Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Con thành kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác.

Khuddakanikāye

Tiểu Bộ Kinh

Dhammapadapāḷi

Kinh Pháp Cú

1. Yamakavaggo

1. Phẩm Song Yếu

1.

1.

Manopubbaṅgamā [Pg.13] dhammā, manoseṭṭhā manomayā;

Manasā ce paduṭṭhena, bhāsati vā karoti vā;

Tato naṃ dukkhamanveti, cakkaṃva vahato padaṃ.

Tâm dẫn đầu các pháp, tâm làm chủ, tâm tạo tác. Nếu với tâm ô nhiễm, nói lên hay hành động, khổ não liền theo sau, như bánh xe lăn theo chân con vật kéo.

2.

2.

Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā;

Manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā;

Tato naṃ sukhamanveti, chāyāva anapāyinī.

Tâm dẫn đầu các pháp, tâm làm chủ, tâm tạo tác. Nếu với tâm trong sạch, nói lên hay hành động, an lạc liền theo sau, như bóng không rời hình.

3.

3.

Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me;

Ye ca taṃ upanayhanti, veraṃ tesaṃ na sammati.

“Nó đã mắng tôi, đánh tôi, thắng tôi, cướp của tôi.” Ai ôm giữ niệm ấy, oán hận không thể nguôi.

4.

4.

Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me;

Ye ca taṃ nupanayhanti, veraṃ tesūpasammati.

“Nó đã mắng tôi, đánh tôi, thắng tôi, cướp của tôi.” Ai không ôm giữ niệm ấy, oán hận được tiêu tan.

5.

5.

Na [Pg.14] hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ;

Averena ca sammanti, esa dhammo sanantano.

Hận thù diệt hận thù, đời này không thể có. Không hận thù diệt hận thù, là định luật ngàn xưa.

6.

6.

Pare ca na vijānanti, mayamettha yamāmase;

Ye ca tattha vijānanti, tato sammanti medhagā.

Người khác không hiểu rằng: “Chúng ta rồi sẽ chết.” Ai hiểu được điều này, mọi tranh chấp liền tan.

7.

7.

Subhānupassiṃ viharantaṃ, indriyesu asaṃvutaṃ;

Bhojanamhi cāmattaññuṃ, kusītaṃ hīnavīriyaṃ;

Taṃ ve pasahati māro, vāto rukkhaṃva dubbalaṃ.

Người sống chỉ thấy vui, không hộ trì các căn, ăn uống không tiết độ, biếng nhác, chẳng tinh cần, Ma vương dễ nhiếp phục, như gió thổi cây yếu.

8.

8.

Asubhānupassiṃ viharantaṃ, indriyesu susaṃvutaṃ;

Bhojanamhi ca mattaññuṃ, saddhaṃ āraddhavīriyaṃ;

Taṃ ve nappasahati māro, vāto selaṃva pabbataṃ.

Người sống quán bất tịnh, khéo hộ trì các căn, ăn uống có tiết độ, có đức tin, tinh cần, Ma vương không nhiếp phục, như gió thổi núi đá.

9.

9.

Anikkasāvo kāsāvaṃ, yo vatthaṃ paridahissati;

Apeto damasaccena, na so kāsāvamarahati.

Ai chưa trừ cấu uế, lại khoác áo cà sa, không tự chế, không chân thật, không xứng áo cà sa.

10.

10.

Yo ca vantakasāvassa, sīlesu susamāhito;

Upeto damasaccena, sa ve kāsāvamarahati.

Ai đã trừ cấu uế, giữ giới luật vẹn toàn, có tự chế, có chân thật, thật xứng áo cà sa.

11.

11.

Asāre sāramatino, sāre cāsāradassino;

Te sāraṃ nādhigacchanti, micchāsaṅkappagocarā.

Trong không cốt lõi thấy cốt lõi, trong cốt lõi thấy không cốt lõi, họ không đạt được cốt lõi, vì theo tư duy sai lầm.

12.

12.

Sārañca sārato ñatvā, asārañca asārato;

Te sāraṃ adhigacchanti, sammāsaṅkappagocarā.

Biết cốt lõi là cốt lõi, không cốt lõi là không cốt lõi, họ đạt được cốt lõi, vì theo tư duy chân chánh.

13.

13.

Yathā agāraṃ ducchannaṃ, vuṭṭhī samativijjhati;

Evaṃ abhāvitaṃ cittaṃ, rāgo samativijjhati.

Như mái nhà lợp không kỹ, mưa liền thấm dột vào, cũng vậy tâm không tu, tham dục dễ xâm nhập.

14.

14.

Yathā [Pg.15] agāraṃ suchannaṃ, vuṭṭhī na samativijjhati;

Evaṃ subhāvitaṃ cittaṃ, rāgo na samativijjhati.

Như mái nhà lợp kỹ càng, mưa không thấm dột vào, cũng vậy tâm khéo tu, tham dục không xâm nhập.

15.

15.

Idha socati pecca socati, pāpakārī ubhayattha socati;

So socati so vihaññati, disvā kammakiliṭṭhamattano.

Đời này sầu, đời sau sầu, kẻ ác hai đời sầu. Nó sầu, nó não phiền, thấy nghiệp uế mình làm.

16.

16.

Idha modati pecca modati, katapuñño ubhayattha modati;

So modati so pamodati, disvā kammavisuddhimattano.

Đời này vui, đời sau vui, người phước hai đời vui. Nó vui, nó hân hoan, thấy nghiệp tịnh mình làm.

17.

17.

Idha tappati pecca tappati, pāpakārī ubhayattha tappati;

‘‘Pāpaṃ me kata’’nti tappati, bhiyyo tappati duggatiṃ gato.

Đời này khổ, đời sau khổ, kẻ ác hai đời khổ. “Ta đã làm điều ác”, nó khổ; sanh vào ác thú, càng khổ hơn.

18.

18.

Idha nandati pecca nandati, katapuñño ubhayattha nandati;

‘‘Puññaṃ me kata’’nti nandati, bhiyyo nandati suggatiṃ gato.

Đời này vui, đời sau vui, người phước hai đời vui. “Ta đã làm điều phước”, nó vui; sanh vào thiện thú, càng vui hơn.

19.

19.

Bahumpi ce saṃhita bhāsamāno, na takkaro hoti naro pamatto;

Gopova [Pg.16] gāvo gaṇayaṃ paresaṃ, na bhāgavā sāmaññassa hoti.

Dù tụng nhiều kinh điển, nhưng nếu người phóng dật, không hành trì theo pháp, như kẻ chăn bò người, không hưởng phần sa-môn.

20.

20.

Appampi ce saṃhita bhāsamāno, dhammassa hoti anudhammacārī;

Rāgañca dosañca pahāya mohaṃ, sammappajāno suvimuttacitto;

Anupādiyāno idha vā huraṃ vā, sa bhāgavā sāmaññassa hoti.

Dù tụng ít kinh điển, nhưng hành trì đúng pháp, từ bỏ tham, sân, si, có chánh trí, tâm giải thoát, không chấp thủ đời này, đời sau, người ấy hưởng phần sa-môn.

Yamakavaggo paṭhamo niṭṭhito.

Dứt Phẩm Song Yếu, thứ nhất.

2. Appamādavaggo

2. Phẩm Không Phóng Dật

21.

21.

Appamādo amatapadaṃ, pamādo maccuno padaṃ;

Appamattā na mīyanti, ye pamattā yathā matā.

Không phóng dật là đường bất tử, phóng dật là đường chết. Người không phóng dật thì không chết, kẻ phóng dật như đã chết.

22.

22.

Evaṃ visesato ñatvā, appamādamhi paṇḍitā;

Appamāde pamodanti, ariyānaṃ gocare ratā.

Biết rõ sự khác biệt này, bậc trí không phóng dật, hoan hỷ trong không phóng dật, vui trong cảnh giới bậc Thánh.

23.

23.

Te jhāyino sātatikā, niccaṃ daḷhaparakkamā;

Phusanti dhīrā nibbānaṃ, yogakkhemaṃ anuttaraṃ.

Họ thiền định, kiên trì, luôn nỗ lực vững chắc. Bậc trí chứng ngộ Niết-bàn, an ổn vô thượng.

24.

24.

Uṭṭhānavato satīmato, sucikammassa nisammakārino;

Saññatassa dhammajīvino, appamattassa yasobhivaḍḍhati.

Người siêng năng, có chánh niệm, hành vi trong sạch, hành động thận trọng, tự chế, sống đúng pháp, không phóng dật, danh tiếng càng tăng.

25.

25.

Uṭṭhānenappamādena[Pg.17], saṃyamena damena ca;

Dīpaṃ kayirātha medhāvī, yaṃ ogho nābhikīrati.

Người trí nhờ siêng năng, không phóng dật, nhờ tự chế và điều phục, hãy tạo cho mình một hòn đảo mà bộc lưu không thể nhận chìm.

26.

26.

Pamādamanuyuñjanti, bālā dummedhino janā;

Appamādañca medhāvī, dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati.

Kẻ ngu si, thiếu trí tuệ, buông mình theo phóng dật. Người trí chuyên cần, không phóng dật, như giữ gìn tài sản quý giá nhất.

27.

27.

Mā pamādamanuyuñjetha, mā kāmaratisanthavaṃ ;

Appamatto hi jhāyanto, pappoti vipulaṃ sukhaṃ.

Chớ buông theo phóng dật, chớ đam mê dục lạc. Người không phóng dật, chuyên tâm thiền định, sẽ đạt được đại lạc.

28.

28.

Pamādaṃ appamādena, yadā nudati paṇḍito;

Paññāpāsādamāruyha, asoko sokiniṃ pajaṃ;

Pabbataṭṭhova bhūmaṭṭhe, dhīro bāle avekkhati.

Khi bậc trí dùng không phóng dật, đoạn trừ phóng dật, leo lên lầu cao trí tuệ, không còn sầu muộn, nhìn chúng sanh sầu muộn, như người đứng trên núi, nhìn kẻ đứng dưới đất.

29.

29.

Appamatto pamattesu, suttesu bahujāgaro;

Abalassaṃva sīghasso, hitvā yāti sumedhaso.

Không phóng dật giữa những người phóng dật, tỉnh thức giữa những người mê ngủ, người trí tiến lên, như con tuấn mã bỏ lại con ngựa gầy yếu.

30.

30.

Appamādena maghavā, devānaṃ seṭṭhataṃ gato;

Appamādaṃ pasaṃsanti, pamādo garahito sadā.

Nhờ không phóng dật, Ma-ghá-va (Đế Thích) được làm vua các vị trời. Người ta tán thán không phóng dật, và luôn luôn chê trách phóng dật.

31.

31.

Appamādarato bhikkhu, pamāde bhayadassi vā;

Saṃyojanaṃ aṇuṃ thūlaṃ, ḍahaṃ aggīva gacchati.

Tỳ-kheo vui thích không phóng dật, hay thấy sự nguy hiểm trong phóng dật, sẽ tiến bước như lửa, thiêu đốt mọi kiết sử, dù lớn hay nhỏ.

32.

32.

Appamādarato bhikkhu, pamāde bhayadassi vā;

Abhabbo parihānāya, nibbānasseva santike.

Tỳ-kheo vui thích không phóng dật, hay thấy sự nguy hiểm trong phóng dật, không thể bị thối đọa, vì đã gần kề Niết-bàn.

Appamādavaggo dutiyo niṭṭhito.

Phẩm Không Phóng Dật, thứ hai, chấm dứt.

3. Cittavaggo

3. Phẩm Tâm

33.

33.

Phandanaṃ [Pg.18] capalaṃ cittaṃ, dūrakkhaṃ dunnivārayaṃ;

Ujuṃ karoti medhāvī, usukārova tejanaṃ.

Tâm này dao động, bất định, khó hộ trì, khó chế ngự. Người trí làm cho tâm ngay thẳng, như người thợ làm tên uốn thẳng mũi tên.

34.

34.

Vārijova thale khitto, okamokataubbhato;

Pariphandatidaṃ cittaṃ, māradheyyaṃ pahātave.

Như con cá bị vớt khỏi chỗ ở là nước, ném lên đất liền, tâm này cũng vậy, run rẩy, vùng vẫy để thoát khỏi quyền lực của Ma vương.

35.

35.

Dunniggahassa lahuno, yatthakāmanipātino;

Cittassa damatho sādhu, cittaṃ dantaṃ sukhāvahaṃ.

Lành thay, sự điều phục tâm, vốn khó kềm chế, lanh lẹ, và thường sa vào dục lạc. Tâm được điều phục sẽ mang lại an lạc.

36.

36.

Sududdasaṃ sunipuṇaṃ, yatthakāmanipātinaṃ;

Cittaṃ rakkhetha medhāvī, cittaṃ guttaṃ sukhāvahaṃ.

Người trí nên phòng hộ tâm, vốn rất khó thấy, vi tế, và thường sa vào dục lạc. Tâm được phòng hộ sẽ mang lại an lạc.

37.

37.

Dūraṅgamaṃ ekacaraṃ, asarīraṃ guhāsayaṃ;

Ye cittaṃ saṃyamessanti, mokkhanti mārabandhanā.

Những ai chế ngự được tâm, vốn đi xa, một mình, không thân, ẩn náu trong hang sâu, sẽ thoát khỏi sự trói buộc của Ma vương.

38.

38.

Anavaṭṭhitacittassa, saddhammaṃ avijānato;

Pariplavapasādassa, paññā na paripūrati.

Người có tâm không an trú, không biết diệu pháp, tín tâm dao động, thì trí tuệ không thể viên mãn.

39.

39.

Anavassutacittassa, ananvāhatacetaso;

Puññapāpapahīnassa, natthi jāgarato bhayaṃ.

Người có tâm không bị tham dục thấm ướt, không bị sân hận khuấy nhiễu, đã vượt lên trên thiện và ác, người tỉnh thức như vậy không còn sợ hãi.

40.

40.

Kumbhūpamaṃ kāyamimaṃ viditvā, nagarūpamaṃ cittamidaṃ ṭhapetvā;

Yodhetha māraṃ paññāvudhena, jitañca rakkhe anivesano siyā.

Biết thân này mong manh như đồ gốm, hãy xây tâm này vững chắc như thành trì, dùng gươm trí tuệ chiến đấu với Ma vương, giữ vững những gì đã chiến thắng, và sống không còn luyến ái.

41.

41.

Aciraṃ [Pg.19] vatayaṃ kāyo, pathaviṃ adhisessati;

Chuddho apetaviññāṇo, niratthaṃva kaliṅgaraṃ.

Than ôi! Chẳng bao lâu nữa, thân này sẽ nằm dài trên mặt đất, bị vứt bỏ, không còn tâm thức, như một khúc gỗ vô dụng.

42.

42.

Diso disaṃ yaṃ taṃ kayirā, verī vā pana verinaṃ;

Micchāpaṇihitaṃ cittaṃ, pāpiyo naṃ tato kare.

Kẻ thù gây hại cho kẻ thù, kẻ oán gây hại cho kẻ oán, nhưng tâm hướng tà sẽ gây cho mình tai hại lớn hơn.

43.

43.

Na taṃ mātā pitā kayirā, aññe vāpi ca ñātakā;

Sammāpaṇihitaṃ cittaṃ, seyyaso naṃ tato kare.

Không phải mẹ, không phải cha, hay bất kỳ bà con nào khác có thể làm được, nhưng tâm hướng chánh sẽ làm cho mình tốt đẹp hơn.

Cittavaggo tatiyo niṭṭhito.

Phẩm Tâm, thứ ba, chấm dứt.

4. Pupphavaggo

4. Phẩm Hoa

44.

44.

Ko imaṃ pathaviṃ vicessati, yamalokañca imaṃ sadevakaṃ;

Ko dhammapadaṃ sudesitaṃ, kusalo pupphamiva pacessati.

Ai sẽ chinh phục được cõi đất này, cõi Diêm vương cùng với cõi trời? Ai sẽ khám phá ra con đường Pháp được khéo giảng, như người làm vườn khéo léo chọn lựa những đóa hoa?

45.

45.

Sekho pathaviṃ vicessati, yamalokañca imaṃ sadevakaṃ;

Sekho dhammapadaṃ sudesitaṃ, kusalo pupphamiva pacessati.

Bậc hữu học sẽ chinh phục được cõi đất này, cõi Diêm vương cùng với cõi trời. Bậc hữu học sẽ khám phá ra con đường Pháp được khéo giảng, như người làm vườn khéo léo chọn lựa những đóa hoa.

46.

46.

Pheṇūpamaṃ [Pg.20] kāyamimaṃ viditvā, marīcidhammaṃ abhisambudhāno;

Chetvāna mārassa papupphakāni, adassanaṃ maccurājassa gacche.

Biết thân này như bọt nước, thấu rõ bản chất của nó như ảo ảnh, hãy bẻ gãy những mũi tên hoa của Ma vương, và vượt ra ngoài tầm mắt của Thần chết.

47.

47.

Pupphāni heva pacinantaṃ, byāsattamanasaṃ naraṃ;

Suttaṃ gāmaṃ mahoghova, maccu ādāya gacchati.

Người có tâm đắm say, mãi lo thu nhặt các loài hoa (dục lạc), sẽ bị Thần chết mang đi, như một trận lụt lớn cuốn trôi ngôi làng đang ngủ say.

48.

48.

Pupphāni heva pacinantaṃ, byāsattamanasaṃ naraṃ;

Atittaññeva kāmesu, antako kurute vasaṃ.

Người có tâm đắm say, mãi lo thu nhặt các loài hoa (dục lạc), không bao giờ thỏa mãn trong các dục vọng, sẽ bị Kẻ Chấm Dứt (Thần chết) chinh phục.

49.

49.

Yathāpi bhamaro pupphaṃ, vaṇṇagandhamaheṭhayaṃ ;

Paleti rasamādāya, evaṃ gāme munī care.

Như con ong lấy mật từ bông hoa, không làm tổn hại đến sắc và hương, rồi bay đi, bậc thánh nhân cũng đi vào làng xóm như vậy.

50.

50.

Na paresaṃ vilomāni, na paresaṃ katākataṃ;

Attanova avekkheyya, katāni akatāni ca.

Đừng nhìn vào lỗi lầm của người khác, hay những việc họ đã làm hay chưa làm. Hãy tự xem xét những việc của chính mình, đã làm hay chưa làm.

51.

51.

Yathāpi ruciraṃ pupphaṃ, vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ;

Evaṃ subhāsitā vācā, aphalā hoti akubbato.

Như đóa hoa xinh đẹp, có sắc mà không hương; Cũng vậy, lời nói hay, không kết quả cho người không làm.

52.

52.

Yathāpi ruciraṃ pupphaṃ, vaṇṇavantaṃ sugandhakaṃ ;

Evaṃ subhāsitā vācā, saphalā hoti kubbato.

Như đóa hoa xinh đẹp, có sắc lại thêm hương; Cũng vậy, lời nói hay, có kết quả cho người làm theo.

53.

53.

Yathāpi [Pg.21] puppharāsimhā, kayirā mālāguṇe bahū;

Evaṃ jātena maccena, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ.

Như từ một đống hoa, làm được nhiều tràng hoa; Cũng vậy, người sinh ra, hãy làm nhiều việc lành.

54.

54.

Na pupphagandho paṭivātameti, na candanaṃ tagaramallikā ;

Satañca gandho paṭivātameti, sabbā disā sappuriso pavāyati.

Hương hoa không bay ngược gió, cũng không hương chiên-đàn, đa-già-la, hoa lài. Nhưng hương của người đức hạnh bay ngược gió, người chân chánh tỏa khắp mọi phương.

55.

55.

Candanaṃ tagaraṃ vāpi, uppalaṃ atha vassikī;

Etesaṃ gandhajātānaṃ, sīlagandho anuttaro.

Hương chiên-đàn, đa-già-la, hoa sen xanh hay hoa vũ quý; Trong các loại hương ấy, hương giới hạnh là vô thượng.

56.

56.

Appamatto ayaṃ gandho, yvāyaṃ tagaracandanaṃ ;

Yo ca sīlavataṃ gandho, vāti devesu uttamo.

Thật nhỏ nhoi hương này, hương đa-già-la, chiên-đàn; Chỉ hương người giới hạnh, tỏa ngát đến chư thiên, là hương tối thượng.

57.

57.

Tesaṃ sampannasīlānaṃ, appamādavihārinaṃ;

Sammadaññā vimuttānaṃ, māro maggaṃ na vindati.

Những người giới hạnh vẹn toàn, sống không phóng dật, giải thoát nhờ chánh trí, Ma vương không tìm thấy đường.

58.

58.

Yathā saṅkāraṭhānasmiṃ, ujjhitasmiṃ mahāpathe;

Padumaṃ tattha jāyetha, sucigandhaṃ manoramaṃ.

Như trên đống rác rưởi, vứt bỏ bên đường lớn, hoa sen có thể mọc lên, hương thơm thanh khiết, đẹp lòng.

59.

59.

Evaṃ saṅkārabhūtesu, andhabhūte puthujjane;

Atirocati paññāya, sammāsambuddhasāvako.

Cũng vậy, giữa chúng sanh như rác, giữa đám phàm phu mù quáng, đệ tử bậc Chánh Giác, tỏa sáng ngời trí tuệ.

Pupphavaggo catuttho niṭṭhito.

Phẩm Hoa, thứ tư, chấm dứt.

5. Bālavaggo

5. Phẩm Người Ngu

60.

60.

Dīghā [Pg.22] jāgarato ratti, dīghaṃ santassa yojanaṃ;

Dīgho bālānaṃ saṃsāro, saddhammaṃ avijānataṃ.

Đêm dài cho kẻ thức, đường dài cho kẻ mỏi; Luân hồi dài cho kẻ ngu, không biết đến Chánh pháp.

61.

61.

Carañce nādhigaccheyya, seyyaṃ sadisamattano;

Ekacariyaṃ daḷhaṃ kayirā, natthi bāle sahāyatā.

Nếu không gặp bạn đường, hơn mình hay bằng mình, thà kiên trì độc hành, không bầu bạn kẻ ngu.

62.

62.

Puttā matthi dhanammatthi, iti bālo vihaññati;

Attā hi attano natthi, kuto puttā kuto dhanaṃ.

‘Ta có con, ta có của’, kẻ ngu tự khổ não. Tự ta còn không của ta, huống chi con, huống chi của?

63.

63.

Yo bālo maññati bālyaṃ, paṇḍito vāpi tena so;

Bālo ca paṇḍitamānī, sa ve ‘‘bālo’’ti vuccati.

Kẻ ngu biết mình ngu, nhờ vậy thành người trí. Kẻ ngu tưởng mình trí, thật đáng gọi chí ngu.

64.

64.

Yāvajīvampi ce bālo, paṇḍitaṃ payirupāsati;

Na so dhammaṃ vijānāti, dabbī sūparasaṃ yathā.

Dù kẻ ngu suốt đời, gần gũi người có trí, cũng không biết Chánh pháp, như muỗng nếm vị canh.

65.

65.

Muhuttamapi ce viññū, paṇḍitaṃ payirupāsati;

Khippaṃ dhammaṃ vijānāti, jivhā sūparasaṃ yathā.

Người trí dù một thoáng, gần gũi người có trí, nhanh chóng hiểu Chánh pháp, như lưỡi nếm vị canh.

66.

66.

Caranti bālā dummedhā, amitteneva attanā;

Karontā pāpakaṃ kammaṃ, yaṃ hoti kaṭukapphalaṃ.

Kẻ ngu si kém trí, tự xem mình như thù, làm những nghiệp ác độc, phải chịu quả đắng cay.

67.

67.

Na [Pg.23] taṃ kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā anutappati;

Yassa assumukho rodaṃ, vipākaṃ paṭisevati.

Làm nghiệp nào không tốt, làm xong phải ăn năn, mặt đẫm lệ, khóc than, khi lãnh chịu quả báo.

68.

68.

Tañca kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā nānutappati;

Yassa patīto sumano, vipākaṃ paṭisevati.

Làm nghiệp nào tốt lành, làm xong không ăn năn, hoan hỷ và vui mừng, khi lãnh chịu quả báo.

69.

69.

Madhuvā maññati bālo, yāva pāpaṃ na paccati;

Yadā ca paccati pāpaṃ, bālo dukkhaṃ nigacchati.

Kẻ ngu nghĩ là mật, khi ác nghiệp chưa chín; Khi ác nghiệp chín muồi, kẻ ngu chịu khổ đau.

70.

70.

Māse māse kusaggena, bālo bhuñjeyya bhojanaṃ;

Na so saṅkhātadhammānaṃ, kalaṃ agghati soḷasiṃ.

Tháng tháng dù kẻ ngu, dùng ngọn cỏ kusa ăn; Không bằng phần mười sáu, của người đã thấy pháp.

71.

71.

Na hi pāpaṃ kataṃ kammaṃ, sajju khīraṃva muccati;

Ḍahantaṃ bālamanveti, bhasmacchannova pāvako.

Nghiệp ác đã làm, không như sữa đông liền; Nó theo đốt kẻ ngu, như lửa than phủ tro.

72.

72.

Yāvadeva anatthāya, ñattaṃ bālassa jāyati;

Hanti bālassa sukkaṃsaṃ, muddhamassa vipātayaṃ.

Sở tri của kẻ ngu, chỉ đem lại tai họa; Hủy hoại phần tốt đẹp, và làm vỡ đầu nó.

73.

73.

Asantaṃ bhāvanamiccheyya, purekkhārañca bhikkhusu;

Āvāsesu ca issariyaṃ, pūjā parakulesu ca.

Mong danh vọng hão huyền, ngồi trước các Tỳ-kheo, quyền hành trong tự viện, được người ngoài cúng dường.

74.

74.

Mameva [Pg.24] kata maññantu, gihīpabbajitā ubho;

Mamevātivasā assu, kiccākiccesu kismici;

Iti bālassa saṅkappo, icchā māno ca vaḍḍhati.

‘Cả tại gia, xuất gia, hãy nghĩ do ta làm; Mọi việc lớn hay nhỏ, đều phải theo ý ta’. Kẻ ngu suy nghĩ vậy, dục và mạn tăng trưởng.

75.

75.

Aññā hi lābhūpanisā, aññā nibbānagāminī;

Evametaṃ abhiññāya, bhikkhu buddhassa sāvako;

Sakkāraṃ nābhinandeyya, vivekamanubrūhaye.

Khác thay đường lợi lộc, khác thay đường Niết-bàn. Tỳ-kheo, đệ tử Phật, hãy biết rõ điều này, đừng tham đắm lợi danh, hãy tu hạnh viễn ly.

Bālavaggo pañcamo niṭṭhito.

Phẩm Người Ngu, thứ năm, chấm dứt.

6. Paṇḍitavaggo

6. Phẩm Người Trí

76.

76.

Nidhīnaṃva pavattāraṃ, yaṃ passe vajjadassinaṃ;

Niggayhavādiṃ medhāviṃ, tādisaṃ paṇḍitaṃ bhaje;

Tādisaṃ bhajamānassa, seyyo hoti na pāpiyo.

Hãy xem người chỉ lỗi, như người chỉ kho tàng; Hãy thân cận bậc trí, hay khiển trách như vậy. Thân cận người như thế, chỉ tốt hơn, không xấu.

77.

77.

Ovadeyyānusāseyya, asabbhā ca nivāraye;

Satañhi so piyo hoti, asataṃ hoti appiyo.

Nên khuyên dạy, nên chỉ bảo, ngăn chặn điều không tốt. Người như vậy, được người thiện quý mến, bị người ác không ưa.

78.

78.

Na bhaje pāpake mitte, na bhaje purisādhame;

Bhajetha mitte kalyāṇe, bhajetha purisuttame.

Chớ thân bạn ác, chớ thân kẻ tiểu nhân. Hãy thân bạn lành, hãy thân bậc thượng nhân.

79.

79.

Dhammapīti sukhaṃ seti, vippasannena cetasā;

Ariyappavedite dhamme, sadā ramati paṇḍito.

Người uống pháp, sống an lạc, với tâm trong sáng. Bậc trí vui thích trong Pháp, do bậc Thánh thuyết giảng.

80.

80.

Udakañhi [Pg.25] nayanti nettikā, usukārā namayanti tejanaṃ;

Dāruṃ namayanti tacchakā, attānaṃ damayanti paṇḍitā.

Người trị thủy dẫn nước đi, thợ làm tên uốn tên thẳng, thợ mộc uốn cong gỗ, bậc trí nhiếp phục mình.

81.

81.

Selo yathā ekaghano, vātena na samīrati;

Evaṃ nindāpasaṃsāsu, na samiñjanti paṇḍitā.

Như tảng đá kiên cố, không gió nào lay động. Cũng vậy, giữa khen chê, bậc trí không dao động.

82.

82.

Yathāpi rahado gambhīro, vippasanno anāvilo;

Evaṃ dhammāni sutvāna, vippasīdanti paṇḍitā.

Như hồ nước sâu thẳm, trong lặng không vẩn đục. Cũng vậy, nghe Chánh pháp, bậc trí được tịnh tín.

83.

83.

Sabbattha ve sappurisā cajanti, na kāmakāmā lapayanti santo;

Sukhena phuṭṭhā atha vā dukhena, na uccāvacaṃ paṇḍitā dassayanti.

Bậc chân nhân từ bỏ mọi nơi, người thiện không bàn luận dục lạc. Dù gặp vui hay khổ, bậc trí không biểu lộ thăng trầm.

84.

84.

Na attahetu na parassa hetu, na puttamicche na dhanaṃ na raṭṭhaṃ;

Na iccheyya adhammena samiddhimattano, sa sīlavā paññavā dhammiko siyā.

Không vì mình, không vì người, không mong con, không mong của, không mong nước. Không mong thành công bằng phi pháp, người ấy là người giới đức, trí tuệ, và chánh trực.

85.

85.

Appakā te manussesu, ye janā pāragāmino;

Athāyaṃ itarā pajā, tīramevānudhāvati.

Trong nhân loại, ít người đến được bờ kia. Còn lại số đông, chỉ chạy quanh bờ này.

86.

86.

Ye ca kho sammadakkhāte, dhamme dhammānuvattino;

Te janā pāramessanti, maccudheyyaṃ suduttaraṃ.

Những ai trong Chánh pháp, được khéo giảng, sống thuận theo pháp. Những người ấy sẽ vượt qua, cảnh giới tử thần khó vượt.

87.

87.

Kaṇhaṃ [Pg.26] dhammaṃ vippahāya, sukkaṃ bhāvetha paṇḍito;

Okā anokamāgamma, viveke yattha dūramaṃ.

Bậc trí từ bỏ pháp hắc, tu tập pháp bạch. Từ nhà đến không nhà, trong cảnh độc cư khó vui.

88.

88.

Tatrābhiratimiccheyya, hitvā kāme akiñcano;

Pariyodapeyya attānaṃ, cittaklesehi paṇḍito.

Hãy tìm vui nơi ấy, từ bỏ dục, không sở hữu. Bậc trí hãy tự thanh lọc, khỏi các phiền não của tâm.

89.

89.

Yesaṃ sambodhiyaṅgesu, sammā cittaṃ subhāvitaṃ;

Ādānapaṭinissagge, anupādāya ye ratā;

Khīṇāsavā jutimanto, te loke parinibbutā.

Những ai có tâm tu tập, viên mãn trong các giác chi. Vui thích trong xả ly, không còn chấp thủ. Lậu hoặc đã tận, chói sáng, các vị ấy đã Niết-bàn trong đời.

Paṇḍitavaggo chaṭṭho niṭṭhito.

Phẩm Người Trí, thứ sáu, chấm dứt.

7. Arahantavaggo

7. Phẩm A-la-hán

90.

90.

Gataddhino visokassa, vippamuttassa sabbadhi;

Sabbaganthappahīnassa, pariḷāho na vijjati.

Người đã đi hết đường, không còn sầu muộn, giải thoát trong mọi phương diện, đoạn tận mọi kiết sử, không còn phiền não.

91.

91.

Uyyuñjanti satīmanto, na nikete ramanti te;

Haṃsāva pallalaṃ hitvā, okamokaṃ jahanti te.

Người chánh niệm nỗ lực, không ưa thích trú xứ. Như thiên nga rời ao, họ từ bỏ mọi nơi ở.

92.

92.

Yesaṃ sannicayo natthi, ye pariññātabhojanā;

Suññato animitto ca, vimokkho yesaṃ gocaro;

Ākāse va sakuntānaṃ, gati tesaṃ durannayā.

Những ai không còn tích trữ, đã liễu tri về ẩm thực. Cảnh giới của họ là giải thoát không, vô tướng. Dấu chân của họ khó tìm, như đường chim bay trên trời.

93.

93.

Yassāsavā [Pg.27] parikkhīṇā, āhāre ca anissito;

Suññato animitto ca, vimokkho yassa gocaro;

Ākāse va sakuntānaṃ, padaṃ tassa durannayaṃ.

Người đã tận diệt lậu hoặc, không còn lệ thuộc vào vật thực. Cảnh giới của vị ấy là giải thoát không, vô tướng. Dấu chân của vị ấy khó tìm, như đường chim bay trên trời.

94.

94.

Yassindriyāni samathaṅgatāni, assā yathā sārathinā sudantā;

Pahīnamānassa anāsavassa, devāpi tassa pihayanti tādino.

Người có các căn an tịnh, như ngựa được người đánh xe khéo điều phục. Đã đoạn trừ ngã mạn, không còn lậu hoặc, chư thiên cũng hâm mộ người như vậy.

95.

95.

Pathavisamo no virujjhati, indakhilupamo tādi subbato;

Rahadova apetakaddamo, saṃsārā na bhavanti tādino.

Người ấy như đất, không sân hận; kiên định như cột trụ; như hồ nước không bùn nhơ. Người như vậy không còn luân hồi.

96.

96.

Santaṃ tassa manaṃ hoti, santā vācā ca kamma ca;

Sammadaññā vimuttassa, upasantassa tādino.

Tâm người ấy an tịnh, lời nói và hành động cũng an tịnh. Người đã giải thoát bằng chánh trí, tịch tịnh và vững vàng.

97.

97.

Assaddho akataññū ca, sandhicchedo ca yo naro;

Hatāvakāso vantāso, sa ve uttamaporiso.

Người không tin mù quáng, biết rõ điều vô vi, cắt đứt mọi ràng buộc, đoạn tận mọi cơ hội, từ bỏ mọi ái dục, quả là bậc tối thượng.

98.

98.

Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale;

Yattha arahanto viharanti, taṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ.

Dù ở làng hay ở rừng, ở thung lũng hay trên đồi cao, nơi nào các vị A-la-hán trú ngụ, nơi ấy thật khả ái.

99.

99.

Ramaṇīyāni [Pg.28] araññāni, yattha na ramatī jano;

Vītarāgā ramissanti, na te kāmagavesino.

Rừng núi thật khả ái, nơi người đời không ưa thích. Các bậc ly tham sẽ vui thích ở đó, vì họ không tìm cầu dục lạc.

Arahantavaggo sattamo niṭṭhito.

Phẩm A-la-hán, thứ bảy, chấm dứt.

8. Sahassavaggo

8. Phẩm Ngàn

100.

100.

Sahassamapi ce vācā, anatthapadasaṃhitā;

Ekaṃ atthapadaṃ seyyo, yaṃ sutvā upasammati.

Dầu nói ngàn lời, nhưng vô ích. Tốt hơn một câu có nghĩa, nghe xong được tịnh lạc.

101.

101.

Sahassamapi ce gāthā, anatthapadasaṃhitā;

Ekaṃ gāthāpadaṃ seyyo, yaṃ sutvā upasammati.

Dầu tụng ngàn câu kệ, nhưng vô ích. Tốt hơn một câu kệ có nghĩa, nghe xong được tịnh lạc.

102.

102.

Yo ca gāthā sataṃ bhāse, anatthapadasaṃhitā ;

Ekaṃ dhammapadaṃ seyyo, yaṃ sutvā upasammati.

Dầu nói trăm câu kệ, nhưng vô ích. Tốt hơn một câu Pháp, nghe xong được tịnh lạc.

103.

103.

Yo sahassaṃ sahassena, saṅgāme mānuse jine;

Ekañca jeyyamattānaṃ, sa ve saṅgāmajuttamo.

Dầu tại chiến trường, thắng ngàn ngàn quân; Không bằng tự thắng, chiến công tối thượng.

104.

104.

Attā have jitaṃ seyyo, yā cāyaṃ itarā pajā;

Attadantassa posassa, niccaṃ saññatacārino.

Thắng được chính mình, thật tốt đẹp hơn, hơn là thắng người. Người tự điều phục, thường sống tự chủ.

105.

105.

Neva devo na gandhabbo, na māro saha brahmunā;

Jitaṃ apajitaṃ kayirā, tathārūpassa jantuno.

Trời, Càn-thát-bà, Ma vương và Phạm thiên, không ai có thể, biến bại thành thắng, đối với người như vậy.

106.

106.

Māse [Pg.29] māse sahassena, yo yajetha sataṃ samaṃ;

Ekañca bhāvitattānaṃ, muhuttamapi pūjaye;

Sāyeva pūjanā seyyo, yañce vassasataṃ hutaṃ.

Tháng tháng bỏ ra, ngàn đồng cúng tế, suốt trăm năm trường; Chẳng bằng trong giây lát, cúng dường một bậc, tự tu tự chứng. Cúng dường như vậy, hơn trăm năm kia.

107.

107.

Yo ca vassasataṃ jantu, aggiṃ paricare vane;

Ekañca bhāvitattānaṃ, muhuttamapi pūjaye;

Sāyeva pūjanā seyyo, yañce vassasataṃ hutaṃ.

Dầu một trăm năm, ở trong rừng sâu, thờ lửa cúng dường; Chẳng bằng trong giây lát, cúng dường một bậc, tự tu tự chứng. Cúng dường như vậy, hơn trăm năm kia.

108.

108.

Yaṃ kiñci yiṭṭhaṃ va hutaṃ va loke, saṃvaccharaṃ yajetha puññapekkho;

Sabbampi taṃ na catubhāgameti, abhivādanā ujjugatesu seyyo.

Suốt cả một năm, người đi cầu phước, cúng tế lễ vật; Tất cả không bằng một phần tư, công đức đảnh lễ, bậc sống chánh trực.

109.

109.

Abhivādanasīlissa, niccaṃ vuḍḍhāpacāyino ;

Cattāro dhammā vaḍḍhanti, āyu vaṇṇo sukhaṃ balaṃ.

Ai thường kính lễ, bậc cao niên trưởng; Bốn pháp tăng trưởng: Thọ, sắc, lạc, lực.

110.

110.

Yo ca vassasataṃ jīve, dussīlo asamāhito;

Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, sīlavantassa jhāyino.

Sống một trăm năm, ác giới, không định; Tốt hơn sống một ngày, trì giới, thiền định.

111.

111.

Yo ca vassasataṃ jīve, duppañño asamāhito;

Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, paññavantassa jhāyino.

Sống một trăm năm, ác tuệ, không định; Tốt hơn sống một ngày, có tuệ, thiền định.

112.

112.

Yo ca vassasataṃ jīve, kusīto hīnavīriyo;

Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, vīriyamārabhato daḷhaṃ.

Sống một trăm năm, biếng nhác, buông lung; Tốt hơn sống một ngày, tinh tấn, kiên trì.

113.

113.

Yo [Pg.30] ca vassasataṃ jīve, apassaṃ udayabbayaṃ;

Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato udayabbayaṃ.

Sống một trăm năm, không thấy pháp sanh diệt; Tốt hơn sống một ngày, thấy được pháp sanh diệt.

114.

114.

Yo ca vassasataṃ jīve, apassaṃ amataṃ padaṃ;

Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato amataṃ padaṃ.

Sống một trăm năm, không thấy được bất tử; Tốt hơn sống một ngày, thấy được pháp bất tử.

115.

115.

Yo ca vassasataṃ jīve, apassaṃ dhammamuttamaṃ;

Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato dhammamuttamaṃ.

Sống một trăm năm, không thấy pháp tối thượng; Tốt hơn sống một ngày, thấy được pháp tối thượng.

Sahassavaggo aṭṭhamo niṭṭhito.

Phẩm Ngàn, thứ tám.

9. Pāpavaggo

9. Phẩm Ác

116.

116.

Abhittharetha kalyāṇe, pāpā cittaṃ nivāraye;

Dandhañhi karoto puññaṃ, pāpasmiṃ ramatī mano.

Hãy gấp làm lành, ngăn tâm làm ác; Ai chậm làm lành, ý ưa thích ác.

117.

117.

Pāpañce puriso kayirā, na naṃ kayirā punappunaṃ;

Na tamhi chandaṃ kayirātha, dukkho pāpassa uccayo.

Nếu người làm ác, chớ tiếp tục làm; Chớ vui thích ác, chứa ác tất khổ.

118.

118.

Puññañce puriso kayirā, kayirā naṃ punappunaṃ;

Tamhi chandaṃ kayirātha, sukho puññassa uccayo.

Nếu người làm lành, hãy tiếp tục làm; Hãy vui thích lành, chứa lành được lạc.

119.

119.

Pāpopi [Pg.31] passati bhadraṃ, yāva pāpaṃ na paccati;

Yadā ca paccati pāpaṃ, atha pāpo pāpāni passati.

Người ác thấy lành, khi ác chưa chín; Khi ác đã chín, người ác thấy ác.

120.

120.

Bhadropi passati pāpaṃ, yāva bhadraṃ na paccati;

Yadā ca paccati bhadraṃ, atha bhadro bhadrāni passati.

Người lành thấy ác, khi lành chưa chín; Khi lành đã chín, người lành thấy lành.

121.

121.

Māvamaññetha pāpassa, na mantaṃ āgamissati;

Udabindunipātena, udakumbhopi pūrati;

Bālo pūrati pāpassa, thokaṃ thokampi ācinaṃ.

Chớ coi thường điều ác, cho rằng quả báo không đến. Như nước nhỏ từng giọt, rồi bình cũng đầy tràn. Kẻ ngu phu tích chứa, dần dần đầy tội ác.

122.

122.

Māvamaññetha puññassa, na mantaṃ āgamissati;

Udabindunipātena, udakumbhopi pūrati;

Dhīro pūrati puññassa, thokaṃ thokampi ācinaṃ.

Chớ coi thường điều thiện, cho rằng quả báo không đến. Như nước nhỏ từng giọt, rồi bình cũng đầy tràn. Người trí tích chứa, dần dần đầy phước.

123.

123.

Vāṇijova bhayaṃ maggaṃ, appasattho mahaddhano;

Visaṃ jīvitukāmova, pāpāni parivajjaye.

Như thương gia ít bạn, nhiều tiền, tránh đường nguy hiểm; Như người muốn sống, tránh thuốc độc; Người trí cũng vậy, tránh xa điều ác.

124.

124.

Pāṇimhi ce vaṇo nāssa, hareyya pāṇinā visaṃ;

Nābbaṇaṃ visamanveti, natthi pāpaṃ akubbato.

Tay không vết thương, có thể cầm thuốc độc. Thuốc độc không thấm, người không thương tích. Không làm điều ác, không nhiễm quả ác.

125.

125.

Yo [Pg.32] appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa;

Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto.

Ai hãm hại người, vô tội, thanh tịnh; Tội ác trở lại, kẻ ngu như vậy, như ném bụi trần, ngược gió tung bay.

126.

126.

Gabbhameke uppajjanti, nirayaṃ pāpakammino;

Saggaṃ sugatino yanti, parinibbanti anāsavā.

Có người sanh lại, trong bào thai mẹ; Kẻ ác sanh vào, cõi dữ địa ngục; Người lành sanh lên, các cõi trời cao; Bậc vô lậu chứng, Niết-bàn tịch tịnh.

127.

127.

Na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa ;

Na vijjatī so jagatippadeso, yatthaṭṭhito mucceyya pāpakammā.

Không trên trời, giữa biển, không vào hang núi; Không nơi nào trên đời, trốn khỏi quả báo ác.

128.

128.

Na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa;

Na vijjatī so jagatippadeso, yatthaṭṭhitaṃ nappasaheyya maccu.

Không trên trời, giữa biển, không vào hang núi; Không nơi nào trên đời, trốn khỏi tay thần chết.

Pāpavaggo navamo niṭṭhito.

Phẩm Ác, thứ chín.

10. Daṇḍavaggo

10. Phẩm Hình Phạt

129.

129.

Sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno;

Attānaṃ upamaṃ katvā, na haneyya na ghātaye.

Mọi người sợ hình phạt, mọi người sợ sự chết; Lấy mình làm ví dụ, không nên giết, không nên bảo giết.

130.

130.

Sabbe [Pg.33] tasanti daṇḍassa, sabbesaṃ jīvitaṃ piyaṃ;

Attānaṃ upamaṃ katvā, na haneyya na ghātaye.

Mọi người sợ hình phạt, mạng sống ai cũng quý; Lấy mình làm ví dụ, không nên giết, không nên bảo giết.

131.

131.

Sukhakāmāni bhūtāni, yo daṇḍena vihiṃsati;

Attano sukhamesāno, pecca so na labhate sukhaṃ.

Chúng sanh đều muốn lạc, ai dùng trượng hại người; Mong cầu lạc cho mình, đời sau không được lạc.

132.

132.

Sukhakāmāni bhūtāni, yo daṇḍena na hiṃsati;

Attano sukhamesāno, pecca so labhate sukhaṃ.

Chúng sanh đều muốn lạc, ai không dùng trượng hại người; Mong cầu lạc cho mình, đời sau được hưởng lạc.

133.

133.

Māvoca pharusaṃ kañci, vuttā paṭivadeyyu taṃ ;

Dukkhā hi sārambhakathā, paṭidaṇḍā phuseyyu taṃ.

Chớ nói lời thô ác với ai, bị nói, họ sẽ đáp trả. Lời tranh cãi là khổ, quả báo sẽ chạm đến ngươi.

134.

134.

Sace neresi attānaṃ, kaṃso upahato yathā;

Esa pattosi nibbānaṃ, sārambho te na vijjati.

Nếu ngươi giữ im lặng, như chiếc chiêng bị bể; Ngươi đã chứng Niết-bàn, không còn lời tranh cãi.

135.

135.

Yathā daṇḍena gopālo, gāvo pājeti gocaraṃ;

Evaṃ jarā ca maccu ca, āyuṃ pājenti pāṇinaṃ.

Như người chăn bò dùng gậy, lùa bò ra đồng cỏ; Cũng vậy, già và chết, lùa mạng sống chúng sanh.

136.

136.

Atha pāpāni kammāni, karaṃ bālo na bujjhati;

Sehi kammehi dummedho, aggidaḍḍhova tappati.

Kẻ ngu làm điều ác, không tự biết việc làm; Do ác nghiệp của mình, kẻ ngu bị thiêu đốt, như bị lửa đốt cháy.

137.

137.

Yo daṇḍena adaṇḍesu, appaduṭṭhesu dussati;

Dasannamaññataraṃ ṭhānaṃ, khippameva nigacchati.

Ai dùng trượng hại người không đáng hại, người vô tội, không lỗi, sẽ mau chóng đi đến một trong mười cảnh khổ.

138.

138.

Vedanaṃ [Pg.34] pharusaṃ jāniṃ, sarīrassa ca bhedanaṃ ;

Garukaṃ vāpi ābādhaṃ, cittakkhepañca pāpuṇe.

Phải chịu khổ thọ khốc liệt, hoặc tài sản tổn thất, hoặc thân thể thương vong, hoặc bệnh nặng hiểm nghèo, hoặc tâm trí loạn cuồng.

139.

139.

Rājato vā upasaggaṃ, abbhakkhānañca dāruṇaṃ;

Parikkhayañca ñātīnaṃ, bhogānañca pabhaṅguraṃ.

Hoặc bị vua chúa hại, hoặc bị vu khống nặng, hoặc bà con ly tán, hoặc tài sản tiêu vong.

140.

140.

Atha vāssa agārāni, aggi ḍahati pāvako;

Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjati.

Hoặc nhà cửa của y, bị lửa dữ thiêu đốt; Khi thân hoại mạng chung, kẻ ngu sanh địa ngục.

141.

141.

Na naggacariyā na jaṭā na paṅkā, nānāsakā thaṇḍilasāyikā vā;

Rajojallaṃ ukkuṭikappadhānaṃ, sodhenti maccaṃ avitiṇṇakaṅkhaṃ.

Không lõa thể, bện tóc, không bùn nhơ, tuyệt thực, không ngủ đất, tro bụi, không ngồi xổm chuyên cần, thanh lọc được người chưa hết nghi ngờ.

142.

142.

Alaṅkato cepi samaṃ careyya, santo danto niyato brahmacārī;

Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, so brāhmaṇo so samaṇo sa bhikkhu.

Dù trang sức lộng lẫy, nhưng sống đời an tịnh, tự chủ, có giới hạnh, sống phạm hạnh, không dùng trượng với mọi chúng sanh; người ấy là Bà-la-môn, là Sa-môn, là Tỳ-kheo.

143.

143.

Hirīnisedho puriso, koci lokasmi vijjati;

Yo niddaṃ apabodheti, asso bhadro kasāmiva.

Hiếm thay ở trên đời, người biết tàm quý tự chế, tránh né mọi khiển trách, như ngựa hay tránh roi.

144.

144.

Asso [Pg.35] yathā bhadro kasāniviṭṭho, ātāpino saṃvegino bhavātha;

Saddhāya sīlena ca vīriyena ca, samādhinā dhammavinicchayena ca;

Sampannavijjācaraṇā patissatā, jahissatha dukkhamidaṃ anappakaṃ.

Như ngựa hay bị đánh, hãy nhiệt tâm, khẩn trương; Nhờ tín, giới, tấn, định, và trạch pháp phân minh; Nhờ minh hạnh cụ túc, và chánh niệm vững bền; Hãy đoạn trừ khổ đau, vô lượng và vô biên này.

145.

145.

Udakañhi nayanti nettikā, usukārā namayanti tejanaṃ;

Dāruṃ namayanti tacchakā, attānaṃ damayanti subbatā.

Người trị thủy dẫn nước, kẻ làm tên uốn tên, người thợ mộc uốn gỗ, bậc hiền trí tự điều phục.

Daṇḍavaggo dasamo niṭṭhito.

Phẩm Hình Phạt, phẩm thứ mười, chấm dứt.

11. Jarāvaggo

11. Phẩm Già

146.

146.

Ko nu hāso kimānando, niccaṃ pajjalite sati;

Andhakārena onaddhā, padīpaṃ na gavesatha.

Cười gì, vui sướng gì, khi đời mãi bị thiêu; Bị tối tăm bao phủ, sao không tìm đuốc soi?

147.

147.

Passa cittakataṃ bimbaṃ, arukāyaṃ samussitaṃ;

Āturaṃ bahusaṅkappaṃ, yassa natthi dhuvaṃ ṭhiti.

Hãy xem thân trang điểm, một khối ung nhọt, chất chứa; Bệnh hoạn, nhiều suy tưởng, không bền vững, thường còn.

148.

148.

Parijiṇṇamidaṃ rūpaṃ, roganīḷaṃ pabhaṅguraṃ;

Bhijjati pūtisandeho, maraṇantañhi jīvitaṃ.

Thân này đã già yếu, là ổ bệnh, mỏng manh; Khối ô uế, tan rã, sự sống quả kết thúc bằng sự chết.

149.

149.

Yānimāni [Pg.36] apatthāni, alābūneva sārade;

Kāpotakāni aṭṭhīni, tāni disvāna kā rati.

Những xương trắng bồ câu, vứt bỏ như vỏ bầu, vào mùa thu khô héo; Thấy chúng rồi, vui gì?

150.

150.

Aṭṭhīnaṃ nagaraṃ kataṃ, maṃsalohitalepanaṃ;

Yattha jarā ca maccu ca, māno makkho ca ohito.

Thành làm bằng xương trắng, tô trát bằng thịt máu; Nơi chứa già và chết, ngã mạn và giả dối.

151.

151.

Jīranti ve rājarathā sucittā, atho sarīrampi jaraṃ upeti;

Satañca dhammo na jaraṃ upeti, santo have sabbhi pavedayanti.

Xe vua dẫu lộng lẫy, rồi cũng phải hư mòn; Thân này rồi sẽ già, pháp bậc Thánh không già; Các bậc Thánh đã nói, với các bậc Thánh như vậy.

152.

152.

Appassutāyaṃ puriso, balibaddhova jīrati;

Maṃsāni tassa vaḍḍhanti, paññā tassa na vaḍḍhati.

Người ít nghe, ít học, già như trâu, như bò; Thịt nó tăng, tuệ nó không tăng.

153.

153.

Anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvissaṃ anibbisaṃ;

Gahakāraṃ gavesanto, dukkhā jāti punappunaṃ.

Trải bao kiếp luân hồi, ta lang thang tìm mãi mà không gặp, người thợ cất nhà này. Ôi, sanh đi sanh lại thật là khổ!

154.

154.

Gahakāraka diṭṭhosi, puna gehaṃ na kāhasi;

Sabbā te phāsukā bhaggā, gahakūṭaṃ visaṅkhataṃ;

Visaṅkhāragataṃ cittaṃ, taṇhānaṃ khayamajjhagā.

Hỡi người thợ làm nhà, ta đã thấy ngươi rồi! Ngươi không thể làm nhà nữa. Tất cả rui mè của ngươi đã gãy, cây đòn dông của ngươi đã bị phá tan. Tâm ta đã đạt đến vô vi, mọi ái dục đều tiêu vong.

155.

155.

Acaritvā brahmacariyaṃ, aladdhā yobbane dhanaṃ;

Jiṇṇakoñcāva jhāyanti, khīṇamaccheva pallale.

Không sống đời phạm hạnh, lúc trẻ không kiếm tiền; Như cò già ủ rũ, bên ao cạn không cá.

156.

156.

Acaritvā [Pg.37] brahmacariyaṃ, aladdhā yobbane dhanaṃ;

Senti cāpātikhīṇāva, purāṇāni anutthunaṃ.

Không sống đời phạm hạnh, lúc trẻ không kiếm tiền; Nằm dài như tên đã bắn, than tiếc chuyện ngày xưa.

Jarāvaggo ekādasamo niṭṭhito.

Phẩm Già, thứ mười một, đã xong.

12. Attavaggo

12. Phẩm Tự Ngã

157.

157.

Attānañce piyaṃ jaññā, rakkheyya naṃ surakkhitaṃ;

Tiṇṇaṃ aññataraṃ yāmaṃ, paṭijaggeyya paṇḍito.

Nếu biết thân mình là quý, hãy khéo bảo vệ nó. Trong ba canh (đời), người trí phải tỉnh thức.

158.

158.

Attānameva paṭhamaṃ, patirūpe nivesaye;

Athaññamanusāseyya, na kilisseyya paṇḍito.

Trước hết hãy đặt mình vào điều thích đáng, rồi sau hãy giáo huấn người. Người trí làm vậy, không bị ô nhiễm.

159.

159.

Attānaṃ ce tathā kayirā, yathāññamanusāsati;

Sudanto vata dametha, attā hi kira duddamo.

Hãy tự làm như điều mình dạy người. Khéo tự điều phục rồi hãy điều phục người. Vì tự ngã thật khó điều phục.

160.

160.

Attā hi attano nātho, ko hi nātho paro siyā;

Attanā hi sudantena, nāthaṃ labhati dullabhaṃ.

Tự mình là nơi nương tựa của chính mình, nào có ai khác là nơi nương tựa? Khi tự mình đã được khéo điều phục, người ấy được nơi nương tựa khó được.

161.

161.

Attanā hi kataṃ pāpaṃ, attajaṃ attasambhavaṃ;

Abhimatthati dummedhaṃ, vajiraṃ vasmamayaṃ maṇiṃ.

Tội lỗi do chính mình làm, tự mình sinh, tự mình tạo, sẽ nghiền nát kẻ ngu si, như kim cương nghiền nát đá quý.

162.

162.

Yassa accantadussīlyaṃ, māluvā sālamivotthataṃ;

Karoti so tathattānaṃ, yathā naṃ icchatī diso.

Người nào có ác giới cực độ, như dây leo māluvā bao trùm cây sāla, người ấy tự làm cho mình như kẻ thù mong muốn.

163.

163.

Sukarāni [Pg.38] asādhūni, attano ahitāni ca;

Yaṃ ve hitañca sādhuñca, taṃ ve paramadukkaraṃ.

Dễ làm những điều bất thiện và không lợi cho mình. Còn điều gì có lợi và tốt lành, điều đó thật vô cùng khó làm.

164.

164.

Yo sāsanaṃ arahataṃ, ariyānaṃ dhammajīvinaṃ;

Paṭikkosati dummedho, diṭṭhiṃ nissāya pāpikaṃ;

Phalāni kaṭṭhakasseva, attaghātāya phallati.

Kẻ ngu si nào, vì nương theo tà kiến, chê bai giáo huấn của các bậc A-la-hán, bậc Thánh, sống theo Chánh pháp, thì tự chuốc lấy hủy diệt, như quả của cây kaṭṭhaka.

165.

165.

Attanā hi kataṃ pāpaṃ, attanā saṃkilissati;

Attanā akataṃ pāpaṃ, attanāva visujjhati;

Suddhī asuddhi paccattaṃ, nāñño aññaṃ visodhaye.

Tự mình làm ác, tự mình ô nhiễm. Tự mình không làm ác, tự mình thanh tịnh. Thanh tịnh hay không là do tự mình, không ai có thể làm cho người khác thanh tịnh.

166.

166.

Attadatthaṃ paratthena, bahunāpi na hāpaye;

Attadatthamabhiññāya, sadatthapasuto siyā.

Đừng vì lợi ích của người khác, dù lớn lao đến đâu, mà từ bỏ lợi ích của chính mình. Khi đã nhận rõ lợi ích của mình, hãy chuyên tâm vào lợi ích đó.

Attavaggo dvādasamo niṭṭhito.

Phẩm Tự Ngã, thứ mười hai, đã xong.

13. Lokavaggo

13. Phẩm Thế Gian

167.

167.

Hīnaṃ dhammaṃ na seveyya, pamādena na saṃvase;

Micchādiṭṭhiṃ na seveyya, na siyā lokavaḍḍhano.

Chớ theo pháp hèn hạ, chớ sống buông lung, chớ theo tà kiến, chớ làm tăng trưởng thế gian (luân hồi).

168.

168.

Uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ sucaritaṃ care;

Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca.

Hãy đứng dậy, chớ buông lung! Hãy thực hành pháp thiện. Người sống theo pháp được an lạc trong đời này và đời sau.

169.

169.

Dhammaṃ [Pg.39] care sucaritaṃ, na naṃ duccaritaṃ care;

Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca.

Hãy thực hành pháp thiện, chớ thực hành pháp ác. Người sống theo pháp được an lạc trong đời này và đời sau.

170.

170.

Yathā pubbuḷakaṃ passe, yathā passe marīcikaṃ;

Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passati.

Hãy nhìn thế gian như bọt nước, như ảo ảnh. Người quán thế gian như vậy, thần chết sẽ không thấy.

171.

171.

Etha passathimaṃ lokaṃ, cittaṃ rājarathūpamaṃ;

Yattha bālā visīdanti, natthi saṅgo vijānataṃ.

Hãy đến nhìn thế gian này, lộng lẫy như xe vua, nơi kẻ ngu bị đắm chìm, nhưng người trí không bị ràng buộc.

172.

172.

Yo ca pubbe pamajjitvā, pacchā so nappamajjati;

Somaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhā muttova candimā.

Người nào trước kia buông lung, sau đó không buông lung nữa, người ấy soi sáng thế gian này, như trăng thoát khỏi mây che.

173.

173.

Yassa pāpaṃ kataṃ kammaṃ, kusalena pidhīyati ;

Somaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhā muttova candimā.

Người nào có nghiệp ác đã làm được che lấp bởi nghiệp thiện, người ấy soi sáng thế gian này, như trăng thoát khỏi mây che.

174.

174.

Andhabhūto ayaṃ loko, tanukettha vipassati;

Sakuṇo jālamuttova, appo saggāya gacchati.

Thế gian này mù quáng, ít người thấy rõ. Như chim thoát khỏi lưới, ít người đi đến cõi trời.

175.

175.

Haṃsādiccapathe yanti, ākāse yanti iddhiyā;

Nīyanti dhīrā lokamhā, jetvā māraṃ savāhiniṃ.

Thiên nga bay trên đường mặt trời, người có thần thông đi trong hư không. Người trí, sau khi chiến thắng Ma vương và quyến thuộc, được dẫn ra khỏi thế gian.

176.

176.

Ekaṃ dhammaṃ atītassa, musāvādissa jantuno;

Vitiṇṇaparalokassa, natthi pāpaṃ akāriyaṃ.

Người đã vi phạm một pháp (chân thật), người nói dối, người đã từ bỏ đời sau, thì không có điều ác nào mà không làm.

177.

177.

Na [Pg.40] ve kadariyā devalokaṃ vajanti, bālā have nappasaṃsanti dānaṃ;

Dhīro ca dānaṃ anumodamāno, teneva so hoti sukhī parattha.

Kẻ keo kiệt chắc chắn không đến cõi trời, kẻ ngu si quả thật không tán thán bố thí. Còn người trí tùy hỷ việc bố thí, chính nhờ vậy mà được an lạc ở đời sau.

178.

178.

Pathabyā ekarajjena, saggassa gamanena vā;

Sabbalokādhipaccena, sotāpattiphalaṃ varaṃ.

Hơn cả độc bá cõi đất, hơn cả việc sanh lên cõi trời, hơn cả quyền làm chủ toàn thế giới, quả Dự lưu là cao quý hơn.

Lokavaggo terasamo niṭṭhito.

Phẩm Thế Gian, thứ mười ba, đã xong.

14. Buddhavaggo

14. Phẩm Phật Đà

179.

179.

Yassa jitaṃ nāvajīyati, jitaṃ yassa no yāti koci loke;

Taṃ buddhamanantagocaraṃ, apadaṃ kena padena nessatha.

Chiến thắng của Ngài không ai đảo ngược, không ai trên đời theo kịp. Đức Phật ấy, với cảnh giới vô biên, không dấu vết, các ngươi sẽ theo dấu vết nào mà tìm?

180.

180.

Yassa jālinī visattikā, taṇhā natthi kuhiñci netave;

Taṃ buddhamanantagocaraṃ, apadaṃ kena padena nessatha.

Người không có ái dục như lưới giăng, như chất độc, để dẫn đi bất cứ đâu. Đức Phật ấy, với cảnh giới vô biên, không dấu vết, các ngươi sẽ theo dấu vết nào mà tìm?

181.

181.

Ye jhānapasutā dhīrā, nekkhammūpasame ratā;

Devāpi tesaṃ pihayanti, sambuddhānaṃ satīmataṃ.

Bậc trí nào chuyên tâm thiền định, ưa thích sự vắng lặng của xuất ly; Chư Thiên cũng ái mộ các vị ấy, những bậc Chánh Giác, chánh niệm.

182.

182.

Kiccho [Pg.41] manussapaṭilābho, kicchaṃ maccāna jīvitaṃ;

Kicchaṃ saddhammassavanaṃ, kiccho buddhānamuppādo.

Khó thay được làm người, khó thay đời sống chúng sanh, khó thay được nghe diệu pháp, khó thay chư Phật ra đời.

183.

183.

Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā ;

Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ.

Không làm các điều ác, thành tựu các hạnh lành, giữ tâm ý trong sạch, đó là lời chư Phật dạy.

184.

184.

Khantī paramaṃ tapo titikkhā, nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā;

Na hi pabbajito parūpaghātī, na samaṇo hoti paraṃ viheṭhayanto.

Nhẫn nại, chịu đựng là khổ hạnh tối thượng, Niết-bàn là tối thượng, chư Phật dạy vậy. Người xuất gia không làm hại người khác, không phải Sa-môn nếu làm phiền não người khác.

185.

185.

Anūpavādo anūpaghāto, pātimokkhe ca saṃvaro;

Mattaññutā ca bhattasmiṃ, pantañca sayanāsanaṃ;

Adhicitte ca āyogo, etaṃ buddhāna sāsanaṃ.

Không phỉ báng, không phá hoại, hộ trì trong giới bổn, tiết độ trong ăn uống, sàng tọa nơi vắng vẻ, chuyên tâm vào tăng thượng tâm, đó là lời chư Phật dạy.

186.

186.

Na kahāpaṇavassena, titti kāmesu vijjati;

Appassādā dukhā kāmā, iti viññāya paṇḍito.

Dù mưa tiền vàng cũng không thỏa mãn được dục vọng. Dục lạc ít vị ngọt, nhiều khổ đau, bậc trí biết như vậy.

187.

187.

Api dibbesu kāmesu, ratiṃ so nādhigacchati;

Taṇhakkhayarato hoti, sammāsambuddhasāvako.

Ngay cả dục lạc cõi trời, vị ấy cũng không tìm thấy vui thích. Vị ấy chỉ vui thích trong sự đoạn tận ái dục, là đệ tử của bậc Chánh Đẳng Giác.

188.

188.

Bahuṃ ve saraṇaṃ yanti, pabbatāni vanāni ca;

Ārāmarukkhacetyāni, manussā bhayatajjitā.

Nhiều người khi bị sợ hãi khuấy nhiễu, đã tìm đến nương tựa núi non, rừng rậm, vườn cây và tháp miếu.

189.

189.

Netaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ, netaṃ saraṇamuttamaṃ;

Netaṃ saraṇamāgamma, sabbadukkhā pamuccati.

Đó không phải là nơi nương tựa an ổn, đó không phải là nơi nương tựa tối thượng. Nương tựa vào nơi ấy, không thể thoát khỏi mọi khổ đau.

190.

190.

Yo [Pg.42] ca buddhañca dhammañca, saṅghañca saraṇaṃ gato;

Cattāri ariyasaccāni, sammappaññāya passati.

Còn ai quy y Phật, Pháp, và Tăng, thấy được bốn sự thật của bậc Thánh bằng chánh trí tuệ.

191.

191.

Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ;

Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.

(Đó là) Khổ, nguyên nhân của khổ, sự vượt qua khổ, và con đường Thánh tám ngành dẫn đến sự chấm dứt khổ.

192.

192.

Etaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ, etaṃ saraṇamuttamaṃ;

Etaṃ saraṇamāgamma, sabbadukkhā pamuccati.

Đó chính là nơi nương tựa an ổn, đó chính là nơi nương tựa tối thượng. Nương tựa vào nơi ấy, sẽ thoát khỏi mọi khổ đau.

193.

193.

Dullabho purisājañño, na so sabbattha jāyati;

Yattha so jāyati dhīro, taṃ kulaṃ sukhamedhati.

Bậc nhân kiệt khó tìm, vị ấy không sinh ra ở mọi nơi. Nơi nào bậc trí ấy sinh ra, dòng tộc ấy được hưởng an lạc.

194.

194.

Sukho buddhānamuppādo, sukhā saddhammadesanā;

Sukhā saṅghassa sāmaggī, samaggānaṃ tapo sukho.

Chư Phật ra đời là an lạc, thuyết giảng diệu pháp là an lạc, Tăng chúng hòa hợp là an lạc, sự tu tập của những người hòa hợp là an lạc.

195.

195.

Pūjārahe pūjayato, buddhe yadi va sāvake;

Papañcasamatikkante, tiṇṇasokapariddave.

Cúng dường bậc đáng cúng dường, là chư Phật hay các vị đệ tử, những vị đã vượt qua hý luận, đã thoát khỏi sầu bi.

196.

196.

Te tādise pūjayato, nibbute akutobhaye;

Na sakkā puññaṃ saṅkhātuṃ, imettamapi kenaci.

Cúng dường những bậc như vậy, đã tịch tịnh, không còn sợ hãi, không ai có thể đo lường được công đức rằng công đức ấy là bao nhiêu.

Buddhavaggo cuddasamo niṭṭhito.

Phẩm Phật Đà, thứ mười bốn, chấm dứt.

15. Sukhavaggo

15. Phẩm An Lạc

197.

197.

Susukhaṃ vata jīvāma, verinesu averino;

Verinesu manussesu, viharāma averino.

Ta sống thật an lạc, không hận thù giữa những người hận thù. Giữa những người hận thù, ta sống không hận thù.

198.

198.

Susukhaṃ [Pg.43] vata jīvāma, āturesu anāturā;

Āturesu manussesu, viharāma anāturā.

Ta sống thật an lạc, không phiền não giữa những người phiền não. Giữa những người phiền não, ta sống không phiền não.

199.

199.

Susukhaṃ vata jīvāma, ussukesu anussukā;

Ussukesu manassesu, viharāma anussukā.

Ta sống thật an lạc, không tham ái giữa những người tham ái. Giữa những người tham ái, ta sống không tham ái.

200.

200.

Susukhaṃ vata jīvāma, yesaṃ no natthi kiñcanaṃ;

Pītibhakkhā bhavissāma, devā ābhassarā yathā.

Ta sống thật an lạc, những người không có gì. Ta sẽ nuôi sống bằng hỷ lạc, như chư thiên cõi Quang Âm.

201.

201.

Jayaṃ veraṃ pasavati, dukkhaṃ seti parājito;

Upasanto sukhaṃ seti, hitvā jayaparājayaṃ.

Thắng lợi sinh hận thù, kẻ bại trận nằm trong đau khổ. Người vắng lặng sống an lạc, đã từ bỏ thắng và bại.

202.

202.

Natthi rāgasamo aggi, natthi dosasamo kali;

Natthi khandhasamā dukkhā, natthi santiparaṃ sukhaṃ.

Không có lửa nào bằng tham ái, không có điều xấu nào bằng sân hận. Không có khổ nào bằng các uẩn, không có an lạc nào hơn sự tịch tịnh.

203.

203.

Jighacchāparamā rogā, saṅkhāraparamā dukhā;

Etaṃ ñatvā yathābhūtaṃ, nibbānaṃ paramaṃ sukhaṃ.

Đói là bệnh tối trọng, các hành là khổ tối trọng. Biết điều này như thật, Niết-bàn là an lạc tối thượng.

204.

204.

Ārogyaparamā lābhā, santuṭṭhiparamaṃ dhanaṃ;

Vissāsaparamā ñāti, nibbānaṃ paramaṃ sukhaṃ.

Không bệnh là lợi tối thượng, biết đủ là tài sản tối thượng. Tin cậy là bà con tối thượng, Niết-bàn là an lạc tối thượng.

205.

205.

Pavivekarasaṃ pitvā, rasaṃ upasamassa ca;

Niddaro hoti nippāpo, dhammapītirasaṃ pivaṃ.

Uống vị độc cư và vị của sự vắng lặng, người ấy không còn sợ hãi, không còn tội lỗi, khi uống vị hỷ lạc của Pháp.

206.

206.

Sāhu [Pg.44] dassanamariyānaṃ, sannivāso sadā sukho;

Adassanena bālānaṃ, niccameva sukhī siyā.

Lành thay được thấy bậc Thánh, sống chung với các vị ấy luôn an lạc. Không thấy kẻ ngu, sẽ luôn được an lạc.

207.

207.

Bālasaṅgatacārī hi, dīghamaddhāna socati;

Dukkho bālehi saṃvāso, amitteneva sabbadā;

Dhīro ca sukhasaṃvāso, ñātīnaṃva samāgamo.

Người đi cùng kẻ ngu sẽ sầu muộn lâu dài. Sống chung với kẻ ngu là khổ, như luôn sống với kẻ thù. Sống chung với bậc trí là lạc, như sum họp với bà con.

208.

208.

Tasmā hi –Dhīrañca paññañca bahussutañca, dhorayhasīlaṃ vatavantamariyaṃ;

Taṃ tādisaṃ sappurisaṃ sumedhaṃ, bhajetha nakkhattapathaṃva candimā.

Do vậy: Bậc hiền trí, có tuệ, đa văn, kiên trì, giữ giới, bậc Thánh, bậc chân nhân, thiện trí như vậy, hãy đi theo, như mặt trăng theo quỹ đạo các vì sao.

Sukhavaggo pannarasamo niṭṭhito.

Phẩm Hạnh Phúc thứ mười lăm chấm dứt.

16. Piyavaggo

16. Phẩm Yêu Thích

209.

209.

Ayoge yuñjamattānaṃ, yogasmiñca ayojayaṃ;

Atthaṃ hitvā piyaggāhī, pihetattānuyoginaṃ.

Gắn mình vào việc không đáng, không gắn vào việc đáng làm, từ bỏ mục đích, nắm giữ điều yêu thích, (kẻ ấy) sẽ ganh tị với người chuyên tâm tu tập.

210.

210.

Mā piyehi samāgañchi, appiyehi kudācanaṃ;

Piyānaṃ adassanaṃ dukkhaṃ, appiyānañca dassanaṃ.

Chớ nên gặp gỡ người thương, cũng đừng bao giờ gặp người ghét. Không thấy người thương là khổ, thấy người ghét cũng là khổ.

211.

211.

Tasmā piyaṃ na kayirātha, piyāpāyo hi pāpako;

Ganthā tesaṃ na vijjanti, yesaṃ natthi piyāppiyaṃ.

Do đó, chớ có người thương, vì xa lìa người thương là khổ. Những ai không có thương ghét, thì không có ràng buộc.

212.

212.

Piyato jāyatī soko, piyato jāyatī bhayaṃ;

Piyato vippamuttassa, natthi soko kuto bhayaṃ.

Từ yêu thương sinh sầu muộn, từ yêu thương sinh sợ hãi. Với người đã thoát khỏi yêu thương, không có sầu muộn, thì sợ hãi từ đâu?

213.

213.

Pemato [Pg.45] jāyatī soko, pemato jāyatī bhayaṃ;

Pemato vippamuttassa, natthi soko kuto bhayaṃ.

Từ ái luyến sinh sầu muộn, từ ái luyến sinh sợ hãi. Với người đã thoát khỏi ái luyến, không có sầu muộn, thì sợ hãi từ đâu?

214.

214.

Ratiyā jāyatī soko, ratiyā jāyatī bhayaṃ;

Ratiyā vippamuttassa, natthi soko kuto bhayaṃ.

Từ hoan lạc sinh sầu muộn, từ hoan lạc sinh sợ hãi. Với người đã thoát khỏi hoan lạc, không có sầu muộn, thì sợ hãi từ đâu?

215.

215.

Kāmato jāyatī soko, kāmato jāyatī bhayaṃ;

Kāmato vippamuttassa, natthi soko kuto bhayaṃ.

Từ dục vọng sinh sầu muộn, từ dục vọng sinh sợ hãi. Với người đã thoát khỏi dục vọng, không có sầu muộn, thì sợ hãi từ đâu?

216.

216.

Taṇhāya jāyatī soko, taṇhāya jāyatī bhayaṃ;

Taṇhāya vippamuttassa, natthi soko kuto bhayaṃ.

Từ ái dục sinh sầu muộn, từ ái dục sinh sợ hãi. Với người đã thoát khỏi ái dục, không có sầu muộn, thì sợ hãi từ đâu?

217.

217.

Sīladassanasampannaṃ, dhammaṭṭhaṃ saccavedinaṃ;

Attano kamma kubbānaṃ, taṃ jano kurute piyaṃ.

Người đầy đủ giới và kiến, an trú trong pháp, thấu hiểu chân lý, làm tròn phận sự của mình, người ấy được dân chúng yêu mến.

218.

218.

Chandajāto anakkhāte, manasā ca phuṭo siyā;

Kāmesu ca appaṭibaddhacitto, uddhaṃsototi vuccati.

Người có ý muốn hướng đến Niết-bàn, có tâm đạt đến, tâm không bị ràng buộc trong các dục, được gọi là bậc ngược dòng.

219.

219.

Cirappavāsiṃ purisaṃ, dūrato sotthimāgataṃ;

Ñātimittā suhajjā ca, abhinandanti āgataṃ.

Như người đi xa lâu ngày, từ xa trở về bình an, được bà con, bạn bè, người thân vui mừng chào đón.

220.

220.

Tatheva katapuññampi, asmā lokā paraṃ gataṃ;

Puññāni paṭigaṇhanti, piyaṃ ñātīva āgataṃ.

Cũng vậy, người đã làm phước, từ đời này sang đời sau, các phước báu sẽ đón nhận, như người thân đón người thương trở về.

Piyavaggo soḷasamo niṭṭhito.

Phẩm Yêu Thích thứ mười sáu chấm dứt.

17. Kodhavaggo

17. Phẩm Phẫn Nộ

221.

221.

Kodhaṃ [Pg.46] jahe vippajaheyya mānaṃ, saṃyojanaṃ sabbamatikkameyya;

Taṃ nāmarūpasmimasajjamānaṃ, akiñcanaṃ nānupatanti dukkhā.

Hãy từ bỏ sân hận, đoạn trừ ngã mạn, vượt qua tất cả kiết sử. Người không dính mắc vào danh sắc, không còn sở hữu, các khổ đau không theo đến.

222.

222.

Yo ve uppatitaṃ kodhaṃ, rathaṃ bhantaṃva vāraye ;

Tamahaṃ sārathiṃ brūmi, rasmiggāho itaro jano.

Ai chế ngự được cơn sân đã khởi, như kìm giữ cỗ xe đang chạy loạn, ta gọi người ấy là người đánh xe, kẻ khác chỉ là người cầm cương.

223.

223.

Akkodhena jine kodhaṃ, asādhuṃ sādhunā jine;

Jine kadariyaṃ dānena, saccenālikavādinaṃ.

Lấy không sân thắng sân hận, lấy thiện thắng điều không thiện. Lấy bố thí thắng keo kiệt, lấy chân thật thắng dối trá.

224.

224.

Saccaṃ bhaṇe na kujjheyya, dajjā appampi yācito;

Etehi tīhi ṭhānehi, gacche devāna santike.

Hãy nói lời chân thật, chớ nên sân hận; khi được xin, dù ít cũng cho. Nhờ ba điều này, sẽ được đến gần chư Thiên.

225.

225.

Ahiṃsakā ye munayo, niccaṃ kāyena saṃvutā;

Te yanti accutaṃ ṭhānaṃ, yattha gantvā na socare.

Các bậc hiền nhân không làm hại ai, thường thu thúc thân, các vị ấy đi đến nơi bất tử, nơi đến rồi không còn sầu muộn.

226.

226.

Sadā jāgaramānānaṃ, ahorattānusikkhinaṃ;

Nibbānaṃ adhimuttānaṃ, atthaṃ gacchanti āsavā.

Những người thường tỉnh thức, ngày đêm chuyên tâm học hỏi, hướng tâm đến Niết-bàn, các lậu hoặc của họ sẽ tiêu tan.

227.

227.

Porāṇametaṃ [Pg.47] atula, netaṃ ajjatanāmiva;

Nindanti tuṇhimāsīnaṃ, nindanti bahubhāṇinaṃ;

Mitabhāṇimpi nindanti, natthi loke anindito.

Này Atula, đây là chuyện xưa, không phải chỉ ngày nay thôi. Họ chê người ngồi im lặng, chê người nói nhiều, cũng chê người nói vừa phải. Trên đời không có ai không bị chê.

228.

228.

Na cāhu na ca bhavissati, na cetarahi vijjati;

Ekantaṃ nindito poso, ekantaṃ vā pasaṃsito.

Đã không có, sẽ không có, và hiện tại cũng không có, một người hoàn toàn bị chê hay hoàn toàn được khen.

229.

229.

Yaṃ ce viññū pasaṃsanti, anuvicca suve suve;

Acchiddavuttiṃ medhāviṃ, paññāsīlasamāhitaṃ.

Người mà bậc trí, sau khi quan sát từng ngày, khen ngợi là người có hạnh không tì vết, hiền trí, vững chắc trong trí tuệ và giới hạnh.

230.

230.

Nikkhaṃ jambonadasseva, ko taṃ ninditumarahati;

Devāpi naṃ pasaṃsanti, brahmunāpi pasaṃsito.

Như đồng tiền vàng ròng, ai đáng chê người ấy? Chư Thiên cũng tán thán, Phạm Thiên cũng tán thán.

231.

231.

Kāyappakopaṃ rakkheyya, kāyena saṃvuto siyā;

Kāyaduccaritaṃ hitvā, kāyena sucaritaṃ care.

Hãy phòng hộ sự phẫn nộ của thân, hãy thu thúc thân. Từ bỏ thân ác hạnh, hãy thực hành thân thiện hạnh.

232.

232.

Vacīpakopaṃ rakkheyya, vācāya saṃvuto siyā;

Vacīduccaritaṃ hitvā, vācāya sucaritaṃ care.

Hãy phòng hộ sự phẫn nộ của lời nói, hãy thu thúc lời nói. Từ bỏ khẩu ác hạnh, hãy thực hành khẩu thiện hạnh.

233.

233.

Manopakopaṃ rakkheyya, manasā saṃvuto siyā;

Manoduccaritaṃ hitvā, manasā sucaritaṃ care.

Hãy phòng hộ sự phẫn nộ của ý, hãy thu thúc ý. Từ bỏ ý ác hạnh, hãy thực hành ý thiện hạnh.

234.

234.

Kāyena saṃvutā dhīrā, atho vācāya saṃvutā;

Manasā saṃvutā dhīrā, te ve suparisaṃvutā.

Bậc trí thu thúc thân, và thu thúc lời nói. Bậc trí thu thúc ý, các vị ấy thật khéo thu thúc.

Kodhavaggo sattarasamo niṭṭhito.

Phẩm Phẫn Nộ, thứ mười bảy, chấm dứt.

18. Malavaggo

18. Phẩm Cấu Uế

235.

235.

Paṇḍupalāsova dānisi, yamapurisāpi ca te upaṭṭhitā;

Uyyogamukhe ca tiṭṭhasi, pātheyyampi ca te na vijjati.

Nay ngươi như lá úa vàng, sứ giả của Diêm vương cũng đã kề cận. Ngươi đang đứng trước ngưỡng cửa ra đi, mà hành trang lại chẳng có gì.

236.

236.

So [Pg.48] karohi dīpamattano, khippaṃ vāyama paṇḍito bhava;

Niddhantamalo anaṅgaṇo, dibbaṃ ariyabhūmiṃ upehisi.

Ngươi hãy tự làm hòn đảo cho chính mình, hãy nhanh chóng tinh tấn, trở thành bậc trí. Tẩy sạch cấu uế, không còn phiền não, ngươi sẽ đạt đến cõi Thánh thiêng liêng.

237.

237.

Upanītavayo ca dānisi, sampayātosi yamassa santike;

Vāso te natthi antarā, pātheyyampi ca te na vijjati.

Nay tuổi đời ngươi đã xế chiều, ngươi đã đến gần Diêm vương. Không có chỗ dừng nghỉ trên đường, mà hành trang lại chẳng có gì.

238.

238.

So karohi dīpamattano, khippaṃ vāyama paṇḍito bhava;

Niddhantamalo anaṅgaṇo, na punaṃ jātijaraṃ upehisi.

Ngươi hãy tự làm hòn đảo cho chính mình, hãy nhanh chóng tinh tấn, trở thành bậc trí. Tẩy sạch cấu uế, không còn phiền não, ngươi sẽ không còn phải chịu sanh và già nữa.

239.

239.

Anupubbena medhāvī, thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe;

Kammāro rajatasseva, niddhame malamattano.

Người trí tuần tự, từng chút một, trong từng khoảnh khắc, hãy thổi sạch cấu uế của chính mình, như người thợ bạc luyện bạc.

240.

240.

Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ, tatuṭṭhāya tameva khādati;

Evaṃ atidhonacārinaṃ, sāni kammāni nayanti duggatiṃ.

Như sét gỉ sinh ra từ sắt, sinh ra từ đó, lại ăn chính nó. Cũng vậy, người sống buông thả, chính nghiệp của mình dẫn đến ác thú.

241.

241.

Asajjhāyamalā mantā, anuṭṭhānamalā gharā;

Malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ, pamādo rakkhato malaṃ.

Không tụng đọc là cấu uế của kinh điển, không siêng năng là cấu uế của nhà cửa. Lười biếng là cấu uế của dung sắc, phóng dật là cấu uế của người canh gác.

242.

242.

Malitthiyā duccaritaṃ, maccheraṃ dadato malaṃ;

Malā ve pāpakā dhammā, asmiṃ loke paramhi ca.

Tà hạnh là cấu uế của người phụ nữ, keo kiệt là cấu uế của người bố thí. Các pháp ác thật là cấu uế, cả ở đời này và đời sau.

243.

243.

Tato malā malataraṃ, avijjā paramaṃ malaṃ;

Etaṃ malaṃ pahantvāna, nimmalā hotha bhikkhavo.

Hơn những cấu uế đó, vô minh là cấu uế tối thượng. Này các Tỳ kheo, hãy đoạn trừ cấu uế này để trở nên không cấu uế.

244.

244.

Sujīvaṃ ahirikena, kākasūrena dhaṃsinā;

Pakkhandinā pagabbhena, saṃkiliṭṭhena jīvitaṃ.

Dễ sống thay cho kẻ không hổ thẹn, dũng mãnh như quạ, kẻ hủy hoại, kẻ xông xáo, kẻ trơ tráo, kẻ có đời sống ô uế.

245.

245.

Hirīmatā [Pg.49] ca dujjīvaṃ, niccaṃ sucigavesinā;

Alīnenāppagabbhena, suddhājīvena passatā.

Nhưng khó sống thay cho người có lòng hổ thẹn, người luôn tìm cầu sự trong sạch, người không bám víu, không trơ tráo, người có mạng sống trong sạch và có trí tuệ.

246.

246.

Yo pāṇamatipāteti, musāvādañca bhāsati;

Loke adinnamādiyati, paradārañca gacchati.

Người nào sát sanh, nói dối, lấy của không cho ở đời, và tà dâm với vợ người.

247.

247.

Surāmerayapānañca, yo naro anuyuñjati;

Idhevameso lokasmiṃ, mūlaṃ khaṇati attano.

Người nào ham mê uống rượu và các chất say, người ấy ngay trong đời này tự đào gốc rễ của chính mình.

248.

248.

Evaṃ bho purisa jānāhi, pāpadhammā asaññatā;

Mā taṃ lobho adhammo ca, ciraṃ dukkhāya randhayuṃ.

Này người kia, hãy biết như vậy: các pháp ác là không được chế ngự. Chớ để tham và phi pháp đè bẹp ngươi trong đau khổ dài lâu.

249.

249.

Dadāti ve yathāsaddhaṃ, yathāpasādanaṃ jano;

Tattha yo maṅku bhavati, paresaṃ pānabhojane;

Na so divā vā rattiṃ vā, samādhimadhigacchati.

Người ta cho tùy theo đức tin, tùy theo sự hoan hỷ. Người nào bất mãn về đồ ăn thức uống của người khác, người ấy dù ngày hay đêm, không đạt được thiền định.

250.

250.

Yassa cetaṃ samucchinnaṃ, mūlaghaccaṃ samūhataṃ;

Sa ve divā vā rattiṃ vā, samādhimadhigacchati.

Người nào đã đoạn trừ, nhổ tận gốc rễ được điều này, người ấy thật sự, dù ngày hay đêm, đạt được thiền định.

251.

251.

Natthi rāgasamo aggi, natthi dosasamo gaho;

Natthi mohasamaṃ jālaṃ, natthi taṇhāsamā nadī.

Không có lửa nào bằng tham ái, không có sự níu giữ nào bằng sân hận. Không có lưới nào bằng si mê, không có sông nào bằng ái dục.

252.

252.

Sudassaṃ vajjamaññesaṃ, attano pana duddasaṃ;

Paresaṃ hi so vajjāni, opunāti yathā bhusaṃ;

Attano pana chādeti, kaliṃva kitavā saṭho.

Lỗi người khác dễ thấy, lỗi của mình lại khó thấy. Người ta sàng sảy lỗi của người khác như trấu, nhưng lại che giấu lỗi của mình, như kẻ cờ bạc gian lận che giấu con súc sắc xấu.

253.

253.

Paravajjānupassissa[Pg.50], niccaṃ ujjhānasaññino;

Āsavā tassa vaḍḍhanti, ārā so āsavakkhayā.

Người hay nhìn lỗi của người khác, luôn có tâm chỉ trích, các lậu hoặc của người ấy tăng trưởng, người ấy xa lìa sự đoạn tận các lậu hoặc.

254.

254.

Ākāseva padaṃ natthi, samaṇo natthi bāhire;

Papañcābhiratā pajā, nippapañcā tathāgatā.

Trong hư không không có dấu chân, ngoài giáo pháp này không có Sa-môn. Chúng sanh ưa thích hý luận, các đấng Như Lai đã thoát ly hý luận.

255.

255.

Ākāseva padaṃ natthi, samaṇo natthi bāhire;

Saṅkhārā sassatā natthi, natthi buddhānamiñjitaṃ.

Trong hư không không có dấu chân, ngoài giáo pháp này không có Sa-môn. Các pháp hữu vi không thường hằng, nơi các vị Phật không có sự dao động.

Malavaggo aṭṭhārasamo niṭṭhito.

Phẩm Cấu Uế, thứ mười tám, chấm dứt.

19. Dhammaṭṭhavaggo

19. Phẩm Pháp Trụ

256.

256.

Na tena hoti dhammaṭṭho, yenatthaṃ sāhasā naye;

Yo ca atthaṃ anatthañca, ubho niccheyya paṇḍito.

Người xử lý công việc một cách vội vàng không phải là người pháp trụ. Người trí là người phân biệt cả điều lợi và điều hại.

257.

257.

Asāhasena dhammena, samena nayatī pare;

Dhammassa gutto medhāvī, ‘‘dhammaṭṭho’’ti pavuccati.

Người nào không vội vàng, theo đúng pháp, dẫn dắt người khác một cách công bằng, người trí ấy, được pháp bảo hộ, được gọi là "người pháp trụ".

258.

258.

Na tena paṇḍito hoti, yāvatā bahu bhāsati;

Khemī averī abhayo, ‘‘paṇḍito’’ti pavuccati.

Không phải chỉ vì nói nhiều mà được gọi là bậc trí. Người nào an ổn, không oán thù, không sợ hãi, người ấy được gọi là "bậc trí".

259.

259.

Na tāvatā dhammadharo, yāvatā bahu bhāsati;

Yo ca appampi sutvāna, dhammaṃ kāyena passati;

Sa ve dhammadharo hoti, yo dhammaṃ nappamajjati.

Không phải chỉ vì nói nhiều mà là người thông hiểu Pháp. Người nào dù nghe ít mà thân chứng được Pháp, người không phóng dật đối với Pháp, người ấy thật là người thông hiểu Pháp.

260.

260.

Na [Pg.51] tena thero so hoti, yenassa palitaṃ siro;

Paripakko vayo tassa, ‘‘moghajiṇṇo’’ti vuccati.

Không phải chỉ vì đầu tóc bạc mà được gọi là Trưởng lão. Người ấy tuổi tác đã chín muồi, nhưng chỉ được gọi là "già vô ích".

261.

261.

Yamhi saccañca dhammo ca, ahiṃsā saṃyamo damo;

Sa ve vantamalo dhīro, ‘‘thero’’ iti pavuccati.

Người nào có chân lý, có pháp, bất hại, tự chế, điều phục; người trí tuệ ấy đã trừ sạch cấu uế, thật được gọi là Trưởng Lão.

262.

262.

Na vākkaraṇamattena, vaṇṇapokkharatāya vā;

Sādhurūpo naro hoti, issukī maccharī saṭho.

Chẳng phải vì nói năng khéo léo, hay vì sắc đẹp, mà một người ganh tị, keo kiệt, xảo trá, trở thành người tốt.

263.

263.

Yassa cetaṃ samucchinnaṃ, mūlaghaccaṃ samūhataṃ;

Sa vantadoso medhāvī, ‘‘sādhurūpo’’ti vuccati.

Người nào đã đoạn trừ, nhổ tận gốc rễ (tánh xấu ấy); người trí tuệ ấy đã trừ sạch lỗi lầm, được gọi là người tốt.

264.

264.

Na muṇḍakena samaṇo, abbato alikaṃ bhaṇaṃ;

Icchālobhasamāpanno, samaṇo kiṃ bhavissati.

Không phải cạo đầu là thành Sa-môn, nếu không giữ giới, nói dối. Người đầy tham muốn và dục vọng, sao có thể là Sa-môn?

265.

265.

Yo ca sameti pāpāni, aṇuṃ thūlāni sabbaso;

Samitattā hi pāpānaṃ, ‘‘samaṇo’’ti pavuccati.

Người nào dẹp yên các điều ác, dù nhỏ hay lớn, một cách hoàn toàn; vì đã dẹp yên các điều ác, nên được gọi là Sa-môn.

266.

266.

Na tena bhikkhu so hoti, yāvatā bhikkhate pare;

Vissaṃ dhammaṃ samādāya, bhikkhu hoti na tāvatā.

Không phải chỉ vì đi xin người khác mà thành Tỳ-kheo. Người nào theo đuổi pháp thế tục, thì không phải là Tỳ-kheo.

267.

267.

Yodha puññañca pāpañca, bāhetvā brahmacariyavā ;

Saṅkhāya loke carati, sa ve ‘‘bhikkhū’’ti vuccati.

Người nào ở đây đã từ bỏ cả phước và tội, sống đời phạm hạnh, đi trong đời với sự hiểu biết, người ấy thật được gọi là Tỳ-kheo.

268.

268.

Na monena munī hoti, mūḷharūpo aviddasu;

Yo ca tulaṃva paggayha, varamādāya paṇḍito.

Không phải vì im lặng mà thành bậc Mâu-ni, nếu người ấy ngu si, vô trí. Người trí, như người cầm cân, chọn lấy điều tốt,

269.

269.

Pāpāni [Pg.52] parivajjeti, sa munī tena so muni;

Yo munāti ubho loke, ‘‘muni’’ tena pavuccati.

tránh xa các điều ác, người ấy là bậc Mâu-ni. Người nào thấu hiểu cả hai thế giới (trong và ngoài), do đó được gọi là Mâu-ni.

270.

270.

Na tena ariyo hoti, yena pāṇāni hiṃsati;

Ahiṃsā sabbapāṇānaṃ, ‘‘ariyo’’ti pavuccati.

Không phải vì làm hại chúng sanh mà thành bậc Thánh. Do không làm hại tất cả chúng sanh, nên được gọi là bậc Thánh.

271.

271.

Na sīlabbatamattena, bāhusaccena vā pana;

Atha vā samādhilābhena, vivittasayanena vā.

Chẳng phải chỉ do giới và hạnh, cũng chẳng phải do học nhiều, hay do đắc định, hay do ở nơi thanh vắng,

272.

272.

Phusāmi nekkhammasukhaṃ, aputhujjanasevitaṃ;

Bhikkhu vissāsamāpādi, appatto āsavakkhayaṃ.

(nghĩ rằng) 'Ta hưởng được lạc xuất ly, mà phàm phu không hưởng được'. Này Tỳ-kheo, chớ nên tự mãn khi chưa đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc.

Dhammaṭṭhavaggo ekūnavīsatimo niṭṭhito.

Phẩm Pháp Trụ, thứ mười chín, đã chấm dứt.

20. Maggavaggo

20. Phẩm Đạo

273.

273.

Maggānaṭṭhaṅgiko seṭṭho, saccānaṃ caturo padā;

Virāgo seṭṭho dhammānaṃ, dvipadānañca cakkhumā.

Trong các con đường, Bát Chánh Đạo là thù thắng nhất. Trong các chân lý, Bốn Thánh Đế là thù thắng nhất. Trong các pháp, ly tham là thù thắng nhất. Trong các loài hai chân, bậc có mắt (Phật) là thù thắng nhất.

274.

274.

Eseva maggo natthañño, dassanassa visuddhiyā;

Etañhi tumhe paṭipajjatha, mārassetaṃ pamohanaṃ.

Đây là con đường duy nhất, không có con đường nào khác, để thanh tịnh tri kiến. Các ngươi hãy đi theo con đường này, nó sẽ làm Ma vương mê loạn.

275.

275.

Etañhi tumhe paṭipannā, dukkhassantaṃ karissatha;

Akkhāto vo mayā maggo, aññāya sallakantanaṃ.

Đi theo con đường này, các ngươi sẽ chấm dứt khổ đau. Con đường đã được Ta chỉ dạy, sau khi biết cách nhổ mũi tên (ái dục).

276.

276.

Tumhehi kiccamātappaṃ, akkhātāro tathāgatā;

Paṭipannā pamokkhanti, jhāyino mārabandhanā.

Các ngươi phải tự mình nỗ lực, Như Lai chỉ là người chỉ đường. Những người hành thiền, đi theo con đường này, sẽ thoát khỏi sự trói buộc của Ma vương.

277.

277.

‘‘Sabbe [Pg.53] saṅkhārā aniccā’’ti, yadā paññāya passati;

Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā.

Khi thấy bằng trí tuệ rằng: 'Tất cả các pháp hữu vi là vô thường', người ấy sẽ nhàm chán khổ đau. Đó là con đường dẫn đến thanh tịnh.

278.

278.

‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti, yadā paññāya passati;

Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā.

Khi thấy bằng trí tuệ rằng: 'Tất cả các pháp hữu vi là khổ', người ấy sẽ nhàm chán khổ đau. Đó là con đường dẫn đến thanh tịnh.

279.

279.

‘‘Sabbe dhammā anattā’’ti, yadā paññāya passati;

Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā.

Khi thấy bằng trí tuệ rằng: 'Tất cả các pháp là vô ngã', người ấy sẽ nhàm chán khổ đau. Đó là con đường dẫn đến thanh tịnh.

280.

280.

Uṭṭhānakālamhi anuṭṭhahāno, yuvā balī ālasiyaṃ upeto;

Saṃsannasaṅkappamano kusīto, paññāya maggaṃ alaso na vindati.

Khi cần phải nỗ lực lại không nỗ lực, dù trẻ, khỏe nhưng lười biếng, ý chí và tư tưởng chìm đắm, kẻ biếng nhác, lười biếng ấy không tìm thấy con đường trí tuệ.

281.

281.

Vācānurakkhī manasā susaṃvuto, kāyena ca nākusalaṃ kayirā ;

Ete tayo kammapathe visodhaye, ārādhaye maggamisippaveditaṃ.

Hãy hộ trì lời nói, khéo chế ngự ý, và không làm điều ác bằng thân. Hãy thanh tịnh ba nghiệp đạo này, và chứng đắc con đường do các bậc Thánh nhân chỉ dạy.

282.

282.

Yogā ve jāyatī bhūri, ayogā bhūrisaṅkhayo;

Etaṃ dvedhāpathaṃ ñatvā, bhavāya vibhavāya ca;

Tathāttānaṃ niveseyya, yathā bhūri pavaḍḍhati.

Do tu tập, trí tuệ phát sanh; không tu tập, trí tuệ tiêu vong. Biết được con đường hai ngả này, đưa đến được và mất, hãy tự đặt mình sao cho trí tuệ được tăng trưởng.

283.

283.

Vanaṃ [Pg.54] chindatha mā rukkhaṃ, vanato jāyate bhayaṃ;

Chetvā vanañca vanathañca, nibbanā hotha bhikkhavo.

Hãy chặt khu rừng (dục vọng), đừng chặt cây. Từ khu rừng (dục vọng) sanh ra sợ hãi. Hỡi các Tỳ-kheo, sau khi đã chặt cả rừng và bụi rậm (dục vọng), hãy trở thành người không còn rừng (dục vọng).

284.

284.

Yāva hi vanatho na chijjati, aṇumattopi narassa nārisu;

Paṭibaddhamanova tāva so, vaccho khīrapakova mātari.

Chừng nào lòng ham muốn, dù là nhỏ nhất, của người nam đối với người nữ chưa được đoạn trừ, chừng đó tâm người ấy vẫn còn bị trói buộc, như con bê còn bú mẹ.

285.

285.

Ucchinda sinehamattano kumudaṃ sāradikaṃva ;

Santimaggameva brūhaya, nibbānaṃ sugatena desitaṃ.

Hãy cắt đứt lòng ái luyến của mình, như tay ngắt đóa sen mùa thu. Hãy tu tập con đường tịch tịnh, Niết-bàn do Thiện Thệ thuyết giảng.

286.

286.

Idha vassaṃ vasissāmi, idha hemantagimhisu;

Iti bālo vicinteti, antarāyaṃ na bujjhati.

Ta sẽ ở đây trong mùa mưa, ở đây trong mùa đông và mùa hạ. Kẻ ngu suy nghĩ như vậy, không nhận ra sự nguy hiểm (cái chết).

287.

287.

Taṃ puttapasusammattaṃ, byāsattamanasaṃ naraṃ;

Suttaṃ gāmaṃ mahoghova, maccu ādāya gacchati.

Người say đắm con cái và súc vật, tâm trí bám víu, bị thần chết cuốn đi, như trận lụt lớn cuốn trôi một ngôi làng đang ngủ.

288.

288.

Na santi puttā tāṇāya, na pitā nāpi bandhavā;

Antakenādhipannassa, natthi ñātīsu tāṇatā.

Con cái không thể che chở, cha cũng không, bà con cũng không. Đối với người bị thần chết bắt đi, không có sự che chở nơi bà con thân thuộc.

289.

289.

Etamatthavasaṃ ñatvā, paṇḍito sīlasaṃvuto;

Nibbānagamanaṃ maggaṃ, khippameva visodhaye.

Bậc trí biết lợi ích này, hộ trì trong giới hạnh, hãy mau chóng thanh lọc con đường đưa đến Niết-bàn.

Maggavaggo vīsatimo niṭṭhito.

Phẩm Đạo, thứ hai mươi, chấm dứt.

21. Pakiṇṇakavaggo

21. Phẩm Tạp Lục

290.

290.

Mattāsukhapariccāgā[Pg.55], passe ce vipulaṃ sukhaṃ;

Caje mattāsukhaṃ dhīro, sampassaṃ vipulaṃ sukhaṃ.

Nếu từ bỏ hạnh phúc nhỏ, mà thấy được hạnh phúc lớn, bậc trí nên từ bỏ hạnh phúc nhỏ, để nhìn đến hạnh phúc lớn.

291.

291.

Paradukkhūpadhānena, attano sukhamicchati;

Verasaṃsaggasaṃsaṭṭho, verā so na parimuccati.

Gây khổ cho người khác, để tìm hạnh phúc cho mình, người ấy bị oán thù ràng buộc, không thể thoát khỏi oán thù.

292.

292.

Yañhi kiccaṃ apaviddhaṃ, akiccaṃ pana kayirati;

Unnaḷānaṃ pamattānaṃ, tesaṃ vaḍḍhanti āsavā.

Việc nên làm thì không làm, việc không nên làm lại làm, những kẻ kiêu mạn, phóng dật, lậu hoặc của họ tăng trưởng.

293.

293.

Yesañca susamāraddhā, niccaṃ kāyagatā sati;

Akiccaṃ te na sevanti, kicce sātaccakārino;

Satānaṃ sampajānānaṃ, atthaṃ gacchanti āsavā.

Những ai luôn chuyên tâm, hằng niệm tưởng đến thân, việc không nên làm thì không theo, việc nên làm thì kiên trì, những người chánh niệm, tỉnh giác, các lậu hoặc của họ được tiêu trừ.

294.

294.

Mātaraṃ pitaraṃ hantvā, rājāno dve ca khattiye;

Raṭṭhaṃ sānucaraṃ hantvā, anīgho yāti brāhmaṇo.

Giết mẹ và cha, giết hai vua Sát-đế-lỵ, giết vương quốc cùng tùy tùng, vị Bà-la-môn đi đến an ổn.

295.

295.

Mātaraṃ pitaraṃ hantvā, rājāno dve ca sotthiye;

Veyagghapañcamaṃ hantvā, anīgho yāti brāhmaṇo.

Giết mẹ và cha, giết hai vua Bà-la-môn, giết hổ làm thứ năm, vị Bà-la-môn đi đến an ổn.

296.

296.

Suppabuddhaṃ pabujjhanti, sadā gotamasāvakā;

Yesaṃ divā ca ratto ca, niccaṃ buddhagatā sati.

Các đệ tử của Gotama luôn luôn tỉnh thức, những người ngày và đêm, hằng niệm tưởng đến Phật.

297.

297.

Suppabuddhaṃ pabujjhanti, sadā gotamasāvakā;

Yesaṃ divā ca ratto ca, niccaṃ dhammagatā sati.

Các đệ tử của Gotama luôn luôn tỉnh thức, những người ngày và đêm, hằng niệm tưởng đến Pháp.

298.

298.

Suppabuddhaṃ [Pg.56] pabujjhanti, sadā gotamasāvakā;

Yesaṃ divā ca ratto ca, niccaṃ saṅghagatā sati.

Các đệ tử của Gotama luôn luôn tỉnh thức, những người ngày và đêm, hằng niệm tưởng đến Tăng.

299.

299.

Suppabuddhaṃ pabujjhanti, sadā gotamasāvakā;

Yesaṃ divā ca ratto ca, niccaṃ kāyagatā sati.

Các đệ tử của Gotama luôn luôn tỉnh thức, những người ngày và đêm, hằng niệm tưởng đến thân.

300.

300.

Suppabuddhaṃ pabujjhanti, sadā gotamasāvakā;

Yesaṃ divā ca ratto ca, ahiṃsāya rato mano.

Các đệ tử của Gotama luôn luôn tỉnh thức, những người ngày và đêm, tâm ý vui thích trong sự bất hại.

301.

301.

Suppabuddhaṃ pabujjhanti, sadā gotamasāvakā;

Yesaṃ divā ca ratto ca, bhāvanāya rato mano.

Các đệ tử của Gotama luôn luôn tỉnh thức, những người ngày và đêm, tâm ý vui thích trong sự tu tập.

302.

302.

Duppabbajjaṃ durabhiramaṃ, durāvāsā gharā dukhā;

Dukkhosamānasaṃvāso, dukkhānupatitaddhagū;

Tasmā na caddhagū siyā, na ca dukkhānupatito siyā.

Xuất gia thật khó, vui trong đó cũng khó, tại gia khó ở, khổ đau, sống chung với người không bình đẳng là khổ, người lữ hành bị khổ đau theo đuổi. Vì vậy, đừng làm người lữ hành, đừng để khổ đau theo đuổi.

303.

303.

Saddho sīlena sampanno, yasobhogasamappito;

Yaṃ yaṃ padesaṃ bhajati, tattha tattheva pūjito.

Người có tín, có giới, có danh vọng, tài sản, đi đến nơi nào, cũng được tôn kính ở nơi đó.

304.

304.

Dūre santo pakāsenti, himavantova pabbato;

Asantettha na dissanti, rattiṃ khittā yathā sarā.

Người lành ở xa vẫn sáng tỏ, như núi Hy-mã-lạp. Kẻ ác ở gần không ai thấy, như tên bắn trong đêm.

305.

305.

Ekāsanaṃ ekaseyyaṃ, eko caramatandito;

Eko damayamattānaṃ, vanante ramito siyā.

Ngồi một mình, nằm một mình, đi một mình không mỏi mệt, một mình tự điều phục, người ấy sẽ vui thích trong rừng.

Pakiṇṇakavaggo ekavīsatimo niṭṭhito.

Phẩm Tạp Lục, thứ hai mươi mốt, chấm dứt.

22. Nirayavaggo

22. Phẩm Địa Ngục

306.

306.

Abhūtavādī [Pg.57] nirayaṃ upeti, yo vāpi katvā na karomi cāha ;

Ubhopi te pecca samā bhavanti, nihīnakammā manujā parattha.

Người nói dối sẽ đọa địa ngục, và người làm rồi nói 'tôi không làm' cũng vậy. Cả hai, những người có hành vi thấp hèn, sau khi chết, đều như nhau ở thế giới bên kia.

307.

307.

Kāsāvakaṇṭhā bahavo, pāpadhammā asaññatā;

Pāpā pāpehi kammehi, nirayaṃ te upapajjare.

Nhiều người quấn cà sa quanh cổ, có ác pháp, không tự chế, những kẻ ác ấy do các nghiệp ác của mình, sẽ sanh vào địa ngục.

308.

308.

Seyyo ayoguḷo bhutto, tatto aggisikhūpamo;

Yañce bhuñjeyya dussīlo, raṭṭhapiṇḍamasaññato.

Thà nuốt hòn sắt nóng, cháy như ngọn lửa, còn hơn là người ác giới, không tự chế, mà ăn của tín thí trong xứ.

309.

309.

Cattāri ṭhānāni naro pamatto, āpajjati paradārūpasevī;

Apuññalābhaṃ na nikāmaseyyaṃ, nindaṃ tatīyaṃ nirayaṃ catutthaṃ.

Người phóng dật, theo vợ người khác, phải chịu bốn điều: Gặp điều không phước, ngủ không yên, thứ ba là bị chê bai, thứ tư là đọa địa ngục.

310.

310.

Apuññalābho ca gatī ca pāpikā, bhītassa bhītāya ratī ca thokikā;

Rājā ca daṇḍaṃ garukaṃ paṇeti, tasmā naro paradāraṃ na seve.

Gặp điều không phước và sanh vào ác thú, niềm vui ngắn ngủi của kẻ sợ hãi với người sợ hãi, và vua chúa phạt nặng. Vì vậy, người đàn ông không nên theo vợ người khác.

311.

311.

Kuso yathā duggahito, hatthamevānukantati;

Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayāyupakaḍḍhati.

Như cỏ kusa nếu nắm không khéo, sẽ làm đứt tay, đời sống sa-môn nếu hành không đúng, sẽ kéo xuống địa ngục.

312.

312.

Yaṃ [Pg.58] kiñci sithilaṃ kammaṃ, saṃkiliṭṭhañca yaṃ vataṃ;

Saṅkassaraṃ brahmacariyaṃ, na taṃ hoti mahapphalaṃ.

Bất cứ hành vi lơi lỏng nào, bất cứ giới nguyện ô nhiễm nào, đời sống phạm hạnh đáng ngờ, đều không có kết quả lớn.

313.

313.

Kayirā ce kayirāthenaṃ, daḷhamenaṃ parakkame;

Sithilo hi paribbājo, bhiyyo ākirate rajaṃ.

Nếu phải làm, hãy làm cho được, hãy làm một cách kiên quyết. Vì người tu hành lơi lỏng, chỉ làm tung thêm bụi bặm.

314.

314.

Akataṃ dukkaṭaṃ seyyo, pacchā tappati dukkaṭaṃ;

Katañca sukataṃ seyyo, yaṃ katvā nānutappati.

Việc ác không làm thì tốt hơn, vì việc ác làm sau này hối hận. Việc thiện đã làm thì tốt hơn, vì làm rồi không hối hận.

315.

315.

Nagaraṃ yathā paccantaṃ, guttaṃ santarabāhiraṃ;

Evaṃ gopetha attānaṃ, khaṇo vo mā upaccagā;

Khaṇātītā hi socanti, nirayamhi samappitā.

Như thành ở biên thùy, được phòng hộ trong ngoài; cũng vậy, hãy tự phòng hộ, chớ để sát-na trôi qua; vì người để lỡ sát-na, bị đọa địa ngục, sầu muộn.

316.

316.

Alajjitāye lajjanti, lajjitāye na lajjare;

Micchādiṭṭhisamādānā, sattā gacchanti duggatiṃ.

Hổ thẹn việc không đáng hổ thẹn, không hổ thẹn việc đáng hổ thẹn; do chấp nhận tà kiến, chúng sanh đi đến ác thú.

317.

317.

Abhaye bhayadassino, bhaye cābhayadassino;

Micchādiṭṭhisamādānā, sattā gacchanti duggatiṃ.

Thấy sợ hãi trong cái không đáng sợ, và thấy không đáng sợ trong cái đáng sợ; do chấp nhận tà kiến, chúng sanh đi đến ác thú.

318.

318.

Avajje vajjamatino, vajje cāvajjadassino;

Micchādiṭṭhisamādānā, sattā gacchanti duggatiṃ.

Cho là lỗi trong cái không có lỗi, và thấy không có lỗi trong cái có lỗi; do chấp nhận tà kiến, chúng sanh đi đến ác thú.

319.

319.

Vajjañca vajjato ñatvā, avajjañca avajjato;

Sammādiṭṭhisamādānā, sattā gacchanti suggatiṃ.

Biết lỗi là lỗi, và biết không lỗi là không lỗi; do chấp nhận chánh kiến, chúng sanh đi đến thiện thú.

Nirayavaggo dvāvīsatimo niṭṭhito.

Phẩm Địa Ngục, thứ hai mươi hai, đã chấm dứt.

23. Nāgavaggo

23. Phẩm Con Voi

320.

320.

Ahaṃ [Pg.59] nāgova saṅgāme, cāpato patitaṃ saraṃ;

Ativākyaṃ titikkhissaṃ, dussīlo hi bahujjano.

Ta như con voi trong trận chiến, chịu đựng mũi tên bắn ra từ cung; ta sẽ chịu đựng lời phỉ báng, vì phần nhiều người đời là kẻ ác giới.

321.

321.

Dantaṃ nayanti samitiṃ, dantaṃ rājābhirūhati;

Danto seṭṭho manussesu, yotivākyaṃ titikkhati.

Con vật đã được điều phục, người ta dắt đến hội chúng; con vật đã được điều phục, vua cưỡi lên; người đã được điều phục là bậc tối thượng giữa loài người, người ấy chịu đựng được lời phỉ báng.

322.

322.

Varamassatarā dantā, ājānīyā ca sindhavā;

Kuñjarā ca mahānāgā, attadanto tato varaṃ.

La thuần chủng đã được điều phục thật là tốt, ngựa thuần chủng xứ Sindhu cũng vậy, và voi chúa, voi lớn cũng vậy; nhưng người tự điều phục còn tốt hơn thế.

323.

323.

Na hi etehi yānehi, gaccheyya agataṃ disaṃ;

Yathāttanā sudantena, danto dantena gacchati.

Chắc chắn không phải bằng những cỗ xe này, mà có thể đi đến phương chưa từng đến; như người đã được điều phục, nhờ tự thân đã khéo điều phục mà đi đến.

324.

324.

Dhanapālo nāma kuñjaro, kaṭukabhedano dunnivārayo;

Baddho kabaḷaṃ na bhuñjati, sumarati nāgavanassa kuñjaro.

Con voi tên Dhanapāla, trong thời kỳ tiết dục, hung hăng, khó ngăn cản; bị trói buộc, nó không ăn một miếng nào, con voi nhớ đến khu rừng voi.

325.

325.

Middhī yadā hoti mahagghaso ca, niddāyitā samparivattasāyī;

Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho, punappunaṃ gabbhamupeti mando.

Khi kẻ nào hôn trầm và tham ăn, ham ngủ, nằm lăn lóc; như con heo lớn được nuôi bằng đồ ăn thừa, kẻ ngu si ấy phải nhập thai luôn mãi.

326.

326.

Idaṃ [Pg.60] pure cittamacāri cārikaṃ, yenicchakaṃ yatthakāmaṃ yathāsukhaṃ;

Tadajjahaṃ niggahessāmi yoniso, hatthippabhinnaṃ viya aṅkusaggaho.

Trước kia, tâm này đã đi lang thang, theo ý muốn, theo sở thích, theo sự thoải mái; hôm nay, ta sẽ chế ngự nó một cách như lý, như người nài voi dùng móc sắt chế ngự con voi đang tiết dục.

327.

327.

Appamādaratā hotha, sacittamanurakkhatha;

Duggā uddharathattānaṃ, paṅke sannova kuñjaro.

Hãy vui thích trong sự không dể duôi, hãy hộ trì tâm của mình; hãy tự kéo mình ra khỏi đường ác, như con voi bị sa lầy.

328.

328.

Sace labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃ caraṃ sādhuvihāridhīraṃ;

Abhibhuyya sabbāni parissayāni, careyya tenattamano satīmā.

Nếu tìm được người bạn đồng hành thận trọng, sống chung, có thiện hạnh, bậc trí; hãy vượt qua mọi hiểm nguy, hãy đi cùng người ấy, với tâm hoan hỷ, chánh niệm.

329.

329.

No ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃ caraṃ sādhuvihāridhīraṃ;

Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya, eko care mātaṅgaraññeva nāgo.

Nếu không tìm được người bạn đồng hành thận trọng, sống chung, có thiện hạnh, bậc trí; như vua từ bỏ vương quốc đã chinh phục, hãy đi một mình, như con voi trong rừng.

330.

330.

Ekassa caritaṃ seyyo, natthi bāle sahāyatā;

Eko care na ca pāpāni kayirā, appossukko mātaṅgaraññeva nāgo.

Sống một mình tốt hơn, không có tình bạn với kẻ ngu; hãy đi một mình và đừng làm điều ác, ít mong muốn, như con voi trong rừng.

331.

331.

Atthamhi jātamhi sukhā sahāyā, tuṭṭhī sukhā yā itarītarena;

Puññaṃ sukhaṃ jīvitasaṅkhayamhi, sabbassa dukkhassa sukhaṃ pahānaṃ.

Khi có việc cần, bạn bè là vui; vui thay sự biết đủ với bất cứ điều gì; phước đức là vui khi mạng sắp hết; vui thay sự từ bỏ mọi khổ đau.

332.

332.

Sukhā [Pg.61] matteyyatā loke, atho petteyyatā sukhā;

Sukhā sāmaññatā loke, atho brahmaññatā sukhā.

Ở đời, hiếu kính mẹ là vui; cũng vậy, hiếu kính cha là vui; ở đời, kính trọng Sa-môn là vui; cũng vậy, kính trọng Bà-la-môn là vui.

333.

333.

Sukhaṃ yāva jarā sīlaṃ, sukhā saddhā patiṭṭhitā;

Sukho paññāya paṭilābho, pāpānaṃ akaraṇaṃ sukhaṃ.

Giới hạnh cho đến già là vui; tín tâm được vững chắc là vui; đạt được trí tuệ là vui; không làm các điều ác là vui.

Nāgavaggo tevīsatimo niṭṭhito.

Phẩm Con Voi, thứ hai mươi ba, đã chấm dứt.

24. Taṇhāvaggo

24. Phẩm Ái Dục

334.

334.

Manujassa pamattacārino, taṇhā vaḍḍhati māluvā viya;

So plavatī hurā huraṃ, phalamicchaṃva vanasmi vānaro.

Đối với người sống dể duôi, ái dục tăng trưởng như dây māluvā; người ấy nhảy từ đời này sang đời khác, như con khỉ trong rừng mong muốn trái cây.

335.

335.

Yaṃ esā sahate jammī, taṇhā loke visattikā;

Sokā tassa pavaḍḍhanti, abhivaṭṭhaṃva bīraṇaṃ.

Người nào bị ái dục thấp hèn, lan tràn trong đời này chế ngự; sầu muộn của người ấy tăng trưởng, như cỏ bīraṇa gặp mưa nhiều.

336.

336.

Yo cetaṃ sahate jammiṃ, taṇhaṃ loke duraccayaṃ;

Sokā tamhā papatanti, udabinduva pokkharā.

Người nào chế ngự được ái dục thấp hèn này, khó vượt qua trong đời; sầu muộn từ người ấy rơi rụng, như giọt nước từ lá sen.

337.

337.

Taṃ vo vadāmi bhaddaṃ vo, yāvantettha samāgatā;

Taṇhāya mūlaṃ khaṇatha, usīratthova bīraṇaṃ;

Mā vo naḷaṃva sotova, māro bhañji punappunaṃ.

Điều này ta nói với các ngươi, mong các ngươi được an lành, tất cả những ai đã tụ hội ở đây; hãy đào tận gốc rễ của ái dục, như người tìm rễ usīra đào cỏ bīraṇa; chớ để Ma vương bẻ gãy các ngươi luôn mãi, như dòng nước bẻ gãy cây sậy.

338.

338.

Yathāpi [Pg.62] mūle anupaddave daḷhe, chinnopi rukkho punareva rūhati;

Evampi taṇhānusaye anūhate, nibbattatī dukkhamidaṃ punappunaṃ.

Cũng như cây, khi gốc rễ còn nguyên vẹn, vững chắc, dù bị chặt, vẫn mọc lại; cũng vậy, khi tùy miên ái dục chưa bị nhổ sạch, khổ đau này vẫn sanh khởi luôn mãi.

339.

339.

Yassa chattiṃsati sotā, manāpasavanā bhusā;

Māhā vahanti duddiṭṭhiṃ, saṅkappā rāganissitā.

Người nào có ba mươi sáu dòng ái dục chảy mạnh về các cảnh khả ý, những tư duy dựa trên tham ái sẽ cuốn trôi kẻ tà kiến ấy.

340.

340.

Savanti sabbadhi sotā, latā uppajja tiṭṭhati;

Tañca disvā lataṃ jātaṃ, mūlaṃ paññāya chindatha.

Các dòng ái dục chảy khắp nơi; dây leo ái dục sanh lên và tồn tại; thấy dây leo ấy đã sanh khởi, hãy dùng trí tuệ chặt đứt gốc rễ của nó.

341.

341.

Saritāni sinehitāni ca, somanassāni bhavanti jantuno;

Te sātasitā sukhesino, te ve jātijarūpagā narā.

Các dòng ái và các niềm luyến ái, các hỷ lạc khởi lên cho chúng sanh; những người ấy, bị ràng buộc vào khoái lạc, tìm cầu hạnh phúc, quả thật là những người phải chịu sanh và già.

342.

342.

Tasiṇāya purakkhatā pajā, parisappanti sasova bandhito ;

Saṃyojanasaṅgasattakā, dukkhamupenti punappunaṃ cirāya.

Chúng sanh bị ái dục dẫn dắt, vùng vẫy như thỏ bị sa bẫy; bị kiết sử và tham ái trói buộc, họ chịu đau khổ lâu dài, hết lần này đến lần khác.

343.

343.

Tasiṇāya purakkhatā pajā, parisappanti sasova bandhito;

Tasmā tasiṇaṃ vinodaye, ākaṅkhanta virāgamattano.

Chúng sanh bị ái dục dẫn dắt, vùng vẫy như thỏ bị sa bẫy; vì vậy, người mong cầu sự ly tham cho chính mình, hãy nên trừ bỏ ái dục.

344.

344.

Yo nibbanatho vanādhimutto, vanamutto vanameva dhāvati;

Taṃ puggalametha passatha, mutto bandhanameva dhāvati.

Người đã thoát khỏi rừng (phiền não), được giải thoát khỏi rừng, nhưng khi đã thoát khỏi rừng lại chạy trở về chính khu rừng ấy; hãy nhìn người ấy xem, được giải thoát rồi lại chạy về chính sự trói buộc.

345.

345.

Na [Pg.63] taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, yadāyasaṃ dārujapabbajañca ;

Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, puttesu dāresu ca yā apekkhā.

Bậc trí không nói rằng sự trói buộc làm bằng sắt, bằng gỗ, hay bằng dây gai là bền chặt; sự say đắm mãnh liệt vào ngọc ngà, châu báu, vào con cái và vợ chồng,

346.

346.

Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ;

Etampi chetvāna paribbajanti, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāya.

Bậc trí nói rằng đó mới là sự trói buộc bền chặt, nó kéo lôi xuống, tuy lỏng lẻo nhưng khó thoát ra; cắt đứt được cả sự trói buộc này, họ ra đi, không còn luyến ái, từ bỏ dục lạc.

347.

347.

Ye rāgarattānupatanti sotaṃ, sayaṃkataṃ makkaṭakova jālaṃ;

Etampi chetvāna vajanti dhīrā, anapekkhino sabbadukkhaṃ pahāya.

Những ai bị tham ái nhuộm đỏ, lại rơi vào dòng (ái dục) như nhện sa vào lưới do chính mình giăng; bậc trí cắt đứt được cả sự trói buộc này mà ra đi, không còn luyến ái, từ bỏ mọi khổ đau.

348.

348.

Muñca pure muñca pacchato, majjhe muñca bhavassa pāragū;

Sabbattha vimuttamānaso, na punaṃ jātijaraṃ upehisi.

Hãy buông bỏ quá khứ, hãy buông bỏ tương lai, hãy buông bỏ hiện tại, vượt qua bờ bên kia của sự tồn tại; với tâm giải thoát khỏi tất cả, ngươi sẽ không còn phải chịu sanh và già nữa.

349.

349.

Vitakkamathitassa jantuno, tibbarāgassa subhānupassino;

Bhiyyo taṇhā pavaḍḍhati, esa kho daḷhaṃ karoti bandhanaṃ.

Đối với chúng sanh bị tư duy khuấy động, có tham ái mãnh liệt, chỉ thấy những gì là tịnh hảo, thì ái dục lại càng tăng trưởng; người ấy quả thật làm cho sự trói buộc của mình thêm bền chặt.

350.

350.

Vitakkūpasame [Pg.64] ca yo rato, asubhaṃ bhāvayate sadā sato;

Esa kho byanti kāhiti, esa checchati mārabandhanaṃ.

Còn người nào ưa thích sự an tịnh của tư duy, luôn chánh niệm, tu tập về sự bất tịnh, người ấy quả thật sẽ diệt trừ (ái dục), người ấy sẽ cắt đứt được sự trói buộc của Ma vương.

351.

351.

Niṭṭhaṅgato asantāsī, vītataṇho anaṅgaṇo;

Acchindi bhavasallāni, antimoyaṃ samussayo.

Người đã đến đích, không còn sợ hãi, đã ly ái, không còn phiền não, đã cắt đứt các mũi tên của sự tồn tại; đây là thân cuối cùng của vị ấy.

352.

352.

Vītataṇho anādāno, niruttipadakovido;

Akkharānaṃ sannipātaṃ, jaññā pubbāparāni ca;

Sa ve ‘‘antimasārīro, mahāpañño mahāpuriso’’ti vuccati.

Người đã ly ái, không còn chấp thủ, thông thạo từ ngữ và văn cú, biết sự kết hợp của các chữ, biết trước và sau; vị ấy quả thật được gọi là người mang thân cuối cùng, bậc đại trí, bậc đại nhân.

353.

353.

Sabbābhibhū sabbavidūhamasmi, sabbesu dhammesu anūpalitto;

Sabbañjaho taṇhakkhaye vimutto, sayaṃ abhiññāya kamuddiseyyaṃ.

Ta là bậc toàn thắng, bậc toàn giác, không bị ô nhiễm trong mọi pháp; ta đã từ bỏ tất cả, được giải thoát nhờ đoạn tận ái dục. Tự mình chứng ngộ, ta biết chỉ ai làm thầy?

354.

354.

Sabbadānaṃ dhammadānaṃ jināti, sabbarasaṃ dhammaraso jināti;

Sabbaratiṃ dhammarati jināti, taṇhakkhayo sabbadukkhaṃ jināti.

Pháp thí thắng mọi thí, pháp vị thắng mọi vị; pháp hỷ thắng mọi hỷ, sự đoạn tận ái dục thắng mọi khổ đau.

355.

355.

Hananti bhogā dummedhaṃ, no ca pāragavesino;

Bhogataṇhāya dummedho, hanti aññeva attanaṃ.

Của cải hủy hoại người ngu, chứ không phải những người tìm cầu bờ bên kia; vì tham ái của cải, kẻ ngu tự hại chính mình.

356.

356.

Tiṇadosāni khettāni, rāgadosā ayaṃ pajā;

Tasmā hi vītarāgesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ.

Cỏ dại là tỳ vết của ruộng nương, tham ái là tỳ vết của chúng sanh này; vì vậy, cúng dường cho những người đã ly tham sẽ có quả lớn.

357.

357.

Tiṇadosāni [Pg.65] khettāni, dosadosā ayaṃ pajā;

Tasmā hi vītadosesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ.

Cỏ dại là tỳ vết của ruộng nương, sân hận là tỳ vết của chúng sanh này; vì vậy, cúng dường cho những người đã ly sân sẽ có quả lớn.

358.

358.

Tiṇadosāni khettāni, mohadosā ayaṃ pajā;

Tasmā hi vītamohesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ.

Cỏ dại là tỳ vết của ruộng nương, si mê là tỳ vết của chúng sanh này; vì vậy, cúng dường cho những người đã ly si sẽ có quả lớn.

359.

359.

(Tiṇadosāni khettāni, icchādosā ayaṃ pajā;

Tasmā hi vigaticchesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ.)

(Cỏ dại là tỳ vết của ruộng nương, dục vọng là tỳ vết của chúng sanh này; vì vậy, cúng dường cho những người đã ly dục sẽ có quả lớn.)

Tiṇadosāni khettāni, taṇhādosā ayaṃ pajā;

Tasmā hi vītataṇhesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ.

Cỏ dại là tỳ vết của ruộng nương, ái dục là tỳ vết của chúng sanh này; vì vậy, cúng dường cho những người đã ly ái sẽ có quả lớn.

Taṇhāvaggo catuvīsatimo niṭṭhito.

Phẩm Ái Dục, phẩm thứ hai mươi bốn, đã chấm dứt.

25. Bhikkhuvaggo

25. Phẩm Tỳ Khưu

360.

360.

Cakkhunā saṃvaro sādhu, sādhu sotena saṃvaro;

Ghānena saṃvaro sādhu, sādhu jivhāya saṃvaro.

Lành thay, phòng hộ con mắt, lành thay, phòng hộ lỗ tai; lành thay, phòng hộ lỗ mũi, lành thay, phòng hộ cái lưỡi.

361.

361.

Kāyena saṃvaro sādhu, sādhu vācāya saṃvaro;

Manasā saṃvaro sādhu, sādhu sabbattha saṃvaro;

Sabbattha saṃvuto bhikkhu, sabbadukkhā pamuccati.

Lành thay, phòng hộ thân, lành thay, phòng hộ lời nói; lành thay, phòng hộ ý, lành thay, phòng hộ tất cả; vị Tỳ khưu phòng hộ trong tất cả, sẽ thoát khỏi mọi khổ đau.

362.

362.

Hatthasaṃyato pādasaṃyato, vācāsaṃyato saṃyatuttamo;

Ajjhattarato samāhito, eko santusito tamāhu bhikkhuṃ.

Người phòng hộ tay, phòng hộ chân, phòng hộ lời nói, phòng hộ ở mức cao nhất; người ưa thích nội tâm, tâm định tĩnh, sống một mình và biết đủ, người ấy được gọi là Tỳ khưu.

363.

363.

Yo mukhasaṃyato bhikkhu, mantabhāṇī anuddhato;

Atthaṃ dhammañca dīpeti, madhuraṃ tassa bhāsitaṃ.

Vị Tỳ khưu nào phòng hộ miệng, nói năng có trí tuệ, không kiêu mạn, giảng giải về ý nghĩa và về Chánh pháp, lời nói của vị ấy thật ngọt ngào.

364.

364.

Dhammārāmo [Pg.66] dhammarato, dhammaṃ anuvicintayaṃ;

Dhammaṃ anussaraṃ bhikkhu, saddhammā na parihāyati.

Vị Tỳ khưu nào lấy Pháp làm vườn vui, ưa thích trong Pháp, suy tư về Pháp, ghi nhớ Pháp, thì sẽ không thối thất khỏi Chánh pháp.

365.

365.

Salābhaṃ nātimaññeyya, nāññesaṃ pihayaṃ care;

Aññesaṃ pihayaṃ bhikkhu, samādhiṃ nādhigacchati.

Không nên xem thường lợi lộc của mình, không nên sống ganh tỵ với người khác; vị Tỳ khưu ganh tỵ với người khác sẽ không đạt được định.

366.

366.

Appalābhopi ce bhikkhu, salābhaṃ nātimaññati;

Taṃ ve devā pasaṃsanti, suddhājīviṃ atanditaṃ.

Dù cho vị Tỳ khưu có ít lợi lộc, nhưng không xem thường lợi lộc của mình, chư Thiên quả thật tán thán vị ấy, người có đời sống trong sạch và không lười biếng.

367.

367.

Sabbaso nāmarūpasmiṃ, yassa natthi mamāyitaṃ;

Asatā ca na socati, sa ve ‘‘bhikkhū’’ti vuccati.

Người nào đối với danh và sắc một cách hoàn toàn không có sự chấp là 'của tôi', và không sầu muộn vì cái không có, vị ấy quả thật được gọi là 'Tỳ khưu'.

368.

368.

Mettāvihārī yo bhikkhu, pasanno buddhasāsane;

Adhigacche padaṃ santaṃ, saṅkhārūpasamaṃ sukhaṃ.

Tỳ kheo trú tâm từ, Tịnh tín trong Phật giáo, Sẽ đạt đến tịch tịnh, An lạc, dứt các hành.

369.

369.

Siñca bhikkhu imaṃ nāvaṃ, sittā te lahumessati;

Chetvā rāgañca dosañca, tato nibbānamehisi.

Này Tỳ kheo, tát thuyền này, Thuyền tát cạn, nhẹ nhàng đi. Dứt tham và sân hận rồi, Ông sẽ chứng Niết Bàn.

370.

370.

Pañca chinde pañca jahe, pañca cuttari bhāvaye;

Pañca saṅgātigo bhikkhu, ‘‘oghatiṇṇo’’ti vuccati.

Hãy chặt năm, bỏ năm đi, Lại tu tập năm căn. Tỳ kheo vượt năm trói buộc, Được gọi vượt bộc lưu.

371.

371.

Jhāya bhikkhu mā pamādo, mā te kāmaguṇe ramessu cittaṃ;

Mā lohaguḷaṃ gilī pamatto, mā kandi ‘‘dukkhamida’’nti ḍayhamāno.

Này Tỳ kheo, hãy thiền định, chớ phóng dật! Đừng để tâm con say đắm trong các dục. Chớ phóng dật mà nuốt hòn sắt nóng, để rồi khi bị đốt cháy, phải than khóc: 'Đây là khổ!'

372.

372.

Natthi jhānaṃ apaññassa, paññā natthi ajhāyato ;

Yamhi jhānañca paññā ca, sa ve nibbānasantike.

Không thiền, không trí tuệ, Không tuệ, không thiền định. Ai có thiền, có tuệ, Người ấy gần Niết Bàn.

373.

373.

Suññāgāraṃ [Pg.67] paviṭṭhassa, santacittassa bhikkhuno;

Amānusī rati hoti, sammā dhammaṃ vipassato.

Tỳ kheo vào nhà vắng, Tâm tư được an tịnh, Hưởng pháp hỷ siêu nhân, Do chánh quán các pháp.

374.

374.

Yato yato sammasati, khandhānaṃ udayabbayaṃ;

Labhatī pītipāmojjaṃ, amataṃ taṃ vijānataṃ.

Mỗi khi quán chiếu rõ, Sự sinh diệt các uẩn, Người ấy được hỷ lạc, Bất tử của người trí.

375.

375.

Tatrāyamādi bhavati, idha paññassa bhikkhuno;

Indriyagutti santuṭṭhi, pātimokkhe ca saṃvaro.

Đây là bước khởi đầu, Cho Tỳ kheo có trí: Hộ trì các căn, tri túc, Thu thúc trong giới luật.

376.

376.

Mitte bhajassu kalyāṇe, suddhājīve atandite;

Paṭisanthāravutyassa, ācārakusalo siyā;

Tato pāmojjabahulo, dukkhassantaṃ karissati.

Hãy thân cận bạn lành, Sống trong sạch, không lười, Cư xử thật thân thiện, Thiện xảo trong oai nghi. Do vậy, được nhiều vui, Sẽ chấm dứt khổ đau.

377.

377.

Vassikā viya pupphāni, maddavāni pamuñcati;

Evaṃ rāgañca dosañca, vippamuñcetha bhikkhavo.

Như hoa lài nhài kia, Rũ bỏ bông hoa héo, Cũng vậy, này Tỳ kheo, Hãy rũ bỏ tham, sân.

378.

378.

Santakāyo santavāco, santavā susamāhito ;

Vantalokāmiso bhikkhu, ‘‘upasanto’’ti vuccati.

Thân tịnh, lời nói tịnh, Tâm tịnh, khéo định tĩnh, Từ bỏ mọi thế lợi, Tỳ kheo được gọi là người tịch tịnh.

379.

379.

Attanā codayattānaṃ, paṭimaṃsetha attanā ;

So attagutto satimā, sukhaṃ bhikkhu vihāhisi.

Tự mình sách tấn mình, Tự mình hãy xét mình. Tỳ kheo, tự hộ trì, Chánh niệm, sống an lạc.

380.

380.

Attā hi attano nātho, (ko hi nātho paro siyā) Attā hi attano gati;

Tasmā saṃyamamattānaṃ, assaṃ bhadraṃva vāṇijo.

Ta là nơi nương tựa của chính ta, (ai khác có thể là nơi nương tựa?). Ta là nơi quay về của chính ta. Do vậy, hãy chế ngự mình, như người buôn chế ngự ngựa hiền.

381.

381.

Pāmojjabahulo [Pg.68] bhikkhu, pasanno buddhasāsane;

Adhigacche padaṃ santaṃ, saṅkhārūpasamaṃ sukhaṃ.

Tỳ kheo nhiều hân hoan, Tịnh tín trong Phật giáo, Sẽ đạt đến tịch tịnh, An lạc, dứt các hành.

382.

382.

Yo have daharo bhikkhu, yuñjati buddhasāsane;

Somaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhā muttova candimā.

Tỳ kheo dù trẻ tuổi, Chuyên tâm vào Phật giáo, Soi sáng thế gian này, Như trăng thoát mây che.

Bhikkhuvaggo pañcavīsatimo niṭṭhito.

Phẩm Tỳ Kheo, thứ hai mươi lăm, chấm dứt.

26. Brāhmaṇavaggo

26. Phẩm Bà La Môn

383.

383.

Chinda sotaṃ parakkamma, kāme panuda brāhmaṇa;

Saṅkhārānaṃ khayaṃ ñatvā, akataññūsi brāhmaṇa.

Hãy nỗ lực, cắt dòng ái, Trừ dục lạc, Bà la môn. Biết các hành đều diệt tận, Ngươi biết pháp vô vi.

384.

384.

Yadā dvayesu dhammesu, pāragū hoti brāhmaṇo;

Athassa sabbe saṃyogā, atthaṃ gacchanti jānato.

Khi nào Bà la môn, Thông đạt hai pháp kia (chỉ và quán), Do biết, vị ấy diệt, Tất cả các kiết sử.

385.

385.

Yassa pāraṃ apāraṃ vā, pārāpāraṃ na vijjati;

Vītaddaraṃ visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai không bờ này, kia, Hay cả hai bờ ấy, Không sầu, đã giải thoát, Ta gọi Bà la môn.

386.

386.

Jhāyiṃ virajamāsīnaṃ, katakiccamanāsavaṃ;

Uttamatthamanuppattaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Người thiền định, không uế nhiễm, Việc cần làm, đã làm xong, Không lậu hoặc, đạt mục đích, Tối thượng, ta gọi Bà la môn.

387.

387.

Divā [Pg.69] tapati ādicco, rattimābhāti candimā;

Sannaddho khattiyo tapati, jhāyī tapati brāhmaṇo;

Atha sabbamahorattiṃ, buddho tapati tejasā.

Mặt trời sáng ban ngày, Mặt trăng sáng ban đêm, Vua sáng trong quân phục, Bà la môn trong thiền. Nhưng cả ngày lẫn đêm, Phật sáng chói quang minh.

388.

388.

Bāhitapāpoti brāhmaṇo, samacariyā samaṇoti vuccati;

Pabbājayamattano malaṃ, tasmā ‘‘pabbajito’’ti vuccati.

Loại trừ các điều ác, Nên gọi Bà la môn. Sống trong sự tĩnh lặng, Nên được gọi Sa môn. Tẩy trừ các uế nhiễm, Nên gọi là xuất gia.

389.

389.

Na brāhmaṇassa pahareyya, nāssa muñcetha brāhmaṇo;

Dhī brāhmaṇassa hantāraṃ, tato dhī yassa muñcati.

Chớ đánh Bà la môn, Bà la môn chớ giận. Thật đáng xấu hổ thay, Kẻ đánh Bà la môn. Càng đáng xấu hổ hơn, Kẻ nổi giận đáp lại.

390.

390.

Na brāhmaṇassetadakiñci seyyo, yadā nisedho manaso piyehi;

Yato yato hiṃsamano nivattati, tato tato sammatimeva dukkhaṃ.

Với Bà la môn, không gì hơn, Khi tâm dứt khỏi điều ưa thích. Mỗi khi tâm hại được đoạn trừ, Thì khi ấy, khổ đau lắng dịu.

391.

391.

Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ;

Saṃvutaṃ tīhi ṭhānehi, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Thân, khẩu, ý không làm, Ác hạnh ở nơi nào, Chế ngự trong ba chỗ, Ta gọi Bà la môn.

392.

392.

Yamhā dhammaṃ vijāneyya, sammāsambuddhadesitaṃ;

Sakkaccaṃ taṃ namasseyya, aggihuttaṃva brāhmaṇo.

Từ ai học Chánh pháp, Do bậc Giác Ngộ thuyết, Hãy kính lễ vị ấy, Như Bà la môn lễ lửa tế.

393.

393.

Na jaṭāhi na gottena, na jaccā hoti brāhmaṇo;

Yamhi saccañca dhammo ca, so sucī so ca brāhmaṇo.

Không bện tóc, không dòng họ, Không giai cấp, thành Bà la môn. Ai có chân lý và chánh pháp, Người ấy thanh tịnh, là Bà la môn.

394.

394.

Kiṃ [Pg.70] te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā;

Abbhantaraṃ te gahanaṃ, bāhiraṃ parimajjasi.

Bện tóc ích lợi gì, Hỡi kẻ ngu si kia? Mặc áo da ích gì? Trong ngươi đầy uế nhiễm, Ngoài ngươi chỉ chải chuốt.

395.

395.

Paṃsukūladharaṃ jantuṃ, kisaṃ dhamanisanthataṃ;

Ekaṃ vanasmiṃ jhāyantaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Người mặc y phấn tảo, Thân gầy gò, nổi gân, Một mình trong rừng vắng, Thiền định, ta gọi Bà la môn.

396.

396.

Na cāhaṃ brāhmaṇaṃ brūmi, yonijaṃ mattisambhavaṃ;

Bhovādi nāma so hoti, sace hoti sakiñcano;

Akiñcanaṃ anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ta không gọi là Bà la môn, kẻ từ bào thai sanh, do người mẹ sanh ra. Người ấy nếu còn sở hữu, chỉ được gọi tên là ‘người nói bhovadi’. Ai không sở hữu gì, không còn chấp thủ, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

397.

397.

Sabbasaṃyojanaṃ chetvā, yo ve na paritassati;

Saṅgātigaṃ visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai cắt mọi kiết sử, thật không có run sợ, vượt khỏi mọi dính mắc, không còn bị trói buộc, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

398.

398.

Chetvā naddhiṃ varattañca, sandānaṃ sahanukkamaṃ;

Ukkhittapalighaṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai cắt dây da, dây buộc, dây xích cùng với vật phụ thuộc, ai đã nhổ thanh chắn cửa, đã giác ngộ, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

399.

399.

Akkosaṃ vadhabandhañca, aduṭṭho yo titikkhati;

Khantībalaṃ balānīkaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai không oán hận, chịu đựng mắng nhiếc, đánh đập và trói buộc, ai có nhẫn là lực lượng, có nhẫn là quân đội, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

400.

400.

Akkodhanaṃ vatavantaṃ, sīlavantaṃ anussadaṃ;

Dantaṃ antimasārīraṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai không phẫn nộ, giữ đúng giới hạnh, có giới đức, không ái dục, tự điều phục, mang thân cuối cùng, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

401.

401.

Vāri [Pg.71] pokkharapatteva, āraggeriva sāsapo;

Yo na limpati kāmesu, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Như nước trên lá sen, như hạt cải trên đầu mũi kim, ai không dính mắc các dục, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

402.

402.

Yo dukkhassa pajānāti, idheva khayamattano;

Pannabhāraṃ visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai ngay ở đời này, tự biết sự diệt khổ của mình, đã đặt gánh nặng xuống, không còn bị trói buộc, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

403.

403.

Gambhīrapaññaṃ medhāviṃ, maggāmaggassa kovidaṃ;

Uttamatthamanuppattaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai có trí tuệ sâu xa, có trí thông minh, thiện xảo trong đạo và phi đạo, đã chứng đạt mục đích tối thượng, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

404.

404.

Asaṃsaṭṭhaṃ gahaṭṭhehi, anāgārehi cūbhayaṃ;

Anokasārimappicchaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai không giao du với cả hai, hàng tại gia và người xuất gia, sống không nhà cửa, ít ham muốn, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

405.

405.

Nidhāya daṇḍaṃ bhūtesu, tasesu thāvaresu ca;

Yo na hanti na ghāteti, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai đã từ bỏ hình phạt đối với các chúng sanh, yếu đuối hay mạnh khỏe, ai không giết, không bảo giết, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

406.

406.

Aviruddhaṃ viruddhesu, attadaṇḍesu nibbutaṃ;

Sādānesu anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai không chống đối giữa những người chống đối, an tịnh giữa những người cầm trượng, không chấp thủ giữa những người chấp thủ, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

407.

407.

Yassa rāgo ca doso ca, māno makkho ca pātito;

Sāsaporiva āraggā, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai đã làm rơi rụng tham, sân, mạn, và thói lăng mạ, như hạt cải rơi khỏi đầu mũi kim, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

408.

408.

Akakkasaṃ [Pg.72] viññāpaniṃ, giraṃ saccamudīraye;

Yāya nābhisaje kañci, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai nói lên lời nói không thô lỗ, có ý nghĩa, chân thật, lời nói không làm mích lòng một ai, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

409.

409.

Yodha dīghaṃ va rassaṃ vā, aṇuṃ thūlaṃ subhāsubhaṃ;

Loke adinnaṃ nādiyati, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai ở đời này, không lấy vật không cho, dù dài hay ngắn, nhỏ hay to, tốt hay xấu, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

410.

410.

Āsā yassa na vijjanti, asmiṃ loke paramhi ca;

Nirāsāsaṃ visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai không có hy vọng gì, ở đời này hay đời sau, không còn mong mỏi, không còn bị trói buộc, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

411.

411.

Yassālayā na vijjanti, aññāya akathaṃkathī;

Amatogadhamanuppattaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai không có ái luyến, nhờ chánh trí mà không còn nghi hoặc, đã chứng đạt và an trú vào Bất tử, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

412.

412.

Yodha puññañca pāpañca, ubho saṅgamupaccagā;

Asokaṃ virajaṃ suddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai ở đời này, đã vượt qua sự dính mắc vào cả hai, phước và tội, không sầu, không uế nhiễm, thanh tịnh, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

413.

413.

Candaṃva vimalaṃ suddhaṃ, vippasannamanāvilaṃ;

Nandībhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai như mặt trăng không tỳ vết, thanh tịnh, trong sáng, không vẩn đục, đã đoạn tận hỷ hữu, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

414.

414.

Yomaṃ palipathaṃ duggaṃ, saṃsāraṃ mohamaccagā;

Tiṇṇo pāragato jhāyī, anejo akathaṃkathī;

Anupādāya nibbuto, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai đã vượt qua con đường lầy lội, khó đi này, vòng luân hồi và si mê; đã qua bờ, đến bờ kia, là người thiền định, không tham ái, không nghi hoặc, không chấp thủ mà được tịch tịnh, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

415.

415.

Yodha [Pg.73] kāme pahantvāna, anāgāro paribbaje;

Kāmabhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai ở đời này, đã từ bỏ các dục, sống không nhà, xuất gia tu hành, đã đoạn tận dục hữu, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

416.

416.

Yodha taṇhaṃ pahantvāna, anāgāro paribbaje;

Taṇhābhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai ở đời này, đã từ bỏ ái dục, sống không nhà, xuất gia tu hành, đã đoạn tận ái hữu, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

417.

417.

Hitvā mānusakaṃ yogaṃ, dibbaṃ yogaṃ upaccagā;

Sabbayogavisaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai đã từ bỏ ách của loài người, đã vượt qua ách của chư thiên, không còn bị trói buộc bởi mọi cái ách, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

418.

418.

Hitvā ratiñca aratiñca, sītibhūtaṃ nirūpadhiṃ;

Sabbalokābhibhuṃ vīraṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai đã từ bỏ ưa thích và không ưa thích, đã trở nên mát mẻ, không còn sanh y, bậc anh hùng chinh phục tất cả thế gian, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

419.

419.

Cutiṃ yo vedi sattānaṃ, upapattiñca sabbaso;

Asattaṃ sugataṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai biết được sự chết và sự sanh của chúng sanh, một cách toàn diện, không chấp trước, bậc Thiện Thệ, bậc Giác Ngộ, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

420.

420.

Yassa gatiṃ na jānanti, devā gandhabbamānusā;

Khīṇāsavaṃ arahantaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai mà đường đi không được biết bởi chư thiên, càn thát bà, hay loài người, bậc lậu tận, bậc A la hán, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

421.

421.

Yassa [Pg.74] pure ca pacchā ca, majjhe ca natthi kiñcanaṃ;

Akiñcanaṃ anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai không có gì ở phía trước, phía sau, và ở giữa, không có sở hữu, không có chấp thủ, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

422.

422.

Usabhaṃ pavaraṃ vīraṃ, mahesiṃ vijitāvinaṃ;

Anejaṃ nhātakaṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Bậc trâu chúa, bậc tối thắng, bậc anh hùng, bậc đại sĩ, bậc chiến thắng, không tham ái, đã tắm rửa sạch phiền não, bậc giác ngộ, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

423.

423.

Pubbenivāsaṃ yo vedi, saggāpāyañca passati,Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni;

Sabbavositavosānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

Ai biết được các đời sống quá khứ, thấy được các cõi trời và cõi khổ, và đã đạt đến sự chấm dứt sanh tử, bậc ẩn sĩ đã hoàn thiện thắng trí, đã hoàn thành tất cả những gì cần hoàn thành, người ấy, Ta gọi là Bà la môn.

Brāhmaṇavaggo chabbīsatimo niṭṭhito.

Phẩm Bà la môn, phẩm thứ hai mươi sáu, đã chấm dứt.

(Ettāvatā sabbapaṭhame yamakavagge cuddasa vatthūni, appamādavagge nava, cittavagge nava, pupphavagge dvādasa, bālavagge pannarasa, paṇḍitavagge ekādasa, arahantavagge dasa, sahassavagge cuddasa, pāpavagge dvādasa, daṇḍavagge ekādasa, jarāvagge nava, attavagge dasa, lokavagge ekādasa, buddhavagge nava, sukhavagge aṭṭha, piyavagge nava, kodhavagge aṭṭha, malavagge dvādasa, dhammaṭṭhavagge dasa, maggavagge dvādasa, pakiṇṇakavagge nava, nirayavagge nava, nāgavagge aṭṭha, taṇhāvagge dvādasa, bhikkhuvagge dvādasa, brāhmaṇavagge cattālīsāti pañcādhikāni tīṇi vatthusatāni.

(Như vậy, trước hết, trong Phẩm Song Yếu có mười bốn câu chuyện, Phẩm Không Phóng Dật có chín, Phẩm Tâm có chín, Phẩm Hoa có mười hai, Phẩm Ngu có mười lăm, Phẩm Hiền Trí có mười một, Phẩm A La Hán có mười, Phẩm Ngàn có mười bốn, Phẩm Ác có mười hai, Phẩm Hình Phạt có mười một, Phẩm Già có chín, Phẩm Tự Ngã có mười, Phẩm Thế Gian có mười một, Phẩm Phật có chín, Phẩm An Lạc có tám, Phẩm Yêu Dấu có chín, Phẩm Phẫn Nộ có tám, Phẩm Cấu Uế có mười hai, Phẩm Pháp Trụ có mười, Phẩm Đạo có mười hai, Phẩm Tạp Lục có chín, Phẩm Địa Ngục có chín, Phẩm Voi có tám, Phẩm Ái Dục có mười hai, Phẩm Tỳ Kheo có mười hai, Phẩm Bà La Môn có bốn mươi, tổng cộng là ba trăm lẻ năm câu chuyện.)

Satevīsacatussatā, catusaccavibhāvinā;

Satattayañca vatthūnaṃ, pañcādhikaṃ samuṭṭhitāti).

Bốn trăm hai mươi bảy, bởi bậc thấu suốt Tứ Đế; và ba trăm lẻ năm câu chuyện đã được khởi sanh.

Dhammapade vaggānamuddānaṃ –

Tóm tắt các phẩm trong Kinh Pháp Cú –

Yamakappamādo [Pg.75] cittaṃ, pupphaṃ bālena paṇḍito;

Arahanto sahassañca, pāpaṃ daṇḍena te dasa.

Song Yếu, Không Dễ Duôi, Tâm, Hoa, Ngu, và Trí; A-la-hán, và Ngàn, Ác, Hình Phạt, đó là mười phẩm.

Jarā attā ca loko ca, buddho sukhaṃ piyena ca;

Kodho malañca dhammaṭṭho, maggavaggena vīsati.

Già, Tự Ngã, và Thế Gian, Phật, An Lạc, và Yêu Dấu; Phẫn Nộ, Cấu Uế, và Pháp Trụ, cùng với phẩm Đạo là hai mươi.

Pakiṇṇaṃ nirayo nāgo, taṇhā bhikkhu ca brāhmaṇo;

Ete chabbīsati vaggā, desitādiccabandhunā.

Tạp Lục, Địa Ngục, Voi, Ái Dục, Tỳ Khưu, và Bà-la-môn; Đây là hai mươi sáu phẩm, đã được thuyết bởi bậc Thân Thuộc Mặt Trời.

Gāthānamuddānaṃ –

Tóm tắt các kệ ngôn –

Yamake vīsati gāthā, appamādamhi dvādasa;

Ekādasa cittavagge, pupphavaggamhi soḷasa.

Phẩm Song Yếu có hai mươi kệ, phẩm Không Dễ Duôi có mười hai; Mười một ở phẩm Tâm, phẩm Hoa có mười sáu.

Bāle ca soḷasa gāthā, paṇḍitamhi catuddasa;

Arahante dasa gāthā, sahasse honti soḷasa.

Phẩm Ngu có mười sáu kệ, phẩm Người Trí có mười bốn; Phẩm A-la-hán có mười kệ, phẩm Ngàn có mười sáu.

Terasa pāpavaggamhi, daṇḍamhi dasa satta ca;

Ekādasa jarā vagge, attavaggamhi tā dasa.

Mười ba ở phẩm Ác, phẩm Hình Phạt có mười bảy; Mười một ở phẩm Già, phẩm Tự Ngã có mười.

Dvādasa [Pg.76] lokavaggamhi, buddhavaggamhi ṭhārasa ;

Sukhe ca piyavagge ca, gāthāyo honti dvādasa.

Mười hai ở phẩm Thế Gian, phẩm Phật có mười tám; Ở phẩm An Lạc và phẩm Yêu Dấu, mỗi phẩm có mười hai kệ.

Cuddasa kodhavaggamhi, malavaggekavīsati;

Sattarasa ca dhammaṭṭhe, maggavagge sattarasa.

Mười bốn ở phẩm Phẫn Nộ, phẩm Cấu Uế có hai mươi mốt; Mười bảy ở phẩm Pháp Trụ, phẩm Đạo có mười bảy.

Pakiṇṇe soḷasa gāthā, niraye nāge ca cuddasa;

Chabbīsa taṇhāvaggamhi, tevīsa bhikkhuvaggikā.

Phẩm Tạp Lục có mười sáu kệ, phẩm Địa Ngục và phẩm Voi mỗi phẩm có mười bốn; Hai mươi sáu ở phẩm Ái Dục, hai mươi ba ở phẩm Tỳ Khưu.

Ekatālīsagāthāyo, brāhmaṇe vaggamuttame;

Gāthāsatāni cattāri, tevīsa ca punāpare;

Dhammapade nipātamhi, desitādiccabandhunāti.

Bốn mươi mốt kệ ngôn, ở phẩm Bà-la-môn cao thượng; Bốn trăm và thêm hai mươi ba kệ nữa; trong tuyển tập Pháp Cú, đã được thuyết bởi bậc Thân Thuộc Mặt Trời.

Dhammapadapāḷi niṭṭhitā.

Kinh Pháp Cú Pāḷi đến đây là kết thúc.