නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

ඛුද්දකනිකායෙ

ในขุททกนิกาย

ධම්මපදපාළි

ธรรมบทบาลี

1. යමකවග්ගො

๑. ยมกวรรค

1.

๑.

මනොපුබ්බඞ්ගමා [Pg.13] ධම්මා, මනොසෙට්ඨා මනොමයා;

මනසා චෙ පදුට්ඨෙන, භාසති වා කරොති වා;

තතො නං දුක්ඛමන්වෙති, චක්කංව වහතො පදං.

ธรรมทั้งหลายมีใจเป็นหัวหน้า มีใจประเสริฐที่สุด สำเร็จแล้วด้วยใจ ถ้าบุคคลมีใจอันโทษประทุษร้ายแล้ว จะพูดก็ตาม จะทำก็ตาม ทุกข์ย่อมติดตามเขาไป เหมือนล้อหมุนตามรอยเท้าโคที่ลากเกวียนไป ฉะนั้น

2.

๒.

මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා, මනොසෙට්ඨා මනොමයා;

මනසා චෙ පසන්නෙන, භාසති වා කරොති වා;

තතො නං සුඛමන්වෙති, ඡායාව අනපායිනී.

ธรรมทั้งหลายมีใจเป็นหัวหน้า มีใจประเสริฐที่สุด สำเร็จแล้วด้วยใจ ถ้าบุคคลมีใจผ่องใสแล้ว จะพูดก็ตาม จะทำก็ตาม สุขย่อมติดตามเขาไป เหมือนเงาที่ไม่ละไปจากตัว ฉะนั้น

3.

๓.

අක්කොච්ඡි මං අවධි මං, අජිනි මං අහාසි මෙ;

යෙ ච තං උපනය්හන්ති, වෙරං තෙසං න සම්මති.

ผู้ใดผูกเวรนั้นไว้ว่า ‘คนโน้นได้ด่าเรา ได้ประหารเรา ได้ชนะเรา ได้ลักสิ่งของของเราไป’ เวรของผู้นั้นย่อมไม่ระงับ

4.

๔.

අක්කොච්ඡි මං අවධි මං, අජිනි මං අහාසි මෙ;

යෙ ච තං නුපනය්හන්ති, වෙරං තෙසූපසම්මති.

ส่วนผู้ใดไม่ผูกเวรนั้นไว้ว่า ‘คนโน้นได้ด่าเรา ได้ประหารเรา ได้ชนะเรา ได้ลักสิ่งของของเราไป’ เวรของผู้นั้นย่อมระงับ

5.

๕.

න [Pg.14] හි වෙරෙන වෙරානි, සම්මන්තීධ කුදාචනං;

අවෙරෙන ච සම්මන්ති, එස ධම්මො සනන්තනො.

ในกาลไหนๆ เวรทั้งหลายในโลกนี้ ย่อมไม่ระงับด้วยเวรเลย แต่ย่อมระงับได้ด้วยความไม่มีเวร นี้เป็นธรรมเก่า

6.

๖.

පරෙ ච න විජානන්ති, මයමෙත්ථ යමාමසෙ;

යෙ ච තත්ථ විජානන්ති, තතො සම්මන්ති මෙධගා.

คนอื่น ๆ ไม่รู้ว่า ‘พวกเรากำลังย่อยยับในที่นี้’ ส่วนคนเหล่าใดในหมู่นั้นรู้ การทะเลาะวิวาทกันย่อมสงบลงได้เพราะคนเหล่านั้น

7.

๗.

සුභානුපස්සිං විහරන්තං, ඉන්ද්‍රියෙසු අසංවුතං;

භොජනම්හි චාමත්තඤ්ඤුං, කුසීතං හීනවීරියං;

තං වෙ පසහති මාරො, වාතො රුක්ඛංව දුබ්බලං.

มารย่อมรังควานบุคคลผู้พิจารณาเห็นอารมณ์ว่างาม มีอินทรีย์อันไม่สำรวม ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ เกียจคร้าน มีความเพียรเลวทรามได้ เหมือนลมพัดต้นไม้ที่อ่อนแอ ฉะนั้น

8.

๘.

අසුභානුපස්සිං විහරන්තං, ඉන්ද්‍රියෙසු සුසංවුතං;

භොජනම්හි ච මත්තඤ්ඤුං, සද්ධං ආරද්ධවීරියං;

තං වෙ නප්පසහති මාරො, වාතො සෙලංව පබ්බතං.

มารย่อมไม่รังควานบุคคลผู้พิจารณาเห็นอารมณ์ว่าไม่งาม มีอินทรีย์อันสำรวมดีแล้ว รู้จักประมาณในโภชนะ มีศรัทธา ปรารภความเพียรได้ เหมือนลมไม่อาจพัดภูเขาศิลาได้ ฉะนั้น

9.

๙.

අනික්කසාවො කාසාවං, යො වත්ථං පරිදහිස්සති;

අපෙතො දමසච්චෙන, න සො කාසාවමරහති.

ผู้ใดยังไม่หมดกิเลส ปราศจากทมะและสัจจะ จักนุ่งห่มผ้ากาสาวะ ผู้นั้นไม่สมควรจะนุ่งห่มผ้ากาสาวะ

10.

๑๐.

යො ච වන්තකසාවස්ස, සීලෙසු සුසමාහිතො;

උපෙතො දමසච්චෙන, ස වෙ කාසාවමරහති.

ส่วนผู้ใดคลายกิเลสได้แล้ว ตั้งมั่นดีในศีล ประกอบด้วยทมะและสัจจะ ผู้นั้นแลสมควรจะนุ่งห่มผ้ากาสาวะ

11.

๑๑.

අසාරෙ සාරමතිනො, සාරෙ චාසාරදස්සිනො;

තෙ සාරං නාධිගච්ඡන්ති, මිච්ඡාසඞ්කප්පගොචරා.

ชนเหล่าใดมีความเข้าใจในสิ่งที่ไม่เป็นสาระว่าเป็นสาระ และเห็นในสิ่งที่เป็นสาระว่าไม่เป็นสาระ ชนเหล่านั้นมีความดำริผิดเป็นโคจร ย่อมไม่ประสบสิ่งที่เป็นสาระ

12.

๑๒.

සාරඤ්ච සාරතො ඤත්වා, අසාරඤ්ච අසාරතො;

තෙ සාරං අධිගච්ඡන්ති, සම්මාසඞ්කප්පගොචරා.

ส่วนชนเหล่าใดรู้สิ่งที่เป็นสาระโดยความเป็นสาระ และสิ่งที่ไม่เป็นสาระโดยความไม่เป็นสาระ ชนเหล่านั้นมีความดำริชอบเป็นโคจร ย่อมประสบสิ่งที่เป็นสาระ

13.

๑๓.

යථා අගාරං දුච්ඡන්නං, වුට්ඨී සමතිවිජ්ඣති;

එවං අභාවිතං චිත්තං, රාගො සමතිවිජ්ඣති.

ฝนย่อมรั่วรดเรือนที่มุงไม่ดีได้ฉันใด ราคะย่อมเสียดแทงจิตที่ไม่ได้อบรมแล้วได้ฉันนั้น

14.

๑๔.

යථා [Pg.15] අගාරං සුඡන්නං, වුට්ඨී න සමතිවිජ්ඣති;

එවං සුභාවිතං චිත්තං, රාගො න සමතිවිජ්ඣති.

ฝนย่อมรั่วรดเรือนที่มุงดีแล้วไม่ได้ฉันใด ราคะย่อมเสียดแทงจิตที่อบรมดีแล้วไม่ได้ฉันนั้น

15.

๑๕.

ඉධ සොචති පෙච්ච සොචති, පාපකාරී උභයත්ථ සොචති;

සො සොචති සො විහඤ්ඤති, දිස්වා කම්මකිලිට්ඨමත්තනො.

คนทำบาปย่อมเศร้าโศกในโลกนี้ ละไปแล้วก็ย่อมเศร้าโศก เขาย่อมเศร้าโศกในโลกทั้งสอง เขาเห็นกรรมอันเศร้าหมองของตนแล้ว ย่อมเศร้าโศก ย่อมเดือดร้อน

16.

๑๖.

ඉධ මොදති පෙච්ච මොදති, කතපුඤ්ඤො උභයත්ථ මොදති;

සො මොදති සො පමොදති, දිස්වා කම්මවිසුද්ධිමත්තනො.

ผู้ทำบุญย่อมบันเทิงในโลกนี้ ละไปแล้วก็ย่อมบันเทิง เขาย่อมบันเทิงในโลกทั้งสอง เขาเห็นความหมดจดแห่งกรรมของตนแล้ว ย่อมบันเทิง ย่อมร่าเริง

17.

๑๗.

ඉධ තප්පති පෙච්ච තප්පති, පාපකාරී උභයත්ථ තප්පති;

‘‘පාපං මෙ කත’’න්ති තප්පති, භිය්‍යො තප්පති දුග්ගතිං ගතො.

คนทำบาปย่อมเดือดร้อนในโลกนี้ ละไปแล้วก็ย่อมเดือดร้อน เขาย่อมเดือดร้อนในโลกทั้งสอง เขาเดือดร้อนว่า ‘เราทำบาปไว้’ เมื่อไปสู่ทุคติ ย่อมเดือดร้อนยิ่งขึ้น

18.

๑๘.

ඉධ නන්දති පෙච්ච නන්දති, කතපුඤ්ඤො උභයත්ථ නන්දති;

‘‘පුඤ්ඤං මෙ කත’’න්ති නන්දති, භිය්‍යො නන්දති සුග්ගතිං ගතො.

ผู้ทำบุญย่อมเพลิดเพลินในโลกนี้ ละไปแล้วก็ย่อมเพลิดเพลิน เขาย่อมเพลิดเพลินในโลกทั้งสอง เขาเพลิดเพลินว่า ‘เราทำบุญไว้’ เมื่อไปสู่สุคติ ย่อมเพลิดเพลินยิ่งขึ้น

19.

๑๙.

බහුම්පි චෙ සංහිත භාසමානො, න තක්කරො හොති නරො පමත්තො;

ගොපොව [Pg.16] ගාවො ගණයං පරෙසං, න භාගවා සාමඤ්ඤස්ස හොති.

หากคนประมาท แม้กล่าวพุทธพจน์อันมีประโยชน์มาก แต่ไม่ทำตามคำนั้น เขาย่อมไม่มีส่วนในสามัญผล เหมือนคนเลี้ยงโคคอยนับโคให้ผู้อื่น ฉะนั้น

20.

๒๐.

අප්පම්පි චෙ සංහිත භාසමානො, ධම්මස්ස හොති අනුධම්මචාරී;

රාගඤ්ච දොසඤ්ච පහාය මොහං, සම්මප්පජානො සුවිමුත්තචිත්තො;

අනුපාදියානො ඉධ වා හුරං වා, ස භාගවා සාමඤ්ඤස්ස හොති.

แม้กล่าวพุทธพจน์อันมีประโยชน์น้อย แต่ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม ละราคะ โทสะ และโมหะได้แล้ว มีปัญญารู้ชอบ มีจิตหลุดพ้นดีแล้ว ไม่ยึดมั่นถือมั่นในโลกนี้หรือโลกหน้า เขาย่อมมีส่วนในสามัญผล

යමකවග්ගො පඨමො නිට්ඨිතො.

ยมกวรรคที่ ๑ จบ

2. අප්පමාදවග්ගො

๒. อัปปมาทวรรค

21.

๒๑.

අප්පමාදො අමතපදං, පමාදො මච්චුනො පදං;

අප්පමත්තා න මීයන්ති, යෙ පමත්තා යථා මතා.

ความไม่ประมาทเป็นทางแห่งความไม่ตาย ความประมาทเป็นทางแห่งความตาย ผู้ไม่ประมาทย่อมไม่ตาย ส่วนผู้ประมาทแล้ว เป็นเหมือนคนตายแล้ว

22.

๒๒.

එවං විසෙසතො ඤත්වා, අප්පමාදම්හි පණ්ඩිතා;

අප්පමාදෙ පමොදන්ති, අරියානං ගොචරෙ රතා.

บัณฑิตทั้งหลายทราบความข้อนั้นโดยแปลกกันแล้ว ตั้งมั่นในความไม่ประมาท ย่อมบันเทิงในความไม่ประมาท ยินดีในธรรมเป็นที่โคจรของพระอริยเจ้า

23.

๒๓.

තෙ ඣායිනො සාතතිකා, නිච්චං දළ්හපරක්කමා;

ඵුසන්ති ධීරා නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තරං.

นักปราชญ์เหล่านั้นเป็นผู้เพ่งพินิจ มีความเพียรติดต่อ บากบั่นมั่นคงเป็นนิตย์ ย่อมถูกต้องพระนิพพานอันเป็นแดนเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยม

24.

๒๔.

උට්ඨානවතො සතීමතො, සුචිකම්මස්ස නිසම්මකාරිනො;

සඤ්ඤතස්ස ධම්මජීවිනො, අප්පමත්තස්ස යසොභිවඩ්ඪති.

ยศย่อมเจริญแก่ผู้มีความหมั่น มีสติ มีการงานสะอาด ใคร่ครวญแล้วจึงทำ สำรวมระวัง เลี้ยงชีพโดยธรรม และไม่ประมาท

25.

๒๕.

උට්ඨානෙනප්පමාදෙන[Pg.17], සංයමෙන දමෙන ච;

දීපං කයිරාථ මෙධාවී, යං ඔඝො නාභිකීරති.

ผู้มีปัญญา พึงสร้างเกาะที่ห้วงน้ำท่วมทับไม่ได้ ด้วยความหมั่น ความไม่ประมาท การสำรวม และการข่มใจ

26.

๒๖.

පමාදමනුයුඤ්ජන්ති, බාලා දුම්මෙධිනො ජනා;

අප්පමාදඤ්ච මෙධාවී, ධනං සෙට්ඨංව රක්ඛති.

คนพาลผู้มีปัญญาทราม ย่อมประกอบตามความประมาท ส่วนผู้มีปัญญาย่อมรักษาความไม่ประมาทไว้ เหมือนทรัพย์อันประเสริฐ

27.

๒๗.

මා පමාදමනුයුඤ්ජෙථ, මා කාමරතිසන්ථවං ;

අප්පමත්තො හි ඣායන්තො, පප්පොති විපුලං සුඛං.

ท่านทั้งหลายอย่ามัวประกอบความประมาท อย่ามัวเพลิดเพลินในกามคุณ เพราะผู้ไม่ประมาท เพ่งพินิจอยู่ ย่อมบรรลุสุขอันไพบูลย์

28.

๒๘.

පමාදං අප්පමාදෙන, යදා නුදති පණ්ඩිතො;

පඤ්ඤාපාසාදමාරුය්හ, අසොකො සොකිනිං පජං;

පබ්බතට්ඨොව භූමට්ඨෙ, ධීරො බාලෙ අවෙක්ඛති.

เมื่อใดบัณฑิตขับไล่ความประมาทด้วยความไม่ประมาท ขึ้นสู่ปราสาทคือปัญญาแล้ว เป็นผู้ไม่มีความโศก ย่อมมองเห็นหมู่สัตว์ผู้มีความโศกได้ เหมือนคนยืนอยู่บนภูเขา มองเห็นคนที่อยู่บนพื้นดิน ฉันใด ผู้มีปัญญาย่อมมองเห็นคนพาลได้ ฉันนั้น

29.

๒๙.

අප්පමත්තො පමත්තෙසු, සුත්තෙසු බහුජාගරො;

අබලස්සංව සීඝස්සො, හිත්වා යාති සුමෙධසො.

ผู้มีปัญญาดี ไม่ประมาทในหมู่ผู้ประมาท ตื่นอยู่เสมอในหมู่ผู้หลับ ย่อมละทิ้งคนพาลไป เหมือนม้าฝีเท้าเร็วแซงม้าไม่มีกำลังไป ฉะนั้น

30.

๓๐.

අප්පමාදෙන මඝවා, දෙවානං සෙට්ඨතං ගතො;

අප්පමාදං පසංසන්ති, පමාදො ගරහිතො සදා.

ท้าวมฆวานถึงความเป็นผู้ประเสริฐกว่าทวยเทพได้ ก็เพราะความไม่ประมาท บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญความไม่ประมาท ส่วนความประมาทเป็นสิ่งที่ท่านติเตียนทุกเมื่อ

31.

๓๑.

අප්පමාදරතො භික්ඛු, පමාදෙ භයදස්සි වා;

සංයොජනං අණුං ථූලං, ඩහං අග්ගීව ගච්ඡති.

ภิกษุผู้ยินดีในความไม่ประมาท หรือเห็นภัยในความประมาท ย่อมเผาสังโยชน์น้อยใหญ่ไป เหมือนไฟที่ไหม้เชื้อเพลิง ฉะนั้น

32.

๓๒.

අප්පමාදරතො භික්ඛු, පමාදෙ භයදස්සි වා;

අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ.

ภิกษุผู้ยินดีในความไม่ประมาท หรือเห็นภัยในความประมาท เป็นผู้ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว

අප්පමාදවග්ගො දුතියො නිට්ඨිතො.

อัปปมาทวรรคที่ ๒ จบ

3. චිත්තවග්ගො

๓. จิตตวรรค

33.

๓๓.

ඵන්දනං [Pg.18] චපලං චිත්තං, දූරක්ඛං දුන්නිවාරයං;

උජුං කරොති මෙධාවී, උසුකාරොව තෙජනං.

ผู้มีปัญญาย่อมทำจิตที่ดิ้นรน กลับกลอก รักษายาก ห้ามยาก ให้ตรงได้ เหมือนช่างศรดัดลูกศรให้ตรง ฉะนั้น

34.

๓๔.

වාරිජොව ථලෙ ඛිත්තො, ඔකමොකතඋබ්භතො;

පරිඵන්දතිදං චිත්තං, මාරධෙය්‍යං පහාතවෙ.

จิตนี้ย่อมดิ้นรน เพื่อจะละบ่วงแห่งมาร เหมือนปลาที่ถูกจับขึ้นจากถิ่นที่อยู่คือน้ำ แล้วโยนไปบนบก ฉะนั้น

35.

๓๕.

දුන්නිග්ගහස්ස ලහුනො, යත්ථකාමනිපාතිනො;

චිත්තස්ස දමථො සාධු, චිත්තං දන්තං සුඛාවහං.

การฝึกจิตที่ข่มได้ยาก รวดเร็ว มักตกไปในอารมณ์ที่น่าใคร่ เป็นการดี เพราะจิตที่ฝึกแล้วนำสุขมาให้

36.

๓๖.

සුදුද්දසං සුනිපුණං, යත්ථකාමනිපාතිනං;

චිත්තං රක්ඛෙථ මෙධාවී, චිත්තං ගුත්තං සුඛාවහං.

ผู้มีปัญญาพึงรักษาจิตที่เห็นได้ยากยิ่ง ละเอียดอ่อนยิ่งนัก มักตกไปในอารมณ์ที่น่าใคร่ เพราะจิตที่คุ้มครองแล้วนำสุขมาให้

37.

๓๗.

දූරඞ්ගමං එකචරං, අසරීරං ගුහාසයං;

යෙ චිත්තං සංයමෙස්සන්ති, මොක්ඛන්ති මාරබන්ධනා.

ชนเหล่าใดจักสำรวมจิตที่ไปได้ไกล เที่ยวไปดวงเดียว ไม่มีรูปร่าง อาศัยอยู่ในถ้ำ (คือร่างกาย) ไว้ได้ ชนเหล่านั้นจักพ้นจากบ่วงแห่งมาร

38.

๓๘.

අනවට්ඨිතචිත්තස්ස, සද්ධම්මං අවිජානතො;

පරිප්ලවපසාදස්ස, පඤ්ඤා න පරිපූරති.

ปัญญาของผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น ไม่รู้แจ้งพระสัทธรรม มีความเลื่อมใสเลื่อนลอย ย่อมไม่บริบูรณ์

39.

๓๙.

අනවස්සුතචිත්තස්ස, අනන්වාහතචෙතසො;

පුඤ්ඤපාපපහීනස්ස, නත්ථි ජාගරතො භයං.

ภัยย่อมไม่มีแก่ผู้ตื่นอยู่ ผู้มีจิตอันราคะไม่ซึมซาบ มีใจอันโทสะไม่กระทบกระทั่ง ละบุญและบาปได้แล้ว

40.

๔๐.

කුම්භූපමං කායමිමං විදිත්වා, නගරූපමං චිත්තමිදං ඨපෙත්වා;

යොධෙථ මාරං පඤ්ඤාවුධෙන, ජිතඤ්ච රක්ඛෙ අනිවෙසනො සියා.

บุคคลพึงรู้กายนี้ว่าเปรียบด้วยหม้อดิน พึงตั้งจิตนี้ให้เป็นประดุจเมือง แล้วพึงรบกับมารด้วยอาวุธคือปัญญา พึงรักษาชัยชนะนั้นไว้ แต่ไม่พึงยึดมั่น

41.

๔๑.

අචිරං [Pg.19] වතයං කායො, පථවිං අධිසෙස්සති;

ඡුද්ධො අපෙතවිඤ්ඤාණො, නිරත්ථංව කලිඞ්ගරං.

ไม่นานหนอ กายนี้จักนอนทับแผ่นดิน ถูกทอดทิ้ง ปราศจากวิญญาณ เหมือนท่อนไม้ที่ไร้ประโยชน์

42.

๔๒.

දිසො දිසං යං තං කයිරා, වෙරී වා පන වෙරිනං;

මිච්ඡාපණිහිතං චිත්තං, පාපියො නං තතො කරෙ.

โจรเห็นโจร หรือคนมีเวรเห็นคนมีเวร จะพึงทำความพินาศให้แก่กันฉันใด จิตที่ตั้งไว้ผิด จะพึงทำเขาให้เลวร้ายยิ่งกว่านั้น

43.

๔๓.

න තං මාතා පිතා කයිරා, අඤ්ඤෙ වාපි ච ඤාතකා;

සම්මාපණිහිතං චිත්තං, සෙය්‍යසො නං තතො කරෙ.

สิ่งที่มารดาบิดา หรือญาติเหล่าอื่นทำ (ให้) ไม่ได้ จิตที่ตั้งไว้ชอบ จะพึงทำเขาให้ประเสริฐยิ่งกว่านั้น

චිත්තවග්ගො තතියො නිට්ඨිතො.

จิตตวรรคที่ ๓ จบ

4. පුප්ඵවග්ගො

๔. บุปผวรรค

44.

๔๔.

කො ඉමං පථවිං විචෙස්සති, යමලොකඤ්ච ඉමං සදෙවකං;

කො ධම්මපදං සුදෙසිතං, කුසලො පුප්ඵමිව පචෙස්සති.

ใครจักรู้แจ้งแผ่นดินนี้ กับทั้งยมโลกและเทวโลกนี้ ใครจักเลือกเฟ้นธรรมบทที่ทรงแสดงไว้ดีแล้ว เหมือนนายมาลาการผู้ฉลาดเลือกเฟ้นดอกไม้ ฉะนั้น

45.

๔๕.

සෙඛො පථවිං විචෙස්සති, යමලොකඤ්ච ඉමං සදෙවකං;

සෙඛො ධම්මපදං සුදෙසිතං, කුසලො පුප්ඵමිව පචෙස්සති.

พระเสขะจักรู้แจ้งแผ่นดินนี้ กับทั้งยมโลกและเทวโลกนี้ พระเสขะจักเลือกเฟ้นธรรมบทที่ทรงแสดงไว้ดีแล้ว เหมือนนายมาลาการผู้ฉลาดเลือกเฟ้นดอกไม้ ฉะนั้น

46.

๔๖.

ඵෙණූපමං [Pg.20] කායමිමං විදිත්වා, මරීචිධම්මං අභිසම්බුධානො;

ඡෙත්වාන මාරස්ස පපුප්ඵකානි, අදස්සනං මච්චුරාජස්ස ගච්ඡෙ.

บุคคลพึงรู้กายนี้ว่าเปรียบด้วยฟองน้ำ รู้แจ้งว่ามีธรรมดาดุจพยับแดด แล้วตัดบุปผชาติของมารเสีย พึงถึงความที่มัจจุราชมองไม่เห็น

47.

๔๗.

පුප්ඵානි හෙව පචිනන්තං, බ්‍යාසත්තමනසං නරං;

සුත්තං ගාමං මහොඝොව, මච්චු ආදාය ගච්ඡති.

มัจจุราชย่อมพรากเอานรชนผู้มีใจข้องอยู่ในอารมณ์ต่างๆ ผู้มัวแต่เลือกเก็บดอกไม้ (คือกามคุณ) ไป เหมือนห้วงน้ำใหญ่พัดพาเอาชาวบ้านผู้หลับใหลไป ฉะนั้น

48.

๔๘.

පුප්ඵානි හෙව පචිනන්තං, බ්‍යාසත්තමනසං නරං;

අතිත්තඤ්ඤෙව කාමෙසු, අන්තකො කුරුතෙ වසං.

มัจจุราชย่อมทำนรชนผู้มีใจข้องอยู่ในอารมณ์ต่างๆ ผู้มัวแต่เลือกเก็บดอกไม้ (คือกามคุณ) ซึ่งยังไม่อิ่มในกามทั้งหลายนั่นเทียว ไว้ในอำนาจ

49.

๔๙.

යථාපි භමරො පුප්ඵං, වණ්ණගන්ධමහෙඨයං ;

පලෙති රසමාදාය, එවං ගාමෙ මුනී චරෙ.

มุนีพึงเที่ยวไปในบ้าน เหมือนหมู่ผึ้งไม่ทำลายดอกไม้ ไม่ทำลายสีและกลิ่น ถือเอารสแล้วบินไป ฉะนั้น

50.

๕๐.

න පරෙසං විලොමානි, න පරෙසං කතාකතං;

අත්තනොව අවෙක්ඛෙය්‍ය, කතානි අකතානි ච.

ไม่ควรใส่ใจคำหยาบคายของคนอื่น ไม่ควรใส่ใจการงานที่คนอื่นทำแล้วและยังไม่ได้ทำ พึงพิจารณาแต่การงานของตนที่ทำแล้วและยังไม่ได้ทำ

51.

๕๑.

යථාපි රුචිරං පුප්ඵං, වණ්ණවන්තං අගන්ධකං;

එවං සුභාසිතා වාචා, අඵලා හොති අකුබ්බතො.

ดอกไม้อันสวยงาม มีสีสัน แต่ไร้กลิ่น ฉันใด วาจาที่กล่าวดีแล้ว ย่อมไม่มีผลแก่ผู้ไม่ทำตาม ฉันนั้น

52.

๕๒.

යථාපි රුචිරං පුප්ඵං, වණ්ණවන්තං සුගන්ධකං ;

එවං සුභාසිතා වාචා, සඵලා හොති කුබ්බතො.

ดอกไม้อันสวยงาม มีสีสัน และมีกลิ่นหอม ฉันใด วาจาที่กล่าวดีแล้ว ย่อมมีผลแก่ผู้ทำตาม ฉันนั้น

53.

๕๓.

යථාපි [Pg.21] පුප්ඵරාසිම්හා, කයිරා මාලාගුණෙ බහූ;

එවං ජාතෙන මච්චෙන, කත්තබ්බං කුසලං බහුං.

บุคคลพึงทำพวงมาลัยจำนวนมากจากกองดอกไม้ ฉันใด สัตว์ผู้เกิดมาแล้วพึงทำกุศลให้มาก ฉันนั้น

54.

๕๔.

න පුප්ඵගන්ධො පටිවාතමෙති, න චන්දනං තගරමල්ලිකා ;

සතඤ්ච ගන්ධො පටිවාතමෙති, සබ්බා දිසා සප්පුරිසො පවායති.

กลิ่นดอกไม้หอมทวนลมไปไม่ได้ ไม่ว่าจะเป็นกลิ่นจันทน์ กฤษณา หรือมะลิ แต่กลิ่นของสัตบุรุษย่อมทวนลมไปได้ สัตบุรุษย่อมหอมฟุ้งไปทั่วทุกทิศ

55.

๕๕.

චන්දනං තගරං වාපි, උප්පලං අථ වස්සිකී;

එතෙසං ගන්ධජාතානං, සීලගන්ධො අනුත්තරො.

กลิ่นจันทน์ก็ดี กลิ่นกฤษณาก็ดี กลิ่นอุบลก็ดี หรือกลิ่นมะลิก็ดี ในบรรดากลิ่นหอมเหล่านี้ กลิ่นศีลเป็นเยี่ยมที่สุด

56.

๕๖.

අප්පමත්තො අයං ගන්ධො, ය්වායං තගරචන්දනං ;

යො ච සීලවතං ගන්ධො, වාති දෙවෙසු උත්තමො.

กลิ่นกฤษณาและจันทน์นี้เป็นกลิ่นเพียงเล็กน้อย ส่วนกลิ่นของผู้มีศีลนั้นเป็นเยี่ยม ย่อมหอมฟุ้งไปในหมู่ทวยเทพ

57.

๕๗.

තෙසං සම්පන්නසීලානං, අප්පමාදවිහාරිනං;

සම්මදඤ්ඤා විමුත්තානං, මාරො මග්ගං න වින්දති.

มารย่อมไม่พบทางของท่านเหล่านั้น ผู้สมบูรณ์ด้วยศีล อยู่ด้วยความไม่ประมาท ผู้หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ

58.

๕๘.

යථා සඞ්කාරඨානස්මිං, උජ්ඣිතස්මිං මහාපථෙ;

පදුමං තත්ථ ජායෙථ, සුචිගන්ධං මනොරමං.

ดอกบัวพึงเกิดในกองขยะที่เขาทิ้งไว้ ณ ทางหลวงได้ ซึ่งมีกลิ่นหอมบริสุทธิ์น่ารื่นรมย์ใจ ฉันใด

59.

๕๙.

එවං සඞ්කාරභූතෙසු, අන්ධභූතෙ පුථුජ්ජනෙ;

අතිරොචති පඤ්ඤාය, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො.

ฉันนั้น สาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ย่อมรุ่งเรืองยิ่งด้วยปัญญา ในหมู่ปุถุชนผู้เป็นดุจกองขยะ ผู้มืดบอด

පුප්ඵවග්ගො චතුත්ථො නිට්ඨිතො.

ปุปผวรรคที่ ๔ จบ

5. බාලවග්ගො

๕. พาลวรรค

60.

๖๐.

දීඝා [Pg.22] ජාගරතො රත්ති, දීඝං සන්තස්ස යොජනං;

දීඝො බාලානං සංසාරො, සද්ධම්මං අවිජානතං.

ราตรีของผู้ตื่นอยู่ย่อมยาวนาน โยชน์ของผู้เดินทางเหนื่อยแล้วย่อมยาวไกล สังสารวัฏของคนพาลผู้ไม่รู้พระสัทธรรมย่อมยาวนาน

61.

๖๑.

චරඤ්චෙ නාධිගච්ඡෙය්‍ය, සෙය්‍යං සදිසමත්තනො;

එකචරියං දළ්හං කයිරා, නත්ථි බාලෙ සහායතා.

ถ้าเที่ยวไปไม่พบบุคคลผู้ประเสริฐกว่าหรือเสมอกับตน ก็พึงทำการเที่ยวไปคนเดียวให้มั่นคง เพราะความเป็นสหายไม่มีในคนพาล

62.

๖๒.

පුත්තා මත්ථි ධනම්මත්ථි, ඉති බාලො විහඤ්ඤති;

අත්තා හි අත්තනො නත්ථි, කුතො පුත්තා කුතො ධනං.

คนพาลย่อมเดือดร้อนว่า "เรามีบุตร เรามีทรัพย์" ก็ตนของตนยังไม่มีเลย บุตรและทรัพย์จักมีแต่ที่ไหน

63.

๖๓.

යො බාලො මඤ්ඤති බාල්‍යං, පණ්ඩිතො වාපි තෙන සො;

බාලො ච පණ්ඩිතමානී, ස වෙ ‘‘බාලො’’ති වුච්චති.

คนพาลใด ย่อมสำคัญความเป็นพาลของตน เขายังเป็นบัณฑิตได้บ้างเพราะเหตุนั้น ส่วนคนพาลที่สำคัญตนว่าเป็นบัณฑิตนั้นแล เราเรียกว่า "คนพาล"

64.

๖๔.

යාවජීවම්පි චෙ බාලො, පණ්ඩිතං පයිරුපාසති;

න සො ධම්මං විජානාති, දබ්බී සූපරසං යථා.

แม้คนพาลจะเข้าสมาคมกับบัณฑิตตลอดชีวิต เขาก็ไม่รู้ธรรมะ เหมือนทัพพีไม่รู้รสแกง ฉะนั้น

65.

๖๕.

මුහුත්තමපි චෙ විඤ්ඤූ, පණ්ඩිතං පයිරුපාසති;

ඛිප්පං ධම්මං විජානාති, ජිව්හා සූපරසං යථා.

ส่วนผู้มีปัญญา แม้เข้าสมาคมกับบัณฑิตเพียงครู่เดียว ก็ย่อมรู้ธรรมะได้ฉับพลัน เหมือนลิ้นรู้รสแกง ฉะนั้น

66.

๖๖.

චරන්ති බාලා දුම්මෙධා, අමිත්තෙනෙව අත්තනා;

කරොන්තා පාපකං කම්මං, යං හොති කටුකප්ඵලං.

คนพาลผู้มีปัญญาทราม มีตนเป็นดุจศัตรู ย่อมเที่ยวไปทำบาปกรรม ซึ่งมีผลเผ็ดร้อน

67.

๖๗.

න [Pg.23] තං කම්මං කතං සාධු, යං කත්වා අනුතප්පති;

යස්ස අස්සුමුඛො රොදං, විපාකං පටිසෙවති.

กรรมที่ทำแล้วเดือดร้อนในภายหลัง ซึ่งผู้ทำมีหน้านองด้วยน้ำตา ร้องไห้เสวยวิบากอยู่ กรรมนั้นทำแล้วไม่ดีเลย

68.

๖๘.

තඤ්ච කම්මං කතං සාධු, යං කත්වා නානුතප්පති;

යස්ස පතීතො සුමනො, විපාකං පටිසෙවති.

ส่วนกรรมที่ทำแล้วไม่เดือดร้อนในภายหลัง ซึ่งผู้ทำเป็นผู้เอิบอิ่ม มีใจดี เสวยวิบากอยู่ กรรมนั้นทำแล้วดีแล

69.

๖๙.

මධුවා මඤ්ඤති බාලො, යාව පාපං න පච්චති;

යදා ච පච්චති පාපං, බාලො දුක්ඛං නිගච්ඡති.

ตราบเท่าที่บาปยังไม่ให้ผล คนพาลย่อมสำคัญบาปนั้นว่าหวานปานน้ำผึ้ง แต่เมื่อใดบาปให้ผล เมื่อนั้นคนพาลย่อมประสบทุกข์

70.

๗๐.

මාසෙ මාසෙ කුසග්ගෙන, බාලො භුඤ්ජෙය්‍ය භොජනං;

න සො සඞ්ඛාතධම්මානං, කලං අග්ඝති සොළසිං.

คนพาลพึงบริโภคอาหารด้วยปลายหญ้าคาทุกๆ เดือน เขาก็ยังไม่มีค่าถึงเสี้ยวที่สิบหกของท่านผู้มีธรรมอันนับได้แล้ว

71.

๗๑.

න හි පාපං කතං කම්මං, සජ්ජු ඛීරංව මුච්චති;

ඩහන්තං බාලමන්වෙති, භස්මච්ඡන්නොව පාවකො.

บาปกรรมที่ทำแล้วย่อมไม่ให้ผลทันที เหมือนนมสดที่ยังไม่แปรสภาพ แต่บาปนั้นย่อมตามเผาคนพาลไป เหมือนไฟที่ถูกเถ้ากลบไว้

72.

๗๒.

යාවදෙව අනත්ථාය, ඤත්තං බාලස්ස ජායති;

හන්ති බාලස්ස සුක්කංසං, මුද්ධමස්ස විපාතයං.

ความรู้เกิดแก่คนพาลก็เพียงเพื่อความพินาศ มันย่อมทำลายส่วนที่ขาวสะอาดของคนพาล และทำศีรษะของเขาให้ตกไป

73.

๗๓.

අසන්තං භාවනමිච්ඡෙය්‍ය, පුරෙක්ඛාරඤ්ච භික්ඛුසු;

ආවාසෙසු ච ඉස්සරියං, පූජා පරකුලෙසු ච.

(ภิกษุพาล) พึงปรารถนาการยกย่องในสิ่งที่ไม่มีอยู่จริง ความเป็นใหญ่ในหมู่ภิกษุ ความเป็นเจ้าเป็นใหญ่ในอาวาสทั้งหลาย และการบูชาในตระกูลอื่น

74.

๗๔.

මමෙව [Pg.24] කත මඤ්ඤන්තු, ගිහීපබ්බජිතා උභො;

මමෙවාතිවසා අස්සු, කිච්චාකිච්චෙසු කිස්මිචි;

ඉති බාලස්ස සඞ්කප්පො, ඉච්ඡා මානො ච වඩ්ඪති.

"ขอให้ทั้งคฤหัสถ์และบรรพชิตจงสำคัญว่า กรรมนี้เราเองทำ ขอให้อยู่ในอำนาจของเราเท่านั้น ในกิจน้อยใหญ่ใดๆ" ความดำริของคนพาลเป็นดังนี้ ความอยากและมานะย่อมเจริญขึ้น

75.

๗๕.

අඤ්ඤා හි ලාභූපනිසා, අඤ්ඤා නිබ්බානගාමිනී;

එවමෙතං අභිඤ්ඤාය, භික්ඛු බුද්ධස්ස සාවකො;

සක්කාරං නාභිනන්දෙය්‍ය, විවෙකමනුබ්‍රූහයෙ.

แท้จริง ทางแห่งการได้ลาภเป็นอย่างหนึ่ง ทางดำเนินไปสู่พระนิพพานเป็นอีกอย่างหนึ่ง ภิกษุผู้เป็นสาวกของพระพุทธเจ้าทราบความข้อนี้อย่างนี้แล้ว ไม่พึงเพลิดเพลินสักการะ พึงพอกพูนวิเวก

බාලවග්ගො පඤ්චමො නිට්ඨිතො.

พาลวรรคที่ ๕ จบ

6. පණ්ඩිතවග්ගො

๖. บัณฑิตวรรค

76.

๗๖.

නිධීනංව පවත්තාරං, යං පස්සෙ වජ්ජදස්සිනං;

නිග්ගය්හවාදිං මෙධාවිං, තාදිසං පණ්ඩිතං භජෙ;

තාදිසං භජමානස්ස, සෙය්‍යො හොති න පාපියො.

บุคคลพึงเห็นผู้มีปัญญาใด ผู้ชี้โทษ ผู้กล่าวข่มอยู่ ดุจผู้บอกขุมทรัพย์ พึงคบบัณฑิตเช่นนั้น เมื่อคบหาบัณฑิตเช่นนั้นอยู่ ย่อมมีแต่สิ่งประเสริฐกว่า ไม่มีสิ่งเลวทรามเลย

77.

๗๗.

ඔවදෙය්‍යානුසාසෙය්‍ය, අසබ්භා ච නිවාරයෙ;

සතඤ්හි සො පියො හොති, අසතං හොති අප්පියො.

พึงตักเตือน พร่ำสอน และห้ามจากสิ่งที่ไม่ดี, (ผู้ทำเช่นนั้น) ย่อมเป็นที่รักของสัตบุรุษ แต่ไม่เป็นที่รักของอสัตบุรุษ.

78.

๗๘.

න භජෙ පාපකෙ මිත්තෙ, න භජෙ පුරිසාධමෙ;

භජෙථ මිත්තෙ කල්‍යාණෙ, භජෙථ පුරිසුත්තමෙ.

ไม่พึงคบมิตรชั่ว ไม่พึงคบบุรุษผู้เลวทราม พึงคบกัลยาณมิตร พึงคบบุรุษผู้สูงสุด.

79.

๗๙.

ධම්මපීති සුඛං සෙති, විප්පසන්නෙන චෙතසා;

අරියප්පවෙදිතෙ ධම්මෙ, සදා රමති පණ්ඩිතො.

ผู้มีธรรมเป็นปีติ ย่อมอยู่เป็นสุขด้วยใจอันผ่องใส บัณฑิตย่อมยินดีในธรรมที่พระอริยเจ้าประกาศแล้วทุกเมื่อ.

80.

๘๐.

උදකඤ්හි [Pg.25] නයන්ති නෙත්තිකා, උසුකාරා නමයන්ති තෙජනං;

දාරුං නමයන්ති තච්ඡකා, අත්තානං දමයන්ති පණ්ඩිතා.

คนไขน้ำย่อมผันน้ำไป ช่างศรย่อมดัดลูกศร ช่างไม้ย่อมถากไม้ บัณฑิตทั้งหลายย่อมฝึกตน.

81.

๘๑.

සෙලො යථා එකඝනො, වාතෙන න සමීරති;

එවං නින්දාපසංසාසු, න සමිඤ්ජන්ති පණ්ඩිතා.

ภูเขาหินแท่งทึบย่อมไม่สั่นสะเทือนเพราะลมฉันใด บัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่หวั่นไหวในนินทาและสรรเสริญฉันนั้น.

82.

๘๒.

යථාපි රහදො ගම්භීරො, විප්පසන්නො අනාවිලො;

එවං ධම්මානි සුත්වාන, විප්පසීදන්ති පණ්ඩිතා.

ห้วงน้ำที่ลึก ใส ไม่ขุ่นมัว ฉันใด บัณฑิตทั้งหลายได้ฟังธรรมแล้ว ย่อมผ่องใส ฉันนั้น.

83.

๘๓.

සබ්බත්ථ වෙ සප්පුරිසා චජන්ති, න කාමකාමා ලපයන්ති සන්තො;

සුඛෙන ඵුට්ඨා අථ වා දුඛෙන, න උච්චාවචං පණ්ඩිතා දස්සයන්ති.

สัตบุรุษย่อมสละได้ในทุกสิ่ง ท่านผู้สงบย่อมไม่กล่าวคำเพ้อเจ้อเพราะความใคร่ในกาม บัณฑิตทั้งหลายถูกสุขหรือทุกข์กระทบแล้ว ย่อมไม่แสดงอาการขึ้นๆ ลงๆ.

84.

๘๔.

න අත්තහෙතු න පරස්ස හෙතු, න පුත්තමිච්ඡෙ න ධනං න රට්ඨං;

න ඉච්ඡෙය්‍ය අධම්මෙන සමිද්ධිමත්තනො, ස සීලවා පඤ්ඤවා ධම්මිකො සියා.

ไม่พึงทำบาปเพราะเหตุแห่งตน ไม่พึงทำบาปเพราะเหตุแห่งผู้อื่น ไม่พึงปรารถนาบุตร ทรัพย์ หรือแว่นแคว้น (ด้วยการทำบาปนั้น) ไม่พึงปรารถนาความสำเร็จเพื่อตนโดยไม่เป็นธรรม เขาพึงเป็นผู้มีศีล มีปัญญา และตั้งอยู่ในธรรม.

85.

๘๕.

අප්පකා තෙ මනුස්සෙසු, යෙ ජනා පාරගාමිනො;

අථායං ඉතරා පජා, තීරමෙවානුධාවති.

ในหมู่มนุษย์ ชนที่ถึงฝั่ง (พระนิพพาน) มีน้อยนัก ส่วนประชาชนนอกนี้ ย่อมวิ่งเลาะอยู่ริมฝั่งนั่นเทียว.

86.

๘๖.

යෙ ච ඛො සම්මදක්ඛාතෙ, ධම්මෙ ධම්මානුවත්තිනො;

තෙ ජනා පාරමෙස්සන්ති, මච්චුධෙය්‍යං සුදුත්තරං.

ก็ชนเหล่าใดแล ประพฤติสมควรแก่ธรรม ในธรรมที่พระตถาคตตรัสไว้ดีแล้ว ชนเหล่านั้นจักข้ามพ้นบ่วงแห่งมัจจุที่ข้ามได้แสนยาก.

87.

๘๗.

කණ්හං [Pg.26] ධම්මං විප්පහාය, සුක්කං භාවෙථ පණ්ඩිතො;

ඔකා අනොකමාගම්ම, විවෙකෙ යත්ථ දූරමං.

บัณฑิตพึงละธรรมดำเสีย แล้วเจริญธรรมขาว พึงออกจากอาลัยมาสู่ความไม่มีอาลัย พึงยินดีในวิเวกที่ยินดีได้ยากนั้น.

88.

๘๘.

තත්‍රාභිරතිමිච්ඡෙය්‍ය, හිත්වා කාමෙ අකිඤ්චනො;

පරියොදපෙය්‍ය අත්තානං, චිත්තක්ලෙසෙහි පණ්ඩිතො.

บัณฑิตละกามทั้งหลายแล้ว เป็นผู้ไม่มีกังวล พึงปรารถนาความยินดียิ่งในวิเวกนั้น พึงชำระตนให้ผ่องแผ้วจากเครื่องเศร้าหมองแห่งจิต.

89.

๘๙.

යෙසං සම්බොධියඞ්ගෙසු, සම්මා චිත්තං සුභාවිතං;

ආදානපටිනිස්සග්ගෙ, අනුපාදාය යෙ රතා;

ඛීණාසවා ජුතිමන්තො, තෙ ලොකෙ පරිනිබ්බුතා.

ชนเหล่าใดมีจิตอบรมดีแล้วโดยชอบในโพชฌงค์ทั้งหลาย ชนเหล่าใดยินดีแล้วในการสละความยึดมั่นโดยไม่ถือมั่น ชนเหล่านั้นเป็นผู้สิ้นอาสวะ มีความรุ่งเรือง ดับสนิทแล้วในโลก.

පණ්ඩිතවග්ගො ඡට්ඨො නිට්ඨිතො.

บัณฑิตวรรคที่ ๖ จบ.

7. අරහන්තවග්ගො

๗. อรหันตวรรค

90.

๙๐.

ගතද්ධිනො විසොකස්ස, විප්පමුත්තස්ස සබ්බධි;

සබ්බගන්ථප්පහීනස්ස, පරිළාහො න විජ්ජති.

ความเร่าร้อนย่อมไม่มีแก่ท่านผู้เดินทางถึงที่สุดแล้ว ผู้ไร้ความโศก ผู้หลุดพ้นแล้วในธรรมทั้งปวง ผู้ละเครื่องร้อยรัดได้ทั้งหมด.

91.

๙๑.

උය්‍යුඤ්ජන්ති සතීමන්තො, න නිකෙතෙ රමන්ති තෙ;

හංසාව පල්ලලං හිත්වා, ඔකමොකං ජහන්ති තෙ.

ผู้มีสติย่อมขวนขวาย ท่านเหล่านั้นไม่ยินดีในที่อยู่ ย่อมละที่อยู่ของตนไป เหมือนหงส์ละบึงไปฉะนั้น.

92.

๙๒.

යෙසං සන්නිචයො නත්ථි, යෙ පරිඤ්ඤාතභොජනා;

සුඤ්ඤතො අනිමිත්තො ච, විමොක්ඛො යෙසං ගොචරො;

ආකාසෙ ව සකුන්තානං, ගති තෙසං දුරන්නයා.

ชนเหล่าใดไม่มีการสะสม มีโภชนะที่กำหนดรู้แล้ว มีสุญญตวิโมกข์และอนิมิตตวิโมกข์เป็นอารมณ์ คติของชนเหล่านั้นตามไปรู้ได้ยาก เหมือนรอยของนกในอากาศฉะนั้น.

93.

๙๓.

යස්සාසවා [Pg.27] පරික්ඛීණා, ආහාරෙ ච අනිස්සිතො;

සුඤ්ඤතො අනිමිත්තො ච, විමොක්ඛො යස්ස ගොචරො;

ආකාසෙ ව සකුන්තානං, පදං තස්ස දුරන්නයං.

ผู้ใดมีอาสวะสิ้นแล้ว ไม่ติดในอาหาร มีสุญญตวิโมกข์และอนิมิตตวิโมกข์เป็นอารมณ์ รอยของผู้นั้นตามไปรู้ได้ยาก เหมือนรอยของนกในอากาศฉะนั้น.

94.

๙๔.

යස්සින්ද්‍රියානි සමථඞ්ගතානි, අස්සා යථා සාරථිනා සුදන්තා;

පහීනමානස්ස අනාසවස්ස, දෙවාපි තස්ස පිහයන්ති තාදිනො.

ผู้ใดมีอินทรีย์สงบระงับแล้ว เหมือนม้าที่นายสารถีฝึกดีแล้ว เป็นผู้ละมานะได้แล้ว ไม่มีอาสวะ แม้เทวดาทั้งหลายก็ย่อมรักใคร่ท่านผู้คงที่นั้น.

95.

๙๕.

පථවිසමො නො විරුජ්ඣති, ඉන්දඛිලුපමො තාදි සුබ්බතො;

රහදොව අපෙතකද්දමො, සංසාරා න භවන්ති තාදිනො.

ท่านผู้คงที่นั้นย่อมไม่ขัดเคืองเหมือนแผ่นดิน เป็นผู้มีวัตรดี ตั้งมั่นดุจเสาเขื่อน เหมือนห้วงน้ำปราศจากเปือกตม สังสารวัฏย่อมไม่มีแก่ท่านผู้คงที่เช่นนั้น.

96.

๙๖.

සන්තං තස්ස මනං හොති, සන්තා වාචා ච කම්ම ච;

සම්මදඤ්ඤා විමුත්තස්ස, උපසන්තස්ස තාදිනො.

ท่านผู้หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ผู้สงบระงับ ผู้คงที่นั้น มีใจสงบ มีวาจาและกายกรรมสงบ.

97.

๙๗.

අස්සද්ධො අකතඤ්ඤූ ච, සන්ධිච්ඡෙදො ච යො නරො;

හතාවකාසො වන්තාසො, ස වෙ උත්තමපොරිසො.

นรชนใดไม่เชื่อคนอื่นง่าย รู้จักพระนิพพานอันปัจจัยไม่ปรุงแต่ง ตัดการสืบต่อได้ มีโอกาสอันกำจัดเสียแล้ว คายความหวังเสียแล้ว ผู้นั้นแลเป็นบุรุษสูงสุด.

98.

๙๘.

ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, නින්නෙ වා යදි වා ථලෙ;

යත්ථ අරහන්තො විහරන්ති, තං භූමිරාමණෙය්‍යකං.

ในบ้านหรือในป่าก็ตาม ในที่ลุ่มหรือที่ดอนก็ตาม ที่ใดที่พระอรหันต์ทั้งหลายอยู่ ที่นั้นเป็นภูมิสถานน่ารื่นรมย์.

99.

๙๙.

රමණීයානි [Pg.28] අරඤ්ඤානි, යත්ථ න රමතී ජනො;

වීතරාගා රමිස්සන්ති, න තෙ කාමගවෙසිනො.

ป่าน่ารื่นรมย์ ที่ซึ่งคนทั่วไปไม่ยินดี แต่ท่านผู้ปราศจากราคะจักยินดี (ในป่านั้น) เพราะท่านเหล่านั้นมิใช่ผู้แสวงหากาม.

අරහන්තවග්ගො සත්තමො නිට්ඨිතො.

อรหันตวรรคที่ ๗ จบ.

8. සහස්සවග්ගො

๘. สหัสสวรรค

100.

๑๐๐.

සහස්සමපි චෙ වාචා, අනත්ථපදසංහිතා;

එකං අත්ථපදං සෙය්‍යො, යං සුත්වා උපසම්මති.

แม้คำพูดตั้งพันคำที่ประกอบด้วยบทอันไม่เป็นประโยชน์ บทที่เป็นประโยชน์บทเดียวซึ่งฟังแล้วสงบระงับได้ ประเสริฐกว่า.

101.

๑๐๑.

සහස්සමපි චෙ ගාථා, අනත්ථපදසංහිතා;

එකං ගාථාපදං සෙය්‍යො, යං සුත්වා උපසම්මති.

แม้คาถาตั้งพันบทที่ประกอบด้วยบทอันไม่เป็นประโยชน์ บทคาถาบทเดียวซึ่งฟังแล้วสงบระงับได้ ประเสริฐกว่า.

102.

๑๐๒.

යො ච ගාථා සතං භාසෙ, අනත්ථපදසංහිතා ;

එකං ධම්මපදං සෙය්‍යො, යං සුත්වා උපසම්මති.

ผู้ใดพึงกล่าวคาถาร้อยบทที่ประกอบด้วยบทอันไม่เป็นประโยชน์ บทแห่งธรรมบทเดียวซึ่งฟังแล้วสงบระงับได้ ประเสริฐกว่า.

103.

๑๐๓.

යො සහස්සං සහස්සෙන, සඞ්ගාමෙ මානුසෙ ජිනෙ;

එකඤ්ච ජෙය්‍යමත්තානං, ස වෙ සඞ්ගාමජුත්තමො.

ผู้ใดพึงชนะมนุษย์พันคนคูณด้วยพันคนในสงคราม, ส่วนผู้ใดพึงชนะตนคนเดียวได้, ผู้นั้นแลเป็นยอดนักรบในสงคราม.

104.

๑๐๔.

අත්තා හවෙ ජිතං සෙය්‍යො, යා චායං ඉතරා පජා;

අත්තදන්තස්ස පොසස්ස, නිච්චං සඤ්ඤතචාරිනො.

ชนะตนนั่นแหละดีกว่า, ส่วนหมู่สัตว์นอกนี้จะดีอะไร, สำหรับบุรุษผู้ฝึกตนแล้ว, ผู้ประพฤติสำรวมอยู่เป็นนิตย์.

105.

๑๐๕.

නෙව දෙවො න ගන්ධබ්බො, න මාරො සහ බ්‍රහ්මුනා;

ජිතං අපජිතං කයිරා, තථාරූපස්ස ජන්තුනො.

เทวดาก็ดี, คนธรรพ์ก็ดี, มารพร้อมทั้งพรหมก็ดี, ไม่พึงทำชัยชนะของสัตว์ผู้มีรูปเช่นนั้นให้กลับเป็นความพ่ายแพ้ได้.

106.

๑๐๖.

මාසෙ [Pg.29] මාසෙ සහස්සෙන, යො යජෙථ සතං සමං;

එකඤ්ච භාවිතත්තානං, මුහුත්තමපි පූජයෙ;

සායෙව පූජනා සෙය්‍යො, යඤ්චෙ වස්සසතං හුතං.

ผู้ใดพึงบูชายัญด้วยทรัพย์พันหนึ่งทุกๆ เดือน ตลอดร้อยปี, ส่วนผู้ใดพึงบูชาท่านผู้มีตนอบรมแล้วแม้เพียงครู่เดียว, การบูชานั้นแลประเสริฐกว่าการเซ่นสรวงตลอดร้อยปี.

107.

๑๐๗.

යො ච වස්සසතං ජන්තු, අග්ගිං පරිචරෙ වනෙ;

එකඤ්ච භාවිතත්තානං, මුහුත්තමපි පූජයෙ;

සායෙව පූජනා සෙය්‍යො, යඤ්චෙ වස්සසතං හුතං.

ก็สัตว์ใดพึงบำเรอไฟในป่าตลอดร้อยปี, ส่วนผู้ใดพึงบูชาท่านผู้มีตนอบรมแล้วแม้เพียงครู่เดียว, การบูชานั้นแลประเสริฐกว่าการเซ่นสรวงตลอดร้อยปี.

108.

๑๐๘.

යං කිඤ්චි යිට්ඨං ව හුතං ව ලොකෙ, සංවච්ඡරං යජෙථ පුඤ්ඤපෙක්ඛො;

සබ්බම්පි තං න චතුභාගමෙති, අභිවාදනා උජ්ජුගතෙසු සෙය්‍යො.

ผู้หวังบุญ พึงบูชายัญหรือเซ่นสรวงสิ่งใดสิ่งหนึ่งในโลกตลอดปี, การบูชายัญทั้งหมดนั้นย่อมไม่ถึงเสี้ยวที่สี่, การอภิวาทในท่านผู้ดำเนินไปตรงประเสริฐกว่า.

109.

๑๐๙.

අභිවාදනසීලිස්ස, නිච්චං වුඩ්ඪාපචායිනො ;

චත්තාරො ධම්මා වඩ්ඪන්ති, ආයු වණ්ණො සුඛං බලං.

ธรรม ๔ ประการ คือ อายุ วรรณะ สุขะ พละ ย่อมเจริญแก่ผู้มีปกติกราบไหว้, ผู้อ่อนน้อมต่อผู้เจริญเป็นนิตย์.

110.

๑๑๐.

යො ච වස්සසතං ජීවෙ, දුස්සීලො අසමාහිතො;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, සීලවන්තස්ස ඣායිනො.

ก็ผู้ใดพึงเป็นอยู่ร้อยปี เป็นคนทุศีล มีใจไม่ตั้งมั่น, ชีวิตวันเดียวของผู้มีศีล มีฌาน ประเสริฐกว่า.

111.

๑๑๑.

යො ච වස්සසතං ජීවෙ, දුප්පඤ්ඤො අසමාහිතො;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, පඤ්ඤවන්තස්ස ඣායිනො.

ก็ผู้ใดพึงเป็นอยู่ร้อยปี เป็นคนมีปัญญาทราม มีใจไม่ตั้งมั่น, ชีวิตวันเดียวของผู้มีปัญญา มีฌาน ประเสริฐกว่า.

112.

๑๑๒.

යො ච වස්සසතං ජීවෙ, කුසීතො හීනවීරියො;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, වීරියමාරභතො දළ්හං.

ก็ผู้ใดพึงเป็นอยู่ร้อยปี เป็นคนเกียจคร้าน มีความเพียรเลว, ชีวิตวันเดียวของผู้ปรารภความเพียรอย่างมั่นคง ประเสริฐกว่า.

113.

๑๑๓.

යො [Pg.30] ච වස්සසතං ජීවෙ, අපස්සං උදයබ්බයං;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, පස්සතො උදයබ්බයං.

ก็ผู้ใดพึงเป็นอยู่ร้อยปี ไม่เห็นความเกิดขึ้นและความเสื่อมไป, ชีวิตวันเดียวของผู้เห็นความเกิดขึ้นและความเสื่อมไป ประเสริฐกว่า.

114.

๑๑๔.

යො ච වස්සසතං ජීවෙ, අපස්සං අමතං පදං;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, පස්සතො අමතං පදං.

ก็ผู้ใดพึงเป็นอยู่ร้อยปี ไม่เห็นบทอันไม่ตาย, ชีวิตวันเดียวของผู้เห็นบทอันไม่ตาย ประเสริฐกว่า.

115.

๑๑๕.

යො ච වස්සසතං ජීවෙ, අපස්සං ධම්මමුත්තමං;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, පස්සතො ධම්මමුත්තමං.

ก็ผู้ใดพึงเป็นอยู่ร้อยปี ไม่เห็นธรรมอันสูงสุด, ชีวิตวันเดียวของผู้เห็นธรรมอันสูงสุด ประเสริฐกว่า.

සහස්සවග්ගො අට්ඨමො නිට්ඨිතො.

สหัสสวรรคที่ ๘ จบ.

9. පාපවග්ගො

๙. ปาปวรรค

116.

๑๑๖.

අභිත්ථරෙථ කල්‍යාණෙ, පාපා චිත්තං නිවාරයෙ;

දන්ධඤ්හි කරොතො පුඤ්ඤං, පාපස්මිං රමතී මනො.

บุคคลพึงรีบทำความดี, พึงห้ามจิตจากบาป, เพราะเมื่อทำบุญช้า, ใจจะยินดีในบาป.

117.

๑๑๗.

පාපඤ්චෙ පුරිසො කයිරා, න නං කයිරා පුනප්පුනං;

න තම්හි ඡන්දං කයිරාථ, දුක්ඛො පාපස්ස උච්චයො.

ถ้าบุรุษพึงทำบาป, ไม่ควรทำบาปนั้นบ่อยๆ, ไม่พึงทำความพอใจในบาปนั้น, เพราะการสั่งสมบาปเป็นทุกข์.

118.

๑๑๘.

පුඤ්ඤඤ්චෙ පුරිසො කයිරා, කයිරා නං පුනප්පුනං;

තම්හි ඡන්දං කයිරාථ, සුඛො පුඤ්ඤස්ස උච්චයො.

ถ้าบุรุษพึงทำบุญ, ควรทำบุญนั้นบ่อยๆ, พึงทำความพอใจในบุญนั้น, เพราะการสั่งสมบุญเป็นสุข.

119.

๑๑๙.

පාපොපි [Pg.31] පස්සති භද්‍රං, යාව පාපං න පච්චති;

යදා ච පච්චති පාපං, අථ පාපො පාපානි පස්සති.

แม้คนทำบาปก็ย่อมเห็นความดี, ตราบเท่าที่บาปยังไม่ให้ผล, แต่เมื่อใดบาปให้ผล, เมื่อนั้นคนทำบาปย่อมเห็นบาปทั้งหลาย.

120.

๑๒๐.

භද්‍රොපි පස්සති පාපං, යාව භද්‍රං න පච්චති;

යදා ච පච්චති භද්‍රං, අථ භද්‍රො භද්‍රානි පස්සති.

แม้คนทำดีก็ย่อมเห็นบาป, ตราบเท่าที่ความดียังไม่ให้ผล, แต่เมื่อใดความดีให้ผล, เมื่อนั้นคนทำดีย่อมเห็นความดีทั้งหลาย.

121.

๑๒๑.

මාවමඤ්ඤෙථ පාපස්ස, න මන්තං ආගමිස්සති;

උදබින්දුනිපාතෙන, උදකුම්භොපි පූරති;

බාලො පූරති පාපස්ස, ථොකං ථොකම්පි ආචිනං.

ไม่ควรดูหมิ่นบาปว่า ‘บาปเล็กน้อยจักไม่มาถึงเรา’, แม้หม้อน้ำย่อมเต็มได้ด้วยหยาดน้ำที่ตกลงมาฉันใด, คนพาลสั่งสมบาปแม้ทีละน้อยๆ ก็ย่อมเต็มด้วยบาปฉันนั้น.

122.

๑๒๒.

මාවමඤ්ඤෙථ පුඤ්ඤස්ස, න මන්තං ආගමිස්සති;

උදබින්දුනිපාතෙන, උදකුම්භොපි පූරති;

ධීරො පූරති පුඤ්ඤස්ස, ථොකං ථොකම්පි ආචිනං.

ไม่ควรดูหมิ่นบุญว่า ‘บุญเล็กน้อยจักไม่มาถึงเรา’, แม้หม้อน้ำย่อมเต็มได้ด้วยหยาดน้ำที่ตกลงมาฉันใด, นักปราชญ์สั่งสมบุญแม้ทีละน้อยๆ ก็ย่อมเต็มด้วยบุญฉันนั้น.

123.

๑๒๓.

වාණිජොව භයං මග්ගං, අප්පසත්ථො මහද්ධනො;

විසං ජීවිතුකාමොව, පාපානි පරිවජ්ජයෙ.

พ่อค้ามีพวกน้อย มีทรัพย์มาก ย่อมเว้นหนทางอันน่ากลัวฉันใด, ผู้ต้องการมีชีวิตอยู่ ย่อมเว้นยาพิษฉันใด, บุคคลพึงเว้นบาปทั้งหลายฉันนั้น.

124.

๑๒๔.

පාණිම්හි චෙ වණො නාස්ස, හරෙය්‍ය පාණිනා විසං;

නාබ්බණං විසමන්වෙති, නත්ථි පාපං අකුබ්බතො.

ถ้าแผลไม่พึงมีในฝ่ามือ, บุคคลพึงนำยาพิษไปด้วยฝ่ามือได้, ยาพิษย่อมไม่ซึมเข้าสู่ฝ่ามือที่ไม่มีแผล, บาปย่อมไม่มีแก่ผู้ไม่ทำอยู่.

125.

๑๒๕.

යො [Pg.32] අප්පදුට්ඨස්ස නරස්ස දුස්සති, සුද්ධස්ස පොසස්ස අනඞ්ගණස්ස;

තමෙව බාලං පච්චෙති පාපං, සුඛුමො රජො පටිවාතංව ඛිත්තො.

ผู้ใดประทุษร้ายต่อนรชนผู้ไม่ประทุษร้าย, ผู้บริสุทธิ์, ผู้ไม่มีกิเลสดุจเนิน, บาปย่อมกลับถึงคนพาลนั้นเอง, เหมือนธุลีละเอียดที่ซัดไปทวนลม.

126.

๑๒๖.

ගබ්භමෙකෙ උප්පජ්ජන්ති, නිරයං පාපකම්මිනො;

සග්ගං සුගතිනො යන්ති, පරිනිබ්බන්ති අනාසවා.

สัตว์บางพวกย่อมเข้าถึงครรภ์, ผู้ทำกรรมชั่วย่อมไปนรก, ผู้มีคติอันดีงามย่อมไปสวรรค์, ท่านผู้ไม่มีอาสวะย่อมปรินิพพาน.

127.

๑๒๗.

න අන්තලික්ඛෙ න සමුද්දමජ්ඣෙ, න පබ්බතානං විවරං පවිස්ස ;

න විජ්ජතී සො ජගතිප්පදෙසො, යත්ථට්ඨිතො මුච්චෙය්‍ය පාපකම්මා.

ไม่ใช่ในอากาศ, ไม่ใช่ในท่ามกลางสมุทร, ไม่ใช่โดยเข้าไปสู่ซอกแห่งภูเขา, ไม่มีประเทศ (สถานที่) ในโลกนั้น, ที่ซึ่งบุคคลอยู่แล้วจะพึงพ้นจากบาปกรรมได้.

128.

๑๒๘.

න අන්තලික්ඛෙ න සමුද්දමජ්ඣෙ, න පබ්බතානං විවරං පවිස්ස;

න විජ්ජතී සො ජගතිප්පදෙසො, යත්ථට්ඨිතං නප්පසහෙය්‍ය මච්චු.

ไม่ใช่ในอากาศ, ไม่ใช่ในท่ามกลางสมุทร, ไม่ใช่โดยเข้าไปสู่ซอกแห่งภูเขา, ไม่มีประเทศ (สถานที่) ในโลกนั้น, ที่ซึ่งความตายจะไม่พึงครอบงำบุคคลผู้อยู่แล้วได้.

පාපවග්ගො නවමො නිට්ඨිතො.

ปาปวรรคที่ ๙ จบ.

10. දණ්ඩවග්ගො

๑๐. ทัณฑวรรค

129.

๑๒๙.

සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො;

අත්තානං උපමං කත්වා, න හනෙය්‍ය න ඝාතයෙ.

สัตว์ทั้งปวงย่อมสะดุ้งต่ออาชญา สัตว์ทั้งปวงย่อมกลัวต่อความตาย บัณฑิตทำตนให้เป็นอุปมาแล้ว ไม่พึงฆ่าเอง ไม่พึงให้ผู้อื่นฆ่า

130.

๑๓๐.

සබ්බෙ [Pg.33] තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙසං ජීවිතං පියං;

අත්තානං උපමං කත්වා, න හනෙය්‍ය න ඝාතයෙ.

สัตว์ทั้งปวงย่อมสะดุ้งต่ออาชญา ชีวิตเป็นที่รักของสัตว์ทั้งปวง บัณฑิตทำตนให้เป็นอุปมาแล้ว ไม่พึงฆ่าเอง ไม่พึงให้ผู้อื่นฆ่า

131.

๑๓๑.

සුඛකාමානි භූතානි, යො දණ්ඩෙන විහිංසති;

අත්තනො සුඛමෙසානො, පෙච්ච සො න ලභතෙ සුඛං.

สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้ใคร่สุข ผู้ใดแสวงหาสุขเพื่อตน แต่เบียดเบียนสัตว์อื่นผู้ใคร่สุขเช่นกันด้วยอาชญา ผู้นั้นละโลกนี้ไปแล้ว ย่อมไม่ได้สุข

132.

๑๓๒.

සුඛකාමානි භූතානි, යො දණ්ඩෙන න හිංසති;

අත්තනො සුඛමෙසානො, පෙච්ච සො ලභතෙ සුඛං.

สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้ใคร่สุข ผู้ใดแสวงหาสุขเพื่อตน และไม่เบียดเบียนสัตว์อื่นผู้ใคร่สุขเช่นกันด้วยอาชญา ผู้นั้นละโลกนี้ไปแล้ว ย่อมได้สุข

133.

๑๓๓.

මාවොච ඵරුසං කඤ්චි, වුත්තා පටිවදෙය්‍යු තං ;

දුක්ඛා හි සාරම්භකථා, පටිදණ්ඩා ඵුසෙය්‍යු තං.

เธออย่าได้กล่าวคำหยาบกะใครๆ เพราะคนที่ถูกเธอกล่าวแล้ว จะพึงกล่าวย้อนตอบเธอ ด้วยว่าการกล่าวแข่งดีกันเป็นเหตุให้เกิดทุกข์ อาชญาตอบโต้จะพึงถูกต้องเธอ

134.

๑๓๔.

සචෙ නෙරෙසි අත්තානං, කංසො උපහතො යථා;

එස පත්තොසි නිබ්බානං, සාරම්භො තෙ න විජ්ජති.

ถ้าท่านสามารถทำตนให้นิ่งได้ เหมือนกับกังสดาลที่ถูกทุบแล้ว ท่านก็ได้บรรลุนิพพานแล้ว การกล่าวแข่งดีกันย่อมไม่มีแก่ท่าน

135.

๑๓๕.

යථා දණ්ඩෙන ගොපාලො, ගාවො පාජෙති ගොචරං;

එවං ජරා ච මච්චු ච, ආයුං පාජෙන්ති පාණිනං.

นายโคบาลย่อมต้อนฝูงโคไปสู่ที่หากินด้วยท่อนไม้ ฉันใด ความแก่และความตายก็ย่อมต้อนอายุของสัตว์ทั้งหลายไป ฉันนั้น

136.

๑๓๖.

අථ පාපානි කම්මානි, කරං බාලො න බුජ්ඣති;

සෙහි කම්මෙහි දුම්මෙධො, අග්ගිදඩ්ඪොව තප්පති.

เมื่อคนพาลทำบาปกรรมอยู่ ย่อมไม่รู้สึก คนมีปัญญาทรามย่อมเดือดร้อนเพราะกรรมของตน เหมือนถูกไฟไหม้

137.

๑๓๗.

යො දණ්ඩෙන අදණ්ඩෙසු, අප්පදුට්ඨෙසු දුස්සති;

දසන්නමඤ්ඤතරං ඨානං, ඛිප්පමෙව නිගච්ඡති.

ผู้ใดประทุษร้ายด้วยอาชญา ในท่านผู้ไม่มีอาชญา ผู้ไม่ประทุษร้ายตอบ ย่อมถึงฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๑๐ อย่าง โดยพลันทีเดียว

138.

๑๓๘.

වෙදනං [Pg.34] ඵරුසං ජානිං, සරීරස්ස ච භෙදනං ;

ගරුකං වාපි ආබාධං, චිත්තක්ඛෙපඤ්ච පාපුණෙ.

เขาพึงถึงเวทนาอย่างแรงกล้า ๑ ความเสื่อมทรัพย์ ๑ การทำลายร่างกาย ๑ อาพาธหนัก ๑ หรือความมีจิตฟุ้งซ่าน ๑

139.

๑๓๙.

රාජතො වා උපසග්ගං, අබ්භක්ඛානඤ්ච දාරුණං;

පරික්ඛයඤ්ච ඤාතීනං, භොගානඤ්ච පභඞ්ගුරං.

หรืออุปสรรคจากพระราชา ๑ การถูกกล่าวหาอย่างร้ายแรง ๑ ความสิ้นไปแห่งญาติ ๑ หรือความย่อยยับแห่งโภคทรัพย์ ๑

140.

๑๔๐.

අථ වාස්ස අගාරානි, අග්ගි ඩහති පාවකො;

කායස්ස භෙදා දුප්පඤ්ඤො, නිරයං සොපපජ්ජති.

หรืออีกอย่างหนึ่ง ไฟย่อมไหม้เรือนของเขา ผู้นั้นเป็นคนมีปัญญาทราม เมื่อกายแตก ย่อมเข้าถึงนรก

141.

๑๔๑.

න නග්ගචරියා න ජටා න පඞ්කා, නානාසකා ථණ්ඩිලසායිකා වා;

රජොජල්ලං උක්කුටිකප්පධානං, සොධෙන්ති මච්චං අවිතිණ්ණකඞ්ඛං.

การเที่ยวเปลือยกาย การเกล้าผม การหมักหมมด้วยโคลน การอดอาหาร การนอนบนดิน การหมักหมมด้วยธุลีและเถ้า หรือความเพียรด้วยการนั่งกระโหย่ง ย่อมทำสัตว์ผู้ยังไม่ข้ามพ้นความสงสัยให้บริสุทธิ์ได้ ก็หาไม่

142.

๑๔๒.

අලඞ්කතො චෙපි සමං චරෙය්‍ය, සන්තො දන්තො නියතො බ්‍රහ්මචාරී;

සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩං, සො බ්‍රාහ්මණො සො සමණො ස භික්ඛු.

ถึงแม้จะประดับประดาแล้ว แต่ถ้าประพฤติสงบ ฝึกตนแล้ว มีความแน่นอน ประพฤติพรหมจรรย์ และวางอาชญาในสัตว์ทั้งปวงแล้ว ผู้นั้นเป็นพราหมณ์ ผู้นั้นเป็นสมณะ ผู้นั้นเป็นภิกษุ

143.

๑๔๓.

හිරීනිසෙධො පුරිසො, කොචි ලොකස්මි විජ්ජති;

යො නිද්දං අපබොධෙති, අස්සො භද්‍රො කසාමිව.

บุรุษผู้ห้ามใจได้ด้วยความละอาย ผู้ซึ่งรู้สึกตัวตื่นจากคำตำหนิ เหมือนม้าดีที่ถูกโบยด้วยแส้ จะมีใครในโลกบ้างหนอ

144.

๑๔๔.

අස්සො [Pg.35] යථා භද්‍රො කසානිවිට්ඨො, ආතාපිනො සංවෙගිනො භවාථ;

සද්ධාය සීලෙන ච වීරියෙන ච, සමාධිනා ධම්මවිනිච්ඡයෙන ච;

සම්පන්නවිජ්ජාචරණා පතිස්සතා, ජහිස්සථ දුක්ඛමිදං අනප්පකං.

พวกเธอจงเป็นเหมือนม้าดีที่ถูกแส้ จงมีความเพียร มีความสังเวชเถิด แล้วจักละทุกข์อันมีประมาณไม่น้อยนี้ได้ ด้วยศรัทธา ด้วยศีล ด้วยวิริยะ ด้วยสมาธิ ด้วยการวินิจฉัยธรรม เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวิชชาและจรณะ มีสติมั่นคง

145.

๑๔๕.

උදකඤ්හි නයන්ති නෙත්තිකා, උසුකාරා නමයන්ති තෙජනං;

දාරුං නමයන්ති තච්ඡකා, අත්තානං දමයන්ති සුබ්බතා.

คนไขน้ำทั้งหลายย่อมไขน้ำ ช่างศรทั้งหลายย่อมดัดลูกศร ช่างไม้ทั้งหลายย่อมถากไม้ฉันใด ท่านผู้มีวัตรดีทั้งหลายก็ย่อมฝึกตนฉันนั้น

දණ්ඩවග්ගො දසමො නිට්ඨිතො.

ทัณฑวรรคที่ ๑๐ จบ

11. ජරාවග්ගො

๑๑. ชราวรรค

146.

๑๔๖.

කො නු හාසො කිමානන්දො, නිච්චං පජ්ජලිතෙ සති;

අන්ධකාරෙන ඔනද්ධා, පදීපං න ගවෙසථ.

เมื่อโลกสันนิวาสถูกไฟไหม้อยู่เป็นนิตย์ จะมีอะไรน่าหัวเราะ จะมีอะไรน่ารื่นรมย์ พวกเธอถูกความมืดหุ้มห่อไว้ ทำไมจึงไม่แสวงหาประทีปเล่า

147.

๑๔๗.

පස්ස චිත්තකතං බිම්බං, අරුකායං සමුස්සිතං;

ආතුරං බහුසඞ්කප්පං, යස්ස නත්ථි ධුවං ඨිති.

เธอจงดูอัตภาพอันวิจิตรนี้ ที่เป็นกายแห่งแผล อันกระดูกยกขึ้นไว้ กระสับกระส่าย เป็นที่ดำริของคนมาก ซึ่งไม่มีความตั้งมั่นยั่งยืนเลย

148.

๑๔๘.

පරිජිණ්ණමිදං රූපං, රොගනීළං පභඞ්ගුරං;

භිජ්ජති පූතිසන්දෙහො, මරණන්තඤ්හි ජීවිතං.

รูปนี้คร่ำคร่าแล้ว เป็นรังแห่งโรค เปราะบาง กายอันเน่าเปื่อยนี้ย่อมแตกสลายไป เพราะชีวิตมีความตายเป็นที่สุด

149.

๑๔๙.

යානිමානි [Pg.36] අපත්ථානි, අලාබූනෙව සාරදෙ;

කාපොතකානි අට්ඨීනි, තානි දිස්වාන කා රති.

กระดูกเหล่านี้ที่ถูกทิ้งเกลื่อนกลาด ดุจน้ำเต้าในสารทกาล มีสีเหมือนนกพิราบ เมื่อเห็นกระดูกเหล่านั้นแล้ว จะมีความยินดีอะไรได้

150.

๑๕๐.

අට්ඨීනං නගරං කතං, මංසලොහිතලෙපනං;

යත්ථ ජරා ච මච්චු ච, මානො මක්ඛො ච ඔහිතො.

กายนี้เป็นนครที่ทำด้วยกระดูก ฉาบทาด้วยเนื้อและเลือด เป็นที่ซึ่งความแก่ ความตาย ความถือตัว และการลบหลู่คุณท่านถูกเก็บไว้

151.

๑๕๑.

ජීරන්ති වෙ රාජරථා සුචිත්තා, අථො සරීරම්පි ජරං උපෙති;

සතඤ්ච ධම්මො න ජරං උපෙති, සන්තො හවෙ සබ්භි පවෙදයන්ති.

ราชรถอันงดงามย่อมคร่ำคร่าไปโดยแท้ ถึงร่างกายก็เข้าถึงความแก่เช่นกัน ส่วนธรรมของสัตบุรุษย่อมไม่เข้าถึงความแก่ สัตบุรุษย่อมประกาศธรรมนั้นแก่สัตบุรุษด้วยกัน

152.

๑๕๒.

අප්පස්සුතායං පුරිසො, බලිබද්ධොව ජීරති;

මංසානි තස්ස වඩ්ඪන්ති, පඤ්ඤා තස්ස න වඩ්ඪති.

บุรุษผู้มีสุตะน้อยนี้ ย่อมแก่ไปเหมือนโคถึก เนื้อของเขาย่อมเจริญ แต่ปัญญาของเขาย่อมไม่เจริญ

153.

๑๕๓.

අනෙකජාතිසංසාරං, සන්ධාවිස්සං අනිබ්බිසං;

ගහකාරං ගවෙසන්තො, දුක්ඛා ජාති පුනප්පුනං.

เมื่อเรายังไม่พบญาณ ได้แล่นท่องเที่ยวไปในสงสารสิ้นชาติมิใช่น้อย เพื่อแสวงหานายช่างผู้ทำเรือน คือ ตัณหา การเกิดบ่อยๆ เป็นทุกข์ร่ำไป

154.

๑๕๔.

ගහකාරක දිට්ඨොසි, පුන ගෙහං න කාහසි;

සබ්බා තෙ ඵාසුකා භග්ගා, ගහකූටං විසඞ්ඛතං;

විසඞ්ඛාරගතං චිත්තං, තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා.

ดูก่อนายช่างผู้ทำเรือน เราพบท่านแล้ว ท่านจะทำเรือนให้เราอีกไม่ได้ โครงเรือนทั้งหมดของท่าน เราหักเสียแล้ว ยอดเรือนเราก็รื้อเสียแล้ว จิตของเราถึงแล้วซึ่งสภาพที่อะไรปรุงแต่งไม่ได้ เราได้บรรลุถึงความสิ้นไปแห่งตัณหาแล้ว

155.

๑๕๕.

අචරිත්වා බ්‍රහ්මචරියං, අලද්ධා යොබ්බනෙ ධනං;

ජිණ්ණකොඤ්චාව ඣායන්ති, ඛීණමච්ඡෙව පල්ලලෙ.

คนทั้งหลาย ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ไม่ได้ทรัพย์ในวัยหนุ่ม ย่อมซบเซาเหมือนนกกระเรียนแก่ ที่อยู่ในเปือกตมซึ่งสิ้นปลาแล้ว

156.

๑๕๖.

අචරිත්වා [Pg.37] බ්‍රහ්මචරියං, අලද්ධා යොබ්බනෙ ධනං;

සෙන්ති චාපාතිඛීණාව, පුරාණානි අනුත්ථුනං.

คนทั้งหลาย ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ไม่ได้ทรัพย์ในวัยหนุ่ม ย่อมนอนทอดถอนใจถึงทรัพย์เก่าๆ เหมือนลูกศรที่นายขมังธนูยิงไปตกแล้ว

ජරාවග්ගො එකාදසමො නිට්ඨිතො.

ชราวรรคที่ ๑๑ จบ

12. අත්තවග්ගො

๑๒. อัตตวรรค

157.

๑๕๗.

අත්තානඤ්චෙ පියං ජඤ්ඤා, රක්ඛෙය්‍ය නං සුරක්ඛිතං;

තිණ්ණං අඤ්ඤතරං යාමං, පටිජග්ගෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

ถ้าบุคคลพึงรู้ว่าตนเป็นที่รัก ก็พึงรักษาตนนั้นไว้ให้ดี บัณฑิตพึงตื่นอยู่ (ตรวจตราตน) ในยามใดยามหนึ่งแห่งยามทั้งสาม

158.

๑๕๘.

අත්තානමෙව පඨමං, පතිරූපෙ නිවෙසයෙ;

අථඤ්ඤමනුසාසෙය්‍ය, න කිලිස්සෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

บัณฑิตพึงตั้งตนไว้ในคุณอันสมควรก่อน แต่นั้นจึงพร่ำสอนผู้อื่น (ทำได้อย่างนั้น) จึงจะไม่เศร้าหมอง

159.

๑๕๙.

අත්තානං චෙ තථා කයිරා, යථාඤ්ඤමනුසාසති;

සුදන්තො වත දමෙථ, අත්තා හි කිර දුද්දමො.

ถ้าบุคคลพร่ำสอนผู้อื่นฉันใด ก็พึงทำตนฉันนั้น ผู้ที่ฝึกตนดีแล้ว จึงควรฝึกผู้อื่น เพราะได้ยินว่า ตนแลฝึกได้ยาก

160.

๑๖๐.

අත්තා හි අත්තනො නාථො, කො හි නාථො පරො සියා;

අත්තනා හි සුදන්තෙන, නාථං ලභති දුල්ලභං.

ตนแลเป็นที่พึ่งของตน คนอื่นใครเล่าจะเป็นที่พึ่งได้ เพราะบุคคลมีตนที่ฝึกดีแล้ว ย่อมได้ที่พึ่งที่ได้โดยยาก

161.

๑๖๑.

අත්තනා හි කතං පාපං, අත්තජං අත්තසම්භවං;

අභිමත්ථති දුම්මෙධං, වජිරං වස්මමයං මණිං.

บาปที่ตนทำเอง เกิดแต่ตน มีตนเป็นแดนเกิด ย่อมย่ำยีคนมีปัญญาทราม ดุจเพชรย่ำยีแก้วมณีที่ทำด้วยหิน

162.

๑๖๒.

යස්ස අච්චන්තදුස්සීල්‍යං, මාලුවා සාලමිවොත්ථතං;

කරොති සො තථත්තානං, යථා නං ඉච්ඡතී දිසො.

ความเป็นผู้ทุศีลอย่างยิ่งของผู้ใด แผ่ซ่านไปแล้ว ดุจเถาย่านทรายคลุมต้นสาละ ผู้นั้นย่อมทำตนอย่างที่โจรปรารถนาจะให้เขาเป็น

163.

๑๖๓.

සුකරානි [Pg.38] අසාධූනි, අත්තනො අහිතානි ච;

යං වෙ හිතඤ්ච සාධුඤ්ච, තං වෙ පරමදුක්කරං.

กรรมที่ไม่ดีและไม่เป็นประโยชน์แก่ตน ทำได้ง่าย ส่วนกรรมใดแลที่เป็นประโยชน์ด้วย ดีด้วย กรรมนั้นแลทำได้ยากอย่างยิ่ง

164.

๑๖๔.

යො සාසනං අරහතං, අරියානං ධම්මජීවිනං;

පටික්කොසති දුම්මෙධො, දිට්ඨිං නිස්සාය පාපිකං;

ඵලානි කට්ඨකස්සෙව, අත්තඝාතාය ඵල්ලති.

คนใดมีปัญญาทราม อาศัยทิฏฐิอันลามก ย่อมคัดค้านคำสอนของพระอรหันต์ทั้งหลาย ผู้เป็นอริยะ มีปกติเป็นอยู่โดยธรรม เขาย่อมเกิดผลเพื่อฆ่าตนเอง เหมือนขุยไผ่ฆ่าต้นไผ่ฉะนั้น

165.

๑๖๕.

අත්තනා හි කතං පාපං, අත්තනා සංකිලිස්සති;

අත්තනා අකතං පාපං, අත්තනාව විසුජ්ඣති;

සුද්ධී අසුද්ධි පච්චත්තං, නාඤ්ඤො අඤ්ඤං විසොධයෙ.

ตนทำบาปเอง ย่อมเศร้าหมองเอง ตนไม่ทำบาปเอง ย่อมหมดจดเอง ความบริสุทธิ์และความไม่บริสุทธิ์เป็นของเฉพาะตน คนอื่นจะให้คนอื่นบริสุทธิ์ไม่ได้

166.

๑๖๖.

අත්තදත්ථං පරත්ථෙන, බහුනාපි න හාපයෙ;

අත්තදත්ථමභිඤ්ඤාය, සදත්ථපසුතො සියා.

บุคคลไม่พึงยังประโยชน์ตนให้เสื่อมเสีย เพราะประโยชน์ของคนอื่นแม้มาก ควรรู้จักประโยชน์ของตนชัดเจนแล้วขวนขวายในประโยชน์ของตนนั้น

අත්තවග්ගො ද්වාදසමො නිට්ඨිතො.

อัตตวรรคที่ ๑๒ จบ

13. ලොකවග්ගො

๑๓. โลกวรรค

167.

๑๖๗.

හීනං ධම්මං න සෙවෙය්‍ය, පමාදෙන න සංවසෙ;

මිච්ඡාදිට්ඨිං න සෙවෙය්‍ය, න සියා ලොකවඩ්ඪනො.

ไม่พึงเสพธรรมที่เลว ไม่พึงอยู่ด้วยความประมาท ไม่พึงเสพมิจฉาทิฏฐิ ไม่พึงเป็นคนรกโลก

168.

๑๖๘.

උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍ය, ධම්මං සුචරිතං චරෙ;

ධම්මචාරී සුඛං සෙති, අස්මිං ලොකෙ පරම්හි ච.

พึงลุกขึ้น ไม่พึงประมาท พึงประพฤติธรรมให้สุจริต ผู้ประพฤติธรรมย่อมอยู่เป็นสุข ทั้งในโลกนี้และในโลกหน้า

169.

๑๖๙.

ධම්මං [Pg.39] චරෙ සුචරිතං, න නං දුච්චරිතං චරෙ;

ධම්මචාරී සුඛං සෙති, අස්මිං ලොකෙ පරම්හි ච.

พึงประพฤติธรรมให้สุจริต ไม่พึงประพฤติธรรมนั้นให้ทุจริต ผู้ประพฤติธรรมย่อมอยู่เป็นสุข ทั้งในโลกนี้และในโลกหน้า

170.

๑๗๐.

යථා පුබ්බුළකං පස්සෙ, යථා පස්සෙ මරීචිකං;

එවං ලොකං අවෙක්ඛන්තං, මච්චුරාජා න පස්සති.

บุคคลพึงมองเห็นโลกเหมือนฟองน้ำ พึงเห็นเหมือนพยับแดด ผู้ที่มองเห็นโลกอยู่อย่างนี้ มัจจุราชย่อมไม่เห็น

171.

๑๗๑.

එථ පස්සථිමං ලොකං, චිත්තං රාජරථූපමං;

යත්ථ බාලා විසීදන්ති, නත්ථි සඞ්ගො විජානතං.

ท่านทั้งหลายจงมาดูโลกนี้ อันตระการดุจราชรถ ที่ซึ่งคนเขลาหมกอยู่ แต่ผู้รู้หาข้องอยู่ไม่

172.

๑๗๒.

යො ච පුබ්බෙ පමජ්ජිත්වා, පච්ඡා සො නප්පමජ්ජති;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

ก็ผู้ใด ประมาทแล้วในกาลก่อน ภายหลังเขาย่อมไม่ประมาท เขาย่อมยังโลกนี้ให้สว่างไสว เหมือนพระจันทร์พ้นจากเมฆหมอกฉะนั้น

173.

๑๗๓.

යස්ස පාපං කතං කම්මං, කුසලෙන පිධීයති ;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

กรรมชั่วที่บุคคลใดทำไว้ ย่อมปิดได้ด้วยกุศล เขาย่อมยังโลกนี้ให้สว่างไสว เหมือนพระจันทร์พ้นจากเมฆหมอกฉะนั้น

174.

๑๗๔.

අන්ධභූතො අයං ලොකො, තනුකෙත්ථ විපස්සති;

සකුණො ජාලමුත්තොව, අප්පො සග්ගාය ගච්ඡති.

โลกนี้มืดบอด ในโลกนี้ น้อยคนนักจะเห็นแจ้ง เหมือนนกพ้นจากข่าย น้อยคนนักจะไปสวรรค์ได้

175.

๑๗๕.

හංසාදිච්චපථෙ යන්ති, ආකාසෙ යන්ති ඉද්ධියා;

නීයන්ති ධීරා ලොකම්හා, ජෙත්වා මාරං සවාහිනිං.

หงส์ย่อมไปในทางแห่งดวงอาทิตย์ ผู้มีฤทธิ์ย่อมไปในอากาศ ปราชญ์ทั้งหลายย่อมถูกนำออกจากโลก เพราะชนะมารพร้อมทั้งเสนาได้

176.

๑๗๖.

එකං ධම්මං අතීතස්ස, මුසාවාදිස්ස ජන්තුනො;

විතිණ්ණපරලොකස්ස, නත්ථි පාපං අකාරියං.

สำหรับสัตว์ผู้ล่วงธรรมอย่างหนึ่ง คือพูดเท็จ ผู้ทิ้งโลกหน้าเสียแล้ว บาปที่ทำไม่ได้ย่อมไม่มี

177.

๑๗๗.

න [Pg.40] වෙ කදරියා දෙවලොකං වජන්ති, බාලා හවෙ නප්පසංසන්ති දානං;

ධීරො ච දානං අනුමොදමානො, තෙනෙව සො හොති සුඛී පරත්ථ.

คนตระหนี่ไม่ไปเทวโลกแน่ คนพาลไม่สรรเสริญทานเลย ส่วนปราชญ์อนุโมทนาทานอยู่ ด้วยเหตุนั้นเอง เขาย่อมเป็นผู้มีความสุขในโลกหน้า

178.

๑๗๘.

පථබ්‍යා එකරජ්ජෙන, සග්ගස්ස ගමනෙන වා;

සබ්බලොකාධිපච්චෙන, සොතාපත්තිඵලං වරං.

โสดาปัตติผล ประเสริฐกว่าความเป็นเอกราชในแผ่นดิน กว่าการไปสวรรค์ หรือกว่าความเป็นใหญ่ในโลกทั้งปวง

ලොකවග්ගො තෙරසමො නිට්ඨිතො.

โลกวรรคที่ ๑๓ จบ

14. බුද්ධවග්ගො

๑๔. พุทธวรรค

179.

๑๗๙.

යස්ස ජිතං නාවජීයති, ජිතං යස්ස නො යාති කොචි ලොකෙ;

තං බුද්ධමනන්තගොචරං, අපදං කෙන පදෙන නෙස්සථ.

ชัยชนะของพระพุทธเจ้าพระองค์ใด ใครๆ ก็กลับให้แพ้ไม่ได้ กิเลสที่พระองค์ทรงชนะแล้ว กิเลสไหนๆ ในโลกก็ตามพระองค์ไปไม่ได้ ท่านทั้งหลายจะนำพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้มีอารมณ์หาที่สุดมิได้ ไม่มีร่องรอย ไปโดยทางไหน

180.

๑๘๐.

යස්ස ජාලිනී විසත්තිකා, තණ්හා නත්ථි කුහිඤ්චි නෙතවෙ;

තං බුද්ධමනන්තගොචරං, අපදං කෙන පදෙන නෙස්සථ.

ตัณหาที่เป็นดุจตาข่าย ซ่านไปในอารมณ์ต่างๆ ไม่มีแก่พระพุทธเจ้าพระองค์ใด เพื่อจะนำไปในภพไหนๆ ท่านทั้งหลายจะนำพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้มีอารมณ์หาที่สุดมิได้ ไม่มีร่องรอย ไปโดยทางไหน

181.

๑๘๑.

යෙ ඣානපසුතා ධීරා, නෙක්ඛම්මූපසමෙ රතා;

දෙවාපි තෙසං පිහයන්ති, සම්බුද්ධානං සතීමතං.

ปราชญ์เหล่าใดขวนขวายในฌาน ยินดีในความสงบคือเนกขัมมะ แม้ทวยเทพก็ย่อมรักใคร่ท่านผู้มีสติ ผู้ตรัสรู้ตามพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่านั้น

182.

๑๘๒.

කිච්ඡො [Pg.41] මනුස්සපටිලාභො, කිච්ඡං මච්චාන ජීවිතං;

කිච්ඡං සද්ධම්මස්සවනං, කිච්ඡො බුද්ධානමුප්පාදො.

การได้เกิดเป็นมนุษย์เป็นเรื่องยาก ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายเป็นอยู่ยาก การได้ฟังพระสัทธรรมเป็นเรื่องยาก การอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้าทั้งหลายเป็นเรื่องยาก

183.

๑๘๓.

සබ්බපාපස්ස අකරණං, කුසලස්ස උපසම්පදා ;

සචිත්තපරියොදපනං, එතං බුද්ධාන සාසනං.

การไม่ทำบาปทั้งปวง การทำกุศลให้ถึงพร้อม การชำระจิตของตนให้ผ่องแผ้ว นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

184.

๑๘๔.

ඛන්තී පරමං තපො තිතික්ඛා, නිබ්බානං පරමං වදන්ති බුද්ධා;

න හි පබ්බජිතො පරූපඝාතී, න සමණො හොති පරං විහෙඨයන්තො.

ขันติคือความอดกลั้น เป็นตบะอย่างยิ่ง พระพุทธเจ้าทั้งหลายตรัสว่านิพพานเป็นธรรมอันยิ่ง ผู้ทำร้ายสัตว์อื่น ไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต ผู้เบียดเบียนผู้อื่น ไม่ชื่อว่าเป็นสมณะเลย

185.

๑๘๕.

අනූපවාදො අනූපඝාතො, පාතිමොක්ඛෙ ච සංවරො;

මත්තඤ්ඤුතා ච භත්තස්මිං, පන්තඤ්ච සයනාසනං;

අධිචිත්තෙ ච ආයොගො, එතං බුද්ධාන සාසනං.

การไม่กล่าวร้าย การไม่ทำร้าย ความสำรวมในพระปาฏิโมกข์ ความเป็นผู้รู้ประมาณในภัตตาหาร ที่นอนที่นั่งอันสงัด และการประกอบความเพียรในอธิจิต นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

186.

๑๘๖.

න කහාපණවස්සෙන, තිත්ති කාමෙසු විජ්ජති;

අප්පස්සාදා දුඛා කාමා, ඉති විඤ්ඤාය පණ්ඩිතො.

ความอิ่มในกามทั้งหลาย ย่อมไม่มีแม้ด้วยฝนคือกหาปณะ บัณฑิตรู้ว่ากามทั้งหลายมีความยินดีน้อย เป็นทุกข์

187.

๑๘๗.

අපි දිබ්බෙසු කාමෙසු, රතිං සො නාධිගච්ඡති;

තණ්හක්ඛයරතො හොති, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො.

สาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ย่อมไม่ถึงความยินดีแม้ในกามอันเป็นทิพย์ แต่เป็นผู้ยินดีในความสิ้นไปแห่งตัณหา

188.

๑๘๘.

බහුං වෙ සරණං යන්ති, පබ්බතානි වනානි ච;

ආරාමරුක්ඛචෙත්‍යානි, මනුස්සා භයතජ්ජිතා.

มนุษย์เป็นอันมาก เมื่อถูกภัยคุกคามแล้ว ย่อมถึงภูเขา ป่าไม้ อาราม และรุกขเจดีย์ว่าเป็นที่พึ่ง

189.

๑๘๙.

නෙතං ඛො සරණං ඛෙමං, නෙතං සරණමුත්තමං;

නෙතං සරණමාගම්ම, සබ්බදුක්ඛා පමුච්චති.

นั่นไม่ใช่ที่พึ่งอันเกษมเลย นั่นไม่ใช่ที่พึ่งอันสูงสุด บุคคลอาศัยที่พึ่งนั้นแล้ว ย่อมไม่พ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้

190.

๑๙๐.

යො [Pg.42] ච බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච, සඞ්ඝඤ්ච සරණං ගතො;

චත්තාරි අරියසච්චානි, සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති.

ส่วนผู้ใดถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ว่าเป็นที่พึ่งแล้ว ย่อมเห็นอริยสัจ ๔ ด้วยปัญญาอันชอบ

191.

๑๙๑.

දුක්ඛං දුක්ඛසමුප්පාදං, දුක්ඛස්ස ච අතික්කමං;

අරියං චට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, දුක්ඛූපසමගාමිනං.

คือ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ความก้าวล่วงทุกข์ และอริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางให้ถึงความสงบระงับแห่งทุกข์

192.

๑๙๒.

එතං ඛො සරණං ඛෙමං, එතං සරණමුත්තමං;

එතං සරණමාගම්ම, සබ්බදුක්ඛා පමුච්චති.

นั่นแหละเป็นที่พึ่งอันเกษม นั่นเป็นที่พึ่งอันสูงสุด บุคคลอาศัยที่พึ่งนั้นแล้ว ย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้

193.

๑๙๓.

දුල්ලභො පුරිසාජඤ්ඤො, න සො සබ්බත්ථ ජායති;

යත්ථ සො ජායති ධීරො, තං කුලං සුඛමෙධති.

บุรุษอาชาไนยหาได้ยาก เขาไม่ได้เกิดในทุกหนทุกแห่ง ปราชญ์นั้นเกิดในตระกูลใด ตระกูลนั้นย่อมถึงความสุข

194.

๑๙๔.

සුඛො බුද්ධානමුප්පාදො, සුඛා සද්ධම්මදෙසනා;

සුඛා සඞ්ඝස්ස සාමග්ගී, සමග්ගානං තපො සුඛො.

การอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้าทั้งหลายนำความสุขมาให้ การแสดงพระสัทธรรมนำความสุขมาให้ ความสามัคคีของหมู่นำความสุขมาให้ ความเพียรของท่านผู้พร้อมเพรียงกันนำความสุขมาให้

195.

๑๙๕.

පූජාරහෙ පූජයතො, බුද්ධෙ යදි ව සාවකෙ;

පපඤ්චසමතික්කන්තෙ, තිණ්ණසොකපරිද්දවෙ.

เมื่อบุคคลบูชาท่านที่ควรบูชา คือพระพุทธเจ้าหรือพระสาวกทั้งหลาย ผู้ก้าวล่วงปปัญจธรรมได้แล้ว ผู้ข้ามพ้นความโศกและความคร่ำครวญได้แล้ว

196.

๑๙๖.

තෙ තාදිසෙ පූජයතො, නිබ්බුතෙ අකුතොභයෙ;

න සක්කා පුඤ්ඤං සඞ්ඛාතුං, ඉමෙත්තමපි කෙනචි.

เมื่อบูชาท่านเช่นนั้น ผู้ดับกิเลสแล้ว ไม่มีภัยจากที่ไหน บุญนั้นใครๆ ก็ไม่สามารถจะนับได้ว่ามีประมาณเท่านี้

බුද්ධවග්ගො චුද්දසමො නිට්ඨිතො.

พุทธวรรคที่ ๑๔ จบ

15. සුඛවග්ගො

๑๕. สุขวรรคที่ ๑๕

197.

๑๙๗.

සුසුඛං වත ජීවාම, වෙරිනෙසු අවෙරිනො;

වෙරිනෙසු මනුස්සෙසු, විහරාම අවෙරිනො.

เราทั้งหลายอยู่เป็นสุขดีหนอ คือเป็นผู้ไม่มีเวรในหมู่ชนผู้มีเวร เมื่อหมู่มนุษย์มีเวรกันอยู่ เราเป็นผู้ไม่มีเวร

198.

๑๙๘.

සුසුඛං [Pg.43] වත ජීවාම, ආතුරෙසු අනාතුරා;

ආතුරෙසු මනුස්සෙසු, විහරාම අනාතුරා.

เราทั้งหลายอยู่เป็นสุขดีหนอ คือเป็นผู้ไม่มีกิเลสในหมู่ชนผู้มีกิเลส เมื่อหมู่มนุษย์มีกิเลส เราเป็นผู้ไม่มีกิเลส

199.

๑๙๙.

සුසුඛං වත ජීවාම, උස්සුකෙසු අනුස්සුකා;

උස්සුකෙසු මනස්සෙසු, විහරාම අනුස්සුකා.

เราทั้งหลายอยู่เป็นสุขดีหนอ คือเป็นผู้ไม่ขวนขวายในหมู่ชนผู้ขวนขวาย เมื่อหมู่มนุษย์ขวนขวายอยู่ เราเป็นผู้ไม่ขวนขวาย

200.

๒๐๐.

සුසුඛං වත ජීවාම, යෙසං නො නත්ථි කිඤ්චනං;

පීතිභක්ඛා භවිස්සාම, දෙවා ආභස්සරා යථා.

เราทั้งหลายอยู่เป็นสุขดีหนอ คือเป็นผู้ไม่มีกังวล เราจักมีปีติเป็นภักษา เหมือนเหล่าเทพชั้นอาภัสสรา

201.

๒๐๑.

ජයං වෙරං පසවති, දුක්ඛං සෙති පරාජිතො;

උපසන්තො සුඛං සෙති, හිත්වා ජයපරාජයං.

ผู้ชนะย่อมก่อเวร ผู้แพ้ย่อมนอนเป็นทุกข์ ส่วนผู้สงบระงับ ละการชนะและการแพ้ได้แล้ว ย่อมนอนเป็นสุข

202.

๒๐๒.

නත්ථි රාගසමො අග්ගි, නත්ථි දොසසමො කලි;

නත්ථි ඛන්ධසමා දුක්ඛා, නත්ථි සන්තිපරං සුඛං.

ไฟเสมอด้วยราคะไม่มี โทษเสมอด้วยโทสะไม่มี ทุกข์เสมอด้วยขันธ์ไม่มี สุขอื่นยิ่งกว่าความสงบไม่มี

203.

๒๐๓.

ජිඝච්ඡාපරමා රොගා, සඞ්ඛාරපරමා දුඛා;

එතං ඤත්වා යථාභූතං, නිබ්බානං පරමං සුඛං.

ความหิวเป็นโรคอย่างยิ่ง สังขารทั้งหลายเป็นทุกข์อย่างยิ่ง บัณฑิตรู้เรื่องนั้นตามความเป็นจริงแล้ว ย่อมได้นิพพานอันเป็นสุขอย่างยิ่ง

204.

๒๐๔.

ආරොග්‍යපරමා ලාභා, සන්තුට්ඨිපරමං ධනං;

විස්සාසපරමා ඤාති, නිබ්බානං පරමං සුඛං.

ความไม่มีโรคเป็นลาภอย่างยิ่ง ความสันโดษเป็นทรัพย์อย่างยิ่ง ความไว้วางใจเป็นญาติอย่างยิ่ง นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง

205.

๒๐๕.

පවිවෙකරසං පිත්වා, රසං උපසමස්ස ච;

නිද්දරො හොති නිප්පාපො, ධම්මපීතිරසං පිවං.

บุคคลได้ดื่มรสแห่งวิเวก และรสแห่งความสงบแล้ว ย่อมเป็นผู้ไม่มีความเดือดร้อน ไม่มีบาป เพราะได้ดื่มรสแห่งปีติในธรรม

206.

๒๐๖.

සාහු [Pg.44] දස්සනමරියානං, සන්නිවාසො සදා සුඛො;

අදස්සනෙන බාලානං, නිච්චමෙව සුඛී සියා.

การเห็นพระอริยเจ้าทั้งหลายเป็นการดี การอยู่ร่วมกับท่านนำสุขมาให้เสมอ เพราะการไม่พบเห็นคนพาล บุคคลพึงเป็นสุขอยู่เป็นนิตย์ทีเดียว

207.

๒๐๗.

බාලසඞ්ගතචාරී හි, දීඝමද්ධාන සොචති;

දුක්ඛො බාලෙහි සංවාසො, අමිත්තෙනෙව සබ්බදා;

ධීරො ච සුඛසංවාසො, ඤාතීනංව සමාගමො.

ผู้คบหาคนพาลย่อมเศร้าโศกสิ้นกาลนาน การอยู่ร่วมกับคนพาลนำทุกข์มาให้เสมอ เหมือนอยู่ร่วมกับศัตรู ส่วนการอยู่ร่วมกับปราชญ์นำสุขมาให้ เหมือนสมาคมแห่งหมู่ญาติ

208.

๒๐๘.

තස්මා හි –ධීරඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච බහුස්සුතඤ්ච, ධොරය්හසීලං වතවන්තමරියං;

තං තාදිසං සප්පුරිසං සුමෙධං, භජෙථ නක්ඛත්තපථංව චන්දිමා.

เพราะเหตุนั้นแล บุคคลพึงคบสัตบุรุษผู้เป็นปราชญ์ มีปัญญา เป็นพหูสูต มีธุระนำไป มีศีล มีวัตร และเป็นอริยะเช่นนั้น เหมือนพระจันทร์โคจรไปตามทางแห่งดาวนักษัตร ฉะนั้น

සුඛවග්ගො පන්නරසමො නිට්ඨිතො.

สุขวรรคที่ ๑๕ จบ

16. පියවග්ගො

๑๖. ปิยวรรค

209.

๒๐๙.

අයොගෙ යුඤ්ජමත්තානං, යොගස්මිඤ්ච අයොජයං;

අත්ථං හිත්වා පියග්ගාහී, පිහෙතත්තානුයොගිනං.

บุคคลประกอบตนในสิ่งที่ไม่ควรประกอบ และไม่ประกอบในสิ่งที่ควรประกอบ, ละประโยชน์เสีย ถือเอาแต่สิ่งเป็นที่รัก, ย่อมอิจฉาผู้หมั่นประกอบความเพียร.

210.

๒๑๐.

මා පියෙහි සමාගඤ්ඡි, අප්පියෙහි කුදාචනං;

පියානං අදස්සනං දුක්ඛං, අප්පියානඤ්ච දස්සනං.

อย่าสมาคมกับสิ่งเป็นที่รัก อย่าสมาคมกับสิ่งไม่เป็นที่รักเลยไม่ว่ากาลไหนๆ, การไม่พบเห็นสิ่งเป็นที่รักเป็นทุกข์ การพบเห็นสิ่งไม่เป็นที่รักก็เป็นทุกข์.

211.

๒๑๑.

තස්මා පියං න කයිරාථ, පියාපායො හි පාපකො;

ගන්ථා තෙසං න විජ්ජන්ති, යෙසං නත්ථි පියාප්පියං.

เพราะฉะนั้น บุคคลไม่พึงทำสิ่งใดให้เป็นที่รัก เพราะการพลัดพรากจากสิ่งเป็นที่รักเป็นสิ่งเลวร้าย, เครื่องผูกมัดย่อมไม่มีแก่ผู้ที่ไม่มีทั้งสิ่งเป็นที่รักและไม่เป็นที่รัก.

212.

๒๑๒.

පියතො ජායතී සොකො, පියතො ජායතී භයං;

පියතො විප්පමුත්තස්ස, නත්ථි සොකො කුතො භයං.

ความโศกเกิดจากสิ่งเป็นที่รัก ภัยเกิดจากสิ่งเป็นที่รัก, ผู้พ้นจากสิ่งเป็นที่รักแล้ว ย่อมไม่มีความโศก ภัยจักมีแต่ที่ไหน.

213.

๒๑๓.

පෙමතො [Pg.45] ජායතී සොකො, පෙමතො ජායතී භයං;

පෙමතො විප්පමුත්තස්ස, නත්ථි සොකො කුතො භයං.

ความโศกเกิดจากความรัก ภัยเกิดจากความรัก, ผู้พ้นจากความรักแล้ว ย่อมไม่มีความโศก ภัยจักมีแต่ที่ไหน.

214.

๒๑๔.

රතියා ජායතී සොකො, රතියා ජායතී භයං;

රතියා විප්පමුත්තස්ස, නත්ථි සොකො කුතො භයං.

ความโศกเกิดจากความยินดี ภัยเกิดจากความยินดี, ผู้พ้นจากความยินดีแล้ว ย่อมไม่มีความโศก ภัยจักมีแต่ที่ไหน.

215.

๒๑๕.

කාමතො ජායතී සොකො, කාමතො ජායතී භයං;

කාමතො විප්පමුත්තස්ස, නත්ථි සොකො කුතො භයං.

ความโศกเกิดจากกาม ภัยเกิดจากกาม, ผู้พ้นจากกามแล้ว ย่อมไม่มีความโศก ภัยจักมีแต่ที่ไหน.

216.

๒๑๖.

තණ්හාය ජායතී සොකො, තණ්හාය ජායතී භයං;

තණ්හාය විප්පමුත්තස්ස, නත්ථි සොකො කුතො භයං.

ความโศกเกิดจากตัณหา ภัยเกิดจากตัณหา, ผู้พ้นจากตัณหาแล้ว ย่อมไม่มีความโศก ภัยจักมีแต่ที่ไหน.

217.

๒๑๗.

සීලදස්සනසම්පන්නං, ධම්මට්ඨං සච්චවෙදිනං;

අත්තනො කම්ම කුබ්බානං, තං ජනො කුරුතෙ පියං.

คนย่อมทำบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยศีลและทัสสนะ ตั้งมั่นในธรรม รู้แจ้งสัจจะ ประกอบการงานของตน ให้เป็นที่รัก.

218.

๒๑๘.

ඡන්දජාතො අනක්ඛාතෙ, මනසා ච ඵුටො සියා;

කාමෙසු ච අප්පටිබද්ධචිත්තො, උද්ධංසොතොති වුච්චති.

ผู้มีฉันทะเกิดแล้วในพระนิพพานอันใครๆ บอกไม่ได้ มีใจอันไตรสิกขาถูกต้องแล้ว มีจิตไม่ติดข้องในกามทั้งหลาย ท่านเรียกว่า ผู้มีกระแสในเบื้องบน.

219.

๒๑๙.

චිරප්පවාසිං පුරිසං, දූරතො සොත්ථිමාගතං;

ඤාතිමිත්තා සුහජ්ජා ච, අභිනන්දන්ති ආගතං.

ญาติมิตรและสหาย ย่อมยินดีต้อนรับบุรุษผู้ไปอยู่ต่างถิ่นนาน กลับมาโดยสวัสดีจากที่ไกล.

220.

๒๒๐.

තථෙව කතපුඤ්ඤම්පි, අස්මා ලොකා පරං ගතං;

පුඤ්ඤානි පටිගණ්හන්ති, පියං ඤාතීව ආගතං.

บุญทั้งหลายย่อมต้อนรับผู้ทำบุญไว้ ซึ่งจากโลกนี้ไปสู่โลกอื่น ดุจญาติทั้งหลายต้อนรับบุคคลอันเป็นที่รักผู้กลับมาแล้ว ฉันนั้น.

පියවග්ගො සොළසමො නිට්ඨිතො.

ปิยวรรคที่ ๑๖ จบ

17. කොධවග්ගො

๑๗. โกธวรรค

221.

๒๒๑.

කොධං [Pg.46] ජහෙ විප්පජහෙය්‍ය මානං, සංයොජනං සබ්බමතික්කමෙය්‍ය;

තං නාමරූපස්මිමසජ්ජමානං, අකිඤ්චනං නානුපතන්ති දුක්ඛා.

พึงละความโกรธ พึงละมานะ พึงก้าวล่วงสังโยชน์ทั้งปวง, ทุกข์ทั้งหลายย่อมไม่ติดตามบุคคลผู้ไม่ข้องในนามรูป ไม่มีกิเลสเครื่องกังวลนั้น.

222.

๒๒๒.

යො වෙ උප්පතිතං කොධං, රථං භන්තංව වාරයෙ ;

තමහං සාරථිං බ්‍රූමි, රස්මිග්ගාහො ඉතරො ජනො.

ผู้ใดระงับความโกรธที่เกิดขึ้นได้ เหมือนสารถีหยุดรถที่กำลังแล่นเร็วได้, เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นสารถี, คนนอกนี้เป็นเพียงผู้ถือเชือก.

223.

๒๒๓.

අක්කොධෙන ජිනෙ කොධං, අසාධුං සාධුනා ජිනෙ;

ජිනෙ කදරියං දානෙන, සච්චෙනාලිකවාදිනං.

พึงชนะความโกรธด้วยความไม่โกรธ พึงชนะคนไม่ดีด้วยความดี, พึงชนะคนตระหนี่ด้วยการให้ พึงชนะคนพูดเท็จด้วยคำสัตย์.

224.

๒๒๔.

සච්චං භණෙ න කුජ්ඣෙය්‍ය, දජ්ජා අප්පම්පි යාචිතො;

එතෙහි තීහි ඨානෙහි, ගච්ඡෙ දෙවාන සන්තිකෙ.

พึงพูดคำจริง ไม่พึงโกรธ, ถูกขอ แม้มีน้อยก็พึงให้, ด้วยเหตุ ๓ ประการนี้ บุคคลย่อมไปในสำนักของเทวดาได้.

225.

๒๒๕.

අහිංසකා යෙ මුනයො, නිච්චං කායෙන සංවුතා;

තෙ යන්ති අච්චුතං ඨානං, යත්ථ ගන්ත්වා න සොචරෙ.

มุนีเหล่าใดไม่เบียดเบียน สำรวมด้วยกายเป็นนิตย์, มุนีเหล่านั้นย่อมไปสู่สถานที่ไม่จุติ ซึ่งเป็นที่ที่ไปแล้วไม่เศร้าโศก.

226.

๒๒๖.

සදා ජාගරමානානං, අහොරත්තානුසික්ඛිනං;

නිබ්බානං අධිමුත්තානං, අත්ථං ගච්ඡන්ති ආසවා.

อาสวะทั้งหลายย่อมถึงความสิ้นไป ของผู้ตื่นอยู่เสมอ ศึกษาอยู่ทั้งกลางวันกลางคืน ผู้น้อมไปในพระนิพพาน.

227.

๒๒๗.

පොරාණමෙතං [Pg.47] අතුල, නෙතං අජ්ජතනාමිව;

නින්දන්ති තුණ්හිමාසීනං, නින්දන්ති බහුභාණිනං;

මිතභාණිම්පි නින්දන්ති, නත්ථි ලොකෙ අනින්දිතො.

ดูก่อนอตุละ เรื่องนี้เป็นของเก่า ไม่ใช่เพิ่งมีในวันนี้, เขาย่อมนินทาคนนั่งนิ่ง ย่อมนินทาคนพูดมาก, แม้คนพูดพอประมาณก็ย่อมนินทา, คนไม่ถูกนินทาไม่มีในโลก.

228.

๒๒๘.

න චාහු න ච භවිස්සති, න චෙතරහි විජ්ජති;

එකන්තං නින්දිතො පොසො, එකන්තං වා පසංසිතො.

คนที่ถูกนินทาโดยส่วนเดียว หรือถูกสรรเสริญโดยส่วนเดียว ไม่เคยมี ไม่จักมี และไม่มีอยู่ในปัจจุบัน.

229.

๒๒๙.

යං චෙ විඤ්ඤූ පසංසන්ති, අනුවිච්ච සුවෙ සුවෙ;

අච්ඡිද්දවුත්තිං මෙධාවිං, පඤ්ඤාසීලසමාහිතං.

แต่บัณฑิตพิจารณาแล้วทุกวันๆ สรรเสริญผู้ใด ซึ่งมีปัญญา มีความประพฤติไม่ขาดสาย ตั้งมั่นในปัญญาและศีล

230.

๒๓๐.

නික්ඛං ජම්බොනදස්සෙව, කො තං නින්දිතුමරහති;

දෙවාපි නං පසංසන්ති, බ්‍රහ්මුනාපි පසංසිතො.

ใครเล่าจะควรนินทาผู้นั้น ผู้เป็นดุจแท่งทองชมพูนุท, แม้เทวดาก็สรรเสริญเขา แม้พรหมก็สรรเสริญเขา.

231.

๒๓๑.

කායප්පකොපං රක්ඛෙය්‍ය, කායෙන සංවුතො සියා;

කායදුච්චරිතං හිත්වා, කායෙන සුචරිතං චරෙ.

พึงระวังความกำเริบทางกาย พึงสำรวมทางกาย, ละกายทุจริตแล้ว พึงประพฤติกายสุจริต.

232.

๒๓๒.

වචීපකොපං රක්ඛෙය්‍ය, වාචාය සංවුතො සියා;

වචීදුච්චරිතං හිත්වා, වාචාය සුචරිතං චරෙ.

พึงระวังความกำเริบทางวาจา พึงสำรวมทางวาจา, ละวจีทุจริตแล้ว พึงประพฤติวจีสุจริต.

233.

๒๓๓.

මනොපකොපං රක්ඛෙය්‍ය, මනසා සංවුතො සියා;

මනොදුච්චරිතං හිත්වා, මනසා සුචරිතං චරෙ.

พึงระวังความกำเริบทางใจ พึงสำรวมทางใจ, ละมโนทุจริตแล้ว พึงประพฤติมโนสุจริต.

234.

๒๓๔.

කායෙන සංවුතා ධීරා, අථො වාචාය සංවුතා;

මනසා සංවුතා ධීරා, තෙ වෙ සුපරිසංවුතා.

ปราชญ์ทั้งหลายสำรวมทางกาย และสำรวมทางวาจา, ปราชญ์ทั้งหลายสำรวมทางใจ ท่านเหล่านั้นแลชื่อว่าเป็นผู้สำรวมดีแล้ว.

කොධවග්ගො සත්තරසමො නිට්ඨිතො.

โกธวรรคที่ ๑๗ จบ

18. මලවග්ගො

๑๘. มลวรรค

235.

๒๓๕.

පණ්ඩුපලාසොව දානිසි, යමපුරිසාපි ච තෙ උපට්ඨිතා;

උය්‍යොගමුඛෙ ච තිට්ඨසි, පාථෙය්‍යම්පි ච තෙ න විජ්ජති.

บัดนี้ ท่านเป็นดุจใบไม้เหลือง, แม้ยมบุรุษก็ปรากฏแก่ท่านแล้ว, ท่านตั้งอยู่ที่ปากทางแห่งความตาย, แม้เสบียงเดินทางก็ไม่มีแก่ท่าน.

236.

๒๓๖.

සො [Pg.48] කරොහි දීපමත්තනො, ඛිප්පං වායම පණ්ඩිතො භව;

නිද්ධන්තමලො අනඞ්ගණො, දිබ්බං අරියභූමිං උපෙහිසි.

ท่านนั้นจงทำที่พึ่งแก่ตน, จงพยายามโดยเร็ว จงเป็นบัณฑิต, เป็นผู้มีมลทินอันขจัดแล้ว ไม่มีกิเลสเครื่องเศร้าหมอง, จักเข้าถึงภูมิแห่งพระอริยะอันเป็นทิพย์.

237.

๒๓๗.

උපනීතවයො ච දානිසි, සම්පයාතොසි යමස්ස සන්තිකෙ;

වාසො තෙ නත්ථි අන්තරා, පාථෙය්‍යම්පි ච තෙ න විජ්ජති.

บัดนี้ ท่านมีวัยล่วงไปแล้ว, ท่านเดินทางมาถึงสำนักของพระยมแล้ว, ที่พักในระหว่างทางของท่านก็ไม่มี, แม้เสบียงเดินทางก็ไม่มีแก่ท่าน.

238.

๒๓๘.

සො කරොහි දීපමත්තනො, ඛිප්පං වායම පණ්ඩිතො භව;

නිද්ධන්තමලො අනඞ්ගණො, න පුනං ජාතිජරං උපෙහිසි.

ท่านนั้นจงทำที่พึ่งแก่ตน, จงพยายามโดยเร็ว จงเป็นบัณฑิต, เป็นผู้มีมลทินอันขจัดแล้ว ไม่มีกิเลสเครื่องเศร้าหมอง, จักไม่เข้าถึงชาติและชราอีกต่อไป.

239.

๒๓๙.

අනුපුබ්බෙන මෙධාවී, ථොකං ථොකං ඛණෙ ඛණෙ;

කම්මාරො රජතස්සෙව, නිද්ධමෙ මලමත්තනො.

ผู้มีปัญญา พึงกำจัดมลทินของตนทีละน้อย ๆ ทุกขณะไป, เหมือนช่างทองกำจัดสนิมของเงิน ฉะนั้น.

240.

๒๔๐.

අයසාව මලං සමුට්ඨිතං, තතුට්ඨාය තමෙව ඛාදති;

එවං අතිධොනචාරිනං, සානි කම්මානි නයන්ති දුග්ගතිං.

สนิมเกิดแต่เหล็ก, ครั้นเกิดขึ้นแล้ว ย่อมกัดกินเหล็กนั้นเอง ฉันใด, กรรมทั้งหลายของตน ย่อมนำผู้ประพฤติล่วงละเมิดไปสู่ทุคติ ฉันนั้น.

241.

๒๔๑.

අසජ්ඣායමලා මන්තා, අනුට්ඨානමලා ඝරා;

මලං වණ්ණස්ස කොසජ්ජං, පමාදො රක්ඛතො මලං.

มนต์มีการไม่ท่องบ่นเป็นมลทิน, เรือนมีความไม่หมั่นเป็นมลทิน, ความเกียจคร้านเป็นมลทินของผิวพรรณ, ความประมาทเป็นมลทินของผู้รักษา.

242.

๒๔๒.

මලිත්ථියා දුච්චරිතං, මච්ඡෙරං දදතො මලං;

මලා වෙ පාපකා ධම්මා, අස්මිං ලොකෙ පරම්හි ච.

ความประพฤติชั่วเป็นมลทินของหญิง, ความตระหนี่เป็นมลทินของผู้ให้, ธรรมะอันลามกเป็นมลทินแท้ ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า.

243.

๒๔๓.

තතො මලා මලතරං, අවිජ්ජා පරමං මලං;

එතං මලං පහන්ත්වාන, නිම්මලා හොථ භික්ඛවො.

อวิชชาเป็นมลทินอย่างยิ่ง เป็นมลทินยิ่งกว่ามลทินเหล่านั้น, ภิกษุทั้งหลาย, ท่านทั้งหลายจงละมลทินนี้แล้ว เป็นผู้ไม่มีมลทินเถิด.

244.

๒๔๔.

සුජීවං අහිරිකෙන, කාකසූරෙන ධංසිනා;

පක්ඛන්දිනා පගබ්භෙන, සංකිලිට්ඨෙන ජීවිතං.

ชีวิตความเป็นอยู่ของผู้ไม่ละอาย, ผู้กล้าหาญเพียงดังกา, ผู้ก้าวร้าว, ผู้ล่วงล้ำ, ผู้หยาบคาย, และผู้มีชีวิตเศร้าหมอง, เป็นอยู่ง่าย.

245.

๒๔๕.

හිරීමතා [Pg.49] ච දුජ්ජීවං, නිච්චං සුචිගවෙසිනා;

අලීනෙනාප්පගබ්භෙන, සුද්ධාජීවෙන පස්සතා.

ส่วนชีวิตความเป็นอยู่ของผู้มีความละอาย, ผู้แสวงหาความสะอาดอยู่เป็นนิตย์, ผู้ไม่ย่อท้อ, ผู้ไม่หยาบคาย, ผู้มีอาชีวะบริสุทธิ์, ผู้เห็นธรรม, เป็นอยู่ยาก.

246.

๒๔๖.

යො පාණමතිපාතෙති, මුසාවාදඤ්ච භාසති;

ලොකෙ අදින්නමාදියති, පරදාරඤ්ච ගච්ඡති.

ผู้ใดฆ่าสัตว์, พูดเท็จ, ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ในโลก, และคบหาภรรยาของผู้อื่น.

247.

๒๔๗.

සුරාමෙරයපානඤ්ච, යො නරො අනුයුඤ්ජති;

ඉධෙවමෙසො ලොකස්මිං, මූලං ඛණති අත්තනො.

นรชนใดดื่มน้ำสุราและเมรัย, นรชนนั้นย่อมขุดรากเหง้าของตนในโลกนี้นั่นเอง.

248.

๒๔๘.

එවං භො පුරිස ජානාහි, පාපධම්මා අසඤ්ඤතා;

මා තං ලොභො අධම්මො ච, චිරං දුක්ඛාය රන්ධයුං.

ดูก่อนบุรุษ ท่านจงรู้อย่างนี้ว่า, ธรรมอันเป็นบาปคือความไม่สำรวม, ขอความโลภและความอธรรม อย่าได้บีบคั้นท่านเพื่อทุกข์สิ้นกาลนานเลย.

249.

๒๔๙.

දදාති වෙ යථාසද්ධං, යථාපසාදනං ජනො;

තත්ථ යො මඞ්කු භවති, පරෙසං පානභොජනෙ;

න සො දිවා වා රත්තිං වා, සමාධිමධිගච්ඡති.

คนย่อมให้ตามศรัทธา ตามความเลื่อมใส, ผู้ใดในทานนั้นเป็นผู้มีความคิดริษยาในข้าวและน้ำของผู้อื่น, ผู้นั้นย่อมไม่เข้าถึงสมาธิไม่ว่าในกลางวันหรือกลางคืน.

250.

๒๕๐.

යස්ස චෙතං සමුච්ඡින්නං, මූලඝච්චං සමූහතං;

ස වෙ දිවා වා රත්තිං වා, සමාධිමධිගච්ඡති.

ส่วนผู้ใดตัดความริษยานั้นได้ขาด, ถอนขึ้นได้เด็ดขาดพร้อมทั้งราก, ผู้นั้นแล ย่อมเข้าถึงสมาธิได้ทั้งในกลางวันและกลางคืน.

251.

๒๕๑.

නත්ථි රාගසමො අග්ගි, නත්ථි දොසසමො ගහො;

නත්ථි මොහසමං ජාලං, නත්ථි තණ්හාසමා නදී.

ไม่มีไฟใดเสมอด้วยราคะ, ไม่มีการจับใดเสมอด้วยโทสะ, ไม่มีตาข่ายใดเสมอด้วยโมหะ, ไม่มีแม่น้ำใดเสมอด้วยตัณหา.

252.

๒๕๒.

සුදස්සං වජ්ජමඤ්ඤෙසං, අත්තනො පන දුද්දසං;

පරෙසං හි සො වජ්ජානි, ඔපුනාති යථා භුසං;

අත්තනො පන ඡාදෙති, කලිංව කිතවා සඨො.

โทษของผู้อื่นเห็นง่าย, แต่โทษของตนเห็นยาก, เพราะผู้นั้นย่อมโปรยโทษของผู้อื่นไปเหมือนโปรยแกลบ, แต่โทษของตนกลับปิดบังไว้ เหมือนคนโกงซ่อนลูกสกาฉะนั้น.

253.

๒๕๓.

පරවජ්ජානුපස්සිස්ස[Pg.50], නිච්චං උජ්ඣානසඤ්ඤිනො;

ආසවා තස්ස වඩ්ඪන්ති, ආරා සො ආසවක්ඛයා.

อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่ผู้คอยดูโทษของผู้อื่น, ผู้มีความสำคัญมั่นหมายในการเพ่งโทษอยู่เป็นนิตย์, ผู้นั้นอยู่ห่างไกลจากความสิ้นไปแห่งอาสวะ.

254.

๒๕๔.

ආකාසෙව පදං නත්ථි, සමණො නත්ථි බාහිරෙ;

පපඤ්චාභිරතා පජා, නිප්පපඤ්චා තථාගතා.

รอยเท้าไม่มีในอากาศ ฉันใด, สมณะไม่มีในภายนอก ฉันนั้น, หมู่สัตว์ยินดีในธรรมเครื่องเนิ่นช้า, พระตถาคตทั้งหลายไม่มีธรรมเครื่องเนิ่นช้า.

255.

๒๕๕.

ආකාසෙව පදං නත්ථි, සමණො නත්ථි බාහිරෙ;

සඞ්ඛාරා සස්සතා නත්ථි, නත්ථි බුද්ධානමිඤ්ජිතං.

รอยเท้าไม่มีในอากาศ ฉันใด, สมณะไม่มีในภายนอก ฉันนั้น, สังขารทั้งหลายที่เที่ยงแท้ย่อมไม่มี, ความหวั่นไหวของพระพุทธเจ้าทั้งหลายย่อมไม่มี.

මලවග්ගො අට්ඨාරසමො නිට්ඨිතො.

มลวรรคที่ ๑๘ จบ

19. ධම්මට්ඨවග්ගො

๑๙. ธัมมัฏฐวรรค

256.

๒๕๖.

න තෙන හොති ධම්මට්ඨො, යෙනත්ථං සාහසා නයෙ;

යො ච අත්ථං අනත්ථඤ්ච, උභො නිච්ඡෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

บุคคลไม่ชื่อว่าเป็นผู้ตั้งอยู่ในธรรม เพราะเหตุที่ตัดสินอรรถคดีโดยพลการ, ส่วนบัณฑิตใดวินิจฉัยทั้งอรรถและอนรรถทั้งสองฝ่าย.

257.

๒๕๗.

අසාහසෙන ධම්මෙන, සමෙන නයතී පරෙ;

ධම්මස්ස ගුත්තො මෙධාවී, ‘‘ධම්මට්ඨො’’ති පවුච්චති.

ผู้มีปัญญาใด ไม่ตัดสินโดยพลการ แต่ตัดสินโดยธรรมและโดยเสมอภาค, ผู้นั้นชื่อว่าเป็นผู้คุ้มครองธรรม, เรียกว่าผู้ตั้งอยู่ในธรรม.

258.

๒๕๘.

න තෙන පණ්ඩිතො හොති, යාවතා බහු භාසති;

ඛෙමී අවෙරී අභයො, ‘‘පණ්ඩිතො’’ති පවුච්චති.

บุคคลไม่ชื่อว่าเป็นบัณฑิต เพียงเพราะพูดมาก, ส่วนผู้ใดเกษม ไม่มีเวร ไม่มีภัย, ผู้นั้นเรียกว่าบัณฑิต.

259.

๒๕๙.

න තාවතා ධම්මධරො, යාවතා බහු භාසති;

යො ච අප්පම්පි සුත්වාන, ධම්මං කායෙන පස්සති;

ස වෙ ධම්මධරො හොති, යො ධම්මං නප්පමජ්ජති.

บุคคลไม่ชื่อว่าเป็นผู้ทรงธรรม เพียงเพราะพูดมาก, ส่วนผู้ใดฟังมาแม้น้อย แต่เห็นธรรมด้วยกาย, ผู้นั้นแลเป็นผู้ทรงธรรม คือผู้ไม่ประมาทในธรรม.

260.

๒๖๐.

න [Pg.51] තෙන ථෙරො සො හොති, යෙනස්ස පලිතං සිරො;

පරිපක්කො වයො තස්ස, ‘‘මොඝජිණ්ණො’’ති වුච්චති.

บุคคลไม่ชื่อว่าเป็นเถระ เพราะมีผมหงอกบนศีรษะ, ผู้นั้นมีแต่เพียงวัยแก่รอบ, เรียกว่า ‘คนแก่เปล่า’.

261.

๒๖๑.

යම්හි සච්චඤ්ච ධම්මො ච, අහිංසා සංයමො දමො;

ස වෙ වන්තමලො ධීරො, ‘‘ථෙරො’’ ඉති පවුච්චති.

ในบุคคลใดมีทั้งสัจจะ ธรรมะ อหิงสา สัญญมะ และทมะ บุคคลนั้นแล ผู้มีมลทินอันคายแล้ว เป็นนักปราชญ์ ท่านเรียกว่า “เถระ”

262.

๒๖๒.

න වාක්කරණමත්තෙන, වණ්ණපොක්ඛරතාය වා;

සාධුරූපො නරො හොති, ඉස්සුකී මච්ඡරී සඨො.

คนขี้อิจฉา ตระหนี่ และโอ้อวด จะเป็นคนดีเพียงเพราะการพูดเก่งหรือมีผิวพรรณผ่องใสก็หาไม่

263.

๒๖๓.

යස්ස චෙතං සමුච්ඡින්නං, මූලඝච්චං සමූහතං;

ස වන්තදොසො මෙධාවී, ‘‘සාධුරූපො’’ති වුච්චති.

ส่วนบุคคลใดตัดกิเลสนี้ได้เด็ดขาด ถอนขึ้นได้จนถึงรากแล้ว บุคคลนั้นผู้มีโทษอันคายแล้ว มีปัญญา ท่านเรียกว่า “คนดี”

264.

๒๖๔.

න මුණ්ඩකෙන සමණො, අබ්බතො අලිකං භණං;

ඉච්ඡාලොභසමාපන්නො, සමණො කිං භවිස්සති.

คนไม่มีวัตร พูดเท็จ ประกอบด้วยความอยากและความโลภ จะเป็นสมณะเพียงเพราะมีศีรษะโล้นได้อย่างไร

265.

๒๖๕.

යො ච සමෙති පාපානි, අණුං ථූලානි සබ්බසො;

සමිතත්තා හි පාපානං, ‘‘සමණො’’ති පවුච්චති.

ส่วนผู้ใดระงับบาปทั้งน้อยและใหญ่ได้โดยสิ้นเชิง ท่านเรียกผู้นั้นว่า “สมณะ” เพราะเป็นผู้ระงับบาปได้แล้ว

266.

๒๖๖.

න තෙන භික්ඛු සො හොති, යාවතා භික්ඛතෙ පරෙ;

විස්සං ධම්මං සමාදාය, භික්ඛු හොති න තාවතා.

บุคคลไม่เป็นภิกษุเพียงเพราะเหตุที่ขอผู้อื่น บุคคลสมาทานธรรมอันเป็นพิษ (คือคติโลก) ทั้งสิ้น ไม่ชื่อว่าเป็นภิกษุด้วยเหตุเพียงเท่านั้น

267.

๒๖๗.

යොධ පුඤ්ඤඤ්ච පාපඤ්ච, බාහෙත්වා බ්‍රහ්මචරියවා ;

සඞ්ඛාය ලොකෙ චරති, ස වෙ ‘‘භික්ඛූ’’ති වුච්චති.

ส่วนผู้ใดในศาสนานี้ ลอยบุญและบาปได้แล้ว ประพฤติพรหมจรรย์ ดำเนินชีวิตในโลกด้วยความรู้รอบคอบ ผู้นั้นแล ท่านเรียกว่า “ภิกษุ”

268.

๒๖๘.

න මොනෙන මුනී හොති, මූළ්හරූපො අවිද්දසු;

යො ච තුලංව පග්ගය්හ, වරමාදාය පණ්ඩිතො.

คนโง่เขลาไม่รู้แจ้ง ไม่เป็นมุนีด้วยการนิ่ง ส่วนบัณฑิตใดประคองตราชั่ง ชั่งเอาแต่สิ่งประเสริฐ

269.

๒๖๙.

පාපානි [Pg.52] පරිවජ්ජෙති, ස මුනී තෙන සො මුනි;

යො මුනාති උභො ලොකෙ, ‘‘මුනි’’ තෙන පවුච්චති.

เว้นสิ่งชั่วเสีย ผู้นั้นเป็นมุนี เพราะเหตุนั้นเขาจึงเป็นมุนี ผู้ใดรู้แจ้งโลกทั้งสอง ท่านเรียกผู้นั้นว่า “มุนี” เพราะเหตุนั้น

270.

๒๗๐.

න තෙන අරියො හොති, යෙන පාණානි හිංසති;

අහිංසා සබ්බපාණානං, ‘‘අරියො’’ති පවුච්චති.

บุคคลไม่ชื่อว่าเป็นอริยะ เพราะเบียดเบียนสัตว์ทั้งหลาย ท่านเรียกผู้ไม่เบียดเบียนสัตว์ทั้งปวงว่า “อริยะ”

271.

๒๗๑.

න සීලබ්බතමත්තෙන, බාහුසච්චෙන වා පන;

අථ වා සමාධිලාභෙන, විවිත්තසයනෙන වා.

ไม่ใช่เพียงเพราะศีลและวัตร หรือเพราะความเป็นพหูสูต หรือเพราะได้สมาธิ หรือเพราะนอนในที่สงัด

272.

๒๗๒.

ඵුසාමි නෙක්ඛම්මසුඛං, අපුථුජ්ජනසෙවිතං;

භික්ඛු විස්සාසමාපාදි, අප්පත්තො ආසවක්ඛයං.

แล้วคิดว่า “เราได้สัมผัสเนกขัมมสุขที่ปุถุชนเสวยไม่ได้” ภิกษุผู้ยังไม่ถึงความสิ้นอาสวะ ไม่พึงถึงความไว้วางใจ (ด้วยเหตุเพียงเท่านี้)

ධම්මට්ඨවග්ගො එකූනවීසතිමො නිට්ඨිතො.

ธัมมัฏฐวรรคที่ ๑๙ จบ

20. මග්ගවග්ගො

๒๐. มรรคควรรค

273.

๒๗๓.

මග්ගානට්ඨඞ්ගිකො සෙට්ඨො, සච්චානං චතුරො පදා;

විරාගො සෙට්ඨො ධම්මානං, ද්විපදානඤ්ච චක්ඛුමා.

บรรดาทางทั้งหลาย ทางมีองค์ ๘ ประเสริฐที่สุด บรรดาสัจจะทั้งหลาย สัจจะ ๔ ประเสริฐที่สุด บรรดาธรรมทั้งหลาย วิราคะ (ความสิ้นกำหนัด) ประเสริฐที่สุด และบรรดาสัตว์สองเท้าทั้งหลาย พระผู้มีจักษุประเสริฐที่สุด

274.

๒๗๔.

එසෙව මග්ගො නත්ථඤ්ඤො, දස්සනස්ස විසුද්ධියා;

එතඤ්හි තුම්හෙ පටිපජ්ජථ, මාරස්සෙතං පමොහනං.

นี้เป็นทางเดียวเท่านั้น ไม่มีทางอื่น เพื่อความบริสุทธิ์แห่งทัสสนะ พวกเธอจงดำเนินไปตามทางนี้เถิด ทางนี้เป็นที่ทำให้มารหลง

275.

๒๗๕.

එතඤ්හි තුම්හෙ පටිපන්නා, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සථ;

අක්ඛාතො වො මයා මග්ගො, අඤ්ඤාය සල්ලකන්තනං.

พวกเธอเมื่อดำเนินไปตามทางนี้แล้ว จักทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เราผู้รู้ทางถอนลูกศร ได้บอกทางแก่พวกเธอแล้ว

276.

๒๗๖.

තුම්හෙහි කිච්චමාතප්පං, අක්ඛාතාරො තථාගතා;

පටිපන්නා පමොක්ඛන්ති, ඣායිනො මාරබන්ධනා.

ความเพียรเป็นกิจที่พวกเธอต้องทำ ตถาคตเป็นแต่ผู้บอก ผู้ดำเนินตามมรรคที่เป็นนักเพ่งพินิจ จักพ้นจากเครื่องผูกของมาร

277.

๒๗๗.

‘‘සබ්බෙ [Pg.53] සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති, යදා පඤ්ඤාය පස්සති;

අථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ, එස මග්ගො විසුද්ධියා.

เมื่อใดบุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า “สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง” เมื่อนั้นย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความบริสุทธิ์

278.

๒๗๘.

‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’’ති, යදා පඤ්ඤාය පස්සති;

අථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ, එස මග්ගො විසුද්ධියා.

เมื่อใดบุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า “สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์” เมื่อนั้นย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความบริสุทธิ์

279.

๒๗๙.

‘‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’ති, යදා පඤ්ඤාය පස්සති;

අථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ, එස මග්ගො විසුද්ධියා.

เมื่อใดบุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า “ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา” เมื่อนั้นย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความบริสุทธิ์

280.

๒๘๐.

උට්ඨානකාලම්හි අනුට්ඨහානො, යුවා බලී ආලසියං උපෙතො;

සංසන්නසඞ්කප්පමනො කුසීතො, පඤ්ඤාය මග්ගං අලසො න වින්දති.

ผู้ไม่ลุกขึ้นในเวลาที่ควรลุก แม้ยังหนุ่มยังแข็งแรง แต่กลับเต็มไปด้วยความเกียจคร้าน มีความดำริจมปลัก เป็นคนขี้เกียจ ย่อมไม่พบทางแห่งปัญญา

281.

๒๘๑.

වාචානුරක්ඛී මනසා සුසංවුතො, කායෙන ච නාකුසලං කයිරා ;

එතෙ තයො කම්මපථෙ විසොධයෙ, ආරාධයෙ මග්ගමිසිප්පවෙදිතං.

พึงตามรักษาวาจา สำรวมด้วยดีในใจ และไม่พึงทำอกุศลด้วยกาย พึงชำระกรรมบถ ๓ ประการนี้ให้บริสุทธิ์ และพึงบำเพ็ญทางที่พระฤษีประกาศไว้ให้สำเร็จ

282.

๒๘๒.

යොගා වෙ ජායතී භූරි, අයොගා භූරිසඞ්ඛයො;

එතං ද්වෙධාපථං ඤත්වා, භවාය විභවාය ච;

තථාත්තානං නිවෙසෙය්‍ය, යථා භූරි පවඩ්ඪති.

ปัญญาย่อมเกิดจากการปฏิบัติ การไม่ปฏิบัติทำให้ปัญญาสิ้นไป เมื่อรู้ทางสองแพร่งแห่งความเจริญและความเสื่อมนี้แล้ว พึงตั้งตนไว้โดยประการที่ปัญญาจะเจริญขึ้นได้

283.

๒๘๓.

වනං [Pg.54] ඡින්දථ මා රුක්ඛං, වනතො ජායතෙ භයං;

ඡෙත්වා වනඤ්ච වනථඤ්ච, නිබ්බනා හොථ භික්ඛවො.

พวกเธอจงตัดป่า (กิเลส) แต่อย่าตัดต้นไม้ ภัยย่อมเกิดจากป่า (กิเลส) ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอตัดป่าและกิเลสเครื่องร้อยรัดแล้ว จงเป็นผู้ไม่มีป่า (กิเลส) เถิด

284.

๒๘๔.

යාව හි වනථො න ඡිජ්ජති, අණුමත්තොපි නරස්ස නාරිසු;

පටිබද්ධමනොව තාව සො, වච්ඡො ඛීරපකොව මාතරි.

ตราบใดที่กิเลสเครื่องร้อยรัดของบุรุษในสตรีทั้งหลาย แม้เพียงเล็กน้อยยังไม่ถูกตัดขาด ตราบนั้นเขายังมีใจผูกพันอยู่ เหมือนลูกวัวที่ยังดื่มนมติดแม่ฉะนั้น

285.

๒๘๕.

උච්ඡින්ද සිනෙහමත්තනො කුමුදං සාරදිකංව ;

සන්තිමග්ගමෙව බ්‍රූහය, නිබ්බානං සුගතෙන දෙසිතං.

จงตัดความรักของตนเสีย เหมือนเด็ดดอกโกมุทในฤดูสารทด้วยมือ จงพอกพูนทางแห่งสันติเถิด พระนิพพานอันพระสุคตทรงแสดงไว้แล้ว

286.

๒๘๖.

ඉධ වස්සං වසිස්සාමි, ඉධ හෙමන්තගිම්හිසු;

ඉති බාලො විචින්තෙති, අන්තරායං න බුජ්ඣති.

คนพาลย่อมคิดว่า “เราจักอยู่ที่นี่ในฤดูฝน จักอยู่ที่นี่ในฤดูหนาวและฤดูร้อน” แต่หาตระหนักถึงอันตรายไม่

287.

๒๘๗.

තං පුත්තපසුසම්මත්තං, බ්‍යාසත්තමනසං නරං;

සුත්තං ගාමං මහොඝොව, මච්චු ආදාය ගච්ඡති.

มัจจุราชย่อมพรากนรชนผู้มัวเมาในบุตรและปศุสัตว์ มีใจข้องอยู่ในอารมณ์ต่างๆ ไป เหมือนห้วงน้ำใหญ่พัดพาชาวบ้านที่หลับใหลไปฉะนั้น

288.

๒๘๘.

න සන්ති පුත්තා තාණාය, න පිතා නාපි බන්ධවා;

අන්තකෙනාධිපන්නස්ස, නත්ථි ඤාතීසු තාණතා.

บุตรทั้งหลายไม่มีเพื่อเป็นที่พึ่งพิง บิดาก็ไม่มี แม้พวกพ้องก็ไม่มี เมื่อบุคคลถูกมัจจุราชครอบงำแล้ว ที่พึ่งในหมู่ญาติย่อมไม่มี

289.

๒๘๙.

එතමත්ථවසං ඤත්වා, පණ්ඩිතො සීලසංවුතො;

නිබ්බානගමනං මග්ගං, ඛිප්පමෙව විසොධයෙ.

บัณฑิตผู้สำรวมในศีล ทราบอานิสงส์นี้แล้ว พึงรีบชำระทางไปสู่นิพพานให้หมดจดโดยพลัน

මග්ගවග්ගො වීසතිමො නිට්ඨිතො.

มรรควรรคที่ ๒๐ จบ

21. පකිණ්ණකවග්ගො

๒๑. ปกิณณกวรรค

290.

๒๙๐.

මත්තාසුඛපරිච්චාගා[Pg.55], පස්සෙ චෙ විපුලං සුඛං;

චජෙ මත්තාසුඛං ධීරො, සම්පස්සං විපුලං සුඛං.

ถ้าบุคคลพึงเห็นสุขอันไพบูลย์ เพราะยอมสละสุขพอประมาณ ผู้มีปัญญาเมื่อเห็นสุขอันไพบูลย์ ก็พึงสละสุขพอประมาณเสีย

291.

๒๙๑.

පරදුක්ඛූපධානෙන, අත්තනො සුඛමිච්ඡති;

වෙරසංසග්ගසංසට්ඨො, වෙරා සො න පරිමුච්චති.

ผู้ใดปรารถนาสุขเพื่อตน ด้วยการก่อทุกข์ให้ผู้อื่น ผู้นั้นพัวพันไปด้วยเวร ย่อมไม่พ้นจากเวรไปได้

292.

๒๙๒.

යඤ්හි කිච්චං අපවිද්ධං, අකිච්චං පන කයිරති;

උන්නළානං පමත්තානං, තෙසං වඩ්ඪන්ති ආසවා.

อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่ชนผู้ทอดทิ้งกิจที่ควรทำ แต่ไปทำกิจที่ไม่ควรทำ ผู้ถือตัวและประมาท

293.

๒๙๓.

යෙසඤ්ච සුසමාරද්ධා, නිච්චං කායගතා සති;

අකිච්චං තෙ න සෙවන්ති, කිච්චෙ සාතච්චකාරිනො;

සතානං සම්පජානානං, අත්ථං ගච්ඡන්ති ආසවා.

ส่วนชนเหล่าใดมีสติมุ่งไปในกาย อันปรารภดีแล้วเป็นนิตย์, ชนเหล่านั้นย่อมไม่เสพสิ่งที่ไม่ควรทำ ย่อมทำแต่สิ่งที่ควรทำโดยต่อเนื่อง, อาสวะของชนผู้มีสติสัมปชัญญะเหล่านั้น ย่อมถึงความสิ้นไป

294.

๒๙๔.

මාතරං පිතරං හන්ත්වා, රාජානො ද්වෙ ච ඛත්තියෙ;

රට්ඨං සානුචරං හන්ත්වා, අනීඝො යාති බ්‍රාහ්මණො.

พราหมณ์ (พระอรหันต์) ฆ่ามารดา (ตัณหา) และบิดา (อัสมิมานะ) กับกษัตริย์ ๒ พระองค์ (สัสสตทิฏฐิและอุจเฉททิฏฐิ) เสียแล้ว และฆ่าแว่นแคว้น (อายตนะ) พร้อมด้วยเจ้าพนักงาน (นันทิราคะ) ได้แล้ว ย่อมเป็นผู้ไม่มีทุกข์ไป

295.

๒๙๕.

මාතරං පිතරං හන්ත්වා, රාජානො ද්වෙ ච සොත්ථියෙ;

වෙයග්ඝපඤ්චමං හන්ත්වා, අනීඝො යාති බ්‍රාහ්මණො.

พราหมณ์ (พระอรหันต์) ฆ่ามารดาและบิดา กับกษัตริย์ผู้เป็นพราหมณ์ ๒ พระองค์เสียแล้ว และฆ่าเสือโคร่ง (นิวรณ์ ๕) เป็นที่ ๕ ได้แล้ว ย่อมเป็นผู้ไม่มีทุกข์ไป

296.

๒๙๖.

සුප්පබුද්ධං පබුජ්ඣන්ති, සදා ගොතමසාවකා;

යෙසං දිවා ච රත්තො ච, නිච්චං බුද්ධගතා සති.

สาวกของพระโคดม ย่อมตื่นอยู่ด้วยดีเสมอ, คือผู้มีสติตั้งมั่นในพระพุทธเจ้าเป็นนิตย์ ทั้งกลางวันและกลางคืน

297.

๒๙๗.

සුප්පබුද්ධං පබුජ්ඣන්ති, සදා ගොතමසාවකා;

යෙසං දිවා ච රත්තො ච, නිච්චං ධම්මගතා සති.

สาวกของพระโคดม ย่อมตื่นอยู่ด้วยดีเสมอ, คือผู้มีสติตั้งมั่นในพระธรรมเป็นนิตย์ ทั้งกลางวันและกลางคืน

298.

๒๙๘.

සුප්පබුද්ධං [Pg.56] පබුජ්ඣන්ති, සදා ගොතමසාවකා;

යෙසං දිවා ච රත්තො ච, නිච්චං සඞ්ඝගතා සති.

สาวกของพระโคดม ย่อมตื่นอยู่ด้วยดีเสมอ, คือผู้มีสติตั้งมั่นในพระสงฆ์เป็นนิตย์ ทั้งกลางวันและกลางคืน

299.

๒๙๙.

සුප්පබුද්ධං පබුජ්ඣන්ති, සදා ගොතමසාවකා;

යෙසං දිවා ච රත්තො ච, නිච්චං කායගතා සති.

สาวกของพระโคดม ย่อมตื่นอยู่ด้วยดีเสมอ, คือผู้มีสติตั้งมั่นในกายเป็นนิตย์ ทั้งกลางวันและกลางคืน

300.

๓๐๐.

සුප්පබුද්ධං පබුජ්ඣන්ති, සදා ගොතමසාවකා;

යෙසං දිවා ච රත්තො ච, අහිංසාය රතො මනො.

สาวกของพระโคดม ย่อมตื่นอยู่ด้วยดีเสมอ, คือผู้มีใจยินดีในความไม่เบียดเบียน ทั้งกลางวันและกลางคืน

301.

๓๐๑.

සුප්පබුද්ධං පබුජ්ඣන්ති, සදා ගොතමසාවකා;

යෙසං දිවා ච රත්තො ච, භාවනාය රතො මනො.

สาวกของพระโคดม ย่อมตื่นอยู่ด้วยดีเสมอ, คือผู้มีใจยินดีในภาวนา ทั้งกลางวันและกลางคืน

302.

๓๐๒.

දුප්පබ්බජ්ජං දුරභිරමං, දුරාවාසා ඝරා දුඛා;

දුක්ඛොසමානසංවාසො, දුක්ඛානුපතිතද්ධගූ;

තස්මා න චද්ධගූ සියා, න ච දුක්ඛානුපතිතො සියා.

การบวชเป็นเรื่องยาก, การยินดีในบรรพชาเป็นเรื่องยาก, เรือนที่ครองไม่ดีเป็นทุกข์, การอยู่ร่วมกับผู้ไม่เสมอกันเป็นทุกข์, ผู้เดินทางไกลย่อมตกอยู่ในอำนาจแห่งทุกข์, เพราะฉะนั้น ไม่พึงเป็นผู้เดินทางไกล และไม่พึงตกอยู่ในอำนาจแห่งทุกข์

303.

๓๐๓.

සද්ධො සීලෙන සම්පන්නො, යසොභොගසමප්පිතො;

යං යං පදෙසං භජති, තත්ථ තත්ථෙව පූජිතො.

ผู้มีศรัทธา สมบูรณ์ด้วยศีล เพียบพร้อมด้วยยศและโภคะ จะไปสู่ถิ่นใดๆ ก็ย่อมได้รับการบูชาในถิ่นนั้นๆ

304.

๓๐๔.

දූරෙ සන්තො පකාසෙන්ති, හිමවන්තොව පබ්බතො;

අසන්තෙත්ථ න දිස්සන්ති, රත්තිං ඛිත්තා යථා සරා.

สัตบุรุษย่อมปรากฏได้แม้ในที่ไกล ดุจภูเขาหิมาลัย, ส่วนอสัตบุรุษแม้จะอยู่ใกล้ก็ไม่ปรากฏ ดุจลูกศรที่ยิงไปในเวลากลางคืน

305.

๓๐๕.

එකාසනං එකසෙය්‍යං, එකො චරමතන්දිතො;

එකො දමයමත්තානං, වනන්තෙ රමිතො සියා.

ผู้ใดนั่งผู้เดียว นอนผู้เดียว เที่ยวไปผู้เดียวไม่เกียจคร้าน และฝึกฝนตนอยู่ผู้เดียว ผู้นั้นพึงยินดีอยู่ในป่า

පකිණ්ණකවග්ගො එකවීසතිමො නිට්ඨිතො.

ปกิณณกวรรคที่ ๒๑ จบ

22. නිරයවග්ගො

๒๒. นิรยวรรค

306.

๓๐๖.

අභූතවාදී [Pg.57] නිරයං උපෙති, යො වාපි කත්වා න කරොමි චාහ ;

උභොපි තෙ පෙච්ච සමා භවන්ති, නිහීනකම්මා මනුජා පරත්ථ.

ผู้กล่าวคำไม่จริง ย่อมเข้าถึงนรก, แม้ผู้ที่ทำแล้วกล่าวว่า 'เราไม่ได้ทำ' ก็เช่นกัน, มนุษย์ทั้งสองนั้นผู้มีกรรมเลวทราม ละโลกไปแล้ว ย่อมเป็นผู้เสมอกันในโลกหน้า

307.

๓๐๗.

කාසාවකණ්ඨා බහවො, පාපධම්මා අසඤ්ඤතා;

පාපා පාපෙහි කම්මෙහි, නිරයං තෙ උපපජ්ජරෙ.

ชนจำนวนมากผู้มีผ้ากาสาวะพันคอ มีธรรมอันลามก ไม่สำรวม, คนบาปเหล่านั้นย่อมเข้าถึงนรกเพราะกรรมอันลามกของตน

308.

๓๐๘.

සෙය්‍යො අයොගුළො භුත්තො, තත්තො අග්ගිසිඛූපමො;

යඤ්චෙ භුඤ්ජෙය්‍ය දුස්සීලො, රට්ඨපිණ්ඩමසඤ්ඤතො.

การกลืนก้อนเหล็กแดงที่ร้อนดุจเปลวไฟ ยังดีกว่าการที่คนทุศีลไม่สำรวมจะบริโภคก้อนข้าวของชาวแว่นแคว้น

309.

๓๐๙.

චත්තාරි ඨානානි නරො පමත්තො, ආපජ්ජති පරදාරූපසෙවී;

අපුඤ්ඤලාභං න නිකාමසෙය්‍යං, නින්දං තතීයං නිරයං චතුත්ථං.

คนประมาท ผู้คบหาภรรยาของผู้อื่น ย่อมถึงฐานะ ๔ อย่าง คือ ๑. ได้รับสิ่งที่ไม่ใช่บุญ ๒. นอนไม่เป็นสุข ๓. ได้รับคำนินทา และ ๔. ตกนรก

310.

๓๑๐.

අපුඤ්ඤලාභො ච ගතී ච පාපිකා, භීතස්ස භීතාය රතී ච ථොකිකා;

රාජා ච දණ්ඩං ගරුකං පණෙති, තස්මා නරො පරදාරං න සෙවෙ.

เพราะมีการได้สิ่งที่ไม่ใช่บุญ มีคติที่เลวทราม ความยินดีของชายผู้หวาดกลัวกับหญิงผู้หวาดกลัวก็มีเพียงเล็กน้อย และพระราชาก็ทรงลงอาญาอย่างหนัก ฉะนั้น ชายไม่พึงคบหาภรรยาของผู้อื่น

311.

๓๑๑.

කුසො යථා දුග්ගහිතො, හත්ථමෙවානුකන්තති;

සාමඤ්ඤං දුප්පරාමට්ඨං, නිරයායුපකඩ්ඪති.

หญ้าคาที่บุคคลจับไม่ดี ย่อมบาดมือได้ฉันใด, ความเป็นสมณะที่บุคคลปฏิบัติไม่ดี ย่อมฉุดคร่าไปสู่นรกฉันนั้น

312.

๓๑๒.

යං [Pg.58] කිඤ්චි සිථිලං කම්මං, සංකිලිට්ඨඤ්ච යං වතං;

සඞ්කස්සරං බ්‍රහ්මචරියං, න තං හොති මහප්ඵලං.

กรรมใดที่ย่อหย่อน, วัตรใดที่เศร้าหมอง, พรหมจรรย์ใดที่น่ารังเกียจ, กรรม วัตร และพรหมจรรย์นั้น ย่อมไม่มีผลมาก

313.

๓๑๓.

කයිරා චෙ කයිරාථෙනං, දළ්හමෙනං පරක්කමෙ;

සිථිලො හි පරිබ්බාජො, භිය්‍යො ආකිරතෙ රජං.

ถ้าจะทำกรรมใด ก็พึงทำกรรมนั้นให้จริงจัง, พึงบากบั่นในกรรมนั้นให้มั่นคง, เพราะความเป็นบรรพชิตที่ย่อหย่อน ย่อมโปรยธุลี (คือกิเลส) ให้ฟุ้งซ่านยิ่งขึ้น

314.

๓๑๔.

අකතං දුක්කටං සෙය්‍යො, පච්ඡා තප්පති දුක්කටං;

කතඤ්ච සුකතං සෙය්‍යො, යං කත්වා නානුතප්පති.

กรรมชั่วไม่ทำเสียเลยดีกว่า เพราะกรรมชั่วย่อมเผาลนในภายหลัง, ส่วนกรรมดีทำไว้ดีกว่า เพราะทำแล้วย่อมไม่เดือดร้อนใจ

315.

๓๑๕.

නගරං යථා පච්චන්තං, ගුත්තං සන්තරබාහිරං;

එවං ගොපෙථ අත්තානං, ඛණො වො මා උපච්චගා;

ඛණාතීතා හි සොචන්ති, නිරයම්හි සමප්පිතා.

บุคคลพึงรักษาตน เหมือนชาวเมืองชายแดนรักษาเมือง ทั้งภายในและภายนอก ฉะนั้น, ขณะอย่าได้ล่วงเลยท่านทั้งหลายไปเสีย, เพราะผู้ที่ปล่อยขณะให้ล่วงไปแล้ว ย่อมเศร้าโศกเมื่อไปสู่ขุมนรก.

316.

๓๑๖.

අලජ්ජිතායෙ ලජ්ජන්ති, ලජ්ජිතායෙ න ලජ්ජරෙ;

මිච්ඡාදිට්ඨිසමාදානා, සත්තා ගච්ඡන්ති දුග්ගතිං.

สัตว์ทั้งหลาย ละอายในสิ่งที่ไม่ควรละอาย แต่ไม่ละอายในสิ่งที่ควรละอาย เพราะยึดถือมิจฉาทิฏฐิ จึงไปสู่ทุคติ.

317.

๓๑๗.

අභයෙ භයදස්සිනො, භයෙ චාභයදස්සිනො;

මිච්ඡාදිට්ඨිසමාදානා, සත්තා ගච්ඡන්ති දුග්ගතිං.

สัตว์ทั้งหลาย เห็นภัยในสิ่งที่ไม่ใช่ภัย และไม่เห็นภัยในสิ่งที่เป็นภัย เพราะยึดถือมิจฉาทิฏฐิ จึงไปสู่ทุคติ.

318.

๓๑๘.

අවජ්ජෙ වජ්ජමතිනො, වජ්ජෙ චාවජ්ජදස්සිනො;

මිච්ඡාදිට්ඨිසමාදානා, සත්තා ගච්ඡන්ති දුග්ගතිං.

สัตว์ทั้งหลาย สำคัญว่ามีโทษในสิ่งที่ไม่มีโทษ และเห็นว่าไม่มีโทษในสิ่งที่มีโทษ เพราะยึดถือมิจฉาทิฏฐิ จึงไปสู่ทุคติ.

319.

๓๑๙.

වජ්ජඤ්ච වජ්ජතො ඤත්වා, අවජ්ජඤ්ච අවජ්ජතො;

සම්මාදිට්ඨිසමාදානා, සත්තා ගච්ඡන්ති සුග්ගතිං.

สัตว์ทั้งหลาย รู้จักโทษโดยความเป็นโทษ และรู้จักสิ่งที่ไม่มีโทษโดยความไม่มีโทษ เพราะยึดถือสัมมาทิฏฐิ จึงไปสู่สุคติ.

නිරයවග්ගො ද්වාවීසතිමො නිට්ඨිතො.

นิรยวรรคที่ ๒๒ จบ

23. නාගවග්ගො

๒๓. นาควรรค

320.

๓๒๐.

අහං [Pg.59] නාගොව සඞ්ගාමෙ, චාපතො පතිතං සරං;

අතිවාක්‍යං තිතික්ඛිස්සං, දුස්සීලො හි බහුජ්ජනො.

เราจักอดทนต่อคำล่วงเกิน เหมือนช้างในสงครามอดทนต่อลูกศรที่ตกมาจากคันธนู เพราะคนส่วนมากเป็นผู้ทุศีล.

321.

๓๒๑.

දන්තං නයන්ති සමිතිං, දන්තං රාජාභිරූහති;

දන්තො සෙට්ඨො මනුස්සෙසු, යොතිවාක්‍යං තිතික්ඛති.

คนทั้งหลายย่อมนำสัตว์ที่ฝึกแล้วไปสู่ที่ประชุม พระราชาย่อมทรงสัตว์ที่ฝึกแล้ว, ในหมู่มนุษย์ ผู้ที่ฝึกตนแล้วซึ่งอดทนต่อคำล่วงเกินได้ เป็นผู้ประเสริฐที่สุด.

322.

๓๒๒.

වරමස්සතරා දන්තා, ආජානීයා ච සින්ධවා;

කුඤ්ජරා ච මහානාගා, අත්තදන්තො තතො වරං.

อัสดรที่ฝึกแล้วก็ดี ม้าสินธพอาชาไนยก็ดี ช้างใหญ่ตระกูลกุญชรก็ดี เป็นสัตว์ประเสริฐ, แต่ผู้ที่ฝึกตนแล้วประเสริฐกว่านั้น.

323.

๓๒๓.

න හි එතෙහි යානෙහි, ගච්ඡෙය්‍ය අගතං දිසං;

යථාත්තනා සුදන්තෙන, දන්තො දන්තෙන ගච්ඡති.

ด้วยยานพาหนะเหล่านี้ บุคคลจะไปสู่ทิศที่ยังไม่เคยไป (นิพพาน) ไม่ได้เลย, ผู้ที่ฝึกตนดีแล้ว ย่อมไปด้วยตนที่ฝึกแล้วได้ ฉันนั้น.

324.

๓๒๔.

ධනපාලො නාම කුඤ්ජරො, කටුකභෙදනො දුන්නිවාරයො;

බද්ධො කබළං න භුඤ්ජති, සුමරති නාගවනස්ස කුඤ්ජරො.

ช้างชื่อธนปาล มีมันเผ็ดร้อน ห้ามได้ยาก, เมื่อถูกผูกไว้แล้ว ไม่ยอมกินอาหาร, ช้างนั้นย่อมหวนระลึกถึงแต่ป่าช้าง.

325.

๓๒๕.

මිද්ධී යදා හොති මහග්ඝසො ච, නිද්දායිතා සම්පරිවත්තසායී;

මහාවරාහොව නිවාපපුට්ඨො, පුනප්පුනං ගබ්භමුපෙති මන්දො.

เมื่อใดบุคคลมีความง่วงเหงา กินจุ เป็นนักนอน กลิ้งเกลือกอยู่, ผู้นั้นเป็นคนเขลา ย่อมเข้าถึงครรภ์ครั้งแล้วครั้งเล่า ดุจสุกรใหญ่ที่เขาเลี้ยงด้วยเศษอาหาร.

326.

๓๒๖.

ඉදං [Pg.60] පුරෙ චිත්තමචාරි චාරිකං, යෙනිච්ඡකං යත්ථකාමං යථාසුඛං;

තදජ්ජහං නිග්ගහෙස්සාමි යොනිසො, හත්ථිප්පභින්නං විය අඞ්කුසග්ගහො.

ในกาลก่อน จิตนี้ได้เที่ยวจาริกไปตามที่ปรารถนา ตามที่ใคร่ และตามที่สบาย, วันนี้เราจักข่มจิตนั้นไว้โดยแยบคาย เหมือนควาญช้างใช้ขอข่มช้างที่กำลังตกมัน.

327.

๓๒๗.

අප්පමාදරතා හොථ, සචිත්තමනුරක්ඛථ;

දුග්ගා උද්ධරථත්තානං, පඞ්කෙ සන්නොව කුඤ්ජරො.

ท่านทั้งหลายจงยินดีในความไม่ประมาท จงตามรักษาจิตของตน, จงยกตนขึ้นจากหล่ม เหมือนช้างที่จมอยู่ในเปือกตมยกตนขึ้น.

328.

๓๒๘.

සචෙ ලභෙථ නිපකං සහායං, සද්ධිං චරං සාධුවිහාරිධීරං;

අභිභුය්‍ය සබ්බානි පරිස්සයානි, චරෙය්‍ය තෙනත්තමනො සතීමා.

ถ้าพึงได้สหายผู้มีปัญญา เป็นเพื่อนเที่ยวไป มีปกติอยู่ด้วยดีและเป็นนักปราชญ์, พึงครอบงำอันตรายทั้งปวงแล้ว มีใจยินดี มีสติ เที่ยวไปกับสหายนั้น.

329.

๓๒๙.

නො චෙ ලභෙථ නිපකං සහායං, සද්ධිං චරං සාධුවිහාරිධීරං;

රාජාව රට්ඨං විජිතං පහාය, එකො චරෙ මාතඞ්ගරඤ්ඤෙව නාගො.

ถ้าไม่พึงได้สหายผู้มีปัญญา เป็นเพื่อนเที่ยวไป มีปกติอยู่ด้วยดีและเป็นนักปราชญ์, พึงเที่ยวไปคนเดียว ดุจพระราชาทรงละแว่นแคว้นที่ทรงพิชิตแล้ว หรือดุจช้างมาตังคะในป่า.

330.

๓๓๐.

එකස්ස චරිතං සෙය්‍යො, නත්ථි බාලෙ සහායතා;

එකො චරෙ න ච පාපානි කයිරා, අප්පොස්සුක්කො මාතඞ්ගරඤ්ඤෙව නාගො.

การเที่ยวไปคนเดียวประเสริฐกว่า, เพราะความเป็นสหายไม่มีในคนพาล, พึงเที่ยวไปคนเดียว และไม่พึงทำบาป, เป็นผู้มีความขวนขวายน้อย ดุจช้างมาตังคะในป่า.

331.

๓๓๑.

අත්ථම්හි ජාතම්හි සුඛා සහායා, තුට්ඨී සුඛා යා ඉතරීතරෙන;

පුඤ්ඤං සුඛං ජීවිතසඞ්ඛයම්හි, සබ්බස්ස දුක්ඛස්ස සුඛං පහානං.

เมื่อมีธุระเกิดขึ้น สหายเป็นสุข, ความยินดีด้วยของที่มีอยู่เป็นสุข, บุญเป็นสุขในเวลาสิ้นชีวิต, การละทุกข์ทั้งปวงได้เป็นสุข.

332.

๓๓๒.

සුඛා [Pg.61] මත්තෙය්‍යතා ලොකෙ, අථො පෙත්තෙය්‍යතා සුඛා;

සුඛා සාමඤ්ඤතා ලොකෙ, අථො බ්‍රහ්මඤ්ඤතා සුඛා.

ความเป็นผู้ปฏิบัติดีต่อมารดาเป็นสุขในโลก, อนึ่ง ความเป็นผู้ปฏิบัติดีต่อบิดาเป็นสุข, ความเป็นผู้ปฏิบัติดีต่อสมณะเป็นสุขในโลก, อนึ่ง ความเป็นผู้ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์เป็นสุข.

333.

๓๓๓.

සුඛං යාව ජරා සීලං, සුඛා සද්ධා පතිට්ඨිතා;

සුඛො පඤ්ඤාය පටිලාභො, පාපානං අකරණං සුඛං.

ศีลเป็นสุขตราบเท่าชรา, ศรัทธาที่ตั้งมั่นแล้วเป็นสุข, การได้ปัญญาเป็นสุข, การไม่ทำบาปทั้งหลายเป็นสุข.

නාගවග්ගො තෙවීසතිමො නිට්ඨිතො.

นาควรรคที่ ๒๓ จบ

24. තණ්හාවග්ගො

๒๔. ตัณหาวรรค

334.

๓๓๔.

මනුජස්ස පමත්තචාරිනො, තණ්හා වඩ්ඪති මාලුවා විය;

සො ප්ලවතී හුරා හුරං, ඵලමිච්ඡංව වනස්මි වානරො.

ตัณหาของคนผู้มีปกติประพฤติประมาท ย่อมเจริญเหมือนเถามาลุวา, เขาย่อมเร่ร่อนไปสู่ภพน้อยภพใหญ่ เหมือนวานรที่ต้องการผลไม้ในป่า.

335.

๓๓๕.

යං එසා සහතෙ ජම්මී, තණ්හා ලොකෙ විසත්තිකා;

සොකා තස්ස පවඩ්ඪන්ති, අභිවට්ඨංව බීරණං.

ตัณหาอันชั่วช้าซ่านไปในโลกนี้ ย่อมครอบงำผู้ใด, ความโศกทั้งหลายย่อมเจริญแก่ผู้นั้น เหมือนหญ้าวีรณะที่ฝนรดแล้ว.

336.

๓๓๖.

යො චෙතං සහතෙ ජම්මිං, තණ්හං ලොකෙ දුරච්චයං;

සොකා තම්හා පපතන්ති, උදබින්දුව පොක්ඛරා.

ส่วนผู้ใดครอบงำตัณหาอันชั่วช้าที่ข้ามได้ยากในโลกนี้ได้, ความโศกทั้งหลายย่อมตกไปจากผู้นั้น เหมือนหยาดน้ำตกไปจากใบบัว.

337.

๓๓๗.

තං වො වදාමි භද්දං වො, යාවන්තෙත්ථ සමාගතා;

තණ්හාය මූලං ඛණථ, උසීරත්ථොව බීරණං;

මා වො නළංව සොතොව, මාරො භඤ්ජි පුනප්පුනං.

เราขอกล่าวคำนั้นแก่ท่านทั้งหลาย, ขอความเจริญจงมีแก่ท่านทั้งหลายผู้ประชุมกันแล้วในที่นี้, ท่านทั้งหลายจงขุดรากแห่งตัณหา เหมือนผู้ต้องการแฝกหอมขุดหญ้าวีรณะ, อย่าให้มารหักรานท่านทั้งหลายได้บ่อยๆ เหมือนกระแสน้ำหักไม้อ้อ ฉะนั้น.

338.

๓๓๘.

යථාපි [Pg.62] මූලෙ අනුපද්දවෙ දළ්හෙ, ඡින්නොපි රුක්ඛො පුනරෙව රූහති;

එවම්පි තණ්හානුසයෙ අනූහතෙ, නිබ්බත්තතී දුක්ඛමිදං පුනප්පුනං.

เมื่อรากยังไม่ถูกทำลายและยังมั่นคงอยู่ ต้นไม้แม้ถูกตัดแล้วก็ย่อมงอกขึ้นได้อีก ฉันใด, เมื่อตัณหานุสัยยังไม่ถูกถอนขึ้นแล้ว ทุกข์นี้ก็ย่อมเกิดขึ้นได้บ่อยๆ ฉันนั้น.

339.

๓๓๙.

යස්ස ඡත්තිංසති සොතා, මනාපසවනා භුසා;

මාහා වහන්ති දුද්දිට්ඨිං, සඞ්කප්පා රාගනිස්සිතා.

กระแสตัณหา ๓๖ สาย อันไหลไปสู่สิ่งที่น่าพอใจ มีกำลังกล้าในบุคคลใด, สังกัปป์ทั้งหลายที่อาศัยราคะ ย่อมเป็นกระแสใหญ่พัดพาบุคคลผู้มีทิฏฐิชั่วนั้นไป.

340.

๓๔๐.

සවන්ති සබ්බධි සොතා, ලතා උප්පජ්ජ තිට්ඨති;

තඤ්ච දිස්වා ලතං ජාතං, මූලං පඤ්ඤාය ඡින්දථ.

กระแสทั้งหลายย่อมไหลไปในอารมณ์ทั้งปวง, เครือเถา (ตัณหา) เกิดขึ้นแล้วตั้งอยู่, ท่านทั้งหลายเห็นเครือเถานั้นเกิดขึ้นแล้ว จงตัดรากของมันด้วยปัญญา.

341.

๓๔๑.

සරිතානි සිනෙහිතානි ච, සොමනස්සානි භවන්ති ජන්තුනො;

තෙ සාතසිතා සුඛෙසිනො, තෙ වෙ ජාතිජරූපගා නරා.

ธรรมที่ซ่านไปและธรรมที่เยื่อใย คือโสมนัส ย่อมมีแก่สัตว์, สัตว์เหล่านั้น ผู้อิงอาศัยความยินดี ผู้แสวงหาสุข, เขาทั้งหลายแล เป็นผู้เข้าถึงชาติและชรา.

342.

๓๔๒.

තසිණාය පුරක්ඛතා පජා, පරිසප්පන්ති සසොව බන්ධිතො ;

සංයොජනසඞ්ගසත්තකා, දුක්ඛමුපෙන්ති පුනප්පුනං චිරාය.

หมู่สัตว์ผู้ถูกตัณหาทำไว้ในเบื้องหน้า ย่อมกระสับกระส่าย เหมือนกระต่ายติดบ่วง ฉะนั้น, สัตว์เหล่านั้น ผู้ติดข้องในสังโยชน์และในกิเลสเครื่องข้อง ย่อมเข้าถึงทุกข์บ่อยๆ สิ้นกาลนาน.

343.

๓๔๓.

තසිණාය පුරක්ඛතා පජා, පරිසප්පන්ති සසොව බන්ධිතො;

තස්මා තසිණං විනොදයෙ, ආකඞ්ඛන්ත විරාගමත්තනො.

หมู่สัตว์ผู้ถูกตัณหาทำไว้ในเบื้องหน้า ย่อมกระสับกระส่าย เหมือนกระต่ายติดบ่วง ฉะนั้น, เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้หวังวิราคะเพื่อตน พึงบรรเทาตัณหานั้นเสีย.

344.

๓๔๔.

යො නිබ්බනථො වනාධිමුත්තො, වනමුත්තො වනමෙව ධාවති;

තං පුග්ගලමෙථ පස්සථ, මුත්තො බන්ධනමෙව ධාවති.

ผู้ใดปราศจากกิเลสเพียงดังป่ารก พ้นแล้วจากป่ากิเลส, แต่เมื่อพ้นจากป่าแล้ว กลับวิ่งเข้าหาป่าอีก, ท่านทั้งหลายจงมาดูบุคคลนั้นเถิด เขาพ้นแล้ว แต่กลับวิ่งเข้าหาเครื่องผูกนั่นเอง.

345.

๓๔๕.

න [Pg.63] තං දළ්හං බන්ධනමාහු ධීරා, යදායසං දාරුජපබ්බජඤ්ච ;

සාරත්තරත්තා මණිකුණ්ඩලෙසු, පුත්තෙසු දාරෙසු ච යා අපෙක්ඛා.

บัณฑิตทั้งหลายไม่กล่าวเครื่องผูกที่ทำด้วยเหล็ก ทำด้วยไม้ และทำด้วยหญ้าปล้อง ว่าเป็นเครื่องผูกที่มั่นคง, ส่วนความกำหนัดยินดีในแก้วมณีและตุ้มหู และความห่วงใยในบุตรและภรรยาทั้งหลายนั้น...

346.

๓๔๖.

එතං දළ්හං බන්ධනමාහු ධීරා, ඔහාරිනං සිථිලං දුප්පමුඤ්චං;

එතම්පි ඡෙත්වාන පරිබ්බජන්ති, අනපෙක්ඛිනො කාමසුඛං පහාය.

บัณฑิตทั้งหลายกล่าวเครื่องผูกนี้นั่นแลว่า เป็นเครื่องผูกที่มั่นคง ซึ่งฉุดลงมา หย่อน แต่แก้ได้ยาก, ชนทั้งหลายตัดเครื่องผูกแม้เช่นนี้แล้ว ไม่มีเยื่อใย ละกามสุขเสีย ย่อมออกบวช.

347.

๓๔๗.

යෙ රාගරත්තානුපතන්ති සොතං, සයංකතං මක්කටකොව ජාලං;

එතම්පි ඡෙත්වාන වජන්ති ධීරා, අනපෙක්ඛිනො සබ්බදුක්ඛං පහාය.

สัตว์เหล่าใดยินดีในราคะ ย่อมตกไปตามกระแสตัณหา เหมือนแมงมุมตกไปที่ใยอันตนทำเอง ฉะนั้น, บัณฑิตทั้งหลายตัดกระแสตัณหานั้นแล้ว ไม่มีเยื่อใย ละทุกข์ทั้งปวงไป.

348.

๓๔๘.

මුඤ්ච පුරෙ මුඤ්ච පච්ඡතො, මජ්ඣෙ මුඤ්ච භවස්ස පාරගූ;

සබ්බත්ථ විමුත්තමානසො, න පුනං ජාතිජරං උපෙහිසි.

ท่านจงปล่อยวางทั้งข้างหน้า จงปล่อยวางทั้งข้างหลัง, จงปล่อยวางทั้งท่ามกลาง เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งภพ, มีใจพ้นแล้วในธรรมทั้งปวง, จักไม่เข้าถึงชาติและชราอีก.

349.

๓๔๙.

විතක්කමථිතස්ස ජන්තුනො, තිබ්බරාගස්ස සුභානුපස්සිනො;

භිය්‍යො තණ්හා පවඩ්ඪති, එස ඛො දළ්හං කරොති බන්ධනං.

ตัณหาย่อมเจริญยิ่งขึ้นแก่สัตว์ ผู้ถูกวิตกทั้งหลายกวน, ผู้มีราคะกล้า ผู้เห็นอารมณ์ว่างาม, ผู้นั้นแล ย่อมทำเครื่องผูกให้มั่นคง.

350.

๓๕๐.

විතක්කූපසමෙ [Pg.64] ච යො රතො, අසුභං භාවයතෙ සදා සතො;

එස ඛො බ්‍යන්ති කාහිති, එස ඡෙච්ඡති මාරබන්ධනං.

ส่วนผู้ใดยินดีในการระงับวิตก, มีสติ เจริญอสุภะอยู่ทุกเมื่อ, ผู้นั้นแล จักกระทำตัณหาให้สิ้นไป, ผู้นั้นจักตัดเครื่องผูกแห่งมารได้.

351.

๓๕๑.

නිට්ඨඞ්ගතො අසන්තාසී, වීතතණ්හො අනඞ්ගණො;

අච්ඡින්දි භවසල්ලානි, අන්තිමොයං සමුස්සයො.

ผู้ถึงที่สุดแล้ว ไม่สะดุ้ง, ปราศจากตัณหา ไม่มีกิเลส, ตัดลูกศรคือภพทั้งหลายได้แล้ว, สรีระนี้เป็นสรีระสุดท้ายของผู้นั้น.

352.

๓๕๒.

වීතතණ්හො අනාදානො, නිරුත්තිපදකොවිදො;

අක්ඛරානං සන්නිපාතං, ජඤ්ඤා පුබ්බාපරානි ච;

ස වෙ ‘‘අන්තිමසාරීරො, මහාපඤ්ඤො මහාපුරිසො’’ති වුච්චති.

ผู้ใดปราศจากตัณหา ไม่มีความยึดมั่น, ฉลาดในนิรุตติและบท, รู้จักประชุมแห่งอักษร และอักษรไหนอยู่ก่อน อยู่หลัง, ผู้นั้นแล ท่านเรียกว่า ผู้มีสรีระในที่สุด, ผู้มีปัญญามาก, มหาบุรุษ.

353.

๓๕๓.

සබ්බාභිභූ සබ්බවිදූහමස්මි, සබ්බෙසු ධම්මෙසු අනූපලිත්තො;

සබ්බඤ්ජහො තණ්හක්ඛයෙ විමුත්තො, සයං අභිඤ්ඤාය කමුද්දිසෙය්‍යං.

เราเป็นผู้ครอบงำธรรมทั้งปวง เป็นผู้รู้ธรรมทั้งปวง, ไม่แปดเปื้อนในธรรมทั้งปวง, ละธรรมทั้งปวงแล้ว พ้นแล้วเพราะสิ้นตัณหา, รู้ยิ่งได้เองแล้ว จะพึงอ้างใครเล่า.

354.

๓๕๔.

සබ්බදානං ධම්මදානං ජිනාති, සබ්බරසං ධම්මරසො ජිනාති;

සබ්බරතිං ධම්මරති ජිනාති, තණ්හක්ඛයො සබ්බදුක්ඛං ජිනාති.

การให้ธรรม ย่อมชนะการให้ทั้งปวง, รสแห่งธรรม ย่อมชนะรสทั้งปวง, ความยินดีในธรรม ย่อมชนะความยินดีทั้งปวง, ความสิ้นไปแห่งตัณหา ย่อมชนะทุกข์ทั้งปวง.

355.

๓๕๕.

හනන්ති භොගා දුම්මෙධං, නො ච පාරගවෙසිනො;

භොගතණ්හාය දුම්මෙධො, හන්ති අඤ්ඤෙව අත්තනං.

โภคทรัพย์ทั้งหลาย ย่อมฆ่าคนมีปัญญาทราม, แต่ไม่ฆ่าผู้แสวงหาฝั่ง, คนมีปัญญาทราม ย่อมฆ่าตนเองเหมือนฆ่าผู้อื่น เพราะความอยากในโภคทรัพย์.

356.

๓๕๖.

තිණදොසානි ඛෙත්තානි, රාගදොසා අයං පජා;

තස්මා හි වීතරාගෙසු, දින්නං හොති මහප්ඵලං.

นาทั้งหลายมีหญ้าเป็นโทษ, หมู่สัตว์นี้มีราคะเป็นโทษ, เพราะฉะนั้น ทานที่ถวายในท่านผู้ปราศจากราคะแล้ว จึงมีผลมาก.

357.

๓๕๗.

තිණදොසානි [Pg.65] ඛෙත්තානි, දොසදොසා අයං පජා;

තස්මා හි වීතදොසෙසු, දින්නං හොති මහප්ඵලං.

นาทั้งหลายมีหญ้าเป็นโทษ, หมู่สัตว์นี้มีโทสะเป็นโทษ, เพราะฉะนั้น ทานที่ถวายในท่านผู้ปราศจากโทสะแล้ว จึงมีผลมาก.

358.

๓๕๘.

තිණදොසානි ඛෙත්තානි, මොහදොසා අයං පජා;

තස්මා හි වීතමොහෙසු, දින්නං හොති මහප්ඵලං.

นาทั้งหลายมีหญ้าเป็นโทษ, หมู่สัตว์นี้มีโมหะเป็นโทษ, เพราะฉะนั้น ทานที่ถวายในท่านผู้ปราศจากโมหะแล้ว จึงมีผลมาก.

359.

๓๕๙.

(තිණදොසානි ඛෙත්තානි, ඉච්ඡාදොසා අයං පජා;

තස්මා හි විගතිච්ඡෙසු, දින්නං හොති මහප්ඵලං.)

(นาทั้งหลายมีหญ้าเป็นโทษ, หมู่สัตว์นี้มีความอยากเป็นโทษ, เพราะฉะนั้น ทานที่ถวายในท่านผู้หมดความอยากแล้ว จึงมีผลมาก.)

තිණදොසානි ඛෙත්තානි, තණ්හාදොසා අයං පජා;

තස්මා හි වීතතණ්හෙසු, දින්නං හොති මහප්ඵලං.

นาทั้งหลายมีหญ้าเป็นโทษ, หมู่สัตว์นี้มีตัณหาเป็นโทษ, เพราะฉะนั้น ทานที่ถวายในท่านผู้ปราศจากตัณหาแล้ว จึงมีผลมาก.

තණ්හාවග්ගො චතුවීසතිමො නිට්ඨිතො.

ตัณหาวรรคที่ ๒๔ จบ.

25. භික්ඛුවග්ගො

๒๕. ภิกขุวรรค

360.

๓๖๐.

චක්ඛුනා සංවරො සාධු, සාධු සොතෙන සංවරො;

ඝානෙන සංවරො සාධු, සාධු ජිව්හාය සංවරො.

ความสำรวมทางตาเป็นความดี, ความสำรวมทางหูเป็นความดี, ความสำรวมทางจมูกเป็นความดี, ความสำรวมทางลิ้นเป็นความดี.

361.

๓๖๑.

කායෙන සංවරො සාධු, සාධු වාචාය සංවරො;

මනසා සංවරො සාධු, සාධු සබ්බත්ථ සංවරො;

සබ්බත්ථ සංවුතො භික්ඛු, සබ්බදුක්ඛා පමුච්චති.

ความสำรวมทางกายเป็นความดี, ความสำรวมทางวาจาเป็นความดี, ความสำรวมทางใจเป็นความดี, ความสำรวมในที่ทั้งปวงเป็นความดี, ภิกษุผู้สำรวมแล้วในที่ทั้งปวง ย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้.

362.

๓๖๒.

හත්ථසංයතො පාදසංයතො, වාචාසංයතො සංයතුත්තමො;

අජ්ඣත්තරතො සමාහිතො, එකො සන්තුසිතො තමාහු භික්ඛුං.

ผู้สำรวมมือ สำรวมเท้า, สำรวมวาจา สำรวมตนอย่างยิ่ง, ยินดีในธรรมภายใน มีจิตตั้งมั่น, อยู่ผู้เดียว สันโดษ, ท่านเรียกผู้นั้นว่า ภิกษุ.

363.

๓๖๓.

යො මුඛසංයතො භික්ඛු, මන්තභාණී අනුද්ධතො;

අත්ථං ධම්මඤ්ච දීපෙති, මධුරං තස්ස භාසිතං.

ภิกษุใดสำรวมปาก, เป็นผู้กล่าวด้วยปัญญา ไม่ฟุ้งซ่าน, ย่อมแสดงอรรถและธรรม, คำพูดของภิกษุนั้นไพเราะ.

364.

๓๖๔.

ධම්මාරාමො [Pg.66] ධම්මරතො, ධම්මං අනුවිචින්තයං;

ධම්මං අනුස්සරං භික්ඛු, සද්ධම්මා න පරිහායති.

ภิกษุผู้มีธรรมเป็นที่มายินดี ยินดีแล้วในธรรม, พิจารณาธรรมอยู่, ระลึกถึงธรรมอยู่, ย่อมไม่เสื่อมจากสัทธรรม.

365.

๓๖๕.

සලාභං නාතිමඤ්ඤෙය්‍ය, නාඤ්ඤෙසං පිහයං චරෙ;

අඤ්ඤෙසං පිහයං භික්ඛු, සමාධිං නාධිගච්ඡති.

ภิกษุไม่พึงดูหมิ่นลาภของตน, ไม่พึงเที่ยวปรารถนาลาภของผู้อื่น, ภิกษุผู้ปรารถนาลาภของผู้อื่นอยู่ ย่อมไม่บรรลุสมาธิ.

366.

๓๖๖.

අප්පලාභොපි චෙ භික්ඛු, සලාභං නාතිමඤ්ඤති;

තං වෙ දෙවා පසංසන්ති, සුද්ධාජීවිං අතන්දිතං.

ถ้าภิกษุแม้มีลาภน้อย ก็ไม่ดูหมิ่นลาภของตน, เทวดาทั้งหลายย่อมสรรเสริญภิกษุนั้น ผู้มีอาชีวะบริสุทธิ์ ไม่เกียจคร้าน.

367.

๓๖๗.

සබ්බසො නාමරූපස්මිං, යස්ස නත්ථි මමායිතං;

අසතා ච න සොචති, ස වෙ ‘‘භික්ඛූ’’ති වුච්චති.

ผู้ใดไม่มีความยึดมั่นในนามรูปโดยประการทั้งปวง ว่าของเรา, และไม่เศร้าโศกเพราะนามรูปไม่มีอยู่, ผู้นั้นแล ท่านเรียกว่า ภิกษุ.

368.

๓๖๘.

මෙත්තාවිහාරී යො භික්ඛු, පසන්නො බුද්ධසාසනෙ;

අධිගච්ඡෙ පදං සන්තං, සඞ්ඛාරූපසමං සුඛං.

ภิกษุใดมีเมตตาเป็นเครื่องอยู่ เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา ภิกษุนั้นพึงบรรลุบทอันสงบ คือความสุขที่เกิดจากการสงบระงับแห่งสังขาร

369.

๓๖๙.

සිඤ්ච භික්ඛු ඉමං නාවං, සිත්තා තෙ ලහුමෙස්සති;

ඡෙත්වා රාගඤ්ච දොසඤ්ච, තතො නිබ්බානමෙහිසි.

ดูก่อนภิกษุ เธอจงวิดเรือนี้ เรือที่เธอวิดแล้ว จักแล่นไปได้เร็ว เธอตัดราคะและโทสะได้แล้ว แต่นั้นจักถึงนิพพาน

370.

๓๗๐.

පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ, පඤ්ච චුත්තරි භාවයෙ;

පඤ්ච සඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ‘‘ඔඝතිණ්ණො’’ති වුච්චති.

ภิกษุพึงตัดสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ พึงละสังโยชน์เบื้องสูง ๕ พึงเจริญอินทรีย์ ๕ ให้ยิ่งขึ้นไป ภิกษุผู้ก้าวล่วงกิเลสเครื่องข้อง ๕ อย่างได้แล้ว บัณฑิตเรียกว่า ผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว

371.

๓๗๑.

ඣාය භික්ඛු මා පමාදො, මා තෙ කාමගුණෙ රමෙස්සු චිත්තං;

මා ලොහගුළං ගිලී පමත්තො, මා කන්දි ‘‘දුක්ඛමිද’’න්ති ඩය්හමානො.

ดูก่อนภิกษุ เธอจงเพ่งฌาน อย่าประมาท อย่าให้จิตของเธอหมุนไปในกามคุณ เธออย่าเป็นผู้ประมาท กลืนก้อนโลหะ อย่าต้องคร่ำครวญเมื่อถูกไฟไหม้อยู่ว่า ‘นี้ทุกข์’

372.

๓๗๒.

නත්ථි ඣානං අපඤ්ඤස්ස, පඤ්ඤා නත්ථි අඣායතො ;

යම්හි ඣානඤ්ච පඤ්ඤා ච, ස වෙ නිබ්බානසන්තිකෙ.

ฌานย่อมไม่มีแก่ผู้ไม่มีปัญญา ปัญญาย่อมไม่มีแก่ผู้ไม่เพ่งฌาน ฌานและปัญญามีอยู่ในผู้ใด ผู้นั้นแลอยู่ใกล้พระนิพพาน

373.

๓๗๓.

සුඤ්ඤාගාරං [Pg.67] පවිට්ඨස්ස, සන්තචිත්තස්ස භික්ඛුනො;

අමානුසී රති හොති, සම්මා ධම්මං විපස්සතො.

สำหรับภิกษุผู้เข้าไปสู่เรือนว่าง มีจิตสงบ ย่อมมีความยินดีอันไม่ใช่วิสัยของมนุษย์ เมื่อเห็นธรรมโดยชอบ

374.

๓๗๔.

යතො යතො සම්මසති, ඛන්ධානං උදයබ්බයං;

ලභතී පීතිපාමොජ්ජං, අමතං තං විජානතං.

เมื่อใดก็ตามที่พิจารณาเห็นความเกิดและความดับแห่งขันธ์ทั้งหลาย ย่อมได้ปีติและปราโมทย์ นั่นคืออมตธรรมของผู้รู้ทั้งหลาย

375.

๓๗๕.

තත්‍රායමාදි භවති, ඉධ පඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො;

ඉන්ද්‍රියගුත්ති සන්තුට්ඨි, පාතිමොක්ඛෙ ච සංවරො.

ในพระศาสนานี้ นี้เป็นเบื้องต้นสำหรับภิกษุผู้มีปัญญา คือความสำรวมในอินทรีย์ ความสันโดษ และความสำรวมในพระปาฏิโมกข์

376.

๓๗๖.

මිත්තෙ භජස්සු කල්‍යාණෙ, සුද්ධාජීවෙ අතන්දිතෙ;

පටිසන්ථාරවුත්‍යස්ස, ආචාරකුසලො සියා;

තතො පාමොජ්ජබහුලො, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සති.

ภิกษุพึงคบกัลยาณมิตร ผู้มีอาชีวะบริสุทธิ์ ไม่เกียจคร้าน พึงมีปฏิสันถาร พึงเป็นผู้ฉลาดในอาจาระ เพราะเหตุนั้น เธอผู้มากด้วยปราโมทย์ จักทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

377.

๓๗๗.

වස්සිකා විය පුප්ඵානි, මද්දවානි පමුඤ්චති;

එවං රාගඤ්ච දොසඤ්ච, විප්පමුඤ්චෙථ භික්ඛවො.

ต้นมะลิสลัดดอกที่เหี่ยวแห้งแล้วทิ้งไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงสลัดราคะและโทสะทิ้งไป ฉันนั้นเถิด

378.

๓๗๘.

සන්තකායො සන්තවාචො, සන්තවා සුසමාහිතො ;

වන්තලොකාමිසො භික්ඛු, ‘‘උපසන්තො’’ති වුච්චති.

ภิกษุผู้มีกายสงบ มีวาจาสงบ มีใจสงบ ตั้งมั่นดีแล้ว ผู้คายอามิสในโลกได้แล้ว บัณฑิตเรียกว่า ‘ผู้สงบระงับ’

379.

๓๗๙.

අත්තනා චොදයත්තානං, පටිමංසෙථ අත්තනා ;

සො අත්තගුත්තො සතිමා, සුඛං භික්ඛු විහාහිසි.

จงเตือนตนด้วยตนเอง จงพิจารณาตนด้วยตนเอง ดูก่อนภิกษุ เธอนั้นผู้มีตนคุ้มครองแล้ว มีสติ จักอยู่เป็นสุข

380.

๓๘๐.

අත්තා හි අත්තනො නාථො, (කො හි නාථො පරො සියා) අත්තා හි අත්තනො ගති;

තස්මා සංයමමත්තානං, අස්සං භද්‍රංව වාණිජො.

ตนแลเป็นที่พึ่งของตน (ใครอื่นเล่าจะเป็นที่พึ่งได้) ตนแลเป็นคติของตน เพราะฉะนั้น ท่านจงสำรวมตน เหมือนพ่อค้าม้าสำรวมม้าพันธุ์ดี ฉะนั้น

381.

๓๘๑.

පාමොජ්ජබහුලො [Pg.68] භික්ඛු, පසන්නො බුද්ධසාසනෙ;

අධිගච්ඡෙ පදං සන්තං, සඞ්ඛාරූපසමං සුඛං.

ภิกษุผู้มากด้วยปราโมทย์ เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา พึงบรรลุบทอันสงบ คือความสุขที่เกิดจากการสงบระงับแห่งสังขาร

382.

๓๘๒.

යො හවෙ දහරො භික්ඛු, යුඤ්ජති බුද්ධසාසනෙ;

සොමං ලොකං පභාසෙති, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා.

ภิกษุใด แม้ยังหนุ่ม แต่ขวนขวายในพระพุทธศาสนา ภิกษุนั้นย่อมยังโลกนี้ให้สว่างไสว เหมือนพระจันทร์ที่พ้นจากเมฆหมอก ฉะนั้น

භික්ඛුවග්ගො පඤ්චවීසතිමො නිට්ඨිතො.

ภิกขุวรรคที่ ๒๕ จบ

26. බ්‍රාහ්මණවග්ගො

๒๖. พราหมณวรรค

383.

๓๘๓.

ඡින්ද සොතං පරක්කම්ම, කාමෙ පනුද බ්‍රාහ්මණ;

සඞ්ඛාරානං ඛයං ඤත්වා, අකතඤ්ඤූසි බ්‍රාහ්මණ.

ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงบากบั่นตัดกระแสตัณหา จงบรรเทากามทั้งหลายเสีย เมื่อรู้ความสิ้นไปแห่งสังขารทั้งหลายแล้ว ท่านชื่อว่าเป็นผู้รู้พระนิพพานอันปัจจัยมิได้ปรุงแต่ง

384.

๓๘๔.

යදා ද්වයෙසු ධම්මෙසු, පාරගූ හොති බ්‍රාහ්මණො;

අථස්ස සබ්බෙ සංයොගා, අත්ථං ගච්ඡන්ති ජානතො.

เมื่อใด พราหมณ์เป็นผู้ถึงฝั่งในธรรม ๒ อย่าง (คือสมถะและวิปัสสนา) เมื่อนั้น สังโยชน์ทั้งปวงของผู้รู้นั้น ย่อมถึงความสิ้นไป

385.

๓๘๕.

යස්ස පාරං අපාරං වා, පාරාපාරං න විජ්ජති;

වීතද්දරං විසංයුත්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

สำหรับผู้ใด ฝั่งนี้ (อายตนะภายใน) ฝั่งหน้า (อายตนะภายนอก) หรือทั้งสองฝั่งไม่มีอยู่ ผู้ปราศจากความทุกข์ร้อน ปราศจากกิเลสเครื่องประกอบ เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

386.

๓๘๖.

ඣායිං විරජමාසීනං, කතකිච්චමනාසවං;

උත්තමත්ථමනුප්පත්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดเป็นผู้เพ่งฌาน ปราศจากธุลี นั่งอยู่ มีกิจที่ทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ บรรลุประโยชน์อย่างยิ่งแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

387.

๓๘๗.

දිවා [Pg.69] තපති ආදිච්චො, රත්තිමාභාති චන්දිමා;

සන්නද්ධො ඛත්තියො තපති, ඣායී තපති බ්‍රාහ්මණො;

අථ සබ්බමහොරත්තිං, බුද්ධො තපති තෙජසා.

พระอาทิตย์ย่อมรุ่งเรืองในเวลากลางวัน พระจันทร์ย่อมส่องสว่างในเวลากลางคืน กษัตริย์เมื่อทรงเครื่องรบย่อมรุ่งเรือง พราหมณ์ผู้เพ่งฌานย่อมรุ่งเรือง ส่วนพระพุทธเจ้าย่อมรุ่งเรืองด้วยเดชตลอดทั้งวันทั้งคืน

388.

๓๘๘.

බාහිතපාපොති බ්‍රාහ්මණො, සමචරියා සමණොති වුච්චති;

පබ්බාජයමත්තනො මලං, තස්මා ‘‘පබ්බජිතො’’ති වුච්චති.

ผู้ใดลอยบาปได้แล้ว ผู้นั้นชื่อว่าพราหมณ์ ผู้มีจรณะสงบเรียกว่าสมณะ ผู้ยังมลทินของตนให้หมดไป เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่า ‘บรรพชิต’

389.

๓๘๙.

න බ්‍රාහ්මණස්ස පහරෙය්‍ය, නාස්ස මුඤ්චෙථ බ්‍රාහ්මණො;

ධී බ්‍රාහ්මණස්ස හන්තාරං, තතො ධී යස්ස මුඤ්චති.

บุคคลไม่ควรประหารพราหมณ์ และพราหมณ์ก็ไม่ควรปล่อยความโกรธในผู้ประหารนั้น น่าตำหนิผู้ที่ประหารพราหมณ์ และน่าตำหนิยิ่งกว่านั้น คือผู้ที่ปล่อยความโกรธตอบ

390.

๓๙๐.

න බ්‍රාහ්මණස්සෙතදකිඤ්චි සෙය්‍යො, යදා නිසෙධො මනසො පියෙහි;

යතො යතො හිංසමනො නිවත්තති, තතො තතො සම්මතිමෙව දුක්ඛං.

ข้อนี้มิใช่ประโยชน์เล็กน้อยสำหรับพราหมณ์ คือเมื่อห้ามใจจากอารมณ์อันเป็นที่รักได้ เมื่อใดก็ตามที่ใจอันมุ่งร้ายกลับคืน เมื่อนั้นทุกข์ย่อมสงบระงับไป

391.

๓๙๑.

යස්ස කායෙන වාචාය, මනසා නත්ථි දුක්කටං;

සංවුතං තීහි ඨානෙහි, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดไม่มีการกระทำชั่วด้วยกาย วาจา หรือใจ สำรวมแล้วในฐานะทั้งสามนี้ เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

392.

๓๙๒.

යම්හා ධම්මං විජානෙය්‍ය, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතං;

සක්කච්චං තං නමස්සෙය්‍ය, අග්ගිහුත්තංව බ්‍රාහ්මණො.

บุคคลพึงเรียนรู้ธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแล้วจากผู้ใด พึงนอบน้อมผู้นั้นโดยเคารพ เหมือนพราหมณ์นอบน้อมไฟที่บูชา ฉะนั้น

393.

๓๙๓.

න ජටාහි න ගොත්තෙන, න ජච්චා හොති බ්‍රාහ්මණො;

යම්හි සච්චඤ්ච ධම්මො ච, සො සුචී සො ච බ්‍රාහ්මණො.

บุคคลจะเป็นพราหมณ์เพราะการเกล้าชฎา เพราะโคตร หรือเพราะชาติกำเนิดก็หาไม่ สัจจะและธรรมมีอยู่ในผู้ใด ผู้นั้นเป็นผู้บริสุทธิ์ และผู้นั้นแลเป็นพราหมณ์

394.

๓๙๔.

කිං [Pg.70] තෙ ජටාහි දුම්මෙධ, කිං තෙ අජිනසාටියා;

අබ්භන්තරං තෙ ගහනං, බාහිරං පරිමජ්ජසි.

ดูก่อนคนมีปัญญาทราม ชฎาของท่านจะมีประโยชน์อะไร หนังเสือของท่านจะมีประโยชน์อะไร ภายในของท่านรกรุงรัง ท่านขัดสีแต่ภายนอก

395.

๓๙๕.

පංසුකූලධරං ජන්තුං, කිසං ධමනිසන්ථතං;

එකං වනස්මිං ඣායන්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดทรงผ้าบังสุกุล ผอมโซ มีเส้นเอ็นปรากฏทั่วกาย เพ่งฌานอยู่ผู้เดียวในป่า เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

396.

๓๙๖.

න චාහං බ්‍රාහ්මණං බ්‍රූමි, යොනිජං මත්තිසම්භවං;

භොවාදි නාම සො හොති, සචෙ හොති සකිඤ්චනො;

අකිඤ්චනං අනාදානං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

เราไม่เรียกบุคคลผู้เกิดจากโยนิ มีมารดาเป็นแดนเกิด ว่าเป็นพราหมณ์, ถ้าเขายังมีกิเลสเครื่องกังวล เขาก็เป็นได้เพียงผู้ชื่อว่าโภวาที, ส่วนผู้ไม่มีกิเลสเครื่องกังวล ไม่ยึดมั่นถือมั่น เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

397.

๓๙๗.

සබ්බසංයොජනං ඡෙත්වා, යො වෙ න පරිතස්සති;

සඞ්ගාතිගං විසංයුත්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดตัดสังโยชน์ได้ทั้งหมดแล้ว ย่อมไม่สะดุ้งกลัว, ผู้ก้าวล่วงเครื่องข้อง พ้นจากโยคะได้แล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

398.

๓๙๘.

ඡෙත්වා නද්ධිං වරත්තඤ්ච, සන්දානං සහනුක්කමං;

උක්ඛිත්තපලිඝං බුද්ධං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ตัดเชือกหนังคือโทสะ เชือกถักคือตัณหา และโซ่คือทิฏฐิ ๖๒ พร้อมทั้งเครื่องประกอบคืออนุสัยได้แล้ว ผู้ถอดลิ่มสลักคืออวิชชาได้แล้ว เป็นผู้ตื่นรู้ เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

399.

๓๙๙.

අක්කොසං වධබන්ධඤ්ච, අදුට්ඨො යො තිතික්ඛති;

ඛන්තීබලං බලානීකං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดมีใจไม่ประทุษร้าย อดทนต่อการด่า การฆ่า และการจองจำได้ มีขันติเป็นกำลัง มีกองทัพคือขันติ เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

400.

๔๐๐.

අක්කොධනං වතවන්තං, සීලවන්තං අනුස්සදං;

දන්තං අන්තිමසාරීරං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ไม่โกรธ มีวัตร มีศีล ไม่มีตัณหาเครื่องฟูขึ้น ฝึกตนแล้ว มีร่างกายเป็นที่สุด เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

401.

๔๐๑.

වාරි [Pg.71] පොක්ඛරපත්තෙව, ආරග්ගෙරිව සාසපො;

යො න ලිම්පති කාමෙසු, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดไม่ติดในกามทั้งหลาย เหมือนน้ำบนใบบัว หรือเหมือนเมล็ดพันธุ์ผักกาดบนปลายเหล็กแหลม เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

402.

๔๐๒.

යො දුක්ඛස්ස පජානාති, ඉධෙව ඛයමත්තනො;

පන්නභාරං විසංයුත්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดรู้ชัดถึงความสิ้นไปแห่งทุกข์ของตนในอัตภาพนี้เอง เป็นผู้ปลงภาระลงได้ พ้นจากโยคะแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

403.

๔๐๓.

ගම්භීරපඤ්ඤං මෙධාවිං, මග්ගාමග්ගස්ස කොවිදං;

උත්තමත්ථමනුප්පත්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้มีปัญญาลึกซึ้ง มีปัญญา ฉลาดในทางและมิใช่ทาง บรรลุประโยชน์สูงสุดแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

404.

๔๐๔.

අසංසට්ඨං ගහට්ඨෙහි, අනාගාරෙහි චූභයං;

අනොකසාරිමප්පිච්ඡං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ไม่คลุกคลีด้วยหมู่ชนทั้งสอง คือ คฤหัสถ์และบรรพชิต ไม่เที่ยวไปโดยมีความอาลัย เป็นผู้มักน้อย เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

405.

๔๐๕.

නිධාය දණ්ඩං භූතෙසු, තසෙසු ථාවරෙසු ච;

යො න හන්ති න ඝාතෙති, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้วางอาชญาในสัตว์ทั้งหลาย ทั้งที่ยังสะดุ้งและที่มั่นคงแล้ว ไม่ฆ่าเอง ไม่ใช้ให้ผู้อื่นฆ่า เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

406.

๔๐๖.

අවිරුද්ධං විරුද්ධෙසු, අත්තදණ්ඩෙසු නිබ්බුතං;

සාදානෙසු අනාදානං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ไม่เบียดเบียนในหมู่สัตว์ที่ยังเบียดเบียนกัน ผู้ดับสนิทในหมู่สัตว์ที่ยังมีอาชญาในตน ผู้ไม่ยึดมั่นในหมู่สัตว์ที่ยังยึดมั่น เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

407.

๔๐๗.

යස්ස රාගො ච දොසො ච, මානො මක්ඛො ච පාතිතො;

සාසපොරිව ආරග්ගා, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดมีราคะ โทสะ มานะ และการลบหลู่คุณท่าน ตกไปแล้ว เหมือนเมล็ดพันธุ์ผักกาดตกจากปลายเหล็กแหลม เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

408.

๔๐๘.

අකක්කසං [Pg.72] විඤ්ඤාපනිං, ගිරං සච්චමුදීරයෙ;

යාය නාභිසජෙ කඤ්චි, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้กล่าววาจาที่ไม่หยาบคาย เป็นเครื่องให้รู้ความได้ เป็นคำจริง ซึ่งไม่เป็นเหตุให้ใครๆ ขัดเคือง เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

409.

๔๐๙.

යොධ දීඝං ව රස්සං වා, අණුං ථූලං සුභාසුභං;

ලොකෙ අදින්නං නාදියති, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดในโลกนี้ ไม่ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ไม่ว่ายาวหรือสั้น เล็กหรือใหญ่ งามหรือไม่งาม เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

410.

๔๑๐.

ආසා යස්ස න විජ්ජන්ති, අස්මිං ලොකෙ පරම්හි ච;

නිරාසාසං විසංයුත්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดไม่มีความหวังทั้งในโลกนี้และโลกหน้า เป็นผู้หมดหวัง พ้นจากโยคะแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

411.

๔๑๑.

යස්සාලයා න විජ්ජන්ති, අඤ්ඤාය අකථංකථී;

අමතොගධමනුප්පත්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดไม่มีอาลัย รู้แล้วจึงไม่มีความสงสัย หยั่งลงสู่อมตะคือนิพพานแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

412.

๔๑๒.

යොධ පුඤ්ඤඤ්ච පාපඤ්ච, උභො සඞ්ගමුපච්චගා;

අසොකං විරජං සුද්ධං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดในโลกนี้ ก้าวล่วงความข้องในบุญและบาปทั้งสองได้แล้ว เป็นผู้ไม่มีความโศก ปราศจากธุลี บริสุทธิ์ เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

413.

๔๑๓.

චන්දංව විමලං සුද්ධං, විප්පසන්නමනාවිලං;

නන්දීභවපරික්ඛීණං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้หมดจด บริสุทธิ์ ผ่องใส ไม่ขุ่นมัว ดุจพระจันทร์ สิ้นความเพลิดเพลินในภพแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

414.

๔๑๔.

යොමං පලිපථං දුග්ගං, සංසාරං මොහමච්චගා;

තිණ්ණො පාරගතො ඣායී, අනෙජො අකථංකථී;

අනුපාදාය නිබ්බුතො, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดก้าวล่วงทางอันเป็นหล่ม ที่ไปได้ยาก คือสังสารวัฏและความหลงนี้ไปได้แล้ว ข้ามไปถึงฝั่ง เป็นผู้เพ่งฌาน ไม่มีความหวั่นไหว ไม่มีความสงสัย ไม่ยึดมั่นจึงดับสนิท เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

415.

๔๑๕.

යොධ [Pg.73] කාමෙ පහන්ත්වාන, අනාගාරො පරිබ්බජෙ;

කාමභවපරික්ඛීණං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดในโลกนี้ละกามทั้งหลายได้แล้ว เป็นผู้ไม่มีเรือนเที่ยวไป สิ้นกามภพแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

416.

๔๑๖.

යොධ තණ්හං පහන්ත්වාන, අනාගාරො පරිබ්බජෙ;

තණ්හාභවපරික්ඛීණං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดในโลกนี้ละตัณหาได้แล้ว เป็นผู้ไม่มีเรือนเที่ยวไป สิ้นตัณหาและภพแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

417.

๔๑๗.

හිත්වා මානුසකං යොගං, දිබ්බං යොගං උපච්චගා;

සබ්බයොගවිසංයුත්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ละโยคะของมนุษย์ ก้าวล่วงโยคะของทิพย์เสียได้ เป็นผู้พ้นจากโยคะทั้งปวง เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

418.

๔๑๘.

හිත්වා රතිඤ්ච අරතිඤ්ච, සීතිභූතං නිරූපධිං;

සබ්බලොකාභිභුං වීරං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ละความยินดีและความไม่ยินดีแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น ไม่มีอุปธิ เป็นผู้แกล้วกล้า ครอบงำโลกทั้งปวงได้ เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

419.

๔๑๙.

චුතිං යො වෙදි සත්තානං, උපපත්තිඤ්ච සබ්බසො;

අසත්තං සුගතං බුද්ධං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดรู้จุติและอุบัติของสัตว์ทั้งหลายโดยประการทั้งปวง เป็นผู้ไม่ข้องอยู่ ไปดีแล้ว รู้แจ้งแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

420.

๔๒๐.

යස්ස ගතිං න ජානන්ති, දෙවා ගන්ධබ්බමානුසා;

ඛීණාසවං අරහන්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

เทวดา คนธรรพ์ และมนุษย์ทั้งหลายไม่รู้คติของผู้ใด ผู้สิ้นอาสวะ เป็นพระอรหันต์ เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

421.

๔๒๑.

යස්ස [Pg.74] පුරෙ ච පච්ඡා ච, මජ්ඣෙ ච නත්ථි කිඤ්චනං;

අකිඤ්චනං අනාදානං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดไม่มีกิเลสเครื่องกังวลในเบื้องหน้า เบื้องหลัง และในท่ามกลาง เป็นผู้หมดกังวล ไม่ยึดมั่น เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

422.

๔๒๒.

උසභං පවරං වීරං, මහෙසිං විජිතාවිනං;

අනෙජං න්හාතකං බුද්ධං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้องอาจ ผู้ประเสริฐ ผู้แกล้วกล้า ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ผู้มีชัยชนะ ผู้ไม่หวั่นไหว ผู้ล้างบาปแล้ว ผู้รู้แจ้งแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

423.

๔๒๓.

පුබ්බෙනිවාසං යො වෙදි, සග්ගාපායඤ්ච පස්සති,අථො ජාතික්ඛයං පත්තො, අභිඤ්ඤාවොසිතො මුනි;

සබ්බවොසිතවොසානං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

ผู้ใดระลึกชาติก่อนได้ เห็นสวรรค์และอบาย อนึ่ง บรรลุความสิ้นชาติแล้ว เป็นมุนีผู้จบอยู่ด้วยอภิญญา จบกิจที่ควรทำทั้งปวงแล้ว เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

බ්‍රාහ්මණවග්ගො ඡබ්බීසතිමො නිට්ඨිතො.

พราหมณวรรค ที่ ๒๖ จบ

(එත්තාවතා සබ්බපඨමෙ යමකවග්ගෙ චුද්දස වත්ථූනි, අප්පමාදවග්ගෙ නව, චිත්තවග්ගෙ නව, පුප්ඵවග්ගෙ ද්වාදස, බාලවග්ගෙ පන්නරස, පණ්ඩිතවග්ගෙ එකාදස, අරහන්තවග්ගෙ දස, සහස්සවග්ගෙ චුද්දස, පාපවග්ගෙ ද්වාදස, දණ්ඩවග්ගෙ එකාදස, ජරාවග්ගෙ නව, අත්තවග්ගෙ දස, ලොකවග්ගෙ එකාදස, බුද්ධවග්ගෙ නව, සුඛවග්ගෙ අට්ඨ, පියවග්ගෙ නව, කොධවග්ගෙ අට්ඨ, මලවග්ගෙ ද්වාදස, ධම්මට්ඨවග්ගෙ දස, මග්ගවග්ගෙ ද්වාදස, පකිණ්ණකවග්ගෙ නව, නිරයවග්ගෙ නව, නාගවග්ගෙ අට්ඨ, තණ්හාවග්ගෙ ද්වාදස, භික්ඛුවග්ගෙ ද්වාදස, බ්‍රාහ්මණවග්ගෙ චත්තාලීසාති පඤ්චාධිකානි තීණි වත්ථුසතානි.

(ด้วยประการฉะนี้ ในยมกวรรคที่หนึ่ง มี ๑๔ เรื่อง, ในอัปปมาทวรรค มี ๙ เรื่อง, ในจิตตวรรค มี ๙ เรื่อง, ในปุปผวรรค มี ๑๒ เรื่อง, ในพาลวรรค มี ๑๕ เรื่อง, ในบัณฑิตวรรค มี ๑๑ เรื่อง, ในอรหันตวรรค มี ๑๐ เรื่อง, ในสหัสสวรรค มี ๑๔ เรื่อง, ในปาปวรรค มี ๑๒ เรื่อง, ในทัณฑวรรค มี ๑๑ เรื่อง, ในชราวรรค มี ๙ เรื่อง, ในอัตตวรรค มี ๑๐ เรื่อง, ในโลกวรรค มี ๑๑ เรื่อง, ในพุทธวรรค มี ๙ เรื่อง, ในสุขวรรค มี ๘ เรื่อง, ในปิยวรรค มี ๙ เรื่อง, ในโกธวรรค มี ๘ เรื่อง, ในมลวรรค มี ๑๒ เรื่อง, ในธัมมัฏฐวรรค มี ๑๐ เรื่อง, ในมรรครรค มี ๑๒ เรื่อง, ในปกิณณกวรรค มี ๙ เรื่อง, ในนิรยวรรค มี ๙ เรื่อง, ในนาควรรค มี ๘ เรื่อง, ในตัณหาวรรค มี ๑๒ เรื่อง, ในภิกขุวรรค มี ๑๒ เรื่อง, ในพราหมณวรรค มี ๔๐ เรื่อง รวมเป็น ๓๐๕ เรื่อง)

සතෙවීසචතුස්සතා, චතුසච්චවිභාවිනා;

සතත්තයඤ්ච වත්ථූනං, පඤ්චාධිකං සමුට්ඨිතාති).

คาถา ๔๒๓ คาถา และเรื่อง ๓๐๕ เรื่อง อันพระพุทธเจ้าผู้ทรงจำแนกอริยสัจ ๔ ได้ทรงแสดงไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้

ධම්මපදෙ වග්ගානමුද්දානං –

คาถาสรุปชื่อวรรคในพระธรรมบท –

යමකප්පමාදො [Pg.75] චිත්තං, පුප්ඵං බාලෙන පණ්ඩිතො;

අරහන්තො සහස්සඤ්ච, පාපං දණ්ඩෙන තෙ දස.

ยมกวรรค อัปปมาทวรรค จิตตวรรค บุปผวรรค พาลวรรค บัณฑิตวรรค อรหันตวรรค สหัสสวรรค ปาปวรรค และทัณฑวรรค เหล่านี้คือ ๑๐ วรรค

ජරා අත්තා ච ලොකො ච, බුද්ධො සුඛං පියෙන ච;

කොධො මලඤ්ච ධම්මට්ඨො, මග්ගවග්ගෙන වීසති.

ชราวรรค อัตตวรรค โลกวรรค พุทธวรรค สุขวรรค ปิยวรรค โกธวรรค มลวรรค ธัมมัฏฐวรรค รวมกับมัคควรรค เป็น ๒๐ วรรค

පකිණ්ණං නිරයො නාගො, තණ්හා භික්ඛු ච බ්‍රාහ්මණො;

එතෙ ඡබ්බීසති වග්ගා, දෙසිතාදිච්චබන්ධුනා.

ปกิณณกวรรค นิรยวรรค นาควรรค ตัณหาวรรค ภิกขุวรรค และพราหมณวรรค วรรคเหล่านี้รวมเป็น ๒๖ วรรค ที่พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ได้ทรงแสดงไว้

ගාථානමුද්දානං –

คาถาสรุปจำนวนคาถาในแต่ละวรรค –

යමකෙ වීසති ගාථා, අප්පමාදම්හි ද්වාදස;

එකාදස චිත්තවග්ගෙ, පුප්ඵවග්ගම්හි සොළස.

ในยมกวรรคมี ๒๐ คาถา, ในอัปปมาทวรรคมี ๑๒ คาถา, ในจิตตวรรคมี ๑๑ คาถา, ในบุปผวรรคมี ๑๖ คาถา

බාලෙ ච සොළස ගාථා, පණ්ඩිතම්හි චතුද්දස;

අරහන්තෙ දස ගාථා, සහස්සෙ හොන්ති සොළස.

ในพาลวรรคมี ๑๖ คาถา, ในบัณฑิตวรรคมี ๑๔ คาถา, ในอรหันตวรรคมี ๑๐ คาถา, ในสหัสสวรรคมี ๑๖ คาถา

තෙරස පාපවග්ගම්හි, දණ්ඩම්හි දස සත්ත ච;

එකාදස ජරා වග්ගෙ, අත්තවග්ගම්හි තා දස.

ในปาปวรรคมี ๑๓ คาถา, ในทัณฑวรรคมี ๑๗ คาถา, ในชราวรรคมี ๑๑ คาถา, ในอัตตวรรคมี ๑๐ คาถา

ද්වාදස [Pg.76] ලොකවග්ගම්හි, බුද්ධවග්ගම්හි ඨාරස ;

සුඛෙ ච පියවග්ගෙ ච, ගාථායො හොන්ති ද්වාදස.

ในโลกวรรคมี ๑๒ คาถา, ในพุทธวรรคมี ๑๘ คาถา, ในสุขวรรคและในปิยวรรค (แต่ละวรรค) มี ๑๒ คาถา

චුද්දස කොධවග්ගම්හි, මලවග්ගෙකවීසති;

සත්තරස ච ධම්මට්ඨෙ, මග්ගවග්ගෙ සත්තරස.

ในโกธวรรคมี ๑๔ คาถา, ในมลวรรคมี ๒๑ คาถา, ในธัมมัฏฐวรรคมี ๑๗ คาถา, และในมัคควรรคมี ๑๗ คาถา

පකිණ්ණෙ සොළස ගාථා, නිරයෙ නාගෙ ච චුද්දස;

ඡබ්බීස තණ්හාවග්ගම්හි, තෙවීස භික්ඛුවග්ගිකා.

ในปกิณณกวรรคมี ๑๖ คาถา, ในนิรยวรรคและนาควรรค (แต่ละวรรค) มี ๑๔ คาถา, ในตัณหาวรรคมี ๒๖ คาถา, ในภิกขุวรรคมี ๒๓ คาถา

එකතාලීසගාථායො, බ්‍රාහ්මණෙ වග්ගමුත්තමෙ;

ගාථාසතානි චත්තාරි, තෙවීස ච පුනාපරෙ;

ධම්මපදෙ නිපාතම්හි, දෙසිතාදිච්චබන්ධුනාති.

ในพราหมณวรรคอันประเสริฐ มี ๔๑ คาถา, รวมคาถาทั้งหมดในธรรมบทนิบาตนี้มี ๔๒๓ คาถา อันพระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ได้ทรงแสดงไว้ ด้วยประการฉะนี้

ධම්මපදපාළි නිට්ඨිතා.

ธรรมบทบาลี จบ