, සුප්පවාසෙ, අඤ්ඤම්පි එවරූපං පුත්ත’’න්ති? ‘‘ඉච්ඡෙය්‍යාමහං, භගවා, අඤ්ඤානිපි එවරූපානි සත්ත පුත්තානී’’ති.

එවිට කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසා "මාගේ පුත්‍රයා ධර්ම සේනාපතීන් වහන්සේ සමඟ කතාබස් කරයි" කියා අතිශයින් සතුටට පත්ව, ප්‍රමෝදයට පත්ව, ප්‍රීති සෝමනස්සයෙන් පිරී ගියාය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සුප්පවාසාගේ ඒ ප්‍රීති සෝමනස්සය දැක ඇයට මෙසේ වදාළ සේක: "සුප්පවාසා, ඔබ මෙවැනි තවත් පුත්‍රයෙකු ලබන්නට කැමතිද?" "ස්වාමීනි, මම මෙවැනි තවත් පුත්‍රයන් සත් දෙනෙකු වුවද ලබන්නට කැමැත්තෙමි" යි ඇය සැළ කළාය.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි අර්ථය වටහාගෙන ඒ වේලාවේදී මෙම උදානය වදාළ සේක:

‘‘අසාතං සාතරූපෙන, පියරූපෙන අප්පියං;

දුක්ඛං සුඛස්ස රූපෙන, පමත්තමතිවත්තතී’’ති. අට්ඨමං;

"අමනෝඥ දේ මනෝඥ ස්වරූපයෙන් ද, අප්‍රිය දේ ප්‍රිය ස්වරූපයෙන් ද, දුක සැප ස්වරූපයෙන් ද පෙනී සිටිමින් ප්‍රමාදී පුද්ගලයා මැඩපවත්වයි." (අටවන සූත්‍රයයි)

9. විසාඛාසුත්තං

9. විශාඛා සූත්‍රය

19. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන විසාඛාය මිගාරමාතුයා කොචිදෙව අත්ථො රඤ්ඤෙ පසෙනදිම්හි කොසලෙ පටිබද්ධො හොති. තං රාජා පසෙනදි කොසලො න යථාධිප්පායං තීරෙති.

19. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර මිගාරමාතු ප්‍රාසාදය වූ පූර්වාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල මිගාර මාතාව වූ විශාඛාවට කොසොල් රජු සමඟ සම්බන්ධ වූ යම් කටයුත්තක් තිබුණි. පසේනදී කොසොල් රජු එම කටයුත්ත ඇගේ කැමැත්ත පරිදි නිම නොකළේය.

අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා දිවා දිවස්ස යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො විසාඛං මිගාරමාතරං භගවා එතදවොච – ‘‘හන්ද කුතො නු ත්වං, විසාඛෙ, ආගච්ඡසි දිවා දිවස්සා’’ති? ‘‘ඉධ මෙ, භන්තෙ, කොචිදෙව අත්ථො රඤ්ඤෙ පසෙනදිම්හි කොසලෙ පටිබද්ධො; තං රාජා පසෙනදි කොසලො න යථාධිප්පායං තීරෙතී’’ති.

ඉක්බිති මිගාර මාතාව වූ විශාඛාව දහවල් කාලයේදීම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට ගොස්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක වාඩි වූවාය. එකත්පසක වාඩි වූ විශාඛාවගෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ ඇසූ සේක: "විශාඛාවනි, ඔබ මේ මද්දහනේ කොහේ සිට එන්නේද?" "ස්වාමීනි, මෙහි මට පසේනදී කොසොල් රජු සමඟ සම්බන්ධ වූ යම් කටයුත්තක් තිබුණි. රජු එය මා කැමති පරිදි නිම නොකළේය" යි ඇය සැළ කළාය.

අථ [Pg.98] ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි අර්ථය වටහාගෙන ඒ වේලාවේදී මෙම උදානය වදාළ සේක:

‘‘සබ්බං පරවසං දුක්ඛං, සබ්බං ඉස්සරියං සුඛං;

සාධාරණෙ විහඤ්ඤන්ති, යොගා හි දුරතික්කමා’’ති. නවමං;

‘‘අනුන්ට වසඟ වූ සෑම දෙයක්ම දුකකි. තමාගේම වසඟයෙහි පවතින (ස්වාධීන) සෑම දෙයක්ම සැපයකි. (අනුන් හා) පොදු වූ දෙයෙහි සත්ත්වයෝ පීඩා විඳිති. මක්නිසාද යත්, යෝගයන් (බන්ධනයන්) ඉක්මවා යෑම දුෂ්කර බැවිනි.’’ නවවන සූත්‍රයයි.

10. භද්දියසුත්තං

10. භද්දිය සූත්‍රය

20. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා අනුපියායං විහරති අම්බවනෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා භද්දියො කාළීගොධාය පුත්තො අරඤ්ඤගතොපි රුක්ඛමූලගතොපි සුඤ්ඤාගාරගතොපි අභික්ඛණං උදානං උදානෙසි – ‘‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’’න්ති!

20. මා හට අසන්නට ලැබුණේ මෙසේය. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුපිය නුවර අඹ වනයෙහි වැඩවසන සේක. එකල කාලීගෝධා (ශාක්‍ය කුමරියගේ) පුත් ආයුෂ්මත් භද්දිය තෙරණුවෝ අරණ්‍යයකට ගියද, රුක් මුලකට ගියද, හිස් නිවසකට ගියද, නිරතුරුවම ‘‘අහෝ සැපයකි! අහෝ සැපයකි!’’ යනුවෙන් උදාන පහළ කළහ.

අස්සොසුං ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ ආයස්මතො භද්දියස්ස කාළීගොධාය පුත්තස්ස අරඤ්ඤගතස්සපි රුක්ඛමූලගතස්සපි සුඤ්ඤාගාරගතස්සපි අභික්ඛණං උදානං උදානෙන්තස්ස – ‘‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’’න්ති! සුත්වාන නෙසං එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො, ආවුසො, ආයස්මා භද්දියො කාළීගොධාය පුත්තො අනභිරතො බ්‍රහ්මචරියං චරති, යංස පුබ්බෙ අගාරියභූතස්ස රජ්ජසුඛං, සො තමනුස්සරමානො අරඤ්ඤගතොපි රුක්ඛමූලගතොපි සුඤ්ඤාගාරගතොපි අභික්ඛණං උදානං උදානෙසි – ‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’’’න්ති!

බොහෝ භික්ෂූහු කාලීගෝධා පුත් ආයුෂ්මත් භද්දිය තෙරණුවෝ අරණ්‍යයකට ගියද, රුක් මුලකට ගියද, හිස් නිවසකට ගියද, නිරතුරුවම ‘‘අහෝ සැපයකි! අහෝ සැපයකි!’’ යනුවෙන් උදාන පහළ කරන බව ඇසූහ. එය ඇසූ එම භික්ෂූන්ට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය. ‘‘ඇවැත්නි, කාලීගෝධා පුත් ආයුෂ්මත් භද්දිය තෙරණුවෝ ඒකාන්තයෙන්ම බඹසර වැසීමෙහි නොඇලී වෙසෙති. පෙර ගිහිව සිටියදී විඳි රජ සැපය සිහිපත් කරමින්, ඔහු අරණ්‍යයකට ගියද, රුක් මුලකට ගියද, හිස් නිවසකට ගියද, නිරතුරුවම - අහෝ සැපයකි! අහෝ සැපයකි! - යනුවෙන් උදාන පහළ කරති’’ යනුවෙනි.

අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ, භද්දියො කාළීගොධාය පුත්තො අරඤ්ඤගතොපි රුක්ඛමූලගතොපි සුඤ්ඤාගාරගතොපි අභික්ඛණං උදානං උදානෙසි – ‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’න්ති! නිස්සංසයං ඛො, භන්තෙ, ආයස්මා භද්දියො කාළීගොධාය පුත්තො අනභිරතො බ්‍රහ්මචරියං චරති. යංස පුබ්බෙ අගාරියභූතස්ස රජ්ජසුඛං, සො තමනුස්සරමානො අරඤ්ඤගතොපි රුක්ඛමූලගතොපි සුඤ්ඤාගාරගතොපි අභික්ඛණං උදානං උදානෙසි – ‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’’’න්ති!

ඉක්බිති බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හිඳගත් ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ. ‘‘ස්වාමීනි, කාලීගෝධා පුත් ආයුෂ්මත් භද්දිය තෙරණුවෝ අරණ්‍යයකට ගියද, රුක් මුලකට ගියද, හිස් නිවසකට ගියද, නිරතුරුවම - අහෝ සැපයකි! අහෝ සැපයකි! - යනුවෙන් උදාන පහළ කරති. ස්වාමීනි, ඒකාන්තයෙන්ම කාලීගෝධා පුත් ආයුෂ්මත් භද්දිය තෙරණුවෝ බඹසර වැසීමෙහි නොඇලී වෙසෙති. පෙර ගිහිව සිටියදී විඳි රජ සැපය සිහිපත් කරමින්, ඔහු අරණ්‍යයකට ගියද, රුක් මුලකට ගියද, හිස් නිවසකට ගියද, නිරතුරුවම - අහෝ සැපයකි! අහෝ සැපයකි! - යනුවෙන් උදාන පහළ කරති’’ යනුවෙනි.

අථ [Pg.99] ඛො භගවා අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, භික්ඛු, මම වචනෙන භද්දියං භික්ඛුං ආමන්තෙහි – ‘සත්ථා තං, ආවුසො භද්දිය, ආමන්තෙතී’’’ති.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක් අමතා, ‘‘මහණ, මෙහි එන්න. මාගේ වචනයෙන් භද්දිය භික්ෂුවට මෙසේ කියන්න - ඇවැත්නි භද්දිය, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබට ආමන්ත්‍රණය කරති’යි’’ වදාළ සේක.

‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා භද්දියො කාළීගොධාය පුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භද්දියං කාළීගොධාය පුත්තං එතදවොච – ‘‘සත්ථා තං, ආවුසො භද්දිය, ආමන්තෙතී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා භද්දියො කාළීගොධාය පුත්තො තස්ස භික්ඛුනො පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං භද්දියං කාළීගොධාය පුත්තං භගවා එතදවොච –

‘‘එසේය ස්වාමීනි’’ කියා ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, කාලීගෝධා පුත් ආයුෂ්මත් භද්දිය තෙරණුවෝ යම් තැනක වැඩසිටියේද එතැනට එළඹියේය. එළඹ කාලීගෝධා පුත් ආයුෂ්මත් භද්දිය තෙරණුවන්ට මෙසේ කීවේය. ‘‘ඇවැත්නි භද්දිය, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබට ආමන්ත්‍රණය කරති’’ යනුවෙනි. ‘‘එසේය ඇවැත්නි’’ කියා කාලීගෝධා පුත් ආයුෂ්මත් භද්දිය තෙරණුවෝ ඒ භික්ෂුවට පිළිතුරු දී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හිඳගත් කාලීගෝධා පුත් ආයුෂ්මත් භද්දිය තෙරණුවන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘සච්චං කිර ත්වං, භද්දිය, අරඤ්ඤගතොපි රුක්ඛමූලගතොපි සුඤ්ඤාගාරගතොපි අභික්ඛණං උදානං උදානෙසි – ‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’’’න්ති! ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති.

‘‘භද්දිය, ඔබ අරණ්‍යයකට ගියද, රුක් මුලකට ගියද, හිස් නිවසකට ගියද, නිරතුරුවම - අහෝ සැපයකි! අහෝ සැපයකි! - යනුවෙන් උදාන පහළ කරන බව සැබෑද?’’ ‘‘එසේය ස්වාමීනි’’ (භද්දිය තෙරණුවෝ පැවසූහ).

‘‘කිං පන ත්වං, භද්දිය, අත්ථවසං සම්පස්සමානො අරඤ්ඤගතොපි රුක්ඛමූලගතොපි සුඤ්ඤාගාරගතොපි අභික්ඛණං උදානං උදානෙසි – ‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’’’න්ති! ‘‘පුබ්බෙ මෙ, භන්තෙ, අගාරියභූතස්ස රජ්ජං කාරෙන්තස්ස අන්තොපි අන්තෙපුරෙ රක්ඛා සුසංවිහිතා අහොසි, බහිපි අන්තෙපුරෙ රක්ඛා සුසංවිහිතා අහොසි, අන්තොපි නගරෙ රක්ඛා සුසංවිහිතා අහොසි, බහිපි නගරෙ රක්ඛා සුසංවිහිතා අහොසි, අන්තොපි ජනපදෙ රක්ඛා සුසංවිහිතා අහොසි, බහිපි ජනපදෙ රක්ඛා සුසංවිහිතා අහොසි. සො ඛො අහං, භන්තෙ, එවං රක්ඛිතො ගොපිතො සන්තො භීතො උබ්බිග්ගො උස්සඞ්කී උත්‍රාසී විහාසිං. එතරහි ඛො පනාහං, භන්තෙ, අරඤ්ඤගතොපි රුක්ඛමූලගතොපි සුඤ්ඤාගාරගතොපි එකො අභීතො අනුබ්බිග්ගො අනුස්සඞ්කී අනුත්‍රාසී අප්පොස්සුක්කො පන්නලොමො පරදත්තවුත්තො, මිගභූතෙන චෙතසා විහරාමි. ඉමං ඛො අහං, භන්තෙ, අත්ථවසං සම්පස්සමානො අරඤ්ඤගතොපි රුක්ඛමූලගතොපි සුඤ්ඤාගාරගතොපි අභික්ඛණං උදානං උදානෙසි – ‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’’’න්ති!

‘‘භද්දිය, ඔබ කිනම් අර්ථයක් දැක අරණ්‍යයකට ගියද, රුක් මුලකට ගියද, හිස් නිවසකට ගියද, නිරතුරුවම - අහෝ සැපයකි! අහෝ සැපයකි! - යනුවෙන් උදාන පහළ කරන්නේද?’’ ‘‘ස්වාමීනි, පෙර මම ගිහිව සිට රජකම් කරන කාලයෙහි අන්තඃපුරය ඇතුළතද මනා ආරක්ෂාවන් සලසා තිබුණි, අන්තඃපුරයෙන් පිටතද මනා ආරක්ෂාවන් සලසා තිබුණි. නගරය ඇතුළතද මනා ආරක්ෂාවන් සලසා තිබුණි, නගරයෙන් පිටතද මනා ආරක්ෂාවන් සලසා තිබුණි. ජනපදය ඇතුළතද මනා ආරක්ෂාවන් සලසා තිබුණි, ජනපදයෙන් පිටතද මනා ආරක්ෂාවන් සලසා තිබුණි. ස්වාමීනි, එසේ මැනවින් රකිනු ලැබූවත්, ආරක්ෂා කරනු ලැබූවත් මම බියපත් වූයෙක්, තැතිගත් වූයෙක්, සැක සහිත වූයෙක්, තැතිගැනීම් සහිත වූයෙක් වී වාසය කළෙමි. ස්වාමීනි, දැන් මම අරණ්‍යයකට ගියද, රුක් මුලකට ගියද, හිස් නිවසකට ගියද, හුදකලාව, බියක් නැතිව, තැතිගැනීමක් නැතිව, සැකයක් නැතිව, නොතැතිගෙන, වෙහෙසක් නැතිව, සන්සුන්ව, අනුන් දෙන දෙයින් යැපෙමින්, මුවකු බඳු වූ (නිදහස්) සිතින් වාසය කරමි. ස්වාමීනි, මම මෙබඳු අර්ථයක් දැක අරණ්‍යයකට ගියද, රුක් මුලකට ගියද, හිස් නිවසකට ගියද, නිරතුරුවම - අහෝ සැපයකි! අහෝ සැපයකි! - යනුවෙන් උදාන පහළ කරමි’’ යනුවෙනි.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය දැන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පහළ කළ සේක.

‘‘යස්සන්තරතො [Pg.100] න සන්ති කොපා,ඉතිභවාභවතඤ්ච වීතිවත්තො;

තං විගතභයං සුඛිං අසොකං,දෙවා නානුභවන්ති දස්සනායා’’ති. දසමං;

‘‘යමෙකුගේ අභ්‍යන්තරයෙහි ක්‍රෝධයන් නැද්ද, යමෙක් මෙසේ භවය හා විභවය ඉක්මවා ගියේද, බිය රහිත වූ, සැපවත් වූ, ශෝක රහිත වූ ඒ (රහතන් වහන්සේව) දැකීමට දෙවියෝ පවා සමත් නොවෙති.’’ දසවන සූත්‍රයයි.

මුචලින්දවග්ගො දුතියො නිට්ඨිතො.

දෙවන මුචලින්ද වර්ගය නිමාවට පත් විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

මුචලින්දො රාජා දණ්ඩෙන, සක්කාරො උපාසකෙන ච;

ගබ්භිනී එකපුත්තො ච, සුප්පවාසා විසාඛා ච;

කාළීගොධාය භද්දියොති.

මුචලින්ද, රාජ, දණ්ඩ, සක්කාර, උපාසක, ගබ්භිනී, ඒකපුත්ත, සුප්පවාසා, විසාඛා සහ කාලීගෝධා පුත් භද්දිය යනුවෙන් සූත්‍ර දසයකි.

3. නන්දවග්ගො

3. නන්ද වර්ගය

1. කම්මවිපාකජසුත්තං

1. කම්මවිපාකජ සූත්‍රය

21. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවතො අවිදූරෙ නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පුරාණකම්මවිපාකජං දුක්ඛං තිබ්බං ඛරං කටුකං වෙදනං අධිවාසෙන්තො සතො සම්පජානො අවිහඤ්ඤමානො.

21. මා හට අසන්නට ලැබුණේ මෙසේය. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් පළඟක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, පෙර කරන ලද කර්ම විපාකයන්ගෙන් හටගත්, තීව්‍ර වූ, කටුක වූ, රුදුරු වූ දුක් වේදනාවන් සිහි නුවණින් යුතුව, පීඩාවට පත් නොවී ඉවසමින් හිඳ සිටියේය.

අද්දසා ඛො භගවා තං භික්ඛුං අවිදූරෙ නිසින්නං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පුරාණකම්මවිපාකජං දුක්ඛං තිබ්බං ඛරං කටුකං වෙදනං අධිවාසෙන්තං සතං සම්පජානං අවිහඤ්ඤමානං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේට නුදුරින් පළඟක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, පෙර කර්ම විපාකයන්ගෙන් හටගත් තීව්‍ර වූ, කටුක වූ, රුදුරු වූ දුක් වේදනාවන් සිහි නුවණින් යුතුව, පීඩාවට පත් නොවී ඉවසමින් සිටි ඒ භික්ෂුව දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය දැන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පහළ කළ සේක.

‘‘සබ්බකම්මජහස්ස භික්ඛුනො,ධුනමානස්ස පුරෙ කතං රජං;

අමමස්ස ඨිතස්ස තාදිනො,අත්ථො නත්ථි ජනං ලපෙතවෙ’’ති. පඨමං;

‘‘සෑම කර්මයක්ම අත්හළා වූ, පෙර කළ කෙලෙස් රජස් දුරු කරන්නා වූ, මමත්වය රහිත වූ, (නිවනෙහි) පිහිටියා වූ, තාදි ගුණයෙන් යුත් භික්ෂුවට (තමා ගැන) ජනයාට පැවසීමේ අවශ්‍යතාවක් නැත.’’ පළමු සූත්‍රයයි.

2. නන්දසුත්තං

2. නන්ද සූත්‍රය

22. එවං [Pg.101] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා නන්දො භගවතො භාතා මාතුච්ඡාපුත්තො සම්බහුලානං භික්ඛූනං එවමාරොචෙති – ‘‘අනභිරතො අහං, ආවුසො, බ්‍රහ්මචරියං චරාමි; න සක්කොමි බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සාමී’’ති.

22. මා හට අසන්නට ලැබුණේ මෙසේය. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සුළු මවගේ පුත් වූ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සහෝදර ආයුෂ්මත් නන්ද තෙරණුවෝ බොහෝ භික්ෂූන්ට මෙසේ පැවසූහ. ‘‘ඇවැත්නි, මම නොඇලීමෙන් බඹසර වසමි. මට බ්‍රහ්මචර්යාව පවත්වාගෙන යාමට නොහැකිය. මම ශික්ෂාව පසෙක තබා ගිහි බවට පත්වෙමි’’ යනුවෙනි.

අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ, නන්දො භගවතො භාතා මාතුච්ඡාපුත්තො සම්බහුලානං භික්ඛූනං එවමාරොචෙති – ‘අනභිරතො අහං, ආවුසො, බ්‍රහ්මචරියං චරාමි, න සක්කොමි බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සාමී’’’ති.

එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පස්ව වාඩි විය. එකත්පස්ව වාඩි වූ ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සහෝදර, මව්පස සහෝදරියගේ පුත් වූ ආයුෂ්මත් නන්ද හිමියෝ බොහෝ භික්ෂූන් හමුවේ මෙසේ පවසති: ‘ඇවැත්නි, මම නොඇලී (කලකිරීමෙන්) බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙමි. මට බ්‍රහ්මචරියාව පවත්වාගෙන යාමට නොහැකිය. මම ශික්ෂාව ප්‍රහීණ කර (සිවුරු හැර) ගිහි බවට පත් වෙමි’ කියායි.”

අථ ඛො භගවා අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, භික්ඛු, මම වචනෙන නන්දං භික්ඛුං ආමන්තෙහි – ‘සත්ථා තං, ආවුසො නන්ද, ආමන්තෙතී’’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා නන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං නන්දං එතදවොච – ‘‘සත්ථා තං, ආවුසො නන්ද, ආමන්තෙතී’’ති.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක් අමතා, “මහණ, ඔබ ගොස් මාගේ වචනයෙන් නන්ද මහණාට මෙසේ පවසන්න: ‘ඇවැත් නන්ද, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබට අඬගසන සේක’ කියායි.” “එසේය ස්වාමීනී” කියා ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, ආයුෂ්මත් නන්ද හිමියන් වෙත ගොස්, “ඇවැත් නන්ද, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබට අඬගසන සේක” යි පැවසීය.

‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා නන්දො තස්ස භික්ඛුනො පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං නන්දං භගවා එතදවොච –

“ඇවැත්නි, එසේය” යි ආයුෂ්මත් නන්ද හිමියෝ ඒ භික්ෂුවට පිළිතුරු දී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පස්ව වාඩි වූහ. එකත්පස්ව වාඩි වූ ආයුෂ්මත් නන්ද හිමියන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘සච්චං කිර ත්වං, නන්ද, සම්බහුලානං භික්ඛූනං එවමාරොචෙසි – ‘අනභිරතො අහං, ආවුසො, බ්‍රහ්මචරියං චරාමි, න සක්කොමි බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සාමී’’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති.

“නන්ද, ඔබ බොහෝ භික්ෂූන් හමුවේ, ‘ඇවැත්නි, මම නොඇලී බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙමි, මට බ්‍රහ්මචරියාව පවත්වාගෙන යාමට නොහැකිය, ශික්ෂාව ප්‍රහීණ කර ගිහි බවට පත් වෙමි’ යි පැවසූ බව සැබෑද?” “එසේය ස්වාමීනී” (නන්ද හිමියෝ පැවසූහ).

‘‘කිස්ස පන ත්වං, නන්ද, අනභිරතො බ්‍රහ්මචරියං චරසි, න සක්කොසි බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සසී’’ති? ‘‘සාකියානී මං, භන්තෙ, ජනපදකල්‍යාණී ඝරා නික්ඛමන්තස්ස උපඩ්ඪුල්ලිඛිතෙහි කෙසෙහි අපලොකෙත්වා මං එතදවොච – ‘තුවටං ඛො, අය්‍යපුත්ත, ආගච්ඡෙය්‍යාසී’ති. සො [Pg.102] ඛො අහං, භන්තෙ, තමනුස්සරමානො අනභිරතො බ්‍රහ්මචරියං චරාමි, න සක්කොමි බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සාමී’’ති.

“නන්ද, ඔබ කුමන කරුණක් නිසා නොඇලී බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙන්නේද? ඇයි ඔබට බ්‍රහ්මචරියාව පවත්වාගෙන යාමට නොහැකිව ශික්ෂාව ප්‍රහීණ කර ගිහි බවට පත් වීමට උත්සාහ කරන්නේ?” “ස්වාමීනී, මම ගිහිගෙයින් නික්ම එන කල, ශාක්‍ය කුමරියක වූ ජනපදකල්‍යාණිය අඩක් පීරන ලද කෙස්වැටියෙන් යුතුව මා දෙස බලා මෙසේ කීවාය: ‘ආර්ය පුත්‍රය, වහාම ආපසු වැඩම කරන්න’ කියායි. ස්වාමීනී, මම එය සිහිපත් කරමින් නොඇලී බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙමි. මට බ්‍රහ්මචරියාව රැක ගැනීමට නොහැකිය. ශික්ෂාව ප්‍රහීණ කර ගිහි බවට පත් වෙමි.”

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං නන්දං බාහායං ගහෙත්වා – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙව – ජෙතවනෙ අන්තරහිතො දෙවෙසු තාවතිංසෙසු පාතුරහොසි.

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් නන්ද හිමියන්ගේ අතින් අල්ලා ගත්හ. යම්සේ බලවත් පුරුෂයෙක් නැමූ අතක් දිගු කරන්නේද, දිගු කළ අතක් නමන්නේද, එමෙන්ම ජේතවනාරාමයෙන් අතුරුදහන් වී තව්තිසා දෙව්ලොව පහළ වූ සේක.

තෙන ඛො පන සමයෙන පඤ්චමත්තානි අච්ඡරාසතානි සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස උපට්ඨානං ආගතානි හොන්ති කකුටපාදානි. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං නන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සසි නො ත්වං, නන්ද, ඉමානි පඤ්ච අච්ඡරාසතානි කකුටපාදානී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති.

ඒ අවස්ථාවේ ‘කකුටපාද’ (පරෙවි පාද වැනි රතු පැහැ පාද ඇති) දිව්‍ය අප්සරාවෝ පන්සියයක් පමණ සක් දෙවිඳුන් හමුවට පැමිණ සිටියහ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් නන්ද හිමියන් අමතා, “නන්ද, පරෙවි පාද බඳු රතු පැහැ පාද ඇති මේ පන්සියයක් දිව්‍ය අප්සරාවන් ඔබ දකින්නෙහිද?” යි ඇසූ සේක. “එසේය ස්වාමීනී” (නන්ද හිමියෝ පැවසූහ).

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, නන්ද, කතමා නු ඛො අභිරූපතරා වා දස්සනීයතරා වා පාසාදිකතරා වා, සාකියානී වා ජනපදකල්‍යාණී, ඉමානි වා පඤ්ච අච්ඡරාසතානි කකුටපාදානී’’ති? ‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, පලුට්ඨමක්කටී කණ්ණනාසච්ඡින්නා, එවමෙව ඛො, භන්තෙ, සාකියානී ජනපදකල්‍යාණී ඉමෙසං පඤ්චන්නං අච්ඡරාසතානං උපනිධාය සඞ්ඛ්‍යම්පි නොපෙති කලභාගම්පි නොපෙති උපනිධිම්පි නොපෙති. අථ ඛො ඉමානි පඤ්ච අච්ඡරාසතානි අභිරූපතරානි චෙව දස්සනීයතරානි ච පාසාදිකතරානි චා’’ති.

“නන්ද, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? වඩාත් රූමත්, වඩාත් දර්ශනීය, වඩාත් ප්‍රසාදජනක කවුරුන්ද? ශාක්‍ය කුමරිය වූ ජනපදකල්‍යාණියද, නැතහොත් පරෙවි පාද ඇති මේ පන්සියයක් දිව්‍ය අප්සරාවන්ද?” “ස්වාමීනී, කන් හා නාසය කැපී ගිය වැඳිරිියක හා සමානව, මේ දිව්‍ය අප්සරාවන් පන්සියය සමඟ සසඳන විට ශාක්‍ය කුමරිය වූ ජනපදකල්‍යාණිය ගණනය කිරීමටවත්, ඇයගෙන් අල්ප මාත්‍රයකටවත්, ඇය හා සැසඳීමටවත් නොහැකිය. සැබවින්ම මේ දිව්‍ය අප්සරාවෝම වඩාත් රූමත්ය, වඩාත් දර්ශනීයය, වඩාත් ප්‍රසාදජනකය.”

‘‘අභිරම, නන්ද, අභිරම, නන්ද! අහං තෙ පාටිභොගො පඤ්චන්නං අච්ඡරාසතානං පටිලාභාය කකුටපාදාන’’න්ති. ‘‘සචෙ මෙ, භන්තෙ, භගවා පාටිභොගො පඤ්චන්නං අච්ඡරාසතානං පටිලාභාය කකුටපාදානං, අභිරමිස්සාමහං, භන්තෙ, භගවති බ්‍රහ්මචරියෙ’’ති.

“නන්ද, සතුටු වන්න. නන්ද, සතුටු වන්න. මේ පරෙවි පාද ඇති දිව්‍ය අප්සරාවන් පන්සියය ලබා දීමට මම ඔබට ඇප වෙමි.” “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පරෙවි පාද ඇති දිව්‍ය අප්සරාවන් පන්සියය ලබා දීමට මට ඇප වන්නේ නම්, ස්වාමීනී, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යටතේ බ්‍රහ්මචරියාවෙහි සතුටින් වෙසෙන්නෙමි.”

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං නන්දං බාහායං ගහෙත්වා – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙව – දෙවෙසු තාවතිංසෙසු අන්තරහිතො ජෙතවනෙ පාතුරහොසි.

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් නන්ද හිමියන්ගේ අතින් අල්ලා ගත්හ. යම්සේ බලවත් පුරුෂයෙක් නැමූ අතක් දිගු කරන්නේද, දිගු කළ අතක් නමන්නේද, එමෙන්ම තව්තිසා දෙව්ලොවෙන් අතුරුදහන් වී ජේතවනාරාමයෙහි පහළ වූ සේක.

අස්සොසුං [Pg.103] ඛො භික්ඛූ – ‘‘ආයස්මා කිර නන්දො භගවතො භාතා මාතුච්ඡාපුත්තො අච්ඡරානං හෙතු බ්‍රහ්මචරියං චරති; භගවා කිරස්ස පාටිභොගො පඤ්චන්නං අච්ඡරාසතානං පටිලාභාය කකුටපාදාන’’න්ති.

“භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සහෝදර, මව්පස සහෝදරියගේ පුත් වූ ආයුෂ්මත් නන්ද හිමියෝ දිව්‍ය අප්සරාවන් උදෙසා බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙති. පරෙවි පාද ඇති දිව්‍ය අප්සරාවන් පන්සියය ලබා දීමට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උන්වහන්සේට ඇප වී ඇති බව අසන්නට ලැබේ” යි භික්ෂූන් අතර කතාවක් පැතිර ගියේය.

අථ ඛො ආයස්මතො නන්දස්ස සහායකා භික්ඛූ ආයස්මන්තං නන්දං භතකවාදෙන ච උපක්කිතකවාදෙන ච සමුදාචරන්ති – ‘‘භතකො කිරායස්මා නන්දො උපක්කිතකො කිරායස්මා නන්දො අච්ඡරානං හෙතු බ්‍රහ්මචරියං චරති; භගවා කිරස්ස පාටිභොගො පඤ්චන්නං අච්ඡරාසතානං පටිලාභාය කකුටපාදාන’’න්ති.

එවිට ආයුෂ්මත් නන්ද හිමියන්ගේ යහළු භික්ෂූහු උන්වහන්සේට ‘කුලීකරු’ යැයිද, ‘මිලට ගත් තැනැත්තා’ යැයිද කියමින් උපහාස කළහ: “ආයුෂ්මත් නන්ද හිමියෝ කුලීකරුවෙකි, උන්වහන්සේ මිලට ගත් අයෙකි. දිව්‍ය අප්සරාවන් උදෙසා බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙති. පරෙවි පාද ඇති දිව්‍ය අප්සරාවන් පන්සියය ලබා දීමට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උන්වහන්සේට ඇප වී ඇත” යනාදී වශයෙනි.

අථ ඛො ආයස්මා නන්දො සහායකානං භික්ඛූනං භතකවාදෙන ච උපක්කිතකවාදෙන ච අට්ටීයමානො හරායමානො ජිගුච්ඡමානො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ඛො පනායස්මා නන්දො අරහතං අහොසි.

එවිට ආයුෂ්මත් නන්ද හිමියෝ ස්වකීය මිත්‍ර භික්ෂූන්ගේ ‘කුලීකරු’ හා ‘මිලට ගත් තැනැත්තා’ යන උපහාස වචන නිසා පීඩාවට පත්ව, ලජ්ජාවට පත්ව, පිළිකුලෙන් යුක්තව, හුදෙකලා වූහ. අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුක්තව, නිවන කරා මෙහෙයවන ලද සිතින් යුතුව වෙසෙන උන්වහන්සේ, යම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ මනාකොට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වෙද්ද, ඒ උතුම් බ්‍රහ්මචරියාවේ කෙළවර වූ අර්හත් ඵලය මෙලොවදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන, සාක්ෂාත් කරගෙන, එයට පැමිණ වාසය කළහ. “ජාතිය (ඉපදීම) අවසන් විය, බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරීම නිම විය, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මින් පසු තවත් කළ යුතු දෙයක් නැත” යි අවබෝධ කරගත්හ. ආයුෂ්මත් නන්ද හිමියෝ රහතන් වහන්සේලා අතරින් එක් නමක් වූහ.

අථ ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ, නන්දො භගවතො භාතා මාතුච්ඡාපුත්තො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති. භගවතොපි ඛො ඤාණං උදපාදි – ‘‘නන්දො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති.

එකල්හි එක්තරා දේවතාවෙක් රාත්‍රිය ඉක්ම ගිය පසු, ඉතා සුන්දර වර්ණයෙන් මුළු ජේතවනාරාමයම ඒකාලෝක කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පස්ව සිටගත්තේය. එකත්පස්ව සිටි ඒ දේවතාවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සහෝදර වූ ආයුෂ්මත් නන්ද හිමියෝ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන, සාක්ෂාත් කරගෙන වාසය කරති.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේටද “නන්ද ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කර අර්හත් ඵලයට පැමිණ වාසය කරයි” යන ඥානය පහළ විය.

අථ ඛො ආයස්මා නන්දො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා නන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යං මෙ, භන්තෙ, භගවා පාටිභොගො පඤ්චන්නං අච්ඡරාසතානං පටිලාභාය කකුටපාදානං, මුඤ්චාමහං, භන්තෙ, භගවන්තං එතස්මා පටිස්සවා’’ති. ‘‘මයාපි ඛො [Pg.104] ත්වං, නන්ද, චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො – ‘නන්දො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. දෙවතාපි මෙ එතමත්ථං ආරොචෙසි – ‘ආයස්මා, භන්තෙ, නන්දො භගවතො භාතා මාතුච්ඡාපුත්තො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. යදෙව ඛො තෙ, නන්ද, අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං, අථාහං මුත්තො එතස්මා පටිස්සවා’’ති.

එසඳ ආයුෂ්මත් නන්ද තෙරණුවෝ එම රැය ඇවෑමෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් ආයුෂ්මත් නන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, පරෙවි පාද බඳු වූ රතු පැහැති පාද ඇති දිව්‍ය අප්සරාවන් පන්සියයක් මට ලබා දෙන බවට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් පොරොන්දුවක් වූ සේක් ද, ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේව ඒ පොරොන්දුවෙන් නිදහස් කරමි.” එකල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “නන්ද, මම ද මාගේ සිතින් ඔබගේ සිත පිරිසිඳ දැනගත්තෙමි—නන්ද භික්ෂුව ආසවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ආසව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාගේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර සම්පූර්ණ කොට වාසය කරයි කියාය. දේවතාවෝ ද මට මේ කරුණ පැවසූහ: ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සහෝදර වූ, සුළු මවගේ පුත් වූ ආයුෂ්මත් නන්ද තෙරණුවෝ ආසවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ආසව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාගේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර සම්පූර්ණ කොට වාසය කරති’ කියාය. නන්ද, යම් කලෙක උපාදාන රහිතව ඔබගේ සිත ආසවයන්ගෙන් මිදුණේ ද, එකල්හි මම ද ඒ පොරොන්දුවෙන් නිදහස් වීමි.”

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, එම අවස්ථාවේදී මෙම උදානය වදාළ සේක:

‘‘යස්ස නිත්තිණ්ණො පඞ්කො,මද්දිතො කාමකණ්ටකො;

මොහක්ඛයං අනුප්පත්තො,සුඛදුක්ඛෙසු න වෙධතී ස භික්ඛූ’’ති. දුතියං;

“යමෙකු විසින් (කෙලෙස්) මඩ ගොහොරුව තරණය කරන ලද්දේ ද, කාම නමැති කටුව පාගා මර්දනය කරන ලද්දේ ද, මෝහය ක්ෂය කිරීමේ (නිවනට) පැමිණියේ ද, සුව දුක් දෙකෙහි නොසැලෙන ඒ පුද්ගලයා සැබෑ භික්ෂුවකි.” (දෙවන සූත්‍රයයි)

3. යසොජසුත්තං

3. යසෝජ සූත්‍රය

23. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන යසොජප්පමුඛානි පඤ්චමත්තානි භික්ඛුසතානි සාවත්ථිං අනුප්පත්තානි හොන්ති භගවන්තං දස්සනාය. තෙධ ඛො ආගන්තුකා භික්ඛූ නෙවාසිකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං පටිසම්මොදමානා සෙනාසනානි පඤ්ඤාපයමානා පත්තචීවරානි පටිසාමයමානා උච්චාසද්දා මහාසද්දා අහෙසුං.

23. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල යසෝජ තෙරණුවන් ප්‍රමුඛ වූ පන්සියයක් පමණ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගනු පිණිස සැවැත් නුවරට පැමිණියහ. එහිදී ආගන්තුක භික්ෂූහු නේවාසික භික්ෂූන් සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදෙමින්, සේනාසන පනවමින්, පාත්‍ර සිවුරු තැන්පත් කරමින් සිටියදී මහත් ශබ්දයක්, ඝෝෂාවක් ඇති විය.

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘කෙ පනෙතෙ, ආනන්ද, උච්චාසද්දා මහාසද්දා කෙවට්ටා මඤ්ඤෙ මච්ඡවිලොපෙ’’ති? ‘‘එතානි, භන්තෙ, යසොජප්පමුඛානි පඤ්චමත්තානි භික්ඛුසතානි සාවත්ථිං අනුප්පත්තානි භගවන්තං දස්සනාය. තෙතෙ ආගන්තුකා භික්ඛූ නෙවාසිකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං පටිසම්මොදමානා සෙනාසනානි පඤ්ඤාපයමානා පත්තචීවරානි පටිසාමයමානා උච්චාසද්දා මහාසද්දා’’ති. ‘‘තෙනහානන්ද, මම වචනෙන තෙ භික්ඛූ ආමන්තෙහි – ‘සත්ථා ආයස්මන්තෙ ආමන්තෙතී’’’ති.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් අමතා, “ආනන්ද, මාළු උදුරා ගන්නා ධීවරයන් මෙන් මේ මහත් ශබ්ද පවත්වන පිරිස කවුරුන්ද?” යි විමසූ සේක. “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දකිනු පිණිස සැවැත් නුවරට පැමිණි යසෝජ තෙරණුවන් ප්‍රමුඛ පන්සියයක් පමණ භික්ෂූහුය. ඒ ආගන්තුක භික්ෂූහු නේවාසික භික්ෂූන් සමඟ පිළිසඳර කතා කරමින්, සේනාසන පනවමින්, පාත්‍ර සිවුරු අස්පස් කරද්දී මේ මහත් ශබ්දය හටගත්තේය” යි (ආනන්ද තෙරණුවෝ) පැවසූහ. “එසේ නම් ආනන්ද, මාගේ වචනයෙන් ඒ භික්ෂූන් අමතා ‘ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබ වහන්සේලා කැඳවන සේක’ යි පවසන්න” යි වදාළ සේක.

‘‘එවං[Pg.105], භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පටිස්සුත්වා යෙන තෙ භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘සත්ථා ආයස්මන්තෙ ආමන්තෙතී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො ආනන්දස්ස පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නෙ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවා එතදවොච –

“එසේය ස්වාමීනි” යි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී ඒ භික්ෂූන් වැඩසිටි තැනට ගොස්, “ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබ වහන්සේලා කැඳවන සේක” යි පැවසූහ. “ඇවැත්නි, එසේය” යි ඒ භික්ෂූහු ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන්ට පිළිතුරු දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ:

‘‘කිං නු තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, උච්චාසද්දා මහාසද්දා, කෙවට්ටා මඤ්ඤෙ මච්ඡවිලොපෙ’’ති? එවං වුත්තෙ, ආයස්මා යසොජො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉමානි, භන්තෙ, පඤ්චමත්තානි භික්ඛුසතානි සාවත්ථිං අනුප්පත්තානි භගවන්තං දස්සනාය. තෙමෙ ආගන්තුකා භික්ඛූ නෙවාසිකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං පටිසම්මොදමානා සෙනාසනානි පඤ්ඤාපයමානා පත්තචීවරානි පටිසාමයමානා උච්චාසද්දා මහාසද්දා’’ති. ‘‘ගච්ඡථ, භික්ඛවෙ, පණාමෙමි වො ; න වො මම සන්තිකෙ වත්ථබ්බ’’න්ති.

“මහණෙනි, කුමන කරුණක් නිසා ඔබලා මාළු උදුරා ගන්නා ධීවරයන් මෙන් මෙසේ මහත් ශබ්ද ඝෝෂා පැවැත්වූවහුද?” මෙසේ වදාළ කල්හි ආයුෂ්මත් යසෝජ තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දකිනු පිණිස සැවැත් නුවරට පැමිණි මේ පන්සියයක් පමණ භික්ෂූහුය. ඒ ආගන්තුක භික්ෂූහු නේවාසික භික්ෂූන් සමඟ පිළිසඳර කතා කරමින්, සේනාසන පනවමින්, පාත්‍ර සිවුරු අස්පස් කරද්දී මේ මහත් ශබ්දය හටගත්තේය” යි පැවසූහ. “මහණෙනි, යන්න. මම ඔබලා පිටමං කරමි (පණාමනය කරමි). ඔබලා මා සමීපයෙහි නොසිටිය යුතුය” යි වදාළ සේක.

‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පටිස්සුත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන වජ්ජී තෙන චාරිකං පක්කමිංසු. වජ්ජීසු අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානා යෙන වග්ගුමුදා නදී තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා වග්ගුමුදාය නදියා තීරෙ පණ්ණකුටියො කරිත්වා වස්සං උපගච්ඡිංසු.

“එසේය ස්වාමීනි” යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය පිළිගෙන අසුන්වලින් නැගී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර, ප්‍රදක්ෂිණා කොට, සේනාසන අස්පස් කර, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන වජ්ජි රට බලා චාරිකාවේ වැඩියහ. වජ්ජි රටෙහි අනුපිළිවෙලින් චාරිකා කරමින් වග්ගුමුදා නදිය වෙත පැමිණියහ. එසේ පැමිණ වග්ගුමුදා නදී තෙර පන්සල් සාදාගෙන වස් විසූහ.

අථ ඛො ආයස්මා යසොජො වස්සූපගතො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භගවතා මයං, ආවුසො, පණාමිතා අත්ථකාමෙන හිතෙසිනා, අනුකම්පකෙන අනුකම්පං උපාදාය. හන්ද මයං, ආවුසො, තථා විහාරං කප්පෙම යථා නො විහරතං භගවා අත්තමනො අස්සා’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො යසොජස්ස පච්චස්සොසුං. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ වූපකට්ඨා අප්පමත්තා ආතාපිනො පහිතත්තා විහරන්තා තෙනෙවන්තරවස්සෙන සබ්බෙව තිස්සො විජ්ජා සච්ඡාකංසු.

එවිට වස් විසූ ආයුෂ්මත් යසෝජ තෙරණුවෝ භික්ෂූන් අමතා මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, අප කෙරෙහි යහපත කැමති, හිතෛෂී වූ, අනුකම්පා සහගත වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුකම්පාවෙන් යුතුවම අපව පිටමං කළ සේක. ඇවැත්නි, දැන් අප යම් අයුරකින් වාසය කළහොත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සතුටට පත් වන්නේ ද, අප ඒ අයුරින් වාසය කරමු.” “ඇවැත්නි, එසේය” යි ඒ භික්ෂූහු ආයුෂ්මත් යසෝජ තෙරණුවන්ට පිළිතුරු දුන්හ. ඉක්බිති ඒ භික්ෂූහු හුදෙකලා වූවාහු, අප්‍රමාදී වූවාහු, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්තව නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරද්දී, ඒ වස් කාලය ඇතුළතදීම සියලු දෙනාම ත්‍රිවිද්‍යාවන් සාක්ෂාත් කළහ.

අථ ඛො භගවා සාවත්ථියං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන වෙසාලී තෙන චාරිකං පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො යෙන වෙසාලී තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර රිසි තාක් කල් වැඩසිට විශාලා මහනුවර දෙසට චාරිකාවෙහි වැඩියහ. අනුපිළිවෙලින් චාරිකා කරමින් විශාලා මහනුවරට පැමිණි සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විශාලා මහනුවර මහාවනයේ කූටාගාර ශාලාවෙහි වැඩවසන සේක.

අථ [Pg.106] ඛො භගවා වග්ගුමුදාතීරියානං භික්ඛූනං චෙතසා චෙතො පරිච්ච මනසි කරිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ආලොකජාතා විය මෙ, ආනන්ද, එසා දිසා, ඔභාසජාතා විය මෙ, ආනන්ද, එසා දිසා; යස්සං දිසායං වග්ගුමුදාතීරියා භික්ඛූ විහරන්ති. ගන්තුං අප්පටිකූලාසි මෙ මනසි කාතුං. පහිණෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, වග්ගුමුදාතීරියානං භික්ඛූනං සන්තිකෙ දූතං – ‘සත්ථා ආයස්මන්තෙ ආමන්තෙති, සත්ථා ආයස්මන්තානං දස්සනකාමො’’’ති.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වග්ගුමුදා නදී තෙර වසන භික්ෂූන්ගේ සිත තම සිතින් පිරිසිඳ දැනගෙන, මෙනෙහි කොට, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් අමතා මෙසේ වදාළහ: “ආනන්ද, වග්ගුමුදා නදී තෙර භික්ෂූන් වසන ඒ දිශාව මට ආලෝකවත් වී ඇති සේ පෙනේ. ආනන්ද, ඒ දිශාව මට ප්‍රභාමත් වී ඇති සේ පෙනේ. එහි යාමට හෝ මෙනෙහි කිරීමට මට කිසිදු අමනාපයක් නැත. ආනන්ද, ඔබ වග්ගුමුදා නදී තෙර වසන ඒ භික්ෂූන් වෙත දූතයෙකු යවා ‘ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබ වහන්සේලා කැඳවන සේක, ශාස්තෘන් වහන්සේට ඔබ වහන්සේලාව දැකගැනීමට වුවමනා වී ඇත’ යි පණිවිඩයක් යවන්න.”

‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පටිස්සුත්වා යෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘එහි ත්වං, ආවුසො, යෙන වග්ගුමුදාතීරියා භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා වග්ගුමුදාතීරියෙ භික්ඛූ එවං වදෙහි – ‘සත්ථා ආයස්මන්තෙ ආමන්තෙති, සත්ථා ආයස්මන්තානං දස්සනකාමො’’’ති.

“එසේය ස්වාමීනි” යි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී එක්තරා භික්ෂුවක් වෙත ගොස් මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, මෙහි එන්න. ඔබ වග්ගුමුදා නදී තෙර වසන භික්ෂූන් වෙත ගොස් මෙසේ පවසන්න: ‘ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබ වහන්සේලා කැඳවන සේක, ශාස්තෘන් වහන්සේට ඔබ වහන්සේලාව දැකගැනීමට වුවමනා වී ඇත’ යි පවසන්න.”

‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො සො භික්ඛු ආයස්මතො ආනන්දස්ස පටිස්සුත්වා – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙව – මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං අන්තරහිතො වග්ගුමුදාය නදියා තීරෙ තෙසං භික්ඛූනං පුරතො පාතුරහොසි. අථ ඛො සො භික්ඛු වග්ගුමුදාතීරියෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘සත්ථා ආයස්මන්තෙ ආමන්තෙති, සත්ථා ආයස්මන්තානං දස්සනකාමො’’ති.

"එසේය, ඇවැත්නි" යි ඒ භික්ෂුව ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්ගේ වචනය පිළිගෙන - ශක්තිමත් පුරුෂයෙක් හකුළුවන ලද අතක් දිගු කරන්නාක් මෙන් හෝ දිගු කරන ලද අතක් හකුළුවන්නාක් මෙන් - මහාවනයේ කූටාගාර ශාලාවෙන් අතුරුදන් වී වග්ගුමුදා නදිය අසල ඒ භික්ෂූන් ඉදිරියේ පහළ විය. ඉක්බිති ඒ භික්ෂුව වග්ගුමුදා තීරයේ වසන භික්ෂූන්ට මෙසේ පැවසීය: "ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබ වහන්සේලා අමතන සේක, ශාස්තෘන් වහන්සේට ඔබ වහන්සේලා දැකීමට අවශ්‍ය වී ඇත."

‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ තස්ස භික්ඛුනො පටිස්සුත්වා සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙව – වග්ගුමුදාය නදියා තීරෙ අන්තරහිතා මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං භගවතො සම්මුඛෙ පාතුරහෙසුං. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා ආනෙඤ්ජෙන සමාධිනා නිසින්නො හොති. අථ ඛො තෙසං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘‘කතමෙන නු ඛො භගවා විහාරෙන එතරහි විහරතී’’ති? අථ ඛො තෙසං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘‘ආනෙඤ්ජෙන ඛො භගවා විහාරෙන එතරහි විහරතී’’ති. සබ්බෙව ආනෙඤ්ජසමාධිනා නිසීදිංසු.

"එසේය, ඇවැත්නි" යි ඒ භික්ෂූන් ඒ භික්ෂුවගේ වචනය පිළිගෙන, සෙනසුන් පිළියෙළ කොට පාත්‍ර සිවුරු ගෙන - ශක්තිමත් පුරුෂයෙක් හකුළුවන ලද අතක් දිගු කරන්නාක් මෙන් හෝ දිගු කරන ලද අතක් හකුළුවන්නාක් මෙන් - වග්ගුමුදා නදිය අසලින් අතුරුදන් වී මහාවනයේ කූටාගාර ශාලාවේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියේ පහළ වූහ. ඒ අවස්ථාවෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආනෙඤ්ජ (නොසැලෙන) සමාධියෙන් වැඩසිටි සේක. එවිට ඒ භික්ෂූන්ට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් කිනම් විහරණයකින් වැඩසිටින සේක් ද?" ඉක්බිති ඒ භික්ෂූන්ට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් ආනෙඤ්ජ විහරණයෙන් වැඩසිටින සේක." එවිට ඒ සියලුම භික්ෂූන් ද ආනෙඤ්ජ සමාධියෙන් වැඩසිටියහ.

අථ [Pg.107] ඛො ආයස්මා ආනන්දො අභික්කන්තාය රත්තියා, නික්ඛන්තෙ පඨමෙ යාමෙ, උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තා, භන්තෙ, රත්ති; නික්ඛන්තො පඨමො යාමො; චිරනිසින්නා ආගන්තුකා භික්ඛූ; පටිසම්මොදතු, භන්තෙ, භගවා ආගන්තුකෙහි භික්ඛූහී’’ති. එවං වුත්තෙ, භගවා තුණ්හී අහොසි.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ රාත්‍රියේ පළමු යාමය ඉක්ම ගිය පසු, අසුනෙන් නැගිට සිවුර ඒකාංශ කොට පොරවාගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි දෙසට දොහොත් මුදුන් දී නමස්කාර කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනී, රාත්‍රිය ඉක්ම ගියේය; පළමු යාමය ගෙවී ගියේය; පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලා බොහෝ වේලාවක් වාඩි වී සිටිති; ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ආගන්තුක භික්ෂූන් සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදෙන සේක්වා." මෙසේ කී කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිහඬව වැඩසිටි සේක.

දුතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො අභික්කන්තාය රත්තියා, නික්ඛන්තෙ මජ්ඣිමෙ යාමෙ, උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තා, භන්තෙ, රත්ති; නික්ඛන්තො මජ්ඣිමො යාමො; චිරනිසින්නා ආගන්තුකා භික්ඛූ; පටිසම්මොදතු, භන්තෙ, භගවා ආගන්තුකෙහි භික්ඛූහී’’ති. දුතියම්පි ඛො භගවා තුණ්හී අහොසි.

දෙවන වරටත් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ රාත්‍රියේ මධ්‍යම යාමය ඉක්ම ගිය පසු, අසුනෙන් නැගිට සිවුර ඒකාංශ කොට පොරවාගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි දෙසට දොහොත් මුදුන් දී නමස්කාර කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනී, රාත්‍රිය ඉක්ම ගියේය; මධ්‍යම යාමය ගෙවී ගියේය; පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලා බොහෝ වේලාවක් වාඩි වී සිටිති; ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ආගන්තුක භික්ෂූන් සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදෙන සේක්වා." දෙවන වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිහඬව වැඩසිටි සේක.

තතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො අභික්කන්තාය රත්තියා, නික්ඛන්තෙ පච්ඡිමෙ යාමෙ, උද්ධස්තෙ අරුණෙ, නන්දිමුඛියා රත්තියා උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තා, භන්තෙ, රත්ති; නික්ඛන්තො පච්ඡිමො යාමො; උද්ධස්තො අරුණො; නන්දිමුඛී රත්ති; චිරනිසින්නා ආගන්තුකා භික්ඛූ; පටිසම්මොදතු, භන්තෙ, භගවා, ආගන්තුකෙහි භික්ඛූහී’’ති.

තුන්වන වරටත් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ රාත්‍රියේ පශ්චිම යාමය ඉක්ම ගිය පසු, අරුණෝදය උදා වෙද්දී, සොඳුරු අලුයම් කාලයේ අසුනෙන් නැගිට සිවුර ඒකාංශ කොට පොරවාගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි දෙසට දොහොත් මුදුන් දී නමස්කාර කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනී, රාත්‍රිය ඉක්ම ගියේය; පශ්චිම යාමය ගෙවී ගියේය; අරුණ උදා විය; රාත්‍රිය අලුයම විය; පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලා බොහෝ වේලාවක් වාඩි වී සිටිති; ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ආගන්තුක භික්ෂූන් සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදෙන සේක්වා."

අථ ඛො භගවා තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨහිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘සචෙ ඛො ත්වං, ආනන්ද, ජානෙය්‍යාසි එත්තකම්පි තෙ නප්පටිභාසෙය්‍ය. අහඤ්ච, ආනන්ද, ඉමානි ච පඤ්ච භික්ඛුසතානි සබ්බෙව ආනෙඤ්ජසමාධිනා නිසීදිම්හා’’ති.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ සමාධියෙන් නැගී සිට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් ඇමතූ සේක: "ආනන්ද, ඉදින් ඔබ දැන සිටියේ නම් මෙතරම් දෙයක්වත් නොකියනු ඇත. ආනන්ද, මම ද මේ පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා ද යන සියලු දෙනාම ආනෙඤ්ජ සමාධියෙන් වාඩි වී සිටියෙමු."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය පළ කළ සේක:

‘‘යස්ස ජිතො කාමකණ්ටකො,අක්කොසො ච වධො ච බන්ධනඤ්ච;

පබ්බතොව සො ඨිතො අනෙජො,සුඛදුක්ඛෙසු න වෙධතී ස භික්ඛූ’’ති. තතියං;

"යමෙකු විසින් කාම නැමති කටුව ජය ගන්නා ලද්දේ ද, නින්දා අපහාස, හිංසා පීඩා හා බන්ධනයන් (ඉවසා ජය ගන්නා ලද්දේ ද), හෙතෙම පර්වතයක් මෙන් නොසැලී සිටියි. සැප දුක් හමුවේ කම්පා නොවන ඒ භික්ෂුව (සැබෑ භික්ෂුවකි)." තෙවන සූත්‍රයයි.

4. සාරිපුත්තසුත්තං

4. සාරිපුත්ත සූත්‍රය

24. එවං [Pg.108] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවතො අවිදූරෙ නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං අවිදූරෙ නිසින්නං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා.

24. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එසමයෙහි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් පර්යංකයක් බඳවාගෙන, කය ඍජුව තබාගෙන, සිහිය ඉදිරිපත් කරවාගෙන වාඩි වී සිටි සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද තමන් වහන්සේට නුදුරින් පර්යංකයක් බඳවාගෙන, කය ඍජුව තබාගෙන, සිහිය ඉදිරිපත් කරවාගෙන වාඩි වී සිටින ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය පළ කළ සේක:

‘‘යථාපි පබ්බතො සෙලො, අචලො සුප්පතිට්ඨිතො;

එවං මොහක්ඛයා භික්ඛු, පබ්බතොව න වෙධතී’’ති. චතුත්ථං;

"යම් සේ තනි කළු ගලින් සැදි පර්වතයක් මැනවින් පිහිටා නොසැලී පවතී ද, එසේම මෝහය ක්ෂය කළ භික්ෂුව පර්වතයක් මෙන් නොසැලෙයි." සිව්වන සූත්‍රයයි.

5. මහාමොග්ගල්ලානසුත්තං

5. මහා මොග්ගල්ලාන සූත්‍රය

25. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො භගවතො අවිදූරෙ නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය කායගතාය සතියා අජ්ඣත්තං සූපට්ඨිතාය. අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං අවිදූරෙ නිසින්නං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය කායගතාය සතියා අජ්ඣත්තං සූපට්ඨිතාය.

25. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එසමයෙහි ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් පර්යංකයක් බඳවාගෙන, කය ඍජුව තබාගෙන, තමා තුළ මැනවින් පිහිටුවන ලද කායගතා සතියෙන් යුතුව වාඩි වී සිටි සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද තමන් වහන්සේට නුදුරින් පර්යංකයක් බඳවාගෙන, කය ඍජුව තබාගෙන, තමා තුළ මැනවින් පිහිටුවන ලද කායගතා සතියෙන් යුතුව වාඩි වී සිටින ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය පළ කළ සේක:

‘‘සති කායගතා උපට්ඨිතා,ඡසු ඵස්සායතනෙසු සංවුතො;

සතතං භික්ඛු සමාහිතො,ජඤ්ඤා නිබ්බානමත්තනො’’ති. පඤ්චමං;

"යමෙකුට කායගතා සතිය මැනවින් පිහිටා ඇත්තේ ද, සවැදෑරුම් ස්පර්ශ ආයතනයන්හි සංවර වූ, නිරතුරුව සමාහිත වූ ඒ භික්ෂුව තමාගේ නිර්වාණය අවබෝධ කරගන්නේය." පස්වන සූත්‍රයයි.

6. පිලින්දවච්ඡසුත්තං

6. පිළින්දවච්ඡ සූත්‍රය

26. එවං [Pg.109] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා පිලින්දවච්ඡො භික්ඛූ වසලවාදෙන සමුදාචරති. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ, පිලින්දවච්ඡො භික්ඛූ වසලවාදෙන සමුදාචරතී’’ති.

26. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ලේනුන්ට අභයදානය දුන් වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එසමයෙහි ආයුෂ්මත් පිළින්දවච්ඡ තෙරුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට "වසල" යන වචනයෙන් කතා කරති. එවිට බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනී, ආයුෂ්මත් පිළින්දවච්ඡ තෙරුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට 'වසල' යන වචනයෙන් කතා කරන සේක."

අථ ඛො භගවා අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, භික්ඛු, මම වචනෙන පිලින්දවච්ඡං භික්ඛුං ආමන්තෙහි – ‘සත්ථා තං, ආවුසො පිලින්දවච්ඡ, ආමන්තෙතී’’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා පිලින්දවච්ඡො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං පිලින්දවච්ඡං එතදවොච – ‘‘සත්ථා තං, ආවුසො පිලින්දවච්ඡ, ආමන්තෙතී’’ති.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක් අමතා, "මහණ, ඔබ ගොස් මාගේ වචනයෙන් පිළින්දවච්ඡ භික්ෂුවට මෙසේ කියන්න: 'ඇවැත් පිළින්දවච්ඡ, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබට අමතන සේක' කියායි" වදාළ සේක. "එසේය ස්වාමීනී" යි ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය පිළිගෙන ආයුෂ්මත් පිළින්දවච්ඡ තෙරුන් වෙත ගොස් මෙසේ පැවසීය: "ඇවැත් පිළින්දවච්ඡ, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබට අමතන සේක."

‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා පිලින්දවච්ඡො තස්ස භික්ඛුනො පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං පිලින්දවච්ඡං භගවා එතදවොච – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, වච්ඡ, භික්ඛූ වසලවාදෙන සමුදාචරසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති.

"එසේය ඇවැත්නි" යි ආයුෂ්මත් පිළින්දවච්ඡ තෙරුන් වහන්සේ ඒ භික්ෂුවට පිළිතුරු දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක වැඩසිටියහ. එකත්පසක වැඩසිටි ආයුෂ්මත් පිළින්දවච්ඡ තෙරුන් වහන්සේගෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ විමසා වදාළ සේක: "වච්ඡ, ඔබ භික්ෂූන්ට 'වසල' යන වචනයෙන් ආමන්ත්‍රණය කරන බව සැබෑද?" "එසේය, ස්වාමීනි" යි උන්වහන්සේ පිළිතුරු දුන්හ.

අථ ඛො භගවා ආයස්මතො පිලින්දවච්ඡස්ස පුබ්බෙනිවාසං මනසි කරිත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘මා ඛො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, වච්ඡස්ස භික්ඛුනො උජ්ඣායිත්ථ. න, භික්ඛවෙ, වච්ඡො දොසන්තරො භික්ඛූ වසලවාදෙන සමුදාචරති. වච්ඡස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පඤ්ච ජාතිසතානි අබ්බොකිණ්ණානි බ්‍රාහ්මණකුලෙ පච්චාජාතානි. සො තස්ස වසලවාදො දීඝරත්තං සමුදාචිණ්ණො. තෙනායං වච්ඡො භික්ඛූ වසලවාදෙන සමුදාචරතී’’ති.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් පිළින්දවච්ඡ තෙරුන් වහන්සේගේ පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ (පෙර භවයන්) මෙනෙහි කොට භික්ෂූන් වහන්සේලා අමතා මෙසේ වදාළ සේක: "මහණෙනි, ඔබලා වච්ඡ භික්ෂුවට දොස් නොනගන්න. මහණෙනි, වච්ඡ භික්ෂුව භික්ෂූන්ට 'වසල' කියා ආමන්ත්‍රණය කරන්නේ ද්වේෂ සිතකින් නොවේ. මහණෙනි, වච්ඡ භික්ෂුව අඛණ්ඩව ජාති පන්සියයක් බමුණු කුලයේම උපත ලබා ඇත. එම 'වසල' යන වචනයෙන් ආමන්ත්‍රණය කිරීම ඔහුට දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පුරුදු වූවකි. ඒ නිසාම මෙම වච්ඡ භික්ෂුව භික්ෂූන්ට 'වසල' කියා ආමන්ත්‍රණය කරයි."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවේදී මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘යම්හී [Pg.110] න මායා වසතී න මානො,යො වීතලොභො අමමො නිරාසො;

පනුණ්ණකොධො අභිනිබ්බුතත්තො,සො බ්‍රාහ්මණො සො සමණො ස භික්ඛූ’’ති. ඡට්ඨං;

"යමකු තුළ මායාව හෝ මානය වසන්නේ නැද්ද, යමෙක් ලෝභය දුරු කළේද, 'මමය මාගේය' යන හැඟීමෙන් තොර වූයේද, තෘෂ්ණාව නැත්තේද, ක්‍රෝධය ප්‍රහීණ කළා වූද, කෙලෙස් නිවාගත් සිත් ඇත්තා වූද, ඔහුම බ්‍රාහ්මණයෙකි, ඔහුම ශ්‍රමණයෙකි, ඔහුම භික්ෂුවකි."

7. සක්කුදානසුත්තං

7. සක්කුදාන සූත්‍රය (සක්‍රයා දන් දීම පිළිබඳ සූත්‍රය)

27. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා මහාකස්සපො පිප්පලිගුහායං විහරති, සත්තාහං එකපල්ලඞ්කෙන නිසින්නො හොති අඤ්ඤතරං සමාධිං සමාපජ්ජිත්වා. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො තස්ස සත්තාහස්ස අච්චයෙන තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨාසි. අථ ඛො ආයස්මතො මහාකස්සපස්ස තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨිතස්ස එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහං රාජගහං පිණ්ඩාය පවිසෙය්‍ය’’න්ති.

27. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ලේනුන්ට ආහාර දෙන වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ පිප්ඵලී ලෙනෙහි වැඩවසන අතර, සත් දිනක් මුළුල්ලේ එකම පර්යංකයකින් වැඩහිඳ කිසියම් සමාපත්තියකට සම වැදී සිටියහ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ සත් දිනක් ඇවෑමෙන් එම සමාපත්තියෙන් නැගී සිටියහ. සමාපත්තියෙන් නැගී සිටි ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මම රජගහ නුවරට පිණ්ඩපාතය පිණිස පිවිසෙන්නෙම් නම් මැනවි."

තෙන ඛො පන සමයෙන පඤ්චමත්තානි දෙවතාසතානි උස්සුක්කං ආපන්නානි හොන්ති ආයස්මතො මහාකස්සපස්ස පිණ්ඩපාතපටිලාභාය. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො තානි පඤ්චමත්තානි දෙවතාසතානි පටික්ඛිපිත්වා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි.

එකල්හි දේවතාවියන් පන්සියයක් පමණ ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේට පිණ්ඩපාතය පූජා කිරීම සඳහා උත්සාහවත් වූහ. එහෙත් ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ එම දේවතාවියන් පන්සියය ප්‍රතික්ෂේප කොට, පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවී සිවුරු පිළියෙළ කරගෙන පාත්‍රය ද රැගෙන රජගහ නුවරට පිණ්ඩපාතය පිණිස පිවිසියහ.

තෙන ඛො පන සමයෙන සක්කො දෙවානමින්දො ආයස්මතො මහාකස්සපස්ස පිණ්ඩපාතං දාතුකාමො හොති. පෙසකාරවණ්ණං අභිනිම්මිනිත්වා තන්තං විනාති. සුජා අසුරකඤ්ඤා තසරං පූරෙති. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො රාජගහෙ සපදානං පිණ්ඩාය චරමානො යෙන සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො සක්කො දෙවානමින්දො ආයස්මන්තං මහාකස්සපං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන ඝරා නික්ඛමිත්වා පච්චුගන්ත්වා හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා ඝරං පවිසිත්වා ඝටියා ඔදනං උද්ධරිත්වා පත්තං පූරෙත්වා ආයස්මතො මහාකස්සපස්ස අදාසි. සො අහොසි පිණ්ඩපාතො අනෙකසූපො අනෙකබ්‍යඤ්ජනො අනෙකරසබ්‍යඤ්ජනො. අථ ඛො ආයස්මතො මහාකස්සපස්ස එතදහොසි – ‘‘කො නු ඛො අයං සත්තො යස්සායං එවරූපො ඉද්ධානුභාවො’’ති[Pg.111]? අථ ඛො ආයස්මතො මහාකස්සපස්ස එතදහොසි – ‘‘සක්කො ඛො අයං දෙවානමින්දො’’ති. ඉති විදිත්වා සක්කං දෙවානමින්දං එතදවොච – ‘‘කතං ඛො තෙ ඉදං, කොසිය; මා පුනපි එවරූපමකාසී’’ති. ‘‘අම්හාකම්පි, භන්තෙ කස්සප, පුඤ්ඤෙන අත්ථො; අම්හාකම්පි පුඤ්ඤෙන කරණීය’’න්ති.

එකල්හි සක් දෙවිඳුන් ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේට පිණ්ඩපාතය පූජා කරනු කැමැත්තේ, රෙදි වියන්නෙකුගේ වේශයක් මවාගෙන රෙදි වියමින් සිටියේය. සුජාතා අසුර කන්‍යාව නූල් කටින පත්ත පිරවූවාය. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ රජගහ නුවර පිළිවෙළින් පිඬු සිඟා වඩිමින් සක් දෙවිඳුන්ගේ නිවස ඇති තැනට එළඹියහ. සක් දෙවිඳුන් ඈතින්ම වඩිනා ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ දැක, නිවසින් නික්ම පෙරගමන් කොට, උන්වහන්සේගේ අතින් පාත්‍රය ගෙන නිවසට වැඩමවා, බඳුනෙන් බත් බෙදා පාත්‍රය පුරවා ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ පිණ්ඩපාතය නොයෙක් වෑංජන හා රසවත් දෑ සහිත විය. එවිට ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ සිතුණි: "මෙබඳු ඉර්ධි ආනුභාවයක් ඇති මේ සත්වයා කවුරුන් විය හැකිද?" අනතුරුව ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේට "මේ නම් සක් දෙවිඳුන්ය" කියා සිතුණි. ඔහු සක් දෙවිඳුන් බව දැනගෙන මෙසේ වදාළහ: "කෝසිය, ඔබ මේ කළේ මහා පුණ්‍යකර්මයකි. මින් මතු මෙබඳු දේ නොකරන්න." "ස්වාමීනි, කාශ්‍යපයන් වහන්ස, අපටත් පින් අවශ්‍යය. අප විසින් ද පින් කළ යුතුය" යි සක් දෙවිඳු පැවසීය.

අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො ආයස්මන්තං මහාකස්සපං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ආකාසෙ අන්තලික්ඛෙ තික්ඛත්තුං උදානං උදානෙසි – ‘‘අහො දානං පරමදානං කස්සපෙ සුප්පතිට්ඨිතං! අහො දානං පරමදානං කස්සපෙ සුප්පතිට්ඨිතං!! අහො දානං පරමදානං කස්සපෙ සුප්පතිට්ඨිත’’න්ති!!! අස්සොසි ඛො භගවා දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ආකාසෙ අන්තලික්ඛෙ තික්ඛත්තුං උදානං උදානෙන්තස්ස – ‘‘අහො දානං පරමදානං කස්සපෙ සුප්පතිට්ඨිතං! අහො දානං පරමදානං කස්සපෙ සුප්පතිට්ඨිතං!! අහො දානං පරමදානං කස්සපෙ සුප්පතිට්ඨිත’’න්ති!!!

ඉක්බිති සක් දෙවිඳුන් ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට ප්‍රදක්ෂිණා කර අහසට පැන නැගී, අහස් තලයේ සිට තෙවරක් මෙසේ උදාන පහළ කළේය: "අහෝ දානය! මහා දානය! කාශ්‍යපයන් වහන්සේ කෙරෙහි මැනවින් පිහිටුවන ලදී!" භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මිනිස් කන් ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු දිව්‍යමය ශ්‍රවණාග්‍රහණයෙන් සක් දෙවිඳුන් අහසට පැන නැගී තෙවරක් උදාන පහළ කරන හඬ අසා වදාළ සේක: "අහෝ දානය! මහා දානය! කාශ්‍යපයන් වහන්සේ කෙරෙහි මැනවින් පිහිටුවන ලදී!"

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවේදී මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘පිණ්ඩපාතිකස්ස භික්ඛුනො,අත්තභරස්ස අනඤ්ඤපොසිනො;

දෙවා පිහයන්ති තාදිනො,උපසන්තස්ස සදා සතීමතො’’ති. සත්තමං;

"පිණ්ඩපාත ධුතංගය රකින්නා වූ, තම ශක්තියෙන් යැපෙන්නා වූ, අනුන් පෝෂණය නොකරන්නා වූ, තාදී ගුණයෙන් යුත්, කෙලෙස් සන්සිඳුණු, නිරන්තර සිහි ඇති භික්ෂුවට දෙවිවරු පවා ප්‍රිය කරති."

8. පිණ්ඩපාතිකසුත්තං

8. පිණ්ඩපාතික සූත්‍රය

28. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලානං භික්ඛූනං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං කරෙරිමණ්ඩලමාළෙ සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි –

28. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි පිණ්ඩපාතයෙන් පසු පෙරළා පැමිණි බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා කරේරී මණ්ඩලමාලයේ රැස්ව වැඩහිඳින විට උන්වහන්සේලා අතර මෙබඳු අතුරු කතාවක් ඇති විය.

‘‘පිණ්ඩපාතිකො, ආවුසො, භික්ඛු පිණ්ඩාය චරන්තො ලභති කාලෙන කාලං මනාපිකෙ චක්ඛුනා රූපෙ පස්සිතුං, ලභති කාලෙන කාලං මනාපිකෙ සොතෙන සද්දෙ සොතුං, ලභති කාලෙන කාලං මනාපිකෙ ඝානෙන [Pg.112] ගන්ධෙ ඝායිතුං, ලභති කාලෙන කාලං මනාපිකෙ ජිව්හාය රසෙ සායිතුං, ලභති කාලෙන කාලං මනාපිකෙ කායෙන ඵොට්ඨබ්බෙ ඵුසිතුං. පිණ්ඩපාතිකො, ආවුසො, භික්ඛු සක්කතො ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො පිණ්ඩාය චරති. හන්දාවුසො, මයම්පි පිණ්ඩපාතිකා හොම. මයම්පි ලච්ඡාම කාලෙන කාලං මනාපිකෙ චක්ඛුනා රූපෙ පස්සිතුං, මයම්පි ලච්ඡාම කාලෙන කාලං මනාපිකෙ සොතෙන සද්දෙ සොතුං, මයම්පි ලච්ඡාම කාලෙන කාලං මනාපිකෙ ඝානෙන ගන්ධෙ ඝායිතුං, මයම්පි ලච්ඡාම කාලෙන කාලං මනාපිකෙ ජිව්හාය රසෙ සායිතුං, මයම්පි ලච්ඡාම කාලෙන කාලං මනාපිකෙ කායෙන ඵොට්ඨබ්බෙ ඵුසිතුං; මයම්පි සක්කතා ගරුකතා මානිතා පූජිතා අපචිතා පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති. අයඤ්චරහි තෙසං භික්ඛූනං අන්තරාකථා හොති විප්පකතා.

"ඇවැත්නි, පිණ්ඩපාතයේ වඩින භික්ෂුවට වරින් වර ඇසින් මනාප රූප දැකීමට ලැබෙයි, කනින් මනාප ශබ්ද ඇසීමට ලැබෙයි, නාසයෙන් මනාප ගන්ධයන් විඳීමට ලැබෙයි, දිවෙන් මනාප රසයන් විඳීමට ලැබෙයි, කයෙන් මනාප ස්පර්ශයන් විඳීමට ලැබෙයි. ඇවැත්නි, පිණ්ඩපාතයේ වඩින භික්ෂුව සත්කාර, ගරුකාර, මානන, පූජන හා වන්දනා ලබමින් පිඬු සිඟා වඩියි. ඇවැත්නි, එන්න, අපිත් පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන් වෙමු. එවිට අපටත් වරින් වර ඇසින් මනාප රූප දැකීමට ලැබෙනු ඇත, ශබ්ද ඇසීමට ලැබෙනු ඇත, ගන්ධයන් විඳීමට ලැබෙනු ඇත, රසයන් විඳීමට ලැබෙනු ඇත, ස්පර්ශයන් ලැබෙනු ඇත. අපිත් සත්කාර සම්මාන ලබමින් පිඬු සිඟා වඩින්නෙමු." එම භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ මෙම අතුරු කතාව මෙසේ අසම්පූර්ණව පවතිද්දීම (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ සේක).

අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන කරෙරිමණ්ඩලමාළො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා, කා ච පන වො අන්තරාකථා විප්පකතා’’ති?

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකීව වැඩසිටීමෙන් (ඵලසමාපත්තියෙන්) නැගී සිට, කරේරීමණ්ඩලමාළය (කැරැටි මණ්ඩපය) වෙත වැඩම කළ සේක. එහි වැඩම කර පනවන ලද ආසනයෙහි වැඩ සිටි සේක. වැඩ සිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහණුන් ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, ඔබ දැන් කවර කතාවකින් යුක්තව රැස්ව සිටින්නහු ද? ඔබ අතර අතරමග නතර වූ කතාව කුමක් ද?”

‘‘ඉධ, භන්තෙ, අම්හාකං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං කරෙරිමණ්ඩලමාළෙ සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි –

“ස්වාමීනි, මෙහි පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී ආ අප, කරේරීමණ්ඩලමාළයෙහි රැස්ව වාඩි වී සිටින විට අප අතර මෙබඳු කතාවක් ඇති විය.”

‘පිණ්ඩපාතිකො, ආවුසො, භික්ඛු පිණ්ඩාය චරන්තො ලභති කාලෙන කාලං මනාපිකෙ චක්ඛුනා රූපෙ පස්සිතුං, ලභති කාලෙන කාලං මනාපිකෙ සොතෙන සද්දෙ සොතුං, ලභති කාලෙන කාලං මනාපිකෙ ඝානෙන ගන්ධෙ ඝායිතුං, ලභති කාලෙන කාලං මනාපිකෙ ජිව්හාය රසෙ සායිතුං, ලභති කාලෙන කාලං මනාපිකෙ කායෙන ඵොට්ඨබ්බෙ ඵුසිතුං. පිණ්ඩපාතිකො, ආවුසො, භික්ඛු සක්කතො ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො පිණ්ඩාය චරති. හන්දාවුසො, මයම්පි පිණ්ඩපාතිකා හොම. මයම්පි ලච්ඡාම කාලෙන කාලං මනාපිකෙ චක්ඛුනා රූපෙ පස්සිතුං…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බෙ ඵුසිතුං. මයම්පි සක්කතා ගරුකතා මානිතා පූජිතා අපචිතා පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’ති. අයං ඛො නො, භන්තෙ, අන්තරාකථා විප්පකතා, අථ භගවා අනුප්පත්තො’’ති.

“‘ඇවැත්නි, පිණ්ඩපාතිකයෙකු වූ මහණෙක් පිණ්ඩපාතය පිණිස හැසිරෙද්දී කලින් කලට ඇසට ප්‍රිය වූ රූප දැකීමට ලබයි. කලින් කලට කනට ප්‍රිය වූ ශබ්ද ඇසීමට ලබයි. කලින් කලට නාසයට ප්‍රිය වූ ගඳ සුවඳ දැන ගැනීමට ලබයි. කලින් කලට දිවට ප්‍රිය වූ රස විඳීමට ලබයි. කලින් කලට කයට ප්‍රිය වූ පහස ලැබීමට ලබයි. ඇවැත්නි, පිණ්ඩපාතිකයෙකු වූ මහණෙක් සත්කාර කරන ලද, ගරු කරන ලද, බහුමාන කරන ලද, පිදුම් ලබන ලද, පුදන ලදුව පිණ්ඩපාතය පිණිස හැසිරෙයි. ඇවැත්නි, අපිත් පිණ්ඩපාතිකයෝ වෙමු. එවිට අපටත් කලින් කලට ඇසට ප්‍රිය රූප දැකීමට...පෙ... කයට ප්‍රිය පහස ලැබීමට හැකි වනු ඇත. අපිත් සත්කාර ලබමින්, ගරුබුහුමන් ලබමින් පිණ්ඩපාතය පිණිස හැසිරෙන්නෙමු’ යනුයි. ස්වාමීනි, අප අතර ඇති වූ කතාව අතරමග නතර වූයේ මේ අවස්ථාවේදීය, එසඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි වැඩි සේක.”

‘‘න [Pg.113] ඛ්වෙතං, භික්ඛවෙ, තුම්හාකං පතිරූපං කුලපුත්තානං සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතානං යං තුම්හෙ එවරූපිං කථං කථෙය්‍යාථ. සන්නිපතිතානං වො, භික්ඛවෙ, ද්වයං කරණීයං – ධම්මී වා කථා අරියො වා තුණ්හීභාවො’’ති.

“මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වූ කුලපුත්‍රයන් වන ඔබට මෙබඳු කතාවල යෙදීම සුදුසු නොවේ. මහණෙනි, රැස්වූ ඔබ විසින් කළ යුතු කරුණු දෙකක් තිබේ; එනම් ධාර්මික කතාව හෝ ආර්ය නිශ්ශබ්දතාවයි.”

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය වදාළ සේක:

‘‘පිණ්ඩපාතිකස්ස භික්ඛුනො,අත්තභරස්ස අනඤ්ඤපොසිනො;

දෙවා පිහයන්ති තාදිනො,නො චෙ සද්දසිලොකනිස්සිතො’’ති. අට්ඨමං;

“තමාවම නඩත්තු කරගන්නා වූ, අනුන් පෝෂණය කිරීමේ බරක් නැති වූ, පිණ්ඩපාතික වූ, තාදී ගුණයෙන් යුත් ඒ මහණෙක් ලාභ සත්කාර හා කීර්තිය පතා නොසිටින්නේ නම්, දෙවියෝ පවා එවන් මහණෙකුට ප්‍රිය කරති.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

9. සිප්පසුත්තං

9. සිප්ප සූත්‍රය (ශිල්ප සූත්‍රය)

29. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලානං භික්ඛූනං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං මණ්ඩලමාළෙ සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘‘කො නු ඛො, ආවුසො, සිප්පං ජානාති? කො කිං සිප්පං සික්ඛි? කතරං සිප්පං සිප්පානං අග්ග’’න්ති?

29. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි බොහෝ මහණුන් පස්වරු කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී මණ්ඩලමාළයෙහි රැස්ව වාඩි වී සිටින විට මෙබඳු කතාවක් ඇති විය: “ඇවැත්නි, ශිල්ප දන්නේ කවුද? කවුරුන් කුමන ශිල්පයක් ඉගෙන ගත්තේ ද? ශිල්ප අතරින් උතුම්ම ශිල්පය කුමක් ද?”

තත්ථෙකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘හත්ථිසිප්පං සිප්පානං අග්ග’’න්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘අස්සසිප්පං සිප්පානං අග්ග’’න්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘රථසිප්පං සිප්පානං අග්ග’’න්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘ධනුසිප්පං සිප්පානං අග්ග’’න්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘ථරුසිප්පං සිප්පානං අග්ග’’න්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘මුද්දාසිප්පං සිප්පානං අග්ග’’න්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘ගණනාසිප්පං සිප්පානං අග්ග’’න්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘සඞ්ඛානසිප්පං සිප්පානං අග්ග’’න්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘ලෙඛාසිප්පං සිප්පානං අග්ග’’න්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘කාවෙය්‍යසිප්පං සිප්පානං අග්ග’’න්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘ලොකායතසිප්පං සිප්පානං අග්ග’’න්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘ඛත්තවිජ්ජාසිප්පං සිප්පානං අග්ග’’න්ති. අයඤ්චරහි තෙසං භික්ඛූනං අන්තරාකථා හොති විප්පකතා.

එහිදී ඇතැම් මහණෙක් “ශිල්ප අතරින් ඇත් ශිල්පය උතුම්” යැයි කීහ. ඇතැම්හු “අස් ශිල්පය උතුම්” යැයි කීහ. ඇතැම්හු “රිය ශිල්පය උතුම්” යැයි කීහ. ඇතැම්හු “ධනු ශිල්පය උතුම්” යැයි කීහ. ඇතැම්හු “කඩුව මෙහෙයවන ශිල්පය උතුම්” යැයි කීහ. ඇතැම්හු “මුද්‍රා ශිල්පය (ඇඟිලි පුරුකෙන් ගණින ශිල්පය) උතුම්” යැයි කීහ. ඇතැම්හු “ගණන ශිල්පය උතුම්” යැයි කීහ. ඇතැම්හු “සංඛ්‍යාන ශිල්පය උතුම්” යැයි කීහ. ඇතැම්හු “ලේඛන ශිල්පය උතුම්” යැයි කීහ. ඇතැම්හු “කාව්‍ය ශිල්පය උතුම්” යැයි කීහ. ඇතැම්හු “ලෝකායත ශාස්ත්‍රය උතුම්” යැයි කීහ. ඇතැම්හු “කෘෂිකර්ම විද්‍යාව (භූමි විද්‍යාව) උතුම්” යැයි කීහ. මෙසේ ඒ මහණුන්ගේ මේ කතාව අතරමග නතර වී තිබුණි.

අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන මණ්ඩලමාළො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ [Pg.114] ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා, කා ච පන වො අන්තරාකථා විප්පකතා’’ති?

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට මණ්ඩලමාළය වෙත වැඩම කර, පනවන ලද ආසනයෙහි වැඩ සිටි සේක. වැඩ සිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහණුන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, ඔබ දැන් කවර කතාවකින් යුක්තව වාඩි වී සිටින්නහු ද? ඔබ අතර අතරමග නතර වූ කතාව කුමක් ද?”

‘‘ඉධ, භන්තෙ, අම්හාකං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං මණ්ඩලමාළෙ සන්නිසින්නානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘කො නු ඛො, ආවුසො, සිප්පං ජානාති? කො කිං සිප්පං සික්ඛි? කතරං සිප්පං සිප්පානං අග්ග’න්ති?

“ස්වාමීනි, මෙහි පස්වරු කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී ආ අප මණ්ඩලමාළයෙහි රැස්ව වාඩි වී සිටින විට ‘ඇවැත්නි, ශිල්ප දන්නේ කවුද? කවුරුන් කුමන ශිල්පයක් ඉගෙන ගත්තේ ද? ශිල්ප අතරින් උතුම්ම ශිල්පය කුමක් ද?’ යනුවෙන් කතාවක් ඇති විය.”

‘‘තත්ථෙකච්චෙ එවමාහංසු – ‘හත්ථිසිප්පං සිප්පානං අග්ග’න්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘අස්සසිප්පං සිප්පානං අග්ග’න්ති; එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘රථසිප්පං සිප්පානං අග්ග’න්ති; එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘ධනුසිප්පං සිප්පානං අග්ග’න්ති; එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘ථරුසිප්පං සිප්පානං අග්ග’න්ති, එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘මුද්දාසිප්පං සිප්පානං අග්ග’න්ති එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘ගණනාසිප්පං සිප්පානං අග්ග’න්ති; එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘සඞ්ඛානසිප්පං සිප්පානං අග්ග’න්ති; එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘ලෙඛාසිප්පං සිප්පානං අග්ග’න්ති; එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘කාවෙය්‍යසිප්පං සිප්පානං අග්ග’න්ති; එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘ලොකායතසිප්පං සිප්පානං අග්ග’න්ති; එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘ඛත්තවිජ්ජාසිප්පං සිප්පානං අග්ග’න්ති. අයං ඛො නො, භන්තෙ, අන්තරාකථා හොති විප්පකතා, අථ භගවා අනුප්පත්තො’’ති.

“එහිදී ඇතැම් මහණෙක් ‘ඇත් ශිල්පය උතුම්’ යැයි ද, ඇතැම්හු ‘අස් ශිල්පය උතුම්’ යැයි ද, ඇතැම්හු ‘රිය ශිල්පය උතුම්’ යැයි ද, ඇතැම්හු ‘දුනු ශිල්පය උතුම්’ යැයි ද, ඇතැම්හු ‘කඩු ශිල්පය උතුම්’ යැයි ද, ඇතැම්හු ‘මුද්‍රා ශිල්පය උතුම්’ යැයි ද, ඇතැම්හු ‘ගණන ශිල්පය උතුම්’ යැයි ද, ඇතැම්හු ‘සංඛ්‍යාන ශිල්පය උතුම්’ යැයි ද, ඇතැම්හු ‘ලේඛන ශිල්පය උතුම්’ යැයි ද, ඇතැම්හු ‘කාව්‍ය ශිල්පය උතුම්’ යැයි ද, ඇතැම්හු ‘ලෝකායත ශාස්ත්‍රය උතුම්’ යැයි ද, ඇතැම්හු ‘භූමි විද්‍යාව උතුම්’ යැයි ද කීහ. ස්වාමීනි, අපගේ මේ කතාව අතරමග නතර වූයේ මේ අවස්ථාවේදීය, එසඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි වැඩි සේක.”

‘‘න ඛ්වෙතං, භික්ඛවෙ, තුම්හාකං පතිරූපං කුලපුත්තානං සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතානං යං තුම්හෙ එවරූපිං කථං කථෙය්‍යාථ. සන්නිපතිතානං වො, භික්ඛවෙ, ද්වයං කරණීයං – ධම්මී වා කථා අරියො වා තුණ්හීභාවො’’ති.

“මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූ කුලපුත්‍රයන් වන ඔබට මෙබඳු කතාවල යෙදීම සුදුසු නොවේ. මහණෙනි, රැස්වූ ඔබ විසින් කළ යුතු කරුණු දෙකක් තිබේ; එනම් ධාර්මික කතාව හෝ ආර්ය නිශ්ශබ්දතාවයි.”

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය වදාළ සේක:

‘‘අසිප්පජීවී ලහු අත්ථකාමො,යතින්ද්‍රියො සබ්බධි විප්පමුත්තො;

අනොකසාරී අමමො නිරාසො,හිත්වා මානං එකචරො ස භික්ඛූ’’ති. නවමං;

“ශිල්පයකින් ජීවත් නොවන (භික්ෂාචාරී), සැහැල්ලු පැවැතුම් ඇති, යහපත කැමති, පාලනය කළ ඉන්ද්‍රියයන් ඇති, සෑම තැනකදීම මිදුණු, නිවාස කෙරෙහි ඇල්මක් නැති, මමයත්වය නැති, ආශා රහිත, මානය අත්හැර තනිව හැසිරෙන්නා වූ යම් පෞද්ගලයෙක් වේ ද හෙතෙම සැබෑ මහණෙකි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

10. ලොකසුත්තං

10. ලෝක සූත්‍රය

30. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා උරුවෙලායං විහරති නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ බොධිරුක්ඛමූලෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො. තෙන ඛො පන සමයෙන [Pg.115] භගවා සත්තාහං එකපල්ලඞ්කෙන නිසින්නො හොති විමුත්තිසුඛපටිසංවෙදී.

30. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත් වූ අලුත උරුවේලායෙහි නේරංජරා නදී තීරයෙහි බෝධි මූලයෙහි වැඩවසන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විමුක්ති සුවය විඳිමින් එක් පර්යංකයකින් සත් දිනක් මුළුල්ලේ වැඩ සිටි සේක.

අථ ඛො භගවා තස්ස සත්තාහස්ස අච්චයෙන තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨහිත්වා බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙසි. අද්දසා ඛො භගවා බුද්ධචක්ඛුනා වොලොකෙන්තො සත්තෙ අනෙකෙහි සන්තාපෙහි සන්තප්පමානෙ, අනෙකෙහි ච පරිළාහෙහි පරිඩය්හමානෙ – රාගජෙහිපි, දොසජෙහිපි, මොහජෙහිපි.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත් දිනක් ඇවෑමෙන් එම සමාධියෙන් නැගී සිට බුදු ඇසින් ලෝකය දෙස බලා වදාළ සේක. බුදු ඇසින් ලෝකය බලන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට රාගයෙන් හටගත්, ද්වේෂයෙන් හටගත් සහ මෝහයෙන් හටගත් නොයෙකුත් තැවීම් වලින් පීඩා විඳින්නා වූ ද, නොයෙකුත් දාහයන්ගෙන් දැවෙන්නා වූ ද සත්වයන් දක්නට ලැබුණි.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පහළ කළ සේක.

‘‘අයං ලොකො සන්තාපජාතො,ඵස්සපරෙතො රොගං වදති අත්තතො;

යෙන යෙන හි මඤ්ඤති,තතො තං හොති අඤ්ඤථා.

''මේ ලෝක සත්වයා (කෙලෙස්) තැවීම් වලින් හටගත්තකි. ස්පර්ශයෙන් පෙළෙන ලෝකයා රෝගය (පංචස්කන්ධය) ආත්මය යැයි පවසයි. ලෝකයා යම් යම් ආකාරයකින් යමක් සිතයි ද, එය පසුව සිතූ දෙයට වඩා වෙනස් ආකාරයකට පත් වෙයි.

‘‘අඤ්ඤථාභාවී භවසත්තො ලොකො,භවපරෙතො භවමෙවාභිනන්දති;

යදභිනන්දති තං භයං,යස්ස භායති තං දුක්ඛං;

භවවිප්පහානාය ඛො පනිදං බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති’’.

වෙනස් වන සුළු බව ඇති ලෝක සත්වයා භවයෙහි ඇලී සිටියි. භවයෙන් පීඩිත වූ ලෝකයා භවයටම අතිශයින් ඇලුම් කරයි. යමකට ඇලුම් කරයි ද එය බියකි. යම් බියකට බිය වේ ද එය දුකකි. භවය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිසම මේ උතුම් බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙයි.

‘‘‘යෙ හි කෙචි සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා භවෙන භවස්ස විප්පමොක්ඛමාහංසු, සබ්බෙ තෙ අවිප්පමුත්තා භවස්මා’ති වදාමි. ‘යෙ වා පන කෙචි සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා විභවෙන භවස්ස නිස්සරණමාහංසු, සබ්බෙ තෙ අනිස්සටා භවස්මා’ති වදාමි.

යම් කිසි මහණ බමුණෝ භවය මගින්ම භවයෙන් මිදීමක් පවසත් ද, ඔවුන් සියල්ලෝම භවයෙන් නොමිදුණාහු යැයි මම පවසමි. යම් කිසි මහණ බමුණෝ විභවය (නැති වී යාම) මගින් භවයෙන් මිදීමක් පවසත් ද, ඔවුන් සියල්ලෝම භවයෙන් අත් නොමිදුණාහු යැයි මම පවසමි.

‘‘උපධිඤ්හි පටිච්ච දුක්ඛමිදං සම්භොති, සබ්බුපාදානක්ඛයා නත්ථි දුක්ඛස්ස සම්භවො. ලොකමිමං පස්ස; පුථූ අවිජ්ජාය පරෙතා භූතා භූතරතා අපරිමුත්තා; යෙ හි කෙචි භවා සබ්බධි සබ්බත්ථතාය සබ්බෙ තෙ භවා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා’’ති.

සැබැවකි, උපධි (කෙලෙස්) නිසාම මේ දුක හටගනියි. සියලු උපාදානයන් ක්ෂය වීමෙන් දුකක් හට නොගනියි. මේ ලෝකය දෙස බලන්න; අවිද්‍යාවෙන් මුළා වූ බොහෝ සත්වයන් භවයෙහි ඇලී ඉන් නොමිදී සිටිති. සියලු තැන්හි පවත්නා වූ යම්තාක් භවයෝ වෙත් ද, ඒ සියලු භවයෝ අනිත්‍යය, දුක්ඛය, විපරිණාම ධර්මයෝය''.

‘‘එවමෙතං [Pg.116] යථාභූතං, සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො;

භවතණ්හා පහීයති, විභවං නාභිනන්දති.

''මෙසේ මෙය තත්ත්වාකාරයෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකින්නා හට භව තණ්හාව ප්‍රහීණ වෙයි. ඔහු විභවයෙහි (නැති වී යාමෙහි) ද නොඇලෙයි.

‘‘සබ්බසො තණ්හානං ඛයා,අසෙසවිරාගනිරොධො නිබ්බානං;

තස්ස නිබ්බුතස්ස භික්ඛුනො,අනුපාදා පුනබ්භවො න හොති;

අභිභූතො මාරො විජිතසඞ්ගාමො,උපච්චගා සබ්බභවානි තාදී’’ති. දසමං;

සෑම අයුරින්ම තණ්හාව ක්ෂය වීමෙන්, ඉතිරි නොවන විරාග නිරෝධය නිවනයි. එලෙස කෙලෙස් නිවුණු මහණ හට උපාදාන රහිත බැවින් නැවත උපතක් නැත. ඔහු මාරයා පරාජය කර සංග්‍රාමය දිනුවෙකි. තාදී ගුණයෙන් යුත් ඒ රහතන් වහන්සේ සියලු භවයන් ඉක්මවා සිටිති.'’ මෙය දසවන සූත්‍රයයි.

නන්දවග්ගො තතියො නිට්ඨිතො.

තෙවන නන්ද වර්ගය නිමාවට පත් විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය:

කම්මං නන්දො යසොජො ච, සාරිපුත්තො ච කොලිතො;

පිලින්දො කස්සපො පිණ්ඩො, සිප්පං ලොකෙන තෙ දසාති.

කම්ම සූත්‍රය, නන්ද සූත්‍රය, යසෝජ සූත්‍රය, සාරිපුත්ත සූත්‍රය, කෝලිත සූත්‍රය, පිළින්ද (වච්ඡ) සූත්‍රය, කාශ්‍යප (පිණ්ඩපාතික) සූත්‍රය, පිණ්ඩ සූත්‍රය, ලෝක සූත්‍රය සහ සිප්ප සූත්‍රය යන සූත්‍ර දහය මෙහි ඇතුළත් වේ.

4. මෙඝියවග්ගො

4. මේඝිය වර්ගය

1. මෙඝියසුත්තං

1. මේඝිය සූත්‍රය

31. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා චාලිකායං විහරති චාලිකෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා මෙඝියො භගවතො උපට්ඨාකො හොති. අථ ඛො ආයස්මා මෙඝියො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතො ඛො ආයස්මා මෙඝියො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, ජන්තුගාමං පිණ්ඩාය පවිසිතු’’න්ති. ‘‘යස්සදානි ත්වං, මෙඝිය, කාලං මඤ්ඤසී’’ති.

31. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චාලිකාවෙහි චාලික පර්වතයෙහි වැඩ වෙසෙන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් මේඝිය ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ උපස්ථායකයා වූහ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මේඝිය ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ එකත්පසක සිටියහ. එකත්පසක සිටි ආයුෂ්මත් මේඝිය ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනී, මම පිණ්ඩපාතය පිණිස ජන්තුගාමයට පිවිසීමට කැමැත්තෙමි." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "මේඝිය, ඒ සඳහා දැන් සුදුසු කාලය යැයි ඔබ සිතන්නේ නම් (එසේ කරන්න)" යැයි වදාළ සේක.

අථ ඛො ආයස්මා මෙඝියො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ජන්තුගාමං පිණ්ඩාය පාවිසි. ජන්තුගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන කිමිකාළාය නදියා තීරං තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා [Pg.117] ඛො ආයස්මා මෙඝියො කිමිකාළාය නදියා තීරෙ ජඞ්ඝාවිහාරං අනුචඞ්කමමානො අනුවිචරමානො අම්බවනං පාසාදිකං මනුඤ්ඤං රමණීයං. දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘පාසාදිකං වතිදං අම්බවනං මනුඤ්ඤං රමණීයං. අලං වතිදං කුලපුත්තස්ස පධානත්ථිකස්ස පධානාය. සචෙ මං භගවා අනුජානෙය්‍ය, ආගච්ඡෙය්‍යාහං ඉමං අම්බවනං පධානායා’’ති.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මේඝිය ස්ථවිරයන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ජන්තුගාමයට පිණ්ඩපාතය පිණිස වැඩම කළහ. ජන්තුගාමයෙහි පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර, දන් වළඳා අවසානයේ පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී ආපසු එන අතරතුර කිමිකාළා නදිය අසලට වැඩම කළහ. ආයුෂ්මත් මේඝිය ස්ථවිරයන් වහන්සේ කිමිකාළා නදී තෙර සක්මන් කරමින් ඇවිදින අතරතුර ඉතා ප්‍රසාදජනක වූ, මනොඥ වූ, රමණීය වූ අඹ වනයක් දුටුහ. එය දැක උන්වහන්සේට මෙසේ සිතුණි: "මේ අඹ වනය ඉතා ප්‍රසාදජනකයි, මනොඥයි, රමණීයයි. වීර්යය කිරීමට කැමති කුලපුත්‍රයෙකුට මහණ දම් පිරීම සඳහා මෙය ඉතා සුදුසුයි. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට අවසර දෙන සේක් නම් මම භාවනා කිරීම පිණිස මේ අඹ වනයට එන්නෙමි."

අථ ඛො ආයස්මා මෙඝියො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මෙඝියො භගවන්තං එතදවොච –

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මේඝිය ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හිඳගත් ආයුෂ්මත් මේඝිය ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ:

‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ජන්තුගාමං පිණ්ඩාය පාවිසිං. ජන්තුගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන කිමිකාළාය නදියා තීරං තෙනුපසඞ්කමිං. අද්දසං ඛො අහං, භන්තෙ, කිමිකාළාය නදියා තීරෙ ජඞ්ඝාවිහාරං අනුචඞ්කමමානො අනුවිචරමානො අම්බවනං පාසාදිකං මනුඤ්ඤං රමණීයං. දිස්වාන මෙ එතදහොසි – ‘පාසාදිකං වතිදං අම්බවනං මනුඤ්ඤං රමණීයං. අලං වතිදං කුලපුත්තස්ස පධානත්ථිකස්ස පධානාය. සචෙ මං භගවා අනුජානෙය්‍ය, ආගච්ඡෙය්‍යාහං ඉමං අම්බවනං පධානායා’ති. සචෙ මං, භන්තෙ, භගවා අනුජානාති, ගච්ඡෙය්‍යාහං තං අම්බවනං පධානායා’’ති.

"ස්වාමීනී, මම අද පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ජන්තුගාමයට පිණ්ඩපාතය පිණිස ගියෙමි. එහි පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර දන් වළඳා අවසානයේ ආපසු එන අතරතුර කිමිකාළා නදී තෙරට ගියෙමි. එහි සක්මන් කරමින් ඇවිදින අතරතුර ප්‍රසාදජනක වූ, මනොඥ වූ, රමණීය වූ අඹ වනයක් මම දුටුවෙමි. එය දැක මට මෙසේ සිතුණි: 'මේ අඹ වනය ඉතා ප්‍රසාදජනකයි, මනොඥයි, රමණීයයි. මහණ දම් පිරීමට කැමති කුලපුත්‍රයෙකුට මෙය ඉතා සුදුසුයි. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට අවසර දෙන සේක් නම් මම මහණ දම් පිරීම පිණිස මේ අඹ වනයට එන්නෙමි' කියායි. ස්වාමීනී, ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට අවසර දෙන සේක් නම් මම මහණ දම් පිරීම පිණිස ඒ අඹ වනයට යන්නෙමි."

එවං වුත්තෙ, භගවා ආයස්මන්තං මෙඝියං එතදවොච – ‘‘ආගමෙහි තාව, මෙඝිය, එකකම්හි තාව, යාව අඤ්ඤොපි කොචි භික්ඛු ආගච්ඡතී’’ති.

මෙසේ කී කල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් මේඝිය ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ වදාළ සේක: "මේඝිය, දැනට මඳක් ඉවසන්න. මම දැනට තනිවම වෙමි. වෙනත් යම් මහණෙකු පැමිණෙන තෙක් ඉවසන්න."

දුතියම්පි ඛො ආයස්මා මෙඝියො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භගවතො, භන්තෙ, නත්ථි කිඤ්චි උත්තරි කරණීයං, නත්ථි කතස්ස වා පතිචයො. මය්හං ඛො පන, භන්තෙ, අත්ථි උත්තරි කරණීයං, අත්ථි කතස්ස පතිචයො. සචෙ මං භගවා අනුජානාති, ගච්ඡෙය්‍යාහං තං අම්බවනං පධානායා’’ති. දුතියම්පි ඛො [Pg.118] භගවා ආයස්මන්තං මෙඝියං එතදවොච – ‘‘ආගමෙහි තාව, මෙඝිය, එකකම්හි තාව, යාව අඤ්ඤොපි කොචි භික්ඛු ආගච්ඡතී’’ති.

දෙවන වරටත් ආයුෂ්මත් මේඝිය ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මීට වඩා අමුතුවෙන් කළ යුතු දෙයක් නැත, කළ දෑ නැවත රැස් කිරීමට ද නැත. එහෙත් ස්වාමීනී, මට නම් තව බොහෝ දේ කළ යුතුව ඇත, කළ දෑ වැඩිදියුණු කිරීමට ද ඇත. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට අවසර දෙන සේක් නම් මම මහණ දම් පිරීම පිණිස ඒ අඹ වනයට යන්නෙමි." දෙවන වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "මේඝිය, දැනට මඳක් ඉවසන්න. මම දැනට තනිවම වෙමි. වෙනත් යම් මහණෙකු පැමිණෙන තෙක් ඉවසන්න" යැයි වදාළ සේක.

තතියම්පි ඛො ආයස්මා මෙඝියො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භගවතො, භන්තෙ, නත්ථි කිඤ්චි උත්තරි කරණීයං, නත්ථි කතස්ස වා පතිචයො. මය්හං ඛො පන, භන්තෙ, අත්ථි උත්තරි කරණීයං, අත්ථි කතස්ස පතිචයො. සචෙ මං භගවා අනුජානාති, ගච්ඡෙය්‍යාහං තං අම්බවනං පධානායා’’ති. ‘‘පධානන්ති ඛො, මෙඝිය, වදමානං කින්ති වදෙය්‍යාම? යස්සදානි ත්වං, මෙඝිය, කාලං මඤ්ඤසී’’ති.

තෙවන වරටත් ආයුෂ්මත් මේඝිය ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මීට වඩා අමුතුවෙන් කළ යුතු දෙයක් නැත... මට නම් තව බොහෝ දේ කළ යුතුව ඇත... ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට අවසර දෙන සේක් නම් මම මහණ දම් පිරීම පිණිස ඒ අඹ වනයට යන්නෙමි." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "මේඝිය, මහණ දම් පුරන්නෙමි (වීර්යය වඩන්නෙමි) යැයි පවසන්නාට අප කුමක් කියමුද? මේඝිය, ඒ සඳහා දැන් සුදුසු කාලය යැයි ඔබ සිතන්නේ නම් (එසේ කරන්න)" යැයි වදාළ සේක.

අථ ඛො ආයස්මා මෙඝියො උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා යෙන තං අම්බවනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං අම්බවනං අජ්ඣොගාහෙත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ දිවාවිහාරං නිසීදි. අථ ඛො ආයස්මතො මෙඝියස්ස තස්මිං අම්බවනෙ විහරන්තස්ස යෙභුය්‍යෙන තයො පාපකා අකුසලා විතක්කා සමුදාචරන්ති, සෙය්‍යථිදං – කාමවිතක්කො, බ්‍යාපාදවිතක්කො, විහිංසාවිතක්කො.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මේඝිය ස්ථවිරයන් වහන්සේ අසුනෙන් නැගිට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ ප්‍රදක්ෂිණා කර එම අඹ වනයට වැඩම කළහ. අඹ වනයට ඇතුළු වී එක්තරා රුක් මුලක දිවා විහරණය (දහවල් කාලය ගත කිරීම) සඳහා හිඳගත්හ. එකල්හි ඒ අඹ වනයෙහි වසන්නා වූ ආයුෂ්මත් මේඝිය ස්ථවිරයන් වහන්සේට බොහෝ සෙයින් පාපී වූ අකුසල විතර්ක තුනක් පහළ විය. එනම්, කාම විතර්කය, ව්‍යාපාද විතර්කය සහ විහිංසා විතර්කයයි.

අථ ඛො ආයස්මතො මෙඝියස්ස එතදහොසි – ‘‘අච්ඡරියං වත භො, අබ්භුතං වත භො! සද්ධාය ච වතම්හා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතා. අථ ච පනිමෙහි තීහි පාපකෙහි අකුසලෙහි විතක්කෙහි අන්වාසත්තා, සෙය්‍යථිදං – කාමවිතක්කෙන, බ්‍යාපාදවිතක්කෙන, විහිංසාවිතක්කෙන’’.

එකල ආයුෂ්මත් මේඝිය තෙරුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "පින්වත්නි, ඒකාන්තයෙන්ම ආශ්චර්යයකි! පින්වත්නි, ඒකාන්තයෙන්ම අද්භූතයකි! මම ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරික ශාසනයෙහි පැවිදි වූයෙමි. එසේ වුවද, මම මේ ලාමක අකුසල් විතර්ක තුනෙන්, එනම් කාම විතර්කය, ව්‍යාපාද විතර්කය සහ විහිංසා විතර්කයෙන් පීඩා විඳින්නෙමි."

අථ ඛො ආයස්මා මෙඝියො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මෙඝියො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, තස්මිං අම්බවනෙ විහරන්තස්ස යෙභුය්‍යෙන තයො පාපකා අකුසලා විතක්කා සමුදාචරන්ති, සෙය්‍යථිදං – කාමවිතක්කො, බ්‍යාපාදවිතක්කො, විහිංසාවිතක්කො. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘අච්ඡරියං වත, භො, අබ්භුතං වත, භො! සද්ධාය ච වතම්හා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතා. අථ ච පනිමෙහි තීහි පාපකෙහි අකුසලෙහි [Pg.119] විතක්කෙහි අන්වාසත්තා, සෙය්‍යථිදං – කාමවිතක්කෙන, බ්‍යාපාදවිතක්කෙන, විහිංසාවිතක්කෙන’’’.

එවිට ආයුෂ්මත් මේඝිය තෙරුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි භාවනාවෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් මේඝිය තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනි, මා ඒ අඹ වනයෙහි වාසය කරන විට මට බොහෝ විට ලාමක අකුසල් විතර්ක තුනක් උපදී. එනම් කාම විතර්කය, ව්‍යාපාද විතර්කය සහ විහිංසා විතර්කයයි. ස්වාමීනි, එහිදී මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: 'පින්වත්නි, ඒකාන්තයෙන්ම ආශ්චර්යයකි! පින්වත්නි, ඒකාන්තයෙන්ම අද්භූතයකි! මම ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරික ශාසනයෙහි පැවිදි වූයෙමි. එසේ වුවද, මම මේ ලාමක අකුසල් විතර්ක තුනෙන්, එනම් කාම විතර්කය, ව්‍යාපාද විතර්කය සහ විහිංසා විතර්කයෙන් පෙළෙන්නෙමි' කියායි."

‘‘අපරිපක්කාය, මෙඝිය, චෙතොවිමුත්තියා පඤ්ච ධම්මා පරිපාකාය සංවත්තන්ති. කතමෙ පඤ්ච?

"මේඝිය, මෝරා නොගිය (අපරිණත) චේතෝවිමුක්තිය මෝරවා ගැනීම පිණිස කරුණු පහක් හේතු වෙයි. ඒ පහ මොනවාද?"

‘‘ඉධ, මෙඝිය, භික්ඛු කල්‍යාණමිත්තො හොති කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. අපරිපක්කාය, මෙඝිය, චෙතොවිමුත්තියා අයං පඨමො ධම්මො පරිපාකාය සංවත්තති.

"මේඝිය, මෙහි මහණ තෙමේ කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇති, කල්‍යාණ සහායකයන් ඇති, කල්‍යාණ හිතවතුන් ඇති අයෙක් වෙයි. මේඝිය, මෝරා නොගිය චේතෝවිමුක්තිය මෝරවා ගැනීම පිණිස පවතින පළමු කරුණ මෙයයි."

‘‘පුන චපරං, මෙඝිය, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො, අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. අපරිපක්කාය, මෙඝිය, චෙතොවිමුත්තියා අයං දුතියො ධම්මො පරිපාකාය සංවත්තති.

"නැවතත් මේඝිය, මහණ තෙමේ සිල්වත් වෙයි, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් සංවෘතව වාසය කරයි, ආචාර ගෝචර සම්පන්න වෙයි, ඉතා කුඩා වැරදිවල පවා බිය දකිමින් වාසය කරයි, ශික්ෂා පදයන් සමාදන් වී හික්මෙයි. මේඝිය, මෝරා නොගිය චේතෝවිමුක්තිය මෝරවා ගැනීම පිණිස පවතින දෙවන කරුණ මෙයයි."

‘‘පුන චපරං, මෙඝිය, භික්ඛු යායං කථා අභිසල්ලෙඛිකා චෙතොවිවරණසප්පායා එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තති, සෙය්‍යථිදං – අප්පිච්ඡකථා, සන්තුට්ඨිකථා, පවිවෙකකථා, අසංසග්ගකථා, වීරියාරම්භකථා, සීලකථා, සමාධිකථා, පඤ්ඤාකථා, විමුත්තිකථා, විමුත්තිඤාණදස්සනකථා; එවරූපාය කථාය නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. අපරිපාකාය, මෙඝිය, චෙතොවිමුත්තියා අයං තතියො ධම්මො පරිපාකාය සංවත්තති.

"නැවතත් මේඝිය, මහණ තෙමේ කෙලෙස් දුරු කිරීමට උපකාරී වන, සිත විවර වීමට හිතකර වූ, ඒකාන්ත කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස, නිවන පිණිස පවතින යම් කථාවක් වේද - එනම්: අල්පේච්ඡ කථා, සන්තුට්ඨි කථා, පවිවේක කථා, අසංසග්ග කථා, විරියාරම්භ කථා, සීල කථා, සමාධි කථා, පඤ්ඤා කථා, විමුක්ති කථා, විමුක්ති ඥානදස්සන කථා යන මෙබඳු කථාවන් කැමති පරිදි, අපහසුවකින් තොරව, පහසුවෙන් ලබන්නෙකු වෙයි. මේඝිය, මෝරා නොගිය චේතෝවිමුක්තිය මෝරවා ගැනීම පිණිස පවතින තුන්වන කරුණ මෙයයි."

‘‘පුන චපරං, මෙඝිය, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති, අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. අපරිපක්කාය, මෙඝිය, චෙතොවිමුත්තියා අයං චතුත්ථො ධම්මො පරිපාකාය සංවත්තති.

"නැවතත් මේඝිය, මහණ තෙමේ අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කිරීම පිණිසත්, කුසල ධර්මයන් සම්පූර්ණ කර ගැනීම පිණිසත් දැඩි වීර්යය ඇතිව වාසය කරයි, කුසල ධර්මයන් කෙරෙහි ස්ථිර පරාක්‍රමයෙන් හා අත් නොහළ වීර්යයෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි. මේඝිය, මෝරා නොගිය චේතෝවිමුක්තිය මෝරවා ගැනීම පිණිස පවතින හතරවන කරුණ මෙයයි."

‘‘පුන චපරං, මෙඝිය, භික්ඛු පඤ්ඤවා හොති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. අපරිපක්කාය, මෙඝිය, චෙතොවිමුත්තියා අයං පඤ්චමො ධම්මො පරිපාකාය සංවත්තති. අපරිපක්කාය, මෙඝිය, චෙතොවිමුත්තියා ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා පරිපාකාය සංවත්තන්ති.

"නැවතත් මේඝිය, මහණ තෙමේ ප්‍රඥාවන්ත වෙයි, උදයව්‍යය (හටගැනීම හා විනාශය) දැකීමෙහි සමර්ථ වූ, ආර්ය වූ, කෙලෙස් විනිවිද යන, මනාකොට දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස පවතින ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වෙයි. මේඝිය, මෝරා නොගිය චේතෝවිමුක්තිය මෝරවා ගැනීම පිණිස පවතින පස්වන කරුණ මෙයයි. මේඝිය, මෝරා නොගිය චේතෝවිමුක්තිය මෝරවා ගැනීම පිණිස මේ කරුණු පහ පවතියි."

‘‘කල්‍යාණමිත්තස්සෙතං[Pg.120], මෙඝිය, භික්ඛුනො පාටිකඞ්ඛං කල්‍යාණසහායස්ස කල්‍යාණසම්පවඞ්කස්ස යං සීලවා භවිස්සති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරිස්සති, ආචාරගොචරසම්පන්නො, අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛිස්සති සික්ඛාපදෙසු.

"මේඝිය, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇති, කල්‍යාණ සහායකයන් ඇති, කල්‍යාණ හිතවතුන් ඇති මහණෙකුගෙන් මෙය බලාපොරොත්තු විය හැකිය: එනම් ඔහු සිල්වත් වනු ඇත, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් සංවෘතව වසනු ඇත, ආචාර ගෝචර සම්පන්නව, ඉතා කුඩා වැරදිවල පවා බිය දකිමින්, ශික්ෂා පදයන් සමාදන් වී හික්මෙනු ඇත."

‘‘කල්‍යාණමිත්තස්සෙතං, මෙඝිය, භික්ඛුනො පාටිකඞ්ඛං කල්‍යාණසහායස්ස කල්‍යාණසම්පවඞ්කස්ස යං යායං කථා අභිසල්ලෙඛිකා චෙතොවිවරණසප්පායා එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තති, සෙය්‍යථිදං – අප්පිච්ඡකථා, සන්තුට්ඨිකථා, පවිවෙකකථා, අසංසග්ගකථා, වීරියාරම්භකථා, සීලකථා, සමාධිකථා, පඤ්ඤාකථා, විමුත්තිකථා, විමුත්තිඤාණදස්සනකථා; එවරූපාය කථාය නිකාමලාභී භවිස්සති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී.

"මේඝිය, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇති, කල්‍යාණ සහායකයන් ඇති, කල්‍යාණ හිතවතුන් ඇති මහණෙකුගෙන් මෙය බලාපොරොත්තු විය හැකිය: එනම් කෙලෙස් දුරු කිරීමට උපකාරී වන... (අල්පේච්ඡ කථා ආදී දස කථාවන්) ...මෙබඳු කථාවන් කැමති පරිදි, අපහසුවකින් තොරව, පහසුවෙන් ලබන්නෙකු වනු ඇත."

‘‘කල්‍යාණමිත්තස්සෙතං, මෙඝිය, භික්ඛුනො පාටිකඞ්ඛං කල්‍යාණසහායස්ස කල්‍යාණසම්පවඞ්කස්ස යං ආරද්ධවීරියො විහරිස්සති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු.

"මේඝිය, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇති, කල්‍යාණ සහායකයන් ඇති, කල්‍යාණ හිතවතුන් ඇති මහණෙකුගෙන් මෙය බලාපොරොත්තු විය හැකිය: එනම් ඔහු අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කිරීමට සහ කුසල ධර්මයන් සම්පූර්ණ කර ගැනීමට කැප වූ ආරම්භ කළ වීර්යයෙන් යුක්තව, ස්ථිර පරාක්‍රමයෙන් හා අත් නොහළ වීර්යයෙන් යුක්තව වාසය කරනු ඇත."

‘‘කල්‍යාණමිත්තස්සෙතං, මෙඝිය, භික්ඛුනො පාටිකඞ්ඛං කල්‍යාණසහායස්ස කල්‍යාණසම්පවඞ්කස්ස යං පඤ්ඤවා භවිස්සති, උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා.

"මේඝිය, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇති, කල්‍යාණ සහායකයන් ඇති, කල්‍යාණ හිතවතුන් ඇති මහණෙකුගෙන් මෙය බලාපොරොත්තු විය හැකිය: එනම් ඔහු ප්‍රඥාවන්ත වනු ඇත, උදයව්‍යය දැකීමෙහි සමර්ථ වූ, ආර්ය වූ, කෙලෙස් විනිවිද යන, මනාකොට දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස පවතින ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වනු ඇත."

‘‘තෙන ච පන, මෙඝිය, භික්ඛුනා ඉමෙසු පඤ්චසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාය චත්තාරො ධම්මා උත්තරි භාවෙතබ්බා – අසුභා භාවෙතබ්බා රාගස්ස පහානාය, මෙත්තා භාවෙතබ්බා බ්‍යාපාදස්ස පහානාය, ආනාපානස්සති භාවෙතබ්බා විතක්කුපච්ඡෙදාය, අනිච්චසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා අස්මිමානසමුග්ඝාතාය. අනිච්චසඤ්ඤිනො හි, මෙඝිය, අනත්තසඤ්ඤා සණ්ඨාති, අනත්තසඤ්ඤී අස්මිමානසමුග්ඝාතං පාපුණාති දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිබ්බාන’’න්ති.

"මේඝිය, ඒ මහණා විසින් මේ කරුණු පහෙහි පිහිටා තවදුරටත් ධර්ම හතරක් වැඩිය යුතුය: රාගය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස අසුභ භාවනාව වැඩිය යුතුය, ව්‍යාපාදය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස මෙත්තා භාවනාව වැඩිය යුතුය, විතර්ක සිඳලීම පිණිස ආනාපානසතිය වැඩිය යුතුය, 'මම' යන මානය මුලිනුපුටා දැමීම පිණිස අනිච්ච සංඥාව වැඩිය යුතුය. මේඝිය, අනිත්‍ය සංඥාව ඇත්තාට අනාත්ම සංඥාව ස්ථිරව පිහිටයි. අනාත්ම සංඥාව ඇත්තා අස්මිමානය මුලිනුපුටා දැමීමට පැමිණෙයි, මෙලොවදීම නිවනට පැමිණෙයි."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය පළ කළහ:

‘‘ඛුද්දා [Pg.121] විතක්කා සුඛුමා විතක්කා,අනුගතා මනසො උප්පිලාවා ;

එතෙ අවිද්වා මනසො විතක්කෙ,හුරා හුරං ධාවති භන්තචිත්තො.

"කුඩා වූ ද සූක්ෂ්ම වූ ද විතර්කයන් සිත අනුව යමින් සිත කැළඹීමට පත් කරයි. සිතේ උපදින මේ විතර්කයන් පිළිබඳ නොදන්නා අඥානයා, කැළඹුණු සිතින් යුතු ව භවයෙන් භවයට (එහෙ මෙහෙ) දුවයි."

‘‘එතෙ ච විද්වා මනසො විතක්කෙ,ආතාපියො සංවරතී සතීමා;

අනුගතෙ මනසො උප්පිලාවෙ,අසෙසමෙතෙ පජහාසි බුද්ධො’’ති. පඨමං;

"එහෙත් සිතෙහි හටගන්නා මේ විතර්කයන් දන්නා වූ, කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, සිහි ඇති තැනැත්තා ඒ සිත කැළඹීමට පත්කරන විතර්කයන් වළක්වයි. සත්‍යය අවබෝධ කළ බුද්ධත්වයට පත් ඒ තැනැත්තා මේ විතර්කයන් කිසිදු ශේෂයක් නොමැතිව ප්‍රහීණ කරයි."

2. උද්ධතසුත්තං

2. උද්ධත සූත්‍රයයි.

32. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කුසිනාරායං විහරති උපවත්තනෙ මල්ලානං සාලවනෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා භික්ඛූ භගවතො අවිදූරෙ අරඤ්ඤකුටිකායං විහරන්ති උද්ධතා උන්නළා චපලා මුඛරා විකිණ්ණවාචා මුට්ඨස්සතිනො අසම්පජානා අසමාහිතා විබ්භන්තචිත්තා පාකතින්ද්‍රියා.

32. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුසිනාරා නුවර මල්ල රජදරුවන්ගේ උපවත්තන සල් උයනෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරු ආරණ්‍ය කුටියක වාසය කරති. උන්වහන්සේලා විසිරුණු සිතිවිලි ඇත්තා වූ, මානයෙන් උදම් වූ, චපල වූ, කටකාර වූ, හිස් වචන කථා කරන්නා වූ, මුළා වූ සිහි ඇත්තා වූ, සම්පජඤ්ඤයෙන් තොර වූ, අසමාහිත වූ, කැළඹුණු සිත් ඇත්තා වූ සහ සංවර නොවූ ඉඳුරන් ඇත්තා වූහ.

අද්දසා ඛො භගවා තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ අවිදූරෙ අරඤ්ඤකුටිකායං විහරන්තෙ උද්ධතෙ උන්නළෙ චපලෙ මුඛරෙ විකිණ්ණවාචෙ මුට්ඨස්සතිනො අසම්පජානෙ අසමාහිතෙ විබ්භන්තචිත්තෙ පාකතින්ද්‍රියෙ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ නුදුරු ආරණ්‍ය කුටියෙහි වාසය කරන්නා වූ, විසිරුණු සිතිවිලි ඇති, මානයෙන් උදම් වූ, චපල වූ, කටකාර වූ, හිස් වචන කථා කරන, මුළා වූ සිහි ඇති, සම්පජඤ්ඤයෙන් තොර වූ, අසමාහිත වූ, කැළඹුණු සිත් ඇති සහ සංවර නොවූ ඉඳුරන් ඇති ඒ බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාව දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘අරක්ඛිතෙන කායෙන, මිච්ඡාදිට්ඨිහතෙන ච;

ථිනමිද්ධා භිභූතෙන, වසං මාරස්ස ගච්ඡති.

නොසංවර කයකින් යුක්ත වූ ද, මිථ්‍යා දෘෂ්ටියෙන් මඬනා ලද්දා වූ ද, ථීනමිද්ධයෙන් (අලස බවින්) මැඬුණු තැනැත්තා මාරයාගේ වසඟයට යයි.

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො;

සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො, ඤත්වාන උදයබ්බයං;

ථීනමිද්ධාභිභූ භික්ඛු, සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙ’’ති. දුතියං;

එබැවින් සංවර වූ සිත් ඇත්තා වූ, යහපත් සංකල්ප තමාගේ අරමුණ කරගත්, සම්මා දෘෂ්ටිය පෙරදැරි කරගත්, උදයව්‍යය (හටගැනීම හා විනාශය) දන්නා වූ, ථීනමිද්ධය මැඬ පැවැත්වූ භික්ෂුව සියලු දුගති දුරු කරන්නේය.

3. ගොපාලකසුත්තං

3. ගෝපාලක සූත්‍රය

33. එවං [Pg.122] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරති මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං. අථ ඛො භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම යෙන අඤ්ඤතරං රුක්ඛමූලං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි.

33. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බොහෝ මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේලා සමඟ කොසොල් ජනපදයෙහි චාරිකාවේ වැඩම කළ සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාර්ගයෙන් ඉවත් වී එක්තරා රුක් මූලයක් වෙත වැඩම කළ සේක. එසේ වැඩම කොට පනවන ලද අසනයෙහි වැඩ සිටි සේක.

අථ ඛො අඤ්ඤතරො ගොපාලකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො තං ගොපාලකං භගවා ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙසි සමාදපෙසි සමුත්තෙජෙසි සම්පහංසෙසි.

එකල්හි එක්තරා එඬේරෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් ඒ එඬේරාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැහැමි කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කළ සේක, කුසල් දහමෙහි සමාදන් කරවූ සේක, උනන්දු කරවූ සේක, සතුටු කරවූ සේක.

අථ ඛො සො ගොපාලකො භගවතා ධම්මියා කථාය සන්දස්සිතො සමාදපිතො සමුත්තෙජිතො සම්පහංසිතො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අධිවාසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවා ස්වාතනාය භත්තං සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො සො ගොපාලකො භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දැහැමි කථාවෙන් කරුණු දක්වන ලද, සමාදන් කරවන ලද, උනන්දු කරවන ලද, සතුටු කරවන ලද ඒ එඬේරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: 'ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේලා සමඟ හෙට දින මාගේ දානය ඉවසා වදාරන සේක්වා.' භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිහඬව එය ඉවසා වදාළ සේක. ඉක්බිති ඒ එඬේරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉවසීම දැනගෙන, අසුනින් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ පැදකුණු කොට නික්ම ගියේය.

අථ ඛො සො ගොපාලකො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන සකෙ නිවෙසනෙ පහූතං අප්පොදකපායසං පටියාදාපෙත්වා නවඤ්ච සප්පිං භගවතො කාලං ආරොචෙසි – ‘‘කාලො, භන්තෙ, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන යෙන තස්ස ගොපාලකස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො සො ගොපාලකො බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං අප්පොදකපායසෙන නවෙන ච සප්පිනා සහත්ථා සන්තප්පෙසි සම්පවාරෙසි. අථ ඛො සො ගොපාලකො භගවන්තං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං අඤ්ඤතරං නීචං ආසනං ගහෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො තං ගොපාලකං භගවා ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. අථ ඛො අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො තං ගොපාලකං අඤ්ඤතරො පුරිසො සීමන්තරිකාය ජීවිතා වොරොපෙසි.

පසුව ඒ එඬේරා එම රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් තමාගේ නිවසෙහි බොහෝ වූ ඝන කිරිපිඬු දානයක් සහ අලුත් ගිතෙල් පිළියෙළ කරවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට කාලය දැන්වීය: 'ස්වාමීනී, දානය සූදානම් ය, කාලය එළඹ ඇත' යනුවෙනි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරුවෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ සමඟ ඒ එඬේරාගේ නිවසට වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට පනවන ලද අසනයෙහි වැඩ සිටි සේක. එවිට ඒ එඬේරා බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා වහන්සේට ඒ ඝන කිරිපිඬු දානයෙන් හා අලුත් ගිතෙලින් සියතින්ම මැනවින් වළඳවා සෑහීමට පත් කළේය. දානය වළඳා අවසන් කොට පාත්‍රයෙන් ඉවතට ගත් දෑත් ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණි ඒ එඬේරා එක්තරා මිටි අසුනක් ගෙන එකත්පසක හිඳගත්තේය. එසේ හුන් එඬේරාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැහැමි කථාවෙන් කරුණු දක්වා, සමාදන් කරවා, උනන්දු කරවා, සතුටු කරවා අසුනින් නැගිට වැඩම කළ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කොට නොබෝ වේලාවකින් ඒ එඬේරාව එක්තරා පුරුෂයෙක් ගම් සීමාවකදී ජීවිතක්ෂයට පත් කළේය.

අථ [Pg.123] ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘යෙන, භන්තෙ, ගොපාලකෙන අජ්ජ බුද්ධප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො අප්පොදකපායසෙන නවෙන ච සප්පිනා සහත්ථා සන්තප්පිතො සම්පවාරිතො සො කිර, භන්තෙ, ගොපාලකො අඤ්ඤතරෙන පුරිසෙන සීමන්තරිකාය ජීවිතා වොරොපිතො’’ති.

එකල්හි බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ වැඳ එකත්පසක හිඳ මෙසේ සැළ කළහ: 'ස්වාමීනී, අද දින බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා වහන්සේට ඝන කිරිපිඬු දානයෙන් හා අලුත් ගිතෙලින් සියතින්ම පිළිගන්වා සෑහීමට පත් කළ ඒ එඬේරා, ස්වාමීනී, එක්තරා පුරුෂයෙකු විසින් ගම් සීමාවකදී ජීවිතක්ෂයට පත් කරන ලදැයි අසන්නට ලැබේ.'

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘දිසො දිසං යං තං කයිරා, වෙරී වා පන වෙරිනං;

මිච්ඡාපණිහිතං චිත්තං, පාපියො නං තතො කරෙ’’ති. තතියං;

සොරෙකු තවත් සොරෙකුට යම් අයහපතක් කරන්නේද, සතුරෙකු තවත් සතුරෙකුට යම් අයහපතක් කරන්නේද, වැරදි ලෙස පිහිටුවා ගත් සිත තැනැත්තාට ඊටත් වඩා වැඩි අයහපතක් සිදු කරන්නේය.

4. යක්ඛපහාරසුත්තං

4. යක්ඛපහාර සූත්‍රය

34. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාමොග්ගල්ලානො කපොතකන්දරායං විහරන්ති. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සාරිපුත්තො ජුණ්හාය රත්තියා නවොරොපිතෙහි කෙසෙහි අබ්භොකාසෙ නිසින්නො හොති අඤ්ඤතරං සමාධිං සමාපජ්ජිත්වා.

34. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර කලන්දක නිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමින් වහන්සේ සහ ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමින් වහන්සේ කපෝතකන්දරා නම් ස්ථානයෙහි වැඩ වසති. එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමින් වහන්සේ සඳ එළිය ඇති රාත්‍රියක, අලුතින් හිස බාන ලදුව, එළිමහනෙහි එක්තරා සමාධියකට සමවැදී වැඩ සිටි සේක.

තෙන ඛො පන සමයෙන ද්වෙ යක්ඛා සහායකා උත්තරාය දිසාය දක්ඛිණං දිසං ගච්ඡන්ති කෙනචිදෙව කරණීයෙන. අද්දසංසු ඛො තෙ යක්ඛා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං ජුණ්හාය රත්තියා නවොරොපිතෙහි කෙසෙහි අබ්භොකාසෙ නිසින්නං. දිස්වාන එකො යක්ඛො දුතියං යක්ඛං එතදවොච – ‘‘පටිභාති මං, සම්ම, ඉමස්ස සමණස්ස සීසෙ පහාරං දාතු’’න්ති. එවං වුත්තෙ, සො යක්ඛො තං යක්ඛං එතදවොච – ‘‘අලං, සම්ම, මා සමණං ආසාදෙසි. උළාරො සො, සම්ම, සමණො මහිද්ධිකො මහානුභාවො’’ති.

එවෙලෙහි යහළු වූ යක්ෂයන් දෙදෙනෙක් උතුරු දිසාවෙහි සිට දකුණු දිසාවට යම් කිසි කටයුත්තක් සඳහා යමින් සිටියහ. ඒ යක්ෂයෝ සඳ එළිය ඇති රාත්‍රියක අලුතින් හිස බාන ලදුව එළිමහනෙහි වැඩ සිටින ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමින් වහන්සේව දුටුවෝය. දැක එක් යක්ෂයෙක් අනෙක් යක්ෂයාට මෙසේ කීවේය: 'මිත්‍රය, මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේගේ හිසට පහරක් ගැසීමට මට සිතෙයි.' එසේ කී කල අනෙක් යක්ෂයා ඔහුට මෙසේ කීවේය: 'මිත්‍රය, එපා! ශ්‍රමණයන් වහන්සේට පහර දෙන්න එපා. මිත්‍රය, ඒ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ ඉතා උදාරය, මහා සෘද්ධිමත්ය, මහා අනුභාව සම්පන්නය.'

දුතියම්පි ඛො සො යක්ඛො තං යක්ඛං එතදවොච – ‘‘පටිභාති මං, සම්ම, ඉමස්ස සමණස්ස සීසෙ පහාරං දාතු’’න්ති. දුතියම්පි ඛො සො යක්ඛො තං යක්ඛං එතදවොච – ‘‘අලං, සම්ම, මා සමණං ආසාදෙසි. උළාරො සො, සම්ම, සමණො මහිද්ධිකො මහානුභාවො’’ති. තතියම්පි ඛො සො යක්ඛො තං යක්ඛං එතදවොච – ‘‘පටිභාති මං, සම්ම, ඉමස්ස සමණස්ස සීසෙ පහාරං [Pg.124] දාතු’’න්ති. තතියම්පි ඛො සො යක්ඛො තං යක්ඛං එතදවොච – ‘‘අලං, සම්ම, මා සමණං ආසාදෙසි. උළාරො සො, සම්ම, සමණො මහිද්ධිකො මහානුභාවො’’ති.

දෙවන වරටත් ඒ යක්ෂයා 'මිත්‍රය, මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේගේ හිසට පහරක් ගැසීමට මට සිතෙයි' කීවේය. දෙවන වරටත් අනෙක් යක්ෂයා 'එපා මිත්‍රය, ඒ ශ්‍රමණයන් වහන්සේට පහර දෙන්න එපා. උන්වහන්සේ උදාරය, මහා සෘද්ධිමත්ය, මහා අනුභාව සම්පන්නය' කියා වැළැක්වීය. තුන්වන වරටත් ඒ යක්ෂයා එම වචනයම කීවේය. තුන්වන වරටත් අනෙක් යක්ෂයා උන්වහන්සේගේ උදාර බව පවසා වැළැක්වීය.

අථ ඛො සො යක්ඛො තං යක්ඛං අනාදියිත්වා ආයස්මතො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සීසෙ පහාරං අදාසි. තාව මහා පහාරො අහොසි, අපි තෙන පහාරෙන සත්තරතනං වා අඩ්ඪට්ඨමරතනං වා නාගං ඔසාදෙය්‍ය, මහන්තං වා පබ්බතකූටං පදාලෙය්‍ය. අථ ච පන සො යක්ඛො ‘ඩය්හාමි ඩය්හාමී’ති වත්වා තත්ථෙව මහානිරයං අපතාසි.

ඉක්බිති ඒ යක්ෂයා අනෙකාගේ වචනය නොතකා ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේගේ හිසට පහරක් ගැසීය. ඒ පහර කෙතරම් ප්‍රබලද යත්, රියන් හතක් හෝ අටක් උසැති ඇතෙකු වුවද එම පහරින් පොළොවට කිඳා බසින්නේය, නැතහොත් මහා පර්වත කූටයක් වුවද පැලී යන්නේය. එසේ වුවද ඒ යක්ෂයා 'මම දැවෙමි, මම දැවෙමි' යි කෑගසමින් එහිදීම මහා නිරයට ඇද වැටුණේය.

අද්දසා ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන තෙන යක්ඛෙන ආයස්මතො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සීසෙ පහාරං දීයමානං. දිස්වා යෙන ආයස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘කච්චි තෙ, ආවුසො, ඛමනීයං, කච්චි යාපනීයං, කච්චි න කිඤ්චි දුක්ඛ’’න්ති? ‘‘ඛමනීයං මෙ, ආවුසො මොග්ගල්ලාන, යාපනීයං මෙ, ආවුසො මොග්ගල්ලාන; අපි ච මෙ සීසං ථොකං දුක්ඛ’’න්ති.

ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය චක්ෂුසින්, අර යක්ෂයා ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන්ගේ හිසට පහරක් දෙනු දුටු සේක. දැක ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වැඩසිටි තැනට පැමිණ මෙසේ ඇසූහ: "ඇවැත්නි, ඔබට ඉවසිය හැකි ද? ඔබට යැපිය හැකි ද? ඔබට කිසිදු දුකක් නැද් ද?" "ඇවැත් මහා මොග්ගල්ලාන, මට ඉවසිය හැකියි, මට යැපිය හැකියි. එහෙත් මගේ හිසේ සුළු වේදනාවක් තිබෙනවා" යි කීහ.

‘‘අච්ඡරියං, ආවුසො සාරිපුත්ත, අබ්භුතං, ආවුසො සාරිපුත්ත! යාව මහිද්ධිකො ආයස්මා සාරිපුත්තො මහානුභාවො! ඉධ තෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, අඤ්ඤතරො යක්ඛො සීසෙ පහාරං අදාසි. තාව මහා පහාරො අහොසි, අපි තෙන පහාරෙන සත්තරතනං වා අඩ්ඪට්ඨමරතනං වා නාගං ඔසාදෙය්‍ය, මහන්තං වා පබ්බතකූටං පදාලෙය්‍ය, අථ ච පනායස්මා සාරිපුත්තො එවමාහ – ‘ඛමනීයං මෙ, ආවුසො මොග්ගල්ලාන, යාපනීයං මෙ, ආවුසො මොග්ගල්ලාන; අපි ච මෙ සීසං ථොකං දුක්ඛ’’’න්ති.

"ඇවැත් සාරිපුත්තයෙනි, ආශ්චර්යයකි! ඇවැත් සාරිපුත්තයෙනි, අද්භූතයකි! ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ කෙතරම් මහා සෘද්ධිමත් ද, කෙතරම් මහා ආනුභාව සම්පන්න ද! ඇවැත් සාරිපුත්තයෙනි, මෙහිදී එක්තරා යක්ෂයෙක් ඔබේ හිසට පහරක් දුන්නා. ඒ පහර කෙතරම් දරුණු එකක් ද යත්, ඒ පහරින් රියන් හතක් හෝ හතහමාරක් උසැති ඇතෙකු වුවත් පොළොවට සමතලා කළ හැකියි. මහා පර්වත කූටයක් වුවත් පලා දැමිය හැකියි. එසේ තිබියදීත් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මෙසේ පවසනවා: 'ඇවැත් මොග්ගල්ලාන, මට ඉවසිය හැකියි, මට යැපිය හැකියි, එහෙත් මගේ හිසේ සුළු වේදනාවක් තිබෙනවා' කියා."

‘‘අච්ඡරියං, ආවුසො මොග්ගල්ලාන, අබ්භුතං, ආවුසො මොග්ගල්ලාන! යාව මහිද්ධිකො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො මහානුභාවො යත්‍ර හි නාම යක්ඛම්පි පස්සිස්සති! මයං පනෙතරහි පංසුපිසාචකම්පි න පස්සාමා’’ති.

"ඇවැත් මොග්ගල්ලානයෙනි, ආශ්චර්යයකි! ඇවැත් මොග්ගල්ලානයෙනි, අද්භූතයකි! ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලානයන් වහන්සේ කෙතරම් මහා සෘද්ධිමත් ද, කෙතරම් මහා ආනුභාව සම්පන්න ද යත්, උන්වහන්සේ යක්ෂයෙකුව පවා දකින සේක. අපට නම් මේ අවස්ථාවේ මඩ පිසාචයෙකුවත් පෙනෙන්නේ නැතැ" යි කීහ.

අස්සොසි ඛො භගවා දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය තෙසං උභින්නං මහානාගානං ඉමං එවරූපං කථාසල්ලාපං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිසිදු වූ, මිනිස් කන ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය සෝත ධාතුවෙන් ඒ මහා නාගයන් (රහතන් වහන්සේලා) දෙපළගේ මේ කතාබහ අසා වදාළ සේක.

අථ [Pg.125] ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘යස්ස සෙලූපමං චිත්තං, ඨිතං නානුපකම්පති;

විරත්තං රජනීයෙසු, කොපනෙය්‍යෙ න කුප්පති;

යස්සෙවං භාවිතං චිත්තං, කුතො තං දුක්ඛමෙස්සතී’’ති. චතුත්ථං;

"යමෙකුගේ සිත පර්වතයක් සේ නොසැලී පවතී ද, රාගයෙන් ඇලිය යුතු දේ කෙරෙහි නොඇලේ ද, ද්වේෂයෙන් කිපිය යුතු දේ කෙරෙහි නොකිපේ ද, මෙසේ මැනවින් වඩන ලද සිතක් ඇති තැනැත්තා කරා දුකක් කෙසේ නම් පැමිණේ ද?" හතරවන සූත්‍රයයි.

5. නාගසුත්තං

5. නාග සූත්‍රය.

35. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා ආකිණ්ණො විහරති භික්ඛූහි භික්ඛූනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රාජූහි රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි. ආකිණ්ණො දුක්ඛං න ඵාසු විහරති. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘අහං ඛො එතරහි ආකිණ්ණො විහරාමි භික්ඛූහි භික්ඛූනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රාජූහි රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි. ආකිණ්ණො දුක්ඛං න ඵාසු විහරාමි. යංනූනාහං එකො ගණස්මා වූපකට්ඨො විහරෙය්‍ය’’න්ති.

35. මා හට මෙසේ ඇසුණි: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොසඹෑ නුවර ඝෝෂිතාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. ඒ සමයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන්, භික්ෂුණීන්, උපාසකයන්, උපාසිකාවන්, රජවරුන්, රාජ මහාමාත්‍යයන්, අන්‍ය තීර්ථකයන් හා ඔවුන්ගේ ශ්‍රාවකයන්ගෙන් පිරිවරා වැඩසිටින සේක. පිරිස පිරිවරා සිටීම නිසා උන්වහන්සේට අපහසුවක් මිස පහසුවක් නොවීය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: "මම දැන් භික්ෂූන්, භික්ෂුණීන්, උපාසකයන්, උපාසිකාවන්, රජවරුන්, රාජ මහාමාත්‍යයන්, අන්‍ය තීර්ථකයන් හා තීර්ථක ශ්‍රාවකයන්ගෙන් පිරිවරා සිටිමි. මේ පිරිස මැද වාසය කිරීම මට දුකකි, පහසුවක් නැත. මම සමූහයාගෙන් වෙන්ව හුදෙකලාව වසන්නෙම් නම් මැනවි."

අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය කොසම්බිං පිණ්ඩාය පාවිසි. කොසම්බියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො සාමං සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය අනාමන්තෙත්වා උපට්ඨාකං අනපලොකෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං එකො අදුතියො යෙන පාලිලෙය්‍යකං තෙන චාරිකං පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො යෙන පාලිලෙය්‍යකං තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා පාලිලෙය්‍යකෙ විහරති රක්ඛිතවනසණ්ඩෙ භද්දසාලමූලෙ.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන කොසඹෑ නුවරට පිඬු පිණිස වැඩම කළ සේක. කොසඹෑ නුවර පිඬු පිණිස හැසිර, පසුබත පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, තමන් වහන්සේම සයනාසනය පිළියෙළ කොට තබා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන උපස්ථායකයන්ට හෝ භික්ෂු සංඝයාට නොදන්වා හුදෙකලාවම පාලිලෙය්‍යක ගම දෙසට චාරිකාවේ වැඩම කළ සේක. පිළිවෙළින් චාරිකාවෙහි වඩිමින් පාලිලෙය්‍යක ගමෙහි රක්ඛිත වන ලැහැබෙහි භද්‍රසාල වෘක්ෂ මූලය වෙත පැමිණි සේක. එහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පාලිලෙය්‍යකයෙහි රක්ඛිත වන ලැහැබේ භද්‍රසාල මූලයෙහි වැඩසිටි සේක.

අඤ්ඤතරොපි ඛො හත්ථිනාගො ආකිණ්ණො විහරති හත්ථීහි හත්ථිනීහි හත්ථිකලභෙහි හත්ථිච්ඡාපෙහි. ඡින්නග්ගානි චෙව තිණානි ඛාදති, ඔභග්ගොභග්ගඤ්චස්ස සාඛාභඞ්ගං ඛාදන්ති, ආවිලානි ච පානීයානි පිවති, ඔගාහා චස්ස උත්තිණ්ණස්ස හත්ථිනියො කායං උපනිඝංසන්තියො ගච්ඡන්ති. ආකිණ්ණො දුක්ඛං න ඵාසු විහරති. අථ ඛො තස්ස හත්ථිනාගස්ස එතදහොසි – ‘‘අහං ඛො එතරහි ආකිණ්ණො විහරාමි හත්ථීහි හත්ථිනීහි හත්ථිකලභෙහි හත්ථිච්ඡාපෙහි, ඡින්නග්ගානි චෙව තිණානි ඛාදාමි, ඔභග්ගොභග්ගඤ්ච මෙ සාඛාභඞ්ගං ඛාදන්ති, ආවිලානි ච පානීයානි පිවාමි, ඔගාහා ච මෙ උත්තිණ්ණස්ස [Pg.126] හත්ථිනියො කායං උපනිඝංසන්තියො ගච්ඡන්ති, ආකිණ්ණො දුක්ඛං න ඵාසු විහරාමි. යංනූනාහං එකො ගණස්මා වූපකට්ඨො විහරෙය්‍ය’’න්ති.

එක්තරා ඇත් රජෙක් ද ඇතින්නියන්, තරුණ ඇතුන් හා ඇත් පැටවුන්ගෙන් පිරිවරා වාසය කළේය. ඔහුට කෑමට ලැබුණේ අග්‍ර කොටස් කඩා දැමූ තණකොළය. අනෙක් ඇතුන් ඔහු කඩා දමන අතු පතර කා දැමූහ. ඔහුට බීමට ලැබුණේ මඩ වූ බොර දියයි. ඔහු දියෙන් ගොඩ එන විට ඇතින්නියෝ ඔහුගේ සිරුරේ අතුල්ලමින් ගියහ. පිරිස පිරිවරා සිටීම නිසා ඔහුට අපහසුවක් මිස පහසුවක් නොවීය. එවිට ඒ ඇත් රජුට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: "මම දැන් ඇතින්නියන්, තරුණ ඇතුන් හා ඇත් පැටවුන්ගෙන් පිරිවරා වසමි. මම අග්‍ර කොටස් කැඩුණු තණකොළ කමි. මම කඩා දමන අතු පතර මොවුන් කති. මම බොර දිය බොමි. මා දියෙන් ගොඩ එන විට ඇතින්නියෝ මගේ සිරුරේ අතුල්ලමින් යති. මේ පිරිස මැද වාසය කිරීම මට දුකකි, පහසුවක් නැත. මම සමූහයාගෙන් වෙන්ව හුදෙකලාව වසන්නෙම් නම් මැනවි."

අථ ඛො සො හත්ථිනාගො යූථා අපක්කම්ම යෙන පාලිලෙය්‍යකං රක්ඛිතවනසණ්ඩො භද්දසාලමූලං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. තත්‍ර සුදං සො හත්ථිනාගො යස්මිං පදෙසෙ භගවා විහරති තං පදෙසං අප්පහරිතං කරොති, සොණ්ඩාය ච භගවතො පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙති.

ඉක්බිති ඒ ඇත් රජු රැලෙන් වෙන්ව, පාලිලෙය්‍යක රක්ඛිත වන ලැහැබෙහි භද්‍රසාල මූලයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. එහිදී ඒ ඇත් රජු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින ප්‍රදේශය පිරිසිදු කළේය. සොඬින් පැන් සහ පරිභෝජනය සඳහා ජලය ගෙනවුත් තැබීය.

අථ ඛො භගවතො රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘අහං ඛො පුබ්බෙ ආකිණ්ණො විහාසිං භික්ඛූහි භික්ඛූනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රාජූහි රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි, ආකිණ්ණො දුක්ඛං න ඵාසු විහාසිං. සොම්හි එතරහි අනාකිණ්ණො විහරාමි භික්ඛූහි භික්ඛුනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රාජූහි රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි, අනාකිණ්ණො සුඛං ඵාසු විහරාමී’’ති.

එවිට හුදෙකලාව විවේකීව වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතෙහි මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: "පෙර මම භික්ෂූන්, භික්ෂුණීන්, උපාසකයන්, උපාසිකාවන්, රජවරුන්, රාජ මහාමාත්‍යයන්, අන්‍ය තීර්ථකයන් හා ඔවුන්ගේ ශ්‍රාවකයන්ගෙන් පිරිවරා වාසය කළෙමි. එවිට මට අපහසුවක් මිස පහසුවක් නොවීය. දැන් මම ඒ පිරිසගෙන් වෙන්ව හුදෙකලාව වසමි. එබැවින් මම දැන් සුවසේ, පහසුවෙන් වසමි."

තස්සපි ඛො හත්ථිනාගස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘අහං ඛො පුබ්බෙ ආකිණ්ණො විහාසිං හත්ථීහි හත්ථිනීහි හත්ථිකලභෙහි හත්ථිච්ඡාපෙහි, ඡින්නග්ගානි චෙව තිණානි ඛාදිං, ඔභග්ගොභග්ගඤ්ච මෙ සාඛාභඞ්ගං ඛාදිංසු, ආවිලානි ච පානීයානි අපායිං, ඔගාහා ච මෙ උත්තිණ්ණස්ස හත්ථිනියො කායං උපනිඝංසන්තියො අගමංසු, ආකිණ්ණො දුක්ඛං න ඵාසු විහාසිං. සොම්හි එතරහි අනාකිණ්ණො විහරාමි හත්ථීහි හත්ථිනීහි හත්ථිකලභෙහි හත්ථිච්ඡාපෙහි, අච්ඡින්නග්ගානි චෙව තිණානි ඛාදාමි, ඔභග්ගොභග්ගඤ්ච මෙ සාඛාභඞ්ගං න ඛාදන්ති, අනාවිලානි ච පානීයානි පිවාමි, ඔගාහා ච මෙ උත්තිණ්ණස්ස හත්ථිනියො න කායං උපනිඝංසන්තියො ගච්ඡන්ති, අනාකිණ්ණො සුඛං ඵාසු විහරාමී’’ති.

ඒ ඇත් රජුට ද මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: "පෙර මම ඇතින්නියන්, තරුණ ඇතුන් හා ඇත් පැටවුන්ගෙන් පිරිවරා වාසය කළෙමි. එවිට අග්‍ර කොටස් කැඩුණු තණකොළ කෑවෙමි. මා කඩා දමන අතු පතර මොවුන් කෑවෝය. මම බොර දිය බීවෙමි. මා දියෙන් ගොඩ එන විට ඇතින්නියෝ මගේ සිරුරේ අතුල්ලමින් ගියහ. එවිට මට අපහසුවක් මිස පහසුවක් නොවීය. දැන් මම ඒ පිරිසගෙන් වෙන්ව හුදෙකලාව වසමි. අග්‍ර කොටස් නොකැඩුණු තණකොළ කමි. මා කඩා දමන අතු පතර මොවුන් නොකති. මම නොකලඹන ලද පිරිසිදු පැන් බොමි. මා දියෙන් ගොඩ එන විට ඇතින්නියෝ මගේ සිරුරේ අතුල්ලමින් නොයති. මම දැන් සුවසේ, පහසුවෙන් වසමි."

අථ ඛො භගවා අත්තනො ච පවිවෙකං විදිත්වා තස්ස ච හත්ථිනාගස්ස චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේගේ විවේකය ද, ඒ ඇත් රජුගේ සිතෙහි ඇති වූ අදහස ද තම සිතින් දැන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘එතං [Pg.127] නාගස්ස නාගෙන, ඊසාදන්තස්ස හත්ථිනො;

සමෙති චිත්තං චිත්තෙන, යදෙකො රමතී මනො’’ති. පඤ්චමං;

‘‘වනයෙහි තනිව වසන්නා වූ, මද රඳවාගත් කුඹු ඇති හස්තියාගේ සිත බුදුරජාණන් වහන්සේ නමැති හස්තියාගේ සිත හා සමාන වේ; එනම් ඔහු තනිවම වනයෙහි සතුටු වන බැවිනි.’’

6. පිණ්ඩොලසුත්තං

6. පිණ්ඩෝල සූත්‍රය

36. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා පිණ්ඩොලභාරද්වාජො භගවතො අවිදූරෙ නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය ආරඤ්ඤිකො පිණ්ඩපාතිකො පංසුකූලිකො තෙචීවරිකො අප්පිච්ඡො සන්තුට්ඨො පවිවිත්තො අසංසට්ඨො ආරද්ධවීරියො ධුතවාදො අධිචිත්තමනුයුත්තො.

36. මෙසේ මා හට ඇසුණි: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් පිණ්ඩෝල භාරද්වාජයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් පර්යංකයක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, ආරණ්‍යකව, පිණ්ඩපාතිකව, පාංශුකූලිකව, තේචීවරිකව, අල්පේච්ඡව, සන්තුෂ්ටව, විවේකීව (පවිවිත්තව), අනුන් හා නොමිශ්‍රව (අසංසට්ඨව), ඇරඹූ වීර්යය ඇතිව, ධුත ගුණ දේශනා කරමින්, අධිචිත්තයෙහි (අර්හත් ඵල සමාධියෙහි) නිරතව වැඩසිටියහ.

අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං පිණ්ඩොලභාරද්වාජං අවිදූරෙ නිසින්නං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය ආරඤ්ඤිකං පිණ්ඩපාතිකං පංසුකූලිකං තෙචීවරිකං අප්පිච්ඡං සන්තුට්ඨං පවිවිත්තං අසංසට්ඨං ආරද්ධවීරියං ධුතවාදං අධිචිත්තමනුයුත්තං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේට නුදුරින් පර්යංකයක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, ආරණ්‍යකව, පිණ්ඩපාතිකව, පාංශුකූලිකව, තේචීවරිකව, අල්පේච්ඡව, සන්තුෂ්ටව, විවේකීව, අනුන් හා නොමිශ්‍රව, ඇරඹූ වීර්යය ඇතිව, ධුත ගුණ දේශනා කරමින්, අධිචිත්තයෙහි නිරතව වැඩසිටින ආයුෂ්මත් පිණ්ඩෝල භාරද්වාජයන් වහන්සේ දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පහළ කළ සේක:

‘‘අනූපවාදො අනූපඝාතො, පාතිමොක්ඛෙ ච සංවරො;

මත්තඤ්ඤුතා ච භත්තස්මිං, පන්තඤ්ච සයනාසනං;

අධිචිත්තෙ ච ආයොගො, එතං බුද්ධාන සාසන’’න්ති. ඡට්ඨං;

‘‘නොගැරහීම ද, හිංසා නොකිරීම ද, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙහි හික්මීම ද, ආහාරයෙහි පමණ දැනීම ද, විවේකී සේනාසනයන්හි වාසය ද, අධිචිත්තයෙහි (සමාධියෙහි) නිරත වීම ද යන මෙය බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනයයි.’’

7. සාරිපුත්තසුත්තං

7. සාරිපුත්ත සූත්‍රය

37. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවතො අවිදූරෙ නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය අප්පිච්ඡො සන්තුට්ඨො පවිවිත්තො අසංසට්ඨො ආරද්ධවීරියො අධිචිත්තමනුයුත්තො.

37. මෙසේ මා හට ඇසුණි: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් පර්යංකයක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, අල්පේච්ඡව, සන්තුෂ්ටව, විවේකීව, අනුන් හා නොමිශ්‍රව, ඇරඹූ වීර්යය ඇතිව, අධිචිත්තයෙහි (සමාධියෙහි) නිරතව වැඩසිටියහ.

අද්දසා [Pg.128] ඛො භගවා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං අවිදූරෙ නිසින්නං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය අප්පිච්ඡං සන්තුට්ඨං පවිවිත්තං අසංසට්ඨං ආරද්ධවීරියං අධිචිත්තමනුයුත්තං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේට නුදුරින් පර්යංකයක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, අල්පේච්ඡව, සන්තුෂ්ටව, විවේකීව, අනුන් හා නොමිශ්‍රව, ඇරඹූ වීර්යය ඇතිව, අධිචිත්තයෙහි නිරතව වැඩසිටින ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පහළ කළ සේක:

‘‘අධිචෙතසො අප්පමජ්ජතො,මුනිනො මොනපථෙසු සික්ඛතො;

සොකා න භවන්ති තාදිනො,උපසන්තස්ස සදා සතීමතො’’ති. සත්තමං;

‘‘උසස් සිතක් ඇති, අප්‍රමාදී වූ, අර්හත් ඵල මාර්ගයෙහි හික්මෙන්නා වූ, ශාන්ත වූ, සැමවිටම සිහියෙන් යුත්, තාදි ගුණයෙන් යුක්ත මුනිවරයාට සෝකයෝ නොවෙති.’’

8. සුන්දරීසුත්තං

8. සුන්දරී සූත්‍රය

38. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා සක්කතො හොති ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො ලාභී චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. භික්ඛුසඞ්ඝොපි සක්කතො හොති ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො ලාභී චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. අඤ්ඤතිත්ථියා පන පරිබ්බාජකා අසක්කතා හොන්ති අගරුකතා අමානිතා අපූජිතා අනපචිතා න ලාභිනො චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං.

38. මෙසේ මා හට ඇසුණි: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්කාර කරන ලද, ගරු කරන ලද, බහුමාන කරන ලද, පිදිය යුතු, පූජා කරන ලද කෙනෙකු වූහ. උන්වහන්සේ සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලන්පස සහ බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නෙකු වූහ. භික්ෂු සංඝයා ද සත්කාර කරන ලද, ගරු කරන ලද, බහුමාන කරන ලද, පිදිය යුතු, පූජා කරන ලද පිරිසක් වූහ. ඔවුහු ද සිවුරු, පිණ්ඩපාත ආදී පිරිකර ලබන්නෝ වූහ. එහෙත් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ සත්කාර නොලබන්නෝ, ගරු බුහුමන් නොලබන්නෝ, පූජාවන් නොලබන්නෝ වූ අතර ඔවුහු පිරිකර ලබන්නෝ ද නොවූහ.

අථ ඛො තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා භගවතො සක්කාරං අසහමානා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච යෙන සුන්දරී පරිබ්බාජිකා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා සුන්දරිං පරිබ්බාජිකං එතදවොචුං – ‘‘උස්සහසි ත්වං, භගිනි, ඤාතීනං අත්ථං කාතු’’න්ති? ‘‘ක්‍යාහං, අය්‍යා, කරොමි? කිං මයා න සක්කා කාතුං? ජීවිතම්පි මෙ පරිච්චත්තං ඤාතීනං අත්ථායා’’ති.

එවිට ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ හා භික්ෂු සංඝයාගේ සත්කාරය ඉවසිය නොහැකිව, සුන්දරී පරිබ්‍රාජිකාව වෙත ගොස් මෙසේ කීහ: ‘‘නංගිය, නෑයන්ගේ යහපත පිණිස යමක් කිරීමට ඔබ උත්සාහ කරන්නෙහිද?’’ ඇය මෙසේ ඇසුවාය: ‘‘ස්වාමීනි, මා කුමක් කළ යුතුද? මා හට කළ නොහැක්කේ කුමක්ද? නෑයන්ගේ යහපත පිණිස මාගේ ජීවිතය වුවද පරිත්‍යාග කරමි.’’

‘‘තෙන හි, භගිනි, අභික්ඛණං ජෙතවනං ගච්ඡාහී’’ති. ‘‘එවං, අය්‍යා’’ති ඛො සුන්දරී පරිබ්බාජිකා තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං පටිස්සුත්වා අභික්ඛණං ජෙතවනං අගමාසි.

‘‘එසේ නම් නංගිය, නිතර ජේතවනයට යන්න.’’ ‘‘එසේය ස්වාමීනි’’ යැයි සුන්දරී පරිබ්‍රාජිකාව ඒ අන්‍ය තීර්ථකයන්ගේ වචනය පිළිගෙන නිතර ජේතවනයට ගියාය.

යදා [Pg.129] තෙ අඤ්ඤිංසු අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා – ‘‘වොදිට්ඨා ඛො සුන්දරී පරිබ්බාජිකා බහුජනෙන අභික්ඛණං ජෙතවනං ගච්ඡතී’’ති. අථ නං ජීවිතා වොරොපෙත්වා තත්ථෙව ජෙතවනස්ස පරිඛාකූපෙ නික්ඛිපිත්වා යෙන රාජා පසෙනදි කොසලො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා රාජානං පසෙනදිං කොසලං එතදවොචුං – ‘‘යා සා, මහාරාජ, සුන්දරී පරිබ්බාජිකා; සා නො න දිස්සතී’’ති. ‘‘කත්ථ පන තුම්හෙ ආසඞ්කථා’’ති? ‘‘ජෙතවනෙ, මහාරාජා’’ති. ‘‘තෙන හි ජෙතවනං විචිනථා’’ති.

සුන්දරී පරිබ්‍රාජිකාව නිතර ජේතවනයට යන බව බොහෝ දෙනා දුටු බව දැනගත් පසු, ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ ඇය මරා ජේතවනාරාමයේම අගලක සිරුර දමා, පසේනදී කොසොල් රජු වෙත ගොස් මෙසේ කීහ: ‘‘මහරජතුමනි, අපගේ සුන්දරී පරිබ්‍රාජිකාව දක්නට නැත.’’ එවිට රජතුමා ‘‘ඔබ කොහේ සැක කරන්නේද?’’ යැයි ඇසීය. ‘‘මහරජතුමනි, ජේතවනයෙහි සැක කරමු’’ යැයි ඔවුහු කීහ. ‘‘එසේ නම් ජේතවනය පරීක්ෂා කරන්න’’ යැයි රජු පැවසීය.

අථ ඛො තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා ජෙතවනං විචිනිත්වා යථානික්ඛිත්තං පරිඛාකූපා උද්ධරිත්වා මඤ්චකං ආරොපෙත්වා සාවත්ථිං පවෙසෙත්වා රථියාය රථියං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං උපසඞ්කමිත්වා මනුස්සෙ උජ්ඣාපෙසුං –

ඉන්පසු ඒ අන්‍ය තීර්ථකයෝ ජේතවනය පරීක්ෂා කර, තමන් දැමූ අගලෙන් සිරුර පිටතට ගෙන, මැස්සක තබා සැවැත් නුවරට ඇතුළු කර, වීදියෙන් වීදියට, සතර මංසන්ධියෙන් සතර මංසන්ධියට ගෙන ගොස් මිනිසුන් අතර මෙසේ දොස් පැවරූහ:

‘‘පස්සථාය්‍යා සමණානං සක්‍යපුත්තියානං කම්මං! අලජ්ජිනො ඉමෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා දුස්සීලා පාපධම්මා මුසාවාදිනො අබ්‍රහ්මචාරිනො. ඉමෙ හි නාම ධම්මචාරිනො සමචාරිනො බ්‍රහ්මචාරිනො සච්චවාදිනො සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා පටිජානිස්සන්ති! නත්ථි ඉමෙසං සාමඤ්ඤං, නත්ථි ඉමෙසං බ්‍රහ්මඤ්ඤං. නට්ඨං ඉමෙසං සාමඤ්ඤං, නට්ඨං ඉමෙසං බ්‍රහ්මඤ්ඤං. කුතො ඉමෙසං සාමඤ්ඤං, කුතො ඉමෙසං බ්‍රහ්මඤ්ඤං? අපගතා ඉමෙ සාමඤ්ඤා, අපගතා ඉමෙ බ්‍රහ්මඤ්ඤා. කථඤ්හි නාම පුරිසො පුරිසකිච්චං කරිත්වා ඉත්ථිං ජීවිතා වොරොපෙස්සතී’’ති!

‘‘පින්වතුනි, ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයන්ගේ වැඩ බලන්න! මේ ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයෝ ලජ්ජා නැති, දුස්සීල, පාපී, මුසාවාදී, අබ්‍රහ්මචාරීහුය. මොවුහු ධර්මචාරී, සමචාරී, බ්‍රහ්මචාරී, සත්‍යවාදී, සීලවන්ත, යහපත් ගුණැති අය ලෙස පෙනී සිටිති. මොවුන්ට ශ්‍රමණ භාවයක් නැත, බ්‍රාහ්මණ භාවයක් නැත. මොවුන්ගේ ශ්‍රමණ භාවය නැසී ඇත. මොවුන්ට ශ්‍රමණ භාවයක් කොයින්ද? මොහු පුරුෂ කෘත්‍යය (කාම සේවනය) කොට ස්ත්‍රියක මරා දැමුවේ කෙසේද?’’

තෙන ඛො පන සමයෙන සාවත්ථියං මනුස්සා භික්ඛූ දිස්වා අසබ්භාහි ඵරුසාහි වාචාහි අක්කොසන්ති පරිභාසන්ති රොසන්ති විහෙසන්ති –

එකල සැවැත් නුවර වැසියෝ භික්ෂූන් දුටු විට අසභ්‍ය, රූක්ෂ වචනවලින් ආක්‍රෝශ පරිභව කරමින්, හිංසා පීඩා කරමින් මෙසේ කීහ:

‘‘අලජ්ජිනො ඉමෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා දුස්සීලා පාපධම්මා මුසාවාදිනො අබ්‍රහ්මචාරිනො. ඉමෙ හි නාම ධම්මචාරිනො සමචාරිනො බ්‍රහ්මචාරිනො සච්චවාදිනො සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා පටිජානිස්සන්ති! නත්ථි ඉමෙසං සාමඤ්ඤං, නත්ථි ඉමෙසං බ්‍රහ්මඤ්ඤං. නට්ඨං ඉමෙසං සාමඤ්ඤං, නට්ඨං ඉමෙසං බ්‍රහ්මඤ්ඤං. කුතො ඉමෙසං සාමඤ්ඤං, කුතො ඉමෙසං බ්‍රහ්මඤ්ඤං? අපගතා ඉමෙ සාමඤ්ඤා, අපගතා ඉමෙ බ්‍රහ්මඤ්ඤා. කථඤ්හි නාම පුරිසො පුරිසකිච්චං කරිත්වා ඉත්ථිං ජීවිතා වොරොපෙස්සතී’’ති!

‘‘මේ ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයෝ ලජ්ජා නැති, දුස්සීල, පාපී, මුසාවාදී, අබ්‍රහ්මචාරීහුය. මොවුහු ධර්මචාරී, සමචාරී, බ්‍රහ්මචාරී, සත්‍යවාදී, සීලවන්ත, යහපත් ගුණැති අය ලෙස පෙනී සිටිති. මොවුන්ට ශ්‍රමණ භාවයක් නැත, බ්‍රාහ්මණ භාවයක් නැත. මොවුන්ගේ ශ්‍රමණ භාවය නැසී ඇත. මොවුන්ට ශ්‍රමණ භාවයක් කොයින්ද? මොහු පුරුෂ කෘත්‍යය කොට ස්ත්‍රියක මරා දැමුවේ කෙසේද?’’

අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසිංසු. සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා [Pg.130] යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං –

එකල්හි බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවරට පිඬු සිණි පිණිස වැඩම කළහ. සැවැත් නුවර පිඬු සිණි පිණිස හැසිර, දානය වැළඳීමෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් ආපසු වැඩි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ:

‘‘එතරහි, භන්තෙ, සාවත්ථියං මනුස්සා භික්ඛූ දිස්වා අසබ්භාහි ඵරුසාහි වාචාහි අක්කොසන්ති පරිභාසන්ති රොසන්ති විහෙසන්ති – ‘අලජ්ජිනො ඉමෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා දුස්සීලා පාපධම්මා මුසාවාදිනො අබ්‍රහ්මචාරිනො. ඉමෙ හි නාම ධම්මචාරිනො සමචාරිනො බ්‍රහ්මචාරිනො සච්චවාදිනො සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා පටිජානිස්සන්ති. නත්ථි ඉමෙසං සාමඤ්ඤං, නත්ථි ඉමෙසං බ්‍රහ්මඤ්ඤං. නට්ඨං ඉමෙසං සාමඤ්ඤං, නට්ඨං ඉමෙසං බ්‍රහ්මඤ්ඤං. කුතො ඉමෙසං සාමඤ්ඤං, කුතො ඉමෙසං බ්‍රහ්මඤ්ඤං? අපගතා ඉමෙ සාමඤ්ඤා, අපගතා ඉමෙ බ්‍රහ්මඤ්ඤා. කථඤ්හි නාම පුරිසො පුරිසකිච්චං කරිත්වා ඉත්ථිං ජීවිතා වොරොපෙස්සතී’’’ති!

“ස්වාමීනී, දැන් සැවැත් නුවර මිනිස්සු භික්ෂූන් දැක අසභ්‍ය වූ, පරුෂ වූ වචනයෙන් ආක්‍රෝශ කරති, පරිභව කරති, රෝස කරති, පෙළති. ‘මේ ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයෝ ලැජ්ජා නැත්තෝය, දුශ්ශීලයෝය, ලාමක දහම් ඇත්තෝය, මුසාවාදීහුය, බ්‍රහ්මචාරීහු නොවෙති. මෙසේ තිබියදී මොවුහු ධර්මචාරීහුය, සමචාරීහුය, බ්‍රහ්මචාරීහුය, සත්‍යවාදීහුය, සිල්වත්තුය, යහපත් ගුණ ඇත්තෝයයි ප්‍රතිඥා දෙති. මොවුන්ට ශ්‍රමණ භාවයක් නැත, බ්‍රාහ්මණ භාවයක් නැත. මොවුන්ගේ ශ්‍රමණ භාවය විනාශ විය, බ්‍රාහ්මණ භාවය විනාශ විය. මොවුන්ට කොහෙන් ශ්‍රමණ භාවයක්ද? කොහෙන් බ්‍රාහ්මණ භාවයක්ද? මොවුහු ශ්‍රමණ භාවයෙන් තොර වූහ, බ්‍රාහ්මණ භාවයෙන් තොර වූහ. පුරුෂයෙක් පුරුෂ කෘත්‍යයක් කොට ස්ත්‍රියකගේ ජීවිතය තොර කරන්නේ කෙසේද?’ යනුවෙනි.”

‘‘නෙසො, භික්ඛවෙ, සද්දො චිරං භවිස්සති සත්තාහමෙව භවිස්සති. සත්තාහස්ස අච්චයෙන අන්තරධායිස්සති. තෙන හි, භික්ඛවෙ, යෙ මනුස්සා භික්ඛූ දිස්වා අසබ්භාහි ඵරුසාහි වාචාහි අක්කොසන්ති පරිභාසන්ති රොසන්ති විහෙසන්ති, තෙ තුම්හෙ ඉමාය ගාථාය පටිචොදෙථ –

“මහණෙනි, ඔය ඝෝෂාව බොහෝ කල් පවතින්නේ නැත. එය පවතින්නේ සත් දිනක් පමණි. සත් දිනක් ඇවෑමෙන් එය අතුරුදහන් වනු ඇත. මහණෙනි, එබැවින් යම් මිනිස්සු භික්ෂූන් දැක අසභ්‍ය වූ, පරුෂ වූ වචනයෙන් ආක්‍රෝශ පරිභව කෙරෙත්ද, ඊර්ෂ්‍යා කෙරෙත්ද, පෙළත්ද, ඔවුන්ට ඔබලා මේ ගාථාවෙන් පිළිතුරු දෙන්න;”

‘‘‘අභූතවාදී නිරයං උපෙති,යො වාපි කත්වා න කරොමි චාහ;

උභොපි තෙ පෙච්ච සමා භවන්ති,නිහීනකම්මා මනුජා පරත්ථා’’’ති.

“අසත්‍ය පවසන්නා නිරයට යයි. යමක් කොට ‘මම එය නොකළෙමි’යි පවසන්නාද එසේමය. ලාමක ක්‍රියා ඇති ඒ මිනිස්සු දෙදෙනාම මියගිය පසු පරලොවදී (දුගතියට පැමිණීමෙන්) සමාන වෙති.”

අථ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං පරියාපුණිත්වා යෙ මනුස්සා භික්ඛූ දිස්වා අසබ්භාහි ඵරුසාහි වාචාහි අක්කොසන්ති පරිභාසන්ති රොසන්ති විහෙසන්ති තෙ ඉමාය ගාථාය පටිචොදෙන්ති –

ඉන්පසු ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි ඒ ගාථාව ඉගෙන, යම් මිනිස්සු භික්ෂූන් දැක අසභ්‍ය වූ, පරුෂ වූ වචනයෙන් ආක්‍රෝශ පරිභව කෙරෙත්ද, රෝස කෙරෙත්ද, පෙළත්ද, ඔවුන්ට මේ ගාථාවෙන් පිළිතුරු දුන්හ;

‘‘අභූතවාදී නිරයං උපෙති,යො වාපි කත්වා න කරොමිචාහ;

උභොපි තෙ පෙච්ච සමා භවන්ති,නිහීනකම්මා මනුජා පරත්ථා’’ති.

“අසත්‍ය පවසන්නා නිරයට යයි. යමක් කොට ‘මම එය නොකළෙමි’යි පවසන්නාද එසේමය. ලාමක ක්‍රියා ඇති ඒ මිනිස්සු දෙදෙනාම මියගිය පසු පරලොවදී සමාන වෙති.”

මනුස්සානං [Pg.131] එතදහොසි – ‘‘අකාරකා ඉමෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා. නයිමෙහි කතං. සපන්තිමෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා’’ති. නෙව සො සද්දො චිරං අහොසි. සත්තාහමෙව අහොසි. සත්තාහස්ස අච්චයෙන අන්තරධායි.

එවිට මිනිසුන්ට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය. “මේ ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයෝ පව් නොකරන්නෝය. ඔවුන් විසින් ඒ පාප කර්මය කර නැත. මේ ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයෝ සපථ කරති (සත්‍යය පවසති).” ඒ ශබ්දය (ඝෝෂාව) බොහෝ කල් නොපැවතිණි. එය පැවතියේ සත් දිනක් පමණි. සත් දිනක් ඇවෑමෙන් එය අතුරුදහන් විය.

අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො එතදවොචුං –

ඉන්පසු බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ:

‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව සුභාසිතං චිදං භන්තෙ භගවතා – ‘නෙසො, භික්ඛවෙ, සද්දො චිරං භවිස්සති. සත්තාහමෙව භවිස්සති. සත්තාහස්ස අච්චයෙන අන්තරධායිස්සතී’ති. අන්තරහිතො සො, භන්තෙ, සද්දො’’ති.

“ස්වාමීනී, ආශ්චර්යයකි! ස්වාමීනී, අද්භූතයකි! භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය කොතරම් යහපත් කොට වදාරන ලද්දක්ද? ‘මහණෙනි, ඔය ශබ්දය බොහෝ කල් පවතින්නේ නැත, සත් දිනක් පවතී, සත් දිනක් ඇවෑමෙන් අතුරුදහන් වේ’ යන වචනයයි. ස්වාමීනී, දැන් ඒ ඝෝෂාව අතුරුදහන් වී ඇත.”

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය පළ කළහ:

‘‘තුදන්ති වාචාය ජනා අසඤ්ඤතා,සරෙහි සඞ්ගාමගතංව කුඤ්ජරං;

සුත්වාන වාක්‍යං ඵරුසං උදීරිතං,අධිවාසයෙ භික්ඛු අදුට්ඨචිත්තො’’ති. අට්ඨමං;

“සංග්‍රාම භූමියට පැමිණි ඇතාට හී සැරවලින් විදින්නාක් මෙන්, අසංවර මිනිස්සු වචනයෙන් පහර දෙති. (අනුන් විසින්) පවසන ලද පරුෂ වචන අසා භික්ෂුව දූෂිත නොවූ සිතින් යුතුව එය ඉවසිය යුතුය.”

9. උපසෙනසුත්තං

9. උපසේන සූත්‍රය

39. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛො ආයස්මතො උපසෙනස්ස වඞ්ගන්තපුත්තස්ස රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ, සත්ථා ච මෙ භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො; ස්වාක්ඛාතෙ චම්හි ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො; සබ්‍රහ්මචාරිනො ච මෙ සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා; සීලෙසු චම්හි පරිපූරකාරී; සුසමාහිතො චම්හි එකග්ගචිත්තො; අරහා චම්හි ඛීණාසවො; මහිද්ධිකො චම්හි මහානුභාවො. භද්දකං මෙ ජීවිතං, භද්දකං මරණ’’න්ති.

39. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ලේනුන්ට අභයභූමිය වූ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි වංගන්ත බ්‍රාහ්මණයාගේ පුත් ආයුෂ්මත් උපසේන තෙරුන්ට හුදෙකලාව විවේකීව සිටින විට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: “මට ඒකාන්තයෙන්ම ලාභයකි, මට ඒකාන්තයෙන්ම යහපතකි; අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මගේ ශාස්තෘවරයාණෝය. මම මැනවින් දේශනා කරන ලද මේ ධර්ම විනයෙහි ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වූයෙමි. මාගේ සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලාද සිල්වත් වූ යහපත් ගුණැත්තෝ වෙති. මමද සීලයන් මැනවින් පුරන්නෙක් වෙමි. මම මැනවින් එකඟ වූ සිත් ඇත්තෙක් වෙමි. මම ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහතන් වහන්සේ නමක වෙමි. මම මහා තේජවන්ත, මහා අනුභාව සම්පන්න කෙනෙක් වෙමි. මාගේ ජීවිතයද යහපත්ය, මාගේ මරණයද යහපත්ය.”

අථ ඛො භගවා ආයස්මතො උපසෙනස්ස වඞ්ගන්තපුත්තස්ස චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වංගන්ත පුත් ආයුෂ්මත් උපසේන තෙරුන්ගේ සිතෙහි හටගත් ඒ සිතුවිල්ල තම සිතින් දැන, ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය පළ කළහ:

‘‘යං [Pg.132] ජීවිතං න තපති, මරණන්තෙ න සොචති;

ස වෙ දිට්ඨපදො ධීරො, සොකමජ්ඣෙ න සොචති.

“යමෙකුට (සන්සුන්ව පවතින) ජීවිතය තැවීමක් නොවේද, මරණය හමුවේ ශෝක නොකෙරේද, නිවන දුටු ඒ ධීර තැනැත්තා ශෝක කරන පිරිස මැද පවා ශෝක නොකරයි.”

‘‘උච්ඡින්නභවතණ්හස්ස, සන්තචිත්තස්ස භික්ඛුනො;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි තස්ස පුනබ්භවො’’ති. නවමං;

“භව තණ්හාව සිඳලූ, ශාන්ත වූ සිත් ඇති භික්ෂුවගේ ජාති සංසාරය ක්ෂය විය. ඔහුට නැවත උපතක් නැත.”

10. සාරිපුත්තඋපසමසුත්තං

10. සාරිපුත්ත උපසම සූත්‍රය

40. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවතො අවිදූරෙ නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය අත්තනො උපසමං පච්චවෙක්ඛමානො.

40. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. ඒ වේලාවෙහි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් පළඟක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, තමාගේ උපශමය (කෙලෙස් සංසිඳීම) මැනවින් සලකමින් වාඩි වී සිටියහ.

අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං අවිදූරෙ නිසින්නං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය අත්තනො උපසමං පච්චවෙක්ඛමානං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන්ට නුදුරින් පළඟක් බැඳ කය ඍජුව තබාගෙන, තමාගේ උපශමය මැනවින් සලකමින් වාඩි වී සිටින ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේව දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය පළ කළහ:

‘‘උපසන්තසන්තචිත්තස්ස, නෙත්තිච්ඡින්නස්ස භික්ඛුනො;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, මුත්තො සො මාරබන්ධනා’’ති. දසමං;

“උපශාන්ත වූ ශාන්ත සිත් ඇති, තණ්හා නෙත්තිය සිඳලූ භික්ෂුවගේ ජාති සංසාරය ක්ෂය විය. ඔහු මාර බන්ධනයෙන් මිදුණේය.”

මෙඝියවග්ගො චතුත්ථො නිට්ඨිතො.

හතරවන මේඝිය වර්ගය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

මෙහි උද්දානය මෙසේය:

මෙඝියො උද්ධතා ගොපාලො, යක්ඛො නාගෙන පඤ්චමං;

පිණ්ඩොලො සාරිපුත්තො ච, සුන්දරී භවති අට්ඨමං;

උපසෙනො වඞ්ගන්තපුත්තො, සාරිපුත්තො ච තෙ දසාති.

මේඝිය සූත්‍රය, උද්ධත සූත්‍රය, ගෝපාල සූත්‍රය, යුණ්හ සූත්‍රය, නාග සූත්‍රය පස්වැන්නයි; පිණ්ඩෝල සූත්‍රය, සාරිපුත්ත සූත්‍රය, සුන්දරී සූත්‍රය අටවැන්නයි; වංගන්ත පුත් උපසේන සූත්‍රය හා සාරිපුත්ත සූත්‍රය වශයෙන් දසයකි.

5. සොණවග්ගො

5. සෝණ වර්ගය

1. පියතරසුත්තං

1. පියතර සූත්‍රය

41. එවං [Pg.133] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන රාජා පසෙනදි කොසලො මල්ලිකාය දෙවියා සද්ධිං උපරිපාසාදවරගතො හොති. අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො මල්ලිකං දෙවිං එතදවොච – ‘‘අත්ථි නු ඛො තෙ, මල්ලිකෙ, කොචඤ්ඤො අත්තනා පියතරො’’ති?

41. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි පසේනදී කොසොල් රජතුමා මල්ලිකා දේවිය සමග උතුම් ප්‍රාසාදයෙහි උඩුමහලට පැමිණ සිටියේය. එවිට පසේනදී කොසොල් රජතුමා මල්ලිකා දේවියගෙන් මෙසේ ඇසීය: “මල්ලිකාවෙනි, ඔබට තමාට වඩා ප්‍රිය වූ වෙනත් අයෙකු සිටීද?”

‘‘නත්ථි ඛො මෙ, මහාරාජ, කොචඤ්ඤො අත්තනා පියතරො. තුය්හං පන, මහාරාජ, අත්ථඤ්ඤො කොචි අත්තනා පියතරො’’ති? ‘‘මය්හම්පි ඛො, මල්ලිකෙ, නත්ථඤ්ඤො කොචි අත්තනා පියතරො’’ති.

“මහරජතුමනි, මට මාගේ ආත්මයට වඩා ප්‍රිය වූ වෙනත් කිසිවෙකු නැත. මහරජතුමනි, ඔබට තම ආත්මයට වඩා ප්‍රිය වූ වෙනත් අයෙකු සිටීද?” “මල්ලිකාවෙනි, මටද මාගේ ආත්මයට වඩා ප්‍රිය වූ වෙනත් කිසිවෙකු නැත.”

අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො පාසාදා ඔරොහිත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො භගවන්තං එතදවොච –

එකල කොසොල් රජතුමා මාලිගයෙන් බැස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනක වැඩසිටි සේක් ද, එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ කොසොල් රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය.

‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, මල්ලිකාය දෙවියා සද්ධිං උපරිපාසාදවරගතො මල්ලිකං දෙවිං එතදවොචං – ‘අත්ථි නු ඛො තෙ, මල්ලිකෙ, කොචඤ්ඤො අත්තනා පියතරො’ති? එවං වුත්තෙ, මල්ලිකා දෙවී මං එතදවොච – ‘නත්ථි ඛො මෙ, මහාරාජ, කොචඤ්ඤො අත්තනා පියතරො. තුය්හං පන, මහාරාජ, අත්ථඤ්ඤො කොචි අත්තනා පියතරො’ති? එවං වුත්තෙ, අහං, භන්තෙ, මල්ලිකං දෙවිං එතදවොචං – ‘මය්හම්පි ඛො, මල්ලිකෙ, නත්ථඤ්ඤො කොචි අත්තනා පියතරො’’’ති.

‘‘ස්වාමීනි, අද මම මල්ලිකා දේවිය සමඟ උතුම් ප්‍රාසාදය මතුපිට සිටියදී මල්ලිකා දේවියගෙන් මෙසේ ඇසුවෙමි: ‘මල්ලිකාවෙනි, ඔබට තමන්ට වඩා වැඩියෙන් ප්‍රිය කරන වෙනත් අයෙකු සිටීද?’ මෙසේ ඇසූ විට මල්ලිකා දේවිය මට මෙසේ පැවසුවාය: ‘මහරජතුමනි, මට මගේ ආත්මයට වඩා වැඩියෙන් ප්‍රිය කරන වෙන කිසිවෙකු නැත. එහෙත් මහරජතුමනි, ඔබට තමන්ට වඩා වැඩියෙන් ප්‍රිය කරන වෙනත් අයෙකු සිටීද?’ මෙසේ ඇසූ කල මමද මල්ලිකා දේවියට මෙසේ කීවෙමි: ‘මල්ලිකාවෙනි, මටද මගේ ආත්මයට වඩා වැඩියෙන් ප්‍රිය කරන වෙන කිසිවෙකු නැත.’’

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය දැනගෙන ඒ වෙලාවේදී මේ උදානය වදාළ සේක.

‘‘සබ්බා දිසා අනුපරිගම්ම චෙතසා,නෙවජ්ඣගා පියතරමත්තනා ක්වචි;

එවං පියො පුථු අත්තා පරෙසං,තස්මා න හිංසෙ පරමත්තකාමො’’ති. පඨමං;

‘‘සිතින් සියලු දිශාවන් පිරික්සා බැලුවද, තමාට වඩා ප්‍රිය මනාප කිසිවෙකු කොතැනකවත් හමු නොවීය. එලෙසින්ම සෙසු අයටද තම තමාගේ ආත්මය ප්‍රිය වේ. එබැවින් තමාගේ යහපත කැමති තැනැත්තා අනුන්ට හිංසා නොකළ යුතුය.’’ (පළමු සූත්‍රයයි)

2. අප්පායුකසුත්තං

2. අප්පායුක සූත්‍රය

42. එවං [Pg.134] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව අප්පායුකා හි, භන්තෙ, භගවතො මාතා අහොසි, සත්තාහජාතෙ භගවති භගවතො මාතා කාලමකාසි, තුසිතං කායං උපපජ්ජී’’ති.

42. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමා විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයේ වැඩ වසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුණුවෝ සවස් කාලයේ විවේකයෙන් නැගී සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: ‘‘ස්වාමීනි, ඉතා පුදුමයකි! ස්වාමීනි, ඉතා අද්භූතයකි! භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මෑණියන් කොතරම් ස්වල්ප ආයුෂ ඇත්තියක වූවාද යත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉපදී සත් දිනකින් උන්වහන්සේගේ මෑණියෝ කළුරිය කර තුසිත දෙව්ලොව උපත ලැබූහ.’’

‘‘එවමෙතං, ආනන්ද, අප්පායුකා හි, ආනන්ද, බොධිසත්තමාතරො හොන්ති. සත්තාහජාතෙසු බොධිසත්තෙසු බොධිසත්තමාතරො කාලං කරොන්ති, තුසිතං කායං උපපජ්ජන්තී’’ති.

‘‘ආනන්දය, එය එසේමයි. ආනන්දය, බෝධිසත්ව මෑණියන් ස්වල්ප ආයුෂ ඇත්තෝම වෙති. බෝධිසත්වයන් ඉපදී සත් දිනක් ගිය තැන බෝධිසත්ව මෑණියෝ කළුරිය කර තුසිත දෙව්ලොව උපත ලබති.’’

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය දැනගෙන ඒ වෙලාවේදී මේ උදානය වදාළ සේක.

‘‘යෙ කෙචි භූතා භවිස්සන්ති යෙ වාපි,සබ්බෙ ගමිස්සන්ති පහාය දෙහං;

තං සබ්බජානිං කුසලො විදිත්වා,ආතාපියො බ්‍රහ්මචරියං චරෙය්‍යා’’ති. දුතියං;

‘‘යම් සත්වයෙක් උපන්නාහුද, යම් සත්වයෙක් උපදින්නාහුද, ඒ සියලු සත්වයෝ ශරීරය අතහැර දමා යන්නාහ. මේ සියලු විනාශය ගැන දැනගත් නුවණැත්තා, දැඩි වීර්යයෙන් යුතුව උතුම් බඹසර හැසිරිය යුතුය.’’ (දෙවන සූත්‍රයයි)

3. සුප්පබුද්ධකුට්ඨිසුත්තං

3. සුප්පබුද්ධ කුට්ඨි සූත්‍රය

43. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන රාජගහෙ සුප්පබුද්ධො නාම කුට්ඨී අහොසි – මනුස්සදලිද්දො, මනුස්සකපණො, මනුස්සවරාකො. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා මහතියා පරිසාය පරිවුතො ධම්මං දෙසෙන්තො නිසින්නො හොති.

43. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ලේනුන්ට අභයදානය දුන් වේළුවනාරාමයේ වැඩ වසන සේක. එකල රජගහ නුවර සුප්පබුද්ධ නමින් කුෂ්ඨ රෝගියෙක් විය. ඔහු ඉතා දිළිඳු, අසරණ, කාලකන්නි මනුෂ්‍යයෙක් විය. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විශාල පිරිසක් පිරිවරා ධර්ම දේශනා කරමින් වැඩ සිටි සේක.

අද්දසා ඛො සුප්පබුද්ධො කුට්ඨී තං මහාජනකායං දූරතොව සන්නිපතිතං. දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො එත්ථ කිඤ්චි ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා භාජීයති. යංනූනාහං යෙන සො මහාජනකායො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍යං. අප්පෙව නාමෙත්ථ කිඤ්චි ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා ලභෙය්‍ය’’න්ති.

සුප්පබුද්ධ කුෂ්ඨ රෝගියා දුරදීම ඒ විශාල මනුෂ්‍ය සමූහයා රැස්ව සිටිනු දුටුවේය. දැක ඔහුට මෙසේ සිතුණි: ‘‘සැබවින්ම මෙහි යම්කිසි කෑමක් හෝ බීමක් බෙදා දෙන්නේ වන්නට ඇත. මමද ඒ විශාල පිරිස සිටින තැනට යන්නෙම් නම් මැනවි. සමහරවිට මටද එහිදී යම්කිසි ආහාරයක් හෝ පානයක් ලැබෙන්නට පුළුවන.’’

අථ [Pg.135] ඛො සුප්පබුද්ධො කුට්ඨී යෙන සො මහාජනකායො තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො සුප්පබුද්ධො කුට්ඨී භගවන්තං මහතියා පරිසාය පරිවුතං ධම්මං දෙසෙන්තං නිසින්නං. දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘න ඛො එත්ථ කිඤ්චි ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා භාජීයති. සමණො අයං ගොතමො පරිසති ධම්මං දෙසෙති. යංනූනාහම්පි ධම්මං සුණෙය්‍ය’’න්ති. තත්ථෙව එකමන්තං නිසීදි – ‘‘අහම්පි ධම්මං සොස්සාමී’’ති.

ඉක්බිති සුප්පබුද්ධ කුෂ්ඨ රෝගියා ඒ මහා පිරිස සිටි තැනට ගියේය. සුප්පබුද්ධ කුෂ්ඨ රෝගියා එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විශාල පිරිසක් මැද දහම් දෙසමින් වැඩ සිටිනු දුටුවේය. දැක ඔහුට මෙසේ සිතුණි: ‘‘මෙහි කිසිදු කෑමක් හෝ බීමක් බෙදන්නේ නැත. මේ ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ පිරිසට ධර්මය දේශනා කරති. මමද ධර්මය අසන්නෙම් නම් මැනවි.’’ ඔහු ‘‘මමද ධර්මය අසන්නෙමි’’යි සිතා එහිම එකත්පසෙක වාඩි විය.

අථ ඛො භගවා සබ්බාවන්තං පරිසං චෙතසා චෙතො පරිච්ච මනසාකාසි ‘‘කො නු ඛො ඉධ භබ්බො ධම්මං විඤ්ඤාතු’’න්ති? අද්දසා ඛො භගවා සුප්පබුද්ධං කුට්ඨිං තස්සං පරිසායං නිසින්නං. දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො ඉධ භබ්බො ධම්මං විඤ්ඤාතු’’න්ති. සුප්පබුද්ධං කුට්ඨිං ආරබ්භ ආනුපුබ්බිං කථං කථෙසි, සෙය්‍යථිදං – දානකථං සීලකථං සග්ගකථං; කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සඞ්කිලෙසං; නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං පකාසෙසි. යදා භගවා අඤ්ඤාසි සුප්පබුද්ධං කුට්ඨිං කල්ලචිත්තං මුදුචිත්තං විනීවරණචිත්තං උදග්ගචිත්තං පසන්නචිත්තං, අථ යා බුද්ධානං සාමුක්කංසිකා ධම්මදෙසනා තං පකාසෙසි – දුක්ඛං, සමුදයං, නිරොධං, මග්ගං. සෙය්‍යථාපි නාම සුද්ධං වත්ථං අපගතකාළකං සම්මදෙව රජනං පටිග්ගණ්හෙය්‍ය, එවමෙව සුප්පබුද්ධස්ස කුට්ඨිස්ස තස්මිංයෙව ආසනෙ විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුළු පිරිසගේම සිත් තම සිතින් පිරික්සා ‘‘මෙහි ධර්මය අවබෝධ කරගැනීමට සමත් තැනැත්තා කවුද?’’ කියා මෙනෙහි කළ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ පිරිස මැද වාඩි වී සිටි සුප්පබුද්ධ කුෂ්ඨ රෝගියා දුටු සේක. දැක උන්වහන්සේට මෙසේ සිතුණි: ‘‘මෙහි ධර්මය අවබෝධ කරගැනීමට සමත් තැනැත්තා මොහුය.’’ උන්වහන්සේ සුප්පබුද්ධ කුෂ්ඨ රෝගියා අරභයා අනුපිළිවෙල කථාව වදාළ සේක. එනම්, දාන කථාව, සීල කථාව, ස්වර්ග කථාව, කාමයන්ගේ ආදීනව, ලාමක බව, කෙලෙස් සහිත බව සහ නෙක්ඛම්මයේ අනිසංස ප්‍රකාශ කළ සේක. යම් කලෙක සුප්පබුද්ධ කුෂ්ඨ රෝගියාගේ සිත ධර්මය පිළිගැනීමට සූදානම් වූ, මෘදු වූ, නීවරණ රහිත වූ, ප්‍රබෝධවත් වූ, පැහැදුණු සිතක් බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැනගත් සේක්ද, එවිට බුදුවරුන්ටම ආවේණික වූ උතුම් ධර්ම දේශනාව වන දුක්ඛ, සමුදය, නිරෝධ, මග්ග යන සතර සත්‍යය ප්‍රකාශ කළ සේක. කිලුටු රහිත පිරිසිදු වස්ත්‍රයක් සායම් මැනවින් උරාගන්නාක් මෙන්, එලෙසින්ම සුප්පබුද්ධ කුෂ්ඨ රෝගියාට ඒ අසුනේදීම ‘‘යම් කිසිවක් උපදින ස්වභාව කොට ඇත්ද, ඒ සියල්ල විනාශ වන ස්වභාව කොට ඇත්තේය’’ යන කෙලෙස් රහිත, නිර්මල ධර්ම ඇස පහළ විය.

අථ ඛො සුප්පබුද්ධො කුට්ඨී දිට්ඨධම්මො පත්තධම්මො විදිතධම්මො පරියොගාළ්හධම්මො තිණ්ණවිචිකිච්ඡො විගතකථංකථො වෙසාරජ්ජප්පත්තො අපරප්පච්චයො සත්ථු සාසනෙ උට්ඨායාසනා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සුප්පබුද්ධො කුට්ඨී භගවන්තං එතදවොච –

ඉක්බිති ධර්මය දුටු, ධර්මයට පැමිණි, ධර්මය අවබෝධ කළ, ධර්මයෙහි බැසගත්, සැක දුරු කළ, විශාරද භාවයට පත් වූ, බුද්ධ ශාසනයෙහි අන්‍යයන්ගේ උපකාරයකින් තොරව අවබෝධය ලබාගත් සුප්පබුද්ධ කුෂ්ඨ රෝගියා අසුනෙන් නැගී සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ සුප්පබුද්ධ කුෂ්ඨ රෝගියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය.

‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ, අභික්කතං, භන්තෙ! සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තීති; එවමෙවං භගවතා අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං, භන්තෙ, භගවන්තං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති.

‘‘ස්වාමීනි, ඉතා යහපත්ය! ස්වාමීනි, ඉතා යහපත්ය! ස්වාමීනි, යම් සේ යටිකුරු කර තිබූ බඳුනක් උඩුකුරු කළාක් මෙන්ද, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කළාක් මෙන්ද, මංමුළා වූවෙකුට මග පෙන්වන්නාක් මෙන්ද, ඇස් ඇති අයට රූප දකින්නට අඳුරේ තෙල් පහනක් දල්වන්නාක් මෙන්ද, එලෙසින්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විවිධ ක්‍රමවලින් ධර්මය පැහැදිලි කළ සේක. ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේද, ධර්මයද, මහා සංඝරත්නයද සරණ යමි. අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා පිළිගන්නා සේක්වා.’’

අථ [Pg.136] ඛො සුප්පබුද්ධො කුට්ඨී භගවතා ධම්මියා කථාය සන්දස්සිතො සමාදපිතො සමුත්තෙජිතො සම්පහංසිතො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො අචිරපක්කන්තං සුප්පබුද්ධං කුට්ඨිං ගාවී තරුණවච්ඡා අධිපතිත්වා ජීවිතා වොරොපෙසි.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්ම කථාවෙන් කරුණු දක්වන ලද, සමාදන් කරවන ලද, උනන්දු කරවන ලද, සතුටු කරවන ලද සුප්පබුද්ධ කුෂ්ඨ රෝගියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය අනුමෝදන් වී, සතුටු වී අසුනෙන් නැගී සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර ප්‍රදක්ෂිණා කොට නික්ම ගියේය. ඔහු නික්ම ගොස් වැඩි වේලාවක් යන්නට පෙර වසු පැටියෙකු සිටි වැස්සියක විසින් ඔහු ඇන මරා දමන ලදී.

අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘යො සො, භන්තෙ, සුප්පබුද්ධො නාම කුට්ඨී භගවතා ධම්මියා කථාය සන්දස්සිතො සමාදපිතො සමුත්තෙජිතො සම්පහංසිතො, සො කාලඞ්කතො. තස්ස කා ගති, කො අභිසම්පරායො’’ති?

එසඳ බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ; එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්ම කථාවෙන් කරුණු දක්වා, සමාදන් කරවා, උනන්දු කරවා, සතුටට පත් කරවන ලද සුප්පබුද්ධ නම් වූ යම් ඒ කුෂ්ඨ රෝගියෙක් වූයේ ද, ඔහු කළුරිය කළේය. ඔහුගේ ගතිය කුමක්ද? පරලොව ස්වභාවය කෙබඳුද?"

‘‘පණ්ඩිතො, භික්ඛවෙ, සුප්පබුද්ධො කුට්ඨී; පච්චපාදි ධම්මස්සානුධම්මං; න ච මං ධම්මාධිකරණං විහෙසෙසි. සුප්පබුද්ධො, භික්ඛවෙ, කුට්ඨී තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො’’ති.

"මහණෙනි, සුප්පබුද්ධ කුෂ්ඨ රෝගියා පණ්ඩිතයෙකි; ඔහු ධර්මයට අනුකූල වූ පිළිවෙතෙහි හැසිරුණේය; ධර්මය සම්බන්ධ කාරණාවලදී මට වෙහෙසක් නොකළේය. මහණෙනි, සුප්පබුද්ධ කුෂ්ඨ රෝගියා සංයෝජන ධර්ම තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන්, අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇති, නියත වූ, උතුම් බෝධිය පරයනය කොට ඇති සෝවාන් පුද්ගලයෙකු වූයේය."

එවං වුත්තෙ, අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො යෙන සුප්පබුද්ධො කුට්ඨී අහොසි – මනුස්සදලිද්දො, මනුස්සකපණො, මනුස්සවරාකො’’ති?

මෙසේ වදාළ කල්හි, එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනි, සුප්පබුද්ධ කුෂ්ඨ රෝගියා මිනිසුන් අතර අතිශයින් දිළිඳු වීමට, අසරණ වීමට, ඉතා පහත් තත්ත්වයට පත් වීමට හේතුව කුමක්ද? ඊට ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?"

‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, සුප්පබුද්ධො කුට්ඨී ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ සෙට්ඨිපුත්තො අහොසි. සො උය්‍යානභූමිං නිය්‍යන්තො අද්දස තගරසිඛිං පච්චෙකබුද්ධං නගරං පිණ්ඩාය පවිසන්තං. දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘ක්වායං කුට්ඨී කුට්ඨිචීවරෙන විචරතී’ති? නිට්ඨුභිත්වා අපසබ්‍යතො කරිත්වා පක්කාමි. සො තස්ස කම්මස්ස විපාකෙන බහූනි වස්සසතානි බහූනි වස්සසහස්සානි බහූනි වස්සසතසහස්සානි නිරයෙ පච්චිත්ථ. තස්සෙව කම්මස්ස විපාකාවසෙසෙන ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ කුට්ඨී අහොසි මනුස්සදලිද්දො, මනුස්සකපණො, මනුස්සවරාකො. සො තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං ආගම්ම සද්ධං සමාදියි සීලං සමාදියි සුතං සමාදියි චාගං සමාදියි පඤ්ඤං සමාදියි. සො තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං ආගම්ම සද්ධං සමාදියිත්වා සීලං සමාදියිත්වා සුතං සමාදියිත්වා චාගං සමාදියිත්වා පඤ්ඤං සමාදියිත්වා කායස්ස [Pg.137] භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නො දෙවානං තාවතිංසානං සහබ්‍යතං. සො තත්ථ අඤ්ඤෙ දෙවෙ අතිරොචති වණ්ණෙන චෙව යසසා චා’’ති.

"මහණෙනි, අතීතයෙහි සුප්පබුද්ධ කුෂ්ඨ රෝගියා මේ රජගහ නුවරම සිටු පුත්‍රයෙකු විය. ඔහු උයනට යන්නේ, පිණ්ඩපාතය සඳහා නගරයට වඩිනා තගරසිඛී නම් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, 'මේ කුෂ්ඨ රෝගියා කුෂ්ඨ රෝගීන්ගේ වස්ත්‍ර ඇඳගෙන ඇවිදින්නේ කවුද?' කියා සිතුවේය. ඔහු කෙළ ගසා, (පසේබුදුන්) අප්‍රසාදයෙන් මඟහැර ගියේය. ඔහු ඒ කර්මයේ විපාකයෙන් වසර සිය ගණනක්, දහස් ගණනක්, ලක්ෂ ගණනක් නිරයෙහි පැසුණේය. ඒ කර්මයේම ඉතිරි විපාකයෙන් මේ රජගහ නුවරම අතිශයින් දිළිඳු වූ, අසරණ වූ, පහත් වූ කුෂ්ඨ රෝගියෙකු විය. ඔහු තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශිත ධර්ම විනය ඇසුරු කොට ශ්‍රද්ධාව, සීලය, ශ්‍රැතය, ත්‍යාගය හා ප්‍රඥාව සමාදන් විය. ඔහු තථාගතයන් වහන්සේ දේශිත ධර්ම විනය ඇසුරු කොට ශ්‍රද්ධාව, සීලය, ශ්‍රැතය, ත්‍යාගය හා ප්‍රඥාව සමාදන් වීම නිසා, කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි තාවතිංස දෙවියන් අතර උපත ලැබුවේය. ඔහු එහි අනෙක් දෙවියන්ට වඩා වර්ණයෙන් හා යසසින් අතිශයින් බබළන්නේය."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළහ:

‘‘චක්ඛුමා විසමානීව, විජ්ජමානෙ පරක්කමෙ;

පණ්ඩිතො ජීවලොකස්මිං, පාපානි පරිවජ්ජයෙ’’ති. තතියං;

"ඇස් ඇති මිනිසෙකු වීර්යය ඇති කල්හි විෂම ස්ථාන මඟහරින්නාක් මෙන්, පණ්ඩිතයා මේ සත්ව ලෝකයෙහි පව්කම් මඟහරින්නේය." (තුන්වන සූත්‍රයයි)

4. කුමාරකසුත්තං

4. කුමාරක සූත්‍රය

44. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා කුමාරකා අන්තරා ච සාවත්ථිං අන්තරා ච ජෙතවනං මච්ඡකෙ බාධෙන්ති.

44. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනාථපිණ්ඩික සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි බොහෝ කුඩා දරුවෝ සැවැත් නුවරත් ජේතවනයත් අතර මසුන් මරමින් සිටියහ.

අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසි. අද්දසා ඛො භගවා තෙ සම්බහුලෙ කුමාරකෙ අන්තරා ච සාවත්ථිං අන්තරා ච ජෙතවනං මච්ඡකෙ බාධෙන්තෙ. දිස්වාන යෙන තෙ කුමාරකා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙ කුමාරකෙ එතදවොච – ‘‘භායථ වො, තුම්හෙ කුමාරකා, දුක්ඛස්ස, අප්පියං වො දුක්ඛ’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ, භායාම මයං, භන්තෙ, දුක්ඛස්ස, අප්පියං නො දුක්ඛ’’න්ති.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරුවෙහි හැඳ පෙරව පාත්‍ර සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවරට පිණ්ඩපාතය පිණිස වැඩි සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවරත් ජේතවනයත් අතර මසුන් මරමින් සිටින ඒ බොහෝ දරුවන් දැක, ඒ දරුවන් වෙත වැඩම කොට මෙසේ වදාළ සේක: "දරුවෙනි, ඔබ දුකට බයද? ඔබට දුක අප්‍රියද?" "එසේය ස්වාමීනි, අපි දුකට බය වෙමු, අපට දුක අප්‍රියය"යි ඔවුහු සැළ කළහ.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළහ:

‘‘සචෙ භායථ දුක්ඛස්ස, සචෙ වො දුක්ඛමප්පියං;

මාකත්ථ පාපකං කම්මං, ආවි වා යදි වා රහො.

"ඉදින් ඔබ දුකට බිය නම්, ඉදින් ඔබට දුක අප්‍රිය නම්, ප්‍රසිද්ධියේ හෝ රහසින් හෝ පව්කම් නොකරන්න."

‘‘සචෙ ච පාපකං කම්මං, කරිස්සථ කරොථ වා;

න වො දුක්ඛා පමුත්‍යත්ථි, උපෙච්චපි පලායත’’න්ති. චතුත්ථං;

"ඉදින් ඔබ පව්කම් කරන්නේ නම් හෝ කරනු ලබන්නේ නම්, ඔබ පලා ගියද දුකෙන් මිදීමක් නැත." (සිව්වන සූත්‍රයයි)

5. උපොසථසුත්තං

5. උපෝසථ සූත්‍රය

45. එවං [Pg.138] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා තදහුපොසථෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො නිසින්නො හොති.

45. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර පූර්වාරාමයේ මිගාරමාතු ප්‍රාසාදයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෝය දිනෙක භික්ෂු සංඝයා පිරිවරාගෙන වැඩසිටි සේක.

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො අභික්කන්තාය රත්තියා, නික්ඛන්තෙ පඨමෙ යාමෙ, උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තා, භන්තෙ, රත්ති; නික්ඛන්තො පඨමො යාමො; චිරනිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො; උද්දිසතු, භන්තෙ, භගවා භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛ’’න්ති. එවං වුත්තෙ, භගවා තුණ්හී අහොසි.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ රැය ගෙවී පළමු යාමය ඉක්ම ගිය කල්හි, අසුනෙන් නැගිට සිවුර ඒකාංශ කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි දෙසට ඇඳිලි බැඳ මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනි, රැය බොහෝ සේ ගෙවී ගොස් ඇත; පළමු යාමය ද ඉක්ම ගොස් ඇත; භික්ෂු සංඝයා බොහෝ වේලාවක් වාඩි වී සිටිති. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කරන සේක්වා." මෙසේ සැළ කළ කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්ද වූහ.

දුතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො අභික්කන්තාය රත්තියා, නික්ඛන්තෙ මජ්ඣිමෙ යාමෙ, උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තා, භන්තෙ, රත්ති; නික්ඛන්තො මජ්ඣිමො යාමො; චිරනිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො; උද්දිසතු, භන්තෙ, භගවා භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛ’’න්ති. දුතියම්පි ඛො භගවා තුණ්හී අහොසි.

දෙවන වරටත් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ රැය ගෙවී මැදියම් යාමය ඉක්ම ගිය කල්හි, අසුනෙන් නැගිට සිවුර ඒකාංශ කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි දෙසට ඇඳිලි බැඳ මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනි, රැය ගෙවී ගොස්ය; මැදියම් යාමය ද ඉක්ම ගොස්ය; භික්ෂු සංඝයා බොහෝ වේලාවක් වාඩි වී සිටිති. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කරන සේක්වා." දෙවන වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්ද වූහ.

තතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො අභික්කන්තාය රත්තියා, නික්ඛන්තෙ පච්ඡිමෙ යාමෙ, උද්ධස්තෙ අරුණෙ, නන්දිමුඛියා රත්තියා උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තා, භන්තෙ, රත්ති; නික්ඛන්තො පච්ඡිමො යාමො; උද්ධස්තො අරුණො; නන්දිමුඛී රත්ති; චිරනිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො; උද්දිසතු, භන්තෙ, භගවා භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛ’’න්ති. ‘‘අපරිසුද්ධා, ආනන්ද, පරිසා’’ති.

තුන්වන වරටත් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ රැය ගෙවී පශ්චිම යාමය ද ඉක්ම ගොස් අරුණෝදය උදා වන කල්හි, රැය පහන් වන්නට සූදානම් වෙද්දී, අසුනෙන් නැගිට සිවුර ඒකාංශ කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි දෙසට ඇඳිලි බැඳ මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනි, රැය ගෙවී ගොස්ය; පශ්චිම යාමය ද ඉක්ම ගොස්ය; අරුණ නැගී ඇත; පාන්දර වී ඇත; භික්ෂු සංඝයා බොහෝ වේලාවක් වාඩි වී සිටිති. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කරන සේක්වා." එවිට, "ආනන්දය, පිරිස අපිරිසිදුය"යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

අථ ඛො ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස එතදහොසි – ‘‘කං නු ඛො භගවා පුග්ගලං සන්ධාය එවමාහ – ‘අපරිසුද්ධා, ආනන්ද, පරිසා’ති? අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො සබ්බාවන්තං භික්ඛුසඞ්ඝං චෙතසා චෙතො පරිච්ච මනසාකාසි. අද්දසා ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං පුග්ගලං දුස්සීලං පාපධම්මං අසුචිං සඞ්කස්සරසමාචාරං පටිච්ඡන්නකම්මන්තං අසමණං සමණපටිඤ්ඤං අබ්‍රහ්මචාරිං බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤං අන්තොපූතිං අවස්සුතං කසම්බුජාතං මජ්ඣෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිසින්නං. දිස්වාන උට්ඨායාසනා යෙන සො පුග්ගලො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං පුග්ගලං එතදවොච [Pg.139] – ‘‘උට්ඨෙහි, ආවුසො, දිට්ඨොසි භගවතා; නත්ථි තෙ භික්ඛූහි සද්ධිං සංවාසො’’ති. එවං වුත්තෙ, සො පුග්ගලො තුණ්හී අහොසි.

එවිට ආයුෂ්මත් මහාමොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ආනන්ද, පිරිස අපිරිසිදු ය’යි වදාළේ කිනම් පුද්ගලයකු අරභයා ද?” ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහාමොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ මුළු භික්ෂු සංඝයාගේම සිත් තම සිතින් පිරික්සා බැලූහ. එහිදී ආයුෂ්මත් මහාමොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ, දුශ්ශීල වූ, ලාමක ධර්මයන් ඇති, අපිරිසිදු වූ, සැක සහිත හැසිරීම් ඇති, තමා කළ පව් වසන් කරන, මහණෙකු නොවී මහණෙකැයි කියා ගන්නා, බ්‍රහ්මචාරියකු නොවී බ්‍රහ්මචාරියෙකැයි කියා ගන්නා, ඇතුළත කුණු වූ, කෙලෙස් වැගිරෙන, කුණු කසළ බඳු වූ, භික්ෂු සංඝයා මධ්‍යයේ වාඩි වී සිටින ඒ පුද්ගලයා දුටහ. දැක, අස්නෙන් නැගිට ඒ පුද්ගලයා වෙත වැඩම කොට, ඔහුට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, නැගිටින්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔබ දකින ලදහ. භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ එක්ව විසීමක් ඔබට නැත.” මෙසේ කී කල ඒ පුද්ගලයා නිහඬව සිටියේය.

දුතියම්පි ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං පුග්ගලං එතදවොච – ‘‘උට්ඨෙහි, ආවුසො, දිට්ඨොසි භගවතා; නත්ථි තෙ භික්ඛූහි සද්ධිං සංවාසො’’ති. දුතියම්පි ඛො…පෙ… තතියම්පි ඛො සො පුග්ගලො තුණ්හී අහොසි.

දෙවැනි වරට ද ආයුෂ්මත් මහාමොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ ඒ පුද්ගලයාට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, නැගිටින්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔබ දකින ලදහ. භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ එක්ව විසීමක් ඔබට නැත.” දෙවැනි වරට ද...පෙ... තුන්වැනි වරට ද ඒ පුද්ගලයා නිහඬවම සිටියේය.

අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං පුග්ගලං බාහායං ගහෙත්වා බහිද්වාරකොට්ඨකා නික්ඛාමෙත්වා සූචිඝටිකං දත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘නික්ඛාමිතො, භන්තෙ, සො පුග්ගලො මයා. පරිසුද්ධා පරිසා. උද්දිසතු, භන්තෙ, භගවා භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛ’’න්ති. ‘‘අච්ඡරියං, මොග්ගල්ලාන, අබ්භුතං, මොග්ගල්ලාන! යාව බාහාගහණාපි නාම සො මොඝපුරිසො ආගමෙස්සතී’’ති!

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහාමොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ ඒ පුද්ගලයාගේ බාහුවෙන් අල්ලා දොරටුවෙන් පිටතට පමුණුවා, දොර අගුළු ලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත වැඩම කළහ. වැඩම කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: “ස්වාමීනී, මා විසින් ඒ පුද්ගලයා පිටතට පමුණුවන ලදී. පිරිස දැන් පිරිසිදු ය. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලාට ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදේසන (දේශනා) කරන සේක්වා.” එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: “මොග්ගල්ලාන, එය ආශ්චර්යයකි! මොග්ගල්ලාන, එය අද්භූතයකි! ඒ හිස් පුරුෂයා බාහුවෙන් අල්ලා පිටතට පමුණුවන තුරුම බලා සිටියේය.”

අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘න දානාහං, භික්ඛවෙ, ඉතො පරං උපොසථං කරිස්සාමි, පාතිමොක්ඛං උද්දිසිස්සාමි. තුම්හෙව දානි, භික්ඛවෙ, ඉතො පරං උපොසථං කරෙය්‍යාථ, පාතිමොක්ඛං උද්දිසෙය්‍යාථ. අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො යං තථාගතො අපරිසුද්ධාය පරිසාය උපොසථං කරෙය්‍ය, පාතිමොක්ඛං උද්දිසෙය්‍ය.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූහ: “මහණෙනි, මම මෙතැන් සිට මින් මතු පොහොය (උපෝසථය) නොකරමි, ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා නොකරමි. මහණෙනි, දැන් මින් මතු ඔබලාම පොහොය කරන්න, ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කරන්න. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ නමක් අපිරිසිදු පිරිසක් මැද පොහොය කිරීම හෝ ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කිරීම හෝ සිදු නොවිය හැක්කකි, එයට ඉඩක් නැත.”

‘‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යෙ දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති. කතමෙ අට්ඨ?

“මහණෙනි, මහා සමුද්‍රයෙහි මේ ආශ්චර්යවත් අද්භූත කරුණු අටක් වෙති. ඒවා දැක දැක අසුරයෝ මහා සමුද්‍රයෙහි ඇලුම් කරති. ඒ අට මොනවාද?”

‘‘මහාසමුද්දො, භික්ඛවෙ, අනුපුබ්බනින්නො අනුපුබ්බපොණො අනුපුබ්බපබ්භාරො, න ආයතකෙනෙව පපාතො. යම්පි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො අනුපුබ්බනින්නො අනුපුබ්බපොණො අනුපුබ්බපබ්භාරො න ආයතකෙනෙව පපාතො; අයං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

“මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය පියවරෙන් පියවර ගැඹුරු වෙයි, පියවරෙන් පියවර බෑවුම් වෙයි, පියවරෙන් පියවර ප්‍රපාත වෙයි, එකවරම ඇතිවන ප්‍රපාතයක් එහි නැත. මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය පියවරෙන් පියවර ගැඹුරු වීම, පියවරෙන් පියවර බෑවුම් වීම, පියවරෙන් පියවර ප්‍රපාත වීම සහ එහි එකවරම ඇතිවන ප්‍රපාතයක් නොමැති වීම යන මෙය මහා සමුද්‍රයෙහි ඇති පළමුවන ආශ්චර්යවත් අද්භූත කරුණයි. මෙය දැක දැක අසුරයෝ මහා සමුද්‍රයෙහි ඇලුම් කරති.”

‘‘පුන [Pg.140] චපරං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො ඨිතධම්මො වෙලං නාතිවත්තති. යම්පි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො ඨිතධම්මො වෙලං නාතිවත්තති; අයං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ දුතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

“නැවත ද මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය ස්ථාවර ස්වභාවයකින් යුක්ත ය, වෙරළ ඉක්මවා නොයයි. මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය ස්ථාවර ස්වභාවයකින් යුක්ත වීම සහ වෙරළ ඉක්මවා නොයාම යන මෙය මහා සමුද්‍රයෙහි ඇති දෙවන ආශ්චර්යවත් අද්භූත කරුණයි. මෙය දැක දැක අසුරයෝ මහා සමුද්‍රයෙහි ඇලුම් කරති.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො න මතෙන කුණපෙන සංවසති. යං හොති මහාසමුද්දෙ මතං කුණපං තං ඛිප්පමෙව තීරං වාහෙති, ථලං උස්සාරෙති. යම්පි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො න මතෙන කුණපෙන සංවසති, යං හොති මහාසමුද්දෙ මතං කුණපං තං ඛිප්පමෙව තීරං වාහෙති ථලං උස්සාරෙති; අයං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ තතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

“නැවත ද මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය මළකුණු සමඟ එක්ව වාසය නොකරයි. මහා සමුද්‍රයෙහි යම් මළකුණක් වේ නම්, එය වහාම වෙරළට ගසාගෙන ගොස් ගොඩබිමට දමයි. මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය මළකුණු සමඟ එක්ව වාසය නොකිරීම සහ එහි ඇති මළකුණු වහාම වෙරළට ගසාගෙන ගොස් ගොඩබිමට දැමීම යන මෙය මහා සමුද්‍රයෙහි ඇති තුන්වන ආශ්චර්යවත් අද්භූත කරුණයි. මෙය දැක දැක අසුරයෝ මහා සමුද්‍රයෙහි ඇලුම් කරති.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යා කාචි මහානදියො, සෙය්‍යථිදං – ගඞ්ගා යමුනා අචිරවතී සරභූ මහී, තා මහාසමුද්දං පත්වා ජහන්ති පුරිමානි නාමගොත්තානි; ‘මහාසමුද්දො’ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති. යම්පි, භික්ඛවෙ, යා කාචි මහානදියො, සෙය්‍යථිදං – ගඞ්ගා යමුනා අචිරවතී සරභූ මහී තා මහාසමුද්දං පත්වා ජහන්ති පුරිමානි නාමගොත්තානි, ‘මහාසමුද්දො’ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති; අයං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ චතුත්ථො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

“නැවත ද මහණෙනි, යම් මහා ගංගාවෝ වෙත් ද, එනම්: ගංගා, යමුනා, අචිරවතී, සරභූ, මහී යන මොවුහු මහා සමුද්‍රයට පැමිණි කල්හි සිය පැරණි නාම ගෝත්‍ර අත්හරිති. එවිට ‘මහා සමුද්‍රය’ යන නාමයටම පත්වෙති. මහණෙනි, යම් මහා ගංගාවෝ මහා සමුද්‍රයට පැමිණි කල්හි සිය පැරණි නාම ගෝත්‍ර අත්හැර ‘මහා සමුද්‍රය’ යන නාමයටම පත්වීම යන මෙය මහා සමුද්‍රයෙහි ඇති හතරවන ආශ්චර්යවත් අද්භූත කරුණයි. මෙය දැක දැක අසුරයෝ මහා සමුද්‍රයෙහි ඇලුම් කරති.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යා ච ලොකෙ සවන්තියො මහාසමුද්දං අප්පෙන්ති, යා ච අන්තලික්ඛා ධාරා පපතන්ති, න තෙන මහාසමුද්දස්ස ඌනත්තං වා පූරත්තං වා පඤ්ඤායති. යම්පි, භික්ඛවෙ, යා ච ලොකෙ සවන්තියො මහාසමුද්දං අප්පෙන්ති, යා ච අන්තලික්ඛා ධාරා පපතන්ති, න තෙන මහාසම්මුද්දස්ස ඌනත්තං වා පූරත්තං වා පඤ්ඤායති; අයං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ පඤ්චමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

“නැවත ද මහණෙනි, ලෝකයෙහි යම් ගංගාවෝ මහා සමුද්‍රයට ගලා බසිත් ද, අහසින් යම් වැසි දහරා වැටෙත් ද, එයින් මහා සමුද්‍රයෙහි අඩුවක් හෝ පිරිමීමක් (වැඩිවීමක්) හෝ පෙනෙන්නට නැත. මහණෙනි, ලෝකයෙහි ගංගාවන් ගලා බැසීමෙන් හා වැසි දහරා වැටීමෙන් මහා සමුද්‍රයෙහි අඩුවක් හෝ වැඩිවීමක් හෝ නොපෙනීම යන මෙය මහා සමුද්‍රයෙහි ඇති පස්වන ආශ්චර්යවත් අද්භූත කරුණයි. මෙය දැක දැක අසුරයෝ මහා සමුද්‍රයෙහි ඇලුම් කරති.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො එකරසො ලොණරසො. යම්පි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො එකරසො ලොණරසො; අයං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ ඡට්ඨො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

“නැවත ද මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය ලුණු රසය නමැති එකම රසයකින් යුක්ත ය. මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය ලුණු රසය නමැති එකම රසයකින් යුක්ත වීම යන මෙය මහා සමුද්‍රයෙහි ඇති හයවන ආශ්චර්යවත් අද්භූත කරුණයි. මෙය දැක දැක අසුරයෝ මහා සමුද්‍රයෙහි ඇලුම් කරති.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො බහුරතනො අනෙකරතනො. තත්‍රිමානි රතනානි, සෙය්‍යථිදං – මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාළං [Pg.141] රජතං ජාතරූපං ලොහිතඞ්ගො මසාරගල්ලං. යම්පි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො බහුරතනො අනෙකරතනො, තත්‍රිමානි රතනානි, සෙය්‍යථිදං – මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාළං රජතං ජාතරූපං ලොහිතඞ්ගො මසාරගල්ලං; අයං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ සත්තමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

“නැවත ද මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය බොහෝ රත්නයන්ගෙන් හා නේකවිධ රත්නයන්ගෙන් පිරී පවතී. එහි ඇති රත්නයන් නම් මේවා ය: එනම්, මුතු, මැණික්, වෛදූර්ය, හක්ගෙඩි, සිලාරත්න, පබළු, රිදී, රන්, ලෝහිතංග, මසාරගල්ල යනාදියයි. මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය මෙවැනි නේකවිධ බොහෝ රත්නයන්ගෙන් යුක්ත වීම යන මෙය මහා සමුද්‍රයෙහි ඇති හත්වන ආශ්චර්යවත් අද්භූත කරුණයි. මෙය දැක දැක අසුරයෝ මහා සමුද්‍රයෙහි ඇලුම් කරති.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො මහතං භූතානං ආවාසො. තත්‍රිමෙ භූතා – තිමි තිමිඞ්ගලො තිමිතිමිඞ්ගලො අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. සන්ති මහාසමුද්දෙ යොජනසතිකාපි අත්තභාවා, ද්වියොජනසතිකාපි අත්තභාවා, තියොජනසතිකාපි අත්තභාවා, චතුයොජනසතිකාපි අත්තභාවා, පඤ්චයොජනසතිකාපි අත්තභාවා. යම්පි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො මහතං භූතානං ආවාසො, තත්‍රිමෙ භූතා – තිමි තිමිඞ්ගලො තිමිතිමිඞ්ගලො අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා, සන්ති මහාසමුද්දෙ යොජනසතිකාපි අත්තභාවා ද්වියොජනසතිකාපි අත්තභාවා…පෙ… පඤ්චයොජනසතිකාපි අත්තභාවා; අයං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ අට්ඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ මහාසමුද්දෙ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා යෙ දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

‘‘මහණෙනි, නැවතද මහා සමුද්‍රය යනු මහා සත්වයන්ගේ වාසස්ථානයකි. එහි වෙසෙන මහා සත්වයෝ නම් තිමි, තිමිංගල, තිමිතියිංගල, අසුරයෝ, නාගයෝ සහ ගාන්ධර්වයෝ වෙති. මහා සමුද්‍රයෙහි යොදුන් සියයක් පමණ වූ ද, යොදුන් දෙසියයක්, යොදුන් තුන්සියයක්, යොදුන් හාරසියයක් සහ යොදුන් පන්සියයක් පමණ වූ ද ශරීර (ආත්මභාව) ඇති සත්වයෝ වෙසෙති. මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය මෙසේ මහා සත්වයන්ගේ වාසස්ථානයක් වීමත්, එහි මෙවැනි යෝධ ශරීර ඇති සත්වයන් සිටීමත් යන මෙය මහා සමුද්‍රයෙහි අටවන ආශ්චර්ය වූ අද්භූත කරුණයි. මෙම කරුණ දැක දැක අසුරයෝ මහා සමුද්‍රයෙහි ඇලුම් කරති. මහණෙනි, අසුරයන් මහා සමුද්‍රයෙහි ඇලුම් වීමට හේතු වන්නා වූ ආශ්චර්ය වූ අද්භූත කරුණු අට මේවාය.’’

‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අට්ඨ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යෙ දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති. කතමෙ අට්ඨ?

‘‘මහණෙනි, එමෙන්ම මෙම ධර්ම විනයෙහි ද යම් කරුණු දැක දැක භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙම ධර්ම විනයෙහි ඇලුම් කරන්නා වූ ආශ්චර්ය වූ අද්භූත කරුණු අටක් පවතී. ඒ අට කවරේද?’’

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො අනුපුබ්බනින්නො අනුපුබ්බපොණො අනුපුබ්බපබ්භාරො, න ආයතකෙනෙව පපාතො; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අනුපුබ්බසික්ඛා අනුපුබ්බකිරියා අනුපුබ්බපටිපදා, න ආයතකෙනෙව අඤ්ඤාපටිවෙධො. යම්පි, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අනුපුබ්බසික්ඛා අනුපුබ්බකිරියා අනුපුබ්බපටිපදා, න ආයතකෙනෙව අඤ්ඤාපටිවෙධො; අයං, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති.

‘‘මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය අනුපිළිවෙළින් ගැඹුරු වන්නා වූ, අනුපිළිවෙළින් බෑවුම් වන්නා වූ, අනුපිළිවෙළින් නැඹුරු වන්නා වූ එකක් මිස එකවරම මහා ප්‍රපාතයක් නොවන්නාක් මෙන්ම, මහණෙනි, මෙම ධර්ම විනයෙහි ද අනුපිළිවෙළින් වූ හික්මීමක් (අනුපුබ්බ සික්ඛා), අනුපිළිවෙළින් වූ ක්‍රියාවක් (අනුපුබ්බ කිරියා) සහ අනුපිළිවෙළින් වූ පිළිවෙතක් (අනුපුබ්බ පටිපදා) පවතී. එකවරම රහත් බව (අර්හත් ඵල අවබෝධය) ලැබීමක් සිදු නොවේ. මහණෙනි, මෙම ධර්ම විනයෙහි පවතින මෙම අනුපිළිවෙළින් වූ හික්මීම, ක්‍රියාව සහ පිළිවෙත මෙන්ම එකවරම අවබෝධය සිදු නොවීම ද යන මෙය, භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙම ධර්ම විනයෙහි ඇලුම් වීමට හේතු වන පළමුවන ආශ්චර්ය වූ අද්භූත කරුණයි.’’

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.142], භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො ඨිතධම්මො වෙලං නාතිවත්තති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යං මයා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං තං මම සාවකා ජීවිතහෙතුපි නාතික්කමන්ති. යම්පි, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං තං මම සාවකා ජීවිතහෙතුපි නාතික්කමන්ති; අයං, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ දුතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති.

‘‘මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය ස්ථීර ස්වභාවයකින් යුක්තව වෙරළ ඉක්මවා නොයන්නාක් මෙන්, මහණෙනි, මා විසින් ශ්‍රාවකයන් උදෙසා යම් ශික්ෂා පදයක් පනවන ලද්දේ ද, මගේ ශ්‍රාවකයෝ ජීවිතය පිණිස වුවද එම ශික්ෂා පදය ඉක්මවා නොයති. මහණෙනි, මා පැනවූ ශික්ෂා පද මාගේ ශ්‍රාවකයන් විසින් ජීවිතය පිණිස වුවද කඩ නොකිරීම යන මෙය, භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙම ධර්ම විනයෙහි ඇලුම් වීමට හේතු වන දෙවන ආශ්චර්ය වූ අද්භූත කරුණයි.’’

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො න මතෙන කුණපෙන සංවසති; යං හොති මහාසමුද්දෙ මතං කුණපං තං ඛිප්පමෙව තීරං වාහෙති, ථලං උස්සාරෙති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යො සො පුග්ගලො දුස්සීලො පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො, න තෙන සඞ්ඝො සංවසති; අථ ඛො නං ඛිප්පමෙව සන්නිපතිත්වා උක්ඛිපති. කිඤ්චාපි සො හොති මජ්ඣෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිසින්නො, අථ ඛො සො ආරකාව සඞ්ඝම්හා, සඞ්ඝො ච තෙන. යම්පි, භික්ඛවෙ, යො සො පුග්ගලො දුස්සීලො පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො, න තෙන සඞ්ඝො සංවසති; ඛිප්පමෙව නං සන්නිපතිත්වා උක්ඛිපති. කිඤ්චාපි සො හොති මජ්ඣෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිසින්නො, අථ ඛො සො ආරකාව සඞ්ඝම්හා, සඞ්ඝො ච තෙන; අයං, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ තතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති.

‘‘මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය මළකුණු සමග වාසය නොකරන්නාක් මෙන්ම, මහා සමුද්‍රයෙහි යම් මළකුණක් වේ නම් එය වහාම වෙරළට ගසාගෙන ගොස් ගොඩබිමට දමන්නාක් මෙන්ම, මහණෙනි, යම් පුද්ගලයෙක් දුශ්ශීල වූ, පාපී ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත වූ, අශුද්ධ වූ, සැක කටයුතු පැවතුම් ඇති, රහසින් පව් කරන, ශ්‍රමණයෙකු නොවී ශ්‍රමණයෙකු යැයි කියා ගන්නා, බ්‍රහ්මචාරියෙකු නොවී බ්‍රහ්මචාරියෙකු යැයි පෙනී සිටින, ඇතුළතින් කුණු වූ, කෙලෙස් වැගිරෙන, කුණු කසළ බඳු පුද්ගලයෙක් වේ ද, සංඝයා වහන්සේ ඔහු සමග වාසය නොකරති. සංඝයා වහන්සේ වහාම රැස්ව ඔහු බැහැර කරති. ඔහු භික්ෂු සංඝයා මධ්‍යයේ හිඳගෙන සිටියද, ඔහු සංඝයාගෙන් දුරස් වූවෙකි, සංඝයා වහන්සේ ද ඔහුගෙන් දුරස් වූහ. මහණෙනි, එවැනි දුශ්ශීල වූ, පාපී... කුණු කසළ බඳු පුද්ගලයා සංඝයා වහන්සේ විසින් බැහැර කරනු ලැබීම යන මෙය, භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙම ධර්ම විනයෙහි ඇලුම් වීමට හේතු වන තුන්වන ආශ්චර්ය වූ අද්භූත කරුණයි.’’

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යා කාචි මහානදියො, සෙය්‍යථිදං – ගඞ්ගා යමුනා අචිරවතී සරභූ මහී තා මහාසමුද්දං පත්වා ජහන්ති පුරිමානි නාමගොත්තානි, ‘මහාසමුද්දො’ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වණ්ණා – ඛත්තියා, බ්‍රාහ්මණා, වෙස්සා, සුද්දා තෙ තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිත්වා ජහන්ති පුරිමානි නාමගොත්තානි, ‘සමණා සක්‍යපුත්තියා’ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති. යම්පි, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වණ්ණා – ඛත්තියා, බ්‍රාහ්මණා, වෙස්සා, සුද්දා තෙ තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිත්වා ජහන්ති පුරිමානි නාමගොත්තානි[Pg.143], ‘සමණා සක්‍යපුත්තියා’ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති; අයං, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ චතුත්ථො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති.

‘‘මහණෙනි, යම් මහා ගංගාවෝ වෙත් ද, එනම් ගංගා, යමුනා, අචිරවතී, සරභූ සහ මහී යන ගංගාවෝ මහා සමුද්‍රයට පැමිණි විට තම පෙර නම් ගොත්‍ර අතහැර 'මහා සමුද්‍රය' යන නාමයටම පත් වන්නාක් මෙන්ම, මහණෙනි, ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය සහ ක්ෂුද්‍ර යන සතර වර්ණයන්ගෙන් පැමිණි පුද්ගලයෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශිත ධර්ම විනයෙහි ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූ පසු, තම පෙර නම් ගොත්‍ර අතහැර 'ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයෝ' යන නාමයටම පත් වෙති. මහණෙනි, සතර වර්ණයන්ට අයත් පුද්ගලයන් පැවිදි වී තම පෙර නම් ගොත්‍ර අතහැර ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයන් බවට පත්වීම යන මෙය, භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙම ධර්ම විනයෙහි ඇලුම් වීමට හේතු වන සිව්වන ආශ්චර්ය වූ අද්භූත කරුණයි.’’

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යා ච ලොකෙ සවන්තියො මහාසමුද්දං අප්පෙන්ති, යා ච අන්තලික්ඛා ධාරා පපතන්ති, න තෙන මහාසමුද්දස්ස ඌනත්තං වා පූරත්තං වා පඤ්ඤායති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, බහූ චෙපි භික්ඛූ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායන්ති, න තෙන නිබ්බානධාතුයා ඌනත්තං වා පූරත්තං වා පඤ්ඤායති. යම්පි, භික්ඛවෙ, බහූ චෙපි භික්ඛූ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායන්ති, න තෙන නිබ්බානධාතුයා ඌනත්තං වා පූරත්තං වා පඤ්ඤායති; අයං, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පඤ්චමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති.

‘‘මහණෙනි, ලෝකයෙහි යම්තාක් ගංගාවෝ මහා සමුද්‍රයට ගලා බසිත් ද, අහසින් වැසි දහරා වැටෙත් ද, එයින් මහා සමුද්‍රයෙහි අඩුවක් හෝ පිරී ඉතිරී යාමක් පෙනෙන්නට නැත්තාක් මෙන්ම, මහණෙනි, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා අනුපාදිශේෂ නිබ්බාන ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පෑවත්, එයින් නිබ්බාන ධාතුවෙහි අඩුවක් හෝ පිරී ඉතිරී යාමක් නොපෙනේ. මහණෙනි, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිනිවන් පෑවත් නිබ්බාන ධාතුවෙහි අඩුවක් හෝ පිරුමක් පෙනෙන්නට නොවීම යන මෙය, භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙම ධර්ම විනයෙහි ඇලුම් වීමට හේතු වන පස්වන ආශ්චර්ය වූ අද්භූත කරුණයි.’’

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො එකරසො ලොණරසො; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අයං ධම්මවිනයො එකරසො විමුත්තිරසො. යම්පි, භික්ඛවෙ, අයං ධම්මවිනයො එකරසො විමුත්තිරසො; අයං, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ඡට්ඨො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති.

‘‘මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය ලුණු රසය නමැති එකම රසයකින් යුක්ත වන්නාක් මෙන්ම, මහණෙනි, මෙම ධර්ම විනය ද විමුක්ති රසය නමැති එකම රසයකින් යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, මෙම ධර්ම විනය එකම විමුක්ති රසයකින් යුක්ත වීම යන මෙය, භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙම ධර්ම විනයෙහි ඇලුම් වීමට හේතු වන හයවන ආශ්චර්ය වූ අද්භූත කරුණයි.’’

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො බහුරතනො අනෙකරතනො, තත්‍රිමානි රතනානි, සෙය්‍යථිදං – මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාළං රජතං ජාතරූපං ලොහිතඞ්ගො මසාරගල්ලං; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අයං ධම්මවිනයො බහුරතනො අනෙකරතනො; තත්‍රිමානි රතනානි, සෙය්‍යථිදං – චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, පඤ්චින්ද්‍රියානි, පඤ්ච බලානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. යම්පි, භික්ඛවෙ, අයං ධම්මවිනයො බහුරතනො අනෙකරතනො, තත්‍රිමානි රතනානි, සෙය්‍යථිදං – චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, පඤ්චින්ද්‍රියානි, පඤ්ච බලානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො; අයං, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ සත්තමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති.

‘‘මහණෙනි, මහා සාගරය බොහෝ රත්නයන්ගෙන් හා නානාවිධ රත්නයන්ගෙන් යුක්ත වන්නා සේම, එහි මුතු, මැණික්, වෛඩූර්ය, හක්බෙල්ලන්, පළිඟු, පබළු, රිදී, රන්, රතු කැට සහ මසාරගල්ල යන මේ රත්නයෝ වෙති. මහණෙනි, එමෙන්ම මේ ධර්ම විනයද බොහෝ රත්නයන්ගෙන් හා නානාවිධ රත්නයන්ගෙන් යුක්තය. එහි මේ රත්නයෝ වෙති. එනම්: සතර සතිපට්ඨානය, සතර සම්මප්පධාන, සතර ඉද්ධිපාද, පඤ්ච ඉන්ද්‍රිය, පඤ්ච බල, සප්ත බොජ්ඣංග සහ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි. මහණෙනි, මේ ධර්ම විනය බොහෝ රත්නයන්ගෙන් හා නානාවිධ රත්නයන්ගෙන් යුක්ත වීමත්, එහි සතර සතිපට්ඨානය, සතර සම්මප්පධාන, සතර ඉද්ධිපාද, පඤ්ච ඉන්ද්‍රිය, පඤ්ච බල, සප්ත බොජ්ඣංග සහ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය යන මේ රත්නයන් තිබීමත් යන යම් කරුණක් වේද, මෙය මේ ධර්ම විනයෙහි ඇති සත්වැනි ආශ්චර්ය අද්භූත කරුණයි. මෙය දැක දැක මහණහු මේ ධර්ම විනයෙහි ඇලී වෙසෙති.’’

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො මහතං භූතානං ආවාසො, තත්‍රිමෙ භූතා – තිමි තිමිඞ්ගලො තිමිතිමිඞ්ගලො අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා, සන්ති [Pg.144] මහාසමුද්දෙ යොජනසතිකාපි අත්තභාවා ද්වියොජනසතිකාපි අත්තභාවා තියොජනසතිකාපි අත්තභාවා චතුයොජනසතිකාපි අත්තභාවා පඤ්චයොජනසතිකාපි අත්තභාවා; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අයං ධම්මවිනයො මහතං භූතානං ආවාසො; තත්‍රිමෙ භූතා – සොතාපන්නො, සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, සකදාගාමි, සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, අනාගාමී, අනාගාමීඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, අරහා, අරහත්තාය පටිපන්නො. යම්පි, භික්ඛවෙ, අයං ධම්මවිනයො මහතං භූතානං ආවාසො, තත්‍රිමෙ භූතා – සොතාපන්නො, සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, සකදාගාමී, සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, අනාගාමී, අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, අරහා, අරහත්තාය පටිපන්නො; අයං, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අට්ඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අට්ඨ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යෙ දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්තී’’ති.

‘‘මහණෙනි, මහා සාගරය මහා සත්වයන්ගේ වාසස්ථානයක් වන්නා සේම, එහි තිමි, තිමිංගල, තිමිතිමිංගල, අසුරයින්, නාගයින් සහ ගාන්ධර්වයින් වැනි මහා සත්වයෝ වෙසෙති. මහා සාගරයෙහි යොදුන් සියයක් පමණ වූ ශරීර ඇති සත්වයෝද, යොදුන් දෙසියයක්, තුන්සියයක්, හාරසියයක් සහ පන්සියයක් පමණ වූ ශරීර ඇති සත්වයෝද වෙසෙති. මහණෙනි, එමෙන්ම මේ ධර්ම විනයද උතුම් මහා පුරුෂයන්ගේ වාසස්ථානයකි. එහි මේ උතුම් පුරුෂයෝ වෙසෙති. එනම්: සෝවාන් වූ තැනැත්තා, සෝවාන් ඵලය සාක්ෂාත් කරනු පිණිස පිළිපන් තැනැත්තා, සකෘදාගාමී වූ තැනැත්තා, සකෘදාගාමී ඵලය සාක්ෂාත් කරනු පිණිස පිළිපන් තැනැත්තා, අනාගාමී වූ තැනැත්තා, අනාගාමී ඵලය සාක්ෂාත් කරනු පිණිස පිළිපන් තැනැත්තා, අර්හත් වූ තැනැත්තා සහ අර්හත් ඵලය පිණිස පිළිපන් තැනැත්තා යන මොහුය. මහණෙනි, මේ ධර්ම විනය මෙවැනි උතුම් මහා පුරුෂයන්ගේ වාසස්ථානයක් වීම මේ ධර්ම විනයෙහි ඇති අටවැනි ආශ්චර්ය අද්භූත කරුණයි. මෙය දැක දැක මහණහු මේ ධර්ම විනයෙහි ඇලී වෙසෙති. මහණෙනි, මේ ධර්ම විනයෙහි තිබෙන මේ ආශ්චර්ය අද්භූත කරුණු අට දැක දැක මහණහු මෙහි ඇලී වෙසෙති.’’

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය වදාළ සේක:

‘‘ඡන්නමතිවස්සති, විවටං නාතිවස්සති;

තස්මා ඡන්නං විවරෙථ, එවං තං නාතිවස්සතී’’ති. පඤ්චමං;

‘‘වැසුණු දෙයට වැස්ස වසී, විවෘත කළ දෙයට වැස්ස නොවසී. එබැවින් වැසූ දෙය (ඇවැත් හෝ කෙලෙස්) විවෘත කරන්න, එවිට එයට වැස්ස නොවසිනු ඇත.’’ පස්වැනි සූත්‍රයයි.

6. සොණසුත්තං

6. සෝණ සූත්‍රය

46. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා මහාකච්චානො අවන්තීසු විහරති කුරරඝරෙ පවත්තෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සොණො උපාසකො කුටිකණ්ණො ආයස්මතො මහාකච්චානස්ස උපට්ඨාකො හොති.

46. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වෙසෙන සේක. එකල ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන ස්වාමීන් වහන්සේ අවන්ති ජනපදයෙහි කුරරඝර නුවර පවත්ත පර්වතයෙහි වැඩ වෙසෙන සේක. එකල කෝටියක් වටිනා කර්ණාභරණ පැළඳි 'කුටිකණ්ණ' නම් වූ සෝණ උපාසක තෙමේ ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන ස්වාමීන් වහන්සේට උපස්ථාන කරන්නෙකු විය.

අථ ඛො සොණස්ස උපාසකස්ස කුටිකණ්ණස්ස රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘යථා යථා ඛො අය්‍යො මහාකච්චානො ධම්මං දෙසෙති නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා එකන්තපරිපුණ්ණං එකන්තපරිසුද්ධං සඞ්ඛලිඛිතං බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං. යංනූනාහං [Pg.145] කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජෙය්‍ය’’න්ති.

එකල සෝණ උපාසකයා හුදෙකලාව භාවනාවෙහි යෙදී සිටින විට ඔහුගේ සිතෙහි මෙවැනි අදහසක් ඇති විය: ‘‘ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන ස්වාමීන් වහන්සේ යම් යම් ආකාරයකින් ධර්මය දේශනා කරන්නේද, ඒ අනුව ගිහිගෙයි වසන්නෙකුට ඒකාන්තයෙන්ම සම්පූර්ණ වූ, ඒකාන්තයෙන්ම පිරිසිදු වූ, ඔප දැමූ සකක් වැනි වූ මේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීම පහසු නොවේ. මම හිසකෙස් හා රැවුල් බා, කසාය වස්ත්‍ර හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වන්නේ නම් මැනවි’’ කියායි.

අථ ඛො සොණො උපාසකො කුටිකණ්ණො යෙනායස්මා මහාකච්චානො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාකච්චානං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සොණො උපාසකො කුටිකණ්ණො ආයස්මන්තං මහාකච්චානං එතදවොච –

ඉක්බිති සෝණ උපාසකයා ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන ස්වාමීන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට ගොස්, උන්වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ සෝණ උපාසක තෙමේ ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය:

‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘යථා යථා ඛො අය්‍යො මහාකච්චානො ධම්මං දෙසෙති නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා එකන්තපරිපුණ්ණං එකන්තපරිසුද්ධං සඞ්ඛලිඛිතං බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං. යංනූනාහං කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජෙය්‍ය’න්ති. පබ්බාජෙතු මං, භන්තෙ, අය්‍යො මහාකච්චානො’’ති.

‘‘ස්වාමීනී, හුදෙකලාව භාවනාවෙහි යෙදී සිටින මට මෙවැනි අදහසක් ඇති විය: ‘ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන ස්වාමීන් වහන්සේ යම් යම් ආකාරයකින් ධර්මය දේශනා කරන්නේද, ඒ අනුව ගිහිගෙයි වසන්නෙකුට ඒකාන්තයෙන්ම සම්පූර්ණ වූ, ඒකාන්තයෙන්ම පිරිසිදු වූ, ඔප දැමූ සකක් වැනි වූ මේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීම පහසු නොවේ. මම හිසකෙස් හා රැවුල් බා, කසාය වස්ත්‍ර හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වන්නේ නම් මැනවි’ කියායි. ස්වාමීනී, ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන ස්වාමීන් වහන්ස, මාව සසුන්ගත කරන සේක්වා!’’

එවං වුත්තෙ, ආයස්මා මහාකච්චානො සොණං උපාසකං කුටිකණ්ණං එතදවොච – ‘‘දුක්කරං ඛො, සොණ, යාවජීවං එකභත්තං එකසෙය්‍යං බ්‍රහ්මචරියං. ඉඞ්ඝ ත්වං, සොණ, තත්ථෙව ආගාරිකභූතො සමානො බුද්ධානං සාසනං අනුයුඤ්ජ කාලයුත්තං එකභත්තං එකසෙය්‍යං බ්‍රහ්මචරිය’’න්ති. අථ ඛො සොණස්ස උපාසකස්ස කුටිකණ්ණස්ස යො අහොසි පබ්බජ්ජාභිසඞ්ඛාරො සො පටිපස්සම්භි.

මෙසේ පැවසූ විට ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන ස්වාමීන් වහන්සේ සෝණ උපාසකයාට මෙසේ පැවසූ සේක: ‘‘සෝණ, දිවි හිමියෙන් එක වේලක් වළඳමින්, තනිව සැතපෙමින් බ්‍රහ්මචර්යාව රැකීම දුෂ්කරය. එබැවින් සෝණ, ඔබ ගිහිගෙයිම සිටිමින් සුදුසු කාලයෙහි එක වේලක් වළඳමින්, තනිව සැතපෙමින් බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ අනුශාසනයට අනුව බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි යෙදෙන්න.’’ එවිට සෝණ උපාසකයාට තිබූ සසුන්ගත වීමේ කැමැත්ත සංසිඳී ගියේය.

දුතියම්පි ඛො…පෙ… දුතියම්පි ඛො ආයස්මා මහාකච්චානො සොණං උපාසකං කුටිකණ්ණං එතදවොච – ‘‘දුක්කරං ඛො, සොණ, යාවජීවං එකභත්තං එකසෙය්‍යං බ්‍රහ්මචරියං. ඉඞ්ඝ ත්වං, සොණ, තත්ථෙව ආගාරිකභූතො සමානො බුද්ධානං සාසනං අනුයුඤ්ජ කාලයුත්තං එකභත්තං එකසෙය්‍යං බ්‍රහ්මචරිය’’න්ති. දුතියම්පි ඛො සොණස්ස උපාසකස්ස කුටිකණ්ණස්ස යො අහොසි පබ්බජ්ජාභිසඞ්ඛාරො සො පටිපස්සම්භි.

දෙවැනි වරටත්... (පෙ.)... දෙවැනි වරටත් ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන ස්වාමීන් වහන්සේ සෝණ උපාසකයාට මෙසේ පැවසූ සේක: ‘‘සෝණ, දිවි හිමියෙන් එක වේලක් වළඳමින්, තනිව සැතපෙමින් බ්‍රහ්මචර්යාව රැකීම දුෂ්කරය. එබැවින් සෝණ, ඔබ ගිහිගෙයිම සිටිමින් සුදුසු කාලයෙහි එක වේලක් වළඳමින්, තනිව සැතපෙමින් බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ අනුශාසනයට අනුව බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි යෙදෙන්න.’’ දෙවැනි වරටත් සෝණ උපාසකයාට තිබූ සසුන්ගත වීමේ කැමැත්ත සංසිඳී ගියේය.

තතියම්පි ඛො සොණස්ස උපාසකස්ස කුටිකණ්ණස්ස රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘යථා යථා ඛො අය්‍යො මහාකච්චානො ධම්මං දෙසෙති නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා එකන්තපරිපුණ්ණං එකන්තපරිසුද්ධං සඞ්ඛලිඛිතං බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං. යංනූනාහං කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජෙය්‍ය’’න්ති. තතියම්පි ඛො සොණො උපාසකො කුටිකණ්ණො [Pg.146] යෙනායස්මා මහාකච්චානො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාකච්චානං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සොණො උපාසකො කුටිකණ්ණො ආයස්මන්තං මහාකච්චානං එතදවොච –

තෙවන වරටත් කුටිකණ්ණ සෝණ උපාසකයා හුදෙකලාව විවේකීව සිටින විට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් පහළ විය. "ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේ යම් යම් අයුරින් දහම් දෙසන සේක් ද, එලෙසින් ගිහිගෙයි වසන්නෙකුට ඒකාන්තයෙන්ම පූර්ණ වූ, ඒකාන්තයෙන්ම පිරිසිදු වූ, හක්ගෙඩියක් මෙන් ඔපවත් වූ මේ පිරිසිදු බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීම පහසු නොවේ. එබැවින් මම කෙස් රැවුල් බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම සසුනෙහි පැවිදි වන්නෙම් නම් මැනවි." ඉක්බිති කුටිකණ්ණ සෝණ උපාසක තෙමේ ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, වැඳ, එකත්පසෙක හිඳ ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය.

‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘යථා යථා ඛො අය්‍යො මහාකච්චානො ධම්මං දෙසෙති නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා එකන්තපරිපුණ්ණං එකන්තපරිසුද්ධං සඞ්ඛලිඛිතං බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං. යංනූනාහං කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජෙය්‍ය’න්ති. පබ්බාජෙතු මං, භන්තෙ, අය්‍යො මහාකච්චානො’’ති.

"ස්වාමීනී, හුදෙකලාව විවේකීව සිටි මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් පහළ විය. 'ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේ යම් යම් අයුරින් දහම් දෙසන සේක් ද, එලෙසින් ගිහිගෙයි වසන්නෙකුට ඒකාන්තයෙන්ම පූර්ණ වූ, ඒකාන්තයෙන්ම පිරිසිදු වූ, හක්ගෙඩියක් මෙන් ඔපවත් වූ මේ පිරිසිදු බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීම පහසු නොවේ. එබැවින් මම කෙස් රැවුල් බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම සසුනෙහි පැවිදි වන්නෙම් නම් මැනවි.' ස්වාමීනී, ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේ මා පැවිදි කරවන සේක්වා!"

අථ ඛො ආයස්මා මහාකච්චානො සොණං උපාසකං කුටිකණ්ණං පබ්බාජෙසි. තෙන ඛො පන සමයෙන අවන්තිදක්ඛිණාපථො අප්පභික්ඛුකො හොති. අථ ඛො ආයස්මා මහාකච්චානො තිණ්ණං වස්සානං අච්චයෙන කිච්ඡෙන කසිරෙන තතො තතො දසවග්ගං භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා ආයස්මන්තං සොණං උපසම්පාදෙසි.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේ කුටිකණ්ණ සෝණ උපාසකයා පැවිදි කළ සේක. එකල අවන්ති දක්ෂිණාපථයෙහි භික්ෂූන් වහන්සේලා අල්ප වූහ. එබැවින් ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේ වසර තුනක් ඇවෑමෙන් බොහෝ වෙහෙස මහන්සි වී, ඒ ඒ තැන්වලින් දස නමකගෙන් යුත් භික්ෂූ සංඝයා රැස් කරවා ආයුෂ්මත් සෝණ හිමියන් උපසම්පදා කළ සේක.

අථ ඛො ආයස්මතො සොණස්ස වස්සංවුට්ඨස්ස රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘න ඛො මෙ සො භගවා සම්මුඛා දිට්ඨො, අපි ච සුතොයෙව මෙ සො භගවා – ‘ඊදිසො ච ඊදිසො චා’ති. සචෙ මං උපජ්ඣායො අනුජානෙය්‍ය, ගච්ඡෙය්‍යාහං තං භගවන්තං දස්සනාය අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධ’’න්ති.

ඉක්බිති වස් වැස නිම කළ ආයුෂ්මත් සෝණ හිමියන්ට හුදෙකලාව විවේකීව සිටින විට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් පහළ විය. "මම ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේව මෙතෙක් ඇස් පනාපිට දැක නැත්තෙමි. එහෙත් මම ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙබඳු ය, මෙබඳු යැයි අසා ඇත්තෙමි. ඉදින් මගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ මට අවසර දෙන්නේ නම්, මම ඒ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ දැකගනු පිණිස වඩින්නෙමි."

අථ ඛො ආයස්මා සොණො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා මහාකච්චානො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාකච්චානං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සොණො ආයස්මන්තං මහාකච්චානං එතදවොච –

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සෝණ හිමියෝ සවස් කාලයෙහි විවේකීව සිටීමෙන් නැගී සිට ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, වැඳ, එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් සෝණ හිමියෝ ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ කීහ.

‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘න ඛො මෙ සො භගවා සම්මුඛා දිට්ඨො, අපි ච සුතොයෙව මෙ සො භගවා – ඊදිසො ච ඊදිසො චා’ති. සචෙ මං උපජ්ඣායො [Pg.147] අනුජානෙය්‍ය, ගච්ඡෙය්‍යාහං තං භගවන්තං දස්සනාය අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධ’’න්ති ( ).

"ස්වාමීනී, හුදෙකලාව විවේකීව සිටි මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් පහළ විය. 'මම ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේව මෙතෙක් ඇස් පනාපිට දැක නැත්තෙමි. එහෙත් මම ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙබඳු ය, මෙබඳු යැයි අසා ඇත්තෙමි. ඉදින් මගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ මට අවසර දෙන්නේ නම්, මම ඒ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ දැකගනු පිණිස වඩින්නෙමි' කියායි."

‘‘සාධු සාධු, සොණ; ගච්ඡ ත්වං, සොණ, තං භගවන්තං දස්සනාය අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං. දක්ඛිස්සසි ත්වං, සොණ, තං භගවන්තං පාසාදිකං පසාදනීයං සන්තින්ද්‍රියං සන්තමානසං උත්තමදමථසමථමනුප්පත්තං දන්තං ගුත්තං යතින්ද්‍රියං නාගං. දිස්වාන මම වචනෙන භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දාහි, අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡ – ‘උපජ්ඣායො මෙ, භන්තෙ, ආයස්මා මහාකච්චානො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දති, අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡතී’’’ති.

"සාදු සාදු සෝණ, සෝණ, නුඹ ඒ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ දැකගනු පිණිස යන්න. සෝණ, නුඹ ප්‍රසාදජනක වූ, පැහැදීම ඇති කරවන, සංසුන් ඉඳුරන් ඇති, සංසුන් මනසක් ඇති, උත්තම දමථ ශමථයට පත් වූ, දමනය වූ, ආරක්ෂා වූ, සංවර වූ ඉඳුරන් ඇති, නාගයෙකු බඳු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දකින්නෙහිය. දැක මාගේ වචනයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිස නමා නමස්කාර කර, රෝග පීඩා නැති බව, සුවදුක් සහ පහසුවෙන් වෙසෙන බව මෙසේ විමසන්න: 'ස්වාමීනී, මාගේ උපාධ්‍යාය වූ ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිස නමා වඳින සේක, නිරෝගී සුවය හා සැප විහරණය විමසන සේක' කියායි."

‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා සොණො ආයස්මතො මහාකච්චානස්ස භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා ආයස්මන්තං මහාකච්චානං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන සාවත්ථි තෙන චාරිකං පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො යෙන සාවත්ථි ජෙතවනං අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමො, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සොණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘උපජ්ඣායො මෙ, භන්තෙ, ආයස්මා මහාකච්චානො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දති, අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡතී’’ති.

"එසේය ස්වාමීනී" යැයි ආයුෂ්මත් සෝණ හිමියෝ ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේගේ වචනය සතුටින් පිළිගෙන, අසුනෙන් නැගී සිට ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේට වැඳ ප්‍රදක්ෂිණා කොට, සේනාසනය අස්පස් කොට පාත්‍ර සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවර බලා චාරිකාවේ වැඩියහ. පිළිවෙළින් චාරිකාවෙහි වඩිනා උන්වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් සෝණ හිමියෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ. "ස්වාමීනී, මාගේ උපාධ්‍යාය වූ ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිස නමා වඳින සේක, නිරෝගී සුවය හා සැප විහරණය විමසන සේක" කියායි.

‘‘කච්චි, භික්ඛු, ඛමනීයං, කච්චි යාපනීයං, කච්චිසි අප්පකිලමථෙන අද්ධානං ආගතො, න ච පිණ්ඩකෙන කිලන්තොසී’’ති? ‘‘ඛමනීයං භගවා, යාපනීයං භගවා, අප්පකිලමථෙන චාහං, භන්තෙ, අද්ධානං ආගතො, න පිණ්ඩකෙන කිලන්තොම්හී’’ති.

"මහණ, නුඹට ඉවසිය හැකි ද? යැපිය හැකි ද? ගමන් විඩාවක් නැතිව පැමිණියෙහි ද? පිණ්ඩපාතයෙන් පීඩාවක් නොවූයෙහි ද?" "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඉවසිය හැකිය, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, යැපිය හැකිය. ස්වාමීනී, මම ගමන් විඩාවක් නැතිව පැමිණියෙමි. පිණ්ඩපාතයෙන් පීඩාවක් නොවීය."

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමස්සානන්ද, ආගන්තුකස්ස භික්ඛුනො සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙහී’’ති. අථ ඛො ආයස්මතො ආනන්දස්ස එතදහොසි – ‘‘යස්ස ඛො මං භගවා ආණාපෙති [Pg.148] – ‘ඉමස්සානන්ද, ආගන්තුකස්ස භික්ඛුනො සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙහී’ති, ඉච්ඡති භගවා තෙන භික්ඛුනා සද්ධිං එකවිහාරෙ වත්ථුං, ඉච්ඡති භගවා ආයස්මතා සොණෙන සද්ධිං එකවිහාරෙ වත්ථු’’න්ති. යස්මිං විහාරෙ භගවා විහරති, තස්මිං විහාරෙ ආයස්මතො සොණස්ස සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙසි.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් අමතා "ආනන්ද, මේ අමුත්තා වූ භික්ෂුවට සේනාසනයක් පනවන්න"යි වදාළ සේක. එවිට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්ට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් පහළ විය. "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් භික්ෂුවක් උදෙසා මට 'ආනන්ද, මේ අමුත්තා වූ භික්ෂුවට සේනාසනයක් පනවන්න'යි නියම කරන සේක් ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ භික්ෂුව සමඟ එකම වෙහෙරෙහි වාසය කිරීමට කැමති වන සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සෝණ හිමියන් සමඟ එකම වෙහෙරෙහි වාසය කිරීමට කැමති වන සේක." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි වෙහෙරෙහිම ආයුෂ්මත් සෝණ හිමියන් සඳහා සේනාසනයක් පැනවූහ.

අථ ඛො භගවා බහුදෙව රත්තිං අබ්භොකාසෙ නිසජ්ජාය වීතිනාමෙත්වා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා විහාරං පාවිසි. ආයස්මාපි ඛො සොණො බහුදෙව රත්තිං අබ්භොකාසෙ නිසජ්ජාය වීතිනාමෙත්වා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා විහාරං පාවිසි. අථ ඛො භගවා රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය ආයස්මන්තං සොණං අජ්ඣෙසි – ‘‘පටිභාතු තං භික්ඛු ධම්මො භාසිතු’’න්ති.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බොහෝ වේලාවක් රාත්‍රියෙහි එළිමහනේ හිඳ කාලය ගත කොට, පා දොවා වෙහෙරට වැඩි සේක. ආයුෂ්මත් සෝණ හිමියෝ ද බොහෝ වේලාවක් රාත්‍රියෙහි එළිමහනේ හිඳ කාලය ගත කොට, පා දොවා වෙහෙරට වැඩිහ. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රාත්‍රියෙහි අලුයම් කාලයෙහි නැගී සිට ආයුෂ්මත් සෝණ හිමියන්ට මෙසේ ආරාධනා කළ සේක. "මහණ, නුඹට දහම් දෙසීමට වැටහේවා (දහම් පවසන්න)"යි වදාළ සේක.

‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා සොණො භගවතො පටිස්සුත්වා සොළස අට්ඨකවග්ගිකානි සබ්බානෙව සරෙන අභණි. අථ ඛො භගවා ආයස්මතො සොණස්ස සරභඤ්ඤපරියොසානෙ අබ්භනුමොදි – ‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු, සුග්ගහිතානි තෙ, භික්ඛු, සොළස අට්ඨකවග්ගිකානි සුමනසිකතානි සූපධාරිතානි, කල්‍යාණියාසි වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගළාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා. කති වස්සොසි ත්වං, භික්ඛූ’’ති? ‘‘එකවස්සො අහං භගවා’’ති. ‘‘කිස්ස පන ත්වං, භික්ඛු, එවං චිරං අකාසී’’ති? ‘‘චිරං දිට්ඨො මෙ, භන්තෙ, කාමෙසු ආදීනවො; අපි ච සම්බාධො ඝරාවාසො බහුකිච්චො බහුකරණීයො’’ති.

“එසේය, ස්වාමීනි”යි ආයුෂ්මත් සෝණ තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, අට්ඨක වර්ගයේ සියලුම සූත්‍ර දහසය ස්වරයෙන් යුක්තව සජ්ඣායනා කළහ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සෝණ තෙරුන්ගේ ස්වර සජ්ඣායනාව අවසානයෙහි මෙසේ අනුමෝදනා කළහ: “මහණ, ඉතා යහපති! ඉතා යහපති! මහණ, ඔබ විසින් ඒ අට්ඨක වර්ගයේ සූත්‍ර දහසය මැනවින් උගන්නා ලදී, මැනවින් මෙනෙහි කරන ලදී, මැනවින් ධාරණය කරන ලදී. ඔබ මිහිරි වූ, පැහැදිලි වූ, දෝෂ රහිත වූ, අර්ථය මැනවින් වටහා දෙන වචනයෙන් යුක්තය. මහණ, ඔබේ වස් (මහණකමට පත්වූ වර්ෂ) කීයක් වේද?” “භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මම එක් වස් ඇත්තෙක්මි.” “මහණ, ඔබ කුමක් හෙයින් මෙතරම් කලක් පමා වී පැවිදි වූයෙහිද?” “ස්වාමීනි, කාමයන්හි ආදීනව මා විසින් බොහෝ කලකට පෙර සිටම දක්නා ලදී. එහෙත් ගිහිගෙය පීඩා සහිතය (සම්බාධ සහිතය), බොහෝ කටයුතු ඇත්තේය, බොහෝ කෘත්‍යයන් ඇත්තේය.”

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළහ.

‘‘දිස්වා ආදීනවං ලොකෙ, ඤත්වා ධම්මං නිරූපධිං;

අරියො න රමතී පාපෙ, පාපෙ න රමතී සුචී’’ති. ඡට්ඨං;

“ලෝකයෙහි ආදීනව දැක, උපධි රහිත වූ (නිර්වාණ) ධර්මය අවබෝධ කොටගෙන, ආර්ය තැනැත්තා පාපයෙහි නොඇලෙයි. පිරිසිදු තැනැත්තා පාපයෙහි රමණය නොකරයි.” (හයවැනි සූත්‍රයයි).

7. කඞ්ඛාරෙවතසුත්තං

7. කංඛාරේවත සූත්‍රය

47. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා කඞ්ඛාරෙවතො භගවතො අවිදූරෙ නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය අත්තනො කඞ්ඛාවිතරණවිසුද්ධිං පච්චවෙක්ඛමානො.

47. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් කංඛාරේවත තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් පළක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, තමන්ගේ කංඛාවිතරණවිශුද්ධිය (සැක දුරු කිරීමෙන් ලත් පිරිසිදු බව) ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින් වැඩහුන්හ.

අද්දසා [Pg.149] ඛො භගවා ආයස්මන්තං කඞ්ඛාරෙවතං අවිදූරෙ නිසින්නං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය අත්තනො කඞ්ඛාවිතරණවිසුද්ධිං පච්චවෙක්ඛමානං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන්ට නුදුරින් පළක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, තමන්ගේ කංඛාවිතරණවිශුද්ධිය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින් වැඩසිටි ආයුෂ්මත් කංඛාරේවත තෙරුන් වහන්සේ දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළහ.

‘‘යා කාචි කඞ්ඛා ඉධ වා හුරං වා,සකවෙදියා වා පරවෙදියා වා;

යෙ ඣායිනො තා පජහන්ති සබ්බා,ආතාපිනො බ්‍රහ්මචරියං චරන්තා’’ති. සත්තමං;

“මේ ආත්මයෙහි හෝ පරලොවෙහි හෝ වේවා, තමා පිළිබඳ හෝ අන් අය පිළිබඳ හෝ වේවා, යම්කිසි සැකයක් ඇද්ද, වීර්යවත්ව බඹසර වසන, ධ්‍යාන වඩන යෝගීහු ඒ සියලු සැකයන් ප්‍රහීණ කරති.” (හත්වැනි සූත්‍රයයි).

8. සඞ්ඝභෙදසුත්තං

8. සංඝභේද සූත්‍රය

48. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ආනන්දො තදහුපොසථෙ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි.

48. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ලේනුන්ට අභයදානය දෙන වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ එක් උපෝසථ දිනයක පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන රජගහ නුවරට පිඬු පිණිස වැඩි සේක.

අද්දසා ඛො දෙවදත්තො ආයස්මන්තං ආනන්දං රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරන්තං. දිස්වාන යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘අජ්ජතග්ගෙ දානාහං, ආවුසො ආනන්ද, අඤ්ඤත්‍රෙව භගවතා අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛුසඞ්ඝා උපොසථං කරිස්සාමි සඞ්ඝකම්මානි චා’’ති.

දේවදත්ත තෙමේ රජගහ නුවර පිඬු පිණිස වඩින ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් දුටුවේය. දැක ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය: “ඇවැත්නි ආනන්ද, මම අද පටන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් වෙන්ව, භික්ෂු සංඝයාගෙන් වෙන්ව, තනිවම උපෝසථය කරන්නෙමි, සංඝ කර්මයන්ද කරන්නෙමි.”

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච –

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ රජගහ නුවර පිඬු පිණිස හැසිර, දවල් ආහාරයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණි සේක. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ.

‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි. අද්දසා ඛො මං, භන්තෙ, දෙවදත්තො රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරන්තං. දිස්වාන යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං එතදවොච – ‘අජ්ජතග්ගෙ දානාහං, ආවුසො ආනන්ද, අඤ්ඤත්‍රෙව භගවතා අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛුසඞ්ඝා උපොසථං කරිස්සාමි සඞ්ඝකම්මානි චා’ති. අජ්ජ, භන්තෙ, දෙවදත්තො සඞ්ඝං භින්දිස්සති, උපොසථඤ්ච කරිස්සති සඞ්ඝකම්මානි චා’’ති.

“ස්වාමීනි, මම අද පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන රජගහ නුවරට පිඬු පිණිස පිවිසියෙමි. ස්වාමීනි, දේවදත්ත තෙමේ රජගහ නුවර පිඬු පිණිස වඩින මා දුටුවේය. දැක මා වෙත පැමිණ මෙසේ කීවේය: ‘ඇවැත්නි ආනන්ද, මම අද පටන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් වෙන්ව, භික්ෂු සංඝයාගෙන් වෙන්ව, උපෝසථය කරන්නෙමි, සංඝ කර්මයන්ද කරන්නෙමි’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, අද දේවදත්ත තෙමේ සංඝයා භේද කරන්නේය, වෙන්ව උපෝසථයද සංඝ කර්මයන්ද කරන්නේය.”

අථ [Pg.150] ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළහ.

‘‘සුකරං සාධුනා සාධු, සාධු පාපෙන දුක්කරං ;

පාපං පාපෙන සුකරං, පාපමරියෙහි දුක්කර’’න්ති. අට්ඨමං;

“යහපත් තැනැත්තාට යහපත කිරීම පහසුය. ලාමක තැනැත්තාට යහපත කිරීම දුෂ්කරය. ලාමක තැනැත්තාට පාපය කිරීම පහසුය. ආර්යයන් වහන්සේලාට පාපය කිරීම දුෂ්කරය.” (අටවැනි සූත්‍රයයි).

9. සධායමානසුත්තං

9. සධායමාන සූත්‍රය

49. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරති මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා මාණවකා භගවතො අවිදූරෙ සධායමානරූපා අතික්කමන්ති. අද්දසා ඛො භගවා සම්බහුලෙ මාණවකෙ අවිදූරෙ සධායමානරූපෙ අතික්කන්තෙ.

49. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ කොසොල් ජනපදයෙහි චාරිකාවේ වඩින සේක. එකල්හි බොහෝ තරුණයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් කෑකෝ ගසමින් (විහිළු තහළු කරමින්) ගමන් කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන්ට නුදුරින් කෑකෝ ගසමින් යන ඒ බොහෝ තරුණයන් දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළහ.

‘‘පරිමුට්ඨා පණ්ඩිතාභාසා, වාචාගොචරභාණිනො;

යාවිච්ඡන්ති මුඛායාමං, යෙන නීතා න තං විදූ’’ති. නවමං;

“මුළාවූ සිහි ඇත්තා වූ, පණ්ඩිතයන් සේ පෙනී සිටින්නා වූ, වචනය ම ගෝචර කරගත් මේ තරුණයෝ තමන්ට රිසි සේ කටබහ කරති. තමන් යන්නේ කොතැනකටදැයි (ඒ හේතුව) ඔවුහු නොදනිති.” (නවවැනි සූත්‍රයයි).

10. චූළපන්ථකසුත්තං

10. චූළපන්ථක සූත්‍රය

50. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා චූළපන්ථකො භගවතො අවිදූරෙ නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා.

50. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් චූළපන්ථක තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් පළක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, කමටහන කෙරෙහි සිහිය පිහිටුවාගෙන වැඩහුන්හ.

අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං චූළපන්ථකං අවිදූරෙ නිසින්නං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන්ට නුදුරින් පළක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, සිහිය මැනවින් පිහිටුවාගෙන වැඩසිටි ආයුෂ්මත් චූළපන්ථක තෙරුන් වහන්සේ දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළහ.

‘‘ඨිතෙන [Pg.151] කායෙන ඨිතෙන චෙතසා,තිට්ඨං නිසින්නො උද වා සයානො;

එතං සතිං භික්ඛු අධිට්ඨහානො,ලභෙථ පුබ්බාපරියං විසෙසං;

ලද්ධාන පුබ්බාපරියං විසෙසං,අදස්සනං මච්චුරාජස්ස ගච්ඡෙ’’ති. දසමං;

“කය මැනවින් පිහිටුවා, සිත මැනවින් පිහිටුවා, සිටගෙන හෝ හිඳගෙන හෝ වැතිර හෝ වේවා, යම් මහණෙක් මේ සිහිය අධිෂ්ඨාන කරන්නේ නම්, ඔහු පූර්වාපර (කලින් කලට දියුණු වන) උසස් විශේෂාධිගමයක් ලබන්නේය. එවැනි උසස් විශේෂයක් ලබා මාරයාට නොපෙනෙන තැනට (නිවනට) ඔහු පැමිණෙන්නේය.” (දහවැනි සූත්‍රයයි).

සොණවග්ගො පඤ්චමො නිට්ඨිතො.

පස්වැනි සෝණ වර්ගය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය:

පියො අප්පායුකා කුට්ඨී, කුමාරකා උපොසථො;

සොණො ච රෙවතො භෙදො, සධාය පන්ථකෙන චාති.

පිය (රාජ), අප්පායුක, කුට්ඨි, කුමාරක, උපෝසථ, සෝණ, රේවත, (සංඝ) භේද, සධායමාන සහ පන්ථක යන සූත්‍ර දහය මෙහි ඇතුළත් වේ.

6. ජච්චන්ධවග්ගො

6. ජච්චන්ධ වර්ගය

1. ආයුසඞ්ඛාරොස්සජ්ජනසුත්තං

1. ආයුසංඛාරෝස්සජ්ජන සූත්‍රය

51. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය වෙසාලිං පිණ්ඩාය පාවිසි. වෙසාලියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ගණ්හාහි, ආනන්ද, නිසීදනං. යෙන චාපාලං චෙතියං තෙනුපසඞ්කමිස්සාම දිවාවිහාරායා’’ති.

51. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෛශාලී නුවර මහාවනයෙහි කූටාගාර ශාලාවෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන වෛශාලී නුවරට පිඬු පිණිස වැඩි සේක. වෛශාලී නුවර පිඬු පිණිස හැසිර දවල් ආහාරයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් ඇමතූ සේක: “ආනන්ද, වැඩ හිඳින අසුන (නිසීදනය) ගන්න. අපි දිවා විහරණය (දහවල් කාලය ගත කිරීම) පිණිස චාපාල චේතිය වෙත යමු.”

‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පටිස්සුත්වා නිසීදනං ආදාය භගවන්තං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධි. අථ ඛො භගවා යෙන චාපාලං චෙතියං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි –

‘‘ස්වාමීනි, එසේය’’ කියා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය පිළිගෙන අසුන් පිරිකර ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසුපසින් වැඩම කළහ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චාපාල චේතිය වෙත වැඩම කළහ. වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටියහ. වැඩ සිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් ඇමතූහ.

‘‘රමණීයා, ආනන්ද, වෙසාලී; රමණීයං උදෙනං චෙතියං; රමණීයං ගොතමකං චෙතියං; රමණීයං සත්තම්බං චෙතියං; රමණීයං බහුපුත්තං චෙතියං; රමණීයං සාරන්දදං චෙතියං; රමණීයං චාපාලං චෙතියං. යස්ස කස්සචි, ආනන්ද[Pg.152], චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා, සො ආකඞ්ඛමානො ( ) කප්පං වා තිට්ඨෙය්‍ය කප්පාවසෙසං වා. තථාගතස්ස ඛො, ආනන්ද, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා. ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, තථාගතො කප්පං වා තිට්ඨෙය්‍ය කප්පාවසෙසං වා’’ති.

‘‘ආනන්දය, විශාලා මහනුවර රමණීයයි. උදේන චේතිය රමණීයයි. ගෝතමක චේතිය රමණීයයි. සත්තම්බ චේතිය රමණීයයි. බහුපුත්ත චේතිය රමණීයයි. සාරන්දද චේතිය රමණීයයි. චාපාල චේතිය රමණීයයි. ආනන්දය, යම් කිසිවෙකු විසින් සතර ඉද්ධිපාදයන් වඩන ලද ද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද ද, යානයක් මෙන් කරන ලද ද, පදනමක් මෙන් කරන ලද ද, මැනවින් පිහිටුවන ලද ද, පුරුදු පුහුණු කරන ලද ද, මැනවින් ආරම්භ කරන ලද ද වේ නම්, ඔහු කැමති වන්නේ නම් කල්පයක් හෝ කල්පයකට වඩා මඳක් වැඩි කාලයක් හෝ වැඩ සිටිය හැකිය. ආනන්දය, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් සතර ඉද්ධිපාදයන් වඩන ලද ද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද ද, යානයක් මෙන් කරන ලද ද, පදනමක් මෙන් කරන ලද ද, මැනවින් පිහිටුවන ලද ද, පුරුදු පුහුණු කරන ලද ද, මැනවින් ආරම්භ කරන ලද ද වේ. ආනන්දය, තථාගතයන් වහන්සේ කැමති වන්නේ නම් කල්පයක් හෝ කල්පයකට වඩා මඳක් වැඩි කාලයක් හෝ වැඩ සිටිය හැකිය’’ යි වදාළහ.

එවම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතා ඔළාරිකෙ නිමිත්තෙ කයිරමානෙ, ඔළාරිකෙ ඔභාසෙ කයිරමානෙ, නාසක්ඛි පටිවිජ්ඣිතුං; න භගවන්තං යාචි – ‘‘තිට්ඨතු, භන්තෙ, භගවා කප්පං; තිට්ඨතු සුගතො කප්පං බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සාන’’න්ති, යථා තං මාරෙන පරියුට්ඨිතචිත්තො. දුතියම්පි ඛො…පෙ… තතියම්පි ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි –

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පැහැදිලි නිමිති දක්වන ලදුව ද, පැහැදිලි අවභාස කරන ලදුව ද, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට එය තේරුම් ගැනීමට නොහැකි විය. ඒ මාරයා විසින් මඩනා ලද සිතැතිව සිටි බැවින්, ‘‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, බොහෝ ජනයාට හිත පිණිස, බොහෝ ජනයාට සැප පිණිස, ලෝකයාට අනුකම්පා පිණිස, දෙවි මිනිසුන්ගේ යහපත පිණිස, හිත පිණිස, සැප පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කල්පයක් වැඩ සිටින සේක්වා, සුගතයන් වහන්සේ කල්පයක් වැඩ සිටින සේක්වා’’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අයැද සිටියේ නැත. දෙවනුව ද...පෙ... තෙවනුව ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් ඇමතූහ.

‘‘රමණීයා, ආනන්ද, වෙසාලී; රමණීයං උදෙනං චෙතියං; රමණීයං ගොතමකං චෙතියං; රමණීයං සත්තම්බං චෙතියං; රමණීයං බහුපුත්තං චෙතියං; රමණීයං සාරන්දදං චෙතියං; රමණීයං චාපාලං චෙතියං. යස්ස කස්සචි, ආනන්ද, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා, සො ආකඞ්ඛමානො කප්පං වා තිට්ඨෙය්‍ය කප්පාවසෙසං වා. තථාගතස්ස ඛො, ආනන්ද, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා. ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, තථාගතො කප්පං වා තිට්ඨෙය්‍ය කප්පාවසෙසං වා’’ති.

‘‘ආනන්දය, විශාලා මහනුවර රමණීයයි. උදේන චේතිය රමණීයයි. ගෝතමක චේතිය රමණීයයි. සත්තම්බ චේතිය රමණීයයි. බහුපුත්ත චේතිය රමණීයයි. සාරන්දද චේතිය රමණීයයි. චාපාල චේතිය රමණීයයි. ආනන්දය, යම් කිසිවෙකු විසින් සතර ඉද්ධිපාදයන් වඩන ලද ද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද ද, යානයක් මෙන් කරන ලද ද, පදනමක් මෙන් කරන ලද ද, මැනවින් පිහිටුවන ලද ද, පුරුදු පුහුණු කරන ලද ද, මැනවින් ආරම්භ කරන ලද ද වේ නම්, ඔහු කැමති වන්නේ නම් කල්පයක් හෝ කල්පයකට වඩා මඳක් වැඩි කාලයක් හෝ වැඩ සිටිය හැකිය. ආනන්දය, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් සතර ඉද්ධිපාදයන් වඩන ලද ද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද ද, යානයක් මෙන් කරන ලද ද, පදනමක් මෙන් කරන ලද ද, මැනවින් පිහිටුවන ලද ද, පුරුදු පුහුණු කරන ලද ද, මැනවින් ආරම්භ කරන ලද ද වේ. ආනන්දය, තථාගතයන් වහන්සේ කැමති වන්නේ නම් කල්පයක් හෝ කල්පයකට වඩා මඳක් වැඩි කාලයක් හෝ වැඩ සිටිය හැකිය’’ යි වදාළහ.

එවම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතා ඔළාරිකෙ නිමිත්තෙ කයිරමානෙ, ඔළාරිකෙ ඔභාසෙ කයිරමානෙ, නාසක්ඛි පටිවිජ්ඣිතුං; න භගවන්තං යාචි – ‘‘තිට්ඨතු, භන්තෙ, භගවා කප්පං; තිට්ඨතු සුගතො කප්පං බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සාන’’න්ති, යථා තං මාරෙන පරියුට්ඨිතචිත්තො.

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පැහැදිලි නිමිති දක්වන ලදුව ද, පැහැදිලි අවභාස කරන ලදුව ද, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට එය තේරුම් ගැනීමට නොහැකි විය. ඒ මාරයා විසින් මඩනා ලද සිතැතිව සිටි බැවින්, ‘‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, බොහෝ ජනයාට හිත පිණිස, බොහෝ ජනයාට සැප පිණිස, ලෝකයාට අනුකම්පා පිණිස, දෙවි මිනිසුන්ගේ යහපත පිණිස, හිත පිණිස, සැප පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කල්පයක් වැඩ සිටින සේක්වා, සුගතයන් වහන්සේ කල්පයක් වැඩ සිටින සේක්වා’’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අයැද සිටියේ නැත.

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ගච්ඡ ත්වං, ආනන්ද, යස්සදානි කාලං මඤ්ඤසී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො [Pg.153] පටිස්සුත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි.

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් අමතා, ‘‘ආනන්දය, ඔබ දැන් වැඩිය හැකිය, යම් ගමනකට කාලය යැයි ඔබ හඟින්නේ නම් (එය කරන්න)’’ යි වදාළහ. ‘‘ස්වාමීනි, එසේය’’ කියා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය පිළිගෙන, අසුනෙන් නැගිට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට, පැදකුණු කොට නොදුරින් වූ එක්තරා රුක් මුලක වැඩ සිටියහ.

අථ ඛො මාරො පාපිමා, අචිරපක්කන්තෙ ආයස්මන්තෙ ආනන්දෙ, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතො ඛො මාරො පාපිමා භගවන්තං එතදවොච –

එකල්හි පවිටු මාරයා, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ නික්ම ගොස් නොබෝ වේලාවකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනක වැඩ සිටියේ ද එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ එකත්පසක සිටියේය. එකත්පසක සිටි පවිටු මාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය.

‘‘පරිනිබ්බාතු දානි, භන්තෙ, භගවා; පරිනිබ්බාතු සුගතො; පරිනිබ්බානකාලො දානි, භන්තෙ, භගවතො. භාසිතා ඛො පනෙසා, භන්තෙ, භගවතා වාචා – ‘න තාවාහං, පාපිම, පරිනිබ්බායිස්සාමි යාව මෙ භික්ඛූ න සාවකා භවිස්සන්ති වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සාමීචිප්පටිපන්නා අනුධම්මචාරිනො, සකං ආචරියකං උග්ගහෙත්වා ආචික්ඛිස්සන්ති දෙසෙස්සන්ති පඤ්ඤපෙස්සන්ති පට්ඨපෙස්සන්ති විවරිස්සන්ති විභජිස්සන්ති උත්තානීකරිස්සන්ති උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙස්සන්තී’ති. එතරහි ඛො පන, භන්තෙ භික්ඛූ භගවතො සාවකා වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සාමීචිප්පටිපන්නා අනුධම්මචාරිනො සකං ආචරියකං උග්ගහෙත්වා ආචික්ඛන්ති දෙසෙන්ති පඤ්ඤපෙන්ති පට්ඨපෙන්ති විවරන්ති විභජන්ති උත්තානීකරොන්ති උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙන්ති. පරිනිබ්බාතු දානි, භන්තෙ, භගවා; පරිනිබ්බාතු සුගතො; පරිනිබ්බානකාලො දානි, භන්තෙ, භගවතො.

‘‘ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පාන සේක්වා, සුගතයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පාන සේක්වා. ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑමට කාලයයි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙසේ පවසන ලදී: ‘පවිටු මාරය, යම් තාක් මාගේ ශ්‍රාවක වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා ව්‍යක්ත නොවෙත් ද, විනීත නොවෙත් ද, විශාරද නොවෙත් ද, බහුශ්‍රැත නොවෙත් ද, ධර්මධර නොවෙත් ද, ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්න නොවෙත් ද, සාමීචිපටිපන්න නොවෙත් ද, අනුධර්මචාරී නොවෙත් ද, ස්වකීය ආචාර්යවාදය ඉගෙන ගෙන (අනුන්ට) නොපවසත් ද, දේශනා නොකරත් ද, පනවා නොදක්වත් ද, තහවුරු නොකරත් ද, විවෘත නොකරත් ද, බෙදා නොදක්වත් ද, පැහැදිලි නොකරත් ද, උප්පන්න වූ පරප්‍රවාදයන් ධර්මානුකූලව මැනවින් මර්දනය කොට ප්‍රාතිහාර්ය සහිතව ධර්මය දේශනා නොකරත් ද, ඒ තාක් මම පිරිනිවන් නොපාමි’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන් වහන්සේලා ව්‍යක්තයහ, විනීතයහ, විශාරදයහ, බහුශ්‍රැතයහ, ධර්මධරයහ, ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්නයහ, සාමීචිපටිපන්නයහ, අනුධර්මචාරීහුය. ඔවුහු ස්වකීය ආචාර්යවාදය ඉගෙන ගෙන පවසති, දේශනා කරති, පනවා දක්වති, තහවුරු කරති, විවෘත කරති, බෙදා දක්වති, පැහැදිලි කරති, උප්පන්න වූ පරප්‍රවාදයන් ධර්මානුකූලව මැනවින් මර්දනය කොට ප්‍රාතිහාර්ය සහිතව ධර්මය දේශනා කරති. ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පාන සේක්වා, සුගතයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පාන සේක්වා. ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑමට කාලයයි.’’

‘‘භාසිතා ඛො පනෙසා, භන්තෙ, භගවතා වාචා – ‘න තාවාහං, පාපිම, පරිනිබ්බායිස්සාමි යාව මෙ භික්ඛුනියො න සාවිකා භවිස්සන්ති වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සාමීචිප්පටිපන්නා අනුධම්මචාරිනියො සකං ආචරියකං උග්ගහෙත්වා ආචික්ඛිස්සන්ති දෙසෙස්සන්ති පඤ්ඤපෙස්සන්ති පට්ඨපෙස්සන්ති විවරිස්සන්ති විභජිස්සන්ති උත්තානීකරිස්සන්ති උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙස්සන්තී’ති. එතරහි ඛො පන, භන්තෙ, භික්ඛුනියො භගවතො සාවිකා වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සාමීචිප්පටිපන්නා [Pg.154] අනුධම්මචාරිනියො සකං ආචරියකං උග්ගහෙත්වා ආචික්ඛන්ති දෙසෙන්ති පඤ්ඤපෙන්ති පට්ඨපෙන්ති විවරන්ති විභජන්ති උත්තානීකරොන්ති උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙන්ති. පරිනිබ්බාතු දානි, භන්තෙ, භගවා; පරිනිබ්බාතු සුගතො; පරිනිබ්බානකාලො දානි, භන්තෙ, භගවතො.

‘‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙසේ පවසන ලදී: ‘පවිටු මාරය, යම් තාක් මාගේ ශ්‍රාවිකා වූ භික්ෂුණීන් වහන්සේලා ව්‍යක්ත නොවෙත් ද, විනීත නොවෙත් ද, විශාරද නොවෙත් ද, බහුශ්‍රැත නොවෙත් ද, ධර්මධර නොවෙත් ද, ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්න නොවෙත් ද, සාමීචිපටිපන්න නොවෙත් ද, අනුධර්මචාරිනී නොවෙත් ද, ස්වකීය ආචාර්යවාදය ඉගෙන ගෙන පවසත් ද, දේශනා කරත් ද, පනවා දක්වත් ද, තහවුරු කරත් ද, විවෘත කරත් ද, බෙදා දක්වත් ද, පැහැදිලි කරත් ද, උප්පන්න වූ පරප්‍රවාදයන් ධර්මානුකූලව මැනවින් මර්දනය කොට ප්‍රාතිහාර්ය සහිතව ධර්මය දේශනා නොකරත් ද, ඒ තාක් මම පිරිනිවන් නොපාමි’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකා භික්ෂුණීන් වහන්සේලා ව්‍යක්තයහ, විනීතයහ, විශාරදයහ, බහුශ්‍රැතයහ, ධර්මධරයහ, ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්නයහ, සාමීචිපටිපන්නයහ, අනුධර්මචාරිනීහුය. ඔවුහු ස්වකීය ආචාර්යවාදය ඉගෙන ගෙන පවසති, දේශනා කරති, පනවා දක්වති, තහවුරු කරති, විවෘත කරති, බෙදා දක්වති, පැහැදිලි කරති, උප්පන්න වූ පරප්‍රවාදයන් ධර්මානුකූලව මැනවින් මර්දනය කොට ප්‍රාතිහාර්ය සහිතව ධර්මය දේශනා කරති. ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පාන සේක්වා, සුගතයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පාන සේක්වා. ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑමට කාලයයි.’’

‘‘භාසිතා ඛො පනෙසා, භන්තෙ, භගවතා වාචා – ‘න තාවාහං, පාපිම, පරිනිබ්බායිස්සාමි යාව මෙ උපාසකා න සාවකා භවිස්සන්ති වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සාමීචිප්පටිපන්නා අනුධම්මචාරිනො සකං ආචරියකං උග්ගහෙත්වා ආචික්ඛිස්සන්ති දෙසෙස්සන්ති පඤ්ඤපෙස්සන්ති පට්ඨපෙස්සන්ති විවරිස්සන්ති විභජිස්සන්ති උත්තානීකරිස්සන්ති උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙස්සන්තී’ති. එතරහි ඛො පන, භන්තෙ, උපාසකා භගවතො සාවකා වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සාමීචිප්පටිපන්නා අනුධම්මචාරිනො සකං ආචරියකං උග්ගහෙත්වා ආචික්ඛන්ති දෙසෙන්ති පඤ්ඤපෙන්ති පට්ඨපෙන්ති විවරන්ති විභජන්ති උත්තානීකරොන්ති උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙන්ති. පරිනිබ්බාතු දානි, භන්තෙ, භගවා; පරිනිබ්බාතු සුගතො; පරිනිබ්බානකාලො දානි, භන්තෙ, භගවතො.

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ වචනය වදාරන ලද්දේමය — ‘පාපිම, යම් තාක් මාගේ ශ්‍රාවක උපාසකවරු ව්‍යක්ත නොවන්නාහුද, විනීත නොවන්නාහුද, විශාරද නොවන්නාහුද, බහුශ්‍රුත නොවන්නාහුද, ධර්මධර නොවන්නාහුද, ලෝකෝත්තර ධර්මයට අනුකූල ධර්මයක පිළිපන්නෝ නොවන්නාහුද, නිවැරදි පිළිවෙතෙහි යෙදුනෝ නොවන්නාහුද, ධර්මයට අනුකූලව හැසිරෙන්නෝ නොවන්නාහුද, තමන්ගේ ආචාර්යවාදය උගෙන (එය) ප්‍රකාශ නොකරන්නාහුද, දේශනා නොකරන්නාහුද, පනවා නොදක්වන්නාහුද, තහවුරු නොකරන්නාහුද, විවෘත නොකරන්නාහුද, බෙදා නොදක්වන්නාහුද, පැහැදිලි නොකරන්නාහුද, පැන නැගුණු පරවාදයන් (විරුද්ධවාදයන්) කරුණු සහිතව මැනවින් මර්දනය කොට ප්‍රාතිහාර්ය සහිත ධර්මය දේශනා නොකරන්නාහුද, ඒ තාක් මම පිරිනිවන් නොපාන්නෙමි’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, දැන් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක උපාසකවරු ව්‍යක්තයහ, විනීතයහ, විශාරදයහ, බහුශ්‍රුතයහ, ධර්මධරයහ, ලෝකෝත්තර ධර්මයට අනුකූල ධර්මයෙහි පිළිපන්නෝය, නිවැරදි පිළිවෙතෙහි යෙදුනෝය, ධර්මයට අනුකූලව හැසිරෙන්නෝය. ඔවුහු තමන්ගේ ආචාර්යවාදය උගෙන ප්‍රකාශ කරති, දේශනා කරති, පනවා දක්වති, තහවුරු කරති, විවෘත කරති, බෙදා දක්වති, පැහැදිලි කරති, පැන නැගුණු පරවාදයන් කරුණු සහිතව මැනවින් මර්දනය කොට ප්‍රාතිහාර්ය සහිත ධර්මය දේශනා කරති. ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාරන සේක්වා; සුගතයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාරන සේක්වා; ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිරිනිවන් පෑමට කාලයයි.”

‘‘භාසිතා ඛො පනෙසා, භන්තෙ, භගවතා වාචා – ‘න තාවාහං, පාපිම, පරිනිබ්බායිස්සාමි යාව මෙ උපාසිකා න සාවිකා භවිස්සන්ති වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සාමීචිප්පටිපන්නා අනුධම්මචාරිනියො සකං ආචරියකං උග්ගහෙත්වා ආචික්ඛිස්සන්ති දෙසෙස්සන්ති පඤ්ඤපෙස්සන්ති පට්ඨපෙස්සන්ති විවරිස්සන්ති විභජිස්සන්ති උත්තානීකරිස්සන්ති උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙස්සන්තී’ති. එතරහි ඛො පන, භන්තෙ, උපාසිකා භගවතො සාවිකා වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සාමීචිප්පටිපන්නා අනුධම්මචාරිනියො සකං ආචරියකං උග්ගහෙත්වා ආචික්ඛන්ති දෙසෙන්ති පඤ්ඤපෙන්ති පට්ඨපෙන්ති විවරන්ති විභජන්ති උත්තානීකරොන්ති උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙන්ති. පරිනිබ්බාතු දානි, භන්තෙ, භගවා; පරිනිබ්බාතු සුගතො; පරිනිබ්බානකාලො දානි, භන්තෙ, භගවතො.

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ වචනය වදාරන ලද්දේමය — ‘පාපිම, යම් තාක් මාගේ ශ්‍රාවිකා උපාසිකාවෝ ව්‍යක්ත නොවන්නාහුද, විනීත නොවන්නාහුද, විශාරද නොවන්නාහුද, බහුශ්‍රුත නොවන්නාහුද, ධර්මධර නොවන්නාහුද, ලෝකෝත්තර ධර්මයට අනුකූල ධර්මයෙහි පිළිපන්නෝ නොවන්නාහුද, නිවැරදි පිළිවෙතෙහි යෙදුනෝ නොවන්නාහුද, ධර්මයට අනුකූලව හැසිරෙන්නෝ නොවන්නාහුද, තමන්ගේ ආචාර්යවාදය උගෙන ප්‍රකාශ නොකරන්නාහුද, දේශනා නොකරන්නාහුද, පනවා නොදක්වන්නාහුද, තහවුරු නොකරන්නාහුද, විවෘත නොකරන්නාහුද, බෙදා නොදක්වන්නාහුද, පැහැදිලි නොකරන්නාහුද, පැන නැගුණු පරවාදයන් කරුණු සහිතව මැනවින් මර්දනය කොට ප්‍රාතිහාර්ය සහිත ධර්මය දේශනා නොකරන්නාහුද, ඒ තාක් මම පිරිනිවන් නොපාන්නෙමි’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, දැන් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකා උපාසිකාවෝ ව්‍යක්තයහ, විනීතයහ, විශාරදයහ, බහුශ්‍රුතයහ, ධර්මධරයහ, ලෝකෝත්තර ධර්මයට අනුකූල ධර්මයෙහි පිළිපන්නෝය, නිවැරදි පිළිවෙතෙහි යෙදුනෝය, ධර්මයට අනුකූලව හැසිරෙන්නෝය. ඔවුහු තමන්ගේ ආචාර්යවාදය උගෙන ප්‍රකාශ කරති, දේශනා කරති, පනවා දක්වති, තහවුරු කරති, විවෘත කරති, බෙදා දක්වති, පැහැදිලි කරති, පැන නැගුණු පරවාදයන් කරුණු සහිතව මැනවින් මර්දනය කොට ප්‍රාතිහාර්ය සහිත ධර්මය දේශනා කරති. ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාරන සේක්වා; සුගතයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාරන සේක්වා; ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිරිනිවන් පෑමට කාලයයි.”

‘‘භාසිතා [Pg.155] ඛො පනෙසා, භන්තෙ, භගවතා වාචා – ‘න තාවාහං, පාපිම, පරිනිබ්බායිස්සාමි යාව මෙ ඉදං බ්‍රහ්මචරියං න ඉද්ධඤ්චෙව භවිස්සති ඵීතඤ්ච විත්ථාරිකං බාහුජඤ්ඤං පුථුභූතං යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිත’න්ති. එතරහි ඛො පන, භන්තෙ, භගවතො බ්‍රහ්මචරියං ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච විත්ථාරිකං බාහුජඤ්ඤං පුථුභූතං යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිතං. පරිනිබ්බාතු දානි, භන්තෙ, භගවා; පරිනිබ්බාතු සුගතො; පරිනිබ්බානකාලො දානි, භන්තෙ, භගවතො’’ති.

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ වචනය වදාරන ලද්දේමය — ‘පාපිම, යම් තාක් මාගේ මේ ශාසන බ්‍රහ්මචර්යාව සමෘද්ධ නොවන්නේද, සඵල නොවන්නේද, පතළ නොවන්නේද, බොහෝ ජනයා දන්නා එකක් නොවන්නේද, පැතිර ගිය එකක් නොවන්නේද, දෙවි මිනිසුන් අතර මැනවින් ප්‍රකාශ කරන ලද්දක් නොවන්නේද, ඒ තාක් මම පිරිනිවන් නොපාන්නෙමි’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, දැන් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසන බ්‍රහ්මචර්යාව සමෘද්ධය, සඵලය, පතළය, බොහෝ ජනයා දන්නා එකකි, මැනවින් පැතිර ගිය එකකි, දෙවි මිනිසුන් අතර මැනවින් ප්‍රකාශ කරන ලද්දකි. ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාරන සේක්වා; සුගතයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාරන සේක්වා; ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිරිනිවන් පෑමට කාලයයි.”

එවං වුත්තෙ, භගවා මාරං පාපිමන්තං එතදවොච – ‘‘අප්පොස්සුක්කො ත්වං, පාපිම, හොහි. න චිරං තථාගතස්ස පරිනිබ්බානං භවිස්සති. ඉතො තිණ්ණං මාසානං අච්චයෙන තථාගතො පරිනිබ්බායිස්සතී’’ති.

මෙසේ පැවසූ කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පාපිෂ්ඨ මාරයාට මෙසේ වදාළ සේක: “පාපිම, ඔබ නිරුත්සාහී වන්න. නොබෝ කලකින් තථාගතයන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම සිදුවන්නේය. මෙයින් තෙමසක් ඇවෑමෙන් තථාගතයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පාන්නාහ.”

අථ ඛො භගවා චාපාලෙ චෙතියෙ සතො සම්පජානො ආයුසඞ්ඛාරං ඔස්සජ්ජි. ඔස්සට්ඨෙ ච භගවතා ආයුසඞ්ඛාරෙ මහාභූමිචාලො අහොසි භිංසනකො ලොමහංසො, දෙවදුන්දුභියො ච ඵලිංසු.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චාපාල චේතියෙහිදී සිහි නුවණින් යුක්තව ආයු සංස්කාරය අත්හළ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ආයු සංස්කාරය අත්හළ කල්හි, ලොමුදැහැගන්වන සුලු, බියකරු වූ මහා භූමි චලනයක් සිදු විය, අහස් ගිගුරුම් (දේව දුන්දුභි) ද හඬ නගන්නට විය.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ වටහාගෙන එම අවස්ථාවෙහිදී මේ උදානය වදාළ සේක —

‘‘තුලමතුලඤ්ච සම්භවං,භවසඞ්ඛාරමවස්සජි මුනි;

අජ්ඣත්තරතො සමාහිතො,අභින්දි කවචමිවත්තසම්භව’’න්ති. පඨමං;

“මුනිවරයාණෝ මැනිය හැකි හා මැනිය නොහැකි (කාමාවචර හා රූප-අරූපාවචර) වූ භවයට හේතු වන භව සංස්කාරය අත්හළ සේක. තමන් තුළම ඇලුනු මනා සංවර වූ සිතින් යුතුව, කන්නලව්වක් (සන්නාහයක්) බිඳලන්නාක් මෙන් තමන් තුළ හටගත් (කෙලෙස්) ජාලය බිඳ දැමූ සේක.” පළමු සූත්‍රයයි.

2. සත්තජටිලසුත්තං

2. සත්තජටිල සූත්‍රය

52. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො බහිද්වාරකොට්ඨකෙ නිසින්නො හොති. අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි.

52. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර මිගාරමාතු ප්‍රාසාදය වූ පූර්වාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකීව සිට (ඵලසමාපත්තියෙන්) නැගී සිට ප්‍රාසාද ද්වාර කොට්ඨාසයෙහි වැඩ සිටි සේක. එකල්හි පසේනදී කොසොල් රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක වාඩි විය.

තෙන [Pg.156] ඛො පන සමයෙන සත්ත ච ජටිලා, සත්ත ච නිගණ්ඨා, සත්ත ච අචෙලකා, සත්ත ච එකසාටකා, සත්ත ච පරිබ්බාජකා, පරූළ්හකච්ඡනඛලොමා ඛාරිවිවිධමාදාය භගවතො අවිදූරෙ අතික්කමන්ති.

එකල්හි, වැඩුණු කිහිලි රෝම හා නියපොතු සහිත, කර තබා ගත් විවිධ පිරිකර ඇති ජටිලයෝ සත් දෙනෙක් ද, නිගණ්ඨයෝ සත් දෙනෙක් ද, අචේලකයෝ සත් දෙනෙක් ද, එක සිවුරක් පොරවන ලද තවුසෝ සත් දෙනෙක් ද, පරිබ්‍රාජකයෝ සත් දෙනෙක් ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් ගමන් කළහ.

අද්දසා ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො තෙ සත්ත ච ජටිලෙ, සත්ත ච නිගණ්ඨෙ, සත්ත ච අචෙලකෙ, සත්ත ච එකසාටකෙ, සත්ත ච පරිබ්බාජකෙ, පරූළ්හකච්ඡනඛලොමෙ ඛාරිවිවිධමාදාය භගවතො අවිදූරෙ අතික්කමන්තෙ. දිස්වාන උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා දක්ඛිණජාණුමණ්ඩලං පථවියං නිහන්ත්වා යෙන තෙ සත්ත ච ජටිලා, සත්ත ච නිගණ්ඨා, සත්ත ච අචෙලකා, සත්ත ච එකසාටකා, සත්ත ච පරිබ්බාජකා, තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා තික්ඛත්තුං නාමං සාවෙසි – ‘‘රාජාහං, භන්තෙ, පසෙනදි කොසලො; රාජාහං, භන්තෙ, පසෙනදි කොසලො; රාජාහං, භන්තෙ, පසෙනදි කොසලො’’ති.

පසේනදී කොසොල් රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් ගමන් කරන්නා වූ ඒ ජටිලයන් සත් දෙනා, නිගණ්ඨයන් සත් දෙනා, අචේලකයන් සත් දෙනා, එක සිවුරක් පොරවන ලද තවුසන් සත් දෙනා සහ පරිබ්‍රාජකයන් සත් දෙනා දුටුවේය. දැක, අසුනින් නැගිට උතුරු සළුව එකාංශ කොට පොරවාගෙන, දකුණු දණමඬල පොළොවෙහි තබා, ඒ ජටිලයන් සත් දෙනා, නිගණ්ඨයන් සත් දෙනා, අචේලකයන් සත් දෙනා, එක සිවුරක් පොරවන ලද තවුසන් සත් දෙනා සහ පරිබ්‍රාජකයන් සත් දෙනා සිටි දෙසට දොහොත් මුදුන් දී වැඳ තෙවරක් තමන්ගේ නම මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය: “ස්වාමීනි, මම පසේනදී කොසොල් රජු වෙමි; ස්වාමීනි, මම පසේනදී කොසොල් රජු වෙමි; ස්වාමීනි, මම පසේනදී කොසොල් රජු වෙමි.”

අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො අචිරපක්කන්තෙසු තෙසු සත්තසු ච ජටිලෙසු, සත්තසු ච නිගණ්ඨෙසු, සත්තසු ච අචෙලකෙසු, සත්තසු ච එකසාටකෙසු, සත්තසු ච පරිබ්බාජකෙසු, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යෙ ඛො භන්තෙ, ලොකෙ අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා එතෙ තෙසං අඤ්ඤතරෙ’’ති.

ඉන්පසු පසේනදී කොසොල් රජතුමා ඒ ජටිලයන්, නිගණ්ඨයන්, අචේලකයන්, එක් සිවුරක් පොරවන තවුසන් හා පරිබ්‍රාජකයන් නික්ම ගිය පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ පසේනදී කොසොල් රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනි, ලෝකයෙහි යම් රහතන් වහන්සේලා හෝ අරහත් මාර්ගයට පිළිපන්නෝ සිටිත් නම්, මොවුහු ද ඔවුන් අතරින් කිහිප දෙනෙක් වෙත්ද?”

‘‘දුජ්ජානං ඛො එතං, මහාරාජ, තයා ගිහිනා කාමභොගිනා පුත්තසම්බාධසයනං අජ්ඣාවසන්තෙන කාසිකචන්දනං පච්චනුභොන්තෙන මාලාගන්ධවිලෙපනං ධාරයන්තෙන ජාතරූපරජතං සාදියන්තෙන – ඉමෙ වා අරහන්තො, ඉමෙ වා අරහත්තමග්ගං සමාපන්නාති.

“මහ රජතුමනි, පංචකාම සම්පත් අනුභව කරන, දූ දරුවන් නිසා පීඩාකාරී වූ (පටු වූ) සයනයන්හි නිදන, කාසී රටෙහි උපන් සඳුන් පරිහරණය කරන, මල් ගඳ විලවුන් දරන, රන් රිදී පිළිගන්නා ගිහියෙකු වූ ඔබට, ‘මොවුහු රහතන් වහන්සේලාය’ හෝ ‘මොවුහු අරහත් මාර්ගයට පිළිපන්නෝය’ කියා හඳුනා ගැනීම අතිශයින් දුෂ්කරය.”

‘‘සංවාසෙන ඛො, මහාරාජ, සීලං වෙදිතබ්බං. තඤ්ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා න ඉත්තරං, මනසිකරොතා නො අමනසිකරොතා, පඤ්ඤවතා නො දුප්පඤ්ඤෙන. සංවොහාරෙන ඛො, මහාරාජ, සොචෙය්‍යං වෙදිතබ්බං. තඤ්ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා [Pg.157] න ඉත්තරං, මනසිකරොතා නො අමනසිකරොතා, පඤ්ඤවතා නො දුප්පඤ්ඤෙන. ආපදාසු ඛො, මහාරාජ, ථාමො වෙදිතබ්බො. සො ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා න ඉත්තරං, මනසිකරොතා නො අමනසිකරොතා, පඤ්ඤවතා නො දුප්පඤ්ඤෙන. සාකච්ඡාය ඛො, මහාරාජ, පඤ්ඤා වෙදිතබ්බා. සා ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා න ඉත්තරං, මනසිකරොතා නො අමනසිකරොතා, පඤ්ඤවතා නො දුප්පඤ්ඤෙනා’’ති.

“මහරජ, සිල්වත් බව දැනගත හැක්කේ (බොහෝ කලක්) එක්ව වාසය කිරීමෙනි. එයද බොහෝ කලක් ඇසුරු කිරීමෙන් මිස කෙටි කලකින් නොවේ. මෙනෙහි කරන්නා විසින් මිස මෙනෙහි නොකරන්නා විසින් නොවේ. ප්‍රඥාවන්තයා විසින් මිස අඥානයා විසින් නොවේ. මහරජ, පාරිශුද්ධත්වය දැනගත හැක්කේ (බොහෝ කලක්) සාකච්ඡා කිරීමෙනි. එයද බොහෝ කලක් ඇසුරු කිරීමෙන් මිස කෙටි කලකින් නොවේ. මෙනෙහි කරන්නා විසින් මිස මෙනෙහි නොකරන්නා විසින් නොවේ. ප්‍රඥාවන්තයා විසින් මිස අඥානයා විසින් නොවේ. මහරජ, (මනසේ) ශක්තිය දැනගත හැක්කේ ආපදා පවතින අවස්ථාවන්හිදීය. එයද බොහෝ කලක් ඇසුරු කිරීමෙන් මිස කෙටි කලකින් නොවේ. මෙනෙහි කරන්නා විසින් මිස මෙනෙහි නොකරන්නා විසින් නොවේ. ප්‍රඥාවන්තයා විසින් මිස අඥානයා විසින් නොවේ. මහරජ, ප්‍රඥාව දැනගත හැක්කේ ධර්ම සාකච්ඡා කිරීමෙනි. එයද බොහෝ කලක් ඇසුරු කිරීමෙන් මිස කෙටි කලකින් නොවේ. මෙනෙහි කරන්නා විසින් මිස මෙනෙහි නොකරන්නා විසින් නොවේ. ප්‍රඥාවන්තයා විසින් මිස අඥානයා විසින් නොවේ.”

‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව සුභාසිතං චිදං, භන්තෙ, භගවතා – ‘දුජ්ජානං ඛො එතං, මහාරාජ, තයා ගිහිනා පුත්තසම්බාධසයනං අජ්ඣාවසන්තෙන කාසිකචන්දනං පච්චනුභොන්තෙන මාලාගන්ධවිලෙපනං ධාරයන්තෙන ජාතරූපරජතං සාදියන්තෙන – ඉමෙ වා අරහන්තො, ඉමෙ වා අරහත්තමග්ගං සමාපන්නාති. සංවාසෙන ඛො, මහාරාජ, සීලං වෙදිතබ්බං…පෙ… සාකච්ඡාය ඛො, මහාරාජ, පඤ්ඤා වෙදිතබ්බා. සා ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා න ඉත්තරං, මනසිකරොතා නො අමනසිකරොතා, පඤ්ඤවතා නො දුප්පඤ්ඤෙනා’’’ති.

“ස්වාමීනි, මවිතයකි! ස්වාමීනි, අද්භූතයකි! භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය ඉතා මැනවින් වදාරන ලදී. ‘මහරජ, අඹුදරුවන් නිසා පීඩාකාරී වූ සයනයෙහි වසන, කසී සඳුන් පරිහරණය කරන, මල් හා සුවඳ විලවුන් දරන, රන් රිදී පිළිගන්නා, ගිහි කාමභෝගියෙකු වූ ඔබ විසින් මොවුහු රහත්හුය, මොවුහු රහත් මඟට පිළිපන්නාහුය කියා දැනගැනීම දුෂ්කර ය. මහරජ, සිල්වත් බව දැනගත හැක්කේ එක්ව වාසය කිරීමෙනි...පෙ... මහරජ, ප්‍රඥාව දැනගත හැක්කේ ධර්ම සාකච්ඡා කිරීමෙනි. එයද බොහෝ කලක් ඇසුරු කිරීමෙන් මිස කෙටි කලකින් නොවේ. මෙනෙහි කරන්නා විසින් මිස මෙනෙහි නොකරන්නා විසින් නොවේ. ප්‍රඥාවන්තයා විසින් මිස අඥානයා විසින් නොවේ’ යන මේ වචනය ඉතාමත් මැනවින් වදාරන ලදී.”

‘‘එතෙ, භන්තෙ, මම පුරිසා චොරා ඔචරකා ජනපදං ඔචරිත්වා ගච්ඡන්ති. තෙහි පඨමං ඔචිණ්ණං අහං පච්ඡා ඔසාරිස්සාමි. ඉදානි තෙ, භන්තෙ, තං රජොජල්ලං පවාහෙත්වා සුන්හාතා සුවිලිත්තා කප්පිතකෙසමස්සූ ඔදාතවත්ථවසනා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතා සමඞ්ගිභූතා පරිචාරෙස්සන්තී’’ ති.

“ස්වාමීනි, මොවුහු මාගේ ඔත්තුකරුවෝය. මොවුහු ජනපදයන්හි තොරතුරු සොයා බලා යති. ඔවුන් පළමුව සොයාගත් තොරතුරු මත පසුව මම කටයුතු කරමි. ස්වාමීනි, දැන් ඔවුන් ඒ දූවිලි කිලිටි සෝදා හැර, මැනවින් ස්නානය කර, විලවුන් තවරා, කෙස් රැවුල් සකසා, සුදු වස්ත්‍ර හැඳ, පංචකාම ගුණයෙන් යුක්තව ඉඳුරන් පිනවමින් හැසිරෙනු ඇත.”

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වෙලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘න වායමෙය්‍ය සබ්බත්ථ, නාඤ්ඤස්ස පුරිසො සියා;

නාඤ්ඤං නිස්සාය ජීවෙය්‍ය, ධම්මෙන න වණිං චරෙ’’ති. දුතියං;

“(භික්ෂුව) සියලු අකුසල් කෙරෙහි උත්සාහ නොකළ යුතුය. අන්‍යයෙකුගේ (වැඩකාර) පුරුෂයෙකු නොවිය යුතුය. අන්‍යයෙකු මත යැපී ජීවත් නොවිය යුතුය. (ලාභ ලෝභයෙන්) ධර්මයෙන් වෙළඳාම් නොකළ යුතුය.”

3. පච්චවෙක්ඛණසුත්තං

3. පච්චවෙක්ඛණ සූත්‍රය

53. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා අත්තනො අනෙකෙ [Pg.158] පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ පහීනෙ පච්චවෙක්ඛමානො නිසින්නො හොති, අනෙකෙ ච කුසලෙ ධම්මෙ භාවනාපාරිපූරිං ගතෙ.

53. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ විසින් ප්‍රහීණ කරන ලද නොයෙක් ලාමක අකුසල ධර්මයන් ද, භාවනාවෙන් පිරිපුන් බවට පත් වූ නොයෙක් කුසල ධර්මයන් ද ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින් වැඩහුන් සේක.

අථ ඛො භගවා අත්තනො අනෙකෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ පහීනෙ විදිත්වා අනෙකෙ ච කුසලෙ ධම්මෙ භාවනාපාරිපූරිං ගතෙ තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ විසින් ප්‍රහීණ කරන ලද නොයෙක් ලාමක අකුසල ධර්මයන් ද, භාවනාවෙන් පිරිපුන් බවට පත් වූ නොයෙක් කුසල ධර්මයන් ද දැක, ඒ වෙලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘අහු පුබ්බෙ තදා නාහු, නාහු පුබ්බෙ තදා අහු;

න චාහු න ච භවිස්සති, න චෙතරහි විජ්ජතී’’ති. තතියං;

“පෙර (කෙලෙස්) තිබුණි, එවිට (මාර්ග ඥානය) නොතිබුණි. පෙර (මාර්ග ඥානය) නොතිබුණි, එවිට (කෙලෙස්) තිබුණි. (පෙර මෙන් කෙලෙස්) නොවීය, (මතු ද කෙලෙස්) නොවන්නේය, දැන් (කෙලෙස්) විද්‍යමාන නොවේ.”

4. පඨමනානාතිත්ථියසුත්තං

4. පඨම නානාතිත්ථිය සූත්‍රය

54. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා නානාතිත්ථියසමණබ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකා සාවත්ථියං පටිවසන්ති නානාදිට්ඨිකා නානාඛන්තිකා නානාරුචිකා නානාදිට්ඨිනිස්සයනිස්සිතා.

54. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි නොයෙක් දෘෂ්ටි ඇති, නොයෙක් රුචිකත්වයන් ඇති, නොයෙක් මනාපයන් ඇති, නොයෙක් දෘෂ්ටි මත යැපෙන්නා වූ බොහෝ තීර්ථක ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණ පරිබ්‍රාජකයෝ සැවැත් නුවර වාසය කරති.

සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සස්සතො ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘අසස්සතො ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘අන්තවා ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘අනන්තවා ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘තං ජීවං තං සරීරං, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරං, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘න හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ [Pg.159] සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති.

ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘ලෝකය ශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අනෙක හිස් ය’ යන වාද ඇතිව, එවැනි දෘෂ්ටි ඇතිව සිටිති. තවත් සමහර ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘ලෝකය අශාස්වතය...’ යි වාද කරති. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘ලෝකය අන්තවත් ය...’ යි ද, තවත් සමහරු ‘ලෝකය අනන්තවත් ය...’ යි ද වාද කරති. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘ජීවය ද ශරීරය ද එකමය...’ යි ද, තවත් සමහරු ‘ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි...’ යි ද වාද කරති. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘තථාගතයාණන් වහන්සේ මරණින් මතු පවතිති...’ යි ද, තවත් සමහරු ‘තථාගතයාණන් වහන්සේ මරණින් මතු නොපවතිති...’ යි ද, තවත් සමහරු ‘තථාගතයාණන් වහන්සේ මරණින් මතු පවතිති මෙන්ම නොපවතිති...’ යි ද, තවත් සමහරු ‘තථාගතයාණන් වහන්සේ මරණින් මතු පවතින්නෙත් නැත, නොපවතින්නෙත් නැත, මෙයම සත්‍යය, අනෙක හිස් ය’ යන වාද ඇතිව, එවැනි දෘෂ්ටි ඇතිව සිටිති.

තෙ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති – ‘‘එදිසො ධම්මො, නෙදිසො ධම්මො; නෙදිසො ධම්මො, එදිසො ධම්මො’’ති.

ඔවුහු අඬදබර ඇති කර ගනිමින්, කලහ කරමින්, විවාදයට පත්ව ‘ධර්මය මෙබඳුය, ධර්මය මෙබඳු නොවේ; ධර්මය මෙබඳු නොවේ, ධර්මය මෙබඳුය’ යි කියමින් එකිනෙකාට මුඛ නමැති ආයුධවලින් ඇන ගනිමින් වාසය කරති.

අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසිංසු. සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං –

එකල්හි බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවාගෙන, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවරට පිඬු පිණිස වැඩම කළහ. සැවැත් නුවර පිඬු පිණිස හැසිර, දහවල දානයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ:

‘‘ඉධ, භන්තෙ, සම්බහුලා නානාතිත්ථියසමණබ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකා සාවත්ථියං පටිවසන්ති නානාදිට්ඨිකා නානාඛන්තිකා නානාරුචිකා නානාදිට්ඨිනිස්සයනිස්සිතා.

“ස්වාමීනි, මෙහි සැවැත් නුවර නොයෙක් දෘෂ්ටි ඇති, නොයෙක් රුචිකත්වයන් ඇති, නොයෙක් මනාපයන් ඇති, නොයෙක් දෘෂ්ටි මත යැපෙන්නා වූ බොහෝ තීර්ථක ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණ පරිබ්‍රාජකයෝ වාසය කරති.”

‘‘සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘සස්සතො ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති…පෙ… තෙ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති – ‘එදිසො ධම්මො, නෙදිසො ධම්මො; නෙදිසො ධම්මො, එදිසො ධම්මො’’’ ති.

“ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘ලෝකය ශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අනෙක හිස් ය’ යන වාද ඇතිව, එවැනි දෘෂ්ටි ඇතිව සිටිති...පෙ... ඔවුහු අඬදබර ඇති කර ගනිමින්, කලහ කරමින්, විවාදයට පත්ව ‘ධර්මය මෙබඳුය, ධර්මය මෙබඳු නොවේ; ධර්මය මෙබඳු නොවේ, ධර්මය මෙබඳුය’ යි කියමින් එකිනෙකාට මුඛ නමැති ආයුධවලින් ඇන ගනිමින් වාසය කරති” යි මෙසේ පැවසූහ.

‘‘අඤ්ඤතිත්ථියා, භික්ඛවෙ, පරිබ්බාජකා අන්ධා අචක්ඛුකා; අත්ථං න ජානන්ති, අනත්ථං න ජානන්ති, ධම්මං න ජානන්ති, අධම්මං න ජානන්ති. තෙ අත්ථං අජානන්තා අනත්ථං අජානන්තා ධම්මං අජානන්තා අධම්මං අජානන්තා භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති – ‘එදිසො ධම්මො, නෙදිසො ධම්මො; නෙදිසො ධම්මො, එදිසො ධම්මො’’’ති.

— මහණිනි, අන්‍න්‍න්‍ය තීන්ජ්ථක පනිබ්‍න්‍නාජකයෝ අන්ධයෝ ය, නැන ඇස් නැන්තෝ ය. ඔවුහු අන්‍ථය න්‍නොදනිති, අනන්‍ථය න්‍නොදනිති, ධන්‍න්‍මය න්‍නොදනිති, අධන්‍න්‍මය න්‍නොදනිති. ඔවුහු අන්‍ථය න්‍නොදැන, අනන්‍ථය න්‍නොදැන, ධන්‍න්‍මය න්‍නොදැන, අධන්‍න්‍මය න්‍නොදැන, ‘ධන්‍න්‍මය මෙබඳු ය, ධන්‍න්‍මය මෙබඳු නොවි; ධන්‍න්‍මය මෙබඳු නොවි, ධන්‍න්‍මය මෙබඳු ය’ යනුවෙන් කන්‍දනවි කනමින්, කලහ කනමින්, විවාදයට පැමිණ මුෂ සත්තිවලින් (වචන නමැති හෙල්ලවලින්) එකිනෙකාට ඇන ගනිමින් වාසය කනති.”

‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, ඉමිස්සායෙව සාවත්ථියා අඤ්ඤතරො රාජා අහොසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සො රාජා අඤ්ඤතරං පුරිසං ආමන්තෙසි – ‘එහි ත්වං, අම්භො පුරිස, යාවතකා සාවත්ථියා ජච්චන්ධා තෙ සබ්බෙ එකජ්ඣං සන්නිපාතෙහී’ති. ‘එවං, දෙවා’ති ඛො, භික්ඛවෙ, සො පුරිසො තස්ස රඤ්ඤො පටිස්සුත්වා යාවතකා සාවත්ථියා ජච්චන්ධා තෙ සබ්බෙ ගහෙත්වා යෙන සො රාජා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං රාජානං එතදවොච – ‘සන්නිපාතිතා ඛො තෙ, දෙව, යාවතකා සාවත්ථියා ජච්චන්ධා’ති[Pg.160]. ‘තෙන හි, භණෙ, ජච්චන්ධානං හත්ථිං දස්සෙහී’ති. ‘එවං, දෙවා’ති ඛො, භික්ඛවෙ, සො පුරිසො තස්ස රඤ්ඤො පටිස්සුත්වා ජච්චන්ධානං හත්ථිං දස්සෙසි.

— “මහණිනි, පූන්‍වයෙපි මෙම සැවැත් නුවන්හිම එක්තනා නජෙක් සිජියෙය. මහණිනි, එකල්හි එම නජු තෙමේ එක්තනා පුනුෂයෙකු කැඳවා ‘එම්බා පුනුෂය, එන්න. සැවැත් නුවන යම් තාක් උපන් ගෙනි අන්ධයෝ (ජාත්‍යන්ධයෝ) සිජිති ද, ඔවුන් සියහු එක් තැන්කට නැස් කනන්න’ යැනි අණ කළේය. ‘එසෙය දෙවයන් වහන්සෙ’ යැනි මහණිනි, එම පුනුෂයා එම නජුට පිළිතුනු දී සැවැත් නුවන සිජි සියහු ජාත්‍යන්ධයන් කැඳවාගෙන එම නජු වෙත පැමිණින්‍න්නේ ය. පැමිණ එම නජුට මෙසේ සැප කළේය: ‘දෙවයන් වහන්සෙ, සැවැත් නුවන සිජි සියහු ජාත්‍යන්ධයෝ නැස් කනන්නා ලදීමු’. ‘එසේ නම්, පිනවත, ජාත්‍යන්ධයන්ට ඇතෙකු පෙන්වන්න’ යැනි නජු අණ කළේය. ‘එසෙය දෙවයන් වහන්සෙ’ යැනි මහණිනි, එම පුනුෂයා ഑ොවුන්ට ඇතෙකු පෙන්වීම ඇනඹුවේය.”

‘‘එකච්චානං ජච්චන්ධානං හත්ථිස්ස සීසං දස්සෙසි – ‘එදිසො, ජච්චන්ධා, හත්ථී’ති. එකච්චානං ජච්චන්ධානං හත්ථිස්ස කණ්ණං දස්සෙසි – ‘එදිසො, ජච්චන්ධා, හත්ථී’ති. එකච්චානං ජච්චන්ධානං හත්ථිස්ස දන්තං දස්සෙසි – ‘එදිසො, ජච්චන්ධා, හත්ථී’ති. එකච්චානං ජච්චන්ධානං හත්ථිස්ස සොණ්ඩං දස්සෙසි – ‘එදිසො, ජච්චන්ධා, හත්ථී’ති. එකච්චානං ජච්චන්ධානං හත්ථිස්ස කායං දස්සෙසි – ‘එදිසො, ජච්චන්ධා, හත්ථී’ති. එකච්චානං ජච්චන්ධානං හත්ථිස්ස පාදං දස්සෙසි – ‘එදිසො, ජච්චන්ධා, හත්ථී’ති. එකච්චානං ජච්චන්ධානං හත්ථිස්ස සත්ථිං දස්සෙසි – ‘එදිසො, ජච්චන්ධා, හත්ථී’ති. එකච්චානං ජච්චන්ධානං හත්ථිස්ස නඞ්ගුට්ඨං දස්සෙසි – ‘එදිසො, ජච්චන්ධා, හත්ථී’ති. එකච්චානං ජච්චන්ධානං හත්ථිස්ස වාලධිං දස්සෙසි – ‘එදිසො, ජච්චන්ධා, හත්ථී’’’ති.

— “ඇතැම් ජාත්‍යන්ධයන්ට ඇතාඓ් හිස පෙන්වා, ‘ජාත්‍යන්ධයෙනි, ඇතා මෙබඳු ය’ යැනි කීවේය. ඇතැම් ජාත්‍යන්ධයන්ට ඇතාඓ් කන පෙන්වා, ‘ජාත්‍යන්ධයෙනි, ඇතා මෙබඳු ය’ යැනි කීවේය. ඇතැම් ජාත්‍යන්ධයන්ට ඇතාඓ් දළ පෙන්වා, ‘ජාත්‍යන්ධයෙනි, ඇතා මෙබඳු ය’ යැනි කීවේය. ඇතැම් ජාත්‍යන්ධයන්ට ඇතාඓ් හොඬවැල පෙන්වා, ‘ජාත්‍යන්ධයෙනි, ඇතා මෙබඳු ය’ යැනි කීවේය. ඇතැම් ජාත්‍යන්ධයන්ට ඇතාඓ් ශනීනය පෙන්වා, ‘ජාත්‍යන්ධයෙනි, ඇතා මෙබඳු ය’ යැනි කීවේය. ඇතැම් ජාත්‍යන්ධයන්ට ඇතාඓ් පාදය පෙන්වා, ‘ජාත්‍යන්ධයෙනි, ඇතා මෙබඳු ය’ යැනි කීවේය. ඇතැම් ජාත්‍යන්ධයන්ට ඇතාඓ් කලවය පෙන්වා, ‘ජාත්‍යන්ධයෙනි, ඇතා මෙබඳු ය’ යැනි කීවේය. ඇතැම් ජාත්‍යන්ධයන්ට ඇතාඓ් වල්ගය (මුල) පෙන්වා, ‘ජාත්‍යන්ධයෙනි, ඇතා මෙබඳු ය’ යැනි කීවේය. ඇතැම් ජාත්‍යන්ධයන්ට ඇතාඓ් වල්ග කෙනි පෙන්වා, ‘ජාත්‍යන්ධයෙනි, ඇතා මෙබඳු ය’ යැනි කීවේය.”

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සො පුරිසො ජච්චන්ධානං හත්ථිං දස්සෙත්වා යෙන සො රාජා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං රාජානං එතදවොච – ‘දිට්ඨො ඛො තෙහි, දෙව, ජච්චන්ධෙහි හත්ථී; යස්ස දානි කාලං මඤ්ඤසී’ති.

— “මහණිනි, ඇතුවු එම පුනුෂයා ජාත්‍යන්ධයන්ට ඇතා පෙන්වා නජු වෙත පැමිණ එම නජුට මෙසේ සැප කළේය: ‘දෙවයන් වහන්සෙ, එම ජාත්‍යන්ධයන් විසින් ඇතා දකින (අතගා බලන) ලදී. දැන් එම කාලය යැනි ඔබ වහන්සෙ සිතන්නේ නම් (එම කොටස සිජු කළ මැනව)’.”

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සො රාජා යෙන තෙ ජච්චන්ධා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙ ජච්චන්ධෙ එතදවොච – ‘දිට්ඨො වො, ජච්චන්ධා, හත්ථී’ති? ‘එවං, දෙව, දිට්ඨො නො හත්ථී’ති. ‘වදෙථ, ජච්චන්ධා, කීදිසො හත්ථී’ති?

— “මහණිනි, ඇතුවු එම නජු තෙමේ එම ජාත්‍යන්ධයන් වෙත පැමිණ එම ජාත්‍යන්ධයන්ට මෙසේ කීවේය: ‘ජාත්‍යන්ධයෙනි, ඔබලා ඇතා දුටුවා ද (අතගා බැලුවා ද)?’ ‘එසෙය දෙවයන් වහන්සෙ, අපි ඇතා දුටුවෙමු’ යැනි ඔවුහු කීහ. ‘ජාත්‍යන්ධයෙනි, ඇතා කෙබඳු ද යන්න පවසන්න’ යැනි නජු කීවේය.”

‘‘යෙහි, භික්ඛවෙ, ජච්චන්ධෙහි හත්ථිස්ස සීසං දිට්ඨං අහොසි, තෙ එවමාහංසු – ‘එදිසො, දෙව, හත්ථී සෙය්‍යථාපි කුම්භො’ති.

— “මහණිනි, යම් ජාත්‍යන්ධයන් විසින් ඇතාඓ් හිස අතගා බලන ලදී ද, ඔවුහු මෙසේ කීහ: ‘දෙවයන් වහන්සෙ, ඇතා එක්තනා කලයක් වැනි ය’.”

‘‘යෙහි, භික්ඛවෙ, ජච්චන්ධෙහි හත්ථිස්ස කණ්ණො දිට්ඨො අහොසි, තෙ එවමාහංසු – ‘එදිසො, දෙව, හත්ථී සෙය්‍යථාපි සුප්පො’ති.

— “මහණිනි, යම් ජාත්‍යන්ධයන් විසින් ඇතාඓ් කන අතගා බලන ලදී ද, ඔවුහු මෙසේ කීහ: ‘දෙවයන් වහන්සෙ, ඇතා එක්තනා කුල්ලක් වැනි ය’.”

‘‘යෙහි, භික්ඛවෙ, ජච්චන්ධෙහි හත්ථිස්ස දන්තො දිට්ඨො අහොසි, තෙ එවමාහංසු – ‘එදිසො, දෙව, හත්ථී සෙය්‍යථාපි ඛීලො’ති.

— “මහණිනි, යම් ජාත්‍යන්ධයන් විසින් ඇතාඓ් දළ අතගා බලන ලදී ද, ඔවුහු මෙසේ කීහ: ‘දෙවයන් වහන්සෙ, ඇතා එක්තනා කූඤ්ඤයක් වැනි ය’.”

‘‘යෙහි, භික්ඛවෙ, ජච්චන්ධෙහි හත්ථිස්ස සොණ්ඩො දිට්ඨො අහොසි, තෙ එවමාහංසු – ‘එදිසො, දෙව, හත්ථී සෙය්‍යථාපි නඞ්ගලීසා’ති.

— “මහණිනි, යම් ජාත්‍යන්ධයන් විසින් ඇතාඓ් හොඬවැල අතගා බලන ලදී ද, ඔවුහු මෙසේ කීහ: ‘දෙවයන් වහන්සෙ, ඇතා නගුල් වැල් ඊසක් වැනි ය’.”

‘‘යෙහි, භික්ඛවෙ, ජච්චන්ධෙහි හත්ථිස්ස කායො දිට්ඨො අහොසි, තෙ එවමාහංසු – ‘එදිසො, දෙව, හත්ථී සෙය්‍යථාපි කොට්ඨො’ති.

— “මහණිනි, යම් ජාත්‍යන්ධයන් විසින් ඇතාඓ් ශනීනය අතගා බලන ලදී ද, ඔවුහු මෙසේ කීහ: ‘දෙවයන් වහන්සෙ, ඇතා වී අටුවක් වැනි ය’.”

‘‘යෙහි[Pg.161], භික්ඛවෙ, ජච්චන්ධෙහි හත්ථිස්ස පාදො දිට්ඨො අහොසි, තෙ එවමාහංසු – ‘එදිසො, දෙව, හත්ථී සෙය්‍යථාපි ථූණො’ති.

— “මහණිනි, යම් ජාත්‍යන්ධයන් විසින් ඇතාඓ් පාදය අතගා බලන ලදී ද, ඔවුහු මෙසේ කීහ: ‘දෙවයන් වහන්සෙ, ඇතා කණුවක් (ටැම්බක්) වැනි ය’.”

‘‘යෙහි, භික්ඛවෙ, ජච්චන්ධෙහි හත්ථිස්ස සත්ථි දිට්ඨො හොසි, තෙ එවමාහංසු – ‘එදිසො, දෙව, හත්ථී සෙය්‍යථාපි උදුක්ඛලො’ති.

— “මහණිනි, යම් ජාත්‍යන්ධයන් විසින් ඇතාඓ් කලවය අතගා බලන ලදී ද, ඔවුහු මෙසේ කීහ: ‘දෙවයන් වහන්සෙ, ඇතා වන්ගෙජියක් වැනි ය’.”

‘‘යෙහි, භික්ඛවෙ, ජච්චන්ධෙහි හත්ථිස්ස නඞ්ගුට්ඨං දිට්ඨං අහොසි, තෙ එවමාහංසු – ‘එදිසො, දෙව, හත්ථී සෙය්‍යථාපි මුසලො’ති.

— “මහණිනි, යම් ජාත්‍යන්ධයන් විසින් ඇතාඓ් වල්ගය අතගා බලන ලදී ද, ඔවුහු මෙසේ කීහ: ‘දෙවයන් වහන්සෙ, ඇතා මෝල්ගහක් වැනි ය’.”

‘‘යෙහි, භික්ඛවෙ, ජච්චන්ධෙහි හත්ථිස්ස වාලධි දිට්ඨො අහොසි, තෙ එවමාහංසු – ‘එදිසො, දෙව, හත්ථී සෙය්‍යථාපි සම්මජ්ජනී’ති.

— “මහණිනි, යම් ජාත්‍යන්ධයන් විසින් ඇතාඓ් වල්ග කෙනි අතගා බලන ලදී ද, ඔවුහු මෙසේ කීහ: ‘දෙවයන් වහන්සෙ, ඇතා කොස්සක් වැනි ය’.”

‘‘තෙ ‘එදිසො හත්ථී, නෙදිසො හත්ථී; නෙදිසො හත්ථී, එදිසො හත්ථී’’’ති අඤ්ඤමඤ්ඤං මුට්ඨීහි සංසුම්භිංසු. තෙන ච පන, භික්ඛවෙ, සො රාජා අත්තමනො අහොසි.

— “ඔවුහු ‘ඇතා මෙබඳු ය, ඇතා මෙබඳු නොවි; ඇතා මෙබඳු නොවි, ඇතා මෙබඳු ය’ යැනි එකිනෙකාට මිටිමොළවා පහන දී ගත්හ. මහණිනි, එම සිජුවීමෙන් එම නජු තෙමේ සතුටු විය.”

‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා අන්ධා අචක්ඛුකා. තෙ අත්ථං න ජානන්ති අනත්ථං න ජානන්ති, ධම්මං න ජානන්ති අධම්මං න ජානන්ති. තෙ අත්ථං අජානන්තා අනත්ථං අජානන්තා, ධම්මං අජානන්තා අධම්මං අජානන්තා භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති – ‘එදිසො ධම්මො, නෙදිසො ධම්මො; නෙදිසො ධම්මො, එදිසො ධම්මො’’’ති.

— “මහණිනි, එසෙන්වම අන්‍න්‍න්‍ය තීන්ජ්ථක පනිබ්‍න්‍නාජකයෝ අන්ධයෝ ය, නැන ඇස් නැන්තෝ ය. ඔවුහු අන්‍ථය න්‍නොදනිති, අනන්‍ථය න්‍නොදනිති, ධන්‍න්‍මය න්‍නොදනිති, අධන්‍න්‍මය න්‍නොදනිති. ඔවුහු අන්‍ථය න්‍නොදැන, අනන්‍ථය න්‍නොදැන, ධන්‍න්‍මය න්‍නොදැන, අධන්‍න්‍මය න්‍නොදැන, ‘ධන්‍න්‍මය මෙබඳු ය, ධන්‍න්‍මය මෙබඳු නොවි; ධන්‍න්‍මය මෙබඳු නොවි, ධන්‍න්‍මය මෙබඳු ය’ යනුවෙන් කන්‍දනවි කනමින්, කලහ කනමින්, විවාදයට පැමිණ මුෂ සත්තිවලින් එකිනෙකාට ඇන ගනිමින් වාසය කනති.”

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි න්‍නභාග්‍නවතුන් වහන්සෙ මෙම කනුණ දැනගෙන, එම වෙලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘ඉමෙසු කිර සජ්ජන්ති, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා;

විග්ගය්හ නං විවදන්ති, ජනා එකඞ්ගදස්සිනො’’ති. චතුත්ථං;

“ඇතැම් මහණ බමුණෝ මෙම (දෘෂ්ටි) වල ඇලී සිජිති. එක් අඒගයක් පමණක් දක්නා ඔවුහු, එම දෘෂ්ටිය ගෙන එකිනෙකා හා විවාද කනති.” — සිවුවෙනි සූත්‍නත්නයි.

5. දුතියනානාතිත්ථියසුත්තං

5. දෙවන නානාතිත්‍ථිය සූත්‍නත්නය

55. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා නානාතිත්ථියසමණබ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකා සාවත්ථියං පටිවසන්ති නානාදිට්ඨිකා නානාඛන්තිකා නානාරුචිකා නානාදිට්ඨිනිස්සයනිස්සිතා.

55. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් සමයෙක්හි භාග්‍නවතුන් වහන්සෙ සැවැත් නුවන අන්නේපින්ඡු සිටුතුමාඓ් ජේතවනානාමයෙහි වැජවසන සේක. එකල්හි විවිච දෘෂ්ටි ඇති, විවිච ක්‍ෂාන්ති (ඉවසීම්) ඇති, විවිච නුචිකත්වයන් ඇති, විවිච දෘෂ්ටි නිශ්‍නයන් මත පදනම් වූ බොහෝ අන්‍න්‍න්‍ය තීන්ජ්ථක මහණ බමුණෝ සහ පනිබ්‍න්‍නාජකයෝ සැවැත් නුවන වාසය කළහ.

සන්තෙකෙ [Pg.162] සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘අසස්සතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සස්සතො ච අසස්සතො ච අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘නෙව සස්සතො නාසස්සතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සයංකතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘පරංකතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සයංකතො ච පරංකතො ච අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘අසයංකාරො අපරංකාරො අධිච්චසමුප්පන්නො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සස්සතං සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘අසස්සතං සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සස්සතඤ්ච අසස්සතඤ්ච සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘නෙව සස්සතං නාසස්සතං සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සයංකතං සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවදිට්ඨිනො – ‘‘පරංකතං සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො [Pg.163] ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති.

“මහණෙනි, ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝය, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝය: ‘ආත්මයත් ලෝකයත් ශාස්වතය (නිත්‍යය), මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. තවත් ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘ආත්මයත් ලෝකයත් අශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘ආත්මයත් ලෝකයත් ශාස්වත ද අශාස්වත ද වේ, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. තවත් ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘ආත්මයත් ලෝකයත් ශාස්වත වන්නේ ද නැත, අශාස්වත වන්නේ ද නැත, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘ආත්මයත් ලෝකයත් තමා විසින් කරන ලද්දකි, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. තවත් ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘ආත්මයත් ලෝකයත් අනුන් විසින් කරන ලද්දකි, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘ආත්මයත් ලෝකයත් තමා විසින් ද අනුන් විසින් ද යන දෙපාර්ශවයෙන්ම කරන ලද්දකි, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. තවත් ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘ආත්මයත් ලෝකයත් තමා විසින් කරන ලද්දක් නොවේ, අනුන් විසින් කරන ලද්දක් ද නොවේ, අහේතුකව හටගත්තකි, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘සැප දුක සහිත ආත්මය හා ලෝකය ශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. තවත් ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘සැප දුක සහිත ආත්මය හා ලෝකය අශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘සැප දුක සහිත ආත්මය හා ලෝකය ශාස්වත ද අශාස්වත ද වේ, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. තවත් ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘සැප දුක සහිත ආත්මය හා ලෝකය ශාස්වත වන්නේ ද නැත, අශාස්වත වන්නේ ද නැත, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘සැප දුක සහිත ආත්මය හා ලෝකය තමා විසින් කරන ලද්දකි, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. තවත් ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘සැප දුක සහිත ආත්මය හා ලෝකය අනුන් විසින් කරන ලද්දකි, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘සැප දුක සහිත ආත්මය හා ලෝකය තමා විසින් ද අනුන් විසින් ද යන දෙපාර්ශවයෙන්ම කරන ලද්දකි, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය. තවත් ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ‘සැප දුක සහිත ආත්මය හා ලෝකය තමා විසින් කරන ලද්දක් නොවේ, අනුන් විසින් කරන ලද්දක් ද නොවේ, අහේතුකව හටගත්තකි, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය.”

තෙ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති – ‘‘එදිසො ධම්මො, නෙදිසො ධම්මො; නෙදිසො ධම්මො, එදිසො ධම්මො’’ති.

“ඔවුහු කලහ කරන්නා වූ, රණ්ඩු සරුවල් කරන්නා වූ, විවාදයට පත් වූවාහු ‘ධර්මය මෙබඳුය, ධර්මය මෙබඳු නොවේ; ධර්මය මෙබඳු නොවේ, ධර්මය මෙබඳුය’ යි පවසමින් මුඛ නමැති ආයුධවලින් එකිනෙකාට ඇනගනිමින් වාසය කරති.”

අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසිංසු. සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං –

එකල්හි බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවාගෙන, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවරට පිණ්ඩපාතය පිණිස වැඩම කළහ. සැවැත් නුවර පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර, පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් නික්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එසේ එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ:

‘‘ඉධ, භන්තෙ, සම්බහුලා නානාතිත්ථියසමණබ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකා සාවත්ථියං පටිවසන්ති නානාදිට්ඨිකා නානාඛන්තිකා නානාරුචිකා නානාදිට්ඨිනිස්සයනිස්සිතා.

“ස්වාමීනි, මෙහි සැවැත් නුවර විවිධ දෘෂ්ටි ඇති, විවිධ රුචිකත්වයන් ඇති, විවිධ කැමැත්තන් ඇති, විවිධ දෘෂ්ටි ඇසුරු කළ බොහෝ තීර්ථක ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණ පරිබ්‍රාජකයෝ වෙසෙති.”

‘‘සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති…පෙ… තෙ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති – ‘එදිසො ධම්මො, නෙදිසො ධම්මො; නෙදිසො ධම්මො, එදිසො ධම්මො’’’ති.

“ස්වාමීනි, ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝය, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝය: ‘ආත්මයත් ලෝකයත් ශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල නිෂ්ඵල ය’ කියා ය... [පෙ] ...ඔවුහු කලහ කරන්නා වූ, රණ්ඩු සරුවල් කරන්නා වූ, විවාදයට පත් වූවාහු ‘ධර්මය මෙබඳුය, ධර්මය මෙබඳු නොවේ; ධර්මය මෙබඳු නොවේ, ධර්මය මෙබඳුය’ යි පවසමින් මුඛ නමැති ආයුධවලින් එකිනෙකාට ඇනගනිමින් වාසය කරති.”

‘‘අඤ්ඤතිත්ථියා, භික්ඛවෙ, පරිබ්බාජකා අන්ධා අචක්ඛුකා; අත්ථං න ජානන්ති අනත්ථං න ජානන්ති, ධම්මං න ජානන්ති අධම්මං න ජානන්ති. තෙ අත්ථං අජානන්තා අනත්ථං අජානන්තා, ධම්මං අජානන්තා අධම්මං අජානන්තා භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති – ‘එදිසො ධම්මො, නෙදිසො ධම්මො; නෙදිසො ධම්මො, එදිසො ධම්මො’’’ති.

“මහණෙනි, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ අන්ධයෝය, (ප්‍රඥා) ඇසක් නැත්තෝය. ඔවුහු අර්ථය නොදනිති, අනර්ථය නොදනිති. ධර්මය නොදනිති, අධර්මය නොදනිති. අර්ථය නොදැන, අනර්ථය නොදැන, ධර්මය නොදැන, අධර්මය නොදැන කලහ කරන්නා වූ, රණ්ඩු සරුවල් කරන්නා වූ, විවාදයට පත් වූවාහු ‘ධර්මය මෙබඳුය, ධර්මය මෙබඳු නොවේ; ධර්මය මෙබඳු නොවේ, ධර්මය මෙබඳුය’ යි පවසමින් මුඛ නමැති ආයුධවලින් එකිනෙකාට ඇනගනිමින් වාසය කරති.”

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙකී කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘ඉමෙසු කිර සජ්ජන්ති, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා;

අන්තරාව විසීදන්ති, අප්පත්වාව තමොගධ’’න්ති. පඤ්චමං;

“ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මේ (දෘෂ්ටි) වල ඇලී සිටිති. ඔවුහු පතුලක් නොපෙනෙන ගැඹුරු (නිවනට) නොපැමිණ, අතරමගදීම ගිලී යති.” පස්වන සූත්‍රයයි.

6. තතියනානාතිත්ථියසුත්තං

6. තෙවන නානාතිත්ථිය සූත්‍රය.

56. එවං [Pg.164] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා නානාතිත්ථියසමණබ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකා සාවත්ථියං පටිවසන්ති නානාදිට්ඨිකා නානාඛන්තිකා නානාරුචිකා නානාදිට්ඨිනිස්සයනිස්සිතා.

56. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි - එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එසමයෙහි විවිධ දෘෂ්ටි ඇති, විවිධ රුචිකත්වයන් ඇති, විවිධ කැමැත්තන් ඇති, විවිධ දෘෂ්ටි ඇසුරු කළ බොහෝ තීර්ථක ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණ පරිබ්‍රාජකයෝ සැවැත් නුවර වාසය කළහ.

සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘අසස්සතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සස්සතො ච අසස්සතො ච අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘නෙව සස්සතො නාසස්සතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සයංකතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘පරංකතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සයංකතො ච පරංකතො ච අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘අසයංකාරො අපරංකාරො අධිච්චසමුප්පන්නො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සස්සතං සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘අසස්සතං සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සස්සතඤ්ච අසස්සතඤ්ච සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘නෙව සස්සතං නාසස්සතං සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සයංකතං සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘පරංකතං සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති[Pg.165]. සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති. සන්ති පනෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘‘අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති.

“ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකය සදාකාලික ය, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකය අනිත්‍ය ය (සදාකාලික නොවේ), මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකය සදාකාලික ද වෙයි, අනිත්‍ය ද වෙයි, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකය සදාකාලික ද නොවේ, අනිත්‍ය ද නොවේ, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකය තමන් විසින් කරන ලද්දකි, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකය අනුන් විසින් කරන ලද්දකි, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකය තමන් විසින් ද කරන ලදී, අනුන් විසින් ද කරන ලදී, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකය තමන් විසින් කරන ලද්දක් නොවේ, අනුන් විසින් කරන ලද්දක් ද නොවේ, කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව (අහඹු ලෙස) හටගත්තකි, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකය සදාකාලික ය, සැප දුක් සහිත ය, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකය අනිත්‍ය ය, සැප දුක් සහිත ය, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකය සදාකාලික ද වෙයි අනිත්‍ය ද වෙයි, සැප දුක් සහිත ය, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකය සදාකාලික ද නොවේ අනිත්‍ය ද නොවේ, සැප දුක් සහිත ය, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකයෙහි සැප දුක් තමන් විසින් කරන ලද්දකි, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකයෙහි සැප දුක් අනුන් විසින් කරන ලද්දකි, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකයෙහි සැප දුක් තමන් විසින් ද අනුන් විසින් ද කරන ලද්දකි, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකයෙහි සැප දුක් තමන් විසින් හෝ අනුන් විසින් හෝ කරන ලද්දක් නොවේ, එය කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව හටගත්තකි, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි.”

තෙ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති – ‘‘එදිසො ධම්මො, නෙදිසො ධම්මො; නෙදිසො ධම්මො, එදිසො ධම්මො’’ති.

“ඔවුහු කලහ කරන්නෝ ව, ඩබර කරන්නෝ ව, විවාදයට පැමිණියෝ ව, එකිනෙකාට මුඛ සංඛ්‍යාත ආයුධවලින් (මුඛ සත්තිවලින්) ඇන ගනිමින් මෙසේ වාසය කරති – ‘ධර්මය යනු මෙබඳු දෙයකි, ධර්මය මෙබඳු නොවේ; ධර්මය මෙබඳු නොවේ, ධර්මය යනු මෙබඳු දෙයකි’ යනුවෙනි.”

අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසිංසු. සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං –

එකල්හි බොහෝ භික්ෂූහු පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවාගෙන, පා සිවුරු ගෙන, සැවැත් නුවරට පිඬු පිණිස වැඩියහ. සැවැත් නුවර පිඬු පිණිස හැසිර, පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී ආපසු වැඩම කොට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එක් පසෙක වාඩි වූහ. එක් පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ:

‘‘ඉධ, භන්තෙ, සම්බහුලා නානාතිත්ථියසමණබ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකා සාවත්ථියං පටිවසන්ති නානාදිට්ඨිකා නානාඛන්තිකා නානාරුචිකා නානාදිට්ඨිනිස්සයනිස්සිතා.

“ස්වාමීනි, සැවැත් නුවර විවිධ ලබ්ධි ගත්, විවිධ මත දරන, විවිධ රුචිකත්වයන් ඇති, විවිධ දෘෂ්ටි මත යැපෙන බොහෝ අන්‍ය තීර්ථක ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණ පරිබ්‍රාජකයෝ වාසය කරති.”

‘‘සන්තෙකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති …පෙ… තෙ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති – ‘එදිසො ධම්මො, නෙදිසො ධම්මො; නෙදිසො ධම්මො, එදිසො ධම්මො’’’ති.

“ස්වාමීනි, ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාද ඇත්තෝ ව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇත්තෝ ව වාසය කරති – ‘ආත්මය හා ලෝකය සදාකාලික ය, මෙය ම සත්‍යය ය, අන් සියල්ල හිස් ය’ යනුවෙනි. (පෙ...) ඔවුහු කලහ කරන්නෝ ව, ඩබර කරන්නෝ ව, විවාදයට පැමිණියෝ ව, එකිනෙකාට මුඛ සංඛ්‍යාත ආයුධවලින් ඇන ගනිමින් වාසය කරති – ‘ධර්මය මෙබඳු ය, ධර්මය මෙබඳු නොවේ; ධර්මය මෙබඳු නොවේ, ධර්මය මෙබඳු ය’ යනුවෙනි.”

‘‘අඤ්ඤතිත්ථියා, භික්ඛවෙ, පරිබ්බාජකා අන්ධා අචක්ඛුකා. තෙ අත්ථං න ජානන්ති අනත්ථං න ජානන්ති, ධම්මං න ජානන්ති අධම්මං න ජානන්ති. තෙ අත්ථං අජානන්තා අනත්ථං අජානන්තා, ධම්මං අජානන්තා අධම්මං අජානන්තා භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති – ‘එදිසො ධම්මො, නෙදිසො ධම්මො; නෙදිසො ධම්මො, එදිසො ධම්මො’’’ති.

“මහණෙනි, ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ අන්ධයෝ ය, (ප්‍රඥා) ඇසක් නැත්තෝ ය. ඔවුහු අර්ථය නොදනිති, අනර්ථය නොදනිති, ධර්මය නොදනිති, අධර්මය නොදනිති. ඔවුහු අර්ථය නොදැන, අනර්ථය නොදැන, ධර්මය නොදැන, අධර්මය නොදැන කලහ කරන්නෝ ව, ඩබර කරන්නෝ ව, විවාදයට පැමිණියෝ ව, එකිනෙකාට මුඛ සංඛ්‍යාත ආයුධවලින් ඇන ගනිමින් වාසය කරති – ‘ධර්මය මෙබඳු ය, ධර්මය මෙබඳු නොවේ; ධර්මය මෙබඳු නොවේ, ධර්මය මෙබඳු ය’ යනුවෙනි.”

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘අහඞ්කාරපසුතායං [Pg.166] පජා, පරංකාරූපසංහිතා;

එතදෙකෙ නාබ්භඤ්ඤංසු, න නං සල්ලන්ති අද්දසුං.

“මමත්වය කෙරෙහි ම ඇලුණු මේ ප්‍රජාව, පරත්වය (අනුන් විසින් කෙරේ ය යන දෘෂ්ටිය) හා බැඳී සිටියි. ඇතැම්හු මෙහි ඇති දෝෂය (දෘෂ්ටි නැමති හුල) හරි හැටි තේරුම් නොගනිති, එය හුලක් ලෙස නොදකිති.”

‘‘එතඤ්ච සල්ලං පටිකච්ච පස්සතො;

අහං කරොමීති න තස්ස හොති;

පරො කරොතීති න තස්ස හොති.

“කලින් ම මේ හුල (දෘෂ්ටිය) හඳුනාගෙන එය දකින්නාට, ‘මම කරමි’ යන හැඟීමක් ඇති නොවේ; ‘අනුන් කෙරෙති’ යන හැඟීමක් ද ඇති නොවේ.”

‘‘මානුපෙතා අයං පජා, මානගන්ථා මානවිනිබද්ධා ;

දිට්ඨීසු සාරම්භකථා, සංසාරං නාතිවත්තතී’’ති. ඡට්ඨං;

“මාරයා විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ (මානයෙන් යුත්) මේ ප්‍රජාව මාන නැමති ගැටයෙන් බැඳී ඇත. දෘෂ්ටි මත ගැටෙමින් වාසය කරන මොවුහු සසරින් එතෙර නොවුණාහු ය.” (සයවන සූත්‍රයයි)

7. සුභූතිසුත්තං

7. සුභූති සූත්‍රය

57. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සුභූති භගවතො අවිදූරෙ නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය අවිතක්කං සමාධිං සමාපජ්ජිත්වා.

57. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමා විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එසමයෙහි ආයුෂ්මත් සුභූති තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නොදුරින් පර්යංකයක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, අවිතර්ක සමාධියකට සමවැදී වාඩි වී සිටියහ.

අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං සුභූතිං අවිදූරෙ නිසින්නං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය අවිතක්කං සමාධිං සමාපන්නං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේට නොදුරින් පර්යංකයක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, අවිතර්ක සමාධියකට සමවැදී සිටින ආයුෂ්මත් සුභූති තෙරුන් වහන්සේව දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘යස්ස විතක්කා විධූපිතා,අජ්ඣත්තං සුවිකප්පිතා අසෙසා;

තං සඞ්ගමතිච්ච අරූපසඤ්ඤී,චතුයොගාතිගතො න ජාතු මෙතී’’ති. සත්තමං;

“යමෙකුගේ සන්තානයෙහි වූ විතර්කයන් විනාශ කරන ලද්දේ ද, ඇතුළත වූ විකල්පයන් සම්පූර්ණයෙන්ම කපා හරින ලද්දේ ද, සියලු බැඳීම් ඉක්මවා ගිය, රූප සංඥා විරහිත, සතර යෝගයන්ගෙන් එතෙර වූ ඒ තැනැත්තා නැවත ඉපදීමකට නොපැමිණෙයි.” (සත්වන සූත්‍රයයි)

8. ගණිකාසුත්තං

8. ගණිකා සූත්‍රය

58. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන රාජගහෙ ද්වෙ පූගා අඤ්ඤතරිස්සා ගණිකාය සාරත්තා හොන්ති පටිබද්ධචිත්තා; භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං පාණීහිපි උපක්කමන්ති, ලෙඩ්ඩූහිපි උපක්කමන්ති[Pg.167], දණ්ඩෙහිපි උපක්කමන්ති, සත්ථෙහිපි උපක්කමන්ති. තෙ තත්ථ මරණම්පි නිගච්ඡන්ති මරණමත්තම්පි දුක්ඛං.

58. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර ලේනකුළට අහර දෙන කලන්දකනිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල රජගහනුවර එක්තරා ගණිකාවක කෙරෙහි දැඩි සේ ඇලුනු, කෙලෙස් සිත් ඇති කණ්ඩායම් දෙකක් වූහ. ඔවුහු ඒ හේතුවෙන් කලහ කරමින්, රණ්ඩු දබර කරමින්, වාද විවාදයට පැමිණ එකිනෙකාට අත්වලින් ද, ගල්වලින් ද, මුගුරුවලින් ද, ආයුධවලින් ද පහර දුන්හ. එහිදී ඔවුහු මරණයට ද, මරණය හා සමාන මාරාන්තික දුක්ඛයට ද පැමිණියහ.

අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසිංසු. රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං –

ඉන්පසු බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පොරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන රජගහනුවරට පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩම කළහ. රජගහනුවර පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර, දන් වළඳා පිණ්ඩපාතයෙන් පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ:

‘‘ඉධ, භන්තෙ, රාජගහෙ ද්වෙ පූගා අඤ්ඤතරිස්සා ගණිකාය සාරත්තා පටිබද්ධචිත්තා; භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං පාණීහිපි උපක්කමන්ති, ලෙඩ්ඩූහිපි උපක්කමන්ති, දණ්ඩෙහිපි උපක්කමන්ති, සත්ථෙහිපි උපක්කමන්ති. තෙ තත්ථ මරණම්පි නිගච්ඡන්ති මරණමත්තම්පි දුක්ඛ’’න්ති.

"ස්වාමීනි, අද රජගහනුවර එක්තරා ගණිකාවක කෙරෙහි දැඩි සේ ඇලුනු, බැඳුණු සිත් ඇති කණ්ඩායම් දෙකක් වූහ. ඔවුහු කලහ කරමින්, රණ්ඩු කරමින්, වාද විවාදයට පැමිණ එකිනෙකාට අත්වලින් ද, ගල්වලින් ද, මුගුරුවලින් ද, ආයුධවලින් ද පහර දුන්හ. එහිදී ඔවුහු මරණයට ද, මරණය හා සමාන මාරාන්තික දුක්ඛයට ද පැමිණියහ."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘යඤ්ච පත්තං යඤ්ච පත්තබ්බං, උභයමෙතං රජානුකිණ්ණං, ආතුරස්සානුසික්ඛතො. යෙ ච සික්ඛාසාරා සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරා, අයමෙකො අන්තො. යෙ ච එවංවාදිනො – ‘නත්ථි කාමෙසු දොසො’ති, අයං දුතියො අන්තො. ඉච්චෙතෙ උභො අන්තා කටසිවඩ්ඪනා, කටසියො දිට්ඨිං වඩ්ඪෙන්ති. එතෙතෙ උභො අන්තෙ අනභිඤ්ඤාය ඔලීයන්ති එකෙ, අතිධාවන්ති එකෙ. යෙ ච ඛො තෙ අභිඤ්ඤාය තත්‍ර ච නාහෙසුං, තෙන ච නාමඤ්ඤිංසු, වට්ටං තෙසං නත්ථි පඤ්ඤාපනායා’’ති. අට්ඨමං.

"ලැබුවා වූ යම් කාමයක් වේ ද, ලැබිය යුතු වූ යම් කාමයක් වේ ද, මේ දෙකම කෙලෙස්වලින් පෙළෙන, කෙලෙස් අනුව හික්මෙන අයට රාගාදී රජස්වලින් මිශ්‍ර වූවකි. යම් කෙනෙක් (තපස් වැනි) වෘතයන් ම සාරය යැයි සලකා ශීලය, වත, ජීවිකාව හා බඹසර රැකීම ම සාරය යැයි පවසත් ද, මෙය එක් අන්තයකි. 'කාමයන්හි වරදක් නැතැ'යි පවසන යම් කෙනෙක් වෙත් ද, මෙය දෙවන අන්තයයි. මෙසේ මේ අන්ත දෙකම සොහොන වඩවන්නාහු (සංසාරය වඩවන්නාහු) වෙති. සොහොන හෙවත් තෘෂ්ණා අවිද්‍යාවෝ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය වඩවති. මේ අන්ත දෙක අවබෝධ නොකිරීම නිසා ඇතැම්හු (සංසාරයේ) පසුබසිති, ඇතැම්හු අන්තගාමීව දුවති. යම් කෙනෙක් මේ අන්තයන් අවබෝධ කරගෙන එහි නොබැඳුනාහු ද, ඒ කෙලෙස් මඟින් තමන් ගැන උඩඟු ලෙස නොසිතුවාහු ද, ඔවුන් පැනවීමට නැවත භව චක්‍රයක් නැත."

9. උපාතිධාවන්තිසුත්තං

9. උපාතිධාවන්ති සූත්‍රය

59. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා රත්තන්ධකාරතිමිසායං අබ්භොකාසෙ නිසින්නො හොති තෙලප්පදීපෙසු ඣායමානෙසු.

59. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඝන අඳුරු රැයෙහි, තෙල් පහන් දැල්වෙමින් පවතිද්දී එළිමහනෙහි වැඩසිටි සේක.

තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා අධිපාතකා තෙසු තෙලප්පදීපෙසු ආපාතපරිපාතං අනයං ආපජ්ජන්ති, බ්‍යසනං ආපජ්ජන්ති, අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජන්ති [Pg.168]. අද්දසා ඛො භගවා තෙ සම්බහුලෙ අධිපාතකෙ තෙසු තෙලප්පදීපෙසු ආපාතපරිපාතං අනයං ආපජ්ජන්තෙ, බ්‍යසනං ආපජ්ජන්තෙ, අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජන්තෙ.

එකල බොහෝ වූ පලගැටියෝ ඒ තෙල් පහන්වලට වැටෙමින් හා කැරකෙමින් විනාශයටත්, ව්‍යසනයටත්, දැඩි විනාශ ව්‍යසනයටත් පැමිණියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ තෙල් පහන්වලට වැටෙමින් විනාශයට හා ව්‍යසනයට පත්වන ඒ බොහෝ පලගැටියන් දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘උපාතිධාවන්ති න සාරමෙන්ති,නවං නවං බන්ධනං බ්‍රූහයන්ති;

පතන්ති පජ්ජොතමිවාධිපාතකා,දිට්ඨෙ සුතෙ ඉතිහෙකෙ නිවිට්ඨා’’ති. නවමං;

"සාරය කරා නොපැමිණ ඔවුහු ඉක්මවා දුවති, අලුත් අලුත් කෙලෙස් බැඳීම් වඩවති. දුටු දේ හා ඇසූ දේ කෙරෙහි 'මෙය ම සත්‍යය'යි දැඩිව ගත් ඇතැම්හු, පලගැටියන් පහන් සිළට වැටෙන්නාක් මෙන් (කෙලෙස් ගින්නෙහි) වැටෙති."

10. උප්පජ්ජන්තිසුත්තං

10. උප්පජ්ජන්ති සූත්‍රය

60. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච –

60. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් ආනන්ද තේරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, අභිවාදනය කර එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තේරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ:

‘‘යාවකීවඤ්ච, භන්තෙ, තථාගතා ලොකෙ නුප්පජ්ජන්ති අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා තාව අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා සක්කතා හොන්ති ගරුකතා මානිතා පූජිතා අපචිතා ලාභිනො චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. යතො ච ඛො, භන්තෙ, තථාගතා ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා අථ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා අසක්කතා හොන්ති අගරුකතා අමානිතා අපූජිතා අනපචිතා න ලාභිනො චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. භගවා යෙව දානි, භන්තෙ, සක්කතො හොති ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො ලාභී චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං, භික්ඛුසඞ්ඝො චා’’ති.

"ස්වාමීනි, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේලා ලොව පහළ නොවන තාක් කල්, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ සත්කාර ලබන්නෝ, ගරුකාර ලබන්නෝ, මානන වැඳුම් පිදුම් ලබන්නෝ වන්නාහ. සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නෝ වන්නාහ. ස්වාමීනි, යම් කලෙක අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේලා ලොව පහළ වෙත් ද, එකල්හි අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ සත්කාර නොලබති, ගරු බුහුමන් නොලබති, වැඳුම් පිදුම් නොලබති, පිරිකර ද නොලබති. ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ම සත්කාර ගරුකාර ලබන සේක, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද එසේ ම ය."

‘‘එවමෙතං[Pg.169], ආනන්ද, යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, තථාගතා ලොකෙ නුප්පජ්ජන්ති අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා තාව අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා සක්කතා හොන්ති ගරුකතා මානිතා පූජිතා අපචිතා ලාභිනො චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. යතො ච ඛො, ආනන්ද, තථාගතා ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා අථ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා අසක්කතා හොන්ති අගරුකතා අමානිතා අපූජිතා අනපචිතා න ලාභිනො චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. තථාගතොව දානි සක්කතො හොති ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො ලාභී චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං, භික්ඛුසඞ්ඝො චා’’ති.

"ආනන්දය, එය එසේම ය. අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේලා ලොව පහළ නොවන තාක් කල්, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ සත්කාර, ගරුකාර, වැඳුම් පිදුම් හා පිරිකර ලබන්නෝ වන්නාහ. ආනන්දය, යම් කලෙක සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේලා ලොව පහළ වෙත් ද, එකල්හි අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ සත්කාර, ගරුකාර, වැඳුම් පිදුම් නොලබති. දැන් තථාගතයන් වහන්සේ ම සත්කාර ගරුකාර ලබන සේක, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද එසේ ම ය."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘ඔභාසති තාව සො කිමි,යාව න උන්නමතෙ පභඞ්කරො;

(ස) වෙරොචනම්හි උග්ගතෙ,හතප්පභො හොති න චාපි භාසති.

"යම්තාක් හිරු නොනගින්නේ ද, ඒ තාක් කණාමැදිරියා බබළයි. එහෙත් සූර්යයා උදා වූ කල්හි, කණාමැදිරියාගේ ආලෝකය මැකී යයි, ඔහු තවදුරටත් නොබබළයි.

‘‘එවං ඔභාසිතමෙව තක්කිකානං,යාව සම්මාසම්බුද්ධා ලොකෙ නුප්පජ්ජන්ති;

න තක්කිකා සුජ්ඣන්ති න චාපි සාවකා,දුද්දිට්ඨී න දුක්ඛා පමුච්චරෙ’’ති. දසමං;

එසේම, යම්තාක් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේලා ලොව පහළ නොවන තාක්, තර්ක කරන තීර්ථකයන්ගේ ආලෝකය පවතී. සම්බුදුන් පහළ වූ විට ඒ තර්කවාදීහු ද ඔවුන්ගේ ශ්‍රාවකයෝ ද නොබබළති. වැරදි දෘෂ්ටි ඇති ඔවුහු දුකින් ද නොමිදෙති."

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය:

ආයුජටිලවෙක්ඛණා, තයො තිත්ථියා සුභූති;

ගණිකා උපාති නවමො, උප්පජ්ජන්ති ච තෙ දසාති.

ආයු සූත්‍රය, ජටිල සූත්‍රය, වෙක්ඛණ සූත්‍රය, තීර්ථකයන් පිළිබඳ සූත්‍ර තුනක් ද, සුභූති සූත්‍රය ද, ගණිකා සූත්‍රය ද, නවවැනි උපාති සූත්‍රය ද, උප්පජ්ජන්ති සූත්‍රය ද යන මේ දසයයි.

ජච්චන්ධවග්ගො ඡට්ඨො නිට්ඨිතො.

සයවැනි ජච්චන්ධ වර්ගය නිම විය.

7. චූළවග්ගො

7. චූළ වර්ගය

1. පඨමලකුණ්ඩකභද්දියසුත්තං

1. පළමු ලකුණ්ටකභද්දිය සූත්‍රය

61. එවං [Pg.170] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං ලකුණ්ඩකභද්දියං අනෙකපරියායෙන ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති.

61. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තේරුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ලකුණ්ටකභද්දිය තේරුන් වහන්සේට නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්ම කථාවෙන් කරුණු දක්වන සේක, සමාදන් කරවන සේක, උත්සාහවත් කරවන සේක, සතුටු කරවන සේක.

අථ ඛො ආයස්මතො ලකුණ්ඩකභද්දියස්ස ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මියා කථාය සන්දස්සියමානස්ස සමාදපියමානස්ස සමුත්තෙජියමානස්ස සම්පහංසියමානස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චි.

එකල්හි ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍රයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්ම කථාවෙන් (අර්ථ) මැනවින් පෙන්වා දෙද්දී, (ධර්මයෙහි) සමාදන් කරවද්දී, (ධර්මාවබෝධයෙහි) උනන්දු කරවද්දී, (සිත) සතුටු කරවද්දී, ආයුෂ්මත් ලකුණ්ටක භද්දිය තෙරුන්ගේ සිත කිසිදු උපාදානයක් රහිතව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේය.

අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං ලකුණ්ඩකභද්දියං ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මියා කථාය සන්දස්සියමානං සමාදපියමානං සමුත්තෙජියමානං සම්පහංසියමානං අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍රයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්ම කථාවෙන් (අර්ථ) මැනවින් පෙන්වා දෙනු ලබන, සමාදන් කරවනු ලබන, උනන්දු කරවනු ලබන, සිත සතුටු කරවනු ලබන, කිසිදු උපාදානයක් රහිතව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණු සිත් ඇති ආයුෂ්මත් ලකුණ්ටක භද්දිය තෙරුන්ව දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය පළ කළ සේක.

‘‘උද්ධං අධො සබ්බධි විප්පමුත්තො, අයංහමස්මීති අනානුපස්සී;

එවං විමුත්තො උදතාරි ඔඝං, අතිණ්ණපුබ්බං අපුනබ්භවායා’’ති. පඨමං;

"යමෙක් උඩ (රූප-අරූප ලෝකයන්හි ද), යට (කාම ලෝකයෙහි ද), සෑම තැනම (සංස්කාරයන්ගෙන් ද) සම්පූර්ණයෙන්ම මිදුණේද, 'මම වෙමි' යයි (අහංකාර මමංකාරයෙන්) නොදකින්නේද; මෙසේ විමුක්තියට පත් වූ ඔහු, මින් පෙර තරණය නොකළා වූ ද, නැවත උත්පත්තියක් නැති කිරීම සඳහා වූ ද (සංසාර) ඕඝය තරණය කළේය."

2. දුතියලකුණ්ඩකභද්දියසුත්තං

2. දෙවන ලකුණ්ටකභද්දිය සූත්‍රය

62. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං ලකුණ්ඩකභද්දියං සෙඛං මඤ්ඤමානො භිය්‍යොසොමත්තාය අනෙකපරියායෙන ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති.

62. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍රයන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ලකුණ්ටක භද්දිය තෙරුන් 'ශෛක්ෂ' (රහත් නොවූ කෙනෙකු) යයි සිතා, පමණ ඉක්මවා බොහෝ සෙයින් නොයෙක් ආකාර වූ ධර්ම කථාවෙන් කරුණු පෙන්වා දුන්හ, සමාදන් කරවූහ, උනන්දු කරවූහ, සතුටු කරවූහ.

අද්දසා [Pg.171] ඛො භගවා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං ආයස්මන්තං ලකුණ්ඩකභද්දියං සෙඛං මඤ්ඤමානං භිය්‍යොසොමත්තාය අනෙකපරියායෙන ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙන්තං සමාදපෙන්තං සමුත්තෙජෙන්තං සම්පහංසෙන්තං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ආයුෂ්මත් ලකුණ්ටක භද්දිය තෙරුන් ශෛක්ෂයෙකු යයි සිතා, පමණ ඉක්මවා බොහෝ සෙයින් නොයෙක් ආකාර වූ ධර්ම කථාවෙන් කරුණු පෙන්වා දෙමින්, සමාදන් කරවමින්, උනන්දු කරවමින්, සතුටු කරවමින් සිටින ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍රයන් වහන්සේව දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය පළ කළ සේක.

‘‘අච්ඡෙච්ඡි වට්ටං බ්‍යගා නිරාසං, විසුක්ඛා සරිතා න සන්දති;

ඡින්නං වට්ටං න වත්තති, එසෙවන්තො දුක්ඛස්සා’’ති. දුතියං;

"සංසාර වෘත්තය සිඳී ගියේය, තෘෂ්ණාව රහිත වූ නිවනට පැමිණියේය, තෘෂ්ණාව නැමති ගඟ සිඳී ගොස් තවදුරටත් නොගලයි. සිඳී ගිය සංසාර වෘත්තය තවදුරටත් නොකැරකෙයි. මෙයම දුකේ කෙළවර වේ."

3. පඨමසත්තසුත්තං

3. පළමු සත්ත සූත්‍රය

63. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සාවත්ථියා මනුස්සා යෙභුය්‍යෙන කාමෙසු අතිවෙලං සත්තා ( ) රත්තා ගිද්ධා ගධිතා මුච්ඡිතා අජ්ඣොපන්නා සම්මත්තකජාතා කාමෙසු විහරන්ති.

63. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල සැවැත් නුවර මනුෂ්‍යයෝ බොහෝ සෙයින් කාමයන්හි අතිශයින් ඇලුනා වූ, ඇලුණා වූ, ගිජු වූ, බැඳුණා වූ, මුළා වූ, දැඩි ලෙස බැසගත්තා වූ ද, කාමයන්ගෙන් මත් වූවාක් මෙන් වාසය කරති.

අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථියං පිණ්ඩාය පාවිසිංසු. සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉධ, භන්තෙ, සාවත්ථියා මනුස්සා යෙභුය්‍යෙන කාමෙසු අතිවෙලං සත්තා රත්තා ගිද්ධා ගධිතා මුච්ඡිතා අජ්ඣොපන්නා සම්මත්තකජාතා කාමෙසු විහරන්තී’’ති.

එකල්හි බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා පෙරවරුවෙහි සිවුරු හැඳ, පාත්‍ර හා සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවරට පිඬු පිණිස වැඩම කළහ. සැවැත් නුවර පිඬු පිණිස හැසිර, දන් වළඳා අවසන් වී පිණ්ඩපාතයෙන් හැරී අවුත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදන කොට එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, මෙහි සැවැත් නුවර මනුෂ්‍යයෝ බොහෝ සෙයින් කාමයන්හි අතිශයින් ඇලුනා වූ, ඇලුණා වූ, ගිජු වූ, බැඳුණා වූ, මුළා වූ, දැඩි ලෙස බැසගත්තා වූ ද, කාමයන්ගෙන් මත් වූවාක් මෙන් වාසය කරති."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය පළ කළ සේක.

‘‘කාමෙසු සත්තා කාමසඞ්ගසත්තා,සංයොජනෙ වජ්ජමපස්සමානා;

න හි ජාතු සංයොජනසඞ්ගසත්තා,ඔඝං තරෙය්‍යුං විපුලං මහන්ත’’න්ති. තතියං;

"කාමයන්හි ඇලුණා වූ, කාම සංගයෙන් බැඳුණු, සංයෝජනයන්හි දෝෂය නොදකින, සංයෝජන සංගයෙන් බැඳුණු සත්ත්වයෝ, විපුල වූ ද මහත් වූ ද (සංසාර) ඕඝය කිසිසේත් තරණය නොකරන්නාහ."

4. දුතියසත්තසුත්තං

4. දෙවන සත්ත සූත්‍රය

64. එවං [Pg.172] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සාවත්ථියා මනුස්සා යෙභුය්‍යෙන කාමෙසු සත්තා ( ) රත්තා ගිද්ධා ගධිතා මුච්ඡිතා අජ්ඣොපන්නා අන්ධීකතා සම්මත්තකජාතා කාමෙසු විහරන්ති.

64. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල සැවැත් නුවර මනුෂ්‍යයෝ බොහෝ සෙයින් කාමයන්හි ඇලුනා වූ, ඇලුණා වූ, ගිජු වූ, බැඳුණා වූ, මුළා වූ, දැඩි ලෙස බැසගත්තා වූ, අන්ධ වූවාක් මෙන් වූවා වූ ද, කාමයන්ගෙන් මත් වූවාක් මෙන් වාසය කරති.

අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසි. අද්දසා ඛො භගවා සාවත්ථියා තෙ මනුස්සෙ යෙභුය්‍යෙන කාමෙසු සත්තෙ රත්තෙ ගිද්ධෙ ගධිතෙ මුච්ඡිතෙ අජ්ඣොපන්නෙ අන්ධීකතෙ සම්මත්තකජාතෙ කාමෙසු විහරන්තෙ.

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරුවෙහි සිවුරු හැඳ, පාත්‍ර හා සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවරට පිඬු පිණිස වැඩම කළ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවරදී බොහෝ සෙයින් කාමයන්හි ඇලුනා වූ, ඇලුණා වූ, ගිජු වූ, බැඳුණා වූ, මුළා වූ, දැඩි ලෙස බැසගත්තා වූ, අන්ධ වූවාක් මෙන් වූවා වූ ද, කාමයන්ගෙන් මත් වූවාක් මෙන් වෙසෙන ඒ මනුෂ්‍යයන් දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය පළ කළ සේක.

‘‘කාමන්ධා ජාලසඤ්ඡන්නා, තණ්හාඡදනඡාදිතා;

පමත්තබන්ධුනා බද්ධා, මච්ඡාව කුමිනාමුඛෙ;

ජරාමරණමන්වෙන්ති, වච්ඡො ඛීරපකොව මාතර’’න්ති. චතුත්ථං;

"කාමයෙන් අන්ධ වූ, (තෘෂ්ණා) දැලෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණා නැමති වැස්මෙන් වැසුණු, ප්‍රමාද බන්ධනයෙන් බැඳුණු සත්ත්වයෝ, කෙමින (මාළු උගුල) තුළට වැදුණු මසුන් මෙන් ද, මව් දෙන පසෙක යන කිරි බොන වස්සෙකු මෙන් ද, ජරා මරණය පසුපස ලුහුබඳිති."

5. අපරලකුණ්ඩකභද්දියසුත්තං

5. අපර ලකුණ්ටක භද්දිය සූත්‍රය

65. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ලකුණ්ඩකභද්දියො සම්බහුලානං භික්ඛූනං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි.

65. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් ලකුණ්ටක භද්දිය තෙරුන් බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පිටුපසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ.

අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං ලකුණ්ඩකභද්දියං දූරතොව සම්බහුලානං භික්ඛූනං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො ආගච්ඡන්තං දුබ්බණ්ණං දුද්දසිකං ඔකොටිමකං යෙභුය්‍යෙන භික්ඛූනං පරිභූතරූපං. දිස්වාන භික්ඛූ ආමන්තෙසි –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, දුරදීම බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පිටුපසින් එන්නා වූ, අවලස්සන වූ, දැකීමට අප්‍රිය වූ, කුඩා ශරීරයක් ඇති, බොහෝ භික්ෂූන්ගේ අවඥාවට ලක් වූ ස්වභාවයක් ඇති ආයුෂ්මත් ලකුණ්ටක භද්දිය තෙරුන් දුටු සේක. දැක භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක:

‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, එතං භික්ඛුං දූරතොව සම්බහුලානං භික්ඛූනං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො ආගච්ඡන්තං දුබ්බණ්ණං දුද්දසිකං ඔකොටිමකං යෙභුය්‍යෙන භික්ඛූනං පරිභූතරූප’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති.

"මහණෙනි, දුරදීම බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පිටුපසින් එන්නා වූ, අවලස්සන වූ, දැකීමට අප්‍රිය වූ, කුඩා ශරීරයක් ඇති, බොහෝ භික්ෂූන්ගේ අවඥාවට ලක් වූ ස්වභාවයක් ඇති ඒ භික්ෂුව ඔබ දකින්නෙහිද?" "එසේය ස්වාමීනි," ඔවුහු පැවසූහ.

‘‘එසො[Pg.173], භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහිද්ධිකො මහානුභාවො. න ච සා සමාපත්ති සුලභරූපා යා තෙන භික්ඛුනා අසමාපන්නපුබ්බා. යස්ස චත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති.

"මහණෙනි, මේ භික්ෂුව මහා ර්ධි ඇත්තෙකි, මහා ආනුභාව ඇත්තෙකි. ඒ භික්ෂුව විසින් මෙතෙක් සමාපත්තියකට පත් නොවූ කිසිදු සමාපත්තියක් නැති තරම්ය. ඒවා ලැබීමට අපහසු ද නොවේ. යම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ මැනවින් ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වෙත්ද, ඒ උත්තරීතර වූ බ්‍රහ්මචර්යාව කෙළවර වූ අර්හත් ඵලය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ඊට පැමිණ වාසය කරයි."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මේ උදානය පළ කළ සේක.

‘‘නෙලඞ්ගො සෙතපච්ඡාදො, එකාරො වත්තතී රථො;

අනීඝං පස්ස ආයන්තං, ඡින්නසොතං අබන්ධන’’න්ති. පඤ්චමං;

"නිදොස් වූ (අර්හත් මාර්ගය නැමති) රෝද ඇති, (විමුක්තිය නැමති) සුදු වියනක් ඇති, (සතිය නැමති) එක් අරක් ඇති රථය (ශරීරය) ගමන් කරයි. කෙලෙස් රහිත වූ, තෘෂ්ණා සෝතය සිඳ දැමූ, බන්ධනයන්ගෙන් මිදුණු, වඩින්නා වූ මේ රථය දෙස බලන්න."

6. තණ්හාසඞ්ඛයසුත්තං

6. තණ්හාසංඛය සූත්‍රය

66. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො භගවතො අවිදූරෙ නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තිං පච්චවෙක්ඛමානො.

66. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් පළඟක් බැඳ, ශරීරය ඍජුව තබාගෙන, තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීමෙන් ලැබූ විමුක්තිය (අර්හත් ඵලය) මෙනෙහි කරමින් වාඩි වී සිටියහ.

අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤං අවිදූරෙ නිසින්නං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තිං පච්චවෙක්ඛමානං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන්ට නුදුරින් පළඟක් බැඳ, ශරීරය ඍජුව තබාගෙන, තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීමෙන් ලැබූ විමුක්තිය මෙනෙහි කරමින් වාඩි වී සිටින ආයුෂ්මත් අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ දැනගෙන, එම අවස්ථාවෙහිදී මෙම උදානය පහළ කළ සේක.

‘‘යස්ස මූලං ඡමා නත්ථි, පණ්ණා නත්ථි කුතො ලතා;

තං ධීරං බන්ධනා මුත්තං, කො තං නින්දිතුමරහති;

දෙවාපි නං පසංසන්ති, බ්‍රහ්මුනාපි පසංසිතො’’ති. ඡට්ඨං;

"යමෙකුට (අවිද්‍යා තණ්හා නමැති) මුල් නැද්ද, (ආශ්‍රව නීවරණ නමැති) පොළොව නැද්ද, (විඤ්ඤාණ නමැති) පත්‍ර නැද්ද, ඔහුට වැල් (නාමරූප) කොයින්ද? බන්ධනයෙන් මිදුණු ඒ ධීර පුරුෂයාට නින්දා කිරීමට කවුරුන් සුදුසු වේද? දෙවියෝ පවා ඔහුට ප්‍රශංසා කරති. මහා බ්‍රහ්මයා විසින් ද ඔහු පසසනු ලැබේ."

7. පපඤ්චඛයසුත්තං

7. පපඤ්චක්ඛය සූත්‍රය

67. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා අත්තනො පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛාපහානං පච්චවෙක්ඛමානො නිසින්නො හොති.

67. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ විසින් ප්‍රපංච සංඥා සහ සංස්කාරයන් ප්‍රහීණ කර තිබීම පිළිබඳව මෙනෙහි කරමින් වැඩ සිටි සේක.

අථ [Pg.174] ඛො භගවා අත්තනො පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛාපහානං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ විසින් ප්‍රපංච සංඥා සංස්කාරයන් ප්‍රහීණ කර තිබීම දැන, එම අවස්ථාවෙහිදී මෙම උදානය පහළ කළ සේක.

‘‘යස්ස පපඤ්චා ඨිති ච නත්ථි,සන්දානං පලිඝඤ්ච වීතිවත්තො;

තං නිත්තණ්හං මුනිං චරන්තං,නාවජානාති සදෙවකොපි ලොකො’’ති. සත්තමං;

"යමෙකුට ප්‍රපංචයන්ගේ පැවැත්මක් නැද්ද, තණ්හාව නමැති බැම්ම සහ අවිද්‍යාව නමැති අගුල ඉක්මවා ගියේද, තණ්හාවෙන් තොරව හැසිරෙන ඒ මුණිවරයාට දෙවියන් සහිත ලෝකයා අවමන් නොකරයි."

8. කච්චානසුත්තං

8. කච්චාන සූත්‍රය

68. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා මහාකච්චානො භගවතො අවිදූරෙ නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය කායගතාය සතියා අජ්ඣත්තං පරිමුඛං සූපට්ඨිතාය.

68. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින්, පර්යංකයක් බඳවාගෙන, කය ඍජුව තබාගෙන, කයෙහි පිහිටුවූ සිහිය (කායගතා සතිය) මැනවින් ඉදිරියෙහි තබාගෙන වැඩ සිටි සේක.

අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං මහාකච්චානං අවිදූරෙ නිසින්නං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය කායගතාය සතියා අජ්ඣත්තං පරිමුඛං සූපට්ඨිතාය.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේට නුදුරින් පර්යංකයක් බඳවාගෙන, කය ඍජුව තබාගෙන, කයෙහි පිහිටුවූ සිහිය මැනවින් ඉදිරියෙහි තබාගෙන වැඩ සිටින ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන ස්ථවිරයන් වහන්සේව දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ දැනගෙන, එම අවස්ථාවෙහිදී මෙම උදානය පහළ කළ සේක.

‘‘යස්ස සියා සබ්බදා සති,සතතං කායගතා උපට්ඨිතා;

නො චස්ස නො ච මෙ සියා,න භවිස්සති න ච මෙ භවිස්සති;

අනුපුබ්බවිහාරි තත්ථ සො,කාලෙනෙව තරෙ විසත්තික’’න්ති. අට්ඨමං;

"යමෙකුට සියලු කල්හි සිහිය පිහිටියේ නම්, නිරන්තරයෙන්ම කයෙහි පිහිටුවූ සිහිය පවතී නම්, 'මට (පෙර කර්ම) නොතිබුණේ නම් මට මෙබඳු (ආත්මභාවයක්) නොවන්නේය, මට (පසු කර්ම) නොවන්නේ නම් මට මතු (විපාක) නොවන්නේය' කියා අනුපිළිවෙලින් විදර්ශනා වසන ඔහු, සුදුසු කල්හිම තණ්හාව ඉක්මවා යන්නේය."

9. උදපානසුත්තං

9. උදපාන සූත්‍රය

69. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා මල්ලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන ථූණං නාම මල්ලානං බ්‍රාහ්මණගාමො තදවසරි. අස්සොසුං ඛො ථූණෙය්‍යකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා – ‘‘සමණො ඛලු, භො, ගොතමො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො මල්ලෙසු චාරිකං චරමානො [Pg.175] මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං ථූණං අනුප්පත්තො’’ති.( ) උදපානං තිණස්ස ච භුසස්ස ච යාව මුඛතො පූරෙසුං – ‘‘මා තෙ මුණ්ඩකා සමණකා පානීයං අපංසූ’’ති.

69. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මල්ල ජනපදයෙහි චාරිකාවෙහි වඩිනා සේක්, මල්ල රජදරුවන්ගේ 'ථූණ' නම් වූ බමුණු ගමට වැඩම කළ සේක. ථූණ ගමෙහි බමුණු ගෘහපතියන්ට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: "භවත්නි, ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මහා භික්ෂු සංඝයා සමඟ චාරිකාවෙහි වඩින්නාහු ථූණ ගමට වැඩම කර ඇති බවයි." එකල්හි ඔවුහු "මේ හිස බූ ගෑ මහණුන්ට පැන් බොන්නට ඉඩ නොදිය යුතුය" කියා සිතා, ළිඳ තණකොළ හා දහයියා වලින් මුවවිට තෙක් පුරවා දැමූහ.

අථ ඛො භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම යෙන රුක්ඛමූලං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ඉඞ්ඝ මෙ ත්වං, ආනන්ද, එතම්හා උදපානා පානීයං ආහරා’’ති.

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මගින් ඉවත්ව එක් රුක් මූලයකට වැඩම කර, පනවන ලද අස්නෙහි වැඩ සිටි සේක. වැඩ හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් ඇමතූ සේක: "ආනන්දය, යන්න, මට අර ළිඳෙන් පැන් ස්වල්පයක් ගෙන එන්න."

එවං වුත්තෙ, ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉදානි සො, භන්තෙ, උදපානො ථූණෙය්‍යකෙහි බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙහි තිණස්ස ච භුසස්ස ච යාව මුඛතො පූරිතො – ‘මා තෙ මුණ්ඩකා සමණකා පානීයං අපංසූ’’’ති.

මෙසේ වදාළ කල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, දැන් ඒ ළිඳ ථූණ ගමෙහි බමුණු ගෘහපතියන් විසින් 'මේ හිස බූ ගෑ මහණුන්ට පැන් බොන්නට ඉඩ නොදිය යුතුය' කියා තණකොළ හා දහයියා වලින් මුවවිට තෙක් පුරවා ඇත."

දුතියම්පි ඛො…පෙ… තතියම්පි ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ඉඞ්ඝ මෙ ත්වං, ආනන්ද, එතම්හා උදපානා පානීයං ආහරා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පටිස්සුත්වා පත්තං ගහෙත්වා යෙන සො උදපානො තෙනුපසඞ්කමි. අථ ඛො සො උදපානො ආයස්මන්තෙ ආනන්දෙ උපසඞ්කමන්තෙ සබ්බං තං තිණඤ්ච භුසඤ්ච මුඛතො ඔවමිත්වා අච්ඡස්ස උදකස්ස අනාවිලස්ස විප්පසන්නස්ස යාව මුඛතො පූරිතො විස්සන්දන්තො මඤ්ඤෙ අට්ඨාසි.

දෙවනුවත්... තෙවනුවත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් ඇමතූ සේක: "ආනන්දය, යන්න, මට අර ළිඳෙන් පැන් ස්වල්පයක් ගෙන එන්න." "එසේය ස්වාමීනි" කියා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, පාත්‍රය ගෙන ඒ ළිඳ වෙත වැඩි සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ ළිඳට ළං වන විටම, ඒ ළිඳ තමන් තුළ වූ සියලු තණකොළ හා දහයියා මුවවිටින් පිටතට දමා, නිර්මල වූ, නොකැලඹුණු, ඉතා පිරිසිදු පැන් වලින් මුවවිට තෙක් පිරී, ඉතිරී යන්නාක් මෙන් පැවතුණි.

අථ ඛො ආයස්මතො ආනන්දස්ස එතදහොසි – ‘‘අච්ඡරියං වත, භො, අබ්භුතං වත, භො, තථාගතස්ස මහිද්ධිකතා මහානුභාවතා! අයඤ්හි සො උදපානො මයි උපසඞ්කමන්තෙ සබ්බං තං තිණඤ්ච භුසඤ්ච මුඛතො ඔවමිත්වා අච්ඡස්ස උදකස්ස අනාවිලස්ස විප්පසන්නස්ස යාව මුඛතො පූරිතො විස්සන්දන්තො මඤ්ඤෙ ඨිතො’’ති!! පත්තෙන පානීයං ආදාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ, තථාගතස්ස මහිද්ධිකතා මහානුභාවතා! අයඤ්හි සො, භන්තෙ, උදපානො මයි උපසඞ්කමන්තෙ සබ්බං තං තිණඤ්ච භුසඤ්ච මුඛතො ඔවමිත්වා අච්ඡස්ස උදකස්ස අනාවිලස්ස විප්පසන්නස්ස යාව මුඛතො පූරිතො විස්සන්දන්තො මඤ්ඤෙ අට්ඨාසි!! පිවතු භගවා පානීයං, පිවතු සුගතො පානීය’’න්ති.

එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ සිතුණි: "භවත්නි, තථාගතයන් වහන්සේගේ මහා සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යය අසිරිමත්ය, පුදුම සහගතය! මා ළං වන විටම මේ ළිඳ සියලු තණකොළ හා දහයියා මුවවිටින් ඉවතට විසි කර, නිර්මල වූ, නොකැලඹුණු, ඉතා පිරිසිදු පැන් වලින් මුවවිට තෙක් පිරී ඉතිරී යන්නාක් මෙන් පවතී." උන්වහන්සේ පාත්‍රයට පැන් ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, තථාගතයන් වහන්සේගේ මහා සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යය අසිරිමත්ය, පුදුම සහගතය! ස්වාමීනි, මා ළං වන විටම ඒ ළිඳ සියලු තණකොළ හා දහයියා මුවවිටින් ඉවතට විසි කර, නිර්මල වූ, පිරිසිදු පැන් වලින් මුවවිට තෙක් පිරී පවතී. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැන් වළඳන සේක්වා! සුගතයන් වහන්සේ පැන් වළඳන සේක්වා!"

අථ [Pg.176] ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ දැනගෙන, එම අවස්ථාවෙහිදී මෙම උදානය පහළ කළ සේක.

‘‘කිං කයිරා උදපානෙන,ආපා චෙ සබ්බදා සියුං;

තණ්හාය මූලතො ඡෙත්වා,කිස්ස පරියෙසනං චරෙ’’ති. නවමං;

"හැම තැනම ජලය තිබේ නම් ළිඳකින් කුමන ඵලයක්ද? තණ්හාව මුලින්ම සිඳ දැමූ (මා වැනි බුදුවරයෙක්) කුමක් සොයා ඇවිදින්නේද?"

10. උතෙනසුත්තං

10. උතේන සූත්‍රය

70. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන රඤ්ඤො උතෙනස්ස උය්‍යානගතස්ස අන්තෙපුරං දඩ්ඪං හොති, පඤ්ච ච ඉත්ථිසතානි කාලඞ්කතානි හොන්ති සාමාවතීපමුඛානි.

70. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොසඹෑ නුවර ඝෝෂිතාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි උතේන රජතුමා උයනට ගොස් සිටියදී රජවාසල ගින්නෙන් දැවී ගියේය. එහිදී සාමාවතී දේවිය ප්‍රමුඛ පන්සියයක් පමණ ස්ත්‍රීහු කළුරිය කළහ.

අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය කොසම්බිං පිණ්ඩාය පාවිසිංසු. කොසම්බියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉධ, භන්තෙ, රඤ්ඤො උතෙනස්ස උය්‍යානගතස්ස අන්තෙපුරං දඩ්ඪං, පඤ්ච ච ඉත්ථිසතානි කාලඞ්කතානි සාමාවතීපමුඛානි. තාසං, භන්තෙ, උපාසිකානං කා ගති කො අභිසම්පරායො’’ති?

එකල්හි බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා පෙරවරුවෙහි හැඳ පොරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන කොසඹෑ නුවරට පිඬු සිඟා වැඩි සේක. පිඬු සිඟා වැඩම කර, දන් වළඳා අවසන් වී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, එකත්පසක හිඳගෙන මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, උතේන රජු උයනට ගිය වෙලාවේ රජවාසල ගින්නෙන් දැවී ගොස් සාමාවතී දේවිය ප්‍රමුඛ පන්සියයක් ස්ත්‍රීන් මියගොස් ඇත. ස්වාමීනි, ඒ උපාසිකාවන්ගේ ගතිය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ මතු උප්පත්තිය කෙසේද?"

‘‘සන්තෙත්ථ, භික්ඛවෙ, උපාසිකායො සොතාපන්නා, සන්ති සකදාගාමිනියො, සන්ති අනාගාමිනියො. සබ්බා තා, භික්ඛවෙ, උපාසිකායො අනිප්ඵලා කාලඞ්කතා’’ති.

"මහණෙනි, ඒ උපාසිකාවන් අතර සෝවාන් වූ අයද, සකෘදාගාමී වූ අයද, අනාගාමී වූ අයද සිටිති. මහණෙනි, ඒ සියලු උපාසිකාවෝ නිශ්ඵල නොවී (ආර්ය ඵල ලබා) කළුරිය කළහ."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ දැනගෙන, එම අවස්ථාවෙහිදී මෙම උදානය පහළ කළ සේක.

‘‘මොහසම්බන්ධනො ලොකො, භබ්බරූපොව දිස්සති;

උපධිබන්ධනො බාලො, තමසා පරිවාරිතො;

සස්සතොරිව ඛායති, පස්සතො නත්ථි කිඤ්චන’’න්ති. දසමං;

“ලෝකය මෝහයෙන් වෙළී පවතියි, එය යම් හරයක් ඇති දෙයක් මෙන් පෙනෙයි. උපාධි බන්ධනයන්ගෙන් බැඳුණු, අවිද්‍යාව නැමති අන්ධකාරයෙන් වට වූ අඥානයාට මෙය නිත්‍ය දෙයක් සේ පෙනෙයි. එහෙත් යථාර්ථය දකින්නාට කිසිදු බැඳීමක් (රාගාදී කෙලෙස්) නැත.” (දසවන සූත්‍රයයි).

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

ද්වෙ [Pg.177] භද්දියා ද්වෙ ච සත්තා, ලකුණ්ඩකො තණ්හාඛයො;

පපඤ්චඛයො ච කච්චානො, උදපානඤ්ච උතෙනොති.

භද්දිය සූත්‍ර දෙකකි, සත්ත සූත්‍ර දෙකකි, ලකුණ්ඨක සූත්‍රය, තණ්හාක්ඛය සූත්‍රය, පපඤ්චක්ඛය සූත්‍රය, කච්චාන සූත්‍රය, උදපාන සූත්‍රය සහ උතේන සූත්‍රය යන මේ සූත්‍ර දසයයි.

චූළවග්ගො සත්තමො නිට්ඨිතො.

සත්වන චූළ වර්ගය නිමාවට පත්විය.

8. පාටලිගාමියවග්ගො

8. පාටලිගාමිය වර්ගය

1. පඨමනිබ්බානපටිසංයුත්තසුත්තං

1. පඨම නිබ්බානපටිසංයුත්ත සූත්‍රය

71. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා භික්ඛූ නිබ්බානපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති. තෙධ භික්ඛූ අට්ඨිං කත්වා මනසි කත්වා සබ්බං චෙතසො සමන්නාහරිත්වා ඔහිතසොතා ධම්මං සුණන්ති.

71. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට නිවන හා සබැඳි දැහැමි කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කර දෙන සේක, උනන්දු කරවන සේක, තියුණු කරවන සේක, සතුටු කරවන සේක. එම භික්ෂූහු ද එය අත්‍යවශ්‍ය දෙයක් කොට සලකා, මැනවින් මෙනෙහි කරමින්, සියලු සිතින් අවධානය යොමු කර, කන් යොමු කර ධර්මය ශ්‍රවණය කරති.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, තදායතනං, යත්ථ නෙව පථවී, න ආපො, න තෙජො, න වායො, න ආකාසානඤ්චායතනං, න විඤ්ඤාණඤ්චායතනං, න ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං, න නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං, නායං ලොකො, න පරලොකො, න උභො චන්දිමසූරියා. තත්‍රාපාහං, භික්ඛවෙ, නෙව ආගතිං වදාමි, න ගතිං, න ඨිතිං, න චුතිං, න උපපත්තිං; අප්පතිට්ඨං, අප්පවත්තං, අනාරම්මණමෙවෙතං. එසෙවන්තො දුක්ඛස්සා’’ති. පඨමං.

“මහණෙනි, යම් තැනක පඨවි ධාතුව නැත්තේද, ආපෝ ධාතුව නැත්තේද, තේජෝ ධාතුව නැත්තේද, වායෝ ධාතුව නැත්තේද, ආකාසානඤ්චායතනය නැත්තේද, විඤ්ඤාණඤ්චායතනය නැත්තේද, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය නැත්තේද, නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය නැත්තේද, මේ ලෝකය නැත්තේද, පරලොව නැත්තේද, හිරු සඳු දෙදෙනා නැත්තේද, එවැනි ආයතනයක් (නිවන) ඇත්තේය. මහණෙනි, එහි පැමිණීමක් මම නොකියමි, යෑමක් නොකියමි, පැවැත්මක් නොකියමි, චුත වීමක් නොකියමි, උපතක් නොකියමි. එය පිහිටක් නැති, නොපවතින, අරමුණක් රහිත වූවකි. මෙයම දුකෙහි කෙළවරයි.” (පළමු සූත්‍රයයි).

2. දුතියනිබ්බානපටිසංයුත්තසුත්තං

2. දුතිය නිබ්බානපටිසංයුත්ත සූත්‍රය

72. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා භික්ඛූ නිබ්බානපටිසංයුත්තාය [Pg.178] ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති. තෙධ භික්ඛූ අට්ඨිං කත්වා මනසි කත්වා සබ්බං චෙතසො සමන්නාහරිත්වා ඔහිතසොතා ධම්මං සුණන්ති.

72. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට නිවන හා සබැඳි දැහැමි කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කර දෙන සේක, උනන්දු කරවන සේක, තියුණු කරවන සේක, සතුටු කරවන සේක. එම භික්ෂූහු ද එය අත්‍යවශ්‍ය දෙයක් කොට සලකා, මැනවින් මෙනෙහි කරමින්, සියලු සිතින් අවධානය යොමු කර, කන් යොමු කර ධර්මය ශ්‍රවණය කරති.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘දුද්දසං අනතං නාම, න හි සච්චං සුදස්සනං;

පටිවිද්ධා තණ්හා ජානතො, පස්සතො නත්ථි කිඤ්චන’’න්ති. දුතියං;

“නිවන යනු දැකීමට ඉතා අපහසු තත්ත්වයකි, සත්‍යය පහසුවෙන් දැකිය හැක්කක් නොවේ. යමෙක් තණ්හාව අවබෝධ කරගෙන (ප්‍රහාණය කර) සත්‍යය දන්නේද, දකින්නේද, ඔහුට කිසිදු බැඳීමක් නැත.” (දෙවන සූත්‍රයයි).

3. තතියනිබ්බානපටිසංයුත්තසුත්තං

3. තතිය නිබ්බානපටිසංයුත්ත සූත්‍රය

73. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා භික්ඛූ නිබ්බානපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති. තෙධ භික්ඛූ අට්ඨිං කත්වා, මනසි කත්වා, සබ්බං චෙතසො සමන්නාහරිත්වා, ඔහිතසොතා ධම්මං සුණන්ති.

73. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට නිවන හා සබැඳි දැහැමි කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කර දෙන සේක, උනන්දු කරවන සේක, තියුණු කරවන සේක, සතුටු කරවන සේක. එම භික්ෂූහු ද එය අත්‍යවශ්‍ය දෙයක් කොට සලකා, මැනවින් මෙනෙහි කරමින්, සියලු සිතින් අවධානය යොමු කර, කන් යොමු කර ධර්මය ශ්‍රවණය කරති.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, අජාතං අභූතං අකතං අසඞ්ඛතං. නො චෙතං, භික්ඛවෙ, අභවිස්ස අජාතං අභූතං අකතං අසඞ්ඛතං, නයිධ ජාතස්ස භූතස්ස කතස්ස සඞ්ඛතස්ස නිස්සරණං පඤ්ඤායෙථ. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි අජාතං අභූතං අකතං අසඞ්ඛතං, තස්මා ජාතස්ස භූතස්ස කතස්ස සඞ්ඛතස්ස නිස්සරණං පඤ්ඤායතී’’ති. තතියං.

“මහණෙනි, නූපන්, හට නොගත්, නිර්මිත නොවන, ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් නොවූ (අසංඛත) නිවන ඇත්තේය. මහණෙනි, ඉදින් ඒ නූපන්, හට නොගත්, නිර්මිත නොවන, අසංඛත නිවන නොවන්නට, හටගත්, නිර්මිත වූ, ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් වූ ලෝකයෙන් මිදීමක් පෙනෙන්නට නැත. මහණෙනි, නූපන්, හට නොගත්, නිර්මිත නොවන, අසංඛත නිවනක් ඇති බැවින්, හටගත්, නිර්මිත වූ, ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් වූ ලෝකයෙන් මිදීම දැකිය හැකිය.” (තෙවන සූත්‍රයයි).

4. චතුත්ථනිබ්බානපටිසංයුත්තසුත්තං

4. චතුත්ථ නිබ්බානපටිසංයුත්ත සූත්‍රය

74. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා භික්ඛූ නිබ්බානපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති. තෙධ භික්ඛූ අට්ඨිං කත්වා මනසි කත්වා සබ්බං චෙතසො සමන්නාහරිත්වා ඔහිතසොතා ධම්මං සුණන්ති.

74. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට නිවන හා සබැඳි දැහැමි කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කර දෙන සේක, උනන්දු කරවන සේක, තියුණු කරවන සේක, සතුටු කරවන සේක. එම භික්ෂූහු ද එය අත්‍යවශ්‍ය දෙයක් කොට සලකා, මැනවින් මෙනෙහි කරමින්, සියලු සිතින් අවධානය යොමු කර, කන් යොමු කර ධර්මය ශ්‍රවණය කරති.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘නිස්සිතස්ස [Pg.179] චලිතං, අනිස්සිතස්ස චලිතං නත්ථි. චලිතෙ අසති පස්සද්ධි, පස්සද්ධියා සති නති න හොති. නතියා අසති ආගතිගති න හොති. ආගතිගතියා අසති චුතූපපාතො න හොති. චුතූපපාතෙ අසති නෙවිධ න හුරං න උභයමන්තරෙන. එසෙවන්තො දුක්ඛස්සා’’ති. චතුත්ථං.

“තණ්හා දිට්ඨි ඇසුරු කරන්නාට සැලීමක් ඇත්තේය. ඇසුරු නොකරන්නාට සැලීමක් නැත. සැලීමක් නැති කල සන්සුන් බව ඇති වෙයි. සන්සුන් බව ඇති කල තෘෂ්ණාවට නැමීමක් සිදු නොවේ. නැමීමක් නැති කල ඒ මේ අත යෑමක් (ප්‍රතිසන්ධි වශයෙන්) නැත. ඒ මේ අත යෑමක් නැති කල චුත වීමක් හෝ උපතක් නැත. චුත වීමක් හෝ උපතක් නැති කල මෙලොවක් නැත, පරලොවක් නැත, ඒ දෙක අතරක් ද නැත. මෙයම දුකෙහි කෙළවරයි.” (සිව්වන සූත්‍රයයි).

5. චුන්දසුත්තං

5. චුන්ද සූත්‍රය

75. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා මල්ලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන පාවා තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා පාවායං විහරති චුන්දස්ස කම්මාරපුත්තස්ස අම්බවනෙ.

75. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මල්ල රටෙහි මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ චාරිකාවෙහි වඩිමින් පාවා නුවරට පැමිණි සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පාවා නුවර කම්මාර පුත්‍ර චුන්දගේ අඹ වනයෙහි වැඩවසන සේක.

අස්සොසි ඛො චුන්දො කම්මාරපුත්තො – ‘‘භගවා කිර මල්ලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පාවං අනුප්පත්තො පාවායං විහරති මය්හං අම්බවනෙ’’ති. අථ ඛො චුන්දො කම්මාරපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො චුන්දං කම්මාරපුත්තං භගවා ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙසි සමාදපෙසි සමුත්තෙජෙසි සම්පහංසෙසි. අථ ඛො චුන්දො කම්මාරපුත්තො භගවතා ධම්මියා කථාය සන්දස්සිතො සමාදපිතො සමුත්තෙජිතො සම්පහංසිතො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අධිවාසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවා ස්වාතනාය භත්තං සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මල්ල රටෙහි චාරිකාවෙහි වඩිමින් පාවා නුවරට පැමිණ තමාගේ අඹ වනයෙහි වැඩවසන බව කම්මාර පුත්‍ර චුන්දට අසන්නට ලැබුණි. එවිට කම්මාර පුත්‍ර චුන්ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, උන්වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ චුන්දට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැහැමි කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කර දුන් සේක, උනන්දු කරවූ සේක, තියුණු කරවූ සේක, සතුටු කරවූ සේක. එවිට කම්මාර පුත්‍ර චුන්ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා සමඟ හෙට දිනයෙහි මාගේ දානය පිළිගන්නා සේක්වා.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය පිළිගත් සේක.

අථ ඛො චුන්දො කම්මාරපුත්තො භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො චුන්දො කම්මාරපුත්තො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන සකෙ නිවෙසනෙ පණීතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදාපෙත්වා පහූතඤ්ච සූකරමද්දවං භගවතො කාලං ආරොචාපෙසි – ‘‘කාලො, භන්තෙ, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති.

ඉන්පසු කම්මාර පුත්‍ර චුන්ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පිළිගැනීම දැනගෙන අස්නෙන් නැගිට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර, පැදකුණු කොට පිටත්ව ගියේය. එම රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් කම්මාර පුත්‍ර චුන්ද තම නිවසෙහි ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයන් ද, බොහෝ වූ සූකරමද්දවයන් ද පිළියෙළ කරවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වේලාව දැනුම් දුන්නේය: “ස්වාමීනී, දැන් කාලයයි, දානය සූදානම්ය” කියායි.

අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන යෙන චුන්දස්ස කම්මාරපුත්තස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා චුන්දං කම්මාරපුත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘යං තෙ, චුන්ද, සූකරමද්දවං පටියත්තං තෙන මං පරිවිස, යං පනඤ්ඤං ඛාදනීයං [Pg.180] භොජනීයං පටියත්තං තෙන භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො චුන්දො කම්මාරපුත්තො භගවතො පටිස්සුත්වා යං අහොසි සූකරමද්දවං පටියත්තං තෙන භගවන්තං පරිවිසි; යං පනඤ්ඤං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියත්තං තෙන භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසි.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍රය හා සිවුර ගෙන භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ සමඟ රන්කරුවාගේ පුත් චුන්දගේ නිවස වෙත වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක. වැඩ සිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රන්කරුවාගේ පුත් චුන්ද ඇමතූ සේක. “චුන්ද, ඔබ පිළියෙළ කළ යම් සූකරමද්දවයක් ඇත්ද, එයින් මට සලකන්න. පිළියෙළ කරන ලද අනෙකුත් යම් කෑ යුතු හා බොජුන් වර්ග ඇත්ද, ඒවායින් භික්ෂු සංඝයාට සලකන්න” යැයි වදාළ සේක. “එසේය, ස්වාමීනි” යැයි රන්කරුවාගේ පුත් චුන්ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, තමා පිළියෙළ කළ සූකරමද්දවයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේය; පිළියෙළ කළ අනෙකුත් කෑ යුතු හා බොජුන් වර්ගවලින් භික්ෂු සංඝයා වහන්සේලාට පූජා කළේය.

අථ ඛො භගවා චුන්දං කම්මාරපුත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘යං තෙ, චුන්ද, සූකරමද්දවං අවසිට්ඨං තං සොබ්භෙ නිඛණාහි. නාහං තං, චුන්ද, පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය යස්ස තං පරිභුත්තං සම්මා පරිණාමං ගච්ඡෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර තථාගතස්සා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො චුන්දො කම්මාරපුත්තො භගවතො පටිස්සුත්වා යං අහොසි සූකරමද්දවං අවසිට්ඨං තං සොබ්භෙ නිඛණිත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො චුන්දං කම්මාරපුත්තං භගවා ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රන්කරුවාගේ පුත් චුන්ද අමතා මෙසේ වදාළ සේක. “චුන්ද, ඔබේ යම් සූකරමද්දවයක් ඉතිරිව ඇත්ද, එය වළක වළලන්න. චුන්ද, තථාගතයන් වහන්සේ හැර දෙවියන්, මරුන්, බඹුන් සහිත ලෝකයෙහි හෝ මහණ බමුණන් සහිත ප්‍රජාවෙහි හෝ දෙවි මිනිසුන් අතරෙහි හෝ මෙය අනුභව කළ විට මැනවින් දිරවිය හැකි කිසිම පුද්ගලයෙකු මම නොදකිමි.” “එසේය, ස්වාමීනි” යැයි රන්කරුවාගේ පුත් චුන්ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, ඉතිරි වූ ඒ සූකරමද්දවය වළක වළලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ රන්කරුවාගේ පුත් චුන්දට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්ම කතාවෙන් කරුණු දක්වා, සමාදන් කරවා, තෙදවත් කරවා, සතුටු කරවා අසුනෙන් නැගිට වැඩම කළ සේක.

අථ ඛො භගවතො චුන්දස්ස කම්මාරපුත්තස්ස භත්තං භුත්තාවිස්ස ඛරො ආබාධො උප්පජ්ජි. ලොහිතපක්ඛන්දිකා පබාළ්හා වෙදනා වත්තන්ති මාරණන්තිකා. තත්‍ර සුදං භගවා සතො සම්පජානො අධිවාසෙසි අවිහඤ්ඤමානො. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ආයාමානන්ද, යෙන කුසිනාරා තෙනුපසඞ්කමිස්සාමා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පච්චස්සොසි.

ඉන්පසු රන්කරුවාගේ පුත් චුන්දගේ දානය අනුභව කළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දරුණු රෝගාබාධයක් හටගත්තේය. ලේ අතීසාරය වැළඳී මරණාසන්න වූ දැඩි වේදනාවෝ හටගත්හ. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිහිබුද්ධියෙන් හා මනා දැනීමෙන් යුතුව, පීඩාවට පත් නොවී ඒ වේදනාව ඉවසා වදාළ සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් අමතා, “ආනන්ද, එන්න, අපි කුසිනාරාව බලා යමු” යැයි වදාළ සේක. “එසේය, ස්වාමීනි” යැයි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ.

‘‘චුන්දස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා, කම්මාරස්සාති මෙ සුතං;

ආබාධං සම්ඵුසී ධීරො, පබාළ්හං මාරණන්තිකං.

“රන්කරුවාගේ පුත් චුන්දගේ දානය අනුභව කොට, මරණාසන්න වූ දරුණු රෝගාබාධයක් ධීර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට හටගත් බව මම ඇසුවෙමි.”

‘‘භුත්තස්ස ච සූකරමද්දවෙන, බ්‍යාධිප්පබාළ්හො උදපාදි සත්ථුනො;

විරිච්චමානො භගවා අවොච, ‘ගච්ඡාමහං කුසිනාරං නගර’’’න්ති.

“සූකරමද්දවය අනුභව කිරීමෙන් පසු ශාස්තෘන් වහන්සේට දැඩි රෝගාබාධයක් හටගත්තේය. ලේ අතීසාරයෙන් පෙළෙමින් වුවද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ‘මම කුසිනාරා නුවරට යන්නෙමි’ යැයි වදාළ සේක.”

අථ ඛො භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම යෙන අඤ්ඤතරං රුක්ඛමූලං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ඉඞ්ඝ මෙ ත්වං, ආනන්ද, චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙහි; කිලන්තොස්මි, ආනන්ද, නිසීදිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පටිස්සුත්වා චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං [Pg.181] පඤ්ඤාපෙසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. නිසජ්ජ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ඉඞ්ඝ මෙ ත්වං, ආනන්ද, පානීයං ආහර; පිපාසිතොස්මි, ආනන්ද, පිවිස්සාමී’’ති.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මගින් ඉවතට වැඩි එක්තරා රුක් මුලක් වෙත වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් අමතා, “ආනන්ද, මට මගේ සඟල සිවුර සතර පටක් කොට පනවන්න; ආනන්ද, මම වෙහෙසට පත්ව සිටිමි, වාඩි වන්නෙමි” යැයි වදාළ සේක. “එසේය, ස්වාමීනි” යැයි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී සඟල සිවුර සතර පටක් කොට පැනවූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැනවූ අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක. වැඩ සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් අමතා, “ආනන්ද, මට පැන් ස්වල්පයක් ගෙනෙන්න; ආනන්ද, මම පිපාසයෙන් සිටිමි, පැන් බොන්නෙමි” යැයි වදාළ සේක.

එවං වුත්තෙ, ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉදානි, භන්තෙ, පඤ්චමත්තානි සකටසතානි අතික්කන්තානි. තං චක්කච්ඡින්නං උදකං පරිත්තං ලුළිතං ආවිලං සන්දති. අයං, භන්තෙ, කුකුට්ඨා නදී අවිදූරෙ අච්ඡොදකා සාතොදකා සීතොදකා සෙතොදකා සුපතිත්ථා රමණීයා. එත්ථ භගවා පානීයඤ්ච පිවිස්සති ගත්තානි ච සීතීකරිස්සතී’’ති.

මෙසේ වදාළ කල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ. “ස්වාමීනි, දැන් මීට ස්වල්ප වේලාවකට පෙර කරත්ත පන්සියයක් පමණ මෙතැනින් ගමන් කළේය. ඒ රෝදවලින් කැළඹුණු ජලය ඉතා ස්වල්පය, මඩ සහිතය, අපිරිසිදුය. ස්වාමීනි, නොදුරින් ඇති මේ කුකුට්ඨා නදියෙහි ජලය ඉතා පිරිසිදුය, මිහිරිය, සිසිල්ය, මඩ රහිතය, මනරම් තොටුපළවල් සහිත සිත්කළු නදියකි. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පැන් වැළඳීමටත් සිරුර සිසිල් කර ගැනීමටත් හැකි වනු ඇත.”

දුතියම්පි ඛො…පෙ… තතියම්පි ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ඉඞ්ඝ මෙ ත්වං, ආනන්ද, පානීයං ආහර; පිපාසිතොස්මි, ආනන්ද, පිවිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පටිස්සුත්වා පත්තං ගහෙත්වා යෙන සා නදී තෙනුපසඞ්කමි. අථ ඛො සා නදී චක්කච්ඡින්නා පරිත්තා ලුළිතා ආවිලා සන්දමානා ආයස්මන්තෙ ආනන්දෙ උපසඞ්කමන්තෙ අච්ඡා විප්පසන්නා අනාවිලා සන්දති.

දෙවනුවද... තෙවනුවද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් අමතා, “ආනන්ද, මට පැන් ස්වල්පයක් ගෙනෙන්න; මම පිපාසයෙන් සිටිමි, පැන් බොන්නෙමි” යැයි වදාළ සේක. “එසේය, ස්වාමීනි” යැයි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, පාත්‍රය ගෙන ඒ නදිය වෙත ගියහ. එවිට, කරත්ත රෝදවලින් කැළඹී, මඩ සහිතව, අපිරිසිදුව ගලා ගිය ඒ කුඩා නදිය, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් ඒ අසලට යත්ම මඩ රහිතව, ඉතා පිරිසිදුව, ප්‍රසන්නව ගලා යන්නට විය.

අථ ඛො ආයස්මතො ආනන්දස්ස එතදහොසි – ‘‘අච්ඡරියං වත, භො, අබ්භුතං වත, භො, තථාගතස්ස මහිද්ධිකතා මහානුභාවතා! අයඤ්හි සා නදී චක්කච්ඡින්නා පරිත්තා ලුළිතා ආවිලා සන්දමානා මයි උපසඞ්කමන්තෙ අච්ඡා විප්පසන්නා අනාවිලා සන්දතී’’ති!! පත්තෙන පානීයං ආදාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ, තථාගතස්ස මහිද්ධිකතා මහානුභාවතා! අයඤ්හි සා, භන්තෙ, නදී චක්කච්ඡින්නා පරිත්තා ලුළිතා ආවිලා සන්දමානා මයි උපසඞ්කමන්තෙ අච්ඡා විප්පසන්නා අනාවිලා සන්දති!! පිවතු භගවා පානීයං, පිවතු සුගතො පානීය’’න්ති.

එවිට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්ට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය. “පින්වත්නි, ඒකාන්තයෙන්ම මෙය ආශ්චර්යයකි! පින්වත්නි, තථාගතයන් වහන්සේගේ මහා ඉද්ධිමත් බව හා මහා ආනුභාවය අද්භූතය! මක්නිසාද යත්, කරත්ත රෝදවලින් කැළඹී, මඩ සහිතව, අපිරිසිදුව ගලා ගිය මේ නදිය මා ළඟට යත්ම ඉතා පිරිසිදුව, ප්‍රසන්නව, මඩ රහිතව ගලා යයි!” උන්වහන්සේ පාත්‍රයෙන් පැන් ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටි තැනට පැමිණ මෙසේ පැවසූහ. “ස්වාමීනි, ආශ්චර්යයකි, ස්වාමීනි, අද්භූතය, තථාගතයන් වහන්සේගේ මහා ඉද්ධිමත් බව හා මහා ආනුභාවය! ස්වාමීනි, කරත්ත රෝදවලින් කැළඹී, මඩ සහිතව, අපිරිසිදුව ගලා ගිය ඒ නදිය මා ළඟට යත්ම පිරිසිදුව, මඩ රහිතව ගලා ගියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැන් වළඳන සේක්වා, සුගතයන් වහන්සේ පැන් වළඳන සේක්වා!”

අථ ඛො භගවා පානීයං අපායි. අථ ඛො භගවා මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන කුකුට්ඨා නදී තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා කුකුට්ඨං නදිං අජ්ඣොගාහෙත්වා න්හත්වා ච පිවිත්වා ච පච්චුත්තරිත්වා යෙන අම්බවනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං චුන්දකං ආමන්තෙසි – ‘‘ඉඞ්ඝ මෙ ත්වං, චුන්දක, චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙහි; කිලන්තොස්මි, චුන්දක, නිපජ්ජිස්සාමී’’ති[Pg.182]. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා චුන්දකො භගවතො පටිස්සුත්වා චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙසි. අථ ඛො භගවා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්‍යං කප්පෙසි පාදෙ පාදං අච්චාධාය සතො සම්පජානො උට්ඨානසඤ්ඤං මනසි කරිත්වා. ආයස්මා පන චුන්දකො තත්ථෙව භගවතො පුරතො නිසීදි.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැන් වැළඳූ සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහා භික්ෂු සංඝයා සමඟ කුකුට්ඨා නදිය වෙත වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට කුකුට්ඨා නදියට බැස පැන් වැළඳීම හා පැන් සැනහීම කොට නැවත ගොඩට වැඩි සේක. ඉන්පසු අඹ වනය වෙත වැඩම කොට ආයුෂ්මත් චුන්දක තෙරුන් අමතා, “චුන්දක, මට මගේ සඟල සිවුර සතර පටක් කොට පනවන්න; චුන්දක, මම වෙහෙසට පත්ව සිටිමි, සැතපෙන්නෙමි” යැයි වදාළ සේක. “එසේය, ස්වාමීනි” යැයි ආයුෂ්මත් චුන්දක තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී සඟල සිවුර සතර පටක් කොට පැනවූහ. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දකුණු ඇලයෙන්, පය මත පය තබා, සිහිබුද්ධියෙන් හා මනා දැනීමෙන් යුතුව, අවදි වන වේලාව සිහියෙහි තබාගෙන සිංහ සෙය්‍යාවෙන් සැතපුණු සේක. ආයුෂ්මත් චුන්දක තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහිම වාඩි වී සිටියහ.

‘‘ගන්ත්වාන බුද්ධො නදිකං කුකුට්ඨං,අච්ඡොදකං සාතුදකං විප්පසන්නං;

ඔගාහි සත්ථා සුකිලන්තරූපො,තථාගතො අප්පටිමොධ ලොකෙ.

“බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉතා පිරිසිදු වූ, මිහිරි වූ, ප්‍රසන්න වූ ජලය සහිත කුකුට්ඨා නදිය වෙත වැඩි සේක. ලොව අසමසම වූ තථාගත ශාස්තෘන් වහන්සේ ඉතා වෙහෙසට පත්ව සිටියද එම නදියට බැස පැන් සැනහුණු සේක.”

‘‘න්හත්වා ච පිවිත්වා චුදතාරි සත්ථා,පුරක්ඛතො භික්ඛුගණස්ස මජ්ඣෙ;

සත්ථා පවත්තා භගවා ඉධ ධම්මෙ,උපාගමි අම්බවනං මහෙසි;

ආමන්තයි චුන්දකං නාම භික්ඛුං,චතුග්ගුණං සන්ථර මෙ නිපජ්ජං.

“පැන් සැනහී, පැන් වැළඳූ ශාස්තෘන් වහන්සේ නදියෙන් ගොඩට වැඩි සේක. භික්ෂු සංඝයා පිරිවරාගෙන, ලොව ධර්මය පවත්වන්නා වූ ඒ මහේසක්ඛ්‍ය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අඹ වනය වෙත වැඩි සේක. එහිදී චුන්දක නම් භික්ෂුව අමතා, ‘මා සැතපීම සඳහා සඟල සිවුර සතර පටක් කොට පනවන්න’ යැයි වදාළ සේක.”

‘‘සො චොදිතො භාවිතත්තෙන චුන්දො,චතුග්ගුණං සන්ථරි ඛිප්පමෙව;

නිපජ්ජි සත්ථා සුකිලන්තරූපො,චුන්දොපි තත්ථ පමුඛෙ නිසීදී’’ති.

සිත දියුණු කළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අනුශාසනය පරිදි ඒ චුන්ද තෙමේ, වහාම සඟළ සිවුර සතර පටක් කොට පැනවීය. දැඩි විඩාවට පත් ස්වභාවයක් ඇති ශාස්තෘන් වහන්සේ එහි සැතපුණු සේක. චුන්ද ද උන්වහන්සේ ඉදිරියේම අසුන් ගත්තේය.

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘සියා ඛො, පනානන්ද, චුන්දස්ස කම්මාරපුත්තස්ස කොචි විප්පටිසාරං උපදහෙය්‍ය – ‘තස්ස තෙ, ආවුසො චුන්ද, අලාභා, තස්ස තෙ දුල්ලද්ධං යස්ස තෙ තථාගතො පච්ඡිමං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජිත්වා පරිනිබ්බුතො’ති. චුන්දස්සානන්ද, කම්මාරපුත්තස්ස එවං විප්පටිසාරො පටිවිනොදෙතබ්බො –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් ඇමතූ සේක: "ආනන්ද, 'ඇවැත් චුන්ද, තථාගතයන් වහන්සේ යම් පිණ්ඩපාතයක් වැළඳ පිරිනිවන් පෑ සේක් ද, ඒ පිණ්ඩපාතය ඔබගෙන් පූජා වූ බැවින් එය ඔබට අලාභයකි, එය ඔබට නපුරු ලාභයකි' යි පවසමින් කවරෙකු හෝ කම්මාරපුත්‍ර චුන්ද තුළ පසුතැවිල්ලක් ඇති කරන්නට ඉඩ තිබේ. ආනන්ද, කම්මාරපුත්‍ර චුන්දගේ ඒ පසුතැවිල්ල මෙසේ දුරු කළ යුතුය:"

‘‘‘තස්ස තෙ, ආවුසො චුන්ද, ලාභා, තස්ස තෙ සුලද්ධං යස්ස තෙ තථාගතො පච්ඡිමං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා පරිනිබ්බුතො. සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො චුන්ද, භගවතො සුතං, සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ද්වෙමෙ පිණ්ඩපාතා සමසමඵලා [Pg.183] සමසමවිපාකා අතිවිය අඤ්ඤෙහි පිණ්ඩපාතෙහි මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා ච. කතමෙ ද්වෙ? යඤ්ච පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣති, යඤ්ච පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති. ඉමෙ ද්වෙ පිණ්ඩපාතා සමසමඵලා සමසමවිපාකා අතිවිය අඤ්ඤෙහි පිණ්ඩපාතෙහි මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා ච.

" 'ඇවැත් චුන්ද, තථාගතයන් වහන්සේ යම් පිණ්ඩපාතයක් වැළඳ පිරිනිවන් පෑ සේක් ද, ඒ පිණ්ඩපාතය ඔබ පූජා කළ බැවින් එය ඔබට මහත් ලාභයකි, එය ඔබට යහපත් ලාභයකි. ඇවැත් චුන්ද, මා විසින් මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවෙහිදීම අසන ලදී, උන්වහන්සේ හමුවෙහිදීම පිළිගන්නා ලදී: අන් සියලු පිණ්ඩපාතයන්ට වඩා ඉතා මහත් ඵල මහානිසංස ගෙන දෙන, එක සමාන ඵල හා එක සමාන විපාක ඇති පිණ්ඩපාත දාන දෙකක් තිබේ. ඒ දෙක කවරේද? යම් පිණ්ඩපාතයක් වැළඳ තථාගතයන් වහන්සේ අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කළ සේක් ද, යම් පිණ්ඩපාතයක් වැළඳ උන්වහන්සේ අනුපාදිශේෂ නිබ්බාන ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පෑ සේක් ද යන මේ පිණ්ඩපාත දෙකය. මේ පිණ්ඩපාත දාන දෙක අනෙක් පිණ්ඩපාතයන්ට වඩා බෙහෙවින් මහත් ඵල හා මහානිසංස ඇති, එක සමාන ඵල හා විපාක ගෙන දෙන පින්කම්ය.'"

‘‘‘ආයුසංවත්තනිකං ආයස්මතා චුන්දෙන කම්මාරපුත්තෙන කම්මං උපචිතං, වණ්ණසංවත්තනිකං ආයස්මතා චුන්දෙන කම්මාරපුත්තෙන කම්මං උපචිතං, සුඛසංවත්තනිකං ආයස්මතා චුන්දෙන කම්මාරපුත්තෙන කම්මං උපචිතං, සග්ගසංවත්තනිකං ආයස්මතා චුන්දෙන කම්මාරපුත්තෙන කම්මං උපචිතං, යසසංවත්තනිකං ආයස්මතා චුන්දෙන කම්මාරපුත්තෙන කම්මං උපචිතං, ආධිපතෙය්‍යසංවත්තනිකං ආයස්මතා චුන්දෙන කම්මාරපුත්තෙන කම්මං උපචිත’න්ති. චුන්දස්සානන්ද, කම්මාරපුත්තස්ස එවං විප්පටිසාරො පටිවිනොදෙතබ්බො’’ති.

" 'ආයුෂ්මත් කම්මාරපුත්‍ර චුන්ද විසින් ආයුෂ පිණිස පවතින කර්මයක් රැස් කරන ලදී, ආයුෂ්මත් කම්මාරපුත්‍ර චුන්ද විසින් වර්ණය පිණිස පවතින කර්මයක් රැස් කරන ලදී, ආයුෂ්මත් කම්මාරපුත්‍ර චුන්ද විසින් සැපය පිණිස පවතින කර්මයක් රැස් කරන ලදී, ආයුෂ්මත් කම්මාරපුත්‍ර චුන්ද විසින් ස්වර්ගය පිණිස පවතින කර්මයක් රැස් කරන ලදී, ආයුෂ්මත් කම්මාරපුත්‍ර චුන්ද විසින් කීර්තිය පිණිස පවතින කර්මයක් රැස් කරන ලදී, ආයුෂ්මත් කම්මාරපුත්‍ර චුන්ද විසින් ආධිපත්‍යය පිණිස පවතින කර්මයක් රැස් කරන ලද්දේය.' ආනන්ද, කම්මාරපුත්‍ර චුන්දගේ පසුතැවිල්ල මෙලෙස දුරු කළ යුතුය."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක:

‘‘දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති,සංයමතො වෙරං න චීයති;

කුසලො ච ජහාති පාපකං,රාගදොසමොහක්ඛයා සනිබ්බුතො’’ති. පඤ්චමං;

"දන් දෙන තැනැත්තාගේ පින වැඩෙයි; (ඉඳුරන්) සංවර කරගන්නා තැනැත්තා වෛරය රැස් නොකරයි; කුසල් කරන්නා අකුසල් බැහැර කරයි; රාග, ද්වේෂ, මෝහයන් ක්ෂය වීමෙන් ඔහු පිරිනිවීමට (සැනසීමට) පත්වෙයි." (පස්වැනි සූත්‍රයයි).

6. පාටලිගාමියසුත්තං

6. පාටලිගාමිය සූත්‍රය

76. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා මගධෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන පාටලිගාමො තදවසරි. අස්සොසුං ඛො පාටලිගාමියා උපාසකා – ‘‘භගවා කිර මගධෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පාටලිගාමං අනුප්පත්තො’’ති. අථ ඛො පාටලිගාමියා උපාසකා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො පාටලිගාමියා උපාසකා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘අධිවාසෙතු නො, භන්තෙ, භගවා ආවසථාගාර’’න්ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.

76. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ චාරිකාවෙහි වඩිමින් පාටලි ගම වෙත පැමිණි සේක. පාටලි ගමෙහි උපාසකවරුන්ට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි චාරිකාවෙහි වඩිමින් මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ පාටලි ගමට වැඩම කර ඇති බව සැබෑවකි." ඉක්බිති පාටලි ගමෙහි උපාසකවරු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ පාටලි ගමෙහි උපාසකවරු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීහ: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපගේ ආවසථ ලැගුම්හල පිළිගන්නා සේක්වා." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය පිළිගත් සේක.

අථ [Pg.184] ඛො පාටලිගාමියා උපාසකා භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා යෙනාවසථාගාරං තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා සබ්බසන්ථරිං ආවසථාගාරං සන්ථරිත්වා ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා උදකමණිකං පතිට්ඨාපෙත්වා තෙලප්පදීපං ආරොපෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො පාටලිගාමියා උපාසකා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘සබ්බසන්ථරිසන්ථතං, භන්තෙ, ආවසථාගාරං; ආසනානි පඤ්ඤත්තානි; උදකමණිකො පතිට්ඨාපිතො තෙලප්පදීපො ආරොපිතො. යස්සදානි, භන්තෙ, භගවා කාලං මඤ්ඤතී’’ති.

ඉක්බිති පාටලි ගමෙහි උපාසකවරු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පිළිගැනීම දැන, අසුනෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ පැදකුණු කොට ලැගුම්හල වෙත ගියහ. එහි ගොස් මුළු ලැගුම්හලම පිරිසිදු කොට අතුරා, අසුන් පනවා, පැන් කළ තබා, තෙල් පහන් දල්වා, නැවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක සිටගත්හ. එකත්පසක සිටගත් පාටලි ගමෙහි උපාසකවරු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, ලැගුම්හල සියලු ඇතිරිලිවලින් අතුරා සූදානම් කරන ලදී. අසුන් පනවා ඇත. පැන් කළ තබා ඇත. තෙල් පහන් දල්වා ඇත. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් ඒ සඳහා කාලය යැයි සිතන සේක් නම් වැඩම කළ මැනව."

අථ ඛො භගවා නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන යෙන ආවසථාගාරං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා ආවසථාගාරං පවිසිත්වා මජ්ඣිමං ථම්භං නිස්සාය පුරත්ථාභිමුඛො නිසීදි. භික්ඛුසඞ්ඝොපි ඛො පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා ආවසථාගාරං පවිසිත්වා පච්ඡිමං භිත්තිං නිස්සාය පුරත්ථාභිමුඛො නිසීදි භගවන්තංයෙව පුරක්ඛත්වා. පාටලිගාමියාපි ඛො උපාසකා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා ආවසථාගාරං පවිසිත්වා පුරත්ථිමං භිත්තිං නිස්සාය පච්ඡිමාභිමුඛා නිසීදිංසු භගවන්තංයෙව පුරක්ඛත්වා. අථ ඛො භගවා පාටලිගාමියෙ උපාසකෙ ආමන්තෙසි –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හැඳ පෙරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන භික්ෂු සංඝයා සමඟ ලැගුම්හල වෙත වැඩි සේක. එහි ගොස් පා සෝදා ලැගුම්හලට පිවිස මැද කුළුණට හේත්තු වී පෙරදිගට මුහුණ ලා වාඩි වූ සේක. භික්ෂු සංඝයා ද පා සෝදා ලැගුම්හලට පිවිස බටහිර බිත්තියට හේත්තු වී පෙරදිගට මුහුණ ලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේවම පෙරටු කරගෙන වාඩි වූහ. පාටලි ගමෙහි උපාසකවරු ද පා සෝදා ලැගුම්හලට පිවිස පෙරදිග බිත්තියට හේත්තු වී බටහිරට මුහුණ ලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේවම පෙරටු කරගෙන වාඩි වූහ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පාටලි ගමෙහි උපාසකවරුන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘පඤ්චිමෙ, ගහපතයො, ආදීනවා දුස්සීලස්ස සීලවිපත්තියා. කතමෙ පඤ්ච? ඉධ, ගහපතයො, දුස්සීලො සීලවිපන්නො පමාදාධිකරණං මහතිං භොගජානිං නිගච්ඡති. අයං පඨමො ආදීනවො දුස්සීලස්ස සීලවිපත්තියා.

"ගෘහපතිවරුනි, දුශ්ශීලයාගේ සීල විපත්තියෙහි ආදීනව පහක් වෙති. ඒ පහ කවරේද? ගෘහපතිවරුනි, මෙහි දුශ්ශීල වූ, සීලයෙන් පිරිහුණු පුද්ගලයා ප්‍රමාදය හේතුවෙන් මහත් වූ සම්පත් විනාශයකට පත්වෙයි. මෙය දුශ්ශීලයාගේ සීල විපත්තියෙහි පළමුවන ආදීනවයයි."

‘‘පුන චපරං, ගහපතයො, දුස්සීලස්ස සීලවිපන්නස්ස පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති. අයං දුතියො ආදීනවො දුස්සීලස්ස සීලවිපත්තියා.

"නැවතත් ගෘහපතිවරුනි, දුශ්ශීල වූ, සීලයෙන් පිරිහුණු පුද්ගලයාගේ අශෝභන කීර්තියක් පතළ වෙයි. මෙය දුශ්ශීලයාගේ සීල විපත්තියෙහි දෙවන ආදීනවයයි."

‘‘පුන චපරං, ගහපතයො, දුස්සීලො සීලවිපන්නො යඤ්ඤදෙව පරිසං උපසඞ්කමති – යදි ඛත්තියපරිසං, යදි බ්‍රාහ්මණපරිසං, යදි ගහපතිපරිසං, යදි සමණපරිසං – අවිසාරදො උපසඞ්කමති මඞ්කුභූතො. අයං තතියො ආදීනවො දුස්සීලස්ස සීලවිපත්තියා.

"නැවතත් ගෘහපතිවරුනි, දුශ්ශීල වූ, සීලයෙන් පිරිහුණු පුද්ගලයා ක්ෂත්‍රිය පිරිසක්, බ්‍රාහ්මණ පිරිසක්, ගෘහපති පිරිසක් හෝ ශ්‍රමණ පිරිසක් වේවා, යම් පිරිසක් මැදට යන්නේ ද, එහි යන්නේ විශාරද නොවී, ලැජ්ජාවෙන් හා චකිතයෙන් යුතුවය. මෙය දුශ්ශීලයාගේ සීල විපත්තියෙහි තුන්වන ආදීනවයයි."

‘‘පුන චපරං, ගහපතයො, දුස්සීලො සීලවිපන්නො සම්මූළ්හො කාලං කරොති. අයං චතුත්ථො ආදීනවො දුස්සීලස්ස සීලවිපත්තියා.

"නැවතත් ගෘහපතිවරුනි, දුශ්ශීල වූ, සීලයෙන් පිරිහුණු පුද්ගලයා සිහිමුළාව කළුරිය කරයි. මෙය දුශ්ශීලයාගේ සීල විපත්තියෙහි හතරවන ආදීනවයයි."

‘‘පුන [Pg.185] චපරං, ගහපතයො, දුස්සීලො සීලවිපන්නො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. අයං පඤ්චමො ආදීනවො දුස්සීලස්ස සීලවිපත්තියා. ඉමෙ ඛො, ගහපතයො, පඤ්ච ආදීනවා දුස්සීලස්ස සීලවිපත්තියා.

"නැවතත් ගෘහපතිවරුනි, දුශ්ශීල වූ, සීලයෙන් පිරිහුණු පුද්ගලයා කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදියි. මෙය දුශ්ශීලයාගේ සීල විපත්තියෙහි පස්වන ආදීනවයයි. ගෘහපතිවරුනි, දුශ්ශීලයාගේ සීල විපත්තියෙහි ආදීනව මේ පහයි."

‘‘පඤ්චිමෙ, ගහපතයො, ආනිසංසා සීලවතො සීලසම්පදාය. කතමෙ පඤ්ච? ඉධ, ගහපතයො, සීලවා සීලසම්පන්නො අප්පමාදාධිකරණං මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අධිගච්ඡති. අයං පඨමො ආනිසංසො සීලවතො සීලසම්පදාය.

‘‘ගෘහපතියෙනි, සිල්වත් පුද්ගලයෙකුගේ සීල සම්පත්තියෙහි මෙම ආනිසංස පහ ඇත්තේය. ඒ පහ කවරේද? ගෘහපතියෙනි, මේ ලෝකයෙහි සිල්වත් වූ, සීලයෙන් සම්පූර්ණ වූ පුද්ගලයා අප්‍රමාදය හේතුවෙන් මහත් වූ භෝග සම්පත් ලබයි. සිල්වත් පුද්ගලයෙකුගේ සීල සම්පත්තියෙහි පළමු ආනිසංසය මෙයයි.

‘‘පුන චපරං, ගහපතයො, සීලවතො සීලසම්පන්නස්ස කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති. අයං දුතියො ආනිසංසො සීලවතො සීලසම්පදාය.

‘‘නැවතද ගෘහපතියෙනි, සිල්වත් වූ, සීලයෙන් සම්පූර්ණ වූ පුද්ගලයාගේ යහපත් කීර්ති රාවය දසත පැතිර යයි. සිල්වත් පුද්ගලයෙකුගේ සීල සම්පත්තියෙහි දෙවන ආනිසංසය මෙයයි.

‘‘පුන චපරං, ගහපතයො, සීලවා සීලසම්පන්නො යඤ්ඤදෙව පරිසං උපසඞ්කමති – යදි ඛත්තියපරිසං, යදි බ්‍රාහ්මණපරිසං, යදි ගහපතිපරිසං, යදි සමණපරිසං – විසාරදො උපසඞ්කමති අමඞ්කුභූතො. අයං තතියො ආනිසංසො සීලවතො සීලසම්පදාය.

‘‘නැවතද ගෘහපතියෙනි, සිල්වත් වූ, සීලයෙන් සම්පූර්ණ වූ පුද්ගලයා යම් කිසි පිරිසක් කරා එළඹෙන්නේ නම් - එනම් ක්ෂත්‍රිය පිරිසක් වේවා, බ්‍රාහ්මණ පිරිසක් වේවා, ගෘහපති පිරිසක් වේවා, ශ්‍රමණ පිරිසක් වේවා - ඔහු විශාරදව (නිර්භයව), මුහුණ මැලවී නොගිය යුතුව එළඹෙයි. සිල්වත් පුද්ගලයෙකුගේ සීල සම්පත්තියෙහි තුන්වන ආනිසංසය මෙයයි.

‘‘පුන චපරං, ගහපතයො, සීලවා සීලසම්පන්නො අසම්මූළ්හො කාලඞ්කරොති. අයං චතුත්ථො ආනිසංසො සීලවතො සීලසම්පදාය.

‘‘නැවතද ගෘහපතියෙනි, සිල්වත් වූ, සීලයෙන් සම්පූර්ණ වූ පුද්ගලයා සිහිමුළා නොවී කළුරිය කරයි. සිල්වත් පුද්ගලයෙකුගේ සීල සම්පත්තියෙහි හතරවන ආනිසංසය මෙයයි.

‘‘පුන චපරං, ගහපතයො, සීලවා සීලසම්පන්නො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. අයං පඤ්චමො ආනිසංසො සීලවතො සීලසම්පදාය. ඉමෙ ඛො, ගහපතයො, පඤ්ච ආනිසංසා සීලවතො සීලසම්පදායා’’ති.

‘‘නැවතද ගෘහපතියෙනි, සිල්වත් වූ, සීලයෙන් සම්පූර්ණ වූ පුද්ගලයා ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදියි. සිල්වත් පුද්ගලයෙකුගේ සීල සම්පත්තියෙහි පස්වන ආනිසංසය මෙයයි. ගෘහපතියෙනි, සිල්වත් පුද්ගලයෙකුගේ සීල සම්පත්තියෙහි මේ ආනිසංස පහ ඇත්තේය’’ යි වදාළ සේක.

අථ ඛො භගවා පාටලිගාමියෙ උපාසකෙ බහුදෙව රත්තිං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුතෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා උය්‍යොජෙසි – ‘‘අභික්කන්තා ඛො, ගහපතයො, රත්ති; යස්සදානි තුම්හෙ කාලං මඤ්ඤථා’’ති. අථ ඛො පාටලිගාමියා උපාසකා භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කමිංසු. අථ ඛො භගවා අචිරපක්කන්තෙසු පාටලිගාමියෙසු උපාසකෙසු සුඤ්ඤාගාරං පාවිසි.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පාටලි ගම්වැසි උපාසකවරුන්ට බොහෝ රෑ වනතුරු ධර්ම කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කර දී, සමාදන් කරවා, තෙදවත් කරවා, සතුටු කරවා ඔවුන් පිටත් කර යවමින් මෙසේ වදාළ සේක - ‘‘ගෘහපතියෙනි, රාත්‍රිය බොහෝ ඉක්ම ගොස් ඇත. දැන් තොප (යාමට) කාලය යැයි හඟින්නේ නම් (එසේ කරවු).’’ එවිට පාටලි ගම්වැසි උපාසකවරු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය අනුමෝදන්ව, සතුටු වී, අසුනෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට, පැදකුණු කර පිටව ගියහ. පාටලි ගම්වැසි උපාසකවරුන් පිටව ගිය නොබෝ වේලාවකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශුන්‍යාගාරයකට (විවේකී ස්ථානයකට) වැඩම කළ සේක.

තෙන [Pg.186] ඛො පන සමයෙන සුනිධවස්සකාරා මගධමහාමත්තා පාටලිගාමෙ නගරං මාපෙන්ති වජ්ජීනං පටිබාහාය. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා දෙවතායො සහස්සසහස්සෙව පාටලිගාමෙ වත්ථූනි පරිග්ගණ්හන්ති. යස්මිං පදෙසෙ මහෙසක්ඛා දෙවතා වත්ථූනි පරිග්ගණ්හන්ති මහෙසක්ඛානං තත්ථ රඤ්ඤං රාජමහාමත්තානං චිත්තානි නමන්ති නිවෙසනානි මාපෙතුං. යස්මිං පදෙසෙ මජ්ඣිමා දෙවතා වත්ථූනි පරිග්ගණ්හන්ති මජ්ඣිමානං තත්ථ රඤ්ඤං රාජමහාමත්තානං චිත්තානි නමන්ති නිවෙසනානි මාපෙතුං. යස්මිං පදෙසෙ නීචා දෙවතා වත්ථූනි පරිග්ගණ්හන්ති නීචානං තත්ථ රඤ්ඤං රාජමහාමත්තානං චිත්තානි නමන්ති නිවෙසනානි මාපෙතුං.

එසමයෙහි සුනිධ සහ වස්සකාර නම් මගධ මහා අමාත්‍යවරු වජ්ජීන් වැළැක්වීම පිණිස පාටලි ගමෙහි නගරයක් ඉදිකරමින් සිටියහ. එකල බොහෝ දෙවිවරු දහස් ගණනින් පාටලි ගමෙහි වාසස්ථාන සඳහා බිම් කොටස් අත්පත් කරගනිමින් සිටියහ. යම් ප්‍රදේශයක මහේශාඛ්‍ය දෙවිවරු බිම් අත්පත් කරගනිත්ද, එහි මහා තේජවන්ත රජවරුන්ගේ හා මහා අමාත්‍යවරුන්ගේ සිත් නිවාස ඉදිකිරීමට නැමෙයි. යම් ප්‍රදේශයක මධ්‍යම තේජස ඇති දෙවිවරු බිම් අත්පත් කරගනිත්ද, එහි මධ්‍යම තේජස ඇති රජවරුන්ගේ හා අමාත්‍යවරුන්ගේ සිත් නිවාස ඉදිකිරීමට නැමෙයි. යම් ප්‍රදේශයක හීන තේජස ඇති දෙවිවරු බිම් අත්පත් කරගනිත්ද, එහි හීන තේජස ඇති රජවරුන්ගේ හා අමාත්‍යවරුන්ගේ සිත් නිවාස ඉදිකිරීමට නැමෙයි.

අද්දසා ඛො භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන තා දෙවතායො සහස්සසහස්සෙව පාටලිගාමෙ වත්ථූනි පරිග්ගණ්හන්තියො. යස්මිං පදෙසෙ මහෙසක්ඛා දෙවතා වත්ථූනි පරිග්ගණ්හන්ති, මහෙසක්ඛානං තත්ථ රඤ්ඤං රාජමහාමත්තානං චිත්තානි නමන්ති නිවෙසනානි මාපෙතුං. යස්මිං පදෙසෙ මජ්ඣිමා දෙවතා වත්ථූනි පරිග්ගණ්හන්ති, මජ්ඣිමානං තත්ථ රඤ්ඤං රාජමහාමත්තානං චිත්තානි නමන්ති නිවෙසනානි මාපෙතුං. යස්මිං පදෙසෙ නීචා දෙවතා වත්ථූනි පරිග්ගණ්හන්ති, නීචානං තත්ථ රඤ්ඤං රාජමහාමත්තානං චිත්තානි නමන්ති නිවෙසනානි මාපෙතුං. අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා පච්චූසසමයෙ පච්චුට්ඨාය ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු දිව්‍ය චක්ෂුසින්, දහස් ගණන් දෙවිවරුන් පාටලි ගමෙහි බිම් අත්පත් කරගනු දුටු සේක. යම් ප්‍රදේශයක මහේශාඛ්‍ය දෙවිවරු බිම් අත්පත් කරගනිත්ද, එහි මහා තේජවන්ත රජවරුන්ගේ හා මහා අමාත්‍යවරුන්ගේ සිත් නිවාස ඉදිකිරීමට නැමෙයි. යම් ප්‍රදේශයක මධ්‍යම තේජස ඇති දෙවිවරු බිම් අත්පත් කරගනිත්ද, එහි මධ්‍යම තේජස ඇති රජවරුන්ගේ හා අමාත්‍යවරුන්ගේ සිත් නිවාස ඉදිකිරීමට නැමෙයි. යම් ප්‍රදේශයක හීන තේජස ඇති දෙවිවරු බිම් අත්පත් කරගනිත්ද, එහි හීන තේජස ඇති රජවරුන්ගේ හා අමාත්‍යවරුන්ගේ සිත් නිවාස ඉදිකිරීමට නැමෙයි. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එදින අලුයම් කාලයෙහි අවදි වී ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් ඇමතූ සේක.

‘‘කෙ නු ඛො ආනන්ද පාටලිගාමෙ නගරං මාපෙන්තී’’ති. ‘‘සුනිධවස්සකාරා, භන්තෙ, මගධමහාමත්තා පාටලිගාමෙ නගරං මාපෙන්ති වජ්ජීනං පටිබාහායා’’ති. ‘‘සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, දෙවෙහි තාවතිංසෙහි සද්ධිං මන්තෙත්වා; එවමෙව ඛො, ආනන්ද, සුනිධවස්සකාරා මගධමහාමත්තා පාටලිගාමෙ නගරං මාපෙන්ති වජ්ජීනං පටිබාහාය. ඉධාහං, ආනන්ද, අද්දසං දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සම්බහුලා දෙවතායො සහස්සසහස්සෙව පාටලිගාමෙ වත්ථූනි පරිග්ගණ්හන්තියො. යස්මිං පදෙසෙ මහෙසක්ඛා දෙවතා වත්ථූනි පරිග්ගණ්හන්ති මහෙසක්ඛානං තත්ථ රඤ්ඤං රාජමහාමත්තානං චිත්තානි නමන්ති නිවෙසනානි මාපෙතුං. යස්මිං පදෙසෙ මජ්ඣිමා දෙවතා වත්ථූනි පරිග්ගණ්හන්ති මජ්ඣිමානං තත්ථ රඤ්ඤං රාජමහාමත්තානං චිත්තානි නමන්ති නිවෙසනානි මාපෙතුං. යස්මිං [Pg.187] පදෙසෙ නීචා දෙවතා වත්ථූනි පරිග්ගණ්හන්ති නීචානං තත්ථ රඤ්ඤං රාජමහාමත්තානං චිත්තානි නමන්ති නිවෙසනානි මාපෙතුං. යාවතා, ආනන්ද, අරියං ආයතනං යාවතා වණිප්පථො ඉදං අග්ගනගරං භවිස්සති පාටලිපුත්තං පුටභෙදනං. පාටලිපුත්තස්ස ඛො, ආනන්ද, තයො අන්තරායා භවිස්සන්ති – අග්ගිතො වා උදකතො වා මිථුභෙදතො වා’’ති.

‘‘ආනන්දය, පාටලි ගමෙහි නගරයක් ඉදිකරන්නේ කවුද?’’ ‘‘ස්වාමීනි, සුනිධ සහ වස්සකාර මගධ මහා අමාත්‍යවරු වජ්ජීන් වැළැක්වීම පිණිස පාටලි ගමෙහි නගරයක් ඉදිකරති.’’ ‘‘ආනන්දය, තාවතිංස දෙවිවරුන් හා සාකච්ඡා කොට ඉදිකරන්නාක් මෙන්, ආනන්දය, සුනිධ සහ වස්සකාර මගධ අමාත්‍යවරු පාටලි ගමෙහි නගරයක් ඉදිකරති. ආනන්දය, මම පිරිසිදු වූ දිව්‍ය චක්ෂුසින් බොහෝ දෙවිවරුන් දහස් ගණනින් පාටලි ගමෙහි බිම් අත්පත් කරගනු දුටුවෙමි. යම් ප්‍රදේශයක මහේශාඛ්‍ය දෙවිවරු බිම් අත්පත් කරගනිත්ද, එහි මහා තේජවන්ත රජවරුන්ගේ හා අමාත්‍යවරුන්ගේ සිත් නිවාස ඉදිකිරීමට නැමෙයි. යම් ප්‍රදේශයක මධ්‍යම තේජස ඇති දෙවිවරු බිම් අත්පත් කරගනිත්ද, එහි මධ්‍යම තේජස ඇති රජවරුන්ගේ හා අමාත්‍යවරුන්ගේ සිත් නිවාස ඉදිකිරීමට නැමෙයි. යම් ප්‍රදේශයක හීන තේජස ඇති දෙවිවරු බිම් අත්පත් කරගනිත්ද, එහි හීන තේජස ඇති රජවරුන්ගේ හා අමාත්‍යවරුන්ගේ සිත් නිවාස ඉදිකිරීමට නැමෙයි. ආනන්දය, ආර්යයන්ගේ වාසස්ථාන හා වෙළඳ මධ්‍යස්ථාන ඇති තාක් කල්, මෙම පාටලිපුත්‍රය 'පුටභේදන' නම් වූ (වෙළඳ බඩු මුදාහරින) අග්‍ර නගරය වනු ඇත. ආනන්දය, පාටලිපුත්‍රයට ගින්නෙන් හෝ ජලයෙන් හෝ අභ්‍යන්තර භේදයකින් යන කරුණු තුනකින් අන්තරායන් ඇතිවන්නේය’’ යි වදාළ සේක.

අථ ඛො සුනිධවස්සකාරා මගධමහාමත්තා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරාණියං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො සුනිධවස්සකාරා මගධමහාමත්තා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘අධිවාසෙතු නො භවං ගොතමො අජ්ජතනාය භත්තං සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.

එවිට සුනිධ සහ වස්සකාර මගධ මහා අමාත්‍යවරු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණහ. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු පිළිසඳර කතා නිමවා එකත්පසෙක සිටි සුනිධ සහ වස්සකාර මගධ අමාත්‍යවරු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ - ‘‘භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා සමඟ අද දින අපගේ දානය ඉවසා වදාරන සේක්වා.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිහඬව එය ඉවසා වදාළ සේක.

අථ ඛො සුනිධවස්සකාරා මගධමහාමත්තා භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා යෙන සකො ආවසථො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා සකෙ ආවසථෙ පණීතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදාපෙත්වා භගවතො කාලං ආරොචෙසුං – ‘‘කාලො, භො ගොතම, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති.

ඉන්පසු සුනිධ සහ වස්සකාර මගධ මහා අමාත්‍යවරු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කැමැත්ත දැනගෙන තම නවාතැනට ගියහ. එහිදී ප්‍රණීත වූ ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය දෑ පිළියෙළ කරවා, ‘‘භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කාලය පැමිණ ඇත, දානය පිළියෙළ කර ඇත’’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දන්වා යැවූහ.

අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන යෙන සුනිධවස්සකාරානං මගධමහාමත්තානං ආවසථො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො සුනිධවස්සකාරා මගධමහාමත්තා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසුං සම්පවාරෙසුං.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවදෑර පත් සිවුරු ගෙන භික්ෂු සංඝයා සමඟ මගධ මහා අමාත්‍යවරුන් වූ සුනිධ සහ වස්සකාරයන්ගේ නිවස වෙත වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක. එකල්හි මගධ මහා අමාත්‍යවරුන් වූ සුනිධ සහ වස්සකාර බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යවලින් සිය දෑතින්ම සන්තර්පණය කළහ, මැනවින් පැවරූහ.

අථ ඛො සුනිධවස්සකාරා මගධමහාමත්තා භගවන්තං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං අඤ්ඤතරං නීචං ආසනං ගහෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නෙ ඛො සුනිධවස්සකාරෙ මගධමහාමත්තෙ භගවා ඉමාහි ගාථාහි අනුමොදි –

ඉක්බිති මගධ මහා අමාත්‍යවරුන් වූ සුනිධ සහ වස්සකාර දන් වළඳා අවසන්ව පාත්‍රයෙන් ඉවතට ගත් දෑත් ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, එක්තරා මිටි අසුනක් ගෙන එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වී සිටි මගධ මහා අමාත්‍යවරුන් වූ සුනිධ සහ වස්සකාරයන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ගාථාවලින් අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක.

‘‘යස්මිං පදෙසෙ කප්පෙති, වාසං පණ්ඩිතජාතියො;

සීලවන්තෙත්ථ භොජෙත්වා, සඤ්ඤතෙ බ්‍රහ්මචාරයො.

"යම් ප්‍රදේශයක නැණවත් පුරුෂයා වාසය කරයිද, එහි සීලවන්ත වූ, සංයමයෙන් යුත් බ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලාට දන් පිළිගන්වා,"

‘‘යා [Pg.188] තත්ථ දෙවතා ආසුං, තාසං දක්ඛිණමාදිසෙ;

තා පූජිතා පූජයන්ති, මානිතා මානයන්ති නං.

"එහි සිටින යම් දේවතාවෝ වෙත්ද, ඔවුන්ට ඒ පින් පෙත් අනුමෝදන් කළ යුතුය. එවිට ඒ දේවතාවෝ පිදුම් ලැබූවෝ වී ඔහුට පුදති, ගරු බුහුමන් ලැබූවෝ වී ඔහුට ගරු බුහුමන් කරති."

‘‘තතො නං අනුකම්පන්ති, මාතා පුත්තංව ඔරසං;

දෙවතානුකම්පිතො පොසො, සදා භද්‍රානි පස්සතී’’ති.

"එබැවින් මවක් සිය ඖරස පුත්‍රයා රකින්නාක් මෙන් ඔවුහු ඔහු රකිති. දෙවියන්ගේ අනුකම්පාව ලබන මනුෂ්‍යයා සැමවිටම යහපතක්ම දකියි."

අථ ඛො භගවා සුනිධවස්සකාරානං මගධමහාමත්තානං ඉමාහි ගාථාහි අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මගධ මහා අමාත්‍යවරුන් වූ සුනිධ සහ වස්සකාරයන්ට මෙම ගාථාවලින් අනුමෝදනා කොට අසුනින් නැගිට වැඩම කළ සේක.

තෙන ඛො පන සමයෙන සුනිධවස්සකාරා මගධමහාමත්තා භගවන්තං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධා හොන්ති – ‘‘යෙනජ්ජ සමණො ගොතමො ද්වාරෙන නික්ඛමිස්සති තං ‘ගොතමද්වාරං’ නාම භවිස්සති. යෙන තිත්ථෙන ගඞ්ගං නදිං තරිස්සති තං ‘ගොතමතිත්ථං’ නාම භවිස්සතී’’ති.

එකල මගධ මහා අමාත්‍යවරුන් වූ සුනිධ සහ වස්සකාර "අද ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ යම් දොරටුවකින් නික්මෙන සේක්ද, එය 'ගෝතම ද්වාරය' නමින් හැඳින්වෙනු ඇත. යම් තොටුපළකින් ගංගා නදියෙන් එතර වන සේක්ද, එය 'ගෝතම තිත්ථය' (ගෝතම තොටුපළ) නමින් හැඳින්වෙනු ඇතැයි" සිතමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසුපසින්ම ලුහුබැඳ ගියහ.

අථ ඛො භගවා යෙන ද්වාරෙන නික්ඛමි තං ‘ගොතමද්වාරං’ නාම අහොසි. අථ ඛො භගවා යෙන ගඞ්ගා නදී තෙනුපසඞ්කමි. තෙන ඛො පන සමයෙන ගඞ්ගා නදී පූරා හොති සමතිත්තිකා කාකපෙය්‍යා. අප්පෙකච්චෙ මනුස්සා නාවං පරියෙසන්ති, අප්පෙකච්චෙ උළුම්පං පරියෙසන්ති, අප්පෙකච්චෙ කුල්ලං බන්ධන්ති අපාරා පාරං ගන්තුකාමා. අථ ඛො භගවා – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙව – ගඞ්ගාය නදියා ඔරිමතීරෙ අන්තරහිතො පාරිමතීරෙ පච්චුට්ඨාසි සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් දොරටුවකින් නික්මුණු සේක්ද, එය 'ගෝතම ද්වාරය' නම් විය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගංගා නදිය වෙත වැඩම කළ සේක. එකල ගංගා නදිය ඉවුර මට්ටමටම ජලයෙන් පිරී කපුටෙකුට වුවද පහසුවෙන් පැන් බීමට හැකි තරම් විය. සමහර මිනිස්සු පරතෙරට යනු කැමැත්තෙන් ඔරු පාරු සොයති, සමහරු හුළං පාරු සොයති, සමහරු පහුරු බඳිති. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බලවත් පුරුෂයෙක් හකුළුවන ලද අතක් දිගු කරන්නාක් මෙන් හෝ දිගු කළ අතක් හකුළුවන්නාක් මෙන්, ගංගා නදියේ මෙතෙරින් අතුරුදහන් වී භික්ෂු සංඝයා සමඟ එතෙර ඉවුරෙහි පහළ වූ සේක.

අද්දසා ඛො භගවා තෙ මනුස්සෙ අප්පෙකච්චෙ නාවං පරියෙසන්තෙ, අප්පෙකච්චෙ උළුම්පං පරියෙසන්තෙ, අප්පෙකච්චෙ කුල්ලං බන්ධන්තෙ අපාරා පාරං ගන්තුකාමෙ.

මෙතෙර සිට එතෙරට යනු කැමැත්තෙන් සමහර මිනිස්සු ඔරු පාරු සොයනු ද, සමහරු හුළං පාරු සොයනු ද, සමහරු පහුරු බඳිනු ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුටු සේක.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක.

‘‘යෙ තරන්ති අණ්ණවං සරං,සෙතුං කත්වාන විසජ්ජ පල්ලලානි;

කුල්ලඤ්හි ජනො පබන්ධති,තිණ්ණා මෙධාවිනො ජනා’’ති. ඡට්ඨං;

"යම් කෙනෙක් ගැඹුරු වූ සංසාර සාගරය තරණය කරත්ද, ඔවුහු ආර්ය මාර්ගය නමැති සේතුව (පාලම) තනාගෙන, කෙලෙස් මඩ වගුරු හැර දමා එතෙර වෙති. ලෝකයා පහුරු බඳිති. එහෙත් නුවණැති ජනයා පහුරු රහිතවම එතෙර වූවෝ වෙති." (සයවන සූත්‍රයයි).

7. ද්විධාපථසුත්තං

7. ද්විධාපථ සූත්‍රය

77. එවං [Pg.189] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසලෙසු අද්ධානමග්ගපටිපන්නො හොති ආයස්මතා නාගසමාලෙන පච්ඡාසමණෙන. අද්දසා ඛො ආයස්මා නාගසමාලො අන්තරාමග්ගෙ ද්විධාපථං. දිස්වාන භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අයං, භන්තෙ, භගවා පන්ථො; ඉමිනා ගච්ඡාමා’’ති. එවං වුත්තෙ, භගවා ආයස්මන්තං නාගසමාලං එතදවොච – ‘‘අයං, නාගසමාල, පන්ථො; ඉමිනා ගච්ඡාමා’’ති.

77. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් නාගසමාල තෙරුන් වහන්සේ උපස්ථායක භික්ෂුව ලෙස කැටුව කොසොල් ජනපදයෙහි දීර්ඝ චාරිකාවක නිරත වූ සේක. ආයුෂ්මත් නාගසමාල තෙරුන් හට මඟ මධ්‍යයේදී මංසන්ධියක් (දෙමංසලක්) හමු විය. එය දැක උන්වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මේ මඟ යහපත්ය; අපි මේ මඟින් යමු." මෙසේ කී කල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් නාගසමාල තෙරුන්ට මෙසේ වදාළ සේක: "නාගසමාල, මේ මඟ යහපත්ය; අපි මේ මඟින් යමු" (වෙනත් මඟක් පෙන්වමින්).

දුතියම්පි…පෙ… තතියම්පි ඛො ආයස්මා නාගසමාලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අයං, භන්තෙ, භගවා පන්ථො; ඉමිනා ගච්ඡාමා’’ති. තතියම්පි ඛො භගවා ආයස්මන්තං නාගසමාලං එතදවොච – ‘‘අයං, නාගසමාල, පන්ථො; ඉමිනා ගච්ඡාමා’’ති. අථ ඛො ආයස්මා නාගසමාලො භගවතො පත්තචීවරං තත්ථෙව ඡමායං නික්ඛිපිත්වා පක්කාමි – ‘‘ඉදං, භන්තෙ, භගවතො පත්තචීවර’’න්ති.

දෙවනුව ද... තෙවනුව ද ආයුෂ්මත් නාගසමාල තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මේ මඟ යහපත්ය; අපි මේ මඟින් යමු." තෙවනුව ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් නාගසමාල තෙරුන්ට මෙසේ වදාළ සේක: "නාගසමාල, මේ මඟ යහපත්ය; අපි මේ මඟින් යමු." එකල්හි ආයුෂ්මත් නාගසමාල තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාත්‍රය සහ සිවුර එතැනම බිම තබා, "ස්වාමීනි, මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාත්‍රය සහ සිවුරයි" කියා නික්ම ගියහ.

අථ ඛො ආයස්මතො නාගසමාලස්ස තෙන පන්ථෙන ගච්ඡන්තස්ස අන්තරාමග්ගෙ චොරා නික්ඛමිත්වා හත්ථෙහි ච පාදෙහි ච ආකොටෙසුං පත්තඤ්ච භින්දිංසු සඞ්ඝාටිඤ්ච විප්ඵාලෙසුං. අථ ඛො ආයස්මා නාගසමාලො භින්නෙන පත්තෙන විප්ඵාලිතාය සඞ්ඝාටියා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා නාගසමාලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, තෙන පන්ථෙන ගච්ඡන්තස්ස අන්තරාමග්ගෙ චොරා නික්ඛමිත්වා හත්ථෙහි ච පාදෙහි ච ආකොටෙසුං, පත්තඤ්ච භින්දිංසු, සඞ්ඝාටිඤ්ච විප්ඵාලෙසු’’න්ති.

ඉන්පසු ඒ මඟින් ගිය ආයුෂ්මත් නාගසමාල තෙරුන්ට මඟ මධ්‍යයේදී සොරුන් මුණගැසී, ඔවුහු අත්වලින් හා පාවලින් පහර දී පාත්‍රය ද කඩා දමා සඟළ සිවුර ද ඉරා දැමූහ. එවිට ආයුෂ්මත් නාගසමාල තෙරුන් බිඳුණු පාත්‍රය සහ ඉරුණු සිවුර ඇතිව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් නාගසමාල තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, ඒ මඟින් ගිය මා හට මඟ මධ්‍යයේදී සොරුන් මුණගැසී අත්වලින් හා පාවලින් පහර දී, පාත්‍රය ද කඩා දමා සඟළ සිවුර ද ඉරා දැමූහ."

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන ඒ වේලාවෙහි මෙම උදානය පළ කළ සේක.

‘‘සද්ධිං චරමෙකතො වසං,මිස්සො අඤ්ඤජනෙන වෙදගූ;

විද්වා පජහාති පාපකං,කොඤ්චො ඛීරපකොව නින්නග’’න්ති. සත්තමං;

"අඥාන ජනයා සමඟ එක්ව හැසිරෙන, එක්ව වසන, ඔවුන් හා මිශ්‍රව සිටින නමුදු, සත්‍යය දත් පඬිවරයා, කිරි මිශ්‍ර ජලයෙන් කිරි පමණක් ගන්නා කොක්කුන් ජලය අතහරින්නාක් මෙන් පාපය දුරු කරයි." (සත්වන සූත්‍රයයි).

8. විසාඛාසුත්තං

8. විසාඛා සූත්‍රය

78. එවං [Pg.190] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන විසාඛාය මිගාරමාතුයා නත්තා කාලඞ්කතා හොති පියා මනාපා. අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා අල්ලවත්ථා අල්ලකෙසා දිවා දිවස්ස යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො විසාඛං මිගාරමාතරං භගවා එතදවොච –

78. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර මිගාරමාතු ප්‍රාසාදය වූ පූර්වාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල මිගාරමාතු විසාඛාවන්ගේ අතිශය ප්‍රියමනාප වූ මිණිබිරියක මිය ගොස් තිබුණි. එවිට මිගාරමාතු විසාඛාවෝ තෙත බරිත වස්ත්‍රයෙන් හා තෙත කෙස් කළඹින් යුතුව, දහවල් කාලයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ මිගාරමාතු විසාඛාවන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘හන්ද කුතො නු ත්වං, විසාඛෙ, ආගච්ඡසි අල්ලවත්ථා අල්ලකෙසා ඉධූපසඞ්කන්තා දිවා දිවස්සා’’ති? ‘‘නත්තා මෙ, භන්තෙ, පියා මනාපා කාලඞ්කතා. තෙනාහං අල්ලවත්ථා අල්ලකෙසා ඉධූපසඞ්කන්තා දිවා දිවස්සා’’ති. ‘‘ඉච්ඡෙය්‍යාසි ත්වං, විසාඛෙ, යාවතිකා සාවත්ථියා මනුස්සා තාවතිකෙ පුත්තෙ ච නත්තාරො චා’’ති? ‘‘ඉච්ඡෙය්‍යාහං, භගවා යාවතිකා සාවත්ථියා මනුස්සා තාවතිකෙ පුත්තෙ ච නත්තාරො චා’’ති.

"විසාඛාවෙනි, ඔබ තෙත වස්ත්‍රයෙන් හා තෙත කෙස් කළඹින් යුතුව මේ දහවල් කාලයෙහි කොහේ සිට පැමිණියේද?" "ස්වාමීනි, මගේ ප්‍රියමනාප මිණිබිරිය මිය ගියාය. ඒ නිසා මම තෙත වස්ත්‍රයෙන් හා තෙත කෙස් කළඹින් යුතුව මේ දහවල් කාලයෙහි ඔබ වහන්සේ හමුවීමට පැමිණියෙමි." "විසාඛාවෙනි, සැවැත් නුවර කොපමණ මිනිසුන් ප්‍රමාණයක් සිටිත්ද, ඒ තරම් දරුවන් හා මුණුබුරු මිණිබිරියන් ලැබීමට ඔබ කැමතිද?" "ස්වාමීනි භාග්‍යවතුන් වහන්ස, සැවැත් නුවර කොපමණ මිනිසුන් සිටිත්ද, ඒ තරම් දරුවන් හා මුණුබුරු මිණිබිරියන් ලැබීමට මම කැමතියි."

‘‘කීවබහුකා පන, විසාඛෙ, සාවත්ථියා මනුස්සා දෙවසිකං කාලං කරොන්තී’’ති? ‘‘දසපි, භන්තෙ, සාවත්ථියා මනුස්සා දෙවසිකං කාලං කරොන්ති; නවපි, භන්තෙ… අට්ඨපි, භන්තෙ… සත්තපි, භන්තෙ… ඡපි, භන්තෙ… පඤ්චපි, භන්තෙ… චත්තාරොපි, භන්තෙ… තීණිපි, භන්තෙ… ද්වෙපි, භන්තෙ, සාවත්ථියා මනුස්සා දෙවසිකං කාලං කරොන්ති. එකොපි, භන්තෙ, සාවත්ථියා මනුස්සො දෙවසිකං කාලං කරොති. අවිවිත්තා, භන්තෙ, සාවත්ථි මනුස්සෙහි කාලං කරොන්තෙහී’’ති.

‘‘විසාඛාවෙනි, සැවැත්නුවර වැසියන් දිනකට කොපමණ ප්‍රමාණයක් මියයන්නේද?’’ ‘‘ස්වාමීනි, සැවැත්නුවර වැසියෝ දිනකට දස දෙනෙක් බැගින්ද මියයති. ස්වාමීනි, නව දෙනෙක්... අට දෙනෙක්... හත් දෙනෙක්... හය දෙනෙක්... පස් දෙනෙක්... හතර දෙනෙක්... තුන් දෙනෙක්... දෙදෙනෙක් බැගින්ද සැවැත්නුවර වැසියෝ දිනකට මියයති. ස්වාමීනි, සැවැත්නුවර වැසියෙක් දිනකට එක් අයෙක් බැගින් වුවද මියයයි. ස්වාමීනි, සැවැත්නුවර මියයන මිනිසුන්ගෙන් හිස් නොවේ.’’

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, විසාඛෙ, අපි නු ත්වං කදාචි කරහචි අනල්ලවත්ථා වා භවෙය්‍යාසි අනල්ලකෙසා වා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ. අලං මෙ, භන්තෙ, තාව බහුකෙහි පුත්තෙහි ච නත්තාරෙහි චා’’ති.

‘‘විසාඛාවෙනි, ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබට කිසිම දිනක වියළි වස්ත්‍රයක් හෝ වියළි කෙස්කලඹක් ඇතිව සිටීමට හැකි වේද?’’ ‘‘ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ස්වාමීනි, මට මේ සා විශාල පුත්‍රයන්ගෙන් සහ මුණුබුරන්ගෙන් ඇති පලය කිම?’’

‘‘යෙසං ඛො, විසාඛෙ, සතං පියානි, සතං තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං නවුති පියානි, නවුති තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං අසීති පියානි, අසීති තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං සත්තති පියානි, සත්තති තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං සට්ඨි පියානි, සට්ඨි තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං පඤ්ඤාසං පියානි, පඤ්ඤාසං තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං චත්තාරීසං පියානි, චත්තාරීසං තෙසං දුක්ඛානි, යෙසං තිංසං පියානි, තිංසං තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං වීසති පියානි, වීසති තෙසං දුක්ඛානි, යෙසං දස [Pg.191] පියානි, දස තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං නව පියානි, නව තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං අට්ඨ පියානි, අට්ඨ තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං සත්ත පියානි, සත්ත තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං ඡ පියානි, ඡ තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං පඤ්ච පියානි, පඤ්ච තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං චත්තාරි පියානි, චත්තාරි තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං තීණි පියානි, තීණි තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං ද්වෙ පියානි, ද්වෙ තෙසං දුක්ඛානි; යෙසං එකං පියං, එකං තෙසං දුක්ඛං; යෙසං නත්ථි පියං, නත්ථි තෙසං දුක්ඛං, අසොකා තෙ විරජා අනුපායාසාති වදාමී’’ති.

‘‘විසාඛාවෙනි, යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ සියයක් වේද, ඔවුන්ට දුක් සියයක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ අනූවක් වේද, ඔවුන්ට දුක් අනූවක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ අසූවක් වේද, ඔවුන්ට දුක් අසූවක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ හැත්තෑවක් වේද, ඔවුන්ට දුක් හැත්තෑවක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ හැටක් වේද, ඔවුන්ට දුක් හැටක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ පනහක් වේද, ඔවුන්ට දුක් පනහක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ හතළිහක් වේද, ඔවුන්ට දුක් හතළිහක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ තිහක් වේද, ඔවුන්ට දුක් තිහක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ විස්සක් වේද, ඔවුන්ට දුක් විස්සක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ දහයක් වේද, ඔවුන්ට දුක් දහයක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ නවයක් වේද, ඔවුන්ට දුක් නවයක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ අටක් වේද, ඔවුන්ට දුක් අටක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ හතක් වේද, ඔවුන්ට දුක් හතක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ හයක් වේද, ඔවුන්ට දුක් හයක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ පහක් වේද, ඔවුන්ට දුක් පහක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ හතරක් වේද, ඔවුන්ට දුක් හතරක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ තුනක් වේද, ඔවුන්ට දුක් තුනක් වේ. යමෙකුට ප්‍රියමනාප දේ දෙකක් වේද, ඔවුන්ට දුක් දෙකක් වේ. යමෙකුට එක් ප්‍රියමනාප දෙයක් වේද, ඔහුට එක් දුකක් වෙයි. යමෙකුට ප්‍රියමනාප කිසිවක් නැත්ද, ඔහුට දුකක් නැත. ඔවුහු සෝක රහිත බවත්, කෙලෙස් රජස් රහිත බවත්, උපායාස රහිත බවත් මම වදාරමි.’’

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, එම අවස්ථාවේදී මේ උදානය පහළ කළ සේක –

‘‘යෙ කෙචි සොකා පරිදෙවිතා වා,දුක්ඛා ච ලොකස්මිමනෙකරූපා;

පියං පටිච්චප්පභවන්ති එතෙ,පියෙ අසන්තෙ න භවන්ති එතෙ.

‘‘ලෝකයෙහි විවිධ ස්වරූපයෙන් පවතින යම් සෝකයක් හෝ වැළපීමක් හෝ දුක් ඇද්ද, මේ සියල්ල හටගන්නේ ප්‍රිය දේ නිසාමය. ප්‍රිය දේ නොමැති විට මේවා ඇති නොවේ.

‘‘තස්මා හි තෙ සුඛිනො වීතසොකා,යෙසං පියං නත්ථි කුහිඤ්චි ලොකෙ;

තස්මා අසොකං විරජං පත්ථයානො,පියං න කයිරාථ කුහිඤ්චි ලොකෙ’’ති. අට්ඨමං;

එබැවින් ලෝකයෙහි යමෙකුට කිසිදු තැනක ප්‍රිය දෙයක් නැත්ද, ඔවුහු සුවපත් වූවෝ වෙති, සෝක රහිත වූවෝ වෙති. එහෙයින් සෝක රහිත වූ, කෙලෙස් රජස් රහිත වූ නිවන පතන්නා, ලෝකයෙහි කිසිදු තැනක ප්‍රියතාවයක් ඇති කර නොගත යුතුය.’’ අටවන සූත්‍රයයි.

9. පඨමදබ්බසුත්තං

9. පළමු දබ්බ සූත්‍රය

79. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛො ආයස්මා දබ්බො මල්ලපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා දබ්බො මල්ලපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘පරිනිබ්බානකාලො මෙ දානි, සුගතා’’ති. ‘‘යස්සදානි ත්වං, දබ්බ, කාලං මඤ්ඤසී’’ති.

79. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි - එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර ලේනකුලට ආහාර දෙන කලන්දකනිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ - ‘‘සුගතයන් වහන්ස, දැන් මාගේ පිරිනිවන් පෑමට කාලයයි.’’ ‘‘දබ්බය, දැන් ඒ සඳහා කාලය බව ඔබ සිතන්නේ නම් එසේ කරන්න.’’

අථ ඛො ආයස්මා දබ්බො මල්ලපුත්තො උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ආකාසෙ අන්තලික්ඛෙ පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨහිත්වා පරිනිබ්බායි.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ අසුනෙන් නැගිට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර, ප්‍රදක්ෂිණා කොට, අහසට පැන නැගී අහස මධ්‍යයෙහි පළඟක් බැඳ වාඩි වී, තේජෝ ධාතුවට සමවැදී එයින් නැගිට පිරිනිවන් පෑ සේක.

අථ [Pg.192] ඛො ආයස්මතො දබ්බස්ස මල්ලපුත්තස්ස වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ආකාසෙ අන්තලික්ඛෙ පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨහිත්වා පරිනිබ්බුතස්ස සරීරස්ස ඣායමානස්ස ඩය්හමානස්ස නෙව ඡාරිකා පඤ්ඤායිත්ථ න මසි. සෙය්‍යථාපි නාම සප්පිස්ස වා තෙලස්ස වා ඣායමානස්ස ඩය්හමානස්ස නෙව ඡාරිකා පඤ්ඤායති න මසි; එවමෙව ආයස්මතො දබ්බස්ස මල්ලපුත්තස්ස වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ආකාසෙ අන්තලික්ඛෙ පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨහිත්වා පරිනිබ්බුතස්ස සරීරස්ස ඣායමානස්ස ඩය්හමානස්ස නෙව ඡාරිකා පඤ්ඤායිත්ථ න මසීති.

ඉක්බිති අහසට පැන නැගී අහස මධ්‍යයෙහි පළඟක් බැඳ වාඩි වී, තේජෝ ධාතුවට සමවැදී එයින් නැගිට පිරිනිවන් පෑ ආයුෂ්මත් දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙරුන් වහන්සේගේ දැවී ගිය ඒ ශරීරයෙහි අළු හෝ දැලි හෝ කිසිවක් දක්නට නොලැබුණි. යම්සේ ගිතෙල් හෝ තලතෙල් හෝ දැවී ගිය කල්හි අළු හෝ දැලි හෝ දක්නට නොලැබේද, එසේම අහසට පැන නැගී අහස මධ්‍යයෙහි පළඟක් බැඳ වාඩි වී, තේජෝ ධාතුවට සමවැදී එයින් නැගිට පිරිනිවන් පෑ ආයුෂ්මත් දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙරුන් වහන්සේගේ දැවී ගිය ඒ ශරීරයෙහි අළු හෝ දැලි හෝ කිසිවක් දක්නට නොලැබුණි.

අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, එම අවස්ථාවේදී මේ උදානය පහළ කළ සේක –

‘‘අභෙදි කායො නිරොධි සඤ්ඤා,වෙදනා සීතිභවිංසු සබ්බා;

වූපසමිංසු සඞ්ඛාරා,විඤ්ඤාණං අත්ථමාගමා’’ති. නවමං;

‘‘කය බිඳී ගියේය, සංඥාව නිරුද්ධ විය, සියලු වේදනාවෝ සිහිල් වූහ, සංස්කාරයෝ සන්සිඳුණාහ, විඤ්ඤාණය අභාවයට පත් විය.’’ නවවන සූත්‍රයයි.

10. දුතියදබ්බසුත්තං

10. දෙවන දබ්බ සූත්‍රය

80. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

80. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි - එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘‘මහණෙනි’’ යි භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘‘ස්වාමීනි’’ යි එම භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක –

‘‘දබ්බස්ස, භික්ඛවෙ, මල්ලපුත්තස්ස වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ආකාසෙ අන්තලික්ඛෙ පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨහිත්වා පරිනිබ්බුතස්ස සරීරස්ස ඣායමානස්ස ඩය්හමානස්ස නෙව ඡාරිකා පඤ්ඤායිත්ථ න මසි. සෙය්‍යථාපි නාම සප්පිස්ස වා තෙලස්ස වා ඣායමානස්ස ඩය්හමානස්ස නෙව ඡාරිකා පඤ්ඤායති න මසි; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, දබ්බස්ස මල්ලපුත්තස්ස වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ආකාසෙ අන්තලික්ඛෙ පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨහිත්වා පරිනිබ්බුතස්ස සරීරස්ස ඣායමානස්ස ඩය්හමානස්ස නෙව ඡාරිකා පඤ්ඤායිත්ථ න මසී’’ති.

‘‘මහණෙනි, දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ අහසට පැන නැගී අහස මධ්‍යයෙහි පළඟක් බැඳ වාඩි වී, තේජෝ ධාතුවට සමවැදී එයින් නැගිට පිරිනිවන් පෑ කල්හි, දැවී ගිය ඒ ශරීරයෙහි අළු හෝ දැලි හෝ කිසිවක් දක්නට නොලැබුණි. මහණෙනි, යම්සේ ගිතෙල් හෝ තලතෙල් හෝ දැවී ගිය කල්හි අළු හෝ දැලි හෝ දක්නට නොලැබේද, එසේම මහණෙනි, දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ අහසට පැන නැගී අහස මධ්‍යයෙහි පළඟක් බැඳ වාඩි වී, තේජෝ ධාතුවට සමවැදී එයින් නැගිට පිරිනිවන් පෑ කල්හි, දැවී ගිය ඒ ශරීරයෙහි අළු හෝ දැලි හෝ කිසිවක් දක්නට නොලැබුණි.’’

අථ [Pg.193] ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැනගෙන, එම අවස්ථාවේදී මේ උදානය පහළ කළ සේක –

‘‘අයොඝනහතස්සෙව, ජලතො ජාතවෙදසො ;

අනුපුබ්බූපසන්තස්ස, යථා න ඤායතෙ ගති.

‘‘යකඩ මුගුරකින් තැලූ විට ගිනිගෙන දැවෙන, පසුව පිළිවෙළින් නිවී යන ගින්නක ගමනක් සොයාගත නොහැකි වන්නා සේම;’’

එවං සම්මාවිමුත්තානං, කාමබන්ධොඝතාරිනං;

පඤ්ඤාපෙතුං ගති නත්ථි, පත්තානං අචලං සුඛ’’න්ති. දසමං;

‘‘මැනවින් විමුක්තිය ලැබූ, කාම බන්ධන නමැති සැඩපහර තරණය කළ, අචල වූ නිවන් සුවයට පැමිණි රහතන් වහන්සේලාගේ ගමන පැනවීමට ක්‍රමයක් නැත.’’ දසවන සූත්‍රයයි.

පාටලිගාමියවග්ගො අට්ඨමො.

අටවන පාටලිගාමිය වර්ගය නිමාවට පත් විය.

තස්සුද්දානං –

එහි සාරාංශය මෙසේය –

නිබ්බානා චතුරො වුත්තා, චුන්දො පාටලිගාමියා;

ද්විධාපථො විසාඛා ච, දබ්බෙන සහ තෙ දසාති.

නිබ්බාන සූත්‍ර හතරක් ද, චුන්ද, පාටලිගාමිය, ද්විධපථ සහ විසාඛා සූත්‍ර ද වදාරන ලදී. දබ්බ සූත්‍රය ද සමඟ ඒවා දසයකි.

උදානෙ වග්ගානමුද්දානං –

උදානයෙහි වර්ගයන්හි සාරාංශය මෙසේය –

වග්ගමිදං පඨමං වරබොධි, වග්ගමිදං දුතියං මුචලින්දො;

නන්දකවග්ගවරො තතියො තු, මෙඝියවග්ගවරො ච චතුත්ථො.

ප්‍රථම වර්ගය උතුම් වූ බෝධි වර්ගයයි, දෙවන වර්ගය මුචලින්ද වර්ගයයි; තුන්වැන්න උතුම් වූ නන්දක වර්ගය වන අතර, සිව්වැන්න මේඝිය වර්ගයයි.

පඤ්චමවග්ගවරන්තිධ සොණො, ඡට්ඨමවග්ගවරන්ති ජච්චන්ධො ;

සත්තමවග්ගවරන්ති ච චූළො, පාටලිගාමියමට්ඨමවග්ගො.

මෙහි පස්වන උතුම් වර්ගය සෝණ වර්ගයයි, හයවන උතුම් වර්ගය ජච්චන්ධ වර්ගයයි; හත්වන උතුම් වර්ගය චූළ වර්ගය වන අතර අටවන වර්ගය පාටලිගාම වර්ගයයි.

අසීතිමනූනකසුත්තවරං, වග්ගමිදට්ඨකං සුවිභත්තං;

දස්සිතං චක්ඛුමතා විමලෙන, අද්ධා හි තං උදානමිතීදමාහු.

නිර්මල වූ පසැස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් සූත්‍ර අසූවකින් යුක්ත වූ ද, වර්ග අටකින් සමන්විතව මැනවින් බෙදා දක්වන ලද්දා වූ ද, මේ උතුම් උදාන පාලිය (සත්ත්වයන්ගේ හිතසුව පිණිස) දේශනා කරන ලදී; ඒකාන්තයෙන්ම මෙය 'උදානය' යැයි පවසනු ලැබේ.

උදානපාළි නිට්ඨිතා.

උදාන පාළිය සමාප්ත විය.