Tipiṭaka Translation

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

ขุททกนิกาย

ဥဒါနပါဠိ

อุทานปาฬิ

၁. ဗောဓိဝဂ္ဂေါ

๑. โพธิวรรค

၁. ပဌမဗောဓိသုတ္တံ

๑. ปฐมโพธิสูตร

၁. ဧဝံ [Pg.77] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတိ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဟောတိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ အနုလောမံ သာဓုကံ မနသာကာသိ –

๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ควงไม้โพธิพฤกษ์ ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ในตำบลอุรุเวลาเสนานิคม ในครั้งที่ตรัสรู้ใหม่ๆ ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งด้วยบัลลังก์เดียวตลอด ๗ วัน ทรงเสวยวิมุตติสุขอยู่ ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้นโดยล่วงไปแห่ง ๗ วันนั้นแล้ว ทรงมนสิการปฏิจจสมุปบาทโดยอนุโลมเป็นอย่างดี ตลอดปฐมยามแห่งราตรีว่า

‘‘ဣတိ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ယဒိဒံ – အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ, နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ, သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော, ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ, ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ, တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ, ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ, ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ.

“เพราะสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น ได้แก่ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงมีพร้อม ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

‘‘ယဒါ [Pg.78] ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ,အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ;

အထဿ ကင်္ခါ ဝပယန္တိ သဗ္ဗာ,ယတော ပဇာနာတိ သဟေတုဓမ္မ’’န္တိ. ပဌမံ;

“ในกาลใดแล ธรรมทั้งหลายปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีความเพียรเพ่งอยู่ ในกาลนั้น ความสงสัยทั้งปวงของพราหมณ์นั้นย่อมสิ้นไป เพราะมารู้แจ้งธรรมพร้อมทั้งเหตุ” ปฐมโพธิสูตรที่ ๑ จบ

၂. ဒုတိယဗောဓိသုတ္တံ

๒. ทุติยโพธิสูตร

၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧက သမယံ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတိ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဟောတိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမံ ယာမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ပဋိလောမံ သာဓုကံ မနသာကာသိ –

๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ควงไม้โพธิพฤกษ์ ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ในตำบลอุรุเวลาเสนานิคม ในครั้งที่ตรัสรู้ใหม่ๆ ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งด้วยบัลลังก์เดียวตลอด ๗ วัน ทรงเสวยวิมุตติสุขอยู่ ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้นโดยล่วงไปแห่ง ๗ วันนั้นแล้ว ทรงมนสิการปฏิจจสมุปบาทโดยปฏิโลมเป็นอย่างดี ตลอดมัชฌิมยามแห่งราตรีว่า

‘‘ဣတိ ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ, ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတိ, ယဒိဒံ – အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော, ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော, နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော, သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော, ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော, ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓော, တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော, ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော, ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော, ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ.

“เพราะสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับ สิ่งนี้จึงดับ ได้แก่ เพราะอวิชชาดับ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงดับสิ้น ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ,အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ;

အထဿ ကင်္ခါ ဝပယန္တိ သဗ္ဗာ,ယတော ခယံ ပစ္စယာနံ အဝေဒီ’’တိ. ဒုတိယံ;

“ในกาลใดแล ธรรมทั้งหลายปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีความเพียรเพ่งอยู่ ในกาลนั้น ความสงสัยทั้งปวงของพราหมณ์นั้นย่อมสิ้นไป เพราะได้รู้แจ้งความสิ้นไปแห่งปัจจัยทั้งหลาย” ทุติยโพธิสูตรที่ ๒ จบ

၃. တတိယဗောဓိသုတ္တံ

๓. ตติยโพธิสูตร

၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတိ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တေန ခေါ ပန သမယေန [Pg.79] ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဟောတိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမံ ယာမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ အနုလောမပဋိလောမံ သာဓုကံ မနသာကာသိ –

๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ควงไม้โพธิพฤกษ์ ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ในตำบลอุรุเวลาเสนานิคม ในครั้งที่ตรัสรู้ใหม่ๆ ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งด้วยบัลลังก์เดียวตลอด ๗ วัน ทรงเสวยวิมุตติสุขอยู่ ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้นโดยล่วงไปแห่ง ๗ วันนั้นแล้ว ทรงมนสิการปฏิจจสมุปบาทโดยอนุโลมและปฏิโลมเป็นอย่างดี ตลอดปัจฉิมยามแห่งราตรีว่า

‘‘ဣတိ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ, ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတိ; ယဒိဒံ – အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ, နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ, သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော, ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ, ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ, တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ, ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ, ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

“เพราะสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น เพราะสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับ สิ่งนี้จึงดับ ได้แก่ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงมีพร้อม ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้

‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော, ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော, နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော, သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော, ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော, ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓော, တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော, ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော, ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော, ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ.

“ก็เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปโดยไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงดับสิ้น ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ,အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ;

ဝိဓူပယံ တိဋ္ဌတိ မာရသေနံ,သူရိယောဝ ဩဘာသယမန္တလိက္ခ’’န္တိ. တတိယံ;

“ในกาลใดแล ธรรมทั้งหลายปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีความเพียรเพ่งอยู่ ในกาลนั้น พราหมณ์นั้นย่อมกำจัดเสนาแห่งมารเสียได้ ดุจพระอาทิตย์อุทัยขึ้นทำอากาศให้สว่างไสวอยู่ ฉะนั้น” ตติยโพธิสูตรที่ ๓ จบ

၄. ဟုံဟုင်္ကသုတ္တံ

๔. หุํหุกสูตร

၄. ဧဝံ [Pg.80] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတိ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ အဇပါလနိဂြောဓေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဟောတိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာသိ.

๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ควงไม้อชปาลนิโครธ ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ในตำบลอุรุเวลาเสนานิคม ในครั้งที่ตรัสรู้ใหม่ๆ ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งด้วยบัลลังก์เดียวตลอด ๗ วัน ทรงเสวยวิมุตติสุขอยู่ ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้นโดยล่วงไปแห่ง ๗ วันนั้น

အထ ခေါ အညတရော ဟုံဟုင်္ကဇာတိကော ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ သော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ, ကတမေ စ ပန ဗြာဟ္မဏကရဏာ ဓမ္မာ’’တိ?

ครั้งนั้น พราหมณ์ผู้มีชาติกำเนิดชอบทำเสียงหึ่มๆ คนหนึ่ง เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร. พราหมณ์นั้นยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นพราหมณ์ และธรรมที่ทำให้เป็นพราหมณ์เป็นไฉน”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

‘‘ယော ဗြာဟ္မဏော ဗာဟိတပါပဓမ္မော,နိဟုံဟုင်္ကော နိက္ကသာဝေါ ယတတ္တော;

ဝေဒန္တဂူ ဝူသိတဗြဟ္မစရိယော,ဓမ္မေန သော ဗြဟ္မဝါဒံ ဝဒေယျ;

ယဿုဿဒါ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ’’တိ. စတုတ္ထံ;

“พราหมณ์ใดมีบาปธรรมอันลอยเสียแล้ว ไม่ทำเสียงหึ่มๆ ปราศจากกิเลสดุจน้ำฝาด มีตนสำรวมแล้ว ถึงที่สุดแห่งเวท อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว พราหมณ์นั้นไม่มีกิเลสเครื่องฟูขึ้นในอารมณ์ไหนๆ ในโลก พึงกล่าวถ้อยคำว่าเป็นพราหมณ์ได้โดยธรรม” จบสูตรที่ ๔

၅. ဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

๕. พราหมณสูตร

၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော အာယသ္မာ စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော အာယသ္မာ စ မဟာကဿပေါ အာယသ္မာ စ မဟာကစ္စာနော အာယသ္မာ စ မဟာကောဋ္ဌိကော အာယသ္မာ စ မဟာကပ္ပိနော အာယသ္မာ စ မဟာစုန္ဒော အာယသ္မာ စ အနုရုဒ္ဓေါ အာယသ္မာ စ ရေဝတော အာယသ္မာ စ နန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု.

๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระสารีบุตร ท่านพระมหาโมคคัลลานะ ท่านพระมหากัสสปะ ท่านพระมหากัจจานะ ท่านพระมหาโกฏฐิกะ ท่านพระมหากัปปินะ ท่านพระมหาจุนทะ ท่านพระอนุรุทธะ ท่านพระเรวตะ และท่านพระนันทะ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ.

အဒ္ဒသာ [Pg.81] ခေါ ဘဂဝါ တေ အာယသ္မန္တေ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တေ; ဒိသွာန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧတေ, ဘိက္ခဝေ, ဗြာဟ္မဏာ အာဂစ္ဆန္တိ; ဧတေ, ဘိက္ခဝေ, ဗြာဟ္မဏာ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, အညတရော ဗြာဟ္မဏဇာတိကော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ, ကတမေ စ ပန ဗြာဟ္မဏကရဏာ ဓမ္မာ’’တိ?

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านผู้มีอายุเหล่านั้นกำลังเดินมาแต่ไกล ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้ว จึงรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย พราหมณ์เหล่านั้นกำลังมา ภิกษุทั้งหลาย พราหมณ์เหล่านั้นกำลังมา” เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งผู้มีชาติกำเนิดเป็นพราหมณ์ ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นพราหมณ์ และธรรมที่ทำให้เป็นพราหมณ์เป็นไฉน”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဗာဟိတွာ ပါပကေ ဓမ္မေ, ယေ စရန္တိ သဒါ သတာ;

ခီဏသံယောဇနာ ဗုဒ္ဓါ, တေ ဝေ လောကသ္မိ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ. ပဉ္စမံ;

“ท่านเหล่าใดลอยบาปธรรมทั้งหลายแล้ว มีสติทุกเมื่อเที่ยวไป ท่านเหล่านั้นแลสิ้นสังโยชน์แล้ว ตรัสรู้แล้ว เป็นพราหมณ์ในโลก” จบสูตรที่ ๕

၆. မဟာကဿပသုတ္တံ

๖. มหากัสสปสูตร

၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ပိပ္ပလိဂုဟာယံ ဝိဟရတိ အာဗာဓိကော ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ အပရေန သမယေန တမှာ အာဗာဓာ ဝုဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ တမှာ အာဗာဓာ ဝုဋ္ဌိတဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသေယျ’’န္တိ.

๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อแก่กระแต เขตกรุงราชคฤห์. ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะอาพาธ ได้รับทุกขเวทนา เป็นไข้หนัก อยู่ที่ถ้ำปิปผลิ. ครั้งนั้นแล โดยสมัยอื่น ท่านพระมหากัสสปะหายจากอาพาธนั้นแล้ว. ลำดับนั้น ท่านพระมหากัสสปะผู้หายจากอาพาธนั้นแล้ว ได้มีความคิดดังนี้ว่า “ไฉนหนอ เราพึงเข้าไปบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์”

တေန ခေါ ပန သမယေန ပဉ္စမတ္တာနိ ဒေဝတာသတာနိ ဥဿုက္ကံ အာပန္နာနိ ဟောန္တိ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ ပိဏ္ဍပါတပဋိလာဘာယ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တာနိ ပဉ္စမတ္တာနိ ဒေဝတာသတာနိ ပဋိက္ခိပိတွာ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ – ယေန ဒလိဒ္ဒဝိသိခါ ကပဏဝိသိခါ ပေသကာရဝိသိခါ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ယေန ဒလိဒ္ဒဝိသိခါ ကပဏဝိသိခါ ပေသကာရဝိသိခါ.

ก็โดยสมัยนั้นแล เทวดาประมาณ ๕๐๐ องค์ ขวนขวายเพื่อต้องการถวายบิณฑบาตแก่ท่านพระมหากัสสปะ. ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะได้ห้ามเทวดาประมาณ ๕๐๐ องค์เหล่านั้นแล้ว ในเวลาเช้า นุ่งสบงทรงบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์ ทางย่านคนจน ย่านคนกำพร้า ย่านช่างทอหูก. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหากัสสปะกำลังเที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์ ทางย่านคนจน ย่านคนกำพร้า ย่านช่างทอหูก.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘အနညပေါသိမညာတံ, ဒန္တံ သာရေ ပတိဋ္ဌိတံ;

ခီဏာသဝံ ဝန္တဒေါသံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ;

“เราเรียกบุคคลผู้ไม่ต้องให้ใครเลี้ยง ไม่ทำตนให้ปรากฏ ผู้ฝึกตนแล้ว ตั้งมั่นอยู่ในสารธรรม สิ้นอาสวะแล้ว คายโทษแล้ว ว่าเป็นพราหมณ์” จบสูตรที่ ๖

၇. အဇကလာပကသုတ္တံ

๗. อชกลาปกสูตร

၇. ဧဝံ [Pg.82] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ပါဝါယံ ဝိဟရတိ အဇကလာပကေ စေတိယေ, အဇကလာပကဿ ယက္ခဿ ဘဝနေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ ရတ္တန္ဓကာရတိမိသာယံ အဗ္ဘောကာသေ နိသိန္နော ဟောတိ; ဒေဝေါ စ ဧကမေကံ ဖုသာယတိ. အထ ခေါ အဇကလာပကော ယက္ခော ဘဂဝတော ဘယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ လောမဟံသံ ဥပ္ပာဒေတုကာမော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ တိက္ခတ္တုံ ‘‘အက္ကုလော ပက္ကုလော’’တိ အက္ကုလပက္ကုလိကံ အကာသိ – ‘‘ဧသော တေ, သမဏ, ပိသာစော’’တိ.

๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อชกลาปกเจดีย์ ที่อยู่ของอชกลาปกยักษ์ ในเมืองปาวา. ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งในที่แจ้ง ท่ามกลางราตรีอันมืดมิด และฝนก็ตกปรอยๆ. ครั้งนั้นแล อชกลาปกยักษ์ปรารถนาจะทำให้พระผู้มีพระภาคทรงเกิดความกลัว ความหวาดสะดุ้ง และความขนพองสยองเกล้า จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ทำเสียงอักกุละปักกุละในที่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค ๓ ครั้งว่า “อักกุโล ปักกุโล นี่คือปิศาจของท่าน สมณะ”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယဒါ သကေသု ဓမ္မေသု, ပါရဂူ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော;

အထ ဧတံ ပိသာစဉ္စ, ပက္ကုလဉ္စာတိဝတ္တတီ’’တိ. သတ္တမံ;

“ในกาลใด พราหมณ์เป็นผู้ถึงฝั่งในธรรมทั้งหลายของตน ในกาลนั้น เขาย่อมก้าวล่วงปิศาจนี้และเสียงปักกุละนี้ได้” จบสูตรที่ ๗

၈. သင်္ဂါမဇိသုတ္တံ

๘. สังคามชิสูตร

၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သင်္ဂါမဇိ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တော ဟောတိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ. အဿောသိ ခေါ အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ – ‘‘အယျော ကိရ သင်္ဂါမဇိ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တော’’တိ. သာ ဒါရကံ အာဒါယ ဇေတဝနံ အဂမာသိ.

๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระสังคามชิได้เดินทางมาถึงกรุงสาวัตถีเพื่อเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาค. ภรรยาเก่าของท่านพระสังคามชิได้ยินข่าวว่า “ได้ยินว่า ท่านสังคามชิเดินทางมาถึงกรุงสาวัตถีแล้ว” นางจึงอุ้มลูกไปยังพระเชตวัน.

တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သင်္ဂါမဇိ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ ယေနာယသ္မာ သင်္ဂါမဇိ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ သင်္ဂါမဇိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ခုဒ္ဒပုတ္တဉှိ, သမဏ, ပေါသ မ’’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ သင်္ဂါမဇိ တုဏှီ အဟောသိ.

ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระสังคามชินั่งพักกลางวันที่โคนต้นไม้แห่งหนึ่ง. ครั้งนั้นแล ภรรยาเก่าของท่านพระสังคามชิได้เข้าไปหาท่านพระสังคามชิถึงที่นั้น ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระสังคามชิว่า “สมณะ ท่านจงเลี้ยงดูดิฉันผู้มีลูกน้อยเถิด” เมื่อนางกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระสังคามชิได้นิ่งเสีย.

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ အာယသ္မန္တံ သင်္ဂါမဇိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ခုဒ္ဒပုတ္တဉှိ, သမဏ, ပေါသ မ’’န္တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ သင်္ဂါမဇိ တုဏှီ အဟောသိ.

แม้ครั้งที่สอง ภรรยาเก่าของท่านพระสังคามชิก็ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระสังคามชิว่า “สมณะ ท่านจงเลี้ยงดูดิฉันผู้มีลูกน้อยเถิด” แม้ครั้งที่สอง ท่านพระสังคามชิก็ได้นิ่งเสีย.

တတိယမ္ပိ [Pg.83] ခေါ အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ အာယသ္မန္တံ သင်္ဂါမဇိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ခုဒ္ဒပုတ္တဉှိ, သမဏ, ပေါသ မ’’န္တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ သင်္ဂါမဇိ တုဏှီ အဟောသိ.

แม้ครั้งที่สาม ภรรยาเก่าของท่านพระสังคามชิก็ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระสังคามชิว่า “สมณะ ท่านจงเลี้ยงดูดิฉันผู้มีลูกน้อยเถิด” แม้ครั้งที่สาม ท่านพระสังคามชิก็ได้นิ่งเสีย.

အထ ခေါ အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ တံ ဒါရကံ အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရတော နိက္ခိပိတွာ ပက္ကာမိ – ‘‘ဧသော တေ, သမဏ, ပုတ္တော; ပေါသ န’’န္တိ.

ครั้งนั้น ภรรยาเก่าของท่านพระสังคามชิอุ้มเด็กนั้นมาวางไว้เบื้องหน้าท่านแล้วกล่าวว่า “สมณะ นี่ลูกของท่าน ท่านจงเลี้ยงเขาเถิด” แล้วก็หลีกไป

အထ ခေါ အာယသ္မာ သင်္ဂါမဇိ တံ ဒါရကံ နေဝ ဩလောကေသိ နာပိ အာလပိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ အဝိဒူရံ ဂန္တွာ အပလောကေန္တီ အဒ္ဒသ အာယသ္မန္တံ သင်္ဂါမဇိံ တံ ဒါရကံ နေဝ ဩလောကေန္တံ နာပိ အာလပန္တံ, ဒိသွာနဿာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘န စာယံ သမဏော ပုတ္တေနပိ အတ္ထိကော’’တိ. တတော ပဋိနိဝတ္တိတွာ ဒါရကံ အာဒါယ ပက္ကာမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရာဏဒုတိယိကာယ ဧဝရူပံ ဝိပ္ပကာရံ.

ลำดับนั้น ท่านพระสังคามชิมิได้แลดู ทั้งมิได้เจรจากับเด็กนั้นเลย ครั้งนั้น ภรรยาเก่าของท่านพระสังคามชิไปได้ไม่ไกลนัก เหลียวกลับมาดูก็เห็นท่านพระสังคามชิมิได้แลดู ทั้งมิได้เจรจากับเด็กนั้น ครั้นเห็นดังนั้น นางจึงเกิดความคิดขึ้นว่า “สมณะนี้ แม้แต่ลูกก็ไม่ต้องการ” นางจึงกลับมาอุ้มเด็กหลีกไป พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นกิริยาแปลกประหลาดเช่นนั้นของภรรยาเก่าของท่านพระสังคามชิ ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘အာယန္တိံ နာဘိနန္ဒတိ, ပက္ကမန္တိံ န သောစတိ;

သင်္ဂါ သင်္ဂါမဇိံ မုတ္တံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ. အဋ္ဌမံ;

“เราเรียกสังคามชิผู้ไม่ยินดีต่อภรรยาเก่าที่มา และไม่เศร้าโศกต่อภรรยาเก่าที่หลีกไป ผู้พ้นแล้วจากกิเลสเครื่องข้อง ว่าเป็นพราหมณ์” สังคามชิสูตรที่ ๘ จบ

၉. ဇဋိလသုတ္တံ

๙. ชฏิลสูตรที่ ๙

၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဂယာယံ ဝိဟရတိ ဂယာသီသေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဇဋိလာ သီတာသု ဟေမန္တိကာသု ရတ္တီသု အန္တရဋ္ဌကေ ဟိမပါတသမယေ ဂယာယံ ဥမ္မုဇ္ဇန္တိပိ နိမုဇ္ဇန္တိပိ, ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇမ္ပိ ကရောန္တိ ဩသိဉ္စန္တိပိ, အဂ္ဂိမ္ပိ ဇုဟန္တိ – ‘‘ဣမိနာ သုဒ္ဓီ’’တိ.

๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ตำบลคยาสีสะ ใกล้แม่น้ำคยา ก็โดยสมัยนั้น ชฎิลจำนวนมากในคืนเหมันตฤดูอันหนาวเหน็บ ในระหว่าง ๘ วัน อันเป็นเวลาหิมะตก ได้พากันดำลงบ้าง ผุดขึ้นบ้าง ทำการดำผุดดำว่ายบ้าง วักน้ำรดตนบ้าง บูชาไฟบ้าง ที่แม่น้ำคยา ด้วยคิดว่า “ความบริสุทธิ์มีได้ด้วยวิธีนี้”

အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တေ သမ္ဗဟုလေ ဇဋိလေ သီတာသု ဟေမန္တိကာသု ရတ္တီသု အန္တရဋ္ဌကေ ဟိမပါတသမယေ ဂယာယံ ဥမ္မုဇ္ဇန္တေပိ နိမုဇ္ဇန္တေပိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇမ္ပိ ကရောန္တေ ဩသိဉ္စန္တေပိ အဂ္ဂိမ္ပိ ဇုဟန္တေ – ‘‘ဣမိနာ သုဒ္ဓီ’’တိ.

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นชฎิลจำนวนมากเหล่านั้น ในคืนเหมันตฤดูอันหนาวเหน็บ ในระหว่าง ๘ วัน อันเป็นเวลาหิมะตก กำลังพากันดำลงบ้าง ผุดขึ้นบ้าง ทำการดำผุดดำว่ายบ้าง วักน้ำรดตนบ้าง บูชาไฟบ้าง ที่แม่น้ำคยา ด้วยคิดว่า “ความบริสุทธิ์มีได้ด้วยวิธีนี้”

အထ [Pg.84] ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘န ဥဒကေန သုစီ ဟောတီ, ဗဟွေတ္ထ နှာယတီ ဇနော;

ယမှိ သစ္စဉ္စ ဓမ္မော စ, သော သုစီ သော စ ဗြာဟ္မဏော’’တိ. နဝမံ;

“คนเป็นอันมากอาบน้ำในแม่น้ำนี้ แต่จะบริสุทธิ์ได้ด้วยน้ำก็หาไม่ สัจจะและธรรมมีอยู่ในผู้ใด ผู้นั้นชื่อว่าผู้บริสุทธิ์ และผู้นั้นเป็นพราหมณ์” ชฏิลสูตรที่ ๙ จบ

၁၀. ဗာဟိယသုတ္တံ

๑๐. พาหิยสูตรที่ ๑๐

၁၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော သုပ္ပာရကေ ပဋိဝသတိ သမုဒ္ဒတီရေ သက္ကတော ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အထ ခေါ ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ယေ ခေါ ကေစိ လောကေ အရဟန္တော ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နာ, အဟံ တေသံ အညတရော’’တိ.

๑๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น พาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ อาศัยอยู่ที่ท่าสุปปารกะ ชายฝั่งทะเล เป็นผู้ที่คนสักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เป็นผู้มีลาภคือจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ครั้งนั้น เมื่อพาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ ไปในที่สงัด หลีกเร้นอยู่ ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า “บรรดาพระอรหันต์หรือผู้บรรลุอรหัตตมรรคในโลก เราก็เป็นผู้หนึ่งในจำนวนนั้น”

အထ ခေါ ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ ပုရာဏသာလောဟိတာ ဒေဝတာ အနုကမ္ပိကာ အတ္ထကာမာ ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ ယေန ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဗာဟိယံ ဒါရုစီရိယံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နေဝ ခေါ တွံ, ဗာဟိယ, အရဟာ, နာပိ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နော. သာပိ တေ ပဋိပဒါ နတ္ထိ ယာယ တွံ အရဟာ ဝါ အဿ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နော’’တိ.

ครั้งนั้น เทวดาผู้เป็นญาติสาโลหิตในปางก่อนของพาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ เป็นผู้อนุเคราะห์ หวังประโยชน์ ได้ทราบความปริวิตกแห่งใจของพาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ ด้วยใจของตนแล้ว จึงเข้าไปหาพาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ แล้วได้กล่าวคำนี้ว่า “พาหิยะ ท่านหาใช่พระอรหันต์ไม่ ทั้งยังมิได้เป็นผู้บรรลุอรหัตตมรรคเลย แม้ปฏิปทาที่ท่านจะเป็นพระอรหันต์หรือบรรลุอรหัตตมรรคได้นั้น ท่านก็ยังไม่มี”

‘‘အထ ကေ စရဟိ သဒေဝကေ လောကေ အရဟန္တော ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နော’’တိ? ‘‘အတ္ထိ, ဗာဟိယ, ဥတ္တရေသု ဇနပဒေသု သာဝတ္ထိ နာမ နဂရံ. တတ္ထ သော ဘဂဝါ ဧတရဟိ ဝိဟရတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. သော ဟိ, ဗာဟိယ, ဘဂဝါ အရဟာ စေဝ အရဟတ္တာယ စ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ.

(พาหิยะถามว่า) “ถ้าเช่นนั้น บัดนี้ ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก ใครเล่าเป็นพระอรหันต์หรือเป็นผู้บรรลุอรหัตตมรรค” (เทวดาตอบว่า) “พาหิยะ มีนครชื่อสาวัตถีในชนบททางทิศเหนือ บัดนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นประทับอยู่ที่นั่น พาหิยะ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นแล ทรงเป็นพระอรหันต์และทรงแสดงธรรมเพื่อความเป็นพระอรหันต์”

အထ ခေါ ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော တာယ ဒေဝတာယ သံဝေဇိတော တာဝဒေဝ သုပ္ပာရကမှာ ပက္ကာမိ. သဗ္ဗတ္ထ ဧကရတ္တိပရိဝါသေန ယေန သာဝတ္ထိ ဇေတဝနံ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမော တေနုပသင်္ကမိ. တေန ခေါ ပန သမယေန [Pg.85] သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမန္တိ. အထ ခေါ ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော ယေန တေ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကဟံ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဧတရဟိ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ? ဒဿနကာမမှာ မယံ တံ ဘဂဝန္တံ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိ. ‘‘အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ခေါ, ဗာဟိယ, ဘဂဝါ ပိဏ္ဍာယာ’’တိ.

ครั้งนั้น พาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ อันเทวดานั้นทำให้สลดใจแล้ว ได้หลีกออกจากท่าสุปปารกะในทันทีนั้นเอง เขาพักค้างคืนเพียงคืนเดียวตลอดทาง แล้วเดินทางไปยังพระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น ภิกษุจำนวนมากกำลังจงกรมอยู่ในที่แจ้ง ครั้งนั้น พาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ ได้เข้าไปหาภิกษุเหล่านั้นแล้วกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ บัดนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าประทับอยู่ที่ไหน ข้าพเจ้าปรารถนาจะเฝ้าพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น” (ภิกษุทั้งหลายตอบว่า) “พาหิยะ พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปในละแวกบ้านเพื่อบิณฑบาตแล้ว”

အထ ခေါ ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော တရမာနရူပေါ ဇေတဝနာ နိက္ခမိတွာ သာဝတ္ထိံ ပဝိသိတွာ အဒ္ဒသ ဘဂဝန္တံ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ပါသာဒိကံ ပသာဒနီယံ သန္တိန္ဒြိယံ သန္တမာနသံ ဥတ္တမဒမထသမထမနုပ္ပတ္တံ ဒန္တံ ဂုတ္တံ ယတိန္ဒြိယံ နာဂံ. ဒိသွာန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒေသေတု မေ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ဓမ္မံ; ဒေသေတု, သုဂတော, ဓမ္မံ, ယံ မမဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ ဗာဟိယံ ဒါရုစီရိယံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အကာလော ခေါ တာဝ, ဗာဟိယ, အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌမှာ ပိဏ္ဍာယာ’’တိ.

ครั้งนั้น พาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ มีท่าทางรีบร้อน ออกจากพระเชตวัน เข้าไปยังกรุงสาวัตถี ได้เห็นพระผู้มีพระภาคกำลังเสด็จเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ผู้ทรงน่าเลื่อมใส ชวนให้เลื่อมใส มีอินทรีย์สงบ มีพระทัยสงบ ถึงความฝึกและความสงบอันสูงสุด ทรงฝึกฝนแล้ว คุ้มครองแล้ว มีอินทรีย์สำรวมแล้ว ผู้ประเสริฐ ครั้นเห็นแล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ แล้วซบศีรษะลงที่พระบาทของพระผู้มีพระภาค แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ ขอพระสุคตโปรดแสดงธรรม อันจะเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่ข้าพระองค์สิ้นกาลนานเถิด” เมื่อกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับพาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ว่า “พาหิยะ ยังไม่ถึงเวลา เรากำลังเข้าไปในละแวกบ้านเพื่อบิณฑบาต”

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ ပနေတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဝါ ဇီဝိတန္တရာယာနံ, မယှံ ဝါ ဇီဝိတန္တရာယာနံ. ဒေသေတု မေ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ဓမ္မံ; ဒေသေတု, သုဂတော, ဓမ္မံ, ယံ မမဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ ဗာဟိယံ ဒါရုစီရိယံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အကာလော ခေါ တာဝ, ဗာဟိယ, အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌမှာ ပိဏ္ဍာယာ’’တိ.

แม้ครั้งที่สอง พาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อันตรายแก่ชีวิตของพระผู้มีพระภาค หรืออันตรายแก่ชีวิตของข้าพระองค์นั้น รู้ได้ยาก ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ ขอพระสุคตโปรดแสดงธรรม อันจะเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่ข้าพระองค์สิ้นกาลนานเถิด” แม้ครั้งที่สอง พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสกับพาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ว่า “พาหิยะ ยังไม่ถึงเวลา เรากำลังเข้าไปในละแวกบ้านเพื่อบิณฑบาต”

တတိယမ္ပိ ခေါ ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ ပနေတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဝါ ဇီဝိတန္တရာယာနံ, မယှံ ဝါ ဇီဝိတန္တရာယာနံ. ဒေသေတု မေ ဘန္တေ ဘဂဝါ, ဓမ္မံ; ဒေသေတု, သုဂတော, ဓမ္မံ, ယံ မမဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ.

แม้ครั้งที่สาม พาหิยะทารุจีริยะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อันตรายแก่ชีวิตของพระผู้มีพระภาคก็ดี ของข้าพระองค์ก็ดี รู้ได้ยากหนอ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ ขอพระสุคตโปรดแสดงธรรมที่พึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขแก่ข้าพระองค์สิ้นกาลนานเถิด'

‘‘တသ္မာတိဟ တေ, ဗာဟိယ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ ဘဝိဿတိ, သုတေ သုတမတ္တံ ဘဝိဿတိ, မုတေ မုတမတ္တံ ဘဝိဿတိ, ဝိညာတေ ဝိညာတမတ္တံ ဘဝိဿတီ’တိ. ဧဝဉှိ တေ, ဗာဟိယ, သိက္ခိတဗ္ဗံ. ယတော ခေါ တေ, ဗာဟိယ, ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ ဘဝိဿတိ, သုတေ သုတမတ္တံ ဘဝိဿတိ, မုတေ မုတမတ္တံ ဘဝိဿတိ, ဝိညာတေ ဝိညာတမတ္တံ ဘဝိဿတိ, တတော တွံ, ဗာဟိယ, န တေန; ယတော တွံ, ဗာဟိယ, န တေန တတော တွံ, ဗာဟိယ, န တတ္ထ[Pg.86]; ယတော တွံ, ဗာဟိယ, န တတ္ထ, တတော တွံ, ဗာဟိယ, နေဝိဓ န ဟုရံ န ဥဘယမန္တရေန. ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ.

“พาหิยะ เพราะเหตุนั้น เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า 'เมื่อเห็น จักเป็นเพียงสักว่าเห็น เมื่อได้ยิน จักเป็นเพียงสักว่าได้ยิน เมื่อรับรู้ จักเป็นเพียงสักว่ารับรู้ เมื่อรู้แจ้ง จักเป็นเพียงสักว่ารู้แจ้ง' เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล พาหิยะ. พาหิยะ เมื่อใดแลที่เธอ เมื่อเห็นจักเป็นเพียงสักว่าเห็น เมื่อได้ยินจักเป็นเพียงสักว่าได้ยิน เมื่อรับรู้จักเป็นเพียงสักว่ารับรู้ เมื่อรู้แจ้งจักเป็นเพียงสักว่ารู้แจ้ง เมื่อนั้นเธอย่อมไม่มีในอารมณ์นั้น เมื่อใดที่เธอไม่มีในอารมณ์นั้น พาหิยะ เมื่อนั้นเธอย่อมไม่มีในที่นั้น เมื่อใดที่เธอไม่มีในที่นั้น พาหิยะ เมื่อนั้นเธอย่อมไม่มีในโลกนี้ ไม่มีในโลกหน้า ไม่มีในระหว่างโลกทั้งสอง นี้แหละคือที่สุดแห่งทุกข์”

အထ ခေါ ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ ဘဂဝတော ဣမာယ သံခိတ္တာယ ဓမ္မဒေသနာယ တာဝဒေဝ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ.

ลำดับนั้น จิตของพาหิยะทารุจีริยะก็หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ยึดมั่นถือมั่นในทันทีนั้นเอง ด้วยพระธรรมเทศนาโดยย่อนี้ของพระผู้มีพระภาค

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဗာဟိယံ ဒါရုစီရိယံ ဣမိနာ သံခိတ္တေန ဩဝါဒေန ဩဝဒိတွာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ အစိရပက္ကန္တဿ ဘဂဝတော ဗာဟိယံ ဒါရုစီရိယံ ဂါဝီ တရုဏဝစ္ဆာ အဓိပတိတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသိ.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงโอวาทพาหิยะทารุจีริยะด้วยพระโอวาทย่อนี้แล้วเสด็จจากไป ลำดับนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน แม่โคมีลูกอ่อนได้ขวิดพาหิยะทารุจีริยะให้สิ้นชีวิต

အထ ခေါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ နဂရမှာ နိက္ခမိတွာ အဒ္ဒသ ဗာဟိယံ ဒါရုစီရိယံ ကာလင်္ကတံ ; ဒိသွာန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂဏှထ, ဘိက္ခဝေ, ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ သရီရကံ; မဉ္စကံ အာရောပေတွာ နီဟရိတွာ ဈာပေထ; ထူပဉ္စဿ ကရောထ. သဗြဟ္မစာရီ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ကာလင်္ကတော’’တိ.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ในเวลาปัจฉาภัต เสด็จกลับจากบิณฑบาตแล้ว เสด็จออกจากพระนครพร้อมด้วยภิกษุจำนวนมาก ได้ทอดพระเนตรเห็นพาหิยะทารุจีริยะทำกาลกิริยาแล้ว ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้วจึงรับสั่งกับภิกษุทั้งหลายว่า 'ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงช่วยกันนำสรีระของพาหิยะทารุจีริยะไปวางบนเตียงแล้วนำไปเผาเสีย และจงทำสถูปไว้ให้เขาด้วย ภิกษุทั้งหลาย เพื่อนพรหมจารีของพวกเธอทำกาลกิริยาแล้ว'

‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ သရီရကံ မဉ္စကံ အာရောပေတွာ နီဟရိတွာ ဈာပေတွာ ထူပဉ္စဿ ကတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဒဍ္ဎံ, ဘန္တေ, ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ သရီရံ, ထူပေါ စဿ ကတော. တဿ ကာ ဂတိ, ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ? ‘‘ပဏ္ဍိတော, ဘိက္ခဝေ, ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော ပစ္စပါဒိ ဓမ္မဿာနုဓမ္မံ; န စ မံ ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိဟေသေသိ. ပရိနိဗ္ဗုတော, ဘိက္ခဝေ, ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော’’တိ.

ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า 'อย่างนั้น พระเจ้าข้า' แล้วได้ยกสรีระของพาหิยะทารุจีริยะขึ้นสู่เตียง นำไปเผาแล้วทำสถูปไว้ให้ จากนั้นจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นภิกษุเหล่านั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สรีระของพาหิยะทารุจีริยะถูกเผาแล้ว และสถูปของเขาก็ได้ทำไว้แล้ว คติของเขาเป็นอย่างไร สัมปรายภพของเขาเป็นอย่างไร' (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) 'ภิกษุทั้งหลาย พาหิยะทารุจีริยะเป็นบัณฑิต ได้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม และไม่เบียดเบียนเราเพราะอาศัยธรรมเป็นเหตุ ภิกษุทั้งหลาย พาหิยะทารุจีริยะปรินิพพานแล้ว'

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယတ္ထ အာပေါ စ ပထဝီ, တေဇော ဝါယော န ဂါဓတိ;

န တတ္ထ သုက္ကာ ဇောတန္တိ, အာဒိစ္စော နပ္ပကာသတိ;

န တတ္ထ စန္ဒိမာ ဘာတိ, တမော တတ္ထ န ဝိဇ္ဇတိ.

“ในสภาวะที่ดิน น้ำ ไฟ และลม หยั่งลงไม่ได้ ในสภาวะนั้น ดาวนักษัตรทั้งหลายย่อมไม่ส่องแสง พระอาทิตย์ก็ไม่ปรากฏ พระจันทร์ก็ไม่สว่าง ความมืดก็ไม่มีอยู่

‘‘ယဒါ [Pg.87] စ အတ္တနာဝေဒိ, မုနိ မောနေန ဗြာဟ္မဏော;

အထ ရူပါ အရူပါ စ, သုခဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ. ဒသမံ;

ก็เมื่อใด พราหมณ์ผู้เป็นมุนีได้รู้แจ้งด้วยตนเองด้วยญาณแล้ว เมื่อนั้น เขาย่อมหลุดพ้นจากรูปและอรูป จากสุขและทุกข์”

(အယမ္ပိ ဥဒါနော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ ဣတိ မေ သုတန္တိ.)

(อุทานแม้นี้ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ ดังนี้ ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้ว)

ဗောဓိဝဂ္ဂေါ ပဌမော နိဋ္ဌိတော.

โพธิวรรคที่ ๑ จบ

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อเรื่องของวรรคนั้นมีดังนี้

တယော ဗောဓိ စ ဟုံဟုင်္ကော, ဗြာဟ္မဏော ကဿပေန စ;

အဇ သင်္ဂါမ ဇဋိလာ, ဗာဟိယေနာတိ တေ ဒသာတိ.

โพธิสูตร ๓, หุหุกสูตร, พราหมณสูตร, กัสสปสูตร, อชสูตร, สังคามสูตร, ชฏิลสูตร และพาหิยสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

၂. မုစလိန္ဒဝဂ္ဂေါ

๒. มุจลินทวรรค

၁. မုစလိန္ဒသုတ္တံ

๑. มุจลินทสูตร

၁၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတိ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ မုစလိန္ဒမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဟောတိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ.

๑๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคแรกตรัสรู้ ประทับอยู่ที่โคนต้นมุจลินท์ ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ในอุรุเวลาเสนานิคม ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งด้วยบัลลังก์เดียว เสวยวิมุตติสุขอยู่ตลอด ๗ วัน

တေန ခေါ ပန သမယေန မဟာ အကာလမေဃော ဥဒပါဒိ သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာ သီတဝါတဒုဒ္ဒိနီ. အထ ခေါ မုစလိန္ဒော နာဂရာဇာ သကဘဝနာ နိက္ခမိတွာ ဘဂဝတော ကာယံ သတ္တက္ခတ္တုံ ဘောဂေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ဥပရိမုဒ္ဓနိ မဟန္တံ ဖဏံ ဝိဟစ္စ အဋ္ဌာသိ – ‘‘မာ ဘဂဝန္တံ သီတံ, မာ ဘဂဝန္တံ ဥဏှံ, မာ ဘဂဝန္တံ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပ သမ္ဖဿော’’တိ.

ก็โดยสมัยนั้นแล เกิดมีเมฆใหญ่ในสมัยมิใช่กาล ฝนตกพรำตลอด ๗ วัน มีลมหนาวอากาศเย็น ครั้งนั้น มุจลินทนาคราชออกจากภพของตนแล้วแวดวงพระวรกายของพระผู้มีพระภาคด้วยขนด ๗ รอบ ได้แผ่พังพานใหญ่เหนือพระเศียรแล้วได้ยืนอยู่ด้วยคิดว่า 'ความหนาวอย่าได้เบียดเบียนพระผู้มีพระภาคเลย ความร้อนอย่าได้เบียดเบียนพระผู้มีพระภาคเลย สัมผัสจากเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลานอย่าได้เบียดเบียนพระผู้มีพระภาคเลย'

အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ မုစလိန္ဒော နာဂရာဇာ ဝိဒ္ဓံ ဝိဂတဝလာဟကံ ဒေဝံ ဝိဒိတွာ ဘဂဝတော ကာယာ ဘောဂေ ဝိနိဝေဌေတွာ သကဝဏ္ဏံ ပဋိသံဟရိတွာ မာဏဝကဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ဘဂဝတော ပုရတော အဋ္ဌာသိ ပဉ္ဇလိကော ဘဂဝန္တံ နမဿမာနော.

ครั้งนั้น ครั้นล่วง ๗ วันนั้นไป พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้น ลำดับนั้น มุจลินทนาคราชทราบว่าท้องฟ้าโปร่งปราศจากเมฆแล้ว จึงคลายขนดออกจากพระวรกายของพระผู้มีพระภาค ละรูปของตน จำแลงรูปเป็นมาณพน้อย ยืนประคองอัญชลีนมัสการพระผู้มีพระภาคอยู่ ณ เบื้องพระพักตร์

အထ [Pg.88] ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘သုခေါ ဝိဝေကော တုဋ္ဌဿ, သုတဓမ္မဿ ပဿတော;

အဗျာပဇ္ဇံ သုခံ လောကေ, ပါဏဘူတေသု သံယမော.

“ความสงัดเป็นสุขของผู้สันโดษ ผู้มีธรรมอันได้สดับแล้ว ผู้เห็นอยู่ ความไม่เบียดเบียน คือความสำรวมในสัตว์ทั้งหลาย เป็นสุขในโลก

‘‘သုခါ ဝိရာဂတာ လောကေ, ကာမာနံ သမတိက္ကမော;

အသ္မိမာနဿ ယော ဝိနယော, ဧတံ ဝေ ပရမံ သုခ’’န္တိ. ပဌမံ;

ความปราศจากราคะ คือการก้าวล่วงกามทั้งหลายเสียได้ เป็นสุขในโลก การกำจัดอัสมิมานะเสียได้นั้นแล เป็นสุขอย่างยิ่ง”

၂. ရာဇသုတ္တံ

๒. ราชสูตร

၁၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ကော နု ခေါ, အာဝုသော, ဣမေသံ ဒွိန္နံ ရာဇူနံ မဟဒ္ဓနတရော ဝါ မဟာဘောဂတရော ဝါ မဟာကောသတရော ဝါ မဟာဝိဇိတတရော ဝါ မဟာဝါဟနတရော ဝါ မဟဗ္ဗလတရော ဝါ မဟိဒ္ဓိကတရော ဝါ မဟာနုဘာဝတရော ဝါ ရာဇာ ဝါ မာဂဓော သေနိယော ဗိမ္ဗိသာရော, ရာဇာ ဝါ ပသေနဒိ ကောသလော’’တိ? အယဉ္စရဟိ တေသံ ဘိက္ခူနံ အန္တရာကထာ ဟောတိ ဝိပ္ပကတာ.

๑๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้นแล เมื่อภิกษุจำนวนมากกลับจากบิณฑบาต ภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ในอุปัฏฐานศาลา ได้เกิดอันตรกถา (เรื่องที่พูดขึ้นในระหว่าง) นี้ขึ้นว่า “ดูกรอาวุโส บรรดาพระราชา ๒ พระองค์นี้ คือ พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนาแห่งมคธรัฐ กับพระเจ้าปเสนทิโกศล ใครหนอแลมีทรัพย์มากกว่ากัน มีโภคะมากกว่ากัน มีคลังใหญ่กว่ากัน มีพระราชอาณาจักรกว้างใหญ่กว่ากัน มียานพาหนะมากกว่ากัน มีกำลังมากกว่ากัน มีฤทธิ์มากกว่ากัน หรือมีอานุภาพมากกว่ากัน” ก็อันตรกถาของภิกษุเหล่านั้นยังค้างอยู่.

အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနုပဋ္ဌာနသာလာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ သန္နိပတိတာ, ကာ စ ပန ဝေါ အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာ’’တိ?

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังอุปัฏฐานศาลา แล้วประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้. ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ พวกเธอนั่งประชุมสนทนากันด้วยเรื่องอะไร และเรื่องอะไรของพวกเธอที่ยังพูดค้างอยู่”.

‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, အမှာကံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘ကော နု ခေါ, အာဝုသော, ဣမေသံ ဒွိန္နံ ရာဇူနံ မဟဒ္ဓနတရော ဝါ မဟာဘောဂတရော ဝါ မဟာကောသတရော ဝါ မဟာဝိဇိတတရော ဝါ မဟာဝါဟနတရော ဝါ မဟဗ္ဗလတရော ဝါ မဟိဒ္ဓိကတရော ဝါ မဟာနုဘာဝတရော ဝါ ရာဇာ ဝါ မာဂဓော သေနိယော ဗိမ္ဗိသာရော, ရာဇာ ဝါ ပသေနဒိ ကောသလော’တိ? အယံ ခေါ နော, ဘန္တေ, အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာ, အထ ဘဂဝါ အနုပ္ပတ္တော’’တိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ทั้งหลายกลับจากบิณฑบาต ภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ในอุปัฏฐานศาลา ณ ที่นี้ ได้เกิดอันตรกถานี้ขึ้นว่า ‘ดูกรอาวุโส บรรดาพระราชา ๒ พระองค์นี้ คือ พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนาแห่งมคธรัฐ กับพระเจ้าปเสนทิโกศล ใครหนอแลมีทรัพย์มากกว่ากัน มีโภคะมากกว่ากัน มีคลังใหญ่กว่ากัน มีพระราชอาณาจักรกว้างใหญ่กว่ากัน มียานพาหนะมากกว่ากัน มีกำลังมากกว่ากัน มีฤทธิ์มากกว่ากัน หรือมีอานุภาพมากกว่ากัน’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี้แลเป็นอันตรกถาของข้าพระองค์ทั้งหลายที่ยังค้างอยู่ พอดีพระผู้มีพระภาคเสด็จมาถึง พระเจ้าข้า”.

‘‘န [Pg.89] ခွေတံ, ဘိက္ခဝေ, တုမှာကံ ပတိရူပံ ကုလပုတ္တာနံ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ယံ တုမှေ ဧဝရူပိံ ကထံ ကထေယျာထ. သန္နိပတိတာနံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွယံ ကရဏီယံ – ဓမ္မီ ဝါ ကထာ အရိယော ဝါ တုဏှီဘာဝေါ’’တိ.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย การที่พวกเธอผู้เป็นกุลบุตร มีศรัทธา ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตแล้ว จะพึงกล่าวถ้อยคำเช่นนี้ นั่นไม่สมควรแก่พวกเธอเลย. ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อพวกเธอประชุมกัน มีกิจที่ควรทำ ๒ อย่าง คือ ธรรมีกถา หรือ อริยดุษณีภาพ”.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယဉ္စ ကာမသုခံ လောကေ, ယဉ္စိဒံ ဒိဝိယံ သုခံ;

တဏှက္ခယသုခဿေတေ, ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိ’’န္တိ. ဒုတိယံ;

“กามสุขใดในโลก และสุขที่เป็นทิพย์ใดนี้ สุขเหล่านั้นย่อมไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งสุขคือความสิ้นตัณหา” ดังนี้. สูตรที่ ๒.

၃. ဒဏ္ဍသုတ္တံ

๓. ทัณฑสูตร

၁၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ကုမာရကာ အန္တရာ စ သာဝတ္ထိံ အန္တရာ စ ဇေတဝနံ အဟိံ ဒဏ္ဍေန ဟနန္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ သမ္ဗဟုလေ ကုမာရကေ အန္တရာ စ သာဝတ္ထိံ အန္တရာ စ ဇေတဝနံ အဟိံ ဒဏ္ဍေန ဟနန္တေ.

๑๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้นแล เด็กชายจำนวนมากกำลังใช้ท่อนไม้ตีงูอยู่ในระหว่างกรุงสาวัตถีและพระเชตวัน. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงนุ่งสบง ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังกรุงสาวัตถีเพื่อบิณฑบาตในเวลาเช้า. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นเด็กชายจำนวนมากกำลังใช้ท่อนไม้ตีงูอยู่ในระหว่างกรุงสาวัตถีและพระเชตวัน.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘သုခကာမာနိ ဘူတာနိ, ယော ဒဏ္ဍေန ဝိဟိံသတိ;

အတ္တနော သုခမေသာနော, ပေစ္စ သော န လဘတေ သုခံ.

“ผู้ใดแสวงหาสุขเพื่อตน แต่เบียดเบียนสัตว์ทั้งหลายผู้ใคร่สุขด้วยท่อนไม้ ผู้นั้นละโลกไปแล้ว ย่อมไม่ได้สุข.

‘‘သုခကာမာနိ ဘူတာနိ, ယော ဒဏ္ဍေန န ဟိံသတိ;

အတ္တနော သုခမေသာနော, ပေစ္စ သော လဘတေ သုခ’’န္တိ. တတိယံ;

“ผู้ใดแสวงหาสุขเพื่อตน ไม่เบียดเบียนสัตว์ทั้งหลายผู้ใคร่สุขด้วยท่อนไม้ ผู้นั้นละโลกไปแล้ว ย่อมได้สุข” ดังนี้. สูตรที่ ๓.

၄. သက္ကာရသုတ္တံ

๔. สักการสูตร

၁၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော, လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ဘိက္ခုသံဃောပိ သက္ကတော ဟောတိ [Pg.90] ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော, လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အညတိတ္ထိယာ ပန ပရိဗ္ဗာဇကာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ အဂရုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ, န လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အထ ခေါ တေ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဘဂဝတော သက္ကာရံ အသဟမာနာ ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဂါမေ စ အရညေ စ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ ရောသေန္တိ ဝိဟေသေန္တိ.

๑๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. แม้ภิกษุสงฆ์ก็เป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. ส่วนปริพาชกอัญญเดียรถีย์ทั้งหลาย ไม่เป็นที่สักการะ ไม่เป็นที่เคารพ ไม่เป็นที่นับถือ ไม่เป็นที่บูชา ไม่เป็นที่นอบน้อม ไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. ครั้งนั้นแล ปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ทนต่อสักการะของพระผู้มีพระภาคและของภิกษุสงฆ์ไม่ได้ เมื่อเห็นภิกษุทั้งหลายในบ้านหรือในป่า ก็ด่า บริภาษ ขู่เข็ญ เบียดเบียน ด้วยวาจาอันไม่สุภาพ หยาบคาย.

အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဧတရဟိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သက္ကတော ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော, လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ဘိက္ခုသံဃောပိ သက္ကတော ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော, လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အညတိတ္ထိယာ ပန ပရိဗ္ဗာဇကာ အသက္ကတာ အဂရုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ, န လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အထ ခေါ တေ, ဘန္တေ, အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဘဂဝတော သက္ကာရံ အသဟမာနာ ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဂါမေ စ အရညေ စ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ ရောသေန္တိ ဝိဟေသန္တီ’’တိ.

ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง. เมื่อภิกษุเหล่านั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลเรื่องนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ พระผู้มีพระภาคเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. แม้ภิกษุสงฆ์ก็เป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. ส่วนปริพาชกอัญญเดียรถีย์ทั้งหลาย ไม่เป็นที่สักการะ ไม่เป็นที่เคารพ ไม่เป็นที่นับถือ ไม่เป็นที่บูชา ไม่เป็นที่นอบน้อม ไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ครั้งนั้นแล ปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ทนต่อสักการะของพระผู้มีพระภาคและของภิกษุสงฆ์ไม่ได้ เมื่อเห็นภิกษุทั้งหลายในบ้านหรือในป่า ก็ด่า บริภาษ ขู่เข็ญ เบียดเบียน ด้วยวาจาอันไม่สุภาพ หยาบคาย พระเจ้าข้า”.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဂါမေ အရညေ သုခဒုက္ခဖုဋ္ဌော,နေဝတ္တတော နော ပရတော ဒဟေထ;

ဖုသန္တိ ဖဿာ ဥပဓိံ ပဋိစ္စ,နိရူပဓိံ ကေန ဖုသေယျု ဖဿာ’’တိ. စတုတ္ထံ;

บุคคลถูกสุขและทุกข์กระทบแล้วในบ้านหรือในป่า ไม่พึงยึดถือว่าสุขและทุกข์นั้นเกิดจากตน หรือเกิดจากผู้อื่น ผัสสะทั้งหลายย่อมกระทบเพราะอาศัยอุปธิ เมื่อไม่มีอุปธิ ผัสสะทั้งหลายจะพึงกระทบได้อย่างไร

၅. ဥပါသကသုတ္တံ

๕. อุปาสกสูตร

၁၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဣစ္ဆာနင်္ဂလကော [Pg.91] ဥပါသကော သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တော ဟောတိ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန. အထ ခေါ သော ဥပါသကော သာဝတ္ထိယံ တံ ကရဏီယံ တီရေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ တံ ဥပါသကံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘စိရဿံ ခေါ တွံ, ဥပါသက, ဣမံ ပရိယာယမကာသိ ယဒိဒံ ဣဓာဂမနာယာ’’တိ.

๑๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น อุบาสกชาวเมืองอิച്ഛานังคละคนหนึ่งถึงกรุงสาวัตถีด้วยกรณียกิจบางอย่าง ครั้งนั้นแล อุบาสกนั้นทำกรณียกิจนั้นในกรุงสาวัตถีให้สำเร็จแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่อุบาสกผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้วว่า "ดูก่อนอุบาสก ท่านทำโอกาสเพื่อจะมาที่นี่นี้ ช้านานนักหนา"

‘‘စိရပဋိကာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုကာမော, အပိ စာဟံ ကေဟိစိ ကေဟိစိ ကိစ္စကရဏီယေဟိ ဗျာဝဋော. ဧဝါဟံ နာသက္ခိံ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ปรารถนาจะเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเพื่อทัศนามานานแล้ว แต่ข้าพระองค์มีกิจกรณียะน้อยใหญ่บางอย่างพัวพันอยู่ ด้วยเหตุนั้น ข้าพระองค์จึงไม่สามารถจะเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเพื่อทัศนาได้

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘သုခံ ဝတ တဿ န ဟောတိ ကိဉ္စိ,သင်္ခါတဓမ္မဿ ဗဟုဿုတဿ;

သကိဉ္စနံ ပဿ ဝိဟညမာနံ,ဇနော ဇနသ္မိံ ပဋိဗန္ဓရူပေါ’’တိ. ပဉ္စမံ;

ผู้มีธรรมอันรู้จบแล้ว เป็นพหูสูต ไม่มีกังวลอะไรเลย เป็นสุขหนอ จงดูผู้มีกังวลเดือดร้อนอยู่เถิด ชนย่อมมีภาวะผูกพันในชน

၆. ဂဗ္ဘိနီသုတ္တံ

๖. คัพภินีสูตร

၁၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဒဟရမာဏဝိကာ ပဇာပတိ ဟောတိ ဂဗ္ဘိနီ ဥပဝိဇညာ. အထ ခေါ သာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ တံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, တေလံ အာဟရ, ယံ မေ ဝိဇာတာယ ဘဝိဿတီ’’တိ.

๑๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น ภรรยาของปริพาชกคนหนึ่งเป็นมาณวิกาสาว มีครรภ์ใกล้จะคลอด ครั้งนั้นแล ปริพาชิกานั้นได้กล่าวกะปริพาชกนั้นว่า "ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงไปหาน้ำมันมา ซึ่งจักเป็นประโยชน์แก่เราผู้คลอดแล้ว"

ဧဝံ ဝုတ္တေ, သော ပရိဗ္ဗာဇကော တံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကုတော ပနာဟံ, ဘောတိ, တေလံ အာဟရာမီ’’တိ? ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ တံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, တေလံ အာဟရ, ယံ မေ ဝိဇာတာယ ဘဝိဿတီ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သော ပရိဗ္ဗာဇိကော တံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကုတော ပနာဟံ, ဘောတိ, တေလံ အာဟရာမီ’’တိ? တတိယမ္ပိ ခေါ သာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ တံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, တေလံ အာဟရ, ယံ မေ ဝိဇာတာယ ဘဝိဿတီ’’တိ.

เมื่อปริพาชิกากล่าวอย่างนี้แล้ว ปริพาชกนั้นได้กล่าวกะปริพาชิกานั้นว่า "ดูก่อนท่านผู้หญิง ก็ข้าพเจ้าจะไปหาน้ำมันมาจากที่ไหน" แม้ครั้งที่สอง ปริพาชิกานั้นก็ได้กล่าวกะปริพาชกนั้นว่า "ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงไปหาน้ำมันมา ซึ่งจักเป็นประโยชน์แก่เราผู้คลอดแล้ว" แม้ครั้งที่สอง ปริพาชกนั้นก็ได้กล่าวกะปริพาชิกานั้นว่า "ดูก่อนท่านผู้หญิง ก็ข้าพเจ้าจะไปหาน้ำมันมาจากที่ไหน" แม้ครั้งที่สาม ปริพาชิกานั้นก็ได้กล่าวกะปริพาชกนั้นว่า "ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงไปหาน้ำมันมา ซึ่งจักเป็นประโยชน์แก่เราผู้คลอดแล้ว"

တေန [Pg.92] ခေါ ပန သမယေန ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ကောဋ္ဌာဂါရေ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ သပ္ပိဿ ဝါ တေလဿ ဝါ ယာဝဒတ္ထံ ပါတုံ ဒီယတိ, နော နီဟရိတုံ.

ก็โดยสมัยนั้น ในฉางหลวงของพระเจ้าปเสนทิโกศล เขาถวายเนยใสหรือน้ำมันแก่สมณะหรือพราหมณ์ให้ดื่มได้ตามต้องการ แต่ไม่ให้นำออกไป

အထ ခေါ တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ရညော ခေါ ပန ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ကောဋ္ဌာဂါရေ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ သပ္ပိဿ ဝါ တေလဿ ဝါ ယာဝဒတ္ထံ ပါတုံ ဒီယတိ, နော နီဟရိတုံ. ယံနူနာဟံ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ကောဋ္ဌာဂါရံ ဂန္တွာ တေလဿ ယာဝဒတ္ထံ ပိဝိတွာ ဃရံ အာဂန္တွာ ဥစ္ဆဒ္ဒိတွာန ဒဒေယျံ, ယံ ဣမိဿာ ဝိဇာတာယ ဘဝိဿတီ’’တိ.

ครั้งนั้นแล ปริพาชกนั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า "ในฉางหลวงของพระเจ้าปเสนทิโกศล เขาถวายเนยใสหรือน้ำมันแก่สมณะหรือพราหมณ์ให้ดื่มได้ตามต้องการ แต่ไม่ให้นำออกไป ไฉนหนอ เราพึงไปสู่ฉางหลวงของพระเจ้าปเสนทิโกศล แล้วดื่มน้ำมันตามต้องการ กลับมาบ้านแล้วสำรอกให้ ซึ่งจักเป็นประโยชน์แก่นางปริพาชิกานี้ผู้คลอดแล้ว"

အထ ခေါ သော ပရိဗ္ဗာဇကော ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ကောဋ္ဌာဂါရံ ဂန္တွာ တေလဿ ယာဝဒတ္ထံ ပိဝိတွာ ဃရံ အာဂန္တွာ နေဝ သက္ကောတိ ဥဒ္ဓံ ကာတုံ, န ပန အဓော. သော ဒုက္ခာဟိ တိဗ္ဗာဟိ ခရာဟိ ကဋုကာဟိ ဝေဒနာဟိ ဖုဋ္ဌော အာဝဋ္ဋတိ ပရိဝဋ္ဋတိ.

ครั้งนั้นแล ปริพาชกนั้นไปสู่ฉางหลวงของพระเจ้าปเสนทิโกศล แล้วดื่มน้ำมันตามต้องการ กลับมาบ้านแล้ว ไม่สามารถจะทำให้อาเจียนออกทางเบื้องบน หรือให้ระบายออกทางเบื้องล่างได้ เขาถูกเวทนาอันเป็นทุกข์ กล้า แข็ง เผ็ดร้อน กระทบแล้ว ย่อมกลิ้งไปมา

အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဒုက္ခာဟိ တိဗ္ဗာဟိ ခရာဟိ ကဋုကာဟိ ဝေဒနာဟိ ဖုဋ္ဌံ အာဝဋ္ဋမာနံ ပရိဝဋ္ဋမာနံ.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงนุ่งสบงในเวลาเช้า ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นปริพาชกนั้น ผู้ถูกเวทนาอันเป็นทุกข์ กล้า แข็ง เผ็ดร้อน กระทบแล้ว กลิ้งไปมาอยู่

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘သုခိနော ဝတ ယေ အကိဉ္စနာ,ဝေဒဂုနော ဟိ ဇနာ အကိဉ္စနာ;

သကိဉ္စနံ ပဿ ဝိဟညမာနံ,ဇနော ဇနသ္မိံ ပဋိဗန္ဓစိတ္တော’’ တိ. ဆဋ္ဌံ;

ผู้ไม่มีกังวลเป็นสุขหนอ ชนผู้ถึงเวท (ญาณ) ย่อมไม่มีกังวล จงดูผู้มีกังวลเดือดร้อนอยู่เถิด ชนมีจิตผูกพันในชน

၇. ဧကပုတ္တကသုတ္တံ

๗. เอกปุตตกสูตร

၁၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရဿ ဥပါသကဿ ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ ကာလင်္ကတော ဟောတိ.

๑๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น บุตรคนเดียวผู้เป็นที่รักที่พอใจของอุบาสกคนหนึ่งได้ทำกาละ (ตาย)

အထ [Pg.93] ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဥပါသကာ အလ္လဝတ္ထာ အလ္လကေသာ ဒိဝါ ဒိဝဿ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နေ ခေါ တေ ဥပါသကေ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ တုမှေ, ဥပါသကာ, အလ္လဝတ္ထာ အလ္လကေသာ ဣဓူပသင်္ကမန္တာ ဒိဝါ ဒိဝဿာ’’တိ?

ครั้งนั้นแล อุบาสกจำนวนมากมีผ้าเปียก ผมเปียก เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคในเวลากลางวันแสกๆ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่อุบาสกเหล่านั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้วว่า "ดูก่อนอุบาสกทั้งหลาย เหตุไฉนหนอ พวกท่านจึงมีผ้าเปียก ผมเปียก เข้ามา ณ ที่นี้ในเวลากลางวันแสกๆ"

ဧဝံ ဝုတ္တေ, သော ဥပါသကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မယှံ ခေါ, ဘန္တေ, ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ ကာလင်္ကတော. တေန မယံ အလ္လဝတ္ထာ အလ္လကေသာ ဣဓူပသင်္ကမန္တာ ဒိဝါ ဒိဝဿာ’’တိ.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว อุบาสกนั้นได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุตรคนเดียวผู้เป็นที่รักที่พอใจของข้าพระองค์ได้ทำกาละแล้ว ด้วยเหตุนั้น พวกข้าพระองค์จึงมีผ้าเปียก ผมเปียก เข้ามา ณ ที่นี้ในเวลากลางวันแสกๆ"

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ပိယရူပဿာဒဂဓိတာသေ,ဒေဝကာယာ ပုထု မနုဿာ စ;

အဃာဝိနော ပရိဇုန္နာ,မစ္စုရာဇဿ ဝသံ ဂစ္ဆန္တိ.

หมู่เทพและหมู่มนุษย์เป็นอันมาก ผู้กำหนัดยินดีในรสแห่งสิ่งอันเป็นที่รัก ย่อมมีความทุกข์ เสื่อมรอบ ตกอยู่ในอำนาจของมัจจุราช

‘‘ယေ ဝေ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ,အပ္ပမတ္တာ ဇဟန္တိ ပိယရူပံ;

တေ ဝေ ခဏန္တိ အဃမူလံ,မစ္စုနော အာမိသံ ဒုရတိဝတ္တ’’န္တိ. သတ္တမံ;

ส่วนชนเหล่าใดแล ไม่ประมาท ละสิ่งอันเป็นที่รักทั้งในกลางวันและกลางคืน ชนเหล่านั้นแล ย่อมขุดรากแห่งทุกข์ อันเป็นเหยื่อของมัจจุที่ก้าวล่วงได้ยาก

၈. သုပ္ပဝါသာသုတ္တံ

๘. สุปปวาสาสูตร

၁၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကုဏ္ဍိကာယံ ဝိဟရတိ ကုဏ္ဍဓာနဝနေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဝဿာနိ ဂဗ္ဘံ ဓာရေတိ. သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ သာ ဒုက္ခာဟိ တိဗ္ဗာဟိ ခရာဟိ ကဋုကာဟိ ဝေဒနာဟိ ဖုဋ္ဌာ တီဟိ ဝိတက္ကေဟိ အဓိဝါသေတိ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ; သုပ္ပဋိပန္နော ဝတ တဿ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ပဋိပန္နော; သုသုခံ ဝတ တံ နိဗ္ဗာနံ ယတ္ထိဒံ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ န သံဝိဇ္ဇတီ’’တိ.

๑๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่ากุณฑธานะ เมืองกุณฑิยา สมัยนั้น พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงครรภ์อยู่ ๗ ปี มีครรภ์ค้างอยู่ ๗ วัน พระนางถูกทุกขเวทนาอันแรงกล้า แข็งกระด้าง เผ็ดร้อนครอบงำแล้ว ทรงอดกลั้นไว้ได้ด้วยทรงดำริ ๓ ประการว่า ‘พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงแสดงธรรมเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหนอ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ปฏิบัติเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นผู้ปฏิบัติดีหนอ พระนิพพานที่ทุกข์เห็นปานนี้ไม่มี เป็นสุขดีหนอ’

အထ [Pg.94] ခေါ သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သာမိကံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, အယျပုတ္တ, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမ; ဥပသင်္ကမိတွာ မမ ဝစနေန ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒာဟိ; အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆ – ‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ; အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆတီ’တိ. ဧဝဉ္စ ဝဒေဟိ – ‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဝဿာနိ ဂဗ္ဘံ ဓာရေတိ. သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ သာ ဒုက္ခာဟိ တိဗ္ဗာဟိ ခရာဟိ ကဋုကာဟိ ဝေဒနာဟိ ဖုဋ္ဌာ တီဟိ ဝိတက္ကေဟိ အဓိဝါသေတိ – သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ; သုပ္ပဋိပန္နော ဝတ တဿ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ပဋိပန္နော; သုသုခံ ဝတ တံ နိဗ္ဗာနံ ယတ္ထိဒံ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ န သံဝိဇ္ဇတီ’’’တိ.

ครั้งนั้น พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาตรัสเรียกพระสวามีมาแล้วตรัสว่า ‘ข้าแต่พระลูกเจ้า เชิญท่านมานี่เถิด จงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จงถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้าตามคำของหม่อมฉัน จงทูลถามถึงความไม่มีโรค ความไม่มีทุกข์ ความคล่องแคล่ว พระกำลัง และการประทับอยู่อย่างผาสุกว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาขอถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า และทูลถามถึงความไม่มีโรค ความไม่มีทุกข์ ความคล่องแคล่ว พระกำลัง และการประทับอยู่อย่างผาสุก’ และจงกราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงครรภ์อยู่ ๗ ปี มีครรภ์ค้างอยู่ ๗ วัน พระนางถูกทุกขเวทนาอันแรงกล้า แข็งกระด้าง เผ็ดร้อนครอบงำแล้ว ทรงอดกลั้นไว้ได้ด้วยทรงดำริ ๓ ประการว่า “พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงแสดงธรรมเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหนอ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ปฏิบัติเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นผู้ปฏิบัติดีหนอ พระนิพพานที่ทุกข์เห็นปานนี้ไม่มี เป็นสุขดีหนอ”’

‘‘ပရမ’’န္တိ ခေါ သော ကောလိယပုတ္တော သုပ္ပဝါသာယ ကောလိယဓီတာယ ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ကောလိယပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ, အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆတိ; ဧဝဉ္စ ဝဒေတိ – ‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဝဿာနိ ဂဗ္ဘံ ဓာရေတိ. သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ သာ ဒုက္ခာဟိ တိဗ္ဗာဟိ ခရာဟိ ကဋုကာဟိ ဝေဒနာဟိ ဖုဋ္ဌာ တီဟိ ဝိတက္ကေဟိ အဓိဝါသေတိ – သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ; သုပ္ပဋိပန္နော ဝတ တဿ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ပဋိပန္နော; သုသုခံ ဝတ နိဗ္ဗာနံ ယတ္ထိဒံ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ န သံဝိဇ္ဇတီ’’’တိ.

โกลิยบุตรนั้นทูลรับว่า ‘ดีละ’ แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง โกลิยบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาขอถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า และทูลถามถึงความไม่มีโรค ความไม่มีทุกข์ ความคล่องแคล่ว พระกำลัง และการประทับอยู่อย่างผาสุก และได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงครรภ์อยู่ ๗ ปี มีครรภ์ค้างอยู่ ๗ วัน พระนางถูกทุกขเวทนาอันแรงกล้า แข็งกระด้าง เผ็ดร้อนครอบงำแล้ว ทรงอดกลั้นไว้ได้ด้วยทรงดำริ ๓ ประการว่า “พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงแสดงธรรมเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหนอ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ปฏิบัติเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นผู้ปฏิบัติดีหนอ พระนิพพานที่ทุกข์เห็นปานนี้ไม่มี เป็นสุขดีหนอ”’

‘‘သုခိနီ ဟောတု သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ; အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာယတူ’’တိ. သဟ ဝစနာ စ ပန ဘဂဝတော သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ.

‘ขอพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจงมีความสุข ไม่มีโรค จงคลอดบุตรที่ไม่มีโรคเถิด’ พร้อมกับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาค พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาก็มีความสุข ไม่มีโรค คลอดบุตรที่ไม่มีโรคแล้ว

‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ကောလိယပုတ္တော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေန သကံ ဃရံ တေန ပစ္စာယာသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ သော ကောလိယပုတ္တော သုပ္ပဝါသံ ကောလိယဓီတရံ သုခိနိံ အရောဂံ အရောဂံ [Pg.95] ပုတ္တံ ဝိဇာတံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ, ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ, ဘော, တထာဂတဿ မဟိဒ္ဓိကတာ မဟာနုဘာဝတာ, ယတြ ဟိ နာမာယံ သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သဟ ဝစနာ စ ပန ဘဂဝတော သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိဿတီ’’တိ! အတ္တမနော ပမုဒိတော ပီတိသောမနဿဇာတော အဟောသိ.

โกลิยบุตรนั้นทูลว่า ‘อย่างนั้น พระเจ้าข้า’ แล้วชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้ว กลับไปยังเรือนของตน โกลิยบุตรนั้นได้เห็นพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาผู้มีความสุข ไม่มีโรค คลอดบุตรที่ไม่มีโรคแล้ว ครั้นเห็นแล้วได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริงหนอ ท่านผู้เจริญ ไม่เคยมีมา พระตถาคตทรงมีฤทธิ์มาก ทรงมีอานุภาพมาก ที่พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดานี้ พร้อมกับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาค ก็มีความสุข ไม่มีโรค คลอดบุตรที่ไม่มีโรคแล้ว’ เขาดีใจ ร่าเริง เกิดปีติโสมนัส

အထ ခေါ သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သာမိကံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, အယျပုတ္တ, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမ; ဥပသင်္ကမိတွာ မမ ဝစနေန ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒာဟိ – ‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတီ’တိ; ဧဝဉ္စ ဝဒေဟိ – ‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဝဿာနိ ဂဗ္ဘံ ဓာရေတိ. သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ သာ ဧတရဟိ သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ. သာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ဘတ္တေန နိမန္တေတိ. အဓိဝါသေတု ကိရ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သုပ္ပဝါသာယ ကောလိယဓီတာယ သတ္တ ဘတ္တာနိ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’’တိ.

ครั้งนั้น พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาตรัสเรียกพระสวามีมาแล้วตรัสว่า ‘ข้าแต่พระลูกเจ้า เชิญท่านมานี่เถิด จงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จงถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้าตามคำของหม่อมฉันว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาขอถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า’ และจงกราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงครรภ์อยู่ ๗ ปี มีครรภ์ค้างอยู่ ๗ วัน บัดนี้ พระนางมีความสุข ไม่มีโรค คลอดบุตรที่ไม่มีโรคแล้ว พระนางขอนิมนต์ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันภัตตาหารตลอด ๗ วัน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงรับภัตตาหาร ๗ มื้อของพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์เถิด’

‘‘ပရမ’’န္တိ ခေါ သော ကောလိယပုတ္တော သုပ္ပဝါသာယ ကောလိယဓီတာယ ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ကောလိယပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ; ဧဝဉ္စ ဝဒေတိ – ‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဝဿာနိ ဂဗ္ဘံ ဓာရေတိ. သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ သာ ဧတရဟိ သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ. သာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ဘတ္တေန နိမန္တေတိ. အဓိဝါသေတု ကိရ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သုပ္ပဝါသာယ ကောလိယဓီတာယ သတ္တ ဘတ္တာနိ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’’တိ.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาขอถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า และได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงครรภ์อยู่ ๗ ปี มีครรภ์ค้างอยู่ ๗ วัน บัดนี้ พระนางมีความสุข ไม่มีโรค คลอดบุตรที่ไม่มีโรคแล้ว พระนางขอนิมนต์ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันภัตตาหารตลอด ๗ วัน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงรับภัตตาหาร ๗ มื้อของพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์เถิด’

တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရေန ဥပါသကေန ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေါ ဘိက္ခုသံဃော သွာတနာယ ဘတ္တေန နိမန္တိတော ဟောတိ. သော စ ဥပါသကော အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ဥပဋ္ဌာကော ဟောတိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ယေန သော ဥပါသကော တေနုပသင်္ကမ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဥပါသကံ ဧဝံ ဝဒေဟိ – ‘သုပ္ပဝါသာ, အာဝုသော, ကောလိယဓီတာ သတ္တ [Pg.96] ဝဿာနိ ဂဗ္ဘံ ဓာရေသိ. သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ သာ ဧတရဟိ သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ. သာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ဘတ္တေန နိမန္တေတိ. ကရောတု သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဘတ္တာနိ, ပစ္ဆာ တွံ ကရိဿသီ’တိ. တုယှေသော ဥပဋ္ဌာကော’’တိ.

สมัยนั้น อุบาสกคนหนึ่งนิมนต์ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันภัตตาหารในวันรุ่งขึ้น อุบาสกนั้นเป็นอุปัฏฐากของท่านพระมหาโมคคัลลานะ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า “โมคคัลลานะ เธอจงมานี่ เธอจงเข้าไปหาอุบาสกนั้น แล้วกล่าวกับเขาอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงครรภ์อยู่ ๗ ปี ทรงมีพระครรภ์เป็นมูฬหะอยู่ ๗ วัน บัดนี้ พระนางทรงมีความสุข ไม่มีโรค ประสูติพระโอรสผู้ไม่มีโรคแล้ว พระนางนิมนต์ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันภัตตาหารตลอด ๗ วัน ขอพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจงถวายภัตตาหาร ๗ วันก่อนเถิด ท่านค่อยถวายภายหลัง อุบาสกผู้นี้เป็นอุปัฏฐากของเธอ”

‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေန သော ဥပါသကော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဥပါသကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သုပ္ပဝါသာ, အာဝုသော, ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဝဿာနိ ဂဗ္ဘံ ဓာရေတိ. သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ သာ ဧတရဟိ သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ. သာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ဘတ္တေန နိမန္တေတိ. ကရောတု သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဘတ္တာနိ, ပစ္ဆာ တွံ ကရိဿသီ’’တိ.

ท่านพระมหาโมคคัลลานะทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า อย่างนั้น” แล้วจึงเข้าไปหาอุบาสกนั้น ครั้นแล้วได้กล่าวกับอุบาสกนั้นดังนี้ว่า “อาวุโส พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงครรภ์อยู่ ๗ ปี ทรงมีพระครรภ์เป็นมูฬหะอยู่ ๗ วัน บัดนี้ พระนางทรงมีความสุข ไม่มีโรค ประสูติพระโอรสผู้ไม่มีโรคแล้ว พระนางนิมนต์ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันภัตตาหารตลอด ๗ วัน ขอพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจงถวายภัตตาหาร ๗ วันก่อนเถิด ท่านค่อยถวายภายหลัง”

‘‘သစေ မေ, ဘန္တေ, အယျော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပါဋိဘောဂေါ – ဘောဂါနဉ္စ ဇီဝိတဿ စ သဒ္ဓါယ စ, ကရောတု သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဘတ္တာနိ, ပစ္ဆာဟံ ကရိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဒွိန္နံ ခေါ တေ အဟံ, အာဝုသော, ဓမ္မာနံ ပါဋိဘောဂေါ – ဘောဂါနဉ္စ ဇီဝိတဿ စ. သဒ္ဓါယ ပန တွံယေဝ ပါဋိဘောဂေါ’’တိ.

“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถ้าท่านพระมหาโมคคัลลานะรับประกันธรรม ๓ ประการ คือ โภคะ ชีวิต และศรัทธาของข้าพเจ้าได้ ขอพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจงถวายภัตตาหาร ๗ วันก่อนเถิด ข้าพเจ้าจักถวายภายหลัง” “อาวุโส เราขอรับประกันธรรม ๒ ประการของท่าน คือ โภคะและชีวิต ส่วนศรัทธานั้น ท่านต้องรับประกันเอง”

‘‘သစေ မေ, ဘန္တေ, အယျော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဒွိန္နံ ဓမ္မာနံ ပါဋိဘောဂေါ – ဘောဂါနဉ္စ ဇီဝိတဿ စ, ကရောတု သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဘတ္တာနိ, ပစ္ဆာဟံ ကရိဿာမီ’’တိ.

“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถ้าท่านพระมหาโมคคัลลานะรับประกันธรรม ๒ ประการ คือ โภคะและชีวิตของข้าพเจ้าได้ ขอพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจงถวายภัตตาหาร ๗ วันก่อนเถิด ข้าพเจ้าจักถวายภายหลัง”

အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တံ ဥပါသကံ သညာပေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သညတ္တော, ဘန္တေ, သော ဥပါသကော မယာ; ကရောတု သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဘတ္တာနိ, ပစ္ဆာ သော ကရိဿတီ’’တိ.

ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้ชี้แจงให้อุบาสกนั้นเข้าใจแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ชี้แจงให้อุบาสกนั้นเข้าใจแล้ว ขอพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจงถวายภัตตาหาร ๗ วันก่อนเถิด เขาจักถวายภายหลัง”

အထ ခေါ သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသိ သမ္ပဝါရေသိ, တဉ္စ ဒါရကံ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒာပေသိ သဗ္ဗဉ္စ ဘိက္ခုသံဃံ.

ครั้งนั้น พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาได้ทรงอังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตด้วยพระหัตถ์ของพระองค์เองตลอด ๗ วัน จนภิกษุทั้งหลายห้ามปราม และได้ให้พระโอรสนั้นถวายบังคมพระผู้มีพระภาคและภิกษุสงฆ์ทั้งปวง

အထ [Pg.97] ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တံ ဒါရကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကစ္စိ တေ, ဒါရက, ခမနီယံ, ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိ န ကိဉ္စိ ဒုက္ခ’’န္တိ? ‘‘ကုတော မေ, ဘန္တေ သာရိပုတ္တ, ခမနီယံ, ကုတော ယာပနီယံ! သတ္တ မေ ဝဿာနိ လောဟိတကုမ္ဘိယံ ဝုတ္တာနီ’’တိ.

ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกับเด็กนั้นดังนี้ว่า “ดูก่อนเด็กน้อย เธอยังพอทนได้หรือ ยังพอเป็นไปได้หรือ ไม่มีทุกข์อะไรใช่ไหม” “ข้าแต่ท่านสารีบุตรผู้เจริญ ข้าพเจ้าจะพอทนได้อย่างไร จะพอเป็นไปได้อย่างไร ข้าพเจ้าอยู่ในหม้อเลือดมา ๗ ปี”

အထ ခေါ သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ – ‘‘ပုတ္တော မေ ဓမ္မသေနာပတိနာ သဒ္ဓိံ မန္တေတီ’’တိ အတ္တမနာ ပမုဒိတာ ပီတိသောမနဿဇာတာ အဟောသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ (သုပ္ပဝါသံ ကောလီယဓီတရံ အတ္တမနံ ပမုဒိတံ ပီတိသောမနဿဇာတံ ဝိဒိတွာ ) သုပ္ပဝါသံ ကောလိယဓီတရံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣစ္ဆေယျာသိ တွံ, သုပ္ပဝါသေ, အညမ္ပိ ဧဝရူပံ ပုတ္တ’’န္တိ? ‘‘ဣစ္ဆေယျာမဟံ, ဘဂဝါ, အညာနိပိ ဧဝရူပါနိ သတ္တ ပုတ္တာနီ’’တိ.

ครั้งนั้น พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงมีพระทัยยินดี ปราโมทย์ เกิดปีติโสมนัสว่า “บุตรของเราสนทนากับพระธรรมเสนาบดี” ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาค (ทรงทราบว่าพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงมีพระทัยยินดี ปราโมทย์ เกิดปีติโสมนัส) จึงได้ตรัสกับพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาดังนี้ว่า “สุปปวาสา เธอปรารถนาบุตรเช่นนี้อีกหรือไม่” “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค หม่อมฉันปรารถนาบุตรเช่นนี้อีก ๗ คน พระเจ้าข้า”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

‘‘အသာတံ သာတရူပေန, ပိယရူပေန အပ္ပိယံ;

ဒုက္ခံ သုခဿ ရူပေန, ပမတ္တမတိဝတ္တတီ’’တိ. အဋ္ဌမံ;

“สิ่งที่ไม่น่ายินดี ย่อมครอบงำคนประมาท โดยรูปแบบของสิ่งที่น่ายินดี สิ่งที่ไม่เป็นที่รัก โดยรูปแบบของสิ่งเป็นที่รัก และทุกข์ โดยรูปแบบของสุข” สุตตันตะที่ ๘

၉. ဝိသာခါသုတ္တံ

๙. วิสาขาสูตร

၁၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဝိသာခါယ မိဂါရမာတုယာ ကောစိဒေဝ အတ္ထော ရညေ ပသေနဒိမှိ ကောသလေ ပဋိဗဒ္ဓေါ ဟောတိ. တံ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော န ယထာဓိပ္ပာယံ တီရေတိ.

๑๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของนางมิคารมาตา ในกรุงสาวัตถี สมัยนั้น มีคดีความบางอย่างของนางวิสาขามิคารมาตาซึ่งเกี่ยวข้องกับพระเจ้าปเสนทิโกศล แต่พระเจ้าปเสนทิโกศลไม่ทรงตัดสินให้ตามความประสงค์

အထ ခေါ ဝိသာခါ မိဂါရမာတာ ဒိဝါ ဒိဝဿ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ ဝိသာခံ မိဂါရမာတရံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဟန္ဒ ကုတော နု တွံ, ဝိသာခေ, အာဂစ္ဆသိ ဒိဝါ ဒိဝဿာ’’တိ? ‘‘ဣဓ မေ, ဘန္တေ, ကောစိဒေဝ အတ္ထော ရညေ ပသေနဒိမှိ ကောသလေ ပဋိဗဒ္ဓေါ; တံ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော န ယထာဓိပ္ပာယံ တီရေတီ’’တိ.

ครั้งนั้น นางวิสาขามิคารมาตาได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคในเวลากลางวันแสกๆ ครั้นแล้วได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับนางวิสาขามิคารมาตาผู้นั่งอยู่ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งดังนี้ว่า “วิสาขา เธอมาจากไหนในเวลากลางวันแสกๆ เช่นนี้” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คดีความบางอย่างของหม่อมฉันซึ่งเกี่ยวข้องกับพระเจ้าปเสนทิโกศล แต่พระองค์ไม่ทรงตัดสินให้ตามความประสงค์ของหม่อมฉัน พระเจ้าข้า”

အထ [Pg.98] ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘သဗ္ဗံ ပရဝသံ ဒုက္ခံ, သဗ္ဗံ ဣဿရိယံ သုခံ;

သာဓာရဏေ ဝိဟညန္တိ, ယောဂါ ဟိ ဒုရတိက္ကမာ’’တိ. နဝမံ;

“การขึ้นอยู่กับผู้อื่นทั้งหมดเป็นทุกข์ ความเป็นอิสระทั้งหมดเป็นสุข สัตว์ทั้งหลายย่อมลำบากในสิ่งที่ต้องเกี่ยวข้องกับผู้อื่น เพราะโยคะเป็นสิ่งที่ก้าวล่วงได้ยาก” สุตตันตะที่ ๙

၁၀. ဘဒ္ဒိယသုတ္တံ

๑๐. ภัททิยสูตร

၂၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ အနုပိယာယံ ဝိဟရတိ အမ္ဗဝနေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ဘဒ္ဒိယော ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’န္တိ!

๒๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อัมพวัน ในเมืองอนุปิยา สมัยนั้น ท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬิโคธา ไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่โคนต้นไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็มักจะเปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า “โอ้ สุขหนอ โอ้ สุขหนอ”

အဿောသုံ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော ဘဒ္ဒိယဿ ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တဿ အရညဂတဿပိ ရုက္ခမူလဂတဿပိ သုညာဂါရဂတဿပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တဿ – ‘‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’န္တိ! သုတွာန နေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘နိဿံသယံ ခေါ, အာဝုသော, အာယသ္မာ ဘဒ္ဒိယော ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တော အနဘိရတော ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ယံသ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတဿ ရဇ္ဇသုခံ, သော တမနုဿရမာနော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’’န္တိ!

ภิกษุจำนวนมากได้สดับเสียงท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธา ไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า “สุขจริงหนอ สุขจริงหนอ” ครั้นได้ฟังแล้ว ภิกษุเหล่านั้นจึงเกิดความคิดอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย เป็นที่แน่แท้ว่า ท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธา ไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ท่านระลึกถึงราชสุขที่เคยเสวยเมื่อครั้งยังเป็นคฤหัสถ์ จึงไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า ‘สุขจริงหนอ สุขจริงหนอ’”

အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ, ဘဒ္ဒိယော ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’န္တိ! နိဿံသယံ ခေါ, ဘန္တေ, အာယသ္မာ ဘဒ္ဒိယော ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တော အနဘိရတော ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ. ယံသ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတဿ ရဇ္ဇသုခံ, သော တမနုဿရမာနော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’’န္တိ!

ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ครั้นภิกษุเหล่านั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธา ไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า ‘สุขจริงหนอ สุขจริงหนอ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นที่แน่แท้ว่า ท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธา ไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ท่านระลึกถึงราชสุขที่เคยเสวยเมื่อครั้งยังเป็นคฤหัสถ์ จึงไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า ‘สุขจริงหนอ สุขจริงหนอ’”

အထ [Pg.99] ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, ဘိက္ခု, မမ ဝစနေန ဘဒ္ဒိယံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော ဘဒ္ဒိယ, အာမန္တေတီ’’’တိ.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุรูปหนึ่งมาแล้วตรัสว่า “เธอจงมานี่ ภิกษุ เธอจงไปเรียกภิกษุภัททิยะมาตามคำของเราว่า ‘อาวุโสภัททิยะ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน’”

‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ ဘဒ္ဒိယော ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဒ္ဒိယံ ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော ဘဒ္ဒိယ, အာမန္တေတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ အာယသ္မာ ဘဒ္ဒိယော ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တော တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ ဘဒ္ဒိယံ ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

ภิกษุรูปนั้นทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นเช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า” แล้วจึงเข้าไปหาท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธาถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กล่าวกับท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธาว่า “อาวุโสภัททิยะ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน” ท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธา รับคำของภิกษุรูปนั้นว่า “ครับ อาวุโส” แล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธา ผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้วดังนี้ว่า

‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ, ဘဒ္ဒိယ, အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’’န္တိ! ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ.

“ภัททิยะ ได้ยินว่าเธอไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า ‘สุขจริงหนอ สุขจริงหนอ’ จริงหรือ” “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

‘‘ကိံ ပန တွံ, ဘဒ္ဒိယ, အတ္ထဝသံ သမ္ပဿမာနော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’’န္တိ! ‘‘ပုဗ္ဗေ မေ, ဘန္တေ, အဂါရိယဘူတဿ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တဿ အန္တောပိ အန္တေပုရေ ရက္ခာ သုသံဝိဟိတာ အဟောသိ, ဗဟိပိ အန္တေပုရေ ရက္ခာ သုသံဝိဟိတာ အဟောသိ, အန္တောပိ နဂရေ ရက္ခာ သုသံဝိဟိတာ အဟောသိ, ဗဟိပိ နဂရေ ရက္ခာ သုသံဝိဟိတာ အဟောသိ, အန္တောပိ ဇနပဒေ ရက္ခာ သုသံဝိဟိတာ အဟောသိ, ဗဟိပိ ဇနပဒေ ရက္ခာ သုသံဝိဟိတာ အဟောသိ. သော ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ရက္ခိတော ဂေါပိတော သန္တော ဘီတော ဥဗ္ဗိဂ္ဂေါ ဥဿင်္ကီ ဥတြာသီ ဝိဟာသိံ. ဧတရဟိ ခေါ ပနာဟံ, ဘန္တေ, အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ ဧကော အဘီတော အနုဗ္ဗိဂ္ဂေါ အနုဿင်္ကီ အနုတြာသီ အပ္ပောဿုက္ကော ပန္နလောမော ပရဒတ္တဝုတ္တော, မိဂဘူတေန စေတသာ ဝိဟရာမိ. ဣမံ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, အတ္ထဝသံ သမ္ပဿမာနော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’’န္တိ!

“ภัททิยะ ก็เธอเห็นอำนาจประโยชน์อะไร จึงไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า ‘สุขจริงหนอ สุขจริงหนอ’” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อก่อน เมื่อข้าพระองค์ยังเป็นคฤหัสถ์ ครองราชสมบัติอยู่ ได้จัดการอารักขาไว้อย่างดีแล้ว ทั้งภายในพระราชวังและภายนอกพระราชวัง ทั้งภายในพระนครและภายนอกพระนคร ทั้งภายในชนบทและภายนอกชนบท ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้น แม้จะได้รับการอารักขาคุ้มครองอย่างนี้ ก็ยังเป็นผู้หวาดกลัว หวาดสะดุ้ง ระแวง และสะทกสะท้านอยู่ แต่บัดนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เป็นผู้เดียว ไม่หวาดกลัว ไม่หวาดสะดุ้ง ไม่ระแวง ไม่สะทกสะท้าน มีความขวนขวายน้อย ขนไม่ลุกชัน เลี้ยงชีพด้วยสิ่งที่ผู้อื่นให้ มีใจเป็นดุจเนื้อทรายอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เห็นอำนาจประโยชน์นี้แล จึงไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า ‘สุขจริงหนอ สุขจริงหนอ’”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယဿန္တရတော [Pg.100] န သန္တိ ကောပါ,ဣတိဘဝါဘဝတဉ္စ ဝီတိဝတ္တော;

တံ ဝိဂတဘယံ သုခိံ အသောကံ,ဒေဝါ နာနုဘဝန္တိ ဒဿနာယာ’’တိ. ဒသမံ;

“ผู้ใดไม่มีความโกรธอยู่ภายใน ก้าวล่วงความมีความไม่มีอย่างนี้แล้ว ผู้นั้นปราศจากภัย มีความสุข ไม่มีโศก แม้เทวดาก็ไม่อาจเห็นได้” สูตรที่ ๑๐

မုစလိန္ဒဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော နိဋ္ဌိတော.

มุจลินทวรรคที่ ๒ จบ

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อประจำวรรคนั้นมีดังนี้

မုစလိန္ဒော ရာဇာ ဒဏ္ဍေန, သက္ကာရော ဥပါသကေန စ;

ဂဗ္ဘိနီ ဧကပုတ္တော စ, သုပ္ပဝါသာ ဝိသာခါ စ;

ကာဠီဂေါဓာယ ဘဒ္ဒိယောတိ.

มุจลินทสูตร ราชสูตร ทัณฑสูตร สักการสูตร อุปาสกสูตร คัพภินีสูตร เอกปุตตสูตร สุปปวาสาสูตร วิสาขาสูตร และกาฬีโคธาภัททิยสูตร

၃. နန္ဒဝဂ္ဂေါ

๓. นันทวรรค

၁. ကမ္မဝိပါကဇသုတ္တံ

๑. กัมมวิปากชสูตร

၂၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပုရာဏကမ္မဝိပါကဇံ ဒုက္ခံ တိဗ္ဗံ ခရံ ကဋုကံ ဝေဒနံ အဓိဝါသေန္တော သတော သမ္ပဇာနော အဝိဟညမာနော.

๒๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติมั่นเฉพาะหน้า อดกลั้นทุกขเวทนาอันเกิดจากวิบากของกรรมเก่าที่รุนแรง กล้าแข็ง เผ็ดร้อน มีสติสัมปชัญญะ ไม่เดือดร้อน อยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค

အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တံ ဘိက္ခုံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပုရာဏကမ္မဝိပါကဇံ ဒုက္ခံ တိဗ္ဗံ ခရံ ကဋုကံ ဝေဒနံ အဓိဝါသေန္တံ သတံ သမ္ပဇာနံ အဝိဟညမာနံ.

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นภิกษุรูปนั้นนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง อดกลั้นทุกขเวทนาอันเกิดจากวิบากของกรรมเก่าที่รุนแรง กล้าแข็ง เผ็ดร้อน มีสติสัมปชัญญะ ไม่เดือดร้อน อยู่ไม่ไกล

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘သဗ္ဗကမ္မဇဟဿ ဘိက္ခုနော,ဓုနမာနဿ ပုရေ ကတံ ရဇံ;

အမမဿ ဌိတဿ တာဒိနော,အတ္ထော နတ္ထိ ဇနံ လပေတဝေ’’တိ. ပဌမံ;

“ภิกษุผู้ละกรรมทั้งปวงได้แล้ว สลัดธุลีคือกิเลสที่ทำไว้ในก่อนได้ ไม่มีความยึดมั่นว่าเป็นของเรา ดำรงมั่นคงอยู่ ผู้คงที่เช่นนั้น ย่อมไม่มีความต้องการที่จะพูดกับคนอื่น” สูตรที่ ๑

၂. နန္ဒသုတ္တံ

๒. นันทสูตร

၂၂. ဧဝံ [Pg.101] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ နန္ဒော ဘဂဝတော ဘာတာ မာတုစ္ဆာပုတ္တော သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ဧဝမာရောစေတိ – ‘‘အနဘိရတော အဟံ, အာဝုသော, ဗြဟ္မစရိယံ စရာမိ; န သက္ကောမိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’’တိ.

๒๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระนันทะ ผู้เป็นพระภาดาของพระผู้มีพระภาค เป็นพระโอรสของพระมาตุจฉา ได้บอกแก่ภิกษุจำนวนมากอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ผมไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ไม่สามารถจะดำรงพรหมจรรย์ไว้ได้ ผมจะบอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป”

အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ, နန္ဒော ဘဂဝတော ဘာတာ မာတုစ္ဆာပုတ္တော သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ဧဝမာရောစေတိ – ‘အနဘိရတော အဟံ, အာဝုသော, ဗြဟ္မစရိယံ စရာမိ, န သက္ကောမိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’’’တိ.

ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุนั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระนันทะ ผู้เป็นพระภาดาของพระผู้มีพระภาค เป็นพระโอรสของพระมาตุจฉา ได้บอกแก่ภิกษุจำนวนมากอย่างนี้ว่า ‘อาวุโสทั้งหลาย ผมไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ไม่สามารถจะดำรงพรหมจรรย์ไว้ได้ ผมจะบอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป’”

အထ ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, ဘိက္ခု, မမ ဝစနေန နန္ဒံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော နန္ဒ, အာမန္တေတီ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ နန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော နန္ဒ, အာမန္တေတီ’’တိ.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุรูปหนึ่งมาว่า “มาเถิด ภิกษุ เธอจงไปเรียกภิกษุนันทะมาตามคำของเราว่า ‘อาวุโสนันทะ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน’” ภิกษุนั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วเข้าไปหาท่านพระนันทะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กล่าวแก่ท่านพระนันทะดังนี้ว่า “อาวุโสนันทะ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน”

‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ အာယသ္မာ နန္ဒော တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

ท่านพระนันทะรับคำภิกษุนั้นว่า “อย่างนั้น อาวุโส” แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสแก่ท่านพระนันทะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วดังนี้ว่า

‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ, နန္ဒ, သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ဧဝမာရောစေသိ – ‘အနဘိရတော အဟံ, အာဝုသော, ဗြဟ္မစရိယံ စရာမိ, န သက္ကောမိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ.

“นันทะ ได้ยินว่าเธอได้บอกแก่ภิกษุจำนวนมากอย่างนี้ว่า ‘อาวุโสทั้งหลาย ผมไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ไม่สามารถจะดำรงพรหมจรรย์ไว้ได้ ผมจะบอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป’ จริงหรือ” “จริง พระเจ้าข้า”

‘‘ကိဿ ပန တွံ, နန္ဒ, အနဘိရတော ဗြဟ္မစရိယံ စရသိ, န သက္ကောသိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿသီ’’တိ? ‘‘သာကိယာနီ မံ, ဘန္တေ, ဇနပဒကလျာဏီ ဃရာ နိက္ခမန္တဿ ဥပဍ္ဎုလ္လိခိတေဟိ ကေသေဟိ အပလောကေတွာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘တုဝဋံ ခေါ, အယျပုတ္တ, အာဂစ္ဆေယျာသီ’တိ. သော [Pg.102] ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, တမနုဿရမာနော အနဘိရတော ဗြဟ္မစရိယံ စရာမိ, န သက္ကောမိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’’တိ.

“นันทะ ก็เพราะเหตุไรเล่า เธอจึงไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ไม่สามารถจะดำรงพรหมจรรย์ไว้ได้ จักบอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ออกจากเรือน นางสากิยานีชนบทกัลยาณีได้เหลียวมองข้าพระองค์ด้วยผมที่หวีไว้เพียงครึ่งหนึ่ง แล้วได้กล่าวคำนี้แก่ข้าพระองค์ว่า ‘พระคุณเจ้า โปรดรีบกลับมานะเพคะ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นระลึกถึงคำนั้นอยู่ จึงไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ไม่สามารถจะดำรงพรหมจรรย์ไว้ได้ จักบอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป”

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝ – ဇေတဝနေ အန္တရဟိတော ဒေဝေသု တာဝတိံသေသု ပါတုရဟောသိ.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจับท่านพระนันทะที่แขน แล้วทรงหายจากพระเชตวัน ไปปรากฏในหมู่เทพชั้นดาวดึงส์ เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น

တေန ခေါ ပန သမယေန ပဉ္စမတ္တာနိ အစ္ဆရာသတာနိ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတာနိ ဟောန္တိ ကကုဋပါဒါနိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿသိ နော တွံ, နန္ဒ, ဣမာနိ ပဉ္စ အစ္ဆရာသတာနိ ကကုဋပါဒါနီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ.

ก็โดยสมัยนั้นแล นางอัปสร ๕๐๐ ตน มีเท้าเหมือนนกพิราบ ได้มาสู่ที่บำรุงของท้าวสักกะจอมเทพ ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสถามท่านพระนันทะว่า “นันทะ เธอเห็นนางอัปสร ๕๐๐ ตน เหล่านี้ ผู้มีเท้าเหมือนนกพิราบหรือไม่” “เห็น พระเจ้าข้า”

‘‘တံ ကိံ မညသိ, နန္ဒ, ကတမာ နု ခေါ အဘိရူပတရာ ဝါ ဒဿနီယတရာ ဝါ ပါသာဒိကတရာ ဝါ, သာကိယာနီ ဝါ ဇနပဒကလျာဏီ, ဣမာနိ ဝါ ပဉ္စ အစ္ဆရာသတာနိ ကကုဋပါဒါနီ’’တိ? ‘‘သေယျထာပိ, ဘန္တေ, ပလုဋ္ဌမက္ကဋီ ကဏ္ဏနာသစ္ဆိန္နာ, ဧဝမေဝ ခေါ, ဘန္တေ, သာကိယာနီ ဇနပဒကလျာဏီ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ဥပနိဓာယ သင်္ချမ္ပိ နောပေတိ ကလဘာဂမ္ပိ နောပေတိ ဥပနိဓိမ္ပိ နောပေတိ. အထ ခေါ ဣမာနိ ပဉ္စ အစ္ဆရာသတာနိ အဘိရူပတရာနိ စေဝ ဒဿနီယတရာနိ စ ပါသာဒိကတရာနိ စာ’’တိ.

“นันทะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ใครหนอรูปงามกว่า น่าดูกว่า หรือน่าเลื่อมใสกว่ากัน ระหว่างนางสากิยานีชนบทกัลยาณี กับนางอัปสร ๕๐๐ ตน ผู้มีเท้าเหมือนนกพิราบเหล่านี้” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนนางวานรที่ถูกไฟไหม้ หูและจมูกแหว่ง ฉันใด นางสากิยานีชนบทกัลยาณี เมื่อเทียบกับนางอัปสร ๕๐๐ ตนเหล่านี้ ย่อมไม่เข้าถึงแม้การนับ ไม่เข้าถึงแม้ส่วนเสี้ยว ไม่เข้าถึงแม้การเทียบกันได้ ฉันนั้น ที่จริงแล้ว นางอัปสร ๕๐๐ ตนเหล่านี้ รูปงามกว่า น่าดูกว่า และน่าเลื่อมใสกว่า”

‘‘အဘိရမ, နန္ဒ, အဘိရမ, နန္ဒ! အဟံ တေ ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါန’’န္တိ. ‘‘သစေ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါနံ, အဘိရမိဿာမဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယေ’’တိ.

“นันทะ จงยินดีเถิด นันทะ จงยินดีเถิด เราเป็นผู้รับประกันเพื่อให้เธอได้นางอัปสร ๕๐๐ ตน ผู้มีเท้าเหมือนนกพิราบ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าพระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้รับประกันเพื่อให้ข้าพระองค์ได้นางอัปสร ๕๐๐ ตน ผู้มีเท้าเหมือนนกพิราบ ข้าพระองค์จักยินดีในพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาค”

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝ – ဒေဝေသု တာဝတိံသေသု အန္တရဟိတော ဇေတဝနေ ပါတုရဟောသိ.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจับท่านพระนันทะที่แขน แล้วทรงหายจากหมู่เทพชั้นดาวดึงส์ ไปปรากฏที่พระเชตวัน เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น

အဿောသုံ [Pg.103] ခေါ ဘိက္ခူ – ‘‘အာယသ္မာ ကိရ နန္ဒော ဘဂဝတော ဘာတာ မာတုစ္ဆာပုတ္တော အစ္ဆရာနံ ဟေတု ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ; ဘဂဝါ ကိရဿ ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါန’’န္တိ.

ภิกษุทั้งหลายได้ยินข่าวว่า “ได้ยินว่า ท่านพระนันทะ ผู้เป็นพระภาดาของพระผู้มีพระภาค เป็นพระโอรสของพระมาตุจฉา ประพฤติพรหมจรรย์เพราะเหตุนางอัปสร ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้รับประกันเพื่อให้ท่านได้นางอัปสร ๕๐๐ ตน ผู้มีเท้าเหมือนนกพิราบ”

အထ ခေါ အာယသ္မတော နန္ဒဿ သဟာယကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ဘတကဝါဒေန စ ဥပက္ကိတကဝါဒေန စ သမုဒါစရန္တိ – ‘‘ဘတကော ကိရာယသ္မာ နန္ဒော ဥပက္ကိတကော ကိရာယသ္မာ နန္ဒော အစ္ဆရာနံ ဟေတု ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ; ဘဂဝါ ကိရဿ ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါန’’န္တိ.

ครั้งนั้นแล ภิกษุสหายของท่านพระนันทะ ย่อมเรียกท่านพระนันทะด้วยวาทะว่าเป็นลูกจ้างบ้าง ด้วยวาทะว่าเป็นผู้ถูกซื้อมาบ้างว่า “ได้ยินว่า ท่านพระนันทะเป็นลูกจ้าง ได้ยินว่า ท่านพระนันทะเป็นผู้ถูกซื้อมา ประพฤติพรหมจรรย์เพราะเหตุนางอัปสร ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้รับประกันเพื่อให้ท่านได้นางอัปสร ๕๐๐ ตน ผู้มีเท้าเหมือนนกพิราบ”

အထ ခေါ အာယသ္မာ နန္ဒော သဟာယကာနံ ဘိက္ခူနံ ဘတကဝါဒေန စ ဥပက္ကိတကဝါဒေန စ အဋ္ဋီယမာနော ဟရာယမာနော ဇိဂုစ္ဆမာနော ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော နစိရဿေဝ – ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ တဒနုတ္တရံ – ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ. ‘‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ အဗ္ဘညာသိ. အညတရော ခေါ ပနာယသ္မာ နန္ဒော အရဟတံ အဟောသိ.

ครั้งนั้น ท่านพระนันทะถูกภิกษุสหายทั้งหลายล้อเลียนด้วยคำว่าเป็นลูกจ้างบ้าง ด้วยคำว่าเป็นผู้ที่ถูกซื้อมาบ้าง จึงอึดอัด ระอา เกลียดชัง หลีกอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร ส่งตนไป (ในวิเวก) อยู่ ไม่นานนักก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ได้รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี” ก็แล ท่านพระนันทะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย

အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ, နန္ဒော ဘဂဝတော ဘာတာ မာတုစ္ဆာပုတ္တော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ. ဘဂဝတောပိ ခေါ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ – ‘‘နန္ဒော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ.

ครั้งนั้น เมื่อราตรีผ่านไป เทวดาองค์หนึ่งมีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร. เทวดาองค์นั้นยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระนันทะ ผู้เป็นพระภาดาของพระผู้มีพระภาค เป็นพระโอรสของพระมาตุจฉา เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย จึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่” แม้พระผู้มีพระภาคก็ทรงเกิดพระญาณขึ้นว่า “นันทะ เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย จึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่”

အထ ခေါ အာယသ္မာ နန္ဒော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ နန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယံ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါနံ, မုဉ္စာမဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဧတသ္မာ ပဋိဿဝါ’’တိ. ‘‘မယာပိ ခေါ [Pg.104] တွံ, နန္ဒ, စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော – ‘နန္ဒော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’တိ. ဒေဝတာပိ မေ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ – ‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ, နန္ဒော ဘဂဝတော ဘာတာ မာတုစ္ဆာပုတ္တော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’တိ. ယဒေဝ ခေါ တေ, နန္ဒ, အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ, အထာဟံ မုတ္တော ဧတသ္မာ ပဋိဿဝါ’’တိ.

ลำดับนั้น เมื่อราตรีนั้นล่วงไป ท่านพระนันทะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควร. ท่านพระนันทะนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่พระผู้มีพระภาคทรงรับประกันแก่ข้าพระองค์เพื่อจะได้นางอัปสร ๕๐๐ ตน ผู้มีเท้าเหมือนนกพิราบนั้น บัดนี้ ข้าพระองค์ขอเปลื้องพระผู้มีพระภาคจากการรับประกันนั้น” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนนันทะ แม้เราก็ได้ทราบเธอด้วยการกำหนดรู้จิตด้วยจิตของเราว่า ‘นันทะ เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย จึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ แม้เทวดาก็ได้บอกเนื้อความนี้แก่เราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระนันทะ ผู้เป็นพระภาดาของพระผู้มีพระภาค เป็นพระโอรสของพระมาตุจฉา เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย จึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ ดูก่อนนันทะ ในกาลใดแล จิตของเธอหลุดพ้นแล้วจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ยึดมั่น ในกาลนั้น เราก็พ้นแล้วจากการรับประกันนั้น”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယဿ နိတ္တိဏ္ဏော ပင်္ကော,မဒ္ဒိတော ကာမကဏ္ဋကော;

မောဟက္ခယံ အနုပ္ပတ္တော,သုခဒုက္ခေသု န ဝေဓတီ သ ဘိက္ခူ’’တိ. ဒုတိယံ;

“ภิกษุใดข้ามเปือกตมได้แล้ว ย่ำยีหนามคือกามได้แล้ว ถึงความสิ้นโมหะแล้ว ภิกษุนั้นย่อมไม่หวั่นไหวในสุขและทุกข์” ดังนี้แล. (สูตรที่ ๒)

၃. ယသောဇသုတ္တံ

๓. ยโสชสูตร

၂၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ယသောဇပ္ပမုခါနိ ပဉ္စမတ္တာနိ ဘိက္ခုသတာနိ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တာနိ ဟောန္တိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ. တေဓ ခေါ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ နေဝါသိကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသမ္မောဒမာနာ သေနာသနာနိ ပညာပယမာနာ ပတ္တစီဝရာနိ ပဋိသာမယမာနာ ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ အဟေသုံ.

๒๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้น ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูป มีพระยโสชะเป็นประมุข ได้เดินทางมาถึงกรุงสาวัตถีเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาค. ครั้งนั้น ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นกำลังปราศรัยกับภิกษุเจ้าถิ่น จัดแจงเสนาสนะ เก็บงำบาตรและจีวร มีเสียงดังอื้ออึง.

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ကေ ပနေတေ, အာနန္ဒ, ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ကေဝဋ္ဋာ မညေ မစ္ဆဝိလောပေ’’တိ? ‘‘ဧတာနိ, ဘန္တေ, ယသောဇပ္ပမုခါနိ ပဉ္စမတ္တာနိ ဘိက္ခုသတာနိ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တာနိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ. တေတေ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ နေဝါသိကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသမ္မောဒမာနာ သေနာသနာနိ ပညာပယမာနာ ပတ္တစီဝရာနိ ပဋိသာမယမာနာ ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ’’တိ. ‘‘တေနဟာနန္ဒ, မမ ဝစနေန တေ ဘိက္ခူ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ အာယသ္မန္တေ အာမန္တေတီ’’’တိ.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาแล้วตรัสว่า “อานนท์ นั่นใครกันหนอ มีเสียงดังอื้ออึง เรานึกว่าพวกชาวประมงแย่งปลากัน” ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูป มีพระยโสชะเป็นประมุข เดินทางมาถึงกรุงสาวัตถีเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาค ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นกำลังปราศรัยกับภิกษุเจ้าถิ่น จัดแจงเสนาสนะ เก็บงำบาตรและจีวร จึงมีเสียงดังอื้ออึง” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ถ้าอย่างนั้น อานนท์ เธอจงไปเรียกภิกษุเหล่านั้นมาตามคำของเราว่า ‘พระศาสดารับสั่งให้เรียกท่านทั้งหลาย’”

‘‘ဧဝံ[Pg.105], ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေန တေ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ အာယသ္မန္တေ အာမန္တေတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နေ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแล้ว เข้าไปหาภิกษุเหล่านั้นถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้วได้กล่าวกับภิกษุเหล่านั้นว่า “พระศาสดารับสั่งให้เรียกท่านทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำของท่านพระอานนท์แล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควร. เมื่อภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับภิกษุเหล่านั้นว่า

‘‘ကိံ နု တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ, ကေဝဋ္ဋာ မညေ မစ္ဆဝိလောပေ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ ယသောဇော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမာနိ, ဘန္တေ, ပဉ္စမတ္တာနိ ဘိက္ခုသတာနိ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တာနိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ. တေမေ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ နေဝါသိကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသမ္မောဒမာနာ သေနာသနာနိ ပညာပယမာနာ ပတ္တစီဝရာနိ ပဋိသာမယမာနာ ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ’’တိ. ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘိက္ခဝေ, ပဏာမေမိ ဝေါ ; န ဝေါ မမ သန္တိကေ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย เหตุไรพวกเธอจึงมีเสียงดังอื้ออึง เรานึกว่าพวกชาวประมงแย่งปลากัน” เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระยโสชะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูปเหล่านี้เดินทางมาถึงกรุงสาวัตถีเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาค ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นกำลังปราศรัยกับภิกษุเจ้าถิ่น จัดแจงเสนาสนะ เก็บงำบาตรและจีวร จึงมีเสียงดังอื้ออึง” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงไป เราขับไล่พวกเธอ พวกเธอไม่พึงอยู่ในสำนักของเรา”

‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ဝဇ္ဇီ တေန စာရိကံ ပက္ကမိံသု. ဝဇ္ဇီသု အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနာ ယေန ဝဂ္ဂုမုဒါ နဒီ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဝဂ္ဂုမုဒါယ နဒိယာ တီရေ ပဏ္ဏကုဋိယော ကရိတွာ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိံသု.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อย่างนั้น พระเจ้าข้า” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแล้ว ลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณ เก็บเสนาสนะ ถือบาตรและจีวรหลีกจาริกไปทางแคว้นวัชชี เมื่อจาริกไปโดยลำดับในแคว้นวัชชี ก็เข้าไปยังแม่น้ำวัคคุมุทา ครั้นเข้าไปแล้ว ก็ทำบรรณศาลาที่ริมฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทา แล้วจำพรรษา

အထ ခေါ အာယသ္မာ ယသောဇော ဝဿူပဂတော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘဂဝတာ မယံ, အာဝုသော, ပဏာမိတာ အတ္ထကာမေန ဟိတေသိနာ, အနုကမ္ပကေန အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ. ဟန္ဒ မယံ, အာဝုသော, တထာ ဝိဟာရံ ကပ္ပေမ ယထာ နော ဝိဟရတံ ဘဂဝါ အတ္တမနော အဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော ယသောဇဿ ပစ္စဿောသုံ. အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဝူပကဋ္ဌာ အပ္ပမတ္တာ အာတာပိနော ပဟိတတ္တာ ဝိဟရန္တာ တေနေဝန္တရဝဿေန သဗ္ဗေဝ တိဿော ဝိဇ္ဇာ သစ္ဆာကံသု.

ครั้งนั้นแล ท่านพระยโสชะเรียกภิกษุผู้จำพรรษาแล้วมากล่าวว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคผู้ทรงประสงค์ประโยชน์ เกื้อกูล อนุเคราะห์ ทรงอาศัยความอนุเคราะห์ จึงทรงส่งพวกเรามา เอาล่ะ พวกเราจะจัดแจงการอยู่อย่างที่เมื่อพวกเราอยู่ พระผู้มีพระภาคจะพึงพอพระทัย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำของท่านพระยโสชะว่า “อย่างนั้น ผู้มีอายุ” ครั้งนั้นแล ภิกษุเหล่านั้นหลีกเร้น ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปอยู่ ตลอดพรรษานั้นเอง ทั้งหมดก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งวิชชา ๓

အထ ခေါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ယေန ဝေသာလီ တေန စာရိကံ ပက္ကာမိ. အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ယေန ဝေသာလီ တဒဝသရိ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ในกรุงสาวัตถีตามพระอัธยาศัยแล้ว เสด็จจาริกไปทางกรุงเวสาลี เมื่อเสด็จจาริกไปโดยลำดับ ก็เสด็จถึงกรุงเวสาลี ได้ยินว่า สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ในกรุงเวสาลี

အထ [Pg.106] ခေါ ဘဂဝါ ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယာနံ ဘိက္ခူနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ မနသိ ကရိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာလောကဇာတာ ဝိယ မေ, အာနန္ဒ, ဧသာ ဒိသာ, ဩဘာသဇာတာ ဝိယ မေ, အာနန္ဒ, ဧသာ ဒိသာ; ယဿံ ဒိသာယံ ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယာ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ. ဂန္တုံ အပ္ပဋိကူလာသိ မေ မနသိ ကာတုံ. ပဟိဏေယျာသိ တွံ, အာနန္ဒ, ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယာနံ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဒူတံ – ‘သတ္ထာ အာယသ္မန္တေ အာမန္တေတိ, သတ္ထာ အာယသ္မန္တာနံ ဒဿနကာမော’’’တိ.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงกำหนดรู้จิตของภิกษุชาวฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาด้วยพระทัยแล้ว ทรงกระทำไว้ในพระทัย แล้วรับสั่งเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “อานนท์ ทิศนั้นปรากฏแก่เราเหมือนเกิดแสงสว่าง อานนท์ ทิศนั้นปรากฏแก่เราเหมือนเกิดรัศมี คือทิศที่ภิกษุชาวฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาอยู่ เราไม่รังเกียจที่จะไป ที่จะมนสิการ อานนท์ เธอพึงส่งทูตไปในสำนักของภิกษุชาวฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาว่า ‘พระศาสดารับสั่งเรียกท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระศาสดาปรารถนาจะพบท่านผู้มีอายุทั้งหลาย’”

‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေန အညတရော ဘိက္ခု တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧဟိ တွံ, အာဝုသော, ယေန ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယာ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယေ ဘိက္ခူ ဧဝံ ဝဒေဟိ – ‘သတ္ထာ အာယသ္မန္တေ အာမန္တေတိ, သတ္ထာ အာယသ္မန္တာနံ ဒဿနကာမော’’’တိ.

“อย่างนั้น พระเจ้าข้า” ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแล้ว เข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะภิกษุรูปนั้นว่า “มาเถิด ผู้มีอายุ ท่านจงเข้าไปหาภิกษุชาวฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทา ครั้นเข้าไปหาแล้ว จงกล่าวกับภิกษุชาวฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาอย่างนี้ว่า ‘พระศาสดารับสั่งเรียกท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระศาสดาปรารถนาจะพบท่านผู้มีอายุทั้งหลาย’”

‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပဋိဿုတွာ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝ – မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ အန္တရဟိတော ဝဂ္ဂုမုဒါယ နဒိယာ တီရေ တေသံ ဘိက္ခူနံ ပုရတော ပါတုရဟောသိ. အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ အာယသ္မန္တေ အာမန္တေတိ, သတ္ထာ အာယသ္မန္တာနံ ဒဿနကာမော’’တိ.

“อย่างนั้น ผู้มีอายุ” ภิกษุรูปนั้นรับคำของท่านพระอานนท์แล้ว หายไปจากกูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ไปปรากฏต่อหน้าภิกษุเหล่านั้นที่ริมฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทา เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปนั้นได้กล่าวคำนี้กะภิกษุชาวฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาว่า “พระศาสดารับสั่งเรียกท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระศาสดาปรารถนาจะพบท่านผู้มีอายุทั้งหลาย”

‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝ – ဝဂ္ဂုမုဒါယ နဒိယာ တီရေ အန္တရဟိတာ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဘဂဝတော သမ္မုခေ ပါတုရဟေသုံ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ အာနေဉ္ဇေန သမာဓိနာ နိသိန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကတမေန နု ခေါ ဘဂဝါ ဝိဟာရေန ဧတရဟိ ဝိဟရတီ’’တိ? အထ ခေါ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အာနေဉ္ဇေန ခေါ ဘဂဝါ ဝိဟာရေန ဧတရဟိ ဝိဟရတီ’’တိ. သဗ္ဗေဝ အာနေဉ္ဇသမာဓိနာ နိသီဒိံသု.

“อย่างนั้น ผู้มีอายุ” ภิกษุเหล่านั้นรับคำของภิกษุรูปนั้นแล้ว เก็บเสนาสนะ ถือบาตรและจีวร หายไปจากริมฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทา ไปปรากฏเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งด้วยอาเนญชสมาธิ ภิกษุเหล่านั้นจึงเกิดความคิดว่า “บัดนี้ พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไรหนอ” แล้วภิกษุเหล่านั้นก็เกิดความคิดว่า “บัดนี้ พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ด้วยอาเนญชวิหาร” แล้วทั้งหมดก็นั่งด้วยอาเนญชสมาธิ

အထ [Pg.107] ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ, နိက္ခန္တေ ပဌမေ ယာမေ, ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ; နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော; စိရနိသိန္နာ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ; ပဋိသမ္မောဒတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အာဂန္တုကေဟိ ဘိက္ခူဟီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ တုဏှီ အဟောသိ.

ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์ เมื่อราตรีผ่านไป ปฐมยามล่วงแล้ว ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ แล้วได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีผ่านไปแล้ว ปฐมยามล่วงแล้ว ภิกษุอาคันตุกะนั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคทรงปราศรัยกับภิกษุอาคันตุกะเถิด พระเจ้าข้า” เมื่อท่านพระอานนท์กราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคก็ทรงนิ่งเสีย

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ, နိက္ခန္တေ မဇ္ဈိမေ ယာမေ, ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ; နိက္ခန္တော မဇ္ဈိမော ယာမော; စိရနိသိန္နာ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ; ပဋိသမ္မောဒတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အာဂန္တုကေဟိ ဘိက္ခူဟီ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ တုဏှီ အဟောသိ.

แม้ครั้งที่สอง ท่านพระอานนท์ เมื่อราตรีผ่านไป มัชฌิมยามล่วงแล้ว ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ แล้วได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีผ่านไปแล้ว มัชฌิมยามล่วงแล้ว ภิกษุอาคันตุกะนั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคทรงปราศรัยกับภิกษุอาคันตุกะเถิด พระเจ้าข้า” แม้ครั้งที่สอง พระผู้มีพระภาคก็ทรงนิ่งเสีย

တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ, နိက္ခန္တေ ပစ္ဆိမေ ယာမေ, ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေ, နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ; နိက္ခန္တော ပစ္ဆိမော ယာမော; ဥဒ္ဓသ္တော အရုဏော; နန္ဒိမုခီ ရတ္တိ; စိရနိသိန္နာ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ; ပဋိသမ္မောဒတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, အာဂန္တုကေဟိ ဘိက္ခူဟီ’’တိ.

แม้ครั้งที่สาม ท่านพระอานนท์ เมื่อราตรีผ่านไป ปัจฉิมยามล่วงแล้ว อรุณขึ้นแล้ว ราตรีมีหน้างาม (ใกล้รุ่ง) ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ แล้วได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีผ่านไปแล้ว ปัจฉิมยามล่วงแล้ว อรุณขึ้นแล้ว ราตรีมีหน้างาม ภิกษุอาคันตุกะนั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคทรงปราศรัยกับภิกษุอาคันตุกะเถิด พระเจ้าข้า”

အထ ခေါ ဘဂဝါ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘သစေ ခေါ တွံ, အာနန္ဒ, ဇာနေယျာသိ ဧတ္တကမ္ပိ တေ နပ္ပဋိဘာသေယျ. အဟဉ္စ, အာနန္ဒ, ဣမာနိ စ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ သဗ္ဗေဝ အာနေဉ္ဇသမာဓိနာ နိသီဒိမှာ’’တိ.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้นแล้ว รับสั่งเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “อานนท์ ถ้าเธอพึงรู้ เธอก็คงไม่พูดถึงเพียงนี้ อานนท์ เราและภิกษุ ๕๐๐ รูปนี้ ทั้งหมดได้นั่งด้วยอาเนญชสมาธิ”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယဿ ဇိတော ကာမကဏ္ဋကော,အက္ကောသော စ ဝဓော စ ဗန္ဓနဉ္စ;

ပဗ္ဗတောဝ သော ဌိတော အနေဇော,သုခဒုက္ခေသု န ဝေဓတီ သ ဘိက္ခူ’’တိ. တတိယံ;

ภิกษุใดชนะกามคือกิเลสเพียงดังหนาม การด่า การประหาร และการจองจำได้แล้ว ภิกษุนั้นเป็นผู้ไม่หวั่นไหว ตั้งมั่นอยู่ดุจภูเขา ย่อมไม่หวั่นไหวในเพราะสุขและทุกข์ ดังนี้แล (ยโสชสูตรที่ ๓ จบ)

၄. သာရိပုတ္တသုတ္တံ

๔. สาริปุตตสูตร

၂၄. ဧဝံ [Pg.108] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ.

๒๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระสารีบุตรนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า อยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระสารีบุตรนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า อยู่ไม่ไกล

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယထာပိ ပဗ္ဗတော သေလော, အစလော သုပ္ပတိဋ္ဌိတော;

ဧဝံ မောဟက္ခယာ ဘိက္ခု, ပဗ္ဗတောဝ န ဝေဓတီ’’တိ. စတုတ္ထံ;

ภูเขาศิลาไม่หวั่นไหว ตั้งมั่นดีแล้ว ฉันใด ภิกษุเพราะสิ้นโมหะ ย่อมไม่หวั่นไหว ดุจภูเขา ฉันนั้น ดังนี้แล (สาริปุตตสูตรที่ ๔ จบ)

၅. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တံ

๕. มหาโมคคัลลานสูตร

၂၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ကာယဂတာယ သတိယာ အဇ္ဈတ္တံ သူပဋ္ဌိတာယ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ကာယဂတာယ သတိယာ အဇ္ဈတ္တံ သူပဋ္ဌိတာယ.

๒๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงกายคตาสติอันตั้งมั่นดีแล้วในภายใน อยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงกายคตาสติอันตั้งมั่นดีแล้วในภายใน อยู่ไม่ไกล

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘သတိ ကာယဂတာ ဥပဋ္ဌိတာ,ဆသု ဖဿာယတနေသု သံဝုတော;

သတတံ ဘိက္ခု သမာဟိတော,ဇညာ နိဗ္ဗာနမတ္တနော’’တိ. ပဉ္စမံ;

ภิกษุใดมีกายคตาสติตั้งมั่นแล้ว เป็นผู้สำรวมในผัสสายตนะ ๖ มีจิตตั้งมั่นเป็นนิตย์ ภิกษุนั้นพึงรู้พระนิพพานของตนได้ ดังนี้แล (มหาโมคคัลลานสูตรที่ ๕ จบ)

၆. ပိလိန္ဒဝစ္ဆသုတ္တံ

๖. ปิลินทวัจฉสูตร

၂၆. ဧဝံ [Pg.109] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ပိလိန္ဒဝစ္ဆော ဘိက္ခူ ဝသလဝါဒေန သမုဒါစရတိ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ, ပိလိန္ဒဝစ္ဆော ဘိက္ခူ ဝသလဝါဒေန သမုဒါစရတီ’’တိ.

๒๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน เขตกรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระปิลินทวัจฉะ ย่อมเรียกภิกษุทั้งหลายด้วยวาทะว่าคนถ่อย ลำดับนั้น ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นแล้วภิกษุเหล่านั้นได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระปิลินทวัจฉะเรียกภิกษุทั้งหลายด้วยวาทะว่าคนถ่อย"

အထ ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, ဘိက္ခု, မမ ဝစနေန ပိလိန္ဒဝစ္ဆံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော ပိလိန္ဒဝစ္ဆ, အာမန္တေတီ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ ပိလိန္ဒဝစ္ဆော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ ပိလိန္ဒဝစ္ဆံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော ပိလိန္ဒဝစ္ဆ, အာမန္တေတီ’’တိ.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุรูปหนึ่งมาตรัสว่า "ดูก่อนภิกษุ เธอจงมานี่ เธอจงเรียกภิกษุชื่อปิลินทวัจฉะมาตามคำของเราว่า 'อาวุโสปิลินทวัจฉะ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน'" ภิกษุรูปนั้นทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแล้ว เข้าไปหาท่านพระปิลินทวัจฉะถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกับท่านพระปิลินทวัจฉะว่า "อาวุโสปิลินทวัจฉะ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน"

‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ အာယသ္မာ ပိလိန္ဒဝစ္ဆော တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ ပိလိန္ဒဝစ္ဆံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ, ဝစ္ဆ, ဘိက္ခူ ဝသလဝါဒေန သမုဒါစရသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ.

ท่านพระปิลินทวัจฉะรับคำของภิกษุรูปนั้นว่า "ครับ อาวุโส" แล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามท่านพระปิลินทวัจฉะผู้นั่งอยู่ ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งว่า "ดูก่อนวัจฉะ ได้ยินว่าเธอเรียกภิกษุทั้งหลายด้วยวาทะว่าคนถ่อย จริงหรือ" ท่านพระปิลินทวัจฉะทูลตอบว่า "จริง พระพุทธเจ้าข้า"

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မတော ပိလိန္ဒဝစ္ဆဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ မနသိ ကရိတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘မာ ခေါ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဝစ္ဆဿ ဘိက္ခုနော ဥဇ္ဈာယိတ္ထ. န, ဘိက္ခဝေ, ဝစ္ဆော ဒေါသန္တရော ဘိက္ခူ ဝသလဝါဒေန သမုဒါစရတိ. ဝစ္ဆဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ အဗ္ဗောကိဏ္ဏာနိ ဗြာဟ္မဏကုလေ ပစ္စာဇာတာနိ. သော တဿ ဝသလဝါဒေါ ဒီဃရတ္တံ သမုဒါစိဏ္ဏော. တေနာယံ ဝစ္ဆော ဘိက္ခူ ဝသလဝါဒေန သမုဒါစရတီ’’တိ.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงมนสิการถึงบุพเพนิวาสของท่านพระปิลินทวัจฉะแล้ว ตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธออย่าได้ตำหนิวัจฉภิกษุเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วัจฉะมิได้มีจิตประทุษร้ายแล้วเรียกภิกษุทั้งหลายด้วยวาทะว่าคนถ่อย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วัจฉภิกษุเกิดในตระกูลพราหมณ์ติดต่อกันถึง ๕๐๐ ชาติ วาทะว่าคนถ่อยนั้น เธอสั่งสมมานานแล้ว เพราะเหตุนั้น วัจฉะนี้จึงเรียกภิกษุทั้งหลายด้วยวาทะว่าคนถ่อย"

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယမှီ [Pg.110] န မာယာ ဝသတီ န မာနော,ယော ဝီတလောဘော အမမော နိရာသော;

ပနုဏ္ဏကောဓော အဘိနိဗ္ဗုတတ္တော,သော ဗြာဟ္မဏော သော သမဏော သ ဘိက္ခူ’’တိ. ဆဋ္ဌံ;

มารยาและมานะไม่มีอยู่ในบุคคลใด บุคคลใดปราศจากความโลภ ไม่มีความยึดถือว่าเป็นของเรา ไม่มีความหวัง มีโทสะอันขจัดแล้ว มีจิตดับสนิทแล้ว บุคคลนั้นชื่อว่าเป็นพราหมณ์ เป็นสมณะ เป็นภิกษุ ดังนี้แล (ปิลินทวัจฉสูตรที่ ๖ จบ)

၇. သက္ကုဒါနသုတ္တံ

๗. กัสสปสูตร

၂၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ပိပ္ပလိဂုဟာယံ ဝိဟရတိ, သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဟောတိ အညတရံ သမာဓိံ သမာပဇ္ဇိတွာ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌိတဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသေယျ’’န္တိ.

๒๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน เขตกรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะอยู่ ณ ปิปผลิคูหา นั่งคู้บัลลังก์เดียวตลอด ๗ วัน เข้าสมาบัติอย่างหนึ่งอยู่ ลำดับนั้น ท่านพระมหากัสสปะออกจากสมาบัตินั้นโดยล่วงไป ๗ วัน ครั้งนั้น เมื่อท่านพระมหากัสสปะออกจากสมาบัตินั้นแล้ว ได้มีความคิดดังนี้ว่า "ไฉนหนอ เราพึงเข้าไปบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์"

ก็โดยสมัยนั้นแล เทวดาประมาณ ๕๐๐ องค์ ขวนขวายเพื่อต้องการให้ท่านพระมหากัสสปะได้บิณฑบาต ลำดับนั้น ท่านพระมหากัสสปะได้ห้ามเทวดาประมาณ ๕๐๐ องค์เหล่านั้นแล้ว ในเวลาเช้า นุ่งสบงทรงบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์

တေန ခေါ ပန သမယေန သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ ပိဏ္ဍပါတံ ဒါတုကာမော ဟောတိ. ပေသကာရဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ တန္တံ ဝိနာတိ. သုဇာ အသုရကညာ တသရံ ပူရေတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ရာဇဂဟေ သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော ယေန သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန ဃရာ နိက္ခမိတွာ ပစ္စုဂန္တွာ ဟတ္ထတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဃရံ ပဝိသိတွာ ဃဋိယာ ဩဒနံ ဥဒ္ဓရိတွာ ပတ္တံ ပူရေတွာ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ အဒါသိ. သော အဟောသိ ပိဏ္ဍပါတော အနေကသူပေါ အနေကဗျဉ္ဇနော အနေကရသဗျဉ္ဇနော. အထ ခေါ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကော နု ခေါ အယံ သတ္တော ယဿာယံ ဧဝရူပေါ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေါ’’တိ[Pg.111]? အထ ခေါ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သက္ကော ခေါ အယံ ဒေဝါနမိန္ဒော’’တိ. ဣတိ ဝိဒိတွာ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတံ ခေါ တေ ဣဒံ, ကောသိယ; မာ ပုနပိ ဧဝရူပမကာသီ’’တိ. ‘‘အမှာကမ္ပိ, ဘန္တေ ကဿပ, ပုညေန အတ္ထော; အမှာကမ္ပိ ပုညေန ကရဏီယ’’န္တိ.

สมัยนั้น ท้าวสักกะจอมเทพทรงประสงค์จะถวายบิณฑบาตแด่ท่านพระมหากัสสปะ จึงทรงนิรมิตอัตภาพเป็นช่างหูก ทอหูกอยู่ นางสุชาดาอสูรกัญญากำลังกรอด้ายอยู่ ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะเที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอกในกรุงราชคฤห์ ได้เข้าไปยังที่ประทับของท้าวสักกะจอมเทพ ท้าวสักกะจอมเทพได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหากัสสปะกำลังเดินมาแต่ไกล ครั้นทรงเห็นแล้วจึงเสด็จออกจากเรือนไปต้อนรับ ทรงรับบาตรจากมือแล้วเสด็จเข้าไปในเรือน ตักข้าวสุกจากหม้อจนเต็มบาตรแล้วได้ถวายแด่ท่านพระมหากัสสปะ บิณฑบาตนั้นมีกับข้าวและแกงหลายอย่าง มีกับข้าวที่มีรสเลิศต่างๆ ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะได้มีความคิดดังนี้ว่า “สัตว์นี้เป็นใครหนอ จึงมีอิทธานุภาพเช่นนี้” ต่อมา ท่านพระมหากัสสปะได้มีความคิดดังนี้ว่า “นี่คือท้าวสักกะจอมเทพ” เมื่อทราบดังนั้นแล้ว จึงได้กล่าวกับท้าวสักกะจอมเทพว่า “โกสีย์ ท่านทำกรรมนี้แล้ว อย่าได้ทำกรรมเช่นนี้อีก” (ท้าวสักกะทูลว่า) “ข้าแต่ท่านกัสสปะ แม้พวกข้าพระองค์ก็ต้องการบุญ แม้พวกข้าพระองค์ก็มีกิจที่ต้องทำด้วยบุญ”

အထ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ တိက္ခတ္တုံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘‘အဟော ဒါနံ ပရမဒါနံ ကဿပေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ! အဟော ဒါနံ ပရမဒါနံ ကဿပေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ!! အဟော ဒါနံ ပရမဒါနံ ကဿပေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတ’’န္တိ!!! အဿောသိ ခေါ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ တိက္ခတ္တုံ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တဿ – ‘‘အဟော ဒါနံ ပရမဒါနံ ကဿပေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ! အဟော ဒါနံ ပရမဒါနံ ကဿပေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ!! အဟော ဒါနံ ပရမဒါနံ ကဿပေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတ’’န္တိ!!!

ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพถวายอภิวาทท่านพระมหากัสสปะ กระทำประทักษิณแล้วเหาะขึ้นไปสู่เวหาส ได้ทรงเปล่งอุทานในอากาศกลางหาว ๓ ครั้งว่า “โอ ทาน ทานอันยอดเยี่ยมตั้งมั่นดีแล้วในท่านพระกัสสปะ โอ ทาน ทานอันยอดเยี่ยมตั้งมั่นดีแล้วในท่านพระกัสสปะ โอ ทาน ทานอันยอดเยี่ยมตั้งมั่นดีแล้วในท่านพระกัสสปะ” พระผู้มีพระภาคได้ทรงสดับเสียงท้าวสักกะจอมเทพผู้เหาะขึ้นไปสู่เวหาสแล้วเปล่งอุทานในอากาศกลางหาว ๓ ครั้งว่า “โอ ทาน ทานอันยอดเยี่ยมตั้งมั่นดีแล้วในท่านพระกัสสปะ โอ ทาน ทานอันยอดเยี่ยมตั้งมั่นดีแล้วในท่านพระกัสสปะ โอ ทาน ทานอันยอดเยี่ยมตั้งมั่นดีแล้วในท่านพระกัสสปะ” ด้วยโสตธาตุอันเป็นทิพย์ บริสุทธิ์ ก้าวล่วงโสตธาตุของมนุษย์

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ပိဏ္ဍပါတိကဿ ဘိက္ခုနော,အတ္တဘရဿ အနညပေါသိနော;

ဒေဝါ ပိဟယန္တိ တာဒိနော,ဥပသန္တဿ သဒါ သတီမတော’’တိ. သတ္တမံ;

“เทวดาทั้งหลายย่อมรักใคร่ภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาต ผู้เลี้ยงตนเอง ไม่ต้องให้คนอื่นเลี้ยง ผู้คงที่ สงบระงับ มีสติอยู่ทุกเมื่อ” (กัสสปสูตรที่ ๗ จบ)

၈. ပိဏ္ဍပါတိကသုတ္တံ

๘. ปิณฑปาติกสูตร

၂၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ ကရေရိမဏ္ဍလမာဠေ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ –

๒๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี สมัยนั้น ภิกษุจำนวนมากกลับจากบิณฑบาตในเวลาภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ที่มณฑปไม้กุ่ม ได้สนทนากันในระหว่างดังนี้

‘‘ပိဏ္ဍပါတိကော, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပိဏ္ဍာယ စရန္တော လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ စက္ခုနာ ရူပေ ပဿိတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ သောတေန သဒ္ဒေ သောတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ဃာနေန [Pg.112] ဂန္ဓေ ဃာယိတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ဇိဝှာယ ရသေ သာယိတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုသိတုံ. ပိဏ္ဍပါတိကော, အာဝုသော, ဘိက္ခု သက္ကတော ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော ပိဏ္ဍာယ စရတိ. ဟန္ဒာဝုသော, မယမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတိကာ ဟောမ. မယမ္ပိ လစ္ဆာမ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ စက္ခုနာ ရူပေ ပဿိတုံ, မယမ္ပိ လစ္ဆာမ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ သောတေန သဒ္ဒေ သောတုံ, မယမ္ပိ လစ္ဆာမ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ဃာနေန ဂန္ဓေ ဃာယိတုံ, မယမ္ပိ လစ္ဆာမ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ဇိဝှာယ ရသေ သာယိတုံ, မယမ္ပိ လစ္ဆာမ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုသိတုံ; မယမ္ပိ သက္ကတာ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမာ’’တိ. အယဉ္စရဟိ တေသံ ဘိက္ခူနံ အန္တရာကထာ ဟောတိ ဝိပ္ပကတာ.

“ท่านผู้มีอายุ ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร เมื่อเที่ยวบิณฑบาต ย่อมได้เห็นรูปที่น่าพอใจด้วยตาเป็นครั้งคราว ย่อมได้ฟังเสียงที่น่าพอใจด้วยหูเป็นครั้งคราว ย่อมได้ดมกลิ่นที่น่าพอใจด้วยจมูกเป็นครั้งคราว ย่อมได้ลิ้มรสที่น่าพอใจด้วยลิ้นเป็นครั้งคราว ย่อมได้ถูกต้องโผฏฐัพพะที่น่าพอใจด้วยกายเป็นครั้งคราว ท่านผู้มีอายุ ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เที่ยวบิณฑบาตไป เอาเถิด ท่านผู้มีอายุ แม้พวกเราก็จงเป็นผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรเถิด แม้พวกเราก็จักได้เห็นรูปที่น่าพอใจด้วยตาเป็นครั้งคราว แม้พวกเราก็จักได้ฟังเสียงที่น่าพอใจด้วยหูเป็นครั้งคราว แม้พวกเราก็จักได้ดมกลิ่นที่น่าพอใจด้วยจมูกเป็นครั้งคราว แม้พวกเราก็จักได้ลิ้มรสที่น่าพอใจด้วยลิ้นเป็นครั้งคราว แม้พวกเราก็จักได้ถูกต้องโผฏฐัพพะที่น่าพอใจด้วยกายเป็นครั้งคราว แม้พวกเราก็จักเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เที่ยวบิณฑบาตไป” ก็แล ถ้อยคำในระหว่างของภิกษุเหล่านั้นยังค้างอยู่

အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ကရေရိမဏ္ဍလမာဠော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ, ကာ စ ပန ဝေါ အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာ’’တိ?

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังมณฑปไม้กุ่ม ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ พวกเธอนั่งประชุมกันด้วยเรื่องอะไร และเรื่องอะไรที่พวกเธอพูดค้างไว้ในระหว่าง”

‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, အမှာကံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ ကရေရိမဏ္ဍလမာဠေ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ –

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อพวกข้าพระองค์กลับจากบิณฑบาตในเวลาภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ที่มณฑปไม้กุ่มนี้ ได้สนทนากันในระหว่างดังนี้”

‘ပိဏ္ဍပါတိကော, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပိဏ္ဍာယ စရန္တော လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ စက္ခုနာ ရူပေ ပဿိတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ သောတေန သဒ္ဒေ သောတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ဃာနေန ဂန္ဓေ ဃာယိတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ဇိဝှာယ ရသေ သာယိတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုသိတုံ. ပိဏ္ဍပါတိကော, အာဝုသော, ဘိက္ခု သက္ကတော ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော ပိဏ္ဍာယ စရတိ. ဟန္ဒာဝုသော, မယမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတိကာ ဟောမ. မယမ္ပိ လစ္ဆာမ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ စက္ခုနာ ရူပေ ပဿိတုံ…ပေ… ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုသိတုံ. မယမ္ပိ သက္ကတာ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမာ’တိ. အယံ ခေါ နော, ဘန္တေ, အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာ, အထ ဘဂဝါ အနုပ္ပတ္တော’’တိ.

“ ‘ท่านผู้มีอายุ ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร เมื่อเที่ยวบิณฑบาต ย่อมได้เห็นรูปที่น่าพอใจด้วยตาเป็นครั้งคราว ย่อมได้ฟังเสียงที่น่าพอใจด้วยหูเป็นครั้งคราว ย่อมได้ดมกลิ่นที่น่าพอใจด้วยจมูกเป็นครั้งคราว ย่อมได้ลิ้มรสที่น่าพอใจด้วยลิ้นเป็นครั้งคราว ย่อมได้ถูกต้องโผฏฐัพพะที่น่าพอใจด้วยกายเป็นครั้งคราว ท่านผู้มีอายุ ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เที่ยวบิณฑบาตไป เอาเถิด ท่านผู้มีอายุ แม้พวกเราก็จงเป็นผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรเถิด แม้พวกเราก็จักได้เห็นรูปที่น่าพอใจด้วยตาเป็นครั้งคราว ...เป... จักได้ถูกต้องโผฏฐัพพะที่น่าพอใจด้วยกายเป็นครั้งคราว แม้พวกเราก็จักเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เที่ยวบิณฑบาตไป’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี้แลเป็นถ้อยคำในระหว่างของพวกข้าพระองค์ที่ยังค้างอยู่ พอดีพระผู้มีพระภาคเสด็จมาถึง”

‘‘န [Pg.113] ခွေတံ, ဘိက္ခဝေ, တုမှာကံ ပတိရူပံ ကုလပုတ္တာနံ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ယံ တုမှေ ဧဝရူပိံ ကထံ ကထေယျာထ. သန္နိပတိတာနံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွယံ ကရဏီယံ – ဓမ္မီ ဝါ ကထာ အရိယော ဝါ တုဏှီဘာဝေါ’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย การที่พวกเธอผู้เป็นกุลบุตร ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธาแล้ว จะพึงกล่าวถ้อยคำเช่นนี้ นั่นไม่สมควรแก่พวกเธอเลย ภิกษุทั้งหลาย เมื่อพวกเธอประชุมกันแล้ว มีกิจที่ควรทำ ๒ อย่าง คือ ธรรมีกถา หรือความเป็นผู้นิ่งอย่างประเสริฐ

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

‘‘ပိဏ္ဍပါတိကဿ ဘိက္ခုနော,အတ္တဘရဿ အနညပေါသိနော;

ဒေဝါ ပိဟယန္တိ တာဒိနော,နော စေ သဒ္ဒသိလောကနိဿိတော’’တိ. အဋ္ဌမံ;

ทวยเทพย่อมปรารถนาภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ผู้เลี้ยงตน ไม่เลี้ยงผู้อื่น ผู้คงที่เช่นนั้น ถ้าเธอไม่ยึดติดอยู่กับเสียงสรรเสริญและชื่อเสียง

၉. သိပ္ပသုတ္တံ

๙. สิปปสูตร

၂၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ မဏ္ဍလမာဠေ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ကော နု ခေါ, အာဝုသော, သိပ္ပံ ဇာနာတိ? ကော ကိံ သိပ္ပံ သိက္ခိ? ကတရံ သိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ?

๒๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุจำนวนมากกลับจากบิณฑบาต ภายหลังฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว นั่งประชุมกันในมณฑลมาลย์ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นในระหว่างว่า ‘ผู้มีอายุ ใครหนอรู้จักศิลปะ ใครศึกษาศิลปะอะไร ศิลปะอะไรหนอเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’

တတ္ထေကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ဟတ္ထိသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘အဿသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ရထသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ဓနုသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ထရုသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘မုဒ္ဒါသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ဂဏနာသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘သင်္ခါနသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘လေခါသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ကာဝေယျသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘လောကာယတသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ခတ္တဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. အယဉ္စရဟိ တေသံ ဘိက္ခူနံ အန္တရာကထာ ဟောတိ ဝိပ္ပကတာ.

ในภิกษุเหล่านั้น บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการบังคับช้างเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการบังคับม้าเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการขับรถเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการยิงธนูเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการใช้ดาบเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการนับนิ้วเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการคำนวณเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการนับจำนวนเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการเขียนเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการประพันธ์เป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะโลกายตะเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะความรู้เรื่องที่ดินเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ และเรื่องสนทนาในระหว่างของภิกษุเหล่านั้นยังค้างอยู่

အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန မဏ္ဍလမာဠော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ [Pg.114] ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ, ကာ စ ပန ဝေါ အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာ’’တိ?

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังมณฑลมาลย์ แล้วประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ พวกเธอนั่งประชุมสนทนากันด้วยเรื่องอะไร และเรื่องอะไรที่พวกเธอสนทนากันค้างไว้’

‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, အမှာကံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ မဏ္ဍလမာဠေ သန္နိသိန္နာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘ကော နု ခေါ, အာဝုသော, သိပ္ပံ ဇာနာတိ? ကော ကိံ သိပ္ပံ သိက္ခိ? ကတရံ သိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ?

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ทั้งหลายกลับจากบิณฑบาต ภายหลังฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว นั่งประชุมกันในมณฑลมาลย์ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นในระหว่างว่า ‘ผู้มีอายุ ใครหนอรู้จักศิลปะ ใครศึกษาศิลปะอะไร ศิลปะอะไรหนอเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’

‘‘တတ္ထေကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဟတ္ထိသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘အဿသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘ရထသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဓနုသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘ထရုသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ, ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘မုဒ္ဒါသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဂဏနာသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘သင်္ခါနသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘လေခါသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘ကာဝေယျသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘လောကာယတသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘ခတ္တဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ. အယံ ခေါ နော, ဘန္တေ, အန္တရာကထာ ဟောတိ ဝိပ္ပကတာ, အထ ဘဂဝါ အနုပ္ပတ္တော’’တိ.

ในภิกษุเหล่านั้น บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการบังคับช้างเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการบังคับม้าเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการขับรถเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการยิงธนูเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการใช้ดาบเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการนับนิ้วเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการคำนวณเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการนับจำนวนเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการเขียนเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการประพันธ์เป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะโลกายตะเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะความรู้เรื่องที่ดินเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี่คือเรื่องที่ข้าพระองค์ทั้งหลายสนทนากันค้างไว้ พอดีพระผู้มีพระภาคเสด็จมาถึง

‘‘န ခွေတံ, ဘိက္ခဝေ, တုမှာကံ ပတိရူပံ ကုလပုတ္တာနံ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ယံ တုမှေ ဧဝရူပိံ ကထံ ကထေယျာထ. သန္နိပတိတာနံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွယံ ကရဏီယံ – ဓမ္မီ ဝါ ကထာ အရိယော ဝါ တုဏှီဘာဝေါ’’တိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘အသိပ္ပဇီဝီ လဟု အတ္ထကာမော,ယတိန္ဒြိယော သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တော;

အနောကသာရီ အမမော နိရာသော,ဟိတွာ မာနံ ဧကစရော သ ဘိက္ခူ’’တိ. နဝမံ;

ผู้ไม่เลี้ยงชีพด้วยศิลปะ เป็นผู้เบาตัว ปรารถนาประโยชน์ มีอินทรีย์สำรวมแล้ว หลุดพ้นในธรรมทั้งปวง ไม่ติดในที่อยู่อาศัย ไม่มีความยึดถือมั่น ปราศจากความหวัง ละมานะได้แล้ว เที่ยวไปผู้เดียว ผู้นั้นแลชื่อว่าภิกษุ

၁၀. လောကသုတ္တံ

๑๐. โลกสูตร

၃၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတိ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တေန ခေါ ပန သမယေန [Pg.115] ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဟောတိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ.

๓๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคแรกตรัสรู้ ประทับอยู่ ณ ควงไม้โพธิพฤกษ์ ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ในตำบลอุรุเวลา ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งด้วยบัลลังก์เดียวตลอด ๗ วัน เสวยวิมุตติสุขอยู่

အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ဝေါလောကေန္တော သတ္တေ အနေကေဟိ သန္တာပေဟိ သန္တပ္ပမာနေ, အနေကေဟိ စ ပရိဠာဟေဟိ ပရိဍယှမာနေ – ရာဂဇေဟိပိ, ဒေါသဇေဟိပိ, မောဟဇေဟိပိ.

ครั้งนั้นแล ครั้นล่วง ๗ วันนั้นไป พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้นแล้ว ทรงตรวจดูโลกด้วยพุทธจักษุ เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงตรวจดูโลกด้วยพุทธจักษุ ก็ได้ทอดพระเนตรเห็นหมู่สัตว์ผู้เดือดร้อนด้วยความเดือดร้อนเป็นอันมาก ผู้ถูกแผดเผาด้วยความแผดเผาเป็นอันมาก อันเกิดแต่ราคะบ้าง เกิดแต่โทสะบ้าง เกิดแต่โมหะบ้าง

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘အယံ လောကော သန္တာပဇာတော,ဖဿပရေတော ရောဂံ ဝဒတိ အတ္တတော;

ယေန ယေန ဟိ မညတိ,တတော တံ ဟောတိ အညထာ.

โลกนี้เกิดความเดือดร้อนแล้ว ถูกผัสสะครอบงำ ย่อมกล่าวโรคว่าเป็นตัวตน สัตว์โลกย่อมสำคัญด้วยสิ่งใดๆ สิ่งนั้นย่อมเป็นไปโดยประการอื่นจากที่สำคัญนั้น

‘‘အညထာဘာဝီ ဘဝသတ္တော လောကော,ဘဝပရေတော ဘဝမေဝါဘိနန္ဒတိ;

ယဒဘိနန္ဒတိ တံ ဘယံ,ယဿ ဘာယတိ တံ ဒုက္ခံ;

ဘဝဝိပ္ပဟာနာယ ခေါ ပနိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ’’.

โลกผู้ข้องอยู่ในภพ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา ถูกภพครอบงำ ย่อมเพลิดเพลินแต่ในภพ สัตว์โลกเพลิดเพลินสิ่งใด สิ่งนั้นเป็นภัย สัตว์โลกกลัวสิ่งใด สิ่งนั้นเป็นทุกข์ พรหมจรรย์นี้บุคคลย่อมประพฤติเพื่อละภพโดยแท้

‘‘‘ယေ ဟိ ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဝေန ဘဝဿ ဝိပ္ပမောက္ခမာဟံသု, သဗ္ဗေ တေ အဝိပ္ပမုတ္တာ ဘဝသ္မာ’တိ ဝဒါမိ. ‘ယေ ဝါ ပန ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဝိဘဝေန ဘဝဿ နိဿရဏမာဟံသု, သဗ္ဗေ တေ အနိဿဋာ ဘဝသ္မာ’တိ ဝဒါမိ.

สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งกล่าวความหลุดพ้นจากภพเพราะภพ เรากล่าวว่า สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นทั้งหมด ยังไม่หลุดพ้นจากภพไปได้ อนึ่ง สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งกล่าวการสลัดออกจากภพเพราะวิภพ เรากล่าวว่า สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นทั้งหมด ยังสลัดออกจากภพไปไม่ได้

‘‘ဥပဓိဉှိ ပဋိစ္စ ဒုက္ခမိဒံ သမ္ဘောတိ, သဗ္ဗုပါဒါနက္ခယာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ. လောကမိမံ ပဿ; ပုထူ အဝိဇ္ဇာယ ပရေတာ ဘူတာ ဘူတရတာ အပရိမုတ္တာ; ယေ ဟိ ကေစိ ဘဝါ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္ထတာယ သဗ္ဗေ တေ ဘဝါ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိ.

เพราะอาศัยอุปธิ ทุกข์นี้จึงเกิดขึ้น เพราะอุปาทานทั้งปวงสิ้นไป ความเกิดแห่งทุกข์จึงไม่มี เธอจงดูโลกนี้เถิด สัตว์ทั้งหลายเป็นอันมาก ถูกอวิชชาครอบงำแล้ว ยินดีในภพ ยังไม่พ้นไปได้ ก็ภพทั้งหลายเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ในที่ทั้งปวง โดยอาการทั้งปวง ภพเหล่านั้นทั้งหมด ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา

‘‘ဧဝမေတံ [Pg.116] ယထာဘူတံ, သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော;

ဘဝတဏှာ ပဟီယတိ, ဝိဘဝံ နာဘိနန္ဒတိ.

ผู้ที่เห็นข้อนั้นตามความเป็นจริงด้วยปัญญาโดยชอบ ย่อมละภวตัณหาได้ และไม่เพลิดเพลินวิภวตัณหา

‘‘သဗ္ဗသော တဏှာနံ ခယာ,အသေသဝိရာဂနိရောဓော နိဗ္ဗာနံ;

တဿ နိဗ္ဗုတဿ ဘိက္ခုနော,အနုပါဒါ ပုနဗ္ဘဝေါ န ဟောတိ;

အဘိဘူတော မာရော ဝိဇိတသင်္ဂါမော,ဥပစ္စဂါ သဗ္ဗဘဝါနိ တာဒီ’’တိ. ဒသမံ;

นิพพาน คือความดับสนิทเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหาทั้งปวงโดยสิ้นเชิง ภพใหม่ย่อมไม่มีแก่ภิกษุนั้นผู้ดับสนิทแล้ว เพราะไม่ยึดมั่น ภิกษุนั้นผู้คงที่ ครอบงำมารได้แล้ว ชนะสงครามแล้ว ก้าวล่วงภพทั้งปวงได้ ดังนี้แล สูตรที่ ๑๐

နန္ဒဝဂ္ဂေါ တတိယော နိဋ္ဌိတော.

นันทวรรคที่ ๓ จบ

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อเรื่องในวรรคนั้นมีดังนี้

ကမ္မံ နန္ဒော ယသောဇော စ, သာရိပုတ္တော စ ကောလိတော;

ပိလိန္ဒော ကဿပေါ ပိဏ္ဍော, သိပ္ပံ လောကေန တေ ဒသာတိ.

เรื่องกรรม ๑ เรื่องพระนันทะ ๑ เรื่องพระยโสชะ ๑ เรื่องพระสารีบุตร ๑ เรื่องพระโกลิตะ ๑ เรื่องพระปิลินทะ ๑ เรื่องพระกัสสปะ ๑ เรื่องบิณฑบาต ๑ เรื่องศิลปะ ๑ และเรื่องโลก ๑ รวมเป็น ๑๐ เรื่อง

၄. မေဃိယဝဂ္ဂေါ

๔. เมฆิยวรรค

၁. မေဃိယသုတ္တံ

๑. เมฆิยสูตร

၃၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ စာလိကာယံ ဝိဟရတိ စာလိကေ ပဗ္ဗတေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော ဟောတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, ဘန္တေ, ဇန္တုဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတု’’န္တိ. ‘‘ယဿဒါနိ တွံ, မေဃိယ, ကာလံ မညသီ’’တိ.

๓๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาจาลิกา ใกล้เมืองจาลิกา ก็สมัยนั้น ท่านพระเมฆิยะเป็นอุปัฏฐากของพระผู้มีพระภาค ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว ได้ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นท่านพระเมฆิยะยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ปรารถนาจะเข้าไปบิณฑบาตในชันตุคาม พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนเมฆิยะ เธอจงสำคัญกาลในบัดนี้เถิด

အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဇန္တုဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. ဇန္တုဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီရံ တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ [Pg.117] ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီရေ ဇင်္ဃာဝိဟာရံ အနုစင်္ကမမာနော အနုဝိစရမာနော အမ္ဗဝနံ ပါသာဒိကံ မနုညံ ရမဏီယံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပါသာဒိကံ ဝတိဒံ အမ္ဗဝနံ မနုညံ ရမဏီယံ. အလံ ဝတိဒံ ကုလပုတ္တဿ ပဓာနတ္ထိကဿ ပဓာနာယ. သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနေယျ, အာဂစ္ဆေယျာဟံ ဣမံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’’တိ.

ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะครองอันตรวาสกในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังชันตุคาม ครั้นเที่ยวบิณฑบาตในชันตุคามแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว จึงเข้าไปยังฝั่งแม่น้ำกิมิกาฬา ท่านพระเมฆิยะเดินจงกรม เที่ยวไปเพื่อพักผ่อนอิริยาบถอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำกิมิกาฬา ได้เห็นสวนมะม่วงอันน่าเลื่อมใส น่ารื่นรมย์ใจ ครั้นเห็นแล้วจึงได้มีความคิดดังนี้ว่า สวนมะม่วงนี้น่าเลื่อมใส น่ารื่นรมย์ใจหนอ สวนมะม่วงนี้สมควรแก่การบำเพ็ญเพียรของกุลบุตรผู้ต้องการบำเพ็ญเพียร ถ้าพระผู้มีพระภาคจะพึงทรงอนุญาตแก่เรา เราพึงมายังสวนมะม่วงนี้เพื่อบำเพ็ญเพียร

အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นท่านพระเมฆิยะนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဇန္တုဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ. ဇန္တုဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီရံ တေနုပသင်္ကမိံ. အဒ္ဒသံ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီရေ ဇင်္ဃာဝိဟာရံ အနုစင်္ကမမာနော အနုဝိစရမာနော အမ္ဗဝနံ ပါသာဒိကံ မနုညံ ရမဏီယံ. ဒိသွာန မေ ဧတဒဟောသိ – ‘ပါသာဒိကံ ဝတိဒံ အမ္ဗဝနံ မနုညံ ရမဏီယံ. အလံ ဝတိဒံ ကုလပုတ္တဿ ပဓာနတ္ထိကဿ ပဓာနာယ. သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနေယျ, အာဂစ္ဆေယျာဟံ ဣမံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’တိ. သစေ မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အနုဇာနာတိ, ဂစ္ဆေယျာဟံ တံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’’တိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้ข้าพระองค์ครองอันตรวาสกในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังชันตุคาม ครั้นเที่ยวบิณฑบาตในชันตุคามแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว จึงเข้าไปยังฝั่งแม่น้ำกิมิกาฬา ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เดินจงกรม เที่ยวไปเพื่อพักผ่อนอิริยาบถอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำกิมิกาฬา ได้เห็นสวนมะม่วงอันน่าเลื่อมใส น่ารื่นรมย์ใจ ครั้นเห็นแล้ว ข้าพระองค์จึงได้มีความคิดดังนี้ว่า สวนมะม่วงนี้น่าเลื่อมใส น่ารื่นรมย์ใจหนอ สวนมะม่วงนี้สมควรแก่การบำเพ็ญเพียรของกุลบุตรผู้ต้องการบำเพ็ญเพียร ถ้าพระผู้มีพระภาคจะพึงทรงอนุญาตแก่เรา เราพึงมายังสวนมะม่วงนี้เพื่อบำเพ็ญเพียร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าพระผู้มีพระภาคจะพึงทรงอนุญาตแก่ข้าพระองค์ ข้าพระองค์พึงไปยังสวนมะม่วงนั้นเพื่อบำเพ็ญเพียร

ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မေဃိယံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာဂမေဟိ တာဝ, မေဃိယ, ဧကကမှိ တာဝ, ယာဝ အညောပိ ကောစိ ဘိက္ခု အာဂစ္ဆတီ’’တိ.

เมื่อท่านพระเมฆิยะกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระเมฆิยะดังนี้ว่า ดูก่อนเมฆิยะ เธอจงรอก่อน เรายังอยู่ผู้เดียว ตราบเท่าที่ภิกษุรูปอื่นจะมาถึง

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဘဂဝတော, ဘန္တေ, နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ, နတ္ထိ ကတဿ ဝါ ပတိစယော. မယှံ ခေါ ပန, ဘန္တေ, အတ္ထိ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ, အတ္ထိ ကတဿ ပတိစယော. သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနာတိ, ဂစ္ဆေယျာဟံ တံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ [Pg.118] ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မေဃိယံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာဂမေဟိ တာဝ, မေဃိယ, ဧကကမှိ တာဝ, ယာဝ အညောပိ ကောစိ ဘိက္ခု အာဂစ္ဆတီ’’တိ.

แม้ครั้งที่สอง ท่านพระเมฆิยะก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สำหรับพระผู้มีพระภาค ไม่มีกิจอะไรที่จะต้องทำยิ่งขึ้นไปอีก ไม่มีการสั่งสมกิจที่ทำแล้ว แต่สำหรับข้าพระองค์ ยังมีกิจที่จะต้องทำยิ่งขึ้นไปอีก ยังมีการสั่งสมกิจที่ทำแล้ว ถ้าพระผู้มีพระภาคจะพึงทรงอนุญาตแก่ข้าพระองค์ ข้าพระองค์พึงไปยังสวนมะม่วงนั้นเพื่อบำเพ็ญเพียร แม้ครั้งที่สอง พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสกับท่านพระเมฆิยะดังนี้ว่า ดูก่อนเมฆิยะ เธอจงรอก่อน เรายังอยู่ผู้เดียว ตราบเท่าที่ภิกษุรูปอื่นจะมาถึง

တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဘဂဝတော, ဘန္တေ, နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ, နတ္ထိ ကတဿ ဝါ ပတိစယော. မယှံ ခေါ ပန, ဘန္တေ, အတ္ထိ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ, အတ္ထိ ကတဿ ပတိစယော. သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနာတိ, ဂစ္ဆေယျာဟံ တံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’’တိ. ‘‘ပဓာနန္တိ ခေါ, မေဃိယ, ဝဒမာနံ ကိန္တိ ဝဒေယျာမ? ယဿဒါနိ တွံ, မေဃိယ, ကာလံ မညသီ’’တိ.

แม้ครั้งที่สาม ท่านพระเมฆิยะก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สำหรับพระผู้มีพระภาค ไม่มีกิจอะไรที่จะต้องทำยิ่งขึ้นไปอีก ไม่มีการสั่งสมกิจที่ทำแล้ว แต่สำหรับข้าพระองค์ ยังมีกิจที่จะต้องทำยิ่งขึ้นไปอีก ยังมีการสั่งสมกิจที่ทำแล้ว ถ้าพระผู้มีพระภาคจะพึงทรงอนุญาตแก่ข้าพระองค์ ข้าพระองค์พึงไปยังสวนมะม่วงนั้นเพื่อบำเพ็ญเพียร พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนเมฆิยะ เมื่อเธอกล่าวถึงการบำเพ็ญเพียร เราจะพึงว่าอะไรได้เล่า ดูก่อนเมฆิยะ เธอจงสำคัญกาลในบัดนี้เถิด

အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေန တံ အမ္ဗဝနံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ အမ္ဗဝနံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော မေဃိယဿ တသ္မိံ အမ္ဗဝနေ ဝိဟရန္တဿ ယေဘုယျေန တယော ပါပကာ အကုသလာ ဝိတက္ကာ သမုဒါစရန္တိ, သေယျထိဒံ – ကာမဝိတက္ကော, ဗျာပါဒဝိတက္ကော, ဝိဟိံသာဝိတက္ကော.

ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้ว เข้าไปยังสวนมะม่วงนั้น ครั้นเข้าไปแล้ว หยั่งลงสู่สวนมะม่วงนั้นแล้ว นั่งพักกลางวันที่โคนต้นไม้ต้นหนึ่ง ครั้งนั้น เมื่อท่านพระเมฆิยะอยู่ในสวนมะม่วงนั้น อกุศลวิตกอันลามก ๓ ประการ คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก ย่อมเกิดขึ้นโดยมาก

အထ ခေါ အာယသ္မတော မေဃိယဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ ဘော! သဒ္ဓါယ စ ဝတမှာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ. အထ စ ပနိမေဟိ တီဟိ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဝိတက္ကေဟိ အနွာသတ္တာ, သေယျထိဒံ – ကာမဝိတက္ကေန, ဗျာပါဒဝိတက္ကေန, ဝိဟိံသာဝိတက္ကေန’’.

ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะได้มีความคิดนี้ว่า ‘น่าอัศจรรย์จริงหนอ ไม่เคยปรากฏจริงหนอ เราทั้งหลายเป็นผู้ออกบวชจากเรือนเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธาแท้ๆ แต่ก็ยังถูกวิตกอันลามกเป็นอกุศล ๓ ประการนี้ครอบงำ คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก’

အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, တသ္မိံ အမ္ဗဝနေ ဝိဟရန္တဿ ယေဘုယျေန တယော ပါပကာ အကုသလာ ဝိတက္ကာ သမုဒါစရန္တိ, သေယျထိဒံ – ကာမဝိတက္ကော, ဗျာပါဒဝိတက္ကော, ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. တဿ မယှံ, ဘန္တေ, ဧတဒဟောသိ – ‘အစ္ဆရိယံ ဝတ, ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ, ဘော! သဒ္ဓါယ စ ဝတမှာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ. အထ စ ပနိမေဟိ တီဟိ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ [Pg.119] ဝိတက္ကေဟိ အနွာသတ္တာ, သေယျထိဒံ – ကာမဝိတက္ကေန, ဗျာပါဒဝိတက္ကေန, ဝိဟိံသာဝိတက္ကေန’’’.

ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์อยู่ในป่ามะม่วงนั้น โดยมากวิตกอันลามกเป็นอกุศล ๓ ประการเกิดขึ้น คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นได้มีความคิดนี้ว่า “น่าอัศจรรย์จริงหนอ ไม่เคยปรากฏจริงหนอ เราทั้งหลายเป็นผู้ออกบวชจากเรือนเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธาแท้ๆ แต่ก็ยังถูกวิตกอันลามกเป็นอกุศล ๓ ประการนี้ครอบงำ คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก”’

‘‘အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ ပဉ္စ ဓမ္မာ ပရိပါကာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ပဉ္စ?

เมฆิยะ ธรรม ๕ ประการ ย่อมเป็นไปเพื่อความแก่รอบแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่รอบ ธรรม ๕ ประการ อะไรบ้าง

‘‘ဣဓ, မေဃိယ, ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော. အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ ပဌမော ဓမ္မော ပရိပါကာယ သံဝတ္တတိ.

เมฆิยะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีคนที่น่าคบเป็นเพื่อนที่ดี เมฆิยะ นี้เป็นธรรมประการที่ ๑ ที่เป็นไปเพื่อความแก่รอบแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่รอบ

‘‘ပုန စပရံ, မေဃိယ, ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု. အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ ဒုတိယော ဓမ္မော ပရိပါကာယ သံဝတ္တတိ.

เมฆิยะ อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้มีศีล สำรวมในปาติโมกขสังวร ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เมฆิยะ นี้เป็นธรรมประการที่ ๒ ที่เป็นไปเพื่อความแก่รอบแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่รอบ

‘‘ပုန စပရံ, မေဃိယ, ဘိက္ခု ယာယံ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပာယာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ, သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ, သန္တုဋ္ဌိကထာ, ပဝိဝေကကထာ, အသံသဂ္ဂကထာ, ဝီရိယာရမ္ဘကထာ, သီလကထာ, သမာဓိကထာ, ပညာကထာ, ဝိမုတ္တိကထာ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ; ဧဝရူပါယ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ. အပရိပါကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ တတိယော ဓမ္မော ပရိပါကာယ သံဝတ္တတိ.

เมฆิยะ อีกประการหนึ่ง ภิกษุได้ถ้อยคำที่เป็นไปเพื่อการขัดเกลาอย่างยิ่ง เป็นที่สบายแก่การเปิดจิต ซึ่งเป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน คือ อัปปิจฉกถา สันตุฏฐิกถา ปวิเวกกถา อสังสัคคกถา วิริยารัมภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปัญญากถา วิมุตติกถา วิมุตติญาณทัสสนกถา ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก เมฆิยะ นี้เป็นธรรมประการที่ ๓ ที่เป็นไปเพื่อความแก่รอบแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่รอบ

‘‘ပုန စပရံ, မေဃိယ, ဘိက္ခု အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ, အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ စတုတ္ထော ဓမ္မော ပရိပါကာယ သံဝတ္တတိ.

เมฆิยะ อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้ปรารภความเพียร เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย เมฆิยะ นี้เป็นธรรมประการที่ ๔ ที่เป็นไปเพื่อความแก่รอบแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่รอบ

‘‘ပုန စပရံ, မေဃိယ, ဘိက္ခု ပညဝါ ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ ပဉ္စမော ဓမ္မော ပရိပါကာယ သံဝတ္တတိ. အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ပရိပါကာယ သံဝတ္တန္တိ.

เมฆิยะ อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้มีปัญญา ประกอบด้วยปัญญาที่หยั่งถึงความเกิดและความดับ เป็นปัญญาอันประเสริฐ ชำแรกกิเลส ให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ เมฆิยะ นี้เป็นธรรมประการที่ ๕ ที่เป็นไปเพื่อความแก่รอบแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่รอบ เมฆิยะ ธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความแก่รอบแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่รอบ

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ[Pg.120], မေဃိယ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ယံ သီလဝါ ဘဝိဿတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရိဿတိ, အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခိဿတိ သိက္ခာပဒေသု.

เมฆิยะ ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีคนที่น่าคบเป็นเพื่อนที่ดี พึงหวังข้อนี้ได้ว่า จักเป็นผู้มีศีล สำรวมในปาติโมกขสังวร ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ, မေဃိယ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ယံ ယာယံ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပာယာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ, သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ, သန္တုဋ္ဌိကထာ, ပဝိဝေကကထာ, အသံသဂ္ဂကထာ, ဝီရိယာရမ္ဘကထာ, သီလကထာ, သမာဓိကထာ, ပညာကထာ, ဝိမုတ္တိကထာ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ; ဧဝရူပါယ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဘဝိဿတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ.

เมฆิยะ ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีคนที่น่าคบเป็นเพื่อนที่ดี พึงหวังข้อนี้ได้ว่า จักเป็นผู้ได้ถ้อยคำที่เป็นไปเพื่อการขัดเกลาอย่างยิ่ง เป็นที่สบายแก่การเปิดจิต ซึ่งเป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน คือ อัปปิจฉกถา สันตุฏฐิกถา ปวิเวกกถา อสังสัคคกถา วิริยารัมภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปัญญากถา วิมุตติกถา วิมุตติญาณทัสสนกถา ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ, မေဃိယ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ယံ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရိဿတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု.

เมฆิยะ ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีคนที่น่าคบเป็นเพื่อนที่ดี พึงหวังข้อนี้ได้ว่า จักเป็นผู้ปรารภความเพียร เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ, မေဃိယ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ယံ ပညဝါ ဘဝိဿတိ, ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ.

เมฆิยะ ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีคนที่น่าคบเป็นเพื่อนที่ดี พึงหวังข้อนี้ได้ว่า จักเป็นผู้มีปัญญา ประกอบด้วยปัญญาที่หยั่งถึงความเกิดและความดับ เป็นปัญญาอันประเสริฐ ชำแรกกิเลส ให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ

‘‘တေန စ ပန, မေဃိယ, ဘိက္ခုနာ ဣမေသု ပဉ္စသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာယ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဥတ္တရိ ဘာဝေတဗ္ဗာ – အသုဘာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ရာဂဿ ပဟာနာယ, မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ, အာနာပါနဿတိ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဝိတက္ကုပစ္ဆေဒါယ, အနိစ္စသညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃာတာယ. အနိစ္စသညိနော ဟိ, မေဃိယ, အနတ္တသညာ သဏ္ဌာတိ, အနတ္တသညီ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃာတံ ပါပုဏာတိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗာန’’န္တိ.

เมฆิยะ อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุนั้นตั้งมั่นอยู่ในธรรม ๕ ประการนี้แล้ว พึงเจริญธรรม ๔ ประการให้ยิ่งขึ้นไป คือ พึงเจริญอสุภะเพื่อละราคะ พึงเจริญเมตตาเพื่อละพยาบาท พึงเจริญอานาปานสติเพื่อตัดวิตก พึงเจริญอนิจจสัญญาเพื่อถอนอัสมิมานะ เมฆิยะ เพราะว่า อนัตตสัญญาของผู้มีอนิจจสัญญาย่อมตั้งมั่น ผู้มีอนัตตสัญญาย่อมถึงการถอนอัสมิมานะ คือ นิพพานในปัจจุบัน

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ခုဒ္ဒါ [Pg.121] ဝိတက္ကာ သုခုမာ ဝိတက္ကာ,အနုဂတာ မနသော ဥပ္ပိလာဝါ ;

ဧတေ အဝိဒွါ မနသော ဝိတက္ကေ,ဟုရာ ဟုရံ ဓာဝတိ ဘန္တစိတ္တော.

วิตกทั้งหลายที่เล็กน้อยและละเอียดอ่อน เป็นไปตามอำนาจแห่งใจ ทำให้ใจฟูขึ้น บุคคลผู้ไม่รู้วิตกแห่งใจเหล่านั้น มีจิตหมุนไป ย่อมวิ่งพล่านไปในอารมณ์นั้นๆ

‘‘ဧတေ စ ဝိဒွါ မနသော ဝိတက္ကေ,အာတာပိယော သံဝရတီ သတီမာ;

အနုဂတေ မနသော ဥပ္ပိလာဝေ,အသေသမေတေ ပဇဟာသိ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. ပဌမံ;

ส่วนผู้ใดมีเพียร มีสติ รู้เท่าทันวิตกแห่งใจเหล่านั้น ย่อมสังวรวิตกที่ทำให้ใจฟูขึ้น อันเป็นไปตามอำนาจแห่งใจได้ พระพุทธเจ้าทรงละวิตกเหล่านั้นได้ทั้งหมดโดยไม่เหลือเลย

၂. ဥဒ္ဓတသုတ္တံ

๒. อุทธตสูตร

၃၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကုသိနာရာယံ ဝိဟရတိ ဥပဝတ္တနေ မလ္လာနံ သာလဝနေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ အရညကုဋိကာယံ ဝိဟရန္တိ ဥဒ္ဓတာ ဥန္နဠာ စပလာ မုခရာ ဝိကိဏ္ဏဝါစာ မုဋ္ဌဿတိနော အသမ္ပဇာနာ အသမာဟိတာ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တာ ပါကတိန္ဒြိယာ.

๓๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ สาลวันของพวกเจ้ามัลละ ใกล้เมืองกุสินารา ก็สมัยนั้น ภิกษุจำนวนมากพักอยู่ในที่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาค ณ กุฎีในป่า เป็นผู้ฟุ้งซ่าน ถือตัว กลับกลอก ปากกล้า พูดพล่าม สติเลื่อนลอย ไม่มีสัมปชัญญะ ไม่มีสมาธิ มีจิตหมุนไป ไม่สำรวมอินทรีย์

အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တေ သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ အဝိဒူရေ အရညကုဋိကာယံ ဝိဟရန္တေ ဥဒ္ဓတေ ဥန္နဠေ စပလေ မုခရေ ဝိကိဏ္ဏဝါစေ မုဋ္ဌဿတိနော အသမ္ပဇာနေ အသမာဟိတေ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တေ ပါကတိန္ဒြိယေ.

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นภิกษุจำนวนมากเหล่านั้น ซึ่งพักอยู่ในที่ไม่ไกล ณ กุฎีในป่า เป็นผู้ฟุ้งซ่าน ถือตัว กลับกลอก ปากกล้า พูดพล่าม สติเลื่อนลอย ไม่มีสัมปชัญญะ ไม่มีสมาธิ มีจิตหมุนไป ไม่สำรวมอินทรีย์

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘အရက္ခိတေန ကာယေန, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတေန စ;

ထိနမိဒ္ဓါ ဘိဘူတေန, ဝသံ မာရဿ ဂစ္ဆတိ.

บุคคลมีกายที่ไม่ได้คุ้มครอง ถูกมิจฉาทิฏฐิครอบงำ ถูกถีนมิทธะครอบงำ ย่อมตกอยู่ในอำนาจของมาร

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော;

သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော, ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယံ;

ထီနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခု, သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ. ဒုတိယံ;

เพราะเหตุนั้น ภิกษุพึงเป็นผู้มีจิตที่คุ้มครองแล้ว มีสัมมาสังกัปปะเป็นโคจร มีสัมมาทิฏฐิเป็นปุเรจาริก รู้ความเกิดและความดับ ครอบงำถีนมิทธะได้ พึงละทุคติทั้งปวงได้

၃. ဂေါပါလကသုတ္တံ

๓. โคปาลกสูตร

၃၃. ဧဝံ [Pg.122] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု စာရိကံ စရတိ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ. အထ ခေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ယေန အညတရံ ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ.

๓๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จแวะออกจากทาง แล้วเสด็จเข้าไปยังโคนไม้แห่งหนึ่ง ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว จึงประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้

အထ ခေါ အညတရော ဂေါပါလကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ တံ ဂေါပါလကံ ဘဂဝါ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ သမာဒပေသိ သမုတ္တေဇေသိ သမ္ပဟံသေသိ.

ลำดับนั้น คนเลี้ยงโคคนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ทรงชี้แจงให้คนเลี้ยงโคผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งนั้นเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถา

အထ ခေါ သော ဂေါပါလကော ဘဂဝတာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဓိဝါသေတု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သွာတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’တိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန. အထ ခေါ သော ဂေါပါလကော ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

ลำดับนั้น คนเลี้ยงโคผู้อันพระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้เห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์โปรดรับภัตตาหารของข้าพระองค์เพื่อฉันในวันพรุ่งนี้เถิด” พระผู้มีพระภาคทรงรับนิมนต์โดยดุษณีภาพ ลำดับนั้น คนเลี้ยงโคทราบการรับนิมนต์ของพระผู้มีพระภาคแล้ว จึงลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วจากไป

အထ ခေါ သော ဂေါပါလကော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန သကေ နိဝေသနေ ပဟူတံ အပ္ပောဒကပါယသံ ပဋိယာဒါပေတွာ နဝဉ္စ သပ္ပိံ ဘဂဝတော ကာလံ အာရောစေသိ – ‘‘ကာလော, ဘန္တေ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန တဿ ဂေါပါလကဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ သော ဂေါပါလကော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ အပ္ပောဒကပါယသေန နဝေန စ သပ္ပိနာ သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသိ သမ္ပဝါရေသိ. အထ ခေါ သော ဂေါပါလကော ဘဂဝန္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ အညတရံ နီစံ အာသနံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ တံ ဂေါပါလကံ ဘဂဝါ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတ္တေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ အစိရပက္ကန္တဿ ဘဂဝတော တံ ဂေါပါလကံ အညတရော ပုရိသော သီမန္တရိကာယ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသိ.

ลำดับนั้น เมื่อล่วงราตรีนั้นไป คนเลี้ยงโคนั้นได้ให้คนจัดเตรียมข้าวมธุปายาสชนิดที่ไม่เจือน้ำและเนยใสใหม่จำนวนมากไว้ในที่อยู่ของตน แล้วให้คนไปกราบทูลภัตกาลแด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ได้เวลาแล้ว ภัตตาหารสำเร็จแล้ว” ลำดับนั้น เวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสก ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังที่อยู่ของคนเลี้ยงโคนั้นพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว จึงประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ลำดับนั้น คนเลี้ยงโคได้อังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขด้วยข้าวมธุปายาสชนิดที่ไม่เจือน้ำและเนยใสใหม่ด้วยมือของตนจนเพียงพอแล้วห้ามภัต ลำดับนั้น คนเลี้ยงโคนั้น ครั้นทราบว่าพระผู้มีพระภาคเสวยเสร็จ นำพระหัตถ์ออกจากบาตรแล้ว จึงถือเอาอาสนะต่ำแห่งหนึ่ง นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้คนเลี้ยงโคผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งนั้นเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว จึงทรงลุกจากอาสนะเสด็จจากไป ลำดับนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน บุรุษคนหนึ่งได้ปลงชีวิตคนเลี้ยงโคนั้นเสียในระหว่างเขตบ้าน

အထ [Pg.123] ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ယေန, ဘန္တေ, ဂေါပါလကေန အဇ္ဇ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေါ ဘိက္ခုသံဃော အပ္ပောဒကပါယသေန နဝေန စ သပ္ပိနာ သဟတ္ထာ သန္တပ္ပိတော သမ္ပဝါရိတော သော ကိရ, ဘန္တေ, ဂေါပါလကော အညတရေန ပုရိသေန သီမန္တရိကာယ ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတော’’တိ.

ลำดับนั้น ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คนเลี้ยงโคที่ได้อังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขด้วยข้าวมธุปายาสชนิดที่ไม่เจือน้ำและเนยใสใหม่ด้วยมือของตนจนเพียงพอแล้วห้ามภัตในวันนี้ ได้ยินว่า ถูกบุรุษคนหนึ่งปลงชีวิตเสียในระหว่างเขตบ้าน”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဒိသော ဒိသံ ယံ တံ ကယိရာ, ဝေရီ ဝါ ပန ဝေရိနံ;

မိစ္ဆာပဏိဟိတံ စိတ္တံ, ပါပိယော နံ တတော ကရေ’’တိ. တတိယံ;

โจรเห็นโจร หรือคนมีเวรเห็นคนมีเวร พึงทำความพินาศให้แก่กันและกันได้ แต่จิตที่ตั้งไว้ผิด พึงทำเขาให้เลวร้ายยิ่งกว่านั้น

၄. ယက္ခပဟာရသုတ္တံ

๔. ยักขปหารสูตร

၃၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော အာယသ္မာ စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ကပေါတကန္ဒရာယံ ဝိဟရန္တိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဇုဏှာယ ရတ္တိယာ နဝေါရောပိတေဟိ ကေသေဟိ အဗ္ဘောကာသေ နိသိန္နော ဟောတိ အညတရံ သမာဓိံ သမာပဇ္ဇိတွာ.

๓๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อกระแต เขตกรุงราชคฤห์ ก็สมัยนั้น ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโมคคัลลานะพักอยู่ ณ กโปตกัทรา ก็สมัยนั้น ท่านพระสารีบุตรมีผมที่เพิ่งโกนใหม่ นั่งเข้าสมาธิอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่กลางแจ้ง ในคืนเดือนหงาย

တေန ခေါ ပန သမယေန ဒွေ ယက္ခာ သဟာယကာ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ဒက္ခိဏံ ဒိသံ ဂစ္ဆန္တိ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန. အဒ္ဒသံသု ခေါ တေ ယက္ခာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဇုဏှာယ ရတ္တိယာ နဝေါရောပိတေဟိ ကေသေဟိ အဗ္ဘောကာသေ နိသိန္နံ. ဒိသွာန ဧကော ယက္ခော ဒုတိယံ ယက္ခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဋိဘာတိ မံ, သမ္မ, ဣမဿ သမဏဿ သီသေ ပဟာရံ ဒါတု’’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, သော ယက္ခော တံ ယက္ခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အလံ, သမ္မ, မာ သမဏံ အာသာဒေသိ. ဥဠာရော သော, သမ္မ, သမဏော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ’’တိ.

สมัยนั้นแล ยักษ์ ๒ สหายเดินทางจากทิศเหนือไปสู่ทิศใต้ด้วยกรณียกิจบางอย่าง ยักษ์เหล่านั้นได้เห็นท่านพระสารีบุตรนั่งอยู่ในที่แจ้ง ในคืนวันเพ็ญ มีผมที่เพิ่งโกนใหม่ๆ ครั้นเห็นแล้ว ยักษ์ตนหนึ่งได้กล่าวกะยักษ์อีกตนหนึ่งว่า “สหายเอ๋ย เราคิดอยากจะประหารที่ศีรษะของสมณะรูปนี้” เมื่อยักษ์ตนนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ยักษ์อีกตนหนึ่งได้กล่าวกะยักษ์ตนนั้นว่า “อย่าเลย สหาย ท่านอย่าประทุษร้ายสมณะเลย สหายเอ๋ย สมณะรูปนั้นเป็นผู้ประเสริฐ มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก”

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သော ယက္ခော တံ ယက္ခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဋိဘာတိ မံ, သမ္မ, ဣမဿ သမဏဿ သီသေ ပဟာရံ ဒါတု’’န္တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သော ယက္ခော တံ ယက္ခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အလံ, သမ္မ, မာ သမဏံ အာသာဒေသိ. ဥဠာရော သော, သမ္မ, သမဏော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ သော ယက္ခော တံ ယက္ခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဋိဘာတိ မံ, သမ္မ, ဣမဿ သမဏဿ သီသေ ပဟာရံ [Pg.124] ဒါတု’’န္တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ သော ယက္ခော တံ ယက္ခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အလံ, သမ္မ, မာ သမဏံ အာသာဒေသိ. ဥဠာရော သော, သမ္မ, သမဏော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ’’တိ.

แม้ครั้งที่ ๒ ยักษ์ตนนั้นก็ได้กล่าวกะยักษ์อีกตนหนึ่งว่า “สหายเอ๋ย เราคิดอยากจะประหารที่ศีรษะของสมณะรูปนี้” แม้ครั้งที่ ๒ ยักษ์อีกตนหนึ่งก็ได้กล่าวกะยักษ์ตนนั้นว่า “อย่าเลย สหาย ท่านอย่าประทุษร้ายสมณะเลย สหายเอ๋ย สมณะรูปนั้นเป็นผู้ประเสริฐ มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก” แม้ครั้งที่ ๓ ยักษ์ตนนั้นก็ได้กล่าวกะยักษ์อีกตนหนึ่งว่า “สหายเอ๋ย เราคิดอยากจะประหารที่ศีรษะของสมณะรูปนี้” แม้ครั้งที่ ๓ ยักษ์อีกตนหนึ่งก็ได้กล่าวกะยักษ์ตนนั้นว่า “อย่าเลย สหาย ท่านอย่าประทุษร้ายสมณะเลย สหายเอ๋ย สมณะรูปนั้นเป็นผู้ประเสริฐ มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก”

အထ ခေါ သော ယက္ခော တံ ယက္ခံ အနာဒိယိတွာ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သီသေ ပဟာရံ အဒါသိ. တာဝ မဟာ ပဟာရော အဟောသိ, အပိ တေန ပဟာရေန သတ္တရတနံ ဝါ အဍ္ဎဋ္ဌမရတနံ ဝါ နာဂံ ဩသာဒေယျ, မဟန္တံ ဝါ ပဗ္ဗတကူဋံ ပဒါလေယျ. အထ စ ပန သော ယက္ခော ‘ဍယှာမိ ဍယှာမီ’တိ ဝတွာ တတ္ထေဝ မဟာနိရယံ အပတာသိ.

ลำดับนั้น ยักษ์ตนนั้นไม่เชื่อฟังคำของยักษ์อีกตนหนึ่ง ได้ประหารที่ศีรษะของท่านพระสารีบุตรเถระ การประหารนั้นรุนแรงนัก ด้วยการประหารนั้น พึงทำให้ช้างขนาด ๗ ศอก หรือ ๗ ศอกครึ่ง จมลงในดินได้ หรือพึงทำลายยอดภูเขาใหญ่ได้ แต่แล้วยักษ์ตนนั้นร้องว่า “เราร้อน เราร้อน” แล้วก็ตกมหานรกในที่นั้นเอง

အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန တေန ယက္ခေန အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သီသေ ပဟာရံ ဒီယမာနံ. ဒိသွာ ယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကစ္စိ တေ, အာဝုသော, ခမနီယံ, ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိ န ကိဉ္စိ ဒုက္ခ’’န္တိ? ‘‘ခမနီယံ မေ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန, ယာပနီယံ မေ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန; အပိ စ မေ သီသံ ထောကံ ဒုက္ခ’’န္တိ.

ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เห็นยักษ์ตนนั้นกำลังประหารที่ศีรษะของท่านพระสารีบุตรเถระ ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ ครั้นเห็นแล้วจึงเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ แล้วได้ถามท่านพระสารีบุตรว่า “ท่านผู้มีอายุ ท่านยังพอทนได้หรือ ยังพอเป็นไปได้หรือ ท่านไม่มีทุกข์อะไรใช่ไหม” ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ผมยังพอทนได้ ยังพอเป็นไปได้ แต่ว่าศีรษะของผมเจ็บเล็กน้อย”

‘‘အစ္ဆရိယံ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, အဗ္ဘုတံ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ! ယာဝ မဟိဒ္ဓိကော အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော မဟာနုဘာဝေါ! ဣဓ တေ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, အညတရော ယက္ခော သီသေ ပဟာရံ အဒါသိ. တာဝ မဟာ ပဟာရော အဟောသိ, အပိ တေန ပဟာရေန သတ္တရတနံ ဝါ အဍ္ဎဋ္ဌမရတနံ ဝါ နာဂံ ဩသာဒေယျ, မဟန္တံ ဝါ ပဗ္ဗတကူဋံ ပဒါလေယျ, အထ စ ပနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧဝမာဟ – ‘ခမနီယံ မေ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန, ယာပနီယံ မေ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန; အပိ စ မေ သီသံ ထောကံ ဒုက္ခ’’’န္တိ.

“น่าอัศจรรย์ ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ไม่เคยปรากฏ ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ท่านพระสารีบุตรมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากถึงเพียงนี้ ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ในที่นี้ ยักษ์ตนหนึ่งได้ประหารที่ศีรษะของท่าน การประหารนั้นรุนแรงนัก ด้วยการประหารนั้น พึงทำให้ช้างขนาด ๗ ศอก หรือ ๗ ศอกครึ่ง จมลงในดินได้ หรือพึงทำลายยอดภูเขาใหญ่ได้ แต่ท่านพระสารีบุตรกลับกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ผมยังพอทนได้ ยังพอเป็นไปได้ แต่ว่าศีรษะของผมเจ็บเล็กน้อย’”

‘‘အစ္ဆရိယံ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန, အဗ္ဘုတံ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန! ယာဝ မဟိဒ္ဓိကော အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော မဟာနုဘာဝေါ ယတြ ဟိ နာမ ယက္ခမ္ပိ ပဿိဿတိ! မယံ ပနေတရဟိ ပံသုပိသာစကမ္ပိ န ပဿာမာ’’တိ.

“น่าอัศจรรย์ ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ไม่เคยปรากฏ ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ท่านพระมหาโมคคัลลานะมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากถึงเพียงนี้หนอ ที่สามารถเห็นแม้กระทั่งยักษ์ได้ ส่วนพวกเราในบัดนี้ แม้แต่ปังสุปิสาจก็ยังมองไม่เห็น”

အဿောသိ ခေါ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ တေသံ ဥဘိန္နံ မဟာနာဂါနံ ဣမံ ဧဝရူပံ ကထာသလ္လာပံ.

พระผู้มีพระภาคได้ทรงสดับการสนทนาปราศรัยเห็นปานนี้ของมหานาคทั้งสองนั้น ด้วยทิพยโสตธาตุอันบริสุทธิ์ ล่วงโสตของมนุษย์

အထ [Pg.125] ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယဿ သေလူပမံ စိတ္တံ, ဌိတံ နာနုပကမ္ပတိ;

ဝိရတ္တံ ရဇနီယေသု, ကောပနေယျေ န ကုပ္ပတိ;

ယဿေဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ, ကုတော တံ ဒုက္ခမေဿတီ’’တိ. စတုတ္ထံ;

“จิตของผู้ใดตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว ดุจภูเขาศิลา ไม่กำหนัดในอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ไม่โกรธในอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความโกรธ จิตของผู้ใดอบรมแล้วอย่างนี้ ทุกข์จะมาถึงผู้นั้นแต่ที่ไหน” จบสูตรที่ ๔

၅. နာဂသုတ္တံ

๕. นาคสูตร

၃၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတိ ဃောသိတာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ အာကိဏ္ဏော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခူနီဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပါသိကာဟိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ. အာကိဏ္ဏော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတိ. အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဟံ ခေါ ဧတရဟိ အာကိဏ္ဏော ဝိဟရာမိ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခူနီဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပါသိကာဟိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ. အာကိဏ္ဏော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရာမိ. ယံနူနာဟံ ဧကော ဂဏသ္မာ ဝူပကဋ္ဌော ဝိဟရေယျ’’န္တိ.

๓๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับอยู่อย่างคลุกคลีด้วยภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา พวกเดียรถีย์ และสาวกของพวกเดียรถีย์ ประทับอยู่อย่างคลุกคลี ลำบาก ไม่ผาสุก ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงพระดำริว่า “บัดนี้ เราอยู่คลุกคลีด้วยภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา พวกเดียรถีย์ และสาวกของพวกเดียรถีย์ เราอยู่คลุกคลี ลำบาก ไม่ผาสุก ทางที่ดี เราพึงหลีกออกจากหมู่ไปอยู่ผู้เดียว”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ကောသမ္ဗိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. ကောသမ္ဗိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော သာမံ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အနာမန္တေတွာ ဥပဋ္ဌာကံ အနပလောကေတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ဧကော အဒုတိယော ယေန ပါလိလေယျကံ တေန စာရိကံ ပက္ကာမိ. အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ယေန ပါလိလေယျကံ တဒဝသရိ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ပါလိလေယျကေ ဝိဟရတိ ရက္ခိတဝနသဏ္ဍေ ဘဒ္ဒသာလမူလေ.

ลำดับนั้น ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงนุ่งแล้ว ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงโกสัมพี ครั้นเสด็จเที่ยวบิณฑบาตในกรุงโกสัมพีแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาต ทรงเก็บเสนาสนะด้วยพระองค์เอง ทรงถือบาตรและจีวร ไม่ได้ตรัสบอกพระอุปัฏฐาก ไม่ได้ทรงอำลาภิกษุสงฆ์ เสด็จจาริกไปโดยลำพังพระองค์เดียว ไม่มีใครเป็นเพื่อน ไปยังป่าปาลิเลยยกะ เสด็จจาริกไปโดยลำดับจนถึงป่าปาลิเลยยกะ ได้ยินว่า ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โคนต้นภัททสาลพฤกษ์ ในราวป่ารักขิตวัน แขวงเมืองปาลิเลยยกะ

အညတရောပိ ခေါ ဟတ္ထိနာဂေါ အာကိဏ္ဏော ဝိဟရတိ ဟတ္ထီဟိ ဟတ္ထိနီဟိ ဟတ္ထိကလဘေဟိ ဟတ္ထိစ္ဆာပေဟိ. ဆိန္နဂ္ဂါနိ စေဝ တိဏာနိ ခါဒတိ, ဩဘဂ္ဂေါဘဂ္ဂဉ္စဿ သာခါဘင်္ဂံ ခါဒန္တိ, အာဝိလာနိ စ ပါနီယာနိ ပိဝတိ, ဩဂါဟာ စဿ ဥတ္တိဏ္ဏဿ ဟတ္ထိနိယော ကာယံ ဥပနိဃံသန္တိယော ဂစ္ဆန္တိ. အာကိဏ္ဏော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတိ. အထ ခေါ တဿ ဟတ္ထိနာဂဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဟံ ခေါ ဧတရဟိ အာကိဏ္ဏော ဝိဟရာမိ ဟတ္ထီဟိ ဟတ္ထိနီဟိ ဟတ္ထိကလဘေဟိ ဟတ္ထိစ္ဆာပေဟိ, ဆိန္နဂ္ဂါနိ စေဝ တိဏာနိ ခါဒါမိ, ဩဘဂ္ဂေါဘဂ္ဂဉ္စ မေ သာခါဘင်္ဂံ ခါဒန္တိ, အာဝိလာနိ စ ပါနီယာနိ ပိဝါမိ, ဩဂါဟာ စ မေ ဥတ္တိဏ္ဏဿ [Pg.126] ဟတ္ထိနိယော ကာယံ ဥပနိဃံသန္တိယော ဂစ္ဆန္တိ, အာကိဏ္ဏော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရာမိ. ယံနူနာဟံ ဧကော ဂဏသ္မာ ဝူပကဋ္ဌော ဝိဟရေယျ’’န္တိ.

ก็พญาช้างเชือกหนึ่ง อยู่ปะปนกับช้างพลาย ช้างพัง ลูกช้างหนุ่ม และลูกช้างเล็กทั้งหลาย ย่อมเคี้ยวกินหญ้าที่ถูกหักปลายแล้ว และช้างเหล่านั้นก็เคี้ยวกินกิ่งไม้ที่พญาช้างนั้นหักลงๆ ดื่มน้ำที่ขุ่นมัว นางช้างทั้งหลายย่อมเดินเบียดเสียดกายของพญาช้างนั้นผู้ขึ้นจากท่า พญาช้างนั้นอยู่ปะปน เป็นทุกข์ ไม่ผาสุก ครั้งนั้น พญาช้างนั้นได้มีความคิดปริวิตกดังนี้ว่า ‘บัดนี้ เราอยู่ปะปนกับช้างพลาย ช้างพัง ลูกช้างหนุ่ม และลูกช้างเล็กทั้งหลาย เคี้ยวกินหญ้าที่ถูกหักปลายแล้ว และช้างเหล่านั้นก็เคี้ยวกินกิ่งไม้ที่เราหักลงๆ ดื่มน้ำที่ขุ่นมัว นางช้างทั้งหลายย่อมเดินเบียดเสียดกายของเราผู้ขึ้นจากท่า เราอยู่ปะปน เป็นทุกข์ ไม่ผาสุก ทางที่ดี เราควรจะหลีกออกจากโขลงไปอยู่ตามลำพัง’

အထ ခေါ သော ဟတ္ထိနာဂေါ ယူထာ အပက္ကမ္မ ယေန ပါလိလေယျကံ ရက္ခိတဝနသဏ္ဍော ဘဒ္ဒသာလမူလံ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ. တတြ သုဒံ သော ဟတ္ထိနာဂေါ ယသ္မိံ ပဒေသေ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ တံ ပဒေသံ အပ္ပဟရိတံ ကရောတိ, သောဏ္ဍာယ စ ဘဂဝတော ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌာပေတိ.

ครั้งนั้น พญาช้างนั้นหลีกออกจากโขลง เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ณ ป่ารักขิตวัน โคนต้นภัททสาละ เขตบ้านปาลิเลยยกะ ณ ที่นั้น พญาช้างนั้นทำบริเวณที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ให้ปราศจากหญ้า และใช้งวงจัดหาน้ำฉันน้ำใช้ถวายพระผู้มีพระภาค

အထ ခေါ ဘဂဝတော ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘အဟံ ခေါ ပုဗ္ဗေ အာကိဏ္ဏော ဝိဟာသိံ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခူနီဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပါသိကာဟိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ, အာကိဏ္ဏော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟာသိံ. သောမှိ ဧတရဟိ အနာကိဏ္ဏော ဝိဟရာမိ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခုနီဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပါသိကာဟိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ, အနာကိဏ္ဏော သုခံ ဖာသု ဝိဟရာမီ’’တိ.

ครั้งนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้ทรงมีความคิดปริวิตกดังนี้ว่า ‘เมื่อก่อน เราอยู่ปะปนกับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา พวกเดียรถีย์ และสาวกของพวกเดียรถีย์ เราอยู่ปะปน เป็นทุกข์ ไม่ผาสุก แต่บัดนี้ เราอยู่ไม่ปะปนกับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา พวกเดียรถีย์ และสาวกของพวกเดียรถีย์ เราอยู่ไม่ปะปน เป็นสุข ผาสุก’

တဿပိ ခေါ ဟတ္ထိနာဂဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘အဟံ ခေါ ပုဗ္ဗေ အာကိဏ္ဏော ဝိဟာသိံ ဟတ္ထီဟိ ဟတ္ထိနီဟိ ဟတ္ထိကလဘေဟိ ဟတ္ထိစ္ဆာပေဟိ, ဆိန္နဂ္ဂါနိ စေဝ တိဏာနိ ခါဒိံ, ဩဘဂ္ဂေါဘဂ္ဂဉ္စ မေ သာခါဘင်္ဂံ ခါဒိံသု, အာဝိလာနိ စ ပါနီယာနိ အပါယိံ, ဩဂါဟာ စ မေ ဥတ္တိဏ္ဏဿ ဟတ္ထိနိယော ကာယံ ဥပနိဃံသန္တိယော အဂမံသု, အာကိဏ္ဏော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟာသိံ. သောမှိ ဧတရဟိ အနာကိဏ္ဏော ဝိဟရာမိ ဟတ္ထီဟိ ဟတ္ထိနီဟိ ဟတ္ထိကလဘေဟိ ဟတ္ထိစ္ဆာပေဟိ, အစ္ဆိန္နဂ္ဂါနိ စေဝ တိဏာနိ ခါဒါမိ, ဩဘဂ္ဂေါဘဂ္ဂဉ္စ မေ သာခါဘင်္ဂံ န ခါဒန္တိ, အနာဝိလာနိ စ ပါနီယာနိ ပိဝါမိ, ဩဂါဟာ စ မေ ဥတ္တိဏ္ဏဿ ဟတ္ထိနိယော န ကာယံ ဥပနိဃံသန္တိယော ဂစ္ဆန္တိ, အနာကိဏ္ဏော သုခံ ဖာသု ဝိဟရာမီ’’တိ.

แม้พญาช้างนั้นก็ได้มีความคิดปริวิตกดังนี้ว่า ‘เมื่อก่อน เราอยู่ปะปนกับช้างพลาย ช้างพัง ลูกช้างหนุ่ม และลูกช้างเล็กทั้งหลาย เคี้ยวกินหญ้าที่ถูกหักปลายแล้ว และช้างเหล่านั้นก็เคี้ยวกินกิ่งไม้ที่เราหักลงๆ ดื่มน้ำที่ขุ่นมัว นางช้างทั้งหลายย่อมเดินเบียดเสียดกายของเราผู้ขึ้นจากท่า เราอยู่ปะปน เป็นทุกข์ ไม่ผาสุก แต่บัดนี้ เราอยู่ไม่ปะปนกับช้างพลาย ช้างพัง ลูกช้างหนุ่ม และลูกช้างเล็กทั้งหลาย เคี้ยวกินหญ้าที่ไม่ได้ถูกหักปลาย และช้างเหล่านั้นก็ไม่เคี้ยวกินกิ่งไม้ที่เราหักลงๆ ดื่มน้ำที่ไม่ขุ่นมัว นางช้างทั้งหลายย่อมไม่เดินเบียดเสียดกายของเราผู้ขึ้นจากท่า เราอยู่ไม่ปะปน เป็นสุข ผาสุก’

အထ ခေါ ဘဂဝါ အတ္တနော စ ပဝိဝေကံ ဝိဒိတွာ တဿ စ ဟတ္ထိနာဂဿ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบความสงัดวิเวกของพระองค์ และทรงหยั่งรู้ความคิดปริวิตกของพญาช้างนั้นด้วยพระทัย จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

‘‘ဧတံ [Pg.127] နာဂဿ နာဂေန, ဤသာဒန္တဿ ဟတ္ထိနော;

သမေတိ စိတ္တံ စိတ္တေန, ယဒေကော ရမတီ မနော’’တိ. ပဉ္စမံ;

จิตของพระยานาค (พระพุทธเจ้า) กับจิตของพญาช้างผู้มีงาเพียงดังงอนไถ ย่อมสมกันได้ ด้วยเหตุที่ต่างก็มีใจยินดีในความเป็นผู้อยู่ผู้เดียว

၆. ပိဏ္ဍောလသုတ္တံ

๖. ปิณโฑลสูตร

၃၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အာရညိကော ပိဏ္ဍပါတိကော ပံသုကူလိကော တေစီဝရိကော အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော ဓုတဝါဒေါ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော.

๓๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็สมัยนั้น ท่านพระปิณโฑลภารทวาชะ นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง อยู่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาค เป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตร ถือเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ถือไตรจีวรเป็นวัตร เป็นผู้มักน้อย สันโดษ สงัด ไม่คลุกคลี ปรารภความเพียร กล่าวสอนเรื่องธุดงค์ ประกอบเนืองๆ ซึ่งอธิจิต

အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အာရညိကံ ပိဏ္ဍပါတိကံ ပံသုကူလိကံ တေစီဝရိကံ အပ္ပိစ္ဆံ သန္တုဋ္ဌံ ပဝိဝိတ္တံ အသံသဋ္ဌံ အာရဒ္ဓဝီရိယံ ဓုတဝါဒံ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တံ.

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระปิณโฑลภารทวาชะ นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง อยู่ไม่ไกล เป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตร ถือเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ถือไตรจีวรเป็นวัตร เป็นผู้มักน้อย สันโดษ สงัด ไม่คลุกคลี ปรารภความเพียร กล่าวสอนเรื่องธุดงค์ ประกอบเนืองๆ ซึ่งอธิจิต

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘အနူပဝါဒေါ အနူပဃာတော, ပါတိမောက္ခေ စ သံဝရော;

မတ္တညုတာ စ ဘတ္တသ္မိံ, ပန္တဉ္စ သယနာသနံ;

အဓိစိတ္တေ စ အာယောဂေါ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ;

การไม่กล่าวร้าย การไม่ทำร้าย ความสำรวมในปาติโมกข์ ความเป็นผู้รู้ประมาณในภัตตาหาร ที่นอนที่นั่งอันสงัด ความประกอบเนืองๆ ในอธิจิต นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

၇. သာရိပုတ္တသုတ္တံ

๗. สารีปุตตสูตร

၃၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော.

๓๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็สมัยนั้น ท่านพระสารีบุตร นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง อยู่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาค เป็นผู้มักน้อย สันโดษ สงัด ไม่คลุกคลี ปรารภความเพียร ประกอบเนืองๆ ซึ่งอธิจิต

အဒ္ဒသာ [Pg.128] ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အပ္ပိစ္ဆံ သန္တုဋ္ဌံ ပဝိဝိတ္တံ အသံသဋ္ဌံ အာရဒ္ဓဝီရိယံ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တံ.

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระสารีบุตร นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง อยู่ไม่ไกล เป็นผู้มักน้อย สันโดษ สงัด ไม่คลุกคลี ปรารภความเพียร ประกอบเนืองๆ ซึ่งอธิจิต

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘အဓိစေတသော အပ္ပမဇ္ဇတော,မုနိနော မောနပထေသု သိက္ခတော;

သောကာ န ဘဝန္တိ တာဒိနော,ဥပသန္တဿ သဒါ သတီမတော’’တိ. သတ္တမံ;

ความโศกทั้งหลายย่อมไม่มีแก่พระมุนี ผู้มีอธิจิต ไม่ประมาท ศึกษาอยู่ในโมไนยปฏิปทา ผู้คงที่ สงบระงับ มีสติทุกเมื่อ

၈. သုန္ဒရီသုတ္တံ

๘. สุนทรีสูตร

၃၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ဘိက္ခုသံဃောပိ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အညတိတ္ထိယာ ပန ပရိဗ္ဗာဇကာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ အဂရုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ န လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ.

๓๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เป็นผู้มีลาภ คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร แม้พระภิกษุสงฆ์ก็เป็นผู้ที่เขาสักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เป็นผู้มีลาภ คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ส่วนพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ เป็นผู้ที่เขาไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชา ไม่นอบน้อม ไม่มีลาภ คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร

အထ ခေါ တေ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဘဂဝတော သက္ကာရံ အသဟမာနာ ဘိက္ခုသံဃဿ စ ယေန သုန္ဒရီ ပရိဗ္ဗာဇိကာ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ သုန္ဒရိံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဥဿဟသိ တွံ, ဘဂိနိ, ဉာတီနံ အတ္ထံ ကာတု’’န္တိ? ‘‘ကျာဟံ, အယျာ, ကရောမိ? ကိံ မယာ န သက္ကာ ကာတုံ? ဇီဝိတမ္ပိ မေ ပရိစ္စတ္တံ ဉာတီနံ အတ္ထာယာ’’တိ.

ครั้งนั้นแล พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นทนสักการะของพระผู้มีพระภาคและของพระภิกษุสงฆ์ไม่ได้ จึงพากันเข้าไปหานางสุนทรีปริพาชิกาถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกะนางสุนทรีปริพาชิกาว่า “น้องหญิง เธอสามารถจะทำประโยชน์แก่หมู่ญาติได้หรือไม่” นางตอบว่า “ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าจะทำอะไรได้เล่า มีอะไรที่ข้าพเจ้าทำไม่ได้ ชีวิตของข้าพเจ้าก็สละให้เพื่อประโยชน์แก่หมู่ญาติได้”

‘‘တေန ဟိ, ဘဂိနိ, အဘိက္ခဏံ ဇေတဝနံ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, အယျာ’’တိ ခေါ သုန္ဒရီ ပရိဗ္ဗာဇိကာ တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ပဋိဿုတွာ အဘိက္ခဏံ ဇေတဝနံ အဂမာသိ.

พวกปริพาชกกล่าวว่า “ถ้าเช่นนั้น น้องหญิง เธอจงไปพระเชตวันเนืองๆ เถิด” นางสุนทรีปริพาชิการับคำของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นว่า “ดีละ ท่านเจ้าข้า” แล้วได้ไปพระเชตวันเนืองๆ

ယဒါ [Pg.129] တေ အညိံသု အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ – ‘‘ဝေါဒိဋ္ဌာ ခေါ သုန္ဒရီ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ဗဟုဇနေန အဘိက္ခဏံ ဇေတဝနံ ဂစ္ဆတီ’’တိ. အထ နံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ တတ္ထေဝ ဇေတဝနဿ ပရိခါကူပေ နိက္ခိပိတွာ ယေန ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ရာဇာနံ ပသေနဒိံ ကောသလံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ယာ သာ, မဟာရာဇ, သုန္ဒရီ ပရိဗ္ဗာဇိကာ; သာ နော န ဒိဿတီ’’တိ. ‘‘ကတ္ထ ပန တုမှေ အာသင်္ကထာ’’တိ? ‘‘ဇေတဝနေ, မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဇေတဝနံ ဝိစိနထာ’’တိ.

เมื่อพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นรู้ว่า “มหาชนได้เห็นนางสุนทรีปริพาชิกาไปพระเชตวันเนืองๆ แล้ว” จึงฆ่านางเสียแล้วหมกไว้ในคูที่พระเชตวันนั่นเอง จากนั้นจึงพากันไปเฝ้าพระเจ้าปเสนทิโกศลถึงที่ประทับ แล้วได้กราบทูลพระเจ้าปเสนทิโกศลว่า “ขอเดชะ นางสุนทรีปริพาชิกาหายไป” พระราชาตรัสถามว่า “พวกท่านสงสัยที่ไหนเล่า” พวกเขากราบทูลว่า “ขอเดชะ สงสัยที่พระเชตวัน” พระราชาตรัสว่า “ถ้าเช่นนั้น พวกท่านจงค้นดูที่พระเชตวันเถิด”

အထ ခေါ တေ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဇေတဝနံ ဝိစိနိတွာ ယထာနိက္ခိတ္တံ ပရိခါကူပါ ဥဒ္ဓရိတွာ မဉ္စကံ အာရောပေတွာ သာဝတ္ထိံ ပဝေသေတွာ ရထိယာယ ရထိယံ သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ ဥပသင်္ကမိတွာ မနုဿေ ဥဇ္ဈာပေသုံ –

ครั้งนั้นแล พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นค้นดูที่พระเชตวันแล้วให้คนยกขึ้นจากคูตามที่หมกไว้ แล้ววางบนเตียงน้อย นำเข้าไปในกรุงสาวัตถี เที่ยวไปตามถนนน้อยใหญ่และทางสามแพร่ง แล้วให้คนทั้งหลายโพนทะนาว่า

‘‘ပဿထာယျာ သမဏာနံ သကျပုတ္တိယာနံ ကမ္မံ! အလဇ္ဇိနော ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ မုသာဝါဒိနော အဗြဟ္မစာရိနော. ဣမေ ဟိ နာမ ဓမ္မစာရိနော သမစာရိနော ဗြဟ္မစာရိနော သစ္စဝါဒိနော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ ပဋိဇာနိဿန္တိ! နတ္ထိ ဣမေသံ သာမညံ, နတ္ထိ ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ. နဋ္ဌံ ဣမေသံ သာမညံ, နဋ္ဌံ ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ. ကုတော ဣမေသံ သာမညံ, ကုတော ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ? အပဂတာ ဣမေ သာမညာ, အပဂတာ ဣမေ ဗြဟ္မညာ. ကထဉှိ နာမ ပုရိသော ပုရိသကိစ္စံ ကရိတွာ ဣတ္ထိံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဿတီ’’တိ!

“ท่านเจ้าข้า โปรดดูการกระทำของพวกสมณศากยบุตรเถิด พวกสมณศากยบุตรเหล่านี้ไม่มีความละอาย ทุศีล มีธรรมเลวทราม พูดเท็จ ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ก็สมณศากยบุตรเหล่านี้ปฏิญาณตนว่าเป็นผู้ประพฤติธรรม ประพฤติสงบ ประพฤติพรหมจรรย์ พูดจริง มีศีล มีกัลยาณธรรม ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้ไม่มี ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้ไม่มี ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้ฉิบหายแล้ว ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้ฉิบหายแล้ว ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้จะมีมาแต่ที่ไหน ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้จะมีมาแต่ที่ไหน สมณะเหล่านี้ปราศจากความเป็นสมณะแล้ว สมณะเหล่านี้ปราศจากความเป็นพราหมณ์แล้ว ไฉนบุรุษทำกิจของบุรุษแล้วจะพึงปลงหญิงจากชีวิตเล่า”

တေန ခေါ ပန သမယေန သာဝတ္ထိယံ မနုဿာ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ ရောသန္တိ ဝိဟေသန္တိ –

สมัยนั้นแล ในกรุงสาวัตถี พวกมนุษย์เห็นภิกษุทั้งหลายแล้ว ด่า บริภาษ ข่มเหง เบียดเบียน ด้วยวาจาอันไม่ไพเราะหยาบคายว่า

‘‘အလဇ္ဇိနော ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ မုသာဝါဒိနော အဗြဟ္မစာရိနော. ဣမေ ဟိ နာမ ဓမ္မစာရိနော သမစာရိနော ဗြဟ္မစာရိနော သစ္စဝါဒိနော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ ပဋိဇာနိဿန္တိ! နတ္ထိ ဣမေသံ သာမညံ, နတ္ထိ ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ. နဋ္ဌံ ဣမေသံ သာမညံ, နဋ္ဌံ ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ. ကုတော ဣမေသံ သာမညံ, ကုတော ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ? အပဂတာ ဣမေ သာမညာ, အပဂတာ ဣမေ ဗြဟ္မညာ. ကထဉှိ နာမ ပုရိသော ပုရိသကိစ္စံ ကရိတွာ ဣတ္ထိံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဿတီ’’တိ!

“พวกสมณศากยบุตรเหล่านี้ไม่มีความละอาย ทุศีล มีธรรมเลวทราม พูดเท็จ ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ก็สมณศากยบุตรเหล่านี้ปฏิญาณตนว่าเป็นผู้ประพฤติธรรม ประพฤติสงบ ประพฤติพรหมจรรย์ พูดจริง มีศีล มีกัลยาณธรรม ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้ไม่มี ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้ไม่มี ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้ฉิบหายแล้ว ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้ฉิบหายแล้ว ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้จะมีมาแต่ที่ไหน ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้จะมีมาแต่ที่ไหน สมณะเหล่านี้ปราศจากความเป็นสมณะแล้ว สมณะเหล่านี้ปราศจากความเป็นพราหมณ์แล้ว ไฉนบุรุษทำกิจของบุรุษแล้วจะพึงปลงหญิงจากชีวิตเล่า”

အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံသု. သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ [Pg.130] ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ –

ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมากนุ่งแล้ว ครองบาตรและจีวรในเวลาเช้า เข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี เที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถีแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘ဧတရဟိ, ဘန္တေ, သာဝတ္ထိယံ မနုဿာ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ ရောသန္တိ ဝိဟေသန္တိ – ‘အလဇ္ဇိနော ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ မုသာဝါဒိနော အဗြဟ္မစာရိနော. ဣမေ ဟိ နာမ ဓမ္မစာရိနော သမစာရိနော ဗြဟ္မစာရိနော သစ္စဝါဒိနော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ ပဋိဇာနိဿန္တိ. နတ္ထိ ဣမေသံ သာမညံ, နတ္ထိ ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ. နဋ္ဌံ ဣမေသံ သာမညံ, နဋ္ဌံ ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ. ကုတော ဣမေသံ သာမညံ, ကုတော ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ? အပဂတာ ဣမေ သာမညာ, အပဂတာ ဣမေ ဗြဟ္မညာ. ကထဉှိ နာမ ပုရိသော ပုရိသကိစ္စံ ကရိတွာ ဣတ္ထိံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဿတီ’’’တိ!

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ ในกรุงสาวัตถี พวกมนุษย์เห็นภิกษุทั้งหลายแล้ว ด่า บริภาษ ข่มเหง เบียดเบียน ด้วยวาจาอันไม่ไพเราะหยาบคายว่า ‘พวกสมณศากยบุตรเหล่านี้ไม่มีความละอาย ทุศีล มีธรรมเลวทราม พูดเท็จ ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ก็สมณศากยบุตรเหล่านี้ปฏิญาณตนว่าเป็นผู้ประพฤติธรรม ประพฤติสงบ ประพฤติพรหมจรรย์ พูดจริง มีศีล มีกัลยาณธรรม ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้ไม่มี ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้ไม่มี ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้ฉิบหายแล้ว ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้ฉิบหายแล้ว ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้จะมีมาแต่ที่ไหน ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้จะมีมาแต่ที่ไหน สมณะเหล่านี้ปราศจากความเป็นสมณะแล้ว สมณะเหล่านี้ปราศจากความเป็นพราหมณ์แล้ว ไฉนบุรุษทำกิจของบุรุษแล้วจะพึงปลงหญิงจากชีวิตเล่า’”

‘‘နေသော, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဒေါ စိရံ ဘဝိဿတိ သတ္တာဟမေဝ ဘဝိဿတိ. သတ္တာဟဿ အစ္စယေန အန္တရဓာယိဿတိ. တေန ဟိ, ဘိက္ခဝေ, ယေ မနုဿာ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ ရောသန္တိ ဝိဟေသန္တိ, တေ တုမှေ ဣမာယ ဂါထာယ ပဋိစောဒေထ –

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เสียงนั้นจักมีอยู่ไม่นาน จักมีอยู่เพียง ๗ วันเท่านั้น ครั้นล่วง ๗ วันไป ก็จักอันตรธานไป ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น มนุษย์เหล่าใดเห็นภิกษุทั้งหลายแล้ว ด่า บริภาษ ข่มเหง เบียดเบียน ด้วยวาจาอันไม่ไพเราะหยาบคาย พวกเธอจงโต้ตอบมนุษย์เหล่านั้นด้วยคาถานี้ว่า

‘‘‘အဘူတဝါဒီ နိရယံ ဥပေတိ,ယော ဝါပိ ကတွာ န ကရောမိ စာဟ;

ဥဘောပိ တေ ပေစ္စ သမာ ဘဝန္တိ,နိဟီနကမ္မာ မနုဇာ ပရတ္ထာ’’’တိ.

“ผู้กล่าวคำไม่จริงย่อมเข้าถึงนรก หรือผู้ใดทำแล้วกล่าวว่า ‘เราไม่ได้ทำ’ แม้คนทั้งสองนั้นเป็นมนุษย์มีกรรมเลวทราม ละไปแล้ว ย่อมเป็นผู้เสมอกันในโลกหน้า”

အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ ပရိယာပုဏိတွာ ယေ မနုဿာ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ ရောသန္တိ ဝိဟေသန္တိ တေ ဣမာယ ဂါထာယ ပဋိစောဒေန္တိ –

ครั้งนั้น ภิกษุเหล่านั้นเรียนคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้โต้ตอบพวกมนุษย์ที่เห็นภิกษุแล้วด่า บริภาษ เบียดเบียน ข่มเหง ด้วยวาจาหยาบคายอันไม่ใช่วาจาของสัตบุรุษ ด้วยคาถานี้ว่า

‘‘အဘူတဝါဒီ နိရယံ ဥပေတိ,ယော ဝါပိ ကတွာ န ကရောမိစာဟ;

ဥဘောပိ တေ ပေစ္စ သမာ ဘဝန္တိ,နိဟီနကမ္မာ မနုဇာ ပရတ္ထာ’’တိ.

“คนผู้กล่าวคำไม่จริง ย่อมเข้าถึงนรก หรือแม้คนใดทำกรรมชั่วแล้วกล่าวว่า ‘เราไม่ได้ทำ’ ชนทั้งสองนั้นเป็นมนุษย์มีกรรมเลวทราม ละไปแล้ว ย่อมเป็นผู้เสมอกันในโลกหน้า”

မနုဿာနံ [Pg.131] ဧတဒဟောသိ – ‘‘အကာရကာ ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ. နယိမေဟိ ကတံ. သပန္တိမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ’’တိ. နေဝ သော သဒ္ဒေါ စိရံ အဟောသိ. သတ္တာဟမေဝ အဟောသိ. သတ္တာဟဿ အစ္စယေန အန္တရဓာယိ.

มนุษย์ทั้งหลายได้มีความคิดอย่างนี้ว่า “สมณะเชื้อสายศากยบุตรเหล่านี้ไม่ได้ทำกรรมชั่ว สมณะเหล่านี้ไม่ได้ทำกรรมนั้น สมณะเชื้อสายศากยบุตรเหล่านี้สาปแช่ง” เสียงนั้นไม่ได้มีอยู่ตลอดกาลนาน มีอยู่เพียง ๗ วันเท่านั้น ครั้นล่วง ๗ วันไป เสียงนั้นก็ได้หายไป

အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဧတဒဝေါစုံ –

ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ! ယာဝ သုဘာသိတံ စိဒံ ဘန္တေ ဘဂဝတာ – ‘နေသော, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဒေါ စိရံ ဘဝိဿတိ. သတ္တာဟမေဝ ဘဝိဿတိ. သတ္တာဟဿ အစ္စယေန အန္တရဓာယိဿတီ’တိ. အန္တရဟိတော သော, ဘန္တေ, သဒ္ဒေါ’’တိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ไม่เคยปรากฏ พระดำรัสนี้ที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้วว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เสียงนั้นจักไม่มีอยู่ตลอดกาลนาน จักมีอยู่เพียง ๗ วันเท่านั้น ครั้นล่วง ๗ วันไป จักหายไป’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เสียงนั้นหายไปแล้ว”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘တုဒန္တိ ဝါစာယ ဇနာ အသညတာ,သရေဟိ သင်္ဂါမဂတံဝ ကုဉ္ဇရံ;

သုတွာန ဝါကျံ ဖရုသံ ဥဒီရိတံ,အဓိဝါသယေ ဘိက္ခု အဒုဋ္ဌစိတ္တော’’တိ. အဋ္ဌမံ;

“ชนทั้งหลายผู้ไม่สำรวม ย่อมทิ่มแทงกันด้วยวาจา เหมือนนายขมังธนูยิงช้างที่เข้าสู่สงครามด้วยลูกศร ฉะนั้น ภิกษุได้ฟังคำหยาบที่เขาพูดแล้ว พึงเป็นผู้มีจิตไม่ประทุษร้าย อดกลั้นไว้เถิด” สุตตันตะที่ ๘

၉. ဥပသေနသုတ္တံ

๙. อุปเสนสูตร

၃၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. အထ ခေါ အာယသ္မတော ဥပသေနဿ ဝင်္ဂန္တပုတ္တဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘လာဘာ ဝတ မေ, သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ, သတ္ထာ စ မေ ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ; သွာက္ခာတေ စမှိ ဓမ္မဝိနယေ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော; သဗြဟ္မစာရိနော စ မေ သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ; သီလေသု စမှိ ပရိပူရကာရီ; သုသမာဟိတော စမှိ ဧကဂ္ဂစိတ္တော; အရဟာ စမှိ ခီဏာသဝေါ; မဟိဒ္ဓိကော စမှိ မဟာနုဘာဝေါ. ဘဒ္ဒကံ မေ ဇီဝိတံ, ဘဒ္ဒကံ မရဏ’’န္တိ.

๓๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้น เมื่อท่านพระอุปเสน วังคันตบุตร ไปในที่ลับ หลีกเร้นอยู่ ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า “เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ พระศาสดาของเราเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเป็นผู้บวชจากเรือน ไม่เกี่ยวข้องด้วยเรือน ในพระธรรมวินัยที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว เพื่อนพรหมจารีของเราก็เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เราเป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ เราเป็นผู้มีจิตตั้งมั่นดี มีอารมณ์เป็นหนึ่ง เราเป็นพระอรหันตขีณาสพ เราเป็นผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก ชีวิตของเราดีหนอ มรณะของเราก็ดีหนอ”

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မတော ဥပသေနဿ ဝင်္ဂန္တပုတ္တဿ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบความปริวิตกแห่งใจของท่านพระอุปเสน วังคันตบุตร ด้วยพระทัยแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

‘‘ယံ [Pg.132] ဇီဝိတံ န တပတိ, မရဏန္တေ န သောစတိ;

သ ဝေ ဒိဋ္ဌပဒေါ ဓီရော, သောကမဇ္ဈေ န သောစတိ.

“ชีวิตย่อมไม่ย่ำยีบุคคลใด บุคคลใดย่อมไม่เศร้าโศกในเวลาจะตาย บุคคลนั้นแลเป็นนักปราชญ์ผู้มีบทอันเห็นแล้ว ย่อมไม่เศร้าโศกในท่ามกลางความโศก

‘‘ဥစ္ဆိန္နဘဝတဏှဿ, သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော;

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. နဝမံ;

“ชาติสงสารของภิกษุผู้มีภวตัณหาขาดแล้ว มีจิตสงบระงับ สิ้นไปแล้ว ภพใหม่ย่อมไม่มีแก่ภิกษุนั้น” สุตตันตะที่ ๙

၁၀. သာရိပုတ္တဥပသမသုတ္တံ

๑๐. สาริปุตตอุปสมสูตร

၄၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အတ္တနော ဥပသမံ ပစ္စဝေက္ခမာနော.

๔๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้กรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น ท่านพระสารีบุตรนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง พิจารณาความสงบของตนอยู่ ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค

အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အတ္တနော ဥပသမံ ပစ္စဝေက္ခမာနံ.

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระสารีบุตรนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง พิจารณาความสงบของตนอยู่ ไม่ไกล

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဥပသန္တသန္တစိတ္တဿ, နေတ္တိစ္ဆိန္နဿ ဘိက္ခုနော;

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, မုတ္တော သော မာရဗန္ဓနာ’’တိ. ဒသမံ;

“ภิกษุผู้มีจิตสงบระงับ ตัดตัณหาเครื่องนำไปในภพได้แล้ว มีชาติสงสารสิ้นไปแล้ว ภิกษุนั้นพ้นแล้วจากบ่วงแห่งมาร” สุตตันตะที่ ๑๐

မေဃိယဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော နိဋ္ဌိတော.

เมฆิยวรรคที่ ๔ จบ

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อประจำวรรคนั้น

မေဃိယော ဥဒ္ဓတာ ဂေါပါလော, ယက္ခော နာဂေန ပဉ္စမံ;

ပိဏ္ဍောလော သာရိပုတ္တော စ, သုန္ဒရီ ဘဝတိ အဋ္ဌမံ;

ဥပသေနော ဝင်္ဂန္တပုတ္တော, သာရိပုတ္တော စ တေ ဒသာတိ.

เมฆิยสูตร อุทธตสูตร โคปาลสูตร ยักขสูตร นาคสูตรเป็นที่ ๕ ปิณโฑลสูตร สาริปุตตสูตร สุนทรีสูตรเป็นที่ ๘ อุปเสนวังคันตปุตตสูตร และสาริปุตตสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

၅. သောဏဝဂ္ဂေါ

๕. โสณวรรค

၁. ပိယတရသုတ္တံ

๑. ปิยตรสูตร

၄၁. ဧဝံ [Pg.133] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော မလ္လိကာယ ဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ ဥပရိပါသာဒဝရဂတော ဟောတိ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော မလ္လိကံ ဒေဝိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ တေ, မလ္လိကေ, ကောစညော အတ္တနာ ပိယတရော’’တိ?

๔๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้กรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลประทับอยู่บนปราสาทชั้นบนอันประเสริฐกับพระนางมัลลิกาเทวี ลำดับนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ตรัสกับพระนางมัลลิกาเทวีดังนี้ว่า “มัลลิกา คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของเธอมีอยู่หรือ”

‘‘နတ္ထိ ခေါ မေ, မဟာရာဇ, ကောစညော အတ္တနာ ပိယတရော. တုယှံ ပန, မဟာရာဇ, အတ္ထညော ကောစိ အတ္တနာ ပိယတရော’’တိ? ‘‘မယှမ္ပိ ခေါ, မလ္လိကေ, နတ္ထညော ကောစိ အတ္တနာ ပိယတရော’’တိ.

“ข้าแต่พระมหาราชเจ้า คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของหม่อมฉันไม่มีเลย แต่คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของพระองค์มีอยู่หรือ” “มัลลิกา คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของเราก็ไม่มีเหมือนกัน”

အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ပါသာဒါ ဩရောဟိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

ลำดับนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จลงจากปราสาทแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควร พระเจ้าปเสนทิโกศลประทับนั่ง ณ ที่สมควรแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, မလ္လိကာယ ဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ ဥပရိပါသာဒဝရဂတော မလ္လိကံ ဒေဝိံ ဧတဒဝေါစံ – ‘အတ္ထိ နု ခေါ တေ, မလ္လိကေ, ကောစညော အတ္တနာ ပိယတရော’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ, မလ္လိကာ ဒေဝီ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘နတ္ထိ ခေါ မေ, မဟာရာဇ, ကောစညော အတ္တနာ ပိယတရော. တုယှံ ပန, မဟာရာဇ, အတ္ထညော ကောစိ အတ္တနာ ပိယတရော’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ, အဟံ, ဘန္တေ, မလ္လိကံ ဒေဝိံ ဧတဒဝေါစံ – ‘မယှမ္ပိ ခေါ, မလ္လိကေ, နတ္ထညော ကောစိ အတ္တနာ ပိယတရော’’’တိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้ หม่อมฉันอยู่บนปราสาทชั้นบนอันประเสริฐกับพระนางมัลลิกาเทวี ได้พูดกับพระนางมัลลิกาเทวีดังนี้ว่า ‘มัลลิกา คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของเธอมีอยู่หรือ’ เมื่อหม่อมฉันพูดอย่างนี้แล้ว พระนางมัลลิกาเทวีได้ตอบหม่อมฉันดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระมหาราชเจ้า คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของหม่อมฉันไม่มีเลย แต่คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของพระองค์มีอยู่หรือ’ เมื่อพระนางมัลลิกาเทวีพูดอย่างนี้แล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันได้ตอบพระนางมัลลิกาเทวีดังนี้ว่า ‘มัลลิกา คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของเราก็ไม่มีเหมือนกัน’”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘သဗ္ဗာ ဒိသာ အနုပရိဂမ္မ စေတသာ,နေဝဇ္ဈဂါ ပိယတရမတ္တနာ ကွစိ;

ဧဝံ ပိယော ပုထု အတ္တာ ပရေသံ,တသ္မာ န ဟိံသေ ပရမတ္တကာမော’’တိ. ပဌမံ;

บุคคลเที่ยวไปทั่วทุกทิศด้วยใจ ก็มิได้พบใครในที่ไหนๆ ซึ่งเป็นที่รักยิ่งกว่าตนเลย ตนของแต่ละคน ก็เป็นที่รักอย่างยิ่งของคนนั้นๆ ฉันนั้น เพราะฉะนั้น ผู้รักตนจึงไม่ควรเบียดเบียนผู้อื่น

၂. အပ္ပာယုကသုတ္တံ

๒. อัปปายุกสูตร

၄၂. ဧဝံ [Pg.134] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ! ယာဝ အပ္ပာယုကာ ဟိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော မာတာ အဟောသိ, သတ္တာဟဇာတေ ဘဂဝတိ ဘဂဝတော မာတာ ကာလမကာသိ, တုသိတံ ကာယံ ဥပပဇ္ဇီ’’တိ.

๔๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ครั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏเลย พระเจ้าข้า พระมารดาของพระผู้มีพระภาคทรงมีพระชนมายุน้อยนัก เมื่อพระผู้มีพระภาคประสูติได้ ๗ วัน พระมารดาก็ทิวงคต บังเกิดในหมู่เทพชั้นดุสิต’

‘‘ဧဝမေတံ, အာနန္ဒ, အပ္ပာယုကာ ဟိ, အာနန္ဒ, ဗောဓိသတ္တမာတရော ဟောန္တိ. သတ္တာဟဇာတေသု ဗောဓိသတ္တေသု ဗောဓိသတ္တမာတရော ကာလံ ကရောန္တိ, တုသိတံ ကာယံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘อานนท์ เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น อานนท์ พระมารดาของพระโพธิสัตว์ทั้งหลายมีพระชนมายุน้อย เมื่อพระโพธิสัตว์ประสูติได้ ๗ วัน พระมารดาของพระโพธิสัตว์ก็ทิวงคต บังเกิดในหมู่เทพชั้นดุสิต’

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယေ ကေစိ ဘူတာ ဘဝိဿန္တိ ယေ ဝါပိ,သဗ္ဗေ ဂမိဿန္တိ ပဟာယ ဒေဟံ;

တံ သဗ္ဗဇာနိံ ကုသလော ဝိဒိတွာ,အာတာပိယော ဗြဟ္မစရိယံ စရေယျာ’’တိ. ဒုတိယံ;

สัตว์เหล่าใดเหล่าหนึ่งที่เกิดแล้ว หรือจักเกิด สัตว์ทั้งหมดนั้นจักละร่างกายไป บัณฑิตรู้ชัดถึงความสิ้นไปทุกอย่างนั้นแล้ว พึงเป็นผู้มีความเพียร ประพฤติพรหมจรรย์

၃. သုပ္ပဗုဒ္ဓကုဋ္ဌိသုတ္တံ

๓. สุปปพุทธกุฏฐิสูตร

၄၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇဂဟေ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ နာမ ကုဋ္ဌီ အဟောသိ – မနုဿဒလိဒ္ဒေါ, မနုဿကပဏော, မနုဿဝရာကော. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ မဟတိယာ ပရိသာယ ပရိဝုတော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော နိသိန္နော ဟောတိ.

๔๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อกระแต เขตกรุงราชคฤห์ สมัยนั้น มีคนโรคเรื้อนชื่อสุปปพุทธะ เป็นคนขัดสน ยากไร้ น่าสมเพช อยู่ในกรุงราชคฤห์ ก็สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคมีบริษัทหมู่ใหญ่แวดล้อม ประทับนั่งแสดงธรรมอยู่

အဒ္ဒသာ ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ တံ မဟာဇနကာယံ ဒူရတောဝ သန္နိပတိတံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘နိဿံသယံ ခေါ ဧတ္ထ ကိဉ္စိ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဘာဇီယတိ. ယံနူနာဟံ ယေန သော မဟာဇနကာယော တေနုပသင်္ကမေယျံ. အပ္ပေဝ နာမေတ္ထ ကိဉ္စိ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ လဘေယျ’’န္တိ.

สุปปพุทธะคนโรคเรื้อนได้เห็นมหาชนหมู่นั้นประชุมกันอยู่แต่ไกล ครั้นเห็นแล้วจึงได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ในที่นั้นคงจะมีการแจกของเคี้ยวหรือของบริโภคอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นแน่ ทางที่ดี เราควรเข้าไปหามหาชนหมู่นั้น บางทีเราอาจจะได้ของเคี้ยวหรือของบริโภคในที่นั้นบ้าง’

အထ [Pg.135] ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ယေန သော မဟာဇနကာယော တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ဘဂဝန္တံ မဟတိယာ ပရိသာယ ပရိဝုတံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ နိသိန္နံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘န ခေါ ဧတ္ထ ကိဉ္စိ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဘာဇီယတိ. သမဏော အယံ ဂေါတမော ပရိသတိ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ယံနူနာဟမ္ပိ ဓမ္မံ သုဏေယျ’’န္တိ. တတ္ထေဝ ဧကမန္တံ နိသီဒိ – ‘‘အဟမ္ပိ ဓမ္မံ သောဿာမီ’’တိ.

ลำดับนั้น สุปปพุทธะคนโรคเรื้อนจึงเข้าไปหามหาชนหมู่นั้น เขาได้เห็นพระผู้มีพระภาคมีบริษัทหมู่ใหญ่แวดล้อม ประทับนั่งแสดงธรรมอยู่ ครั้นเห็นแล้วจึงได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ในที่นี้ไม่มีการแจกของเคี้ยวหรือของบริโภคอย่างใดอย่างหนึ่ง สมณโคดมนี้กำลังแสดงธรรมในบริษัท ทางที่ดี แม้เราก็ควรจะฟังธรรม’ เขาจึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งในที่นั้น ด้วยคิดว่า ‘แม้เราก็จักฟังธรรม’

အထ ခေါ ဘဂဝါ သဗ္ဗာဝန္တံ ပရိသံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ မနသာကာသိ ‘‘ကော နု ခေါ ဣဓ ဘဗ္ဗော ဓမ္မံ ဝိညာတု’’န္တိ? အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ကုဋ္ဌိံ တဿံ ပရိသာယံ နိသိန္နံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ခေါ ဣဓ ဘဗ္ဗော ဓမ္မံ ဝိညာတု’’န္တိ. သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ကုဋ္ဌိံ အာရဗ္ဘ အာနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ကထေသိ, သေယျထိဒံ – ဒါနကထံ သီလကထံ သဂ္ဂကထံ; ကာမာနံ အာဒီနဝံ ဩကာရံ သင်္ကိလေသံ; နေက္ခမ္မေ အာနိသံသံ ပကာသေသိ. ယဒါ ဘဂဝါ အညာသိ သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ကုဋ္ဌိံ ကလ္လစိတ္တံ မုဒုစိတ္တံ ဝိနီဝရဏစိတ္တံ ဥဒဂ္ဂစိတ္တံ ပသန္နစိတ္တံ, အထ ယာ ဗုဒ္ဓါနံ သာမုက္ကံသိကာ ဓမ္မဒေသနာ တံ ပကာသေသိ – ဒုက္ခံ, သမုဒယံ, နိရောဓံ, မဂ္ဂံ. သေယျထာပိ နာမ သုဒ္ဓံ ဝတ္ထံ အပဂတကာဠကံ သမ္မဒေဝ ရဇနံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျ, ဧဝမေဝ သုပ္ပဗုဒ္ဓဿ ကုဋ္ဌိဿ တသ္မိံယေဝ အာသနေ ဝိရဇံ ဝီတမလံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒိ – ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงกำหนดใจของบริษัททั้งหมดด้วยพระทัยแล้ว ทรงมนสิการว่า ‘ในที่นี้ ใครหนอควรจะรู้แจ้งธรรมได้’ พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นสุปปพุทธะคนโรคเรื้อนนั่งอยู่ในบริษัทนั้น ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้วจึงทรงพระดำริว่า ‘คนนี้แลในที่นี้ควรจะรู้แจ้งธรรมได้’ ทรงปรารภสุปปพุทธะคนโรคเรื้อน ตรัสอนุปุพพิกถา คือ ทานกถา สีลกถา สัคคกถา ทรงประกาศโทษ ความต่ำทราม ความเศร้าหมองของกามทั้งหลาย และอานิสงส์ในเนกขัมมะ เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงทราบว่า สุปปพุทธะคนโรคเรื้อนมีจิตควร อ่อนโยน ปราศจากนิวรณ์ เบิกบาน ผ่องใสแล้ว จึงทรงประกาศพระธรรมเทศนาที่พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงยกขึ้นแสดงด้วยพระองค์เอง คือ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ธรรมจักษุอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน ได้เกิดขึ้นแก่สุปปพุทธะคนโรคเรื้อน ณ ที่นั่งนั้นเองว่า ‘สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงมีความดับไปเป็นธรรมดา’ เหมือนผ้าที่สะอาดปราศจากมลทินควรรับน้ำย้อมได้เป็นอย่างดี ฉะนั้น

အထ ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ဒိဋ္ဌဓမ္မော ပတ္တဓမ္မော ဝိဒိတဓမ္မော ပရိယောဂါဠှဓမ္မော တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော ဝိဂတကထံကထော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော အပရပ္ပစ္စယော သတ္ထု သာသနေ ဥဋ္ဌာယာသနာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

ลำดับนั้น สุปปพุทธะคนโรคเรื้อนมีธรรมอันเห็นแล้ว มีธรรมอันบรรลุแล้ว มีธรรมอันรู้แจ้งแล้ว มีธรรมอันหยั่งลงแล้ว ข้ามความสงสัยได้แล้ว ปราศจากความเคลือบแคลง ถึงความแกล้วกล้า ไม่ต้องเชื่อผู้อื่นในคำสอนของพระศาสดา ได้ลุกจากอาสนะ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ครั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว สุปปพุทธะคนโรคเรื้อนได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ, အဘိက္ကတံ, ဘန္တေ! သေယျထာပိ, ဘန္တေ, နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ, ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝရေယျ, မူဠှဿ ဝါ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ, အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ – စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီတိ; ဧဝမေဝံ ဘဂဝတာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧသာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ဥပါသကံ မံ ဘဂဝါ ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์ไพเราะยิ่งนัก ภาษิตของพระองค์ไพเราะยิ่งนัก พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยคิดว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ฉันใดก็ฉันนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาค พร้อมทั้งพระธรรมและพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป’

အထ [Pg.136] ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ဘဂဝတာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ အစိရပက္ကန္တံ သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ကုဋ္ဌိံ ဂါဝီ တရုဏဝစ္ဆာ အဓိပတိတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသိ.

ลำดับนั้น สุปปพุทธะคนโรคเรื้อน อันพระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้เห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ชื่นชมยินดีภาษิตของพระผู้มีพระภาค ลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค ทำประทักษิณแล้วจากไป เมื่อสุปปพุทธะคนโรคเรื้อนจากไปไม่นาน แม่โคลูกอ่อนได้ขวิดเขาให้ล้มลงถึงแก่ความตาย

အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ယော သော, ဘန္တေ, သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ နာမ ကုဋ္ဌီ ဘဂဝတာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော, သော ကာလင်္ကတော. တဿ ကာ ဂတိ, ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ?

ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง. ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นายสุปปพุทธะคนโรคเรื้อน ที่พระผู้มีพระภาคทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริง ด้วยธรรมีกถา เขาได้ทำกาละแล้ว คติของเขาเป็นอย่างไร สัมปรายภพของเขาเป็นอย่างไร พระเจ้าข้า?"

‘‘ပဏ္ဍိတော, ဘိက္ခဝေ, သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ; ပစ္စပါဒိ ဓမ္မဿာနုဓမ္မံ; န စ မံ ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိဟေသေသိ. သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ, ဘိက္ခဝေ, ကုဋ္ဌီ တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย สุปปพุทธะคนโรคเรื้อนเป็นบัณฑิต ได้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม และไม่ทำให้เราลำบากเพราะเหตุแห่งธรรม. ภิกษุทั้งหลาย สุปปพุทธะคนโรคเรื้อน เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป เป็นพระโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีสัมโพธิเป็นเบื้องหน้า

ဧဝံ ဝုတ္တေ, အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဟေတု, ကော ပစ္စယော ယေန သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ အဟောသိ – မနုဿဒလိဒ္ဒေါ, မနုဿကပဏော, မနုဿဝရာကော’’တိ?

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้นายสุปปพุทธะคนโรคเรื้อนเป็นคนยากจน เป็นคนกำพร้า เป็นคนอนาถา พระเจ้าข้า?"

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ သေဋ္ဌိပုတ္တော အဟောသိ. သော ဥယျာနဘူမိံ နိယျန္တော အဒ္ဒသ တဂရသိခိံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကွာယံ ကုဋ္ဌီ ကုဋ္ဌိစီဝရေန ဝိစရတီ’တိ? နိဋ္ဌုဘိတွာ အပသဗျတော ကရိတွာ ပက္ကာမိ. သော တဿ ကမ္မဿ ဝိပါကေန ဗဟူနိ ဝဿသတာနိ ဗဟူနိ ဝဿသဟဿာနိ ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ နိရယေ ပစ္စိတ္ထ. တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ ကုဋ္ဌီ အဟောသိ မနုဿဒလိဒ္ဒေါ, မနုဿကပဏော, မနုဿဝရာကော. သော တထာဂတပ္ပဝေဒိတံ ဓမ္မဝိနယံ အာဂမ္မ သဒ္ဓံ သမာဒိယိ သီလံ သမာဒိယိ သုတံ သမာဒိယိ စာဂံ သမာဒိယိ ပညံ သမာဒိယိ. သော တထာဂတပ္ပဝေဒိတံ ဓမ္မဝိနယံ အာဂမ္မ သဒ္ဓံ သမာဒိယိတွာ သီလံ သမာဒိယိတွာ သုတံ သမာဒိယိတွာ စာဂံ သမာဒိယိတွာ ပညံ သမာဒိယိတွာ ကာယဿ [Pg.137] ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နော ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ သဟဗျတံ. သော တတ္ထ အညေ ဒေဝေ အတိရောစတိ ဝဏ္ဏေန စေဝ ယသသာ စာ’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว สุปปพุทธะคนโรคเรื้อนได้เป็นบุตรเศรษฐีในกรุงราชคฤห์นี้เอง. ขณะที่เขากำลังจะไปอุทยาน ได้เห็นพระตครสิขิปัจเจกพุทธเจ้ากำลังเสด็จเข้าไปบิณฑบาตในเมือง. ครั้นเห็นแล้ว เขาได้มีความคิดดังนี้ว่า 'นี่ใครกันหนอ คนโรคเรื้อนเที่ยวไปด้วยผ้าของคนโรคเรื้อน' แล้วถ่มน้ำลาย ทำประทักษิณเวียนซ้ายแล้วหลีกไป. เขาด้วยวิบากของกรรมนั้น ได้ไหม้ในนรกสิ้นหลายร้อยปี หลายพันปี หลายแสนปี. ด้วยเศษวิบากของกรรมนั้นเอง เขาจึงได้เป็นคนโรคเรื้อน เป็นคนยากจน เป็นคนกำพร้า เป็นคนอนาถาในกรุงราชคฤห์นี้เอง. เขาอาศัยธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว ได้สมาทานศรัทธา สมาทานศีล สมาทานสุตะ สมาทานจาคะ สมาทานปัญญา. เขาอาศัยธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว สมาทานศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญาแล้ว เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก ได้เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เป็นสหายของเทวดาชั้นดาวดึงส์. ณ ที่นั้น เขารุ่งเรืองกว่าเทวดาเหล่าอื่นทั้งโดยวรรณะและโดยยศ

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘စက္ခုမာ ဝိသမာနီဝ, ဝိဇ္ဇမာနေ ပရက္ကမေ;

ပဏ္ဍိတော ဇီဝလောကသ္မိံ, ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇယေ’’တိ. တတိယံ;

บัณฑิตในชีวโลก พึงเว้นบาปทั้งหลายเสีย เหมือนคนมีจักษุเมื่อมีความเพียรอยู่ ย่อมเว้นที่อันไม่สม่ำเสมอ ฉะนั้น. (สูตรที่ ๓)

၄. ကုမာရကသုတ္တံ

๔. กุมารกสูตร

၄၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ကုမာရကာ အန္တရာ စ သာဝတ္ထိံ အန္တရာ စ ဇေတဝနံ မစ္ဆကေ ဗာဓေန္တိ.

๔๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้น เด็กชายจำนวนมากพากันเบียดเบียนปลาอยู่ระหว่างกรุงสาวัตถีและพระเชตวัน.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တေ သမ္ဗဟုလေ ကုမာရကေ အန္တရာ စ သာဝတ္ထိံ အန္တရာ စ ဇေတဝနံ မစ္ဆကေ ဗာဓေန္တေ. ဒိသွာန ယေန တေ ကုမာရကာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ကုမာရကေ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဘာယထ ဝေါ, တုမှေ ကုမာရကာ, ဒုက္ခဿ, အပ္ပိယံ ဝေါ ဒုက္ခ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ, ဘာယာမ မယံ, ဘန္တေ, ဒုက္ခဿ, အပ္ပိယံ နော ဒုက္ခ’’န္တိ.

ครั้งนั้น ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงนุ่งสบง ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นเด็กชายจำนวนมากเหล่านั้นกำลังเบียดเบียนปลาอยู่ระหว่างกรุงสาวัตถีและพระเชตวัน. ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้ว จึงเสด็จเข้าไปหาเด็กชายเหล่านั้น ครั้นเสด็จเข้าไปหาแล้ว ได้ตรัสกับเด็กชายเหล่านั้นดังนี้ว่า "ดูก่อนเด็กชายทั้งหลาย พวกเธอกลัวต่อทุกข์หรือ ทุกข์ไม่เป็นที่รักของพวกเธอใช่ไหม?" (เด็กชายเหล่านั้นกราบทูลว่า) "เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า ข้าพระองค์ทั้งหลายกลัวต่อทุกข์ ทุกข์ไม่เป็นที่รักของข้าพระองค์ทั้งหลาย พระเจ้าข้า"

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘သစေ ဘာယထ ဒုက္ခဿ, သစေ ဝေါ ဒုက္ခမပ္ပိယံ;

မာကတ္ထ ပါပကံ ကမ္မံ, အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော.

ถ้าพวกเธอทั้งหลายกลัวต่อทุกข์ ถ้าทุกข์ไม่เป็นที่รักของพวกเธอ ก็อย่าได้ทำบาปกรรม ทั้งในที่แจ้งหรือในที่ลับเลย

‘‘သစေ စ ပါပကံ ကမ္မံ, ကရိဿထ ကရောထ ဝါ;

န ဝေါ ဒုက္ခာ ပမုတျတ္ထိ, ဥပေစ္စပိ ပလာယတ’’န္တိ. စတုတ္ထံ;

และถ้าพวกเธอจักทำหรือกำลังทำบาปกรรมอยู่ไซร้ แม้จะเหาะหนีไป ก็ไม่พ้นจากทุกข์ได้เลย. (สูตรที่ ๔)

၅. ဥပေါသထသုတ္တံ

๕. อุโปสถสูตร

၄၅. ဧဝံ [Pg.138] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ တဒဟုပေါသထေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော နိသိန္နော ဟောတိ.

๔๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ บุพพาราม ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้น ในวันอุโบสถนั้น พระผู้มีพระภาคประทับนั่ง มีภิกษุสงฆ์แวดล้อม.

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ, နိက္ခန္တေ ပဌမေ ယာမေ, ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ; နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော; စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော; ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ တုဏှီ အဟောသိ.

ครั้งนั้น เมื่อราตรีผ่านไป ปฐมยามล่วงแล้ว ท่านพระอานนท์ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีผ่านไปแล้ว ปฐมยามล่วงแล้ว ภิกษุสงฆ์นั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงแสดงปาฏิโมกข์แก่ภิกษุทั้งหลายเถิด พระเจ้าข้า" เมื่อท่านพระอานนท์กราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคทรงนิ่งเสีย.

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ, နိက္ခန္တေ မဇ္ဈိမေ ယာမေ, ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ; နိက္ခန္တော မဇ္ဈိမော ယာမော; စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော; ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ တုဏှီ အဟောသိ.

แม้ครั้งที่สอง เมื่อราตรีผ่านไป มัชฌิมยามล่วงแล้ว ท่านพระอานนท์ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีผ่านไปแล้ว มัชฌิมยามล่วงแล้ว ภิกษุสงฆ์นั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงแสดงปาฏิโมกข์แก่ภิกษุทั้งหลายเถิด พระเจ้าข้า" แม้ครั้งที่สอง พระผู้มีพระภาคก็ทรงนิ่งเสีย.

တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ, နိက္ခန္တေ ပစ္ဆိမေ ယာမေ, ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေ, နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ; နိက္ခန္တော ပစ္ဆိမော ယာမော; ဥဒ္ဓသ္တော အရုဏော; နန္ဒိမုခီ ရတ္တိ; စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော; ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ. ‘‘အပရိသုဒ္ဓါ, အာနန္ဒ, ပရိသာ’’တိ.

แม้ครั้งที่สาม เมื่อราตรีผ่านไป ปัจฉิมยามล่วงแล้ว อรุณขึ้นแล้ว ราตรีมีหน้างดงาม ท่านพระอานนท์ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีผ่านไปแล้ว ปัจฉิมยามล่วงแล้ว อรุณขึ้นแล้ว ราตรีมีหน้างดงาม ภิกษุสงฆ์นั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงแสดงปาฏิโมกข์แก่ภิกษุทั้งหลายเถิด พระเจ้าข้า" (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) "อานนท์ บริษัทไม่บริสุทธิ์"

အထ ခေါ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကံ နု ခေါ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ – ‘အပရိသုဒ္ဓါ, အာနန္ဒ, ပရိသာ’တိ? အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော သဗ္ဗာဝန္တံ ဘိက္ခုသံဃံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ မနသာကာသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တံ ပုဂ္ဂလံ ဒုဿီလံ ပါပဓမ္မံ အသုစိံ သင်္ကဿရသမာစာရံ ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တံ အသမဏံ သမဏပဋိညံ အဗြဟ္မစာရိံ ဗြဟ္မစာရိပဋိညံ အန္တောပူတိံ အဝဿုတံ ကသမ္ဗုဇာတံ မဇ္ဈေ ဘိက္ခုသံဃဿ နိသိန္နံ. ဒိသွာန ဥဋ္ဌာယာသနာ ယေန သော ပုဂ္ဂလော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ပုဂ္ဂလံ ဧတဒဝေါစ [Pg.139] – ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ, အာဝုသော, ဒိဋ္ဌောသိ ဘဂဝတာ; နတ္ထိ တေ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသော’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, သော ပုဂ္ဂလော တုဏှီ အဟောသိ.

ลำดับนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้มีความดำริว่า “พระผู้มีพระภาคทรงหมายถึงบุคคลไหนหนอ จึงตรัสอย่างนี้ว่า ‘อานนท์ บริษัทไม่บริสุทธิ์’” ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้ใช้ใจกำหนดใจของภิกษุสงฆ์ทั้งหมดแล้วใส่ใจดู ได้เห็นบุคคลนั้นผู้ทุศีล มีธรรมอันเลวทราม ไม่สะอาด มีความประพฤติน่ารังเกียจ มีการงานอันปกปิด ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่ผู้ประพฤติพรหมจรรย์แต่ปฏิญญาว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ เน่าใน ชุ่มด้วยกิเลส เป็นดังหยากเยื่อ นั่งอยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ครั้นเห็นแล้วจึงลุกจากอาสนะ เข้าไปหาบุคคลนั้นถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกับบุคคลนั้นว่า “ลุกขึ้น อาวุโส พระผู้มีพระภาคทรงเห็นท่านแล้ว ท่านอยู่ร่วมกับภิกษุทั้งหลายไม่ได้” เมื่อท่านพระมหาโมคคัลลานะกล่าวอย่างนี้แล้ว บุคคลนั้นก็นิ่งเสีย

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တံ ပုဂ္ဂလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ, အာဝုသော, ဒိဋ္ဌောသိ ဘဂဝတာ; နတ္ထိ တေ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသော’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ…ပေ… တတိယမ္ပိ ခေါ သော ပုဂ္ဂလော တုဏှီ အဟောသိ.

แม้ครั้งที่ ๒ ท่านพระมหาโมคคัลลานะก็ได้กล่าวกับบุคคลนั้นว่า “ลุกขึ้น อาวุโส พระผู้มีพระภาคทรงเห็นท่านแล้ว ท่านอยู่ร่วมกับภิกษุทั้งหลายไม่ได้” แม้ครั้งที่ ๒ ... แม้ครั้งที่ ๓ บุคคลนั้นก็นิ่งเสีย

အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တံ ပုဂ္ဂလံ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကာ နိက္ခာမေတွာ သူစိဃဋိကံ ဒတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နိက္ခာမိတော, ဘန္တေ, သော ပုဂ္ဂလော မယာ. ပရိသုဒ္ဓါ ပရိသာ. ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ, မောဂ္ဂလ္လာန, အဗ္ဘုတံ, မောဂ္ဂလ္လာန! ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမ သော မောဃပုရိသော အာဂမေဿတီ’’တိ!

ลำดับนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะจับแขนบุคคลนั้นแล้วนำออกไปนอกซุ้มประตู ใส่ดาลแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นำบุคคลนั้นออกไปแล้ว บริษัทบริสุทธิ์แล้ว ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงแสดงปาฏิโมกข์แก่ภิกษุทั้งหลายเถิด พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “น่าอัศจรรย์ โมคคัลลานะ ไม่เคยปรากฏ โมคคัลลานะ โมฆบุรุษนั้นรอยู่จนกระทั่งถูกจับแขนทีเดียว”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘န ဒါနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣတော ပရံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမိ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိဿာမိ. တုမှေဝ ဒါနိ, ဘိက္ခဝေ, ဣတော ပရံ ဥပေါသထံ ကရေယျာထ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာထ. အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော ယံ တထာဂတော အပရိသုဒ္ဓါယ ပရိသာယ ဥပေါသထံ ကရေယျ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျ.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ตั้งแต่นี้ไป เราจักไม่ทำอุโบสถ จักไม่แสดงปาฏิโมกข์ ภิกษุทั้งหลาย ตั้งแต่นี้ไป พวกเธอจงทำอุโบสถ จงแสดงปาฏิโมกข์กันเอง ภิกษุทั้งหลาย การที่ตถาคตจะพึงทำอุโบสถ จะพึงแสดงปาฏิโมกข์ในบริษัทที่ไม่บริสุทธิ์นั้น ไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะมีได้

‘‘အဋ္ဌိမေ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ, ယေ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ. ကတမေ အဋ္ဌ?

“ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๘ ประการนี้มีอยู่ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงชื่นชมอยู่ในมหาสมุทร ๘ ประการ อะไรบ้าง

‘‘မဟာသမုဒ္ဒေါ, ဘိက္ခဝေ, အနုပုဗ္ဗနိန္နော အနုပုဗ္ဗပေါဏော အနုပုဗ္ဗပဗ္ဘာရော, န အာယတကေနေဝ ပပါတော. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ အနုပုဗ္ဗနိန္နော အနုပုဗ္ဗပေါဏော အနုပုဗ္ဗပဗ္ဘာရော န အာယတကေနေဝ ပပါတော; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรลาดลุ่มลึกลงไปโดยลำดับ ไม่ได้ลึกชันดิ่งไปทีเดียว ภิกษุทั้งหลาย การที่มหาสมุทรลาดลุ่มลึกลงไปโดยลำดับ ไม่ได้ลึกชันดิ่งไปทีเดียว นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏประการที่ ๑ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงชื่นชมอยู่ในมหาสมุทร

‘‘ပုန [Pg.140] စပရံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတိ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ ဒုတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ.

“อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรมีภาวะคงที่ ไม่ล่วงเลยฝั่งไป ภิกษุทั้งหลาย การที่มหาสมุทรมีภาวะคงที่ ไม่ล่วงเลยฝั่งไป นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏประการที่ ๒ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงชื่นชมอยู่ในมหาสมุทร

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ န မတေန ကုဏပေန သံဝသတိ. ယံ ဟောတိ မဟာသမုဒ္ဒေ မတံ ကုဏပံ တံ ခိပ္ပမေဝ တီရံ ဝါဟေတိ, ထလံ ဥဿာရေတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ န မတေန ကုဏပေန သံဝသတိ, ယံ ဟောတိ မဟာသမုဒ္ဒေ မတံ ကုဏပံ တံ ခိပ္ပမေဝ တီရံ ဝါဟေတိ ထလံ ဥဿာရေတိ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ တတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ.

“อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรไม่เกลื่อนกล่นด้วยซากศพ ซากศพใดมีอยู่ในมหาสมุทร มหาสมุทรจะรีบพัดซากศพนั้นเข้าสู่ฝั่ง ให้ขึ้นไปเกยบก ภิกษุทั้งหลาย การที่มหาสมุทรไม่เกลื่อนกล่นด้วยซากศพ ซากศพใดมีอยู่ในมหาสมุทร มหาสมุทรจะรีบพัดซากศพนั้นเข้าสู่ฝั่ง ให้ขึ้นไปเกยบก นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏประการที่ ๓ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงชื่นชมอยู่ในมหาสมุทร

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ယာ ကာစိ မဟာနဒိယော, သေယျထိဒံ – ဂင်္ဂါ ယမုနာ အစိရဝတီ သရဘူ မဟီ, တာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပတွာ ဇဟန္တိ ပုရိမာနိ နာမဂေါတ္တာနိ; ‘မဟာသမုဒ္ဒေါ’တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာ ကာစိ မဟာနဒိယော, သေယျထိဒံ – ဂင်္ဂါ ယမုနာ အစိရဝတီ သရဘူ မဟီ တာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပတွာ ဇဟန္တိ ပုရိမာနိ နာမဂေါတ္တာနိ, ‘မဟာသမုဒ္ဒေါ’တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ စတုတ္ထော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ.

“อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำใหญ่สายใดๆ คือ แม่น้ำคงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี แม่น้ำเหล่านั้นไหลไปถึงมหาสมุทรแล้ว ย่อมละชื่อและโคตรเดิม ถึงการนับว่า ‘มหาสมุทร’ นั่นเอง ภิกษุทั้งหลาย การที่แม่น้ำใหญ่สายใดๆ คือ แม่น้ำคงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี แม่น้ำเหล่านั้นไหลไปถึงมหาสมุทรแล้ว ย่อมละชื่อและโคตรเดิม ถึงการนับว่า ‘มหาสมุทร’ นั่นเอง นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏประการที่ ๔ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงชื่นชมอยู่ในมหาสมุทร

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ယာ စ လောကေ သဝန္တိယော မဟာသမုဒ္ဒံ အပ္ပေန္တိ, ယာ စ အန္တလိက္ခာ ဓာရာ ပပတန္တိ, န တေန မဟာသမုဒ္ဒဿ ဦနတ္တံ ဝါ ပူရတ္တံ ဝါ ပညာယတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာ စ လောကေ သဝန္တိယော မဟာသမုဒ္ဒံ အပ္ပေန္တိ, ယာ စ အန္တလိက္ခာ ဓာရာ ပပတန္တိ, န တေန မဟာသမ္မုဒ္ဒဿ ဦနတ္တံ ဝါ ပူရတ္တံ ဝါ ပညာယတိ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ ပဉ္စမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ.

“อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำสายต่างๆ ในโลกที่ไหลไปสู่มหาสมุทร และสายฝนที่ตกลงมาจากท้องฟ้า ก็ไม่ได้ทำให้มหาสมุทรพร่องหรือเต็มปรากฏขึ้น ภิกษุทั้งหลาย การที่แม่น้ำสายต่างๆ ในโลกที่ไหลไปสู่มหาสมุทร และสายฝนที่ตกลงมาจากท้องฟ้า ก็ไม่ได้ทำให้มหาสมุทรพร่องหรือเต็มปรากฏขึ้น นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏประการที่ ๕ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงชื่นชมอยู่ในมหาสมุทร

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဧကရသော လောဏရသော. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဧကရသော လောဏရသော; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ ဆဋ္ဌော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ.

“อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรมีรสเดียว คือ รสเค็ม ภิกษุทั้งหลาย การที่มหาสมุทรมีรสเดียว คือ รสเค็ม นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏประการที่ ๖ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงชื่นชมอยู่ในมหาสมุทร

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဗဟုရတနော အနေကရတနော. တတြိမာနိ ရတနာနိ, သေယျထိဒံ – မုတ္တာ မဏိ ဝေဠုရိယော သင်္ခေါ သိလာ ပဝါဠံ [Pg.141] ရဇတံ ဇာတရူပံ လောဟိတင်္ဂေါ မသာရဂလ္လံ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဗဟုရတနော အနေကရတနော, တတြိမာနိ ရတနာနိ, သေယျထိဒံ – မုတ္တာ မဏိ ဝေဠုရိယော သင်္ခေါ သိလာ ပဝါဠံ ရဇတံ ဇာတရူပံ လောဟိတင်္ဂေါ မသာရဂလ္လံ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ သတ္တမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง มหาสมุทรมีรัตนะมากมาย มีรัตนะมิใช่ชนิดเดียว ในมหาสมุทรนั้นมีรัตนะเหล่านี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์ สังข์ ศิลา ประพาฬ เงิน ทอง ทับทิม แก้วมสารคัลละ ภิกษุทั้งหลาย การที่มหาสมุทรมีรัตนะมากมาย มีรัตนะมิใช่ชนิดเดียว ในมหาสมุทรนั้นมีรัตนะเหล่านี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์ สังข์ ศิลา ประพาฬ เงิน ทอง ทับทิม แก้วมสารคัลละ นี้เป็นธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๗ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในมหาสมุทร

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါသော. တတြိမေ ဘူတာ – တိမိ တိမိင်္ဂလော တိမိတိမိင်္ဂလော အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ. သန္တိ မဟာသမုဒ္ဒေ ယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ, ဒွိယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ, တိယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ, စတုယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ, ပဉ္စယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါသော, တတြိမေ ဘူတာ – တိမိ တိမိင်္ဂလော တိမိတိမိင်္ဂလော အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ, သန္တိ မဟာသမုဒ္ဒေ ယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ ဒွိယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ…ပေ… ပဉ္စယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ အဋ္ဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဋ္ဌ မဟာသမုဒ္ဒေ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ ယေ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง มหาสมุทรเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ใหญ่ๆ ในมหาสมุทรนั้นมีสัตว์เหล่านี้ คือ ปลาติมิ ปลาติมิงคละ ปลาติมิรมิงคละ อสูร นาค คนธรรพ์ ในมหาสมุทรมีสัตว์ที่มีอัตภาพประมาณ ๑๐๐ โยชน์ก็มี ๒๐๐ โยชน์ก็มี ๓๐๐ โยชน์ก็มี ๔๐๐ โยชน์ก็มี ๕๐๐ โยชน์ก็มี ภิกษุทั้งหลาย การที่มหาสมุทรเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ใหญ่ๆ ในมหาสมุทรนั้นมีสัตว์เหล่านี้ คือ ปลาติมิ ปลาติมิงคละ ปลาติมิรมิงคละ อสูร นาค คนธรรพ์ ในมหาสมุทรมีสัตว์ที่มีอัตภาพประมาณ ๑๐๐ โยชน์ก็มี ๒๐๐ โยชน์ก็มี... ๕๐๐ โยชน์ก็มี นี้เป็นธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๘ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในมหาสมุทร ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๘ ประการในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในมหาสมุทร

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဋ္ဌ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ, ယေ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ. ကတမေ အဋ္ဌ?

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ในธรรมวินัยนี้มีธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๘ ประการ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในธรรมวินัยนี้ ๘ ประการนั้นอะไรบ้าง

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ အနုပုဗ္ဗနိန္နော အနုပုဗ္ဗပေါဏော အနုပုဗ္ဗပဗ္ဘာရော, န အာယတကေနေဝ ပပါတော; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အနုပုဗ္ဗသိက္ခာ အနုပုဗ္ဗကိရိယာ အနုပုဗ္ဗပဋိပဒါ, န အာယတကေနေဝ အညာပဋိဝေဓော. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အနုပုဗ္ဗသိက္ခာ အနုပုဗ္ဗကိရိယာ အနုပုဗ္ဗပဋိပဒါ, န အာယတကေနေဝ အညာပဋိဝေဓော; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาสมุทรลาดลุ่มลึกลงไปโดยลำดับ ไม่ได้ลึกชันดิ่งไปในทันที ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกันแล มีการศึกษาไปตามลำดับ มีการกระทำไปตามลำดับ มีการปฏิบัติไปตามลำดับ ไม่มีการบรรลุอรหัตผลโดยทันที ภิกษุทั้งหลาย การที่ในธรรมวินัยนี้มีการศึกษาไปตามลำดับ การกระทำไปตามลำดับ การปฏิบัติไปตามลำดับ ไม่มีการบรรลุอรหัตผลโดยทันที นี้เป็นธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๑ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในธรรมวินัยนี้

‘‘သေယျထာပိ[Pg.142], ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယံ မယာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ တံ မမ သာဝကာ ဇီဝိတဟေတုပိ နာတိက္ကမန္တိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မယာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ တံ မမ သာဝကာ ဇီဝိတဟေတုပိ နာတိက္ကမန္တိ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဒုတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาสมุทรมีปกติคงที่ ไม่ล่วงล้ำฝั่ง ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเราก็ฉันนั้นเหมือนกัน ไม่ล่วงละเมิดสิกขาบทที่เราบัญญัติไว้แม้เพราะเหตุแห่งชีวิต ภิกษุทั้งหลาย การที่สาวกทั้งหลายของเราไม่ล่วงละเมิดสิกขาบทที่เราบัญญัติไว้แม้เพราะเหตุแห่งชีวิต นี้เป็นธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๒ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในธรรมวินัยนี้

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ န မတေန ကုဏပေန သံဝသတိ; ယံ ဟောတိ မဟာသမုဒ္ဒေ မတံ ကုဏပံ တံ ခိပ္ပမေဝ တီရံ ဝါဟေတိ, ထလံ ဥဿာရေတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယော သော ပုဂ္ဂလော ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော အသုစိ သင်္ကဿရသမာစာရော ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တော အဿမဏော သမဏပဋိညော အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော အန္တောပူတိ အဝဿုတော ကသမ္ဗုဇာတော, န တေန သံဃော သံဝသတိ; အထ ခေါ နံ ခိပ္ပမေဝ သန္နိပတိတွာ ဥက္ခိပတိ. ကိဉ္စာပိ သော ဟောတိ မဇ္ဈေ ဘိက္ခုသံဃဿ နိသိန္နော, အထ ခေါ သော အာရကာဝ သံဃမှာ, သံဃော စ တေန. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ယော သော ပုဂ္ဂလော ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော အသုစိ သင်္ကဿရသမာစာရော ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တော အဿမဏော သမဏပဋိညော အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော အန္တောပူတိ အဝဿုတော ကသမ္ဗုဇာတော, န တေန သံဃော သံဝသတိ; ခိပ္ပမေဝ နံ သန္နိပတိတွာ ဥက္ခိပတိ. ကိဉ္စာပိ သော ဟောတိ မဇ္ဈေ ဘိက္ခုသံဃဿ နိသိန္နော, အထ ခေါ သော အာရကာဝ သံဃမှာ, သံဃော စ တေန; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ တတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาสมุทรไม่อยู่ร่วมกับซากศพที่ตายแล้ว ซากศพที่ตายแล้วใดมีอยู่ในมหาสมุทร มหาสมุทรย่อมพัดพามันเข้าสู่ฝั่งโดยเร็วพลัน ย่อมยกขึ้นบก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลใดผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม ไม่สะอาด มีความประพฤติที่น่ารังเกียจ มีการงานที่ต้องปิดบัง ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญาณว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารีแต่ปฏิญาณว่าเป็นพรหมจารี มีภายในเน่าเฟะ ชุ่มด้วยกิเลส เป็นดุจหยากเยื่อ สงฆ์ย่อมไม่อยู่ร่วมกับบุคคลนั้น แต่สงฆ์ประชุมกันแล้วย่อมยกเธอออกจากหมู่โดยเร็วพลัน แม้ว่าเธอนั่งอยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ แต่เธอก็ยังห่างไกลจากสงฆ์ และสงฆ์ก็ห่างไกลจากเธอ ภิกษุทั้งหลาย การที่บุคคลผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม ไม่สะอาด มีความประพฤติที่น่ารังเกียจ มีการงานที่ต้องปิดบัง ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญาณว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารีแต่ปฏิญาณว่าเป็นพรหมจารี มีภายในเน่าเฟะ ชุ่มด้วยกิเลส เป็นดุจหยากเยื่อ สงฆ์ย่อมไม่อยู่ร่วมกับบุคคลนั้น แต่สงฆ์ประชุมกันแล้วย่อมยกเธอออกจากหมู่โดยเร็วพลัน แม้ว่าเธอนั่งอยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ แต่เธอก็ยังห่างไกลจากสงฆ์ และสงฆ์ก็ห่างไกลจากเธอ นี้เป็นธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๓ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในธรรมวินัยนี้

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာ ကာစိ မဟာနဒိယော, သေယျထိဒံ – ဂင်္ဂါ ယမုနာ အစိရဝတီ သရဘူ မဟီ တာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပတွာ ဇဟန္တိ ပုရိမာနိ နာမဂေါတ္တာနိ, ‘မဟာသမုဒ္ဒေါ’တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ – ခတ္တိယာ, ဗြာဟ္မဏာ, ဝေဿာ, သုဒ္ဒါ တေ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဇဟန္တိ ပုရိမာနိ နာမဂေါတ္တာနိ, ‘သမဏာ သကျပုတ္တိယာ’တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ – ခတ္တိယာ, ဗြာဟ္မဏာ, ဝေဿာ, သုဒ္ဒါ တေ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဇဟန္တိ ပုရိမာနိ နာမဂေါတ္တာနိ[Pg.143], ‘သမဏာ သကျပုတ္တိယာ’တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ စတုတ္ထော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม่น้ำใหญ่สายใดๆ คือ แม่น้ำคงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี แม่น้ำเหล่านั้นไหลไปถึงมหาสมุทรแล้ว ย่อมละชื่อและโคตรเดิม ถึงการนับว่า ‘มหาสมุทร’ นั่นเทียว ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย วรรณะ ๔ เหล่านี้ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร ก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ออกบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว ย่อมละชื่อและโคตรเดิม ถึงการนับว่า ‘สมณศากยบุตร’ นั่นเทียว ภิกษุทั้งหลาย การที่วรรณะ ๔ เหล่านี้ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร ออกบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว ย่อมละชื่อและโคตรเดิม ถึงการนับว่า ‘สมณศากยบุตร’ นั่นเทียว นี้เป็นธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๔ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในธรรมวินัยนี้

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာ စ လောကေ သဝန္တိယော မဟာသမုဒ္ဒံ အပ္ပေန္တိ, ယာ စ အန္တလိက္ခာ ဓာရာ ပပတန္တိ, န တေန မဟာသမုဒ္ဒဿ ဦနတ္တံ ဝါ ပူရတ္တံ ဝါ ပညာယတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဗဟူ စေပိ ဘိက္ခူ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ, န တေန နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဦနတ္တံ ဝါ ပူရတ္တံ ဝါ ပညာယတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဗဟူ စေပိ ဘိက္ခူ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ, န တေန နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဦနတ္တံ ဝါ ပူရတ္တံ ဝါ ပညာယတိ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ပဉ္စမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม่น้ำสายใดๆ ในโลก ย่อมไหลไปสู่มหาสมุทร และสายฝนจากท้องฟ้าสายใดๆ ย่อมตกลงมา ความพร่องหรือความเต็มของมหาสมุทร ย่อมไม่ปรากฏเพราะเหตุน้ัน ฉันใดก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุจำนวนมากจะปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ ความพร่องหรือความเต็มของนิพพานธาตุ ย่อมไม่ปรากฏเพราะเหตุน้ัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่แม้ภิกษุจำนวนมากจะปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ แต่ความพร่องหรือความเต็มของนิพพานธาตุย่อมไม่ปรากฏเพราะเหตุน้ัน นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๕ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ ย่อมยินดียิ่งในธรรมวินัยนี้

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဧကရသော လောဏရသော; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ဓမ္မဝိနယော ဧကရသော ဝိမုတ္တိရသော. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ဓမ္မဝိနယော ဧကရသော ဝိမုတ္တိရသော; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဆဋ္ဌော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาสมุทรมีรสเดียว คือรสเค็ม ฉันใดก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ธรรมวินัยนี้มีรสเดียว คือวิมุตติรส ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่ธรรมวินัยนี้มีรสเดียว คือวิมุตติรส นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๖ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ ย่อมยินดียิ่งในธรรมวินัยนี้

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဗဟုရတနော အနေကရတနော, တတြိမာနိ ရတနာနိ, သေယျထိဒံ – မုတ္တာ မဏိ ဝေဠုရိယော သင်္ခေါ သိလာ ပဝါဠံ ရဇတံ ဇာတရူပံ လောဟိတင်္ဂေါ မသာရဂလ္လံ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ဓမ္မဝိနယော ဗဟုရတနော အနေကရတနော; တတြိမာနိ ရတနာနိ, သေယျထိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ဓမ္မဝိနယော ဗဟုရတနော အနေကရတနော, တတြိမာနိ ရတနာနိ, သေယျထိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ သတ္တမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาสมุทรมีรัตนะมาก มีรัตนะนานาชนิด รัตนะในมหาสมุทรนั้นมีเหล่านี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์ สังข์ ศิลา ประพาฬ เงิน ทอง แก้วทับทิม แก้วประพาส ฉันใดก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ธรรมวินัยนี้ก็มีรัตนะมาก มีรัตนะนานาชนิด รัตนะในธรรมวินัยนี้มีเหล่านี้ คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่ธรรมวินัยนี้มีรัตนะมาก มีรัตนะนานาชนิด รัตนะในธรรมวินัยนี้มีเหล่านี้ คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๗ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ ย่อมยินดียิ่งในธรรมวินัยนี้

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါသော, တတြိမေ ဘူတာ – တိမိ တိမိင်္ဂလော တိမိတိမိင်္ဂလော အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ, သန္တိ [Pg.144] မဟာသမုဒ္ဒေ ယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ ဒွိယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ တိယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ စတုယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ ပဉ္စယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ဓမ္မဝိနယော မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါသော; တတြိမေ ဘူတာ – သောတာပန္နော, သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော, သကဒါဂါမိ, သကဒါဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော, အနာဂါမီ, အနာဂါမီဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော, အရဟာ, အရဟတ္တာယ ပဋိပန္နော. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ဓမ္မဝိနယော မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါသော, တတြိမေ ဘူတာ – သောတာပန္နော, သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော, သကဒါဂါမီ, သကဒါဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော, အနာဂါမီ, အနာဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော, အရဟာ, အရဟတ္တာယ ပဋိပန္နော; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဋ္ဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဋ္ဌ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ, ယေ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တီ’’တိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาสมุทรเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ใหญ่ๆ สัตว์ใหญ่ในมหาสมุทรนั้นมีเหล่านี้ คือ ปลาติมิ ปลาติมิงคละ ปลาติมิรมิงคละ อสูร นาค คนธรรพ์ ในมหาสมุทรมีสัตว์ที่มีอัตภาพ ๑๐๐ โยชน์ก็มี ๒๐๐ โยชน์ก็มี ๓๐๐ โยชน์ก็มี ๔๐๐ โยชน์ก็มี ๕๐๐ โยชน์ก็มี ฉันใดก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ธรรมวินัยนี้ก็เป็นที่อยู่ของบุคคลผู้ใหญ่ บุคคลผู้ใหญ่ในธรรมวินัยนี้มีเหล่านี้ คือ พระโสดาบัน ท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล พระสกทาคามี ท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล พระอนาคามี ท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล พระอรหันต์ ท่านผู้ปฏิบัติเพื่ออรหัตตผล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่ธรรมวินัยนี้เป็นที่อยู่ของบุคคลผู้ใหญ่ บุคคลผู้ใหญ่ในธรรมวินัยนี้มีเหล่านี้ คือ พระโสดาบัน ท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล พระสกทาคามี ท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล พระอนาคามี ท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล พระอรหันต์ ท่านผู้ปฏิบัติเพื่ออรหัตตผล นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๘ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ ย่อมยินดียิ่งในธรรมวินัยนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๘ ประการในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ ย่อมยินดียิ่งในธรรมวินัยนี้

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงได้ทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

‘‘ဆန္နမတိဝဿတိ, ဝိဝဋံ နာတိဝဿတိ;

တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေထ, ဧဝံ တံ နာတိဝဿတီ’’တိ. ပဉ္စမံ;

ฝนย่อมรั่วรดสิ่งที่ปิดบังไว้ แต่ไม่รั่วรดสิ่งที่เปิดไว้ เพราะฉะนั้น บุคคลพึงเปิดสิ่งที่ปิดบังไว้ ด้วยอาการอย่างนี้ ฝนจึงรั่วรดผู้นั้นไม่ได้ ดังนี้แล

၆. သောဏသုတ္တံ

๖. โสณสูตร

၄၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော အဝန္တီသု ဝိဟရတိ ကုရရဃရေ ပဝတ္တေ ပဗ္ဗတေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သောဏော ဥပါသကော ကုဋိကဏ္ဏော အာယသ္မတော မဟာကစ္စာနဿ ဥပဋ္ဌာကော ဟောတိ.

๔๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหากัจจานะ อยู่ที่ภูเขาปวัตตะ เมืองกุรรฆระ ในอวันตีชนบท ก็โดยสมัยนั้นแล โสณอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาโกฏิหนึ่ง เป็นอุปัฏฐากของท่านพระมหากัจจานะ

အထ ခေါ သောဏဿ ဥပါသကဿ ကုဋိကဏ္ဏဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ယထာ ယထာ ခေါ အယျော မဟာကစ္စာနော ဓမ္မံ ဒေသေတိ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ သင်္ခလိခိတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ [Pg.145] ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’’န္တိ.

ครั้งนั้นแล เมื่อโสณอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาโกฏิหนึ่ง ไปในที่สงัด หลีกเร้นอยู่ ได้มีความปริวิตกแห่งใจเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า 'ตามที่พระผู้เป็นเจ้ามหากัจจานะแสดงธรรมนั้น การที่ผู้ครองเรือนจะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ดุจสังข์ที่ขัดดีแล้วนั้น มิใช่ทำได้ง่าย ไฉนหนอ เราพึงปลงผมและหนวด ครองผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตเถิด'

အထ ခေါ သောဏော ဥပါသကော ကုဋိကဏ္ဏော ယေနာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သောဏော ဥပါသကော ကုဋိကဏ္ဏော အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ ဧတဒဝေါစ –

ครั้งนั้นแล โสณอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาโกฏิหนึ่ง เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ไหว้ท่านพระมหากัจจานะ แล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง โสณอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาโกฏิหนึ่ง นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบเรียนคำนี้แด่ท่านพระมหากัจจานะว่า

‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘ယထာ ယထာ ခေါ အယျော မဟာကစ္စာနော ဓမ္မံ ဒေသေတိ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ သင်္ခလိခိတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’န္တိ. ပဗ္ဗာဇေတု မံ, ဘန္တေ, အယျော မဟာကစ္စာနော’’တိ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อข้าพเจ้าหลีกเร้นอยู่ในที่ลับคนเดียว เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘พระคุณเจ้ามหากัจจานะแสดงธรรมโดยประการใดๆ การที่ผู้ครองเรือนจะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ดุจสังข์ที่ขัดดีแล้ว ไม่ใช่ทำได้ง่ายเลย ทางที่ดี เราควรจะโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอพระคุณเจ้ามหากัจจานะโปรดให้ข้าพเจ้าบวชเถิด

ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော သောဏံ ဥပါသကံ ကုဋိကဏ္ဏံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒုက္ကရံ ခေါ, သောဏ, ယာဝဇီဝံ ဧကဘတ္တံ ဧကသေယျံ ဗြဟ္မစရိယံ. ဣင်္ဃ တွံ, သောဏ, တတ္ထေဝ အာဂါရိကဘူတော သမာနော ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ အနုယုဉ္ဇ ကာလယုတ္တံ ဧကဘတ္တံ ဧကသေယျံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ. အထ ခေါ သောဏဿ ဥပါသကဿ ကုဋိကဏ္ဏဿ ယော အဟောသိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိသင်္ခါရော သော ပဋိပဿမ္ဘိ.

เมื่อโสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏิ กราบทูลอย่างนี้แล้ว ท่านพระมหากัจจานะได้กล่าวคำนี้ว่า “โสณะ การประพฤติพรหมจรรย์ คือ การฉันภัตตาหารมื้อเดียว การนอนคนเดียวตลอดชีวิต เป็นสิ่งที่ทำได้ยาก เชิญเถิดโสณะ ท่านจงเป็นคฤหัสถ์อยู่ในที่นั้นนั่นแหละ แล้วประกอบเนืองๆ ซึ่งพรหมจรรย์อันเป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย คือ การฉันภัตตาหารมื้อเดียว การนอนคนเดียว ตามกาลอันควรเถิด” ครั้งนั้น ความดำริที่จะบวชของโสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏิได้ระงับไป

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ…ပေ… ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော သောဏံ ဥပါသကံ ကုဋိကဏ္ဏံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒုက္ကရံ ခေါ, သောဏ, ယာဝဇီဝံ ဧကဘတ္တံ ဧကသေယျံ ဗြဟ္မစရိယံ. ဣင်္ဃ တွံ, သောဏ, တတ္ထေဝ အာဂါရိကဘူတော သမာနော ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ အနုယုဉ္ဇ ကာလယုတ္တံ ဧကဘတ္တံ ဧကသေယျံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သောဏဿ ဥပါသကဿ ကုဋိကဏ္ဏဿ ယော အဟောသိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိသင်္ခါရော သော ပဋိပဿမ္ဘိ.

แม้ครั้งที่ ๒...ฯลฯ... ท่านพระมหากัจจานะได้กล่าวคำนี้กะโสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏิว่า “โสณะ การประพฤติพรหมจรรย์ คือ การฉันภัตตาหารมื้อเดียว การนอนคนเดียวตลอดชีวิต เป็นสิ่งที่ทำได้ยาก เชิญเถิดโสณะ ท่านจงเป็นคฤหัสถ์อยู่ในที่นั้นนั่นแหละ แล้วประกอบเนืองๆ ซึ่งพรหมจรรย์อันเป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย คือ การฉันภัตตาหารมื้อเดียว การนอนคนเดียว ตามกาลอันควรเถิด” แม้ครั้งที่ ๒ ความดำริที่จะบวชของโสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏิได้ระงับไป

တတိယမ္ပိ ခေါ သောဏဿ ဥပါသကဿ ကုဋိကဏ္ဏဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ယထာ ယထာ ခေါ အယျော မဟာကစ္စာနော ဓမ္မံ ဒေသေတိ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ သင်္ခလိခိတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’’န္တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ သောဏော ဥပါသကော ကုဋိကဏ္ဏော [Pg.146] ယေနာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သောဏော ဥပါသကော ကုဋိကဏ္ဏော အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ ဧတဒဝေါစ –

แม้ครั้งที่ ๓ โสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏิ เมื่อหลีกเร้นอยู่ในที่ลับคนเดียว เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘พระคุณเจ้ามหากัจจานะแสดงธรรมโดยประการใดๆ การที่ผู้ครองเรือนจะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ดุจสังข์ที่ขัดดีแล้ว ไม่ใช่ทำได้ง่ายเลย ทางที่ดี เราควรจะโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต’ แม้ครั้งที่ ๓ โสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏิได้เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้วจึงไหว้ท่านพระมหากัจจานะแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง โสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏินั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่ท่านพระมหากัจจานะว่า

အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော သောဏံ ဥပါသကံ ကုဋိကဏ္ဏံ ပဗ္ဗာဇေသိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အဝန္တိဒက္ခိဏာပထော အပ္ပဘိက္ခုကော ဟောတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော တိဏ္ဏံ ဝဿာနံ အစ္စယေန ကိစ္ဆေန ကသိရေန တတော တတော ဒသဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေတွာ အာယသ္မန္တံ သောဏံ ဥပသမ္ပာဒေသိ.

ครั้งนั้น ท่านพระมหากัจจานะได้ให้โสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏิบวชแล้ว ก็โดยสมัยนั้นแล อวันตีทักขิณาปถชนบทมีภิกษุน้อย ครั้งนั้น ท่านพระมหากัจจานะโดยล่วงไป ๓ ปี ได้ประชุมภิกษุสงฆ์ครบองค์ ๑๐ จากที่นั้นๆ โดยยากลำบาก แล้วให้อุปสมบทแก่ท่านพระโสณะ

အထ ခေါ အာယသ္မတော သောဏဿ ဝဿံဝုဋ္ဌဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘န ခေါ မေ သော ဘဂဝါ သမ္မုခါ ဒိဋ္ဌော, အပိ စ သုတောယေဝ မေ သော ဘဂဝါ – ‘ဤဒိသော စ ဤဒိသော စာ’တိ. သစေ မံ ဥပဇ္ဈာယော အနုဇာနေယျ, ဂစ္ဆေယျာဟံ တံ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိ.

ครั้งนั้น เมื่อท่านพระโสณะจำพรรษาแล้ว หลีกเร้นอยู่ในที่ลับคนเดียว เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรายังไม่เคยเห็นเฉพาะพระพักตร์ แต่เราก็ได้เคยได้ยินมาว่า พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นเช่นนี้ๆ ถ้าพระอุปัชฌาย์จะพึงอนุญาตแก่เรา เราพึงไปเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น’

အထ ခေါ အာယသ္မာ သောဏော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သောဏော အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ ဧတဒဝေါစ –

ครั้งนั้น ท่านพระโสณะในเวลาเย็นออกจากที่เร้นแล้ว เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้วจึงไหว้ท่านพระมหากัจจานะแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระโสณะนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่ท่านพระมหากัจจานะว่า

‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘န ခေါ မေ သော ဘဂဝါ သမ္မုခါ ဒိဋ္ဌော, အပိ စ သုတောယေဝ မေ သော ဘဂဝါ – ဤဒိသော စ ဤဒိသော စာ’တိ. သစေ မံ ဥပဇ္ဈာယော [Pg.147] အနုဇာနေယျ, ဂစ္ဆေယျာဟံ တံ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိ ( ).

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อข้าพเจ้าหลีกเร้นอยู่ในที่ลับคนเดียว เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรายังไม่เคยเห็นเฉพาะพระพักตร์ แต่เราก็ได้เคยได้ยินมาว่า พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นเช่นนี้ๆ ถ้าพระอุปัชฌาย์จะพึงอนุญาตแก่เรา เราพึงไปเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น’

‘‘သာဓု သာဓု, သောဏ; ဂစ္ဆ တွံ, သောဏ, တံ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ. ဒက္ခိဿသိ တွံ, သောဏ, တံ ဘဂဝန္တံ ပါသာဒိကံ ပသာဒနီယံ သန္တိန္ဒြိယံ သန္တမာနသံ ဥတ္တမဒမထသမထမနုပ္ပတ္တံ ဒန္တံ ဂုတ္တံ ယတိန္ဒြိယံ နာဂံ. ဒိသွာန မမ ဝစနေန ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒာဟိ, အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆ – ‘ဥပဇ္ဈာယော မေ, ဘန္တေ, အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ, အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆတီ’’’တိ.

ดีละๆ โสณะ เธอจงไปเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นเถิด โสณะ เธอจักได้เห็นพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงน่าเลื่อมใส ทรงน่าศรัทธา มีอินทรีย์สงบ มีพระทัยสงบ ผู้ถึงความฝึกและความสงบอันสูงสุด ผู้ทรงฝึกแล้ว คุ้มครองแล้ว มีอินทรีย์สำรวมแล้ว ผู้ไม่หวั่นไหว ครั้นเห็นแล้ว เธอจงถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้าตามคำของเรา และจงทูลถามถึงความเป็นผู้มีอาพาธน้อย มีโรคเบาบาง ความคล่องแคล่วว่องไว พระกำลัง และการอยู่สำราญว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระมหากัจจานะผู้เป็นอุปัชฌาย์ของข้าพระองค์ ขอถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า และขอทูลถามถึงความเป็นผู้มีอาพาธน้อย มีโรคเบาบาง ความคล่องแคล่วว่องไว พระกำลัง และการอยู่สำราญ’

‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ သောဏော အာယသ္မတော မဟာကစ္စာနဿ ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန သာဝတ္ထိ တေန စာရိကံ ပက္ကာမိ. အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ယေန သာဝတ္ထိ ဇေတဝနံ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမော, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ, ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သောဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ, ဘန္တေ, အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ, အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆတီ’’တိ.

ท่านพระโสณะรับว่า ‘อย่างนั้น ขอรับท่านผู้เจริญ’ แล้วชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระมหากัจจานะ ลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทท่านพระมหากัจจานะ ทำประทักษิณ เก็บเสนาสนะ ถือบาตรและจีวรหลีกจาริกไปทางพระนครสาวัตถี เมื่อจาริกไปโดยลำดับ ได้เข้าไปยังพระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี อันเป็นที่ประทับของพระผู้มีพระภาค ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ท่านพระโสณะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระอุปัชฌาย์ของข้าพระองค์ คือท่านพระมหากัจจานะ ถวายบังคมพระบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า และทูลถามถึงความเป็นผู้มีอาพาธน้อย มีโรคน้อย ความคล่องแคล่วว่องไว พระกำลัง และการอยู่ผาสุก’

‘‘ကစ္စိ, ဘိက္ခု, ခမနီယံ, ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိသိ အပ္ပကိလမထေန အဒ္ဓါနံ အာဂတော, န စ ပိဏ္ဍကေန ကိလန္တောသီ’’တိ? ‘‘ခမနီယံ ဘဂဝါ, ယာပနီယံ ဘဂဝါ, အပ္ပကိလမထေန စာဟံ, ဘန္တေ, အဒ္ဓါနံ အာဂတော, န ပိဏ္ဍကေန ကိလန္တောမှီ’’တိ.

“ดูก่อนภิกษุ เธอยังพอทนได้หรือ ยังพอให้อัตภาพเป็นไปได้หรือ เธอเดินทางไกลมาโดยไม่ลำบาก และไม่ลำบากด้วยบิณฑบาตหรือ” “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ยังพอทนได้ ยังพอให้อัตภาพเป็นไปได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เดินทางไกลมาโดยไม่ลำบาก และไม่ลำบากด้วยบิณฑบาต”

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣမဿာနန္ဒ, အာဂန္တုကဿ ဘိက္ခုနော သေနာသနံ ပညာပေဟီ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယဿ ခေါ မံ ဘဂဝါ အာဏာပေတိ [Pg.148] – ‘ဣမဿာနန္ဒ, အာဂန္တုကဿ ဘိက္ခုနော သေနာသနံ ပညာပေဟီ’တိ, ဣစ္ဆတိ ဘဂဝါ တေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကဝိဟာရေ ဝတ္ထုံ, ဣစ္ဆတိ ဘဂဝါ အာယသ္မတာ သောဏေန သဒ္ဓိံ ဧကဝိဟာရေ ဝတ္ထု’’န္တိ. ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ, တသ္မိံ ဝိဟာရေ အာယသ္မတော သောဏဿ သေနာသနံ ပညာပေသိ.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาว่า “อานนท์ เธอจงจัดเสนาสนะสำหรับภิกษุอาคันตุกะรูปนี้” ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้มีความคิดดังนี้ว่า “พระผู้มีพระภาคทรงบัญชาเราให้จัดเสนาสนะสำหรับภิกษุรูปใดว่า ‘อานนท์ เธอจงจัดเสนาสนะสำหรับภิกษุอาคันตุกะรูปนี้’ พระผู้มีพระภาคย่อมทรงปรารถนาจะประทับอยู่ในวิหารเดียวกันกับภิกษุรูปนั้น พระผู้มีพระภาคทรงปรารถนาจะประทับอยู่ในวิหารเดียวกันกับท่านพระโสณะ” ท่านจึงได้จัดเสนาสนะสำหรับท่านพระโสณะในวิหารที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ အဗ္ဘောကာသေ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ. အာယသ္မာပိ ခေါ သောဏော ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ အဗ္ဘောကာသေ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယံ ပစ္စုဋ္ဌာယ အာယသ္မန္တံ သောဏံ အဇ္ဈေသိ – ‘‘ပဋိဘာတု တံ ဘိက္ခု ဓမ္မော ဘာသိတု’’န္တိ.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงใช้เวลาส่วนมากในราตรีให้ผ่านไปด้วยการประทับนั่งในที่แจ้ง ทรงล้างพระบาทแล้วเสด็จเข้าสู่พระวิหาร แม้ท่านพระโสณะก็ได้ใช้เวลาส่วนมากในราตรีให้ผ่านไปด้วยการนั่งในที่แจ้ง ล้างเท้าแล้วเข้าสู่วิหาร ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงตื่นบรรทมในเวลาใกล้รุ่งแห่งราตรีแล้ว ได้ตรัสอาราธนาท่านพระโสณะว่า “ดูก่อนภิกษุ ขอธรรมจงแจ่มแจ้งแก่เธอเพื่อจะกล่าวเถิด”

‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ သောဏော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ သောဠသ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိကာနိ သဗ္ဗာနေဝ သရေန အဘဏိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မတော သောဏဿ သရဘညပရိယောသာနေ အဗ္ဘနုမောဒိ – ‘‘သာဓု သာဓု, ဘိက္ခု, သုဂ္ဂဟိတာနိ တေ, ဘိက္ခု, သောဠသ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိကာနိ သုမနသိကတာနိ သူပဓာရိတာနိ, ကလျာဏိယာသိ ဝါစာယ သမန္နာဂတော ဝိဿဋ္ဌာယ အနေလဂဠာယ အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာ. ကတိ ဝဿောသိ တွံ, ဘိက္ခူ’’တိ? ‘‘ဧကဝဿော အဟံ ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန တွံ, ဘိက္ခု, ဧဝံ စိရံ အကာသီ’’တိ? ‘‘စိရံ ဒိဋ္ဌော မေ, ဘန္တေ, ကာမေသု အာဒီနဝေါ; အပိ စ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ဗဟုကိစ္စော ဗဟုကရဏီယော’’တိ.

ท่านพระโสณะทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” แล้วได้สวดอัฏฐกวรรคทั้ง 16 สูตรทั้งหมดด้วยสรภัญญะ ลำดับนั้น เมื่อท่านพระโสณะสวดสรภัญญะจบลง พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาว่า “ดีละ ดีละ ภิกษุ ดูก่อนภิกษุ อัฏฐกวรรคทั้ง 16 สูตร เธอเรียนมาดีแล้ว ทำไว้ในใจดีแล้ว ทรงจำไว้ดีแล้ว เธอเป็นผู้ประกอบด้วยวาจาอันไพเราะ ชัดเจน ไม่มีโทษ สามารถทำให้เข้าใจเนื้อความได้ ดูก่อนภิกษุ เธอมีพรรษาเท่าไร” “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์มีพรรษาเดียว” “ดูก่อนภิกษุ ก็เหตุไรเธอจึงทำช้านานอย่างนี้” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เห็นโทษในกามทั้งหลายมานานแล้ว แต่ว่าการอยู่ครองเรือนนั้นคับแคบ มีกิจมาก มีกรณียะมาก”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဒိသွာ အာဒီနဝံ လောကေ, ဉတွာ ဓမ္မံ နိရူပဓိံ;

အရိယော န ရမတီ ပါပေ, ပါပေ န ရမတီ သုစီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ;

“พระอริยะเห็นโทษในโลก รู้ธรรมอันไม่มีอุปธิแล้ว ย่อมไม่ยินดีในบาป ผู้บริสุทธิ์ย่อมไม่ยินดีในบาป” ฉัฏฐะ

၇. ကင်္ခါရေဝတသုတ္တံ

๗. กังขาเรวตสูตร

၄၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ကင်္ခါရေဝတော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အတ္တနော ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိံ ပစ္စဝေက္ခမာနော.

๔๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระกังขาเรวตะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง พิจารณาความบริสุทธิ์แห่งการข้ามพ้นความสงสัยของตน อยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค

အဒ္ဒသာ [Pg.149] ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ကင်္ခါရေဝတံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အတ္တနော ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိံ ပစ္စဝေက္ခမာနံ.

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระกังขาเรวตะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง พิจารณาความบริสุทธิ์แห่งการข้ามพ้นความสงสัยของตน อยู่ไม่ไกล

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယာ ကာစိ ကင်္ခါ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ,သကဝေဒိယာ ဝါ ပရဝေဒိယာ ဝါ;

ယေ ဈာယိနော တာ ပဇဟန္တိ သဗ္ဗာ,အာတာပိနော ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာ’’တိ. သတ္တမံ;

“ความสงสัยอย่างใดอย่างหนึ่งในโลกนี้หรือโลกอื่น ที่ตนพึงรู้เองหรือผู้อื่นพึงรู้ ชนเหล่าใดเป็นผู้เพ่งพินิจ มีความเพียร ประพฤติพรหมจรรย์อยู่ ชนเหล่านั้นย่อมละความสงสัยเหล่านั้นได้ทั้งหมด” สัตตมะ

၈. သံဃဘေဒသုတ္တံ

๘. สังฆเภทสูตร

၄၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ အာနန္ဒော တဒဟုပေါသထေ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ.

๔๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน เขตพระนครราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล ในวันอุโบสถนั้น ท่านพระอานนท์นุ่งสบงในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์

အဒ္ဒသာ ခေါ ဒေဝဒတ္တော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ. ဒိသွာန ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ ဒါနာဟံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, အညတြေဝ ဘဂဝတာ အညတြ ဘိက္ခုသံဃာ ဥပေါသထံ ကရိဿာမိ သံဃကမ္မာနိ စာ’’တိ.

พระเทวทัตได้เห็นท่านพระอานนท์กำลังเที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์ ครั้นเห็นแล้วจึงเข้าไปหาท่านพระอานนท์ แล้วได้กล่าวคำนี้กะท่านพระอานนท์ว่า “ดูก่อนอาวุโสอานนท์ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ข้าพเจ้าจักทำอุโบสถและสังฆกรรมแยกจากพระผู้มีพระภาคและภิกษุสงฆ์”

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์เที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์แล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ မံ, ဘန္တေ, ဒေဝဒတ္တော ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ. ဒိသွာန ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ ဒါနာဟံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, အညတြေဝ ဘဂဝတာ အညတြ ဘိက္ခုသံဃာ ဥပေါသထံ ကရိဿာမိ သံဃကမ္မာနိ စာ’တိ. အဇ္ဇ, ဘန္တေ, ဒေဝဒတ္တော သံဃံ ဘိန္ဒိဿတိ, ဥပေါသထဉ္စ ကရိဿတိ သံဃကမ္မာနိ စာ’’တိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเวลาเช้าวันนี้ ข้าพระองค์นุ่งสบงแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเทวทัตได้เห็นข้าพระองค์กำลังเที่ยวบิณฑบาตอยู่ในกรุงราชคฤห์ ครั้นเห็นแล้วจึงเข้ามาหาข้าพระองค์ถึงที่ที่ข้าพระองค์อยู่ ครั้นเข้ามาหาแล้วได้กล่าวคำนี้กะข้าพระองค์ว่า ‘ดูก่อนท่านอานนท์ผู้มีอายุ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ข้าพเจ้าจักทำอุโบสถและสังฆกรรมแยกจากพระผู้มีพระภาคและภิกษุสงฆ์’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้พระเทวทัตจักทำลายสงฆ์ จักทำอุโบสถและสังฆกรรม

အထ [Pg.150] ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘သုကရံ သာဓုနာ သာဓု, သာဓု ပါပေန ဒုက္ကရံ ;

ပါပံ ပါပေန သုကရံ, ပါပမရိယေဟိ ဒုက္ကရ’’န္တိ. အဋ္ဌမံ;

คนดีทำความดีง่าย คนชั่วทำความดีได้ยาก คนชั่วทำความชั่วง่าย พระอริยเจ้าทำความชั่วได้ยาก ดังนี้แล จบสูตรที่ ๘

၉. သဓာယမာနသုတ္တံ

๙. สธายมานสูตรที่ ๙

၄၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု စာရိကံ စရတိ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ မာဏဝကာ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ သဓာယမာနရူပါ အတိက္ကမန္တိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ သမ္ဗဟုလေ မာဏဝကေ အဝိဒူရေ သဓာယမာနရူပေ အတိက္ကန္တေ.

๔๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ก็โดยสมัยนั้นแล มาณพจำนวนมากมีท่าทีพูดเล่นหัวเราะเยาะเย้ยกัน เดินผ่านไปในที่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นมาณพจำนวนมากผู้มีท่าทีพูดเล่นหัวเราะเยาะเย้ยกัน เดินผ่านไปในที่ไม่ไกล

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ပရိမုဋ္ဌာ ပဏ္ဍိတာဘာသာ, ဝါစာဂေါစရဘာဏိနော;

ယာဝိစ္ဆန္တိ မုခါယာမံ, ယေန နီတာ န တံ ဝိဒူ’’တိ. နဝမံ;

มาณพเหล่านี้มีสติหลงลืม อวดตัวว่าเป็นบัณฑิต มีวาจาเป็นโคจร พูดจาพร่ำเพรื่อ พวกเขาต้องการจะอ้าปากพูดเพียงใด ก็พูดไปเพียงนั้น แต่ไม่รู้สิ่งที่นำตนไป ดังนี้แล จบสูตรที่ ๙

၁၀. စူဠပန္ထကသုတ္တံ

๑๐. จูฬปันถกสูตรที่ ๑๐

၅၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ စူဠပန္ထကော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ.

๕๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระจูฬปันถกะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า อยู่ในที่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาค

အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ စူဠပန္ထကံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ.

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระจูฬปันถกะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า อยู่ในที่ไม่ไกล

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဌိတေန [Pg.151] ကာယေန ဌိတေန စေတသာ,တိဋ္ဌံ နိသိန္နော ဥဒ ဝါ သယာနော;

ဧတံ သတိံ ဘိက္ခု အဓိဋ္ဌဟာနော,လဘေထ ပုဗ္ဗာပရိယံ ဝိသေသံ;

လဒ္ဓါန ပုဗ္ဗာပရိယံ ဝိသေသံ,အဒဿနံ မစ္စုရာဇဿ ဂစ္ဆေ’’တိ. ဒသမံ;

ภิกษุมีกายตั้งมั่น มีจิตตั้งมั่น จะยืนอยู่ก็ดี นั่งแล้วก็ดี หรือนอนก็ดี หมั่นตั้งสตินี้ไว้ พึงได้บรรลุคุณวิเศษตามลำดับ ครั้นได้บรรลุคุณวิเศษตามลำดับแล้ว พึงไปสู่ที่ที่มัจจุราชมองไม่เห็น ดังนี้แล จบสูตรที่ ๑๐

သောဏဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော နိဋ္ဌိတော.

โสณวรรคที่ ๕ จบ

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อเรื่องของวรรคนั้น คือ

ပိယော အပ္ပာယုကာ ကုဋ္ဌီ, ကုမာရကာ ဥပေါသထော;

သောဏော စ ရေဝတော ဘေဒေါ, သဓာယ ပန္ထကေန စာတိ.

ราชสูตร อัปปายุกาสูตร กุฏฐิสูตร กุมารกสูตร อุโปสถสูตร โสณสูตร เรวตสูตร อานันทสูตร สธายมานสูตร และจูฬปันถกสูตร

၆. ဇစ္စန္ဓဝဂ္ဂေါ

๖. ชัจจันธวรรคที่ ๖

၁. အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနသုတ္တံ

๑. อายุสังขาโรสสัชชนสูตรที่ ๑

၅၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝေသာလိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. ဝေသာလိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂဏှာဟိ, အာနန္ဒ, နိသီဒနံ. ယေန စာပါလံ စေတိယံ တေနုပသင်္ကမိဿာမ ဒိဝါဝိဟာရာယာ’’တိ.

๕๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เขตกรุงเวสาลี ลำดับนั้น ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองสบงแล้ว ทรงถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงเวสาลี ครั้นเสด็จเที่ยวบิณฑบาตในกรุงเวสาลีแล้ว ภายหลังภัต เสด็จกลับจากบิณฑบาตแล้ว ตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “อานนท์ เธอจงถือผ้ารองนั่งไป เราจักเข้าไปยังจาปาลเจดีย์เพื่อพักผ่อนกลางวัน”

‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ နိသီဒနံ အာဒါယ ဘဂဝန္တံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ယေန စာပါလံ စေတိယံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ –

ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วถือผ้ารองนั่งตามเสด็จพระผู้มีพระภาคไปเบื้องหลัง ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปยังจาปาลเจดีย์ ครั้นแล้วประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคจึงตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า

‘‘ရမဏီယာ, အာနန္ဒ, ဝေသာလီ; ရမဏီယံ ဥဒေနံ စေတိယံ; ရမဏီယံ ဂေါတမကံ စေတိယံ; ရမဏီယံ သတ္တမ္ဗံ စေတိယံ; ရမဏီယံ ဗဟုပုတ္တံ စေတိယံ; ရမဏီယံ သာရန္ဒဒံ စေတိယံ; ရမဏီယံ စာပါလံ စေတိယံ. ယဿ ကဿစိ, အာနန္ဒ[Pg.152], စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ, သော အာကင်္ခမာနော ( ) ကပ္ပံ ဝါ တိဋ္ဌေယျ ကပ္ပာဝသေသံ ဝါ. တထာဂတဿ ခေါ, အာနန္ဒ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ. အာကင်္ခမာနော, အာနန္ဒ, တထာဂတော ကပ္ပံ ဝါ တိဋ္ဌေယျ ကပ္ပာဝသေသံ ဝါ’’တိ.

อานนท์ กรุงเวสาลีเป็นที่น่ารื่นรมย์ อุเทนเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ โคตมกเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ สัตตัมพเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ พหุปุตตเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ สารันททเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ จาปาลเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ อานนท์ ผู้ใดผู้หนึ่งเจริญอิทธิบาท ๔ ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งมั่นไว้เนืองๆ อบรมไว้โดยรอบ เริ่มไว้ดีแล้ว ผู้นั้นเมื่อหวังอยู่ พึงดำรงอยู่ได้ตลอดกัป หรือเกินกว่ากัป อานนท์ ตถาคตเจริญอิทธิบาท ๔ แล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งมั่นไว้เนืองๆ อบรมไว้โดยรอบ เริ่มไว้ดีแล้ว อานนท์ ตถาคตเมื่อหวังอยู่ พึงดำรงอยู่ได้ตลอดกัป หรือเกินกว่ากัป

ဧဝမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတာ ဩဠာရိကေ နိမိတ္တေ ကယိရမာနေ, ဩဠာရိကေ ဩဘာသေ ကယိရမာနေ, နာသက္ခိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ; န ဘဂဝန္တံ ယာစိ – ‘‘တိဋ္ဌတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကပ္ပံ; တိဋ္ဌတု သုဂတော ကပ္ပံ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ, ယထာ တံ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တော. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ…ပေ… တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ –

แม้เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงทำนิมิตอย่างชัดแจ้ง ทรงทำโอภาสอย่างชัดแจ้งถึงเพียงนี้ ท่านพระอานนท์ก็มิอาจจะหยั่งรู้ได้ จึงมิได้ทูลอาราธนาพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดดำรงอยู่ตลอดกัป ขอพระสุคตโปรดดำรงอยู่ตลอดกัป เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนจำนวนมาก เพื่อความสุขแก่ชนจำนวนมาก เพื่ออนุเคราะห์โลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย” เพราะถูกมารดลใจ แม้ครั้งที่สอง... แม้ครั้งที่สาม พระผู้มีพระภาคก็ตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า

‘‘ရမဏီယာ, အာနန္ဒ, ဝေသာလီ; ရမဏီယံ ဥဒေနံ စေတိယံ; ရမဏီယံ ဂေါတမကံ စေတိယံ; ရမဏီယံ သတ္တမ္ဗံ စေတိယံ; ရမဏီယံ ဗဟုပုတ္တံ စေတိယံ; ရမဏီယံ သာရန္ဒဒံ စေတိယံ; ရမဏီယံ စာပါလံ စေတိယံ. ယဿ ကဿစိ, အာနန္ဒ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ, သော အာကင်္ခမာနော ကပ္ပံ ဝါ တိဋ္ဌေယျ ကပ္ပာဝသေသံ ဝါ. တထာဂတဿ ခေါ, အာနန္ဒ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ. အာကင်္ခမာနော, အာနန္ဒ, တထာဂတော ကပ္ပံ ဝါ တိဋ္ဌေယျ ကပ္ပာဝသေသံ ဝါ’’တိ.

ถึงแม้พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำนิมิตอย่างหยาบ ทรงทำโอภาสอย่างหยาบเช่นนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ก็มิอาจจะหยั่งรู้ได้ จึงมิได้ทูลอาราธนาพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดดำรงอยู่ตลอดกัป ขอพระสุคตโปรดดำรงอยู่ตลอดกัป เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์โลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย’ เพราะถูกมารดลใจ

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, အာနန္ဒ, ယဿဒါနိ ကာလံ မညသီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော [Pg.153] ပဋိဿုတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาแล้วตรัสว่า ‘อานนท์ เธอจงไปเถิด บัดนี้ เธอจงสำคัญเวลาที่ควรทำกิจนั้นเถิด’ ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า’ แล้วลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้ว นั่ง ณ โคนไม้แห่งหนึ่งในที่ไม่ไกล

အထ ခေါ မာရော ပါပိမာ, အစိရပက္ကန္တေ အာယသ္မန္တေ အာနန္ဒေ, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ မာရော ပါပိမာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

ครั้งนั้น เมื่อท่านพระอานนท์หลีกไปไม่นาน มารผู้มีบาปได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง มารผู้มีบาปยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า

‘‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ; ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော; ပရိနိဗ္ဗာနကာလော ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော. ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဝါစာ – ‘န တာဝါဟံ, ပါပိမ, ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ ယာဝ မေ ဘိက္ခူ န သာဝကာ ဘဝိဿန္တိ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ အနုဓမ္မစာရိနော, သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခိဿန္တိ ဒေသေဿန္တိ ပညပေဿန္တိ ပဋ္ဌပေဿန္တိ ဝိဝရိဿန္တိ ဝိဘဇိဿန္တိ ဥတ္တာနီကရိဿန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တီ’တိ. ဧတရဟိ ခေါ ပန, ဘန္တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သာဝကာ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ အနုဓမ္မစာရိနော သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခန္တိ ဒေသေန္တိ ပညပေန္တိ ပဋ္ဌပေန္တိ ဝိဝရန္တိ ဝိဘဇန္တိ ဥတ္တာနီကရောန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ. ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ; ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော; ပရိနိဗ္ဗာနကာလော ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดปรินิพพานในบัดนี้เถิด ขอพระสุคตโปรดปรินิพพานเถิด บัดนี้ เป็นเวลาปรินิพพานของพระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระวาจานี้ไว้ว่า ‘มารผู้มีบาป เราจักยังไม่ปรินิพพาน ตราบเท่าที่ภิกษุสาวกของเรายังไม่เป็นผู้เฉียบแหลม ไม่ได้รับการแนะนำ ไม่แกล้วกล้า ไม่เป็นพหูสูต ไม่ทรงธรรม ไม่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่ปฏิบัติชอบ ไม่ประพฤติตามธรรม เรียนเอาคำสอนของอาจารย์ตนแล้ว ยังบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายไม่ได้ ยังไม่ข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นแล้วให้ดีโดยชอบธรรม และยังแสดงธรรมที่ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ไม่ได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็บัดนี้ ภิกษุสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้เฉียบแหลม ได้รับการแนะนำ แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบ ประพฤติตามธรรม เรียนเอาคำสอนของอาจารย์ตนแล้ว บอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายได้ ข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นแล้วให้ดีโดยชอบธรรม และแสดงธรรมที่ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ได้ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดปรินิพพานในบัดนี้เถิด ขอพระสุคตโปรดปรินิพพานเถิด บัดนี้ เป็นเวลาปรินิพพานของพระผู้มีพระภาคเจ้า

‘‘ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဝါစာ – ‘န တာဝါဟံ, ပါပိမ, ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ ယာဝ မေ ဘိက္ခုနိယော န သာဝိကာ ဘဝိဿန္တိ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ အနုဓမ္မစာရိနိယော သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခိဿန္တိ ဒေသေဿန္တိ ပညပေဿန္တိ ပဋ္ဌပေဿန္တိ ဝိဝရိဿန္တိ ဝိဘဇိဿန္တိ ဥတ္တာနီကရိဿန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တီ’တိ. ဧတရဟိ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဘိက္ခုနိယော ဘဂဝတော သာဝိကာ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ [Pg.154] အနုဓမ္မစာရိနိယော သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခန္တိ ဒေသေန္တိ ပညပေန္တိ ပဋ္ဌပေန္တိ ဝိဝရန္တိ ဝိဘဇန္တိ ဥတ္တာနီကရောန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ. ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ; ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော; ပရိနိဗ္ဗာနကာလော ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระวาจานี้ไว้ว่า ‘มารผู้มีบาป เราจักยังไม่ปรินิพพาน ตราบเท่าที่ภิกษุณีสาวิกาของเรายังไม่เป็นผู้เฉียบแหลม ไม่ได้รับการแนะนำ ไม่แกล้วกล้า ไม่เป็นพหูสูต ไม่ทรงธรรม ไม่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่ปฏิบัติชอบ ไม่ประพฤติตามธรรม เรียนเอาคำสอนของอาจารย์ตนแล้ว ยังบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายไม่ได้ ยังไม่ข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นแล้วให้ดีโดยชอบธรรม และยังแสดงธรรมที่ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ไม่ได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็บัดนี้ ภิกษุณีสาวิกาของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้เฉียบแหลม ได้รับการแนะนำ แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบ ประพฤติตามธรรม เรียนเอาคำสอนของอาจารย์ตนแล้ว บอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายได้ ข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นแล้วให้ดีโดยชอบธรรม และแสดงธรรมที่ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ได้ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดปรินิพพานในบัดนี้เถิด ขอพระสุคตโปรดปรินิพพานเถิด บัดนี้ เป็นเวลาปรินิพพานของพระผู้มีพระภาคเจ้า

‘‘ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဝါစာ – ‘န တာဝါဟံ, ပါပိမ, ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ ယာဝ မေ ဥပါသကာ န သာဝကာ ဘဝိဿန္တိ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ အနုဓမ္မစာရိနော သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခိဿန္တိ ဒေသေဿန္တိ ပညပေဿန္တိ ပဋ္ဌပေဿန္တိ ဝိဝရိဿန္တိ ဝိဘဇိဿန္တိ ဥတ္တာနီကရိဿန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တီ’တိ. ဧတရဟိ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဥပါသကာ ဘဂဝတော သာဝကာ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ အနုဓမ္မစာရိနော သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခန္တိ ဒေသေန္တိ ပညပေန္တိ ပဋ္ဌပေန္တိ ဝိဝရန္တိ ဝိဘဇန္တိ ဥတ္တာနီကရောန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ. ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ; ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော; ပရိနိဗ္ဗာနကာလော ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระวาจานี้ไว้ว่า ‘มารผู้มีบาป เราจักยังไม่ปรินิพพาน ตราบเท่าที่อุบาสกสาวกของเรายังไม่เป็นผู้เฉียบแหลม ไม่ได้รับการแนะนำ ไม่แกล้วกล้า ไม่เป็นพหูสูต ไม่ทรงธรรม ไม่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่ปฏิบัติชอบ ไม่ประพฤติตามธรรม เรียนเอาคำสอนของอาจารย์ตนแล้ว ยังบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายไม่ได้ ยังไม่ข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นแล้วให้ดีโดยชอบธรรม และยังแสดงธรรมที่ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ไม่ได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็บัดนี้ อุบาสกสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้เฉียบแหลม ได้รับการแนะนำ แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบ ประพฤติตามธรรม เรียนเอาคำสอนของอาจารย์ตนแล้ว บอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายได้ ข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นแล้วให้ดีโดยชอบธรรม และแสดงธรรมที่ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ได้ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดปรินิพพานในบัดนี้เถิด ขอพระสุคตโปรดปรินิพพานเถิด บัดนี้ เป็นเวลาปรินิพพานของพระผู้มีพระภาคเจ้า

‘‘ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဝါစာ – ‘န တာဝါဟံ, ပါပိမ, ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ ယာဝ မေ ဥပါသိကာ န သာဝိကာ ဘဝိဿန္တိ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ အနုဓမ္မစာရိနိယော သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခိဿန္တိ ဒေသေဿန္တိ ပညပေဿန္တိ ပဋ္ဌပေဿန္တိ ဝိဝရိဿန္တိ ဝိဘဇိဿန္တိ ဥတ္တာနီကရိဿန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တီ’တိ. ဧတရဟိ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဥပါသိကာ ဘဂဝတော သာဝိကာ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ အနုဓမ္မစာရိနိယော သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခန္တိ ဒေသေန္တိ ပညပေန္တိ ပဋ္ဌပေန္တိ ဝိဝရန္တိ ဝိဘဇန္တိ ဥတ္တာနီကရောန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ. ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ; ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော; ပရိနိဗ္ဗာနကာလော ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระวาจานี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วว่า ‘ดูก่อนมารผู้มีบาป เราจักยังไม่ปรินิพพานเพียงใดที่อุบาสิกาสาวิกาของเรายังไม่เป็นผู้เฉียบแหลม ไม่ได้รับการแนะนำดี ไม่แกล้วกล้า ไม่เป็นพหูสูต ไม่ทรงธรรม ไม่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่มีการปฏิบัติชอบ ไม่ประพฤติตามธรรม เรียนลัทธิของอาจารย์ตนแล้ว บอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายไม่ได้ ยังข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นโดยชอบธรรมไม่ได้ ยังแสดงธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่ได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แต่บัดนี้ อุบาสิกาสาวิกาของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้เฉียบแหลม ได้รับการแนะนำดี แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มีการปฏิบัติชอบ ประพฤติตามธรรม เรียนลัทธิของอาจารย์ตนแล้ว บอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายได้ ข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นโดยชอบธรรมได้ แสดงธรรมที่น่าอัศจรรย์ได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ ขอพระผู้มีพระภาคจงปรินิพพานเถิด ขอพระสุคตจงปรินิพพานเถิด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ เป็นกาลปรินิพพานของพระผู้มีพระภาคแล้ว

‘‘ဘာသိတာ [Pg.155] ခေါ ပနေသာ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဝါစာ – ‘န တာဝါဟံ, ပါပိမ, ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ ယာဝ မေ ဣဒံ ဗြဟ္မစရိယံ န ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဘဝိဿတိ ဖီတဉ္စ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတ’န္တိ. ဧတရဟိ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဗြဟ္မစရိယံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတံ. ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ; ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော; ပရိနိဗ္ဗာနကာလော ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော’’တိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระวาจานี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วว่า ‘ดูก่อนมารผู้มีบาป เราจักยังไม่ปรินิพพานเพียงใดที่พรหมจรรย์นี้ของเรายังไม่รุ่งเรือง แพร่หลาย กว้างขวาง รู้กันโดยมาก เป็นปึกแผ่น เพียงใดที่เทวดาและมนุษย์ยังไม่ได้ประกาศดีแล้ว’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แต่บัดนี้ พรหมจรรย์ของพระผู้มีพระภาค รุ่งเรือง แพร่หลาย กว้างขวาง รู้กันโดยมาก เป็นปึกแผ่น เทวดาและมนุษย์ประกาศดีแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ ขอพระผู้มีพระภาคจงปรินิพพานเถิด ขอพระสุคตจงปรินิพพานเถิด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ เป็นกาลปรินิพพานของพระผู้มีพระภาคแล้ว

ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ မာရံ ပါပိမန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အပ္ပောဿုက္ကော တွံ, ပါပိမ, ဟောဟိ. န စိရံ တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗာနံ ဘဝိဿတိ. ဣတော တိဏ္ဏံ မာသာနံ အစ္စယေန တထာဂတော ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ.

เมื่อมารกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับมารผู้มีบาปว่า ‘ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านจงเป็นผู้ขวนขวายน้อยเถิด ไม่นานนักตถาคตจักปรินิพพาน นับแต่นี้ไปอีก ๓ เดือน ตถาคตจักปรินิพพาน’

အထ ခေါ ဘဂဝါ စာပါလေ စေတိယေ သတော သမ္ပဇာနော အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇ္ဇိ. ဩဿဋ္ဌေ စ ဘဂဝတာ အာယုသင်္ခါရေ မဟာဘူမိစာလော အဟောသိ ဘိံသနကော လောမဟံသော, ဒေဝဒုန္ဒုဘိယော စ ဖလိံသု.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงมีสติสัมปชัญญะ ปลงอายุสังขาร ณ ปาวาลเจดีย์ เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงปลงอายุสังขารแล้ว ได้เกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ น่าสะพรึงกลัว ขนพองสยองเกล้า และกลองทิพย์ก็บันลือลั่น

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘တုလမတုလဉ္စ သမ္ဘဝံ,ဘဝသင်္ခါရမဝဿဇိ မုနိ;

အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော,အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝတ္တသမ္ဘဝ’’န္တိ. ပဌမံ;

พระมุนีทรงสละภวสังขาร คือ กุศลและอกุศลกรรมที่เป็นเหตุแห่งภพ ทั้งที่เปรียบได้และเปรียบไม่ได้ ทรงยินดีในภายใน มีพระทัยมั่นคง ทรงทำลายกิเลสที่เกิดในตน ดุจทำลายเกราะ ฉะนี้แล

၂. သတ္တဇဋိလသုတ္တံ

๒. สัตตชฏิลสูตร

၅၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေ နိသိန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

๕๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา เขตพระนครสาวัตถี สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น ประทับนั่งอยู่ ณ ซุ้มประตูชั้นนอก ลำดับนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง

တေန [Pg.156] ခေါ ပန သမယေန သတ္တ စ ဇဋိလာ, သတ္တ စ နိဂဏ္ဌာ, သတ္တ စ အစေလကာ, သတ္တ စ ဧကသာဋကာ, သတ္တ စ ပရိဗ္ဗာဇကာ, ပရူဠှကစ္ဆနခလောမာ ခါရိဝိဝိဓမာဒါယ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ အတိက္ကမန္တိ.

สมัยนั้นแล ชฎิล ๗ คน นิครนถ์ ๗ คน อเจลก ๗ คน เอกสาฎก ๗ คน ปริพาชก ๗ คน มีขนรักแร้และเล็บยาวรุงรัง แบกหาบคอนเครื่องบริขารต่างๆ เดินผ่านไปไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค

အဒ္ဒသာ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော တေ သတ္တ စ ဇဋိလေ, သတ္တ စ နိဂဏ္ဌေ, သတ္တ စ အစေလကေ, သတ္တ စ ဧကသာဋကေ, သတ္တ စ ပရိဗ္ဗာဇကေ, ပရူဠှကစ္ဆနခလောမေ ခါရိဝိဝိဓမာဒါယ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ အတိက္ကမန္တေ. ဒိသွာန ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဒက္ခိဏဇာဏုမဏ္ဍလံ ပထဝိယံ နိဟန္တွာ ယေန တေ သတ္တ စ ဇဋိလာ, သတ္တ စ နိဂဏ္ဌာ, သတ္တ စ အစေလကာ, သတ္တ စ ဧကသာဋကာ, သတ္တ စ ပရိဗ္ဗာဇကာ, တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ တိက္ခတ္တုံ နာမံ သာဝေသိ – ‘‘ရာဇာဟံ, ဘန္တေ, ပသေနဒိ ကောသလော; ရာဇာဟံ, ဘန္တေ, ပသေနဒိ ကောသလော; ရာဇာဟံ, ဘန္တေ, ပသေနဒိ ကောသလော’’တိ.

พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ทอดพระเนตรเห็นชฎิล ๗ คน นิครนถ์ ๗ คน อเจลก ๗ คน เอกสาฎก ๗ คน และปริพาชก ๗ คน ผู้มีขนรักแร้และเล็บยาวรุงรัง แบกหาบคอนเครื่องบริขารต่างๆ เดินผ่านไปไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้ว จึงเสด็จลุกจากที่ประทับ ทรงทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงพระอังสาข้างหนึ่ง คุกพระชานุมณฑลเบื้องขวาลงบนพื้นดิน แล้วประนมอัญชลีไปทางที่ชฎิล ๗ คน นิครนถ์ ๗ คน อเจลก ๗ คน เอกสาฎก ๗ คน และปริพาชก ๗ คนเหล่านั้นอยู่ แล้วทรงประกาศพระนาม ๓ ครั้งว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าคือพระเจ้าปเสนทิโกศล ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าคือพระเจ้าปเสนทิโกศล ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าคือพระเจ้าปเสนทิโกศล’

အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော အစိရပက္ကန္တေသု တေသု သတ္တသု စ ဇဋိလေသု, သတ္တသု စ နိဂဏ္ဌေသု, သတ္တသု စ အစေလကေသု, သတ္တသု စ ဧကသာဋကေသု, သတ္တသု စ ပရိဗ္ဗာဇကေသု, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယေ ခေါ ဘန္တေ, လောကေ အရဟန္တော ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နာ ဧတေ တေသံ အညတရေ’’တိ.

ลำดับนั้น เมื่อชฎิล ๗ คน นิครนถ์ ๗ คน อเจลก ๗ คน เอกสาฎก ๗ คน และปริพาชก ๗ คนเหล่านั้นหลีกไปไม่นาน พระเจ้าปเสนทิโกศลจึงเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระเจ้าปเสนทิโกศลผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรดาพระอรหันต์หรือท่านผู้บรรลุอรหัตตมรรคในโลก ชนเหล่านั้นคงเป็นพวกใดพวกหนึ่งในจำนวนนั้น’

‘‘ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ ဧတံ, မဟာရာဇ, တယာ ဂိဟိနာ ကာမဘောဂိနာ ပုတ္တသမ္ဗာဓသယနံ အဇ္ဈာဝသန္တေန ကာသိကစန္ဒနံ ပစ္စနုဘောန္တေန မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ ဓာရယန္တေန ဇာတရူပရဇတံ သာဒိယန္တေန – ဣမေ ဝါ အရဟန္တော, ဣမေ ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ သမာပန္နာတိ.

มหาบพิตร ข้อนี้พระองค์ผู้เป็นคฤหัสถ์ บริโภคกาม อยู่ครองเรือนอันคับคั่งด้วยบุตร ใช้สอยไม้จันทน์แคว้นกาสี ทัดทรงมาลาของหอมและเครื่องลูบไล้ ยินดีทองและเงิน จะพึงรู้ได้ยากว่า ‘ท่านเหล่านี้เป็นพระอรหันต์ หรือท่านเหล่านี้เป็นผู้บรรลุอรหัตตมรรค’

‘‘သံဝါသေန ခေါ, မဟာရာဇ, သီလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဉ္စ ခေါ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ န ဣတ္တရံ, မနသိကရောတာ နော အမနသိကရောတာ, ပညဝတာ နော ဒုပ္ပညေန. သံဝေါဟာရေန ခေါ, မဟာရာဇ, သောစေယျံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဉ္စ ခေါ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ [Pg.157] န ဣတ္တရံ, မနသိကရောတာ နော အမနသိကရောတာ, ပညဝတာ နော ဒုပ္ပညေန. အာပဒါသု ခေါ, မဟာရာဇ, ထာမော ဝေဒိတဗ္ဗော. သော စ ခေါ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ န ဣတ္တရံ, မနသိကရောတာ နော အမနသိကရောတာ, ပညဝတာ နော ဒုပ္ပညေန. သာကစ္ဆာယ ခေါ, မဟာရာဇ, ပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ စ ခေါ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ န ဣတ္တရံ, မနသိကရောတာ နော အမနသိကရောတာ, ပညဝတာ နော ဒုပ္ပညေနာ’’တိ.

ขอถวายพระพร มหาบพิตร ศีลพึงทราบได้เพราะการอยู่ร่วมกัน และศีลนั้นพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจหาทราบได้ไม่ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามหาทราบได้ไม่ ขอถวายพระพร มหาบพิตร ความสะอาดพึงทราบได้เพราะการเจรจา และความสะอาดนั้นพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจหาทราบได้ไม่ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามหาทราบได้ไม่ ขอถวายพระพร มหาบพิตร กำลังใจพึงทราบได้ในยามมีอันตราย และกำลังใจนั้นพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจหาทราบได้ไม่ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามหาทราบได้ไม่ ขอถวายพระพร มหาบพิตร ปัญญาพึงทราบได้เพราะการสนทนา และปัญญานั้นพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจหาทราบได้ไม่ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามหาทราบได้ไม่

‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ! ယာဝ သုဘာသိတံ စိဒံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ – ‘ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ ဧတံ, မဟာရာဇ, တယာ ဂိဟိနာ ပုတ္တသမ္ဗာဓသယနံ အဇ္ဈာဝသန္တေန ကာသိကစန္ဒနံ ပစ္စနုဘောန္တေန မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ ဓာရယန္တေန ဇာတရူပရဇတံ သာဒိယန္တေန – ဣမေ ဝါ အရဟန္တော, ဣမေ ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ သမာပန္နာတိ. သံဝါသေန ခေါ, မဟာရာဇ, သီလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ…ပေ… သာကစ္ဆာယ ခေါ, မဟာရာဇ, ပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ စ ခေါ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ န ဣတ္တရံ, မနသိကရောတာ နော အမနသိကရောတာ, ပညဝတာ နော ဒုပ္ပညေနာ’’’တိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏจริง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระดำรัสนี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีจริงหนอว่า ‘ขอถวายพระพร มหาบพิตร ข้อที่อาตมภาพกล่าวว่า ‘ท่านเหล่านี้เป็นพระอรหันต์ หรือท่านเหล่านี้ปฏิบัติเพื่อเป็นพระอรหันต์’ เป็นสิ่งที่พระองค์ผู้เป็นคฤหัสถ์ ครองเรือนอันคับแคบด้วยบุตร ใช้สอยแก่นจันทน์แคว้นกาสี ทรงทามาลา ของหอม และเครื่องลูบไล้ ยินดีทองและเงิน ยากที่จะรู้ได้ ขอถวายพระพร มหาบพิตร ศีลพึงทราบได้เพราะการอยู่ร่วมกัน...ฯลฯ...ปัญญาพึงทราบได้เพราะการสนทนา และปัญญานั้นพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจหาทราบได้ไม่ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามหาทราบได้ไม่’

‘‘ဧတေ, ဘန္တေ, မမ ပုရိသာ စောရာ ဩစရကာ ဇနပဒံ ဩစရိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. တေဟိ ပဌမံ ဩစိဏ္ဏံ အဟံ ပစ္ဆာ ဩသာရိဿာမိ. ဣဒါနိ တေ, ဘန္တေ, တံ ရဇောဇလ္လံ ပဝါဟေတွာ သုနှာတာ သုဝိလိတ္တာ ကပ္ပိတကေသမဿူ ဩဒါတဝတ္ထဝသနာ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတာ သမင်္ဂိဘူတာ ပရိစာရေဿန္တီ’’ တိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชนเหล่านี้เป็นบุรุษของข้าพระองค์ เป็นโจรคอยสอดแนม เที่ยวสอดแนมชนบทแล้วจึงมา ข้าพระองค์จะลงอาญาภายหลังตามที่คนเหล่านั้นสอดแนมมาครั้งแรก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ ชนเหล่านั้นจะล้างธุลีและมลทินนั้น อาบน้ำดีแล้ว ลูบไล้ดีแล้ว ตัดผมและหนวด นุ่งผ้าขาว เพียบพร้อมพรั่งมูลด้วยกามคุณ ๕ บำเรอตนอยู่

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘န ဝါယမေယျ သဗ္ဗတ္ထ, နာညဿ ပုရိသော သိယာ;

နာညံ နိဿာယ ဇီဝေယျ, ဓမ္မေန န ဝဏိံ စရေ’’တိ. ဒုတိယံ;

บุคคลไม่พึงพยายามในกิจทั้งปวง ไม่พึงเป็นคนรับใช้ของผู้อื่น ไม่พึงอาศัยผู้อื่นเลี้ยงชีพ ไม่พึงเที่ยวค้าขายธรรมะ

၃. ပစ္စဝေက္ခဏသုတ္တံ

๓. ปัจจเวกขณสูตร

၅၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ အတ္တနော အနေကေ [Pg.158] ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ပဟီနေ ပစ္စဝေက္ခမာနော နိသိန္နော ဟောတိ, အနေကေ စ ကုသလေ ဓမ္မေ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂတေ.

๕๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งพิจารณาเห็นอกุศลธรรมอันเป็นบาปเป็นอันมากที่พระองค์ทรงละได้แล้ว และกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึงความบริบูรณ์เพราะการเจริญ

အထ ခေါ ဘဂဝါ အတ္တနော အနေကေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ပဟီနေ ဝိဒိတွာ အနေကေ စ ကုသလေ ဓမ္မေ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂတေ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบอกุศลธรรมอันเป็นบาปเป็นอันมากที่พระองค์ทรงละได้แล้ว และกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึงความบริบูรณ์เพราะการเจริญแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

‘‘အဟု ပုဗ္ဗေ တဒါ နာဟု, နာဟု ပုဗ္ဗေ တဒါ အဟု;

န စာဟု န စ ဘဝိဿတိ, န စေတရဟိ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. တတိယံ;

สิ่งใดเคยมีในกาลก่อน สิ่งนั้นไม่มีในบัดนี้ สิ่งใดไม่มีในกาลก่อน สิ่งนั้นมีในบัดนี้ สิ่งใดไม่เคยมีแล้ว จักไม่มี และไม่มีอยู่ในปัจจุบัน

၄. ပဌမနာနာတိတ္ထိယသုတ္တံ

๔. ปฐมนานาติตถิยสูตร

၅၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ နာနာတိတ္ထိယသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တိ နာနာဒိဋ္ဌိကာ နာနာခန္တိကာ နာနာရုစိကာ နာနာဒိဋ္ဌိနိဿယနိဿိတာ.

๕๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล สมณพราหมณ์ปริพาชกเจ้าลัทธิเป็นอันมาก อาศัยอยู่ในกรุงสาวัตถี มีทิฏฐิต่างๆ กัน มีความชอบใจต่างๆ กัน มีความพอใจต่างๆ กัน มีทิฏฐิที่อาศัยต่างกัน

သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အန္တဝါ လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အနန္တဝါ လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရံ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရံ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ [Pg.159] သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ.

สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกมีที่สุด สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกไม่มีที่สุด สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ชีพอันนั้น สรีระก็อันนั้น สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ชีพเป็นอื่น สรีระก็เป็นอื่น สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่เกิดอีก สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีก สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’

တေ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’တိ.

สมณพราหมณ์เหล่านั้นเกิดการทะเลาะวิวาท เกิดการโต้เถียงกันและกัน กล่าวทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมะเป็นอย่างนี้ ธรรมะไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมะไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมะเป็นอย่างนี้’

အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံသု. သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ –

ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมาก นุ่งสบงทรงบาตรและจีวรในเวลาเช้า เข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี เที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถีแล้ว กลับจากบิณฑบาตในเวลาหลังอาหาร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, သမ္ဗဟုလာ နာနာတိတ္ထိယသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တိ နာနာဒိဋ္ဌိကာ နာနာခန္တိကာ နာနာရုစိကာ နာနာဒိဋ္ဌိနိဿယနိဿိတာ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในกรุงสาวัตถีนี้ มีสมณพราหมณ์และปริพาชกที่เป็นเจ้าลัทธิต่างๆ จำนวนมากอาศัยอยู่ เป็นผู้มีความเห็นต่างๆ กัน มีความพอใจต่างๆ กัน มีความชอบใจต่างๆ กัน อาศัยทิฏฐิอันเป็นที่พึ่งอาศัยต่างๆ กัน

‘‘သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ…ပေ… တေ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’’ တိ.

สมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ ... สมณพราหมณ์เหล่านั้นเกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน ถึงความบาดหมางกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมะเป็นอย่างนี้ ธรรมะไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมะไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมะเป็นอย่างนี้’

‘‘အညတိတ္ထိယာ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဗ္ဗာဇကာ အန္ဓာ အစက္ခုကာ; အတ္ထံ န ဇာနန္တိ, အနတ္ထံ န ဇာနန္တိ, ဓမ္မံ န ဇာနန္တိ, အဓမ္မံ န ဇာနန္တိ. တေ အတ္ထံ အဇာနန္တာ အနတ္ထံ အဇာနန္တာ ဓမ္မံ အဇာနန္တာ အဓမ္မံ အဇာနန္တာ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย ปริพาชกเจ้าลัทธิอื่นเป็นคนบอด ไม่มีจักษุ ไม่รู้อรรถ ไม่รู้อันไม่ใช่อรรถ ไม่รู้ธรรม ไม่รู้อธรรม พวกเขาเมื่อไม่รู้อรรถ ไม่รู้อันไม่ใช่อรรถ ไม่รู้ธรรม ไม่รู้อธรรม ก็เกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน ถึงความบาดหมางกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมะเป็นอย่างนี้ ธรรมะไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมะไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมะเป็นอย่างนี้’

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမိဿာယေဝ သာဝတ္ထိယာ အညတရော ရာဇာ အဟောသိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ရာဇာ အညတရံ ပုရိသံ အာမန္တေသိ – ‘ဧဟိ တွံ, အမ္ဘော ပုရိသ, ယာဝတကာ သာဝတ္ထိယာ ဇစ္စန္ဓာ တေ သဗ္ဗေ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပါတေဟီ’တိ. ‘ဧဝံ, ဒေဝါ’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ပုရိသော တဿ ရညော ပဋိဿုတွာ ယာဝတကာ သာဝတ္ထိယာ ဇစ္စန္ဓာ တေ သဗ္ဗေ ဂဟေတွာ ယေန သော ရာဇာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘သန္နိပါတိတာ ခေါ တေ, ဒေဝ, ယာဝတကာ သာဝတ္ထိယာ ဇစ္စန္ဓာ’တိ[Pg.160]. ‘တေန ဟိ, ဘဏေ, ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိံ ဒဿေဟီ’တိ. ‘ဧဝံ, ဒေဝါ’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ပုရိသော တဿ ရညော ပဋိဿုတွာ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိံ ဒဿေသိ.

ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ในกรุงสาวัตถีนี้เอง มีพระราชาพระองค์หนึ่ง ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลาย พระราชานั้นรับสั่งกับบุรุษคนหนึ่งว่า ‘มาเถิด ท่านบุรุษ ท่านจงรวบรวมคนตาบอดแต่กำเนิดทั้งหมดที่มีอยู่ในกรุงสาวัตถีมาไว้ในที่เดียวกัน’ ภิกษุทั้งหลาย บุรุษนั้นทูลรับสนองพระราชดำรัสของพระราชานั้นว่า ‘ขอเดชะ พระพุทธเจ้าข้า’ แล้วรวบรวมคนตาบอดแต่กำเนิดทั้งหมดที่มีอยู่ในกรุงสาวัตถี แล้วเข้าไปเฝ้าพระราชานั้นถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระราชานั้นดังนี้ว่า ‘ขอเดชะ คนตาบอดแต่กำเนิดทั้งหมดที่มีอยู่ในกรุงสาวัตถี ข้าพระองค์รวบรวมไว้แล้ว’ (พระราชาตรัสว่า) ‘ถ้าเช่นนั้น ท่านจงให้คนตาบอดแต่กำเนิดดูช้างเถิด’ ภิกษุทั้งหลาย บุรุษนั้นทูลรับสนองพระราชดำรัสของพระราชานั้นว่า ‘ขอเดชะ พระพุทธเจ้าข้า’ แล้วได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดดูช้าง

‘‘ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ သီသံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ ကဏ္ဏံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ ဒန္တံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ သောဏ္ဍံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ ကာယံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ ပါဒံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ သတ္ထိံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ ဝါလဓိံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’’’တိ.

เขาได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูศีรษะของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูหูของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูงาของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูงวงของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูกายของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูเท้าของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูขาอ่อนของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูโคนหางของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูปลายหางของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ပုရိသော ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိံ ဒဿေတွာ ယေန သော ရာဇာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဒိဋ္ဌော ခေါ တေဟိ, ဒေဝ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထီ; ယဿ ဒါနိ ကာလံ မညသီ’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น บุรุษนั้นให้คนตาบอดแต่กำเนิดดูช้างแล้ว เข้าไปเฝ้าพระราชานั้นถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระราชานั้นดังนี้ว่า ‘ขอเดชะ คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่านั้นดูช้างแล้ว บัดนี้ ขอพระองค์ทรงทราบกาลอันควรเถิด’

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ရာဇာ ယေန တေ ဇစ္စန္ဓာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ဇစ္စန္ဓေ ဧတဒဝေါစ – ‘ဒိဋ္ဌော ဝေါ, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ? ‘ဧဝံ, ဒေဝ, ဒိဋ္ဌော နော ဟတ္ထီ’တိ. ‘ဝဒေထ, ဇစ္စန္ဓာ, ကီဒိသော ဟတ္ထီ’တိ?

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น พระราชาเสด็จเข้าไปหาคนตาบอดแต่กำเนิดเหล่านั้นถึงที่อยู่ ครั้นเสด็จเข้าไปหาแล้ว ได้ตรัสกับคนตาบอดแต่กำเนิดเหล่านั้นดังนี้ว่า ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย พวกท่านดูช้างแล้วหรือ’ (พวกเขาทูลว่า) ‘ขอเดชะ ดูแล้วพระพุทธเจ้าข้า’ (พระราชาตรัสว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย จงบอกมาเถิด ช้างเป็นอย่างไร’

‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ သီသံ ဒိဋ္ဌံ အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ ကုမ္ဘော’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูศีรษะของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนหม้อ’

‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ ကဏ္ဏော ဒိဋ္ဌော အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ သုပ္ပော’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูหูของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนกระด้ง’

‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ ဒန္တော ဒိဋ္ဌော အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ ခီလော’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูงาของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนหลัก’

‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ သောဏ္ဍော ဒိဋ္ဌော အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ နင်္ဂလီသာ’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูงวงของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนงอนไถ’

‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ ကာယော ဒိဋ္ဌော အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ ကောဋ္ဌော’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูกายของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนฉางข้าว’

‘‘ယေဟိ[Pg.161], ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ ပါဒေါ ဒိဋ္ဌော အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ ထူဏော’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูเท้าของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนเสา’

‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ သတ္ထိ ဒိဋ္ဌော ဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ ဥဒုက္ခလော’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูขาอ่อนของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนครก’

‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ မုသလော’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูโคนหางของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนสาก’

‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ ဝါလဓိ ဒိဋ္ဌော အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ သမ္မဇ္ဇနီ’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูปลายหางของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนไม้กวาด’

‘‘တေ ‘ဧဒိသော ဟတ္ထီ, နေဒိသော ဟတ္ထီ; နေဒိသော ဟတ္ထီ, ဧဒိသော ဟတ္ထီ’’’တိ အညမညံ မုဋ္ဌီဟိ သံသုမ္ဘိံသု. တေန စ ပန, ဘိက္ခဝေ, သော ရာဇာ အတ္တမနော အဟောသိ.

คนเหล่านั้น (ต่างเถียงกันว่า) ‘ช้างเป็นอย่างนี้ ช้างไม่เป็นอย่างนี้ ช้างไม่เป็นอย่างนี้ ช้างเป็นอย่างนี้’ แล้วชกต่อยกันและกันด้วยหมัด ภิกษุทั้งหลาย และเพราะเหตุนั้น พระราชานั้นก็ทรงพอพระทัย

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ အန္ဓာ အစက္ခုကာ. တေ အတ္ထံ န ဇာနန္တိ အနတ္ထံ န ဇာနန္တိ, ဓမ္မံ န ဇာနန္တိ အဓမ္မံ န ဇာနန္တိ. တေ အတ္ထံ အဇာနန္တာ အနတ္ထံ အဇာနန္တာ, ဓမ္မံ အဇာနန္တာ အဓမ္မံ အဇာနန္တာ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย ปริพาชกอัญญเดียรถีย์ทั้งหลายก็เป็นเช่นนั้นเหมือนกัน คือ เป็นคนบอด ไม่มีจักษุ พวกเขาไม่รู้จักประโยชน์ ไม่รู้จักสิ่งที่ไม่ใช่ประโยชน์ ไม่รู้จักธรรม ไม่รู้จักอธรรม พวกเขาเมื่อไม่รู้จักประโยชน์ ไม่รู้จักสิ่งที่ไม่ใช่ประโยชน์ ไม่รู้จักธรรม ไม่รู้จักอธรรม ก็เกิดการทะเลาะวิวาท เกิดการขัดแย้งกัน กล่าวโต้เถียงกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้’ ดังนี้

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဣမေသု ကိရ သဇ္ဇန္တိ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ;

ဝိဂ္ဂယှ နံ ဝိဝဒန္တိ, ဇနာ ဧကင်္ဂဒဿိနော’’တိ. စတုတ္ထံ;

ได้ยินว่า สมณพราหมณ์บางพวกย่อมข้องอยู่ในทิฏฐิเหล่านี้ ชนทั้งหลายผู้เห็นเพียงส่วนเดียว ยึดถือทิฏฐินั้นแล้ว ย่อมวิวาทกัน ดังนี้ จบสูตรที่ ๔

၅. ဒုတိယနာနာတိတ္ထိယသုတ္တံ

๕. นานาติตถิยสูตรที่ ๒

၅၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ နာနာတိတ္ထိယသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တိ နာနာဒိဋ္ဌိကာ နာနာခန္တိကာ နာနာရုစိကာ နာနာဒိဋ္ဌိနိဿယနိဿိတာ.

๕๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล สมณพราหมณ์ปริพาชกอัญญเดียรถีย์จำนวนมาก ผู้มีความเห็นต่างๆ กัน มีความพอใจต่างๆ กัน มีความชอบใจต่างๆ กัน อาศัยทิฏฐิอันเป็นที่พึ่งต่างๆ กัน อาศัยอยู่ในกรุงสาวัตถี

သန္တေကေ [Pg.162] သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတော စ အသဿတော စ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘နေဝ သဿတော နာသဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘ပရံကတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတော စ ပရံကတော စ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသယံကာရော အပရံကာရော အဓိစ္စသမုပ္ပန္နော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသဿတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတဉ္စ အသဿတဉ္စ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘နေဝ သဿတံ နာသဿတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝဒိဋ္ဌိနော – ‘‘ပရံကတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော [Pg.163] စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ.

มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกเที่ยงด้วย ไม่เที่ยงด้วย สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกจะว่าเที่ยงก็มิใช่ จะว่าไม่เที่ยงก็มิใช่ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก ตนทำเอง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก ผู้อื่นทำให้ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก ตนทำเองด้วย ผู้อื่นทำให้ด้วย สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก ตนทำเองก็มิใช่ ผู้อื่นทำให้ก็มิใช่ เกิดขึ้นเอง ไม่มีเหตุปัจจัย สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลกไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลกเที่ยงด้วย ไม่เที่ยงด้วย สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลกจะว่าเที่ยงก็มิใช่ จะว่าไม่เที่ยงก็มิใช่ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ตนทำเอง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ผู้อื่นทำให้ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ตนทำเองด้วย ผู้อื่นทำให้ด้วย สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ตนทำเองก็มิใช่ ผู้อื่นทำให้ก็มิใช่ เกิดขึ้นเอง ไม่มีเหตุปัจจัย สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’

พวกเขาเกิดการทะเลาะวิวาท เกิดการขัดแย้งกัน กล่าวโต้เถียงกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้’

ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมาก นุ่งสบงทรงบาตรและจีวรในเวลาเช้าแล้ว เข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี เที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถีแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในกรุงสาวัตถีนี้ มีสมณพราหมณ์ปริพาชกอัญญเดียรถีย์จำนวนมาก ผู้มีความเห็นต่างๆ กัน มีความพอใจต่างๆ กัน มีความชอบใจต่างๆ กัน อาศัยทิฏฐิอันเป็นที่พึ่งต่างๆ กัน อาศัยอยู่

‘‘သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ…ပေ… တေ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’’တိ.

มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’...ฯลฯ...พวกเขาเกิดการทะเลาะวิวาท เกิดการขัดแย้งกัน กล่าวโต้เถียงกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้’ ดังนี้

‘‘အညတိတ္ထိယာ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဗ္ဗာဇကာ အန္ဓာ အစက္ခုကာ; အတ္ထံ န ဇာနန္တိ အနတ္ထံ န ဇာနန္တိ, ဓမ္မံ န ဇာနန္တိ အဓမ္မံ န ဇာနန္တိ. တေ အတ္ထံ အဇာနန္တာ အနတ္ထံ အဇာနန္တာ, ဓမ္မံ အဇာနန္တာ အဓမ္မံ အဇာနန္တာ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’’တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย ปริพาชกอัญญเดียรถีย์ทั้งหลาย เป็นคนบอด ไม่มีจักษุ ไม่รู้จักประโยชน์ ไม่รู้จักสิ่งที่ไม่ใช่ประโยชน์ ไม่รู้จักธรรม ไม่รู้จักอธรรม. พวกเขาเมื่อไม่รู้จักประโยชน์ ไม่รู้จักสิ่งที่ไม่ใช่ประโยชน์ ไม่รู้จักธรรม ไม่รู้จักอธรรม ก็เกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน มีความเห็นขัดแย้งกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้, ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้’”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဣမေသု ကိရ သဇ္ဇန္တိ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ;

အန္တရာဝ ဝိသီဒန္တိ, အပ္ပတွာဝ တမောဂဓ’’န္တိ. ပဉ္စမံ;

“สมณพราหมณ์บางพวก ย่อมข้องติดอยู่ในทิฏฐิเหล่านี้ ยังไม่ถึงฝั่ง (พระนิพพาน) ก็จมลงในระหว่างเทียว” ดังนี้แล. (สูตรที่ ๕)

၆. တတိယနာနာတိတ္ထိယသုတ္တံ

๖. ตติยนാനാติตถิยสูตร

၅၆. ဧဝံ [Pg.164] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ နာနာတိတ္ထိယသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တိ နာနာဒိဋ္ဌိကာ နာနာခန္တိကာ နာနာရုစိကာ နာနာဒိဋ္ဌိနိဿယနိဿိတာ.

๕๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้นแล สมณพราหมณ์ปริพาชกที่เป็นเจ้าลัทธิต่างๆ จำนวนมาก อาศัยอยู่ในพระนครสาวัตถี เป็นผู้มีทิฏฐิต่างๆ กัน มีความพอใจต่างๆ กัน มีความชอบใจต่างๆ กัน อาศัยทิฏฐิอันเป็นที่พึ่งพิงต่างๆ กัน.

သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတော စ အသဿတော စ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘နေဝ သဿတော နာသဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘ပရံကတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတော စ ပရံကတော စ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသယံကာရော အပရံကာရော အဓိစ္စသမုပ္ပန္နော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသဿတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတဉ္စ အသဿတဉ္စ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘နေဝ သဿတံ နာသဿတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘ပရံကတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ[Pg.165]. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ.

มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกทั้งเที่ยงและไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกจะว่าเที่ยงก็มิใช่ จะว่าไม่เที่ยงก็มิใช่ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก ตนทำเอง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก ผู้อื่นทำให้ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก ทั้งตนทำเองและผู้อื่นทำให้ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก มิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ เกิดขึ้นเองไม่มีเหตุ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ทั้งเที่ยงและไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก จะว่าเที่ยงก็มิใช่ จะว่าไม่เที่ยงก็มิใช่ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ตนทำเอง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ผู้อื่นทำให้ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ทั้งตนทำเองและผู้อื่นทำให้ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก มิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ เกิดขึ้นเองไม่มีเหตุ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’.

พวกเขาเกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน มีความเห็นขัดแย้งกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้, ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้’ ดังนี้

ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมาก ครองอันตรวาสกในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครสาวัตถี. ครั้นเที่ยวบิณฑบาตในพระนครสาวัตถีแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาต ก็เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง. ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในพระนครสาวัตถีนี้ มีสมณพราหมณ์ปริพาชกที่เป็นเจ้าลัทธิต่างๆ จำนวนมาก อาศัยอยู่ เป็นผู้มีทิฏฐิต่างๆ กัน มีความพอใจต่างๆ กัน มีความชอบใจต่างๆ กัน อาศัยทิฏฐิอันเป็นที่พึ่งพิงต่างๆ กัน.

‘‘သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ …ပေ… တေ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’’တိ.

“มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’...ฯลฯ... พวกเขาเกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน มีความเห็นขัดแย้งกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้, ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้’”

‘‘အညတိတ္ထိယာ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဗ္ဗာဇကာ အန္ဓာ အစက္ခုကာ. တေ အတ္ထံ န ဇာနန္တိ အနတ္ထံ န ဇာနန္တိ, ဓမ္မံ န ဇာနန္တိ အဓမ္မံ န ဇာနန္တိ. တေ အတ္ထံ အဇာနန္တာ အနတ္ထံ အဇာနန္တာ, ဓမ္မံ အဇာနန္တာ အဓမ္မံ အဇာနန္တာ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย ปริพาชกอัญญเดียรถีย์ทั้งหลาย เป็นคนบอด ไม่มีจักษุ พวกเขาย่อมไม่รู้อรรถ ไม่รู้อันตราย ไม่รู้ธรรม ไม่รู้อธรรม พวกเขาเมื่อไม่รู้อรรถ ไม่รู้อันตราย ไม่รู้ธรรม ไม่รู้อธรรม ก็เกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน มีความเห็นขัดแย้งกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้’ ดังนี้

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘အဟင်္ကာရပသုတာယံ [Pg.166] ပဇာ, ပရံကာရူပသံဟိတာ;

ဧတဒေကေ နာဗ္ဘညံသု, န နံ သလ္လန္တိ အဒ္ဒသုံ.

หมู่สัตว์นี้ ขวนขวายในความเห็นว่า ‘เราทำ’ ประกอบด้วยความเห็นว่า ‘ผู้อื่นทำ’ สมณพราหมณ์บางพวกไม่ยอมรับความเห็นนั้น แต่ก็ไม่เห็นความเห็นนั้นว่าเป็นลูกศร

‘‘ဧတဉ္စ သလ္လံ ပဋိကစ္စ ပဿတော;

အဟံ ကရောမီတိ န တဿ ဟောတိ;

ပရော ကရောတီတိ န တဿ ဟောတိ.

แต่สำหรับผู้ที่เห็นความเห็นนั้นว่าเป็นลูกศรตั้งแต่แรก ความเห็นว่า ‘เราทำ’ ย่อมไม่มี ความเห็นว่า ‘ผู้อื่นทำ’ ย่อมไม่มี

‘‘မာနုပေတာ အယံ ပဇာ, မာနဂန္ထာ မာနဝိနိဗဒ္ဓါ ;

ဒိဋ္ဌီသု သာရမ္ဘကထာ, သံသာရံ နာတိဝတ္တတီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ;

หมู่สัตว์นี้ประกอบด้วยมานะ ถูกมานะผูกรัดไว้ ถูกมานะพันธนาการไว้ มีวาทะแข่งขันกันในทิฏฐิทั้งหลาย ย่อมก้าวล่วงสังสารวัฏไปไม่ได้

၇. သုဘူတိသုတ္တံ

๗. สุภูติสูตร

၅၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သုဘူတိ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အဝိတက္ကံ သမာဓိံ သမာပဇ္ဇိတွာ.

๕๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระสุภูตินั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง เข้าอวิตักกสมาธิอยู่ ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค

အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သုဘူတိံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အဝိတက္ကံ သမာဓိံ သမာပန္နံ.

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระสุภูตินั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง เข้าอวิตักกสมาธิอยู่ ไม่ไกล

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယဿ ဝိတက္ကာ ဝိဓူပိတာ,အဇ္ဈတ္တံ သုဝိကပ္ပိတာ အသေသာ;

တံ သင်္ဂမတိစ္စ အရူပသညီ,စတုယောဂါတိဂတော န ဇာတု မေတီ’’တိ. သတ္တမံ;

บุคคลใดกำจัดวิตกทั้งหลายในภายในได้แล้ว ตัดขาดได้ดีโดยสิ้นเชิง บุคคลนั้นก้าวล่วงกิเลสเครื่องข้อง เป็นผู้มีอรูปสัญญา ก้าวล่วงโยคะ ๔ ได้แล้ว ย่อมไม่ถึงภพอีกโดยแท้

၈. ဂဏိကာသုတ္တံ

๘. คณิกาสูตร

၅၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇဂဟေ ဒွေ ပူဂါ အညတရိဿာ ဂဏိကာယ သာရတ္တာ ဟောန္တိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ; ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ ပါဏီဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, လေဍ္ဍူဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ[Pg.167], ဒဏ္ဍေဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, သတ္ထေဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ. တေ တတ္ထ မရဏမ္ပိ နိဂစ္ဆန္တိ မရဏမတ္တမ္ပိ ဒုက္ခံ.

๕๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อแก่กระแต เขตกรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล ในกรุงราชคฤห์ มีคณะ ๒ คณะ กำหนัดยินดี มีจิตปฏิพัทธ์ในหญิงแพศยาคนหนึ่ง เกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน มีความเห็นขัดแย้งกัน ประทุษร้ายกันและกันด้วยฝ่ามือบ้าง ด้วยก้อนดินบ้าง ด้วยท่อนไม้บ้าง ด้วยศัสตราบ้าง พวกเขาถึงความตายบ้าง ถึงทุกข์ปางตายบ้างในที่นั้น

အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံသု. ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ –

ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมาก นุ่งสบงทรงบาตรจีวรในเวลาเช้าแล้ว เข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์ เที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์แล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นภิกษุเหล่านั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, ရာဇဂဟေ ဒွေ ပူဂါ အညတရိဿာ ဂဏိကာယ သာရတ္တာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ; ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ ပါဏီဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, လေဍ္ဍူဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, ဒဏ္ဍေဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, သတ္ထေဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ. တေ တတ္ထ မရဏမ္ပိ နိဂစ္ဆန္တိ မရဏမတ္တမ္ပိ ဒုက္ခ’’န္တိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในกรุงราชคฤห์นี้ มีคณะ ๒ คณะ กำหนัดยินดี มีจิตปฏิพัทธ์ในหญิงแพศยาคนหนึ่ง เกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน มีความเห็นขัดแย้งกัน ประทุษร้ายกันและกันด้วยฝ่ามือบ้าง ด้วยก้อนดินบ้าง ด้วยท่อนไม้บ้าง ด้วยศัสตราบ้าง พวกเขาถึงความตายบ้าง ถึงทุกข์ปางตายบ้างในที่นั้น

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယဉ္စ ပတ္တံ ယဉ္စ ပတ္တဗ္ဗံ, ဥဘယမေတံ ရဇာနုကိဏ္ဏံ, အာတုရဿာနုသိက္ခတော. ယေ စ သိက္ခာသာရာ သီလဗ္ဗတံ ဇီဝိတံ ဗြဟ္မစရိယံ ဥပဋ္ဌာနသာရာ, အယမေကော အန္တော. ယေ စ ဧဝံဝါဒိနော – ‘နတ္ထိ ကာမေသု ဒေါသော’တိ, အယံ ဒုတိယော အန္တော. ဣစ္စေတေ ဥဘော အန္တာ ကဋသိဝဍ္ဎနာ, ကဋသိယော ဒိဋ္ဌိံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ဧတေတေ ဥဘော အန္တေ အနဘိညာယ ဩလီယန္တိ ဧကေ, အတိဓာဝန္တိ ဧကေ. ယေ စ ခေါ တေ အဘိညာယ တတြ စ နာဟေသုံ, တေန စ နာမညိံသု, ဝဋ္ဋံ တေသံ နတ္ထိ ပညာပနာယာ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

ทั้งกามที่ได้แล้วและที่พึงจะได้ ทั้งสองอย่างนี้เกลือกกลั้วด้วยธุลีคือราคะ สำหรับผู้ถูกกิเลสเบียดเบียนและผู้ศึกษาตามอยู่ ส่วนผู้ที่ถือการศึกษาเป็นสาระ ถือศีลพรต ชีวิต พรหมจรรย์ และการบำรุงเป็นสาระ นี้เป็นส่วนสุดอย่างหนึ่ง และผู้ที่มีวาทะอย่างนี้ว่า ‘โทษในกามทั้งหลายไม่มี’ นี้เป็นส่วนสุดอย่างที่สอง ด้วยประการฉะนี้ ส่วนสุดทั้งสองนี้ย่อมเพิ่มพูนป่าช้า ป่าช้าย่อมเพิ่มพูนทิฏฐิ เพราะไม่รู้แจ้งส่วนสุดทั้งสองนี้ บางพวกจึงย่อหย่อน บางพวกจึงแล่นไปไกล ส่วนผู้ที่รู้แจ้งส่วนสุดเหล่านั้นแล้ว ก็ไม่เป็นไปในส่วนสุดนั้น และไม่สำคัญมั่นหมายด้วยส่วนสุดนั้น วัฏฏะเพื่อการบัญญัติย่อมไม่มีแก่ท่านเหล่านั้น

၉. ဥပါတိဓာဝန္တိသုတ္တံ

๙. อุปาติธาวันติสูตร

၅၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ ရတ္တန္ဓကာရတိမိသာယံ အဗ္ဘောကာသေ နိသိန္နော ဟောတိ တေလပ္ပဒီပေသု ဈာယမာနေသု.

๕๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งในที่แจ้ง ในราตรีอันมืดมิด เมื่อประทีปน้ำมันกำลังลุกโพลงอยู่

တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ အဓိပါတကာ တေသု တေလပ္ပဒီပေသု အာပါတပရိပါတံ အနယံ အာပဇ္ဇန္တိ, ဗျသနံ အာပဇ္ဇန္တိ, အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇန္တိ [Pg.168]. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တေ သမ္ဗဟုလေ အဓိပါတကေ တေသု တေလပ္ပဒီပေသု အာပါတပရိပါတံ အနယံ အာပဇ္ဇန္တေ, ဗျသနံ အာပဇ္ဇန္တေ, အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇန္တေ.

ก็โดยสมัยนั้นแล แมลงเม่าจำนวนมากบินถลาเข้าสู่ประทีปน้ำมันเหล่านั้น ย่อมถึงความพินาศ ถึงความย่อยยับ ถึงความพินาศย่อยยับ พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นแมลงเม่าจำนวนมากเหล่านั้น บินถลาเข้าสู่ประทีปน้ำมันเหล่านั้น ถึงความพินาศ ถึงความย่อยยับ ถึงความพินาศย่อยยับ

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဥပါတိဓာဝန္တိ န သာရမေန္တိ,နဝံ နဝံ ဗန္ဓနံ ဗြူဟယန္တိ;

ပတန္တိ ပဇ္ဇောတမိဝါဓိပါတကာ,ဒိဋ္ဌေ သုတေ ဣတိဟေကေ နိဝိဋ္ဌာ’’တိ. နဝမံ;

ชนทั้งหลายแล่นไปไกล ไม่ถึงสาระ ย่อมเพิ่มพูนเครื่องผูกใหม่ๆ อยู่ร่ำไป บางพวกยึดมั่นในสิ่งที่เห็นและสิ่งที่ได้ฟังว่า ‘เป็นอย่างนี้’ แล้วย่อมตกไป เหมือนแมลงเม่าตกไปในกองไฟ

၁၀. ဥပ္ပဇ္ဇန္တိသုတ္တံ

๑๐. อุปปัชชันติสูตร

၆၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

๖๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นท่านพระอานนท์นั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘန္တေ, တထာဂတာ လောကေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ တာဝ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ သက္ကတာ ဟောန္တိ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ယတော စ ခေါ, ဘန္တေ, တထာဂတာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အထ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ အဂရုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ န လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ဘဂဝါ ယေဝ ဒါနိ, ဘန္တေ, သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ, ဘိက္ခုသံဃော စာ’’တိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตลอดเวลาที่พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่เสด็จอุบัติขึ้นในโลก ตลอดเวลานั้น พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม และเป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร แต่ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อใด พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นในโลก เมื่อนั้น พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมเป็นผู้ที่เขาไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชา ไม่นอบน้อม และเป็นผู้ไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ พระผู้มีพระภาคเท่านั้นเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม และเป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ทั้งภิกษุสงฆ์ก็เป็นเช่นนั้น

‘‘ဧဝမေတံ[Pg.169], အာနန္ဒ, ယာဝကီဝဉ္စ, အာနန္ဒ, တထာဂတာ လောကေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ တာဝ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ သက္ကတာ ဟောန္တိ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ယတော စ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အထ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ အဂရုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ န လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. တထာဂတောဝ ဒါနိ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ, ဘိက္ခုသံဃော စာ’’တိ.

ดูก่อนอานนท์ ข้อนั้นเป็นอย่างนั้น ดูก่อนอานนท์ ตลอดเวลาที่พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่เสด็จอุบัติขึ้นในโลก ตลอดเวลานั้น พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม และเป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร แต่ดูก่อนอานนท์ เมื่อใด พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นในโลก เมื่อนั้น พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมเป็นผู้ที่เขาไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชา ไม่นอบน้อม และเป็นผู้ไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร บัดนี้ ตถาคตเท่านั้นเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม และเป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ทั้งภิกษุสงฆ์ก็เป็นเช่นนั้น

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဩဘာသတိ တာဝ သော ကိမိ,ယာဝ န ဥန္နမတေ ပဘင်္ကရော;

(သ) ဝေရောစနမှိ ဥဂ္ဂတေ,ဟတပ္ပဘော ဟောတိ န စာပိ ဘာသတိ.

ตราบใดที่ดวงอาทิตย์ผู้ทำแสงสว่างยังไม่ขึ้น ตราบนั้น หิ่งห้อยย่อมส่องแสง แต่เมื่อดวงอาทิตย์ผู้ส่องแสงสว่างจ้าขึ้นแล้ว หิ่งห้อยนั้นก็อับแสงและไม่ส่องแสงอีกต่อไป

‘‘ဧဝံ ဩဘာသိတမေဝ တက္ကိကာနံ,ယာဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ လောကေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ;

န တက္ကိကာ သုဇ္ဈန္တိ န စာပိ သာဝကာ,ဒုဒ္ဒိဋ္ဌီ န ဒုက္ခာ ပမုစ္စရေ’’တိ. ဒသမံ;

ฉันใดก็ฉันนั้น พวกนักตรึกย่อมรุ่งเรืองอยู่ได้ก็เพียงตราบเท่าที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่เสด็จอุบัติขึ้นในโลก พวกนักตรึกและแม้สาวกของพวกเขาก็ไม่บริสุทธิ์ พวกมีทิฏฐิชั่วย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์ได้

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานของวรรคนั้น คือ

အာယုဇဋိလဝေက္ခဏာ, တယော တိတ္ထိယာ သုဘူတိ;

ဂဏိကာ ဥပါတိ နဝမော, ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဒသာတိ.

อายุกัปปสูตร ชฎิลสูตร เวขณสสูตร ติตถิยสูตร ๓ สูตร สุภูติสูตร คณิกาสูตร อุปาติสูตรเป็นสูตรที่ ๙ และอุปปัชชันติสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

ဇစ္စန္ဓဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော နိဋ္ဌိတော.

จัจจันธวรรคที่ ๖ จบ

၇. စူဠဝဂ္ဂေါ

๗. จุฬวรรค

၁. ပဌမလကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယသုတ္တံ

๑. ปฐมลขุณฏกภัททิยสูตร

၆၁. ဧဝံ [Pg.170] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာယသ္မန္တံ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယံ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ.

๖๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น ท่านพระสารีบุตรได้แสดง ชี้แจงให้สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง แก่ท่านพระลขุณฏกภัททิยะด้วยธรรมีกถาโดยอเนกปริยาย

အထ ခေါ အာယသ္မတော လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယဿ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန အနေကပရိယာယေန ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိယမာနဿ သမာဒပိယမာနဿ သမုတ္တေဇိယမာနဿ သမ္ပဟံသိယမာနဿ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ.

ครั้งนั้น เมื่อท่านพระสารีบุตรแสดง ชี้แจงให้สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง แก่ท่านพระลขุณฏกภัททิยะด้วยธรรมีกถาโดยอเนกปริยายอยู่ จิตของท่านพระลขุณฏกภัททิยะก็หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น

အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယံ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန အနေကပရိယာယေန ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိယမာနံ သမာဒပိယမာနံ သမုတ္တေဇိယမာနံ သမ္ပဟံသိယမာနံ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ.

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระลขุณฏกภัททิยะ ผู้ที่ท่านพระสารีบุตรแสดง ชี้แจงให้สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ด้วยธรรมีกถาโดยอเนกปริยาย มีจิตหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဥဒ္ဓံ အဓော သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တော, အယံဟမသ္မီတိ အနာနုပဿီ;

ဧဝံ ဝိမုတ္တော ဥဒတာရိ ဩဃံ, အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယာ’’တိ. ပဌမံ;

ผู้หลุดพ้นแล้วในเบื้องบน เบื้องต่ำ และในที่ทั้งปวง ไม่พิจารณาเห็นว่า ‘นี้เป็นเรา’ ผู้หลุดพ้นแล้วอย่างนี้ ได้ข้ามโอฆะที่ยังไม่เคยข้าม เพื่อความไม่มีภพใหม่

၂. ဒုတိယလကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယသုတ္တံ

๒. ทุติยลขุณฏกภัททิยสูตร

၆၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာယသ္မန္တံ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယံ သေခံ မညမာနော ဘိယျောသောမတ္တာယ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ.

๖๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น ท่านพระสารีบุตรสำคัญท่านพระลขุณฏกภัททิยะว่าเป็นพระเสขะ จึงได้แสดง ชี้แจงให้สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ด้วยธรรมีกถาโดยอเนกปริยายยิ่ง ๆ ขึ้นไป

အဒ္ဒသာ [Pg.171] ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာယသ္မန္တံ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယံ သေခံ မညမာနံ ဘိယျောသောမတ္တာယ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေန္တံ သမာဒပေန္တံ သမုတ္တေဇေန္တံ သမ္ပဟံသေန္တံ.

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระสารีบุตร ผู้สำคัญท่านพระลขุณฏกภัททิยะว่าเป็นพระเสขะ กำลังแสดง ชี้แจงให้สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ด้วยธรรมีกถาโดยอเนกปริยายยิ่ง ๆ ขึ้นไป

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘အစ္ဆေစ္ဆိ ဝဋ္ဋံ ဗျဂါ နိရာသံ, ဝိသုက္ခာ သရိတာ န သန္ဒတိ;

ဆိန္နံ ဝဋ္ဋံ န ဝတ္တတိ, ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ. ဒုတိယံ;

ท่านได้ตัดวัฏฏะแล้ว ได้บรรลุถึงธรรมที่ไม่มีความหวังแล้ว แม่น้ำคือตัณหาเหือดแห้งแล้ว ไม่ไหลไปอีก วัฏฏะที่ถูกตัดแล้วย่อมไม่เป็นไปอีก นี้แหละคือที่สุดแห่งทุกข์

၃. ပဌမသတ္တသုတ္တံ

๓. ปฐมสัตตสูตร

၆၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ ယေဘုယျေန ကာမေသု အတိဝေလံ သတ္တာ ( ) ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောပန္နာ သမ္မတ္တကဇာတာ ကာမေသု ဝိဟရန္တိ.

๖๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น มนุษย์ชาวพระนครสาวัตถีโดยมากเป็นผู้กำหนัดนักในกาม ติดพัน ยินดี สยบ มัวเมา ถูกกามครอบงำ เป็นผู้มัวเมาในกามอยู่

အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံသု. သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ ယေဘုယျေန ကာမေသု အတိဝေလံ သတ္တာ ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောပန္နာ သမ္မတ္တကဇာတာ ကာမေသု ဝိဟရန္တီ’’တိ.

ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากนุ่งสบงทรงบาตรจีวรในเวลาเช้าแล้ว เข้าไปบิณฑบาตยังพระนครสาวัตถี เที่ยวบิณฑบาตในพระนครสาวัตถีแล้ว กลับจากบิณฑบาตในเวลาหลังภัตตาหาร จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่นี่ มนุษย์ชาวพระนครสาวัตถีโดยมากเป็นผู้กำหนัดนักในกาม ติดพัน ยินดี สยบ มัวเมา ถูกกามครอบงำ เป็นผู้มัวเมาในกามอยู่

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ကာမေသု သတ္တာ ကာမသင်္ဂသတ္တာ,သံယောဇနေ ဝဇ္ဇမပဿမာနာ;

န ဟိ ဇာတု သံယောဇနသင်္ဂသတ္တာ,ဩဃံ တရေယျုံ ဝိပုလံ မဟန္တ’’န္တိ. တတိယံ;

สัตว์ทั้งหลายผู้ข้องอยู่ในกาม ติดอยู่ในกามสังคะ ไม่เห็นโทษในสังโยชน์ สัตว์ผู้ติดอยู่ในสังโยชน์สังคะ ย่อมข้ามโอฆะอันไพบูลย์และใหญ่หลวงไม่ได้เลยหนอ จบสูตรที่ ๓

၄. ဒုတိယသတ္တသုတ္တံ

๔. ทุติยสัตตสูตรที่ ๔

၆၄. ဧဝံ [Pg.172] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ ယေဘုယျေန ကာမေသု သတ္တာ ( ) ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောပန္နာ အန္ဓီကတာ သမ္မတ္တကဇာတာ ကာမေသု ဝိဟရန္တိ.

๖๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล มนุษย์ชาวกรุงสาวัตถีโดยมากเป็นผู้ข้องอยู่ กำหนัดแล้ว หมกมุ่นแล้ว สยบแล้ว มัวเมาแล้ว จมลงแล้ว มืดมนแล้ว เป็นผู้ถึงความมัวเมาอย่างยิ่งในกามทั้งหลายอยู่

အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယာ တေ မနုဿေ ယေဘုယျေန ကာမေသု သတ္တေ ရတ္တေ ဂိဒ္ဓေ ဂဓိတေ မုစ္ဆိတေ အဇ္ဈောပန္နေ အန္ဓီကတေ သမ္မတ္တကဇာတေ ကာမေသု ဝိဟရန္တေ.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ทรงถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นมนุษย์ชาวกรุงสาวัตถีเหล่านั้นโดยมากเป็นผู้ข้องอยู่ กำหนัดแล้ว หมกมุ่นแล้ว สยบแล้ว มัวเมาแล้ว จมลงแล้ว มืดมนแล้ว เป็นผู้ถึงความมัวเมาอย่างยิ่งในกามทั้งหลายอยู่

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ကာမန္ဓာ ဇာလသဉ္ဆန္နာ, တဏှာဆဒနဆာဒိတာ;

ပမတ္တဗန္ဓုနာ ဗဒ္ဓါ, မစ္ဆာဝ ကုမိနာမုခေ;

ဇရာမရဏမနွေန္တိ, ဝစ္ဆော ခီရပကောဝ မာတရ’’န္တိ. စတုတ္ထံ;

สัตว์ทั้งหลายผู้มืดบอดเพราะกาม ถูกข่ายคือตัณหาปกคลุมไว้แล้ว ถูกเครื่องมุงคือตัณหาปิดบังไว้แล้ว ถูกมารผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของผู้ประมาทผูกรัดไว้แล้ว ย่อมไปตามชราและมรณะ เหมือนปลาที่เข้าไปสู่ปากไซ และเหมือนลูกโคยังดื่มนมที่เดินตามแม่โคไป ฉะนั้น จบสูตรที่ ๔

၅. အပရလကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယသုတ္တံ

๕. อปรลขุณฑกภัททิยสูตรที่ ๕

၆၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယော သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ.

๖๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระลขุณฑกภัททิยะตามหลังภิกษุจำนวนมากเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ

အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယံ ဒူရတောဝ သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အာဂစ္ဆန္တံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ဒုဒ္ဒသိကံ ဩကောဋိမကံ ယေဘုယျေန ဘိက္ခူနံ ပရိဘူတရူပံ. ဒိသွာန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ –

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระลขุณฑกภัททิยะผู้มีผิวพรรณไม่งาม น่าเกลียด รูปร่างค่อม ผู้ที่ภิกษุโดยมากดูหมิ่น กำลังเดินตามหลังภิกษุจำนวนมากมาแต่ไกล ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้วจึงรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า

‘‘ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဧတံ ဘိက္ခုံ ဒူရတောဝ သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အာဂစ္ဆန္တံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ဒုဒ္ဒသိကံ ဩကောဋိမကံ ယေဘုယျေန ဘိက္ခူနံ ပရိဘူတရူပ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเห็นภิกษุรูปนั้นผู้มีผิวพรรณไม่งาม น่าเกลียด รูปร่างค่อม ผู้ที่ภิกษุโดยมากดูหมิ่น กำลังเดินตามหลังภิกษุจำนวนมากมาแต่ไกลหรือไม่” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับว่า “เห็น พระเจ้าข้า”

‘‘ဧသော[Pg.173], ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ. န စ သာ သမာပတ္တိ သုလဘရူပါ ယာ တေန ဘိက္ခုနာ အသမာပန္နပုဗ္ဗာ. ယဿ စတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ တဒနုတ္တရံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนี้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก สมาบัติที่ภิกษุรูปนี้ไม่เคยเข้าแล้ว หาได้ยาก กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบเพื่อประโยชน์ใด เธอก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์นั้นคือพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่แล้ว”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ, ဧကာရော ဝတ္တတီ ရထော;

အနီဃံ ပဿ အာယန္တံ, ဆိန္နသောတံ အဗန္ဓန’’န္တိ. ပဉ္စမံ;

รถมีกงอันหาโทษมิได้ มีหลังคาขาว มีกำเดียว ย่อมแล่นไป เธอทั้งหลายจงดูท่านผู้มาอยู่ ไม่มีทุกข์ ตัดกระแสได้แล้ว ไม่มีเครื่องผูกพัน จบสูตรที่ ๕

၆. တဏှာသင်္ခယသုတ္တံ

๖. ตัณหาสังขยสูตรที่ ๖

၆၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ အညာသိကောဏ္ဍညော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခမာနော.

๖๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระอัญญาโกณฑัญญะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง พิจารณาความหลุดพ้นเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา อยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค

အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အညာသိကောဏ္ဍညံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခမာနံ.

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระอัญญาโกณฑัญญะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง พิจารณาความหลุดพ้นเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา อยู่ไม่ไกล

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယဿ မူလံ ဆမာ နတ္ထိ, ပဏ္ဏာ နတ္ထိ ကုတော လတာ;

တံ ဓီရံ ဗန္ဓနာ မုတ္တံ, ကော တံ နိန္ဒိတုမရဟတိ;

ဒေဝါပိ နံ ပသံသန္တိ, ဗြဟ္မုနာပိ ပသံသိတော’’တိ. ဆဋ္ဌံ;

ผู้ใดไม่มีรากเหง้า ไม่มีพื้นดิน ไม่มีใบ แล้วเถาวัลย์จักมีแต่ที่ไหน ใครเล่าจะควรติเตียนท่านผู้มีปัญญาคงที่ ผู้พ้นแล้วจากเครื่องผูกพันนั้นได้ แม้เทวดาก็สรรเสริญท่าน แม้พรหมก็สรรเสริญท่าน จบสูตรที่ ๖

၇. ပပဉ္စခယသုတ္တံ

๗. ปปัญจขยสูตรที่ ๗

၆၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ အတ္တနော ပပဉ္စသညာသင်္ခါပဟာနံ ပစ္စဝေက္ခမာနော နိသိန္နော ဟောတိ.

๖๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งพิจารณาถึงการละปปัญจสัญญาและสังขารของพระองค์อยู่

အထ [Pg.174] ခေါ ဘဂဝါ အတ္တနော ပပဉ္စသညာသင်္ခါပဟာနံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบถึงการละปปัญจสัญญาและสังขารของพระองค์แล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

‘‘ယဿ ပပဉ္စာ ဌိတိ စ နတ္ထိ,သန္ဒာနံ ပလိဃဉ္စ ဝီတိဝတ္တော;

တံ နိတ္တဏှံ မုနိံ စရန္တံ,နာဝဇာနာတိ သဒေဝကောပိ လောကော’’တိ. သတ္တမံ;

ผู้ใดไม่มีปปัญจะและสถานะที่ตั้งมั่นแห่งปปัญจะ ก้าวล่วงเชือกและลิ่มสลักได้แล้ว โลกพร้อมทั้งเทวโลกย่อมไม่ดูหมิ่นพระมุนีผู้ไม่มีตัณหา เที่ยวไปอยู่ จบสูตรที่ ๗

၈. ကစ္စာနသုတ္တံ

๘. กัจจานสูตรที่ ๘

၆၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ကာယဂတာယ သတိယာ အဇ္ဈတ္တံ ပရိမုခံ သူပဋ္ဌိတာယ.

๖๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหากัจจานะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง มีกายคตาสติอันตนเข้าไปตั้งไว้ดีแล้วเฉพาะหน้าในภายใน อยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค

အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ကာယဂတာယ သတိယာ အဇ္ဈတ္တံ ပရိမုခံ သူပဋ္ဌိတာယ.

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหากัจจานะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง มีกายคตาสติอันตนเข้าไปตั้งไว้ดีแล้วเฉพาะหน้าในภายใน อยู่ไม่ไกล

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယဿ သိယာ သဗ္ဗဒါ သတိ,သတတံ ကာယဂတာ ဥပဋ္ဌိတာ;

နော စဿ နော စ မေ သိယာ,န ဘဝိဿတိ န စ မေ ဘဝိဿတိ;

အနုပုဗ္ဗဝိဟာရိ တတ္ထ သော,ကာလေနေဝ တရေ ဝိသတ္တိက’’န္တိ. အဋ္ဌမံ;

ผู้ใดมีสติปรารภกายตั้งมั่นอยู่เป็นนิตย์ว่า ‘กรรมนี้ไม่พึงมีแก่เรา ภพนี้ก็ไม่พึงมีแก่เรา กรรมจักไม่มีแก่เรา ภพก็จักไม่มีแก่เรา’ ผู้นั้นมีปกติอยู่โดยลำดับในธรรมนั้น ย่อมข้ามตัณหาได้ตามกาล จบสูตรที่ ๘

၉. ဥဒပါနသုတ္တံ

๙. อุทปานสูตรที่ ๙

၆၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မလ္လေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ထူဏံ နာမ မလ္လာနံ ဗြာဟ္မဏဂါမော တဒဝသရိ. အဿောသုံ ခေါ ထူဏေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ – ‘‘သမဏော ခလု, ဘော, ဂေါတမော သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော မလ္လေသု စာရိကံ စရမာနော [Pg.175] မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ထူဏံ အနုပ္ပတ္တော’’တိ.( ) ဥဒပါနံ တိဏဿ စ ဘုသဿ စ ယာဝ မုခတော ပူရေသုံ – ‘‘မာ တေ မုဏ္ဍကာ သမဏကာ ပါနီယံ အပံသူ’’တိ.

๖๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นมัลละ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงพราหมณคามของพวกเจ้ามัลละชื่อถูณะ พวกพราหมณ์และคหบดีชาวบ้านถูณะได้สดับข่าวว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระสมณโคดมศากยบุตร เสด็จออกผนวชจากศากยตระกูล เสด็จจาริกไปในแคว้นมัลละ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ได้เสด็จถึงบ้านถูณะแล้ว’ พวกเขาจึงพากันเอาหญ้าและแกลบถมบ่อน้ำจนเต็มเสมอขอบปากบ่อ ด้วยคิดว่า ‘อย่าให้พวกสมณะโล้นได้ดื่มน้ำเลย’

အထ ခေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ယေန ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣင်္ဃ မေ တွံ, အာနန္ဒ, ဧတမှာ ဥဒပါနာ ပါနီယံ အာဟရာ’’တိ.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จแวะจากหนทาง เสด็จเข้าไปยังโคนไม้แห่งหนึ่ง ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว ครั้นประทับนั่งแล้ว ได้รับสั่งเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า ‘อานนท์ เธอจงไปตักน้ำดื่มจากบ่อน้ำโน้นมาให้เรา’

ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒါနိ သော, ဘန္တေ, ဥဒပါနော ထူဏေယျကေဟိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေဟိ တိဏဿ စ ဘုသဿ စ ယာဝ မုခတော ပူရိတော – ‘မာ တေ မုဏ္ဍကာ သမဏကာ ပါနီယံ အပံသူ’’’တိ.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ พวกพราหมณ์และคหบดีชาวบ้านถูณะเอาหญ้าและแกลบถมบ่อน้ำนั้นจนเต็มเสมอขอบปากบ่อ ด้วยคิดว่า ‘อย่าให้พวกสมณะโล้นได้ดื่มน้ำเลย’

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ…ပေ… တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣင်္ဃ မေ တွံ, အာနန္ဒ, ဧတမှာ ဥဒပါနာ ပါနီယံ အာဟရာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ယေန သော ဥဒပါနော တေနုပသင်္ကမိ. အထ ခေါ သော ဥဒပါနော အာယသ္မန္တေ အာနန္ဒေ ဥပသင်္ကမန္တေ သဗ္ဗံ တံ တိဏဉ္စ ဘုသဉ္စ မုခတော ဩဝမိတွာ အစ္ဆဿ ဥဒကဿ အနာဝိလဿ ဝိပ္ပသန္နဿ ယာဝ မုခတော ပူရိတော ဝိဿန္ဒန္တော မညေ အဋ္ဌာသိ.

แม้ครั้งที่ ๒ ... แม้ครั้งที่ ๓ พระผู้มีพระภาคก็ได้รับสั่งเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า ‘อานนท์ เธอจงไปตักน้ำดื่มจากบ่อน้ำโน้นมาให้เรา’ ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นอย่างนั้น’ แล้วถือบาตรเข้าไปยังบ่อน้ำนั้น ครั้งนั้น เมื่อท่านพระอานนท์เข้าไปใกล้ บ่อน้ำนั้นได้สำรอกเอาหญ้าและแกลบทั้งหมดออกไปจากปากบ่อ เต็มเปี่ยมด้วยน้ำใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว บริสุทธิ์ผุดผ่องจนเสมอขอบปากบ่อ ประหนึ่งว่าจะไหลล้นออกมา

အထ ခေါ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ, ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ, ဘော, တထာဂတဿ မဟိဒ္ဓိကတာ မဟာနုဘာဝတာ! အယဉှိ သော ဥဒပါနော မယိ ဥပသင်္ကမန္တေ သဗ္ဗံ တံ တိဏဉ္စ ဘုသဉ္စ မုခတော ဩဝမိတွာ အစ္ဆဿ ဥဒကဿ အနာဝိလဿ ဝိပ္ပသန္နဿ ယာဝ မုခတော ပူရိတော ဝိဿန္ဒန္တော မညေ ဌိတော’’တိ!! ပတ္တေန ပါနီယံ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ, တထာဂတဿ မဟိဒ္ဓိကတာ မဟာနုဘာဝတာ! အယဉှိ သော, ဘန္တေ, ဥဒပါနော မယိ ဥပသင်္ကမန္တေ သဗ္ဗံ တံ တိဏဉ္စ ဘုသဉ္စ မုခတော ဩဝမိတွာ အစ္ဆဿ ဥဒကဿ အနာဝိလဿ ဝိပ္ပသန္နဿ ယာဝ မုခတော ပူရိတော ဝိဿန္ဒန္တော မညေ အဋ္ဌာသိ!! ပိဝတု ဘဂဝါ ပါနီယံ, ပိဝတု သုဂတော ပါနီယ’’န္တိ.

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริงหนอ ไม่เคยปรากฏ พระตถาคตทรงมีฤทธิ์มาก ทรงมีอานุภาพมากจริงหนอ เพราะเมื่อเราเข้าไปใกล้ บ่อน้ำนี้ได้สำรอกเอาหญ้าและแกลบทั้งหมดออกไปจากปากบ่อ เต็มเปี่ยมด้วยน้ำใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว บริสุทธิ์ผุดผ่องจนเสมอขอบปากบ่อ ประหนึ่งว่าจะไหลล้นออกมา’ ท่านจึงใช้บาตรตักน้ำแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ พระตถาคตทรงมีฤทธิ์มาก ทรงมีอานุภาพมากจริงหนอ เพราะเมื่อข้าพระองค์เข้าไปใกล้ บ่อน้ำนั้นได้สำรอกเอาหญ้าและแกลบทั้งหมดออกไปจากปากบ่อ เต็มเปี่ยมด้วยน้ำใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว บริสุทธิ์ผุดผ่องจนเสมอขอบปากบ่อ ประหนึ่งว่าจะไหลล้นออกมา ขอพระผู้มีพระภาคโปรดดื่มน้ำ ขอพระสุคตโปรดดื่มน้ำเถิด’

အထ [Pg.176] ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเรื่องนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

‘‘ကိံ ကယိရာ ဥဒပါနေန,အာပါ စေ သဗ္ဗဒါ သိယုံ;

တဏှာယ မူလတော ဆေတွာ,ကိဿ ပရိယေသနံ စရေ’’တိ. နဝမံ;

จะมีประโยชน์อะไรด้วยบ่อน้ำ ถ้ามีน้ำอยู่ทุกเมื่อ บุคคลตัดตัณหาพร้อมทั้งรากแล้ว จะพึงเที่ยวแสวงหาอะไรเล่า

၁၀. ဥတေနသုတ္တံ

๑๐. อุเทนสูตร

၇၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတိ ဃောသိတာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရညော ဥတေနဿ ဥယျာနဂတဿ အန္တေပုရံ ဒဍ္ဎံ ဟောတိ, ပဉ္စ စ ဣတ္ထိသတာနိ ကာလင်္ကတာနိ ဟောန္တိ သာမာဝတီပမုခါနိ.

๗๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ก็สมัยนั้น เมื่อพระเจ้าอุเทนเสด็จไปอุทยาน ตำหนักฝ่ายในถูกไฟไหม้ และสตรี ๕๐๐ คนมีพระนางสามาวดีเป็นประมุขได้ถึงแก่กรรม

အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ကောသမ္ဗိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံသု. ကောသမ္ဗိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, ရညော ဥတေနဿ ဥယျာနဂတဿ အန္တေပုရံ ဒဍ္ဎံ, ပဉ္စ စ ဣတ္ထိသတာနိ ကာလင်္ကတာနိ သာမာဝတီပမုခါနိ. တာသံ, ဘန္တေ, ဥပါသိကာနံ ကာ ဂတိ ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ?

ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมาก ครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงโกสัมพี ครั้นเที่ยวบิณฑบาตในกรุงโกสัมพีแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาต เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พวกเธอได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่กรุงโกสัมพีนี้ เมื่อพระเจ้าอุเทนเสด็จไปอุทยาน ตำหนักฝ่ายในถูกไฟไหม้ และสตรี ๕๐๐ คนมีพระนางสามาวดีเป็นประมุขได้ถึงแก่กรรม ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คติของอุบาสิกาเหล่านั้นเป็นอย่างไร สัมปรายภพของพวกนางเป็นอย่างไร’

‘‘သန္တေတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါသိကာယော သောတာပန္နာ, သန္တိ သကဒါဂါမိနိယော, သန္တိ အနာဂါမိနိယော. သဗ္ဗာ တာ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါသိကာယော အနိပ္ဖလာ ကာလင်္ကတာ’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย ในอุบาสิกาเหล่านั้น มีที่เป็นโสดาบันก็มี ที่เป็นสกทาคามินีก็มี ที่เป็นอนาคามินีก็มี ภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาทั้งหมดนั้นทำกาละอย่างไม่เป็นหมัน (คือไม่ไร้ผล)

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘မောဟသမ္ဗန္ဓနော လောကော, ဘဗ္ဗရူပေါဝ ဒိဿတိ;

ဥပဓိဗန္ဓနော ဗာလော, တမသာ ပရိဝါရိတော;

သဿတောရိဝ ခါယတိ, ပဿတော နတ္ထိ ကိဉ္စန’’န္တိ. ဒသမံ;

โลกถูกโมหะผูกพันไว้ ดูประหนึ่งว่ามีรูปแบบที่น่าพอใจ คนพาลถูกอุปธิผูกพันไว้ ถูกความมืดหุ้มห่อไว้ จึงปรากฏประหนึ่งว่าเป็นของยั่งยืน สำหรับผู้ที่เห็นอยู่ ไม่มีเครื่องกังวลอะไรเลย

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานของวรรคนั้น คือ

ဒွေ [Pg.177] ဘဒ္ဒိယာ ဒွေ စ သတ္တာ, လကုဏ္ဍကော တဏှာခယော;

ပပဉ္စခယော စ ကစ္စာနော, ဥဒပါနဉ္စ ဥတေနောတိ.

ภัททิยสูตร ๒ สูตร สัตตสูตร ๒ สูตร ลกุณฏกสูตร ตัณหักขยสูตร ปปัญจักขยสูตร กัจจานสูตร อุทปานสูตร และอุเทนสูตร

စူဠဝဂ္ဂေါ သတ္တမော နိဋ္ဌိတော.

จูฬวรรคที่ ๗ จบ

၈. ပါဋလိဂါမိယဝဂ္ဂေါ

๘. ปาฏลิคามิยวรรค

၁. ပဌမနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တသုတ္တံ

๑. ปฐมนิพพานปฏิสังยุตตสูตรที่ ๑

၇၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ ဘိက္ခူ နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ. တေဓ ဘိက္ခူ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကတွာ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ ဩဟိတသောတာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ.

๗๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้ภิกษุทั้งหลายเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับเอาไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาที่ประกอบด้วยนิพพาน ภิกษุเหล่านั้นก็ทำไว้ในใจโดยแยบคาย ใส่ใจ กำหนดด้วยใจทั้งหมด เงี่ยโสตลงสดับธรรม

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, တဒါယတနံ, ယတ္ထ နေဝ ပထဝီ, န အာပေါ, န တေဇော, န ဝါယော, န အာကာသာနဉ္စာယတနံ, န ဝိညာဏဉ္စာယတနံ, န အာကိဉ္စညာယတနံ, န နေဝသညာနာသညာယတနံ, နာယံ လောကော, န ပရလောကော, န ဥဘော စန္ဒိမသူရိယာ. တတြာပါဟံ, ဘိက္ခဝေ, နေဝ အာဂတိံ ဝဒါမိ, န ဂတိံ, န ဌိတိံ, န စုတိံ, န ဥပပတ္တိံ; အပ္ပတိဋ္ဌံ, အပ္ပဝတ္တံ, အနာရမ္မဏမေဝေတံ. ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ. ပဌမံ.

ภิกษุทั้งหลาย อายตนะนั้นมีอยู่ ที่ซึ่งไม่มีดิน ไม่มีน้ำ ไม่มีไฟ ไม่มีลม ไม่มีอากาสานัญจายตนะ ไม่มีวิญญาณัญจายตนะ ไม่มีอากิญจัญญายตนะ ไม่มีเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่มีโลกนี้ ไม่มีโลกอื่น ไม่มีดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ทั้งสอง ภิกษุทั้งหลาย ในอายตนะนั้น เราไม่กล่าวถึงการมา การไป การตั้งอยู่ การจุติ หรือการเกิดขึ้นเลย อายตนะนั้นไม่มีที่ตั้งอาศัย ไม่เป็นไป ไม่มีอารมณ์ นี้แหละคือที่สุดแห่งทุกข์

၂. ဒုတိယနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တသုတ္တံ

๒. นิพพานปฏิสังยุตตสูตรที่ ๒

၇၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ ဘိက္ခူ နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယ [Pg.178] ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ. တေဓ ဘိက္ခူ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကတွာ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ ဩဟိတသောတာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ.

๗๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้ภิกษุทั้งหลายเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตต์ด้วยนิพพาน ภิกษุเหล่านั้นก็ใส่ใจ กระทำไว้ในใจ กำหนดด้วยใจทั้งหมด เงี่ยโสตลงสดับธรรม

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဒုဒ္ဒသံ အနတံ နာမ, န ဟိ သစ္စံ သုဒဿနံ;

ပဋိဝိဒ္ဓါ တဏှာ ဇာနတော, ပဿတော နတ္ထိ ကိဉ္စန’’န္တိ. ဒုတိယံ;

สภาวะที่ไม่มีตัณหาเครื่องร้อยรัดนั้นเห็นได้ยากโดยแท้ เพราะสัจจะนั้นเห็นได้ไม่ง่ายเลย ตัณหาอันผู้รู้ ผู้เห็น แทงตลอดแล้ว กิเลสเครื่องกังวลย่อมไม่มี

၃. တတိယနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တသုတ္တံ

๓. นิพพานปฏิสังยุตตสูตรที่ ๓

၇၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ ဘိက္ခူ နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ. တေဓ ဘိက္ခူ အဋ္ဌိံ ကတွာ, မနသိ ကတွာ, သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ, ဩဟိတသောတာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ.

๗๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้ภิกษุทั้งหลายเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตต์ด้วยนิพพาน ภิกษุเหล่านั้นก็ใส่ใจ กระทำไว้ในใจ กำหนดด้วยใจทั้งหมด เงี่ยโสตลงสดับธรรม

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ. နော စေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဘဝိဿ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ, နယိဓ ဇာတဿ ဘူတဿ ကတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ ပညာယေထ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထိ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ, တသ္မာ ဇာတဿ ဘူတဿ ကတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ ပညာယတီ’’တိ. တတိယံ.

ภิกษุทั้งหลาย สภาวะที่ไม่เกิด ที่ไม่เป็น ที่ปัจจัยไม่ทำ ที่ปัจจัยไม่ปรุงแต่ง มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าสภาวะที่ไม่เกิด ที่ไม่เป็น ที่ปัจจัยไม่ทำ ที่ปัจจัยไม่ปรุงแต่งนั้น จักไม่มีแล้วไซร้ การสลัดออกจากสภาวะที่เกิด ที่เป็น ที่ปัจจัยทำ ที่ปัจจัยปรุงแต่ง ก็จะไม่พึงปรากฏในโลกนี้เลย แต่เพราะสภาวะที่ไม่เกิด ที่ไม่เป็น ที่ปัจจัยไม่ทำ ที่ปัจจัยไม่ปรุงแต่ง มีอยู่ ฉะนั้น การสลัดออกจากสภาวะที่เกิด ที่เป็น ที่ปัจจัยทำ ที่ปัจจัยปรุงแต่ง จึงปรากฏ

၄. စတုတ္ထနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တသုတ္တံ

๔. นิพพานปฏิสังยุตตสูตรที่ ๔

၇၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ ဘိက္ခူ နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ. တေဓ ဘိက္ခူ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကတွာ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ ဩဟိတသောတာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ.

๗๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้ภิกษุทั้งหลายเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตต์ด้วยนิพพาน ภิกษุเหล่านั้นก็ใส่ใจ กระทำไว้ในใจ กำหนดด้วยใจทั้งหมด เงี่ยโสตลงสดับธรรม

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘နိဿိတဿ [Pg.179] စလိတံ, အနိဿိတဿ စလိတံ နတ္ထိ. စလိတေ အသတိ ပဿဒ္ဓိ, ပဿဒ္ဓိယာ သတိ နတိ န ဟောတိ. နတိယာ အသတိ အာဂတိဂတိ န ဟောတိ. အာဂတိဂတိယာ အသတိ စုတူပပါတော န ဟောတိ. စုတူပပါတေ အသတိ နေဝိဓ န ဟုရံ န ဥဘယမန္တရေန. ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ. စတုတ္ထံ.

ความหวั่นไหวมีแก่บุคคลผู้อาศัยตัณหาและทิฏฐิ ความหวั่นไหวไม่มีแก่บุคคลผู้ไม่อาศัยตัณหาและทิฏฐิ เมื่อความหวั่นไหวไม่มี ก็มีความสงบระงับ เมื่อมีความสงบระงับ ก็ไม่มีความน้อมไป เมื่อไม่มีความน้อมไป ก็ไม่มีการมาการไป เมื่อไม่มีการมาการไป ก็ไม่มีการจุติและอุบัติ เมื่อไม่มีการจุติและอุบัติ ก็ไม่มีในโลกนี้ ไม่มีในโลกอื่น ไม่มีในระหว่างแห่งโลกทั้งสอง นี้แหละคือที่สุดแห่งทุกข์

၅. စုန္ဒသုတ္တံ

๕. จุนทสูตร

၇၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မလ္လေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ပါဝါ တဒဝသရိ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ပါဝါယံ ဝိဟရတိ စုန္ဒဿ ကမ္မာရပုတ္တဿ အမ္ဗဝနေ.

๗๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นมัลละ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงเมืองปาวาโดยลำดับ ได้ยินว่า ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อัมพวันของนายจุนทะ ผู้เป็นบุตรของนายช่างทอง

အဿောသိ ခေါ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော – ‘‘ဘဂဝါ ကိရ မလ္လေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပါဝံ အနုပ္ပတ္တော ပါဝါယံ ဝိဟရတိ မယှံ အမ္ဗဝနေ’’တိ. အထ ခေါ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ စုန္ဒံ ကမ္မာရပုတ္တံ ဘဂဝါ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ သမာဒပေသိ သမုတ္တေဇေသိ သမ္ပဟံသေသိ. အထ ခေါ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော ဘဂဝတာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဓိဝါသေတု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သွာတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’တိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန.

นายจุนทะบุตรนายช่างทองได้สดับข่าวว่า ‘ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นมัลละ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงเมืองปาวาโดยลำดับ ประทับอยู่ ณ อัมพวันของเรา’ ครั้งนั้นแล นายจุนทะบุตรนายช่างทองได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ก็ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ทรงชี้แจงให้นายจุนทะบุตรนายช่างทองผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งนั้นเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถา ครั้งนั้นแล นายจุนทะบุตรนายช่างทอง อันพระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้เห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์โปรดรับภัตตาหารของข้าพระองค์ในวันพรุ่งนี้เถิด’ พระผู้มีพระภาคทรงรับนิมนต์โดยดุษณีภาพ

အထ ခေါ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန သကေ နိဝေသနေ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယာဒါပေတွာ ပဟူတဉ္စ သူကရမဒ္ဒဝံ ဘဂဝတော ကာလံ အာရောစာပေသိ – ‘‘ကာလော, ဘန္တေ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တ’’န္တိ.

ครั้งนั้นแล นายจุนทะบุตรนายช่างทอง ทราบการรับนิมนต์ของพระผู้มีพระภาคแล้ว จึงลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วจากไป ครั้งนั้นแล พอล่วงราตรีนั้นไป นายจุนทะบุตรนายช่างทองได้จัดแจงของเคี้ยวของฉันอันประณีต และสูกรมัททวะจำนวนมากไว้ในนิเวศน์ของตน แล้วให้คนไปกราบทูลภัตกาลแด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถึงเวลาแล้ว ภัตตาหารสำเร็จแล้ว’

အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန စုန္ဒဿ ကမ္မာရပုတ္တဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ စုန္ဒံ ကမ္မာရပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ယံ တေ, စုန္ဒ, သူကရမဒ္ဒဝံ ပဋိယတ္တံ တေန မံ ပရိဝိသ, ယံ ပနညံ ခါဒနီယံ [Pg.180] ဘောဇနီယံ ပဋိယတ္တံ တေန ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယံ အဟောသိ သူကရမဒ္ဒဝံ ပဋိယတ္တံ တေန ဘဂဝန္တံ ပရိဝိသိ; ယံ ပနညံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယတ္တံ တေန ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသိ.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังที่อยู่ของนายจุนทะบุตรของนายช่างทอง พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ แล้วประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกนายจุนทะบุตรของนายช่างทองมาตรัสว่า “จุนทะ สุกรมัททวะที่เธอจัดเตรียมไว้ เธอจงอังคาสเราด้วยสุกรมัททวะนั้น ส่วนของเคี้ยวของฉันอย่างอื่นที่เธอจัดเตรียมไว้ เธอจงอังคาสภิกษุสงฆ์ด้วยของเคี้ยวของฉันนั้น” นายจุนทะบุตรของนายช่างทองทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” แล้วได้อังคาสพระผู้มีพระภาคด้วยสุกรมัททวะที่ตนจัดเตรียมไว้ และอังคาสภิกษุสงฆ์ด้วยของเคี้ยวของฉันอย่างอื่นที่ตนจัดเตรียมไว้

အထ ခေါ ဘဂဝါ စုန္ဒံ ကမ္မာရပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ယံ တေ, စုန္ဒ, သူကရမဒ္ဒဝံ အဝသိဋ္ဌံ တံ သောဗ္ဘေ နိခဏာဟိ. နာဟံ တံ, စုန္ဒ, ပဿာမိ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ ယဿ တံ ပရိဘုတ္တံ သမ္မာ ပရိဏာမံ ဂစ္ဆေယျ အညတြ တထာဂတဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယံ အဟောသိ သူကရမဒ္ဒဝံ အဝသိဋ္ဌံ တံ သောဗ္ဘေ နိခဏိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ စုန္ဒံ ကမ္မာရပုတ္တံ ဘဂဝါ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတ္တေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกนายจุนทะบุตรของนายช่างทองมาตรัสว่า “จุนทะ สุกรมัททวะที่เหลือของเธอ เธอจงฝังเสียในหลุม จุนทะ เราไม่เห็นใครในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่บริโภคสุกรมัททวะนั้นแล้วจะพึงให้ย่อยไปด้วยดีได้ นอกจากตถาคต” นายจุนทะบุตรของนายช่างทองทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” แล้วฝังสุกรมัททวะที่เหลือในหลุม แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้นายจุนทะบุตรของนายช่างทองผู้นั่ง ณ ที่สมควรเห็นแจ้ง สมาทาน อาจหาญ ร่าเริงด้วยธรรมีกถา แล้วเสด็จลุกจากอาสนะหลีกไป

အထ ခေါ ဘဂဝတော စုန္ဒဿ ကမ္မာရပုတ္တဿ ဘတ္တံ ဘုတ္တာဝိဿ ခရော အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ. လောဟိတပက္ခန္ဒိကာ ပဗာဠှာ ဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ မာရဏန္တိကာ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ သတော သမ္ပဇာနော အဓိဝါသေသိ အဝိဟညမာနော. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာယာမာနန္ဒ, ယေန ကုသိနာရာ တေနုပသင်္ကမိဿာမာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ.

ครั้งนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสวยภัตตาหารของนายจุนทะบุตรของนายช่างทองแล้ว ก็เกิดอาพาธอย่างรุนแรง เกิดเวทนากล้าเจียนจะปรินิพพาน มีพระโลหิตไหลออก พระผู้มีพระภาคทรงมีพระสติสัมปชัญญะ อดกลั้นเวทนานั้นไว้ ไม่ทรงเดือดร้อน ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “มาเถิด อานนท์ เราจักไปยังเมืองกุสินารา” ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

‘‘စုန္ဒဿ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ, ကမ္မာရဿာတိ မေ သုတံ;

အာဗာဓံ သမ္ဖုသီ ဓီရော, ပဗာဠှံ မာရဏန္တိကံ.

เราได้ฟังมาว่า พระธีรเจ้าเสวยภัตตาหารของนายจุนทะบุตรของนายช่างทองแล้ว ทรงเกิดอาพาธหนักเจียนจะสิ้นพระชนม์

‘‘ဘုတ္တဿ စ သူကရမဒ္ဒဝေန, ဗျာဓိပ္ပဗာဠှော ဥဒပါဒိ သတ္ထုနော;

ဝိရိစ္စမာနော ဘဂဝါ အဝေါစ, ‘ဂစ္ဆာမဟံ ကုသိနာရံ နဂရ’’’န္တိ.

เมื่อพระศาสดาเสวยสุกรมัททวะแล้ว อาพาธหนักได้เกิดขึ้น พระผู้มีพระภาคทรงประชวรลงพระโลหิต ตรัสว่า ‘เราจักไปยังเมืองกุสินารา’

အထ ခေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ယေန အညတရံ ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣင်္ဃ မေ တွံ, အာနန္ဒ, စတုဂ္ဂုဏံ သံဃာဋိံ ပညာပေဟိ; ကိလန္တောသ္မိ, အာနန္ဒ, နိသီဒိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ စတုဂ္ဂုဏံ သံဃာဋိံ [Pg.181] ပညာပေသိ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣင်္ဃ မေ တွံ, အာနန္ဒ, ပါနီယံ အာဟရ; ပိပါသိတောသ္မိ, အာနန္ဒ, ပိဝိဿာမီ’’တိ.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จแวะจากทางเข้าไปยังโคนต้นไม้แห่งหนึ่ง แล้วตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “อานนท์ เธอจงช่วยปูสังฆาฏิ ๔ ชั้นให้เราหน่อย เราเหนื่อยแล้ว จักนั่ง” ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” แล้วปูสังฆาฏิ ๔ ชั้นถวาย พระผู้มีพระภาคประทับนั่งบนอาสนะที่ท่านพระอานนท์ปูลาดถวาย ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “อานนท์ เธอจงช่วยนำน้ำมาให้เราหน่อย เรากระหาย จักดื่ม”

ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒါနိ, ဘန္တေ, ပဉ္စမတ္တာနိ သကဋသတာနိ အတိက္ကန္တာနိ. တံ စက္ကစ္ဆိန္နံ ဥဒကံ ပရိတ္တံ လုဠိတံ အာဝိလံ သန္ဒတိ. အယံ, ဘန္တေ, ကုကုဋ္ဌာ နဒီ အဝိဒူရေ အစ္ဆောဒကာ သာတောဒကာ သီတောဒကာ သေတောဒကာ သုပတိတ္ထာ ရမဏီယာ. ဧတ္ထ ဘဂဝါ ပါနီယဉ္စ ပိဝိဿတိ ဂတ္တာနိ စ သီတီကရိဿတီ’’တိ.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อสักครู่นี้ เกวียนประมาณ ๕๐๐ เล่มเพิ่งผ่านไป น้ำนั้นที่ถูกล้อเกวียนตัดไปมีน้อย ขุ่นข้น ไหลไปอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม่น้ำกกุธานทีนี้ อยู่ไม่ไกล มีน้ำใสจืด เย็นสนิท สะอาด มีท่าดี น่ารื่นรมย์ พระผู้มีพระภาคจักทรงดื่มน้ำและจักทรงสรงสนานพระวรกายในแม่น้ำนี้”

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ…ပေ… တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣင်္ဃ မေ တွံ, အာနန္ဒ, ပါနီယံ အာဟရ; ပိပါသိတောသ္မိ, အာနန္ဒ, ပိဝိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ယေန သာ နဒီ တေနုပသင်္ကမိ. အထ ခေါ သာ နဒီ စက္ကစ္ဆိန္နာ ပရိတ္တာ လုဠိတာ အာဝိလာ သန္ဒမာနာ အာယသ္မန္တေ အာနန္ဒေ ဥပသင်္ကမန္တေ အစ္ဆာ ဝိပ္ပသန္နာ အနာဝိလာ သန္ဒတိ.

แม้ครั้งที่ ๒ ... แม้ครั้งที่ ๓ พระผู้มีพระภาคก็ตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “อานนท์ เธอจงช่วยนำน้ำมาให้เราหน่อย เรากระหาย จักดื่ม” ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” แล้วถือบาตรเดินไปยังแม่น้ำสายนั้น ครั้งนั้น แม่น้ำสายเล็กนั้นที่ถูกล้อเกวียนตัดไป ขุ่นข้น ไหลไปอยู่ พอท่านพระอานนท์เข้าไปใกล้ ก็กลับใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว ไหลไป

အထ ခေါ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ, ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ, ဘော, တထာဂတဿ မဟိဒ္ဓိကတာ မဟာနုဘာဝတာ! အယဉှိ သာ နဒီ စက္ကစ္ဆိန္နာ ပရိတ္တာ လုဠိတာ အာဝိလာ သန္ဒမာနာ မယိ ဥပသင်္ကမန္တေ အစ္ဆာ ဝိပ္ပသန္နာ အနာဝိလာ သန္ဒတီ’’တိ!! ပတ္တေန ပါနီယံ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ, တထာဂတဿ မဟိဒ္ဓိကတာ မဟာနုဘာဝတာ! အယဉှိ သာ, ဘန္တေ, နဒီ စက္ကစ္ဆိန္နာ ပရိတ္တာ လုဠိတာ အာဝိလာ သန္ဒမာနာ မယိ ဥပသင်္ကမန္တေ အစ္ဆာ ဝိပ္ပသန္နာ အနာဝိလာ သန္ဒတိ!! ပိဝတု ဘဂဝါ ပါနီယံ, ပိဝတု သုဂတော ပါနီယ’’န္တိ.

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้มีความคิดดังนี้ว่า “น่าอัศจรรย์จริงหนอ ไม่เคยปรากฏจริงหนอ ฤทธิ์และอานุภาพของพระตถาคตเจ้าช่างยิ่งใหญ่ แม่น้ำสายเล็กนี้ที่ถูกล้อเกวียนตัดไป ขุ่นข้น ไหลไปอยู่ พอเราเข้ามาใกล้ ก็กลับใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว ไหลไป” ท่านพระอานนท์จึงใช้บาตรตักน้ำเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏจริง ฤทธิ์และอานุภาพของพระตถาคตเจ้าช่างยิ่งใหญ่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม่น้ำสายเล็กนี้ที่ถูกล้อเกวียนตัดไป ขุ่นข้น ไหลไปอยู่ พอข้าพระองค์เข้าไปใกล้ ก็กลับใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว ไหลไป ขอพระผู้มีพระภาคโปรดดื่มน้ำ ขอพระสุคตโปรดดื่มน้ำเถิด”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ပါနီယံ အပါယိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ကုကုဋ္ဌာ နဒီ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ကုကုဋ္ဌံ နဒိံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ နှတွာ စ ပိဝိတွာ စ ပစ္စုတ္တရိတွာ ယေန အမ္ဗဝနံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ စုန္ဒကံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣင်္ဃ မေ တွံ, စုန္ဒက, စတုဂ္ဂုဏံ သံဃာဋိံ ပညာပေဟိ; ကိလန္တောသ္မိ, စုန္ဒက, နိပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ[Pg.182]. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ စုန္ဒကော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ စတုဂ္ဂုဏံ သံဃာဋိံ ပညာပေသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သီဟသေယျံ ကပ္ပေသိ ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယ သတော သမ္ပဇာနော ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိ ကရိတွာ. အာယသ္မာ ပန စုန္ဒကော တတ္ထေဝ ဘဂဝတော ပုရတော နိသီဒိ.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเสวยน้ำดื่ม ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จเข้าไปยังแม่น้ำกกุธา ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว ได้เสด็จลงสู่แม่น้ำกกุธา ทรงสรงและเสวยน้ำแล้ว เสด็จขึ้นจากแม่น้ำ เสด็จเข้าไปยังอัมพวัน ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว ได้ตรัสกับท่านพระจุนทกะว่า “จุนทกะ เธอจงปูสังฆาฏิ ๔ ชั้นให้เรา เราเหนื่อยแล้ว จักนอน” ท่านพระจุนทกะทูลรับสนองพระพุทธดำรัสว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วได้ปูสังฆาฏิ ๔ ชั้น ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงสำเร็จสีหไสยาโดยพระปรัศว์เบื้องขวา ทรงซ้อนพระบาทเหลื่อมพระบาท ทรงมีสติสัมปชัญญะ ทำอุฏฐานสัญญาไว้ในพระทัย ส่วนท่านพระจุนทกะได้นั่งอยู่เบื้องพระพักตร์พระผู้มีพระภาค ณ ที่นั้นนั่นเอง

‘‘ဂန္တွာန ဗုဒ္ဓေါ နဒိကံ ကုကုဋ္ဌံ,အစ္ဆောဒကံ သာတုဒကံ ဝိပ္ပသန္နံ;

ဩဂါဟိ သတ္ထာ သုကိလန္တရူပေါ,တထာဂတော အပ္ပဋိမောဓ လောကေ.

พระพุทธเจ้าเสด็จไปยังแม่น้ำกกุธาน้อย ซึ่งมีน้ำใส มีน้ำรสจืดสนิท ใสสะอาด พระศาสดาทรงมีพระวรกายเหน็ดเหนื่อยยิ่งนัก ได้เสด็จลงสรง พระตถาคตผู้หาบุคคลเปรียบมิได้ในโลกนี้

‘‘နှတွာ စ ပိဝိတွာ စုဒတာရိ သတ္ထာ,ပုရက္ခတော ဘိက္ခုဂဏဿ မဇ္ဈေ;

သတ္ထာ ပဝတ္တာ ဘဂဝါ ဣဓ ဓမ္မေ,ဥပါဂမိ အမ္ဗဝနံ မဟေသိ;

အာမန္တယိ စုန္ဒကံ နာမ ဘိက္ခုံ,စတုဂ္ဂုဏံ သန္ထရ မေ နိပဇ္ဇံ.

พระศาสดาทรงสรงและเสวยน้ำแล้วเสด็จขึ้นจากแม่น้ำ อันภิกษุสงฆ์แวดล้อมเป็นเบื้องหน้าในท่ามกลาง พระศาสดาผู้เป็นพระผู้มีพระภาค ผู้ประกาศธรรมในโลกนี้ พระมหามุนีได้เสด็จเข้าไปยังอัมพวัน ได้ตรัสเรียกภิกษุชื่อจุนทกะว่า ท่านจงปูผ้า ๔ ชั้นเป็นที่นอนให้เรา

‘‘သော စောဒိတော ဘာဝိတတ္တေန စုန္ဒော,စတုဂ္ဂုဏံ သန္ထရိ ခိပ္ပမေဝ;

နိပဇ္ဇိ သတ္ထာ သုကိလန္တရူပေါ,စုန္ဒောပိ တတ္ထ ပမုခေ နိသီဒီ’’တိ.

ท่านพระจุนทะนั้น อันพระผู้มีพระภาคผู้มีพระองค์อันอบรมแล้ว ตรัสเตือนแล้ว ได้ปูผ้า ๔ ชั้นถวายโดยพลัน พระศาสดาทรงมีพระวรกายเหน็ดเหนื่อยยิ่งนัก ได้บรรทมแล้ว แม้ท่านพระจุนทะก็ได้นั่งเฝ้าอยู่ ณ ที่นั้น

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘သိယာ ခေါ, ပနာနန္ဒ, စုန္ဒဿ ကမ္မာရပုတ္တဿ ကောစိ ဝိပ္ပဋိသာရံ ဥပဒဟေယျ – ‘တဿ တေ, အာဝုသော စုန္ဒ, အလာဘာ, တဿ တေ ဒုလ္လဒ္ဓံ ယဿ တေ တထာဂတော ပစ္ဆိမံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော’တိ. စုန္ဒဿာနန္ဒ, ကမ္မာရပုတ္တဿ ဧဝံ ဝိပ္ပဋိသာရော ပဋိဝိနောဒေတဗ္ဗော –

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสกับท่านพระอานนท์ว่า “อานนท์ พึงมีใครคนหนึ่งทำความเดือดร้อนใจให้เกิดแก่นายจุนทะ บุตรนายช่างทองว่า ‘ท่านจุนทะ นั่นเป็นความเสื่อมของท่าน นั่นเป็นสิ่งที่ท่านได้ไม่ดีแล้ว ที่พระตถาคตเสวยบิณฑบาตครั้งสุดท้ายของท่านแล้วเสด็จปรินิพพาน’ อานนท์ เธอพึงบรรเทาความเดือดร้อนใจของนายจุนทะ บุตรนายช่างทอง อย่างนี้ว่า –

‘‘‘တဿ တေ, အာဝုသော စုန္ဒ, လာဘာ, တဿ တေ သုလဒ္ဓံ ယဿ တေ တထာဂတော ပစ္ဆိမံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော. သမ္မုခါ မေတံ, အာဝုသော စုန္ဒ, ဘဂဝတော သုတံ, သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ဒွေမေ ပိဏ္ဍပါတာ သမသမဖလာ [Pg.183] သမသမဝိပါကာ အတိဝိယ အညေဟိ ပိဏ္ဍပါတေဟိ မဟပ္ဖလတရာ စ မဟာနိသံသတရာ စ. ကတမေ ဒွေ? ယဉ္စ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တထာဂတော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ, ယဉ္စ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. ဣမေ ဒွေ ပိဏ္ဍပါတာ သမသမဖလာ သမသမဝိပါကာ အတိဝိယ အညေဟိ ပိဏ္ဍပါတေဟိ မဟပ္ဖလတရာ စ မဟာနိသံသတရာ စ.

‘ท่านจุนทะ นั่นเป็นลาภของท่าน นั่นเป็นสิ่งที่ท่านได้ดีแล้ว ที่พระตถาคตเสวยบิณฑบาตครั้งสุดท้ายของท่านแล้วเสด็จปรินิพพาน ท่านจุนทะ ข้อนี้เราได้ฟังมา ได้รับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘บิณฑบาต ๒ อย่างนี้ มีผลเสมอกัน มีวิบากเสมอกัน มีผลมากกว่าและมีอานิสงส์มากกว่าบิณฑบาตอย่างอื่นอย่างยิ่ง ๒ อย่างคืออะไรบ้าง คือ บิณฑบาตที่พระตถาคตเสวยแล้วตรัสรู้พระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณอย่างหนึ่ง และบิณฑบาตที่พระตถาคตเสวยแล้วปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุอย่างหนึ่ง บิณฑบาต ๒ อย่างนี้ มีผลเสมอกัน มีวิบากเสมอกัน มีผลมากกว่าและมีอานิสงส์มากกว่าบิณฑบาตอย่างอื่นอย่างยิ่ง’

‘‘‘အာယုသံဝတ္တနိကံ အာယသ္မတာ စုန္ဒေန ကမ္မာရပုတ္တေန ကမ္မံ ဥပစိတံ, ဝဏ္ဏသံဝတ္တနိကံ အာယသ္မတာ စုန္ဒေန ကမ္မာရပုတ္တေန ကမ္မံ ဥပစိတံ, သုခသံဝတ္တနိကံ အာယသ္မတာ စုန္ဒေန ကမ္မာရပုတ္တေန ကမ္မံ ဥပစိတံ, သဂ္ဂသံဝတ္တနိကံ အာယသ္မတာ စုန္ဒေန ကမ္မာရပုတ္တေန ကမ္မံ ဥပစိတံ, ယသသံဝတ္တနိကံ အာယသ္မတာ စုန္ဒေန ကမ္မာရပုတ္တေန ကမ္မံ ဥပစိတံ, အာဓိပတေယျသံဝတ္တနိကံ အာယသ္မတာ စုန္ဒေန ကမ္မာရပုတ္တေန ကမ္မံ ဥပစိတ’န္တိ. စုန္ဒဿာနန္ဒ, ကမ္မာရပုတ္တဿ ဧဝံ ဝိပ္ပဋိသာရော ပဋိဝိနောဒေတဗ္ဗော’’တိ.

‘ท่านจุนทะ บุตรนายช่างทองผู้มีอายุ ได้สั่งสมกรรมที่เป็นไปเพื่ออายุ วรรณะ สุขะ สวรรค์ ยศ และความเป็นใหญ่แล้ว’ อานนท์ เธอพึงบรรเทาความเดือดร้อนใจของนายจุนทะ บุตรนายช่างทอง อย่างนี้แล”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ,သံယမတော ဝေရံ န စီယတိ;

ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကံ,ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သနိဗ္ဗုတော’’တိ. ပဉ္စမံ;

“บุญย่อมเจริญแก่ผู้ให้ เมื่อสำรวม เวรย่อมไม่ก่อ ผู้ฉลาดย่อมละบาปได้ เพราะสิ้นราคะ โทสะ และโมหะ ผู้นั้นย่อมเป็นผู้ดับสนิท” จบสูตรที่ ๕

၆. ပါဋလိဂါမိယသုတ္တံ

๖. ปาฏลิคามิยสูตร

၇၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မဂဓေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ပါဋလိဂါမော တဒဝသရိ. အဿောသုံ ခေါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ – ‘‘ဘဂဝါ ကိရ မဂဓေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပါဋလိဂါမံ အနုပ္ပတ္တော’’တိ. အထ ခေါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အဓိဝါသေတု နော, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အာဝသထာဂါရ’’န္တိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန.

๗๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นมคธ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงปาฏลิคาม อุบาสกชาวปาฏลิคามได้สดับข่าวว่า “ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นมคธ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงปาฏลิคามแล้ว” ลำดับนั้น อุบาสกชาวปาฏลิคามได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นอุบาสกชาวปาฏลิคามนั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดรับโรงพักของพวกข้าพระองค์เถิด” พระผู้มีพระภาคทรงรับโดยดุษณีภาพ

အထ [Pg.184] ခေါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေနာဝသထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ သဗ္ဗသန္ထရိံ အာဝသထာဂါရံ သန္ထရိတွာ အာသနာနိ ပညာပေတွာ ဥဒကမဏိကံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ တေလပ္ပဒီပံ အာရောပေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘သဗ္ဗသန္ထရိသန္ထတံ, ဘန္တေ, အာဝသထာဂါရံ; အာသနာနိ ပညတ္တာနိ; ဥဒကမဏိကော ပတိဋ္ဌာပိတော တေလပ္ပဒီပေါ အာရောပိတော. ယဿဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကာလံ မညတီ’’တိ.

ลำดับนั้น อุบาสกชาวปาฏลิคาม ทราบการรับของพระผู้มีพระภาคแล้ว จึงลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค ทำประทักษิณแล้ว เข้าไปยังโรงพัก ครั้นเข้าไปแล้ว ได้ปูลาดโรงพักทั่วทั้งหมด จัดตั้งอาสนะ ตั้งหม้อน้ำ ตามประทีปน้ำมันแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นอุบาสกชาวปาฏลิคามยืนเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โรงพักปูลาดทั่วทั้งหมดแล้ว อาสนะก็จัดตั้งไว้แล้ว หม้อน้ำก็ตั้งไว้แล้ว ประทีปน้ำมันก็จุดไว้แล้ว บัดนี้ ขอพระผู้มีพระภาคทรงสำคัญเวลาที่สมควรเถิด พระเจ้าข้า”

အထ ခေါ ဘဂဝါ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန အာဝသထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ အာဝသထာဂါရံ ပဝိသိတွာ မဇ္ဈိမံ ထမ္ဘံ နိဿာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ နိသီဒိ. ဘိက္ခုသံဃောပိ ခေါ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ အာဝသထာဂါရံ ပဝိသိတွာ ပစ္ဆိမံ ဘိတ္တိံ နိဿာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ နိသီဒိ ဘဂဝန္တံယေဝ ပုရက္ခတွာ. ပါဋလိဂါမိယာပိ ခေါ ဥပါသကာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ အာဝသထာဂါရံ ပဝိသိတွာ ပုရတ္ထိမံ ဘိတ္တိံ နိဿာယ ပစ္ဆိမာဘိမုခါ နိသီဒိံသု ဘဂဝန္တံယေဝ ပုရက္ခတွာ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပါဋလိဂါမိယေ ဥပါသကေ အာမန္တေသိ –

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงนุ่งสบง ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังศาลาที่พักคนเดินทางพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ครั้นเสด็จเข้าไปถึงแล้ว ทรงล้างพระบาท เสด็จเข้าไปภายในศาลาที่พักคนเดินทาง ประทับนั่งพิงเสากลาง ผินพระพักตร์ไปทางทิศตะวันออก แม้ภิกษุสงฆ์ก็ได้ล้างเท้า เข้าไปภายในศาลาที่พักคนเดินทาง นั่งพิงฝาด้านทิศตะวันตก ผินหน้าไปทางทิศตะวันออก กระทำพระผู้มีพระภาคไว้เบื้องหน้าโดยแท้ แม้อุบาสกชาวปาตลิคามก็ได้ล้างเท้า เข้าไปภายในศาลาที่พักคนเดินทาง นั่งพิงฝาด้านทิศตะวันออก ผินหน้าไปทางทิศตะวันตก กระทำพระผู้มีพระภาคไว้เบื้องหน้าโดยแท้ ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกอุบาสกชาวปาตลิคามมาตรัสว่า

‘‘ပဉ္စိမေ, ဂဟပတယော, အာဒီနဝါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ. ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဂဟပတယော, ဒုဿီလော သီလဝိပန္နော ပမာဒါဓိကရဏံ မဟတိံ ဘောဂဇာနိံ နိဂစ္ဆတိ. အယံ ပဌမော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ.

คฤหบดีทั้งหลาย โทษ ๕ ประการเหล่านี้มีแก่คนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ คฤหบดีทั้งหลาย คนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีลในโลกนี้ ย่อมถึงความเสื่อมแห่งโภคทรัพย์อย่างใหญ่หลวง เพราะความประมาทเป็นเหตุ นี้เป็นโทษประการที่ ๑ ของคนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล

‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, ဒုဿီလဿ သီလဝိပန္နဿ ပါပကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ. အယံ ဒုတိယော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ.

คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก กิตติศัพท์อันชั่วของคนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีลย่อมขจรไป นี้เป็นโทษประการที่ ๒ ของคนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล

‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, ဒုဿီလော သီလဝိပန္နော ယညဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမတိ – ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ, ယဒိ ဗြာဟ္မဏပရိသံ, ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ, ယဒိ သမဏပရိသံ – အဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ မင်္ကုဘူတော. အယံ တတိယော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ.

คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก คนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล จะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คหบดีบริษัท หรือสมณบริษัทก็ตาม ย่อมเป็นผู้ไม่แกล้วกล้า เป็นผู้เก้อเขินเข้าไป นี้เป็นโทษประการที่ ๓ ของคนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล

‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, ဒုဿီလော သီလဝိပန္နော သမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ. အယံ စတုတ္ထော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ.

คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก คนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล ย่อมเป็นผู้หลงทำกาละ นี้เป็นโทษประการที่ ๔ ของคนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล

‘‘ပုန [Pg.185] စပရံ, ဂဟပတယော, ဒုဿီလော သီလဝိပန္နော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ. အယံ ပဉ္စမော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ. ဣမေ ခေါ, ဂဟပတယော, ပဉ္စ အာဒီနဝါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ.

คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก คนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก นี้เป็นโทษประการที่ ๕ ของคนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล คฤหบดีทั้งหลาย เหล่านี้แล คือโทษ ๕ ประการของคนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล

‘‘ပဉ္စိမေ, ဂဟပတယော, အာနိသံသာ သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ. ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဂဟပတယော, သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော အပ္ပမာဒါဓိကရဏံ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဓိဂစ္ဆတိ. အယံ ပဌမော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ.

คฤหบดีทั้งหลาย อานิสงส์ ๕ ประการเหล่านี้มีแก่ผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ คฤหบดีทั้งหลาย ผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีลในโลกนี้ ย่อมได้กองโภคทรัพย์ใหญ่หลวง เพราะความไม่ประมาทเป็นเหตุ นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๑ ของผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล

‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, သီလဝတော သီလသမ္ပန္နဿ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ. အယံ ဒုတိယော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ.

คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก กิตติศัพท์อันงามของผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีลย่อมขจรไป นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๒ ของผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล

‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော ယညဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမတိ – ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ, ယဒိ ဗြာဟ္မဏပရိသံ, ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ, ယဒိ သမဏပရိသံ – ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ အမင်္ကုဘူတော. အယံ တတိယော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ.

คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก ผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล จะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คหบดีบริษัท หรือสมณบริษัทก็ตาม ย่อมเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่เป็นผู้เก้อเขินเข้าไป นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๓ ของผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล

‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော အသမ္မူဠှော ကာလင်္ကရောတိ. အယံ စတုတ္ထော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ.

คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก ผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ย่อมเป็นผู้ไม่หลงทำกาละ นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๔ ของผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล

‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ. အယံ ပဉ္စမော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ. ဣမေ ခေါ, ဂဟပတယော, ပဉ္စ အာနိသံသာ သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယာ’’တိ.

คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก ผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๕ ของผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล คฤหบดีทั้งหลาย เหล่านี้แล คืออานิสงส์ ๕ ประการของผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล

အထ ခေါ ဘဂဝါ ပါဋလိဂါမိယေ ဥပါသကေ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ ဥယျောဇေသိ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ ခေါ, ဂဟပတယော, ရတ္တိ; ယဿဒါနိ တုမှေ ကာလံ မညထာ’’တိ. အထ ခေါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကမိံသု. အထ ခေါ ဘဂဝါ အစိရပက္ကန္တေသု ပါဋလိဂါမိယေသု ဥပါသကေသု သုညာဂါရံ ပါဝိသိ.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้อุบาสกชาวปาตลิคามเห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญร่าเริงด้วยธรรมีกถาตลอดราตรีเป็นอันมาก แล้วทรงส่งกลับไปด้วยพระดำรัสว่า ‘คฤหบดีทั้งหลาย ราตรีล่วงไปแล้ว บัดนี้ ท่านทั้งหลายจงสำคัญเวลาที่ควรทำเถิด’ ลำดับนั้น อุบาสกชาวปาตลิคามชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วจากไป ลำดับนั้น เมื่ออุบาสกชาวปาตลิคามจากไปไม่นาน พระผู้มีพระภาคได้เสด็จเข้าไปยังเรือนว่าง

တေန [Pg.186] ခေါ ပန သမယေန သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ပါဋလိဂါမေ နဂရံ မာပေန္တိ ဝဇ္ဇီနံ ပဋိဗာဟာယ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဒေဝတာယော သဟဿသဟဿေဝ ပါဋလိဂါမေ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ. ယသ္မိံ ပဒေသေ မဟေသက္ခာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ မဟေသက္ခာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ယသ္မိံ ပဒေသေ မဇ္ဈိမာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ မဇ္ဈိမာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ယသ္မိံ ပဒေသေ နီစာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ နီစာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ.

ก็โดยสมัยนั้นแล สุนีธะและวัสสการะมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ กำลังสร้างเมืองในปาตลิคามเพื่อป้องกันพวกเจ้าวัชชี ก็โดยสมัยนั้นแล เทวดาจำนวนมากนับเป็นพันๆ จับจองพื้นที่ในปาตลิคาม ในประเทศใด เทวดาผู้มีศักดิ์ใหญ่จับจองพื้นที่ ในประเทศนั้น จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ใหญ่ก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัย ในประเทศใด เทวดาผู้มีศักดิ์ปานกลางจับจองพื้นที่ ในประเทศนั้น จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ปานกลางก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัย ในประเทศใด เทวดาผู้มีศักดิ์ต่ำจับจองพื้นที่ ในประเทศนั้น จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ต่ำก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัย

အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန တာ ဒေဝတာယော သဟဿသဟဿေဝ ပါဋလိဂါမေ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိယော. ယသ္မိံ ပဒေသေ မဟေသက္ခာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ, မဟေသက္ခာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ယသ္မိံ ပဒေသေ မဇ္ဈိမာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ, မဇ္ဈိမာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ယသ္မိံ ပဒေသေ နီစာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ, နီစာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿာ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယေ ပစ္စုဋ္ဌာယ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ –

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นหมู่เทวดาหลายพันจับจองพื้นที่ในหมู่บ้านปาฏลิคาม ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ เกินกว่าจักษุของมนุษย์ ในถิ่นที่เทวดาผู้มีศักดิ์ใหญ่จับจองพื้นที่ จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ใหญ่ก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัยในถิ่นนั้น ในถิ่นที่เทวดาผู้มีศักดิ์ปานกลางจับจองพื้นที่ จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ปานกลางก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัยในถิ่นนั้น ในถิ่นที่เทวดาผู้มีศักดิ์ต่ำจับจองพื้นที่ จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ต่ำก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัยในถิ่นนั้น ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จลุกขึ้นในเวลาใกล้รุ่งแห่งราตรีนั้นแล้วรับสั่งเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า –

‘‘ကေ နု ခေါ အာနန္ဒ ပါဋလိဂါမေ နဂရံ မာပေန္တီ’’တိ. ‘‘သုနိဓဝဿကာရာ, ဘန္တေ, မဂဓမဟာမတ္တာ ပါဋလိဂါမေ နဂရံ မာပေန္တိ ဝဇ္ဇီနံ ပဋိဗာဟာယာ’’တိ. ‘‘သေယျထာပိ, အာနန္ဒ, ဒေဝေဟိ တာဝတိံသေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ; ဧဝမေဝ ခေါ, အာနန္ဒ, သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ပါဋလိဂါမေ နဂရံ မာပေန္တိ ဝဇ္ဇီနံ ပဋိဗာဟာယ. ဣဓာဟံ, အာနန္ဒ, အဒ္ဒသံ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သမ္ဗဟုလာ ဒေဝတာယော သဟဿသဟဿေဝ ပါဋလိဂါမေ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိယော. ယသ္မိံ ပဒေသေ မဟေသက္ခာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ မဟေသက္ခာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ယသ္မိံ ပဒေသေ မဇ္ဈိမာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ မဇ္ဈိမာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ယသ္မိံ [Pg.187] ပဒေသေ နီစာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ နီစာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ယာဝတာ, အာနန္ဒ, အရိယံ အာယတနံ ယာဝတာ ဝဏိပ္ပထော ဣဒံ အဂ္ဂနဂရံ ဘဝိဿတိ ပါဋလိပုတ္တံ ပုဋဘေဒနံ. ပါဋလိပုတ္တဿ ခေါ, အာနန္ဒ, တယော အန္တရာယာ ဘဝိဿန္တိ – အဂ္ဂိတော ဝါ ဥဒကတော ဝါ မိထုဘေဒတော ဝါ’’တိ.

“อานนท์ ใครหนอสร้างนครในปาฏลิคาม” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ กำลังสร้างนครในปาฏลิคามเพื่อป้องกันพวกเจ้าวัชชี” “อานนท์ สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ สร้างนครในปาฏลิคามเพื่อป้องกันพวกเจ้าวัชชีนั้น เปรียบเหมือนปรึกษากับพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์แล้วสร้างขึ้น ฉันนั้น อานนท์ เราได้เห็นเทวดาจำนวนมากหลายพันตนจับจองพื้นที่ในปาฏลิคามด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ เกินกว่าจักษุของมนุษย์ ณ ที่นี้ ในถิ่นที่เทวดาผู้มีศักดิ์ใหญ่จับจองพื้นที่ จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ใหญ่ก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัยในถิ่นนั้น ในถิ่นที่เทวดาผู้มีศักดิ์ปานกลางจับจองพื้นที่ จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ปานกลางก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัยในถิ่นนั้น ในถิ่นที่เทวดาผู้มีศักดิ์ต่ำจับจองพื้นที่ จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ต่ำก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัยในถิ่นนั้น อานนท์ เพียงใดที่ถิ่นของชาวอารยะเจริญ เพียงใดที่เป็นเส้นทางค้าขาย นครปาฏลีบุตรนี้จักเป็นเมืองเอก เป็นศูนย์กลางการค้าขาย อานนท์ อันตราย ๓ อย่างจักมีแก่ปาฏลีบุตร คือ จากไฟ จากน้ำ หรือจากความแตกสามัคคี”

အထ ခေါ သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရာဏိယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အဓိဝါသေတု နော ဘဝံ ဂေါတမော အဇ္ဇတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’တိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန.

ครั้งนั้นแล สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว ได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ขอท่านพระโคดมพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์โปรดรับภัตตาหารของข้าพระองค์ทั้งหลายเพื่อฉันในวันนี้เถิด” พระผู้มีพระภาคทรงรับนิมนต์โดยดุษณีภาพ

အထ ခေါ သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ယေန သကော အာဝသထော တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ သကေ အာဝသထေ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယာဒါပေတွာ ဘဂဝတော ကာလံ အာရောစေသုံ – ‘‘ကာလော, ဘော ဂေါတမ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တ’’န္တိ.

ครั้งนั้นแล สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ทราบการรับนิมนต์ของพระผู้มีพระภาคแล้ว จึงเข้าไปยังที่พักของตน ครั้นแล้วได้ให้จัดเตรียมของขบฉันและของบริโภคอันประณีตไว้ในที่พักของตน แล้วให้คนไปกราบทูลภัตกาลแด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม ถึงเวลาแล้ว ภัตตาหารสำเร็จแล้ว”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန သုနိဓဝဿကာရာနံ မဂဓမဟာမတ္တာနံ အာဝသထော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသုံ သမ္ပဝါရေသုံ.

ครั้งนั้นแล ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังที่พักของสุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว ประทับนั่งบนอาสนะที่เขาจัดถวาย ครั้งนั้นแล สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ได้อังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข ด้วยของขบฉันและของบริโภคอันประณีตด้วยมือของตนจนเพียงพอและห้ามปราม

အထ ခေါ သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ဘဂဝန္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ အညတရံ နီစံ အာသနံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နေ ခေါ သုနိဓဝဿကာရေ မဂဓမဟာမတ္တေ ဘဂဝါ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အနုမောဒိ –

ครั้งนั้นแล สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ เมื่อพระผู้มีพระภาคเสวยเสร็จ นำพระหัตถ์ออกจากบาตรแล้ว จึงถือเอาอาสนะต่ำแห่งหนึ่ง นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง เมื่อสุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ทรงอนุโมทนาด้วยพระคาถาเหล่านี้ว่า –

‘‘ယသ္မိံ ပဒေသေ ကပ္ပေတိ, ဝါသံ ပဏ္ဍိတဇာတိယော;

သီလဝန္တေတ္ထ ဘောဇေတွာ, သညတေ ဗြဟ္မစာရယော.

“บัณฑิตชาติย่อมสำเร็จการอยู่ในประเทศใด พึงเลี้ยงดูท่านผู้มีศีล ผู้สำรวม ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ในประเทศนั้น

‘‘ယာ [Pg.188] တတ္ထ ဒေဝတာ အာသုံ, တာသံ ဒက္ခိဏမာဒိသေ;

တာ ပူဇိတာ ပူဇယန္တိ, မာနိတာ မာနယန္တိ နံ.

“เทวดาเหล่าใดมีอยู่ในประเทศนั้น พึงอุทิศทักษิณาทานเพื่อเทวดาเหล่านั้น เทวดาเหล่านั้นอันบัณฑิตบูชาแล้ว ย่อมบูชาตอบ อันบัณฑิตนับถือแล้ว ย่อมนับถือตอบ

‘‘တတော နံ အနုကမ္ပန္တိ, မာတာ ပုတ္တံဝ ဩရသံ;

ဒေဝတာနုကမ္ပိတော ပေါသော, သဒါ ဘဒြာနိ ပဿတီ’’တိ.

“แต่นั้น เทวดาเหล่านั้นย่อมอนุเคราะห์บัณฑิตนั้น ดุจมารดาอนุเคราะห์บุตรผู้เกิดแต่อก ฉะนั้น บุรุษผู้อันเทวดาอนุเคราะห์แล้ว ย่อมเห็นแต่สิ่งเจริญทุกเมื่อ”

အထ ခေါ ဘဂဝါ သုနိဓဝဿကာရာနံ မဂဓမဟာမတ္တာနံ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาแก่สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ด้วยพระคาถาเหล่านี้แล้ว เสด็จลุกจากอาสนะกลับไป

တေန ခေါ ပန သမယေန သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ဘဂဝန္တံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓာ ဟောန္တိ – ‘‘ယေနဇ္ဇ သမဏော ဂေါတမော ဒွါရေန နိက္ခမိဿတိ တံ ‘ဂေါတမဒွါရံ’ နာမ ဘဝိဿတိ. ယေန တိတ္ထေန ဂင်္ဂံ နဒိံ တရိဿတိ တံ ‘ဂေါတမတိတ္ထံ’ နာမ ဘဝိဿတီ’’တိ.

ก็โดยสมัยนั้นแล สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ได้เดินตามส่งพระผู้มีพระภาคไปข้างหลัง ๆ ด้วยคิดว่า “วันนี้ พระสมณโคดมจักเสด็จออกทางประตูใด ประตูนั้นจักมีชื่อว่า ‘โคตมทวาร’ จักเสด็จข้ามแม่น้ำคงคาที่ท่าใด ท่านั้นจักมีชื่อว่า ‘โคตมติตถะ’”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ယေန ဒွါရေန နိက္ခမိ တံ ‘ဂေါတမဒွါရံ’ နာမ အဟောသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ယေန ဂင်္ဂါ နဒီ တေနုပသင်္ကမိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဂင်္ဂါ နဒီ ပူရာ ဟောတိ သမတိတ္တိကာ ကာကပေယျာ. အပ္ပေကစ္စေ မနုဿာ နာဝံ ပရိယေသန္တိ, အပ္ပေကစ္စေ ဥဠုမ္ပံ ပရိယေသန္တိ, အပ္ပေကစ္စေ ကုလ္လံ ဗန္ဓန္တိ အပါရာ ပါရံ ဂန္တုကာမာ. အထ ခေါ ဘဂဝါ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝ – ဂင်္ဂါယ နဒိယာ ဩရိမတီရေ အန္တရဟိတော ပါရိမတီရေ ပစ္စုဋ္ဌာသိ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกทางประตูใด ประตูนั้นได้มีชื่อว่า ‘โคตมทวาร’ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จไปยังแม่น้ำคงคา ก็โดยสมัยนั้นแล แม่น้ำคงคาเต็มเปี่ยมเสมอขอบฝั่ง กาจิกดื่มได้ คนบางพวกต้องการจะข้ามจากฝั่งนี้ไปฝั่งโน้น จึงแสวงหาเรือ บางพวกแสวงหาทุ่น บางพวกผูกแพ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ได้หายจากฝั่งนี้ ไปปรากฏที่ฝั่งโน้นแห่งแม่น้ำคงคา ดุจบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น

အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တေ မနုဿေ အပ္ပေကစ္စေ နာဝံ ပရိယေသန္တေ, အပ္ပေကစ္စေ ဥဠုမ္ပံ ပရိယေသန္တေ, အပ္ပေကစ္စေ ကုလ္လံ ဗန္ဓန္တေ အပါရာ ပါရံ ဂန္တုကာမေ.

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นมนุษย์เหล่านั้นผู้ต้องการจะไปจากฝั่งนี้สู่ฝั่งโน้น บางพวกกำลังแสวงหาเรือ บางพวกกำลังแสวงหาทุ่นแพ บางพวกกำลังผูกแพ

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယေ တရန္တိ အဏ္ဏဝံ သရံ,သေတုံ ကတွာန ဝိသဇ္ဇ ပလ္လလာနိ;

ကုလ္လဉှိ ဇနော ပဗန္ဓတိ,တိဏ္ဏာ မေဓာဝိနော ဇနာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ;

ชนเหล่าใดสร้างสะพานแล้ว ละบึงตื้นเสีย ข้ามมหาสมุทรและทะเลสาบได้, ปุถุชนย่อมผูกแพ ส่วนผู้มีปัญญาทั้งหลายข้ามได้แล้ว

၇. ဒွိဓာပထသုတ္တံ

๗. ทวิธาปถสูตร

၇၇. ဧဝံ [Pg.189] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု အဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နော ဟောတိ အာယသ္မတာ နာဂသမာလေန ပစ္ဆာသမဏေန. အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသမာလော အန္တရာမဂ္ဂေ ဒွိဓာပထံ. ဒိသွာန ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပန္ထော; ဣမိနာ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နာဂသမာလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ, နာဂသမာလ, ပန္ထော; ဣမိနာ ဂစ္ဆာမာ’’တိ.

๗๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จเดินทางไกลในแคว้นโกศล มีท่านพระนาคสมาละเป็นปัจฉาสมณะ ท่านพระนาคสมาละได้เห็นทางสองแพร่งในระหว่างทาง ครั้นเห็นแล้วจึงได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี่คือหนทาง เราจงไปทางนี้กันเถิด” เมื่อท่านกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระนาคสมาละว่า “นาคสมาละ นี่คือหนทาง เราจงไปทางนี้กันเถิด”

ဒုတိယမ္ပိ…ပေ… တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသမာလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပန္ထော; ဣမိနာ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နာဂသမာလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ, နာဂသမာလ, ပန္ထော; ဣမိနာ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသမာလော ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရံ တတ္ထေဝ ဆမာယံ နိက္ခိပိတွာ ပက္ကာမိ – ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရ’’န္တိ.

แม้ครั้งที่สอง...ฯลฯ... แม้ครั้งที่สาม ท่านพระนาคสมาละก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี่คือหนทาง เราจงไปทางนี้กันเถิด” แม้ครั้งที่สาม พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสกับท่านพระนาคสมาละว่า “นาคสมาละ นี่คือหนทาง เราจงไปทางนี้กันเถิด” ครั้งนั้นแล ท่านพระนาคสมาละได้วางบาตรและจีวรของพระผู้มีพระภาคไว้บนพื้นดินตรงนั้นแล้วหลีกไป พลางกล่าวว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี้บาตรและจีวรของพระผู้มีพระภาค”

အထ ခေါ အာယသ္မတော နာဂသမာလဿ တေန ပန္ထေန ဂစ္ဆန္တဿ အန္တရာမဂ္ဂေ စောရာ နိက္ခမိတွာ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ အာကောဋေသုံ ပတ္တဉ္စ ဘိန္ဒိံသု သံဃာဋိဉ္စ ဝိပ္ဖာလေသုံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသမာလော ဘိန္နေန ပတ္တေန ဝိပ္ဖာလိတာယ သံဃာဋိယာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ နာဂသမာလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, တေန ပန္ထေန ဂစ္ဆန္တဿ အန္တရာမဂ္ဂေ စောရာ နိက္ခမိတွာ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ အာကောဋေသုံ, ပတ္တဉ္စ ဘိန္ဒိံသု, သံဃာဋိဉ္စ ဝိပ္ဖာလေသု’’န္တိ.

ครั้งนั้นแล เมื่อท่านพระนาคสมาละเดินไปตามทางนั้น พวกโจรได้ออกมาในระหว่างทาง แล้วทุบตีด้วยมือและเท้า ทั้งยังทำลายบาตรและฉีกสังฆาฏิ ครั้งนั้นแล ท่านพระนาคสมาละถือบาตรที่แตกและสังฆาฏิที่ถูกฉีกขาดเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระนาคสมาละผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ณ ที่นี้ เมื่อข้าพระองค์เดินไปตามทางนั้น พวกโจรได้ออกมาในระหว่างทาง แล้วทุบตีด้วยมือและเท้า ทั้งยังทำลายบาตรและฉีกสังฆาฏิของข้าพระองค์”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘သဒ္ဓိံ စရမေကတော ဝသံ,မိဿော အညဇနေန ဝေဒဂူ;

ဝိဒွါ ပဇဟာတိ ပါပကံ,ကောဉ္စော ခီရပကောဝ နိန္နဂ’’န္တိ. သတ္တမံ;

ผู้รู้จบเวท แม้จะเที่ยวไปร่วมกัน อยู่ร่วมกัน หรือคลุกคลีกับคนอื่น ผู้เป็นปราชญ์ย่อมละบาปได้ เหมือนนกกระเรียนละน้ำเสียจากนมสด ฉะนั้น

၈. ဝိသာခါသုတ္တံ

๘. วิสาขาสูตร

၇၈. ဧဝံ [Pg.190] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဝိသာခါယ မိဂါရမာတုယာ နတ္တာ ကာလင်္ကတာ ဟောတိ ပိယာ မနာပါ. အထ ခေါ ဝိသာခါ မိဂါရမာတာ အလ္လဝတ္ထာ အလ္လကေသာ ဒိဝါ ဒိဝဿ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ ဝိသာခံ မိဂါရမာတရံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

๗๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของนางมิคารมาตา ในกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล หลานสาวผู้เป็นที่รักที่พอใจของนางวิสาขามิคารมาตาได้ถึงแก่กรรม ครั้งนั้นแล นางวิสาขามิคารมาตา มีผ้าเปียก ผมเปียก เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคในเวลากลางวัน ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับนางวิสาขามิคารมาตาผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วดังนี้ว่า

‘‘ဟန္ဒ ကုတော နု တွံ, ဝိသာခေ, အာဂစ္ဆသိ အလ္လဝတ္ထာ အလ္လကေသာ ဣဓူပသင်္ကန္တာ ဒိဝါ ဒိဝဿာ’’တိ? ‘‘နတ္တာ မေ, ဘန္တေ, ပိယာ မနာပါ ကာလင်္ကတာ. တေနာဟံ အလ္လဝတ္ထာ အလ္လကေသာ ဣဓူပသင်္ကန္တာ ဒိဝါ ဒိဝဿာ’’တိ. ‘‘ဣစ္ဆေယျာသိ တွံ, ဝိသာခေ, ယာဝတိကာ သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ တာဝတိကေ ပုတ္တေ စ နတ္တာရော စာ’’တိ? ‘‘ဣစ္ဆေယျာဟံ, ဘဂဝါ ယာဝတိကာ သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ တာဝတိကေ ပုတ္တေ စ နတ္တာရော စာ’’တိ.

“วิสาขา เธอมีผ้าเปียก ผมเปียก มาจากไหนในเวลากลางวัน” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หลานสาวผู้เป็นที่รักที่พอใจของหม่อมฉันถึงแก่กรรมแล้ว เพราะเหตุนั้น หม่อมฉันจึงมีผ้าเปียก ผมเปียก มาในเวลากลางวันนี้” “วิสาขา เธอปรารถนาบุตรและหลานประมาณเท่ากับชาวเมืองสาวัตถีหรือไม่” “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค หม่อมฉันปรารถนาบุตรและหลานประมาณเท่ากับชาวเมืองสาวัตถีเพคะ”

‘‘ကီဝဗဟုကာ ပန, ဝိသာခေ, သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ ဒေဝသိကံ ကာလံ ကရောန္တီ’’တိ? ‘‘ဒသပိ, ဘန္တေ, သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ ဒေဝသိကံ ကာလံ ကရောန္တိ; နဝပိ, ဘန္တေ… အဋ္ဌပိ, ဘန္တေ… သတ္တပိ, ဘန္တေ… ဆပိ, ဘန္တေ… ပဉ္စပိ, ဘန္တေ… စတ္တာရောပိ, ဘန္တေ… တီဏိပိ, ဘန္တေ… ဒွေပိ, ဘန္တေ, သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ ဒေဝသိကံ ကာလံ ကရောန္တိ. ဧကောပိ, ဘန္တေ, သာဝတ္ထိယာ မနုဿော ဒေဝသိကံ ကာလံ ကရောတိ. အဝိဝိတ္တာ, ဘန္တေ, သာဝတ္ထိ မနုဿေဟိ ကာလံ ကရောန္တေဟီ’’တိ.

“วิสาขา ชาวเมืองสาวัตถีตายกันวันละประมาณเท่าไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชาวเมืองสาวัตถีตายกันวันละ ๑๐ คนบ้าง ๙ คนบ้าง ๘ คนบ้าง ๗ คนบ้าง ๖ คนบ้าง ๕ คนบ้าง ๔ คนบ้าง ๓ คนบ้าง ๒ คนบ้าง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชาวเมืองสาวัตถีตายกันวันละ ๑ คนก็มี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ กรุงสาวัตถีไม่ว่างเว้นจากคนที่ตายเลย”

‘‘တံ ကိံ မညသိ, ဝိသာခေ, အပိ နု တွံ ကဒါစိ ကရဟစိ အနလ္လဝတ္ထာ ဝါ ဘဝေယျာသိ အနလ္လကေသာ ဝါ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ. အလံ မေ, ဘန္တေ, တာဝ ဗဟုကေဟိ ပုတ္တေဟိ စ နတ္တာရေဟိ စာ’’တိ.

“วิสาขา เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เธอจะมีวันที่ผ้าไม่เปียกหรือผมไม่เปียกบ้างหรือไม่” “ข้อนั้นเป็นไปไม่ได้เลย พระพุทธเจ้าข้า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันพอแล้วด้วยบุตรและหลานมากมายเพียงนั้น”

‘‘ယေသံ ခေါ, ဝိသာခေ, သတံ ပိယာနိ, သတံ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ နဝုတိ ပိယာနိ, နဝုတိ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ အသီတိ ပိယာနိ, အသီတိ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ သတ္တတိ ပိယာနိ, သတ္တတိ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ သဋ္ဌိ ပိယာနိ, သဋ္ဌိ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ ပညာသံ ပိယာနိ, ပညာသံ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ စတ္တာရီသံ ပိယာနိ, စတ္တာရီသံ တေသံ ဒုက္ခာနိ, ယေသံ တိံသံ ပိယာနိ, တိံသံ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ ဝီသတိ ပိယာနိ, ဝီသတိ တေသံ ဒုက္ခာနိ, ယေသံ ဒသ [Pg.191] ပိယာနိ, ဒသ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ နဝ ပိယာနိ, နဝ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ အဋ္ဌ ပိယာနိ, အဋ္ဌ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ သတ္တ ပိယာနိ, သတ္တ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ ဆ ပိယာနိ, ဆ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ ပဉ္စ ပိယာနိ, ပဉ္စ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ စတ္တာရိ ပိယာနိ, စတ္တာရိ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ တီဏိ ပိယာနိ, တီဏိ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ ဒွေ ပိယာနိ, ဒွေ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ ဧကံ ပိယံ, ဧကံ တေသံ ဒုက္ခံ; ယေသံ နတ္ထိ ပိယံ, နတ္ထိ တေသံ ဒုက္ခံ, အသောကာ တေ ဝိရဇာ အနုပါယာသာတိ ဝဒါမီ’’တိ.

ดูก่อนวิสาขา ก็ผู้ใดมีของที่รัก ๑๐๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๑๐๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๙๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๙๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๘๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๘๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๗๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๗๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๖๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๖๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๕๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๕๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๔๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๔๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๓๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๓๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๒๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๒๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๑๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๑๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๙ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๙ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๘ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๘ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๗ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๗ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๖ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๖ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๕ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๕ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๔ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๔ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๓ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๓ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๒ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๒ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๑ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๑ อย่าง ผู้ใดไม่มีของที่รัก ผู้นั้นก็ไม่มีความทุกข์ เรากล่าวว่า ผู้นั้นไม่มีความโศก ปราศจากธุลี ไม่มีความคับแค้นใจ

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ယေ ကေစိ သောကာ ပရိဒေဝိတာ ဝါ,ဒုက္ခာ စ လောကသ္မိမနေကရူပါ;

ပိယံ ပဋိစ္စပ္ပဘဝန္တိ ဧတေ,ပိယေ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဧတေ.

ความโศกก็ดี ความร่ำไรก็ดี ความทุกข์ก็ดี ชนิดต่างๆ ในโลก มีอยู่เท่าใด ความโศกเป็นต้นเหล่านั้น ย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยของที่รัก เมื่อไม่มีของที่รัก ความโศกเป็นต้นเหล่านี้ย่อมไม่มี

‘‘တသ္မာ ဟိ တေ သုခိနော ဝီတသောကာ,ယေသံ ပိယံ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ;

တသ္မာ အသောကံ ဝိရဇံ ပတ္ထယာနော,ပိယံ န ကယိရာထ ကုဟိဉ္စိ လောကေ’’တိ. အဋ္ဌမံ;

เพราะเหตุนั้นแล ท่านผู้ที่ไม่มีของที่รักในโลกไหนๆ จึงเป็นผู้มีความสุข ปราศจากความโศก เพราะฉะนั้น ผู้ปรารถนาความไม่มีโศก ปราศจากธุลี ไม่พึงทำของที่รักในโลกไหนๆ วิสาขาสูตรที่ ๘ จบ

၉. ပဌမဒဗ္ဗသုတ္တံ

๙. ปฐมทัพพสูตรที่ ๙

၇၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပရိနိဗ္ဗာနကာလော မေ ဒါနိ, သုဂတာ’’တိ. ‘‘ယဿဒါနိ တွံ, ဒဗ္ဗ, ကာလံ မညသီ’’တိ.

๗๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ท่านพระทัพพมัลลบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ข้าแต่พระสุคต บัดนี้เป็นกาลปรินิพพานของข้าพระองค์ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนทัพพะ บัดนี้เธอย่อมสำคัญกาลอันควรในกาลบัดนี้

အထ ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ.

ลำดับนั้น ท่านพระทัพพมัลลบุตรลุกจากอาสนะ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้ว เหาะขึ้นสู่เวหาส นั่งขัดสมาธิในอากาศกลางหาว เข้าเตโชธาตุ ออกแล้วปรินิพพาน

အထ [Pg.192] ခေါ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ သရီရဿ ဈာယမာနဿ ဍယှမာနဿ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယိတ္ထ န မသိ. သေယျထာပိ နာမ သပ္ပိဿ ဝါ တေလဿ ဝါ ဈာယမာနဿ ဍယှမာနဿ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယတိ န မသိ; ဧဝမေဝ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ သရီရဿ ဈာယမာနဿ ဍယှမာနဿ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယိတ္ထ န မသီတိ.

เมื่อท่านพระทัพพมัลลบุตร เหาะขึ้นสู่เวหาส นั่งขัดสมาธิในอากาศกลางหาว เข้าเตโชธาตุ ออกแล้วปรินิพพานแล้ว สรีระที่กำลังถูกเผาไหม้อยู่ เถ้าก็ดี เขม่าก็ดี มิได้ปรากฏเลย เปรียบเหมือนเนยใสหรือน้ำมันที่กำลังถูกเผาไหม้อยู่ เถ้าก็ดี เขม่าก็ดี ย่อมไม่ปรากฏ ฉันใดก็ฉันนั้น เมื่อท่านพระทัพพมัลลบุตร เหาะขึ้นสู่เวหาส นั่งขัดสมาธิในอากาศกลางหาว เข้าเตโชธาตุ ออกแล้วปรินิพพานแล้ว สรีระที่กำลังถูกเผาไหม้อยู่ เถ้าก็ดี เขม่าก็ดี มิได้ปรากฏเลย

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘အဘေဒိ ကာယော နိရောဓိ သညာ,ဝေဒနာ သီတိဘဝိံသု သဗ္ဗာ;

ဝူပသမိံသု သင်္ခါရာ,ဝိညာဏံ အတ္ထမာဂမာ’’တိ. နဝမံ;

กายแตกแล้ว สัญญาดับแล้ว เวทนาทั้งปวงก็เย็นแล้ว สังขารทั้งหลายสงบระงับแล้ว วิญญาณถึงซึ่งการตั้งอยู่ไม่ได้ ปฐมทัพพสูตรที่ ๙ จบ

၁၀. ဒုတိယဒဗ္ဗသုတ္တံ

๑๐. ทุติยทัพพสูตรที่ ๑๐

၈၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

๘๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า พระเจ้าข้า ดังนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า

‘‘ဒဗ္ဗဿ, ဘိက္ခဝေ, မလ္လပုတ္တဿ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ သရီရဿ ဈာယမာနဿ ဍယှမာနဿ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယိတ္ထ န မသိ. သေယျထာပိ နာမ သပ္ပိဿ ဝါ တေလဿ ဝါ ဈာယမာနဿ ဍယှမာနဿ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယတိ န မသိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ သရီရဿ ဈာယမာနဿ ဍယှမာနဿ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယိတ္ထ န မသီ’’တိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อท่านพระทัพพมัลลบุตร เหาะขึ้นสู่เวหาส นั่งขัดสมาธิในอากาศกลางหาว เข้าเตโชธาตุ ออกแล้วปรินิพพานแล้ว สรีระที่กำลังถูกเผาไหม้อยู่ เถ้าก็ดี เขม่าก็ดี มิได้ปรากฏเลย เปรียบเหมือนเนยใสหรือน้ำมันที่กำลังถูกเผาไหม้อยู่ เถ้าก็ดี เขม่าก็ดี ย่อมไม่ปรากฏ ฉันใดก็ฉันนั้น เมื่อท่านพระทัพพมัลลบุตร เหาะขึ้นสู่เวหาส นั่งขัดสมาธิในอากาศกลางหาว เข้าเตโชธาตุ ออกแล้วปรินิพพานแล้ว สรีระที่กำลังถูกเผาไหม้อยู่ เถ้าก็ดี เขม่าก็ดี มิได้ปรากฏเลย

အထ [Pg.193] ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘အယောဃနဟတဿေဝ, ဇလတော ဇာတဝေဒသော ;

အနုပုဗ္ဗူပသန္တဿ, ယထာ န ဉာယတေ ဂတိ.

คติของไฟที่ลุกโพลง อันนายช่างเหล็กตีด้วยค้อนเหล็กแล้ว ดับไปโดยลำดับ ย่อมไม่ปรากฏ ฉันใด

ဧဝံ သမ္မာဝိမုတ္တာနံ, ကာမဗန္ဓောဃတာရိနံ;

ပညာပေတုံ ဂတိ နတ္ထိ, ပတ္တာနံ အစလံ သုခ’’န္တိ. ဒသမံ;

ท่านผู้หลุดพ้นด้วยดีแล้ว ข้ามโอฆะคือกามพันธนะได้แล้ว บรรลุสุขอันไม่หวั่นไหว ย่อมไม่มีคติที่จะบัญญัติได้ ฉันนั้น ทุติยทัพพสูตรที่ ๑๐ จบ

ပါဋလိဂါမိယဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.

ปาฏลิคามิยวรรคที่ ๘ จบ

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุททานคาถาในวรรคนี้ คือ

နိဗ္ဗာနာ စတုရော ဝုတ္တာ, စုန္ဒော ပါဋလိဂါမိယာ;

ဒွိဓာပထော ဝိသာခါ စ, ဒဗ္ဗေန သဟ တေ ဒသာတိ.

ในวรรคนี้มี ๑๐ สูตร คือ นิพพานสูตร ๔ จุนทสูตร ๑ ปาฏลิคามิยสูตร ๑ ทวิธาปถสูตร ๑ วิสาขาสูตร ๑ ทัพพสูตร ๒ รวมเป็น ๑๐ สูตร

ဥဒါနေ ဝဂ္ဂါနမုဒ္ဒါနံ –

อุททานคาถาสำหรับวรรคในอุทาน

ဝဂ္ဂမိဒံ ပဌမံ ဝရဗောဓိ, ဝဂ္ဂမိဒံ ဒုတိယံ မုစလိန္ဒော;

နန္ဒကဝဂ္ဂဝရော တတိယော တု, မေဃိယဝဂ္ဂဝရော စ စတုတ္ထော.

วรรคที่ ๑ ชื่อ โพธิวรรคอันประเสริฐ วรรคที่ ๒ ชื่อ มุจลินทวรรค วรรคที่ ๓ ชื่อ นันทวรรคอันประเสริฐ วรรคที่ ๔ ชื่อ เมฆิยวรรคอันประเสริฐ

ပဉ္စမဝဂ္ဂဝရန္တိဓ သောဏော, ဆဋ္ဌမဝဂ္ဂဝရန္တိ ဇစ္စန္ဓော ;

သတ္တမဝဂ္ဂဝရန္တိ စ စူဠော, ပါဋလိဂါမိယမဋ္ဌမဝဂ္ဂေါ.

วรรคที่ ๕ ชื่อ โสณวรรคอันประเสริฐ วรรคที่ ๖ ชื่อ ชัจจันธวรรคอันประเสริฐ วรรคที่ ๗ ชื่อ จูฬวรรคอันประเสริฐ วรรคที่ ๘ ชื่อ ปาฏลิคามิยวรรค

အသီတိမနူနကသုတ္တဝရံ, ဝဂ္ဂမိဒဋ္ဌကံ သုဝိဘတ္တံ;

ဒဿိတံ စက္ခုမတာ ဝိမလေန, အဒ္ဓါ ဟိ တံ ဥဒါနမိတီဒမာဟု.

พระผู้มีพระจักษุผู้ปราศจากมลทิน ได้ทรงแสดงพระสูตรอันประเสริฐ ๘๐ สูตรถ้วน อันมี ๘ วรรคนี้ ซึ่งทรงจำแนกไว้ดีแล้ว บัณฑิตทั้งหลายกล่าวเรียกคัมภีร์นี้ว่า อุทาน โดยแท้แล

ဥဒါနပါဠိ နိဋ္ဌိတာ.

พระอุทานปาฬิ จบแล้ว

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ခုဒ္ဒကနိကာယေ ขุททกนิกาย ဥဒါနပါဠိ อุทานปาฬิ ၁. ဗောဓိဝဂ္ဂေါ ๑. โพธิวรรค ၁. ပဌမဗောဓိသုတ္တံ ๑. ปฐมโพธิสูตร ၁. ဧဝံ [Pg.77] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတိ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဟောတိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ အနုလောမံ သာဓုကံ မနသာကာသိ – ๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ควงไม้โพธิพฤกษ์ ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ในตำบลอุรุเวลาเสนานิคม ในครั้งที่ตรัสรู้ใหม่ๆ ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งด้วยบัลลังก์เดียวตลอด ๗ วัน ทรงเสวยวิมุตติสุขอยู่ ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้นโดยล่วงไปแห่ง ๗ วันนั้นแล้ว ทรงมนสิการปฏิจจสมุปบาทโดยอนุโลมเป็นอย่างดี ตลอดปฐมยามแห่งราตรีว่า ‘‘ဣတိ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ယဒိဒံ – အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ, နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ, သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော, ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ, ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ, တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ, ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ, ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ. “เพราะสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น ได้แก่ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงมีพร้อม ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယဒါ [Pg.78] ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ,အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ; အထဿ ကင်္ခါ ဝပယန္တိ သဗ္ဗာ,ယတော ပဇာနာတိ သဟေတုဓမ္မ’’န္တိ. ပဌမံ; “ในกาลใดแล ธรรมทั้งหลายปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีความเพียรเพ่งอยู่ ในกาลนั้น ความสงสัยทั้งปวงของพราหมณ์นั้นย่อมสิ้นไป เพราะมารู้แจ้งธรรมพร้อมทั้งเหตุ” ปฐมโพธิสูตรที่ ๑ จบ ၂. ဒုတိယဗောဓိသုတ္တံ ๒. ทุติยโพธิสูตร ၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧက သမယံ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတိ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဟောတိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမံ ယာမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ပဋိလောမံ သာဓုကံ မနသာကာသိ – ๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ควงไม้โพธิพฤกษ์ ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ในตำบลอุรุเวลาเสนานิคม ในครั้งที่ตรัสรู้ใหม่ๆ ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งด้วยบัลลังก์เดียวตลอด ๗ วัน ทรงเสวยวิมุตติสุขอยู่ ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้นโดยล่วงไปแห่ง ๗ วันนั้นแล้ว ทรงมนสิการปฏิจจสมุปบาทโดยปฏิโลมเป็นอย่างดี ตลอดมัชฌิมยามแห่งราตรีว่า ‘‘ဣတိ ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ, ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတိ, ယဒိဒံ – အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော, ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော, နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော, သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော, ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော, ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓော, တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော, ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော, ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော, ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. “เพราะสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับ สิ่งนี้จึงดับ ได้แก่ เพราะอวิชชาดับ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงดับสิ้น ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ,အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ; အထဿ ကင်္ခါ ဝပယန္တိ သဗ္ဗာ,ယတော ခယံ ပစ္စယာနံ အဝေဒီ’’တိ. ဒုတိယံ; “ในกาลใดแล ธรรมทั้งหลายปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีความเพียรเพ่งอยู่ ในกาลนั้น ความสงสัยทั้งปวงของพราหมณ์นั้นย่อมสิ้นไป เพราะได้รู้แจ้งความสิ้นไปแห่งปัจจัยทั้งหลาย” ทุติยโพธิสูตรที่ ๒ จบ ၃. တတိယဗောဓိသုတ္တံ ๓. ตติยโพธิสูตร ၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတိ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တေန ခေါ ပန သမယေန [Pg.79] ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဟောတိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမံ ယာမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ အနုလောမပဋိလောမံ သာဓုကံ မနသာကာသိ – ๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ควงไม้โพธิพฤกษ์ ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ในตำบลอุรุเวลาเสนานิคม ในครั้งที่ตรัสรู้ใหม่ๆ ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งด้วยบัลลังก์เดียวตลอด ๗ วัน ทรงเสวยวิมุตติสุขอยู่ ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้นโดยล่วงไปแห่ง ๗ วันนั้นแล้ว ทรงมนสิการปฏิจจสมุปบาทโดยอนุโลมและปฏิโลมเป็นอย่างดี ตลอดปัจฉิมยามแห่งราตรีว่า ‘‘ဣတိ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ, ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတိ; ယဒိဒံ – အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ, နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ, သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော, ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ, ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ, တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ, ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ, ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. “เพราะสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น เพราะสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับ สิ่งนี้จึงดับ ได้แก่ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงมีพร้อม ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော, ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော, နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော, သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော, ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော, ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓော, တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော, ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော, ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော, ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. “ก็เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปโดยไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงดับสิ้น ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ,အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ; ဝိဓူပယံ တိဋ္ဌတိ မာရသေနံ,သူရိယောဝ ဩဘာသယမန္တလိက္ခ’’န္တိ. တတိယံ; “ในกาลใดแล ธรรมทั้งหลายปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีความเพียรเพ่งอยู่ ในกาลนั้น พราหมณ์นั้นย่อมกำจัดเสนาแห่งมารเสียได้ ดุจพระอาทิตย์อุทัยขึ้นทำอากาศให้สว่างไสวอยู่ ฉะนั้น” ตติยโพธิสูตรที่ ๓ จบ ၄. ဟုံဟုင်္ကသုတ္တံ ๔. หุํหุกสูตร ၄. ဧဝံ [Pg.80] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတိ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ အဇပါလနိဂြောဓေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဟောတိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာသိ. ๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ควงไม้อชปาลนิโครธ ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ในตำบลอุรุเวลาเสนานิคม ในครั้งที่ตรัสรู้ใหม่ๆ ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งด้วยบัลลังก์เดียวตลอด ๗ วัน ทรงเสวยวิมุตติสุขอยู่ ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้นโดยล่วงไปแห่ง ๗ วันนั้น အထ ခေါ အညတရော ဟုံဟုင်္ကဇာတိကော ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ သော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ, ကတမေ စ ပန ဗြာဟ္မဏကရဏာ ဓမ္မာ’’တိ? ครั้งนั้น พราหมณ์ผู้มีชาติกำเนิดชอบทำเสียงหึ่มๆ คนหนึ่ง เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร. พราหมณ์นั้นยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นพราหมณ์ และธรรมที่ทำให้เป็นพราหมณ์เป็นไฉน” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယော ဗြာဟ္မဏော ဗာဟိတပါပဓမ္မော,နိဟုံဟုင်္ကော နိက္ကသာဝေါ ယတတ္တော; ဝေဒန္တဂူ ဝူသိတဗြဟ္မစရိယော,ဓမ္မေန သော ဗြဟ္မဝါဒံ ဝဒေယျ; ယဿုဿဒါ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ’’တိ. စတုတ္ထံ; “พราหมณ์ใดมีบาปธรรมอันลอยเสียแล้ว ไม่ทำเสียงหึ่มๆ ปราศจากกิเลสดุจน้ำฝาด มีตนสำรวมแล้ว ถึงที่สุดแห่งเวท อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว พราหมณ์นั้นไม่มีกิเลสเครื่องฟูขึ้นในอารมณ์ไหนๆ ในโลก พึงกล่าวถ้อยคำว่าเป็นพราหมณ์ได้โดยธรรม” จบสูตรที่ ๔ ၅. ဗြာဟ္မဏသုတ္တံ ๕. พราหมณสูตร ၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော အာယသ္မာ စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော အာယသ္မာ စ မဟာကဿပေါ အာယသ္မာ စ မဟာကစ္စာနော အာယသ္မာ စ မဟာကောဋ္ဌိကော အာယသ္မာ စ မဟာကပ္ပိနော အာယသ္မာ စ မဟာစုန္ဒော အာယသ္မာ စ အနုရုဒ္ဓေါ အာယသ္မာ စ ရေဝတော အာယသ္မာ စ နန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု. ๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระสารีบุตร ท่านพระมหาโมคคัลลานะ ท่านพระมหากัสสปะ ท่านพระมหากัจจานะ ท่านพระมหาโกฏฐิกะ ท่านพระมหากัปปินะ ท่านพระมหาจุนทะ ท่านพระอนุรุทธะ ท่านพระเรวตะ และท่านพระนันทะ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ. အဒ္ဒသာ [Pg.81] ခေါ ဘဂဝါ တေ အာယသ္မန္တေ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တေ; ဒိသွာန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧတေ, ဘိက္ခဝေ, ဗြာဟ္မဏာ အာဂစ္ဆန္တိ; ဧတေ, ဘိက္ခဝေ, ဗြာဟ္မဏာ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, အညတရော ဗြာဟ္မဏဇာတိကော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ, ကတမေ စ ပန ဗြာဟ္မဏကရဏာ ဓမ္မာ’’တိ? พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านผู้มีอายุเหล่านั้นกำลังเดินมาแต่ไกล ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้ว จึงรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย พราหมณ์เหล่านั้นกำลังมา ภิกษุทั้งหลาย พราหมณ์เหล่านั้นกำลังมา” เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งผู้มีชาติกำเนิดเป็นพราหมณ์ ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นพราหมณ์ และธรรมที่ทำให้เป็นพราหมณ์เป็นไฉน” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဗာဟိတွာ ပါပကေ ဓမ္မေ, ယေ စရန္တိ သဒါ သတာ; ခီဏသံယောဇနာ ဗုဒ္ဓါ, တေ ဝေ လောကသ္မိ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ. ပဉ္စမံ; “ท่านเหล่าใดลอยบาปธรรมทั้งหลายแล้ว มีสติทุกเมื่อเที่ยวไป ท่านเหล่านั้นแลสิ้นสังโยชน์แล้ว ตรัสรู้แล้ว เป็นพราหมณ์ในโลก” จบสูตรที่ ๕ ၆. မဟာကဿပသုတ္တံ ๖. มหากัสสปสูตร ၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ပိပ္ပလိဂုဟာယံ ဝိဟရတိ အာဗာဓိကော ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ အပရေန သမယေန တမှာ အာဗာဓာ ဝုဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ တမှာ အာဗာဓာ ဝုဋ္ဌိတဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသေယျ’’န္တိ. ๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อแก่กระแต เขตกรุงราชคฤห์. ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะอาพาธ ได้รับทุกขเวทนา เป็นไข้หนัก อยู่ที่ถ้ำปิปผลิ. ครั้งนั้นแล โดยสมัยอื่น ท่านพระมหากัสสปะหายจากอาพาธนั้นแล้ว. ลำดับนั้น ท่านพระมหากัสสปะผู้หายจากอาพาธนั้นแล้ว ได้มีความคิดดังนี้ว่า “ไฉนหนอ เราพึงเข้าไปบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์” တေန ခေါ ပန သမယေန ပဉ္စမတ္တာနိ ဒေဝတာသတာနိ ဥဿုက္ကံ အာပန္နာနိ ဟောန္တိ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ ပိဏ္ဍပါတပဋိလာဘာယ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တာနိ ပဉ္စမတ္တာနိ ဒေဝတာသတာနိ ပဋိက္ခိပိတွာ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ – ယေန ဒလိဒ္ဒဝိသိခါ ကပဏဝိသိခါ ပေသကာရဝိသိခါ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ယေန ဒလိဒ္ဒဝိသိခါ ကပဏဝိသိခါ ပေသကာရဝိသိခါ. ก็โดยสมัยนั้นแล เทวดาประมาณ ๕๐๐ องค์ ขวนขวายเพื่อต้องการถวายบิณฑบาตแก่ท่านพระมหากัสสปะ. ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะได้ห้ามเทวดาประมาณ ๕๐๐ องค์เหล่านั้นแล้ว ในเวลาเช้า นุ่งสบงทรงบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์ ทางย่านคนจน ย่านคนกำพร้า ย่านช่างทอหูก. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหากัสสปะกำลังเที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์ ทางย่านคนจน ย่านคนกำพร้า ย่านช่างทอหูก. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အနညပေါသိမညာတံ, ဒန္တံ သာရေ ပတိဋ္ဌိတံ; ခီဏာသဝံ ဝန္တဒေါသံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ; “เราเรียกบุคคลผู้ไม่ต้องให้ใครเลี้ยง ไม่ทำตนให้ปรากฏ ผู้ฝึกตนแล้ว ตั้งมั่นอยู่ในสารธรรม สิ้นอาสวะแล้ว คายโทษแล้ว ว่าเป็นพราหมณ์” จบสูตรที่ ๖ ၇. အဇကလာပကသုတ္တံ ๗. อชกลาปกสูตร ၇. ဧဝံ [Pg.82] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ပါဝါယံ ဝိဟရတိ အဇကလာပကေ စေတိယေ, အဇကလာပကဿ ယက္ခဿ ဘဝနေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ ရတ္တန္ဓကာရတိမိသာယံ အဗ္ဘောကာသေ နိသိန္နော ဟောတိ; ဒေဝေါ စ ဧကမေကံ ဖုသာယတိ. အထ ခေါ အဇကလာပကော ယက္ခော ဘဂဝတော ဘယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ လောမဟံသံ ဥပ္ပာဒေတုကာမော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ တိက္ခတ္တုံ ‘‘အက္ကုလော ပက္ကုလော’’တိ အက္ကုလပက္ကုလိကံ အကာသိ – ‘‘ဧသော တေ, သမဏ, ပိသာစော’’တိ. ๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อชกลาปกเจดีย์ ที่อยู่ของอชกลาปกยักษ์ ในเมืองปาวา. ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งในที่แจ้ง ท่ามกลางราตรีอันมืดมิด และฝนก็ตกปรอยๆ. ครั้งนั้นแล อชกลาปกยักษ์ปรารถนาจะทำให้พระผู้มีพระภาคทรงเกิดความกลัว ความหวาดสะดุ้ง และความขนพองสยองเกล้า จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ทำเสียงอักกุละปักกุละในที่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค ๓ ครั้งว่า “อักกุโล ปักกุโล นี่คือปิศาจของท่าน สมณะ” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယဒါ သကေသု ဓမ္မေသု, ပါရဂူ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော; အထ ဧတံ ပိသာစဉ္စ, ပက္ကုလဉ္စာတိဝတ္တတီ’’တိ. သတ္တမံ; “ในกาลใด พราหมณ์เป็นผู้ถึงฝั่งในธรรมทั้งหลายของตน ในกาลนั้น เขาย่อมก้าวล่วงปิศาจนี้และเสียงปักกุละนี้ได้” จบสูตรที่ ๗ ၈. သင်္ဂါမဇိသုတ္တံ ๘. สังคามชิสูตร ၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သင်္ဂါမဇိ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တော ဟောတိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ. အဿောသိ ခေါ အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ – ‘‘အယျော ကိရ သင်္ဂါမဇိ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တော’’တိ. သာ ဒါရကံ အာဒါယ ဇေတဝနံ အဂမာသိ. ๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระสังคามชิได้เดินทางมาถึงกรุงสาวัตถีเพื่อเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาค. ภรรยาเก่าของท่านพระสังคามชิได้ยินข่าวว่า “ได้ยินว่า ท่านสังคามชิเดินทางมาถึงกรุงสาวัตถีแล้ว” นางจึงอุ้มลูกไปยังพระเชตวัน. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သင်္ဂါမဇိ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ ယေနာယသ္မာ သင်္ဂါမဇိ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ သင်္ဂါမဇိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ခုဒ္ဒပုတ္တဉှိ, သမဏ, ပေါသ မ’’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ သင်္ဂါမဇိ တုဏှီ အဟောသိ. ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระสังคามชินั่งพักกลางวันที่โคนต้นไม้แห่งหนึ่ง. ครั้งนั้นแล ภรรยาเก่าของท่านพระสังคามชิได้เข้าไปหาท่านพระสังคามชิถึงที่นั้น ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระสังคามชิว่า “สมณะ ท่านจงเลี้ยงดูดิฉันผู้มีลูกน้อยเถิด” เมื่อนางกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระสังคามชิได้นิ่งเสีย. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ အာယသ္မန္တံ သင်္ဂါမဇိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ခုဒ္ဒပုတ္တဉှိ, သမဏ, ပေါသ မ’’န္တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ သင်္ဂါမဇိ တုဏှီ အဟောသိ. แม้ครั้งที่สอง ภรรยาเก่าของท่านพระสังคามชิก็ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระสังคามชิว่า “สมณะ ท่านจงเลี้ยงดูดิฉันผู้มีลูกน้อยเถิด” แม้ครั้งที่สอง ท่านพระสังคามชิก็ได้นิ่งเสีย. တတိယမ္ပိ [Pg.83] ခေါ အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ အာယသ္မန္တံ သင်္ဂါမဇိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ခုဒ္ဒပုတ္တဉှိ, သမဏ, ပေါသ မ’’န္တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ သင်္ဂါမဇိ တုဏှီ အဟောသိ. แม้ครั้งที่สาม ภรรยาเก่าของท่านพระสังคามชิก็ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระสังคามชิว่า “สมณะ ท่านจงเลี้ยงดูดิฉันผู้มีลูกน้อยเถิด” แม้ครั้งที่สาม ท่านพระสังคามชิก็ได้นิ่งเสีย. အထ ခေါ အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ တံ ဒါရကံ အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရတော နိက္ခိပိတွာ ပက္ကာမိ – ‘‘ဧသော တေ, သမဏ, ပုတ္တော; ပေါသ န’’န္တိ. ครั้งนั้น ภรรยาเก่าของท่านพระสังคามชิอุ้มเด็กนั้นมาวางไว้เบื้องหน้าท่านแล้วกล่าวว่า “สมณะ นี่ลูกของท่าน ท่านจงเลี้ยงเขาเถิด” แล้วก็หลีกไป အထ ခေါ အာယသ္မာ သင်္ဂါမဇိ တံ ဒါရကံ နေဝ ဩလောကေသိ နာပိ အာလပိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ အဝိဒူရံ ဂန္တွာ အပလောကေန္တီ အဒ္ဒသ အာယသ္မန္တံ သင်္ဂါမဇိံ တံ ဒါရကံ နေဝ ဩလောကေန္တံ နာပိ အာလပန္တံ, ဒိသွာနဿာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘န စာယံ သမဏော ပုတ္တေနပိ အတ္ထိကော’’တိ. တတော ပဋိနိဝတ္တိတွာ ဒါရကံ အာဒါယ ပက္ကာမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန အာယသ္မတော သင်္ဂါမဇိဿ ပုရာဏဒုတိယိကာယ ဧဝရူပံ ဝိပ္ပကာရံ. ลำดับนั้น ท่านพระสังคามชิมิได้แลดู ทั้งมิได้เจรจากับเด็กนั้นเลย ครั้งนั้น ภรรยาเก่าของท่านพระสังคามชิไปได้ไม่ไกลนัก เหลียวกลับมาดูก็เห็นท่านพระสังคามชิมิได้แลดู ทั้งมิได้เจรจากับเด็กนั้น ครั้นเห็นดังนั้น นางจึงเกิดความคิดขึ้นว่า “สมณะนี้ แม้แต่ลูกก็ไม่ต้องการ” นางจึงกลับมาอุ้มเด็กหลีกไป พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นกิริยาแปลกประหลาดเช่นนั้นของภรรยาเก่าของท่านพระสังคามชิ ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အာယန္တိံ နာဘိနန္ဒတိ, ပက္ကမန္တိံ န သောစတိ; သင်္ဂါ သင်္ဂါမဇိံ မုတ္တံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ. အဋ္ဌမံ; “เราเรียกสังคามชิผู้ไม่ยินดีต่อภรรยาเก่าที่มา และไม่เศร้าโศกต่อภรรยาเก่าที่หลีกไป ผู้พ้นแล้วจากกิเลสเครื่องข้อง ว่าเป็นพราหมณ์” สังคามชิสูตรที่ ๘ จบ ၉. ဇဋိလသုတ္တံ ๙. ชฏิลสูตรที่ ๙ ၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဂယာယံ ဝိဟရတိ ဂယာသီသေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဇဋိလာ သီတာသု ဟေမန္တိကာသု ရတ္တီသု အန္တရဋ္ဌကေ ဟိမပါတသမယေ ဂယာယံ ဥမ္မုဇ္ဇန္တိပိ နိမုဇ္ဇန္တိပိ, ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇမ္ပိ ကရောန္တိ ဩသိဉ္စန္တိပိ, အဂ္ဂိမ္ပိ ဇုဟန္တိ – ‘‘ဣမိနာ သုဒ္ဓီ’’တိ. ๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ตำบลคยาสีสะ ใกล้แม่น้ำคยา ก็โดยสมัยนั้น ชฎิลจำนวนมากในคืนเหมันตฤดูอันหนาวเหน็บ ในระหว่าง ๘ วัน อันเป็นเวลาหิมะตก ได้พากันดำลงบ้าง ผุดขึ้นบ้าง ทำการดำผุดดำว่ายบ้าง วักน้ำรดตนบ้าง บูชาไฟบ้าง ที่แม่น้ำคยา ด้วยคิดว่า “ความบริสุทธิ์มีได้ด้วยวิธีนี้” အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တေ သမ္ဗဟုလေ ဇဋိလေ သီတာသု ဟေမန္တိကာသု ရတ္တီသု အန္တရဋ္ဌကေ ဟိမပါတသမယေ ဂယာယံ ဥမ္မုဇ္ဇန္တေပိ နိမုဇ္ဇန္တေပိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇမ္ပိ ကရောန္တေ ဩသိဉ္စန္တေပိ အဂ္ဂိမ္ပိ ဇုဟန္တေ – ‘‘ဣမိနာ သုဒ္ဓီ’’တိ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นชฎิลจำนวนมากเหล่านั้น ในคืนเหมันตฤดูอันหนาวเหน็บ ในระหว่าง ๘ วัน อันเป็นเวลาหิมะตก กำลังพากันดำลงบ้าง ผุดขึ้นบ้าง ทำการดำผุดดำว่ายบ้าง วักน้ำรดตนบ้าง บูชาไฟบ้าง ที่แม่น้ำคยา ด้วยคิดว่า “ความบริสุทธิ์มีได้ด้วยวิธีนี้” အထ [Pg.84] ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘န ဥဒကေန သုစီ ဟောတီ, ဗဟွေတ္ထ နှာယတီ ဇနော; ယမှိ သစ္စဉ္စ ဓမ္မော စ, သော သုစီ သော စ ဗြာဟ္မဏော’’တိ. နဝမံ; “คนเป็นอันมากอาบน้ำในแม่น้ำนี้ แต่จะบริสุทธิ์ได้ด้วยน้ำก็หาไม่ สัจจะและธรรมมีอยู่ในผู้ใด ผู้นั้นชื่อว่าผู้บริสุทธิ์ และผู้นั้นเป็นพราหมณ์” ชฏิลสูตรที่ ๙ จบ ၁၀. ဗာဟိယသုတ္တံ ๑๐. พาหิยสูตรที่ ๑๐ ၁၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော သုပ္ပာရကေ ပဋိဝသတိ သမုဒ္ဒတီရေ သက္ကတော ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အထ ခေါ ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ယေ ခေါ ကေစိ လောကေ အရဟန္တော ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နာ, အဟံ တေသံ အညတရော’’တိ. ๑๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น พาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ อาศัยอยู่ที่ท่าสุปปารกะ ชายฝั่งทะเล เป็นผู้ที่คนสักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เป็นผู้มีลาภคือจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ครั้งนั้น เมื่อพาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ ไปในที่สงัด หลีกเร้นอยู่ ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า “บรรดาพระอรหันต์หรือผู้บรรลุอรหัตตมรรคในโลก เราก็เป็นผู้หนึ่งในจำนวนนั้น” အထ ခေါ ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ ပုရာဏသာလောဟိတာ ဒေဝတာ အနုကမ္ပိကာ အတ္ထကာမာ ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ ယေန ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဗာဟိယံ ဒါရုစီရိယံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နေဝ ခေါ တွံ, ဗာဟိယ, အရဟာ, နာပိ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နော. သာပိ တေ ပဋိပဒါ နတ္ထိ ယာယ တွံ အရဟာ ဝါ အဿ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နော’’တိ. ครั้งนั้น เทวดาผู้เป็นญาติสาโลหิตในปางก่อนของพาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ เป็นผู้อนุเคราะห์ หวังประโยชน์ ได้ทราบความปริวิตกแห่งใจของพาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ ด้วยใจของตนแล้ว จึงเข้าไปหาพาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ แล้วได้กล่าวคำนี้ว่า “พาหิยะ ท่านหาใช่พระอรหันต์ไม่ ทั้งยังมิได้เป็นผู้บรรลุอรหัตตมรรคเลย แม้ปฏิปทาที่ท่านจะเป็นพระอรหันต์หรือบรรลุอรหัตตมรรคได้นั้น ท่านก็ยังไม่มี” ‘‘အထ ကေ စရဟိ သဒေဝကေ လောကေ အရဟန္တော ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နော’’တိ? ‘‘အတ္ထိ, ဗာဟိယ, ဥတ္တရေသု ဇနပဒေသု သာဝတ္ထိ နာမ နဂရံ. တတ္ထ သော ဘဂဝါ ဧတရဟိ ဝိဟရတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. သော ဟိ, ဗာဟိယ, ဘဂဝါ အရဟာ စေဝ အရဟတ္တာယ စ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ. (พาหิยะถามว่า) “ถ้าเช่นนั้น บัดนี้ ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก ใครเล่าเป็นพระอรหันต์หรือเป็นผู้บรรลุอรหัตตมรรค” (เทวดาตอบว่า) “พาหิยะ มีนครชื่อสาวัตถีในชนบททางทิศเหนือ บัดนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นประทับอยู่ที่นั่น พาหิยะ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นแล ทรงเป็นพระอรหันต์และทรงแสดงธรรมเพื่อความเป็นพระอรหันต์” အထ ခေါ ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော တာယ ဒေဝတာယ သံဝေဇိတော တာဝဒေဝ သုပ္ပာရကမှာ ပက္ကာမိ. သဗ္ဗတ္ထ ဧကရတ္တိပရိဝါသေန ယေန သာဝတ္ထိ ဇေတဝနံ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမော တေနုပသင်္ကမိ. တေန ခေါ ပန သမယေန [Pg.85] သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမန္တိ. အထ ခေါ ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော ယေန တေ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကဟံ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဧတရဟိ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ? ဒဿနကာမမှာ မယံ တံ ဘဂဝန္တံ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိ. ‘‘အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ခေါ, ဗာဟိယ, ဘဂဝါ ပိဏ္ဍာယာ’’တိ. ครั้งนั้น พาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ อันเทวดานั้นทำให้สลดใจแล้ว ได้หลีกออกจากท่าสุปปารกะในทันทีนั้นเอง เขาพักค้างคืนเพียงคืนเดียวตลอดทาง แล้วเดินทางไปยังพระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น ภิกษุจำนวนมากกำลังจงกรมอยู่ในที่แจ้ง ครั้งนั้น พาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ ได้เข้าไปหาภิกษุเหล่านั้นแล้วกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ บัดนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าประทับอยู่ที่ไหน ข้าพเจ้าปรารถนาจะเฝ้าพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น” (ภิกษุทั้งหลายตอบว่า) “พาหิยะ พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปในละแวกบ้านเพื่อบิณฑบาตแล้ว” အထ ခေါ ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော တရမာနရူပေါ ဇေတဝနာ နိက္ခမိတွာ သာဝတ္ထိံ ပဝိသိတွာ အဒ္ဒသ ဘဂဝန္တံ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ပါသာဒိကံ ပသာဒနီယံ သန္တိန္ဒြိယံ သန္တမာနသံ ဥတ္တမဒမထသမထမနုပ္ပတ္တံ ဒန္တံ ဂုတ္တံ ယတိန္ဒြိယံ နာဂံ. ဒိသွာန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒေသေတု မေ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ဓမ္မံ; ဒေသေတု, သုဂတော, ဓမ္မံ, ယံ မမဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ ဗာဟိယံ ဒါရုစီရိယံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အကာလော ခေါ တာဝ, ဗာဟိယ, အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌမှာ ပိဏ္ဍာယာ’’တိ. ครั้งนั้น พาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ มีท่าทางรีบร้อน ออกจากพระเชตวัน เข้าไปยังกรุงสาวัตถี ได้เห็นพระผู้มีพระภาคกำลังเสด็จเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ผู้ทรงน่าเลื่อมใส ชวนให้เลื่อมใส มีอินทรีย์สงบ มีพระทัยสงบ ถึงความฝึกและความสงบอันสูงสุด ทรงฝึกฝนแล้ว คุ้มครองแล้ว มีอินทรีย์สำรวมแล้ว ผู้ประเสริฐ ครั้นเห็นแล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ แล้วซบศีรษะลงที่พระบาทของพระผู้มีพระภาค แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ ขอพระสุคตโปรดแสดงธรรม อันจะเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่ข้าพระองค์สิ้นกาลนานเถิด” เมื่อกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับพาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ว่า “พาหิยะ ยังไม่ถึงเวลา เรากำลังเข้าไปในละแวกบ้านเพื่อบิณฑบาต” ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ ပနေတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဝါ ဇီဝိတန္တရာယာနံ, မယှံ ဝါ ဇီဝိတန္တရာယာနံ. ဒေသေတု မေ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ဓမ္မံ; ဒေသေတု, သုဂတော, ဓမ္မံ, ယံ မမဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ ဗာဟိယံ ဒါရုစီရိယံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အကာလော ခေါ တာဝ, ဗာဟိယ, အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌမှာ ပိဏ္ဍာယာ’’တိ. แม้ครั้งที่สอง พาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อันตรายแก่ชีวิตของพระผู้มีพระภาค หรืออันตรายแก่ชีวิตของข้าพระองค์นั้น รู้ได้ยาก ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ ขอพระสุคตโปรดแสดงธรรม อันจะเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่ข้าพระองค์สิ้นกาลนานเถิด” แม้ครั้งที่สอง พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสกับพาหิยะ ผู้มีเปลือกไม้เป็นอาภรณ์ว่า “พาหิยะ ยังไม่ถึงเวลา เรากำลังเข้าไปในละแวกบ้านเพื่อบิณฑบาต” တတိယမ္ပိ ခေါ ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ ပနေတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဝါ ဇီဝိတန္တရာယာနံ, မယှံ ဝါ ဇီဝိတန္တရာယာနံ. ဒေသေတု မေ ဘန္တေ ဘဂဝါ, ဓမ္မံ; ဒေသေတု, သုဂတော, ဓမ္မံ, ယံ မမဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ. แม้ครั้งที่สาม พาหิยะทารุจีริยะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อันตรายแก่ชีวิตของพระผู้มีพระภาคก็ดี ของข้าพระองค์ก็ดี รู้ได้ยากหนอ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ ขอพระสุคตโปรดแสดงธรรมที่พึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขแก่ข้าพระองค์สิ้นกาลนานเถิด' ‘‘တသ္မာတိဟ တေ, ဗာဟိယ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ ဘဝိဿတိ, သုတေ သုတမတ္တံ ဘဝိဿတိ, မုတေ မုတမတ္တံ ဘဝိဿတိ, ဝိညာတေ ဝိညာတမတ္တံ ဘဝိဿတီ’တိ. ဧဝဉှိ တေ, ဗာဟိယ, သိက္ခိတဗ္ဗံ. ယတော ခေါ တေ, ဗာဟိယ, ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ ဘဝိဿတိ, သုတေ သုတမတ္တံ ဘဝိဿတိ, မုတေ မုတမတ္တံ ဘဝိဿတိ, ဝိညာတေ ဝိညာတမတ္တံ ဘဝိဿတိ, တတော တွံ, ဗာဟိယ, န တေန; ယတော တွံ, ဗာဟိယ, န တေန တတော တွံ, ဗာဟိယ, န တတ္ထ[Pg.86]; ယတော တွံ, ဗာဟိယ, န တတ္ထ, တတော တွံ, ဗာဟိယ, နေဝိဓ န ဟုရံ န ဥဘယမန္တရေန. ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ. “พาหิยะ เพราะเหตุนั้น เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า 'เมื่อเห็น จักเป็นเพียงสักว่าเห็น เมื่อได้ยิน จักเป็นเพียงสักว่าได้ยิน เมื่อรับรู้ จักเป็นเพียงสักว่ารับรู้ เมื่อรู้แจ้ง จักเป็นเพียงสักว่ารู้แจ้ง' เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล พาหิยะ. พาหิยะ เมื่อใดแลที่เธอ เมื่อเห็นจักเป็นเพียงสักว่าเห็น เมื่อได้ยินจักเป็นเพียงสักว่าได้ยิน เมื่อรับรู้จักเป็นเพียงสักว่ารับรู้ เมื่อรู้แจ้งจักเป็นเพียงสักว่ารู้แจ้ง เมื่อนั้นเธอย่อมไม่มีในอารมณ์นั้น เมื่อใดที่เธอไม่มีในอารมณ์นั้น พาหิยะ เมื่อนั้นเธอย่อมไม่มีในที่นั้น เมื่อใดที่เธอไม่มีในที่นั้น พาหิยะ เมื่อนั้นเธอย่อมไม่มีในโลกนี้ ไม่มีในโลกหน้า ไม่มีในระหว่างโลกทั้งสอง นี้แหละคือที่สุดแห่งทุกข์” အထ ခေါ ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ ဘဂဝတော ဣမာယ သံခိတ္တာယ ဓမ္မဒေသနာယ တာဝဒေဝ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ. ลำดับนั้น จิตของพาหิยะทารุจีริยะก็หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ยึดมั่นถือมั่นในทันทีนั้นเอง ด้วยพระธรรมเทศนาโดยย่อนี้ของพระผู้มีพระภาค အထ ခေါ ဘဂဝါ ဗာဟိယံ ဒါရုစီရိယံ ဣမိနာ သံခိတ္တေန ဩဝါဒေန ဩဝဒိတွာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ အစိရပက္ကန္တဿ ဘဂဝတော ဗာဟိယံ ဒါရုစီရိယံ ဂါဝီ တရုဏဝစ္ဆာ အဓိပတိတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသိ. ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงโอวาทพาหิยะทารุจีริยะด้วยพระโอวาทย่อนี้แล้วเสด็จจากไป ลำดับนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน แม่โคมีลูกอ่อนได้ขวิดพาหิยะทารุจีริยะให้สิ้นชีวิต အထ ခေါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ နဂရမှာ နိက္ခမိတွာ အဒ္ဒသ ဗာဟိယံ ဒါရုစီရိယံ ကာလင်္ကတံ ; ဒိသွာန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂဏှထ, ဘိက္ခဝေ, ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ သရီရကံ; မဉ္စကံ အာရောပေတွာ နီဟရိတွာ ဈာပေထ; ထူပဉ္စဿ ကရောထ. သဗြဟ္မစာရီ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ကာလင်္ကတော’’တိ. ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ในเวลาปัจฉาภัต เสด็จกลับจากบิณฑบาตแล้ว เสด็จออกจากพระนครพร้อมด้วยภิกษุจำนวนมาก ได้ทอดพระเนตรเห็นพาหิยะทารุจีริยะทำกาลกิริยาแล้ว ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้วจึงรับสั่งกับภิกษุทั้งหลายว่า 'ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงช่วยกันนำสรีระของพาหิยะทารุจีริยะไปวางบนเตียงแล้วนำไปเผาเสีย และจงทำสถูปไว้ให้เขาด้วย ภิกษุทั้งหลาย เพื่อนพรหมจารีของพวกเธอทำกาลกิริยาแล้ว' ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ သရီရကံ မဉ္စကံ အာရောပေတွာ နီဟရိတွာ ဈာပေတွာ ထူပဉ္စဿ ကတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဒဍ္ဎံ, ဘန္တေ, ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ သရီရံ, ထူပေါ စဿ ကတော. တဿ ကာ ဂတိ, ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ? ‘‘ပဏ္ဍိတော, ဘိက္ခဝေ, ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော ပစ္စပါဒိ ဓမ္မဿာနုဓမ္မံ; န စ မံ ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိဟေသေသိ. ပရိနိဗ္ဗုတော, ဘိက္ခဝေ, ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော’’တိ. ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า 'อย่างนั้น พระเจ้าข้า' แล้วได้ยกสรีระของพาหิยะทารุจีริยะขึ้นสู่เตียง นำไปเผาแล้วทำสถูปไว้ให้ จากนั้นจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นภิกษุเหล่านั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สรีระของพาหิยะทารุจีริยะถูกเผาแล้ว และสถูปของเขาก็ได้ทำไว้แล้ว คติของเขาเป็นอย่างไร สัมปรายภพของเขาเป็นอย่างไร' (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) 'ภิกษุทั้งหลาย พาหิยะทารุจีริยะเป็นบัณฑิต ได้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม และไม่เบียดเบียนเราเพราะอาศัยธรรมเป็นเหตุ ภิกษุทั้งหลาย พาหิยะทารุจีริยะปรินิพพานแล้ว' အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယတ္ထ အာပေါ စ ပထဝီ, တေဇော ဝါယော န ဂါဓတိ; န တတ္ထ သုက္ကာ ဇောတန္တိ, အာဒိစ္စော နပ္ပကာသတိ; န တတ္ထ စန္ဒိမာ ဘာတိ, တမော တတ္ထ န ဝိဇ္ဇတိ. “ในสภาวะที่ดิน น้ำ ไฟ และลม หยั่งลงไม่ได้ ในสภาวะนั้น ดาวนักษัตรทั้งหลายย่อมไม่ส่องแสง พระอาทิตย์ก็ไม่ปรากฏ พระจันทร์ก็ไม่สว่าง ความมืดก็ไม่มีอยู่ ‘‘ယဒါ [Pg.87] စ အတ္တနာဝေဒိ, မုနိ မောနေန ဗြာဟ္မဏော; အထ ရူပါ အရူပါ စ, သုခဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ. ဒသမံ; ก็เมื่อใด พราหมณ์ผู้เป็นมุนีได้รู้แจ้งด้วยตนเองด้วยญาณแล้ว เมื่อนั้น เขาย่อมหลุดพ้นจากรูปและอรูป จากสุขและทุกข์” (အယမ္ပိ ဥဒါနော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ ဣတိ မေ သုတန္တိ.) (อุทานแม้นี้ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ ดังนี้ ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้ว) ဗောဓိဝဂ္ဂေါ ပဌမော နိဋ္ဌိတော. โพธิวรรคที่ ๑ จบ တဿုဒ္ဒါနံ – หัวข้อเรื่องของวรรคนั้นมีดังนี้ တယော ဗောဓိ စ ဟုံဟုင်္ကော, ဗြာဟ္မဏော ကဿပေန စ; အဇ သင်္ဂါမ ဇဋိလာ, ဗာဟိယေနာတိ တေ ဒသာတိ. โพธิสูตร ๓, หุหุกสูตร, พราหมณสูตร, กัสสปสูตร, อชสูตร, สังคามสูตร, ชฏิลสูตร และพาหิยสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร ၂. မုစလိန္ဒဝဂ္ဂေါ ๒. มุจลินทวรรค ၁. မုစလိန္ဒသုတ္တံ ๑. มุจลินทสูตร ၁၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတိ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ မုစလိန္ဒမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဟောတိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ. ๑๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคแรกตรัสรู้ ประทับอยู่ที่โคนต้นมุจลินท์ ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ในอุรุเวลาเสนานิคม ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งด้วยบัลลังก์เดียว เสวยวิมุตติสุขอยู่ตลอด ๗ วัน တေန ခေါ ပန သမယေန မဟာ အကာလမေဃော ဥဒပါဒိ သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာ သီတဝါတဒုဒ္ဒိနီ. အထ ခေါ မုစလိန္ဒော နာဂရာဇာ သကဘဝနာ နိက္ခမိတွာ ဘဂဝတော ကာယံ သတ္တက္ခတ္တုံ ဘောဂေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ဥပရိမုဒ္ဓနိ မဟန္တံ ဖဏံ ဝိဟစ္စ အဋ္ဌာသိ – ‘‘မာ ဘဂဝန္တံ သီတံ, မာ ဘဂဝန္တံ ဥဏှံ, မာ ဘဂဝန္တံ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပ သမ္ဖဿော’’တိ. ก็โดยสมัยนั้นแล เกิดมีเมฆใหญ่ในสมัยมิใช่กาล ฝนตกพรำตลอด ๗ วัน มีลมหนาวอากาศเย็น ครั้งนั้น มุจลินทนาคราชออกจากภพของตนแล้วแวดวงพระวรกายของพระผู้มีพระภาคด้วยขนด ๗ รอบ ได้แผ่พังพานใหญ่เหนือพระเศียรแล้วได้ยืนอยู่ด้วยคิดว่า 'ความหนาวอย่าได้เบียดเบียนพระผู้มีพระภาคเลย ความร้อนอย่าได้เบียดเบียนพระผู้มีพระภาคเลย สัมผัสจากเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลานอย่าได้เบียดเบียนพระผู้มีพระภาคเลย' အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ မုစလိန္ဒော နာဂရာဇာ ဝိဒ္ဓံ ဝိဂတဝလာဟကံ ဒေဝံ ဝိဒိတွာ ဘဂဝတော ကာယာ ဘောဂေ ဝိနိဝေဌေတွာ သကဝဏ္ဏံ ပဋိသံဟရိတွာ မာဏဝကဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ဘဂဝတော ပုရတော အဋ္ဌာသိ ပဉ္ဇလိကော ဘဂဝန္တံ နမဿမာနော. ครั้งนั้น ครั้นล่วง ๗ วันนั้นไป พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้น ลำดับนั้น มุจลินทนาคราชทราบว่าท้องฟ้าโปร่งปราศจากเมฆแล้ว จึงคลายขนดออกจากพระวรกายของพระผู้มีพระภาค ละรูปของตน จำแลงรูปเป็นมาณพน้อย ยืนประคองอัญชลีนมัสการพระผู้มีพระภาคอยู่ ณ เบื้องพระพักตร์ အထ [Pg.88] ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘သုခေါ ဝိဝေကော တုဋ္ဌဿ, သုတဓမ္မဿ ပဿတော; အဗျာပဇ္ဇံ သုခံ လောကေ, ပါဏဘူတေသု သံယမော. “ความสงัดเป็นสุขของผู้สันโดษ ผู้มีธรรมอันได้สดับแล้ว ผู้เห็นอยู่ ความไม่เบียดเบียน คือความสำรวมในสัตว์ทั้งหลาย เป็นสุขในโลก ‘‘သုခါ ဝိရာဂတာ လောကေ, ကာမာနံ သမတိက္ကမော; အသ္မိမာနဿ ယော ဝိနယော, ဧတံ ဝေ ပရမံ သုခ’’န္တိ. ပဌမံ; ความปราศจากราคะ คือการก้าวล่วงกามทั้งหลายเสียได้ เป็นสุขในโลก การกำจัดอัสมิมานะเสียได้นั้นแล เป็นสุขอย่างยิ่ง” ၂. ရာဇသုတ္တံ ๒. ราชสูตร ၁၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ကော နု ခေါ, အာဝုသော, ဣမေသံ ဒွိန္နံ ရာဇူနံ မဟဒ္ဓနတရော ဝါ မဟာဘောဂတရော ဝါ မဟာကောသတရော ဝါ မဟာဝိဇိတတရော ဝါ မဟာဝါဟနတရော ဝါ မဟဗ္ဗလတရော ဝါ မဟိဒ္ဓိကတရော ဝါ မဟာနုဘာဝတရော ဝါ ရာဇာ ဝါ မာဂဓော သေနိယော ဗိမ္ဗိသာရော, ရာဇာ ဝါ ပသေနဒိ ကောသလော’’တိ? အယဉ္စရဟိ တေသံ ဘိက္ခူနံ အန္တရာကထာ ဟောတိ ဝိပ္ပကတာ. ๑๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้นแล เมื่อภิกษุจำนวนมากกลับจากบิณฑบาต ภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ในอุปัฏฐานศาลา ได้เกิดอันตรกถา (เรื่องที่พูดขึ้นในระหว่าง) นี้ขึ้นว่า “ดูกรอาวุโส บรรดาพระราชา ๒ พระองค์นี้ คือ พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนาแห่งมคธรัฐ กับพระเจ้าปเสนทิโกศล ใครหนอแลมีทรัพย์มากกว่ากัน มีโภคะมากกว่ากัน มีคลังใหญ่กว่ากัน มีพระราชอาณาจักรกว้างใหญ่กว่ากัน มียานพาหนะมากกว่ากัน มีกำลังมากกว่ากัน มีฤทธิ์มากกว่ากัน หรือมีอานุภาพมากกว่ากัน” ก็อันตรกถาของภิกษุเหล่านั้นยังค้างอยู่. အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနုပဋ္ဌာနသာလာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ သန္နိပတိတာ, ကာ စ ပန ဝေါ အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာ’’တိ? ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังอุปัฏฐานศาลา แล้วประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้. ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ พวกเธอนั่งประชุมสนทนากันด้วยเรื่องอะไร และเรื่องอะไรของพวกเธอที่ยังพูดค้างอยู่”. ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, အမှာကံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘ကော နု ခေါ, အာဝုသော, ဣမေသံ ဒွိန္နံ ရာဇူနံ မဟဒ္ဓနတရော ဝါ မဟာဘောဂတရော ဝါ မဟာကောသတရော ဝါ မဟာဝိဇိတတရော ဝါ မဟာဝါဟနတရော ဝါ မဟဗ္ဗလတရော ဝါ မဟိဒ္ဓိကတရော ဝါ မဟာနုဘာဝတရော ဝါ ရာဇာ ဝါ မာဂဓော သေနိယော ဗိမ္ဗိသာရော, ရာဇာ ဝါ ပသေနဒိ ကောသလော’တိ? အယံ ခေါ နော, ဘန္တေ, အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာ, အထ ဘဂဝါ အနုပ္ပတ္တော’’တိ. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ทั้งหลายกลับจากบิณฑบาต ภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ในอุปัฏฐานศาลา ณ ที่นี้ ได้เกิดอันตรกถานี้ขึ้นว่า ‘ดูกรอาวุโส บรรดาพระราชา ๒ พระองค์นี้ คือ พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนาแห่งมคธรัฐ กับพระเจ้าปเสนทิโกศล ใครหนอแลมีทรัพย์มากกว่ากัน มีโภคะมากกว่ากัน มีคลังใหญ่กว่ากัน มีพระราชอาณาจักรกว้างใหญ่กว่ากัน มียานพาหนะมากกว่ากัน มีกำลังมากกว่ากัน มีฤทธิ์มากกว่ากัน หรือมีอานุภาพมากกว่ากัน’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี้แลเป็นอันตรกถาของข้าพระองค์ทั้งหลายที่ยังค้างอยู่ พอดีพระผู้มีพระภาคเสด็จมาถึง พระเจ้าข้า”. ‘‘န [Pg.89] ခွေတံ, ဘိက္ခဝေ, တုမှာကံ ပတိရူပံ ကုလပုတ္တာနံ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ယံ တုမှေ ဧဝရူပိံ ကထံ ကထေယျာထ. သန္နိပတိတာနံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွယံ ကရဏီယံ – ဓမ္မီ ဝါ ကထာ အရိယော ဝါ တုဏှီဘာဝေါ’’တိ. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย การที่พวกเธอผู้เป็นกุลบุตร มีศรัทธา ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตแล้ว จะพึงกล่าวถ้อยคำเช่นนี้ นั่นไม่สมควรแก่พวกเธอเลย. ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อพวกเธอประชุมกัน มีกิจที่ควรทำ ๒ อย่าง คือ ธรรมีกถา หรือ อริยดุษณีภาพ”. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယဉ္စ ကာမသုခံ လောကေ, ယဉ္စိဒံ ဒိဝိယံ သုခံ; တဏှက္ခယသုခဿေတေ, ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိ’’န္တိ. ဒုတိယံ; “กามสุขใดในโลก และสุขที่เป็นทิพย์ใดนี้ สุขเหล่านั้นย่อมไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งสุขคือความสิ้นตัณหา” ดังนี้. สูตรที่ ๒. ၃. ဒဏ္ဍသုတ္တံ ๓. ทัณฑสูตร ၁၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ကုမာရကာ အန္တရာ စ သာဝတ္ထိံ အန္တရာ စ ဇေတဝနံ အဟိံ ဒဏ္ဍေန ဟနန္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ သမ္ဗဟုလေ ကုမာရကေ အန္တရာ စ သာဝတ္ထိံ အန္တရာ စ ဇေတဝနံ အဟိံ ဒဏ္ဍေန ဟနန္တေ. ๑๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้นแล เด็กชายจำนวนมากกำลังใช้ท่อนไม้ตีงูอยู่ในระหว่างกรุงสาวัตถีและพระเชตวัน. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงนุ่งสบง ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังกรุงสาวัตถีเพื่อบิณฑบาตในเวลาเช้า. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นเด็กชายจำนวนมากกำลังใช้ท่อนไม้ตีงูอยู่ในระหว่างกรุงสาวัตถีและพระเชตวัน. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘သုခကာမာနိ ဘူတာနိ, ယော ဒဏ္ဍေန ဝိဟိံသတိ; အတ္တနော သုခမေသာနော, ပေစ္စ သော န လဘတေ သုခံ. “ผู้ใดแสวงหาสุขเพื่อตน แต่เบียดเบียนสัตว์ทั้งหลายผู้ใคร่สุขด้วยท่อนไม้ ผู้นั้นละโลกไปแล้ว ย่อมไม่ได้สุข. ‘‘သုခကာမာနိ ဘူတာနိ, ယော ဒဏ္ဍေန န ဟိံသတိ; အတ္တနော သုခမေသာနော, ပေစ္စ သော လဘတေ သုခ’’န္တိ. တတိယံ; “ผู้ใดแสวงหาสุขเพื่อตน ไม่เบียดเบียนสัตว์ทั้งหลายผู้ใคร่สุขด้วยท่อนไม้ ผู้นั้นละโลกไปแล้ว ย่อมได้สุข” ดังนี้. สูตรที่ ๓. ၄. သက္ကာရသုတ္တံ ๔. สักการสูตร ၁၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော, လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ဘိက္ခုသံဃောပိ သက္ကတော ဟောတိ [Pg.90] ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော, လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အညတိတ္ထိယာ ပန ပရိဗ္ဗာဇကာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ အဂရုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ, န လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အထ ခေါ တေ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဘဂဝတော သက္ကာရံ အသဟမာနာ ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဂါမေ စ အရညေ စ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ ရောသေန္တိ ဝိဟေသေန္တိ. ๑๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. แม้ภิกษุสงฆ์ก็เป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. ส่วนปริพาชกอัญญเดียรถีย์ทั้งหลาย ไม่เป็นที่สักการะ ไม่เป็นที่เคารพ ไม่เป็นที่นับถือ ไม่เป็นที่บูชา ไม่เป็นที่นอบน้อม ไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. ครั้งนั้นแล ปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ทนต่อสักการะของพระผู้มีพระภาคและของภิกษุสงฆ์ไม่ได้ เมื่อเห็นภิกษุทั้งหลายในบ้านหรือในป่า ก็ด่า บริภาษ ขู่เข็ญ เบียดเบียน ด้วยวาจาอันไม่สุภาพ หยาบคาย. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဧတရဟိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သက္ကတော ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော, လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ဘိက္ခုသံဃောပိ သက္ကတော ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော, လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အညတိတ္ထိယာ ပန ပရိဗ္ဗာဇကာ အသက္ကတာ အဂရုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ, န လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အထ ခေါ တေ, ဘန္တေ, အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဘဂဝတော သက္ကာရံ အသဟမာနာ ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဂါမေ စ အရညေ စ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ ရောသေန္တိ ဝိဟေသန္တီ’’တိ. ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง. เมื่อภิกษุเหล่านั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลเรื่องนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ พระผู้มีพระภาคเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. แม้ภิกษุสงฆ์ก็เป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. ส่วนปริพาชกอัญญเดียรถีย์ทั้งหลาย ไม่เป็นที่สักการะ ไม่เป็นที่เคารพ ไม่เป็นที่นับถือ ไม่เป็นที่บูชา ไม่เป็นที่นอบน้อม ไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ครั้งนั้นแล ปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ทนต่อสักการะของพระผู้มีพระภาคและของภิกษุสงฆ์ไม่ได้ เมื่อเห็นภิกษุทั้งหลายในบ้านหรือในป่า ก็ด่า บริภาษ ขู่เข็ญ เบียดเบียน ด้วยวาจาอันไม่สุภาพ หยาบคาย พระเจ้าข้า”. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဂါမေ အရညေ သုခဒုက္ခဖုဋ္ဌော,နေဝတ္တတော နော ပရတော ဒဟေထ; ဖုသန္တိ ဖဿာ ဥပဓိံ ပဋိစ္စ,နိရူပဓိံ ကေန ဖုသေယျု ဖဿာ’’တိ. စတုတ္ထံ; บุคคลถูกสุขและทุกข์กระทบแล้วในบ้านหรือในป่า ไม่พึงยึดถือว่าสุขและทุกข์นั้นเกิดจากตน หรือเกิดจากผู้อื่น ผัสสะทั้งหลายย่อมกระทบเพราะอาศัยอุปธิ เมื่อไม่มีอุปธิ ผัสสะทั้งหลายจะพึงกระทบได้อย่างไร ၅. ဥပါသကသုတ္တံ ๕. อุปาสกสูตร ၁၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဣစ္ဆာနင်္ဂလကော [Pg.91] ဥပါသကော သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တော ဟောတိ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန. အထ ခေါ သော ဥပါသကော သာဝတ္ထိယံ တံ ကရဏီယံ တီရေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ တံ ဥပါသကံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘စိရဿံ ခေါ တွံ, ဥပါသက, ဣမံ ပရိယာယမကာသိ ယဒိဒံ ဣဓာဂမနာယာ’’တိ. ๑๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น อุบาสกชาวเมืองอิച്ഛานังคละคนหนึ่งถึงกรุงสาวัตถีด้วยกรณียกิจบางอย่าง ครั้งนั้นแล อุบาสกนั้นทำกรณียกิจนั้นในกรุงสาวัตถีให้สำเร็จแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่อุบาสกผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้วว่า "ดูก่อนอุบาสก ท่านทำโอกาสเพื่อจะมาที่นี่นี้ ช้านานนักหนา" ‘‘စိရပဋိကာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုကာမော, အပိ စာဟံ ကေဟိစိ ကေဟိစိ ကိစ္စကရဏီယေဟိ ဗျာဝဋော. ဧဝါဟံ နာသက္ခိံ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ปรารถนาจะเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเพื่อทัศนามานานแล้ว แต่ข้าพระองค์มีกิจกรณียะน้อยใหญ่บางอย่างพัวพันอยู่ ด้วยเหตุนั้น ข้าพระองค์จึงไม่สามารถจะเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเพื่อทัศนาได้ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘သုခံ ဝတ တဿ န ဟောတိ ကိဉ္စိ,သင်္ခါတဓမ္မဿ ဗဟုဿုတဿ; သကိဉ္စနံ ပဿ ဝိဟညမာနံ,ဇနော ဇနသ္မိံ ပဋိဗန္ဓရူပေါ’’တိ. ပဉ္စမံ; ผู้มีธรรมอันรู้จบแล้ว เป็นพหูสูต ไม่มีกังวลอะไรเลย เป็นสุขหนอ จงดูผู้มีกังวลเดือดร้อนอยู่เถิด ชนย่อมมีภาวะผูกพันในชน ၆. ဂဗ္ဘိနီသုတ္တံ ๖. คัพภินีสูตร ၁၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဒဟရမာဏဝိကာ ပဇာပတိ ဟောတိ ဂဗ္ဘိနီ ဥပဝိဇညာ. အထ ခေါ သာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ တံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, တေလံ အာဟရ, ယံ မေ ဝိဇာတာယ ဘဝိဿတီ’’တိ. ๑๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น ภรรยาของปริพาชกคนหนึ่งเป็นมาณวิกาสาว มีครรภ์ใกล้จะคลอด ครั้งนั้นแล ปริพาชิกานั้นได้กล่าวกะปริพาชกนั้นว่า "ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงไปหาน้ำมันมา ซึ่งจักเป็นประโยชน์แก่เราผู้คลอดแล้ว" ဧဝံ ဝုတ္တေ, သော ပရိဗ္ဗာဇကော တံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကုတော ပနာဟံ, ဘောတိ, တေလံ အာဟရာမီ’’တိ? ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ တံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, တေလံ အာဟရ, ယံ မေ ဝိဇာတာယ ဘဝိဿတီ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သော ပရိဗ္ဗာဇိကော တံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကုတော ပနာဟံ, ဘောတိ, တေလံ အာဟရာမီ’’တိ? တတိယမ္ပိ ခေါ သာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ တံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, တေလံ အာဟရ, ယံ မေ ဝိဇာတာယ ဘဝိဿတီ’’တိ. เมื่อปริพาชิกากล่าวอย่างนี้แล้ว ปริพาชกนั้นได้กล่าวกะปริพาชิกานั้นว่า "ดูก่อนท่านผู้หญิง ก็ข้าพเจ้าจะไปหาน้ำมันมาจากที่ไหน" แม้ครั้งที่สอง ปริพาชิกานั้นก็ได้กล่าวกะปริพาชกนั้นว่า "ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงไปหาน้ำมันมา ซึ่งจักเป็นประโยชน์แก่เราผู้คลอดแล้ว" แม้ครั้งที่สอง ปริพาชกนั้นก็ได้กล่าวกะปริพาชิกานั้นว่า "ดูก่อนท่านผู้หญิง ก็ข้าพเจ้าจะไปหาน้ำมันมาจากที่ไหน" แม้ครั้งที่สาม ปริพาชิกานั้นก็ได้กล่าวกะปริพาชกนั้นว่า "ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงไปหาน้ำมันมา ซึ่งจักเป็นประโยชน์แก่เราผู้คลอดแล้ว" တေန [Pg.92] ခေါ ပန သမယေန ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ကောဋ္ဌာဂါရေ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ သပ္ပိဿ ဝါ တေလဿ ဝါ ယာဝဒတ္ထံ ပါတုံ ဒီယတိ, နော နီဟရိတုံ. ก็โดยสมัยนั้น ในฉางหลวงของพระเจ้าปเสนทิโกศล เขาถวายเนยใสหรือน้ำมันแก่สมณะหรือพราหมณ์ให้ดื่มได้ตามต้องการ แต่ไม่ให้นำออกไป အထ ခေါ တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ရညော ခေါ ပန ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ကောဋ္ဌာဂါရေ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ သပ္ပိဿ ဝါ တေလဿ ဝါ ယာဝဒတ္ထံ ပါတုံ ဒီယတိ, နော နီဟရိတုံ. ယံနူနာဟံ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ကောဋ္ဌာဂါရံ ဂန္တွာ တေလဿ ယာဝဒတ္ထံ ပိဝိတွာ ဃရံ အာဂန္တွာ ဥစ္ဆဒ္ဒိတွာန ဒဒေယျံ, ယံ ဣမိဿာ ဝိဇာတာယ ဘဝိဿတီ’’တိ. ครั้งนั้นแล ปริพาชกนั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า "ในฉางหลวงของพระเจ้าปเสนทิโกศล เขาถวายเนยใสหรือน้ำมันแก่สมณะหรือพราหมณ์ให้ดื่มได้ตามต้องการ แต่ไม่ให้นำออกไป ไฉนหนอ เราพึงไปสู่ฉางหลวงของพระเจ้าปเสนทิโกศล แล้วดื่มน้ำมันตามต้องการ กลับมาบ้านแล้วสำรอกให้ ซึ่งจักเป็นประโยชน์แก่นางปริพาชิกานี้ผู้คลอดแล้ว" အထ ခေါ သော ပရိဗ္ဗာဇကော ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ကောဋ္ဌာဂါရံ ဂန္တွာ တေလဿ ယာဝဒတ္ထံ ပိဝိတွာ ဃရံ အာဂန္တွာ နေဝ သက္ကောတိ ဥဒ္ဓံ ကာတုံ, န ပန အဓော. သော ဒုက္ခာဟိ တိဗ္ဗာဟိ ခရာဟိ ကဋုကာဟိ ဝေဒနာဟိ ဖုဋ္ဌော အာဝဋ္ဋတိ ပရိဝဋ္ဋတိ. ครั้งนั้นแล ปริพาชกนั้นไปสู่ฉางหลวงของพระเจ้าปเสนทิโกศล แล้วดื่มน้ำมันตามต้องการ กลับมาบ้านแล้ว ไม่สามารถจะทำให้อาเจียนออกทางเบื้องบน หรือให้ระบายออกทางเบื้องล่างได้ เขาถูกเวทนาอันเป็นทุกข์ กล้า แข็ง เผ็ดร้อน กระทบแล้ว ย่อมกลิ้งไปมา အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဒုက္ခာဟိ တိဗ္ဗာဟိ ခရာဟိ ကဋုကာဟိ ဝေဒနာဟိ ဖုဋ္ဌံ အာဝဋ္ဋမာနံ ပရိဝဋ္ဋမာနံ. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงนุ่งสบงในเวลาเช้า ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นปริพาชกนั้น ผู้ถูกเวทนาอันเป็นทุกข์ กล้า แข็ง เผ็ดร้อน กระทบแล้ว กลิ้งไปมาอยู่ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘သုခိနော ဝတ ယေ အကိဉ္စနာ,ဝေဒဂုနော ဟိ ဇနာ အကိဉ္စနာ; သကိဉ္စနံ ပဿ ဝိဟညမာနံ,ဇနော ဇနသ္မိံ ပဋိဗန္ဓစိတ္တော’’ တိ. ဆဋ္ဌံ; ผู้ไม่มีกังวลเป็นสุขหนอ ชนผู้ถึงเวท (ญาณ) ย่อมไม่มีกังวล จงดูผู้มีกังวลเดือดร้อนอยู่เถิด ชนมีจิตผูกพันในชน ၇. ဧကပုတ္တကသုတ္တံ ๗. เอกปุตตกสูตร ၁၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရဿ ဥပါသကဿ ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ ကာလင်္ကတော ဟောတိ. ๑๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น บุตรคนเดียวผู้เป็นที่รักที่พอใจของอุบาสกคนหนึ่งได้ทำกาละ (ตาย) အထ [Pg.93] ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဥပါသကာ အလ္လဝတ္ထာ အလ္လကေသာ ဒိဝါ ဒိဝဿ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နေ ခေါ တေ ဥပါသကေ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ တုမှေ, ဥပါသကာ, အလ္လဝတ္ထာ အလ္လကေသာ ဣဓူပသင်္ကမန္တာ ဒိဝါ ဒိဝဿာ’’တိ? ครั้งนั้นแล อุบาสกจำนวนมากมีผ้าเปียก ผมเปียก เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคในเวลากลางวันแสกๆ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่อุบาสกเหล่านั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้วว่า "ดูก่อนอุบาสกทั้งหลาย เหตุไฉนหนอ พวกท่านจึงมีผ้าเปียก ผมเปียก เข้ามา ณ ที่นี้ในเวลากลางวันแสกๆ" ဧဝံ ဝုတ္တေ, သော ဥပါသကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မယှံ ခေါ, ဘန္တေ, ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ ကာလင်္ကတော. တေန မယံ အလ္လဝတ္ထာ အလ္လကေသာ ဣဓူပသင်္ကမန္တာ ဒိဝါ ဒိဝဿာ’’တိ. เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว อุบาสกนั้นได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุตรคนเดียวผู้เป็นที่รักที่พอใจของข้าพระองค์ได้ทำกาละแล้ว ด้วยเหตุนั้น พวกข้าพระองค์จึงมีผ้าเปียก ผมเปียก เข้ามา ณ ที่นี้ในเวลากลางวันแสกๆ" အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ပိယရူပဿာဒဂဓိတာသေ,ဒေဝကာယာ ပုထု မနုဿာ စ; အဃာဝိနော ပရိဇုန္နာ,မစ္စုရာဇဿ ဝသံ ဂစ္ဆန္တိ. หมู่เทพและหมู่มนุษย์เป็นอันมาก ผู้กำหนัดยินดีในรสแห่งสิ่งอันเป็นที่รัก ย่อมมีความทุกข์ เสื่อมรอบ ตกอยู่ในอำนาจของมัจจุราช ‘‘ယေ ဝေ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ,အပ္ပမတ္တာ ဇဟန္တိ ပိယရူပံ; တေ ဝေ ခဏန္တိ အဃမူလံ,မစ္စုနော အာမိသံ ဒုရတိဝတ္တ’’န္တိ. သတ္တမံ; ส่วนชนเหล่าใดแล ไม่ประมาท ละสิ่งอันเป็นที่รักทั้งในกลางวันและกลางคืน ชนเหล่านั้นแล ย่อมขุดรากแห่งทุกข์ อันเป็นเหยื่อของมัจจุที่ก้าวล่วงได้ยาก ၈. သုပ္ပဝါသာသုတ္တံ ๘. สุปปวาสาสูตร ၁၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကုဏ္ဍိကာယံ ဝိဟရတိ ကုဏ္ဍဓာနဝနေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဝဿာနိ ဂဗ္ဘံ ဓာရေတိ. သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ သာ ဒုက္ခာဟိ တိဗ္ဗာဟိ ခရာဟိ ကဋုကာဟိ ဝေဒနာဟိ ဖုဋ္ဌာ တီဟိ ဝိတက္ကေဟိ အဓိဝါသေတိ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ; သုပ္ပဋိပန္နော ဝတ တဿ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ပဋိပန္နော; သုသုခံ ဝတ တံ နိဗ္ဗာနံ ယတ္ထိဒံ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ န သံဝိဇ္ဇတီ’’တိ. ๑๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่ากุณฑธานะ เมืองกุณฑิยา สมัยนั้น พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงครรภ์อยู่ ๗ ปี มีครรภ์ค้างอยู่ ๗ วัน พระนางถูกทุกขเวทนาอันแรงกล้า แข็งกระด้าง เผ็ดร้อนครอบงำแล้ว ทรงอดกลั้นไว้ได้ด้วยทรงดำริ ๓ ประการว่า ‘พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงแสดงธรรมเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหนอ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ปฏิบัติเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นผู้ปฏิบัติดีหนอ พระนิพพานที่ทุกข์เห็นปานนี้ไม่มี เป็นสุขดีหนอ’ အထ [Pg.94] ခေါ သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သာမိကံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, အယျပုတ္တ, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမ; ဥပသင်္ကမိတွာ မမ ဝစနေန ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒာဟိ; အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆ – ‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ; အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆတီ’တိ. ဧဝဉ္စ ဝဒေဟိ – ‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဝဿာနိ ဂဗ္ဘံ ဓာရေတိ. သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ သာ ဒုက္ခာဟိ တိဗ္ဗာဟိ ခရာဟိ ကဋုကာဟိ ဝေဒနာဟိ ဖုဋ္ဌာ တီဟိ ဝိတက္ကေဟိ အဓိဝါသေတိ – သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ; သုပ္ပဋိပန္နော ဝတ တဿ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ပဋိပန္နော; သုသုခံ ဝတ တံ နိဗ္ဗာနံ ယတ္ထိဒံ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ န သံဝိဇ္ဇတီ’’’တိ. ครั้งนั้น พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาตรัสเรียกพระสวามีมาแล้วตรัสว่า ‘ข้าแต่พระลูกเจ้า เชิญท่านมานี่เถิด จงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จงถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้าตามคำของหม่อมฉัน จงทูลถามถึงความไม่มีโรค ความไม่มีทุกข์ ความคล่องแคล่ว พระกำลัง และการประทับอยู่อย่างผาสุกว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาขอถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า และทูลถามถึงความไม่มีโรค ความไม่มีทุกข์ ความคล่องแคล่ว พระกำลัง และการประทับอยู่อย่างผาสุก’ และจงกราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงครรภ์อยู่ ๗ ปี มีครรภ์ค้างอยู่ ๗ วัน พระนางถูกทุกขเวทนาอันแรงกล้า แข็งกระด้าง เผ็ดร้อนครอบงำแล้ว ทรงอดกลั้นไว้ได้ด้วยทรงดำริ ๓ ประการว่า “พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงแสดงธรรมเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหนอ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ปฏิบัติเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นผู้ปฏิบัติดีหนอ พระนิพพานที่ทุกข์เห็นปานนี้ไม่มี เป็นสุขดีหนอ”’ ‘‘ပရမ’’န္တိ ခေါ သော ကောလိယပုတ္တော သုပ္ပဝါသာယ ကောလိယဓီတာယ ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ကောလိယပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ, အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆတိ; ဧဝဉ္စ ဝဒေတိ – ‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဝဿာနိ ဂဗ္ဘံ ဓာရေတိ. သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ သာ ဒုက္ခာဟိ တိဗ္ဗာဟိ ခရာဟိ ကဋုကာဟိ ဝေဒနာဟိ ဖုဋ္ဌာ တီဟိ ဝိတက္ကေဟိ အဓိဝါသေတိ – သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ; သုပ္ပဋိပန္နော ဝတ တဿ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ပဋိပန္နော; သုသုခံ ဝတ နိဗ္ဗာနံ ယတ္ထိဒံ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ န သံဝိဇ္ဇတီ’’’တိ. โกลิยบุตรนั้นทูลรับว่า ‘ดีละ’ แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง โกลิยบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาขอถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า และทูลถามถึงความไม่มีโรค ความไม่มีทุกข์ ความคล่องแคล่ว พระกำลัง และการประทับอยู่อย่างผาสุก และได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงครรภ์อยู่ ๗ ปี มีครรภ์ค้างอยู่ ๗ วัน พระนางถูกทุกขเวทนาอันแรงกล้า แข็งกระด้าง เผ็ดร้อนครอบงำแล้ว ทรงอดกลั้นไว้ได้ด้วยทรงดำริ ๓ ประการว่า “พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงแสดงธรรมเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหนอ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ปฏิบัติเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นผู้ปฏิบัติดีหนอ พระนิพพานที่ทุกข์เห็นปานนี้ไม่มี เป็นสุขดีหนอ”’ ‘‘သုခိနီ ဟောတု သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ; အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာယတူ’’တိ. သဟ ဝစနာ စ ပန ဘဂဝတော သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. ‘ขอพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจงมีความสุข ไม่มีโรค จงคลอดบุตรที่ไม่มีโรคเถิด’ พร้อมกับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาค พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาก็มีความสุข ไม่มีโรค คลอดบุตรที่ไม่มีโรคแล้ว ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ကောလိယပုတ္တော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေန သကံ ဃရံ တေန ပစ္စာယာသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ သော ကောလိယပုတ္တော သုပ္ပဝါသံ ကောလိယဓီတရံ သုခိနိံ အရောဂံ အရောဂံ [Pg.95] ပုတ္တံ ဝိဇာတံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ, ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ, ဘော, တထာဂတဿ မဟိဒ္ဓိကတာ မဟာနုဘာဝတာ, ယတြ ဟိ နာမာယံ သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သဟ ဝစနာ စ ပန ဘဂဝတော သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိဿတီ’’တိ! အတ္တမနော ပမုဒိတော ပီတိသောမနဿဇာတော အဟောသိ. โกลิยบุตรนั้นทูลว่า ‘อย่างนั้น พระเจ้าข้า’ แล้วชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้ว กลับไปยังเรือนของตน โกลิยบุตรนั้นได้เห็นพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาผู้มีความสุข ไม่มีโรค คลอดบุตรที่ไม่มีโรคแล้ว ครั้นเห็นแล้วได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริงหนอ ท่านผู้เจริญ ไม่เคยมีมา พระตถาคตทรงมีฤทธิ์มาก ทรงมีอานุภาพมาก ที่พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดานี้ พร้อมกับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาค ก็มีความสุข ไม่มีโรค คลอดบุตรที่ไม่มีโรคแล้ว’ เขาดีใจ ร่าเริง เกิดปีติโสมนัส အထ ခေါ သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သာမိကံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, အယျပုတ္တ, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမ; ဥပသင်္ကမိတွာ မမ ဝစနေန ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒာဟိ – ‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတီ’တိ; ဧဝဉ္စ ဝဒေဟိ – ‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဝဿာနိ ဂဗ္ဘံ ဓာရေတိ. သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ သာ ဧတရဟိ သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ. သာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ဘတ္တေန နိမန္တေတိ. အဓိဝါသေတု ကိရ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သုပ္ပဝါသာယ ကောလိယဓီတာယ သတ္တ ဘတ္တာနိ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’’တိ. ครั้งนั้น พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาตรัสเรียกพระสวามีมาแล้วตรัสว่า ‘ข้าแต่พระลูกเจ้า เชิญท่านมานี่เถิด จงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จงถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้าตามคำของหม่อมฉันว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาขอถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า’ และจงกราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงครรภ์อยู่ ๗ ปี มีครรภ์ค้างอยู่ ๗ วัน บัดนี้ พระนางมีความสุข ไม่มีโรค คลอดบุตรที่ไม่มีโรคแล้ว พระนางขอนิมนต์ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันภัตตาหารตลอด ๗ วัน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงรับภัตตาหาร ๗ มื้อของพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์เถิด’ ‘‘ပရမ’’န္တိ ခေါ သော ကောလိယပုတ္တော သုပ္ပဝါသာယ ကောလိယဓီတာယ ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ကောလိယပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – โกลิยบุตรนั้นทูลรับว่า ‘ดีละ’ แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง โกลิยบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ; ဧဝဉ္စ ဝဒေတိ – ‘သုပ္ပဝါသာ, ဘန္တေ, ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဝဿာနိ ဂဗ္ဘံ ဓာရေတိ. သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ သာ ဧတရဟိ သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ. သာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ဘတ္တေန နိမန္တေတိ. အဓိဝါသေတု ကိရ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သုပ္ပဝါသာယ ကောလိယဓီတာယ သတ္တ ဘတ္တာနိ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’’တိ. ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาขอถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า และได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงครรภ์อยู่ ๗ ปี มีครรภ์ค้างอยู่ ๗ วัน บัดนี้ พระนางมีความสุข ไม่มีโรค คลอดบุตรที่ไม่มีโรคแล้ว พระนางขอนิมนต์ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันภัตตาหารตลอด ๗ วัน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงรับภัตตาหาร ๗ มื้อของพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์เถิด’ တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရေန ဥပါသကေန ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေါ ဘိက္ခုသံဃော သွာတနာယ ဘတ္တေန နိမန္တိတော ဟောတိ. သော စ ဥပါသကော အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ဥပဋ္ဌာကော ဟောတိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ယေန သော ဥပါသကော တေနုပသင်္ကမ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဥပါသကံ ဧဝံ ဝဒေဟိ – ‘သုပ္ပဝါသာ, အာဝုသော, ကောလိယဓီတာ သတ္တ [Pg.96] ဝဿာနိ ဂဗ္ဘံ ဓာရေသိ. သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ သာ ဧတရဟိ သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ. သာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ဘတ္တေန နိမန္တေတိ. ကရောတု သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဘတ္တာနိ, ပစ္ဆာ တွံ ကရိဿသီ’တိ. တုယှေသော ဥပဋ္ဌာကော’’တိ. สมัยนั้น อุบาสกคนหนึ่งนิมนต์ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันภัตตาหารในวันรุ่งขึ้น อุบาสกนั้นเป็นอุปัฏฐากของท่านพระมหาโมคคัลลานะ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า “โมคคัลลานะ เธอจงมานี่ เธอจงเข้าไปหาอุบาสกนั้น แล้วกล่าวกับเขาอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงครรภ์อยู่ ๗ ปี ทรงมีพระครรภ์เป็นมูฬหะอยู่ ๗ วัน บัดนี้ พระนางทรงมีความสุข ไม่มีโรค ประสูติพระโอรสผู้ไม่มีโรคแล้ว พระนางนิมนต์ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันภัตตาหารตลอด ๗ วัน ขอพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจงถวายภัตตาหาร ๗ วันก่อนเถิด ท่านค่อยถวายภายหลัง อุบาสกผู้นี้เป็นอุปัฏฐากของเธอ” ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေန သော ဥပါသကော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဥပါသကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သုပ္ပဝါသာ, အာဝုသော, ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဝဿာနိ ဂဗ္ဘံ ဓာရေတိ. သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ သာ ဧတရဟိ သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ. သာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ဘတ္တေန နိမန္တေတိ. ကရောတု သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဘတ္တာနိ, ပစ္ဆာ တွံ ကရိဿသီ’’တိ. ท่านพระมหาโมคคัลลานะทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า อย่างนั้น” แล้วจึงเข้าไปหาอุบาสกนั้น ครั้นแล้วได้กล่าวกับอุบาสกนั้นดังนี้ว่า “อาวุโส พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงครรภ์อยู่ ๗ ปี ทรงมีพระครรภ์เป็นมูฬหะอยู่ ๗ วัน บัดนี้ พระนางทรงมีความสุข ไม่มีโรค ประสูติพระโอรสผู้ไม่มีโรคแล้ว พระนางนิมนต์ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขเพื่อฉันภัตตาหารตลอด ๗ วัน ขอพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจงถวายภัตตาหาร ๗ วันก่อนเถิด ท่านค่อยถวายภายหลัง” ‘‘သစေ မေ, ဘန္တေ, အယျော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပါဋိဘောဂေါ – ဘောဂါနဉ္စ ဇီဝိတဿ စ သဒ္ဓါယ စ, ကရောတု သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဘတ္တာနိ, ပစ္ဆာဟံ ကရိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဒွိန္နံ ခေါ တေ အဟံ, အာဝုသော, ဓမ္မာနံ ပါဋိဘောဂေါ – ဘောဂါနဉ္စ ဇီဝိတဿ စ. သဒ္ဓါယ ပန တွံယေဝ ပါဋိဘောဂေါ’’တိ. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถ้าท่านพระมหาโมคคัลลานะรับประกันธรรม ๓ ประการ คือ โภคะ ชีวิต และศรัทธาของข้าพเจ้าได้ ขอพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจงถวายภัตตาหาร ๗ วันก่อนเถิด ข้าพเจ้าจักถวายภายหลัง” “อาวุโส เราขอรับประกันธรรม ๒ ประการของท่าน คือ โภคะและชีวิต ส่วนศรัทธานั้น ท่านต้องรับประกันเอง” ‘‘သစေ မေ, ဘန္တေ, အယျော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဒွိန္နံ ဓမ္မာနံ ပါဋိဘောဂေါ – ဘောဂါနဉ္စ ဇီဝိတဿ စ, ကရောတု သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဘတ္တာနိ, ပစ္ဆာဟံ ကရိဿာမီ’’တိ. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถ้าท่านพระมหาโมคคัลลานะรับประกันธรรม ๒ ประการ คือ โภคะและชีวิตของข้าพเจ้าได้ ขอพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจงถวายภัตตาหาร ๗ วันก่อนเถิด ข้าพเจ้าจักถวายภายหลัง” အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တံ ဥပါသကံ သညာပေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သညတ္တော, ဘန္တေ, သော ဥပါသကော မယာ; ကရောတု သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သတ္တ ဘတ္တာနိ, ပစ္ဆာ သော ကရိဿတီ’’တိ. ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้ชี้แจงให้อุบาสกนั้นเข้าใจแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ชี้แจงให้อุบาสกนั้นเข้าใจแล้ว ขอพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจงถวายภัตตาหาร ๗ วันก่อนเถิด เขาจักถวายภายหลัง” အထ ခေါ သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသိ သမ္ပဝါရေသိ, တဉ္စ ဒါရကံ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒာပေသိ သဗ္ဗဉ္စ ဘိက္ခုသံဃံ. ครั้งนั้น พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาได้ทรงอังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตด้วยพระหัตถ์ของพระองค์เองตลอด ๗ วัน จนภิกษุทั้งหลายห้ามปราม และได้ให้พระโอรสนั้นถวายบังคมพระผู้มีพระภาคและภิกษุสงฆ์ทั้งปวง အထ [Pg.97] ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တံ ဒါရကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကစ္စိ တေ, ဒါရက, ခမနီယံ, ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိ န ကိဉ္စိ ဒုက္ခ’’န္တိ? ‘‘ကုတော မေ, ဘန္တေ သာရိပုတ္တ, ခမနီယံ, ကုတော ယာပနီယံ! သတ္တ မေ ဝဿာနိ လောဟိတကုမ္ဘိယံ ဝုတ္တာနီ’’တိ. ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกับเด็กนั้นดังนี้ว่า “ดูก่อนเด็กน้อย เธอยังพอทนได้หรือ ยังพอเป็นไปได้หรือ ไม่มีทุกข์อะไรใช่ไหม” “ข้าแต่ท่านสารีบุตรผู้เจริญ ข้าพเจ้าจะพอทนได้อย่างไร จะพอเป็นไปได้อย่างไร ข้าพเจ้าอยู่ในหม้อเลือดมา ๗ ปี” အထ ခေါ သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ – ‘‘ပုတ္တော မေ ဓမ္မသေနာပတိနာ သဒ္ဓိံ မန္တေတီ’’တိ အတ္တမနာ ပမုဒိတာ ပီတိသောမနဿဇာတာ အဟောသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ (သုပ္ပဝါသံ ကောလီယဓီတရံ အတ္တမနံ ပမုဒိတံ ပီတိသောမနဿဇာတံ ဝိဒိတွာ ) သုပ္ပဝါသံ ကောလိယဓီတရံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣစ္ဆေယျာသိ တွံ, သုပ္ပဝါသေ, အညမ္ပိ ဧဝရူပံ ပုတ္တ’’န္တိ? ‘‘ဣစ္ဆေယျာမဟံ, ဘဂဝါ, အညာနိပိ ဧဝရူပါနိ သတ္တ ပုတ္တာနီ’’တိ. ครั้งนั้น พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงมีพระทัยยินดี ปราโมทย์ เกิดปีติโสมนัสว่า “บุตรของเราสนทนากับพระธรรมเสนาบดี” ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาค (ทรงทราบว่าพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงมีพระทัยยินดี ปราโมทย์ เกิดปีติโสมนัส) จึงได้ตรัสกับพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาดังนี้ว่า “สุปปวาสา เธอปรารถนาบุตรเช่นนี้อีกหรือไม่” “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค หม่อมฉันปรารถนาบุตรเช่นนี้อีก ๗ คน พระเจ้าข้า” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အသာတံ သာတရူပေန, ပိယရူပေန အပ္ပိယံ; ဒုက္ခံ သုခဿ ရူပေန, ပမတ္တမတိဝတ္တတီ’’တိ. အဋ္ဌမံ; “สิ่งที่ไม่น่ายินดี ย่อมครอบงำคนประมาท โดยรูปแบบของสิ่งที่น่ายินดี สิ่งที่ไม่เป็นที่รัก โดยรูปแบบของสิ่งเป็นที่รัก และทุกข์ โดยรูปแบบของสุข” สุตตันตะที่ ๘ ၉. ဝိသာခါသုတ္တံ ๙. วิสาขาสูตร ၁၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဝိသာခါယ မိဂါရမာတုယာ ကောစိဒေဝ အတ္ထော ရညေ ပသေနဒိမှိ ကောသလေ ပဋိဗဒ္ဓေါ ဟောတိ. တံ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော န ယထာဓိပ္ပာယံ တီရေတိ. ๑๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของนางมิคารมาตา ในกรุงสาวัตถี สมัยนั้น มีคดีความบางอย่างของนางวิสาขามิคารมาตาซึ่งเกี่ยวข้องกับพระเจ้าปเสนทิโกศล แต่พระเจ้าปเสนทิโกศลไม่ทรงตัดสินให้ตามความประสงค์ အထ ခေါ ဝိသာခါ မိဂါရမာတာ ဒိဝါ ဒိဝဿ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ ဝိသာခံ မိဂါရမာတရံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဟန္ဒ ကုတော နု တွံ, ဝိသာခေ, အာဂစ္ဆသိ ဒိဝါ ဒိဝဿာ’’တိ? ‘‘ဣဓ မေ, ဘန္တေ, ကောစိဒေဝ အတ္ထော ရညေ ပသေနဒိမှိ ကောသလေ ပဋိဗဒ္ဓေါ; တံ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော န ယထာဓိပ္ပာယံ တီရေတီ’’တိ. ครั้งนั้น นางวิสาขามิคารมาตาได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคในเวลากลางวันแสกๆ ครั้นแล้วได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับนางวิสาขามิคารมาตาผู้นั่งอยู่ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งดังนี้ว่า “วิสาขา เธอมาจากไหนในเวลากลางวันแสกๆ เช่นนี้” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คดีความบางอย่างของหม่อมฉันซึ่งเกี่ยวข้องกับพระเจ้าปเสนทิโกศล แต่พระองค์ไม่ทรงตัดสินให้ตามความประสงค์ของหม่อมฉัน พระเจ้าข้า” အထ [Pg.98] ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘သဗ္ဗံ ပရဝသံ ဒုက္ခံ, သဗ္ဗံ ဣဿရိယံ သုခံ; သာဓာရဏေ ဝိဟညန္တိ, ယောဂါ ဟိ ဒုရတိက္ကမာ’’တိ. နဝမံ; “การขึ้นอยู่กับผู้อื่นทั้งหมดเป็นทุกข์ ความเป็นอิสระทั้งหมดเป็นสุข สัตว์ทั้งหลายย่อมลำบากในสิ่งที่ต้องเกี่ยวข้องกับผู้อื่น เพราะโยคะเป็นสิ่งที่ก้าวล่วงได้ยาก” สุตตันตะที่ ๙ ၁၀. ဘဒ္ဒိယသုတ္တံ ๑๐. ภัททิยสูตร ၂၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ အနုပိယာယံ ဝိဟရတိ အမ္ဗဝနေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ဘဒ္ဒိယော ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’န္တိ! ๒๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อัมพวัน ในเมืองอนุปิยา สมัยนั้น ท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬิโคธา ไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่โคนต้นไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็มักจะเปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า “โอ้ สุขหนอ โอ้ สุขหนอ” အဿောသုံ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော ဘဒ္ဒိယဿ ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တဿ အရညဂတဿပိ ရုက္ခမူလဂတဿပိ သုညာဂါရဂတဿပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တဿ – ‘‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’န္တိ! သုတွာန နေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘နိဿံသယံ ခေါ, အာဝုသော, အာယသ္မာ ဘဒ္ဒိယော ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တော အနဘိရတော ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ယံသ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတဿ ရဇ္ဇသုခံ, သော တမနုဿရမာနော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’’န္တိ! ภิกษุจำนวนมากได้สดับเสียงท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธา ไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า “สุขจริงหนอ สุขจริงหนอ” ครั้นได้ฟังแล้ว ภิกษุเหล่านั้นจึงเกิดความคิดอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย เป็นที่แน่แท้ว่า ท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธา ไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ท่านระลึกถึงราชสุขที่เคยเสวยเมื่อครั้งยังเป็นคฤหัสถ์ จึงไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า ‘สุขจริงหนอ สุขจริงหนอ’” အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ, ဘဒ္ဒိယော ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’န္တိ! နိဿံသယံ ခေါ, ဘန္တေ, အာယသ္မာ ဘဒ္ဒိယော ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တော အနဘိရတော ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ. ယံသ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတဿ ရဇ္ဇသုခံ, သော တမနုဿရမာနော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’’န္တိ! ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ครั้นภิกษุเหล่านั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธา ไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า ‘สุขจริงหนอ สุขจริงหนอ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นที่แน่แท้ว่า ท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธา ไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ท่านระลึกถึงราชสุขที่เคยเสวยเมื่อครั้งยังเป็นคฤหัสถ์ จึงไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า ‘สุขจริงหนอ สุขจริงหนอ’” အထ [Pg.99] ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, ဘိက္ခု, မမ ဝစနေန ဘဒ္ဒိယံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော ဘဒ္ဒိယ, အာမန္တေတီ’’’တိ. ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุรูปหนึ่งมาแล้วตรัสว่า “เธอจงมานี่ ภิกษุ เธอจงไปเรียกภิกษุภัททิยะมาตามคำของเราว่า ‘อาวุโสภัททิยะ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน’” ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ ဘဒ္ဒိယော ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဒ္ဒိယံ ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော ဘဒ္ဒိယ, အာမန္တေတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ အာယသ္မာ ဘဒ္ဒိယော ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တော တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ ဘဒ္ဒိယံ ကာဠီဂေါဓာယ ပုတ္တံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ภิกษุรูปนั้นทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นเช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า” แล้วจึงเข้าไปหาท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธาถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กล่าวกับท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธาว่า “อาวุโสภัททิยะ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน” ท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธา รับคำของภิกษุรูปนั้นว่า “ครับ อาวุโส” แล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระภัททิยะ บุตรของนางกาฬีโคธา ผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้วดังนี้ว่า ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ, ဘဒ္ဒိယ, အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’’န္တိ! ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ. “ภัททิยะ ได้ยินว่าเธอไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า ‘สุขจริงหนอ สุขจริงหนอ’ จริงหรือ” “จริง พระพุทธเจ้าข้า” ‘‘ကိံ ပန တွံ, ဘဒ္ဒိယ, အတ္ထဝသံ သမ္ပဿမာနော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’’န္တိ! ‘‘ပုဗ္ဗေ မေ, ဘန္တေ, အဂါရိယဘူတဿ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တဿ အန္တောပိ အန္တေပုရေ ရက္ခာ သုသံဝိဟိတာ အဟောသိ, ဗဟိပိ အန္တေပုရေ ရက္ခာ သုသံဝိဟိတာ အဟောသိ, အန္တောပိ နဂရေ ရက္ခာ သုသံဝိဟိတာ အဟောသိ, ဗဟိပိ နဂရေ ရက္ခာ သုသံဝိဟိတာ အဟောသိ, အန္တောပိ ဇနပဒေ ရက္ခာ သုသံဝိဟိတာ အဟောသိ, ဗဟိပိ ဇနပဒေ ရက္ခာ သုသံဝိဟိတာ အဟောသိ. သော ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ရက္ခိတော ဂေါပိတော သန္တော ဘီတော ဥဗ္ဗိဂ္ဂေါ ဥဿင်္ကီ ဥတြာသီ ဝိဟာသိံ. ဧတရဟိ ခေါ ပနာဟံ, ဘန္တေ, အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ ဧကော အဘီတော အနုဗ္ဗိဂ္ဂေါ အနုဿင်္ကီ အနုတြာသီ အပ္ပောဿုက္ကော ပန္နလောမော ပရဒတ္တဝုတ္တော, မိဂဘူတေန စေတသာ ဝိဟရာမိ. ဣမံ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, အတ္ထဝသံ သမ္ပဿမာနော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ အဘိက္ခဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’’န္တိ! “ภัททิยะ ก็เธอเห็นอำนาจประโยชน์อะไร จึงไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า ‘สุขจริงหนอ สุขจริงหนอ’” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อก่อน เมื่อข้าพระองค์ยังเป็นคฤหัสถ์ ครองราชสมบัติอยู่ ได้จัดการอารักขาไว้อย่างดีแล้ว ทั้งภายในพระราชวังและภายนอกพระราชวัง ทั้งภายในพระนครและภายนอกพระนคร ทั้งภายในชนบทและภายนอกชนบท ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้น แม้จะได้รับการอารักขาคุ้มครองอย่างนี้ ก็ยังเป็นผู้หวาดกลัว หวาดสะดุ้ง ระแวง และสะทกสะท้านอยู่ แต่บัดนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เป็นผู้เดียว ไม่หวาดกลัว ไม่หวาดสะดุ้ง ไม่ระแวง ไม่สะทกสะท้าน มีความขวนขวายน้อย ขนไม่ลุกชัน เลี้ยงชีพด้วยสิ่งที่ผู้อื่นให้ มีใจเป็นดุจเนื้อทรายอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เห็นอำนาจประโยชน์นี้แล จึงไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ในเรือนว่าง ก็เปล่งอุทานอยู่เนืองๆ ว่า ‘สุขจริงหนอ สุขจริงหนอ’” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယဿန္တရတော [Pg.100] န သန္တိ ကောပါ,ဣတိဘဝါဘဝတဉ္စ ဝီတိဝတ္တော; တံ ဝိဂတဘယံ သုခိံ အသောကံ,ဒေဝါ နာနုဘဝန္တိ ဒဿနာယာ’’တိ. ဒသမံ; “ผู้ใดไม่มีความโกรธอยู่ภายใน ก้าวล่วงความมีความไม่มีอย่างนี้แล้ว ผู้นั้นปราศจากภัย มีความสุข ไม่มีโศก แม้เทวดาก็ไม่อาจเห็นได้” สูตรที่ ๑๐ မုစလိန္ဒဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော နိဋ္ဌိတော. มุจลินทวรรคที่ ๒ จบ တဿုဒ္ဒါနံ – หัวข้อประจำวรรคนั้นมีดังนี้ မုစလိန္ဒော ရာဇာ ဒဏ္ဍေန, သက္ကာရော ဥပါသကေန စ; ဂဗ္ဘိနီ ဧကပုတ္တော စ, သုပ္ပဝါသာ ဝိသာခါ စ; ကာဠီဂေါဓာယ ဘဒ္ဒိယောတိ. มุจลินทสูตร ราชสูตร ทัณฑสูตร สักการสูตร อุปาสกสูตร คัพภินีสูตร เอกปุตตสูตร สุปปวาสาสูตร วิสาขาสูตร และกาฬีโคธาภัททิยสูตร ၃. နန္ဒဝဂ္ဂေါ ๓. นันทวรรค ၁. ကမ္မဝိပါကဇသုတ္တံ ๑. กัมมวิปากชสูตร ၂၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပုရာဏကမ္မဝိပါကဇံ ဒုက္ခံ တိဗ္ဗံ ခရံ ကဋုကံ ဝေဒနံ အဓိဝါသေန္တော သတော သမ္ပဇာနော အဝိဟညမာနော. ๒๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติมั่นเฉพาะหน้า อดกลั้นทุกขเวทนาอันเกิดจากวิบากของกรรมเก่าที่รุนแรง กล้าแข็ง เผ็ดร้อน มีสติสัมปชัญญะ ไม่เดือดร้อน อยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တံ ဘိက္ခုံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပုရာဏကမ္မဝိပါကဇံ ဒုက္ခံ တိဗ္ဗံ ခရံ ကဋုကံ ဝေဒနံ အဓိဝါသေန္တံ သတံ သမ္ပဇာနံ အဝိဟညမာနံ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นภิกษุรูปนั้นนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง อดกลั้นทุกขเวทนาอันเกิดจากวิบากของกรรมเก่าที่รุนแรง กล้าแข็ง เผ็ดร้อน มีสติสัมปชัญญะ ไม่เดือดร้อน อยู่ไม่ไกล အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘သဗ္ဗကမ္မဇဟဿ ဘိက္ခုနော,ဓုနမာနဿ ပုရေ ကတံ ရဇံ; အမမဿ ဌိတဿ တာဒိနော,အတ္ထော နတ္ထိ ဇနံ လပေတဝေ’’တိ. ပဌမံ; “ภิกษุผู้ละกรรมทั้งปวงได้แล้ว สลัดธุลีคือกิเลสที่ทำไว้ในก่อนได้ ไม่มีความยึดมั่นว่าเป็นของเรา ดำรงมั่นคงอยู่ ผู้คงที่เช่นนั้น ย่อมไม่มีความต้องการที่จะพูดกับคนอื่น” สูตรที่ ๑ ၂. နန္ဒသုတ္တံ ๒. นันทสูตร ၂၂. ဧဝံ [Pg.101] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ နန္ဒော ဘဂဝတော ဘာတာ မာတုစ္ဆာပုတ္တော သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ဧဝမာရောစေတိ – ‘‘အနဘိရတော အဟံ, အာဝုသော, ဗြဟ္မစရိယံ စရာမိ; န သက္ကောမိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’’တိ. ๒๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระนันทะ ผู้เป็นพระภาดาของพระผู้มีพระภาค เป็นพระโอรสของพระมาตุจฉา ได้บอกแก่ภิกษุจำนวนมากอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ผมไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ไม่สามารถจะดำรงพรหมจรรย์ไว้ได้ ผมจะบอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป” အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ, နန္ဒော ဘဂဝတော ဘာတာ မာတုစ္ဆာပုတ္တော သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ဧဝမာရောစေတိ – ‘အနဘိရတော အဟံ, အာဝုသော, ဗြဟ္မစရိယံ စရာမိ, န သက္ကောမိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’’’တိ. ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุนั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระนันทะ ผู้เป็นพระภาดาของพระผู้มีพระภาค เป็นพระโอรสของพระมาตุจฉา ได้บอกแก่ภิกษุจำนวนมากอย่างนี้ว่า ‘อาวุโสทั้งหลาย ผมไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ไม่สามารถจะดำรงพรหมจรรย์ไว้ได้ ผมจะบอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป’” အထ ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, ဘိက္ခု, မမ ဝစနေန နန္ဒံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော နန္ဒ, အာမန္တေတီ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ နန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော နန္ဒ, အာမန္တေတီ’’တိ. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุรูปหนึ่งมาว่า “มาเถิด ภิกษุ เธอจงไปเรียกภิกษุนันทะมาตามคำของเราว่า ‘อาวุโสนันทะ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน’” ภิกษุนั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วเข้าไปหาท่านพระนันทะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กล่าวแก่ท่านพระนันทะดังนี้ว่า “อาวุโสนันทะ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน” ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ အာယသ္မာ နန္ဒော တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ท่านพระนันทะรับคำภิกษุนั้นว่า “อย่างนั้น อาวุโส” แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสแก่ท่านพระนันทะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วดังนี้ว่า ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ, နန္ဒ, သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ဧဝမာရောစေသိ – ‘အနဘိရတော အဟံ, အာဝုသော, ဗြဟ္မစရိယံ စရာမိ, န သက္ကောမိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ. “นันทะ ได้ยินว่าเธอได้บอกแก่ภิกษุจำนวนมากอย่างนี้ว่า ‘อาวุโสทั้งหลาย ผมไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ไม่สามารถจะดำรงพรหมจรรย์ไว้ได้ ผมจะบอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป’ จริงหรือ” “จริง พระเจ้าข้า” ‘‘ကိဿ ပန တွံ, နန္ဒ, အနဘိရတော ဗြဟ္မစရိယံ စရသိ, န သက္ကောသိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿသီ’’တိ? ‘‘သာကိယာနီ မံ, ဘန္တေ, ဇနပဒကလျာဏီ ဃရာ နိက္ခမန္တဿ ဥပဍ္ဎုလ္လိခိတေဟိ ကေသေဟိ အပလောကေတွာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘တုဝဋံ ခေါ, အယျပုတ္တ, အာဂစ္ဆေယျာသီ’တိ. သော [Pg.102] ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, တမနုဿရမာနော အနဘိရတော ဗြဟ္မစရိယံ စရာမိ, န သက္ကောမိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’’တိ. “นันทะ ก็เพราะเหตุไรเล่า เธอจึงไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ไม่สามารถจะดำรงพรหมจรรย์ไว้ได้ จักบอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ออกจากเรือน นางสากิยานีชนบทกัลยาณีได้เหลียวมองข้าพระองค์ด้วยผมที่หวีไว้เพียงครึ่งหนึ่ง แล้วได้กล่าวคำนี้แก่ข้าพระองค์ว่า ‘พระคุณเจ้า โปรดรีบกลับมานะเพคะ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นระลึกถึงคำนั้นอยู่ จึงไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ไม่สามารถจะดำรงพรหมจรรย์ไว้ได้ จักบอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป” အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝ – ဇေတဝနေ အန္တရဟိတော ဒေဝေသု တာဝတိံသေသု ပါတုရဟောသိ. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจับท่านพระนันทะที่แขน แล้วทรงหายจากพระเชตวัน ไปปรากฏในหมู่เทพชั้นดาวดึงส์ เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น တေန ခေါ ပန သမယေန ပဉ္စမတ္တာနိ အစ္ဆရာသတာနိ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတာနိ ဟောန္တိ ကကုဋပါဒါနိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿသိ နော တွံ, နန္ဒ, ဣမာနိ ပဉ္စ အစ္ဆရာသတာနိ ကကုဋပါဒါနီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ. ก็โดยสมัยนั้นแล นางอัปสร ๕๐๐ ตน มีเท้าเหมือนนกพิราบ ได้มาสู่ที่บำรุงของท้าวสักกะจอมเทพ ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสถามท่านพระนันทะว่า “นันทะ เธอเห็นนางอัปสร ๕๐๐ ตน เหล่านี้ ผู้มีเท้าเหมือนนกพิราบหรือไม่” “เห็น พระเจ้าข้า” ‘‘တံ ကိံ မညသိ, နန္ဒ, ကတမာ နု ခေါ အဘိရူပတရာ ဝါ ဒဿနီယတရာ ဝါ ပါသာဒိကတရာ ဝါ, သာကိယာနီ ဝါ ဇနပဒကလျာဏီ, ဣမာနိ ဝါ ပဉ္စ အစ္ဆရာသတာနိ ကကုဋပါဒါနီ’’တိ? ‘‘သေယျထာပိ, ဘန္တေ, ပလုဋ္ဌမက္ကဋီ ကဏ္ဏနာသစ္ဆိန္နာ, ဧဝမေဝ ခေါ, ဘန္တေ, သာကိယာနီ ဇနပဒကလျာဏီ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ဥပနိဓာယ သင်္ချမ္ပိ နောပေတိ ကလဘာဂမ္ပိ နောပေတိ ဥပနိဓိမ္ပိ နောပေတိ. အထ ခေါ ဣမာနိ ပဉ္စ အစ္ဆရာသတာနိ အဘိရူပတရာနိ စေဝ ဒဿနီယတရာနိ စ ပါသာဒိကတရာနိ စာ’’တိ. “นันทะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ใครหนอรูปงามกว่า น่าดูกว่า หรือน่าเลื่อมใสกว่ากัน ระหว่างนางสากิยานีชนบทกัลยาณี กับนางอัปสร ๕๐๐ ตน ผู้มีเท้าเหมือนนกพิราบเหล่านี้” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนนางวานรที่ถูกไฟไหม้ หูและจมูกแหว่ง ฉันใด นางสากิยานีชนบทกัลยาณี เมื่อเทียบกับนางอัปสร ๕๐๐ ตนเหล่านี้ ย่อมไม่เข้าถึงแม้การนับ ไม่เข้าถึงแม้ส่วนเสี้ยว ไม่เข้าถึงแม้การเทียบกันได้ ฉันนั้น ที่จริงแล้ว นางอัปสร ๕๐๐ ตนเหล่านี้ รูปงามกว่า น่าดูกว่า และน่าเลื่อมใสกว่า” ‘‘အဘိရမ, နန္ဒ, အဘိရမ, နန္ဒ! အဟံ တေ ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါန’’န္တိ. ‘‘သစေ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါနံ, အဘိရမိဿာမဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယေ’’တိ. “นันทะ จงยินดีเถิด นันทะ จงยินดีเถิด เราเป็นผู้รับประกันเพื่อให้เธอได้นางอัปสร ๕๐๐ ตน ผู้มีเท้าเหมือนนกพิราบ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าพระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้รับประกันเพื่อให้ข้าพระองค์ได้นางอัปสร ๕๐๐ ตน ผู้มีเท้าเหมือนนกพิราบ ข้าพระองค์จักยินดีในพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาค” အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝ – ဒေဝေသု တာဝတိံသေသု အန္တရဟိတော ဇေတဝနေ ပါတုရဟောသိ. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจับท่านพระนันทะที่แขน แล้วทรงหายจากหมู่เทพชั้นดาวดึงส์ ไปปรากฏที่พระเชตวัน เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น အဿောသုံ [Pg.103] ခေါ ဘိက္ခူ – ‘‘အာယသ္မာ ကိရ နန္ဒော ဘဂဝတော ဘာတာ မာတုစ္ဆာပုတ္တော အစ္ဆရာနံ ဟေတု ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ; ဘဂဝါ ကိရဿ ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါန’’န္တိ. ภิกษุทั้งหลายได้ยินข่าวว่า “ได้ยินว่า ท่านพระนันทะ ผู้เป็นพระภาดาของพระผู้มีพระภาค เป็นพระโอรสของพระมาตุจฉา ประพฤติพรหมจรรย์เพราะเหตุนางอัปสร ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้รับประกันเพื่อให้ท่านได้นางอัปสร ๕๐๐ ตน ผู้มีเท้าเหมือนนกพิราบ” အထ ခေါ အာယသ္မတော နန္ဒဿ သဟာယကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ဘတကဝါဒေန စ ဥပက္ကိတကဝါဒေန စ သမုဒါစရန္တိ – ‘‘ဘတကော ကိရာယသ္မာ နန္ဒော ဥပက္ကိတကော ကိရာယသ္မာ နန္ဒော အစ္ဆရာနံ ဟေတု ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ; ဘဂဝါ ကိရဿ ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါန’’န္တိ. ครั้งนั้นแล ภิกษุสหายของท่านพระนันทะ ย่อมเรียกท่านพระนันทะด้วยวาทะว่าเป็นลูกจ้างบ้าง ด้วยวาทะว่าเป็นผู้ถูกซื้อมาบ้างว่า “ได้ยินว่า ท่านพระนันทะเป็นลูกจ้าง ได้ยินว่า ท่านพระนันทะเป็นผู้ถูกซื้อมา ประพฤติพรหมจรรย์เพราะเหตุนางอัปสร ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้รับประกันเพื่อให้ท่านได้นางอัปสร ๕๐๐ ตน ผู้มีเท้าเหมือนนกพิราบ” အထ ခေါ အာယသ္မာ နန္ဒော သဟာယကာနံ ဘိက္ခူနံ ဘတကဝါဒေန စ ဥပက္ကိတကဝါဒေန စ အဋ္ဋီယမာနော ဟရာယမာနော ဇိဂုစ္ဆမာနော ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော နစိရဿေဝ – ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ တဒနုတ္တရံ – ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ. ‘‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ အဗ္ဘညာသိ. အညတရော ခေါ ပနာယသ္မာ နန္ဒော အရဟတံ အဟောသိ. ครั้งนั้น ท่านพระนันทะถูกภิกษุสหายทั้งหลายล้อเลียนด้วยคำว่าเป็นลูกจ้างบ้าง ด้วยคำว่าเป็นผู้ที่ถูกซื้อมาบ้าง จึงอึดอัด ระอา เกลียดชัง หลีกอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร ส่งตนไป (ในวิเวก) อยู่ ไม่นานนักก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ได้รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี” ก็แล ท่านพระนันทะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ, နန္ဒော ဘဂဝတော ဘာတာ မာတုစ္ဆာပုတ္တော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ. ဘဂဝတောပိ ခေါ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ – ‘‘နန္ဒော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ. ครั้งนั้น เมื่อราตรีผ่านไป เทวดาองค์หนึ่งมีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร. เทวดาองค์นั้นยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระนันทะ ผู้เป็นพระภาดาของพระผู้มีพระภาค เป็นพระโอรสของพระมาตุจฉา เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย จึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่” แม้พระผู้มีพระภาคก็ทรงเกิดพระญาณขึ้นว่า “นันทะ เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย จึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่” အထ ခေါ အာယသ္မာ နန္ဒော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ နန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယံ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒါနံ, မုဉ္စာမဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဧတသ္မာ ပဋိဿဝါ’’တိ. ‘‘မယာပိ ခေါ [Pg.104] တွံ, နန္ဒ, စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော – ‘နန္ဒော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’တိ. ဒေဝတာပိ မေ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ – ‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ, နန္ဒော ဘဂဝတော ဘာတာ မာတုစ္ဆာပုတ္တော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’တိ. ယဒေဝ ခေါ တေ, နန္ဒ, အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ, အထာဟံ မုတ္တော ဧတသ္မာ ပဋိဿဝါ’’တိ. ลำดับนั้น เมื่อราตรีนั้นล่วงไป ท่านพระนันทะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควร. ท่านพระนันทะนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่พระผู้มีพระภาคทรงรับประกันแก่ข้าพระองค์เพื่อจะได้นางอัปสร ๕๐๐ ตน ผู้มีเท้าเหมือนนกพิราบนั้น บัดนี้ ข้าพระองค์ขอเปลื้องพระผู้มีพระภาคจากการรับประกันนั้น” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนนันทะ แม้เราก็ได้ทราบเธอด้วยการกำหนดรู้จิตด้วยจิตของเราว่า ‘นันทะ เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย จึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ แม้เทวดาก็ได้บอกเนื้อความนี้แก่เราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระนันทะ ผู้เป็นพระภาดาของพระผู้มีพระภาค เป็นพระโอรสของพระมาตุจฉา เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย จึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ ดูก่อนนันทะ ในกาลใดแล จิตของเธอหลุดพ้นแล้วจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ยึดมั่น ในกาลนั้น เราก็พ้นแล้วจากการรับประกันนั้น” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယဿ နိတ္တိဏ္ဏော ပင်္ကော,မဒ္ဒိတော ကာမကဏ္ဋကော; မောဟက္ခယံ အနုပ္ပတ္တော,သုခဒုက္ခေသု န ဝေဓတီ သ ဘိက္ခူ’’တိ. ဒုတိယံ; “ภิกษุใดข้ามเปือกตมได้แล้ว ย่ำยีหนามคือกามได้แล้ว ถึงความสิ้นโมหะแล้ว ภิกษุนั้นย่อมไม่หวั่นไหวในสุขและทุกข์” ดังนี้แล. (สูตรที่ ๒) ၃. ယသောဇသုတ္တံ ๓. ยโสชสูตร ၂၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ယသောဇပ္ပမုခါနိ ပဉ္စမတ္တာနိ ဘိက္ခုသတာနိ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တာနိ ဟောန္တိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ. တေဓ ခေါ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ နေဝါသိကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသမ္မောဒမာနာ သေနာသနာနိ ပညာပယမာနာ ပတ္တစီဝရာနိ ပဋိသာမယမာနာ ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ အဟေသုံ. ๒๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้น ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูป มีพระยโสชะเป็นประมุข ได้เดินทางมาถึงกรุงสาวัตถีเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาค. ครั้งนั้น ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นกำลังปราศรัยกับภิกษุเจ้าถิ่น จัดแจงเสนาสนะ เก็บงำบาตรและจีวร มีเสียงดังอื้ออึง. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ကေ ပနေတေ, အာနန္ဒ, ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ကေဝဋ္ဋာ မညေ မစ္ဆဝိလောပေ’’တိ? ‘‘ဧတာနိ, ဘန္တေ, ယသောဇပ္ပမုခါနိ ပဉ္စမတ္တာနိ ဘိက္ခုသတာနိ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တာနိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ. တေတေ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ နေဝါသိကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသမ္မောဒမာနာ သေနာသနာနိ ပညာပယမာနာ ပတ္တစီဝရာနိ ပဋိသာမယမာနာ ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ’’တိ. ‘‘တေနဟာနန္ဒ, မမ ဝစနေန တေ ဘိက္ခူ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ အာယသ္မန္တေ အာမန္တေတီ’’’တိ. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาแล้วตรัสว่า “อานนท์ นั่นใครกันหนอ มีเสียงดังอื้ออึง เรานึกว่าพวกชาวประมงแย่งปลากัน” ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูป มีพระยโสชะเป็นประมุข เดินทางมาถึงกรุงสาวัตถีเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาค ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นกำลังปราศรัยกับภิกษุเจ้าถิ่น จัดแจงเสนาสนะ เก็บงำบาตรและจีวร จึงมีเสียงดังอื้ออึง” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ถ้าอย่างนั้น อานนท์ เธอจงไปเรียกภิกษุเหล่านั้นมาตามคำของเราว่า ‘พระศาสดารับสั่งให้เรียกท่านทั้งหลาย’” ‘‘ဧဝံ[Pg.105], ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေန တေ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ အာယသ္မန္တေ အာမန္တေတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နေ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแล้ว เข้าไปหาภิกษุเหล่านั้นถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้วได้กล่าวกับภิกษุเหล่านั้นว่า “พระศาสดารับสั่งให้เรียกท่านทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำของท่านพระอานนท์แล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควร. เมื่อภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับภิกษุเหล่านั้นว่า ‘‘ကိံ နု တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ, ကေဝဋ္ဋာ မညေ မစ္ဆဝိလောပေ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ ယသောဇော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမာနိ, ဘန္တေ, ပဉ္စမတ္တာနိ ဘိက္ခုသတာနိ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တာနိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ. တေမေ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ နေဝါသိကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသမ္မောဒမာနာ သေနာသနာနိ ပညာပယမာနာ ပတ္တစီဝရာနိ ပဋိသာမယမာနာ ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ’’တိ. ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘိက္ခဝေ, ပဏာမေမိ ဝေါ ; န ဝေါ မမ သန္တိကေ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိ. “ภิกษุทั้งหลาย เหตุไรพวกเธอจึงมีเสียงดังอื้ออึง เรานึกว่าพวกชาวประมงแย่งปลากัน” เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระยโสชะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูปเหล่านี้เดินทางมาถึงกรุงสาวัตถีเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาค ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นกำลังปราศรัยกับภิกษุเจ้าถิ่น จัดแจงเสนาสนะ เก็บงำบาตรและจีวร จึงมีเสียงดังอื้ออึง” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงไป เราขับไล่พวกเธอ พวกเธอไม่พึงอยู่ในสำนักของเรา” ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ဝဇ္ဇီ တေန စာရိကံ ပက္ကမိံသု. ဝဇ္ဇီသု အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနာ ယေန ဝဂ္ဂုမုဒါ နဒီ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဝဂ္ဂုမုဒါယ နဒိယာ တီရေ ပဏ္ဏကုဋိယော ကရိတွာ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိံသု. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อย่างนั้น พระเจ้าข้า” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแล้ว ลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณ เก็บเสนาสนะ ถือบาตรและจีวรหลีกจาริกไปทางแคว้นวัชชี เมื่อจาริกไปโดยลำดับในแคว้นวัชชี ก็เข้าไปยังแม่น้ำวัคคุมุทา ครั้นเข้าไปแล้ว ก็ทำบรรณศาลาที่ริมฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทา แล้วจำพรรษา အထ ခေါ အာယသ္မာ ယသောဇော ဝဿူပဂတော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘဂဝတာ မယံ, အာဝုသော, ပဏာမိတာ အတ္ထကာမေန ဟိတေသိနာ, အနုကမ္ပကေန အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ. ဟန္ဒ မယံ, အာဝုသော, တထာ ဝိဟာရံ ကပ္ပေမ ယထာ နော ဝိဟရတံ ဘဂဝါ အတ္တမနော အဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော ယသောဇဿ ပစ္စဿောသုံ. အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဝူပကဋ္ဌာ အပ္ပမတ္တာ အာတာပိနော ပဟိတတ္တာ ဝိဟရန္တာ တေနေဝန္တရဝဿေန သဗ္ဗေဝ တိဿော ဝိဇ္ဇာ သစ္ဆာကံသု. ครั้งนั้นแล ท่านพระยโสชะเรียกภิกษุผู้จำพรรษาแล้วมากล่าวว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคผู้ทรงประสงค์ประโยชน์ เกื้อกูล อนุเคราะห์ ทรงอาศัยความอนุเคราะห์ จึงทรงส่งพวกเรามา เอาล่ะ พวกเราจะจัดแจงการอยู่อย่างที่เมื่อพวกเราอยู่ พระผู้มีพระภาคจะพึงพอพระทัย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำของท่านพระยโสชะว่า “อย่างนั้น ผู้มีอายุ” ครั้งนั้นแล ภิกษุเหล่านั้นหลีกเร้น ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปอยู่ ตลอดพรรษานั้นเอง ทั้งหมดก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งวิชชา ๓ အထ ခေါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ယေန ဝေသာလီ တေန စာရိကံ ပက္ကာမိ. အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ယေန ဝေသာလီ တဒဝသရိ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ในกรุงสาวัตถีตามพระอัธยาศัยแล้ว เสด็จจาริกไปทางกรุงเวสาลี เมื่อเสด็จจาริกไปโดยลำดับ ก็เสด็จถึงกรุงเวสาลี ได้ยินว่า สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ในกรุงเวสาลี အထ [Pg.106] ခေါ ဘဂဝါ ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယာနံ ဘိက္ခူနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ မနသိ ကရိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာလောကဇာတာ ဝိယ မေ, အာနန္ဒ, ဧသာ ဒိသာ, ဩဘာသဇာတာ ဝိယ မေ, အာနန္ဒ, ဧသာ ဒိသာ; ယဿံ ဒိသာယံ ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယာ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ. ဂန္တုံ အပ္ပဋိကူလာသိ မေ မနသိ ကာတုံ. ပဟိဏေယျာသိ တွံ, အာနန္ဒ, ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယာနံ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဒူတံ – ‘သတ္ထာ အာယသ္မန္တေ အာမန္တေတိ, သတ္ထာ အာယသ္မန္တာနံ ဒဿနကာမော’’’တိ. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงกำหนดรู้จิตของภิกษุชาวฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาด้วยพระทัยแล้ว ทรงกระทำไว้ในพระทัย แล้วรับสั่งเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “อานนท์ ทิศนั้นปรากฏแก่เราเหมือนเกิดแสงสว่าง อานนท์ ทิศนั้นปรากฏแก่เราเหมือนเกิดรัศมี คือทิศที่ภิกษุชาวฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาอยู่ เราไม่รังเกียจที่จะไป ที่จะมนสิการ อานนท์ เธอพึงส่งทูตไปในสำนักของภิกษุชาวฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาว่า ‘พระศาสดารับสั่งเรียกท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระศาสดาปรารถนาจะพบท่านผู้มีอายุทั้งหลาย’” ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေန အညတရော ဘိက္ခု တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧဟိ တွံ, အာဝုသော, ယေန ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယာ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယေ ဘိက္ခူ ဧဝံ ဝဒေဟိ – ‘သတ္ထာ အာယသ္မန္တေ အာမန္တေတိ, သတ္ထာ အာယသ္မန္တာနံ ဒဿနကာမော’’’တိ. “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแล้ว เข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะภิกษุรูปนั้นว่า “มาเถิด ผู้มีอายุ ท่านจงเข้าไปหาภิกษุชาวฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทา ครั้นเข้าไปหาแล้ว จงกล่าวกับภิกษุชาวฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาอย่างนี้ว่า ‘พระศาสดารับสั่งเรียกท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระศาสดาปรารถนาจะพบท่านผู้มีอายุทั้งหลาย’” ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပဋိဿုတွာ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝ – မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ အန္တရဟိတော ဝဂ္ဂုမုဒါယ နဒိယာ တီရေ တေသံ ဘိက္ခူနံ ပုရတော ပါတုရဟောသိ. အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ အာယသ္မန္တေ အာမန္တေတိ, သတ္ထာ အာယသ္မန္တာနံ ဒဿနကာမော’’တိ. “อย่างนั้น ผู้มีอายุ” ภิกษุรูปนั้นรับคำของท่านพระอานนท์แล้ว หายไปจากกูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ไปปรากฏต่อหน้าภิกษุเหล่านั้นที่ริมฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทา เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปนั้นได้กล่าวคำนี้กะภิกษุชาวฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาว่า “พระศาสดารับสั่งเรียกท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระศาสดาปรารถนาจะพบท่านผู้มีอายุทั้งหลาย” ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝ – ဝဂ္ဂုမုဒါယ နဒိယာ တီရေ အန္တရဟိတာ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဘဂဝတော သမ္မုခေ ပါတုရဟေသုံ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ အာနေဉ္ဇေန သမာဓိနာ နိသိန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကတမေန နု ခေါ ဘဂဝါ ဝိဟာရေန ဧတရဟိ ဝိဟရတီ’’တိ? အထ ခေါ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အာနေဉ္ဇေန ခေါ ဘဂဝါ ဝိဟာရေန ဧတရဟိ ဝိဟရတီ’’တိ. သဗ္ဗေဝ အာနေဉ္ဇသမာဓိနာ နိသီဒိံသု. “อย่างนั้น ผู้มีอายุ” ภิกษุเหล่านั้นรับคำของภิกษุรูปนั้นแล้ว เก็บเสนาสนะ ถือบาตรและจีวร หายไปจากริมฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทา ไปปรากฏเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งด้วยอาเนญชสมาธิ ภิกษุเหล่านั้นจึงเกิดความคิดว่า “บัดนี้ พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไรหนอ” แล้วภิกษุเหล่านั้นก็เกิดความคิดว่า “บัดนี้ พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ด้วยอาเนญชวิหาร” แล้วทั้งหมดก็นั่งด้วยอาเนญชสมาธิ အထ [Pg.107] ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ, နိက္ခန္တေ ပဌမေ ယာမေ, ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ; နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော; စိရနိသိန္နာ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ; ပဋိသမ္မောဒတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အာဂန္တုကေဟိ ဘိက္ခူဟီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ တုဏှီ အဟောသိ. ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์ เมื่อราตรีผ่านไป ปฐมยามล่วงแล้ว ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ แล้วได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีผ่านไปแล้ว ปฐมยามล่วงแล้ว ภิกษุอาคันตุกะนั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคทรงปราศรัยกับภิกษุอาคันตุกะเถิด พระเจ้าข้า” เมื่อท่านพระอานนท์กราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคก็ทรงนิ่งเสีย ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ, နိက္ခန္တေ မဇ္ဈိမေ ယာမေ, ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ; နိက္ခန္တော မဇ္ဈိမော ယာမော; စိရနိသိန္နာ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ; ပဋိသမ္မောဒတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အာဂန္တုကေဟိ ဘိက္ခူဟီ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ တုဏှီ အဟောသိ. แม้ครั้งที่สอง ท่านพระอานนท์ เมื่อราตรีผ่านไป มัชฌิมยามล่วงแล้ว ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ แล้วได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีผ่านไปแล้ว มัชฌิมยามล่วงแล้ว ภิกษุอาคันตุกะนั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคทรงปราศรัยกับภิกษุอาคันตุกะเถิด พระเจ้าข้า” แม้ครั้งที่สอง พระผู้มีพระภาคก็ทรงนิ่งเสีย တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ, နိက္ခန္တေ ပစ္ဆိမေ ယာမေ, ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေ, နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ; နိက္ခန္တော ပစ္ဆိမော ယာမော; ဥဒ္ဓသ္တော အရုဏော; နန္ဒိမုခီ ရတ္တိ; စိရနိသိန္နာ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ; ပဋိသမ္မောဒတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, အာဂန္တုကေဟိ ဘိက္ခူဟီ’’တိ. แม้ครั้งที่สาม ท่านพระอานนท์ เมื่อราตรีผ่านไป ปัจฉิมยามล่วงแล้ว อรุณขึ้นแล้ว ราตรีมีหน้างาม (ใกล้รุ่ง) ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ แล้วได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีผ่านไปแล้ว ปัจฉิมยามล่วงแล้ว อรุณขึ้นแล้ว ราตรีมีหน้างาม ภิกษุอาคันตุกะนั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคทรงปราศรัยกับภิกษุอาคันตุกะเถิด พระเจ้าข้า” အထ ခေါ ဘဂဝါ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘သစေ ခေါ တွံ, အာနန္ဒ, ဇာနေယျာသိ ဧတ္တကမ္ပိ တေ နပ္ပဋိဘာသေယျ. အဟဉ္စ, အာနန္ဒ, ဣမာနိ စ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ သဗ္ဗေဝ အာနေဉ္ဇသမာဓိနာ နိသီဒိမှာ’’တိ. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้นแล้ว รับสั่งเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “อานนท์ ถ้าเธอพึงรู้ เธอก็คงไม่พูดถึงเพียงนี้ อานนท์ เราและภิกษุ ๕๐๐ รูปนี้ ทั้งหมดได้นั่งด้วยอาเนญชสมาธิ” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယဿ ဇိတော ကာမကဏ္ဋကော,အက္ကောသော စ ဝဓော စ ဗန္ဓနဉ္စ; ပဗ္ဗတောဝ သော ဌိတော အနေဇော,သုခဒုက္ခေသု န ဝေဓတီ သ ဘိက္ခူ’’တိ. တတိယံ; ภิกษุใดชนะกามคือกิเลสเพียงดังหนาม การด่า การประหาร และการจองจำได้แล้ว ภิกษุนั้นเป็นผู้ไม่หวั่นไหว ตั้งมั่นอยู่ดุจภูเขา ย่อมไม่หวั่นไหวในเพราะสุขและทุกข์ ดังนี้แล (ยโสชสูตรที่ ๓ จบ) ၄. သာရိပုတ္တသုတ္တံ ๔. สาริปุตตสูตร ၂၄. ဧဝံ [Pg.108] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ. ๒๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระสารีบุตรนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า อยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระสารีบุตรนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า อยู่ไม่ไกล အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယထာပိ ပဗ္ဗတော သေလော, အစလော သုပ္ပတိဋ္ဌိတော; ဧဝံ မောဟက္ခယာ ဘိက္ခု, ပဗ္ဗတောဝ န ဝေဓတီ’’တိ. စတုတ္ထံ; ภูเขาศิลาไม่หวั่นไหว ตั้งมั่นดีแล้ว ฉันใด ภิกษุเพราะสิ้นโมหะ ย่อมไม่หวั่นไหว ดุจภูเขา ฉันนั้น ดังนี้แล (สาริปุตตสูตรที่ ๔ จบ) ၅. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တံ ๕. มหาโมคคัลลานสูตร ၂၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ကာယဂတာယ သတိယာ အဇ္ဈတ္တံ သူပဋ္ဌိတာယ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ကာယဂတာယ သတိယာ အဇ္ဈတ္တံ သူပဋ္ဌိတာယ. ๒๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงกายคตาสติอันตั้งมั่นดีแล้วในภายใน อยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงกายคตาสติอันตั้งมั่นดีแล้วในภายใน อยู่ไม่ไกล အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘သတိ ကာယဂတာ ဥပဋ္ဌိတာ,ဆသု ဖဿာယတနေသု သံဝုတော; သတတံ ဘိက္ခု သမာဟိတော,ဇညာ နိဗ္ဗာနမတ္တနော’’တိ. ပဉ္စမံ; ภิกษุใดมีกายคตาสติตั้งมั่นแล้ว เป็นผู้สำรวมในผัสสายตนะ ๖ มีจิตตั้งมั่นเป็นนิตย์ ภิกษุนั้นพึงรู้พระนิพพานของตนได้ ดังนี้แล (มหาโมคคัลลานสูตรที่ ๕ จบ) ၆. ပိလိန္ဒဝစ္ဆသုတ္တံ ๖. ปิลินทวัจฉสูตร ၂၆. ဧဝံ [Pg.109] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ပိလိန္ဒဝစ္ဆော ဘိက္ခူ ဝသလဝါဒေန သမုဒါစရတိ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ, ပိလိန္ဒဝစ္ဆော ဘိက္ခူ ဝသလဝါဒေန သမုဒါစရတီ’’တိ. ๒๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน เขตกรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระปิลินทวัจฉะ ย่อมเรียกภิกษุทั้งหลายด้วยวาทะว่าคนถ่อย ลำดับนั้น ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นแล้วภิกษุเหล่านั้นได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระปิลินทวัจฉะเรียกภิกษุทั้งหลายด้วยวาทะว่าคนถ่อย" အထ ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, ဘိက္ခု, မမ ဝစနေန ပိလိန္ဒဝစ္ဆံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော ပိလိန္ဒဝစ္ဆ, အာမန္တေတီ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ ပိလိန္ဒဝစ္ဆော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ ပိလိန္ဒဝစ္ဆံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော ပိလိန္ဒဝစ္ဆ, အာမန္တေတီ’’တိ. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุรูปหนึ่งมาตรัสว่า "ดูก่อนภิกษุ เธอจงมานี่ เธอจงเรียกภิกษุชื่อปิลินทวัจฉะมาตามคำของเราว่า 'อาวุโสปิลินทวัจฉะ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน'" ภิกษุรูปนั้นทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแล้ว เข้าไปหาท่านพระปิลินทวัจฉะถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกับท่านพระปิลินทวัจฉะว่า "อาวุโสปิลินทวัจฉะ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน" ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ အာယသ္မာ ပိလိန္ဒဝစ္ဆော တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ ပိလိန္ဒဝစ္ဆံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ, ဝစ္ဆ, ဘိက္ခူ ဝသလဝါဒေန သမုဒါစရသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ. ท่านพระปิลินทวัจฉะรับคำของภิกษุรูปนั้นว่า "ครับ อาวุโส" แล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามท่านพระปิลินทวัจฉะผู้นั่งอยู่ ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งว่า "ดูก่อนวัจฉะ ได้ยินว่าเธอเรียกภิกษุทั้งหลายด้วยวาทะว่าคนถ่อย จริงหรือ" ท่านพระปิลินทวัจฉะทูลตอบว่า "จริง พระพุทธเจ้าข้า" အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မတော ပိလိန္ဒဝစ္ဆဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ မနသိ ကရိတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘မာ ခေါ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဝစ္ဆဿ ဘိက္ခုနော ဥဇ္ဈာယိတ္ထ. န, ဘိက္ခဝေ, ဝစ္ဆော ဒေါသန္တရော ဘိက္ခူ ဝသလဝါဒေန သမုဒါစရတိ. ဝစ္ဆဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ အဗ္ဗောကိဏ္ဏာနိ ဗြာဟ္မဏကုလေ ပစ္စာဇာတာနိ. သော တဿ ဝသလဝါဒေါ ဒီဃရတ္တံ သမုဒါစိဏ္ဏော. တေနာယံ ဝစ္ဆော ဘိက္ခူ ဝသလဝါဒေန သမုဒါစရတီ’’တိ. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงมนสิการถึงบุพเพนิวาสของท่านพระปิลินทวัจฉะแล้ว ตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธออย่าได้ตำหนิวัจฉภิกษุเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วัจฉะมิได้มีจิตประทุษร้ายแล้วเรียกภิกษุทั้งหลายด้วยวาทะว่าคนถ่อย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วัจฉภิกษุเกิดในตระกูลพราหมณ์ติดต่อกันถึง ๕๐๐ ชาติ วาทะว่าคนถ่อยนั้น เธอสั่งสมมานานแล้ว เพราะเหตุนั้น วัจฉะนี้จึงเรียกภิกษุทั้งหลายด้วยวาทะว่าคนถ่อย" အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယမှီ [Pg.110] န မာယာ ဝသတီ န မာနော,ယော ဝီတလောဘော အမမော နိရာသော; ပနုဏ္ဏကောဓော အဘိနိဗ္ဗုတတ္တော,သော ဗြာဟ္မဏော သော သမဏော သ ဘိက္ခူ’’တိ. ဆဋ္ဌံ; มารยาและมานะไม่มีอยู่ในบุคคลใด บุคคลใดปราศจากความโลภ ไม่มีความยึดถือว่าเป็นของเรา ไม่มีความหวัง มีโทสะอันขจัดแล้ว มีจิตดับสนิทแล้ว บุคคลนั้นชื่อว่าเป็นพราหมณ์ เป็นสมณะ เป็นภิกษุ ดังนี้แล (ปิลินทวัจฉสูตรที่ ๖ จบ) ၇. သက္ကုဒါနသုတ္တံ ๗. กัสสปสูตร ၂၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ပိပ္ပလိဂုဟာယံ ဝိဟရတိ, သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဟောတိ အညတရံ သမာဓိံ သမာပဇ္ဇိတွာ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌိတဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသေယျ’’န္တိ. ๒๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน เขตกรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะอยู่ ณ ปิปผลิคูหา นั่งคู้บัลลังก์เดียวตลอด ๗ วัน เข้าสมาบัติอย่างหนึ่งอยู่ ลำดับนั้น ท่านพระมหากัสสปะออกจากสมาบัตินั้นโดยล่วงไป ๗ วัน ครั้งนั้น เมื่อท่านพระมหากัสสปะออกจากสมาบัตินั้นแล้ว ได้มีความคิดดังนี้ว่า "ไฉนหนอ เราพึงเข้าไปบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์" တေန ခေါ ပန သမယေန ပဉ္စမတ္တာနိ ဒေဝတာသတာနိ ဥဿုက္ကံ အာပန္နာနိ ဟောန္တိ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ ပိဏ္ဍပါတပဋိလာဘာယ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တာနိ ပဉ္စမတ္တာနိ ဒေဝတာသတာနိ ပဋိက္ခိပိတွာ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. ก็โดยสมัยนั้นแล เทวดาประมาณ ๕๐๐ องค์ ขวนขวายเพื่อต้องการให้ท่านพระมหากัสสปะได้บิณฑบาต ลำดับนั้น ท่านพระมหากัสสปะได้ห้ามเทวดาประมาณ ๕๐๐ องค์เหล่านั้นแล้ว ในเวลาเช้า นุ่งสบงทรงบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์ တေန ခေါ ပန သမယေန သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ ပိဏ္ဍပါတံ ဒါတုကာမော ဟောတိ. ပေသကာရဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ တန္တံ ဝိနာတိ. သုဇာ အသုရကညာ တသရံ ပူရေတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ရာဇဂဟေ သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော ယေန သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန ဃရာ နိက္ခမိတွာ ပစ္စုဂန္တွာ ဟတ္ထတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဃရံ ပဝိသိတွာ ဃဋိယာ ဩဒနံ ဥဒ္ဓရိတွာ ပတ္တံ ပူရေတွာ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ အဒါသိ. သော အဟောသိ ပိဏ္ဍပါတော အနေကသူပေါ အနေကဗျဉ္ဇနော အနေကရသဗျဉ္ဇနော. အထ ခေါ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကော နု ခေါ အယံ သတ္တော ယဿာယံ ဧဝရူပေါ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေါ’’တိ[Pg.111]? အထ ခေါ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သက္ကော ခေါ အယံ ဒေဝါနမိန္ဒော’’တိ. ဣတိ ဝိဒိတွာ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတံ ခေါ တေ ဣဒံ, ကောသိယ; မာ ပုနပိ ဧဝရူပမကာသီ’’တိ. ‘‘အမှာကမ္ပိ, ဘန္တေ ကဿပ, ပုညေန အတ္ထော; အမှာကမ္ပိ ပုညေန ကရဏီယ’’န္တိ. สมัยนั้น ท้าวสักกะจอมเทพทรงประสงค์จะถวายบิณฑบาตแด่ท่านพระมหากัสสปะ จึงทรงนิรมิตอัตภาพเป็นช่างหูก ทอหูกอยู่ นางสุชาดาอสูรกัญญากำลังกรอด้ายอยู่ ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะเที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอกในกรุงราชคฤห์ ได้เข้าไปยังที่ประทับของท้าวสักกะจอมเทพ ท้าวสักกะจอมเทพได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหากัสสปะกำลังเดินมาแต่ไกล ครั้นทรงเห็นแล้วจึงเสด็จออกจากเรือนไปต้อนรับ ทรงรับบาตรจากมือแล้วเสด็จเข้าไปในเรือน ตักข้าวสุกจากหม้อจนเต็มบาตรแล้วได้ถวายแด่ท่านพระมหากัสสปะ บิณฑบาตนั้นมีกับข้าวและแกงหลายอย่าง มีกับข้าวที่มีรสเลิศต่างๆ ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะได้มีความคิดดังนี้ว่า “สัตว์นี้เป็นใครหนอ จึงมีอิทธานุภาพเช่นนี้” ต่อมา ท่านพระมหากัสสปะได้มีความคิดดังนี้ว่า “นี่คือท้าวสักกะจอมเทพ” เมื่อทราบดังนั้นแล้ว จึงได้กล่าวกับท้าวสักกะจอมเทพว่า “โกสีย์ ท่านทำกรรมนี้แล้ว อย่าได้ทำกรรมเช่นนี้อีก” (ท้าวสักกะทูลว่า) “ข้าแต่ท่านกัสสปะ แม้พวกข้าพระองค์ก็ต้องการบุญ แม้พวกข้าพระองค์ก็มีกิจที่ต้องทำด้วยบุญ” အထ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ တိက္ခတ္တုံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘‘အဟော ဒါနံ ပရမဒါနံ ကဿပေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ! အဟော ဒါနံ ပရမဒါနံ ကဿပေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ!! အဟော ဒါနံ ပရမဒါနံ ကဿပေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတ’’န္တိ!!! အဿောသိ ခေါ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ တိက္ခတ္တုံ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တဿ – ‘‘အဟော ဒါနံ ပရမဒါနံ ကဿပေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ! အဟော ဒါနံ ပရမဒါနံ ကဿပေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ!! အဟော ဒါနံ ပရမဒါနံ ကဿပေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတ’’န္တိ!!! ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพถวายอภิวาทท่านพระมหากัสสปะ กระทำประทักษิณแล้วเหาะขึ้นไปสู่เวหาส ได้ทรงเปล่งอุทานในอากาศกลางหาว ๓ ครั้งว่า “โอ ทาน ทานอันยอดเยี่ยมตั้งมั่นดีแล้วในท่านพระกัสสปะ โอ ทาน ทานอันยอดเยี่ยมตั้งมั่นดีแล้วในท่านพระกัสสปะ โอ ทาน ทานอันยอดเยี่ยมตั้งมั่นดีแล้วในท่านพระกัสสปะ” พระผู้มีพระภาคได้ทรงสดับเสียงท้าวสักกะจอมเทพผู้เหาะขึ้นไปสู่เวหาสแล้วเปล่งอุทานในอากาศกลางหาว ๓ ครั้งว่า “โอ ทาน ทานอันยอดเยี่ยมตั้งมั่นดีแล้วในท่านพระกัสสปะ โอ ทาน ทานอันยอดเยี่ยมตั้งมั่นดีแล้วในท่านพระกัสสปะ โอ ทาน ทานอันยอดเยี่ยมตั้งมั่นดีแล้วในท่านพระกัสสปะ” ด้วยโสตธาตุอันเป็นทิพย์ บริสุทธิ์ ก้าวล่วงโสตธาตุของมนุษย์ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ပိဏ္ဍပါတိကဿ ဘိက္ခုနော,အတ္တဘရဿ အနညပေါသိနော; ဒေဝါ ပိဟယန္တိ တာဒိနော,ဥပသန္တဿ သဒါ သတီမတော’’တိ. သတ္တမံ; “เทวดาทั้งหลายย่อมรักใคร่ภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาต ผู้เลี้ยงตนเอง ไม่ต้องให้คนอื่นเลี้ยง ผู้คงที่ สงบระงับ มีสติอยู่ทุกเมื่อ” (กัสสปสูตรที่ ๗ จบ) ၈. ပိဏ္ဍပါတိကသုတ္တံ ๘. ปิณฑปาติกสูตร ၂၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ ကရေရိမဏ္ဍလမာဠေ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ๒๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี สมัยนั้น ภิกษุจำนวนมากกลับจากบิณฑบาตในเวลาภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ที่มณฑปไม้กุ่ม ได้สนทนากันในระหว่างดังนี้ ‘‘ပိဏ္ဍပါတိကော, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပိဏ္ဍာယ စရန္တော လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ စက္ခုနာ ရူပေ ပဿိတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ သောတေန သဒ္ဒေ သောတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ဃာနေန [Pg.112] ဂန္ဓေ ဃာယိတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ဇိဝှာယ ရသေ သာယိတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုသိတုံ. ပိဏ္ဍပါတိကော, အာဝုသော, ဘိက္ခု သက္ကတော ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော ပိဏ္ဍာယ စရတိ. ဟန္ဒာဝုသော, မယမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတိကာ ဟောမ. မယမ္ပိ လစ္ဆာမ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ စက္ခုနာ ရူပေ ပဿိတုံ, မယမ္ပိ လစ္ဆာမ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ သောတေန သဒ္ဒေ သောတုံ, မယမ္ပိ လစ္ဆာမ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ဃာနေန ဂန္ဓေ ဃာယိတုံ, မယမ္ပိ လစ္ဆာမ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ဇိဝှာယ ရသေ သာယိတုံ, မယမ္ပိ လစ္ဆာမ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုသိတုံ; မယမ္ပိ သက္ကတာ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမာ’’တိ. အယဉ္စရဟိ တေသံ ဘိက္ခူနံ အန္တရာကထာ ဟောတိ ဝိပ္ပကတာ. “ท่านผู้มีอายุ ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร เมื่อเที่ยวบิณฑบาต ย่อมได้เห็นรูปที่น่าพอใจด้วยตาเป็นครั้งคราว ย่อมได้ฟังเสียงที่น่าพอใจด้วยหูเป็นครั้งคราว ย่อมได้ดมกลิ่นที่น่าพอใจด้วยจมูกเป็นครั้งคราว ย่อมได้ลิ้มรสที่น่าพอใจด้วยลิ้นเป็นครั้งคราว ย่อมได้ถูกต้องโผฏฐัพพะที่น่าพอใจด้วยกายเป็นครั้งคราว ท่านผู้มีอายุ ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เที่ยวบิณฑบาตไป เอาเถิด ท่านผู้มีอายุ แม้พวกเราก็จงเป็นผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรเถิด แม้พวกเราก็จักได้เห็นรูปที่น่าพอใจด้วยตาเป็นครั้งคราว แม้พวกเราก็จักได้ฟังเสียงที่น่าพอใจด้วยหูเป็นครั้งคราว แม้พวกเราก็จักได้ดมกลิ่นที่น่าพอใจด้วยจมูกเป็นครั้งคราว แม้พวกเราก็จักได้ลิ้มรสที่น่าพอใจด้วยลิ้นเป็นครั้งคราว แม้พวกเราก็จักได้ถูกต้องโผฏฐัพพะที่น่าพอใจด้วยกายเป็นครั้งคราว แม้พวกเราก็จักเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เที่ยวบิณฑบาตไป” ก็แล ถ้อยคำในระหว่างของภิกษุเหล่านั้นยังค้างอยู่ အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ကရေရိမဏ္ဍလမာဠော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ, ကာ စ ပန ဝေါ အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာ’’တိ? ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังมณฑปไม้กุ่ม ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ พวกเธอนั่งประชุมกันด้วยเรื่องอะไร และเรื่องอะไรที่พวกเธอพูดค้างไว้ในระหว่าง” ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, အမှာကံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ ကရေရိမဏ္ဍလမာဠေ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อพวกข้าพระองค์กลับจากบิณฑบาตในเวลาภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ที่มณฑปไม้กุ่มนี้ ได้สนทนากันในระหว่างดังนี้” ‘ပိဏ္ဍပါတိကော, အာဝုသော, ဘိက္ခု ပိဏ္ဍာယ စရန္တော လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ စက္ခုနာ ရူပေ ပဿိတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ သောတေန သဒ္ဒေ သောတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ဃာနေန ဂန္ဓေ ဃာယိတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ဇိဝှာယ ရသေ သာယိတုံ, လဘတိ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုသိတုံ. ပိဏ္ဍပါတိကော, အာဝုသော, ဘိက္ခု သက္ကတော ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော ပိဏ္ဍာယ စရတိ. ဟန္ဒာဝုသော, မယမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတိကာ ဟောမ. မယမ္ပိ လစ္ဆာမ ကာလေန ကာလံ မနာပိကေ စက္ခုနာ ရူပေ ပဿိတုံ…ပေ… ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုသိတုံ. မယမ္ပိ သက္ကတာ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမာ’တိ. အယံ ခေါ နော, ဘန္တေ, အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာ, အထ ဘဂဝါ အနုပ္ပတ္တော’’တိ. “ ‘ท่านผู้มีอายุ ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร เมื่อเที่ยวบิณฑบาต ย่อมได้เห็นรูปที่น่าพอใจด้วยตาเป็นครั้งคราว ย่อมได้ฟังเสียงที่น่าพอใจด้วยหูเป็นครั้งคราว ย่อมได้ดมกลิ่นที่น่าพอใจด้วยจมูกเป็นครั้งคราว ย่อมได้ลิ้มรสที่น่าพอใจด้วยลิ้นเป็นครั้งคราว ย่อมได้ถูกต้องโผฏฐัพพะที่น่าพอใจด้วยกายเป็นครั้งคราว ท่านผู้มีอายุ ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เที่ยวบิณฑบาตไป เอาเถิด ท่านผู้มีอายุ แม้พวกเราก็จงเป็นผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรเถิด แม้พวกเราก็จักได้เห็นรูปที่น่าพอใจด้วยตาเป็นครั้งคราว ...เป... จักได้ถูกต้องโผฏฐัพพะที่น่าพอใจด้วยกายเป็นครั้งคราว แม้พวกเราก็จักเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เที่ยวบิณฑบาตไป’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี้แลเป็นถ้อยคำในระหว่างของพวกข้าพระองค์ที่ยังค้างอยู่ พอดีพระผู้มีพระภาคเสด็จมาถึง” ‘‘န [Pg.113] ခွေတံ, ဘိက္ခဝေ, တုမှာကံ ပတိရူပံ ကုလပုတ္တာနံ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ယံ တုမှေ ဧဝရူပိံ ကထံ ကထေယျာထ. သန္နိပတိတာနံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွယံ ကရဏီယံ – ဓမ္မီ ဝါ ကထာ အရိယော ဝါ တုဏှီဘာဝေါ’’တိ. ภิกษุทั้งหลาย การที่พวกเธอผู้เป็นกุลบุตร ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธาแล้ว จะพึงกล่าวถ้อยคำเช่นนี้ นั่นไม่สมควรแก่พวกเธอเลย ภิกษุทั้งหลาย เมื่อพวกเธอประชุมกันแล้ว มีกิจที่ควรทำ ๒ อย่าง คือ ธรรมีกถา หรือความเป็นผู้นิ่งอย่างประเสริฐ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ပိဏ္ဍပါတိကဿ ဘိက္ခုနော,အတ္တဘရဿ အနညပေါသိနော; ဒေဝါ ပိဟယန္တိ တာဒိနော,နော စေ သဒ္ဒသိလောကနိဿိတော’’တိ. အဋ္ဌမံ; ทวยเทพย่อมปรารถนาภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ผู้เลี้ยงตน ไม่เลี้ยงผู้อื่น ผู้คงที่เช่นนั้น ถ้าเธอไม่ยึดติดอยู่กับเสียงสรรเสริญและชื่อเสียง ၉. သိပ္ပသုတ္တံ ๙. สิปปสูตร ၂၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ မဏ္ဍလမာဠေ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ကော နု ခေါ, အာဝုသော, သိပ္ပံ ဇာနာတိ? ကော ကိံ သိပ္ပံ သိက္ခိ? ကတရံ သိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ? ๒๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุจำนวนมากกลับจากบิณฑบาต ภายหลังฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว นั่งประชุมกันในมณฑลมาลย์ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นในระหว่างว่า ‘ผู้มีอายุ ใครหนอรู้จักศิลปะ ใครศึกษาศิลปะอะไร ศิลปะอะไรหนอเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ တတ္ထေကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ဟတ္ထိသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘အဿသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ရထသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ဓနုသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ထရုသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘မုဒ္ဒါသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ဂဏနာသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘သင်္ခါနသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘လေခါသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ကာဝေယျသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘လောကာယတသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ခတ္တဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. အယဉ္စရဟိ တေသံ ဘိက္ခူနံ အန္တရာကထာ ဟောတိ ဝိပ္ပကတာ. ในภิกษุเหล่านั้น บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการบังคับช้างเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการบังคับม้าเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการขับรถเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการยิงธนูเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการใช้ดาบเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการนับนิ้วเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการคำนวณเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการนับจำนวนเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการเขียนเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการประพันธ์เป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะโลกายตะเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะความรู้เรื่องที่ดินเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ และเรื่องสนทนาในระหว่างของภิกษุเหล่านั้นยังค้างอยู่ အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန မဏ္ဍလမာဠော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ [Pg.114] ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ, ကာ စ ပန ဝေါ အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာ’’တိ? ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังมณฑลมาลย์ แล้วประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ พวกเธอนั่งประชุมสนทนากันด้วยเรื่องอะไร และเรื่องอะไรที่พวกเธอสนทนากันค้างไว้’ ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, အမှာကံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ မဏ္ဍလမာဠေ သန္နိသိန္နာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘ကော နု ခေါ, အာဝုသော, သိပ္ပံ ဇာနာတိ? ကော ကိံ သိပ္ပံ သိက္ခိ? ကတရံ သိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ? ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ทั้งหลายกลับจากบิณฑบาต ภายหลังฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว นั่งประชุมกันในมณฑลมาลย์ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นในระหว่างว่า ‘ผู้มีอายุ ใครหนอรู้จักศิลปะ ใครศึกษาศิลปะอะไร ศิลปะอะไรหนอเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ ‘‘တတ္ထေကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဟတ္ထိသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘အဿသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘ရထသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဓနုသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘ထရုသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ, ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘မုဒ္ဒါသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဂဏနာသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘သင်္ခါနသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘လေခါသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘ကာဝေယျသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘လောကာယတသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ; ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘ခတ္တဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ သိပ္ပာနံ အဂ္ဂ’န္တိ. အယံ ခေါ နော, ဘန္တေ, အန္တရာကထာ ဟောတိ ဝိပ္ပကတာ, အထ ဘဂဝါ အနုပ္ပတ္တော’’တိ. ในภิกษุเหล่านั้น บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการบังคับช้างเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการบังคับม้าเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการขับรถเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการยิงธนูเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการใช้ดาบเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการนับนิ้วเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการคำนวณเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการนับจำนวนเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการเขียนเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะการประพันธ์เป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะโลกายตะเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ บางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ศิลปะความรู้เรื่องที่ดินเป็นเลิศกว่าศิลปะทั้งหลาย’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี่คือเรื่องที่ข้าพระองค์ทั้งหลายสนทนากันค้างไว้ พอดีพระผู้มีพระภาคเสด็จมาถึง ‘‘န ခွေတံ, ဘိက္ခဝေ, တုမှာကံ ပတိရူပံ ကုလပုတ္တာနံ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ယံ တုမှေ ဧဝရူပိံ ကထံ ကထေယျာထ. သန္နိပတိတာနံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွယံ ကရဏီယံ – ဓမ္မီ ဝါ ကထာ အရိယော ဝါ တုဏှီဘာဝေါ’’တိ. ภิกษุทั้งหลาย การที่พวกเธอผู้เป็นกุลบุตร ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธาแล้ว จะพึงกล่าวถ้อยคำเช่นนี้ นั่นไม่สมควรแก่พวกเธอเลย ภิกษุทั้งหลาย เมื่อพวกเธอประชุมกันแล้ว มีกิจที่ควรทำ ๒ อย่าง คือ ธรรมีกถา หรือความเป็นผู้นิ่งอย่างประเสริฐ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အသိပ္ပဇီဝီ လဟု အတ္ထကာမော,ယတိန္ဒြိယော သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တော; အနောကသာရီ အမမော နိရာသော,ဟိတွာ မာနံ ဧကစရော သ ဘိက္ခူ’’တိ. နဝမံ; ผู้ไม่เลี้ยงชีพด้วยศิลปะ เป็นผู้เบาตัว ปรารถนาประโยชน์ มีอินทรีย์สำรวมแล้ว หลุดพ้นในธรรมทั้งปวง ไม่ติดในที่อยู่อาศัย ไม่มีความยึดถือมั่น ปราศจากความหวัง ละมานะได้แล้ว เที่ยวไปผู้เดียว ผู้นั้นแลชื่อว่าภิกษุ ၁၀. လောကသုတ္တံ ๑๐. โลกสูตร ၃၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတိ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တေန ခေါ ပန သမယေန [Pg.115] ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ဟောတိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ. ๓๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคแรกตรัสรู้ ประทับอยู่ ณ ควงไม้โพธิพฤกษ์ ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ในตำบลอุรุเวลา ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งด้วยบัลลังก์เดียวตลอด ๗ วัน เสวยวิมุตติสุขอยู่ အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ဝေါလောကေန္တော သတ္တေ အနေကေဟိ သန္တာပေဟိ သန္တပ္ပမာနေ, အနေကေဟိ စ ပရိဠာဟေဟိ ပရိဍယှမာနေ – ရာဂဇေဟိပိ, ဒေါသဇေဟိပိ, မောဟဇေဟိပိ. ครั้งนั้นแล ครั้นล่วง ๗ วันนั้นไป พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้นแล้ว ทรงตรวจดูโลกด้วยพุทธจักษุ เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงตรวจดูโลกด้วยพุทธจักษุ ก็ได้ทอดพระเนตรเห็นหมู่สัตว์ผู้เดือดร้อนด้วยความเดือดร้อนเป็นอันมาก ผู้ถูกแผดเผาด้วยความแผดเผาเป็นอันมาก อันเกิดแต่ราคะบ้าง เกิดแต่โทสะบ้าง เกิดแต่โมหะบ้าง အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အယံ လောကော သန္တာပဇာတော,ဖဿပရေတော ရောဂံ ဝဒတိ အတ္တတော; ယေန ယေန ဟိ မညတိ,တတော တံ ဟောတိ အညထာ. โลกนี้เกิดความเดือดร้อนแล้ว ถูกผัสสะครอบงำ ย่อมกล่าวโรคว่าเป็นตัวตน สัตว์โลกย่อมสำคัญด้วยสิ่งใดๆ สิ่งนั้นย่อมเป็นไปโดยประการอื่นจากที่สำคัญนั้น ‘‘အညထာဘာဝီ ဘဝသတ္တော လောကော,ဘဝပရေတော ဘဝမေဝါဘိနန္ဒတိ; ယဒဘိနန္ဒတိ တံ ဘယံ,ယဿ ဘာယတိ တံ ဒုက္ခံ; ဘဝဝိပ္ပဟာနာယ ခေါ ပနိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ’’. โลกผู้ข้องอยู่ในภพ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา ถูกภพครอบงำ ย่อมเพลิดเพลินแต่ในภพ สัตว์โลกเพลิดเพลินสิ่งใด สิ่งนั้นเป็นภัย สัตว์โลกกลัวสิ่งใด สิ่งนั้นเป็นทุกข์ พรหมจรรย์นี้บุคคลย่อมประพฤติเพื่อละภพโดยแท้ ‘‘‘ယေ ဟိ ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဝေန ဘဝဿ ဝိပ္ပမောက္ခမာဟံသု, သဗ္ဗေ တေ အဝိပ္ပမုတ္တာ ဘဝသ္မာ’တိ ဝဒါမိ. ‘ယေ ဝါ ပန ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဝိဘဝေန ဘဝဿ နိဿရဏမာဟံသု, သဗ္ဗေ တေ အနိဿဋာ ဘဝသ္မာ’တိ ဝဒါမိ. สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งกล่าวความหลุดพ้นจากภพเพราะภพ เรากล่าวว่า สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นทั้งหมด ยังไม่หลุดพ้นจากภพไปได้ อนึ่ง สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งกล่าวการสลัดออกจากภพเพราะวิภพ เรากล่าวว่า สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นทั้งหมด ยังสลัดออกจากภพไปไม่ได้ ‘‘ဥပဓိဉှိ ပဋိစ္စ ဒုက္ခမိဒံ သမ္ဘောတိ, သဗ္ဗုပါဒါနက္ခယာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ. လောကမိမံ ပဿ; ပုထူ အဝိဇ္ဇာယ ပရေတာ ဘူတာ ဘူတရတာ အပရိမုတ္တာ; ယေ ဟိ ကေစိ ဘဝါ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္ထတာယ သဗ္ဗေ တေ ဘဝါ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိ. เพราะอาศัยอุปธิ ทุกข์นี้จึงเกิดขึ้น เพราะอุปาทานทั้งปวงสิ้นไป ความเกิดแห่งทุกข์จึงไม่มี เธอจงดูโลกนี้เถิด สัตว์ทั้งหลายเป็นอันมาก ถูกอวิชชาครอบงำแล้ว ยินดีในภพ ยังไม่พ้นไปได้ ก็ภพทั้งหลายเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ในที่ทั้งปวง โดยอาการทั้งปวง ภพเหล่านั้นทั้งหมด ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา ‘‘ဧဝမေတံ [Pg.116] ယထာဘူတံ, သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော; ဘဝတဏှာ ပဟီယတိ, ဝိဘဝံ နာဘိနန္ဒတိ. ผู้ที่เห็นข้อนั้นตามความเป็นจริงด้วยปัญญาโดยชอบ ย่อมละภวตัณหาได้ และไม่เพลิดเพลินวิภวตัณหา ‘‘သဗ္ဗသော တဏှာနံ ခယာ,အသေသဝိရာဂနိရောဓော နိဗ္ဗာနံ; တဿ နိဗ္ဗုတဿ ဘိက္ခုနော,အနုပါဒါ ပုနဗ္ဘဝေါ န ဟောတိ; အဘိဘူတော မာရော ဝိဇိတသင်္ဂါမော,ဥပစ္စဂါ သဗ္ဗဘဝါနိ တာဒီ’’တိ. ဒသမံ; นิพพาน คือความดับสนิทเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหาทั้งปวงโดยสิ้นเชิง ภพใหม่ย่อมไม่มีแก่ภิกษุนั้นผู้ดับสนิทแล้ว เพราะไม่ยึดมั่น ภิกษุนั้นผู้คงที่ ครอบงำมารได้แล้ว ชนะสงครามแล้ว ก้าวล่วงภพทั้งปวงได้ ดังนี้แล สูตรที่ ๑๐ နန္ဒဝဂ္ဂေါ တတိယော နိဋ္ဌိတော. นันทวรรคที่ ๓ จบ တဿုဒ္ဒါနံ – หัวข้อเรื่องในวรรคนั้นมีดังนี้ ကမ္မံ နန္ဒော ယသောဇော စ, သာရိပုတ္တော စ ကောလိတော; ပိလိန္ဒော ကဿပေါ ပိဏ္ဍော, သိပ္ပံ လောကေန တေ ဒသာတိ. เรื่องกรรม ๑ เรื่องพระนันทะ ๑ เรื่องพระยโสชะ ๑ เรื่องพระสารีบุตร ๑ เรื่องพระโกลิตะ ๑ เรื่องพระปิลินทะ ๑ เรื่องพระกัสสปะ ๑ เรื่องบิณฑบาต ๑ เรื่องศิลปะ ๑ และเรื่องโลก ๑ รวมเป็น ๑๐ เรื่อง ၄. မေဃိယဝဂ္ဂေါ ๔. เมฆิยวรรค ၁. မေဃိယသုတ္တံ ๑. เมฆิยสูตร ၃၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ စာလိကာယံ ဝိဟရတိ စာလိကေ ပဗ္ဗတေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော ဟောတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, ဘန္တေ, ဇန္တုဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတု’’န္တိ. ‘‘ယဿဒါနိ တွံ, မေဃိယ, ကာလံ မညသီ’’တိ. ๓๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาจาลิกา ใกล้เมืองจาลิกา ก็สมัยนั้น ท่านพระเมฆิยะเป็นอุปัฏฐากของพระผู้มีพระภาค ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว ได้ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นท่านพระเมฆิยะยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ปรารถนาจะเข้าไปบิณฑบาตในชันตุคาม พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนเมฆิยะ เธอจงสำคัญกาลในบัดนี้เถิด အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဇန္တုဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. ဇန္တုဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီရံ တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ [Pg.117] ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီရေ ဇင်္ဃာဝိဟာရံ အနုစင်္ကမမာနော အနုဝိစရမာနော အမ္ဗဝနံ ပါသာဒိကံ မနုညံ ရမဏီယံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပါသာဒိကံ ဝတိဒံ အမ္ဗဝနံ မနုညံ ရမဏီယံ. အလံ ဝတိဒံ ကုလပုတ္တဿ ပဓာနတ္ထိကဿ ပဓာနာယ. သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနေယျ, အာဂစ္ဆေယျာဟံ ဣမံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’’တိ. ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะครองอันตรวาสกในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังชันตุคาม ครั้นเที่ยวบิณฑบาตในชันตุคามแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว จึงเข้าไปยังฝั่งแม่น้ำกิมิกาฬา ท่านพระเมฆิยะเดินจงกรม เที่ยวไปเพื่อพักผ่อนอิริยาบถอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำกิมิกาฬา ได้เห็นสวนมะม่วงอันน่าเลื่อมใส น่ารื่นรมย์ใจ ครั้นเห็นแล้วจึงได้มีความคิดดังนี้ว่า สวนมะม่วงนี้น่าเลื่อมใส น่ารื่นรมย์ใจหนอ สวนมะม่วงนี้สมควรแก่การบำเพ็ญเพียรของกุลบุตรผู้ต้องการบำเพ็ญเพียร ถ้าพระผู้มีพระภาคจะพึงทรงอนุญาตแก่เรา เราพึงมายังสวนมะม่วงนี้เพื่อบำเพ็ญเพียร အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นท่านพระเมฆิยะนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဇန္တုဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ. ဇန္တုဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီရံ တေနုပသင်္ကမိံ. အဒ္ဒသံ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီရေ ဇင်္ဃာဝိဟာရံ အနုစင်္ကမမာနော အနုဝိစရမာနော အမ္ဗဝနံ ပါသာဒိကံ မနုညံ ရမဏီယံ. ဒိသွာန မေ ဧတဒဟောသိ – ‘ပါသာဒိကံ ဝတိဒံ အမ္ဗဝနံ မနုညံ ရမဏီယံ. အလံ ဝတိဒံ ကုလပုတ္တဿ ပဓာနတ္ထိကဿ ပဓာနာယ. သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနေယျ, အာဂစ္ဆေယျာဟံ ဣမံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’တိ. သစေ မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အနုဇာနာတိ, ဂစ္ဆေယျာဟံ တံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’’တိ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้ข้าพระองค์ครองอันตรวาสกในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังชันตุคาม ครั้นเที่ยวบิณฑบาตในชันตุคามแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว จึงเข้าไปยังฝั่งแม่น้ำกิมิกาฬา ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เดินจงกรม เที่ยวไปเพื่อพักผ่อนอิริยาบถอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำกิมิกาฬา ได้เห็นสวนมะม่วงอันน่าเลื่อมใส น่ารื่นรมย์ใจ ครั้นเห็นแล้ว ข้าพระองค์จึงได้มีความคิดดังนี้ว่า สวนมะม่วงนี้น่าเลื่อมใส น่ารื่นรมย์ใจหนอ สวนมะม่วงนี้สมควรแก่การบำเพ็ญเพียรของกุลบุตรผู้ต้องการบำเพ็ญเพียร ถ้าพระผู้มีพระภาคจะพึงทรงอนุญาตแก่เรา เราพึงมายังสวนมะม่วงนี้เพื่อบำเพ็ญเพียร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าพระผู้มีพระภาคจะพึงทรงอนุญาตแก่ข้าพระองค์ ข้าพระองค์พึงไปยังสวนมะม่วงนั้นเพื่อบำเพ็ญเพียร ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မေဃိယံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာဂမေဟိ တာဝ, မေဃိယ, ဧကကမှိ တာဝ, ယာဝ အညောပိ ကောစိ ဘိက္ခု အာဂစ္ဆတီ’’တိ. เมื่อท่านพระเมฆิยะกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระเมฆิยะดังนี้ว่า ดูก่อนเมฆิยะ เธอจงรอก่อน เรายังอยู่ผู้เดียว ตราบเท่าที่ภิกษุรูปอื่นจะมาถึง ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဘဂဝတော, ဘန္တေ, နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ, နတ္ထိ ကတဿ ဝါ ပတိစယော. မယှံ ခေါ ပန, ဘန္တေ, အတ္ထိ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ, အတ္ထိ ကတဿ ပတိစယော. သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနာတိ, ဂစ္ဆေယျာဟံ တံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ [Pg.118] ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မေဃိယံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာဂမေဟိ တာဝ, မေဃိယ, ဧကကမှိ တာဝ, ယာဝ အညောပိ ကောစိ ဘိက္ခု အာဂစ္ဆတီ’’တိ. แม้ครั้งที่สอง ท่านพระเมฆิยะก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สำหรับพระผู้มีพระภาค ไม่มีกิจอะไรที่จะต้องทำยิ่งขึ้นไปอีก ไม่มีการสั่งสมกิจที่ทำแล้ว แต่สำหรับข้าพระองค์ ยังมีกิจที่จะต้องทำยิ่งขึ้นไปอีก ยังมีการสั่งสมกิจที่ทำแล้ว ถ้าพระผู้มีพระภาคจะพึงทรงอนุญาตแก่ข้าพระองค์ ข้าพระองค์พึงไปยังสวนมะม่วงนั้นเพื่อบำเพ็ญเพียร แม้ครั้งที่สอง พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสกับท่านพระเมฆิยะดังนี้ว่า ดูก่อนเมฆิยะ เธอจงรอก่อน เรายังอยู่ผู้เดียว ตราบเท่าที่ภิกษุรูปอื่นจะมาถึง တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဘဂဝတော, ဘန္တေ, နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ, နတ္ထိ ကတဿ ဝါ ပတိစယော. မယှံ ခေါ ပန, ဘန္တေ, အတ္ထိ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ, အတ္ထိ ကတဿ ပတိစယော. သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနာတိ, ဂစ္ဆေယျာဟံ တံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’’တိ. ‘‘ပဓာနန္တိ ခေါ, မေဃိယ, ဝဒမာနံ ကိန္တိ ဝဒေယျာမ? ယဿဒါနိ တွံ, မေဃိယ, ကာလံ မညသီ’’တိ. แม้ครั้งที่สาม ท่านพระเมฆิยะก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สำหรับพระผู้มีพระภาค ไม่มีกิจอะไรที่จะต้องทำยิ่งขึ้นไปอีก ไม่มีการสั่งสมกิจที่ทำแล้ว แต่สำหรับข้าพระองค์ ยังมีกิจที่จะต้องทำยิ่งขึ้นไปอีก ยังมีการสั่งสมกิจที่ทำแล้ว ถ้าพระผู้มีพระภาคจะพึงทรงอนุญาตแก่ข้าพระองค์ ข้าพระองค์พึงไปยังสวนมะม่วงนั้นเพื่อบำเพ็ญเพียร พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนเมฆิยะ เมื่อเธอกล่าวถึงการบำเพ็ญเพียร เราจะพึงว่าอะไรได้เล่า ดูก่อนเมฆิยะ เธอจงสำคัญกาลในบัดนี้เถิด အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေန တံ အမ္ဗဝနံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ အမ္ဗဝနံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော မေဃိယဿ တသ္မိံ အမ္ဗဝနေ ဝိဟရန္တဿ ယေဘုယျေန တယော ပါပကာ အကုသလာ ဝိတက္ကာ သမုဒါစရန္တိ, သေယျထိဒံ – ကာမဝိတက္ကော, ဗျာပါဒဝိတက္ကော, ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้ว เข้าไปยังสวนมะม่วงนั้น ครั้นเข้าไปแล้ว หยั่งลงสู่สวนมะม่วงนั้นแล้ว นั่งพักกลางวันที่โคนต้นไม้ต้นหนึ่ง ครั้งนั้น เมื่อท่านพระเมฆิยะอยู่ในสวนมะม่วงนั้น อกุศลวิตกอันลามก ๓ ประการ คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก ย่อมเกิดขึ้นโดยมาก အထ ခေါ အာယသ္မတော မေဃိယဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ ဘော! သဒ္ဓါယ စ ဝတမှာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ. အထ စ ပနိမေဟိ တီဟိ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဝိတက္ကေဟိ အနွာသတ္တာ, သေယျထိဒံ – ကာမဝိတက္ကေန, ဗျာပါဒဝိတက္ကေန, ဝိဟိံသာဝိတက္ကေန’’. ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะได้มีความคิดนี้ว่า ‘น่าอัศจรรย์จริงหนอ ไม่เคยปรากฏจริงหนอ เราทั้งหลายเป็นผู้ออกบวชจากเรือนเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธาแท้ๆ แต่ก็ยังถูกวิตกอันลามกเป็นอกุศล ๓ ประการนี้ครอบงำ คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก’ အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, တသ္မိံ အမ္ဗဝနေ ဝိဟရန္တဿ ယေဘုယျေန တယော ပါပကာ အကုသလာ ဝိတက္ကာ သမုဒါစရန္တိ, သေယျထိဒံ – ကာမဝိတက္ကော, ဗျာပါဒဝိတက္ကော, ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. တဿ မယှံ, ဘန္တေ, ဧတဒဟောသိ – ‘အစ္ဆရိယံ ဝတ, ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ, ဘော! သဒ္ဓါယ စ ဝတမှာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ. အထ စ ပနိမေဟိ တီဟိ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ [Pg.119] ဝိတက္ကေဟိ အနွာသတ္တာ, သေယျထိဒံ – ကာမဝိတက္ကေန, ဗျာပါဒဝိတက္ကေန, ဝိဟိံသာဝိတက္ကေန’’’. ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์อยู่ในป่ามะม่วงนั้น โดยมากวิตกอันลามกเป็นอกุศล ๓ ประการเกิดขึ้น คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นได้มีความคิดนี้ว่า “น่าอัศจรรย์จริงหนอ ไม่เคยปรากฏจริงหนอ เราทั้งหลายเป็นผู้ออกบวชจากเรือนเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธาแท้ๆ แต่ก็ยังถูกวิตกอันลามกเป็นอกุศล ๓ ประการนี้ครอบงำ คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก”’ ‘‘အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ ပဉ္စ ဓမ္မာ ပရိပါကာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ပဉ္စ? เมฆิยะ ธรรม ๕ ประการ ย่อมเป็นไปเพื่อความแก่รอบแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่รอบ ธรรม ๕ ประการ อะไรบ้าง ‘‘ဣဓ, မေဃိယ, ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော. အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ ပဌမော ဓမ္မော ပရိပါကာယ သံဝတ္တတိ. เมฆิยะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีคนที่น่าคบเป็นเพื่อนที่ดี เมฆิยะ นี้เป็นธรรมประการที่ ๑ ที่เป็นไปเพื่อความแก่รอบแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่รอบ ‘‘ပုန စပရံ, မေဃိယ, ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု. အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ ဒုတိယော ဓမ္မော ပရိပါကာယ သံဝတ္တတိ. เมฆิยะ อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้มีศีล สำรวมในปาติโมกขสังวร ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เมฆิยะ นี้เป็นธรรมประการที่ ๒ ที่เป็นไปเพื่อความแก่รอบแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่รอบ ‘‘ပုန စပရံ, မေဃိယ, ဘိက္ခု ယာယံ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပာယာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ, သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ, သန္တုဋ္ဌိကထာ, ပဝိဝေကကထာ, အသံသဂ္ဂကထာ, ဝီရိယာရမ္ဘကထာ, သီလကထာ, သမာဓိကထာ, ပညာကထာ, ဝိမုတ္တိကထာ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ; ဧဝရူပါယ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ. အပရိပါကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ တတိယော ဓမ္မော ပရိပါကာယ သံဝတ္တတိ. เมฆิยะ อีกประการหนึ่ง ภิกษุได้ถ้อยคำที่เป็นไปเพื่อการขัดเกลาอย่างยิ่ง เป็นที่สบายแก่การเปิดจิต ซึ่งเป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน คือ อัปปิจฉกถา สันตุฏฐิกถา ปวิเวกกถา อสังสัคคกถา วิริยารัมภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปัญญากถา วิมุตติกถา วิมุตติญาณทัสสนกถา ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก เมฆิยะ นี้เป็นธรรมประการที่ ๓ ที่เป็นไปเพื่อความแก่รอบแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่รอบ ‘‘ပုန စပရံ, မေဃိယ, ဘိက္ခု အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ, အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ စတုတ္ထော ဓမ္မော ပရိပါကာယ သံဝတ္တတိ. เมฆิยะ อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้ปรารภความเพียร เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย เมฆิยะ นี้เป็นธรรมประการที่ ๔ ที่เป็นไปเพื่อความแก่รอบแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่รอบ ‘‘ပုန စပရံ, မေဃိယ, ဘိက္ခု ပညဝါ ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ ပဉ္စမော ဓမ္မော ပရိပါကာယ သံဝတ္တတိ. အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ပရိပါကာယ သံဝတ္တန္တိ. เมฆิยะ อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้มีปัญญา ประกอบด้วยปัญญาที่หยั่งถึงความเกิดและความดับ เป็นปัญญาอันประเสริฐ ชำแรกกิเลส ให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ เมฆิยะ นี้เป็นธรรมประการที่ ๕ ที่เป็นไปเพื่อความแก่รอบแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่รอบ เมฆิยะ ธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความแก่รอบแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่รอบ ‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ[Pg.120], မေဃိယ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ယံ သီလဝါ ဘဝိဿတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရိဿတိ, အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခိဿတိ သိက္ခာပဒေသု. เมฆิยะ ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีคนที่น่าคบเป็นเพื่อนที่ดี พึงหวังข้อนี้ได้ว่า จักเป็นผู้มีศีล สำรวมในปาติโมกขสังวร ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ, မေဃိယ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ယံ ယာယံ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပာယာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ, သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ, သန္တုဋ္ဌိကထာ, ပဝိဝေကကထာ, အသံသဂ္ဂကထာ, ဝီရိယာရမ္ဘကထာ, သီလကထာ, သမာဓိကထာ, ပညာကထာ, ဝိမုတ္တိကထာ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ; ဧဝရူပါယ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဘဝိဿတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ. เมฆิยะ ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีคนที่น่าคบเป็นเพื่อนที่ดี พึงหวังข้อนี้ได้ว่า จักเป็นผู้ได้ถ้อยคำที่เป็นไปเพื่อการขัดเกลาอย่างยิ่ง เป็นที่สบายแก่การเปิดจิต ซึ่งเป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน คือ อัปปิจฉกถา สันตุฏฐิกถา ปวิเวกกถา อสังสัคคกถา วิริยารัมภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปัญญากถา วิมุตติกถา วิมุตติญาณทัสสนกถา ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ, မေဃိယ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ယံ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရိဿတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. เมฆิยะ ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีคนที่น่าคบเป็นเพื่อนที่ดี พึงหวังข้อนี้ได้ว่า จักเป็นผู้ปรารภความเพียร เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ, မေဃိယ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ယံ ပညဝါ ဘဝိဿတိ, ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. เมฆิยะ ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีคนที่น่าคบเป็นเพื่อนที่ดี พึงหวังข้อนี้ได้ว่า จักเป็นผู้มีปัญญา ประกอบด้วยปัญญาที่หยั่งถึงความเกิดและความดับ เป็นปัญญาอันประเสริฐ ชำแรกกิเลส ให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ‘‘တေန စ ပန, မေဃိယ, ဘိက္ခုနာ ဣမေသု ပဉ္စသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာယ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဥတ္တရိ ဘာဝေတဗ္ဗာ – အသုဘာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ရာဂဿ ပဟာနာယ, မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ, အာနာပါနဿတိ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဝိတက္ကုပစ္ဆေဒါယ, အနိစ္စသညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃာတာယ. အနိစ္စသညိနော ဟိ, မေဃိယ, အနတ္တသညာ သဏ္ဌာတိ, အနတ္တသညီ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃာတံ ပါပုဏာတိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗာန’’န္တိ. เมฆิยะ อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุนั้นตั้งมั่นอยู่ในธรรม ๕ ประการนี้แล้ว พึงเจริญธรรม ๔ ประการให้ยิ่งขึ้นไป คือ พึงเจริญอสุภะเพื่อละราคะ พึงเจริญเมตตาเพื่อละพยาบาท พึงเจริญอานาปานสติเพื่อตัดวิตก พึงเจริญอนิจจสัญญาเพื่อถอนอัสมิมานะ เมฆิยะ เพราะว่า อนัตตสัญญาของผู้มีอนิจจสัญญาย่อมตั้งมั่น ผู้มีอนัตตสัญญาย่อมถึงการถอนอัสมิมานะ คือ นิพพานในปัจจุบัน အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ခုဒ္ဒါ [Pg.121] ဝိတက္ကာ သုခုမာ ဝိတက္ကာ,အနုဂတာ မနသော ဥပ္ပိလာဝါ ; ဧတေ အဝိဒွါ မနသော ဝိတက္ကေ,ဟုရာ ဟုရံ ဓာဝတိ ဘန္တစိတ္တော. วิตกทั้งหลายที่เล็กน้อยและละเอียดอ่อน เป็นไปตามอำนาจแห่งใจ ทำให้ใจฟูขึ้น บุคคลผู้ไม่รู้วิตกแห่งใจเหล่านั้น มีจิตหมุนไป ย่อมวิ่งพล่านไปในอารมณ์นั้นๆ ‘‘ဧတေ စ ဝိဒွါ မနသော ဝိတက္ကေ,အာတာပိယော သံဝရတီ သတီမာ; အနုဂတေ မနသော ဥပ္ပိလာဝေ,အသေသမေတေ ပဇဟာသိ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. ပဌမံ; ส่วนผู้ใดมีเพียร มีสติ รู้เท่าทันวิตกแห่งใจเหล่านั้น ย่อมสังวรวิตกที่ทำให้ใจฟูขึ้น อันเป็นไปตามอำนาจแห่งใจได้ พระพุทธเจ้าทรงละวิตกเหล่านั้นได้ทั้งหมดโดยไม่เหลือเลย ၂. ဥဒ္ဓတသုတ္တံ ๒. อุทธตสูตร ၃၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကုသိနာရာယံ ဝိဟရတိ ဥပဝတ္တနေ မလ္လာနံ သာလဝနေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ အရညကုဋိကာယံ ဝိဟရန္တိ ဥဒ္ဓတာ ဥန္နဠာ စပလာ မုခရာ ဝိကိဏ္ဏဝါစာ မုဋ္ဌဿတိနော အသမ္ပဇာနာ အသမာဟိတာ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တာ ပါကတိန္ဒြိယာ. ๓๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ สาลวันของพวกเจ้ามัลละ ใกล้เมืองกุสินารา ก็สมัยนั้น ภิกษุจำนวนมากพักอยู่ในที่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาค ณ กุฎีในป่า เป็นผู้ฟุ้งซ่าน ถือตัว กลับกลอก ปากกล้า พูดพล่าม สติเลื่อนลอย ไม่มีสัมปชัญญะ ไม่มีสมาธิ มีจิตหมุนไป ไม่สำรวมอินทรีย์ အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တေ သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ အဝိဒူရေ အရညကုဋိကာယံ ဝိဟရန္တေ ဥဒ္ဓတေ ဥန္နဠေ စပလေ မုခရေ ဝိကိဏ္ဏဝါစေ မုဋ္ဌဿတိနော အသမ္ပဇာနေ အသမာဟိတေ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တေ ပါကတိန္ဒြိယေ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นภิกษุจำนวนมากเหล่านั้น ซึ่งพักอยู่ในที่ไม่ไกล ณ กุฎีในป่า เป็นผู้ฟุ้งซ่าน ถือตัว กลับกลอก ปากกล้า พูดพล่าม สติเลื่อนลอย ไม่มีสัมปชัญญะ ไม่มีสมาธิ มีจิตหมุนไป ไม่สำรวมอินทรีย์ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အရက္ခိတေန ကာယေန, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတေန စ; ထိနမိဒ္ဓါ ဘိဘူတေန, ဝသံ မာရဿ ဂစ္ဆတိ. บุคคลมีกายที่ไม่ได้คุ้มครอง ถูกมิจฉาทิฏฐิครอบงำ ถูกถีนมิทธะครอบงำ ย่อมตกอยู่ในอำนาจของมาร ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော; သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော, ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယံ; ထီနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခု, သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ. ဒုတိယံ; เพราะเหตุนั้น ภิกษุพึงเป็นผู้มีจิตที่คุ้มครองแล้ว มีสัมมาสังกัปปะเป็นโคจร มีสัมมาทิฏฐิเป็นปุเรจาริก รู้ความเกิดและความดับ ครอบงำถีนมิทธะได้ พึงละทุคติทั้งปวงได้ ၃. ဂေါပါလကသုတ္တံ ๓. โคปาลกสูตร ၃၃. ဧဝံ [Pg.122] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု စာရိကံ စရတိ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ. အထ ခေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ယေန အညတရံ ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. ๓๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จแวะออกจากทาง แล้วเสด็จเข้าไปยังโคนไม้แห่งหนึ่ง ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว จึงประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ အထ ခေါ အညတရော ဂေါပါလကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ တံ ဂေါပါလကံ ဘဂဝါ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ သမာဒပေသိ သမုတ္တေဇေသိ သမ္ပဟံသေသိ. ลำดับนั้น คนเลี้ยงโคคนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ทรงชี้แจงให้คนเลี้ยงโคผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งนั้นเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถา အထ ခေါ သော ဂေါပါလကော ဘဂဝတာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဓိဝါသေတု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သွာတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’တိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန. အထ ခေါ သော ဂေါပါလကော ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. ลำดับนั้น คนเลี้ยงโคผู้อันพระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้เห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์โปรดรับภัตตาหารของข้าพระองค์เพื่อฉันในวันพรุ่งนี้เถิด” พระผู้มีพระภาคทรงรับนิมนต์โดยดุษณีภาพ ลำดับนั้น คนเลี้ยงโคทราบการรับนิมนต์ของพระผู้มีพระภาคแล้ว จึงลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วจากไป အထ ခေါ သော ဂေါပါလကော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန သကေ နိဝေသနေ ပဟူတံ အပ္ပောဒကပါယသံ ပဋိယာဒါပေတွာ နဝဉ္စ သပ္ပိံ ဘဂဝတော ကာလံ အာရောစေသိ – ‘‘ကာလော, ဘန္တေ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန တဿ ဂေါပါလကဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ သော ဂေါပါလကော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ အပ္ပောဒကပါယသေန နဝေန စ သပ္ပိနာ သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသိ သမ္ပဝါရေသိ. အထ ခေါ သော ဂေါပါလကော ဘဂဝန္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ အညတရံ နီစံ အာသနံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ တံ ဂေါပါလကံ ဘဂဝါ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတ္တေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ အစိရပက္ကန္တဿ ဘဂဝတော တံ ဂေါပါလကံ အညတရော ပုရိသော သီမန္တရိကာယ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသိ. ลำดับนั้น เมื่อล่วงราตรีนั้นไป คนเลี้ยงโคนั้นได้ให้คนจัดเตรียมข้าวมธุปายาสชนิดที่ไม่เจือน้ำและเนยใสใหม่จำนวนมากไว้ในที่อยู่ของตน แล้วให้คนไปกราบทูลภัตกาลแด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ได้เวลาแล้ว ภัตตาหารสำเร็จแล้ว” ลำดับนั้น เวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสก ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังที่อยู่ของคนเลี้ยงโคนั้นพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว จึงประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ลำดับนั้น คนเลี้ยงโคได้อังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขด้วยข้าวมธุปายาสชนิดที่ไม่เจือน้ำและเนยใสใหม่ด้วยมือของตนจนเพียงพอแล้วห้ามภัต ลำดับนั้น คนเลี้ยงโคนั้น ครั้นทราบว่าพระผู้มีพระภาคเสวยเสร็จ นำพระหัตถ์ออกจากบาตรแล้ว จึงถือเอาอาสนะต่ำแห่งหนึ่ง นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้คนเลี้ยงโคผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งนั้นเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว จึงทรงลุกจากอาสนะเสด็จจากไป ลำดับนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน บุรุษคนหนึ่งได้ปลงชีวิตคนเลี้ยงโคนั้นเสียในระหว่างเขตบ้าน အထ [Pg.123] ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ယေန, ဘန္တေ, ဂေါပါလကေန အဇ္ဇ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေါ ဘိက္ခုသံဃော အပ္ပောဒကပါယသေန နဝေန စ သပ္ပိနာ သဟတ္ထာ သန္တပ္ပိတော သမ္ပဝါရိတော သော ကိရ, ဘန္တေ, ဂေါပါလကော အညတရေန ပုရိသေန သီမန္တရိကာယ ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတော’’တိ. ลำดับนั้น ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คนเลี้ยงโคที่ได้อังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขด้วยข้าวมธุปายาสชนิดที่ไม่เจือน้ำและเนยใสใหม่ด้วยมือของตนจนเพียงพอแล้วห้ามภัตในวันนี้ ได้ยินว่า ถูกบุรุษคนหนึ่งปลงชีวิตเสียในระหว่างเขตบ้าน” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဒိသော ဒိသံ ယံ တံ ကယိရာ, ဝေရီ ဝါ ပန ဝေရိနံ; မိစ္ဆာပဏိဟိတံ စိတ္တံ, ပါပိယော နံ တတော ကရေ’’တိ. တတိယံ; โจรเห็นโจร หรือคนมีเวรเห็นคนมีเวร พึงทำความพินาศให้แก่กันและกันได้ แต่จิตที่ตั้งไว้ผิด พึงทำเขาให้เลวร้ายยิ่งกว่านั้น ၄. ယက္ခပဟာရသုတ္တံ ๔. ยักขปหารสูตร ၃၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော အာယသ္မာ စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ကပေါတကန္ဒရာယံ ဝိဟရန္တိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဇုဏှာယ ရတ္တိယာ နဝေါရောပိတေဟိ ကေသေဟိ အဗ္ဘောကာသေ နိသိန္နော ဟောတိ အညတရံ သမာဓိံ သမာပဇ္ဇိတွာ. ๓๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อกระแต เขตกรุงราชคฤห์ ก็สมัยนั้น ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโมคคัลลานะพักอยู่ ณ กโปตกัทรา ก็สมัยนั้น ท่านพระสารีบุตรมีผมที่เพิ่งโกนใหม่ นั่งเข้าสมาธิอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่กลางแจ้ง ในคืนเดือนหงาย တေန ခေါ ပန သမယေန ဒွေ ယက္ခာ သဟာယကာ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ဒက္ခိဏံ ဒိသံ ဂစ္ဆန္တိ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန. အဒ္ဒသံသု ခေါ တေ ယက္ခာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဇုဏှာယ ရတ္တိယာ နဝေါရောပိတေဟိ ကေသေဟိ အဗ္ဘောကာသေ နိသိန္နံ. ဒိသွာန ဧကော ယက္ခော ဒုတိယံ ယက္ခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဋိဘာတိ မံ, သမ္မ, ဣမဿ သမဏဿ သီသေ ပဟာရံ ဒါတု’’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, သော ယက္ခော တံ ယက္ခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အလံ, သမ္မ, မာ သမဏံ အာသာဒေသိ. ဥဠာရော သော, သမ္မ, သမဏော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ’’တိ. สมัยนั้นแล ยักษ์ ๒ สหายเดินทางจากทิศเหนือไปสู่ทิศใต้ด้วยกรณียกิจบางอย่าง ยักษ์เหล่านั้นได้เห็นท่านพระสารีบุตรนั่งอยู่ในที่แจ้ง ในคืนวันเพ็ญ มีผมที่เพิ่งโกนใหม่ๆ ครั้นเห็นแล้ว ยักษ์ตนหนึ่งได้กล่าวกะยักษ์อีกตนหนึ่งว่า “สหายเอ๋ย เราคิดอยากจะประหารที่ศีรษะของสมณะรูปนี้” เมื่อยักษ์ตนนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ยักษ์อีกตนหนึ่งได้กล่าวกะยักษ์ตนนั้นว่า “อย่าเลย สหาย ท่านอย่าประทุษร้ายสมณะเลย สหายเอ๋ย สมณะรูปนั้นเป็นผู้ประเสริฐ มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก” ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သော ယက္ခော တံ ယက္ခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဋိဘာတိ မံ, သမ္မ, ဣမဿ သမဏဿ သီသေ ပဟာရံ ဒါတု’’န္တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သော ယက္ခော တံ ယက္ခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အလံ, သမ္မ, မာ သမဏံ အာသာဒေသိ. ဥဠာရော သော, သမ္မ, သမဏော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ သော ယက္ခော တံ ယက္ခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဋိဘာတိ မံ, သမ္မ, ဣမဿ သမဏဿ သီသေ ပဟာရံ [Pg.124] ဒါတု’’န္တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ သော ယက္ခော တံ ယက္ခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အလံ, သမ္မ, မာ သမဏံ အာသာဒေသိ. ဥဠာရော သော, သမ္မ, သမဏော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ’’တိ. แม้ครั้งที่ ๒ ยักษ์ตนนั้นก็ได้กล่าวกะยักษ์อีกตนหนึ่งว่า “สหายเอ๋ย เราคิดอยากจะประหารที่ศีรษะของสมณะรูปนี้” แม้ครั้งที่ ๒ ยักษ์อีกตนหนึ่งก็ได้กล่าวกะยักษ์ตนนั้นว่า “อย่าเลย สหาย ท่านอย่าประทุษร้ายสมณะเลย สหายเอ๋ย สมณะรูปนั้นเป็นผู้ประเสริฐ มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก” แม้ครั้งที่ ๓ ยักษ์ตนนั้นก็ได้กล่าวกะยักษ์อีกตนหนึ่งว่า “สหายเอ๋ย เราคิดอยากจะประหารที่ศีรษะของสมณะรูปนี้” แม้ครั้งที่ ๓ ยักษ์อีกตนหนึ่งก็ได้กล่าวกะยักษ์ตนนั้นว่า “อย่าเลย สหาย ท่านอย่าประทุษร้ายสมณะเลย สหายเอ๋ย สมณะรูปนั้นเป็นผู้ประเสริฐ มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก” အထ ခေါ သော ယက္ခော တံ ယက္ခံ အနာဒိယိတွာ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သီသေ ပဟာရံ အဒါသိ. တာဝ မဟာ ပဟာရော အဟောသိ, အပိ တေန ပဟာရေန သတ္တရတနံ ဝါ အဍ္ဎဋ္ဌမရတနံ ဝါ နာဂံ ဩသာဒေယျ, မဟန္တံ ဝါ ပဗ္ဗတကူဋံ ပဒါလေယျ. အထ စ ပန သော ယက္ခော ‘ဍယှာမိ ဍယှာမီ’တိ ဝတွာ တတ္ထေဝ မဟာနိရယံ အပတာသိ. ลำดับนั้น ยักษ์ตนนั้นไม่เชื่อฟังคำของยักษ์อีกตนหนึ่ง ได้ประหารที่ศีรษะของท่านพระสารีบุตรเถระ การประหารนั้นรุนแรงนัก ด้วยการประหารนั้น พึงทำให้ช้างขนาด ๗ ศอก หรือ ๗ ศอกครึ่ง จมลงในดินได้ หรือพึงทำลายยอดภูเขาใหญ่ได้ แต่แล้วยักษ์ตนนั้นร้องว่า “เราร้อน เราร้อน” แล้วก็ตกมหานรกในที่นั้นเอง အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန တေန ယက္ခေန အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သီသေ ပဟာရံ ဒီယမာနံ. ဒိသွာ ယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကစ္စိ တေ, အာဝုသော, ခမနီယံ, ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိ န ကိဉ္စိ ဒုက္ခ’’န္တိ? ‘‘ခမနီယံ မေ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန, ယာပနီယံ မေ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန; အပိ စ မေ သီသံ ထောကံ ဒုက္ခ’’န္တိ. ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เห็นยักษ์ตนนั้นกำลังประหารที่ศีรษะของท่านพระสารีบุตรเถระ ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ ครั้นเห็นแล้วจึงเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ แล้วได้ถามท่านพระสารีบุตรว่า “ท่านผู้มีอายุ ท่านยังพอทนได้หรือ ยังพอเป็นไปได้หรือ ท่านไม่มีทุกข์อะไรใช่ไหม” ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ผมยังพอทนได้ ยังพอเป็นไปได้ แต่ว่าศีรษะของผมเจ็บเล็กน้อย” ‘‘အစ္ဆရိယံ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, အဗ္ဘုတံ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ! ယာဝ မဟိဒ္ဓိကော အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော မဟာနုဘာဝေါ! ဣဓ တေ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, အညတရော ယက္ခော သီသေ ပဟာရံ အဒါသိ. တာဝ မဟာ ပဟာရော အဟောသိ, အပိ တေန ပဟာရေန သတ္တရတနံ ဝါ အဍ္ဎဋ္ဌမရတနံ ဝါ နာဂံ ဩသာဒေယျ, မဟန္တံ ဝါ ပဗ္ဗတကူဋံ ပဒါလေယျ, အထ စ ပနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧဝမာဟ – ‘ခမနီယံ မေ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန, ယာပနီယံ မေ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန; အပိ စ မေ သီသံ ထောကံ ဒုက္ခ’’’န္တိ. “น่าอัศจรรย์ ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ไม่เคยปรากฏ ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ท่านพระสารีบุตรมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากถึงเพียงนี้ ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ในที่นี้ ยักษ์ตนหนึ่งได้ประหารที่ศีรษะของท่าน การประหารนั้นรุนแรงนัก ด้วยการประหารนั้น พึงทำให้ช้างขนาด ๗ ศอก หรือ ๗ ศอกครึ่ง จมลงในดินได้ หรือพึงทำลายยอดภูเขาใหญ่ได้ แต่ท่านพระสารีบุตรกลับกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ผมยังพอทนได้ ยังพอเป็นไปได้ แต่ว่าศีรษะของผมเจ็บเล็กน้อย’” ‘‘အစ္ဆရိယံ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန, အဗ္ဘုတံ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန! ယာဝ မဟိဒ္ဓိကော အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော မဟာနုဘာဝေါ ယတြ ဟိ နာမ ယက္ခမ္ပိ ပဿိဿတိ! မယံ ပနေတရဟိ ပံသုပိသာစကမ္ပိ န ပဿာမာ’’တိ. “น่าอัศจรรย์ ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ไม่เคยปรากฏ ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ท่านพระมหาโมคคัลลานะมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากถึงเพียงนี้หนอ ที่สามารถเห็นแม้กระทั่งยักษ์ได้ ส่วนพวกเราในบัดนี้ แม้แต่ปังสุปิสาจก็ยังมองไม่เห็น” အဿောသိ ခေါ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ တေသံ ဥဘိန္နံ မဟာနာဂါနံ ဣမံ ဧဝရူပံ ကထာသလ္လာပံ. พระผู้มีพระภาคได้ทรงสดับการสนทนาปราศรัยเห็นปานนี้ของมหานาคทั้งสองนั้น ด้วยทิพยโสตธาตุอันบริสุทธิ์ ล่วงโสตของมนุษย์ အထ [Pg.125] ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယဿ သေလူပမံ စိတ္တံ, ဌိတံ နာနုပကမ္ပတိ; ဝိရတ္တံ ရဇနီယေသု, ကောပနေယျေ န ကုပ္ပတိ; ယဿေဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ, ကုတော တံ ဒုက္ခမေဿတီ’’တိ. စတုတ္ထံ; “จิตของผู้ใดตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว ดุจภูเขาศิลา ไม่กำหนัดในอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ไม่โกรธในอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความโกรธ จิตของผู้ใดอบรมแล้วอย่างนี้ ทุกข์จะมาถึงผู้นั้นแต่ที่ไหน” จบสูตรที่ ๔ ၅. နာဂသုတ္တံ ๕. นาคสูตร ၃၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတိ ဃောသိတာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ အာကိဏ္ဏော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခူနီဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပါသိကာဟိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ. အာကိဏ္ဏော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတိ. အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဟံ ခေါ ဧတရဟိ အာကိဏ္ဏော ဝိဟရာမိ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခူနီဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပါသိကာဟိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ. အာကိဏ္ဏော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရာမိ. ယံနူနာဟံ ဧကော ဂဏသ္မာ ဝူပကဋ္ဌော ဝိဟရေယျ’’န္တိ. ๓๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับอยู่อย่างคลุกคลีด้วยภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา พวกเดียรถีย์ และสาวกของพวกเดียรถีย์ ประทับอยู่อย่างคลุกคลี ลำบาก ไม่ผาสุก ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงพระดำริว่า “บัดนี้ เราอยู่คลุกคลีด้วยภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา พวกเดียรถีย์ และสาวกของพวกเดียรถีย์ เราอยู่คลุกคลี ลำบาก ไม่ผาสุก ทางที่ดี เราพึงหลีกออกจากหมู่ไปอยู่ผู้เดียว” အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ကောသမ္ဗိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. ကောသမ္ဗိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော သာမံ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အနာမန္တေတွာ ဥပဋ္ဌာကံ အနပလောကေတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ဧကော အဒုတိယော ယေန ပါလိလေယျကံ တေန စာရိကံ ပက္ကာမိ. အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ယေန ပါလိလေယျကံ တဒဝသရိ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ပါလိလေယျကေ ဝိဟရတိ ရက္ခိတဝနသဏ္ဍေ ဘဒ္ဒသာလမူလေ. ลำดับนั้น ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงนุ่งแล้ว ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงโกสัมพี ครั้นเสด็จเที่ยวบิณฑบาตในกรุงโกสัมพีแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาต ทรงเก็บเสนาสนะด้วยพระองค์เอง ทรงถือบาตรและจีวร ไม่ได้ตรัสบอกพระอุปัฏฐาก ไม่ได้ทรงอำลาภิกษุสงฆ์ เสด็จจาริกไปโดยลำพังพระองค์เดียว ไม่มีใครเป็นเพื่อน ไปยังป่าปาลิเลยยกะ เสด็จจาริกไปโดยลำดับจนถึงป่าปาลิเลยยกะ ได้ยินว่า ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โคนต้นภัททสาลพฤกษ์ ในราวป่ารักขิตวัน แขวงเมืองปาลิเลยยกะ အညတရောပိ ခေါ ဟတ္ထိနာဂေါ အာကိဏ္ဏော ဝိဟရတိ ဟတ္ထီဟိ ဟတ္ထိနီဟိ ဟတ္ထိကလဘေဟိ ဟတ္ထိစ္ဆာပေဟိ. ဆိန္နဂ္ဂါနိ စေဝ တိဏာနိ ခါဒတိ, ဩဘဂ္ဂေါဘဂ္ဂဉ္စဿ သာခါဘင်္ဂံ ခါဒန္တိ, အာဝိလာနိ စ ပါနီယာနိ ပိဝတိ, ဩဂါဟာ စဿ ဥတ္တိဏ္ဏဿ ဟတ္ထိနိယော ကာယံ ဥပနိဃံသန္တိယော ဂစ္ဆန္တိ. အာကိဏ္ဏော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတိ. အထ ခေါ တဿ ဟတ္ထိနာဂဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဟံ ခေါ ဧတရဟိ အာကိဏ္ဏော ဝိဟရာမိ ဟတ္ထီဟိ ဟတ္ထိနီဟိ ဟတ္ထိကလဘေဟိ ဟတ္ထိစ္ဆာပေဟိ, ဆိန္နဂ္ဂါနိ စေဝ တိဏာနိ ခါဒါမိ, ဩဘဂ္ဂေါဘဂ္ဂဉ္စ မေ သာခါဘင်္ဂံ ခါဒန္တိ, အာဝိလာနိ စ ပါနီယာနိ ပိဝါမိ, ဩဂါဟာ စ မေ ဥတ္တိဏ္ဏဿ [Pg.126] ဟတ္ထိနိယော ကာယံ ဥပနိဃံသန္တိယော ဂစ္ဆန္တိ, အာကိဏ္ဏော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရာမိ. ယံနူနာဟံ ဧကော ဂဏသ္မာ ဝူပကဋ္ဌော ဝိဟရေယျ’’န္တိ. ก็พญาช้างเชือกหนึ่ง อยู่ปะปนกับช้างพลาย ช้างพัง ลูกช้างหนุ่ม และลูกช้างเล็กทั้งหลาย ย่อมเคี้ยวกินหญ้าที่ถูกหักปลายแล้ว และช้างเหล่านั้นก็เคี้ยวกินกิ่งไม้ที่พญาช้างนั้นหักลงๆ ดื่มน้ำที่ขุ่นมัว นางช้างทั้งหลายย่อมเดินเบียดเสียดกายของพญาช้างนั้นผู้ขึ้นจากท่า พญาช้างนั้นอยู่ปะปน เป็นทุกข์ ไม่ผาสุก ครั้งนั้น พญาช้างนั้นได้มีความคิดปริวิตกดังนี้ว่า ‘บัดนี้ เราอยู่ปะปนกับช้างพลาย ช้างพัง ลูกช้างหนุ่ม และลูกช้างเล็กทั้งหลาย เคี้ยวกินหญ้าที่ถูกหักปลายแล้ว และช้างเหล่านั้นก็เคี้ยวกินกิ่งไม้ที่เราหักลงๆ ดื่มน้ำที่ขุ่นมัว นางช้างทั้งหลายย่อมเดินเบียดเสียดกายของเราผู้ขึ้นจากท่า เราอยู่ปะปน เป็นทุกข์ ไม่ผาสุก ทางที่ดี เราควรจะหลีกออกจากโขลงไปอยู่ตามลำพัง’ အထ ခေါ သော ဟတ္ထိနာဂေါ ယူထာ အပက္ကမ္မ ယေန ပါလိလေယျကံ ရက္ခိတဝနသဏ္ဍော ဘဒ္ဒသာလမူလံ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ. တတြ သုဒံ သော ဟတ္ထိနာဂေါ ယသ္မိံ ပဒေသေ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ တံ ပဒေသံ အပ္ပဟရိတံ ကရောတိ, သောဏ္ဍာယ စ ဘဂဝတော ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌာပေတိ. ครั้งนั้น พญาช้างนั้นหลีกออกจากโขลง เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ณ ป่ารักขิตวัน โคนต้นภัททสาละ เขตบ้านปาลิเลยยกะ ณ ที่นั้น พญาช้างนั้นทำบริเวณที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ให้ปราศจากหญ้า และใช้งวงจัดหาน้ำฉันน้ำใช้ถวายพระผู้มีพระภาค အထ ခေါ ဘဂဝတော ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘အဟံ ခေါ ပုဗ္ဗေ အာကိဏ္ဏော ဝိဟာသိံ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခူနီဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပါသိကာဟိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ, အာကိဏ္ဏော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟာသိံ. သောမှိ ဧတရဟိ အနာကိဏ္ဏော ဝိဟရာမိ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခုနီဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပါသိကာဟိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ, အနာကိဏ္ဏော သုခံ ဖာသု ဝိဟရာမီ’’တိ. ครั้งนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้ทรงมีความคิดปริวิตกดังนี้ว่า ‘เมื่อก่อน เราอยู่ปะปนกับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา พวกเดียรถีย์ และสาวกของพวกเดียรถีย์ เราอยู่ปะปน เป็นทุกข์ ไม่ผาสุก แต่บัดนี้ เราอยู่ไม่ปะปนกับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา พวกเดียรถีย์ และสาวกของพวกเดียรถีย์ เราอยู่ไม่ปะปน เป็นสุข ผาสุก’ တဿပိ ခေါ ဟတ္ထိနာဂဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘အဟံ ခေါ ပုဗ္ဗေ အာကိဏ္ဏော ဝိဟာသိံ ဟတ္ထီဟိ ဟတ္ထိနီဟိ ဟတ္ထိကလဘေဟိ ဟတ္ထိစ္ဆာပေဟိ, ဆိန္နဂ္ဂါနိ စေဝ တိဏာနိ ခါဒိံ, ဩဘဂ္ဂေါဘဂ္ဂဉ္စ မေ သာခါဘင်္ဂံ ခါဒိံသု, အာဝိလာနိ စ ပါနီယာနိ အပါယိံ, ဩဂါဟာ စ မေ ဥတ္တိဏ္ဏဿ ဟတ္ထိနိယော ကာယံ ဥပနိဃံသန္တိယော အဂမံသု, အာကိဏ္ဏော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟာသိံ. သောမှိ ဧတရဟိ အနာကိဏ္ဏော ဝိဟရာမိ ဟတ္ထီဟိ ဟတ္ထိနီဟိ ဟတ္ထိကလဘေဟိ ဟတ္ထိစ္ဆာပေဟိ, အစ္ဆိန္နဂ္ဂါနိ စေဝ တိဏာနိ ခါဒါမိ, ဩဘဂ္ဂေါဘဂ္ဂဉ္စ မေ သာခါဘင်္ဂံ န ခါဒန္တိ, အနာဝိလာနိ စ ပါနီယာနိ ပိဝါမိ, ဩဂါဟာ စ မေ ဥတ္တိဏ္ဏဿ ဟတ္ထိနိယော န ကာယံ ဥပနိဃံသန္တိယော ဂစ္ဆန္တိ, အနာကိဏ္ဏော သုခံ ဖာသု ဝိဟရာမီ’’တိ. แม้พญาช้างนั้นก็ได้มีความคิดปริวิตกดังนี้ว่า ‘เมื่อก่อน เราอยู่ปะปนกับช้างพลาย ช้างพัง ลูกช้างหนุ่ม และลูกช้างเล็กทั้งหลาย เคี้ยวกินหญ้าที่ถูกหักปลายแล้ว และช้างเหล่านั้นก็เคี้ยวกินกิ่งไม้ที่เราหักลงๆ ดื่มน้ำที่ขุ่นมัว นางช้างทั้งหลายย่อมเดินเบียดเสียดกายของเราผู้ขึ้นจากท่า เราอยู่ปะปน เป็นทุกข์ ไม่ผาสุก แต่บัดนี้ เราอยู่ไม่ปะปนกับช้างพลาย ช้างพัง ลูกช้างหนุ่ม และลูกช้างเล็กทั้งหลาย เคี้ยวกินหญ้าที่ไม่ได้ถูกหักปลาย และช้างเหล่านั้นก็ไม่เคี้ยวกินกิ่งไม้ที่เราหักลงๆ ดื่มน้ำที่ไม่ขุ่นมัว นางช้างทั้งหลายย่อมไม่เดินเบียดเสียดกายของเราผู้ขึ้นจากท่า เราอยู่ไม่ปะปน เป็นสุข ผาสุก’ အထ ခေါ ဘဂဝါ အတ္တနော စ ပဝိဝေကံ ဝိဒိတွာ တဿ စ ဟတ္ထိနာဂဿ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบความสงัดวิเวกของพระองค์ และทรงหยั่งรู้ความคิดปริวิตกของพญาช้างนั้นด้วยพระทัย จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဧတံ [Pg.127] နာဂဿ နာဂေန, ဤသာဒန္တဿ ဟတ္ထိနော; သမေတိ စိတ္တံ စိတ္တေန, ယဒေကော ရမတီ မနော’’တိ. ပဉ္စမံ; จิตของพระยานาค (พระพุทธเจ้า) กับจิตของพญาช้างผู้มีงาเพียงดังงอนไถ ย่อมสมกันได้ ด้วยเหตุที่ต่างก็มีใจยินดีในความเป็นผู้อยู่ผู้เดียว ၆. ပိဏ္ဍောလသုတ္တံ ๖. ปิณโฑลสูตร ၃၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အာရညိကော ပိဏ္ဍပါတိကော ပံသုကူလိကော တေစီဝရိကော အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော ဓုတဝါဒေါ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော. ๓๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็สมัยนั้น ท่านพระปิณโฑลภารทวาชะ นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง อยู่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาค เป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตร ถือเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ถือไตรจีวรเป็นวัตร เป็นผู้มักน้อย สันโดษ สงัด ไม่คลุกคลี ปรารภความเพียร กล่าวสอนเรื่องธุดงค์ ประกอบเนืองๆ ซึ่งอธิจิต အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အာရညိကံ ပိဏ္ဍပါတိကံ ပံသုကူလိကံ တေစီဝရိကံ အပ္ပိစ္ဆံ သန္တုဋ္ဌံ ပဝိဝိတ္တံ အသံသဋ္ဌံ အာရဒ္ဓဝီရိယံ ဓုတဝါဒံ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တံ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระปิณโฑลภารทวาชะ นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง อยู่ไม่ไกล เป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตร ถือเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ถือไตรจีวรเป็นวัตร เป็นผู้มักน้อย สันโดษ สงัด ไม่คลุกคลี ปรารภความเพียร กล่าวสอนเรื่องธุดงค์ ประกอบเนืองๆ ซึ่งอธิจิต အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အနူပဝါဒေါ အနူပဃာတော, ပါတိမောက္ခေ စ သံဝရော; မတ္တညုတာ စ ဘတ္တသ္မိံ, ပန္တဉ္စ သယနာသနံ; အဓိစိတ္တေ စ အာယောဂေါ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ; การไม่กล่าวร้าย การไม่ทำร้าย ความสำรวมในปาติโมกข์ ความเป็นผู้รู้ประมาณในภัตตาหาร ที่นอนที่นั่งอันสงัด ความประกอบเนืองๆ ในอธิจิต นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ၇. သာရိပုတ္တသုတ္တံ ๗. สารีปุตตสูตร ၃၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော. ๓๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็สมัยนั้น ท่านพระสารีบุตร นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง อยู่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาค เป็นผู้มักน้อย สันโดษ สงัด ไม่คลุกคลี ปรารภความเพียร ประกอบเนืองๆ ซึ่งอธิจิต အဒ္ဒသာ [Pg.128] ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အပ္ပိစ္ဆံ သန္တုဋ္ဌံ ပဝိဝိတ္တံ အသံသဋ္ဌံ အာရဒ္ဓဝီရိယံ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တံ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระสารีบุตร นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง อยู่ไม่ไกล เป็นผู้มักน้อย สันโดษ สงัด ไม่คลุกคลี ปรารภความเพียร ประกอบเนืองๆ ซึ่งอธิจิต အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အဓိစေတသော အပ္ပမဇ္ဇတော,မုနိနော မောနပထေသု သိက္ခတော; သောကာ န ဘဝန္တိ တာဒိနော,ဥပသန္တဿ သဒါ သတီမတော’’တိ. သတ္တမံ; ความโศกทั้งหลายย่อมไม่มีแก่พระมุนี ผู้มีอธิจิต ไม่ประมาท ศึกษาอยู่ในโมไนยปฏิปทา ผู้คงที่ สงบระงับ มีสติทุกเมื่อ ၈. သုန္ဒရီသုတ္တံ ๘. สุนทรีสูตร ၃၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ဘိက္ခုသံဃောပိ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အညတိတ္ထိယာ ပန ပရိဗ္ဗာဇကာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ အဂရုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ န လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ๓๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เป็นผู้มีลาภ คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร แม้พระภิกษุสงฆ์ก็เป็นผู้ที่เขาสักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม เป็นผู้มีลาภ คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ส่วนพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ เป็นผู้ที่เขาไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชา ไม่นอบน้อม ไม่มีลาภ คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร အထ ခေါ တေ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဘဂဝတော သက္ကာရံ အသဟမာနာ ဘိက္ခုသံဃဿ စ ယေန သုန္ဒရီ ပရိဗ္ဗာဇိကာ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ သုန္ဒရိံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဥဿဟသိ တွံ, ဘဂိနိ, ဉာတီနံ အတ္ထံ ကာတု’’န္တိ? ‘‘ကျာဟံ, အယျာ, ကရောမိ? ကိံ မယာ န သက္ကာ ကာတုံ? ဇီဝိတမ္ပိ မေ ပရိစ္စတ္တံ ဉာတီနံ အတ္ထာယာ’’တိ. ครั้งนั้นแล พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นทนสักการะของพระผู้มีพระภาคและของพระภิกษุสงฆ์ไม่ได้ จึงพากันเข้าไปหานางสุนทรีปริพาชิกาถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกะนางสุนทรีปริพาชิกาว่า “น้องหญิง เธอสามารถจะทำประโยชน์แก่หมู่ญาติได้หรือไม่” นางตอบว่า “ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าจะทำอะไรได้เล่า มีอะไรที่ข้าพเจ้าทำไม่ได้ ชีวิตของข้าพเจ้าก็สละให้เพื่อประโยชน์แก่หมู่ญาติได้” ‘‘တေန ဟိ, ဘဂိနိ, အဘိက္ခဏံ ဇေတဝနံ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, အယျာ’’တိ ခေါ သုန္ဒရီ ပရိဗ္ဗာဇိကာ တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ပဋိဿုတွာ အဘိက္ခဏံ ဇေတဝနံ အဂမာသိ. พวกปริพาชกกล่าวว่า “ถ้าเช่นนั้น น้องหญิง เธอจงไปพระเชตวันเนืองๆ เถิด” นางสุนทรีปริพาชิการับคำของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นว่า “ดีละ ท่านเจ้าข้า” แล้วได้ไปพระเชตวันเนืองๆ ယဒါ [Pg.129] တေ အညိံသု အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ – ‘‘ဝေါဒိဋ္ဌာ ခေါ သုန္ဒရီ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ဗဟုဇနေန အဘိက္ခဏံ ဇေတဝနံ ဂစ္ဆတီ’’တိ. အထ နံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ တတ္ထေဝ ဇေတဝနဿ ပရိခါကူပေ နိက္ခိပိတွာ ယေန ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ရာဇာနံ ပသေနဒိံ ကောသလံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ယာ သာ, မဟာရာဇ, သုန္ဒရီ ပရိဗ္ဗာဇိကာ; သာ နော န ဒိဿတီ’’တိ. ‘‘ကတ္ထ ပန တုမှေ အာသင်္ကထာ’’တိ? ‘‘ဇေတဝနေ, မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဇေတဝနံ ဝိစိနထာ’’တိ. เมื่อพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นรู้ว่า “มหาชนได้เห็นนางสุนทรีปริพาชิกาไปพระเชตวันเนืองๆ แล้ว” จึงฆ่านางเสียแล้วหมกไว้ในคูที่พระเชตวันนั่นเอง จากนั้นจึงพากันไปเฝ้าพระเจ้าปเสนทิโกศลถึงที่ประทับ แล้วได้กราบทูลพระเจ้าปเสนทิโกศลว่า “ขอเดชะ นางสุนทรีปริพาชิกาหายไป” พระราชาตรัสถามว่า “พวกท่านสงสัยที่ไหนเล่า” พวกเขากราบทูลว่า “ขอเดชะ สงสัยที่พระเชตวัน” พระราชาตรัสว่า “ถ้าเช่นนั้น พวกท่านจงค้นดูที่พระเชตวันเถิด” အထ ခေါ တေ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဇေတဝနံ ဝိစိနိတွာ ယထာနိက္ခိတ္တံ ပရိခါကူပါ ဥဒ္ဓရိတွာ မဉ္စကံ အာရောပေတွာ သာဝတ္ထိံ ပဝေသေတွာ ရထိယာယ ရထိယံ သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ ဥပသင်္ကမိတွာ မနုဿေ ဥဇ္ဈာပေသုံ – ครั้งนั้นแล พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นค้นดูที่พระเชตวันแล้วให้คนยกขึ้นจากคูตามที่หมกไว้ แล้ววางบนเตียงน้อย นำเข้าไปในกรุงสาวัตถี เที่ยวไปตามถนนน้อยใหญ่และทางสามแพร่ง แล้วให้คนทั้งหลายโพนทะนาว่า ‘‘ပဿထာယျာ သမဏာနံ သကျပုတ္တိယာနံ ကမ္မံ! အလဇ္ဇိနော ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ မုသာဝါဒိနော အဗြဟ္မစာရိနော. ဣမေ ဟိ နာမ ဓမ္မစာရိနော သမစာရိနော ဗြဟ္မစာရိနော သစ္စဝါဒိနော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ ပဋိဇာနိဿန္တိ! နတ္ထိ ဣမေသံ သာမညံ, နတ္ထိ ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ. နဋ္ဌံ ဣမေသံ သာမညံ, နဋ္ဌံ ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ. ကုတော ဣမေသံ သာမညံ, ကုတော ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ? အပဂတာ ဣမေ သာမညာ, အပဂတာ ဣမေ ဗြဟ္မညာ. ကထဉှိ နာမ ပုရိသော ပုရိသကိစ္စံ ကရိတွာ ဣတ္ထိံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဿတီ’’တိ! “ท่านเจ้าข้า โปรดดูการกระทำของพวกสมณศากยบุตรเถิด พวกสมณศากยบุตรเหล่านี้ไม่มีความละอาย ทุศีล มีธรรมเลวทราม พูดเท็จ ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ก็สมณศากยบุตรเหล่านี้ปฏิญาณตนว่าเป็นผู้ประพฤติธรรม ประพฤติสงบ ประพฤติพรหมจรรย์ พูดจริง มีศีล มีกัลยาณธรรม ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้ไม่มี ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้ไม่มี ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้ฉิบหายแล้ว ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้ฉิบหายแล้ว ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้จะมีมาแต่ที่ไหน ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้จะมีมาแต่ที่ไหน สมณะเหล่านี้ปราศจากความเป็นสมณะแล้ว สมณะเหล่านี้ปราศจากความเป็นพราหมณ์แล้ว ไฉนบุรุษทำกิจของบุรุษแล้วจะพึงปลงหญิงจากชีวิตเล่า” တေန ခေါ ပန သမယေန သာဝတ္ထိယံ မနုဿာ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ ရောသန္တိ ဝိဟေသန္တိ – สมัยนั้นแล ในกรุงสาวัตถี พวกมนุษย์เห็นภิกษุทั้งหลายแล้ว ด่า บริภาษ ข่มเหง เบียดเบียน ด้วยวาจาอันไม่ไพเราะหยาบคายว่า ‘‘အလဇ္ဇိနော ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ မုသာဝါဒိနော အဗြဟ္မစာရိနော. ဣမေ ဟိ နာမ ဓမ္မစာရိနော သမစာရိနော ဗြဟ္မစာရိနော သစ္စဝါဒိနော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ ပဋိဇာနိဿန္တိ! နတ္ထိ ဣမေသံ သာမညံ, နတ္ထိ ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ. နဋ္ဌံ ဣမေသံ သာမညံ, နဋ္ဌံ ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ. ကုတော ဣမေသံ သာမညံ, ကုတော ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ? အပဂတာ ဣမေ သာမညာ, အပဂတာ ဣမေ ဗြဟ္မညာ. ကထဉှိ နာမ ပုရိသော ပုရိသကိစ္စံ ကရိတွာ ဣတ္ထိံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဿတီ’’တိ! “พวกสมณศากยบุตรเหล่านี้ไม่มีความละอาย ทุศีล มีธรรมเลวทราม พูดเท็จ ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ก็สมณศากยบุตรเหล่านี้ปฏิญาณตนว่าเป็นผู้ประพฤติธรรม ประพฤติสงบ ประพฤติพรหมจรรย์ พูดจริง มีศีล มีกัลยาณธรรม ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้ไม่มี ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้ไม่มี ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้ฉิบหายแล้ว ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้ฉิบหายแล้ว ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้จะมีมาแต่ที่ไหน ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้จะมีมาแต่ที่ไหน สมณะเหล่านี้ปราศจากความเป็นสมณะแล้ว สมณะเหล่านี้ปราศจากความเป็นพราหมณ์แล้ว ไฉนบุรุษทำกิจของบุรุษแล้วจะพึงปลงหญิงจากชีวิตเล่า” အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံသု. သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ [Pg.130] ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมากนุ่งแล้ว ครองบาตรและจีวรในเวลาเช้า เข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี เที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถีแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘ဧတရဟိ, ဘန္တေ, သာဝတ္ထိယံ မနုဿာ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ ရောသန္တိ ဝိဟေသန္တိ – ‘အလဇ္ဇိနော ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ မုသာဝါဒိနော အဗြဟ္မစာရိနော. ဣမေ ဟိ နာမ ဓမ္မစာရိနော သမစာရိနော ဗြဟ္မစာရိနော သစ္စဝါဒိနော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ ပဋိဇာနိဿန္တိ. နတ္ထိ ဣမေသံ သာမညံ, နတ္ထိ ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ. နဋ္ဌံ ဣမေသံ သာမညံ, နဋ္ဌံ ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ. ကုတော ဣမေသံ သာမညံ, ကုတော ဣမေသံ ဗြဟ္မညံ? အပဂတာ ဣမေ သာမညာ, အပဂတာ ဣမေ ဗြဟ္မညာ. ကထဉှိ နာမ ပုရိသော ပုရိသကိစ္စံ ကရိတွာ ဣတ္ထိံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဿတီ’’’တိ! “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ ในกรุงสาวัตถี พวกมนุษย์เห็นภิกษุทั้งหลายแล้ว ด่า บริภาษ ข่มเหง เบียดเบียน ด้วยวาจาอันไม่ไพเราะหยาบคายว่า ‘พวกสมณศากยบุตรเหล่านี้ไม่มีความละอาย ทุศีล มีธรรมเลวทราม พูดเท็จ ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ก็สมณศากยบุตรเหล่านี้ปฏิญาณตนว่าเป็นผู้ประพฤติธรรม ประพฤติสงบ ประพฤติพรหมจรรย์ พูดจริง มีศีล มีกัลยาณธรรม ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้ไม่มี ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้ไม่มี ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้ฉิบหายแล้ว ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้ฉิบหายแล้ว ความเป็นสมณะของสมณะเหล่านี้จะมีมาแต่ที่ไหน ความเป็นพราหมณ์ของสมณะเหล่านี้จะมีมาแต่ที่ไหน สมณะเหล่านี้ปราศจากความเป็นสมณะแล้ว สมณะเหล่านี้ปราศจากความเป็นพราหมณ์แล้ว ไฉนบุรุษทำกิจของบุรุษแล้วจะพึงปลงหญิงจากชีวิตเล่า’” ‘‘နေသော, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဒေါ စိရံ ဘဝိဿတိ သတ္တာဟမေဝ ဘဝိဿတိ. သတ္တာဟဿ အစ္စယေန အန္တရဓာယိဿတိ. တေန ဟိ, ဘိက္ခဝေ, ယေ မနုဿာ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ ရောသန္တိ ဝိဟေသန္တိ, တေ တုမှေ ဣမာယ ဂါထာယ ပဋိစောဒေထ – พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เสียงนั้นจักมีอยู่ไม่นาน จักมีอยู่เพียง ๗ วันเท่านั้น ครั้นล่วง ๗ วันไป ก็จักอันตรธานไป ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น มนุษย์เหล่าใดเห็นภิกษุทั้งหลายแล้ว ด่า บริภาษ ข่มเหง เบียดเบียน ด้วยวาจาอันไม่ไพเราะหยาบคาย พวกเธอจงโต้ตอบมนุษย์เหล่านั้นด้วยคาถานี้ว่า ‘‘‘အဘူတဝါဒီ နိရယံ ဥပေတိ,ယော ဝါပိ ကတွာ န ကရောမိ စာဟ; ဥဘောပိ တေ ပေစ္စ သမာ ဘဝန္တိ,နိဟီနကမ္မာ မနုဇာ ပရတ္ထာ’’’တိ. “ผู้กล่าวคำไม่จริงย่อมเข้าถึงนรก หรือผู้ใดทำแล้วกล่าวว่า ‘เราไม่ได้ทำ’ แม้คนทั้งสองนั้นเป็นมนุษย์มีกรรมเลวทราม ละไปแล้ว ย่อมเป็นผู้เสมอกันในโลกหน้า” အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ ပရိယာပုဏိတွာ ယေ မနုဿာ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ ရောသန္တိ ဝိဟေသန္တိ တေ ဣမာယ ဂါထာယ ပဋိစောဒေန္တိ – ครั้งนั้น ภิกษุเหล่านั้นเรียนคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้โต้ตอบพวกมนุษย์ที่เห็นภิกษุแล้วด่า บริภาษ เบียดเบียน ข่มเหง ด้วยวาจาหยาบคายอันไม่ใช่วาจาของสัตบุรุษ ด้วยคาถานี้ว่า ‘‘အဘူတဝါဒီ နိရယံ ဥပေတိ,ယော ဝါပိ ကတွာ န ကရောမိစာဟ; ဥဘောပိ တေ ပေစ္စ သမာ ဘဝန္တိ,နိဟီနကမ္မာ မနုဇာ ပရတ္ထာ’’တိ. “คนผู้กล่าวคำไม่จริง ย่อมเข้าถึงนรก หรือแม้คนใดทำกรรมชั่วแล้วกล่าวว่า ‘เราไม่ได้ทำ’ ชนทั้งสองนั้นเป็นมนุษย์มีกรรมเลวทราม ละไปแล้ว ย่อมเป็นผู้เสมอกันในโลกหน้า” မနုဿာနံ [Pg.131] ဧတဒဟောသိ – ‘‘အကာရကာ ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ. နယိမေဟိ ကတံ. သပန္တိမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ’’တိ. နေဝ သော သဒ္ဒေါ စိရံ အဟောသိ. သတ္တာဟမေဝ အဟောသိ. သတ္တာဟဿ အစ္စယေန အန္တရဓာယိ. มนุษย์ทั้งหลายได้มีความคิดอย่างนี้ว่า “สมณะเชื้อสายศากยบุตรเหล่านี้ไม่ได้ทำกรรมชั่ว สมณะเหล่านี้ไม่ได้ทำกรรมนั้น สมณะเชื้อสายศากยบุตรเหล่านี้สาปแช่ง” เสียงนั้นไม่ได้มีอยู่ตลอดกาลนาน มีอยู่เพียง ๗ วันเท่านั้น ครั้นล่วง ๗ วันไป เสียงนั้นก็ได้หายไป အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဧတဒဝေါစုံ – ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ! ယာဝ သုဘာသိတံ စိဒံ ဘန္တေ ဘဂဝတာ – ‘နေသော, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဒေါ စိရံ ဘဝိဿတိ. သတ္တာဟမေဝ ဘဝိဿတိ. သတ္တာဟဿ အစ္စယေန အန္တရဓာယိဿတီ’တိ. အန္တရဟိတော သော, ဘန္တေ, သဒ္ဒေါ’’တိ. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ไม่เคยปรากฏ พระดำรัสนี้ที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้วว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เสียงนั้นจักไม่มีอยู่ตลอดกาลนาน จักมีอยู่เพียง ๗ วันเท่านั้น ครั้นล่วง ๗ วันไป จักหายไป’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เสียงนั้นหายไปแล้ว” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘တုဒန္တိ ဝါစာယ ဇနာ အသညတာ,သရေဟိ သင်္ဂါမဂတံဝ ကုဉ္ဇရံ; သုတွာန ဝါကျံ ဖရုသံ ဥဒီရိတံ,အဓိဝါသယေ ဘိက္ခု အဒုဋ္ဌစိတ္တော’’တိ. အဋ္ဌမံ; “ชนทั้งหลายผู้ไม่สำรวม ย่อมทิ่มแทงกันด้วยวาจา เหมือนนายขมังธนูยิงช้างที่เข้าสู่สงครามด้วยลูกศร ฉะนั้น ภิกษุได้ฟังคำหยาบที่เขาพูดแล้ว พึงเป็นผู้มีจิตไม่ประทุษร้าย อดกลั้นไว้เถิด” สุตตันตะที่ ๘ ၉. ဥပသေနသုတ္တံ ๙. อุปเสนสูตร ၃၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. အထ ခေါ အာယသ္မတော ဥပသေနဿ ဝင်္ဂန္တပုတ္တဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘လာဘာ ဝတ မေ, သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ, သတ္ထာ စ မေ ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ; သွာက္ခာတေ စမှိ ဓမ္မဝိနယေ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော; သဗြဟ္မစာရိနော စ မေ သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ; သီလေသု စမှိ ပရိပူရကာရီ; သုသမာဟိတော စမှိ ဧကဂ္ဂစိတ္တော; အရဟာ စမှိ ခီဏာသဝေါ; မဟိဒ္ဓိကော စမှိ မဟာနုဘာဝေါ. ဘဒ္ဒကံ မေ ဇီဝိတံ, ဘဒ္ဒကံ မရဏ’’န္တိ. ๓๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้น เมื่อท่านพระอุปเสน วังคันตบุตร ไปในที่ลับ หลีกเร้นอยู่ ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า “เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ พระศาสดาของเราเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเป็นผู้บวชจากเรือน ไม่เกี่ยวข้องด้วยเรือน ในพระธรรมวินัยที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว เพื่อนพรหมจารีของเราก็เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เราเป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ เราเป็นผู้มีจิตตั้งมั่นดี มีอารมณ์เป็นหนึ่ง เราเป็นพระอรหันตขีณาสพ เราเป็นผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก ชีวิตของเราดีหนอ มรณะของเราก็ดีหนอ” အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မတော ဥပသေနဿ ဝင်္ဂန္တပုတ္တဿ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบความปริวิตกแห่งใจของท่านพระอุปเสน วังคันตบุตร ด้วยพระทัยแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယံ [Pg.132] ဇီဝိတံ န တပတိ, မရဏန္တေ န သောစတိ; သ ဝေ ဒိဋ္ဌပဒေါ ဓီရော, သောကမဇ္ဈေ န သောစတိ. “ชีวิตย่อมไม่ย่ำยีบุคคลใด บุคคลใดย่อมไม่เศร้าโศกในเวลาจะตาย บุคคลนั้นแลเป็นนักปราชญ์ผู้มีบทอันเห็นแล้ว ย่อมไม่เศร้าโศกในท่ามกลางความโศก ‘‘ဥစ္ဆိန္နဘဝတဏှဿ, သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော; ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. နဝမံ; “ชาติสงสารของภิกษุผู้มีภวตัณหาขาดแล้ว มีจิตสงบระงับ สิ้นไปแล้ว ภพใหม่ย่อมไม่มีแก่ภิกษุนั้น” สุตตันตะที่ ๙ ၁၀. သာရိပုတ္တဥပသမသုတ္တံ ๑๐. สาริปุตตอุปสมสูตร ၄၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အတ္တနော ဥပသမံ ပစ္စဝေက္ခမာနော. ๔๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้กรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น ท่านพระสารีบุตรนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง พิจารณาความสงบของตนอยู่ ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အတ္တနော ဥပသမံ ပစ္စဝေက္ခမာနံ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระสารีบุตรนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง พิจารณาความสงบของตนอยู่ ไม่ไกล အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဥပသန္တသန္တစိတ္တဿ, နေတ္တိစ္ဆိန္နဿ ဘိက္ခုနော; ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, မုတ္တော သော မာရဗန္ဓနာ’’တိ. ဒသမံ; “ภิกษุผู้มีจิตสงบระงับ ตัดตัณหาเครื่องนำไปในภพได้แล้ว มีชาติสงสารสิ้นไปแล้ว ภิกษุนั้นพ้นแล้วจากบ่วงแห่งมาร” สุตตันตะที่ ๑๐ မေဃိယဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော နိဋ္ဌိတော. เมฆิยวรรคที่ ๔ จบ တဿုဒ္ဒါနံ – หัวข้อประจำวรรคนั้น မေဃိယော ဥဒ္ဓတာ ဂေါပါလော, ယက္ခော နာဂေန ပဉ္စမံ; ပိဏ္ဍောလော သာရိပုတ္တော စ, သုန္ဒရီ ဘဝတိ အဋ္ဌမံ; ဥပသေနော ဝင်္ဂန္တပုတ္တော, သာရိပုတ္တော စ တေ ဒသာတိ. เมฆิยสูตร อุทธตสูตร โคปาลสูตร ยักขสูตร นาคสูตรเป็นที่ ๕ ปิณโฑลสูตร สาริปุตตสูตร สุนทรีสูตรเป็นที่ ๘ อุปเสนวังคันตปุตตสูตร และสาริปุตตสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร ၅. သောဏဝဂ္ဂေါ ๕. โสณวรรค ၁. ပိယတရသုတ္တံ ๑. ปิยตรสูตร ၄၁. ဧဝံ [Pg.133] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော မလ္လိကာယ ဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ ဥပရိပါသာဒဝရဂတော ဟောတိ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော မလ္လိကံ ဒေဝိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ တေ, မလ္လိကေ, ကောစညော အတ္တနာ ပိယတရော’’တိ? ๔๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้กรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลประทับอยู่บนปราสาทชั้นบนอันประเสริฐกับพระนางมัลลิกาเทวี ลำดับนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ตรัสกับพระนางมัลลิกาเทวีดังนี้ว่า “มัลลิกา คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของเธอมีอยู่หรือ” ‘‘နတ္ထိ ခေါ မေ, မဟာရာဇ, ကောစညော အတ္တနာ ပိယတရော. တုယှံ ပန, မဟာရာဇ, အတ္ထညော ကောစိ အတ္တနာ ပိယတရော’’တိ? ‘‘မယှမ္ပိ ခေါ, မလ္လိကေ, နတ္ထညော ကောစိ အတ္တနာ ပိယတရော’’တိ. “ข้าแต่พระมหาราชเจ้า คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของหม่อมฉันไม่มีเลย แต่คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของพระองค์มีอยู่หรือ” “มัลลิกา คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของเราก็ไม่มีเหมือนกัน” အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ပါသာဒါ ဩရောဟိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ลำดับนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จลงจากปราสาทแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควร พระเจ้าปเสนทิโกศลประทับนั่ง ณ ที่สมควรแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, မလ္လိကာယ ဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ ဥပရိပါသာဒဝရဂတော မလ္လိကံ ဒေဝိံ ဧတဒဝေါစံ – ‘အတ္ထိ နု ခေါ တေ, မလ္လိကေ, ကောစညော အတ္တနာ ပိယတရော’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ, မလ္လိကာ ဒေဝီ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘နတ္ထိ ခေါ မေ, မဟာရာဇ, ကောစညော အတ္တနာ ပိယတရော. တုယှံ ပန, မဟာရာဇ, အတ္ထညော ကောစိ အတ္တနာ ပိယတရော’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ, အဟံ, ဘန္တေ, မလ္လိကံ ဒေဝိံ ဧတဒဝေါစံ – ‘မယှမ္ပိ ခေါ, မလ္လိကေ, နတ္ထညော ကောစိ အတ္တနာ ပိယတရော’’’တိ. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้ หม่อมฉันอยู่บนปราสาทชั้นบนอันประเสริฐกับพระนางมัลลิกาเทวี ได้พูดกับพระนางมัลลิกาเทวีดังนี้ว่า ‘มัลลิกา คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของเธอมีอยู่หรือ’ เมื่อหม่อมฉันพูดอย่างนี้แล้ว พระนางมัลลิกาเทวีได้ตอบหม่อมฉันดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระมหาราชเจ้า คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของหม่อมฉันไม่มีเลย แต่คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของพระองค์มีอยู่หรือ’ เมื่อพระนางมัลลิกาเทวีพูดอย่างนี้แล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันได้ตอบพระนางมัลลิกาเทวีดังนี้ว่า ‘มัลลิกา คนอื่นใคร ๆ ที่เป็นที่รักยิ่งกว่าตนของเราก็ไม่มีเหมือนกัน’” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘သဗ္ဗာ ဒိသာ အနုပရိဂမ္မ စေတသာ,နေဝဇ္ဈဂါ ပိယတရမတ္တနာ ကွစိ; ဧဝံ ပိယော ပုထု အတ္တာ ပရေသံ,တသ္မာ န ဟိံသေ ပရမတ္တကာမော’’တိ. ပဌမံ; บุคคลเที่ยวไปทั่วทุกทิศด้วยใจ ก็มิได้พบใครในที่ไหนๆ ซึ่งเป็นที่รักยิ่งกว่าตนเลย ตนของแต่ละคน ก็เป็นที่รักอย่างยิ่งของคนนั้นๆ ฉันนั้น เพราะฉะนั้น ผู้รักตนจึงไม่ควรเบียดเบียนผู้อื่น ၂. အပ္ပာယုကသုတ္တံ ๒. อัปปายุกสูตร ၄၂. ဧဝံ [Pg.134] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ! ယာဝ အပ္ပာယုကာ ဟိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော မာတာ အဟောသိ, သတ္တာဟဇာတေ ဘဂဝတိ ဘဂဝတော မာတာ ကာလမကာသိ, တုသိတံ ကာယံ ဥပပဇ္ဇီ’’တိ. ๔๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ครั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏเลย พระเจ้าข้า พระมารดาของพระผู้มีพระภาคทรงมีพระชนมายุน้อยนัก เมื่อพระผู้มีพระภาคประสูติได้ ๗ วัน พระมารดาก็ทิวงคต บังเกิดในหมู่เทพชั้นดุสิต’ ‘‘ဧဝမေတံ, အာနန္ဒ, အပ္ပာယုကာ ဟိ, အာနန္ဒ, ဗောဓိသတ္တမာတရော ဟောန္တိ. သတ္တာဟဇာတေသု ဗောဓိသတ္တေသု ဗောဓိသတ္တမာတရော ကာလံ ကရောန္တိ, တုသိတံ ကာယံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ. พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘อานนท์ เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น อานนท์ พระมารดาของพระโพธิสัตว์ทั้งหลายมีพระชนมายุน้อย เมื่อพระโพธิสัตว์ประสูติได้ ๗ วัน พระมารดาของพระโพธิสัตว์ก็ทิวงคต บังเกิดในหมู่เทพชั้นดุสิต’ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယေ ကေစိ ဘူတာ ဘဝိဿန္တိ ယေ ဝါပိ,သဗ္ဗေ ဂမိဿန္တိ ပဟာယ ဒေဟံ; တံ သဗ္ဗဇာနိံ ကုသလော ဝိဒိတွာ,အာတာပိယော ဗြဟ္မစရိယံ စရေယျာ’’တိ. ဒုတိယံ; สัตว์เหล่าใดเหล่าหนึ่งที่เกิดแล้ว หรือจักเกิด สัตว์ทั้งหมดนั้นจักละร่างกายไป บัณฑิตรู้ชัดถึงความสิ้นไปทุกอย่างนั้นแล้ว พึงเป็นผู้มีความเพียร ประพฤติพรหมจรรย์ ၃. သုပ္ပဗုဒ္ဓကုဋ္ဌိသုတ္တံ ๓. สุปปพุทธกุฏฐิสูตร ၄၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇဂဟေ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ နာမ ကုဋ္ဌီ အဟောသိ – မနုဿဒလိဒ္ဒေါ, မနုဿကပဏော, မနုဿဝရာကော. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ မဟတိယာ ပရိသာယ ပရိဝုတော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော နိသိန္နော ဟောတိ. ๔๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อกระแต เขตกรุงราชคฤห์ สมัยนั้น มีคนโรคเรื้อนชื่อสุปปพุทธะ เป็นคนขัดสน ยากไร้ น่าสมเพช อยู่ในกรุงราชคฤห์ ก็สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคมีบริษัทหมู่ใหญ่แวดล้อม ประทับนั่งแสดงธรรมอยู่ အဒ္ဒသာ ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ တံ မဟာဇနကာယံ ဒူရတောဝ သန္နိပတိတံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘နိဿံသယံ ခေါ ဧတ္ထ ကိဉ္စိ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဘာဇီယတိ. ယံနူနာဟံ ယေန သော မဟာဇနကာယော တေနုပသင်္ကမေယျံ. အပ္ပေဝ နာမေတ္ထ ကိဉ္စိ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ လဘေယျ’’န္တိ. สุปปพุทธะคนโรคเรื้อนได้เห็นมหาชนหมู่นั้นประชุมกันอยู่แต่ไกล ครั้นเห็นแล้วจึงได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ในที่นั้นคงจะมีการแจกของเคี้ยวหรือของบริโภคอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นแน่ ทางที่ดี เราควรเข้าไปหามหาชนหมู่นั้น บางทีเราอาจจะได้ของเคี้ยวหรือของบริโภคในที่นั้นบ้าง’ အထ [Pg.135] ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ယေန သော မဟာဇနကာယော တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ဘဂဝန္တံ မဟတိယာ ပရိသာယ ပရိဝုတံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ နိသိန္နံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘န ခေါ ဧတ္ထ ကိဉ္စိ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဘာဇီယတိ. သမဏော အယံ ဂေါတမော ပရိသတိ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ယံနူနာဟမ္ပိ ဓမ္မံ သုဏေယျ’’န္တိ. တတ္ထေဝ ဧကမန္တံ နိသီဒိ – ‘‘အဟမ္ပိ ဓမ္မံ သောဿာမီ’’တိ. ลำดับนั้น สุปปพุทธะคนโรคเรื้อนจึงเข้าไปหามหาชนหมู่นั้น เขาได้เห็นพระผู้มีพระภาคมีบริษัทหมู่ใหญ่แวดล้อม ประทับนั่งแสดงธรรมอยู่ ครั้นเห็นแล้วจึงได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ในที่นี้ไม่มีการแจกของเคี้ยวหรือของบริโภคอย่างใดอย่างหนึ่ง สมณโคดมนี้กำลังแสดงธรรมในบริษัท ทางที่ดี แม้เราก็ควรจะฟังธรรม’ เขาจึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งในที่นั้น ด้วยคิดว่า ‘แม้เราก็จักฟังธรรม’ အထ ခေါ ဘဂဝါ သဗ္ဗာဝန္တံ ပရိသံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ မနသာကာသိ ‘‘ကော နု ခေါ ဣဓ ဘဗ္ဗော ဓမ္မံ ဝိညာတု’’န္တိ? အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ကုဋ္ဌိံ တဿံ ပရိသာယံ နိသိန္နံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ခေါ ဣဓ ဘဗ္ဗော ဓမ္မံ ဝိညာတု’’န္တိ. သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ကုဋ္ဌိံ အာရဗ္ဘ အာနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ကထေသိ, သေယျထိဒံ – ဒါနကထံ သီလကထံ သဂ္ဂကထံ; ကာမာနံ အာဒီနဝံ ဩကာရံ သင်္ကိလေသံ; နေက္ခမ္မေ အာနိသံသံ ပကာသေသိ. ယဒါ ဘဂဝါ အညာသိ သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ကုဋ္ဌိံ ကလ္လစိတ္တံ မုဒုစိတ္တံ ဝိနီဝရဏစိတ္တံ ဥဒဂ္ဂစိတ္တံ ပသန္နစိတ္တံ, အထ ယာ ဗုဒ္ဓါနံ သာမုက္ကံသိကာ ဓမ္မဒေသနာ တံ ပကာသေသိ – ဒုက္ခံ, သမုဒယံ, နိရောဓံ, မဂ္ဂံ. သေယျထာပိ နာမ သုဒ္ဓံ ဝတ္ထံ အပဂတကာဠကံ သမ္မဒေဝ ရဇနံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျ, ဧဝမေဝ သုပ္ပဗုဒ္ဓဿ ကုဋ္ဌိဿ တသ္မိံယေဝ အာသနေ ဝိရဇံ ဝီတမလံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒိ – ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงกำหนดใจของบริษัททั้งหมดด้วยพระทัยแล้ว ทรงมนสิการว่า ‘ในที่นี้ ใครหนอควรจะรู้แจ้งธรรมได้’ พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นสุปปพุทธะคนโรคเรื้อนนั่งอยู่ในบริษัทนั้น ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้วจึงทรงพระดำริว่า ‘คนนี้แลในที่นี้ควรจะรู้แจ้งธรรมได้’ ทรงปรารภสุปปพุทธะคนโรคเรื้อน ตรัสอนุปุพพิกถา คือ ทานกถา สีลกถา สัคคกถา ทรงประกาศโทษ ความต่ำทราม ความเศร้าหมองของกามทั้งหลาย และอานิสงส์ในเนกขัมมะ เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงทราบว่า สุปปพุทธะคนโรคเรื้อนมีจิตควร อ่อนโยน ปราศจากนิวรณ์ เบิกบาน ผ่องใสแล้ว จึงทรงประกาศพระธรรมเทศนาที่พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงยกขึ้นแสดงด้วยพระองค์เอง คือ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ธรรมจักษุอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน ได้เกิดขึ้นแก่สุปปพุทธะคนโรคเรื้อน ณ ที่นั่งนั้นเองว่า ‘สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงมีความดับไปเป็นธรรมดา’ เหมือนผ้าที่สะอาดปราศจากมลทินควรรับน้ำย้อมได้เป็นอย่างดี ฉะนั้น အထ ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ဒိဋ္ဌဓမ္မော ပတ္တဓမ္မော ဝိဒိတဓမ္မော ပရိယောဂါဠှဓမ္မော တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော ဝိဂတကထံကထော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော အပရပ္ပစ္စယော သတ္ထု သာသနေ ဥဋ္ဌာယာသနာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ลำดับนั้น สุปปพุทธะคนโรคเรื้อนมีธรรมอันเห็นแล้ว มีธรรมอันบรรลุแล้ว มีธรรมอันรู้แจ้งแล้ว มีธรรมอันหยั่งลงแล้ว ข้ามความสงสัยได้แล้ว ปราศจากความเคลือบแคลง ถึงความแกล้วกล้า ไม่ต้องเชื่อผู้อื่นในคำสอนของพระศาสดา ได้ลุกจากอาสนะ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ครั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว สุปปพุทธะคนโรคเรื้อนได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ, အဘိက္ကတံ, ဘန္တေ! သေယျထာပိ, ဘန္တေ, နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ, ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝရေယျ, မူဠှဿ ဝါ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ, အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ – စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီတိ; ဧဝမေဝံ ဘဂဝတာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧသာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ဥပါသကံ မံ ဘဂဝါ ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์ไพเราะยิ่งนัก ภาษิตของพระองค์ไพเราะยิ่งนัก พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยคิดว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ฉันใดก็ฉันนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาค พร้อมทั้งพระธรรมและพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป’ အထ [Pg.136] ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ဘဂဝတာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ အစိရပက္ကန္တံ သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ကုဋ္ဌိံ ဂါဝီ တရုဏဝစ္ဆာ အဓိပတိတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသိ. ลำดับนั้น สุปปพุทธะคนโรคเรื้อน อันพระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้เห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ชื่นชมยินดีภาษิตของพระผู้มีพระภาค ลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค ทำประทักษิณแล้วจากไป เมื่อสุปปพุทธะคนโรคเรื้อนจากไปไม่นาน แม่โคลูกอ่อนได้ขวิดเขาให้ล้มลงถึงแก่ความตาย အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ယော သော, ဘန္တေ, သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ နာမ ကုဋ္ဌီ ဘဂဝတာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော, သော ကာလင်္ကတော. တဿ ကာ ဂတိ, ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ? ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง. ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นายสุปปพุทธะคนโรคเรื้อน ที่พระผู้มีพระภาคทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริง ด้วยธรรมีกถา เขาได้ทำกาละแล้ว คติของเขาเป็นอย่างไร สัมปรายภพของเขาเป็นอย่างไร พระเจ้าข้า?" ‘‘ပဏ္ဍိတော, ဘိက္ခဝေ, သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ; ပစ္စပါဒိ ဓမ္မဿာနုဓမ္မံ; န စ မံ ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိဟေသေသိ. သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ, ဘိက္ခဝေ, ကုဋ္ဌီ တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ. ภิกษุทั้งหลาย สุปปพุทธะคนโรคเรื้อนเป็นบัณฑิต ได้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม และไม่ทำให้เราลำบากเพราะเหตุแห่งธรรม. ภิกษุทั้งหลาย สุปปพุทธะคนโรคเรื้อน เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป เป็นพระโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีสัมโพธิเป็นเบื้องหน้า ဧဝံ ဝုတ္တေ, အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဟေတု, ကော ပစ္စယော ယေန သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ အဟောသိ – မနုဿဒလိဒ္ဒေါ, မနုဿကပဏော, မနုဿဝရာကော’’တိ? เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้นายสุปปพุทธะคนโรคเรื้อนเป็นคนยากจน เป็นคนกำพร้า เป็นคนอนาถา พระเจ้าข้า?" ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ သေဋ္ဌိပုတ္တော အဟောသိ. သော ဥယျာနဘူမိံ နိယျန္တော အဒ္ဒသ တဂရသိခိံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကွာယံ ကုဋ္ဌီ ကုဋ္ဌိစီဝရေန ဝိစရတီ’တိ? နိဋ္ဌုဘိတွာ အပသဗျတော ကရိတွာ ပက္ကာမိ. သော တဿ ကမ္မဿ ဝိပါကေန ဗဟူနိ ဝဿသတာနိ ဗဟူနိ ဝဿသဟဿာနိ ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ နိရယေ ပစ္စိတ္ထ. တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ ကုဋ္ဌီ အဟောသိ မနုဿဒလိဒ္ဒေါ, မနုဿကပဏော, မနုဿဝရာကော. သော တထာဂတပ္ပဝေဒိတံ ဓမ္မဝိနယံ အာဂမ္မ သဒ္ဓံ သမာဒိယိ သီလံ သမာဒိယိ သုတံ သမာဒိယိ စာဂံ သမာဒိယိ ပညံ သမာဒိယိ. သော တထာဂတပ္ပဝေဒိတံ ဓမ္မဝိနယံ အာဂမ္မ သဒ္ဓံ သမာဒိယိတွာ သီလံ သမာဒိယိတွာ သုတံ သမာဒိယိတွာ စာဂံ သမာဒိယိတွာ ပညံ သမာဒိယိတွာ ကာယဿ [Pg.137] ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နော ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ သဟဗျတံ. သော တတ္ထ အညေ ဒေဝေ အတိရောစတိ ဝဏ္ဏေန စေဝ ယသသာ စာ’’တိ. ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว สุปปพุทธะคนโรคเรื้อนได้เป็นบุตรเศรษฐีในกรุงราชคฤห์นี้เอง. ขณะที่เขากำลังจะไปอุทยาน ได้เห็นพระตครสิขิปัจเจกพุทธเจ้ากำลังเสด็จเข้าไปบิณฑบาตในเมือง. ครั้นเห็นแล้ว เขาได้มีความคิดดังนี้ว่า 'นี่ใครกันหนอ คนโรคเรื้อนเที่ยวไปด้วยผ้าของคนโรคเรื้อน' แล้วถ่มน้ำลาย ทำประทักษิณเวียนซ้ายแล้วหลีกไป. เขาด้วยวิบากของกรรมนั้น ได้ไหม้ในนรกสิ้นหลายร้อยปี หลายพันปี หลายแสนปี. ด้วยเศษวิบากของกรรมนั้นเอง เขาจึงได้เป็นคนโรคเรื้อน เป็นคนยากจน เป็นคนกำพร้า เป็นคนอนาถาในกรุงราชคฤห์นี้เอง. เขาอาศัยธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว ได้สมาทานศรัทธา สมาทานศีล สมาทานสุตะ สมาทานจาคะ สมาทานปัญญา. เขาอาศัยธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว สมาทานศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญาแล้ว เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก ได้เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เป็นสหายของเทวดาชั้นดาวดึงส์. ณ ที่นั้น เขารุ่งเรืองกว่าเทวดาเหล่าอื่นทั้งโดยวรรณะและโดยยศ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘စက္ခုမာ ဝိသမာနီဝ, ဝိဇ္ဇမာနေ ပရက္ကမေ; ပဏ္ဍိတော ဇီဝလောကသ္မိံ, ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇယေ’’တိ. တတိယံ; บัณฑิตในชีวโลก พึงเว้นบาปทั้งหลายเสีย เหมือนคนมีจักษุเมื่อมีความเพียรอยู่ ย่อมเว้นที่อันไม่สม่ำเสมอ ฉะนั้น. (สูตรที่ ๓) ၄. ကုမာရကသုတ္တံ ๔. กุมารกสูตร ၄၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ကုမာရကာ အန္တရာ စ သာဝတ္ထိံ အန္တရာ စ ဇေတဝနံ မစ္ဆကေ ဗာဓေန္တိ. ๔๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้น เด็กชายจำนวนมากพากันเบียดเบียนปลาอยู่ระหว่างกรุงสาวัตถีและพระเชตวัน. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တေ သမ္ဗဟုလေ ကုမာရကေ အန္တရာ စ သာဝတ္ထိံ အန္တရာ စ ဇေတဝနံ မစ္ဆကေ ဗာဓေန္တေ. ဒိသွာန ယေန တေ ကုမာရကာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ကုမာရကေ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဘာယထ ဝေါ, တုမှေ ကုမာရကာ, ဒုက္ခဿ, အပ္ပိယံ ဝေါ ဒုက္ခ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ, ဘာယာမ မယံ, ဘန္တေ, ဒုက္ခဿ, အပ္ပိယံ နော ဒုက္ခ’’န္တိ. ครั้งนั้น ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงนุ่งสบง ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นเด็กชายจำนวนมากเหล่านั้นกำลังเบียดเบียนปลาอยู่ระหว่างกรุงสาวัตถีและพระเชตวัน. ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้ว จึงเสด็จเข้าไปหาเด็กชายเหล่านั้น ครั้นเสด็จเข้าไปหาแล้ว ได้ตรัสกับเด็กชายเหล่านั้นดังนี้ว่า "ดูก่อนเด็กชายทั้งหลาย พวกเธอกลัวต่อทุกข์หรือ ทุกข์ไม่เป็นที่รักของพวกเธอใช่ไหม?" (เด็กชายเหล่านั้นกราบทูลว่า) "เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า ข้าพระองค์ทั้งหลายกลัวต่อทุกข์ ทุกข์ไม่เป็นที่รักของข้าพระองค์ทั้งหลาย พระเจ้าข้า" အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘သစေ ဘာယထ ဒုက္ခဿ, သစေ ဝေါ ဒုက္ခမပ္ပိယံ; မာကတ္ထ ပါပကံ ကမ္မံ, အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော. ถ้าพวกเธอทั้งหลายกลัวต่อทุกข์ ถ้าทุกข์ไม่เป็นที่รักของพวกเธอ ก็อย่าได้ทำบาปกรรม ทั้งในที่แจ้งหรือในที่ลับเลย ‘‘သစေ စ ပါပကံ ကမ္မံ, ကရိဿထ ကရောထ ဝါ; န ဝေါ ဒုက္ခာ ပမုတျတ္ထိ, ဥပေစ္စပိ ပလာယတ’’န္တိ. စတုတ္ထံ; และถ้าพวกเธอจักทำหรือกำลังทำบาปกรรมอยู่ไซร้ แม้จะเหาะหนีไป ก็ไม่พ้นจากทุกข์ได้เลย. (สูตรที่ ๔) ၅. ဥပေါသထသုတ္တံ ๕. อุโปสถสูตร ၄၅. ဧဝံ [Pg.138] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ တဒဟုပေါသထေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော နိသိန္နော ဟောတိ. ๔๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ บุพพาราม ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา เขตกรุงสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้น ในวันอุโบสถนั้น พระผู้มีพระภาคประทับนั่ง มีภิกษุสงฆ์แวดล้อม. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ, နိက္ခန္တေ ပဌမေ ယာမေ, ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ; နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော; စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော; ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ တုဏှီ အဟောသိ. ครั้งนั้น เมื่อราตรีผ่านไป ปฐมยามล่วงแล้ว ท่านพระอานนท์ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีผ่านไปแล้ว ปฐมยามล่วงแล้ว ภิกษุสงฆ์นั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงแสดงปาฏิโมกข์แก่ภิกษุทั้งหลายเถิด พระเจ้าข้า" เมื่อท่านพระอานนท์กราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคทรงนิ่งเสีย. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ, နိက္ခန္တေ မဇ္ဈိမေ ယာမေ, ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ; နိက္ခန္တော မဇ္ဈိမော ယာမော; စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော; ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ တုဏှီ အဟောသိ. แม้ครั้งที่สอง เมื่อราตรีผ่านไป มัชฌิมยามล่วงแล้ว ท่านพระอานนท์ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีผ่านไปแล้ว มัชฌิมยามล่วงแล้ว ภิกษุสงฆ์นั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงแสดงปาฏิโมกข์แก่ภิกษุทั้งหลายเถิด พระเจ้าข้า" แม้ครั้งที่สอง พระผู้มีพระภาคก็ทรงนิ่งเสีย. တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ, နိက္ခန္တေ ပစ္ဆိမေ ယာမေ, ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေ, နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ; နိက္ခန္တော ပစ္ဆိမော ယာမော; ဥဒ္ဓသ္တော အရုဏော; နန္ဒိမုခီ ရတ္တိ; စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော; ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ. ‘‘အပရိသုဒ္ဓါ, အာနန္ဒ, ပရိသာ’’တိ. แม้ครั้งที่สาม เมื่อราตรีผ่านไป ปัจฉิมยามล่วงแล้ว อรุณขึ้นแล้ว ราตรีมีหน้างดงาม ท่านพระอานนท์ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีผ่านไปแล้ว ปัจฉิมยามล่วงแล้ว อรุณขึ้นแล้ว ราตรีมีหน้างดงาม ภิกษุสงฆ์นั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงแสดงปาฏิโมกข์แก่ภิกษุทั้งหลายเถิด พระเจ้าข้า" (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) "อานนท์ บริษัทไม่บริสุทธิ์" အထ ခေါ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကံ နု ခေါ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ – ‘အပရိသုဒ္ဓါ, အာနန္ဒ, ပရိသာ’တိ? အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော သဗ္ဗာဝန္တံ ဘိက္ခုသံဃံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ မနသာကာသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တံ ပုဂ္ဂလံ ဒုဿီလံ ပါပဓမ္မံ အသုစိံ သင်္ကဿရသမာစာရံ ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တံ အသမဏံ သမဏပဋိညံ အဗြဟ္မစာရိံ ဗြဟ္မစာရိပဋိညံ အန္တောပူတိံ အဝဿုတံ ကသမ္ဗုဇာတံ မဇ္ဈေ ဘိက္ခုသံဃဿ နိသိန္နံ. ဒိသွာန ဥဋ္ဌာယာသနာ ယေန သော ပုဂ္ဂလော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ပုဂ္ဂလံ ဧတဒဝေါစ [Pg.139] – ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ, အာဝုသော, ဒိဋ္ဌောသိ ဘဂဝတာ; နတ္ထိ တေ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသော’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, သော ပုဂ္ဂလော တုဏှီ အဟောသိ. ลำดับนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้มีความดำริว่า “พระผู้มีพระภาคทรงหมายถึงบุคคลไหนหนอ จึงตรัสอย่างนี้ว่า ‘อานนท์ บริษัทไม่บริสุทธิ์’” ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้ใช้ใจกำหนดใจของภิกษุสงฆ์ทั้งหมดแล้วใส่ใจดู ได้เห็นบุคคลนั้นผู้ทุศีล มีธรรมอันเลวทราม ไม่สะอาด มีความประพฤติน่ารังเกียจ มีการงานอันปกปิด ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่ผู้ประพฤติพรหมจรรย์แต่ปฏิญญาว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ เน่าใน ชุ่มด้วยกิเลส เป็นดังหยากเยื่อ นั่งอยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ครั้นเห็นแล้วจึงลุกจากอาสนะ เข้าไปหาบุคคลนั้นถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกับบุคคลนั้นว่า “ลุกขึ้น อาวุโส พระผู้มีพระภาคทรงเห็นท่านแล้ว ท่านอยู่ร่วมกับภิกษุทั้งหลายไม่ได้” เมื่อท่านพระมหาโมคคัลลานะกล่าวอย่างนี้แล้ว บุคคลนั้นก็นิ่งเสีย ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တံ ပုဂ္ဂလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ, အာဝုသော, ဒိဋ္ဌောသိ ဘဂဝတာ; နတ္ထိ တေ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသော’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ…ပေ… တတိယမ္ပိ ခေါ သော ပုဂ္ဂလော တုဏှီ အဟောသိ. แม้ครั้งที่ ๒ ท่านพระมหาโมคคัลลานะก็ได้กล่าวกับบุคคลนั้นว่า “ลุกขึ้น อาวุโส พระผู้มีพระภาคทรงเห็นท่านแล้ว ท่านอยู่ร่วมกับภิกษุทั้งหลายไม่ได้” แม้ครั้งที่ ๒ ... แม้ครั้งที่ ๓ บุคคลนั้นก็นิ่งเสีย အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တံ ပုဂ္ဂလံ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကာ နိက္ခာမေတွာ သူစိဃဋိကံ ဒတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နိက္ခာမိတော, ဘန္တေ, သော ပုဂ္ဂလော မယာ. ပရိသုဒ္ဓါ ပရိသာ. ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ, မောဂ္ဂလ္လာန, အဗ္ဘုတံ, မောဂ္ဂလ္လာန! ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမ သော မောဃပုရိသော အာဂမေဿတီ’’တိ! ลำดับนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะจับแขนบุคคลนั้นแล้วนำออกไปนอกซุ้มประตู ใส่ดาลแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นำบุคคลนั้นออกไปแล้ว บริษัทบริสุทธิ์แล้ว ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงแสดงปาฏิโมกข์แก่ภิกษุทั้งหลายเถิด พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “น่าอัศจรรย์ โมคคัลลานะ ไม่เคยปรากฏ โมคคัลลานะ โมฆบุรุษนั้นรอยู่จนกระทั่งถูกจับแขนทีเดียว” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘န ဒါနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣတော ပရံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမိ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိဿာမိ. တုမှေဝ ဒါနိ, ဘိက္ခဝေ, ဣတော ပရံ ဥပေါသထံ ကရေယျာထ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာထ. အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော ယံ တထာဂတော အပရိသုဒ္ဓါယ ပရိသာယ ဥပေါသထံ ကရေယျ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျ. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ตั้งแต่นี้ไป เราจักไม่ทำอุโบสถ จักไม่แสดงปาฏิโมกข์ ภิกษุทั้งหลาย ตั้งแต่นี้ไป พวกเธอจงทำอุโบสถ จงแสดงปาฏิโมกข์กันเอง ภิกษุทั้งหลาย การที่ตถาคตจะพึงทำอุโบสถ จะพึงแสดงปาฏิโมกข์ในบริษัทที่ไม่บริสุทธิ์นั้น ไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะมีได้ ‘‘အဋ္ဌိမေ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ, ယေ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ. ကတမေ အဋ္ဌ? “ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๘ ประการนี้มีอยู่ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงชื่นชมอยู่ในมหาสมุทร ๘ ประการ อะไรบ้าง ‘‘မဟာသမုဒ္ဒေါ, ဘိက္ခဝေ, အနုပုဗ္ဗနိန္နော အနုပုဗ္ဗပေါဏော အနုပုဗ္ဗပဗ္ဘာရော, န အာယတကေနေဝ ပပါတော. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ အနုပုဗ္ဗနိန္နော အနုပုဗ္ဗပေါဏော အနုပုဗ္ဗပဗ္ဘာရော န အာယတကေနေဝ ပပါတော; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ. “ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรลาดลุ่มลึกลงไปโดยลำดับ ไม่ได้ลึกชันดิ่งไปทีเดียว ภิกษุทั้งหลาย การที่มหาสมุทรลาดลุ่มลึกลงไปโดยลำดับ ไม่ได้ลึกชันดิ่งไปทีเดียว นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏประการที่ ๑ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงชื่นชมอยู่ในมหาสมุทร ‘‘ပုန [Pg.140] စပရံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတိ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ ဒုတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ. “อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรมีภาวะคงที่ ไม่ล่วงเลยฝั่งไป ภิกษุทั้งหลาย การที่มหาสมุทรมีภาวะคงที่ ไม่ล่วงเลยฝั่งไป นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏประการที่ ๒ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงชื่นชมอยู่ในมหาสมุทร ‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ န မတေန ကုဏပေန သံဝသတိ. ယံ ဟောတိ မဟာသမုဒ္ဒေ မတံ ကုဏပံ တံ ခိပ္ပမေဝ တီရံ ဝါဟေတိ, ထလံ ဥဿာရေတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ န မတေန ကုဏပေန သံဝသတိ, ယံ ဟောတိ မဟာသမုဒ္ဒေ မတံ ကုဏပံ တံ ခိပ္ပမေဝ တီရံ ဝါဟေတိ ထလံ ဥဿာရေတိ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ တတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ. “อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรไม่เกลื่อนกล่นด้วยซากศพ ซากศพใดมีอยู่ในมหาสมุทร มหาสมุทรจะรีบพัดซากศพนั้นเข้าสู่ฝั่ง ให้ขึ้นไปเกยบก ภิกษุทั้งหลาย การที่มหาสมุทรไม่เกลื่อนกล่นด้วยซากศพ ซากศพใดมีอยู่ในมหาสมุทร มหาสมุทรจะรีบพัดซากศพนั้นเข้าสู่ฝั่ง ให้ขึ้นไปเกยบก นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏประการที่ ๓ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงชื่นชมอยู่ในมหาสมุทร ‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ယာ ကာစိ မဟာနဒိယော, သေယျထိဒံ – ဂင်္ဂါ ယမုနာ အစိရဝတီ သရဘူ မဟီ, တာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပတွာ ဇဟန္တိ ပုရိမာနိ နာမဂေါတ္တာနိ; ‘မဟာသမုဒ္ဒေါ’တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာ ကာစိ မဟာနဒိယော, သေယျထိဒံ – ဂင်္ဂါ ယမုနာ အစိရဝတီ သရဘူ မဟီ တာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပတွာ ဇဟန္တိ ပုရိမာနိ နာမဂေါတ္တာနိ, ‘မဟာသမုဒ္ဒေါ’တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ စတုတ္ထော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ. “อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำใหญ่สายใดๆ คือ แม่น้ำคงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี แม่น้ำเหล่านั้นไหลไปถึงมหาสมุทรแล้ว ย่อมละชื่อและโคตรเดิม ถึงการนับว่า ‘มหาสมุทร’ นั่นเอง ภิกษุทั้งหลาย การที่แม่น้ำใหญ่สายใดๆ คือ แม่น้ำคงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี แม่น้ำเหล่านั้นไหลไปถึงมหาสมุทรแล้ว ย่อมละชื่อและโคตรเดิม ถึงการนับว่า ‘มหาสมุทร’ นั่นเอง นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏประการที่ ๔ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงชื่นชมอยู่ในมหาสมุทร ‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ယာ စ လောကေ သဝန္တိယော မဟာသမုဒ္ဒံ အပ္ပေန္တိ, ယာ စ အန္တလိက္ခာ ဓာရာ ပပတန္တိ, န တေန မဟာသမုဒ္ဒဿ ဦနတ္တံ ဝါ ပူရတ္တံ ဝါ ပညာယတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာ စ လောကေ သဝန္တိယော မဟာသမုဒ္ဒံ အပ္ပေန္တိ, ယာ စ အန္တလိက္ခာ ဓာရာ ပပတန္တိ, န တေန မဟာသမ္မုဒ္ဒဿ ဦနတ္တံ ဝါ ပူရတ္တံ ဝါ ပညာယတိ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ ပဉ္စမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ. “อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำสายต่างๆ ในโลกที่ไหลไปสู่มหาสมุทร และสายฝนที่ตกลงมาจากท้องฟ้า ก็ไม่ได้ทำให้มหาสมุทรพร่องหรือเต็มปรากฏขึ้น ภิกษุทั้งหลาย การที่แม่น้ำสายต่างๆ ในโลกที่ไหลไปสู่มหาสมุทร และสายฝนที่ตกลงมาจากท้องฟ้า ก็ไม่ได้ทำให้มหาสมุทรพร่องหรือเต็มปรากฏขึ้น นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏประการที่ ๕ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงชื่นชมอยู่ในมหาสมุทร ‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဧကရသော လောဏရသော. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဧကရသော လောဏရသော; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ ဆဋ္ဌော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ. “อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรมีรสเดียว คือ รสเค็ม ภิกษุทั้งหลาย การที่มหาสมุทรมีรสเดียว คือ รสเค็ม นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏประการที่ ๖ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงชื่นชมอยู่ในมหาสมุทร ‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဗဟုရတနော အနေကရတနော. တတြိမာနိ ရတနာနိ, သေယျထိဒံ – မုတ္တာ မဏိ ဝေဠုရိယော သင်္ခေါ သိလာ ပဝါဠံ [Pg.141] ရဇတံ ဇာတရူပံ လောဟိတင်္ဂေါ မသာရဂလ္လံ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဗဟုရတနော အနေကရတနော, တတြိမာနိ ရတနာနိ, သေယျထိဒံ – မုတ္တာ မဏိ ဝေဠုရိယော သင်္ခေါ သိလာ ပဝါဠံ ရဇတံ ဇာတရူပံ လောဟိတင်္ဂေါ မသာရဂလ္လံ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ သတ္တမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง มหาสมุทรมีรัตนะมากมาย มีรัตนะมิใช่ชนิดเดียว ในมหาสมุทรนั้นมีรัตนะเหล่านี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์ สังข์ ศิลา ประพาฬ เงิน ทอง ทับทิม แก้วมสารคัลละ ภิกษุทั้งหลาย การที่มหาสมุทรมีรัตนะมากมาย มีรัตนะมิใช่ชนิดเดียว ในมหาสมุทรนั้นมีรัตนะเหล่านี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์ สังข์ ศิลา ประพาฬ เงิน ทอง ทับทิม แก้วมสารคัลละ นี้เป็นธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๗ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในมหาสมุทร ‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါသော. တတြိမေ ဘူတာ – တိမိ တိမိင်္ဂလော တိမိတိမိင်္ဂလော အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ. သန္တိ မဟာသမုဒ္ဒေ ယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ, ဒွိယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ, တိယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ, စတုယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ, ပဉ္စယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါသော, တတြိမေ ဘူတာ – တိမိ တိမိင်္ဂလော တိမိတိမိင်္ဂလော အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ, သန္တိ မဟာသမုဒ္ဒေ ယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ ဒွိယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ…ပေ… ပဉ္စယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ အဋ္ဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဋ္ဌ မဟာသမုဒ္ဒေ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ ယေ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တိ. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง มหาสมุทรเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ใหญ่ๆ ในมหาสมุทรนั้นมีสัตว์เหล่านี้ คือ ปลาติมิ ปลาติมิงคละ ปลาติมิรมิงคละ อสูร นาค คนธรรพ์ ในมหาสมุทรมีสัตว์ที่มีอัตภาพประมาณ ๑๐๐ โยชน์ก็มี ๒๐๐ โยชน์ก็มี ๓๐๐ โยชน์ก็มี ๔๐๐ โยชน์ก็มี ๕๐๐ โยชน์ก็มี ภิกษุทั้งหลาย การที่มหาสมุทรเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ใหญ่ๆ ในมหาสมุทรนั้นมีสัตว์เหล่านี้ คือ ปลาติมิ ปลาติมิงคละ ปลาติมิรมิงคละ อสูร นาค คนธรรพ์ ในมหาสมุทรมีสัตว์ที่มีอัตภาพประมาณ ๑๐๐ โยชน์ก็มี ๒๐๐ โยชน์ก็มี... ๕๐๐ โยชน์ก็มี นี้เป็นธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๘ ในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในมหาสมุทร ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๘ ประการในมหาสมุทร ที่พวกอสูรได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในมหาสมุทร ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဋ္ဌ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ, ယေ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ. ကတမေ အဋ္ဌ? ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ในธรรมวินัยนี้มีธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๘ ประการ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในธรรมวินัยนี้ ๘ ประการนั้นอะไรบ้าง ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ အနုပုဗ္ဗနိန္နော အနုပုဗ္ဗပေါဏော အနုပုဗ္ဗပဗ္ဘာရော, န အာယတကေနေဝ ပပါတော; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အနုပုဗ္ဗသိက္ခာ အနုပုဗ္ဗကိရိယာ အနုပုဗ္ဗပဋိပဒါ, န အာယတကေနေဝ အညာပဋိဝေဓော. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အနုပုဗ္ဗသိက္ခာ အနုပုဗ္ဗကိရိယာ အနုပုဗ္ဗပဋိပဒါ, န အာယတကေနေဝ အညာပဋိဝေဓော; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาสมุทรลาดลุ่มลึกลงไปโดยลำดับ ไม่ได้ลึกชันดิ่งไปในทันที ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกันแล มีการศึกษาไปตามลำดับ มีการกระทำไปตามลำดับ มีการปฏิบัติไปตามลำดับ ไม่มีการบรรลุอรหัตผลโดยทันที ภิกษุทั้งหลาย การที่ในธรรมวินัยนี้มีการศึกษาไปตามลำดับ การกระทำไปตามลำดับ การปฏิบัติไปตามลำดับ ไม่มีการบรรลุอรหัตผลโดยทันที นี้เป็นธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๑ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในธรรมวินัยนี้ ‘‘သေယျထာပိ[Pg.142], ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယံ မယာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ တံ မမ သာဝကာ ဇီဝိတဟေတုပိ နာတိက္ကမန္တိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, မယာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ တံ မမ သာဝကာ ဇီဝိတဟေတုပိ နာတိက္ကမန္တိ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဒုတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาสมุทรมีปกติคงที่ ไม่ล่วงล้ำฝั่ง ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเราก็ฉันนั้นเหมือนกัน ไม่ล่วงละเมิดสิกขาบทที่เราบัญญัติไว้แม้เพราะเหตุแห่งชีวิต ภิกษุทั้งหลาย การที่สาวกทั้งหลายของเราไม่ล่วงละเมิดสิกขาบทที่เราบัญญัติไว้แม้เพราะเหตุแห่งชีวิต นี้เป็นธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๒ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในธรรมวินัยนี้ ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ န မတေန ကုဏပေန သံဝသတိ; ယံ ဟောတိ မဟာသမုဒ္ဒေ မတံ ကုဏပံ တံ ခိပ္ပမေဝ တီရံ ဝါဟေတိ, ထလံ ဥဿာရေတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယော သော ပုဂ္ဂလော ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော အသုစိ သင်္ကဿရသမာစာရော ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တော အဿမဏော သမဏပဋိညော အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော အန္တောပူတိ အဝဿုတော ကသမ္ဗုဇာတော, န တေန သံဃော သံဝသတိ; အထ ခေါ နံ ခိပ္ပမေဝ သန္နိပတိတွာ ဥက္ခိပတိ. ကိဉ္စာပိ သော ဟောတိ မဇ္ဈေ ဘိက္ခုသံဃဿ နိသိန္နော, အထ ခေါ သော အာရကာဝ သံဃမှာ, သံဃော စ တေန. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ယော သော ပုဂ္ဂလော ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော အသုစိ သင်္ကဿရသမာစာရော ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တော အဿမဏော သမဏပဋိညော အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော အန္တောပူတိ အဝဿုတော ကသမ္ဗုဇာတော, န တေန သံဃော သံဝသတိ; ခိပ္ပမေဝ နံ သန္နိပတိတွာ ဥက္ခိပတိ. ကိဉ္စာပိ သော ဟောတိ မဇ္ဈေ ဘိက္ခုသံဃဿ နိသိန္နော, အထ ခေါ သော အာရကာဝ သံဃမှာ, သံဃော စ တေန; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ တတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาสมุทรไม่อยู่ร่วมกับซากศพที่ตายแล้ว ซากศพที่ตายแล้วใดมีอยู่ในมหาสมุทร มหาสมุทรย่อมพัดพามันเข้าสู่ฝั่งโดยเร็วพลัน ย่อมยกขึ้นบก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลใดผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม ไม่สะอาด มีความประพฤติที่น่ารังเกียจ มีการงานที่ต้องปิดบัง ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญาณว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารีแต่ปฏิญาณว่าเป็นพรหมจารี มีภายในเน่าเฟะ ชุ่มด้วยกิเลส เป็นดุจหยากเยื่อ สงฆ์ย่อมไม่อยู่ร่วมกับบุคคลนั้น แต่สงฆ์ประชุมกันแล้วย่อมยกเธอออกจากหมู่โดยเร็วพลัน แม้ว่าเธอนั่งอยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ แต่เธอก็ยังห่างไกลจากสงฆ์ และสงฆ์ก็ห่างไกลจากเธอ ภิกษุทั้งหลาย การที่บุคคลผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม ไม่สะอาด มีความประพฤติที่น่ารังเกียจ มีการงานที่ต้องปิดบัง ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญาณว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารีแต่ปฏิญาณว่าเป็นพรหมจารี มีภายในเน่าเฟะ ชุ่มด้วยกิเลส เป็นดุจหยากเยื่อ สงฆ์ย่อมไม่อยู่ร่วมกับบุคคลนั้น แต่สงฆ์ประชุมกันแล้วย่อมยกเธอออกจากหมู่โดยเร็วพลัน แม้ว่าเธอนั่งอยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ แต่เธอก็ยังห่างไกลจากสงฆ์ และสงฆ์ก็ห่างไกลจากเธอ นี้เป็นธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๓ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในธรรมวินัยนี้ ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာ ကာစိ မဟာနဒိယော, သေယျထိဒံ – ဂင်္ဂါ ယမုနာ အစိရဝတီ သရဘူ မဟီ တာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပတွာ ဇဟန္တိ ပုရိမာနိ နာမဂေါတ္တာနိ, ‘မဟာသမုဒ္ဒေါ’တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ – ခတ္တိယာ, ဗြာဟ္မဏာ, ဝေဿာ, သုဒ္ဒါ တေ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဇဟန္တိ ပုရိမာနိ နာမဂေါတ္တာနိ, ‘သမဏာ သကျပုတ္တိယာ’တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ – ခတ္တိယာ, ဗြာဟ္မဏာ, ဝေဿာ, သုဒ္ဒါ တေ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဇဟန္တိ ပုရိမာနိ နာမဂေါတ္တာနိ[Pg.143], ‘သမဏာ သကျပုတ္တိယာ’တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ စတုတ္ထော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม่น้ำใหญ่สายใดๆ คือ แม่น้ำคงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี แม่น้ำเหล่านั้นไหลไปถึงมหาสมุทรแล้ว ย่อมละชื่อและโคตรเดิม ถึงการนับว่า ‘มหาสมุทร’ นั่นเทียว ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย วรรณะ ๔ เหล่านี้ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร ก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ออกบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว ย่อมละชื่อและโคตรเดิม ถึงการนับว่า ‘สมณศากยบุตร’ นั่นเทียว ภิกษุทั้งหลาย การที่วรรณะ ๔ เหล่านี้ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร ออกบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว ย่อมละชื่อและโคตรเดิม ถึงการนับว่า ‘สมณศากยบุตร’ นั่นเทียว นี้เป็นธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๔ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ จึงเพลิดเพลินอยู่ในธรรมวินัยนี้ ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာ စ လောကေ သဝန္တိယော မဟာသမုဒ္ဒံ အပ္ပေန္တိ, ယာ စ အန္တလိက္ခာ ဓာရာ ပပတန္တိ, န တေန မဟာသမုဒ္ဒဿ ဦနတ္တံ ဝါ ပူရတ္တံ ဝါ ပညာယတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဗဟူ စေပိ ဘိက္ခူ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ, န တေန နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဦနတ္တံ ဝါ ပူရတ္တံ ဝါ ပညာယတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဗဟူ စေပိ ဘိက္ခူ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ, န တေန နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဦနတ္တံ ဝါ ပူရတ္တံ ဝါ ပညာယတိ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ပဉ္စမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม่น้ำสายใดๆ ในโลก ย่อมไหลไปสู่มหาสมุทร และสายฝนจากท้องฟ้าสายใดๆ ย่อมตกลงมา ความพร่องหรือความเต็มของมหาสมุทร ย่อมไม่ปรากฏเพราะเหตุน้ัน ฉันใดก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุจำนวนมากจะปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ ความพร่องหรือความเต็มของนิพพานธาตุ ย่อมไม่ปรากฏเพราะเหตุน้ัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่แม้ภิกษุจำนวนมากจะปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ แต่ความพร่องหรือความเต็มของนิพพานธาตุย่อมไม่ปรากฏเพราะเหตุน้ัน นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๕ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ ย่อมยินดียิ่งในธรรมวินัยนี้ ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဧကရသော လောဏရသော; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ဓမ္မဝိနယော ဧကရသော ဝိမုတ္တိရသော. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ဓမ္မဝိနယော ဧကရသော ဝိမုတ္တိရသော; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဆဋ္ဌော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาสมุทรมีรสเดียว คือรสเค็ม ฉันใดก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ธรรมวินัยนี้มีรสเดียว คือวิมุตติรส ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่ธรรมวินัยนี้มีรสเดียว คือวิมุตติรส นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๖ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ ย่อมยินดียิ่งในธรรมวินัยนี้ ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဗဟုရတနော အနေကရတနော, တတြိမာနိ ရတနာနိ, သေယျထိဒံ – မုတ္တာ မဏိ ဝေဠုရိယော သင်္ခေါ သိလာ ပဝါဠံ ရဇတံ ဇာတရူပံ လောဟိတင်္ဂေါ မသာရဂလ္လံ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ဓမ္မဝိနယော ဗဟုရတနော အနေကရတနော; တတြိမာနိ ရတနာနိ, သေယျထိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ဓမ္မဝိနယော ဗဟုရတနော အနေကရတနော, တတြိမာနိ ရတနာနိ, သေယျထိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ သတ္တမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาสมุทรมีรัตนะมาก มีรัตนะนานาชนิด รัตนะในมหาสมุทรนั้นมีเหล่านี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์ สังข์ ศิลา ประพาฬ เงิน ทอง แก้วทับทิม แก้วประพาส ฉันใดก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ธรรมวินัยนี้ก็มีรัตนะมาก มีรัตนะนานาชนิด รัตนะในธรรมวินัยนี้มีเหล่านี้ คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่ธรรมวินัยนี้มีรัตนะมาก มีรัตนะนานาชนิด รัตนะในธรรมวินัยนี้มีเหล่านี้ คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๗ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ ย่อมยินดียิ่งในธรรมวินัยนี้ ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါသော, တတြိမေ ဘူတာ – တိမိ တိမိင်္ဂလော တိမိတိမိင်္ဂလော အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ, သန္တိ [Pg.144] မဟာသမုဒ္ဒေ ယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ ဒွိယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ တိယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ စတုယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ ပဉ္စယောဇနသတိကာပိ အတ္တဘာဝါ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ဓမ္မဝိနယော မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါသော; တတြိမေ ဘူတာ – သောတာပန္နော, သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော, သကဒါဂါမိ, သကဒါဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော, အနာဂါမီ, အနာဂါမီဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော, အရဟာ, အရဟတ္တာယ ပဋိပန္နော. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ဓမ္မဝိနယော မဟတံ ဘူတာနံ အာဝါသော, တတြိမေ ဘူတာ – သောတာပန္နော, သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော, သကဒါဂါမီ, သကဒါဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော, အနာဂါမီ, အနာဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော, အရဟာ, အရဟတ္တာယ ပဋိပန္နော; အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဋ္ဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ယံ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဋ္ဌ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ, ယေ ဒိသွာ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဘိရမန္တီ’’တိ. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาสมุทรเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ใหญ่ๆ สัตว์ใหญ่ในมหาสมุทรนั้นมีเหล่านี้ คือ ปลาติมิ ปลาติมิงคละ ปลาติมิรมิงคละ อสูร นาค คนธรรพ์ ในมหาสมุทรมีสัตว์ที่มีอัตภาพ ๑๐๐ โยชน์ก็มี ๒๐๐ โยชน์ก็มี ๓๐๐ โยชน์ก็มี ๔๐๐ โยชน์ก็มี ๕๐๐ โยชน์ก็มี ฉันใดก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ธรรมวินัยนี้ก็เป็นที่อยู่ของบุคคลผู้ใหญ่ บุคคลผู้ใหญ่ในธรรมวินัยนี้มีเหล่านี้ คือ พระโสดาบัน ท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล พระสกทาคามี ท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล พระอนาคามี ท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล พระอรหันต์ ท่านผู้ปฏิบัติเพื่ออรหัตตผล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่ธรรมวินัยนี้เป็นที่อยู่ของบุคคลผู้ใหญ่ บุคคลผู้ใหญ่ในธรรมวินัยนี้มีเหล่านี้ คือ พระโสดาบัน ท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล พระสกทาคามี ท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล พระอนาคามี ท่านผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล พระอรหันต์ ท่านผู้ปฏิบัติเพื่ออรหัตตผล นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๘ ในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ ย่อมยินดียิ่งในธรรมวินัยนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๘ ประการในธรรมวินัยนี้ ที่ภิกษุทั้งหลายได้เห็นแล้วๆ ย่อมยินดียิ่งในธรรมวินัยนี้ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงได้ทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဆန္နမတိဝဿတိ, ဝိဝဋံ နာတိဝဿတိ; တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေထ, ဧဝံ တံ နာတိဝဿတီ’’တိ. ပဉ္စမံ; ฝนย่อมรั่วรดสิ่งที่ปิดบังไว้ แต่ไม่รั่วรดสิ่งที่เปิดไว้ เพราะฉะนั้น บุคคลพึงเปิดสิ่งที่ปิดบังไว้ ด้วยอาการอย่างนี้ ฝนจึงรั่วรดผู้นั้นไม่ได้ ดังนี้แล ၆. သောဏသုတ္တံ ๖. โสณสูตร ၄၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော အဝန္တီသု ဝိဟရတိ ကုရရဃရေ ပဝတ္တေ ပဗ္ဗတေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သောဏော ဥပါသကော ကုဋိကဏ္ဏော အာယသ္မတော မဟာကစ္စာနဿ ဥပဋ္ဌာကော ဟောတိ. ๔๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหากัจจานะ อยู่ที่ภูเขาปวัตตะ เมืองกุรรฆระ ในอวันตีชนบท ก็โดยสมัยนั้นแล โสณอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาโกฏิหนึ่ง เป็นอุปัฏฐากของท่านพระมหากัจจานะ အထ ခေါ သောဏဿ ဥပါသကဿ ကုဋိကဏ္ဏဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ယထာ ယထာ ခေါ အယျော မဟာကစ္စာနော ဓမ္မံ ဒေသေတိ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ သင်္ခလိခိတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ [Pg.145] ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’’န္တိ. ครั้งนั้นแล เมื่อโสณอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาโกฏิหนึ่ง ไปในที่สงัด หลีกเร้นอยู่ ได้มีความปริวิตกแห่งใจเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า 'ตามที่พระผู้เป็นเจ้ามหากัจจานะแสดงธรรมนั้น การที่ผู้ครองเรือนจะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ดุจสังข์ที่ขัดดีแล้วนั้น มิใช่ทำได้ง่าย ไฉนหนอ เราพึงปลงผมและหนวด ครองผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตเถิด' အထ ခေါ သောဏော ဥပါသကော ကုဋိကဏ္ဏော ယေနာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သောဏော ဥပါသကော ကုဋိကဏ္ဏော အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ ဧတဒဝေါစ – ครั้งนั้นแล โสณอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาโกฏิหนึ่ง เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ไหว้ท่านพระมหากัจจานะ แล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง โสณอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาโกฏิหนึ่ง นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบเรียนคำนี้แด่ท่านพระมหากัจจานะว่า ‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘ယထာ ယထာ ခေါ အယျော မဟာကစ္စာနော ဓမ္မံ ဒေသေတိ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ သင်္ခလိခိတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’န္တိ. ပဗ္ဗာဇေတု မံ, ဘန္တေ, အယျော မဟာကစ္စာနော’’တိ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อข้าพเจ้าหลีกเร้นอยู่ในที่ลับคนเดียว เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘พระคุณเจ้ามหากัจจานะแสดงธรรมโดยประการใดๆ การที่ผู้ครองเรือนจะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ดุจสังข์ที่ขัดดีแล้ว ไม่ใช่ทำได้ง่ายเลย ทางที่ดี เราควรจะโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอพระคุณเจ้ามหากัจจานะโปรดให้ข้าพเจ้าบวชเถิด ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော သောဏံ ဥပါသကံ ကုဋိကဏ္ဏံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒုက္ကရံ ခေါ, သောဏ, ယာဝဇီဝံ ဧကဘတ္တံ ဧကသေယျံ ဗြဟ္မစရိယံ. ဣင်္ဃ တွံ, သောဏ, တတ္ထေဝ အာဂါရိကဘူတော သမာနော ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ အနုယုဉ္ဇ ကာလယုတ္တံ ဧကဘတ္တံ ဧကသေယျံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ. အထ ခေါ သောဏဿ ဥပါသကဿ ကုဋိကဏ္ဏဿ ယော အဟောသိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိသင်္ခါရော သော ပဋိပဿမ္ဘိ. เมื่อโสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏิ กราบทูลอย่างนี้แล้ว ท่านพระมหากัจจานะได้กล่าวคำนี้ว่า “โสณะ การประพฤติพรหมจรรย์ คือ การฉันภัตตาหารมื้อเดียว การนอนคนเดียวตลอดชีวิต เป็นสิ่งที่ทำได้ยาก เชิญเถิดโสณะ ท่านจงเป็นคฤหัสถ์อยู่ในที่นั้นนั่นแหละ แล้วประกอบเนืองๆ ซึ่งพรหมจรรย์อันเป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย คือ การฉันภัตตาหารมื้อเดียว การนอนคนเดียว ตามกาลอันควรเถิด” ครั้งนั้น ความดำริที่จะบวชของโสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏิได้ระงับไป ဒုတိယမ္ပိ ခေါ…ပေ… ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော သောဏံ ဥပါသကံ ကုဋိကဏ္ဏံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒုက္ကရံ ခေါ, သောဏ, ယာဝဇီဝံ ဧကဘတ္တံ ဧကသေယျံ ဗြဟ္မစရိယံ. ဣင်္ဃ တွံ, သောဏ, တတ္ထေဝ အာဂါရိကဘူတော သမာနော ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ အနုယုဉ္ဇ ကာလယုတ္တံ ဧကဘတ္တံ ဧကသေယျံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သောဏဿ ဥပါသကဿ ကုဋိကဏ္ဏဿ ယော အဟောသိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိသင်္ခါရော သော ပဋိပဿမ္ဘိ. แม้ครั้งที่ ๒...ฯลฯ... ท่านพระมหากัจจานะได้กล่าวคำนี้กะโสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏิว่า “โสณะ การประพฤติพรหมจรรย์ คือ การฉันภัตตาหารมื้อเดียว การนอนคนเดียวตลอดชีวิต เป็นสิ่งที่ทำได้ยาก เชิญเถิดโสณะ ท่านจงเป็นคฤหัสถ์อยู่ในที่นั้นนั่นแหละ แล้วประกอบเนืองๆ ซึ่งพรหมจรรย์อันเป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย คือ การฉันภัตตาหารมื้อเดียว การนอนคนเดียว ตามกาลอันควรเถิด” แม้ครั้งที่ ๒ ความดำริที่จะบวชของโสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏิได้ระงับไป တတိယမ္ပိ ခေါ သောဏဿ ဥပါသကဿ ကုဋိကဏ္ဏဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ယထာ ယထာ ခေါ အယျော မဟာကစ္စာနော ဓမ္မံ ဒေသေတိ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ သင်္ခလိခိတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’’န္တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ သောဏော ဥပါသကော ကုဋိကဏ္ဏော [Pg.146] ယေနာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သောဏော ဥပါသကော ကုဋိကဏ္ဏော အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ ဧတဒဝေါစ – แม้ครั้งที่ ๓ โสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏิ เมื่อหลีกเร้นอยู่ในที่ลับคนเดียว เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘พระคุณเจ้ามหากัจจานะแสดงธรรมโดยประการใดๆ การที่ผู้ครองเรือนจะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ดุจสังข์ที่ขัดดีแล้ว ไม่ใช่ทำได้ง่ายเลย ทางที่ดี เราควรจะโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต’ แม้ครั้งที่ ๓ โสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏิได้เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้วจึงไหว้ท่านพระมหากัจจานะแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง โสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏินั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่ท่านพระมหากัจจานะว่า ‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘ယထာ ယထာ ခေါ အယျော မဟာကစ္စာနော ဓမ္မံ ဒေသေတိ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ သင်္ခလိခိတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’န္တိ. ပဗ္ဗာဇေတု မံ, ဘန္တေ, အယျော မဟာကစ္စာနော’’တိ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อข้าพเจ้าหลีกเร้นอยู่ในที่ลับคนเดียว เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘พระคุณเจ้ามหากัจจานะแสดงธรรมโดยประการใดๆ การที่ผู้ครองเรือนจะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ดุจสังข์ที่ขัดดีแล้ว ไม่ใช่ทำได้ง่ายเลย ทางที่ดี เราควรจะโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอพระคุณเจ้ามหากัจจานะโปรดให้ข้าพเจ้าบวชเถิด အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော သောဏံ ဥပါသကံ ကုဋိကဏ္ဏံ ပဗ္ဗာဇေသိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အဝန္တိဒက္ခိဏာပထော အပ္ပဘိက္ခုကော ဟောတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော တိဏ္ဏံ ဝဿာနံ အစ္စယေန ကိစ္ဆေန ကသိရေန တတော တတော ဒသဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေတွာ အာယသ္မန္တံ သောဏံ ဥပသမ္ပာဒေသိ. ครั้งนั้น ท่านพระมหากัจจานะได้ให้โสณะอุบาสกผู้มีตุ้มหูราคาหนึ่งโกฏิบวชแล้ว ก็โดยสมัยนั้นแล อวันตีทักขิณาปถชนบทมีภิกษุน้อย ครั้งนั้น ท่านพระมหากัจจานะโดยล่วงไป ๓ ปี ได้ประชุมภิกษุสงฆ์ครบองค์ ๑๐ จากที่นั้นๆ โดยยากลำบาก แล้วให้อุปสมบทแก่ท่านพระโสณะ အထ ခေါ အာယသ္မတော သောဏဿ ဝဿံဝုဋ္ဌဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘န ခေါ မေ သော ဘဂဝါ သမ္မုခါ ဒိဋ္ဌော, အပိ စ သုတောယေဝ မေ သော ဘဂဝါ – ‘ဤဒိသော စ ဤဒိသော စာ’တိ. သစေ မံ ဥပဇ္ဈာယော အနုဇာနေယျ, ဂစ္ဆေယျာဟံ တံ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိ. ครั้งนั้น เมื่อท่านพระโสณะจำพรรษาแล้ว หลีกเร้นอยู่ในที่ลับคนเดียว เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรายังไม่เคยเห็นเฉพาะพระพักตร์ แต่เราก็ได้เคยได้ยินมาว่า พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นเช่นนี้ๆ ถ้าพระอุปัชฌาย์จะพึงอนุญาตแก่เรา เราพึงไปเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น’ အထ ခေါ အာယသ္မာ သောဏော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သောဏော အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ ဧတဒဝေါစ – ครั้งนั้น ท่านพระโสณะในเวลาเย็นออกจากที่เร้นแล้ว เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้วจึงไหว้ท่านพระมหากัจจานะแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระโสณะนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่ท่านพระมหากัจจานะว่า ‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘န ခေါ မေ သော ဘဂဝါ သမ္မုခါ ဒိဋ္ဌော, အပိ စ သုတောယေဝ မေ သော ဘဂဝါ – ဤဒိသော စ ဤဒိသော စာ’တိ. သစေ မံ ဥပဇ္ဈာယော [Pg.147] အနုဇာနေယျ, ဂစ္ဆေယျာဟံ တံ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိ ( ). ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อข้าพเจ้าหลีกเร้นอยู่ในที่ลับคนเดียว เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเรายังไม่เคยเห็นเฉพาะพระพักตร์ แต่เราก็ได้เคยได้ยินมาว่า พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นเช่นนี้ๆ ถ้าพระอุปัชฌาย์จะพึงอนุญาตแก่เรา เราพึงไปเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น’ ‘‘သာဓု သာဓု, သောဏ; ဂစ္ဆ တွံ, သောဏ, တံ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ. ဒက္ခိဿသိ တွံ, သောဏ, တံ ဘဂဝန္တံ ပါသာဒိကံ ပသာဒနီယံ သန္တိန္ဒြိယံ သန္တမာနသံ ဥတ္တမဒမထသမထမနုပ္ပတ္တံ ဒန္တံ ဂုတ္တံ ယတိန္ဒြိယံ နာဂံ. ဒိသွာန မမ ဝစနေန ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒာဟိ, အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆ – ‘ဥပဇ္ဈာယော မေ, ဘန္တေ, အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ, အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆတီ’’’တိ. ดีละๆ โสณะ เธอจงไปเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นเถิด โสณะ เธอจักได้เห็นพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงน่าเลื่อมใส ทรงน่าศรัทธา มีอินทรีย์สงบ มีพระทัยสงบ ผู้ถึงความฝึกและความสงบอันสูงสุด ผู้ทรงฝึกแล้ว คุ้มครองแล้ว มีอินทรีย์สำรวมแล้ว ผู้ไม่หวั่นไหว ครั้นเห็นแล้ว เธอจงถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้าตามคำของเรา และจงทูลถามถึงความเป็นผู้มีอาพาธน้อย มีโรคเบาบาง ความคล่องแคล่วว่องไว พระกำลัง และการอยู่สำราญว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระมหากัจจานะผู้เป็นอุปัชฌาย์ของข้าพระองค์ ขอถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า และขอทูลถามถึงความเป็นผู้มีอาพาธน้อย มีโรคเบาบาง ความคล่องแคล่วว่องไว พระกำลัง และการอยู่สำราญ’ ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ သောဏော အာယသ္မတော မဟာကစ္စာနဿ ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန သာဝတ္ထိ တေန စာရိကံ ပက္ကာမိ. အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ယေန သာဝတ္ထိ ဇေတဝနံ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမော, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ, ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သောဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ, ဘန္တေ, အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ, အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆတီ’’တိ. ท่านพระโสณะรับว่า ‘อย่างนั้น ขอรับท่านผู้เจริญ’ แล้วชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระมหากัจจานะ ลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทท่านพระมหากัจจานะ ทำประทักษิณ เก็บเสนาสนะ ถือบาตรและจีวรหลีกจาริกไปทางพระนครสาวัตถี เมื่อจาริกไปโดยลำดับ ได้เข้าไปยังพระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี อันเป็นที่ประทับของพระผู้มีพระภาค ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ท่านพระโสณะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระอุปัชฌาย์ของข้าพระองค์ คือท่านพระมหากัจจานะ ถวายบังคมพระบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า และทูลถามถึงความเป็นผู้มีอาพาธน้อย มีโรคน้อย ความคล่องแคล่วว่องไว พระกำลัง และการอยู่ผาสุก’ ‘‘ကစ္စိ, ဘိက္ခု, ခမနီယံ, ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိသိ အပ္ပကိလမထေန အဒ္ဓါနံ အာဂတော, န စ ပိဏ္ဍကေန ကိလန္တောသီ’’တိ? ‘‘ခမနီယံ ဘဂဝါ, ယာပနီယံ ဘဂဝါ, အပ္ပကိလမထေန စာဟံ, ဘန္တေ, အဒ္ဓါနံ အာဂတော, န ပိဏ္ဍကေန ကိလန္တောမှီ’’တိ. “ดูก่อนภิกษุ เธอยังพอทนได้หรือ ยังพอให้อัตภาพเป็นไปได้หรือ เธอเดินทางไกลมาโดยไม่ลำบาก และไม่ลำบากด้วยบิณฑบาตหรือ” “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ยังพอทนได้ ยังพอให้อัตภาพเป็นไปได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เดินทางไกลมาโดยไม่ลำบาก และไม่ลำบากด้วยบิณฑบาต” အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣမဿာနန္ဒ, အာဂန္တုကဿ ဘိက္ခုနော သေနာသနံ ပညာပေဟီ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယဿ ခေါ မံ ဘဂဝါ အာဏာပေတိ [Pg.148] – ‘ဣမဿာနန္ဒ, အာဂန္တုကဿ ဘိက္ခုနော သေနာသနံ ပညာပေဟီ’တိ, ဣစ္ဆတိ ဘဂဝါ တေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကဝိဟာရေ ဝတ္ထုံ, ဣစ္ဆတိ ဘဂဝါ အာယသ္မတာ သောဏေန သဒ္ဓိံ ဧကဝိဟာရေ ဝတ္ထု’’န္တိ. ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ, တသ္မိံ ဝိဟာရေ အာယသ္မတော သောဏဿ သေနာသနံ ပညာပေသိ. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาว่า “อานนท์ เธอจงจัดเสนาสนะสำหรับภิกษุอาคันตุกะรูปนี้” ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้มีความคิดดังนี้ว่า “พระผู้มีพระภาคทรงบัญชาเราให้จัดเสนาสนะสำหรับภิกษุรูปใดว่า ‘อานนท์ เธอจงจัดเสนาสนะสำหรับภิกษุอาคันตุกะรูปนี้’ พระผู้มีพระภาคย่อมทรงปรารถนาจะประทับอยู่ในวิหารเดียวกันกับภิกษุรูปนั้น พระผู้มีพระภาคทรงปรารถนาจะประทับอยู่ในวิหารเดียวกันกับท่านพระโสณะ” ท่านจึงได้จัดเสนาสนะสำหรับท่านพระโสณะในวิหารที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ အဗ္ဘောကာသေ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ. အာယသ္မာပိ ခေါ သောဏော ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ အဗ္ဘောကာသေ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယံ ပစ္စုဋ္ဌာယ အာယသ္မန္တံ သောဏံ အဇ္ဈေသိ – ‘‘ပဋိဘာတု တံ ဘိက္ခု ဓမ္မော ဘာသိတု’’န္တိ. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงใช้เวลาส่วนมากในราตรีให้ผ่านไปด้วยการประทับนั่งในที่แจ้ง ทรงล้างพระบาทแล้วเสด็จเข้าสู่พระวิหาร แม้ท่านพระโสณะก็ได้ใช้เวลาส่วนมากในราตรีให้ผ่านไปด้วยการนั่งในที่แจ้ง ล้างเท้าแล้วเข้าสู่วิหาร ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงตื่นบรรทมในเวลาใกล้รุ่งแห่งราตรีแล้ว ได้ตรัสอาราธนาท่านพระโสณะว่า “ดูก่อนภิกษุ ขอธรรมจงแจ่มแจ้งแก่เธอเพื่อจะกล่าวเถิด” ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ သောဏော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ သောဠသ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိကာနိ သဗ္ဗာနေဝ သရေန အဘဏိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မတော သောဏဿ သရဘညပရိယောသာနေ အဗ္ဘနုမောဒိ – ‘‘သာဓု သာဓု, ဘိက္ခု, သုဂ္ဂဟိတာနိ တေ, ဘိက္ခု, သောဠသ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိကာနိ သုမနသိကတာနိ သူပဓာရိတာနိ, ကလျာဏိယာသိ ဝါစာယ သမန္နာဂတော ဝိဿဋ္ဌာယ အနေလဂဠာယ အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာ. ကတိ ဝဿောသိ တွံ, ဘိက္ခူ’’တိ? ‘‘ဧကဝဿော အဟံ ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန တွံ, ဘိက္ခု, ဧဝံ စိရံ အကာသီ’’တိ? ‘‘စိရံ ဒိဋ္ဌော မေ, ဘန္တေ, ကာမေသု အာဒီနဝေါ; အပိ စ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ဗဟုကိစ္စော ဗဟုကရဏီယော’’တိ. ท่านพระโสณะทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” แล้วได้สวดอัฏฐกวรรคทั้ง 16 สูตรทั้งหมดด้วยสรภัญญะ ลำดับนั้น เมื่อท่านพระโสณะสวดสรภัญญะจบลง พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาว่า “ดีละ ดีละ ภิกษุ ดูก่อนภิกษุ อัฏฐกวรรคทั้ง 16 สูตร เธอเรียนมาดีแล้ว ทำไว้ในใจดีแล้ว ทรงจำไว้ดีแล้ว เธอเป็นผู้ประกอบด้วยวาจาอันไพเราะ ชัดเจน ไม่มีโทษ สามารถทำให้เข้าใจเนื้อความได้ ดูก่อนภิกษุ เธอมีพรรษาเท่าไร” “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์มีพรรษาเดียว” “ดูก่อนภิกษุ ก็เหตุไรเธอจึงทำช้านานอย่างนี้” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เห็นโทษในกามทั้งหลายมานานแล้ว แต่ว่าการอยู่ครองเรือนนั้นคับแคบ มีกิจมาก มีกรณียะมาก” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဒိသွာ အာဒီနဝံ လောကေ, ဉတွာ ဓမ္မံ နိရူပဓိံ; အရိယော န ရမတီ ပါပေ, ပါပေ န ရမတီ သုစီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ; “พระอริยะเห็นโทษในโลก รู้ธรรมอันไม่มีอุปธิแล้ว ย่อมไม่ยินดีในบาป ผู้บริสุทธิ์ย่อมไม่ยินดีในบาป” ฉัฏฐะ ၇. ကင်္ခါရေဝတသုတ္တံ ๗. กังขาเรวตสูตร ၄၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ကင်္ခါရေဝတော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အတ္တနော ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိံ ပစ္စဝေက္ခမာနော. ๔๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระกังขาเรวตะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง พิจารณาความบริสุทธิ์แห่งการข้ามพ้นความสงสัยของตน อยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค အဒ္ဒသာ [Pg.149] ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ကင်္ခါရေဝတံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အတ္တနော ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိံ ပစ္စဝေက္ခမာနံ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระกังขาเรวตะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง พิจารณาความบริสุทธิ์แห่งการข้ามพ้นความสงสัยของตน อยู่ไม่ไกล အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယာ ကာစိ ကင်္ခါ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ,သကဝေဒိယာ ဝါ ပရဝေဒိယာ ဝါ; ယေ ဈာယိနော တာ ပဇဟန္တိ သဗ္ဗာ,အာတာပိနော ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာ’’တိ. သတ္တမံ; “ความสงสัยอย่างใดอย่างหนึ่งในโลกนี้หรือโลกอื่น ที่ตนพึงรู้เองหรือผู้อื่นพึงรู้ ชนเหล่าใดเป็นผู้เพ่งพินิจ มีความเพียร ประพฤติพรหมจรรย์อยู่ ชนเหล่านั้นย่อมละความสงสัยเหล่านั้นได้ทั้งหมด” สัตตมะ ၈. သံဃဘေဒသုတ္တံ ๘. สังฆเภทสูตร ၄၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ အာနန္ဒော တဒဟုပေါသထေ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. ๔๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน เขตพระนครราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล ในวันอุโบสถนั้น ท่านพระอานนท์นุ่งสบงในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์ အဒ္ဒသာ ခေါ ဒေဝဒတ္တော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ. ဒိသွာန ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ ဒါနာဟံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, အညတြေဝ ဘဂဝတာ အညတြ ဘိက္ခုသံဃာ ဥပေါသထံ ကရိဿာမိ သံဃကမ္မာနိ စာ’’တိ. พระเทวทัตได้เห็นท่านพระอานนท์กำลังเที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์ ครั้นเห็นแล้วจึงเข้าไปหาท่านพระอานนท์ แล้วได้กล่าวคำนี้กะท่านพระอานนท์ว่า “ดูก่อนอาวุโสอานนท์ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ข้าพเจ้าจักทำอุโบสถและสังฆกรรมแยกจากพระผู้มีพระภาคและภิกษุสงฆ์” အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์เที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์แล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ မံ, ဘန္တေ, ဒေဝဒတ္တော ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ. ဒိသွာန ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ ဒါနာဟံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, အညတြေဝ ဘဂဝတာ အညတြ ဘိက္ခုသံဃာ ဥပေါသထံ ကရိဿာမိ သံဃကမ္မာနိ စာ’တိ. အဇ္ဇ, ဘန္တေ, ဒေဝဒတ္တော သံဃံ ဘိန္ဒိဿတိ, ဥပေါသထဉ္စ ကရိဿတိ သံဃကမ္မာနိ စာ’’တိ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเวลาเช้าวันนี้ ข้าพระองค์นุ่งสบงแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเทวทัตได้เห็นข้าพระองค์กำลังเที่ยวบิณฑบาตอยู่ในกรุงราชคฤห์ ครั้นเห็นแล้วจึงเข้ามาหาข้าพระองค์ถึงที่ที่ข้าพระองค์อยู่ ครั้นเข้ามาหาแล้วได้กล่าวคำนี้กะข้าพระองค์ว่า ‘ดูก่อนท่านอานนท์ผู้มีอายุ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ข้าพเจ้าจักทำอุโบสถและสังฆกรรมแยกจากพระผู้มีพระภาคและภิกษุสงฆ์’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้พระเทวทัตจักทำลายสงฆ์ จักทำอุโบสถและสังฆกรรม အထ [Pg.150] ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘သုကရံ သာဓုနာ သာဓု, သာဓု ပါပေန ဒုက္ကရံ ; ပါပံ ပါပေန သုကရံ, ပါပမရိယေဟိ ဒုက္ကရ’’န္တိ. အဋ္ဌမံ; คนดีทำความดีง่าย คนชั่วทำความดีได้ยาก คนชั่วทำความชั่วง่าย พระอริยเจ้าทำความชั่วได้ยาก ดังนี้แล จบสูตรที่ ๘ ၉. သဓာယမာနသုတ္တံ ๙. สธายมานสูตรที่ ๙ ၄၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု စာရိကံ စရတိ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ မာဏဝကာ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ သဓာယမာနရူပါ အတိက္ကမန္တိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ သမ္ဗဟုလေ မာဏဝကေ အဝိဒူရေ သဓာယမာနရူပေ အတိက္ကန္တေ. ๔๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ก็โดยสมัยนั้นแล มาณพจำนวนมากมีท่าทีพูดเล่นหัวเราะเยาะเย้ยกัน เดินผ่านไปในที่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นมาณพจำนวนมากผู้มีท่าทีพูดเล่นหัวเราะเยาะเย้ยกัน เดินผ่านไปในที่ไม่ไกล အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ပရိမုဋ္ဌာ ပဏ္ဍိတာဘာသာ, ဝါစာဂေါစရဘာဏိနော; ယာဝိစ္ဆန္တိ မုခါယာမံ, ယေန နီတာ န တံ ဝိဒူ’’တိ. နဝမံ; มาณพเหล่านี้มีสติหลงลืม อวดตัวว่าเป็นบัณฑิต มีวาจาเป็นโคจร พูดจาพร่ำเพรื่อ พวกเขาต้องการจะอ้าปากพูดเพียงใด ก็พูดไปเพียงนั้น แต่ไม่รู้สิ่งที่นำตนไป ดังนี้แล จบสูตรที่ ๙ ၁၀. စူဠပန္ထကသုတ္တံ ๑๐. จูฬปันถกสูตรที่ ๑๐ ၅၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ စူဠပန္ထကော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ. ๕๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระจูฬปันถกะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า อยู่ในที่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาค အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ စူဠပန္ထကံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระจูฬปันถกะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า อยู่ในที่ไม่ไกล အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဌိတေန [Pg.151] ကာယေန ဌိတေန စေတသာ,တိဋ္ဌံ နိသိန္နော ဥဒ ဝါ သယာနော; ဧတံ သတိံ ဘိက္ခု အဓိဋ္ဌဟာနော,လဘေထ ပုဗ္ဗာပရိယံ ဝိသေသံ; လဒ္ဓါန ပုဗ္ဗာပရိယံ ဝိသေသံ,အဒဿနံ မစ္စုရာဇဿ ဂစ္ဆေ’’တိ. ဒသမံ; ภิกษุมีกายตั้งมั่น มีจิตตั้งมั่น จะยืนอยู่ก็ดี นั่งแล้วก็ดี หรือนอนก็ดี หมั่นตั้งสตินี้ไว้ พึงได้บรรลุคุณวิเศษตามลำดับ ครั้นได้บรรลุคุณวิเศษตามลำดับแล้ว พึงไปสู่ที่ที่มัจจุราชมองไม่เห็น ดังนี้แล จบสูตรที่ ๑๐ သောဏဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော နိဋ္ဌိတော. โสณวรรคที่ ๕ จบ တဿုဒ္ဒါနံ – หัวข้อเรื่องของวรรคนั้น คือ ပိယော အပ္ပာယုကာ ကုဋ္ဌီ, ကုမာရကာ ဥပေါသထော; သောဏော စ ရေဝတော ဘေဒေါ, သဓာယ ပန္ထကေန စာတိ. ราชสูตร อัปปายุกาสูตร กุฏฐิสูตร กุมารกสูตร อุโปสถสูตร โสณสูตร เรวตสูตร อานันทสูตร สธายมานสูตร และจูฬปันถกสูตร ၆. ဇစ္စန္ဓဝဂ္ဂေါ ๖. ชัจจันธวรรคที่ ๖ ၁. အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနသုတ္တံ ๑. อายุสังขาโรสสัชชนสูตรที่ ๑ ၅၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝေသာလိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. ဝေသာလိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂဏှာဟိ, အာနန္ဒ, နိသီဒနံ. ယေန စာပါလံ စေတိယံ တေနုပသင်္ကမိဿာမ ဒိဝါဝိဟာရာယာ’’တိ. ๕๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เขตกรุงเวสาลี ลำดับนั้น ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองสบงแล้ว ทรงถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงเวสาลี ครั้นเสด็จเที่ยวบิณฑบาตในกรุงเวสาลีแล้ว ภายหลังภัต เสด็จกลับจากบิณฑบาตแล้ว ตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “อานนท์ เธอจงถือผ้ารองนั่งไป เราจักเข้าไปยังจาปาลเจดีย์เพื่อพักผ่อนกลางวัน” ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ နိသီဒနံ အာဒါယ ဘဂဝန္တံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ယေန စာပါလံ စေတိယံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วถือผ้ารองนั่งตามเสด็จพระผู้มีพระภาคไปเบื้องหลัง ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปยังจาปาลเจดีย์ ครั้นแล้วประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคจึงตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า ‘‘ရမဏီယာ, အာနန္ဒ, ဝေသာလီ; ရမဏီယံ ဥဒေနံ စေတိယံ; ရမဏီယံ ဂေါတမကံ စေတိယံ; ရမဏီယံ သတ္တမ္ဗံ စေတိယံ; ရမဏီယံ ဗဟုပုတ္တံ စေတိယံ; ရမဏီယံ သာရန္ဒဒံ စေတိယံ; ရမဏီယံ စာပါလံ စေတိယံ. ယဿ ကဿစိ, အာနန္ဒ[Pg.152], စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ, သော အာကင်္ခမာနော ( ) ကပ္ပံ ဝါ တိဋ္ဌေယျ ကပ္ပာဝသေသံ ဝါ. တထာဂတဿ ခေါ, အာနန္ဒ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ. အာကင်္ခမာနော, အာနန္ဒ, တထာဂတော ကပ္ပံ ဝါ တိဋ္ဌေယျ ကပ္ပာဝသေသံ ဝါ’’တိ. อานนท์ กรุงเวสาลีเป็นที่น่ารื่นรมย์ อุเทนเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ โคตมกเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ สัตตัมพเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ พหุปุตตเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ สารันททเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ จาปาลเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ อานนท์ ผู้ใดผู้หนึ่งเจริญอิทธิบาท ๔ ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งมั่นไว้เนืองๆ อบรมไว้โดยรอบ เริ่มไว้ดีแล้ว ผู้นั้นเมื่อหวังอยู่ พึงดำรงอยู่ได้ตลอดกัป หรือเกินกว่ากัป อานนท์ ตถาคตเจริญอิทธิบาท ๔ แล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งมั่นไว้เนืองๆ อบรมไว้โดยรอบ เริ่มไว้ดีแล้ว อานนท์ ตถาคตเมื่อหวังอยู่ พึงดำรงอยู่ได้ตลอดกัป หรือเกินกว่ากัป ဧဝမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတာ ဩဠာရိကေ နိမိတ္တေ ကယိရမာနေ, ဩဠာရိကေ ဩဘာသေ ကယိရမာနေ, နာသက္ခိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ; န ဘဂဝန္တံ ယာစိ – ‘‘တိဋ္ဌတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကပ္ပံ; တိဋ္ဌတု သုဂတော ကပ္ပံ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ, ယထာ တံ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တော. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ…ပေ… တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – แม้เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงทำนิมิตอย่างชัดแจ้ง ทรงทำโอภาสอย่างชัดแจ้งถึงเพียงนี้ ท่านพระอานนท์ก็มิอาจจะหยั่งรู้ได้ จึงมิได้ทูลอาราธนาพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดดำรงอยู่ตลอดกัป ขอพระสุคตโปรดดำรงอยู่ตลอดกัป เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนจำนวนมาก เพื่อความสุขแก่ชนจำนวนมาก เพื่ออนุเคราะห์โลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย” เพราะถูกมารดลใจ แม้ครั้งที่สอง... แม้ครั้งที่สาม พระผู้มีพระภาคก็ตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า ‘‘ရမဏီယာ, အာနန္ဒ, ဝေသာလီ; ရမဏီယံ ဥဒေနံ စေတိယံ; ရမဏီယံ ဂေါတမကံ စေတိယံ; ရမဏီယံ သတ္တမ္ဗံ စေတိယံ; ရမဏီယံ ဗဟုပုတ္တံ စေတိယံ; ရမဏီယံ သာရန္ဒဒံ စေတိယံ; ရမဏီယံ စာပါလံ စေတိယံ. ယဿ ကဿစိ, အာနန္ဒ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ, သော အာကင်္ခမာနော ကပ္ပံ ဝါ တိဋ္ဌေယျ ကပ္ပာဝသေသံ ဝါ. တထာဂတဿ ခေါ, အာနန္ဒ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ. အာကင်္ခမာနော, အာနန္ဒ, တထာဂတော ကပ္ပံ ဝါ တိဋ္ဌေယျ ကပ္ပာဝသေသံ ဝါ’’တိ. อานนท์ กรุงเวสาลีเป็นที่น่ารื่นรมย์ อุเทนเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ โคตมกเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ สัตตัมพเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ พหุปุตตเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ สารันททเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ จาปาลเจดีย์เป็นที่น่ารื่นรมย์ อานนท์ ผู้ใดผู้หนึ่งเจริญอิทธิบาท ๔ ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งมั่นไว้เนืองๆ อบรมไว้โดยรอบ เริ่มไว้ดีแล้ว ผู้นั้นเมื่อหวังอยู่ พึงดำรงอยู่ได้ตลอดกัป หรือเกินกว่ากัป อานนท์ ตถาคตเจริญอิทธิบาท ๔ แล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งมั่นไว้เนืองๆ อบรมไว้โดยรอบ เริ่มไว้ดีแล้ว อานนท์ ตถาคตเมื่อหวังอยู่ พึงดำรงอยู่ได้ตลอดกัป หรือเกินกว่ากัป ဧဝမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတာ ဩဠာရိကေ နိမိတ္တေ ကယိရမာနေ, ဩဠာရိကေ ဩဘာသေ ကယိရမာနေ, နာသက္ခိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ; န ဘဂဝန္တံ ယာစိ – ‘‘တိဋ္ဌတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကပ္ပံ; တိဋ္ဌတု သုဂတော ကပ္ပံ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ, ယထာ တံ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တော. ถึงแม้พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำนิมิตอย่างหยาบ ทรงทำโอภาสอย่างหยาบเช่นนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ก็มิอาจจะหยั่งรู้ได้ จึงมิได้ทูลอาราธนาพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดดำรงอยู่ตลอดกัป ขอพระสุคตโปรดดำรงอยู่ตลอดกัป เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์โลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย’ เพราะถูกมารดลใจ အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, အာနန္ဒ, ယဿဒါနိ ကာလံ မညသီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော [Pg.153] ပဋိဿုတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาแล้วตรัสว่า ‘อานนท์ เธอจงไปเถิด บัดนี้ เธอจงสำคัญเวลาที่ควรทำกิจนั้นเถิด’ ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า’ แล้วลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้ว นั่ง ณ โคนไม้แห่งหนึ่งในที่ไม่ไกล အထ ခေါ မာရော ပါပိမာ, အစိရပက္ကန္တေ အာယသ္မန္တေ အာနန္ဒေ, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ မာရော ပါပိမာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ครั้งนั้น เมื่อท่านพระอานนท์หลีกไปไม่นาน มารผู้มีบาปได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง มารผู้มีบาปยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ; ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော; ပရိနိဗ္ဗာနကာလော ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော. ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဝါစာ – ‘န တာဝါဟံ, ပါပိမ, ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ ယာဝ မေ ဘိက္ခူ န သာဝကာ ဘဝိဿန္တိ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ အနုဓမ္မစာရိနော, သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခိဿန္တိ ဒေသေဿန္တိ ပညပေဿန္တိ ပဋ္ဌပေဿန္တိ ဝိဝရိဿန္တိ ဝိဘဇိဿန္တိ ဥတ္တာနီကရိဿန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တီ’တိ. ဧတရဟိ ခေါ ပန, ဘန္တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သာဝကာ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ အနုဓမ္မစာရိနော သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခန္တိ ဒေသေန္တိ ပညပေန္တိ ပဋ္ဌပေန္တိ ဝိဝရန္တိ ဝိဘဇန္တိ ဥတ္တာနီကရောန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ. ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ; ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော; ပရိနိဗ္ဗာနကာလော ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော. ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดปรินิพพานในบัดนี้เถิด ขอพระสุคตโปรดปรินิพพานเถิด บัดนี้ เป็นเวลาปรินิพพานของพระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระวาจานี้ไว้ว่า ‘มารผู้มีบาป เราจักยังไม่ปรินิพพาน ตราบเท่าที่ภิกษุสาวกของเรายังไม่เป็นผู้เฉียบแหลม ไม่ได้รับการแนะนำ ไม่แกล้วกล้า ไม่เป็นพหูสูต ไม่ทรงธรรม ไม่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่ปฏิบัติชอบ ไม่ประพฤติตามธรรม เรียนเอาคำสอนของอาจารย์ตนแล้ว ยังบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายไม่ได้ ยังไม่ข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นแล้วให้ดีโดยชอบธรรม และยังแสดงธรรมที่ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ไม่ได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็บัดนี้ ภิกษุสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้เฉียบแหลม ได้รับการแนะนำ แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบ ประพฤติตามธรรม เรียนเอาคำสอนของอาจารย์ตนแล้ว บอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายได้ ข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นแล้วให้ดีโดยชอบธรรม และแสดงธรรมที่ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ได้ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดปรินิพพานในบัดนี้เถิด ขอพระสุคตโปรดปรินิพพานเถิด บัดนี้ เป็นเวลาปรินิพพานของพระผู้มีพระภาคเจ้า ‘‘ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဝါစာ – ‘န တာဝါဟံ, ပါပိမ, ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ ယာဝ မေ ဘိက္ခုနိယော န သာဝိကာ ဘဝိဿန္တိ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ အနုဓမ္မစာရိနိယော သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခိဿန္တိ ဒေသေဿန္တိ ပညပေဿန္တိ ပဋ္ဌပေဿန္တိ ဝိဝရိဿန္တိ ဝိဘဇိဿန္တိ ဥတ္တာနီကရိဿန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တီ’တိ. ဧတရဟိ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဘိက္ခုနိယော ဘဂဝတော သာဝိကာ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ [Pg.154] အနုဓမ္မစာရိနိယော သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခန္တိ ဒေသေန္တိ ပညပေန္တိ ပဋ္ဌပေန္တိ ဝိဝရန္တိ ဝိဘဇန္တိ ဥတ္တာနီကရောန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ. ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ; ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော; ပရိနိဗ္ဗာနကာလော ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော. ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระวาจานี้ไว้ว่า ‘มารผู้มีบาป เราจักยังไม่ปรินิพพาน ตราบเท่าที่ภิกษุณีสาวิกาของเรายังไม่เป็นผู้เฉียบแหลม ไม่ได้รับการแนะนำ ไม่แกล้วกล้า ไม่เป็นพหูสูต ไม่ทรงธรรม ไม่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่ปฏิบัติชอบ ไม่ประพฤติตามธรรม เรียนเอาคำสอนของอาจารย์ตนแล้ว ยังบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายไม่ได้ ยังไม่ข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นแล้วให้ดีโดยชอบธรรม และยังแสดงธรรมที่ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ไม่ได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็บัดนี้ ภิกษุณีสาวิกาของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้เฉียบแหลม ได้รับการแนะนำ แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบ ประพฤติตามธรรม เรียนเอาคำสอนของอาจารย์ตนแล้ว บอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายได้ ข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นแล้วให้ดีโดยชอบธรรม และแสดงธรรมที่ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ได้ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดปรินิพพานในบัดนี้เถิด ขอพระสุคตโปรดปรินิพพานเถิด บัดนี้ เป็นเวลาปรินิพพานของพระผู้มีพระภาคเจ้า ‘‘ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဝါစာ – ‘န တာဝါဟံ, ပါပိမ, ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ ယာဝ မေ ဥပါသကာ န သာဝကာ ဘဝိဿန္တိ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ အနုဓမ္မစာရိနော သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခိဿန္တိ ဒေသေဿန္တိ ပညပေဿန္တိ ပဋ္ဌပေဿန္တိ ဝိဝရိဿန္တိ ဝိဘဇိဿန္တိ ဥတ္တာနီကရိဿန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တီ’တိ. ဧတရဟိ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဥပါသကာ ဘဂဝတော သာဝကာ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ အနုဓမ္မစာရိနော သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခန္တိ ဒေသေန္တိ ပညပေန္တိ ပဋ္ဌပေန္တိ ဝိဝရန္တိ ဝိဘဇန္တိ ဥတ္တာနီကရောန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ. ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ; ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော; ပရိနိဗ္ဗာနကာလော ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော. ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระวาจานี้ไว้ว่า ‘มารผู้มีบาป เราจักยังไม่ปรินิพพาน ตราบเท่าที่อุบาสกสาวกของเรายังไม่เป็นผู้เฉียบแหลม ไม่ได้รับการแนะนำ ไม่แกล้วกล้า ไม่เป็นพหูสูต ไม่ทรงธรรม ไม่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่ปฏิบัติชอบ ไม่ประพฤติตามธรรม เรียนเอาคำสอนของอาจารย์ตนแล้ว ยังบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายไม่ได้ ยังไม่ข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นแล้วให้ดีโดยชอบธรรม และยังแสดงธรรมที่ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ไม่ได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็บัดนี้ อุบาสกสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้เฉียบแหลม ได้รับการแนะนำ แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบ ประพฤติตามธรรม เรียนเอาคำสอนของอาจารย์ตนแล้ว บอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายได้ ข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นแล้วให้ดีโดยชอบธรรม และแสดงธรรมที่ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ได้ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดปรินิพพานในบัดนี้เถิด ขอพระสุคตโปรดปรินิพพานเถิด บัดนี้ เป็นเวลาปรินิพพานของพระผู้มีพระภาคเจ้า ‘‘ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဝါစာ – ‘န တာဝါဟံ, ပါပိမ, ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ ယာဝ မေ ဥပါသိကာ န သာဝိကာ ဘဝိဿန္တိ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ အနုဓမ္မစာရိနိယော သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခိဿန္တိ ဒေသေဿန္တိ ပညပေဿန္တိ ပဋ္ဌပေဿန္တိ ဝိဝရိဿန္တိ ဝိဘဇိဿန္တိ ဥတ္တာနီကရိဿန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တီ’တိ. ဧတရဟိ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဥပါသိကာ ဘဂဝတော သာဝိကာ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာ အနုဓမ္မစာရိနိယော သကံ အာစရိယကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာစိက္ခန္တိ ဒေသေန္တိ ပညပေန္တိ ပဋ္ဌပေန္တိ ဝိဝရန္တိ ဝိဘဇန္တိ ဥတ္တာနီကရောန္တိ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ. ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ; ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော; ပရိနိဗ္ဗာနကာလော ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระวาจานี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วว่า ‘ดูก่อนมารผู้มีบาป เราจักยังไม่ปรินิพพานเพียงใดที่อุบาสิกาสาวิกาของเรายังไม่เป็นผู้เฉียบแหลม ไม่ได้รับการแนะนำดี ไม่แกล้วกล้า ไม่เป็นพหูสูต ไม่ทรงธรรม ไม่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่มีการปฏิบัติชอบ ไม่ประพฤติตามธรรม เรียนลัทธิของอาจารย์ตนแล้ว บอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายไม่ได้ ยังข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นโดยชอบธรรมไม่ได้ ยังแสดงธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่ได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แต่บัดนี้ อุบาสิกาสาวิกาของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้เฉียบแหลม ได้รับการแนะนำดี แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม มีการปฏิบัติชอบ ประพฤติตามธรรม เรียนลัทธิของอาจารย์ตนแล้ว บอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายได้ ข่มขี่ปรัปวาทที่เกิดขึ้นโดยชอบธรรมได้ แสดงธรรมที่น่าอัศจรรย์ได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ ขอพระผู้มีพระภาคจงปรินิพพานเถิด ขอพระสุคตจงปรินิพพานเถิด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ เป็นกาลปรินิพพานของพระผู้มีพระภาคแล้ว ‘‘ဘာသိတာ [Pg.155] ခေါ ပနေသာ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဝါစာ – ‘န တာဝါဟံ, ပါပိမ, ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ ယာဝ မေ ဣဒံ ဗြဟ္မစရိယံ န ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဘဝိဿတိ ဖီတဉ္စ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတ’န္တိ. ဧတရဟိ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဗြဟ္မစရိယံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတံ. ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ; ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော; ပရိနိဗ္ဗာနကာလော ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော’’တိ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระวาจานี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วว่า ‘ดูก่อนมารผู้มีบาป เราจักยังไม่ปรินิพพานเพียงใดที่พรหมจรรย์นี้ของเรายังไม่รุ่งเรือง แพร่หลาย กว้างขวาง รู้กันโดยมาก เป็นปึกแผ่น เพียงใดที่เทวดาและมนุษย์ยังไม่ได้ประกาศดีแล้ว’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แต่บัดนี้ พรหมจรรย์ของพระผู้มีพระภาค รุ่งเรือง แพร่หลาย กว้างขวาง รู้กันโดยมาก เป็นปึกแผ่น เทวดาและมนุษย์ประกาศดีแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ ขอพระผู้มีพระภาคจงปรินิพพานเถิด ขอพระสุคตจงปรินิพพานเถิด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ เป็นกาลปรินิพพานของพระผู้มีพระภาคแล้ว ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ မာရံ ပါပိမန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အပ္ပောဿုက္ကော တွံ, ပါပိမ, ဟောဟိ. န စိရံ တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗာနံ ဘဝိဿတိ. ဣတော တိဏ္ဏံ မာသာနံ အစ္စယေန တထာဂတော ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ. เมื่อมารกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับมารผู้มีบาปว่า ‘ดูก่อนมารผู้มีบาป ท่านจงเป็นผู้ขวนขวายน้อยเถิด ไม่นานนักตถาคตจักปรินิพพาน นับแต่นี้ไปอีก ๓ เดือน ตถาคตจักปรินิพพาน’ အထ ခေါ ဘဂဝါ စာပါလေ စေတိယေ သတော သမ္ပဇာနော အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇ္ဇိ. ဩဿဋ္ဌေ စ ဘဂဝတာ အာယုသင်္ခါရေ မဟာဘူမိစာလော အဟောသိ ဘိံသနကော လောမဟံသော, ဒေဝဒုန္ဒုဘိယော စ ဖလိံသု. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงมีสติสัมปชัญญะ ปลงอายุสังขาร ณ ปาวาลเจดีย์ เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงปลงอายุสังขารแล้ว ได้เกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ น่าสะพรึงกลัว ขนพองสยองเกล้า และกลองทิพย์ก็บันลือลั่น အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘တုလမတုလဉ္စ သမ္ဘဝံ,ဘဝသင်္ခါရမဝဿဇိ မုနိ; အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော,အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝတ္တသမ္ဘဝ’’န္တိ. ပဌမံ; พระมุนีทรงสละภวสังขาร คือ กุศลและอกุศลกรรมที่เป็นเหตุแห่งภพ ทั้งที่เปรียบได้และเปรียบไม่ได้ ทรงยินดีในภายใน มีพระทัยมั่นคง ทรงทำลายกิเลสที่เกิดในตน ดุจทำลายเกราะ ฉะนี้แล ၂. သတ္တဇဋိလသုတ္တံ ๒. สัตตชฏิลสูตร ၅၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေ နိသိန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ๕๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา เขตพระนครสาวัตถี สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น ประทับนั่งอยู่ ณ ซุ้มประตูชั้นนอก ลำดับนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง တေန [Pg.156] ခေါ ပန သမယေန သတ္တ စ ဇဋိလာ, သတ္တ စ နိဂဏ္ဌာ, သတ္တ စ အစေလကာ, သတ္တ စ ဧကသာဋကာ, သတ္တ စ ပရိဗ္ဗာဇကာ, ပရူဠှကစ္ဆနခလောမာ ခါရိဝိဝိဓမာဒါယ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ အတိက္ကမန္တိ. สมัยนั้นแล ชฎิล ๗ คน นิครนถ์ ๗ คน อเจลก ๗ คน เอกสาฎก ๗ คน ปริพาชก ๗ คน มีขนรักแร้และเล็บยาวรุงรัง แบกหาบคอนเครื่องบริขารต่างๆ เดินผ่านไปไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค အဒ္ဒသာ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော တေ သတ္တ စ ဇဋိလေ, သတ္တ စ နိဂဏ္ဌေ, သတ္တ စ အစေလကေ, သတ္တ စ ဧကသာဋကေ, သတ္တ စ ပရိဗ္ဗာဇကေ, ပရူဠှကစ္ဆနခလောမေ ခါရိဝိဝိဓမာဒါယ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ အတိက္ကမန္တေ. ဒိသွာန ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဒက္ခိဏဇာဏုမဏ္ဍလံ ပထဝိယံ နိဟန္တွာ ယေန တေ သတ္တ စ ဇဋိလာ, သတ္တ စ နိဂဏ္ဌာ, သတ္တ စ အစေလကာ, သတ္တ စ ဧကသာဋကာ, သတ္တ စ ပရိဗ္ဗာဇကာ, တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ တိက္ခတ္တုံ နာမံ သာဝေသိ – ‘‘ရာဇာဟံ, ဘန္တေ, ပသေနဒိ ကောသလော; ရာဇာဟံ, ဘန္တေ, ပသေနဒိ ကောသလော; ရာဇာဟံ, ဘန္တေ, ပသေနဒိ ကောသလော’’တိ. พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ทอดพระเนตรเห็นชฎิล ๗ คน นิครนถ์ ๗ คน อเจลก ๗ คน เอกสาฎก ๗ คน และปริพาชก ๗ คน ผู้มีขนรักแร้และเล็บยาวรุงรัง แบกหาบคอนเครื่องบริขารต่างๆ เดินผ่านไปไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้ว จึงเสด็จลุกจากที่ประทับ ทรงทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงพระอังสาข้างหนึ่ง คุกพระชานุมณฑลเบื้องขวาลงบนพื้นดิน แล้วประนมอัญชลีไปทางที่ชฎิล ๗ คน นิครนถ์ ๗ คน อเจลก ๗ คน เอกสาฎก ๗ คน และปริพาชก ๗ คนเหล่านั้นอยู่ แล้วทรงประกาศพระนาม ๓ ครั้งว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าคือพระเจ้าปเสนทิโกศล ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าคือพระเจ้าปเสนทิโกศล ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าคือพระเจ้าปเสนทิโกศล’ အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော အစိရပက္ကန္တေသု တေသု သတ္တသု စ ဇဋိလေသု, သတ္တသု စ နိဂဏ္ဌေသု, သတ္တသု စ အစေလကေသု, သတ္တသု စ ဧကသာဋကေသု, သတ္တသု စ ပရိဗ္ဗာဇကေသု, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယေ ခေါ ဘန္တေ, လောကေ အရဟန္တော ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နာ ဧတေ တေသံ အညတရေ’’တိ. ลำดับนั้น เมื่อชฎิล ๗ คน นิครนถ์ ๗ คน อเจลก ๗ คน เอกสาฎก ๗ คน และปริพาชก ๗ คนเหล่านั้นหลีกไปไม่นาน พระเจ้าปเสนทิโกศลจึงเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระเจ้าปเสนทิโกศลผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรดาพระอรหันต์หรือท่านผู้บรรลุอรหัตตมรรคในโลก ชนเหล่านั้นคงเป็นพวกใดพวกหนึ่งในจำนวนนั้น’ ‘‘ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ ဧတံ, မဟာရာဇ, တယာ ဂိဟိနာ ကာမဘောဂိနာ ပုတ္တသမ္ဗာဓသယနံ အဇ္ဈာဝသန္တေန ကာသိကစန္ဒနံ ပစ္စနုဘောန္တေန မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ ဓာရယန္တေန ဇာတရူပရဇတံ သာဒိယန္တေန – ဣမေ ဝါ အရဟန္တော, ဣမေ ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ သမာပန္နာတိ. มหาบพิตร ข้อนี้พระองค์ผู้เป็นคฤหัสถ์ บริโภคกาม อยู่ครองเรือนอันคับคั่งด้วยบุตร ใช้สอยไม้จันทน์แคว้นกาสี ทัดทรงมาลาของหอมและเครื่องลูบไล้ ยินดีทองและเงิน จะพึงรู้ได้ยากว่า ‘ท่านเหล่านี้เป็นพระอรหันต์ หรือท่านเหล่านี้เป็นผู้บรรลุอรหัตตมรรค’ ‘‘သံဝါသေန ခေါ, မဟာရာဇ, သီလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဉ္စ ခေါ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ န ဣတ္တရံ, မနသိကရောတာ နော အမနသိကရောတာ, ပညဝတာ နော ဒုပ္ပညေန. သံဝေါဟာရေန ခေါ, မဟာရာဇ, သောစေယျံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဉ္စ ခေါ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ [Pg.157] န ဣတ္တရံ, မနသိကရောတာ နော အမနသိကရောတာ, ပညဝတာ နော ဒုပ္ပညေန. အာပဒါသု ခေါ, မဟာရာဇ, ထာမော ဝေဒိတဗ္ဗော. သော စ ခေါ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ န ဣတ္တရံ, မနသိကရောတာ နော အမနသိကရောတာ, ပညဝတာ နော ဒုပ္ပညေန. သာကစ္ဆာယ ခေါ, မဟာရာဇ, ပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ စ ခေါ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ န ဣတ္တရံ, မနသိကရောတာ နော အမနသိကရောတာ, ပညဝတာ နော ဒုပ္ပညေနာ’’တိ. ขอถวายพระพร มหาบพิตร ศีลพึงทราบได้เพราะการอยู่ร่วมกัน และศีลนั้นพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจหาทราบได้ไม่ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามหาทราบได้ไม่ ขอถวายพระพร มหาบพิตร ความสะอาดพึงทราบได้เพราะการเจรจา และความสะอาดนั้นพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจหาทราบได้ไม่ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามหาทราบได้ไม่ ขอถวายพระพร มหาบพิตร กำลังใจพึงทราบได้ในยามมีอันตราย และกำลังใจนั้นพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจหาทราบได้ไม่ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามหาทราบได้ไม่ ขอถวายพระพร มหาบพิตร ปัญญาพึงทราบได้เพราะการสนทนา และปัญญานั้นพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจหาทราบได้ไม่ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามหาทราบได้ไม่ ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ! ယာဝ သုဘာသိတံ စိဒံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ – ‘ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ ဧတံ, မဟာရာဇ, တယာ ဂိဟိနာ ပုတ္တသမ္ဗာဓသယနံ အဇ္ဈာဝသန္တေန ကာသိကစန္ဒနံ ပစ္စနုဘောန္တေန မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ ဓာရယန္တေန ဇာတရူပရဇတံ သာဒိယန္တေန – ဣမေ ဝါ အရဟန္တော, ဣမေ ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ သမာပန္နာတိ. သံဝါသေန ခေါ, မဟာရာဇ, သီလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ…ပေ… သာကစ္ဆာယ ခေါ, မဟာရာဇ, ပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ စ ခေါ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ န ဣတ္တရံ, မနသိကရောတာ နော အမနသိကရောတာ, ပညဝတာ နော ဒုပ္ပညေနာ’’’တိ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏจริง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระดำรัสนี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีจริงหนอว่า ‘ขอถวายพระพร มหาบพิตร ข้อที่อาตมภาพกล่าวว่า ‘ท่านเหล่านี้เป็นพระอรหันต์ หรือท่านเหล่านี้ปฏิบัติเพื่อเป็นพระอรหันต์’ เป็นสิ่งที่พระองค์ผู้เป็นคฤหัสถ์ ครองเรือนอันคับแคบด้วยบุตร ใช้สอยแก่นจันทน์แคว้นกาสี ทรงทามาลา ของหอม และเครื่องลูบไล้ ยินดีทองและเงิน ยากที่จะรู้ได้ ขอถวายพระพร มหาบพิตร ศีลพึงทราบได้เพราะการอยู่ร่วมกัน...ฯลฯ...ปัญญาพึงทราบได้เพราะการสนทนา และปัญญานั้นพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจหาทราบได้ไม่ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามหาทราบได้ไม่’ ‘‘ဧတေ, ဘန္တေ, မမ ပုရိသာ စောရာ ဩစရကာ ဇနပဒံ ဩစရိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. တေဟိ ပဌမံ ဩစိဏ္ဏံ အဟံ ပစ္ဆာ ဩသာရိဿာမိ. ဣဒါနိ တေ, ဘန္တေ, တံ ရဇောဇလ္လံ ပဝါဟေတွာ သုနှာတာ သုဝိလိတ္တာ ကပ္ပိတကေသမဿူ ဩဒါတဝတ္ထဝသနာ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတာ သမင်္ဂိဘူတာ ပရိစာရေဿန္တီ’’ တိ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชนเหล่านี้เป็นบุรุษของข้าพระองค์ เป็นโจรคอยสอดแนม เที่ยวสอดแนมชนบทแล้วจึงมา ข้าพระองค์จะลงอาญาภายหลังตามที่คนเหล่านั้นสอดแนมมาครั้งแรก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ ชนเหล่านั้นจะล้างธุลีและมลทินนั้น อาบน้ำดีแล้ว ลูบไล้ดีแล้ว ตัดผมและหนวด นุ่งผ้าขาว เพียบพร้อมพรั่งมูลด้วยกามคุณ ๕ บำเรอตนอยู่ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘န ဝါယမေယျ သဗ္ဗတ္ထ, နာညဿ ပုရိသော သိယာ; နာညံ နိဿာယ ဇီဝေယျ, ဓမ္မေန န ဝဏိံ စရေ’’တိ. ဒုတိယံ; บุคคลไม่พึงพยายามในกิจทั้งปวง ไม่พึงเป็นคนรับใช้ของผู้อื่น ไม่พึงอาศัยผู้อื่นเลี้ยงชีพ ไม่พึงเที่ยวค้าขายธรรมะ ၃. ပစ္စဝေက္ခဏသုတ္တံ ๓. ปัจจเวกขณสูตร ၅၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ အတ္တနော အနေကေ [Pg.158] ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ပဟီနေ ပစ္စဝေက္ခမာနော နိသိန္နော ဟောတိ, အနေကေ စ ကုသလေ ဓမ္မေ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂတေ. ๕๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งพิจารณาเห็นอกุศลธรรมอันเป็นบาปเป็นอันมากที่พระองค์ทรงละได้แล้ว และกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึงความบริบูรณ์เพราะการเจริญ အထ ခေါ ဘဂဝါ အတ္တနော အနေကေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ပဟီနေ ဝိဒိတွာ အနေကေ စ ကုသလေ ဓမ္မေ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂတေ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบอกุศลธรรมอันเป็นบาปเป็นอันมากที่พระองค์ทรงละได้แล้ว และกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึงความบริบูรณ์เพราะการเจริญแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အဟု ပုဗ္ဗေ တဒါ နာဟု, နာဟု ပုဗ္ဗေ တဒါ အဟု; န စာဟု န စ ဘဝိဿတိ, န စေတရဟိ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. တတိယံ; สิ่งใดเคยมีในกาลก่อน สิ่งนั้นไม่มีในบัดนี้ สิ่งใดไม่มีในกาลก่อน สิ่งนั้นมีในบัดนี้ สิ่งใดไม่เคยมีแล้ว จักไม่มี และไม่มีอยู่ในปัจจุบัน ၄. ပဌမနာနာတိတ္ထိယသုတ္တံ ๔. ปฐมนานาติตถิยสูตร ၅၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ နာနာတိတ္ထိယသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တိ နာနာဒိဋ္ဌိကာ နာနာခန္တိကာ နာနာရုစိကာ နာနာဒိဋ္ဌိနိဿယနိဿိတာ. ๕๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล สมณพราหมณ์ปริพาชกเจ้าลัทธิเป็นอันมาก อาศัยอยู่ในกรุงสาวัตถี มีทิฏฐิต่างๆ กัน มีความชอบใจต่างๆ กัน มีความพอใจต่างๆ กัน มีทิฏฐิที่อาศัยต่างกัน သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အန္တဝါ လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အနန္တဝါ လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရံ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရံ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ [Pg.159] သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกมีที่สุด สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกไม่มีที่สุด สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ชีพอันนั้น สรีระก็อันนั้น สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ชีพเป็นอื่น สรีระก็เป็นอื่น สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่เกิดอีก สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีก สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ တေ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’တိ. สมณพราหมณ์เหล่านั้นเกิดการทะเลาะวิวาท เกิดการโต้เถียงกันและกัน กล่าวทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมะเป็นอย่างนี้ ธรรมะไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมะไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมะเป็นอย่างนี้’ အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံသု. သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมาก นุ่งสบงทรงบาตรและจีวรในเวลาเช้า เข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี เที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถีแล้ว กลับจากบิณฑบาตในเวลาหลังอาหาร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, သမ္ဗဟုလာ နာနာတိတ္ထိယသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တိ နာနာဒိဋ္ဌိကာ နာနာခန္တိကာ နာနာရုစိကာ နာနာဒိဋ္ဌိနိဿယနိဿိတာ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในกรุงสาวัตถีนี้ มีสมณพราหมณ์และปริพาชกที่เป็นเจ้าลัทธิต่างๆ จำนวนมากอาศัยอยู่ เป็นผู้มีความเห็นต่างๆ กัน มีความพอใจต่างๆ กัน มีความชอบใจต่างๆ กัน อาศัยทิฏฐิอันเป็นที่พึ่งอาศัยต่างๆ กัน ‘‘သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ…ပေ… တေ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’’ တိ. สมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ ... สมณพราหมณ์เหล่านั้นเกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน ถึงความบาดหมางกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมะเป็นอย่างนี้ ธรรมะไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมะไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมะเป็นอย่างนี้’ ‘‘အညတိတ္ထိယာ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဗ္ဗာဇကာ အန္ဓာ အစက္ခုကာ; အတ္ထံ န ဇာနန္တိ, အနတ္ထံ န ဇာနန္တိ, ဓမ္မံ န ဇာနန္တိ, အဓမ္မံ န ဇာနန္တိ. တေ အတ္ထံ အဇာနန္တာ အနတ္ထံ အဇာနန္တာ ဓမ္မံ အဇာနန္တာ အဓမ္မံ အဇာနန္တာ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’’တိ. ภิกษุทั้งหลาย ปริพาชกเจ้าลัทธิอื่นเป็นคนบอด ไม่มีจักษุ ไม่รู้อรรถ ไม่รู้อันไม่ใช่อรรถ ไม่รู้ธรรม ไม่รู้อธรรม พวกเขาเมื่อไม่รู้อรรถ ไม่รู้อันไม่ใช่อรรถ ไม่รู้ธรรม ไม่รู้อธรรม ก็เกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน ถึงความบาดหมางกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมะเป็นอย่างนี้ ธรรมะไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมะไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมะเป็นอย่างนี้’ ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမိဿာယေဝ သာဝတ္ထိယာ အညတရော ရာဇာ အဟောသိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ရာဇာ အညတရံ ပုရိသံ အာမန္တေသိ – ‘ဧဟိ တွံ, အမ္ဘော ပုရိသ, ယာဝတကာ သာဝတ္ထိယာ ဇစ္စန္ဓာ တေ သဗ္ဗေ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပါတေဟီ’တိ. ‘ဧဝံ, ဒေဝါ’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ပုရိသော တဿ ရညော ပဋိဿုတွာ ယာဝတကာ သာဝတ္ထိယာ ဇစ္စန္ဓာ တေ သဗ္ဗေ ဂဟေတွာ ယေန သော ရာဇာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘သန္နိပါတိတာ ခေါ တေ, ဒေဝ, ယာဝတကာ သာဝတ္ထိယာ ဇစ္စန္ဓာ’တိ[Pg.160]. ‘တေန ဟိ, ဘဏေ, ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိံ ဒဿေဟီ’တိ. ‘ဧဝံ, ဒေဝါ’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ပုရိသော တဿ ရညော ပဋိဿုတွာ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိံ ဒဿေသိ. ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ในกรุงสาวัตถีนี้เอง มีพระราชาพระองค์หนึ่ง ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลาย พระราชานั้นรับสั่งกับบุรุษคนหนึ่งว่า ‘มาเถิด ท่านบุรุษ ท่านจงรวบรวมคนตาบอดแต่กำเนิดทั้งหมดที่มีอยู่ในกรุงสาวัตถีมาไว้ในที่เดียวกัน’ ภิกษุทั้งหลาย บุรุษนั้นทูลรับสนองพระราชดำรัสของพระราชานั้นว่า ‘ขอเดชะ พระพุทธเจ้าข้า’ แล้วรวบรวมคนตาบอดแต่กำเนิดทั้งหมดที่มีอยู่ในกรุงสาวัตถี แล้วเข้าไปเฝ้าพระราชานั้นถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระราชานั้นดังนี้ว่า ‘ขอเดชะ คนตาบอดแต่กำเนิดทั้งหมดที่มีอยู่ในกรุงสาวัตถี ข้าพระองค์รวบรวมไว้แล้ว’ (พระราชาตรัสว่า) ‘ถ้าเช่นนั้น ท่านจงให้คนตาบอดแต่กำเนิดดูช้างเถิด’ ภิกษุทั้งหลาย บุรุษนั้นทูลรับสนองพระราชดำรัสของพระราชานั้นว่า ‘ขอเดชะ พระพุทธเจ้าข้า’ แล้วได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดดูช้าง ‘‘ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ သီသံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ ကဏ္ဏံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ ဒန္တံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ သောဏ္ဍံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ ကာယံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ ပါဒံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ သတ္ထိံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ. ဧကစ္စာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိဿ ဝါလဓိံ ဒဿေသိ – ‘ဧဒိသော, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’’’တိ. เขาได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูศีรษะของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูหูของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูงาของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูงวงของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูกายของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูเท้าของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูขาอ่อนของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูโคนหางของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ได้ให้คนตาบอดแต่กำเนิดบางพวกดูปลายหางของช้าง (พลางกล่าวว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’ ‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ပုရိသော ဇစ္စန္ဓာနံ ဟတ္ထိံ ဒဿေတွာ ယေန သော ရာဇာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဒိဋ္ဌော ခေါ တေဟိ, ဒေဝ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထီ; ယဿ ဒါနိ ကာလံ မညသီ’တိ. ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น บุรุษนั้นให้คนตาบอดแต่กำเนิดดูช้างแล้ว เข้าไปเฝ้าพระราชานั้นถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระราชานั้นดังนี้ว่า ‘ขอเดชะ คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่านั้นดูช้างแล้ว บัดนี้ ขอพระองค์ทรงทราบกาลอันควรเถิด’ ‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ရာဇာ ယေန တေ ဇစ္စန္ဓာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ဇစ္စန္ဓေ ဧတဒဝေါစ – ‘ဒိဋ္ဌော ဝေါ, ဇစ္စန္ဓာ, ဟတ္ထီ’တိ? ‘ဧဝံ, ဒေဝ, ဒိဋ္ဌော နော ဟတ္ထီ’တိ. ‘ဝဒေထ, ဇစ္စန္ဓာ, ကီဒိသော ဟတ္ထီ’တိ? ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น พระราชาเสด็จเข้าไปหาคนตาบอดแต่กำเนิดเหล่านั้นถึงที่อยู่ ครั้นเสด็จเข้าไปหาแล้ว ได้ตรัสกับคนตาบอดแต่กำเนิดเหล่านั้นดังนี้ว่า ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย พวกท่านดูช้างแล้วหรือ’ (พวกเขาทูลว่า) ‘ขอเดชะ ดูแล้วพระพุทธเจ้าข้า’ (พระราชาตรัสว่า) ‘ดูก่อนคนตาบอดทั้งหลาย จงบอกมาเถิด ช้างเป็นอย่างไร’ ‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ သီသံ ဒိဋ္ဌံ အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ ကုမ္ဘော’တိ. ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูศีรษะของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนหม้อ’ ‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ ကဏ္ဏော ဒိဋ္ဌော အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ သုပ္ပော’တိ. ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูหูของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนกระด้ง’ ‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ ဒန္တော ဒိဋ္ဌော အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ ခီလော’တိ. ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูงาของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนหลัก’ ‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ သောဏ္ဍော ဒိဋ္ဌော အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ နင်္ဂလီသာ’တိ. ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูงวงของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนงอนไถ’ ‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ ကာယော ဒိဋ္ဌော အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ ကောဋ္ဌော’တိ. ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูกายของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนฉางข้าว’ ‘‘ယေဟိ[Pg.161], ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ ပါဒေါ ဒိဋ္ဌော အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ ထူဏော’တိ. ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูเท้าของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนเสา’ ‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ သတ္ထိ ဒိဋ္ဌော ဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ ဥဒုက္ခလော’တိ. ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูขาอ่อนของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนครก’ ‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ မုသလော’တိ. ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูโคนหางของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนสาก’ ‘‘ယေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဇစ္စန္ဓေဟိ ဟတ္ထိဿ ဝါလဓိ ဒိဋ္ဌော အဟောသိ, တေ ဧဝမာဟံသု – ‘ဧဒိသော, ဒေဝ, ဟတ္ထီ သေယျထာပိ သမ္မဇ္ဇနီ’တိ. ภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดแต่กำเนิดเหล่าใดได้ดูปลายหางของช้าง คนเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ขอเดชะ ช้างเป็นเหมือนไม้กวาด’ ‘‘တေ ‘ဧဒိသော ဟတ္ထီ, နေဒိသော ဟတ္ထီ; နေဒိသော ဟတ္ထီ, ဧဒိသော ဟတ္ထီ’’’တိ အညမညံ မုဋ္ဌီဟိ သံသုမ္ဘိံသု. တေန စ ပန, ဘိက္ခဝေ, သော ရာဇာ အတ္တမနော အဟောသိ. คนเหล่านั้น (ต่างเถียงกันว่า) ‘ช้างเป็นอย่างนี้ ช้างไม่เป็นอย่างนี้ ช้างไม่เป็นอย่างนี้ ช้างเป็นอย่างนี้’ แล้วชกต่อยกันและกันด้วยหมัด ภิกษุทั้งหลาย และเพราะเหตุนั้น พระราชานั้นก็ทรงพอพระทัย ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ အန္ဓာ အစက္ခုကာ. တေ အတ္ထံ န ဇာနန္တိ အနတ္ထံ န ဇာနန္တိ, ဓမ္မံ န ဇာနန္တိ အဓမ္မံ န ဇာနန္တိ. တေ အတ္ထံ အဇာနန္တာ အနတ္ထံ အဇာနန္တာ, ဓမ္မံ အဇာနန္တာ အဓမ္မံ အဇာနန္တာ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’’တိ. ภิกษุทั้งหลาย ปริพาชกอัญญเดียรถีย์ทั้งหลายก็เป็นเช่นนั้นเหมือนกัน คือ เป็นคนบอด ไม่มีจักษุ พวกเขาไม่รู้จักประโยชน์ ไม่รู้จักสิ่งที่ไม่ใช่ประโยชน์ ไม่รู้จักธรรม ไม่รู้จักอธรรม พวกเขาเมื่อไม่รู้จักประโยชน์ ไม่รู้จักสิ่งที่ไม่ใช่ประโยชน์ ไม่รู้จักธรรม ไม่รู้จักอธรรม ก็เกิดการทะเลาะวิวาท เกิดการขัดแย้งกัน กล่าวโต้เถียงกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้’ ดังนี้ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဣမေသု ကိရ သဇ္ဇန္တိ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ; ဝိဂ္ဂယှ နံ ဝိဝဒန္တိ, ဇနာ ဧကင်္ဂဒဿိနော’’တိ. စတုတ္ထံ; ได้ยินว่า สมณพราหมณ์บางพวกย่อมข้องอยู่ในทิฏฐิเหล่านี้ ชนทั้งหลายผู้เห็นเพียงส่วนเดียว ยึดถือทิฏฐินั้นแล้ว ย่อมวิวาทกัน ดังนี้ จบสูตรที่ ๔ ၅. ဒုတိယနာနာတိတ္ထိယသုတ္တံ ๕. นานาติตถิยสูตรที่ ๒ ၅၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ နာနာတိတ္ထိယသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တိ နာနာဒိဋ္ဌိကာ နာနာခန္တိကာ နာနာရုစိကာ နာနာဒိဋ္ဌိနိဿယနိဿိတာ. ๕๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล สมณพราหมณ์ปริพาชกอัญญเดียรถีย์จำนวนมาก ผู้มีความเห็นต่างๆ กัน มีความพอใจต่างๆ กัน มีความชอบใจต่างๆ กัน อาศัยทิฏฐิอันเป็นที่พึ่งต่างๆ กัน อาศัยอยู่ในกรุงสาวัตถี သန္တေကေ [Pg.162] သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတော စ အသဿတော စ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘နေဝ သဿတော နာသဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘ပရံကတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတော စ ပရံကတော စ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသယံကာရော အပရံကာရော အဓိစ္စသမုပ္ပန္နော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသဿတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတဉ္စ အသဿတဉ္စ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘နေဝ သဿတံ နာသဿတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝဒိဋ္ဌိနော – ‘‘ပရံကတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော [Pg.163] စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกเที่ยงด้วย ไม่เที่ยงด้วย สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกจะว่าเที่ยงก็มิใช่ จะว่าไม่เที่ยงก็มิใช่ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก ตนทำเอง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก ผู้อื่นทำให้ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก ตนทำเองด้วย ผู้อื่นทำให้ด้วย สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก ตนทำเองก็มิใช่ ผู้อื่นทำให้ก็มิใช่ เกิดขึ้นเอง ไม่มีเหตุปัจจัย สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลกไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลกเที่ยงด้วย ไม่เที่ยงด้วย สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลกจะว่าเที่ยงก็มิใช่ จะว่าไม่เที่ยงก็มิใช่ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ตนทำเอง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ผู้อื่นทำให้ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ตนทำเองด้วย ผู้อื่นทำให้ด้วย สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ตนทำเองก็มิใช่ ผู้อื่นทำให้ก็มิใช่ เกิดขึ้นเอง ไม่มีเหตุปัจจัย สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ တေ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’တိ. พวกเขาเกิดการทะเลาะวิวาท เกิดการขัดแย้งกัน กล่าวโต้เถียงกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้’ အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံသု. သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมาก นุ่งสบงทรงบาตรและจีวรในเวลาเช้าแล้ว เข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี เที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถีแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, သမ္ဗဟုလာ နာနာတိတ္ထိယသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တိ နာနာဒိဋ္ဌိကာ နာနာခန္တိကာ နာနာရုစိကာ နာနာဒိဋ္ဌိနိဿယနိဿိတာ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในกรุงสาวัตถีนี้ มีสมณพราหมณ์ปริพาชกอัญญเดียรถีย์จำนวนมาก ผู้มีความเห็นต่างๆ กัน มีความพอใจต่างๆ กัน มีความชอบใจต่างๆ กัน อาศัยทิฏฐิอันเป็นที่พึ่งต่างๆ กัน อาศัยอยู่ ‘‘သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ…ပေ… တေ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’’တိ. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’...ฯลฯ...พวกเขาเกิดการทะเลาะวิวาท เกิดการขัดแย้งกัน กล่าวโต้เถียงกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้’ ดังนี้ ‘‘အညတိတ္ထိယာ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဗ္ဗာဇကာ အန္ဓာ အစက္ခုကာ; အတ္ထံ န ဇာနန္တိ အနတ္ထံ န ဇာနန္တိ, ဓမ္မံ န ဇာနန္တိ အဓမ္မံ န ဇာနန္တိ. တေ အတ္ထံ အဇာနန္တာ အနတ္ထံ အဇာနန္တာ, ဓမ္မံ အဇာနန္တာ အဓမ္မံ အဇာနန္တာ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’’တိ. “ภิกษุทั้งหลาย ปริพาชกอัญญเดียรถีย์ทั้งหลาย เป็นคนบอด ไม่มีจักษุ ไม่รู้จักประโยชน์ ไม่รู้จักสิ่งที่ไม่ใช่ประโยชน์ ไม่รู้จักธรรม ไม่รู้จักอธรรม. พวกเขาเมื่อไม่รู้จักประโยชน์ ไม่รู้จักสิ่งที่ไม่ใช่ประโยชน์ ไม่รู้จักธรรม ไม่รู้จักอธรรม ก็เกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน มีความเห็นขัดแย้งกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้, ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้’” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဣမေသု ကိရ သဇ္ဇန္တိ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ; အန္တရာဝ ဝိသီဒန္တိ, အပ္ပတွာဝ တမောဂဓ’’န္တိ. ပဉ္စမံ; “สมณพราหมณ์บางพวก ย่อมข้องติดอยู่ในทิฏฐิเหล่านี้ ยังไม่ถึงฝั่ง (พระนิพพาน) ก็จมลงในระหว่างเทียว” ดังนี้แล. (สูตรที่ ๕) ၆. တတိယနာနာတိတ္ထိယသုတ္တံ ๖. ตติยนാനാติตถิยสูตร ၅၆. ဧဝံ [Pg.164] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ နာနာတိတ္ထိယသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တိ နာနာဒိဋ္ဌိကာ နာနာခန္တိကာ နာနာရုစိကာ နာနာဒိဋ္ဌိနိဿယနိဿိတာ. ๕๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี. ก็โดยสมัยนั้นแล สมณพราหมณ์ปริพาชกที่เป็นเจ้าลัทธิต่างๆ จำนวนมาก อาศัยอยู่ในพระนครสาวัตถี เป็นผู้มีทิฏฐิต่างๆ กัน มีความพอใจต่างๆ กัน มีความชอบใจต่างๆ กัน อาศัยทิฏฐิอันเป็นที่พึ่งพิงต่างๆ กัน. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတော စ အသဿတော စ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘နေဝ သဿတော နာသဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘ပရံကတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတော စ ပရံကတော စ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသယံကာရော အပရံကာရော အဓိစ္စသမုပ္ပန္နော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသဿတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သဿတဉ္စ အသဿတဉ္စ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘နေဝ သဿတံ နာသဿတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘ပရံကတံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ[Pg.165]. သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. သန္တိ ပနေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘‘အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกทั้งเที่ยงและไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกจะว่าเที่ยงก็มิใช่ จะว่าไม่เที่ยงก็มิใช่ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก ตนทำเอง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก ผู้อื่นทำให้ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก ทั้งตนทำเองและผู้อื่นทำให้ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลก มิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ เกิดขึ้นเองไม่มีเหตุ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ทั้งเที่ยงและไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก จะว่าเที่ยงก็มิใช่ จะว่าไม่เที่ยงก็มิใช่ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ตนทำเอง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ผู้อื่นทำให้ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก ทั้งตนทำเองและผู้อื่นทำให้ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขทุกข์ อัตตาและโลก มิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ เกิดขึ้นเองไม่มีเหตุ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’. တေ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’တိ. พวกเขาเกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน มีความเห็นขัดแย้งกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้, ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้’ ดังนี้ အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံသု. သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมาก ครองอันตรวาสกในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครสาวัตถี. ครั้นเที่ยวบิณฑบาตในพระนครสาวัตถีแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาต ก็เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง. ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, သမ္ဗဟုလာ နာနာတိတ္ထိယသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တိ နာနာဒိဋ္ဌိကာ နာနာခန္တိကာ နာနာရုစိကာ နာနာဒိဋ္ဌိနိဿယနိဿိတာ. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในพระนครสาวัตถีนี้ มีสมณพราหมณ์ปริพาชกที่เป็นเจ้าลัทธิต่างๆ จำนวนมาก อาศัยอยู่ เป็นผู้มีทิฏฐิต่างๆ กัน มีความพอใจต่างๆ กัน มีความชอบใจต่างๆ กัน อาศัยทิฏฐิอันเป็นที่พึ่งพิงต่างๆ กัน. ‘‘သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ …ပေ… တေ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’’တိ. “มีสมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’...ฯลฯ... พวกเขาเกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน มีความเห็นขัดแย้งกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้, ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้’” ‘‘အညတိတ္ထိယာ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဗ္ဗာဇကာ အန္ဓာ အစက္ခုကာ. တေ အတ္ထံ န ဇာနန္တိ အနတ္ထံ န ဇာနန္တိ, ဓမ္မံ န ဇာနန္တိ အဓမ္မံ န ဇာနန္တိ. တေ အတ္ထံ အဇာနန္တာ အနတ္ထံ အဇာနန္တာ, ဓမ္မံ အဇာနန္တာ အဓမ္မံ အဇာနန္တာ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ – ‘ဧဒိသော ဓမ္မော, နေဒိသော ဓမ္မော; နေဒိသော ဓမ္မော, ဧဒိသော ဓမ္မော’’’တိ. ภิกษุทั้งหลาย ปริพาชกอัญญเดียรถีย์ทั้งหลาย เป็นคนบอด ไม่มีจักษุ พวกเขาย่อมไม่รู้อรรถ ไม่รู้อันตราย ไม่รู้ธรรม ไม่รู้อธรรม พวกเขาเมื่อไม่รู้อรรถ ไม่รู้อันตราย ไม่รู้ธรรม ไม่รู้อธรรม ก็เกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน มีความเห็นขัดแย้งกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ว่า ‘ธรรมเป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้’ ดังนี้ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အဟင်္ကာရပသုတာယံ [Pg.166] ပဇာ, ပရံကာရူပသံဟိတာ; ဧတဒေကေ နာဗ္ဘညံသု, န နံ သလ္လန္တိ အဒ္ဒသုံ. หมู่สัตว์นี้ ขวนขวายในความเห็นว่า ‘เราทำ’ ประกอบด้วยความเห็นว่า ‘ผู้อื่นทำ’ สมณพราหมณ์บางพวกไม่ยอมรับความเห็นนั้น แต่ก็ไม่เห็นความเห็นนั้นว่าเป็นลูกศร ‘‘ဧတဉ္စ သလ္လံ ပဋိကစ္စ ပဿတော; အဟံ ကရောမီတိ န တဿ ဟောတိ; ပရော ကရောတီတိ န တဿ ဟောတိ. แต่สำหรับผู้ที่เห็นความเห็นนั้นว่าเป็นลูกศรตั้งแต่แรก ความเห็นว่า ‘เราทำ’ ย่อมไม่มี ความเห็นว่า ‘ผู้อื่นทำ’ ย่อมไม่มี ‘‘မာနုပေတာ အယံ ပဇာ, မာနဂန္ထာ မာနဝိနိဗဒ္ဓါ ; ဒိဋ္ဌီသု သာရမ္ဘကထာ, သံသာရံ နာတိဝတ္တတီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ; หมู่สัตว์นี้ประกอบด้วยมานะ ถูกมานะผูกรัดไว้ ถูกมานะพันธนาการไว้ มีวาทะแข่งขันกันในทิฏฐิทั้งหลาย ย่อมก้าวล่วงสังสารวัฏไปไม่ได้ ၇. သုဘူတိသုတ္တံ ๗. สุภูติสูตร ၅၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သုဘူတိ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အဝိတက္ကံ သမာဓိံ သမာပဇ္ဇိတွာ. ๕๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระสุภูตินั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง เข้าอวิตักกสมาธิอยู่ ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သုဘူတိံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ အဝိတက္ကံ သမာဓိံ သမာပန္နံ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระสุภูตินั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง เข้าอวิตักกสมาธิอยู่ ไม่ไกล အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယဿ ဝိတက္ကာ ဝိဓူပိတာ,အဇ္ဈတ္တံ သုဝိကပ္ပိတာ အသေသာ; တံ သင်္ဂမတိစ္စ အရူပသညီ,စတုယောဂါတိဂတော န ဇာတု မေတီ’’တိ. သတ္တမံ; บุคคลใดกำจัดวิตกทั้งหลายในภายในได้แล้ว ตัดขาดได้ดีโดยสิ้นเชิง บุคคลนั้นก้าวล่วงกิเลสเครื่องข้อง เป็นผู้มีอรูปสัญญา ก้าวล่วงโยคะ ๔ ได้แล้ว ย่อมไม่ถึงภพอีกโดยแท้ ၈. ဂဏိကာသုတ္တံ ๘. คณิกาสูตร ၅၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇဂဟေ ဒွေ ပူဂါ အညတရိဿာ ဂဏိကာယ သာရတ္တာ ဟောန္တိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ; ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ ပါဏီဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, လေဍ္ဍူဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ[Pg.167], ဒဏ္ဍေဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, သတ္ထေဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ. တေ တတ္ထ မရဏမ္ပိ နိဂစ္ဆန္တိ မရဏမတ္တမ္ပိ ဒုက္ခံ. ๕๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อแก่กระแต เขตกรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล ในกรุงราชคฤห์ มีคณะ ๒ คณะ กำหนัดยินดี มีจิตปฏิพัทธ์ในหญิงแพศยาคนหนึ่ง เกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน มีความเห็นขัดแย้งกัน ประทุษร้ายกันและกันด้วยฝ่ามือบ้าง ด้วยก้อนดินบ้าง ด้วยท่อนไม้บ้าง ด้วยศัสตราบ้าง พวกเขาถึงความตายบ้าง ถึงทุกข์ปางตายบ้างในที่นั้น အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံသု. ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมาก นุ่งสบงทรงบาตรจีวรในเวลาเช้าแล้ว เข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์ เที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์แล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นภิกษุเหล่านั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, ရာဇဂဟေ ဒွေ ပူဂါ အညတရိဿာ ဂဏိကာယ သာရတ္တာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ; ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ ပါဏီဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, လေဍ္ဍူဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, ဒဏ္ဍေဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, သတ္ထေဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ. တေ တတ္ထ မရဏမ္ပိ နိဂစ္ဆန္တိ မရဏမတ္တမ္ပိ ဒုက္ခ’’န္တိ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในกรุงราชคฤห์นี้ มีคณะ ๒ คณะ กำหนัดยินดี มีจิตปฏิพัทธ์ในหญิงแพศยาคนหนึ่ง เกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการโต้เถียงกัน มีความเห็นขัดแย้งกัน ประทุษร้ายกันและกันด้วยฝ่ามือบ้าง ด้วยก้อนดินบ้าง ด้วยท่อนไม้บ้าง ด้วยศัสตราบ้าง พวกเขาถึงความตายบ้าง ถึงทุกข์ปางตายบ้างในที่นั้น အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယဉ္စ ပတ္တံ ယဉ္စ ပတ္တဗ္ဗံ, ဥဘယမေတံ ရဇာနုကိဏ္ဏံ, အာတုရဿာနုသိက္ခတော. ယေ စ သိက္ခာသာရာ သီလဗ္ဗတံ ဇီဝိတံ ဗြဟ္မစရိယံ ဥပဋ္ဌာနသာရာ, အယမေကော အန္တော. ယေ စ ဧဝံဝါဒိနော – ‘နတ္ထိ ကာမေသု ဒေါသော’တိ, အယံ ဒုတိယော အန္တော. ဣစ္စေတေ ဥဘော အန္တာ ကဋသိဝဍ္ဎနာ, ကဋသိယော ဒိဋ္ဌိံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ဧတေတေ ဥဘော အန္တေ အနဘိညာယ ဩလီယန္တိ ဧကေ, အတိဓာဝန္တိ ဧကေ. ယေ စ ခေါ တေ အဘိညာယ တတြ စ နာဟေသုံ, တေန စ နာမညိံသု, ဝဋ္ဋံ တေသံ နတ္ထိ ပညာပနာယာ’’တိ. အဋ္ဌမံ. ทั้งกามที่ได้แล้วและที่พึงจะได้ ทั้งสองอย่างนี้เกลือกกลั้วด้วยธุลีคือราคะ สำหรับผู้ถูกกิเลสเบียดเบียนและผู้ศึกษาตามอยู่ ส่วนผู้ที่ถือการศึกษาเป็นสาระ ถือศีลพรต ชีวิต พรหมจรรย์ และการบำรุงเป็นสาระ นี้เป็นส่วนสุดอย่างหนึ่ง และผู้ที่มีวาทะอย่างนี้ว่า ‘โทษในกามทั้งหลายไม่มี’ นี้เป็นส่วนสุดอย่างที่สอง ด้วยประการฉะนี้ ส่วนสุดทั้งสองนี้ย่อมเพิ่มพูนป่าช้า ป่าช้าย่อมเพิ่มพูนทิฏฐิ เพราะไม่รู้แจ้งส่วนสุดทั้งสองนี้ บางพวกจึงย่อหย่อน บางพวกจึงแล่นไปไกล ส่วนผู้ที่รู้แจ้งส่วนสุดเหล่านั้นแล้ว ก็ไม่เป็นไปในส่วนสุดนั้น และไม่สำคัญมั่นหมายด้วยส่วนสุดนั้น วัฏฏะเพื่อการบัญญัติย่อมไม่มีแก่ท่านเหล่านั้น ၉. ဥပါတိဓာဝန္တိသုတ္တံ ๙. อุปาติธาวันติสูตร ၅၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ ရတ္တန္ဓကာရတိမိသာယံ အဗ္ဘောကာသေ နိသိန္နော ဟောတိ တေလပ္ပဒီပေသု ဈာယမာနေသု. ๕๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งในที่แจ้ง ในราตรีอันมืดมิด เมื่อประทีปน้ำมันกำลังลุกโพลงอยู่ တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ အဓိပါတကာ တေသု တေလပ္ပဒီပေသု အာပါတပရိပါတံ အနယံ အာပဇ္ဇန္တိ, ဗျသနံ အာပဇ္ဇန္တိ, အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇန္တိ [Pg.168]. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တေ သမ္ဗဟုလေ အဓိပါတကေ တေသု တေလပ္ပဒီပေသု အာပါတပရိပါတံ အနယံ အာပဇ္ဇန္တေ, ဗျသနံ အာပဇ္ဇန္တေ, အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇန္တေ. ก็โดยสมัยนั้นแล แมลงเม่าจำนวนมากบินถลาเข้าสู่ประทีปน้ำมันเหล่านั้น ย่อมถึงความพินาศ ถึงความย่อยยับ ถึงความพินาศย่อยยับ พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นแมลงเม่าจำนวนมากเหล่านั้น บินถลาเข้าสู่ประทีปน้ำมันเหล่านั้น ถึงความพินาศ ถึงความย่อยยับ ถึงความพินาศย่อยยับ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဥပါတိဓာဝန္တိ န သာရမေန္တိ,နဝံ နဝံ ဗန္ဓနံ ဗြူဟယန္တိ; ပတန္တိ ပဇ္ဇောတမိဝါဓိပါတကာ,ဒိဋ္ဌေ သုတေ ဣတိဟေကေ နိဝိဋ္ဌာ’’တိ. နဝမံ; ชนทั้งหลายแล่นไปไกล ไม่ถึงสาระ ย่อมเพิ่มพูนเครื่องผูกใหม่ๆ อยู่ร่ำไป บางพวกยึดมั่นในสิ่งที่เห็นและสิ่งที่ได้ฟังว่า ‘เป็นอย่างนี้’ แล้วย่อมตกไป เหมือนแมลงเม่าตกไปในกองไฟ ၁၀. ဥပ္ပဇ္ဇန္တိသုတ္တံ ๑๐. อุปปัชชันติสูตร ၆၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ๖๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นท่านพระอานนท์นั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘန္တေ, တထာဂတာ လောကေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ တာဝ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ သက္ကတာ ဟောန္တိ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ယတော စ ခေါ, ဘန္တေ, တထာဂတာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အထ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ အဂရုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ န လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ဘဂဝါ ယေဝ ဒါနိ, ဘန္တေ, သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ, ဘိက္ခုသံဃော စာ’’တိ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตลอดเวลาที่พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่เสด็จอุบัติขึ้นในโลก ตลอดเวลานั้น พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม และเป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร แต่ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อใด พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นในโลก เมื่อนั้น พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมเป็นผู้ที่เขาไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชา ไม่นอบน้อม และเป็นผู้ไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ พระผู้มีพระภาคเท่านั้นเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม และเป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ทั้งภิกษุสงฆ์ก็เป็นเช่นนั้น ‘‘ဧဝမေတံ[Pg.169], အာနန္ဒ, ယာဝကီဝဉ္စ, အာနန္ဒ, တထာဂတာ လောကေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ တာဝ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ သက္ကတာ ဟောန္တိ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ယတော စ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အထ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ အဂရုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ န လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. တထာဂတောဝ ဒါနိ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ, ဘိက္ခုသံဃော စာ’’တိ. ดูก่อนอานนท์ ข้อนั้นเป็นอย่างนั้น ดูก่อนอานนท์ ตลอดเวลาที่พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่เสด็จอุบัติขึ้นในโลก ตลอดเวลานั้น พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม และเป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร แต่ดูก่อนอานนท์ เมื่อใด พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นในโลก เมื่อนั้น พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมเป็นผู้ที่เขาไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชา ไม่นอบน้อม และเป็นผู้ไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร บัดนี้ ตถาคตเท่านั้นเป็นผู้ที่เขา สักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม และเป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ทั้งภิกษุสงฆ์ก็เป็นเช่นนั้น အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဩဘာသတိ တာဝ သော ကိမိ,ယာဝ န ဥန္နမတေ ပဘင်္ကရော; (သ) ဝေရောစနမှိ ဥဂ္ဂတေ,ဟတပ္ပဘော ဟောတိ န စာပိ ဘာသတိ. ตราบใดที่ดวงอาทิตย์ผู้ทำแสงสว่างยังไม่ขึ้น ตราบนั้น หิ่งห้อยย่อมส่องแสง แต่เมื่อดวงอาทิตย์ผู้ส่องแสงสว่างจ้าขึ้นแล้ว หิ่งห้อยนั้นก็อับแสงและไม่ส่องแสงอีกต่อไป ‘‘ဧဝံ ဩဘာသိတမေဝ တက္ကိကာနံ,ယာဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ လောကေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ; န တက္ကိကာ သုဇ္ဈန္တိ န စာပိ သာဝကာ,ဒုဒ္ဒိဋ္ဌီ န ဒုက္ခာ ပမုစ္စရေ’’တိ. ဒသမံ; ฉันใดก็ฉันนั้น พวกนักตรึกย่อมรุ่งเรืองอยู่ได้ก็เพียงตราบเท่าที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่เสด็จอุบัติขึ้นในโลก พวกนักตรึกและแม้สาวกของพวกเขาก็ไม่บริสุทธิ์ พวกมีทิฏฐิชั่วย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์ได้ တဿုဒ္ဒါနံ – อุทานของวรรคนั้น คือ အာယုဇဋိလဝေက္ခဏာ, တယော တိတ္ထိယာ သုဘူတိ; ဂဏိကာ ဥပါတိ နဝမော, ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဒသာတိ. อายุกัปปสูตร ชฎิลสูตร เวขณสสูตร ติตถิยสูตร ๓ สูตร สุภูติสูตร คณิกาสูตร อุปาติสูตรเป็นสูตรที่ ๙ และอุปปัชชันติสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร ဇစ္စန္ဓဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော နိဋ္ဌိတော. จัจจันธวรรคที่ ๖ จบ ၇. စူဠဝဂ္ဂေါ ๗. จุฬวรรค ၁. ပဌမလကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယသုတ္တံ ๑. ปฐมลขุณฏกภัททิยสูตร ၆၁. ဧဝံ [Pg.170] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာယသ္မန္တံ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယံ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ. ๖๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น ท่านพระสารีบุตรได้แสดง ชี้แจงให้สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง แก่ท่านพระลขุณฏกภัททิยะด้วยธรรมีกถาโดยอเนกปริยาย အထ ခေါ အာယသ္မတော လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယဿ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန အနေကပရိယာယေန ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိယမာနဿ သမာဒပိယမာနဿ သမုတ္တေဇိယမာနဿ သမ္ပဟံသိယမာနဿ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ. ครั้งนั้น เมื่อท่านพระสารีบุตรแสดง ชี้แจงให้สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง แก่ท่านพระลขุณฏกภัททิยะด้วยธรรมีกถาโดยอเนกปริยายอยู่ จิตของท่านพระลขุณฏกภัททิยะก็หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယံ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန အနေကပရိယာယေန ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိယမာနံ သမာဒပိယမာနံ သမုတ္တေဇိယမာနံ သမ္ပဟံသိယမာနံ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระลขุณฏกภัททิยะ ผู้ที่ท่านพระสารีบุตรแสดง ชี้แจงให้สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ด้วยธรรมีกถาโดยอเนกปริยาย มีจิตหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဥဒ္ဓံ အဓော သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တော, အယံဟမသ္မီတိ အနာနုပဿီ; ဧဝံ ဝိမုတ္တော ဥဒတာရိ ဩဃံ, အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယာ’’တိ. ပဌမံ; ผู้หลุดพ้นแล้วในเบื้องบน เบื้องต่ำ และในที่ทั้งปวง ไม่พิจารณาเห็นว่า ‘นี้เป็นเรา’ ผู้หลุดพ้นแล้วอย่างนี้ ได้ข้ามโอฆะที่ยังไม่เคยข้าม เพื่อความไม่มีภพใหม่ ၂. ဒုတိယလကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယသုတ္တံ ๒. ทุติยลขุณฏกภัททิยสูตร ၆၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာယသ္မန္တံ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယံ သေခံ မညမာနော ဘိယျောသောမတ္တာယ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ. ๖๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น ท่านพระสารีบุตรสำคัญท่านพระลขุณฏกภัททิยะว่าเป็นพระเสขะ จึงได้แสดง ชี้แจงให้สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ด้วยธรรมีกถาโดยอเนกปริยายยิ่ง ๆ ขึ้นไป အဒ္ဒသာ [Pg.171] ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာယသ္မန္တံ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယံ သေခံ မညမာနံ ဘိယျောသောမတ္တာယ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေန္တံ သမာဒပေန္တံ သမုတ္တေဇေန္တံ သမ္ပဟံသေန္တံ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระสารีบุตร ผู้สำคัญท่านพระลขุณฏกภัททิยะว่าเป็นพระเสขะ กำลังแสดง ชี้แจงให้สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ด้วยธรรมีกถาโดยอเนกปริยายยิ่ง ๆ ขึ้นไป အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အစ္ဆေစ္ဆိ ဝဋ္ဋံ ဗျဂါ နိရာသံ, ဝိသုက္ခာ သရိတာ န သန္ဒတိ; ဆိန္နံ ဝဋ္ဋံ န ဝတ္တတိ, ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ. ဒုတိယံ; ท่านได้ตัดวัฏฏะแล้ว ได้บรรลุถึงธรรมที่ไม่มีความหวังแล้ว แม่น้ำคือตัณหาเหือดแห้งแล้ว ไม่ไหลไปอีก วัฏฏะที่ถูกตัดแล้วย่อมไม่เป็นไปอีก นี้แหละคือที่สุดแห่งทุกข์ ၃. ပဌမသတ္တသုတ္တံ ๓. ปฐมสัตตสูตร ၆၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ ယေဘုယျေန ကာမေသု အတိဝေလံ သတ္တာ ( ) ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောပန္နာ သမ္မတ္တကဇာတာ ကာမေသု ဝိဟရန္တိ. ๖๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้น มนุษย์ชาวพระนครสาวัตถีโดยมากเป็นผู้กำหนัดนักในกาม ติดพัน ยินดี สยบ มัวเมา ถูกกามครอบงำ เป็นผู้มัวเมาในกามอยู่ အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံသု. သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ ယေဘုယျေန ကာမေသု အတိဝေလံ သတ္တာ ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောပန္နာ သမ္မတ္တကဇာတာ ကာမေသု ဝိဟရန္တီ’’တိ. ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากนุ่งสบงทรงบาตรจีวรในเวลาเช้าแล้ว เข้าไปบิณฑบาตยังพระนครสาวัตถี เที่ยวบิณฑบาตในพระนครสาวัตถีแล้ว กลับจากบิณฑบาตในเวลาหลังภัตตาหาร จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่นี่ มนุษย์ชาวพระนครสาวัตถีโดยมากเป็นผู้กำหนัดนักในกาม ติดพัน ยินดี สยบ มัวเมา ถูกกามครอบงำ เป็นผู้มัวเมาในกามอยู่ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ကာမေသု သတ္တာ ကာမသင်္ဂသတ္တာ,သံယောဇနေ ဝဇ္ဇမပဿမာနာ; န ဟိ ဇာတု သံယောဇနသင်္ဂသတ္တာ,ဩဃံ တရေယျုံ ဝိပုလံ မဟန္တ’’န္တိ. တတိယံ; สัตว์ทั้งหลายผู้ข้องอยู่ในกาม ติดอยู่ในกามสังคะ ไม่เห็นโทษในสังโยชน์ สัตว์ผู้ติดอยู่ในสังโยชน์สังคะ ย่อมข้ามโอฆะอันไพบูลย์และใหญ่หลวงไม่ได้เลยหนอ จบสูตรที่ ๓ ၄. ဒုတိယသတ္တသုတ္တံ ๔. ทุติยสัตตสูตรที่ ๔ ၆၄. ဧဝံ [Pg.172] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ ယေဘုယျေန ကာမေသု သတ္တာ ( ) ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောပန္နာ အန္ဓီကတာ သမ္မတ္တကဇာတာ ကာမေသု ဝိဟရန္တိ. ๖๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล มนุษย์ชาวกรุงสาวัตถีโดยมากเป็นผู้ข้องอยู่ กำหนัดแล้ว หมกมุ่นแล้ว สยบแล้ว มัวเมาแล้ว จมลงแล้ว มืดมนแล้ว เป็นผู้ถึงความมัวเมาอย่างยิ่งในกามทั้งหลายอยู่ အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယာ တေ မနုဿေ ယေဘုယျေန ကာမေသု သတ္တေ ရတ္တေ ဂိဒ္ဓေ ဂဓိတေ မုစ္ဆိတေ အဇ္ဈောပန္နေ အန္ဓီကတေ သမ္မတ္တကဇာတေ ကာမေသု ဝိဟရန္တေ. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ทรงถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นมนุษย์ชาวกรุงสาวัตถีเหล่านั้นโดยมากเป็นผู้ข้องอยู่ กำหนัดแล้ว หมกมุ่นแล้ว สยบแล้ว มัวเมาแล้ว จมลงแล้ว มืดมนแล้ว เป็นผู้ถึงความมัวเมาอย่างยิ่งในกามทั้งหลายอยู่ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ကာမန္ဓာ ဇာလသဉ္ဆန္နာ, တဏှာဆဒနဆာဒိတာ; ပမတ္တဗန္ဓုနာ ဗဒ္ဓါ, မစ္ဆာဝ ကုမိနာမုခေ; ဇရာမရဏမနွေန္တိ, ဝစ္ဆော ခီရပကောဝ မာတရ’’န္တိ. စတုတ္ထံ; สัตว์ทั้งหลายผู้มืดบอดเพราะกาม ถูกข่ายคือตัณหาปกคลุมไว้แล้ว ถูกเครื่องมุงคือตัณหาปิดบังไว้แล้ว ถูกมารผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของผู้ประมาทผูกรัดไว้แล้ว ย่อมไปตามชราและมรณะ เหมือนปลาที่เข้าไปสู่ปากไซ และเหมือนลูกโคยังดื่มนมที่เดินตามแม่โคไป ฉะนั้น จบสูตรที่ ๔ ၅. အပရလကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယသုတ္တံ ๕. อปรลขุณฑกภัททิยสูตรที่ ๕ ၆၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယော သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ. ๖๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระลขุณฑกภัททิยะตามหลังภิกษุจำนวนมากเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယံ ဒူရတောဝ သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အာဂစ္ဆန္တံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ဒုဒ္ဒသိကံ ဩကောဋိမကံ ယေဘုယျေန ဘိက္ခူနံ ပရိဘူတရူပံ. ဒိသွာန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระลขุณฑกภัททิยะผู้มีผิวพรรณไม่งาม น่าเกลียด รูปร่างค่อม ผู้ที่ภิกษุโดยมากดูหมิ่น กำลังเดินตามหลังภิกษุจำนวนมากมาแต่ไกล ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้วจึงรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า ‘‘ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဧတံ ဘိက္ခုံ ဒူရတောဝ သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အာဂစ္ဆန္တံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ဒုဒ္ဒသိကံ ဩကောဋိမကံ ယေဘုယျေန ဘိက္ခူနံ ပရိဘူတရူပ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ. “ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเห็นภิกษุรูปนั้นผู้มีผิวพรรณไม่งาม น่าเกลียด รูปร่างค่อม ผู้ที่ภิกษุโดยมากดูหมิ่น กำลังเดินตามหลังภิกษุจำนวนมากมาแต่ไกลหรือไม่” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับว่า “เห็น พระเจ้าข้า” ‘‘ဧသော[Pg.173], ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ. န စ သာ သမာပတ္တိ သုလဘရူပါ ယာ တေန ဘိက္ခုနာ အသမာပန္နပုဗ္ဗာ. ယဿ စတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ တဒနုတ္တရံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนี้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก สมาบัติที่ภิกษุรูปนี้ไม่เคยเข้าแล้ว หาได้ยาก กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบเพื่อประโยชน์ใด เธอก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์นั้นคือพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่แล้ว” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ, ဧကာရော ဝတ္တတီ ရထော; အနီဃံ ပဿ အာယန္တံ, ဆိန္နသောတံ အဗန္ဓန’’န္တိ. ပဉ္စမံ; รถมีกงอันหาโทษมิได้ มีหลังคาขาว มีกำเดียว ย่อมแล่นไป เธอทั้งหลายจงดูท่านผู้มาอยู่ ไม่มีทุกข์ ตัดกระแสได้แล้ว ไม่มีเครื่องผูกพัน จบสูตรที่ ๕ ၆. တဏှာသင်္ခယသုတ္တံ ๖. ตัณหาสังขยสูตรที่ ๖ ၆၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ အညာသိကောဏ္ဍညော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခမာနော. ๖๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระอัญญาโกณฑัญญะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง พิจารณาความหลุดพ้นเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา อยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အညာသိကောဏ္ဍညံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခမာနံ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระอัญญาโกณฑัญญะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง พิจารณาความหลุดพ้นเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา อยู่ไม่ไกล အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယဿ မူလံ ဆမာ နတ္ထိ, ပဏ္ဏာ နတ္ထိ ကုတော လတာ; တံ ဓီရံ ဗန္ဓနာ မုတ္တံ, ကော တံ နိန္ဒိတုမရဟတိ; ဒေဝါပိ နံ ပသံသန္တိ, ဗြဟ္မုနာပိ ပသံသိတော’’တိ. ဆဋ္ဌံ; ผู้ใดไม่มีรากเหง้า ไม่มีพื้นดิน ไม่มีใบ แล้วเถาวัลย์จักมีแต่ที่ไหน ใครเล่าจะควรติเตียนท่านผู้มีปัญญาคงที่ ผู้พ้นแล้วจากเครื่องผูกพันนั้นได้ แม้เทวดาก็สรรเสริญท่าน แม้พรหมก็สรรเสริญท่าน จบสูตรที่ ๖ ၇. ပပဉ္စခယသုတ္တံ ๗. ปปัญจขยสูตรที่ ๗ ၆၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ အတ္တနော ပပဉ္စသညာသင်္ခါပဟာနံ ပစ္စဝေက္ခမာနော နိသိန္နော ဟောတိ. ๖๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งพิจารณาถึงการละปปัญจสัญญาและสังขารของพระองค์อยู่ အထ [Pg.174] ခေါ ဘဂဝါ အတ္တနော ပပဉ္စသညာသင်္ခါပဟာနံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบถึงการละปปัญจสัญญาและสังขารของพระองค์แล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယဿ ပပဉ္စာ ဌိတိ စ နတ္ထိ,သန္ဒာနံ ပလိဃဉ္စ ဝီတိဝတ္တော; တံ နိတ္တဏှံ မုနိံ စရန္တံ,နာဝဇာနာတိ သဒေဝကောပိ လောကော’’တိ. သတ္တမံ; ผู้ใดไม่มีปปัญจะและสถานะที่ตั้งมั่นแห่งปปัญจะ ก้าวล่วงเชือกและลิ่มสลักได้แล้ว โลกพร้อมทั้งเทวโลกย่อมไม่ดูหมิ่นพระมุนีผู้ไม่มีตัณหา เที่ยวไปอยู่ จบสูตรที่ ๗ ၈. ကစ္စာနသုတ္တံ ๘. กัจจานสูตรที่ ๘ ၆၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ကာယဂတာယ သတိယာ အဇ္ဈတ္တံ ပရိမုခံ သူပဋ္ဌိတာယ. ๖๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหากัจจานะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง มีกายคตาสติอันตนเข้าไปตั้งไว้ดีแล้วเฉพาะหน้าในภายใน อยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ကာယဂတာယ သတိယာ အဇ္ဈတ္တံ ပရိမုခံ သူပဋ္ဌိတာယ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหากัจจานะนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง มีกายคตาสติอันตนเข้าไปตั้งไว้ดีแล้วเฉพาะหน้าในภายใน อยู่ไม่ไกล အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယဿ သိယာ သဗ္ဗဒါ သတိ,သတတံ ကာယဂတာ ဥပဋ္ဌိတာ; နော စဿ နော စ မေ သိယာ,န ဘဝိဿတိ န စ မေ ဘဝိဿတိ; အနုပုဗ္ဗဝိဟာရိ တတ္ထ သော,ကာလေနေဝ တရေ ဝိသတ္တိက’’န္တိ. အဋ္ဌမံ; ผู้ใดมีสติปรารภกายตั้งมั่นอยู่เป็นนิตย์ว่า ‘กรรมนี้ไม่พึงมีแก่เรา ภพนี้ก็ไม่พึงมีแก่เรา กรรมจักไม่มีแก่เรา ภพก็จักไม่มีแก่เรา’ ผู้นั้นมีปกติอยู่โดยลำดับในธรรมนั้น ย่อมข้ามตัณหาได้ตามกาล จบสูตรที่ ๘ ၉. ဥဒပါနသုတ္တံ ๙. อุทปานสูตรที่ ๙ ၆၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မလ္လေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ထူဏံ နာမ မလ္လာနံ ဗြာဟ္မဏဂါမော တဒဝသရိ. အဿောသုံ ခေါ ထူဏေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ – ‘‘သမဏော ခလု, ဘော, ဂေါတမော သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော မလ္လေသု စာရိကံ စရမာနော [Pg.175] မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ထူဏံ အနုပ္ပတ္တော’’တိ.( ) ဥဒပါနံ တိဏဿ စ ဘုသဿ စ ယာဝ မုခတော ပူရေသုံ – ‘‘မာ တေ မုဏ္ဍကာ သမဏကာ ပါနီယံ အပံသူ’’တိ. ๖๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นมัลละ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงพราหมณคามของพวกเจ้ามัลละชื่อถูณะ พวกพราหมณ์และคหบดีชาวบ้านถูณะได้สดับข่าวว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระสมณโคดมศากยบุตร เสด็จออกผนวชจากศากยตระกูล เสด็จจาริกไปในแคว้นมัลละ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ได้เสด็จถึงบ้านถูณะแล้ว’ พวกเขาจึงพากันเอาหญ้าและแกลบถมบ่อน้ำจนเต็มเสมอขอบปากบ่อ ด้วยคิดว่า ‘อย่าให้พวกสมณะโล้นได้ดื่มน้ำเลย’ အထ ခေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ယေန ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣင်္ဃ မေ တွံ, အာနန္ဒ, ဧတမှာ ဥဒပါနာ ပါနီယံ အာဟရာ’’တိ. ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จแวะจากหนทาง เสด็จเข้าไปยังโคนไม้แห่งหนึ่ง ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว ครั้นประทับนั่งแล้ว ได้รับสั่งเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า ‘อานนท์ เธอจงไปตักน้ำดื่มจากบ่อน้ำโน้นมาให้เรา’ ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒါနိ သော, ဘန္တေ, ဥဒပါနော ထူဏေယျကေဟိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေဟိ တိဏဿ စ ဘုသဿ စ ယာဝ မုခတော ပူရိတော – ‘မာ တေ မုဏ္ဍကာ သမဏကာ ပါနီယံ အပံသူ’’’တိ. เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ พวกพราหมณ์และคหบดีชาวบ้านถูณะเอาหญ้าและแกลบถมบ่อน้ำนั้นจนเต็มเสมอขอบปากบ่อ ด้วยคิดว่า ‘อย่าให้พวกสมณะโล้นได้ดื่มน้ำเลย’ ဒုတိယမ္ပိ ခေါ…ပေ… တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣင်္ဃ မေ တွံ, အာနန္ဒ, ဧတမှာ ဥဒပါနာ ပါနီယံ အာဟရာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ယေန သော ဥဒပါနော တေနုပသင်္ကမိ. အထ ခေါ သော ဥဒပါနော အာယသ္မန္တေ အာနန္ဒေ ဥပသင်္ကမန္တေ သဗ္ဗံ တံ တိဏဉ္စ ဘုသဉ္စ မုခတော ဩဝမိတွာ အစ္ဆဿ ဥဒကဿ အနာဝိလဿ ဝိပ္ပသန္နဿ ယာဝ မုခတော ပူရိတော ဝိဿန္ဒန္တော မညေ အဋ္ဌာသိ. แม้ครั้งที่ ๒ ... แม้ครั้งที่ ๓ พระผู้มีพระภาคก็ได้รับสั่งเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า ‘อานนท์ เธอจงไปตักน้ำดื่มจากบ่อน้ำโน้นมาให้เรา’ ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นอย่างนั้น’ แล้วถือบาตรเข้าไปยังบ่อน้ำนั้น ครั้งนั้น เมื่อท่านพระอานนท์เข้าไปใกล้ บ่อน้ำนั้นได้สำรอกเอาหญ้าและแกลบทั้งหมดออกไปจากปากบ่อ เต็มเปี่ยมด้วยน้ำใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว บริสุทธิ์ผุดผ่องจนเสมอขอบปากบ่อ ประหนึ่งว่าจะไหลล้นออกมา အထ ခေါ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ, ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ, ဘော, တထာဂတဿ မဟိဒ္ဓိကတာ မဟာနုဘာဝတာ! အယဉှိ သော ဥဒပါနော မယိ ဥပသင်္ကမန္တေ သဗ္ဗံ တံ တိဏဉ္စ ဘုသဉ္စ မုခတော ဩဝမိတွာ အစ္ဆဿ ဥဒကဿ အနာဝိလဿ ဝိပ္ပသန္နဿ ယာဝ မုခတော ပူရိတော ဝိဿန္ဒန္တော မညေ ဌိတော’’တိ!! ပတ္တေန ပါနီယံ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ, တထာဂတဿ မဟိဒ္ဓိကတာ မဟာနုဘာဝတာ! အယဉှိ သော, ဘန္တေ, ဥဒပါနော မယိ ဥပသင်္ကမန္တေ သဗ္ဗံ တံ တိဏဉ္စ ဘုသဉ္စ မုခတော ဩဝမိတွာ အစ္ဆဿ ဥဒကဿ အနာဝိလဿ ဝိပ္ပသန္နဿ ယာဝ မုခတော ပူရိတော ဝိဿန္ဒန္တော မညေ အဋ္ဌာသိ!! ပိဝတု ဘဂဝါ ပါနီယံ, ပိဝတု သုဂတော ပါနီယ’’န္တိ. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริงหนอ ไม่เคยปรากฏ พระตถาคตทรงมีฤทธิ์มาก ทรงมีอานุภาพมากจริงหนอ เพราะเมื่อเราเข้าไปใกล้ บ่อน้ำนี้ได้สำรอกเอาหญ้าและแกลบทั้งหมดออกไปจากปากบ่อ เต็มเปี่ยมด้วยน้ำใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว บริสุทธิ์ผุดผ่องจนเสมอขอบปากบ่อ ประหนึ่งว่าจะไหลล้นออกมา’ ท่านจึงใช้บาตรตักน้ำแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ พระตถาคตทรงมีฤทธิ์มาก ทรงมีอานุภาพมากจริงหนอ เพราะเมื่อข้าพระองค์เข้าไปใกล้ บ่อน้ำนั้นได้สำรอกเอาหญ้าและแกลบทั้งหมดออกไปจากปากบ่อ เต็มเปี่ยมด้วยน้ำใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว บริสุทธิ์ผุดผ่องจนเสมอขอบปากบ่อ ประหนึ่งว่าจะไหลล้นออกมา ขอพระผู้มีพระภาคโปรดดื่มน้ำ ขอพระสุคตโปรดดื่มน้ำเถิด’ အထ [Pg.176] ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเรื่องนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ကိံ ကယိရာ ဥဒပါနေန,အာပါ စေ သဗ္ဗဒါ သိယုံ; တဏှာယ မူလတော ဆေတွာ,ကိဿ ပရိယေသနံ စရေ’’တိ. နဝမံ; จะมีประโยชน์อะไรด้วยบ่อน้ำ ถ้ามีน้ำอยู่ทุกเมื่อ บุคคลตัดตัณหาพร้อมทั้งรากแล้ว จะพึงเที่ยวแสวงหาอะไรเล่า ၁၀. ဥတေနသုတ္တံ ๑๐. อุเทนสูตร ၇၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတိ ဃောသိတာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရညော ဥတေနဿ ဥယျာနဂတဿ အန္တေပုရံ ဒဍ္ဎံ ဟောတိ, ပဉ္စ စ ဣတ္ထိသတာနိ ကာလင်္ကတာနိ ဟောန္တိ သာမာဝတီပမုခါနိ. ๗๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ก็สมัยนั้น เมื่อพระเจ้าอุเทนเสด็จไปอุทยาน ตำหนักฝ่ายในถูกไฟไหม้ และสตรี ๕๐๐ คนมีพระนางสามาวดีเป็นประมุขได้ถึงแก่กรรม အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ကောသမ္ဗိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံသု. ကောသမ္ဗိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, ရညော ဥတေနဿ ဥယျာနဂတဿ အန္တေပုရံ ဒဍ္ဎံ, ပဉ္စ စ ဣတ္ထိသတာနိ ကာလင်္ကတာနိ သာမာဝတီပမုခါနိ. တာသံ, ဘန္တေ, ဥပါသိကာနံ ကာ ဂတိ ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ? ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมาก ครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงโกสัมพี ครั้นเที่ยวบิณฑบาตในกรุงโกสัมพีแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาต เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พวกเธอได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่กรุงโกสัมพีนี้ เมื่อพระเจ้าอุเทนเสด็จไปอุทยาน ตำหนักฝ่ายในถูกไฟไหม้ และสตรี ๕๐๐ คนมีพระนางสามาวดีเป็นประมุขได้ถึงแก่กรรม ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คติของอุบาสิกาเหล่านั้นเป็นอย่างไร สัมปรายภพของพวกนางเป็นอย่างไร’ ‘‘သန္တေတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါသိကာယော သောတာပန္နာ, သန္တိ သကဒါဂါမိနိယော, သန္တိ အနာဂါမိနိယော. သဗ္ဗာ တာ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါသိကာယော အနိပ္ဖလာ ကာလင်္ကတာ’’တိ. ภิกษุทั้งหลาย ในอุบาสิกาเหล่านั้น มีที่เป็นโสดาบันก็มี ที่เป็นสกทาคามินีก็มี ที่เป็นอนาคามินีก็มี ภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาทั้งหมดนั้นทำกาละอย่างไม่เป็นหมัน (คือไม่ไร้ผล) အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเรื่องนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘မောဟသမ္ဗန္ဓနော လောကော, ဘဗ္ဗရူပေါဝ ဒိဿတိ; ဥပဓိဗန္ဓနော ဗာလော, တမသာ ပရိဝါရိတော; သဿတောရိဝ ခါယတိ, ပဿတော နတ္ထိ ကိဉ္စန’’န္တိ. ဒသမံ; โลกถูกโมหะผูกพันไว้ ดูประหนึ่งว่ามีรูปแบบที่น่าพอใจ คนพาลถูกอุปธิผูกพันไว้ ถูกความมืดหุ้มห่อไว้ จึงปรากฏประหนึ่งว่าเป็นของยั่งยืน สำหรับผู้ที่เห็นอยู่ ไม่มีเครื่องกังวลอะไรเลย တဿုဒ္ဒါနံ – อุทานของวรรคนั้น คือ ဒွေ [Pg.177] ဘဒ္ဒိယာ ဒွေ စ သတ္တာ, လကုဏ္ဍကော တဏှာခယော; ပပဉ္စခယော စ ကစ္စာနော, ဥဒပါနဉ္စ ဥတေနောတိ. ภัททิยสูตร ๒ สูตร สัตตสูตร ๒ สูตร ลกุณฏกสูตร ตัณหักขยสูตร ปปัญจักขยสูตร กัจจานสูตร อุทปานสูตร และอุเทนสูตร စူဠဝဂ္ဂေါ သတ္တမော နိဋ္ဌိတော. จูฬวรรคที่ ๗ จบ ၈. ပါဋလိဂါမိယဝဂ္ဂေါ ๘. ปาฏลิคามิยวรรค ၁. ပဌမနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တသုတ္တံ ๑. ปฐมนิพพานปฏิสังยุตตสูตรที่ ๑ ၇၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ ဘိက္ခူ နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ. တေဓ ဘိက္ခူ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကတွာ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ ဩဟိတသောတာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ. ๗๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้ภิกษุทั้งหลายเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับเอาไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาที่ประกอบด้วยนิพพาน ภิกษุเหล่านั้นก็ทำไว้ในใจโดยแยบคาย ใส่ใจ กำหนดด้วยใจทั้งหมด เงี่ยโสตลงสดับธรรม အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเรื่องนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, တဒါယတနံ, ယတ္ထ နေဝ ပထဝီ, န အာပေါ, န တေဇော, န ဝါယော, န အာကာသာနဉ္စာယတနံ, န ဝိညာဏဉ္စာယတနံ, န အာကိဉ္စညာယတနံ, န နေဝသညာနာသညာယတနံ, နာယံ လောကော, န ပရလောကော, န ဥဘော စန္ဒိမသူရိယာ. တတြာပါဟံ, ဘိက္ခဝေ, နေဝ အာဂတိံ ဝဒါမိ, န ဂတိံ, န ဌိတိံ, န စုတိံ, န ဥပပတ္တိံ; အပ္ပတိဋ္ဌံ, အပ္ပဝတ္တံ, အနာရမ္မဏမေဝေတံ. ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ. ပဌမံ. ภิกษุทั้งหลาย อายตนะนั้นมีอยู่ ที่ซึ่งไม่มีดิน ไม่มีน้ำ ไม่มีไฟ ไม่มีลม ไม่มีอากาสานัญจายตนะ ไม่มีวิญญาณัญจายตนะ ไม่มีอากิญจัญญายตนะ ไม่มีเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่มีโลกนี้ ไม่มีโลกอื่น ไม่มีดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ทั้งสอง ภิกษุทั้งหลาย ในอายตนะนั้น เราไม่กล่าวถึงการมา การไป การตั้งอยู่ การจุติ หรือการเกิดขึ้นเลย อายตนะนั้นไม่มีที่ตั้งอาศัย ไม่เป็นไป ไม่มีอารมณ์ นี้แหละคือที่สุดแห่งทุกข์ ၂. ဒုတိယနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တသုတ္တံ ๒. นิพพานปฏิสังยุตตสูตรที่ ๒ ၇၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ ဘိက္ခူ နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယ [Pg.178] ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ. တေဓ ဘိက္ခူ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကတွာ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ ဩဟိတသောတာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ. ๗๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้ภิกษุทั้งหลายเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตต์ด้วยนิพพาน ภิกษุเหล่านั้นก็ใส่ใจ กระทำไว้ในใจ กำหนดด้วยใจทั้งหมด เงี่ยโสตลงสดับธรรม အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဒုဒ္ဒသံ အနတံ နာမ, န ဟိ သစ္စံ သုဒဿနံ; ပဋိဝိဒ္ဓါ တဏှာ ဇာနတော, ပဿတော နတ္ထိ ကိဉ္စန’’န္တိ. ဒုတိယံ; สภาวะที่ไม่มีตัณหาเครื่องร้อยรัดนั้นเห็นได้ยากโดยแท้ เพราะสัจจะนั้นเห็นได้ไม่ง่ายเลย ตัณหาอันผู้รู้ ผู้เห็น แทงตลอดแล้ว กิเลสเครื่องกังวลย่อมไม่มี ၃. တတိယနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တသုတ္တံ ๓. นิพพานปฏิสังยุตตสูตรที่ ๓ ၇၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ ဘိက္ခူ နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ. တေဓ ဘိက္ခူ အဋ္ဌိံ ကတွာ, မနသိ ကတွာ, သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ, ဩဟိတသောတာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ. ๗๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้ภิกษุทั้งหลายเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตต์ด้วยนิพพาน ภิกษุเหล่านั้นก็ใส่ใจ กระทำไว้ในใจ กำหนดด้วยใจทั้งหมด เงี่ยโสตลงสดับธรรม အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ. နော စေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဘဝိဿ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ, နယိဓ ဇာတဿ ဘူတဿ ကတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ ပညာယေထ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထိ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ, တသ္မာ ဇာတဿ ဘူတဿ ကတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ ပညာယတီ’’တိ. တတိယံ. ภิกษุทั้งหลาย สภาวะที่ไม่เกิด ที่ไม่เป็น ที่ปัจจัยไม่ทำ ที่ปัจจัยไม่ปรุงแต่ง มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าสภาวะที่ไม่เกิด ที่ไม่เป็น ที่ปัจจัยไม่ทำ ที่ปัจจัยไม่ปรุงแต่งนั้น จักไม่มีแล้วไซร้ การสลัดออกจากสภาวะที่เกิด ที่เป็น ที่ปัจจัยทำ ที่ปัจจัยปรุงแต่ง ก็จะไม่พึงปรากฏในโลกนี้เลย แต่เพราะสภาวะที่ไม่เกิด ที่ไม่เป็น ที่ปัจจัยไม่ทำ ที่ปัจจัยไม่ปรุงแต่ง มีอยู่ ฉะนั้น การสลัดออกจากสภาวะที่เกิด ที่เป็น ที่ปัจจัยทำ ที่ปัจจัยปรุงแต่ง จึงปรากฏ ၄. စတုတ္ထနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တသုတ္တံ ๔. นิพพานปฏิสังยุตตสูตรที่ ๔ ၇၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ ဘိက္ခူ နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ. တေဓ ဘိက္ခူ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကတွာ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ ဩဟိတသောတာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ. ๗๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้ภิกษุทั้งหลายเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตต์ด้วยนิพพาน ภิกษุเหล่านั้นก็ใส่ใจ กระทำไว้ในใจ กำหนดด้วยใจทั้งหมด เงี่ยโสตลงสดับธรรม အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘နိဿိတဿ [Pg.179] စလိတံ, အနိဿိတဿ စလိတံ နတ္ထိ. စလိတေ အသတိ ပဿဒ္ဓိ, ပဿဒ္ဓိယာ သတိ နတိ န ဟောတိ. နတိယာ အသတိ အာဂတိဂတိ န ဟောတိ. အာဂတိဂတိယာ အသတိ စုတူပပါတော န ဟောတိ. စုတူပပါတေ အသတိ နေဝိဓ န ဟုရံ န ဥဘယမန္တရေန. ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ. စတုတ္ထံ. ความหวั่นไหวมีแก่บุคคลผู้อาศัยตัณหาและทิฏฐิ ความหวั่นไหวไม่มีแก่บุคคลผู้ไม่อาศัยตัณหาและทิฏฐิ เมื่อความหวั่นไหวไม่มี ก็มีความสงบระงับ เมื่อมีความสงบระงับ ก็ไม่มีความน้อมไป เมื่อไม่มีความน้อมไป ก็ไม่มีการมาการไป เมื่อไม่มีการมาการไป ก็ไม่มีการจุติและอุบัติ เมื่อไม่มีการจุติและอุบัติ ก็ไม่มีในโลกนี้ ไม่มีในโลกอื่น ไม่มีในระหว่างแห่งโลกทั้งสอง นี้แหละคือที่สุดแห่งทุกข์ ၅. စုန္ဒသုတ္တံ ๕. จุนทสูตร ၇၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မလ္လေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ပါဝါ တဒဝသရိ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ပါဝါယံ ဝိဟရတိ စုန္ဒဿ ကမ္မာရပုတ္တဿ အမ္ဗဝနေ. ๗๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นมัลละ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงเมืองปาวาโดยลำดับ ได้ยินว่า ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อัมพวันของนายจุนทะ ผู้เป็นบุตรของนายช่างทอง အဿောသိ ခေါ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော – ‘‘ဘဂဝါ ကိရ မလ္လေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပါဝံ အနုပ္ပတ္တော ပါဝါယံ ဝိဟရတိ မယှံ အမ္ဗဝနေ’’တိ. အထ ခေါ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ စုန္ဒံ ကမ္မာရပုတ္တံ ဘဂဝါ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ သမာဒပေသိ သမုတ္တေဇေသိ သမ္ပဟံသေသိ. အထ ခေါ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော ဘဂဝတာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဓိဝါသေတု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သွာတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’တိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန. นายจุนทะบุตรนายช่างทองได้สดับข่าวว่า ‘ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นมัลละ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงเมืองปาวาโดยลำดับ ประทับอยู่ ณ อัมพวันของเรา’ ครั้งนั้นแล นายจุนทะบุตรนายช่างทองได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ก็ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ทรงชี้แจงให้นายจุนทะบุตรนายช่างทองผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งนั้นเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถา ครั้งนั้นแล นายจุนทะบุตรนายช่างทอง อันพระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้เห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์โปรดรับภัตตาหารของข้าพระองค์ในวันพรุ่งนี้เถิด’ พระผู้มีพระภาคทรงรับนิมนต์โดยดุษณีภาพ အထ ခေါ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန သကေ နိဝေသနေ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယာဒါပေတွာ ပဟူတဉ္စ သူကရမဒ္ဒဝံ ဘဂဝတော ကာလံ အာရောစာပေသိ – ‘‘ကာလော, ဘန္တေ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တ’’န္တိ. ครั้งนั้นแล นายจุนทะบุตรนายช่างทอง ทราบการรับนิมนต์ของพระผู้มีพระภาคแล้ว จึงลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วจากไป ครั้งนั้นแล พอล่วงราตรีนั้นไป นายจุนทะบุตรนายช่างทองได้จัดแจงของเคี้ยวของฉันอันประณีต และสูกรมัททวะจำนวนมากไว้ในนิเวศน์ของตน แล้วให้คนไปกราบทูลภัตกาลแด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถึงเวลาแล้ว ภัตตาหารสำเร็จแล้ว’ အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန စုန္ဒဿ ကမ္မာရပုတ္တဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ စုန္ဒံ ကမ္မာရပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ယံ တေ, စုန္ဒ, သူကရမဒ္ဒဝံ ပဋိယတ္တံ တေန မံ ပရိဝိသ, ယံ ပနညံ ခါဒနီယံ [Pg.180] ဘောဇနီယံ ပဋိယတ္တံ တေန ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယံ အဟောသိ သူကရမဒ္ဒဝံ ပဋိယတ္တံ တေန ဘဂဝန္တံ ပရိဝိသိ; ယံ ပနညံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယတ္တံ တေန ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသိ. ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังที่อยู่ของนายจุนทะบุตรของนายช่างทอง พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ แล้วประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกนายจุนทะบุตรของนายช่างทองมาตรัสว่า “จุนทะ สุกรมัททวะที่เธอจัดเตรียมไว้ เธอจงอังคาสเราด้วยสุกรมัททวะนั้น ส่วนของเคี้ยวของฉันอย่างอื่นที่เธอจัดเตรียมไว้ เธอจงอังคาสภิกษุสงฆ์ด้วยของเคี้ยวของฉันนั้น” นายจุนทะบุตรของนายช่างทองทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” แล้วได้อังคาสพระผู้มีพระภาคด้วยสุกรมัททวะที่ตนจัดเตรียมไว้ และอังคาสภิกษุสงฆ์ด้วยของเคี้ยวของฉันอย่างอื่นที่ตนจัดเตรียมไว้ အထ ခေါ ဘဂဝါ စုန္ဒံ ကမ္မာရပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ယံ တေ, စုန္ဒ, သူကရမဒ္ဒဝံ အဝသိဋ္ဌံ တံ သောဗ္ဘေ နိခဏာဟိ. နာဟံ တံ, စုန္ဒ, ပဿာမိ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ ယဿ တံ ပရိဘုတ္တံ သမ္မာ ပရိဏာမံ ဂစ္ဆေယျ အညတြ တထာဂတဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယံ အဟောသိ သူကရမဒ္ဒဝံ အဝသိဋ္ဌံ တံ သောဗ္ဘေ နိခဏိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ စုန္ဒံ ကမ္မာရပုတ္တံ ဘဂဝါ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတ္တေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกนายจุนทะบุตรของนายช่างทองมาตรัสว่า “จุนทะ สุกรมัททวะที่เหลือของเธอ เธอจงฝังเสียในหลุม จุนทะ เราไม่เห็นใครในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่บริโภคสุกรมัททวะนั้นแล้วจะพึงให้ย่อยไปด้วยดีได้ นอกจากตถาคต” นายจุนทะบุตรของนายช่างทองทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” แล้วฝังสุกรมัททวะที่เหลือในหลุม แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้นายจุนทะบุตรของนายช่างทองผู้นั่ง ณ ที่สมควรเห็นแจ้ง สมาทาน อาจหาญ ร่าเริงด้วยธรรมีกถา แล้วเสด็จลุกจากอาสนะหลีกไป အထ ခေါ ဘဂဝတော စုန္ဒဿ ကမ္မာရပုတ္တဿ ဘတ္တံ ဘုတ္တာဝိဿ ခရော အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ. လောဟိတပက္ခန္ဒိကာ ပဗာဠှာ ဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ မာရဏန္တိကာ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ သတော သမ္ပဇာနော အဓိဝါသေသိ အဝိဟညမာနော. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာယာမာနန္ဒ, ယေန ကုသိနာရာ တေနုပသင်္ကမိဿာမာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ. ครั้งนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสวยภัตตาหารของนายจุนทะบุตรของนายช่างทองแล้ว ก็เกิดอาพาธอย่างรุนแรง เกิดเวทนากล้าเจียนจะปรินิพพาน มีพระโลหิตไหลออก พระผู้มีพระภาคทรงมีพระสติสัมปชัญญะ อดกลั้นเวทนานั้นไว้ ไม่ทรงเดือดร้อน ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “มาเถิด อานนท์ เราจักไปยังเมืองกุสินารา” ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” ‘‘စုန္ဒဿ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ, ကမ္မာရဿာတိ မေ သုတံ; အာဗာဓံ သမ္ဖုသီ ဓီရော, ပဗာဠှံ မာရဏန္တိကံ. เราได้ฟังมาว่า พระธีรเจ้าเสวยภัตตาหารของนายจุนทะบุตรของนายช่างทองแล้ว ทรงเกิดอาพาธหนักเจียนจะสิ้นพระชนม์ ‘‘ဘုတ္တဿ စ သူကရမဒ္ဒဝေန, ဗျာဓိပ္ပဗာဠှော ဥဒပါဒိ သတ္ထုနော; ဝိရိစ္စမာနော ဘဂဝါ အဝေါစ, ‘ဂစ္ဆာမဟံ ကုသိနာရံ နဂရ’’’န္တိ. เมื่อพระศาสดาเสวยสุกรมัททวะแล้ว อาพาธหนักได้เกิดขึ้น พระผู้มีพระภาคทรงประชวรลงพระโลหิต ตรัสว่า ‘เราจักไปยังเมืองกุสินารา’ အထ ခေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ယေန အညတရံ ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣင်္ဃ မေ တွံ, အာနန္ဒ, စတုဂ္ဂုဏံ သံဃာဋိံ ပညာပေဟိ; ကိလန္တောသ္မိ, အာနန္ဒ, နိသီဒိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ စတုဂ္ဂုဏံ သံဃာဋိံ [Pg.181] ပညာပေသိ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣင်္ဃ မေ တွံ, အာနန္ဒ, ပါနီယံ အာဟရ; ပိပါသိတောသ္မိ, အာနန္ဒ, ပိဝိဿာမီ’’တိ. ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จแวะจากทางเข้าไปยังโคนต้นไม้แห่งหนึ่ง แล้วตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “อานนท์ เธอจงช่วยปูสังฆาฏิ ๔ ชั้นให้เราหน่อย เราเหนื่อยแล้ว จักนั่ง” ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” แล้วปูสังฆาฏิ ๔ ชั้นถวาย พระผู้มีพระภาคประทับนั่งบนอาสนะที่ท่านพระอานนท์ปูลาดถวาย ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “อานนท์ เธอจงช่วยนำน้ำมาให้เราหน่อย เรากระหาย จักดื่ม” ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒါနိ, ဘန္တေ, ပဉ္စမတ္တာနိ သကဋသတာနိ အတိက္ကန္တာနိ. တံ စက္ကစ္ဆိန္နံ ဥဒကံ ပရိတ္တံ လုဠိတံ အာဝိလံ သန္ဒတိ. အယံ, ဘန္တေ, ကုကုဋ္ဌာ နဒီ အဝိဒူရေ အစ္ဆောဒကာ သာတောဒကာ သီတောဒကာ သေတောဒကာ သုပတိတ္ထာ ရမဏီယာ. ဧတ္ထ ဘဂဝါ ပါနီယဉ္စ ပိဝိဿတိ ဂတ္တာနိ စ သီတီကရိဿတီ’’တိ. เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อสักครู่นี้ เกวียนประมาณ ๕๐๐ เล่มเพิ่งผ่านไป น้ำนั้นที่ถูกล้อเกวียนตัดไปมีน้อย ขุ่นข้น ไหลไปอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม่น้ำกกุธานทีนี้ อยู่ไม่ไกล มีน้ำใสจืด เย็นสนิท สะอาด มีท่าดี น่ารื่นรมย์ พระผู้มีพระภาคจักทรงดื่มน้ำและจักทรงสรงสนานพระวรกายในแม่น้ำนี้” ဒုတိယမ္ပိ ခေါ…ပေ… တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣင်္ဃ မေ တွံ, အာနန္ဒ, ပါနီယံ အာဟရ; ပိပါသိတောသ္မိ, အာနန္ဒ, ပိဝိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ယေန သာ နဒီ တေနုပသင်္ကမိ. အထ ခေါ သာ နဒီ စက္ကစ္ဆိန္နာ ပရိတ္တာ လုဠိတာ အာဝိလာ သန္ဒမာနာ အာယသ္မန္တေ အာနန္ဒေ ဥပသင်္ကမန္တေ အစ္ဆာ ဝိပ္ပသန္နာ အနာဝိလာ သန္ဒတိ. แม้ครั้งที่ ๒ ... แม้ครั้งที่ ๓ พระผู้มีพระภาคก็ตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “อานนท์ เธอจงช่วยนำน้ำมาให้เราหน่อย เรากระหาย จักดื่ม” ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” แล้วถือบาตรเดินไปยังแม่น้ำสายนั้น ครั้งนั้น แม่น้ำสายเล็กนั้นที่ถูกล้อเกวียนตัดไป ขุ่นข้น ไหลไปอยู่ พอท่านพระอานนท์เข้าไปใกล้ ก็กลับใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว ไหลไป အထ ခေါ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ, ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ, ဘော, တထာဂတဿ မဟိဒ္ဓိကတာ မဟာနုဘာဝတာ! အယဉှိ သာ နဒီ စက္ကစ္ဆိန္နာ ပရိတ္တာ လုဠိတာ အာဝိလာ သန္ဒမာနာ မယိ ဥပသင်္ကမန္တေ အစ္ဆာ ဝိပ္ပသန္နာ အနာဝိလာ သန္ဒတီ’’တိ!! ပတ္တေန ပါနီယံ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ, တထာဂတဿ မဟိဒ္ဓိကတာ မဟာနုဘာဝတာ! အယဉှိ သာ, ဘန္တေ, နဒီ စက္ကစ္ဆိန္နာ ပရိတ္တာ လုဠိတာ အာဝိလာ သန္ဒမာနာ မယိ ဥပသင်္ကမန္တေ အစ္ဆာ ဝိပ္ပသန္နာ အနာဝိလာ သန္ဒတိ!! ပိဝတု ဘဂဝါ ပါနီယံ, ပိဝတု သုဂတော ပါနီယ’’န္တိ. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้มีความคิดดังนี้ว่า “น่าอัศจรรย์จริงหนอ ไม่เคยปรากฏจริงหนอ ฤทธิ์และอานุภาพของพระตถาคตเจ้าช่างยิ่งใหญ่ แม่น้ำสายเล็กนี้ที่ถูกล้อเกวียนตัดไป ขุ่นข้น ไหลไปอยู่ พอเราเข้ามาใกล้ ก็กลับใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว ไหลไป” ท่านพระอานนท์จึงใช้บาตรตักน้ำเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏจริง ฤทธิ์และอานุภาพของพระตถาคตเจ้าช่างยิ่งใหญ่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม่น้ำสายเล็กนี้ที่ถูกล้อเกวียนตัดไป ขุ่นข้น ไหลไปอยู่ พอข้าพระองค์เข้าไปใกล้ ก็กลับใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว ไหลไป ขอพระผู้มีพระภาคโปรดดื่มน้ำ ขอพระสุคตโปรดดื่มน้ำเถิด” အထ ခေါ ဘဂဝါ ပါနီယံ အပါယိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ကုကုဋ္ဌာ နဒီ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ကုကုဋ္ဌံ နဒိံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ နှတွာ စ ပိဝိတွာ စ ပစ္စုတ္တရိတွာ ယေန အမ္ဗဝနံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ စုန္ဒကံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣင်္ဃ မေ တွံ, စုန္ဒက, စတုဂ္ဂုဏံ သံဃာဋိံ ပညာပေဟိ; ကိလန္တောသ္မိ, စုန္ဒက, နိပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ[Pg.182]. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ စုန္ဒကော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ စတုဂ္ဂုဏံ သံဃာဋိံ ပညာပေသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သီဟသေယျံ ကပ္ပေသိ ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယ သတော သမ္ပဇာနော ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိ ကရိတွာ. အာယသ္မာ ပန စုန္ဒကော တတ္ထေဝ ဘဂဝတော ပုရတော နိသီဒိ. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเสวยน้ำดื่ม ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จเข้าไปยังแม่น้ำกกุธา ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว ได้เสด็จลงสู่แม่น้ำกกุธา ทรงสรงและเสวยน้ำแล้ว เสด็จขึ้นจากแม่น้ำ เสด็จเข้าไปยังอัมพวัน ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว ได้ตรัสกับท่านพระจุนทกะว่า “จุนทกะ เธอจงปูสังฆาฏิ ๔ ชั้นให้เรา เราเหนื่อยแล้ว จักนอน” ท่านพระจุนทกะทูลรับสนองพระพุทธดำรัสว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วได้ปูสังฆาฏิ ๔ ชั้น ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงสำเร็จสีหไสยาโดยพระปรัศว์เบื้องขวา ทรงซ้อนพระบาทเหลื่อมพระบาท ทรงมีสติสัมปชัญญะ ทำอุฏฐานสัญญาไว้ในพระทัย ส่วนท่านพระจุนทกะได้นั่งอยู่เบื้องพระพักตร์พระผู้มีพระภาค ณ ที่นั้นนั่นเอง ‘‘ဂန္တွာန ဗုဒ္ဓေါ နဒိကံ ကုကုဋ္ဌံ,အစ္ဆောဒကံ သာတုဒကံ ဝိပ္ပသန္နံ; ဩဂါဟိ သတ္ထာ သုကိလန္တရူပေါ,တထာဂတော အပ္ပဋိမောဓ လောကေ. พระพุทธเจ้าเสด็จไปยังแม่น้ำกกุธาน้อย ซึ่งมีน้ำใส มีน้ำรสจืดสนิท ใสสะอาด พระศาสดาทรงมีพระวรกายเหน็ดเหนื่อยยิ่งนัก ได้เสด็จลงสรง พระตถาคตผู้หาบุคคลเปรียบมิได้ในโลกนี้ ‘‘နှတွာ စ ပိဝိတွာ စုဒတာရိ သတ္ထာ,ပုရက္ခတော ဘိက္ခုဂဏဿ မဇ္ဈေ; သတ္ထာ ပဝတ္တာ ဘဂဝါ ဣဓ ဓမ္မေ,ဥပါဂမိ အမ္ဗဝနံ မဟေသိ; အာမန္တယိ စုန္ဒကံ နာမ ဘိက္ခုံ,စတုဂ္ဂုဏံ သန္ထရ မေ နိပဇ္ဇံ. พระศาสดาทรงสรงและเสวยน้ำแล้วเสด็จขึ้นจากแม่น้ำ อันภิกษุสงฆ์แวดล้อมเป็นเบื้องหน้าในท่ามกลาง พระศาสดาผู้เป็นพระผู้มีพระภาค ผู้ประกาศธรรมในโลกนี้ พระมหามุนีได้เสด็จเข้าไปยังอัมพวัน ได้ตรัสเรียกภิกษุชื่อจุนทกะว่า ท่านจงปูผ้า ๔ ชั้นเป็นที่นอนให้เรา ‘‘သော စောဒိတော ဘာဝိတတ္တေန စုန္ဒော,စတုဂ္ဂုဏံ သန္ထရိ ခိပ္ပမေဝ; နိပဇ္ဇိ သတ္ထာ သုကိလန္တရူပေါ,စုန္ဒောပိ တတ္ထ ပမုခေ နိသီဒီ’’တိ. ท่านพระจุนทะนั้น อันพระผู้มีพระภาคผู้มีพระองค์อันอบรมแล้ว ตรัสเตือนแล้ว ได้ปูผ้า ๔ ชั้นถวายโดยพลัน พระศาสดาทรงมีพระวรกายเหน็ดเหนื่อยยิ่งนัก ได้บรรทมแล้ว แม้ท่านพระจุนทะก็ได้นั่งเฝ้าอยู่ ณ ที่นั้น အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘သိယာ ခေါ, ပနာနန္ဒ, စုန္ဒဿ ကမ္မာရပုတ္တဿ ကောစိ ဝိပ္ပဋိသာရံ ဥပဒဟေယျ – ‘တဿ တေ, အာဝုသော စုန္ဒ, အလာဘာ, တဿ တေ ဒုလ္လဒ္ဓံ ယဿ တေ တထာဂတော ပစ္ဆိမံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော’တိ. စုန္ဒဿာနန္ဒ, ကမ္မာရပုတ္တဿ ဧဝံ ဝိပ္ပဋိသာရော ပဋိဝိနောဒေတဗ္ဗော – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสกับท่านพระอานนท์ว่า “อานนท์ พึงมีใครคนหนึ่งทำความเดือดร้อนใจให้เกิดแก่นายจุนทะ บุตรนายช่างทองว่า ‘ท่านจุนทะ นั่นเป็นความเสื่อมของท่าน นั่นเป็นสิ่งที่ท่านได้ไม่ดีแล้ว ที่พระตถาคตเสวยบิณฑบาตครั้งสุดท้ายของท่านแล้วเสด็จปรินิพพาน’ อานนท์ เธอพึงบรรเทาความเดือดร้อนใจของนายจุนทะ บุตรนายช่างทอง อย่างนี้ว่า – ‘‘‘တဿ တေ, အာဝုသော စုန္ဒ, လာဘာ, တဿ တေ သုလဒ္ဓံ ယဿ တေ တထာဂတော ပစ္ဆိမံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော. သမ္မုခါ မေတံ, အာဝုသော စုန္ဒ, ဘဂဝတော သုတံ, သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ဒွေမေ ပိဏ္ဍပါတာ သမသမဖလာ [Pg.183] သမသမဝိပါကာ အတိဝိယ အညေဟိ ပိဏ္ဍပါတေဟိ မဟပ္ဖလတရာ စ မဟာနိသံသတရာ စ. ကတမေ ဒွေ? ယဉ္စ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တထာဂတော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ, ယဉ္စ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. ဣမေ ဒွေ ပိဏ္ဍပါတာ သမသမဖလာ သမသမဝိပါကာ အတိဝိယ အညေဟိ ပိဏ္ဍပါတေဟိ မဟပ္ဖလတရာ စ မဟာနိသံသတရာ စ. ‘ท่านจุนทะ นั่นเป็นลาภของท่าน นั่นเป็นสิ่งที่ท่านได้ดีแล้ว ที่พระตถาคตเสวยบิณฑบาตครั้งสุดท้ายของท่านแล้วเสด็จปรินิพพาน ท่านจุนทะ ข้อนี้เราได้ฟังมา ได้รับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘บิณฑบาต ๒ อย่างนี้ มีผลเสมอกัน มีวิบากเสมอกัน มีผลมากกว่าและมีอานิสงส์มากกว่าบิณฑบาตอย่างอื่นอย่างยิ่ง ๒ อย่างคืออะไรบ้าง คือ บิณฑบาตที่พระตถาคตเสวยแล้วตรัสรู้พระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณอย่างหนึ่ง และบิณฑบาตที่พระตถาคตเสวยแล้วปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุอย่างหนึ่ง บิณฑบาต ๒ อย่างนี้ มีผลเสมอกัน มีวิบากเสมอกัน มีผลมากกว่าและมีอานิสงส์มากกว่าบิณฑบาตอย่างอื่นอย่างยิ่ง’ ‘‘‘အာယုသံဝတ္တနိကံ အာယသ္မတာ စုန္ဒေန ကမ္မာရပုတ္တေန ကမ္မံ ဥပစိတံ, ဝဏ္ဏသံဝတ္တနိကံ အာယသ္မတာ စုန္ဒေန ကမ္မာရပုတ္တေန ကမ္မံ ဥပစိတံ, သုခသံဝတ္တနိကံ အာယသ္မတာ စုန္ဒေန ကမ္မာရပုတ္တေန ကမ္မံ ဥပစိတံ, သဂ္ဂသံဝတ္တနိကံ အာယသ္မတာ စုန္ဒေန ကမ္မာရပုတ္တေန ကမ္မံ ဥပစိတံ, ယသသံဝတ္တနိကံ အာယသ္မတာ စုန္ဒေန ကမ္မာရပုတ္တေန ကမ္မံ ဥပစိတံ, အာဓိပတေယျသံဝတ္တနိကံ အာယသ္မတာ စုန္ဒေန ကမ္မာရပုတ္တေန ကမ္မံ ဥပစိတ’န္တိ. စုန္ဒဿာနန္ဒ, ကမ္မာရပုတ္တဿ ဧဝံ ဝိပ္ပဋိသာရော ပဋိဝိနောဒေတဗ္ဗော’’တိ. ‘ท่านจุนทะ บุตรนายช่างทองผู้มีอายุ ได้สั่งสมกรรมที่เป็นไปเพื่ออายุ วรรณะ สุขะ สวรรค์ ยศ และความเป็นใหญ่แล้ว’ อานนท์ เธอพึงบรรเทาความเดือดร้อนใจของนายจุนทะ บุตรนายช่างทอง อย่างนี้แล” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ,သံယမတော ဝေရံ န စီယတိ; ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကံ,ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သနိဗ္ဗုတော’’တိ. ပဉ္စမံ; “บุญย่อมเจริญแก่ผู้ให้ เมื่อสำรวม เวรย่อมไม่ก่อ ผู้ฉลาดย่อมละบาปได้ เพราะสิ้นราคะ โทสะ และโมหะ ผู้นั้นย่อมเป็นผู้ดับสนิท” จบสูตรที่ ๕ ၆. ပါဋလိဂါမိယသုတ္တံ ๖. ปาฏลิคามิยสูตร ၇၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မဂဓေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ပါဋလိဂါမော တဒဝသရိ. အဿောသုံ ခေါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ – ‘‘ဘဂဝါ ကိရ မဂဓေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပါဋလိဂါမံ အနုပ္ပတ္တော’’တိ. အထ ခေါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အဓိဝါသေတု နော, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အာဝသထာဂါရ’’န္တိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန. ๗๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นมคธ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงปาฏลิคาม อุบาสกชาวปาฏลิคามได้สดับข่าวว่า “ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นมคธ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงปาฏลิคามแล้ว” ลำดับนั้น อุบาสกชาวปาฏลิคามได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นอุบาสกชาวปาฏลิคามนั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดรับโรงพักของพวกข้าพระองค์เถิด” พระผู้มีพระภาคทรงรับโดยดุษณีภาพ အထ [Pg.184] ခေါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေနာဝသထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ သဗ္ဗသန္ထရိံ အာဝသထာဂါရံ သန္ထရိတွာ အာသနာနိ ပညာပေတွာ ဥဒကမဏိကံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ တေလပ္ပဒီပံ အာရောပေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘သဗ္ဗသန္ထရိသန္ထတံ, ဘန္တေ, အာဝသထာဂါရံ; အာသနာနိ ပညတ္တာနိ; ဥဒကမဏိကော ပတိဋ္ဌာပိတော တေလပ္ပဒီပေါ အာရောပိတော. ယဿဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကာလံ မညတီ’’တိ. ลำดับนั้น อุบาสกชาวปาฏลิคาม ทราบการรับของพระผู้มีพระภาคแล้ว จึงลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค ทำประทักษิณแล้ว เข้าไปยังโรงพัก ครั้นเข้าไปแล้ว ได้ปูลาดโรงพักทั่วทั้งหมด จัดตั้งอาสนะ ตั้งหม้อน้ำ ตามประทีปน้ำมันแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นอุบาสกชาวปาฏลิคามยืนเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โรงพักปูลาดทั่วทั้งหมดแล้ว อาสนะก็จัดตั้งไว้แล้ว หม้อน้ำก็ตั้งไว้แล้ว ประทีปน้ำมันก็จุดไว้แล้ว บัดนี้ ขอพระผู้มีพระภาคทรงสำคัญเวลาที่สมควรเถิด พระเจ้าข้า” အထ ခေါ ဘဂဝါ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန အာဝသထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ အာဝသထာဂါရံ ပဝိသိတွာ မဇ္ဈိမံ ထမ္ဘံ နိဿာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ နိသီဒိ. ဘိက္ခုသံဃောပိ ခေါ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ အာဝသထာဂါရံ ပဝိသိတွာ ပစ္ဆိမံ ဘိတ္တိံ နိဿာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ နိသီဒိ ဘဂဝန္တံယေဝ ပုရက္ခတွာ. ပါဋလိဂါမိယာပိ ခေါ ဥပါသကာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ အာဝသထာဂါရံ ပဝိသိတွာ ပုရတ္ထိမံ ဘိတ္တိံ နိဿာယ ပစ္ဆိမာဘိမုခါ နိသီဒိံသု ဘဂဝန္တံယေဝ ပုရက္ခတွာ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပါဋလိဂါမိယေ ဥပါသကေ အာမန္တေသိ – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงนุ่งสบง ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังศาลาที่พักคนเดินทางพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ครั้นเสด็จเข้าไปถึงแล้ว ทรงล้างพระบาท เสด็จเข้าไปภายในศาลาที่พักคนเดินทาง ประทับนั่งพิงเสากลาง ผินพระพักตร์ไปทางทิศตะวันออก แม้ภิกษุสงฆ์ก็ได้ล้างเท้า เข้าไปภายในศาลาที่พักคนเดินทาง นั่งพิงฝาด้านทิศตะวันตก ผินหน้าไปทางทิศตะวันออก กระทำพระผู้มีพระภาคไว้เบื้องหน้าโดยแท้ แม้อุบาสกชาวปาตลิคามก็ได้ล้างเท้า เข้าไปภายในศาลาที่พักคนเดินทาง นั่งพิงฝาด้านทิศตะวันออก ผินหน้าไปทางทิศตะวันตก กระทำพระผู้มีพระภาคไว้เบื้องหน้าโดยแท้ ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกอุบาสกชาวปาตลิคามมาตรัสว่า ‘‘ပဉ္စိမေ, ဂဟပတယော, အာဒီနဝါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ. ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဂဟပတယော, ဒုဿီလော သီလဝိပန္နော ပမာဒါဓိကရဏံ မဟတိံ ဘောဂဇာနိံ နိဂစ္ဆတိ. အယံ ပဌမော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ. คฤหบดีทั้งหลาย โทษ ๕ ประการเหล่านี้มีแก่คนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ คฤหบดีทั้งหลาย คนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีลในโลกนี้ ย่อมถึงความเสื่อมแห่งโภคทรัพย์อย่างใหญ่หลวง เพราะความประมาทเป็นเหตุ นี้เป็นโทษประการที่ ๑ ของคนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล ‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, ဒုဿီလဿ သီလဝိပန္နဿ ပါပကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ. အယံ ဒုတိယော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ. คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก กิตติศัพท์อันชั่วของคนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีลย่อมขจรไป นี้เป็นโทษประการที่ ๒ ของคนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล ‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, ဒုဿီလော သီလဝိပန္နော ယညဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမတိ – ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ, ယဒိ ဗြာဟ္မဏပရိသံ, ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ, ယဒိ သမဏပရိသံ – အဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ မင်္ကုဘူတော. အယံ တတိယော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ. คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก คนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล จะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คหบดีบริษัท หรือสมณบริษัทก็ตาม ย่อมเป็นผู้ไม่แกล้วกล้า เป็นผู้เก้อเขินเข้าไป นี้เป็นโทษประการที่ ๓ ของคนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล ‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, ဒုဿီလော သီလဝိပန္နော သမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ. အယံ စတုတ္ထော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ. คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก คนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล ย่อมเป็นผู้หลงทำกาละ นี้เป็นโทษประการที่ ๔ ของคนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล ‘‘ပုန [Pg.185] စပရံ, ဂဟပတယော, ဒုဿီလော သီလဝိပန္နော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ. အယံ ပဉ္စမော အာဒီနဝေါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ. ဣမေ ခေါ, ဂဟပတယော, ပဉ္စ အာဒီနဝါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ. คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก คนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก นี้เป็นโทษประการที่ ๕ ของคนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล คฤหบดีทั้งหลาย เหล่านี้แล คือโทษ ๕ ประการของคนทุศีลผู้มีความเสื่อมจากศีล ‘‘ပဉ္စိမေ, ဂဟပတယော, အာနိသံသာ သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ. ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဂဟပတယော, သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော အပ္ပမာဒါဓိကရဏံ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဓိဂစ္ဆတိ. အယံ ပဌမော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ. คฤหบดีทั้งหลาย อานิสงส์ ๕ ประการเหล่านี้มีแก่ผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ คฤหบดีทั้งหลาย ผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีลในโลกนี้ ย่อมได้กองโภคทรัพย์ใหญ่หลวง เพราะความไม่ประมาทเป็นเหตุ นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๑ ของผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, သီလဝတော သီလသမ္ပန္နဿ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ. အယံ ဒုတိယော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ. คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก กิตติศัพท์อันงามของผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีลย่อมขจรไป นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๒ ของผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော ယညဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမတိ – ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ, ယဒိ ဗြာဟ္မဏပရိသံ, ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ, ယဒိ သမဏပရိသံ – ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ အမင်္ကုဘူတော. အယံ တတိယော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ. คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก ผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล จะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คหบดีบริษัท หรือสมณบริษัทก็ตาม ย่อมเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่เป็นผู้เก้อเขินเข้าไป นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๓ ของผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော အသမ္မူဠှော ကာလင်္ကရောတိ. အယံ စတုတ္ထော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ. คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก ผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ย่อมเป็นผู้ไม่หลงทำกาละ นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๔ ของผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ. အယံ ပဉ္စမော အာနိသံသော သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ. ဣမေ ခေါ, ဂဟပတယော, ပဉ္စ အာနိသံသာ သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယာ’’တိ. คฤหบดีทั้งหลาย ประการอื่นอีก ผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๕ ของผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล คฤหบดีทั้งหลาย เหล่านี้แล คืออานิสงส์ ๕ ประการของผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล အထ ခေါ ဘဂဝါ ပါဋလိဂါမိယေ ဥပါသကေ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ ဥယျောဇေသိ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ ခေါ, ဂဟပတယော, ရတ္တိ; ယဿဒါနိ တုမှေ ကာလံ မညထာ’’တိ. အထ ခေါ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကမိံသု. အထ ခေါ ဘဂဝါ အစိရပက္ကန္တေသု ပါဋလိဂါမိယေသု ဥပါသကေသု သုညာဂါရံ ပါဝိသိ. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้อุบาสกชาวปาตลิคามเห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญร่าเริงด้วยธรรมีกถาตลอดราตรีเป็นอันมาก แล้วทรงส่งกลับไปด้วยพระดำรัสว่า ‘คฤหบดีทั้งหลาย ราตรีล่วงไปแล้ว บัดนี้ ท่านทั้งหลายจงสำคัญเวลาที่ควรทำเถิด’ ลำดับนั้น อุบาสกชาวปาตลิคามชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วจากไป ลำดับนั้น เมื่ออุบาสกชาวปาตลิคามจากไปไม่นาน พระผู้มีพระภาคได้เสด็จเข้าไปยังเรือนว่าง တေန [Pg.186] ခေါ ပန သမယေန သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ပါဋလိဂါမေ နဂရံ မာပေန္တိ ဝဇ္ဇီနံ ပဋိဗာဟာယ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဒေဝတာယော သဟဿသဟဿေဝ ပါဋလိဂါမေ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ. ယသ္မိံ ပဒေသေ မဟေသက္ခာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ မဟေသက္ခာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ယသ္မိံ ပဒေသေ မဇ္ဈိမာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ မဇ္ဈိမာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ယသ္မိံ ပဒေသေ နီစာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ နီစာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ก็โดยสมัยนั้นแล สุนีธะและวัสสการะมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ กำลังสร้างเมืองในปาตลิคามเพื่อป้องกันพวกเจ้าวัชชี ก็โดยสมัยนั้นแล เทวดาจำนวนมากนับเป็นพันๆ จับจองพื้นที่ในปาตลิคาม ในประเทศใด เทวดาผู้มีศักดิ์ใหญ่จับจองพื้นที่ ในประเทศนั้น จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ใหญ่ก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัย ในประเทศใด เทวดาผู้มีศักดิ์ปานกลางจับจองพื้นที่ ในประเทศนั้น จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ปานกลางก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัย ในประเทศใด เทวดาผู้มีศักดิ์ต่ำจับจองพื้นที่ ในประเทศนั้น จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ต่ำก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัย အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန တာ ဒေဝတာယော သဟဿသဟဿေဝ ပါဋလိဂါမေ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိယော. ယသ္မိံ ပဒေသေ မဟေသက္ခာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ, မဟေသက္ခာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ယသ္မိံ ပဒေသေ မဇ္ဈိမာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ, မဇ္ဈိမာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ယသ္မိံ ပဒေသေ နီစာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ, နီစာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿာ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယေ ပစ္စုဋ္ဌာယ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นหมู่เทวดาหลายพันจับจองพื้นที่ในหมู่บ้านปาฏลิคาม ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ เกินกว่าจักษุของมนุษย์ ในถิ่นที่เทวดาผู้มีศักดิ์ใหญ่จับจองพื้นที่ จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ใหญ่ก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัยในถิ่นนั้น ในถิ่นที่เทวดาผู้มีศักดิ์ปานกลางจับจองพื้นที่ จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ปานกลางก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัยในถิ่นนั้น ในถิ่นที่เทวดาผู้มีศักดิ์ต่ำจับจองพื้นที่ จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ต่ำก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัยในถิ่นนั้น ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จลุกขึ้นในเวลาใกล้รุ่งแห่งราตรีนั้นแล้วรับสั่งเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า – ‘‘ကေ နု ခေါ အာနန္ဒ ပါဋလိဂါမေ နဂရံ မာပေန္တီ’’တိ. ‘‘သုနိဓဝဿကာရာ, ဘန္တေ, မဂဓမဟာမတ္တာ ပါဋလိဂါမေ နဂရံ မာပေန္တိ ဝဇ္ဇီနံ ပဋိဗာဟာယာ’’တိ. ‘‘သေယျထာပိ, အာနန္ဒ, ဒေဝေဟိ တာဝတိံသေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ; ဧဝမေဝ ခေါ, အာနန္ဒ, သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ပါဋလိဂါမေ နဂရံ မာပေန္တိ ဝဇ္ဇီနံ ပဋိဗာဟာယ. ဣဓာဟံ, အာနန္ဒ, အဒ္ဒသံ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သမ္ဗဟုလာ ဒေဝတာယော သဟဿသဟဿေဝ ပါဋလိဂါမေ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိယော. ယသ္မိံ ပဒေသေ မဟေသက္ခာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ မဟေသက္ခာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ယသ္မိံ ပဒေသေ မဇ္ဈိမာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ မဇ္ဈိမာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ယသ္မိံ [Pg.187] ပဒေသေ နီစာ ဒေဝတာ ဝတ္ထူနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ နီစာနံ တတ္ထ ရညံ ရာဇမဟာမတ္တာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ. ယာဝတာ, အာနန္ဒ, အရိယံ အာယတနံ ယာဝတာ ဝဏိပ္ပထော ဣဒံ အဂ္ဂနဂရံ ဘဝိဿတိ ပါဋလိပုတ္တံ ပုဋဘေဒနံ. ပါဋလိပုတ္တဿ ခေါ, အာနန္ဒ, တယော အန္တရာယာ ဘဝိဿန္တိ – အဂ္ဂိတော ဝါ ဥဒကတော ဝါ မိထုဘေဒတော ဝါ’’တိ. “อานนท์ ใครหนอสร้างนครในปาฏลิคาม” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ กำลังสร้างนครในปาฏลิคามเพื่อป้องกันพวกเจ้าวัชชี” “อานนท์ สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ สร้างนครในปาฏลิคามเพื่อป้องกันพวกเจ้าวัชชีนั้น เปรียบเหมือนปรึกษากับพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์แล้วสร้างขึ้น ฉันนั้น อานนท์ เราได้เห็นเทวดาจำนวนมากหลายพันตนจับจองพื้นที่ในปาฏลิคามด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ เกินกว่าจักษุของมนุษย์ ณ ที่นี้ ในถิ่นที่เทวดาผู้มีศักดิ์ใหญ่จับจองพื้นที่ จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ใหญ่ก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัยในถิ่นนั้น ในถิ่นที่เทวดาผู้มีศักดิ์ปานกลางจับจองพื้นที่ จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ปานกลางก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัยในถิ่นนั้น ในถิ่นที่เทวดาผู้มีศักดิ์ต่ำจับจองพื้นที่ จิตของพระราชาและราชมหาอำมาตย์ผู้มีศักดิ์ต่ำก็น้อมไปเพื่อจะสร้างที่อยู่อาศัยในถิ่นนั้น อานนท์ เพียงใดที่ถิ่นของชาวอารยะเจริญ เพียงใดที่เป็นเส้นทางค้าขาย นครปาฏลีบุตรนี้จักเป็นเมืองเอก เป็นศูนย์กลางการค้าขาย อานนท์ อันตราย ๓ อย่างจักมีแก่ปาฏลีบุตร คือ จากไฟ จากน้ำ หรือจากความแตกสามัคคี” အထ ခေါ သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရာဏိယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အဓိဝါသေတု နော ဘဝံ ဂေါတမော အဇ္ဇတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’တိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန. ครั้งนั้นแล สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว ได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ขอท่านพระโคดมพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์โปรดรับภัตตาหารของข้าพระองค์ทั้งหลายเพื่อฉันในวันนี้เถิด” พระผู้มีพระภาคทรงรับนิมนต์โดยดุษณีภาพ အထ ခေါ သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ယေန သကော အာဝသထော တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ သကေ အာဝသထေ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယာဒါပေတွာ ဘဂဝတော ကာလံ အာရောစေသုံ – ‘‘ကာလော, ဘော ဂေါတမ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တ’’န္တိ. ครั้งนั้นแล สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ทราบการรับนิมนต์ของพระผู้มีพระภาคแล้ว จึงเข้าไปยังที่พักของตน ครั้นแล้วได้ให้จัดเตรียมของขบฉันและของบริโภคอันประณีตไว้ในที่พักของตน แล้วให้คนไปกราบทูลภัตกาลแด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม ถึงเวลาแล้ว ภัตตาหารสำเร็จแล้ว” အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန သုနိဓဝဿကာရာနံ မဂဓမဟာမတ္တာနံ အာဝသထော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသုံ သမ္ပဝါရေသုံ. ครั้งนั้นแล ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังที่พักของสุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว ประทับนั่งบนอาสนะที่เขาจัดถวาย ครั้งนั้นแล สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ได้อังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข ด้วยของขบฉันและของบริโภคอันประณีตด้วยมือของตนจนเพียงพอและห้ามปราม အထ ခေါ သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ဘဂဝန္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ အညတရံ နီစံ အာသနံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နေ ခေါ သုနိဓဝဿကာရေ မဂဓမဟာမတ္တေ ဘဂဝါ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အနုမောဒိ – ครั้งนั้นแล สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ เมื่อพระผู้มีพระภาคเสวยเสร็จ นำพระหัตถ์ออกจากบาตรแล้ว จึงถือเอาอาสนะต่ำแห่งหนึ่ง นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง เมื่อสุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ทรงอนุโมทนาด้วยพระคาถาเหล่านี้ว่า – ‘‘ယသ္မိံ ပဒေသေ ကပ္ပေတိ, ဝါသံ ပဏ္ဍိတဇာတိယော; သီလဝန္တေတ္ထ ဘောဇေတွာ, သညတေ ဗြဟ္မစာရယော. “บัณฑิตชาติย่อมสำเร็จการอยู่ในประเทศใด พึงเลี้ยงดูท่านผู้มีศีล ผู้สำรวม ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ในประเทศนั้น ‘‘ယာ [Pg.188] တတ္ထ ဒေဝတာ အာသုံ, တာသံ ဒက္ခိဏမာဒိသေ; တာ ပူဇိတာ ပူဇယန္တိ, မာနိတာ မာနယန္တိ နံ. “เทวดาเหล่าใดมีอยู่ในประเทศนั้น พึงอุทิศทักษิณาทานเพื่อเทวดาเหล่านั้น เทวดาเหล่านั้นอันบัณฑิตบูชาแล้ว ย่อมบูชาตอบ อันบัณฑิตนับถือแล้ว ย่อมนับถือตอบ ‘‘တတော နံ အနုကမ္ပန္တိ, မာတာ ပုတ္တံဝ ဩရသံ; ဒေဝတာနုကမ္ပိတော ပေါသော, သဒါ ဘဒြာနိ ပဿတီ’’တိ. “แต่นั้น เทวดาเหล่านั้นย่อมอนุเคราะห์บัณฑิตนั้น ดุจมารดาอนุเคราะห์บุตรผู้เกิดแต่อก ฉะนั้น บุรุษผู้อันเทวดาอนุเคราะห์แล้ว ย่อมเห็นแต่สิ่งเจริญทุกเมื่อ” အထ ခေါ ဘဂဝါ သုနိဓဝဿကာရာနံ မဂဓမဟာမတ္တာနံ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาแก่สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ด้วยพระคาถาเหล่านี้แล้ว เสด็จลุกจากอาสนะกลับไป တေန ခေါ ပန သမယေန သုနိဓဝဿကာရာ မဂဓမဟာမတ္တာ ဘဂဝန္တံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓာ ဟောန္တိ – ‘‘ယေနဇ္ဇ သမဏော ဂေါတမော ဒွါရေန နိက္ခမိဿတိ တံ ‘ဂေါတမဒွါရံ’ နာမ ဘဝိဿတိ. ယေန တိတ္ထေန ဂင်္ဂံ နဒိံ တရိဿတိ တံ ‘ဂေါတမတိတ္ထံ’ နာမ ဘဝိဿတီ’’တိ. ก็โดยสมัยนั้นแล สุนิธะและวัสสการะ สองมหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ได้เดินตามส่งพระผู้มีพระภาคไปข้างหลัง ๆ ด้วยคิดว่า “วันนี้ พระสมณโคดมจักเสด็จออกทางประตูใด ประตูนั้นจักมีชื่อว่า ‘โคตมทวาร’ จักเสด็จข้ามแม่น้ำคงคาที่ท่าใด ท่านั้นจักมีชื่อว่า ‘โคตมติตถะ’” အထ ခေါ ဘဂဝါ ယေန ဒွါရေန နိက္ခမိ တံ ‘ဂေါတမဒွါရံ’ နာမ အဟောသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ယေန ဂင်္ဂါ နဒီ တေနုပသင်္ကမိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဂင်္ဂါ နဒီ ပူရာ ဟောတိ သမတိတ္တိကာ ကာကပေယျာ. အပ္ပေကစ္စေ မနုဿာ နာဝံ ပရိယေသန္တိ, အပ္ပေကစ္စေ ဥဠုမ္ပံ ပရိယေသန္တိ, အပ္ပေကစ္စေ ကုလ္လံ ဗန္ဓန္တိ အပါရာ ပါရံ ဂန္တုကာမာ. အထ ခေါ ဘဂဝါ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝ – ဂင်္ဂါယ နဒိယာ ဩရိမတီရေ အန္တရဟိတော ပါရိမတီရေ ပစ္စုဋ္ဌာသိ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกทางประตูใด ประตูนั้นได้มีชื่อว่า ‘โคตมทวาร’ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จไปยังแม่น้ำคงคา ก็โดยสมัยนั้นแล แม่น้ำคงคาเต็มเปี่ยมเสมอขอบฝั่ง กาจิกดื่มได้ คนบางพวกต้องการจะข้ามจากฝั่งนี้ไปฝั่งโน้น จึงแสวงหาเรือ บางพวกแสวงหาทุ่น บางพวกผูกแพ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ได้หายจากฝั่งนี้ ไปปรากฏที่ฝั่งโน้นแห่งแม่น้ำคงคา ดุจบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တေ မနုဿေ အပ္ပေကစ္စေ နာဝံ ပရိယေသန္တေ, အပ္ပေကစ္စေ ဥဠုမ္ပံ ပရိယေသန္တေ, အပ္ပေကစ္စေ ကုလ္လံ ဗန္ဓန္တေ အပါရာ ပါရံ ဂန္တုကာမေ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นมนุษย์เหล่านั้นผู้ต้องการจะไปจากฝั่งนี้สู่ฝั่งโน้น บางพวกกำลังแสวงหาเรือ บางพวกกำลังแสวงหาทุ่นแพ บางพวกกำลังผูกแพ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယေ တရန္တိ အဏ္ဏဝံ သရံ,သေတုံ ကတွာန ဝိသဇ္ဇ ပလ္လလာနိ; ကုလ္လဉှိ ဇနော ပဗန္ဓတိ,တိဏ္ဏာ မေဓာဝိနော ဇနာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ; ชนเหล่าใดสร้างสะพานแล้ว ละบึงตื้นเสีย ข้ามมหาสมุทรและทะเลสาบได้, ปุถุชนย่อมผูกแพ ส่วนผู้มีปัญญาทั้งหลายข้ามได้แล้ว ၇. ဒွိဓာပထသုတ္တံ ๗. ทวิธาปถสูตร ၇၇. ဧဝံ [Pg.189] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု အဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နော ဟောတိ အာယသ္မတာ နာဂသမာလေန ပစ္ဆာသမဏေန. အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသမာလော အန္တရာမဂ္ဂေ ဒွိဓာပထံ. ဒိသွာန ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပန္ထော; ဣမိနာ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နာဂသမာလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ, နာဂသမာလ, ပန္ထော; ဣမိနာ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. ๗๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จเดินทางไกลในแคว้นโกศล มีท่านพระนาคสมาละเป็นปัจฉาสมณะ ท่านพระนาคสมาละได้เห็นทางสองแพร่งในระหว่างทาง ครั้นเห็นแล้วจึงได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี่คือหนทาง เราจงไปทางนี้กันเถิด” เมื่อท่านกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระนาคสมาละว่า “นาคสมาละ นี่คือหนทาง เราจงไปทางนี้กันเถิด” ဒုတိယမ္ပိ…ပေ… တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသမာလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပန္ထော; ဣမိနာ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နာဂသမာလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ, နာဂသမာလ, ပန္ထော; ဣမိနာ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသမာလော ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရံ တတ္ထေဝ ဆမာယံ နိက္ခိပိတွာ ပက္ကာမိ – ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရ’’န္တိ. แม้ครั้งที่สอง...ฯลฯ... แม้ครั้งที่สาม ท่านพระนาคสมาละก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี่คือหนทาง เราจงไปทางนี้กันเถิด” แม้ครั้งที่สาม พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสกับท่านพระนาคสมาละว่า “นาคสมาละ นี่คือหนทาง เราจงไปทางนี้กันเถิด” ครั้งนั้นแล ท่านพระนาคสมาละได้วางบาตรและจีวรของพระผู้มีพระภาคไว้บนพื้นดินตรงนั้นแล้วหลีกไป พลางกล่าวว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี้บาตรและจีวรของพระผู้มีพระภาค” အထ ခေါ အာယသ္မတော နာဂသမာလဿ တေန ပန္ထေန ဂစ္ဆန္တဿ အန္တရာမဂ္ဂေ စောရာ နိက္ခမိတွာ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ အာကောဋေသုံ ပတ္တဉ္စ ဘိန္ဒိံသု သံဃာဋိဉ္စ ဝိပ္ဖာလေသုံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသမာလော ဘိန္နေန ပတ္တေန ဝိပ္ဖာလိတာယ သံဃာဋိယာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ နာဂသမာလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, တေန ပန္ထေန ဂစ္ဆန္တဿ အန္တရာမဂ္ဂေ စောရာ နိက္ခမိတွာ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ အာကောဋေသုံ, ပတ္တဉ္စ ဘိန္ဒိံသု, သံဃာဋိဉ္စ ဝိပ္ဖာလေသု’’န္တိ. ครั้งนั้นแล เมื่อท่านพระนาคสมาละเดินไปตามทางนั้น พวกโจรได้ออกมาในระหว่างทาง แล้วทุบตีด้วยมือและเท้า ทั้งยังทำลายบาตรและฉีกสังฆาฏิ ครั้งนั้นแล ท่านพระนาคสมาละถือบาตรที่แตกและสังฆาฏิที่ถูกฉีกขาดเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระนาคสมาละผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ณ ที่นี้ เมื่อข้าพระองค์เดินไปตามทางนั้น พวกโจรได้ออกมาในระหว่างทาง แล้วทุบตีด้วยมือและเท้า ทั้งยังทำลายบาตรและฉีกสังฆาฏิของข้าพระองค์” အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘သဒ္ဓိံ စရမေကတော ဝသံ,မိဿော အညဇနေန ဝေဒဂူ; ဝိဒွါ ပဇဟာတိ ပါပကံ,ကောဉ္စော ခီရပကောဝ နိန္နဂ’’န္တိ. သတ္တမံ; ผู้รู้จบเวท แม้จะเที่ยวไปร่วมกัน อยู่ร่วมกัน หรือคลุกคลีกับคนอื่น ผู้เป็นปราชญ์ย่อมละบาปได้ เหมือนนกกระเรียนละน้ำเสียจากนมสด ฉะนั้น ၈. ဝိသာခါသုတ္တံ ๘. วิสาขาสูตร ၇၈. ဧဝံ [Pg.190] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဝိသာခါယ မိဂါရမာတုယာ နတ္တာ ကာလင်္ကတာ ဟောတိ ပိယာ မနာပါ. အထ ခေါ ဝိသာခါ မိဂါရမာတာ အလ္လဝတ္ထာ အလ္လကေသာ ဒိဝါ ဒိဝဿ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ ဝိသာခံ မိဂါရမာတရံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ๗๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของนางมิคารมาตา ในกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล หลานสาวผู้เป็นที่รักที่พอใจของนางวิสาขามิคารมาตาได้ถึงแก่กรรม ครั้งนั้นแล นางวิสาขามิคารมาตา มีผ้าเปียก ผมเปียก เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคในเวลากลางวัน ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับนางวิสาขามิคารมาตาผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วดังนี้ว่า ‘‘ဟန္ဒ ကုတော နု တွံ, ဝိသာခေ, အာဂစ္ဆသိ အလ္လဝတ္ထာ အလ္လကေသာ ဣဓူပသင်္ကန္တာ ဒိဝါ ဒိဝဿာ’’တိ? ‘‘နတ္တာ မေ, ဘန္တေ, ပိယာ မနာပါ ကာလင်္ကတာ. တေနာဟံ အလ္လဝတ္ထာ အလ္လကေသာ ဣဓူပသင်္ကန္တာ ဒိဝါ ဒိဝဿာ’’တိ. ‘‘ဣစ္ဆေယျာသိ တွံ, ဝိသာခေ, ယာဝတိကာ သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ တာဝတိကေ ပုတ္တေ စ နတ္တာရော စာ’’တိ? ‘‘ဣစ္ဆေယျာဟံ, ဘဂဝါ ယာဝတိကာ သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ တာဝတိကေ ပုတ္တေ စ နတ္တာရော စာ’’တိ. “วิสาขา เธอมีผ้าเปียก ผมเปียก มาจากไหนในเวลากลางวัน” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หลานสาวผู้เป็นที่รักที่พอใจของหม่อมฉันถึงแก่กรรมแล้ว เพราะเหตุนั้น หม่อมฉันจึงมีผ้าเปียก ผมเปียก มาในเวลากลางวันนี้” “วิสาขา เธอปรารถนาบุตรและหลานประมาณเท่ากับชาวเมืองสาวัตถีหรือไม่” “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค หม่อมฉันปรารถนาบุตรและหลานประมาณเท่ากับชาวเมืองสาวัตถีเพคะ” ‘‘ကီဝဗဟုကာ ပန, ဝိသာခေ, သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ ဒေဝသိကံ ကာလံ ကရောန္တီ’’တိ? ‘‘ဒသပိ, ဘန္တေ, သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ ဒေဝသိကံ ကာလံ ကရောန္တိ; နဝပိ, ဘန္တေ… အဋ္ဌပိ, ဘန္တေ… သတ္တပိ, ဘန္တေ… ဆပိ, ဘန္တေ… ပဉ္စပိ, ဘန္တေ… စတ္တာရောပိ, ဘန္တေ… တီဏိပိ, ဘန္တေ… ဒွေပိ, ဘန္တေ, သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ ဒေဝသိကံ ကာလံ ကရောန္တိ. ဧကောပိ, ဘန္တေ, သာဝတ္ထိယာ မနုဿော ဒေဝသိကံ ကာလံ ကရောတိ. အဝိဝိတ္တာ, ဘန္တေ, သာဝတ္ထိ မနုဿေဟိ ကာလံ ကရောန္တေဟီ’’တိ. “วิสาขา ชาวเมืองสาวัตถีตายกันวันละประมาณเท่าไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชาวเมืองสาวัตถีตายกันวันละ ๑๐ คนบ้าง ๙ คนบ้าง ๘ คนบ้าง ๗ คนบ้าง ๖ คนบ้าง ๕ คนบ้าง ๔ คนบ้าง ๓ คนบ้าง ๒ คนบ้าง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชาวเมืองสาวัตถีตายกันวันละ ๑ คนก็มี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ กรุงสาวัตถีไม่ว่างเว้นจากคนที่ตายเลย” ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ဝိသာခေ, အပိ နု တွံ ကဒါစိ ကရဟစိ အနလ္လဝတ္ထာ ဝါ ဘဝေယျာသိ အနလ္လကေသာ ဝါ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ. အလံ မေ, ဘန္တေ, တာဝ ဗဟုကေဟိ ပုတ္တေဟိ စ နတ္တာရေဟိ စာ’’တိ. “วิสาขา เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เธอจะมีวันที่ผ้าไม่เปียกหรือผมไม่เปียกบ้างหรือไม่” “ข้อนั้นเป็นไปไม่ได้เลย พระพุทธเจ้าข้า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันพอแล้วด้วยบุตรและหลานมากมายเพียงนั้น” ‘‘ယေသံ ခေါ, ဝိသာခေ, သတံ ပိယာနိ, သတံ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ နဝုတိ ပိယာနိ, နဝုတိ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ အသီတိ ပိယာနိ, အသီတိ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ သတ္တတိ ပိယာနိ, သတ္တတိ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ သဋ္ဌိ ပိယာနိ, သဋ္ဌိ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ ပညာသံ ပိယာနိ, ပညာသံ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ စတ္တာရီသံ ပိယာနိ, စတ္တာရီသံ တေသံ ဒုက္ခာနိ, ယေသံ တိံသံ ပိယာနိ, တိံသံ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ ဝီသတိ ပိယာနိ, ဝီသတိ တေသံ ဒုက္ခာနိ, ယေသံ ဒသ [Pg.191] ပိယာနိ, ဒသ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ နဝ ပိယာနိ, နဝ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ အဋ္ဌ ပိယာနိ, အဋ္ဌ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ သတ္တ ပိယာနိ, သတ္တ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ ဆ ပိယာနိ, ဆ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ ပဉ္စ ပိယာနိ, ပဉ္စ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ စတ္တာရိ ပိယာနိ, စတ္တာရိ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ တီဏိ ပိယာနိ, တီဏိ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ ဒွေ ပိယာနိ, ဒွေ တေသံ ဒုက္ခာနိ; ယေသံ ဧကံ ပိယံ, ဧကံ တေသံ ဒုက္ခံ; ယေသံ နတ္ထိ ပိယံ, နတ္ထိ တေသံ ဒုက္ခံ, အသောကာ တေ ဝိရဇာ အနုပါယာသာတိ ဝဒါမီ’’တိ. ดูก่อนวิสาขา ก็ผู้ใดมีของที่รัก ๑๐๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๑๐๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๙๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๙๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๘๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๘๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๗๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๗๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๖๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๖๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๕๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๕๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๔๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๔๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๓๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๓๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๒๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๒๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๑๐ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๑๐ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๙ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๙ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๘ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๘ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๗ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๗ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๖ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๖ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๕ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๕ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๔ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๔ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๓ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๓ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๒ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๒ อย่าง ผู้ใดมีของที่รัก ๑ อย่าง ผู้นั้นก็มีความทุกข์ ๑ อย่าง ผู้ใดไม่มีของที่รัก ผู้นั้นก็ไม่มีความทุกข์ เรากล่าวว่า ผู้นั้นไม่มีความโศก ปราศจากธุลี ไม่มีความคับแค้นใจ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘ယေ ကေစိ သောကာ ပရိဒေဝိတာ ဝါ,ဒုက္ခာ စ လောကသ္မိမနေကရူပါ; ပိယံ ပဋိစ္စပ္ပဘဝန္တိ ဧတေ,ပိယေ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဧတေ. ความโศกก็ดี ความร่ำไรก็ดี ความทุกข์ก็ดี ชนิดต่างๆ ในโลก มีอยู่เท่าใด ความโศกเป็นต้นเหล่านั้น ย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยของที่รัก เมื่อไม่มีของที่รัก ความโศกเป็นต้นเหล่านี้ย่อมไม่มี ‘‘တသ္မာ ဟိ တေ သုခိနော ဝီတသောကာ,ယေသံ ပိယံ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ; တသ္မာ အသောကံ ဝိရဇံ ပတ္ထယာနော,ပိယံ န ကယိရာထ ကုဟိဉ္စိ လောကေ’’တိ. အဋ္ဌမံ; เพราะเหตุนั้นแล ท่านผู้ที่ไม่มีของที่รักในโลกไหนๆ จึงเป็นผู้มีความสุข ปราศจากความโศก เพราะฉะนั้น ผู้ปรารถนาความไม่มีโศก ปราศจากธุลี ไม่พึงทำของที่รักในโลกไหนๆ วิสาขาสูตรที่ ๘ จบ ၉. ပဌမဒဗ္ဗသုတ္တံ ๙. ปฐมทัพพสูตรที่ ๙ ၇၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပရိနိဗ္ဗာနကာလော မေ ဒါနိ, သုဂတာ’’တိ. ‘‘ယဿဒါနိ တွံ, ဒဗ္ဗ, ကာလံ မညသီ’’တိ. ๗๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ท่านพระทัพพมัลลบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ข้าแต่พระสุคต บัดนี้เป็นกาลปรินิพพานของข้าพระองค์ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนทัพพะ บัดนี้เธอย่อมสำคัญกาลอันควรในกาลบัดนี้ အထ ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ลำดับนั้น ท่านพระทัพพมัลลบุตรลุกจากอาสนะ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้ว เหาะขึ้นสู่เวหาส นั่งขัดสมาธิในอากาศกลางหาว เข้าเตโชธาตุ ออกแล้วปรินิพพาน အထ [Pg.192] ခေါ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ သရီရဿ ဈာယမာနဿ ဍယှမာနဿ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယိတ္ထ န မသိ. သေယျထာပိ နာမ သပ္ပိဿ ဝါ တေလဿ ဝါ ဈာယမာနဿ ဍယှမာနဿ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယတိ န မသိ; ဧဝမေဝ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ သရီရဿ ဈာယမာနဿ ဍယှမာနဿ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယိတ္ထ န မသီတိ. เมื่อท่านพระทัพพมัลลบุตร เหาะขึ้นสู่เวหาส นั่งขัดสมาธิในอากาศกลางหาว เข้าเตโชธาตุ ออกแล้วปรินิพพานแล้ว สรีระที่กำลังถูกเผาไหม้อยู่ เถ้าก็ดี เขม่าก็ดี มิได้ปรากฏเลย เปรียบเหมือนเนยใสหรือน้ำมันที่กำลังถูกเผาไหม้อยู่ เถ้าก็ดี เขม่าก็ดี ย่อมไม่ปรากฏ ฉันใดก็ฉันนั้น เมื่อท่านพระทัพพมัลลบุตร เหาะขึ้นสู่เวหาส นั่งขัดสมาธิในอากาศกลางหาว เข้าเตโชธาตุ ออกแล้วปรินิพพานแล้ว สรีระที่กำลังถูกเผาไหม้อยู่ เถ้าก็ดี เขม่าก็ดี มิได้ปรากฏเลย အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အဘေဒိ ကာယော နိရောဓိ သညာ,ဝေဒနာ သီတိဘဝိံသု သဗ္ဗာ; ဝူပသမိံသု သင်္ခါရာ,ဝိညာဏံ အတ္ထမာဂမာ’’တိ. နဝမံ; กายแตกแล้ว สัญญาดับแล้ว เวทนาทั้งปวงก็เย็นแล้ว สังขารทั้งหลายสงบระงับแล้ว วิญญาณถึงซึ่งการตั้งอยู่ไม่ได้ ปฐมทัพพสูตรที่ ๙ จบ ၁၀. ဒုတိယဒဗ္ဗသုတ္တံ ๑๐. ทุติยทัพพสูตรที่ ๑๐ ၈၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ๘๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า พระเจ้าข้า ดังนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ‘‘ဒဗ္ဗဿ, ဘိက္ခဝေ, မလ္လပုတ္တဿ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ သရီရဿ ဈာယမာနဿ ဍယှမာနဿ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယိတ္ထ န မသိ. သေယျထာပိ နာမ သပ္ပိဿ ဝါ တေလဿ ဝါ ဈာယမာနဿ ဍယှမာနဿ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယတိ န မသိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ သရီရဿ ဈာယမာနဿ ဍယှမာနဿ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယိတ္ထ န မသီ’’တိ. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อท่านพระทัพพมัลลบุตร เหาะขึ้นสู่เวหาส นั่งขัดสมาธิในอากาศกลางหาว เข้าเตโชธาตุ ออกแล้วปรินิพพานแล้ว สรีระที่กำลังถูกเผาไหม้อยู่ เถ้าก็ดี เขม่าก็ดี มิได้ปรากฏเลย เปรียบเหมือนเนยใสหรือน้ำมันที่กำลังถูกเผาไหม้อยู่ เถ้าก็ดี เขม่าก็ดี ย่อมไม่ปรากฏ ฉันใดก็ฉันนั้น เมื่อท่านพระทัพพมัลลบุตร เหาะขึ้นสู่เวหาส นั่งขัดสมาธิในอากาศกลางหาว เข้าเตโชธาตุ ออกแล้วปรินิพพานแล้ว สรีระที่กำลังถูกเผาไหม้อยู่ เถ้าก็ดี เขม่าก็ดี มิได้ปรากฏเลย အထ [Pg.193] ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า ‘‘အယောဃနဟတဿေဝ, ဇလတော ဇာတဝေဒသော ; အနုပုဗ္ဗူပသန္တဿ, ယထာ န ဉာယတေ ဂတိ. คติของไฟที่ลุกโพลง อันนายช่างเหล็กตีด้วยค้อนเหล็กแล้ว ดับไปโดยลำดับ ย่อมไม่ปรากฏ ฉันใด ဧဝံ သမ္မာဝိမုတ္တာနံ, ကာမဗန္ဓောဃတာရိနံ; ပညာပေတုံ ဂတိ နတ္ထိ, ပတ္တာနံ အစလံ သုခ’’န္တိ. ဒသမံ; ท่านผู้หลุดพ้นด้วยดีแล้ว ข้ามโอฆะคือกามพันธนะได้แล้ว บรรลุสุขอันไม่หวั่นไหว ย่อมไม่มีคติที่จะบัญญัติได้ ฉันนั้น ทุติยทัพพสูตรที่ ๑๐ จบ ပါဋလိဂါမိယဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော. ปาฏลิคามิยวรรคที่ ๘ จบ တဿုဒ္ဒါနံ – อุททานคาถาในวรรคนี้ คือ နိဗ္ဗာနာ စတုရော ဝုတ္တာ, စုန္ဒော ပါဋလိဂါမိယာ; ဒွိဓာပထော ဝိသာခါ စ, ဒဗ္ဗေန သဟ တေ ဒသာတိ. ในวรรคนี้มี ๑๐ สูตร คือ นิพพานสูตร ๔ จุนทสูตร ๑ ปาฏลิคามิยสูตร ๑ ทวิธาปถสูตร ๑ วิสาขาสูตร ๑ ทัพพสูตร ๒ รวมเป็น ๑๐ สูตร ဥဒါနေ ဝဂ္ဂါနမုဒ္ဒါနံ – อุททานคาถาสำหรับวรรคในอุทาน ဝဂ္ဂမိဒံ ပဌမံ ဝရဗောဓိ, ဝဂ္ဂမိဒံ ဒုတိယံ မုစလိန္ဒော; နန္ဒကဝဂ္ဂဝရော တတိယော တု, မေဃိယဝဂ္ဂဝရော စ စတုတ္ထော. วรรคที่ ๑ ชื่อ โพธิวรรคอันประเสริฐ วรรคที่ ๒ ชื่อ มุจลินทวรรค วรรคที่ ๓ ชื่อ นันทวรรคอันประเสริฐ วรรคที่ ๔ ชื่อ เมฆิยวรรคอันประเสริฐ ပဉ္စမဝဂ္ဂဝရန္တိဓ သောဏော, ဆဋ္ဌမဝဂ္ဂဝရန္တိ ဇစ္စန္ဓော ; သတ္တမဝဂ္ဂဝရန္တိ စ စူဠော, ပါဋလိဂါမိယမဋ္ဌမဝဂ္ဂေါ. วรรคที่ ๕ ชื่อ โสณวรรคอันประเสริฐ วรรคที่ ๖ ชื่อ ชัจจันธวรรคอันประเสริฐ วรรคที่ ๗ ชื่อ จูฬวรรคอันประเสริฐ วรรคที่ ๘ ชื่อ ปาฏลิคามิยวรรค အသီတိမနူနကသုတ္တဝရံ, ဝဂ္ဂမိဒဋ္ဌကံ သုဝိဘတ္တံ; ဒဿိတံ စက္ခုမတာ ဝိမလေန, အဒ္ဓါ ဟိ တံ ဥဒါနမိတီဒမာဟု. พระผู้มีพระจักษุผู้ปราศจากมลทิน ได้ทรงแสดงพระสูตรอันประเสริฐ ๘๐ สูตรถ้วน อันมี ๘ วรรคนี้ ซึ่งทรงจำแนกไว้ดีแล้ว บัณฑิตทั้งหลายกล่าวเรียกคัมภีร์นี้ว่า อุทาน โดยแท้แล ဥဒါနပါဠိ နိဋ္ဌိတာ. พระอุทานปาฬิ จบแล้ว
བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi