. နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者。

အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ

增支部

အဋ္ဌကနိပါတ-ဋီကာ

八集复注

၁. ပဌမပဏ္ဏာသကံ

1. 初五十篇

၁. မေတ္တာဝဂ္ဂေါ

1. 慈品

၁. မေတ္တာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 慈经释义

၁. အဋ္ဌကနိပါတဿ [Pg.203] ပဌမေ ဝဍ္ဎိတာယာတိ ဘာဝနာပါရိပူရိဝသေန ပရိဗြူဟိတာယ. ပုနပ္ပုနံ ကတာယာတိ ဘာဝနာယ ဗဟုလီကရဏေန အပရာပရံ ပဝတ္တိတာယ. ယုတ္တယာနသဒိသကတာယာတိ ယထာ ယုတ္တအာဇညယာနံ ဆေကေန သာရထိနာ အဓိဋ္ဌိတံ ယထာရုစိ ပဝတ္တတိ, ဧဝံ ယထာရုစိ ပဝတ္တာရဟတံ ဂမိတာယ. ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေနာတိ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိအဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန. ပစ္စုပဋ္ဌိတာယာတိ ဘာဝနာဗဟုလီကာရေဟိ ပတိ ပတိ ဥပဋ္ဌိတာယ အဝိဇဟိတာယ. သမန္တတော စိတာယာတိ သဗ္ဗဘာဂေန ဘာဝနာနုရူပံ စယံ ဂမိတာယ. တေနာဟ ‘‘ဥပစိတာယာ’’တိ. သုဋ္ဌု သမာရဒ္ဓါယာတိ အတိဝိယ သမ္မဒေဝ နိဗ္ဗတ္တိဂတာယ.

1. 增长之义，谓通过修习圆满而使其增广。数数作之义，谓通过多作修习而使其不断生起。如同善调马车之义，谓犹如训练有素的良马被熟练的御者驾驭，可以随心所欲地奔驰，同样，也能引导修行者随心所欲地达到能行自如的境地。安立义，谓作为一切成就的基础。现前义，谓通过多作修习而时时现前、不离失。周遍积集义，谓各方面都与修习相应而达到增长。因此说“积集”。善发起义，谓极为正确地生起。

ယော စ မေတ္တံ ဘာဝယတီတိအာဒီသု ယော ကောစိ ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ. မေတ္တန္တိ မေတ္တာဈာနံ.

于“修习慈心者”等句中，（“修习慈心者”）指任何居家者或出家者。“慈”是指慈心禅那。

အပ္ပမာဏန္တိ ဘာဝနာဝသေန အာရမ္မဏဝသေန စ အပ္ပမာဏံ. အသုဘဘာဝနာဒယော ဝိယ ဟိ အာရမ္မဏေ ဧကဒေသဂ္ဂဟဏံ အကတွာ အနဝသေသဖရဏဝသေန အနောဓိသော ဖရဏဝသေန စ, အပ္ပမာဏာရမ္မဏတာယ ပဂုဏဘာဝနာဝသေန စ အပ္ပမာဏံ. တနူ သံယောဇနာ ဟောန္တီတိ မေတ္တံ ပါဒကံ ကတွာ သမ္မသိတွာ ဟေဋ္ဌိမေ အရိယမဂ္ဂေ အဓိဂစ္ဆန္တဿ သုခေနေဝ ပဋိဃသံယောဇနာဒယော ပဟီယမာနာ တနူ ဟောန္တီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

无量，谓从修习和所缘两方面而言皆是无量。如修不净观等，不只取所缘的一部分，而是以遍满无余、无界限的方式扩展；又因熟练修习无量所缘，故为无量。所谓“结使变得微薄”，其义当知：以慈心为基础进行观修，当证得下位圣道时，嗔恚等结使轻易地被断除而变得微薄。

ဧဝံ ကိလေသပ္ပဟာနဉ္စ နိဗ္ဗာနာဓိဂမဉ္စ မေတ္တာဘာဝနာယ သိခါပ္ပတ္တမာနိသံသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အညေပိ အာနိသံသေ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကမ္ပိ စေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဒုဋ္ဌစိတ္တောတိ မေတ္တာဗလေန သုဋ္ဌု ဝိက္ခမ္ဘိတဗျာပါဒတာယ ဗျာပါဒေန အဒူသိတစိတ္တော. မေတ္တာယတီတိ ဟိတဖရဏဝသေန မေတ္တံ [Pg.204] ကရောတိ. ကုသလီတိ အတိသယေန ကုသလဝါ မဟာပုညော, ပဋိဃာဒိအနတ္ထဝိဂမေန ခေမီ. သဗ္ဗေ စ ပါဏေတိ စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကော. မနသာနုကမ္ပီတိ စိတ္တေန အနုကမ္ပန္တော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧကသတ္တဝိသယာပိ တာဝ မေတ္တာ မဟာကုသလရာသိ, သဗ္ဗေ ပန ပါဏေ အတ္တနော ပုတ္တံ ဝိယ ဟိတဖရဏေန မနသာ အနုကမ္ပန္တော ပဟုကံ ပဟုံ အနပ္ပကံ အပရိယန္တံ စတုသဋ္ဌိမဟာကပ္ပေပိ အတ္တနော ဝိပါကပ္ပဗန္ဓံ ပဝတ္တေတုံ သမတ္ထံ ဥဠာရံ ပုညံ အရိယော ပရိသုဒ္ဓစိတ္တော ပုဂ္ဂလောဝ ကရောတိ နိပ္ဖာဒေတီတိ. သတ္တဘရိတန္တိ သတ္တေဟိ အဝိရဠံ, အာကိဏ္ဏမနုဿန္တိ အတ္ထော.

如此，在开示了修习慈心能断除烦恼、证得涅槃的最高功德后，现在为了开示其他功德，而说“即使仅对一众生”等。其中，“无嗔害心”（aduṭṭhacitto）是指由于慈心的力量，彻底镇伏了嗔恚，内心不为嗔恚所染污。“修习慈心”（mettāyati）是以利益遍满的方式修习慈心。“善”（kusalī）是指极为善巧、有大福德，因消除了嗔恚等祸害而安稳。“于一切有情”（sabbe ca pāṇe）中的“ca”字表示区别。“以心怜悯”（manasānukampī）是以心怜悯。此即是说：对一个有情修习慈心，尚且是广大的善业，何况对一切有情，如对自己的孩子般，以利益遍满之心持续怜悯，则唯有内心纯净的圣者（ariyo parisuddhacitto puggalo）才能成就此殊胜、广大、无量、无边、足以在六十四大劫中延续其果报的福德。“充满众生”（sattabharita）是指众生密集，意即人群聚集之处。

သင်္ဂဟဝတ္ထူနီတိ (သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၂၀) လောကဿ သင်္ဂဏှနကာရဏာနိ. နိပ္ဖန္နသဿတော နဝ ဘာဂေ ကဿကဿ ဒတွာ ရညံ ဧကဘာဂဂ္ဂဟဏံ ဒသမဘာဂဂ္ဂဟဏံ. ဧဝံ ကဿကာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ သဿာနိ သမ္ပာဒေန္တီတိ အာဟ ‘‘သဿသမ္ပာဒနေ မေဓာဝိတာတိ အတ္ထော’’တိ. တတော ဩရဘာဂေ ကိရ ဆဘာဂဂ္ဂဟဏံ ဇာတံ. ဆမာသိကန္တိ ဆန္နံ ဆန္နံ မာသာနံ ပဟောနကံ. ပါသေတီတိ ပါသဂတေ ဝိယ ကရောတိ. ဝါစာယ ပိယံ ဝါစာပိယံ, တဿ ကမ္မံ ဝါစာပေယျံ. သဗ္ဗသော ရဋ္ဌဿ ဣဒ္ဓါဒိဘာဝတော ခေမံ. နိရဗ္ဗုဒံ စောရိယာဘာဝတော. ဣဒ္ဓဉှိ ရဋ္ဌံ အစောရိယံ. ‘‘နိရဂ္ဂဠ’’န္တိ ဝုစ္စတိ အပါရုတဃရဘာဝတော.

摄事（相应部注疏1.1.120），是令世间凝聚的原因。谷物成熟后，农夫得九份，国王取一份，即什一税。如此，农夫们欢喜满足，努力生产谷物，故说“于谷物生产聪慧”。后来据说出现了收取六分之一税收的情况。半年税，是足够六个月使用的。设置（pāseti），是说如同布下罗网。语言亲切（vācāpiyaṃ），是可爱的话语；其行为即是亲切言语（vācāpeyyaṃ）。国家因富裕等而普遍安稳。无纷争（nirabbudaṃ），因无盗贼故。富裕的国家没有盗贼，故称“无门闩”（niraggaḷa），意指家门无需上锁。

ဥဒ္ဓံမူလကံ ကတွာတိ ဥမ္မူလံ ကတွာ. ဒွီဟိ ပရိယညေဟီတိ မဟာယညဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပစ္ဆာ စ ပဝတ္တေတဗ္ဗေဟိ ဒွီဟိ ပရိဝါရယညေဟိ. သတ္တ…ပေ… ဘီသနဿာတိ သတ္တနဝုတာဓိကာနံ ပဉ္စန္နံ ပသုသတာနံ မာရဏေန ဘေရဝဿ ပါပဘီရုကာနံ ဘယာဝဟဿ. တထာ ဟိ ဝဒန္တိ –

掘根，即连根拔起。二种周匝祭祀，指在大型祭祀前后举行的两种附属祭祀。七……令人恐惧者，指通过屠杀五百九十七头牲畜，其祭祀本身是可怖的，令畏惧恶行者感到恐惧。正如他们所说：

‘‘ဆသတာနိ နိယုဇ္ဇန္တိ, ပသူနံ မဇ္ဈိမေ ဟနိ;

အဿမေဓဿ ယညဿ, ဦနာနိ ပသူဟိ တီဟီ’’တိ. (သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၂၀;

အ. နိ. ဋီ. ၂.၄.၃၉);

“六百牲畜于祭典中日被献祭，此马祭尚缺三牲。”

သမ္မန္တိ ယုဂစ္ဆိဒ္ဒေ ပက္ခိပိတဗ္ဗဒဏ္ဍကံ. ပါသန္တီတိ ခိပန္တိ. သံဟာရိမေဟီတိ သကဋေဟိ ဝဟိတဗ္ဗေဟိ. ပုဗ္ဗေ ကိရ ဧကော ရာဇာ သမ္မာပါသံ ယဇန္တော သရဿတိနဒိတီရေ ပထဝိယာ ဝိဝရေ ဒိန္နေ နိမုဂ္ဂေါယေဝ အဟောသိ. အန္ဓဗာလဗြာဟ္မဏာ ဂတာနုဂတိဂတာ ‘‘အယံ တဿ သဂ္ဂဂမနမဂ္ဂေါ’’တိ သညာယ တတ္ထ သမ္မာပါသံ ယညံ ပဋ္ဌပေန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နိမုဂ္ဂေါကာသတော ပဘုတီ’’တိ[Pg.205]. အယူပေါ အပ္ပကဒိဝသော ယာဂေါ, သယူပေါ ဗဟုဒိဝသံ သာဓေယျော သတြယာဂေါ. မန္တပဒါဘိသင်္ခတာနံ သပ္ပိမဓူနံ ‘‘ဝါဇ’’မိတိ သမညာ. ဟိရညသုဝဏ္ဏဂေါမဟိံသာဒိ သတ္တရသကဒက္ခိဏဿ. သာရဂဗ္ဘကောဋ္ဌာဂါရာဒီသု နတ္ထိ ဧတ္ထ အဂ္ဂဠာတိ နိရဂ္ဂဠော. တတ္ထ ကိရ ယညေ အတ္တနော သာပတေယျံ အနဝသေသတော အနိဂူဟိတွာ နိယျာတီယတိ.

轭栓（sammā），指应插入轭孔的小木条。投掷（pāsanti），即抛掷。可运送的（saṃhārima），指应用车乘运送的。过去，据说有一位国王举行“轭栓投掷”祭时，在萨拉洒蒂(Sarassatī)河边，因大地裂开而沉没。愚昧无知的婆罗门们盲目跟从，以为“这是他升天的道路”，便在那里兴办“轭栓投掷”祭。因此说“从沉没之处开始”。无柱祭（ayūpo）是为期短暂的祭祀，有柱祭（sayūpo）是需多日完成的会祭（satrayāga）。经咒语加持的酥油和蜂蜜，名为“ शक्ति（vāja，力量）”。金、银、牛、水牛等十七种为供施品。核心库房等处没有门闩，故称“无门闩”（niraggaḷo）。据说在该祭祀中，人们将自己的财产毫无保留、毫无隐藏地捐献出来。

စန္ဒပ္ပဘာတိ (ဣတိဝု. အဋ္ဌ. ၂၇) စန္ဒိမဿေဝ ပဘာယ. တာရာဂဏာဝ သဗ္ဗေတိ ယထာ သဗ္ဗေပိ တာရာဂဏာ စန္ဒိမသောဘာယ သောဠသိမ္ပိ ကလံ နာဂ္ဃန္တိ, ဧဝံ တေ အဿမေဓာဒယော ယညာ မေတ္တဿ စိတ္တဿ ဝုတ္တလက္ခဏေန သုဘာဝိတဿ သောဠသိမ္ပိ ကလံ နာနုဘဝန္တိ, န ပါပုဏန္တိ, နာဂ္ဃန္တီတိ အတ္ထော.

月光（如是语注27），即月亮的光辉。如一切星群不及月光十六分之一，同理，彼马祭等诸祭祀，亦不及善修习、具足前述特相的慈心之十六分之一，不能达到，不值一提，此即其义。

ဣဒါနိ အပရေပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကေ မေတ္တာဘာဝနာယ အာနိသံသေ ဒဿေတုံ ‘‘ယော န ဟန္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယောတိ မေတ္တာဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာနုယုတ္တော ပုဂ္ဂလော. န ဟန္တီတိ တေနေဝ မေတ္တာဘာဝနာနုဘာဝေန ဒူရဝိက္ခမ္ဘိတဗျာပါဒတာယ န ကဉ္စိ သတ္တံ ဟိံသတိ, လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ န ဝိဗာဓတိ ဝါ. န ဃာတေတီတိ ပရံ သမာဒပေတွာ န သတ္တေ မာရာပေတိ န ဝိဗာဓာပေတိ စ. န ဇိနာတီတိ သာရမ္ဘဝိဂ္ဂါဟိကကထာဒိဝသေန န ကဉ္စိ ဇိနာတိ သာရမ္ဘဿေဝ အဘာဝတော, ဇာနိကရဏဝသေန ဝါ အဋ္ဋကရဏာဒိနာ န ကဉ္စိ ဇိနာတိ. တေနာဟ ‘‘န အတ္တနာ ပရဿ ဇာနိံ ကရောတီ’’တိ. န ဇာပယေတိ ပရေဟိ ပယောဇေတွာ ပရေသမ္ပိ ဓနဇာနိံ န ကာရာပေယျ. တေနာဟ ‘‘န ပရေန ပရဿ ဇာနိံ ကာရေတီ’’တိ. မေတ္တာယ ဝါ အံသော အဝိဟေဌနဋ္ဌေန အဝယဝဘူတောတိ မေတ္တံသော.

现在为开示修习慈心的现世与来世利益，而说“彼不杀”等。其中，“彼”（yo）指致力于修习慈梵住的个人（puggalo）。“不杀”（na hanti），谓因修习慈心的力量，远离了嗔恚，故不伤害任何有情，亦不用土块、棍棒等侵扰他们。“不教杀”（na ghāteti），谓不唆使他人杀害或侵扰有情。“不征服”（na jināti），谓因无争竞之心，故不以争论之语等征服任何人；或不以诉讼等方式造成他人亏损。因此说“不亲自给他人造成亏损”。“不教征服”（na jāpayeti），谓不唆使他人给别人造成财物损失。因此说“不通过他人给别人造成亏损”。慈心的一部分（mettaṃso），因其不恼害之义，是慈的组成部分，故称“慈分”。

မေတ္တာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

慈经释义终。

၂-၄. ပညာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

2-4. 慧经等释义

၂-၄. ဒုတိယေ အာဒိဗြဟ္မစရိယိကာယာတိ အာဒိဗြဟ္မစရိယမေဝ အာဒိဗြဟ္မစရိယိကာ. တေနာဟ ‘‘မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတာယာ’’တိ. အရိယောတိ နိဒ္ဒေါသော ပရိသုဒ္ဓေါ. တုဏှီဘာဝေါ န တိတ္ထိယာနံ မူဂဗ္ဗတဂဟဏံ ဝိယ အပရိသုဒ္ဓေါတိ အရိယော တုဏှီဘာဝေါ. စတုတ္ထဇ္ဈာနန္တိ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေနေတံ ဝုတ္တံ, ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိပိ အရိယော တုဏှီဘာဝေါတွေဝ သင်္ခံ [Pg.206] ဂစ္ဆန္တိ. ဇာနန္တိ ဣဒံ ကမ္မသာဓနန္တိ အာဟ ‘‘ဇာနိတဗ္ဗကံ ဇာနာတီ’’တိ. ယထာ ဝါ ဧကစ္စော ဝိပရီတံ ဂဏှန္တော ဇာနန္တောပိ န ဇာနာတိ, ပဿန္တောပိ န ပဿတိ, န ဧဝမယံ. အယံ ပန ဇာနန္တော ဇာနာတိ, ပဿန္တော ပဿတီတိ ဧဝမေတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတိယာဒီနိ သုဝိညေယျာနိ.

2-4. 二至四，于第二节中，“初梵行的”(ādibrahmacariyikāya)即是初梵行(ādibrahmacariya)本身。因此说：“作为道梵行之开端”。“圣”(ariyo)即无过失、清净。圣默然(ariyo tuṇhībhāvo)不像外道的哑默禁戒(mūgabbata)那样不清净。“第四禅”(catutthajjhāna)是以最卓越的解释而说，初禅等也被计为“圣默然”。关于“知”(jānanti)，这是以工具格(kammasādhana)的形式出现，因此说“知所应知”。又如某人颠倒执取，知亦不知，见亦不见，但此人并非如此。此人知其所知，见其所见，应如是理解。第三等易于了知。

ပညာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《慧经》等释义终。

၅. ပဌမလောကဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 初世间法经释义

၅. ပဉ္စမေ လောကဿ ဓမ္မာတိ သတ္တလောကဿ အဝဿံဘာဝိဓမ္မာ. တေနာဟ ‘‘ဧတေဟိ မုတ္တာ နာမ နတ္ထိ’’တိအာဒိ. ဃာသစ္ဆာဒနာဒီနံ လဒ္ဓိ လာဘော, တာနိ ဧဝ ဝါ လဒ္ဓဗ္ဗတော လာဘော, တဒဘာဝေါ အလာဘော, လာဘဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တဗ္ဗိသယော အနုရောဓော ဂဟိတော, အလာဘဂ္ဂဟဏေန ဝိရောဓော. ယသ္မာ လောဟိတေ သတိ တဒုပဃာတဝသေန ပုဗ္ဗော ဝိယ အနုရောဓော လဒ္ဓါဝသရော ဧဝ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘လာဘေ အာဂတေ အလာဘော အာဂတောယေဝါ’’တိ. ဧသ နယော ယသာဒီသုပိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

5. 第五，“世间法”(lokassa dhammā)是有情世间中必然存在的法。因此说：“无人能解脱于此”等。获得食物、衣服等是“利”(lābho)，或因其可得而为“利”；其不存在是“不利”(alābho)。此处，以“利”的获得表示对其所缘的随顺，以“不利”的获得表示违逆。犹如身体有血，则会因损伤而生脓，随顺亦是如此获得机会。因此说：“有利之时，不利亦随之而来。”此理亦适用于名誉等。其余易于了知。

ပဌမလောကဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《初世间法经》释义终。

၆-၈. ဒုတိယလောကဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

6-8. 第二世间法经等释义

၆-၈. ဆဋ္ဌေ အဓိကံ ပယသတိ ပယုဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ အဓိပ္ပယာသော, သဝိသေသံ ဣတိကတ္တဗ္ဗကိရိယာ. တေနာဟ ‘‘အဓိကပ္ပယောဂေါ’’တိ. သတ္တမဋ္ဌမေသု နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

6-8. 六至八，于第六节中，“增上勤”(adhippayāso)是凭借它而更加努力、运用，是一种特别的应作行为。因此说：“增上加行”(adhikappayogo)。第七、第八节无须解说。

ဒုတိယလောကဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《第二世间法经》等释义终。

၉. နန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 难陀经释义

၉. နဝမေ ဒုဝိဓာ ကုလပုတ္တာ ဇာတိကုလပုတ္တာ အာစာရကုလပုတ္တာ စ. တတ္ထ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော တသ္မိံယေဝ ထုလ္လကောဋ္ဌိကေ [Pg.207] အဂ္ဂကုလိကဿ ပုတ္တော’’တိ (မ. နိ. ၂.၂၉၄) ဧဝံ အာဂတာ ဥစ္စာကုလပုတ္တာ ဇာတိကုလပုတ္တာ. ‘‘သဒ္ဓါယေတေ ကုလပုတ္တာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၇၈) ဧဝံ အာဂတာ ပန ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကုလေ ပသုတာပိ အာစာရကုလပုတ္တာ နာမ. ဣဓ ပန ဥစ္စာကုလပ္ပသုတတံ သန္ဓာယ ‘‘ကုလပုတ္တောတိ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျာ’’တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဇာတိကုလပုတ္တော’’တိ. ဥဘောဟိပိ ပန ကာရဏေဟိ တဿ ကုလပုတ္တဘာဝေါယေဝ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

9. 第九，良家子(kulaputta)有两种：出身良家子(jātikulaputta)与行仪良家子(ācārakulaputta)。其中，如经中所说：“其时，护国(Raṭṭhapāla)良家子是该地都罗拘ṭṭhita(Thullakoṭṭhika)大族之子”（《中部》2.294），如此出身高贵家族者，是为出身良家子。又如经中所说：“此等良家子由信而出家，从家到无家”（《中部》3.78），如此所说，则不论生于何等家族，皆名为行仪良家子。此处，世尊(Bhagavā)是就其出身高贵而言：“诸比丘，若欲如实称呼难陀(Nanda)，当称其为良家子。”因此说“出身良家子”。然而，依此二因，他皆是良家子。其余文义浅显。

နန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《难陀经》释义终。

၁၀. ကာရဏ္ဍဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 迦兰陀经释义

၁၀. ဒသမေ ပဋိစရတီတိ ပဋိစ္ဆာဒနဝသေန စရတိ ပဝတ္တတိ. ပဋိစ္ဆာဒနဋ္ဌော ဧဝ ဝါ စရတိ-သဒ္ဒေါ အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနန္တိ အာဟ ‘‘ပဋိစ္ဆာဒေတီ’’တိ. အညေနာညန္တိ ပန ပဋိစ္ဆာဒနာကာရဒဿနန္တိ အာဟ ‘‘အညေန ကာရဏေနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အညံ ကာရဏံ ဝစနံ ဝါတိ ယံ စောဒကေန စုဒိတကဿ ဒေါသဝိဘာဝနံ ကာရဏံ, ဝစနံ ဝါ ဝုတ္တံ, တံ တတော အညေနေဝ ကာရဏေန, ဝစနေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတိ. ကာရဏေနာတိ စောဒနာယ အမူလာယ အမူလိကဘာဝဒီပနိယာ ယုတ္တိယာ ဝါ. ဝစနေနာတိ တဒတ္ထဗောဓကေန ဝစနေန. ‘‘ကော အာပန္နော’’တိအာဒိနာ စောဒနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာဝ ဝိက္ခေပါပဇ္ဇနံ အညေနာညံ ပဋိစရဏံ. ဗဟိဒ္ဓါ ကထာပနာမနာ နာမ ‘‘ဣတ္ထန္နာမံ အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ပါဋလိပုတ္တံ ဂတောမှီ’’တိအာဒိနာ စောဒနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာတိ အယမေဝ ဝိသေသော. ယော ဟိ ‘‘အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘ကော အာပန္နော, ကိံ အာပန္နော, ကိသ္မိံ အာပန္နာ, ကံ ဘဏထ, ကိံ ဘဏထာ’’တိ ဝါ ဝဒတိ, ‘‘ဧဝရူပံ ကိဉ္စိ တယာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘န သုဏာမီ’’တိ သောတံ ဝါ ဥပနေတိ, အယံ အညေနာညံ ပဋိစရတိ နာမ. ယော ပန ‘‘ဣတ္ထန္နာမံ နာမ အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ပါဋလိပုတ္တံ ဂတောမှီ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘န တဝ ပါဋလိပုတ္တဂမနံ ပုစ္ဆာမ, အာပတ္တိံ ပုစ္ဆာမာ’’တိ ဝုတ္တေ တတော ‘‘ရာဇဂဟံ ဂတောမှိ. ရာဇဂဟံ ဝါ ယာဟိ ဗြာဟ္မဏဂဟံ ဝါ, အာပတ္တိံ အာပန္နောသီတိ. တံ တတ္ထ မေ သူကရမံသံ လဒ္ဓ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒတိ, အယံ ဗဟိဒ္ဓါ ကထံ အပနာမေတိ နာမ[Pg.208]. သမဏကစဝရောတိ သမဏဝေသဓာရဏေန သမဏပ္ပတိရူပကတာယ သမဏာနံ ကစဝရဘူတံ.

10. 第十，“回避”(paṭicarati)指以覆藏的方式行动、持续。或因诸界(dhātu)多义，故“行”(carati)一词即有覆藏之义，因此说“覆藏”(paṭicchādeti)。“以此复彼”(aññenāññaṃ)是显示覆藏的方式，因此说“以其他理由”等。此处，所谓其他理由或言辞，是指质问者所说用以揭示被质问者过失的理由或言辞，而彼却以另一理由或言辞覆藏之。“以理由”(kāraṇena)是指以论证说明其指控无有根据。“以言辞”(vacanena)是指以能表达此义的言辞。以“谁犯？”等言辞回避质问而陷入岔题，即是“以此复彼而回避”。“引言至外”(bahiddhā kathāpanāmanā)是指当被说“你犯了某某罪”时，以“我去了华氏城(Pāṭaliputta)”等语回避质问，此即是差别。若有人被说“你犯罪了”，却说“谁犯？何罪？于何处犯？汝说谁？汝说何？”，或被问“你可见过此事？”时，却捂耳说“我没听见”，此人即是“以此复彼而回避”。若有人被问“你是否犯了某某罪？”时，答“我去了华氏城”，再被问“我们不问你去华氏城之事，是问你犯罪之事”时，又说“我去了王舍城(Rājagaha)。你去王舍城或婆罗门家吧，你说我犯罪。我在那里得到了猪肉”等语，此人即是“引言至外”。“沙门秽”(samaṇakacavaro)指身着沙门服，形似沙门，实为沙门中之秽物。

ကာရဏ္ဍဝံ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၈၃-၂၈၄) နိဒ္ဓမထာတိ ဝိပန္နသီလတာယ ကစဝရဘူတံ ပုဂ္ဂလံ ကစဝရမိဝ အနပေက္ခာ အပနေထ. ကသမ္ဗုံ အပကဿထာတိ ကသမ္ဗုဘူတဉ္စ နံ ခတ္တိယာဒီနံ မဇ္ဈဂတံ ပဘိန္နပဂ္ဃရိတကုဋ္ဌံ စဏ္ဍာလံ ဝိယ အပကဍ္ဎထ. ကိံ ကာရဏံ? သံဃာရာမော နာမ သီလဝန္တာနံ ကတော, န ဒုဿီလာနံ. ယတော ဧတဒေဝ သန္ဓာယာဟ ‘‘တတော ပလာပေ ဝါဟေထ, အဿမဏေ သမဏမာနိနေ’’တိ. ယထာ ပလာပါ အန္တောသာရရဟိတာ အတဏ္ဍုလာ ဗဟိ ထုသေန ဝီဟီ ဝိယ ဒိဿန္တိ, ဧဝံ ပါပဘိက္ခူ အန္တော သီလရဟိတာပိ ဗဟိ ကာသာဝါဒိပရိက္ခာရေန ဘိက္ခူ ဝိယ ဒိဿန္တိ, တသ္မာ ‘‘ပလာပါ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တေ ပလာပေ ဝါဟေထ ဩပုနထ ဝိဓမထ, ပရမတ္ထတော အဿမဏေ သမဏဝေသမတ္တေန သမဏမာနိနေ. ကပ္ပယဝှောတိ ကပ္ပေထ, ကရောထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပတိဿတာတိ သပ္ပတိဿာ. ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တံ ကရိဿထ, ပရိနိဗ္ဗာနံ ပါပုဏိဿထာတိ အတ္ထော.

于《迦兰陀经》(Kāraṇḍavaṃ, Snp-a 2.283-284)中，“汝等当清除”(niddhamatha)意为：对于因戒行败坏而成为秽物之人(puggala)，应如弃秽物般，无所顾惜地将其移除。“汝等当拖出秽物”(kasambuṃ apakassatha)意为：将此已成秽物之人，如将在刹帝利等人群中、患有溃烂流脓麻风病的旃陀罗(caṇḍāla)拖出一般。是何缘故？僧伽蓝(saṅghārāma)乃为具戒者而设，非为破戒者。是故，针对此义而说：“是故当扬弃糠秕，彼非沙门而自认沙门者。”犹如糠秕(palāpa)内无米粒，外有谷壳，看似稻谷；如是恶比丘内无戒德，外有袈裟等资具，看似比丘，故名为“糠秕”。汝等当扬弃、簸除、吹散彼等糠秕，彼等实非沙门，仅因沙门之相而自认沙门。“汝等当整治”(kappayavho)即是说“汝等当整治”(kappetha)、“汝等当做”(karotha)。“具念”(patissatā)即有念。其义为：汝等将终结轮回之苦，证得圆满涅槃。

ကာရဏ္ဍဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《迦兰陀经》释义终。

မေတ္တာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《慈品》释义终。

၂. မဟာဝဂ္ဂေါ

2. 大品

၁. ဝေရဉ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 维兰迦经释义

၁၁. ဒုတိယဿ ပဌမေ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝိဟရတီတိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁) ဧတ္ထ ဝေရဉ္ဇာတိ တဿ နဂရဿေတံ အဓိဝစနံ, တဿံ ဝေရဉ္ဇာယံ. သမီပတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ. နဠေရုပုစိမန္ဒမူလေတိ ဧတ္ထ နဠေရု နာမ ယက္ခော. ပုစိမန္ဒောတိ နိမ္ဗရုက္ခော. မူလန္တိ သမီပံ. အယဉှိ မူလ-သဒ္ဒေါ ‘‘မူလာနိ ဥဒ္ဓရေယျ အန္တမသော ဥသီရနာဠိမတ္တာနိပီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၁၉၅) မူလမူလေ ဒိဿတိ. ‘‘လောဘော အကုသလမူလ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅; ပရိ. ၃၂၃) အသာဓာရဏဟေတုမှိ. ‘‘ယာဝ မဇ္ဈနှိကေ ကာလေ ဆာယာ ဖရတိ, နိဝါတေ ပဏ္ဏာနိ ပတန္တိ, ဧတ္တာဝတာ ရုက္ခမူလ’’န္တိအာဒီသု (ပါရာ. ၄၉၄) သမီပေ. ဣဓ ပန သမီပေ [Pg.209] အဓိပ္ပေတော, တသ္မာ နဠေရုယက္ခေန အဓိဂ္ဂဟိတဿ ပုစိမန္ဒဿ သမီပေတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သော ကိရ ပုစိမန္ဒော ရမဏီယော ပါသာဒိကော အနေကေသံ ရုက္ခာနံ အာဓိပစ္စံ ဝိယ ကုရုမာနော တဿ နဂရဿ အဝိဒူရေ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နေ ဌာနေ အဟောသိ. အထ ဘဂဝါ ဝေရဉ္ဇံ ဂန္တွာ ပတိရူပေ ဌာနေ ဝိဟရန္တော တဿ ရုက္ခဿ သမီပေ ဟေဋ္ဌာဘာဂေ ဝိဟာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝေရဉ္ဇာယံ ဝိဟရတိ နဠေရုပုစိမန္ဒမူလေ’’တိ.

11. 在《波罗夷义注》(Pārā. aṭṭha. 1.1)的第二品第一章中，有“于维兰迦(Verañjā)住”一语，此处“维兰迦”是那座城的名称，即在维兰迦城。此处的处格是用于表邻近义。“于那勒儒布基曼达(Naḷerupucimanda)树根处”一句中，“那勒儒(Naḷeru)”是夜叉(yakkha)名，“布基曼达(pucimanda)”是楝树，“根(mūla)”指近旁。这个“根”字，在“即使拔出根，哪怕是香根草的根”等处(如《增支部》A.N.4.195)，表示根本；在“贪为不善根”等处(如《长部》D.N.3.305；《附随》Pari.323)，表示非共因；在“直至中午，阴影仍在，无风处树叶飘落，此即树下”等处(如《波罗夷》Pārā.494)，表示附近。然而此处意为附近，因此，应作此义解：“在那勒儒夜叉所盘踞的布基曼达树附近”。据说这棵布基曼达树美丽庄严，如同众树之主，位于那座城不远处交通便利之处。之后，世尊(Bhagavā)前往维兰迦，在一个合适的地方安住，就在那棵树的下方居住。因此说“于维兰迦安住，于那勒儒布基曼达树根处”。

ပစ္စုဋ္ဌာနံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.၂) နာမ အာသနာ ဝုဋ္ဌာနန္တိ အာဟ ‘‘နာသနာ ဝုဋ္ဌာတီ’’တိ. နိသိန္နာသနတော န ဝုဋ္ဌဟတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဇိဏ္ဏေ…ပေ… ဝယောအနုပ္ပတ္တေတိ ဥပယောဂဝစနံ အာသနာ ဝုဋ္ဌာနကိရိယာပေက္ခံ န ဟောတိ. တသ္မာ ‘‘ဇိဏ္ဏေ…ပေ… ဝယောအနုပ္ပတ္တေ ဒိသွာ’’တိ အဇ္ဈာဟာရံ ကတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ ပစ္စုဂ္ဂမနကိရိယာပေက္ခံ ဥပယောဂဝစနံ, တသ္မာ န ပစ္စုဋ္ဌာတီတိ ဥဋ္ဌာယ ပစ္စုဂ္ဂမနံ န ကရောတီတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပစ္စုဂ္ဂမနမ္ပိ ဟိ ပစ္စုဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အာစရိယံ ပန ဒူရတောဝ ဒိသွာ ပစ္စုဋ္ဌာယ ပစ္စုဂ္ဂမနကရဏံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ နာမာ’’တိ. နာသနာ ဝုဋ္ဌာတီတိ ဣမိနာ ပန ပစ္စုဂ္ဂမနာဘာဝဿ ဥပလက္ခဏမတ္တံ ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိဘာဝနေ နာမ အတ္ထေတိ ပကတိဝိဘာဝနသင်္ခါတေ အတ္ထေ. န အဘိဝါဒေတိ ဝါတိ န အဘိဝါဒေတဗ္ဗန္တိ ဝါ သလ္လက္ခေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“起身(paccuṭṭhāna)”(《心义灯疏》Sārattha. ṭī. 1.2)是指从座位上站起来，故说“不从座位上起身”，意思是说不从所坐的座位上起身。此处“于年老者……乃至……于高龄者”等词语，并非是针对从座位上起身这个动作而言的。因此，应当补充理解为“见到年老……乃至高龄的人”，才能明白其含义。或者说，这些词语是针对迎接这个动作而言的，因此，“不起身迎接(na paccuṭṭhāti)”的意思就是起身而不去迎接。因为迎接也可以被称为“起身(paccuṭṭhāna)”。正如经中说：“远远地看见阿阇梨(ācariya)，然后起身去迎接，这叫做起身。”而“不从座位上起身”这句话，仅仅是用来表示不迎接的一个标志而已。“显明(vibhāvana)”的意思，是指事物本性显明。不礼敬，意思是说不作礼敬，或者不作礼敬想。

တံ အညာဏန္တိ ‘‘အယံ မမ အဘိဝါဒနာဒီနိ ကာတုံ အရဟရူပေါ န ဟောတီ’’တိ အဇာနနဝသေန ပဝတ္တံ အညာဏံ. ဩလောကေန္တောတိ ‘‘ဒုက္ခံ ခေါ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, ကိံ နု ခေါ အဟံ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ သက္ကရေယျံ ဂရုံ ကရေယျ’’န္တိအာဒိသုတ္တဝသေနေဝ (အ. နိ. ၄.၂၁) ဉာဏစက္ခုနာ ဩလောကေန္တော. နိပစ္စကာရာရဟန္တိ ပဏိပါတာရဟံ. သမ္ပတိဇာတောတိ မုဟုတ္တဇာတော, ဇာတသမနန္တရမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥတ္တရေန မုခေါတိ ဥတ္တရဒိသာဘိမုခေါ. ‘‘သတ္တပဒဝီတိဟာရေန ဂန္တွာ သကလံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဩလောကေသိ’’န္တိ ဣဒံ –

此“无知(aññāṇa)”是指因不知“此人不配我行礼敬等”而产生的无知。“观察(olokento)”即如《增支部》(A.N.4.21)等经中所说：“无敬畏、无依止而住者实为苦，我应恭敬、尊重何等沙门(samaṇa)或婆罗门(brāhmaṇa)？”如是用智慧之眼观察。“应受恭敬者(nipaccakārāraha)”即值得礼拜者。“初生(sampatijāta)”是指刚刚出生，也就是刚出生之时。“面向北方(uttarena mukho)”是指面向北方。“行走七步之后，遍观整个十千世界”——这是指：

‘‘ဓမ္မတာ ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ပတိဇာတော ဗောဓိသတ္တော သမေဟိ ပါဒေဟိ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဥတ္တရာဘိမုခေါ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန ဂစ္ဆတိ, သေတမှိ ဆတ္တေ အနုဓာရိယမာနေ သဗ္ဗာ ဒိသာ ဝိလောကေတိ, အာသဘိဉ္စ ဝါစံ ဘာသတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၁) –

“诸比丘(bhikkhu)，此是法尔(dhammatā)：初生的菩萨(bodhisatta)以双足平稳站立后，面向北方行走七步，有人为之持白伞，他环顾四方，发出牛王般的宣言。”(《长部》D.N.2.31)

ဧဝံ [Pg.210] ပါဠိယံ သတ္တပဒဝီတိဟာရုပရိ ဌိတဿ ဝိယ သဗ္ဗာဒိသာနုလောကနဿ ကထိတတ္တာ ဝုတ္တံ, န ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ သတ္တပဒဝီတိဟာရတော ပဂေဝ ဒိသာဝိလောကနဿ ကတတ္တာ. မဟာသတ္တော ဟိ မနုဿာနံ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဩလောကေသိ, အနေကာနိ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကင်္ဂဏာနိ အဟေသုံ. တတ္ထ ဒေဝမနုဿာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇယမာနာ, ‘‘မဟာပုရိသ, ဣဓ တုမှေဟိ သဒိသောပိ နတ္ထိ, ကုတော ဥတ္တရိတရော’’တိ အာဟံသု. ဧဝံ စတဿော ဒိသာ, စတဿော အနုဒိသာ, ဟေဋ္ဌာ, ဥပရီတိ ဒသပိ ဒိသာ အနုဝိလောကေတွာ အတ္တနော သဒိသံ အဒိသွာ ‘‘အယံ ဥတ္တရဒိသာ’’တိ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန အဂမာသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဩလောကေသိန္တိ မမ ပုညာနုဘာဝေန လောကဝိဝရဏပါဋိဟာရိယေ ဇာတေ ပညာယမာနံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ မံသစက္ခုနာဝ ဩလောကေသိန္တိ အတ္ထော.

圣典(pāḷi)中所说，看似是在行走七步之后站立环顾一切方向，但不应如是理解，因为环顾四方是在行走七步之前完成的。大士(mahāsatta)从人手中被接过后，即观东方，无数千个轮围世界(cakkavāḷa)显现如一庭院。那里的天人以香、花等供养，说道：“大士(mahāpurisa)，此处尚无与您相似者，何况超越您之人？”如是遍观四方、四维、下方、上方等十方，未见与己匹敌者，心知“此为最上之方”，遂行走七步，应当如此理解。所谓“观察(olokesi)”，意思是：因我的福德威力，世界开显之神变发生，以肉眼观察显现的十千世界。

မဟာပုရိသောတိ ဇာတိဂေါတ္တကုလပ္ပဒေသာဒိဝသေန မဟန္တပုရိသော. အဂ္ဂေါတိ ဂုဏေဟိ သဗ္ဗပ္ပဓာနော. ဇေဋ္ဌောတိ ဂုဏဝသေနေဝ သဗ္ဗေသံ ဝုဒ္ဓတမော, ဂုဏေဟိ မဟလ္လကတမောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေဋ္ဌောတိ ဂုဏဝသေနေဝ သဗ္ဗေသံ ပသတ္ထတမော. အတ္ထတော ပန ပစ္ဆိမာနိ ဒွေ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တယာတိ နိဿက္ကေ ကရဏဝစနံ. ဥတ္တရိတရောတိ အဓိကတရော. ပတိမာနေသီတိ ပူဇေသိ. အာသဘိန္တိ ဥတ္တမံ. မယှံ အဘိဝါဒနာဒိရဟော ပုဂ္ဂလောတိ မယှံ အဘိဝါဒနာဒိကိရိယာယ အရဟော အနုစ္ဆဝိကော ပုဂ္ဂလော. နိစ္စသာပေက္ခတာယ ပနေတ္ထ သမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာဂတာတိ တထာဂတတော, တထာဂတဿ သန္တိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝရူပန္တိ အဘိဝါဒနာဒိသဘာဝံ. ပရိပါကသိထိလဗန္ဓနန္တိ ပရိပါကေန သိထိလဗန္ဓနံ.

“大士(mahāpurisa)”是指因出身、种姓、家族、地域等原因而伟大的人。“最胜(aggo)”是指在功德方面最为卓越。“最长(jeṭṭho)”是指仅凭功德而成为所有人中最年长的人，也就是在功德方面最为伟大。“最上(seṭṭho)”是指仅凭功德而成为所有人中最受赞扬的人。从意义上说，后两者应理解为是前者（最胜）的同义词。“由汝(tayā)”是用于无主语结构中的作格。“更上者(uttaritara)”是指更加殊胜。“尊敬(patimānesi)”是指礼敬。“牛王般的(āsabhiṃ)”是指最上的。“值得我礼敬的人(mayhaṃ abhivādanādiraho puggalo)”是指值得我行顶礼等行为、与我相称的人。此处应理解为是依主释复合词。“从如来(tathāgatā)”是指从如来处、如来身边。“如此”是指顶礼等的性质。“熟而缚松(paripākasithilabandhanaṃ)”是指因成熟而束缚松开。

တံ ဝစနန္တိ ‘‘နာဟံ တံ ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိဝစနံ. ‘‘နာဟံ အရသရူပေါ, မာဒိသာ ဝါ အရသရူပါ’’တိ ဝုတ္တေ ဗြာဟ္မဏော ထဒ္ဓေါ ဘဝေယျ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စိတ္တမုဒုဘာဝဇနနတ္ထ’’န္တိ.

“彼言(taṃ vacanaṃ)”指的是“婆罗门，我非彼”等语。如果说“我非无味者，或如我者非无味者”，婆罗门可能会变得顽固。因此说“是为了令心柔软”。

ကတမော ပန သောတိ ပရိယာယာပေက္ခော ပုလ္လိင်္ဂနိဒ္ဒေသော, ကတမော သော ပရိယာယောတိ အတ္ထော? ဇာတိဝသေနာတိ ခတ္တိယာဒိဇာတိဝသေန. ဥပပတ္တိဝသေနာတိ ဒေဝေသု ဥပပတ္တိဝသေန. သေဋ္ဌသမ္မတာနမ္ပီတိ အပိ-သဒ္ဒေန ပဂေဝ အသေဋ္ဌသမ္မတာနန္တိ ဒဿေတိ. အဘိနန္ဒန္တာနန္တိ သပ္ပီတိကတဏှာဝသေန ပမောဒမာနာနံ. ရဇ္ဇန္တာနန္တိ ဗလဝရာဂဝသေန ရဇ္ဇန္တာနံ. ရူပပရိဘောဂေန ဥပ္ပန္နတဏှာသမ္ပယုတ္တသောမနဿဝေဒနာ ရူပတော နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဟဒယတပ္ပနတော [Pg.211] အမ္ဗရသာဒယော ဝိယ ရူပရသာတိ ဝုစ္စန္တိ. အာဝိဉ္စန္တီတိ အာကဍ္ဎန္တိ. ဝတ္ထာရမ္မဏာဒိသာမဂ္ဂိယန္တိ ဝတ္ထုအာရမ္မဏာဒိကာရဏသာမဂ္ဂိယံ. အနုက္ခိပန္တောတိ အတ္တုက္ကံသနဝသေန ကထိတေ ဗြာဟ္မဏဿ အသပ္ပာယဘာဝတော အတ္တာနံ အနုက္ခိပန္တော အနုက္ကံသေန္တော.

那么，什么是依于种种理由的阳性指称，即所谓的“依于种种理由”是什么意思呢？以种姓为理由，即以刹帝利等种姓为理由。以再生为理由，即以再生到诸天为理由。连被认为是殊胜的人也是如此，通过“也”字，显示出不被认为是殊胜的人更是如此。欢喜者，指以喜爱和渴爱的心情而喜悦的人。染著者，指被强烈的贪欲所染著的人。因享受色而生起的与贪相应的喜悦感受，从色产生并使内心感到满足，就像芒果等水果的味道一样，被称为色味。吸引着，指拉过来。因所依、所缘等条件和合，即所依、所缘等原因条件和合。不抬举的人，指因讲述婆罗门不适宜之事，而不以自我赞扬的方式抬举自己，不自赞。

ဧတသ္မိံ ပနတ္ထေ ကရဏေ သာမိဝစနန္တိ ‘‘ဇဟိတာ’’တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ တထာဂတဿာတိ ကရဏေ သာမိဝစနံ, တထာဂတေန ဇဟိတာတိ အတ္ထော. မူလန္တိ ဘဝမူလံ. ‘‘တာလဝတ္ထုကတာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဩဋ္ဌမုခေါ’’တိအာဒီသု ဝိယ မဇ္ဈေပဒလောပံ ကတွာ အ-ကာရဉ္စ ဒီဃံ ကတွာ ‘‘တာလာဝတ္ထုကတာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘တာလဝတ္ထု ဝိယ နေသံ ဝတ္ထု ကတန္တိ တာလာဝတ္ထုကတာ’’တိ. တတ္ထ တာလဿ ဝတ္ထု တာလဝတ္ထု. ယထာ အာရာမဿ ဝတ္ထုဘူတပုဗ္ဗော ပဒေသော အာရာမဿ အဘာဝေ ‘‘အာရာမဝတ္ထူ’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ တာလဿ ပတိဋ္ဌိတောကာသော သမူလံ ဥဒ္ဓရိတေ တာလေ ပဒေသမတ္တေ ဌိတေ တာလဿ ဝတ္ထုဘူတပုဗ္ဗတ္တာ ‘‘တာလဝတ္ထူ’’တိ ဝုစ္စတိ. နေသန္တိ ရူပရသာဒီနံ. ကထံ ပန တာလဝတ္ထု ဝိယ နေသံ ဝတ္ထု ကတန္တိ အာဟ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ. ရူပါဒိပရိဘောဂေန ဥပ္ပန္နတဏှာယုတ္တသောမနဿဝေဒနာသင်္ခါတရူပရသာဒီနံ စိတ္တသန္တာနဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ဝုတ္တံ ‘‘တေသံ ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗဘာဝေန ဝတ္ထုမတ္တေ စိတ္တသန္တာနေ ကတေ’’တိ. တတ္ထ ပုဗ္ဗေတိ ပုရေ, သရာဂကာလေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တာလာဝတ္ထုကတာတိ ဝုစ္စန္တီတိ တာလဝတ္ထု ဝိယ အတ္တနော ဝတ္ထုဿ ကတတ္တာ ရူပရသာဒယော ‘‘တာလာဝတ္ထုကတာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဧတေန ပဟီနကိလေသာနံ ပုန ဥပ္ပတ္တိယာ အဘာဝေါ ဒဿိတော.

在此意义上，“于如来”(tathāgatassa)是在具格义上使用属格，意为“被如来所舍弃”。“根本”(Mūlaṃ)是指有之根本。关于“如棕榈树桩”(Tālāvatthukatā)，本应作“tālavatthukatā”，但如同“唇口”(oṭṭhamukho)等词一样，省略了中间的词素，并将a音延长，故说为“tālāvatthukatā”。经中说：“彼等之事(vatthu)被做得像棕榈树桩一样，故称‘如棕榈树桩’。”其中，棕榈树的基地(vatthu)即是“棕榈树桩”(tālavatthu)。犹如园林的旧地，在园林不存后被称为“园林地基”(ārāmavatthu)；同样，当棕榈树被连根拔起，仅剩其地时，因其曾是棕榈树的基地，故被称为“棕榈树桩”。“彼等”(Nesaṃ)是指色、味等。为何说彼等之事被做得像棕榈树桩一样呢？经中说：“犹如……”等。通过享受色等而生起的、与贪爱相应的喜受，即色、味等，因其作为心相续的所依，故说：“因彼等先前已生起的状态，被化为仅存于心相续中的事。”其中，“先前”(pubbe)意为“从前”，即指有贪爱之时。之所以被称为“如棕榈树桩”，是因为色、味等自身的所依被做得像棕榈树桩一样，故被称为“如棕榈树桩”。此句表明，已断除的烦恼不会再生起。

အဝိရုဠှိဓမ္မတ္တာတိ အဝိရုဠှိသဘာဝတာယ. မတ္ထကစ္ဆိန္နော တာလော ပတ္တဖလာဒီနံ အဝတ္ထုဘူတော တာလာဝတ္ထူတိ အာဟ ‘‘မတ္ထကစ္ဆိန္နတာလော ဝိယ ကတာ’’တိ. ဧတေန ‘‘တာလာဝတ္ထု ဝိယ ကတာတိ တာလာဝတ္ထုကတာ’’တိ အယံ ဝိဂ္ဂဟော ဒဿိတော. ဧတ္ထ ပန ‘‘အဝတ္ထုဘူတော တာလော ဝိယ ကတာတိ အဝတ္ထုတာလကတာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝိသေသနဿ ပရနိပါတံ ကတွာ ‘‘တာလာဝတ္ထုကတာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣမိနာ ပနတ္ထေန ဣဒံ ဒဿေတိ – ရူပရသာဒိဝစနေန ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ ဟုတွာ ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ ဂဟိတာ, တေ ဥပ္ပန္နာပိ မတ္ထကသဒိသာနံ တဏှာဝိဇ္ဇာနံ မဂ္ဂသတ္ထေန ဆိန္နတ္တာ အာယတိံ တာလပတ္တသဒိသေ ဝိပါကက္ခန္ဓေ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသမတ္ထာ ဇာတာ, တသ္မာ တာလာဝတ္ထု ဝိယ ကတာတိ တာလာဝတ္ထုကတာ ရူပရသာဒယောတိ[Pg.212]. ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘အဘိနန္ဒန္တာန’’န္တိ ဣမိနာ ပဒေန ကုသလသောမနဿမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဝဒန္တိ. အနဘာဝံ ကတာတိ ဧတ္ထ အနု-သဒ္ဒေါ ပစ္ဆာသဒ္ဒေန သမာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ယထာ နေသံ ပစ္ဆာဘာဝေါ န ဟောတီ’’တိအာဒိ.

“不生长法性”(Aviruḷhidhammattā)意为不生长的自性。犹如被斩断顶端的棕榈树，成为叶、果等的无所依处，即是“棕榈树桩”(tālāvatthu)，故说“被做得像断顶的棕榈树一样”。由此显示了“被做得像棕榈树桩一样，故称‘如棕榈树桩’”(tālāvatthu viya katāti tālāvatthukatā)这一语源分析。此处当知，本应说“被做得像无所依处的棕榈树一样，故称‘无所依处棕榈树’”(avatthubhūto tālo viya katāti avatthutālakatā)，但因将形容词后置，故说为“tālāvatthukatā”。此义显示：以“色、味等”之语，摄取了先前已生起的、作为异熟法的善法与不善法。彼等法虽已生起，但因如树顶般的渴爱与无明已被道之剑斩断，未来已无能力产生如棕榈叶般的异熟蕴，是故色、味等被称为“如棕榈树桩”。于此义中，有人说“欢喜者”(abhinandantānaṃ)一词亦包含了善的喜悦。“使之不复存在”(Anabhāvaṃ katā)，此处“anu”(随)一词与“paccha”(后)一词同义，故说“使彼等之后不再存在”等。

ယဉ္စ ခေါ တွံ သန္ဓာယ ဝဒေသိ, သော ပရိယာယော န ဟောတီတိ ယံ ဝန္ဒနာဒိသာမဂ္ဂိရသာဘာဝသင်္ခါတံ ကာရဏံ အရသရူပတာယ ဝဒေသိ, တံ ကာရဏံ န ဟောတိ, န ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. နနု စာယံ ဗြာဟ္မဏော ယံ ဝန္ဒနာဒိသာမဂ္ဂိရသာဘာဝသင်္ခါတပရိယာယံ သန္ဓာယ ‘‘အရသရူပေါ ဘဝံ ဂေါတမော’’တိ အာဟ, ‘‘သော ပရိယာယော နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တေ ဝန္ဒနာဒီနိ ဘဂဝါ ကရောတီတိ အာပဇ္ဇတီတိ ဣမံ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘နနု စာ’’တိအာဒိ.

“你所意指而说的那种方式不存在”，意即：你所说的、被称为“缺乏礼敬等和合之味”的那个原因，你称之为无味，那个原因并不成立，并不存在。难道这位婆罗门不正是意指“缺乏礼敬等和合之味”这种方式，才说“乔达摩尊者是无味的”吗？若说“那种方式不存在”，便会得出“世尊也行礼敬等事”的结论。为了指出此不欲之结论，他才说“难道不是……”等。

သဗ္ဗပရိယာယေသူတိ သဗ္ဗဝါရေသု. သန္ဓာယဘာသိတမတ္တန္တိ ယံ သန္ဓာယ ဗြာဟ္မဏော ‘‘နိဗ္ဘောဂေါ ဘဝံ ဂေါတမော’’တိအာဒိမာဟ. ဘဂဝါ စ ယံ သန္ဓာယ နိဗ္ဘောဂတာဒိံ အတ္တနိ အနုဇာနာတိ, တံ သန္ဓာယဘာသိတမတ္တံ. ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂေါတိ ဆန္ဒရာဂဝသေန ပရိဘောဂေါ. အပရံ ပရိယာယန္တိ အညံ ကာရဏံ.

“于一切方式”(Sabbapariyāyesu)意为于一切场合。“仅是意有所指之说”(Sandhāyabhāsitamattaṃ)是指：婆罗门意有所指而说“乔达摩尊者无所享用”等语，以及世尊亦意有所指而承认自己无所享用等，这仅是意有所指之说。“欲贪之享用”(Chandarāgaparibhogo)是指依欲贪而享用。“另一种方式”(Aparaṃ pariyāyaṃ)意为另一个原因。

ကုလသမုဒါစာရကမ္မန္တိ ကုလာစာရသင်္ခါတံ ကမ္မံ, ကုလစာရိတ္တန္တိ အတ္ထော. အကိရိယန္တိ အကရဏဘာဝံ. ‘‘အနေကဝိဟိတာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာန’’န္တိ သာမညဝစနေပိ ပါရိသေသဉာယတော ဝုတ္တာဝသေသာ အကုသလဓမ္မာ ဂဟေတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဌပေတွာ တေ ဓမ္မေ’’တိအာဒိ, တေ ယထာဝုတ္တကာယဒုစ္စရိတာဒိကေ အကုသလဓမ္မေ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. အနေကဝိဟိတာတိ အနေကပ္ပကာရာ.

“家族共行之业”(Kulasamudācārakammaṃ)是指被称为家族行为的业，意为家族的惯例。“不作”(Akiriyaṃ)是指不做的状态。“种种罪恶不善法”(Anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ)虽是泛说，但应以剩余推理法(pārisesañāya)得知，此处应包含未述及的不善法，故说“除去彼等法”等，意即除去如前述的身恶行等不善法。“种种”(Anekavihitā)意为多种多样。

အယံ လောကတန္တီတိ အယံ ဝုဍ္ဎာနံ အဘိဝါဒနာဒိကိရိယလက္ခဏာ လောကပ္ပဝေဏီ. အနာဂါမိဗြဟ္မာနံ အလင်္ကာရာဒီသု အနာဂါမိဘိက္ခူနဉ္စ စီဝရာဒီသု နိကန္တိဝသေန ရာဂုပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဿေဝ ပဟာနံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဿာ’’တိ. ရူပါဒီသု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဝတ္ထုကာမကောဋ္ဌာသေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ရာဂေါ ‘‘ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကောဋ္ဌာသဝစနော ဟေတ္ထ [Pg.213] ဂုဏ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဝယောဂုဏာ အနုပုဗ္ဗံ ဇဟန္တီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၄) ဝိယ. အကုသလစိတ္တဒွယသမ္ပယုတ္တဿာတိ ဒေါမနဿသဟဂတစိတ္တဒွယသမ္ပယုတ္တဿ. မောဟဿ သဗ္ဗာကုသလသာဓာရဏတ္တာ အာဟ ‘‘သဗ္ဗာကုသလသမ္ဘဝဿာ’’တိ. အဝသေသာနန္တိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒီနံ.

“此是世间传统”(Ayaṃ lokatantī)是指这种以礼敬长者等行为为特征的世间习俗。因为不还者梵天对装饰品等，以及不还者比丘对衣物等，会因喜爱而生起贪欲，故当知，以不还道所断除的仅是与五妙欲相关的贪，因此说“与五妙欲相关的贪”(pañcakāmaguṇikarāgassa)。于色等五种妙欲，即于事欲(vatthukāma)的各个部分中生起的贪，当知为“与五妙欲相关的贪”。此处“guṇa”(欲)一词意为“部分”，犹如“年龄的各个部分次第舍弃”(vayoguṇā anupubbaṃ jahanti)等经句。“与两种不善心相应”是指与两种忧俱生心相应。因痴遍行于一切不善法，故说“一切不善法之生起”(sabbākusalasambhava)。“其余”(Avasesānaṃ)是指有身见等。

ဇိဂုစ္ဆတိ မညေတိ အဟမဘိဇာတော ရူပဝါ ပညဝါ ကထံ နာမ အညေသံ အဘိဝါဒနာဒိံ ကရေယျန္တိ ဇိဂုစ္ဆတိ ဝိယ, ဇိဂုစ္ဆတီတိ ဝါ သလ္လက္ခေမိ. အကုသလဓမ္မေ ဇိဂုစ္ဆမာနော တေသံ သမင်္ဂိဘာဝမ္ပိ ဇိဂုစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ ဇိဂုစ္ဆတီ’’တိ. သမာပတ္တီတိ ဧတဿေဝ ဝေဝစနံ သမာပဇ္ဇနာ သမင်္ဂိဘာဝေါတိ. မဏ္ဍနဇာတိကောတိ မဏ္ဍနကသဘာဝေါ, မဏ္ဍနကသီလောတိ အတ္ထော. ဇေဂုစ္ဆိတန္တိ ဇိဂုစ္ဆနသီလတံ.

“他厌恶”(Jigucchati)，他想：“我出身高贵，相貌庄严，富有智慧，怎能向他人行礼等呢？”他仿佛感到厌恶，或者说我察觉到他厌恶。厌恶不善法者，亦厌恶具足彼等法的状态，故说“厌恶不善法的成就”(akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā jigucchati)。“成就”(Samāpatti)是“进入”(samāpajjanā)、“具足”(samaṅgibhāvo)的同义词。“喜好装饰者”(Maṇḍanajātiko)意为有装饰的自性，即有装饰的习性。“厌恶性”(Jegucchitaṃ)是指有厌恶的习性。

လောကဇေဋ္ဌကကမ္မန္တိ လောကဇေဋ္ဌကာနံ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ, လောကေ ဝါ သေဋ္ဌသမ္မတံ ကမ္မံ. တတြာတိ တေသု ဒွီသုပိ အတ္ထဝိကပ္ပေသု. ပဒါဘိဟိတော အတ္ထော ပဒတ္ထော, ဗျဉ္ဇနတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိနယံ ဝါ အရဟတီတိ ဧတ္ထ ဝိနယနံ ဝိနယော, နိဂ္ဂဏှနန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘နိဂ္ဂဟံ အရဟတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. နနု စ ပဌမံ ဝုတ္တေသု ဒွီသုပိ အတ္ထဝိကပ္ပေသု သကတ္ထေ အရဟတ္ထေ စ တဒ္ဓိတပစ္စယော သဒ္ဒလက္ခဏတော ဒိဿတိ, န ပန ‘‘ဝိနယာယ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ. တသ္မာ ကထမေတ္ထ တဒ္ဓိတပစ္စယောတိ အာဟ ‘‘ဝိစိတြာ ဟိ တဒ္ဓိတဝုတ္တီ’’တိ. ဝိစိတြတာ စေတ္ထ လောကပ္ပမာဏတော ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ ယသ္မိံ ယသ္မိံ အတ္ထေ တဒ္ဓိတပ္ပယောဂေါ လောကဿ, တတ္ထ တတ္ထ တဒ္ဓိတဝုတ္တိ လောကတော သိဒ္ဓါတိ ဝိစိတြာ တဒ္ဓိတဝုတ္တိ, တသ္မာ ယထာ ‘‘မာ သဒ္ဒမကာသီ’’တိ ဝဒန္တော ‘‘မာသဒ္ဒိကော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ဝိနယာယ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ ဝေနယိကောတိ ဝုစ္စတီတိ အဓိပ္ပာယော.

“世间最上者之业”(Lokajeṭṭhakakammaṃ)是指世间最上者应作之业，或世间公认最殊胜之业。“于此”(Tatrā)是指于此两种义理选择中。由词所表之义为词义(padattha)，即是说字面义(byañjanattha)。“或应受调伏”(Vinayaṃ vā arahati)，此处“调伏”(vinayanaṃ)即是律(vinayo)，意为“抑制”。因此说“意即应受抑制”。然则，于前述两种义理选择中，于其本义及“应受”义上，从词语特征可见有派生词缀(taddhitapaccayo)，而于“为调伏而说法”此义上则无。是故，此处为何有派生词缀？答曰：“派生词缀的用法确实是多种多样的。”此多样性当依世间标准而知。诚然，世人于何种意义上使用派生词，其用法即依世间而成立，故派生词缀的用法是多种多样的。是故，譬如说“勿作声”者被称为“禁声者”(māsaddiko)，同理，为调伏而说法者被称为“调伏者”(venayiko)，此即其意。

ကပဏပုရိသောတိ ဂုဏဝိရဟိတတာယ ဒီနမနုဿော. ဗျဉ္ဇနာနိ အဝိစာရေတွာတိ တိဿဒတ္တာဒိသဒ္ဒေသု ဝိယ ‘‘ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အယံ နာမ ပစ္စယော’’တိ ဧဝံ ဗျဉ္ဇနဝိစာရံ အကတွာ, အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကဝသေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“贫乏之人”(Kapaṇapuriso)是因缺乏功德而卑下之人。“不辨析构词”(Byañjanāni avicāretvā)是指，不像在分析“帝萨达多”(tissadatta)等词时那样，进行“于此义，是为此后缀”之类的构词辨析，因此说是“依未派生之语基”。

‘‘ဒေဝလောကဂဗ္ဘသမ္ပတ္တိယာ’’တိ ဝတွာပိ ဌပေတွာ ဘုမ္မဒေဝေ သေသဒေဝေသု ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏဿ အဘာဝတော ပဋိသန္ဓိယေဝေတ္ထ ဂဗ္ဘသမ္ပတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဝရိတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒေဝလောကပဋိသန္ဓိပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတီ’’တိ. အဿာတိ အဘိဝါဒနာဒိသာမီစိကမ္မဿ. မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ [Pg.214] ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေ ဒေါသံ ဒဿေန္တောတိ မာတိတော အပရိသုဒ္ဓဘာဝံ ဒဿေန္တော, အက္ကောသိတုကာမဿ ဒါသိယာ ပုတ္တောတိ ဒါသိကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တဘာဝေ ဒေါသံ ဒဿေတွာ အက္ကောသနံ ဝိယ ဘဂဝတော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေ ဒေါသံ ဒဿေတွာ အက္ကောသန္တောပိ ဧဝမာဟာတိ အဓိပ္ပာယော. ဂဗ္ဘတောတိ ဒေဝလောကပ္ပဋိသန္ဓိတော. တေနေဝါဟ ‘‘အဘဗ္ဗော ဒေဝလောကူပပတ္တိံ ပါပုဏိတုန္တိ အဓိပ္ပာယော’’တိ. ‘‘ဟီနော ဝါ ဂဗ္ဘော အဿာတိ အပဂဗ္ဘော’’တိ ဣမဿ ဝိဂ္ဂဟဿ ဧကေန ပရိယာယေန အဓိပ္ပာယံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒေဝလောကဂဗ္ဘပရိဗာဟိရတ္တာ အာယတိံ ဟီနဂဗ္ဘပဋိလာဘဘာဂီ’’တိ. ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော. ယသ္မာ အာယတိမ္ပိ ဟီနဂဗ္ဘပဋိလာဘဘာဂီ, တသ္မာ ဟီနော ဝါ ဂဗ္ဘော အဿာတိ အပဂဗ္ဘောတိ အဓိပ္ပာယော. ပုန တဿေဝ ဝိဂ္ဂဟဿ ‘‘ကောဓဝသေန…ပေ… ဒဿေန္တော’’တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယဿ အနုရူပံ ကတွာ အဓိပ္ပာယံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဟီနော ဝါဿ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဂဗ္ဘဝါသော အဟောသီတိ အဓိပ္ပာယော’’တိ. ဂဗ္ဘ-သဒ္ဒေါ အတ္ထိ မာတုကုစ္ဆိပရိယာယော ‘‘ဂဗ္ဘေ ဝသတိ မာဏဝေါ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁၅.၃၆၃) ဝိယ. အတ္ထိ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တသတ္တပရိယာယော ‘‘အန္တမသော ဂဗ္ဘပါတနံ ဥပါဒါယာ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၁၂၉) ဝိယ. တတ္ထ မာတုကုစ္ဆိပရိယာယံ ဂဟေတွာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အနာဂတေ ဂဗ္ဘသေယျာ’’တိ. ဂဗ္ဘေ သေယျာ ဂဗ္ဘသေယျာ. အနုတ္တရေန မဂ္ဂေနာတိ အဂ္ဂမဂ္ဂေန. ကမ္မကိလေသာနံ မဂ္ဂေန ဝိဟတတ္တာ အာဟ ‘‘ဝိဟတကာရဏတ္တာ’’တိ. ဣတရာ တိဿောပီတိ အဏ္ဍဇသံသေဒဇဩပပါတိကာ. ဧတ္ထ စ ယဒိပိ ‘‘အပဂဗ္ဘော’’တိ ဣမဿ အနုရူပတော ဂဗ္ဘသေယျာ ဧဝ ဝတ္တဗ္ဗာ, ပသင်္ဂတော ပန လဗ္ဘမာနံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိပိ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

虽说“得天界胎”，但除地居天外，其余诸天并无入胎之事，故当知此处的“得胎”实为结生。为阐明此义而说：“其业导向获得天界结生。”“其”(Assa)指礼敬等恭敬业。“为显示于母胎中结生之过”是指，显示其母不净；其意为：犹如欲骂“婢女之子”者，先指出其生于婢女胎中之过而辱骂之，同样地，有人亦指出世尊于母胎中结生之“过”而加以毁谤。“从胎”(Gabbhato)即从天界结生。是故说：“其意为‘彼不能得生天界’。”“劣胎故，为无胎”(Hīno vā gabbho assāti apagabbho)——对此种释义，以一种方式阐明其意趣而说：“因被排除于天界之胎外，未来当得劣胎之分。”此中“iti”一词为原因义。意即：因其未来亦当得劣胎之分，故为“劣胎故，为无胎”。复次，对同一释义，为与下文所说“以瞋……显示”之理相应而阐明其意趣，故说：“其意为‘彼于母胎中之住胎已属卑劣’。”“胎”(gabbha)一词，有母胎之义，如“童子住胎中”(jā. 1.15.363)等；亦有于母胎中所生有情之义，如“乃至堕胎”(mahāva. 129)等。此处取母胎之义而释，故说“未来之胎卧”。于胎中卧，即“胎卧”。“以无上道”即以最上道。因业与烦恼已被道所断，故说“因缘已被断”。“其余三者”即卵生、湿生、化生。此处，虽依“无胎”之义，仅说“胎卧”即可，然由文脉所引，可说者皆可说，故亦说“后有再生”，当知。

ဣဒါနိ သတ္တပရိယာယဿ ဂဗ္ဘ-သဒ္ဒဿ ဝသေန ဝိဂ္ဂဟနာနတ္တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ. ဣမသ္မိံ ပန ဝိကပ္ပေ ဂဗ္ဘသေယျာ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ ဥဘယမ္ပိ ဂဗ္ဘသေယျဝသေနေဝ ဝုတ္တန္တိပိ ဝဒန္တိ. နနု စ ‘‘အာယတိံ ဂဗ္ဘသေယျာ ပဟီနာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဂဗ္ဘဿ သေယျာ ဧဝ ပဟီနာ, န ပန ဂဗ္ဘောတိ အာပဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘ယထာ စာ’’တိအာဒိ. အထ ‘‘အဘိနိဗ္ဗတ္တီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ အဝတွာ ပုနဗ္ဘဝဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထန္တိ အာဟ ‘‘အဘိနိဗ္ဗတ္တိ စ နာမာ’’တိအာဒိ. အပုနဗ္ဘဝဘူတာတိ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ဓမ္မာနံ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ.

现为显示“胎”(gabbha)一词在“有情”此义上的不同解析，而说“再者”等。然而，于此分别中，亦有说“胎卧”与“后有再生”二者皆依“胎卧”之义而说。然则，既然说“未来胎卧已断”，岂非意指仅断除胎之“卧”，而非“胎”本身？对此，答曰“又如”等。又，仅说“生起”即可，为何要取“后有”一词？对此，答曰“所谓生起”等。不构成后有者，是刹那生起之诸法的生起。

ဓမ္မဓာတုန္တိ [Pg.215] ဧတ္ထ ဓမ္မေ အနဝသေသေ ဓာရေတိ ယာထာဝတော ဥပဓာရေတီတိ ဓမ္မဓာတု, ဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝတော အဝဗုဇ္ဈနသဘာဝေါ, သဗ္ဗညုတညာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ သစ္ဆိကတွာ, ပဋိလဘိတွာတိ အတ္ထော, ပဋိလာဘဟေတူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒေသနာဝိလာသပ္ပတ္တော ဟောတီတိ ရုစိဝသေန ပရိဝတ္တေတွာ ဒဿေတုံ သမတ္ထတာ ဒေသနာဝိလာသော, တံ ပတ္တော အဓိဂတောတိ အတ္ထော. ကရုဏာဝိပ္ဖာရန္တိ သဗ္ဗသတ္တေသု မဟာကရုဏာယ ဖရဏံ. တာဒိလက္ခဏမေဝ ပုန ဥပမာယ ဝိဘာဝေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပထဝီသမစိတ္တတ’’န္တိ. ယထာ ပထဝီ သုစိအသုစိနိက္ခေပစ္ဆေဒနဘေဒနာဒီသု န ဝိကမ္ပတိ, အနုရောဓဝိရောဓံ န ပါပုဏာတိ, ဧဝံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု လာဘာလာဘာဒီသု အနုရောဓဝိရောဓပ္ပဟာနတော အဝိကမ္ပိတစိတ္တတာယ ပထဝီသမစိတ္တတန္တိ အတ္ထော. အကုပ္ပဓမ္မတန္တိ ဧတ္ထ အကုပ္ပဓမ္မော နာမ ဖလသမာပတ္တီတိ ကေစိ ဝဒန္တိ. ‘‘ပရေသု ပန အက္ကောသန္တေသုပိ အတ္တနော ပထဝီသမစိတ္တတာယ အကုပ္ပနသဘာဝတန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ အမှာကံ ခန္တိ. ဇရာယ အနုသဋန္တိ ဇရာယ ပလိဝေဌိတံ. ဗြာဟ္မဏဿ ဝုဒ္ဓတာယ အာသန္နဝုတ္တိမရဏန္တိ သမ္ဘာဝနဝသေန ‘‘အဇ္ဇ မရိတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘မဟန္တေန ခေါ ပန ဥဿာဟေနာ’’တိ သာဓု ခေါ ပန တထာရူပါနံ အရဟတံ ဒဿနံ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ သဉ္ဇာတမဟုဿာဟေန. အပ္ပဋိသမံ ပုရေဇာတဘာဝန္တိ အနညသာဓာရဏံ ပုရေဇာတဘာဝံ. နတ္ထိ ဧတဿ ပဋိသမောတိ အပ္ပဋိသမော, ပုရေဇာတဘာဝေါ.

于“法界”(dhammadhātu)一句：毫无遗漏地持有(dhāreti)、如实地把握诸法，故为法界，此即如实觉了诸法自性之体性，为“一切知智”的异名。“已通达”(Paṭivijjhitvā)即已亲证、已获得之义，是故说为获得之因。“成就说法善巧”是说，能随顺听者根机意乐而转换言辞、善于开示，即已达此善巧。“悲心遍满”即于一切有情，大悲遍满。为再以譬喻阐明此相，而说“心如大地”。譬如大地，于净秽之物、弃掷切割等事，皆不动摇，不生爱憎；同理，于可意不可意、利与不利等事，断除爱憎，心不动摇，故名“心如大地”。于“不动法”一句：有人说“不动法”即果定。我等所忍可者为：“此处当取此义：纵为他人所辱，然因自心平等如地，故有不动摇之性。”“为老所覆”即为老所缠。“婆罗门年迈，死期将近”，故以推测而说“今日将死”等。“以大勤勇”是说，生起“得见如是阿罗汉，实为善哉”之大勤勇心。“无与伦比之先出”即他人所无之先出状态。无有与其等同者，故为“无与伦比”；先出即是先出。

ပက္ခေ ဝိဓုနန္တာတိ ပတ္တေ စာလေန္တာ. နိက္ခမန္တာနန္တိ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ, နိက္ခန္တေသူတိ အတ္ထော.

“振翅”(Pakkhe vidhunantā)即抖动翅膀。“出离者”(Nikkhamantānaṃ)是用于“抉择”的属格，义为“于出离者中”。

သော ဇေဋ္ဌော ဣတိ အဿ ဝစနီယောတိ ယော ပဌမတရံ အဏ္ဍကောသတော နိက္ခန္တော ကုက္ကုဋပေါတကော, သော ဇေဋ္ဌောတိ ဝစနီယော အဿ, ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. သမ္ပဋိပါဒေန္တောတိ သံသန္ဒေန္တော. တိဘူမပရိယာပန္နာပိ သတ္တာ အဝိဇ္ဇာကောသဿ အန္တော ပဝိဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ အပ္ပဟီနာယ အဝိဇ္ဇာယ ဝေဌိတတ္တာတိ အာဟ ‘‘အဝိဇ္ဇာကောသဿ အန္တော ပဝိဋ္ဌေသု သတ္တေသူ’’တိ အဏ္ဍကောသန္တိ ဗီဇကပါလံ. လောကသန္နိဝါသေတိ လောကောယေဝ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ နိဝါသနဋ္ဌေန လောကသန္နိဝါသော, သတ္တနိကာယော. သမ္မာသမ္ဗောဓိန္တိ ဧတ္ထ သမ္မာတိ အဝိပရီတတ္ထော, သံ-သဒ္ဒေါ သာမန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ. တသ္မာ သမ္မာ အဝိပရီတေနာကာရေန [Pg.216] သယမေဝ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဇ္ဈတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ သမ္မာသမ္ဗောဓီတိ မဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘သမ္မာ သာမဉ္စ ဗောဓိ’’န္တိ, သမ္မာ သယမေဝ စ ဗုဇ္ဈနကန္တိ အတ္ထော. သမ္မာတိ ဝါ ပသတ္ထဝစနော, သံ-သဒ္ဒေါ သုန္ဒရဝစနောတိ အာဟ ‘‘အထ ဝါ ပသတ္ထံ သုန္ဒရဉ္စ ဗောဓိ’’န္တိ.

“彼应被称为长者”，是说：最先破蛋壳(aṇḍakosa)而出的小鸡，彼应被称为“长者”(jeṭṭha)，此其义。“使相应”即相互比对。“三界所摄之有情亦入于无明之壳中”，是说他们处处为未断之无明所缠缚，故云“于入无明壳中之有情”。“蛋壳”即种皮。“世间居”是说，世间(loka)本身即是众生聚集、会合而居住之处，故名“世间居”，即有情众。“正等觉”(Sammāsambodhi)一词中，“正”(sammā)为不颠倒义，“等”(saṃ)字显“亲自”(sāmaṃ)义。是故，以不颠倒之方式，亲自觉悟、通达四谛，故名“正等觉”，此指道。故说“正与亲自之觉悟”，义为正确地、亲自地觉悟。又，“正”(sammā)为“善哉”之语，“等”(saṃ)为“美妙”之语，故说“又，善哉美妙之觉悟”。

အသဗ္ဗဂုဏဒါယကတ္တာတိ သဗ္ဗဂုဏာနံ အဒါယကတ္တာ. သဗ္ဗဂုဏေ န ဒဒါတီတိ ဟိ အသဗ္ဗဂုဏဒါယကော, အသမတ္ထသမာသောယံ ဂမကတ္တာ ယထာ ‘‘အသူရိယပဿာနိ မုခါနီ’’တိ. တိဿော ဝိဇ္ဇာတိ ဥပနိဿယဝတော သဟေဝ အရဟတ္တဖလေန တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဒေတိ. နနု စေတ္ထ တီသု ဝိဇ္ဇာသု အာသဝက္ခယဉာဏဿ မဂ္ဂပရိယာပန္နတ္တာ ကထမေတံ ယုဇ္ဇတိ ‘‘မဂ္ဂေါ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဒေတီ’’တိ? နာယံ ဒေါသော. သတိပိ အာသဝက္ခယဉာဏဿ မဂ္ဂပရိယာပန္နဘာဝေ အဋ္ဌင်္ဂိကေ မဂ္ဂေ သတိ မဂ္ဂဉာဏေန သဒ္ဓိံ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောန္တီတိ ‘‘မဂ္ဂေါ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဒေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဆ အဘိညာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သာဝကပါရမိဉာဏန္တိ အဂ္ဂသာဝကေဟိ ပဋိလဘိတဗ္ဗမေဝ လောကိယလောကုတ္တရဉာဏံ. ပစ္စေကဗောဓိဉာဏန္တိ ဧတ္ထာပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဗ္ဘညာသိန္တိ ဇာနိံ. ဇာနနဉ္စ န အနုဿဝါဒိဝသေနာတိ အာဟ ‘‘ပဋိဝိဇ္ဈိ’’န္တိ, ပစ္စက္ခမကာသိန္တိ အတ္ထော. ပဋိဝေဓောပိ န ဒူရေ ဌိတဿ လက္ခဏပ္ပဋိဝေဓော ဝိယာတိ အာဟ ‘‘ပတ္တောမှီ’’တိ, ပါပုဏိန္တိ အတ္ထော. ပါပုဏနဉ္စ န သယံ ဂန္တွာတိ အာဟ ‘‘အဓိဂတောမှီ’’တိ, သန္တာနေ ဥပ္ပာဒနဝသေန ပဋိလဘိန္တိ အတ္ထော.

所谓“不施一切功德性”(asabbaguṇadāyakattā)，即是不给予一切功德的状态。因为不施一切功德，故为“不施一切功德者”(asabbaguṇadāyako)，此为无能复合词(asamatthasamāsa)，因其能表达意义，如同“不见日光之面”(asūriyapassāni mukhāni)。三明(tisso vijjā)：对于具足近因者，道连同阿罗汉果一起给予三明。此处有疑问：既然三明中的漏尽智(āsavakkhayañāṇa)已包含于道中，如何能说“道给予三明”？此非过失。即使漏尽智已包含于道中，但在八支圣道(aṭṭhaṅgika magga)中，三明是与道智(maggañāṇa)一同圆满的，故说“道给予三明”。六神通(cha abhiññā)：此处亦同此理。声闻波罗蜜智(sāvakapāramiñāṇa)：即是上首声闻(aggasāvaka)所能获得的世间与出世间智。独觉菩提智(paccekabodhiñāṇa)：此处亦应以此方式理解其义。我已知晓(abbhaññāsiṃ)：即是知。此知并非依传闻等方式，故说“现证”(paṭivijjhi)，即亲证之义。此通达亦非如通达远处之相，故说“我已达到”(pattomhi)，即到达之义。此到达亦非亲自前往，故说“我已获得”(adhigatomhi)，即于自身相续中生起而证得之义。

ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနန္တိ ဩပမ္မတ္ထဿ ဥပမေယျေန သမ္မဒေဝ ပဋိပါဒနံ. အတ္ထေနာတိ ဥပမေယျတ္ထေန. ယထာ ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍေသု တိဝိဓကိရိယာကရဏံ ကုက္ကုဋစ္ဆာပကာနံ အဏ္ဍကောသတော နိက္ခမနဿ မူလကာရဏံ, ဧဝံ ဗောဓိသတ္တဘူတဿ ဘဂဝတော တိဝိဓာနုပဿနာကရဏံ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသတော နိက္ခမနဿ မူလကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘ယထာ ဟိ တဿာ ကုက္ကုဋိယာ…ပေ… တိဝိဓာနုပဿနာကရဏ’’န္တိ. ‘‘သန္တာနေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အဏ္ဍသဒိသတာ သန္တာနဿ, ဗဟိ နိက္ခန္တကုက္ကုဋစ္ဆာပကသဒိသတာ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ, ဗုဒ္ဓဂုဏာတိ စ အတ္ထတော ဗုဒ္ဓေါယေဝ ‘‘တထာဂတဿ ခေါ ဧတံ, ဝါသေဋ္ဌ, အဓိဝစနံ ဓမ္မကာယော ဣတိပီ’’တိ ဝစနတော. အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသဿ တနုဘာဝေါတိ ဗလဝဝိပဿနာဝသေန အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသဿ တနုဘာဝေါ, ပဋိစ္ဆာဒနသာမညေန စ အဝိဇ္ဇာယ အဏ္ဍကောသသဒိသတာ. မုဒုဘူတဿပိ ခရဘာဝါပတ္တိ ဟောတီတိ [Pg.217] တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ထဒ္ဓခရဘာဝေါ’’တိ ဝုတ္တံ. တိက္ခခရဝိပ္ပသန္နသူရဘာဝေါတိ ဧတ္ထ ပရိဂ္ဂယှမာနေသု သင်္ခါရေသု ဝိပဿနာဉာဏဿ သမာဓိန္ဒြိယဝသေန သုခါနုပ္ပဝေသော တိက္ခတာ, အနုပဝိသိတွာပိ သတိန္ဒြိယဝသေန အနတိက္ကမနတော အကုဏ္ဌတာ ခရဘာဝေါ. တိက္ခောပိ ဟိ ဧကစ္စော သရော လက္ခံ ပတွာ ကုဏ္ဌော ဟောတိ, န တထာ ဣဒံ. သတိပိ ခရဘာဝေ သုခုမပ္ပဝတ္တိဝသေန ကိလေသသမုဒါစာရသင်္ခေါဘရဟိတတာယ သဒ္ဓိန္ဒြိယဝသေန ပသန္နဘာဝေါ, သတိပိ ပသန္နဘာဝေ အန္တရာ အနောသက္ကိတွာ ကိလေသပစ္စတ္ထိကာနံ သုဋ္ဌု အဘိဘဝနတော ဝီရိယိန္ဒြိယဝသေန သူရဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမိမေဟိ ပကာရေဟိ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏမေဝ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိပဿနာဉာဏဿ ပရိဏာမကာလောတိ ဝိပဿနာယ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဘာဝါပတ္တိ. တဒါ စ သာ မဂ္ဂဉာဏဂဗ္ဘံ ဓာရေန္တီ ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏကာလော’’တိ. ဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတွာတိ သင်္ခါရုပေက္ခာယ အနန္တရံ သိခါပ္ပတ္တအနုလောမဝိပဿနာဝသေန မဂ္ဂဝိဇာယနတ္ထံ ဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတွာ. အဘိညာပက္ခေတိ လောကိယာဘိညာပက္ခေ. လောကုတ္တရာဘိညာ ဟိ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသံ ပဒါလိတာ. ပေါတ္ထကေသု ပန ကတ္ထစိ ‘‘ဆာဘိညာပက္ခေ’’တိ လိခန္တိ, သော အပါဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

比喻之正确说明(opammasampaṭipādana)：即是以比喻之义正确地解释被比喻之事物。就义而言(atthena)：即是被比喻之义。比如，母鸡对鸡蛋进行三种处理，是小鸡从蛋壳里出来的根本原因；同样，菩萨位的世尊(bodhisattabhūta bhagavā)修习三种观(tividhānupassanā)，是从无明蛋壳(avijjaṇḍakosa)里出来的根本原因，所以说“如那只母鸡……三种观行”。所说的“相续”(santāne)，是指蛋与相续的相似性；出壳小鸡的相似性，指的是佛的功德；而佛的功德，就义而言，即是佛本身，就像经上说的“婆私吒(Vāseṭṭha)，如来法身(dhammakāya)就是这个称谓”。无明蛋壳变薄(avijjaṇḍakosassa tanubhāvo)：即是通过强有力的观(vipassanā)使无明蛋壳变薄；以覆盖之共同点而言，无明与蛋壳有相似之处。即使已柔软，仍可能变得粗硬，为防止此，故说“坚硬粗重性”(thaddhakharabhāvo)。锐利、粗硬、清净、勇猛之特性(tikkhakharavippasannasūrabhāvo)：此处，于所摄取之诸行(saṅkhāra)中，观智(vipassanāñāṇa)依靠定根(samādhindriya)之力，能顺利进入是为锐利性(tikkhatā)；进入后，依靠念根(satindriya)之力不被超越，是为粗硬性(kharabhāvo)。即使是锐利的箭，射中目标后也会变钝，但此观智并非如此。即使有粗硬性，然因微细之行相(sukhuma-ppavatti)故，远离烦恼(kilesa)之生起(samudācāra)扰乱，依靠信根(saddhindriya)之力，成为清净性(pasannabhāvo)；即使有清净性，然因中间不懈怠，能善胜烦恼之敌(kilesapaccatthika)，依靠精进根(vīriyindriya)之力，成为勇猛性(sūrabhāvo)。应知依此等方式，仅摄取行舍智(saṅkhārupekkhāñāṇa)。观智之成熟期(vipassanāñāṇassa pariṇāmakālo)：即是观智达到出离之阶段。此时，彼（观智）犹如怀有道智之胎，故说“受胎时”(gabbhaggahaṇakālo)。已受胎(gabbhaṃ gaṇhāpetvā)：即是行舍智之后，随顺达到顶点的观(sikhāppattaanulomavipassanā)，为生起道智而受胎。神通方面(abhiññāpakkhe)：即是世间神通方面。出世间神通(lokuttarābhiññā)实际上已打破无明蛋壳。然典籍中或有写成“六神通方面”(chābhiññāpakkhe)者，应知此为非正文(apāṭha)。

ဇေဋ္ဌော သေဋ္ဌောတိ ဝုဒ္ဓတမတ္တာ ဇေဋ္ဌော, သဗ္ဗဂုဏေဟိ ဥတ္တမတ္တာ ပသတ္ထတမောတိ သေဋ္ဌော.

年长(jeṭṭho)：因最年老故，是为年长。殊胜(seṭṭho)：因具足一切功德而最受称赞故，是为殊胜。

ဣဒါနိ ‘‘အာရဒ္ဓံ ခေါ ပန မေ, ဗြာဟ္မဏ, ဝီရိယ’’န္တိအာဒိကာယ ဒေသနာယ အနုသန္ဓိံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧဝံ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဘုတီတိ ဘာဝနာယ ပုဗ္ဗဘာဂီယဝီရိယာရမ္ဘာဒိတော ပဋ္ဌာယ. မုဋ္ဌဿတိနာတိ ဝိနဋ္ဌဿတိနာ, သတိဝိရဟိတေနာတိ အတ္ထော. သာရဒ္ဓကာယေနာတိ သဒရထကာယေန. ဗောဓိမဏ္ဍေတိ ဗောဓိသင်္ခါတဿ ဉာဏဿ မဏ္ဍဘာဝပ္ပတ္တေ ဌာနေ. ဗောဓီတိ ဟိ ပညာ ဝုစ္စတိ. သာ ဧတ္ထ မဏ္ဍာ ပသန္နာ ဇာတာတိ သော ပဒေသော ‘‘ဗောဓိမဏ္ဍော’’တိ ပညာတော. ပဂ္ဂဟိတန္တိ အာရမ္ဘံ သိထိလံ အကတွာ ဒဠှပရက္ကမသင်္ခါတုဿဟနဘာဝေန ဂဟိတံ. တေနာဟ ‘‘အသိထိလပ္ပဝတ္တိတ’’န္တိ. အသလ္လီနန္တိ အသင်္ကုစိတံ ကောသဇ္ဇဝသေန သင်္ကောစံ အနာပန္နံ. ဥပဋ္ဌိတာတိ ဩဂါဟနသင်္ခါတေန အပိလာပနဘာဝေန အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ ဌိတာ. တေနာဟ ‘‘အာရမ္မဏာဘိမုခီဘာဝေနာ’’တိ. သမ္မောသဿ ဝိဒ္ဓံသနဝသေန ပဝတ္တိယာ န သမ္မုဋ္ဌာတိ အသမ္မုဋ္ဌာ. ကိဉ္စာပိ စိတ္တပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန စိတ္တမေဝ ပဿဒ္ဓံ, ကာယပ္ပဿဒ္ဓိဝသေနေဝ စ ကာယော ပဿဒ္ဓေါ ဟောတိ[Pg.218], တထာပိ ယသ္မာ ကာယပ္ပဿဒ္ဓိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ စိတ္တပ္ပဿဒ္ဓိယာ သဟေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န ဝိနာ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ကာယစိတ္တပ္ပဿဒ္ဓိဝသေနာ’’တိ. ကာယပ္ပဿဒ္ဓိယာ ဥဘယေသမ္ပိ ကာယာနံ ပဿမ္ဘနာဝဟတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ရူပကာယောပိ ပဿဒ္ဓေါယေဝ ဟောတီ’’တိ.

现在，为了显示“婆罗门，我已发起精进”等开示的连贯性，他说道：“如是，世尊”等。其中，“从前分开始”是指从修习的前分精进发起等开始。“失念者”(muṭṭhassatinā)是指丧失正念，意思是缺乏正念。“热恼之身”(sāraddhakāyena)是指具有烦恼的身。“菩提道场”(bodhimaṇḍa)是指名为菩提的智慧达到圆满状态之处。因为“菩提”确实被称为智慧。此处智慧圆满清净地生起，因此该处被称为“菩提道场”。“策励”(paggahita)是指不使发起松懈，以坚固精进所称的努力状态而把握住。因此说“不懈怠地进行”。“不萎靡”(asallīna)是指不收缩，不因懈怠而陷入收缩。“现起”(upaṭṭhitā)是指以深入不漂浮的状态趋近所缘而安住。因此说“面向所缘的状态”。“不混淆”(asammuṭṭhā)是指在破除混淆(sammosa)的运转中不被混淆，即不混淆。虽然因为心轻安的缘故心本身就轻安，也因为身轻安的缘故身就轻安，但是因为身轻安生起时必定是与心轻安一同生起，不会单独生起，所以说“因为身心轻安的缘故”。因为身轻安能够让两种身都带来平静，所以说“色身也得到轻安”。

သော စ ခေါတိ သော စ ခေါ ကာယော. ဝိဂတဒရထောတိ ဝိဂတကိလေသဒရထော. နာမကာယေ ဟိ ဝိဂတဒရထေ ရူပကာယောပိ ဝူပသန္တဒရထပရိဠာဟော ဟောတိ. သမ္မာ အာဟိတန္တိ နာနာရမ္မဏေသု ဝိဓာဝနသင်္ခါတံ ဝိက္ခေပံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဧကသ္မိံယေဝ အာရမ္မဏေ အဝိက္ခိတ္တဘာဝါပါဒနေန သမ္မဒေဝ အာဟိတံ ဌပိတံ. တေနာဟ ‘‘သုဋ္ဌု ဌပိတ’’န္တိအာဒိ. စိတ္တဿ အနေကဂ္ဂဘာဝေါ ဝိက္ခေပဝသေန စဉ္စလတာ, သာ သတိ ဧကဂ္ဂတာယ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧကဂ္ဂံ အစလံ နိပ္ဖန္ဒန’’န္တိ. ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘အာရဒ္ဓံ ခေါ ပနာ’’တိအာဒိနာ ဝီရိယသတိပဿဒ္ဓိသမာဓီနံ ကိစ္စသိဒ္ဓိဒဿနေန. နနု စ သဒ္ဓါပညာနမ္ပိ ကိစ္စသိဒ္ဓိ ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါယ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ? သစ္စံ, သာ ပန နာနန္တရိကဘာဝေန အဝုတ္တသိဒ္ဓါတိ န ဂဟိတာ. အသတိ ဟိ သဒ္ဓါယ ဝီရိယာရမ္ဘာဒီနံ အသမ္ဘဝေါယေဝ, ပညာပရိဂ္ဂဟေ စ နေသံ အသတိ ဉာယာရမ္ဘာဒိဘာဝေါ န သိယာ, တထာ အသလ္လီနာသမ္မောသတာဒယော ဝီရိယာဒီနန္တိ အသလ္လီနတာဒိဂ္ဂဟဏေနေဝေတ္ထ ပညာကိစ္စသိဒ္ဓိ ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဈာနဘာဝနာယံ ဝါ သမာဓိကိစ္စံ အဓိကံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ သမာဓိပရိယောသာနာဝ ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါ ကထိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“那身”(so ca kho)就是指那个身体。“离恼”(vigatadaratha)是指远离烦恼之恼。在名身中烦恼已离去时，色身也止息了烦恼和热恼。“善安置”(sammā āhita)是指断除心在种种所缘上奔驰的散乱，通过使心在单一所缘上达到不散乱的状态，从而很好地安置和安放。因此说“善建立”等。心不一境性(anekaggabhāvo)是指因散乱而造成的动摇，当有一境性时，它就不会发生，所以说“一境、不动、不颤动”。“至此”(ettāvatā)是指通过“我已发起精进”等句，显示精进、念、轻安、定之作用的成就。难道信与慧的作用成就，不也应该在禅那的前行道中被期望吗？确实如此，但因为它们并非直接成就，故未被提及。如果没有信，精进等的发起根本不可能；如果没有慧的把握，它们就不会有正当的发起等作用；同样，不萎靡、不混淆等也是精进等的表现，通过把握不萎靡等，就可以明白这里慧的作用已经成就。或者为了显示在禅那修习中，定的作用更应被期望，所以禅那的前行道是以定为最终目的而说的，应当明白。

အတီတဘဝေ ခန္ဓာ တပ္ပဋိဗဒ္ဓါနိ နာမဂေါတ္တာနိ စ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံတွေဝ ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘ကိံ ဝိဒိတံ ကရောတိ? ပုဗ္ဗေနိဝါသ’’န္တိ. မောဟော ပဋိစ္ဆာဒကဋ္ဌေန တမော ဝိယ တမောတိ အာဟ ‘‘သွေဝ မောဟော’’တိ. ဩဘာသကရဏဋ္ဌေနာတိ ကာတဗ္ဗတော ကရဏံ. ဩဘာသောဝ ကရဏံ ဩဘာသကရဏံ. အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ဩဘာသဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော. သေသံ ပသံသာဝစနန္တိ ပဋိပက္ခဝိဓမနပဝတ္တိဝိသေသာနံ ဗောဓနတော ဝုတ္တံ. အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာတိ ဧတေန ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဒီပိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ကသ္မာ? ယသ္မာ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ’’တိ ဧတေန ဝိဇ္ဇာပဋိပက္ခာ အဝိဇ္ဇာ. ပဋိပက္ခတာ စဿာ ပဟာတဗ္ဗဘာဝေန ဝိဇ္ဇာယ စ ပဟာယကဘာဝေနာတိ ဒဿေတိ. ဧသ နယော ဣတရသ္မိမ္ပိ ပဒဒွယေတိ ဣမိနာ ‘‘တမော ဝိဟတော ဝိနဋ္ဌော. ကသ္မာ? ယသ္မာ အာလောကော ဥပ္ပန္နော’’တိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ. ကိလေသာနံ အာတာပနပရိတာပနဋ္ဌေန [Pg.219] ဝီရိယံ အာတာပေါတိ အာဟ ‘‘ဝီရိယာတာပေန အာတာပိနော’’တိ, ဝီရိယဝတောတိ အတ္ထော. ပေသိတတ္တဿာတိ ယထာဓိပ္ပေတတ္ထသိဒ္ဓိံ ပတိ ဝိဿဋ္ဌစိတ္တဿ. ယထာ အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတောတိ အညဿပိ ကဿစိ မာဒိသဿာတိ အဓိပ္ပာယော. ပဓာနာနုယောဂဿာတိ သမ္မပ္ပဓာနမနုယုတ္တဿ.

过去有中的诸蕴及与彼相关的名姓等一切，皆被视为“宿住”，故说：“知晓何事？宿住。”痴(moha)因其遮蔽之义，犹如黑暗(tamo)，故说：“彼即是痴。”以能生光明之义，是因其应作而作。光明即是所作，即是生起光明。其义为：由其自缘而应作为光明生起。其余为称赞之语，是为开示对治敌对法的特殊作用而说。“无明已破”，由此阐明了“明”(vijjā)亦有“了知”之义，应如是见。“为何？因明已生起。”此句说明，明是无明的对治法。其对治关系在于：无明是应断者，明是能断者。此理亦适用于另外两组词，即以此类推“黑暗已破、已灭。为何？因光明已生起”之义。诸烦恼有烧灼、遍灼之义，故精进(vīriya)称为“热”(ātāpa)，故说“以精进之热而热忱”，义为“有精进者”。“已策励其心者”，意指心已遣发，以达成所愿。“如不放逸、热忱、已策励其心而住者”，其意为：也适用于任何像我这样的人。“勤行精进者”，即“勤修正勤者”。

ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏပရိဂ္ဂဟိတန္တိ န ပဌမဒုတိယဉာဏဒွယာဓိဂမံ ဝိယ ကေဝလန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဒဿေန္တောတိ နိဂမနဝသေန ဒဿေန္တော. သရူပတော ဟိ ပုဗ္ဗေ ဒဿိတမေဝါတိ.

以审察智所把握，其意并非仅如初二两种智的证得。显示者，即以总结的方式来显示（此义），因为之前已依其自性显示过了。

တိက္ခတ္တုံ ဇာတောတိ ဣမိနာ ပန ဣဒံ ဒဿေတိ – ‘‘အဟံ, ဗြာဟ္မဏ, ပဌမဝိဇ္ဇာယ ဇာတောယေဝ ပုရေဇာတဿ သဟဇာတဿ ဝါ အဘာဝတော သဗ္ဗေသံ ဝုဒ္ဓေါ မဟလ္လကော, ကိမင်္ဂံ ပန တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ တိက္ခတ္တုံ ဇာတော’’တိ. ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန အတီတံသဉာဏန္တိ အတီတာရမ္မဏသဘာဂတာယ တဗ္ဘာဝိဘာဝတော စ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန အတီတံသဉာဏံ ပကာသေတွာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ အတီတံသဉာဏန္တိ အတီတက္ခန္ဓာယတနဓာတုသင်္ခါတေ အတီတေ ကောဋ္ဌာသေ အပ္ပဋိဟတဉာဏံ. ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဿ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏတ္တာ ယထာကမ္မူပဂဉာဏဿ အနာဂတံသဉာဏဿ စ ဒိဗ္ဗစက္ခုဝသေနေဝ ဣဇ္ဈနတော ဒိဗ္ဗစက္ခုနော ပရိဘဏ္ဍဉာဏတ္တာ ဒိဗ္ဗစက္ခုမှိယေဝ စ ဌိတဿ စေတောပရိယဉာဏသိဒ္ဓိတော ဝုတ္တံ ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတံသဉာဏ’’န္တိ. တတ္ထ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာတိ သပရိဘဏ္ဍေန ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေန. ပစ္စုပ္ပန္နံသော စ အနာဂတံသော စ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတံသံ, တတ္ထ ဉာဏံ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတံသဉာဏံ. အာသဝက္ခယဉာဏာဓိဂမေနေဝ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဝိယ သေသာသာဓာရဏဆဉာဏဒသဗလဉာဏအာဝေဏိကဗုဒ္ဓဓမ္မာဒီနမ္ပိ အနညသာဓာရဏာနံ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ဣဇ္ဈနတော ဝုတ္တံ ‘‘အာသဝက္ခယေန သကလလောကိယလောကုတ္တရဂုဏ’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗေပိ သဗ္ဗညုဂုဏေ ပကာသေတွာ’’တိ.

“三度出生”这句话在此处显示：“婆罗门，我因初明而出生时，既无先出生者也无同时出生者，所以我是一切众生中最年长者，更何况我具足三明，岂不是三度出生？”应当这样理解：宿命智即过去智，因为它以过去为对象，并且与过去性质相应，所以用宿命智来阐明过去智。这里“过去智”是指对过去蕴、处、界等范畴没有阻碍的智慧。因为天眼智以现在为对象，而且随业趣智和未来智都是依靠天眼成就的，又因为天眼具有辅助作用，而且他心智的成就也依赖于天眼，所以说“以天眼知现在和未来的事情”。其中“以天眼”是指具有辅助功能的天眼智。现在的部分和未来的部分合称为现在未来，对此的智慧就称为现在未来智。正如一切智智通过漏尽智证得一样，其余不共的功德，例如六神通、十力、不共佛法(āveṇikabuddhadhamma)等佛陀不共的法，也是通过漏尽而成就的，所以说“以漏尽具足世间和出世间的一切功德”。因此说“显明一切一切智的功德”。

ပီတိဝိပ္ဖာရပရိပုဏ္ဏဂတ္တစိတ္တောတိ ပီတိဖရဏေန ပရိပုဏ္ဏကာယစိတ္တော. အညာဏန္တိ အညာဏဿာတိ အတ္ထော. ဓိ-သဒ္ဒယောဂတော ဟိ သာမိအတ္ထေ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.

“喜悦充满，身心圆满”是指以喜悦遍满而使身心圆满的状态。“aññāṇaṃ”（无明）在此处是“aññāṇassa”（无明之）的意思。因为与“dhi”这个词结合，它在此处是所有格的用法。其余的内容都很容易理解。

ဝေရဉ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《维兰迦经》释义终。

၂. သီဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 狮子经释义

၁၂. ဒုတိယေ [Pg.220] သန္ထာဂါရံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၂; သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၄.၂၄၃) နာမ ဧကာ မဟာသာလာဝ. ဥယျောဂကာလာဒီသု ဟိ ရာဇာနော တတ္ထ ဌတွာ ‘‘ဧတ္တကာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တု, ဧတ္တကာ ပစ္ဆာ’’တိအာဒိနာ တတ္ထ နိသီဒိတွာ သန္ထံ ကရောန္တိ, မရိယာဒံ ဗန္ဓန္တိ, တသ္မာ တံ ဌာနံ ‘‘သန္ထာဂါရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဥယျောဂဋ္ဌာနတော စ အာဂန္တွာ ယာဝ ဂေဟေ ဂေါမယပရိဘဏ္ဍာဒိဝသေန ပဋိဇဂ္ဂနံ ကရောန္တိ, တာဝ ဧကံ ဒွေ ဒိဝသေ တေ ရာဇာနော တတ္ထ သန္ထမ္ဘန္တီတိပိ သန္ထာဂါရံ. တေသံ ရာဇူနံ သဟ အတ္ထာနုသာသနံ အဂါရန္တိပိ သန္ထာဂါရံ. ဂဏရာဇာနော ဟိ တေ, တသ္မာ ဥပ္ပန္နံ ကိစ္စံ ဧကဿ ဝသေန န သိဇ္ဈတိ, သဗ္ဗေသံ ဆန္ဒော လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ သဗ္ဗေ တတ္ထ သန္နိပတိတွာ အနုသာသန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဟ အတ္ထာနုသာသနံ အဂါရ’’န္တိ. ယသ္မာ ဝါ တတ္ထ သန္နိပတိတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ကသိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဣမသ္မိံ ကာလေ ဝပိတု’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဃရာဝါသကိစ္စာနိ သမ္မန္တယန္တိ, တသ္မာ ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒံ ဃရာဝါသံ သန္ထရန္တီတိပိ သန္ထာဂါရံ.

12. 第二，集会堂(santhāgāra)（《中部注》1.22；《相应部注》3.4.243）是一座大会堂。因为国王们在出征等场合，会站在那里说“这些人往前走，这些人殿后”等，坐在那里商议，制定规矩，所以那个地方被称为“集会堂”。又因为从办公地点回来后，直到用牛粪等物打理房屋等，需要一两天的时间，这期间国王们就在那里逗留，所以也叫集会堂。它也是这些国王们共同商议政事之所，如同房屋一般。因为他们是共和政体的国王，发生的事务不能由一个人说了算，必须得到所有人的同意，所以大家聚集在那里进行统治。因此说“共同商议政事的房屋”。又因为在那里聚集，商议“这个时候应该耕种，这个时候应该播种”等事情，以这种方式来修补家庭事务的漏洞，因此也称之为集会堂。

ပုတ္တဒါရဓနာဒိဥပကရဏပရိစ္စာဂေါ ပါရမိယော. အတ္တနော အင်္ဂပရိစ္စာဂေါ ဥပပါရမိယော. အတ္တနောဝ ဇီဝိတပရိစ္စာဂေါ ပရမတ္ထပါရမိယော. ဉာတီနံ အတ္ထစရိယာ ဉာတတ္ထစရိယာ. လောကဿ အတ္ထစရိယာ လောကတ္ထစရိယာ. ကမ္မဿကတဉာဏဝသေန အနဝဇ္ဇကမ္မာယတနသိပ္ပာယတနဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနပရိစယဝသေန ခန္ဓာယတနာဒိပရိစယဝသေန လက္ခဏတ္တယတီရဏဝသေန စ ဉာဏစာရော ဗုဒ္ဓစရိယာ. အင်္ဂနယနဓနရဇ္ဇပုတ္တဒါရပရိဇ္ဇာဂဝသေန ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ ပရိစ္စဇန္တေန. သတိပိ မဟာပရိစ္စာဂါနံ ဒါနပါရမိဘာဝေ ပရိစ္စာဂဝိသေသသဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စေဝ သုဒုက္ကရဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စ ပဉ္စမဟာပရိစ္စာဂါနံ ဝိသုံ ဂဟဏံ, တတောယေဝ စ အင်္ဂပရိစ္စာဂတော ဝိသုံ နယနပရိစ္စာဂဂ္ဂဟဏံ. ပရိစ္စာဂဘာဝသာမညေပိ ဓနရဇ္ဇပရိစ္စာဂတော ပုတ္တဒါရပရိစ္စာဂဂ္ဂဟဏဉ္စ ဝိသုံ ကတံ. ပဗ္ဗဇ္ဇာဝ သင်္ခေပေါ.

舍弃子女、妻子、财物等资具是波罗蜜。舍弃自身肢体是优波波罗蜜。舍弃自己生命则是胜义波罗蜜。利益亲属是亲族利行。利益世间是世间利行。佛陀的行持(buddhacariyā)包括：以业自作智为基础，通过熟习无罪的业处、工巧技艺处、明处，以及熟习蕴、处等法，并以三相观来考察的智行(ñāṇacāra)；以及通过舍弃肢体、眼睛、财富、王国、子女、妻子的五种大布施。即使这些大布施都属于布施波罗蜜的范畴，但为了显示布施的殊胜特点和极其难行的特性，所以这五种大布施被分别列举。因此，与肢体布施不同，眼睛布施也被单独列举。即使同属布施的范畴，但舍弃财富、王国与舍弃子女、妻子也各有不同，因此被分别列举。出家是概要。

သတ္တသု အနုပဿနာသူတိ အနိစ္စာနုပဿနာ, ဒုက္ခာနုပဿနာ, အနတ္တာနုပဿနာ, နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ, ဝိရာဂါနုပဿနာ, နိရောဓာနုပဿနာ, ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာတိ ဣမာသု သတ္တသု အနုပဿနာသု.

七随观是指：无常随观、苦随观、无我随观、厌患随观、离欲随观、灭尽随观、舍弃随观。

အနုဝိစ္စကာရန္တိ [Pg.221] အဝေစ္စကရဏံ. ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ အနိယျာနိကသာသနေ ဌိတာ အတ္တနော သာဝကတ္တံ ဥပဂတေ ပဂ္ဂဏှန္တိ, တာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ကသ္မာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

“审察而行”(anuviccakāra)即是“审虑而行”(aveccakaraṇa)。为了显示那些住立于非出离教法者，是基于哪两个原因而赞扬那些成为其弟子的人，故说“为何”等。

အနုပုဗ္ဗိံ ကထန္တိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၇၅-၇၆) အနုပုဗ္ဗံ ကထေတဗ္ဗကထံ. ကာ ပန သာတိ? ဒါနာဒိကထာ. တတ္ထ ဒါနကထာ တာဝ ပစုရဇနေသုပိ ပဝတ္တိယာ သဗ္ဗသတ္တသာဓာရဏတ္တာ သုကရတ္တာ သီလေ ပတိဋ္ဌာနဿ ဥပါယဘာဝတော စ အာဒိတော ကထိတာ. ပရိစ္စာဂသီလော ဟိ ပုဂ္ဂလော ပရိဂ္ဂဟဝတ္ထူသု နိဿင်္ဂဘာဝတော သုခေနေဝ သီလာနိ သမာဒိယတိ, တတ္ထ စ သုပ္ပတိဋ္ဌိတော ဟောတိ. သီလေန ဒါယကပ္ပဋိဂ္ဂါဟကဝိသုဒ္ဓိတော ပရာနုဂ္ဂဟံ ဝတွာ ပရပီဠာနိဝတ္တိဝစနတော ကိရိယာဓမ္မံ ဝတွာ အကိရိယာဓမ္မဝစနတော, ဘောဂသမ္ပတ္တိဟေတုံ ဝတွာ ဘဝသမ္ပတ္တိဟေတုဝစနတော စ ဒါနကထာနန္တရံ သီလကထာ ကထိတာ. ‘‘တဉ္စ သီလံ ဝဋ္ဋနိဿိတံ, အယံ ဘဝသမ္ပတ္တိ တဿ ဖလ’’န္တိ ဒဿနတ္ထံ. ‘‘ဣမေဟိ စ ဒါနသီလမယေဟိ ပဏီတပဏီတတရာဒိဘေဒဘိန္နေဟိ ပုညကိရိယဝတ္ထူဟိ ဧတာ စာတုမဟာရာဇိကာဒီသု ပဏီတပဏီတတရာဒိဘေဒဘိန္နာ အပရိမေယျာ ဒိဗ္ဗဘောဂသမ္ပတ္တိယော လဒ္ဓဗ္ဗာ’’တိ ဒဿနတ္ထံ တဒနန္တရံ သဂ္ဂကထာ. ‘‘သွာယံ သဂ္ဂေါ ရာဂါဒီဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌော, သဗ္ဗထာနုပက္ကိလိဋ္ဌော အရိယမဂ္ဂေါ’’တိ ဒဿနတ္ထံ သဂ္ဂါနန္တရံ မဂ္ဂေါ, မဂ္ဂဉ္စ ကထေန္တေန တဒဓိဂမူပါယသန္ဒဿနတ္ထံ သဂ္ဂပရိယာပန္နာပိ ပဂေဝ ဣတရေ သဗ္ဗေပိ ကာမာ နာမ ဗဟွာဒီနဝါ အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ ဝိပရိဏာမဓမ္မာတိ ကာမာနံ အာဒီနဝေါ. ‘‘ဟီနာ ဂမ္မာ ပေါထုဇ္ဇနိကာ အနရိယာ အနတ္ထသံဟိတာ’’တိ တေသံ ဩကာရော လာမကဘာဝေါ. သဗ္ဗေပိ ဘဝါ ကိလေသာနံ ဝတ္ထုဘူတာတိ တတ္ထ သံကိလေသော. သဗ္ဗသော သံကိလေသဝိပ္ပမုတ္တံ နိဗ္ဗာနန္တိ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသော စ ကထေတဗ္ဗောတိ အယမတ္ထော မဂ္ဂန္တီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေန အာဒိ-အတ္ထေန ဒီပိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

次第宣说（《长部义注》Dī. Ni. Ṭī. 2.75-76）是指应当次第宣说的教法。那么，什么是（次第宣说的教法）呢？就是布施等教法。其中，布施之说，因为它在多数人中流行，为一切众生所共有，容易实行，并且是安立戒的基础，所以首先宣说。一个乐于布施的人(puggala)，因为对所拥有的事物没有执着，就能够轻易地受持戒律，并且能够于此善住。在布施之说后宣说戒说，是由于：通过戒能使布施者与接受者清净；在宣说利益他人之后，宣说不伤害他人；在宣说作为之法(kiriyādhamma)之后，宣说不作为之法；以及在宣说财富圆满(bhogasampatti)之因后，宣说生存圆满(bhavasampatti)之因。“此戒依于轮回(vaṭṭa)，此生存圆满即其果报”，是为了显示这个意义。“通过这些布施、持戒等种种不同层次的福行业事(puññakiriyāvatthu)，能够在四大王天(Cātumahārājika)等处获得无量无边、不同层次的天界财富圆满”，是为了显示这个意义，继而宣说天界之说。“这天界仍被贪等所染污，唯有完全不被染污的圣道(ariyamagga)”，是为了显示这个意义，在天界之说后宣说道(magga)。在宣说道时，为了显示证悟的方法，应当说明天界所包含的以及其他一切的欲乐，都充满过患，是无常的、不稳固的、是变易之法，这就是欲乐的过患。“卑劣、鄙俗、凡夫所行(pothujjanika)、非圣、无益”，这是它们的低劣本质。一切“有”(bhava)，都是烦恼的所依事，因此是杂染。完全脱离一切杂染的是涅槃(nibbāna)，因此应当宣说出离(nekkhamma)的功德。此义应知，是通过在‘道等’(magganti)一词中，以‘iti’字所具有的‘等’(ādi)义来开示的。

သုခါနံ နိဒါနန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ သမ္ပရာယိကာနံ နိဗ္ဗာနုပသံဟိတာနဉ္စာတိ သဗ္ဗေသမ္ပိ သုခါနံ ကာရဏံ. ယဉှိ ကိဉ္စိ လောကေ ဘောဂသုခံ နာမ, တံ သဗ္ဗံ ဒါနာဓီနန္တိ ပါကဋောယမတ္ထော. ယံ ပန ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပ္ပဋိသံယုတ္တံ သုခံ, တဿပိ ဒါနံ ဥပနိဿယပစ္စယော ဟောတိယေဝ. သမ္ပတ္တီနံ မူလန္တိ ယာ ဣမာ လောကေ ပဒေသရဇ္ဇသိရိဿရိယသတ္တရတနသမုဇ္ဇလစက္ကဝတ္တိသမ္ပဒါတိ ဧဝံပဘေဒါ မာနုသိကာ သမ္ပတ္တိယော, ယာ စ စာတုမဟာရာဇိကာဒိဂတာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယော, ယာ ဝါ ပနညာပိ သမ္ပတ္တိယော[Pg.222], တာသံ သဗ္ဗာသံ ဣဒံ မူလကာရဏံ. ဘောဂါနန္တိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဋ္ဌေန ‘‘ဘောဂေါ’’တိ လဒ္ဓနာမာနံ ပိယမနာပိယရူပါဒီနံ တန္နိဿယာနံ ဝါ ဥပဘောဂသုခါနံ ပတိဋ္ဌာ နိစ္စလာဓိဋ္ဌာနတာယ. ဝိသမဂတဿာတိ ဗျသနပ္ပတ္တဿ. တာဏန္တိ ရက္ခာ, တတော ပရိပါလနတော. လေဏန္တိ ဗျသနေဟိ ပရိပါတိယမာနဿ ဩလီယနပ္ပဒေသော. ဂတီတိ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနံ. ပရာယဏန္တိ ပဋိသရဏံ. အဝဿယောတိ ဝိနိပတိတုံ အဒေန္တော နိဿယော. အာရမ္မဏန္တိ ဩလုဗ္ဘာရမ္မဏံ.

（布施是）一切快乐之因，包括现世的(diṭṭhadhammika)、来世的(samparāyika)以及与涅槃相应的(nibbānupasaṃhita)快乐。世间所有名为“受用之乐”(bhogasukha)者，皆依布施而生，此义明显。而禅那、观(vipassanā)、道、果、涅槃相应的快乐，布施亦为其亲依⽌缘(upanissayapaccaya)。（布施是）一切成就之根本，谓此世间的地方王权、荣华富贵、七宝庄严的转轮圣王(cakkavatti)之成就等人类成就(mānusikā sampatti)，以及四大王天(Cātumahārājika)等天界的殊胜成就(dibbasampatti)，乃至其他一切成就，皆以此为根本因缘。财富(bhoga)，以能受用故名为“财富”，是可爱可意色等事物以及依于它们的享乐的稳固基础和依靠。遭难者(visamagatassa)，谓遭遇灾祸之人(byasanappattassa)。救护(tāṇa)，是保护(rakkhā)之义，由此得到保护。避难所(leṇa)，是遭灾祸者得以藏身之处。归宿(gati)，是可前往之处。究竟依止(parāyaṇa)，是依止(paṭisaraṇa)。不堕落之依止(avassaya)，是不使人堕落的依止(nissaya)。所缘(ārammaṇa)，是可攀缘之境(olubbhārammaṇa)。

ရတနမယသီဟာသနသဒိသန္တိ သဗ္ဗရတနမယသတ္တင်္ဂမဟာသီဟာသနသဒိသံ. ဧဝံ ဟိဿ မဟဂ္ဃံ ဟုတွာ သဗ္ဗသော ဝိနိပတိတုံ အပ္ပဒါနဋ္ဌော ဒီပိတော ဟောတိ. မဟာပထဝီသဒိသံ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ပတိဋ္ဌာနဿ လဘာပနတော. ယထာ ဒုဗ္ဗလဿ ပုရိသဿ အာလမ္ဗနရဇ္ဇု ဥတ္တိဋ္ဌတော တိဋ္ဌတော စ ဥပတ္ထမ္ဘော, ဧဝံ ဒါနံ သတ္တာနံ သမ္ပတ္တိဘဝေ ဥပပတ္တိယာ ဌိတိယာ စ ပစ္စယောတိ အာဟ ‘‘အာလမ္ဗနဋ္ဌေန အာလမ္ဗနရဇ္ဇုသဒိသ’’န္တိ. ဒုက္ခနိတ္ထရဏဋ္ဌေနာတိ ဒုဂ္ဂတိဒုက္ခဋ္ဌာနနိတ္ထရဏဋ္ဌေန. သမဿာသနဋ္ဌေနာတိ လောဘမစ္ဆရိယာဒိပဋိသတ္တုပဒ္ဒဝတော သမဿာသနဋ္ဌေန. ဘယပရိတ္တာဏဋ္ဌေနာတိ ဒါလိဒ္ဒိယဘယတော ပရိပါလနဋ္ဌေန. မစ္ဆေရမလာဒီဟီတိ မစ္ဆေရလောဘဒေါသမဒဣဿာမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒိစိတ္တမလေဟိ. အနုပလိတ္တဋ္ဌေနာတိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌတာယ. တေသန္တိ မစ္ဆေရမလာဒီနံ. တေသံ ဧဝ ဒုရာသဒဋ္ဌေန. အသန္တာသနဋ္ဌေနာတိ သန္တာသဟေတုအဘာဝေန. ယော ဟိ ဒါယကော ဒါနပတိ, သော သမ္ပတိပိ န ကုတောစိ သန္တသတိ, ပဂေဝ အာယတိံ. ဗလဝန္တဋ္ဌေနာတိ မဟာဗလဝတာယ. ဒါယကော ဟိ ဒါနပတိ သမ္ပတိ ပက္ခဗလေန ဗလဝါ ဟောတိ, အာယတိံ ပန ကာယဗလာဒီဟိပိ. အဘိမင်္ဂလသမ္မတဋ္ဌေနာတိ ‘‘ဝဍ္ဎိကာရဏ’’န္တိ အဘိသမ္မတဘာဝေန. ဝိပတ္တိဘဝတော သမ္ပတ္တိဘဝူပနယနံ ခေမန္တဘူမိသမ္ပာပနံ.

犹如众宝所成的宝座，如同由七宝庄严的大狮子座。如此，因其珍贵，故显示其绝不令人衰败之义。犹如大地，无论去到哪里都能作为依止处；又如虚弱之人所执的绳索，起身和站立时可作为支撑，布施亦复如是，作为众生在福报之有中获得新生和安住的助缘，故说“以支持义，犹如支持的绳索”。以出离苦难之义，即出离恶趣苦处之义。以安慰之义，即从贪婪、悭吝等敌对侵扰中获得安慰之义。以脱离怖畏之义，即从贫困的恐惧中得到保护之义。由悭吝等污垢，即由悭吝、贪婪、嗔恨、骄慢、嫉妒、邪见、怀疑等心垢。以不被沾染之义，即不被染污故。对它们（悭吝等污垢）而言，（布施）是难以接近的。以不惊吓之义，即没有惊吓的原因。因为布施者、施主，现在尚且不从任何处感到害怕，更何况未来呢？以强大之义，即由于拥有强大的力量。布施者、施主，在今生凭借财富的力量而强大，而在来生则凭借身体的力量等而强大。以被认为是吉祥之义，即由于被认为是“增长的原因”。将人从衰败之有引导到圆满之有，是使其到达安稳之地。

ဣဒါနိ မဟာဗောဓိစရိယဘာဝေနပိ ဒါနဂုဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒါနံ နာမေတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အတ္တာနံ နိယျာတေန္တေနာတိ ဧတေန ‘‘ဒါနဖလံ သမ္မဒေဝ ပဿန္တာ မဟာပုရိသာ အတ္တနော ဇီဝိတမ္ပိ ပရိစ္စဇန္တိ, တသ္မာ ကော နာမ ဝိညုဇာတိကော ဗာဟိရေ ဝတ္ထုသ္မိံ ပဂေဝ သင်္ဂံ ကရေယျာ’’တိ ဩဝါဒံ ဒေတိ. ဣဒါနိ ယာ လောကိယာ လောကုတ္တရာ စ ဥက္ကံသဂတာ သမ္ပတ္တိယော, တာ သဗ္ဗာ ဒါနတောယေဝ ပဝတ္တန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဒါနဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ [Pg.223] သက္ကမာရဗြဟ္မသမ္ပတ္တိယော အတ္တဟိတာယ ဧဝ, စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိ ပန အတ္တဟိတာယ ပရဟိတာယ စာတိ ဒဿေတုံ သာ တာသံ ပရတော စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ. ဧတာ လောကိယာ, ဣမာ ပန လောကုတ္တရာတိ ဒဿေတုံ ‘‘သာဝကပါရမိဉာဏ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တာသုပိ ဥက္ကဋ္ဌုက္ကဋ္ဌတရုက္ကဋ္ဌတမတံ ဒဿေတုံ ကမေန ဉာဏတ္တယံ ဝုတ္တံ. တေသံ ပန ဒါနဿ ပစ္စယဘာဝေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. ဧတေနေဝ တဿ ဗြဟ္မသမ္ပတ္တိယာပိ ပစ္စယဘာဝေါ ဒီပိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

今为显示大菩提行之布施功德，故说“所谓布施”等语。此处“以舍自身故”者，乃借此开示：“大士(mahāpurisa)如实见布施之果报，乃至舍弃自身性命，则有智者岂会贪著外物？”今为显示世间与出世间一切殊胜成就皆由布施而生，故说“布施实为”等语。其中，帝释、魔王、梵天之成就仅为自利，转轮圣王之成就则兼顾自利与他利，为示此义，故于彼等之后说转轮圣王之成就。此等为世间成就，彼等为出世间成就，为示此义，故说“声闻波罗蜜智”等语。于此等中，为次第显示殊胜、更殊胜、最殊胜，渐次说三种智慧。而布施作为此等智慧之因，前已说及。由此可知，布施亦是梵天成就之因。

ဒါနဉ္စ နာမ ဒက္ခိဏေယျေသု ဟိတဇ္ဈာသယေန ပူဇနဇ္ဈာသယေန ဝါ အတ္တနော သန္တကဿ ပရေသံ ပရိစ္စဇနံ, တသ္မာ ဒါယကော ပုရိသပုဂ္ဂလော ပရေ ဟန္တိ, ပရေသံ ဝါ သန္တကံ ဟရတီတိ အဋ္ဌာနမေတန္တိ အာဟ ‘‘ဒါနံ ဒေန္တော သီလံ သမာဒါတုံ သက္ကောတီ’’တိ. သီလာလင်္ကာရသဒိသော အလင်္ကာရော နတ္ထိ သောဘာဝိသေသာဝဟတ္တာ သီလဿ. သီလပုပ္ဖသဒိသံ ပုပ္ဖံ နတ္ထီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သီလဂန္ဓသဒိသော ဂန္ဓော နတ္ထီတိ ဧတ္ထ ‘‘စန္ဒနံ တဂရံ ဝါပီ’’တိအာဒိကာ (ဓ. ပ. ၅၅) ဂါထာ – ‘‘ဂန္ဓော ဣသီနံ စိရဒိက္ခိတာနံ, ကာယာ စုတော ဂစ္ဆတိ မာလုတေနာ’’တိအာဒိကာ (ဇာ. ၂.၁၇.၅၅) ဇာတကဂါထာယော စ အာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ. သီလဉှိ သတ္တာနံ အာဘရဏဉ္စေဝ အလင်္ကာရော စ ဂန္ဓဝိလေပနဉ္စ ပရဿ ဒဿနီယဘာဝါဝဟဉ္စ. တေနာဟ ‘‘သီလာလင်္ကာရေန ဟီ’’တိအာဒိ.

布施，是指怀着利益或恭敬之心，将自己的所有物施予应供者。是故，谓“布施者杀害他人或夺取他人财物”，此乃无有是处。故说“行布施者能受持戒律”。无有庄严能胜过戒律庄严，因戒能带来殊胜光彩故。无有花能胜过戒律之花，此理亦然。无有香能胜过戒律之香。于此，当引《法句经》(Dhp. 55)偈颂：“檀香、多伽罗香等”，以及《本生经》(Jā. 2.17.55)偈颂：“长久修习之仙人之香，能从身体随风飘散”。戒律实为众生之饰品、庄严、涂香，亦能令见者悦意。是故说“以戒律为庄严”等语。

အယံ သဂ္ဂေါ လဗ္ဘတီတိ ဣဒံ မဇ္ဈိမေဟိ အာရဒ္ဓံ သီလံ သန္ဓာယာဟ. တေနေဝါဟ သက္ကော ဒေဝရာဇာ –

此天界可得，此乃指中等之戒行。是故，天帝释曰：

‘‘ဟီနေန ဗြဟ္မစရိယေန, ခတ္တိယေ ဥပပဇ္ဇတိ;

မဇ္ဈိမေန စ ဒေဝတ္တံ, ဥတ္တမေန ဝိသုဇ္ဈတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၈.၇၅);

下品梵行修，投生刹帝利；中品梵行力，天界得乐游；上品梵行证，清净得解脱。

ဣဋ္ဌောတိ သုခေါ. ကန္တောတိ ကမနီယော. မနာပေါတိ မနဝဍ္ဎနကော. တံ ပန တဿ ဣဋ္ဌာဒိဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘နိစ္စမေတ္ထ ကီဠာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

“可意”者，谓快乐。“可爱”者，谓令人喜爱。“可喜”者，谓能增长心意。为示其可意等之性质，故说“常在此游戏”等语。

ဒေါသောတိ အနိစ္စတာဒိနာ အပ္ပဿာဒါဒိနာ စ ဒူသိတဘာဝေါ, ယတော တေ ဝိညူနံ စိတ္တံ နာရာဓေန္တိ. အထ ဝါ အာဒီနံ ဝါတိ ပဝတ္တတီတိ အာဒီနဝေါ, ပရမကပဏတာ. တထာ စ ကာမာ ယထာတထံ ပစ္စဝေက္ခန္တာနံ ပစ္စုပတိဋ္ဌန္တိ. လာမကဘာဝေါတိ အသေဋ္ဌေဟိ သေဝိတဗ္ဗော, သေဋ္ဌေဟိ န သေဝိတဗ္ဗော နိဟီနဘာဝေါ. သံကိလိဿနန္တိ ဝိဗာဓကတာ ဥပတာပကတာ စ.

“过患”者，谓因无常等及少味等而有的染污状态，由此它们不能令智者心喜。或者，因其带来（vāti）种种初始（ādi）的过失而流转（pavattati），故称“过患”（ādīnava），是极度的不幸。如是，诸欲于如实省察者面前如实显现。“卑劣”者，谓应为非殊胜者所行，不应为殊胜者所行，是低贱的状态。“染污”者，谓恼乱与热恼。

နေက္ခမ္မေ [Pg.224] အာနိသံသန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ယတ္တကာ ကာမေသု အာဒီနဝါ, တပ္ပဋိပက္ခတော တတ္တကာ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသာ. အပိစ နေက္ခမ္မံ နာမေတံ အသမ္ဗာဓံ အသံကိလိဋ္ဌံ, နိက္ခန္တံ ကာမေဟိ, နိက္ခန္တံ ကာမသညာယ, နိက္ခန္တံ ကာမဝိတက္ကေဟိ, နိက္ခန္တံ ကာမပရိဠာဟေဟိ, နိက္ခန္တံ ဗျာပါဒသညာယာ’’တိအာဒိနာ နယေန နေက္ခမ္မေ အာနိသံသေ ပကာသေသိ. ပဗ္ဗဇ္ဇာယံ ဈာနာဒီသု စ ဂုဏေ ဝိဘာဝေသိ ဝဏ္ဏေသိ. ကလ္လစိတ္တန္တိ ကမ္မနိယစိတ္တံ ဟေဋ္ဌာ ပဝတ္တိတဒေသနာယ အဿဒ္ဓိယာဒီနံ စိတ္တဒေါသာနံ ဝိဂတတ္တာ ဥပရိ ဒေသနာယ ဘာဇနဘာဝူပဂမေန ကမ္မက္ခမစိတ္တံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ယသ္မာ အဿဒ္ဓိယာဒယော စိတ္တဿ ရောဂဘူတာ, တဒါ တေ ဝိဂတာ, တသ္မာ အာဟ ‘‘အရောဂစိတ္တ’’န္တိ. ဒိဋ္ဌိမာနာဒိကိလေသဝိဂမေန မုဒုစိတ္တံ. ကာမစ္ဆန္ဒာဒိဝိဂမေန ဝိနီဝရဏစိတ္တံ. သမ္မာပဋိပတ္တိယံ ဥဠာရပီတိပါမောဇ္ဇယောဂေန ဥဒဂ္ဂစိတ္တံ. တတ္ထ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိယာ ပသန္နစိတ္တံ. ယဒါ ဘဂဝါ အညာသီတိ သမ္ဗန္ဓော. အထ ဝါ ကလ္လစိတ္တန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒဝိဂမေန အရောဂစိတ္တံ. မုဒုစိတ္တန္တိ ဗျာပါဒဝိဂမေန မေတ္တာဝသေန အကဌိနစိတ္တံ. ဝိနီဝရဏစိတ္တန္တိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဝိဂမေန အဝိက္ခေပတော တေန အပိဟိတစိတ္တံ. ဥဒဂ္ဂစိတ္တန္တိ ထိနမိဒ္ဓဝိဂမေန သမ္ပဂ္ဂဟိတဝသေန အလီနစိတ္တံ. ပသန္နစိတ္တန္တိ ဝိစိကိစ္ဆာဝိဂမေန သမ္မာပဋိပတ္တိယံ အဓိမုတ္တစိတ္တန္တိ ဧဝမေတ္ထ သေသပဒါနံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

“于出离之功德”，于此，以“诸欲有多少过患，反之，出离就有多少功德。复次，所谓出离，即无拥挤、无染污，已出离诸欲，出离欲想，出离欲寻，出离欲恼，出离瞋想”等方式，开示了出离的功德。于出家、禅那等中，分别开示、赞叹其功德。“心适悦”者，谓心堪任，因前述说法，不信等心病已离，故心已成为能容纳更高阶说法的容器，是堪任作业之心。义注中则说，因不信等是心之疾病，当时彼等已离，故说“心无病”。因离见、慢等烦恼，故“心柔软”。因离欲贪等，故“心无盖”。因于正修行中与超胜的喜、悦相应，故“心踊跃”。其中，因具足信，故“心澄净”。“当世尊了知时”，是这样关联。或者，“心适悦”者，谓因离欲贪而心无病。“心柔软”者，谓因离瞋恚，以慈心故心不刚强。“心无盖”者，谓因离掉举、追悔，无散乱，故心不被遮蔽。“心踊跃”者，谓因离昏沉、睡眠，以策励故心不消沉。“心澄净”者，谓因离疑惑，于正修行中胜解，应如是了知此处其余诸词之义。

သေယျထာပီတိအာဒိနာ ဥပမာဝသေန သီဟဿ ကိလေသပ္ပဟာနံ အရိယမဂ္ဂုပ္ပာဒနဉ္စ ဒဿေတိ. အပဂတကာဠကန္တိ ဝိဂတကာဠကံ. သမ္မဒေဝါတိ သုဋ္ဌုဒေဝ. ရဇနန္တိ နီလပီတလောဟိတာဒိရင်္ဂဇာတံ. ပဋိဂ္ဂဏှေယျာတိ ဂဏှေယျ, ပဘဿရံ ဘဝေယျ. တသ္မိံယေဝ အာသနေတိ တဿံယေဝ နိသဇ္ဇာယံ. ဧတေနဿ လဟုဝိပဿကတာ တိက္ခပညတာ သုခပ္ပဋိပဒခိပ္ပာဘိညတာ စ ဒဿိတာ ဟောတိ. ဝိရဇန္တိ အပါယဂမနီယရာဂရဇာဒီနံ ဝိဂမေန ဝိရဇံ. အနဝသေသဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာမလာပဂမေန ဝီတမလံ. ပဌမမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသရဇာဘာဝေန ဝါ ဝိရဇံ. ပဉ္စဝိဓဒုဿီလျမလဝိဂမေန ဝီတမလံ. တဿ ဥပ္ပတ္တိအာကာရဒဿနတ္ထန္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? နနု မဂ္ဂဉာဏံ အသင်္ခတဓမ္မာရမ္မဏန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပဋိဝိဇ္ဈန္တန္တိ အသမ္မောဟပ္ပဋိဝေဓဝသေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တံ. တေနာဟ ‘‘ကိစ္စဝသေနာ’’တိ. တတြိဒံ ဥပမာသံသန္ဒနံ – ဝတ္ထံ ဝိယ စိတ္တံ, ဝတ္ထဿ အာဂန္တုကမလေဟိ ကိလိဋ္ဌဘာဝေါ ဝိယ စိတ္တဿ ရာဂါဒိမလေဟိ သံကိလိဋ္ဌဘာဝေါ, ဓောဝနသိလာတလံ ဝိယ အနုပုဗ္ဗီကထာ, ဥဒကံ ဝိယ သဒ္ဓါ, ဥဒကေန [Pg.225] တေမေတွာ ဦသဂေါမယဆာရိကခါရေဟိ ကာဠကေ သမ္မဒ္ဒိတွာ ဝတ္ထဿ ဓောဝနပ္ပယောဂေါ ဝိယ သဒ္ဓါသိနေဟေန တေမေတွာ တေမေတွာ သတိသမာဓိပညာဟိ ဒေါသေ သိထိလေ ကတွာ သုတာဒိဝိဓိနာ စိတ္တဿ သောဓနေ ဝီရိယာရမ္ဘော. တေန ပယောဂေန ဝတ္ထေ ကာဠကာပဂမော ဝိယ ဝီရိယာရမ္ဘေန ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနံ, ရင်္ဂဇာတံ ဝိယ အရိယမဂ္ဂေါ, တေန သုဒ္ဓဝတ္ထဿ ပဘဿရဘာဝေါ ဝိယ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသဿ စိတ္တဿ မဂ္ဂေန ပရိယောဒပနန္တိ.

以“譬如”等譬喻，显示了对尸诃（Sīha）而言，烦恼的断除与圣道的生起。“离黑”即已无黑色。“完全”即极好地。“染料”即青、黄、赤等色类。“应接受”即应获取，会变得光明。“即于彼座”，即在同一个坐处。此显示了他速得内观、利慧、乐行道与速通智。“离染”即因离能趣向恶趣的贪染等而无染。“无垢”即因无遗地断除见、疑之垢而无垢。或因初道所断的烦恼之染已不存在而“离染”；因五种恶戒之垢已离而“无垢”。“为示其生起之相”，为何如此说？针对“道智难道不是以无为法为所缘吗？”的诘难而说“彼实”等。其中“通达”即以无痴的方式通达。是故说“依作用”。此中譬喻对应如下：心如布，心为贪等垢所染如布为外来尘垢所染；次第说如洗衣石；信如水；以信浸润，再三以念、定、慧令过失松动，依听闻等方法为净化自心而发起精进，犹如以水浸湿，用盐土、牛粪灰、炭灰等揉搓，努力洗衣；以彼努力，布上黑点去除，犹如以精进而调伏烦恼；圣道如染料；烦恼被调伏之心为道所净化，犹如洁净的布因染料而变得光明。

‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မော’’တိ ဝတွာ ဒဿနံ နာမ ဉာဏဒဿနတော အညမ္ပိ အတ္ထီတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ပတ္တဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ. ပတ္တိ နာမ ဉာဏသမ္ပတ္တိတော အညာပိ ဝိဇ္ဇတီတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘ဝိဒိတဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ. သာ ပနေသာ ဝိဒိတဓမ္မတာ ဓမ္မေသု ဧကဒေသေနပိ ဟောတီတိ နိပ္ပဒေသတော ဝိဒိတဘာဝံ ဒဿေတုံ. ‘‘ပရိယောဂါဠှဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ. တေနဿ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓံယေဝ ဒီပေတိ. မဂ္ဂဉာဏဉှိ ဧကာဘိသမယဝသေန ပရိညာဒိကိစ္စံ သာဓေန္တံ နိပ္ပဒေသေန စတုသစ္စဓမ္မံ သမန္တတော ဩဂါဠှံ နာမ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌော အရိယသစ္စဓမ္မော ဧတေနာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မော’’တိ. တိဏ္ဏာ ဝိစိကိစ္ဆာတိ သပ္ပဋိဘယကန္တာရသဒိသာ သောဠသဝတ္ထုကာ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ စ တိဏ္ဏာ နိတ္တိဏ္ဏာ ဝိစိကိစ္ဆာ. ဝိဂတာ ကထံကထာတိ ပဝတ္တိအာဒီသု ‘‘ဧဝံ နု ခေါ, န နု ခေါ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တိကာ ဝိဂတာ သမုစ္ဆိန္နာ ကထံကထာ. သာရဇ္ဇကရာနံ ပါပဓမ္မာနံ ပဟီနတ္တာ တပ္ပဋိပက္ခေသု သီလာဒိဂုဏေသု ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဝေသာရဇ္ဇံ ဝိသာရဒဘာဝံ ဝေယျတ္တိယံ ပတ္တော. အတ္တနာ ဧဝ ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌတ္တာ န ပရံ ပစ္စေတိ, န စဿ ပရော ပစ္စေတဗ္ဗော အတ္ထီတိ အပရပ္ပစ္စယော.

说了“见法”后，为排除“见”除了“智见”外尚有他义，故说“得法”。“得”除了“智成就”外亦有他义，为作区别，故说“知法”。然此“知法”的状态可能仅及诸法的一部分，为显示其毫无遗漏地了知，故说“彻入法”。此即阐明了他对四圣谛的现观。道智实以一念现观的方式，完成遍知等作用，周遍地彻入四圣谛法，故说“彼已见圣谛法，故为见法”。“度疑惑”，即度脱、超度了如险恶旷野般的十六事或八事疑惑。“离犹豫”，即对“是这样吗？不是这样吗？”等行相的犹豫已离、已断。因已断除能导致愧惧的恶法，并安住于其对治法——戒等功德中，故得无畏、自信、辩才。“不缘他”，即因自己亲证，故不信赖于他人，亦无须信赖他人。

ဥဒ္ဒိသိတွာ ကတန္တိ အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိသိတွာ မာရဏဝသေန ကတံ နိဗ္ဗတ္တိတံ မံသံ. ပဋိစ္စကမ္မန္တိ ဧတ္ထ ကမ္မ-သဒ္ဒေါ ကမ္မသာဓနော အတီတကာလိကော စာတိ အာဟ ‘‘အတ္တာနံ ပဋိစ္စကတ’’န္တိ. နိမိတ္တကမ္မဿေတံ အဓိဝစနံ ‘‘ပဋိစ္စ ကမ္မံ ဖုသတီ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၄.၇၅) ဝိယ. နိမိတ္တကမ္မဿာတိ နိမိတ္တဘာဝေန လဒ္ဓဗ္ဗကမ္မဿ. ကရဏဝသေန ပဋိစ္စကမ္မံ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ မံသံ ပဋိစ္စကမ္မံ ယထာ ဗုဒ္ဓိ ဗုဒ္ဓံ. တံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဗုဒ္ဓေါ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

“指定而作”者，谓指定自己而以杀害的方式所作、所成之肉。“缘作业”者，于此，“业”字表示作业的对象（kammasādhana），且是过去时态，故说“缘自身而作”。此是“相业”的同义词，如“缘业触”（本生1.4.75）等句。所谓“相业”，即以相的方式而应得之业。以造作的方式，此处有“缘作业”，故肉是“缘作业”。犹如“觉”（buddhi），具此者为“佛陀”（buddha）。其余在此皆易明。

သီဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《尸诃经》释义终。

၃-၄. အဿာဇာနီယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-4. 良马经等释义

၁၃-၁၄. တတိယေ [Pg.226] သာဌေယျာနီတိ သဌတ္တာနိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. တာနိ ပနဿ သာဌေယျာဒီနိ ကာယစိတ္တုဇုကတာပဋိပက္ခဘူတာ လောဘသဟဂတစိတ္တုပ္ပာဒဿ ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသာ. တတ္ထ ယဿ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဌာနေ ဌာတုကာမဿ သတော ယံ ဌာနံ မနုဿာနံ သပ္ပဋိဘယံ, ပုရတော ဂန္တွာ တထေဝ သပ္ပဋိဘယဋ္ဌာနေဝ ဌဿာမီတိ န ဟောတိ, ဝဉ္စနာဓိပ္ပာယဘာဝတော ဌာတုကာမဋ္ဌာနေယေဝ နိခါတတ္ထမ္ဘော ဝိယ စတ္တာရော ပါဒေ နိစ္စာလေတွာ တိဋ္ဌတိ, အယံ သဌော နာမ, ဣမဿ သာဌေယျဿ ပါကဋကရဏံ. တထာ ယဿ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဌာနေ နိဝတ္တိတွာ ခန္ဓဂတံ ပါတေတုကာမဿ သတော ယံ ဌာနံ မနုဿာနံ သပ္ပဋိဘယံ, ပုရတော ဂန္တွာ တထေဝ ပါတေဿာမီတိ န ဟောတိ, ပါတေတုကာမဋ္ဌာနေယေဝ နိဝတ္တိတွာ ပါတေတိ, အယံ ကူဋော နာမ. ယဿ ကာလေန ဝါမတော, ကာလေန ဒက္ခိဏတော, ကာလေန ဥဇုမဂ္ဂေနေဝ စ ဂန္တုကာမဿ သတော ယံ ဌာနံ မနုဿာနံ သပ္ပဋိဘယံ, ပုရတော ဂန္တွာ တထေဝ ဧဝံ ကရိဿာမီတိ န ဟောတိ, ယဒိစ္ဆကံ ဂန္တုကာမဋ္ဌာနေယေဝ ကာလေန ဝါမတော, ကာလေန ဒက္ခိဏတော, ကာလေန ဥဇုမဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ, တထာ လေဏ္ဍံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေတုကာမဿ ဣဒံ ဌာနံ သုသမ္မဋ္ဌံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ ရမဏီယံ. ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧဝရူပံ ကာတုံ န ယုတ္တံ, ပုရတော ဂန္တွာ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ ကရိဿာမီတိ န ဟောတိ, တတ္ထေဝ ကရောတိ, အယံ ဇိမှော နာမ. ယဿ ပန ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ မဂ္ဂါ ဥက္ကမ္မ နိဝတ္တိတွာ ပဋိမဂ္ဂံ အာရောဟိတုကာမဿ သတော ယံ ဌာနံ မနုဿာနံ သပ္ပဋိဘယံ, ပုရတော ဂန္တွာ တတ္ထေဝ ဧဝံ ကရိဿာမီတိ န ဟောတိ, ပဋိမဂ္ဂံ အာရောဟိတုကာမဋ္ဌာနေယေဝ မဂ္ဂါ ဥက္ကမ္မ နိဝတ္တိတွာ ပဋိမဂ္ဂံ အာရောဟတိ, အယံ ဝင်္ကော နာမ. ဣတိ ဣမံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ကိရိယံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ ‘‘ယာနိ ခေါ ပနဿ တာနိ သာဌေယျာနိ…ပေ… အာဝိကတ္တာ ဟောတီ’’တိ. စတုတ္ထေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

13-14. 于第三经，“谄曲”(sāṭheyyāni)即谄曲之性(saṭhattāni)。其余诸句亦同此理。然彼之谄曲等，与身心正直(kāyacittujukatā)相违，是贪相应心生起的不同表现方式。于此，若有[马]欲立于某处，而该处对人有危险，彼不起“我当前往，即立于彼危险处”之念，因有欺瞒之意，即于欲立之处，如深埋之桩，四足不动而立，此名“诈”(saṭho)，此即显现其谄曲(sāṭheyya)。同样，若有[马]欲于某处回转，卸下背负之物，而该处对人有危险，彼不起“我当前往，即于彼处卸下”之念，即于欲卸之处回转卸下，此名“伪”(kūṭo)。若有[马]时而欲向左，时而欲向右，时而欲直行，而该处对人有危险，彼不起“我当前往，即于彼处如是行”之念，即于欲行之处，随心所欲，时而向左，时而向右，时而直行。同样，若有[马]欲排泄粪尿，而此地清扫洁净、人来人往、令人愉悦，于此地行此事为不当，彼不起“我当前往，至隐蔽处为之”之念，即于彼处为之，此名“曲”(jimho)。又，若有[马]欲于某处偏离道路，回转而欲登上反向之路，而该处对人有危险，彼不起“我当前往，即于彼处如是行”之念，即于欲登上反向之路之处，偏离道路，回转而登上反向之路，此名“狡”(vaṅko)。是故，针对此四种行为而说：“凡彼之谄曲……皆为显露”。于第四经，无有可说。

အဿာဇာနီယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《良马经》等释义终。

၅-၈. မလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

5-8. 垢经等释义

၁၅-၁၈. ပဉ္စမေ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.၂၄၁) ယာ ကာစိ ပရိယတ္တိ ဝါ သိပ္ပံ ဝါ ယသ္မာ အသဇ္ဈာယန္တဿ အနနုယုဉ္ဇန္တဿ ဝိနဿတိ, နိရန္တရံ ဝါ န ဥပဋ္ဌာတိ, တသ္မာ ‘‘အသဇ္ဈာယမလာ မန္တာ’’တိ [Pg.227] ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန ဃရာဝါသံ ဝသန္တဿ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ ဇိဏ္ဏပ္ပဋိသင်္ခရဏာဒီနိ အကရောန္တဿ ဃရံ နာမ ဝိနဿတိ, တသ္မာ ‘‘အနုဋ္ဌာနမလာ ဃရာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ဂိဟိဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ကောသဇ္ဇဝသေန သရီရပ္ပဇဂ္ဂနံ ဝါ ပရိက္ခာရပ္ပဋိဇဂ္ဂနံ ဝါ အကရောန္တဿ ကာယော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘မလံ ဝဏ္ဏဿ ကောသဇ္ဇ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန ဂါဝေါ ရက္ခန္တဿ ပမာဒဝသေန နိဒ္ဒါယန္တဿ ဝါ ကီဠန္တဿ ဝါ တာ ဂါဝေါ အတိတ္ထပက္ခန္ဒနာဒီဟိ ဝါ ဝါဠမိဂစောရာဒိဥပဒ္ဒဝေန ဝါ ပရေသံ သာလိက္ခေတ္တာဒီနိ ဩတရိတွာ ခါဒနဝသေန ဝါ ဝိနာသမာပဇ္ဇန္တိ, သယမ္ပိ ဒဏ္ဍံ ဝါ ပရိဘာသံ ဝါ ပါပုဏာတိ, ပဗ္ဗဇိတံ ဝါ ပန ဆဒွါရာဒီနိ အရက္ခန္တံ ပမာဒဝသေန ကိလေသာ ဩတရိတွာ သာသနာ စာဝေန္တိ, တသ္မာ ‘‘ပမာဒေါ ရက္ခတော မလ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သော ဟိဿ ဝိနာသာဝဟေန မလဋ္ဌာနိယတ္တာ မလံ.

15-18. 于第五经(《法句经注》二·241)，任何教理(pariyatti)或技艺(sippa)，若不诵习、不研习，则会亡失，或不能持续现起，是故说“不诵是真言之垢”(asajjhāyamalā mantā)。又，居家者若不勤起修缮破败等，其家即会毁坏，是故说“不勤是家之垢”(anuṭṭhānamalā gharā)。无论在家或出家，若因懒惰而不照护身体或资具，其身即容色不佳，是故说“懒惰是容色之垢”(malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ)。又，牧牛者若因放逸而睡眠或嬉戏，其牛群或因误入歧途，或遭猛兽、盗贼等侵害，或闯入他人稻田啃食而毁失，其自身亦遭惩罚或斥责；而出家者若因放逸而不守护六门等，烦恼即会侵入，使其从教法中动摇，是故说“放逸是守护之垢”(pamādo rakkhato malaṃ)。此放逸能带来毁灭，以其为垢之故，而说为垢。

ဒုစ္စရိတန္တိ အတိစာရော. အတိစာရိနိဉှိ ဣတ္ထိံ သာမိကောပိ ဂေဟာ နီဟရတိ, မာတာပိတူနံ သန္တိကံ ဂတမ္ပိ ‘‘တွံ ကုလဿ အင်္ဂါရဘူတာ, အက္ခီဟိပိ န ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ တံ မာတာပိတရောပိ နီဟရန္တိ, သာ အနာထာ ဝိစရန္တီ မဟာဒုက္ခံ ပါပုဏာတိ. တေနဿာ ဒုစ္စရိတံ ‘‘မလ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဒဒတောတိ ဒါယကဿ. ယဿ ဟိ ခေတ္တကသနကာလေ ‘‘ဣမသ္မိံ ခေတ္တေ သမ္ပန္နေ သလာကဘတ္တာဒီနိ ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာပိ နိပ္ဖန္နေ သဿေ မစ္ဆေရံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စာဂစိတ္တံ နိဝါရေတိ, သော မစ္ဆေရဝသေန စာဂစိတ္တေ အဝိရုဟန္တေ မနုဿသမ္ပတ္တိ, ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိ, နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တီတိ တိဿော သမ္ပတ္တိယော န လဘတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မစ္ဆေရံ ဒဒတော မလ’’န္တိ. အညေသုပိ ဧဝရူပေသု ဧသေဝ နယော. ပါပကာ ဓမ္မာတိ အကုသလာ ဓမ္မာ. တေ ပန ဣဓလောကေ ပရလောကေ စ မလမေဝ. တတောတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမလတော. မလတရန္တိ အတိရေကမလံ. ဆဋ္ဌာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

“恶行”即邪行(aticāro)。有邪行的妻子，其丈夫会将其逐出家门；即使她回到父母身边，父母亦会说：“你是家族的烬余，我们不忍眼见！”而将其逐出。她无依无靠，四处漂泊，遭受大苦。是故说其恶行是“垢”。“施者”(dadato)是指施主。若有人耕田时心想：“此田若丰收，我将布施筹食等。”但谷物成熟时却生起悭吝，障碍了布施之心。他因悭吝而布施心不得生起，便无法获得人成就、天成就、涅槃成就此三种成就。是故说“悭吝是施者之垢”。于其他此类情况，亦同此理。“恶法”即不善法。彼等于此世、他世皆是垢。“比彼”(tato)是指比前述之垢。“更甚之垢”(malataraṃ)即至极之垢。第六经等义皆明显。

မလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《垢经》等释义终。

၉. ပဟာရာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 巴哈罗达经释义

၁၉. နဝမေ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၄၅; သာရတ္ထ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၃.၃၈၄) အသုရာတိ ဒေဝါ ဝိယ န သုရန္တိ န ကီဠန္တိ န ဝိရောစန္တီတိ အသုရာ. သုရာ နာမ ဒေဝါ, တေသံ ပဋိပက္ခာတိ ဝါ အသုရာ, ဝေပစိတ္တိပဟာရာဒါဒယော[Pg.228]. တေသံ ဘဝနံ သိနေရုဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂေ. တေ တတ္ထ ပဝိသန္တာ နိက္ခမန္တာ သိနေရုပါဒေ မဏ္ဍပါဒီနိ နိမ္မိနိတွာ ကီဠန္တာ အဘိရမန္တိ. သာ တတ္ထ တေသံ အဘိရတိ. ဣမေ ဂုဏေ ဒိသွာတိ အာဟ ‘‘ယေ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တီ’’တိ.

19. 于第九经(《自说经注》45；《义释》复注小品3.384)，阿修罗(asurā)者，如天，然不饮酒(na suranti)、不嬉戏、不闪耀，故名阿修罗。或，天名为“修罗”(surā)，阿修罗是其敌对者，如韦巴吉帝(Vepacitti)、巴哈罗达(Pahārāda)等。其住处在须弥山(Sineru)下。彼等于其处出入，于须弥山脚造立亭台等而嬉戏娱乐，此即彼等之乐。见到此等功德后，故说：“阿修罗见而复见，于大海中欢喜”。

ယသ္မာ လောကိယာ ဇမ္ဗုဒီပေါ, ဟိမဝါ တတ္ထ ပတိဋ္ဌိတသမုဒ္ဒဒဟပဗ္ဗတာ တပ္ပဘဝါ နဒိယောတိ ဧတေသု ယံ ယံ န မနုဿဂေါစရံ, တတ္ထ သယံ သမ္မူဠှာ အညေပိ သမ္မောဟယန္တိ, တသ္မာ တတ္ထ သမ္မောဟဝိဓမနတ္ထံ ‘‘အယံ တာဝ ဇမ္ဗုဒီပေါ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဒသသဟဿယောဇနပရိမာဏော အာယာမတော ဝိတ္ထာရတော စာတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထဋော တဒုပဘောဂိသတ္တာနံ ပုညက္ခယေန. သုန္ဒရဒဿနံ ကူဋန္တိ သုဒဿနကူဋံ, ယံ လောကေ ‘‘ဟေမကူဋ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. မူလဂန္ဓော ကာလာနုသာရိယာဒိ. သာရဂန္ဓော စန္ဒနာဒိ. ဖေဂ္ဂုဂန္ဓော သလလာဒိ. တစဂန္ဓော လဝင်္ဂါဒိ. ပပဋိကာဂန္ဓော ကပိတ္ထာဒိ. ရသဂန္ဓော သဇ္ဇုလသာဒိ. ပတ္တဂန္ဓော တမာလဟိရိဝေရာဒိ. ပုပ္ဖဂန္ဓော နာဂကုသုမာဒိ. ဖလဂန္ဓော ဇာတိဖလာဒိ. ဂန္ဓဂန္ဓော သဗ္ဗေသံ ဂန္ဓာနံ ဂန္ဓော. ‘‘သဗ္ဗာနိ ပုထုလတော ပညာသ ယောဇနာနိ, အာယာမတော ပန ဥဗ္ဗေဓတော ဝိယ ဒွိယောဇနသတာနေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ.

世人对于瞻部洲(Jambudīpa)、雪山(Himavā)及其中的海洋、湖泊、山脉与发源于此的河流，凡非人力所及之处，自己迷惑，也令他人迷惑。为破除此等迷惑，故开始宣说“此即瞻部洲”等。其意为长宽各一万由旬。是故说“于此”等。因享用彼处之有情福报已尽，故为水所淹没。善见顶(Sudassanakūṭa)，即世间所说的金顶(Hemakūṭa)。根香如黑香木(kālānusāri)等。心材香如旃檀(candana)等。边材香如娑罗(salala)等。皮香如丁香(lavaṅga)等。肤香如格毕塔(kapittha)等。味香如萨阇罗娑(sajjulasa)等。叶香如多摩罗(tamāla)、香根草(hirivera)等。花香如龙花(nāgakusuma)等。果香如豆蔻(jātiphala)等。香中之香，即一切香之香。有说：“所有（山）宽五十由旬，长则如高，为二百由旬。”

မနောဟရသိလာတလာနီတိ ရတနမယတ္တာ မနုညသောပါနသိလာတလာနိ. သုပဋိယတ္တာနီတိ တဒုပဘောဂိသတ္တာနံ သာဓာရဏကမ္မုနာဝ သုဋ္ဌု ပဋိယတ္တာနိ သုသဏ္ဌိတာနိ ဟောန္တိ. မစ္ဆကစ္ဆပါဒီနိ ဥဒကံ မလံ ကရောန္တိ, တဒဘာဝတော ဖလိကသဒိသနိမ္မလောဒကာနိ. တိရိယတော ဒီဃံ ဥဂ္ဂတကူဋန္တိ ‘‘တိရစ္ဆာနပဗ္ဗတ’’န္တိ အာဟ. ပုရိမာနိ နာမဂေါတ္တာနီတိ ဧတ္ထ နဒီ နိန္နဂါတိအာဒိကံ ဂေါတ္တံ, ဂင်္ဂါ ယမုနာတိအာဒိကံ နာမံ.

“悦意石面”(Manoharasilātalāni)，因由宝构成，故为悦意的阶梯石面。“善整治”(Supaṭiyattāni)，指因享用彼处之有情的共业，而善加整治、布置坚固。鱼、龟等会污染水，因无彼等，故水如水晶般清澈。“横长而耸起的山峰”，故说为“横山”(tiracchānapabbata)。于“先前的名与类”(Purimāni nāmagottāni)中，“河”(nadī)、“低流”(ninnagā)等是类名(gottaṃ)，而恒河(Gaṅgā)、亚穆纳(Yamunā)等是专名(nāmaṃ)。

သဝမာနာတိ သန္ဒမာနာ. ပူရတ္တန္တိ ပုဏ္ဏဘာဝေါ. မသာရဂလ္လံ ‘‘စိတ္တဖလိက’’န္တိပိ ဝဒန္တိ. မဟတံ ဘူတာနန္တိ မဟန္တာနံ သတ္တာနံ. တိမီ တိမိင်္ဂလာ တိမိတိမိင်္ဂလာတိ တိဿော မစ္ဆဇာတိယော. တိမိံ ဂိလနသမတ္ထာ တိမိင်္ဂလာ. တိမိဉ္စ တိမိင်္ဂလဉ္စ ဂိလနသမတ္ထာ တိမိတိမိင်္ဂလာတိ ဝဒန္တိ.

“savamānā”即“sandamānā”（流淌）。“pūrattā”即“puṇṇabhāvo”（充满）。“masāragalla”亦称“cittaphalika”（杂色水晶）。“mahataṃ bhūtānaṃ”（巨大诸有）即“mahantānaṃ sattānaṃ”（巨大诸有情）。“timī”、“timiṅgalā”、“timitimiṅgalā”是三种鱼类。“timiṅgalā”能吞“timī”。他们说：“‘timitimiṅgalā’能吞‘timī’与‘timiṅgalā’。”

မမ [Pg.229] သာဝကာတိ သောတာပန္နာဒိကေ အရိယပုဂ္ဂလေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. န သံဝသတီတိ ဥပေါသထကမ္မာဒိဝသေန သံဝါသံ န ကရောတိ. ဥက္ခိပတီတိ အပနေတိ. ဝိမုတ္တိရသောတိ ကိလေသေဟိ ဝိမုစ္စနရသော. သဗ္ဗာ ဟိ သာသနသမ္ပတ္တိ ယာဝဒေဝ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တဿ ဝိမုတ္တိအတ္ထာ.

“我的弟子”是指须陀洹等圣人（ariyapuggala）。“不共住”（na saṃvasati）是指不一起行布萨（uposatha）羯磨等，不与之共住。“驱逐”（ukkhipati）即“排除”（apaneti）。“解脱味”（vimuttirasa）即从诸烦恼解脱之味。一切教法成就，皆是为了心无所取而从诸漏中解脱。

ရတနာနီတိ ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနာနိ. သတိပဋ္ဌာနာဒယော ဟိ ဘာဝိယမာနာ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ အနပ္ပကံ ပီတိပါမောဇ္ဇံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, ပဂေဝ အပရဘာဂေ. ဝုတ္တဉှေတံ –

“宝”，因能生起喜悦（rati）而称为宝（ratana）。修习四念处等法，尚且能在前分产生不少喜悦与欢欣，更何况后分。诚如所言——

‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ;

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ, အမတံ တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၇၄) –

“何时何地深观察，诸蕴生灭皆洞见；便得喜悦与欢欣，智者知此为不死。”（《法句经》374）

လောကိယရတနနိဗ္ဗတ္တံ ပန ပီတိပါမောဇ္ဇံ န တဿ ကလဘာဂမ္ပိ အဂ္ဃတိ. အပိစ –

然而，世间之宝所产生的喜悦与欢欣，尚不及此十六分之一。并且——

‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ, အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ;

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ, ရတနန္တိ ပဝုစ္စတိ’’. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၃;

သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၂၂၃;

ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၆.၃;

သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၂၆;

မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၅၀);

“受珍视且价值高，无与伦比难得见，为非凡者所受用，如是乃称为‘宝’。”（《长部·释义》2.33；《相应部·释义》3.5.223；《小诵·释义》6.3；《经集·释义》1.226；《大义释·释义》50）

ယဒိ စ စိတ္တီကတာဒိဘာဝေန ရတနံ နာမ ဟောတိ, သတိပဋ္ဌာနာဒီနံယေဝ ဘူတတော ရတနဘာဝေါ. ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနဉှိ သော အာနုဘာဝေါ, ယံ သာဝကာ သာဝကပါရမိဉာဏံ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂစ္ဆန္တိ အာသန္နကာရဏတ္တာ. အာသန္နကာရဏဉှိ ဒါနာဒိဥပနိဿယောတိ ဧဝံ ရတိဇနနဋ္ဌေန စိတ္တီကတာဒိအတ္ထေန စ ရတနဘာဝေါ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ သာတိသယော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တတြိမာနိ ရတနာနိ, သေယျထိဒံ. စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိ.

若因受珍视等特质而称为宝，则四念处等法实为真正的宝。菩提分法确有此威力，以其为近因，令声闻弟子证得声闻波罗蜜智，独觉佛证得独觉菩提智，正等觉者证得正等觉。布施等为近因之依止。如此，菩提分法因能生起喜悦，并具有受珍视等特质，故其为宝之体性极为殊胜。是故说：“于此有此等之宝，即：四念处”等。

တတ္ထ အာရမ္မဏေ ဩက္ကန္တိတွာ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဥပဋ္ဌာနံ, သတိယေဝ ဥပဋ္ဌာနန္တိ သတိပဋ္ဌာနံ. အာရမ္မဏဿ ပန ကာယာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ. တထာ ဟိ ကာယဝေဒနာစိတ္တဓမ္မေသု သုဘသုခနိစ္စအတ္တသညာနံ ပဟာနတော အသုဘဒုက္ခာနိစ္စာနတ္တဘာဝဂ္ဂဟဏတော စ နေသံ ကာယာနုပဿနာဒိဘာဝေါ ဝိဘတ္တော.

于此，进入所缘而建立，故为“处”；唯念是处，故为“念处”。又因所缘有身等四种，故说“四念处”。即于身、受、心、法中，为断除净、乐、常、我之想，为把握不净、苦、无常、无我之性，故分别有身随观等。

သမ္မာ ပဒဟန္တိ ဧတေန, သယံ ဝါ သမ္မာ ပဒဟတိ, ပသတ္ထံ သုန္ဒရံ ဝါ ပဒဟန္တီတိ သမ္မပ္ပဓာနံ, ပုဂ္ဂလဿ ဝါ သမ္မဒေဝ ပဓာနဘာဝကရဏတော သမ္မပ္ပဓာနံ [Pg.230] ဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ. တမ္ပိ အနုပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ အနုပ္ပာဒနပ္ပဟာနဝသေန အနုပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒနဋ္ဌာပနဝသေန စ စတုကိစ္စသာဓကတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ’’တိ.

“正勤”，因此而正确努力，或自身正确努力，或所作努力值得称赞、美善，故为“正勤”；又因此能使个人（puggala）真正发起精进，故“正勤”亦是精进之异名。又因其能成办四事，即未生恶令不生、已生恶令断，未生善令生、已生善令住，故说“四正勤”。

ဣဇ္ဈတီတိ ဣဒ္ဓိ, သမိဇ္ဈတိ နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဣဇ္ဈန္တိ ဝါ တာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣဒ္ဓိ. ဣတိ ပဌမေန အတ္ထေန ဣဒ္ဓိ ဧဝ ပါဒေါတိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ, ဣဒ္ဓိကောဋ္ဌာသောတိ အတ္ထော. ဒုတိယေန အတ္ထေန ဣဒ္ဓိယာ ပါဒေါ ပတိဋ္ဌာ အဓိဂမုပါယောတိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ. တေန ဟိ ဥပရူပရိဝိသေသသင်္ခါတံ ဣဒ္ဓိံ ပဇ္ဇန္တိ ပါပုဏန္တိ. သွာယံ ဣဒ္ဓိပါဒေါ ယသ္မာ ဆန္ဒာဒိကေ စတ္တာရော အဓိပတိဓမ္မေ ဓုရေ ဇေဋ္ဌကေ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တီယတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ’’တိ.

“成就”（ijjhati）即是神变（iddhi），意为“达成、实现”。又，众生依靠它得以成就、增长、达到卓越，故为“神变”。依第一义，“神变”本身即是“足”（pāda），故为“神足”（iddhipāda），意为神变的组成部分。依第二义，“神足”是神变的根基、证得之方便，故为“神足”。行者依靠它，得以证得层层殊胜的神变。此神足，乃以欲等四增上法为主导而生起，故说“四神足”。

ပဉ္စိန္ဒြိယာနီတိ သဒ္ဓါဒီနိ ပဉ္စ ဣန္ဒြိယာနိ. တတ္ထ အဿဒ္ဓိယံ အဘိဘဝိတွာ အဓိမောက္ခလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ. ကောသဇ္ဇံ အဘိဘဝိတွာ ပဂ္ဂဟလက္ခဏေ, ပမာဒံ အဘိဘဝိတွာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏေ, ဝိက္ခေပံ အဘိဘဝိတွာ အဝိက္ခေပလက္ခဏေ, အညာဏံ အဘိဘဝိတွာ ဒဿနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ပညိန္ဒြိယံ.

“五根”是指信等五根。于此，信根能克服不信，于胜解相中起主导作用；精进根能克服懈怠，于策励相中起主导作用；念根能克服放逸，于建立相中起主导作用；定根能克服散乱，于不乱相中起主导作用；慧根能克服无明，于见相中起主导作用。

တာနိယေဝ အဿဒ္ဓိယာဒီဟိ အနဘိဘဝနီယတော အကမ္ပိယဋ္ဌေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ထိရဘာဝေန စ ဗလာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

当知此等（五根）因不为不信等所胜伏，具不动摇之性，且于相应法中具稳固之性，故为“五力”。

သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဗောဓိယာ, ဗောဓိဿ ဝါ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ယာ ဟိ ဧသာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ ယာယ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနကာမသုခတ္တကိလမထာနုယောဂဥစ္ဆေဒသဿတာဘိနိဝေသာဒီနံ အနေကေသံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ပဋိပက္ခဘူတာယ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ အရိယသာဝကော ဗုဇ္ဈတိ, ကိလေသနိဒ္ဒါယ ဝုဋ္ဌဟတိ, စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ သစ္ဆိကရောတီတိ ‘‘ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂိသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ အင်္ဂါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒယော ဝိယ. ယောပေသ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ အရိယသာဝကော ‘‘ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တဿ ဗောဓိဿ အင်္ဂါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယ. တေနာဟု ပေါရာဏာ ‘‘ဗုဇ္ဈနကဿ ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၄၆၆; သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၁၈၂; ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၁၇). ‘‘ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၂.၁၇) နယေနပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

“七觉支”，即觉悟（bodhi）之支分（aṅga），故为“觉支”（bojjhaṅga）。于出世间道刹那生起时，有一法集，能对治昏沉、掉举、执着、筹度、欲乐、苦行、断见、常见等诸多障碍，此法集由念、择法、精进、喜、轻安、定、舍构成。圣弟子依此法集而觉悟，从烦恼之眠中醒来，彻见四圣谛，或亲证涅槃，此即所谓“觉悟”。此以法集为体的觉悟之支分，即是“觉支”，犹如禅支、道支等。又，圣弟子依上述法集而觉悟，故亦称“觉悟者”（bodhi）。此觉悟者之支分，亦是“觉支”，犹如军支、车支等。故古人云：“觉悟之人（puggala）的支分，是为觉支。”（《分别论·释义》466；《相应部·释义》3.5.182；《无碍解道·释义》2.2.17）亦当依“导向觉悟，故为觉支”（《无碍解道》2.17）等理趣，来了知觉支之义。

အရိယော [Pg.231] အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈေဟိ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ, အရိယဘာဝကရတ္တာ, အရိယဖလပ္ပဋိလာဘကရတ္တာ စ အရိယော. သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ အဿ အတ္ထိ, အဋ္ဌ အင်္ဂါနိယေဝ ဝါ အဋ္ဌင်္ဂိကော. မာရေန္တော ကိလေသေ ဂစ္ဆတိ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ ဝါ မဂ္ဂီယတိ, သယံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂတီတိ မဂ္ဂေါတိ ဧဝမေတေသံ သတိပဋ္ဌာနာဒီနံ အတ္ထဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

“圣八支道”之所以为“圣”，是因其远离与道相违的诸烦恼，能成就圣位，能证得圣果。此道有正见等八支，或其本身即是八个部分，故称“八支”。它能摧毁烦恼而前行，为求涅槃者所追寻，或它自身即朝向涅槃，故称为“道”。应当这样理解四念处等法的义理分别。

သောတာပန္နောတိ မဂ္ဂသင်္ခါတံ သောတံ အာပဇ္ဇိတွာ ပါပုဏိတွာ ဌိတော, သောတာပတ္တိဖလဋ္ဌောတိ အတ္ထော. သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နောတိ သောတာပတ္တိဖလဿ အတ္တပစ္စက္ခကရဏာယ ပဋိပဇ္ဇမာနော ပဌမမဂ္ဂဋ္ဌော, ယော အဋ္ဌမကောတိပိ ဝုစ္စတိ. သကဒါဂါမီတိ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန အာဂမနသီလော ဒုတိယဖလဋ္ဌော. အနာဂါမီတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ကာမလောကံ အနာဂမနသီလော တတိယဖလဋ္ဌော. ယော ပန သဒ္ဓါနုသာရီ ဓမ္မာနုသာရီ ဧကဗီဇီတိဧဝမာဒိကော အရိယပုဂ္ဂလဝိဘာဂေါ, သော ဧတေသံယေဝ ပဘေဒေါတိ. သေသံ ဝုတ္တနယသဒိသမေဝ.

“须陀洹”（Sotāpanna）者，谓已入、已得名为“流”之道，并安住于中，意即安住于须陀洹果。为亲证须陀洹果而行道者，即趣向于亲证须陀洹果的初道位者，亦称“第八人”。“斯陀含”（Sakadāgāmī）者，谓仅一次以结生方式来此世间者，是第二果位者。“阿那含”（Anāgāmī）者，谓不以结生方式再来欲界者，是第三果位者。至于随信行（saddhānusārī）、随法行（dhammānusārī）、一种子（ekabījī）等圣人（ariyapuggala）之分别，皆是此等之差别。其余，与前述理趣相似。

ပဟာရာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《巴哈罗达经》释义终。

၁၀. ဥပေါသထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 布萨经释义

၂၀. ဒသမေ တဒဟုပေါသထေတိ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၄၅; သာရတ္ထ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၃.၃၈၃) တသ္မိံ ဥပေါသထဒိဝသဘူတေ အဟနိ. ဥပေါသထကရဏတ္ထာယာတိ ဩဝါဒပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတုံ. ဥဒ္ဓသ္တံ အရုဏန္တိ အရုဏုဂ္ဂမနံ. ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခန္တိ ထေရော ဘဂဝန္တံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ ယာစိ. တသ္မိံ ကာလေ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အနုပေါသထေ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. ၁၃၆) သိက္ခာပဒဿ အပညတ္တတ္တာ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ တိယာမရတ္တိံ ဝီတိနာမေသိ? တတော ပဋ္ဌာယ ဩဝါဒပါတိမောက္ခံ အနုဒ္ဒိသိတုကာမော တဿ ဝတ္ထုံ ပါကဋံ ကာတုံ. အဒ္ဒသာတိ ကထံ အဒ္ဒသ? အတ္တနော စေတောပရိယဉာဏေန တဿံ ပရိသတိ ဘိက္ခူနံ စိတ္တာနိ ပရိဇာနန္တော တဿ ဒုဿီလဿ စိတ္တံ ပဿိ. ယသ္မာ ပန စိတ္တေ ဒိဋ္ဌေ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော [Pg.232] တံ ပုဂ္ဂလံ ဒုဿီလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယထေဝ ဟိ အနာဂတေ သတ္တသု ဒိဝသေသု ပဝတ္တံ ပရေသံ စိတ္တံ စေတောပရိယဉာဏလာဘီ ဇာနာတိ, ဧဝံ အတီတေပီတိ. မဇ္ဈေ ဘိက္ခုသံဃဿ နိသိန္နန္တိ သံဃပရိယာပန္နော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃဿ အန္တော နိသိန္နံ. ဒိဋ္ဌောသီတိ အယံ န ပကတတ္တောတိ ဘဂဝတာ ဒိဋ္ဌော အသိ. ယသ္မာ စ ဧဝံ ဒိဋ္ဌော, တသ္မာ နတ္ထိ တေ တဝ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဧကကမ္မာဒိသံဝါသော. ယသ္မာ ပန သော သံဝါသော တဝ နတ္ထိ, တသ္မာ ဥဋ္ဌေဟိ, အာဝုသောတိ ဧဝမေတ္ထ ပဒယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

20. 第十，“那天是布萨日”（《自说经·释义》45；《一切义见律注·小品》3.383），即在那成为布萨日的日子里。“为行布萨故”，即为诵说教诫波罗提木叉。“曙光已现”，即黎明到来。“尊者，请世尊为诸比丘诵说波罗提木叉”，长老以此请求世尊诵说波罗提木叉。当时，因为“诸比丘，不应于非布萨日行布萨”（《大品》136）此学处尚未制定。然世尊何故度过三更之夜？从那时起，世尊欲不再诵说教诫波罗提木叉，为令其事由显明。“看见了”——如何看见？（具寿大目犍连）以自己的他心智，遍知彼会众中诸比丘的心，看见了那恶戒者的心。因为心被看见，即等于看见了具备此心之人，故说“具寿大目犍连看见了那个恶戒之人”等。犹如具他心智者能知他人未来七日中生起的心，于过去亦复如是。“坐于比丘僧团中”，即如同僧团的一员，坐于比丘僧团之内。“你被看见了”，即此人不净，你已被世尊看见。因为你已被如此看见，所以你不能与诸比丘共行羯磨等事。因为你不能共住，所以“贤友，起来！”——于此应如是理解句子的结合。

တတိယမ္ပိ ခေါ သော ပုဂ္ဂလော တုဏှီ အဟောသီတိ အနေကဝါရံ ဝတွာပိ ‘‘ထေရော သယမေဝ နိဗ္ဗိန္နော ဩရမိဿတီ’’တိ ဝါ, ‘‘ဣဒါနိ ဣမေသံ ပဋိပတ္တိံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝါ အဓိပ္ပာယေန တုဏှီ အဟောသိ. ဗာဟာယံ ဂဟေတွာတိ ‘‘ဘဂဝတာ မယာ စ ယာထာဝတော ဒိဋ္ဌော, ယာဝတတိယံ ‘ဥဋ္ဌေဟိ, အာဝုသော’တိ စ ဝုတ္တော န ဝုဋ္ဌာတိ, ဣဒါနိဿ နိက္ကဍ္ဎနကာလော, မာ သံဃဿ ဥပေါသထန္တရာယော အဟောသီ’’တိ တံ ဗာဟာယံ အဂ္ဂဟေသိ, တထာ ဂဟေတွာ. ဗဟိ ဒွါရကောဋ္ဌကာ နိက္ခာမေတွာတိ ဒွါရကောဋ္ဌကာ ဒွါရသာလာတော နိက္ခာမေတွာ. ဗဟီတိ ပန နိက္ခာမိတဋ္ဌာနဒဿနံ. အထ ဝါ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကာတိ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကတောပိ နိက္ခာမေတွာ, န အန္တောဒွါရကောဋ္ဌကတော ဧဝ. ဥဘယတ္ထာပိ ဝိဟာရတော ဗဟိကတွာတိ အတ္ထော. သူစိဃဋိကံ ဒတွာတိ အဂ္ဂဠသူစိဉ္စ ဥပရိဃဋိကဉ္စ အာဒဟိတွာ, သုဋ္ဌုတရံ ကဝါဋံ ထကေတွာတိ အတ္ထော. ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမာတိ ဣမိနာ ‘‘အပရိသုဒ္ဓါ, အာနန္ဒ, ပရိသာ’’တိ ဝစနံ သုတွာ ဧဝ ဟိ တေန ပက္ကမိတဗ္ဗံ သိယာ, ဧဝံ အပက္ကမိတွာ ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမ သော မောဃပုရိသော အာဂမေဿတိ, အစ္ဆရိယမိဒန္တိ ဒဿေတိ. ဣဒဉ္စ ဂရဟနစ္ဆရိယမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

彼人第三次仍沉默不语。即使被多次告诫，他仍心想“长老自己会感到厌烦而罢休”或“现在我要看看他们的做法”，因而保持沉默。“抓住手臂”之意是：“世尊与我已如实看见，乃至第三次说‘贤友，起来’他仍不起来，现在是该把他拖出去的时候了，勿令僧团的布萨受到妨碍。”于是抓住其手臂，如是抓住。“拖到门厅外”，即是从门厅拖出去。所谓“外”，是指被拖出后的位置。或者说“门厅外”是指从外门厅拖出去，而非仅从内门厅。此两种说法皆意为从精舍里拖到外面。“上了门闩和门环”，意即安上门闩与上方的门扣，也就是把门牢牢关好。“乃至被抓住手臂”，此意为：他本应在听到“阿难，此会众不净”之言时就离开，然他并未离开，此愚人竟然一直待到被抓住手臂，实令人惊异！此应理解为含责备之惊异。

အထ ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒါနိ ဘိက္ခုသံဃေ အဗ္ဗုဒေါ ဇာတော, အပရိသုဒ္ဓါ ပုဂ္ဂလာ ဥပေါသထံ အာဂစ္ဆန္တိ, န စ တထာဂတာ အပရိသုဒ္ဓါယ ပရိသာယ ဥပေါသထံ ကရောန္တိ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တိ. အနုဒ္ဒိသန္တေ စ ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပေါသထော ပစ္ဆိဇ္ဇတိ. ယံနူနာဟံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခူနံယေဝ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အနုဇာနေယျ’’န္တိ. ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ ဘိက္ခူနံယေဝ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အနုဇာနိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ…ပေ… ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာ’’တိ. တတ္ထ န ဒါနာဟန္တိ ဣဒါနိ အဟံ ဥပေါသထံ န [Pg.233] ကရိဿာမိ, ပါတိမောက္ခံ န ဥဒ္ဒိသိဿာမီတိ ပစ္စေကံ န-ကာရေန သမ္ဗန္ဓော. ဒုဝိဓဉှိ ပါတိမောက္ခံ – အာဏာပါတိမောက္ခံ, ဩဝါဒပါတိမောက္ခန္တိ. တေသု ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ’’တိအာဒိကံ (မဟာဝ. ၁၃၄) အာဏာပါတိမောက္ခံ. တံ သာဝကာဝ ဥဒ္ဒိသန္တိ, န ဗုဒ္ဓါ, ယံ အနွဒ္ဓမာသံ ဥဒ္ဒိသီယတိ. ‘‘ခန္တီ ပရမံ…ပေ… သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ…ပေ… အနုပဝါဒေါ အနုပဃာတော…ပေ… ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၉၀; ဓ. ပ. ၁၈၃-၁၈၅; ဥဒါ. ၃၆; နေတ္တိ. ၃၀) ဣမာ ပန တိဿော ဂါထာ ဩဝါဒပါတိမောက္ခံ နာမ. တံ ဗုဒ္ဓါဝ ဥဒ္ဒိသန္တိ, န သာဝကာ, ဆန္နမ္ပိ ဝဿာနံ အစ္စယေန ဥဒ္ဒိသန္တိ. ဒီဃာယုကဗုဒ္ဓါနဉှိ ဓရမာနကာလေ အယမေဝ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော, အပ္ပာယုကဗုဒ္ဓါနံ ပန ပဌမဗောဓိယံယေဝ. တတော ပရံ ဣတရော. တဉ္စ ခေါ ဘိက္ခူယေဝ ဥဒ္ဒိသန္တိ, န ဗုဒ္ဓါ, တသ္မာ အမှာကမ္ပိ ဘဂဝါ ဝီသတိဝဿမတ္တံ ဣမံ ဩဝါဒပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဣမံ အန္တရာယံ ဒိသွာ တတော ပရံ န ဥဒ္ဒိသိ. အဋ္ဌာနန္တိ အကာရဏံ. အနဝကာသောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ကာရဏဉှိ ယထာ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထ ဖလံ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ ‘‘ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ‘‘အဝကာသော’’တိပိ ဝုစ္စတိ. ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ.

那时，世尊心想：“现在比丘僧团中出现了弊病，不清净的人(puggala)前来参加布萨，而如来不在不清净的会众中行布萨、诵说波罗提木叉。若不诵说，比丘僧团的布萨即会中断。我何不从现在开始，只允许诸比丘自己诵说波罗提木叉。”如是想后，世尊即允许诸比丘自己诵说波罗提木叉。故说：“那时，世尊……你们应诵说波罗提木叉。”此处，“我从今以后不”中的“不”字，应分别与后面的内容连接，即“我（从今以后）不行布萨”、“我（从今以后）不诵说波罗提木叉”。波罗提木叉有二种：教令波罗提木叉(āṇāpātimokkha)与教诫波罗提木叉(ovādapātimokkha)。其中，“尊者，请僧团听我说”等（《大品》Mahāvagga 134）是教令波罗提木叉。此由诸声闻诵说，佛陀不诵说，每半月诵说一次。“忍耐是最高的苦行……不作一切恶……不毁谤，不恼害……此是诸佛的教法。”（《长部》Dīgha Nikāya 2.90；《法句经》Dhammapada 183-185；《自说经》Udāna 36；《藏释》Nettipakaraṇa 30）这三首偈颂则称为教诫波罗提木叉。此仅由佛陀诵说，诸声闻不诵说，且每隔六年诵说一次。对于长寿的佛陀而言，住世期间皆诵说此教诫波罗提木叉；对于短寿的佛陀而言，则仅于初成觉时诵说，其后则诵说另一种。而那（教令波罗提木叉）亦仅由诸比丘诵说，佛陀不诵说。因此，我等世尊在诵说了大约二十年的教诫波罗提木叉后，看见此中障碍，之后即不再诵说。“无处”(aṭṭhāna)即无因。“无机缘”(anavakāsa)是其同义词。因为果依赖于因而得以安住，故称之为“处”(ṭhāna)，同样也称为“机缘”(avakāsa)。“那”(yaṃ)是指那项行为。

အဋ္ဌိမေ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေတိ ကော အနုသန္ဓိ? ယွာယံ အပရိသုဒ္ဓါယ ပရိသာယ ပါတိမောက္ခဿ အနုဒ္ဒေသော ဝုတ္တော, သော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မောတိ တံ အပရေဟိပိ သတ္တဟိ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဓမ္မေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုကာမော ပဌမံ တာဝ တေသံ ဥပမာဘာဝေန မဟာသမုဒ္ဒေ အဋ္ဌ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဓမ္မေ ဒဿေန္တော သတ္ထာ ‘‘အဋ္ဌိမေ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ’’တိအာဒိမာဟ.

“诸比丘，于大海中有八种希有未曾有法。”此中之关联为何？即于不清净之会众中不诵说波罗提木叉之事，于此法与律中，此是一种希有未曾有法。为与其余七种希有未曾有法一同分别开示，导师首先以大海为譬喻，展现大海之八种希有未曾有法，故说：“诸比丘，于大海中有八种希有未曾有法”等。

ဥပေါသထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《布萨经》释义终。

မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《大品》释义终。

၃. ဂဟပတိဝဂ္ဂေါ

3. 居士品

၁-၇. ပဌမဥဂ္ဂသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-7. 初乌伽经等释义

၂၁-၂၇. တတိယဿ ပဌမဒုတိယေသု နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တတိယေ ‘‘ဟတ္ထဂေါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဟတ္ထကော’’တိ ဝုတ္တံ. သော ဟိ ရာဇပုရိသာနံ ဟတ္ထတော [Pg.234] ယက္ခဿ ဟတ္ထံ, ယက္ခဿ ဟတ္ထတော ဘဂဝတော ဟတ္ထံ, ဘဂဝတော ဟတ္ထတော ပုန ရာဇပုရိသာနံ ဟတ္ထံ ဂတတ္တာ နာမတော ဟတ္ထကော အာဠဝကောတိ ဇာတော. တေနာဟ ‘‘အာဠဝကယက္ခဿ ဟတ္ထတော ဟတ္ထေဟိ သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ ဟတ္ထကောတိ လဒ္ဓနာမော ရာဇကုမာရော’’တိ. စတုတ္ထာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

21-27. 第三则的第一和第二则没有什么可说的。第三则中，本应说“hatthago”，却说成“hatthako”。因为他从王室侍从的手中到夜叉的手中，从夜叉的手中到世尊的手中，又从世尊的手中回到王室侍从的手中，因此得名为“阿拉威人哈达卡”(Hatthaka Āḷavaka)。因此经中说：“由于从阿拉威夜叉的手中被手递手地接过，王子获得了‘哈达卡’的名称。”第四则及以后的意义显而易见。

ပဌမဥဂ္ဂသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《初乌伽经》等释义终。

၈. ဒုတိယဗလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 第二力经释义

၂၈. အဋ္ဌမေ ခီဏာသဝဿ သဗ္ဗေသံ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စတာ အသမ္မောဟဝသေန ကိစ္စတော မဂ္ဂပညာယ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ, ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏကရဏဝသေနပီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သဟဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယာ’’တိ. ဣမေ ကာမာတိ ဒွေပိ ကာမေ ဝဒတိ. ကိလေသဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဟိ ပရိဠာဟော ဝတ္ထုကာမသန္နိဿယော ဝတ္ထုကာမဝိသယော ဝါတိ ဒွေပိ သပရိဠာဟဋ္ဌေန အင်္ဂါရကာသု ဝိယာတိ ‘‘အင်္ဂါရကာသူပမာ’’တိ ဝုတ္တာ. အန္တော ဝုစ္စတိ လာမကဋ္ဌေန တဏှာ, ဗျန္တံ ဝိဂတန္တံ ဘူတန္တိ ဗျန္တိဘူတန္တိ အာဟ ‘‘ဝိဂတန္တဘူတ’’န္တိ, နိတ္တဏှန္တိ အတ္ထော.

28. 第八，于漏尽者，一切行之无常，已由道智以不迷惑的方式善巧通达；为示观亦以之为所缘，故说“与观俱行之道智”。此言“诸欲”，指两种欲。由烦恼而生之焦热，无论是依于事欲，或以事欲为所缘，二者皆因烧灼之义而如火坑，故说“火坑喻”。“内”(anto)因其卑劣义，故指渴爱。“已尽”(byantaṃ)即“已至尽头”(vigatantaṃ)，“已成”(bhūtaṃ)，故说“已尽成”(byantibhūtaṃ)，义为无有渴爱。

ဒုတိယဗလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《第二力经》注释终。

၉. အက္ခဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 无暇经注释

၂၉. နဝမေ ယသ္မာ မဟိဒ္ဓိကပေတာ ဒေဝါသုရာနံ အာဝါဟံ ဂစ္ဆန္တိ, ဝိဝါဟံ န ဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ပေတ္တိဝိသယေနေဝ အသုရကာယော ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပေတာသုရာ ပန ပေတာ ဧဝါတိ တေသံ ပေတေဟိ သင်္ဂဟော အဝုတ္တသိဒ္ဓေါဝ.

29. 第九则，由于具有大神通力的饿鬼会参加天人与阿修罗的迎娶(āvāha)，而不参加出嫁(vivāha)，因此应当理解为阿修罗众仅被饿鬼界所摄受。而“饿鬼阿修罗”实际上就是饿鬼，所以将他们归类为饿鬼，是不言自明的。

အက္ခဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《无暇经》注释终。

၁၀. အနုရုဒ္ဓမဟာဝိတက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 阿那律大寻思经注释

၃၀. ဒသမေ [Pg.235] အပ္ပိစ္ဆဿာတိ န ဣစ္ဆဿ. အဘာဝတ္ထော ဟေတ္ထ အပ္ပသဒ္ဒေါ ‘‘အပ္ပဍံသမကသဝါတာတပါ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၁၀.၁၁) ဝိယ. ပစ္စယေသု အပ္ပိစ္ဆော ပစ္စယပ္ပိစ္ဆော, စီဝရာဒိပစ္စယေသု ဣစ္ဆာရဟိတော. အဓိဂမပ္ပိစ္ဆောတိ ဈာနာဒိအဓိဂမဝိဘာဝနေ ဣစ္ဆာရဟိတော. ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆောတိ ပရိယတ္တိယံ ဗာဟုသစ္စဝိဘာဝနေ ဣစ္ဆာရဟိတော. ဓုတင်္ဂပ္ပိစ္ဆောတိ ဓုတင်္ဂေသု အပ္ပိစ္ဆော ဓုတင်္ဂဘာဝဝိဘာဝနေ ဣစ္ဆာရဟိတော. သန္တဂုဏနိဂုဟနေနာတိ အတ္တနိ သံဝိဇ္ဇမာနာနံ ဈာနာဒိဂုဏာနဉ္စေဝ ဗာဟုသစ္စဂုဏဿ ဓုတင်္ဂဂုဏဿ စ နိဂုဟနေန ဆာဒနေန. သမ္ပဇ္ဇတီတိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ သိဇ္ဈတိ. နော မဟိစ္ဆဿာတိ မဟတိယာ ဣစ္ဆာယ သမန္နာဂတဿ နော သမ္ပဇ္ဇတိ အနုဓမ္မဿပိ အနိပ္ဖဇ္ဇနတော. ပဝိဝိတ္တဿာတိ ပကာရေဟိ ဝိဝိတ္တဿ. တေနာဟ ‘‘ကာယစိတ္တဥပဓိဝိဝေကေဟိ ဝိဝိတ္တဿာ’’တိ. အာရမ္ဘဝတ္ထုဝသေနာတိ ဘာဝနာဘိယောဂဝသေန ဧကီဘာဝေါဝ ကာယဝိဝေကောတိ အဓိပ္ပေတော, န ဂဏသင်္ဂဏိကာဘာဝမတ္တန္တိ ဒဿေတိ. ကမ္မန္တိ ယောဂကမ္မံ.

30. 第十，“少欲”(appiccha)即无欲。此处的“少”(appa)字为“无”义，如同‘无蚊、虻、风、日晒’(appaḍaṃsamakasavātātapā)等例。对资具少欲，即“资具少欲”(paccayappiccho)，指对衣等资具无有欲求。对成就少欲(adhigamappiccho)，指于彰显禅定等成就时无有欲求。对教理少欲(pariyattiappiccho)，指于彰显博学教理时无有欲求。对头陀行少欲(dhutaṅgappiccho)，指于彰显头陀行时无有欲求。“以隐覆自德”(santaguṇaniguhanena)，指隐覆自身所具有的禅定等功德，以及博学、头陀行等功德。“成就”(sampajjati)即完成、成功。非为“多欲者”(mahiccha)，因具大欲者连随法亦不能成就。“独住”(pavivitta)指以诸方式远离，因此说‘由身远离、心远离、依远离’。“依精进事”(ārambhavatthuvasena)意指依修习之精勤，此专一状态即是身远离，并非仅指脱离愦闹。“业”(kamma)指修行之业(yogakamma)。

သတ္တေဟိ ကိလေသေဟိ စ သင်္ဂဏနံ သမောဓာနံ သင်္ဂဏိကာ, သာ အာရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန အာရာမော ဧတဿာတိ သင်္ဂဏိကာရာမော, တဿ. တေနာဟ ‘‘ဂဏသင်္ဂဏိကာယ စေဝါ’’တိအာဒိ. အာရဒ္ဓဝီရိယဿာတိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယဿ. တဉ္စ ခေါ ဥပဓိဝိဝေကေ နိန္နတာဝသေန ‘‘အယံ ဓမ္မော’’တိ ဝစနတော. ဧသ နယော ဣတရေသုပိ. ဝိဝဋ္ဋနိဿိတံယေဝ ဟိ သမာဓာနံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ, တထာ ပညာပိ. ကမ္မဿ-ကတပညာယ ဟိ ဌိတော ကမ္မဝသေန ဘဝေသု နာနပ္ပကာရော အနတ္ထောတိ ဇာနန္တော ကမ္မက္ခယကရံ ဉာဏံ အဘိပတ္ထေတိ, တဒတ္ထဉ္စ ဥဿာဟံ ကရောတိ. မာနာဒယော သတ္တသန္တာနံ သံသာရေ ပပဉ္စေန္တိ ဝိတ္ထာရေန္တီတိ ပပဉ္စာတိ အာဟ ‘‘တဏှာမာနဒိဋ္ဌိပပဉ္စရဟိတတ္တာ’’တိအာဒိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.

与七种烦恼共聚集合，是为“愦闹”(saṅgaṇikā)；此愦闹，因其可乐住义而为“园林”(ārāma)，故称“乐于愦闹”(saṅgaṇikārāmo)。因此说“与群体交往”等。“已发起精进者”(āraddhavīriya)指已策励精进者。又因其心倾向于“依”(upadhi)之远离，故说“此是法”。此理亦通于其他。此处意指的定，实是依于出离(vivaṭṭa)之定，慧亦如是。安住于业自性智者，了知依于业，于诸有中，有种种不幸，因而希求能灭尽业之智，并为此而努力。“戏论”(papañca)者，谓慢等烦恼于轮回中增殖、扩展众生相续，故为戏论。因此说“因远离渴爱、慢、见等戏论”等。其余于此易知。

အနုရုဒ္ဓမဟာဝိတက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《阿那律大寻思经》注释终。

ဂဟပတိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《居士品》注释终。

၄. ဒါနဝဂ္ဂေါ

4. 布施品

၁-၄. ပဌမဒါနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-4. 初布施经等注释

၃၁-၃၄. စတုတ္ထဿ [Pg.236] ပဌမေ အာသဇ္ဇာတိ ယဿ ဒေတိ, တဿ အာဂမနဟေတု တေန သမာဂမနိမိတ္တံ. ဘယာတိ ဘယဟေတု. နနု ဘယံ နာမ လဒ္ဓကာမတာရာဂါဒယော ဝိယ စေတနာယ အဝိသုဒ္ဓိကရံ, တံ ကသ္မာ ဣဓ ဂဟိတန္တိ? နယိဒံ တာဒိသံ ဝေါဟာရဘယာဒိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အယံ အဒါယကော အကာရကော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဒါသိ မေတိ ယံ ပုဗ္ဗေ ကတံ ဥပကာရံ စိန္တေတွာ ဒီယတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒဿတိ မေတိ ပစ္စုပကာရာသီသာယ ယံ ဒီယတိ, တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သာဟု ဒါနန္တိ ဒါနံ နာမေတံ ပဏ္ဍိတပညတ္တန္တိ သာဓုသမာစာရေ ဌတွာ ဒေတိ. အလင်္ကာရတ္ထန္တိ ဥပသောဘနတ္ထံ. ဒါနဉှိ ဒတွာ တံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပါမောဇ္ဇပီတိသောမနဿာဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, လောဘဒေါသဣဿာမစ္ဆေရာဒယောပိ ဝိဒူရီ ဘဝန္တိ. ဣဒါနိ ဒါနံ အနုကူလဓမ္မပရိဗြူဟနေန ပစ္စနီကဓမ္မဝိဒူရီကရဏေန စ ဘာဝနာစိတ္တဿ ဥပသောဘနာယ စ ပရိက္ခာရာယ စ ဟောတီတိ ‘‘အလင်္ကာရတ္ထဉ္စေဝ ပရိက္ခာရတ္ထဉ္စ ဒေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဒါနဉှိ စိတ္တံ မုဒုံ ကရောတီ’’တိအာဒိ. မုဒုစိတ္တော ဟောတိ လဒ္ဓါ ဒါယကေ ‘‘ဣမိနာ မယှံ သင်္ဂဟော ကတော’’တိ, ဒါတာပိ လဒ္ဓရိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥဘိန္နမ္ပိ စိတ္တံ မုဒုံ ကရောတီ’’တိ.

31-34. 第四经中，第一句“因相遇而施”(āsajja)指因受者前来而布施，此即相遇之因缘。问：恐惧岂不像已得之欲贪等能令心不净，为何此处取之？答：为示此非指世俗之恐惧等，故说“此人不施、不行”等。“他曾施我”，指忆念过去所受之恩惠而施。“他将施我”，指期待回报而施。“布施为善”，指立于善行，思惟“布施为智者所制”而施。“为庄严故”指为装饰美化。布施后，反思者会生起欢悦、喜、乐等，贪、瞋、嫉、悭等亦会远离。布施通过增长随顺法、远离对治法，而成为修行之心的庄严与资助，故说“为庄严故，亦为资助故而施”。因此说“布施令心柔软”等。领受者因“此人资助我”而对布施者心生柔软，布施者亦然。故说“令二者心皆柔软”。

အဒန္တဒမနန္တိ အဒန္တာ အနဿဝါပိဿ ဒါနေန ဒန္တာ အဿဝါ ဟောန္တိ, ဝသေ ဝတ္တန္တိ. အဒါနံ ဒန္တဒူသကန္တိ အဒါနံ ပုဗ္ဗေ ဒန္တာနံ အဿဝါနမ္ပိ ဝိဃာတုပ္ပာဒနေန စိတ္တံ ဒူသေတိ. ဥန္နမန္တိ ဒါယကာ ပိယံဝဒါ စ ပရေသံ ဂရုစိတ္တီကာရဋ္ဌာနတာယ. နမန္တိပဋိဂ္ဂါဟကာ ဒါနေန ပိယဝါစာယ စ လဒ္ဓသင်္ဂဟာသင်္ဂါဟကာနံ.

“调伏未调伏者”，指未调伏、不顺从者，亦因布施而得调伏、顺从，受其教化。“不施败坏已调伏者”，指不布施会恼乱先前已调伏、顺从者的心，令其败坏。“布施者高尚”，指布施者与爱语者，因其为他人尊重之处而高尚。“领受者恭敬”，指领受者因布施与爱语而得资助，故向资助者恭敬。

စိတ္တာလင်္ကာရဒါနမေဝ ဥတ္တမံ အနုပက္ကိလိဋ္ဌတာယ သုပရိသုဒ္ဓတာယ ဂုဏဝိသေသပစ္စယတာယ စ. ဒုတိယာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

由于不杂染、非常清净以及作为特殊品质的条件，心饰之施才是最殊胜的。第二等布施等等，意义已经很明显了。

ပဌမဒါနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《初布施经》等注释终。

၅. ဒါနူပပတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 施生经注释

၃၅. ပဉ္စမေ [Pg.237] ဒါနပစ္စယာတိ ဒါနကာရဏာ, ဒါနမယပုညဿ ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာတိ အတ္ထော. ဥပပတ္တိယောတိ မနုဿေသု ဒေဝေသု စ နိဗ္ဗတ္တိယော. ဌပေတီတိ ဧကဝါရမေဝ အနုပ္ပဇ္ဇိတွာ ယထာ ဥပရိ တေနေဝါကာရေန ပဝတ္တတိ, ဧဝံ ဌပေတိ. တဒေဝ စဿ အဓိဋ္ဌာနန္တိ အာဟ ‘‘တဿေဝ ဝေဝစန’’န္တိ. ဝဍ္ဎေတီတိ ဗြူဟေတိ န ဟာပေတိ. ဝိမုတ္တန္တိ အဓိမုတ္တံ, နိန္နံ ပေါဏံ ပဗ္ဘာရန္တိ အတ္ထော. ဝိမုတ္တန္တိ ဝါ ဝိဿဋ္ဌံ. နိပ္ပရိယာယတော ဥတ္တရိ နာမ ပဏီတံ မဇ္ဈေပိ ဟီနမဇ္ဈိမဝိဘာဂဿ လဗ္ဘနတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥတ္တရိ အဘာဝိတန္တိ တတော ဥပရိမဂ္ဂဖလတ္ထာယ အဘာဝိတ’’န္တိ. သံဝတ္တတိ တထာပဏိဟိတံ ဒါနမယံ စိတ္တံ. ယံ ပန ပါဠိယံ ‘‘တဉ္စ ခေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တံ တတြုပပတ္တိယာ ဝိဗန္ဓကရဒုဿီလျာဘာဝဒဿနပရံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, န ဒါနမယဿ ပုညဿ ကေဝလဿ တံသံဝတ္တနတာဒဿနပရန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သမုစ္ဆိန္နရာဂဿာတိ သမုစ္ဆိန္နကာမရာဂဿ. တဿ ဟိ သိယာ ဗြဟ္မလောကေ ဥပပတ္တိ, န သမုစ္ဆိန္နဘဝရာဂဿ. ဝီတရာဂဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ကာမေသု ဝီတရာဂတာ အဓိပ္ပေတာ, ယာယ ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိ သိယာ. တေနာဟ ‘‘ဒါနမတ္တေနေဝါ’’တိအာဒိ. ယဒိ ဧဝံ ဒါနံ တတ္ထ ကိမတ္ထိယန္တိ အာဟ ‘‘ဒါနံ ပနာ’’တိအာဒိ. ဒါနေန မုဒုစိတ္တောတိ ဗဒ္ဓါဃာတေ ဝေရိပုဂ္ဂလေပိ အတ္တနော ဒါနသမ္ပဋိစ္ဆနေန မုဒုဘူတစိတ္တော.

35. 第五，“因布施”(dānapaccayā)是指布施之因，意为已作、已积集布施所成之福。“生”(upapatti)是指在人天界中的转生。“安立”(ṭhapeti)是指仅生起一次而不再生，如上所述，以此方式持续，如是安立。此即其“决意”(adhiṭṭhāna)，故说“此即其同义语”。“增长”(vaḍḍheti)是说培育不令其损减。“心解脱”(vimuttaṃ)是指“胜解”(adhimuttaṃ)，如同水流向低处般自然倾向；或“心解脱”是指“已舍”(vissaṭṭhaṃ)。究竟而言，“更上”(uttari)名为殊胜，即使在中等境界中，也能获得下等和中等的区分，所以说“未修习更上”是指没有为了证得更上之道果而修习。这样，与所愿一致的布施心得以成就。至于经中所说“然此”等语，应当看作是为了显示在那里的投生不为破戒所障碍，不应该看作仅仅是显示布施之福的导向作用。“断尽贪欲”是指断尽欲贪者，这样的人或许会往生梵天界，但断尽有贪者不会。这里所说的“离贪”特指对欲乐的离贪，凭借这种离贪有可能往生梵天界。因此说“仅以布施”等语。若尔，布施于彼有何用？答曰“然而布施”等。“因布施而心柔软”，指即使对结怨之敌，亦因其领受自己的布施而心生柔软。

ဒါနူပပတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《施生经》释义终。

၆. ပုညကိရိယဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 福业事经释义

၃၆. ဆဋ္ဌေ ပုဇ္ဇဘဝဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, အတ္တနော သန္တာနံ ပုနန္တီတိ ဝါ ပုညာနိ စ တာနိ ဟေတုပစ္စယေဟိ ကတ္တဗ္ဗတော ကိရိယာ စာတိ ပုညကိရိယာ, တာယေဝ စ တေသံ တေသံ ပိယမနာပတာဒိအာနိသံသာနံ ဝတ္ထုဘာဝတော ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ.

36. 第六，能生起福有之果，或能清净自身相续，故为福(puñña)；又因其是依于因缘而造作之行(kiriyā)，故为福业(puññakiriyā)。此福业本身即是成就种种可爱、可喜等功德之基础(vatthu)，故称为福业事(puññakiriyavatthu)。

အနုစ္ဆိန္နဘဝမူလဿ အနုဂ္ဂဟဝသေန, ပူဇာဝသေန ဝါ အတ္တနော ဒေယျဓမ္မဿ ပရဿ ပရိစ္စာဂစေတနာ ဒီယတိ ဧတေနာတိ ဒါနံ, ဒါနမေဝ ဒါနမယံ. ပဒပူရဏမတ္တံ မယ-သဒ္ဒေါ. စီဝရာဒီသု စတူသု ပစ္စယေသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၃၀၅), အန္နာဒီသု ဝါ [Pg.238] ဒသသု ဒါနဝတ္ထူသု, ရူပါဒီသု ဝါ ဆသု အာရမ္မဏေသု တံ တံ ဒေန္တဿ တေသံ ဥပ္ပာဒနတော ပဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပရိစ္စာဂကာလေ ပစ္ဆာ သောမနဿစိတ္တေန အနုဿရဏေ စာတိ တီသု ကာလေသု ပဝတ္တစေတနာ ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု နာမ.

对于未断有根者，以资助或恭敬的方式，将自己可施之物舍予他人的思(cetanā)，即是布施(dāna)。布施即是布施所成(dānamaya)。[此中]“maya”一词仅为补足音节。在布施衣服等四资具(《长部注》3.305)，或饮食等十布施物，或色等六所缘时，施者从生起布施心开始，于前行时、正行时、以及后以喜心随念时，此三时中生起之思，名为布施所成之福业事。

နိစ္စသီလဥပေါသထသီလာဒိဝသေန ပဉ္စ အဋ္ဌ ဒသ ဝါ သီလာနိ သမာဒိယန္တဿ ‘‘သီလပူရဏတ္ထံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တဿ ပဗ္ဗဇန္တဿ, မနောရထံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတော ဝတမှိ သာဓု သုဋ္ဌူ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တဿ, သဒ္ဓါယ ပါတိမောက္ခံ ပရိပူရေန္တဿ, ပညာယ စီဝရာဒိကေ ပစ္စယေ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ, သတိယာ အာပါထဂတေသု ရူပါဒီသု စက္ခုဒွါရာဒီနိ သံဝရန္တဿ, ဝီရိယေန အာဇီဝံ သောဓေန္တဿ စ ပဝတ္တစေတနာ သီလတိ, သီလေတီတိ ဝါ သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု နာမ.

以常戒、布萨戒等方式受持五戒、八戒或十戒；为圆满戒行而前往寺院出家，达成心愿后思惟“我已出家，善哉！”；以信圆满波罗提木叉(pātimokkha)；以慧省察衣服等资具；以念守护眼门等，不为已入范围之色等所转；以精进清净活命：于此等时生起之思，即是戒所成(sīlamaya)之福业事。

ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၁.၄၈) ဝုတ္တေန ဝိပဿနာမဂ္ဂေန စက္ခုံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿန္တဿ, သောတံ…ပေ… ဃာနံ…ပေ… ဇိဝှံ…ပေ… ကာယံ…ပေ… ရူပေ…ပေ… ဓမ္မေ…ပေ… စက္ခုဝိညာဏံ…ပေ… မနောဝိညာဏံ…ပေ… စက္ခုသမ္ဖဿံ …ပေ… မနောသမ္ဖဿံ…ပေ… စက္ခုသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ…ပေ… မနောသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ…ပေ… ဇရာမရဏံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿန္တဿ ယာ စေတနာ, ယာ စ ပထဝီကသိဏာဒီသု သဗ္ဗာသု အဋ္ဌတ္တိံသာယ အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တာ ဈာနစေတနာ, ယာ စ အနဝဇ္ဇေသု ကမ္မာယတနသိပ္ပာယတနဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေသု ပရိစယမနသိကာရာဒိဝသေန ပဝတ္တာ စေတနာ, သဗ္ဗာ သာ ဘာဝေတိ ဧတာယာတိ ဘာဝနာမယံ ဝုတ္တနယေန ပုညကိရိယဝတ္ထု စာတိ ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု.

如《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga, paṭi. ma. 1.48)中所说，以观(vipassanā)道观照眼为无常、苦、无我，观照耳……乃至……观照老死为无常、苦、无我时所生之思；以及于地遍(kasiṇa)等一切三十八种所缘境中生起的禅定之思；以及在无过失的职业、工艺、学问等处通过熟习、作意等方式而生起之思——所有这些思，因其能培育(bhāveti)，故为修习所成(bhāvanāmaya)，依前述之理，即是修习所成之福业事。

ဧကမေကဉ္စေတ္ထ ယထာရဟံ ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဋ္ဌာယ ကရောန္တဿ ကာယကမ္မံ ဟောတိ. တဒတ္ထံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေန္တဿ ဝစီကမ္မံ. ကာယင်္ဂံ ဝါစင်္ဂဉ္စ အစောပေတွာ မနသာ စိန္တယန္တဿ မနောကမ္မံ. အန္နာဒီနိ ဒေန္တဿ စာပိ ‘‘အန္နဒါနာဒီနိ ဒေမီ’’တိ ဝါ, ဒါနပါရမိံ အာဝဇ္ဇေတွာ ဝါ ဒါနကာလေ ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ. ယထာ ဟိ ကေဝလံ ‘‘အန္နဒါနာဒီနိ ဒေမီ’’တိ ဒါနကာလေ ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ, ဧဝံ ‘‘ဣဒံ ဒါနမယံ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ပစ္စယော ဟောတူ’’တိ ဒါနပါရမိံ အာဝဇ္ဇေတွာ ဒါနကာလေပိ ဒါနသီသေနေဝ ပဝတ္တိတတ္တာ. ဝတ္တသီသေ ဌတွာ ဒဒန္တော ‘‘ဧတံ ဒါနံ နာမ မယှံ [Pg.239] ကုလဝံသဟေတု ပဝေဏိစာရိတ္တ’’န္တိ စာရိတ္တသီသေန ဝါ ဒေန္တော စာရိတ္တသီလတ္တာ သီလမယံ. ခယတော ဝယတော သမ္မသနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဒဒတော ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ. ယထာ ဟိ ဒေယျဓမ္မပရိစ္စာဂဝသေန ဝတ္တမာနာပိ ဒါနစေတနာ ဝတ္တသီသေ ဌတွာ ဒဒတော သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဿ အပရဘာဂေ စေတနာယ စ တထာပဝတ္တတ္တာ.

于此，一一[福业事]，若如其分地从前行开始实行，即为身业；为此而发言，即为语业；身语不动，仅以意思惟，即为意业。布施饮食等时，或思“我今布施饮食等”，或于布施时忆念布施波罗蜜，即成布施所成之福业事。仅思“我今布施饮食等”而行布施，固然是布施所成之福业事；思“愿此布施为正等觉之缘”而忆念布施波罗蜜行布施时，亦是以布施为首而行。若立于行仪之首而施，或思“此布施是我家族传统行仪”而以行仪为首而施，则因其为行仪戒，即成戒所成之福业事。若先行思惟[法之]灭、尽而施，即成修习所成之福业事。犹如布施之思，虽依舍弃所施之物而转起，然若立于行仪之首而施，则因前行准备与后时之思皆如是转起，亦成戒所成之福业事。

ပုညကိရိယဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

福业事经释义终。

၇-၈. သပ္ပုရိသဒါနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

7-8. 善人布施经等释义

၃၇-၃၈. သတ္တမေ ဝိစေယျ ဒေတီတိ ဧတ္ထ ဒွေ ဝိစိနနာနိ ဒက္ခိဏေယျဝိစိနနံ, ဒက္ခိဏာဝိစိနနဉ္စ. တေသု ဝိပန္နသီလေ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပဉ္စနဝုတိ ပါသဏ္ဍဘေဒေ စ ဒက္ခိဏေယျေ ပဟာယ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နာနံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဒါနံ ဒက္ခိဏေယျဝိစိနနံ နာမ. လာမကလာမကေ ပစ္စယေ အပနေတွာ ပဏီတပဏီတေ ဝိစိနိတွာ တေသံ ဒါနံ ဒက္ခိဏာဝိစိနနံ နာမ. တေနာဟ ‘‘ဣမဿ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိ. အဋ္ဌမေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

37-38. 三七、三八。于第七[经]中，“审察而施”者，此中有二种审察：对应供者之审察与对布施物之审察。其中，舍弃破戒者及此[佛教]外之九十五种外道等非应供者，而对教内具足戒等功德之出家众行布施，名为对应供者之审察。舍弃粗劣资具，拣择精好者而施，名为对布施物之审察。是故说：“施予此人，将有大果报”等。于第八[经]中，无甚可说。

သပ္ပုရိသဒါနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

善人布施经等释义终。

၉-၁၀. အဘိသန္ဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

9-10. 流注经等释义

၃၉-၄၀. နဝမေ ပုညာဘိသန္ဒာတိ ပုညနဒိယော. ကုသလာဘိသန္ဒာတိ ကုသလာနံ ပဝါဟာ. သုခဿာဟာရာတိ သုခပစ္စယာ. အဂ္ဂါနီတိ ဉာတတ္တာ အဂ္ဂညာနိ. စိရရတ္တံ ဉာတတ္တာ ရတ္တညာနိ. အရိယာနံ သာဓူနံ ဝံသာနီတိ ဉာတတ္တာ ဝံသညာနိ. ပေါရာဏာနံ အာဒိပုရိသာနံ ဧတာနီတိ ပေါရာဏာနိ. သဗ္ဗသော ကေနစိပိ ပကာရေန သာဓူဟိ န ကိဏ္ဏာနိ န ခိတ္တာနိ ဆဍ္ဍိတာနီတိ အသံကိဏ္ဏာနိ. အယဉ္စ နယော နေသံ ယထာ အတီတေ, ဧဝံ ဧတရဟိ အနာဂတေ စာတိ အာဟ ‘‘အသံကိဏ္ဏပုဗ္ဗာနိ န သံကိယန္တိ န သံကိယိဿန္တီ’’တိ. တတော ဧဝ အပ္ပဋိကုဋ္ဌာနိ. န ဟိ ကဒါစိ ဝိညူ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဟိံသာဒိပါပဓမ္မံ အနုဇာနန္တိ. အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ အဘယံ ဒေတီတိ သဗ္ဗေသု [Pg.240] ဘူတေသု နိဟိတဒဏ္ဍတ္တာ သကလဿပိ သတ္တကာယဿ ဘယာဘာဝံ ဒေတိ. အဝေရန္တိ ဝေရာဘာဝံ. အဗျာဗဇ္ဈန္တိ နိဒ္ဒုက္ခတံ. ဧဝမေတ္ထ သင်္ခေပတော ပါဠိဝဏ္ဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒသမေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

39-40. 三九、四十。于第九[经]中，“福流注”(puññābhisandā)者，福之河流也。“善流注”(kusalābhisandā)者，善之流派也。“乐之食”(sukhassāhārā)者，乐之缘也。“最上知”(aggaññāni)者，因其被知为最上。“久远知”(rattaññāni)者，因其被知为久远。“宗族知”(vaṃsaññāni)者，因其被知为圣贤之宗族。“古昔”(porāṇāni)者，此乃古昔元始之人所有。“不杂”(asaṃkiṇṇāni)者，贤善者绝不以任何方式染污、抛弃、舍弃之。此法于彼等，过去如是，现在、未来亦然，故云：“过去不杂，现在不杂，未来亦不杂”。是故“不为所呵”(appaṭikuṭṭhāni)。诸有智之沙门、婆罗门，于何时亦不许伤害(hiṃsā)等恶法。于一切有情放下刀杖，故能施予无量众生无畏，令一切有情众生无有怖畏。“无怨”(avera)者，无有怨恨也。“无恼”(abyābajjha)者，无有痛苦也。于此，当知经文之释义大略如是。于第十[经]中，无甚可说。

အဘိသန္ဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

流注经等释义终。

ဒါနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

布施品释义终。

၅. ဥပေါသထဝဂ္ဂေါ

5. 布萨品

၁-၈. သံခိတ္တူပေါသထသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-8. 略说布萨经等释义

၄၁-၄၈. ပဉ္စမဿ ပဌမာဒီသု နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဆဋ္ဌေ (သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၆၅) ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဧတဿာတိ ပဉ္စင်္ဂံ, ပဉ္စင်္ဂမေဝ ပဉ္စင်္ဂိကံ, တဿ ပဉ္စင်္ဂိကဿ. မဟတီ ဒဒ္ဒရီ ဝီဏာဝိသေသောပိ အာတတမေဝါတိ ‘‘စမ္မပရိယောနဒ္ဓေသူ’’တိ ဝိသေသနံ ကတံ. ဧကတလတူရိယံ ကုမ္ဘထုနဒဒ္ဒရိကာဒိ. ဥဘယတလံ ဘေရိမုဒိင်္ဂါဒိ. စမ္မပရိယောနဒ္ဓံ ဟုတွာ ဝိနိဗဒ္ဓံ အာတတဝိတတံ. သဗ္ဗသော ပရိယောနဒ္ဓံ နာမ စတုရဿအမ္ဗဏံ ပဏဝါဒိ စ. ဂေါမုခီအာဒီနမ္ပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝံသာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သင်္ခါဒီနံ သင်္ဂဟော. သမ္မာဒီတိ သမ္မတာဠကံသတာဠသိလာသလာကတာဠာဒိ. တတ္ထ သမ္မတာဠံ နာမ ဒန္တမယတာဠံ. ကံသတာဠံ လောဟမယံ. သိလာမယံ အယောပတ္တေန စ ဝါဒနတာဠံ သိလာသလာကတာဠံ. သုမုစ္ဆိတဿာတိ သုဋ္ဌု ပဋိယတ္တဿ. ပမာဏေတိ နာတိဒဠှနာတိသိထိလသင်္ခါတေ မဇ္ဈိမေ မုစ္ဆနာပမာဏေ. ဆေကောတိ ပဋု ပဋ္ဌော. သော စဿ ပဋုဘာဝေါ မနောဟရောတိ အာဟ ‘‘သုန္ဒရော’’တိ. ရဉ္ဇေတုန္တိ ရာဂံ ဥပ္ပာဒေတုံ. ခမတေဝါတိ ရောစတေဝ. န နိဗ္ဗိန္ဒတီတိ န တဇ္ဇေတိ, သောတသုခဘာဝတော ပိယာယိတဗ္ဗောဝ ဟောတိ.

41-48. 第四十一至四十八。第五（经）的初（品）等处无甚可说。在第六（经）中（saṃ. ni. ṭī. 1.1.165），有五支，故为“五支”(pañcaṅgaṃ)；五支即是五支分，此五支分之……。大琴(daddarī)是特殊的弦乐器，因其绷紧，故特别说是“皮革覆盖”。单面乐器如罐鼓(kumbhathuna)、达达利鼓(daddarī)等。双面乐器如大鼓(bheri)、小鼓(mudiṅga)等。皮革覆盖并绷紧的乐器，即为张伸乐器(ātatavitataṃ)。完全覆盖的乐器，名为四方鼓(caturassaambaṇaṃ)、小鼓(paṇava)等。牛角号(Gomukhī)等亦应摄于此处。“竹管等”(Vaṃsādi)的“等”字包括螺贝等。“铙钹等”(Sammādi)即指象牙拍(sammatāḷa)、铜拍(kaṃsatāḷa)、石拍(silāsalākatāḷa)等。其中，象牙拍是象牙所制。铜拍是金属所制。石拍是以铁片敲击的石制拍板。“善调”(Sumucchitassa)即指准备妥当。“适度”(pamāṇe)即指不太紧亦不太松的中间调音标准。“善巧”(Cheko)即指熟练、灵巧。其熟练之态令人愉悦，故说“美妙”(sundaro)。“能娱”(rañjetuṃ)即能生起喜爱。“堪能”(khamate)即是中意。“不厌”(na nibbindati)即不舍离，因其悦耳，故是可爱。

ဘတ္တာရံ နာတိမညတီတိ သာမိကံ မုဉ္စိတွာ အညံ မနသာပိ န ပတ္ထေတိ. ဥဋ္ဌာဟိကာတိ ဥဋ္ဌာနဝီရိယသမ္ပန္နာ. အနလသာတိ နိက္ကောသဇ္ဇာ. သင်္ဂဟိတပရိဇ္ဇနာတိ သမ္မာနနာဒီဟိ စေဝ ဆဏာဒီသု ပေသေတဗ္ဗ-ပိယဘဏ္ဍာဒိပဏ္ဏာကာရပေသနာဒီဟိ စ သင်္ဂဟိတပရိဇနာ. ဣဓ ပရိဇနော နာမ သာမိကဿ စေဝ [Pg.241] အတ္တနော စ ဉာတိဇနော. သမ္ဘတန္တိ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒီနိ ကတွာ အာဘတဓနံ. သတ္တမဋ္ဌမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ.

“不轻视丈夫”：即不舍弃自己的丈夫，心中亦不爱慕其他男人。“勤奋者”(Uṭṭhāhikā)：即具足奋发精进。“不懒惰者”(Analasā)：即无懈怠。“善待眷属”(Saṅgahitaparijjanā)：即以尊敬等方式，以及于节日等时派遣或赠送礼物、食品等，来善待眷属。此处之眷属，乃指丈夫与自己的亲族。“积聚”(Sambhatanti)：即通过农耕、经商等方式积聚财富。第七经与第八经意义明显。

သံခိတ္တူပေါသထသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《略说布萨经》等释义终。

၉-၁၀. ပဌမဣဓလောကိကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

9-10. 初此世经等释义

၄၉-၅၀. နဝမေ ဣဓလောကဝိဇယာယာတိ ဣဓလောကဝိဇိနနတ္ထာယ အဘိဘဝတ္ထာယ. ယော ဟိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ အနတ္ထံ ပရိဝဇ္ဇနဝသေန အဘိဘဝတိ, တတော ဧဝ တဒတ္ထံ သမ္ပာဒေတိ, သော ဣဓလောကဝိဇယာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ ပစ္စတ္ထိကနိဂ္ဂဏှနတော သဒတ္ထသမ္ပာဒနတော စ. တေနာဟ ‘‘အယံသ လောကော အာရဒ္ဓေါ ဟောတီ’’တိ. (ပသံသာဝဟတော တယိဒံ ပသံသာဝဟနံ ကိတ္တိသဒ္ဒေန ဣဓလောကေ သဒ္ဒါနံ စိတ္တတောသနဝိဒ္ဓေယျဘာဝါပါဒနေန စ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.) သုသံဝိဟိတကမ္မန္တောတိ ယာဂုဘတ္တပစနကာလာဒီနိ အနတိက္ကမိတွာ တဿ တဿ သာဓုကံ ကရဏေန သုဋ္ဌု သံဝိဟိတကမ္မန္တော. ပရလောကဝိဇယာယာတိ ပရလောကဿ ဝိဇိနနတ္ထာယ အဘိဘဝတ္ထာယ. ယော ဟိ သမ္ပရာယိကံ အနတ္ထံ ပရိဝဇ္ဇနဝသေန အဘိဘဝတိ, တတော ဧဝ တဒတ္ထံ သမ္ပာဒေတိ, သော ပရလောကဝိဇယာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

49-50. 第四十九至五十。在第九经中，“为征服此世”(idhalokavijayāya)即为征服、降伏此世。若人通过避免现世的损害而胜伏之，即能因此成就其利益，此人便名为“为征服此世而行道者”——因能制伏敌对者，成就自身利益故。因此说：“此人已致力于此世。”（应知，此乃带来赞誉之事，通过名声，以及在此世中令听闻者心生欢喜并受其影响而成就。）“善于安排事务”(Susaṃvihitakammanto)：即不错过煮粥饭等的时间，妥善地完成各项事务。“为征服他世”(paralokavijayāya)：即为征服、降伏他世。若人通过避免来世的损害而胜伏之，即能因此成就其利益，此人便名为“为征服他世而行道者”。其余各处皆明显。

ပဌမဣဓလောကိကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《初此世经》等释义终。

ဥပေါသထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

布萨品释义终。

ပဌမပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

初五十篇终。

၂. ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ

2. 第二五十篇

(၆) ၁. ဂေါတမီဝဂ္ဂေါ

(6) 1. 乔达弥品

၁-၃. ဂေါတမီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-3. 乔达弥经等释义

၅၁-၅၃. ဆဋ္ဌဿ [Pg.242] ပဌမေ (သာရတ္ထ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၃.၄၀၂) ဂေါတမီတိ ဂေါတ္တံ. နာမကရဏဒိဝသေ ပနဿာ လဒ္ဓသက္ကာရာ ဗြာဟ္မဏာ လက္ခဏသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘သစေ အယံ ဓီတရံ လဘိဿတိ, စက္ကဝတ္တိရညော မဟေသီ ဘဝိဿတိ. သစေ ပုတ္တံ လဘိဿတိ, စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဘဝိဿတီတိ ဥဘယထာပိ မဟတီယေဝဿာ ပဇာ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရိံသု. အထဿာ ‘‘မဟာပဇာပတီ’’တိ နာမံ အကံသု. တေနာဟ ‘‘ပုတ္တပဇာယ စေဝ ဓီတုပဇာယ စ မဟန္တတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမာ’’တိ.

51-53. 第五十一至五十三。第六品初（《要义释》，律藏《小品》3.402），“乔达弥”(gotamī)是姓氏。在其命名日，受礼遇的婆罗门们见其相好圆满，预言道：“倘若此女生女，将为转轮王之后；倘若生子，将为转轮王。无论如何，其后嗣必将广大。”于是为她取名“摩诃波阇波提”(Mahāpajāpatī)。故说：“因其子嗣与女嗣众多，故得此名。”

‘‘အတ္တဒဏ္ဍာ ဘယံ ဇာတံ, ဇနံ ပဿထ မေဓဂံ;

သံဝေဂံ ကိတ္တယိဿာမိ, ယထာ သံဝိဇိတံ မယာ’’တိ. (သု. နိ. ၉၄၁;

မဟာနိ. ၁၇၀) –

“执杖生怖畏，观争斗之众；我将宣说悚惧，如我所觉知。”（经集 941; 大义释 170）

အာဒိနာ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တံ ကထေသိ. တံတံပလောဘနကိရိယာ ကာယဝါစာဟိ ပရက္ကမန္တိယော ဥက္ကဏ္ဌန္တူတိ သာသနံ ပေသေန္တိ နာမာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘သာသနံ ပေသေတွာ’’တိ. ကုဏာလဒဟန္တိ ကုဏာလဒဟတီရံ. အနဘိရတိံ ဝိနောဒေတွာတိ ဣတ္ထီနံ ဒေါသဒဿနမုခေန ကာမာနံ ဝေါကာရသံကိလေသဝိဘာဝနေန အနဘိရတိံ ဝိနောဒေတွာ.

以《执杖经》等经文开示。所谓“派遣使者”，是说她们以身语做出种种引诱的行为，（终究）感到厌烦而派人传信。“拘那罗池”(Kuṇāladahaṃ)即拘那罗池之岸。“消除不乐”(Anabhiratiṃ vinodetvā)意为：通过开示女人的过患，以及阐明欲乐的低劣与杂染，来消除不乐。

အာပါဒိကာတိ သံဝဒ္ဓကာ, တုမှာကံ ဟတ္ထပါဒေသု ကိစ္စံ အသာဓေန္တေသု ဟတ္ထေ စ ပါဒေ စ ဝဍ္ဎေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိတာတိ အတ္ထော. ပေါသိကာတိ ဒိဝသဿ ဒွေ တယော ဝါရေ နဟာပေတွာ ဘောဇေတွာ ပါယေတွာ တုမှေ ပေါသေသိ. ထညံ ပါယေသီတိ နန္ဒကုမာရော ကိရ ဗောဓိသတ္တတော ကတိပါဟေနေဝ ဒဟရော, တသ္မိံ ဇာတေ မဟာပဇာပတီ အတ္တနော ပုတ္တံ ဓာတီနံ ဒတွာ သယံ ဗောဓိသတ္တဿ ဓာတိကိစ္စံ သာဓယမာနာ အတ္တနော ထညံ ပါယေသိ. တံ သန္ဓာယ ထေရော ဧဝမာဟ. ဒဟရောတိ တရုဏော. ယုဝါတိ ယောဗ္ဗညေ ဌိတော. မဏ္ဍနကဇာတိကောတိ အလင်္ကာရသဘာဝေါ. တတ္ထ ကောစိ တရုဏောပိ ယုဝါ န ဟောတိ ယထာ အတိတရုဏော. ကောစိ ယုဝါပိ မဏ္ဍနကဇာတိကော န ဟောတိ ယထာ ဥပသန္တသဘာဝေါ, အာလသိယဗျသနာဒီဟိ ဝါ အဘိဘူတော. ဣဓ ပန ဒဟရော [Pg.243] စေဝ ယုဝါ စ မဏ္ဍနကဇာတိကော စ အဓိပ္ပေတော, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဥပ္ပလာဒီနိ မဏ္ဍနကဇာတိကော စ လောကသမ္မတတ္တာ ဝုတ္တာနိ.

“抚养者”(Āpādikā)即养育者，意为在你们手足尚不能自理时，将你们的手足养育长大并加以照顾。“哺育者”(Posikā)即一天为你们沐浴两三次，喂食喂水，将你们养育成人。“喂与母乳”(Thaññaṃ pāyesi)：据说难陀(Nanda)王子比菩萨晚出生数日，尚且年幼，当他出生时，摩诃波阇波提(Mahāpajāpatī)将自己的儿子交给乳母，亲自担任菩萨的乳母，喂与自己的母乳。长老念及此事而如是说。“年少”(Daharo)即是年轻。“青年”(Yuvā)即是处于青春之时。“喜好妆饰”(Maṇḍanakajātiko)即有妆饰的习性。于此，有人虽年轻却非青年，如过于年幼者。有人虽是青年却不喜好妆饰，如性情寂静者，或为懒惰、不幸等所压倒者。此处则意指既年少又年轻，且喜好妆饰者，故如是说。莲花等之所以被提及，是因为它们是世人公认的装饰之物。

မာတုဂါမဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာတိ ဣဒံ ပဉ္စဝဿသတတော ဥဒ္ဓံ အဋ္ဌတွာ ပဉ္စသုယေဝ ဝဿသတေသု သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ ကာရဏနိဒဿနံ. ပဋိသမ္ဘိဒါပဘေဒပ္ပတ္တခီဏာသဝဝသေနေဝ ဝုတ္တန္တိ ဧတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တခီဏာသဝဂ္ဂဟဏေန ဈာနာနိပိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ. န ဟိ နိဇ္ဈာနကာနံ သဗ္ဗပ္ပကာရသမ္ပတ္တိ ဣဇ္ဈတီတိ ဝဒန္တိ. သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝဝသေန ဝဿသဟဿန္တိအာဒိနာ စ ယံ ဝုတ္တံ, တံ ခန္ဓကဘာဏကာနံ မတေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိနယဋ္ဌကထာယမ္ပိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၄၀၃) ဣမိနာဝ နယေန ဝုတ္တံ.

“因女性出家”：此为说明正法住世五百年而非逾五百年的原因。“仅依证得无碍解之漏尽者而言”：此处，“证得无碍解之漏尽者”一语亦包含了禅那。诚然，无禅那者无法成就一切圆满。至于“依干观漏尽者而言住世千年”等说法，当知此乃犍度(khandhaka)诵者之观点。律藏义注（cūḷava. aṭṭha. 403）亦依此理而说。

ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၁၆၁) ပန ‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တေဟိ ဝဿသဟဿံ အဋ္ဌာသိ, ဆဠဘိညေဟိ ဝဿသဟဿံ, တေဝိဇ္ဇေဟိ ဝဿသဟဿံ, သုက္ခဝိပဿကေဟိ ဝဿသဟဿံ, ပါတိမောက္ခေန ဝဿသဟဿံ အဋ္ဌာသီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဓာပိ သာသနန္တရဓာနကထာယံ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၃၀) ‘‘ဗုဒ္ဓါနဉှိ ပရိနိဗ္ဗာနတော ဝဿသဟဿမေဝ ပဋိသမ္ဘိဒါ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောန္တိ, တတော ပရံ ဆ အဘိညာ, တတော တာပိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ တာပိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာ သုက္ခဝိပဿကာ ဟောန္တိ. ဧတေနေဝ ဥပါယေန အနာဂါမိနော, သကဒါဂါမိနော, သောတာပန္နာ’’တိ ဝုတ္တံ.

然而，《长部义注》（dī. ni. aṭṭha. 3.161）中说：“（正法）因证得无碍解者住世千年；因具六神通者住世千年；因得三明者住世千年；因干观行者住世千年；因波罗提木叉(pātimokkha)住世千年。”于此，在教法隐没论中（a. ni. aṭṭha. 1.1.130）亦说：“诸佛般涅槃后，千年之内尚能生起无碍解；此后则为六神通；其后，若亦无法生起，则生起三明；随时光流逝，若亦无法生起，则成为干观行者。以此类推，（依次仅能证得）不还者、一来者、预流者。”

သံယုတ္တနိကာယဋ္ဌကထာယံ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၁၅၆) ပန ‘‘ပဌမဗောဓိယဉှိ ဘိက္ခူ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာ အဟေသုံ. အထ ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ ပဋိသမ္ဘိဒါ ပါပုဏိတုံ န သက္ခိံသု, ဆဠဘိညာ အဟေသုံ. တတော ဆ အဘိညာ ပတ္တုံ အသက္ကောန္တာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ပါပုဏိံသု. ဣဒါနိ ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ပါပုဏိတုံ အသက္ကောန္တာ အာသဝက္ခယမတ္တံ ပါပုဏိဿန္တိ, တမ္ပိ အသက္ကောန္တာ အနာဂါမိဖလံ, တမ္ပိ အသက္ကောန္တာ သကဒါဂါမိဖလံ, တမ္ပိ အသက္ကောန္တာ သောတာပတ္တိဖလံ, ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ သောတာပတ္တိဖလမ္ပိ ပတ္တုံ န သက္ခိဿန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ စေတံ သဗ္ဗံ အညမညပ္ပဋိဝိရုဒ္ဓံ, တသ္မာ တေသံ တေသံ ဘာဏကာနံ မတမေဝ အာစရိယေန တတ္ထ တတ္ထ ဒဿိတန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အညထာ ဟိ အာစရိယဿေဝ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓပ္ပသင်္ဂေါ သိယာတိ.

《相应部义注》(Saṃyuttanikāyaṭṭhakathā)中说：“最初证悟时，比丘证得无碍解。此后，随着时间流逝，若无法证得无碍解，则成就六神通。此后，若亦无法证得六神通，则证得三明。如今，随着时间流逝，若亦无法证得三明，则仅能证得漏尽；若亦无法证得彼，则证不还果；若亦无法证得彼，则证一来果；若亦无法证得彼，则证预流果；随着时间流逝，甚至连预流果亦无法证得。”因为所有这些说法都互相抵触，故应理解为，导师仅依彼等诵经者之观点，于各处所示。否则，导师自身将有前后矛盾之过失。

တာနိယေဝါတိ [Pg.244] တာနိယေဝ ပဉ္စဝဿသဟဿာနိ. ပရိယတ္တိမူလကံ သာသနန္တိ အာဟ ‘‘န ဟိ ပရိယတ္တိယာ အသတိ ပဋိဝေဓော အတ္ထီ’’တိအာဒိ. ပရိယတ္တိယာ ဟိ အန္တရဟိတာယ ပဋိပတ္တိအန္တရဓာယတိ, ပဋိပတ္တိယာ အန္တရဟိတာယ အဓိဂမော အန္တရဓာယတိ. ကိံကာရဏာ? အယဉှိ ပရိယတ္တိ ပဋိပတ္တိယာ ပစ္စယော ဟောတိ, ပဋိပတ္တိ အဓိဂမဿ. ဣတိ ပဋိပတ္တိတောပိ ပရိယတ္တိယေဝ ပမာဏံ. ဒုတိယတတိယေသု နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

“正是那些”(Tāniyeva)即指那五千年。“圣教以教理为根本”(Pariyattimūlakaṃ sāsanaṃ)，故说“若无教理，则无证悟”等。因为若教理隐没，则修行隐没；若修行隐没，则证得隐没。何故？因为此教理是修行的助缘，修行是证得的助缘。是故，相较于修行，教理才是标准。关于第二和第三（时期），无须赘言。

ဂေါတမီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《乔达弥经》等释义终。

၄-၅. ဒီဃဇာဏုသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

4-5. 长膝经等释义

၅၄-၅၅. စတုတ္ထေ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၂၆၅) ဧကေန ဘောဂေ ဘုဉ္ဇေယျာတိ ဧကေန ကောဋ္ဌာသေန ဘောဂေ ဘုဉ္ဇေယျ, ဝိနိဘုဉ္ဇေယျ ဝါတိ အတ္ထော. ဒွီဟိ ကမ္မန္တိ ဒွီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ ပယောဇေယျ. နိဓာပေယျာတိ စတုတ္ထကောဋ္ဌာသံ နိဓေတွာ ဌပေယျ, နိဒဟိတွာ ဘူမိဂတံ ကတွာ ဌပေယျာတိ အတ္ထော. အာပဒါသု ဘဝိဿတီတိ ကုလာနဉှိ န သဗ္ဗကာလံ ဧကသဒိသံ ဝတ္တတိ, ကဒါစိ ရာဇအဂ္ဂိစောရဒုဗ္ဘိက္ခာဒိဝသေန အာပဒါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ ဧဝံ အာပဒါသု ဥပ္ပန္နာသု ဘဝိဿတီတိ ဧကံ ကောဋ္ဌာသံ နိဓာပေယျာတိ ဝုတ္တံ. ဣမေသု ပန စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ကတရံ ကောဋ္ဌာသံ ဂဟေတွာ ကုသလံ ကာတဗ္ဗန္တိ? ‘‘ဘောဂေ ဘုဉ္ဇေယျာ’’တိ ဝုတ္တကောဋ္ဌာသံ. တတော ဂဏှိတွာ ဟိ ဘိက္ခူနမ္ပိ ကပဏဒ္ဓိကာနမ္ပိ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ, ပေသကာရနှာပိတာဒီနမ္ပိ ဝေတနံ ဒါတဗ္ဗံ. သမဏဗြာဟ္မဏကပဏဒ္ဓိကာဒီနံ ဒါနဝသေန စေဝ, အဓိဝတ္ထဒေဝတာဒီနံ ပေတဗလိဝသေန, နှာပိတာဒီနံ ဝေတနဝသေန စ ဝိနိယောဂေါပိ ဥပယောဂေါ ဧဝ.

54-55. 第四（《长部义注》Dīghanikāyaṭṭhakathā 3.265），“以一份财富享用”的意思是以一份财富享用、受用。“以两份作事业”的意思是以两份财富从事农耕、经商等事业。“应储蓄”的意思是应将第四份财富储藏起来，即埋藏于地下保存。“以备灾患”，因为家族并非总是顺遂，有时会遭遇王难、火灾、盗贼、饥荒等灾患，所以为了应对这类突发灾患，应储蓄一份财富。在这四份财富中，应当取出哪一份来做善事呢？就是“以一份财富享用”所说的那一份。从这一份中取出，应该布施给比丘和贫苦者，支付给工匠、理发师等的工资。通过布施给沙门、婆罗门、贫苦者等，通过祭祀当地守护神、祖先等，以及通过支付给理发师等的工资，这些花费都是正当的用途。

အပေန္တိ ဂစ္ဆန္တိ, အပေန္တာ ဝါ ဧတေဟီတိ အပါယာ, အပါယာ ဧဝ မုခါနိ ဒွါရာနီတိ အပါယမုခါနိ. ဝိနာသဒွါရာနီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ပဉ္စမေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

“去往”(apenti)，或“由此堕落”(apentā vā etehīti)，故为“恶趣”(apāyā)。恶趣即是门(mukhāni)、是 द्वार(dvārāni)，故为“恶趣之门”(apāyamukhāni)。“毁灭之门”(Vināsadvārāni)的道理也与此相同。第五处无须说明。

ဒီဃဇာဏုသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《长膝经》等释义终。

၆-၈. ဘယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

6-8. 怖畏经等释义

၅၆-၅၈. ဆဋ္ဌေ [Pg.245] ဂဗ္ဘဝါသော ဣဓ ဥတ္တရပဒလောပေန ဂဗ္ဘော ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဂဗ္ဘောတိ ဂဗ္ဘဝါသော’’တိ. သတ္တမဋ္ဌမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ.

56-58. 第六，“住胎”(gabbhavāso)在此处因后分词省略(uttarapadalopena)而说为“胎”(gabbho)，所以说“胎即是住胎”。第七和第八句意义明显。

ဘယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《怖畏经》等释义终。

၆-၁၀. ပုဂ္ဂလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

6-10. 个人经等释义

၅၉-၆၀. နဝမေ ဒါနံ ဒဒန္တာနန္တိ ဒက္ခိဏေယျံ ဥဒ္ဒိဿ ဒါနံ ဒေန္တာနံ. ဥပဓီ ဝိပစ္စန္တိ ဧတေန, ဥပဓီသု ဝါ ဝိပစ္စတိ, ဥပဓယော ဝါ ဝိပါကာ ဧတဿာတိ ဥပဓိဝိပါကံ. သံဃေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလန္တိ အရိယသံဃေ ဒိန္နံ ဝိပ္ဖာရဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ဝိပုလဖလန္တိ အတ္ထော. ဒသမေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

59-60. 第九，“布施者”是指针对福田而行布施的人。“依著果报”(upadhivipākaṃ)是指依此而令依著成熟，或在依著中成熟，或依著即是其果报。“施僧得大果”是指布施给圣僧伽能成为广布之处，意为能得广大之果。第十处无须说明。

ပုဂ္ဂလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《个人经》等释义终。

ဂေါတမီဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《乔达弥品》释义终。

(၇) ၂. ဘူမိစာလဝဂ္ဂေါ

(7) 2. 地震品

၁-၅. ဣစ္ဆာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-5. 欲求经等释义

၆၁-၆၅. သတ္တမဿ ပဌမာဒီနိ သုဝိညေယျာနိ. ပဉ္စမေ (ဒီ.နိ.ဋီ. ၂.၁၇၃) အဘိဘဝတီတိ အဘိဘု, ပရိကမ္မံ, ဉာဏံ ဝါ. အဘိဘု အာယတနံ ဧတဿာတိ အဘိဘာယတနံ, ဈာနံ. အဘိဘဝိတဗ္ဗံ ဝါ အာရမ္မဏသင်္ခါတံ အာယတနံ ဧတဿာတိ အဘိဘာယတနံ. အထ ဝါ အာရမ္မဏာဘိဘဝနတော အဘိတု စ တံ အာယတနဉ္စ ယောဂိနော သုခဝိသေသာနံ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော မနာယတနဓမ္မာယတနဘာဝတော စာတိပိ သသမ္ပယုတ္တဇ္ဈာနံ အဘိဘာယတနံ. တေနာဟ ‘‘အဘိဘဝနကာရဏာနီ’’တိအာဒိ. တာနိ ဟီတိ အဘိဘာယတနသညိတာနိ ဈာနာနိ. ‘‘ပုဂ္ဂလဿ ဉာဏုတ္တရိယတာယာ’’တိ ဣဒံ ဥဘယတ္ထာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ကထံ? ပဋိပက္ခဘာဝေန ပစ္စနီကဓမ္မေ အဘိဘဝန္တိ ပုဂ္ဂလဿ ဉာဏုတ္တရိယတာယ အာရမ္မဏာနိ အဘိဘဝန္တိ. ဉာဏဗလေနေဝ ဟိ အာရမ္မဏာဘိဘဝနံ ဝိယ ပဋိပက္ခာဘိဘဝေါပီတိ.

61-65. 第七品的初分等容易理解。第五（《长部·复注》Dīghanikāyaṭīkā 2.173），“能胜伏”(abhibhavati)即是“胜者”(abhibhu)，指遍作或智慧。“胜者之处”即是“胜处”(abhibhāyatana)，指禅那。或者，“应被胜伏的所缘之处”即是“胜处”。又或者，由于能胜伏所缘，且作为修行者殊胜安乐的所依，以及作为意处与法处的性质，因此与相应法共同组成的禅那即是“胜处”。所以说“胜伏之因”等。那些被称为“胜处”的，即是禅那。“于个人的智慧卓越性”这句话，在两处都应联系起来解释。如何解释呢？以对治的方式胜伏敌对之法，为了个人的智慧卓越性而胜伏所缘。因为凭借智慧之力胜伏所缘，亦如胜伏对治之法。

ပရိကမ္မဝသေန [Pg.246] အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ, န အပ္ပနာဝသေန. န ဟိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တာရမ္မဏာ အပ္ပနာ အဇ္ဈတ္တဝိသယာ သမ္ဘဝတိ. တံ ပန အဇ္ဈတ္တပရိကမ္မဝသေန လဒ္ဓံ ကသိဏနိမိတ္တံ အဝိသုဒ္ဓမေဝ ဟောတိ, န ဗဟိဒ္ဓါပရိကမ္မဝသေန လဒ္ဓံ ဝိယ ဝိသုဒ္ဓံ.

依遍作而在内作色想，并非依安止。因为以似相为所缘的安止，不可能以内在为对象。然而，通过内在遍作所获得的遍相是不清净的，不像通过外在遍作所获得的遍相那样清净。

ပရိတ္တာနီတိ ယထာလဒ္ဓါနိ သုပ္ပသရာဝမတ္တာနိ. တေနာဟ ‘‘အဝဍ္ဎိတာနီ’’တိ. ပရိတ္တဝသေနေဝါတိ ဝဏ္ဏဝသေန အာဘောဂေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ပရိတ္တဝသေနေဝ ဣဒံ အဘိဘာယတနံ ဝုတ္တံ. ပရိတ္တတာ ဟေတ္ထ အဘိဘဝနဿ ကာရဏံ. ဝဏ္ဏာဘောဂေ သတိပိ အသတိပိ အဘိဘာယတနဘာဝနာ နာမ တိက္ခပညဿေဝ သမ္ဘဝတိ, န ဣတရဿာတိ အာဟ ‘‘ဉာဏုတ္တရိကော ပုဂ္ဂလော’’တိ. အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ အဘိဘဝနံ သမာပဇ္ဇနဉ္စ ဥပစာရဇ္ဈာနာဓိဂမသမနန္တရမေဝ အပ္ပနာဈာနုပ္ပာဒနန္တိ အာဟ ‘‘သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ. သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနာတိ စ အပ္ပနာပရိဝါသာဘာဝဿ လက္ခဏဝစနမေတံ. ယော ‘‘ခိပ္ပာဘိညော’’တိ ဝုစ္စတိ, တတောပိ ဉာဏုတ္တရဿေဝ အဘိဘာယတနဘာဝနာ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ နိမိတ္တေ. အပ္ပနံ ပါပေတီတိ ဘာဝနံ အပ္ပနံ နေတိ.

“微小者”是指如其所得的少量。“未增长”因此而说。所谓“依微小”，是指即使在颜色上有所专注，此胜处也仅依微小而说。此处的微小是胜伏的原因。无论是否专注颜色，修习胜处仅可能发生于智慧敏锐者，而非他人，所以说“智慧超群的个人”。“胜伏而入定”，此处的胜伏与入定，是指在证得近行定后立即生起安止定，所以说“在此相生起的同时即达安止”。“与相俱生”是说没有安止的准备阶段。即使是被称为“速通智者”，修习胜处也仅是智慧超群者所能为。“在此”是指在此相上。“达安止”是指引导修行进入安止。

ဧတ္ထ စ ကေစိ ‘‘ဥပ္ပန္နေ ဥပစာရဇ္ဈာနေ တံ အာရဗ္ဘ ယေ ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဒွေ တယော ဇဝနဝါရာ ပဝတ္တန္တိ, တေ ဥပစာရဇ္ဈာနပက္ခိကာ ဧဝ, တဒနန္တရဉ္စ ဘဝင်္ဂပရိဝါသေန ဥပစာရာသေဝနာယ စ ဝိနာ အပ္ပနာ ဟောတိ, သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တံ. န ဟိ ပါရိဝါသိကကမ္မေန အပ္ပနာဝါရော ဣစ္ဆိတော, နာပိ မဟဂ္ဂတပ္ပမာဏဇ္ဈာနေသု ဝိယ ဥပစာရဇ္ဈာနေ ဧကန္တတော ပစ္စဝေက္ခဏာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, တသ္မာ ဥပစာရဇ္ဈာနာဓိဂမတော ပရံ ကတိပယဘဝင်္ဂစိတ္တာဝသာနေ အပ္ပနံ ပါပုဏန္တော ‘‘သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ ဝုတ္တော. ‘‘သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနာ’’တိ စ အဓိပ္ပာယိကမိဒံ ဝစနံ, န နီတတ္ထံ. အဓိပ္ပာယော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

此处有些人说：“近行定生起时，缘于它而生起两三个在先的速行心，这些都属于近行定。此后，无需经过有分心别住和近行修习，即能进入安止定，随着相的生起就能达到安止。”这只是他们自己的观点。因为安止速行并不需要别住的作用，也不应像在广大禅中那样，于近行定中一味地寻求省察。因此，证得近行定后，经过数个有分心才达到安止者，被称为“随着相的生起就达到安止”。“随着相的生起”这句话是意趣说，非了义说。其含义应按前述之理了知。

န အန္တောသမာပတ္တိယံ တဒါ တထာရူပဿ အာဘောဂဿ အသမ္ဘဝတော, သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ အာဘောဂေါ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာယ ဝသေန ဈာနက္ခဏေ ပဝတ္တံ အဘိဘဝနာကာရံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၂၀၄) ပန ‘‘ဣမိနာ ပနဿ ပုဗ္ဗဘောဂေါ ကထိတော’’တိ ဝုတ္တံ. အန္တောသမာပတ္တိယံ [Pg.247] တထာ အာဘောဂါဘာဝေ ကသ္မာ ‘‘ဈာနသညာယပီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အဘိဘဝန…ပေ… အတ္ထီ’’တိ.

于入定中，彼时不可能有如是作意。应知，从定而出定者之作意，乃依前分修习之力，于禅那刹那，执取已转起之征服相而转起。《阿毗达摩义注》(Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā 204)中则说：“以此说明其前分作意。”于入定中既无如是作意，因何说“于禅那想亦”？故曰：“征服……乃至……有。”

ဝဍ္ဎိတပ္ပမာဏာနီတိ ဝိပုလပ္ပမာဏာနီတိ အတ္ထော, န ဧကင်္ဂုလဒွင်္ဂုလာဒိဝသေန ဝဍ္ဎိံ ပါပိတာနီတိ တထာဝဍ္ဎနဿေဝေတ္ထ အသမ္ဘဝတော. တေနာဟ ‘‘မဟန္တာနီ’’တိ. ဘတ္တဝဍ္ဎိတကန္တိ ဘုဉ္ဇနဘာဇနေ ဝဍ္ဎိတွာ ဒိန္နံ ဘတ္တံ, ဧကာသနေ ပုရိသေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဘတ္တတော ဥပဍ္ဎဘတ္တန္တိ အတ္ထော.

“已增量”(vaḍḍhitappamāṇa)意为“大量”(vipulappamāṇa)，并非指增加了一指、二指等，因为在此处不可能有那样的增长。因此说“巨大”(mahantāni)。“所增之食”(bhattavaḍḍhitaka)是指在食盘中增加后给予的食物，意思是比一人一坐应食之量再多一半的食物。

ရူပေ သညာ ရူပသညာ, သာ အဿ အတ္ထီတိ ရူပသညီ, န ရူပသညီ အရူပသညီ. သညာသီသေန ဈာနံ ဝဒတိ. ရူပသညာယ အနုပ္ပာဒနမေဝေတ္ထ အလာဘိတာ. ဗဟိဒ္ဓါဝ ဥပ္ပန္နန္တိ ဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ဥပ္ပန္နံ. အဘိဓမ္မေ (ဓ. သ. ၂၀၄-၂၀၉) ပန ‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ, အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ ဧဝံ စတုန္နံ အဘိဘာယတနာနံ အာဂတတ္တာ အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကသ္မာ ပန ယထာ သုတ္တန္တေ အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနီတိအာဒိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ အဝတွာ ဣဓ စတူသုပိ အဘိဘာယတနေသု အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညိတာဝ ဝုတ္တာ’’တိ စောဒနံ ကတွာ ‘‘အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတော’’တိ ကာရဏံ ဝတွာ ‘‘တတ္ထ ဝါ ဣဓ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနေဝ အဘိဘဝိတဗ္ဗာနိ, တသ္မာ တာနိ နိယမတောဝ ဝတ္တဗ္ဗာနီတိ တတြာပိ ဣဓာပိ ဝုတ္တာနိ, ‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ’တိ ဣဒံ ပန သတ္ထု ဒေသနာဝိလာသမတ္တမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

于色之想为色想(rūpasaññā)。有此想者为有色想者(rūpasaññī)，非有色想者为无色想者(arūpasaññī)。此乃以想为首而说禅那。于此，色想之不生起即为不得。“于外生起”者，谓于外在事(vatthu)中生起。然于《阿毗达摩》(Dhammasaṅgaṇī 204-209)中，因述及四种胜处(abhibhāyatana)皆为“内无色想，外观诸色，有限者，美与丑；无量者，美与丑”，故于《阿毗达摩义注》中提出质问：“何故不如经中所说‘内有色想者，外观诸色，有限者’等，而于此四种胜处中皆说‘内无色想’？”并以“因内色不可被征服”为由作答，又说：“于彼或于此，皆唯有外色应被征服，是故于彼、于此皆必然宣说。至于‘内有色想’，此仅是导师说法之文采而已。”

ဧတ္ထ စ ဝဏ္ဏာဘောဂရဟိတာနိ သဟိတာနိ စ သဗ္ဗာနိ ‘‘ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ, တထာ ‘‘အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ. အတ္ထိ ဟိ သော ပရိယာယော ‘‘ပရိတ္တာနိ အဘိဘုယျ, တာနိ စေ ကဒါစိ ဝဏ္ဏဝသေန အာဘုဇိတာနိ ဟောန္တိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ အဘိဘုယျာ’’တိ. ပရိယာယကထာ ဟိ သုတ္တန္တဒေသနာတိ. အဘိဓမ္မေ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝဏ္ဏာဘောဂရဟိတာနိ ဝိသုံ ဝုတ္တာနိ, တထာ သဟိတာနိ. အတ္ထိ ဟိ ဥဘယတ္ထ အဘိဘဝနဝိသေသောတိ, တထာ ဣဓ ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝိမောက္ခာနမ္ပိ အဘိဘဝနပရိယာယော အတ္ထီတိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ’’တိအာဒိနာ ပဌမဒုတိယအဘိဘာယတနေသု ပဌမဝိမောက္ခော, တတိယစတုတ္ထအဘိဘာယတနေသု ဒုတိယဝိမောက္ခော, ဝဏ္ဏာဘိဘာယတနေသု တတိယဝိမောက္ခော စ အဘိဘဝနပ္ပဝတ္တိတော သင်္ဂဟိတော. အဘိဓမ္မေ (ဓ. သ. ၂၀၄-၂၀၉, ၂၄၇-၂၄၉) ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝိမောက္ခာဘိဘာယတနာနိ [Pg.248] အသင်္ကရတော ဒဿေတုံ ဝိမောက္ခေ ဝဇ္ဇေတွာ အဘိဘာယတနာနိ ကထိတာနိ. သဗ္ဗာနိ စ ဝိမောက္ခကိစ္စာနိ ဈာနာနိ ဝိမောက္ခဒေသနာယံ ဝုတ္တာနိ. တဒေတံ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ’’တိ အာဂတဿ အဘိဘာယတနဒွယဿ အဘိဓမ္မေ အဘိဘာယတနေသု အဝစနတော ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီနဉ္စ သဗ္ဗဝိမောက္ခကိစ္စသာဓာရဏဝစနဘာဝတော ဝဝတ္ထာနံ ကတန္တိ ဝိညာယတိ. ‘‘အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတော’’တိ ဣဒံ အဘိဓမ္မေ ကတ္ထစိပိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ အဝတွာ သဗ္ဗတ္ထ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ, တဿ ကာရဏဝစနံ. တေန ယံ အညဟေတုကံ, တံ တေန ဟေတုနာ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ဒေသနာဝိလာသဟေတုကံ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညိတာယ ဧဝ အဘိဓမ္မေ ဝစနံ, န တဿ အညံ ကာရဏံ မဂ္ဂိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ.

于此，所有未作意于颜色及已作意者，皆被称为“有限的美色与丑色”，同样亦被称为“无量的美色与丑色”。诚然有此譬喻说法：“征服有限者后，若彼等有时依颜色而被作意，则征服美色与丑色。”因为经教是譬喻说。然于《阿毗达摩》中，因是无譬喻说，故未作意于颜色者与已作意于颜色者被分别宣说。二者皆有征服之差别。同样，于此，因是譬喻说，故解脱(vimokkha)亦有征服之譬喻，因此以“内有色想”等，于第一、第二胜处中摄入第一解脱，于第三、第四胜处中摄入第二解脱，于颜色胜处中摄入第三解脱，此皆由征服之转起而摄。然于《阿毗达摩》(Dhammasaṅgaṇī 204-209, 247-249)中，因是无譬喻说，为无混淆地开示解脱与胜处，故除去解脱而说胜处。所有解脱之事，于解脱之教说中，皆已于禅那中说。是故可知，对于“内有色想”等所说之二胜处，因《阿毗达摩》之胜处中未说，且“有色者见诸色”等为一切解脱之事所共通之语，故作此安立。“内色不可被征服”一语，乃是针对《阿毗达摩》中处处不说“内见诸色”而皆说“外观诸色”所作之原因说明。是故，凡由他因所致者，即以彼因为说。至于因说法文采之故，于《阿毗达摩》中仅说“内无色想”，则不应为之寻求其他原因，此即所示之义。

အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတာ စ တေသံ ဗဟိဒ္ဓါရူပါနံ ဝိယ အဝိဘူတတ္တာ ဒေသနာဝိလာသော စ ယထာဝုတ္တဝဝတ္ထာနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော ဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသေန ဝိဇ္ဇမာနပရိယာယကထာဘာဝတော. ‘‘သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ ဧတေနေဝ သိဒ္ဓတ္တာ န နီလာဒိအဘိဘာယတနာနိ ဝတ္တဗ္ဗာနီတိ စေ? တံ န. နီလာဒီသု ကတာဓိကာရာနံ နီလာဒိဘာဝဿေဝ အဘိဘဝနကာရဏတ္တာ. န ဟိ တေသံ ပရိသုဒ္ဓါပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏာနံ ပရိတ္တတာ ဝါ အပ္ပမာဏတာ ဝါ အဘိဘဝနကာရဏံ, အထ ခေါ နီလာဒိဘာဝေါ ဧဝါတိ. ဧတေသု စ ပရိတ္တာဒိကသိဏရူပေသု ယံ ယံ စရိတဿ ဣမာနိ အဘိဘာယတနာနိ ဣဇ္ဈန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမေသု ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေနာတိ နီလဝဏ္ဏနီလနိဒဿနနီလနိဘာသာနံ သာဓာရဏဝသေန. ဝဏ္ဏဝသေနာတိ သဘာဝဝဏ္ဏဝသေန. နိဒဿနဝသေနာတိ ပဿိတဗ္ဗတာဝသေန စက္ခုဝိညာဏာဒိဝိညာဏဝီထိယာ ဂဟေတဗ္ဗတာဝသေန. ဩဘာသဝသေနာတိ သပ္ပဘာသတာယ အဝဘာသနဝသေန.

内色之所以不可被征服，乃因其不像外色那般显现。说法之文采，则应依前述之安立，以及随顺所化有情之意乐而有譬喻说之故而了知。（问：）若谓仅以“美色与丑色”(suvaṇṇadubbaṇṇāni)即已成立，故不须说青等胜处，（然此说）不然。因于青等已作善根者，唯青等之性相方为征服之因。于彼等而言，并非清净或不清净之颜色，亦非有限或无限，为其征服之因，而实是青等之性相。于此等有限等遍(kasiṇa)色中，为示何等胜处能依行者之性行而成，故说“于此等中”等。所谓“以总摄之方式”，即以青色、青相(nīlanidassana)、青光(nīlanibhāsa)共通之方式。所谓“以颜色之方式”，即以自性色(sabhāvavaṇṇa)之方式。所谓“以显现之方式”，即以可见性、能为眼识等识路所取之方式。所谓“以光明之方式”，即以具光辉而照耀之方式。

ဣစ္ဆာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

欲求经等释义终。

၆. ဝိမောက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 解脱经释义

၆၆. ဆဋ္ဌေ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၁၂၉) ကေနဋ္ဌေနာတိ ကေန သဘာဝေန. သဘာဝေါ ဟိ ဉာဏေန ယာထာဝတော အရဏီယတော ဉာတဗ္ဗတော ‘‘အတ္ထော’’တိ ဝုစ္စတိ, သော ဧဝ [Pg.249] တ္ထ-ကာရဿ ဋ္ဌ-ကာရံ ကတွာ ‘‘အဋ္ဌော’’တိ ဝုတ္တော. အဓိမုစ္စနဋ္ဌေနာတိ အဓိကံ သဝိသေသံ မုစ္စနဋ္ဌေန. ဧတေန သတိပိ သဗ္ဗဿပိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနဿ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဋိပက္ခတော ဝိမုတ္တဘာဝေ ယေန ဘာဝနာဝိသေသေန တံ ဈာနံ သာတိသယံ ပဋိပက္ခတော ဝိမုစ္စိတွာ ပဝတ္တတိ, သော ဘာဝနာဝိသေသော ဒီပိတော. ဘဝတိ ဟိ သမာနဇာတိယုတ္တောပိ ဘာဝနာဝိသေသေန ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသော. ယထာ တံ သဒ္ဓါဝိမုတ္တတော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ, တထာ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တတာယ ဧဝ အနိဂ္ဂဟိတဘာဝေန နိရာသင်္ကတာယ အဘိရတိဝသေန သုဋ္ဌု အဓိမုစ္စနဋ္ဌေနပိ ဝိမောက္ခော. တေနာဟ ‘‘အာရမ္မဏေ စာ’’တိအာဒိ. အယံ ပနတ္ထောတိ အယံ အဓိမုစ္စနဋ္ဌော ပစ္ဆိမေ ဝိမောက္ခေ နိရောဓေ နတ္ထိ. ကေဝလော ဝိမုတ္တဋ္ဌော ဧဝ တတ္ထ လဗ္ဘတိ, တံ သယမေဝ ပရတော ဝက္ခတိ.

66. 第六（Dī. Nī. Ṭī. 2.129），“以何义”(kenaṭṭhena)即以何自性(sabhāvena)。自性实为智慧所应如实、无染、了知，故称为“义”(attha)，此义即是将tha字改为ṭha字，而说为aṭṭha。“以胜解义”(adhimuccanaṭṭhena)即以更加殊胜、特别的解脱之义。由此说明：即使所有色界禅(rūpāvacarajjhāna)都以镇伏(vikkhambhana)的方式从对立面得到解脱，但通过特殊的修习(bhāvanāvisesa)，该禅可以更加超胜地从对立面解脱并持续，此特殊的修习即被阐明。即使是同类，亦因修习之殊胜而有行相之差别。犹如信解脱者(saddhāvimutta)之于见至者(diṭṭhippatta)。同样，因善于从敌对法(paccanīkadhamma)中解脱，不为所制(aniggahitabhāvena)、无有疑虑(nirāsaṅkatāya)、乐于安住(abhirativasena)，故亦能以善胜解而得解脱。因此说“于所缘”等。然而此义，即此胜解之义，于最后的解脱——灭尽定中则无。于彼处仅得纯粹解脱之义，此义将于后文自说。

ရူပီတိ ယေနာယံ သသန္တတိပရိယာပန္နေန ရူပေန သမန္နာဂတော, တံ ယဿ ဈာနဿ ဟေတုဘာဝေန ဝိသိဋ္ဌရူပံ ဟောတိ, ယေန ဝိသိဋ္ဌေန ရူပေန ‘‘ရူပီ’’တိ ဝုစ္စေယျ ရူပီသဒ္ဒဿ အတိသယတ္ထဒီပနတော, တဒေဝ သသန္တတိပရိယာပန္နရူပဿ ဝသေန ပဋိလဒ္ဓဇ္ဈာနံ ဣဓ ပရမတ္ထတော ရူပိဘာဝသာဓကန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တ’’န္တိအာဒိ. ရူပဇ္ဈာနံ ရူပံ ဥတ္တရပဒလောပေန. ရူပါနီတိ ပနေတ္ထ ပုရိမပဒလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နီလကသိဏာဒီနိ ရူပါနီ’’တိ. ရူပေ ကသိဏရူပေ သညာ ရူပသညာ, သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ ရူပသညီ, သညာသီသေန ဈာနံ ဝဒတိ. တပ္ပဋိပက္ခေန အရူပသညီ. တေနာဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ န ရူပသညီ’’တိအာဒိ.

所谓“有色者”(rūpī)，即具足自身相续(sasantati)所摄之色者。此色作为某禅那之因，是为殊胜色。正是由于此殊胜色，才被称为“有色者”，因为“有色者”一词彰显了超胜之义。应当知道，以自身相续所摄之色而证得的禅定，于此才是究竟义上“有色”状态的成就。因此说了“于内”(ajjhattaṃ)等。色禅(rūpajjhāna)（简称为）色(rūpa)，这是省略了后分词。此处的“诸色”(rūpāni)，应知是省略了前分词。因此说“青遍等色”(nīlakasiṇādīni rūpāni)。于色，即于遍处色(kasiṇarūpa)之想为色想(rūpasaññā)，有此想者为有色想者(rūpasaññī)，这是以想为首而说禅那。与此相对者为无色想者(arūpasaññī)。因此说“于内无色想”(ajjhattaṃ na rūpasaññī)等。

အန္တော အပ္ပနာယံ ‘‘သုဘ’’န္တိ အာဘောဂေါ နတ္ထီတိ ဣမိနာ ပုဗ္ဗာဘောဂဝသေန တထာ အဓိမုတ္တိ သိယာတိ ဒဿေတိ. ဧဝဉှေတ္ထ တထာဝတ္တဗ္ဗတာပတ္တိစောဒနာ အနဝဋ္ဌာနာ ဟောတိ. ယသ္မာ သုဝိသုဒ္ဓေသု နီလာဒီသု ဝဏ္ဏကသိဏေသု တတ္ထ ကတာဓိကာရာနံ အဘိရတိဝသေန သုဋ္ဌု အဓိမုစ္စနဋ္ဌော သမ္ဘဝတိ, တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ တထာ တတိယော ဝိမောက္ခော သံဝဏ္ဏိတော. ယသ္မာ ပန မေတ္တာဒိဝသေန ပဝတ္တမာနာ ဘာဝနာ သတ္တေ အပ္ပဋိကူလတော ဒဟန္တိ, တေ သုဘတော အဓိမုစ္စိတွာ ပဝတ္တတိ, တသ္မာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁၂-၂၁၃) ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာ ‘‘သုဘဝိမောက္ခော’’တိ ဝုတ္တာ. တယိဒံ ဥဘယမ္ပိ တေန တေန ပရိယာယေန ဝုတ္တတ္တာ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

于安止(appanā)中，并非没有“净”(subha)的作意(ābhoga)，此乃显示，通过先前的作意，可以有如是胜解(adhimutti)。因为这样，于此，“应如是说”的指责就没有立足之地了。因为对于那些在极清净的青等色遍(vaṇṇakasiṇa)中已作功行者来说，由于他们于此喜乐(abhirati)，故善胜解之义得以成立。因此在义注(aṭṭhakathā)中，第三解脱被如是称扬。又，由于以慈(mettā)等行相展开的修习视诸有情为不可厌(appaṭikūlato)，并以净(subha)胜解而持续，所以在《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中，梵住修习(brahmavihārabhāvanā)被称为“净解脱”(subhavimokkho)。应当知道，此二说皆因各别理趣而说，故不相违。

သဗ္ဗသောတိ [Pg.250] အနဝသေသတော. န ဟိ စတုန္နံ အရူပက္ခန္ဓာနံ ဧကဒေသောပိ တတ္ထ အဝသိဿတိ. ဝိဿဋ္ဌတ္တာတိ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလေ နိရောဓိတတ္တာ. ဥတ္တမော ဝိမောက္ခော နာမ အရိယေဟေဝ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော အရိယဖလပရိယောသာနတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိဘာဝတော စ.

“一切”即无余。因为四无色蕴(arūpakkhandha)没有丝毫在那里残留。由于舍离之故，即在所限定的时间内已灭尽之故。称为最上解脱，是因为只有圣者才能证入，以圣果为终极，以及于现法中证得涅槃的缘故。

ဝိမောက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《解脱经》释义终。

၇. အနရိယဝေါဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 非圣言说经释义

၆၇. သတ္တမေ အနရိယာနံ လာမကာနံ ဝေါဟာရော အနရိယဝေါဟာရော. ဒိဋ္ဌဝါဒိတာတိ ဒိဋ္ဌံ မယာတိ ဧဝံ ဝါဒိတာ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ဧတ္ထ စ တံတံသမုဋ္ဌာပကစေတနာဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ယာဟိ စေတနာဟီ’’တိအာဒိ.

67. 第七，非圣者、低劣者的言说，为非圣言说。所谓“见而说”(diṭṭhavāditā)，即有“我已见”这样的言说。其余亦复如是。此处应根据引发种种言论的思(cetanā)来理解其含义。因此说“以何等思”等。

အနရိယဝေါဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《非圣言说经》释义终。

၉. ပရိသာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 集会经释义

၆၉. နဝမေ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၁၇၂) သမာဂန္တဗ္ဗတော, သမာဂစ္ဆတီတိ ဝါ သမာဂမော, ပရိသာ. ဗိမ္ဗိသာရပ္ပမုခေါ သမာဂမော ဗိမ္ဗိသာရသမာဂမော. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဗိမ္ဗိသာရ…ပေ… သမာဂမသဒိသံ ခတ္တိယပရိသန္တိ ယောဇနာ. အညေသု စက္ကဝါဠေသုပိ လဗ္ဘတေဝ သတ္ထု ခတ္တိယပရိသာဒိဥပသင်္ကမနံ. အာဒိတော တေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္ထု ဘာသနံ အာလာပေါ, ကထနပ္ပဋိကထနံ သလ္လာပေါ. ဓမ္မူပသံဟိတာ ပုစ္ဆာပဋိပုစ္ဆာ ဓမ္မသာကစ္ဆာ. သဏ္ဌာနံ ပဋိစ္စ ကထိတံ သဏ္ဌာနပရိယာယတ္တာ ဝဏ္ဏ-သဒ္ဒဿ ‘‘မဟန္တံ ဟတ္ထိရာဇဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၃၈) ဝိယ. တေသန္တိ ပဒံ ဥဘယပဒါပေက္ခံ ‘‘တေသမ္ပိ လက္ခဏသဏ္ဌာနံ ဝိယ သတ္ထု သရီရသဏ္ဌာနံ တေသံ ကေဝလံ ပညာယတိ ဧဝါ’’တိ. နာပိ အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလော ဘဂဝါ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ဆိန္နဿရာတိ ဒွိဓာ ဘိန္နဿရာ. ဂဂ္ဂရဿရာတိ ဇဇ္ဇရိတဿရာ. ဘာသန္တရန္တိ တေသံ သတ္တာနံ ဘာသာတော အညံ ဘာသံ. ဝီမံသာတိ စိန္တနာ. ကိမတ္ထံ…ပေ… ဒေသေတီတိ ဣဒံ နနု အတ္တာနံ ဇာနာပေတွာ ဓမ္မေ ကထိတေ တေသံ သာတိသယော [Pg.251] ပသာဒေါ ဟောတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဝုတ္တံ? ယေသံ အတ္တာနံ အဇာနာပေတွာဝ ဓမ္မေ ကထိတေ ပသာဒေါ ဟောတိ, န ဇာနာပေတွာ, တာဒိသေ သန္ဓာယ သတ္ထာ တထာ ကရောတိ. တတ္ထ ပယောဇနမာဟ ‘‘ဝါသနတ္ထာယာ’’တိ. ဧဝံ သုတောပီတိ ဧဝံ အဝိညာတဒေသကော အဝိညာတာဂမနောပိ သုတော ဓမ္မော အတ္တနော ဓမ္မသုဓမ္မတာယေဝ အနာဂတေ ပစ္စယော ဟောတိ သုဏန္တဿ.

69. 第九（Dī. Ni. Ṭī. 2.172），因应聚集，或因聚集，故为集会(samāgamo)，即会众(parisā)。以频婆娑罗(bimbisāra)王为首的集会为频婆娑罗集会。其余二者，理路亦同。频婆娑罗……等，应连结为“与（频婆娑罗）集会相似的刹帝利会众”。在其他轮围世界(cakkavāḷa)中，亦有导师(satthu)前往刹帝利会众等处之事。最初，导师与彼等交谈为“对话”(ālāpa)，相互言谈为“叙话”(sallāpa)。与法相应的问答为“法谈”(dhammasākacchā)。依据身形而说，因为“色”(vaṇṇa)一词是“身形”(saṇṭhāna)的同义词，如“化作大象王之色”等。‘彼等’(tesaṃ)一词关联前后二者，（意为）‘对于彼等，导师的身体形相也仅仅显现为与彼等自身的相好身形相似’。又一解说：世尊(bhagavā)不佩戴珠宝耳环。断音者(chinnassara)，指声音两度破裂者。嘎嘎声者(gaggarassara)，指声音嘶哑者。异语(bhāsantara)，指不同于那些有情语言的另一种语言。审察(vīmaṃsā)，指思惟。‘为何……说法？’此言难道不是意谓：‘让他们认出自己后才说法，他们会生起超胜的净信’吗？（答：）对于那些不必认出说法者，仅闻法即生净信，而非认出后才生净信的（有情），导师是针对此等情况而如此行事。于此，（论主）言其目的：‘为熏习故’。如是听闻者，即是说，即使在说法者与来者未被认出的情况下所听闻之法，此法亦因其自身法的善法性，于未来成为听闻者的助缘。

ပရိသာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《集会经》释义终。

၁၀. ဘူမိစာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 地动经释义

၇၀. ဒသမေ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၁၆၇; သံ. နိ. ဋီ. ၂.၅.၈၂၂) ဥဒေနယက္ခဿ စေတိယဋ္ဌာနေတိ ဥဒေနဿ နာမ ယက္ခဿ အာယတနဘာဝေန ဣဋ္ဌကာဟိ ကတေ မဟာဇနဿ စိတ္တီကတဋ္ဌာနေ. ကတဝိဟာရောတိ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ကတဝိဟာရော. ဝုစ္စတီတိ ပုရိမဝေါဟာရေန ‘‘ဥဒေနံ စေတိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဂေါတမကာဒီသုပီတိ ‘‘ဂေါတမကံ စေတိယ’’န္တိအာဒီသုပိ. ဧသေဝ နယောတိ စေတိယဋ္ဌာနေ ကတဝိဟာရဘာဝံ အတိဒိသတိ. တထာ ဟိ သတ္တမ္ဗန္တိ ကိကိဿ ရညော ဓီတရော သတ္တ ကုမာရိယော သံဝေဂဇာတာ ဂေဟတော နိက္ခမိတွာ တတ္ထ ပဓာနံ ပဒဟိံသု, တံ ဌာနံ ‘‘သတ္တမ္ဗံ စေတိယ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဗဟုပုတ္တကန္တိ စ ဗဟုပါရောဟော ဧကော နိဂြောဓရုက္ခော, တသ္မိံ အဓိဝတ္ထံ ဒေဝတံ ဗဟူ မနုဿာ ပုတ္တေ ပတ္ထေန္တိ, တဒုပါဒါယ တံ ဌာနံ ‘‘ဗဟုပုတ္တကံ စေတိယ’’န္တိ ပညာယိတ္ထ. သာရန္ဒဒဿ နာမ ယက္ခဿ ဝသိတဋ္ဌာနံ, စာပါလဿ နာမ ယက္ခဿ ဝသိတဋ္ဌာနံ, ဣတိ သဗ္ဗာနေဝေတာနိ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒတော ပုဗ္ဗဒေဝတာ ပရိဂ္ဂဟေတွာ စေတိယဝေါဟာရေန ဝေါဟရိတာနိ, ဘဂဝတော ဝိဟာရေ ကတေပိ တထေဝ သဉ္ဇာနန္တိ. ရမဏီယာတိ ဧတ္ထ ဝေသာလိယာ တာဝ ဘူမိဘာဂသမ္ပတ္တိယာ သုလဘပိဏ္ဍတာယ ရမဏီယဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိဟာရာနံ ပန နဂရတော နာတိဒူရတာယ နစ္စာသန္နတာယ ဂမနာဂမနသမ္ပတ္တိယာ အနာကိဏ္ဏဝိဟာရဋ္ဌာနတာယ ဆာယုဒကသမ္ပတ္တိယာ ပဝိဝေကပတိရူပတာယ စ ရမဏီယတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

70. 第十（《长部·复注》2.167；《相应部·复注》2.5.822），于优陀延(Udena)夜叉庙处，是指为名叫优陀延的夜叉作为居所，用砖块建造，为大众所敬奉的场所。所谓“已建精舍”，是指为世尊所建的精舍。它沿用旧称，被称为“优陀延庙”。于乔达摩咖(Gotamaka)等处也是如此，如“乔达摩咖庙”等。此理亦同，意指于庙址建造精舍。例如，七芒果(Sattamba)庙，是指基基(Kiki)王的七位公主心生悚动，离家出走，于彼处精进修行，该地遂被称为“七芒果庙”。而多子(Bahuputtaka)庙，原是一棵多气根的榕树，许多人向寄居于此的天神祈求子嗣，因此该地以“多子庙”而闻名。萨兰达达(Sārandada)夜叉的住处，遮波罗(Cāpāla)夜叉的住处，所有这些地方在佛陀出世前，都为天神所据，并以“庙”为名；即使后来为世尊建造了精舍，人们仍旧如此称呼。就“令人愉悦”而言，当知毗舍离(Vesālī)因土地丰饶、易得饮食而令人愉悦。至于诸精舍，则因其离城不远不近，往来便利，环境清净不拥挤，荫凉与水源充足，且适于独居，故当知其令人愉悦。

ဝဍ္ဎိတာတိ ဘာဝနာပါရိပူရိဝသေန ပရိဗြူဟိတာ. ပုနပ္ပုနံ ကတာတိ ဘာဝနာယ ဗဟုလီကရဏေန အပရာပရံ ပဝတ္တိတာ. ယုတ္တယာနံ ဝိယ ကတာတိ ယထာ [Pg.252] ယုတ္တမာဇညယာနံ ဆေကေန သာရထိနာ အဓိဋ္ဌိတံ ယထာရုစိ ပဝတ္တတိ, ဧဝံ ယထာရုစိ ပဝတ္တိရဟတံ ဂမိတာ. ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေနာတိ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန. ဝတ္ထု ဝိယ ကတာတိ သဗ္ဗသော ဥပက္ကိလေသဝိသောဓနေန ဣဒ္ဓိဝိသယတာယ ပတိဋ္ဌာနဘာဝတော သုဝိသောဓိတပရိဿယဝတ္ထု ဝိယ ကတာ. အဓိဋ္ဌိတာတိ ပဋိပက္ခဒူရီဘာဝတော သုဘာဝိတဘာဝေန တံတံအဓိဋ္ဌာနယောဂျတာယ ဌပိတာ. သမန္တတော စိတာတိ သဗ္ဗဘာဂေန ဘာဝနုပစယံ ဂမိတာ. တေနာဟ ‘‘သုဝဍ္ဎိတာ’’တိ. သုဋ္ဌု သမာရဒ္ဓါတိ ဣဒ္ဓိဘာဝနာယ သိခါပ္ပတ္တိယာ သမ္မဒေဝ သံသေဝိတာ.

已增长，指通过圆满修习而使其增广。已再再作者，指通过多次修习而使其相续不断。已作为车乘者，喻如由善巧的御者所驾驭的良马车乘，能随心所欲而行，（此修习）亦能随心所欲而导向阿罗汉果。作为基础之义，指作为立足点之义。已作为基础者，指通过彻底清除所有随烦恼，使其成为神通领域的立足点，如同已彻底清洁的布料一般。已决意者，指因远离对立法、善于修习，而安住于适合各种决意的状态。周遍积集者，指在所有方面都增长了修习。因此说“善增长”。善加修习者，指神通的修习已达顶峰，并被如理地实践。

အနိယမေနာတိ ‘‘ယဿ ကဿစီ’’တိ အနိယမဝစနေန. နိယမေတွာတိ ‘‘တထာဂတဿာ’’တိ သရူပဒဿနေန နိယမေတွာ. အာယုပ္ပမာဏန္တိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၄၀; ဒီ. နိ. အဘိ. ဋီ. ၁.၄၀) ပရမာယုပ္ပမာဏံ ဝဒတိ. ကိံ ပနေတ္ထ ပရမာယု နာမ, ကထံ ဝါ တံ ပရိစ္ဆိန္နပ္ပမာဏန္တိ? ဝုစ္စတေ – ယော တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝဝိသေသေ ပုရိမသိဒ္ဓဘဝပတ္ထနူပနိဿယဝသေန သရီရာဝယဝဝဏ္ဏသဏ္ဌာနပ္ပမာဏာဒိဝိသေသာ ဝိယ တံတံဂတိနိကာယာဒီသု ယေဘုယျေန နိယတပရိစ္ဆေဒေါ ဂဗ္ဘသေယျကကာမာဝစရဒေဝရူပါဝစရသတ္တာနံ သုက္ကသောဏိတဥတုဘောဇနာဒိဥတုအာဒိပစ္စုပ္ပန္နပစ္စယူပတ္ထမ္ဘိတော ဝိပါကပ္ပဗန္ဓဿ ဌိတိကာလနိယမော. သော ယထာသကံ ခဏမတ္တာဝဋ္ဌာယီနမ္ပိ အတ္တနော သဟဇာတာနံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ ဌပနာကာရဝုတ္တိတာယ ပဝတ္တနကာနိ ရူပါရူပဇီဝိတိန္ဒြိယာနိ ယသ္မာ န ကေဝလံ တေသံ ခဏဌိတိယာ ဧဝ ကာရဏဘာဝေန အနုပါလကာနိ, အထ ခေါ ယာဝ ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒါ အနုပဗန္ဓဿ အဝိစ္ဆေဒဟေတုဘာဝေနပိ, တသ္မာ အာယုဟေတုကတ္တာ ကာရဏူပစာရေန အာယု, ဥက္ကံသပရိစ္ဆေဒဝသေန ပရမာယူတိ စ ဝုစ္စတိ. တံ ပန ဒေဝါနံ နေရယိကာနံ ဥတ္တရကုရုကာနဉ္စ နိယတပရိစ္ဆေဒံ. ဥတ္တရကုရုကာနံ ပန ဧကန္တနိယတပရိစ္ဆေဒမေဝ, အဝသိဋ္ဌမနုဿပေတတိရစ္ဆာနာနံ ပန စိရဋ္ဌိတိသံဝတ္တနိကကမ္မဗဟုလေ ကာလေ တံကမ္မသဟိတသန္တာနဇနိတသုက္ကသောဏိတပစ္စယာနံ တံမူလကာနဉ္စ စန္ဒသူရိယသမဝိသမပရိဝတ္တနာဒိဇနိတဥတုအာဟာရာဒိသမဝိသမပစ္စယာနဉ္စ ဝသေန စိရာစိရကာလတော အနိယတပရိစ္ဆေဒံ, တဿ စ ယထာ ပုရိမသိဒ္ဓဘဝပတ္ထနာဝသေန တံတံဂတိနိကာယာဒီသု ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝိသေသနိယမော သိဒ္ဓေါ ဒဿနာနုဿဝါဒီဟိ, တထာ အာဒိတော ဂဟဏသိဒ္ဓိယာ. ဧဝံ တာသု တာသု ဥပပတ္တီသု နိဗ္ဗတ္တသတ္တာနံ ယေဘုယျေန သမပ္ပမာဏဋ္ဌိတိကာလံ [Pg.253] ဒဿနာနုဿဝေဟိ လဘိတွာ တံပရမတံ အဇ္ဈောသာယ ပဝတ္တိတဘဝပတ္ထနာဝသေန အာဒိတော ပရိစ္ဆေဒနိယမော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မာ ပန ကမ္မံ တာသု တာသု ဥပပတ္တီသု ယထာ တံတံဥပပတ္တိနိယတဝဏ္ဏာဒိနိဗ္ဗတ္တနေ သမတ္ထံ, ဧဝံ နိယတာယုပရိစ္ဆေဒါသု ဥပပတ္တီသု ပရိစ္ဆေဒါတိက္ကမေန ဝိပါကနိဗ္ဗတ္တနေ သမတ္ထံ န ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ယံ မနုဿာနံ အာယုပ္ပမာဏံ, တံ ပရိပုဏ္ဏံ ကရောန္တော တိဋ္ဌေယျာ’’တိ.

不定者，指以“任何”此一不确定之语。限定者，指通过指出其自身，即“如来”，来加以限定。“寿量”（《长部·复注》1.40；《长部·新复注》1.40），是指最高寿量(paramāyu)。何为最高寿量？其限量又如何界定？当说：对于各别众生，于各别有中，依先前已成就之生存愿求为近因，如同身体肢分、色泽、形貌、大小等差别，于各趣、各类中，大都有其固定限量。对于胎生、欲界天、色界众生，其异熟相续之住时限定，乃由精血、时节、食物等现缘所支持。此（住时限定），对于仅住一刹那、与其俱生之色与无色法，亦能以安住之方式，令色、无色命根得以持续。此命根不仅是彼等法刹那安住之因与护持者，乃至有分(bhavaṅga)断绝前，亦是生命相续不断之因。是故，因其为寿之因，从因立喻，称为“寿”；又因其为最高限量，故称“最高寿量”。此寿量于天神、地狱众生及北俱卢洲(Uttarakuru)人，皆有固定限量。而北俱卢洲人之寿量，则为完全固定。至于其余人、饿鬼(peta)、傍生(tiracchāna)，在长寿业多的时代，则依此业所生之精血等缘，以及由此为本，因日月运行或同或异所生之时节、食物等或同或异之缘，其寿时长短不定。又如依先前已成就之生存愿求，于各趣、各类中，其色泽、形貌等差别之限定，由见闻等而得以成立，此乃从最初受生时即已确立。如是，于各生处受生之众生，其住时大都长短相等，此乃由见闻而得，并依其所执持之生存愿求，当知其限量从最初即已定。然而，业于各生处，虽能成就该生处所定之色泽等，但于寿量已定之生处，则不能超越此限量而成就异熟。因此经中说：“他可以住世，圆满那个时代人们的寿量。”

မဟာသီဝတ္ထေရော ပန ‘‘မဟာဗောဓိသတ္တာနံ စရိမဘဝေ ပဋိသန္ဓိဒါယိနော ကမ္မဿ အသင်္ချေယျာယုကတာသံဝတ္တနသမတ္ထတံ ဟဒယေ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓါနဉ္စ အာယုသင်္ခါရဿ ပရိဿယဝိက္ခမ္ဘနသမတ္ထတာ ပါဠိယံ အာဂတာ ဧဝါတိ ဣမံ ဘဒ္ဒကပ္ပမေဝ တိဋ္ဌေယျာ’’တိ အဝေါစ. ခဏ္ဍိစ္စာဒီဟိ အဘိဘုယျတီတိ ဧတေန ယထာ ဣဒ္ဓိဗလေန ဇရာယ န ပဋိဃာတော, ဧဝံ တေန မရဏဿပိ န ပဋိဃာတောတိ အတ္ထတော အာပန္နမေဝါတိ. ‘‘ကွ သရော ခိတ္တော, ကွ စ နိပတိတော’’တိ အညထာ ဝုဋ္ဌိတေနပိ ထေရဝါဒေန အဋ္ဌကထာဝစနမေဝ သမတ္ထိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ယော ပန ဝုစ္စတိ…ပေ… နိယာမိတ’’န္တိ.

然大希瓦(Mahāsīva)长老说：“当念记于心，大菩萨最后有之结生业，有成就不可数寿之能力；且诸佛之寿行有镇伏危难之能力，此已见于圣典。因此，（世尊）当可住世一贤劫。”由“为牙齿脱落等所征服”一语，可知其义理已然成立：神通力既不能抵挡衰老，亦不能抵挡死亡。“箭射于何处，又落于何处？”当知长老之说虽另起炉灶，实则支持义注之言。故云：“若有说……（乃至）……已限定。”

ဩဠာရိကေ နိမိတ္တေတိ ထူလေ သညုပ္ပာဒနေ. ထူလသညုပ္ပာဒနဉှေတံ ‘‘တိဋ္ဌတု ဘဂဝါ ကပ္ပ’’န္တိ သကလံ ကပ္ပံ အဝဋ္ဌာနယာစနာယ, ယဒိဒံ ‘‘ယဿ ကဿစိ, အာနန္ဒ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ’’တိအာဒိနာ အညာပဒေသေန အတ္တနော စတုရိဒ္ဓိပါဒဘာဝနာနုဘာဝေန ကပ္ပံ အဝဋ္ဌာနသမတ္ထတာဝိဘာဝနံ. ဩဘာသေတိ ပါကဋဝစနေ. ပါကဋဝစနဉှေတံ, ယဒိဒံ ပရိယာယံ မုဉ္စိတွာ ဥဇုကမေဝ အတ္တနော အဓိပ္ပာယဝိဘာဝနံ. ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တောတိ ယထာ ကိဉ္စိ အတ္ထာနတ္ထံ သလ္လက္ခေတုံ န သက္ကာ, ဧဝံ အဘိဘူတစိတ္တော. သော ပန အဘိဘဝေါ မဟတာ ဥဒကောဃေန အပ္ပကဿ ဥဒကဿ အဇ္ဈောတ္ထရဏံ ဝိယ အဟောသီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဇ္ဈောတ္ထဋစိတ္တော’’တိ. အညောတိ ထေရတော, အရိယေဟိ ဝါ အညောပိ ယော ကောစိ ပုထုဇ္ဇနော. ပုထုဇ္ဇနဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ယထာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အပ္ပဟီနဝိပလ္လာသော မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တော ကိဉ္စိ အတ္ထာနတ္ထံ သလ္လက္ခေတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ ထေရော ဘဂဝတာ ကတနိမိတ္တောဘာသံ သဗ္ဗသော န သလ္လက္ခေသီတိ ဒဿနတ္ထံ. တေနာဟ ‘‘မာရော ဟီ’’တိအာဒိ.

“粗显的相”，是指粗重的想的生起。这粗重的想的生起，即是“愿世尊住寿一劫”的请求，也就是通过“阿难，无论谁修习四神足……”等间接语句，来显示自己因修习四神足之威力而有住寿一劫的能力。‘明示’(obhāsa)，是明白显露的言语。这明白显露的言语，就是舍弃委婉的说法，直接表达自己的意图。所谓“心被缠缚”，是指心被（魔）征服，如同无法分辨任何利害得失一样。这种征服就像巨大的洪水淹没少量的水一样，所以说“心被淹没”。“其他”，指除了长老之外，或除了圣者之外的任何凡夫。此处提及凡夫，是为了说明：正如凡夫因其颠倒尚未被完全断除，心被魔罗缠缚而无法分辨任何利害得失，同样地，长老也完全没有领会世尊所作的相与明示。因此说“实乃魔罗……”等等。

စတ္တာရော [Pg.254] ဝိပလ္လာသာတိ အသုဘေ ‘‘သုဘ’’န္တိ သညာဝိပလ္လာသော, စိတ္တဝိပလ္လာသော, ဒုက္ခေ ‘‘သုခ’’န္တိ သညာဝိပလ္လာသော, စိတ္တဝိပလ္လာသောတိ ဣမေ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ. တေနာတိ ယဒိပိ ဣတရေ အဋ္ဌ ဝိပလ္လာသာ ပဟီနာ, တထာပိ ယထာဝုတ္တာနံ စတုန္နံ ဝိပလ္လာသာနံ အပ္ပဟီနဘာဝေန. အဿာတိ ထေရဿ. မဒ္ဒတီတိ ဖုသနမတ္တေန မဒ္ဒန္တော ဝိယ ဟောတိ, အညထာ တေန မဒ္ဒိတေ သတ္တာနံ မရဏမေဝ သိယာ. ကိံ သက္ခိဿတိ, န သက္ခိဿတီတိ အဓိပ္ပာယော. ကသ္မာ န သက္ခိဿတိ, နနု ဧသ အဂ္ဂသာဝကဿ ကုစ္ဆိံ ပဝိဋ္ဌောတိ? သစ္စံ ပဝိဋ္ဌော, တဉ္စ ခေါ အတ္တနော အာနုဘာဝဒဿနတ္ထံ, န ဝိဗာဓနာဓိပ္ပာယေန. ဝိဗာဓနာဓိပ္ပာယေန ပန ဣဓ ‘‘ကိံ သက္ခိဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ ဟဒယမဒ္ဒနဿ အဓိကတတ္တာ. နိမိတ္တောဘာသန္တိ ဧတ္ထ ‘‘တိဋ္ဌတု ဘဂဝါ ကပ္ပ’’န္တိ သကလကပ္ပံ အဝဋ္ဌာနယာစနာယ ‘‘ယဿ ကဿစိ, အာနန္ဒ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ’’တိအာဒိနာ အညာပဒေသေန အတ္တနော စတုရိဒ္ဓိပါဒဘာဝနာနုဘာဝေန ကပ္ပံ အဝဋ္ဌာနသမတ္ထတာဝသေန သညုပ္ပာဒနံ နိမိတ္တံ. တထာ ပန ပရိယာယံ မုဉ္စိတွာ ဥဇုကမေဝ အတ္တနော အဓိပ္ပာယဝိဘာဝနံ ဩဘာသော. ဇာနန္တောယေဝါတိ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတဘာဝံ ဇာနန္တောယေဝ. အတ္တနော အပရာဓဟေတုတော သတ္တာနံ သောကော တနုကော ဟောတိ, န ဗလဝါတိ အာဟ ‘‘ဒေါသာရောပနေန သောကတနုကရဏတ္ထ’’န္တိ. ကိံ ပန ထေရော မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တကာလေ ပဝတ္တိံ ပစ္ဆာ ဇာနာတီတိ? န ဇာနာတိ သဘာဝေန, ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ပန ဇာနာတိ.

“四种颠倒”：于不净作“净”想，是想颠倒；于不净作“净”心，是心颠倒；于苦作“乐”想，是想颠倒；于苦作“乐”心，是心颠倒。此即四种颠倒。“因此”：纵使其他八种颠倒已断，然而，因上述四种颠倒尚未断除之故。“他的”(assa)，指长老的。“压迫”(maddati)：仅以触碰的方式进行压迫，否则若被其压迫，众生即会死亡。“能作何事”，意即“不能有所作为”。为何不能有所作为？他不是已进入上首弟子的腹中吗？确实已进入，但那是为了显示自己的神通威力，并非意图伤害。此处说“能作何事”，是因压迫心脏之事更为严重。“相与明示”(nimittobhāsa)：此处，通过“阿难，无论谁修习四神足……”等间接语句，来显示自己因修习四神足之威力而有住寿一劫的能力，从而生起“愿世尊住寿一劫”的请求之想，此为“相”。而舍弃委婉的说法，直接表达自己的意图，此为“明示”。“明知”：即明知（阿难）已被魔罗缠缚。“为藉由归咎而减轻忧愁”：因自己的过失而令众生忧愁，此愁轻微而不强烈，故说“为藉由归咎而减轻忧愁”。那么，长老是在心被魔罗缠缚之后，才了知当时的情况吗？非凭自力了知，而是依佛陀的威力而了知。

ဂစ္ဆ တွံ, အာနန္ဒာတိ ယသ္မာ ဒိဝါဝိဟာရတ္ထာယ ဣဓာဂတော, တသ္မာ, အာနန္ဒ, ဂစ္ဆ တွံ ယထာရုစိတဋ္ဌာနံ ဒိဝါဝိဟာရာယ. တေနာဟ ‘‘ယဿဒါနိ ကာလံ မညသီ’’တိ. အနတ္ထေ နိယောဇေန္တော ဂုဏမာရဏေန မာရေတိ, ဝိရာဂဝိဗန္ဓနေန ဝါ ဇာတိနိမိတ္တတာယ တတ္ထ တတ္ထ ဇာတံ မာရေန္တော ဝိယ ဟောတီတိ ‘‘မာရေတီတိ မာရော’’တိ ဝုတ္တံ. အတိ ဝိယ ပါပတာယ ပါပိမာ. ကဏှဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ကဏှော. ဝိရာဂါဒိဂုဏာနံ အန္တကရဏတော အန္တကော. သတ္တာနံ အနတ္ထာဝဟံ ပဋိပတ္တိံ န မုဉ္စတီတိ နမုစိ. အတ္တနော မာရပါသေန ပမတ္တေ ဗန္ဓတိ, ပမတ္တာ ဝါ ဗန္ဓူ ဧတဿာတိ ပမတ္တဗန္ဓု. သတ္တမသတ္တာဟတော ပရံ သတ္တ အဟာနိ သန္ဓာယာဟ ‘‘အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ’’တိ န ပန ပလ္လင်္ကသတ္တာဟာဒိ ဝိယ နိယတကိစ္စဿ အဋ္ဌမသတ္တာဟဿ နာမ လဗ္ဘနတော. သတ္တမသတ္တာဟဿ ဟိ ပရတော အဇပါလနိဂြောဓမူလေ [Pg.255] မဟာဗြဟ္မုနော သက္ကဿ စ ဒေဝရညော ပဋိညာတဓမ္မဒေသနံ ဘဂဝန္တံ ဉတွာ ‘‘ဣဒါနိ သတ္တေ ဓမ္မဒေသနာယ မမ ဝိသယံ သမတိက္ကမာပေဿတီ’’တိ သဉ္ဇာတဒေါမနဿော ဟုတွာ ဌိတော စိန္တေသိ – ‘‘ဟန္ဒ ဒါနာဟံ နံ ဥပါယေန ပရိနိဗ္ဗာပေဿာမိ, ဧဝမဿ မနောရထော အညထတ္တံ ဂမိဿတိ, မမ စ မနောရထော ဣဇ္ဈိဿတီ’’တိ. ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော ‘‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ပရိနိဗ္ဗာနံ ယာစိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အဇ္ဇာတိ အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနဒိဝသံ သန္ဓာယာဟ. ဘဂဝါ စဿ အတိဗန္ဓနာဓိပ္ပာယံ ဇာနန္တောပိ တံ အနာဝိကတွာ ပရိနိဗ္ဗာနဿ အကာလဘာဝမေဝ ပကာသေန္တော ယာစနံ ပဋိက္ခိပိ. တေနာဟ ‘‘န တာဝါဟ’’န္တိအာဒိ.

“阿难，你去吧”：因为你是为了日间禅居而来，所以，阿难，你去你喜欢的地方作日间禅居吧。因此说“你认为现在是时候了”。他使人从事无益之事，以摧毁功德的方式进行杀害；或通过障碍离欲，或作为生的征相，而杀害处处所生者，故说“他杀害，故为魔(Māra)”。因其极度邪恶，故为“恶者(Pāpimā)”。因具足黑法，故为“黑者(Kaṇha)”。因能终结离欲等功德，故为“终结者(Antaka)”。因其不放过给众生带来无益的行为，故为“那牟质(Namuci)”。他以自己的魔罗之网束缚放逸者，或放逸者是他的亲眷，故为“放逸者之亲(Pamattabandhu)”。“在第八个七天”是指第七个七天之后的七天，但它不像结跏趺坐七天等有固定的活动，因此没有一个名为“第八个七天”的特定时期。在第七个七天之后，魔罗得知世尊在阿迦巴喇榕树(ajapālanigrodha)下，已向大梵天和天帝释承诺要教导法，于是心生忧愁，站在那里思忖：“现在他将以说法使众生超越我的领域。好了，现在我当用个方法让他般涅槃，这样他的愿望就会改变，而我的愿望就能实现。”这样想后，他来到世尊面前，站在一旁，用“尊者，世尊现在可以般涅槃了”等话语请求般涅槃。针对这件事，才说了“在第八个七天”等。这里，“今日”是指舍弃寿行之日。世尊虽然知道他极力束缚的意图，但没有揭露，只是说明现在还不是般涅槃的时候，而拒绝了他的请求。因此说“我还不……”等等。

မဂ္ဂဝသေန ဗျတ္တာတိ သစ္စသမ္ပဋိဝေဓဝေယျတ္တိယေန ဗျတ္တာ. တထေဝ ဝိနီတာတိ မဂ္ဂဝသေနေဝ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆေဒဝိနယေန ဝိနီတာ. တထာ ဝိသာရဒါတိ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေနေဝ သတ္ထုသာသနေ ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တိယာ ဝိသာရဒါ, သာရဇ္ဇကရာနံ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒိပါပဓမ္မာနံ ဝိဂမေန ဝိသာရဒဘာဝံ ပတ္တာတိ အတ္ထော. ယဿ သုတဿ ဝသေန ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဿရဏံ သမ္ဘဝတိ, တံ ဣဓ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန သုတန္တိ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘တေပိဋကဝသေနာ’’တိ. တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ သမူဟော တေပိဋကံ, တီဏိ ဝါ ပိဋကာနိ တိပိဋကံ, တိပိဋကမေဝ တေပိဋကံ, တဿ ဝသေန. တမေဝါတိ ယံ တံ တေပိဋကံ သောတဗ္ဗဘာဝေန ‘‘သုတ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တမေဝ. ဓမ္မန္တိ ပရိယတ္တိဓမ္မံ. ဓာရေန္တီတိ သုဝဏ္ဏဘာဇနေ ပက္ခိတ္တသီဟဝသံ ဝိယ အဝိနဿန္တံ ကတွာ သုပ္ပဂုဏသုပ္ပဝတ္တိဘာဝေန ဓာရေန္တိ ဟဒယေ ဌပေန္တိ. ဣတိ ပရိယတ္တိဓမ္မဝသေန ဗဟုဿုတဓမ္မဓရဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဋိဝေဓဓမ္မဝသေနပိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အရိယဓမ္မဿာတိ မဂ္ဂဖလဓမ္မဿ, နဝဝိဓဿပိ ဝါ လောကုတ္တရဓမ္မဿ. အနုဓမ္မဘူတန္တိ အဓိဂမာယ အနုရူပဓမ္မဘူတံ. အနုစ္ဆဝိကပ္ပဋိပဒန္တိ စ တမေဝ ဝိပဿနာဓမ္မမာဟ, ဆဗ္ဗိဓာ ဝိသုဒ္ဓိယော ဝါ. အနုဓမ္မန္တိ တဿာ ယထာဝုတ္တပ္ပဋိပဒါယ အနုရူပံ အဘိသလ္လေခိတံ အပ္ပိဆတာဒိဓမ္မံ. စရဏသီလာတိ သမာဒါယ ဝတ္တနသီလာ. အနုမဂ္ဂဖလဓမ္မော ဧတိဿာတိ ဝါ အနုဓမ္မာ, ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာ. တဿာ စရဏသီလာ. အတ္တနော အာစရိယဝါဒန္တိ အတ္တနော အာစရိယဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဝါဒံ. သဒေဝကဿ လောကဿ အာစာရသိက္ခာပနေန အာစရိယော, ဘဂဝါ, တဿ ဝါဒေါ, စတုသစ္စဒေသနာ.

“以道而熟练者”(byattā)，即以通达真理之熟练而熟练。同样，“已调伏者”(vinītā)，即以道断除诸烦恼之调伏而调伏。如是，“无畏者”(visāradā)，即因证得圣道而在导师的教法中获得无畏；换言之，因导致怯懦的邪见、疑等恶法已离去而达到无畏的状态。“所闻”(suta)是指依之可以脱离轮回之苦者，此处以最卓越的解释来理解，故说“依三藏”。三部藏的集合是“三藏”(tepiṭakaṃ)；或三部藏(tīṇi piṭakāni)即是“三藏”(tipiṭakaṃ)；三藏(tipiṭakaṃ)就是三藏(tepiṭakaṃ)。依此而言。正是那三藏，因其应被听闻的性质而被称为“所闻”。“法”(dhamma)即教法(pariyattidhamma)。“持者”(dhārenti)，即如置于金器中的狮子油膏般不令其坏失，以善学善诵的方式持守，置于心中。如是，依教法显示了多闻与持法的状态后，现在为依通达法(paṭivedhadhamma)来显示，故说“或者”等。“圣法”(ariyadhamma)即道果法，或九种出世间法。“成为随顺法者”(anudhammabhūtaṃ)，即成为与证悟相应的法。“适宜的行道”(anucchavikappaṭipadā)，即指观(vipassanā)法，或六种清净。“随法”(anudhamma)，即与上述行道相应的、简朴的少欲等法。“行持者”(caraṇasīlā)，即受持而行者。或者，“随法”(anudhammā)是指随顺道果之法，即导向出离的观(vuṭṭhānagāminī vipassanā)；行持此法者(tassā caraṇasīlā)。“自己老师的学说”(attano ācariyavāda)，即自己老师——正自觉者的学说。以教导包含天神的世界之行仪而为师者，即世尊，他的学说，即四圣谛的教导。

အာစိက္ခိဿန္တီတိ [Pg.256] အာဒိတော ကထေဿန္တိ, အတ္တနာ ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေန ပရေ ဥဂ္ဂဏှာပေဿန္တီတိ အတ္ထော. ဒေသေဿန္တီတိ ဝါစေဿန္တိ, ပါဠိံ သမ္မာ ပဗောဓေဿန္တီတိ အတ္ထော. ပညပေဿန္တီတိ ပဇာနာပေဿန္တိ, သင်္ကာသေဿန္တီတိ အတ္ထော. ပဋ္ဌပေဿန္တီတိ ပကာရေဟိ ဌပေဿန္တိ, ပကာသေဿန္တီတိ အတ္ထော. ဝိဝရိဿန္တီတိ ဝိဝဋံ ကရိဿန္တိ. ဝိဘဇိဿန္တီတိ ဝိဘတ္တံ ကရိဿန္တိ. ဥတ္တာနီကရိဿန္တီတိ အနုတ္တာနံ ဂမ္ဘီရံ ဥတ္တာနံ ပါကဋံ ကရိဿန္တိ. သဟဓမ္မေနာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ကာရဏပရိယာယော ‘‘ဟေတုမှိ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၇၂၀) ဝိယာတိ အာဟ ‘‘သဟေတုကေန သကာရဏေန ဝစနေနာ’’တိ. သပ္ပာဋိဟာရိယန္တိ သနိဿရဏံ. ယထာ ပရဝါဒံ ဘဉ္ဇိတွာ သကဝါဒေါ ပတိဋ္ဌဟတိ, ဧဝံ ဟေတုဒါဟရဏေဟိ ယထာဓိဂတမတ္ထံ သမ္ပာဒေတွာ ဓမ္မံ ကထေဿန္တိ. တေနာဟ ‘‘နိယျာနိကံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တီ’’တိ, နဝဝိဓံ လောကုတ္တရဓမ္မံ ပဗောဓေဿန္တီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ‘‘ပညပေဿန္တီ’’တိအာဒီဟိ ဆဟိ ပဒေဟိ ဆ အတ္ထပဒါနိ ဒဿိတာနိ, အာဒိတော ပန ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဆ ဗျဉ္ဇနပဒါနိ. ဧတ္တာဝတာ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ သံဝဏ္ဏနာနယေန သင်္ဂဟေတွာ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ နေတ္တိယံ (နေတ္တိ. သင်္ဂဟဝါရော) ‘‘ဒွါဒသ ပဒါနိ သုတ္တံ, တံ သဗ္ဗံ ဗျဉ္ဇနဉ္စ အတ္ထော စာ’’တိ.

他们将宣说——即从一开始就讲述，以自己所学的方法教导他人学习，这是它的意思。他们将教导——即诵读，正确地阐明圣典（pāḷi），这是它的意思。他们将阐明——即使他人明白，使之清晰，这是它的意思。他们将建立——即用各种方式来确立，使之显现，这是它的意思。他们将揭示——即将其敞开。他们将分析——即将其区分。他们将阐明深奥——即使不明显、深奥的变得明显、显露。以正法（saha dhammena）——这里“法”（dhamma）一词是“因”（kāraṇa）的同义词，如在“于因之智是法无碍解”等处（《分别论》Vibh. 720），因此说“以有因、有缘的言语”。具折服力地（sappāṭihāriyaṃ）——即导向出离。如同驳倒他宗而确立自宗一样，他们将以因缘和譬喻，如实地证悟义理，圆满地阐述法。因此说“将导向出离的法予以教导”，即启发九种出世间法，这是它的意思。这里，“阐明”等六个词语显示了六种义理，而开头两个词语则包含了六个文句。这样，三藏佛陀的教导，就以释义之法总括地显示出来了。如《导论》（Netti）所说（《导论·摄要品》Netti. Saṅgahavāro）：“十二句是经，其皆为文与义。”

သိက္ခာတ္တယသင်္ဂဟိတန္တိ အဓိသီလသိက္ခာဒိသိက္ခာတ္တယသင်္ဂဟံ. သကလံ သာသနဗြဟ္မစရိယန္တိ အနဝသေသံ သတ္ထုသာသနဘူတံ သေဋ္ဌစရိယံ. သမိဒ္ဓန္တိ သမ္မဒေဝ ဝဍ္ဎိတံ. ဈာနဿာဒဝသေနာတိ တေဟိ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သမဓိဂတဇ္ဈာနသုခဝသေန. ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တန္တိ ဥဠာရပဏီတဘာဝူပဂမေန သဗ္ဗသော ပရိဝုဒ္ဓိမုပဂတံ. သဗ္ဗပါလိဖုလ္လံ ဝိယ အဘိညာသမ္ပတ္တိဝသေန အဘိညာသမ္ပဒါဟိ သာသနာဘိဝုဒ္ဓိယာ မတ္ထကပ္ပတ္တိတော. ပတိဋ္ဌိတဝသေနာတိ ပတိဋ္ဌာနဝသေန, ပတိဋ္ဌပ္ပတ္တိယာတိ အတ္ထော. ပဋိဝေဓဝသေန ဗဟုနော ဇနဿ ဟိတန္တိ ဗာဟုဇညံ. တေနာဟ ‘‘မဟာဇနာဘိသမယဝသေနာ’’တိ. ပုထု ပုထုလံ ဘူတံ ဇာတံ, ပုထု ဝါ ပုထုတ္တံ ပတ္တန္တိ ပုထုဘူတံ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗာ…ပေ... ပတ္တ’’န္တိ. သုဋ္ဌု ပကာသိတန္တိ သုဋ္ဌု သမ္မဒေဝ အာဒိကလျာဏာဒိဘာဝေန ပဝေဒိတံ.

含摄三学（sikkhāttayasaṅgahitaṃ），即包含增上戒学等三学。全分梵行（sakalaṃ sāsanabrahmacariyaṃ），即毫无遗漏的导师教法所成就的最胜修行。兴盛（samiddhaṃ），即真正地增长。依禅悦（jhānassādavasena），即由于那些比丘们证得的禅定之乐。达至增上（vuddhippattaṃ），即因殊胜高妙之状态而达到完全的增长。犹如完全盛开的花朵（sabbapāliphullaṃ viya），即以神通成就的缘故，教法因神通成就而达到顶峰。依住立（patiṭṭhitavasena），即以立足之处为依止，意思是已经达到安立。以通达的缘故利益众多人，即利益广大人群（bāhujaññaṃ）。因此说“依大众领悟”。普遍广大成就（puthubhūtaṃ），即已经普遍广大地产生，或者普遍达到广大之境地。因此说“一切……乃至……达到”。善妙开显（suṭṭhu pakāsitaṃ），即如实善妙地从开初的吉祥等状态开始宣说。

သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာတိ အယံ ကာယာဒိဝိဘာဂေါ အတ္တဘာဝသညိတော ဒုက္ခဘာရော မယာ ဧတ္တကံ ကာလံ ဝဟိတော, ဣဒါနိ ပန န ဝဟိတဗ္ဗော, ဧတဿ အဝဟနတ္ထဉှိ စိရတရံ ကာလံ အရိယမဂ္ဂသမ္ဘာရော သမ္ဘတော, သွာယံ အရိယမဂ္ဂေါ ပဋိဝိဒ္ဓေါ. ယတော ဣမေ ကာယာဒယော အသုဘာဒိတော [Pg.257] သဘာဝါဒိတော သမ္မဒေဝ ပရိညာတာတိ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ သမ္မာသတိံ ယတာတထံ ဝိသယေ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတံ ကတွာ. ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ဣမဿ အတ္တဘာဝသညိတဿ ဒုက္ခဘာရဿ ဝဟနေ ပယောဇနဘူတံ အတ္တဟိတံ တာဝ ဗောဓိမူလေ ဧဝ ပရိသမာပိတံ, ပရဟိတံ ပန ဗုဒ္ဓဝေနေယျဝိနယံ ပရိသမာပိတဗ္ဗံ, တံ ဣဒါနိ မာသတ္တယေနေဝ ပရိသမာပနံ ပါပုဏိဿတိ, အဟမ္ပိ ဝိသာခါပုဏ္ဏမာယံ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီတိ ဧဝံ ဗုဒ္ဓဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ သဗ္ဗဘာဂေန နိစ္ဆယံ ကတွာ. အာယုသင်္ခါရံ ဝိဿဇ္ဇီတိ အာယုနော ဇီဝိတဿ အဘိသင်္ခါရကံ ဖလသမာပတ္တိဓမ္မံ န သမာပဇ္ဇိဿာမီတိ ဝိဿဇ္ဇိ. တံဝိဿဇ္ဇနေနေဝ တေန အဘိသင်္ခရိယမာနံ ဇီဝိတသင်္ခါရံ ‘‘န ပဝတ္တေဿာမီ’’တိ ဝိဿဇ္ဇိ. တေနာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ.

使正念善安立（satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā），即：此身等分别，即被称为自我的苦担，我已负荷这么久，现在不应再负荷了。为了卸下这个负担，我已经长期积聚圣道资粮，而这圣道我已经通达了。因为这些身等已从不净等方面、自性等方面被如实地完全了知，所以将四种正念如实地于所缘境上善加安立。以智慧决断（ñāṇena paricchinditvā），即：这个被称为自我的苦担，负荷它时利益自身的部分已在菩提树下圆满，利益他人的部分则应以佛陀所调伏的弟子来圆满，现在只剩下三个月就可以圆满了，我也将在毘舍佉（Visākhā）月圆日般涅槃。像这样依佛陀的智慧决断，完全确定下来。舍弃寿命行（āyusaṅkhāraṃ vissajji），即不再进入能够延续寿命的果定法。通过舍弃它，就舍弃了那由它所构成的寿命行，说“我将不令它继续”。因此说“在那里”等等。

ဌာနမဟန္တတာယပိ ပဝတ္တိအာကာရမဟန္တတာယပိ မဟန္တော ပထဝီကမ္ပော. တတ္ထ ဌာနမဟန္တတာယ ဘူမိစာလဿ မဟန္တတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘တဒါ ကိရ…ပေ… ကမ္ပိတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တံ. သာ ပန ဇာဘိက္ခေတ္တဘူတာ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧဝ, န ယာ ကာစိ. ယာ မဟာဘိနီဟာရမဟာဘိဇာတိအာဒီသုပိ ကမ္ပိတ္ထ, တဒါပိ တတ္တိကာယ ဧဝ ကမ္ပနေ ကိံ ကာရဏံ? ဇာတိက္ခေတ္တဘာဝေန တဿေဝ အာဒိတော ပရိဂ္ဂဟဿ ကတတ္တာ, ပရိဂ္ဂဟကရဏံ စဿ ဓမ္မတာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ပုရိမဗုဒ္ဓါနမ္ပိ တာဝတ္တကမေဝ ဇာတိက္ခေတ္တံ အဟောသိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒသသဟဿီ လောကဓာတု, နိဿဒ္ဒါ ဟောတိ နိရာကုလာ…ပေ… မဟာသမုဒ္ဒေါ အာဘုဇတိ, ဒသသဟဿီ ပကမ္ပတီ’’တိ (ဗု. ဝံ. ၂.၈၄-၉၁) စ အာဒိ. ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ ဆပ္ပကာရပဝေဓနေန အဝီတရာဂေ ဘိံသေတီတိ ဘိံသနော, သော ဧဝ ဘိံသနကောတိ အာဟ ‘‘ဘယဇနကော’’တိ. ဒေဝဘေရိယောတိ ဒေဝဒုန္ဒုဘိသဒ္ဒဿ ပရိယာယဝစနမတ္တံ. န စေတ္ထ ကာစိ ဘေရီ ‘‘ဒုန္ဒုဘီ’’တိ အဓိပ္ပေတာ, အထ ခေါ ဥပ္ပာတဘာဝေန လဗ္ဘမာနော အာကာသဂတော နိဂ္ဃောသသဒ္ဒေါ. တေနာဟ ‘‘ဒေဝေါ’’တိအာဒိ. ဒေဝေါတိ မေဃော. တဿ ဟိ ဂဇ္ဇဘာဝေန အာကာသဿ ဝဿာဘာဝေန သုက္ခဂဇ္ဇိတသညိတေ သဒ္ဒေ နိစ္ဆရန္တေ ဒေဝဒုန္ဒုဘိသမညာ. တေနာဟ ‘‘ဒေဝေါ သုက္ခဂဇ္ဇိတံ ဂဇ္ဇီ’’တိ.

大地震动之所以称为大，既因其空间广大，也因其显现方式广大。为了说明地震空间之广大，经中说：“那时……震动。”这震动仅限于作为诞生地的十千世界（lokadhātu），并非任何其他地方。即使在菩萨大出离（mahābhinīhāra）、大降生（mahābhijāti）等重要时刻发生的震动，也仅限于此区域，原因何在？因为从最初就划定了这个诞生区域，这是自然法则。过去诸佛的诞生区域也是如此。经中说：“十千世界寂静无声……大海翻腾，十千世界震动”等。以水为界，通过六种震动使未离贪者恐惧，所以称为怖畏者，也就是“令人恐惧”。天鼓（devabherī）只是天界鼓声（devadundubhi）的另一种说法，这里并非指实际的鼓“咚咚”，而是指产生出来的、天空中的巨大声响。因此说“天”等等。“天”指的是云。因为云有雷声，在天空不下雨的情况下发出类似旱雷的声音，就被称为天鼓声。所以说“天发出旱雷声”。

ပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌန္တိ ‘‘ဧဝံ စိရတရံ ကာလံ ဝဟိတော အယံ အတ္တဘာဝသညိတော ဒုက္ခဘာရော, ဣဒါနိ န စိရဿေဝ နိက္ခိပိဿာမီ’’တိ သဉ္ဇာတသောမနဿော ဘဂဝါ သဘာဝေနေဝ ပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. ဧဝံ [Pg.258] ပန ဥဒါနေန္တေန အယမ္ပိ အတ္ထော သာဓိတော ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကသ္မာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

由喜的冲动所发出（Pītivegavissaṭṭhaṃ）：世尊生起喜悦，心想：“如此长久以来，我一直背负着这个被称为自我的苦担，现在不久就要放下了。”于是，世尊以本性自然地发出了由喜的冲动所引生的自说语（udāna）。此外，为了说明这样发出自说语也成就了此义，所以在义注（aṭṭhakathā）中说了“为何”等语。

တုလီယတီတိ တုလန္တိ တုလ-သဒ္ဒေါ ကမ္မသာဓနောတိ ဒဿေတုံ ‘‘တုလိတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အပ္ပာနုဘာဝတာယ ပရိစ္ဆိန္နံ. တထာ ဟိ တံ ပရိတော ခဏ္ဍိတဘာဝေန ‘‘ပရိတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပဋိပက္ခဝိက္ခမ္ဘနတော ဒီဃသန္တာနတာယ ဝိပုလဖလတာယ စ န တုလံ န ပရိစ္ဆိန္နံ. ယေဟိ ကာရဏေဟိ ပုဗ္ဗေ အဝိသေသတော မဟဂ္ဂတံ ‘‘အတုလ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တာနိ ကာရဏာနိ ရူပါဝစရတော အရူပဿ သာတိသယာနိ ဝိဇ္ဇန္တီတိ အရူပါဝစရံ ‘‘အတုလ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဣတရဉ္စ ‘‘တုလ’’န္တိ. အပ္ပဝိပါကန္တိ တီသုပိ ကမ္မေသု ယံ တနုဝိပါကံ ဟီနံ, တံ တုလံ. ဗဟုဝိပါကန္တိ ယံ မဟာဝိပါကံ ပဏီတံ, တံ အတုလံ. ယံ ပနေတ္ထ မဇ္ဈိမံ, တံ ဟီနံ ဥက္ကဋ္ဌန္တိ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဒွီသုပိ ဘာဂေသု ပက္ခိပိတဗ္ဗံ. ဟီနတ္တိကဝဏ္ဏနာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၄) ဝုတ္တနယေန ဝါ အပ္ပဗဟုဝိပါကတံ နိဒ္ဓါရေတွာ တဿ ဝသေန တုလာတုလဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သမ္ဘဝတိ ဧတသ္မာတိ သမ္ဘဝေါတိ အာဟ ‘‘သမ္ဘဝဟေတုဘူတ’’န္တိ. နိယကဇ္ဈတ္တရတောတိ သသန္တာနဓမ္မေသု ဝိပဿနာဝသေန ဂေါစရာသေဝနာယ စ နိရတော. သဝိပါကမ္ပိ သမာနံ ပဝတ္တိဝိပါကမတ္တဒါယိကမ္မံ သဝိပါကဋ္ဌေန သမ္ဘဝံ, န စ တံ ကာမာဒိဘဝါဘိသင်္ခါရကန္တိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘သမ္ဘဝ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ဘဝသင်္ခါရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဩဿဇီတိ အရိယမဂ္ဂေန အဝဿဇိ. ကဝစံ ဝိယ အတ္တဘာဝံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌိတံ အတ္တနိ သမ္ဘူတတ္တာ အတ္တသမ္ဘဝံ ကိလေသဉ္စ အဘိန္ဒီတိ ကိလေသဘေဒသဟဘာဝိကမ္မောဿဇ္ဇနံ ဒဿေန္တော တဒုဘယဿ ကာရဏမဝေါစ ‘‘အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော’’တိ.

“Tulīyati（被称量）”即“tula（称量）”，为显示“tula”一词是业声（kammasādhana），故说“tulita（被称量）”等。因力用微小而有限。同样，因为它从周围被切断，故被称为“paritta（少）”。因其能镇伏对立法、相续长久且果报广大，故非可称量、非有限。先前无差别地称广大心为“atula（无等）”，是基于某些原因；而对无色界（arūpāvacara）而言，那些原因比色界（rūpāvacara）更为殊胜，故称无色界为“无等”，其余为“可称量”。少异熟者，即在三业中，果报微弱低劣者，是可称量。多异熟者，即果报广大殊胜者，是无等。其中中等者，应分为低劣与殊胜二种，分别归入两类。或应依《法集论义注》（Dhammasaṅgaṇī Aṭṭhakathā）〈劣等三法品〉中所说之理，判定异熟之多寡，并以此来了知可称量与无等之别。“从它生起”故为“sambhava（生起）”，因此说“作为生起之因”。“ajjhattarato（于内欣喜）”，即于自身相续的法中，通过观（vipassanā）及乐于行处而喜乐。即使有异熟，那仅给予流转异熟的业，以其有异熟之义而是“生起”，但它并非欲有等之有行，为区别于此，说了“生起”之后又说“bhavasaṅkhāra（有行）”。“Ossaji（舍弃）”，即以圣道（ariyamagga）舍弃。他摧破了那如铠甲般缠缚自体、于自身生起的烦恼。为显示与烦恼的摧破同时发生的业之舍弃，他说了这两者的原因：“于内欣喜，得定”。

ပဌမဝိကပ္ပေ အဝသဇ္ဇနမေဝ ဝုတ္တံ, ဧတ္ထ အဝသဇ္ဇနာကာရောတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တီရေန္တောတိ ‘‘ဥပ္ပာဒေါ ဘယံ, အနုပ္ပာဒေါ ခေမ’’န္တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၁.၁၀) ဝီမံသန္တော. ‘‘တုလေန္တော တီရေန္တော’’တိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိအာဒိံ ဝတွာ ဘဝသင်္ခါရဿ အဝသဇ္ဇနာကာရံ သရူပတော ဒဿေတိ. ဧဝန္တိအာဒိနာ ပန ဥဒါနဂါထာဝဏ္ဏနာယံ အာဒိတော ဝုတ္တမတ္ထံ နိဂမဝသေန ဒဿေတိ.

在第一种解释中，仅说“舍弃”；此处，为显示舍弃的方式，故说“或者”等。其中“审察”，即以“生是怖畏，无生是安稳”等（《无碍解道》1.10）来审查。为详细解说以“衡量、审察”等简要宣说的义理，说了“五蕴”等，从而从其自性上显示了有行的舍弃方式。而以“如是”等，则以总结的方式，显示了《自说偈释义》开头所说的义理。

ယန္တိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၁၇၁) ကရဏေ, အဓိကရဏေ ဝါ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ယေန သမယေန, ယသ္မိံ ဝါ သမယေ’’တိ. ဥက္ခေပကဝါတာတိ ဥဒကသန္ဓာရကဝါတံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ဌိတဋ္ဌာနတော [Pg.259] ခေပကဝါတာ. သဋ္ဌိ…ပေ… ဗဟလန္တိ ဣဒံ တဿ ဝါတဿ ဥဗ္ဗေဓပ္ပမာဏမေဝ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ, အာယာမဝိတ္ထာရတော ပန ဒသသဟဿစက္ကဝါဠပ္ပမာဏံ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠပ္ပမာဏမ္ပိ ဥဒကသန္ဓာရကဝါတံ ဥပစ္ဆိန္ဒတိယေဝ. အာကာသေတိ ပုဗ္ဗေ ဝါတေန ပတိဋ္ဌိတာကာသေ. ပုန ဝါတောတိ ဥက္ခေပကဝါတေ တထာ ကတွာ ဝိဂတေ ဥဒကသန္ဓာရကဝါတော ပုန အာဗန္ဓိတွာ ဂဏှာတိ. ယထာ တံ ဥဒကံ န ဘဿတိ, ဧဝံ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တံ အာဗန္ဓနဝိတာနဝသေန ဗန္ဓိတွာ ဂဏှာတိ. တတော ဥဒကံ ဥဂ္ဂစ္ဆတီတိ တတော အာဗန္ဓိတွာ ဂဟဏတော တေန ဝါတေန ဥဋ္ဌာပိတံ ဥဒကံ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ ဥပရိ ဂစ္ဆတိ. ဟောတိယေဝါတိ အန္တရန္တရာ ဟောတိယေဝ. ဗဟုဘာဝေနာတိ မဟာပထဝိယာ မဟန္တဘာဝေန. သကလာ ဟိ မဟာပထဝီ တဒါ ဩဂ္ဂစ္ဆတိ စ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ စ, တသ္မာ ကမ္ပနံ န ပညာယတိ.

“Yan”ti（《长部复注》2.171）是具格或依格的单数，因此说：“以何时，或于何时”。“上抛风”，是切断持水风后，从其所立之处抛出的风。“六十……厚”，这是仅就那风的高度而言；但就其长宽而言，它切断了大小相当于一万个轮围世界乃至十万俱胝个轮围世界的持水风。“在空中”，即在先前被风所安立的空中。“风又”，是说当上抛风如此作用后消失时，持水风再次将其系缚并抓住。它以支撑、系缚和伸展的方式系缚并抓住水，使水不致流失。“于是水上升”，即由于被如此系缚抓住，被那风抬起的水便上升，向上而去。“它确实存在”，即它间歇地存在。“因其广大”，即因大地的广阔。因为那时整个大地既下沉又上升，所以震动不被了知。

ဣဇ္ဈနဿာတိ ဣစ္ဆိတတ္ထသိဇ္ဈနဿ အနုဘဝိတဗ္ဗဿ ဣဿရိယသမ္ပတ္တိအာဒိကဿ. ပရိတ္တာတိ ပဋိလဒ္ဓမတ္တာ နာတိသုဘာဝိတာ. တထာ စ ဘာဝနာ ဗလဝတီ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒုဗ္ဗလာ’’တိ. သညာသီသေန ဟိ ဘာဝနာ ဝုတ္တာ. အပ္ပမာဏာတိ ပဂုဏာ သုဘာဝိတာ. သာ ဟိ ထိရာ ဒဠှတရာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဗလဝါ’’တိ. ‘‘ပရိတ္တာ ပထဝီသညာ, အပ္ပမာဏာ အာပေါသညာ’’တိ ဒေသနာမတ္တမေတံ, အာပေါသညာယ ပန သုဘာဝိတာယ ပထဝီကမ္ပော သုခေနေဝ ဣဇ္ဈတီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော ဝေဒိတဗ္ဗော. သံဝေဇေန္တော ဝါ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ ပမတ္တံ သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ, ဝီမံသန္တော ဝါ တာဝဒေဝ သမဓိဂတံ အတ္တနော ဣဒ္ဓိဗလံ. သော ကိရာယသ္မာ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၇၁) ခုရဂ္ဂေ အရဟတ္တံ ပတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ကောစိ ဘိက္ခု ယေန ပဗ္ဗဇိတဒိဝသေယေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ဝေဇယန္တော ပါသာဒေါ ကမ္ပိတပုဗ္ဗော’’တိ. တတော ‘‘နတ္ထိ ကောစီ’’တိ ဉတွာ ‘‘အဟံ ကမ္ပေဿာမီ’’တိ အဘိညာဗလေန ဝေဇယန္တမတ္ထကေ ဌတွာ ပါဒေန ပဟရိတွာ ကမ္ပေတုံ နာသက္ခိ. အထ နံ သက္ကဿ နာဋကိတ္ထိယော အာဟံသု – ‘‘ပုတ္တ သံဃရက္ခိတ, တွံ ပူတိဂန္ဓေနေဝ သီသေန ဝေဇယန္တံ ကမ္ပေတုံ ဣစ္ဆသိ, သုပ္ပတိဋ္ဌိတော, တာတ, ပါသာဒေါ, ကထံ ကမ္ပေတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ.

“成就”，即所愿之事的成就，可感受的主权财富等。“有限的”，是说仅获得而未善修习。因此修习不强，故说“微弱”。因为修习是以想为首而说。“无量的”，是说熟练、善修习的。因其稳固、更坚固，故说“有力”。“有限的地想，无量的水想”仅是教导而已，此处的意趣应理解为：当水想善修习时，便能轻易地成就大地震动。或是为了警醒沉溺于天界财富的帝释天王，或是为了省察自己刚证得的神通力。据说那位具寿（《长部义注》2.171）在剃刀刃上证得阿罗汉果后心想：“是否有比丘在出家当天就证得阿罗汉果，并曾撼动过胜利殿（Vejayanta）？”得知“没有”后，他想：“我来撼动它！”便以神通力站在胜利殿顶上，用脚一击，却未能撼动它。那时，帝释的伎女们对他说：“僧护（Saṅgharakkhita）之子，你想用你这腐臭的头颅来撼动胜利殿吗？孩子，此殿根基稳固，你如何能撼动它？”

သာမဏေရော ‘‘ဣမာ ဒေဝတာ မယာ သဒ္ဓိံ ကေဠိံ ကရောန္တိ, အဟံ ခေါ ပန အာစရိယံ နာလတ္ထံ, ကဟံ နု ခေါ မေ အာစရိယော သာမုဒ္ဒိကမဟာနာဂတ္ထေရော’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ‘‘မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကလေဏံ မာပေတွာ ဒိဝါဝိဟာရံ [Pg.260] နိသိန္နော’’တိ ဉတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. တတော နံ ထေရော, ‘‘တာတ သံဃရက္ခိတ, အသိက္ခိတွာဝ ယုဒ္ဓံ ပဝိဋ္ဌောသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘နာသက္ခိ, တာတ, ဝေဇယန္တံ ကမ္ပေတု’’န္တိ ပုစ္ဆိ. အာစရိယံ, ဘန္တေ, နာလတ္ထန္တိ. အထ နံ ထေရော, ‘‘တာတ, တုမှာဒိသေ အကမ္ပေန္တေ အညော ကော ကမ္ပေဿတိ, ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ တေ, တာတ, ဥဒကပိဋ္ဌေ ဂေါမယခဏ္ဍံ ပိလဝန္တံ, တာတ, ကပလ္လပူဝံ ပစ္စန္တံ အန္တန္တေန ပရိစ္ဆိန္နန္တိ ဣမိနာ ဩပမ္မေန ဇာနာဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘ဝဋ္ဋိဿတိ, ဘန္တေ, ဧတ္တကေနာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပါသာဒေန ပတိဋ္ဌိတောကာသံ ဥဒကံ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာယ ဝေဇယန္တာဘိမုခေါ အဂမာသိ. ဒေဝဓီတရော တံ ဒိသွာ ‘‘ဧကဝါရံ လဇ္ဇိတွာ ဂတော, ပုနပိ သာမဏေရော ဧတိ, ပုနပိ ဧတီ’’တိ ဝဒိံသု. သက္ကော ဒေဝရာဇာ ‘‘မာ မယှံ ပုတ္တေန သဒ္ဓိံ ကထယိတ္ထ, ဣဒါနိ တေန အာစရိယော လဒ္ဓေါ ခဏေန ပါသာဒံ ကမ္ပေဿတီ’’တိ အာဟ. သာမဏေရောပိ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌေန ပါသာဒထူပိကံ ပဟရိ, ပါသာဒေါ စတူဟိ ဒိသာဟိ ဩဏမတိ. ဒေဝတာ ‘‘ပတိဋ္ဌာတုံ ဒေဟိ, တာတ, ပါသာဒဿ, ပတိဋ္ဌာတုံ ဒေဟိ, တာတ, ပါသာဒဿာ’’တိ ဝိရဝိံသု. သာမဏေရော ပါသာဒံ ယထာဌာနေ ဌပေတွာ ပါသာဒမတ္ထကေ ဌတွာ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

沙弥想道：“这些天神在与我开玩笑，我却没能找到老师。我的老师海滨大那伽长老（Sāmuddikamahānāgatthero）在哪里呢？”他省察后了知：“（他）在大海中造了一个水窟，正在那里日住。”于是前往彼处，礼敬长老后，立于一旁。于是长老对他说：“孩子僧护（Saṅgharakkhita），你还没学习就上战场了吗？”又问：“孩子，你没能撼动胜利殿（Vejayanta）吗？”（沙弥答：）“尊者，我没能找到老师。”于是长老说：“孩子，像你这样的人都撼不动，还有谁能撼动呢？孩子，你以前见过水面上漂浮的牛粪块吗？孩子，你当以此譬喻了知：如边缘被切齐的瓦片饼。”他说：“尊者，这样就够了。”然后决意：“愿宫殿所立之处都变成水！”便朝胜利殿走去。天女们看见他，说道：“他羞愧地走了一次，这沙弥又来了，又来了！”帝释天王（Sakka）说：“别与我儿说话了。现在他找到老师了，片刻间就能撼动宫殿。”沙弥也用脚趾碰触宫殿的顶饰，宫殿便向四方倾斜。天神们呼喊道：“孩子，让宫殿稳住！孩子，让宫殿稳住！”沙弥将宫殿置于原位，站在宫殿顶上，发出自说语——

‘‘အဇ္ဇေဝါဟံ ပဗ္ဗဇိတော, အဇ္ဇ ပတ္တာသဝက္ခယံ;

အဇ္ဇ ကမ္ပေမိ ပါသာဒံ, အဟော ဗုဒ္ဓဿုဠာရတာ.

今日我出家，今日尽诸漏；今日撼宫殿，佛陀何宏伟！

‘‘အဇ္ဇေဝါဟံ ပဗ္ဗဇိတော, အဇ္ဇ ပတ္တာသဝက္ခယံ;

အဇ္ဇ ကမ္ပေမိ ပါသာဒံ, အဟော ဓမ္မဿုဠာရတာ.

今日我出家，今日尽诸漏；今日撼宫殿，正法何宏伟！

‘‘အဇ္ဇေဝါဟံ ပဗ္ဗဇိတော, အဇ္ဇ ပတ္တာသဝက္ခယံ;

အဇ္ဇ ကမ္ပေမိ ပါသာဒံ, အဟော သံဃဿုဠာရတာ’’တိ.

今日我出家，今日尽诸漏；今日撼宫殿，僧伽何宏伟！

‘‘ဓမ္မတာ ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, ယဒါ ဗောဓိသတ္တော တုသိတကာယာ စဝိတွာ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၈) ဝတွာ ‘‘အယဉ္စ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု သင်္ကမ္ပိ သမ္ပကမ္ပိ သမ္ပဝေဓီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၈), တထာ ‘‘ဓမ္မတာ ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, ယဒါ ဗောဓိသတ္တော မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၂) ဝတွာ ‘‘အယဉ္စ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု သင်္ကမ္ပိ သမ္ပကမ္ပိ သမ္ပဝေဓီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၂) စ မဟာသတ္တဿ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိယံ အဘိဇာတိဉ္စ ဓမ္မတာဝသေန မဟာပဒါနေ ပထဝီကမ္ပဿ ဝုတ္တတ္တာ ဣတရေသုပိ စတူသု ဌာနေသု ပထဝီကမ္ပော ဓမ္မတာဝသေနေဝါတိ အတ္ထတော ဝုတ္တမေတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“诸比丘，这是法性：当菩萨从兜率天众中死后，进入母胎时”（《长部》2.18），说了此话后，又说：“这一万世界体系震动、摇动、颤动”（《长部》2.18）。同样，“诸比丘，这是法性：当菩萨从母胎中出来时”（《长部》2.32），说了此话后，又说：“这一万世界体系震动、摇动、颤动”（《长部》2.32）。因为在《大本经》中，已依循法性宣说了大士入胎与出生时的大地震动，所以应当从义理上理解为，在其余四个场合的大地震动也是依法性而发生的。

ဣဒါနိ [Pg.261] နေသံ ပထဝီကမ္ပာနံ ကာရဏတော ပဝတ္တိအာကာရတော စ ဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣတိ ဣမေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဓာတုကောပေနာတိ ဥက္ခေပကဝါတသင်္ခါတာယ ဝါယောဓာတုယာ ပကောပေန. ဣဒ္ဓါနုဘာဝေနာတိ ဉာဏိဒ္ဓိယာ, ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိယာ ဝါ သဘာဝေန, တေဇေနာတိ အတ္ထော. ပုညတေဇေနာတိ ပုညာနုဘာဝေန, မဟာဗောဓိသတ္တဿ ပုညဗလေနာတိ အတ္ထော. ဉာဏတေဇေနာတိ အနညသာဓာရဏေန ပဋိဝေဓဉာဏာနုဘာဝေန. သာဓုကာရဒါနဝသေနာတိ ယထာ အနညသာဓာရဏပ္ပဋိဝေဓဉာဏာနုဘာဝေန အဘိဟတာ မဟာပထဝီ အဘိသမ္ဗောဓိယံ ကမ္ပိတ္ထ, ဧဝံ အနညသာဓာရဏေန ဒေသနာဉာဏာနုဘာဝေန အဘိဟတာ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတ္ထ, တံ ပနဿာ သာဓုကာရဒါနံ ဝိယ ဟောတီတိ ‘‘သာဓုကာရဒါနဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

现在，为了显示这些大地震动在原因和发生方式上的区别，而说了“于此等”等。“由界扰动”：由名为上抛风的风界之扰动。“由神通威力”：由智神通或由业报所生神通的自性，即威力之义。“由福德威力”：由福德威力，即大菩萨的福德力之义。“由智慧威力”：由不共于他人的通达智之力。“由称赞善哉”：譬如，当大地被不共于他人的通达智之力所冲击，而在正觉时震动；同样，当大地被不共于他人的说法智之力所冲击时，也发生震动。这就像是对他的称赞善哉，因此说“由称赞善哉”。

ယေန ပန ဘဂဝါ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနပ္ပဋိမဏ္ဍိတဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏဝိစိတြရူပကာယော သဗ္ဗာကာရပရိသုဒ္ဓသီလက္ခန္ဓာဒိဂုဏရတနသမိဒ္ဓိဓမ္မကာယော ပုညမဟတ္တထာမမဟတ္တဣဒ္ဓိမဟတ္တယသမဟတ္တပညာမဟတ္တာနံ ပရမုက္ကံသဂတော အသမော အသမသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အတ္တနော အတ္တဘာဝသညိတံ ခန္ဓပဉ္စကံ ကပ္ပံ ဝါ ကပ္ပာဝသေသံ ဝါ ဌပေတုံ သမတ္ထောပိ သင်္ခတဓမ္မပရိဇိဂုစ္ဆနာကာရပ္ပဝတ္တေန ဉာဏဝိသေသေန တိဏာယပိ အမညမာနော အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနဝိဓိနာ နိရပေက္ခော ဩဿဇ္ဇိ. တဒနုဘာဝါဘိဟတာ မဟာပထဝီ အာယုသင်္ခရောဿဇ္ဇနေ အကမ္ပိတ္ထ. တံ ပနဿာ ကာရုညသဘာဝသဏ္ဌိတာ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကာရုညဘာဝေနာ’’တိ.

世尊，其色身由三十二大士相和八十种随好所庄严，其法身由一切行相清净的戒蕴等功德珍宝所圆满，于福德、力量、神通、名声、智慧之伟大达到最高峰，是无等者、无等等者、无对匹者、阿罗汉、正自觉者。他虽然有能力令其被称为自体的五蕴住留一劫或一劫余，但由于以厌离有为法之行相而生起的特殊智慧，视之为草芥而不顾，以舍弃寿行的方式，无所顾恋地舍弃了。被其威力所冲击，大地在舍弃寿行时震动。这就像是安住于悲悯的自性，因此说“由悲悯”。

ယသ္မာ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာနသမယေ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇိ, အန္တရန္တရာ ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနေန တဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ သာတိသယံ တိက္ခံ သူရံ ဝိပဿနာဉာဏဉ္စ ပဝတ္တေသိ. ‘‘ယဒတ္ထဉ္စ မယာ ဧဝံ သုစိရကာလံ အနညသာဓာရဏော ပရမုက္ကံသဂတော ဉာဏသမ္ဘာရော သမ္ဘတော, အနုတ္တရော စ ဝိမောက္ခော သမဓိဂတော, တဿ ဝတ မေ သိခါပ္ပတ္တဖလဘူတာ အစ္စန္တနိဋ္ဌာ အနုပါဒိသေသပရိနိဗ္ဗာနဓာတု အဇ္ဇ သမိဇ္ဈတီ’’တိ ဘိယျော အတိဝိယ သောမနဿပ္ပတ္တဿ ဘဂဝတော ပီတိဝိပ္ဖာရာဒိဂုဏဝိပုလတရာနုဘာဝေါ ပရေဟိ အသာဓာရဏဉာဏာတိသယော ဥဒပါဒိ, ယဿ သမာပတ္တိဗလသမုပဗြူဟိတဿ ဉာဏာတိသယဿ အာနုဘာဝံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွေမေ ပိဏ္ဍပါတာ သမသမဖလာ သမသမဝိပါကာ’’တိအာဒိ [Pg.262] (ဥဒါ. ၇၅), တသ္မာ တဿာနုဘာဝေန သမဘိဟတာ မဟာပထဝီ အကမ္ပိတ္ထ, တံ ပနဿာ တဿံ ဝေလာယံ အာရောဒနာကာရပ္ပတ္တိ ဝိယ ဟောတီတိ ‘‘အဋ္ဌမော အာရောဒနေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

世尊在般涅槃时入定了二十四俱胝百千次，其间通过不断证入果定，在其前行阶段生起了极其锐利勇猛的观智。“我长时修习这不共他人、至高无上的智慧资粮，已证得无上解脱，今日终将达成究竟无余涅槃界的终极果位”——如是思惟，世尊生起极大喜悦，由于喜乐遍满等功德力加持，更显现出超越他人的殊胜智慧。正是以此禅定力所助长的智慧威力为缘，故说“此二食团果报同等”等语（《优陀那》75）。由此威力加持，大地发生震动，这震动在那时犹如哭泣之状，故说“第八种震动为哀泣震动”。

ဣဒါနိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမန္တေ’’တိအာဒိမာဟ. အယံ ပနတ္ထောတိ ‘‘သာဓုကာရဒါနဝသေနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တ အတ္ထော. ပထဝီဒေဝတာယ ဝသေနာတိ ဧတ္ထ သမုဒ္ဒဒေဝတာ ဝိယ မဟာပထဝိယာ အဓိဒေဝတာ ကိရ နာမ အတ္ထိ, တာဒိသေ ကာရဏေ သတိ တဿာ စိတ္တဝသေန အယံ မဟာပထဝီ သင်္ကမ္ပတိ သမ္ပကမ္ပတိ သမ္ပဝေဓတိ. ယထာ ဝါတဝလာဟကဒေဝတာနံ စိတ္တဝသေန ဝါတာ ဝါယန္တိ, သီတုဏှအဗ္ဘဝဿဝလာဟကဒေဝတာနံ စိတ္တဝသေန သီတာဒယော ဘဝန္တိ, တထာ ဟိ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ အဘိသမ္ဗောဓိအတ္ထံ ဗောဓိရုက္ခမူလေ နိသိန္နဿ လောကနာထဿ အန္တရာယကရဏတ္ထံ ဥပဋ္ဌိတံ မာရဗလံ ဝိဓမိတုံ –

现在，为阐明前文简说之义，而说“入母胎时”等。此义即是“由称赞善哉”等所说之义。所谓“由地神之力”，是指此处如同海有海神，据说大地亦有主宰之神；当此等因缘具足时，依其心念，此大地便会震动、摇动、颤动。犹如依风云之神的心念而风吹，依寒、热、云、雨之神的心念而有寒冷等现象，同样地，在毘舍佉(Visākhā)月圆之日，世尊为证得菩提而坐于菩提树下时，为摧毁前来制造障碍的魔军——

‘‘အစေတနာယံ ပထဝီ, အဝိညာယ သုခံ ဒုခံ;

သာပိ ဒါနဗလာ မယှံ, သတ္တက္ခတ္တုံ ပကမ္ပထာ’’တိ. (စရိယာ. ၁.၁၂၄) –

“此地本无情，不辨苦与乐；因我布施力，七度亦震动。”

ဝစနသမနန္တရံ မဟာပထဝီ ဘိဇ္ဇိတွာ သပရိသံ မာရံ ပရိဝတ္တေသိ. ဧတန္တိ သာဓုကာရဒါနာဒိ. ယဒိပိ နတ္ထိ အစေတနတ္တာ, ဓမ္မတာဝသေန ပန ဝုတ္တနယေန သိယာတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. ဓမ္မတာ ပန အတ္ထတော ဓမ္မဘာဝေါ, သော ပုညဓမ္မဿ ဝါ ဉာဏဓမ္မဿ ဝါ အာနုဘာဝသဘာဝေါတိ. တယိဒံ သဗ္ဗံ ဝိစာရိတမေဝ. ဧဝဉ္စ ကတွာ –

话音刚落，大地裂开，将魔连同他的眷属一同颠覆。这就是赞叹、布施等的力量。即使是无情之物，由于法的规律，也可能以所说的方式发生。法的规律实际上就是法的本质，也就是功德之法或智慧之法的力量本质。此等皆应审察。像这样思考之后——

‘‘ဣမေ ဓမ္မေ သမ္မသတော, သဘာဝသရသလက္ခဏေ;

ဓမ္မတေဇေန ဝသုဓာ, ဒသသဟဿီ ပကမ္ပထာ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၁၆၆) –

如是审察诸法时，自性、作用与行相；法力威光遍大地，十千世界亦震动。

အာဒိဝစနဉ္စ သမတ္ထိတံ ဟောတိ.

最初所说的话也被证实了。

အယံ ပန (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄၉) မဟာပထဝီ အပရေသုပိ အဋ္ဌသု ဌာနေသု အကမ္ပိတ္ထ မဟာဘိနိက္ခမနေ ဗောဓိမဏ္ဍူပသင်္ကမနေ ပံသုကူလဂ္ဂဟဏေ ပံသုကူလဓောဝနေ ကာဠကာရာမသုတ္တေ ဂေါတမကသုတ္တေ ဝေဿန္တရဇာတကေ ဗြဟ္မဇာလေတိ. တတ္ထ မဟာဘိနိက္ခမနဗောဓိမဏ္ဍူပသင်္ကမနေသု ဝီရိယဗလေန အကမ္ပိတ္ထ. ပံသုကူလဂ္ဂဟဏေ ‘‘ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရေ နာမ စတ္တာရော မဟာဒီပေ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ သုသာနံ ဂန္တွာ ပံသုကူလံ ဂဏှန္တေန ဒုက္ကရံ ဘဂဝတာ [Pg.263] ကတ’’န္တိ အစ္ဆရိယဝေဂါဘိဟတာ အကမ္ပိတ္ထ. ပံသုကူလဓောဝနဝေဿန္တရဇာတကေသု အကာလကမ္ပနေန အကမ္ပိတ္ထ. ကာဠကာရာမဂေါတမကသုတ္တေသု (အ. နိ. ၄.၂၄; ၃.၁၂၆) ‘‘အဟံ သက္ခီ ဘဂဝါ’’တိ သက္ခိဘာဝေန အကမ္ပိတ္ထ. ဗြဟ္မဇာလေ (ဒီ. နိ. ၁.၁၄၇) ပန ဒွါသဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဂတေသု ဝိဇဋေတွာ နိဂ္ဂုမ္ဗံ ကတွာ ဒေသိယမာနေသု သာဓုကာရဒါနဝသေန အကမ္ပိတ္ထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

然而，这大地还在另外八个场合发生震动：于大出离时、趋近菩提座时、拾取粪扫衣时、洗涤粪扫衣时、《迦罗迦罗摩经》(Kāḷakārāma Sutta)中、《乔达摩咖经》(Gotamaka Sutta)中、《韦桑达拉本生》(Vessantara Jātaka)中，以及《梵网经》中。其中，于大出离和趋近菩提座时，是因精进的力量而震动。拾取粪扫衣时，是因为“世尊舍弃环绕两千岛屿的四大洲，出家后前往坟场拾取粪扫衣，世尊做了如此难行之事！”这种稀有和震撼的力量所冲击而震动。洗涤粪扫衣时和《韦桑达拉本生》中，是因非时震动而震动。《迦罗迦罗摩经》和《乔达摩咖经》中，是因为“我是见证者，世尊”的见证身份而震动。《梵网经》中，应当知道是因为在破除六十二种邪见、斩断葛藤后宣说此经时，人们欢喜赞叹而震动。

န ကေဝလဉ္စ ဧတေသုယေဝ ဌာနေသု ပထဝီ အကမ္ပိတ္ထ, အထ ခေါ တီသု သင်္ဂဟေသုပိ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရဿ ဣမံ ဒီပံ အာဂန္တွာ ဇောတိဝနေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မံ ဒေသိတဒိဝသေပိ အကမ္ပိတ္ထ. ကလျာဏိယမဟာဝိဟာရေ စ ပိဏ္ဍပါတိယတ္ထေရဿ စေတိယင်္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇိတွာ တတ္ထေဝ နိသီဒိတွာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဂဟေတွာ ဣမံ သုတ္တန္တံ အာရဒ္ဓဿ သုတ္တပရိယောသာနေ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ အကမ္ပိတ္ထ. လောဟပါသာဒဿ ပါစီနအမ္ဗလဋ္ဌိကဋ္ဌာနံ နာမ အဟောသိ, တတ္ထ နိသီဒိတွာ ဒီဃဘာဏကတ္ထေရာ ဗြဟ္မဇာလသုတ္တံ အာရဘိံသု. တေသံ သဇ္ဈာယပရိယောသာနေပိ ဥဒကပရိယန္တမေဝ ကတွာ ပထဝီ အကမ္ပိတ္ထ.

不仅在这些地方大地动摇，而且在三次结集时，当摩哂陀(Mahinda)长老来到此岛，坐在光明林(Jotivana)宣说正法之日，大地也动摇了。又，在迦利耶尼大寺(Kalyāṇiya Mahāvihāra)，宾多巴帝亚长老(Piṇḍapātiyatthera)打扫塔院后，就地而坐，生起以佛为所缘的喜悦，开始念诵此经，当经诵完时，大地以水为界而动摇。铜殿(Lohapāsāda)东边有个地方叫芒果园(Ambalaṭṭhika)，长部诵者(Dīghabhāṇaka)长老们坐在那里，开始念诵《梵网经》。当他们念诵完毕时，大地也以水为界而动摇。

ယဒိ ဧဝံ ‘‘အဋ္ဌိမေ, အာနန္ဒ, ဟေတူ အဋ္ဌ ပစ္စယာ မဟတော ဘူမိစာလဿ ပါတုဘာဝါယာ’’တိ ကသ္မာ အဋ္ဌေဝ ဟေတူ ဝုတ္တာတိ? နိယမဟေတုဘာဝတော. ဣမေယေဝ ဟိ အဋ္ဌ ဟေတူ နိယမန္တိ, နာညေ. တေ ဟိ ကဒါစိ သမ္ဘဝန္တီတိ အနိယမဘာဝတော န ဂဏိတာ. ဝုတ္တဉှေတံ နာဂသေနတ္ထေရေန မိလိန္ဒပဉှေ (မိ. ပ. ၄.၁.၄) –

若尔，“阿难，有此八因、八缘，令大地震出现”，为何只说八因？因其为定因。确实只有此八因是决定的，无有其他。彼等（其他因）有时会发生，因其不定，故不予计算。此为龙军(Nāgasena)长老于《弥兰王问经》中所说——

‘‘အဋ္ဌိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဟေတူ အဋ္ဌ ပစ္စယာ မဟတော ဘူမိစာလဿ ပါတုဘာဝါယာတိ. ယံ ဝေဿန္တရေန ရညာ မဟာဒါနေ ဒီယမာနေ သတ္တက္ခတ္တုံ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာ, တဉ္စ ပန အကာလိကံ ကဒါစုပ္ပတ္တိကံ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ ဝိပ္ပမုတ္တံ, တသ္မာ အဂဏိတံ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ.

“诸比丘，有此八因、八缘，令大地震出现。当韦桑达拉(Vessantara)王行大布施时，大地曾七次动摇，但那是非时的、偶发的，脱离于此八因，是故不被计入八因之中。”

‘‘ယထာ, မဟာရာဇ, လောကေ တယောယေဝ မေဃာ ဂဏီယန္တိ ဝဿိကော, ဟေမန္တိကော, ပါဝုသကောတိ. ယဒိ တေ မုဉ္စိတွာ အညော မေဃော ပဝဿတိ, န သော မေဃော ဂဏီယတိ သမ္မတေဟိ မေဃေဟိ, အကာလမေဃောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, ဝေဿန္တရေန ရညာ မဟာဒါနေ ဒီယမာနေ [Pg.264] ယံ သတ္တက္ခတ္တုံ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာ, အကာလိကံ ဧတံ ကဒါစုပ္ပတ္တိကံ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ ဝိပ္ပမုတ္တံ, န တံ ဂဏီယတိ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ.

“大王，譬如世间只计有三种云：雨季云、冬季云、雨期云。若舍此他云降雨，则不被计为公认之云，仅得名为‘非时云’。大王，正是如此，当韦桑达拉(Vessantara)王行大布施时，大地七次动摇，此乃非时、偶发，脱离于八因，故不被计入八因之中。”

‘‘ယထာ ဝါ ပန, မဟာရာဇ, ဟိမဝန္တာ ပဗ္ဗတာ ပဉ္စ နဒိသတာနိ သန္ဒန္တိ, တေသံ, မဟာရာဇ, ပဉ္စန္နံ နဒိသတာနံ ဒသေဝ နဒိယော နဒိဂဏနာယ ဂဏီယန္တိ. သေယျထိဒံ – ဂင်္ဂါ, ယမုနာ, အစိရဝတီ, သရဘူ, မဟီ, သိန္ဓု, သရဿတီ, ဝေတြဝတီ, ဝီတံသာ, စန္ဒဘာဂါတိ. အဝသေသာ နဒိယော နဒိဂဏနာယ အဂဏိတာ. ကိံကာရဏာ? န တာ နဒိယော ဓုဝသလိလာ, ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, ဝေဿန္တရေန ရညာ မဟာဒါနေ ဒီယမာနေ ယံ သတ္တက္ခတ္တုံ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာ, အကာလိကံ ဧတံ ကဒါစုပ္ပတ္တိကံ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ ဝိပ္ပမုတ္တံ, န တံ ဂဏီယတိ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ.

“又如，大王，从雪山(Himavanta)流出五百条河，大王，于此五百条河中，仅有十条河被计为大河。即：恒河(Gaṅgā)、亚穆纳河(Yamunā)、阿致罗筏底河(Aciravatī)、萨拉布河(Sarabhū)、摩希河(Mahī)、信度河(Sindhu)、萨拉洒蒂河(Sarassatī)、韦特拉瓦提河(Vetravatī)、维坦萨河(Vītaṃsā)、月分河(Candabhāgā)。其余诸河不被计为大河。是何原因？因彼诸河水流非常住故。大王，正是如此，当韦桑达拉(Vessantara)王行大布施时，大地七次动摇，此乃非时、偶发，脱离于八因，故不被计入八因之中。”

‘‘ယထာ ဝါ ပန, မဟာရာဇ, ရညော သတမ္ပိ ဒွိသတမ္ပိ တိသတမ္ပိ အမစ္စာ ဟောန္တိ, တေသံ ဆယေဝ ဇနာ အမစ္စဂဏနာယ ဂဏီယန္တိ. သေယျထိဒံ – သေနာပတိ, ပုရောဟိတော, အက္ခဒဿော, ဘဏ္ဍာဂါရိကော, ဆတ္တဂ္ဂါဟကော, ခဂ္ဂဂ္ဂါဟကော, ဧတေယေဝ အမစ္စဂဏနာယ ဂဏီယန္တိ. ကိံကာရဏာ? ယုတ္တတ္တာ ရာဇဂုဏေဟိ. အဝသေသာ အဂဏိတာ, သဗ္ဗေ အမစ္စာတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, ဝေဿန္တရေန ရညာ မဟာဒါနေ ဒီယမာနေ ယံ သတ္တက္ခတ္တုံ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာ, အကာလိကံ ဧတံ ကဒါစုပ္ပတ္တိကံ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ ဝိပ္ပမုတ္တံ, န တံ ဂဏီယတိ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟီ’’တိ.

“又如，大王，国王虽有一百、二百乃至三百位大臣，然仅有六人被计为大臣。即：将军、祭司、法官、库官、持伞者、持剑者，唯此等被计为大臣。是何原因？因其具备王臣之德故。其余之人不被计入，然皆得名为‘大臣’。大王，正是如此，当韦桑达拉(Vessantara)王行大布施时，大地七次动摇，此乃非时、偶发，脱离于八因，故不被计入八因之中。”

ဘူမိစာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

地动经释义终。

စာပါလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

遮波罗品释义终。

(၈) ၃. ယမကဝဂ္ဂေါ

（8）3. 双品

၁-၁၀. သဒ္ဓါသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. 信经等释义

၇၁-၈၀. အဋ္ဌမဿ ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ. ဒသမေ ကုစ္ဆိတံ သီဒတီတိ ကုသီတော ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ. ယဿ ဓမ္မဿ ဝသေန [Pg.265] ပုဂ္ဂလော ‘‘ကုသီတော’’တိ ဝုစ္စတိ, သော ကုသိတဘာဝေါ ဣဓ ကုသိတ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တော. ဝိနာပိ ဟိ ဘာဝဇောတနသဒ္ဒံ ဘာဝတ္ထော ဝိညာယတိ ယထာ ‘‘ပဋဿ သုက္က’’န္တိ, တသ္မာ ကုသီတဘာဝဝတ္ထူနီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ကောသဇ္ဇကာရဏာနီတိ အတ္ထော’’တိ. ကမ္မံ နာမ သမဏသာရုပ္ပံ ဤဒိသန္တိ အာဟ ‘‘စီဝရဝိစာရဏာဒီ’’တိ. ဝီရိယန္တိ ပဓာနဝီရိယံ. တံ ပန စင်္ကမနဝသေန ကရဏေ ကာယိကန္တိပိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတီတိ အာဟ ‘‘ဒုဝိဓမ္ပီ’’တိ. ပတ္တိယာတိ ပါပုဏနတ္ထံ. ဩသီဒနန္တိ ဘာဝနာနုယောဂေ သင်္ကောစော. မာသေဟိ အာစိတံ နိစိတံ ဝိယာတိ မာသာစိတံ, တံ မညေ. ယသ္မာ မာသာ တိန္တာ ဝိသေသေန ဂရုကာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ‘‘ယထာ တိန္တမာသော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝုဋ္ဌိတော ဟောတိ ဂိလာနဘာဝါတိ အဓိပ္ပာယော.

71-80. 第八（品）之初（经）等义理已显明。于第十（经）中，由“kucchitaṃ sīdati”（厌恶地沉滞）而为“kusīto”（懈怠），是“da”音转为“ta”音。个人因某法而被称作“kusīto”，此懈怠的状态在此以“kusita”一词表述。即使无表状态之词，状态义亦可知，如“paṭassa sukkaṃ”（布之白），是故其义为“懈怠状态之因”。故云：“其义为懈怠之因”。所谓“业”，即适合沙门之事，如云：“检查衣等”。“精进”即是正勤。然以经行方式行之，亦可得名为“身（精进）”，故云“两种”。“为得”（pattiyā）是为证得之义。“退缩”（osīdanaṃ）是在修习中的退转。“Māsācitaṃ”（豆所积），我意为“如豆所积集”。因湿豆特别沉重，故云“如湿豆”等。其意为：从病态中起身。

တေသန္တိ အာရမ္ဘဝတ္ထူနံ. ဣမိနာဝ နယေနာတိ ဣမိနာ ကုသီတဝတ္ထူသု ဝုတ္တေနေဝ နယေန ‘‘ဒုဝိဓမ္ပိ ဝီရိယံ အာရဘတီ’’တိအာဒိနာ. ဣဒံ ပဌမန္တိ ‘‘ဣဒံ, ဟန္ဒာဟံ, ဝီရိယံ အာရဘာမီ’’တိ, ‘‘ဧဝံ ဘာဝနာယ အဗ္ဘုဿဟနံ ပဌမံ အာရမ္ဘဝတ္ထူ’’တိအာဒိနာ စ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာ တထာ ပဌမံ ပဝတ္တံ အဗ္ဘုဿဟနဉှိ ဥပရိ ဝီရိယာရမ္ဘဿ ကာရဏံ ဟောတိ. အနုရူပပစ္စဝေက္ခဏသဟိတာနိ ဟိ အဗ္ဘုဿဟနာနိ တမ္မူလကာနိ ဝါ ပစ္စဝေက္ခဏာနိ အဋ္ဌ အာရမ္ဘဝတ္ထူနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

“彼等”（tesaṃ）指“精进事由”（ārambhavatthūnaṃ）。“以此理趣”（imināva nayena）是指以此在“懈怠事由”（kusītavatthūsu）中所说之理趣，如“发起两种精进”等。“此为第一”（idaṃ paṭhamaṃ）之义理应被理解为“来！我今发起精进”，及“如是为修习而策励是第一精进事由”等。因为如是最初生起之策励，是其后发起精进之因。应知，与如理省察相应之策励，或以之为根之省察，即是八种精进事由。

သဒ္ဓါသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

信经等释义终。

ယမကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

双品释义终。

၈၁-၆၂၆. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

81-626. 其余义理显明。

ဣတိ မနောရထပူရဏိယာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

如是，于《满足希求》——《增支部义注》中

အဋ္ဌကနိပါတဝဏ္ဏနာယ အနုတ္တာနတ္ထဒီပနာ သမတ္တာ.

八集品释义之幽义阐明究竟。

. နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

礼敬彼世尊、阿罗汉、正等觉者。

အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ

增支部

နဝကနိပါတ-ဋီကာ

九集复注

၁. ပဌမပဏ္ဏာသကံ

1. 初五十经

၁. သမ္ဗောဓိဝဂ္ဂေါ

1. 正觉品

၁-၂. သမ္ဗောဓိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. 正觉经等释义

၁-၂. နဝကနိပါတဿ [Pg.267] ပဌမဒုတိယေသု နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

1-2. 九集品第一、二经无甚可说。

၃. မေဃိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 梅吉亚经释义

၃. တတိယေ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၃၁) မေဃိယောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ. ဥပဋ္ဌာကော ဟောတီတိ ပရိစာရကော ဟောတိ. ဘဂဝတော ဟိ ပဌမဗောဓိယံ ဥပဋ္ဌာကာ အနိဗဒ္ဓါ အဟေသုံ. ဧကဒါ နာဂသမလော, ဧကဒါ နာဂိတော, ဧကဒါ ဥပဝါဏော, ဧကဒါ သုနက္ခတ္တော, ဧကဒါ စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော, ဧကဒါ သာဂတော, ဧကဒါ မေဃိယော, တဒါပိ မေဃိယတ္ထေရောဝ ဥပဋ္ဌာကော ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော ဟောတီ’’တိ.

3. 于第三（经）中（自说义注31），“梅吉亚”是那位长老的名字。“侍者”即是服侍者。世尊初证菩提时，侍者是不固定的。一时是那伽萨马喇(Nāgasamāla)，一时是那吉达(Nāgita)，一时是优波瓦纳(Upavāṇa)，一时是善星(Sunakkhatta)，一时是纯陀(Cunda)沙弥，一时是萨咖达(Sāgata)，一时是梅吉亚(Meghiya)，当时正是梅吉亚长老为侍者。故云：“其时，具寿梅吉亚是世尊的侍者。”

ကိမိကာဠာယာတိ ကာဠကိမီနံ ဗဟုလတာယ ‘‘ကိမိကာဠာ’’တိ လဒ္ဓနာမာယ နဒိယာ. ဇင်္ဃာဝိဟာရန္တိ စိရနိသဇ္ဇာယ ဇင်္ဃာသု ဥပ္ပန္နကိလမထဝိနောဒနတ္ထံ ဝိစရဏံ. ပါသာဒိကန္တိ အဝိရဠရုက္ခတာယ သိနိဒ္ဓပတ္တတာယ စ ပဿန္တာနံ ပသာဒံ အာဝဟတီတိ ပါသာဒိကံ. သန္ဒစ္ဆာယတာယ မနုညဘူမိဘာဂတာယ စ အန္တော ပဝိဋ္ဌာနံ ပီတိသောမနဿဇနနဋ္ဌေန စိတ္တံ ရမေတီတိ ရမဏီယံ. အလန္တိ ပရိယတ္တံ, ယုတ္တန္တိပိ အတ္ထော. ပဓာနတ္ထိကဿာတိ ပဓာနေန ဘာဝနာနုယောဂေန အတ္ထိကဿ. ယသ္မာ သော ပဓာနကမ္မေ ယုတ္တော ပဓာနကမ္မိကော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပဓာနကမ္မိကဿာ’’တိ. အာဂစ္ဆေယျာဟန္တိ အာဂစ္ဆေယျံ အဟံ. ထေရေန ကိရ ပုဗ္ဗေ တံ ဌာနံ အနုပ္ပဋိပါဋိယာ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ရညာ ဧဝ သတာ အနုဘူတပုဗ္ဗံ ဥယျာနံ အဟောသိ, တေနဿ ဒိဋ္ဌမတ္တေယေဝ တတ္ထ ဝိဟရိတုံ စိတ္တံ နမိ.

“在黑虫(Kimikāḷā)河畔”，是因黑虫众多而得名的河流。“经行”(Jaṅghāvihāraṃ)是指为消除长坐所致的小腿疲劳而行走。“令人喜悦的”(Pāsādikaṃ)，是因为树木不稀疏、树叶润泽，能为见者带来净信，故称“令人喜悦的”。“怡人的”(ramaṇīyaṃ)，是因为树影浓密、土地宜人，能为进入者带来喜与悦，使心愉悦，故称“怡人的”。“足矣”(Alaṃ)意为足够，也意为适合。“为求精勤者”(Padhānatthikassa)是为需要精勤修行者。因为他致力于精勤之业，故名“精勤行者”(padhānakammiko)，因此说“为精勤行者”。“我愿来”(Āgaccheyyāhaṃ)即“我愿来”(āgaccheyyaṃ ahaṃ)。据说，那位长老过去曾顺次在五百世中为王，享用此园林，因此他一见到此地，心便倾向于在此安住。

ယာဝ [Pg.268] အညောပိ ကောစိ ဘိက္ခု အာဂစ္ဆတီတိ အညော ကောစိပိ ဘိက္ခု မမ သန္တိကံ ယာဝ အာဂစ္ဆတိ, တာဝ အာဂမေဟီတိ အတ္ထော. ‘‘ကောစိ ဘိက္ခု ဒိဿတီ’’တိပိ ပါဌော, ‘‘အာဂစ္ဆတူ’’တိပိ ပဌန္တိ, တထာ ‘‘ဒိဿတူ’’တိပိ. နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိ ကရဏီယန္တိ စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပရိညာဒီနံ သောဠသန္နံ ကိစ္စာနံ ကတတ္တာ အဘိသမ္ဗောဓိယာ ဝါ အဓိဂတတ္တာ တတော အညံ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ နာမ နတ္ထိ. စတူသု သစ္စေသု စတုန္နံ ကိစ္စာနံ ကတတ္တာတိ ဣဒံ ပန မဂ္ဂဝသေန လဗ္ဘဘာနံ ဘေဒံ အနုပေက္ခိတွာ ဝုတ္တံ. အတ္ထိ ကတဿ ပဋိစယောတိ မယှံ သန္တာနေ နိပ္ဖာဒိတဿ သီလာဒိဓမ္မဿ အရိယမဂ္ဂဿ အနဓိဂတတ္တာ တဒတ္ထံ ပုန ဝဍ္ဎနသင်္ခါတော ပဋိစယော အတ္ထိ, ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

“直到有其他比丘到来”，其义为：直到有其他任何比丘来到我这里，你当等待。也有异读作“见到某个比丘”，或读作“让他来”，同样也有“让他被见到”。“无有更高应作之事”，是因为对于四圣谛，通过四道，遍知等十六行相已经完成，或已证得圆满觉悟，因此没有其他更高应作之事。“于四谛中四种作用已完成”，此说是未考虑通过道而获得的差别。“有已作之事的增长”，其义为：在我身心中所成就的戒等法，由于圣道尚未证得，为此需要再次增长，此是所应求的。

တိဝိဓနာဋကပရိဝါရောတိ မဟန္တိတ္ထိယော မဇ္ဈိမိတ္ထိယော အတိတရုဏိတ္ထိယောတိ ဧဝံ ဝဓူကုမာရိကကညာဝတ္ထာဟိ တိဝိဓာဟိ နာဋကိတ္ထီဟိ ပရိဝုတော. အကုသလဝိတက္ကေဟီတိ ယထာဝုတ္တေဟိ ကာမဝိတက္ကာဒီဟိ. အပရေ ပန ‘‘တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ပုပ္ဖဖလပလ္လဝါဒီသု လောဘဝသေန ကာမဝိတက္ကော, ခရဿရာနံ ပက္ခိအာဒီနံ သဒ္ဒဿဝနေန ဗျာပါဒဝိတက္ကော, လေဍ္ဍုအာဒီဟိ တေသံ ဝိဟေဌနာဓိပ္ပာယေန ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. ‘ဣဓေဝါဟံ ဝသေယျ’န္တိ တတ္ထ သာပေက္ခတာဝသေန ဝါ ကာမဝိတက္ကော, ဝနစရကေ တတ္ထ တတ္ထ ဒိသွာ တေသု စိတ္တဒုဗ္ဘနေန ဗျာပါဒဝိတက္ကော, တေသံ ဝိဟေဌနာဓိပ္ပာယေန ဝိဟိံသာဝိတက္ကော တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ယထာ တထာ ဝါ တဿ မိစ္ဆာဝိတက္ကပ္ပဝတ္တိယေဝ အစ္ဆရိယကာရဏံ. အစ္ဆရိယံ ဝတ, ဘောတိ ဂရဟဏစ္ဆရိယံ နာမ ကိရေတံ. ယထာ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ဝလိယဂတ္တံ ဒိသွာ အဝေါစ ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၅၁၁). သမ္ပရိဝါရိတာတိ ဝေါကိဏ္ဏာ. အတ္တနိ ဂရုမှိ စ ဧကတ္တေပိ ဗဟုဝစနံ ဒိဿတိ. ‘‘အနွာသတ္တော’’တိပိ ပါဌော. ကသ္မာ ပနဿ ဘဂဝါ တတ္ထ ဂမနံ အနုဇာနိ? ‘‘အနနုညာတောပိ စာယံ မံ ဩဟာယ ဂစ္ဆိဿတေဝ, ပရိစာရကာမတာယ မညေ ဘဂဝါ ဂန္တုံ န ဒေတီတိ စဿ သိယာ အညထတ္တံ, တဒဿ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တေယျာ’’တိ အနုဇာနိ.

“被三种伎女围绕”，即被年长、中年及非常年轻的伎女——处于新妇、少女、童女状态的三种伎女所围绕。“不善寻”即如前所说的欲寻等。另一些人则说：“在那片林丛中，因贪爱花、果、嫩叶等而生起欲寻；因听到鸟等粗恶的声音而生起瞋寻；因意图用土块等伤害它们而生起害寻。或因‘我就住在这里’这种期待而生起欲寻；因见到林中游人而心生不悦，生起瞋寻；因意图伤害他们而生起害寻。”无论如何，他生起邪寻，此事本身即是令人惊奇的原因。“奇哉！”——这实在是表示责备的惊叹。犹如具寿阿难见到世尊皮肤松弛时说：“奇哉，世尊！未曾有，世尊！”（《相应部》5.511）。“被围绕”(Samparivāritā)即是混杂。对于自己或受尊敬者，即使是单数，也可见到复数用法。也有异读作“Anvāsatto”（执着）。那么，世尊为何允许他去那里呢？世尊允许他去，是因为想：“即使不被允许，他也会舍我而去。他或许会想：‘世尊因为想让我服侍，才不让我去’，因此心生他想，而那将长夜为他带来不利与痛苦。”

ဧဝံ တသ္မိံ အတ္တနော ပဝတ္တိံ အာရောစေတွာ နိသိန္နေ အထဿ ဘဂဝါ သပ္ပာယဓမ္မံ ဒေသေန္တော ‘‘အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘အပရိပက္ကာယာ’’တိ ပရိပါကံ အပ္ပတ္တာယ. စေတောဝိမုတ္တိယာတိ [Pg.269] ကိလေသေဟိ စေတသော ဝိမုတ္တိယာ. ပုဗ္ဗဘာဂေ ဟိ တဒင်္ဂဝသေန စေဝ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန စ စေတသော ဝိမုတ္တိ ဟောတိ, အပရဘာဂေ သမုစ္ဆေဒဝသေန စေဝ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန စ. သာယံ ဝိမုတ္တိ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရတော ကထိတာဝ, တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယေဟိ ဓမ္မေဟိ အာသယေ ပရိပါစိတေ သောဓိတေ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တိယာ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တိယာ စေတောဝိမုတ္တိ ပရိပက္ကာ နာမ ဟောတိ, တဒဘာဝေ အပရိပက္ကာ.

如是，当他告知自己的情况后坐下时，世尊为他说示适宜之法，说：“梅吉亚(Meghiya)，于心解脱未成熟时……”等。其中，“未成熟”(aparipakkāya)即未达到成熟。“心解脱”(Cetovimutti)是从诸烦恼中心得解脱。在前期，心解脱是通过对治断与镇伏断而有；在后期，则是通过正断与安息断而有。此解脱已在下文详说，故应依彼处所说之理了知。于此，当以令解脱成熟之法，使心性成熟、清净，当通过观(vipassanā)孕育道胎而趋向成熟时，心解脱名为“成熟”；若无此，则为“未成熟”。

ကတမေ ပန ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ? သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနံ ဝိသုဒ္ဓိကရဏဝသေန ပန္နရသ ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

然则，什么是令解脱成熟之法？应知有十五种法，能令信根等清净。如是说——

‘‘အဿဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, သဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, ပသာဒနီယေ သုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ.

“远离无信之人；亲近、结交、承事有信之人；省察能引生净信的经文：以此三事，信根得以清净。

‘‘ကုသီတေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, သမ္မပ္ပဓာနေ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ.

“远离懈怠之人；亲近、结交、承事勤精进之人；省察正勤：以此三事，精进根得以清净。

‘‘မုဋ္ဌဿတီ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, ဥပဋ္ဌိတဿတီ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, သတိပဋ္ဌာနေ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သတိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ.

“远离失念之人；亲近、结交、承事念住之人；省察念处：以此三事，念根得以清净。

‘‘အသမာဟိတေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, သမာဟိတေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, ဈာနဝိမောက္ခေ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သမာဓိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ.

“远离未得定之人；亲近、结交、承事得定之人；省察禅那与解脱：以此三事，定根得以清净。

‘‘ဒုပ္ပညေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, ပညဝန္တေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယံ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ ပညိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ.

“远离愚钝之人；亲近、结交、承事有智慧之人；省察甚深智慧的行境：以此三事，慧根得以清净。

‘‘ဣတိ ဣမေ ပဉ္စ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, ပဉ္စ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, ပဉ္စ သုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ ပန္နရသဟိ အာကာရေဟိ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၈၅).

“如是，远离五种人，亲近、结交、承事五种人，省察五种法门，以此十五事，此五根得以清净。”（《无碍解道》1.185）

အပရေဟိပိ [Pg.270] ပန္နရသဟိ အာကာရေဟိ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဝိသုဇ္ဈန္တိ. အပရေပိ ပန္နရသ ဓမ္မာ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ. သဒ္ဓါပဉ္စမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, အနိစ္စသညာ အနိစ္စေ, ဒုက္ခသညာ ဒုက္ခေ, အနတ္တသညာ, ပဟာနသညာ, ဝိရာဂသညာတိ ဣမာ ပဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ သညာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သီလသံဝရော, အဘိသလ္လေခတာ, ဝီရိယာရမ္ဘော, နိဗ္ဗေဓိကပညာတိ. တေသု ဝေနေယျဒမနကုသလော သတ္ထာ ဝေနေယျဿ မေဃိယတ္ထေရဿ အဇ္ဈာသယဝသေန ဣဓ ကလျာဏမိတ္တတာဒယော ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယေ ဓမ္မေ ဒဿေန္တော ‘‘ပဉ္စ ဓမ္မာ ပရိပက္ကာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ ဝတွာ တေ ဝိတ္ထာရေန္တော ‘‘ဣဓ, မေဃိယ, ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ဟောတီ’’တိအာဒိမာဟ.

另有十五事能令此五根清净。另有十五种法能令解脱成熟：以信为首的五根；无常想、苦想、无我想、断想、离贪想这五种顺抉择分想；善知识、戒律仪、俭约、发起精进、抉择慧。在这些法中，善于调伏所化众生的导师，根据梅吉亚长老的意乐，在此开示能令解脱成熟的善知识等法，说道：“五法有助于（心解脱）成熟”，并详细阐述道：“梅吉亚，于此，比丘为善友”等。

တတ္ထ ကလျာဏမိတ္တောတိ ကလျာဏော ဘဒ္ဒေါ သုန္ဒရော မိတ္တော ဧတဿာတိ ကလျာဏမိတ္တော. ယဿ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နော ‘‘အဃဿ တာတာ ဟိတဿ ဝိဓာတာ’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗာကာရေန ဥပကာရော မိတ္တော ဟောတိ, သော ပုဂ္ဂလော ကလျာဏမိတ္တောဝ. ယထာဝုတ္တေဟိ ကလျာဏပုဂ္ဂလေဟေဝ သဗ္ဗိရိယာပထေသု သဟ အယတိ ပဝတ္တတိ, န ဝိနာ တေဟီတိ ကလျာဏသဟာယော. ကလျာဏပုဂ္ဂလေသု ဧဝ စိတ္တေန စေဝ ကာယေန စ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရဘာဝေန ပဝတ္တတီတိ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော. ပဒတ္တယေန ကလျာဏမိတ္တသံသဂ္ဂေ အာဒရံ ဥပ္ပာဒေတိ. အယံ ကလျာဏမိတ္တတာသင်္ခါတော ဗြဟ္မစရိယဝါသဿ အာဒိဘာဝတော သဗ္ဗေသဉ္စ ကုသလဓမ္မာနံ ဗဟုကာရတာယ ပဓာနဘာဝတော စ ဣမေသု ပဉ္စသု ဓမ္မေသု အာဒိတော ဝုတ္တတ္တာ ပဌမော အနဝဇ္ဇဓမ္မော အဝိသုဒ္ဓါနံ သဒ္ဓါဒီနံ ဝိသုဒ္ဓိကရဏဝသေန စေတောဝိမုတ္တိယာ ပရိပက္ကာယ သံဝတ္တတိ. ဧတ္ထ စ ကလျာဏမိတ္တဿ ဗဟုကာရတာ ပဓာနတာ စ ‘‘ဥပဍ္ဎမိဒံ, ဘန္တေ, ဗြဟ္မစရိယဿ ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာ’’တိ ဝဒန္တံ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကံ ‘‘မာ ဟေဝံ, အာနန္ဒာ’’တိ ဒွိက္ခတုံ ပဋိသေဓေတွာ ‘‘သကလမေဝ ဟိဒံ, အာနန္ဒ, ဗြဟ္မစရိယံ ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ’’တိ – အာဒိသုတ္တပဒေဟိ (သံ. နိ. ၁.၁၂၉; ၅.၂) ဝေဒိတဗ္ဗာ.

此处所谓善友，是指拥有善良、美好、庄严的朋友。若有朋友具足戒等功德，如“苦难者的父亲，利益的施予者”般，于一切方面皆有助益，此人即是善友。与如前所说的善人们在一切威仪中共同行止，不相舍离，所以称为善伴。身心都亲近善人，倾向于善人，叫做善依。这三个词表达了要对与善友交往生起敬重的意义。此善友谊，由于它是梵行生活的开始，并且对所有善法多所助益而居首要，所以在五种法中首先被提到，是第一个无过失的法，通过净化未净化的信心等，使心解脱达到圆熟。关于善友的多所助益与首要性，应当通过法藏之主阿难(Ānanda)所说的话来理解：“尊者，这善友谊是梵行的一半。”但世尊两次制止他说：“阿难，不要这样说。”（并说：）“阿难，这完全就是梵行，即善友谊、善伴党。”——从这些经文（《相应部》1.129; 5.2）可知。

ပုန စပရန္တိ ပုန စ အပရံ ဓမ္မဇာတံ. သီလဝါတိ ဧတ္ထ ကေနဋ္ဌေန သီလံ? သီလနဋ္ဌေန သီလံ. ကိမိဒံ သီလနံ နာမ? သမာဓာနံ, ကာယကမ္မာဒီနံ သုသီလျဝသေန အဝိပ္ပကိဏ္ဏတာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥပဓာရဏံ, ဈာနာဒိကုသလဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာနဝသေန အာဓာရဘာဝေါတိ အတ္ထော. တသ္မာ သီလေတိ, သီလတီတိ ဝါ သီလံ. အယံ တာဝ သဒ္ဒလက္ခဏနယေန သီလဋ္ဌော. အပရေ [Pg.271] ပန ‘‘သိရဋ္ဌော သီလဋ္ဌော, သီတလဋ္ဌော, သီလဋ္ဌော’’တိ နိရုတ္တိနယေန အတ္ထံ ဝဏ္ဏေန္တိ. တယိဒံ ပါရိပူရိတော အတိသယတော ဝါ သီလံ အဿ အတ္ထီတိ သီလဝါ, သီလသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော.

再者，还有另一类法。于“具戒者”一词中，“戒”是何义？以安住义为戒。此安住为何？即等持，义为身业等因善行而不散乱。或为支持义，义为作为禅定等善法的立足处与基础。是故，因其安住，或因其行持，故名为戒。此为依词义对戒的解释。另有人依词源学解释其义：“戒有顶首义、清凉义、行持义。”此人有圆满或卓越之戒，故为具戒者，义为戒行圆满。

ယထာ စ သီလဝါ ဟောတိ သီလသမ္ပန္နော, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပါတိမောက္ခန္တိ သိက္ခာပဒသီလံ. တဉှိ ယော နံ ပါတိ ရက္ခတိ, တံ မောက္ခေတိ မောစေတိ အာပါယိကာဒီဟိ ဒုက္ခေဟီတိ ပါတိမောက္ခံ. သံဝရဏံ သံဝရော, ကာယဝါစာဟိ အဝီတိက္ကမော. ပါတိမောက္ခမေဝ သံဝရော ပါတိမောက္ခသံဝရော, တေန သံဝုတော ပိဟိတကာယဝါစောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော. ဣဒမဿ တသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌိတဘာဝပရိဒီပနံ. ဝိဟရတီတိ တဒနုရူပဝိဟာရသမင်္ဂိဘာဝပရိဒီပနံ. အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ ဟေဋ္ဌာ ပါတိမောက္ခသံဝရဿ ဥပရိ ဝိသေသာနံ ယောဂဿ စ ဥပကာရဓမ္မပရိဒီပနံ. အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီတိ ပါတိမောက္ခသီလတော အစဝနဓမ္မတာပရိဒီပနံ. သမာဒါယာတိ သိက္ခာပဒါနံ အနဝသေသတော အာဒါနပရိဒီပနံ. သိက္ခတီတိ သိက္ခာယ သမင်္ဂိဘာဝပရိဒီပနံ. သိက္ခာပဒေသူတိ သိက္ခိတဗ္ဗဓမ္မပရိဒီပနံ.

为示具戒者如何戒行圆满，故说“为波罗提木叉律仪所防护”等。其中，波罗提木叉即学处戒。因为它能守护、护卫奉行它的人，使之解脱、脱离恶趣等苦，故名波罗提木叉。防护即是律仪，指身语的不违越。波罗提木叉即是律仪，故为波罗提木叉律仪；以此防护，关闭身语，故为“为波罗提木叉律仪所防护”。此句旨在阐明其安住于彼戒。“住”旨在阐明其具足与戒相应的行住。“具足正行与行处”旨在阐明在波罗提木叉律仪之上，有殊胜修行与助益之法。“于微小罪见怖畏”旨在阐明其不舍离波罗提木叉戒之法性。“受持”旨在阐明其无遗地领受诸学处。“学”旨在阐明其具足修学。“于诸学处”旨在阐明所应修学之法。

အပရော နယော – ကိလေသာနံ ဗလဝဘာဝတော ပါပကိရိယာယ သုကရဘာဝတော ပုညကိရိယာယ စ ဒုက္ကရဘာဝတော ဗဟုက္ခတ္တုံ အပါယေသု ပတနသီလောတိ ပါတီ, ပုထုဇ္ဇနော. အနိစ္စတာယ ဝါ ဘဝါဒီသု ကမ္မဝေဂုက္ခိတ္တော ဃဋိယန္တံ ဝိယ အနဝဋ္ဌာနေန ပရိဗ္ဘမနတော ဂမနသီလောတိ ပါတီ. မရဏဝသေန ဝါ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ အတ္တဘာဝဿ ပတနသီလော ဝါ ပါတီ, သတ္တသန္တာနော, စိတ္တမေဝ ဝါ. တံ ပါတိနံ သံသာရဒုက္ခတော မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခံ. စိတ္တဿ ဟိ ဝိမောက္ခေန သတ္တော ‘‘ဝိမုတ္တော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘စိတ္တဝေါဒါနာ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၀၀), ‘‘အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၈) စ.

另一释义：因烦恼强盛，作恶容易而行善困难，故凡夫屡屡堕于恶趣，有堕落之性，是为堕者(pātī)。或因无常，于诸有中为业力所抛，如陶轮般无住而旋转，有流转之性，是为堕者。或因死亡，于彼彼众生类中，自体有堕落之性，或有情相续、或心有堕落之性，是为堕者。能令此堕者从轮回苦中解脱，故名波罗提木叉。实因心解脱，有情才被称为“已解脱者”。如言：“由心清净，众生清净。”（《相应部》3.100），及“无所取著，心从诸漏解脱。”（《大品》28）

အထ ဝါ အဝိဇ္ဇာဒိဟေတုနာ သံသာရေ ပတတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ပါတိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၂၄) ဟိ ဝုတ္တံ. တဿ ပါတိနော သတ္တဿ တဏှာဒိသံကိလေသတ္တယတော မောက္ခော ဧတေနာတိ ပါတိမောက္ခံ.

又，或因无明等因而于轮回中堕落(patati)、前往(gacchati)、流转(pavattati)，故为堕者(pāti)。如言：“为无明所盖、贪爱所结之众生，流转轮回。”（《相应部》2.124）能因此而令彼堕落之有情，从贪爱等三杂染中解脱，故名波罗提木叉。

အထ [Pg.272] ဝါ ပါတေတိ ဝိနိပါတေတိ ဒုက္ခေတိ ပါတိ, စိတ္တံ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘စိတ္တေန နီယတီ လောကော, စိတ္တေန ပရိကဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၆၂). တဿ ပါတိနော မောက္ခော ဧတေနာတိ ပါတိမောက္ခံ. ပတတိ ဝါ ဧတေန အပါယဒုက္ခေ သံသာရဒုက္ခေ စာတိ ပါတိ, တဏှာဒိသံကိလေသော. ဝုတ္တဉှိ ‘‘တဏှာ ဇနေတိ ပုရိသံ (သံ. နိ. ၁.၅၅). တဏှာဒုတိယော ပုရိသော’’တိ (အ. နိ. ၄.၉; ဣတိဝု. ၁၅, ၁၀၅) စ အာဒိ. တတော ပါတိတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခံ.

又，或心使人堕落(pāteti)、毁灭(vinipāteti)、痛苦(dukkheti)，故（心）为堕者(pāti)。如言：“世间由心引导，由心牵引。”（《相应部》Saṃyutta Nikāya 1.62）能因此而从彼堕者（心）中解脱，故名波罗提木叉。或因此而堕于恶趣苦与轮回苦，故贪爱等杂染为堕者(pāti)。如言：“贪爱生起人(purisa)。”（《相应部》Saṃyutta Nikāya 1.55）及“人(purisa)以贪爱为伴。”（《增支部》Aṅguttara Nikāya 4.9；《如是语》Itivuttaka 15, 105）等。从彼堕者中解脱，故名波罗提木叉。

အထ ဝါ ပတတိ ဧတ္ထာတိ ပါတိ, ဆ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ဆသု လောကော သမုပ္ပန္နော, ဆသု ကုဗ္ဗတိ သန္ထဝ’’န္တိ (သု. နိ. ၁၇၁). တတော ဆအဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနသင်္ခါတတော ပါတိတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခံ. အထ ဝါ ပါတော ဝိနိပါတော အဿ အတ္ထီတိ ပါတီ, သံသာရော. တတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခံ. အထ ဝါ သဗ္ဗလောကာဓိပတိဘာဝတော ဓမ္မိဿရော ဘဂဝါ ပတီတိ ဝုစ္စတိ, မုစ္စတိ ဧတေနာတိ မောက္ခော, ပတိနော မောက္ခော တေန ပညတ္တတ္တာတိ ပတိမောက္ခော, ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခံ. သဗ္ဗဂုဏာနံ ဝါ မူလဘာဝတော ဥတ္တမဋ္ဌေန ပတိ စ သော ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန မောက္ခော စာတိ ပတိမောက္ခော, ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခံ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ပါတိမောက္ခန္တိ အာဒိမေတံ မုခမေတံ ပမုခမေတ’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၃၅) ဝိတ္ထာရော.

又，或堕于此处(patati ettha)，故此处为堕处(pāti)，即六内外处。如言：“世间生于六处，于六处建立交情。”（《经集》171）从彼名为六内外处之堕处中解脱，故名波罗提木叉。又，或轮回有堕落(pāto)、毁灭(vinipāto)，故（轮回）为堕者(pātī)。从中解脱，故名波罗提木叉。又，或因是一切世间之主，法自在者世尊被称为主(pati)；因此而得解脱，故为解脱(mokkha)；乃主所制定的解脱，故为“主之解脱”(patimokkho)，“主之解脱”即是波罗提木叉。又，或因是一切功德之根本，以最上义为“主”(pati)，且依前述之义为“解脱”(mokkha)，故为“主解脱”(patimokkho)，“主解脱”即是波罗提木叉。诚如所言：“波罗提木叉者，此是初，此是口，此是上首。”（《大品》135）广说如是。

အထ ဝါ ပ-ဣတိ ပကာရေ, အတီတိ အစ္စန္တတ္ထေ နိပါတော, တသ္မာ ပကာရေဟိ အစ္စန္တံ မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခံ. ဣဒဉှိ သီလံ သယံ တဒင်္ဂဝသေန, သမာဓိသဟိတံ ပညာသဟိတဉ္စ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန သမုစ္ဆေဒဝသေန အစ္စန္တံ မောက္ခေတိ မောစေတီတိ ပါတိမောက္ခံ. ပတိ ပတိ မောက္ခောတိ ဝါ ပတိမောက္ခော, တမှာ တမှာ ဝီတိက္ကမဒေါသတော ပစ္စေကံ မောက္ခောတိ အတ္ထော. ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခံ. မောက္ခောတိ ဝါ နိဗ္ဗာနံ, တဿ မောက္ခဿ ပဋိဗိမ္ဗဘူတောတိ ပတိမောက္ခော. သီလသံဝရော ဟိ သူရိယဿ အရုဏုဂ္ဂမနံ ဝိယ နိဗ္ဗာနဿ ဥဒယဘူတော တပ္ပဋိဘာဂေါဝ ယထာရဟံ ကိလေသနိဗ္ဗာပနတော. ပတိမောက္ခောယေဝ ပါတိမောက္ခံ. အထ ဝါ မောက္ခံ ပတိ ဝတ္တတိ, မောက္ခာဘိမုခန္တိ ဝါ ပတိမောက္ခံ, ပတိမောက္ခမေဝ ပါတိမောက္ခန္တိ ဧဝံ တာဝ ဧတ္ထ ပါတိမောက္ခသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

又，或“pa”为表“种种”，“ati”为不变词表“究竟”义，故以种种方式究竟解脱，是为波罗提木叉。此戒以自身为彼分断，与定相应为镇伏断，与慧相应为正断，能究竟解脱、脱离，故名波罗提木叉。或为“各各解脱”(pati pati mokkho)，即波罗提木叉，义为从彼彼违犯之过中一一解脱。“各各解脱”即是波罗提木叉。又，或“解脱”(mokkha)即涅槃，此为彼解脱之影像，故为“对向解脱”(patimokkho)。戒律仪实如日出之曙光，是涅槃生起之前相，且能相应地熄灭烦恼，故为其对应部分。“对向解脱”即是波罗提木叉。又，或朝向(pati)解脱(mokkhaṃ)而转，或面向解脱，故为“向于解脱”(patimokkho)，“向于解脱”即是波罗提木叉。如是，当知此处波罗提木叉一词之义。

သံဝရတိ [Pg.273] ပိဒဟတိ ဧတေနာတိ သံဝရော, ပါတိမောက္ခမေဝ သံဝရောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရော. အတ္ထတော ပန တတော တတော ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗတော ဝိရတိယော စေတနာ စ, တေန ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော သမန္နာဂတော ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော ဥပဂတော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော, တေန ဝုစ္စတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၁).

“由其防护、遮止，故为‘防护’（saṃvara）。以波罗提木叉而防护，故为‘波罗提木叉防护’（pātimokkhasaṃvara）。然就其义而言，是从各种应避免的违犯中的诸离（virati）与诸思（cetanā）。具足此波罗提木叉防护者，即为‘由波罗提木叉防护所防护’（pātimokkhasaṃvarasaṃvuto）。诚如世尊所言：‘具足、圆满具足、已达、已成、已拥有此波罗提木叉防护，是故被称为“由波罗提木叉防护所防护”。’（Vibh. 511）

ဝိဟရတီတိ ဣရိယာပထဝိဟာရေန ဝိဟရတိ ဣရိယတိ ဝတ္တတိ. အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ ဝေဠုဒါနာဒိမိစ္ဆာဇီဝဿ ကာယပါဂဗ္ဘိယာဒီနဉ္စ အကရဏေန သဗ္ဗသော အနာစာရံ ဝဇ္ဇေတွာ ကာယိကော အဝီတိက္ကမော, ဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော, ကာယိကဝါစသိကော အဝီတိက္ကမောတိ ဧဝံ ဝုတ္တဘိက္ခု သာရုပ္ပအာစာရသမ္ပတ္တိယာ ဝေသိယာဒိအဂေါစရံ ဝဇ္ဇေတွာ ပိဏ္ဍပါတာဒိအတ္ထံ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနသင်္ခါတဂေါစရစရဏေန စ သမ္ပန္နတ္တာ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော.

“住”，即以行住坐卧之威仪而住、而行、而动。“具足行仪与行处”者：因不做赠送竹子等邪命，不犯身体的粗野等，完全避免不如法的行为，身无违犯，语无违犯，身语皆无违犯，如是之比丘，具足了适合比丘的行仪；又因避免妓女等非行处，为乞食等目的而行于被称为“行处”的适当之地，具足了行处。是故，其人“具足行仪与行处”。

အပိစ ယော ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော သဗြဟ္မစာရီသု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နော သုနိဝတ္ထော သုပါရုတော ပါသာဒိကေန အဘိက္ကန္တေန ပဋိက္ကန္တေန အာလောကိတေန ဝိလောကိတေန သမိဉ္ဇိတေန ပသာရိတေန ဣရိယာပထသမ္ပန္နော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ မတ္တညူ ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာဘိသမာစာရိကေသု သက္ကစ္စကာရီ ဂရုစိတ္တီကာရဗဟုလော ဝိဟရတိ, အယံ ဝုစ္စတိ အာစာရသမ္ပန္နော.

再者，若有比丘于导师恭敬尊重，于同梵行者恭敬尊重，具足惭愧，善着下衣，善披上衣，前进后退、前瞻后顾、屈伸身体皆具威仪，守护根门，饮食知量，勤修觉醒，具足念与正知，少欲、知足、独处、不杂，于基础行仪恭敬而行、极为尊重，如是而住者，此人被称为“具足行仪”。

ဂေါစရော ပန ဥပနိဿယဂေါစရော, အာရက္ခဂေါစရော, ဥပနိဗန္ဓဂေါစရောတိ တိဝိဓော. တတ္ထ ယော ဒသကထာဝတ္ထုဂုဏသမန္နာဂတော ဝုတ္တလက္ခဏော ကလျာဏမိတ္တော, ယံ နိဿာယ အဿုတံ သုဏာတိ, သုတံ ပရိယောဒါပေတိ, ကင်္ခံ ဝိတရတိ, ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုံ ကရောတိ, စိတ္တံ ပသာဒေတိ, ယဿ စ အနုသိက္ခန္တော သဒ္ဓါယ ဝဍ္ဎတိ, သီလေန, သုတေန, စာဂေန, ပညာယ ဝဍ္ဎတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ဥပနိဿယဂေါစရော.

行处有三种：依止行处、守护行处、系缚行处。其中，具足十论事之德与前述特相的善友，依止他能听闻未闻之法，净化已闻之法，断除疑惑，端正知见，令心澄净，并且随他学习而在信、戒、闻、舍、慧上增长，此即被称为“依止行处”。

ယော ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝီထိံ ပဋိပန္နော ဩက္ခိတ္တစက္ခု ယုဂမတ္တဒဿီ သံဝုတော ဂစ္ဆတိ, န ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော, န အဿံ, န ရထံ[Pg.274], န ပတ္တိံ, န ဣတ္ထိံ, န ပုရိသံ ဩလောကေန္တော, န ဥဒ္ဓံ ဥလ္လောကေန္တော, န အဓော ဩလောကေန္တော, န ဒိသာဝိဒိသံ ပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ, အယံ အာရက္ခဂေါစရော.

若有比丘进入村内，走在路上，他垂下目光，视线仅及一轭之远，防护而行；不看象、不看马、不看车、不看步兵、不看女人、不看男人，不仰视、不俯视、不环顾四方而行，此即“守护行处”。

ဥပနိဗန္ဓဂေါစရော ပန စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, ယတ္ထ ဘိက္ခု အတ္တနော စိတ္တံ ဥပနိဗန္ဓတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ကော စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဂေါစရော သကော ပေတ္တိကော ဝိသယော, ယဒိဒံ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၇၂). တတ္ထ ဥပနိဿယဂေါစရဿ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တတ္တာ ဣတရေသံ ဝသေနေတ္ထ ဂေါစရော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ယထာဝုတ္တာယ အာစာရသမ္ပတ္တိယာ ဣမာယ စ ဂေါစရသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတတ္တာ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော.

而“系缚行处”即四念处，比丘于此系缚己心。诚如世尊所言：‘诸比丘，何为比丘自己的、祖传的行处领域？即此四念处。’（SN 5.372）在此，因“依止行处”先前已说，故此处的“行处”当通过其余两种来理解。如是，因具足如上所述的行仪圆满与此行处圆满，故为“具足行仪与行处”。

အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီတိ အပ္ပမတ္တကတ္တာ အဏုပ္ပမာဏေသု အဿတိယာ အသဉ္စိစ္စ အာပန္နသေခိယအကုသလစိတ္တုပ္ပာဒါဒိဘေဒေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿနသီလော. ယော ဟိ ဘိက္ခု ပရမာဏုမတ္တံ ဝဇ္ဇံ အဋ္ဌသဋ္ဌိယောဇနသတသဟဿုဗ္ဗေဓသိနေရုပဗ္ဗတရာဇသဒိသံ ကတွာ ပဿတိ, ယောပိ သဗ္ဗလဟုကံ ဒုဗ္ဘာသိတမတ္တံ ပါရာဇိကသဒိသံ ကတွာ ပဿတိ, အယမ္ပိ အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ နာမ. သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ ယံကိဉ္စိ သိက္ခာပဒေသု သိက္ခိတဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အနဝသေသံ သမာဒိယိတွာ သိက္ခတိ, ဝတ္တတိ ပူရေတီတိ အတ္ထော.

“于微小过失见怖畏者”，即因不放逸，能于失念、无意而犯的众学法、生起不善心等微小过失中见到怖畏。若有比丘视原子般的微小过失如六万八千由旬高的须弥山王，视最轻的恶说如波罗夷，此人亦名“于微小过失见怖畏者”。“受持学处于诸学处中”意为：凡是诸学处中当学之事，他皆完全、彻底、无遗地受持而学，即行持、圆满之义。

အဘိသလ္လေခိကာတိ အတိဝိယ ကိလေသာနံ သလ္လေခနီယာ, တေသံ တနုဘာဝါယ ပဟာနာယ ယုတ္တရူပါ. စေတောဝိဝရဏသပ္ပာယာတိ စေတသော ပဋိစ္ဆာဒကာနံ နီဝရဏာနံ ဒူရီဘာဝကရဏေန စေတောဝိဝရဏသင်္ခါတာနံ သမထဝိပဿနာနံ သပ္ပာယာ, သမထဝိပဿနာစိတ္တဿေဝ ဝါ ဝိဝရဏာယ ပါကဋီကရဏာယ ဝါ သပ္ပာယာ ဥပကာရိကာတိ စေတောဝိဝရဏသပ္ပာယာ.

“能削减者”，是说它能极大地削减诸烦恼，适合于令烦恼减弱与断除。“适合于心之开启者”，是说它通过移除覆盖心的诸盖，而适合于被称为“心之开启”的止与观；或者说，它有助于止观之心的开启或显现，故为“适合于心之开启”。

ဣဒါနိ ယေန နိဗ္ဗိဒါဒိအာဝဟဏေန အယံ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပာယာ စ နာမ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယာတိ ဧကံသေနေဝ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ. ဝိရာဂါယ နိရောဓာယာတိ တဿေဝ ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယ စ နိရုဇ္ဈနတ္ထာယ စ. ဥပသမာယာတိ သဗ္ဗကိလေသဝူပသမာယ. အဘိညာယာတိ သဗ္ဗဿပိ [Pg.275] အဘိညေယျဿ အဘိဇာနနာယ. သမ္ဗောဓာယာတိ စတုမဂ္ဂသမ္ဗောဓာယ. နိဗ္ဗာနာယာတိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနာယ. ဧတေသု ဟိ အာဒိတော တီဟိ ပဒေဟိ ဝိပဿနာ ဝုတ္တာ, ဒွီဟိ နိဗ္ဗာနံ ဝုတ္တံ. သမထဝိပဿနာ အာဒိံ ကတွာ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနော အယံ သဗ္ဗော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိနော သိဇ္ဈတီတိ ဒဿေတိ.

现在，为显示此论如何通过引生厌离等而被称为“能削减者”与“适合于心之开启者”，故说“为完全厌离”等。其中，“为完全厌离”是为完全厌离轮回之苦；“为离贪、为灭尽”是为对轮回之苦的离贪与灭尽；“为寂静”是为一切烦恼的平息；“为证智”是为完全了知一切应被证知者；“为正觉”是为四道正觉；“为涅槃”是为无余依涅槃。在这些词中，由前三者说的是观，由两者说的是涅槃。此表明，对于获得十论事者，从止观开始至涅槃结束的这一切上人法都能成就。

ဣဒါနိ တံ ကထံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘အပ္ပိစ္ဆကထာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အပ္ပိစ္ဆောတိ နိဣစ္ဆော, တဿ ကထာ အပ္ပိစ္ဆကထာ, အပ္ပိစ္ဆဘာဝပ္ပဋိသံယုတ္တကထာ ဝါ အပ္ပိစ္ဆကထာ. ဧတ္ထ စ အတြိစ္ဆော, ပါပိစ္ဆော, မဟိစ္ဆော, အပ္ပိစ္ဆောတိ ဣစ္ဆာဝသေန စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ. တေသု အတ္တနာ ယထာလဒ္ဓေန လာဘေန အတိတ္တော ဥပရူပရိ လာဘံ ဣစ္ဆန္တော အတြိစ္ဆော နာမ. ယံ သန္ဓာယ –

现在，为分别解说该论，而说“少欲论”等。其中，“少欲”即无欲，关于此的论是少欲论，或与少欲状态相应的论是少欲论。在此，依欲望而有四种人：极欲者、恶欲者、大欲者、少欲者。其中，对自己所得的利养不满足，还想得到更多利养者，名为“极欲者”。

‘‘စတုဗ္ဘိ အဋ္ဌဇ္ဈဂမာ, အဋ္ဌာဟိပိ စ သောဠသ;

သောဠသာဟိ စ ဗာတ္တိံသ, အတြိစ္ဆံ စက္ကမာသဒေါ;

ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ, စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၅.၁၀၃) စ;

“从四他得八，从八得十六，从十六得三十二，极欲者得到轮。为欲所击之人，轮在其头顶旋转。”（Jā 1.5.103）

‘‘အတြိစ္ဆံ အတိလောဘေန, အတိလောဘမဒေန စာ’’တိ. စ ဝုတ္တံ;

以及说：“极欲因极贪，亦因极贪慢。”

လာဘသက္ကာရသိလောကနိကာမယမာနာယ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနာဓိပ္ပာယော ပါပိစ္ဆော. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဓေကစ္စော အဿဒ္ဓေါ သမာနော ‘သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ ဣစ္ဆတိ, ဒုဿီလော သမာနော ‘သီလဝါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ ဣစ္ဆတီ’’တိအာဒိ (ဝိဘ. ၈၅၁).

“恶欲者”是渴求利养、恭敬、名声，意图彰显自己不实之德行者。正如所说：“在此，某人无信，却希望‘愿人们知我有信’；他无戒，却希望‘愿人们知我有戒’”等。（Vibh. 851）

သန္တဂုဏသမ္ဘာဝနာဓိပ္ပာယော ပဋိဂ္ဂဟဏေ အမတ္တညူ မဟိစ္ဆော, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဓေကစ္စော သဒ္ဓေါ သမာနော ‘သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ ဣစ္ဆတိ, သီလဝါ သမာနော ‘သီလဝါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ ဣစ္ဆတီ’’တိအာဒိ. ဒုတ္တပ္ပိယတာယ ဟိဿ ဝိဇာတမာတာပိ စိတ္တံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

“大欲者”是意图彰显自己已有之德行，且在接受供养时不知量者。正如所说：“在此，某人有信，却希望‘愿人们知我有信’；他有戒，却希望‘愿人们知我有戒’”等。由于他难以满足，即使是生他的母亲也无法了解其心。因此说：

‘‘အဂ္ဂိက္ခန္ဓော သမုဒ္ဒေါ စ, မဟိစ္ဆော စာပိ ပုဂ္ဂလော;

သကဋေန ပစ္စယေ ဒေန္တု, တယောပေတေ အတပ္ပယာ’’တိ.

“火堆、海洋，以及大欲之人——即使以车运送资具，此三者亦不满足。”

ဧတေ ပန အတြိစ္ဆတာဒယော ဒေါသေ အာရကာ ဝိဝဇ္ဇေတွာ သန္တဂုဏနိဂုဟနာဓိပ္ပာယော ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ မတ္တညူ အပ္ပိစ္ဆော. အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဂုဏံ [Pg.276] ပဋိစ္ဆာဒေတုကာမတာယ သဒ္ဓေါ သမာနော ‘‘သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ န ဣစ္ဆတိ, သီလဝါ, ဗဟုဿုတော, ပဝိဝိတ္တော, အာရဒ္ဓဝီရိယော, ဥပဋ္ဌိတဿတိ, သမာဟိတော, ပညဝါ သမာနော ‘‘ပညဝါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ န ဣစ္ဆတိ. သွာယံ ပစ္စယပ္ပိစ္ဆော, ဓုတင်္ဂပ္ပိစ္ဆော, ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆော အဓိဂမပ္ပိစ္ဆောတိ စတုဗ္ဗိဓော. တတ္ထ စတူသု ပစ္စယေသု အပ္ပိစ္ဆော ပစ္စယဒါယကံ ဒေယျဓမ္မံ အတ္တနော ထာမဉ္စ ဩလောကေတွာ သစေပိ ဟိ ဒေယျဓမ္မော ဗဟု ဟောတိ, ဒါယကော အပ္ပံ ဒါတုကာမော, ဒါယကဿ ဝသေန အပ္ပမေဝ ဂဏှာတိ. ဒေယျဓမ္မော စေ အပ္ပော, ဒါယကော ဗဟုံ ဒါတုကာမော, ဒေယျဓမ္မဿ ဝသေန အပ္ပမေဝ ဂဏှာတိ. ဒေယျဓမ္မောပိ စေ ဗဟု, ဒါယကောပိ ဗဟုံ ဒါတုကာမော, အတ္တနော ထာမံ ဉတွာ ပမာဏယုတ္တမေဝ ဂဏှာတိ. ဧဝရူပေါ ဟိ ဘိက္ခု အနုပ္ပန္နံ လာဘံ ဥပ္ပာဒေတိ, ဥပ္ပန္နံ လာဘံ ထာဝရံ ကရောတိ, ဒါယကာနံ စိတ္တံ အာရာဓေတိ. ဓုတင်္ဂသမာဒါနဿ ပန အတ္တနိ အတ္ထိဘာဝံ န ဇာနာပေတုကာမော ဓုတင်္ဂပ္ပိစ္ဆော. ယော အတ္တနော ဗဟုဿုတဘာဝံ ဇာနာပေတုံ န ဣစ္ဆတိ, အယံ ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆော. ယော ပန သောတာပန္နာဒီသု အညတရော ဟုတွာ သဗြဟ္မစာရီနမ္ပိ အတ္တနော သောတာပန္နာဒိဘာဝံ ဇာနာပေတုံ န ဣစ္ဆတိ, အယံ အဓိဂမပ္ပိစ္ဆော. ဧဝမေတေသံ အပ္ပိစ္ဆာနံ ယာ အပ္ပိစ္ဆတာ, တဿာ သဒ္ဓိံ သန္ဒဿနာဒိဝိဓိနာ အနေကာကာရဝေါကာရာနိသံသဝိဘာဝနဝသေန သပ္ပဋိပက္ခဿ အတြိစ္ဆတာဒိဘေဒဿ ဣစ္ဆာစာရဿ အာဒီနဝဝိဘာဝနဝသေန စ ပဝတ္တာ ကထာ အပ္ပိစ္ဆကထာ.

此人远离贪求等过失，怀着隐藏自身功德的意图，在接受时知量，是为少欲。他虽有信心，却不愿人们知道他是“有信者”；虽持戒、多闻、独住、精进、安住于念、得定、有慧，却不愿人们知道他是“有慧者”。此少欲者有四种：对资具少欲、对头陀行少欲、对教理少欲、对证悟少欲。其中，对资具少欲者，会考量布施者、所施物及自身的能力。若所施物多，而布施者欲少施，则随布施者之意，仅取少量。若所施物少，而布施者欲多施，则随所施物之量，仅取少量。若所施物多，布施者亦欲多施，则了知自身能力后，取适量所需。这样的比丘能令未生之利养生起，已生之利养稳固，令布施者心生欢喜。不愿人知自己受持头陀行者，是对头陀行少欲。不愿人知自己多闻者，是对教理少欲。已是预流等圣者，却不愿同梵行者知晓自己已证预流等果位者，是对证悟少欲。如是，对此等少欲者之少欲，以开示等方法，阐明其种种利益，并阐明与其对立的过度贪求等欲行之过患，如是言说，即少欲论。

သန္တုဋ္ဌိကထာတိ ဧတ္ထ သန္တုဋ္ဌီတိ သကေန အတ္တနာ လဒ္ဓေန တုဋ္ဌိ သန္တုဋ္ဌိ. အထ ဝါ ဝိသမံ ပစ္စယိစ္ဆံ ပဟာယ သမံ တုဋ္ဌိ သန္တုဋ္ဌိ, သန္တေန ဝါ ဝိဇ္ဇမာနေန တုဋ္ဌိ သန္တုဋ္ဌိ. ဝုတ္တဉ္စေတံ –

知足论中，所谓知足，即对自己所得到的感到满足。或舍离不正当的资具欲，而有正当的满足，是为知足；或对自己已有的感到满足，是为知足。经中亦言——

‘‘အတီတံ နာနုဗဒ္ဓေါ သော, နပ္ပဇပ္ပမနာဂတံ;

ပစ္စုပ္ပန္နေန ယာပေန္တော, သန္တုဋ္ဌောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ.

不恋过去事，不求未来物；随现在而活，是名知足者。

သမ္မာ ဝါ ဉာယေန ဘဂဝတာ အနုညာတဝိဓိနာ ပစ္စယေဟိ တုဋ္ဌိ သန္တုဋ္ဌိ, အတ္ထတော ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသော, သော ဒွါဒသဝိဓော ဟောတိ. ကထံ? စီဝရေ ယထာလာဘသန္တောသော, ယထာဗလသန္တောသော, ယထာသာရုပ္ပသန္တောသောတိ တိဝိဓော. ဧဝံ ပိဏ္ဍပါတာဒီသု.

或者，依世尊所允许的正当方法对资具感到满足，是为知足。就意义而言，即对各种资具的满足，它有十二种。如何？于衣有三种满足：随得满足、随力满足、随宜满足。于食物等亦如是。

တတြာယံ [Pg.277] ပဘေဒဝဏ္ဏနာ – ဣဓ ဘိက္ခု စီဝရံ လဘတိ သုန္ဒရံ ဝါ အသုန္ဒရံ ဝါ, သော တေနေဝ ယာပေတိ, အညံ န ပတ္ထေတိ, လဘန္တောပိ န ဂဏှာတိ, အယမဿ စီဝရေ ယထာလာဘသန္တောသော. အထ ပန ပကတိဒုဗ္ဗလော ဝါ ဟောတိ အာဗာဓဇရာဘိဘူတော ဝါ, ဂရုစီဝရံ ပါရုပန္တော ကိလမတိ, သော သဘာဂေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ တံ ပရိဝတ္တေတွာ လဟုကေန ယာပေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ စီဝရေ ယထာဗလသန္တောသော. အပရော ပဏီတပစ္စယလာဘီ ဟောတိ, သော ပဋ္ဋစီဝရာဒီနံ အညတရံ မဟဂ္ဃစီဝရံ ဗဟူနိ ဝါ လဘိတွာ ‘‘ဣဒံ ထေရာနံ စိရပဗ္ဗဇိတာနံ ဗဟုဿုတာနံ အနုရူပံ, ဣဒံ ဂိလာနာနံ ဒုဗ္ဗလာနံ အပ္ပလာဘီနံ ဟောတူ’’တိ တေသံ ဒတွာ အတ္တနာ သင်္ကာရကူဋာဒိတော ဝါ နန္တကာနိ ဥစ္စိနိတွာ သံဃာဋိံ ကတွာ တေသံ ဝါ ပုရာဏစီဝရာနိ ဂဟေတွာ ဓာရေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ စီဝရေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော.

此处详述其差别：在此，比丘得到衣，无论是精美的还是粗陋的，他就用它来维持生活，不希求其他，即使得到也不接受，这是他在衣方面的随得满足。如果他天生体弱，或者被疾病和衰老所困，穿着厚重的衣感到疲劳，他便与合适的比丘交换，用轻便的衣维持生活也感到满足，这是他在衣方面的随力满足。另有比丘得到上好的资具，他若得到丝绸衣等许多贵重的衣物，便想：“这适合于年长、出家久、博学的长老们，这适合于生病、体弱、少有所得的人”，便将它们布施出去，自己则从垃圾堆等处捡拾碎布缝制僧伽梨，或者取用他们的旧衣穿，也感到满足，这是他在衣方面的随宜满足。

ဣဓ ပန ဘိက္ခု ပိဏ္ဍပါတံ လဘတိ လူခံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ, သော တေနေဝ ယာပေတိ, အညံ န ပတ္ထေတိ, လဘန္တောပိ န ဂဏှာတိ, အယမဿ ပိဏ္ဍပါတေ ယထာလာဘသန္တောသော. အထ ပန အာဗာဓိကော ဟောတိ, လူခံ ပဏီတံ ပကတိဝိရုဒ္ဓံ ဗျာဓိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဂါဠှံ ဝါ ရောဂါဗာဓံ ပါပုဏာတိ, သော သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော ဒတွာ တဿ ဟတ္ထတော သပ္ပာယဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ ပိဏ္ဍပါတေ ယထာဗလသန္တောသော. အပရော ဗဟုံ ပဏီတံ ပိဏ္ဍပါတံ လဘတိ, သော ‘‘အယံ ပိဏ္ဍပါတော စိရပဗ္ဗဇိတာနံ အနုရူပေါ’’တိ စီဝရံ ဝိယ တေသံ ဒတွာ တေသံ ဝါ သေသကံ အတ္တနာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ မိဿကာဟာရံ ဝါ ဘုဉ္ဇန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ ပိဏ္ဍပါတေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော.

在此，比丘获得粗糙或精美的食物，就以此维生，不希求其他，即使得到也不接受，这是他于食物上的随得满足。如果他患病，食用与体质或疾病相违的食物而导致重病，他会将食物给予同梵行者，从其手中取得适宜的食物食用，修行沙门法，亦感满足，这是他于食物上的随力满足。另有比丘获得许多精美的食物，他心想：“这些食物适合久出家者”，然后像布施衣物般将食物布施给他们，自己则去乞食，食用他们剩下的食物，或者食用混合的食物，也感到满足，这是他于食物上的随宜满足。

ဣဓ ပန ဘိက္ခုနော သေနာသနံ ပါပုဏာတိ မနာပံ ဝါ အာမနာပံ ဝါ အန္တမသော တိဏသန္ထာရကမ္ပိ, သော တေနေဝ သန္တုဿတိ, ပုန အညံ သုန္ဒရတရံ ပါပုဏာတိ, တံ န ဂဏှာတိ, အယမဿ သေနာသနေ ယထာလာဘသန္တောသော. အထ ပန အာဗာဓိကော ဟောတိ ဒုဗ္ဗလော ဝါ, ပကတိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ သော ဗျာဓိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ သေနာသနံ လဘတိ, ယတ္ထဿ ဝသတော အဖာသု ဟောတိ, သော တံ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော ဒတွာ တဿ သန္တကေ သပ္ပာယသေနာသနေ ဝသိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ [Pg.278] သေနာသနေ ယထာဗလသန္တောသော. အပရော သုန္ဒရံ သေနာသနံ ပတ္တမ္ပိ န သမ္ပဋိစ္ဆတိ ‘‘ပဏီတသေနာသနံ နာမ ပမာဒဋ္ဌာန’’န္တိ, မဟာပုညတာယ ဝါ လေဏမဏ္ဍပကူဋာဂါရာဒီနိ ဗဟူနိ ပဏီတသေနာသနာနိ လဘတိ, သော တာနိ စီဝရာဒီနိ ဝိယ စိရပဗ္ဗဇိတာဒီနံ ဒတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝသန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ သေနာသနေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော.

在此，比丘获得卧具与住所（senāsana），无论是合意的还是不合意的，乃至只是草垫，就以此感到满足，不再接受其他更美好的卧具与住所，这是他于卧具与住所上的随得满足。如果他患病或身体虚弱，获得不适合体质或疾病的卧具与住所，居住其中感到不适，他会将之给予同梵行者，在同梵行者拥有的适宜卧具与住所里居住，修行沙门法，亦感满足，这是他于卧具与住所上的随力满足。另有比丘，即使获得好的卧具与住所也不接受，心想：“精美的卧具与住所是放逸之处。”或者因为福报大，获得许多精美的卧具与住所，例如洞窟（leṇa）、亭阁（maṇḍapa）、尖顶屋（kūṭāgāra）等，他会将这些像布施衣物等般，布施给久出家者等，自己在任何地方居住也感到满足，这是他于卧具与住所上的随宜满足。

ဣဓ ပန ဘိက္ခု ဘေသဇ္ဇံ လဘတိ လူခံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ, သော တေနေဝ တုဿတိ, အညံ န ပတ္ထေတိ, လဘန္တောပိ န ဂဏှာတိ, အယံ ဂိလာနပစ္စယေ ယထာလာဘသန္တောသော. အထ ပန တေလေန အတ္ထိကော ဖာဏိတံ လဘတိ, သော ယံ လဘတိ, သော တံ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော ဒတွာ တဿ ဟတ္ထတော တေလေန ဘေသဇ္ဇံ ကတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ ဂိလာနပစ္စယေ ယထာဗလသန္တောသော. အပရော မဟာပုညော ဗဟုံ တေလမဓုဖာဏိတာဒိပဏီတဘေသဇ္ဇံ လဘတိ, သော တံ စီဝရာဒီနိ ဝိယ စိရပဗ္ဗဇိတာဒီနံ ဒတွာ တေသံ အာဘတကေန ယေန ကေနစိ ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ. ယော ပန ဧကသ္မိံ ဘာဇနေ မုတ္တဟရီတကံ, ဧကသ္မိံ စတုမဓုရံ ဌပေတွာ ‘‘ဂဏှထ, ဘန္တေ, ယဒိစ္ဆသီ’’တိ ဝုစ္စမာနော ‘‘သစဿ တေသု အညတရေနပိ ရောဂေါ ဝူပသမ္မတိ, ဣဒံ မုတ္တဟရီတကံ နာမ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝဏ္ဏိတ’’န္တိ, ‘‘ပူတိမုတ္တဘေသဇ္ဇံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, တတ္ထ တေ ယာဝဇီဝံ ဥဿာဟော ကရဏီယော’’တိ (မဟာဝ. ၁၂၈) ဝစနံ အနုဿရန္တော စတုမဓုရံ ပဋိက္ခိပိတွာ မုတ္တဟရီတကေန ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တော ပရမသန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ ဂိလာနပစ္စယေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော.

于此，有比丘获得粗劣或精美的药，即因此而满足，不希求其他，纵使获得也不接受，此乃于病缘资具的随得满足。再者，若需要油而获得糖蜜(phāṇita)，他将所获得的糖蜜给予同梵行比丘，从其手中换取油来制药，修行沙门法时亦感满足，此乃于病缘资具的随力满足。另有大福报的比丘，获得大量的油、蜜、糖蜜等精美药物，他像布施衣物等一样，将这些给予久出家者等，然后用他们带回的任何一种药来制药，亦感满足。又，若有人在一个容器里放了尿诃梨勒(muttaharītaka)，另一个容器里放了四甜品(catumadhura)，对他说：“尊者，请随意取用。”他心想：“倘若这些当中任何一种都能治愈我的病，而此尿诃梨勒是佛陀等所赞叹的”，并忆念起“出家依止腐尿药(pūtimuttabhesajja)，于此应终身精勤”（《大品》128）之言，于是拒绝四甜品，而用尿诃梨勒制药，感到无上满足，此乃于病缘资具的随宜满足。

သော ဧဝံပဘေဒေါ သဗ္ဗောပိ သန္တောသော သန္တုဋ္ဌီတိ ပဝုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထတော ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသော’’တိ. တဿာ သန္တုဋ္ဌိယာ သဒ္ဓိံ သန္ဒဿနာဒိဝိဓိနာ အာနိသံသဝိဘာဝနဝသေန တပ္ပဋိပက္ခဿ အတြိစ္ဆတာဒိဘေဒဿ ဣစ္ဆာစာရဿ အာဒီနဝဝိဘာဝနဝသေန စ ပဝတ္တာ ကထာ သန္တုဋ္ဌိကထာ. ဣတော ပရာသုပိ ကထာသု ဧသေဝ နယော. ဝိသေသမတ္တမေဝ ဝက္ခာမ.

所有这些不同种类的满足，皆被称为“知足”(santuṭṭhi)。因此说：“就其义而言，即对各种资具的满足。”与知足相关，以开示等方式阐明其利益，并阐明其对立面——过度贪求(atricchatā)等欲行(icchācāra)的过患，如是进行的论说，即是知足论(santuṭṭhikathā)。此后的诸论，理路亦同，兹不赘述，仅说明其差别。

ပဝိဝေကကထာတိ ဧတ္ထ ကာယဝိဝေကော, စိတ္တဝိဝေကော, ဥပဓိဝိဝေကောတိ တယော ဝိဝေကာ. တေသု ဧကော ဂစ္ဆတိ, ဧကော တိဋ္ဌတိ, ဧကော နိသီဒတိ[Pg.279], ဧကော သေယျံ ကပ္ပေတိ, ဧကော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ, ဧကော ပဋိက္ကမတိ, ဧကော အဘိက္ကမတိ, ဧကော စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌာတိ, ဧကော စရတိ, ဧကော ဝိဟရတိ, ဧဝံ သဗ္ဗိရိယာပထေသု သဗ္ဗကိစ္စေသု ဂဏသင်္ဂဏိကံ ပဟာယ ဝိဝိတ္တဝါသော ကာယဝိဝေကော နာမ. အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပန စိတ္တဝိဝေကော နာမ. နိဗ္ဗာနံ ဥပဓိဝိဝေကော နာမ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ကာယဝိဝေကော စ ဝိဝေကဋ္ဌကာယာနံ နေက္ခမ္မာဘိရတာနံ, စိတ္တဝိဝေကော စ ပရိသုဒ္ဓစိတ္တာနံ ပရမဝေါဒါနပ္ပတ္တာနံ, ဥပဓိဝိဝေကော စ နိရုပဓီနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိသင်္ခါရဂတာန’’န္တိ (မဟာနိ. ၅၇). ဝိဝေကောယေဝ ပဝိဝေကော, ပဝိဝေကေ ပဋိသံယုတ္တာ ကထာ ပဝိဝေကကထာ.

“远离论”：此处有身远离(kāyaviveka)、心远离(cittaviveka)、依远离(upadhiviveka)三种远离。其中，一人行走，一人站立，一人坐下，一人躺卧，一人进入村庄乞食，一人返回，一人前进，一人经行，一人行动，一人居住，如是在一切威仪与事务中，舍弃群体交往而独住，此名身远离。八等至(aṭṭha samāpattiyo)则名心远离。涅槃(nibbāna)则名依远离。诚如所言：“身远离，是为乐于出离、喜好远离之身者；心远离，是为心已清净、已达最上净化之人；依远离，是为无所依、已达无为之人(puggala)。”（《大义释》Mahāniddesa 57）远离即是殊胜远离，与远离相关的论说，即是远离论。

အသံသဂ္ဂကထာတိ ဧတ္ထ သဝနသံသဂ္ဂေါ, ဒဿနသံသဂ္ဂေါ, သမုလ္လပနသံသဂ္ဂေါ, သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂေါ, ကာယသံသဂ္ဂေါတိ ပဉ္စ သံသဂ္ဂါ. တေသု ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု သုဏာတိ ‘‘အမုကသ္မိံ ဌာနေ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဣတ္ထီ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတာ’’တိ, သော တံ သုတွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ, ဧဝံ ဝိသဘာဂါရမ္မဏဿဝနေန ဥပ္ပန္နကိလေသသန္ထဝေါ သဝနသံသဂ္ဂေါ နာမ. န ဟေဝ ခေါ ဘိက္ခု သုဏာတိ, အပိစ ခေါ သာမံ ပဿတိ ဣတ္ထိံ အဘိရူပံ ဒဿနီယံ ပါသာဒိကံ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတံ, သော တံ ဒိသွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ, ဧဝံ ဝိသဘာဂါရမ္မဏဒဿနေန ဥပ္ပန္နကိလေသသန္ထဝေါ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ နာမ. ဒိသွာ ပန အညမညံ အာလာပသလ္လာပဝသေန ဥပ္ပန္နော ကိလေသသန္ထဝေါ သမုလ္လပနသံသဂ္ဂေါ နာမ. သဉ္ဇဂ္ဃနာဒိပိ ဧတေနေဝ သင်္ဂယှတိ. အတ္တနော ပန သန္တကံ ယံ ကိဉ္စိ မာတုဂါမဿ ဒတွာ အဒတွာ ဝါ တေန ဒိန္နဿ ဝနဘင်္ဂိနိယာဒိနော ပရိဘောဂဝသေန ဥပ္ပန္နော ကိလေသသန္ထဝေါ သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂေါ နာမ. မာတုဂါမဿ ဟတ္ထဂ္ဂါဟာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နကိလေသသန္ထဝေါ ကာယသံသဂ္ဂေါ နာမ.

“不交往论”：此处有五种交往：听闻交往、见交往、言谈交往、受用交往、身体交往。其中，有比丘听闻：“在某处村庄或市镇，有一女子形貌美丽、悦意、端庄，具足最上等的美貌。”他听后，便沉沦、沮丧，不能持续梵行，舍弃学处而还俗。如是，因听闻不适宜的对象而生起的烦恼相续，名为听闻交往。又，比丘并非听闻，而是亲眼看见一女子形貌美丽、悦意、端庄，具足最上等的美貌。他见后，便沉沦、沮丧，不能持续梵行，舍弃学处而还俗。如是，因看见不适宜的对象而生起的烦恼相续，名为见交往。看见之后，通过彼此言谈对话而生起的烦恼相续，名为言谈交往。共同嬉笑等亦摄于此中。将自己的任何所有物给予或不给予女人，通过受用她所给的林中所采之物等而生起的烦恼相续，名为受用交往。通过执女人之手等而生起的烦恼相续，名为身体交往。

ယောပိ စေသ ‘‘ဂိဟီဟိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ အနနုလောမိကေန သံသဂ္ဂေန သဟသောကီ သဟနန္ဒီ သုခိတေသု သုခိတော ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတော ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာ ဝေါ ယောဂံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၃; မဟာနိ. ၁၆၄) ဧဝံ [Pg.280] ဝုတ္တော အနနုလောမိကော ဂိဟိသံသဂ္ဂေါ နာမ, ယော စ သဗြဟ္မစာရီဟိပိ ကိလေသုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတော သံသဂ္ဂေါ, တံ သဗ္ဗံ ပဟာယ ယွာယံ သံသာရေ ထိရတရံ သံဝေဂသင်္ခါရေသု တိဗ္ဗံ ဘယသညံ သရီရေ ပဋိက္ကူလသညံ သဗ္ဗာကုသလေသု ဇိဂုစ္ဆာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဟိရောတ္တပ္ပံ သဗ္ဗကိရိယာသု သတိသမ္ပဇညန္တိ သဗ္ဗံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ကမလဒလေ ဇလဗိန္ဒု ဝိယ သဗ္ဗတ္ထ အလဂ္ဂဘာဝေါ, အယံ သဗ္ဗသံသဂ္ဂပ္ပဋိပက္ခတာယ အသံသဂ္ဂေါ, တပ္ပဋိသံယုတ္တာ ကထာ အသံသဂ္ဂကထာ.

又，如所言：“他与在家人混杂而住，以不适宜的交往方式，同忧同喜，在他们快乐时快乐，在他们痛苦时痛苦，当事务生起时，他亲身投入其中。”（《相应部》3.3；《大义释》164）这种被称为不适宜的在家交往，以及那与同梵行者们在一起却成为烦恼生起之因的交往——舍断此等一切后，于轮回中确立更坚固的悚惧感、于诸行确立强烈的怖畏想、于身体确立不净想、于一切不善法确立以厌离为先导的惭与愧、于一切行为中确立念与正知，从而达到如莲叶上的水珠般于一切处皆不执著的状态——此状态因对治一切交往，故为不交往。与此相关的论说，即是不交往论。

ဝီရိယာရမ္ဘကထာတိ ဧတ္ထ ဝီရဿ ဘာဝေါ, ကမ္မန္တိ ဝါ ဝီရိယံ, ဝိဓိနာ ဤရေတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ဝါ ဝီရိယံ, ဝီရိယဉ္စ တံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ အာရဘနံ ဝီရိယာရမ္ဘော. သွာယံ ကာယိကော, စေတသိကော စာတိ ဒုဝိဓော, အာရမ္ဘဓာတု, နိက္ကမဓာတု, ပရက္ကမဓာတု, စာတိ တိဝိဓော, သမ္မပ္ပဓာနဝသေန စတုဗ္ဗိဓော. သော သဗ္ဗောပိ ယော ဘိက္ခု ဂမနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ ဌာနံ ပါပုဏိတုံ န ဒေတိ, ဌာနေ ဥပ္ပန္နံ နိသဇ္ဇံ, နိသဇ္ဇာယ ဥပ္ပန္နံ သယနံ ပါပုဏိတုံ န ဒေတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ အဇပဒေန ဒဏ္ဍေန ကဏှသပ္ပံ ဥပ္ပီဠေတွာ ဂဏှန္တော ဝိယ တိခိဏေန အသိနာ အမိတ္တံ ဂီဝါယ ပဟရန္တော ဝိယ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ အဒတွာ ဝီရိယဗလေန နိဂ္ဂဏှာတိ, တဿေဝံ ဝီရိယာရမ္ဘော အာရဒ္ဓဝီရိယဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော, တပ္ပဋိသံယုတ္တာ ကထာ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ.

“发起精进论”：此处，精进(vīriya)是勇士的状态或行动；或，应如法地激发、策动，故为精进。为断除诸不善法、为具足诸善法而发起此精进，即是发起精进。此有身、心二种；有发起界、出离界、勇猛界三种；依正勤则有四种。若有比丘，于行走时生起烦恼，不令其至站立；于站立时生起，不令其至坐下；于坐下时生起，不令其至躺卧；就在各处，犹如用丫形杖压制并捕捉黑蛇，犹如用利剑砍杀敌颈，不令其抬头，以精进力将其制伏。如是发起精进，当知是就已策励精进者而言。与此相关的论说，即是发起精进论。

သီလကထာတိအာဒီသု ဒုဝိဓံ သီလံ လောကိယံ လောကုတ္တရဉ္စ. တတ္ထ လောကိယံ ပါတိမောက္ခသံဝရာဒိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. လောကုတ္တရံ မဂ္ဂသီလံ ဖလသီလဉ္စ. တထာ သမာဓိပိ. ဝိပဿနာယ ပါဒကဘူတာ သဟ ဥပစာရေန အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော လောကိယော သမာဓိ, မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တော ပနေတ္ထ လောကုတ္တရော သမာဓိ နာမ. တထာ ပညာပိ. လောကိယာ သုတမယာ, စိန္တာမယာ, ဈာနသမ္ပယုတ္တာ, ဝိပဿနာဉာဏဉ္စ. ဝိသေသတော ပနေတ္ထ ဝိပဿနာပညာ ဂဟေတဗ္ဗာ. လောကုတ္တရာ မဂ္ဂပညာ ဖလပညာ စ. ဝိမုတ္တိ အရိယဖလဝိမုတ္တိ နိဗ္ဗာနဉ္စ. အပရေ ပန တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တီနမ္ပိ ဝသေနေတ္ထ အတ္ထံ သံဝဏ္ဏေန္တိ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနမ္ပိ ဧကူနဝီသတိဝိဓံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. ဣတိ ဣမေသံ သီလာဒီနံ သဒ္ဓိံ သန္ဒဿနာဒိဝိဓိနာ အနေကာကာရဝေါကာရအာနိသံသဝိဘာဝနဝသေန စေဝ တပ္ပဋိပက္ခာနံ ဒုဿီလျာဒီနံ အာဒီနဝဝိဘာဝနဝသေန စ ပဝတ္တာ ကထာ, တပ္ပဋိသံယုတ္တာ ကထာ ဝါ သီလာဒိကထာ နာမ.

“戒论”等：戒有世间(lokiya)与出世间(lokuttara)二种。其中，世间戒是波罗提木叉(pātimokkha)律仪等四遍净戒；出世间戒是道戒与果戒。定也是如此：以观(vipassanā)为基础，连同近行定在内的八等至是世间定；与道相应的定则称为出世间定。慧也是如此：世间慧有闻所成慧、思所成慧、与禅那相应的慧及观智；此处特别应取观慧。出世间慧有道慧与果慧。解脱是圣果解脱与涅槃。又，其他论师也依彼分解脱、镇伏解脱、断灭解脱来阐释其义。解脱知见即十九种省察智。如是，通过开示、分别等方法，阐明戒等的种种形态、状况与功德，以及阐明其对立面——毁戒等的过患，如此进行的谈论，或与此相应的谈论，即称为戒等论。

ဧတ္ထ [Pg.281] စ ‘‘အတ္တနာ စ အပ္ပိစ္ဆော ဟောတိ, အပ္ပိစ္ဆ ကထဉ္စ ပရေသံ ကတ္တာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၅၂; အ. နိ. ၁၀.၇၀) ‘‘သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန စီဝရေန, ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၄၄; စူဠနိ. ခဂ္ဂဝိသာဏပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၁၂၈) စ အာဒိဝစနတော သယဉ္စ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏသမန္နာဂတေန ပရေသမ္ပိ တဒတ္ထာယ ဟိတဇ္ဈာသယေန ပဝတ္တေတဗ္ဗာ တထာရူပီ ကထာ. ယာ ဣဓ အဘိသလ္လေခိကာဒိဘာဝေန ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တာ အပ္ပိစ္ဆကထာဒီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကာရကဿေဝ ဟိ ကထာ ဝိသေသတော အဓိပ္ပေတတ္ထသာဓိနီ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – ‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ, မေဃိယ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ…ပေ… အကသိရလာဘီ’’တိ (အ. နိ. ၉.၃).

此处，由“自己少欲，也为他人说少欲论”（《中部》1.252；《增支部》10.70）、“满足于任何的衣，也称赞对任何衣的满足”（《相应部》2.144；《小义释·犀角经问解释》128）等语，可知此等言论应由自身具足少欲等功德者，为他人之利益，以饶益之心而说。此处以能削减烦恼等特质而特别说明的，当知即是少欲论等。因为正是实行者之言论，才能特别成就所期望的利益。诚如将要说的：“梅吉亚(Meghiya)，这是有善友的比丘可以期待的……他能不艰难地获得。”（《增支部》9.3）

ဧဝရူပိယာတိ ဤဒိသာယ ယထာဝုတ္တာယ. နိကာမလာဘီတိ ယထိစ္ဆိတလာဘီ ယထာရုစိလာဘီ, သဗ္ဗကာလံ ဣမံ ကထံ သောတုံ ဝိစာရေတုဉ္စ ယထာသုခံ လဘန္တော. အကိစ္ဆလာဘီတိ နိဒုက္ခလာဘီ. အကသိရလာဘီတိ ဝိပုလလာဘီ.

“像这样的言论”：即如前所述的这类言论。“随意获得者”：即随欲获得者，随喜获得者，能随时随意地听闻、思惟此等言论。“不费力获得者”：即无困难地获得者。“不艰难获得者”：即大量获得者。

အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယော. အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယာတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန အကုသလာနံ ပါပဓမ္မာနံ ပဇဟနတ္ထာယ. ကုသလာနံ ဓမ္မာနန္တိ ကုစ္ဆိတာနံ သလနာဒိအတ္ထေန အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန စ ကုသလာနံ သဟဝိပဿနာနံ မဂ္ဂဖလဓမ္မာနံ. ဥပသမ္ပဒါယာတိ သမ္ပာဒနာယ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပာဒနာယ. ထာမဝါတိ ဥဿောဠှိသင်္ခါတေန ဝီရိယထာမေန သမန္နာဂတော. ဒဠှပရက္ကမောတိ ထိရပရက္ကမော အသိထိလဝီရိယော. အနိက္ခိတ္တဓုရောတိ အနောရောဟိတဓုရော အနောသက္ကဝီရိယော.

“已策励精进者”：即已发起精进者。“为断除诸不善法”：即为舍弃因不善巧而生的不善恶法。“诸善法”：指因能动摇、切断可鄙法及因无过失而为善的、与观(vipassanā)相应的道果之法。“为具足”：即为达成，为在自身相续中生起。“强有力者”：即具足名为勇猛的精进之力者。“坚固精勤者”：即坚定精勤、不松懈精进者。“不舍重担者”：即不放下重担、精进不退者。

ပညဝါတိ ဝိပဿနာပညာယ ပညဝါ. ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာတိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိယာ. အရိယာယာတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ကိလေသေဟိ အာရကာ ဒူရေ ဌိတာယ နိဒ္ဒေါသာယ. နိဗ္ဗေဓိကာယာတိ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာယ. သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ခေပနတော ‘‘ဒုက္ခက္ခယော’’တိ လဒ္ဓနာမံ အရိယမဂ္ဂံ သမ္မာ ဟေတုနာ နယေန ဂစ္ဆန္တိယာ. ဣမေသု စ ပန ပဉ္စသု ဓမ္မေသု သီလံ ဝီရိယံ ပညာ စ ယောဂိနော အဇ္ဈတ္တိကံ အင်္ဂံ, ဣတရဒွယံ ဗာဟိရံ အင်္ဂံ. တတ္ထာပိ ကလျာဏမိတ္တသန္နိဿယေနေဝ သေသံ စတုဗ္ဗိဓံ ဣဇ္ဈတိ, ကလျာဏမိတ္တဿေဝေတ္ထ ဗဟုကာရတံ ဒဿေန္တော သတ္ထာ ‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ, မေဃိယ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခ’’န္တိအာဒိနာ ဒေသနံ ဝဍ္ဎေသိ. တတ္ထ ပါဋိကင်္ခန္တိ ဧကံသေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, အဝဿံဘာဝီတိ အတ္ထော. ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ[Pg.282]. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘သီလဝါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧတ္ထ ယဒေတံ ကလျာဏမိတ္တဿ ဘိက္ခုနော သီလဝန္တတာယ ဘဝနံ သီလသမ္ပန္နတ္တံ, တဿ ဘိက္ခုနော သီလသမ္ပန္နတ္တာ ဧတံ တဿ ပါဋိကင်္ခံ, အဝဿံဘာဝီ ဧကံသေနေဝ တဿ တတ္ထ နိယောဇနတောတိ အဓိပ္ပာယော. ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

所谓有慧，即是具足观(vipassanā)慧。所谓能通达生灭，是因其通达五蕴的生起与灭去。所谓圣，是因其以镇伏方式远离烦恼，清净无染。所谓能决择，是因其导向决择。所谓正确地导向苦灭，是因其正确地依循因与理则而趣向名为“苦灭”的圣道，此圣道是灭尽轮回之苦。在这五种法中，戒、精进和慧是修行者内在的因素，其余两种是外在的因素。即使如此，其余四种要素也只有依靠亲近善知识才能成就。为了显示善知识的重要性，导师(Satthā)以‘梅吉亚(Meghiya)，对于有善友的比丘来说，这是可以期待的’等语来增长开示。其中的‘可以期待的’意思是肯定可以期望的，是必然会发生的。‘那’(yaṃ)是指行为。这里的意思是说——在‘他将成为持戒者’一句中，对于有善友的比丘而言，他成为持戒者、戒行圆满的状态，这是可以期待的，是必然的，其意在于这必然会引导他达到那个（状态）。‘安住于波罗提木叉(pātimokkha)律仪而住’等等，也是同样的道理。

ဧဝံ ဘဂဝါ သဒေဝကေ လောကေ ဥတ္တမကလျာဏမိတ္တသင်္ခါတဿ အတ္တနော ဝစနံ အနာဒိယိတွာ တံ ဝနသဏ္ဍံ ပဝိသိတွာ တာဒိသံ ဝိပ္ပကာရံ ပတ္တဿ အာယသ္မတော မေဃိယဿ ကလျာဏမိတ္တတာဒိနာ သကလံ သာသနသမ္ပဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိဿ တတ္ထ အာဒရဇာတဿ ပုဗ္ဗေ ယေဟိ ကာမဝိတက္ကာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတတ္တာ ကမ္မဋ္ဌာနံ န သမ္ပဇ္ဇတိ, တဿ တေသံ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘူတတ္တာ စ ဘာဝနာနယံ ပကာသေတွာ တတော ပရံ အရဟတ္တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခန္တော ‘‘တေန စ ပန, မေဃိယ, ဘိက္ခုနာ ဣမေသု ပဉ္စသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာယ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဥတ္တရိ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တေနာတိ ဧဝံ ကလျာဏမိတ္တသန္နိဿယေန ယထာဝုတ္တသီလာဒိဂုဏသမန္နာဂတေန. တေနေဝါဟ ‘‘ဣမေသု ပဉ္စသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာယာ’’တိ. ဥတ္တရီတိ အာရဒ္ဓတရုဏဝိပဿနဿ ရာဂါဒိပရိဿယာ စေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တေသံ ဝိသောဓနတ္ထံ တတော ဥဒ္ဓံ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗာ စ.

如是，具寿梅吉亚(Meghiya)没有听从在天人世间中被称为最上善友的世尊(Bhagavā)之言，进入那片林苑后，遭遇了那样的变故。世尊向他开示了以善友为首的全部教法成就。现在，当（梅吉亚）对世尊生起敬意时，世尊便向他阐明了修习的方法，因为之前他被欲寻等所困扰而无法成就业处，而这些（方法）与那些（念头）截然相反。此后，世尊教导他证得阿罗汉果的业处，说道：“梅吉亚，比丘应安住于这五种法，进而修习四种法。”此处‘彼’(tena)是指如此依止善友，具足如前所述的戒等功德者。因此（经中）说：“安住于这五种法。”‘进而’(uttari)是指，对于已开始修习初阶观(vipassanā)的行者，如果生起贪等障碍，为了清除这些障碍，此后应修习、生起和增长四种法。

အသုဘာတိ ဧကာဒသသု အသုဘကမ္မဋ္ဌာနေသု ယထာရဟံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အသုဘဘာဝနာ. ရာဂဿ ပဟာနာယာတိ ကာမရာဂဿ ပဇဟနတ္ထာယ. အယမတ္ထော သာလိလာဝကောပမာယ ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. ဧဝံဘူတံ ဘာဝနာဝိဓိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အသုဘာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ရာဂဿ ပဟာနာယာ’’တိ. မေတ္တာတိ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာနံ. ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယာတိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥပ္ပန္နဿ ကောပဿ ပဇဟနတ္ထာယ. အာနာပါနဿတီတိ သောဠသဝတ္ထုကာ အာနာပါနဿတိ. ဝိတက္ကုပစ္ဆေဒါယာတိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥပ္ပန္နာနံ ဝိတက္ကာနံ ပစ္ဆေဒနတ္ထာယ. အသ္မိမာနသမုဂ္ဃာတာယာတိ ‘‘အသ္မီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ နဝဝိဓဿ မာနဿ သမုစ္ဆေဒနတ္ထာယ.

“不净”是指在十一种不净业处中，随其所应于任何处修习不净。“为了断除贪欲”是指为了舍弃欲贪。此义应以鹌鹑之喻来阐明。针对这样的修习方法，（经中）说：“应修习不净观以断除贪欲。”“慈”是指慈心业处。“为了断除嗔恚”是指如前所述，为了舍弃已生起的嗔怒。“入出息念”(ānāpānassati)是指有十六种事相的入出息念。“为了截断寻”是指如前所述，为了断除已生起的寻。“为了根除我慢”是指为了彻底断除由‘我是’(asmī)而生起的九种慢。

အနိစ္စသညိနောတိ ဟုတွာ အဘာဝတော ဥဒယဗ္ဗယဝန္တတော ပဘင်္ဂုတော တာဝကာလိကတော နိစ္စပ္ပဋိက္ခေပတော စ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၇၇; စူဠနိ. ဟေမကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၅၆) ပဝတ္တအနိစ္စာနုပဿနာဝသေန [Pg.283] အနိစ္စသညိနော. အနတ္တသညာ သဏ္ဌာတီတိ အသာရကတော အဝသဝတ္တနတော ပရတော ရိတ္တတော တုစ္ဆတော သုညတော စ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၇၉; စူဠနိ. ဟေမကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၅၆) ဧဝံ ပဝတ္တအနတ္တာနုပဿနာသင်္ခါတာ အနတ္တသညာ စိတ္တေ သဏ္ဌဟတိ အတိဒဠှံ ပတိဋ္ဌဟတိ. အနိစ္စလက္ခဏေ ဟိ ဒိဋ္ဌေ အနတ္တလက္ခဏံ ဒိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ. တီသု လက္ခဏေသု ဟိ ဧကသ္မိံ ဒိဋ္ဌေ ဣတရဒွယံ ဒိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အနိစ္စသညိနော, မေဃိယ, အနတ္တသညာ သဏ္ဌာတီ’’တိ. အနတ္တလက္ခဏေ သုဒိဋ္ဌေ ‘‘အသ္မီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇနကမာနော သုပ္ပဇဟောဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနတ္တသညီ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃာတံ ပါပုဏာတီ’’တိ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗာနန္တိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ အပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနံ ပါပုဏာတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပန အသုဘာဒိဘာဝနာနယော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

“无常想者”(aniccasaññino)是指，由于(诸行)有而后无、有生有灭、会毁坏、是暂时性，以及否定恒常，依“诸行无常”(《法句经》277；《小义释·黑摩迦童子问》56)而转起的无常随观，故为无常想者。“无我想安住”(anattasaññā saṇṭhāti)是指，由于(诸法)无实质、不能自主、属于他、空、虚、空无，依“诸法无我”(《法句经》279；《小义释·黑摩迦童子问》56)而转起的无我随观，此无我想在心中坚固地安住，极其牢固地确立。因为若见到无常相，也就见到了无我相。三相之中，若见到一相，另外两相也就见到了。因此(经中)说：“梅吉亚(Meghiya)，无常想者，无我想就会安住。”若善见无我相，那么由“我是”(asmi)而生的我慢就易于断除，因此(经中)说：“无我想者，能根除我慢。”“于现法中证涅槃”(diṭṭheva dhamme nibbānaṃ)是指在此生此世，证得无因缘之般涅槃。此处为简说，详尽的则应根据《清净道论》(Visuddhimagga)中所说的不净等修习方法来理解。

မေဃိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

梅吉亚经释义终。

၄-၅. နန္ဒကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

4-5. 南达咖经等释义

၄-၅. စတုတ္ထေ အာဂမယမာနောတိ ဩလောကယမာနော, ဗုဒ္ဓေါ သဟသာ အပဝိသိတွာ ယာဝ သာ ကထာ နိဋ္ဌာတိ, တာဝ အဋ္ဌာသီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဣဒမဝေါစာတိ ဣဒံ ကထာဝသာနံ ဥဒိက္ခမာနော’’တိ. အနိစ္စဒုက္ခာဒိဝသေန သဗ္ဗဓမ္မသန္တီရဏံ အဓိပညာဝိပဿနာတိ အာဟ ‘‘သင်္ခါရပရိဂ္ဂဟဝိပဿနာဉာဏဿာ’’တိ. မာနသန္တိ ရာဂေါပိ စိတ္တမ္ပိ အရဟတ္တမ္ပိ. ‘‘အန္တလိက္ခစရော ပါသော, ယွာယံ စရတိ မာနသော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၁; မဟာဝ. ၃၃) ဧတ္ထ ရာဂေါ မာနသံ. ‘‘စိတ္တံ မနော မာနသ’’န္တိ (ဓ. သ. ၆) ဧတ္ထ စိတ္တံ. ‘‘အပ္ပတ္တမာနသော သေခေါ, ကာလံ ကယိရာ ဇနေ သုတာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၉) ဧတ္ထ အရဟတ္တံ. ဣဓာပိ အရဟတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတံ. တေနာဟ ‘‘အပ္ပတ္တမာနသာတိ အပ္ပတ္တအရဟတ္တာ’’တိ. အပ္ပတ္တံ မာနသံ အရဟတ္တံ ဧတေဟီတိ အပ္ပတ္တမာနသာ. ဣဒါနိ စိတ္တပရိယာယမေဝ မာနသသဒ္ဒံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အရဟတ္တံ ဝါ’’တိအာဒိ. ပဉ္စမံ သုဝိညေယျမေဝ.

4-5. 在第四经中，“等候”(āgamayamāno)即是“观察”(olokayamāno)；意思是佛陀退到一旁，一直站立着，直到那场谈话结束。因此（论师）说：“‘说此语’ (idamavoca)是指观望着此谈话的结束。”以无常、苦等方式审察一切法，即是增上慧观(adhipaññāvipassanā)，因此（论师）说：“这是指遍知诸行的观智”(saṅkhārapariggahavipassanāñāṇa)。“心意”(mānasa)可指贪欲、心或阿罗汉果。在‘空中行之网，彼乃心意行’(《相应部》1.151；《大品》33)中，“心意”指贪欲。在‘心、意、心意’(《法集论》6)中，它指心。在‘有学未达心意，智者，或将命终’(《相应部》1.159)中，它指阿罗汉果。此处也意指阿罗汉果。因此（论师）说：“‘未达心意’即‘未证阿罗汉果’”。“未达心意者”(appattamānasā)即是那些未证得阿罗汉果心意的人。现在，就“心意”(mānasa)一词作为心的同义词而言，（论师）说“或阿罗汉果”等。第五经则非常容易理解。

နန္ဒကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

南达咖经等释义终。

၆. သေဝနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 亲近经释义

၆. ဆဋ္ဌေ [Pg.284] ဇီဝိတသမ္ဘာရာတိ ဇီဝိတပ္ပဝတ္တိယာ သမ္ဘာရာ ပစ္စယာ. သမုဒါနေတဗ္ဗာတိ သမ္မာ ဉာယေန အနဝဇ္ဇဥဉ္ဆာစရိယာဒိနာ ဥဒ္ဓမုဒ္ဓမာနေတဗ္ဗာ ပါပုဏိတဗ္ဗာ. တေ ပန သမုဒါနိတာ သမာဟတာ နာမ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘သမာဟရိတဗ္ဗာ’’တိ. ဒုက္ခေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သုလဘုပ္ပာဒါ န ဟောန္တိ. ဧတေန ဂေါစရအသပ္ပာယာဒိဘာဝံ ဒဿေတိ. ရတ္တိဘာဂံ ဝါ ဒိဝသဘာဂံ ဝါတိ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ရတ္တိကောဋ္ဌာသေ ဝါ ဒိဝသကောဋ္ဌာသေ ဝါ’’တိ. ရတ္တိံယေဝ ပက္ကမိတဗ္ဗံ သမဏဓမ္မဿ တတ္ထ အနိပ္ဖဇ္ဇနတော. သင်္ခါပီတိ ‘‘ယဒတ္ထမဟံ ပဗ္ဗဇိတော, န မေတံ ဣဓ နိပ္ဖဇ္ဇတိ, စီဝရာဒိ ပန သမုဒါဂစ္ဆတိ, နာဟံ တဒတ္ထံ ပဗ္ဗဇိတော, ကိံ မေ ဣဓ ဝါသေနာ’’တိ ပဋိသင်္ခါယပိ. တေနာဟ ‘‘သာမညတ္ထဿ ဘာဝနာပါရိပူရိအဂမနံ ဇာနိတွာ’’တိ. အနန္တရဝါရေ သင်္ခါပီတိ သမဏဓမ္မဿ နိပ္ဖဇ္ဇနဘာဝံ ဇာနိတွာ. သော ပုဂ္ဂလော အနာပုစ္ဆာ ပက္ကမိတဗ္ဗံ, နာနုဗန္ဓိတဗ္ဗောတိ ‘‘သော ပုဂ္ဂလော’’တိ ပဒဿ ‘‘နာနုဗန္ဓိတဗ္ဗော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ယဿ ယေန ဟိ သမ္ဗန္ဓော, ဒူရဋ္ဌေနပိ သော ဘဝတိ. တံ ပုဂ္ဂလန္တိ သော ပုဂ္ဂလောတိ ပစ္စတ္တဝစနံ ဥပယောဂဝသေန ပရိဏာမေတွာ တံ ပုဂ္ဂလံ အနာပုစ္ဆာ ပက္ကမိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အတ္ထဝသေန ဟိ ဝိဘတ္တိပရိဏာမောတိ. အာပုစ္ဆာ ပက္ကမိတဗ္ဗန္တိ စ ကတညုကတဝေဒိတာယ နိယောဇနံ. ဧဝရူပေါတိ ယံ နိဿာယ ဘိက္ခုနော ဂုဏေဟိ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ, ပစ္စယေဟိ န ပရိဿယော, ဧဝရူပေါ ဒဏ္ဍကမ္မာဒီဟိ နိဂ္ဂဏှာတိ စေပိ, န ပရိစ္စဇိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ ‘‘သစေပီ’’တိအာဒိနာ.

6. 第六经中，“生命资具”(jīvitasambhārā)即是生命延续的资具、因缘。“应求得”(samudānetabbā)指应以正当、无过失的乞食等方式，不断求得、达到。这些资具一旦求得，就称为“已积集”(samāhatā)，因此说“应积集”(samāharitabbā)。“难以生起”(dukkhena uppajjanti)指不易获得。这表示行处不适宜等情况。“于夜分或于日分”(rattibhāgaṃ vā divasabhāgaṃ vā)是于处所格的意义上使用业格，因此说“在夜间部分或在白天部分”。因为沙门法在此地无法成就，所以应当仅在夜里离开。“亦应思量”(saṅkhāpi)指亦应如此反思：“我为之而出家，此目标于此无法实现；虽能获得衣袍等，但我并非为此而出家，我住于此何益？”因此（论师）说“了知沙门的目标与修习的圆满无法达成”。在下一个词组中，“思量”是指，了知沙门法能够成就。“彼人不应追随，应不告而别”，此处“彼人”(so puggalo)一词与“不应追随”(nānubandhitabbo)相关联。因为词语之间的关联，即使相隔遥远也成立。“彼人”(taṃ puggalaṃ)是“彼人”(so puggalo)的主格根据用法转为业格，意为“应不告而别离开那个人”。因为格的变化是依意义而定的。而“应告辞而离去”(āpucchā pakkamitabbaṃ)则是为了知恩报恩的教导。“像这样的人”(evarūpo)是指，比丘依止他，功德只会增长，于资具上无困难；像这样的人，即使以杖罚等惩治，也不应舍弃，（经文）以“即使”(sacepi)等词句显示此义。

သေဝနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

亲近经释义终。

၇-၁၀. သုတဝါသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

7-10. 多闻经等释义

၇-၁၀. သတ္တမေ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သဉ္စိစ္စ ပါဏန္တိအာဒိ ဒေသနာသီသမေဝ, သောတာပန္နာဒယောပိ ပန အဘဗ္ဗာဝ, ပုထုဇ္ဇနခီဏာသဝါနံ နိန္ဒာပသံသတ္ထမ္ပိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ပုထုဇ္ဇနော နာမ ဂါရယှော မာတုဃာတာဒီနိ ကရောတိ, ခီဏာသဝေါ ပန ပါသံသော ကုန္ထကိပိလ္လိကဃာတာဒီနိပိ န ကရောတီတိ. သန္နိဓိကာရကံ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုန္တိ ယထာ ဂိဟိဘူတော သန္နိဓိံ ကတွာ ဝတ္ထုကာမေ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဧဝံ တိလတဏ္ဍုလသပ္ပိနဝနီတာဒီနိ သန္နိဓိံ [Pg.285] ကတွာ ဣဒါနိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အဘဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ဝတ္ထုကာမေ ပန နိဒဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ တန္နိဿိတံ ကိလေသကာမမ္ပိ နိဒဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ နာမာတိ အာဟ ‘‘ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေ’’တိ. နနု စ ခီဏာသဝဿေဝ ဝသနဋ္ဌာနေ တိလတဏ္ဍုလာဒယော ပညာယန္တီတိ? န ပန တေ အတ္တနော အတ္ထာယ နိဓေန္တိ, အဖာသုကပဗ္ဗဇိတာဒီနံ အတ္ထာယ နိဓေန္တိ. အနာဂါမိဿ ကထန္တိ? တဿပိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ သဗ္ဗသောဝ ပဟီနာ, ဓမ္မေန ပန လဒ္ဓံ ဝိစာရေတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ. အကပ္ပိယကာမဂုဏေ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ, န မဉ္စပီဌအတ္ထရဏပါဝုရဏာဒိသန္နိဿိတံ. သေယျာထာပိ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတောတိ ယထာ ပုဗ္ဗေ ဂိဟိဘူတော ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဧဝံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အဘဗ္ဗော. အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တာ ဟိ သောတာပန္နာဒယော ယာဝဇီဝံ ဂိဟိဗျဉ္ဇနေန တိဋ္ဌန္တိ. ခီဏာသဝေါ ပန အရဟတ္တံ ပတွာဝ မနုဿဘူတော ပရိနိဗ္ဗာတိ ဝါ ပဗ္ဗဇတိ ဝါ. စာတုမဟာရာဇိကာဒီသု ကာမာဝစရဒေဝေသု မုဟုတ္တမ္ပိ န တိဋ္ဌတိ. ကသ္မာ? ဝိဝေကဋ္ဌာနဿ အဘာဝါ. ဘုမ္မဒေဝတ္တဘာဝေ ပန ဌိတော အရဟတ္တံ ပတွာပိ တိဋ္ဌတိ ဝိဝေကဋ္ဌာနသမ္ဘဝါ. အဋ္ဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

7-10. 第七经中，“漏尽比丘不可能故意杀生”等，这只是教说的纲领，因为初果等圣者也是不可能（造作这些行为）的。如此说是为了呵责凡夫、赞扬漏尽者。凡夫应受呵责，会造作杀母等恶行；漏尽者则应受赞扬，连杀害蚂蚁、小虫等行为也不会做。“积集后受用欲乐”(sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjituṃ)是指，如同在家人积集后受用物质欲乐，漏尽者不可能积集芝麻、米、酥油、黄油等之后再来受用。积集并受用物质欲乐者，也被称为积集并受用依此而生的烦恼欲乐，因此说“物质欲乐与烦恼欲乐”。但难道在漏尽者的住处没有见到芝麻、米等物吗？他们不是为自己积集，而是为身体不适的出家人等积集。对不还者(anāgāmi)又如何说呢？他也已完全断除五欲，只是以如法所得之物，经思择后受用。这是针对不适当的欲乐而说，而非指与床、座、铺垫、覆蓋物等相关者。“如其往昔为在家人时”(seyyāthāpi pubbe agāriyabhūto)是指，不可能像以前做在家人时那样受用。因为住在俗家的初果等圣者，终生都保持着在家人的形相。而漏尽者证得阿罗汉果后，若为人形，或般涅槃，或出家。他即使在四大天王天(Cātumahārājika)等欲界天中，一刹那也不会停留。为何？因为没有寂静处。但若生为地居天(bhummadeva)，证得阿罗汉果后仍可安住，因为那里可能有寂静处。第八经等义理明显。

သုတဝါသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

多闻经等释义终。

သမ္ဗောဓိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

菩提品释义终。

၂. သီဟနာဒဝဂ္ဂေါ

2. 狮子吼品

၁. သီဟနာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 狮子吼经释义

၁၁. ဒုတိယဿ ပဌမေ အဝါပုရေန္တိ ဝိဝရန္တိ ဒွါရံ ဧတေနာတိ အဝါပုရဏံ. ရဇံ ဟရန္တိ ဧတေနာတိ ရဇောဟရဏံ. ကဠောပိဟတ္ထောတိ ဝိလီဝမယဘာဇနဟတ္ထော, ‘‘စမ္မမယဘာဇနဟတ္ထော’’တိ စ ဝဒန္တိ. ဆိန္နာနိ ဝိသာဏာနိ ဧတဿာတိ ဆိန္နဝိသာဏော, ဥသဘော စ သော ဆိန္နဝိသာဏော စာတိ ဥသဘဆိန္နဝိသာဏော. ဝိသေသနပရောယံ သမာသော. အဟိကုဏပေန ဝါတိအာဒိ အတိဇေဂုစ္ဆပ္ပဋိကူလကုဏပဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ကဏ္ဌေ အာသတ္တေနာတိ ကေနစိဒေဝ ပစ္စတ္ထိကေန အာနေတွာ ကဏ္ဌေ ဗဒ္ဓေန, ဩမုက္ကေနာတိ အတ္ထော. အဋ္ဋော အာတုရော ဒုဂ္ဂန္ဓပီဠာယ ပီဠိတော. အစ္စယဿ ပဋိဂ္ဂဏှနံ ဝါ အဓိဝါသနံ. ဧဝဉှိ သော ကာရဏေ ဒေသိယမာနေ တတော [Pg.286] ဝိဂတော နာမ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှတူတိ ခမတူ’’တိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.

11. 在第二（经）中，“avāpuraṇa”意指以此开启门户，故称“开启”。“rajoharaṇa”意指以此拂除尘垢，故称“除尘”。“kaḷopihattho”意为手持竹编容器者；亦有说“手持皮制容器者”。“chinnavisāṇo”意为其角已断；此公牛角已断，故称“断角公牛”。此为限定复合词。“ahikuṇapena vā”等语，是为了显示极其令人厌恶、反感的死尸而说。“kaṇṭhe āsattena”（系于颈上）意为被某个敌人带来缚于颈上，即“被套上”之义。“aṭṭo”意为被恶臭所折磨的病人。“接受过失”或“忍耐”（accayassa paṭiggaṇhanaṃ vā adhivāsanaṃ）。如此，当原因被开示时，他便由此而远离（过失）。故说：“应接受，即应容忍。”其余文义在此都很容易理解。

သီဟနာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《师子吼经》释义终。

၂. သဥပါဒိသေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 有余依经释义

၁၂. ဒုတိယေ ဘဝဿ အပ္ပမတ္တကတာ နာမ ဣတ္တရကာလတာယာတိ အာဟ ‘‘အစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမ္ပီ’’တိ.

12. 在第二（经）中，“有”的微少性即是短暂性，故说：“即使是弹指顷。”

သဥပါဒိသေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《有余依经》释义终。

၃. ကောဋ္ဌိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 拘絺罗经释义

၁၃. တတိယေ ဒိဋ္ဌဓမ္မော ဝုစ္စတိ ပစ္စက္ခဘူတော အတ္တဘာဝေါ, တသ္မိံ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဖလံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ. တေနာဟ ‘‘ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ’’တိ. စတုပ္ပဉ္စက္ခန္ဓဖလတာယ သညာဘဝူပဂံ ကမ္မံ ဗဟုဝေဒနီယံ. ဧကက္ခန္ဓဖလတ္တာ အသညာဘဝူပဂံ ကမ္မံ ‘‘အပ္ပဝေဒနီယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘အရူပါဝစရကမ္မံ ဗဟုကာလံ ဝေဒိတဗ္ဗဖလတ္တာ ဗဟုဝေဒနီယံ, ဣတရံ အပ္ပဝေဒနီယံ. ရူပါရူပါဝစရကမ္မံ ဝါ ဗဟုဝေဒနီယံ, ပရိတ္တံ ကမ္မံ အပ္ပဝေဒနီယ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဝေဒနီယန္တိ ပစ္စယန္တရသမဝါယေ ဝိပါကုပ္ပာဒနသမတ္ထံ, န အာရဒ္ဓဝိပါကမေဝ. အဝေဒနီယန္တိ ပစ္စယဝေကလ္လေန ဝိပစ္စိတုံ အသမတ္ထံ အဟောသိကမ္မာဒိဘေဒံ.

13. 在第三（经）中，“现法”（diṭṭhadhamma）被称为现前的自体，于其中所应体验的果即是“现法受”（diṭṭhadhammavedanīya）。故说：“就在此身。”由于能产生四蕴或五蕴的果，导向有想有的业是多受报业；由于只能产生一蕴的果，导向无想有的业被称为“少受报业”。有些人则说：“无色界业需要很长时间才能体验其果，所以是多受报业，其他则是少受报业。或者说，色界和无色界业是多受报业，微小的业是少受报业。”“应受”（vedanīya）是指在其他因缘聚合时，能够产生异熟，并非指已经开始产生异熟的（业）。“不应受”（avedanīya）是指因为缺少因缘而无法成熟，如失效业等类别。

ကောဋ္ဌိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《拘絺罗经》释义终。

၄. သမိဒ္ဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 三弥提经释义

၁၄. စတုတ္ထေ သမိဒ္ဓီတိ ထေရဿ ကိရ အတ္တဘာဝေါ သမိဒ္ဓေါ အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော, တသ္မာ သမိဒ္ဓီတွေဝ သင်္ခါတော. တေနာဟ ‘‘အတ္တဘာဝသမိဒ္ဓတာယာ’’တိအာဒိ. ရူပဓာတုအာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သဒ္ဒဓာတုအာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ.

14. 在第四（经）中，“三弥提”（Samiddhi），据说长老的自体圆满、相好、端正，因此被称为“三弥提”。故说：“由于自体圆满”等等。“色界等”中的“等”字，包含了声界等。

သမိဒ္ဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《三弥提经》释义终。

၅-၉. ဂဏ္ဍသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

5-9.痈经等释义

၁၅-၁၉. ပဉ္စမေ [Pg.287] မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝဿာတိ မာတိတော စ ပိတိတော စ နိဗ္ဗတ္တေန မာတာပေတ္တိကေန သုက္ကသောဏိတေန သမ္ဘူတဿ. ဥစ္ဆာဒနဓမ္မဿာတိ ဥစ္ဆာဒေတဗ္ဗသဘာဝဿ. ပရိမဒ္ဒနဓမ္မဿာတိ ပရိမဒ္ဒိတဗ္ဗသဘာဝဿ. ဧတ္ထ စ ဩဒနကုမ္မာသူပစယဥစ္ဆာဒနပဒေဟိ ဝဍ္ဎိ ကထိတာ, အနိစ္စဘေဒနဝိဒ္ဓံသနပဒေဟိ ဟာနိ. ပုရိမေဟိ ဝါ သမုဒယော, ပစ္ဆိမေဟိ အတ္ထင်္ဂမောတိ ဧဝံ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿ ဝဍ္ဎိပရိဟာနိနိဗ္ဗတ္တိဘေဒါ ဒဿိတာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ. ဆဋ္ဌာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ.

15-19. 在第五（经）中，“父母所生”（mātāpettikasambhava）是指由母亲和父亲所生，由父母的精血结合而产生。“ucchādanadhamma”（涂擦法）是指有待涂擦的自性。“parimaddanadhamma”（按摩法）是指有待按摩的自性。在此，以饭（odana）、粥（kummāsa）、积集（upacaya）、涂擦（ucchādana）等词说明增长，以无常（anicca）、破坏（bhedana）、毁坏（viddhaṃsana）等词说明衰损。前者说明生起（samudaya），后者说明灭尽（atthaṅgama），如是开示了四大（cātumahābhūtika）所成身体的增长、衰损、生起与坏灭。其余部分很容易理解。第六（经）等义理明显。

ဂဏ္ဍသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《痈经》等释义终。

၁၀. ဝေလာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 韦拉玛经释义

၂၀. ဒသမေ သကုဏ္ဍကဘတ္တန္တိ သကုဏ္ဍကံ ဥတ္တဏ္ဍုလဘတ္တံ. ပရိတ္တေဟိ သကုဏ္ဍေဟိ တဏ္ဍုလေဟိပိ သဒ္ဓိံ ဝိပက္ကဘတ္တံ ဥတ္တဏ္ဍုလမေဝ ဟောတိ. ဗိဠင်္ဂံ ဝုစ္စတိ အာရနာဠံ, ဗိဠင်္ဂတော နိဗ္ဗတ္တနတော တဒေဝ ကဉ္ဇိယတော ဇာတန္တိ ကဉ္ဇိယံ, တံ ဒုတိယံ ဧတဿာတိ ဗိဠင်္ဂဒုတိယံ, တံ ကဉ္ဇိယဒုတိယန္တိ ဝုတ္တံ. အသက္ကရိတွာတိ ဒေယျဓမ္မမ္ပိ ပုဂ္ဂလမ္ပိ အသက္ကရိတွာ. ဒေယျဓမ္မဿ အသက္ကရဏံ အသမ္ပန္နကာရော, ပုဂ္ဂလဿ အသက္ကရဏံ အဂရုကရဏံ. ဒေယျဓမ္မံ အသက္ကရောန္တော ဟိ ဥတ္တဏ္ဍုလာဒိဒေါသသမန္နာဂတံ အာဟာရံ ဒေတိ, န သမ္ပန္နံ ကရောတိ. ပုဂ္ဂလံ အသက္ကရောန္တော နိသီဒနဋ္ဌာနံ အသမ္မဇ္ဇိတွာ ယတ္ထ တတ္ထ ဝါ နိသီဒါပေတွာ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဒါရကံ ပေသေတွာ ဒေတိ. အစိတ္တီကတွာတိ န စိတ္တိံ ကတွာ, န ပူဇေတွာတိ အတ္ထော. ပူဇေန္တော ဟိ ပူဇေတဗ္ဗဝတ္ထုံ စိတ္တေ ဌပေတိ, န တတော ဗဟိ ကရောတိ. စိတ္တံ ဝါ အစ္ဆရိယံ ကတွာ ပဋိပတ္တိ စိတ္တီကရဏံ သမ္ဘာဝနကိရိယာ, တပ္ပဋိက္ခေပတော အစိတ္တီကရဏံ အသမ္ဘာဝနကိရိယာ. အပဝိဒ္ဓန္တိ ဥစ္ဆိဋ္ဌာဒိဆဍ္ဍနီယဓမ္မံ ဝိယ အဝခိတ္တကံ. ယော ဟိ ဆဍ္ဍေတုကာမော ဟုတွာ ရောဂိနော သရီရေ ဩဒနာဒီနိ မဇ္ဇိတွာ ဝမ္မိကေ ရောဂံ ပက္ခိပန္တော ဝိယ ဒေတိ, အယံ အပဝိဒ္ဓံ ဒေတိ နာမ. အနာဂမနဒိဋ္ဌိကောတိ ‘‘အဒ္ဓါ ဣမဿ ဒါနဿ ဖလံ မမ အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဧဝံ ယဿ ကမ္မဿကတဒိဋ္ဌိ အတ္ထိ, သော အာဂမနဒိဋ္ဌိကော. အယံ ပန န တာဒိသောတိ အနာဂမနဒိဋ္ဌိကော, ဖလံ ပါဋိကင်္ခံ ဟုတွာ န ဒေတီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘န ကမ္မဉ္စ ဖလဉ္စ သဒ္ဒဟိတွာ ဒေတီ’’တိ.

20. 在第十（经）中，“sakuṇḍakabhatta”（带糠饭）是指带糠的粗米饭。即使与少量带糠的米粒同煮，饭仍然是粗的。“biḷaṅga”被称为酸粥（āranāḷa），从酸粥所成，即从米汤（kañjiya）所生，故称“kañjiya”。以此为第二物，故称“biḷaṅgadutiya”（第二份酸粥），即所谓的“kañjiyadutiya”（第二份米汤）。“asakkaritvā”（不恭敬地）是指对布施物和受施者（puggala）都不恭敬。对布施物不恭敬，是指准备得不好；对受施者不恭敬，是指不尊重。不恭敬布施物的人，会给出掺杂粗米粒等有缺陷的食物，而不是准备妥善的食物。不恭敬受施者的人，则不打扫座位，或让人随便就坐，或派遣随便哪个孩子去布施。“acittīkatvā”（不致意地）是指不用心，即不尊敬之义。尊敬者会把应尊敬的对象放在心上，不会置之不理。或者，以珍重之心行事，即是“cittīkaraṇa”（致意），是尊敬的行为；与此相反，即是“acittīkaraṇa”，是不尊敬的行为。“apaviddhaṃ”（鄙弃地）是指像丢弃残食等应舍弃之物一样抛弃。例如，有人想丢弃食物，便将饭等涂抹在病人身上，如同将病患丢入蚁穴一般地布施，这便称为鄙弃地布施。“anāgamanadiṭṭhiko”（无来见者），若人有“此布施之果必将来到我处”这样的业果见（kammassakatadiṭṭhi），他就是“āgamanadiṭṭhiko”（有来见者）。而此人并非如此，故为“anāgamanadiṭṭhiko”，意即布施时不期盼果报。故说：“不信业与果而布施。”

ဝေလာမောတိ [Pg.288] ဧတ္ထ မာ-သဒ္ဒေါ ပဋိသေဓဝစနော. ဇာတိဂေါတ္တရူပဘောဂါဒိဂုဏာနံ ဝေလာ မရိယာဒါ နတ္ထိ ဧတသ္မိန္တိ ဝေလာမော. အထ ဝါ ယထာဝုတ္တဂုဏာနံ ဝေလာ မရိယာဒါ အမတိ ဩသာနံ ဂစ္ဆတိ ဧတသ္မိန္တိ ဝေလာမော, ဝေလံ ဝါ မရိယာဒံ အမတိ ဂစ္ဆတိ အတိက္ကမတီတိ ဝေလာမော. တေနာဟ ‘‘ဇာတိဂေါတ္တ…ပေ… ဧဝံလဒ္ဓနာမော’’တိ. ဒီယတီတိ ဒါနံ, ဒါနဝတ္ထု. တံ အဂ္ဂီယတိ နိဿဇ္ဇီယတိ ဧတ္ထာတိ ဒါနဂ္ဂံ. ဒါနံ ဝါ ဂဏှန္တိ ဧတ္ထာတိ ဒါနဂ္ဂံ, ဧဝံ ဘတ္တဂ္ဂံ, ပရိဝေသနဋ္ဌာနံ. ဒုကူလသန္ဒနာနီတိ ရဇတဘာဇနာဒိနိဿိတေ ဒုကူလေ ခီရဿ သန္ဒနံ ဧတေသန္တိ ဒုကူလသန္ဒနာနိ. ကံသူပဓာရဏာနီတိ ရဇတမယဒေါဟဘာဇနာနိ. တေနာဟ ‘‘ရဇတမယခီရပဋိစ္ဆကာနီ’’တိ. ရဇတမယာနိ ခီရပဋိစ္ဆကာနိ ခီရပဋိဂ္ဂဟဘာဇနာနိ ဧတေသန္တိ ရဇတမယခီရပဋိစ္ဆကာနိ. သောဓေယျာတိ မဟပ္ဖလဘာဝကရဏေန ဝိသောဓေယျ. မဟပ္ဖလဘာဝပ္ပတ္တိယာ ဟိ ဒက္ခိဏာ ဝိသုဇ္ဈတိ နာမ.

“韦拉玛”（Velāma）一词在此，“mā”字表示否定之意。关于种姓（jāti）、家族（gotta）、容貌（rūpa）、财富（bhoga）等特质，“韦拉玛”意味着没有界限（mariyādā）。或者说，上述特质的界限于此终结，故称“韦拉玛”，即超越界限之意。因此说：“种姓、家族……如是得名。”“dānaṃ”（施）即可布施之物。于此舍弃，故称“dānaggaṃ”（施堂）。或者说众人于此接受布施，故称“施堂”；同理，“bhattaggaṃ”（食堂）即分配食物之处。“dukūlasandanāni”（细布滤器）指用于过滤牛乳，置于银器等容器上的细布。“kaṃsūpadhāraṇāni”（金属承盘）指银制的挤奶容器。因此说：“rajatamayakhīrapaṭicchakāni”（银制受乳器）——即银制的盛乳器皿，用于承接牛乳的容器。“sodheyya”（应净化）即通过成就大果报的方式净化。因为供养（dakkhiṇā）达到能产生大果报的状态时，才称作清净。

မဂ္ဂေနာဂတံ အနိဝတ္တနသရဏန္တိ ဣမိနာ လောကုတ္တရသရဏဂမနံ ဒီပေတိ. အပရေတိအာဒိနာ လောကိယသရဏဂမနံ ဝုတ္တံ. သရဏံ နာမ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဇီဝိတပရိစ္စာဂမယံ ပုညံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ဒေတိ, တသ္မာ မဟပ္ဖလတရန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒဉ္စ – ‘‘သစေ တွံ ယထာ ဂဟိတံ သရဏံ န ဘိန္ဒိဿသိ, ဧဝါဟံ တံ မာရေမီ’’တိ ယဒိပိ ကောစိ တိဏှေန သတ္ထေန ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ, တထာပိ ‘‘နေဝါဟံ ဗုဒ္ဓံ န ဗုဒ္ဓေါတိ, ဓမ္မံ န ဓမ္မောတိ, သံဃံ န သံဃောတိ ဝဒါမီ’’တိ ဒဠှတရံ ကတွာ ဂဟိတဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. မဂ္ဂေနာဂတန္တိ လောကုတ္တရသီလံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အပရေတိအာဒိနာ ပန လောကိယသီလံ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဇီဝိတဒါနာဒိနိဟိတဒဏ္ဍတာယ သကလလောကိယလောကုတ္တရဂုဏာဓိဋ္ဌာနတော စဿ မဟပ္ဖလမဟာနိသံသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

“Maggenāgataṃ anivattanasaraṇaṃ”（通过道而来的不退转皈依），此句指明出世间皈依。“Apareti”等词则说明世间皈依。所谓皈依，即是对三宝舍弃生命，此功德能带来一切成就，因此有更大果报，此即其义。此亦是就更坚定地受持而言：即使有人说：“若你破坏所受持的皈依，我就杀了你”，哪怕有人用利刃夺取性命，也要更坚定地说：“我绝不说佛陀不是佛陀，法不是法，僧伽不是僧伽”。“Maggenāgataṃ”（通过道而来）是就出世间戒而言。“Apareti”等词则说明世间戒。应知其有大果报、大利益，是因其对一切众生施予生命等、放下刀杖，且为一切世间、出世间功德之基础。

ဥပသိင်္ဃနမတ္တန္တိ ဃာယနမတ္တံ. ဂဒ္ဒေါဟနမတ္တန္တိ ပါဌန္တရေ ဂေါဒေါဟနမတ္တံ ကာလန္တိ အတ္ထော. သော စ န သကလော ဂေါဒေါဟနက္ခဏော အဓိပ္ပေတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဂါဝိယာ ဧကဝါရံ ထနအဉ္ဆနမတ္တ’’န္တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. အဉ္ဆနမတ္တန္တိ အာကဍ္ဎနမတ္တံ. ဂါဝိယာ ထနံ ဂဟေတွာ ဧကခီရဗိန္ဒုဒုဟနကာလမတ္တမ္ပိ ဂဒ္ဒုဟနမတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. ဧတ္တကမ္ပိ ဟိ ကာလံ ယော ဝသနဂဗ္ဘပရိဝေဏဝိဟာရူပစာရပရိစ္ဆေဒေန ဝါ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု [Pg.289] သဗ္ဗသတ္တေ ဟိတဖရဏံ မေတ္တစိတ္တံ ဘာဝေတုံ သက္ကောတိ. ဣဒံ တတော ယထာဝုတ္တဒါနာဒိတော မဟပ္ဖလတရံ.

“Upasiṅghanamatta”（仅够嗅闻的时间）是指嗅闻的时间。“Gaddohanamatta”（仅够挤牛乳的时间）在另一版本中作“godohanamattaṃ”（仅够挤牛乳的时间），这是指时间。为了表明这里并非指整个挤牛乳的时间，因此解释为“母牛一次挤捏乳房的时间”的意思。“Añchanamatta”（挤捏的时间）是指拉动的时间。也有人将“握住母牛乳房挤出一滴乳的时间”称为“gadduhanamatta”（挤牛乳的时间）。因为即使这么短的时间，如果有人能于其住所、内室、僧院、寺院的范围之内，或者在无量世界中，以慈心遍及一切众生，利益他们，这比之前所说的布施等更有大果报。

ဝေလာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

韦拉玛经释义终。

သီဟနာဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

狮子吼品释义终。

၃. သတ္တာဝါသဝဂ္ဂေါ

3. 有情居品

၁. တိဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 处经释义

၂၁. တတိယဿ ပဌမေ အမမာတိ ဝတ္ထာဘရဏပါနဘောဇနာဒီသုပိ မမတ္တဝိရဟိတာ. အပရိဂ္ဂဟာတိ ဣတ္ထိပရိဂ္ဂဟေန အပရိဂ္ဂဟာ. တေသံ ကိရ ‘‘အယံ မယှံ ဘရိယာ’’တိ မမတ္တံ န ဟောတိ, မာတရံ ဝါ ဘဂိနိံ ဝါ ဒိသွာ ဆန္ဒရာဂေါ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဓမ္မတာသိဒ္ဓဿ သီလဿ အာနုဘာဝေန ပုတ္တေ ဒိဋ္ဌမတ္တေ ဧဝ မာတုထနတော ထညံ ပဂ္ဃရတိ, တေန သညာဏေန နေသံ မာတရိ ပုတ္တဿ မာတုသညာ, မာတု စ ပုတ္တေ ပုတ္တသညာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာတိ ကေစိ.

21. 第三经初品：“无我所”，指于衣物、饰品、饮料、食物等亦无我所执。“不执取”，指不以执取女人为执取。据说他们不会有“此是我妻”之我所执，见母或姊妹亦不生欲贪。因法性成就之戒德威力，一见其子，母乳即从母胸流出，以此为识，子于母生母想，母于子生子想，有人如是说。

အပိစေတ္ထ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.၁ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ) ဥတ္တရကုရုကာနံ ပုညာနုဘာဝသိဒ္ဓေါ အယမ္ပိ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ကိရ တေသု တေသု ပဒေသေသု ဃနနိစိတပတ္တသဉ္ဆန္နသာခါပသာခါ ကူဋာဂါရသမာ မနောရမာ ရုက္ခာ တေသံ မနုဿာနံ နိဝေသနကိစ္စံ သာဓေန္တိ. ယတ္ထ သုခံ နိဝသန္တိ, အညေပိ တတ္ထ ရုက္ခာ သုဇာတာ သဗ္ဗဒါပိ ပုပ္ဖိတဂ္ဂါ တိဋ္ဌန္တိ. ဇလာသယာပိ ဝိကသိတကမလကုဝလယပုဏ္ဍရီကသောဂန္ဓိကာဒိပုပ္ဖသဉ္ဆန္နာ သဗ္ဗကာလံ ပရမသုဂန္ဓံ သမန္တတော ပဝါယန္တာ တိဋ္ဌန္တိ. သရီရမ္ပိ တေသံ အတိဒီဃာဒိဒေါသရဟိတံ အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပန္နံ ဇရာယ အနဘိဘူတတ္တာ ဝလိတပလိတာဒိဒေါသဝိရဟိတံ ယာဝတာယုကံ အပရိက္ခီဏဇဝဗလပရက္ကမသောဘမေဝ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. အနုဋ္ဌာနဖလူပဇီဝိတာယ န စ နေသံ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒိဝသေန အာဟာရပရိယေဋ္ဌိဝသေန ဒုက္ခံ အတ္ထိ, တတော ဧဝ န ဒါသဒါသိကမ္မကရာဒိပရိဂ္ဂဟော အတ္ထိ, န စ တတ္ထ သီတုဏှဍံသမကသဝါတာတပသရီသပဝါဠာဒိပရိဿယော အတ္ထိ. ယထာ နာမေတ္ထ ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေ ပစ္စူသဝေလာယံ သမသီတုဏှော ဥတု [Pg.290] ဟောတိ, ဧဝမေဝ သဗ္ဗကာလံ တတ္ထ သမသီတုဏှောဝ ဥတု ဟောတိ, န စ နေသံ ကောစိ ဥပဃာတော ဝိဟေသာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အကဋ္ဌပါကိမေဝ သာလိံ အကဏံ အထုသံ သုဒ္ဓံ သုဂန္ဓံ တဏ္ဍုလပ္ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. တံ ဘုဉ္ဇန္တာနံ နေသံ ကုဋ္ဌံ, ဂဏ္ဍော, ကိလာသော, သောသော, ကာသော, သာသော, အပမာရော, ဇရောတိ ဧဝမာဒိကော န ကောစိ ရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န စ တေ ခုဇ္ဇာ ဝါ ဝါမနာ ဝါ ကာဏာ ဝါ ကုဏီ ဝါ ခဉ္ဇာ ဝါ ပက္ခဟတာ ဝါ ဝိကလင်္ဂါ ဝါ ဝိကလိန္ဒြိယာ ဝါ ဟောန္တိ.

此外，当知此亦是北俱卢洲(Uttarakuru)人以福德力所成就的殊胜之处。据说在那些地方，枝叶茂密、枝杈交错，如楼阁般美观的树木，能够满足那些人的居住需求。他们在那里快乐地居住，其他树木也总是长势繁茂，枝头开满鲜花。水池里也盛开着莲花、睡莲、白莲、香水百合等花朵，一年四季都向四面八方散发着极美的香气。他们的身体也没有过长过短等缺陷，身材匀称完美，因为不会衰老，所以没有皱纹白发等缺陷，终其一生都保持着不衰退的敏捷、力量和威严。因为依靠自然生长的果实为生，所以他们不需要通过耕种、做生意等方式来寻找食物，因此也没有奴隶、婢女、佣人等，那里也没有寒冷、炎热、蚊虫、风、日晒、爬行动物、蝎子等威胁。就像这里夏天最后一个月的黎明时分有温和的气候一样，那里一年四季都是这样温和的气候，他们也不会有任何损害或恼害产生。他们食用的是无需耕种就能成熟的稻米，没有米糠和麸皮，纯净且香气浓郁。吃了这种米，他们不会患上麻风病、痈疽、白癜风、肺痨、咳嗽、气喘、癫痫、衰老等疾病，也不会有驼背、侏儒、独眼、手足残缺、跛足、瘫痪、肢体残缺或根身残缺者。

ဣတ္ထိယောပိ တတ္ထ နာတိဒီဃာ, နာတိရဿာ, နာတိကိသာ, နာတိထူလာ, နာတိကာဠာ, နစ္စောဒါတာ, သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တရူပါ ဟောန္တိ. တထာ ဟိ ဒီဃင်္ဂုလီ, တမ္ဗနခါ, အလမ္ဗထနာ, တနုမဇ္ဈာ, ပုဏ္ဏစန္ဒမုခီ, ဝိသာလက္ခီ, မုဒုဂတ္တာ, သဟိတောရူ, ဩဒါတဒန္တာ, ဂမ္ဘီရနာဘီ, တနုဇင်္ဃာ, ဒီဃနီလဝေလ္လိတကေသီ, ပုထုလသုဿောဏီ, နာတိလောမာ, နာလောမာ, သုဘဂါ, ဥတုသုခသမ္ဖဿာ, သဏှာ, သခိလာ, သုခသမ္ဘာသာ, နာနာဘရဏဝိဘူသိတာ ဝိစရန္တိ. သဗ္ဗဒါပိ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ဟောန္တိ, ပုရိသာ စ ပဉ္စဝီသတိဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ. န ပုတ္တဒါရေသု ရဇ္ဇန္တိ. အယံ တတ္ထ ဓမ္မတာ.

那里的女子，既不太高，也不太矮，既不太瘦，也不太胖，既不太黑，也不太白，容貌美好。她们手指修长，指甲红润，乳房不下垂，腰肢纤细，面容如满月，眼睛又大又亮，皮肤柔软，大腿匀称，牙齿洁白，肚脐深陷，小腿纤细，头发乌黑卷曲而长，臀部宽大，体毛不多也不少，美丽动人，身体的触感如季节般舒适，性格温柔友善，谈吐令人愉快，佩戴着各种饰品四处游玩。她们总是看起来像十六岁的少女，男子则像二十五岁的青年。他们不执着于子女和配偶。这是那里的常法。

သတ္တာဟိကမေဝ စ တတ္ထ ဣတ္ထိပုရိသာ ကာမရတိယာ ဝိဟရန္တိ. တတော ဝီတရာဂါ ဝိယ ယထာသကံ ဂစ္ဆန္တိ, န တတ္ထ ဣဓ ဝိယ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမူလကံ, ဂဗ္ဘပရိဟရဏမူလကံ, ဝိဇာယနမူလကံ ဝါ ဒုက္ခံ ဟောတိ. ရတ္တကဉ္စုကတော ကဉ္စနပဋိမာ ဝိယ ဒါရကာ မာတုကုစ္ဆိတော အမက္ခိတာ ဧဝ သေမှာဒိနာ သုခေနေဝ နိက္ခမန္တိ. အယံ တတ္ထ ဓမ္မတာ.

在那里，男女仅仅七天享受情欲之乐。之后他们像离欲者一样各自离去，不像这里这样有以入胎为根本、以护胎为根本、以生产为根本的痛苦。孩子们就像从红色外套里取出黄金雕像一样，不会沾染黏液等污秽，轻松地从母亲的子宫里出来。这是那里的常法。

မာတာ ပန ပုတ္တံ ဝါ ဓီတရံ ဝါ ဝိဇာယိတွာ တေ ဝိစရဏကပ္ပဒေသေ ဌပေတွာ အနပေက္ခာ ယထာရုစိ ဂစ္ဆတိ. တေသံ တတ္ထ သယိတာနံ ယေ ပဿန္တိ ပုရိသာ ဝါ ဣတ္ထိယော ဝါ, တေ အတ္တနော အင်္ဂုလိယော ဥပနာမေန္တိ. တေသံ ကမ္မဗလေန တတော ခီရံ ပဝတ္တတိ, တေန တေ ဒါရကာ ယာပေန္တိ. ဧဝံ ပန ဝဍ္ဎေန္တာ ကတိပယဒိဝသေဟေဝ လဒ္ဓဗလာ ဟုတွာ ဒါရိကာ ဣတ္ထိယော ဥပဂစ္ဆန္တိ, ဒါရကာ ပုရိသေ. ကပ္ပရုက္ခတော ဧဝ စ တေသံ တတ္ထ ဝတ္ထာဘရဏာနိ နိပ္ဖဇ္ဇန္တိ. နာနာဝိရာဂဝဏ္ဏဝိစိတ္တာနိ ဟိ သုခုမာနိ မုဒုသုခသမ္ဖဿာနိ ဝတ္ထာနိ တတ္ထ တတ္ထ ကပ္ပရုက္ခေသု ဩလမ္ဗန္တာနိ တိဋ္ဌန္တိ. နာနာဝိဓရသ္မိဇာလသမုဇ္ဇလဝိဝိဓဝဏ္ဏရတနဝိနဒ္ဓါနိ [Pg.291] အနေကဝိဓမာလာကမ္မလတာကမ္မဘိတ္တိကမ္မဝိစိတ္တာနိ သီသူပဂဂီဝူပဂဟတ္ထူပဂကဋူပဂပါဒူပဂါနိ သောဝဏ္ဏမယာနိ အာဘရဏာနိ ကပ္ပရုက္ခတော ဩလမ္ဗန္တိ. တထာ ဝီဏာမုဒိင်္ဂပဏဝသမ္မတာဠသင်္ခဝံသဝေတာဠပရိဝါဒိနီဝလ္လကီပဘုတိကာ တူရိယဘဏ္ဍာပိ တတော တတော ဩလမ္ဗန္တိ. တတ္ထ ဗဟူ ဖလရုက္ခာ ကုမ္ဘမတ္တာနိ ဖလာနိ ဖလန္တိ မဓုရရသာနိ, ယာနိ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တေ သတ္တာဟမ္ပိ ခုပ္ပိပါသာဟိ န ဗာဓီယန္တိ.

母亲生下儿子或女儿后，将他们放在游乐的地方就不顾而去，随心所欲地离开。那些孩子躺在那里，如果有男人或女人经过，就会把手指伸向他们。由于业力，从手指流出乳汁，孩子们就靠此活命。这样养育一段时间后，女孩们很快长大就接近女人，男孩们就接近男人。他们的衣服和饰品都是从如意树(kapparukkha)自然产生的。那些挂在如意树各处的衣服，色彩斑斓，质地精细，柔软舒适。各种宝石镶嵌的饰品光芒四射，色彩斑斓，有各种花鬘、蔓藤、壁画般的精美图案，头饰、颈饰、手饰、腰饰、脚饰等黄金饰品从如意树上垂下。同样，琵琶(vīṇā)、木鼓(mudiṅga)、腰鼓(paṇava)、铙钹(sammatāḷa)、海螺(saṅkha)、竹笛(vaṃsa)、苇笛(vetāḷa)、弦琴(parivādinī, vallakī)等各种乐器也从各处垂挂下来。那里有许多果树，结出罐子般大小的甜美果实，吃了之后即使七日内亦不受饥渴之苦。

နဇ္ဇောပိ တတ္ထ သုဝိသုဒ္ဓဇလာ သုပ္ပတိတ္ထာ ရမဏီယာ အကဒ္ဒမာ ဝါလုကတလာ နာတိသီတာ နစ္စုဏှာ သုရဘိဂန္ဓီဟိ ဇလဇပုပ္ဖေဟိ သဉ္ဆန္နာ သဗ္ဗကာလံ သုရဘီ ဝါယန္တိယော သန္ဒန္တိ, န တတ္ထ ကဏ္ဋကိကာ ကက္ခဠဂစ္ဆလတာ ဟောန္တိ, အကဏ္ဋကာ ပုပ္ဖဖလသမ္ပန္နာ ဧဝ ဟောန္တိ, စန္ဒနနာဂရုက္ခာ သယမေဝ ရသံ ပဂ္ဃရန္တိ, နဟာယိတုကာမာ စ နဒိတိတ္ထေ ဧကဇ္ဈံ ဝတ္ထာဘရဏာနိ ဌပေတွာ နဒိံ ဩတရိတွာ နှတွာ ဥတ္တိဏ္ဏုတ္တိဏ္ဏာ ဥပရိဋ္ဌိမံ ဥပရိဋ္ဌိမံ ဝတ္ထာဘရဏံ ဂဏှန္တိ, န တေသံ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘ဣဒံ မမ, ဣဒံ ပရဿာ’’တိ. တတော ဧဝ န တေသံ ကောစိ ဝိဂ္ဂဟော ဝါ ဝိဝါဒေါ ဝါ. သတ္တာဟိကာ ဧဝ စ နေသံ ကာမရတိကီဠာ ဟောတိ, တတော ဝီတရာဂါ ဝိယ ဝိစရန္တိ. ယတ္ထ စ ရုက္ခေ သယိတုကာမာ ဟောန္တိ, တတ္ထေဝ သယနံ ဥပလဗ္ဘတိ. မတေ စ သတ္တေ ဒိသွာ န ရောဒန္တိ န သောစန္တိ. တဉ္စ မဏ္ဍယိတွာ နိက္ခိပန္တိ. တာဝဒေဝ စ နေသံ တထာရူပါ သကုဏာ ဥပဂန္တွာ မတံ ဒီပန္တရံ နေန္တိ, တသ္မာ သုသာနံ ဝါ အသုစိဋ္ဌာနံ ဝါ တတ္ထ နတ္ထိ, န စ တတော မတာ နိရယံ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိံ ဝါ ပေတ္တိဝိသယံ ဝါ ဥပပဇ္ဇန္တိ. ဓမ္မတာသိဒ္ဓဿ ပဉ္စသီလဿ အာနုဘာဝေန တေ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ ဝဒန္တိ. ဝဿသဟဿမေဝ စ နေသံ သဗ္ဗကာလံ အာယုပ္ပမာဏံ, သဗ္ဗမေတံ တေသံ ပဉ္စသီလံ ဝိယ ဓမ္မတာသိဒ္ဓမေဝါတိ.

那里的河流，水质清澈，河岸平坦，景色宜人，没有污泥，沙滩柔软，不冷不热，常有散发香味的水生花朵覆盖，总是飘散着香气，流水潺潺。那里没有带刺的荆棘或粗糙的藤蔓，只有无刺、花果丰盛的植物。檀香树(candana)和龙脑香树(nāga)自然流淌出汁液。想要洗澡的人，在河边的渡口把衣服和饰品放在一起，然后下河洗澡，洗完上岸后就拿取放在最上面的衣服和饰品，他们不会有“这是我的，那是别人的”这种想法。因此他们之间没有争斗或争吵。他们七日一次行欲乐之事，此后则如离欲者般生活。欲于何树下卧，即于彼处得卧具。见到死去的众生，他们不哭泣，不悲伤，只是将死者装饰好后弃置。立刻就有那样的鸟飞来，把死者带到其他的岛屿。因此那里没有墓地或不净之处，死者也不会因此堕落到地狱、畜生道或饿鬼道。据说凭借着法性所成就的五戒(pañcasīla)之力，他们都投生到天界。他们的寿命恒为一千年，这一切都如同他们的五戒一般，是法性所成就的。

တိဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

处经释义终。

၃. တဏှာမူလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 渴爱为本经释义

၂၃. တတိယေ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၁၀၃) ဧသနတဏှာတိ ဘောဂါနံ ပရိယေသနဝသေန ပဝတ္တာ တဏှာ. ဧသိတတဏှာတိ ပရိယိဋ္ဌေသု ဘောဂေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနတဏှာ. ပရိတဿနဝသေန [Pg.292] ပရိယေသတိ ဧတာယာတိ ပရိယေသနာ, အာသယတော ပယောဂတော စ ပရိယေသနာ တထာပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပာဒေါ. တေနာဟ ‘‘တဏှာယ သတိ ဟောတီ’’တိ. ရူပါဒိအာရမ္မဏပ္ပဋိလာဘောတိ သဝတ္ထုကာနံ ရူပါဒိအာရမ္မဏာနံ ဂဝေသနဝသေန ပဋိလာဘော. ယံ ပန အပရိယိဋ္ဌံယေဝ လဗ္ဘတိ, တမ္ပိ အတ္ထတော ပရိယေသနာယ လဒ္ဓမေဝ နာမ တထာရူပဿ ကမ္မဿ ပုဗ္ဗေကတတ္တာ ဧဝ လဗ္ဘနတော. တေနာဟ ‘‘သော ဟိ ပရိယေသနာယ သတိ ဟောတီ’’တိ.

23. 第三(长部复注2.103)，“寻求渴爱(esanataṇhā)”是指因寻求资具而生起的渴爱。“已寻求渴爱(esitataṇhā)”是指对已寻求到的资具生起的渴爱。“以渴求的方式寻求，故为寻求(pariyesanā)”，从意向(āsaya)和实行(payoga)上说，寻求即是如此进行的心识活动(cittuppāda)。因此说“有渴爱，则有寻求”。“获得色等所缘”，是指通过探求而获得有依处(savatthuka)的色等所缘。而那些未经寻求就获得的，从义理上说，也确实是通过寻求而得，因为那是由于过去所造的此类业而获得的。因此说“彼（获得）确实因有寻求而有”。

သုခဝိနိစ္ဆယန္တိ သုခံ ဝိသေသတော နိစ္ဆိနောတီတိ သုခဝိနိစ္ဆယော. သုခံ သဘာဝတော သမုဒယတော အတ္ထင်္ဂမတော အာဒီနဝတော နိဿရဏတော စ ယာထာဝတော ဇာနိတွာ ပဝတ္တဉာဏံဝ သုခဝိနိစ္ဆယံ. ဇညာတိ ဇာနေယျ. ‘‘သုဘံ သုခ’’န္တိအာဒိကံ အာရမ္မဏေ အဘူတာကာရံ ဝိဝိဓံ နိန္နဘာဝေန စိနောတိ အာရောပေတီတိ ဝိနိစ္ဆယော, အဿာဒါနုပဿနာ တဏှာ. ဒိဋ္ဌိယာပိ ဧဝမေဝ ဝိနိစ္ဆယဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဝိတက္ကောယေဝ အာဂတောတိ ယောဇနာ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေတိ သက္ကပဉှသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၂.၃၅၈). တတ္ထ ဟိ ‘‘ဆန္ဒော ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဝိတက္ကနိဒါနော’’တိ အာဂတံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ. ဝိတက္ကေနေဝ ဝိနိစ္ဆိနန္တီတိ ဧတေန ‘‘ဝိနိစ္ဆိနတိ ဧတေနာတိ ဝိနိစ္ဆယော’’တိ ဝိနိစ္ဆယသဒ္ဒဿ ကရဏသာဓနမာဟ. ဧတ္တကန္တိအာဒိ ဝိနိစ္ဆယနာကာရဒဿနံ.

“乐抉择(sukhavinicchaya)”，即是详尽地抉择乐。如实了知乐的自性、集起、灭去、过患与出离后生起的智，即是乐抉择。应知，对于“净、乐”等所缘，以种种虚妄的方式，倾向于积集、增益，此即是抉择，亦即随观乐味的渴爱。见的抉择也应如是理解。然而，在此经中仅提到寻(vitakka)，故应作此连结。“在此经中”，即在《帝释所问经》(dī. ni. 2.358)中。彼处确实提到：“天主，欲确实以寻为因缘”。“此中”，即在此经中。“仅以寻作抉择”，以此说明“抉择”一词是由工具格派生而来，即“以此抉择，故为抉择”。“如此”等，是为了显示抉择的方式。

ဆန္ဒနဋ္ဌေန ဆန္ဒော, ဧဝံ ရဉ္ဇနဋ္ဌေန ရာဂေါတိ ဆန္ဒရာဂေါ. သွာယံ အနာသေဝနတာယ မန္ဒော ဟုတွာ ပဝတ္တော ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ဒုဗ္ဗလရာဂဿာဓိဝစန’’န္တိ. အဇ္ဈောသာနန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနိဝေသနံ. ‘‘မယှံ ဣဒ’’န္တိ ဟိ တဏှာဂါဟော ယေဘုယျေန အတ္တဂ္ဂါဟသန္နိဿယောဝ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အဟံ မမန္တီ’’တိ. ဗလဝသန္နိဋ္ဌာနန္တိ စ တေသံ ဂါဟာနံ ထိရဘာဝပ္ပတ္တိမာဟ. တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ပရိဂ္ဂဟကရဏန္တိ အဟံ မမန္တိ ဗလဝသန္နိဋ္ဌာနဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌဿ အတ္တတ္တနိယဂ္ဂါဟဝတ္ထုနော အညာသာဓာရဏံ ဝိယ ကတွာ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဌာနံ, တထာပဝတ္တော လောဘသဟဂတစိတ္တုပ္ပာဒေါ. အတ္တနာ ပရိဂ္ဂဟိတဿ ဝတ္ထုနော ယဿ ဝသေန ပရေဟိ သာဓာရဏဘာဝဿ အသဟမာနော ဟောတိ ပုဂ္ဂလော, သော ဓမ္မော အသဟနတာ. ဧဝံ ဝစနတ္ထံ ဝဒန္တိ နိရုတ္တိနယေန. သဒ္ဒလက္ခဏေန ပန ယဿ ဓမ္မဿ ဝသေန မစ္ဆရိယယောဂတော ပုဂ္ဂလော မစ္ဆရော[Pg.293], တဿ ဘာဝေါ, ကမ္မံ ဝါ မစ္ဆရိယံ, မစ္ဆရော ဓမ္မော. မစ္ဆရိယဿ ဗလဝဘာဝတော အာဒရေန ရက္ခဏံ အာရက္ခောတိ အာဟ ‘‘ဒွါရ…ပေ… သုဋ္ဌု ရက္ခဏ’’န္တိ.

以意欲义为欲(chanda)，以染著义为贪(rāga)，故为欲贪(chandarāga)。此处意指，此（欲贪）因不习行而微弱，故说它是“弱贪的同义词”。“执取(Ajjhosāna)”，即是以渴爱与见的方式坚持。“这是我的”这种渴爱之取，大多是依于我执而有。因此说“我、我所”。“强力决定”，是说那些执取达到了坚固的状态。“以渴爱与见的方式执取”，是指对于以“我、我所”的强力决定而坚持的我与我所的执取对象，将其作为不与他人所共有之物而执持，以及如此进行的、与贪俱生的心识活动。个人对于自己所执持之物，不能忍受其与他人共有，此法即是“不忍”。他们如是依词源学解释其义。而从语法上说，个人因与某法相应而悭吝，此法即是悭吝(macchariya)，其状态或行为即是悭吝，悭吝是一种法。由于悭吝的强大，故殷勤守护，即是“守护(ārakkha)”，因此说“守护诸根门……善守护”。

အတ္တနော ဖလံ ကရောတီတိ ကရဏံ, ယံ ကိဉ္စိ ကာရဏံ. အဓိကံ ကရဏန္တိ အဓိကရဏံ, ဝိသေသကာရဏံ. ဝိသေသကာရဏဉ္စ ဘောဂါနံ အာရက္ခဒဏ္ဍာဒါနာဒိအနတ္ထသမ္ဘဝဿာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာရက္ခာဓိကရဏ’’န္တိအာဒိ. ပရနိသေဓနတ္ထန္တိ မာရဏာဒိနာ ပရေသံ ဝိဗာဓနတ္ထံ. အာဒိယန္တိ ဧတေနာတိ အာဒါနံ, ဒဏ္ဍဿ အာဒါနံ ဒဏ္ဍာဒါနံ, ဒဏ္ဍံ အာဟရိတွာ ပရဝိဟေဌနစိတ္တုပ္ပာဒေါ. သတ္ထာဒါနေပိ ဧသေဝ နယော. ဟတ္ထပရာမာသာဒိဝသေန ကာယေန ကာတဗ္ဗော ကလဟော ကာယကလဟော. မမ္မဃဋ္ဋနာဒိဝသေန ဝါစာယ ကာတဗ္ဗော ကလဟော ဝါစာကလဟော. ဝိရုဇ္ဈနဝသေန ဝိရူပံ ဂဏှာတိ ဧတေနာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိရုဒ္ဓံ ဝဒတိ ဧတေနာတိ ဝိဝါဒေါ. ‘‘တုဝံ တုဝ’’န္တိ အဂါရဝဝစနသဟစရဏတော တုဝံတုဝံ. သဗ္ဗေပိ တေ တထာပဝတ္တဒေါသသဟဂတာ စိတ္တုပ္ပာဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ.

能作其果，故为“作”(karaṇa)，即是任何原因。殊胜之作，故为“起因”(adhikaraṇa)，即是特别的原因。而特别的原因，是守护资具时，执杖等导致不幸发生，因此说“守护为起因”等。“为制止他人”，即是以杀害等方式妨碍他人。“以此而取，故为执取(ādāna)”，执取棍杖，即是“执杖(daṇḍādāna)”，即是拿起棍杖后，生起伤害他人的心识活动。“执刀(satthādāna)”也是同样的方法。以手触等方式，由身所作的争吵，是“身争”。以刺人痛处等方式，由语所作的争吵，是“语争”。因敌对而执取乖违，故为“斗诤(viggaha)”。因此而说敌对之语，故为“争论(vivāda)”。“你你我我(tuvaṃtuvaṃ)”，是伴随不敬之语而有。应知所有这些都是与瞋俱行的心识活动。因此世尊说：“无数罪恶不善法因此生起”。

တဏှာမူလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

渴爱为本经释义终。

၄-၅. သတ္တာဝါသသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

4-5. 有情居经等释义

၂၄-၂၅. စတုတ္ထေ သတ္တာ အာဝသန္တိ ဧတေသူတိ သတ္တာဝါသာ, နာနတ္တသညိအာဒိဘေဒါ သတ္တနိကာယာ. ယသ္မာ တေ တေ သတ္တနိဝါသာ တပ္ပရိယာပန္နာနံ သတ္တာနံ တာယ ဧဝ တပ္ပရိယာပန္နတာယ အာဓာရော ဝိယ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟန္တိ. သမုဒါယာစာရော ဟိ အဝယဝဿ ယထာ ‘‘ရုက္ခေ သာခါ’’တိ, တသ္မာ ‘‘သတ္တာနံ အာဝါသာ, ဝသနဋ္ဌာနာနီတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. သုဒ္ဓါဝါသာပိ သတ္တာဝါသောဝ ‘‘န သော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာဝါသော သုလဘရူပေါ, ယော မယာ အနာဝုတ္ထပုဗ္ဗော ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ အညတြ သုဒ္ဓါဝါသေဟိ ဒေဝေဟီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၉၁) ဝစနတော. ယဒိ ဧဝံ တေ ကသ္မာ ဣဓ န ဂဟိတာတိ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘အသဗ္ဗကာလိကတ္တာ’’တိအာဒိ. ဝေဟပ္ဖလာ ပန စတုတ္ထေယေဝ သတ္တာဝါသေ ဘဇန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဉ္စမံ ဥတ္တာနမေဝ.

24-25. 第四，有情居住于此，故为“有情居(sattāvāsā)”，即是身异想异等不同种类的有情部类。因为那些有情住所，对于包含于其中的有情而言，正因其被包含其中，而堪称为“依止处”。此乃以集合体指称其部分，如说“树上有枝”。因此说：“有情的住所，义为居住之处”。净居天(Suddhāvāsa)也是有情居，如经(长部2.91)言：“诸比丘，在此长时中，除了净居天，没有一个有情居是我未曾居住过的。”若然，为何此处不取？对此，说明其原因为“非一切时有”等。应知广果天(Vehapphala)则属于第四有情居。第五种则显而易见。

သတ္တာဝါသသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

有情居经等释义终。

၆. သိလာယူပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 石柱经释义

၂၆. ဆဋ္ဌေ [Pg.294] ပမာဏမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ စတုဝီသတင်္ဂုလိကော ဟတ္ထော ကုက္ကု, ‘‘ကက္ကူ’’တိပိ တဿေဝ နာမံ. အဋ္ဌ ကုက္ကူ ဥပရိ နေမဿာတိ အဋ္ဌ ဟတ္ထာ အာဝါဋဿ ဥပရိ ဥဂ္ဂန္တွာ ဌိတာ ဘဝေယျုံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

26. 第六，中等身材之人，二十四指为一肘（kukku），亦名“kakkū”。“八肘于基座之上”，意为（柱子）自坑洞之上耸立八肘而立。其余于此义自明。

သိလာယူပသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

石柱经释义终。

၇. ပဌမဝေရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 初怨恨经释义

၂၇. သတ္တမေ (သံ. နိ. ဋီ. ၂.၂၄၁) ယတောတိ ယသ္မိံ ကာလေ. အယဉှိ တော-သဒ္ဒေါ ဒါ-သဒ္ဒေါ ဝိယ ဣဓ ကာလဝိသယော, ယဒါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘယာနိ ဝေရာနီတိ ဘီယတေ ဘယံ, ဘယေန ယောဂါ, ဘာယိတဗ္ဗေန ဝါ ဘယံ ဧဝ ဝေရပ္ပသဝဋ္ဌေန ဝေရန္တိ စ လဒ္ဓနာမာ စေတနာဒယော. ပါဏာတိပါတာဒယော ဟိ ယဿ ပဝတ္တန္တိ, ယဉ္စ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တီယန္တိ, ဥဘယေသဉ္စ ဝေရာဝဟာ, တတော ဧဝ စေတေ ဘာယိတဗ္ဗာ ဝေရသဉ္ဇနကာ နာမာတိ. သောတဿ အရိယမဂ္ဂဿ အာဒိတော ပဇ္ဇနံ ပဋိပတ္တိ အဓိဂမော သောတာပတ္တိ. တဒတ္ထာယ တတ္ထ ပတိဋ္ဌိတဿ စ အင်္ဂါနိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ. ဒုဝိဓဉှိ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၄၁) သောတာပတ္တိယင်္ဂံ သောတာပတ္တိအတ္ထာယ စ အင်္ဂံ ကာရဏံ, ယံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂပ္ပဋိလာဘတော ပုဗ္ဗဘာဂေ သောတာပတ္တိပ္ပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတိ, ‘‘သပ္ပုရိသသံသေဝေါ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ ယောနိသောမနသိကာရော ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၁၁) ဧဝံ အာဂတံ. ပဋိလဒ္ဓဂုဏဿ စ သောတာပတ္တိံ ပတွာ ဌိတဿ အင်္ဂံ, ယံ ‘‘သောတာပန္နဿ အင်္ဂ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ ‘‘သောတာပန္နော အင်္ဂီယတိ ဉာယတိ ဧတေနာ’’တိ ကတွာ, ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒါဒီနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. ဣဒမိဓာဓိပ္ပေတံ.

27. 第七，（《相应部》义注2.241）“yatoti”意为“在何时”。此处的“to”词缀如“dā”词缀，此处指时间，即是说“yadā”（当……时）。“怖畏与怨恨”（Bhayāni verānīti）：“怖畏”（bhayaṃ）是因被怖畏，或与怖畏相应，或因应被怖畏而得名；“怨恨”（vera）是思（cetanā）等法因能产生怨恨而得名。杀生等行为，对其实行者及其实行所指向者，对两者都带来怨恨，因此这些应被怖畏者，即名为“怨恨的制造者”。于圣道之流，最初的生起、行道、证悟，即是入流（sotāpatti）。为其目的及为安住于此的支分，即是入流支（sotāpattiyaṅgāni）。入流支有两种（《相应部》义注2.2.41）：一种是为得入流果的支分、原因，其于证得入流道之前，能导向入流果的证得，如经中说：“亲近善士、听闻正法、如理作意、法随法行”（《长部》3.311）。另一种是已证得功德、已达入流而住者的支分，亦称“入流者之支分”，因“入流者由此而被了知”，此为对佛陀的不坏净（aveccappasāda）等的异名。此处意指后者。

ခီဏနိရယောတိအာဒီသု အာယတိံ တတ္ထ အနုပ္ပဇ္ဇနတာယ ခီဏော နိရယော မယှတိ, သော အဟံ ခီဏနိရယော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. သောတာပန္နောတိ မဂ္ဂသောတံ အာပန္နော. အဝိနိပါတဓမ္မောတိ န ဝိနိပါတသဘာဝေါ. နိယတောတိ ပဌမမဂ္ဂသင်္ခါတေန သမ္မတ္တနိယာမေန နိယတော. သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတော သမ္ဗောဓိ ပရံ အယနံ [Pg.295] မယှန္တိ သောဟံ သမ္ဗောဓိပရာယဏော, သမ္ဗောဓိံ အဝဿံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈနကောတိ အတ္ထော.

于“地狱已尽”（khīṇanirayo）等句中，因未来不再生于彼处，故“地狱已尽于我”，所以我为“地狱已尽者”。此理通于一切处。“入流者”（sotāpanno）即已入于道流者。“不堕法”（avinipātadhammo）即无堕落恶趣之自性者。“决定”（niyato）即由名为初道的正性决定所决定者。“以正觉为归趣”（sambodhiparāyaṇo）即“名为上三道的正觉是我的最终归趣，故我为以正觉为归趣者”，其义为“必将证悟正觉”。

ပါဏာတိပါတပစ္စယာတိ ပါဏာတိပါတကမ္မဿ ကရဏဟေတု. ဘယံ ဝေရန္တိ အတ္ထတော ဧကံ. ဝေရံ ဝုစ္စတိ ဝိရောဓော, တဒေဝ ဘာယိတဗ္ဗတော ‘‘ဘယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တဉ္စ ပနေတံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ – ဗာဟိရံ, အဇ္ဈတ္တိကန္တိ. ဧကေန ဟိ ဧကဿ ပိတာ မာရိတော ဟောတိ. သော စိန္တေတိ ‘‘ဧတေန ကိရ မေ ပိတာ မာရိတော, အဟမ္ပိ တံယေဝ မာရေဿာမီ’’တိ နိသိတံ သတ္ထံ အာဒါယ စရတိ. ယာ တဿ အဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နာ ဝေရစေတနာ, ဣဒံ ဗာဟိရံ ဝေရံ နာမ တဿ ဝေရဿ မူလဘူတတော ဝေရကာရကပုဂ္ဂလတော ဗဟိဘာဝတ္တာ. ယာ ပန ဣတရဿ ‘‘အယံ ကိရ မံ မာရေဿာမီတိ စရတိ, အဟမေဝ နံ ပဌမတရံ မာရေဿာမီ’’တိ စေတနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣဒံ အဇ္ဈတ္တိကံ ဝေရံ နာမ. ဣဒံ တာဝ ဥဘယမ္ပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမေဝ. ယာ ပန တံ နိရယေ ဥပ္ပန္နံ ဒိသွာ ‘‘ဧတံ ပဟရိဿာမီ’’တိ ဇလိတံ အယမုဂ္ဂရံ ဂဏှန္တဿ နိရယပါလဿ စေတနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣဒမဿ သမ္ပရာယိကံ ဗာဟိရံ ဝေရံ. ယာ စဿ ‘‘အယံ နိဒ္ဒေါသံ မံ ပဟရိဿာမီတိ အာဂစ္ဆတိ, အဟမေဝ နံ ပဌမတရံ ပဟရိဿာမီ’’တိ စေတနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣဒမဿ သမ္ပရာယိကံ အဇ္ဈတ္တံ ဝေရံ. ယံ ပနေတံ ဗာဟိရံ ဝေရံ, တံ အဋ္ဌကထာသု ‘‘ပုဂ္ဂလဝေရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဒုက္ခံ ဒေါမနဿန္တိ အတ္ထတော ဧကမေဝ. ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ သေသေသုပိ ‘‘ဣမိနာ မမ ဘဏ္ဍံ ဟဋံ, မယှံ ဒါရေသု စာရိတ္တံ အာပန္နံ, မုသာ ဝတွာ အတ္ထော ဘဂ္ဂေါ, သုရာမဒမတ္တေန ဣဒံ နာမ ကတ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝေရပ္ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

“以杀生为缘”(pāṇātipātapaccayā)即作为杀生业之因。“怖畏”与“怨恨”，义理为一。怨恨，名为“敌对”；其本身因应被怖畏，故亦名“怖畏”。此怨恨有二种：外在的与内在的。譬如，一人杀了另一人的父亲，后者思惟：“他杀了我父亲，我也要杀他”，便手持利刃而行。于其内在生起的怨恨之思，名为“外在的怨恨”，因其怨恨之根源，即造成怨恨之人，在其外部。而另一人（杀人者）生起“他要来杀我，我必须先杀他”之思，此名为“内在的怨恨”。此二者皆属现世。又，地狱狱卒见其生于地狱，手持燃烧的铁锤，生起“我要打他”之思，此为其来世的“外在怨恨”。而他（受刑者）生起“此人无故要打我，我必须先打他”之思，此为其来世的“内在怨恨”。此“外在的怨恨”，在义注中称为“个人怨”(puggalavera)。“苦”与“忧”，义理亦为一。如此处，于其余情况，亦应通过“此人夺我财物，淫我妻室，以妄语损害我利益，因饮酒放逸而作此事”等方式，来了知怨恨的生起。

အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာတိ အဓိဂတေန အစလပ္ပသာဒေန. အရိယကန္တေဟီတိ ပဉ္စဟိ သီလေဟိ. တာနိ ဟိ အရိယာနံ ကန္တာနိ ပိယာနိ ဘဝန္တိ, ဘဝန္တရဂတာပိ အရိယာ တာနိ န ဝိဇဟန္တိ, တသ္မာ ‘‘အရိယကန္တာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ အနုဿတိနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

“以不坏净”（aveccappasādena）即以已证得、不动摇的净信。“以圣者所爱乐（之戒）”（ariyakantehi）即以五戒。此等戒实为圣者所爱乐、所珍视，圣者纵然转生他趣，亦不舍弃，是故名为“圣者所爱乐”。于此其余应说之义，当知皆已于《清净道论》的〈随念解释〉（anussatiniddesa）中宣说。

ပဌမဝေရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

初怨恨经释义终。

၉. အာဃာတဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 忿恨事经释义

၂၉. နဝမေ [Pg.296] ဝသတိ ဧတ္ထ ဖလံ တန္နိမိတ္တတာယ ပဝတ္တတီတိ ဝတ္ထု, ကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘အာဃာတဝတ္ထူနီ’’တိ. ကောပေါ နာမာယံ ယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န တတ္ထ ဧကဝါရမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အထ ခေါ ပုနပိ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဗန္ဓတီ’’တိ. အထ ဝါ ယော ပစ္စယဝိသေသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အာဃာတော သဝိသယေ ဗဒ္ဓေါ ဝိယ န ဝိဂစ္ဆတိ, ပုနပိ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝ. တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အာဃာတံ ဗန္ဓတီ’’တိ. တံ ပနဿ ပစ္စယဝသေန နိဗ္ဗတ္တနံ ဥပ္ပာဒနမေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပ္ပာဒေတီ’’တိ.

29. 第九，果报依此而住、依此为因而转起，故为“事”（vatthu）；其义为“原因”，故说“忿恨事”（āghātavatthūni）。此忿恨（kopa）于某事生起时，非仅生起一次，实会再次生起，故说“系缚”（bandhati）。又，忿恨由特定因缘而生，如被系缚于其所缘而不散，实会再次生起。就此而言，故说“系缚忿恨”。而其依缘而有，即是生起，故说“生起”（uppādeti）。

အာဃာတဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

忿恨事经释义终。

၁၀. အာဃာတပဋိဝိနယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 忿恨调伏经释义

၃၀. ဒသမေ တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာတိ ဧတ္ထ တန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ. ပဒဇ္ဈာဟာရေန စ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ‘‘တံ အနတ္ထစရဏံ မာ အဟောသီ’’တိအာဒိမာဟ. ကေန ကာရဏေန လဒ္ဓဗ္ဗံ နိရတ္ထကဘာဝတော. ကမ္မဿကာ ဟိ သတ္တာ. တေ ကဿ ရုစိယာ ဒုက္ခိတာ သုခိတာ ဝါ ဘဝန္တိ, တသ္မာ ကေဝလံ တသ္မိံ မယှံ အနတ္ထစရဏံ, တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာတိ အဓိပ္ပာယော. အထ ဝါ တံ ကောပကာရဏံ ဧတ္ထ ပုဂ္ဂလေ ကုတော လဗ္ဘာ ပရမတ္ထတော ကုဇ္ဈိတဗ္ဗဿ ကုဇ္ဈနကဿ စ အဘာဝတော. သင်္ခါရမတ္တဉှေတံ, ယဒိဒံ ခန္ဓပဉ္စကံ ယံ ‘‘သတ္တော’’တိ ဝုစ္စတိ, တေ သင်္ခါရာ ဣတ္တရခဏိကာ, ကဿ ကော ကုဇ္ဈတီတိ အတ္ထော. လာဘာ နာမ ကေ သိယုံ အညတြ အနတ္ထုပ္ပတ္တိတော.

30. 第十，于“此中何可得”（taṃ kutettha labbhā）一句中，“此”（taṃ）乃指涉其行为。义理应通过补充文句来了知，故说“愿彼无益之行不复有”等。以何理由可得？因其无义。众生实为业的所有者，他们依谁之意愿而受苦或乐？是故，仅有我对彼人行无益之事，（那么）“此中何可得”，此即其意。又或者，忿恨之因于此人（puggala）中何处可得？由究竟义而言，实无被忿恨者与忿恨者，（忿恨之因）从何可得？此仅是行而已，即被称为“有情”的五蕴，彼诸行皆是短暂、刹那，谁对谁忿恨呢？除生无益之外，复有何利益可言？

အာဃာတပဋိဝိနယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

忿恨调伏经释义终。

၁၁. အနုပုဗ္ဗနိရောဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

11. 次第灭经释义

၃၁. ဧကာဒသမေ အနုပုဗ္ဗနိရောဓာတိ အနုပုဗ္ဗေန အနုက္ကမေန ပဝတ္တေတဗ္ဗနိရောဓာ. တေနာဟ ‘‘အနုပဋိပါဋိနိရောဓာ’’တိ.

31. 第十一，“次第灭”（anupubbanirodhā）即应以次第、顺序而令其发生的诸灭。因此说“随顺次第灭”（anupaṭipāṭinirodhā）。

အနုပုဗ္ဗနိရောဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

次第灭经释义终。

သတ္တာဝါသဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

有情居品释义终。

၄. မဟာဝဂ္ဂေါ

4. 大品

၁. အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 次第住经释义

၃၂. စတုတ္ထဿ [Pg.297] ပဌမေ အနုပုဗ္ဗတော ဝိဟရိတဗ္ဗာတိ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရာ. အနုပဋိပါဋိယာတိ အနုက္ကမေန. သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗဝိဟာရာတိ သမာပဇ္ဇိတွာ သမင်္ဂိနော ဟုတွာ ဝိဟရိတဗ္ဗဝိဟာရာ.

32. 第四品第一经，“次第住”（anupubbavihārā）即应次第而住。“随顺次第”（anupaṭipāṭiyā）即依顺序。“应等至之住”（samāpajjitabbavihārā）即是等至、具足而应住之诸住。

အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

次第住经释义终。

၂-၃. အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

2-3. 次第住等至经等释义

၃၃-၃၄. ဒုတိယေ ဆာတံ ဝုစ္စတိ တဏှာဒိဋ္ဌိယော ကာမာနံ ပါတဗ္ဗတော တာသံ ဝသေန ဝတ္တနတော, တန္နိန္နတ္တာ နတ္ထိ ဧတေသု ဆာတန္တိ နိစ္ဆာတာ. တေနာဟ ‘‘တဏှာဒိဋ္ဌိစ္ဆာတာန’’န္တိအာဒိ. တတိယေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

33-34. 三三～三四，第二经，渴爱与邪见，因其能饮诸欲，因其力而转起，因倾向于彼，故名为“饥”（chātaṃ）。于彼等无此饥，故为“无饥”（nicchātā）。因此说“渴爱与邪见之饥”等。第三经无所当说。

အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

次第安住等至经等释义终。

၄. ဂါဝီဥပမာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 牛本行释义

၃၅. စတုတ္ထေ ပဗ္ဗတစာရိနီတိ ပကတိယာ ပဗ္ဗတေ ဗဟုလစာရိနီ. အခေတ္တညူတိ (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၁.၇၇) အဂေါစရညူ. သမာဓိပရိပန္တာနံ ဝိသောဓနာနဘိညတာယ ဗာလော. ဈာနဿ ပဂုဏဘာဝါပါဒနဝေယျတ္တိယဿ အဘာဝေန အဗျတ္တော. ဥပရိဈာနဿ ပဒဋ္ဌာနဘာဝါနဝဗောဓေန အခေတ္တညူ. သဗ္ဗထာပိ သမာပတ္တိကောသလ္လာဘာဝေန အကုသလော. သမာဓိနိမိတ္တဿ ဝါ အနာသေဝနာယ ဗာလော. အဘာဝနာယ အဗျတ္တော. အဗဟုလီကာရေန အခေတ္တညူ. သမ္မဒေဝ အနဓိဋ္ဌာနတော အကုသလောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဥဘတော ဘဋ္ဌောတိ ဥဘယတော ဈာနတော ဘဋ္ဌော. သော ဟိ အပ္ပဂုဏတာယ န သုပ္ပတိဋ္ဌိတတာယ သဥဿာဟောပိ ဝိနာသတော အသာမတ္ထိယတော စ ဈာနဒွယတော ပရိဟီနော.

35. 第四（经）中，“山行女”（pabbatacārinī）是指天性经常在山上行走的女子。“不知领域”（akhettaññū）即不了解行境。对于禅定的障碍，因不知如何清除而愚笨；因不具备使禅定熟练的技巧而不精通；因不解更高禅定的基础而不知领域。总之，因未得入定善巧而不熟练。或者，因不修习禅相（samādhinimitta）而愚笨，因不修行而不精通，因不数数练习而不知领域，因未能正确决意而不熟练，应如是理解。“两头脱落”（ubhato bhaṭṭho）是指从两种禅定中脱落。此人因不熟练、不安住，即使努力，也会因（禅定的）毁坏和无能力而从两种禅定中退失。

ဂါဝီဥပမာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

牛《本行》释义终。

၅. ဈာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 禅经释义

၃၆. ပဉ္စမေ [Pg.298] အနိစ္စတောတိ ဣမိနာ နိစ္စပ္ပဋိက္ခေပတော တေသံ အနိစ္စတမာဟ. တတော ဧဝ ဥဒယဝယဝန္တတော ဝိပရိဏာမတော တာဝကာလိကတော စ တေ အနိစ္စာတိ ဇောတိတံ ဟောတိ. ယဉှိ နိစ္စံ န ဟောတိ, တံ ဥဒယဝယပရိစ္ဆိန္နဇရာယ မရဏေန စာတိ ဒွေဓာ ဝိပရိဏတံ ဣတ္တရက္ခဏမေဝ စ ဟောတိ. ဒုက္ခတောတိ န သုခတော. ဣမိနာ သုခပ္ပဋိက္ခေပတော တေသံ ဒုက္ခတမာဟ. တတော ဧဝ စ အဘိဏှပ္ပဋိပီဠနတော ဒုက္ခဝတ္ထုတော စ တေ ဒုက္ခာတိ ဇောတိတံ ဟောတိ. ဥဒယဝယဝန္တတာယ ဟိ တေ အဘိဏှပ္ပဋိပီဠနတော နိရန္တရဒုက္ခတာယ ဒုက္ခဿေဝ စ အဓိဋ္ဌာနဘူတော. ပစ္စယယာပနီယတာယ ရောဂမူလတာယ စ ရောဂတော. ဒုက္ခတာသူလယောဂတော ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရတော ဥပ္ပာဒဇရာဘင်္ဂေဟိ ဥဒ္ဓုမာတပက္ကဘိဇ္ဇနတော စ ဂဏ္ဍတော. ပီဠာဇနနတော အန္တောတုဒနတော ဒုန္နီဟရဏတော စ သလ္လတော. အဝဍ္ဎိအာဝဟနတော အဃဝတ္ထုတော စ အဃတော. အသေရိဘာဝဇနနတော အာဗာဓပ္ပတိဋ္ဌာနတာယ စ အာဗာဓတော. အဝသဝတ္တနတော အဝိဓေယျတာယ စ ပရတော. ဗျာဓိဇရာမရဏေဟိ ပလုဇ္ဇနီယတာယ ပလောကတော. သာမိနိဝါသီကာရကဝေဒကအဓိဋ္ဌာယကဝိရဟတော သုညတော. အတ္တပ္ပဋိက္ခေပဋ္ဌေန အနတ္တတော. ရူပါဒိဓမ္မာပိ ယထာ န ဧတ္ထ အတ္တာ အတ္ထီတိ အနတ္တာ, ဧဝံ သယမ္ပိ အတ္တာ န ဟောန္တီတိ အနတ္တာ. တေန အဗျာပါရတော နိရီဟတော တုစ္ဆတော အနတ္တာတိ ဒီပိတံ ဟောတိ.

36. 第五（经）中，“无常”（anicca）即以此否定常恒，说明其无常性。由此显示其有生灭、变易、暂时性，故为无常。凡非恒常者，皆为生灭所限，有衰老、死亡二种变易，且仅存刹那。“苦”（dukkha）即非乐。以此否定快乐，说明其苦性。由此显示其因不断逼迫、以苦为本质，故是苦。因有生灭，故不断逼迫，持续是苦，且为苦之根本。因依缘而存、以病为根，故如病。因与苦刺相应、流注烦恼不净，因生、老、坏而肿胀、化脓、破裂，故如痈。因产生逼迫、内部刺痛、难以拔除，故如箭。因带来衰败、为不幸之基，故如祸。因产生不自在、为疾病所依，故如疾。因不能自主、不受控制，故属他。因被病、老、死所毁，故为败坏法。因无主、无住者、无作者、无受者、无主宰者，故空。因否定自我之义，故无我。色等诸法，于此中无我，故为无我；其自身亦非我，故为无我。由此显示：因无作用、无意志、空虚，故无我。

လက္ခဏတ္တယမေဝ သုခါဝဗောဓနတ္ထံ ဧကာဒသဟိ ပဒေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဂဟိတန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ အနိစ္စတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အန္တောသမာပတ္တိယန္တိ သမာပတ္တီနံ သဟဇာတတာယ သမာပတ္တီနံ အဗ္ဘန္တရေ စိတ္တံ ပဋိသံဟရတီတိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂါဒိကိလေသဝိက္ခမ္ဘနေန ဝိပဿနာစိတ္တံ ပဋိသံဟရတိ. တေနာဟ ‘‘မောစေတိ အပနေတီ’’တိ. သဝနဝသေနာတိ ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော’’တိအာဒိနာ သဝနဝသေန. ထုတိဝသေနာတိ တထေဝ ထောမနာဝသေန ဂုဏတော သံကိတ္တနဝသေန. ပရိယတ္တိဝသေနာတိ တဿ ဓမ္မဿ ပရိယာပုဏနဝသေန. ပညတ္တိဝသေနာတိ တဒတ္ထဿ ပညာပနဝသေန. အာရမ္မဏကရဏဝသေနေဝ ဥပသံဟရတိ မဂ္ဂစိတ္တံ, ‘‘ဧတံ သန္တ’’န္တိအာဒိ ပန အဝဓာရဏနိဝတ္တိတတ္ထဒဿနံ. ယထာ ဝိပဿနာ ‘‘ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတ’’န္တိအာဒိနာ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ စိတ္တံ ဥပသံဟရတိ, ဧဝံ မဂ္ဂေါ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန အဘိသမေန္တော တတ္ထ လဗ္ဘမာနေ သဗ္ဗေပိ ဝိသေသေ [Pg.299] အသမ္မောဟတော ပဋိဝိဇ္ဈန္တော တတ္ထ စိတ္တံ ဥပသံဟရတိ. တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ ပန အာကာရေနာ’’တိအာဒိ.

为令易解，以十一行相分别三相，故说“以无常故”等。于定中，因（心）与定俱生，故于定内收摄其心，即以镇伏与定相应的欲贪等烦恼而收摄观心。故说“解脱、去除”。以听闻的方式，即通过听闻“一切行寂灭”等的方式。以赞叹的方式，即同样以称扬、赞颂功德的方式。以学习的方式，即通过学习彼法的方式。以安立的方式，即通过阐明其义的方式。道心仅以作为所缘的方式而转向（涅槃），而“此是寂静”等句，则是显示排除他义而确立此义。如观（vipassanā）以“此是寂静，此是殊胜”等句，将心转向无为界；如是，道以现观亲证涅槃的方式，无惑地彻知于其中所获得的一切差别，而将心专注于彼。故说“又以此行相”等。

သော တတ္ထ ဌိတောတိ သော အဒန္ဓဝိပဿကော ယောဂီ တတ္ထ တာယ အနိစ္စာဒိလက္ခဏတ္တယာရမ္မဏာယ ဝိပဿနာယ ဌိတော. သဗ္ဗသောတိ သဗ္ဗတ္ထ တဿ တဿ မဂ္ဂဿ အဓိဂမာယ နိဗ္ဗတ္တိတသမထဝိပဿနာသု. အသက္ကောန္တော အနာဂါမီ ဟောတီတိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂါဝဟာသု ဧဝ သမထဝိပဿနာယ ဆန္ဒရာဂံ ပဟာယ အဂ္ဂမဂ္ဂါဝဟာသု နိကန္တိံ ပရိယာဒါတုံ အသက္ကောန္တော အနာဂါမိတာယမေဝ သဏ္ဌာတိ.

“彼住于彼”（So tattha ṭhito）是指：彼不迟缓的观禅行者，住于彼以无常等三相为所缘的观（vipassanā）中。“于一切”（Sabbaso）是指：于一切处，为证得彼彼之道而生起的止观中。“不能者成阿那含”（Asakkonto anāgāmī hoti）是指：于能引生下（三）道的止观中舍断欲贪后，却不能于能引生最上（即阿罗汉）道的（止观）中穷尽渴爱，便安住于阿那含位。

သမတိက္ကန္တတ္တာတိ သမထဝသေန ဝိပဿနာဝသေန စာတိ သဗ္ဗထာပိ ရူပဿ သမတိက္ကန္တတ္တာ. တေနာဟ ‘‘အယံ ဟီ’’တိအာဒိ. အနေနာတိ ယောဂိနာ. တံ အတိက္ကမ္မာတိ ဣဒံ ယော ပဌမံ ပဉ္စဝေါကာရဧကဝေါကာရပရိယာပန္နေ ဓမ္မေ သမ္မဒေဝ သမ္မသိတွာ တေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တတော အရူပသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ အရူပဓမ္မေ သမ္မသတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဣဒါနိ အရူပံ သမ္မသတီ’’တိ.

“已超越故”（Samatikkantattā）是指：以止（samatha）的方式及观（vipassanā）的方式，亦即以一切方式超越色法故。故说“此实”等。“以此”（Anena）是指：以此瑜伽行者。“超越彼”（taṃ atikkamma），此句是针对某人而言：他首先如理思惟包含于五蕴或一蕴中的诸法，舍弃彼等后，继而进入无色定，思惟无色诸法。故说“今思惟无色”。

ဈာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

禅经释义终。

၆. အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 阿难经释义

၃၇. ဆဋ္ဌေ ဩကာသံ အဝသရံ အဓိဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ ဩကာသာဓိဂမော, မဂ္ဂဖလသုခါဓိဂမာယ ဩကာသဘာဝတော ဝါ ဩကာသော, တဿ အဓိဂမော ဩကာသာဓိဂမော. ဧတ္ထ စ ဒီဃနိကာယေနေဝ (ဒီ. နိ. ၂.၂၈၈) ပန သုတ္တန္တဒေသနာယံ ပဌမဇ္ဈာနံ, စတုတ္ထဇ္ဈာနံ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါတိ တယော ဩကာသာဓိဂမာ အာဂတာ. တတ္ထ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၈၈) ပဌမံ ဈာနံ ပဉ္စ နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ အတ္တနော ဩကာသံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌတီတိ ‘‘ပဌမော ဩကာသာဓိဂမော’’တိ ဝုတ္တံ. စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ပန သုခဒုက္ခံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ အတ္တနော ဩကာသံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဒုတိယော ဩကာသာဓိဂမော. အရဟတ္တမဂ္ဂေါ သဗ္ဗကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ အတ္တနော ဩကာသံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌတီတိ ‘‘တတိယော ဩကာသာဓိဂမော’’တိ ဝုတ္တော. ဣဓ ပန ဝက္ခမာနာနိ တီဏိ အရူပဇ္ဈာနာနိ သန္ဓာယ ‘‘ဩကာသာဓိဂမော’’တိ ဝုတ္တံ. တေသံယေဝ စ ဂဟဏေ ကာရဏံ သယမေဝ ဝက္ခတိ.

37. 第六，“得机”（okāsādhigamo），即因此而获得机会、时机；或因其是获得道果之乐的机会，故名为“机”（okāso），获得此机即是“得机”。于此，在《长部》（Dīghanikāya 2.288）的经教中，说到三种得机：初禅、第四禅与阿罗汉道。其中（《长部注》2.288），初禅镇伏五盖，获得自己的机会而住，故说为“第一得机”。第四禅则镇伏苦乐，获得自己的机会而住，是为第二得机。阿罗汉道镇伏一切烦恼，获得自己的机会而住，故说为“第三得机”。然于此处，是针对将说的三无色禅而说“得机”。至于只取此三者的原因，（义注）自会说明。

သတ္တာနံ [Pg.300] ဝိသုဒ္ဓိံ ပါပနတ္ထာယာတိ ရာဂါဒီဟိ မလေဟိ အဘိဇ္ဈာဝိသမလောဘာဒီဟိ စ ဥပက္ကိလေသေဟိ ကိလိဋ္ဌစိတ္တာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိပါပနတ္ထာယ သမတိက္ကမနတ္ထာယ. အာယတိံ အနုပ္ပဇ္ဇနဉှိ ဣဓ ‘‘သမတိက္ကမော’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္ထံ ဂမနတ္ထာယာတိ ကာယိကဒုက္ခဿ စ စေတသိကဒေါမနဿဿ စာတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ အတ္ထင်္ဂမာယ, နိရောဓာယာတိ အတ္ထော. ဉာယတိ နိစ္ဆယေန ကမတိ နိဗ္ဗာနံ, တံ ဝါ ဉာယတိ ပဋိဝိဇ္ဈီယတိ ဧတေနာတိ ဉာယော, သမုစ္ဆေဒဘာဝေါ အရိယမဂ္ဂေါတိ အာဟ ‘‘သဟဝိပဿနကဿ မဂ္ဂဿာ’’တိ. ပစ္စက္ခကရဏတ္ထာယာတိ အတ္တပစ္စက္ခတာယ. ပရပစ္စယေန ဝိနာ ပစ္စက္ခကရဏဉှိ ‘‘သစ္ဆိကိရိယာ’’တိ ဝုစ္စတိ. အသမ္ဘိန္နန္တိ ပိတ္တသေမှာဒီဟိ အပလိဗုဒ္ဓံ အနုပဟတံ.

“为令有情清净”（Sattānaṃ visuddhiṃ pāpanatthāya）是指：为令心被贪等垢、以及被贪婪与非理贪等随烦恼所染的诸有情，得以清净、得以超越。于此，“超越”（samatikkamo）是说未来不生。“为灭”（Atthaṃ gamanatthāya）是指：为令身苦与心忧二者消失，义即为令其止息。“道”（ñāyo）是因此而确定地趣向涅槃，或因此而了知、彻证涅槃；其为断绝（烦恼）的圣道，故说“与观相应的道”。“为作证”（Paccakkhakaraṇatthāya）是指：为亲自现见。无待他缘而亲见，即称为“现证”（sacchikiriyā）。“无杂”（Asambhinnaṃ）是指：不为胆汁、痰等所扰乱、损害。

ရာဂါနုဂတော သမာဓိ အဘိနတော နာမ ဟောတိ အာရမ္မဏေ အဘိမုခါဘာဝေန ပဝတ္တိယာ, ဒေါသာနုဂတော ပန အပနတော အပဂမနဝသေန ပဝတ္တိယာ, တဒုဘယပ္ပဋိက္ခေပေန ‘‘န စာဘိနတော န စာပနတော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ရာဂဝသေနာ’’တိအာဒိ. န သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတောတိ လောကိယဇ္ဈာနစိတ္တာနိ ဝိယ န သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနဝသေန စ နိဂ္ဂဟေတွာ ဝါရေတွာ ဌိတော. ကိဉ္စရဟိ ကိလေသာနံ ဆိန္နန္တေ ဥပ္ပန္နော. တထာဘူတံ ဖလသမာဓိံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘န သသင်္ခါရေန…ပေ… ဆိန္နန္တေ ဥပ္ပန္နော’’တိ.

随贪之定，因其朝向所缘而转起，故名为“倾向”；随瞋之定，因其远离而转起，故名为“不倾向”。为对治此二者，故说“既不倾向，亦不远离”，如言“由贪之故”等。此非如世间禅心，以有行、有功用，通过彼分断及镇伏断而抑制、遮止烦恼。然则，此乃于诸烦恼断尽时生起。此是就果定而言。是故说：“非以有行……于烦恼断尽时生起。”

အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

阿难经释义终。

၇. လောကာယတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 顺世论经释义

၃၈. သတ္တမေ လောကာယတဝါဒကာတိ အာယတိံ ဟိတံ လောကော န ယတတိ န ဝိရုဟတိ ဧတေနာတိ လောကာယတံ, ဝိတဏ္ဍသတ္ထံ. တဉှိ ဂန္ထံ နိဿာယ သတ္တာ ပုညကိရိယာယ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပာဒေန္တိ, တံ ဝဒန္တီတိ လောကာယတဝါဒကာ.

38. 第七，顺世论者：“世间(loko)因此而不努力(na yatati)、不增长(na viruhati)未来之利益”，故名顺世论(lokāyataṃ)，即是诡辩论。有情依赖此论，于福业连心亦不生，说此者即是顺世论者。

ဒဠှံ ထိရံ ဓနု ဧတဿာတိ ဒဠှဓနွာ (အ. နိ. ဋီ. ၂.၄.၄၅-၄၆; သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၀၇), သော ဧဝ ‘‘ဒဠှဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တော. ပဋိသတ္တုဝိဓမနတ္ထံ ဓနုံ ဂဏှာတီတိ ဓနုဂ္ဂဟော. သော ဧဝ ဥသုံ သရံ အသတိ ခိပတီတိ ဣဿာသော. ဒွိသဟဿထာမန္တိ လောဟာဒိဘာရံ ဝဟိတုံ သမတ္ထံ ဒွိသဟဿထာမံ. တေနာဟ ‘‘ဒွိသဟဿထာမံ နာမာ’’တိအာဒိ. ဒဏ္ဍေတိ ဓနုဒဏ္ဍေ. ယာဝ ကဏ္ဍပ္ပမာဏာတိ ဒီဃတော ယတ္တကံ ကဏ္ဍဿ ပမာဏံ, တတ္တကေ [Pg.301] ဓနုဒဏ္ဍေ ဥက္ခိတ္တမတ္တေ အာရောပိတေသုယေဝ ဇိယာဒဏ္ဍေသု သော စေ ဘာရော ပထဝိတော မုစ္စတိ, ဧဝံ ဣဒံ ဒွိသဟဿထာမံ နာမ ဓနူတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပောတိ ဥဂ္ဂဟိတဓနုသိပ္ပော. ကတဟတ္ထောတိ ထိရတရံ လက္ခေသု အဝိရဇ္ဈနသရက္ခေပေါ. ဤဒိသော ပန တတ္ထ ဝသိဘူတော ကတဟတ္ထော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘စိဏ္ဏဝသိဘာဝေါ’’တိ. ကတံ ရာဇကုလာဒီသု ဥပေစ္စ အသနံ ဧတေန သော ကတူပါသနောတိ အာဟ ‘‘ရာဇကုလာဒီသု ဒဿိတသိပ္ပော’’တိ. ဧဝံ ကတန္တိ ဧဝံ အန္တောသုသိရကရဏာဒိနာ သလ္လဟုကံ ကတံ.

“坚弓者(daḷhadhanvā)”，谓其弓坚固稳定，彼亦称作“daḷhadhammā”。“持弓者(dhanuggaho)”，谓为摧伏敌军而持弓。“射手(issāso)”，谓能射箭者。“二千力”，谓能荷载铁等重物之二千力。故曰“名为二千力”等。“弓杆(daṇḍe)”，即弓身。“齐箭长”，谓弓杆举起仅及箭长，弓弦安于弓梢，若能使重物离地，当知此弓名为“二千力”。“已习技艺(uggahitasippo)”，谓已习得弓艺。“巧手(katahattho)”，谓射向目标时极为稳固、箭无虚发。于此已得自在者，名为“巧手”，故曰“已习练自在”。“已承事者(katūpāsano)”，谓其已于王族等处承事，故曰“于王族等处展示技艺”。“如是制作”，谓通过内部中空等方式，制作得轻巧。

လောကာယတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

顺世论经释义终。

၈-၉. ဒေဝါသုရသင်္ဂါမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

8-9. 天与阿修罗战斗经等释义

၃၉-၄၀. အဋ္ဌမေ အဘိယိံသူတိ ကဒါ အဘိယိံသု? ယဒါ ဗလဝန္တော အဟေသုံ, တဒါ. တတြာယမနုပုဗ္ဗိကထာ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၄၇; သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ) – သက္ကော ကိရ မဂဓရဋ္ဌေ မစလဂါမကေ မဃော နာမ မာဏဝေါ ဟုတွာ တေတ္တိံသ ပုရိသေ ဂဟေတွာ ကလျာဏကမ္မံ ကရောန္တော သတ္တ ဝတပဒါနိ ပူရေတွာ တတ္ထ ကာလင်္ကတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. တံ ဗလဝကမ္မာနုဘာဝေန သပရိသံ သေသဒေဝတာ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှန္တံ ဒိသွာ ‘‘အာဂန္တုကဒေဝပုတ္တာ အာဂတာ’’တိ နေဝါသိကာ ဂန္ဓပါနံ သဇ္ဇယိံသု. သက္ကော သကပရိသာယ သညံ အဒါသိ ‘‘မာရိသာ မာ ဂန္ဓပါနံ ပိဝိတ္ထ, ပိဝနာကာရမတ္တမေဝ ဒဿေထာ’’တိ. တေ တထာ အကံသု. နေဝါသိကဒေဝတာ သုဝဏ္ဏသရကေဟိ ဥပနီတံ ဂန္ဓပါနံ ယာဝဒတ္ထံ ပိဝိတွာ မတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ သုဝဏ္ဏပထဝိယံ ပတိတွာ သယိံသု. သက္ကော ‘‘ဂဏှထ ပုတ္တဟတာယ ပုတ္တေ’’တိ တေ ပါဒေသု ဂဟေတွာ သိနေရုပါဒေ ခိပါပေသိ. သက္ကဿ ပုညတေဇေန တဒနုဝတ္တကာပိ သဗ္ဗေ တတ္ထေဝ ပတိံသု. တေ သိနေရုဝေမဇ္ဈကာလေ သညံ လဘိတွာ, ‘‘တာတာ, သုရံ န ပိဝိမှ, သုရံ န ပိဝိမှာ’’တိ အာဟံသု. တတော ပဋ္ဌာယ အသုရာ နာမ ဇာတာ. အထ နေသံ ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနံ သိနေရုဿ ဟေဋ္ဌိမတလေ ဒသယောဇနသဟဿံ အသုရဘဝနံ နိဗ္ဗတ္တိ. သက္ကော တေသံ နိဝတ္တိတွာ အနာဂမနတ္ထာယ အာရက္ခံ ဌပေသိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

39-40. 三九～四〇．第八，“彼等进攻”：何时进攻？当彼等强大时。兹有次第缘起（《相应部》注1.1.247；《胜义灯》疏1.1维兰迦(Verañja)品释义）——据说，帝释(Sakko)往昔于摩揭陀国(Magadha)摩遮罗村为一青年，名摩伽(Magha)，与三十三人共行善业，圆满七誓句后，于彼处命终，生于天界。旧住诸天见彼与其眷属，以其强大业力于十处胜过余天，便言：“新来天子已至。”遂备办香饮。帝释对其眷属示意：“诸君，勿饮香饮，仅示饮状即可。”彼等如是行之。旧住诸天以金杯奉上香饮，恣意饮用后，酩酊大醉，纷纷倒卧于黄金地上。帝释言：“捉住此等恶子！”命人捉其足，掷于须弥山(Sineru)脚。以帝释之福德威力，彼等之随从亦皆堕于彼处。彼等于须弥山腰恢复意识，言：“诸君，我等未饮酒(sura)，我等未饮酒！”自此，彼等得名阿修罗(Asura)。其后，于须弥山下层，由业、缘、时节生起一万由旬之阿修罗殿。帝释为防彼等返回，设置守护。就此而言：

‘‘အန္တရာ [Pg.302] ဒွိန္နံ အယုဇ္ဈပုရာနံ,ပဉ္စဝိဓာ ဌပိတာ အဘိရက္ခာ;

ဥရဂ-ကရောဋိ-ပယဿ စ ဟာရီ,မဒနယုတာ စတုရော စ မဟတ္ထာ’’တိ. (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၄၇;

သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.၁ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ);

“于二不战城之间，设置五重守护：龙、金翅鸟、持水者、醉者与四大天王。”（《相应部》注1.1.247；《胜义灯》疏1.1维兰迦(Verañja)品释义）

ဒွေ နဂရာနိ ဟိ ယုဒ္ဓေန ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အယုဇ္ဈပုရာနိ နာမ ဇာတာနိ ဒေဝနဂရဉ္စ အသုရနဂရဉ္စ. ယဒါ ဟိ အသုရာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, အထ ဒေဝေဟိ ပလာယိတွာ ဒေဝနဂရံ ပဝိသိတွာ ဒွါရေ ပိဒဟိတေ အသုရာနံ သတသဟဿမ္ပိ ကိဉ္စိ ကာတုံ န သက္ကောတိ. ယဒါ ဒေဝါ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, အထာသုရေဟိ ပလာယိတွာ အသုရနဂရဿ ဒွါရေ ပိဒဟိတေ သက္ကာနံ သတသဟဿမ္ပိ ကိဉ္စိ ကာတုံ န သက္ကောတိ. ဣတိ ဣမာနိ ဒွေ နဂရာနိ အယုဇ္ဈပုရာနိ နာမ. တေသံ အန္တရာ ဧတေသု ဥရဂါဒီသု ပဉ္စသု ဌာနေသု သက္ကေန အာရက္ခာ ဌပိတာ. တတ္ထ ဥရဂသဒ္ဒေန နာဂါ ဂဟိတာ. တေ ဟိ ဥဒကေ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, တသ္မာ သိနေရုဿ ပဌမာလိန္ဒေ ဧတေသံ အာရက္ခာ. ကရောဋိသဒ္ဒေန သုပဏ္ဏာ ဂဟိတာ. တေသံ ကိရ ကရောဋိ နာမ ပါနဘောဇနံ, တေန တံ နာမံ လဘိံသု, ဒုတိယာလိန္ဒေ တေသံ အာရက္ခာ. ပယဿဟာရိသဒ္ဒေန ကုမ္ဘဏ္ဍာ ဂဟိတာ, ဒါနဝရက္ခသာ ကိရ တေ, တတိယာလိန္ဒေ တေသံ အာရက္ခာ. မဒနယုတသဒ္ဒေန ယက္ခာ ဂဟိတာ. ဝိသမစာရိနော ကိရ တေ ယုဇ္ဈသောဏ္ဍာ, စတုတ္ထာလိန္ဒေ တေသံ အာရက္ခာ. စတုရော စ မဟတ္တာတိ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ဝုတ္တာ, ပဉ္စမာလိန္ဒေ တေသံ အာရက္ခာ, တသ္မာ ယဒိ အသုရာ ကုပိတာဝိလစိတ္တာ ဒေဝပုရံ ဥပယန္တိ ယုဇ္ဈိတုံ. ယံ ဂိရိနော ပဌမံ ပရိဘဏ္ဍံ, တံ ဥရဂါ ပဋိဗာဟယန္တိ. ဧဝံ သေသေသု သေသာ.

有二城因无法以战争攻取，故得名“不战城”，即天城与阿修罗城。当阿修罗强大时，诸天便逃入天城，闭其门，纵有十万阿修罗亦无可奈何。当诸天强大时，阿修罗便逃入阿修罗城，闭其门，纵有十万帝释亦无可奈何。是故此二城名为“不战城”。于此二城之间，帝释于龙等五处设置守护。其中，“龙(uraga)”一词指那伽(nāga)，彼等于水中力大，故于须弥山第一层设防。“Karoṭi”一词指金翅鸟(supaṇṇa)，据说“karoṭi”是彼等之饮食，因此得名，于第二层设防。“持水者(payassahārī)”一词指鸠槃荼(kumbhaṇḍa)，据说彼等是檀那婆罗刹，于第三层设防。“醉者(madanayuta)”一词指夜叉(yakkha)，据说彼等行为不正且好斗，于第四层设防。“四大天王”即指四大王，于第五层设防。因此，若阿修罗心怀忿怒，前来攻打天城，山之第一层由龙族抵御。其余各层，亦由其余部众依次抵御。

တေ ပန အသုရာ အာယုဝဏ္ဏယသဣဿရိယသမ္ပတ္တီဟိ တာဝတိံသသဒိသာဝ, တသ္မာ အန္တရာ အတ္တာနံ အဇာနိတွာ ပါဋလိယာ ပုပ္ဖိတာယ ‘‘န ဣဒံ ဒေဝနဂရံ, တတ္ထ ပါရိစ္ဆတ္တကော ပုပ္ဖတိ, ဣဓ ပန စိတ္တပါဋလီ, ဇရသက္ကေနာမှာကံ သုရံ ပါယေတွာ ဝဉ္စိတာ, ဒေဝနဂရဉ္စ နော ဂဟိတံ, ဂစ္ဆာမ, တေန သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈိဿာမာ’’တိ ဟတ္ထိအဿရထေ အာရုယှ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိဖလကာနိ ဂဟေတွာ ယုဒ္ဓသဇ္ဇာ ဟုတွာ အသုရဘေရိယော ဝါဒေန္တာ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ ဒွိဓာ ဘေတွာ ဥဋ္ဌဟန္တိ. တေ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ဝမ္မိကမက္ခိကာ [Pg.303] ဝမ္မိကံ ဝိယ သိနေရုံ အာရုဟိတုံ အာရဘန္တိ. အထ နေသံ ပဌမံ နာဂေဟိ သဒ္ဓိံ ယုဒ္ဓံ ဟောတိ. တသ္မိံ ခေါ ပန ယုဒ္ဓေ န ကဿစိ ဆဝိ ဝါ စမ္မံ ဝါ ဆိဇ္ဇတိ, န လောဟိတံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကေဝလံ ကုမာရကာနံ ဒါရုမေဏ္ဍကယုဒ္ဓံ ဝိယ အညမညသန္တာသနမတ္တမေဝ ဟောတိ. ကောဋိသတာပိ ကောဋိသဟဿာပိ နာဂါ တေဟိ သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈိတွာ တေ အသုရပုရံယေဝ ပဝေသေတွာ နိဝတ္တန္တိ. ယဒါ ပန အသုရာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, အထ နာဂါ ဩသက္ကိတွာ ဒုတိယေ အာလိန္ဒေ သုပဏ္ဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတောဝ ဟုတွာ ယုဇ္ဈန္တိ. ဧသ နယော သုပဏ္ဏာဒီသုပိ. ယဒါ ပန တာနိ ပဉ္စပိ ဌာနာနိ အသုရာ မဒ္ဒန္တိ, တဒါ ဧကတော သမ္ပိဏ္ဍိတာနိပိ တာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ ဩသက္ကန္တိ. အထ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ဂန္တွာ သက္ကဿ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေန္တိ. သက္ကော တေသံ ဝစနံ သုတွာ ဒိယဍ္ဎယောဇနသတိကံ ဝေဇယန္တရထံ အာရုယှ သယံ ဝါ နိက္ခမတိ, ဧကံ ပုတ္တံ ဝါ ပေသေတိ. ယဒါ ဒေဝါ ပုန အပစ္စာဂမနာယ အသုရေ ဇိနိံသု, တဒါ သက္ကော အသုရေ ပလာပေတွာ ပဉ္စသု ဌာနေသု အာရက္ခံ ဒတွာ ဝေဒိယပါဒေ ဝဇိရဟတ္ထာ ဣန္ဒပဋိမာယော ဌပေသိ. အသုရာ ကာလေန ကာလံ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပဋိမာယော ဒိသွာ ‘‘သက္ကော အပ္ပမတ္တော တိဋ္ဌတီ’’တိ တတောဝ နိဝတ္တန္တိ. ဣဓ ပန ယဒါ အသုရာနံ ဇယော အဟောသိ, ဒေဝါနံ ပရာဇယော, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘ပရာဇိတာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝါ အပယိံသုယေဝ ဥတ္တရေနာဘိမုခါ, အဘိယိံသု အသုရာ’’တိ.

那些阿修罗在寿命、容貌、权势等方面与三十三天的天神无异，因此他们起初并未察觉。当吉答巴答离(cittapāṭali)树开花时，他们心想：“这不是天城，那里有巴瑞恰达(pāricchattaka)树开花，而这里只有吉答巴答离树。我们被老朽的帝释用酒灌醉欺骗了，天城也被他们夺走了。走吧，我们要与他们开战！”于是他们骑上象、马、战车，拿着金、银、摩尼宝盾牌，做好战斗准备，敲响阿修罗战鼓，将大海之水一分为二，从中奋起。他们奋起攻击天神，开始像白蚁爬蚁丘一样攀登须弥山(Sineru)。最初他们与龙族交战。但在这场战斗中，无人伤及皮肉，也无人流血，就像孩童们玩木羊互斗一样，只是互相恐吓罢了。即使数亿乃至数千亿的龙族与他们交战，也只是把他们赶回阿修罗城就退回来了。当阿修罗强大时，龙族就退却，在第二层与金翅鸟联合战斗。金翅鸟等也是如此。当阿修罗攻破这五个地方时，即使是集结在一起的这五支军队也会退却。然后四大天王去向帝释报告此事。帝释听了他们的话，就乘坐一百五十由旬的胜利车(Vejayantaratha)亲自出战，或者派遣一个儿子出战。当诸天再次战胜阿修罗，使他们无法返回时，帝释就将阿修罗驱逐，在五个地方设置守卫，并在台阶脚下安放手持金刚杵的帝释雕像。阿修罗不时前来，看到雕像，就以为“帝释正不放逸地驻守着”，随即退去。此处，当阿修罗获胜，诸天战败时，正是针对这种情况说了这句：“诸比丘，战败的诸天面向北方撤退，阿修罗乘胜追击。”

ဒက္ခိဏာဘိမုခါ ဟုတွာတိ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတာဘိမုခါ ဟုတွာ. အသုရာ ကိရ ဒေဝေဟိ ပရာဇိတာ ပလာယန္တာ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတာဘိမုခံ ဂန္တွာ စက္ကဝါဠမဟာသမုဒ္ဒပိဋ္ဌိယံ ရဇတပဋ္ဋဝဏ္ဏေ ဝါလိကာပုလိနေ ယတ္ထ ပဏ္ဏကုဋိယော မာပေတွာ ဣသယော ဝသန္တိ, တတ္ထ ဂန္တွာ ဣသီနံ အဿမပဒေန ဂစ္ဆန္တာ ‘‘သက္ကော ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ အမှေ နာသေတိ, ဂဏှထ ပုတ္တဟတာယ ပုတ္တေ’’တိ ကုပိတာ အဿမပဒေ ပါနီယဃဋစင်္ကမနပဏ္ဏသာလာဒီနိ ဝိဒ္ဓံသေန္တိ. ဣသယော အရညတော ဖလာဖလံ အာဒါယ အာဂတာ ဒိသွာ ပုန ဒုက္ခေန ပဋိပါကတိကံ ကရောန္တိ, တေပိ ပုနပ္ပုနံ တထေဝ ပရာဇိတာ ဂန္တွာ ဝိနာသေန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပရာဇိတာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အသုရာ အပယိံသုယေဝ ဒက္ခိဏေနာဘိမုခါ’’တိ. နဝမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

面向南方，即面向铁围山(Cakkavāḷapabbata)。据说，阿修罗被诸天击败后逃跑，前往铁围山，到达铁围山大海之滨的银色沙滩上，那里有仙人搭建茅屋居住。阿修罗们闯入仙人的隐居处，愤怒地叫嚣着：“帝释和这些人一起商议要消灭我们，抓住这些该死的家伙！”他们破坏了隐居处的水罐、经行处、叶屋等。仙人们从森林里采摘果实回来，看到后又艰难地恢复原状，但阿修罗们屡次战败后又前来破坏。因此说：“诸比丘，战败的阿修罗们确实面向南方逃跑了。”第九经的意义显而易见。

ဒေဝါသုရသင်္ဂါမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

诸天与阿修罗战斗经等释义终。

၁၀. တပုဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 提谓经释义

၄၁. ဒသမေ [Pg.304] ပက္ခန္ဒတီတိ ပဝိသတိ. ပသီဒတီတိ ပသာဒံ အဘိရုစိံ အာပဇ္ဇတိ, ပတိဋ္ဌာတိ ဝိမုစ္စတီတိ အတ္ထော. ကထာပါဘတန္တိ ကထာယ မူလံ. မူလဉှိ ‘‘ပါဘတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

41. 第十经中，“投入”(pakkhandati)即进入。“欢喜”(pasīdati)即生起净信和喜爱，意为安住和解脱。“话题的开端”(kathāpābhata)即话题的根本。因为根本被称为“开端”(pābhata)，例如：

‘‘အပ္ပကေနပိ မေဓာဝီ, ပါဘတေန ဝိစက္ခဏော;

သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနံ, အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၄);

智者纵得微小力，慧眼明察识时机；奋起令己得升华，如吹微火使其燃旺。

တေနေဝါဟ ‘‘ကထာပါဘတန္တိ ကထာမူလ’’န္တိ. ဝိတက္ကဂ္ဂဟဏေနေဝ တံသဟစရိတော ဝိစာရောပိ ဂဟိတော. တေနေဝေတ္ထ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော ကတောတိ အာဟ ‘‘ဝိတက္ကေသူတိ ဝိတက္ကဝိစာရေသူ’’တိ.

因此他说：“话题的开端即话题的根本。”通过抓住“寻”，与其俱行的“伺”也一同被抓住了。因此在此处使用复数表达，所以说“在寻中，即在寻伺中”。

တပုဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

提谓经释义终。

မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

大品释义终。

၅. သာမညဝဂ္ဂေါ

5. 沙门品

၁-၁၀. သမ္ဗာဓသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. 拥塞经等释义

၄၂-၅၁. ပဉ္စမဿ ပဌမေ ဥဒါယီတိ တယော ထေရာ ဥဒါယီ နာမ ကာဠုဒါယီ, လာဠုဒါယီ, မဟာဥဒါယီတိ, ဣဓ ကာဠုဒါယီ အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ဥဒါယီတိ ကာဠုဒါယိတ္ထေရော’’တိ. သမ္ဗာဓေတိ သမ္ပီဠိတတဏှာသံကိလေသာဒိနာ သဥပ္ပီဠနတာယ ပရမသမ္ဗာဓေ. အတိဝိယ သင်္ကရဋ္ဌာနဘူတော ဟိ နီဝရဏသမ္ဗာဓော အဓိပ္ပေတော. ဩကာသောတိ ဈာနဿေတံ နာမံ. နီဝရဏသမ္ဗာဓာဘာဝေန ဟိ ဈာနံ ဣဓ ‘‘ဩကာသော’’တိ ဝုတ္တံ. ပဋိလီနနိသဘောတိ ဝါ ပဋိလီနော ဟုတွာ သေဋ္ဌော, ပဋိလီနာနံ ဝါ သေဋ္ဌောတိ ပဋိလီနနိသဘော. ပဋိလီနာ နာမ ပဟီနမာနာ ဝုစ္စန္တိ မာနုဿယဝသေန ဥဏ္ဏတာဘာဝတော. ယထာဟ ‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပဋိလီနော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အသ္မိမာနော ပဟီနော ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံဂတော အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော’’တိ (အ. နိ. ၄.၃၈; မဟာနိ. ၈၇). သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

42-51. 第五品第一经中的“优陀夷”(Udāyī)指三位名为优陀夷的长老：黑优陀夷(Kāḷudāyī)、愚笨优陀夷(Lāḷudāyī)、大优陀夷(Mahāudāyī)，这里指的是黑优陀夷，所以说“优陀夷即黑优陀夷长老”。“拥塞”(sambādhe)是指被贪爱等烦恼紧紧压迫的状态，此处特指五盖造成的极度拥塞。“空旷”(okāso)是禅那的异名。因为没有五盖的拥塞，所以此处的禅那被称为“空旷”。“隐退之牛王”(paṭilīnanisabho)可以解释为：隐退之后成为最胜者，或者隐退者中的最胜者。“隐退者”(paṭilīnā)指的是已经断除我慢的人，因为他们不再有因骄慢而高举的状态。例如经中说：“诸比丘，比丘如何成为隐退者呢？在此，诸比丘，比丘的我慢已被断除，根已被切断，如同被连根拔起的棕榈树，使其不复存在，未来不再生起。”其余部分在各处都显而易见。

သမ္ဗာဓသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

拥塞经等释义终。

ဣတိ မနောရထပူရဏိယာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

如是《满足希求》——增支部义注

နဝကနိပါတဝဏ္ဏနာယ အနုတ္တာနတ္ထဒီပနာ သမတ္တာ.

九集篇释义中不显明义的阐释终。

. နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者。

အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ

增支部

ဒသကနိပါတ-ဋီကာ

十集复注

၁. ပဌမပဏ္ဏာသကံ

1. 初五十经

၁. အာနိသံသဝဂ္ဂေါ

1. 功德品

၁. ကိမတ္ထိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 何义经释义

၁. ဒသကနိပါတဿ [Pg.305] ပဌမေ အဝိပ္ပဋိသာရတ္ထာနီတိ အဝိပ္ပဋိသာရပ္ပယောဇနာနိ. အဝိပ္ပဋိသာရာနိသံသာနီတိ အဝိပ္ပဋိသာရုဒယာနိ. ဧတေန အဝိပ္ပဋိသာရော နာမ သီလဿ ဥဒယမတ္တံ, သံဝဒ္ဓိတဿ ရုက္ခဿ ဆာယာပုပ္ဖသဒိသံ, အညော ဧဝ ပနာနေန နိပ္ဖာဒေတဗ္ဗော သမာဓိအာဒိဂုဏောတိ ဒဿေတိ. ‘‘ယာဝ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ, တာဝ တရုဏဝိပဿနာ’’တိ ဟိ ဝစနတော ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တဥဒယဗ္ဗယဉာဏတော ပရံ အယဉ္စ ဝိပဿနာ ဝိရဇ္ဇတိ ယောဂါဝစရော ဝိရတ္တော ပုရိသော ဝိယ ဘရိယာယ သင်္ခါရတော ဧတေနာတိ ဝိရာဂေါ.

1. 十集篇第一经中，“无悔为目的”(avippaṭisāratthāni)意为以无悔为助缘。“无悔为功德”(avippaṭisārānisaṃsāni)意为无悔的生起。这表明，无悔只是戒的生起而已，如同成长之树的荫与花，还应由此引生禅定等其他功德。因为经中说“直到道非道智见清净，都只是初阶的观(vipassanā)”，从脱离观之杂染的生灭智之后，修行者对此观智也心生厌离，如同厌倦了妻子的男人一样，他从诸行中厌离，因此称为离贪。

ကိမတ္ထိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

何义经释义终。

၂-၅. စေတနာကရဏီယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

2-5. 思所应作经等释义

၂-၅. ဒုတိယေ သံသာရမဟောဃဿ ပရတီရဘာဝတော ယော နံ အဓိဂစ္ဆတိ, တံ ပါရေတိ ဂမေတီတိ ပါရံ, နိဗ္ဗာနံ. တဗ္ဗိဒူရတာယ နတ္ထိ ဧတ္ထ ပါရန္တိ အပါရံ, သံသာရော. တေနာဟ ‘‘ဩရိမတီရဘူတာ တေဘူမကဝဋ္ဋာ’’တိအာဒိ. တတိယာဒီသု နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

2-5. 第二经中，因为它能使到达者渡过轮回大流，抵达彼岸，故称为“彼岸”(pāraṃ)，即涅槃。由于极其遥远，此处没有彼岸，故称为“无彼岸”(apāraṃ)，即轮回。因此说“此岸即三界轮回”等等。第三经等无须解说。

စေတနာကရဏီယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

思所应作经等释义终。

၆. သမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 定经释义

၆. ဆဋ္ဌေ သန္တံ သန္တန္တိ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿာတိအာဒီသု သန္တံ သန္တံ ပဏီတံ ပဏီတန္တိအာဒီနိ ဝဒတိ. ဣမိနာ ပန အာကာရေန တံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ [Pg.306] စိတ္တံ ဥပသံဟရတော ဖလသမာပတ္တိသင်္ခါတော စိတ္တုပ္ပာဒေါ တထာ ပဝတ္တတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

6. 第六经中，对于“安坐并作意‘寂静，寂静’”等句，经中说了“寂静，寂静”、“殊胜，殊胜”等。然而，应知，通过这种方式通达它，并将心专注于此者，其名为果定之心识生起，便是如此运作。其余各处都很明显。

သမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

定经释义终。

အာနိသံသဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

功德品释义终。

၂. နာထဝဂ္ဂေါ

2. 救护品

၁-၄. သေနာသနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-4. 坐卧处经等释义

၁၁-၁၄. ဒုတိယဿ ပဌမေ နာတိဒူရန္တိ ဂေါစရဋ္ဌာနတော အဍ္ဎဂါဝုတတော ဩရဘာဂတာယ နာတိဒူရံ. နာစ္စာသန္နန္တိ ပစ္ဆိမေန ပမာဏေန ဂေါစရဋ္ဌာနတော ပဉ္စဓနုသတိကတာယ န အတိအာသန္နံ. တာယ စ ပန နာတိဒူရနာစ္စာသန္နတာယ ဂေါစရဋ္ဌာနပဋိပရိဿယာဒိရဟိတမဂ္ဂတာယ စ ဂမနဿ စ အာဂမနဿ စ ယုတ္တရူပတ္တာ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နံ. ဒိဝသဘာဂေ မဟာဇနသံကိဏ္ဏတာဘာဝေန ဒိဝါ အပ္ပာကိဏ္ဏံ. အဘာဝတ္ထော ဟိ အယံ အပ္ပ-သဒ္ဒေါ ‘‘အပ္ပိစ္ဆော’’တိအာဒီသု ဝိယ. ရတ္တိယံ မနုဿသဒ္ဒါဘာဝေန ရတ္တိံ အပ္ပသဒ္ဒံ. သဗ္ဗဒါပိ ဇနသန္နိပါတနိဂ္ဃောသာဘာဝေန အပ္ပနိဂ္ဃောသံ.

11-14. 第二经初段中，“不太远”(nātidūraṃ)是指从行乞处(gocaraṭṭhāna)算起，在半俱卢舍(aḍḍhagāvuta)之内的距离。“不太近”(nāccāsannaṃ)是指以最后的标准，从行乞处算起，不少于五百弓(pañcadhanusata)的距离。由于距离既不太远也不太近，而且来往的道路没有行乞处的危险等障碍，所以适合往来，因此称为“往来便利”(gamanāgamanasampannaṃ)。因为白天人群不密集，所以称为“白天不拥挤”(divā appākiṇṇaṃ)。此处的“少”(appa)字有“无”之义，如同“少欲”(appiccha)等词的用法。因为夜晚没有人声，所以称为“夜晚少声响”(rattiṃ appasaddaṃ)。因为任何时候都没有人群聚集的喧嚣，所以称为“少喧哗”(appanigghosaṃ)。

အပ္ပကသိရေနာတိ အကသိရေန သုခေနေဝ. သီလာဒိဂုဏာနံ ထိရဘာဝပ္ပတ္တိယာ ထေရာ. သုတ္တဂေယျာဒိ ဗဟု သုတံ ဧတေသန္တိ ဗဟုဿုတာ. တမုဂ္ဂဟဓာရဏေန သမ္မဒေဝ ဂရူနံ သန္တိကေ အာဂမိတဘာဝေန စ အာဂတော ပရိယတ္တိဓမ္မသင်္ခါတော အာဂမော ဧတေသန္တိ အာဂတာဂမာ. သုတ္တာဘိဓမ္မသင်္ခါတဿ ဓမ္မဿ ဓာရဏေန ဓမ္မဓရာ. ဝိနယဿ ဓာရဏေန ဝိနယဓရာ. တေသံ ဓမ္မဝိနယာနံ မာတိကာယ ဓာရဏေန မာတိကာဓရာ. တတ္ထ တတ္ထ ဓမ္မပရိပုစ္ဆာယ ပရိပုစ္ဆတိ. အတ္ထပရိပုစ္ဆာယ ပရိပဉှတိ ဝီမံသတိ ဝိစာရေတိ. ဣဒံ, ဘန္တေ, ကထံ, ဣမဿ ကော အတ္ထောတိ ပရိပုစ္ဆာပရိပဉှာကာရဒဿနံ. အဝိဝဋဉ္စေဝ ပါဠိယာ အတ္ထံ ပဒေသန္တရပါဠိဒဿနေန အာဂမတော ဝိဝရန္တိ. အနုတ္တာနီကတဉ္စ ယုတ္တိဝိဘာဝနေန ဥတ္တာနိံ ကရောန္တိ. ကင်္ခါဌာနိယေသု ဓမ္မေသု သံသယုပ္ပတ္တိယာ ဟေတုတာယ ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနဘူတေသု ပါဠိပ္ပဒေသေသု ယာထာဝတော ဝိနိစ္ဆယပ္ပဒါနေန ကင်္ခံ ပဋိဝိနောဒေန္တိ.

“不费力”(Appakasirena)即是轻松容易。因戒等功德已达稳固，故为长老(thera)。听闻了经(sutta)、应颂(geyya)等许多教法，故为多闻者(bahussuta)。因正确地受持、忆持，并从师长处学得，故称教典已传承于他们的传承者(āgatāgama)。因忆持经与阿毗达磨所含之法，故为持法者(dhammadhara)。因忆持律，故为持律者(vinayadhara)。因忆持法与律的纲要(mātikā)，故为持纲要者(mātikādhara)。他们在各处请问法义，探究其含义，审察并思考。这即是请问探究的表现：“尊者，此是为何？此是何义？”对于圣典中未阐明之义，他们通过引用其他地方的圣典文句来解释；对于不显了者，则用合理的分析使其显了。对于那些会引生疑惑、如症结所在的圣典文段，他们以如实的决断来消除疑惑。

ဧတ္ထ [Pg.307] စ နာတိဒူရံ နာစ္စာသန္နံ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နန္တိ ဧကံ အင်္ဂံ, ဒိဝါ အပ္ပာကိဏ္ဏံ, ရတ္တိံ အပ္ပသဒ္ဒံ, အပ္ပနိဂ္ဃောသန္တိ ဧကံ, အပ္ပဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿန္တိ ဧကံ, တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ဝိဟရန္တဿ…ပေ… ပရိက္ခာရာတိ ဧကံ, တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ထေရာ…ပေ… ကင်္ခံ ပဋိဝိနောဒေန္တီတိ ဧကံ. ဧဝံ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဒုတိယာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ.

于此，“不太远、不太近、往来便利”为一支；“白日不拥挤，夜晚少声、少喧闹”为一支；“少有虻、蚊、风、热、爬虫的接触”为一支；“住于彼坐卧处者……易得资具”为一支；“住于彼坐卧处有长老……能遣除疑惑”为一支。如是当知有此五支。第二经等其余诸经的意义显明。

သေနာသနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

坐卧处经等释义终。

၅-၆. အပ္ပမာဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

5-6. 不放逸经等释义

၁၅-၁၆. ပဉ္စမေ ကာရာပကအပ္ပမာဒေါ နာမ ‘‘ဣမေ အကုသလာ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ, ဣမေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာ’’တိ တံတံပရိဝဇ္ဇေတဗ္ဗဝဇ္ဇနသမ္ပာဒေတဗ္ဗသမ္ပာဒနဝသေန ပဝတ္တော အပ္ပမာဒေါ. ဧသာတိ အပ္ပမာဒေါ. လောကိယောဝ န လောကုတ္တရော. အယဉ္စာတိ စ ဧသာတိ စ အပ္ပမာဒမေဝ ဝဒတိ. တေသန္တိ စာတုဘူမကဓမ္မာနံ. ပဋိလာဘကတ္တေနာတိ ပဋိလာဘာပနကတ္တေန.

15-16. 第五经中，所谓“能作者的不放逸”(kārāpaka-appamāda)，是指依于“此等不善法应断，此等善法应成就”，通过舍弃应舍弃的、成就应成就的而生起的不放逸。这即是不放逸。它是世间的(lokiya)，非出世间的(lokuttara)。“此”与“彼”皆指不放逸本身。“彼等”(tesaṃ)是指四地诸法(cātubhūmakadhammā)。“因获得”(paṭilābhakattena)即是“因使之获得”(paṭilābhāpanakattena)之义。

ဇင်္ဂလာနန္တိ ဇင်္ဂလစာရီနံ. ဇင်္ဂလ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ခရဘာဝသာမညေန ပထဝီပရိယာယော, န အနုပဋ္ဌာနဝိဒူရဒေသဝါစီ. တေနာဟ ‘‘ပထဝီတလစာရီန’’န္တိ. ပဒါနံ ဝုစ္စမာနတ္တာ ‘‘သပါဒကပါဏာန’’န္တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ. သမောဓာနန္တိ အန္တောဂဓဘာဝံ. တေနာဟ ‘‘ဩဓာနံ ပက္ခေပ’’န္တိ. ‘‘ဥပက္ခေပ’’န္တိပိ ပဌန္တိ, ဥပနေတွာ ပက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဝဿိကာယ ပုပ္ဖံ ဝဿိကံ ယထာ ‘‘အာမလကိယာ ဖလံ အာမလက’’န္တိ. မဟာတလသ္မိန္တိ ဥပရိပါသာဒေ. ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနမေဝ.

“陆行者”(Jaṅgalānaṃ)即于陆地行走者。此处的“jaṅgala”一词，因其粗硬的共性而是“地”的同义词，并非指偏远之地。因此说“于地表行走者”。因提及“足迹”(pada)，故特指“有足的生物”。“摄受”(Samodhāna)是指被包含于内。因此说“放入、投入”。亦有读作“upakkhepa”，意为“拿来放入”。如同“vassikā”(素馨)之花为“vassikaṃ”，“āmalakī”(庵摩罗迦树)之果为“āmalakaṃ”。“于大平面”(Mahātalasmiṃ)即于楼阁上层。第六个（词）的意义显明。

အပ္ပမာဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

不放逸经等释义终。

၇-၈. ပဌမနာထသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

7-8. 初护经等释义

၁၇-၁၈. သတ္တမေ ယေဟိ သီလာဒီဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဓမ္မသရဏတာယ ဓမ္မေနေဝ နာထတိ အာသီသတိ အဘိဘဝတီတိ နာထော ဝုစ္စတိ, တေ [Pg.308] တဿ နာထဘာဝကရာ ဓမ္မာ နာထကရဏာတိ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘အတ္တနော သနာထဘာဝကရာ ပတိဋ္ဌကရာတိ အတ္ထော’’တိ. တတ္ထ အတ္တနော ပတိဋ္ဌကရာတိ ယဿ နာထဘာဝကရာ, တဿ အတ္တနော ပတိဋ္ဌာဝိဓာယိနော. အပ္ပတိဋ္ဌော အနာထော, သပ္ပတိဋ္ဌော သနာထောတိ ပတိဋ္ဌတ္ထော နာထ-သဒ္ဒေါ. ကလျာဏဂုဏယောဂတော ကလျာဏာတိ ဒဿေန္တော ‘‘သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နာ’’တိ အာဟ. မိဇ္ဇနလက္ခဏာ မေတ္တာ ဧတဿ အတ္ထီတိ မိတ္တော. သော ဝုတ္တနယေန ကလျာဏော အဿ အတ္ထီတိ တဿ အတ္ထိတာမတ္တံ ကလျာဏမိတ္တပဒေန ဝုတ္တံ. အဿ တေန သဗ္ဗကာလံ အဝိဇဟိတဝါသောတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ကလျာဏသဟာယော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘တေဝဿာ’’တိ. တေ ဧဝ ကလျာဏမိတ္တာ အဿ ဘိက္ခုနော. သဟ အယနတောတိ သဟ ပဝတ္တနတော. အသမောဓာနေ စိတ္တေန, သမောဓာနေ ပန စိတ္တေန စေဝ ကာယေန စ သမ္ပဝင်္ကော. သုခံ ဝစော ဧတသ္မိံ အနုကူလဂါဟိမှိ အာဒရဂါရဝဝတိ ပုဂ္ဂလေတိ သုဝစော. တေနာဟ ‘‘သုခေန ဝတ္တဗ္ဗော’’တိအာဒိ. ခမောတိ ခန္တော. တမေဝဿ ခမဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဂါဠှေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝါမတောတိ မိစ္ဆာ, အယောနိသော ဝါ ဂဏှာတိ. ပဋိပ္ဖရတီတိ ပဋာဏိကဘာဝေန တိဋ္ဌတိ. ပဒက္ခိဏံ ဂဏှာတီတိ သမ္မာ, ယောနိသော ဝါ ဂဏှာတိ.

17-18. 第七经中，具足戒等德行的比丘，因以法为归依处(dhammasaraṇa)，唯独被法所护佑(nāthati)、期盼、战胜，故被称为“有护者”(nātha)。那些令他成就此有护状态的法，被称为“护因”(nāthakaraṇa)。故说：“其义为，令自身成为有护者，令自身得以安立(patiṭṭhā)。”此处“令自身得以安立”是指，为谁成就护因，即是为谁安立自身。无安立者即无护，有安立者即有护，故“护”(nātha)一词有“安立”之义。为示与善德相应而称“善”(kalyāṇa)，故说“具足戒等功德”。慈(mettā)以爱念为相，有此者为“友”(mitta)。那位朋友依上述方式而是善的，他拥有善友这一事实，仅由“善友”(kalyāṇamitta)一词表达。为示与彼恒常共住不离，故说“善同伴”(kalyāṇasahāya)。“彼等为彼”(tevassā)即是说，那些善友是那位比丘的。“同伴”(sahāya)是因共同行事(saha ayana)。不和合时，心相随；和合时，则身心皆相随顺。对于随顺、恭敬、尊重地听取的人，言语是愉快的，这样的人称为“善语者”(suvaco)。因此说“易于被言说”等。“能忍”(khama)即是忍耐者(khanta)。为示其能忍之状态，故说“即使粗暴”等语。“从左”(vāmato)即是错误地、或不如理地领会。“反抗”(paṭippharati)即是以敌对的态度站立。“从右”(padakkhiṇaṃ)即是正确地、或如理地领会。

ဥစ္စာဝစာနီတိ ဝိပုလခုဒ္ဒကာနိ. တတြုပဂမနိယာယာတိ တတြ တတြ မဟန္တေ ခုဒ္ဒကေ စ ကမ္မေ သာဓနဝသေန ဥပါယေန ဥပဂစ္ဆန္တိယာ, တဿ တဿ ကမ္မဿ နိပ္ဖာဒနေ သမတ္ထာယာတိ အတ္ထော. တတြုပါယာယာတိ ဝါ တတြ တတြ ကမ္မေ သာဓေတဗ္ဗေ ဥပါယဘူတာယ.

“种种”(Uccāvacāni)即广大与微小。“能处理彼”(Tatrupagamaniyāya)是指，对于各种大小事务，能以善巧方便去成办，其义为“有能力完成那些事务”。或“为彼方便”(Tatrupāyāya)是指，能作为成办各种应行业务的方便善巧。

ဓမ္မေ အဿ ကာမောတိ ဓမ္မကာမောတိ ဗျဓိကရဏာနမ္ပိ ဗာဟိရတ္ထော သမာသော ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ကာမေတဗ္ဗတော ဝါ ပိယာယိတဗ္ဗတော ကာမော, ဓမ္မော. ဓမ္မော ကာမော အဿာတိ ဓမ္မကာမော. ဓမ္မောတိ ပရိယတ္တိဓမ္မော အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ပိယာယတီတိ အတ္ထော’’တိ. သမုဒါဟရဏံ ကထနံ သမုဒါဟာရော, ပိယော သမုဒါဟာရော ဧတဿာတိ ပိယသမုဒါဟာရော. သယဉ္စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေန ‘‘သက္ကစ္စ’’န္တိ ပဒံ အနုကဍ္ဎတိ. တေန သယဉ္စ သက္ကစ္စံ ဒေသေတုကာမော ဟောတီတိ ယောဇနာ. အဘိဓမ္မော သတ္တ ပကရဏာနိ ‘‘အဓိကော အဘိဝိသိဋ္ဌော စ ပရိယတ္တိဓမ္မော’’တိ ကတွာ. ဝိနယော ဥဘတောဝိဘင်္ဂါ [Pg.309] ဝိနယနတော ကာယဝါစာနံ. အဘိဝိနယော ခန္ဓကပရိဝါရာ ဝိသေသတော အာဘိသမာစာရိကဓမ္မကိတ္တနတော. အာဘိသမာစာရိကဓမ္မပါရိပူရိဝသေနေဝ ဟိ အာဒိဗြဟ္မစရိယကဓမ္မပါရိပူရီ. ဓမ္မော ဧဝ ပိဋကဒွယဿပိ ပရိယတ္တိဓမ္မဘာဝတော. မဂ္ဂဖလာနိ အဘိဓမ္မော ‘‘နိဗ္ဗာနဓမ္မဿ အဘိမုခေါ’’တိ ကတွာ. ကိလေသဝူပသမကရဏံ ပုဗ္ဗဘာဂိယာ တိဿော သိက္ခာ သင်္ခေပတော ဝိဝဋ္ဋနိဿိတော သမထော ဝိပဿနာ စ. ဥဠာရပါမောဇ္ဇောတိ ဗလဝပါမောဇ္ဇော. ကာရဏတ္ထေတိ နိမိတ္တတ္ထေ. ကုသလဓမ္မနိမိတ္တံ ဟိဿ ဝီရိယာရမ္ဘော. တေနာဟ ‘‘တေသံ အဓိဂမတ္ထာယာ’’တိ. ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ ဝါ နိပ္ဖာဒေတဗ္ဗေ ဘုမ္မံ ယထာ ‘‘စေတသော အဝူပသမေ အယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. အဋ္ဌမေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

“Dhamme assa kāmo”即“法欲者”，此乃依异格复合词亦可有外义而说。可欲或可爱故名为欲，此即是法。法是其欲，故名法欲者。所言法者，意指教法，故说“意即爱乐三藏佛语”。“Samudāharaṇa”是言说，故名“Samudāhāra”；可爱之言说为其所有，故名“Piyasamudāhāra”。于“Sayañca”，此处“ca”字连带“sakkacca”一词，是故应解作“自亦乐于恭敬说法”。阿毗达摩七论，以其为“增上殊胜之教法”故。律，即两部《毗崩伽》，以其能调伏身语故。增上律，即犍度与《附随》，以其特别开示威仪法故。盖威仪法圆满，即是初梵行法圆满。法，亦指（经、律）二藏，以其同为教法故。道与果亦是阿毗达摩，以其“面向涅槃法”故。为令烦恼寂止之前分，略说即三学，亦即出世间依止之止与观。“大欢喜”即强力之喜。“于因”义即“于因相”义。盖其精进之发起，实以善法为因相。故说“为证彼等故”。或“于诸善法中”，是于所应成办事之处格，犹如“于心未寂止，非理作意为近因”。第八无有可说。

ပဌမနာထသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

初护经等释义终。

၉. ပဌမအရိယာဝါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 初圣住经释义

၁၉. နဝမေ အရိယာနံ ဧဝ အာဝါသာတိ အရိယာဝါသာ အနရိယာနံ တာဒိသာနံ အသမ္ဘဝတော. အရိယာတိ စေတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန ခီဏာသဝါ ဂဟိတာ. တေ စ ယသ္မာ တေဟိ သဗ္ဗကာလံ အဝိဇဟိတဝါသာ ဧဝ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တေ အာဝသိံသု အာဝသန္တိ အာဝသိဿန္တီ’’တိ. တတ္ထ အာဝသိံသူတိ နိဿာယ အာဝသိံသု. ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနတာဒယော ဟိ အရိယာနံ အပဿယာ. တေသု ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟာနပစ္စေကသစ္စပနောဒနဧသနာဩသဋ္ဌာနိ, ‘‘သင်္ခါယေကံ ပဋိသေဝတိ, အဓိဝါသေတိ ပရိဝဇ္ဇေတိ ဝိနောဒေတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၈; မ. နိ. ၂.၁၆၈; အ. နိ. ၁၀.၂၀) ဝုတ္တေသု အပဿေနေသု ဝိနောဒနဉ္စ မဂ္ဂကိစ္စာနေဝ, ဣတရေ မဂ္ဂေန စ သမိဇ္ဈန္တီတိ.

19. 第九，唯圣者之住处，故名圣住，因非圣者不可能有此等住处。此处所言“圣者”，依最胜说，是指漏尽者。因为他们恒时安住于此，未曾舍离，故说“彼等曾住、今住、当住”。其中“曾住”即依止而住。于圣者，断五盖等即是依止。于此等依止中，断五盖、除邪见、舍寻觅，以及于四依止中之“舍断”（如经中所说：“审虑而受用、忍受、回避、舍断”），唯是道之作用，其余者亦由道而成办。

ပဌမအရိယာဝါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

初圣住经释义终。

၁၀. ဒုတိယအရိယာဝါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 第二圣住经释义

၂၀. ဒသမေ ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ကုရုသု ဝိဟရန္တော ဣမံ သုတ္တံ အဘာသီတိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ’’တိအာဒိ. ကုရုရဋ္ဌံ ကိရ တဒါ တန္နိဝါသိသတ္တာနံ ယောနိသောမနသိကာရဝန္တတာဒိနာ [Pg.310] ယေဘုယျေန သုပ္ပဋိပန္နတာယ ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာဗလေန ဝါ တဒါ ဥတုအာဒိသမ္ပတ္တိယုတ္တမေဝ အဟောသိ. ကေစိ ပန ‘‘ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တကုရုဝတ္တဓမ္မာနုဋ္ဌာနဝါသနာယ ဥတ္တရကုရု ဝိယ ယေဘုယျေန ဥတုအာဒိသမ္ပန္နမေဝ ဟောတိ. ဘဂဝတော ကာလေ သာတိသယံ ဥတုသပ္ပာယာဒိယုတ္တံ ရဋ္ဌံ အဟောသီ’’တိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော ဥတုပစ္စယာဒိသမ္ပန္နတ္တာ တဿ ရဋ္ဌဿ သပ္ပာယဥတုပစ္စယသေဝနေန နိစ္စံ ကလ္လသရီရာ ကလ္လစိတ္တာ စ ဟောန္တိ. တေ စိတ္တသရီရကလ္လတာယ အနုဂ္ဂဟိတပညာဗလာ ဂမ္ဘီရကထံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ သမတ္ထာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒနိဿိတာနံ ဂမ္ဘီရပညာနဉ္စ ကာရကာ ဟောန္တိ. တေနာဟ ‘‘ကုရုရဋ္ဌဝါသိနော ဘိက္ခူ ဂမ္ဘီရပညာကာရကာ’’တိအာဒိ.

20. 第十。世尊为何在俱卢(Kuru)国居住时宣说此经？回答说：“因为……”。据说当时的俱卢国，由于当地居民普遍具有如理作意等，多数人善于修行，或者由于过去所造福德的力量，那时节令等条件非常完备。有些人说：“由于过去流传的俱卢行法之实践熏习，如同北俱卢洲一般，时节等条件大多完备。在世尊时代，该国是时节适宜等条件特别完备的国土。”在那里，比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷由于时节等条件的完备，因为受用该国土适宜的时节因缘，经常身体健康，内心平静。他们由于身心健康，智慧力得到提升，能够接受深刻的教法，并且能够成就依赖于缘起的甚深智慧。因此说“居住俱卢国的比丘是成就甚深智慧的人”等等。

ယုတ္တပ္ပယုတ္တာတိ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ ယုတ္တာ စေဝ ပယုတ္တာ စ. တသ္မိဉှိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၆) ဇနပဒေ စတဿော ပရိသာ ပကတိယာဝ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ, အန္တမသော ဒါသကမ္မကရပရိဇနာပိ သတိပဋ္ဌာနပ္ပဋိသံယုတ္တမေဝ ကထံ ကထေန္တိ. ဥဒကတိတ္ထသုတ္တကန္တနဋ္ဌာနာဒီသုပိ နိရတ္ထကကထာ နာမ နပ္ပဝတ္တတိ. သစေ ကာစိ ဣတ္ထီ, ‘‘အမ္မ, တွံ ကတရံ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနံ မနသိ ကရောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတာ ‘‘န ကိဉ္စီ’’တိ ဝဒတိ, တံ ဂရဟန္တိ ‘‘ဓီရတ္ထု တဝ ဇီဝိတံ, ဇီဝမာနာပိ တွံ မတသဒိသာ’’တိ. အထ နံ ‘‘မာ ဒါနိ ပုန ဧဝမကာသီ’’တိ ဩဝဒိတွာ အညတရံ သတိပဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တိ. ယာ ပန ‘‘အဟံ အသုကံ သတိပဋ္ဌာနံ နာမ မနသိ ကရောမီ’’တိ ဝဒတိ, တဿာ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ သာဓုကာရံ ဒတွာ ‘‘တဝ ဇီဝိတံ သုဇီဝိတံ, တွံ နာမ မနုဿတ္တံ ပတ္တာ, တဝတ္ထာယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော’’တိအာဒီဟိ ပသံသန္တိ. န ကေဝလဉ္စေတ္ထ မနုဿဇာတိကာယေဝ သတိပဋ္ဌာနမနသိကာရယုတ္တာ, တေ နိဿာယ ဝိဟရန္တာ တိရစ္ဆာနဂတာပိ.

“相应相合”是指与四念处修习相应且契合。在那个地方（长部注2.373；中部注1.106），四众弟子天性就致力于四念处修习，甚至连奴仆佣人也只说与四念处相关的话题。在汲水处、纺纱地等地方，绝不会有无意义的闲谈。如果哪个女子被问：“贤女，你修习哪个四念处？”若回答“什么都没修”，人们就会呵斥她：“可鄙啊，你的生命！活着也如同死人。”然后告诫她：“以后不要再这样了”，并教导她学习一种四念处。如果哪个女子回答：“我修习某个四念处”，大家就会赞叹：“善哉，善哉！”并称赞说：“你的生命真好，你真是得到了人身，正等觉者正是为了你而出现的。”不仅是人类专注于四念处修习，依靠他们生活的畜生也一样。

တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ နဋကော သုဝပေါတကံ ဂဟေတွာ သိက္ခာပေန္တော ဝိစရတိ. သော ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ဥပနိဿာယ ဝသိတွာ ဂမနကာလေ သုဝပေါတကံ ပမုဿိတွာ ဂတော. တံ သာမဏေရိယော ဂဟေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိံသု, ‘‘ဗုဒ္ဓရက္ခိတော’’တိ စဿ နာမံ အကံသု. တံ ဧကဒိဝသံ ပုရတော နိသိန္နံ ဒိသွာ မဟာထေရီ အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓရက္ခိတာ’’တိ. ကိံ, အယျောတိ. အတ္ထိ တေ ကောစိ ဘာဝနာမနသိကာရောတိ? နတ္ထယျေတိ. အာဝုသော[Pg.311], ပဗ္ဗဇိတာနံ သန္တိကေ ဝသန္တေန နာမ ဝိဿဋ္ဌအတ္တဘာဝေန ဘဝိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ကောစိဒေဝ မနသိကာရော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, တွံ ပန အညံ န သက္ခိဿသိ, ‘‘အဋ္ဌိ အဋ္ဌီ’’တိ သဇ္ဈာယံ ကရောဟီတိ. သော ထေရိယာ ဩဝါဒေ ဌတွာ ‘‘အဋ္ဌိ အဋ္ဌီ’’တိ သဇ္ဈာယန္တော စရတိ.

此有一事——据说有个戏子带着一只鹦鹉幼鸟到处训练。他住在比丘尼住所附近，离开的时候忘记了鹦鹉幼鸟。沙弥尼们捡到后照顾它，并给它取名“佛护”。有一天，大长老尼看见它坐在前面，就说：“佛护。”“何事，尊者？”“你可有什么修习作意吗？”“没有，尊者。”“贤友，住在出家人附近，不应该如此放逸，应该有所作意。你既然不能做别的，就念诵‘骨，骨’吧。”它听从长老尼的教导，一边行走一边念诵“骨，骨”。

တံ ဧကဒိဝသံ ပါတောဝ တောရဏဂ္ဂေ နိသီဒိတွာ ဗာလာတပံ တပမာနံ ဧကော သကုဏော နခပဉ္ဇရေန အဂ္ဂဟေသိ. သော ‘‘ကိရိ ကိရီ’’တိ သဒ္ဒမကာသိ. သာမဏေရိယော သုတွာ, ‘‘အယျေ, ဗုဒ္ဓရက္ခိတော သကုဏေန ဂဟိတော, မောစေမ န’’န္တိ လေဍ္ဍုအာဒီနိ ဂဟေတွာ အနုဗန္ဓိတွာ မောစေသုံ. တံ အာနေတွာ ပုရတော ဌပိတံ ထေရီ အာဟ, ‘‘ဗုဒ္ဓရက္ခိတ, သကုဏေန ဂဟိတကာလေ ကိံ စိန္တေသီ’’တိ. အယျေ, န အညံ စိန္တေသိံ, ‘‘အဋ္ဌိပုဉ္ဇောဝ အဋ္ဌိပုဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, ကတရသ္မိံ ဌာနေ ဝိပ္ပကိရိဿတီ’’တိ ဧဝံ, အယျေ, အဋ္ဌိပုဉ္ဇမေဝ စိန္တေသိန္တိ. သာဓု သာဓု, ဗုဒ္ဓရက္ခိတ, အနာဂတေ ဘဝက္ခယဿ တေ ပစ္စယော ဘဝိဿတီတိ. ဧဝံ တတ္ထ တိရစ္ဆာနဂတာပိ သတိပဋ္ဌာနမနသိကာရယုတ္တာ.

有一天清晨，佛护坐在门楼顶上晒着晨光，一只猛禽用爪子抓住了他。他发出“kiri kiri”的叫声。沙弥尼们听见了，说：“尊者，佛护被鸟抓住了，我们去救他吧。”于是她们拿着泥块等物追赶，将他救下。她们把佛护带到长老尼面前，长老尼问道：“佛护，被鸟抓住的时候，你在想什么？”“尊者，我没有想别的，只是想：‘一堆骨头抓着另一堆骨头而去，将于何处散落呢？’尊者，我就是这样思惟着骨堆。”“善哉，善哉，佛护，这将成为你未来灭尽诸有之缘。”就这样，在那里，即使是畜生，亦能专注于念处作意。

ဒီဃနိကာယာဒီသု မဟာနိဒါနာဒီနီတိ ဒီဃနိကာယေ မဟာနိဒါနံ (ဒီ. နိ. ၂.၉၅ အာဒယော) သတိပဋ္ဌာနံ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၂ အာဒယော) မဇ္ဈိမနိကာယေ သတိပဋ္ဌာနံ (မ. နိ. ၁.၁၀၅ အာဒယော) သာရောပမံ (မ. နိ. ၁.၃၀၇ အာဒယော) ရုက္ခောပမံ ရဋ္ဌပါလံ မာဂဏ္ဍိယံ အာနေဉ္ဇသပ္ပာယန္တိ (မ. နိ. ၃.၆၆ အာဒယော) ဧဝမာဒီနိ.

于《长部》(Dīghanikāya)有《大因缘经》(长部2.95起)、《念处经》(长部2.372起)；于《中部》(Majjhimanikāya)有《念处经》(中部1.105起)、《心材喻经》(中部1.307起)、《树喻经》、《护国经》、《玛甘迪亚经》及《不动相应经》(中部3.66起)等。

ဉာဏာဒယောတိ ဉာဏဉ္စေဝ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ စ. တေနာဟ ‘‘ဉာဏန္တိ ဝုတ္တေ’’တိအာဒိ. ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တာနိ လဗ္ဘန္တိ တေဟိ ဝိနာ သမ္ပဇာနတာယ အသမ္ဘဝတော. မဟာစိတ္တာနီတိ အဋ္ဌပိ မဟာကိရိယစိတ္တာနိ လဗ္ဘန္တိ ‘‘သတတဝိဟာရာ’’တိ ဝစနတော ဉာဏုပ္ပတ္တိပစ္စယရဟိတကာလေပိ ပဝတ္တိဇောတနတော. ဒသ စိတ္တာနီတိ အဋ္ဌ မဟာကိရိယစိတ္တာနိ ဟသိတုပ္ပာဒဝေါဋ္ဌဗ္ဗနစိတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ ဒသ စိတ္တာနိ လဗ္ဘန္တိ. အရဇ္ဇနာဒုဿနဝသေန ပဝတ္တိ တေသမ္ပိ သာဓာရဏာတိ. ‘‘ဥပေက္ခကော ဝိဟရတီ’’တိ ဝစနတော ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဝသေန အာဂတာနံ ဣမေသံ သတတဝိဟာရာနံ သောမနဿံ ကထံ လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘အာသေဝနဝသေန လဗ္ဘတီ’’တိ. ကိဉ္စာပိ ခီဏာသဝေါ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေပိ အာရမ္မဏေ မဇ္ဈတ္တော ဝိယ ဗဟုလံ ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ အတ္တနော ပရိသုဒ္ဓပကတိဘာဝါဝိဇဟနတော. ကဒါစိ ပန တထာ စေတောဘိသင်္ခါရာဘာဝေ ယံ တံ သဘာဝတော ဣဋ္ဌံ အာရမ္မဏံ[Pg.312], တတ္ထ ယာထာဝသဘာဝဂ္ဂဟဏဝသေနပိ အရဟတော စိတ္တံ သောမနဿသဟဂတံ ဟုတွာ ပဝတ္တတေဝ, တဉ္စ ခေါ ပုဗ္ဗာသေဝနဝသေန. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာသေဝနဝသေန လဗ္ဘတီ’’တိ. အာရက္ခကိစ္စံ သာဓေတိ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တတ္တာ. စရတောတိအာဒိနာ နိစ္စသမာဒါနံ ဒဿေတိ, တံ ဝိက္ခေပါဘာဝေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

智慧等即智慧以及与智慧相应的法。因此说“所谓智慧”等。与智慧相应的心能够获得，因为没有它们就不可能有正知。大心即八种大唯作心能够获得，因为有“常住”的说法，即使在没有智慧生起的因缘时也能显现作用。十心即八种大唯作心与生笑心、意门转向心合起来共十种心能够获得。以不贪著、不厌恶为共通的行相。由“住于舍”之说，以六支舍而来的此等常住，如何能得喜悦？答言：“通过串习而获得”。即使是漏尽者，对于可意与不可意的所缘，多数时候都像中立者一样安住于舍，因其不舍自身清净的本性。但是，有时候若无那样的心行，那么对于本性上可意的所缘，阿罗汉的心仍然会伴随着喜悦生起，这乃是由于先前的串习所致。因此说“通过串习而获得”。因为已达念圆满，所以能够完成守护的任务。“行”等显示了恒常的受持，应当明白这是没有散乱的状态。

ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတာတိ ယံ ကိဉ္စိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတာ, န သမိတပါပါ. ဘောဝါဒိနောတိ ဇာတိမတ္တဗြာဟ္မဏေ ဝဒတိ. ပါဋေက္ကသစ္စာနီတိ တေဟိ တေဟိ ဒိဋ္ဌိဂတိကေဟိ ပါဋိယေက္ကံ ဂဟိတာနိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ အဘိနိဝိဋ္ဌာနိ ဒိဋ္ဌိသစ္စာဒီနိ. တာနိပိ ဟိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ ဂဟဏံ ဥပါဒါယ ‘‘သစ္စာနီ’’တိ ဝေါဟရီယန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဣဒမေဝါ’’တိအာဒိ. နီဟဋာနီတိ အတ္တနော သန္တာနတော နီဟရိတာနိ အပနီတာနိ. ဂဟိတဂ္ဂဟဏဿာတိ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမတော ပုဗ္ဗေ ဂဟိတဿ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဿ. ဝိဿဋ္ဌဘာဝဝေဝစနာနီတိ အရိယမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ပရိစ္စာဂဘာဝဿ အဓိဝစနာနိ.

“出家修道者”(Pabbajjūpagatā)是指任何出家修道的人，但并非已平息罪恶者。“言‘bho’者”(Bhovādino)是指仅就出身种姓的婆罗门而言。“各别真理”(Pāṭekkasaccāni)是指被各种见解所缚者分别执取，并固执为‘唯此是实’的见解真理等。彼等亦因执取‘唯此是实’而被称作‘真理’。因此说‘唯此’等。“已拔除”(Nīhaṭāni)是指从自己的相续中拔出、去除。“对所执之执”(Gahitaggahaṇassa)是指在证得圣道之前对所执取的见取。“已舍状态的同义词”(Vissaṭṭhabhāvavevacanāni)是指由圣道完全舍弃的状态的各种名称。

နတ္ထိ ဧတာသံ ဝယော ဝေကလ္လန္တိ အဝယာတိ အာဟ ‘‘အနူနာ’’တိ, အနဝသေသောတိ အတ္ထော. ဧသနာတိ ကာမေသနာဒယော. မဂ္ဂဿ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိ ကထိတာ ရာဂါဒီနံ ပဟီနဘာဝဒီပနတော. ပစ္စဝေက္ခဏဖလံ ကထိတန္တိ ပစ္စဝေက္ခဏမုခေန အရိယဖလံ ကထိတံ. အဓိဂတေ ဟိ အဂ္ဂဖလေ သဗ္ဗသော ရာဂါဒီနံ အနုပ္ပာဒဓမ္မတံ ပဇာနာတိ, တဉ္စ ပဇာနနံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏန္တိ.

无有这些衰损，即是说没有残缺，说“无缺”就是没有剩余的意思。探寻是指欲求等。道的功用成就已说，是因为显示了断除贪欲等的状态。观察之果已说，即是通过观察门宣说了圣果。证得最高的果位时，完全了知贪欲等永不生起的法性，而这了知就是观察智。

ဒုတိယအရိယာဝါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二圣住经释义终。

နာထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

依怙品释义终。

၃. မဟာဝဂ္ဂေါ

3. 大品

၁. သီဟနာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 狮子吼经释义

၂၁. တတိယဿ ပဌမေ ဝိသမဋ္ဌာနေသူတိ ပပါတာဒီသု ဝိသမဋ္ဌာနေသု. ‘‘အညေဟိ အသာဓာရဏာနီ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု စေတာနိ သာဝကာနမ္ပိ ဧကစ္စာနံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ? ကာမံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ယာဒိသာနိ ပန ဗုဒ္ဓါနံ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏာဒီနိ, န တာဒိသာနိ တဒညေသံ ကဒါစိပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အညေဟိ အသာဓာရဏာနီတိ[Pg.313]. တေနာဟ ‘‘တထာဂတဿေဝ ဗလာနီ’’တိ. ဣမမေဝ ဟိ ယထာဝုတ္တလေသံ အပေက္ခိတွာ တဒဘာဝတော အာသယာနုသယဉာဏာဒီသု ဧဝ အသာဓာရဏသမညာ နိရုဠှာ. ကာမံ ဉာဏဗလာနံ ဉာဏသမ္ဘာရော ဝိသေသပစ္စယော, ပုညသမ္ဘာရောပိ ပန နေသံ ပစ္စယော ဧဝ. ဉာဏသမ္ဘာရဿပိ ဝါ ပုညသမ္ဘာရဘာဝတော ‘‘ပုညုဿယသမ္ပတ္တိယာ အာဂတာနီ’’တိ ဝုတ္တံ.

21. 于第三项之初，“在不平处”是指悬崖等不平坦的地方。为何说“与其他不共”？难道这些（能力）不是某些声闻弟子也能生起的吗？诚然，它们会生起，但像诸佛的处非处智(ṭhānāṭṭhānañāṇa)等，其他人无论何时都无法生起同等的（能力），所以说“与其他不共”。因此说：“唯如来有此等力”。正是考虑到上述的微小差别，因为其他人不具备，所以在意乐随眠智(āsayānusayañāṇa)等方面才确立了“不共”的名称。诚然，智慧力的智慧资粮是特殊助缘，但福德资粮也是它们的助缘。或者因为智慧资粮也属于福德资粮，所以说“由福德积累圆满而来”。

ပကတိဟတ္ထိကုလန္တိ (သံ. နိ. ဋီ. ၂.၂.၂၂) ဂိရိစရနဒိစရဝနစရာဒိပ္ပဘေဒါ ဂေါစရိယကာလာဝကနာမာ သဗ္ဗာပိ ဗလေန ပါကတိကာ ဟတ္ထိဇာတိ. ဒသန္နံ ပုရိသာနန္တိ ထာမမဇ္ဈိမာနံ ဒသန္နံ ပုရိသာနံ. ဧကဿ တထာဂတဿ ကာယဗလန္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ဧကဿာတိ စ တထာ ဟေဋ္ဌာ ကထာယံ အာဂတတ္တာ ဒေသနာသောတေန ဝုတ္တံ. နာရာယနသံဃာတဗလန္တိ ဧတ္ထ နာရာ ဝုစ္စန္တိ ရသ္မိယော. တာ ဗဟူ နာနာဝိဓာ ဣတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ နာရာယနံ, ဝဇိရံ, တသ္မာ နာရာယနသံဃာတဗလန္တိ ဝဇိရသံဃာတဗလန္တိ အတ္ထော. ဉာဏဗလံ ပန ပါဠိယံ အာဂတမေဝ, န ကာယဗလံ ဝိယ အဋ္ဌကထာရုဠှမေဝါတိ အဓိပ္ပာယော.

“自然象族”(pakatihatthikulaṃ, 相应部注2.2.22)是指山行、水行、林行等不同种类的，名为“Gocariyaka”、“Kāḷāvaka”等所有天生具有力量的象族。“十人之力”是指十位中等体力者的力量。“一如来之身力”应与上文连接理解。说“一”，是因前文已如是说，乃依教法之流而说。于“那罗延(Nārāyana)众力”中，“那罗”(nārā)意为光芒(rasmi)。从此处生起众多各色光芒，故名“那罗延”，即金刚(vajira)。因此，“那罗延众力”意即“金刚众力”。智慧力在圣典原文中已有，不像身力仅是义注所确立，此为意趣所在。

သံယုတ္တကေ (သံ. နိ. ၂.၃၃) အာဂတာနိ တေသတ္တတိ ဉာဏာနိ, သတ္တသတ္တတိ ဉာဏာနီတိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ (ဝိဘ. မူလဋီ. ၇၆၀) ပန နိဒါနဝဂ္ဂေ သတ္တသတ္တတိ အာဂတာနိ စတုစတ္တာရီသဉ္စ. တေသတ္တတိ ပန ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ. မ. ၁.၁) သုတမယာဒီနိ အာဂတာနိ ဒိဿန္တိ, န သံယုတ္တကေ. အညာနိပီတိ ဧတေန ဉာဏဝတ္ထုဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၇၅၁ အာဒယော) ဧကကာဒိဝသေန ဝုတ္တာနိ, အညတ္ထ စ ‘‘ပုဗ္ဗန္တေ ဉာဏ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၀၆၃) ဗြဟ္မဇာလာဒီသု စ ‘‘တယိဒံ တထာဂတော ပဇာနာတိ ‘ဣမာနိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာနိ ဧဝံ ဂဟိတာနီ’တိ’’အာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၃၆) ဝုတ္တာနိ အနေကာနိ ဉာဏပ္ပဘေဒါနိ သင်္ဂဏှာတိ. ယာထာဝပ္ပဋိဝေဓတော သယဉ္စ အကမ္ပိယံ ပုဂ္ဂလဉ္စ တံသမင်္ဂိနံ နေယျေသု အဓိဗလံ ကရောတီတိ အာဟ ‘‘အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဥပတ္ထမ္ဘနဋ္ဌေန စာ’’တိ.

在《相应部》(Saṃyutta Nikāya, saṃ. ni. 2.33)中提到七十三智和七十七智。然而在《分别论根本注》(Vibhaṅga-mūlaṭīkā, vibha. mūlaṭī. 760)中，因缘品出现了七十七智和四十四智。至于七十三智，则在《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga, paṭi. ma. 1.1)中可见闻所成智等，而不在《相应部》中。“还有其他的智”(aññānipi)这句话，是指在《智事分别》(Ñāṇavatthuvibhaṅga, vibha. 751等)中以“一”等方式所说的，以及在其他地方，如“前际智”(pubbante ñāṇa)等(《法集论》Dhammasaṅgaṇī, dha. sa. 1063)，以及在《梵网经》(Brahmajāla Sutta)等中，“如来如此了知：‘这些见解是这样被执取的’”等(《长部》Dīgha Nikāya, dī. ni. 1.36)所说的许多种智的分类，都包括在内。（智）由于如实地通达(yāthāvappaṭivedha)，使自身不动摇，并使具足此智的个人(puggala)在可引导者中具有最强大的力量，因此（经中）说：“以不动摇的意义和支持的意义。”

ဥသဘဿ ဣဒန္တိ အာသဘံ, သေဋ္ဌဋ္ဌာနံ. သဗ္ဗညုတာပဋိဇာနနဝသေန အဘိမုခံ ဂစ္ဆန္တိ, အဋ္ဌ ဝါ ပရိသာ ဥပသင်္ကမန္တီတိ အာသဘာ, ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ. ဣဒံ ပနာတိ ဗုဒ္ဓါနံ ဌာနံ သဗ္ဗညုတမေဝ ဝဒတိ. တိဋ္ဌမာနောဝါတိ အဝဒန္တောပိ တိဋ္ဌမာနောဝ ပဋိဇာနာတိ နာမာတိ အတ္ထော. ဥပဂစ္ဆတီတိ အနုဇာနာတိ.

“牛王所有”(Usabhassa idaṃ)即“最胜之位”(āsabhaṃ)，殊胜之位。因宣称一切知而勇往直前，或因八众前来亲近，故称“最胜者”(āsabhā)，指过去诸佛。而此，即诸佛之位，唯说一切知。“安住时”(tiṭṭhamāno)的意思是，即使不言说，也自然作此宣称。“接受”(upagacchati)即是认可。

အဋ္ဌသု [Pg.314] ပရိသာသူတိ ‘‘အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟံ, သာရိပုတ္တ, အနေကသတံ ခတ္တိယပရိသံ…ပေ… တတြ ဝတ မံ ဘယံ ဝါ သာရဇ္ဇံ ဝါ ဩက္ကမိဿတီတိ နိမိတ္တမေတံ, သာရိပုတ္တ, န သမနုပဿာမီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၅၁) ဝုတ္တာသု အဋ္ဌသု ပရိသာသု. အဘီတနာဒံ နဒတီတိ ပရတော ဒဿိတဉာဏယောဂေန ဒသဗလောဟန္တိ အဘီတနာဒံ နဒတိ.

“于八众中”(aṭṭhasu parisāsu)是指在（经中）所说的八众中，如言：‘舍利弗(Sāriputta)，我自知曾入数百刹帝利众……乃至……舍利弗，于彼处我未见有何因缘会令我生起怖畏或怯弱。’（《中部》1.151）“作无畏吼”(abhītanādaṃ nadati)是指十力者凭借下文所示之智力，而作无畏之吼。

ပဋိဝေဓနိဋ္ဌတ္တာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ပဋိဝေဓောတိ ‘‘ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေန ပဋိလဒ္ဓဿပိ ဒေသနာဉာဏဿ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိ ပရဿ အဝဗုဇ္ဈနမတ္တေန ဟောတီတိ ‘‘အညာသိကောဏ္ဍညဿ သောတာပတ္တိဖလက္ခဏေ ပဝတ္တံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတော ပရံ ပန ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနာ ဒေသနာဉာဏပဝတ္တိ တဿေဝ ပဝတ္တိတဿ ဓမ္မစက္ကဿ ဌာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ပဝတ္တိတစက္ကဿ စက္ကဝတ္တိနော စက္ကရတနဿ ဌာနံ ဝိယ.

“通达究竟”（paṭivedhaniṭṭhattā）是阿罗汉道智，名为“通达”（paṭivedha），如（经中）所说：“于果位生起者即是。”由此所获得的说法智（desanāñāṇa），其作用在于使他人觉悟，如（经中）所说：“于阿若憍陈如（Aññāsikoṇḍañña）证得须陀洹果位时生起者即是。”自此之后，直到般涅槃（parinibbāna），说法智的持续运转，应当被理解为是已转动之法轮（dhammacakka）的驻留之处，如同转轮圣王已转动的轮宝的驻留之处一样。

တိဋ္ဌတီတိ ဝုတ္တံ, ကိံ ဘူမိယံ ပုရိသော ဝိယ, နောတိ အာဟ ‘‘တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာ’’တိ. ဌာနန္တိ စေတ္ထ အတ္တလာဘော ဓရမာနတာ စ, န ဂတိနိဝတ္တီတိ အာဟ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ပဝတ္တတိ စာ’’တိ. ယတ္ထ ပနေတံ ဒသဗလဉာဏံ ဝိတ္ထာရိတံ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘အဘိဓမ္မေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

被称为“安住”，是指像人安住在地上那样吗？不是的，所以说“以其为所依而存续”。这里的“安住”指的是获得自体和保持状态，而不是停止运动，所以说“生起而且延续”。至于十力智被详细阐述的地方，为了说明这一点，所以说“在阿毗达摩中”等等。其余的也用同样的方法类推。

သမာဒိယန္တီတိ သမာဒါနာနိ, တာနိ ပန သမာဒိယိတွာ ကတာနိ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘သမာဒိယိတွာ ကတာန’’န္တိ. ကမ္မမေဝ ဝါ ကမ္မသမာဒါနန္တိ ဧတေန သမာဒါနသဒ္ဒဿ အပုဗ္ဗတ္ထာဘာဝံ ဒဿေတိ မုတ္တဂတသဒ္ဒေ ဂတသဒ္ဒဿ ဝိယ. ဂတီတိ နိရယာဒိဂတိယော. ဥပဓီတိ အတ္တဘာဝေါ. ကာလောတိ ကမ္မဿ ဝိပစ္စနာရဟကာလော. ပယောဂေါတိ ဝိပါကုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယဘူတာ ကိရိယာ.

受持（samādāna）是因为受持（samādiyanti）而得名。但那些是受持后才做的，所以说“受持后所作”。或者，业本身就是业受持（kammasamādāna），以此表明“受持”（samādāna）一词在此处没有独立的含义，就像“解脱”（muttagata）一词中的“去”（gata）一样。“趣”（gati）是指地狱等趣。“所依”（upadhi）是指自体。“时”（kāla）是指业成熟可以感受果报的时间。“加行”（payoga）是指作为果报生起之助缘的行为。

အဂတိဂါမိနိန္တိ နိဗ္ဗာနဂါမိနိံ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘နိဗ္ဗာနဉ္စာဟံ, သာရိပုတ္တ, ပဇာနာမိ နိဗ္ဗာနဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၁၅၃). ဗဟူသုပိ မနုဿေသု ဧကမေဝ ပါဏံ ဃာတေန္တေသု ကာမံ သဗ္ဗေသမ္ပိ စေတနာ တဿေဝေကဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယာရမ္မဏာ, တံ ပန ကမ္မံ တေသံ နာနာကာရံ. တေသု (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၈၁၁) ဟိ ဧကော အာဒရေန ဆန္ဒဇာတော ကရောတိ, ဧကော ‘‘ဧဟိ တွမ္ပိ ကရောဟီ’’တိ ပရေဟိ နိပ္ပီဠိတော ကရောတိ, ဧကော သမာနစ္ဆန္ဒော ဝိယ ဟုတွာ အပ္ပဋိဗာဟမာနော ဝိစရတိ. တေသု ဧကော တေနေဝ ကမ္မေန နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ, ဧကော တိရစ္ဆာနယောနိယံ, ဧကော [Pg.315] ပေတ္တိဝိသယေ. တံ တထာဂတော အာယူဟနက္ခဏေယေဝ ‘‘ဣမိနာ နီဟာရေန အာယူဟိတတ္တာ ဧသ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ဧသ တိရစ္ဆာနယောနိယံ, ဧသ ပေတ္တိဝိသယေ’’တိ ဇာနာတိ. နိရယေ နိဗ္ဗတ္တမာနမ္ပိ ‘‘ဧသ မဟာနိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ဧသ ဥဿဒနိရယေ’’တိ ဇာနာတိ. တိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တမာနမ္ပိ ‘‘ဧသ အပါဒကော ဘဝိဿတိ, ဧသ ဒွိပါဒကော, ဧသ စတုပ္ပဒေါ, ဧသ ဗဟုပ္ပဒေါ’’တိ ဇာနာတိ. ပေတ္တိဝိသယေ နိဗ္ဗတ္တမာနမ္ပိ ‘‘ဧသ နိဇ္ဈာမတဏှိကော ဘဝိဿတိ, ဧသ ခုပ္ပိပါသိကော, ဧသ ပရဒတ္တူပဇီဝီ’’တိ ဇာနာတိ. တေသု စ ကမ္မေသု ‘‘ဣဒံ ကမ္မံ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိဿတိ, ဣဒံ အညေန ဒိန္နာယ ပဋိသန္ဓိယာ ဥပဓိဝေပက္ကံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ.

“趣向无趣”（Agatigāminiṃ）是指趣向涅槃之道。如经中所说：“舍利弗（Sāriputta），我了知涅槃，也了知趣向涅槃的道路。”即使很多人一起杀害一个生命，虽然所有人的意念都以这同一个生命的生命根为目标，但他们所造的业却各不相同。这些人中，有的是出于喜爱而主动去做，有的是被他人强迫说“你也来做”而去做，有的是好像意气相投一样，不拒绝就参与其中。这些人中，有的因为这个业而投生到地狱，有的投生到畜生道，有的投生到饿鬼道。如来在造业的当下就能知道：“因为以这样的方式造业，这个人将会投生到地狱，这个人将会投生到畜生道，这个人将会投生到饿鬼道。”即使是投生到地狱，也知道“这个人将会投生到大地狱，这个人将会投生到近边地狱”。投生到畜生道，也知道“这个人将会成为无足的，这个人将会成为两足的，这个人将会成为四足的，这个人将会成为多足的”。投生到饿鬼道，也知道“这个人将会成为被焦渴所折磨的，这个人将会成为被饥渴所折磨的，这个人将会成为依靠他人布施为生的”。对于这些业，如来也知道：“这个业将会牵引来世的结生，这个业会在其他业力所生的结生之后，成为辅助性的果报。”

တထာ သကလဂါမဝါသိကေသု ဧကတော ပိဏ္ဍပါတံ ဒဒမာနေသု ကာမံ သဗ္ဗေသမ္ပိ စေတနာ ပိဏ္ဍပါတာရမ္မဏာဝ, တံ ပန ကမ္မံ တေသံ နာနာကာရံ. တေသု ဟိ ဧကော အာဒရေန ကရောတီတိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသံ, တသ္မာ တေသု ကေစိ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ကေစိ မနုဿလောကေ. တံ တထာဂတော အာယူဟနက္ခဏေယေဝ ဇာနာတိ. ‘‘ဣမိနာ နီဟာရေန အာယူဟိတတ္တာ ဧသ မနုဿလောကေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ဧသ ဒေဝလောကေ. တတ္ထာပိ ဧသ ခတ္တိယကုလေ, ဧသ ဗြာဟ္မဏကုလေ, ဧသ ဝေဿကုလေ, ဧသ သုဒ္ဒကုလေ, ဧသ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီသု, ဧသ နိမ္မာနရတီသု, ဧသ တုသိတေသု, ဧသ ယာမေသု, ဧသ တာဝတိံသေသု, ဧသ စာတုမဟာရာဇိကေသု, ဧသ ဘုမ္မဒေဝေသူ’’တိအာဒိနာ တတ္ထ တတ္ထ ဟီနပဏီတသုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏအပ္ပပရိဝါရမဟာပရိဝါရတာဒိဘေဒံ တံ တံ ဝိသေသံ အာယူဟနက္ခဏေယေဝ ဇာနာတိ.

又如全村居民一起布施饮食时，虽然所有人的意念都是以食物为对象，但他们的业却各有不同。因为他们之中，有人以恭敬心布施，其他都和前面所说的一样，因此他们之中，有的投生到天界，有的投生到人间。如来在造业的当下就能知道：“因为以这样的方式造业，这个人会投生到人间，这个人会投生到天界。在人间，他会投生到刹帝利（khattiya）种姓、婆罗门（brāhmaṇa）种姓、吠舍（vessa）种姓、首陀罗（sudda）种姓；在天界，他会投生到他化自在天（Paranimmitavasavattī）、化乐天（Nimmānaratī）、兜率天（Tusita）、夜摩天（Yāma）、忉利天（Tāvatiṃsa）、四大王众天（Cātumahārājika）、地居天（Bhummadeva）等。”对于各处的高低贵贱、美丑、眷属多少等差别，如来在造业的当下就能一一了知。

တထာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေန္တေသုယေဝ ‘‘ဣမိနာ နီဟာရေန ဧသ ကိဉ္စိ သလ္လက္ခေတုံ န သက္ခိဿတိ, ဧသ မဟာဘူတမတ္တမေဝ ဝဝတ္ထပေဿတိ, ဧသ ရူပပရိဂ္ဂဟေယေဝ ဌဿတိ, ဧသ အရူပပရိဂ္ဂဟေယေဝ, ဧသ နာမရူပပရိဂ္ဂဟေယေဝ, ဧသ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေယေဝ, ဧသ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာယမေဝ, ဧသ ပဌမဖလေယေဝ, ဧသ ဒုတိယဖလေယေဝ, ဧသ တတိယဖလေယေဝ, ဧသ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ. ကသိဏပရိကမ္မံ ကရောန္တေသုပိ ‘‘ဣမဿ ပရိကမ္မမတ္တမေဝ ဘဝိဿတိ, ဧသ နိမိတ္တံ ဥပ္ပာဒေဿတိ, ဧသ အပ္ပနံ ဧဝ ပါပုဏိဿတိ, ဧသ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ. တေနာဟ ‘‘ဣမဿ စေတနာ’’တိအာဒိ.

同样地，在人们开始修习观（vipassanā）时，他知道：“通过这种方式，这个人将无法领会任何东西，这个人只会辨别四大元素，这个人只会停留在色法的把握上，这个人只会停留在无色法的把握上，这个人只会停留在名色法的把握上，这个人只会停留在缘起的把握上，这个人只会停留在以行相为目标的观中，这个人只会证得初果，这个人只会证得二果，这个人只会证得三果，这个人将会证得阿罗汉果。”在人们修习遍处业处时，他知道：“这个人只会达到预备阶段，这个人将会生起似相，这个人将会直接证得安止定，这个人将会以禅那为基础开始修习观并证得阿罗汉果。”因此他说“此人的意图”等等。

ကာမနတော [Pg.316] ကာမေတဗ္ဗတော ကာမပ္ပဋိသံယုတ္တတော စ ဓာတု ကာမဓာတု. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဗျာပါဒဓာတုရူပဓာတုအာဒီနံ သင်္ဂဟော. ဝိလက္ခဏတာယာတိ ဝိသဒိသသဘာဝတာယ. ခန္ဓာယတနဓာတုလောကန္တိ အနေကဓာတုံ နာနာဓာတုံ ခန္ဓလောကံ အာယတနလောကံ ဓာတုလောကံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ ယောဇနာ. ‘‘အယံ ရူပက္ခန္ဓော နာမ…ပေ… အယံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော နာမ. တေသုပိ ဧကဝိဓေန ရူပက္ခန္ဓော, ဧကာဒသဝိဓေန ရူပက္ခန္ဓော. ဧကဝိဓေန ဝေဒနာက္ခန္ဓော, ဗဟုဝိဓေန ဝေဒနာက္ခန္ဓော. ဧကဝိဓေန သညာက္ခန္ဓော…ပေ… သင်္ခါရက္ခန္ဓော…ပေ… ဝိညာဏက္ခန္ဓော, ဗဟုဝိဓေန ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ ဧဝံ တာဝ ခန္ဓလောကဿ, ‘‘ဣဒံ စက္ခာယတနံ နာမ…ပေ… ဣဒံ ဓမ္မာယတနံ နာမ. တတ္ထ ဒသာယတနာ ကာမာဝစရာ, ဒွေ စာတုဘူမကာ’’တိအာဒိနာ အာယတနလောကဿ, ‘‘အယံ စက္ခုဓာတု နာမ…ပေ… အယံ မနောဝိညာဏဓာတု နာမ. တတ္ထ သောဠသ ဓာတုယော ကာမာဝစရာ, ဒွေ စာတုဘူမကာ’’တိအာဒိနာ ဓာတုလောကဿ အနေကသဘာဝံ နာနာသဘာဝဉ္စ ပဇာနာတိ. န ကေဝလံ ဥပါဒိန္နသင်္ခါရလောကဿေဝ, အထ ခေါ အနုပါဒိန္နကသင်္ခါရလောကဿပိ ‘‘ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နတ္တာ ဣမဿ ရုက္ခဿ ခန္ဓော သေတော, ဣမဿ ကာဠော, ဣမဿ မဋ္ဌော, ဣမဿ သကဏ္ဋကော, ဣမဿ ဗဟလတ္တစော, ဣမဿ တနုတ္တစော, ဣမဿ ပတ္တံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ဧဝရူပံ, ဣမဿ ပုပ္ဖံ နီလံ ပီတံ လောဟိတံ ဩဒါတံ သုဂန္ဓံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ, ဣမဿ ဖလံ ခုဒ္ဒကံ မဟန္တံ ဒီဃံ ဝဋ္ဋံ သုသဏ္ဌာနံ ဒုဿဏ္ဌာနံ မဋ္ဌံ ဖရုသံ သုဂန္ဓံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ မဓုရံ တိတ္တကံ ကဋုကံ အမ္ဗိလံ ကသာဝံ, ဣမဿ ကဏ္ဋကော တိခိဏော ကုဏ္ဌော ဥဇုကော ကုဋိလော တမ္ဗော ကာဠော ဩဒါတော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ ပဇာနာတိ. သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ ဧဝ ဟိ ဧတံ ဗလံ, န အညေသံ.

从欲求、应被欲求以及与欲求相关联的角度来看，界（dhātu）就是欲界（kāmadhātu）。“等”字涵盖了瞋恚界（byāpādadhātu）、色界（rūpadhātu）等。“性质各异”（vilakkhaṇatāya）是指性质不相似（visadisasabhāvatāya）。“蕴、处、界世间”（khandhāyatanadhātulokaṃ）是指如实了知具有多种界（anekadhātuṃ）、种种界（nānādhātuṃ）的蕴世间（khandhalokaṃ）、处世间（āyatanalokaṃ）、界世间（dhātulokaṃ）。解释为：“此为色蕴（rūpakkhandho）……此为识蕴（viññāṇakkhandho）。其中，色蕴有一类，色蕴有十一种。受蕴（vedanākkhandho）有一类，受蕴有多种。想蕴（saññākkhandho）有一类……行蕴（saṅkhārakkhandho）……识蕴有一类，识蕴有多种。”如此，首先是对蕴世间的了知。“此为眼处（cakkhāyatanaṃ）……此为法处（dhammāyatanaṃ）。其中十处属于欲界（kāmāvacarā），两处属于四地（cātubhūmakā）。”等是对处世间的了知。“此为眼界（cakkhudhātu）……此为意识界（manoviññāṇadhātu）。其中十六界属于欲界（kāmāvacarā），两界属于四地（cātubhūmakā）。”等是对界世间的了知，了知其多种与种种性质。不仅是对有执取（upādinna）的有为世间（saṅkhāraloka），对无执取（anupādinna）的有为世间也能了知：“由于此界的增盛，这棵树的树干是白色的，这棵是黑色的，这棵是光滑的，这棵有刺，这棵皮厚，这棵皮薄，这棵叶子具有如此颜色形状等特征，这棵花是蓝色、黄色、红色、白色，芳香、恶臭的，这棵果实是小、大、长、圆、形状端正、形状不端正、光滑、粗糙、芳香、恶臭、甜、苦、辣、酸、涩的，这棵树的刺是尖锐、钝、直、弯曲、红色、黑色、白色的。”等。这确实是一切知佛陀（Sabbaññubuddha）的力量，非其他（aññesaṃ）众生所能。

နာနာဓိမုတ္တိကတန္တိ နာနဇ္ဈာသယတံ. အဓိမုတ္တိ နာမ အဇ္ဈာသယဓာတု အဇ္ဈာသယသဘာဝေါ. သော ပန ဟီနပဏီတတာသာမညေန ပါဠိယံ ဒွိဓာဝ ဝုတ္တောပိ ဟီနပဏီတာဒိဘေဒေန အနေကဝိဓောတိ အာဟ ‘‘ဟီနာဒီဟိ အဓိမုတ္တီဟိ နာနာဓိမုတ္တိကဘာဝ’’န္တိ. တတ္ထ ယေ ယေ သတ္တာ ယံယံအဓိမုတ္တိကာ, တေ တေ တံတဒဓိမုတ္တိကေ ဧဝ သေဝန္တိ ဘဇန္တိ ပယိရုပါသန္တိ ဓာတုသဘာဂတော. ယထာ ဂူထာဒီနံ ဓာတူနံ သဘာဝေါ ဧသော, ယံ ဂူထာဒီဟိ ဧဝ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, ဧဝံ ဟီနဇ္ဈာသယာ ဒုဿီလာဒီဟေဝ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, သမ္ပန္နသီလာဒယော စ သမ္ပန္နသီလာဒီဟေဝ. တံ နေသံ နာနာဓိမုတ္တိကတံ ဘဂဝါ ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ.

“众生有种种不同的倾向”(nānādhimuttikataṃ)是指有种种不同的意乐(nānajjhāsayataṃ)。倾向(adhimutti)即是意乐界(ajjhāsayadhātu)、意乐自性(ajjhāsayasabhāvo)。虽然在巴利圣典中，它通常以低劣(hīna)和殊胜(paṇīta)两种方式被概括地提及，但由于有低劣、殊胜等差别，它是多种多样的，因此说“由于低劣等倾向而有种种不同的倾向性”(hīnādīhi adhimuttīhi nānādhimuttikabhāvaṃ)。在此，凡是具有某种倾向的众生，他们都会由于界的同类性(dhātusabhāgato)，而亲近(sevanti)、交往(bhajanti)、承事(payirupāsanti)那些具有相同倾向者。譬如粪便(gūtha)等物的自性(sabhāva)如此，它们只会与粪便等物聚合相合(saṃsandanti samenti)；同样，意乐低劣者(hīnajjhāsayā)只会与破戒者(dussīla)等聚合相合，而戒行具足者(sampannasīla)则只会与戒行具足者等聚合相合。世尊如实了知他们种种不同的倾向。

ဝုဒ္ဓိံ [Pg.317] ဟာနိဉ္စာတိ ပစ္စယဝိသေသေန သာမတ္ထိယတော အဓိကတံ အနဓိကတဉ္စ. ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသေ (ဝိဘ. ၈၁၄; ပဋိ. မ. ၁၁၃) ‘‘အာသယံ ဇာနာတိ, အနုသယံ ဇာနာတီ’’တိ အာသယာဒိဇာနနံ ကသ္မာ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ? အာသယဇာနနာဒိနာ ယေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ပရောပရေဟိ သတ္တာ ကလျာဏပါပါသယာဒိကာ ဟောန္တိ, တေသံ ဇာနနဿ ဝိဘာဝနတော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တအာသယာနုသယဉာဏာနံ ဝိသုံ အသာဓာရဏတာ, ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တနာနာဓိမုတ္တိကတာဉာဏာနံ ဝိသုံ ဗလဝတာ စ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. တတ္ထ အာသယန္တိ ယတ္ထ သတ္တာ နိဝသန္တိ, တံ တေသံ နိဝါသဋ္ဌာနံ, ဒိဋ္ဌိဂတံ ဝါ ယထာဘူတဉာဏံ ဝါ အာသယော, အနုသယော အပ္ပဟီနဘာဝေန ထာမဂတော ကိလေသော. တံ ပန ဘဂဝါ သတ္တာနံ အာသယံ ဇာနန္တော တေသံ တေသံ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ဝိပဿနာမဂ္ဂဉာဏာနဉ္စ အပ္ပဝတ္တိက္ခဏေပိ ဇာနာတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

“增长与衰退”(vuddhiṃ hāniñca)是指由于因缘(paccaya)的差别，在能力上有所增上(adhikataṃ)与未增上(anadhikataṃ)。在“根上下智”(Indriyaparopariyattañāṇa)的解释中(Vibh. 814; Paṭi. Ma. 113)，为何指出了“知所依(āsayaṃ jānāti)，知随眠(anusayaṃ jānāti)”呢？因为通过了知所依等，得以阐明对诸根的了知，正是这些根的上下差别，使众生具有善、恶等所依。这样一来，根上下智、所依智、随眠智各自的独特性(asādhāraṇatā)，以及根上下智与种种倾向智各自的力量强大(balavatā)，便得以确立。此处，“所依”(āsaya)指众生安住之处，即他们的住所，或者指邪见(diṭṭhigata)，或者指如实智(yathābhūtañāṇa)；“随眠”(anusaya)指未被断除(appahīna)且已变得强固(thāmagata)的烦恼(kilesa)。世尊在了知众生所依时，即使在他们的邪见或者观智(vipassanāñāṇa)、道智(maggañāṇa)尚未生起的刹那，也能了知。如是说：

‘‘ကာမံ သေဝန္တံယေဝ ဘဂဝါ ဇာနာတိ – ‘အယံ ပုဂ္ဂလော ကာမဂရုကော ကာမာသယော ကာမာဓိမုတ္တော’တိ. ကာမံ သေဝန္တံယေဝ ဇာနာတိ – ‘အယံ ပုဂ္ဂလော နေက္ခမ္မဂရုကော နေက္ခမ္မာသယော နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တော’တိ. နေက္ခမ္မံ သေဝန္တံယေဝ ဇာနာတိ. ဗျာပါဒံ, အဗျာပါဒံ, ထိနမိဒ္ဓံ, အာလောကသညံ သေဝန္တံယေဝ ဇာနာတိ – ‘အယံ ပုဂ္ဂလော ထိနမိဒ္ဓဂရုကော ထိနမိဒ္ဓါသယော ထိနမိဒ္ဓါဓိမုတ္တော’’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၃).

世尊了知耽于欲乐者：“此人(puggala)重视欲乐，以欲乐为所依，倾向于欲乐。”世尊了知耽于出离者：“此人重视出离，以出离为所依，倾向于出离。”世尊了知耽于出离者。了知耽于瞋恚、无瞋、昏沉睡眠、光明想者：“此人重视昏沉睡眠，以昏沉睡眠为所依，倾向于昏沉睡眠。”

ပဌမာဒီနံ စတုန္နံ ဈာနာနန္တိ ရူပါဝစရာနံ ပဌမာဒီနံ ပစ္စနီကဇ္ဈာပနဋ္ဌေန အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာပနဋ္ဌေန စ ဈာနာနံ. စတုက္ကနယေန ဟေတံ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနန္တိ ဧတ္ထ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ ဝိမုစ္စနတော အာရမ္မဏေ စ အဓိမုစ္စနတော ဝိမောက္ခာ နာမ. အဋ္ဌမော ပန သဗ္ဗသော သညာဝေဒယိတေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ အပဂမဝိမောက္ခော နာမ. စတုက္ကနယပဉ္စကနယေသု ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ သဝိတက္ကသဝိစာရော နာမ. ပဉ္စကနယေ ဒုတိယဇ္ဈာနသမာဓိ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တော. နယဒွယေပိ ဥပရိ တီသု ဈာနေသု သမာဓိ အဝိတက္ကအဝိစာရော. သမာပတ္တီသု ပဋိပါဋိယာ အဋ္ဌန္နံ သမာဓီတိပိ နာမံ, သမာပတ္တီတိပိ စိတ္တေကဂ္ဂတာသဗ္ဘာဝတော, နိရောဓသမာပတ္တိယာ တဒဘာဝတော န သမာဓီတိ နာမံ. ဟာနဘာဂိယဓမ္မန္တိ အပ္ပဂုဏေဟိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီဟိ ဝုဋ္ဌိတဿ သညာမနသိကာရာနံ ကာမာဒိအနုပက္ခန္ဒနံ. ဝိသေသဘာဂိယဓမ္မန္တိ ပဂုဏေဟိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီဟိ ဝုဋ္ဌိတဿ သညာမနသိကာရာနံ [Pg.318] ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိပက္ခန္ဒနံ. ဣတိ သညာမနသိကာရာနံ ကာမာဒိဒုတိယဇ္ဈာနာဒိပက္ခန္ဒနာနိ ဟာနဘာဂိယဝိသေသဘာဂိယာ ဓမ္မာတိ ဒဿိတာနိ. တေဟိ ပန ဈာနာနံ တံသဘာဝတာ စ ဓမ္မသဒ္ဒေန ဝုတ္တာ. တသ္မာတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဟေတုဘာဝေန ပစ္စာမသတိ. ဝေါဒါနန္တိ ပဂုဏတာသင်္ခါတံ ဝေါဒါနံ. တဉှိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီဟိ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိအဓိဂမဿ ပစ္စယတ္တာ ‘‘ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘နိရောဓတော ဖလသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနန္တိ ပါဠိ နတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တိ. တေ ‘‘နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဖလသမာပတ္တိယာ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၁၇) ပဋိသေဓေတဗ္ဗာ. ယော သမာပတ္တိလာဘီ သမာနော ဧဝ ‘‘န လာဘီမှီ’’တိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ သမာနံ ဧဝ ‘‘န ကမ္မဋ္ဌာန’’န္တိ သညီ ဟောတိ, သော သမ္ပတ္တိံယေဝ သမာနံ ‘‘ဝိပတ္တီ’’တိ ပစ္စေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

“初禅等四种禅”，即色界初禅等，以对治敌对法及专注所缘为“禅那”(jhāna)之义。此乃依四法门而说。“八解脱”，此处依次七种解脱，于安止的刹那远离诸敌对法，且对所缘境胜解自在，故名为“解脱”(vimokkha)。第八解脱则因完全解脱于想与受，名为“离行解脱”(apagamavimokkha)。在四法门与五法门中，初禅定名为“有寻有伺”。在五法门中，第二禅定名为“无寻唯伺”。在两种法门中，其上三种禅定名为“无寻无伺”。于诸等至中，依次八种亦名为“等持”(samādhi)，亦名“等至”(samāpatti)，因其具有心一境性；灭尽等至中无此性质，故不名为“等持”。“退分法”，指从不熟练的初禅等出定后，其想与作意趋向于欲等。“胜进分法”，指从熟练的初禅等出定后，其想与作意趋向于第二禅等。如是，想与作意趋向于欲等及第二禅等，被示为退分法与胜进分法。而诸禅那的此等自性，亦以“法”字表达。“因此”(tasmā)一词，是回顾前述义理作为其原因。“清净”(vodāna)，即所谓熟练。此乃因从初禅等出定后，能成为证得第二禅等之因，故名为“出定”(vuṭṭhāna)。有些人说：“没有‘从灭尽定及果定出定’的巴利圣典依据。”这些人当被“从灭尽定出定者，非想非非想处为果定之无间缘”这段巴利圣典(Paṭṭhā. 1.1.417)所驳斥。若有等至获得者，于已得认为“我未得”，于已有业处认为“此非业处”，当知此人是把成就(sampatti)视为败坏(vipatti)。

န တထာ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ယထာ ပရဝါဒိနာ ဝုတ္တံ, တထာ န ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သကသကကိစ္စမေဝ ဇာနာတီတိ ဌာနာဋ္ဌာနဇာနနာဒိသကသကမေဝ ကိစ္စံ ကာတုံ ဇာနာတိ, ယထာသကမေဝ ဝိသယံ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ အတ္ထော. တမ္ပီတိ တေဟိ ဒသဗလဉာဏေဟိ ဇာနိတဗ္ဗမ္ပိ. ကမ္မဝိပါကန္တရမေဝါတိ ကမ္မန္တရဿ ဝိပါကန္တရမေဝ ဇာနာတိ. စေတနာစေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မေ နိရယာဒိနိဗ္ဗာနဂါမိနိပ္ပဋိပဒါဘူတေ ကမ္မန္တိ ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘ကမ္မပရိစ္ဆေဒမေဝါ’’တိ. ဓာတုနာနတ္တဉ္စ ဓာတုနာနတ္တကာရဏဉ္စ ဓာတုနာနတ္တကာရဏန္တိ ဧကဒေသသရူပေကသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တဉှိ ဉာဏံ တဒုဘယမ္ပိ ဇာနာတိ. ‘‘ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နတ္တာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၈၁၂) တထာ စေဝ သံဝဏ္ဏိတံ. သစ္စပရိစ္ဆေဒမေဝါတိ ပရိညာဘိသမယာဒိဝသေန သစ္စာနံ ပရိစ္ဆိန္နမေဝ. အပ္ပေတုံ န သက္ကောတိ အဋ္ဌမနဝမဗလာနိ ဝိယ တံသဒိသံ, ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏမိဝ ဝိကုဗ္ဗိတုံ. ဧတေနဿ ဗလသဒိသတဉ္စ နိဝါရေတိ. ဈာနာဒိဉာဏံ ဝိယ ဝါ အပ္ပေတုံ ဝိကုဗ္ဗိတုဉ္စ. ယဒိပိ ဟိ ဈာနာဒိပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ သတ္တမဗလန္တိ တဿ သဝိတက္ကသဝိစာရတာ ဝုတ္တာ, တထာပိ ဈာနာဒီဟိ ဝိနာ ပစ္စဝေက္ခဏာ နတ္ထီတိ ဈာနာဒိသဟဂတံ ဉာဏံ တဒန္တောဂဓံ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဈာနာဒိကိစ္စံ ဝိယ န သဗ္ဗံ ဗလကိစ္စံ ကာတုံ သက္ကောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဈာနံ ဟုတွာ အပ္ပေတုံ, ဣဒ္ဓိ ဟုတွာ ဝိကုဗ္ဗိတုဉ္စ န သက္ကောတီ’’တိ ဝုတ္တံ, န ပန ကဿစိ ဗလဿ ဈာနဣဒ္ဓိဘာဝတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

不应如他论者所说般看待，不应如是理解。“各知其分内事”，意即了知处非处智等各自的功能，能作各自应作之事，如实通达各自的所缘境，此为其义。“那也”，即那也应由十力智来了知。“唯知业报之差别”，即仅能了知业的差别的果报差别。将作为导向地狱乃至涅槃之行道的思及思相应法视为“业”，故说“唯是业的限定”。“界的种种性、界种种性的原因”，此处的“界种种性的原因”应视为一分同形省略。彼智慧亦能了知此二者。如“由于此界增盛”等(VibhA. 812)所赞叹说明。“唯是真理的限定”，即通过遍知、现观等方式对诸谛的界定。不能入定，犹如第八、第九力无法与其相似；不能变化，犹如神变智。以此亦排除了此智与彼力相似的说法。或者说，不能像禅那等智那样入定与变化。纵然禅那等省察智是第七力，虽说其有寻有伺，然若无禅那等则无省察，故应知是包含了与禅那等相应的智而如是说。或者说，为显示一切知智并不能完成所有力的作用，犹如禅那等的作用，故说“不能作为禅那而入定，不能作为神通而变化”，而非指任何力具有禅那与神通的体性，应如是理解。

ဧဝံ [Pg.319] ကိစ္စဝိသေသဝသေနပိ ဒသဗလဉာဏသဗ္ဗညုတညာဏဝိသေသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိတက္ကတ္တိကဘူမန္တရဝသေနပိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဋိပါဋိယာတိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပဋိပါဋိယာ.

如是依作用差别显示了十力智与一切知智的差别后，今为依寻等三地之差别来显示彼，故说“再者”等。“次第”，即从头开始，依次而行。

အနုပဒဝဏ္ဏနံ ဉတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကိလေသာဝရဏံ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. ကိလေသာဝရဏဿ အဘာဝေါ အာသဝက္ခယဉာဏာဓိဂမဿ ဌာနံ, တဗ္ဘာဝေါ အဋ္ဌာနံ. အနဓိဂမဿ ပန တဒုဘယမ္ပိ ယထာက္ကမံ အဋ္ဌာနံ ဌာနဉ္စာတိ တတ္ထ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘လောကိယ…ပေ… ဒဿနတော စာ’’တိ အာဟ. တတ္ထ လောကိယသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဌိတိ အာသဝက္ခယာဓိဂမဿ ဌာနံ ကိလေသာဝရဏာဘာဝဿ ကာရဏတ္တာ. သာ ဟိ တသ္မိံ သတိ န ဟောတိ, အသတိ စ ဟောတိ. ဧတေန တဿာ အဋ္ဌိတိယာ တဿ အဋ္ဌာနတာ ဝုတ္တာ ဧဝ. နေသံ ဝေနေယျသတ္တာနံ. ဓာတုဝေမတ္တဒဿနတောတိ ကာမဓာတုအာဒီနံ ပဝတ္တိဘေဒဒဿနတော, ယဒဂ္ဂေန ဓာတုဝေမတ္တံ ဇာနာတိ, တဒဂ္ဂေန စရိယာဒိဝိသေသမ္ပိ ဇာနာတိ. ဓာတုဝေမတ္တဒဿနတောတိ ဝါ ဓမ္မဓာတုဝေမတ္တဒဿနတော. သဗ္ဗာပိ ဟိ စရိယာ ဓမ္မဓာတုပရိယာပန္နာ ဧဝါတိ. ပယောဂံ အနာဒိယိတွာပိ သန္တတိမဟာမတ္တာဒီနံ ဝိယ. ဒိဗ္ဗစက္ခာနုဘာဝတော ပတ္တဗ္ဗေနာတိ ဧတ္ထ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ပရဿ ဟဒယဝတ္ထုသန္နိဿယလောဟိတဝဏ္ဏဒဿနမုခေန တဒါ ပဝတ္တမာနစိတ္တဇာနနတ္ထံ ပရိကမ္မကရဏံ နာမ သာဝကာနံ, တဉ္စ ခေါ အာဒိကမ္မိကာနံ, ယတော ဒိဗ္ဗစက္ခုအာနုဘာဝတော စေတောပရိယဉာဏဿ ပတ္တဗ္ဗတာ သိယာ. ဗုဒ္ဓါနံ ပန ယဒိပိ အာသဝက္ခယဉာဏာဓိဂမတော ပဂေဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာဓိဂမော, တထာပိ တထာပရိကမ္မကရဏံ နတ္ထိ ဝိဇ္ဇာတ္တယသိဒ္ဓိယာ သိဇ္ဈနတော. သေသာဘိညာတ္တယေ စေတောပရိယဉာဏံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာဓိဂမေန ပတ္တန္တိ စ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတီတိ တထာ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

应知与逐字释义(anupadavaṇṇanā)的关联。烦恼障(kilesāvaraṇa)即是固定的邪见等。烦恼障的不存在，是证得漏尽智(āsavakkhayañāṇa)的可能(ṭhāna)；其存在则是不可能(aṭṭhāna)。至于未证得，则二者依次为不可能与可能。此处为显示其原因，故说“世间……见故”等。其中，世间正见(lokiyasammādiṭṭhi)的安住，是证得漏尽的可能，因为它是烦恼障不存在的原因。因为当其（烦恼障）存在时，彼（世间正见）则不存在；当其不存在时，彼则存在。由此，彼（世间正见）的不安住，即是彼（证得漏尽）的不可能，此义已说。对于那些所化有情(veneyyasatta)。由见界之差别(dhātuvemattadassana)，即由见欲界(kāmadhātu)等流转的差别，以何了知界之差别，亦以何了知行(cariyā)等差别。或者，由见界之差别，即由见法界(dhammadhātu)之差别。因为一切行都包含在法界中。即使不作加行(payoga)，也如 Santati 大臣等一般。“由天眼(dibbacakkhu)之力而得”，于此，声闻(sāvaka)为了通过天眼观察他人心所依处(hadayavatthu)所依附的血色，从而了知其当下生起的心，有名为“预备工作”(parikamma)者，且此仅对初业者(ādikammika)而言，因为由天眼之力，可得他心智(cetopariyañāṇa)。然而，对于诸佛，虽然在证得漏尽智之前就已证得天眼智，但因为三明(vijjāttaya)的成就而成就，故无此预备工作。在其余三通中，他心智是通过证得天眼智而得，获得此说，故应知如是说。

သီဟနာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《师子吼经》释义终。

၂-၄. အဓိဝုတ္တိပဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

2-4. 增上语经等释义

၂၂-၂၄. ဒုတိယေ အဓိဝစနပဒါနန္တိ ပညတ္တိပဒါနံ. ဒါသာဒီသု သိရိဝဍ္ဎကာဒိသဒ္ဒါ ဝိယ ဝစနမတ္တမေဝ အဓိကာရံ ကတွာ ပဝတ္တိယာ အဓိဝစနံ ပညတ္တိ. အထ ဝါ အဓိသဒ္ဒေါ ဥပရိဘာဂေ. ဝုစ္စတီတိ ဝစနံ, ဥပရိ ဝစနံ အဓိဝစနံ, ဥပါဒါဘူတရူပါဒီနံ [Pg.320] ဥပရိ ပညပိယမာနာ ဥပါဒါပညတ္တီတိ အတ္ထော, တသ္မာ ပညတ္တိဒီပကပဒါနီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တဿ ပဒါနိ ပဒဋ္ဌာနာနိ အဓိဝစနပဒါနိ. တေနာဟ ‘‘တေသံ ယေ’’တိအာဒိ. တေသန္တိ အဓိဝစနာနံ. ယေတိ ခန္ဓာဒယော. အဓိဝုတ္တိတာယ အဓိဝုတ္တိယောတိ ဒိဋ္ဌိယော ဝုစ္စန္တိ. အဓိကဉှိ သဘာဝဓမ္မေသု သဿတာဒိံ, ပကတိအာဒိံ, ဒြဗျာဒိံ, ဇီဝါဒိံ, ကာယာဒိဉ္စ, အဘူတံ အတ္ထံ အဇ္ဈာရောပေတွာ ဒိဋ္ဌိယော ပဝတ္တန္တီတိ. တေနာဟ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ. တတိယစတုတ္ထာနိ သုဝိညေယျာနိ.

22-24. 第二，称谓词(adhivacanapadāni)即是概念词(paññattipadānaṃ)。如同对奴隶(dāsa)等称“吉祥增(sirivaḍḍha)”等词语，仅以言说为主要作用而转起的称谓(adhivacana)，即是概念(paññatti)。或者，“adhi”(上)一词意为“在……之上”。“被说”是为“言”(vacana)，“在上之言”即是“称谓”(adhivacana)，其义为：在所造色(upādābhūtarūpa)等之上所施设的，是“所造概念”(upādāpaññatti)。因此，应知其义为“阐明概念的词语”。它的词语、词的依处，即是称谓词。因此说“彼等之……那些……”等。“彼等之”是指标示称谓。“那些”是指蕴(khandha)等。因增上说，故诸见(diṭṭhi)被称为“增上说”(adhivutti)。因为诸见是在自性法(sabhāvadhamma)上增益常(sassata)等、自性(pakati)等、实有(drabya)等、命(jīva)等、身(kāya)等不实的意义而转起的。因此说“或者”等。第三和第四易于了知。

အဓိဝုတ္တိပဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《增上语经》等释义终。

၅. ကသိဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 遍处经释义

၂၅. ပဉ္စမေ သကလဋ္ဌေနာတိ နိဿေသဋ္ဌေန. အနဝသေသဖရဏဝသေန စေတ္ထ သကလဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော, အသုဘနိမိတ္တာဒီသု ဝိယ ဧကဒေသေ အဋ္ဌတွာ အနဝသေသတော ဂဟေတဗ္ဗဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော. တဒါရမ္မဏာနံ ဓမ္မာနန္တိ တံ ကသိဏံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တနကဓမ္မာနံ. ခေတ္တဋ္ဌေနာတိ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဋ္ဌေန. အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေနာတိ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝေန. ယထာ ခေတ္တံ သဿာနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ ဝဍ္ဎနဋ္ဌာနဉ္စ, ဧဝမေဝ တံ တ ဈာနံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနန္တိ. ယောဂိနော ဝါ သုခဝိသေသာနံ ကာရဏဘာဝေန. ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ဣဒံ ‘‘ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယ’’န္တိ ဧတ္ထာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဧဝ ဟိ သဗ္ဗတ္ထ ကသိဏံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ. တေန တေန ဝါ ကာရဏေနာတိ တေန တေန ဥပရိအာဒီသု ကသိဏဝဍ္ဎနကာရဏေန. ယထာ ကိန္တိ အာဟ ‘‘အာလောကမိဝ ရူပဒဿနကာမော’’တိ. ယထာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဥဒ္ဓံ စေ ရူပံ ဒဋ္ဌုကာမော, ဥဒ္ဓံ အာလောကံ ပသာရေတိ. အဓော စေ, အဓော. သမန္တတော စေ ရူပံ ဒဋ္ဌုကာမော, သမန္တတော အာလောကံ ပသာရေတိ, ဧဝံ သဗ္ဗကသိဏန္တိ အတ္ထော. ဧကဿာတိ ပထဝီကသိဏာဒီသု ဧကေကဿ. အညဘာဝါနုပဂမနတ္ထန္တိ အညကသိဏဘာဝါနုပဂမနဒီပနတ္ထံ, အညဿ ဝါ ကသိဏဘာဝါနုပဂမနဒီပနတ္ထံ. န ဟိ အညေန ပသာရိတကသိဏံ တတော အညေန ပသာရိတကသိဏဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတိ, ဧဝမ္ပိ နေသံ အညကသိဏသမ္ဘေဒါဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. န အညံ ပထဝီအာဒိ. န ဟိ ဥဒကေန ဌိတဋ္ဌာနေ သသမ္ဘာရပထဝီ အတ္ထိ. အညကသိဏသမ္ဘေဒေါတိ အာပေါကသိဏာဒိနာ သင်္ကရော. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု သေသကသိဏေသု.

25. 第五，“以全体”(sakalaṭṭhena)即“以无余”(nissesaṭṭhena)之义。此处应知“全体”之义为无余遍满，其义为：如不净相(asubhanimitta)等，虽住于一处，却应无余地被执取。“彼所缘之法”(Tadārammaṇānaṃ dhammānaṃ)即缘彼遍处(kasiṇa)而转起之法。“以田”(khettaṭṭhena)即“以生起处”(uppattiṭṭhāna)之义。“以基”(adhiṭṭhānaṭṭhena)即“作为转起处”之义。譬如田地是谷物的生起处与增长处，如是彼彼禅那(jhāna)亦是相应法(sampayuttadhamma)的（生起处与增长处）。或者，作为瑜伽士(yogin)殊胜乐(sukhavisesa)之因。“限定后”(Paricchinditvā)，此亦应与“上、下、横”(uddhaṃ adho tiriyaṃ)结合。因为唯有在限定后，才应于一切处增长遍处。“或以彼彼因缘”(tena tena vā kāraṇena)即以彼彼于上方等处增长遍处的因缘。如何？如说：“欲见色者如光明”。譬如，若欲以天眼(dibbacakkhu)见上方之色，则向上扩展光明；若（欲见）下方，则（扩展至）下方；若欲见周遍之色，则周遍扩展光明。一切遍处之义亦如是。“一”(Ekassa)者，即地遍(pathavīkasiṇa)等中之每一。“为不至他性”(Aññabhāvānupagamanatthaṃ)即为显示不至他遍处之性，或为显示不至他者之遍处性。因为由一（人）所扩展的遍处，不会变成由另一（人）所扩展的遍处。如是，应知彼等无他遍处之混杂。“非他”(Na aññaṃ)者，即非地(pathavī)等。因为在有水之处，并无具足资具的地。“他遍处混杂”(Aññakasiṇasambhedo)即与水遍(āpokasiṇa)等混杂。“于一切”(Sabbattha)即于其余一切遍处中。

ဧကဒေသေ [Pg.321] အဋ္ဌတွာ အနဝသေသဖရဏံ ပမာဏဿ အဂ္ဂဟဏတော အပ္ပမာဏံ. တေနေဝ ဟိ နေသံ ကသိဏသမညာ. တထာ စာဟ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ စေတသာ ဖရန္တောတိ ဘာဝနာစိတ္တေန အာရမ္မဏံ ကရောန္တော. ဘာဝနာစိတ္တဉှိ ကသိဏံ ပရိတ္တံ ဝါ ဝိပုလံ ဝါ သကလမေဝ မနသိ ကရောတိ, န ဧကဒေသံ. ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသေ ပဝတ္တဝိညာဏံ ဖရဏအပ္ပမာဏဝသေန ဝိညာဏကသိဏန္တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ တံ ဝိညာဏန္တိ ဝုစ္စတိ. ကသိဏဝသေနာတိ ဥဂ္ဃာဋိတကသိဏဝသေန ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသေ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယတ္တကဉှိ ဌာနံ ကသိဏံ ပသာရိတံ, တတ္တကံ အာကာသဘာဝနာဝသေန အာကာသံ ဟောတီတိ. ဧဝံ ယတ္တကံ ဌာနံ အာကာသံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌိတံ, တတ္တကံ သကလမေဝ ဖရိတွာ ဝိညာဏဿ ပဝတ္တနတော အာဂမနဝသေန ဝိညာဏကသိဏေပိ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယတာ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသဝသေန တတ္ထ ပဝတ္တဝိညာဏေ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ.

住于一处而无余遍满，因不执取其量(pamāṇa)，故为无量(appamāṇa)。正因此，它们有名为“遍处”(kasiṇa)者。如是说：“彼实……”等。此处“以心遍满”(cetasā pharanto)是指以修习心(bhāvanācitta)作意所缘。因为修习心对遍处，无论是小(paritta)或大(vipula)，都只作意其全体，而非一部分。在已撤除遍处的虚空(kasiṇugghāṭimākāsa)中转起的识(viññāṇa)，因其遍满无量，故被称为“识遍处”(viññāṇakasiṇa)。彼识即如是被称为。“由遍处”(Kasiṇavasena)是说，由已撤除的遍处，应知在已撤除遍处的虚空中有上、下、横。因为遍处扩展至何处，彼处即由修习虚空(ākāsabhāvanā)而成为虚空。如是，已成为虚空而现起之处有多少，识即遍满其全部而转起，以此道理，于识遍处亦说有上、下、横。故说：“由已撤除遍处的虚空，应知于彼处转起的识有上、下、横。”

ကသိဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《遍处经》释义终。

၆. ကာဠီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 迦理经释义

၂၆. ဆဋ္ဌေ အတ္ထဿ ပတ္တိန္တိ ဧကန္တတော ဟိတာနုပ္ပတ္တိံ. ဟဒယဿ သန္တိန္တိ ပရမစိတ္တူပသမံ. ကိလေသသေနန္တိ ကာမဂုဏသင်္ခါတံ ပဌမံ ကိလေသသေနံ. သာ ဟိ ကိလေသသေနာ အစ္ဆရာသံဃာတသဘာဝါပိ ပဋိပတ္ထယမာနာ ပိယာယိတဗ္ဗဣစ္ဆိတဗ္ဗရူပသဘာဝတော ပိယရူပသာတရူပါ နာမ အတ္တနော ကိစ္စဝသေန. အဟံ ဧကောဝ ဈာယန္တောတိ အဟံ ဂဏသင်္ဂဏိကာယ ကိလေသသင်္ဂဏိကာယ စ အဘာဝတော ဧကော အသဟာယော လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန ဈာယန္တော. အနုဗုဇ္ဈိန္တိ အနုက္ကမေန မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ဗုဇ္ဈိံ ပဋိဝိဇ္ဈိံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ပိယရူပံ သာတရူပံ သေနံ ဇိနိတွာ အဟံ ဧကောဝ ဈာယန္တော ‘‘အတ္ထဿ ပတ္တိံ ဟဒယဿ သန္တိ’’န္တိ သင်္ခံ ဂတံ အရဟတ္တသုခံ ပဋိဝိဇ္ဈိံ, တသ္မာ ဇနေန မိတ္တသန္ထဝံ န ကရောမိ, တေနေဝ စ မေ ကာရဏေန ကေနစိ သဒ္ဓိံ သက္ခီ န သမ္ပဇ္ဇတီတိ. အတ္ထာဘိနိဗ္ဗတ္တေသုန္တိ ဣတိသဒ္ဒလောပေနာယံ နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘အတ္ထောတိ ဂဟေတွာ’’တိ.

26. 第六，“义证得”(atthassa patti)即究竟利益(ekantato hita)之生起。“心之寂静”(hadayassa santi)即至上心止息(paramacittūpasama)。“烦恼军”(Kilesasena)即指称为欲乐(kāmaguṇa)的第一个烦恼军。此烦恼军虽本质为天女(accharā)之群，然当与之对抗时，因其作用，本质上是可爱(piyarūpa)与悦意(sātarūpa)的，是可爱可欲(piyāyitabbaicchitabba)的形象。“我独自修禅”(Ahaṃ ekova jhāyanto)者，是我因远离人群(gaṇasaṅgaṇikāya)与烦恼(kilesasaṅgaṇikāya)的聚集，无有同伴(asahāyo)，独自以相遍察(lakkhaṇūpanijjhānena)而修禅。“我已觉悟”(Anubujjhiṃ)者，是我依循道(magga)之次第(paṭipāṭiyā)而觉悟(bujjhiṃ)、证得(paṭivijjhiṃ)。此即是说——战胜了可爱悦意(piyarūpaṃ sātarūpaṃ)的军队后，我独自修禅，证得了名为“义之获得，心之寂静”(atthassa pattiṃ hadayassa santi)的阿罗汉之乐(arahattasukhaṃ)，因此我不与人结交(mittasanthavaṃ na karomi)，亦因此故，我与任何人都无见证关系(sakkhī na sampajjati)。对于“义利生起”(Atthābhinibbattesu)，（义注说）这是省略了“iti”(如此)一词的解释，并说“应理解为‘义’”(atthoti gahetvā)。

ကာဠီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

迦梨经释义终。

၇. ပဌမမဟာပဉှသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 初大问经释义

၂၇. သတ္တမေ [Pg.322] ဝုစ္စေထာတိ ဝုစ္စေယျ. ဒုတိယပဒေပီတိ ‘‘အနုသာသနိယာ ဝါ အနုသာသနိ’’န္တိ ဧဝံ ဒုတိယဝါကျေပိ. တေ ကိရ ဘိက္ခူ. န စေဝ သမ္ပာယိဿန္တီတိ န စေဝ သမ္မဒေဝ ပကာရေဟိ ဂဟေဿန္တိ ဉာပေဿန္တိ. တေနာဟ ‘‘သမ္ပာဒေတွာ ကထေတုံ န သက္ခိဿန္တီ’’တိ. ယသ္မာ အဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆိတာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇိဿန္တီတိ ယောဇနာ. အညထာ အာရာဓနံ နာမ နတ္ထီတိ ဣမိနာ သပစ္စယနာမရူပါနံ ယာထာဝတော အဝဗောဓော ဧဝ ဣတော ဗာဟိရကာနံ နတ္ထိ, ကုတော ပဝေဒနာတိ ဒဿေတိ. အာရာဓနန္တိ ယာထာဝပဝေဒနေန စိတ္တဿ ပရိတောသနံ.

27. 第七，“应说”(vuccetha)即“应被说”(vucceyya)。在第二句(dutiyapade)中也是如此，即“应教诫或教诫”(anusāsaniyā vā anusāsani)。据说那些比丘(te kira bhikkhū)，“将不能成功”(na ceva sampāyissanti)，即不能以正确的方式领会(gahessanti)和理解(ñāpessanti)。因此说：“他们将不能准备好来说”(sampādetvā kathetuṃ na sakkhissanti)。因为他们被问了超出范围(avisaye)的问题，所以“将陷入困扰”(vighātaṃ āpajjissanti)，应如此连接(yojanā)。“否则，则无所谓达成”(Aññathā ārādhanaṃ nāma natthi)——此句表明，对于外道(bāhirakānaṃ)而言，若无对有因缘的名色(sapaccayanāmarūpānaṃ)的如实觉知(yāthāvato avabodho)，又何来开示(pavedanā)呢？“达成”(Ārādhanā)是指通过如实开示(yāthāvapavedanena)使心(cittassa)满足(paritosanaṃ)。

ဧကော ပဉှောတိ ဧကော ပဉှမဂ္ဂေါ, ဧကံ ပဉှဂဝေသနန္တိ အတ္ထော. ဧကော ဥဒ္ဒေသောတိ ဧကံ ဥဒ္ဒိသနံ အတ္ထဿ သံခိတ္တဝစနံ. ဝေယျာကရဏန္တိ နိဒ္ဒိသနံ အတ္ထဿ ဝိဝရိတွာ ကထနံ. ဟေတုနာတိ ‘‘အန္တဝန္တတော အနစ္စန္တိကတော တာဝကာလိကတော နိစ္စပ္ပဋိက္ခေပတော’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ယထာ ဣမေ သင်္ခါရာ ဧတရဟိ, ဧဝံ အတီတေ အနာဂတေ စ အနိစ္စာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာတိ အတီတာနာဂတေသု နယေန.

“一问”(Eko pañho)即一条提问的路径(eko pañhamaggo)，意思是寻求一个问题(ekaṃ pañhagavesanaṃ)。“一举示”(Eko uddeso)即对义理的简要说明(atthassa saṃkhittavacanaṃ)。“一解释”(Veyyākaraṇaṃ)即对义理的详细解说(atthassa vivaritvā kathanaṃ)。“以原因”(Hetunā)，即以“有边际、非永久、暂时性、否定常恒”(antavantato anaccantikato tāvakālikato niccappaṭikkhepato)等方法，说明诸行(saṅkhārā)于现在、过去、未来皆是如此——是无常(aniccā)、有为(saṅkhatā)、缘生(paṭiccasamuppannā)、坏灭法(khayadhammā)、衰变法(vayadhammā)、离贪法(virāgadhammā)，以此方法(nayena)类推过去与未来。

သဗ္ဗေ သတ္တာတိ အနဝသေသာ သတ္တာ. တေ ပန ဘဝဘေဒတော သင်္ခေပေနေဝ ဘိန္ဒိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ကာမဘဝါဒီသူ’’တိအာဒိမာဟ. ဗျဓိကရဏာနမ္ပိ ဗာဟိရတ္ထသမာသော ဟောတိ ယထာ ‘‘ဥရသိလောမော’’တိ အာဟ ‘‘အာဟာရတော ဌိတိ ဧတေသန္တိ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိ. တိဋ္ဌတိ ဧတေနာတိ ဝါ ဌိတိ, အာဟာရော ဌိတိ ဧတေသန္တိ အာဟာရဋ္ဌိတိကာတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ သမာသဝိဂ္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာဟာရဋ္ဌိတိကာတိ ပစ္စယဋ္ဌိတိကာ, ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိကာတိ အတ္ထော. ပစ္စယတ္ထော ဟေတ္ထ အာဟာရသဒ္ဒေါ ‘‘အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပာဒါယာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၂၃၂) ဝိယ. ဧဝဉှိ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ’’တိ ဣမိနာ အသညသတ္တာ ပရိဂ္ဂဟိတာ ဟောန္တိ. သာ ပနာယံ အာဟာရဋ္ဌိတိကတာ နိပ္ပရိယာယတော သင်္ခါရဓမ္မော. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ ‘‘အာဟာရဋ္ဌိတိကာတိ အာဂတဋ္ဌာနေ သင်္ခါရလောကော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ; ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၃၆). ယဒိ ဧဝံ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ’’တိ ဣဒံ ကထန္တိ? ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဒေသနာတိ နာယံ ဒေါသော. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧကဓမ္မေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သမ္မာ နိဗ္ဗိန္ဒမာနော သမ္မာ ဝိရဇ္ဇမာနော သမ္မာ ဝိမုစ္စမာနော သမ္မာ [Pg.323] ပရိယန္တဒဿာဝီ သမ္မဒတ္ထံ အဘိသမေစ္စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခဿန္တကရော ဟောတိ. ကတမသ္မိံ ဧကဓမ္မေ? သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိ. ယွာယံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ကထာယ သဗ္ဗေသံ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတာယ အာဟာရပရိယာယေန သာမညတော ပစ္စယဓမ္မော ဝုတ္တော, အယံ အာဟာရော နာမ ဧကော ဓမ္မော.

“一切有情”(Sabbe sattā)即无余的有情(anavasesā sattā)。为了简要地依其生存状态(bhava)的差别来分别说明，而说“于欲有等”(kāmabhavādīsu)等等。不同格(byadhikaraṇa)的词语也可构成外依复合词(bāhiratthasamāso)，如“胸有毛”(urasilomo)；此处亦然，“由食而住，故为食住者”(āhārato ṭhiti etesanti āhāraṭṭhitikā)。或者，“以此而住”(Tiṭṭhati etena)为“住”(ṭhiti)，“食为其住”(āhāro ṭhiti etesaṃ)即“食住者”(āhāraṭṭhitikā)，应如此理解此处的复合词分析(samāsaviggaho)。“食住者”(Āhāraṭṭhitikā)即“缘住者”(paccayaṭṭhitikā)，意为依缘而活(accayāyattavuttikā)。此处的“食”(āhāra)一词是“缘”(paccaya)的意思，如同在“此食能令未生之欲贪生起”(ayamāhāro anuppannassa vā kāmacchandassa uppādāyā)等经文中所说。这样，“一切有情”一词便也包含了无想有情(asaññasattā)。而此“食住性”(āhāraṭṭhitikatā)，从无转义(nippariyāyato)上说是行法(saṅkhāradhammo)。因此义注师(aṭṭhakathācariyā)们说：“在出现‘食住者’之处，应理解为行世间(saṅkhāraloko)。”（《波罗夷义注》1.1 维兰迦章释义；《清净道论》1.136）若如此，“一切有情”此言何义？这是依个人而说(puggalādhiṭṭhānadesanā)，故无此过失。因此佛陀说：“诸比丘，比丘若于一法(ekadhamme)正厌离(sammā nibbindamāno)、正离贪(sammā virajjamāno)、正解脱(sammā vimuccamāno)、正见边际(sammā pariyantadassāvī)、正自觉悟(sammadatthaṃ abhisamecca)，即于现法(diṭṭheva dhamme)中成为苦的终结者。于何等一法？即‘一切有情皆依食而住’(sabbe sattā āhāraṭṭhitikā)。”此乃依个人而说，以食的转义(āhārapariyāyena)普遍宣说了诸行(sabbesaṃ saṅkhārānaṃ)皆依缘而活，此“食”(āhāro)即是那一法。

စောဒကော ဝုတ္တမ္ပိ အတ္ထံ ယာထာဝတော အပ္ပဋိဝိဇ္ဈမာနော နေယျတ္ထံ သုတ္တပဒံ နီတတ္ထတော ဒဟန္တော ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ’’တိ ဝစနမတ္တေ ဌတွာ ‘‘နနု စာ’’တိအာဒိနာ စောဒေတိ. အာစရိယော အဝိပရီတံ တတ္ထ ယထာဓိပ္ပေတမတ္ထံ ပဝေဒေန္တော ‘‘န ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘တေသဉှိ ဈာနံ အာဟာရော ဟောတီ’’တိ အာဟ. ဈာနန္တိ ဧကဝေါကာရဘဝါဝဟံ သညာယ ဝိရဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနံ. ပါဠိယံ ပန ‘‘အနာဟာရာ’’တိ ဝစနံ အသညဘဝေ စတုန္နံ အာဟာရာနံ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ပစ္စယာဟာရဿ အဘာဝတော. ဧဝံ သန္တေပီတိ ဣဒံ သာသနေ ယေသု ဓမ္မေသု ဝိသေသတော အာဟာရသဒ္ဒေါ နိရုဠှော, ‘‘အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိ ဧတ္ထ ယဒိ တေယေဝ ဂယှန္တိ, အဗျာပိတဒေါသမာပန္နော. အထ သဗ္ဗောပိ ပစ္စယဓမ္မော အာဟာရောတိ အဓိပ္ပေတော, ဣမာယ အာဟာရပါဠိယာ ဝိရောဓော အာပန္နောတိ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. ‘‘န ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ ယေနာဓိပ္ပာယေန ဝုတ္တံ, တံ ဝိဝရန္တော ‘‘ဧတသ္မိဉှိ သုတ္တေ’’တိအာဒိမာဟ. ကဗဠီကာရာဟာရာဒီနံ ဩဇဋ္ဌမကရူပါဟရဏာဒိ နိပ္ပရိယာယေန အာဟာရဘာဝေါ. ယထာ ဟိ ကဗဠီကာရာဟာရော ဩဇဋ္ဌမကရူပါဟရဏေန ရူပကာယံ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တိ, ဧဝံ ဖဿာဒယော ဝေဒနာဒိအာဟရဏေန နာမကာယံ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ, တသ္မာ သတိပိ ဇနကဘာဝေ ဥပတ္ထမ္ဘကဘာဝေါ ဩဇာဒီသု သာတိသယော လဗ္ဘမာနော မုချော အာဟာရဋ္ဌောတိ တေ ဧဝ နိပ္ပရိယာယေန အာဟာရလက္ခဏာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ.

诘问者未能如实了知所说之义，将不了义(neyyattha)的经句执为是了义(nītattha)的，仅执着于“一切有情”之语，而以“难道不是……”等方式诘问。导师为阐明其中所欲表达的无误之义，先说“不相违背”，又说：“因为禅是他们的食。”所谓“禅”，是指能引生一蕴有(ekavokārabhavāvahaṃ)、通过离于想而生起的色界第四禅。然而，圣典中“无食”之语，是针对无想有中四种食的不存在而说，并非指缘食不存在。即便如此，在此教法中，“食”一词特指某些法，若在“食住者”一语中仅取这些法，则会陷入不周遍的过失。若意指一切缘法皆是食，则会与此食经相违——为说明此点而开始阐述。为阐明“不相违背”一语所蕴含的意趣，而说“于此经中……”等。段食等以带来第八营养素色等为特征，是无转义的食。正如段食通过带来第八营养素色来支持色身，同样，触等通过带来受等来支持名身。因此，虽有生起作用，但支持作用在营养素等方面更为显著，故为食的主要含义。因此，这些法被称为无转义上具有食之特征的法。

ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပရိယာယေန ပစ္စယော အာဟာရောတိ ဝုတ္တော, သဗ္ဗော ပစ္စယဓမ္မော အတ္တနော ဖလံ အာဟရတီတိ ဣမံ ပရိယာယံ လဘတီတိ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မာနဉှီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ သဗ္ဗေသံ သင်္ခတဓမ္မာနံ. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ သုတ္တေန သမတ္ထေတုံ ‘‘တေနေဝါဟာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အယန္တိ ပစ္စယာဟာရော. နိပ္ပရိယာယာဟာရောပိ ဂဟိတောဝ ဟောတီတိ ယာဝတာ သောပိ ပစ္စယဘာဝေနေဝ ဇနကော ဥပတ္ထမ္ဘကော စ ဟုတွာ တံ တံ ဖလံ အာဟရတီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတီတိ.

“此”(Idha)即“于此经中”，以转义(pariyāyena)说缘即是食。一切缘法皆能带来(āharati)其各自的果，故获得此转义。因此说“一切法……”等。其中“一切法”(sabbadhammānaṃ)即一切有为法(sabbesaṃ saṅkhatadhammānaṃ)。现在为以经文支持上述之义，而说“因此说……”等。“此”(Ayaṃ)即缘食。无转义食(Nippariyāyāhāro)亦被含摄，因为就其作为缘而言，它亦能生成与支持，从而带来相应的果，故亦可被称为食。

တတ္ထာတိ [Pg.324] ပရိယာယာဟာရော, နိပ္ပရိယာယာဟာရောတိ ဒွီသု အာဟာရေသု အသညဘဝေ ယဒိပိ နိပ္ပရိယာယာဟာရော န လဗ္ဘတိ, ပရိယာယာဟာရော ပန လဗ္ဘတေဝ. ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘အနုပ္ပန္နေ ဟိ ဗုဒ္ဓေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ တိတ္ထကရမတနိဿိတာနံ ဈာနဘာဝနာယ အသိဇ္ဈနတော ‘‘အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ’’တိ ဝုတ္တံ. သာသနိကာ တာဒိသံ ဈာနံ န နိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ ‘‘တိတ္ထာယတနေ ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. တိတ္ထိယာ ဟိ ဥပပတ္တိဝိသေသေ ဝိမုတ္တိသညိနော သညာဝိရာဂါဝိရာဂေသု အာဒီနဝါနိသံသဒဿိနောဝ ဟုတွာ အသညသမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အက္ခဏဘူမိယံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, န သာသနိကာ. ဝါယောကသိဏေ ပရိက္ကမ္မံ ကတွာတိ ဝါယောကသိဏေ ပဌမာဒီနိ တီဏိ ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တတိယဇ္ဈာနေ စိဏ္ဏဝသီ ဟုတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ စတုတ္ထဇ္ဈာနာဓိဂမာယ ပရိကမ္မံ ကတွာ. တေနေဝါဟ ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ’’တိ.

于此，在间接食与直接食这两种食中，纵然在无想有中不得直接食，但间接食仍可获得。如今为详尽开示此义，故说“佛未出世时”等。佛陀出世时，依止外道宗师(titthakaramata-nissita)者无法成就禅修，是故说“佛未出世时”。教内之人不修习如是禅定，故说“于外道处出家”。外道于特殊投生(upapattivisesa)中作解脱想，见想离贪之利益与未离贪之过患，从而修成无想定(asaññasamāpatti)，生于非时之地(akkhaṇabhūmi)；教内之人则不然。“于风遍(vāyokasiṇa)作加行”者，谓于风遍修成初禅等三禅，于第三禅得纯熟自在后，从彼出定，为证第四禅而作加行。是故说“修成第四禅”。

ကသ္မာ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၆၈-၇၃; ဒီ. နိ. အဘိ. ဋီ. ၁.၆၈-၇၃) ပနေတ္ထ ဝါယောကသိဏေယေဝ ပရိကမ္မံ ဝုတ္တန္တိ? ဝုစ္စတေ, ယထေဝ ဟိ ရူပပဋိဘာဂဘူတေသု ကသိဏဝိသေသေသု ရူပဝိဘာဝနေန ရူပဝိရာဂဘာဝနာသင်္ခါတော အရူပသမာပတ္တိဝိသေသော သစ္ဆိကရီယတိ, ဧဝံ အပရိဗျတ္တဝိဂ္ဂဟတာယ အရူပပဋိဘာဂဘူတေ ကသိဏဝိသေသေ အရူပဝိဘာဝနေန အရူပဝိရာဂဘာဝနာ သင်္ခါတော ရူပသမာပတ္တိဝိသေသော အဓိဂမီယတီတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သညာ ရောဂေါ, သညာ ဂဏ္ဍော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၂၄), ‘‘ဓိ စိတ္တံ, ဓိ ဝတေတံ စိတ္တ’’န္တိအာဒိနာ စ နယေန အရူပပ္ပဝတ္တိယာ အာဒီနဝဒဿနေန တဒဘာဝေ စ သန္တပဏီတဘာဝသန္နိဋ္ဌာနေန ရူပသမာပတ္တိယာ အဘိသင်္ခရဏံ အရူပဝိရာဂဘာဝနာ. ရူပဝိရာဂဘာဝနာ ပန သဒ္ဓိံ ဥပစာရေန အရူပသမာပတ္တိယော, တတ္ထာပိ ဝိသေသေန ပဌမာရုပ္ပဇ္ဈာနံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ပရိစ္ဆိန္နာကာသကသိဏေပီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, တဿာပိ အရူပပဋိဘာဂတာ လဗ္ဘတီတိ? ဣစ္ဆိတမေဝေတံ, ကေသဉ္စိ အဝစနံ ပနေတ္ထ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ အဂ္ဂဟိတဘာဝေန. ယထာ ဟိ ရူပဝိရာဂဘာဝနာ ဝိရဇ္ဇနီယဓမ္မာဘာဝမတ္တေန ပရိနိပ္ဖန္နာ, ဝိရဇ္ဇနီယဓမ္မပရိဘာသဘူတေ စ ဝိသယဝိသေသေ ပါတုဘဝတိ, ဧဝံ အရူပဝိရာဂဘာဝနာပီတိ ဝုစ္စမာနေ န ကောစိ ဝိရောဓော. တိတ္ထိယေဟေဝ ပန တဿာ သမာပတ္တိယာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတာယ တေသဉ္စ ဝိသယပထေ သူပနိဗန္ဓနဿေဝ တဿ ဈာနဿ ပဋိပတ္တိတော ဒိဋ္ဌိဝန္တေဟိ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ စတုတ္ထေယေဝ ဘူတကသိဏေ အရူပဝိရာဂဘာဝနာပရိကမ္မံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကိဉ္စ [Pg.325] ဝဏ္ဏကသိဏေသု ဝိယ ပုရိမဘူတကသိဏတ္တယေပိ ဝဏ္ဏပ္ပဋိစ္ဆာယာဝ ပဏ္ဏတ္တိ အာရမ္မဏံ ဈာနဿ လောကဝေါဟာရာနုရောဓေနေဝ ပဝတ္တိတော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၅၇) ပထဝီကသိဏဿ အာဒါသစန္ဒမဏ္ဍလူပမဝစနဉ္စ သမတ္ထိတံ ဟောတိ, စတုတ္ထံ ပန ဘူတကသိဏံ ဘူတပ္ပဋိစ္ဆာယမေဝ ဈာနဿ ဂေါစရဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ တဿေဝံ အရူပပဋိဘာဂတာ ယုတ္တာတိ ဝါယောကသိဏေယေဝ ပရိကမ္မံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

为何此处只说于风遍(vāyokasiṇa)作加行？答曰：譬如于色之对治的诸遍处中，通过观修色，证得名为“色离贪修习”(rūpavirāgabhāvanā)的无色定(arūpasamāpatti)；同样地，于形体不显、为无色之对治的遍处中，通过观修无色，获得名为“无色离贪修习”(arūpavirāgabhāvanā)的色定(rūpasamāpatti)。于此，通过“想是病，想是痈”（《中部》3.24）等，以及“咄！此心！咄！此心！”等方法，观察无色（法）生起之过患，并确立其不存在方为寂静、殊胜，由此发起对色定的修习，此即无色离贪修习。而色离贪修习，连同近行定(upacāra)，即是诸无色定，其中尤以第一无色禅(paṭhamāruppajjhāna)为特。若尔，岂非亦应说“于限定虚空遍(paricchinnākāsakasiṇa)”，因其亦可得无色之对治？此诚所愿，然古师未采，故有未言者。譬如色离贪修习，仅由应离贪法(virajjanīyadhamma)之不存在而圆满，并于作为应离贪法之概念的特定所缘中显现；同样地，说无色离贪修习亦无任何矛盾。然此定乃由外道(titthiya)所修，其修行又系于所缘境之坚固执取，故具正见之古师说，唯于第四大种遍(bhūtakasiṇa)作无色离贪修习之加行(parikamma)，应如是解。复次，于前三大种遍中，如于颜色遍，唯以颜色影像之概念为禅修所缘，此乃随顺世间言说而行。如是，《清净道论》(Visuddhimagga 1.57)中将地遍喻为明镜、月轮之说亦得以成立。而第四大种遍则以大种影像为禅修所缘，故其为无色之对治最为应理。应知，是故说唯于风遍作加行。

ဓီတိ ဇိဂုစ္ဆနတ္ထေ နိပါတော, တသ္မာ ဓိ စိတ္တန္တိ စိတ္တံ ဇိဂုစ္ဆာမိ. ဓိ ဝတေတံ စိတ္တန္တိ ဧတံ မမ စိတ္တံ ဇိဂုစ္ဆိတံ ဝတ ဟောတု. ဝတာတိ သမ္ဘာဝနေ. တေန ဇိဂုစ္ဆနံ သမ္ဘာဝေန္တော ဝဒတိ. နာမာတိ စ သမ္ဘာဝနေ ဧဝ. တေန စိတ္တဿ အဘာဝံ သမ္ဘာဝေတိ. စိတ္တဿ ဘာဝါဘာဝေသု အာဒီနဝါနိသံသေ ဒဿေတုံ ‘‘စိတ္တဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ခန္တိံ ရုစိံ ဥပ္ပာဒေတွာတိ စိတ္တဿ အဘာဝေါ ဧဝ သာဓု သုဋ္ဌူတိ ဣမံ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိံ တတ္ထ စ အဘိရုစိံ ဥပ္ပာဒေတွာ. တထာ ဘာဝိတဿ ဈာနဿ ဌိတိဘာဂိယဘာဝပ္ပတ္တိယာ အပရိဟီနဇ္ဈာနာ. တိတ္ထာယတနေ ပဗ္ဗဇိတဿေဝ တထာ ဈာနဘာဝနာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မနုဿလောကေ’’တိ. ပဏိဟိတော အဟောသီတိ မရဏဿ အာသန္နကာလေ ဌပိတော အဟောသိ. ယဒိ ဌာနာဒိနာ အာကာရေန နိဗ္ဗတ္တေယျ ကမ္မဗလေန, ယာဝ ဘေဒါ တေနေဝါကာရေန တိဋ္ဌေယျာတိ အာဟ ‘‘တေန ဣရိယာပထေနာ’’တိအာဒိ. ဧဝရူပါနမ္ပီတိ ဧဝံ အစေတနာနမ္ပိ. ပိ-သဒ္ဒေန ပဂေဝ သစေတနာနန္တိ ဒဿေတိ. ကထံ ပန အစေတနာနံ နေသံ ပစ္စယာဟာရဿ ဥပကပ္ပနန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယ တတ္ထ နိဒဿနံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ’’တိအာဒိမာဟ. တေန န ကေဝလမာဂမောယေဝ, အယမေတ္ထ ယုတ္တီတိ ဒဿေတိ. တာဝ တိဋ္ဌန္တီတိ ဥက္ကံသတော ပဉ္စ မဟာကပ္ပသတာနိ တိဋ္ဌန္တိ.

“咄”(dhi)是表厌恶义的不变词(nipāta)，故“咄！此心！”(dhi cittaṃ)即“我厌恶此心”。“咄！此心！”(dhi vatetaṃ cittaṃ)意为“愿我此心实堪厌恶”。“vata”是表确定义。故彼乃确定其厌恶而说。“nāma”亦表确定义。故彼乃确定心之不存在。为开示心之存在与不存在的过患与利益，故说“心实”等。“生起忍可与欣乐”者，谓生起“心之不存在方为善妙”此一见解思择之忍可(diṭṭhinijjhānakkhanti)，并于此生起欣悦。如是修习禅定者，因达住分(ṭhitibhāgiya)之境，故禅定不退。唯于外道处(titthāyatana)出家者方能如是修习禅定，故说“于人世间”。“已作决意”(paṇihito ahosi)者，谓临命终时已确立。若由业力以住等姿态而生，则乃至身坏，皆住于彼姿态，故说“以彼威仪(iriyāpatha)”等。“于如是（众生）”(evarūpānaṃ)即于如是无心识者。“亦”(pi)字显示，有心识者更无论矣。为回应“彼等无心识者如何获得缘食(paccayāhāra)资助”之问难，而举例开示，故说“譬如”等。此表明，非唯圣教如是说，于此亦有其道理。“住留尔许”(tāva tiṭṭhanti)者，谓最长住留五百大劫(pañca mahākappasatāni)。

ယေ ဥဋ္ဌာနဝီရိယေန ဒိဝသံ ဝီတိနာမေတွာ တဿ နိဿန္ဒဖလမတ္တံ ကိဉ္စိဒေဝ လဘိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တိ, တေ ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝိနော. ယေ ပန အတ္တနော ပုညဖလမေဝ ဥပဇီဝန္တိ, တေ ပုညဖလူပဇီဝိနော. နေရယိကာနံ ပန နေဝ ဥဋ္ဌာနဝီရိယဝသေန ဇီဝိကကပ္ပနံ, ပုညဖလဿ ပန လေသောပိ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ယေ ပန နေရယိကာ…ပေ… ဇီဝီတိ ဝုတ္တာ’’တိ. ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ အာဟရဏေန မနောသဉ္စေတနာ အာဟာရောတိ ဝုတ္တာ, န ယဿ ကဿစိ ဖလဿာတိ [Pg.326] အဓိပ္ပာယေန ‘‘ကိံ ပဉ္စ အာဟာရာ အတ္ထီ’’တိ စောဒေတိ. အာစရိယော နိပ္ပရိယာယာဟာရေ အဓိပ္ပေတေ ‘‘သိယာ တဝ စောဒနာ အဝသရာ, သာ ပန ဧတ္ထ အနဝသရာ’’တိ စ ဒဿေန္တော ‘‘ပဉ္စ, န ပဉ္စာတိ ဣဒံ န ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ပရိယာယာဟာရဿေဝ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပေတဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘နနု ပစ္စယော အာဟာရော’တိ ဝုတ္တမေတ’’န္တိ အာဟ. တသ္မာတိ ယဿ ကဿစိ ပစ္စယဿ အာဟာရောတိ ဣစ္ဆိတတ္တာ. ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါဠိယာ သမတ္ထေန္တော ‘‘ယံ သန္ဓာယာ’’တိအာဒိမာဟ.

以奋起精进度日，仅获少许相应之果而维持生计者，是为奋起果活命者。仅依自己福德之果而活命者，是为福德果活命者。至于地狱有情，既不能以奋起精进维持生计，亦无丝毫福德之果，故说“彼地狱有情……说为活命”。意思食(manosañcetanā)因能引来结生识(paṭisandhiviññāṇa)而被说为食，非指任何果报，怀此意趣而诘难道：“岂有五食耶？”导师意在直接食，为示“汝之诘难或有其机，然于此处则无其机”，而说“五，非五，此不应说”，复为开示此处意指间接食，而说：“非已说‘缘即是食’耶？”是故，因任何缘皆可为食。如今为以圣教证明已说之义，故说“其所指者”等。

မုချာဟာရဝသေနပိ နေရယိကာနံ အာဟာရဋ္ဌိတိကတံ ဒဿေတုံ ‘‘ကဗဠီကာရာဟာရံ…ပေ… သာဓေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ နေရယိကာ သုခပ္ပဋိသံဝေဒိနောပိ ဟောန္တီတိ? နောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ခေဠော ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တယောတိ တယော အရူပါဟာရာ ကဗဠီကာရာဟာရဿ အဘာဝတော. အဝသေသာနန္တိ အသညသတ္တေဟိ အဝသေသာနံ ကာမဘဝါဒီသု နိဗ္ဗတ္တသတ္တာနံ. ပစ္စယာဟာရော ဟိ သဗ္ဗေသံ သာဓာရဏောတိ.

为显示地狱有情亦由主要食而得以存续，故说“段食(kabaḷīkārāhāra)……成就”。若尔，地狱有情岂非亦感受乐耶？为示不然，故说“唾液”等。“三者”，谓因无段食，故为三无色食。“其余”者，谓除无想有情外，其余生于欲有等处之有情。缘食实为一切有情所共通。

ပဌမမဟာပဉှသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

初大问经释义终。

၈-၉. ဒုတိယမဟာပဉှသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

8-9. 第二大问经等释义

၂၈-၂၉. အဋ္ဌမေ ဧဝံနာမကေတိ ကဇင်္ဂလာတိ ဧဝံ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန လဒ္ဓနာမကေ မဇ္ဈိမပ္ပဒေသဿ မရိယာဒဘူတေ နဂရေ. ‘‘နိဂမေ’’တိပိ ဝဒန္တိ, ‘‘နိစုလဝနေ’’တိပိ ဝဒန္တိ. နိစုလံ နာမ ဧကာ ရုက္ခဇာတိ, ‘‘နီပရုက္ခော’’တိပိ ဝဒန္တိ. တေန သဉ္ဆန္နော မဟာဝနသဏ္ဍော, တတ္ထ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော. ဟေတုနာ နယေနာတိ စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. နနု စ ‘‘ဧသော စေဝ တဿ အတ္ထော’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. ဘဂဝတာ ဟိ စတ္တာရောတိအာဒိပဉှဗျာကရဏာ စတ္တာရော အာဟာရာ, ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ, ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ, သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော, အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ ဒဿိတာ. ဘိက္ခုနိယာ ပန စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ဆ နိဿာရဏီယာ ဓာတုယော, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ ဒဿိတဓမ္မာ အညောယေဝတ္ထော ဘိက္ခုနိယာ ဒဿိတောတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ. နဝမေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

28-29. 第八，“如是名”(evaṃnāmaka)者，谓迦姜伽罗(Kajaṅgalā)，此城乃以阴性词形得名，为中国(Majjhimappadesa)之边界。亦称“尼伽摩”(Nigama)，亦称“尼朱罗林”(Niculavana)。尼朱罗(Nicula)为一种树，亦称“尼波树”(nīparukkha)。其地为大森林所覆盖，意即（世尊）住于彼处。“以因以理”(Hetunā nayena)已如前述。然则，何以言“此即其义”？诚然，世尊通过解答“四”等问题，开示了四食、五取蕴、六内处、七识住、八世间法。而比丘尼所开示的法则是四念处、五根、六驱摈界、七觉支、八支圣道。针对“比丘尼所开示的法，其义有别”这一诘难，（注释）故言“虽然”等。第九则无甚可说。

ဒုတိယမဟာပဉှသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二大问经等释义终。

၁၀. ဒုတိယကောသလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 第二憍萨罗经释义

၃၀. ဒသမေ [Pg.327] ဥဂ္ဂန္တွာ ယုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ ဥယျောဓိကာ, သတ္ထပ္ပဟာရေဟိ ယုဇ္ဈိတဿေတံ အဓိဝစနံ. ဥဂ္ဂန္တွာ ယုဇ္ဈနံ ဝါ ဥယျောဓိကော, သတ္ထပ္ပဟာရော. တေနာဟ ‘‘ယုဒ္ဓတော နိဝတ္တော’’တိ. ဥပဿုတိဝသေန ယုဇ္ဈိတဗ္ဗာကာရံ ဉတွာတိ ဇေတဝနေ ကိရ ဒတ္တတ္ထေရော ဓနုဂ္ဂဟတိဿတ္ထေရောတိ ဒွေ မဟလ္လကတ္ထေရာ ဝိဟာရပစ္စန္တေ ပဏ္ဏသာလာယ ဝသန္တိ. တေသု ဓနုဂ္ဂဟတိဿတ္ထေရော ပစ္ဆိမယာမေ ပဗုဇ္ဈိတွာ ဥဋ္ဌာယ နိသိန္နော ဒတ္တတ္ထေရံ အာမန္တေတွာ ‘‘အယံ တေ မဟောဒရော ကောသလော ဘုတ္တဘတ္တမေဝ ပူတိံ ကရောတိ, ယုဒ္ဓဝိစာရဏံ ပန ကိဉ္စိ န ဇာနာတိ, ပရာဇိတောတွေဝ ဝဒါပေတီ’’တိ ဝတွာ တေန ‘‘ကိံ ပန ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ဘန္တေ, ယုဒ္ဓေါ နာမ ပဒုမဗျူဟော စက္ကဗျူဟော သကဋဗျူဟောတိ တယော ဗျူဟာ ဟောန္တိ, အဇာတသတ္တုံ ဂဏှိတုကာမေန အသုကသ္မိံ နာမ ပဗ္ဗတကုစ္ဆိသ္မိံ ဒွီသု ပဗ္ဗတဘိတ္တီသု မနုဿေ ဌပေတွာ ပုရတော ဒုဗ္ဗလံ ဒဿေတွာ ပဗ္ဗတန္တရံ ပဝိဋ္ဌဘာဝံ ဇာနိတွာ ပဝိဋ္ဌမဂ္ဂံ ရုန္ဓိတွာ ပုရတော စ ပစ္ဆတော စ ဥဘောသု ပဗ္ဗတဘိတ္တီသု ဝဂ္ဂိတွာ နဒိတွာ ဇာလပက္ခိတ္တမစ္ဆံ ဝိယ ကတွာ သက္ကာ ဂဟေတု’’န္တိ. တသ္မိံ ခဏေ ‘‘ဘိက္ခူနံ ကထာသလ္လာပံ သုဏာထာ’’တိ ရညော ပေသိတစရပုရိသာ တံ သုတွာ ရညော အာရောစေသုံ. တံ သုတွာ ရာဇာ သင်္ဂါမဘေရိံ ပဟရာပေတွာ ဂန္တွာ သကဋဗျူဟံ ကတွာ အဇာတသတ္တုံ ဇီဝဂ္ဂါဟံ ဂဏှိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥပဿုတိဝသေ…ပေ... အဇာတသတ္တုံ ဂဏှီ’’တိ.

30. 第十，“出击战”(uyyodhikā)者，谓“以此出而战”，此乃以兵器交战之谓也。或“出而战”(uyyodhiko)即兵器之攻击。是故（经中）言“从战阵中退回”。“由窃听而知应战之法”者——据说，在祇陀林(Jetavana)，有达多长老(Dattatthera)与持弓帝须长老(Dhanuggahatissatthera)二位年老大长老，住于寺院边地的茅庐中。其中，持弓帝须长老于后夜时分醒来，起而坐，对达多长老说：“你这大肚子的憍萨罗人，只是让吃下的饭在肚里腐烂，于战事谋略则一无所知，只会让人说‘被打败了’。”达多长老问：“然则应如何是好？”（帝须长老）答：“尊者，所谓战阵，有莲花阵、轮阵、车阵三种。欲生擒阿闍世(Ajātasattu)，可于某山谷中，在两侧山壁上配置人马，于前方示弱，待其进入山谷后，即封锁其来路，于前后及两侧山壁上呐喊冲击，如捕网中之鱼，便可擒获。”其时，国王所遣之探子听闻比丘等之交谈，回报于王。王闻之，即命击战鼓，前往布下车阵，生擒阿闍世。是故言“由窃听……乃至……擒获阿闍世”。

ဒေါဏပါကန္တိ ဒေါဏတဏ္ဍုလာနံ ပက္ကဘတ္တံ. ဒေါဏန္တိ စတုနာဠိကာနမေတမဓိဝစနံ. မနုဇဿာတိ သတ္တဿ. တနုကဿာတိ တနုကာ အပ္ပိကာ အဿ ပုဂ္ဂလဿ, ဘုတ္တပစ္စယာ ဝိသဘာဂဝေဒနာ န ဟောန္တိ. သဏိကန္တိ မန္ဒံ မုဒုကံ, အပရိဿယမေဝါတိ အတ္ထော. ဇီရတီတိ ပရိဘုတ္တာဟာရော ပစ္စတိ. အာယု ပါလယန္တိ နိရောဂေါ အဝေဒနော ဇီဝိတံ ရက္ခန္တော. အထ ဝါ သဏိကံ ဇီရတီတိ သော ဘောဇနေ မတ္တညူ ပုဂ္ဂလော ပရိမိတာဟာရတာယ သဏိကံ စိရေန ဇီရတိ ဇရံ ပါပုဏာတိ ဇီဝိတံ ပါလယန္တော.

“一斗饭”(Doṇapākaṃ)指一斗米所煮之饭。“斗”(Doṇa)是四“那利迦”(nāḷikā)的异名。“于人”(Manujassa)指于有情。“令少”(Tanukassa)者，谓于此人，由所食之缘而生的不适之受会变少。“缓慢地”(Saṇikaṃ)意为徐缓、轻柔，即无危害。“消化”(Jīrati)指所食之物被消化。“守护其寿”(Āyu pālayanti)指无病无恼，守护生命。或者，“缓慢衰老”(saṇikaṃ jīrati)是说，彼饮食知量之人，因饮食有度，故能缓慢地、经过长时才衰老，到达老年，从而守护其生命。

ဣမံ ဩဝါဒံ အဒါသီတိ ဧကသ္မိံ ကိရ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.၂၀၃ ပသေနဒိကောသလဝတ္ထု) သမယေ ရာဇာ တဏ္ဍုလဒေါဏဿ ဩဒနံ တဒုပိယေန သူပဗျဉ္ဇနေန ဘုဉ္ဇတိ. သော ဧကဒိဝသံ ဘုတ္တပါတရာသော [Pg.328] ဘတ္တသမ္မဒံ အဝိနောဒေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ကိလန္တရူပေါ ဣတော စိတော စ သမ္ပရိဝတ္တတိ, နိဒ္ဒါယ အဘိဘုယျမာနောပိ လဟုကံ နိပဇ္ဇိတုံ အသက္ကောန္တော ဧကမန္တံ နိသီဒိ. အထ နံ သတ္ထာ အာဟ ‘‘ကိံ, မဟာရာဇ, အဝိဿမိတွာဝ အာဂတောသီ’’တိ. အာမ, ဘန္တေ, ဘုတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ မေ မဟာဒုက္ခံ ဟောတီတိ. အထ နံ သတ္ထာ, ‘‘မဟာရာဇ, အတိဗဟုဘောဇီနံ ဧတံ ဒုက္ခံ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ –

“给予此教诫”者——据说，有一次（参考《法句经注》2.203 波斯匿王事），憍萨罗国的波斯匿王(Pasenadi Kosala)正食用一斗米饭，并配以等量的汤和菜肴。一日，他用完早餐，尚未消除饭后的困顿，便拖着疲惫之身来到导师跟前，辗转反侧，虽被睡意所困，却无法安然躺下，只得坐于一旁。于是导师问他：“大王，您是没休息就来了吗？”“是的，尊者。我自用餐后，便感到非常痛苦。”于是导师对他说：“大王，过度饮食者便会有此痛苦。”然后说道：

‘‘မိဒ္ဓီ ယဒါ ဟောတိ မဟဂ္ဃသော စ,နိဒ္ဒါယိတာ သမ္ပရိဝတ္တသာယီ;

မဟာဝရာဟောဝ နိဝါပပုဋ္ဌော,ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတိ မန္ဒော’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၂၅;

နေတ္တိ. ၂၆, ၉၀) –

“若人懒惰又贪食，好睡且辗转反侧，犹如圈养之大猪，愚者再再入母胎。”

ဣမာယ ဂါထာယ ဩဝဒိတွာ, ‘‘မဟာရာဇ, ဘောဇနံ နာမ မတ္တာယ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, မတ္တဘောဇိနော ဟိ သုခံ ဟောတီ’’တိ ဥတ္တရိပိ ပုန ဩဝဒန္တော ‘‘မနုဇဿ သဒါ သတီမတော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၂၄) ဣမံ ဂါထမာဟ.

以此偈教诫后，又进一步训诫道：“大王，饮食应知量而食，饮食知量者方得安乐。”并为说此偈：“若人常具念……”

ရာဇာ ပန ဂါထံ ဥဂ္ဂဏှိတုံ နာသက္ခိ, သမီပေ ဌိတံ ပန ဘာဂိနေယျံ သုဒဿနံ နာမ မာဏဝံ ‘‘ဣမံ ဂါထံ ဥဂ္ဂဏှ တာတာ’’တိ အာဟ. သော တံ ဂါထံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ‘‘ကိံ ကရောမိ, ဘန္တေ’’တိ သတ္ထာရံ ပုစ္ဆိ. အထ နံ သတ္ထာ အာဟ, ‘‘မာဏဝ, ဣမံ ဂါထံ နဋော ဝိယ ပတ္တပတ္တဋ္ဌာနေ မာ အဝစ, ရညော ပါတရာသံ ဘုဉ္ဇနဋ္ဌာနေ ဌတွာ ပဌမပိဏ္ဍာဒီသုပိ အဝတွာ အဝသာနေ ပိဏ္ဍေ ဂဟိတေ ဝဒေယျာသိ, ရာဇာ သုတွာ ဘတ္တပိဏ္ဍံ ဆဍ္ဍေဿတိ. အထ ရညော ဟတ္ထေသု ဓောတေသု ပါတိံ အပနေတွာ သိတ္ထာနိ ဂဏေတွာ တဒုပိယံ ဗျဉ္ဇနံ ဉတွာ ပုနဒိဝသေ တာဝတကေ တဏ္ဍုလေ ဟာရေယျာသိ. ပါတရာသေ စ ဝတွာ သာယမာသေ မာ ဝဒေယျာသီ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ တံ ဒိဝသံ ရညော ပါတရာသံ ဘုတွာ ဂတတ္တာ သာယမာသေ ဘဂဝတော အနုသိဋ္ဌိနိယာမေန ဂါထံ အဘာသိ. ရာဇာ ဒသဗလဿ ဝစနံ သရိတွာ ဘတ္တပိဏ္ဍံ ပါတိယံယေဝ ဆဍ္ဍေသိ. ရညော ဟတ္ထေသု ဓောတေသု ပါတိံ အပနေတွာ သိတ္ထာနိ ဂဏေတွာ ပုနဒိဝသေ တတ္တကေ တဏ္ဍုလေ ဟရိံသု, သောပိ မာဏဝေါ ဒိဝသေ ဒိဝသေ တထာဂတဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ. ဒသဗလဿ ဝိဿာသိကော အဟောသိ. အထ နံ ဧကဒိဝသံ ပုစ္ဆိ ‘‘ရာဇာ ကိတ္တကံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ? သော ‘‘နာဠိကောဒန’’န္တိ အာဟ. ဝဋ္ဋိဿတိ ဧတ္တာဝတာ [Pg.329] ပုရိသဘာဂေါ ဧသ, ဣတော ပဋ္ဌာယ ဂါထံ မာ ဝဒီတိ. ရာဇာ တထေဝ သဏ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နာဠိကောဒနပရမတာယ သဏ္ဌာသီ’’တိ. ရတ္တညုတာယ ဝဍ္ဎိတံ သီလံ အဿ အတ္ထီတိ ဝဍ္ဎိတသီလော. အပေါထုဇ္ဇနိကေဟိ သီလေဟီတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေဟိ သီလံ အရိယံ သုဒ္ဓံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အရိယသီလော’’တိ. တဒေကံ အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကုသလသီလော’’တိ.

然王未能学会此偈，便对其身旁的名为善见(Sudassana)的外甥少年说：“孩子，你来学此偈。”少年学会后，问导师：“尊者，我当如何行？”导师说：“少年，莫如演员般随时随地念诵此偈。当于王用早餐时，立于其侧，莫于其食第一口饭时念，当于其取最后一口饭时念。王闻之，必将饭团舍弃。待王洗手后，你便移开食盘，数其饭粒，知其所配菜肴，次日便取等量之米。于早餐时念，于晚餐时则莫念。”少年应诺：“善哉。”然当日王已用毕早餐离去，故其于晚餐时，遵世尊所教之法而诵此偈。王忆起十力（世尊）之言，便将饭团弃于盘中。待王洗手后，（少年）移开食盘，数其饭粒，次日便取等量之米。此少年日日前往如来之处，遂成十力（世尊）之亲信。一日，（世尊）问他：“王食几何？”答曰：“一那利迦之饭。”（世尊）曰：“此量足矣，此乃一人之份量。自此以后，莫再诵此偈。”王之食量便固定于此。是故言“食量以一那利迦饭为限而住”。“增戒者”(vaḍḍhitasīlo)者，谓其戒因具长老腊而增长。“圣戒者”(ariyasīlo)者，谓其戒非凡夫之戒，乃四遍净戒，是为圣洁，故如此说。“善戒者”(kusalasīlo)者，谓其戒以无过失故为善，故如此说。

ဒုတိယကောသလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二憍萨罗经释义终。

မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

大品释义终。

၄. ဥပါလိဝဂ္ဂေါ

4. 优波离品

၁. ဥပါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 优波离经释义

၃၁. စတုတ္ထဿ ပဌမေ အတ္ထဝသေတိ ဝုဒ္ဓိဝိသေသေ, သိက္ခာပဒပညတ္တိဟေတု အဓိဂမနီယေ ဟိတဝိသေသေတိ အတ္ထော. အတ္ထောယေဝ ဝါ အတ္ထဝသော, ဒသ အတ္ထေ ဒသ ကာရဏာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ အတ္ထော ဖလံ တဒဓီနဝုတ္တိတာယ ဝသော ဧတဿာတိ အတ္ထဝသော, ဟေတူတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ယေ မမ သောတဗ္ဗံ သဒ္ဒဟာတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ, တေသံ တံ အဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ယော စ တထာဂတဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, တဿ တံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အသမ္ပဋိစ္ဆနေ အာဒီနဝန္တိ ဘဒ္ဒါလိသုတ္တေ ဝိယ အသမ္ပဋိစ္ဆနေ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ. သုခဝိဟာရာဘာဝေ သဟဇီဝမာနဿ အဘာဝတော သဟဇီဝိတာပိ သုခဝိဟာရောဝ ဝုတ္တော. သုခဝိဟာရော နာမ စတုန္နံ ဣရိယာပထဝိဟာရာနံ ဖာသုတာ.

31. 第四（波罗夷）初分中，所谓“依义而住”，是指在增长殊胜、学处制定原因、能够证得殊胜利益等方面的意义。或者说，“义”本身就是“依义而住”，也就是指（下文将要说的）十种意义和十种原因。又或者说，“义”是果报，因为“住”依赖于这个“义”，所以称之为“依义而住”，也就是（这里说的）原因。应当这样理解这里的意义：“那些认为我的话值得听取和相信的人，这对他们来说将是长久的利益和快乐。”因为（世尊）说过“若有人接受如来的教导，这将使他获得长久的利益和安乐”。（对于）不接受（教导）的过患，就像在《跋陀梨经》(Bhaddālisutta)中所示，展示了其过患。若无安乐住，则无共住者，故共住亦被称为安乐住。所谓的安乐住，是指四种威仪的安适。

မင်္ကုတန္တိ နိတ္တေဇတံ. ဓမ္မေနာတိအာဒီသု ဓမ္မောတိ ဘူတံ ဝတ္ထု. ဝိနယောတိ စောဒနာ စေဝ သာရဏာ စ. သတ္ထုသာသနန္တိ ဉတ္တိသမ္ပဒါ စေဝ အနုဿာဝနသမ္ပဒါ စ.

“局促不安”(maṅku)指无光彩。“依法”等句中，“法”指真实之事。“律”指诘问与忆念。“师教”指作白圆满与随诵圆满。

ပိယသီလာနန္တိ သိက္ခာကာမာနံ. တေသဉှိ သီလံ ပိယံ ဟောတိ. တေနေဝါဟ ‘‘သိက္ခာတ္တယပါရိပူရိယာ ဃဋမာနာ’’တိ. သန္ဒိဒ္ဓမနာတိ သံသယံ အာပဇ္ဇမနာ[Pg.330]. ဥဗ္ဗဠှာ ဟောန္တီတိ ပီဠိတာ ဟောန္တိ. သံဃကမ္မာနီတိ သတိပိ ဥပေါသထပဝါရဏာနံ သံဃကမ္မဘာဝေ ဂေါဗလီဗဒ္ဒဉာယေန ဥပေါသထံ ပဝါရဏဉ္စ ဌပေတွာ ဥပသမ္ပဒါဒိသေသသံဃကမ္မာနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမဂ္ဂါနံ ဘာဝေါ သာမဂ္ဂီ.

“爱戒者”是指乐于学戒之人。对他们来说，戒是可喜爱的。因此（世尊）说“努力圆满三学”。“心生疑惑”是指陷入疑惑。“逼迫”是指被压迫。“僧伽事务”是指，即使布萨和自恣也属于僧伽事务，但根据牛轭相连之喻，应理解为除去布萨和自恣，而取受具足戒等其余的僧伽事务。“和合”是指和谐的状态。

‘‘နာဟံ, စုန္ဒ, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံယေဝ အာသဝါနံ သံဝရာယ ဓမ္မံ ဒေသေမီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၈၂) ဧတ္ထ ဝိဝါဒမူလဘူတာ ကိလေသာ အာသဝါတိ အာဂတာ.

“纯陀！我不只是为了防护现法之漏而说法”(《长部》3.182)，此处以诤论为根本的诸烦恼，被称为“漏”。

‘‘ယေန ဒေဝူပပတျဿ, ဂန္ဓဗ္ဗော ဝါ ဝိဟင်္ဂမော;

ယက္ခတ္တံ ယေန ဂစ္ဆေယျံ, မနုဿတ္တဉ္စ အဗ္ဗဇေ;

တေ မယှံ အာသဝါ ခီဏာ, ဝိဒ္ဓသ္တာ ဝိနဠီကတာ’’တိ. (အ. နိ. ၄.၃၆) –

“依此得生天界上，或为乾闼婆飞翔；依此得为夜叉身，或得往生为人；我之诸漏已永尽，摧毁拔除无有余。”(《增支部》4.36)

ဧတ္ထ တေဘူမကံ ကမ္မံ အဝသေသာ စ အကုသလာ ဓမ္မာ. ဣဓ ပန ပရူပဝါဒဝိပ္ပဋိသာရဝဓဗန္ဓာဒယော စေဝ အပါယဒုက္ခဘူတာ စ နာနပ္ပကာရာ ဥပဒ္ဒဝါ အာသဝါတိ အာဟ ‘‘အသံဝရေ ဌိတေန တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ပတ္တဗ္ဗာ’’တိအာဒိ. ယဒိ ဟိ ဘဂဝါ သိက္ခာပဒံ န စ ပညပေယျ, တတော အသဒ္ဓမ္မပ္ပဋိသေဝနအဒိန္နာဒါနပါဏာတိပါတာဒိဟေတု ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ပရူပဝါဒါဒယော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ နာနပ္ပကာရာ အနတ္ထာ, ယေ စ တန္နိမိတ္တမေဝ နိရယာဒီသု နိဗ္ဗတ္တဿ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကာရဏာဒိဝသေန မဟာဒုက္ခာနုဘဝနပ္ပကာရာ အနတ္ထာ, တေ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အာသဝါနံ သံဝရာယ သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယာ’’တိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မော ဝုစ္စတိ ပစ္စက္ခော အတ္တဘာဝေါ, တတ္ထ ဘဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ပတ္တဗ္ဗာ’’တိ. သမ္မုခါ ဂရဟနံ အကိတ္တိ, ပရမ္မုခါ ဂရဟနံ အယသော. အထ ဝါ သမ္မုခါ ပရမ္မုခါ ဂရဟနံ အကိတ္တိ, ပရိဝါရဟာနိ အယသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာဂမနမဂ္ဂထကနာယာတိ အာဂမနဒွါရပိဒဟနတ္ထာယ. သမ္ပရေတဗ္ဗတော ပေစ္စ ဂန္တဗ္ဗတော သမ္ပရာယော, ပရလောကောတိ အာဟ ‘‘သမ္ပရာယေ နရကာဒီသူ’’တိ.

此处指三界之业，以及其余的不善法。然而在此，有他人讥评、后悔、杀害、束缚等等，以及种种属于恶趣之苦的灾祸，这些都是漏，所以说“住于不防护者，即于此生所应得”等等。如果世尊没有制定学处，那么由于行非法、不与取、杀生等原因，会产生他人讥评等等现法的种种不幸，以及由于这些原因，投生到地狱等之中，因五花大绑等业行而体验到巨大痛苦的种种不幸，针对这些，所以说“为了防护现法之漏，为了对治当来之漏”。现法，指的是当下的自体，于其中所生者即是“现法的”。因此说“即于此生所应得”。当面呵责是“恶名”，背后呵责是“不誉”。或者，当面和背后呵责都是“恶名”，眷属的丧失是“不誉”，应当知道。“为了杜绝来路”，即为了关闭到来的门户。因死后前往，故称“当来”，即指他世，所以说“当来在地狱等之中”。

မေထုနာဒီနိ ရဇ္ဇနဋ္ဌာနာနိ. ပါဏာတိပါတာဒီနိ ဒုဿနဋ္ဌာနာနိ.

淫欲等是贪染之处。杀生等是瞋恚之处。

သံဝရဝိနယောတိ သီလသံဝရော, သတိသံဝရော, ဉာဏသံဝရော, ခန္တိသံဝရော, ဝီရိယသံဝရောတိ ပဉ္စဝိဓော သံဝရော. ယထာသကံ သံဝရိတဗ္ဗာနံ ဝိနေတဗ္ဗာနဉ္စ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ သံဝရဏတော သံဝရော, ဝိနယနတော ဝိနယောတိ ဝုစ္စတိ[Pg.331]. ပဟာနဝိနယောတိ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ, သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ, ပဋိပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ, နိဿရဏပ္ပဟာနန္တိ ပဉ္စဝိဓံ ပဟာနံ ယသ္မာ စာဂဋ္ဌေန ပဟာနံ, ဝိနယဋ္ဌေန ဝိနယော, တသ္မာ ‘‘ပဟာနဝိနယော’’တိ ဝုစ္စတိ. သမထဝိနယောတိ သတ္တ အဓိကရဏသမထာ. ပညတ္တိဝိနယောတိ သိက္ခာပဒမေဝ. သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ ဟိ ဝိဇ္ဇမာနာယ ဧဝ သိက္ခာပဒသမ္ဘဝတော ပညတ္တိဝိနယောပိ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ အနုဂ္ဂဟိတော ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

“防护律”是指戒防护、念防护、智防护、忍耐防护、精进防护这五种防护。对于各自应当防护和调伏的身恶行等，因防护故为“防护”，因调伏故为“律”。“断除律”是指支断、镇伏断、正断、安息断、出离断这五种断除。因以舍离为义故为“断”，以调伏为义故为“律”，所以称为“断除律”。“止息律”是指七种灭诤法。“制法律”是指学处本身。因为只有学处的制定存在，学处才可能存在，所以制法律也为学处的制定所资助。此处其余的都是已经说过的内容。

ဥပါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《优波离经》释义终。

ဥပါလိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

优波离品释义终。

၅. အက္ကောသဝဂ္ဂေါ

5. 呵责品

၁-၈. ဝိဝါဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-8. 诤论经等释义

၄၁-၄၈. ပဉ္စမဿ ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ. ဆဋ္ဌေ ခဏဘင်္ဂုရတာယ န နိစ္စာ န ဓုဝါတိ အနိစ္စာ. တတော ဧဝ ပဏ္ဍိတေဟိ န ဣစ္စာ န ဥပဂန္တဗ္ဗာတိပိ အနိစ္စာ. သွာယံ နေသံ အနိစ္စဋ္ဌော ဥဒယဝယပရိစ္ဆိန္နတာယ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဟုတွာ အဘာဝိနော’’တိ, ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝိနဿကာတိ အတ္ထော. သာရရဟိတာတိ နိစ္စသာရဓုဝသာရအတ္တသာရဝိရဟိတာ. မုသာတိ ဝိသံဝါဒနဋ္ဌေန မုသာ, ဧကံသေန အသုဘာဒိသဘာဝါ တေ ဗာလာနံ သုဘာဒိဘာဝေန ဥပဋ္ဌဟန္တိ, သုဘာဒိဂ္ဂဟဏဿ ပစ္စယဘာဝေန သတ္တေ ဝိသံဝါဒေန္တိ. တေနာဟ ‘‘နိစ္စသုဘသုခါ ဝိယာ’’တိအာဒိ. န ပဿနသဘာဝါတိ ခဏပဘင်္ဂုရတာဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနတာယ ဒိဿမာနာ ဝိယ ဟုတွာ အဒဿနပကတိကာ. ဧတေ ဟိ ခေတ္တံ ဝိယ ဝတ္ထု ဝိယ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဝိယ စ ပညာယိတွာပိ ကတိပါဟေနေဝ သုပိနကေ ဒိဋ္ဌာ ဝိယ န ပညာယန္တိ. သတ္တမဋ္ဌမာနိ သုဝိညေယျာနိ.

41-48. 第五经的第一部分等意义浅显。第六经中，由于刹那坏灭的性质，故说“非常、非恒”是为无常。因此，智者不欲求、不趋近，故亦称无常。此等无常之义，当知是由生灭所限定，故说“有已还无”，即生起后坏灭之义。“无实质”是指远离常实、恒实、我实。“虚妄”，是以欺骗之义为虚妄；诸法本性为不净等，却为愚者显现为净等相，以作为净等想之缘而欺骗有情。故说“似常、似乐、似净”等。“非可见之性”是说，它们虽显现如可见，但因其刹那坏灭、转瞬即逝的现起方式，本性实为不可见。此等事物，如田地、物品、金银，虽曾显现，然片刻之后，便如梦中所见，不再显现。第七、第八经义甚明了。

ဝိဝါဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《诤论经》等释义终。

၉-၁၀. သရီရဋ္ဌဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

9-10. 身住法经等释义

၄၉-၅၀. နဝမေ [Pg.332] ပုနဗ္ဘဝဒါနံ ပုနဗ္ဘဝေါ ဥတ္တရပဒလောပေန, ပုနဗ္ဘဝေါ သီလမဿာတိ ပေါနောဘဝိကော, ပုနဗ္ဘဝဒါယကောတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ပုနဗ္ဘဝနိဗ္ဗတ္တကော’’တိ. ဘဝသင်္ခရဏကမ္မန္တိ ပုနဗ္ဘဝနိဗ္ဗတ္တနကကမ္မံ. ဒသမေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

49-50. 第九经中，“给予再生”(punabbhavadānaṃ)一词，因省略后分，而作“再生”(punabbhavo)。“其性为再生，故为‘能致再生者’(ponobhaviko)”，义为“给予再生者”。因此说“能令再生”。“能造作有之业”(bhavasaṅkharaṇakammaṃ)是指能令再生的业。第十经中，无甚可说。

သရီရဋ္ဌဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《身住法经》等释义终。

အက္ကောသဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

呵责品释义终。

ပဌမပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

初五十经终。

၂. ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ

2. 第二五十经

(၆) ၁. သစိတ္တဝဂ္ဂေါ

(6) 1. 自心品

၁-၁၀. သစိတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. 自心经等释义

၅၁-၆၀. ဒုတိယဿ [Pg.333] ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ. ဒသမေ ပိတ္တံ သမုဋ္ဌာနမေတေသန္တိ ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာ, ပိတ္တပစ္စယာပိတ္တဟေတုကာတိ အတ္ထော. သေမှသမုဋ္ဌာနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သန္နိပါတိကာတိ တိဏ္ဏမ္ပိ ပိတ္တာဒီနံ ကောပေန သမုဋ္ဌိတာ. ဥတုပရိဏာမဇာတိ ဝိသဘာဂဥတုတော ဇာတာ. ဇင်္ဂလဒေသဝါသီနဉှိ အနူပဒေသေ ဝသန္တာနံ ဝိသဘာဂေါ စ ဥတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အနူပဒေသဝါသီနဉ္စ ဇင်္ဂလဒေသေတိ ဧဝံ ပရသမုဒ္ဒတီရာဒိဝသေနပိ ဥတုဝိသဘာဂတာ ဥပ္ပဇ္ဇတိယေဝ. တတော ဇာတာတိ ဥတုပရိဏာမဇာ. အတ္တနော ပကတိစရိယာနံ ဝိသယာနံ ဝိသမံ ကာယပရိဟရဏဝသေန ဇာတာ ဝိသမပရိဟာရဇာ. တေနာဟ ‘‘အတိစိရဋ္ဌာနနိသဇ္ဇာဒိနာ ဝိသမပရိဟာရေန ဇာတာ’’တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန မဟာဘာရဝဟနသုဓာကောဋ္ဋနာဒီနံ သင်္ဂဟော. ပရဿ ဥပက္ကမတော နိဗ္ဗတ္တာ ဩပက္ကမိကာ. ဗာဟိရံ ပစ္စယံ အနပေက္ခိတွာ ကေဝလံ ကမ္မဝိပါကတောဝ ဇာတာ ကမ္မဝိပါကဇာ. တတ္ထ ပုရိမေဟိ သတ္တဟိ ကာရဏေဟိ ဥပ္ပန္နာ သာရီရိကာ ဝေဒနာ သက္ကာ ပဋိဗာဟိတုံ, ကမ္မဝိပါကဇာနံ ပန သဗ္ဗဘေသဇ္ဇာနိပိ သဗ္ဗပရိတ္တာနိပိ နာလံ ပဋိဃာတာယ.

51-60. 第二品的最初几节等意义浅显。第十节中，“胆汁所生”(pittasamuṭṭhāna)是指胆汁是其生起之因，意即以胆汁为缘、以胆汁为因。“痰所生”(semhasamuṭṭhāna)等亦同此理。“三合生”(sannipātika)是指由胆汁等三种因素共同扰动而生起。“时节变异生”(utupariṇāmaja)是指由不适宜的时节所生。例如，居住在林地的人若住在水乡，或水乡居民住在林地，以及住在异国海岸等，都会产生不适宜的时节，由此产生疾病，故称“时节变异生”。“非等量行所生”(visamaparihāraja)是指由于与自身习性相悖的不恰当身体保养方式而产生。因此说：“由于过久站立、坐下等非等量行而产生”。“等”字包括过度负重、捣石灰等。“他害生”(opakkamika)是指由于他人的加害而产生。“业异熟生”(kammavipākaja)则不依赖外缘，纯由业的异熟而产生。其中，由前七种原因产生的身苦尚可对治，然由业异熟所生者，一切医药及一切护咒皆无力对治。

သစိတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《有心经》等释义终。

သစိတ္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

有心品释义终。

(၇) ၂. ယမကဝဂ္ဂေါ

（7）第二 双对品

၁-၇. အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-7. 无明经等释义

၆၁-၆၇. ဒုတိယဿ ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ. သတ္တမေ နဠကပါနကေတိ ဧဝံနာမကေ နိဂမေ. ပုဗ္ဗေ ကိရ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၉ အာဒယော) အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ကပိယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော [Pg.334] မဟာကာယော ကပိရာဇာ ဟုတွာ အနေကသတဝါနရသဟဿပရိဝုတော ပဗ္ဗတပါဒေ ဝိစရိ, ပညဝါ ခေါ ပန ဟောတိ မဟာပညော. သော ပရိသံ ဧဝံ ဩဝဒတိ, ‘‘တာတာ, ဣမသ္မိံ ပဗ္ဗတပါဒေ ဝိသဖလာနိ ဟောန္တိ, အမနုဿပရိဂ္ဂဟိတာ ပေါက္ခရဏိကာ နာမ ဟောန္တိ, တုမှေ ပုဗ္ဗေ ခါဒိတပုဗ္ဗာနေဝ ဖလာနိ ခါဒထ, ပီတပုဗ္ဗာနေဝ ပါနီယာနိ ပိဝထ, ဧတ္ထ ဝေါ ပဋိပုစ္ဆိတကိစ္စံ နတ္ထီ’’တိ. တေ အပီတပုဗ္ဗံ ဒိသွာ သဟသာဝ အပိဝိတွာ သမန္တာ ပရိဓာဝိတွာ မဟာသတ္တဿ အာဂမနံ ဩလောကယမာနာ နိသီဒိံသု. မဟာသတ္တော အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ, တာတာ, ပါနီယံ န ပိဝထာ’’တိ အာဟ. တုမှာကံ အာဂမနံ ဩလောကေမာတိ. ‘‘သာဓု, တာတာ’’တိ သမန္တာ ပဒံ ပရိယေသမာနော ဩတိဏ္ဏပဒံယေဝ အဒ္ဒသ, န ဥတ္တိဏ္ဏပဒံ. အဒိသွာ ‘‘သပရိဿယာ’’တိ အညာသိ. တာဝဒေဝ စ တတ္ထ အဘိနိဗ္ဗတ္တအမနုဿော ဥဒကံ ဒွေဓာ ကတွာ ဥဋ္ဌာသိ – သေတမုခေါ, နီလကုစ္ဆိ, ရတ္တဟတ္ထပါဒေါ, မဟာဒါဌိကော, ဝန္တဒါဌော, ဝိရူပေါ, ဗီဘစ္ဆော, ဥဒကရက္ခသော. သော ဧဝမာဟ – ‘‘ကသ္မာ ပါနီယံ န ပိဝထ, မဓုရံ ဥဒကံ ပိဝထ, ကိံ တုမှေ ဧတဿ ဝစနံ သုဏာထာ’’တိ. မဟာသတ္တော အာဟ ‘‘တွံ အဓိဝတ္ထော အမနုဿော’’တိ? အာမာဟန္တိ. ‘‘တွံ ဣဓ ဩတိဏ္ဏေ လဘသီ’’တိ အာဟ. အာမ, တုမှေ ပန သဗ္ဗေ ခါဒိဿာမီတိ. န သက္ခိဿသိ ယက္ခာတိ. ပါနီယံ ပန ပိဝိဿထာတိ. အာမ, ပိဝိဿာမာတိ. ဧဝံ သန္တေ ဧကမ္ပိ ဝါနရံ န မုဉ္စိဿန္တိ. ‘‘ပါနီယဉ္စ ပိဝိဿာမ, န စ တေ ဝသံ ဂမိဿာမာ’’တိ နဠံ အာဟရာပေတွာ ကောဋိယံ ဂဟေတွာ ဓမိ. သဗ္ဗော ဧကစ္ဆိဒ္ဒေါ အဟောသိ. တီရေ နိသီဒိတွာဝ ပါနီယံ ပိဝိ. သေသဝါနရာနမ္ပိ ပါဋိယေက္ကံ နဠံ အာဟရာပေတွာ ဓမိတွာ အဒါသိ. သဗ္ဗေ တေ ပဿန္တဿေဝ ပါနီယံ ပိဝိံသု. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

61-67. 第二节至第六节意义浅显。第七节中，在名为芦苇饮处(Naḷakapānaka)的村镇。据说，往昔我们的菩萨投生为猴胎，身形巨大，成为猴王，率领成千上万的猴子在山脚下活动，而且他智慧广大。他这样教导他的部下：“孩子们，这山脚下有毒果，有非人占据的池塘，你们只吃以前吃过的果子，喝以前喝过的水，此事不必问我。”那些猴子看到没喝过的水，不敢贸然饮用，而是四处奔跑，坐下等待大士的到来。大士来了，问：“孩子们，为什么不喝水啊？”他们回答：“我们在等您来。”大士说：“善哉，孩子们。”他四处寻找足迹，只看到进入水中的足迹，没看到出来的足迹，就意识到“有危险”。就在那时，一个盘踞于此的非人将水分开，站了起来——白脸、蓝腹、红手足、大獠牙、獠牙外露、形貌丑陋、令人怖畏，是一个水夜叉。它说：“为什么不喝水？水很甜美，你们为什么听他的话？”大士问：“你是盘踞于此的非人吗？”它回答：“是的。”（大士又问：）“你捉拿进入此处的（众生）吗？”（它回答：）“是的，我会吃掉你们全部。”大士说：“你做不到的，夜叉。”（它说：）“那你们喝水吧。”（大士）回答说：“好，我们会喝的。”（它说：）“这样的话，你们一只猴子也逃不掉。”（大士说：）“我们既要喝水，又不会落入你的控制。”（大士）让人拿来芦苇，握住一端吹气，整根芦苇就成了一个孔道。他坐在岸边，用芦苇喝水。他又让其余的猴子各自取一根芦苇，吹通后给它们。所有猴子都在那（夜叉）的注视下喝了水。对此有偈颂说——

‘‘ဒိသွာ ပဒမနုတ္တိဏ္ဏံ, ဒိသွာနောတရိတံ ပဒံ;

နဠေန ဝါရိံ ပိဿာမ, နေဝ မံ တွံ ဝဓိဿသီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၂၀);

“见足入水处，未见出水痕；以芦管饮水，汝不能害我。”

တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဇ္ဇဒိဝသာ တသ္မိံ ဌာနေ နဠာ ဧကစ္ဆိဒ္ဒါဝ ဟောန္တိ. ဣမသ္မိဉှိ ကပ္ပေ ကပ္ပဋ္ဌိယပါဋိဟာရိယာနိ နာမ စန္ဒေ သသလက္ခဏံ (ဇာ. ၁.၄.၆၁ အာဒယော), ဝဋ္ဋဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁.၃၅) သစ္စကိရိယဋ္ဌာနေ အဂ္ဂိဇာလဿ အာဂမနုပစ္ဆေဒေါ, ဃဋီကာရဿ မာတာပိတူနံ ဝသနဋ္ဌာနေ အနောဝဿနံ (မ. နိ. ၂.၂၉၁), ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ နဠာနံ ဧကစ္ဆိဒ္ဒဘာဝေါတိ. ဣတိ သာ ပေါက္ခရဏီ နဠေန ပါနီယဿ ပိဝိတတ္တာ ‘‘နဠကပါနကာ’’တိ နာမံ လဘိ. အပရဘာဂေ တံ ပေါက္ခရဏိံ နိဿာယ [Pg.335] နိဂမော ပတိဋ္ဌာသိ, တဿပိ ‘‘နဠကပါန’’န္တွေဝ နာမံ ဇာတံ. တံ ပန သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘နဠကပါနေ’’တိ. ပလာသဝနေတိ ကိံသုကဝနေ.

从那时起直到今天，那地方的芦苇都只有一个孔道。因为在这个劫中，有被称为住劫神迹(kappaṭṭhiyapāṭihāriya)之事：如月亮上的兔子标记（例如《本生》1.4.61等），《鹌鹑本生》(Vaṭṭajātaka,《本生》1.1.35)中于真实誓言处火焰退去，陶工伽提迦罗(Ghaṭīkāra)父母居住的地方不下雨（《中部》2.291），池塘边的芦苇变成一个孔道等等。因此，这池塘因用芦苇饮水而得名“芦苇饮处”(Naḷakapānaka)。后来，靠近这个池塘建立了一个村镇，那个村镇也同样叫做“芦苇饮处”(Naḷakapāna)。此处所说的“于芦苇饮处”(naḷakapāne)就是指这个。“波罗娑林”(palāsavane)是指“甄叔迦林”(kiṃsukavane)。

တုဏှီဘူတံ တုဏှီဘူတန္တိ ဗျာပနိစ္ဆာယံ ဣဒံ အာမေဍိတဝစနန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ ယံ ဒိသ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အနုဝိလောကေတွာတိ ဧတ္ထ အနု-သဒ္ဒေါ ‘‘ပရီ’’တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘တတော တတော ဝိလောကေတွာ’’တိ. ကသ္မာ အာဂိလာယတိ ကောဋိသဟဿဟတ္ထိနာဂါနံ ဗလံ ဓာရေန္တဿာတိ စောဒကဿ အဓိပ္ပာယော. အာစရိယော ပနဿ ‘‘ဧသ သင်္ခါရာနံ သဘာဝေါ, ယဒိဒံ အနိစ္စတာ. ယေ ပန အနိစ္စာ, တေ ဧကန္တေနေဝ ဥဒယဝယပ္ပဋိပီဠိတတာယ ဒုက္ခာ ဧဝ. ဒုက္ခသဘာဝေသု တေသု သတ္ထုကာယေ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယာ အယံ ပစ္စယော’’တိ ဒဿေတုံ ‘‘ဘဂဝတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပိဋ္ဌိဝါတော ဥပ္ပဇ္ဇိ, သော စ ခေါ ပုဗ္ဗေကတကမ္မပစ္စယာ. ဧတ္ထာဟ ‘‘ကိံ ပန တံ ကမ္မံ, ယေန အပရိမာဏကာလံ သက္ကစ္စံ ဥပစိတဝိပုလပုညသမ္ဘာရော သတ္ထာ ဧဝရူပံ ဒုက္ခဝိပါကမနုဘဝတီ’’တိ? ဝုစ္စတေ – အယမေဝ ဘဂဝါ ဗောဓိသတ္တဘူတော အတီတဇာတိယံ မလ္လပုတ္တော ဟုတွာ ပါပဇနသေဝီ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလော စရတိ. သော ဧကဒိဝသံ နိဗ္ဗုဒ္ဓေ ဝတ္တမာနေ ဧကံ မလ္လပုတ္တံ ဂဟေတွာ ဂါဠှတရံ နိပ္ပီဠေသိ. တေန ကမ္မေန ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာပိ ဒုက္ခမနုဘဝိ. ယထာ စေတံ, ဧဝံ စိဉ္စမာဏဝိကာဒီနမိတ္ထီနံ ယာနိ ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနာဒီနိ ဒုက္ခာနိ, သဗ္ဗာနိ ပုဗ္ဗေကတဿ ဝိပါကာဝသေသာနိ, ယာနိ ကမ္မပိလောတိကာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၆၄-၉၆) –

“默然无声，默然无声”——为了显示这是表示周遍之意的重复语，所以说“无论何方”等。“环顾”(anuviloketvā)——此处“anu”一词与“parī”（周遍）意义相同，故说“从彼从彼观察”。为什么疲倦？提问者的意思是：拥有俱胝千龙象之力的世尊怎么会疲倦？然而，导师为了显示“此乃诸行之自性，亦即无常。凡无常者，必为生灭所逼迫，故纯粹是苦。于此苦之自性中，此即为世尊身体生起痛苦之因缘”，故说“世尊”等。背后生起风病，这确实是过去所作业的缘故。这里有人问：“那么是什么业，使得于无量时中，恭敬地积累了广大福德资粮的导师，还要承受这样的苦果？”回答是：这位世尊在过去作为菩萨时，曾是一位摔跤手之子，亲近恶人，常行非如理作意。有一天比赛时，他抓住一个摔跤手狠狠地挤压。因为这个业，如今即使成了佛陀，还要感受痛苦。像这样，像对孙陀利女(Sundarī)和战遮女(Ciñcā)等女人的诬陷等等，世尊所遭受的痛苦，全部都是过去所作业的剩余果报，也就是所说的“业的旧衣”(kammapilotika)。如《本行》(Apadāna)所说（apa. thera 1.39.64-96）——

‘‘အနောတတ္တသရာသန္နေ, ရမဏီယေ သိလာတလေ;

နာနာရတနပဇ္ဇောတေ, နာနာဂန္ဓဝနန္တရေ.

“阿耨达池旁， delightful stone slab; 众宝光辉照， 众香林木间。

‘‘မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန, ပရေတော လောကနာယကော;

အာသီနော ဗျာကရီ တတ္ထ, ပုဗ္ဗကမ္မာနိ အတ္တနော.

“为大比丘僧众所围绕，世间导师安坐于彼处，宣说了自身往昔之业。

‘‘သုဏာထ ဘိက္ခဝေါ မယှံ, ယံ ကမ္မံ ပကတံ မယာ;

ပိလောတိကဿ ကမ္မဿ, ဗုဒ္ဓတ္တေပိ ဝိပစ္စတိ.

“比丘众，且听我言，我昔所造业，旧业之残余，虽成佛亦熟。”

၁.

1.

‘‘မုနာဠိ နာမဟံ ဓုတ္တော, ပုဗ္ဗေ အညာသု ဇာတိသု;

ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ သုရဘိံ, အဗ္ဘာစိက္ခိံ အဒူသကံ.

“往昔其他生，我为无赖者，名为穆那利(Munāḷi)；诽谤无辜者，须罗毗独觉佛(Surabhi Paccekabuddha)。”

‘‘တေန [Pg.336] ကမ္မဝိပါကေန, နိရယေ သံသရိံ စိရံ;

ဗဟူ ဝဿသဟဿာနိ, ဒုက္ခံ ဝေဒေသိ ဝေဒနံ.

“以彼业异熟，长时轮回于地狱；数千年中，感受剧烈痛苦。”

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန, ဣဓ ပစ္ဆိမကေ ဘဝေ;

အဗ္ဘက္ခာနံ မယာ လဒ္ဓံ, သုန္ဒရိကာယ ကာရဏာ.

“以彼业之残余，于此最后有，我因孙达瑞咖，而遭受诽谤。”

၂.

2.

‘‘သဗ္ဗာဘိဘုဿ ဗုဒ္ဓဿ, နန္ဒော နာမာသိ သာဝကော;

တံ အဗ္ဘက္ခာယ နိရယေ, စိရံ သံသရိတံ မယာ.

我曾诽谤一切胜者佛陀的弟子难陀，因此长时在地狱中轮回。

‘‘ဒသ ဝဿသဟဿာနိ, နိရယေ သံသရိံ စိရံ;

မနုဿဘာဝံ လဒ္ဓါဟံ, အဗ္ဘက္ခာနံ ဗဟုံ လဘိံ.

我长时在地狱中轮回了一万年。获得人身之后，我遭受了许多诽谤。

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန, စိဉ္စမာဏဝိကာ မမံ;

အဗ္ဘာစိက္ခိ အဘူတေန, ဇနကာယဿ အဂ္ဂတော.

因残余业力，旃遮摩那婆女在大众面前以不实之词诽谤我。

၃.

3.

‘‘ဗြာဟ္မဏော သုတဝါ အာသိံ, အဟံ သက္ကတပူဇိတော;

မဟာဝနေ ပဉ္စသတေ, မန္တေ ဝါစေသိ မာဏဝေ.

我曾是博学的婆罗门，受人尊敬和供养。在大林中，我教导五百名青年诵读咒语。

‘‘တတ္ထာဂတော ဣသိ ဘီမော, ပဉ္စာဘိညော မဟိဒ္ဓိကော;

တဉ္စာဟံ အာဂတံ ဒိသွာ, အဗ္ဘာစိက္ခိံ အဒူသကံ.

有位仙人来到那里，威严可畏，具足五神通，有大神通力。我见到他到来，诽谤了无辜的他。

‘‘တတောဟံ အဝစံ သိဿေ, ကာမဘောဂီ အယံ ဣသိ;

မယှမ္ပိ ဘာသမာနဿ, အနုမောဒိံသု မာဏဝါ.

于是我对弟子们说：“这位仙人是享乐者。”当我说这话时，青年们也随喜了。

‘‘တတော မာဏဝကာ သဗ္ဗေ, ဘိက္ခမာနံ ကုလေ ကုလေ;

မဟာဇနဿ အာဟံသု, ကာမဘောဂီ အယံ ဣသိ.

于是所有青年挨家挨户乞食时，对大众说：“这位仙人是享乐者。”

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာ ဣမေ;

အဗ္ဘက္ခာနံ လဘုံ သဗ္ဗေ, သုန္ဒရိကာယ ကာရဏာ.

由此业报，这五百比丘都因为孙达瑞咖（Sundarikā）而遭受了诽谤。

၄.

4.

‘‘ဝေမာတုဘာတရံ ပုဗ္ဗေ, ဓနဟေတု ဟနိံ အဟံ;

ပက္ခိပိံ ဂိရိဒုဂ္ဂသ္မိံ, သိလာယ စ အပိံသယိံ.

昔日为财故，我杀害了同父异母的兄弟，把他扔进山谷险地，并用石头压碎了他。

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, ဒေဝဒတ္တော သိလံ ခိပိ;

အင်္ဂုဋ္ဌံ ပိံသယီ ပါဒေ, မမ ပါသာဏသက္ခရာ.

由此业报，提婆达多投掷了石头，我的脚趾被石块压碎。

၅.

5.

‘‘ပုရေဟံ ဒါရကော ဟုတွာ, ကီဠမာနော မဟာပထေ;

ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာန, မဂ္ဂေ သကလိကံ ခိပိံ.

往昔我还是个孩子时，在大道上玩耍。见到独觉佛，我向路上投掷了石块。

‘‘တေန [Pg.337] ကမ္မဝိပါကေန, ဣဓ ပစ္ဆိမကေ ဘဝေ;

ဝဓတ္ထံ မံ ဒေဝဒတ္တော, အဘိမာရေ ပယောဇယိ.

由此业报，于此最后一生中，提婆达多派人来杀害我。

၆.

6.

‘‘ဟတ္ထာရောဟော ပုရေ အာသိံ, ပစ္စေကမုနိမုတ္တမံ;

ပိဏ္ဍာယ ဝိစရန္တံ တံ, အာသာဒေသိံ ဂဇေနဟံ.

昔日我曾是象师，用大象攻击正在乞食的最殊胜的独觉仙人。

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, ဘန္တော နာဠာဂိရီ ဂဇော;

ဂိရိဗ္ဗဇေ ပုရဝရေ, ဒါရုဏော သမုပါဂမိ.

由此业报，那拉吉利象变得狂暴，在王舍城中变得凶猛。

၇.

7.

‘‘ရာဇာဟံ ပတ္ထိဝေါ အာသိံ, သတ္တိယာ ပုရိသံ ဟနိံ;

တေန ကမ္မဝိပါကေန, နိရယေ ပစ္စိသံ ဘုသံ.

我曾是国王，用矛刺伤了一个人。由此业报，我在地狱中遭受了剧烈痛苦。

‘‘ကမ္မုနော တဿ သေသေန, ဣဒါနိ သကလံ မမ;

ပါဒေ ဆဝိံ ပကပ္ပေသိ, န ဟိ ကမ္မံ ဝိနဿတိ.

由于那业的残余，现在我的脚上皮肤破裂。业不会消逝。

၈.

8.

‘‘အဟံ ကေဝဋ္ဋဂါမသ္မိံ, အဟုံ ကေဝဋ္ဋဒါရကော;

မစ္ဆကေ ဃာတိတေ ဒိသွာ, ဇနယိံ သောမနဿကံ.

我昔日住在渔夫村，曾是渔夫之子。见到鱼被杀害，我心生欢喜。

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, သီသဒုက္ခံ အဟူ မမ;

သဗ္ဗေ သက္ကာ စ ဟညိံသု, ယဒါ ဟနိ ဝိဋဋူဘော.

由此业报，我患上头痛之症；当毗琉璃（Viṭaṭūbha）杀害释迦族时，所有族人都被杀害了。

၉.

9.

‘‘ဖုဿဿာဟံ ပါဝစနေ, သာဝကေ ပရိဘာသယိံ;

ယဝံ ခါဒထ ဘုဉ္ဇထ, မာ စ ဘုဉ္ဇထ သာလယော.

在弗沙佛（Phussa）的教法中，我曾诽谤弟子们说：“你们吃大麦吧，不要吃精米。”

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, တေမာသံ ခါဒိတံ ယဝံ;

နိမန္တိတော ဗြာဟ္မဏေန, ဝေရဉ္ဇာယံ ဝသိံ တဒါ.

由此业报，我吃了三个月的大麦。那时我被婆罗门邀请，住在维兰迦（Verañjā）。

၁၀.

10.

‘‘နိဗ္ဗုဒ္ဓေ ဝတ္တမာနမှိ, မလ္လပုတ္တံ နိဟေဌယိံ;

တေန ကမ္မဝိပါကေန, ပိဋ္ဌိဒုက္ခံ အဟူ မမ.

在无佛住世时，我曾欺压一个末罗族人。由此业报，我背痛。

၁၁.

11.

‘‘တိကိစ္ဆကော အဟံ အာသိံ, သေဋ္ဌိပုတ္တံ ဝိရေစယိံ;

တေန ကမ္မဝိပါကေန, ဟောတိ ပက္ခန္ဒိကာ မမ.

我曾是医生，给一位富家子弟泻药。由此业报，我患痢疾。

၁၂.

12.

‘‘အဝစာဟံ ဇောတိပါလော, သုဂတံ ကဿပံ တဒါ;

ကုတော နု ဗောဓိ မုဏ္ဍဿ, ဗောဓိ ပရမဒုလ္လဘာ.

我光护（Jotipāla）曾对善逝迦叶（Kassapa）说：“秃头者怎能证得菩提？菩提是极其难得的。”

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, အစရိံ ဒုက္ကရံ ဗဟုံ;

ဆဗ္ဗဿာနုရုဝေလာယံ, တတော ဗောဓိမပါပုဏိံ.

由此业报，我行了许多苦行。在优楼频螺（Uruvelā）六年之后，我证得菩提。

‘‘နာဟံ [Pg.338] ဧတေန မဂ္ဂေန, ပါပုဏိံ ဗောဓိမုတ္တမံ;

ကုမ္မဂ္ဂေန ဂဝေသိဿံ, ပုဗ္ဗကမ္မေန ဝါရိတော.

我并非通过这条道路证得最上菩提；因被前业所阻，我曾由邪道寻求。

‘‘ပုညပါပပရိက္ခီဏော, သဗ္ဗသန္တာပဝဇ္ဇိတော;

အသောကော အနုပါယာသော, နိဗ္ဗာယိဿမနာသဝေါ.

福业与罪业已尽，远离一切热恼，无忧无苦，我将无漏般涅槃。

‘‘ဧဝံ ဇိနော ဝိယာကာသိ, ဘိက္ခုသံဃဿ အဂ္ဂတော;

သဗ္ဗာဘိညာဗလပ္ပတ္တော, အနောတတ္တေ မဟာသရေ’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၆၄-၉၆);

胜者如此在比丘僧团面前宣说，具足一切神通力，在阿耨达池（Anotatta）大湖畔。

အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

无明经等释义终。

၉-၁၀. ပဌမကထာဝတ္ထုသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

9-10. 初论事经等释义

၆၉-၇၀. နဝမေ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၁၇; ဒီ. နိ. အဘိ. ဋီ. ၁.၁၇; သံ. နိ. ဋီ. ၂.၅.၁၀၈၀) ဒုဂ္ဂတိတော သံသာရတော စ နိယျာတိ ဧတေနာတိ နိယျာနံ, သဂ္ဂမဂ္ဂေါ, မောက္ခမဂ္ဂေါ စ. တံ နိယျာနံ အရဟတိ, နိယျာနေ ဝါ နိယုတ္တာ, နိယျာနံ ဝါ ဖလဘူတံ ဧတိဿာ အတ္ထီတိ နိယျာနိကာ. ဝစီဒုစ္စရိတသံကိလေသတော နိယျာတီတိ ဝါ ဤကာရဿ ရဿတ္တံ, ယကာရဿ စ ကကာရံ ကတွာ နိယျာနိကာ, စေတနာယ သဒ္ဓိံ သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝေရမဏိ. တပ္ပဋိပက္ခတော အနိယျာနိကာ, တဿာ ဘာဝေါ အနိယျာနိကတ္တံ, တသ္မာ အနိယျာနိကတ္တာ. တိရစ္ဆာနဘူတန္တိ တိရောကရဏဘူတံ. ဂေဟဿိတကထာတိ ဂေဟပ္ပဋိသံယုတ္တာ. ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေတိ အနိစ္စတာပဋိသံယုတ္တစတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေ.

69-70. 于第九（经）中（长部注1.17；长部疏1.17；相应部注2.5.1080），从此恶趣及轮回中出离，故名为出离，即天道与解脱道。适合于此出离，或致力于出离，或出离是其果，故称为niyyānikā。或者，从此语恶行之杂染中出离，故将ī缩短为i，且将y变为k，成为niyyānikā，即与绮语断绝。其反面为非出离，其状态为非出离性，因此（说）因为非出离性。沦为畜生是指隐蔽。与家居相关的谈论指与家居相应的（谈论）。修习业处指与无常相应的四圣谛业处修习。

သဟ အတ္ထေနာတိ သာတ္ထကံ, ဟိတပ္ပဋိသံယုတ္တန္တိ အတ္ထော. ‘‘သုရာကထာ’’တိပိ ပါဌောတိ အာဟ ‘‘သုရာကထန္တိ ပါဠိယံ ပနာ’’တိ. သာ ပနေသာ ကထာ ‘‘ဧဝရူပါ နဝသုရာ ပီတာ ရတိဇနနီ ဟောတီ’’တိ အဿာဒဝသေန န ဝဋ္ဋတိ, အာဒီနဝဝသေန ပန ‘‘ဥမ္မတ္တကသံဝတ္တနိကာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝဋ္ဋတိ. တေနာဟ ‘‘အနေကဝိဓံ…ပေ… အာဒီနဝဝသေန ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ဝိသိခါတိ ဃရသန္နိဝေသော. ဝိသိခါဂဟဏေန စ တန္နိဝါသိနော ဂဟိတာ ‘‘ဂါမော အာဂတော’’တိအာဒီသု ဝိယ. တေနေဝါဟ ‘‘သူရာ သမတ္ထာ’’တိ စ ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ’’တိ စ. ကုမ္ဘဋ္ဌာနပ္ပဒေသေန ကုမ္ဘဒါသိယော ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ကုမ္ဘဒါသိကထာ ဝါ’’တိ.

与义理相应的称为有意义，即与利益相关的意思。“酒话”也是一种读法，因此（注疏）说：“然而在巴利（圣典）中是‘酒话’”。然而，这种谈论如果从享乐的角度出发，说‘喝了这种新酒能带来快乐’，那就不合适；但如果从过患的角度出发，例如说‘能让人发狂’等方式，这样就可以成立。所以说‘多种……乃至……从过患的角度来说是成立的’。街巷是指房屋聚集的地方。提及街巷，也就包含了住在那里的人，就像说‘村民来了’等（例子）一样。因此接着说‘勇士有能力’和‘信徒心怀虔诚’。因为陶器作坊的缘故，提到了陶器女奴，所以说‘或者关于陶器女奴的话题’。

ရာဇကထာဒိပုရိမကထာယ[Pg.339], လောကက္ခာယိကာဒိပစ္ဆိမကထာယ ဝါ ဝိနိမုတ္တာ ပုရိမပစ္ဆိမကထာ ဝိမုတ္တာ. ဥပ္ပတ္တိဌိတိသံဟာရာဒိဝသေန လောကံ အက္ခာယတီတိ လောကက္ခာယိကာ. အသုကေန နာမာတိ ပဇာပတိနာ ဗြဟ္မုနာ, ဣဿရေန ဝါ. ဝိတဏ္ဍသလ္လာပကထာတိ ‘‘အဋ္ဌီနံ သေတတ္တာ သေတောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော, ပတ္တာနံ ကာဠတ္တာ ကာဠောတိ ပန ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ ဧဝမာဒိကာ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘သေလပုပ္ဖလကာနိ ဝိယ ဇီဝိဒါဝိရပါရယတ္တိဝိသာလာ နတ္ထိ, ယံ ယော ကောစိ တိရိယာမာနာ ကတတ္တာ’’တိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သာဂရဒေဝေနာတိ သာဂရပုတ္တရာဇူဟိ. ခတောတိ ဧတံ ဧကဝစနံ တေဟိ ပစ္စေကံ ခတတ္တာ ‘‘သာဂရဒေဝေန ခတတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. သဟမုဒ္ဒါ သမုဒ္ဒေါတိ ဝုတ္တော. ဘဝတိ ဝဒ္ဓတိ ဧတေနာတိ ဘဝေါ. ဘဝါဘဝါ ဟောန္တီတိ ဣတိဘဝါဘဝကထာ. ဧတ္ထ စ ဘဝေါတိ သဿတံ, အဘဝေါတိ ဥစ္ဆေဒံ. ဘဝေါတိ ဝုဒ္ဓိ, အဘဝေါတိ ဟာနိ. ဘဝေါတိ ကာမသုခံ, အဘဝေါတိ အတ္တကိလမထောတိ ဣတိ ဣမာယ ဆဗ္ဗိဓာယ ဣတိဘဝါဘဝကထာယ သဒ္ဓိံ ဗာတ္တိံသ တိရစ္ဆာနကထာ နာမ ဟောန္တိ. အထ ဝါ ပါဠိယံ သရူပတော အနာဂတာပိ အရညပဗ္ဗတနဒီဒီပကထာ ဣတိသဒ္ဒေန သင်္ဂဏှိတွာ ဗာတ္တိံသ တိရစ္ဆာနကထာ ဝုတ္တာ. ဒသမေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

脱离了关于国王的谈话等前说，或关于世间传说等后说，即是解脱了前后说。通过生起、持续、毁灭等方式讲述世界，故称为世间传说（lokakkhāyikā）。比如以某某名字的生主（Pajāpati）、梵天、自在天（Issara）等。诡辩之谈（Vitaṇḍasallāpakathā）如“因为骨头是白的，所以说白是不对的，因为树叶是黑的，所以说黑是对的”等。“等”字包含了“像石花一样，生命没有边际，无论谁以某种方式造作”等，应该明白。海神（Sāgaradeva）是指海王子等国王。‘掘’（khato）这个词是单数，因为他们各自掘了，所以说‘由海神掘’。‘与印章（sahamuddā）’被称为‘大海（samuddo）’。因为存在而增长，所以称为有（bhava）。有和没有的状态，就叫做有无之谈（itibhavābhavakathā）。在这里，“有”指的是常见（sassata），“无”指的是断见（uccheda）。“有”指的是增长，“无”指的是减损。“有”指的是欲乐（kāmasukha），“无”指的是自我折磨（attakilamatha）。像这样六种有无之谈，合起来就是三十二种畜生论（tiracchānakathā）。或者，即使在巴利文中没有直接出现，也可以用“等”字把森林、山、河流、岛屿等话题包括进来，总共是三十二种畜生论。第十（经）没有什么要说的。

ပဌမကထာဝတ္ထုသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

初论事经等释义终。

ယမကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

双品释义终。

(၈) ၃. အာကင်္ခဝဂ္ဂေါ

（8）3. 渴望品

၁-၄. အာကင်္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-4. 希求经等释义

၇၁-၇၄. တတိယဿ ပဌမေ သီလဿ အနဝသေသသမာဒါနေန အခဏ္ဍာဒိဘာဝါပတ္တိယာ စ ပရိပုဏ္ဏသီလာ. သမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ အဝိစ္ဆိန္ဒနတော သီလသမင်္ဂိနော. ဧတ္တာဝတာ ကိရာတိ (အ. နိ. ၂.၃၇) ကိရ-သဒ္ဒေါ အရုစိသူစနတ္ထော. တေနေတ္ထ အာစရိယဝါဒဿ အတ္တနော အရုစ္စနဘာဝံ ဒီပေတိ. သမ္ပန္နသီလာတိ အနာမဋ္ဌဝိသေသံ သာမညတော သီလသင်္ခေပေန ဂဟိတံ. တဉ္စ စတုဗ္ဗိဓန္တိ အာစရိယတ္ထေရော ‘‘စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဥဒ္ဒိသိတွာ’’တိ အာဟ. တတ္ထာတိ [Pg.340] စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ. ဇေဋ္ဌကသီလန္တိ (သံ. နိ. ၅.၄၁၂) ပဓာနသီလံ. ဥဘယတ္ထာတိ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသေ. ဣဓ နိဒ္ဒေသေ ဝိယ ဥဒ္ဒေသေပိ ပါတိမောက္ခသံဝရော ဘဂဝတာ ဝုတ္တော ‘‘သမ္ပန္နသီလာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. သီလဂ္ဂဟဏဉှိ ပါဠိယံ ပါတိမောက္ခသံဝရဝသေန အာဂတံ. တေနာဟ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရောယေဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အဝဓာရဏေန ဣတရေသံ တိဏ္ဏံ ဧကဒေသေန ပါတိမောက္ခန္တောဂဓတံ ဒီပေတိ. တထာ ဟိ အနောလောကိယောလောကနေ အာဇီဝဟေတု ဆသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမေ ဂိလာနပစ္စယဿ အပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေ စ အာပတ္တိ ဝိဟိတာတိ. တီဏီတိ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလာဒီနိ. သီလန္တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနံ နာမ အတ္ထီတိ သီလပရိယာယေန တေသံ ကတ္ထစိ သုတ္တေ ဂဟိတဋ္ဌာနံ နာမ ကိံ အတ္ထိ ယထာ ပါတိမောက္ခသံဝရောတိ အာစရိယဿ သမ္မုခတ္တာ အပ္ပဋိက္ခိပန္တောဝ ဥပစာရေန ပုစ္ဆန္တော ဝိယ ဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘အနနုဇာနန္တော’’တိ. ဆဒွါရရက္ခာမတ္တကမေဝါတိ တဿ သလ္လဟုကဘာဝမာဟ စိတ္တာဓိဋ္ဌာနမတ္တေန ပဋိပါကတိကဘာဝါပတ္တိတော. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ပစ္စယုပ္ပတ္တိမတ္တကန္တိ ဖလေန ဟေတုံ ဒဿေတိ. ဥပ္ပာဒနဟေတုကာ ဟိ ပစ္စယာနံ ဥပ္ပတ္တိ. ဣဒမတ္ထန္တိ ဣဒံ ပယောဇနံ ဣမဿ ပစ္စယဿ ပရိဘုဉ္ဇနေတိ အဓိပ္ပာယော. နိပ္ပရိယာယေနာတိ ဣမိနာ ဣန္ဒြိယသံဝရာဒီနိ တီဏိ ပဓာနဿ သီလဿ ပရိဝါရဝသေန ပဝတ္တိယာ ပရိယာယသီလာနိ နာမာတိ ဒဿေတိ.

71-74. 在第三（品）的第一（经）中，由于完全受持戒，不犯残缺等过失，故为戒圆满。从受持开始持续不断，故具足戒行。“据说”（kira，增支部2.37）中的“据说”一词，是用来表示不认同。此处借此表明论师对自己说法的不认同。“圆满戒”（sampannasīla）是指未加分别地、以一般性方式概括的戒。论师长老说，这又分为四种，即“指出了四遍净戒”（catupārisuddhisīla）。于此四遍净戒中，“最上戒”（Jeṭṭhakasīla）（相应部5.412）即是主要戒。“于两者中”（ubhayattha）是指在举示（uddesa）与解释（niddesa）中。其意是，在此解释中，如同在举示中，世尊也曾说“圆满戒”，即指波罗提木叉律仪。因为在圣典中，“戒”（sīla）的摄取是以波罗提木叉律仪的方式出现的。因此说“唯波罗提木叉律仪”等。其中通过限定词表明其余三戒都部分包含在波罗提木叉中。因为若不应看而看，为活命而违犯六学处，以及对病缘资具不加省察而受用，都会构成犯戒。三戒指的是根律仪戒（indriyasaṃvarasīla）等。“戒”这个名称所指的处所，即以戒的同义词，这些在某部经中被摄受的处所，例如波罗提木叉律仪，是什么？论师当面没有反对，像是用譬喻发问一样说。因此他说“不认可”（ananujānanto）等。“仅守护六根门”，是说明其轻微性，因为只要心的决意就能使其成为自然状态。其余也是如此。“仅资具的产生”，是通过结果来显示原因，因为资具的产生是以生起为因的。“此义”（idamatthanti）是指使用这些资具的目的，此即其用意。“非譬喻地”（Nippariyāyena）是指由此说明根律仪等三戒，是作为主要戒（padhānasīla）的辅助而运作，故名为譬喻戒（pariyāyasīla）。

ဣဒါနိ ပါတိမောက္ခသံဝရဿေဝ ပဓာနဘာဝံ ဗျတိရေကတော အနွယတော စ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရော. သေသာနီတိ ဣန္ဒြိယသံဝရာဒီနိ. တဿေ ဝါတိ ‘‘သမ္ပန္နသီလာ’’တိ ဧတ္ထ ယံ သီလံ ဝုတ္တံ, တဿေဝ. သမ္ပန္နပါတိမောက္ခာတိ ဧတ္ထ ပါတိမောက္ခဂ္ဂဟဏေန ဝေဝစနံ ဝတွာ တံ ဝိတ္ထာရေတွာ…ပေ… အာဒိမာဟ. ယထာ အညတ္ထာပိ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတီ’’တိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ သီလံ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတီ’’တိ (ဝိဘ. ၅၀၈) နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ကသ္မာ အာရဒ္ဓန္တိ ဒေသနာယ ကာရဏပုစ္ဆာ. သီလာနိသံသဒဿနတ္ထန္တိ ပယောဇနနိဒ္ဒေသော. ‘‘သီလာနိသံသဒဿနတ္ထ’’န္တိ ဟိ ဧတ္ထ ဗျတိရေကတော ယံ သီလာနိသံသဿ အဒဿနံ, တံ ဣမိဿာ ဒေသနာယ ကာရဏန္တိ ကသ္မာ အာရဒ္ဓန္တိ? ဝေနေယျာနံ သီလာနိသံသဿ အဒဿနတောတိ အတ္ထတော အာပန္နော [Pg.341] ဧဝ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘သစေပီ’’တိအာဒိ. သီလာနိသံသဒဿနတ္ထန္တိ ပန ဣမဿ အတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘တေသ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာနိသံသောတိ ဥဒယော. ‘‘သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၁၆; အ. နိ. ၅.၂၁၃; မဟာဝ. ၂၈၅) ပန ဝိပါကဖလမ္ပိ ‘‘အာနိသံသော’’တိ ဝုတ္တံ. ကော ဝိသေသောတိ ကော ဖလဝိသေသော. ကာ ဝဍ္ဎီတိ ကော အဗ္ဘုဒယော. ဝိဇ္ဇမာနောပိ ဂုဏော ယာထာဝတော ဝိဘာဝိတော ဧဝ အဘိရုစိံ ဥပ္ပာဒေတိ, န အဝိဘာဝိတော, တသ္မာ ဧကန္တတော အာနိသံသကိတ္တနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗမေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘အပ္ပေဝ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ.

现在为了通过反面（byatireka）和正面（anvaya）并以譬喻来阐明波罗提木叉律仪的主要性，所以说“彼之”等语。此处“彼”指波罗提木叉律仪。“其余”指根律仪等。“彼之”即在“圆满戒”中所说的戒。所谓“圆满波罗提木叉”，此处以“波罗提木叉”一词作为同义词，并加以详细阐述……乃至……开头说道。正如在其他地方，“于此，比丘具足戒”是以个人（puggala）为对象（puggalādhiṭṭhāna）的教说所指出的戒，而“守护波罗提木叉律仪而住”（《分别论》508）则是其解释。“为何而作？”是询问教说的原因。“为显示戒的功德”，是说明其目的。“为显示戒的功德”一句，从反面来说，正是因为未见到戒的功德，才是此次教说的原因。所以“为何而作？”的实际意义是：因为应受教化者未见到戒的功德。因此说“倘若”等语。而为了阐明“为显示戒的功德”的意义，所以说“他们”等语。“功德”（ānisaṃsa）即是增长。在“具戒者、戒圆满者，身坏命终后，得生善趣、天界”（长部3.316；增支部5.213；大品285）等经文中，异熟果也被称为“功德”。“有何殊胜？”即有何果报的殊胜。“有何增长？”即有何兴盛。即使存在的功德，也唯有如实地阐明，才能生起喜爱之心，未经阐明则不能。因此，为了表明完全地称颂功德是绝对必要的，所以说“或许”等语。

ပိယောတိ ပိယာယိတဗ္ဗော. ပိယဿ နာမ ဒဿနံ ဧကန္တတော အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပိယစက္ခူဟိ သမ္ပဿိတဗ္ဗော’’တိ. ပီတိသမုဋ္ဌာနပ္ပသန္နသောမ္မရူပပရိဂ္ဂဟဉှိ စက္ခု ‘‘ပိယစက္ခူ’’တိ ဝုစ္စတိ. တေသန္တိ သဗြဟ္မစာရီနံ. မနဝဍ္ဎနကောတိ ပီတိမနဿ ပရိဗြူဟနတော ဥပရူပရိ ပီတိစိတ္တဿေဝ ဥပ္ပာဒနကော. ဂရုဋ္ဌာနိယောတိ ဂရုကရဏဿ ဌာနဘူတော. ဇာနံ ဇာနာတီတိ ဉာဏေန ဇာနိတဗ္ဗံ ဇာနာတိ. ယထာ ဝါ အညေ အဇာနန္တာပိ ဇာနန္တာ ဝိယ ပဝတ္တန္တိ, န ဧဝမယံ, အယံ ပန ဇာနန္တော ဧဝ ဇာနာတိ. ပဿံ ပဿတီတိ ဒဿနဘူတေန ပညာစက္ခုနာ ပဿိတဗ္ဗံ ပဿတိ, ပဿန္တော ဧဝ ဝါ ပဿတိ. ဧဝံ သမ္ဘာဝနီယောတိ ဧဝံ ဝိညုတာယ ပဏ္ဍိတဘာဝေန သမ္ဘာဝေတဗ္ဗော. သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီတိ သီလေသု ပရိပူရကာရီ ဧဝ ဘဝေယျာတိ. ဧဝံ ဥတ္တရပဒါဝဓာရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ ဣမိနာ ပဒေန ဥပရိသိက္ခာဒွယံ အနိဝတ္တိတမေဝ ဟောတိ. ယထာ ပန သီလေသု ပရိပူရကာရီ နာမ ဟောတိ, တံ ဖလေန ဒဿေတုံ ‘‘အဇ္ဈတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိပဿနာဓိဋ္ဌာနသမာဓိသံဝတ္တနိကတာယ ဟိ ဣဓ သီလဿ ပါရိပူရီ, န ကေဝလံ အခဏ္ဍာဒိဘာဝမတ္တံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ယာနိ ခေါ ပန တာနိ အခဏ္ဍာနိ…ပေ… သမာဓိသံဝတ္တနိကာနီ’’တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဥပရိသိက္ခာဒွယံ သီလဿ သမ္ဘာရဘာဝေန ဂဟိတန္တိ သီလဿေဝေတ္ထ ပဓာနဂ္ဂဟဏံ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. သီလာနုရက္ခကာ ဟိ စိတ္တေကဂ္ဂတာသင်္ခါရပရိဂ္ဂဟာ. အနူနေနာတိ အခဏ္ဍာဒိဘာဝေန, ကဿစိ ဝါ အဟာပနေန ဥပပန္နေန. အာကာရေနာတိ ကရဏေန သမ္ပာဒနေန.

“可爱”（piya）是应被喜爱。见到可爱者理应完全欢喜，所以说“应以爱眼视之”。由喜悦而生、为清净柔和之相所摄的眼，称为“爱眼”。“他们”指同梵行者。“增长心意”是说由于喜悦之心的增长，使喜悦心不断生起。“应受敬重”是指成为值得敬重的对象。“知者知之”是说以智慧了知应当了知的。不像其他不知者装作知者而行，此人确实是知而知之。“见者见之”是说以能见的智慧之眼观见应当观见的，确实是见而见之。“应如是尊重”是说应当以这样的聪慧、智者之德而尊重。“于戒行圆满”是说应当唯在戒律上成为圆满者。应当这样理解此处的重点在后一词。因为通过这句话，上二学确实不会退转。至于如何名为“于戒行圆满者”，为了以其果报来说明，所以说“于内”等。此处戒的圆满，是因为它能导向作为观（vipassanā）之基础的定，而不仅是无缺等状态。如经中所说：“那些无缺的……能导向定的”。这样一来，上二学作为戒的资粮而被含摄，因此此处以戒为主要摄受的观点得以成立。因为守护戒者能把握令心一境的诸行。“无减”是指无缺等状态，或不因他人而舍弃，具足此（无减）。“以行相”是指通过行持、成就。

အဇ္ဈတ္တန္တိ [Pg.342] ဝါ အတ္တနောတိ ဝါ ဧကံ ဧကတ္ထံ, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဘုမ္မတ္ထေ စေတံ, ‘‘သမထ’’န္တိ ဥပယောဂဝစနံ ‘‘အနူ’’တိ ဣမိနာ ဥပသဂ္ဂေန ယောဂေ သိဒ္ဓန္တိ အာဟ ‘‘အတ္တနော စိတ္တသမထေ ယုတ္တော’’တိ. တတ္ထ စိတ္တသမထေတိ စိတ္တဿ သမာဓာနေ. ယုတ္တောတိ အဝိယုတ္တော ပသုတော. ယော သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဈာနဘာဝနာယ အနနုယုတ္တော, သော တံ ဗဟိ နီဟရတိ နာမ. ယော အာရဘိတွာ အန္တရာ သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇတိ, သော တံ ဝိနာသေတိ နာမ. ယော ပန ဤဒိသော အဟုတွာ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, သော အနိရာကတဇ္ဈာနောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဗဟိ အနီဟဋဇ္ဈာနော’’တိအာဒိမာဟ. နီဟရဏဝိနာသတ္ထဉှိ ဣဒံ နိရာကရဏံ နာမ. ‘‘ထမ္ဘံ နိရံကတွာ နိဝါတဝုတ္တီ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၃၂၈) စဿ ပယောဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

“于内”（ajjhattaṃ）或“于自我”（attano），其义相同，只是文句不同。此为处格用法，“止”（samatha）是功用语，与前缀“随”（anu）结合，成就了“专注于自心之止”的意义。此处“心之止”是指心的等持。“专注”（yutto）是指不离、勤行。若完全不致力于禅那的修习，则名为将其“带到外面”。若开始修习却中途退缩，则名为将其“毁坏”。若非如此，而是证得禅那并安住其中，则为“不排斥禅那者”，为了显示此义，故说“不将禅那带到外面”等。此处的“排斥”（nirākaraṇaṃ）即是带出和毁坏之义。在“除去我慢，谦卑而住”（经集 328）等句中，可见其用法。

သတ္တဝိဓာယ အနုပဿနာယာတိ ဧတ္ထ အနိစ္စာနုပဿနာ, ဒုက္ခာနုပဿနာ, အနတ္တာနုပဿနာ, နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ, ဝိရာဂါနုပဿနာ, နိရောဓာနုပဿနာ, ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာတိ ဣမာ သတ္တဝိဓာ အနုပဿနာ. သုညာဂါရဂတော ဘိက္ခု တတ္ထ လဒ္ဓကာယဝိဝေကတာယ သမထဝိပဿနာဝသေန စိတ္တဝိဝေကံ ပရိဗြူဟေန္တော ယထာနုသိဋ္ဌပဋိပတ္တိယာ လောကံ သာသနဉ္စ အတ္တနော ဝိသေသာဓိဂမဋ္ဌာနဘူတံ သုညာဂါရဉ္စ ဥပသောဘယမာနော ဂုဏဝိသေသာဓိဋ္ဌာနဘာဝါပါဒနေန ဝိညူနံ အတ္ထတော တံ ဗြူဟေန္တော နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဗြူဟေတာ သုညာဂါရာန’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ. ဧကဘူမကာဒိပါသာဒေ ကုရုမာနောပိ ပန နေဝ သုညာဂါရာနံ ဗြူဟေတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သုညာဂါရဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ အရညရုက္ခမူလာဒိ သဗ္ဗံ ပဓာနာနုယောဂက္ခမံ သေနာသနံ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

于此，七种随观者，谓无常随观、苦随观、无我随观、厌离随观、离贪随观、灭随观、舍弃随观，此为七种随观。进入空闲处(suññāgāra)的比丘，于彼处因得身远离，以止(samatha)与观(vipassanā)增长心远离，依所教导之行道，庄严世间、教法及作为自身殊胜证得处之空闲处，并以成就殊胜功德，于义理上为诸智者增长彼处，故说为“增长空闲处者”。是故说“于此”等。应知，即使建造单层等楼阁者，亦非增长空闲处者。于此，当知以“空闲处”一词，摄含了森林、树下等一切适合精勤修习的住处。

ဧတ္တာဝတာ ယထာ တဏှာဝိစရိတဒေသနာ ပဌမံ တဏှာဝသေန အာရဒ္ဓါပိ တဏှာပဒဋ္ဌာနတ္တာ မာနဒိဋ္ဌီနံ မာနဒိဋ္ဌိယော ဩသရိတွာ ကမေန ပပဉ္စတ္တယဒေသနာ ဇာတာ, ဧဝမယံ ဒေသနာ ပဌမံ အဓိသီလသိက္ခာဝသေန အာရဒ္ဓါပိ သီလပဒဋ္ဌာနတ္တာ သမထဝိပဿနာနံ သမထဝိပဿနာယော ဩသရိတွာ ကမေန သိက္ခာတ္တယဒေသနာ ဇာတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိ ဧတ္တာဝတာ အဓိသီလသိက္ခာ ဝုတ္တာ, ‘‘အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထမနုယုတ္တော အနိရာကတဇ္ဈာနော’’တိ ဧတ္တာဝတာ အဓိစိတ္တသိက္ခာ, ‘‘ဝိပဿနာယ သမန္နာဂတော’’တိ ဧတ္တာဝတာ အဓိပညာသိက္ခာ. ‘‘ဗြူဟေတာ သုညာဂါရာန’’န္တိ ဣမိနာ ပန သမထဝသေန သုညာဂါရဝဍ္ဎနေ [Pg.343] အဓိစိတ္တသိက္ခာ, ဝိပဿနာဝသေန အဓိပညာသိက္ခာတိ ဧဝံ ဒွေပိ သိက္ခာ သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တာ. ဧတ္ထ စ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထမနုယုတ္တော အနိရာကတဇ္ဈာနော’’တိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ သီလာနုရက္ခိကာ ဧဝ စိတ္တေကဂ္ဂတာ ကထိတာ, ‘‘ဝိပဿနာယာ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန သီလာနုရက္ခိကော သင်္ခါရပရိဂ္ဂဟော.

至此，应知：正如关于爱欲(taṇhā)遍行之教说，虽以爱欲为始，但因爱欲是慢(māna)与见(diṭṭhi)之立足处，故转而论及慢与见，次第成为三戏论(papañca)之教说；同理，此教说虽以增上戒学为始，但因戒是止与观之立足处，故转而论及止与观，次第成为三学之教说。于此，“唯于诸戒圆满行者”，此为增上戒学；“内心专注于心止，不舍禅那”，此为增上心学；“具足观”，此为增上慧学。而“增长空闲处者”一句，以止增长空闲处，是增上心学；以观增长，是增上慧学。如是，摄此二学而说。并且，于此，“内心专注于心止，不舍禅那”此等语，说的是由戒所护持之心一境性；以“观”一词，说的是由戒所护持之摄持诸行。

ကထံ စိတ္တေကဂ္ဂတာ သီလမနုရက္ခတိ? ယဿ ဟိ စိတ္တေကဂ္ဂတာ နတ္ထိ, သော ဗျာဓိမှိ ဥပ္ပန္နေ ဝိဟညတိ, သော ဗျာဓိဝိဟတော ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော သီလံ ဝိနာသေတွာပိ ဗျာဓိဝူပသမံ ကတ္တာ ဟောတိ. ယဿ ပန စိတ္တေကဂ္ဂတာ အတ္ထိ, သော တံ ဗျာဓိဒုက္ခံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, သမာပန္နက္ခဏေ ဒုက္ခံ ဒူရဂတံ ဟောတိ, ဗလဝတရံ သုခမုပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ စိတ္တေကဂ္ဂတာ သီလမနုရက္ခတိ. ကထံ သင်္ခါရပရိဂ္ဂဟော သီလမနုရက္ခတိ? ယဿ ဟိ သင်္ခါရပရိဂ္ဂဟော နတ္ထိ, တဿ ‘‘မမ ရူပံ မမ ဝိညာဏ’’န္တိ အတ္တဘာဝေ ဗလဝမမတ္တံ ဟောတိ, သော တထာရူပေသု ဒုဗ္ဘိက္ခဗျာဓိဘယာဒီသု သမ္ပတ္တေသု သီလံ နာသေတွာပိ အတ္တဘာဝံ ပေါသေတာ ဟောတိ. ယဿ ပန သင်္ခါရပရိဂ္ဂဟော အတ္ထိ, တဿ အတ္တဘာဝေ ဗလဝမမတ္တံ ဝါ သိနေဟော ဝါ န ဟောတိ, သော တထာရူပေသု ဒုဗ္ဘိက္ခဗျာဓိဘယာဒီသု သမ္ပတ္တေသု သစေပိဿ အန္တာနိ ဗဟိ နိက္ခမန္တိ, သစေပိ ဥဿုဿတိ ဝိသုဿတိ, ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကော ဝါ ဟောတိ သတဓာပိ သဟဿဓာပိ, နေဝ သီလံ ဝိနာသေတွာ အတ္တဘာဝံ ပေါသေတာ ဟောတိ. ဧဝံ သင်္ခါရပရိဂ္ဂဟော သီလံ အနုရက္ခတိ.

心一境性如何守护戒律？若人无心一境性，当疾病生起时便会苦恼，他因病所恼而心散乱，甚至会毁坏戒律以求病愈。若人有心一境性，他能抑制病苦而入等至(samāpatti)，入定之时，苦便远离，生起更强之乐。如是，心一境性守护戒律。摄持诸行如何守护戒律？若人无摄持诸行，则于“我色、我识”等自体生起强烈我所执，当遭遇饥荒、疾病、怖畏等时，他甚至会毁坏戒律以滋养自身。若人有摄持诸行，则于自体无强烈我所执或爱恋，当遭遇饥荒、疾病、怖畏等时，纵使其肠流出，纵使其身干枯，乃至碎为百千片，他亦绝不毁坏戒律以滋养自身。如是，摄持诸行守护戒律。

‘‘ဗြူဟေတာ သုညာဂါရာန’’န္တိ ဣမိနာ ပန တဿေဝ ဥဘယဿ ဗြူဟနာ ဝဍ္ဎနာ သာတစ္စကိရိယာ ဒဿိတာ. ဧဝံ ဘဂဝါ ယသ္မာ ‘‘သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စဿံ…ပေ… ဘာဝနီယော စာ’’တိ ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မေ အာကင်္ခန္တေန နတ္ထညံ ကိဉ္စိ ကာတဗ္ဗံ, အညဒတ္ထု သီလာဒိဂုဏသမန္နာဂတေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ. ဤဒိသော ဟိ သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ ဂရု ဘာဝနီယော. ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ –

以“增长空闲处者”一句，则显示了对此二者（指增上心学与增上慧学）的增长、令其增广及恒常行持。如是，世尊说：“我当为诸同梵行者所喜爱……乃至……所敬奉”，因为欲求此四法者，无有他事应作，唯应具足戒等功德。具此功德者，方为诸同梵行者所喜爱、悦意、尊重、敬奉。诚如所说——

‘‘သီလဒဿနသမ္ပန္နံ, ဓမ္မဋ္ဌံ သစ္စဝေဒိနံ;

အတ္တနော ကမ္မ ကုဗ္ဗာနံ, တံ ဇနော ကုရုတေ ပိယ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၂၁၇);

“具足戒与见，住立于正法，了知于谛理，行己之所务，众人皆爱敬。”（法句经217）

တသ္မာ ‘‘အာကင်္ခေယျ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စဿံ…ပေ… သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီ…ပေ… သုညာဂါရာန’’န္တိ ဝတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ ပစ္စယလာဘာဒိံ [Pg.344] ပတ္ထယန္တေနပိ ဣဒမေဝ ကရဏီယံ, န အညံ ကိဉ္စိ, တသ္မာ ‘‘အာကင်္ခေယျ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု လာဘီ အဿ’’န္တိအာဒိမာဟ. လာဘီ အဿန္တိ လာဘာသာယ သံဝရသီလပရိပူရဏံ ပါဠိယံ အာဂတံ. ကိမီဒိသံ ဘဂဝါ အနုဇာနာတီတိ? န ဘဂဝါ သဘာဝေန ဤဒိသံ အနုဇာနာတိ, မဟာကာရုဏိကတာယ ပန ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘န ဘဂဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဃာသေသနံ ဆိန္နကထော, န ဝါစံ ပယုတ္တံ ဘဏေတိ ဆိန္နကထော မူဂေါ ဝိယ ဟုတွာ ဩဘာသပရိကထာနိမိတ္တဝိညတ္တိပယုတ္တံ ဃာသေသနံ ဝါစံ န ဘဏေ, န ကထေယျာတိ အတ္ထော. ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေနာတိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘ယေသံ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ရသော သဘာဝဘူတော အာနိသံသော ရသာနိသံသော.

是故，世尊说了“比丘们，若有比丘希望为诸同梵行者所喜爱……乃至……于诸戒圆满行……乃至……增长空闲处”之后，如今，因为即使是希求利养等资具者，亦应作此事而非他事，是故说“比丘们，若有比丘希望成为获得者”等。“成为获得者”，是指为得利养而圆满防护戒，此已见于圣典。世尊是否允许如此？世尊并非依其自性而允许此事，而是为示现此乃出于大悲，随顺个人(puggala)之意乐而说，故云“非世尊”等。于此，“于求食时断绝言语”，意指如哑者般，不应说、不应谈论与暗示、婉言、示意、乞求相关的求食之语。为解释简说之“随顺个人之意乐”，而说“于彼等”等。味之利益(rasānisaṃso)者，味即自性所成之利益。

ပစ္စယဒါနကာရာတိ စီဝရာဒိပစ္စယဒါနဝသေန ပဝတ္တကာရာ. မဟပ္ဖလာ မဟာနိသံသာတိ ဥဘယမေတံ အတ္ထတော ဧကံ, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ‘‘ပဉ္စိမေ, ဂဟပတယော, အာနိသံသာ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၂၈၅) ဟိ အာနိသံသသဒ္ဒေါ ဖလပရိယာယောပိ ဟောတိ. မဟန္တံ ဝါ လောကိယသုခံ ဖလန္တိ ပသဝန္တီတိ မဟပ္ဖလာ, မဟတော လောကုတ္တရသုခဿ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ မဟာနိသံသာ. တေနာဟ ‘‘လောကိယသုခေန ဖလဘူတေနာ’’တိအာဒိ.

“资具布施者”，指行布施衣等资具之人。“有大果报，有大利益”，此二者义同而文异。诚然，于“居士们，有此五种利益”等（大品285）经文中，“利益”一词亦为“果报”之同义词。能产生、带来广大世间之乐果，故名“有大果报”；能成为广大出世间之乐的助缘，故名“有大利益”。是故说“以世间乐为果”等。

ပေစ္စဘဝံ ဂတာတိ ပေတူပပတ္တိဝသေန နိဗ္ဗတ္တိံ ဥပဂတာ. တေ ပန ယသ္မာ ဣဓ ကတကာလကိရိယာ ကာလေန ကတဇီဝိတုပစ္ဆေဒါ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ကာလကတာ’’တိ. သဿုသသုရာ စ တပ္ပက္ခိကာ စ သဿုသသုရပက္ခိကာ. တေ ဉာတိယောနိသမ္ဗန္ဓေန အာဝါဟဝိဝါဟသမ္ဗန္ဓဝသေန သမ္ဗဒ္ဓါ ဉာတီ. သာလောဟိတာတိ ယောနိသမ္ဗန္ဓဝသေန. ဧကလောဟိတဗဒ္ဓါတိ ဧကေန သမာနေန လောဟိတသမ္ဗန္ဓေန သမ္ဗဒ္ဓါ. ပသန္နစိတ္တောတိ ပသန္နစိတ္တကော. ကာလကတော ပိတာ ဝါ မာတာ ဝါ ပေတယောနိယံ ဥပ္ပန္နောတိ အဓိကာရတော ဝိညာယတီတိ ဝုတ္တံ. မဟာနိသံသမေဝ ဟောတီတိ တဿ တထာသီလသမ္ပန္နတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော.

“往至他世者”，即以饿鬼之生而再生。彼等于此世已作时，生命因时而断，故说“已命终”。“岳父母及其一方”，指岳父母一方之亲属。彼等乃因亲族、母系关系及婚姻关系而联结之亲戚。“血亲”，指因母系关系。“同血缘者”，指因同一血缘关系而联结。“心清净者”，即有清净心之人。“已命终之父母生于饿鬼道”，此乃依上下文而得知。“实有大利益”，其意为，因彼具足如是戒德。

အဇ္ဈောတ္ထရိတာတိ မဒ္ဒိတာ. န စ မံ အရတိ သဟေယျာတိ မံ စ အရတိ န အဘိဘဝေယျ န မဒ္ဒေယျ န အဇ္ဈောတ္ထရေယျ. ဥပ္ပန္နန္တိ ဇာတံ နိဗ္ဗတ္တံ. သီလာဒိဂုဏယုတ္တော ဟိ အရတိဉ္စ ရတိဉ္စ သဟတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ, မဒ္ဒိတွာ တိဋ္ဌတိ, တသ္မာ ဤဒိသမတ္တာနံ ဣစ္ဆန္တေနပိ သီလာဒိဂုဏယုတ္တေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ [Pg.345] ဒဿေတိ. စိတ္တုတြာသော ဘာယတီတိ ဘယံ, အာရမ္မဏံ ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ဘယံ. တံ ဒုဝိဓမ္ပိ ဘယံ ဘေရဝဉ္စ သဟတိ အဘိဘဝတီတိ ဘယဘေရဝသဟော. သီလာဒိဂုဏယုတ္တော ဟိ ဘယဘေရဝံ သဟတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ, မဒ္ဒိတွာ တိဋ္ဌတိ အရိယကောဋိယဝါသီ မဟာဒတ္တတ္ထေရော ဝိယ.

“被压制(Ajjhottharita)”即是“被降伏(maddita)”。“忧恼不能胜我(na ca maṃ arati saheyya)”是说忧恼不能胜过我、降伏我、压制我。“生起(Uppanna)”即是出生、产生。具足戒等功德者能忍受忧恼与喜悦，压制、降伏它们而安住，因此，欲成为这样的人也必须具足戒等功德——此为所示之义。“心之惊恐(Cittutrāsa)”即是“怖畏(bhaya)”，因对所缘感到怖畏，故名为“怖畏”。此二种怖畏及恐怖(bherava)，他皆能忍受、胜过，故称“能忍受怖畏与恐怖者(bhayabheravasaho)”。具足戒等功德者能忍受怖畏与恐怖，压制、降伏它们而安住，犹如安住于圣者之列的摩诃达多(Mahādatta)长老。

ထေရော ကိရ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော အညတရံ ပါသာဒိကံ အရညံ ဒိသွာ ‘‘ဣဓေဝဇ္ဇ သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ သံဃာဋိံ ပညပေတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ. ရုက္ခဒေဝတာယ ဒါရကာ ထေရဿ သီလတေဇေန သကဘာဝေန သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တာ ဝိဿရမကံသု. ဒေဝတာပိ သကလရုက္ခံ စာလေသိ. ထေရော အစလောဝ နိသီဒိ. သာ ဒေဝတာ ဓူမာယိ ပဇ္ဇလိ. နေဝ သက္ခိ ထေရံ စာလေတုံ. တတော ဥပါသကဝဏ္ဏေနာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. ‘‘ကော ဧသော’’တိ ဝုတ္တာ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, တသ္မိံ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ’’တိ အဝေါစ. တွံ ဧတေ ဝိကာရေ အကာသီတိ. အာမ, ဘန္တေတိ. ‘‘ကသ္မာ’’တိ စ ဝုတ္တာ အာဟ ‘‘တုမှာကံ, ဘန္တေ, သီလတေဇေန ဒါရကာ သကဘာဝေန သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တာ ဝိဿရမကံသု, သာဟံ တုမှေ ပလာပေတုံ ဧဝမကာသိ’’န္တိ. ထေရော အာဟ ‘‘အထ ကသ္မာ ‘ဣဓ, ဘန္တေ, မာ ဝသထ, မယှံ အဖာသုက’န္တိ ပဋိကစ္စေဝ နာဝစာသိ, ဣဒါနိ ပန မာ မံ ကိဉ္စိ အဝစ, ‘အရိယကောဋိယမဟာဒတ္တော အမနုဿဘယေန ဂတော’တိ ဝစနတော လဇ္ဇာမိ, တေနာဟံ ဣဓေဝ ဝသိဿံ, တွံ ပန အဇ္ဇေကဒိဝသံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝသာဟီ’’တိ. ဧဝံ သီလာဒိဂုဏယုတ္တော ဘယဘေရဝသဟော ဟောတိ, တသ္မာ ဤဒိသမတ္တာနံ ဣစ္ဆန္တေနပိ သီလာဒိဂုဏယုတ္တေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ဒုတိယာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ.

据说，这位长老在行路时，看见一处令人愉悦的森林，心想：“我今天就在这里修行沙门法后再走吧。”于是离开道路，在一棵树下铺好僧伽梨，结跏趺坐。树神的孩子们因长老戒德的威光，无法保持原形而惊叫起来。树神也摇动了整棵树，长老依然稳坐不动。那树神又放出烟雾、燃起火焰，还是无法动摇长老。于是，她化作优婆塞(upāsaka)模样前来礼拜，然后站立一旁。“你是谁？”长老问。“尊者，我是住在这棵树上的树神。”树神回答。“这些异象是你弄出来的吗？”长老问。“是的，尊者。”树神答。“为什么？”长老又问。树神说：“尊者，因为您的戒德威光，我的孩子们无法保持原形而惊叫，我想赶走您才这么做的。”长老说：“那你为什么不事先告诉我‘尊者请不要住在这里，这让我不安’呢？现在不要再对我说什么了。若有言‘圣者之列的摩诃达多因害怕非人而离开’，我会感到羞愧。因此我决定就住在这里，你呢，就今天这一天，随便到别处去住吧。”如此，具足戒德等功德者能忍受怖畏与恐怖。因此，欲成为这样的人，也必须具足戒德等功德——此为所示之义。第二品等义理明显。

အာကင်္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《欲求经》等释义终。

၅-၁၀. မိဂသာလာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

5-10. 弥伽娑罗经等释义

၇၅-၈၀. ပဉ္စမေ ဣမဿ ဟိ ပုဂ္ဂလဿ သီလဝိရဟိတဿ ပညာ သီလံ ပရိဓောဝတီတိ အခဏ္ဍာဒိဘာဝါပါဒနေန သီလံ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေသု ပညာယ [Pg.346] သုဝိသောဓိတံ ကရောတိ. ယဿ ဟိ အဗ္ဘန္တရေ သီလသံဝရော နတ္ထိ, ဥဂ္ဃဋိတညုတာယ ပန စာတုပ္ပဒိကဂါထာပရိယောသာနေ ပညာယ သီလံ ဓောဝိတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အယံ ပညာယ သီလံ ဓောဝတိ နာမ သေယျထာပိ သန္တတိမဟာမတ္တော.

75-80. 第五种人(puggala)，因其戒行有亏，故智慧洗涤其戒行，即通过使其达到不缺损等状态，智慧能在初、中、后各阶段善加清净其戒行。若其人内心没有戒律防护，但因其速通智，能在四句偈结束时以智慧洗涤戒行，并与四无碍解一同证得阿罗汉果，这便称为“以智慧洗涤戒行”，犹如桑提(Santati)大臣。

သီလဝါ ပန ပညံ ဓောဝတိ. ယဿ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၁၇) ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿ သီလံ သဋ္ဌိအသီတိဝဿာနိ အခဏ္ဍံ ဟောတိ, သော မရဏကာလေပိ သဗ္ဗကိလေသေ ဃာတေတွာ သီလေန ပညံ ဓောဝိတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှာတိ ကန္ဒရသာလပရိဝေဏေ မဟာသဋ္ဌိဝဿတ္ထေရော ဝိယ. ထေရေ ကိရ မရဏမဉ္စေ နိပဇ္ဇိတွာ ဗလဝဝေဒနာယ နိတ္ထုနန္တေ တိဿမဟာရာဇာ ‘‘ထေရံ ပဿိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ပရိဝေဏဒွါရေ ဌိတော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ပုစ္ဆိ ‘‘ကဿ သဒ္ဒေါ အယ’’န္တိ. ထေရဿ နိတ္ထုနနသဒ္ဒေါတိ. ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာယ သဋ္ဌိဝဿေန ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟမတ္တမ္ပိ န ကတံ, ဣဒါနိ န တံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ နိဝတ္တိတွာ မဟာဗောဓိံ ဝန္ဒိတုံ ဂတော. တတော ဥပဋ္ဌာကဒဟရော ထေရံ အာဟ ‘‘ကိံ နော, ဘန္တေ, လဇ္ဇာပေထ, သဒ္ဓေါပိ ရာဇာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ‘န ဝန္ဒိဿာမီ’တိ ဂတော’’တိ. ကသ္မာ, အာဝုသောတိ? တုမှာကံ နိတ္ထုနနသဒ္ဒံ သုတွာတိ. ‘‘တေန ဟိ မေ ဩကာသံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ဒဟရဿ သညံ အဒါသိ ‘‘ဂစ္ဆာဝုသော, ဣဒါနိ ရာဇာနံ အမှေ ဝန္ဒာပေဟီ’’တိ. ဒဟရော ဂန္တွာ ‘‘ဣဒါနိ ကိရ ထေရံ ဝန္ဒထာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ သုသုမာရပတိတေန ထေရံ ဝန္ဒန္တော ‘‘နာဟံ အယျဿ အရဟတ္တံ ဝန္ဒာမိ, ပုထုဇ္ဇနဘူမိယံ ပန ဌတွာ ရက္ခိတသီလမေဝ ဝန္ဒာမီ’’တိ အာဟ. ဧဝံ သီလေန ပညံ ဓောဝတိ နာမ. သေသံ ဝုတ္တမေဝ. ဆဋ္ဌာဒီသု နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

持戒者则能以戒洗涤智慧。譬如某位凡夫(puthujjana)持守净戒六十或八十年未曾毁坏，他在临终时也能以戒行灭除所有烦恼，以戒洗涤智慧而证得阿罗汉果，犹如坎达拉萨拉(Kandarasālā)精舍那位年届花甲的大长老。据说，长老躺在临终的床上，因剧烈的痛苦而呻吟。提沙大王(Tissamahārāja)想去拜见长老，走到精舍门口，听到呻吟声便问：“这是谁的声音？”答曰：“是长老的呻吟声。”国王说：“出家六十年，竟连对剧苦的把握都未做到，现在我不去礼拜他了。”然后转身去礼拜大菩提树。之后，侍者少年对长老说：“尊者，您让我们感到羞愧，连有信心的国王都心生悔意，说‘我不去礼拜他了’就走了。”长老问：“为何如此，贤友(āvuso)？”答曰：“因为听到了您的呻吟声。”长老说：“那么，请给我一个机会。”说完便抑制住痛苦，证得阿罗汉果，然后给少年一个信号：“贤友，现在去请国王来礼拜我吧。”少年去后对国王说：“现在可以去礼拜长老了。”国王以鳄鱼伏地之姿礼拜长老，然后说：“我并非礼拜尊者的阿罗汉果位，而是礼拜您尚在凡夫地时所守护的戒行。”这便是“以戒洗涤智慧”。其余如前所说。第六种等情况则无须赘言。

မိဂသာလာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《弥伽娑罗经》等释义终。

အာကင်္ခဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

欲求品释义终。

(၉) ၄. ထေရဝဂ္ဂေါ

(9) 4. 长老品

၁-၈. ဝါဟနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-8. 车乘经等释义

၈၁-၈၈. စတုတ္ထဿ ပဌမေ ဝိမရိယာဒီကတေနာတိ နိမ္မရိယာဒီကတေန. စေတသာတိ ဧဝံဝိဓေန စိတ္တေန ဝိဟရတိ. တတ္ထ ဒွေ မရိယာဒါ ကိလေသမရိယာဒါ စ အာရမ္မဏမရိယာဒါ စ. သစေ ဟိဿ ရူပါဒိကေ အာရဗ္ဘ ရာဂါဒယော [Pg.347] ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, ကိလေသမရိယာဒါ တေန ကတာ ဘဝေယျ. တေသု ပနဿ ဧကောပိ န ဥပ္ပန္နောတိ ကိလေသမရိယာဒါ နတ္ထိ. သစေ ပနဿ ရူပါဒိဓမ္မေ အာဝဇ္ဇေန္တဿ ဧကစ္စေ အာပါထံ နာဂစ္ဆေယျုံ, ဧဝမဿ အာရမ္မဏမရိယာဒါ ဘဝေယျ. တေ ပနဿ ဓမ္မေ အာဝဇ္ဇေန္တဿ အာပါထံ အနာဂတဓမ္မော နာမ နတ္ထီတိ အာရမ္မဏမရိယာဒါပိ နတ္ထိ. ဣဓ ပန ကိလေသမရိယာဒါ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘ကိလေသမရိယာဒံ ဘိန္ဒိတွာ’’တိအာဒိ. တတိယာဒီသု နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

81-88. 第四品第一句中，“无边际(vimariyādīkata)”即是“无界限(nimmariyādīkata)”。“以心(cetasā)”即是以如此之心而住。此处有二种界限：烦恼界限与所缘界限。若他缘于色等而生起贪等烦恼，便造作了烦恼界限。但他未曾生起任何一者，故无烦恼界限。若他作意色等法时，某些法不进入其范围，便有了所缘界限。但他作意诸法时，无有不进入其范围之法，故也无所缘界限。此处意指烦恼界限，故说“破除烦恼界限”等。第三品等无须赘言。

ဝါဟနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《车乘经》等释义终。

၉-၁၀. ကောကာလိကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

9-10. 果嘎里咖经等释义

၈၉-၉၀. နဝမေ (သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၈၁) ကောကာလိကနာမကာ ဒွေ ဘိက္ခူ. တတော ဣဓာဓိပ္ပေတံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ကောယံ ကောကာလိကော’’တိ ပုစ္ဆာ. သုတ္တဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘ကသ္မာ စ ဥပသင်္ကမီ’’တိ ပုစ္ဆာ. အယံ ကိရာတိအာဒိ ယထာက္ကမံ တာသံ ဝိဿဇ္ဇနံ. ဝိဝေကဝါသံ ဝသိတုကာမတ္တာ အပ္ပိစ္ဆတာယ စ မာ နော ကဿစိ…ပေ… ဝသိံသု. အာဃာတံ ဥပ္ပာဒေသိ အတ္တနော ဣစ္ဆာဝိဃာတနတော. ထေရာ ဘိက္ခုသံဃဿ နိယျာဒယိံသု ပယုတ္တဝါစာယ အကတတ္တာ ထေရေဟိ စ အဒါပိတတ္တာ. ပုဗ္ဗေပိ…ပေ… မညေတိ ဣမိနာ ထေရာနံ ကောဟညေ ဌိတဘာဝံ အာသင်္ကတိ အဝဏေ ဝဏံ ပဿန္တော ဝိယ, သုပရိသုဒ္ဓေ အာဒါသတလေ ဇလ္လံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ စ.

89-90. 第九品中有两位名叫果嘎里咖(Kokālika)的比丘。为确定此处所指，故问：“这位果嘎里咖是谁？”为说明此经的缘起，故问：“他为何前去拜访？”“据说”等语，即是依次对这些问题的解答。他们因欲过远离生活，且少欲，故……安住下来。因自己的意愿受阻，他生起了嗔恨。长老们将此事交付比丘僧团，因（果嘎里咖）言语不当，且长老们未曾给予。从前……他这样认为，由此怀疑长老们心怀欺诈，犹如在无伤之处看见伤口，又如在清净的镜面上涂抹污垢。

အပရဇ္ဈိတွာတိ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ‘‘ပါပဘိက္ခူ ဇာတာ’’တိ ဝတွာ. မဟာသာဝဇ္ဇဒဿနတ္ထန္တိ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထံ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. မာဟေဝန္တိ မာ ဧဝမာဟ, မာ ဧဝံ ဘဏိ. သဒ္ဓါယ အယော ဥပ္ပာဒေါ သဒ္ဓါယော, တံ အာဝဟတီတိ သဒ္ဓါယိကောတိ အာဟ ‘‘သဒ္ဓါယ အာဂမကရော’’တိ. သဒ္ဓါယိကောတိ ဝါ သဒ္ဓါယ အယိတဗ္ဗော, သဒ္ဓေယျောတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘သဒ္ဓါတဗ္ဗဝစနော ဝါ’’တိ.

“冒犯(Aparajjhitvā)”是指在世尊(bhagavā)面前说“邪恶的比丘出现了”。“为显示大过失”即是为显示重大过失的状态，或作此读。“不要这样(mā hevaṃ)”即是不要这样说，不要这样讲。“能引生信者(saddhāyiko)”：信的生起为“信生”，能带来此者，故为“能引生信者”，即说“引生信解”。或者，“能引生信者”是应被信受，即可信之义，因此说“或为可信之语”。

ပီဠကာ နာမ ဗာဟိရတော ပဋ္ဌာယ အဋ္ဌီနိ ဘိန္ဒန္တိ, ဣမာ ပန ပဌမံယေဝ အဋ္ဌီနိ ဘိန္ဒိတွာ ဥဂ္ဂတာ. တေနာဟ ‘‘အဋ္ဌီနိ ဘိန္ဒိတွာ ဥဂ္ဂတာဟိ ပိဠကာဟီ’’တိ. တရုဏဗေလုဝမတ္တိယောတိ တရုဏဗိလ္လဖလမတ္တိယော. ဝိသဂိလိတောတိ ခိတ္တပဟရဏော[Pg.348]. တဉ္စ ဗဠိသံ ဝိသသမညာ လောကေ. အာရက္ခဒေဝတာနံ သဒ္ဒံ သုတွာတိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော.

所谓“脓疱”(pīḷakā)，是从外开始破坏骨头；但这些脓疱却是先破坏了骨头才生出来。因此说“由破坏骨头而生出的脓疱”。“如嫩贝鲁瓦果(taruṇabeluva)大小”即是如嫩毗罗果(taruṇabilla)大小。“Visagilito”即是投掷武器。在世间，那钩子也被称为“毒”。应引入“听到守护神的声音后”一词来连接上下文。

ဗြဟ္မလောကေတိ သုဒ္ဓါဝါသလောကေ. ဝရာကောတိ အနုဂ္ဂဟဝစနမေတံ. ဟီနပရိယာယောတိ ကေစိ. ပိယသီလာတိ ဣမိနာ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ နိရုတ္တိနယေန ပေသလာတိ ပဒသိဒ္ဓီတိ ဒဿေတိ. ကဗရက္ခီနီတိ ဗျာဓိဗလေန ပရိဘိန္နဝဏ္ဏတာယ ကဗရဘူတာနိ အက္ခီနိ. ယတ္တကန္တိ ဘဂဝတော ဝစနံ အညထာ ကရောန္တေန ယတ္တကံ တယာ အပရဒ္ဓံ, တဿ ပမာဏံ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ယသ္မာ အနာဂါမိနော နာမ ပဟီနကာမစ္ဆန္ဒဗျာပါဒါ ဟောန္တိ, တွဉ္စ ဒိဋ္ဌိကာမစ္ဆန္ဒဗျာပါဒဝသေန ဣဓာဂတော, တသ္မာ ယာဝဉ္စ တေ ဣဒံ အပရဒ္ဓန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

“于梵天界(Brahmaloke)”即于净居天(suddhāvāsa)界。“可怜者(Varāko)”，这是一个怜悯的词。有人说这是“低劣的说法”。通过“有可爱品行者”，显示了在此义上，“善巧”(pesalā)一词是依词源学方式成立的。“斑眼(Kabarakkhīnī)”，即因病力而容色毁坏，眼睛变得斑驳。“无论多少”(yattakaṃ)，其义为：违逆世尊之言，你所犯的过错，其量不可计。因为不还果者(anāgāmī)已断欲贪与瞋恚，而你却是由于邪见、欲贪与瞋恚而来此，因此，于此应知其义为：你的此过错是何其严重。

အဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တောတိ အပ္ပတ္တဒိဋ္ဌိကော. ဂိလိတဝိသော ဝိယ ဝိသံ ဂိလိတွာ ဌိတော ဝိယ. ကုဌာရိသဒိသာ မူလပစ္ဆိန္ဒနဋ္ဌေန. ဥတ္တမတ္ထေတိ အရဟတ္တေ. ခီဏာသဝေါတိ ဝဒတိ သုနက္ခတ္တော ဝိယ အစေလံ ကောရက္ခတ္တိယံ. ယော အဂ္ဂသာဝကော ဝိယ ပသံသိတဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ, တံ ‘‘ဒုဿီလော အယ’’န္တိ ဝဒတိ. ဝိစိနာတီတိ အာစိနောတိ ပသဝတိ. ပသံသိယနိန္ဒာ တာဝ သမ္ပန္နဂုဏပရိဓံသနဝသေန ပဝတ္တိယာ သာဝဇ္ဇတာယ ကဋုကဝိပါကာ, နိန္ဒိယပ္ပသံသာ ပန ကထံ တာယ သမဝိပါကာတိ? တတ္ထ အဝိဇ္ဇမာနဂုဏသမာရောပနေန အတ္တနော ပရေသဉ္စ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိဟေတုဘာဝတော ပသံသိယေန တဿ သမဘာဝကရဏတော စ. လောကေပိ ဟိ အသူရံ သူရေန သမံ ကရောန္တော ဂါရယှော ဟောတိ, ပဂေဝ ဒုပ္ပဋိပန္နံ သုပ္ပဋိပန္နေန သမံ ကရောန္တောတိ.

“未达见者(Adiṭṭhippatto)”即未得见解者。如同吞下毒药者，即如同吞了毒而站立者。如同斧头，因其能断绝根本。“于最上义(uttamatthe)”即于阿罗汉果位。“我是漏尽者”，（有人如此）说，就像善星(Sunakkhatta)对无衣者果拉刹帝利(Korakkhattiya)那样。那如上首弟子般应被赞叹的漏尽者，他却说“此人是破戒者”。“Vicināti”即是积集、产生。毁谤应受赞叹者，因其损毁具足功德者而发生，故为有过失且果报苦涩；然而，赞叹应受毁谤者，何以与前者有同等果报？于此，因为将不存在的功德强加于人，成为自己与他人邪行的原因，并且使应毁谤者与应赞叹者等同。在世间，将不勇者与勇者等同视之，尚且应受呵责，更何况将邪行者与善行者等同视之呢？

သကေန ဓနေနာတိ အတ္တနော သာပတေယျေန. အယံ အပ္ပမတ္တကော အပရာဓော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကတ္တာ သပ္ပတိကာရတ္တာ စ တဿ. အယံ မဟန္တတရော ကလိ ကတူပစိတဿ သမ္ပရာယိကတ္တာ အပ္ပတိကာရတ္တာ စ.

“以自己的财富(sakena dhanena)”即以自己的财产。此为小过错，因其是现法(diṭṭhadhammika)的，且可以补救(sappatikāra)。此为更大的罪恶(kali)，因其是关乎来世(samparāyika)的，且无法补救(appatikāra)。

နိရဗ္ဗုဒေါတိ ဂဏနာဝိသေသော ဧသောတိ အာဟ ‘‘နိရဗ္ဗုဒဂဏနာယာ’’တိ, သတသဟဿံ နိရဗ္ဗုဒါနန္တိ အတ္ထော. ယမရိယဂရဟီ နိရယံ ဥပေတီတိ ဧတ္ထ ယထာဝုတ္တအာယုပ္ပမာဏံ ပါကတိကဝသေန အရိယူပဝါဒိနာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဂ္ဂသာဝကာနံ ပန ဂုဏမဟန္တတာယ တတောပိ အတိဝိယ မဟန္တတရမေဝါတိ ဝဒန္တိ.

“Nirabbuda”是一种特殊的计算。因此说“以nirabbuda计算”，其义为十万个nirabbuda。“毁谤圣者堕地狱”，于此，应知所说的寿量，是就通常情况而言，由（佛陀对）毁谤圣者者所说。然而，（若毁谤）上首弟子，因其功德广大，（其在地狱的寿量）比那更为巨大，有人如是说。

အထ [Pg.349] ခေါ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတီတိ ကော အယံ ဗြဟ္မာ, ကသ္မာ စ ပန ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစာတိ? အယံ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ သဟကော နာမ ဘိက္ခု အနာဂါမီ ဟုတွာ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဥပ္ပန္နော, တတ္ထ သဟမ္ပတိ ဗြဟ္မာတိ သဉ္ဇာနန္တိ. သော ပနာဟံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ပဒုမနိရယံ ကိတ္တေဿာမိ, တတော ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ အာရောစေဿတိ, အထာနုသန္ဓိကုသလာ ဘိက္ခူ တတ္ထာယုပ္ပမာဏံ ပုစ္ဆိဿန္တိ, ဘဂဝါ အာစိက္ခန္တော အရိယူပဝါဒေ အာဒီနဝံ ပကာသေဿတီ’’တိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစ.

这时，娑婆主梵天(Brahmā Sahampati)。这位梵天是谁？又为何前来拜见世尊说了这些话呢？这是迦叶(Kassapa)世尊的教法中一位名叫娑哈咖(Sahaka)的比丘，证得不还果后投生到净居天，在那里人们称他为娑婆主梵天。他心想：“我要宣说莲华地狱(Padumaniraya)，然后世尊会告诉比丘们，接着那些善于探究的比丘们会询问那里的寿命，世尊在解说时会揭示诽谤圣者的过患。” 因此，他因为这个原因前来拜见世尊说了这番话。

မဂဓရဋ္ဌေ သံဝေါဟာရတော မာဂဓကော ပတ္ထော, တေန. ပစ္စိတဗ္ဗဋ္ဌာနဿာတိ နိရယဒုက္ခေန ပစ္စိတဗ္ဗပ္ပဒေသဿ ဧတံ အဗ္ဗုဒေါတိ နာမံ. ဝဿဂဏနာတိ ဧကတော ပဋ္ဌာယ ဒသဂုဏိတံ အဗ္ဗုဒအာယုမှိ တတော အပရံ ဝီသတိဂုဏိတံ နိရဗ္ဗုဒါဒီသု ဝဿဂဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယဉ္စ ဂဏနာ အပရိစိတာနံ ဒုက္ကရာတိ ဝုတ္တံ ‘‘န တံ သုကရံ သင်္ခါတု’’န္တိ. ကေစိ ပန ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ပရိဒေဝနာနတ္တေန ကမ္မကာရဏနာနတ္တေနပိ ဣမာနိ နာမာနိ လဒ္ဓါနီ’’တိ ဝဒန္တိ, အပရေ ‘‘သီတနရကာ ဧတေ’’တိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ အဗဗာဒီသု ပဒုမပရိယောသာနေသု သဗ္ဗေသု နိရယေသု. ဧသ နယောတိ ဟေဋ္ဌိမတော ဥပရိမဿ ဝီသတိဂုဏတံ အတိဒိသတိ. ဒသမေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

依摩揭陀(Magadha)国通行的（量器），即摩揭陀升(pattho)，以此（为基准）。“应受报处”，即应受地狱苦报之处，其名为“阿浮陀”(Abbuda)。“年岁计算”：从一开始，于阿浮陀的寿量乘以十；此后，于尼罗浮陀(Nirabbuda)等地狱，应知年岁计算是（在前者的基础上）乘以二十。此计算对不熟悉者而言甚难，故说“彼难计算”。有人说：“因各处哀号不同及业因不同而得此等地狱之名。”另一些人说：“此等是寒冷地狱。”“于一切处”，即于从阿波波(Ababa)开始至钵头摩(Paduma)为止的一切地狱。“此是方法”，意指后者的（寿量）是前者的二十倍。关于第十个，无甚可说。

ကောကာလိကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

果嘎里咖经等释义终。

ထေရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

长老品释义终。

(၁၀) ၅. ဥပါလိဝဂ္ဂေါ

（10）第五 优波离品

၁-၄. ကာမဘောဂီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-4. 欲乐受用经等释义

၉၁-၉၄. ပဉ္စမဿ ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ. စတုတ္ထေ တပနံ သန္တပနံ ကာယဿ ခေဒနံ တပေါ, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ တပဿီ, တံ တပဿိံ. ယသ္မာ တထာဘူတော တပနိဿိတော, တပေါ ဝါ တန္နိဿိတော, တသ္မာ အာဟ ‘‘တပနိဿိတက’’န္တိ. လူခံ ဖရုသံ သာဓုသမ္မတာစာရဝိရဟတော န ပသာဒနီယံ အာဇီဝတိ ဝတ္တတီတိ လူခါဇီဝီ, တံ လူခါဇီဝိံ. ဥပက္ကောသတီတိ ဥပ္ပဏ္ဍေတိ[Pg.350], ဥပဟသနဝသေန ပရိဘာသတိ. ဥပဝဒတီတိ အဝညာပုဗ္ဗကံ အပဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘ဟီဠေတိ ဝမ္ဘေတီ’’တိ.

91-94. 第五品的前四经等，其义明显。于第四经，烧灼、遍烧、身体的疲惫即是苦行(tapo)；彼有此，故为苦行者(tapassī)。因为如此之人依止于苦行，或苦行依止于他，因此说“依止苦行者”。生活粗劣、严酷，因远离善人所许之行仪而不令人净信，如是生活者为粗劣生活者(lūkhājīvī)。“呵斥(upakkosati)”即是嘲弄，以嘲笑的方式辱骂。“指责(upavadati)”即是先轻蔑而后责骂。因此说“轻蔑、鄙视”。

ကာမဘောဂီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

欲乐受用经等释义终。

၅. ဥတ္တိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 郁地耶经释义

၉၅. ပဉ္စမေ ပစ္စန္တေ ဘဝံ ပစ္စန္တိမံ. ပါကာရဿ ထိရဘာဝံ ဥဒ္ဓမုဒ္ဓံ ပါပေတီတိ ဥဒ္ဓါပံ, ပါကာရမူလံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ပါကာရဒွါရဗန္ဓပရိခါဒီနံ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကဋ္ဌာနိယံ ကတွာ ဘဂဝါ အတ္တာနံ ဒဿေသီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကဒွါရန္တိ ကသ္မာ အာဟာ’’တိ စောဒနံ သမုဋ္ဌာပေသိ. ယဿာ ပညာယ ဝသေန ပုရိသော ပဏ္ဍိတောတိ ဝုစ္စတိ, တံ ပဏ္ဍိစ္စန္တိ အာဟ ‘‘ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော’’တိ. တံတံဣတိကတ္တဗ္ဗတာသု ဆေကဘာဝေါ ဗျတ္တဘာဝေါ ဝေယျတ္တိယံ. မေဓတိ သမ္မောဟံ ဟိံသတိ ဝိဓမတီတိ မေဓာ, သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ မေဓာဝီ. ဌာနေ ဌာနေ ဥပ္ပတ္တိ ဧတိဿာ အတ္ထီတိ ဌာနုပ္ပတ္တိကာ, ဌာနသော ဥပ္ပဇ္ဇနပညာ. အနုပရိယာယန္တိ ဧတေနာတိ အနုပရိယာယော, သော ဧဝ ပထောတိ အနုပရိယာယပထော, ပရိတော ပါကာရဿ အနုသံယာယနမဂ္ဂေါ. ပါကာရဘာဂါ သန္ဓာတဗ္ဗာ ဧတ္ထာတိ ပါကာရသန္ဓိ, ပါကာရဿ ဖုလ္လိတပ္ပဒေသော. သော ပန ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဒွိန္နမ္ပိ ဣဋ္ဌကာနံ ဝိဂမေန ဧဝံ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ဒွိန္နံ ဣဋ္ဌကာနံ အပဂတဋ္ဌာန’’န္တိ. ဆိန္နဋ္ဌာနန္တိ ဆိန္နဘိန္နပ္ပဒေသော, ဆိဒ္ဒဋ္ဌာနံ ဝါ. တဉှိ ဝိဝရန္တိ ဝုစ္စတိ.

95. 于第五（经），生于边地者为边地（之城）。使城墙的坚固性达到最高，故为“城基”(uddhāpaṃ)，即城墙根基。由“等”字，应知包含城门、门闩、护城河等。为显示“世尊将自己置于智者守门人之位而示现”，（注释者）提出了“为何说‘一门’？”的质问。凭借何等智慧，人被称为智者(paṇḍito)，此即为“智慧”(paṇḍiccaṃ)，故说“具足智慧”。于种种应作之事中，熟练、明了，即是“练达”(veyyattiyaṃ)。伤害、摧毁、破除愚痴，故为“慧”(medhā)；彼有此，故为“有慧者”(medhāvī)。于处处生起，故为“随机应变”(ṭhānuppattikā)，即随处生起的智慧。凭借它而环绕，故为“环道”(anupariyāyo)；彼即是路，故为“环道之路”(anupariyāyapatho)，即环绕城墙的巡行道。城墙部分于此连接，故为“城墙接缝”(pākārasandhi)，即城墙的破损处。然彼于下端，因两块砖脱落而如是说，故言“两砖脱落处”。“断裂处”即是断裂破损之处，或孔洞之处。彼实被称为“裂口”(vivaraṃ)。

ဥတ္တိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

郁地耶经释义终。

၆-၈. ကောကနုဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

6-8. 拘迦努陀经等释义

၉၆-၉၈. ဆဋ္ဌေ ခန္ဓာပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ အာရမ္မဏဋ္ဌေန ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိဝစနတော. အဝိဇ္ဇာပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ဥပနိဿယာဒိဘာဝေန ပဝတ္တနတော. ယထာဟ ‘‘အဿုတဝါ, ဘိက္ခဝေ, ပုထုဇ္ဇနော အရိယာနံ အဒဿာဝီ အရိယဓမ္မဿ အကောဝိဒေါ’’တိအာဒိ (ဓ. သ. ၁၀၀၇). ဖဿောပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. ယထာ [Pg.351] စာဟ ‘‘တဒပိ ဖဿပစ္စယာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၁၈-၁၃၀) ဖုဿ ဖုဿ ပဋိသံဝေဒိယန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၄၄) စ. သညာပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ (သု. နိ. ၈၈၀; မဟာနိ. ၁၀၉), ပထဝိတော သညတွာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂) စ အာဒိ. ဝိတက္ကောပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘တက္ကဉ္စ ဒိဋ္ဌီသု ပကပ္ပယိတွာ, သစ္စံ မုသာတိ ဒွယဓမ္မမာဟူ’’တိ (သု. နိ. ၈၉၂; မဟာနိ. ၁၂၁), ‘‘တက္ကီ ဟောတိ ဝီမံသီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃၄) စ အာဒိ. အယောနိသောမနသိကာရောပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘တဿေဝံ အယောနိသော မနသိကရောတော ဆန္နံ ဒိဋ္ဌီနံ အညတရာ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အတ္ထိ မေ အတ္တာတိ တဿ သစ္စတော ထေတတော ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၁၉).

96-98. 第六，诸蕴亦是见处，以其为所缘故，由“视色为我”等语可知。无明亦是见处，以其为亲依止等而转起故。如言：“诸比丘，未闻法之凡夫，不见圣者，不善巧圣法”等。触亦是见处。如言：“彼亦缘触”，“由触而感受”等。想亦是见处。如所说：“想为戏论之源”，“想知地”等。寻亦是见处。亦如所说：“于诸见中起分别思量，言‘真实’与‘虚妄’为二法”，“彼为寻思者、审察者”等。不如理作意亦是见处。是故世尊言：“彼如是不如理作意时，六见中之任一见生起，‘我有我’之见，于彼真实、坚固地生起”等。

ယာ ဒိဋ္ဌီတိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာနံ အဋ္ဌာရသန္နံ ပဒါနံ သာဓာရဏံ မူလပဒံ. ဒိဋ္ဌိယေဝ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဂူထဂတံ ဝိယ, ဒိဋ္ဌီသု ဝါ ဂတံ ဣဒံ ဒဿနံ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌီသု အန္တောဂဓတ္တာတိပိ ဒိဋ္ဌိဂတံ, ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ ဂတံ ဒိဋ္ဌိဂတံ. ဣဒဉှိ ‘‘အတ္ထိ မေ အတ္တာ’’တိအာဒိ ဒိဋ္ဌိယာ ဂမနမတ္တမေဝ, နတ္ထေတ္ထ အတ္တာ ဝါ နိစ္စော ဝါ ကောစီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သာ စာယံ ဒိဋ္ဌိ ဒုန္နိဂ္ဂမနဋ္ဌေန ဂဟနံ. ဒုရတိက္ကမဋ္ဌေန သပ္ပဋိဘယဋ္ဌေန စ ကန္တာရော ဒုဗ္ဘိက္ခကန္တာရဝါဠကန္တာရာဒယော ဝိယ. သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန, ဝိလောမနဋ္ဌေန ဝါ ဝိသူကံ. ကဒါစိ သဿတဿ, ကဒါစိ ဥစ္ဆေဒဿ ဝါ ဂဟဏတော ဝိရူပံ ဖန္ဒိတန္တိ ဝိပ္ဖန္ဒိတံ. ဗန္ဓနဋ္ဌေန သံယောဇနံ. ဒိဋ္ဌိယေဝ အန္တော တုဒနဋ္ဌေန ဒုန္နီဟရဏီယဋ္ဌေန စ သလ္လန္တိ ဒိဋ္ဌိသလ္လံ. ဒိဋ္ဌိယေဝ ပီဠာကရဏဋ္ဌေန သမ္ဗာဓောတိ ဒိဋ္ဌိသမ္ဗာဓော. ဒိဋ္ဌိယေဝ မောက္ခာဝရဏဋ္ဌေန ပလိဗောဓောတိ ဒိဋ္ဌိပလိဗောဓော. ဒိဋ္ဌိယေဝ ဒုမ္မောစနီယဋ္ဌေန ဗန္ဓနန္တိ ဒိဋ္ဌိဗန္ဓနံ. ဒိဋ္ဌိယေဝ ဒုရုတ္တရဏဋ္ဌေန ပပါတောတိ ဒိဋ္ဌိပပါတော. ဒိဋ္ဌိယေဝ ထာမဂတဋ္ဌေန အနုသယောတိ ဒိဋ္ဌာနုသယော. ဒိဋ္ဌိယေဝ အတ္တာနံ သန္တာပေတီတိ ဒိဋ္ဌိသန္တာပေါ. ဒိဋ္ဌိယေဝ အတ္တာနံ အနုဒဟတီတိ ဒိဋ္ဌိပရိဠာဟော. ဒိဋ္ဌိယေဝ ကိလေသကာယံ ဂန္ထေတီတိ ဒိဋ္ဌိဂန္ထော. ဒိဋ္ဌိယေဝ ဘုသံ အာဒိယတီတိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ. ဒိဋ္ဌိယေဝ ‘‘သစ္စ’’န္တိအာဒိဝသေန အဘိနိဝိသတီတိ ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသော. ဒိဋ္ဌိယေဝ ‘‘ဣဒံ ပရ’’န္တိ အာမသတိ, ပရတော ဝါ အာမသတီတိ ဒိဋ္ဌိပရာမာသော, သမုဋ္ဌာတိ ဧတေနာတိ သမုဋ္ဌာနံ, ကာရဏံ. သမုဋ္ဌာနဿ ဘာဝေါ သမုဋ္ဌာနဋ္ဌော, တေန သမုဋ္ဌာနဋ္ဌေန, ကာရဏဘာဝေနာတိ အတ္ထော. သတ္တမဋ္ဌမေသု နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

所谓“见”，是现今所说十八个词的共同根本词。见即是“见所趣”(diṭṭhigata)，如入粪秽；或此见解入于诸见中，因其摄于六十二见内，故为“见所趣”；或由见所行，故为“见所趣”。此即是说，“我有我”等仅是见之行相而已，其中并无我或常或任何事物。此见，以难出离故为“险难”(gahanaṃ)；以难超越、有怖畏故为“旷野”(kantāro)，犹如饥荒旷野、猛兽旷野等。以其为正见所刺破，或以其相违逆故为“乖违”(visūkaṃ)。以其时而执常、时而执断，故为“动摇”(vipphanditaṃ)。以其为束缚故为“结”(saṃyojanaṃ)。见，以其内刺且难拔故为“见箭”(diṭṭhisallaṃ)。见，以其造成逼迫故为“见之困厄”(diṭṭhisambādho)。见，以其障蔽解脱故为“见之障碍”(diṭṭhipalibodho)。见，以其难解脱故为“见缚”(diṭṭhibandhanaṃ)。见，以其难渡越故为“见之悬崖”(diṭṭhipapāto)。见，以其根深蒂固故为“见随眠”(diṭṭhānusayo)。见，以其令自身热恼故为“见热恼”(diṭṭhisantāpo)。见，以其令自身燃烧故为“见炽燃”(diṭṭhipariḷāho)。见，以其缠结烦恼身故为“见结”(diṭṭhigantho)。见，以其猛烈执取故为“见取”(diṭṭhupādānaṃ)。见，以其执著“此是真实”等故为“见执”(diṭṭhābhiniveso)。见，以其触执“此为最上”，或从他而触执，故为“见执取”(diṭṭhiparāmāso)。由之而起，故为“等起”(samuṭṭhānaṃ)，即是因。等起之状态为“等起义”(samuṭṭhānaṭṭho)，即是因缘之义。第七、第八则无须解说。

ကောကနုဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《拘迦努陀经》等释义 终。

၉-၁၀. ဥပါလိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

9-10. 优波离经等释义

၉၉-၁၀၀. နဝမေ [Pg.352] အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အဓိပ္ပေတမတ္ထံ သမ္ဘဝိတုံ သာဓေတုံ ဒုက္ခာနိ ဒုရဘိသမ္ဘဝါနိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန တတ္ထ နိဝါသောယေဝ ဒုက္ခောတိ ဒဿေတုံ ‘‘သမ္ဘဝိတုံ ဒုက္ခာနိ ဒုဿဟာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. အရညဝနပတ္ထာနီတိ အရညလက္ခဏပ္ပတ္တာနိ ဝနသဏ္ဍာနိ. ဝနပတ္ထသဒ္ဒေါ ဟိ သဏ္ဍဘူတေ ရုက္ခသမူဟေပိ ဝတ္တတီတိ အရညဂ္ဂဟဏံ. ပဝိဝေကန္တိ ပကာရတော, ပကာရေဟိ ဝါ ဝိဝေစနံ, ရူပါဒိပုထုတ္တာရမ္မဏေ ပကာရတော ဂမနာဒိဣရိယာပထပ္ပကာရေဟိ အတ္တနော ကာယဿ ဝိဝေစနံ, ဂစ္ဆတောပိ တိဋ္ဌတောပိ နိသဇ္ဇတောပိ နိပဇ္ဇတောပိ ဧကဿေဝ ပဝတ္တိ. တေနေဝ ဟိ ဝိဝေစေတဗ္ဗာနံ ဝိဝေစနာကာရဿ စ ဘေဒတော ဗဟုဝိဓတ္တာ တေ ဧကတ္တေန ဂဟေတွာ ‘‘ပဝိဝေက’’န္တိ ဧကဝစနေန ဝုတ္တံ. ဒုက္ကရံ ပဝိဝေကန္တိ ဝါ ပဝိဝေကံ ကတ္တုံ န သုခန္တိ အတ္ထော. ဧကီဘာဝေတိ ဧကတ္တဘာဝေ. ဒွယံဒွယာရာမောတိ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ဘာဝါဘိရတော. ဟရန္တိ ဝိယာတိ သံဟရန္တိ ဝိယ ဝိဃာတုပ္ပာဒနေန. တေနာဟ ‘‘ဃသန္တိ ဝိယာ’’တိ. ဘယသန္တာသုပ္ပာဒနေန ခါဒိတုံ အာဂတာ ယက္ခရက္ခသပိသာစာဒယော ဝိယာတိ အဓိပ္ပာယော. ဤဒိသဿာတိ အလဒ္ဓသမာဓိနော. တိဏပဏ္ဏမိဂါဒိသဒ္ဒေဟီတိ ဝါတေရိတာနံ တိဏပဏ္ဏာဒီနံ မိဂပက္ခိအာဒီနဉ္စ ဘီသနကေဟိ ဘေရဝေဟိ သဒ္ဒေဟိ. ဝိဝိဓေဟိ စ အညေဟိ ခါဏုအာဒီဟိ ယက္ခာဒိအာကာရေဟိ ဥပဋ္ဌိတေဟိ ဘီသနကေဟိ. ဃဋေန ကီဠာ ဃဋိကာတိ ဧကေ. ဒသမံ ဥတ္တာနမေဝ.

99-100. 第九，深入而欲成就所期之义，是难克服之苦。然于义注(aṭṭhakathā)中，为示其居住本身即是苦，故言“难忍之苦”。“森林旷野”(Araññavanapatthāni)者，谓具足阿兰若相之林薮。“Vanapattha”一词亦用于丛林树群，故加“arañña”一词。“远离”(Paviveka)者，谓以种类或诸方式远离，于色等众多所缘中，以行住等威仪方式令自身远离，行时、住时、坐时、卧时皆是独行。是故，因所应远离者与远离方式之差别而有多种，总合为一，故以单数“paviveka”言之。或“难行远离”(dukkaraṃ pavivekaṃ)者，谓行远离非易为也。“于独一性”(ekībhāve)者，谓于独一之状态。“乐于成双”(dvayaṃdvayārāmo)者，谓乐于成双作对。“如夺”(haranti viya)者，谓如以制造障碍而夺走。故言“如吞噬”(ghasanti viya)。其意谓如夜叉(yakkha)、罗刹、毕舍遮等，为生怖畏恐怖而来吞食。“于如是者”(īdisassa)者，谓于未得定者。“由草叶、野兽等声”(tiṇapaṇṇamigādisaddehīti)者，谓由风吹草叶等及由野兽、飞鸟等所发之恐怖骇人之声。以及由其他各种以树桩等或夜叉等形象出现之恐怖事物。有说“ghaṭikā”者，是以罐为戏。第十，其义明显。

ဥပါလိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《优波离经》等释义 终。

ဥပါလိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

优波离品释义 终。

ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

第二个五十经 终。

၃. တတိယပဏ္ဏာသကံ

3. 第三个五十经

(၁၁) ၁. သမဏသညာဝဂ္ဂေါ

(11) 1. 沙门想品

၁-၁၂. သမဏသညာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-12. 沙门想经等释义

၁၀၁-၁၁၂. တတိယဿ [Pg.353] ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနာနိ. ဆဋ္ဌေ နိဇ္ဇရကာရဏာနီတိ ပဇဟနကာရဏာနိ. ဣမသ္မိံ မဂ္ဂေါ ကထီယတီတိ ကတွာ ‘‘အယံ ဟေဋ္ဌာ…ပေ… ပုန ဂဟိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ယထာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဝိပဿနာယ နိဇ္ဇိဏ္ဏာပိ န သမုစ္ဆိန္နာတိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဒဿနတ္ထံ ပုန ဂဟိတာ, ဧဝံ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပာဒယောပိ ဝိပဿနာယ ပဟီနာပိ အသမုစ္ဆိန္နတာယ ဣဓ ပုန ဂဟိတာတိ အယမတ္ထော ‘‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပဿာ’’တိအာဒီသု သဗ္ဗပဒေသု ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ ‘‘ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု ယောဇေတဗ္ဗော’’တိ ဣမိနာ. ဧတ္ထ စာတိ ‘‘သမ္မာဝိမုတ္တိပစ္စယာ စ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဧတသ္မိံ ပါဠိပဒေ. ဧတ္ထ စ သမုစ္ဆေဒဝသေန စ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန စ ပဋိပက္ခဓမ္မာနံ သမ္မဒေဝ ဝိမုစ္စနံ သမ္မာဝိမုတ္တိ. တပ္ပစ္စယာ စ မဂ္ဂဖလေသု အဋ္ဌ ဣန္ဒြိယာနိ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာနိပိ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဥဒ္ဓဋာနိ. မဂ္ဂဝသေန ဟိ ဖလေသု ဘာဝနာပါရိပူရီ နာမာတိ. အဘိနန္ဒနဋ္ဌေနာတိ အတိဝိယ သိနေဟနဋ္ဌေန. ဣဒဉှိ သောမနဿိန္ဒြိယံ ဥက္ကံသဂတသာတသဘာဝတော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ သိနေဟန္တံ တေမေန္တံ ဝိယ ပဝတ္တတိ. ပဝတ္တသန္တတိအာဓိပတေယျဋ္ဌေနာတိ ဝိပါကသန္တာနဿ ဇီဝနေ အဓိပတိဘာဝေန. ဧဝန္တိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ နိဂမနံ. သတ္တမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ.

101-112. 第三个五十经的第一经等，其义明显。第六，“灭尽之因”(nijjarakāraṇāni)者，谓断除之因。于此中说示道，故言“此于下文……再被提及”。应连接“虽邪见已灭尽”。犹如邪见虽为观(vipassanā)所灭尽，然未被根除，为示根除之断，故再被提及。如是，邪思惟等虽为观所断，然因未被根除，故于此再被提及。此义于“邪思惟之”等一切处皆应说明，由“如是于一切处皆应适用”一语所示。于此，于“缘正解脱，众多善法趣向修习圆满”此巴利句中。于此，正解脱者，谓以根除及安息，从对治法中完全解脱。缘彼，于道与果中，八根趣向修习圆满，是故，虽与道相应之信等诸根亦被举出。实由道而得名为果中修习圆满。“喜悦义”(abhinandanaṭṭhena)者，谓极喜爱义。此喜根，因其殊胜愉悦之自性，转起时犹如喜爱、润泽相应之法。“转起相续之主导义”(pavattasantatiādhipateyyaṭṭhenā)者，谓于异熟相续之生命中为主导。“如是”等，是为前述之义作结。第七经等，其义明显。

သမဏသညာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《沙门想经》等释义 终。

သမဏသညာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

沙门想品释义终。

(၁၂) ၂. ပစ္စောရောဟဏိဝဂ္ဂေါ

(12) 2. 降下品

၁-၄. ပဌမအဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-4. 初非法经等释义

၁၁၃-၁၁၆. ဒုတိယဿ ပဌမဒုတိယာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ. တတိယေ ဇာနံ ဇာနာတီတိ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဇာနိတဗ္ဗံ သဗ္ဗံ ဇာနာတိ ဧဝ. န ဟိ ပဒေသဉာဏေ [Pg.354] ဌိတော ဇာနိတဗ္ဗံ သဗ္ဗံ ဇာနာတိ. ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန ဟိ အဝိသေသဂ္ဂဟဏေန စ ‘‘ဇာန’’န္တိ ဣမိနာ နိရဝသေသံ ဉေယျဇာတံ ပရိဂ္ဂယှတီတိ တဗ္ဗိသယာယ ဇာနနကိရိယာယ သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ ကရဏံ ဘဝိတုံ ယုတ္တံ, ပကရဏဝသေန ‘‘ဘဂဝါ’’တိ သဒ္ဒန္တရသန္နိဓာနေန စ အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. ပဿိတဗ္ဗမေဝ ပဿတီတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုပညာစက္ခုဓမ္မစက္ခုဗုဒ္ဓစက္ခုသမန္တစက္ခုသင်္ခါတေဟိ ဉာဏစက္ခူဟိ ပဿိတဗ္ဗံ ပဿတိ ဧဝ. အထ ဝါ ဇာနံ ဇာနာတီတိ ယထာ အညေ သဝိပလ္လာသာ ကာမရူပပရိညာဝါဒိနော ဇာနန္တာပိ ဝိပလ္လာသဝသေန ဇာနန္တိ, န ဧဝံ ဘဂဝါ. ဘဂဝါ ပန ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာ ဇာနန္တော ဇာနာတိ ဧဝ, ဒိဋ္ဌိဒဿနဿ အဘာဝါ ပဿန္တော ပဿတိယေဝါတိ အတ္ထော. စက္ခု ဝိယ ဘူတောတိ ဒဿနပရိဏာယကဋ္ဌေန စက္ခု ဝိယ ဘူတော. ယထာ ဟိ စက္ခု သတ္တာနံ ဒဿနတ္ထံ ပရိဏေတိ သာဓေတိ, ဧဝံ လောကဿ ယာထာဝဒဿနသာဓနတောပိ ဒဿနကိစ္စပရိဏာယကဋ္ဌေန စက္ခု ဝိယ ဘူတော, ပညာစက္ခုမယတ္တာ ဝါ သယမ္ဘုဉာဏေန ပညာစက္ခုံ ဘူတော ပတ္တောတိ ဝါ စက္ခုဘူတော.

113-116. 第二经的第一、第二义，其义明显。于第三经中，“知者知”，即是以一切知智了知一切所应知。住于局部之智者，实不能了知一切所应知。因为依最胜的解释及无差别的把握，“知”一词含摄了无余的所知种类，故对此了知的作用，理应以一切知智为工具。依文脉及“世尊”一词的邻近，此义当可阐明。“见者见”，即是以名为天眼、慧眼、法眼、佛眼、遍眼的诸智眼，见了知一切所应见。或者，“知者知”，是说不像其他有颠倒的欲界、色界遍知论者，他们虽知，却是依颠倒而知，世尊则不然。世尊因已断颠倒，故知时即是真知；因无邪见之见，故见时即是真见，此是其义。“已成眼者”(cakkhubhūto)，是因有引导见的作用，故如眼。犹如眼引导、成办众生的见，世尊亦因能成办世间的如实见，有引导见的作用，故如眼；或因由慧眼所成，或因以自觉智而成、已达慧眼，故为“已成眼者”。

ဉာဏသဘာဝေါတိ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဉာဏသဘာဝေါ. အဝိပရီတသဘာဝဋ္ဌေန ပရိယတ္တိဓမ္မပ္ပဝတ္တနတော ဝါ ဟဒယေန စိန္တေတွာ ဝါစာယ နိစ္ဆာရိတဓမ္မမယောတိ ဓမ္မဘူတော. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မသဘာဝေါ’’တိ. ဓမ္မာ ဝါ ဗောဓိပက္ခိယာ တေဟိ ဥပ္ပန္နတ္တာ လောကဿ စ တဒုပ္ပာဒနတော, အနညသာဓာရဏံ ဝါ ဓမ္မံ ပတ္တော အဓိဂတောတိ ဓမ္မဘူတော. သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြဟ္မဘူတောတိ အာဟ ‘‘သေဋ္ဌသဘာဝေါ’’တိ. အထ ဝါ ဗြဟ္မာ ဝုစ္စတိ မဂ္ဂေါ, တေန ဥပ္ပန္နတ္တာ လောကဿ စ တဒုပ္ပာဒနတော, တဉ္စ သယမ္ဘုဉာဏေန ပတ္တောတိ ဗြဟ္မဘူတော. စတုသစ္စဓမ္မံ ဝဒတီတိ ဝတ္တာ. စိရံ သစ္စပ္ပဋိဝေဓံ ပဝတ္တေန္တော ဝဒတီတိ ပဝတ္တာ. အတ္ထံ နီဟရိတွာတိ ဒုက္ခာဒိအတ္ထံ တတ္ထာပိ ပီဠနာဒိအတ္ထံ ဥဒ္ဓရိတွာ. ပရမတ္ထံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ပါပယိတာ နိန္နေတာ. အမတာဓိဂမပဋိပတ္တိဒေသနာယ အမတသစ္ဆိကိရိယံ သတ္တေသု ဥပ္ပာဒေန္တော အမတံ ဒဒါတီတိ အမတဿ ဒါတာ. ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ တဒါယတ္တဘာဝတော ဓမ္မသာမီ. စတုတ္ထေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

“智自性”(ñāṇasabhāvo)，是因有令知晓的作用，故为智自性。因无颠倒自性，或因教法的传布，或因由心思维、由语阐述而由法所成，故为“已成法者”(dhammabhūto)。因此说“法自性”(dhammasabhāvo)。或因诸菩提分法由彼而生，且能令世间生起彼法，或因已达、已证得不共之法，故为“已成法者”。因最胜义，故为“已成梵者”(brahmabhūto)，因此说“最胜自性”(seṭṭhasabhāvo)。或者，梵即是道，因由彼道而生，且能令世间生起彼道，并以自觉智证得彼道，故为“已成梵者”。宣说四谛法，故为“说者”(vattā)。长时宣说、转起真谛的通达，故为“转起者”(pavattā)。“引出义利”(atthaṃ nīharitvā)，即是引出苦等义，于其中又引出逼迫等义。或是令达、引导至究竟义——涅槃。通过教导证得不死的行道，令众生生起不死的现证，给予不死，故为“不死之施者”(amatassa dātā)。因诸菩提分法皆依于彼，故为“法主”(dhammasāmī)。第四经无可说。

ပဌမအဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

初非法经等释义终。

၅-၄၂. သင်္ဂါရဝသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

5-42. 桑伽罗瓦经等释义

၁၁၇-၁၅၄. ပဉ္စမေ [Pg.355] အပ္ပကာတိ ထောကာ, န ဗဟူ. အထာယံ ဣတရာ ပဇာတိ ယာ ပနာယံ အဝသေသာ ပဇာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိတီရမေဝ အနုဓာဝတိ, အယမေဝ ဗဟုတရာတိ အတ္ထော. သမ္မဒက္ခာတေတိ သမ္မာ အက္ခာတေ သုကထိတေ. ဓမ္မေတိ တဝ ဒေသနာဓမ္မေ. ဓမ္မာနုဝတ္တိနောတိ တံ ဓမ္မံ သုတွာ တဒနုစ္ဆဝိကံ ပဋိပဒံ ပူရေတွာ မဂ္ဂဖလသစ္ဆိကရဏေန ဓမ္မာနုဝတ္တိနော. မစ္စုနော ဌာနဘူတန္တိ ကိလေသမာရသင်္ခါတဿ မစ္စုနော နိဝါသဋ္ဌာနဘူတံ. သုဒုတ္တရံ တရိတွာ ပါရမေဿန္တီတိ ယေ ဇနာ ဓမ္မာနုဝတ္တိနော, တေ ဧတံ သုဒုတ္တရံ ဒုရတိက္ကမံ မာရဓေယျံ တရိတွာ အတိက္ကမိတွာ နိဗ္ဗာနပါရံ ဂမိဿန္တိ.

117-154. 于第五经中，“少数”(appakā)即是少，不多。而此其余的众生，即此剩余的众生，仅追逐萨迦耶见，此即“大多数”之义。“于善说”(sammadakkhāte)，即于正确宣说、善妙言说中。“于法”(dhamme)，即于你的教法中。“随法行者”(dhammānuvattino)，即是听闻彼法后，圆满相应的行道，以道果的现证而成为随法行者。“已成死神处所”(maccuno ṭhānabhūtaṃ)，即是已成名为烦恼魔的死神的住处。“将渡过难渡者而到彼岸”，是说凡随法行之人，他们将渡过、越过此难渡、难越的魔罗境界，到达涅槃彼岸。

ကဏှံ ဓမ္မံ ဝိပ္ပဟာယာတိ ကာယဒုစ္စရိတာဒိဘေဒံ အကုသလံ ဓမ္မံ ဇဟိတွာ. သုက္ကံ ဘာဝေထာတိ ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခု အဘိနိက္ခမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ကာယသုစရိတာဒိဘေဒံ သုက္ကံ ဓမ္မံ ဘာဝေယျ. ဩကာ အနောကမာဂမ္မာတိ ဩကံ ဝုစ္စတိ အာလယော, အနောကံ ဝုစ္စတိ အနာလယော. အာလယတော နိက္ခမိတွာ အနာလယသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ ပဋိစ္စ အာရဗ္ဘ.

“舍断黑法后”，即舍断身恶行等不善法。“当修习白法”，即贤智的比丘从出离开始，直到阿罗汉道，应当修习身善行等白法。“从家来到无家”，家(oka)称为执著(ālayo)，无家(anoka)称为无执著(anālayo)。从执著出离后，缘于名为无执著的涅槃。

တတြာဘိရတိမိစ္ဆေယျာတိ ယသ္မိံ အနာလယသင်္ခါတေ ဝိဝေကေ နိဗ္ဗာနေ ဣမေဟိ သတ္တေဟိ ဒုရဘိရမံ, တတြာဘိရတိမိစ္ဆေယျ. ဒုဝိဓေပိ ကာမေတိ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေ. စိတ္တက္လေသေဟီတိ ပဉ္စဟိ နီဝရဏေဟိ အတ္တာနံ ပရိယောဒပေယျ ဝေါဒါပေယျ, ပရိသောဓေယျာတိ အတ္ထော.

“当于彼处求喜乐”，即于名为无执著、远离的涅槃，众生难以喜乐，当于彼处求喜乐。“于两种欲”，即于事欲和烦恼欲。“从心的诸随烦恼中”，即当从五盖中净化、清净、遍净自己，此是其义。

သမ္ဗောဓိယင်္ဂေသူတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု. သမ္မာ စိတ္တံ သုဘာဝိတန္တိ သမ္မာ ဟေတုနာ နယေန စိတ္တံ သုဋ္ဌု ဘာဝိတံ ဝဍ္ဎိတံ. ဇုတိမန္တောတိ အာနုဘာဝဝန္တော, အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏဇုတိယာ ခန္ဓာဒိဘေဒေ ဓမ္မေ ဇောတေတွာ ဌိတာတိ အတ္ထော. တေ လောကေ ပရိနိဗ္ဗုတာတိ တေ ဣမသ္မိံ ခန္ဓာဒိလောကေ ပရိနိဗ္ဗုတာ နာမ အရဟတ္တပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ကိလေသဝဋ္ဋဿ ခေပိတတ္တာ သဥပါဒိသေသေန, စရိမစိတ္တနိရောဓေန ခန္ဓဝဋ္ဋဿ ခေပိတတ္တာ အနုပါဒိသေသေန စာတိ ဒွီဟိ ပရိနိဗ္ဗာနေဟိ ပရိနိဗ္ဗုတာ, အနုပါဒါနော ဝိယ ပဒီပေါ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂတာတိ အတ္ထော.

“于正觉支”(sambodhiyaṅgesu)，即于诸觉支。“心已善修习”，即心已由正确的因、理路而善修习、增长。“有光者”(jutimanto)，即有威力者；以阿罗汉道智之光，照亮蕴等差别之法而住，此是其义。“彼等于世间般涅槃”(te loke parinibbutā)，即彼等于此蕴等世间中，名为般涅槃。从证得阿罗汉起，因烦恼轮转已尽，故为有余依涅槃；以最终心识之灭，因蕴轮转已尽，故为无余依涅槃。以此二种般涅槃而般涅槃，犹如无燃料之灯，进入不可施设的状态，此是其义。

ဣတော ပရံ ယာဝ တတိယော ပဏ္ဏာသကော, တာဝ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

此后直到第三五十品，其义皆明显。

သင်္ဂါရဝသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

桑伽罗瓦经等释义终。

တတိယပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

第三五十品终。

၄. စတုတ္ထပဏ္ဏာသကံ

4. 第四五十品

၁၅၅-၁၆၆. စတုတ္ထဿ [Pg.356] ပဌမဝဂ္ဂေါ ဥတ္တာနတ္ထောယေဝ.

155-166. 第四五十品的第一品，其义明显。

၁-၄၄. ဗြာဟ္မဏပစ္စောရောဟဏီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-44. 婆罗门降下经等释义

၁၆၇-၂၁၀. ဒုတိယေ စ ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ. ဒသမေ ပစ္ဆာဘူမိဝါသိနောတိ ပစ္စန္တဒေသဝါသိနော. သေဝါလမာလိကာတိ ပါတောဝ ဥဒကံ ဩရောဟိတွာ သေဝါလဉ္စေဝ ဥပ္ပလာဒီနိ စ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဥဒကသုဒ္ဓိကဘာဝဇာနနတ္ထဉ္စေဝ ‘‘လောကဿ စ ဥဒကေန သုဒ္ဓိ ဟောတီ’’တိ ဣမဿ အတ္ထဿ ဇာနနတ္ထဉ္စ မာလံ ကတွာ ပိလန္ဓနကာ. ဥဒကောရောဟကာတိ ပါတော မဇ္ဈနှေ သာယနှေ စ ဥဒကဩရောဟဏကာ. တေနာဟ ‘‘သာယတတိယကံ ဥဒကောရောဟဏာနုယောဂမနုယုတ္တာ’’တိ. ဧကာဒသမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ. စတုတ္ထေ ပဏ္ဏာသကေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

167-210. 于第二品中，第一经等，其义明显。于第十经中，“后地居住者”(pacchābhūmivāsino)即是边地居住者。“水藻鬘者”(sevālamālikā)，即是清晨下水，取水藻及睡莲等，为了知晓自己水的清净状态，也为了知晓“世间由水而净”此义，而制作花鬘佩戴者。“下水者”(udakorohakā)，即是于晨、中、暮下水者。因此说“致力于一日三次下水之行”。第十一经等，其义明显。于第四五十品中，无可说。

ဗြာဟ္မဏပစ္စောရောဟဏီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

婆罗门降下经等释义终。

စတုတ္ထပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

第四五十品终。

(၂၁) ၁. ကရဇကာယဝဂ္ဂေါ

(21) 1. 所作身品

၁-၅၃၆. ပဌမနိရယသဂ္ဂသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-536. 初地狱天经等释义

၂၁၁-၇၄၆. ပဉ္စမဿ ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ. နဝမေ ယသ္မိံ သန္တာနေ ကာမာဝစရကမ္မံ မဟဂ္ဂတကမ္မဉ္စ ကတူပစိတံ ဝိပါကဒါနေ လဒ္ဓါဝသရံ ဟုတွာ ဌိတံ, တေသု ကာမာဝစရကမ္မံ ဣတရံ နီဟရိတွာ သယံ တတ္ထ ဌတွာ အတ္တနော ဝိပါကံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ, မဟဂ္ဂတကမ္မမေဝ ပန ဣတရံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကံ ဒါတုံ သက္ကောတိ ဂရုဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘တံ မဟောဃော ပရိတ္တံ ဥဒကံ ဝိယာ’’တိအာဒိ. ဣတော ပရံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

211-746. 第五品的第一经等，其义明显。于第九经中，于某相续中，欲界业与大作业皆已造作、积集，已得机缘而住，以待予果。于此二者中，欲界业不能排除另一业，而自住于彼处以予其果；然大作业因其沉重，实能妨碍另一业，而自予其果。因此说“彼如大洪水之于少水”等。此后，处处其义皆明显。

ပဌမနိရယသဂ္ဂသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

初地狱天经等释义终。

ဣတိ မနောရထပူရဏိယာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

《满足希求》增支部义注中

ဒသကနိပါတဝဏ္ဏနာယ အနုတ္တာနတ္ထဒီပနာ သမတ္တာ.

十集释义之难解义阐明已毕。

. နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

礼敬彼世尊、阿罗汉、正等觉者。

အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ

增支部

ဧကာဒသကနိပါတ-ဋီကာ

十一集复注

၁. နိဿယဝဂ္ဂေါ

1. 依止品

၁-၁၀. ကိမတ္ထိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. 何义经等释义

၁-၁၀. ဧကာဒသကနိပါတဿ [Pg.357] ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ. ဒသမေ ဇနိတသ္မိန္တိ ကမ္မကိလေသေဟိ နိဗ္ဗတ္တေ, ဇနေ ဧတသ္မိန္တိ ဝါ ဇနေတသ္မိံ, မနုဿေသူတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ယေ ဂေါတ္တပဋိသာရိနော’’တိ. ဇနိတသ္မိံ-သဒ္ဒေါ ဧဝ ဝါ ဣ-ကာရဿ ဧ-ကာရံ ကတွာ ‘‘ဇနေတသ္မိ’’န္တိ ဝုတ္တော. ဇနိတသ္မိန္တိ စ ဇနသ္မိန္တိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဇနိတသ္မိန္တိ သာမညဂ္ဂဟဏေပိ ယတ္ထ စတုဝဏ္ဏသမညာ, တတ္ထေဝ မနုဿလောကေ. ခတ္တိယော သေဋ္ဌောတိ အယံ လောကသမညာပိ မနုဿလောကေယေဝ, န ဒေဝကာယေ ဗြဟ္မကာယေ ဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ ဂေါတ္တပဋိသာရိနော’’တိ ဝုတ္တံ. ပဋိသရန္တီတိ ‘‘အဟံ ဂေါတမော, အဟံ ကဿပေါ’’တိ ပဋိ ပဋိ အတ္တနော ဂေါတ္တံ အနုဿရန္တိ ပဋိဇာနန္တိ ဝါတိ အတ္ထော.

1-10. 十一集的初品等义理明显。第十品中，“janitasmiṃ”意指由业与烦恼所生，或作“janetasmiṃ”，即“于此人中”(jane etasmiṃ)，意为在众人之中。故说“于种姓有忆念者”(ye gottapaṭisārino)。又或，“janitasmiṃ”一词，将i音变为e音，而成“janetasmiṃ”。应知“janitasmiṃ”与“janasmiṃ”(于人中)义同。“janitasmiṃ”虽为通称，然此处特指有四种姓(catuvaṇṇa)之称的人间界。为示“刹帝利(Khattiya)为最胜”此世俗之见唯于人间界，非于天界、梵界，故说“于种姓有忆念者”。“Paṭisarantī”(忆念)的意思是：“我是乔达摩，我是迦叶”，如是再三忆念并宣示自己的种姓。

ကိမတ္ထိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

何义经等释义终。

နိဿယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

依止品释义终。

၂. အနုဿတိဝဂ္ဂေါ

2. 随念品

၁-၄. ပဌမမဟာနာမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-4. 第一摩诃男经等释义

၁၁-၁၄. ဒုတိယဿ ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ. တတိယေ ကဗဠီကာရာဟာရဘက္ခာနန္တိ ကဗဠီကာရာဟာရူပဇီဝီနံ. ကော ပန ဒေဝါနံ အာဟာရော, ကာ အာဟာရဝေလာတိ? သဗ္ဗေသမ္ပိ ကာမာဝစရဒေဝါနံ သုဓာ အာဟာရော. သာ ဟေဋ္ဌိမေဟိ ဟေဋ္ဌိမေဟိ ဥပရိမာနံ ဥပရိမာနံ ပဏီတတမာ ဟောတိ, တံ ယထာသကံ ဒိဝသဝသေနေဝ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဘုဉ္ဇန္တိ. ကေစိ ပန ‘‘ဗိဠာရပဒပ္ပမာဏံ သုဓာဟာရံ ဘုဉ္ဇန္တိ, သော ဇိဝှာယ ဌပိတမတ္တော ယာဝ ကေသဂ္ဂနခဂ္ဂါ ကာယံ ဖရတိ, တေသံယေဝ ဒိဝသဝသေန [Pg.358] သတ္တ ဒိဝသေ ယာပနသမတ္ထော ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. အသမယဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တောတိ မဂ္ဂဝိမောက္ခေန ဝိမုတ္တော. အဋ္ဌန္နဉှိ သမာပတ္တီနံ သမာပဇ္ဇနဿ သမယောပိ အတ္ထိ တဿ အသမယောပိ, မဂ္ဂဝိမောက္ခေန ပန ဝိမုစ္စနဿ သမယော ဝါ အသမယော ဝါ နတ္ထိ. ယဿ သဒ္ဓါ ဗလဝတီ, ဝိပဿနာ စ အာရဒ္ဓါ, တဿ ဂစ္ဆန္တဿ တိဋ္ဌန္တဿ နိသီဒန္တဿ နိပဇ္ဇန္တဿ ခါဒန္တဿ ဘုဉ္ဇန္တဿ စ မဂ္ဂဖလပ္ပဋိဝေဓော နာမ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဣတိ မဂ္ဂဝိမောက္ခေန ဝိမုစ္စန္တဿ သမယော ဝါ အသမယော ဝါ နတ္ထီတိ မဂ္ဂဝိမောက္ခော အသမယဝိမုတ္တိ နာမ. စတုတ္ထေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

11-14. 第二品中，初品等义理明显。第三品中，“食抟食者”(kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ)意指以抟食为生的人。那么，诸天以什么为食？什么时候进食呢？一切欲界天的食物都是甘露(sudhā)。上界天神的甘露比下界天神的更为精妙，他们各自按照自己的天寿，每天享用。有些人说：“他们吃像猫爪大小的甘露，放在舌头上就能遍及全身，从发梢到指甲，依其天寿计算，能够维持七天。”“无时解脱”(asamayavimutti)是指通过道解脱而获得解脱。须知，八等至的入定有其时机，也有其非时机；然而，通过道解脱而解脱，则没有时机与非时机之分。如果一个人的信心很强，观(vipassanā)也已发起，那么他行、住、坐、卧、食、饮之时，证得道果并非不可能。因此，通过道解脱而解脱，没有时机与非时机之分，所以道解脱被称为无时解脱。第四品中，无甚可说。

ပဌမမဟာနာမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第一摩诃男经等释义终。

၅. မေတ္တာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 慈经释义

၁၅. ပဉ္စမေ သေသဇနာတိ မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ အလာဘိနော. သမ္ပရိဝတ္တမာနာတိ ဒက္ခိဏေနေဝ ပဿေန အသယိတွာ သဗ္ဗသော ပရိဝတ္တမာနာ. ကာကစ္ဆမာနာတိ ဃုရုဃုရုပဿာသဝသေန ဝိဿရံ ကရောန္တာ. သုခံ သုပတီတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓာ သုပနာ သယနေ ပိဋ္ဌိပ္ပသာရဏလက္ခဏာ ကိရိယာမယစိတ္တေဟိ အဝေါကိဏ္ဏဘဝင်္ဂပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ စ. တတ္ထာယံ ဥဘယတ္ထာပိ သုခမေဝ သုပတိ. ယသ္မာ သဏိကံ နိပဇ္ဇိတွာ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ သမောဓာယ ပါသာဒိကေန အာကာရေန သယတိ, နိဒ္ဒေါက္ကမနေပိ ဈာနံ သမာပန္နော ဝိယ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဧဝံ အသုပိတွာ’’တိအာဒိ.

15. 第五，“其余人”(sesajanā)指未得慈心解脱者。“辗转反侧”(Samparivattamānā)指不以右胁而卧，而是在床上翻来覆去。“鼾声大作”(Kākacchamānā)指因呼吸粗重(ghurughuru)而发出响声。于“安稳而眠”(sukhaṃ supati)一句，睡眠有二种：一种是伸展身体躺卧的睡眠；另一种是有分心(bhavaṅga)持续不断，不被杂念扰乱的睡眠。而修慈者于此二者皆能安稳而眠。因为他能平静地躺下，端正四肢，以令人愉悦的姿态安睡，甚至在入睡时也像进入禅定一般。因此（经中）说（凡夫）“不这样睡”(evaṃ asupitvā)等等。

နိဒ္ဒါကာလေ သုခံ အလဘိတွာ ဒုက္ခေန သုတ္တတ္တာ ဧဝ ပဋိဗုဇ္ဈနကာလေ သရီရခေဒေန နိတ္ထုနနံ ဝိဇမ္ဘနံ ဣတော စိတော စ ဝိပရိဝတ္တနဉ္စ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နိတ္ထုနန္တာ ဝိဇမ္ဘန္တာ သမ္ပရိဝတ္တန္တာ ဒုက္ခံ ပဋိဗုဇ္ဈန္တီ’’တိ. အယံ ပန သုခေန သုတ္တတ္တာ သရီရခေဒါဘာဝတော နိတ္ထုနနာဒိဝိရဟိတောဝ ပဋိဗုဇ္ဈတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ အပ္ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ’’တိအာဒိ. သုခပ္ပဋိဗောဓော စ သရီရဝိကာရာဘာဝေနာတိ အာဟ ‘‘သုခံ နိဗ္ဗိကာရ’’န္တိ.

睡眠时不得安乐，因痛苦而眠，故醒来时身体疲惫而有呻吟、呵欠、辗转反侧。因此说：“呻吟、呵欠、辗转反侧，痛苦地醒来。”然而此人(修慈者)因安乐而眠，身体没有疲惫，所以醒来时没有呻吟等现象。因此说：“不这样醒来”(evaṃ appaṭibujjhitvā)等等。安乐地醒来是因为身体没有变异，所以说“安乐无变异”(sukhaṃ nibbikāraṃ)。

ဘဒ္ဒကမေဝ သုပိနံ ပဿတီတိ ဣဒံ အနုဘူတပုဗ္ဗဝသေန ဒေဝတူပသံဟာရဝသေန စဿ ဘဒ္ဒကမေဝ သုပိနံ ဟောတိ, န ပါပကန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘စေတိယံ ဝန္ဒန္တော ဝိယာ’’တိအာဒိ. ဓာတုက္ခောဘဟေတုကမ္ပိ စဿ ဗဟုလံ ဘဒ္ဒကမေဝ သိယာ ယေဘုယျေန စိတ္တဇရူပါနုဂုဏတာယ ဥတုအာဟာရဇရူပါနံ.

所见唯是善梦，这是因为过去经验和天神加持的缘故，他做的梦都是吉祥的，不会是凶恶的，所以才说“犹如礼敬塔庙(cetiya)一样”等等。即使是由四大不调所致，也大多是吉祥的，因为心生色大体上会随顺时节、饮食所生色。

ဥရေ [Pg.359] အာမုက္ကမုတ္တာဟာရော ဝိယာတိ ဂီဝါယ ဗန္ဓိတွာ ဥရေ လမ္ဗိတမုတ္တာဟာရော ဝိယာတိ ကေဟိစိ တံ ဧကာဝလိဝသေန ဝုတ္တံ သိယာ, အနေကရတနာဝလိသမူဟဘူတော ပန မုတ္တာဟာရော အံသပ္ပဒေသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကဋိပ္ပဒေသဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂါ ပလမ္ဗန္တော ဥရေ အာမုက္ကောယေဝ နာမ ဟောတိ.

如挂在脖子上垂到胸前的珍珠项链，有人称之为单串珠(ekāvali)，而由众多宝石串成的项链，从肩部开始直至腰部下方的垂挂部分，才真正叫做“悬挂于胸”(ure āmukka)。

ဝိသာခတ္ထေရော ဝိယာတိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၅၈) သော ကိရ ပါဋလိပုတ္တေ ကုဋုမ္ဗိယော အဟောသိ. သော တတ္ထေဝ ဝသမာနော အဿောသိ ‘‘တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေါ ကိရ စေတိယမာလာလင်္ကတော ကာသာဝပဇ္ဇောတော, ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနေယေဝေတ္ထ သက္ကာ နိသီဒိတုံ ဝါ နိပဇ္ဇိတုံ ဝါ, ဥတုသပ္ပာယံ သေနာသနသပ္ပာယံ ပုဂ္ဂလသပ္ပာယံ ဓမ္မဿဝနသပ္ပာယန္တိ သဗ္ဗမေတ္ထ သုလဘ’’န္တိ. သော အတ္တနော ဘောဂက္ခန္ဓံ ပုတ္တဒါရဿ နိယျာတေတွာ ဒုဿန္တေ ဗဒ္ဓေန ဧကကဟာပဏေနေဝ ဃရာ နိက္ခမိတွာ သမုဒ္ဒတီရေ နာဝံ ဥဒိက္ခမာနော ဧကံ မာသံ ဝသိ. သော ဝေါဟာရကုသလတာယ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဘဏ္ဍံ ကိဏိတွာ အသုကသ္မိံ ဝိက္ကိဏန္တော ဓမ္မိကာယ ဝဏိဇ္ဇာယ တေနေဝန္တရမာသေန သဟဿံ အဘိသံဟရိ. ဣတိ အနုပုဗ္ဗေန မဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစတိ. သော ပဗ္ဗာဇနတ္ထာယ သီမံ နီတော တံ သဟဿတ္ထဝိကံ ဩဝဋ္ဋိကန္တရေန ဘူမိယံ ပါတေသိ. ‘‘ကိမေတ’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘ကဟာပဏသဟဿံ, ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ, ‘‘ဥပါသက, ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ န သက္ကာ ဝိစာရေတုံ, ဣဒါနေဝ နံ ဝိစာရေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဝိသာခဿ ပဗ္ဗဇ္ဇဋ္ဌာနံ အာဂတာ မာ ရိတ္တဟတ္ထာ ဂမိံသူ’’တိ မုဉ္စိတွာ သီမာမာဠကေ ဝိက္ကိရိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပန္နော. သော ပဉ္စဝဿော ဟုတွာ ဒွေမာတိကာ ပဂုဏာ ကတွာ အတ္တနော သပ္ပာယံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဧကေကသ္မိံ ဝိဟာရေ စတ္တာရော စတ္တာရော မာသေ သမပဝတ္တဝါသံ ဝသမာနော စရိ. ဧဝံ စရမာနော –

如毘舍佉(Visākha)长老：据说他原是华氏城(Pāṭaliputta)的一位长者。他住在那里时，听说：“铜鍱洲(Tambapaṇṇidīpa)佛塔林立，袈裟辉耀，可以随意坐卧，气候、住所、同修、听法等四事合宜——那里的一切都很容易得到。”于是，他将全部财产交给妻儿，仅用布裹着一枚钱币就离开了家，在海边等待船只，住了一个月。因为他精通贸易，于是在此地买货，到彼地贩卖，通过如法的商业行为，仅一个月就赚了一千钱。就这样，他逐渐来到大寺(Mahāvihāra)，请求出家。当他为受戒而被带到戒坛时，他将那一千钱的钱袋从衣褶里倒在地上。当被问到“这是什么”时，他回答说：“尊者，这是一千钱。”当被告知“优婆塞，从出家时起就不能再处理这些了，现在就处理掉吧”时，他说：“愿来毘舍佉出家之处的人们，不要空手而回啊”，然后就把钱撒在戒坛(sīmā)中，之后出家受具足戒。五年后，他通晓了两部母论(dvemātikā)，选择了适合自己的业处，在每个寺院各住四个月，持续安居，如此修行。如此修行时——

‘‘ဝနန္တရေ ဌိတော ထေရော, ဝိသာခေါ ဂဇ္ဇမာနကော;

အတ္တနော ဂုဏမေသန္တော, ဣမမတ္ထံ အဘာသထ.

林中伫立毘舍佉长老，如狮吼般宣说此义，自省己德而说此偈。

‘‘ယာဝတာ ဥပသမ္ပန္နော, ယာဝတာ ဣဓ မာဂတော;

ဧတ္ထန္တရေ ခလိတံ နတ္ထိ, အဟော လာဘော တေ မာရိသာ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၅၈);

自受具足戒以来，自从我来到此地，其间未曾有过失。善哉，贤友，此乃汝之利得！

သော စိတ္တလပဗ္ဗတဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တော ဒွေဓာပထံ ပတွာ ‘‘အယံ နု ခေါ မဂ္ဂေါ, ဥဒါဟု အယ’’န္တိ စိန္တယန္တော အဋ္ဌာသိ. အထဿ ပဗ္ဗတေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ [Pg.360] ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ‘‘ဧသော မဂ္ဂေါ’’တိ ဒဿေတိ. သော စိတ္တလပဗ္ဗတဝိဟာရံ ဂန္တွာ တတ္ထ စတ္တာရော မာသေ ဝသိတွာ ‘‘ပစ္စူသေ ဂမိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ နိပဇ္ဇိ. စင်္ကမသီသေ မဏိလရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ သောပါနဖလကေ နိသီဒိတွာ ပရောဒိ. ထေရော ‘‘ကော ဧသော’’တိ အာဟ. အဟံ, ဘန္တေ, မဏိလိယာတိ. ကိဿ ရောဒသီတိ? တုမှာကံ ဂမနံ ပဋိစ္စာတိ. မယိ ဣဓ ဝသန္တေ တုမှာကံ ကော ဂုဏောတိ? တုမှေသု, ဘန္တေ, ဣဓ ဝသန္တေသု အမနုဿာ အညမညံ မေတ္တံ ပဋိလဘန္တိ, တေ ဒါနိ တုမှေသု ဂတေသု ကလဟံ ကရိဿန္တိ, ဒုဋ္ဌုလ္လမ္ပိ ကထယိဿန္တီတိ. ထေရော ‘‘သစေ မယိ ဣဓ ဝသန္တေ တုမှာကံ ဖာသုဝိဟာရော ဟောတိ, သုန္ဒရ’’န္တိ ဝတွာ အညေပိ စတ္တာရော မာသေ တတ္ထေဝ ဝသိတွာ ပုန တထေဝ ဂမနစိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ. ဒေဝတာပိ ပုန တထေဝ ပရောဒိ. ဧတေနေဝ ဥပါယေန ထေရော တတ္ထေဝ ဝသိတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ. ဧဝံ ဓမတ္တာဝိဟာရီ ဘိက္ခု အမနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ.

他前往吉达拉山(Cittalapabbata)寺时，来到岔路口，站着思量：“是这条路呢，还是那条？”这时住在山上的天神伸出手来指示道：“这条路。”他到了吉达拉山寺，在那里住了四个月，想着“清晨就走”便躺下休息。住在经行处尽头玛尼梨(Maṇila)树上的天神坐在台阶上哭泣。长老问：“是谁？”答：“尊者，我是玛尼梨。”“为什么哭？”“因为您要走了。”“我住在这里对你们有什么好处？”“尊者啊，您住在这里时，非人们彼此慈心相待。现在您走了，他们就会争吵，还会说粗话。”长老说：“如果我住在这里能让你们安乐，那很好。”于是又在那里住了四个月，再次生起离开的念头。天神也再次那样哭泣。长老就这样一直住在那里，最终在那里般涅槃。如此，依法而住的比丘为非人所喜爱。

ဗလဝပိယစိတ္တတာယာတိ ဣမိနာ ဗလဝပိယစိတ္တတာမတ္တေနပိ သတ္ထံ န ကမတိ, ပဂေဝ မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာတိ ဒဿေတိ. ခိပ္ပမေဝ စိတ္တံ သမာဓိယတိ, ကေနစိ ပရိပန္ထေန ပရိဟီနဇ္ဈာနဿ ဗျာပါဒဿ ဒူရသမုဿာရိတဘာဝတော ခိပ္ပမေဝ သမာဓိယတိ, ‘‘အာသဝါနံ ခယာယာ’’တိ ကေစိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ဣတော အညကမ္မဋ္ဌာနဝသေန အဓိဂတဇ္ဈာနာနမ္ပိ သုခသုပနာဒယော အာနိသံသာ လဗ္ဘန္တိ. ယထာဟ –

此句表明，即使仅有强烈的慈爱之心，也不会拿起武器，更何况是慈心解脱呢？由于障碍禅那的瞋恚已被远远驱逐，心能迅速得定。有人说是“为了灭尽诸漏”。其余部分则容易理解。在此，即使是通过其他业处证得禅那的人，也能获得安乐入眠等利益。如是说：

‘‘သုခံ သုပန္တိ မုနယော, အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတာ;

သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ပဗုဇ္ဈန္တိ, သဒါ ဂေါတမသာဝကာ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၁.၂၅၈);

စ အာဒိ –

“牟尼安乐眠，内心善等持；乔达摩声闻，恒常善觉醒。”

တထာပိမေ အာနိသံသာ ဗြဟ္မဝိဟာရလာဘိနော အနဝသေသာ လဗ္ဘန္တိ ဗျာပါဒါဒီနံ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘာဝတော ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ. တေနေဝါဟ ‘‘နိဿရဏံ ဟေတံ, အာဝုသော, ဗျာပါဒဿ, ယဒိဒံ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တီ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၆; အ. နိ. ၆.၁၃). ဗျာပါဒါဒိဝသေန စ သတ္တာနံ ဒုက္ခသုပနာဒယောတိ တပ္ပဋိပက္ခဘူတေသု ဗြဟ္မဝိဟာရေသု သိဒ္ဓေသု သုခသုပနာဒယော ဟတ္ထဂတာ ဧဝ ဟောန္တီတိ.

同样地，证得梵住者能毫无遗漏地获得这些功德，因为梵住与瞋恚等直接对立。因此佛陀说：“贤友，此即瞋恚之出离，亦即慈心解脱”等等。又因众生以瞋恚等为缘故而有恶眠等，故当与此对治的梵住成就时，乐眠等便唾手可得。

မေတ္တာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《慈经》释义终。

၆. အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 八城经释义

၁၆. ဆဋ္ဌေ [Pg.361] ဗေလုဝဂါမကေတိ ဝေသာလိယာ ဒက္ခိဏပဿေ အဝိဒူရေ ဗေလုဝဂါမကော နာမ အတ္ထိ, တံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာတိ အတ္ထော. သာရပ္ပတ္တကုလဂဏနာယာတိ မဟာသာရမဟပ္ပတ္တကုလဂဏနာယ. ဒသမေ ဌာနေတိ အညေ အညေတိ ဒသဂဏနဋ္ဌာနေ. အဋ္ဌကနဂရေ ဇာတော ဘဝေါတိ အဋ္ဌကနာဂရော. ကုက္ကုဋာရာမောတိ ပါဋလိပုတ္တေ ကုက္ကုဋာရာမော, န ကောသမ္ဗိယံ.

16. 第六，在贝鲁瓦村(Beluvagāmaka)：在毗舍离(Vesālī)南边不远处，有名为贝鲁瓦的村庄，意为将其作为行食村。以具足精华之家的计数：以具大精华、大成就之家的计数。在第十个位置：在各不相同的十个计数位置。“生于八城者”即是八城人(Aṭṭhakanāgaro)。鸡园(Kukkuṭārāma)：在华氏城(Pāṭaliputta)的鸡园，而非在憍赏弥(Kosambī)的。

ပကတတ္ထပ္ပဋိနိဒ္ဒေသော တ-သဒ္ဒေါတိ တဿ ‘‘ဘဂဝတာ’’တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ သမာနာဓိကရဏဘာဝေန ဝုတ္တဿ ယေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝေန ဘဂဝါ ပကတော အဓိဂတော သုပါကဋော စ, တံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝံ သဒ္ဓိံ အာဂမနီယပဋိပဒါယ အတ္ထဘာဝေနေဝ ဒဿေန္တော ‘‘ယော သော…ပေ… အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ အာဟ. သတိပိ ဉာဏဒဿနသဒ္ဒါနံ ဣဓ ပညာဝေဝစနဘာဝေ တေန တေန ဝိသေသေန နေသံ ဝိသယဝိသေသေ ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ အသာဓာရဏဉာဏဝိသေသဝသေန, ဝိဇ္ဇာတ္တယဝသေန, ဝိဇ္ဇာဘိညာနာဝရဏဝသေန, သဗ္ဗညုတညာဏမံသစက္ခုဝသေန ပဋိဝေဓဒေသနာဉာဏဝသေန စ တဒတ္ထံ ယောဇေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တေသံ တေသ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာသယာနုသယံ ဇာနတာ အာသယာနုသယဉာဏေန, သဗ္ဗဉေယျဓမ္မံ ပဿတာ သဗ္ဗညုတာနာဝရဏဉာဏေဟိ. ပုဗ္ဗေနိဝါသာဒီဟီတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာသဝက္ခယဉာဏေဟိ. ပဋိဝေဓပညာယာတိ အရိယမဂ္ဂပညာယ. ဒေသနာပညာယ ပဿတာတိ ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မာနံ ဒေသေတဗ္ဗပ္ပကာရံ ဗောဓနေယျပုဂ္ဂလာနဉ္စ အာသယာနုသယစရိတာဓိမုတ္တိအာဒိဘေဒံ ဓမ္မံ ဒေသနာပညာယ ယာထာဝတော ပဿတာ. အရီနန္တိ ကိလေသာရီနံ, ပဉ္စဝိဓမာရာနံ ဝါ သာသနဿ ဝါ ပစ္စတ္ထိကာနံ အညတိတ္ထိယာနံ. တေသံ ပန ဟနနံ ပါဋိဟာရိယေဟိ အဘိဘဝနံ အပ္ပဋိဘာနတာကရဏံ အဇ္ဈုပေက္ခဏဉ္စ. ကေသိဝိနယသုတ္တဉ္စေတ္ထ နိဒဿနံ. တထာ ဌာနာဋ္ဌာနာဒီနိ ဇာနတာ. ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဿတာ. သဝါသနာနမာသဝါနံ ခီဏတ္တာ အရဟတာ. အဘိညေယျာဒိဘေဒေ ဓမ္မေ အဘိညေယျာဒိတော အဝိပရီတာဝဗောဓတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန.

对本义的解释中，“彼”字：与“世尊”等词同格，世尊通过其正等觉的状态而显现、证得、善显现。为了将此正等觉的状态连同其所遵循的道，从意义上加以显示，故说“彼……已正等觉者”。即使“智”与“见”在此处是“慧”的同义词，为了显示它们在不同特相下对特定对象的运用，而从不共殊胜智、三明、明与神通及无碍、一切知智与肉眼、通达智与说法智等方面结合其义加以阐释，故说“于彼等”等。其中，以意向随眠智了知意向与随眠；以一切知无碍智见一切所应知法；以宿住智与漏尽智了知宿住等；以圣道慧通达；以说法慧见：以说法慧如实见到所应教之法、教法的方式，以及所应教化之人的意向、随眠、行、胜解等差别。“敌”：指烦恼敌、五种魔，或教法的敌对者——其他外道。对他们的降伏，是指通过神变调伏、使其无言以对及舍置。于此可以《 কেশী调马师经》(Kesīvinayasutta)为例。同样，了知处非处等；见随业而趣的众生；因带习气之诸漏已尽而为阿罗汉；因对所应遍知等法，从所应遍知等方面无颠倒地觉悟而为正等觉者。

အထ ဝါ တီသု ကာလေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏတာယ ဇာနတာ. ကာယကမ္မာဒိဝသေန တိဏ္ဏမ္ပိ ကမ္မာနံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိတော နိသမ္မကာရိတာယ ပဿတာ. ဒဝါဒီနမ္ပိ အဘာဝသာဓိကာယ ပဟာနသမ္ပဒါယ အရဟတာ. ဆန္ဒာဒီနံ [Pg.362] အဟာနိဟေတုဘူတာယ အက္ခယပဋိဘာနသာဓိကာယ သဗ္ဗညုတာယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာတိ ဧဝံ ဒသဗလအဋ္ဌာရသအာဝေဏိကဗုဒ္ဓဓမ္မဝသေနပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

又或者，因于三时中智慧无碍而了知；因身业等三业随智慧运转，审慎而行故能见；因以能证慢等不存在的断除圆满而为阿罗汉；因其为欲等不减损之因，能成就不尽辩才的一切知而为正等觉者。如此，亦应通过十力、十八不共佛法等方面来结合解释。

အဘိသင်္ခတန္တိ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ အဘိသမ္မုခဘာဝေန သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ကတံ. သွာဿ ကတဘာဝေါ ဥပ္ပာဒနေန ဝေဒိတဗ္ဗော, န ဥပ္ပန္နဿ ပဋိသင်္ခရဏေနာတိ အာဟ ‘‘ဥပ္ပာဒိတ’’န္တိ. တေ စဿ ပစ္စယာ စေတနာပဓာနာတိ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘အဘိသင်္ခတံ အဘိသဉ္စေတယိတ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ‘‘စေတယိတံ ကပ္ပယိတ’’န္တိ အတ္ထမာဟ. အဘိသင်္ခတံ အဘိသဉ္စေတယိတန္တိ စ ဈာနဿ ပါတုဘာဝဒဿနမုခေန ဝိဒ္ဓံသနဘာဝံ ဥလ္လိင်္ဂေတိ. ယဉှိ အဟုတွာ သမ္ဘဝတိ, တံ ဟုတွာ ပဋိဝေတိ. တေနာဟ ပါဠိယံ ‘‘ယံ ခေါ ပနာ’’တိအာဒိ. သမထဝိပဿနာဓမ္မေ ဌိတောတိ ဧတ္ထ သမထဓမ္မေ ဌိတတ္တာ သမာဟိတော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အနိစ္စာနုပဿနာဒီဟိ နိစ္စသညာဒယော ပဇဟန္တော အနုက္ကမေန တံ အနုလောမဉာဏံ ပါပေတာ ဟုတွာ ဝိပဿန္နာဓမ္မေ ဌိတော. သမထဝိပဿနာသင်္ခါတေသု ဓမ္မေသု ရဉ္ဇနဋ္ဌေန ရာဂေါ. နန္ဒနဋ္ဌေန နန္ဒီ. တတ္ထ သုခုမာ အပေက္ခာ ဝုတ္တာ. ယာ နိကန္တီတိ ဝုစ္စတိ.

已造作：由自身的诸缘，以直接的方式，和合而作。其所作的状态，应由“生起”来理解，而非由对已生起者的“修治”，故说“已生起”。为了显示其诸缘以思为首，故在圣典中说“已造作、已思造”，其义为“已思、已营构”。“已造作、已思造”是通过显示禅那的出现，来暗示坏灭的状态。凡未曾有而有者，既有而还灭。故圣典中说“任何……”。安住于止观法：在此，因安住于止法而心定，建立观后，通过无常随观等舍离常想等，次第到达随顺智，而成为安住于观法者。于名为止观的诸法中，以染著为义的是“贪”，以欢喜为义的是“喜”。其中所说的微细期盼，被称为“爱求”。

ဧဝံ သန္တေတိ ဧဝံ ယထာရုတဝသေနေဝ ဣမဿ သုတ္တပဒဿ အတ္ထေ ဂဟေတဗ္ဗေ သတိ. သမထဝိပဿနာသု ဆန္ဒရာဂေါ ကတ္တဗ္ဗောတိ အနာဂါမိဖလံ အနိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒတ္ထာယ သမထဝိပဿနာပိ အနိဗ္ဗတ္တေတွာ ကေဝလံ တတ္ထ ဆန္ဒရာဂေါ ကတ္တဗ္ဗော ဘဝိဿတိ. ကသ္မာ? တေသု သမထဝိပဿနာသင်္ခါတေသု ဓမ္မေသု ဆန္ဒရာဂမတ္တေန အနာဂါမိနာ လဒ္ဓဗ္ဗဿ အလဒ္ဓအနာဂါမိဖလေနပိ လဒ္ဓဗ္ဗတ္တာ. တထာ သတိ တေန အနာဂါမိဖလမ္ပိ လဒ္ဓဗ္ဗမေဝ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အနာဂါမိဖလံ ပဋိလဒ္ဓံ ဘဝိဿတီ’’တိ. သဘာဝတော ရသိတဗ္ဗတ္တာ အဝိပရီတော အတ္ထော ဧဝ အတ္ထရသော.

“如此”者，即是说，当应如是按照所闻之义来理解此经句的含义。若说于止观(samathavipassanā)中当生欲贪(chandarāga)，那么，即使未证得不还果(anāgāmiphala)，乃至未为此而修习止观，也将变成仅于彼处生起欲贪。何以故？因为仅凭对那些名为止观之法的欲贪，未得不还果者也能获得不还者(anāgāmin)所应得的果。若如此，他则必能得不还果。是故说：“将证得不还果”。由于其自性可被体味，无颠倒之义即是义味。

အညာပိ ကာစိ သုဂတိယောတိ ဝိနိပါတိကေ သန္ဓာယာဟ. အညာပိ ကာစိ ဒုဂ္ဂတိယောတိ အသုရကာယမာဟ.

“亦有其余善趣”，是针对堕处(vinipātika)而说。“亦有其余恶趣”，是针对阿修罗身(asurakāya)而说。

အပ္ပံ ယာစိတေန ဗဟုံ ဒေန္တေန ဥဠာရပုရိသေန ဝိယ ဧကံ ဓမ္မံ ပုစ္ဆိတေန ‘‘အယမ္ပိ ဧကဓမ္မော’’တိ ကထိတတ္တာ ဧကာဒသပိ ဓမ္မာ ပုစ္ဆာဝသေန ဧကဓမ္မော နာမ ဇာတော ပစ္စေကံ ဝါကျပရိသမာပနဉာယေန. ပုစ္ဆာဝသေနာတိ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ, ဘန္တေ အာနန္ဒ, တေန…ပေ… သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဧကဓမ္မော သမ္မဒက္ခာတော’’တိ ဧဝံ [Pg.363] ပဝတ္တပုစ္ဆာဝသေန. အမတုပ္ပတ္တိအတ္ထေနာတိ အမတဘာဝဿ ဥပ္ပတ္တိဟေတုတာယ, သဗ္ဗာနိပိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ဧကရသာပိ အမတာဓိဂမဿ ပဋိပတ္တိယာတိ အတ္ထော. ဧဝမေတ္ထ အဂ္ဂဖလဘူမိ အနာဂါမိဖလဘူမီတိ ဒွေဝ ဘူမိယော သရူပတော အာဂတာ, နာနန္တရိယတာယ ပန ဟေဋ္ဌိမာပိ ဒွေ ဘူမိယော အတ္ထတော အာဂတာ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ. ပဉ္စ သတာနိ အဂ္ဃော ဧတဿာတိ ပဉ္စသတံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

犹如大丈夫，人少求而己多施，被问及一法，因答“此亦是一法”，故十一种法，因提问之故，依逐句完结之理，亦得名为“一法”。所谓“因提问之故”，即“尊者阿难(Ānanda)，彼世尊……乃至……正等觉者(sammāsambuddha)，岂非已善说一法？”如是辗转提问之故。所谓“为得不死(amata)”，意即作为生起不死状态之因，所有业处(kammaṭṭhāna)，其味虽一，皆是为证不死之行道，此其义也。如是，于此，虽仅从形式上说及最上果地(aggaphalabhūmi)与不还果地(anāgāmiphalabhūmi)此二地，然以其次第故，其下二地，义亦已含，应如是知。其值五百，故为五百。其余于此，皆甚明显。

အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《八城经》释义 终。

၇. ဂေါပါလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 牧牛者经释义

၁၇. သတ္တမေ တိဿော ကထာတိ တိဿော အဋ္ဌကထာ, တိဝိဓာ သုတ္တဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာတိ အတ္ထော. ဧကေကံ ပဒံ နာဠံ မူလံ ဧတိဿာတိ ဧဝံသညိတာ ဧကနာဠိကာ. ဧကေကံ ဝါ ပဒံ နာဠံ အတ္ထနိဂ္ဂမနမဂ္ဂေါ ဧတိဿာတိ ဧကနာဠိကာ. တေနာဟ ‘‘ဧကေကဿ ပဒဿ အတ္ထကထန’’န္တိ. စတ္တာရော အံသာ ဘာဂါ အတ္ထသလ္လက္ခဏူပါယာ ဧတိဿာတိ စတုရဿာ. တေနာဟ ‘‘စတုက္ကံ ဗန္ဓိတွာ ကထန’’န္တိ. နိယမတော နိသိန္နဿ အာရဒ္ဓဿ ဝတ္တော သံဝတ္တော ဧတိဿာ အတ္ထီတိ နိသိန္နဝတ္တိကာ, ယထာရဒ္ဓဿ အတ္ထဿ ဝိသုံ ဝိသုံ ပရိယောသာပိကာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ပဏ္ဍိတဂေါပါလကံ ဒဿေတွာ’’တိအာဒိ. ဧကေကဿပိ ပဒဿ ပိဏ္ဍတ္ထဒဿနဝသေန ဗဟူနံ ပဒါနံ ဧကဇ္ဈံ အတ္ထံ အကထေတွာ ဧကမေကဿ ပဒဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ အယံ သဗ္ဗတ္ထ လဗ္ဘတိ. စတုက္ကံ ဗန္ဓိတွာတိ ကဏှပက္ခေ ဥပမောပမေယျဒွယံ, တထာ သုက္ကပက္ခေတိ ဣဒံ စတုက္ကံ ယောဇေတွာ. အယံ ဧဒိသေသု ဧဝ သုတ္တေသု လဗ္ဘတိ. ပရိယောသာနဂမနန္တိ ကေစိ တာဝ အာဟု ‘‘ကဏှပက္ခေ ဥပမံ ဒဿေတွာ ဥပမာ စ နာမ ယာဝဒေဝ ဥပမေယျသမ္ပဋိပါဒနတ္ထာတိ ဥပမေယျတ္ထံ အာဟရိတွာ သံကိလေသပက္ခနိဒ္ဒေသော စ ဝေါဒါနပက္ခဝိဘာဝနတ္ထာယာတိ သုက္ကပက္ခမ္ပိ ဥပမောပမေယျဝိဘာဂေန အာဟရိတွာ သုတ္တတ္ထဿ ပရိယောသာပနံ. ကဏှပက္ခေ ဥပမေယျံ ဒဿေတွာ ပရိယောသာနဂမနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော’’တိ. အပရေ ပန ‘‘ကဏှပက္ခေ, သုက္ကပက္ခေ စ တံတံဥပမူပမေယျတ္ထာနံ ဝိသုံ ဝိသုံ ပရိယောသာပေတွာဝ ကထနံ ပရိယောသာနဂမန’’န္တိ ဝဒန္တိ. အယန္တိ နိသိန္နဝတ္တိကာ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဂေါပါလကသုတ္တေ. သဗ္ဗာစရိယာနံ အာစိဏ္ဏာတိ သဗ္ဗေဟိပိ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ အာစရိတာ သံဝဏ္ဏိတာ, တထာ စေဝ ပါဠိ ပဝတ္တာတိ.

17. 于第七，所谓“三说”即三义注(aṭṭhakathā)，意即对经文的三种义理释义。每一词语如一节(nāḷa)为其根，如是名为“单节法”(ekanāḷikā)。或每一词语之义理脉络如一节，故名“单节法”。是故说：“对每一词语解释”。有四角(aṃsa)、四分(bhāga)作为把握义理之方便，故名“四角法”(caturassā)。是故说：“连结四法而说”。于确定而始之义，有其持续进行之法，故名“次第完结法”(nisinnavattikā)，意即能令已开始之义理逐一完结。是故说：“展示有智牧牛人”等。不合说多词之义，而依总义，逐一解释每一词语之义，此法通行于一切处。所谓“连结四法”，即于黑分(kaṇhapakkha)合说譬喻与法说二者，于白分(sukkapakkha)亦然，此为连结四法。此法唯见于此类经中。究竟结归(pariyosānagamana)者，有师言：“于黑分，先示譬喻，譬喻乃为阐明法说，故引出法说之义，而杂染分之解释，乃为彰显清净分，故亦以譬喻、法说二分引出白分，以完结经义。于黑分，示法说而至究竟结归等，其理亦然。”然有他师言：“于黑分、白分中，各别完结其譬喻、法说之义，方为究竟结归。”此即“次第完结法”。“于此”者，即于此《牧牛者经》。所谓“为诸师所行”，即为一切古师所行、所赞，圣典亦如是流传。

အင်္ဂီယန္တိ [Pg.364] အဝယဝဘာဝေန ဉာယန္တီတိ အင်္ဂါနိ, ကောဋ္ဌာသာ. တာနိ ပနေတ္ထ ယသ္မာ သာဝဇ္ဇသဘာဝါနိ, တသ္မာ အာဟ ‘‘အင်္ဂေဟီတိ အဂုဏကောဋ္ဌာသေဟီ’’တိ. ဂေါမဏ္ဍလန္တိ ဂေါသမူဟံ. ပရိဟရိတုန္တိ ရက္ခိတုံ. တံ ပန ပရိဟရဏံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိစရဏန္တိ အာဟ ‘‘ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိစရိတု’’န္တိ. ဝဍ္ဎိန္တိ ဂုန္နံ ဗဟုဘာဝံ ဗဟုဂေါရသတာသင်္ခါတံ ပရိဝုဒ္ဓိံ. ‘‘ဧတ္တကမိဒ’’န္တိ ရူပီယတီတိ ရူပံ, ပရိမာဏပရိစ္ဆေဒေါပိ သရီရရူပမ္ပီတိ အာဟ ‘‘ဂဏနတော ဝါ ဝဏ္ဏတော ဝါ’’တိ. န ပရိယေသတိ ဝိနဋ္ဌဘာဝဿေဝ အဇာနနတော. နီလာတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. တေန သေတသဗလာဒိဝဏ္ဏံ သင်္ဂဏှာတိ.

所谓“支”(aṅga)，即因其被知为部分(avayava)而得名，亦即部分(koṭṭhāsa)。于此，因彼等具有过失之性，故说“以支”即“以无德之部分”。“牛群”(gomaṇḍala)即牛之群体。“守护”(pariharituṃ)即保护。此守护即是执取而行，故说“执取而行”。“增长”(vaḍḍhi)即牛之众多，亦即名为多乳酪之繁盛。“此量”(ettakamidaṃ)者，因其可被识别，故为“色”(rūpa)；亦指身形之限量，故说“从数量或颜色”。因不知其已亡失，故“不寻求”。“青”者，于此，iti一词有“等”义，故亦包含白、杂等色。

ဓနုသတ္တိသူလာဒီတိ ဧတ္ထ ဣဿာသာစရိယာနံ ဂါဝီသု ကတံ ဓနုလက္ခဏံ. ကုမာရဘတ္တိဂဏာနံ ဂါဝီသု ကတံ သတ္တိလက္ခဏံ. ဣဿရဘတ္တိဂဏာနံ ဂါဝီသု ကတံ သူလလက္ခဏန္တိ ယောဇနာ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ရာမဝါသုဒေဝဂဏာဒီနံ ဂါဝီသု ကတံ ဖရသုစက္ကာဒိလက္ခဏံ သင်္ဂဏှာတိ.

于“弓、枪、矛等”(dhanusattisūlādi)中，其连结为：弓相(dhanulakkhaṇa)是弓术师(issāsācariya)于牛身所作之标记；枪相(sattilakkhaṇa)是童子信众团(Kumārabhattigaṇa)于牛身所作之标记；矛相(sūlalakkhaṇa)是自在主信众团(Issarabhattigaṇa)于牛身所作之标记。“等”字则包含罗摩(Rāma)、瓦素迭瓦(Vāsudeva)等信众团于牛身所作之斧、轮等标记。

နီလမက္ခိကာတိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာ, ခုဒ္ဒကမက္ခိကာ ဧဝ ဝါ. သဋတိ ရုဇတိ ဧတာယာတိ သာဋိကာ, သံဝဍ္ဎာ သာဋိကာ အာသာဋိကာ. တေနာဟ ‘‘ဝဍ္ဎန္တီ’’တိအာဒိ. ဟာရေတာတိ အပနေတာ.

“青蝇”(nīlamakkhikā)即是黄蝇(piṅgalamakkhikā)，或即小蝇(khuddakamakkhikā)。因其能令身腐坏(saṭati)、伤痛(rujati)，故名“疮蛆”(sāṭikā)。已增长之“疮蛆”为“大疮蛆”(āsāṭikā)。是故说“增长”等。“应去除者”(hāretā)即去除者(apanetā)。

ဝါကေနာတိ ဝါကပဋ္ဋေန. စီရကေနာတိ ပိလောတိကေန. အန္တောဝဿေတိ ဝဿကာလဿ အဗ္ဘန္တရေ. နိဂ္ဂါဟန္တိ သုသုမာရာဒိဂ္ဂါဟရဟိတံ. ပီတန္တိ ပါနီယဿ ပီတဘာဝံ. သီဟဗျဂ္ဃာဒိပရိဿယေန သာသင်္ကော သပ္ပဋိဘယော.

“以树皮衣”(vākena)即以树皮条(vākapaṭṭa)。“以敝衣”(cīrakena)即以碎布(pilotika)。“雨季中”(antovasse)即雨季(vassakāla)之内。“无执”(niggāhaṃ)即无鳄鱼(susumāra)等之执取。“已饮”(pītaṃ)即水已可饮之状态。因狮虎等危难而有疑惧、有恐怖。

ပဉ္စ အဟာနိ ဧကဿာတိ ပဉ္စာဟိကော, သော ဧဝ ဝါရောတိ, ပဉ္စာဟိကဝါရော. ဧဝံ သတ္တာဟိကဝါရောပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. စိဏ္ဏဋ္ဌာနန္တိ စရိတဋ္ဌာနံ ဂေါစရဂ္ဂဟိတဋ္ဌာနံ.

“五日一轮”(pañcāhika)即五日为一轮，此即轮值，故为“五日轮值”(pañcāhikavāro)。如是，“七日轮值”(sattāhikavāro)亦应了知。“惯行处”(ciṇṇaṭṭhāna)即常行之处、取食之处。

ပိတိဋ္ဌာနန္တိ ပိတရာ ကာတဗ္ဗဋ္ဌာနံ, ပိတရာ ကာတဗ္ဗကိစ္စန္တိ အတ္ထော. ယထာရုစိံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တီတိ ဂုန္နံ ရုစိအနုရူပံ ဂေါစရဘူမိံ ဝါ နဒိပါရံ ဝါ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ဂေါဘတ္တန္တိ ကပ္ပာသဋ္ဌိကာဒိမိဿံ ဂေါဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ဘတ္တံ. ဘတ္တဂ္ဂဟဏေနေဝ ယာဂုပိ သင်္ဂဟိတာ.

“父位”(pitiṭṭhāna)即父亲所应处之位，意即父亲所应为之事。所谓“随其意乐而行”，即随牛之意乐，带其前往牧场或河对岸。“牛食”(gobhatta)即混有棉籽(kappāsaṭṭhika)等、可为牛所食之食物。以“食”一词，亦已包含粥(yāgu)。

ဒွီဟာကာရေဟီတိ ဝုတ္တံ အာကာရဒွယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဂဏနတော ဝါ သမုဋ္ဌာနတော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ပါဠိယံ အာဂတာတိ ‘‘ဥပစယော သန္တတီ’’တိ ဇာတိံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဟဒယဝတ္ထုံ အဂ္ဂဟေတွာ ဒသာယတနာနိ ပဉ္စဒသ [Pg.365] သုခုမရူပါနီတိ ဧဝံ ရူပကဏ္ဍပါဠိယံ (ဓ. သ. ၆၆၆) အာဂတာ. ပဉ္စဝီသတိ ရူပကောဋ္ဌာသာတိ သလက္ခဏတော အညမညသင်္ကရာဘာဝတော ရူပဘာဂါ. ရူပကောဋ္ဌာသာတိ ဝါ ဝိသုံ ဝိသုံ အပ္ပဝတ္တိတွာ ကလာပဘာဝေနေဝ ပဝတ္တနတော ရူပကလာပါ. ကောဋ္ဌာသာတိ စ အံသာ အဝယဝါတိ အတ္ထော. ကောဋ္ဌန္တိ ဝါ သရီရံ, တဿ အံသာ ကေသာဒယော ကောဋ္ဌာသာတိ အညေပိ အဝယဝါ ကောဋ္ဌာသာ ဝိယ ကောဋ္ဌာသာ.

所谓“以二行相”，乃为显示二种行相而说“依计算或依生起”。如是，圣典(pāḷi)中亦说：如《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)色品(rūpakaṇḍa, Dhs. 666)所言，将“生”(jāti)分为“积集”(upacayo)与“相续”(santati)二种，不取心所依处(hadayavatthu)，而说十处与十五细色。所谓“二十五色部分”(rūpakoṭṭhāsa)，即因自相故，无有互相混杂之色法部分。或因非各别生起，而仅以聚(kalāpa)的形式生起，故“色部分”亦指色聚(rūpakalāpa)。而“部分”(koṭṭhāsa)者，意即分(aṃsa)、支分(avayava)。或“身”(koṭṭha)之分，如发等，为“部分”；其他支分亦如“部分”，故名“部分”。

သေယျထာပီတိအာဒိ ဥပမာသံသန္ဒနံ. တတ္ထ ရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ ယထာဝုတ္တံ ရူပံ သလက္ခဏတော ဉာဏေန ပရိဂ္ဂဏှိတွာ. အရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာတိ တံ ရူပံ နိဿာယ အာရမ္မဏဉ္စ ကတွာ ပဝတ္တမာနေ ဝေဒနာဒိကေ စတ္တာရော ခန္ဓေ အရူပန္တိ ဝဝတ္ထပေတွာ. ရူပါရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ ပုန တတ္ထ ယံ ရူပ္ပနလက္ခဏံ, တံ ရူပံ. တဒညံ အရူပံ. ဥဘယဝိနိမုတ္တံ ကိဉ္စိ နတ္ထိ အတ္တာ ဝါ အတ္တနိယံ ဝါတိ ဧဝံ ရူပါရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ. တဒုဘယဉ္စ အဝိဇ္ဇာဒိနာ ပစ္စယေန သပစ္စယန္တိ ပစ္စယံ သလ္လက္ခေတွာ, အနိစ္စတာဒိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ယော ကလာပသမ္မသနာဒိက္ကမေန ကမ္မဋ္ဌာနံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ, သော န ဝဍ္ဎတီတိ ယောဇနာ.

“譬如”等句，是为了连接譬喻。于此，“执取色”是指以智慧依其自相执取所说之色。“界定无色”是指依止于色，并以其为所缘而转起的受等四蕴，将其界定为“无色”。“执取色与无色”是指，再者，于其中，有变碍相者为色，其他为无色；并了知并无任何离于此二者之“我”或“我所”，如是执取色与无色。并且，了知此二者皆由无明等缘而有其缘后，再赋予其无常等相，若有人不能以此聚思惟等次第令业处达到顶点，他则不能增长——应作如是连结。

ဧတ္တကံ ရူပံ ဧကသမုဋ္ဌာနန္တိ စက္ခာယတနံ, သောတာယတနံ, ဃာနာယတနံ, ဇိဝှာယတနံ, ကာယာယတနံ, ဣတ္ထိန္ဒြိယံ, ပုရိသိန္ဒြိယံ, ဇီဝိတိန္ဒြိယန္တိ အဋ္ဌဝိဓံ ကမ္မဝသေန; ကာယဝိညတ္တိ, ဝစီဝိညတ္တီတိ ဣဒံ ဒွယံ စိတ္တဝသေနာတိ ဧတ္တကံ ရူပံ ဧကသမုဋ္ဌာနံ. သဒ္ဒါယတနမေကံ ဥတုစိတ္တဝသေန ဒွိသမုဋ္ဌာနံ. ရူပဿ လဟုတာ, မုဒုတာ, ကမ္မညတာတိ ဧတ္တကံ ရူပံ ဥတုစိတ္တာဟာရဝသေန တိသမုဋ္ဌာနံ. ရူပါယတနံ, ဂန္ဓာယတနံ, ရသာယတနံ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ, အာကာသဓာတု, အာပေါဓာတု, ကဗဠီကာရော အာဟာရောတိ ဧတ္တကံ ရူပံ ဥတုစိတ္တာဟာရကမ္မဝသေန စတုသမုဋ္ဌာနံ. ဥပစယော, သန္တတိ, ဇရတာ, ရူပဿ အနိစ္စတာတိ ဧတ္တကံ ရူပံ န ကုတောစိ သမုဋ္ဌာတီတိ န ဇာနာတိ. သမုဋ္ဌာနတော ရူပံ အဇာနန္တောတိအာဒီသု ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘ဂဏနတော ရူပံ အဇာနန္တော’’တိအာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

“此等色法为一缘所生”是指：眼处、耳处、鼻处、舌处、身处、女根、男根、命根这八种，由业而生；身表、语表这两种，由心而生——此等色法皆为一缘所生。声处一种，由时节与心二缘所生。色之轻快性、柔软性、适业性，此等色法由时节、心、食三缘所生。色处、香处、味处、触处、空界、水界、段食，此等色法由时节、心、食、业四缘所生。他不知积集、相续、老、色之无常性，此等色法不从任何缘生起。对于“不知色之生起”等句，应知其义与“不知色之计数”等句所说之理相同。

ကမ္မလက္ခဏောတိ အတ္တနာ ကတံ ဒုစ္စရိတကမ္မံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ ကမ္မလက္ခဏော, ဗာလော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဗာလဿ ဗာလလက္ခဏာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဒုစ္စိန္တိတစိန္တီ ဟောတိ, ဒုဗ္ဘာသိတဘာသီ, ဒုက္ကဋကမ္မကာရီ[Pg.366]. ဣမာနိ ခေါ…ပေ… လက္ခဏာနီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၄၆; အ. နိ. ၃.၃). အတ္တနာ ကတံ သုစရိတကမ္မံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ ကမ္မလက္ခဏော, ပဏ္ဍိတော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတဿ ပဏ္ဍိတလက္ခဏာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? သုစိန္တိတစိန္တီ ဟောတိ, သုဘာသိတဘာသီ, သုကတကမ္မကာရီ. ဣမာနိ ခေါ…ပေ… ပဏ္ဍိတလက္ခဏာနီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၅၃; အ. နိ. ၃.၃). တေနာဟ ‘‘ကုသလာကုသလကမ္မံ ပဏ္ဍိတဗာလလက္ခဏ’’န္တိ.

“以业为相”者：自己所造的恶行为其相，故名“以业为相”，此即愚人。经中亦如是说：“诸比丘，愚人有此三愚相。是哪三者？常思恶思，常说恶说，常作恶作。此等即是……愚人之相。”（《中部》3.246；《增支部》3.3）自己所造的善行为其相，故名“以业为相”，此即智者。经中亦如是说：“诸比丘，智者有此三智相。是哪三者？常思善思，常说善说，常作善作。此等即是……智者之相。”（《中部》3.253；《增支部》3.3）是故说：“善与不善业，是智愚之相”。

ဗာလေ ဝဇ္ဇေတွာ ပဏ္ဍိတေ န သေဝတီတိ ယံ ဗာလပုဂ္ဂလေ ဝဇ္ဇေတွာ ပဏ္ဍိတသေဝနံ အတ္ထကာမေန ကာတဗ္ဗံ, တံ န ကရောတိ. တထာဘူတဿ စ အယမာဒီနဝေါတိ ဒဿေတုံ ပုန ‘‘ဗာလေ ဝဇ္ဇေတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယံ ဘဂဝတာ ‘‘ဣဒံ ဝေါ ကပ္ပတီ’’တိ အနုညာတံ, တဒနုလောမဉ္စေ, တံ ကပ္ပိယံ. ယံ ‘‘ဣဒံ ဝေါ န ကပ္ပတီ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တံ, တဒနုလောမဉ္စေ, တံ အကပ္ပိယံ. ယံ ကောသလ္လသမ္ဘူတံ, တံ ကုသလံ, တပ္ပဋိပက္ခံ အကုသလံ. တဒေဝ သာဝဇ္ဇံ, ကုသလံ အနဝဇ္ဇံ. အာပတ္တိတော အာဒိတော ဒွေ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဂရုကံ, တဒညံ လဟုကံ. ဓမ္မတော မဟာသာဝဇ္ဇံ ဂရုကံ, အပ္ပသာဝဇ္ဇံ လဟုကံ. သပ္ပဋိကာရံ သတေကိစ္ဆံ, အပ္ပဋိကာရံ အတေကိစ္ဆံ. ဓမ္မတာနုဂတံ ကာရဏံ, ဣတရံ အကာရဏံ. တံ အဇာနန္တောတိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ, ဂရုက-လဟုကံ, သတေကိစ္ဆာတေကိစ္ဆံ အဇာနန္တော သုဝိသုဒ္ဓံ ကတွာ သီလံ ရက္ခိတုံ န သက္ကောတိ. ကုသလာကုသလံ, သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ, ကာရဏာကာရဏံ အဇာနန္တော ခန္ဓာဒီသု အကုသလတာယ ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ကုတော တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎနာ. တေနာဟ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတီ’’တိ.

“远离愚者，而不亲近智者”：是说，欲求义利者，本应远离愚人、亲近智者，而他却不这么做。为显示此等人的过患，故重说“远离愚者”等。于此，凡为世尊所允许说“此对你们是适宜的”，与此相应的，即为“适宜”。凡为世尊所禁止说“此对你们是不适宜的”，与此相应的，即为“不适宜”。由善巧(kosalla)所生者为善，与此相违者为不善。不善者即为有罪，善者为无罪。从业处说，起初的二罪聚为重，其他为轻。从法说，大过失为重，小过失为轻。有对治者为可治，无对治者为不可治。随顺法性者为有因，其他为无因。他不了知此：不了知适宜与不适宜、重与轻、可治与不可治，故不能守护戒律令其完全清净。不了知善与不善、有罪与无罪、有因与无因，由于不善巧，他甚至不能把握关于蕴等的色与无色法，何况能执取业处而令其增长呢？是故说：“不能执取业处而令其增长。”

ဂေါဝဏသဒိသေ အတ္တဘာဝေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တတ္ထ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဟေတုတော မိစ္ဆာဝိတက္ကာ အာသာဋိကာ ဝိယာတိ အာသာဋိကာတိ အာဟ ‘‘အကုသလဝိတက္ကံ အာသာဋိကံ အဟာရေတွာ’’တိ.

生起于如牛栏般的自体中，于其中，作为苦生起之因的诸邪寻(micchāvitakkā)，犹如牛虻(āsāṭikā)。因此，（经中）就“不去除作为牛虻的不善寻”而说为“牛虻”。

‘‘ဂဏ္ဍောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစန’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၁၀၃; အ. နိ. ၈.၅၆; ၉.၁၅) ဝစနတော ဆဟိ ဝဏမုခေဟိ ဝိဿန္ဒမာနယူသော ဂဏ္ဍော ဝိယ ပိလောတိကာခဏ္ဍေန ဆဒွါရေဟိ ဝိဿန္ဒမာနကိလေသာသုစိ အတ္တဘာဝဝဏော သတိသံဝရေန ပိဒဟိတဗ္ဗော, အယံ ပန ဧဝံ န ကရောတီတိ အာဟ ‘‘ယထာ သော ဂေါပါလကော ဝဏံ န ပဋိစ္ဆာဒေတိ, ဧဝံ သံဝရံ န သမ္ပာဒေတီ’’တိ.

“诸比丘，‘痈’，实为此五取蕴(upādānakkhandha)之同义词。”（《相应部》4.103；《增支部》8.56；9.15）犹如从六个疮口流出脓液的痈，同样地，从六门流出烦恼污秽的自体之疮，应当以念防护来覆盖。然而此人却不这么做，故说：“如同彼牧牛人不覆盖疮，亦不成就防护。”

ယထာ [Pg.367] ဓူမော ဣန္ဓနံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သဏှော သုခုမော, တံ တံ ဝိဝရံ အနုပဝိဿ ဗျာပေန္တော သတ္တာနံ ဍံသမကသာဒိပရိဿယံ ဝိနောဒေတိ, အဂ္ဂိဇာလာသမုဋ္ဌာနဿ ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဟောတိ, ဧဝံ ဓမ္မဒေသနာဉာဏဿ ဣန္ဓနဘူတံ ရူပါရူပဓမ္မဇာတံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ သဏှာ သုခုမာ တံ တံ ခန္ဓန္တရံ အာယတနန္တရဉ္စ အနုပဝိဿ ဗျာပေတိ, သတ္တာနံ မိစ္ဆာဝိတက္ကာဒိပရိဿယံ ဝိနောဒေတိ, ဉာဏဂ္ဂိဇာလာသမုဋ္ဌာပနဿ ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဟောတိ, တသ္မာ ဓူမော ဝိယာတိ ဓူမောတိ အာဟ ‘‘ဂေါပါလကော ဓူမံ ဝိယ ဓမ္မဒေသနာဓူမံ န ကရောတီ’’တိ. အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂန္တွာ နိသိန္နဿ ကာတဗ္ဗာ တဒနုစ္ဆဝိကာ ဓမ္မကထာ ဥပနိသိန္နကကထာ. ကတဿ ဒါနာဒိပုညဿ အနုမောဒနကထာ အနုမောဒနာ. တတောတိ ဓမ္မကထာဒီနံ အကရဏတော. ‘‘ဗဟုဿုတော ဂုဏဝါတိ န ဇာနန္တီ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? နနု အတ္တနော ဇာနာပနတ္ထံ ဓမ္မကထာဒိ န ကာတဗ္ဗမေဝါတိ? သစ္စံ န ကာတဗ္ဗမေဝ, သုဒ္ဓါသယေန ပန ဓမ္မေ ကထိတေ တဿ ဂုဏဇာနနံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

如同烟，依柴薪而生，轻微细密，渗入各个孔隙而遍布，能驱除众生蚊虻等灾患，并作为火焰生起的前导；同样地，说法之智，依色与无色诸法为柴薪而生，轻微细密，渗入各个蕴与处之间而遍布，能驱除众生邪寻等灾患，并作为智慧之火生起的前导。是故，因其犹如烟，故说为“烟”。因此（经中）说：“牧牛者不作法教之烟，犹如不作烟。”对于来到近前坐下的人，应为他说相应的法，此为“近坐说”(upanisinnakakathā)。对已作的布施等福业，随喜赞叹之说，为“随喜说”(anumodanā)。“因此”是说，由于不作法谈等。“‘虽多闻有德，却不为人知’，为何这么说呢？难道不正是为了不让他人知道自己，才不应说法吗？”诚然，不应为此而说。但是，此话是就以清净意乐说法时，其德行自为人知而言。为此，世尊说——

‘‘နာဘာသမာနံ ဇာနန္တိ, မိဿံ ဗာလေဟိ ပဏ္ဍိတံ;

ဘာသယေ ဇောတယေ ဓမ္မံ, ပဂ္ဂဏှေ ဣသိနံ ဓဇ’’န္တိ.

“若不言说，人不知智者，与愚人混杂；应宣说、照耀正法，高举仙人之幢。”

တရန္တိ ဩတရန္တိ ဧတ္ထာတိ တိတ္ထံ, နဒိတဠာကာဒီနံ နဟာနပါနာဒိအတ္ထံ ဩတရဏဋ္ဌာနံ. ယထာ ပန တံ ဥဒကေန ဩတိဏ္ဏသတ္တာနံ သရီရမလံ ပဝါဟေတိ, ပရိဿမံ ဝိနောဒေတိ, ဝိသုဒ္ဓိံ ဥပ္ပာဒေတိ, ဧဝံ ဗဟုဿုတာ အတ္တနော သမီပံ ဩတိဏ္ဏသတ္တာနံ ဓမ္မောဒကေန စိတ္တမလံ ပဝါဟေန္တိ, ပရိဿမံ ဝိနောဒေန္တိ, ဝိသုဒ္ဓိံ ဥပ္ပာဒေန္တိ, တသ္မာ တေ တိတ္ထံ ဝိယာတိ တိတ္ထံ. တေနာဟ ‘‘တိတ္ထဘူတေ ဗဟုဿုတဘိက္ခူ’’တိ. ဗျဉ္ဇနံ ကထံ ရောပေတဗ္ဗန္တိ, ဘန္တေ, ဣဒံ ဗျဉ္ဇနံ အယံ သဒ္ဒေါ ကထံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ရောပေတဗ္ဗော, ကေန ပကာရေန ဣမဿ အတ္ထဿ ဝါစကော ဇာတော. ‘‘နိရူပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝါ ပါဌော, နိရူပေတဗ္ဗံ အယံ သဘာဝနိရုတ္တိ ကထမေတ္ထ နိရူဠှာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣမဿ ဘာသိတဿ ကော အတ္ထောတိ သဒ္ဒတ္ထံ ပုစ္ဆတိ. ဣမသ္မိံ ဌာနေတိ ဣမသ္မိံ ပါဠိပ္ပဒေသေ. ပါဠိ ကိံ ဝဒတီတိ ဘာဝတ္ထံ ပုစ္ဆတိ. အတ္ထော ကိံ ဒီပေတီတိ ဘာဝတ္ထံ ဝါ? သင်္ကေတတ္ထံ ဝါ. န ပရိပုစ္ဆတီတိ ဝိမတိစ္ဆေဒနပုစ္ဆာဝသေန သဗ္ဗသော ပုစ္ဆံ န ကရောတိ. န ပရိပဉှတီတိ ပရိ ပရိ အတ္တနော ဉာတုံ ဣစ္ဆံ န အာစိက္ခတိ, န ဝိဘာဝေတိ. တေနာဟ ‘‘န ဇာနာပေတီ’’တိ. တေတိ ဗဟုဿုတဘိက္ခူ. ဝိဝရဏံ နာမ အတ္ထဿ ဝိဘဇိတွာ [Pg.368] ကထနန္တိ အာဟ ‘‘ဘာဇေတွာ န ဒေသေန္တီ’’တိ. အနုတ္တာနီကတန္တိ ဉာဏေန အပါကဋီကတံ ဂုယှံ ပဋိစ္ဆန္နံ. န ဥတ္တာနိံ ကရောန္တီတိ သိနေရုပါဒမူလေ ဝါလိကံ ဥဒ္ဓရန္တော ဝိယ ပထဝီသန္ဓာရောဒကံ ဝိဝရိတွာ ဒဿေန္တော ဝိယ စ ဥတ္တာနံ န ကရောန္တိ.

所谓渡口(titthaṃ)，即“于此涉渡”之处，也就是河流、湖泊等可供沐浴、饮用的下水处。正如水能洗净入水者的身垢、消除疲劳、带来清净，多闻比丘亦以法水洗净亲近者的心垢、消除疲劳、令得清净，因此他们如同渡口。故说：“多闻比丘即是渡口。”（问：）“尊者，文句应如何安立？此文句、此词声，应如何安立于此义理？以何方式成为此义理的能说者？”另一读本作“应审察”(nirūpetabbaṃ)，意即应审察此自性语源在此处是如何确立的。“此说何义？”是询问词义。“于此处”即于此巴利文句。“巴利文何所指？”是询问意义。“义理何所显？”是询问意义或约定俗成的意思。不遍问，即不以断除疑惑的方式全面提问。不探问，即不遍告、不阐明自己想知道之处。故说“不令知”。“彼”，指多闻比丘。所谓阐明(vivaraṇaṃ)，即是分别义理而说，故（经中）说“他们不分别解说”。所谓“未阐明”(anuttānīkataṃ)，是指以智慧尚未揭示的、秘密的、被隐藏的义理。他们不使之显露，如同在须弥山(Sineru)脚下掘沙，虽揭示并展示了地层中的水，却不使之显露明白。

ဧဝံ ယဿ ဓမ္မဿ ဝသေန ဗဟုဿုတာ ‘‘တိတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တာ ပရိယာယတော. ဣဒါနိ တမေဝ ဓမ္မံ နိပ္ပရိယာယတော ‘‘တိတ္ထ’’န္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဓမ္မော ဟိ တရန္တိ ဩတရန္တိ ဧတေန နိဗ္ဗာနံ နာမ တဠာကန္တိ ‘‘တိတ္ထ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ သုမေဓဘူတော –

如是，多闻者因法之故，而以譬喻的方式被称为“渡口”。如今，为显示此法本身即是“渡口”，而非譬喻，故说“又如”等。因为凭借此法，人们得以涉渡、趣入名为涅槃的池塘，故法被称为“渡口”。因此，具足善慧的世尊说——

‘‘ဧဝံ ကိလေသမလဓောဝံ, ဝိဇ္ဇန္တေ အမတန္တဠေ;

န ဂဝေသတိ တံ တဠာကံ, န ဒေါသော အမတန္တဠေ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၁၄) –

如是，洗涤诸烦恼垢， 当不死之池存在时； 不寻求彼池， 不死之池无过咎。

ဓမ္မဿေဝ နိဗ္ဗာနဿောတရဏတိတ္ထဘူတဿ ဩတရဏာကာရံ အဇာနန္တော ‘‘ဓမ္မတိတ္ထံ န ဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တော.

法是趣向涅槃的渡口，不知其趣入之相者，被称为“不知法渡口”。

ပီတာပီတန္တိ ဂေါဂဏေ ပီတံ အပီတဉ္စ ဂေါရူပံ န ဇာနာတိ, န ဝိန္ဒတိ. အဝိန္ဒန္တော ဟိ ‘‘န လဘတီ’’တိ ဝုတ္တော. ‘‘အာနိသံသံ န ဝိန္ဒတီ’’တိ ဝတွာ တဿ အဝိန္ဒနာကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ဓမ္မဿဝနဂ္ဂံ ဂန္တွာ’’တိအာဒိမာဟ.

所谓黄非黄(pītāpīta)，即在牛群中，不知、不辨黄牛与非黄牛。因不辨，故说“不得”。说了“不得利益”后，为显示其不得之相，而说“前往听闻最上之法”等。

အယံ လောကုတ္တရောတိ ပဒံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အရိယ’’န္တိ. ပစ္စာသတ္တိဉာယေန အနန္တရဿ ဟိ ဝိပ္ပဋိသေဓော ဝါ. အရိယသဒ္ဒေါ ဝါ နိဒ္ဒေါသပရိယာယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဋ္ဌင်္ဂိကန္တိ စ ဝိသုံ ဧကဇ္ဈဉ္စ အဋ္ဌင်္ဂိကံ ဥပါဒါယ ဂဟေတဗ္ဗံ, အဋ္ဌင်္ဂတာ ဗာဟုလ္လတော စ. ဧဝဉ္စ ကတွာ သတ္တင်္ဂဿပိ အရိယမဂ္ဂဿ သင်္ဂဟော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ.

这是就“出世间”(lokuttara)一词而说为“圣”(ariya)。或者，根据邻近原则，这是对紧随其后者（即非圣者）的否定。又或者，“圣”一词应被视为“无过失”的同义词。而“八支”，应就其八个组成部分，分别地、以及作为一个整体来理解，也因其具有八支且普遍存在。如此，七支圣道亦被涵摄在内。

စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေတိအာဒီသု အဝိသေသေန သတိပဋ္ဌာနာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ကာယဝေဒနာစိတ္တဓမ္မာရမ္မဏာ သတိပဋ္ဌာနာ လောကိယာ, တတ္ထ သမ္မောဟဝိဒ္ဓံသနဝသေန ပဝတ္တာ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာ လောကုတ္တရာတိ ဧဝံ ‘‘ဣမေ လောကိယာ, ဣမေ လောကုတ္တရာ’’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ.

在四念处等中，只是泛泛地说了念处。其中，以身、受、心、法为所缘的念处是世间的；以破除痴迷的方式生起、以涅槃为所缘的念处是出世间的。如是，不能如实了知“这些是世间的，这些是出世间的”。

အနဝသေသံ ဒုဟတီတိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ မတ္တံ အဇာနန္တော ကိသ္မိဉ္စိ ဒါယကေ သဒ္ဓါဟာနိယာ, ကိသ္မိဉ္စိ ပစ္စယဟာနိယာ အနဝသေသံ ဒုဟတိ. ဝါစာယ အဘိဟာရော ဝါစာဘိဟာရော. ပစ္စယာနံ အဘိဟာရော ပစ္စယာဘိဟာရော.

所谓“榨取无遗”(anavasesaṃ duhati)，是指接受时不知适量，对某些施主造成信心的损害，对另一些施主造成资具的损害，如此榨取无遗。以言语侵损，是为语侵损。以资具侵损，是为资具侵损。

‘‘ဣမေ [Pg.369] အမှေသု ဂရုစိတ္တီကာရံ န ကရောန္တီ’’တိ ဣမိနာ နဝကာနံ ဘိက္ခူနံ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အဘာဝံ ဒဿေတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေသု ပိတုပေမဿ အနုပဋ္ဌာပနတော, တေန စ သိက္ခာဂါရဝတာဘာဝဒီပနေန သင်္ဂဟဿ အဘာဇနဘာဝံ, တေန ထေရာနံ တေသု အနုဂ္ဂဟာဘာဝံ. န ဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ သာသနေ ထိရဘာဝပ္ပတ္တာ အနနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗေ သဗြဟ္မစာရီ အနုဂ္ဂဏှန္တိ, နိရတ္ထကံ ဝါ အနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တိ. တေနာဟ ‘‘နဝကေ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ. ဓမ္မကထာဗန္ဓန္တိ ပဝေဏိအာဂတံ ပကိဏ္ဏကဓမ္မကထာမဂ္ဂံ. သစ္စသတ္တပ္ပဋိသန္ဓိပစ္စယာကာရပ္ပဋိသံယုတ္တံ သုညတာဒီပနံ ဂုဠှဂန္ထံ. ဝုတ္တဝိပလ္လာသဝသေနာတိ ‘‘န ရူပညူ’’တိအာဒီသု ဝုတ္တဿ ပဋိသေဓဿ ပဋိက္ခေပဝသေန အဂ္ဂဟဏဝသေန. ယောဇေတွာတိ ‘‘ရူပညူ ဟောတီတိ ဂဏနတော ဝါ ဝဏ္ဏတော ဝါ ရူပံ ဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ, ‘‘တဿ ဂေါဂဏောပိ န ပရိဟာယတိ, ပဉ္စဂေါရသပရိဘောဂတောပိ န ပရိဗာဟိရော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ စ အတ္ထံ ယောဇေတွာ. ဝေဒိတဗ္ဗောတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ပဒေ ယထာရဟံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

“这些新学比丘对我们不生恭敬心”，此句显示了新学比丘们没有正确行道，因为他们对阿阇梨与戒师(upajjhāya)未建立起如对父亲般的敬爱，并且此句也显示了他们不尊重学处，故非可摄受之器，因此长老们不摄受他们。在教法中，因戒等功德而得稳固的同梵行者，不会摄受不应摄受者，也不会作无益的摄受。故说“新学比丘”等。所谓“法谈的流传”(dhammakathābandha)，是指传统流传下来的杂类法谈之道，是与谛、有情、结生、缘相相应，阐明空性的甚深文句。所谓“依所说之反面”，是指对于“不知色”等所说的否定，通过反驳与不接受的方式（来理解）。所谓“应结合”，即应结合其义，如：“知色，即从数量或颜色上知色”，以及“他的牛群不会减少，也不会被排除于五种牛乳制品之外”等。应知，于每一词句中，都应如其所应地了知其义。其余各处皆显而易见。

ဂေါပါလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

牧牛者经释义终。

ဣတိ မနောရထပူရဏိယာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

如是，于《满足希求》——增支部义注中

ဧကာဒသကနိပါတဝဏ္ဏနာယ အနုတ္တာနတ္ထဒီပနာ သမတ္တာ.

十一集释义之未显义阐明已圆满。

နိဋ္ဌိတာ စ မနောရထပူရဏိယာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

《满足希求》——增支部义注之未显义句释义已终。

အနုတ္တာနတ္ထပဒဝဏ္ဏနာ.

未显义句释义。

နိဂမနကထာဝဏ္ဏနာ

结语释义

မဟာအဋ္ဌကထာယ [Pg.370] သာရန္တိ အင်္ဂုတ္တရမဟာအဋ္ဌကထာယ သာရံ. ဧကူနသဋ္ဌိမတ္တောတိ ထောကံ ဦနဘာဝတော မတ္တသဒ္ဒဂ္ဂဟဏံ. မူလဋ္ဌကထာသာရန္တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တအင်္ဂုတ္တရမဟာအဋ္ဌကထာယ သာရမေဝ အနုနိဂမဝသေန ဝဒတိ. အထ ဝါ မူလဋ္ဌကထာသာရန္တိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာသု အတ္ထသာရံ. တေနေဒံ ဒဿေတိ – အင်္ဂုတ္တရမဟာအဋ္ဌကထာယ အတ္ထသာရံ အာဒါယ ဣမံ မနောရထပူရဏိံ ကရောန္တော သေသမဟာနိကာယာနမ္ပိ မူလဋ္ဌကထာသု ဣဓ ဝိနိယောဂက္ခမံ အတ္ထသာရံ အာဒါယ ဧဝမကာသိန္တိ. မဟာဝိဟာရာဓိဝါသီနန္တိ စ ဣဒံ ပုရိမပစ္ဆိမပဒေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ ‘‘မဟာဝိဟာရာဓိဝါသီနံ သမယံ ပကာသယန္တီ, မဟာဝိဟာရာဓိဝါသီနံ မူလဋ္ဌကထာသာရံ အာဒါယာ’’တိ. တေနာတိ ပုညေန. ဟောတု သဗ္ဗော သုခီ လောကောတိ ကာမာဝစရာဒိဝိဘာဂေါ သဗ္ဗော သတ္တလောကော ယထာရဟံ ဗောဓိတ္တယာဓိဂမဝသေန သမ္ပတ္တေန နိဗ္ဗာနသုခေန သုခီ သုခိတော ဟောတူတိ သဒေဝကဿ လောကဿ အစ္စန္တံ သုခါဓိဂမာယ အတ္တနော ပုညံ ပရိဏာမေတိ.

“《大义注》之精髓”，即《增支部大义注》之精髓。所谓“近五十九”(ekūnasaṭṭhimatto)，因数量略有不足，故用“近”(matta)一词。所谓“根本义注之精髓”，是指前述《增支部大义注》之精髓，此为随结语而说。又或者，“根本义注之精髓”是指古代诸义注中的义理精髓。此表明，作者在撰写此《满足希求》时，不仅采纳了《增支部大义注》之义理精髓，亦采纳了其他大部派之根本义注中适用于此处的义理精髓。“大寺住者”一词，应与前后文相连，即“阐明大寺住者之宗义，采纳大寺住者之根本义注精髓”。“以此”(tena)即“以此功德”。“愿一切世间安乐”，即愿欲界等所有分别的一切有情世间，皆能如其所应，通过证得三菩提而获得涅槃之乐，成为安乐者。作者以此回向功德，为令含括天人的世间获得究竟安乐。

ဧတ္တာဝတာ သမတ္တာဝ, သဗ္ဗသော ဝဏ္ဏနာ အယံ;

ဝီသတိယာ သဟဿေဟိ, ဂန္ထေဟိ ပရိမာဏတော.

此释义至此，已全然圆满；以量而言，为两万偈颂。

ပေါရာဏာနံ ကထာမဂ္ဂ-သာရမေတ္ထ ယတော ဌိတံ;

တသ္မာ သာရတ္ထမဉ္ဇူသာ, ဣတိ နာမေန ဝိဿုတာ.

古德言说之精髓，于此安住故；故以《义理宝匣》之名而闻名。

အဇ္ဈေသိတော နရိန္ဒေန, သောဟံ ပရက္ကမဗာဟုနာ;

သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိကာမေန, သာသနုဇ္ဇောတကာရိနာ.

我受国王勇臂王(Parakkamabāhu)之请托；彼欲令正法住世，令圣教光辉故。

တေနေဝ ကာရိတေ ရမ္မေ, ပါသာဒသတမဏ္ဍိတေ;

နာနာဒုမဂဏာကိဏ္ဏေ, ဘာဝနာဘိရတာလယေ.

于彼所造之美丽处，百座宫殿所庄严；遍布各种树林，禅修者所乐住之处。

သီတလူဒကသမ္ပန္နေ, ဝသံ ဇေတဝနေ ဣမံ;

အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ, အကာသိံ သာဓုသမ္မတံ.

于此祇陀林，清凉之水具足；我造此善人所许，义理文句圆满。

ယံ သိဒ္ဓံ ဣမိနာ ပုညံ, ယံ စညံ ပသုတံ မယာ;

ဧတေန ပုညကမ္မေန, ဒုတိယေ အတ္တသမ္ဘဝေ.

我以此所成之功德，及所作其他善业；以此功德业，于第二生中，

တာဝတိံသေ ပမောဒေန္တော, သီလာစာရဂုဏေ ရတော;

အလဂ္ဂေါ ပဉ္စကာမေသု, ပတွာန ပဌမံ ဖလံ.

于三十三天中欢喜，乐于戒行之德；于五欲无所执着，证得初果。

အန္တိမေ [Pg.371] အတ္တဘာဝမှိ, မေတ္တေယျံ မုနိပုင်္ဂဝံ;

လောကဂ္ဂပုဂ္ဂလံ နာထံ, သဗ္ဗသတ္တဟိတေ ရတံ.

于最后有中，得见弥勒(Metteyya)最胜牟尼，世间最上之人，众生之依怙，恒乐于一切有情之利益。

ဒိသွာန တဿ ဓီရဿ, သုတွာ သဒ္ဓမ္မဒေသနံ;

အဓိဂန္တွာ ဖလံ အဂ္ဂံ, သောဘေယျံ ဇိနသာသနံ.

得见彼贤者，听闻其正法教说，证得最上之果，愿我能光大胜者之教。

သဒါ ရက္ခန္တု ရာဇာနော, ဓမ္မေနေဝ ဣမံ ပဇံ;

နိရတာ ပုညကမ္မေသု, ဇောတေန္တု ဇိနသာသနံ.

愿诸王常以正法守护此民；乐于功德之业，光大胜者之教。

ဣမေ စ ပါဏိနော သဗ္ဗေ, သဗ္ဗဒါ နိရုပဒ္ဒဝါ;

နိစ္စံ ကလျာဏသင်္ကပ္ပာ, ပပ္ပောန္တု အမတံ ပဒန္တိ.

愿此一切众生，恒常无灾患；常怀善思惟，证得不死之境。

အင်္ဂုတ္တရဋီကာ သမတ္တာ.

《增支部复注》究竟。