Tipiṭaka Translation

. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

. Homenaje a Él, el Bendito, el Noble, el Perfectamente Iluminado.

අඞ්ගුත්තරනිකායෙ

En el Anguttara Nikaya

පඤ්චකනිපාත-ටීකා

Subcomentario al Libro de los Cincos

1. පඨමපණ්ණාසකං

1. Los Primeros Cincuenta

1. සෙඛබලවග්ගො

1. Capítulo sobre las Facultades del Aprendiz

1. සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Discurso Breve

1. පඤ්චකනිපාතස්ස [Pg.1] පඨමෙ කාමං සම්පයුත්තධම්මෙසු ථිරභාවොපි බලට්ඨො එව, පටිපක්ඛෙහි පන අකම්පනීයත්තං සාතිසයං බලට්ඨොති වුත්තං – ‘‘අස්සද්ධියෙ න කම්පතී’’ති.

1. En el primer discurso del Libro de los Cincos, se dice que ciertamente la firmeza en los estados mentales asociados es el significado de 'poder'; sin embargo, el significado de 'poder' se refiere especialmente a ser inconmovible ante los estados opuestos, como se dice: 'no se conmueve por la falta de fe'.

සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Discurso Breve.

2-6. විත්ථතසුත්තාදිවණ්ණනා

2-6. Comentario al Discurso Detallado y otros

2-6. දුතියෙ හිරීයතීති ලජ්ජති විරජ්ජති. යස්මා හිරී පාපජිගුච්ඡනලක්ඛණා, තස්මා ‘‘ජිගුච්ඡතීති අත්ථො’’ති වුත්තං. ඔත්තප්පතීති උත්‍රසති. පාපුත්‍රාසලක්ඛණඤ්හි ඔත්තප්පං.

2-6. En el segundo, 'siente vergüenza' (hirīyati) significa que se avergüenza y se aparta. Dado que la vergüenza moral (hirī) tiene la característica de detestar el mal, se dice: 'el significado es que detesta'. 'Siente temor' (ottappati) significa que se estremece. Pues el temor moral (ottappa) tiene la característica de estremecerse ante el mal.

පග්ගහිතවීරියොති [Pg.2] සඞ්කොචං අනාපන්නවීරියො. තෙනාහ ‘‘අනොසක්කිතමානසො’’ති. පහානත්ථායාති සමුච්ඡින්නත්ථාය. කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදා නාම සමධිගමො එවාති ආහ ‘‘පටිලාභත්ථායා’’ති.

'Energía aplicada' significa energía que no ha caído en el retraimiento. Por eso dice: 'con una mente que no retrocede'. 'Para abandonar' significa para la erradicación total. Puesto que el logro de los estados saludables es precisamente su obtención, dice: 'para el propósito de obtener'.

ගතිඅත්ථා ධාතුසද්දා බුද්ධිඅත්ථා හොන්තීති ආහ ‘‘උදයඤ්ච වයඤ්ච පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථායා’’ති. මිස්සකනයෙනායං දෙසනා ගතාති ආහ ‘‘වික්ඛම්භනවසෙන ච සමුච්ඡෙදවසෙන චා’’ති. තෙනාහ ‘‘විපස්සනාපඤ්ඤාය චෙව මග්ගපඤ්ඤාය චා’’ති. විපස්සනාපඤ්ඤාය වික්ඛම්භනකිරියතො සා ච ඛො පදෙසිකාති නිප්පදෙසිකං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘මග්ගපඤ්ඤාය පටිලාභසංවත්තනතො’’ති වුත්තං. දුක්ඛක්ඛයගාමිනිභාවෙපි එසෙව නයො. සම්මාති යාථාවතො. අකුප්පධම්මතාය හි මග්ගපඤ්ඤාය ඛෙපිතං ඛෙපිතමෙව, නාස්ස පුන ඛෙපනකිච්චං අත්ථීති උපායෙන ඤායෙන සා පවත්තතීති ආහ ‘‘හෙතුනා නයෙනා’’ති. තතියාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං.

Diciendo que las raíces de los verbos de movimiento tienen el significado de comprensión, dice: 'capaz de penetrar el surgimiento y la desaparición'. Dado que esta enseñanza procede por el método mixto, dice: 'por medio de la supresión y por medio de la erradicación'. Por eso dice: 'tanto por la sabiduría del discernimiento (vipassanā) como por la sabiduría del camino'. Debido a que la sabiduría del discernimiento realiza la función de supresión y es limitada, para mostrarla sin limitaciones se dice: 'debido a que conduce a la obtención de la sabiduría del camino'. El mismo método se aplica a la cualidad de conducir al cese del sufrimiento. 'Correctamente' significa de acuerdo con la realidad. Pues, por la naturaleza inquebrantable de la sabiduría del camino, lo que ha sido destruido está verdaderamente destruido, y no hay necesidad de destruirlo de nuevo; por lo tanto, esta procede por medio del método y la razón, y por eso dice: 'por medio de la causa y el método'. En el tercero y los siguientes no hay nada que comentar.

විත්ථතසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Discurso Detallado y otros.

7. කාමසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Discurso sobre los Deseos

7. සත්තමෙ අසන්ති ලූනන්ති තෙනාති අසිතං, දාත්තං. විවිධා ආභඤ්ජන්ති භාරං ඔලම්බෙන්ති තෙනාති බ්‍යාභඞ්ගී, විධං. කුලපුත්තොති එත්ථ දුවිධො කුලපුත්තො ජාතිකුලපුත්තො, ආචාරකුලපුත්තො ච. තත්ථ ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන රට්ඨපාලො නාම කුලපුත්තො තස්මිංයෙව ථුල්ලකොට්ඨිකෙ අග්ගකුලිකස්ස පුත්තො’’ති (ම. නි. 2.294) එවං ආගතො උච්චකුලප්පසුතො ජාතිකුලපුත්තො නාම. ‘‘යෙ තෙ කුලපුත්තා සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතා’’ති (ම. නි. 1.34) එවං ආගතා පන යත්ථ කත්ථචි කුලෙ පසුතාපි ආචාරසම්පන්නා ආචාරකුලපුත්තො නාම. ඉධ පන ආචාරකුලපුත්තො අධිප්පෙතො. තෙනාහ ‘‘කුලපුත්තොති ආචාරකුලපුත්තො’’ති. යුත්තන්ති අනුච්ඡවිකං, එවං වත්තබ්බතං අරහතීති අත්ථො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

7. En el séptimo, 'asita' (hoz) se refiere a aquello con lo que cortan (asanti) o siegan; una guadaña. 'Byābhaṅgī' (balancín) se refiere a aquello con lo que cargan o cuelgan diversos pesos; un yugo. Con respecto a 'hijo de buena familia' (kulaputto), hay dos tipos: hijo de buena familia por nacimiento e hijo de buena familia por conducta. En ese contexto, aquel que nace en una familia noble, como se menciona en el pasaje: 'En aquel tiempo, un hijo de buena familia llamado Raṭṭhapāla, hijo de un prominente jefe de familia en Thullakoṭṭhika...', es llamado hijo de buena familia por nacimiento. Sin embargo, aquellos que, habiendo nacido en cualquier familia, están dotados de buena conducta, como se menciona en: 'aquellos hijos de buena familia que por fe han salido del hogar a la vida sin hogar', son llamados hijos de buena familia por conducta. Aquí se refiere al hijo de buena familia por conducta. Por eso dice: 'hijo de buena familia significa hijo de buena familia por conducta'. 'Apropiado' (yuttaṃ) significa adecuado, en el sentido de que merece ser dicho así. El resto aquí es evidente.

කාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Discurso sobre los Deseos.

8. චවනසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Discurso sobre el Fallecimiento

8. අට්ඨමෙ [Pg.3] සද්ධායාති ඉමිනා අධිගමසද්ධා දස්සිතා. චතුබ්බිධා හි සද්ධා – ආගමනීයසද්ධා, අධිගමසද්ධා, පසාදසද්ධා, ඔකප්පනසද්ධාති. තත්ථ ආගමනීයසද්ධා සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තානං පවත්තා හොති. ආගමනීයප්පටිපදාය ආගතා හි සද්ධා සාතිසයා මහාබොධිසත්තානං පරොපදෙසෙන විනා සද්ධෙය්‍යවත්ථුං අවිපරීතතො ගහෙත්වා අධිමුච්චනතො. සච්චප්පටිවෙධතො ආගතසද්ධා අධිගමසද්ධා සුප්පබුද්ධාදීනං විය. ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො භගවා’’තිආදිනා බුද්ධාදීසු උප්පජ්ජනකප්පසාදො පසාදසද්ධා මහාකප්පිනරාජාදීනං විය. ‘‘එවමෙත’’න්ති ඔක්කන්දිත්වා පක්ඛන්දිත්වා සද්දහනවසෙන කප්පනං ඔකප්පනං, තදෙව සද්ධාති ඔකප්පනසද්ධා. තත්ථ පසාදසද්ධා පරනෙය්‍යරූපා හොති, සවනමත්තෙනපි පසීදනතො. ඔකප්පනසද්ධා සද්ධෙය්‍යං වත්ථුං ඔගාහිත්වා අනුපවිසිත්වා ‘‘එවමෙත’’න්ති පච්චක්ඛං කරොන්තී විය පවත්තති.

8. En el octavo, mediante 'por la fe' se muestra la fe del logro (adhigamasaddhā). Pues la fe es de cuatro tipos: la fe de la venida (āgamanīyasaddhā), la fe del logro, la fe de la devoción (pasādasaddhā) y la fe de la convicción (okappanasaddhā). Entre ellas, la fe de la venida ocurre en los Bodhisattvas omniscientes. Pues es la fe que proviene de la práctica de la venida, la cual es superior en los Grandes Bodhisattvas porque, sin la instrucción de otros, comprenden el objeto de fe correctamente y se resuelven en él. La fe que proviene de la penetración de las verdades es la fe del logro, como en el caso de Suppabuddha y otros. El regocijo que surge hacia el Buda y otros, expresado como 'El Bendito es el Perfectamente Iluminado', es la fe de la devoción, como en el caso del Rey Mahākappina y otros. La convicción que surge por el acto de creer, habiendo descendido y saltado hacia la idea de 'así es esto', es la fe de la convicción. De estas, la fe de la devoción es de naturaleza influenciable por otros, pues uno puede sentir devoción simplemente por escuchar. La fe de la convicción procede como si se estuviera presenciando directamente 'así es esto', habiendo profundizado y penetrado en el objeto de fe.

චවනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Discurso sobre el Fallecimiento.

9. පඨමඅගාරවසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Primer Discurso sobre la Falta de Respeto

9. නවමෙ අප්පතිස්සයොති අප්පතිස්සවො ව-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා නිද්දෙසො. ගරුනා කිස්මිඤ්චි වුත්තො ගාරවවසෙන පතිස්සවනං, පතිස්සවො, පතිස්සවභූතං, තංසභාවඤ්ච යං කිඤ්චි ගාරවං. නත්ථි එතස්මිං පතිස්සවොති අප්පතිස්සවො, ගාරවවිරහිතො. තෙනාහ ‘‘අජෙට්ඨකො අනීචවුත්තී’’ති.

9. En el noveno, 'sin consideración' (appatissayo) es una descripción de 'sin obediencia' (appatissavo) habiendo cambiado la letra 'va' por 'ya'. 'Obediencia' (patissavo) es el acto de responder con respeto cuando un superior dice algo, o cualquier tipo de respeto que sea de naturaleza obediente. Aquel en quien no existe tal obediencia es 'sin obediencia', es decir, carente de respeto. Por eso dice: 'sin superior, de conducta no humilde'.

පඨමඅගාරවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Primer Discurso sobre la Falta de Respeto.

10. දුතියඅගාරවසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Segundo Discurso sobre la Falta de Respeto

10. දසමෙ වුද්ධින්තිආදීසු සීලෙන වුද්ධිං, මග්ගෙන විරුළ්හිං, නිබ්බානෙන වෙපුල්ලං. සීලසමාධීහි වා වුද්ධිං, විපස්සනාමග්ගෙහි විරුළ්හිං, ඵලනිබ්බානෙහි වෙපුල්ලං. එත්ථ ච යස්ස චතුබ්බිධං සීලං අඛණ්ඩාදිභාවප්පවත්තියා සුපරිසුද්ධං විසෙසභාගියත්තා අප්පකසිරෙනෙව මග්ගඵලාවහං සඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරස්ස විය, සො තාදිසෙන සීලෙන ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ වුද්ධිං [Pg.4] ආපජ්ජිස්සති. තෙන වුත්තං – ‘‘සීලෙන වුද්ධි’’න්ති. යස්ස පන අරියමග්ගො උප්පන්නො, සො විරූළ්හමූලො විය පාදපො සුප්පතිට්ඨිතත්තා සාසනෙ විරූළ්හිං ආපන්නො නාම හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘මග්ගෙන විරූළ්හි’’න්ති. යො සබ්බකිලෙසනිබ්බානප්පත්තො, සො අරහා සීලාදිධම්මක්ඛන්ධපාරිපූරියා සති වෙපුල්ලප්පත්තො හොති. තෙන වුත්තං ‘‘නිබ්බානෙන වෙපුල්ල’’න්ති. දුතියවිකප්පෙ අත්ථො වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බො.

10. En el décimo, respecto a 'crecimiento', etc., significa crecimiento por la virtud, prosperidad por el camino y plenitud por el Nirvana. O bien, crecimiento por la virtud y la concentración, prosperidad por el discernimiento y el camino, y plenitud por el fruto y el Nirvana. En este contexto, aquel cuya virtud de cuatro tipos es perfectamente pura por ser ininterrumpida, etc., y que debido a su naturaleza de distinción conduce fácilmente al camino y al fruto, como en el caso del Venerable Saṅgharakkhita, alcanzará el crecimiento en este Dhamma-Vinaya mediante tal virtud. Por eso se dice: 'crecimiento por la virtud'. Sin embargo, aquel en quien ha surgido el noble camino, como un árbol con raíces prósperas, se dice que ha alcanzado la prosperidad en la enseñanza por estar bien establecido. Por eso se dice: 'prosperidad por el camino'. Aquel que ha alcanzado el Nirvana de todas las impurezas, siendo un Arahant, alcanza la plenitud cuando los agregados del Dhamma, como la virtud y otros, están completos. Por eso se dice: 'plenitud por el Nirvana'. El significado en la segunda alternativa debe entenderse de acuerdo con el método ya mencionado.

දුතියඅගාරවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Segundo Discurso sobre la Falta de Respeto.

සෙඛබලවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Capítulo sobre las Facultades del Aprendiz.

2. බලවග්ගො

2. Capítulo sobre los Poderes

1. අනනුස්සුතසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Discurso sobre lo no Escuchado

11. දුතියස්ස පඨමෙ අභිජානිත්වාති අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙන ජානිත්වා. අට්ඨහි කාරණෙහි තථාගතස්සාති ‘‘තථා ආගතොති තථාගතො. තථා ගතොති තථාගතො. තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො. තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො. තථදස්සිතාය තථාගතො. තථාවාදිතාය තථාගතො. තථාකාරිතාය තථාගතො. අභිභවනට්ඨෙන තථාගතො’’ති එවං වුත්තෙහි අට්ඨහි කාරණෙහි. උසභස්ස ඉදන්ති ආසභං, සෙට්ඨට්ඨානං. තෙනාහ ‘‘ආසභං ඨානන්ති සෙට්ඨට්ඨාන’’න්ති. පරතො දස්සිතබලයොගෙන ‘‘දසබලොහ’’න්ති අභීතනාදං නදති. බ්‍රහ්මචක්කන්ති එත්ථ සෙට්ඨපරියායො. බ්‍රහ්මසද්දොති ආහ ‘‘සෙට්ඨචක්ක’’න්ති. චක්කඤ්චෙතං ධම්මචක්කං අධිප්පෙතං.

11. En el primer discurso del segundo vagga, 'habiendo conocido' (abhijānitvā) significa habiendo conocido con un conocimiento superior. Respecto a 'del Tathāgata por ocho razones': el Tathāgata es así llamado por ocho razones expresadas de la siguiente manera: 'Tathāgata porque ha venido de la misma manera (tathā āgato)'. 'Tathāgata porque se ha ido de la misma manera (tathā gato)'. 'Tathāgata porque ha llegado a la característica real (tathalakkhaṇaṃ āgato)'. 'Tathāgata porque ha despertado a las realidades tal como son (tathadhamme yāthāvato abhisambuddho)'. 'Tathāgata por su visión de la realidad (tathadassitāya)'. 'Tathāgata por su hablar de la realidad (tathāvāditāya)'. 'Tathāgata por su actuar de acuerdo a la realidad (tathākāritāya)'. 'Tathāgata en el sentido de superación total (abhibhavanaṭṭhena)'. Con estas ocho razones se dice que es el Tathāgata. Lo que pertenece a un toro (usabha) es 'āsabha', la posición de supremacía. Por eso dijo: 'la posición de toro significa la posición suprema'. Debido al ejercicio de los poderes mostrados más adelante, ruge el rugido intrépido: 'Yo soy el de los diez poderes'. 'Rueda de Brahma': aquí 'Brahma' es un término para supremo. Por la palabra 'Brahma', dice 'rueda suprema'. Y con 'rueda' se refiere a la Rueda del Dhamma.

අනනුස්සුතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Ananussuta Sutta.

3. සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario del Saṃkhitta Sutta.

13. තතියෙ කාමං සම්පයුත්තධම්මෙසු ථිරභාවොපි බලට්ඨො එව, පටිපක්ඛෙහි පන අකම්පනීයත්තං සාතිසයං බලට්ඨොති වුත්තං ‘‘මුට්ඨස්සච්චෙ න කම්පතී’’ති.

13. En el tercero, ciertamente, incluso el estado de firmeza en los factores asociados tiene el sentido de poder; pero se dice que el sentido de poder es superior por la inamovilidad ante los opuestos, con las palabras 'no vacila ante el olvido'.

සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Saṃkhitta Sutta.

4. විත්ථතසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario del Vitthata Sutta.

14. චතුත්ථෙ [Pg.5] සතිනෙපක්කෙනාති සතියා නෙපක්කෙන, තික්ඛවිසදසූරභාවෙනාති අත්ථො. අට්ඨකථායං පන නෙපක්කං නාම පඤ්ඤාති අධිප්පායෙන ‘‘නෙපක්කං වුච්චති පඤ්ඤා’’ති වුත්තං. එවං සති අඤ්ඤො නිද්දිට්ඨො නාම හොති. සතිමාති ච ඉමිනා සවිසෙසා සති ගහිතාති පරතොපි ‘‘චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා’’ති සතිකිච්චමෙව නිද්දිට්ඨං, න පඤ්ඤාකිච්චං, තස්මා සතිනෙපක්කෙනාති සතියා නෙපක්කභාවෙනාති සක්කා විඤ්ඤාතුං ලබ්භතෙව. පච්චයවිසෙසවසෙන අඤ්ඤධම්මනිරපෙක්ඛො සතියා බලවභාවො. තථා හි ඤාණවිප්පයුත්තචිත්තෙනපි සජ්ඣායනසම්මසනානි සම්භවන්ති.

14. En el cuarto, 'con la prudencia de la atención plena' (satinepakkena) significa con la prudencia de la atención plena, es decir, con un estado de agudeza, claridad y valentía. Sin embargo, en el comentario se dice: 'la prudencia se llama sabiduría', con la intención de que la prudencia sea sabiduría. Siendo así, se señala algo diferente. A través de 'poseedor de atención plena', se toma una atención plena especial; pues más adelante se indica solo la función de la atención plena (satikicca), no la función de la sabiduría (paññākicca), con las palabras: 'quien recuerda y rememora lo hecho hace mucho tiempo y lo dicho hace mucho tiempo'. Por lo tanto, con 'la prudencia de la atención plena' se puede entender el estado de prudencia de la atención plena misma. Por la distinción de las condiciones, el estado de fuerza de la atención plena no depende de otros factores. Pues incluso con una mente desprovista de conocimiento, ocurren el recitado y la investigación.

චිරකතම්පීති අත්තනා වා පරෙන වා කායෙන චිරකතං චෙතියඞ්ගණවත්තාදිමහාවත්තප්පටිපත්තිපූරණං. චිරභාසිතම්පීති අත්තනා වා පරෙන වා වාචාය චිරභාසිතං සක්කච්චං උද්දිසනඋද්දිසාපනධම්මාසාරණධම්මදෙසනාඋපනිසින්නකපරිකථාඅනුමොදනීයාදිවසෙන පවත්තිතං වචීකම්මං. සරිතා අනුස්සරිතාති තස්මිං කායෙන චිරකතෙ කායො නාම කායවිඤ්ඤත්ති, චිරභාසිතෙ වාචා නාම වචීවිඤ්ඤත්ති, තදුභයම්පි රූපං, තංසමුට්ඨාපකා චිත්තචෙතසිකා අරූපං. ඉති ඉමෙ රූපාරූපධම්මා එවං උප්පජ්ජිත්වා එවං නිරුද්ධාති සරති චෙව අනුස්සරති ච, සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙතීති අත්ථො. බොජ්ඣඞ්ගසමුට්ඨාපිකා හි සති ඉධ අධිප්පෙතා. තාය සතියා එස සකිං සරණෙන සරිතා, පුනප්පුනං සරණෙන අනුස්සරිතාති වෙදිතබ්බා.

En 'lo hecho hace mucho tiempo', se refiere a lo hecho por uno mismo o por otro físicamente, como el cumplimiento de los grandes deberes como el mantenimiento del patio de la estupa. En 'lo dicho hace mucho tiempo', se refiere a la acción verbal realizada por uno mismo o por otro oralmente, como el recitado cuidadoso, la enseñanza, la repetición del Dhamma, la exposición del Dhamma, las conversaciones profundas o el regocijo. 'Recuerda y rememora' significa que recuerda y rememora cómo estos fenómenos materiales e inmateriales surgieron y cesaron de tal manera: en lo hecho físicamente hace mucho tiempo, el cuerpo es la expresión corporal, y en lo dicho hace mucho tiempo, la palabra es la expresión verbal; ambos son forma material (rūpa), y los estados mentales que los originan son lo inmaterial (arūpa). Esto significa que hace surgir el factor de iluminación de la atención plena. Pues aquí se refiere a la atención plena que origina los factores de iluminación. Debe entenderse que mediante esa atención plena uno 'recuerda' al rememorar una vez, y 'rememora' al rememorar repetidamente.

විත්ථතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Vitthata Sutta.

5-10. දට්ඨබ්බසුත්තාදිවණ්ණනා

5-10. Comentario del Daṭṭhabba Sutta y otros.

15-20. පඤ්චමෙ සවිසයස්මිංයෙවාති අත්තනො අත්තනො විසයෙ එව. ලොකියලොකුත්තරධම්මෙ කථෙතුන්ති ලොකියධම්මෙ ලොකුත්තරධම්මෙ ච තෙන තෙන පවත්තිවිසෙසෙන කථෙතුං. චතූසු සොතාපත්තියඞ්ගෙසූති සප්පුරිසසංසෙවො සද්ධම්මස්සවනං යොනිසොමනසිකාරො ධම්මානුධම්මප්පටිපත්තීති ඉමෙසු චතූසු සොතාපත්තිමග්ගකාරණෙසු. කාමඤ්ච තෙසු සතිආදයොපි ධම්මා ඉච්ඡිතබ්බාව තෙහි විනා තෙසං අසම්භවතො[Pg.6], තථාපි චෙත්ථ සද්ධා විසෙසතො කිච්චකාරීති වෙදිතබ්බා. සද්ධො එව හි සප්පුරිසෙ පයිරුපාසති, සද්ධම්මං සුණාති, යොනිසො ච අනිච්චාදිතො මනසි කරොති, අරියමග්ගස්ස ච අනුධම්මං පටිපජ්ජති, තස්මා වුත්තං ‘‘එත්ථ සද්ධාබලං දට්ඨබ්බ’’න්ති. ඉමිනා නයෙන සෙසබලෙසුපි අත්ථො දට්ඨබ්බො.

15-20. En el quinto, 'solo en su propio dominio' significa solo en el objeto que le corresponde a cada uno. 'Para hablar de los dhammas mundanos y supramundanos' significa hablar de los dhammas mundanos y de los dhammas supramundanos mediante sus respectivos modos de funcionamiento. 'En los cuatro factores de la entrada en la corriente' se refiere a estos cuatro factores para el sendero de la entrada en la corriente: la asociación con personas íntegras, la escucha del verdadero Dhamma, la atención sabia y la práctica de acuerdo con el Dhamma. Ciertamente, entre ellos, deben desearse también dhammas como la atención plena y otros, pues sin ellos aquellos no serían posibles; sin embargo, aquí debe entenderse que la fe es especialmente eficaz. Pues solo quien tiene fe se asocia con personas íntegras, escucha el verdadero Dhamma, aplica la atención sabia sobre la impermanencia, etc., y practica de acuerdo con el sendero noble. Por eso se dijo: 'aquí debe verse el poder de la fe'. Por este método, el significado debe verse también en los demás poderes.

චතූසු සම්මප්පධානෙසූති චතුබ්බිධසම්මප්පධානභාවනාය. චතූසු සතිපට්ඨානෙසූතිආදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථ ච සොතාපත්තිඅඞ්ගෙසු සද්ධා විය, සම්මප්පධානභාවනාය වීරියං විය ච සතිපට්ඨානභාවනාය යස්මා ‘‘විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්ස’’න්ති (දී. නි. 2.373; ම. නි. 1.106) වචනතො පුබ්බභාගෙ කිච්චතො සති අධිකා ඉච්ඡිතබ්බා, එවං සමාධිකම්මිකස්ස සමාධි, ‘‘අරියසච්චභාවනා පඤ්ඤාභාවනා’’ති කත්වා තත්ථ පඤ්ඤා පුබ්බභාගෙ අධිකා ඉච්ඡිතබ්බාති පාකටොයමත්ථො. අධිගමක්ඛණෙ පන සමාධිපඤ්ඤානං විය සබ්බෙසම්පි බලානං සද්ධාදීනං සමතාව ඉච්ඡිතබ්බා. තථා හි ‘‘එත්ථ සද්ධාබල’’න්තිආදිනා තත්ථ තත්ථ එත්ථග්ගහණං කතං.

En los cuatro correctos esfuerzos' significa en el desarrollo de los cuatro tipos de esfuerzos correctos. Este mismo método se aplica también en 'en los cuatro fundamentos de la atención plena', etc. Y aquí, así como la fe es predominante en los factores de la entrada en la corriente, y el esfuerzo en el desarrollo de los correctos esfuerzos, así en el desarrollo de los fundamentos de la atención plena se debe desear una mayor atención plena debido a su función en la etapa previa, según las palabras: 'habiendo eliminado la codicia y el abatimiento respecto al mundo'. De igual modo, para quien practica la concentración, predomina la concentración; y puesto que 'el desarrollo de las nobles verdades es el desarrollo de la sabiduría', debe entenderse que la sabiduría es predominante en la etapa previa. Pero en el momento del logro, así como ocurre con la concentración y la sabiduría, debe desearse la igualdad de todos los poderes, empezando por la fe. Por eso se hizo la mención de 'aquí' en cada caso con las palabras 'aquí el poder de la fe', etc.

ඉදානි සද්ධාදීනං තත්ථ තත්ථ අතිරෙකකිච්චතං උපමාය විභාවෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්‍රිදං උපමා සංසන්දනං – රාජපඤ්චමසහායා විය විමුත්තිපරිපාචකානි පඤ්ච බලානි. නෙසං කීළනත්ථං එකජ්ඣං වීථිඔතරණං විය බලානං එකජ්ඣං විපස්සනාවීථිඔතරණං, සහායෙසු පඨමාදීනං යථාසකං ගෙහෙව විචාරණා විය සද්ධාදීනං සොතාපත්තිඅඞ්ගාදීනි පත්වා පුබ්බඞ්ගමතා. සහායෙසු ඉතරෙසං තත්ථ තත්ථ තුණ්හීභාවො විය සෙසබලානං තත්ථ තත්ථ තදන්වයතා, තස්ස පුබ්බඞ්ගමස්ස බලස්ස කිච්චානුගතා. න හි තදා තෙසං සසම්භාරපථවීආදීසු ආපාදීනං විය කිච්චං පාකටං හොති, සද්ධාදීනංයෙව පන කිච්චං විභූතං හුත්වා තිට්ඨති පුරෙතරං තථාපච්චයෙහි චිත්තසන්තානස්ස අභිසඞ්ඛතත්තා. එත්ථ ච විපස්සනාකම්මිකස්ස භාවනා විසෙසතො පඤ්ඤුත්තරාති දස්සනත්ථං රාජානං නිදස්සනං කත්වා පඤ්ඤින්ද්‍රියං වුත්තං. ඡට්ඨාදීනි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානි.

Ahora, para ilustrar con un símil la función predominante de la fe y los demás en diversos contextos, se dice 'tal como', etc. He aquí la comparación del símil: los cinco poderes que maduran la liberación son como cinco amigos, siendo el rey el quinto. Su entrada conjunta en la calle para divertirse es como la entrada conjunta de los poderes en el proceso de la visión clara. El deambular de cada uno de los amigos en su propia casa es como la precedencia de la fe y los demás al encontrarse con los factores de la entrada en la corriente, etc. El silencio de los otros compañeros en diversos lugares es como el seguimiento de los demás poderes en esos contextos, subordinados a la función del poder que precede. Pues en ese momento su función no es evidente, como no lo es la del elemento agua en la tierra con sus componentes; por el contrario, la función de la fe y los demás destaca por haber sido pre-configurada en el flujo mental por tales condiciones previas. Y aquí, para mostrar que el desarrollo de quien practica la visión clara es especialmente superior en sabiduría, se mencionó la facultad de la sabiduría poniendo al rey como ejemplo. El sexto y los siguientes son fáciles de comprender.

දට්ඨබ්බසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Daṭṭhabba Sutta y otros.

බලවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Capítulo sobre los Poderes.

3. පඤ්චඞ්ගිකවග්ගො

3. Capítulo sobre los Cinco Factores.

1-2. පඨමඅගාරවසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. Comentario del primer Agārava Sutta y otros.

21-22. තතියස්ස [Pg.7] පඨමෙ ආභිසමාචාරිකන්ති අභිසමාචාරෙ උත්තමසමාචාරෙ භවං. කිං පන තන්ති ආහ ‘‘වත්තවසෙන පඤ්ඤත්තසීල’’න්ති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. දුතියෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

21-22. En el primer [sutta] del tercero [capítulo], 'ābhisamācārika' significa lo que pertenece a la conducta superior (abhisamācāra). ¿Qué es eso? Se dice: 'la virtud prescrita por medio de los deberes (vatta)'. El resto es fácil de entender. En el segundo no hay nada que comentar.

පඨමඅගාරවසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del primer Agārava Sutta y otros ha finalizado.

3-4. උපක්කිලෙසසුත්තාදිවණ්ණනා

3-4. Explicación del Upakkilesa Sutta y otros.

23-24. තතියෙ න ච පභාවන්තන්ති න ච පභාසම්පන්නං. පභිජ්ජනසභාවන්ති තාපෙත්වා තාළකජ්ජනපභඞ්ගුරං. අවසෙසං ලොහන්ති වුත්තාවසෙසං සජාතිලොහං, විජාතිලොහං, පිසාචලොහං, කිත්තිමලොහන්ති එවංපභෙදං සබ්බම්පි ලොහං. උප්පජ්ජිතුං අප්පදානෙනාති එත්ථ නනු ලොකියකුසලචිත්තස්සපි සුවිසුද්ධස්සපි උප්පජ්ජිතුං අප්පදානෙනෙව උපක්කිලෙසතාති? සච්චමෙතං, යස්මිං පන සන්තානෙ නීවරණානි ලද්ධප්පතිට්ඨානි, තත්ථ මහග්ගතකුසලස්සපි අසම්භවො, පගෙව ලොකුත්තරකුසලස්ස. පරිත්තකුසලං පන යථාපච්චයං උප්පජ්ජමානං නීවරණෙහි උපහතෙ සන්තානෙ උප්පත්තියා අපරිසුද්ධං හොන්තං උපක්කිලිට්ඨං නාම හොති අපරිසුද්ධදීපකපල්ලිකවට්ටිතෙලාදිසන්නිස්සයො පදීපො විය. අපිච නිප්පරියායතො උප්පජ්ජිතුං අප්පදානෙනෙව තෙසං උපක්කිලෙසතාති දස්සෙන්තො ‘‘යදග්ගෙන හී’’තිආදිමාහ. ආරම්මණෙ වික්ඛිත්තප්පවත්තිවසෙන චුණ්ණවිචුණ්ණතා වෙදිතබ්බා. චතුත්ථෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

23-24. En el tercero, 'no luminoso' significa que no posee resplandor. 'De naturaleza quebradiza' significa frágil como la escoria después de ser calentado. 'El resto de los metales' se refiere a todos los tipos de metales, como metal natural, metal extraño, metal de los pisāca y metal artificial. 'Por no dar lugar a que surja' - ¿Acaso no es cierto que incluso para una mente saludable mundana, muy pura, la impureza consiste precisamente en no permitir que surja? Es verdad, pero donde los obstáculos (nīvaraṇa) han ganado terreno, es imposible que surjan estados saludables sublimes (mahaggata), y mucho menos los supramundanos. Sin embargo, lo saludable limitado, al surgir según las condiciones en una continuidad mental afectada por los obstáculos, es impuro al nacer y se llama 'corrupto', como una lámpara que depende de un soporte, mecha o aceite impuros. Además, mostrando cómo son impurezas precisamente por no dar lugar a que surjan, dice 'yadaggena hi', etc. Debe entenderse que la fragmentación total se debe al estado de dispersión en el objeto. En el cuarto no hay nada que comentar.

උපක්කිලෙසසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Upakkilesa Sutta y otros ha finalizado.

5. අනුග්ගහිතසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Anuggahita Sutta.

25. පඤ්චමෙ සම්මාදිට්ඨීති විපස්සනාසම්මාදිට්ඨීතිආදිනා අඞ්ගුත්තරභාණකානං මතෙන අයං අත්ථවණ්ණනා ආරද්ධා, මජ්ඣිමභාණකා පනෙත්ථ අඤ්ඤථා අත්ථං වදන්ති. වුත්තඤ්හෙතං මජ්ඣිමට්ඨකථායං (ම. නි. අට්ඨ. 1.452) –

25. En el quinto, 'visión correcta' se refiere a la visión correcta de la visión cabal (vipassanā-sammādiṭṭhī); esta explicación del significado se ha iniciado según la opinión de los recitadores del Aṅguttara (aṅguttarabhāṇaka), pero los recitadores del Majjhima (majjhimabhāṇaka) expresan el significado de otra manera. Pues se ha dicho esto en el Comentario del Majjhima (Ma. Ni. Aṭṭha. 1.452):

‘‘අනුග්ගහිතා’’ති [Pg.8] ලද්ධූපකාරා. සම්මාදිට්ඨීති අරහත්තමග්ගසම්මාදිට්ඨි. ඵලක්ඛණෙ නිබ්බත්තා චෙතොවිමුත්ති ඵලං අස්සාති චෙතොවිමුත්තිඵලා. තදෙව චෙතොවිමුත්තිසඞ්ඛාතං ඵලං ආනිසංසො අස්සාති චෙතොවිමුත්තිඵලානිසංසා. දුතියපදෙපි එසෙව නයො. එත්ථ චතුත්ථඵලපඤ්ඤා පඤ්ඤාවිමුත්ති නාම, අවසෙසා ධම්මා චෙතොවිමුත්තීති වෙදිතබ්බා. ‘‘සීලානුග්ගහිතා’’තිආදීසු සීලන්ති චතුපාරිසුද්ධිසීලං. සුතන්ති සප්පායධම්මස්සවනං. සාකච්ඡාති කම්මට්ඨානෙ ඛලනපක්ඛලනච්ඡෙදනකථා. සමථොති විපස්සනාපාදිකා අට්ඨ සමාපත්තියො. විපස්සනාති සත්තවිධා අනුපස්සනා. චතුපාරිසුද්ධිසීලඤ්හි පූරෙන්තස්ස, සප්පායධම්මස්සවනං සුණන්තස්ස, කම්මට්ඨානෙ ඛලනපක්ඛලනං ඡින්දන්තස්ස විපස්සනාපාදිකාසු අට්ඨසු සමාපත්තීසු කම්මං කරොන්තස්ස, සත්තවිධං අනුපස්සනං භාවෙන්තස්ස අරහත්තමග්ගො උප්පජ්ජිත්වා ඵලං දෙති.

'Apoyada' significa que ha recibido ayuda. 'Visión correcta' es la visión correcta del sendero del arhat (arahattamagga). 'La liberación de la mente que tiene como fruto' significa que la liberación de la mente surgida en el momento del fruto es su fruto. 'Que tiene como beneficio el fruto de la liberación de la mente' significa que ese fruto conocido como liberación de la mente es su beneficio. El mismo método se aplica al segundo término. Aquí, la sabiduría del cuarto fruto se llama liberación por la sabiduría (paññāvimutti), y los demás estados deben entenderse como liberación de la mente (cetovimutti). En 'apoyada por la virtud', etc., 'virtud' se refiere a la virtud de la cuádruple pureza. 'Escucha' es la audición del Dhamma apropiado. 'Discusión' es la conversación para cortar errores y tropiezos en el objeto de meditación. 'Tranquilidad' son los ocho logros (samāpatti) que sirven de base para la visión cabal. 'Visión cabal' son los siete tipos de contemplación (anupassanā). Pues para quien perfecciona la virtud de la cuádruple pureza, escucha el Dhamma apropiado, elimina errores y tropiezos en el objeto de meditación, practica en los ocho logros que sirven de base para la visión cabal y desarrolla los siete tipos de contemplación, surge el sendero del arhat y otorga su fruto.

‘‘යථා හි මධුරං අම්බපක්කං පරිභුඤ්ජිතුකාමො අම්බපොතකස්ස සමන්තා උදකකොට්ඨකං ථිරං කත්වා බන්ධති, ඝටං ගහෙත්වා කාලෙන කාලං උදකං ආසිඤ්චති, උදකස්ස අනික්ඛමනත්ථං මරියාදං ථිරං කරොති. යා හොති සමීපෙ වල්ලි වා සුක්ඛදණ්ඩකො වා කිපිල්ලිකපුටො වා මක්කටකජාලං වා, තං අපනෙති, ඛණිත්තිං ගහෙත්වා කාලෙන කාලං මූලානි පරිඛණති, එවමස්ස අප්පමත්තස්ස ඉමානි පඤ්ච කාරණානි කරොතො සො අම්බො වඩ්ඪිත්වා ඵලං දෙති, එවං සම්පදමිදං වෙදිතබ්බං. රුක්ඛස්ස සමන්තතො කොට්ඨකබන්ධනං විය හි සීලං දට්ඨබ්බං, කාලෙන කාලං උදකසිඤ්චනං විය ධම්මස්සවනං, මරියාදාය ථිරභාවකරණං විය සමථො, සමීපෙ වල්ලිආදීනං හරණං විය කම්මට්ඨානෙ ඛලනපක්ඛලනච්ඡෙදනං, කාලෙන කාලං ඛණිත්තිං ගහෙත්වා මූලඛණනං විය සත්තන්නං අනුපස්සනානං භාවනා, තෙහි පඤ්චහි කාරණෙහි අනුග්ගහිතස්ස අම්බරුක්ඛස්ස මධුරඵලදානකාලො විය ඉමස්ස භික්ඛුනො ඉමෙහි පඤ්චහි ධම්මෙහි අනුග්ගහිතාය සම්මාදිට්ඨියා අරහත්තඵලදානං වෙදිතබ්බ’’න්ති.

'Tal como alguien que desea disfrutar de un mango dulce y maduro construye un depósito de agua firme alrededor del pequeño mango, toma un cántaro y vierte agua de vez en cuando, y hace un borde firme para que el agua no se escape. Si hay alguna enredadera, madera seca, nido de hormigas o tela de araña cerca, los quita; toma una azada y de vez en cuando cava alrededor de las raíces; así, para este que es diligente y realiza estas cinco acciones, ese mango crece y da fruto; así debe entenderse este asunto. La construcción del depósito alrededor del árbol debe verse como la virtud; el riego con agua de vez en cuando como la audición del Dhamma; el fortalecimiento del borde como la tranquilidad; la eliminación de enredaderas y demás como el corte de errores y tropiezos en el objeto de meditación; y el cavar las raíces con una azada de vez en cuando como el desarrollo de las siete contemplaciones. Así como es el tiempo en que el árbol de mango, apoyado por estas cinco causas, da su fruto dulce, así debe entenderse que la visión correcta, apoyada por estos cinco factores, da el fruto del arhat para este monje'.

එත්ථ ච ලද්ධූපකාරාති යථාරහං නිස්සයාදිවසෙන ලද්ධපච්චයා. විපස්සනාසම්මාදිට්ඨියා අනුග්ගහිතභාවෙන ගහිතත්තා මග්ගසම්මාදිට්ඨීසු ච අරහත්තමග්ගසම්මාදිට්ඨි[Pg.9]. අනන්තරස්ස හි විධි පටිසෙධො වා, අග්ගඵලසමාධිම්හි තප්පරික්ඛාරධම්මෙසුයෙව ච කෙවලො චෙතොපරියායො නිරුළ්හොති සම්මාදිට්ඨීති අරහත්තමග්ගසම්මාදිට්ඨි. ඵලක්ඛණෙති අනන්තරං කාලන්තරෙ චාති දුවිධෙපි ඵලක්ඛණෙ. පටිප්පස්සද්ධිවසෙන සබ්බසංකිලෙසෙහි චෙතොවිමුච්චති එතායාති චෙතොවිමුත්ති, අග්ගඵලපඤ්ඤං ඨපෙත්වා අවසෙසා ඵලධම්මා. තෙනාහ ‘‘චෙතොවිමුත්ති ඵලං අස්සාති, චෙතොවිමුත්තිසඞ්ඛාතං ඵලං ආනිසංසො’’ති. සබ්බකිලෙසෙහි චෙතසො විමුච්චනසඞ්ඛාතං පටිප්පස්සම්භනසඤ්ඤිතං පහානං ඵලං ආනිසංසො චාති යොජනා. ඉධ චෙතොවිමුත්තිසද්දෙන පහානමත්තං ගහිතං, පුබ්බෙ පහායකධම්මා. අඤ්ඤථා ඵලධම්මා එව ආනිසංසොති ගය්හමානෙ පුනවචනං නිරත්ථකං සියා. පඤ්ඤාවිමුත්තිඵලානිසංසාති එත්ථාපි එවමෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. සම්මාවාචාකම්මන්තාජීවා සීලසභාවත්තා විසෙසතො සමාධිස්ස උපකාරා, තථා සම්මාසඞ්කප්පො ඣානසභාවත්තා. තථා හි සො ‘‘අප්පනා’’ති නිද්දිට්ඨො. සම්මාසතිසම්මාවායාමා පන සමාධිපක්ඛියා එවාති ආහ ‘‘අවසෙසා ධම්මා චෙතොවිමුත්තීති වෙදිතබ්බා’’ති.

Y aquí 'que ha recibido ayuda' significa que ha obtenido las condiciones necesarias según corresponda, como el refugio (nissaya), etc. Debido a que es captada por el estado de estar apoyada por la visión correcta de la visión cabal, entre las visiones correctas del sendero, se refiere a la visión correcta del sendero del arhat. Pues la regla o la negación de lo inmediato, y el hecho de que solo el conocimiento de las mentes de otros (cetopariyāya) se establece en el samādhi del fruto supremo y en los factores que lo preparan, indica que 'visión correcta' es la visión correcta del sendero del arhat. 'En el momento del fruto' se refiere a ambos tipos de momentos del fruto: el inmediato y el posterior. 'Liberación de la mente' es aquello por lo cual la mente se libera de todas las corrupciones por medio de la tranquilidad (paṭippassaddhi); exceptuando la sabiduría del fruto supremo, son los demás estados del fruto. Por eso dice: 'la liberación de la mente es su fruto, y el fruto conocido como liberación de la mente es el beneficio'. La conexión es: la liberación de la mente de todas las impurezas, conocida como la calma de la tranquilidad, es el fruto y el beneficio. Aquí, con la palabra 'liberación de la mente' se toma solo el abandono, mientras que anteriormente eran los estados que causan el abandono. De lo contrario, si solo se tomaran los estados del fruto como el beneficio, la repetición sería inútil. En 'beneficio del fruto de la liberación por la sabiduría' debe entenderse el significado de la misma manera. El habla correcta, la acción correcta y el modo de vida correcto, por su naturaleza de virtud, son especialmente auxiliares para la concentración; así también el pensamiento correcto, por su naturaleza de absorción (jhāna). Pues se ha designado como 'fijación' (appanā). Pero la atención correcta y el esfuerzo correcto pertenecen a la concentración; por eso dice: 'los demás estados deben entenderse como liberación de la mente'.

චතුපාරිසුද්ධිසීලන්ති අරියමග්ගාධිගමස්ස පදට්ඨානභූතං චතුපාරිසුද්ධිසීලං. සුතාදීසුපි එසෙව නයො. අත්තනො චිත්තප්පවත්තිආරොචනවසෙන සහ කථනං සංකථා, සංකථාව සාකච්ඡා. ඉධ පන කම්මට්ඨානප්පටිබද්ධාති ආහ ‘‘කම්මට්ඨානෙ…පෙ… කථා’’ති. තස්ස කම්මට්ඨානස්ස එකවාරං විධියා අප්පටිපජ්ජනං ඛලනං, අනෙකවාරං පක්ඛලනං, තදුභයස්ස විච්ඡෙදනී අපනයනී කථා ඛලනපක්ඛලනච්ඡෙදනකථා. පූරෙන්තස්සාති විවට්ටසන්නිස්සිතං කත්වා පාලෙන්තස්ස බ්‍රූහෙන්තස්ස ච. සුණන්තස්සාති ‘‘යථාඋග්ගහිතකම්මට්ඨානං ඵාතිං ගමිස්සතී’’ති එවං සුණන්තස්ස. තෙනෙව හි ‘‘සප්පායධම්මස්සවන’’න්ති වුත්තං. කම්මං කරොන්තස්සාති භාවනානුයොගකම්මං කරොන්තස්ස. පඤ්චසුපි ඨානෙසු අන්ත-සද්දො හෙතුඅත්ථජොතනො දට්ඨබ්බො. එවඤ්හි ‘‘යථා හී’’තිආදිනා වුච්චමානා අම්බූපමා යුජ්ජෙය්‍ය.

‘Sīla de la cuádruple purificación’ (catupārisuddhisīla) se refiere al sīla de la cuádruple purificación que es la causa próxima para el logro del noble camino. Este mismo principio se aplica también a términos como ‘suta’ (lo escuchado), etc. La conversación que consiste en comunicar el propio proceso mental se denomina ‘saṅkathā’, y esa misma conversación es una discusión (sākacchā). Sin embargo, aquí dice que están relacionadas con el tema de meditación (kammaṭṭhāna), por lo cual dice: ‘charla sobre el tema de meditación...’ etc. El no aplicar el método una vez en ese tema de meditación es un desliz (khalana), y hacerlo varias veces es un tropiezo (pakkhalana); la charla que corta o elimina ambos es la charla sobre la eliminación de deslices y tropiezos. ‘Para quien lo cumple’ (pūrentassa) significa para quien lo protege y lo desarrolla basándose en la liberación (vivaṭṭa). ‘Para quien escucha’ (suṇantassā) significa para quien escucha pensando: ‘que el tema de meditación tal como lo he aprendido llegue a su plenitud’. Por esta razón se dice: ‘la escucha de la enseñanza apropiada’ (sappāyadhammassavana). ‘Para quien realiza el trabajo’ (kammaṃ karontassā) significa para quien realiza el trabajo de la aplicación a la meditación (bhāvanā). En los cinco casos, debe entenderse que la palabra ‘anta’ indica el significado de causa. De este modo, la analogía del mango mencionada con las palabras ‘así como’, etc., resulta apropiada.

උදකකොට්ඨකන්ති ජලාවාටං. ථිරං කත්වා බන්ධතීති අසිථිලං දළ්හං නාතිමහන්තං නාතිඛුද්දකං කත්වා යොජෙති. ථිරං කරොතීති උදකසිඤ්චනකාලෙ තතො තතො පවත්තිත්වා උදකස්ස අනික්ඛමනත්ථං ජලාවාටපාළිං ථිරතරං කරොති. සුක්ඛදණ්ඩකොති තස්සෙව අම්බගච්ඡස්ස සුක්ඛකො සාඛාසීසකො[Pg.10]. කිපිල්ලිකපුටොති තම්බකිපිල්ලිකපුටො. ඛණිත්තින්ති කුදාලං. කොට්ඨකබන්ධනං විය සීලං සම්මාදිට්ඨියා වඩ්ඪනූපායස්ස මූලභාවතො. උදකසිඤ්චනං විය ධම්මස්සවනං භාවනාය පරිබ්‍රූහනතො. මරියාදාය ථිරභාවකරණං විය සමථො යථාවුත්තාය භාවනාධිට්ඨානාය සීලමරියාදාය දළ්හීභාවාපාදනතො. සමාහිතස්ස හි සීලං ථිරතරං හොති. සමීපෙ වල්ලිආදීනං හරණං විය කම්මට්ඨානෙ ඛලනපක්ඛලනච්ඡෙදනං ඉච්ඡිතබ්බභාවනාය විබන්ධනාපනයනතො. මූලඛණනං විය සත්තන්නං අනුපස්සනානං භාවනා තස්සා විබන්ධස්ස මූලභූතානං තණ්හාමානදිට්ඨීනං පලිඛණනතො. එත්ථ ච යස්මා සුපරිසුද්ධසීලස්ස කම්මට්ඨානං අනුයුඤ්ජන්තස්ස සප්පායධම්මස්සවනං ඉච්ඡිතබ්බං, තතො යථාසුතෙ අත්ථෙ සාකච්ඡාසමාපජ්ජනං, තතො කම්මට්ඨානවිසොධනෙන සමථනිබ්බත්ති, තතො සමාහිතස්ස ආරද්ධවිපස්සකස්ස විපස්සනාපාරිපූරි, පරිපුණ්ණා විපස්සනා මග්ගසම්මාදිට්ඨිං බ්‍රූහෙතීති එවමෙතෙසං අඞ්ගානං පරම්පරාය සම්මුඛා අනුග්ගණ්හනතො අයමානුපුබ්බී කථිතාති වෙදිතබ්බං.

‘Udakakoṭṭhaka’ se refiere a un depósito de agua. ‘Lo ata haciéndolo firme’ significa que lo dispone haciéndolo no laxo, fuerte, ni demasiado grande ni demasiado pequeño. ‘Lo hace firme’ significa que, al momento de regar el agua, hace que el terraplén del depósito de agua sea más firme para evitar que el agua se escape fluyendo por diversos lados. ‘Sukkhadaṇḍaka’ es una rama seca de ese mismo brote de mango. ‘Kipillikapuṭa’ es un nido de hormigas rojas. ‘Khaṇitti’ es una azada. El sīla es como la construcción del depósito, por ser la base del método para aumentar la visión correcta. La escucha del Dhamma es como el riego de agua, por desarrollar la meditación. El desarrollo de la serenidad (samatha) es como el fortalecimiento del terraplén, por producir firmeza en el límite del sīla para el establecimiento de la meditación mencionada. Pues para quien está concentrado, el sīla es más firme. La eliminación de los deslices y tropiezos en el tema de meditación es como la remoción de las enredaderas cercanas, por apartar los obstáculos para la meditación deseada. El desarrollo de las siete contemplaciones es como la excavación de la raíz, por desenterrar el deseo, el orgullo y los puntos de vista, que son las raíces de esos obstáculos. Y aquí debe entenderse que este orden sucesivo se ha expuesto porque, para quien se aplica al tema de meditación con un sīla bien purificado, es deseable la escucha de la enseñanza apropiada; luego viene la participación en discusiones sobre el significado según lo escuchado; luego surge la serenidad mediante la purificación del tema de meditación; luego, para quien está concentrado y ha iniciado la visión cabal, viene la plenitud de la visión cabal; y la visión cabal plena desarrolla la visión correcta del camino, apoyándose estos factores entre sí sucesivamente.

අනුග්ගහිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Anuggahita Sutta.

6. විමුත්තායතනසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Vimuttāyatana Sutta

26. ඡට්ඨෙ විමුත්තියා වට්ටදුක්ඛතො විමුච්චනස්ස ආයතනානි කාරණානි විමුත්තායතනානීති ආහ – ‘‘විමුච්චනකාරණානී’’ති. පාළිඅත්ථං ජානන්තස්සාති ‘‘ඉධ සීලං ආගතං, ඉධ සමාධි, ඉධ පඤ්ඤා’’තිආදිනා තංතංපාළිඅත්ථං යාථාවතො ජානන්තස්ස. පාළිං ජානන්තස්සාති තදත්ථබොධිනිං පාළිං යාථාවතො උපධාරෙන්තස්ස. තරුණපීතීති සඤ්ජාතමත්තා මුදුකා පීති ජායති. කථං ජායති? යථාදෙසිතං ධම්මං උපධාරෙන්තස්ස තදනුච්ඡවිකමෙව අත්තනො කායවාචාමනොසමාචාරං පරිග්ගණ්හන්තස්ස සොමනස්සං පත්තස්ස පමොදලක්ඛණං පාමොජ්ජං ජායති. තුට්ඨාකාරභූතා බලවපීතීති පුරිමුප්පන්නාය පීතියා වසෙන ලද්ධාසෙවනත්තා අතිවිය තුට්ඨාකාරභූතා කායචිත්තදරථස්ස පස්සම්භනසමත්ථතාය පස්සද්ධියා පච්චයො භවිතුං සමත්ථා බලප්පත්තා පීති ජායති. යස්මා නාමකායෙ පස්සද්ධෙ රූපකායොපි පස්සද්ධො එව හොති, තස්මා ‘‘නාමකායො පස්සම්භති’’ච්චෙව වුත්තං.

26. En el sexto sutta, dice: ‘causas de liberación’ (vimuccanakāraṇānī) porque las bases (āyatanāni) de la liberación son las causas para liberarse del sufrimiento de la ronda (vaṭṭadukkha). ‘Para quien conoce el significado del Pāli’ (pāḷiatthaṃ jānantassā) significa para quien conoce correctamente el significado de cada parte del Pāli como: ‘aquí está el sīla, aquí la concentración, aquí la sabiduría’, etc. ‘Para quien conoce el Pāli’ (pāḷiṃ jānantassā) significa para quien examina correctamente el Pāli que ilumina dicho significado. ‘Pīti incipiente’ (taruṇapīti) es el gozo suave que surge apenas nace. ¿Cómo surge? Para quien examina el Dhamma tal como ha sido enseñado, y observa su propio comportamiento de cuerpo, habla y mente conforme a ello, para aquel que ha alcanzado el júbilo, nace el regocijo (pāmojja) que tiene la característica del júbilo. ‘Pīti fuerte con forma de satisfacción’ es la pīti que ha alcanzado fuerza, que es muy satisfactoria por el hábito obtenido mediante la pīti surgida anteriormente, y que es capaz de ser condición para la tranquilidad (passaddhi) por su capacidad de calmar el cansancio del cuerpo y la mente. Dado que cuando el cuerpo mental (nāmakāya) está tranquilo, el cuerpo físico (rūpakāya) también lo está, se dice simplemente ‘el cuerpo mental se tranquiliza’.

සුඛං [Pg.11] පටිලභතීති වක්ඛමානස්ස චිත්තසමාධානස්ස පච්චයො භවිතුං සමත්ථං චෙතසිකං නිරාමිසසුඛං පටිලභති වින්දති. සමාධියතීති එත්ථ පන න යො කොචි සමාධි අධිප්පෙතො, අථ ඛො අනුත්තරසමාධීති දස්සෙන්තො ‘‘අරහත්ත…පෙ… සමාධියතී’’ති ආහ. ‘‘අයං හී’’තිආදි තස්සං දෙසනායං තාදිසස්ස පුග්ගලස්ස යථාවුත්තසමාධිපටිලාභස්ස කාරණභාවවිභාවනං, යං තථා විමුත්තායතනභාවො. ඔසක්කිතුන්ති දස්සිතුං. සමාධියෙව සමාධිනිමිත්තන්ති කම්මට්ඨානපාළියා ආරුළ්හො සමාධි එව පරතො උප්පජ්ජනකභාවනාසමාධිස්ස කාරණභාවතො සමාධිනිමිත්තං. තෙනාහ ‘‘ආචරියස්ස සන්තිකෙ’’තිආදි.

‘Obtiene felicidad’ (sukhaṃ paṭilabhatī) significa que obtiene y experimenta una felicidad mental no mundana (nirāmisasukha), capaz de ser condición para la concentración de la mente que se mencionará. En ‘se concentra’ (samādhiyatī), no se refiere a cualquier concentración, sino que, mostrando que es la concentración suprema, dice: ‘se concentra... en el estado de Arahant’, etc. ‘Esto es...’ etc., en esa enseñanza, es la explicación del carácter causal de la obtención de dicha concentración para tal persona, lo cual constituye el estado de base de liberación. ‘Para retroceder’ se menciona para mostrarlo. La concentración misma es el ‘signo de la concentración’ (samādhinimitta) porque la concentración establecida en el texto del tema de meditación es la causa para la concentración de la meditación que surgirá posteriormente. Por eso dice: ‘en presencia del maestro’, etc.

විමුත්තායතනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Vimuttāyatana Sutta.

7. සමාධිසුත්තවණ්ණනා

7. Explicación del Samādhi Sutta

27. සත්තමෙ සබ්බසො කිලෙසදුක්ඛදරථපරිළාහානං විගතත්තා සාතිසයමෙත්ථ සුඛන්ති වුත්තං ‘‘අප්පිතප්පිතක්ඛණෙ සුඛත්තා පච්චුප්පන්නසුඛො’’ති. පුරිමස්ස පුරිමස්ස වසෙන පච්ඡිමං පච්ඡිමං ලද්ධාසෙවනතාය සන්තපණීතතරභාවප්පත්තං හොතීති ආහ ‘‘පුරිමො…පෙ… සුඛවිපාකො’’ති. කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධියාති කිලෙසානං පටිප්පස්සම්භනෙන ලද්ධත්තා. ‘‘කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධිභාවන්ති කිලෙසානං පටිප්පස්සම්භනභාවං. ලද්ධත්තා පත්තත්තා තබ්භාවං උපගතත්තා. ලොකියසමාධිස්ස පච්චනීකානි නීවරණපඨමජ්ඣානනිකන්තිආදීනි නිග්ගහෙතබ්බානි, අඤ්ඤෙ කිලෙසා වාරෙතබ්බා. ඉමස්ස පන අරහත්තසමාධිස්ස පටිප්පස්සද්ධසබ්බකිලෙසත්තා න නිග්ගහෙතබ්බං වාරෙතබ්බඤ්ච අත්ථීති මග්ගානන්තරං සමාපත්තික්ඛණෙ ච අප්පයොගෙන අධිගතත්තා අප්පිතත්තා ච අපරිහානිවසෙන වා අප්පිතත්තා න සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො. සතිවෙපුල්ලප්පත්තත්තාති එතෙන අප්පවත්තමානායපි සතියා සතිබහුලතාය සතො එව නාමාති දස්සෙති. යථාපරිච්ඡින්නකාලවසෙනාති එතෙන පරිච්ඡින්නස්සතියා සතොති දස්සෙති. සෙසෙසූති ඤාණෙසු.

27. En el séptimo sutta, debido a que las impurezas, el sufrimiento, el cansancio y el ardor han desaparecido por completo, se dice que aquí hay una felicidad superior: ‘es felicidad en el presente, porque es felicidad en cada momento de absorción’. Dice ‘el anterior... resultado feliz’, etc., porque el posterior se vuelve más pacífico y sublime por el hábito obtenido del anterior. ‘Por la calma de las impurezas’ (kilesappaṭippassaddhiyā) significa por haber sido obtenido mediante la tranquilidad de las impurezas. ‘Estado de calma de las impurezas’ (kilesappaṭippassaddhibhāvaṃ) significa la condición de calma de las impurezas, por haberla alcanzado y llegado a ese estado. En la concentración mundana, los obstáculos, el apego al primer jhāna, etc., que son opuestos, deben ser subyugados, y otras impurezas deben ser evitadas. Pero en esta concentración del estado de Arahant, debido a que todas las impurezas están ya calmadas, no hay nada que deba ser subyugado o evitado; y debido a que se alcanza en el momento de la fruición inmediatamente después del camino sin esfuerzo adicional, y por estar firmemente establecida sin declive, no está sujeta a la evitación mediante la subyugación con esfuerzo (sasaṅkhāra). ‘Por haber alcanzado la plenitud de la atención’ (sativepullappattattā) indica que incluso si la atención no se está ejerciendo activamente, debido a la abundancia de atención, se le llama simplemente ‘atento’. ‘Según el tiempo determinado’ indica que es atento debido a una atención delimitada. ‘En los restantes’ se refiere a los conocimientos.

සමාධිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Samādhi Sutta.

8-9. පඤ්චඞ්ගිකසුත්තාදිවණ්ණනා

8-9. Comentario sobre el Pañcaṅgika Sutta y otros.

28-29. අට්ඨමෙ [Pg.12] කරො වුච්චති පුප්ඵසම්භවං ‘‘ගබ්භාසයෙ කිරීයතී’’ති කත්වා. කරතො ජාතො කායො කරජකායො, තදුපනිස්සයො චතුසන්තතිරූපසමුදායො. කාමං නාමකායොපි විවෙකජෙන පීතිසුඛෙන තථාලද්ධූපකාරො, ‘‘අභිසන්දෙතී’’තිආදිවචනතො පන රූපකායො ඉධ අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘ඉමං කරජකාය’’න්ති. අභිසන්දෙතීති අභිසන්දනං කරොති. තං පන අභිසන්දනං ඣානමයෙන පීතිසුඛෙන කරජකායස්ස තින්තභාවාපාදනං සබ්බත්ථකමෙව ලූඛභාවාපනයනන්ති ආහ ‘‘තෙමෙතී’’තිආදි. තයිදං අභිසන්දනං අත්ථතො යථාවුත්තපීතිසුඛසමුට්ඨානෙහි පණීතරූපෙහි කායස්ස පරිප්ඵරණං දට්ඨබ්බං. පරිසන්දෙතීතිආදීසුපි එසෙව නයො. සබ්බං එතස්ස අත්ථීති සබ්බාවා, තස්ස සබ්බාවතො. අවයවාවයවිසම්බන්ධෙ අවයවිනි සාමිවචනන්ති අවයවවිසයො සබ්බ-සද්දො, තස්මා වුත්තං ‘‘සබ්බකොට්ඨාසවතො’’ති. අඵුටං නාම න හොති යත්ථ යත්ථ කම්මජරූපං, තත්ථ තත්ථ චිත්තජරූපස්ස අභිබ්‍යාපනතො. තෙනාහ ‘‘උපාදින්නකසන්තතී’’තිආදි.

28-29. En el octavo [sutta], se dice 'karo' refiriéndose a la aparición de la flor, en el sentido de que 'se produce en la matriz'. El cuerpo nacido de 'karo' es el karajakāya (cuerpo nacido de la acción), el cual es el origen del conjunto de las cuatro continuidades de la materialidad. Ciertamente, el cuerpo mental (nāmakāya) también recibe tal ayuda de la felicidad y el gozo nacidos del desapego; sin embargo, debido a expresiones como 'él lo empapa', aquí se refiere al cuerpo físico (rūpakāya), por lo que se dice 'este cuerpo nacido de la acción'. 'Empapa' (abhisandeti) significa que realiza la acción de empapar. Ese empapar, sin embargo, debe entenderse como el proceso de humedecer el cuerpo nacido de la acción mediante la felicidad y el gozo del jhana, eliminando así la aspereza en todas partes; por eso dice 'humedece', etc. Este empapar debe verse, en esencia, como la difusión en el cuerpo de formas refinadas originadas por la felicidad y el gozo mencionados. El mismo principio se aplica a 'hace fluir', etc. 'Sabbāvā' significa que lo posee todo; de aquel que lo posee todo. Dado que el término 'todo' (sabba) se refiere a las partes, se utiliza el caso posesivo para el poseedor de las partes en la relación entre las partes y el todo; por lo tanto, se dice 'de aquel que tiene todas las partes'. No existe ningún lugar donde no esté impregnado, porque allí donde hay materialidad nacida del kamma, allí se extiende la materialidad nacida de la mente. Por eso se dice 'la continuidad de lo que ha sido aferrado', etc.

ඡෙකොති කුසලො. තං පනස්ස කොසල්ලං නහානීයචුණ්ණානං කරණෙ පිණ්ඩිකරණෙ ච සමත්ථතාවසෙන වෙදිතබ්බන්ති ආහ ‘‘පටිබලො’’තිආදි. කංස-සද්දො ‘‘මහතියා කංසපාතියා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.61) සුවණ්ණෙ ආගතො.‘‘කංසො උපහතො යථා’’තිආදීසු (ධ. ප. 134) කිත්තිමලොහෙ. කත්ථචි පණ්ණත්තිමත්තෙ ‘‘උපකංසො නාම රාජාසි, මහාකංසස්ස අත්‍රජො’’තිආදි (ජා. අට්ඨ. 4.10.164 ඝටපණ්ඩිතජාතකවණ්ණනා). ඉධ පන යත්ථ කත්ථචි ලොහෙති ආහ ‘‘යෙන කෙනචි ලොහෙන කතභාජනෙ’’ති. ස්නෙහානුගතාති උදකසිනෙහෙන අනුප්පවිසනවසෙන ගතා උපගතා. ස්නෙහපරෙතාති උදකසිනෙහෙන පරිතො ගතා සමන්තතො ඵුටා. තතො එව සන්තරබාහිරා ඵුටා ස්නෙහෙන. එතෙන සබ්බසො උදකෙන තෙමිතභාවමාහ. න ච පග්ඝරිණීති එතෙන තින්තස්සපි තස්ස ඝනථද්ධභාවං වදති. තෙනාහ ‘‘න බින්දුබින්දූ’’තිආදි.

'Cheko' significa hábil. Su habilidad debe entenderse como la capacidad de preparar y formar una masa con el polvo de baño; por eso dice 'capaz', etc. La palabra 'kaṃsa' aparece en el sentido de oro en frases como 'en una gran vasija de oro' (MN 1.61). En frases como 'como un bronce golpeado' (Dhp 134), se refiere a metal artificial. En algunos contextos es solo una designación nominal, como en 'había un rey llamado Upakaṃsa, hijo de Mahākaṃsa' (Ja. 4.10.164). Aquí, sin embargo, se refiere a cualquier metal, por lo que dice 'en una vasija hecha de cualquier metal'. 'Acompañado por la humedad' (snehānugatā) significa que ha penetrado mediante la humedad del agua. 'Lleno de humedad' (snehaparetā) significa impregnado por la humedad del agua, difundida por todas partes. Por eso, está impregnado por la humedad tanto interior como exteriormente. Con esto, se describe el estado de estar completamente humedecido por el agua. 'Y no gotea' indica que, aun estando húmedo, mantiene un estado denso y firme. Por eso dice 'no gota a gota', etc.

තාහි තාහි උදකසිරාහි උබ්භිජ්ජතීති උබ්භිදං, උබ්භිදං උදකං එතස්සාති උබ්භිදොදකො. උබ්භින්නඋදකොති නදීතීරෙ ඛතකූපකො විය උබ්භිජ්ජනකඋදකො. උග්ගච්ඡනඋදකොති ධාරාවසෙන උට්ඨහනඋදකො. කස්මා පනෙත්ථ උබ්භිදොදකොව [Pg.13] රහදො ගහිතො, න ඉතරොති ආහ ‘‘හෙට්ඨා උග්ගච්ඡනඋදකඤ්හී’’තිආදි. ධාරානිපාතබුබ්බුළකෙහීති ධාරානිපාතෙහි ච උදකබුබ්බුළෙහි ච. ‘‘ඵෙණපටලෙහි චා’’ති වත්තබ්බං, සන්නිසින්නමෙව අපරික්ඛොභතාය නිච්චලමෙව, සුප්පසන්නමෙවාති අධිප්පායො. සෙසන්ති ‘‘අභිසන්දෙතී’’තිආදිකං.

Lo que brota de diversas vetas de agua es 'ubbhidam' (manantial), y aquello que tiene agua de manantial es 'ubbhidodako'. Un 'ubbhidodako' es como un pozo excavado en la orilla de un río, con agua que brota de él. 'Agua que sube' es agua que emerge en forma de corrientes. ¿Por qué se toma aquí un lago alimentado por manantiales y no otro? Por eso se dice: 'porque el agua que sube desde abajo', etc. 'Mediante la caída de corrientes y burbujas' significa por las lluvias que caen y por las burbujas de agua. Debería decirse 'y por capas de espuma'; el sentido es que permanece tranquilo debido a la ausencia de perturbación, inmóvil y muy claro. El resto es similar a 'lo empapa', etc.

උප්පලානීති උප්පලගච්ඡානි. සෙතරත්තනීලෙසූති උප්පලෙසු, සෙතුප්පලරත්තුප්පලනීලුප්පලෙසූති අත්ථො. යං කිඤ්චි උප්පලං උප්පලමෙව සාමඤ්ඤග්ගහණතො. සතපත්තන්ති එත්ථ සත-සද්දො බහුපරියායො ‘‘සතග්ඝී’’තිආදීසු විය. තෙන අනෙකසතපත්තස්සපි සඞ්ගහො සිද්ධො හොති. ලොකෙ පන රත්තං පදුමං, සෙතං පුණ්ඩරීකන්ති වුච්චති. යාව අග්ගා යාව ච මූලා උදකෙන අභිසන්දනාදිසම්භවදස්සනත්ථං උදකානුග්ගතග්ගහණං. ඉධ උප්පලාදීනි විය කරජකායො, උදකං විය තතියජ්ඣානසුඛං.

'Uppalānī' se refiere a las plantas de loto. 'En los blancos, rojos y azules' se refiere a los lotos; el significado es en los lotos blancos, rojos y azules. Cualquier loto es simplemente un loto debido a la designación general. Aquí, la palabra 'sata' (cien) en 'satapattant' es un sinónimo de 'muchos', como en 'satagghī' (arma de cien puntas), etc. Por lo tanto, se incluye también el loto de muchos cientos de pétalos. En el mundo, al loto rojo se le llama 'paduma' y al blanco 'puṇḍarīka'. Se menciona que sus puntas no sobresalen del agua para mostrar la posibilidad de que sean empapados por el agua desde la raíz hasta la punta. Aquí, el cuerpo nacido de la acción (karajakāya) es como los lotos, y la felicidad del tercer jhana es como el agua.

යස්මා පරිසුද්ධෙන චෙතසාති චතුත්ථජ්ඣානචිත්තමාහ, තඤ්ච රාගාදිඋපක්කිලෙසමලාපගමතො නිරුපක්කිලෙසං නිම්මලං, තස්මා ආහ ‘‘නිරුපක්කිලෙසට්ඨෙන පරිසුද්ධ’’න්ති. යස්මා පන පාරිසුද්ධියා එව පච්චයවිසෙසෙන පවත්තිවිසෙසො පරියොදාතතා සුධන්තසුවණ්ණස්ස නිඝංසනෙන පභස්සරතා විය, තස්මා ආහ ‘‘පභස්සරට්ඨෙන පරියොදාතං වෙදිතබ්බ’’න්ති. ඉදන්ති ඔදාතවචනං. උතුඵරණත්ථන්ති උතුනො ඵරණදස්සනත්ථං. උතුඵරණං න හොති සෙසන්ති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘තඞ්ඛණ …පෙ… බලවං හොතී’’ති. වත්ථං විය කරජකායොති යොගිනො කරජකායො වත්ථං විය දට්ඨබ්බො උතුඵරණසදිසෙන චතුත්ථජ්ඣානසුඛෙන ඵරිතබ්බත්තා. පුරිසස්ස සරීරං විය චතුත්ථජ්ඣානං දට්ඨබ්බං උතුඵරණට්ඨානියස්ස සුඛස්ස නිස්සයභාවතො. තෙනාහ ‘‘තස්මා’’තිආදි. තත්ථ ච ‘‘පරිසුද්ධෙන චෙතසා’’ති චෙතොගහණෙන ඣානසුඛං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. තෙනාහ ‘‘උතුඵරණං විය චතුත්ථජ්ඣානසුඛ’’න්ති. නනු ච චතුත්ථජ්ඣානෙ සුඛමෙව නත්ථීති? සච්චං නත්ථි, සාතලක්ඛණසන්තසභාවත්තා පනෙත්ථ උපෙක්ඛා ‘‘සුඛ’’න්ති අධිප්පෙතා. තෙන වුත්තං සම්මොහවිනොදනියං (විභ. අට්ඨ. 232) ‘‘උපෙක්ඛා පන සන්තත්තා, සුඛමිච්චෙව භාසිතා’’ති.

Puesto que con 'mente pura' se refiere a la mente del cuarto jhana, y esta carece de impurezas y es inmaculada debido a la eliminación de las manchas de las impurezas como el apego, por eso dice 'pura en el sentido de estar libre de impurezas'. Y puesto que la luminosidad es una forma particular de manifestarse debido a la condición especial de la pureza misma, como la brillantez del oro refinado al ser frotado, por eso dice 'debe entenderse como luminoso en el sentido de radiante'. 'Esto' se refiere a la palabra 'blanco'. 'Para el propósito de difundir el elemento' significa para mostrar la difusión del elemento físico. El significado es que lo demás no es difusión del elemento. Por eso dice 'en ese momento... es fuerte'. El cuerpo nacido de la acción del yogui es como la tela, debe verse como una tela porque debe ser difundido por la felicidad del cuarto jhana, similar a la difusión del elemento. El cuarto jhana debe verse como el cuerpo del hombre, por ser el soporte de la felicidad que ocupa el lugar de la difusión del elemento. Por eso dice 'por lo tanto', etc. Y allí, debe entenderse que al mencionar 'mente', se refiere a la felicidad del jhana por la expresión 'con mente pura'. Por eso dice 'la felicidad del cuarto jhana es como la difusión del elemento'. ¿Pero no es cierto que en el cuarto jhana no hay felicidad en absoluto? Es verdad que no la hay; sin embargo, aquí se refiere a la ecuanimidad como 'felicidad' por ser una naturaleza pacífica con la característica de lo placentero. Por eso se dice en el Sammohavinodanī: 'La ecuanimidad, debido a que es pacífica, se describe precisamente como felicidad'.

තස්ස [Pg.14] තස්ස සමාධිස්ස සරූපදස්සනස්ස පච්චයත්තා පච්චවෙක්ඛණඤාණං පච්චවෙක්ඛණනිමිත්තං. සමභරිතොති සමපුණ්ණො.

El conocimiento de revisión es el signo de revisión, por ser la causa de la visión de la naturaleza propia de cada concentración respectiva. 'Samabharito' significa completamente lleno.

මණ්ඩභූමීති පපාවණ්ණභූමි. යත්ථ සලිලසිඤ්චනෙන විනාව සස්සානි ඨිතානි සම්පජ්ජන්ති. යුගෙ යොජෙතබ්බානි යොග්ගානි, තෙසං ආචරියො යොග්ගාචරියො. තෙසං සික්ඛාපනතො හත්ථිආදයොපි ‘‘යොග්ගා’’ති වුච්චන්තීති ආහ පාළියං ‘‘අස්සදම්මසාරථී’’ති. යෙන යෙනාති චතූසු මග්ගෙසු යෙන යෙන මග්ගෙන. යං යං ගතින්ති ජවසමජවාදිභෙදාසු ගතීසු යං යං ගතිං. නවමෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

'Maṇḍabhūmī' es un terreno llano y despejado, donde los cultivos crecen y prosperan incluso sin riego artificial. Un 'yoggācariyo' es un maestro de aquellos animales que deben ser uncidos al yugo. Debido a su entrenamiento, incluso los elefantes y otros animales son llamados 'yogga' (entrenables); por eso dice en el texto canónico: 'un domador de caballos'. 'Por cualquiera' significa por cualquiera de los cuatro senderos. 'Cualquier dirección' se refiere a cualquier modo de avance entre las distinciones de rapidez, velocidad constante, etc. En el noveno sutta no hay nada que comentar.

පඤ්චඞ්ගිකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario sobre el Pañcaṅgika Sutta y otros.

10. නාගිතසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario sobre el Nāgita Sutta.

30. දසමෙ උච්චාසද්දමහාසද්දාති උද්ධං උග්ගතත්තා උච්චො පත්ථටො මහන්තො විනිබ්භිජ්ජිත්වා ගහෙතුං අසක්කුණෙය්‍යො සද්දො එතෙසන්ති උච්චාසද්දමහාසද්දා. වචීඝොසොපි හි බහූහි එකජ්ඣං පවත්තිතො අත්ථතො සද්දතො ච දුරවබොධො කෙවලං මහානිග්ඝොසො එව හුත්වා සොතපථමාගච්ඡති. මච්ඡවිලොපෙති මච්ඡානං විලුම්පිත්වා විය ගහණෙ, මච්ඡානං වා විලුම්පනෙ. කෙවට්ටානඤ්හි මච්ඡපච්ඡිඨපිතට්ඨානෙ මහාජනො සන්නිපතිත්වා ‘‘ඉධ අඤ්ඤං එකං මච්ඡං දෙහි, එකං මච්ඡඵාලං දෙහී’’ති, ‘‘එතස්ස තෙ මහා දින්නො, මය්හං ඛුද්දකො’’ති එවං උච්චාසද්දං මහාසද්දං කරොන්ති. මච්ඡග්ගහණත්ථං ජාලෙ පක්ඛිත්තෙපි තස්මිං ඨානෙ කෙවට්ටා චෙව අඤ්ඤෙ ච ‘‘පවිට්ඨො ගහිතො’’ති මහාසද්දං කරොන්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං. අසුචිසුඛන්ති කායාසුචිසන්නිස්සිතත්තා කිලෙසාසුචිසන්නිස්සිතත්තා ච අසුචිසන්නිස්සිතසුඛං. නෙක්ඛම්මසුඛස්සාති කාමතො නික්ඛමන්තස්ස සුඛස්ස. පවිවෙකසුඛස්සාති ගණසඞ්ගණිකතො කිලෙසසඞ්ගණිකතො ච විගතස්ස සුඛස්ස. උපසමසුඛස්සාති රාගාදිවූපසමාවහස්ස සුඛස්ස. සම්බොධසුඛන්ති මග්ගසඞ්ඛාතස්ස සම්බොධස්ස නිට්ඨප්පත්තත්ථාය සුඛං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

30. En el décimo, 'gran ruido y estruendo' (uccāsaddamahāsaddā) se refiere a un sonido que se eleva hacia arriba, extenso y grande, un sonido que es imposible captar o distinguir claramente; así se denominan quienes poseen tal sonido. Pues incluso la voz, cuando es emitida por muchos al unísono, se vuelve difícil de comprender tanto en significado como en sonido, convirtiéndose simplemente en un gran estruendo que llega al canal auditivo. 'Como el saqueo de peces' (macchavilope) significa como en la captura de peces mediante el saqueo, o en el acto de saquear peces. Pues en los lugares donde los pescadores colocan sus cestas de pescado, la multitud se reúne y hace un gran ruido y estruendo, diciendo: 'dame este otro pez, dame un trozo de pez', 'este que te dieron es grande, el mío es pequeño'. Incluso cuando se lanza la red para capturar peces, en ese lugar los pescadores y otros hacen un gran estruendo diciendo: '¡ha entrado!, ¡está atrapado!'. A esto se refiere lo dicho. 'Felicidad impura' (asucisukha) es la felicidad basada en las impurezas corporales y en las impurezas de las deficiencias mentales. 'Felicidad de la renuncia' (nekkhammasukha) es la felicidad de quien se aleja de los placeres sensuales. 'Felicidad del aislamiento' (pavivekasukha) es la felicidad de quien se ha alejado del contacto con la multitud y del contacto con las deficiencias. 'Felicidad de la calma' (upasamasukha) es la felicidad que trae consigo el apaciguamiento de la codicia y demás pasiones. 'Felicidad de la iluminación' (sambodhasukha) es la felicidad con el propósito de alcanzar la culminación de la iluminación, denominada el Sendero. El resto es de fácil comprensión.

නාගිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza la explicación del Nagita Sutta.

පඤ්චඞ්ගිකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza la explicación del Pañcaṅgikavagga (Capítulo de los Cinco Factores).

4. සුමනවග්ගො

4. Sumanavaggo (Capítulo de Sumana)

1. සුමනසුත්තවණ්ණනා

1. Sumanasuttavaṇṇanā (Explicación del Sumana Sutta)

31. චතුත්ථස්ස [Pg.15] පඨමෙ සතක්කකූති සතසිඛරො, අනෙකකූටොති අත්ථො. ඉදං තස්ස මහාමෙඝභාවදස්සනං. සො හි මහාවස්සං වස්සති. තෙනෙවාහ – ‘‘ඉතො චිතො ච උට්ඨිතෙන වලාහකකූටසතෙන සමන්නාගතොති අත්ථො’’ති. දස්සනසම්පන්නොති එත්ථ දස්සනං නාම සොතාපත්තිමග්ගො. සො හි පඨමං නිබ්බානදස්සනතො ‘‘දස්සන’’න්ති වුච්චති. යදිපි තං ගොත්‍රභු පඨමතරං පස්සති, දිස්වා පන කත්තබ්බකිච්චස්ස කිලෙසප්පහානස්ස අකරණතො න තං ‘‘දස්සන’’න්ති වුච්චති. ආවජ්ජනට්ඨානියඤ්හි තං ඤාණං. මග්ගස්ස නිබ්බානාරම්මණතාසාමඤ්ඤෙන චෙතං වුත්තං, න නිබ්බානප්පටිවිජ්ඣනෙන, තස්මා ධම්මචක්ඛුං පුනප්පුනං නිබ්බත්තනෙන භාවනං අප්පත්තං දස්සනං, ධම්මචක්ඛුඤ්ච පරිඤ්ඤාදිකිච්චකරණෙන චතුසච්චධම්මදස්සනං තදභිසමයොති නත්ථෙත්ථ ගොත්‍රභුස්ස දස්සනභාවාපත්ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

31. En el primero del cuarto [vago], 'con cien cimas' (satakkakū) significa con cien picos, es decir, con muchas cumbres. Esta es una descripción de su naturaleza como una gran nube. Pues ella derrama una gran lluvia. Por eso dijo: 'esto significa que está provista de cien picos de nubes surgidos de aquí y de allá'. 'Dotado de visión' (dassanasampanno) se refiere aquí a la visión llamada el Sendero de la entrada en la corriente (sotāpattimaggo). Pues esta se denomina 'visión' por ver el Nibbāna por primera vez. Aunque el conocimiento del cambio de linaje (gotrabhu) lo ve antes, no se llama 'visión' porque, tras haberlo visto, no realiza la tarea necesaria que es el abandono de las deficiencias mentales. Pues ese conocimiento ocupa el lugar de la reflexión (āvajjana). Esto se dice por la similitud de tener al Nibbāna como objeto del Sendero, no por la penetración total del Nibbāna; por lo tanto, la visión es el Ojo del Dhamma que aún no ha alcanzado el desarrollo (bhāvanā) mediante su surgimiento repetido, y la visión de las cuatro verdades del Dhamma mediante la realización de tareas como el conocimiento pleno, etc., constituye su realización (abhisamaya); de modo que no existe aquí la posibilidad de que el cambio de linaje sea considerado 'visión'. El resto aquí es de fácil comprensión.

සුමනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza la explicación del Sumana Sutta.

2. චුන්දීසුත්තවණ්ණනා

2. Cundīsuttavaṇṇanā (Explicación del Cundi Sutta)

32. දුතියෙ ‘‘අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො’’තිආදීසු (අ. නි. 5.179) අරියකන්තානීති පඤ්චසීලානි ආගතානි. අරියකන්තානි හි පඤ්චසීලානි අරියානං කන්තානි පියානි, භවන්තරගතාපි අරියා තානි න විජහන්ති. ඉධ පන ‘‘යාවතා, චුන්ද, සීලානි අරියකන්තානි සීලානි, තෙසං අග්ගමක්ඛායති…පෙ… අග්ගෙ තෙ පරිපූරකාරිනො’’ති වුත්තත්තා මග්ගඵලානි සීලානි අධිප්පෙතානීති ආහ ‘‘අරියකන්තානි සීලානීති මග්ගඵලසම්පයුත්තානි සීලානී’’ති.

32. En el segundo, en pasajes como 'dotado de virtudes queridas por los Nobles' (ariyakantehi sīlehi samannāgato), las 'virtudes queridas por los Nobles' se refieren a los cinco preceptos. Pues los cinco preceptos son queridos y apreciados por los Nobles (ariyas); incluso cuando pasan a otra existencia, los Nobles no los abandonan. Pero aquí, dado que se dice 'Cunda, de todas las virtudes queridas por los Nobles, estas se declaran las supremas... quienes las cumplen plenamente son supremos', se refiere a las virtudes asociadas con el Sendero y su Fruto; por eso dijo: 'virtudes queridas por los Nobles son las virtudes dotadas del Sendero y el Fruto'.

චුන්දීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza la explicación del Cundi Sutta.

3. උග්ගහසුත්තවණ්ණනා

3. Uggahasuttavaṇṇanā (Explicación del Uggaha Sutta)

33. තතියෙ [Pg.16] සබ්බපඨමං උට්ඨානසීලාති රත්තියා විභායනවෙලාය සාමිකෙ පරිජනෙ සෙය්‍යාය අවුට්ඨිතෙ සබ්බපඨමං උට්ඨානසීලා. සාමිකං දිස්වා නිසින්නාසනතො අග්ගිදඩ්ඪා විය පඨමමෙව වුට්ඨහන්තීති වා පුබ්බුට්ඨායිනියො. කිංකාරන්ති කිංකරණීයං, කිංකරණභාවෙන පුච්ඡිත්වා කාතබ්බවෙය්‍යාවච්චන්ති අත්ථො. තං පටිස්සුණන්තා විචරන්තීති කිංකාරප්පටිස්සාවිනියො. මනාපංයෙව කිරියං කරොන්ති සීලෙනාති මනාපචාරිනියො. පියමෙව වදන්ති සීලෙනාති පියවාදිනියො.

33. En el tercero, 'las primeras en levantarse' (sabbapaṭhamaṃ uṭṭhānasīlā) significa que tienen el hábito de levantarse antes que todos al amanecer, cuando el esposo y los sirvientes aún no se han levantado de sus lechos. O bien, 'pubbuṭṭhāyiniyo' significa que, al ver al esposo, se levantan de inmediato de su asiento como si fueran quemadas por el fuego. 'Kiṃkāraṃ' significa '¿qué debe hacerse?', preguntando por las tareas a realizar; el significado es el servicio que debe llevarse a cabo. 'Kiṃkārappaṭissāviniyo' son aquellas que andan atentas a cumplir esas tareas. 'Manāpacāriniyo' son las que, por su conducta, actúan de manera agradable. 'Piyavādiniyo' son las que, por su carácter, hablan con dulzura.

තත්‍රුපායායාති තත්‍ර කම්මෙ සාධෙතබ්බඋපායභූතාය වීමංසාය. තෙනාහ ‘‘තස්මිං උණ්ණාකප්පාසසංවිධානෙ’’තිආදි. අලං කාතුන්ති කාතුං සමත්ථා. අලං සංවිධාතුන්ති විචාරෙතුං සමත්ථා. තෙනාහ ‘‘අලං කාතුං අලං සංවිධාතුන්ති අත්තනා කාතුම්පි පරෙහි කාරාපෙතුම්පී’’තිආදි. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

'Tatrupāyāyā' significa con la investigación que es el medio para llevar a cabo esa tarea. Por eso dijo: 'en esa gestión de la lana y el algodón', etc. 'Alaṃ kātuṃ' significa capaces de hacer. 'Alaṃ saṃvidhātuṃ' significa capaces de organizar. Por eso dijo: ''alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ' significa ser capaz de hacerlo por sí misma y también de hacer que otros lo realicen', etc. El resto aquí es de fácil comprensión.

උග්ගහසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza la explicación del Uggaha Sutta.

4-5. සීහසෙනාපතිසුත්තාදිවණ්ණනා

4-5. Sīhasenāpatisuttādivaṇṇanā (Explicación del Sutta del General Siha y otros)

34-35. චතුත්ථෙ සන්දිට්ඨිකන්ති අසම්පරායිකතාය සාමං දට්ඨබ්බං. සයං අනුභවිතබ්බං අත්තපච්චක්ඛං දිට්ඨධම්මිකන්ති අත්ථො. න සද්ධාමත්තකෙනෙව තිට්ඨතීති ‘‘දානං නාම සාධු සුන්දරං, බුද්ධාදීහි පණ්ඩිතෙහි පසත්ථ’’න්ති එවං සද්ධාමත්තකෙනෙව න තිට්ඨති. යං දානං දෙතීති යං දෙය්‍යධම්මං පරස්ස දෙති. තස්ස පති හුත්වාති තබ්බිසයං ලොභං සුට්ඨු අභිභවන්තො තස්ස අධිපති හුත්වා දෙති. තෙන අනධිභවනීයත්තා න දාසො න සහායොති. තත්ථ තදුභයං අන්වයතො බ්‍යතිරෙකතො ච දස්සෙතුං ‘‘යො හී’’තිආදි වුත්තං. දාසො හුත්වා දෙති තණ්හාදාසබ්‍යස්ස උපගතත්තා. සහායො හුත්වා දෙති තස්ස පියභාවාවිස්සජ්ජනතො. සාමී හුත්වා දෙති තත්ථ තණ්හාදාසබ්‍යතො අත්තානං මොචෙත්වා අභිභුය්‍ය පවත්තනතො. අථ වා යො දානසීලතාය දායකො පුග්ගලො, සො දානෙ පවත්තිභෙදෙන දානදාසො, දානසහායො, දානපතීති තිප්පකාරො හොති. තදස්ස තිප්පකාරතං විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘යො හී’’තිආදි වුත්තං. දාතබ්බට්ඨෙන දානං, අන්නපානාදි.

34-35. En el cuarto, 'visible por uno mismo' (sandiṭṭhikaṃ) significa que debe ser visto por uno mismo por no pertenecer a una vida futura. El significado es que debe ser experimentado por uno mismo, presenciado personalmente, perteneciente a esta misma vida. 'No se basa en la mera fe' significa: no se queda solo en la fe de decir 'la generosidad es ciertamente buena y excelente, elogiada por sabios como el Buddha, etc.'. 'Aquello que da' se refiere al objeto que se entrega a otro. 'Habiéndose convertido en su maestro' (tassa pati hutvā) significa que da superando plenamente la codicia respecto a ese objeto, actuando como su dueño. Por no ser dominado por ella, no es ni un esclavo ni un compañero. Allí, para mostrar ambos casos por vía positiva y negativa, se dijo 'quien en verdad...', etc. Da como un esclavo por haber caído en la esclavitud del deseo. Da como un compañero por no renunciar al afecto que le tiene al objeto. Da como un maestro por actuar habiéndose liberado y superado la esclavitud del deseo en ello. O bien, la persona que es un donante por su hábito de dar, puede ser de tres tipos según la distinción en su forma de dar: esclavo del regalo, compañero del regalo o maestro del regalo. Para mostrar la clasificación de estos tres tipos, se dijo 'quien en verdad...', etc. El regalo, en el sentido de lo que debe ser dado, incluye comida, bebida, etc.

තත්ථ [Pg.17] යං අත්තනා පරිභුඤ්ජති, තණ්හාධිපන්නතාය තස්ස වසෙන වත්තනතො දාසො විය හොති. යං පරෙසං දීයති, තත්ථාපි අන්නපානසාමඤ්ඤෙන ඉදං වුත්තං ‘‘දානසඞ්ඛාතස්ස දෙය්‍යධම්මස්ස දාසො හුත්වා’’ති. සහායො හුත්වා දෙති අත්තනා පරිභුඤ්ජිතබ්බස්ස පරෙසං දාතබ්බස්ස ච සමසමං ඨපනතො. පති හුත්වා දෙති සයං දෙය්‍යධම්මස්ස වසෙ අවත්තිත්වා තස්ස අත්තනො වසෙ වත්තාපනතො. අපරො නයො – යො අත්තනා පණීතං පරිභුඤ්ජිත්වා පරෙසං නිහීනං දෙති, සො දානදාසො නාම තන්නිමිත්තනිහීනභාවාපත්තිතො. යො යාදිසං අත්තනා පරිභුඤ්ජති, තාදිසමෙව පරෙසං දෙති, සො දානසහායො නාම තන්නිමිත්තහීනාධිකභාවවිවජ්ජනෙන සදිසභාවාපත්තිතො. යො අත්තනා නිහීනං පරිභුඤ්ජිත්වා පරෙසං පණීතං දෙති, සො දානපති නාම තන්නිමිත්තසෙට්ඨභාවාපත්තිතො.

Allí, lo que uno consume por sí mismo, por estar dominado por el deseo, es como si fuera un esclavo que actúa bajo su poder. Respecto a lo que se da a otros, se dice en relación a la comida y la bebida en general: 'habiendo sido un esclavo de lo que debe ser dado, conocido como el don'. Se da siendo un compañero (sahāyo) cuando se dispone de manera igualitaria lo que uno mismo consume y lo que se da a los demás. Se da siendo un señor (pati) cuando no actúa bajo el poder de lo que debe ser dado, sino que hace que aquello actúe bajo su propio poder. Otra forma de explicarlo: el que consume para sí mismo lo excelente y da a los demás lo inferior se llama 'esclavo de la generosidad' (dānadāso), debido a que incurre en un estado de inferioridad a causa de ello. El que consume lo mismo que da a los demás se llama 'compañero de la generosidad' (dānasahāyo), por alcanzar un estado de igualdad al evitar la inferioridad o la superioridad por tal motivo. El que consume para sí lo inferior y da a los demás lo excelente se llama 'señor de la generosidad' (dānapati), por alcanzar un estado de excelencia a causa de ello.

නිත්තෙජභූතො තෙජහානිප්පත්තියා. සහ බ්‍යති ගච්ඡතීති සහබ්‍යො, සහපවත්තනකො, තස්ස භාවො සහබ්‍යතා, සහපවත්තීති ආහ ‘‘සහභාවං එකීභාවං ගතා’’ති. අසිතස්සාති වා අබන්ධස්ස, තණ්හාබන්ධනෙන අබන්ධස්සාති අත්ථො. පඤ්චමං උත්තානමෙව.

'Nittejabhūto' significa por haber llegado a la pérdida del esplendor. 'Sahabyo' es el que va junto con otro, un compañero; su estado es 'sahabyatā' (compañerismo), una coexistencia; por eso dijo: 'han llegado a un estado de ser uno, a una existencia compartida'. 'Asitassa' significa de aquel que no tiene ataduras, o de aquel que no está atado por el vínculo del deseo. El quinto es evidente.

සීහසෙනාපතිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Sīhasenāpatisutta y otros.

6-7. කාලදානසුත්තාදිවණ්ණනා

6-7. Comentario del Kāladānasutta y otros

36-37. ඡට්ඨෙ ආරාමතොති ඵලාරාමතො. පඨමුප්පන්නානීති සබ්බපඨමං සුජාතානි. භාසිතඤ්ඤූති භික්ඛූ ඝරද්වාරෙ ඨිතා කිඤ්චාපි තුණ්හී හොන්ති, අත්ථතො පන ‘‘භික්ඛං දෙථා’’ති වදන්ති නාම අරියාය යාචනාය. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘උද්ධිස්ස අරියා තිට්ඨන්ති, එසා අරියානං යාචනා’’ති. තත්‍ර යෙ ‘‘මයං පචාම, ඉමෙ න පචන්ති, පචමානෙ පත්වා අලභන්තා කුහිං ලභිස්සන්තී’’ති දෙය්‍යධම්මං සංවිභජන්ති, තෙ භාසිතඤ්ඤූ නාම ඤත්වා කත්තබ්බස්ස කරණතො. යුත්තප්පත්තකාලෙති දාතුං යුත්තප්පත්තකාලෙ. අප්පටිවානචිත්තොති අනිවත්තනචිත්තො. සත්තමං උත්තානමෙව.

36-37. En el sexto, 'ārāmato' significa de un huerto de frutas. 'Paṭhamuppannānī' son los primeros que han madurado, los más tempranos de todos. 'Bhāsitaññū': aunque los monjes que están en la puerta de una casa permanezcan en silencio, en sentido real están diciendo 'dad limosna' mediante la petición noble. Pues se ha dicho: 'Los nobles se detienen con un propósito; esta es la petición de los nobles'. Allí, quienes comparten lo que debe ser dado pensando 'nosotros cocinamos, estos no cocinan; si no reciben ahora que estamos cocinando, ¿dónde recibirán?', se llaman 'conocedores de lo hablado' por hacer lo que debe hacerse tras comprenderlo. 'Yuttappattakāle' significa en el momento apropiado para dar. 'Appaṭivānacitto' significa con una mente que no retrocede. El séptimo es evidente.

කාලදානසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Kāladānasutta y otros.

8. සද්ධසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario del Saddhasutta

38. අට්ඨමෙ [Pg.18] අනුකම්පන්තීති ‘‘සබ්බෙ සත්තා සුඛී හොන්තු අවෙරා අබ්‍යාපජ්ජා’’ති එවං හිතඵරණෙන අනුග්ගණ්හන්ති. අපිච උපට්ඨාකානං ගෙහං අඤ්ඤෙ සීලවන්තෙ සබ්‍රහ්මචාරිනො ගහෙත්වා පවිසන්තාපි අනුග්ගණ්හන්ති නාම. නීචවුත්තින්ති පණිපාතසීලං. කොධමානථද්ධතාය රහිතන්ති කොධමානවසෙන උප්පන්නො යො ථද්ධභාවො චිත්තස්ස උද්ධුමාතලක්ඛණො, තෙන විරහිතන්ති අත්ථො. සොරච්චෙනාති ‘‘තත්ථ කතමං සොරච්චං? යො කායිකො අවීතික්කමො, වාචසිකො අවීතික්කමො, කායිකවාචසිකො අවීතික්කමො, ඉදං වුච්චති සොරච්චං. සබ්බොපි සීලසංවරො සොරච්ච’’න්ති එවමාගතෙන සීලසංවරසඞ්ඛාතෙන සොරතභාවෙන. සඛිලන්ති ‘‘තත්ථ කතමං සාඛල්‍යං? යා සා වාචා ථද්ධකා කක්කසා ඵරුසා කටුකා අභිසජ්ජනී කොධසාමන්තා අසමාධිසංවත්තනිකා, තථාරූපිං වාචං පහාය යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනීයා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා, තථාරූපිං වාචං භාසිතා හොති. යා තත්ථ සණ්හවාචතා සඛිලවාචතා අඵරුසවාචතා, ඉදං වුච්චති සාඛල්‍ය’’න්ති (ධ. ස. 1350) එවං වුත්තෙන සම්මොදකමුදුභාවෙන සමන්නාගතං. තෙනාහ ‘‘සඛිලන්ති සම්මොදක’’න්ති.

38. En el octavo, 'anukampanti' significa que favorecen difundiendo bienestar de este modo: 'que todos los seres sean felices, estén libres de enemistad y de aflicción'. Además, también favorecen a sus servidores entrando en sus casas acompañados de otros virtuosos compañeros de vida santa. 'Nīcavutti' significa la naturaleza de la humildad. 'Kodhamānathaddhatāya rahitaṃ' significa desprovisto de ese estado de rigidez del corazón que surge por el poder del enojo y el orgullo, y que tiene la característica de estar hinchado. 'Soraccena' significa por el estado de mansedumbre conocido como la restricción de la virtud, según se describe: '¿Qué es allí la mansedumbre? Aquella que es la no transgresión física, la no transgresión verbal, la no transgresión física y verbal; esto se llama mansedumbre. Toda restricción de la virtud es mansedumbre'. 'Sakhilaṃ' significa dotado de una disposición afable y suave, descrita así: '¿Qué es allí la afabilidad? Abandonando aquel habla que es rígida, áspera, grosera, amarga, ofensiva, cercana al enojo y que no conduce a la concentración, uno habla aquel habla que es impecable, agradable al oído, cariñosa, que llega al corazón, urbana, agradable y placentera para la mayoría. Aquella que es habla suave, habla afable, habla no ruda; esto se llama afabilidad' (Dhs. 1350). Por eso dijo: 'sakhilaṃ significa afable'.

සද්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Saddhasutta.

9-10. පුත්තසුත්තාදිවණ්ණනා

9-10. Comentario del Puttasutta y otros

39-40. නවමෙ භතොති පොසිතො. තං පන භරණං ජාතකාලතො පට්ඨාය සුඛපච්චයූපහරණෙන දුක්ඛපච්චයාපහරණෙන ච පවත්තිතන්ති දස්සෙතුං ‘‘අම්හෙහී’’තිආදි වුත්තං. හත්ථපාදවඩ්ඪනාදීහීති ආදි-සද්දෙන මුඛෙන සිඞ්ඝානිකාපනයනනහාපනමණ්ඩනාදිඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. මාතාපිතූනං සන්තකං ඛෙත්තාදිං අවිනාසෙත්වා රක්ඛිතං තෙසං පරම්පරාය ඨිතියා කාරණං හොතීති ආහ ‘‘අම්හාකං සන්තකං…පෙ… කුලවංසො චිරං ඨස්සතී’’ති. සලාකභත්තාදීනි අනුපච්ඡින්දිත්වාති සලාකභත්තාදීනි අවිච්ඡින්දිත්වා. යස්මා දායජ්ජප්පටිලාභස්ස යොග්‍යභාවෙන වත්තමානොයෙව දායස්ස පටිපජ්ජිස්සති, න ඉතරොති ආහ ‘‘කුලවංසානුරූපාය පටිපත්තියා’’තිආදි[Pg.19]. අත්තනා දායජ්ජාරහං කරොන්තොති අත්තානං දායජ්ජාරහං කරොන්තො. මාතාපිතරො හි අත්තනො ඔවාදෙ අවත්තමානෙ මිච්ඡාපටිපන්නෙ දාරකෙ විනිච්ඡයං ගන්ත්වා අපුත්තෙ කරොන්ති, තෙ දායජ්ජාරහා න හොන්ති. ඔවාදෙ වත්තමානෙ පන කුලසන්තකස්ස සාමිකෙ කරොන්ති. තතියදිවසතො පට්ඨායාති මතදිවසතො තතියදිවසතො පට්ඨාය. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. දසමං උත්තානමෙව.

39-40. En el noveno, 'bhato' significa mantenido. Se dice 'por nosotros', etc., para mostrar que ese mantenimiento se ha llevado a cabo desde el momento del nacimiento, proporcionando los medios para la felicidad y eliminando las causas de sufrimiento. Con 'el crecimiento de manos y pies', etc., el término 'etcétera' incluye quitar la mucosidad de la nariz con la boca, bañar, adornar, etc. Dice 'nuestra propiedad... etc... el linaje familiar perdurará por mucho tiempo' porque la propiedad de los padres, como los campos, al ser protegida sin destruirse, se convierte en la causa de la permanencia de su sucesión. 'Salākabhattādīni anupacchinditvā' significa sin interrumpir las comidas por sorteo y otras. Dado que solo el que actúa con la aptitud para recibir la herencia la obtendrá, y no el otro, dijo: 'con una conducta acorde al linaje familiar', etc. 'Attanā dāyajjārahaṃ karonto' significa haciéndose a sí mismo digno de la herencia. Pues si los hijos no siguen sus consejos y actúan erróneamente, los padres, tras deliberar, los desheredan; ellos no son dignos de la herencia. Pero si siguen sus consejos, los hacen dueños de la propiedad familiar. 'Tatiyadivasato paṭṭhāya' significa a partir del tercer día después del día de la muerte. El resto es fácil de comprender. El décimo es evidente.

පුත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Puttasutta y otros.

සුමනවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Sumanavagga.

5. මුණ්ඩරාජවග්ගො

5. Vagga de Muṇḍarāja

1-2. ආදියසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. Comentario del Ādiyasutta y otros

41-42. පඤ්චමස්ස පඨමෙ උට්ඨානවීරියාධිගතෙහීති වා උට්ඨානෙන ච වීරියෙන ච අධිගතෙහි. තත්ථ උට්ඨානන්ති කායිකං වීරියං. වීරියන්ති චෙතසිකන්ති වදන්ති. උට්ඨානන්ති වා භොගුප්පාදනෙ යුත්තප්පයුත්තතා. වීරියං තජ්ජො උස්සාහො. පීණිතන්ති ධාතං සුතිත්තං. තථාභූතො පන යස්මා ථූලසරීරො හොති, තස්මා ‘‘ථූලං කරොතී’’ති වුත්තං. දුතියං උත්තානමෙව.

41-42. En el primero del quinto, 'uṭṭhānavīriyādhigatehi' significa adquiridos por el esfuerzo y la energía. Allí, dicen que 'uṭṭhāna' es la energía física y 'vīriya' es la energía mental. O bien, 'uṭṭhāna' es la diligencia aplicada a la producción de riqueza, y 'vīriya' es el entusiasmo nacido de ello. 'Pīṇitaṃ' significa saciado, bien satisfecho. Dado que quien está en ese estado tiene un cuerpo robusto, se dijo 'hace robusto'. El segundo es evidente.

ආදියසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Ādiyasutta y otros.

3. ඉට්ඨසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario del Iṭṭhasutta

43. තතියෙ අප්පමාදං පසංසන්තීති ‘‘එතානි ආයුආදීනි පත්ථයන්තෙන අප්පමාදො කාතබ්බො’’ති අප්පමාදමෙව පසංසන්ති පණ්ඩිතා. යස්මා වා පුඤ්ඤකිරියාසු පණ්ඩිතා අප්පමාදං පසංසන්ති, තස්මා ආයුආදීනි පත්ථයන්තෙන අප්පමාදොව කාතබ්බොති අත්ථො. පුරිමස්මිං අත්ථවිකප්පෙ ‘‘පුඤ්ඤකිරියාසූ’’ති පදස්ස ‘‘අප්පමත්තො’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. යස්මා පණ්ඩිතා අප්පමාදං පසංසන්ති, යස්මා ච පුඤ්ඤකිරියාසු අප්පමත්තො උභො අත්ථෙ අධිගතො හොති, තස්මා ආයුආදීනි පත්ථයන්තෙන අප්පමාදොව [Pg.20] කාතබ්බො. දුතියස්මිං අත්ථවිකප්පෙ පණ්ඩිතා අප්පමාදං පසංසන්ති. කත්ථාති? පුඤ්ඤකිරියාසු. කස්මාති චෙ? යස්මා අප්පමත්තො උභො අත්ථෙ අධිග්ගණ්හාති පණ්ඩිතො, තස්මාති අත්ථො. අත්ථප්පටිලාභෙනාති දිට්ඨධම්මිකාදිහිතප්පටිලාභෙන.

43. En el tercero, [cuando se dice] 'alaban la diligencia', significa que los sabios alaban la diligencia misma [diciendo]: 'quien desea estas cosas como la longevidad, etc., debe practicar la diligencia'. O bien, el significado es que, puesto que los sabios alaban la diligencia en las acciones meritorias, aquel que desea la longevidad, etc., debe practicar únicamente la diligencia. En la primera interpretación alternativa, la palabra 'en las acciones meritorias' se conecta con 'diligente'. Dado que los sabios alaban la diligencia, y dado que aquel que es diligente en las acciones meritorias alcanza ambos beneficios, aquel que desea la longevidad, etc., debe practicar únicamente la diligencia. En la segunda interpretación alternativa, los sabios alaban la diligencia. ¿En qué? En las acciones meritorias. Si se pregunta ¿por qué?, el significado es: porque el sabio, siendo diligente, obtiene ambos beneficios. 'Mediante la obtención del beneficio' significa mediante la obtención del bienestar en esta vida, etc.

ඉට්ඨසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Iṭṭha Sutta ha terminado.

4. මනාපදායීසුත්තවණ්ණනා

4. Explicación del Manāpadāyī Sutta.

44. චතුත්ථෙ ඣානමනෙන නිබ්බත්තං මනොමයන්ති ආහ ‘‘සුද්ධාවාසෙසු එකං ඣානමනෙන නිබ්බත්තං දෙවකාය’’න්ති. සතිපි හි සබ්බසත්තානං අභිසඞ්ඛාරමනසා නිබ්බත්තභාවෙ බාහිරපච්චයෙහි විනා මනසාව නිබ්බත්තත්තා ‘‘මනොමයා’’ති වුච්චන්ති රූපාවචරසත්තා. යදි එවං කාමභවෙ ඔපපාතිකසත්තානම්පි මනොමයභාවො ආපජ්ජතීති චෙ? න, තත්ථ බාහිරපච්චයෙහි නිබ්බත්තෙතබ්බතාසඞ්කාය එව අභාවතො ‘‘මනසාව නිබ්බත්තා’’ති අවධාරණාසම්භවතො. නිරුළ්හො වායං ලොකෙ මනොමයවොහාරො රූපාවචරසත්තෙසු. තථා හි ‘‘අන්නමයො, පාණමයො, මනොමයො, ආනන්දමයො, විඤ්ඤාණමයො’’ති පඤ්චධා අත්තානං වෙදවාදිනොපි වදන්ති. උච්ඡෙදවාදිනොපි වදන්ති ‘‘දිබ්බො රූපී මනොමයො’’ති (දී. නි. 1.87). තීසු වා කුලසම්පත්තීසූති බ්‍රාහ්මණඛත්තියවෙස්සසඞ්ඛාතෙසු සම්පන්නකුලෙසු. ඡසු වා කාමසග්ගෙසූති ඡසු කාමාවචරදෙවෙසු.

44. En el cuarto, [cuando se dice] 'hecho por la mente' se refiere a aquello nacido de la mente de absorción (jhāna); por eso se dice: 'un grupo de deidades en las Moradas Puras nacido de una sola mente de absorción'. Pues, aunque todos los seres nacen con una mente de formaciones volitivas (abhisaṅkhāramanasa), a los seres del plano de la forma sutil (rūpāvacara) se les llama 'nacidos de la mente' porque nacen solo de la mente, sin condiciones externas. Si se pregunta: 'Si es así, ¿no tendrían también los seres de nacimiento espontáneo en el plano de los sentidos (kāmabhava) la cualidad de ser nacidos de la mente?'. [Se responde] que no, porque allí no se puede establecer con certeza que 'nacen solo de la mente', debido a la posibilidad de que deban nacer por condiciones externas. Este término 'nacido de la mente' (manomaya) es de uso común en el mundo para referirse a los seres del plano de la forma sutil. Así, incluso los seguidores de los Vedas hablan de cinco tipos de yo: 'hecho de alimento, hecho de aliento, hecho de mente, hecho de gozo, hecho de conciencia'. También los nihilistas dicen: 'celestial, con forma, hecho de mente' (Dī. Ni. 1.87). 'En tres familias prósperas' se refiere a las familias afortunadas conocidas como Brahmanes, Khattiyas y Vessas. 'En los seis cielos de los sentidos' se refiere a los seis reinos celestiales del plano de los sentidos (kāmāvacaradeva).

මනාපදායීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Manāpadāyī Sutta ha terminado.

5-6. පුඤ්ඤාභිසන්දසුත්තාදිවණ්ණනා

5-6. Explicación del Puññābhisanda Sutta y otros.

45-46. පඤ්චමෙ අසඞ්ඛෙය්‍යොති ආළ්හකගණනාය අසඞ්ඛෙය්‍යො. යොජනවසෙන පනස්ස සඞ්ඛා අත්ථි හෙට්ඨා මහාපථවියා උපරි ආකාසෙන පරිසමන්තතො චක්කවාළපබ්බතෙන මජ්ඣෙ තත්ථ තත්ථ ඨිතකෙහි දීපපබ්බතපරියන්තෙහි පරිච්ඡින්නත්තා ජානන්තෙන යොජනතො සඞ්ඛාතුං සක්කාති කත්වා. මහාසරීරමච්ඡකුම්භීලයක්ඛරක්ඛසමහානාගදානවාදීනං සවිඤ්ඤාණකානං බලවාමුඛපාතාලාදීනං අවිඤ්ඤාණකානං භෙරවාරම්මණානං වසෙන බහුභෙරවං[Pg.21]. පුථූති බහූ. සවන්තීති සන්දමානා. උපයන්තීති උපගච්ඡන්ති. ඡට්ඨං උත්තානමෙව.

45-46. En el quinto, 'incalculable' significa incalculable según la medida de un āḷhaka. Sin embargo, en términos de yojanas, tiene una medida [conocida] para quien sabe, por estar delimitado por la gran tierra abajo, por el espacio arriba, por las montañas Cakkavāḷa alrededor, y por las islas y montañas situadas aquí y allá en medio. 'Muy aterrador' debido a los grandes seres con conciencia como peces, cocodrilos, yakshas, rakshasas, grandes nagas y danavas; y debido a los objetos aterradores sin conciencia como los poderosos abismos (pātāla) en la boca [del océano]. 'Extensos' (puthū) significa muchos. 'Fluyen' (savanti) significa que corren. 'Se acercan' (upayanti) significa que llegan. El sexto es de significado claro.

පුඤ්ඤාභිසන්දසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Puññābhisanda Sutta y otros ha terminado.

7-8. ධනසුත්තාදිවණ්ණනා

7-8. Explicación del Dhana Sutta y otros.

47-48. සත්තමෙ සද්ධාති මග්ගෙනාගතා සද්ධා. සීලඤ්ච යස්ස කල්‍යාණන්ති කල්‍යාණසීලං නාම අරියසාවකස්ස අරියකන්තං සීලං වුච්චති. තත්ථ කිඤ්චාපි අරියසාවකස්ස එකසීලම්පි අකන්තං නාම නත්ථි, ඉමස්මිං පනත්ථෙ භවන්තරෙපි අප්පහීනං පඤ්චසීලං අධිප්පෙතං. අට්ඨමං උත්තානමෙව.

47-48. En el séptimo, 'fe' es la fe que ha llegado a través del Sendero. 'Y cuya virtud es excelente' se refiere a la virtud excelente llamada la virtud amada por los nobles (ariyakanta sīla) de un discípulo noble. En este contexto, aunque no hay ni una sola virtud que no sea amada por un discípulo noble, aquí se refiere a los cinco preceptos que no se pierden incluso en otra existencia. El octavo es de significado claro.

ධනසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Dhana Sutta y otros ha terminado.

9. කොසලසුත්තවණ්ණනා

9. Explicación del Kosala Sutta.

49. නවමෙ පතිතක්ඛන්ධොති සම්මුඛා කිඤ්චි ඔලොකෙතුං අසමත්ථතාය අධොමුඛො. නිප්පටිභානොති සහධම්මිකං කිඤ්චි වත්තුං අවිසහනතො නිප්පටිභානො පටිභානරහිතො.

49. En el noveno, 'con los hombros caídos' significa mirando hacia abajo por ser incapaz de mirar a alguien de frente. 'Sin elocuencia' (nippaṭibhāno) significa sin capacidad de respuesta, por ser incapaz de decir algo de acuerdo con la enseñanza (sahadhammika).

කොසලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Kosala Sutta ha terminado.

10. නාරදසුත්තවණ්ණනා

10. Explicación del Nārada Sutta.

50. දසමෙ අජ්ඣොමුච්ඡිතොති අධිමත්තාය තණ්හාමුච්ඡාය මුච්ඡිතො, මුච්ඡං මොහං පමාදං ආපන්නො. තෙනාහ ‘‘ගිලිත්වා…පෙ… අතිරෙකමුච්ඡාය තණ්හාය සමන්නාගතො’’ති. මහච්චාති මහතියා. ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන චෙතං වුත්තං. තෙනාහ ‘‘මහතා රාජානුභාවෙනා’’ති.

50. En el décimo, 'sumergido' (ajjhomucchito) significa aturdido por un exceso de deseo y aturdimiento, habiendo caído en el desvarío, el engaño y la negligencia. Por eso dice: 'Habiendo tragado... etc... poseído por un deseo de excesivo aturdimiento'. 'Gran' (mahaccā) se refiere a una gran [majestad]. Esto se dice con una inversión de género gramatical. Por eso dice: 'con gran majestad real'.

නාරදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Nārada Sutta ha terminado.

මුණ්ඩරාජවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del capítulo Muṇḍarāja (Muṇḍarājavagga) ha terminado.

පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

El primer grupo de cincuenta (Paṭhamapaṇṇāsaka) ha terminado.

2. දුතියපණ්ණාසකං

2. El segundo grupo de cincuenta (Dutiyapaṇṇāsaka).

(6) 1. නීවරණවග්ගො

(6) 1. El capítulo de los impedimentos (Nīvaraṇavagga).

1-2. ආවරණසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. Explicación del Āvaraṇa Sutta y otros.

51-52. දුතියස්ස [Pg.22] පඨමෙ ආවරන්තීති ආවරණා, නීවාරයන්තීති නීවරණා. එත්ථ ච ආවරන්තීති කුසලධම්මුප්පත්තිං ආදිතො පරිවාරෙන්ති. නීවාරයන්තීති නිරවසෙසතො වාරයන්තීති අත්ථො, තස්මා ආවරණවසෙනාති ආදිතො කුසලුප්පත්තිවාරණවසෙන. නීවරණවසෙනාති නිරවසෙසතො වාරණවසෙනාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. යස්මා පඤ්ච නීවරණා උප්පජ්ජමානා අනුප්පන්නාය ලොකියලොකුත්තරාය පඤ්ඤාය උප්පජ්ජිතුං න දෙන්ති, උප්පන්නාපි අට්ඨ සමාපත්තියො පඤ්ච වා අභිඤ්ඤා උපච්ඡින්දිත්වා පාතෙන්ති, තස්මා ‘‘පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණා’’ති වුච්චන්ති. උපච්ඡින්දනං පාතනඤ්චෙත්ථ තාසං පඤ්ඤානං අනුප්පන්නානං උප්පජ්ජිතුං අප්පදානමෙව. ඉති මහග්ගතානුත්තරපඤ්ඤානං එකච්චාය ච පරිත්තපඤ්ඤාය අනුප්පත්තිහෙතුභූතා නීවරණධම්මා ඉතරාසං සමත්ථතං විහනන්තියෙවාති පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණා වුත්තා. භාවනාමනසිකාරෙන විනා පකතියා මනුස්සෙහි නිබ්බත්තෙතබ්බො ධම්මොති මනුස්සධම්මො, මනුස්සත්තභාවාවහො වා ධම්මො මනුස්සධම්මො, අනුළාරං පරිත්තකුසලං. යං අසතිපි බුද්ධුප්පාදෙ වත්තති, යඤ්ච සන්ධායාහ ‘‘හීනෙන බ්‍රහ්මචරියෙන, ඛත්තියෙ උපපජ්ජතී’’ති (ජා. 1.8.75). අලං අරියාය අරියභාවායාති අලමරියො, අරියභාවාය සමත්ථොති වුත්තං හොති. ඤාණදස්සනමෙව ඤාණදස්සනවිසෙසො, අලමරියො ච සො ඤාණදස්සනවිසෙසො චාති අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො.

51-52. En el primero del segundo [grupo], 'obstruyen' (āvarantī) significa obstáculos (āvaraṇā); 'impiden' (nīvārayantī) significa impedimentos (nīvaraṇā). Aquí, 'obstruyen' significa que rodean e impiden el surgimiento de estados saludables desde el principio. 'Impedimentos' significa que los bloquean por completo; por lo tanto, 'mediante la obstrucción' significa mediante el bloqueo del surgimiento de lo saludable desde el principio. 'Mediante el impedimento' significa mediante el bloqueo total; así debe entenderse aquí el significado. Dado que los cinco impedimentos, al surgir, no permiten que surja la sabiduría mundana ni la supramundana que aún no ha surgido, y que incluso habiendo surgido las ocho realizaciones o las cinco facultades superiores, las cortan y las hacen decaer, por eso se llaman 'debilitadores de la sabiduría'. El 'cortar y hacer decaer' aquí se refiere precisamente a no permitir que esas sabidurías aún no surgidas se manifiesten. Así, se dice que los estados de los impedimentos debilitan la sabiduría porque son la causa del no surgimiento de las sabidurías sublimes y supremas, así como de cierta sabiduría limitada, y destruyen la capacidad de las demás. 'Cualidad humana' (manussadhamma) es un estado que los seres humanos deben producir de forma natural sin la atención mental de la meditación (bhāvanā), o bien es el estado que conduce a la existencia humana; es un mérito inferior y pequeño. Es lo que ocurre incluso cuando no hay surgimiento de un Buda, y a lo que se refiere cuando se dice: 'A través de una vida santa inferior, uno renace entre los Khattiyas' (Jā. 1.8.75). 'Digno de un noble' (alamariyo) significa suficiente para el estado noble o capaz de alcanzar el estado noble. 'Conocimiento y visión' es precisamente la distinción en el conocimiento y la visión; y siendo esto tanto digno de un noble como una distinción en el conocimiento y la visión, se denomina 'distinción en el conocimiento y la visión digna de un noble' (alamariyañāṇadassanaviseso).

ඤාණදස්සනන්ති ච දිබ්බචක්ඛුපි විපස්සනාපි මග්ගොපි ඵලම්පි පච්චවෙක්ඛණඤාණම්පි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණම්පි වුච්චති. ‘‘අප්පමත්තො සමානො ඤාණදස්සනං ආරාධෙතී’’ති (ම. නි. 1.311) හි එත්ථ දිබ්බචක්ඛු ඤාණදස්සනං නාම. ‘‘ඤාණදස්සනාය චිත්තං අභිනීහරති අභිනින්නාමෙතී’’ති (දී. නි. 1.234) එත්ථ විපස්සනාඤාණං. ‘‘අභබ්බා තෙ ඤාණාය දස්සනාය අනුත්තරාය සම්බොධායා’’ති (අ. නි. 4.196) එත්ථ මග්ගො. ‘‘අයමඤ්ඤො [Pg.23] උත්තරිමනුස්සධම්මා අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො අධිගතො ඵාසුවිහාරො’’ති (ම. නි. 1.328) එත්ථ ඵලං. ‘‘ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි, අකුප්පා මෙ විමුත්ති, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති (සං. නි. 5.1081; මහාව. 16; පටි. ම. 2.30) එත්ථ පච්චවෙක්ඛණඤාණං. ‘‘ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි ‘සත්තාහකාලකතො ආළාරො කාලාමො’’’ති (ම. නි. 1.284; 2.340) එත්ථ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං. ඉධ පන ලොකුත්තරධම්මො අධිප්පෙතො. එත්ථ ච රූපායතනං ජානාති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං විය පස්සති චාති ඤාණදස්සනං, දිබ්බචක්ඛු. සම්මසනූපචාරෙ ච ධම්මලක්ඛණත්තයඤ්ච තථා ජානාති පස්සති චාති ඤාණදස්සනං, විපස්සනා. නිබ්බානං චත්තාරි වා සච්චානි අසම්මොහප්පටිවෙධතො ජානාති පස්සති චාති ඤාණදස්සනං, මග්ගො. ඵලං පන නිබ්බානවසෙනෙව යොජෙතබ්බං. පච්චවෙක්ඛණා මග්ගාධිගතස්ස අත්ථස්ස සබ්බසො ජොතනට්ඨෙන ඤාණදස්සනං. සබ්බඤ්ඤුතා අනාවරණතාය සමන්තචක්ඛුතාය ච ඤාණදස්සනං. බ්‍යාදිණ්ණකාලොති පරියාදින්නකාලො. දුතියං උත්තානමෙව.

«Conocimiento y visión» (ñāṇadassana) se refiere al ojo divino, a la visión cabal (vipassanā), al sendero, al fruto, al conocimiento de revisión (paccavekkhaṇa), y también al conocimiento de la omnisciencia. En el pasaje: «Siendo diligente, alcanza el conocimiento y la visión» (MN 1.311), «conocimiento y visión» se refiere al ojo divino. En: «Dirige e inclina su mente hacia el conocimiento y la visión» (DN 1.234), se refiere al conocimiento de la visión cabal (vipassanā-ñāṇa). En: «Ellos son incapaces para el conocimiento, para la visión, para la suprema iluminación» (AN 4.196), se refiere al sendero. En: «Este es otro estado humano superior, una distinción en el conocimiento y visión propia de los nobles, una morada placentera alcanzada» (MN 1.328), se refiere al fruto. En: «Surgió en mí el conocimiento y la visión: Mi liberación es inquebrantable; este es mi último nacimiento, ahora no hay más existencia renovada» (SN 5.1081), se refiere al conocimiento de revisión. En: «Surgió en mí el conocimiento y la visión: Alara Kalama murió hace siete días» (MN 1.284), se refiere al conocimiento de la omnisciencia. Sin embargo, en este contexto, se refiere al Dhamma supramundano. Aquí, «conocimiento y visión» es el ojo divino, porque conoce y ve la base de la forma (rūpāyatana) tal como lo hace la conciencia visual. En el acceso a la deliberación (sammasana), es la visión cabal, porque conoce y ve así las tres características de los fenómenos. Es el sendero porque conoce y ve el Nibbana o las cuatro verdades mediante la penetración sin confusión. El fruto debe vincularse de la misma manera con el Nibbana. El conocimiento de revisión es «conocimiento y visión» en el sentido de iluminar plenamente el propósito alcanzado por el sendero. La omnisciencia es «conocimiento y visión» por ser el ojo universal y carecer de obstáculos. «Byādiṇṇakālo» significa tiempo agotado o consumido. Lo segundo es evidente.

ආවරණසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Āvaraṇasutta y otros.

3-4. පධානියඞ්ගසුත්තාදිවණ්ණනා

3-4. Explicación del Padhāniyaṅgasutta y otros

53-54. තතියෙ පදහතීති පදහනො, භාවනමනුයුත්තො යොගී, තස්ස භාවො භාවනානුයොගො පදහනභාවො. පධානමස්ස අත්ථීති පධානිකො, ක-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා ‘‘පධානියො’’ති වුත්තං. ‘‘අභිනීහාරතො පට්ඨාය ආගතත්තා’’ති වුත්තත්තා පච්චෙකබොධිසත්තසාවකබොධිසත්තානම්පි පණිධානතො පභුති ආගතසද්ධා ආගමනසද්දා එව, උක්කට්ඨනිද්දෙසෙන පන ‘‘සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තාන’’න්ති වුත්තං. අධිගමතො සමුදාගතත්තා අග්ගමග්ගඵලසම්පයුත්තා චාපි අධිගමසද්ධා නාම, යා සොතාපන්නස්ස අඞ්ගභාවෙන වුත්තා. අචලභාවෙනාති පටිපක්ඛෙන අනධිභවනීයත්තා නිච්චලභාවෙන. ඔකප්පනන්ති ඔක්කන්දිත්වා අධිමුච්චනං, පසාදුප්පත්තියා පසාදනීයවත්ථුස්මිං පසීදනමෙව. සුප්පටිවිද්ධන්ති සුට්ඨු පටිවිද්ධං. යථා තෙන පටිවිද්ධෙන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං හත්ථගතං අහොසි, තථා පටිවිද්ධං. යස්ස බුද්ධසුබුද්ධතාය සද්ධා අචලා අසම්පවෙධි, තස්ස ධම්මසුධම්මතාය සඞ්ඝසුප්පටිපන්නතාය [Pg.24] තෙන පටිවෙධෙන සද්ධා න තථාති අට්ඨානමෙතං අනවකාසො. තෙනාහ භගවා – ‘‘යො, භික්ඛවෙ, බුද්ධෙ පසන්නො ධම්මෙ පසන්නො සඞ්ඝෙ පසන්නො’’තිආදි. පධානවීරියං ඉජ්ඣති ‘‘අද්ධා ඉමාය පටිපදාය ජරාමරණතො මුච්චිස්සාමී’’ති සක්කච්චං පදහනතො.

53-54. En el tercer sutta, el que se esfuerza (padahati) es el esforzado (padahano), el yogui dedicado al desarrollo mental; su estado es la dedicación al desarrollo o el estado de esfuerzo. El que posee esfuerzo (padhāna) es el esforzado (padhānika); se dice «padhāniya» tras transformar la letra 'ka' en 'ya'. Debido a lo expresado como «proveniente de la resolución inicial», la fe de los Paccekabodhisattas y de los Sāvakabodhisattas desde su aspiración inicial se denomina fe por llegada (āgamana-saddhā), pero mediante una descripción excelente se menciona a los «Buddhas omniscientes». La denominada fe por realización (adhigama-saddhā) es la que está asociada con el fruto del sendero supremo, la cual se describe como un factor del que ha entrado en la corriente (sotāpanna). «Con firmeza» (acalabhāvena) significa por ser inconmovible ante los oponentes. «Convicción» (okappana) es la confianza que se sumerge en el objeto, el acto de confiar en aquello que es digno de confianza al surgir la claridad. «Bien penetrado» (suppaṭividdhaṃ) significa penetrado correctamente. Tal como por esa penetración el conocimiento de la omnisciencia estuvo al alcance de su mano, así fue penetrado. Es imposible y no hay ocasión para que alguien cuya fe en la perfecta iluminación del Buddha sea firme e inconmovible, no tenga esa misma fe mediante esa penetración en la excelencia del Dhamma y en la rectitud del Sangha. Por eso dijo el Bienaventurado: «Monjes, aquel que tiene fe en el Buddha, fe en el Dhamma, fe en el Sangha...», etc. El esfuerzo diligente (padhānavīriya) tiene éxito porque se esfuerza con esmero pensando: «Ciertamente, por este sendero me liberaré de la vejez y la muerte».

අප්ප-සද්දො අභාවත්ථො ‘‘අප්පසද්දස්ස…පෙ… ඛො පනා’’තිආදීසු වියාති ආහ ‘‘අරොගො’’ති. සමවෙපාකිනියාති යථාභුත්තමාහාරං සමාකාරෙනෙව පචනසීලාය. දළ්හං කත්වා පචන්තී හි ගහණී ඝොරභාවෙන පිත්තවිකාරාදිවසෙන රොගං ජනෙති, සිථිලං කත්වා පචන්තී මන්දභාවෙන වාතවිකාරාදිවසෙන තෙනාහ ‘‘නාතිසීතාය නාච්චුණ්හායා’’ති. ගහණිතෙජස්ස මන්දපටුතාවසෙන සත්තානං යථාක්කමං සීතුණ්හසහතාති ආහ ‘‘අතිසීතලග්ගහණිකො’’තිආදි. යාථාවතො අච්චයදෙසනා අත්තනො ආවිකරණං නාමාති ආහ ‘‘යථාභූතං අත්තනො අගුණං පකාසෙතා’’ති. උදයත්ථගාමිනියාති සඞ්ඛාරානං උදයඤ්ච වයඤ්ච පටිවිජ්ඣන්තියාති අයමෙත්ථ අත්ථොති ආහ ‘‘උදයඤ්චා’’තිආදි. පරිසුද්ධායාති නිරුපක්කිලෙසාය. නිබ්බිජ්ඣිතුං සමත්ථායාති තදඞ්ගවසෙන සවිසෙසං පජහිතුං සමත්ථාය. තස්ස දුක්ඛස්ස ඛයගාමිනියාති යං දුක්ඛං ඉමස්මිං ඤාණෙ අනධිගතෙ පවත්තිරහං, අධිගතෙ න පවත්ති, තං සන්ධාය වදති. තථාහෙස යොගාවචරො ‘‘චූළසොතාපන්නො’’ති වුච්චති. චතුත්ථං උත්තානමෙව.

La palabra «appa» tiene sentido de ausencia, como en «appa-saddassa... pe... kho panā», por eso dice «libre de enfermedad» (arogo). «Samavepākiniyā» se refiere a la naturaleza de digerir la comida ingerida de manera equilibrada. Pues el fuego digestivo (gahaṇī), si digiere con demasiada fuerza por un estado severo debido a desórdenes de la bilis, etc., genera enfermedad; si digiere débilmente por falta de fuerza debido a desórdenes del viento, etc., genera enfermedad; por eso dice: «ni muy fría ni muy caliente». Debido a la intensidad del fuego digestivo de los seres, estos tienen gradualmente capacidad de soportar el frío o el calor; por eso dice: «con una digestión muy fría», etc. Confesar las propias faltas de acuerdo a la realidad es «dar a conocer los propios defectos tal como son». «Udayatthagāminiyā» significa que penetra el surgimiento y la cesación de las formaciones (saṅkhārā); este es el significado aquí, por eso dice «el surgimiento y...», etc. «Purificada» (parisuddhāyā) significa sin máculas. «Capaz de penetrar» (nibbijjhituṃ samatthāyā) significa capaz de abandonar con distinción mediante el abandono de los factores correspondientes (tadaṅga). «Que conduce a la destrucción de ese sufrimiento» (tassa dukkhassa khayagāminiyā) se dice con referencia al sufrimiento que continuaría de no alcanzarse este conocimiento, pero que no continúa una vez alcanzado. En efecto, tal practicante (yogāvacaro) es llamado un «Cūḷasotāpanno» (pequeño que ha entrado en la corriente). El cuarto es evidente.

පධානියඞ්ගසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Padhāniyaṅgasutta y otros.

5. මාතාපුත්තසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Mātāputtasutta

55. පඤ්චමෙ විස්සාසොති විසච්ඡායසන්තානො භාවො. ඔතාරොති තත්ථ චිත්තස්ස අනුප්පවෙසො. ගහෙත්වාති අත්තනො එව ඔකාසං ගහෙත්වා. ඛෙපෙත්වාති කුසලවාරං ඛෙපෙත්වා.

55. En el quinto sutta, «confianza» (vissāso) es el estado de una relación íntima. «Entrada» (otāro) es el ingreso de la mente en ello. «Tomando» (gahetvā) significa tomando la oportunidad para uno mismo. «Agotando» (khepetvā) significa terminando el turno de lo meritorio.

ඝට්ටෙය්‍යාති අක්කමනාදිවසෙන බාධෙය්‍ය. තීහි පරිඤ්ඤාහීති ඤාතතීරණප්පහානසඞ්ඛාතාහි තීහි පරිඤ්ඤාහි. නත්ථි එතෙසං කුතොචි භයන්ති අකුතොභයා, නිබ්භයාති අත්ථො. චතුන්නං ඔඝානං, සංසාරමහොඝස්සෙව වා පාරං පරියන්තං ගතා. තෙනාහ ‘‘පාරං වුච්චති නිබ්බාන’’න්තිආදි.

«Ghaṭṭeyyā» significa que podría obstruir o dañar mediante el pisoteo u otros actos. «Mediante las tres comprensiones plenas» (tīhi pariññāhī) se refiere a las tres comprensiones plenas conocidas como la de lo conocido (ñāta), la de la investigación (tīraṇa) y la del abandono (pahāna). «Akutobhayā» significa que no tienen miedo desde ninguna parte, es decir, están libres de miedo. Han ido al final (pāraṃ), al límite de las cuatro corrientes, o de la gran corriente del ciclo de nacimientos (saṃsāra). Por eso dice: «La otra orilla se llama Nibbāna», etc.

මාතාපුත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Mātāputtasutta.

6. උපජ්ඣායසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Upajjhāyasutta

56. ඡට්ඨෙ [Pg.25] මධුරකභාවො නාම සරීරස්ස ථම්භිතත්තං, තං පන ගරුභාවපුබ්බකන්ති ආහ ‘‘සඤ්ජාතගරුභාවො’’ති. න පක්ඛායන්තීති නප්පකාසෙන්ති, නානාකාරණතො න උපට්ඨහන්ති. තෙනාහ ‘‘චතස්සො දිසා ච අනුදිසා ච මය්හං න උපට්ඨහන්තී’’ති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

56. En el sexto sutta, el estado de «madhuraka» es la rigidez del cuerpo; dado que eso es precedido por un estado de pesadez, se dice «habiéndose originado un estado de pesadez». «No se manifiestan» (na pakkhāyantī) significa que no aparecen con claridad, no se presentan debido a diversas razones. Por eso dice: «las cuatro direcciones y las direcciones intermedias no se me presentan». El resto es evidente.

උපජ්ඣායසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Upajjhāyasutta.

7. අභිණ්හපච්චවෙක්ඛිතබ්බට්ඨානසුත්තවණ්ණනා

7. Explicación del Abhiṇhapaccavekkhitabbaṭṭhānasutta

57. සත්තමෙ ජරාධම්මොති ධම්ම-සද්දො ‘‘අසම්මොසධම්මො නිබ්බාන’’න්තිආදීසු (සු. නි. 763) විය පකතිපරියායො, තස්මා ජරාපකතිකො ජිණ්ණසභාවොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘ජරාසභාවො’’තිආදි. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. කම්මුනා දාතබ්බං ආදියතීති කම්මදායාදො, අත්තනා යථූපචිතකම්මඵලභාගීති අත්ථො. තං පන දායජ්ජං කාරණූපචාරෙන වදන්තො ‘‘කම්මං මය්හං දායජ්ජං සන්තකන්ති අත්ථො’’ති ආහ යථා ‘‘කුසලානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං සමාදානහෙතු, එවමිදං පුඤ්ඤං වඩ්ඪතී’’ති (දී. නි. 3.80). යොනීහි ඵලං සභාවතො භින්නම්පි අභින්නං විය මිස්සිතං හොති. තෙනාහ ‘‘කම්මං මය්හං යොනි කාරණ’’න්ති. මමත්තවසෙන බජ්ඣන්තීති බන්ධූ, ඤාති සාලොහිතො ච, කම්මං පන එකන්තසම්බන්ධවාති ආහ ‘‘කම්මං මය්හං බන්ධූ’’ති. පතිට්ඨාති අවස්සයො. කම්මසදිසො හි සත්තානං අවස්සයො නත්ථි.

57. En el séptimo (discurso), 'sujeto a la vejez' (jarādhammo): la palabra 'dhamma' es un sinónimo de 'naturaleza' (pakati), como en pasajes como 'el Nibbāna es de naturaleza no confusa' (asammosadhammo nibbānaṃ) (Sn. 763). Por lo tanto, el sentido es: 'alguien cuya naturaleza es la vejez' o 'de esencia envejecida'. Por eso dice: 'esencia de vejez', etc. En los términos restantes se aplica este mismo método. 'Heredero de sus acciones' (kammadāyādo) significa que uno recibe lo que debe ser dado por el kamma; es decir, que uno participa de los frutos de las acciones acumuladas por uno mismo. Sin embargo, al hablar de esa herencia mediante una metáfora de causalidad, dice: 'el kamma es mi herencia, mi propiedad propia', de la misma manera que se dice: 'monjes, debido a emprender estados saludables, este mérito aumenta' (DN 3.80). Aunque el fruto es diferente de sus orígenes (yonīhi) por su propia naturaleza, están mezclados como si fueran inseparables. Por eso dice: 'el kamma es mi origen, mi causa'. 'Parientes' (bandhū) son aquellos vinculados por el afecto, así como los familiares y consanguíneos; pero el kamma es una conexión absoluta, por eso dice: 'el kamma es mi pariente'. 'Refugio' (paṭisaraṇaṃ/patiṭṭhā) es el apoyo. Pues no existe para los seres un apoyo similar al kamma.

යොබ්බනං ආරබ්භ උප්පන්නමදොති ‘‘මහල්ලකකාලෙ පුඤ්ඤං කරිස්සාම, දහරම්හ තාවා’’ති යොබ්බනං අපස්සාය මානකරණං. ‘‘අහං නිරොගො සට්ඨි වා සත්තති වා වස්සානි අතික්කන්තානි, න මෙ හරීතකඛණ්ඩම්පි ඛාදිතබ්බං, ඉමෙ පනඤ්ඤෙ ‘අසුකං නො ඨානං රුජ්ජති, භෙසජ්ජං ඛාදාමා’ති විචරන්ති, කො අඤ්ඤො මයා සදිසො නිරොගො නාමා’’ති එවං මානකරණං ආරොග්‍යමදො. සබ්බෙසම්පි ජීවිතං නාම පභඞ්ගුරං දුක්ඛානුබන්ධඤ්ච, තදුභයං අනොලොකෙත්වා පබන්ධට්ඨිතිං පච්චයසුලභතඤ්ච නිස්සාය ‘‘චිරං ජීවිං, චිරං ජීවාමි, චිරං ජීවිස්සාමි, සුඛං ජීවිං, සුඛං ජීවාමි, සුඛං ජීවිස්සාමී’’ති එවං මානකරණං ජීවිතමදො.

'La embriaguez surgida respecto a la juventud' es el orgullo que surge al depender de la juventud, pensando: 'Haremos méritos en la vejez, por ahora somos jóvenes'. 'La embriaguez de la salud' (ārogyamado) es el orgullo de pensar: 'Estoy sano, han pasado sesenta o setenta años y no he tenido que comer ni un trozo de mirobálano; otros, en cambio, andan diciendo: "me duele tal lugar, tomemos medicina"; ¿quién otro es tan sano como yo?'. 'La embriaguez de la vida' (jīvitamado) es el orgullo que surge al no observar que la vida de todos es frágil y va seguida de sufrimiento, y en cambio, basándose en la continuidad de la existencia y la facilidad de los requisitos, se piensa: 'Viví mucho tiempo, vivo mucho tiempo, viviré mucho tiempo; viví felizmente, vivo felizmente, viviré felizmente'.

උපධිරහිතන්ති [Pg.26] කාමූපධිරහිතං. චත්තාරො හි උපධී – කාමූපධි, ඛන්ධූපධි, කිලෙසූපධි, අභිසඞ්ඛාරූපධීති. කාමාපි ‘‘යං පඤ්ච කාමගුණෙ පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං කාමානං අස්සාදො’’ති (ම. නි. 1.166) එවං වුත්තස්ස සුඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො ‘‘උපධියති එත්ථ සුඛ’’න්ති ඉමිනා වචනත්ථෙන ‘‘උපධී’’ති වුච්චති, ඛන්ධාපි ඛන්ධමූලකස්ස දුක්ඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො, කිලෙසාපි අපායදුක්ඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො, අභිසඞ්ඛාරාපි භවදුක්ඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

'Libre de adquisiciones' (upadhirahitaṃ) significa libre de las adquisiciones de los deseos sensuales. Pues hay cuatro adquisiciones: la adquisición de los deseos sensuales (kāmūpadhi), la de los agregados (khandhūpadhi), la de las impurezas (kilesūpadhi) y la de las formaciones volitivas (abhisaṅkhārūpadhi). Los deseos sensuales también se denominan 'upadhi' por ser el fundamento de la felicidad, según el sentido de 'aquí se deposita (upadhiyati) la felicidad', tal como se dice: 'la felicidad y el placer que surgen dependiendo de las cinco cuerdas de los placeres sensuales son el atractivo de los deseos sensuales' (MN 1.166). Los agregados también son upadhi por ser el fundamento del sufrimiento que tiene su raíz en los agregados; las impurezas por ser el fundamento del sufrimiento de los estados de privación; y las formaciones volitivas por ser el fundamento del sufrimiento de la existencia. El resto es de fácil comprensión.

අභිණ්හපච්චවෙක්ඛිතබ්බට්ඨානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado la explicación del Abhiṇhapaccavekkhitabbaṭṭhāna Sutta.

8-10. ලිච්ඡවිකුමාරකසුත්තාදිවණ්ණනා

8-10. Explicación del Licchavikumāraka Sutta y otros.

58-60. අට්ඨමෙ සාපතෙය්‍යන්ති එත්ථ සං වුච්චති ධනං, තස්ස පතීති සපති, ධනසාමිකො. තස්ස හිතාවහත්තා සාපතෙය්‍යං, ද්‍රබ්‍යං, ධනන්ති අත්ථො. අත්තනො රුචිවසෙන ගාමකිච්චං නෙතීති ගාමනියො, ගාමනියොයෙව ගාමණිකො.

58-60. En el octavo, 'propiedad' (sāpateyya): aquí 'saṃ' significa riqueza; el dueño de ella es 'sapati', el señor de la riqueza. 'Sāpateyya' significa lo que trae bienestar a ese dueño; es decir, bienes o riqueza. 'Jefe de la aldea' (gāmaniyo) es quien dirige los asuntos de la aldea según su propia voluntad; 'gāmaniyo' es lo mismo que 'gāmaṇiko'.

අන්වාය උපනිස්සාය ජීවනසීලා අනුජීවිනොති ආහ ‘‘යෙ ච එතං උපනිස්සාය ජීවන්තී’’ති. එකං මහාකුලං නිස්සාය පණ්ණාසම්පි සට්ඨිපි කුලානි ජීවන්ති, තෙ මනුස්සෙ සන්ධායෙතං වුත්තං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. නවමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

'Seguidores' (anujīvino) son aquellos que tienen el hábito de vivir siguiendo o dependiendo de otro; por eso dice: 'aquellos que viven dependiendo de él'. Esto se refiere a aquellas personas, cincuenta o sesenta familias, que viven dependiendo de una sola gran familia. El resto es de fácil comprensión. El noveno y los siguientes son de significado evidente.

ලිච්ඡවිකුමාරකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado la explicación del Licchavikumāraka Sutta y otros.

නීවරණවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado la explicación del Capítulo sobre los Obstáculos (Nīvaraṇavagga).

(7) 2. සඤ්ඤාවග්ගො

(7) 2. Capítulo sobre la Percepción (Saññāvaggo).

1-5. සඤ්ඤාසුත්තාදිවණ්ණනා

1-5. Explicación del Saññā Sutta y otros.

61-65. දුතියස්ස පඨමෙ ‘‘මහප්ඵලා මහානිසංසා’’ති උභයම්පෙතං අත්ථතො එකං, බ්‍යඤ්ජනමෙව නානන්ති ආහ ‘‘මහප්ඵලා’’තිආදි. ‘‘පඤ්චිමෙ ගහපතයො ආනිසංසා’’තිආදීසු (උදා. 76) ආනිසංස-සද්දො ඵලපරියායොපි හොති[Pg.27]. මහතො ලොකුත්තරස්ස සුඛස්ස පච්චයා හොන්තීති මහානිසංසා. අමතොගධාති අමතබ්භන්තරා අමතං අනුප්පවිට්ඨා නිබ්බානදිට්ඨත්තා, තතො පරං න ගච්ඡන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘අමතපරියොසානා’’ති. අමතං පරියොසානං අවසානං එතාසන්ති අමතපරියොසානා. මරණසඤ්ඤාති මරණානුපස්සනාඤාණෙන සඤ්ඤා. ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤාති ආහාරං ගමනාදිවසෙන පටිකූලතො පරිග්ගණ්හන්තස්ස උප්පන්නසඤ්ඤා. උක්කණ්ඨිතස්සාති නිබ්බින්දන්තස්ස කත්ථචිපි අසජ්ජන්තස්ස. දුතියාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

61-65. En el primero del segundo (capítulo), 'de gran fruto y gran beneficio' (mahapphalā mahānisaṃsā): ambos términos son uno mismo en significado, variando solo en la expresión; por eso dice 'de gran fruto', etc. En pasajes como 'cinco son los beneficios para el hombre de hogar' (Ud. 76), la palabra 'beneficio' (ānisaṃsa) es también un sinónimo de fruto. 'De gran beneficio' significa que son condiciones para la gran felicidad supramundana. 'Sumergidas en lo Inmortal' (amatogadhā) significa que están dentro de lo Inmortal, que han penetrado en lo Inmortal por haber visto el Nibbāna; más allá de eso no van. De ahí que se diga 'que terminan en lo Inmortal' (amatapariyosānā). 'Que terminan en lo Inmortal' significa que lo Inmortal es su culminación o fin. 'Percepción de la muerte' (maraṇasaññā) es la percepción a través del conocimiento de la contemplación de la muerte. 'Percepción de lo repulsivo en la comida' (āhāre paṭikūlasaññā) es la percepción que surge en quien capta la comida como algo repulsivo mediante el proceso de ir a buscarla, etc. 'Para quien está hastiado' (ukkaṇṭhitassā) significa para quien siente desapego y no se adhiere a nada. El segundo y los demás son de significado evidente.

සඤ්ඤාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado la explicación del Saññā Sutta y otros.

6-10. සාජීවසුත්තාදිවණ්ණනා

6-10. Explicación del Sājīva Sutta y otros.

66-70. ඡට්ඨෙ සහ ආජීවන්ති එත්ථාති සාජීවො, පඤ්හස්ස පුච්ඡනං විස්සජ්ජනඤ්ච. තෙනාහ ‘‘සාජීවොති පඤ්හපුච්ඡනඤ්චෙව පඤ්හවිස්සජ්ජනඤ්චා’’තිආදි. අභිසඞ්ඛතන්ති චිතං. සත්තමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

66-70. En el sexto, 'viven juntos' (saha ājīvanti) en este contexto significa 'vida en común' (sājīvo), que es el acto de preguntar y responder preguntas. De ahí que diga: 'sājīvo es tanto preguntar como responder preguntas', etc. 'Preparado' (abhisaṅkhatanti) significa acumulado. El séptimo y los demás son de significado evidente.

සාජීවසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado la explicación del Sājīva Sutta y otros.

සඤ්ඤාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado la explicación del Capítulo sobre la Percepción (Saññāvagga).

(8) 3. යොධාජීවවග්ගො

(8) 3. Capítulo sobre el Guerrero Profesional (Yodhājīvavaggo).

1-2. පඨමචෙතොවිමුත්තිඵලසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. Explicación del Primer Cetovimuttiphala Sutta y otros.

71-72. තතියස්ස පඨමෙ අවිජ්ජාපලිඝන්ති එත්ථ අවිජ්ජාති වට්ටමූලිකා අවිජ්ජා, අයං පචුරජනෙහි උක්ඛිපිතුං අසක්කුණෙය්‍යභාවතො දුක්ඛිපනට්ඨෙන නිබ්බානද්වාරප්පවෙසවිබන්ධනෙන ච ‘‘පලිඝො වියාති පලිඝො’’ති වුච්චති. තෙනෙස තස්සා උක්ඛිත්තත්තා ‘‘උක්ඛිත්තපලිඝො’’ති වුත්තො. පුනබ්භවස්ස කරණසීලො, පුනබ්භවං වා ඵලං අරහතීති පොනොභවිකා, පුනබ්භවදායිකාති අත්ථො. ජාතිසංසාරොති ජායනවසෙන චෙව සංසරණවසෙන ච එවංලද්ධනාමානං පුනබ්භවක්ඛන්ධානං පච්චයො කම්මාභිසඞ්ඛාරො. ජාතිසංසාරොති හි ඵලූපචාරෙන කාරණං වුත්තං. තඤ්හි පුනප්පුනං උප්පත්තිකාරණවසෙන පරික්ඛිපිත්වා ඨිතත්තා ‘‘පරිඛා’’ති වුච්චති සන්තානස්ස [Pg.28] පරික්ඛිපනතො. තෙනෙස තස්ස සංකිණ්ණත්තා විකිණ්ණත්තා සබ්බසො ඛිත්තත්තා විනාසිතත්තා ‘‘සංකිණ්ණපරිඛො’’ති වුත්තො.

71-72. En el primero del tercero, 'el cerrojo de la ignorancia' (avijjāpalighaṃ): aquí 'ignorancia' se refiere a la ignorancia que es la raíz de la ronda de renacimientos. Debido a que es imposible de levantar por la gente común y por obstruir la entrada a la puerta del Nibbāna, se le llama 'cerrojo' (paligha). Debido a que el Arahant ha levantado eso, se le llama 'alguien que ha levantado el cerrojo' (ukkhittapaligho). 'Que produce una nueva existencia' o que merece el fruto de una nueva existencia es 'ponobhavikā', es decir, que otorga un nuevo renacimiento. 'El foso del ciclo de nacimientos' (jātisaṃsāro) es la formación del kamma que condiciona los agregados de la nueva existencia, que reciben ese nombre por el hecho de nacer y transmigrar. Se llama 'foso del ciclo de nacimientos' a la causa mediante el nombre del fruto. Debido a que rodea a los seres en virtud de ser la causa de repetidos nacimientos, se le llama 'foso' (parikhā), pues rodea la continuidad (santāna). Debido a que el Arahant ha llenado ese foso, lo ha dispersado, lo ha arrojado completamente y lo ha destruido, se le llama 'alguien que ha destruido el foso' (saṃkiṇṇaparikho).

තණ්හාසඞ්ඛාතන්ති එත්ථ තණ්හාති වට්ටමූලිකා තණ්හා. අයඤ්හි ගම්භීරානුගතට්ඨෙන ‘‘එසිකා’’ති වුච්චති. ලුඤ්චිත්වා උද්ධරිත්වා. ඔරම්භාගියානීති ඔරම්භාගජනකානි කාමභවෙ උපපත්තිපච්චයානි කාමරාගසංයොජනාදීනි. එතානි හි කවාටං විය නගරද්වාරං චිත්තං පිදහිත්වා ඨිතත්තා ‘‘අග්ගළා’’ති වුච්චන්ති. තෙනෙස තෙසං නිග්ගතත්තා භින්නත්තා ‘‘නිරග්ගළො’’ති වුත්තොති. අග්ගමග්ගෙන පන්නො අපචිතො මානද්ධජො එතස්සාති පන්නද්ධජො. පන්නභාරොති ඛන්ධභාරකිලෙසභාරඅභිසඞ්ඛාරභාරා ඔරොපිතා අස්සාති පන්නභාරො. විසංයුත්තොති චතූහි යොගෙහි සබ්බකිලෙසෙහි ච විසංයුත්තො. අස්මිමානොති රූපෙ අස්මීති මානො, වෙදනාය, සඤ්ඤාය, සඞ්ඛාරෙසු, විඤ්ඤාණෙ අස්මිමානො. එත්ථ හි පඤ්චපි ඛන්ධෙ අවිසෙසතො ‘‘අස්මී’’ති ගහෙත්වා පවත්තමානො අස්මිමානොති අධිප්පෙතො.

Respecto a 'llamado anhelo' (taṇhāsaṅkhātanti), aquí 'anhelo' se refiere al anhelo que es la raíz del ciclo de renacimientos. Este se llama 'pilar' (esikā) en el sentido de estar profundamente arraigado. 'Habiendo arrancado' significa habiendo extraído. 'Pertenecientes a los reinos inferiores' (orambhāgiyāni) son las causas de renacimiento en el reino de los sentidos, como el grillete del deseo sensorial y otros. Estos se llaman 'cerrojos' (aggaḷā) porque permanecen cerrando la mente como una puerta cierra el portal de una ciudad. Por haber salido de ellos o haberlos roto, se le llama 'sin cerrojos' (niraggaḷo). Aquel para quien el estandarte del orgullo ha sido bajado y descartado mediante el Sendero Supremo es 'de estandarte bajado' (pannaddhajo). 'De carga depuesta' (pannabhāro) es aquel que ha dejado la carga de los agregados, la carga de las deficiencias (kilesa) y la carga de las formaciones volitivas. 'Desvinculado' (visaṃyutto) significa desvinculado de los cuatro yugos y de todas las deficiencias. 'Orgullo de ser' (asmimāno) es el orgullo de 'yo soy' respecto a la forma, la sensación, la percepción, las formaciones y la conciencia. Aquí, se entiende por 'orgullo de ser' el que surge al tomar indiscriminadamente los cinco agregados como 'yo soy'.

නගරද්වාරස්ස පරිස්සයපටිබාහනත්ථඤ්චෙව සොධනත්ථඤ්ච උභොසු පස්සෙසු එසිකාථම්භෙ නිඛණිත්වා ඨපෙතීති ආහ ‘‘නගරද්වාරෙ උස්සාපිතෙ එසිකාථම්භෙ’’ති. පාකාරවිද්ධංසනෙනෙව පරිඛාභූමිසමකරණං හොතීති ආහ ‘‘පාකාරං භින්දිත්වා පරිඛං විකිරිත්වා’’ති. ‘‘එව’’න්තිආදි උපමාසංසන්දනං. සන්තො සංවිජ්ජමානො කායො ධම්මසමූහොති සක්කායො, උපාදානක්ඛන්ධපඤ්චකං. ද්වත්තිංසකම්මකාරණා දුක්ඛක්ඛන්ධෙ ආගතදුක්ඛානි. අක්ඛිරොගසීසරොගාදයො. අට්ඨනවුති රොගා, රාජභයාදීනි පඤ්චවීසතිමහාභයානි. දුතියං උත්තානමෙව.

Se dice 'los pilares erigidos en la puerta de la ciudad' refiriéndose a los postes clavados y colocados a ambos lados de la puerta de la ciudad con el fin de repeler peligros y para la limpieza. Dice 'habiendo roto el muro y dispersado el foso' significando que la nivelación del terreno del foso ocurre mediante la destrucción del muro. 'Así', etc., es la comparación de la analogía. 'Sakkāya' es el cuerpo existente, un conjunto de fenómenos; es decir, los cinco agregados del apego. 'Sufrimientos llegados al conjunto de sufrimientos' se refiere a los sufrimientos derivados de las treinta y dos causas de castigo. Enfermedades de los ojos, de la cabeza, etc. Las noventa y ocho enfermedades y los veinticinco grandes peligros, como el peligro de los reyes, etc. El segundo discurso es de significado claro.

පඨමචෙතොවිමුත්තිඵලසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Primer Discurso sobre el Fruto de la Liberación de la Mente y otros.

3-4. පඨමධම්මවිහාරීසුත්තාදිවණ්ණනා

3-4. Comentario al Primer Discurso sobre el que Mora en el Dhamma y otros.

73-74. තතියෙ නියකජ්ඣත්තෙති අත්තනො සන්තානෙ. මෙත්තාය උපසංහරණවසෙන හිතං එසන්තෙන. කරුණාය වසෙන අනුකම්පමානෙන. පරිග්ගහෙත්වාති පරිතො ගහෙත්වා, ඵරිත්වාති අත්ථො. පරිච්චාති පරිතො කත්වා, සමන්තතො ඵරිත්වා ඉච්චෙව අත්ථො. ‘‘පටිච්චා’’තිපි [Pg.29] පාඨො. මා පමජ්ජිත්ථාති ‘‘ඣායථා’’ති වුත්තසමථවිපස්සනානං අනනුයුඤ්ජනෙන අඤ්ඤෙන වා කෙනචි පමාදකාරණෙන මා පමාදං ආපජ්ජිත්ථ. නිය්‍යානිකසාසනෙ අකත්තබ්බකරණං විය කත්තබ්බාකරණම්පි පමාදොති. විපත්තිකාලෙති සත්තඅසප්පායාදිවිපත්තියුත්තෙ කාලෙ. සබ්බෙපි සාසනෙ ගුණා ඉධෙව සඞ්ගහං ගච්ඡන්තීති ආහ ‘‘ඣායථ මා පමාදත්ථ…පෙ… අනුසාසනී’’ති. චතුත්ථෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

73-74. En el tercero, 'en su propio interior' (niyakajjhatte) significa en su propio flujo de continuidad. 'Buscando el bienestar' mediante la aplicación de la benevolencia. 'Teniendo compasión' mediante el poder de la compasión. 'Habiendo abrazado' significa habiendo tomado por completo, es decir, habiendo impregnado. 'Habiendo rodeado' (pariccā) significa habiendo hecho alrededor, es decir, habiendo impregnado por todas partes; existe también la variante 'paṭiccā'. 'No seáis negligentes' significa no caigáis en la negligencia por no practicar la tranquilidad y la visión cabal mencionadas en 'meditad', o por cualquier otra causa de negligencia. En la Enseñanza que conduce a la liberación, tanto hacer lo que no debe hacerse como no hacer lo que debe hacerse se considera negligencia. 'En tiempos de adversidad' significa en tiempos dotados de las siete condiciones no favorables, etc. Dijo 'meditad, no seáis negligentes... esta es nuestra instrucción' porque todas las virtudes de la Enseñanza se agrupan en este punto. En el cuarto discurso no hay nada que comentar.

පඨමධම්මවිහාරීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Primer Discurso sobre el que Mora en el Dhamma y otros.

5. පඨමයොධාජීවසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Primer Discurso sobre el Guerrero Profesional.

75. පඤ්චමෙ යුජ්ඣනං යොධො, සො ආජීවො එතෙසන්ති යොධාජීවා. තෙනාහ ‘‘යුද්ධූපජීවිනො’’ති. සන්ථම්භිත්වා ඨාතුං න සක්කොතීති බද්ධො ධිතිසම්පන්නො ඨාතුං න සක්කොති. සමාගතෙති සම්පත්තෙ. බ්‍යාපජ්ජතීති විකාරමාපජ්ජති. තෙනාහ ‘‘පකතිභාවං ජහතී’’ති.

75. En el quinto, 'yodha' es el combate, y aquellos cuyo medio de vida es ese son 'guerreros profesionales' (yodhājīvā). Por eso dice 'quienes viven de la guerra'. 'Incapaz de mantenerse firme' significa que incluso alguien dotado de determinación es incapaz de mantenerse firme. 'Habiendo llegado' significa habiendo ocurrido. 'Se perturba' significa que sufre una alteración; por eso dice 'pierde su estado natural'.

රජග්ගස්මින්ති පච්චත්තෙ භුම්මවචනන්ති ආහ ‘‘කිං තස්ස පුග්ගලස්ස රජග්ගං නාමා’’ති. විනිබ්බෙඨෙත්වාති ගහිතග්ගහණං විස්සජ්ජාපෙත්වා. මොචෙත්වාති සරීරතො අපනෙත්වා.

Sobre 'en la punta del polvo' (rajaggasmiṃ), se usa en el sentido de locativo individual y dice: '¿Qué es para esa persona lo que se llama punta del polvo?'. 'Habiendo desenredado' significa habiendo hecho soltar aquello a lo que se estaba aferrado. 'Habiendo liberado' significa habiendo quitado del cuerpo.

පඨමයොධාජීවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Primer Discurso sobre el Guerrero Profesional.

6. දුතියයොධාජීවසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Segundo Discurso sobre el Guerrero Profesional.

76. ඡට්ඨෙ චම්මන්ති ඉමිනා චම්මමයං චම්මමිති සිබ්බිතං, අඤ්ඤං වා කෙටකඵලකාදිං සඞ්ගණ්හාති. ධනුකලාපං සන්නය්හිත්වාති ධනුඤ්චෙව තූණිරඤ්ච සන්නය්හිත්වා සජ්ජෙත්වා. ධනුදණ්ඩස්ස ජියායත්තභාවකරණාදිපි හි ධනුනො සන්නය්හනං. තෙනෙවාහ ‘‘ධනුඤ්ච සරකලාපඤ්ච සන්නය්හිත්වා’’ති. යුද්ධසන්නිවෙසෙන ඨිතන්ති ද්වින්නං සෙනානං බ්‍යූහනසංවිධානනයෙන කතො යො සන්නිවෙසො, තස්ස වසෙන ඨිතං, සෙනාබ්‍යූහසංවිධානවසෙන සන්නිවිට්ඨන්ති වුත්තං හොති. උස්සාහඤ්ච වායාමඤ්ච කරොතීති යුජ්ඣනවසෙන උස්සාහං වායාමඤ්ච කරොති. පරියාපාදෙන්තීති මරණපරියන්තිකං අපරං පාපෙන්ති. තෙනාහ ‘‘පරියාපාදයන්තී’’ති, ජීවිතං පරියාපාදයන්ති මරණං පටිපජ්ජාපෙන්තීති වුත්තං හොති.

76. En el sexto, 'escudo de cuero' (cammaṃ) incluye lo que está hecho de cuero, lo que está cosido con cuero, o cualquier otro protector como un escudo de madera. 'Habiendo equipado el arco y la aljaba' significa habiendo preparado y equipado tanto el arco como la aljaba. Hacer que la vara del arco dependa de la cuerda también es parte de equipar el arco; por eso dijo 'habiendo equipado el arco y el conjunto de flechas'. 'Situado en formación de batalla' significa situado según el modo de disposición y despliegue de los dos ejércitos; es decir, posicionado según la organización de las filas del ejército. 'Realiza esfuerzo y empeño' significa que los realiza en el combate. 'Lo destruyen' significa que lo llevan a un estado final de muerte; por eso dice 'destruyen la vida, causándole la muerte'.

අරක්ඛිතෙනෙව [Pg.30] කායෙනාතිආදීසු හත්ථපාදෙ කීළාපෙන්තො ගීවං විපරිවත්තෙන්තො කායං න රක්ඛති නාම. නානප්පකාරං දුට්ඨුල්ලං කරොන්තො වාචං න රක්ඛති නාම. කාමවිතක්කාදයො විතක්කෙන්තො චිත්තං න රක්ඛති නාම. අනුපට්ඨිතාය සතියාති කායගතාය සතියා අනුපට්ඨිතාය. රාගෙන අනුගතොති රාගෙන අනුපහතො. රාගපරෙතොති වා රාගෙන ඵුට්ඨො ඵුට්ඨවිසෙන විය සප්පෙන.

En frases como 'con el cuerpo desprotegido', se dice que no protege el cuerpo cuando agita manos y pies por diversión o gira el cuello. Se dice que no protege el habla cuando comete diversas clases de actos groseros. Se dice que no protege la mente cuando abriga pensamientos sensuales y otros. 'Con la atención no establecida' significa con la atención dirigida al cuerpo no establecida. 'Acompañado por la pasión' significa herido por la pasión. O 'lleno de pasión' significa tocado por la pasión como por una serpiente cuyo veneno ha penetrado.

අනුදහනට්ඨෙනාති අනුපායප්පටිපත්තියා. සම්පති ආයතිඤ්ච මහාභිතාපට්ඨෙන. අනවත්ථිතසභාවතාය ඉත්තරපච්චුපට්ඨානට්ඨෙන. මුහුත්තරමණීයතාය තාවකාලිකට්ඨෙන. බ්‍යත්තෙහි අභිභවනීයතාය සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගපලිභඤ්ජනට්ඨෙන. ඡෙදනභෙදනාදිඅධිකරණභාවෙන උග්ඝට්ටනසදිසතාය අධිකුට්ටනට්ඨෙන. අවණෙ වණං උප්පාදෙත්වා අන්තො අනුපවිසනසභාවතාය විනිවිජ්ඣනට්ඨෙන. දිට්ඨධම්මිකසම්පරායික අනත්ථනිමිත්තතාය සාසඞ්කසප්පටිභයට්ඨෙන.

Por el sentido de quemar, debido a la práctica de medios incorrectos. Por el sentido de gran tormento, tanto ahora como en el futuro. Por el sentido de manifestación efímera, debido a su naturaleza inestable. Por el sentido de ser transitorio, debido a que el placer dura solo un momento. Por el sentido de quebrantamiento de todos los miembros y partes, debido a ser subyugado por los sabios. Por el sentido de ser como un tajo, similar a ser golpeado por actos de cortar y romper. Por el sentido de perforación, debido a la naturaleza de entrar al interior creando una herida donde no la había. Por el sentido de ser peligroso y temible, por ser la causa de infortunios tanto en esta vida como en la futura.

දුතියයොධාජීවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Segundo Discurso sobre el Guerrero Profesional.

7-8. පඨමඅනාගතභයසුත්තාදිවණ්ණනා

7-8. Comentario al Primer Discurso sobre los Peligros Futuros y otros.

77-78. සත්තමෙ විසෙසස්ස පත්තියා විසෙසස්ස පාපුණනත්ථං. වීරියන්ති පධානවීරියං. තං පන චඞ්කමනවසෙන කරණෙ ‘‘කායික’’න්තිපි වත්තබ්බතං ලභතීති ආහ – ‘‘දුවිධම්පී’’ති. සත්ථකවාතාති සන්ධිබන්ධනානි කත්තරියා ඡින්දන්තා විය පවත්තවාතා. තෙනාහ – ‘‘සත්ථං වියා’’තිආදි. කතකම්මෙහීති කතචොරකම්මෙහි. තෙ කිර කතකම්මා යං නෙසං දෙවතං ආයාචිත්වා කම්මං නිප්ඵන්නං, තස්ස උපකාරත්ථාය මනුස්සෙ මාරෙත්වා ගලලොහිතානි ගණ්හන්ති. තෙ ‘‘අඤ්ඤෙසු මනුස්සෙසු මාරියමානෙසු කොලාහලං උප්පජ්ජිස්සති, පබ්බජිතං පරියෙසන්තො නාම නත්ථී’’ති මඤ්ඤමානා භික්ඛූ ගහෙත්වා මාරෙන්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං. අකතකම්මෙහීති අටවිතො ගාමං ආගමනකාලෙ කම්මනිප්ඵත්තත්ථං පුරෙතරං බලිකම්මං කාතුකාමෙහි. තෙනෙවාහ – ‘‘චොරිකං කත්වා නික්ඛන්තා කතකම්මා නාමා’’තිආදි. අට්ඨමෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

77-78. En el séptimo, "para el logro de la distinción" significa con el propósito de alcanzar la excelencia. "Energía" se refiere al esfuerzo supremo. Dado que esto se realiza mediante la meditación caminando, también recibe el nombre de "corporal"; por eso dice: "de ambos tipos". "Vientos cortantes" son vientos que actúan como si cortaran los ligamentos y articulaciones con tijeras. Por eso dice: "como un arma", etc. "Por quienes han cometido crímenes" se refiere a quienes han realizado actos de bandidaje. Se dice que estos criminales, para agradecer a la deidad a quien le suplicaron para que se cumpliera su acción, matan seres humanos y toman la sangre de sus gargantas. Pensando que "si se mata a otros hombres surgirá un gran alboroto, pero no hay nadie que busque a un renunciante", capturan y matan a los monjes. A eso se refiere lo dicho. "Por quienes no han cometido crímenes" se refiere a aquellos que, al venir del bosque hacia la aldea, desean realizar un rito de sacrificio previo para el éxito de su acción. Por eso dice: "quienes han salido tras cometer un robo se llaman katakammā", etc. En el octavo no hay nada que comentar.

පඨමඅනාගතභයසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al primer Discurso sobre los Peligros Futuros y otros ha terminado.

9. තතියඅනාගතභයසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Tercer Discurso sobre los Peligros Futuros

79. නවමෙ [Pg.31] පාළිගම්භීරාති (සං. නි. ටී. 2.2.229) පාළිවසෙන ගම්භීරා අගාධා දුක්ඛොගාහා සල්ලසුත්තසදිසා. සල්ලසුත්තඤ්හි (සු. නි. 579) ‘‘අනිමිත්තමනඤ්ඤාත’’න්තිආදිනා පාළිවසෙන ගම්භීරං, න අත්ථගම්භීරං. තථා හි තත්ථ තා තා ගාථා දුවිඤ්ඤෙය්‍යරූපා තිට්ඨන්ති. දුවිඤ්ඤෙය්‍යඤ්හි ඤාණෙන දුක්ඛොගාහන්ති කත්වා ‘‘ගම්භීර’’න්ති වුච්චති. පුබ්බාපරංපෙත්ථ කාසඤ්චි ගාථානං දුවිඤ්ඤෙය්‍යතාය දුක්ඛොගාහමෙව, තස්මා පාළිවසෙන ගම්භීරං. අත්ථගම්භීරාති අත්ථවසෙන ගම්භීරා මහාවෙදල්ලසුත්තසදිසා, මහාවෙදල්ලසුත්තස්ස (ම. නි. 1.449 ආදයො) අත්ථවසෙන ගම්භීරතා පාකටායෙව. ලොකං උත්තරතීති ලොකුත්තරො, සො අත්ථභූතො එතෙසං අත්ථීති ලොකුත්තරා. තෙනාහ – ‘‘ලොකුත්තරධම්මදීපකා’’ති. සුඤ්ඤතාපටිසංයුත්තාති සත්තසුඤ්ඤධම්මප්පකාසකා. තෙනාහ ‘‘ඛන්ධධාතුආයතනපච්චයාකාරප්පටිසංයුත්තා’’ති. උග්ගහෙතබ්බං පරියාපුණිතබ්බන්ති ච ලිඞ්ගවචනවිපල්ලාසෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘උග්ගහෙතබ්බෙ චෙව වළඤ්ජෙතබ්බෙ චා’’ති. කවිනො කම්මං කවිතා. යස්ස පන යං කම්මං, තං තෙන කතන්ති වුච්චතීති ආහ ‘‘කවිතාති කවීහි කතා’’ති. කාවෙය්‍යන්ති කබ්‍යං, කබ්‍යන්ති ච කවිනා වුත්තන්ති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘තස්සෙව වෙවචන’’න්ති. චිත්තක්ඛරාති චිත්‍රාකාරඅක්ඛරා. ඉතරං තස්සෙව වෙවචනං. සාසනතො බහිද්ධා ඨිතාති න සාසනාවචරා. බාහිරකසාවකෙහීති ‘‘බුද්ධා’’ති අප්පඤ්ඤාතානං යෙසං කෙසඤ්චි සාවකෙහි. සුස්සූසිස්සන්තීති අක්ඛරචිත්තතාය චෙව සරසම්පත්තියා ච අත්තමනා හුත්වා සාමණෙරදහරභික්ඛුමාතුගාමමහාගහපතිකාදයො ‘‘එස ධම්මකථිකො’’ති සන්නිපතිත්වා සොතුකාමා භවිස්සන්ති.

79. En el noveno, "profundos en cuanto al texto" significa profundos, insondables y difíciles de penetrar por su lenguaje canónico, similares al Salla Sutta. Pues el Salla Sutta es profundo por su lenguaje, comenzando con "sin señal, desconocido", pero no por su significado profundo. De hecho, allí esas estrofas se presentan de una forma difícil de comprender. Se llama "profundo" porque es difícil de penetrar y comprender mediante el conocimiento. Debido a la dificultad de comprensión de algunas estrofas en su orden anterior y posterior, es difícil de penetrar; por lo tanto, es profundo en cuanto al texto. "Profundos en cuanto al significado" significa profundos por su sentido, similares al Mahāvedalla Sutta; la profundidad del Mahāvedalla Sutta por su significado es bien conocida. "Cruza el mundo", por tanto es "supramundano", y lo que tiene este significado como su esencia es "supramundano". Por eso dice: "iluminan los estados supramundanos". "Relacionados con la vacuidad" significa que exponen la doctrina del vacío de un ser. Por eso dice: "relacionados con los agregados, elementos, bases y el origen dependiente". "Lo que debe ser aprendido, lo que debe ser dominado" se expresa con un cambio de género y número, por eso dice: "tanto lo que debe ser aprendido como lo que debe ser usado". El trabajo de un poeta es la "poesía". Se dice que lo que es el trabajo de alguien ha sido hecho por él; por eso dice: "poesía significa lo hecho por poetas". "Kāveyya" es un poema, y "kabya" significa lo dicho por un poeta. Por eso dice: "es un sinónimo de lo mismo". "De letras hermosas" significa letras de formas variadas. El otro término es un sinónimo de esto mismo. "Situados fuera de la Dispensación" significa que no pertenecen al ámbito de la Enseñanza. "Por los discípulos de los de afuera" se refiere a los discípulos de cualesquiera que no son reconocidos como "Budas". "Escucharán" significa que, deleitados por la belleza de las letras y la perfección del sonido, novicios, monjes jóvenes, mujeres y grandes jefes de familia se reunirán pensando "este es un expositor del Dhamma" y desearán escuchar.

තතියඅනාගතභයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Tercer Discurso sobre los Peligros Futuros ha terminado.

10. චතුත්ථඅනාගතභයසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Cuarto Discurso sobre los Peligros Futuros

80. දසමෙ පඤ්චවිධෙන සංසග්ගෙනාති ‘‘සවනසංසග්ගො, දස්සනසංසග්ගො, සමුල්ලාපසංසග්ගො, සම්භොගසංසග්ගො, කායසංසග්ගො’’ති එවං වුත්තෙන පඤ්චවිධෙන සංසග්ගෙන. සංසජ්ජති එතෙනාති සංසග්ගො, රාගො. සවනහෙතුකො, සවනවසෙන වා පවත්තො සංසග්ගො සවනසංසග්ගො. එස නයො [Pg.32] සෙසෙසුපි. කායසංසග්ගො පන කායපරාමාසො. තෙසු පරෙහි වා කථියමානං රූපාදිසම්පත්තිං අත්තනා වා සිතලපිතගීතසද්දං සුණන්තස්ස සොතවිඤ්ඤාණවීථිවසෙන උප්පන්නො රාගො සවනසංසග්ගො නාම. විසභාගරූපං ඔලොකෙන්තස්ස පන චක්ඛුවිඤ්ඤාණවීථිවසෙන උප්පන්නො රාගො දස්සනසංසග්ගො නාම. අඤ්ඤමඤ්ඤආලාපසල්ලාපවසෙන උප්පන්නරාගො සමුල්ලාපසංසග්ගො නාම. භික්ඛුනො භික්ඛුනියා සන්තකං, භික්ඛුනියා භික්ඛුස්ස සන්තකං ගහෙත්වා පරිභොගකරණවසෙන උප්පන්නරාගො සම්භොගසංසග්ගො නාම. හත්ථග්ගාහාදිවසෙන උප්පන්නො රාගො කායසංසග්ගො නාම.

80. En el décimo, "por el contacto de cinco tipos" se refiere a lo dicho como: "contacto por audición, contacto por visión, contacto por conversación, contacto por disfrute compartido y contacto físico". Aquello por lo cual uno se apega es el "contacto", es decir, el deseo. El contacto causado por oír, o que ocurre mediante la audición, es el contacto por audición. Este método se aplica a los demás. El contacto físico es el roce de los cuerpos. Entre estos, el deseo surgido a través del proceso de la conciencia auditiva de quien escucha a otros hablar sobre la belleza de las formas, etc., o escucha por sí mismo el sonido de risas y cantos, se llama "contacto por audición". El deseo surgido a través del proceso de la conciencia visual de quien mira una forma del sexo opuesto se llama "contacto por visión". El deseo surgido mediante el intercambio de palabras y conversación se llama "contacto por conversación". El deseo surgido mediante el uso de pertenencias de una monja por parte de un monje, o de pertenencias de un monje por parte de una monja, se llama "contacto por disfrute compartido". El deseo surgido mediante el contacto de las manos, etc., se llama "contacto físico".

අනෙකවිහිතන්ති අන්නසන්නිධිපානසන්නිධිවත්ථසන්නිධියානසන්නිධිසයනසන්නිධිගන්ධසන්නිධි- ආමිසසන්නිධිවසෙන අනෙකප්පකාරං. සන්නිධිකතස්සාති එතෙන ‘‘සන්නිධිකාරපරිභොග’’න්ති (ධ. ස. තිකමාතිකා 10) එත්ථ කාර-සද්දස්ස කම්මත්ථතං දස්සෙති. යථා වා ‘‘ආචයං ගාමිනො’’ති වත්තබ්බෙ අනුනාසිකලොපෙන ‘‘ආචයගාමිනො’’ති නිද්දෙසො කතො, එවං ‘‘සන්නිධිකාරං පරිභොග’’න්ති වත්තබ්බෙ අනුනාසිකලොපෙන ‘‘සන්නිධිකාරපරිභොග’’න්ති වුත්තං, සන්නිධිං කත්වා පරිභොගන්ති අත්ථො.

"De diversas maneras" significa de múltiples clases según el acopio de comida, de bebida, de ropa, de vehículos, de lechos, de perfumes y de bienes materiales. "Del uso de lo acopiado": con esto se muestra que la palabra "kāra" en la expresión "sannidhikāraparibhoga" tiene el sentido de un objeto de la acción. O bien, así como se dice "ācayagāmino" eliminando el sonido nasal donde debería decirse "ācayaṃ gāmino", así en lugar de decir "sannidhikāraṃ paribhogaṃ" se dice "sannidhikāraparibhogaṃ" eliminando el sonido nasal; el significado es: "usar después de haber acopiado".

‘‘සන්නිධිකතස්ස පරිභොග’’න්ති එත්ථ (දී. නි. අට්ඨ. 1.12) පන දුවිධා කථා විනයවසෙන සල්ලෙඛවසෙන ච. විනයවසෙන තාව යං කිඤ්චි අන්නං අජ්ජ පටිග්ගහිතං අපරජ්ජු සන්නිධිකාරං හොති, තස්ස පරිභොගෙ පාචිත්තියං. අත්තනා ලද්ධං පන සාමණෙරානං දත්වා තෙහි ලද්ධං වා පාපෙත්වා දුතියදිවසෙ භුඤ්ජිතුං වට්ටති, සල්ලෙඛො පන න හොති. පානසන්නිධිම්හිපි එසෙව නයො. වත්ථසන්නිධිම්හි අනධිට්ඨිතාවිකප්පිතං සන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති. අයං නිප්පරියායකථා. පරියායතො පන තිචීවරසන්තුට්ඨෙන භවිතබ්බං, චතුත්ථං ලභිත්වා අඤ්ඤස්ස දාතබ්බං. සචෙ යස්ස කස්සචි දාතුං න සක්කොති, යස්ස පන දාතුකාමො හොති, සො උද්දෙසත්ථාය වා පරිපුච්ඡත්ථාය වා ගතො, ආගතමත්තෙ දාතබ්බං, අදාතුං න වට්ටති. චීවරෙ පන අප්පහොන්තෙ, සතියා වා පච්චාසාය අනුඤ්ඤාතකාලං ඨපෙතුං වට්ටති. සූචිසුත්තචීවරකාරකානං අලාභෙ තතොපි විනයකම්මං කත්වා ඨපෙතුං වට්ටති ‘‘ඉමස්මිං ජිණ්ණෙ පුන ඊදිසං කුතො ලභිස්සාමී’’ති පන ඨපෙතුං න වට්ටති, සන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති.

Sobre ‘el uso de lo que ha sido almacenado’ (sannidhikatassa paribhoga), hay aquí (Dī. Ni. Aṭṭha. 1.12) dos tipos de explicación: según el Vinaya y según el Sallekha (la austeridad). Según el Vinaya, cualquier alimento recibido hoy que se guarda para el día siguiente se considera almacenamiento; su consumo constituye una ofensa pācittiya. Sin embargo, si uno entrega lo recibido a los novicios o lo hace llegar a través de ellos para comerlo al día siguiente, es permisible por el Vinaya, pero no constituye sallekha. Lo mismo se aplica al almacenamiento de bebidas. En cuanto al almacenamiento de telas, lo que no ha sido determinado (anadhiṭṭhita) ni asignado (avikappita) se considera almacenamiento y perturba el sallekha. Esta es la explicación directa. En sentido figurado, uno debe estar satisfecho con los tres mantos; si se recibe un cuarto, debe entregarse a otro. Si no puede dárselo a nadie en ese momento, pero desea dárselo a alguien que ha salido para estudiar o preguntar, debe dárselo tan pronto como regrese; no es lícito no dárselo. Si los mantos son insuficientes, es lícito conservarlos durante el período permitido con la intención o esperanza de completarlos. En ausencia de aguja, hilo o de quienes confeccionan mantos, es lícito conservarlos realizando el procedimiento del Vinaya; pero no es lícito guardarlos pensando: ‘cuando este se desgaste, ¿de dónde obtendré otro igual?’. Esto constituye almacenamiento y perturba el sallekha.

යානසන්නිධිම්හි [Pg.33] යානං නාම වය්හං රථො සකටං සන්දමානිකා පාටඞ්කීති. න පනෙතං පබ්බජිතස්ස යානං, උපාහනං පන යානං. එකභික්ඛුස්ස හි එකො අරඤ්ඤවාසත්ථාය, එකො ධොතපාදකත්ථායාති උක්කංසතො ද්වෙ උපාහනසඞ්ඝාටකා වට්ටන්ති, තතියං ලභිත්වා අඤ්ඤස්ස දාතබ්බො. ‘‘ඉමස්මිං ජිණ්ණෙ අඤ්ඤං කුතො ලභිස්සාමී’’ති ඨපෙතුං න වට්ටති, සන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති. සයනසන්නිධිම්හි සයනන්ති මඤ්චො. එකස්ස භික්ඛුනො එකො සයනගබ්භෙ, එකො දිවාට්ඨානෙති උක්කංසතො ද්වෙ මඤ්චා වට්ටන්ති. තතො උත්තරිං ලභිත්වා අඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො, ගණස්ස වා දාතබ්බො, අදාතුං න වට්ටති, සන්නිධි චෙව හොති, සල්ලෙඛො ච කුප්පති. ගන්ධසන්නිධිම්හි භික්ඛුනො කණ්ඩුකච්ඡුඡවිදොසාදිආබාධෙ සති ගන්ධා වට්ටන්ති. ගන්ධත්ථිකෙන ගන්ධඤ්ච ආහරාපෙත්වා තස්මිං රොගෙ වූපසන්තෙ අඤ්ඤෙසං වා ආබාධිකානං දාතබ්බං, ද්වාරෙ පඤ්චඞ්ගුලිඝරධූපනාදීසු වා උපනෙතබ්බං. ‘‘පුන රොගෙ සති භවිස්සතී’’ති ඨපෙතුං න වට්ටති, ගන්ධසන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති.

Respecto al almacenamiento de vehículos, se entiende por vehículo los palanquines, carruajes, carretas y literas. Pero estos no son vehículos para un renunciante; para él, las sandalias son su vehículo. Para un solo bhikkhu, se permiten como máximo dos pares de sandalias: uno para habitar en el bosque y otro para lavarse los pies; si recibe un tercero, debe darlo a otro. No es lícito guardarlo pensando: ‘cuando este se desgaste, ¿de dónde obtendré otro?’. Esto constituye almacenamiento y perturba el sallekha. Respecto al almacenamiento de lechos, por lecho se entiende la cama. Para un bhikkhu, se permiten como máximo dos camas: una en la habitación de dormir y otra para el lugar de estancia diurna. Si recibe más de eso, debe darla a otro bhikkhu o a la comunidad; no es lícito no darla, pues constituye almacenamiento y se perturba el sallekha. Respecto al almacenamiento de fragancias, estas son lícitas para un bhikkhu si padece enfermedades como sarna, eccema o afecciones cutáneas. Habiendo obtenido la fragancia con el propósito medicinal, una vez que la enfermedad ha cesado, debe entregarse a otros enfermos o usarse para el incienso en el templo o las entradas. No es lícito guardarla pensando: ‘será útil si vuelvo a enfermar’; esto constituye almacenamiento de fragancias y perturba el sallekha.

ආමිසන්ති වුත්තාවසෙසං දට්ඨබ්බං. සෙය්‍යථිදං – ඉධෙකච්චො භික්ඛු ‘‘තථාරූපෙ කාලෙ උපකාරාය භවිස්සන්තී’’ති තිලතණ්ඩුලමුග්ගමාසනාළිකෙරලොණමච්ඡසප්පිතෙලකුලාලභාජනාදීනි ආහරාපෙත්වා ඨපෙති. සො වස්සකාලෙ කාලස්සෙව සාමණෙරෙහි යාගුං පචාපෙත්වා පරිභුඤ්ජිත්වා ‘‘සාමණෙර උදකකද්දමෙ දුක්ඛං ගාමං පවිසිතුං, ගච්ඡ අසුකකුලං ගන්ත්වා මය්හං විහාරෙ නිසින්නභාවං ආරොචෙහි, අසුකකුලතො දධිආදීනි ආහරා’’ති පෙසෙති. භික්ඛූහි ‘‘කිං, භන්තෙ, ගාමං පවිසිස්සාමා’’ති වුත්තෙපි ‘‘දුප්පවෙසො, ආවුසො, ඉදානි ගාමො’’ති වදති. තෙ ‘‘හොතු, භන්තෙ, අච්ඡථ තුම්හෙ, මයං භික්ඛං පරියෙසිත්වා ආහරිස්සාමා’’ති ගච්ඡන්ති. අථ සාමණෙරො දධිආදීනි ආහරිත්වා භත්තඤ්ච බ්‍යඤ්ජනඤ්ච සම්පාදෙත්වා උපනෙති, තං භුඤ්ජන්තස්සෙව උපට්ඨාකා භත්තං පහිණන්ති, තතොපි මනාපමනාපං භුඤ්ජති. අථ භික්ඛූ පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා ආගච්ඡන්ති, තතොපි මනාපමනාපං භුඤ්ජතියෙව. එවං චතුමාසම්පි වීතිනාමෙති. අයං වුච්චති භික්ඛු මුණ්ඩකුටුම්බිකජීවිකං ජීවති, න සමණජීවිකන්ති. එවරූපො ආමිසසන්නිධි නාම හොති. භික්ඛුනො පන වසනට්ඨානෙ එකා තණ්ඩුලනාළි එකො ගුළපිණ්ඩො [Pg.34] කුඩුවමත්තං සප්පීති එත්තකං නිධෙතුං වට්ටති අකාලෙ සම්පත්තචොරානං අත්ථාය. තෙ හි එත්තකං ආමිසපටිසන්ථාරං අලභන්තා ජීවිතා වොරොපෙය්‍යුං, තස්මා සචෙ හි එත්තකං නත්ථි, ආහරාපෙත්වාපි ඨපෙතුං වට්ටති. අඵාසුකකාලෙ ච යදෙත්ථ කප්පියං, තං අත්තනාපි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. කප්පියකුටියං පන බහුං ඨපෙන්තස්සපි සන්නිධි නාම නත්ථි.

El término ‘sustento material’ (āmisa) debe entenderse como el resto de las cosas mencionadas. Por ejemplo: aquí, cierto bhikkhu, pensando ‘serán útiles en tal momento’, hace traer y almacena sésamo, arroz, frijoles mungo, frijoles negros, cocos, sal, pescado, mantequilla clarificada, aceite, vasijas de barro, etc. Durante la temporada de lluvias, hace que los novicios preparen gachas temprano y, tras consumirlas, los envía diciendo: ‘novicio, es difícil entrar a la aldea con el barro y el agua; ve a tal familia, diles que estoy en el monasterio y trae cuajada y otras cosas de su casa’. Incluso cuando otros bhikkhus le preguntan: ‘venerable, ¿entraremos a la aldea?’, él responde: ‘ahora es difícil entrar, hermanos’. Ellos dicen: ‘está bien, venerable, quédese usted, nosotros buscaremos limosna y la traeremos’, y se marchan. Entonces el novicio trae la cuajada y demás, prepara arroz y acompañamientos y se los ofrece; mientras come, sus devotos le envían comida, y él come lo que le place. Luego, cuando los bhikkhus regresan con la limosna, él vuelve a comer lo que le gusta. Así pasa incluso los cuatro meses de lluvia. De este bhikkhu se dice que vive la vida de un ‘propietario calvo’ (muṇḍakuṭumbika) y no la vida de un asceta. Esto es lo que se llama almacenamiento de sustento material. No obstante, en el lugar de residencia de un bhikkhu, es lícito guardar una medida de arroz, un trozo de azúcar y una pequeña cantidad de mantequilla clarificada para los ladrones que pudieran llegar en un momento inoportuno. Pues ellos, al no recibir tal hospitalidad material, podrían quitarle la vida; por lo tanto, si no se tiene, es lícito incluso mandarlo a traer y guardarlo. Y en caso de enfermedad, lo que sea permitido de allí, es lícito que él mismo lo consuma. Sin embargo, no se considera almacenamiento prohibido aunque se guarde mucho en una bodega permitida (kappiyakuṭi).

චතුත්ථඅනාගතභයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al cuarto discurso sobre los peligros futuros.

යොධාජීවවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al grupo de los guerreros (Yodhājīvavagga).

(9) 4. ථෙරවග්ගො

(9) 4. Grupo de los Ancianos (Theravaggo)

1-2. රජනීයසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. Comentario al Discurso sobre lo Provocador de Pasión y otros.

81-82. චතුත්ථස්ස පඨමං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. දුතියෙ ගුණමක්ඛනාය පවත්තොපි අත්තනො කාරකං ගූථෙන පහරන්තං ගූථො විය පඨමතරං මක්ඛෙතීති මක්ඛො, සො එතස්ස අත්ථීති මක්ඛී. පළාසතීති පළාසො, පරස්ස ගුණෙ ඩංසිත්වා විය අපනෙතීති අත්ථො. සො එතස්ස අත්ථීති පළාසී. පළාසී පුග්ගලො හි දුතියස්ස ධුරං න දෙති, සම්පසාරෙත්වා තිට්ඨති. තෙනාහ ‘‘යුගග්ගාහලක්ඛණෙන පළාසෙන සමන්නාගතො’’ති.

81-82. La primera parte del cuarto es fácil de entender. En la segunda, el término ‘makkha’ (denigración/hipocresía) se refiere a quien, incluso cuando se le presentan virtudes, las mancha primero, como alguien que golpea a quien actúa para él con excremento. Aquel que posee esto es un ‘makkhī’ (denigrador). ‘Paḷāsa’ (rivalidad/encono) significa que uno desprecia las virtudes de otro como si las mordiera para eliminarlas. Aquel que posee esto es un ‘paḷāsī’. Una persona con paḷāsa no cede el paso a otro, sino que se mantiene firme en rivalidad. Por eso se dice: ‘dotado de paḷāsa, que tiene la característica de rivalizar’.

රජනීයසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Discurso sobre lo Provocador de Pasión y otros.

3. කුහකසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Discurso sobre el Embaucador.

83. තතියෙ තීහි කුහනවත්ථූහීති සාමන්තජප්පනඉරියාපථසන්නිස්සිතපච්චයප්පටිසෙවනභෙදතො තිප්පභෙදෙහි කුහනවත්ථූහි. තිවිධෙන කුහනවත්ථුනා ලොකං කුහයති විම්හාපයති ‘‘අහො අච්ඡරියපුරිසො’’ති අත්තනි පරෙසං විම්හයං උප්පාදෙතීති කුහකො. ලාභසක්කාරත්ථිකො හුත්වා ලපති අත්තානං දායකං වා උක්ඛිපිත්වා යථා සො කිඤ්චි දදාති, එවං උක්කාචෙත්වා කථෙතීති ලපකො. නිමිත්තං සීලං තස්සාති නෙමිත්තිකො, නිමිත්තෙන වා චරති, නිමිත්තං වා කරොතීති නෙමිත්තිකො. නිමිත්තන්ති ච පරෙසං පච්චයදානසඤ්ඤුප්පාදකං කායවචීකම්මං වුච්චති[Pg.35]. නිප්පෙසො සීලමස්සාති නිප්පෙසිකො. නිප්පිසතීති වා නිප්පෙසො, නිප්පෙසොයෙව නිප්පෙසිකො. නිප්පෙසොති ච සඨපුරිසො විය ලාභසක්කාරත්ථං අක්කොසනුප්පණ්ඩනපරපිට්ඨිමංසිකතාදි.

83. En el tercer discurso, ‘por tres formas de embaucamiento’ (tīhi kuhanavatthūhi) se refiere a las tres clases de engaño basadas en el uso de los requisitos, la postura corporal y el habla indirecta. Es ‘embaucador’ (kuhako) aquel que, mediante estas tres formas, engaña y asombra al mundo, provocando admiración en los demás hacia sí mismo, pensando: ‘¡oh, qué hombre tan extraordinario!’. Es ‘lisonjero’ (lapako) aquel que, deseando ganancias y honores, habla ensalzándose a sí mismo o al donante para que este le dé algo, hablando de manera exagerada. ‘Nemittika’ (el que da señales) es aquel cuya conducta consiste en dar señales, o que actúa mediante señales; se llama señal al acto corporal o verbal que genera en otros la idea de dar un requisito. ‘Nippesiko’ (el extorsionador) es aquel cuyo carácter es la extorsión. Se llama extorsión al acto de presionar a otros; es el comportamiento de un hombre astuto que, para obtener ganancias y honores, recurre al insulto, la burla, la difamación y otros medios similares.

කුහකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Discurso sobre el Embaucador.

6-7. පටිසම්භිදාප්පත්තසුත්තාදිවණ්ණනා

6-7. Comentario al discurso sobre la obtención de los conocimientos analíticos y otros.

86-87. ඡට්ඨෙ පටිසම්භිදාසු යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. උච්චාවචානීති උච්චනීචානි. තෙනාහ ‘‘මහන්තඛුද්දකානී’’ති. කිංකරණීයානීති ‘‘කිං කරොමී’’ති එවං වත්වා කත්තබ්බකම්මානි. තත්ථ උච්චකම්මානි නාම චීවරස්ස කරණං, රජනං, චෙතියෙ සුධාකම්මං, උපොසථාගාරචෙතියඝරබොධිඝරෙසු කත්තබ්බකම්මන්ති එවමාදි. අවචකම්මං නාම පාදධොවනමක්ඛනාදි ඛුද්දකකම්මං. තත්‍රුපායාසාති තත්‍රුපගමනියා, තත්‍ර තත්‍ර මහන්තෙ ඛුද්දකෙ ච කම්මෙ සාධනවසෙන උපගච්ඡන්තියාති අත්ථො. තස්ස තස්ස කම්මස්ස නිප්ඵාදනෙ සමත්ථායාති වුත්තං හොති. තත්‍රුපායායාති වා තත්‍ර තත්‍ර කම්මෙ සාධෙතබ්බෙ උපායභූතාය. අලං කාතුන්ති කාතුං සමත්ථො හොති. අලං සංවිධාතුන්ති විචාරෙතුං සමත්ථො. සත්තමං උත්තානමෙව.

86-87. En el sexto [discurso], lo que debe decirse sobre las discriminaciones analíticas (paṭisambhidā) ya se ha dicho anteriormente. «Uccāvacāni» significa altos y bajos. Por eso se dice: «grandes y pequeños». «Kiṃkaraṇīyāni» se refiere a las tareas que deben realizarse tras haber dicho: «¿qué debo hacer?». Allí, las tareas elevadas (uccakamma) son, por ejemplo, la confección de túnicas, el teñido, el enlucido de una estupa, y las tareas que deben realizarse en la sala del Uposatha, el pabellón de la estupa y el pabellón del árbol Bodhi. Las tareas bajas (avacakamma) son tareas menores como lavar y ungir los pies. «Tatrupāyāsā» significa que se llega allí; el sentido es que se llega mediante el cumplimiento de aquellas diversas tareas, grandes y pequeñas. Se dice con el significado de ser capaz de llevar a cabo cada tarea respectiva. O bien, «tatrupāyāyā» significa que sirve como medio para realizar las diversas tareas que deben llevarse a cabo. «Alaṃ kātuṃ» significa que es capaz de hacer. «Alaṃ saṃvidhātuṃ» significa que es capaz de organizar o dirigir. El séptimo [discurso] es de significado evidente.

පටිසම්භිදාප්පත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al discurso sobre la obtención de los conocimientos analíticos y otros.

8. ථෙරසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al discurso sobre los ancianos (theras).

88. අට්ඨමෙ ථිරභාවප්පත්තොති සාසනෙ ථිරභාවං අනිවත්තිභාවං පත්ථො. පබ්බජිතො හුත්වා බහූ රත්තියො ජානාතීති රත්තඤ්ඤූ. තෙනාහ ‘‘පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨායා’’තිආදි. පාකටොති අයථාභූතගුණෙහි චෙව යථාභූතගුණෙහි ච සමුග්ගතො. යසො එතස්ස අත්ථීති යසස්සී, යසං සිතො නිස්සිතො වා යසස්සී. තෙනාහ ‘‘යසනිස්සිතො’’ති. අසතං අසාධූනං ධම්මා අසද්ධම්මා, අසන්තා වා අසුන්දරා ගාරය්හා ලාමකා ධම්මාති අසද්ධම්මා. විපරියායෙන සද්ධම්මා වෙදිතබ්බා.

88. En el octavo [discurso], «thirabhāvappatto» significa que ha alcanzado la firmeza, el estado de no retroceso en la Enseñanza. «Rattaññū» (el de larga experiencia) es quien, habiéndose ordenado, conoce muchas noches. Por eso se dice: «a partir del día de su ordenación», etc. «Pākaṭo» (renombrado) significa que ha surgido tanto por cualidades falsas como por cualidades reales. «Yasassī» es aquel que posee fama (yasa), o bien «yasassī» es quien depende o se apoya en la fama. Por eso se dice: «dependiente de la fama». «Asaddhammā» son las enseñanzas de los malvados, de los que no son buenos; o bien, «asaddhammā» son enseñanzas inexistentes, no bellas, censurables y bajas. Lo contrario debe entenderse como «saddhammā» (las enseñanzas verdaderas).

ථෙරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al discurso sobre los ancianos.

9. පඨමසෙඛසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al primer discurso sobre el aprendiz (sekha).

89. නවමෙ [Pg.36] ආරමිතබ්බට්ඨෙන කම්මං ආරාමො එතස්සාති කම්මාරාමො, තස්ස භාවො කම්මාරාමතා. තත්ථ කම්මන්ති ඉතිකත්තබ්බං කම්මං වුච්චති. සෙය්‍යථිදං – චීවරවිචාරණං චීවරකම්මකරණං උපත්ථම්භනං පත්තත්ථවිකඅංසබද්ධකකායබන්ධනධම්මකරණආධාරකපාදකථලිකසම්මජ්ජනිආදීනං කරණන්ති. එකච්චො හි එතානි කරොන්තො සකලදිවසං එතානෙව කරොති, තං සන්ධායෙස පටික්ඛෙපො. යො පන එතෙසං කරණවෙලායමෙව තානි කරොති, උද්දෙසවෙලාය උද්දෙසං ගණ්හාති, සජ්ඣායවෙලාය සජ්ඣායති, චෙතියඞ්ගණවත්තවෙලාය චෙතියඞ්ගණවත්තං කරොති, මනසිකාරවෙලාය මනසිකාරං කරොති, න සො කම්මාරාමො නාම. භස්සාරාමතාති එත්ථ යො ඉත්ථිවණ්ණපුරිසවණ්ණාදිවසෙන ආලාපසල්ලාපං කරොන්තොයෙව දිවසඤ්ච රත්තිඤ්ච වීතිනාමෙති, එවරූපො භස්සෙ පරියන්තකාරී න හොති, අයං භස්සාරාමො නාම. යො පන රත්තිම්පි දිවසම්පි ධම්මං කථෙති, පඤ්හං විස්සජ්ජෙති, අයං අප්පභස්සො භස්සෙ පරියන්තකාරීයෙව. කස්මා? ‘‘සන්නිපතිතානං වො, භික්ඛවෙ, ද්වයං කරණීයං ධම්මී වා කථා, අරියො වා තුණ්හීභාවො’’ති (ම. නි. 1.273; උදා. 12, 28, 29) වුත්තත්තා.

89. En el noveno, «kammārāmo» es aquel para quien el trabajo es su deleite, en el sentido de que uno debe deleitarse en ello; su estado es «kammārāmatā» (deleite en el trabajo). Allí, «kamma» se refiere a lo que debe hacerse. A saber: el cuidado de las túnicas, la confección de túnicas, el mantenimiento, la fabricación de fundas para el cuenco, correas para el hombro, cinturones, filtros de agua, soportes, taburetes para los pies, escobas, etc. Pues alguien, al hacer estas cosas, las hace durante todo el día; a esto se refiere la censura. Pero aquel que hace estas cosas solo en el momento de hacerlas, que en el momento de la instrucción recibe instrucción, en el momento del recitado recita, en el momento de los deberes en el patio de la estupa cumple con esos deberes, y en el momento de la atención mental practica la atención mental, ese no es llamado «kammārāmo». En cuanto a «bhassārāmatā» (deleite en la charla), aquel que pasa el día y la noche conversando sobre las cualidades de las mujeres, las cualidades de los hombres, etc., tal persona no pone fin a la charla; este es llamado «bhassārāmo». Pero aquel que habla del Dhamma o responde preguntas tanto de noche como de día, es de pocas palabras y verdaderamente pone fin a la charla. ¿Por qué? Porque se ha dicho: «Monjes, para vosotros que os habéis reunido, hay dos cosas que deben hacerse: la conversación sobre el Dhamma o el noble silencio».

නිද්දාරාමතාති එත්ථ යො ගච්ඡන්තොපි නිසින්නොපි නිපන්නොපි ථිනමිද්ධාභිභූතො නිද්දායතියෙව, අයං නිද්දාරාමො නාම. යස්ස පන කරජකායෙ ගෙලඤ්ඤෙන චිත්තං භවඞ්ගෙ ඔතරති, නායං නිද්දාරාමො. තෙනෙවාහ – ‘‘අභිජානාමි ඛො පනාහං, අග්ගිවෙස්සන, ගිම්හානං පච්ඡිමෙ මාසෙ පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතප්පටික්කන්තො චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙත්වා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සතො සම්පජානො නිද්දං ඔක්කමිතා’’ති (ම. නි. 1.387). සඞ්ගණිකාරාමතාති එත්ථ යො එකස්ස දුතියො, ද්වින්නං තතියො, තිණ්ණං චතුත්ථොති එවං සංසට්ඨොව විහරති, එකකො අස්සාදං න ලභති, අයං සඞ්ගණිකාරාමො. යො පන චතූසු ඉරියාපථෙසු එකකොව අස්සාදං ලභති, නායං සඞ්ගණිකාරාමො වෙදිතබ්බො. සෙඛානං පටිලද්ධගුණස්ස පරිහානාසම්භවතො ‘‘උපරිගුණෙහී’’තිආදි වුත්තං.

En cuanto a «niddārāmatā» (deleite en el sueño), aquel que, ya sea caminando, sentado o acostado, simplemente duerme dominado por la pereza y el letargo, es llamado «niddārāmo». Pero aquel cuya mente cae en el flujo del continuo (bhavaṅga) debido a la enfermedad en el cuerpo físico, ese no es un «niddārāmo». Por eso se dijo: «Reconozco, Aggivessana, que en el último mes de la estación calurosa, al regresar de la ronda de limosnas después de la comida, habiendo extendido el manto exterior doblado en cuatro, me acuesto sobre el costado derecho, atento y con plena conciencia, y entro en el sueño». En cuanto a «saṅgaṇikārāmatā» (deleite en la compañía), aquel que vive enredado, siendo el segundo de uno, el tercero de dos, o el cuarto de tres, y no encuentra placer estando solo, este es un «saṅgaṇikārāmo». Pero aquel que encuentra placer estando solo en las cuatro posturas, debe saberse que no es un «saṅgaṇikārāmo». Debido a la imposibilidad de que las cualidades obtenidas por los aprendices (sekha) se pierdan, se dice «por las cualidades superiores», etc.

පඨමසෙඛසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al primer discurso sobre el aprendiz.

10. දුතියසෙඛසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al segundo discurso sobre el aprendiz.

90. දසමෙ [Pg.37] අතිපාතොවාති සබ්බරත්තිං නිද්දායිත්වා බලවපච්චූසෙ කොටිසම්මුඤ්ජනියා ථොකං සම්මජ්ජිත්වා මුඛං ධොවිත්වා යාගුභික්ඛත්ථාය පාතොව පවිසති. තං අතික්කමිත්වාති ගිහිසංසග්ගවසෙන කාලං වීතිනාමෙන්තො මජ්ඣන්හිකසමයං අතික්කමිත්වා පක්කමති. පාතොයෙව හි ගාමං පවිසිත්වා යාගුං ආදාය ආසනසාලං ගන්ත්වා පිවිත්වා එකස්මිං ඨානෙ නිපන්නො නිද්දායිත්වා මනුස්සානං භොජනවෙලාය ‘‘පණීතභික්ඛං ලභිස්සාමී’’ති උපකට්ඨෙ මජ්ඣන්හිකෙ උට්ඨාය ධම්මකරණෙන උදකං ගහෙත්වා අක්ඛීනි පුඤ්ඡිත්වා පිණ්ඩාය චරිත්වා යාවදත්ථං භුඤ්ජිත්වා ගිහිසංසට්ඨො කාලං වීතිනාමෙත්වා මජ්ඣන්හෙ වීතිවත්තෙ පටික්කමති.

90. En el décimo, «atipātova» (muy temprano) significa que habiendo dormido toda la noche, muy temprano en la madrugada barre un poco con una escoba de esquina, se lava la cara y entra temprano para pedir limosna de gacha. «Taṃ atikkamitvā» (habiendo pasado aquello) significa que, pasando el tiempo en compañía de laicos, se marcha después de haber pasado la hora del mediodía. Pues, habiendo entrado al pueblo muy temprano, habiendo recibido la gacha, yendo a la sala de asientos y habiéndola bebido, se acuesta en un lugar y duerme; luego, pensando «obtendré limosna de comida excelente» a la hora de la comida de la gente, se levanta cerca del mediodía, toma agua con el filtro, se limpia los ojos, camina por limosna, come tanto como desea y, habiendo pasado el tiempo en compañía de laicos, regresa cuando el mediodía ha pasado.

අප්පිච්ඡකථාති, ‘‘ආවුසො, අත්‍රිච්ඡතා පාපිච්ඡතාති ඉමෙ ධම්මා පහාතබ්බා’’ති තෙසු ආදීනවං දස්සෙත්වා ‘‘එවරූපං අප්පිච්ඡතං සමාදාය වත්තිතබ්බ’’න්තිආදිනයප්පවත්තා කථා. තීහි විවෙකෙහීති කායවිවෙකො, චිත්තවිවෙකො, උපධිවිවෙකොති ඉමෙහි තීහි විවෙකෙහි. තත්ථ එකො ගච්ඡති, එකො තිට්ඨති, එකො නිසීදති, එකො සෙය්‍යං කප්පෙති, එකො ගාමං පිණ්ඩාය පවිසති, එකො පටික්කමති, එකො චඞ්කමං අධිට්ඨාති, එකො චරති, එකො විහරතීති අයං කායවිවෙකො නාම. අට්ඨ සමාපත්තියො පන චිත්තවිවෙකො නාම. නිබ්බානං උපධිවිවෙකො නාම. වුත්තම්පි හෙතං – ‘‘කායවිවෙකො ච විවෙකට්ඨකායානං නෙක්ඛම්මාභිරතානං, චිත්තවිවෙකො ච පරිසුද්ධචිත්තානං පරමවොදානප්පත්තානං, උපධිවිවෙකො ච නිරුපධීනං පුග්ගලානං විසඞ්ඛාරගතාන’’න්ති (මහානි. 57). දුවිධං වීරියන්ති කායිකං, චෙතසිකඤ්ච වීරියං. සීලන්ති චතුපාරිසුද්ධිසීලං. සමාධින්ති විපස්සනාපාදකා අට්ඨ සමාපත්තියො. විමුත්තිකථාති වා අරියඵලං ආරබ්භ පවත්තා කථා. සෙසං උත්තානමෙව.

«Appicchakathā» (charla sobre el poco deseo) es la charla que procede de la siguiente manera: «Amigos, el deseo excesivo y el mal deseo son estados que deben abandonarse», mostrando el peligro en ellos y diciendo «debe practicarse asumiendo tal poco deseo». «Tīhi vivekehi» significa mediante estos tres tipos de alejamiento: el alejamiento físico (kāyaviveko), el alejamiento mental (cittaviveko) y el alejamiento de las adquisiciones (upadhiviveko). Allí, «kāyaviveko» es cuando uno camina solo, se detiene solo, se sienta solo, se acuesta solo, entra solo al pueblo por limosna, regresa solo, se dedica solo a la meditación caminando, anda solo y vive solo. «Cittaviveko» se refiere a los ocho logros [meditativos]. «Upadhiviveko» es un nombre para el Nibbāna. Pues se ha dicho: «El alejamiento físico es para aquellos cuyos cuerpos están alejados y se deleitan en la renuncia; el alejamiento mental es para aquellos de mente purificada que han alcanzado la máxima limpieza; y el alejamiento de las adquisiciones es para las personas sin adquisiciones que han llegado a lo incondicionado». «Duvidhaṃ vīriyaṃ» (doble esfuerzo) se refiere al esfuerzo físico y mental. «Sīla» se refiere a la moralidad de la pureza cuádruple. «Samādhi» se refiere a los ocho logros que sirven de base para la visión cabal (vipassanā). O bien, «vimuttikathā» (charla sobre la liberación) es la charla que se desarrolla en relación con el fruto de los nobles. El resto es de significado evidente.

දුතියසෙඛසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al segundo Sutta del Aprendiz (Sekha).

ථෙරවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Capítulo de los Ancianos (Theravagga).

(10) 5. කකුධවග්ගො

(10) 5. Capítulo de Kakudha (Kakudhavagga).

1-10. පඨමසම්පදාසුත්තාදිවණ්ණනා

1-10. Comentario a los discursos que comienzan con el Primer Sutta sobre el Logro (Sampadā).

91-100. පඤ්චමස්ස [Pg.38] පඨමෙ දුතියෙ ච නත්ථි වත්තබ්බං. තතියෙ ආජානනතො අඤ්ඤා, උපරිමග්ගපඤ්ඤා හෙට්ඨිමමග්ගෙන ඤාතපරිඤ්ඤාය එව ජානනතො. තස්සා පන ඵලභාවතො මග්ගඵලපඤ්ඤා තංසහගතා සම්මාසඞ්කප්පාදයො ච ඉධ ‘‘අඤ්ඤා’’ති වුත්තා. අඤ්ඤාය බ්‍යාකරණානි අඤ්ඤාබ්‍යාකරණානි. තෙනෙවාහ ‘‘අඤ්ඤාබ්‍යාකරණානීති අරහත්තබ්‍යාකරණානී’’ති. අධිගතමානෙනාති අප්පත්තෙ පත්තසඤ්ඤී, අනධිගතෙ අධිගතසඤ්ඤී හුත්වා අධිගතං මයාති මානෙන. චතුත්ථාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

91-100. En cuanto al primero y segundo del quinto capítulo, no hay nada que comentar. En el tercero, el conocimiento supremo (aññā) proviene de la comprensión; la sabiduría de los senderos superiores (uparimagga) se conoce mediante el pleno entendimiento de lo ya conocido por el sendero inferior. Debido a que es el fruto de aquello, la sabiduría del sendero y del fruto, junto con el pensamiento correcto y otros factores asociados, se denomina aquí 'aññā'. Las declaraciones del conocimiento supremo son 'aññābyākaraṇāni'. Por ello se dice: 'Las declaraciones del conocimiento supremo son declaraciones del estado de Arahant'. 'Por el orgullo de lo alcanzado' (adhigatamānena) significa tener la percepción de haber alcanzado lo que no se ha alcanzado, la percepción de haber realizado lo no realizado, pensando 'esto ha sido alcanzado por mí'. El cuarto y los siguientes tienen un significado evidente.

පඨමසම්පදාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario a los discursos que comienzan con el Primer Sutta sobre el Logro (Sampadā).

කකුධවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Capítulo de Kakudha (Kakudhavagga).

දුතියපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

Concluye el segundo grupo de cincuenta (Dutiyapaṇṇāsaka).

3. තතියපණ්ණාසකං

3. El tercer grupo de cincuenta (Tatiyapaṇṇāsaka).

(11) 1. ඵාසුවිහාරවග්ගො

(11) 1. Capítulo de la Vida Confortable (Phāsuvihāravagga).

1-4. සාරජ්ජසුත්තාදිවණ්ණනා

1-4. Comentario a los discursos que comienzan con el Sutta sobre la Timidez (Sārajjasutta).

101-4. තතියස්ස [Pg.39] පඨමෙ නත්ථි වත්තබ්බං. දුතියෙ පිණ්ඩපාතාදිඅත්ථාය උපසඞ්කමිතුං යුත්තට්ඨානං ගොචරො, වෙසියා ගොචරො අස්සාති වෙසියාගොචරො, මිත්තසන්ථවවසෙන උපසඞ්කමිතබ්බට්ඨානන්ති අත්ථො. වෙසියා නාම රූපූපජීවිනියො, තා මිත්තසන්ථවවසෙන න උපසඞ්කමිතබ්බා සමණභාවස්ස අන්තරායකරත්තා, පරිසුද්ධාසයස්සපි ගරහාහෙතුතො, තස්මා දක්ඛිණාදානවසෙන සතිං උපට්ඨපෙත්වා උපසඞ්කමිතබ්බං. විධවා වුච්චන්ති මතපතිකා, පවුත්ථපතිකා වා. ථුල්ලකුමාරියොති මහල්ලිකා අනිවිද්ධා කුමාරියො. පණ්ඩකාති නපුංසකා. තෙ හි උස්සන්නකිලෙසා අවූපසන්තපරිළාහා ලොකාමිසනිස්සිතකථාබහුලා, තස්මා න උපසඞ්කමිතබ්බා. භික්ඛුනියො නාම උස්සන්නබ්‍රහ්මචරියා. තථා භික්ඛූපි. අඤ්ඤමඤ්ඤං විසභාගවත්ථුභාවතො සන්ථවවසෙන උපසඞ්කමනෙ කතිපාහෙනෙව බ්‍රහ්මචරියන්තරායො සියා, තස්මා න උපසඞ්කමිතබ්බා, ගිලානපුච්ඡනාදිවසෙන උපසඞ්කමනෙ සතොකාරිනා භවිතබ්බං. තතියචතුත්ථානි උත්තානත්ථානෙව.

101-4. En el primero del tercer capítulo no hay nada que comentar. En el segundo, 'territorio' (gocara) es el lugar apropiado al que se acude para obtener limosna y demás; 'territorio de cortesanas' (vesiyāgocaro) es aquel cuyo territorio son las cortesanas, significando un lugar al que se acude para entablar amistad e intimidad. Las cortesanas son aquellas que viven de su belleza; no se debe acudir a ellas por amistad o intimidad, pues representan un obstáculo para la vida monástica y son motivo de reproche incluso para quien tiene intenciones puras; por lo tanto, se debe acudir allí con atención plena y solo para recibir donaciones. 'Viudas' (vidhavā) se refiere a aquellas cuyos maridos han muerto o se han marchado. 'Doncellas maduras' (thullakumāriyo) son las jóvenes de edad avanzada que no se han casado. 'Paṇḍakas' son los eunucos; ellos tienen defilements (kilesas) abundantes, pasiones no calmadas y abundan en conversaciones sobre ganancias mundanas, por lo que no se debe acudir a ellos. Las monjas (bhikkhuniyo) son aquellas con una vida santa intensa, y lo mismo los monjes. Debido a que son objetos de sexos opuestos entre sí, si se acude a ellos por intimidad, en pocos días habría un peligro para la vida santa; por tanto, no se debe acudir por intimidad, sino que al acudir para preguntar por enfermedades y demás, se debe actuar con plena conciencia. El tercero y el cuarto tienen un significado evidente.

සාරජ්ජසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario a los discursos que comienzan con el Sutta sobre la Timidez (Sārajjasutta).

5. ඵාසුවිහාරසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Sutta sobre la Vida Confortable (Phāsuvihārasutta).

105. පඤ්චමෙ මෙත්තා එතස්ස අත්ථීති මෙත්තං, තංසමුට්ඨානං කායකම්මං මෙත්තං කායකම්මං. එස නයො සෙසද්වයෙපි. ආවීති පකාසනං. පකාසභාවො චෙත්ථ යං උද්දිස්ස තං කායකම්මං කරීයති, තස්ස සම්මුඛභාවතොති ආහ ‘‘සම්මුඛා’’ති. රහොති අප්පකාසං. අප්පකාසතා ච යං උද්දිස්ස තං කායකම්මං කරීයති, තස්ස අපච්චක්ඛභාවතොති ආහ ‘‘පරම්මුඛා’’ති. ඉමානි මෙත්තකායකම්මාදීනි භික්ඛූනං වසෙන ආගතානි තෙසං සෙට්ඨපරිසභාවතො, ගිහීසුපි ලබ්භන්තියෙව. භික්ඛූනඤ්හි මෙත්තචිත්තෙන ආභිසමාචාරිකපූරණං මෙත්තං කායකම්මං නාම[Pg.40]. ගිහීනං චෙතියවන්දනත්ථාය බොධිවන්දනත්ථාය සඞ්ඝනිමන්තනත්ථාය ගමනං ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨෙ භික්ඛූ දිස්වා පච්චුග්ගමනං පත්තප්පටිග්ගහණං ආසනපඤ්ඤාපනං අනුගමනන්ති එවමාදිකං මෙත්තං කායකම්මං නාම. භික්ඛූනං මෙත්තචිත්තෙන ආචාරපඤ්ඤත්තිසික්ඛාපනං කම්මට්ඨානකථනං ධම්මදෙසනා තෙපිටකම්පි බුද්ධවචනං මෙත්තං වචීකම්මං නාම. ගිහීනං ‘‘චෙතියවන්දනාය ගච්ඡාම, බොධිවන්දනාය ගච්ඡාම, ධම්මස්සවනං කරිස්සාම, දීපමාලං පුප්ඵපූජං කරිස්සාම, තීණි සුචරිතානි සමාදාය වත්තිස්සාම, සලාකභත්තාදීනි දස්සාම, වස්සාවාසිකං දස්සාම, අජ්ජ සඞ්ඝස්ස චත්තාරො පච්චයෙ දස්සාම, සඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා ඛාදනීයාදීනි සංවිදහථ, ආසනානි පඤ්ඤපෙථ, පානීයං උපට්ඨපෙථ, සඞ්ඝං පච්චුග්ගන්ත්වා ආනෙථ, පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදාපෙථ, ඡන්දජාතා උස්සාහජාතා වෙය්‍යාවච්චං කරොථා’’තිආදිකථනකාලෙ මෙත්තං වචීකම්මං නාම. භික්ඛූනං පාතොව උට්ඨාය සරීරප්පටිජග්ගනං කත්වා චෙතියඞ්ගණං ගන්ත්වා වත්තාදීනි කත්වා විවිත්තසෙනාසනෙ නිසීදිත්වා ‘‘ඉමස්මිං විහාරෙ භික්ඛූ සුඛී හොන්තු අවෙරා අබ්‍යාපජ්ජා’’ති චින්තනං මෙත්තං මනොකම්මං නාම, ගිහීනං ‘‘අය්‍යා සුඛී හොන්තු අවෙරා අබ්‍යාපජ්ජා’’ති චින්තනං මෙත්තං මනොකම්මං නාම.

105. En el quinto, se dice 'mettaṃ' (bondad amorosa) a aquello que posee benevolencia; la acción corporal originada por ello es la 'acción corporal de bondad amorosa'. Este principio se aplica a los otros dos tipos. 'Āvī' significa abiertamente. Se dice 'en presencia' (sammukhā) cuando la acción corporal se realiza ante la persona a quien va dirigida. 'Raho' significa en privado. Se dice 'en ausencia' (parammukhā) cuando la acción corporal se realiza sin que la persona a quien va dirigida esté presente. Estas acciones corporales de bondad amorosa y demás se mencionan en relación con los monjes por ser la asamblea superior, pero también se encuentran entre los laicos. Para los monjes, cumplir con los deberes de conducta con un corazón benevolente se llama acción corporal de bondad amorosa. Para los laicos, ir a venerar un santuario (cetiya) o el árbol Bodhi, invitar a la comunidad (Sangha), salir al encuentro de los monjes cuando entran a la aldea por limosna, recibir su cuenco, preparar sus asientos, acompañarlos, etc., se llama acción corporal de bondad amorosa. Para los monjes, enseñar las reglas de conducta, explicar los temas de meditación (kammaṭṭhāna), predicar el Dhamma e incluso la palabra del Buda contenida en el Tipitaka con un corazón benevolente se llama acción verbal de bondad amorosa. Para los laicos, cuando dicen: 'Vayamos a venerar el santuario, vayamos a venerar el árbol Bodhi, escuchemos el Dhamma, ofrezcamos lámparas y flores, emprendamos las tres conductas correctas, demos comida por sorteo, demos vestimentas para la época de lluvias, hoy daremos los cuatro requisitos a la comunidad, invitad a la comunidad y preparad alimentos, disponed los asientos, preparad agua, salid a recibir a la comunidad y traedlos, haced que se sienten en los asientos preparados, haced el servicio con entusiasmo y alegría', esto se llama acción verbal de bondad amorosa. Para los monjes, levantarse temprano, cuidar el cuerpo, ir al recinto del santuario, cumplir con los deberes y luego, sentándose en un lugar solitario, pensar: 'Que los monjes de este monasterio sean felices, estén libres de odio y de sufrimiento', se llama acción mental de bondad amorosa. Para los laicos, pensar: 'Que los nobles señores sean felices, estén libres de odio y de sufrimiento', se llama acción mental de bondad amorosa.

තත්ථ නවකානං චීවරකම්මාදීසු සහායභාවගමනං සම්මුඛා කායකම්මං නාම, ථෙරානං පන පාදධොවනසිඤ්චනබීජනදානාදිභෙදම්පි සබ්බං සාමීචිකම්මං සම්මුඛා කායකම්මං නාම, උභයෙහිපි දුන්නික්ඛිත්තානං දාරුභණ්ඩාදීනං තෙසු අවඤ්ඤං අකත්වා අත්තනා දුන්නික්ඛිත්තානං විය පටිසාමනං පරම්මුඛා මෙත්තං කායකම්මං නාම. ‘‘දෙවත්ථෙරො තිස්සත්ථෙරො’’ති වුත්තං එවං පග්ගය්හවචනං සම්මුඛා මෙත්තං වචීකම්මං නාම, විහාරෙ අසන්තං පන පටිපුච්ඡන්තස්ස ‘‘කුහිං අම්හාකං දෙවත්ථෙරො, කුහිං අම්හාකං තිස්සත්ථෙරො, කදා නු ඛො ආගමිස්සතී’’ති එවං පියවචනං පරම්මුඛා මෙත්තං වචීකම්මං නාම. මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධානි පන නයනානි උම්මීලෙත්වා පසන්නෙන මුඛෙන ඔලොකනං සම්මුඛා මෙත්තං මනොකම්මං නාම, ‘‘දෙවත්ථෙරො තිස්සත්ථෙරො අරොගො හොතු අබ්‍යාපජ්ජො’’ති සමන්නාහරණං පරම්මුඛා මෙත්තං මනොකම්මං නාම. කාමඤ්චෙත්ථ මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධානං නයනානං උම්මීලනං, පසන්නෙන මුඛෙන ඔලොකනඤ්ච මෙත්තං කායකම්මමෙව. යස්ස පන චිත්තස්ස වසෙන නයනානං මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධතා, මුඛස්ස ච පසන්නතා, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘මෙත්තං මනොකම්මං නාමා’’ති. සමාධිසංවත්තනප්පයොජනානි සමාධිසංවත්තනිකානි.

En este contexto, para los nuevos monjes, ayudarse mutuamente en la confección de mantos y demás es acción corporal en presencia. Para los ancianos (theras), todo servicio respetuoso como lavarles los pies, rociarles agua, abanicarles, etc., es acción corporal en presencia. Para ambos, guardar los utensilios de madera y demás que otros hayan dejado mal puestos, como si fueran propios y sin desprecio, es acción corporal de bondad amorosa en ausencia. Elogiar diciendo: 'El venerable Deva, el venerable Tissa', es acción verbal de bondad amorosa en presencia. Pero preguntar por alguien que no está en el monasterio diciendo: '¿Dónde está nuestro venerable Deva?, ¿donde está nuestro venerable Tissa?, ¿cuándo vendrá?', tales palabras afectuosas son acción verbal de bondad amorosa en ausencia. Abrir los ojos con afecto y bondad y mirar con un rostro sereno es acción mental de bondad amorosa en presencia. Pensar intensamente: 'Que el venerable Deva, el venerable Tissa, esté libre de enfermedad y de sufrimiento', es acción mental de bondad amorosa en ausencia. Ciertamente, abrir los ojos con afecto y mirar con un rostro sereno es en sí una acción corporal de bondad amorosa; sin embargo, se llama 'acción mental de bondad amorosa' refiriéndose a la mente que causa esa mirada afectuosa y esa serenidad en el rostro. 'Conducentes a la concentración' (samādhisaṃvattanikāni) significa que tienen el propósito de desarrollar la concentración.

සමානසීලතං [Pg.41] ගතොති තෙසු තෙසු දිසාභාගෙසු විහරන්තෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං සමානසීලතං ගතො. යායන්ති යා අයං මය්හඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච පච්චක්ඛභූතා. දිට්ඨීති සම්මාදිට්ඨි. අරියාති නිද්දොසා. නිය්‍යාතීති වට්ටදුක්ඛතො නිස්සරති නිග්ගච්ඡති. සයං නිය්‍යන්තීයෙව හි තංසමඞ්ගිපුග්ගලං වට්ටදුක්ඛතො නිය්‍යාපෙතීති වුච්චති. යා සත්ථු අනුසිට්ඨි, තං කරොතීති තක්කරො, තස්ස, යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජකස්සාති අත්ථො. දුක්ඛක්ඛයායාති සබ්බදුක්ඛක්ඛයත්ථං. දිට්ඨිසාමඤ්ඤගතොති සමානදිට්ඨිභාවං උපගතො.

«Ha alcanzado la igualdad en la virtud» (Samānasīlataṃ gato) significa que ha alcanzado la igualdad en la virtud con los monjes que residen en esas diversas regiones. «Yāyanti» (que conducen) se refiere a esta visión que es evidente tanto para mí como para vosotros. «Visión» (Diṭṭhi) es la visión correcta. «Nobles» (Ariyā) significa sin faltas. «Conducen a la liberación» (Niyyātī) significa que escapa o sale del sufrimiento del ciclo de nacimientos (vaṭṭadukkha). Pues se dice que ella misma conduce a la persona dotada de tal visión fuera del sufrimiento del ciclo. «Takkaro» es quien hace lo que el Maestro instruyó; significa para aquel que practica de acuerdo a la instrucción. «Para el fin del sufrimiento» (Dukkhakkhayāya) significa para el propósito del fin de todo sufrimiento. «Llegado a la identidad de visión» (Diṭṭhisāmaññagato) significa que ha alcanzado el estado de tener la misma visión.

ඵාසුවිහාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Phāsuvihārasutta.

6-10. ආනන්දසුත්තාදිවණ්ණනා

6-10. Comentario al Ānandasutta y otros.

106-110. ඡට්ඨෙ අධිසීලෙති නිමිත්තත්ථෙ භුම්මං, සීලනිමිත්තං න උපවදති න නින්දතීති අත්ථො. අත්තනි කම්මෙ ච අනු අනු පෙක්ඛති සීලෙනාති අත්තානුපෙක්ඛී. සත්තමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

106-110. En el sexto sutta, «en la virtud superior» (adhisīle) es un locativo con sentido de causa; significa que no censura ni critica por causa de la virtud. «Observador de sí mismo» (Attānupekkhī) es quien se observa a sí mismo y a sus acciones a través de la virtud. El séptimo y los siguientes son de significado evidente.

ආනන්දසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Ānandasutta y otros.

ඵාසුවිහාරවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Phāsuvihāravagga.

(12) 2. අන්ධකවින්දවග්ගො

(12) 2. Vagga de Andhakavinda

1-4. කුලූපකසුත්තාදිවණ්ණනා

1-4. Comentario al Kulūpakasutta y otros.

111-114. දුතියස්ස පඨමෙ අසන්ථවෙසු කුලෙසු විස්සාසො එතස්සාති අසන්ථවවිස්සාසී. අනිස්සරො හුත්වා විකප්පෙති සංවිදහති සීලෙනාති අනිස්සරවිකප්පී. විස්සට්ඨානි විසුං ඛිත්තානි භෙදෙන අවත්ථිතානි කුලානි ඝටනත්ථාය උපසෙවති සීලෙනාති විස්සට්ඨුපසෙවී. දුතියාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

111-114. En el primero del segundo vagga, «confía en familias no allegadas» (asanthavavissāsī) es aquel que tiene confianza en familias con las que no tiene relación previa. «Dispone sin ser el dueño» (anissaravikappī) es aquel que, no siendo el señor, hace disposiciones mediante su conducta. «Frecuenta lo dividido» (vissaṭṭhupasevī) es aquel que frecuenta con el propósito de unir a las familias que están separadas o divididas. El segundo y los siguientes son de significado evidente.

කුලූපකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Kulūpakasutta y otros.

5-13. මච්ඡරිනීසුත්තාදිවණ්ණනා

5-13. Comentario al Maccharinīsutta y otros.

115-123. පඤ්චමෙ [Pg.42] ආවාසමච්ඡරියාදීනි පඤ්ච ඉධ භික්ඛුනියා වසෙන ආගතානි, භික්ඛුස්ස වසෙනපි තානි වෙදිතබ්බානි. ආවාසමච්ඡරියෙන හි සමන්නාගතො භික්ඛු ආගන්තුකං දිස්වා ‘‘එත්ථ චෙතියස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා පරික්ඛාරො ඨපිතො’’තිආදීනි වත්වා සඞ්ඝිකආවාසං න දෙති. කුලමච්ඡරියෙන සමන්නාගතො භික්ඛු තෙහි තෙහි කාරණෙහි ආදීනවං දස්සෙත්වා අත්තනො උපට්ඨාකෙ කුලෙ අඤ්ඤෙසං පවෙසම්පි නිවාරෙති. ලාභමච්ඡරියෙන සමන්නාගතො සඞ්ඝිකම්පි ලාභං මච්ඡරායන්තො යථා අඤ්ඤෙ න ලභන්ති, එවං කරොති අත්තනා විසමනිස්සිතතාය බලවනිස්සිතතාය ච. වණ්ණමච්ඡරියෙන සමන්නාගතො අත්තනො වණ්ණං වණ්ණෙති, පරෙසං වණ්ණෙ ‘‘කිං වණ්ණො එසො’’ති තං තං දොසං වදති. වණ්ණොති චෙත්ථ සරීරවණ්ණොපි, ගුණවණ්ණොපි වෙදිතබ්බො.

115-123. En el quinto, las cinco formas de tacañería, como la tacañería respecto a la morada (āvāsamacchariya), etc., se mencionan aquí en relación con una monja, pero también deben entenderse en relación con un monje. Pues un monje dotado de tacañería respecto a la morada, al ver a un recién llegado, dice: «Aquí se guardan las pertenencias del santuario o de la comunidad», etc., y no entrega la morada comunitaria. El monje dotado de tacañería respecto a las familias, mostrando desventajas por diversas razones, impide que otros entren incluso en las familias que lo apoyan. El dotado de tacañería respecto a las ganancias, siendo tacaño incluso con las ganancias de la comunidad, actúa de modo que otros no las reciban, debido a su propia dependencia injusta o a una dependencia poderosa. El dotado de tacañería respecto al prestigio alaba su propio prestigio y, ante el prestigio de otros, pregunta: «¿Qué prestigio es ese?», mencionando tal o cual defecto. Por «prestigio» (vaṇṇa) debe entenderse aquí tanto la apariencia física como la reputación por las cualidades.

ධම්මමච්ඡරියෙන සමන්නාගතො – ‘‘ඉමං ධම්මං පරියාපුණිත්වා එසො මං අභිභවිස්සතී’’ති අඤ්ඤස්ස න දෙති. යො පන – ‘‘අයං ඉමං ධම්මං උග්ගහෙත්වා අඤ්ඤථා අත්ථං විපරිවත්තෙත්වා නාසෙස්සතී’’ති ධම්මනුග්ගහෙන වා – ‘‘අයං ඉමං ධම්මං උග්ගහෙත්වා උද්ධතො උන්නළො අවූපසන්තචිත්තො අපුඤ්ඤං පසවිස්සතී’’ති පුග්ගලානුග්ගහෙන වා න දෙති, න තං මච්ඡරියං. ධම්මොති චෙත්ථ පරියත්තිධම්මො අධිප්පෙතො. පටිවෙධධම්මො හි අරියානංයෙව හොති, තෙ ච නං න මච්ඡරායන්ති මච්ඡරියස්ස සබ්බසො පහීනත්තාති තස්ස අසම්භවො එව. තත්ථ ආවාසමච්ඡරියෙන ලොහගෙහෙ පච්චති, යක්ඛො වා පෙතො වා හුත්වා තස්සෙව ආවාසස්ස සඞ්කාරං සීසෙන උක්ඛිපිත්වා චරති. කුලමච්ඡරියෙන අප්පභොගො හොති. ලාභමච්ඡරියෙන ගූථනිරයෙ නිබ්බත්තති, සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා ලාභං මච්ඡරායිත්වා පුග්ගලිකපරිභොගෙන වා පරිභුඤ්ජිත්වා යක්ඛො වා පෙතො වා මහාඅජගරො වා හුත්වා නිබ්බත්තති. වණ්ණමච්ඡරියෙන භවෙසු නිබ්බත්තස්ස වණ්ණො නාම න හොති. ධම්මමච්ඡරියෙන කුක්කුළනිරයෙ නිබ්බත්තති. ඡට්ඨාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

El dotado de tacañería respecto al Dhamma no lo entrega a otro pensando: «Habiendo aprendido este Dhamma, este me superará». Sin embargo, si no lo entrega por compasión al Dhamma pensando: «Habiendo aprendido este Dhamma, lo destruirá alterando su significado», o por compasión a la persona pensando: «Habiendo aprendido este Dhamma, se volverá engreído, arrogante, con la mente inquieta y acumulará demérito», eso no es tacañería. Por «Dhamma» se entiende aquí el Dhamma de los textos (pariyatti). Pues el Dhamma de la realización (paṭivedha) pertenece solo a los Nobles, y ellos no son tacaños con él porque la tacañería ha sido abandonada por completo; por lo tanto, es imposible en ellos. En ese contexto, por tacañería respecto a la morada, uno se cocina en el infierno de la casa de hierro, o se convierte en un yakkha o peta que vaga cargando sobre su cabeza los desechos de esa misma morada. Por tacañería respecto a las familias, se tienen pocas posesiones. Por tacañería respecto a las ganancias, se renace en el infierno de excrementos; o habiendo sido tacaño con las ganancias de la comunidad o de un grupo, o habiéndolas usado para disfrute personal, renace como yakkha, peta o una gran pitón. Por tacañería respecto al prestigio, no se tiene belleza física al renacer en las existencias. Por tacañería respecto al Dhamma, se renace en el infierno de cenizas calientes. El sexto y los siguientes son de significado evidente.

මච්ඡරිනීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Maccharinīsutta y otros.

අන්ධකවින්දවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Andhakavindavagga.

(13) 3. ගිලානවග්ගො

(13) 3. Vagga de los enfermos

124-130. තතියො [Pg.43] වග්ගො උත්තානත්ථොයෙව.

124-130. El tercer vagga es de significado totalmente evidente.

(14) 4. රාජවග්ගො

(14) 4. Vagga de los reyes

1. පඨමචක්කානුවත්තනසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al primer Cakkānuvattanasutta.

131. චතුත්ථස්ස පඨමෙ අත්ථඤ්ඤූති හිතඤ්ඤූ. හිතපරියායො හෙත්ථ අත්ථ-සද්දො ‘‘අත්තත්ථො පරත්ථො’’තිආදීසු (මහානි. 69; චූළනි. මොඝරාජමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො 85; පටි. ම. 3.5) විය. යස්මා චෙස පරෙසං හිතං ජානන්තො තෙ අත්තනි රඤ්ජෙති, තස්මා වුත්තං ‘‘රඤ්ජිතුං ජානාතී’’ති. දණ්ඩෙති අපරාධානුරූපෙ දණ්ඩනෙ. බලම්හීති බලකායෙ. පඤ්ච අත්ථෙති අත්තත්ථො, පරත්ථො, උභයත්ථො, දිට්ඨධම්මිකො අත්ථො, සම්පරායිකො අත්ථොති එවං පඤ්චප්පභෙදෙ අත්ථෙ. චත්තාරො ධම්මෙති චතුසච්චධම්මෙ, කාමරූපාරූපලොකුත්තරභෙදෙ වා චත්තාරො ධම්මෙ. පටිග්ගහණපරිභොගමත්තඤ්ඤුතාය එව පරියෙසනවිස්සජ්ජනමත්තඤ්ඤුතාපි බොධිතා හොන්තීති ‘‘පටිග්ගහණපරිභොගමත්තං ජානාති’’ඉච්චෙව වුත්තං.

131. En el primero del cuarto vagga, «conocedor del beneficio» (atthaññū) significa conocedor de lo que es provechoso (hitaññū). Aquí, la palabra «attha» es un sinónimo de provecho (hita), como en «beneficio propio, beneficio ajeno», etc. Y puesto que él, conociendo el beneficio de los demás, los complace en sí mismo, se dice: «sabe cómo complacer». «En el castigo» (daṇḍe) significa en la aplicación de penas proporcionales a la falta. «En la fuerza» (balamhi) significa en el ejército. «Cinco beneficios» (pañca atthe) se refiere a cinco tipos de beneficios: beneficio propio, beneficio ajeno, beneficio para ambos, beneficio en esta vida y beneficio en la vida futura. «Cuatro estados» (cattāro dhamme) se refiere a las cuatro verdades, o los cuatro estados divididos en sensual, de la forma, inmaterial y supramundane. Al conocer la medida en la recepción y el uso, también se entiende la medida en la búsqueda y el gasto; por eso se dice simplemente: «conoce la medida en la recepción y el uso».

උත්තරති අතික්කමති, අභිභවතීති වා උත්තරං, නත්ථි එත්ථ උත්තරන්ති අනුත්තරං. අනතිසයං, අප්පටිභාගං වා අනෙකාසු දෙවමනුස්සපරිසාසු අනෙකසතක්ඛත්තුං තෙසං අරියසච්චප්පටිවෙධසම්පාදනවසෙන පවත්තා භගවතො ධම්මදෙසනා ධම්මචක්කං. අපිච සබ්බපඨමං අඤ්ඤාතකොණ්ඩඤ්ඤප්පමුඛාය අට්ඨාරසපරිසගණාය බ්‍රහ්මකොටියා චතුසච්චස්ස පටිවෙධවිධායිනී යා ධම්මදෙසනා, තස්සා සාතිසයා ධම්මචක්කසමඤ්ඤා. තත්ථ සතිපට්ඨානාතිධම්මො එව පවත්තනට්ඨෙන චක්කන්ති ධම්මචක්කං. චක්කන්ති වා ආණා ධම්මතො අනපෙතත්තා, ධම්මඤ්ච තං චක්කඤ්චාති ධම්මචක්කං. ධම්මෙන ඤායෙන චක්කන්තිපි ධම්මචක්කං. යථාහ ‘‘ධම්මඤ්ච පවත්තෙති චක්කඤ්චාති ධම්මචක්කං, චක්කඤ්ච පවත්තෙති ධම්මඤ්චාති ධම්මචක්කං, ධම්මෙන පවත්තෙතීති ධම්මචක්ක’’න්තිආදි (පටි. ම. 2.40-41). අප්පටිවත්තියන්ති ධම්මිස්සරස්ස භගවතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස ධම්මචක්කස්ස අනුත්තරභාවතො අප්පටිසෙධනීයං. කෙහි පන අප්පටිවත්තියන්ති ආහ – ‘‘සමණෙන වා’’තිආදි. තත්ථ සමණෙනාති පබ්බජ්ජං උපගතෙන. බ්‍රාහ්මණෙනාති ජාතිබ්‍රාහ්මණෙන. සාසනපරමත්ථසමණබ්‍රාහ්මණානඤ්හි පටිලොමචිත්තංයෙව නත්ථි. දෙවෙනාති කාමාවචරදෙවෙන. කෙනචීති යෙන [Pg.44] කෙනචි අවසිට්ඨපාරිසජ්ජෙන. එත්තාවතා අට්ඨන්නම්පි පරිසානං අනවසෙසපරියාදානං දට්ඨබ්බං. ලොකස්මින්ති සත්තලොකෙ.

Aquello que trasciende, que va más allá o que supera es 'uttara'; dado que no hay nada superior a ello, es 'anuttara' (insuperable). La enseñanza del Dhamma (dhammadesanā) del Bienaventurado, denominada 'Dhammacakka' (Rueda del Dhamma), es aquello que no tiene igual ni parangón, y que se puso en movimiento con el propósito de lograr la penetración de las Nobles Verdades para multitudes de asambleas de dioses y humanos en cientos de ocasiones. Además, se le da el nombre especial de 'Dhammacakka' a aquella enseñanza del Dhamma que, ante todo, efectuó la penetración de las cuatro verdades para los diez millones de Brahmas y la asamblea de dieciocho [unidades de medida de seres] encabezada por Aññātakoṇḍañña. En este contexto, el Dhamma de los fundamentos de la atención plena (satipaṭṭhāna) es la 'Rueda del Dhamma' (dhammacakka) en el sentido de ponerse en movimiento (pavattana). O bien, se denomina 'Rueda' (cakka) a la autoridad (āṇā) por no apartarse del Dhamma; y siendo tanto Dhamma como Rueda, es 'Dhammacakka'. También es 'Dhammacakka' por ser una rueda que gira de acuerdo con la justicia (dhammena ñāyena). Como se ha dicho: 'Pone en movimiento el Dhamma y la Rueda, por tanto es Dhammacakka... la pone en movimiento mediante el Dhamma, por tanto es Dhammacakka', etc. (Paṭi. Ma. 2.40-41). 'Irreversible' (appaṭivattiyaṃ) significa que, debido a la naturaleza insuperable de la Rueda del Dhamma del Bienaventurado, el Buda Perfectamente Iluminado, Señor del Dhamma, no puede ser impedida. Respecto a quiénes no pueden revertirla, dice: 'ni por un asceta (samaṇena)', etc. Allí, 'asceta' se refiere a quien ha adoptado la vida de renunciante. 'Brahmane' se refiere a un brahmán por nacimiento. Pues en los ascetas y brahmanes que han alcanzado el sentido supremo de la Enseñanza no existe siquiera un pensamiento de oposición. 'Por un deva' se refiere a un dios del reino de los sentidos. 'Por nadie' (kenacī) se refiere a cualquier otro miembro restante [de las asambleas]. Con esto, debe entenderse que se incluye sin excepción a las ocho clases de asambleas. 'En el mundo' (lokasmiṃ) se refiere al mundo de los seres.

පඨමචක්කානුවත්තනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del primer Cakkānuvattana Sutta.

2. දුතියචක්කානුවත්තනසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario del segundo Cakkānuvattana Sutta

132. දුතියෙ චක්කවත්තිවත්තන්ති දසවිධං, ද්වාදසවිධං වා චක්කවත්තිභාවාවහං වත්තං. තත්ථ අන්තොජනස්මිං බලකායෙ ධම්මිකායෙව රක්ඛාවරණගුත්තියා සංවිධානං, ඛත්තියෙසු, අනුයන්තෙසු, බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු, නෙගමජානපදෙසු, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු, මිගපක්ඛීසු, අධම්මිකපටික්ඛෙපො, අධනානං ධනානුප්පදානං, සමණබ්‍රාහ්මණෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හපුච්ඡනන්ති ඉදං දසවිධං චක්කවත්තිවත්තං. ඉදමෙව ච ගහපතිකෙ පක්ඛිජාතෙ ච විසුං කත්වා ගහණවසෙන ද්වාදසවිධං. පිතරා පවත්තිතමෙව අනුප්පවත්තෙතීති දසවිධං වා ද්වාදසවිධං වා චක්කවත්තිවත්තං පූරෙත්වා නිසින්නස්ස පුත්තස්ස අඤ්ඤං පාතුභවති, සො තං පවත්තෙති. රතනමයත්තා පන සදිසට්ඨෙන තදෙවෙතන්ති කත්වා ‘‘පිතරා පවත්තිත’’න්ති වුත්තං. යස්මා වා සො ‘‘අප්පොස්සුක්කො, ත්වං දෙව, හොහි, අහමනුසාසිස්සාමී’’ති ආහ. තස්මා පිතරා පවත්තිතං ආණාචක්කං අනුප්පවත්තෙති නාමාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. යඤ්හි අත්තනො පුඤ්ඤානුභාවසිද්ධං චක්කරතනං, තං නිප්පරියායතො තෙන පවත්තිතං නාම, නෙතරන්ති පඨමනයො වුත්තො. යස්මා පවත්තිතස්සෙව අනුවත්තනං, පඨමනයො ච තංසදිසෙ තබ්බොහාරවසෙන වුත්තොති තං අනාදියිත්වා දුතියනයො වුත්තො.

132. En el segundo [sutta], 'cakkavattivattaṃ' se refiere al deber de diez o doce tipos que conlleva la condición de un monarca universal. En este sentido, los diez deberes del monarca universal consisten en: la provisión de protección, defensa y resguardo de acuerdo con el Dhamma para los miembros de la casa y las fuerzas armadas; para los nobles, los vasallos, los brahmanes y los cabezas de familia, los habitantes de ciudades y provincias, los ascetas y brahmanes, y para las bestias y aves; el rechazo de lo injusto; la entrega de riquezas a quienes no las tienen; y el acudir ante ascetas y brahmanes para hacerles preguntas. Estos mismos se convierten en doce tipos al considerar por separado a los cabezas de familia y a las aves. Se dice que el hijo, habiendo completado los diez o doce deberes del monarca universal, hace girar lo mismo que fue puesto en movimiento por su padre cuando [la rueda] se le manifiesta mientras está sentado, y él la pone en movimiento. Debido a que está hecha de joyas y es semejante, se dice 'lo mismo que fue puesto en movimiento por el padre'. O bien, puesto que el padre dijo: 'Tú, oh rey, sé libre de preocupaciones, yo gobernaré', en ese sentido se debe entender que él hace girar la rueda de autoridad puesta en movimiento por su padre. Pues aquella rueda-tesoro que se logra mediante el poder de los propios méritos, en sentido literal, es puesta en movimiento por él mismo y no por otro; este es el primer método mencionado. Sin embargo, puesto que se trata de la continuación de algo ya puesto en movimiento, y el primer método se expresó mediante el lenguaje convencional de la semejanza, el segundo método se menciona sin tomar en cuenta el primero.

දුතියචක්කානුවත්තනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del segundo Cakkānuvattana Sutta.

4. යස්සංදිසංසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario del Yassaṃdisā Sutta

134. චතුත්ථෙ ‘‘උභතො සුජාතො’’ති එත්තකෙ වුත්තෙ යෙහි කෙහිචි ද්වීහි භාගෙහි සුජාතතා පඤ්ඤාපෙය්‍ය, සුජාත-සද්දො ච ‘‘සුජාතො චාරුදස්සනො’’තිආදීසු (ම. නි. 2.399; සු. නි. 553; ථෙරගා. 818) ආරොහසම්පත්තිපරියායොති ජාතිවසෙන [Pg.45] සුජාතතං විභාවෙතුං ‘‘මාතිතො ච පිතිතො චා’’ති වුත්තං. අනොරසපුත්තවසෙනපි ලොකෙ මාතුපිතුසමඤ්ඤා දිස්සති, ඉධ පන සා ඔරසපුත්තවසෙන ඉච්ඡිතාති දස්සෙතුං ‘‘සංසුද්ධග්ගහණිකො’’ති වුත්තං. ගබ්භං ගණ්හාති ධාරෙතීති ගහණී, ගබ්භාසයසඤ්ඤිතො මාතුකුච්ඡිප්පදෙසො. තෙනාහ ‘‘සංසුද්ධාය මාතුකුච්ඡියා සමන්නාගතො’’ති. යථාභුත්තස්ස ආහාරස්ස විපාචනවසෙන ගණ්හනතො අඡඩ්ඩනතො ගහණී, තෙජොධාතු. පිතා ච මාතා ච පිතරො. පිතූනං පිතරො පිතාමහා. තෙසං යුගො පිතාමහයුගො, තස්මා යාව සත්තමා පිතාමහයුගා, පිතාමහද්වන්දාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. එවඤ්හි පිතාමහග්ගහණෙනෙව මාතාමහොපි ගහිතොති සො අට්ඨකථායං විසුං න උද්ධතො. යුග-සද්දො චෙත්ථ එකසෙසනයෙන දට්ඨබ්බො ‘‘යුගො ච යුගො ච යුගො’’ති. එවඤ්හි තත්ථ තත්ථ ද්වින්නං ගහිතමෙව හොති. තෙනාහ ‘‘තතො උද්ධං සබ්බෙපි පුබ්බපුරිසා පිතාමහග්ගහණෙනෙව ගහිතා’’ති. පුරිසග්ගහණඤ්චෙත්ථ උක්කට්ඨනිද්දෙසවසෙන කතන්ති දට්ඨබ්බං. එවඤ්හි ‘‘මාතිතො’’ති පාළිවචනං සමත්ථිතං හොති.

134. En el cuarto [sutta], al decir 'bien nacido de ambas partes' (ubhato sujāto), se podría dar a entender un buen nacimiento por cualquier par de factores; y puesto que la palabra 'sujāto' en pasajes como 'sujāto cārudassano' (bien nacido y de bella apariencia) es un sinónimo de perfección en la forma física, se dice 'tanto por parte de madre como de padre' (mātito ca pitito ca) para aclarar el buen nacimiento en términos de linaje. Dado que en el mundo el término de madre y padre se observa también respecto a hijos no biológicos, se dice 'de matriz purificada' (saṃsuddhaggahaṇiko) para mostrar que aquí se desea referir a hijos legítimos. 'Gahaṇī' es lo que recibe y sostiene el feto, es decir, la región del vientre materno conocida como útero. Por ello dice: 'dotado de un vientre materno purificado'. Se llama 'gahaṇī' (el elemento digestivo) al fuego digestivo (tejodhātu) porque recibe el alimento ingerido para su digestión y no lo expulsa. 'Pitaro' significa padre y madre. Los padres de los padres son los abuelos (pitāmahā). Sus generaciones son las 'generaciones de abuelos'; por tanto, el sentido aquí debe entenderse como 'retrocediendo siete generaciones de antepasados'. De este modo, al mencionar a los antepasados paternos (pitāmaha), se incluye también a los antepasados maternos (mātāmaha), por lo que no se mencionan por separado en el comentario. La palabra 'yuga' (generación/par) debe entenderse aquí mediante el método de elisión (ekasesanaya), como 'un par, y otro par, y otro par', significando que en cada caso se toma a los dos. Por ello dice: 'más allá de eso, todos los antepasados quedan incluidos por la mención de los abuelos'. Debe entenderse que la mención de 'purisā' (varones/antepasados) se hace como una designación de excelencia. De esta manera, el enunciado de las palabras del Canon 'mātito' (por parte de madre) queda sustentado.

අක්ඛිත්තොති අප්පත්තක්ඛෙපො. අනවක්ඛිත්තොති සම්පත්තවිවාදාදීසු න අවක්ඛිත්තො න ඡඩ්ඩිතො. ජාතිවාදෙනාති හෙතුම්හි කරණවචනන්ති දස්සෙතුං ‘‘කෙන කාරණෙනා’’තිආදි වුත්තං. එත්ථ ච ‘‘උභතො…පෙ… පිතාමහයුගා’’ති එතෙන ඛත්තියස්ස යොනිදොසාභාවො දස්සිතො සංසුද්ධග්ගහණිකභාවකිත්තනතො. ‘‘අක්ඛිත්තො’’ති ඉමිනා කිරියාපරාධාභාවො. කිරියාපරාධෙන හි සත්තා ඛෙපං පාපුණන්ති. ‘‘අනුපක්කුට්ඨො’’ති ඉමිනා අයුත්තසංසග්ගාභාවො. අයුත්තසංසග්ගඤ්හි පටිච්ච සත්තා අක්කොසං ලභන්ති.

'Akkhitto' significa que no ha recibido rechazo. 'Anavakkhitto' significa que en las disputas surgidas no ha sido menospreciado ni abandonado. 'Jātivādena' (por razón de linaje) se usa con el sentido de causa o motivo, para mostrar lo cual se dice '¿por qué razón?', etc. Y en este pasaje, con las palabras 'de ambas partes... hasta siete generaciones de antepasados', se muestra la ausencia de defectos en el origen (yonidosa) del kshatriya, mediante la mención de su descendencia purificada. Con 'akkhitto', se indica la ausencia de faltas en sus actos (kiriyāparādha), pues los seres sufren el rechazo debido a las faltas en sus acciones. Con 'anupakkuṭṭho' (sin tacha), se muestra la ausencia de asociaciones indebidas, pues los seres reciben reproches debido a asociaciones inapropiadas.

අඩ්ඪතා නාම විභවසම්පන්නතා, සා තං තං උපාදායුපාදාය වුච්චතීති ආහ ‘‘යො කොචි අත්තනො සන්තකෙන විභවෙන අඩ්ඪො හොතී’’ති. තථා මහද්ධනතාපීති තං උක්කංසගතං දස්සෙතුං ‘‘මහතා අපරිමාණසඞ්ඛෙන ධනෙන සමන්නාගතො’’ති වුත්තං. භුඤ්ජිතබ්බතො පරිභුඤ්ජිතබ්බතො විසෙසතො කාමා භොගා නාමාති ආහ ‘‘පඤ්චකාමගුණවසෙනා’’ති. කොට්ඨං වුච්චති ධඤ්ඤස්ස ආවසනට්ඨානං, කොට්ඨභූතං අගාරං කොට්ඨාගාරං. තෙනාහ ‘‘ධඤ්ඤෙන ච පරිපුණ්ණකොට්ඨාගාරො’’ති. එවං සාරගබ්භං කොසො, ධඤ්ඤපරිට්ඨපනට්ඨානඤ්ච කොට්ඨාගාරන්ති දස්සෙත්වා ඉදානි තතො අඤ්ඤථා තං දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථා අසිනො තික්ඛභාවපරිහාරකො [Pg.46] පටිච්ඡදො ‘‘කොසො’’ති වුච්චති. එවං රඤ්ඤො තික්ඛභාවපරිහාරං කත්වා චතුරඞ්ගිනී සෙනා කොසොති ආහ ‘‘චතුබ්බිධො කොසො හත්ථී අස්සා රථා පත්තී’’ති. වත්ථකොට්ඨාගාරග්ගහණෙනෙව සබ්බස්සපි භණ්ඩට්ඨපනට්ඨානස්ස ගහිතත්තා ‘‘තිවිධං කොට්ඨාගාර’’න්ති වුත්තං.

La expresión 'Aḍḍhatā' se refiere a la abundancia de recursos; se dice de una cosa tras otra, por lo que se ha dicho: 'cualquiera que sea rico (aḍḍho) por sus propios recursos'. De igual modo, 'gran riqueza' (mahaddhanatā) se dice para mostrar el grado supremo de ello: 'poseedor de una riqueza en cantidad incalculable'. Con respecto a aquello que debe ser disfrutado o consumido, se dice que los 'placeres' (kāmā) son específicamente 'disfrutes' (bhogā); por ello dice: 'a través de los cinco hilos de los placeres sensuales'. Un granero (koṭṭhaṃ) se denomina el lugar de almacenamiento del grano; una edificación que se convierte en granero es un almacén (koṭṭhāgāra). Por ello dice: 'un almacén repleto de grano'. Tras mostrar así que el tesoro (koso) contiene la esencia y que el almacén (koṭṭhāgāra) es el lugar para guardar el grano, ahora se dice 'o bien' (atha vā) para mostrarlo de otra manera. Allí, así como la vaina que protege el filo de una espada se llama 'koso', el ejército de cuatro divisiones se llama 'tesoro' (koso) por proteger el poder del rey; por ello dice: 'el tesoro de cuatro tipos: elefantes, caballería, carros e infantería'. Al mencionar el almacén de telas (vatthakoṭṭhāgāra), se incluyen todos los lugares de almacenamiento de mercancías, por lo que se dice: 'tres tipos de almacenes'.

යස්සා පඤ්ඤාය වසෙන පුරිසො ‘‘පණ්ඩිතො’’ති වුච්චති, තං පණ්ඩිච්චන්ති ආහ ‘‘පණ්ඩිච්චෙන සමන්නාගතො’’ති. තංතංඉතිකත්තබ්බතාසු ඡෙකභාවො බ්‍යත්තභාවො වෙය්‍යත්තියං. සම්මොහං හිංසති විධමතීති මෙධා, සා එතස්ස අත්ථීති මෙධාවී. ඨානෙ ඨානෙ උප්පත්ති එතිස්සා අත්ථීති ඨානුප්පත්ති, ඨානසො උප්පජ්ජනපඤ්ඤා. වඩ්ඪිඅත්ථෙති වඩ්ඪිසඞ්ඛාතෙ අත්ථෙ.

La sabiduría por la cual a un hombre se le llama 'sabio' se denomina erudición (paṇḍicca); por ello dice: 'dotado de erudición'. La destreza y habilidad en diversas tareas constituye la pericia (veyyattiyaṃ). Se llama inteligencia (medhā) porque destruye y disipa la confusión; quien posee esto es inteligente (medhāvī). La intuición (ṭhānuppatti) es aquella que surge en cada situación, es decir, la sabiduría que brota espontáneamente ante las circunstancias. 'En el beneficio' (vaḍḍhiatthe) significa en el beneficio conocido como prosperidad.

යස්සංදිසංසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí concluye el comentario sobre el Yassaṃdisa Sutta.

5-9. පත්ථනාසුත්තාදිවණ්ණනා

5-9. Comentario al Patthanā Sutta y otros

135-9. පඤ්චමෙ හත්ථිස්මින්ති හත්ථිසිප්පෙ. හත්ථීති හි හත්ථිවිසයත්තා හත්ථිසන්නිස්සිතත්තා ච හත්ථිසිප්පං ගහිතං. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. වයතීති වයො, සොභනෙසු කත්ථචි අපක්ඛලන්තො අවිත්ථායන්තො තානි සන්ධාරෙතුං සක්කොතීති අත්ථො. න වයො අවයො, තානි අත්ථතො සද්දතො ච සන්ධාරෙතුං න සක්කොති. අවයො න හොතීති අනවයො. ද්වෙ පටිසෙධා පකතිං ගමෙන්තීති ආහ ‘‘අනවයොති සමත්ථො’’ති. ඡට්ඨාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

135-9. En el quinto sutta, 'en los elefantes' (hatthismiṃ) significa en el arte de los elefantes (hatthisippe). Pues se menciona 'elefante' por referirse al ámbito de los elefantes y por estar basado en ellos. Lo mismo se aplica a los términos restantes. 'Vayo' se refiere a la destreza; significa que es capaz de sostener esas artes sin vacilar en lugares hermosos y sin extenderse demasiado. Lo que no es destreza es 'avayo', es decir, que no puede sostenerlas ni en significado ni en sonido. 'Anavayo' significa que no carece de destreza. Dado que dos negaciones devuelven al estado original, dice: 'Anavayo significa que es capaz (consumado)'. El sexto y los siguientes suttas tienen un significado evidente.

පත්ථනාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí concluye el comentario al Patthanā Sutta y otros.

10. සොතසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Sota Sutta

140. දසමෙ තිබ්බානන්ති තික්ඛානං. ඛරානන්ති කක්කසානං. කටුකානන්ති දාරුණානං. අසාතානන්ති නසාතානං අප්පියානං. න තාසු මනො අප්පෙති, න තා මනං අප්පායන්ති වඩ්ඪෙන්තීති අමනාපා.

140. En el décimo sutta, 'agudos' (tibbānaṃ) significa intensos. 'Ásperos' (kharānaṃ) significa toscos. 'Severos' (kaṭukānaṃ) significa hirientes. 'Desagradables' (asātānaṃ) significa no placenteros o no queridos. Se llaman 'no gratas' (amanāpā) porque la mente no se aplica a ellas, ni ellas complacen o acrecientan la mente.

සොතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí concluye el comentario al Sota Sutta.

රාජවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí concluye el comentario al Capítulo del Rey (Rājavagga).

(15) 5. තිකණ්ඩකීවග්ගො

(15) 5. Capítulo Tikaṇḍakī (Tikaṇḍakīvaggo)

1. අවජානාතිසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Avajānāti Sutta

141. පඤ්චමස්ස [Pg.47] පඨමෙ දත්වා අවජානාතීති එත්ථ එකො භික්ඛු මහාපුඤ්ඤො චතුපච්චයලාභී හොති, සො චීවරාදීනි ලභිත්වා අඤ්ඤං අප්පපුඤ්ඤං ආපුච්ඡති. සොපි තස්මිං පුනප්පුනං ආපුච්ඡන්තෙපි ගණ්හාතියෙව. අථස්ස ඉතරො ථොකං කුපිතො හුත්වා මඞ්කුභාවං උප්පාදෙතුකාමො වදති ‘‘අයං අත්තනො ධම්මතාය චීවරාදීනි න ලභති, අම්හෙ නිස්සාය ලභතී’’ති. එවම්පි දත්වා අවජානාති නාම. එකො පන එකෙන සද්ධිං ද්වෙ තීණි වස්සානි වසන්තො පුබ්බෙ තං පුග්ගලං ගරුං කත්වා ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ චිත්තීකාරං න කරොති, ආසනනිසින්නට්ඨානම්පි න ගච්ඡති. අයම්පි පුග්ගලො සංවාසෙන අවජානාති නාම. ආධෙය්‍යමුඛොති ආදිතො ධෙය්‍යමුඛො, පඨමවචනස්මිංයෙව ඨපිතමුඛොති අත්ථො. තත්ථායං නයො – එකො පුග්ගලො සාරුප්පංයෙව භික්ඛුං ‘‘අසාරුප්පො එසො’’ති කථෙති. තං සුත්වා එස නිට්ඨං ගච්ඡති, පුන අඤ්ඤෙන සභාගෙන භික්ඛුනා ‘‘සාරුප්පො අය’’න්ති වුත්තෙපි තස්ස වචනං න ගණ්හාති. අසුකෙන නාම ‘‘අසාරුප්පො අය’’න්ති අම්හාකං කථිතන්ති පුරිමභික්ඛුනොව කථං ගණ්හාති. අපරොපිස්ස දුස්සීලං ‘‘සීලවා’’ති කථෙති. තස්ස වචනං සද්දහිත්වා පුන අඤ්ඤෙන ‘‘අසාරුප්පො එසො භික්ඛු, නායං තුම්හාකං සන්තිකං උපසඞ්කමිතුං යුත්තො’’ති වුත්තෙපි තස්ස වචනං අග්ගහෙත්වා පුරිමංයෙව කථං ගණ්හාති. අපරො වණ්ණම්පි කථිතං ගණ්හාති, අවණ්ණම්පි කථිතං ගණ්හාතියෙව. අයම්පි ආධෙය්‍යමුඛොයෙව නාම ආධාතබ්බමුඛො, යං යං සුණාති, තත්ථ තත්ථ ඨපිතමුඛොති අත්ථො.

141. En la primera sección del quinto capítulo, sobre 'dar y luego despreciar' (datvā avajānāti): aquí, un monje de gran mérito que recibe los cuatro requisitos, tras obtener túnicas y demás, consulta a otro monje de poco mérito. Este último acepta lo que se le ofrece a pesar de las repetidas consultas. Entonces, el primero, sintiéndose un poco irritado y deseando humillarlo, dice: 'Este no obtiene túnicas y demás por su propia naturaleza, sino que las obtiene gracias a nosotros'. Incluso de esta manera se dice que 'desprecia después de dar'. Además, una persona que vive con otra durante dos o tres años, habiéndola respetado antes, al pasar el tiempo deja de mostrarle consideración y ni siquiera se acerca al lugar donde está sentada; de esta persona se dice que 'desprecia por la convivencia'. 'Fácil de influenciar' (ādheyyamukho) significa alguien cuya boca (opinión) es puesta por otros desde el inicio; es decir, alguien cuya opinión se establece en la primera palabra que escucha. El método es este: una persona habla mal de un monje virtuoso diciendo: 'él no es idóneo'. Al oír esto, el otro llega a una conclusión; y aunque luego otro monje similar diga 'él es idóneo', no acepta sus palabras. Retiene la opinión del primer monje pensando: 'Cierto hombre nos dijo que él no es idóneo'. Otro habla de un monje inmoral diciendo 'es virtuoso'. Creyendo en su palabra, aunque otro le diga después 'este monje no es idóneo, no es apropiado que te acerques a él', no acepta su palabra y retiene solo la primera versión. Otro acepta tanto el elogio como el vituperio. De este también se dice que es 'ādheyyamukho', alguien cuya opinión es depositada; significa que su opinión se establece en cualquier cosa que escuche.

ලොලොති සද්ධාදීනං ඉත්තරකාලප්පතිතත්තා අස්සද්ධියාදීහි ලුලිතභාවෙන ලොලො. ඉත්තරභත්තීතිආදීසු පුනප්පුනං භජනෙන සද්ධාව භත්තිපෙමං. සද්ධාපෙමම්පි ගෙහස්සිතපෙමම්පි වට්ටති, පසාදො සද්ධාපසාදො. එවං පුග්ගලො ලොලො හොතීති එවං ඉත්තරසද්ධාදිතාය පුග්ගලො ලොලො නාම හොති. හලිද්දිරාගො විය, ථුසරාසිම්හි කොට්ටිතඛානුකො විය, අස්සපිට්ඨියං ඨපිතකුම්භණ්ඩං විය ච අනිබද්ධට්ඨානෙ මුහුත්තෙන කුප්පති. මන්දො මොමූහොති අඤ්ඤාණභාවෙන මන්දො, අවිසයතාය මොමූහො, මහාමූළ්හොති අත්ථො.

Se llama 'inconstante' (lolo) debido a que su fe y otras facultades duran poco tiempo y están agitadas por la falta de fe. En expresiones como 'devoción pasajera' (ittarabhattī), la devoción y el afecto son simplemente fe por el contacto repetido. Puede referirse tanto a la fe-afecto como al afecto basado en la vida mundana; 'pasāda' es la confianza basada en la fe. Así, una persona es llamada inconstante por tener una fe temporal. Como el tinte de cúrcuma, como una estaca clavada en un montón de paja, o como una calabaza puesta sobre el lomo de un caballo, se altera en un instante por no estar en un lugar estable. 'Mando momūho' significa que es lerdo por falta de conocimiento y sumamente confundido por no estar en su propio ámbito; es decir, es profundamente necio.

අවජානාතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí concluye el comentario al Avajānāti Sutta.

2-3. ආරභතිසුත්තාදිවණ්ණනා

2-3. Comentario al Ārabhati Sutta y otros

142-3. දුතියෙ [Pg.48] ආරභතීති එත්ථ ආරම්භ-සද්දො කම්මකිරියහිංසනවීරියකොපනාපත්තිවීතික්කමෙසු වත්තති. තථා හෙස ‘‘යං කිඤ්චි දුක්ඛං සම්භොති, සබ්බං ආරම්භපච්චයා’’ති (සු. නි. 749) කම්මෙ ආගතො. ‘‘මහාරම්භා මහායඤ්ඤා, න තෙ හොන්ති මහප්ඵලා’’ති (සං. නි. 1.120; අ. නි. 4.39) කිරියාය. ‘‘සමණං ගොතමං උද්දිස්ස පාණං ආරභන්තී’’ති (ම. නි. 2.51) හිංසනෙ. ‘‘ආරම්භථ නික්ඛමථ, යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ’’ති (සං. නි. 1.185; නෙත්ති. 29; පෙටකො. 38; මි. ප. 5.1.4) වීරියෙ. ‘‘බීජගාමභූතගාමසමාරම්භා පටිවිරතො හොතී’’ති (දී. නි. 1.10, 195; ම. නි. 1.293) කොපනෙ. ‘‘ආරභති ච විප්පටිසාරී ච හොතී’’ති (අ. නි. 5.142; පු. ප. 191) අයං පන ආපත්තිවීතික්කමෙ ආගතො, තස්මා ආපත්තිවීතික්කමවසෙන ආරභති චෙව, තප්පච්චයා ච විප්පටිසාරී හොතීති අයමෙත්ථ අත්ථො. යථාභූතං නප්පජානාතීති අනධිගතත්තා යථාසභාවතො න ජානාති. යත්ථස්සාති යස්මිං අස්ස, යං ඨානං පත්වා එතස්ස පුග්ගලස්ස උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්තීති අත්ථො. කිං පන පත්වා තෙ නිරුජ්ඣන්තීති? අරහත්තමග්ගං, ඵලප්පත්තස්ස පන නිරුද්ධා නාම හොන්ති. එවං සන්තෙපි ඉධ මග්ගකිච්චවසෙන පන ඵලමෙව වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

142-3. En 'En el segundo, él transgrede' (dutiye ārabhati), el término 'ārambha' se emplea con respecto a la acción (kamma), la ejecución (kiriya), el daño (hiṃsana), el esfuerzo (vīriya), la perturbación (kopana) y la transgresión de una falta (āpattivītikkama). Así, aparece en el sentido de acción en: 'Cualquier sufrimiento que surja, todo tiene como condición la acción' (Sn. 749). En el sentido de ejecución en: 'Los grandes sacrificios con grandes ejecuciones no son de gran fruto' (SN 1.120). En el sentido de daño en: 'Dañan a un ser vivo por el asceta Gotama' (MN 2.51). En el sentido de esfuerzo en: 'Esforzaos, salid, aplicaos en la enseñanza del Buda' (SN 1.185). En el sentido de perturbación en: 'Se abstiene de perturbar las semillas y los seres vegetales' (DN 1.10). 'Transgrede y siente remordimiento' (AN 5.142) aparece aquí en el sentido de transgresión de una falta; por lo tanto, el significado en este contexto es que transgrede mediante la violación de una falta y, debido a esa condición, siente remordimiento. 'No conoce tal como realmente es' significa que, por no haberlo alcanzado, no conoce según su verdadera naturaleza. 'Donde para él' significa en aquel lugar donde, al ser alcanzado por esta persona, los estados perjudiciales e inhábiles surgidos cesan sin dejar rastro. ¿Qué se alcanza para que cesen? El sendero del Arahant; sin embargo, para aquel que ha alcanzado el fruto, ya han cesado. Aun siendo así, debe entenderse que aquí se menciona el fruto en función de la tarea del sendero.

ආරභතී න විප්පටිසාරී හොතීති ආපත්තිං ආපජ්ජති, තං පනෙස දෙසෙතුං සභාගපුග්ගලං පරියෙසති, තස්මා න විප්පටිසාරී හොති. න ආරභති විප්පටිසාරී හොතීති ආපත්තිං න ආපජ්ජති, විනයපඤ්ඤත්තියං පන අකොවිදත්තා අනාපත්තියා ආපත්තිසඤ්ඤී හුත්වා විප්පටිසාරී හොතීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. ‘‘න ආරභති න විප්පටිසාරී හොතී’’ති යො වුත්තො, කතරො සො පුග්ගලො? ඔස්සට්ඨවීරියපුග්ගලො. සො හි ‘‘කිං මෙ ඉමස්මිං කාලෙ පරිනිබ්බානෙන, අනාගතෙ මෙත්තෙය්‍යසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ පරිනිබ්බායිස්සාමී’’ති විසුද්ධසීලොපි පටිපත්තිං න පූරෙති. සො හි ‘‘කිමත්ථං ආයස්මා පමත්තො විහරති, පුථුජ්ජනස්ස නාම ගති අනිබද්ධා, තස්මා හි මෙත්තෙය්‍යසම්මාසම්බුද්ධස්ස සම්මුඛීභාවං ලභෙය්‍යාසි, අරහත්තත්ථාය විපස්සනං භාවෙහී’’ති ඔවදිතබ්බොව.

'Transgrede y no siente remordimiento' significa que incurre en una falta, pero busca a una persona de su misma condición para confesarla, por lo cual no siente remordimiento. 'No transgrede y siente remordimiento' significa que no incurre en falta alguna, pero al no ser experto en las regulaciones disciplinarias, percibe lo que no es falta como una falta y así siente remordimiento; este es el significado que debe verse aquí. Respecto a quien se dice: 'No transgrede ni siente remordimiento', ¿quién es esa persona? Es la persona que ha abandonado el esfuerzo (ossaṭṭhavīriya). Pues piensa: '¿Para qué mi parinibbāna en este tiempo? Alcanzaré el parinibbāna en el tiempo del futuro Buda Metteyya', y aunque posee una virtud pura, no completa la práctica. Ciertamente, él debe ser exhortado: '¿Por qué vive el venerable de forma negligente? El destino de un hombre común es incierto; por tanto, para que puedas encontrar al Buda Metteyya frente a frente, desarrolla la visión cabal (vipassanā) para el logro del estado de Arahant'.

සාධූති [Pg.49] ආයාචනත්ථෙ නිපාතො. ඉදං වුත්තං හොති – යාව අපරද්ධං වත ආයස්මතා, එවං සන්තෙපි මයං ආයස්මන්තං යාචාම, දෙසෙතබ්බයුත්තකස්ස දෙසනාය, වුට්ඨාතබ්බයුත්තකස්ස වුට්ඨානෙන, ආවිකාතබ්බයුත්තකස්ස ආවිකිරියාය ආරම්භජෙ ආසවෙ පහාය සුද්ධන්තෙ ඨිතභාවපච්චවෙක්ඛණෙන විප්පටිසාරජෙ ආසවෙ පටිවිනොදෙත්වා නීහරිත්වා විපස්සනාචිත්තඤ්චෙව විපස්සනාපඤ්ඤඤ්ච වඩ්ඪෙතූති. අමුනා පඤ්චමෙන පුග්ගලෙනාති එතෙන පඤ්චමෙන ඛීණාසවපුග්ගලෙන. සමසමො භවිස්සතීති ලොකුත්තරගුණෙහි සමභාවෙනෙව සමො භවිස්සතීති එවං ඛීණාසවෙන ඔවදිතබ්බොති අත්ථො. තතියං උත්තානමෙව.

'Sādhu' es una partícula con sentido de ruego. Esto es lo que se dice: 'Aunque ciertamente el venerable ha cometido una falta, aun así le rogamos que abandone las impurezas (āsavas) nacidas de la transgresión mediante la confesión de lo que debe ser confesado, mediante la rehabilitación de aquello de lo que debe ser rehabilitado, y mediante la revelación de lo que debe ser revelado; y que, habiendo eliminado las impurezas nacidas del remordimiento mediante la reflexión sobre el estado de pureza en el que se encuentra, desarrolle tanto la mente de visión cabal como la sabiduría de visión cabal'. 'Con esta quinta persona' se refiere a esta quinta persona que ha destruido las impurezas (khīṇāsava). 'Será igual' significa que será igual en virtud de la paridad en las cualidades supramundanas; este es el sentido de cómo debe ser exhortado por el Arahant. El tercero es de significado claro.

ආරභතිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La descripción del Ārabhati Sutta y otros ha terminado.

4-6. තිකණ්ඩකීසුත්තාදිවණ්ණනා

4-6. Descripción del Tikaṇḍakī Sutta y otros.

144-6. චතුත්ථෙ පටිකූලෙති අමනුඤ්ඤෙ අනිට්ඨෙ. අප්පටිකූලසඤ්ඤීති ඉට්ඨාකාරෙනෙව පවත්තචිත්තො. ඉට්ඨස්මිං වත්ථුස්මිං අසුභාය වා ඵරති, අනිච්චතො වා උපසංහරති උපනෙති පවත්තෙති. අනිට්ඨස්මිං වත්ථුස්මින්ති අනිට්ඨෙ සත්තසඤ්ඤිතෙ ආරම්මණෙ. මෙත්තාය වා ඵරතීති මෙත්තං හිතෙසිතං උපසංහරන්තො සබ්බත්ථකමෙව වා තත්ථ ඵරති. ධාතුතො වා උපසංහරතීති ධම්මසභාවචින්තනෙන ධාතුතො පච්චවෙක්ඛණාය ධාතුමනසිකාරං වා තත්ථ පවත්තෙති. තදුභයං අභිනිවජ්ජෙත්වාති සභාවතො ආනුභාවතො ච උපතිට්ඨන්තං ආරම්මණෙ පටිකූලභාවං අප්පටිකූලභාවඤ්චාති තං උභයං පහාය අග්ගහෙත්වා, සබ්බස්මිං පන තස්මිං මජ්ඣත්තො හුත්වාති වුත්තං හොති. මජ්ඣත්තො හුත්වා විහරිතුකාමො පන කිං කරොතීති? ඉට්ඨානිට්ඨෙසු ආපාථං ගතෙසු නෙව සොමනස්සිතො හොති, න දොමනස්සිතො හොති. උපෙක්ඛකො විහරෙය්‍යාති ඉට්ඨෙ අරජ්ජන්තො අනිට්ඨෙ අදුස්සන්තො යථා අඤ්ඤෙ අසමපෙක්ඛනෙන මොහං උප්පාදෙන්ති, එවං අනුප්පාදෙන්තො ඡසු ආරම්මණෙසු ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාය උපෙක්ඛකො විහරෙය්‍ය. තෙනෙවාහ ‘‘ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාවසෙන පඤ්චමො’’ති. ඉට්ඨානිට්ඨඡළාරම්මණාපාථෙ පරිසුද්ධපකතිභාවාවිජහනලක්ඛණාය ඡසු ද්වාරෙසු පවත්තනතො ‘‘ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා’’ති ලද්ධනාමාය තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාය වසෙන පඤ්චමො වාරො වුත්තොති අත්ථො. පඤ්චමං ඡට්ඨඤ්ච උත්තානමෙව.

144-6. En el cuarto, 'paṭikūle' significa en lo desagradable o no deseado. 'Appaṭikūlasaññī' es aquel cuya mente procede con una percepción de lo agradable. En un objeto agradable, aplica la idea de lo impuro (asubha), o reflexiona sobre ello como impermanente, lo dirige y lo aplica. 'En un objeto desagradable' se refiere a un objeto no deseado percibido como un ser. 'Lo impregna con amor benevolente' significa que, al cultivar el amor benevolente que busca el bienestar, lo aplica allí en todo sentido. 'Lo reflexiona como elementos' significa que, mediante el pensamiento sobre la naturaleza de los fenómenos, aplica allí la atención a los elementos (dhātumanasikāra) para reflexionar sobre ellos. 'Evitando ambos' significa que, habiendo abandonado y no aferrado tanto el carácter repulsivo como el no repulsivo del objeto tal como se presentan por su naturaleza y poder, se vuelve neutral ante todo eso. ¿Pero qué hace quien desea vivir en neutralidad? Cuando los objetos agradables o desagradables entran en su campo de percepción, no se regocija ni se entristece. 'Debería morar ecuánime' significa que, sin apegarse a lo agradable y sin rechazar lo desagradable, tal como otros generan engaño por falta de ecuanimidad, él no lo genera y mora ecuánime ante los seis objetos de los sentidos mediante la ecuanimidad de seis factores (chaḷaṅgupekkhā). Por eso dijo: 'El quinto es mediante la ecuanimidad de seis factores'. El significado es que el quinto caso se explica por medio de la ecuanimidad de neutralidad ahí presente (tatramajjhattupekkhā), llamada 'ecuanimidad de seis factores' por aplicarse a las seis puertas de los sentidos sin abandonar el estado natural de pureza cuando los seis objetos agradables o desagradables entran en contacto. El quinto y el sexto son de significado claro.

තිකණ්ඩකීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La descripción del Tikaṇḍakī Sutta y otros ha terminado.

7-10. අසප්පුරිසදානසුත්තාදිවණ්ණනා

7-10. Descripción del Asappurisadāna Sutta y otros.

147-150. සත්තමෙ [Pg.50] අසක්කච්චන්ති අනාදරං කත්වා. දෙය්‍යධම්මස්ස අසක්කච්චකරණං නාම අසම්පන්නං කරොතීති ආහ ‘‘න සක්කරිත්වා සුචිං කත්වා දෙතී’’ති, උත්තණ්ඩුලාදිදොසවිරහිතං සුචිසම්පන්නං කත්වා න දෙතීති අත්ථො. අචිත්තීකත්වාති න චිත්තෙ කත්වා, න පූජෙත්වාති අත්ථො. පූජෙන්තො හි පූජෙතබ්බවත්ථුං චිත්තෙ ඨපෙති, න තතො බහි කරොති. චිත්තං වා අච්ඡරියං කත්වා පටිපත්තිවිකරණං සම්භාවනකිරියා, තප්පටික්ඛෙපතො අචිත්තීකරණං අසම්භාවනකිරියා. අගාරවෙන දෙතීති පුග්ගලෙ අගරුං කරොන්තො නිසීදනට්ඨානෙ අසම්මජ්ජිත්වා යත්ථ වා තත්ථ වා නිසීදාපෙත්වා යං වා තං වා ආධාරකං ඨපෙත්වා දානං දෙති. අසහත්ථාති න අත්තනො හත්ථෙන දෙති, දාසකම්මකරොදීහි දාපෙති. අපවිද්ධං දෙතීති අන්තරා අපවිද්ධං විච්ඡෙදං කත්වා දෙති. තෙනාහ ‘‘න නිරන්තරං දෙතී’’ති. අථ වා අපවිද්ධං දෙතීති උච්ඡිට්ඨාදිඡඩ්ඩනීයධම්මං විය අවක්ඛිත්තකං කත්වා දෙති. තෙනාහ ‘‘ඡඩ්ඩෙතුකාමො විය දෙතී’’ති. ‘‘අද්ධා ඉමස්ස දානස්ස ඵලමෙව ආගච්ඡතී’’ති එවං යස්ස කම්මස්සකතාදිට්ඨි අත්ථි, සො ආගමනදිට්ඨිකො, අයං පන න තාදිසොති අනාගමනදිට්ඨිකො. තෙනාහ ‘‘කතස්ස නාම ඵලං ආගමිස්සතී’’තිආදි. අට්ඨමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං.

147-150. En el séptimo, 'sin atención' (asakkaccaṃ) significa actuando con falta de respeto. Respecto al objeto que se ofrece, 'hacerlo sin atención' significa hacerlo de manera incompleta; por ello se dice: 'no lo da con respeto y limpieza', lo cual significa que no lo entrega habiéndolo hecho puro y libre de defectos como arroz mal descascarillado y otros similares. 'Sin consideración' (acittīkatvā) significa no tenerlo en mente, no honrarlo. Pues aquel que honra coloca el objeto digno de honra en su corazón y no fuera de él. O bien, producir una disposición mental admirable es un acto de estima; lo opuesto a eso es 'sin consideración', un acto de falta de estima. 'Da sin respeto' significa que, faltando al respeto a la persona, da la ofrenda sin haber limpiado el lugar de asiento, haciéndola sentar en cualquier lugar o colocando cualquier soporte. 'No por mano propia' (asahatthā) significa que no da con su propia mano, sino que hace que lo den esclavos o trabajadores. 'Da de manera intermitente' (apaviddhaṃ deti) significa que da habiendo hecho una interrupción o desconexión en el medio. Por eso se dice: 'no da de manera continua'. Alternativamente, 'da de manera despreciativa' (apaviddhaṃ deti) significa que da arrojando la ofrenda como si fueran sobras o algo para desechar. Por eso se dice: 'da como si quisiera deshacerse de ello'. 'Ciertamente, el fruto de esta ofrenda vendrá'; así, quien tiene la visión de que las acciones son propiedad de uno mismo (kammassakatādiṭṭhi) es alguien con la visión de la llegada [del fruto]. Este, en cambio, no es así, por lo cual se le llama alguien sin visión de la llegada. Por eso se dice: '¿Acaso vendrá el fruto de lo que se ha hecho?', etc. En el octavo y siguientes, no hay nada que deba decirse.

අසප්පුරිසදානසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Discurso sobre el dar de la persona indigna y otros.

තිකණ්ඩකීවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Vagga de Tikaṇḍakī.

තතියපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

Ha finalizado el tercer grupo de cincuenta (Paṇṇāsaka).

4. චතුත්ථපණ්ණාසකං

4. El cuarto grupo de cincuenta (Paṇṇāsaka)

(16) 1. සද්ධම්මවග්ගො

(16) 1. Vagga del Verdadero Dhamma

151-160. පඨමො වග්ගො උත්තානත්ථොයෙව.

151-160. El primer vagga tiene un significado evidente.

(17) 2. ආඝාතවග්ගො

(17) 2. Vagga de la Malevolencia (Āghāta)

1-5. පඨමආඝාතපටිවිනයසුත්තාදිවණ්ණනා

1-5. Comentario al primer discurso sobre la eliminación de la malevolencia y otros.

161-165. දුතියස්ස [Pg.51] පඨමෙ නත්ථි වත්තබ්බං. දුතියෙ ආඝාතො පටිවිනයති එත්ථ, එතෙහීති වා ආඝාතපටිවිනයා. තෙනාහ ‘‘ආඝාතො එතෙහි පටිවිනෙතබ්බො’’තිආදි.

161-165. En el primero del segundo [vagga] no hay nada que decir. En el segundo, 'la malevolencia se elimina aquí' o 'a través de estos [se elimina]', por eso se llaman medios para eliminar la malevolencia. Por ello se dice: 'la malevolencia debe ser eliminada mediante estos', etc.

නන්තකන්ති අනන්තකං, අන්තවිරහිතං වත්ථඛණ්ඩං. යදි හි තස්ස අන්තො භවෙය්‍ය, ‘‘පිලොතිකා’’ති සඞ්ඛං න ගච්ඡෙය්‍ය.

'Trapo' (nantaka) significa un trozo de tela sin bordes (anantakaṃ), desprovisto de orillas. Pues si tuviera un borde, no recibiría la denominación de 'trapo viejo' (pilotikā).

සෙවාලෙනාති බීජකණ්ණිකකෙසරාදිභෙදෙන සෙවාලෙන. උදකපප්පටකෙනාති නීලමණ්ඩූකපිට්ඨිවණ්ණෙන උදකපිට්ඨිං ඡාදෙත්වා නිබ්බත්තෙන උදකපිට්ඨිකෙන. ඝම්මෙන අනුගතොති ඝම්මෙන ඵුට්ඨො අභිභූතො. චිත්තුප්පාදන්ති පටිඝසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදං.

'Por el musgo' (sevālena) se refiere al musgo con sus variedades de semillas, pericarpio, estambres, etc. 'Por la nata del agua' (udakapappaṭakena) se refiere a la película superficial del agua que nace cubriendo la superficie del agua con el color del lomo de una rana verde. 'Afectado por el calor' (ghammena anugato) significa tocado o agobiado por el calor. 'Surgimiento de un pensamiento' (cittuppādaṃ) se refiere al surgimiento de un pensamiento asociado con la aversión (paṭigha).

විසභාගවෙදනුප්පත්තියා කකචෙනෙව ඉරියාපථපවත්තිනිවාරණෙන ඡින්දන්තො ආබාධති පීළෙතීති ආබාධො, සො අස්ස අත්ථීති ආබාධිකො. තංසමුට්ඨානෙන දුක්ඛිතො සඤ්ජාතදුක්ඛො. බාළ්හගිලානොති අධිමත්තගිලානො. ගාමන්තනායකස්සාති ගාමන්තසම්පාපකස්ස.

Debido al surgimiento de sensaciones desagradables, como si una sierra cortara e impidiera el desarrollo de las posturas, se dice 'aflicción' (ābādha) porque aflige u oprime; aquel que tiene esto es un 'afligido' (ābādhiko). 'Sufriendo' significa aquel en quien ha nacido el sufrimiento originado por eso. 'Gravemente enfermo' (bāḷhagilāno) significa excesivamente enfermo. 'De quien lo conduce al límite de la aldea' (gāmantanāyakassa) significa de quien lo hace llegar a las cercanías del pueblo.

පසන්නභාවෙන උදකස්ස අච්ඡභාවො වෙදිතබ්බොති ආහ ‘‘අච්ඡොදකාති පසන්නොදකා’’ති. සාදුරසතාය සාතතාති ආහ ‘‘මධුරොදකා’’ති. තනුකමෙව සලිලං විසෙසතො සීතලං, න බහලාති ආහ ‘‘තනුසීතසලිලා’’ති. සෙතකාති නික්කද්දමා. සචික්ඛල්ලාදිවසෙන හි උදකස්ස විවණ්ණතා. සභාවතො පන තං සෙතවණ්ණමෙව. තතියාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

Se debe entender que la transparencia del agua se debe a su estado de pureza; por eso se dice: ''de aguas claras' (acchodakā) significa de aguas puras'. Por su sabor agradable son deliciosas, por eso dice: 'de aguas dulces' (madhurodakā). El agua muy fina es especialmente fría, no densa; por eso dice: 'de aguas finas y frías' (tanusītasalilā). 'Blancas' (setakā) significa sin lodo. Pues la decoloración del agua se debe al fango y otros elementos; pero por naturaleza es de color blanco (claro). El tercero y los siguientes tienen un significado evidente.

පඨමආඝාතපටිවිනයසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al primer discurso sobre la eliminación de la malevolencia y otros.

6. නිරොධසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Nirodha Sutta

166. ඡට්ඨෙ [Pg.52] අමරිසනත්ථෙති අසහනත්ථෙ. අනාගතවචනං කතන්ති අනාගතසද්දප්පයොගො කතො, අත්ථො පන වත්තමානකාලිකොව. අක්ඛරචින්තකා (පාණිනි. 3.3.145-146) හි ඊදිසෙසු ඨානෙසු අනොකප්පනාමරිසනත්ථවසෙන අත්ථිසද්දෙ උපපදෙ වත්තමානකාලෙපි අනාගතවචනං කරොන්ති.

166. En el sexto, 'en el sentido de indignación' (amarisanatthe) significa en el sentido de intolerancia. 'Se ha usado el tiempo futuro' (anāgatavacanaṃ) significa que se ha empleado el sonido de una palabra en futuro, pero el significado es de tiempo presente. Pues los gramáticos (cf. Pāṇini 3.3.145-146) en tales contextos, debido al sentido de incredulidad o indignación, cuando la palabra 'atthi' (existe) está presente, usan el tiempo futuro incluso para el tiempo presente.

නිරොධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Nirodha Sutta.

7-9. චොදනාසුත්තාදිවණ්ණනා

7-9. Comentario al Codanā Sutta y otros.

167-9. සත්තමෙ වත්ථුසන්දස්සනාති යස්මිං වත්ථුස්මිං ආපත්ති, තස්ස සරූපතො දස්සනං. ආපත්තිසන්දස්සනාති යං ආපත්තිං සො ආපන්නො, තස්සා දස්සනං. සංවාසප්පටික්ඛෙපොති උපොසථප්පවාරණාදිසංවාසස්ස පටික්ඛිපනං අකරණං. සාමීචිප්පටික්ඛෙපොති අභිවාදනාදිසාමීචිකිරියාය අකරණං. චොදයමානෙනාති චොදෙන්තෙන. චුදිතකස්ස කාලොති චුදිතකස්ස චොදෙතබ්බකාලො. පුග්ගලන්ති චොදෙතබ්බපුග්ගලං. උපපරික්ඛිත්වාති ‘‘අයං චුදිතකලක්ඛණෙ තිට්ඨති, න තිට්ඨතී’’ති වීමංසිත්වා. අයසං ආරොපෙතීති ‘‘ඉමෙ මං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්තා අයසං බ්‍යසනං උප්පාදෙන්තී’’ති භික්ඛූනං අයසං උප්පාදෙති. අට්ඨමනවමානි උත්තානත්ථානෙව.

167-9. En el séptimo, 'señalar el objeto' (vatthusandassanā) significa mostrar la naturaleza del objeto por el cual se ha cometido la ofensa. 'Señalar la ofensa' (āpattisandassanā) significa mostrar la ofensa en la que ha incurrido. 'Rechazo de la comunión' (saṃvāsappaṭikkhepo) es el rechazo o la no realización de la comunión en el Uposatha, la Pavāraṇā, etc. 'Rechazo de los actos de respeto' (sāmīcippaṭikkhepo) es la no realización de actos de cortesía como el saludo reverencial, etc. 'Por quien acusa' (codayamānena) significa por quien denuncia. 'El tiempo del acusado' significa el momento oportuno para acusar al acusado. 'A la persona' se refiere a la persona que debe ser acusada. 'Habiendo investigado' (upaparikkhitvā) significa habiendo examinado si 'esta persona posee o no las características de alguien que debe ser acusado'. 'Atribuye descrédito' (ayasaṃ āropeti) significa que provoca descrédito a los monjes diciendo: 'estos me calumnian con falsedades, provocándome descrédito y desgracia'. El octavo y el noveno tienen un significado evidente.

චොදනාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Codanā Sutta y otros.

10. භද්දජිසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Bhaddaji Sutta

170. දසමෙ අභිභවිත්වා ඨිතො ඉමෙ සත්තෙති අධිප්පායො. යස්මා පන සො ‘‘පාසංසභාවෙන උත්තමභාවෙන ච තෙ සත්තෙ අභිභවිත්වා ඨිතො’’ති අත්තානං මඤ්ඤති, තස්මා වුත්තං ‘‘ජෙට්ඨකො’’ති. අඤ්ඤදත්ථු දසොති දස්සනෙ අන්තරායාභාවවචනෙන ඤෙය්‍යවිසෙසපරිග්ගාහිකභාවෙන [Pg.53] ච අනාවරණදස්සාවිතං පටිජානාතීති ආහ ‘‘සබ්බං පස්සතීති අධිප්පායො’’ති.

170. En el décimo, el sentido es 'alguien que permanece habiendo superado a estos seres'. Dado que él se considera a sí mismo como 'alguien que permanece habiendo superado a esos seres por su naturaleza loable y superior', por eso se dice 'superior' (jeṭṭhako). 'Vidente de todo' (aññadatthu daso) se refiere a que reclama una visión sin obstáculos, tanto por la declaración de ausencia de impedimentos en la visión como por la capacidad de discernir las distinciones de lo que debe ser conocido; por eso dice: 'el sentido es que ve todo'.

භද්දජිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Bhaddaji Sutta.

ආඝාතවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Vagga de la Malevolencia.

(18) 3. උපාසකවග්ගො

(18) 3. Vagga del Seguidor Laico (Upāsaka)

1-6. සාරජ්ජසුත්තාදිවණ්ණනා

1-6. Comentario al Sārajja Sutta y otros.

171-176. තතියස්ස පඨමදුතියතතියචතුත්ථෙ නත්ථි වත්තබ්බං. පඤ්චමෙ උපාසකපච්ඡිමකොති උපාසකනිහීනො. ‘‘ඉමිනා දිට්ඨාදිනා ඉදං නාම මඞ්ගලං භවිස්සතී’’ති එවං බාලජනපරිකප්පිතකොතූහලසඞ්ඛාතෙන දිට්ඨසුතමුතමඞ්ගලෙන සමන්නාගතො කොතූහලමඞ්ගලිකො. තෙනාහ ‘‘ඉමිනා ඉදං භවිස්සතී’’තිආදි. මඞ්ගලං පච්චෙතීති දිට්ඨමඞ්ගලාදිභෙදං මඞ්ගලමෙව පත්ථියායති. නො කම්මන්ති කම්මස්සකතං නො පත්ථියායති. ඉමම්හා සාසනාති ඉතො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධසාසනතො. බහිද්ධාති බාහිරකසමයෙ. දක්ඛිණෙය්‍යං පරියෙසතීති ‘‘දුප්පටිපන්නා දක්ඛිණෙය්‍යා’’ති සඤ්ඤී ගවෙසති. එත්ථ දක්ඛිණපරියෙසනපුබ්බකාරෙ එකං කත්වා පඤ්ච ධම්මා වෙදිතබ්බා. ඡට්ඨං උත්තානමෙව.

171-176. En el primero, segundo, tercero y cuarto del tercero [vagga], no hay nada que decir. En el quinto, 'el último de los seguidores laicos' (upāsakapacchimako) significa el más bajo de los seguidores laicos. 'Alguien que cree en presagios curiosos' (kotūhalamaṅgaliko) es quien está dotado de presagios basados en lo visto, oído o pensado, conocidos como curiosidades imaginadas por la gente necia, pensando: 'por esto que he visto, etc., ocurrirá tal auspicio'. Por eso dice: 'por esto ocurrirá esto', etc. 'Confía en los presagios' (maṅgalaṃ pacceti) significa que desea solo los presagios, como los presagios de lo visto y otros. 'No en el kamma' significa que no confía en que las acciones son propiedad de uno mismo. 'Fuera de este sistema' (imamhā sāsanā) significa fuera de esta enseñanza del Buda omnisciente. 'Afuera' (bahiddhā) significa en doctrinas externas. 'Busca a alguien digno de ofrendas' significa que busca con la percepción de que 'aquellos que practican incorrectamente son dignos de ofrendas'. Aquí, considerando la búsqueda de ofrendas como la acción previa, se deben entender los cinco factores. El sexto es evidente.

සාරජ්ජසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Sārajja Sutta y otros.

7-8. වණිජ්ජාසුත්තාදිවණ්ණනා

7-8. Comentario al Vaṇijjā Sutta y otros.

177-8. සත්තමෙ සත්ථවණිජ්ජාති ආවුධභණ්ඩං කත්වා වා කාරෙත්වා වා කතං වා පටිලභිත්වා තස්ස වික්කයො. ආවුධභණ්ඩං කාරෙත්වා තස්ස වික්කයොති ඉදං පන නිදස්සනමත්තං. සූකරමිගාදයො පොසෙත්වා තෙසං වික්කයොති සූකරමිගාදයො පොසෙත්වා තෙසං මංසං සම්පාදෙත්වා වික්කයො. එත්ථ ච සත්ථවණිජ්ජා පරොපරාධනිමිත්තතාය අකරණීයා වුත්තා, සත්තවණිජ්ජා අභුජිස්සභාවකරණතො, මංසවිසවණිජ්ජා වධහෙතුතො, මජ්ජවණිජ්ජා පමාදට්ඨානතො. අට්ඨමං උත්තානමෙව.

177-8. En el séptimo [discurso], 'comercio de armas' significa la venta de estas tras haber fabricado el equipo de armamento, haberlo mandado fabricar o habiéndolo obtenido ya fabricado. 'Vender tras haber mandado fabricar el armamento' se dice solo a modo de ilustración. 'Vender tras criar cerdos, ciervos, etc.' significa vender su carne después de haber criado a dichos animales y procesado su carne. Aquí, el comercio de armas se declara como algo que no debe hacerse debido a que es una causa de daño a otros; el comercio de seres vivos, por causar el estado de servidumbre; el comercio de carne y de venenos, por ser causa de matanza; y el comercio de embriagantes, por ser base para la negligencia. El octavo [discurso] es de significado evidente.

වණිජ්ජාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Vaṇijjā Sutta y otros.

9. ගිහිසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Gihi Sutta

179. නවමෙ [Pg.54] ආභිචෙතසිකානන්ති අභිචෙතොති අභික්කන්තං විසුද්ධචිත්තං වුච්චති අධිචිත්තං වා, අභිචෙතසි ජාතානි ආභිචෙතසිකානි, අභිචෙතො සන්නිස්සිතානීති වා ආභිචෙතසිකානි. තෙනෙවාහ ‘‘උත්තමචිත්තනිස්සිතාන’’න්ති. දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානන්ති දිට්ඨධම්මෙ සුඛවිහාරානං. දිට්ඨධම්මොති පච්චක්ඛො අත්තභාවො වුච්චති, තත්ථ සුඛවිහාරානන්ති අත්ථො. රූපාවචරජ්ඣානානමෙතං අධිවචනං. තානි හි අප්පෙත්වා නිසින්නා ඣායිනො ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ අසංකිලිට්ඨං නෙක්ඛම්මසුඛං වින්දන්ති, තස්මා ‘‘දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානී’’ති වුච්චන්ති.

179. En el noveno, 'pertenecientes a la conciencia superior' (ābhicetasikānaṃ): se llama 'conciencia superior' (abhiceta) a la conciencia excelente y pura, o bien a la conciencia elevada (adhicitta). Aquello que surge en la conciencia superior o que depende de ella es 'ābhicetasika'. Por eso dijo: 'que dependen de la conciencia suprema'. 'Moradas felices en esta vida presente' significa moradas de felicidad en el presente estado de existencia. 'Esta vida presente' (diṭṭhadhamma) se refiere a la individualidad (attabhāva) directamente perceptible; allí el sentido es: 'moradas felices'. Este es un término para los jhanas de la esfera de la materia sutil (rūpāvacarajjhāna). Pues los meditadores que se sientan tras haber alcanzado estos estados experimentan en esta misma individualidad la felicidad del renunciamiento no mancillada; por lo tanto, se denominan 'moradas felices en esta vida presente'.

චතුබ්බිධමෙරයන්ති පුප්ඵාසවො, ඵලාසවො, ගුළාසවො, මධ්වාසවොති එවං චතුප්පභෙදං මෙරයං. පඤ්චවිධඤ්ච සුරන්ති පූවසුරා, පිට්ඨසුරා, ඔදනසුරා, කිණ්ණපක්ඛිත්තා, සම්භාරසංයුත්තාති එවං පඤ්චප්පභෙදං සුරං. පුඤ්ඤං අත්ථො එතස්සාති පුඤ්ඤත්ථො. යස්මා පනෙස පුඤ්ඤෙන අත්ථිකො නාම හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘පුඤ්ඤෙන අත්ථිකස්සා’’ති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

Los cuatro tipos de meraya son: licor de flores, licor de frutas, licor de azúcar y licor de miel; así, el meraya tiene cuatro divisiones. Y los cinco tipos de surā son: licor de pasteles, licor de harina, licor de arroz cocido, licor con fermento y licor compuesto de diversos ingredientes; así, la surā tiene cinco divisiones. 'Buscador de mérito' (puññattho) es aquel para quien el mérito es su propósito. Puesto que tal persona busca el mérito, se dice: 'para quien busca el mérito' (puññena atthikassa). El resto aquí es de significado evidente.

ගිහිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Gihi Sutta.

10. ගවෙසීසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Gavesī Sutta

180. දසමෙ සුකාරණන්ති බොධිපරිපාචනස්ස එකන්තිකං සුන්දරං කාරණං. මන්දහසිතන්ති ඊසකං හසිතං. කහං කහන්ති හාසසද්දස්ස අනුකරණමෙතං. හට්ඨප්පහට්ඨාකාරමත්තන්ති හට්ඨස්ස පහට්ඨාකාරමත්තං. යථා ගහිතසඞ්කෙතා ‘‘පහට්ඨො භගවා’’ති සඤ්ජානන්ති, එවං ආකාරනිදස්සනමත්තං.

180. En el décimo, 'una buena causa' (sukāraṇaṃ) es una causa excelentemente buena para la maduración del Despertar. 'Una leve sonrisa' (mandahasitaṃ) es sonreír ligeramente. 'Kahaṃ kahaṃ' es una onomatopeya del sonido de la risa. 'Solo una apariencia de regocijo' significa simplemente el aspecto de estar regocijado. Así como aquellos que han captado la señal reconocen que 'el Bienaventurado está regocijado', del mismo modo es solo una indicación a través del gesto.

ඉදානි ඉමිනා පසඞ්ගෙන හාසසමුට්ඨානං විභාගතො දස්සෙතුං ‘‘හසිතඤ්ච නාමෙත’’න්තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙනපි හාසො න සම්භවති, පගෙව දොමනස්සවසෙනාති ආහ ‘‘තෙරසහි සොමනස්සසහගතචිත්තෙහී’’ති. නනු ච කෙචි කොධවසෙනපි හසන්තීති? න, තෙ සම්පියන්ති කොධවත්ථුං තත්ථ ‘‘මයං දානි යථාකාමකාරිතං ආපජ්ජිස්සාමා’’ති දුවිඤ්ඤෙය්‍යන්තරෙන සොමනස්සචිත්තෙනෙව හාසස්ස උප්පජ්ජනතො. තෙසූති [Pg.55] පඤ්චසු සොමනස්සසහගතකිරියචිත්තෙසු. බලවාරම්මණෙති උළාරතමෙ ආරම්මණෙ යමකපාටිහාරියසදිසෙ. දුබ්බලාරම්මණෙති අනුළාරආරම්මණෙ.

Ahora, para mostrar con detalle el origen de la risa, comienza con 'esta risa...', etc. Allí, la risa no ocurre incluso por medio de la ecuanimidad, y mucho menos por medio del pesar (domanassa); por ello dice: 'con trece tipos de conciencia acompañadas de alegría (somanassa)'. ¿Acaso no ríen algunos debido al odio? No; ellos se deleitan en el objeto del odio pensando: 'ahora lo someteremos a nuestra voluntad'; así la risa surge con una conciencia de alegría difícil de discernir por otros. 'En ellos' (tesu) se refiere a los cinco tipos de conciencia funcional (kiriyacitta) acompañadas de alegría. 'En un objeto fuerte' significa en un objeto extremadamente sublime como el milagro de los pares. 'En un objeto débil' significa en un objeto que no es sublime.

‘‘ඉමස්මිං පන ඨානෙ…පෙ… උප්පාදෙතී’’ති ඉදං පොරාණට්ඨකථායං තථා ආගතත්තා වුත්තං, න සහෙතුකසොමනස්සසහගතචිත්තෙහි භගවතො සිතං න හොතීති දස්සනත්තං. අභිධම්මටීකායං (ධ. ස. මූලටී. 968) පන ‘‘අතීතංසාදීසු අප්පටිහතං ඤාණං වත්වා ‘ඉමෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස බුද්ධස්ස භගවතො සබ්බං කායකම්මං ඤාණපුබ්බඞ්ගමං ඤාණානුපරිවත්තී’තිආදිවචනතො (මහානි. 156; පටි. ම. 3.5) ‘භගවතො ඉදං චිත්තං උප්පජ්ජතී’ති වුත්තවචනං විචාරෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. තත්ථ ඉමිනා හසිතුප්පාදචිත්තෙන පවත්තියමානම්පි භගවතො සිතකරණං පුබ්බෙනිවාසඅනාගතංසසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණානං අනුවත්තකත්තා ඤාණානුපරිවත්තියෙවාති එවං පන ඤාණානුපරිවත්තිභාවෙ සති න කොචි පාළිඅට්ඨකථානං විරොධො. තථා හි අභිධම්මට්ඨකථායං (ධ. ස. අට්ඨ. 568) ‘‘තෙසං ඤාණානං චිණ්ණපරියන්තෙ ඉදං චිත්තං උප්පජ්ජතී’’ති වුත්තං. අවස්සඤ්චෙතං එවං ඉච්ඡිතබ්බං, අඤ්ඤථා ආවජ්ජනචිත්තස්සපි භගවතො තථාරූපෙ කාලෙ න යුජ්ජෙය්‍ය. තස්සපි හි විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපකභාවස්ස නිච්ඡිතත්තා. තථා හි වුත්තං ‘‘එවඤ්ච කත්වා මනොද්වාරාවජ්ජනස්සපි විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපකත්තං උපපන්නං හොතී’’ති (ධ. ස. මූලටී. 1 කායකම්මද්වාරකථාවණ්ණනා) න ච විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපකත්තෙ තංසමුට්ඨානකායවිඤ්ඤත්තියා කායකම්මාදිභාවං ආපජ්ජනභාවො විස්සජ්ජතීති.

'Pero en este lugar... etc. ... produce', esto se dice porque así consta en el comentario antiguo, no para mostrar que el Bienaventurado no tiene una sonrisa con conciencias acompañadas de alegría con causa (sahetuka). En el subcomentario al Abhidhamma (Dhs. Mūla-ṭīkā 968), sin embargo, tras mencionar el conocimiento sin obstáculos respecto al pasado, etc., se dice que debe examinarse la declaración 'esta conciencia surge en el Bienaventurado' debido a pasajes como: 'toda acción corporal del Buda, el Bienaventurado, es precedida por el conocimiento y sigue al conocimiento'. Allí, incluso la sonrisa del Bienaventurado producida por esta conciencia que origina la risa, por ser seguidora del conocimiento de vidas pasadas, del futuro y de la omnisciencia, ciertamente sigue al conocimiento; siendo así que sigue al conocimiento, no hay contradicción con el Canon y los comentarios. Así, en el comentario al Abhidhamma (Dhs. A. 568) se dice: 'esta conciencia surge al término del recorrido de esos conocimientos'. Ciertamente esto debe aceptarse así; de lo contrario, la conciencia de advertencia (āvajjana) del Bienaventurado en tal momento no sería adecuada. Pues se ha determinado que incluso esa tiene la función de originar la comunicación (viññatti). Así se dice: 'y habiendo hecho esto, resulta adecuado que la advertencia por la puerta de la mente sea originadora de comunicación'. Y al ser originadora de comunicación, no se descarta que la comunicación corporal originada por ella llegue a ser acción corporal.

හසිතන්ති සිතමෙව සන්ධාය වදති. තෙනාහ ‘‘එවං අප්පමත්තකම්පී’’ති. සමොසරිතා විජ්ජුලතා. සා හි ඉතරවිජ්ජුලතා විය ඛණට්ඨිතියා සීඝනිරොධා ච න හොති, අපිච ඛො දන්ධනිරොධා, න ච සබ්බකාලිකා. දීධිති පාවකමහාමෙඝතො වා චාතුද්දීපිකමහාමෙඝතො වා නිච්ඡරති. තෙනාහ ‘‘චාතුද්දීපිකමහාමෙඝමුඛතො’’ති. අයං කිර තාසං රස්මීනං ධම්මතා, යදිදං තික්ඛත්තුං සීසං පදක්ඛිණං කත්වා දාඨග්ගෙසුයෙව අන්තරධානං. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

'Hasita' se dice refiriéndose a la sonrisa (sita). Por eso dijo: 'así, incluso en pequeña medida'. 'Un relámpago que ha convergido': este, a diferencia de otros relámpagos, no es de duración instantánea ni de rápida cesación, sino que tiene una cesación lenta, aunque no es permanente. El resplandor emana o bien de un gran fuego o de una gran nube que cubre los cuatro continentes. Por eso dijo: 'de la boca de una gran nube que cubre los cuatro continentes'. Se dice que es la naturaleza de esos rayos que, tras rodear la cabeza tres veces por la derecha, desaparecen en las puntas de los colmillos. El resto aquí es de fácil comprensión.

ගවෙසීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Gavesī Sutta.

උපාසකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Capítulo de los Seguidores Laicos (Upāsakavagga).

(19) 4. අරඤ්ඤවග්ගො

(19) 4. Capítulo del Bosque (Araññavagga)

1. ආරඤ්ඤිකසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Āraññika Sutta

181. චතුත්ථස්ස [Pg.56] පඨමෙ අප්පීච්ඡතංයෙව නිස්සායාතිආදීසු ‘‘ඉති අප්පිච්ඡො භවිස්සාමී’’ති ඉදං මෙ ආරඤ්ඤිකඞ්ගං අප්පිච්ඡතාය සංවත්තිස්සති, ‘‘ඉති සන්තුට්ඨො භවිස්සාමී’’ති ඉදං මෙ ආරඤ්ඤිකඞ්ගං සන්තුට්ඨියා සංවත්තිස්සති, ‘‘ඉති කිලෙසෙ සල්ලිඛිස්සාමී’’ති ඉදං මෙ ආරඤ්ඤිකඞ්ගං කිලෙසසල්ලිඛනත්ථාය සංවත්තිස්සතීති ආරඤ්ඤිකො හොති. අග්ගොති ජෙට්ඨකො. සෙසානි තස්සෙව වෙවචනානි.

181. En el primer [discurso] del cuarto [capítulo], en pasajes como 'basándose en el desear poco' (appīcchataṃyeva nissāya), se es un morador del bosque pensando: 'seré uno que desea poco, esta práctica de morar en el bosque conducirá al desear poco'; 'seré uno que está contento, esta práctica de morar en el bosque conducirá al contento'; 'eliminaré las impurezas, esta práctica de morar en el bosque conducirá a la eliminación de las impurezas'. 'Foremost' (aggo) significa el superior (jeṭṭhako). Los demás términos son sinónimos de lo mismo.

ගවා ඛීරන්ති ගාවිතො ඛීරං නාම හොති, න ගාවියා දධි. ඛීරම්හා දධීතිආදීසුපි එසෙව නයො. එවමෙවන්ති යථා එතෙසු පඤ්චසු ගොරසෙසු සප්පිමණ්ඩො අග්ගො, එවමෙවං ඉමෙසු පඤ්චසු ආරඤ්ඤිකෙසු යො අයං අප්පිච්ඡතාදීනි නිස්සාය ආරඤ්ඤිකො හොති, අයං අග්ගො චෙව සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච පවරො ච. ඉමෙසු ආරඤ්ඤිකෙසු ජාතිආරඤ්ඤිකා වෙදිතබ්බා, න ආරඤ්ඤිකනාමමත්තෙන ආරඤ්ඤිකාති වෙදිතබ්බා. පංසුකූලිකාදීසුපි එසෙව නයො.

‘De las vacas [proviene] la leche’ significa que de las vacas proviene lo que se llama leche, no el cuajo de la vaca. El mismo principio se aplica a ‘del cuajo, la crema de leche’, etc. ‘Del mismo modo’ significa que, así como entre estos cinco productos de la vaca la esencia de mantequilla clarificada es lo supremo, así también entre estos cinco tipos de moradores del bosque, aquel que es morador del bosque basado en el deseo de poco, etc., es el superior, el mejor, el principal y el más excelente. Entre estos moradores del bosque, debe entenderse a los que son moradores del bosque por naturaleza, no a los que se denominan moradores del bosque por el mero nombre. El mismo principio se aplica a los que usan hábitos de trapos recogidos de la basura (paṃsukūlika), etc.

ආරඤ්ඤිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Āraññika Sutta.

අරඤ්ඤවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Araññavagga (Capítulo sobre el Bosque).

(20) 5. බ්‍රාහ්මණවග්ගො

(20) 5. Brāhmaṇavagga (Capítulo sobre los Brahmanes)

1. සොණසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario del Soṇa Sutta

191. පඤ්චමස්ස පඨමෙ සම්පියෙනෙවාති අඤ්ඤමඤ්ඤපෙමෙනෙව කායෙන ච චිත්තෙන ච මිස්සීභූතා සඞ්ඝට්ටිතා සංසට්ඨා හුත්වා සංවාසං වත්තෙන්ති, න අප්පියෙන නිග්ගහෙන වාති වුත්තං හොති. තෙනාහ ‘‘පිය’’න්තිආදි. උදරං අවදිහති උපචිනොති පූරෙතීති උදරාවදෙහකං. භාවනපුංසකඤ්චෙතං, උදරාවදෙහකං කත්වා උදරං පූරෙත්වාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘උදරං අවදිහිත්වා’’තිආදි.

191. En el primer discurso del quinto capítulo, ‘solo por mutuo afecto’ (sampiyeneva) significa por el mutuo amor mutuo; habiéndose mezclado, unido y asociado tanto física como mentalmente, llevan a cabo la convivencia, no por una coacción desagradable; tal es el significado. Por eso se dice ‘amable’ (piyaṃ), etc. ‘Hinchador del vientre’ (udarāvadehakaṃ) significa que acumula o llena el vientre. Esto es un sustantivo de acción neutro: el significado es habiendo llenado el vientre, habiendo hecho que el vientre se hinche. Por eso se dice ‘habiendo hinchado el vientre’, etc.

සොණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Soṇa Sutta.

2. දොණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario del Doṇabrāhmaṇa Sutta

192. දුතියෙ [Pg.57] පවත්තාරොති (දී. නි. ටී. 1.285) පාවචනභාවෙන වත්තාරො. යස්මා තෙ තෙසං මන්තානං පවත්තනකා, තස්මා ආහ ‘‘පවත්තයිතාරො’’ති. සුද්දෙ බහි කත්වා රහොභාසිතබ්බට්ඨෙන මන්තා එව තංතංඅත්ථප්පටිපත්තිහෙතුතාය මන්තපදං. අනුපනීතාසාධාරණතාය රහස්සභාවෙන වත්තබ්බකිරියාය අධිගමූපායං. සජ්ඣායිතන්ති ගායනවසෙන සජ්ඣායිතං. තං පන උදත්තානුදත්තාදීනං සරානං සම්පදාවසෙනෙව ඉච්ඡිතන්ති ආහ ‘‘සරසම්පත්තිවසෙනා’’ති. අඤ්ඤෙසං වුත්තන්ති පාවචනභාවෙන අඤ්ඤෙසං වුත්තං. සමුපබ්‍යූළ්හන්ති සඞ්ගහෙත්වා උපරූපරි සඤ්ඤූළ්හං. රාසිකතන්ති ඉරුවෙදයජුවෙදසාමවෙදාදිවසෙන, තත්ථාපි පච්චෙකං මන්තබ්‍රහ්මාදිවසෙන, අජ්ඣායානුවාකාදිවසෙන ච රාසිකතං. තෙසන්ති මන්තානං කත්තූනං. දිබ්බෙන චක්ඛුනා ඔලොකෙත්වාති දිබ්බචක්ඛුපරිභණ්ඩෙන යථාකම්මූපගඤාණෙන සත්තානං කම්මස්සකතාදිං, පච්චක්ඛතො දස්සනට්ඨෙන දිබ්බචක්ඛුසදිසෙන පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන අතීතකප්පෙ බ්‍රාහ්මණානං මන්තජ්ඣෙනවිධිඤ්ච ඔලොකෙත්වා. පාවචනෙන සහ සංසන්දෙත්වාති කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස යං වචනං වට්ටසන්නිස්සිතං, තෙන සහ අවිරුද්ධං කත්වා. න හි තෙසං විවට්ටසන්නිස්සිතො අත්ථො පච්චක්ඛො හොති. අපරාපරෙති අට්ඨකාදීහි අපරාපරෙ පච්ඡිමා ඔක්කාකරාජකාලාදීසු උප්පන්නා. පක්ඛිපිත්වාති අට්ඨකාදීහි ගන්ථිතමන්තපදෙසු කිලෙසසන්නිස්සිතපදානං තත්ථ තත්ථ පදෙ පක්ඛිපනං කත්වා. විරුද්ධෙ අකංසූති බ්‍රාහ්මණධම්මිකසුත්තාදීසු (සු. නි. බ්‍රාහ්මණධම්මිකසුත්තං 286 ආදයො) ආගතනයෙන සංකිලෙසත්ථදීපනතො පච්චනීකභූතෙ අකංසු.

192. En el segundo, ‘proclamadores’ (pavattāro) son aquellos que proclaman en virtud del texto sagrado. Debido a que ellos hicieron que esos mantras se difundieran, se dice ‘los que los hacen difundir’. ‘Término del mantra’ (mantapadaṃ) es el mantra mismo como causa de la práctica de diversos propósitos, en el sentido de que debe hablarse en secreto habiendo excluido a los Shudras. Es el medio de realización por la acción que debe ser dicha en secreto debido a que no es común para los que no han sido iniciados. ‘Recitado’ (sajjhāyitaṃ) significa recitado mediante el canto. Pero puesto que eso se desea solo por medio de la perfección de los tonos, como el agudo y el grave, etc., se dice ‘por medio del logro de los tonos’. ‘Dicho por otros’ (aññesaṃ vuttaṃ) significa dicho por otros en virtud del texto sagrado. ‘Bien acumulado’ (samupabyūḷhaṃ) significa reunido y amontonado uno sobre otro. ‘Agrupado’ (rāsikataṃ) significa agrupado de acuerdo al Rigveda, el Yajurveda, el Samaveda, etc.; y allí también individualmente de acuerdo a los mantras, los Brahmanas, etc., y de acuerdo a las lecciones (ajjhāya) y secciones (anuvāka). ‘De ellos’ (tesaṃ) se refiere a los autores de los mantras. ‘Habiendo observado con el ojo divino’ significa habiendo observado el karma de los seres, etc., con el conocimiento del paso de los seres según sus acciones (yathākammūpagañāṇa), que es un accesorio del ojo divino, y habiendo observado el método de recitación de los mantras de los brahmanes en eones pasados con el conocimiento del recuerdo de existencias pasadas (pubbenivāsañāṇa), que es similar al ojo divino por el sentido de ver por percepción directa. ‘Habiendo cotejado con la palabra sagrada’ significa habiéndolo hecho no contradictorio con la palabra de Kassapa, el Buda Perfectamente Iluminado, que se relaciona con el ciclo de renacimientos. Pues el significado relacionado con la liberación no es evidente para ellos. ‘Sucesivos’ (aparāpara) son los posteriores nacidos en los tiempos de reyes como Okkāka, posteriores a Aṭṭhaka y otros. ‘Habiendo insertado’ (pakkhipitvā) significa habiendo realizado la inserción de palabras asociadas con las impurezas en diversos lugares dentro de las secciones de los mantras compuestos por Aṭṭhaka y otros. ‘Hicieron lo opuesto’ (viruddhe akaṃsu) significa que las hicieron contradictorias por ilustrar significados corruptos, de acuerdo con el método que aparece en el Brāhmaṇadhammika Sutta, etc.

උසූනං අසනකම්මං ඉස්සත්ථං, ධනුසිප්පෙන ජීවිකා. ඉධ පන ඉස්සත්ථං වියාති ඉස්සත්ථං, සබ්බආවුධජීවිකාති ආහ ‘‘යොධාජීවකම්මෙනා’’ති, ආවුධං ගහෙත්වා උපට්ඨානකම්මෙනාති අත්ථො. රාජපොරිසං නාම විනා ආවුධෙන පොරොහෙච්චාමච්චකම්මාදිරාජකම්මං කත්වා රාජුපට්ඨානං. සිප්පඤ්ඤතරෙනාති ගහිතාවසෙසෙන හත්ථිඅස්සසිප්පාදිනා. කුමාරභාවතො පභුති චරණෙන කොමාරබ්‍රහ්මචරියං.

El ‘trabajo de lanzar saetas’ es la arquería, el sustento mediante el arte del arco. Pero aquí, ‘como la arquería’ significa como la arquería: se refiere a todo sustento mediante las armas, por eso dice ‘por la ocupación de soldado’, que significa por la ocupación de prestar servicio habiendo tomado un arma. El llamado ‘servicio real’ consiste en realizar tareas reales como el cargo de sacerdote familiar, de ministro, etc., sin armas, sirviendo al rey. ‘Por algún otro arte’ se refiere a lo que queda de lo mencionado, como el arte de los elefantes o de los caballos. El ‘celibato desde la infancia’ es la conducta que se sigue desde la niñez.

උදකං පාතෙත්වා දෙන්තීති ද්වාරෙ ඨිතස්සෙව බ්‍රාහ්මණස්ස හත්ථෙ උදකං ආසිඤ්චන්තා ‘‘ඉදං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, භරියං පොසාපනත්ථාය දෙමා’’ති වත්වා [Pg.58] දෙන්ති. කස්මා පන තෙ එවං බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වාපි දාරං පරියෙසන්ති, න යාවජීවං බ්‍රහ්මචාරිනො හොන්තීති? මිච්ඡාදිට්ඨිවසෙන. තෙසඤ්හී එවං දිට්ඨි හොති ‘‘යො පුත්තං න උප්පාදෙති, සො කුලවංසච්ඡෙදකරො හොති, තතො නිරයෙ පච්චතී’’ති. චත්තාරො කිර අභායිතබ්බං භායන්ති ගණ්ඩුප්පාදකො, කිකී, කොන්තිනී, බ්‍රාහ්මණොති. ගණ්ඩුප්පාදා කිර මහාපථවියා ඛයනභයෙන මත්තභොජනා හොන්ති, න බහුං මත්තිකං ඛාදන්ති. කිකී සකුණිකා ආකාසපතනභයෙන අණ්ඩස්ස උපරි උත්තානා සෙති. කොන්තිනී සකුණී පථවීකම්පනභයෙන පාදෙහි භූමිං න සුට්ඨු අක්කමති. බ්‍රාහ්මණා කුලවංසූපච්ඡෙදභයෙන දාරං පරියෙසන්ති. ආහු චෙත්ථ –

‘Dan habiendo derramado agua’ significa que, mientras vierten agua en la mano del brahmán que está a la puerta, dicen: ‘Te damos esto, brahmán, para que mantengas a una esposa’. Pero, ¿por qué ellos buscan una esposa incluso después de haber practicado el celibato de ese modo, y no son célibes de por vida? Debido a la visión errónea. Pues ellos tienen esta visión: ‘Aquel que no produce un hijo corta el linaje familiar y por ello se cocina en el infierno’. Se dice que cuatro temen lo que no debe ser temido: la lombriz de tierra, el ave lapwing (kikī), el ave kontinī y el brahmán. Las lombrices de tierra, por temor al agotamiento de la gran tierra, comen con moderación, no comen mucha tierra. El ave kikī se acuesta de espaldas sobre su huevo por temor a que caiga del cielo. El ave kontinī no pisa firmemente el suelo por temor a un terremoto. Los brahmanes buscan una esposa por temor al corte del linaje familiar. Sobre esto se dijo:

‘‘ගණ්ඩුප්පාදො කිකී චෙව, කොන්තී බ්‍රාහ්මණධම්මිකො;

එතෙ අභයං භායන්ති, සම්මූළ්හා චතුරො ජනා’’ති. (සු. නි. අට්ඨ. 2.293);

‘La lombriz de tierra, el lapwing, el kontinī y el brahmán seguidor de su doctrina; estos cuatro están confundidos y temen lo que no es un peligro’.

සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

El resto en este pasaje es evidente.

දොණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Doṇabrāhmaṇa Sutta.

3. සඞ්ගාරවසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario del Saṅgārava Sutta

193. තතියෙ (සං. නි. ටී. 2.5.236) පඨමඤ්ඤෙවාති පුරෙතරංයෙව, අසජ්ඣායකතානං මන්තානං අප්පටිභානං පගෙව පඨමංයෙව සිද්ධං, තත්ථ වත්තබ්බමෙව නත්ථීති අධිප්පායො. පරියුට්ඨානං නාම අභිභවො ගහණන්ති ආහ ‘‘කාමරාගපරියුට්ඨිතෙනාති කාමරාගග්ගහිතෙනා’’ති. වික්ඛම්භෙති අපනෙතීති වික්ඛම්භනං, පටිපක්ඛතො නිස්සරති එතෙනාති නිස්සරණං. වික්ඛම්භනඤ්ච තං නිස්සරණඤ්චාති වික්ඛම්භනනිස්සරණං. තෙනාහ ‘‘තත්ථා’’තිආදි. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. අත්තනා අරණීයො පත්තබ්බො අත්ථො අත්තත්ථො. තථා පරත්ථො වෙදිතබ්බො.

193. En el tercero, ‘desde el principio mismo’ significa muy tempranamente; la falta de inspiración respecto a los mantras no recitados se establece ya desde el principio, el sentido es que allí no hay nada que decir. El llamado ‘asedio’ (pariyuṭṭhānaṃ) es el dominio o la captura; por eso dice ‘por aquel que está asediado por el deseo sensual’, es decir, capturado por el deseo sensual. ‘Suprime’ significa que aparta, por eso es supresión; ‘sale a través de esto’, por eso es liberación. Y eso es tanto supresión como liberación, de ahí ‘liberación por supresión’ (vikkhambhananissaraṇa). Por eso dice ‘allí’, etc. El mismo principio se aplica a los otros dos términos. El propósito que debe ser alcanzado por uno mismo es el propio beneficio (attattho). Del mismo modo debe entenderse el beneficio ajeno (parattho).

‘‘අනිච්චතො අනුපස්සන්තො නිච්චසඤ්ඤං පජහතී’’තිආදීසු (පටි. ම. 1.52) බ්‍යාපාදාදීනං අනාගතත්තා බ්‍යාපාදවාරෙ තදඞ්ගනිස්සරණං න ගහිතං. කිඤ්චාපි න ගහිතං, පටිසඞ්ඛානවසෙන තස්ස විනොදෙතබ්බතාය තදඞ්ගනිස්සරණම්පි ලබ්භතෙවාති සක්කා විඤ්ඤාතුං. ආලොකසඤ්ඤා උපචාරප්පත්තා වා අප්පනාප්පත්තා [Pg.59] වා. යො කොචි කසිණජ්ඣානාදිභෙදො සමථො. ධම්මවවත්ථානං උපචාරප්පනාප්පත්තවසෙන ගහෙතබ්බං.

En pasajes como ‘contemplando como impermanente, abandona la percepción de permanencia’, debido a que la mala voluntad, etc., no han surgido, la liberación por sustitución de opuestos (tadaṅganissaraṇa) no se incluye en la sección sobre la mala voluntad. Aunque no se incluya, puede entenderse que la liberación por sustitución de opuestos también se obtiene porque debe ser eliminada mediante la reflexión. La percepción de luz (ālokasaññā) ha alcanzado el acceso (upacāra) o el logro (appanā). Cualquier tipo de calma (samatha) es una distinción de los jhanas de totalidad (kasiṇa), etc. La definición de los fenómenos (dhammavavatthāna) debe tomarse por medio del logro del acceso.

කුධිතොති තත්තො. උස්සූරකජාතොති තස්සෙව කුධිතභාවස්ස උස්සූරකං අච්චුණ්හතං පත්තො. තෙනාහ ‘‘උසුමකජාතො’’ති. තිලබීජකාදිභෙදෙනාති තිලබීජකණ්ණිකකෙසරාදිභෙදෙන සෙවාලෙන. පණකෙනාති උදකපිච්ඡිල්ලෙන. අප්පසන්නො ආකුලතාය. අසන්නිසින්නො කලලුප්පත්තියා. අනාලොකට්ඨානෙති ආලොකරහිතෙ ඨානෙ.

"Kudhitoti" significa calentado. "Ussūrakajātoti" significa que ha alcanzado un calor excesivo, lo cual es el estado de estar caliente. Por eso dice: "usumakajāto" (vuelto cálido). "Tilabījakādibhedenāti" se refiere a las variedades como semillas de sésamo, pétalos, filamentos, etc., junto con el moho (sevāla). "Paṇakenāti" se refiere al fango acuático. "Appasanno ākulatāya" significa que no está claro debido a la turbidez. "Asannisinno kalaluppattiyā" significa que no está asentado debido al surgimiento de lodo. "Anālokaṭṭhāneti" significa en un lugar carente de luz.

සඞ්ගාරවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Saṅgārava Sutta ha terminado.

4. කාරණපාලීසුත්තවණ්ණනා

4. Explicación del Kāraṇapālī Sutta

194. චතුත්ථෙ පණ්ඩිතො මඤ්ඤෙති එත්ථ මඤ්ඤෙති ඉදං ‘‘මඤ්ඤතී’’ති ඉමිනා සමානත්ථං නිපාතපදං. තස්ස ඉති-සද්දං ආනෙත්වා අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘පණ්ඩිතොති මඤ්ඤතී’’ති ආහ. අනුමතිපුච්ඡාවසෙන චෙතං වුත්තං. තෙනෙවාහ ‘‘උදාහු නො’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤති භවං පිඞ්ගියානී සමණස්ස ගොතමස්ස පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තිය’’න්ති වුත්තමෙවත්ථං පුන ගණ්හන්තො ‘‘පණ්ඩිතො මඤ්ඤෙ’’ති ආහ, තස්මා වුත්තං ‘‘භවං පිඞ්ගියානී සමණං ගොතමං පණ්ඩිතොති මඤ්ඤති උදාහු නො’’ති, යථා තෙ ඛමෙය්‍ය, තථා නං කථෙහීති අධිප්පායො. අහං කො නාම, මම අවිසයො එසොති දස්සෙති. කො චාති හෙතුනිස්සක්කෙ පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘කුතො චා’’ති. තථා චාහ ‘‘කෙන කාරණෙන ජානිස්සාමී’’ති, යෙන කාරණෙන සමණස්ස ගොතමස්ස පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තියං ජානෙය්‍යං, තං කාරණං මයි නත්ථීති අධිප්පායො. බුද්ධොයෙව භවෙය්‍ය අබුද්ධස්ස සබ්බථා බුද්ධඤාණානුභාවං ජානිතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තාති. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘අප්පමත්තකං පනෙතං, භික්ඛවෙ, ඔරමත්තකං සීලමත්තකං, යෙන පුථුජ්ජනො තථාගතස්ස වණ්ණං වදමානො වදෙය්‍ය (දී. නි. 1.7). අත්ථි, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤෙව ධම්මා ගම්භීරා දුද්දසා දුරනුබොධා…පෙ… යෙහි තථාගතස්ස යථාභූතං වණ්ණං සම්මා වදමානො වදෙය්‍යා’’ති (දී. නි. 1.28) ච. එත්ථාති ‘‘සොපි නූනස්ස තාදිසො’’ති එතස්මිං පදෙ.

194. En el cuarto punto, "paṇḍito maññeti": aquí "maññeti" es una partícula con el mismo significado que "maññati" (él piensa). Habiendo traído la palabra "iti" para mostrar el significado, dice: "piensa que es un sabio" (paṇḍitoti maññatī). Esto se dice a modo de pregunta para confirmación. Por eso dice: "o no" (udāhu no). Retomando de nuevo el significado dicho en "¿Qué piensa usted, señor Piṅgiyānī, sobre la lucidez de la sabiduría del asceta Gotama?", dice "creo que es un sabio" (paṇḍito maññe); por lo tanto se dice: "¿Considera usted, señor Piṅgiyānī, que el asceta Gotama es un sabio, o no?", con la intención de decir: "cuéntalo tal como te parezca". "¿Quién soy yo? Este no es mi ámbito", muestra esto. "Ko cā" es un caso nominativo en el sentido de exclusión de causa, por eso dice "¿y de dónde?" (kuto cā). Y así dice: "¿Por qué razón lo sabría?", con la intención de decir: "la razón por la cual conocería la lucidez de la sabiduría del asceta Gotama no existe en mí". Solo un Buda podría ser quien lo conozca, debido a la incapacidad de alguien que no es un Buda para conocer en todos los aspectos el poder del conocimiento de un Buda. Pues esto fue dicho: "Monjes, esto es algo insignificante, de poca importancia, meramente cuestión de moralidad, por lo cual un mundano, al alabar al Tathāgata, hablaría (D. N. 1.7). Monjes, hay otros dhammas profundos, difíciles de ver, difíciles de comprender... por los cuales alguien, al alabar correctamente al Tathāgata según la realidad, hablaría" (D. N. 1.28). "Etthā" se refiere a la palabra "sopi nūnassa tādiso".

පසත්ථප්පසත්ථොති [Pg.60] පසත්ථෙහි පාසංසෙහි අත්තනො ගුණෙහෙව සො පසත්ථො, න තස්ස කිත්තිනා, පසංසාසභාවෙනෙව පාසංසොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘සබ්බගුණාන’’න්තිආදි. මණිරතනන්ති චක්කවත්තිනො මණිරතනං.

"Pasatthappasatthoti": él es elogiado por sus propias cualidades loables, no por su fama; el significado es que es digno de alabanza por la naturaleza misma del elogio. Por eso dice "de todas las cualidades", etc. "Maṇiratananti" es la joya-gema de un monarca universal.

සදෙවකෙ පාසංසානම්පි පාසංසොති දස්සෙතුං ‘‘පසත්ථෙහි වා’’ති දුතියවිකප්පො ගහිතො. අරණීයතො අත්ථො, සො එව වසතීති වසොති අත්ථවසො. තස්ස තස්ස පයොගස්ස ආනිසංසභූතං ඵලන්ති ආහ ‘‘අත්ථවසන්ති අත්ථානිසංස’’න්ති. අත්ථො වා ඵලං තදධීනවුත්තිතාය වසො එතස්සාති අත්ථවසො, කාරණං.

Para mostrar que es el elogiado incluso entre aquellos que son elogiados en el mundo con sus devas, se toma la segunda alternativa: "o por los elogiados". El propósito (attho) surge de lo que se debe alcanzar (araṇīyato); puesto que él reside en eso, es "atthavaso" (el poder del propósito). Dice "el beneficio del propósito" (atthavasanti atthānisaṃsanti) refiriéndose al fruto que es la recompensa de tal o cual esfuerzo. O bien, el propósito es el fruto, y debido a que su actividad depende de ello, el "vaso" (poder) es para este propósito; es decir, la causa.

ඛුද්දකමධූති ඛුද්දකමක්ඛිකාහි කතදණ්ඩකමධු. අනෙළකන්ති නිද්දොසං අපගතමක්ඛිකණ්ඩකං.

"Khuddakamadhūti" es la miel de panal hecha por abejas pequeñas. "Aneḷakanti" significa sin defectos, libre de abejas y de impurezas.

උදාහරීයති උබ්බෙගපීතිවසෙනාති උදානං, තථා වා උදාහරණං උදානං. තෙනාහ ‘‘උදාහාරං උදාහරී’’ති. යථා පන තං වචනං උදානන්ති වුච්චති, තං දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

"Udāna" es lo que se expresa por el poder de la alegría y la emoción; o bien, tal expresión es un udāna. Por eso dice: "expresó una exclamación" (udāhāraṃ udāharī). Para mostrar cómo esa palabra es llamada udāna, se dice "yathā hī", etc. El resto es fácil de comprender.

කාරණපාලීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Kāraṇapālī Sutta ha terminado.

5. පිඞ්ගියානීසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Piṅgiyānī Sutta

195. පඤ්චමෙ සබ්බසඞ්ගාහිකන්ති සරීරගතස්ස චෙව වත්ථාලඞ්කාරගතස්ස චාති සබ්බස්ස නීලභාවස්ස සඞ්ගාහකවචනං. තස්සෙවාති නීලාදිසබ්බසඞ්ගාහිකවසෙන වුත්තඅත්ථස්සෙව. විභාගදස්සනන්ති පභෙදදස්සනං. යථා තෙ ලිච්ඡවිරාජානො අපීතාදිවණ්ණා එව කෙචි කෙචි විලෙපනවසෙන පීතාදිවණ්ණා ඛායිංසු, එවං අනීලාදිවණ්ණා එව කෙචි විලෙපනවසෙන නීලාදිවණ්ණා ඛායිංසු. තෙ කිර සුවණ්ණවිචිත්තෙහි මණිඔභාසෙහි එකනීලා විය ඛායන්ති.

195. En el quinto punto, "sabbasaṅgāhikanti" es una palabra que abarca todo el color azul, tanto el del cuerpo como el de los ornamentos y vestiduras. "Tassevāti" se refiere al significado dicho en términos de abarcar todo lo azul, etc. "Vibhāgadassananti" significa mostrar la clasificación. Así como esos reyes Licchavis, aunque algunos no eran de color amarillo, etc., parecían de color amarillo, etc., debido a los ungüentos; así también, algunos que no eran de color azul, etc., parecían de color azul, etc., debido a los ungüentos. Se dice que ellos parecían uniformemente azules debido al resplandor de las gemas decoradas con oro.

කොකනදන්ති වා පදුමවිසෙසනං යථා ‘‘කොකාසක’’න්ති. තං කිර බහුපත්තං වණ්ණසම්පන්නං අතිවිය සුගන්ධඤ්ච හොති. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – යථා [Pg.61] කොකනදසඞ්ඛාතං පදුමං පාතො සූරියුග්ගමනවෙලාය ඵුල්ලං විකසිතං අවීතගන්ධං සියා විරොචමානං, එවං සරීරගන්ධෙන ගුණගන්ධෙන ච සුගන්ධං, සරදකාලෙ අන්තලික්ඛෙ ආදිච්චමිව අත්තනො තෙජසා තපන්තං, අඞ්ගෙහි නිච්ඡරන්තජුතිතාය අඞ්ගීරසං සම්බුද්ධං පස්සාති.

"Kokanada" es una especificación del loto, como "kokāsaka". Se dice que tiene muchos pétalos, un color perfecto y una fragancia extrema. Este es el significado aquí: así como el loto llamado kokanada, al amanecer, al momento de la salida del sol, estaría florecido, expandido, con su fragancia intacta y resplandeciente; así ve al Sambuddha, Aṅgīrasa (el que emite rayos de sus miembros), fragante por la fragancia del cuerpo y la fragancia de las virtudes, brillando con su propio esplendor como el sol en el firmamento durante la estación de otoño, debido a la luz que emana de sus miembros.

පිඞ්ගියානීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Piṅgiyānī Sutta ha terminado.

6. මහාසුපිනසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Mahāsupina Sutta

196. ඡට්ඨෙ ධාතුක්ඛොභකරණපච්චයො නාම විසභාගභෙසජ්ජසෙනාසනාහාරාදිපච්චයො. අත්ථකාමතාය වා අනත්ථකාමතාය වාති පසන්නා අත්ථකාමතාය, කුද්ධා අනත්ථකාමතාය. අත්ථාය වා අනත්ථාය වාති සභාවතො භවිතබ්බාය අත්ථාය වා අනත්ථාය වා. උපසංහරන්තීති අත්තනො දෙවානුභාවෙන උපනෙන්ති. බොධිසත්තමාතා විය පුත්තපටිලාභනිමිත්තන්ති තදා කිර පුරෙ පුණ්ණමාය සත්තමදිවසතො පට්ඨාය විගතසුරාපානං මාලාගන්ධාදිවිභූතිසම්පන්නං නක්ඛත්තකීළං අනුභවමානා බොධිසත්තමාතා සත්තමෙ දිවසෙ පාතොව උට්ඨාය ගන්ධොදකෙන නහායිත්වා සබ්බාලඞ්කාරභූසිතා වරභොජනං භුඤ්ජිත්වා උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය සිරිගබ්භං පවිසිත්වා සිරිසයනෙ නිපන්නා නිද්දං ඔක්කමමානා ඉමං සුපිනං අද්දස – චත්තාරො කිර නං මහාරාජානො සයනෙනෙව සද්ධිං උක්ඛිපිත්වා අනොතත්තදහං නෙත්වා නහාපෙත්වා දිබ්බවත්ථං නිවාසෙත්වා දිබ්බගන්ධෙහි විලිම්පෙත්වා දිබ්බපුප්ඵානි පිළන්ධෙත්වා තතො අවිදූරෙ රජතපබ්බතො, තස්ස අන්තො කනකවිමානං අත්ථි, තස්මිං පාචීනතො සීසං කත්වා නිපජ්ජාපෙසුං. අථ බොධිසත්තො සෙතවරවාරණො හුත්වා තතො අවිදූරෙ එකො සුවණ්ණපබ්බතො, තත්ථ චරිත්වා තතො ඔරුය්හ රජතපබ්බතං ආරුහිත්වා කනකවිමානං පවිසිත්වා මාතරං පදක්ඛිණං කත්වා දක්ඛිණපස්සං ඵාලෙත්වා කුච්ඡිං පවිට්ඨසදිසො අහොසි. ඉමං සුපිනං සන්ධාය එතං වුත්තං ‘‘බොධිසත්තමාතා විය පුත්තපටිලාභනිමිත්ත’’න්ති.

196. En el sexto punto, la "causa que produce perturbación de los elementos" se refiere a causas como medicinas, alojamiento o alimentos inadecuados. "Ya sea por deseo de bienestar o por deseo de daño" significa: los devotos deidades por deseo de bienestar, y los airados por deseo de daño. "Para beneficio o para perjuicio" significa: según la naturaleza de lo que ha de suceder, sea beneficio o perjuicio. "Upasaṃharantī" significa que lo presentan mediante su propio poder divino. "Como la señal de la obtención de un hijo para la madre del Bodhisatta": se dice que en aquel entonces, desde el séptimo día antes de la luna llena, la madre del Bodhisatta, habiendo renunciado a las bebidas alcohólicas y disfrutando del festival de las constelaciones con guirnaldas y perfumes, se levantó temprano el séptimo día, se bañó con agua perfumada, se adornó con todos los ornamentos, comió comida excelente, asumió los factores del uposatha, entró en la cámara real y se acostó en el lecho real; al quedarse dormida, tuvo este sueño: se dice que los cuatro Grandes Reyes, levantándola junto con su lecho, la llevaron al lago Anotatta, la bañaron, la vistieron con ropas divinas, la ungieron con perfumes divinos y la adornaron con flores divinas. No lejos de allí había una montaña de plata, y dentro de ella había un palacio de oro; allí la acostaron con la cabeza hacia el este. Entonces el Bodhisatta, convertido en un noble elefante blanco, habiendo vagado por una montaña de oro cercana, descendió de allí, subió a la montaña de plata, entró en el palacio de oro, rodeó a su madre por la derecha y, pareciendo abrir su costado derecho, entró en su vientre. En referencia a este sueño se dijo: "como la señal de la obtención de un hijo para la madre del Bodhisatta".

කොසලරාජා [Pg.62] විය සොළස සුපිනෙති –

"Como los dieciséis sueños del rey de Kosala".

‘‘උසභා රුක්ඛා ගාවියො ගවා ච,අස්සො කංසො සිඞ්ගාලී ච කුම්භො;

පොක්ඛරණී ච අපාකචන්දනං,ලාබූනි සීදන්ති සිලාප්ලවන්ති.

«Toros, árboles, vacas y bueyes; el caballo, el cuenco de bronce, la zorra y el cántaro; el estanque de lotos, el sándalo crudo, las calabazas se hunden y las piedras flotan.

‘‘මණ්ඩූකියො කණ්හසප්පෙ ගිලන්ති,කාකං සුවණ්ණා පරිවාරයන්ති;

තසා වකා එළකානං භයා හී’’ති. (ජා. 1.1.77) –

Las ranas tragan serpientes negras, los cuervos rodean a los cisnes de oro; los lobos tiemblan de miedo ante las ovejas».

ඉමෙ සොළස සුපිනෙ පස්සන්තො කොසලරාජා විය.

Como el rey de Kosala, quien vio estos dieciséis sueños.

1. එකදිවසං කිර කොසලමහාරාජා රත්තිං නිද්දූපගතො පච්ඡිමයාමෙ සොළස මහාසුපිනෙ පස්සි (ජා. අට්ඨ. 1.1.76 මහාසුපිනජාතකවණ්ණනා). තත්ථ චත්තාරො අඤ්ජනවණ්ණා කාළඋසභා ‘‘යුජ්ඣිස්සාමා’’ති චතූහි දිසාහි රාජඞ්ගණං ආගන්ත්වා ‘‘උසභයුද්ධං පස්සිස්සාමා’’ති මහාජනෙ සන්නිපතිතෙ යුජ්ඣනාකාරං දස්සෙත්වා නදිත්වා ගජ්ජිත්වා අයුජ්ඣිත්වාව පටික්කන්තා. ඉමං පඨමං සුපිනං අද්දස.

1. Se dice que un día, el gran rey de Kosala, habiendo conciliado el sueño por la noche, vio dieciséis grandes sueños durante la última vigilia. En ellos, cuatro toros negros como el colirio llegaron al patio del palacio desde las cuatro direcciones con la intención de luchar. Cuando una gran multitud se reunió pensando: 'veremos una lucha de toros', los toros solo hicieron ademán de luchar, bramando y rugiendo, pero se retiraron sin llegar a pelear. Este fue el primer sueño que vio.

2. ඛුද්දකා රුක්ඛා චෙව ගච්ඡා ච පථවිං භින්දිත්වා විදත්ථිමත්තම්පි රතනමත්තම්පි අනුග්ගන්ත්වාව පුප්ඵන්ති චෙව ඵලන්ති ච. ඉමං දුතියං අද්දස.

2. Vio pequeños árboles y arbustos que, rompiendo la tierra y sin haber crecido ni siquiera un palmo o un codo, ya florecían y daban frutos. Este fue el segundo que vio.

3. ගාවියො තදහුජාතානං වච්ඡානං ඛීරං පිවන්තියො අද්දස. අයං තතියො සුපිනො.

3. Vio vacas bebiendo la leche de los terneros nacidos ese mismo día. Este fue el tercer sueño.

4. ධුරවාහෙ ආරොහපරිණාහසම්පන්නෙ මහාගොණෙ යුගපරම්පරාය අයොජෙත්වා තරුණෙ ගොදම්මෙ ධුරෙ යොජෙන්තෙ අද්දස. තෙ ධුරං වහිතුං අසක්කොන්තා ඡඩ්ඩෙත්වා අට්ඨංසු, සකටානි නප්පවත්තිංසු. අයං චතුත්ථො සුපිනො.

4. Vio que, en lugar de uncir a grandes bueyes capaces de llevar la carga y de gran envergadura, uncían a jóvenes novillos a los carros. Estos, incapaces de llevar la carga, se detuvieron tras abandonarla, y los carros no avanzaron. Este fue el cuarto sueño.

5. එකං උභතොමුඛං අස්සං අද්දස. තස්ස උභොසු පස්සෙසු යවසං දෙන්ති, සො ද්වීහිපි මුඛෙහි ඛාදති. අයං පඤ්චමො සුපිනො.

5. Vio un caballo con dos bocas. Le daban forraje por ambos lados y él comía con las dos bocas. Este fue el quinto sueño.

6. මහාජනො [Pg.63] සතසහස්සග්ඝනිකං සුවණ්ණපාතිං සම්මජ්ජිත්වා ‘‘ඉධ පස්සාවං කරොහී’’ති එකස්ස ජරසිඞ්ගාලස්ස උපනාමෙසි. තං තත්ථ පස්සාවං කරොන්තං අද්දස. අයං ඡට්ඨො සුපිනො.

6. La multitud, tras limpiar una vasija de oro que valía cien mil, se la presentó a un viejo zorro diciéndole: 'orina aquí'. Lo vio orinando en ella. Este fue el sexto sueño.

7. එකො පුරිසො රජ්ජුං වට්ටෙත්වා පාදමූලෙ නික්ඛිපති. තෙන නිසින්නපීඨස්ස හෙට්ඨා සයිතා ඡාතසිඞ්ගාලී තස්ස අජානන්තස්සෙව තං ඛාදති. ඉමං සත්තමං සුපිනං අද්දස.

7. Un hombre trenza una cuerda y la deja caer a sus pies. Debajo de la silla donde él está sentado, una zorra hambrienta se la come sin que él se dé cuenta. Este fue el séptimo sueño.

8. රාජද්වාරෙ බහූහි තුච්ඡකුම්භෙහි පරිවාරෙත්වා ඨපිතං එකං මහන්තං පූරිතකුම්භං අද්දස. චත්තාරොපි පන වණ්ණා චතූහි දිසාහි චතූහි අනුදිසාහි ච ඝටෙහි උදකං ආනෙත්වා පූරිතකුම්භමෙව පූරෙන්ති, පූරිතං පූරිතං උදකං උත්තරිත්වා පලායති. තෙපි පුනප්පුනං තත්ථෙව උදකං ආසිඤ්චන්ති, තුච්ඡකුම්භෙ ඔලොකෙන්තාපි නත්ථි. අයං අට්ඨමො සුපිනො.

8. Vio un gran cántaro lleno colocado en la puerta del palacio, rodeado de muchos cántaros vacíos. Personas de las cuatro clases sociales traían agua en jarros desde las cuatro direcciones y las cuatro direcciones intermedias, y llenaban solo el cántaro que ya estaba lleno; el agua rebosaba y se desperdiciaba una y otra vez. Seguían vertiendo agua allí mismo, sin mirar siquiera los cántaros vacíos. Este fue el octavo sueño.

9. එකං පඤ්චපදුමසඤ්ඡන්නං ගම්භීරං සබ්බතොතිත්ථං පොක්ඛරණිං අද්දස. සමන්තතො ද්විපදචතුප්පදා ඔතරිත්වා තත්ථ පානීයං පිවන්ති. තස්ස මජ්ඣෙ ගම්භීරට්ඨානෙ උදකං ආවිලං, තීරප්පදෙසෙ ද්විපදචතුප්පදානං අක්කමනට්ඨානෙ අච්ඡං විප්පසන්නමනාවිලං. අයං නවමො සුපිනො.

9. Vio un estanque profundo cubierto de cinco tipos de lotos, con accesos por todos lados. Seres de dos y cuatro patas bajaban allí a beber agua. En el centro, en la parte profunda, el agua estaba turbia, pero en las orillas, donde los seres de dos y cuatro patas pisaban, el agua estaba clara, pura y límpida. Este fue el noveno sueño.

10. එකිස්සායෙව කුම්භියා පච්චමානං ඔදනං අපාකං අද්දස. ‘‘අපාක’’න්ති විචාරෙත්වා විභජිත්වා ඨපිතං විය තීහාකාරෙහි පච්චමානං එකස්මිං පස්සෙ අතිකිලින්නො හොති, එකස්මිං උත්තණ්ඩුලො, එකස්මිං සුපක්කොති. අයං දසමො සුපිනො.

10. Vio arroz cocinándose en una sola olla, pero de forma desigual. Tras examinarlo y dividirlo, vio que se cocía de tres maneras: en un lado estaba demasiado cocido, en otro estaba crudo y en otro bien cocido. Este fue el décimo sueño.

11. සතසහස්සග්ඝනකං චන්දනසාරං පූතිතක්කෙන වික්කිණන්තෙ අද්දස. අයං එකාදසමො සුපිනො.

11. Vio vender esencia de sándalo, que valía cien mil, por suero de leche agrio y podrido. Este fue el undécimo sueño.

12. තුච්ඡලාබූනි උදකෙ සීදන්තානි අද්දස. අයං ද්වාදසමො සුපිනො.

12. Vio calabazas vacías hundiéndose en el agua. Este fue el duodécimo sueño.

13. මහන්තමහන්තා කූටාගාරප්පමාණා ඝනසිලා නාවා විය උදකෙ ප්ලවමානා අද්දස. අයං තෙරසමො සුපිනො.

13. Vio piedras sólidas, muy grandes, del tamaño de casas señoriales, flotando en el agua como barcos. Este fue el decimotercer sueño.

14. ඛුද්දකමධුකපුප්ඵප්පමාණා මණ්ඩූකියො මහන්තෙ කණ්හසප්පෙ වෙගෙන අනුබන්ධිත්වා උප්පලනාළෙ විය ඡින්දිත්වා මංසං ඛාදිත්වා ගිලන්තියො අද්දස. අයං චුද්දසමො සුපිනො.

14. Vio ranas del tamaño de pequeñas flores de madhuka persiguiendo velozmente a grandes serpientes negras, cortándolas como tallos de loto, comiendo su carne y tragándoselas. Este fue el decimocuarto sueño.

15. දසහි [Pg.64] අසද්ධම්මෙහි සමන්නාගතං ගාමගොචරං කාකං කඤ්චනවණ්ණවණ්ණතාය ‘‘සුවණ්ණා’’ති ලද්ධනාමෙ සුවණ්ණරාජහංසෙ පරිවාරෙන්තෙ අද්දස. අයං පන්නරසමො සුපිනො.

15. Vio a un cuervo de aldea, poseedor de diez malas conductas, rodeado de cisnes reales de oro que recibían el nombre de 'dorados' por su color semejante al oro. Este fue el decimoquinto sueño.

16. පුබ්බෙ දීපිනො එළකෙ ඛාදන්ති. තෙ පන එළකෙ දීපිනො අනුබන්ධිත්වා මුරමුරාති ඛාදන්තෙ අද්දස. අථඤ්ඤෙ තසා වකා එළකෙ දූරතොව දිස්වා තසිතා තාසප්පත්තා හුත්වා එළකානං භයා පලායිත්වා ගුම්බගහනානි පවිසිත්වා නිලීයිංසු. අයං සොළසමො සුපිනො.

16. Antiguamente, las panteras comían ovejas. Pero vio a las ovejas persiguiendo a las panteras y comiéndoselas con un crujido de huesos. Luego, vio a otros lobos asustados que, al ver a las ovejas desde lejos, se aterrorizaban y, por miedo a las ovejas, huían a esconderse en la espesura de los matorrales. Este fue el decimosexto sueño.

1. තත්ථ අධම්මිකානං රාජූනං, අධම්මිකානඤ්ච මනුස්සානං කාලෙ ලොකෙ විපරිවත්තමානෙ කුසලෙ ඔසන්නෙ අකුසලෙ උස්සන්නෙ ලොකස්ස පරිහානකාලෙ දෙවො න සම්මා වසිස්සති, මෙඝපාදා පච්ඡිජ්ජිස්සන්ති, සස්සානි මිලායිස්සන්ති, දුබ්භික්ඛං භවිස්සති, වස්සිතුකාමා විය චතූහි දිසාහි මෙඝා උට්ඨහිත්වා ඉත්ථිකාහි ආතපෙ පත්ථටානං වීහිආදීනං තෙමනභයෙන අන්තොපවෙසිතකාලෙ පුරිසෙසු කුදාලපිටකෙ ආදාය ආළිබන්ධනත්ථාය නික්ඛන්තෙසු වස්සනාකාරං දස්සෙත්වා ගජ්ජිත්වා විජ්ජුලතා නිච්ඡාරෙත්වා උසභා විය අයුජ්ඣිත්වා අවස්සිත්වාව පලායිස්සන්ති. අයං පඨමස්ස විපාකො.

1. En cuanto al significado: en tiempos de reyes injustos y personas injustas, cuando el mundo está trastornado, el mérito decae y el demérito aumenta, en el tiempo de la decadencia del mundo, la deidad no enviará la lluvia correctamente, las nubes se interrumpirán, las cosechas se marchitarán y habrá hambruna. Las nubes se levantarán desde las cuatro direcciones como si quisieran llover, pero cuando la gente haya guardado el arroz y otros granos que estaban extendidos al sol por miedo a que se mojen, y los hombres hayan salido con azadas y cestas para construir diques, las nubes mostrarán apariencia de lluvia, tronarán, lanzarán relámpagos pero, como los toros que no luchan, se disiparán sin llover. Este es el resultado del primer sueño.

2. ලොකස්ස පරිහීනකාලෙ මනුස්සානං පරිත්තායුකකාලෙ සත්තා තිබ්බරාගා භවිස්සන්ති, අසම්පත්තවයාව කුමාරියො පුරිසන්තරං ගන්ත්වා උතුනියො චෙව ගබ්භිනියො ච හුත්වා පුත්තධීතාහි වඩ්ඪිස්සන්ති. ඛුද්දකරුක්ඛානං පුප්ඵං විය හි තාසං උතුනිභාවො, ඵලං විය ච පුත්තධීතරො භවිස්සන්ති. අයං දුතියස්ස විපාකො.

2. En el tiempo de la decadencia del mundo, cuando la vida de los hombres sea corta, los seres tendrán pasiones intensas; las jóvenes, sin haber alcanzado la edad madura, irán con hombres y, teniendo la menstruación y quedando embarazadas, criarán hijos e hijas. Su menstruación será como la flor de los árboles pequeños, y sus hijos e hijas serán como el fruto. Este es el resultado del segundo sueño.

3. මනුස්සානං ජෙට්ඨාපචායිකකම්මස්ස නට්ඨකාලෙ සත්තා මාතාපිතූසු වා සස්සුසසුරෙසු වා ලජ්ජං අනුපට්ඨපෙත්වා සයමෙව කුටුම්බං සංවිදහන්තාව ඝාසච්ඡාදනමත්තම්පි මහල්ලකානං දාතුකාමා දස්සන්ති, අදාතුකාමා න දස්සන්ති. මහල්ලකා අනාථා හුත්වා අසයංවසී දාරකෙ ආරාධෙත්වා ජීවිස්සන්ති තදහුජාතානං වච්ඡකානං ඛීරං පිවන්තියො මහාගාවියො විය. අයං තතියස්ස විපාකො.

3. En el tiempo en que se pierda el hábito de respetar a los mayores, los seres, sin mostrar vergüenza ante sus padres o suegros, administrarán ellos mismos el hogar; si desean darles a los ancianos aunque sea solo comida y ropa, se lo darán, y si no, no se lo darán. Los ancianos, desamparados y sin autoridad propia, vivirán tratando de complacer a los jóvenes, como las grandes vacas que beben la leche de los terneros nacidos ese mismo día. Este es el resultado del tercer sueño.

4. අධම්මිකරාජූනං [Pg.65] කාලෙ අධම්මිකරාජානො පණ්ඩිතානං පවෙණිකුසලානං කම්මනිත්ථරණසමත්ථානං මහාමත්තානං යසං න දස්සන්ති, ධම්මසභායං විනිච්ඡයට්ඨානෙපි පණ්ඩිතෙ වොහාරකුසලෙ මහල්ලකෙ අමච්චෙ න ඨපෙස්සන්ති, තබ්බිපරීතානං පන තරුණතරුණානං යසං දස්සන්ති, තථාරූපෙ එව ච විනිච්ඡයට්ඨානෙ ඨපෙස්සන්ති. තෙ රාජකම්මානි චෙව යුත්තායුත්තඤ්ච අජානන්තා නෙව තං යසං උක්ඛිපිතුං සක්ඛිස්සන්ති, න රාජකම්මානි නිත්ථරිතුං. තෙ අසක්කොන්තා කම්මධුරං ඡඩ්ඩෙස්සන්ති, මහල්ලකාපි පණ්ඩිතාමච්චා යසං අලභන්තා කිච්චානි නිත්ථරිතුං සමත්ථාපි ‘‘කිං අම්හාකං එතෙහි, මයං බාහිරකා ජාතා, අබ්භන්තරිකා තරුණදාරකා ජානිස්සන්තී’’ති උප්පන්නානි කම්මානි න කරිස්සන්ති. එවං සබ්බථාපි තෙසං රාජූනං හානියෙව භවිස්සති, ධුරං වහිතුං අසමත්ථානං වච්ඡදම්මානං ධුරෙ යොජිතකාලො විය දූරවාහානඤ්ච මහාගොණානං යුගපරම්පරාය අයොජිතකාලො විය භවිස්සති. අයං චතුත්ථස්ස විපාකො.

4. En tiempos de reyes injustos, los monarcas injustos no otorgarán honor a los grandes ministros sabios, expertos en la tradición y capaces de llevar a cabo los asuntos del Estado. Ni siquiera en la sala de justicia ni en los tribunales designarán a ministros ancianos, sabios y expertos en la ley. Por el contrario, otorgarán honor a jóvenes inexpertos y los colocarán en tales puestos de juicio. Estos, al desconocer tanto los asuntos reales como lo que es justo o injusto, no podrán sostener ese honor ni llevar a término los asuntos del rey. Al ser incapaces, abandonarán la carga del cargo. Los ministros sabios y ancianos, al no recibir honor, aunque sean capaces de cumplir las tareas, dirán: '¿Qué nos importa esto? Nosotros hemos sido dejados de lado; que los jóvenes favoritos se encarguen', y no realizarán los trabajos que surjan. Así, en todos los aspectos, solo habrá declive para esos reyes; será como cuando se uncen terneros jóvenes incapaces de llevar la carga, o como cuando no se emplean bueyes grandes y fuertes para tirar de grandes pesos. Este es el resultado del cuarto sueño.

5. අධම්මිකරාජකාලෙයෙව අධම්මිකබාලරාජානො අධම්මිකෙ ලොලමනුස්සෙ විනිච්ඡයෙ ඨපෙස්සන්ති, තෙ පාපපුඤ්ඤෙසු අනාදරා බාලා සභායං නිසීදිත්වා විනිච්ඡයං දෙන්තා උභින්නම්පි අත්ථපච්චත්ථිකානං හත්ථතො ලඤ්ජං ගහෙත්වා ඛාදිස්සන්ති අස්සො විය ද්වීහි මුඛෙහි යවසං. අයං පඤ්චමස්ස විපාකො.

5. En tiempos de reyes injustos, los reyes necios e injustos pondrán a hombres codiciosos e injustos en los tribunales. Estos, siendo necios y sin respeto por el mérito o el pecado, sentados en la asamblea dictando sentencia, aceptarán sobornos de ambas partes en disputa y los devorarán, como un caballo que come forraje con dos bocas. Este es el resultado del quinto sueño.

6. අධම්මිකායෙව විජාතිරාජානො ජාතිසම්පන්නානං කුලපුත්තානං ආසඞ්කාය යසං න දස්සන්ති, අකුලීනානංයෙව දස්සන්ති. එවං මහාකුලානි දුග්ගතානි භවිස්සන්ති, ලාමකකුලානි ඉස්සරානි. තෙ ච කුලීනපුරිසා ජීවිතුං අසක්කොන්තා ‘‘ඉමෙ නිස්සාය ජීවිස්සාමා’’ති අකුලීනානං ධීතරො දස්සන්ති, ඉති තාසං කුලධීතානං අකුලීනෙහි සද්ධිං සංවාසො ජරසිඞ්ගාලස්ස සුවණ්ණපාතියං පස්සාවකරණසදිසො භවිස්සති. අයං ඡට්ඨස්ස විපාකො.

6. Reyes injustos de bajo linaje, por sospecha hacia los hijos de familias nobles, no les otorgarán honor, sino que se lo darán a los que no tienen linaje. Así, las grandes familias empobrecerán y las familias de bajo rango se volverán poderosas. Aquellos hombres de linaje, al no poder subsistir, dirán: 'Viviremos dependiendo de estos', y entregarán a sus hijas a los de bajo linaje. Así, la convivencia de esas hijas de familia noble con hombres de bajo linaje será como un viejo chacal orinando en un cuenco de oro. Este es el resultado del sexto sueño.

7. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ඉත්ථියො පුරිසලොලා සුරාලොලා අලඞ්කාරලොලා විසිඛාලොලා ආමිසලොලා භවිස්සන්ති දුස්සීලා දුරාචාරා. තා සාමිකෙහි කසිගොරක්ඛාදීනි කම්මානි කත්වා කිච්ඡෙන [Pg.66] කසිරෙන සම්භතං ධනං ජාරෙහි සද්ධිං සුරං පිවන්තියො මාලාගන්ධවිලෙපනං ධාරයමානා අන්තොගෙහෙ අච්චායිකම්පි කිච්චං අනොලොකෙත්වා ගෙහපරික්ඛෙපස්ස උපරිභාගෙනපි ඡිද්දට්ඨානෙහිපි ජාරෙ උපධාරයමානා ස්වෙ වපිතබ්බයුත්තකං බීජම්පි කොට්ටෙත්වා යාගුභත්තඛජ්ජකානි පචිත්වා ඛාදමානා විලුම්පිස්සන්ති හෙට්ඨාපීඨකෙ නිපන්නඡාතසිඞ්ගාලී විය වට්ටෙත්වා වට්ටෙත්වා පාදමූලෙ නික්ඛිත්තරජ්ජුං. අයං සත්තමස්ස විපාකො.

7. Con el paso del tiempo, las mujeres se volverán ávidas de hombres, de licor, de adornos, de vagar por las calles y de ganancias materiales; serán inmorales y de conducta perversa. Ellas malgastarán con sus amantes la riqueza acumulada con gran esfuerzo por sus esposos mediante la agricultura y la ganadería, bebiendo licor, usando guirnaldas y ungüentos, descuidando los deberes urgentes del hogar y buscando amantes a través de grietas o por encima de los muros de la casa. Incluso triturarán la semilla que debería sembrarse al día siguiente para cocinar gachas, arroz y bocadillos, devorándolos y despilfarrándolos, como una chacal hambrienta agazapada bajo un taburete que devora la cuerda colocada a los pies de alguien. Este es el resultado del séptimo sueño.

8. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ලොකො පරිහායිස්සති, රට්ඨං නිරොජං භවිස්සති, රාජානො දුග්ගතා කපණා භවිස්සන්ති. යො ඉස්සරො භවිස්සති, තස්ස භණ්ඩාගාරෙ සතසහස්සමත්තා භවිස්සන්ති. තෙ එවංදුග්ගතා සබ්බෙ ජානපදෙ අත්තනොව කම්මං කාරෙස්සන්ති, උපද්දුතා මනුස්සා සකෙ කම්මන්තෙ ඡඩ්ඩෙත්වා රාජූනංයෙව අත්ථාය පුබ්බණ්ණාපරණ්ණානි වපන්තා රක්ඛන්තා ලායන්තා මද්දන්තා පවෙසෙන්තා උච්ඡුක්ඛෙත්තානි කරොන්තා යන්තානි වාහෙන්තා ඵාණිතාදීනි පචන්තා පුප්ඵාරාමෙ ඵලාරාමෙ ච කරොන්තා තත්ථ තත්ථ නිප්ඵන්නානි පුබ්බණ්ණාදීනි ආහරිත්වා රඤ්ඤො කොට්ඨාගාරමෙව පූරෙස්සන්ති. අත්තනො ගෙහෙසු තුච්ඡකොට්ඨෙ ඔලොකෙන්තාපි න භවිස්සන්ති, තුච්ඡකුම්භෙ අනොලොකෙත්වා පූරිතකුම්භපූරණසදිසමෙව භවිස්සති. අයං අට්ඨමස්ස විපාකො.

8. Con el paso del tiempo, el mundo decaerá, el reino perderá su vigor y los reyes serán pobres y necesitados. El que sea poderoso solo tendrá unos cien mil en su tesorería. Todos ellos, así de empobrecidos, obligarán a los ciudadanos a trabajar solo para ellos; los hombres, oprimidos, abandonarán sus propios trabajos y, solo para beneficio de los reyes, sembrarán, protegerán, cosecharán, trillarán y almacenarán cultivos diversos, cultivarán campos de caña de azúcar, operarán las prensas, cocinarán melaza y trabajarán en huertos de flores y frutas. Llevando los productos obtenidos aquí y allá, solo llenarán los graneros del rey. Ni siquiera mirarán sus propios graneros vacíos; será como no mirar las propias vasijas vacías mientras se intenta llenar una que ya está llena. Este es el resultado del octavo sueño.

9. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ රාජානො අධම්මිකා භවිස්සන්ති, ඡන්දාදිවසෙන අගතිං ගච්ඡන්තා රජ්ජං කාරෙස්සන්ති, ධම්මෙන විනිච්ඡයං නාම න දස්සන්ති ලඤ්ජවිත්තකා භවිස්සන්ති ධනලොලා, රට්ඨවාසිකෙසු තෙසං ඛන්තිමෙත්තානුද්දයා නාම න භවිස්සන්ති, කක්ඛළා ඵරුසා උච්ඡුයන්තෙ උච්ඡුභණ්ඩිකා විය මනුස්සෙ පීළෙන්තා නානප්පකාරං බලිං උප්පාදෙත්වා ධනං ගණ්හිස්සන්ති. මනුස්සා බලිපීළිතා කිඤ්චි දාතුං අසක්කොන්තා ගාමනිගමාදයො ඡඩ්ඩෙත්වා පච්චන්තං ගන්ත්වා වාසං කප්පෙස්සන්ති. මජ්ඣිමජනපදො සුඤ්ඤො භවිස්සති, පච්චන්තො ඝනවාසො සෙය්‍යථාපි පොක්ඛරණියා මජ්ඣෙ උදකං ආවිලං පරියන්තෙ විප්පසන්නං. අයං නවමස්ස විපාකො.

9. Con el paso del tiempo, los reyes se volverán injustos; gobernando bajo la influencia del favoritismo y otros prejuicios, no administrarán justicia según la ley, sino que serán codiciosos de sobornos y riquezas. No tendrán paciencia, amor ni compasión hacia los habitantes del reino; serán crueles y rudos, oprimiendo a los hombres como si los exprimieran en una prensa de caña de azúcar, recaudando diversos impuestos para obtener riquezas. Los hombres, oprimidos por los impuestos e incapaces de dar nada, abandonarán las aldeas y ciudades para refugiarse en las fronteras. El centro del reino quedará desierto y las fronteras estarán densamente pobladas, tal como en un estanque el agua está turbia en el centro y clara en las orillas. Este es el resultado del del noveno sueño.

10. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ රාජානො අධම්මිකා භවිස්සන්ති, තෙසු අධම්මිකෙසු රාජයුත්තාපි බ්‍රාහ්මණගහපතිකාපි නෙගමජානපදාපීති සමණබ්‍රාහ්මණෙ [Pg.67] උපාදාය සබ්බෙ මනුස්සා අධම්මිකා භවිස්සන්ති. තතො තෙසං ආරක්ඛදෙවතා, බලිපටිග්ගාහිකදෙවතා, රුක්ඛදෙවතා, ආකාසට්ඨදෙවතාති එවං දෙවතාපි අධම්මිකා භවිස්සන්ති. අධම්මිකරාජූනං රජ්ජෙ වාතා විසමා ඛරා වායිස්සන්ති, තෙ ආකාසට්ඨකවිමානානි කම්පෙස්සන්ති. තෙසු කම්පිතෙසු දෙවතා කුපිතා දෙවං වස්සිතුං න දස්සන්ති. වස්සමානොපි සකලරට්ඨෙ එකප්පහාරෙනෙව න වස්සිස්සති, වස්සමානොපි සබ්බත්ථ කසිකම්මස්ස වා වප්පකම්මස්ස වා උපකාරො හුත්වා න වස්සිස්සති. යථා ච රට්ඨෙ, එවං ජනපදෙපි ගාමෙපි එකතළාකසරෙපි එකප්පහාරෙන න වස්සිස්සති, තළාකස්ස උපරිභාගෙ වස්සන්තො හෙට්ඨාභාගෙ න වස්සිස්සති, හෙට්ඨා වස්සන්තො උපරි න වස්සිස්සති. එකස්මිං භාගෙ සස්සං අතිවස්සෙන නස්සිස්සති, එකස්මිං අවස්සනෙන මිලායිස්සති, එකස්මිං සම්මා වස්සමානො සම්පාදෙස්සති. එවං එකස්ස රඤ්ඤො රජ්ජෙ වුත්තසස්සා විපාකො. තිප්පකාරා භවිස්සන්ති එකකුම්භියා ඔදනො විය. අයං දසමස්ස විපාකො.

10. Con el paso del tiempo, los reyes se volverán injustos. Siendo ellos injustos, también lo serán sus oficiales, los brahmanes, los jefes de hogar y los habitantes de ciudades y distritos; empezando por los ascetas y brahmanes, todos los hombres serán injustos. Entonces, sus deidades protectoras, las deidades que reciben ofrendas, las deidades de los árboles y las deidades del aire también se volverán injustas. En el reino de los reyes injustos, soplarán vientos irregulares y violentos que sacudirán las mansiones celestiales. Al ser estas sacudidas, las deidades se enfurecerán y no permitirán que llueva. Incluso cuando llueva, no lo hará en todo el reino a la vez, ni de manera que ayude a la agricultura o a la siembra en todas partes. Así como en el reino, tampoco en el distrito ni en la aldea ni en un mismo estanque lloverá uniformemente; si llueve en la parte superior del estanque, no lo hará en la inferior, y viceversa. En una parte el cultivo se perderá por exceso de lluvia, en otra se marchitará por la sequía, y en otra prosperará con la lluvia adecuada. Así, los cultivos sembrados en el reino de un mismo rey tendrán tres resultados diferentes, como el arroz cocinado en una sola olla. Este es el resultado del décimo sueño.

11. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙයෙව කාලෙ සාසනෙ පරිහායන්තෙ පච්චයලොලා අලජ්ජිකා බහූ භික්ඛූ භවිස්සන්ති. තෙ භගවතා පච්චයලොලුප්පං නිම්මථෙත්වා කථිතධම්මදෙසනං චීවරාදිචතුපච්චයහෙතු පරෙසං දෙසෙස්සන්ති. පච්චයෙහි මුච්ඡිත්වා නිත්ථරණපක්ඛෙ ඨිතා නිබ්බානාභිමුඛං කත්වා දෙසෙතුං න සක්ඛිස්සන්ති. කෙවලං ‘‘පදබ්‍යඤ්ජනසම්පත්තිඤ්චෙව මධුරසද්දඤ්ච සුත්වා මහග්ඝානි චීවරාදීනි දස්සන්ති’’ඉච්චෙවං දෙසෙස්සන්ති. අපරෙ අන්තරවීථිචතුක්කරාජද්වාරාදීසු නිසීදිත්වා කහාපණඅඩ්ඪකහාපණපාදමාසකරූපාදීනිපි නිස්සාය දෙසෙස්සන්ති. ඉති භගවතා නිබ්බානග්ඝනකං කත්වා දෙසිතං ධම්මං චතුපච්චයත්ථාය චෙව කහාපණාදිඅත්ථාය ච වික්කිණිත්වා දෙසෙන්තා සතසහස්සග්ඝනකං චන්දනසාරං පූතිතක්කෙන වික්කිණන්තා විය භවිස්සන්ති. අයං එකාදසමස්ස විපාකො.

11. Con el paso del tiempo, al declinar la Enseñanza, habrá muchos monjes desvergonzados y codiciosos de los requisitos. Ellos enseñarán el Dhamma —que el Bendito expuso tras haber erradicado la codicia por los requisitos— a otros únicamente por el bien de las vestiduras y los otros cuatro requisitos. Obsesionados con los requisitos, no podrán enseñar orientando hacia el Nibbana ni situándose en el lado de la liberación. Enseñarán pensando únicamente: "Al escuchar la perfección de las palabras y frases y la voz dulce, me darán vestiduras costosas y demás". Otros, sentándose en cruces de caminos, plazas, puertas reales y lugares similares, enseñarán dependiendo incluso de monedas, medias monedas y pequeñas piezas de dinero. Así, vendiendo el Dhamma que el Bendito expuso dándole el valor del Nibbana, por el bien de los cuatro requisitos y del dinero, serán como quienes venden esencia de sándalo de valor incalculable por suero de leche podrido. Este es el resultado del undécimo sueño.

12. අධම්මිකරාජකාලෙ ලොකෙ විපරිවත්තන්තෙයෙව රාජානො ජාතිසම්පන්නානං කුලපුත්තානං යසං න දස්සන්ති, අකුලීනානඤ්ඤෙව දස්සන්ති. තෙ ඉස්සරා භවිස්සන්ති, ඉතරා දලිද්දා. රාජසම්මුඛෙපි රාජද්වාරෙපි අමච්චසම්මුඛෙපි විනිච්ඡයට්ඨානෙපි තුච්ඡලාබුසදිසානං අකුලීනානංයෙව කථා ඔසීදිත්වා ඨිතා විය නිච්චලා සුප්පතිට්ඨිතා භවිස්සති. සඞ්ඝසන්නිපාතෙපි සඞ්ඝකම්මගණකම්මට්ඨානෙසු [Pg.68] චෙව පත්තචීවරපරිවෙණාදිවිනිච්ඡයට්ඨානෙසු ච දුස්සීලානං පාපපුග්ගලානංයෙව කථා නිය්‍යානිකා භවිස්සති, න ලජ්ජිභික්ඛූනන්ති එවං සබ්බත්ථාපි තුච්ඡලාබූනං සීදනකාලො විය භවිස්සති. අයං ද්වාදසමස්ස විපාකො.

12. En tiempos de reyes injustos, cuando el mundo esté trastornado, los reyes no otorgarán honores a los hijos de buena familia de noble linaje, sino solo a los de bajo linaje. Estos últimos serán los poderosos, mientras que los otros serán pobres. Ante el rey, en la puerta real, ante los ministros o en los tribunales, las palabras de aquellos de bajo linaje, parecidos a calabazas vacías, serán firmes, estables y bien establecidas, como si estuvieran hundidas. En las asambleas de la Sangha, tanto en los actos formales de la Sangha como del grupo, y en los lugares de decisión sobre cuencos, vestiduras y residencias, las palabras de los monjes inmorales y malvados serán las que prevalezcan, no las de los monjes respetuosos; así, en todas partes, será como el tiempo en que las calabazas vacías se hunden. Este es el resultado del duodécimo sueño.

13. තාදිසෙයෙව කාලෙ අධම්මිකරාජානො අකුලීනානං යසං දස්සන්ති. තෙ ඉස්සරා භවිස්සන්ති, කුලීනා දුග්ගතා. තෙසු න කෙචි ගාරවං කරිස්සන්ති, ඉතරෙසුයෙව කරිස්සන්ති. රාජසම්මුඛෙ වා අමච්චසම්මුඛෙ වා විනිච්ඡයට්ඨානෙ වා විනිච්ඡයකුසලානං ඝනසිලාසදිසානං කුලපුත්තානං කථා න ඔගාහිත්වා පතිට්ඨහිස්සති. තෙසු කථෙන්තෙසු ‘‘කිං ඉමෙ කථෙන්තී’’ති ඉතරෙ පරිහාසමෙව කරිස්සන්ති. භික්ඛුසන්නිපාතෙපි වුත්තප්පකාරෙසු ඨානෙසු නෙව පෙසලෙ භික්ඛූ ගරුකාතබ්බෙ මඤ්ඤිස්සන්ති, නාපි නෙසං කථා පරියොගාහිත්වා පතිට්ඨහිස්සති, සිලානං ප්ලවනකාලො විය භවිස්සති. අයං තෙරසමස්ස විපාකො.

13. En ese mismo tiempo, los reyes injustos otorgarán honores a los de bajo linaje. Ellos serán los poderosos, y los de buen linaje estarán en la miseria. Nadie les mostrará respeto a estos últimos, sino solo a los otros. Ante el rey, los ministros o en los tribunales, las palabras de los hijos de buena familia, expertos en juicios y sólidos como piedras macizas, no penetrarán ni se establecerán. Cuando ellos hablen, los otros se burlarán diciendo: "¿Qué están diciendo estos?". Incluso en las asambleas de monjes, en los lugares antes mencionados, no considerarán que los monjes virtuosos deban ser respetados, ni sus palabras serán aceptadas o tenidas en cuenta; será como el tiempo en que las piedras flotan. Este es el resultado del decimotercer sueño.

14. ලොකෙ පරිහායන්තෙයෙව මනුස්සා තිබ්බරාගාදිජාතිකා කිලෙසානුවත්තකා හුත්වා තරුණානං අත්තනො භරියානං වසෙ වත්තිස්සන්ති. ගෙහෙ දාසකම්මකාරාදයොපි ගොමහිංසාදයොපි හිරඤ්ඤසුවණ්ණම්පි සබ්බං තාසංයෙව ආයත්තං භවිස්සති. ‘‘අසුකං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං වා පරිච්ඡදාදිජාතං වා කහ’’න්ති වුත්තෙ ‘‘යත්ථ වා තත්ථ වා හොතු, කිං තුය්හිමිනා බ්‍යාපාරෙන, ත්වං මය්හං ඝරෙ සන්තං වා අසන්තං වා ජානිතුකාමො ජාතො’’ති වත්වා නානප්පකාරෙහි අක්කොසිත්වා මුඛසත්තීහි කොට්ටෙත්වා දාසචෙටකෙ විය වසෙ කත්වා අත්තනො ඉස්සරියං පවත්තෙස්සන්ති. එවං මධුකපුප්ඵප්පමාණානං මණ්ඩූකීනං ආසිවිසෙ කණ්හසප්පෙ ගිලනකාලො විය භවිස්සති. අයං චුද්දසමස්ස විපාකො.

14. A medida que el mundo decline, los seres humanos, poseídos por intensas pasiones y siguiendo sus impurezas, estarán bajo el control de sus jóvenes esposas. En el hogar, los esclavos, trabajadores, el ganado, los búfalos, el oro y la plata, todo estará bajo el poder de ellas. Si se les pregunta: "¿Dónde está tal oro, plata o pertenencia?", ellas dirán: "Dondequiera que esté, ¿qué te importa a ti? ¿Acaso te ha dado por querer saber lo que hay o no hay en mi casa?", y tras insultarlos de diversas formas y herirlos con palabras punzantes, los mantendrán bajo su control como si fueran esclavos. Así, será como el tiempo en que las ranas del tamaño de una flor de madhuka engullen a serpientes negras venenosas. Este es el resultado del decimocuarto sueño.

15. දුබ්බලරාජකාලෙ පන රාජානො හත්ථිසිප්පාදීසු අකුසලා යුද්ධෙසු අවිසාරදා භවිස්සන්ති. තෙ අත්තනො රාජාධිපච්චං ආසඞ්කමානා සමානජාතිකානං කුලපුත්තානං ඉස්සරියං අදත්වා අත්තනො පාදමූලිකනහාපනකප්පකාදීනං දස්සන්ති. ජාතිගොත්තසම්පන්නා කුලපුත්තා රාජකුලෙ පතිට්ඨං අලභමානා ජීවිකං කප්පෙතුං අසමත්ථා හුත්වා ඉස්සරියෙ ඨිතෙ ජාතිගොත්තහීනෙ අකුලීනෙ උපට්ඨහන්තා විචරිස්සන්ති, සුවණ්ණරාජහංසෙහි කාකස්ස පරිවාරිතකාලො විය භවිස්සති. අයං පන්නරසමස්ස විපාකො.

15. En tiempos de reyes débiles, los gobernantes carecerán de habilidades en el arte de los elefantes y serán cobardes en las guerras. Temiendo por su soberanía, no otorgarán poder a los hijos de buena familia de su misma clase, sino a sus servidores cercanos como bañeros y barberos. Los hijos de buena familia, de noble linaje, al no encontrar apoyo en la corte real y siendo incapaces de ganarse la vida, andarán sirviendo a aquellos de bajo linaje y sin clase que están en el poder; será como el tiempo en que los cisnes reales dorados rodean a un cuervo. Este es el resultado del decimoquinto sueño.

16. අධම්මිකරාජකාලෙයෙව [Pg.69] ච අකුලීනාව රාජවල්ලභා ඉස්සරා භවිස්සන්ති, කුලීනා අපඤ්ඤාතා දුග්ගතා. තෙ රාජානං අත්තනො කථං ගාහාපෙත්වා විනිච්ඡයට්ඨානාදීසු බලවන්තො හුත්වා දුබ්බලානං පවෙණිආගතානි ඛෙත්තවත්ථාදීනි ‘‘අම්හාකං සන්තකානී’’ති අභියුඤ්ජිත්වා තෙ ‘‘න තුම්හාකං, අම්හාක’’න්ති ආගන්ත්වා විනිච්ඡයට්ඨානාදීසු විවදන්තෙ වෙත්තලතාදීහි පහරාපෙත්වා ගීවායං ගහෙත්වා අපකඩ්ඪාපෙත්වා ‘‘අත්තනො පමාණං න ජානාථ, අම්හෙහි සද්ධිං විවදථ, ඉදානි වො පහරාපෙත්වා රඤ්ඤො කථෙත්වා හත්ථපාදච්ඡෙදාදීනි කාරෙස්සාමා’’ති සන්තජ්ජෙස්සන්ති. තෙ තෙසං භයෙන අත්තනො සන්තකානි වත්ථූනි ‘‘තුම්හාකංයෙව තානි, ගණ්හථා’’ති නිය්‍යාතෙත්වා අත්තනො ගෙහානි පවිසිත්වා භීතා නිපජ්ජිස්සන්ති. පාපභික්ඛූපි පෙසලෙ භික්ඛූ යථාරුචි විහෙඨෙස්සන්ති. පෙසලා භික්ඛූ පටිසරණං අලභමානා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා ගහනට්ඨානෙසු නිලීයිස්සන්ති. එවං හීනජච්චෙහි චෙව පාපභික්ඛූහි ච උපද්දුතානං ජාතිමන්තකුලපුත්තානඤ්චෙව පෙසලභික්ඛූනඤ්ච එළකානං භයෙන තසවකානං පලායනකාලො විය භවිස්සති. අයං සොළසමස්ස විපාකො. එවං තස්ස තස්ස අනත්ථස්ස පුබ්බනිමිත්තභූතෙ සොළස මහාසුපිනෙ පස්සි. තෙන වුත්තං ‘‘කොසලරාජා විය සොළස සුපිනෙ’’ති. එත්ථ ච පුබ්බනිමිත්තතො අත්තනො අත්ථානත්ථනිමිත්තං සුපිනං පස්සන්තො අත්තනො කම්මානුභාවෙන පස්සති. කොසලරාජා විය ලොකස්ස අත්ථානත්ථනිමිත්තං සුපිනං පස්සන්තො පන සබ්බසත්තසාධාරණකම්මානුභාවෙන පස්සතීති වෙදිතබ්බං.

16. En tiempos de reyes injustos, solo los de bajo linaje serán los favoritos del rey y tendrán el poder; los de buen linaje serán ignorados y caerán en la miseria. Aquellos, haciendo que el rey acepte sus palabras y siendo poderosos en los tribunales y otros lugares, reclamarán las tierras y campos ancestrales de los débiles diciendo: "Esto nos pertenece". Cuando los legítimos dueños digan: "No es vuestro, es nuestro" y vayan a litigar, los poderosos los harán golpear con varas, los agarrarán por el cuello y los expulsarán diciendo: "No conocéis vuestro lugar, osáis litigar con nosotros; ahora os haremos golpear, informaremos al rey y haremos que os corten las manos y los pies". Ellos, por temor, entregarán sus propiedades diciendo: "Son vuestras, tomadlas", y regresarán a sus casas postrándose de miedo. También los monjes malvados acosarán a los monjes virtuosos a su antojo. Los monjes virtuosos, al no encontrar refugio, entrarán en el bosque y se esconderán en lugares espesos. Así, será como el tiempo en que las panteras huyen por temor a las cabras, representando a los hijos de buena familia y a los monjes virtuosos oprimidos por los de bajo linaje y los monjes malvados. Este es el resultado del decimosexto sueño. Así, el rey vio estos dieciséis grandes sueños que eran presagios de diversos infortunios. Por eso se dice: "Como los dieciséis sueños del rey de Kosala". Aquí, debe entenderse que quien ve un sueño que es un presagio de su propio beneficio o perjuicio, lo ve por el poder de su propio kamma. Pero quien ve un sueño como el rey de Kosala, que es un presagio del beneficio o perjuicio para el mundo, lo ve por el poder del kamma común a todos los seres.

කුද්ධා හි දෙවතාති මහානාගවිහාරෙ මහාථෙරස්ස කුද්ධා දෙවතා විය. රොහණෙ කිර මහානාගවිහාරෙ මහාථෙරො භික්ඛුසඞ්ඝං අනපලොකෙත්වාව එකං නාගරුක්ඛං ඡින්දාපෙසි. රුක්ඛෙ අධිවත්ථා දෙවතා ථෙරස්ස කුද්ධා පඨමමෙව නං සච්චසුපිනෙන පලොභෙත්වා පච්ඡා ‘‘ඉතො තෙ සත්තදිවසමත්ථකෙ උපට්ඨාකො රාජා මරිස්සතී’’ති සුපිනෙ ආරොචෙසි. ථෙරො තං කථං ආහරිත්වා රාජොරොධානං ආචික්ඛි. තා එකප්පහාරෙනෙව මහාවිරවං විරවිංසු. රාජා ‘‘කිං එත’’න්ති පුච්ඡි. තා ‘‘එවං ථෙරෙන වුත්ත’’න්ති ආරොචයිංසු. රාජා දිවසං ගණාපෙත්වා සත්තාහෙ වීතිවත්තෙ ථෙරස්ස හත්ථපාදෙ ඡින්දාපෙසි. එකන්තං සච්චමෙව හොතීති ඵලස්ස සච්චභාවතො වුත්තං, දස්සනං [Pg.70] පන විපල්ලත්ථමෙව. තෙනෙව පහීනවිපල්ලාසා පුබ්බනිමිත්තභූතම්පි සුපිනං න පස්සන්ති. ද්වීහි තීහිපි කාරණෙහි කදාචි සුපිනං පස්සතීති ආහ ‘‘සංසග්ගභෙදතො’’ති. ‘‘අසෙඛා න පස්සන්ති පහීනවිපල්ලාසත්තා’’ති වචනතො චතුන්නම්පි කාරණානං විපල්ලාසා එව මූලකාරණන්ති දට්ඨබ්බං.

“Deidades enfurecidas”: se refiere a casos como el de la deidad enfurecida con el Gran Anciano en Mahānāgavihāra. Se cuenta que en Mahānāgavihāra, en Rohaṇa, el Gran Anciano, sin consultar a la comunidad de monjes (bhikkhusaṅgha), hizo talar un árbol nāga. La deidad que habitaba el árbol se enfureció con el anciano; primero lo engañó con un sueño verídico y luego le anunció en un sueño: “De aquí a siete días, el rey que es tu seguidor morirá”. El anciano, habiendo tomado ese relato, se lo contó a las mujeres de la corte del rey. Ellas prorrumpieron en un gran lamento al unísono. El rey preguntó: “¿Qué es esto?”. Ellas informaron: “Esto fue lo dicho por el anciano”. El rey, tras contar los días, cuando pasaron los siete días, hizo cortar las manos y los pies del anciano. Se dice “es exclusivamente verdadero” debido a la veracidad del fruto (el resultado), pero la visión es ciertamente distorsionada. Por esta razón, aquellos que han abandonado las distorsiones (vipallāsa) no tienen sueños incluso de tipo presagio. Se dice “a veces se tiene un sueño por dos o tres causas” debido a “la ruptura de la asociación”. Por la declaración “los Asekhas no ven sueños por haber abandonado las distorsiones”, debe entenderse que las distorsiones son la causa raíz de las cuatro causas.

තන්ති සුපිනකාලෙ පවත්තං භවඞ්ගචිත්තං. රූපනිමිත්තාදිආරම්මණන්ති කම්මකම්මනිමිත්තගතිනිමිත්තතො අඤ්ඤං රූපනිමිත්තාදිආරම්මණං න හොති. ඊදිසානීති පච්චක්ඛතො අනුභූතපුබ්බපරිකප්පිතරූපාදිආරම්මණානි චෙව රාගාදිසම්පයුත්තානි ච. සබ්බොහාරිකචිත්තෙනාති පකතිචිත්තෙන.

“Eso” es la mente del flujo vital (bhavaṅgacitta) que ocurre en el momento del sueño. “El objeto como signo de forma, etc.”: no hay otro objeto de signo de forma y demás aparte del kamma, el signo del kamma (kammanimitta) y el signo del destino (gatinimitta). “Tales”: se refiere a los objetos de forma y otros anteriormente experimentados o imaginados directamente, y que están asociados con la codicia (rāga) y demás. “Con la mente convencional”: con la mente ordinaria.

ද්වීහි අන්තෙහි මුත්තොති කුසලාකුසලසඞ්ඛාතෙහි ද්වීහි අන්තෙහි මුත්තො. ආවජ්ජනතදාරම්මණක්ඛණෙති ඉදං යාව තදාරම්මණුප්පත්ති, තාව පවත්තචිත්තවාරං සන්ධාය වුත්තං. ‘‘සුපිනෙනෙව දිට්ඨං විය මෙ, සුතං විය මෙති කථනකාලෙ පන අබ්‍යාකතොයෙව ආවජ්ජනමත්තස්සෙව උප්පජ්ජනතො’’ති වදන්ති. එවං වදන්තෙහි පඤ්චද්වාරෙ දුතියමොඝවාරෙ විය මනොද්වාරෙපි ආවජ්ජනං ද්වත්තික්ඛත්තුං උප්පජ්ජිත්වා ජවනට්ඨානෙ ඨත්වා භවඞ්ගං ඔතරතීති අධිප්පෙතන්ති දට්ඨබ්බං එකචිත්තක්ඛණිකස්ස ආවජ්ජනස්ස උප්පත්තියං ‘‘දිට්ඨං විය මෙ, සුතං විය මෙ’’ති කප්පනාය අසම්භවතො. එත්ථ ච ‘‘සුපිනන්තෙපි තදාරම්මණවචනතො පච්චුප්පන්නවසෙන අතීතවසෙන වා සභාවධම්මා සුපිනන්තෙ ආරම්මණං හොන්තී’’ති වදන්ති. ‘‘යදිපි සුපිනන්තෙ විභූතං හුත්වා උපට්ඨිතෙ රූපාදිවත්ථුම්හි තදාරම්මණං වුත්තං, තථාපි සුපිනන්තෙ උපට්ඨිතනිමිත්තස්ස පරිකප්පවසෙන ගහෙතබ්බතාය දුබ්බලභාවතො දුබ්බලවත්ථුකත්තාති වුත්ත’’න්ති වදන්ති. කෙචි පන ‘‘කරජකායස්ස නිරුස්සාහසන්තභාවප්පත්තිතො තන්නිස්සිතහදයවත්ථු න සුප්පසන්නං හොති, තතො තන්නිස්සිතාපි චිත්තප්පවත්ති න සුප්පසන්නා අසුප්පසන්නවට්ටිනිස්සිතදීපප්පභා විය, තස්මා දුබ්බලවත්ථුකත්තාති එත්ථ දුබ්බලහදයවත්ථුකත්තා’’ති අත්ථං වදන්ති. වීමංසිත්වා යුත්තතරං ගහෙතබ්බං.

“Liberado de los dos extremos”: liberado de los dos extremos conocidos como lo saludable y lo no saludable (kusalākusala). “En el momento de la advertencia y el registro (tadārammaṇa)”: esto se dice con respecto al proceso mental que transcurre hasta el surgimiento del registro. Sin embargo, dicen: “En el momento de decir ‘me parece como si hubiera visto, me parece como si hubiera oído en un sueño’, surge solo la advertencia (āvajjana) como indeterminada (abyākata)”. Se debe entender que quienes sostienen esto consideran que en la puerta de la mente, al igual que en el segundo proceso ineficaz (moghavāra) de las cinco puertas, la advertencia surge dos o tres veces, se sitúa en el lugar de la impulsión (javana) y luego se sumerge en el flujo vital (bhavaṅga); ya que es imposible que se produzca la concepción de “me parece como si hubiera visto, me parece como si hubiera oído” en el surgimiento de una advertencia que dura un solo momento mental. Y sobre esto dicen: “Debido a que se menciona el registro incluso en el sueño, los fenómenos de la naturaleza (sabhāvadhammā) son objetos en el sueño, ya sea por vía del presente o del pasado”. Dicen: “Aunque se menciona el registro cuando un objeto de forma y demás aparece de manera manifiesta en el sueño, aun así, debido a que el signo que aparece en el sueño debe ser tomado mediante la imaginación, es de naturaleza débil por tener una base débil”. Otros, sin embargo, dicen: “Debido a que el cuerpo físico (karajakāya) entra en un estado de inactividad, la base del corazón (hadayavatthu) sustentada en él no es totalmente límpida; por lo tanto, el transcurso de la mente que depende de ella tampoco es límpido, como la luz de una lámpara que depende de una mecha que no es clara; por ello, ‘de base débil’ significa aquí de base del corazón débil”. Se debe aceptar lo que sea más lógico tras examinarlo.

සුපිනන්තචෙතනාති මනොද්වාරිකජවනවසෙන පවත්තා සුපිනන්තචෙතනා. සුපිනඤ්හි පස්සන්තො මනොද්වාරිකෙනෙව ජවනෙන පස්සති, න පඤ්චද්වාරිකෙන. පටිබුජ්ඣන්තො ච මනොද්වාරිකෙනෙව පටිබුජ්ඣති, න පඤ්චද්වාරිකෙන. නිද්දායන්තස්ස හි මහාවට්ටිං ජාලෙත්වා දීපෙ චක්ඛුසමීපං උපනීතෙ පඨමං චක්ඛුද්වාරිකං ආවජ්ජනං භවඞ්ගං න ආවට්ටෙති, මනොද්වාරිකමෙව ආවට්ටෙති. අථ ජවනං ජවිත්වා භවඞ්ගං ඔතරති. දුතියවාරෙ චක්ඛුද්වාරිකආවජ්ජනං භවඞ්ගං ආවට්ටෙති[Pg.71], තතො චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීනි ජවනපරියොසානානි පවත්තන්ති, තදනන්තරං භවඞ්ගං පවත්තති. තතියවාරෙ මනොද්වාරිකආවජ්ජනෙන භවඞ්ගෙ ආවට්ටිතෙ මනොද්වාරිකජවනං ජවති. තෙන චිත්තෙන ‘‘කිං අයං ඉමස්මිං ඨානෙ ආලොකො’’ති ජානාති. තථා නිද්දායන්තස්ස කණ්ණසමීපෙ තූරියෙසු පග්ගහිතෙසු, ඝානසමීපෙ සුගන්ධෙසු වා දුග්ගන්ධෙසු වා පුප්ඵෙසු උපනීතෙසු, මුඛෙ සප්පිම්හි වා ඵාණිතෙ වා පක්ඛිත්තෙ, පිට්ඨියං පාණිනා පහාරෙ දින්නෙ පඨමං සොතද්වාරිකාදීනි ආවජ්ජනානි භවඞ්ගං න ආවට්ටෙන්ති, මනොද්වාරිකමෙව ආවට්ටෙති, අථ ජවනං ජවිත්වා භවඞ්ගං ඔතරති. දුතියවාරෙ සොතද්වාරිකාදීනි ආවජ්ජනානි භවඞ්ගං ආවට්ටෙන්ති, තතො සොතඝානජිව්හාකායවිඤ්ඤාණාදීනි ජවනපරියොසානානි පවත්තන්ති, තදනන්තරං භවඞ්ගං වත්තති. තතියවාරෙ මනොද්වාරිකආවජ්ජනෙන භවඞ්ගෙ ආවට්ටිතෙ මනොද්වාරිකජවනං ජවති, තෙන චිත්තෙන ඤත්වා ‘‘කිං අයං ඉමස්මිං ඨානෙ සද්දො, සඞ්ඛසද්දො භෙරිසද්දො’’ති වා ‘‘කිං අයං ඉමස්මිං ඨානෙ ගන්ධො, මූලගන්ධො’’ති වා ‘‘කිං ඉදං මය්හං මුඛං පක්ඛිත්තං, සප්පීති වා ඵාණිත’’න්ති වා ‘‘කෙනම්හි පිට්ඨියං පහටො, අතිබද්ධො මෙ පහාරො’’ති වා වත්තා හොති. එවං මනොද්වාරිකජවනෙනෙව පටිබුජ්ඣති, න පඤ්චද්වාරිකෙන. සුපිනම්පි තෙනෙව පස්සති, න පඤ්චද්වාරිකෙන. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

“La voluntad en el sueño”: es la voluntad en el sueño que transcurre por medio de la impulsión de la puerta de la mente (manodvārikajavana). Pues quien tiene un sueño, lo ve por medio de la impulsión de la puerta de la mente, no por la de las cinco puertas. Y quien despierta, lo hace por medio de la puerta de la mente, no por la de las cinco puertas. En efecto, para alguien que duerme, si se enciende una gran mecha y se acerca una lámpara a los ojos, primero la advertencia de la puerta del ojo no hace girar el flujo vital (bhavaṅga), sino que solo la de la puerta de la mente lo hace girar. Entonces, tras correr la impulsión, la mente cae en el flujo vital. En la segunda ocasión, la advertencia de la puerta del ojo hace girar el flujo vital, y a partir de ahí se suceden la conciencia visual y demás hasta el final de la impulsión, seguidas de nuevo por el flujo vital. En la tercera ocasión, habiendo sido girado el flujo vital por la advertencia de la puerta de la mente, corre la impulsión de la puerta de la mente. Con esa mente, uno reconoce: “¿Qué es esta luz en este lugar?”. Del mismo modo, para alguien que duerme, si se tocan instrumentos musicales cerca de sus oídos, o se acercan flores fragantes o malolientes a su nariz, o se pone mantequilla clarificada o miel en su boca, o se le da un golpe con la mano en la espalda, primero las advertencias de la puerta del oído y demás no hacen girar el flujo vital, sino que solo la de la puerta de la mente lo hace girar; entonces, tras correr la impulsión, cae en el flujo vital. En la segunda ocasión, las advertencias de la puerta del oído y demás hacen girar el flujo vital, y a partir de ahí se suceden las conciencias de oído, nariz, lengua y cuerpo hasta el final de la impulsión, seguidas del flujo vital. En la tercera ocasión, habiendo sido girado el flujo vital por la advertencia de la puerta de la mente, corre la impulsión de la puerta de la mente; habiendo conocido con esa mente, uno dice: “¿Qué es este sonido en este lugar, sonido de caracola o de tambor?”, o “¿Qué es este olor en este lugar, olor de raíces?”, o “¿Qué es esto que han puesto en mi boca, mantequilla clarificada o miel?”, o “¿Quién me ha golpeado en la espalda? El golpe ha sido muy fuerte”. De este modo, uno despierta solo por medio de la impulsión de la puerta de la mente, no por la de las cinco puertas. El sueño también se ve por medio de ella misma, no por la de las cinco puertas. El resto aquí es ciertamente fácil de entender.

මහාසුපිනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Mahāsupina Sutta.

7. වස්සසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario del Vassa Sutta.

197. සත්තමෙ උතුසමුට්ඨානන්ති වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ උප්පන්නං. අකාලෙපීති චිත්තවෙසාඛමාසෙසුපි. වස්සවලාහකදෙවපුත්තානඤ්හි අත්තනො රතියා කීළිතුකාමතාචිත්තෙ උප්පන්නෙ අකාලෙපි දෙවො වස්සති. තත්‍රිදං වත්ථු – එකො කිර වස්සවලාහකදෙවපුත්තො වාකරකුටකවාසිඛීණාසවත්ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා අට්ඨාසි. ථෙරො ‘‘කොසි ත්ව’’න්ති පුච්ඡි. අහං, භන්තෙ, වස්සවලාහකදෙවපුත්තොති. තුම්හාකං කිර චිත්තෙන දෙවො වස්සතීති. ආම, භන්තෙති. පස්සිතුකාමා මයන්ති. තෙමිස්සථ, භන්තෙති. මෙඝසීසං වා ගජ්ජිතං වා න පඤ්ඤායති, කථං තෙමිස්සාමාති. භන්තෙ, අම්හාකං චිත්තෙන දෙවො වස්සති, තුම්හෙ පණ්ණසාලං පවිසථාති. ‘‘සාධු, දෙවපුත්තා’’ති පාදෙ ධොවිත්වා පණ්ණසාලං [Pg.72] පාවිසි. දෙවපුත්තො තස්මිං පවිසන්තෙයෙව එකං ගීතං ගායිත්වා හත්ථං උක්ඛිපි, සමන්තා තියොජනට්ඨානං එකමෙඝං අහොසි. ථෙරො අද්ධතින්තො පණ්ණසාලං පවිට්ඨොති.

197. En el séptimo [discurso], 'originado por la estación' significa lo surgido en los cuatro meses de la estación lluviosa. 'Incluso fuera de temporada' significa también en los meses de Citta y Vesākha. En efecto, cuando en la mente de los hijos de los devas de las nubes de lluvia surge el deseo de jugar por su propio placer, llueve incluso fuera de temporada. Aquí está este relato: se dice que un hijo de los devas de las nubes de lluvia se acercó a un anciano que había extinguido las impurezas y residía en Vākarakuṭaka, le rindió homenaje y se quedó allí. El anciano le preguntó: '¿Quién eres?'. 'Señor, soy un hijo de los devas de las nubes de lluvia'. 'Se dice que por vuestro pensamiento llueve'. 'Así es, señor'. 'Deseamos verlo'. 'Os mojaréis, señor'. 'No se percibe el frente de una nube ni el trueno, ¿cómo nos mojaremos?'. 'Señor, llueve por nuestro pensamiento, entrad vos en la choza de hojas'. Diciendo: 'Muy bien, hijo de los devas', se lavó los pies y entró en la choza de hojas. Justo cuando estaba entrando, el hijo de los devas cantó una canción y levantó su mano; en un área de tres yojanas a la redonda se formó una sola nube. El anciano entró en la choza de hojas sin haberse mojado.

වස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario al Vassasutta.

8-9. වාචාසුත්තාදිවණ්ණනා

8-9. Comentario al Vācāsutta y otros.

198-9. අට්ඨමෙ අඞ්ගෙහීති කාරණෙහි. අඞ්ගීයන්ති හෙතුභාවෙන ඤායන්තීති අඞ්ගානි, කාරණානි. කාරණත්ථෙ ච අඞ්ග-සද්දො. පඤ්චහීති හෙතුම්හි නිස්සක්කවචනං. සමන්නාගතාති සමනුආගතා පවත්තා යුත්තා ච. වාචාති සමුල්ලපන-වාචා. යා ‘‘වාචා ගිරා බ්‍යප්පථො’’ති (ධ. ස. 636) ච, ‘‘නෙලා කණ්ණසුඛා’’ති (දී. නි. 1.9) ච ආගච්ඡති. යා පන ‘‘වාචාය චෙ කතං කම්ම’’න්ති (ධ. ස. අට්ඨ. 1 කායකම්මද්වාර) එවං විඤ්ඤත්ති ච, ‘‘යා චතූහි වචීදුච්චරිතෙහි ආරති…පෙ… අයං වුච්චති සම්මාවාචා’’ති (ධ. ස. 299) එවං විරති ච, ‘‘ඵරුසවාචා, භික්ඛවෙ, ආසෙවිතා භාවිතා බහුලීකතා නිරයසංවත්තනිකා හොතී’’ති (අ. නි. 8.40) එවං චෙතනා ච වාචාති ආගතා, න සා ඉධ අධිප්පෙතා. කස්මා? අභාසිතබ්බතො. ‘‘සුභාසිතා හොති, නො දුබ්භාසිතා’’ති හි වුත්තං. සුභාසිතාති සුට්ඨු භාසිතා. තෙනස්සා අත්ථාවහතං දීපෙති. අනවජ්ජාති රාගාදිඅවජ්ජරහිතා. ඉමිනාස්ස කාරණසුද්ධිං අගතිගමනාදිප්පවත්තදොසාභාවඤ්ච දීපෙති. රාගදොසාදිවිමුත්තඤ්හි යං භාසතො අනුරොධවිවජ්ජනතො අගතිගමනං දුරසමුස්සිතමෙවාති. අනනුවජ්ජාති අනුවාදවිමුත්තා. ඉමිනාස්සා සබ්බාකාරසම්පත්තිං දීපෙති. සති හි සබ්බාකාරසම්පත්තියං අනනුවජ්ජතාති. විඤ්ඤූනන්ති පණ්ඩිතානං. තෙන නින්දාපසංසාසු බාලා අප්පමාණාති දීපෙති.

198-9. En el octavo, 'por los factores' significa por las causas. Se llaman 'factores' (aṅgāni) porque se conocen a través de su condición de causas. La palabra 'aṅga' se usa en el sentido de causa. 'Por cinco' es un ablativo en el sentido de causa. 'Poseída de' significa dotada, manifestada y provista de. 'Palabra' (vācā) es el habla conversacional. Es la que aparece como 'palabra, voz, proloquio' y como 'impecable, agradable al oído'. Sin embargo, aquella que se presenta como 'acción realizada por medio de la palabra' (viññatti) y aquella que se describe como 'la abstención de las cuatro formas de mala conducta verbal... esto se llama palabra correcta' (virati), y aquella que se presenta como 'la palabra áspera, monjes, practicada, desarrollada y cultivada conduce al infierno' (cetanā), esa no es la intención aquí. ¿Por qué? Porque no debe ser hablada. Pues se dice: 'es bien hablada, no mal hablada'. 'Bien hablada' significa hablada de manera excelente. Con esto se muestra su capacidad de traer beneficio. 'Sin tacha' (anavajjā) significa libre de las tachas de la pasión, etc. Con esto se muestra la pureza de su causa y la ausencia de los defectos que surgen de la parcialidad y otros sesgos. Pues aquello que se dice estando libre de pasión, odio, etc., debido a que se evita el favoritismo, está muy lejos de seguir un camino sesgado. 'No censurable' (ananuvajjā) significa libre de reproche. Con esto se muestra su perfección en todos los aspectos. Pues cuando hay perfección en todos los aspectos, existe la condición de ser no censurable. 'De los sabios' significa de los eruditos. Con esto se muestra que en la crítica y el elogio, los necios no son la medida.

ඉමෙහි ඛොතිආදීනි තානි අඞ්ගානි පච්චක්ඛතො දස්සෙන්තො තං වාචං නිගමෙති. යඤ්ච අඤ්ඤෙ පටිඤ්ඤාදීහි අවයවෙහි, නාමාදීහි පදෙහි, ලිඞ්ගවචනවිභත්තිකාලකාරකසම්පත්තීහි ච සමන්නාගතං මුසාවාදාදිවාචම්පි සුභාසිතන්ති මඤ්ඤන්ති, තං පටිසෙධෙති. අවයවාදිසමන්නාගතාපි හි තථාරූපී [Pg.73] වාචා දුබ්භාසිතාව හොති අත්තනො ච පරෙසඤ්ච අනත්ථාවහත්තා. ඉමෙහි පන පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතා සචෙපි මිලක්ඛුභාසාපරියාපන්නා ඝටචෙටිකාගීතිකපරියාපන්නාපි හොති, තථාපි සුභාසිතාව ලොකියලොකුත්තරහිතසුඛාවහත්තා. තථා හි මග්ගපස්සෙ සස්සං රක්ඛන්තියා සීහළචෙටිකාය සීහළකෙනෙව ජාතිජරාමරණයුත්තං ගීතිකං ගායන්තියා සද්දං සුත්වා මග්ගං ගච්ඡන්තා සට්ඨිමත්තා විපස්සකභික්ඛූ අරහත්තං පාපුණිංසු.

Mostrando directamente esos factores con las palabras 'estos cinco', concluye sobre esa palabra. Rechaza aquello que otros consideran como bien hablado, incluso si se trata de mentiras, basándose en elementos como promesas, nombres, palabras, y la perfección de género, número, inflexión, tiempo y función gramatical. Pues el habla de tal naturaleza, incluso si está provista de tales elementos gramaticales, es mal hablada debido a que no trae beneficio para uno mismo ni para los demás. Pero la palabra que posee estos cinco factores, aunque pertenezca a la lengua de los bárbaros o esté contenida en la canción de una joven sirvienta que lleva un cántaro, sigue siendo bien hablada por traer bienestar y felicidad tanto mundanos como supramundanos. Así, sesenta monjes practicantes de la visión cabal, mientras caminaban por el sendero, al escuchar el sonido de una sirvienta de Ceilán que custodiaba los cultivos al lado del camino y cantaba en lengua cingalesa una canción sobre el nacimiento, la vejez y la muerte, alcanzaron el estado de Arhat.

තථා තිස්සො නාම ආරද්ධවිපස්සකො භික්ඛු පදුමස්සරසමීපෙන ගච්ඡන්තො පදුමස්සරෙ පදුමානි භඤ්ජිත්වා –

Asimismo, un monje llamado Tissa, que había iniciado la visión cabal, mientras caminaba cerca de un estanque de loto, después de haber cortado lotos en el estanque...

‘‘පාතොව ඵුල්ලිතකොකනදං,සූරියාලොකෙන භිජ්ජියතෙ;

එවං මනුස්සත්තං ගතා සත්තා,ජරාභිවෙගෙන මද්දීයන්තී’’ති. (සං. නි. අට්ඨ. 1.1.213;

සු. නි. අට්ඨ. 2.452 සුභාසිතසුත්තවණ්ණනා) –

'Temprano en la mañana, el loto rojo florecido es abierto por la luz del sol; del mismo modo, los seres que han alcanzado la condición humana son aplastados por el ímpetu de la vejez'.

ඉමං ගීතිං ගායන්තියා චෙටිකාය සුත්වා අරහත්තං පත්තො.

Al escuchar a la sirvienta cantar esta canción, alcanzó el estado de Arhat.

බුද්ධන්තරෙපි අඤ්ඤතරො පුරිසො සත්තහි පුත්තෙහි සද්ධිං අටවිතො ආගම්ම අඤ්ඤතරාය ඉත්ථියා මුසලෙන තණ්ඩුලෙ කොට්ටෙන්තියා –

Incluso en el intervalo entre Budas, un hombre que venía de la selva junto con sus siete hijos, escuchó a una mujer que machacaba arroz con un mazo...

‘‘ජරාය පරිමද්දිතං එතං, මිලාතචම්මනිස්සිතං;

මරණෙන භිජ්ජති එතං, මච්චුස්ස ඝාසමාමිසං.

'Esto está triturado por la vejez, sujeto a la piel marchita; esto es quebrado por la muerte, carne para el bocado de la muerte.

‘‘කිමීනං ආලයං එතං, නානාකුණපෙන පූරිතං;

අසුචිභාජනං එතං, තදලික්ඛන්ධසමං ඉද’’න්ති. (සං. නි. අට්ඨ. 1.1.213;

සු. නි. අට්ඨ. 2.452 සුභාසිතසුත්තවණ්ණනා) –

'Esto es un refugio para los gusanos, lleno de diversos cadáveres; esto es un recipiente de impurezas, igual a un montón de excrementos'.

ඉමං ගීතං සුත්වා පච්චවෙක්ඛන්තො සහ පුත්තෙහි පච්චෙකබොධිං පත්තො. එවං ඉමෙහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතා වාචා සචෙපි මිලක්ඛුභාසාය පරියාපන්නා ඝටචෙටිකාගීතිකපරියාපන්නා වාචා හොති, තථාපි සුභාසිතාති වෙදිතබ්බා. සුභාසිතා එව අනවජ්ජා අනනුවජ්ජා ච විඤ්ඤූනං අත්ථත්ථිකානං කුලපුත්තානං අත්ථප්පටිසරණානං, නො බ්‍යඤ්ජනප්පටිසරණානන්ති. නවමං උත්තානමෙව.

Al escuchar esta canción y reflexionar, alcanzó junto con sus hijos el estado de Buda Solitario (Paccekabodhi). Así, la palabra dotada de estos cinco factores, aunque pertenezca a la lengua de los bárbaros o a la canción de una joven sirvienta que lleva un cántaro, debe conocerse como bien hablada. Es bien hablada, sin tacha e irreprochable para los sabios, para los hijos de buena familia que buscan el bienestar y que se apoyan en el significado, no para quienes se apoyan en la forma de las palabras. El noveno es evidente.

වාචාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario al Vācāsutta y otros.

10. නිස්සාරණීයසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Nissāraṇīyasutta.

200. දසමෙ [Pg.74] නිස්සරන්තීති නිස්සරණීයාති වත්තබ්බෙ දීඝං කත්වා නිද්දෙසො. කත්තරි හෙස අනීය-සද්දො යථා ‘‘නිය්‍යානියා’’ති. තෙනාහ ‘‘නිස්සටා’’ති. කුතො පන නිස්සටා? යථාසකං පටිපක්ඛතො. නිජ්ජීවට්ඨෙන ධාතුයොති ආහ ‘‘අත්තසුඤ්ඤසභාවා’’ති. අත්ථතො පන ධම්මධාතුමනොවිඤ්ඤාණධාතුවිසෙසො. තාදිසස්ස භික්ඛුනො කිලෙසවසෙන කාමෙසු මනසිකාරො නත්ථීති ආහ ‘‘වීමංසනත්ථ’’න්ති, ‘‘නෙක්ඛම්මනියතං ඉදානි මෙ චිත්තං, කිං නු ඛො කාමවිතක්කොපි උප්පජ්ජිස්සතී’’ති වීමංසන්තස්සාති අත්ථො. පක්ඛන්දනං නාම අනුප්පවෙසො. සො පන තත්ථ නත්ථීති ආහ ‘‘නප්පවිසතී’’ති. පසීදනං නාම අභිරුචි. සන්තිට්ඨනං පතිට්ඨානං. විමුච්චනං අධිමුච්චනන්ති. තං සබ්බං පටික්ඛිපන්තො වදති ‘‘පසාදං නාපජ්ජතී’’තිආදි. එවංභූතං පනස්ස චිත්තං තස්ස කථං තිට්ඨතීති ආහ ‘‘යථා’’තිආදි.

200. En el décimo [discurso], 'salen' (nissaranti) es una explicación extendida de lo que debería expresarse como 'aquello de lo cual uno debe salir' (nissaraṇīyā), alargando la vocal. Este sufijo -anīya se usa en sentido activo (kattari), como en la palabra 'niyyāniyā' (que conduce a la salida). Por eso se dice 'han salido' (nissaṭā). ¿Pero de qué han salido? De su respectivo opuesto. Se les llama 'elementos' (dhātuyo) en el sentido de carecer de un ser vivo, por eso dice 'naturalezas vacías de un yo' (attasuññasabhāvā). En cuanto a su significado esencial, es una distinción del elemento de los fenómenos (dhammadhātu) y del elemento de la consciencia mental (manoviññāṇadhātu). Para tal monje, no hay atención hacia los placeres sensoriales por influencia de las defilezas; por eso dice 'con el propósito de investigar' (vīmaṃsanatthaṃ), lo cual significa que investiga: '¿está mi mente ahora dedicada a la renuncia? ¿surgirá acaso algún pensamiento de deseo sensorial?'. 'Saltar hacia' (pakkhandana) significa entrar; pero como eso no ocurre allí, dice 'no entra' (nappavisatī). 'Complacerse' (pasīdana) significa deleite. 'Establecerse' (santiṭṭhana) significa fundamento. 'Liberarse' (vimuccana) significa resolución o determinación. Rechazando todo eso, dice 'no llega a la complacencia', etc. Para mostrar cómo permanece la mente de aquel que ha llegado a ser así, dice 'así como...', etc.

තන්ති පඨමජ්ඣානං. අස්සාති භික්ඛුනො. චිත්තං පක්ඛන්දතීති පරිකම්මචිත්තෙන සද්ධිං ඣානචිත්තං එකත්තවසෙන එකජ්ඣං කත්වා වදති. ගොචරෙ ගතත්තාති අත්තනො ආරම්මණෙ එව පවත්තත්තා. අහානභාගියත්තාති ඨිතිභාගියත්තා. සුට්ඨු විමුත්තන්ති වික්ඛම්භනවිමුත්තියා සම්මදෙව විමුත්තං. චිත්තස්ස ච කායස්ස ච විහනනතො විඝාතො. දුක්ඛං පරිදහනතො පරිළාහො. කාමවෙදනං න වෙදියති අනුප්පජ්ජනතො. නිස්සරන්ති තතොති නිස්සරණං. කෙ නිස්සරන්ති? කාමා. එවඤ්ච කාමානන්ති කත්තුසාමිවචනං සුට්ඨු යුජ්ජති. යදග්ගෙන කාමා තතො නිස්සටාති වුච්චන්ති, තදග්ගෙන ඣානම්පි කාමතො නිස්සටන්ති වත්තබ්බතං ලභතීති වුත්තං ‘‘කාමෙහි නිස්සටත්තා’’ති. එවං වික්ඛම්භනවසෙන කාමනිස්සරණං වත්වා ඉදානි සමුච්ඡෙදවසෙන අච්චන්තතො නිස්සරණං දස්සෙතුං ‘‘යො පනා’’තිආදි වුත්තං. සෙසපදෙසූති සෙසකොට්ඨාසෙසු.

'Eso' (taṃ) es el primer jhāna. 'De él' (assā) se refiere al monje. 'La mente salta hacia' se dice considerando la mente del jhāna junto con la mente preparatoria como una sola unidad. 'Habiendo ido al dominio' (gocare gatattā) significa que procede solo en su propio objeto de meditación. 'Por no ser de la parte que declina' (ahānabhāgiyattā) significa por ser de la parte que permanece estable. 'Bien liberada' (suṭṭhu vimuttaṃ) significa perfectamente liberada mediante la liberación por supresión (vikkhambhana-vimutti). 'Aflicción' (vighāto) es por el tormento de la mente y el cuerpo. 'Angustia' (pariḷāho) es por el ardor del sufrimiento. No experimenta la sensación del deseo sensorial porque esta no surge. 'Escapan de ello', por tanto es 'escape' (nissaraṇa). ¿Quiénes escapan? Los placeres sensoriales. Y así, el uso del genitivo agente 'de los placeres' (kāmānaṃ) es muy apropiado. En la medida en que se dice que los placeres han salido de allí, en esa misma medida el jhāna obtiene la denominación de haber salido de los placeres; por eso se dice 'por haber salido de los placeres'. Habiendo hablado así del escape de los deseos por supresión, ahora para mostrar el escape absoluto por erradicación (samuccheda), se dice 'pero quien...', etc. 'En los términos restantes' (sesapadesū) significa en las secciones restantes.

අයං පන විසෙසොති විසෙසං වදන්තෙන තං ඣානං පාදකං කත්වාතිආදිකො අවිසෙසොති කත්වා දුතියතතියවාරෙසු සබ්බසො අනාමට්ඨො, චතුත්ථවාරෙ පන අයම්පි විසෙසොති දස්සෙතුං ‘‘අච්චන්තනිස්සරණඤ්චෙත්ථ අරහත්තඵලං යොජෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. යස්මා අරූපජ්ඣානං [Pg.75] පාදකං කත්වා අග්ගමග්ගං අධිගන්ත්වා අරහත්තෙ ඨිතස්ස චිත්තං සබ්බසො රූපෙහි නිස්සටං නාම හොති. තස්ස හි ඵලසමාපත්තිතො වුට්ඨාය වීමංසනත්ථං රූපාභිමුඛං චිත්තං පෙසෙන්තස්ස. ඉදමක්ඛාතන්ති සමථයානිකානං වසෙන හෙට්ඨා චත්තාරො වාරා ගහිතා. ඉදං පන සුක්ඛවිපස්සකස්ස වසෙනාති ආහ ‘‘සුද්ධසඞ්ඛාරෙ’’තිආදි. ‘‘පුන සක්කායො නත්ථී’’ති උප්පන්නන්ති ‘‘ඉදානි මෙ සක්කායප්පබන්ධො නත්ථී’’ති වීමංසන්තස්ස උප්පන්නං.

En cuanto a 'esta es la distinción' (ayaṃ pana viseso), al hablar de distinción, se toma ese jhāna como base. Al no haber distinción en la segunda y tercera instancia, no se mencionan en absoluto; pero en la cuarta instancia, para mostrar que 'esto también es una distinción', se dice 'aquí el fruto del arahantado debe unirse como el escape absoluto'. Porque para aquel que permanece en el arahantado habiendo alcanzado el sendero supremo tomando el jhāna inmaterial como base, su mente se denomina 'completamente salida de las formas'. Pues para él, al salir de la consecución del fruto y dirigir su mente hacia la forma con el propósito de investigar. 'Esto ha sido declarado' (idamakkhātaṃ): se han tomado las cuatro instancias anteriores según los que practican la tranquilidad (samatha-yānika). Pero esto se dice según el que practica la visión cabal seca (sukkha-vipassaka), por eso dice 'formaciones puras' (suddhasaṅkhāre), etc. 'No hay más identidad personal' ha surgido para aquel que investiga: 'ahora la continuidad de mi identidad personal ya no existe'.

නිස්සාරණීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado el comentario del Nissāraṇīya Sutta.

බ්‍රාහ්මණවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado el comentario del Vagga de los Brahmanes.

චතුත්ථපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

Ha terminado el cuarto grupo de cincuenta (Catutthapaṇṇāsaka).

5. පඤ්චමපණ්ණාසකං

5. El quinto grupo de cincuenta (Pañcamapaṇṇāsaka)

(21) 1. කිමිලවග්ගො

(21) 1. El Vagga de Kimila

1-4. කිමිලසුත්තාදිවණ්ණනා

1-4. Comentario de los discursos que comienzan con el Kimila Sutta

201-4. පඤ්චමස්ස [Pg.76] පඨමදුතියානි උත්තානත්ථානෙව. තතියෙ අධිවාසනං ඛමනං, පරෙසං දුක්කටං දුරුත්තඤ්ච පටිවිරොධාකරණෙන අත්තනො උපරි ආරොපෙත්වා වාසනං අධිවාසනං, තදෙව ඛන්තීති අධිවාසනක්ඛන්ති. සුභෙ රතොති සූරතො, සුට්ඨු වා පාපතො ඔරතො විරතො සොරතො, තස්ස භාවො සොරච්චං. තෙනාහ ‘‘සොරච්චෙනාති සුචිසීලතායා’’ති. සා හි සොභනකම්මරතතා, සුට්ඨු වා පාපතො ඔරතභාවො විරතතා. චතුත්ථෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

201-4. En el quinto grupo, el primer y segundo discurso tienen un significado evidente. En el tercero, 'tolerancia' (adhivāsanaṃ) es paciencia (khamanaṃ); el hecho de cargar sobre uno mismo las malas acciones y palabras de otros sin reaccionar es 'tolerancia', y eso mismo es paciencia, de ahí 'paciencia de tolerancia'. 'Deleitado en lo bello' es ser apacible (sūrato); o bien, aquel que se ha alejado o abstenido bien del mal es sereno (sorato), y su estado es la serenidad (soracca). Por eso dice: 'por serenidad se entiende la pureza de la conducta virtuosa'. Pues eso es el deleite en las acciones hermosas, o el estado de abstención total del mal. En el cuarto no hay nada que comentar.

කිමිලසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado el comentario de los discursos que comienzan con el Kimila Sutta.

5. චෙතොඛිලසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario del Cetokhila Sutta

205. පඤ්චමෙ චෙතොඛිලා නාම අත්ථතො විචිකිච්ඡා කොධො ච. තෙ පන යස්මිං සන්තානෙ උප්පජ්ජන්ති, තස්ස ඛරභාවො කක්ඛළභාවො හුත්වා උපතිට්ඨන්ති, පගෙව අත්තනා සම්පයුත්තචිත්තස්සාති ආහ ‘‘චිත්තස්ස ථද්ධභාවා’’ති. යථා ලක්ඛණපාරිපූරියා ගහිතාය සබ්බා සත්ථු රූපකායසිරී ගහිතා එව නාම හොති එවං සබ්බඤ්ඤුතාය සබ්බධම්මකායසිරී ගහිතා එව නාම හොතීති තදුභයවත්ථුකමෙව කඞ්ඛං දස්සෙන්තො ‘‘සරීරෙ කඞ්ඛමානො’’තිආදිමාහ. විචිනන්තොති ධම්මසභාවං වීමංසන්තො. කිච්ඡතීති කිලමති. විනිච්ඡෙතුං න සක්කොතීති සන්නිට්ඨාතුං න සක්කොති. ආතපති කිලෙසෙති ආතප්පං, සම්මාවායාමොති ආහ ‘‘ආතප්පායාති කිලෙසසන්තාපනවීරියකරණත්ථායා’’ති. පුනප්පුනං යොගායාති භාවනං පුනප්පුනං යුඤ්ජනාය. සතතකිරියායාති භාවනාය නිරන්තරප්පයොගාය.

205. En el quinto, lo que se llama 'rigideces mentales' (cetokhilā) son, esencialmente, la duda y el enojo. En el flujo mental donde surgen, se presentan volviéndolo áspero y duro, incluso antes que a la mente asociada con ellas; por eso dice 'por la rigidez de la mente'. Así como al comprender la perfección de las marcas físicas se comprende toda la gloria del cuerpo físico del Maestro, del mismo modo al comprender la omnisciencia se comprende toda la gloria del cuerpo de la doctrina (dhammakāya). Mostrando la duda basada en ambos, dice: 'dudando del cuerpo', etc. 'Investigando' (vicinanto) significa examinando la naturaleza de los fenómenos. 'Sufre' (kicchatī) significa que se fatiga. 'No puede discernir' significa que no puede llegar a una conclusión. 'Ardor' (ātappa) es el esfuerzo correcto que quema las defilezas; por eso dice 'para el ardor, con el fin de realizar el esfuerzo que quema las defilezas'. 'Para la aplicación' significa para unirse una y otra vez al desarrollo mental (bhāvanā). 'Para la acción constante' significa para el empleo ininterrumpido en el desarrollo mental.

පටිවෙධධම්මෙ කඞ්ඛමානොති එත්ථ කථං ලොකුත්තරධම්මෙ කඞ්ඛා පවත්තීති? න ආරම්මණකරණවසෙන, අනුස්සුතාකාරපරිවිතක්කලද්ධෙ පරිකප්පිතරූපෙ කඞ්ඛා [Pg.77] පවත්තතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘විපස්සනා…පෙ… වදන්ති, තං අත්ථි නු ඛො නත්ථීති කඞ්ඛතී’’ති. සික්ඛාති චෙත්ථ පුබ්බභාගසික්ඛා වෙදිතබ්බා. කාමඤ්චෙත්ථ විසෙසුප්පත්තියා මහාසාවජ්ජතාය චෙව සංවාසනිමිත්තං ඝටනාහෙතු අභිණ්හුප්පත්තිකතාය ච සබ්‍රහ්මචාරීසූති කොපස්ස විසයො විසෙසෙත්වා වුත්තො, අඤ්ඤත්ථාපි කොපො න චෙතොඛිලොති න සක්කා විඤ්ඤාතුන්ති කෙචි. යදි එවං විචිකිච්ඡායපි අයං නයො ආපජ්ජති, තස්මා යථාරුතවසෙන ගහෙතබ්බං.

Sobre 'dudando de la doctrina de la penetración', cabe preguntar: ¿cómo surge la duda respecto a los fenómenos supramundanos? No es mediante la toma del objeto real, sino que la duda surge sobre la representación imaginada a través de la reflexión sobre lo escuchado. Mostrando esto, dice: 'dicen que la visión cabal... etc., él duda si eso existe o no'. 'Entrenamiento' (sikkhā) aquí debe entenderse como el entrenamiento de la etapa preliminar. Aunque el objeto del enojo se menciona específicamente hacia los compañeros de vida santa debido a que conlleva una gran falta y ocurre frecuentemente por la convivencia, algunos dicen que no se puede concluir que el enojo en otros contextos no sea también una rigidez mental. Si fuera así, este mismo razonamiento se aplicaría a la duda; por lo tanto, debe tomarse según el sentido literal.

චෙතොඛිලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado el comentario del Cetokhila Sutta.

6-8. විනිබන්ධසුත්තාදිවණ්ණනා

6-8. Comentario de los discursos que comienzan con el Vinibandha Sutta

206-8. ඡට්ඨෙ පවත්තිතුං අප්පදානවසෙන කුසලචිත්තං විනිබන්ධන්තීති චෙතසොවිනිබන්ධා. තං පන විනිබන්ධන්තා මුට්ඨිග්ගාහං ගණ්හන්තා විය හොන්තීති ආහ ‘‘චිත්තං විනිබන්ධිත්වා’’තිආදි. කාමගිද්ධො පුග්ගලො වත්ථුකාමෙපි කිලෙසකාමෙපි අස්සාදෙති අභිනන්දතීති වුත්තං ‘‘වත්ථුකාමෙපි කිලෙසකාමෙපී’’ති. අත්තනො කායෙති අත්තනො නාමකායෙ, අත්තභාවෙ වා. බහිද්ධාරූපෙති පරෙසං කායෙ අනින්ද්‍රියබද්ධරූපෙ ච. උදරං අවදිහති උපචිනොති පූරෙතීති උදරාවදෙහකං. සෙය්‍යසුඛන්ති සෙය්‍යාය සයනවසෙන උප්පජ්ජනකසුඛං. සම්පරිවත්තකන්ති සම්පරිවත්තිත්වා. පණිධායාති තණ්හාවසෙනෙව පණිදහිත්වා. ඉති පඤ්චවිධොපි ලොභවිසෙසො එව ‘‘චෙතොවිනිබන්ධො’’ති වුත්තොති වෙදිතබ්බො. සත්තමට්ඨමෙසු නත්ථි වත්තබ්බං.

206-8. En el sexto, se denominan 'ataduras de la mente' (cetasovinibandhā) porque atan la mente sana mediante la falta de renuncia. Al explicar 'atando la mente' y demás, se dice que quienes la atan son como aquellos que la sujetan con un puño cerrado. Se dice que 'tanto por los objetos de deseo como por las impurezas del deseo' significa que la persona codiciosa disfruta y se regocija tanto en los objetos de deseo externos como en los deseos internos de las impurezas. 'En su propio cuerpo' significa en su propio cuerpo mental o en su propia forma física. 'En las formas externas' significa en los cuerpos de otros y en las formas no vinculadas a facultades sensoriales. 'Se llena el vientre' significa que acumula o llena, de ahí 'udarāvadehaka' (el que se llena el vientre). 'Placer de acostarse' es el placer que surge por el hecho de estar recostado en un lecho. 'Dando vueltas' significa girando de un lado a otro. 'Habiendo formulado una aspiración' significa haber aspirado movido únicamente por el deseo. Por lo tanto, debe entenderse que los cinco tipos de formas especiales de codicia son llamados 'ataduras de la mente'. En el séptimo y octavo no hay nada que deba comentarse.

විනිබන්ධසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza la explicación del Vinibandhasutta y otros.

9-10. ගීතස්සරසුත්තාදිවණ්ණනා

9-10. Explicación del Gītassarasutta y otros.

209-210. නවමෙ ආයතකො නාම ගීතස්සරො තං තං වත්තං භින්දිත්වා අක්ඛරානි විනාසෙත්වා පවත්තොති ආහ ‘‘ආයතකෙනා’’තිආදි. ධම්මෙහි සුත්තවත්තං නාම අත්ථි, ගාථාවත්තං නාම අත්ථි, තං විනාසෙත්වා අතිදීඝං කාතුං න වට්ටති. ධම්මඤ්හි භාසන්තෙන චතුරස්සෙන වත්තෙන පරිමණ්ඩලානි [Pg.78] පදබ්‍යඤ්ජනානි දස්සෙතබ්බානි. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සරභඤ්ඤ’’න්ති (චූළව. 249) ච වචනතො සරෙන ධම්මං භණිතුං වට්ටති. සරභඤ්ඤෙ කිර තරඞ්ගවත්තධොතකවත්තභාගග්ගහකවත්තාදීනි ද්වත්තිංස වත්තානි අත්ථි. තෙසු යං ඉච්ඡති, තං කාතුං ලභතීති. දසමෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

209-210. En el noveno, el llamado 'tono de canto prolongado' (āyatako gītassaro) es aquel que ocurre rompiendo tal o cual ritmo y destruyendo las sílabas; por eso se dice 'mediante un tono prolongado', etc. Según las enseñanzas del Dhamma, existe el ritmo de los Suttas y existe el ritmo de las estrofas (gāthā); no es apropiado alargarlos excesivamente destruyendo dicho ritmo. Ciertamente, al recitar el Dhamma, se deben mostrar las palabras y las sílabas de forma completa y con un ritmo armonioso. Y debido a lo dicho en el texto: 'Permito, monjes, la entonación (sarabhañña)' (Cūḷavagga 249), es apropiado recitar el Dhamma con entonación. Se dice que en la entonación existen treinta y dos ritmos, como el ritmo de las olas (taraṅgavatta), el ritmo del lavador (dhotakavatta), el ritmo de la captura de partes (bhāgaggahakavatta), etc. Entre ellos, se permite emplear el que uno desee. En el décimo no hay nada que deba comentarse.

ගීතස්සරසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza la explicación del Gītassarasutta y otros.

කිමිලවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza la explicación del Kimilavagga.

(22) 2. අක්කොසකවග්ගො

(22) 2. Vagga de los Insultadores (Akkosakavaggo)

1-2. අක්කොසකසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. Explicación del Akkosakasutta y otros.

211-2. දුතියස්ස පඨමෙ දසහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසකොති ‘‘බාලොසි, මූළ්හොසි, ඔට්ඨොසි, ගොණොසි, ගද්‍රභොසී’’තිආදිනා දසහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසකො. ‘‘හොතු, මුණ්ඩකසමණ, අදණ්ඩො අහන්ති කරොසි, ඉදානි තෙ රාජකුලං ගන්ත්වා දණ්ඩං ආරොපෙස්සාමී’’තිආදීනි වදන්තො පරිභාසකො නාමාති ආහ ‘‘භයදස්සනෙන පරිභාසකො’’ති. ලොකුත්තරධම්මා අපායමග්ගස්ස පරිපන්ථභාවතො පරිපන්ථො නාමාති ආහ ‘‘ලොකුත්තරපරිපන්ථස්ස ඡින්නත්තා’’ති, ලොකුත්තරසඞ්ඛාතස්ස අපායමග්ගපරිපන්ථස්ස ඡින්නත්තාති අත්ථො. දුතියෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

211-2. En el primero del segundo [sub-grupo], el 'insultador' (akkosako) es aquel que insulta mediante las diez bases de insulto, diciendo: 'eres un tonto, eres un necio, eres un camello, eres un buey, eres un asno', etc. 'Amenazador' (paribhāsako) es quien habla diciendo: 'Está bien, asceta calvo, dices que soy libre de castigo; ahora iré ante la familia real y te impondré un castigo', de ahí que se diga 'amenazador al mostrar peligro'. Debido a que los estados supramundanos son obstáculos para el camino a los estados de privación, se les llama 'obstáculo'; por eso se dice 'por haber cortado el obstáculo supramundano', lo que significa por haber cortado el camino a los estados de privación que se define como supramundano. En el segundo no hay nada que deba comentarse.

අක්කොසකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza la explicación del Akkosakasutta y otros.

3-10. සීලසුත්තාදිවණ්ණනා

3-10. Explicación del Sīlasutta y otros.

213-220. තතියෙ (දී. නි. ටී. 2.149) දුස්සීලොති එත්ථ දු-සද්දො අභාවත්ථො ‘‘දුප්පඤ්ඤො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.449) විය, න ගරහණත්ථොති ආහ ‘‘අසීලො නිස්සීලො’’ති. භින්නසංවරොති එත්ථ සමාදින්නසීලො කෙනචි කාරණෙන සීලභෙදං පත්තො, සො තාව භින්නසංවරො හොතු. යො පන සබ්බෙන සබ්බං අසමාදින්නසීලො ආචාරහීනො, සො කථං භින්නසංවරො නාම හොතීති[Pg.79]? සොපි සාධුසමාචාරස්ස පරිහරණීයස්ස භෙදිතත්තා භින්නසංවරො එව නාම. විනට්ඨසංවරො සංවරරහිතොති හි වුත්තං හොති. තං තං සිප්පට්ඨානං. මාඝාතකාලෙති ‘‘මා ඝාතෙථ පාණීන’’න්ති එවං මාඝාතඝොසනං ඝොසිතදිවසෙ. අබ්භුග්ගච්ඡති පාපකො කිත්තිසද්දො. අජ්ඣාසයෙන මඞ්කු හොතියෙව විප්පටිසාරිභාවතො.

213-220. En el tercero, 'inmoral' (dussīlo): aquí la partícula 'du-' tiene sentido de ausencia, como en 'duppañño' (falto de sabiduría) y otros, no tiene sentido de reproche; por eso dice 'sin moralidad, carente de virtud'. 'De autocontrol roto' (bhinnasaṃvaro): en este contexto, alguien que ha asumido la virtud y que, por alguna razón, llega a romperla, ese sea ciertamente 'de autocontrol roto'. Pero ¿cómo puede llamarse 'de autocontrol roto' a aquel que carece de virtud asumida en absoluto y no tiene buena conducta? Él también es ciertamente llamado 'de autocontrol roto' porque se ha roto la buena conducta adecuada que debe ser mantenida. Pues se dice 'con el autocontrol destruido' para significar que carece de autocontrol. 'Tal o cual lugar de oficio' se refiere a su profesión. 'En el tiempo de prohibición de matar' (māghātakāle) se refiere al día en que se proclama el anuncio de: 'no matéis a los seres vivos'. Surge una mala reputación. Se vuelve deprimido (maṅku) por su propia disposición interna debido a su estado de remordimiento.

තස්සාති දුස්සීලස්ස. සමාදාය වත්තිතට්ඨානන්ති උට්ඨාය සමුට්ඨාය කතකාරණං. ආපාථං ආගච්ඡතීති තං මනසො උපට්ඨාති. උම්මීලෙත්වා ඉධලොකන්ති උම්මීලනකාලෙ අත්තනො පුත්තදාරාදිවසෙන ඉධලොකං පස්සති. නිමීලෙත්වා පරලොකන්ති නිමීලනකාලෙ ගතිනිමිත්තුපට්ඨානවසෙන පරලොකං පස්සති. තෙනාහ ‘‘චත්තාරො අපායා’’තිආදි. පඤ්චමපදන්ති ‘‘කායස්ස භෙදා’’තිආදිනා වුත්තො පඤ්චමො ආදීනවකොට්ඨාසො. වුත්තවිපරියායෙනාති වුත්තත්ථාය ආදීනවකථාය විපරියායෙන ‘‘අප්පමත්තො තං තං කසිවණිජ්ජාදිං යථාකාලං සම්පාදෙතුං සක්කොතී’’තිආදිනා. පාසංසං සීලමස්ස අත්ථීති සීලවා. සීලසම්පන්නොති සීලෙන සමන්නාගතො සම්පන්නසීලොති එවමාදිකං පන අත්ථවචනං සුකරන්ති අනාමට්ඨං. චතුත්ථාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

'De aquel' se refiere al inmoral. 'El lugar donde ha actuado tras haberlo emprendido' significa la causa realizada tras haberse levantado y esforzado. 'Viene al camino [de la mente]' significa que se presenta ante su mente. 'Abriendo los ojos a este mundo' significa que al abrir los ojos ve este mundo a través de sus hijos, esposa, etc. 'Cerrando los ojos al otro mundo' significa que al cerrar los ojos ve el otro mundo a través de la aparición de las señales del destino de renacimiento (gatinimitta). Por eso dijo 'los cuatro estados de privación' y demás. 'El quinto factor' es la quinta categoría de desventajas mencionada mediante 'al romperse el cuerpo' y demás. 'Por el contrario de lo dicho' significa que, por el sentido contrario a la explicación de las desventajas, se dice: 'el diligente puede cumplir con tal o cual agricultura, comercio, etc., según el tiempo'. 'Sīlavā' es aquel que posee la virtud digna de elogio. 'Sīlasampanno' es quien está dotado de virtud; este significado es fácil de entender, por lo que no se comenta. El cuarto y los siguientes tienen significados evidentes.

සීලසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza la explicación del Sīlasutta y otros.

අක්කොසකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza la explicación del Akkosakavagga.

(23) 3. දීඝචාරිකවග්ගො

(23) 3. Vagga del Largo Peregrinaje (Dīghacārikavaggo)

1-10. පඨමදීඝචාරිකසුත්තාදිවණ්ණනා

1-10. Explicación del primer Dīghacārikasutta y otros.

221-230. තතියස්ස පඨමාදීනි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානි. පඤ්චමෙ රහො නිසජ්ජාය ආපජ්ජතීති ‘‘යො පන භික්ඛු මාතුගාමෙන සද්ධිං එකො එකාය රහො නිසජ්ජං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ (පාචි. 290) වුත්තං ආපත්තිං ආපජ්ජති. පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ ආපජ්ජතීති ‘‘යො පන භික්ඛු මාතුගාමෙන රහො පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ නිසජ්ජං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති ඉමස්මිං වුත්තං ආපත්තිං ආපජ්ජති. මාතුගාමස්ස උත්තරි ඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙන්තො [Pg.80] ආපජ්ජතීති ‘යො පන භික්ඛු මාතුගාමස්ස උත්තරි ඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤුනා පුරිසවිග්ගහෙනා’’ති (පාචි. 63) එවං වුත්තං ආපත්තිං ආපජ්ජති. තෙනාහ ‘‘තෙසං තෙසං සික්ඛාපදානං වසෙන වෙදිතබ්බානී’’ති. ඡට්ඨාදීනි උත්තානත්ථානි.

221-230. En el tercero, el primero y los siguientes son fáciles de comprender. En el quinto, 'incurre en sentarse en secreto' significa que incurre en la ofensa mencionada en esta regla de entrenamiento: 'Si un monje se sienta en secreto con una mujer, uno con una, es una ofensa Pācittiya' (Pācittiya 290). 'Incurre en un asiento oculto' significa que incurre en la ofensa mencionada en: 'Si un monje se sienta en secreto con una mujer en un asiento oculto, es una ofensa Pācittiya'. 'Incurre al enseñar el Dhamma a una mujer más allá de cinco o seis palabras' significa que incurre en la ofensa expresada así: 'Si un monje enseña el Dhamma a una mujer más allá de cinco o seis palabras, excepto en presencia de un hombre instruido...' (Pācittiya 63). Por eso dijo: 'deben entenderse según cada una de esas reglas de entrenamiento'. El sexto y los siguientes tienen significados evidentes.

පඨමදීඝචාරිකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza la explicación del primer Dīghacārikasutta y otros.

දීඝචාරිකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza la explicación del Dīghacārikavagga.

231-302. චතුත්ථවග්ගාදීනි උත්තානත්ථානි.

231-302. El cuarto vagga y los siguientes tienen significados evidentes.

ඉති මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය

Así, en el Manorathapūraṇī, el comentario del Aṅguttaranikāya,

පඤ්චකනිපාතවණ්ණනාය අනුත්තානත්ථදීපනා සමත්තා.

concluye la aclaración de los significados no evidentes de la explicación del Pañcakanipāta (Libro de los Cincos).

. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

. Homenaje a aquel Bendito, Arahat, perfectamente Iluminado por sí mismo.

අඞ්ගුත්තරනිකායෙ

En el Aṅguttaranikāya

ඡක්කනිපාත-ටීකා

Sub-comentario del Chakkanipāta (Libro de los Seises)

1. පඨමපණ්ණාසකං

1. Los primeros cincuenta (Paṭhamapaṇṇāsakaṃ)

1. ආහුනෙය්‍යවග්ගො

1. Vagga de los Dignos de Ofrendas (Āhuneyyavaggo)

1. පඨමආහුනෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා

1. Explicación del primer Āhuneyyasutta

1. ඡක්කනිපාතස්ස [Pg.81] පඨමෙ චක්ඛුනා රූපං දිස්වාති නිස්සයවොහාරෙන වුත්තං. සසම්භාරකනිද්දෙසොයං යථා ‘‘ධනුනා විජ්ඣතී’’ති, තස්මා නිස්සයසීසෙන නිස්සිතස්ස ගහණං දට්ඨබ්බං. තෙනායමත්ථො ‘‘චක්ඛුද්වාරෙ රූපාරම්මණෙ ආපාථගතෙ තං රූපං චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දිස්වා’’ති. නෙව සුමනො හොතීති ජවනක්ඛණෙ ඉට්ඨෙ ආරම්මණෙ රාගං අනුප්පාදෙන්තො නෙව සුමනො හොති ගෙහස්සිතපෙමවසෙනපි මග්ගෙන සබ්බසො රාගස්ස සමුච්ඡින්නත්තා. න දුම්මනොති අනිට්ඨෙ අදුස්සන්තො න දුම්මනො. පසාදඤ්ඤථත්තවසෙනපි ඉට්ඨෙපි අනිට්ඨෙපි මජ්ඣත්තෙපි ආරම්මණෙ න සමං සම්මා අයොනිසො ගහණං අසමපෙක්ඛනං. අයඤ්චස්ස පටිපත්ති සතිවෙපුල්ලප්පත්තියා පඤ්ඤාවෙපුල්ලප්පත්තියා චාති ආහ ‘‘සතො සම්පජානො හුත්වා’’ති. සතියා යුත්තත්තා සතො. සම්පජඤ්ඤෙන යුත්තත්තා සම්පජානො. ඤාණුප්පත්තිපච්චයරහිතකාලෙපි පවත්තිභෙදනතො ‘‘සතතවිහාරො කථිතො’’ති වුත්තං. සතතවිහාරොති ඛීණාසවස්ස නිච්චවිහාරො සබ්බදා පවත්තනකවිහාරො. ඨපෙත්වා හි සමාපත්තිවෙලං භවඞ්ගවෙලඤ්ච ඛීණාසවා ඉමිනාව ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාවිහාරෙන විහරන්ති.

1. En el primer discurso del Libro de los Seis, la frase 'habiendo visto una forma con el ojo' se expresa mediante un modo de hablar basado en el soporte (instrumento). Esta es una descripción de los componentes, como cuando se dice 'hiere con el arco'; por lo tanto, debe entenderse como la captación de aquello que depende del soporte a través del nombre del soporte mismo. Por esto, el significado es: 'habiendo visto esa forma con la conciencia visual cuando el objeto-forma ha entrado en el campo sensorial en la puerta del ojo'. 'Ni se regocija' significa que no produce codicia hacia un objeto deseable en el momento del javana; ni se regocija por el afecto basado en la vida mundana, debido a que la codicia ha sido completamente erradicada por el camino. 'Ni se entristece' significa que no se irrita ante lo indeseable. 'Incluso por medio de la alteración de la serenidad' se refiere a que ante un objeto sea deseable, indeseable o neutral, no hay una captación desigual o incorrecta basada en una atención inapropiada. Y esta es su práctica debido al logro de la plenitud de la atención y del conocimiento; por ello dice: 'siendo atento y plenamente consciente'. 'Atento' por estar dotado de atención. 'Plenamente consciente' por estar dotado de clara comprensión. Incluso en el momento en que faltan las condiciones para el surgimiento del conocimiento, se dice que es una 'morada constante' debido a la distinción en el proceso. 'Morada constante' es la morada permanente del Arahant (aquel cuyas impurezas se han extinguido), una morada que ocurre en todo momento. Pues, exceptuando el tiempo del logro meditativo (samāpatti) y el tiempo del subconsciente (bhavaṅga), los Arahants moran precisamente con esta morada de la ecuanimidad de seis factores (chaḷaṅgupekkhā).

එත්ථ ච ‘‘ඡසු ද්වාරෙසුපි උපෙක්ඛකො විහරතී’’ති ඉමිනා ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා කථිතා. ‘‘සම්පජානො’’ති වචනතො පන චත්තාරි ඤාණසම්පයුත්තචිත්තානි ලබ්භන්ති තෙහි විනා සම්පජානතාය අසම්භවතො. සතතවිහාරභාවතො අට්ඨ මහාකිරියචිත්තානි ලබ්භන්ති. ‘‘නෙව සුමනො න දුම්මනො’’ති වචනතො අට්ඨ මහාකිරියචිත්තානි, හසිතුප්පාදො, වොට්ඨබ්බනඤ්චාති දස චිත්තානි ලබ්භන්ති. රාගදොසසහජාතානං සොමනස්සදොමනස්සානං අභාවො තෙසම්පි සාධාරණොති ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාවසෙන ආගතානං ඉමෙසං සතතවිහාරානං සොමනස්සං කථං ලබ්භතීති චෙ? ආසෙවනතො. කිඤ්චාපි [Pg.82] ඛීණාසවො ඉට්ඨානිට්ඨෙපි ආරම්මණෙ මජ්ඣත්තො විය බහුලං උපෙක්ඛකො විහරති අත්තනො පරිසුද්ධපකතිභාවාවිජහනතො, කදාචි පන තථා චෙතොභිසඞ්ඛාරාභාවෙ යං තං සභාවතො ඉට්ඨං ආරම්මණං, තස්ස යාථාවසභාවග්ගහණවසෙනපි අරහතො චිත්තං පුබ්බාසෙවනවසෙන සොමනස්සසහගතං හුත්වා පවත්තතෙව.

Y aquí, con la frase 'mora ecuánime incluso en las seis puertas', se describe la ecuanimidad de seis factores. Sin embargo, por la palabra 'plenamente consciente', se obtienen cuatro conciencias asociadas con el conocimiento, ya que sin ellas es imposible ser plenamente consciente. Debido a la naturaleza de la morada constante, se obtienen las ocho conciencias funcionales (mahākiriyacittāni) de la esfera de los sentidos. Por la frase 'ni se regocija ni se entristece', se obtienen diez conciencias: las ocho conciencias funcionales, la conciencia del surgimiento de la risa y la de determinación (voṭṭhabbana). Si se pregunta: '¿Cómo se obtiene la alegría (somanassa) en estas moradas constantes que proceden por medio de la ecuanimidad de seis factores, dado que la ausencia de alegría y tristeza que surgen junto con la codicia y el odio es común a ellas?', se responde: por la repetición. Aunque el Arahant mora frecuentemente ecuánime incluso ante objetos deseables e indeseables por no abandonar su estado natural de pureza, a veces, ante la ausencia de tales formaciones mentales volitivas, hacia un objeto que es deseable por naturaleza, la conciencia del Arahant surge ciertamente acompañada de alegría debido a la captación de la verdadera naturaleza del objeto y por la fuerza de la repetición previa.

පඨමආහුනෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado el comentario al primer Discurso sobre el Digno de Ofrendas.

2-7. දුතියආහුනෙය්‍යසුත්තාදිවණ්ණනා

2-7. Comentario al segundo Discurso sobre el Digno de Ofrendas y otros.

2-7. දුතියෙ (විසුද්ධි. 2.380) අනෙකවිහිතන්ති අනෙකවිධං නානප්පකාරං. ඉද්ධිවිධන්ති ඉද්ධිකොට්ඨාසං. පච්චනුභොතීති පච්චනුභවති, ඵුසති සච්ඡිකරොති පාපුණාතීති අත්ථො. ඉදානිස්ස අනෙකවිහිතභාවං දස්සෙන්තො ‘‘එකොපි හුත්වා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ‘‘එකොපි හුත්වා’’ති ඉමිනා කරණතො පුබ්බෙව පකතියා එකොපි හුත්වා. බහුධා හොතීති බහූනං සන්තිකෙ චඞ්කමිතුකාමො වා සජ්ඣායං කාතුකාමො වා පඤ්හං පුච්ඡිතුකාමො වා හුත්වා සතම්පි සහස්සම්පි හොති. ආවිභාවං තිරොභාවන්ති එත්ථ ආවිභාවං කරොති, තිරොභාවං කරොතීති අයමත්ථො. ඉදමෙව හි සන්ධාය පටිසම්භිදායං (පටි. ම. 3.11) වුත්තං – ‘‘ආවිභාවන්ති කෙනචි අනාවුටං හොති අප්පටිච්ඡන්නං විවටං, තිරොභාවන්ති කෙනචි ආවුටං හොති පටිච්ඡන්නං පිහිතං පටිකුජ්ජිත’’න්ති. තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡති සෙය්‍යථාපි ආකාසෙති එත්ථ තිරොකුට්ටන්ති පරකුට්ටං, කුට්ටස්ස පරභාගන්ති වුත්තං හොති. එස නයො ඉතරෙසු. කුට්ටොති ච ගෙහභිත්තියා එතං අධිවචනං. පාකාරොති ගෙහවිහාරගාමාදීනං පරික්ඛෙපපාකාරො. පබ්බතොති පංසුපබ්බතො වා පාසාණපබ්බතො වා. අසජ්ජමානොති අලග්ගමානො සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ විය.

2-7. En el segundo (Visuddhimagga 2.380), 'de múltiples formas' significa de diversas clases y modos. 'Modos de poder psíquico' (iddhividha) se refiere a las categorías de poderes. 'Experimenta' significa que experimenta, toca, realiza, alcanza. Ahora, mostrando su naturaleza de múltiples formas, dice 'siendo uno [se vuelve muchos]', etc. Allí, 'siendo uno' significa que antes de la acción, es uno por naturaleza. 'Se vuelve muchos' significa que, deseando caminar, recitar o preguntar una cuestión ante muchos, se vuelve cien o mil. 'Manifestación y desaparición': aquí el significado es que hace una manifestación y hace una desaparición. Pues, refiriéndose a esto mismo, se dice en el Paṭisambhidāmagga (Paṭi. 1.3.11): 'Manifestación es lo que no está obstruido por nada, no está oculto, está abierto; desaparición es lo que está obstruido por algo, oculto, cubierto, tapado'. 'Atraviesa un muro, atraviesa una cerca, atraviesa una montaña sin obstrucción, como si fuera el aire': aquí 'atraviesa un muro' significa el otro lado del muro, la parte exterior del muro. El mismo principio se aplica a los demás. 'Muro' es un término para la pared de una casa. 'Cerca' (pākāra) es el muro que rodea casas, monasterios, aldeas, etc. 'Montaña' puede ser una montaña de tierra o de piedra. 'Sin obstrucción' significa sin quedar atrapado, tal como en el aire.

උම්මුජ්ජනිමුජ්ජන්ති එත්ථ උම්මුජ්ජන්ති උට්ඨානං වුච්චති. නිමුජ්ජන්ති සංසීදනං. උම්මුජ්ජඤ්ච නිමුජ්ජඤ්ච උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං. උදකෙපි අභිජ්ජමානෙති එත්ථ යං උදකං අක්කමිත්වා සංසීදති, තං භිජ්ජමානන්ති වුච්චති, විපරීතං අභිජ්ජමානං. පල්ලඞ්කෙන ගච්ඡති. පක්ඛී [Pg.83] සකුණොති පක්ඛෙහි යුත්තසකුණො. ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරාමසතීති එත්ථ චන්දිමසූරියානං ද්වාචත්තාලීසයොජනසහස්සස්ස උපරි චරණෙන මහිද්ධිකතා, තීසු දීපෙසු එකක්ඛණෙ ආලොකකරණෙන මහානුභාවතා වෙදිතබ්බා. එවං උපරිචරණආලොකකරණෙහි මහිද්ධිකෙ මහානුභාවෙ. පරාමසතීති ගණ්හාති, එකදෙසෙ වා ඡුපති. පරිමජ්ජතීති සමන්තතො ආදාසතලා විය පරිමජ්ජති. යාව බ්‍රහ්මලොකාපීති බ්‍රහ්මලොකම්පි පරිච්ඡෙදං කත්වා. කායෙන වසං වත්තෙතීති තත්‍ර බ්‍රහ්මලොකෙ කායෙන අත්තනො වසං වත්තෙති.

'Emerger y sumergirse': aquí 'emerger' se refiere a subir y 'sumergirse' a hundirse. El acto de emerger y sumergirse es 'ummujjanimujja'. 'Incluso en el agua sin romperla': aquí, el agua en la que uno se hunde al pisarla se llama 'que se rompe'; lo opuesto es 'que no se rompe'. 'Camina con las piernas cruzadas'. 'Un ave alada' es un pájaro dotado de alas. 'Incluso a la luna y al sol, tan poderosos y de gran majestad, los toca con la mano': aquí, la gran fuerza de la luna y el sol debe entenderse por su movimiento a más de cuarenta y dos mil yodjanas de altura, y su gran majestad por iluminar tres continentes en un solo instante. Así, son poderosos y de gran majestad por su movimiento superior y su iluminación. 'Toca' significa que los agarra o toca una parte de ellos. 'Acaricia' significa que los acaricia por todas partes como la superficie de un espejo. 'Incluso hasta el mundo de Brahma' significa estableciendo el límite incluso en el mundo de Brahma. 'Ejerce dominio con el cuerpo' significa que allí, en el mundo de Brahma, ejerce su voluntad mediante el cuerpo.

දිබ්බාය සොතධාතුයාති එත්ථ දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බා. දෙවතානඤ්හි සුචරිතකම්මනිබ්බත්තා පිත්තසෙම්හරුහිරාදීහි අපලිබුද්ධා උපක්කිලෙසවිමුත්තතාය දූරෙපි ආරම්මණසම්පටිච්ඡනසමත්ථා දිබ්බා පසාදසොතධාතු හොති. අයඤ්චාපි ඉමස්ස භික්ඛුනො වීරියභාවනාබලෙන නිබ්බත්තා ඤාණසොතධාතු තාදිසායෙවාති දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බා. අපිච දිබ්බවිහාරවසෙන පටිලද්ධත්තා අත්තනා ච දිබ්බවිහාරසන්නිස්සිතත්තාපි දිබ්බා. සවනට්ඨෙන නිජ්ජීවට්ඨෙන ච සොතධාතු. සොතධාතුකිච්චකරණෙන සොතධාතු වියාතිපි සොතධාතු. තාය සොතධාතුයා. විසුද්ධායාති සුද්ධාය නිරුපක්කිලෙසාය. අතික්කන්තමානුසිකායාති මනුස්සූපචාරං අතික්කමිත්වා සද්දසවනෙ මානුසිකං මංසසොතධාතුං අතික්කන්තාය වීතිවත්තෙත්වා ඨිතාය. උභො සද්දෙ සුණාතීති ද්වෙ සද්දෙ සුණාති. කතමෙ ද්වෙ? දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච, දෙවානඤ්ච මනුස්සානඤ්ච සද්දෙති වුත්තං හොති. එතෙන පදෙසපරියාදානං වෙදිතබ්බං. යෙ දූරෙ සන්තිකෙ චාති යෙ සද්දා දූරෙ පරචක්කවාළෙපි, යෙ ච සන්තිකෙ අන්තමසො සදෙහසන්නිස්සිතපාණකසද්දාපි, තෙ සුණාතීති වුත්තං හොති. එතෙන නිප්පදෙසපරියාදානං වෙදිතබ්බං.

"Con el elemento auditivo divino": aquí 'divino' significa semejante a lo divino. Pues el elemento auditivo sensible divino de las deidades, originado por acciones de conducta correcta, no está obstruido por la bilis, la flema, la sangre, etc., y por estar libre de impurezas, es capaz de recibir objetos incluso a gran distancia. Y este elemento auditivo del conocimiento de este monje, originado por el poder del desarrollo de la energía, es tal cual; por ser semejante a lo divino, es 'divino'. Además, es 'divino' por haber sido obtenido mediante la morada divina y por apoyarse por sí mismo en la morada divina. 'Elemento auditivo' (sotadhātu) en el sentido de oír y en el sentido de carecer de alma. Se llama 'elemento auditivo' porque realiza la función de un elemento auditivo. 'Con ese elemento auditivo'. 'Purificado' significa limpio, sin impurezas. 'Que trasciende lo humano' significa que trasciende el alcance humano al escuchar sonidos, que trasciende el elemento auditivo carnal humano y se mantiene superándolo. 'Escucha ambos sonidos' significa que escucha dos tipos de sonidos. ¿Cuáles dos? Divinos y humanos; es decir, los sonidos de los dioses y de los seres humanos. Con esto se debe entender la inclusión limitada. 'Los que están lejos y cerca' significa que escucha los sonidos que están lejos, incluso en otros sistemas de mundos, y los que están cerca, incluso el sonido de los seres diminutos que habitan en su propio cuerpo. Con esto se debe entender la inclusión ilimitada.

පරසත්තානන්ති අත්තානං ඨපෙත්වා සෙසසත්තානං. පරපුග්ගලානන්ති ඉදම්පි ඉමිනා එකත්ථමෙව. වෙනෙය්‍යවසෙන පන දෙසනාවිලාසෙන ච බ්‍යඤ්ජනනානත්තං කතං. චෙතසා චෙතොති අත්තනො චිත්තෙන තෙසං චිත්තං. පරිච්චාති පරිච්ඡින්දිත්වා. පජානාතීති සරාගාදිවසෙන නානප්පකාරතො ජානාති. සරාගං වා චිත්තන්තිආදීසු පන අට්ඨලොභසහගතචිත්තං සරාගං චිත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අවසෙසං චාතුභූමකං කුසලාබ්‍යාකතචිත්තං වීතරාගං. ද්වෙ [Pg.84] දොමනස්සචිත්තානි, ද්වෙ විචිකිච්ඡුද්ධච්චචිත්තානීති ඉමානි පන චත්තාරි චිත්තානි ඉමස්මිං දුකෙ සඞ්ගහං න ගච්ඡන්ති. කෙචි පන ථෙරා තානිපි සඞ්ගණ්හන්ති. දුවිධං පන දොමනස්සචිත්තං සදොසං චිත්තං නාම. සබ්බම්පි චාතුභූමකං කුසලාබ්‍යාකතචිත්තං වීතදොසං. සෙසානි දස අකුසලචිත්තානි ඉමස්මිං දුකෙ සඞ්ගහං න ගච්ඡන්ති. කෙචි පන ථෙරා තානිපි සඞ්ගණ්හන්ති. සමොහං වීතමොහන්ති එත්ථ පන පාටිපුග්ගලිකනයෙන විචිකිච්ඡුද්ධච්චසහගතද්වයමෙව සමොහං. මොහස්ස පන සබ්බාකුසලෙසු සම්භවතො ද්වාදසවිධම්පි අකුසලචිත්තං සමොහං චිත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අවසෙසං වීතමොහං. ථිනමිද්ධානුගතං පන සංඛිත්තං, උද්ධච්චානුගතං වික්ඛිත්තං. රූපාවචරාරූපාවචරං මහග්ගතං, අවසෙසං අමහග්ගතං. සබ්බම්පි තෙභූමකං සඋත්තරං, ලොකුත්තරං අනුත්තරං. උපචාරප්පත්තං අප්පනාප්පත්තඤ්ච සමාහිතං, උභයමප්පත්තං අසමාහිතං. තදඞ්ගවික්ඛම්භනසමුච්ඡෙදප්පටිප්පස්සද්ධිනිස්සරණවිමුත්තිං පත්තං පඤ්චවිධම්පි එතං විමුත්තං, විමුත්තිමප්පත්තං වා අවිමුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

"De otros seres" significa de los seres restantes, excluyéndose a sí mismo. "De otros individuos" tiene el mismo significado que lo anterior. Sin embargo, la diferencia en la expresión se hizo por la disposición de los que van a ser instruidos y por la elegancia de la enseñanza. "Con su mente, la mente [de otros]" significa conocer la mente de ellos con la propia mente. "Distinguiendo" (pariccā) significa habiendo delimitado. "Conoce" significa que conoce de diversas maneras a través del apego, etc. En "la mente con apego" (sarāgaṃ cittaṃ), etc., se debe entender que la mente acompañada por los ocho tipos de codicia es la mente con apego. El resto de las mentes de los cuatro planos, sean kármicamente saludables o indeterminadas, son mentes sin apego (vītarāga). Las dos mentes de disgusto (domanassa) y las dos mentes de duda y agitación (vicikicchā-uddhacca); estas cuatro mentes no se incluyen en esta díada. Sin embargo, algunos Theras también las incluyen. Los dos tipos de mente de disgusto se llaman mente con aversión (sadosa). Toda mente de los cuatro planos que sea saludable o indeterminada es mente sin aversión (vītadosa). Las diez mentes perjudiciales (akusala) restantes no se incluyen en esta díada. Sin embargo, algunos Theras también las incluyen. En "con delusión" (samoha) y "sin delusión" (vītamoha), según el método de los individuos particulares, solo el par acompañado de duda y agitación es con delusión. Pero debido a que la delusión surge en todos los estados perjudiciales, se debe entender que las doce mentes perjudiciales son mente con delusión. El resto son sin delusión. La mente afectada por la pereza y el torpor es "encogida" (saṃkhitta); la mente acompañada de agitación es "dispersa" (vikkhitta). La mente de las esferas de la forma y de la no-forma es "exaltada" (mahaggata); el resto es "no exaltada" (amahaggata). Todo lo que pertenece a los tres planos es "superable" (sauttara); lo supramundano es "insuperable" (anuttara). Lo que ha alcanzado el acceso (upacāra) o la absorción (appanā) es "concentrada" (samāhita); lo que no ha alcanzado ninguno de los dos es "no concentrada" (asamāhita). Se debe entender que lo que ha alcanzado los cinco tipos de liberación —por sustitución de factores, por supresión, por erradicación, por tranquilidad y por escape— es "liberada" (vimutta), y lo que no ha alcanzado la liberación es "no liberada" (avimutta).

අනෙකවිහිතන්ති (පාරා. අට්ඨ. 1.12) අනෙකවිධං, අනෙකෙහි වා පකාරෙහි පවත්තිතං සංවණ්ණිතන්ති අත්ථො. පුබ්බෙනිවාසන්ති සමනන්තරාතීතභවං ආදිං කත්වා තත්ථ තත්ථ නිවුත්ථසන්තානං. අනුස්සරතීති ඛන්ධපටිපාටිවසෙන, චුතිපටිසන්ධිවසෙන වා අනුගන්ත්වා අනුගන්ත්වා සරති. සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං…පෙ… පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරතීති. තත්ථ එකම්පි ජාතින්ති එකම්පි පටිසන්ධිමූලං චුතිපරියොසානං එකභවපරියාපන්නං ඛන්ධසන්තානං. එස නයො ද්වෙපි ජාතියොතිආදීසුපි. අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙතිආදීසු පන පරිහායමානො කප්පො සංවට්ටකප්පො, වඩ්ඪමානො විවට්ටකප්පොති වෙදිතබ්බො. තත්ථ සංවට්ටෙන සංවට්ටට්ඨායී ගහිතො හොති තංමූලකත්තා, විවට්ටෙන විවට්ටට්ඨායී. එවඤ්හි සති යානි තානි ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කප්පස්ස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි. කතමානි චත්තාරි? සංවට්ටො සංවට්ටට්ඨායී විවට්ටො විවට්ටට්ඨායී’’ති (අ. නි. 4.156) වුත්තානි, තානි පරිග්ගහිතානි හොන්ති.

"De diversas maneras" (anekavihitaṃ) significa de muchos tipos, o se explica como algo que ha ocurrido de muchas formas. "Morada anterior" (pubbenivāsa) se refiere a la continuidad de la existencia vivida aquí y allá, comenzando desde la existencia inmediatamente anterior. "Recuerda" (anussarati) significa que recuerda siguiendo sucesivamente la secuencia de los agregados (khandha) o mediante el proceso de muerte y renacimiento. A saber: "Recuerda una vida... etc., recuerda la morada anterior". Allí, "una vida" (ekampi jātiṃ) significa una sola continuidad de agregados comprendida en una existencia, que comienza con el renacimiento y termina con la muerte. Este mismo principio se aplica a "dos vidas", etc. En "muchos eones de disolución" (saṃvaṭṭakappa), etc., se debe entender que el eón que está disminuyendo es el eón de disolución, y el eón que está aumentando es el eón de evolución (vivaṭṭakappa). Allí, con el término "disolución" se incluye el "período en que el mundo permanece disuelto" debido a que tiene su raíz en aquel; y con "evolución", el "período en que el mundo permanece evolucionado". Pues siendo así, se incluyen aquellos que fueron mencionados: "Monjes, hay cuatro incontables de un eón. ¿Cuáles cuatro? La disolución, el período de permanencia en la disolución, la evolución y el período de permanencia en la evolución".

අමුත්‍රාසින්ති අමුම්හි සංවට්ටකප්පෙ අහං අමුම්හි භවෙ වා යොනියා වා ගහියා වා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා වා සත්තාවාසෙ වා සත්තනිකායෙ වා ආසිං. එවංනාමොති තිස්සො වා ඵුස්සො වා. එවංගොත්තොති ගොතමො වා කච්චායනො වා කස්සපො වා. ඉදමස්ස අතීතභවෙ අත්තනො නාමගොත්තානුස්සරණවසෙන වුත්තං. සචෙ පන තස්මිං කාලෙ අත්තනො වණ්ණසම්පත්තිලූඛපණීතජීවිකභාවං [Pg.85] සුඛදුක්ඛබහුලතං අප්පායුකදීඝායුකභාවං වා අනුස්සරිතුකාමො හොති, තම්පි අනුස්සරතියෙව. තෙනාහ ‘‘එවංවණ්ණො…පෙ… එවමායුපරියන්තො’’ති. තත්ථ එවංවණ්ණොති ඔදාතො වා සාමො වා. එවමාහාරොති සාලිමංසොදනාහාරො වා පවත්තඵලභොජනො වා. එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදීති අනෙන පකාරෙන කායිකචෙතසිකානං සාමිසනිරාමිසාදිප්පභෙදානං සුඛදුක්ඛානං පටිසංවෙදී. එවමායුපරියන්තොති එවං වස්සසතපරිමාණායුපරියන්තො වා චතුරාසීතිකප්පසහස්සායුපරියන්තො වා. සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදින්ති සො අහං තතො භවතො යොනිතො ගහිතො විඤ්ඤාණට්ඨිතිතො සත්තාවාසතො සත්තනිකායතො වා චුතො පුනඅමුකස්මිං නාම භවෙ යොනියා ගතියා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා සත්තාවාසෙ සක්කනිකායෙ වා උදපාදිං. තත්‍රාපාසින්ති තත්‍රාපි භවෙ යොනියා ගතියා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා සත්තාවාසෙ සත්තනිකායෙ වා පුන අහොසිං. එවංනාමොතිආදි වුත්තනයමෙව.

"Estuve allí" significa: "En aquel eón de disolución, yo estuve en tal existencia, o matriz, o destino, o estación de la conciencia, o morada de seres, o clase de seres". "Llamado así" significa un nombre como Tissa o Phussa. "De tal linaje" significa Gotama, Kaccāyana o Kassapa. Esto se dice en relación al recuerdo de su propio nombre y linaje en la existencia pasada. Pero si en ese momento desea recordar la excelencia de su apariencia, su medio de vida tosco o refinado, la abundancia de placer y dolor, o su condición de vida corta o larga, también lo recuerda. Por eso se dice: "con tal apariencia... etc., con tal límite de vida". Allí, "con tal apariencia" significa blanco o moreno. "Con tal alimento" significa alimento de arroz y carne, o consumo de frutas silvestres. "Experimentando tal placer y dolor" significa que experimentaba placeres y dolores físicos y mentales de diversos tipos, como los mundanos o los no mundanos. "Con tal límite de vida" significa con un límite de vida de unos cien años o un límite de vida de ochenta y cuatro mil eones. "Habiendo muerto de allí, renací allá" significa: "Yo, habiendo muerto de esa existencia, matriz, destino, estación de conciencia, morada de seres o clase de seres, renací de nuevo en tal existencia, matriz, destino, estación de conciencia, morada de seres o clase de seres". "Allí también estuve" significa que estuve de nuevo en esa existencia, matriz, destino, estación de conciencia, morada de seres o clase de seres. "Llamado así", etc., se explica de la manera ya mencionada.

අපිච අමුත්‍රාසින්ති ඉදං අනුපුබ්බෙන ආරොහන්තස්ස යාවදිච්ඡකං අනුස්සරණං. සො තතොති පටිනිවත්තන්තස්ස පච්චවෙක්ඛණං, තස්මා ‘‘ඉධූපපන්නො’’ති ඉමිස්සා ඉධූපපත්තියා අනන්තරමෙව උප්පත්තිට්ඨානං සන්ධාය ‘‘අමුත්‍ර උදපාදි’’න්ති ඉදං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. තත්‍රාපාසින්ති එවමාදි පනස්ස තත්‍රාපි ඉමිස්සා උපපත්තියා අන්තරෙ උපපත්තිට්ඨානෙ නාමගොත්තාදීනං අනුස්සරණදස්සනත්ථං වුත්තං. සො තතො චුතො ඉධූපපන්නොති ස්වාහං තතො අනන්තරුප්පත්තිට්ඨානතො චුතො ඉධ අමුකස්මිං නාම ඛත්තියකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණකුලෙ වා නිබ්බත්තොති. ඉතීති එවං. සාකාරං සඋද්දෙසන්ති නාමගොත්තවසෙන සඋද්දෙසං, වණ්ණාදිවසෙන සාකාරං. නාමගොත්තෙන හි සත්තො ‘‘තිස්සො කස්සපො’’ති උද්දිසීයති, වණ්ණාදීහි ‘‘සාමො ඔදාතො’’ති නානත්තතො පඤ්ඤායති, තස්මා නාමගොත්තං උද්දෙසො, ඉතරෙ ආකාරා.

Además, las palabras 'estuve en tal lugar' se refieren al recuerdo sucesivo, tanto como se desee, de alguien que asciende [en el tiempo]. 'Aquel, desde allí' es la reflexión de quien regresa; por lo tanto, debe entenderse que se dice 'allí surgió' refiriéndose al lugar de nacimiento inmediatamente anterior a este renacimiento indicado como 'renacido aquí'. 'Allí también estuve', etc., se dice para mostrar el recuerdo del nombre, el linaje, etc., en aquel lugar de nacimiento intermedio antes de este renacimiento. 'Habiendo muerto allí, renací aquí' significa que, habiendo muerto en aquel lugar de nacimiento inmediatamente anterior, nací aquí en tal familia de khattiyas o en tal familia de brahmanas. 'Así' significa de este modo. 'Con sus aspectos y detalles' significa 'con detalles' en términos de nombre y linaje, y 'con aspectos' en términos de complexión, etc. Pues un ser es designado por su nombre y linaje como 'Tisso' o 'Kassapo', y es reconocido en su diversidad por su complexión, etc., como 'oscuro' o 'claro'; por lo tanto, el nombre y el linaje son el 'detalle' (uddesa) y los otros son los 'aspectos' (ākāra).

දිබ්බෙනාතිආදීසු දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බං. දෙවතානඤ්හි සුචරිතකම්මනිබ්බත්තං පිත්තසෙම්හරුහිරාදීහි අපලිබුද්ධං උපක්කිලෙසවිමුත්තතාය දූරෙපි ආරම්මණසම්පටිච්ඡනසමත්ථං දිබ්බං පසාදචක්ඛු හොති. ඉදඤ්චාපි වීරියභාවනාබලෙන නිබ්බත්තං ඤාණචක්ඛු තාදිසමෙවාති දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බං. දිබ්බවිහාරවසෙන පටිලද්ධත්තා අත්තනො ච දිබ්බවිහාරසන්නිස්සිතත්තාපි දිබ්බං. ආලොකපරිග්ගහෙන මහාජුතිකත්තාපි [Pg.86] දිබ්බං. තිරොකුට්ටාදිගතරූපදස්සනෙන මහාගතිකත්තාපි දිබ්බං. තං සබ්බං සද්දසත්ථානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. දස්සනට්ඨෙන චක්ඛු. චක්ඛුකිච්චකරණෙන චක්ඛුමිවාතිපි චක්ඛු. චුතූපපාතදස්සනෙන දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතුත්තා විසුද්ධං. යො හි චුතිමෙව පස්සති, න උපපාතං, සො උච්ඡෙදදිට්ඨිං ගණ්හාති. යො උපපාතමෙව පස්සති, න චුතිං, සො නවසත්තපාතුභාවදිට්ඨිං ගණ්හාති. යො පන තදුභයං පස්සති, සො යස්මා දුවිධම්පි තං දිට්ඨිගතං අතිවත්තති, තස්මා තං දස්සනං දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතු හොති. උභයම්පි චෙතං බුද්ධපුත්තා පස්සන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘චුතූපපාතදස්සනෙන දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතුත්තා විසුද්ධ’’න්ති. මනුස්සූපචාරං අතික්කමිත්වා රූපදස්සනෙන අතික්කන්තමානුසකං, මානුසං වා මංසචක්ඛුං අතික්කන්තත්තා අතික්කන්තමානුසකන්ති වෙදිතබ්බං. තෙන දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන.

En 'con el [ojo] divino', etc., se llama 'divino' por su semejanza con lo divino. Pues los devas tienen un ojo sensible divino nacido de acciones bien realizadas, no obstruido por la bilis, la flema, la sangre, etc., y capaz de recibir un objeto incluso a gran distancia debido a su liberación de las impurezas. Y este ojo del conocimiento, nacido por el poder del desarrollo de la energía, es similar a aquel; por eso es 'divino' por su semejanza con lo divino. También es 'divino' por haber sido obtenido mediante la morada divina (dibba-vihāra) y por depender de la propia morada divina. Es 'divino' también por su gran luminosidad debido a la captación de la luz. Es 'divino' además por su gran alcance al ver formas a través de paredes, etc. Todo esto debe entenderse según la ciencia del lenguaje. Es 'ojo' en el sentido de ver. También es 'ojo' porque realiza la función de un ojo. Es 'purificado' porque es la causa de la purificación de la visión mediante la visión de la muerte y el renacimiento de los seres. Pues aquel que ve solo la muerte, pero no el renacimiento, adopta la visión aniquilacionista. Aquel que ve solo el renacimiento, pero no la muerte, adopta la visión del surgimiento de nuevos seres [sin causa]. Pero aquel que ve ambos, puesto que trasciende ambos tipos de visiones erróneas, esa visión suya se convierte en causa para la purificación de la visión. Los hijos del Buda ven ambas cosas. Por eso se dice: 'purificado por ser causa de la purificación de la visión mediante la visión de la muerte y el renacimiento'. 'Que trasciende lo humano' debe entenderse como la visión de formas que sobrepasa el ámbito humano, o porque trasciende el ojo de carne humano. 'Con ese ojo divino, purificado, que trasciende lo humano'.

සත්තෙ පස්සතීති මනුස්සානං මංසචක්ඛුනා විය සත්තෙ ඔලොකෙති. චවමානෙ උපපජ්ජමානෙති එත්ථ චුතික්ඛණෙ වා උපපත්තික්ඛණෙ වා දිබ්බචක්ඛුනා දට්ඨුං න සක්කා. යෙ පන ආසන්නචුතිකා ඉදානි චවිස්සන්ති, තෙ චවමානාති, යෙ ච ගහිතප්පටිසන්ධිකා සම්පතිනිබ්බත්තා ච, තෙ උපපජ්ජමානාති අධිප්පෙතා. තෙ එවරූපෙ චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ ච පස්සතීති දස්සෙති. හීනෙති මොහනිස්සන්දයුත්තත්තා හීනානං ජාතිකුලභොගාදීනං වසෙන හීළිතෙ උඤ්ඤාතෙ. පණීතෙති අමොහනිස්සන්දයුත්තත්තා තබ්බිපරීතෙ. සුවණ්ණෙති අදොසනිස්සන්දයුත්තත්තා ඉට්ඨකන්තමනාපවණ්ණයුත්තෙ. දුබ්බණ්ණෙති දොසනිස්සන්දයුත්තත්තා අනිට්ඨාකන්තාමනාපවණ්ණයුත්තෙ, විරූපවිරූපෙතිපි අත්ථො. සුගතෙති සුගතිගතෙ, අලොභනිස්සන්දයුත්තත්තා වා අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ. දුග්ගතෙති දුග්ගතිගතෙ, ලොභනිස්සන්දයුත්තත්තා වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානෙ.

'Ve a los seres' significa que observa a los seres como si fuera con el ojo de carne de los humanos. 'Muriendo y renaciendo': aquí no es posible ver con el ojo divino en el momento exacto de la muerte o en el momento exacto del renacimiento. Pero se refiere a aquellos que están cerca de la muerte y pronto morirán como 'muriendo', y a aquellos que han tomado una reconexión y han renacido recientemente como 'renaciendo'. Muestra que ve a tales seres muriendo y renaciendo. 'Inferiores' significa despreciados o menospreciados en términos de nacimiento, familia, riqueza, etc., por estar asociados con el resultado de la delusión. 'Superiores' significa lo opuesto a eso, por estar asociados con el resultado de la no delusión. 'Bellos' significa poseedores de un color deseable, agradable y placentero, por estar asociados con el resultado de la ausencia de odio. 'Feos' significa poseedores de un color indeseable, desagradable y no placentero, por estar asociados con el resultado del odio; también significa deformes. 'Afortunados' significa que han ido a un buen destino, o aquellos que son ricos y de gran fortuna por estar asociados con el resultado de la ausencia de codicia. 'Desafortunados' significa que han ido a un mal destino, o aquellos que son pobres y tienen poca comida y bebida por estar asociados con el resultado de la codicia.

යථාකම්මූපගෙති යං යං කම්මං උපචිතං, තෙන තෙන උපගතෙ. කායදුච්චරිතෙනාතිආදීසු දුට්ඨු චරිතං කිලෙසපූතිකත්තාති දුච්චරිතං. කායෙන දුච්චරිතං, කායතො වා උප්පන්නං දුච්චරිතන්ති කායදුච්චරිතං. ඉතරෙසුපි එසෙව නයො. සමන්නාගතාති සමඞ්ගිභූතා. අරියානං උපවාදකාති බුද්ධපච්චෙකබුද්ධසාවකානං අරියානං අන්තමසො ගිහිසොතාපන්නානම්පි අනත්ථකාමා හුත්වා අන්තිමවත්ථුනා වා ගුණපරිධංසනෙන වා උපවාදකා, අක්කොසකා ගරහකාති වුත්තං හොති. මිච්ඡාදිට්ඨිකාති විපරීතදස්සනා[Pg.87]. මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානාති මිච්ඡාදිට්ඨිවසෙන සමාදින්නනානාවිධකම්මා, යෙපි මිච්ඡාදිට්ඨිමූලකෙසු කායකම්මාදීසු අඤ්ඤෙපි සමාදාපෙන්ති.

'Que van según sus acciones' significa que han ido a parar [a un destino] según cada acción acumulada. En 'por la mala conducta corporal', etc., 'mala conducta' es lo que se practica mal por ser pútrido debido a las impurezas. 'Mala conducta corporal' es la mala conducta realizada con el cuerpo o surgida del cuerpo. El mismo método se aplica a los demás términos. 'Poseedores de' significa dotados de ello. 'Difamadores de los Nobles' significa aquellos que, deseando el mal a los Nobles —desde los Budas, los Budas Pacceka y los discípulos [de los Budas], hasta incluso los laicos que han entrado en la corriente—, son difamadores, insultadores y reprochadores, ya sea mediante la imputación de faltas graves o el menosprecio de sus virtudes. 'De visión errónea' significa que poseen una visión invertida. 'Que emprenden acciones basadas en la visión errónea' significa que han emprendido diversas acciones por medio de la visión errónea; esto incluye también a quienes instigan a otros a realizar acciones corporales, etc., basadas en la visión errónea.

කායස්ස භෙදාති උපාදින්නක්ඛන්ධපරිච්චාගා. පරං මරණාති තදනන්තරං අභිනිබ්බත්තක්ඛන්ධග්ගහණා. අථ වා කායස්ස භෙදාති ජීවිතින්ද්‍රියස්සූපච්ඡෙදා. පරං මරණාති චුතිචිත්තතො උද්ධං. අපායන්ති එවමාදි සබ්බං නිරයවෙවචනමෙව. නිරයො හි සග්ගමොක්ඛහෙතුභූතා පුඤ්ඤසම්මතා අයා අපෙතත්තා, සුඛානං වා ආයස්ස අභාවා අපායො. දුක්ඛස්ස ගති පටිසරණන්ති දුග්ගති, දොසබහුලතාය වා දුට්ඨෙන කම්මෙන නිබ්බත්තා ගතීති දුග්ගති. විවසා නිපතන්ති තත්ථ දුක්කට්ටකාරිනොති විනිපාතො, විනස්සන්තා වා එත්ථ පතන්ති සම්භිජ්ජමානඞ්ගපච්චඞ්ගාති විනිපාතො. නත්ථි එත්ථ අස්සාදසඤ්ඤිතො අයොති නිරයො.

'Tras la ruptura del cuerpo' significa tras el abandono de los agregados adquiridos. 'Después de la muerte' significa tras la toma de los agregados que se producen inmediatamente después. O bien, 'tras la ruptura del cuerpo' significa tras el cese de la facultad vital. 'Después de la muerte' significa después de la conciencia del fallecimiento. 'Estado de privación', etc., son todos sinónimos de infierno. Pues el 'estado de privación' (apāya) es tal por estar desprovisto de 'aya' (progreso), que es considerado como el mérito que es causa del cielo y la liberación; o por la ausencia de 'āya' (llegada) de felicidades. 'Mal destino' (duggati) es el destino del sufrimiento o el refugio del sufrimiento; o es un destino nacido de una acción malvada debido a la abundancia de odio. 'Ruina' (vinipāta) es donde los hacedores de malas acciones caen sin control, o bien es 'ruina' porque allí caen mientras se destruyen, con sus miembros y órganos siendo destrozados. 'Infierno' (niraya) es donde no existe el consuelo o la felicidad conocida como deleite.

අථ වා අපායග්ගහණෙන තිරච්ඡානයොනිං දීපෙති. තිරච්ඡානයොනි හි අපායො සුගතිතො අපෙතත්තා, න දුග්ගති මහෙසක්ඛානං නාගරාජාදීනං සම්භවතො. දුග්ගතිග්ගහණෙන පෙත්තිවිසයඤ්ච. සො හි අපායො චෙව දුග්ගති ච සුගතිතො අපෙතත්තා දුක්ඛස්ස ච ගතිභූතත්තා, න තු විනිපාතො අසුරසදිසං අවිනිපතිතත්තා. විනිපාතග්ගහණෙන අසුරකායං. සො හි යථාවුත්තෙන අත්ථෙන අපායො චෙව දුග්ගති ච සබ්බසමුස්සයෙහි විනිපතිතත්තා විනිපාතොති වුච්චති. නිරයග්ගහණෙන අවීචිආදිකමනෙකප්පකාරං නිරයමෙවාති. උපපන්නාති උපගතා, තත්ථ අභිනිබ්බත්තාති අධිප්පායො. වුත්තවිපරියායෙන සුක්කපක්ඛො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – තත්ථ සුගතිග්ගහණෙන මනුස්සාගතිපි සඞ්ගය්හති, සග්ගග්ගහණෙන දෙවගතියෙව. තත්ථ සුන්දරා ගතීති සුගති. රූපාදීහි විසයෙහි සුට්ඨු අග්ගොති සග්ගො. සො සබ්බොපි ලුජ්ජනප්පලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකොති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරො පන සබ්බාකාරෙන විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනාතො ගහෙතබ්බො. තතියාදීනි උත්තානත්ථානි.

O bien, mediante el término «apāya» (plano de privación), se ilustra el reino animal. Pues el reino animal es un apāya por estar alejado de un buen destino (sugati), pero no es un «mal destino» (duggati) debido a la existencia de seres de gran poder como los reyes naga y otros similares. Mediante el término «duggati» (mal destino), se refiere al reino de los espectros (peta). Pues este es tanto un apāya como una duggati por estar alejado de un buen destino y por ser un destino de sufrimiento; sin embargo, no es una «perdición» (vinipāta), a diferencia de los asuras, por no haber caído totalmente. Mediante el término «vinipāta» (perdición), se refiere al grupo de los asuras. Pues este, por el sentido ya mencionado, es tanto un apāya como una duggati, y se llama vinipāta porque han caído de todas las excelencias. Mediante el término «niraya» (infierno), se refiere exclusivamente al infierno de múltiples formas, como el Avīci y otros. «Upapannā» significa que han llegado, es decir, que han renacido allí. Lo opuesto debe entenderse para el lado de la luz (sukkapakkha). Sin embargo, hay esta distinción: allí, mediante el término «sugati», también se incluye el destino humano; mediante el término «sagga» (cielo), se refiere solo al destino de los deidades (devas). En ese contexto, se llama sugati porque es un destino excelente. Se llama sagga porque es sumamente elevado en cuanto a los objetos de los sentidos, como las formas y demás. Todo ello es «loka» (mundo) en el sentido de que se disuelve y se desintegra; este es el resumen aquí. El detalle completo debe tomarse del comentario del Visuddhimagga. El tercer discurso y los siguientes son de significado evidente.

දුතියආහුනෙය්‍යසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del segundo discurso sobre los que son dignos de ofrendas y otros.

8. අනුත්තරියසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario del Anuttariyasutta

8. අට්ඨමෙ [Pg.88] නත්ථි එතෙසං උත්තරානි විසිට්ඨානීති අනුත්තරානි, අනුත්තරානි එව අනුත්තරියානි යථා ‘‘අනන්තමෙව අනන්තරිය’’න්ති ආහ ‘‘නිරුත්තරානී’’ති. දස්සනානුත්තරියං නාම ඵලවිසෙසාවහත්තා. එස නයො සෙසෙසුපි. සත්තවිධඅරියධනලාභොති සත්තවිධසද්ධාදිලොකුත්තරධනලාභො. සික්ඛාත්තයස්ස පූරණන්ති අධිසීලසික්ඛාදීනං තිස්සන්නං සික්ඛානං පූරණං. තත්ථ පූරණං නිප්පරියායතො අසෙක්ඛානං වසෙන වෙදිතබ්බං. කල්‍යාණපුථුජ්ජනතො පට්ඨාය හි සත්ත සෙඛා තිස්සො සික්ඛා පූරෙන්ති නාම, අරහා පරිපුණ්ණසික්ඛොති. ඉති ඉමානි අනුත්තරියානි ලොකියලොකුත්තරානි කථිතානි.

8. En el octavo, no hay nada superior o más excelente que estos, por eso son «anuttarāni» (insuperables); lo que es insuperable es «anuttariya», como se dice «lo que no tiene fin es anantariya»; por eso dice «niruttarāni» (sin superior). La «insuperabilidad de la visión» (dassanānuttariya) se llama así por traer una distinción especial en el fruto. Este mismo principio se aplica a los demás. «La obtención de los siete tipos de tesoros nobles» significa la obtención de los siete tipos de tesoros supramundanos, como la fe y otros. «La plenitud de los tres entrenamientos» se refiere a completar los tres entrenamientos, como el entrenamiento en la virtud superior y los demás. Aquí, la plenitud debe entenderse en sentido literal para aquellos que ya no necesitan entrenamiento (asekkhā). Pues, comenzando desde el hombre común virtuoso (kalyāṇaputhujjana), los siete tipos de aprendices (sekhā) completan los tres entrenamientos, mientras que el Arahant es quien tiene el entrenamiento ya perfeccionado. De este modo, estas insuperabilidades se describen tanto a nivel mundano como supramundano.

අනුත්තරියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Anuttariyasutta.

9. අනුස්සතිට්ඨානසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario del Anussatiṭṭhānasutta

9. නවමෙ අනුස්සතියො එව දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකාදිහිතසුඛානං කාරණභාවතො ඨානානීති අනුස්සතිට්ඨානානි. බුද්ධගුණාරම්මණා සතීති යථා බුද්ධානුස්සති විසෙසාධිගමස්ස ඨානං හොති, එවං ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනා බුද්ධගුණෙ ආරබ්භෙ උප්පන්නා සති. එවං අනුස්සරතො හි පීති උප්පජ්ජති, සො තං පීතිං ඛයතො වයතො පට්ඨපෙත්වා අරහත්තං පාපුණාති. උපචාරකම්මට්ඨානං නාමෙතං ගිහීනම්පි ලබ්භති. උපචාරකම්මට්ඨානන්ති ච පච්චක්ඛතො උපචාරජ්ඣානාවහං කම්මට්ඨානපරම්පරාය සම්මසනං යාව අරහත්තා ලොකියලොකුත්තරවිසෙසාවහං. එස නයො සබ්බත්ථ.

9. En el noveno, las recordaciones mismas son «anussatiṭṭhānāni» (bases de recordación) porque son las causas del bienestar y la felicidad en esta vida y en las futuras. La atención (sati) que tiene como objeto las cualidades del Buda es la forma en que la recordación del Buda se convierte en una base para alcanzar una distinción especial, surgiendo al reflexionar sobre las cualidades del Buda con frases como «así es el Bienaventurado...». Para quien recuerda de esta manera, surge el gozo (pīti); él, estableciendo ese gozo como base de la observación de la desaparición y el cese, alcanza el estado de Arahant. Esto se denomina un tema de meditación de acceso (upacārakammaṭṭhāna) que también pueden obtener los laicos. Y como tema de meditación de acceso, se refiere a la contemplación sucesiva que conduce al dhyana de acceso de forma directa, llevando a la distinción especial mundana y supramundana hasta el estado de Arahant. Este principio se aplica en todos los casos.

අනුස්සතිට්ඨානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Anussatiṭṭhānasutta.

10. මහානාමසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario del Mahānāmasutta

10. දසමෙ තස්මිං සමයෙති බුද්ධාගුණානුස්සරණසමයෙ. රාගපරියුට්ඨිතන්ති රාගෙන පරියුට්ඨිතං. පරියුට්ඨානප්පත්තිපි, රාගෙන වා සංහිතං චිත්තං [Pg.89] අරඤ්ඤමිව චොරෙහි තෙන පරියුට්ඨිතන්ති වුත්තං, තස්ස පරියුට්ඨානට්ඨානභාවතොපි පරියුට්ඨිතරාගන්ති අත්ථො. බ්‍යඤ්ජනං පන අනාදියිත්වා අත්ථමත්තං දස්සෙන්තො ‘‘උප්පජ්ජමානෙන රාගෙන උට්ඨහිත්වා ගහිත’’න්ති ආහ. උජුකමෙවාති පගෙව කායවඞ්කාදීනං අපනීතත්තා චිත්තස්ස ච අනුජුභාවකරානං මානාදීනං අභාවතො, රාගාදිපරියුට්ඨානාභාවෙන වා ඔණතිඋණ්ණතිවිරහතො උජුභාවමෙව ගතං. අථ වා උජුකමෙවාති කම්මට්ඨානස්ස ථිනං මිද්ධං ඔතිණ්ණතාය ලීනුද්ධච්චවිගමතො මජ්ඣිමසමථනිමිත්තප්පටිපත්තියා උජුභාවමෙව ගතං. අට්ඨකථං නිස්සායාති භවජාතිආදීනං පදානං අත්ථං නිස්සාය. අත්ථවෙදන්ති වා හෙතුඵලං පටිච්ච උප්පන්නං තුට්ඨිමාහ. ධම්මවෙදන්ති හෙතුං පටිච්ච උප්පන්නං තුට්ඨිං. ‘‘ආරකත්තා අරහ’’න්ති අනුස්සරන්තස්ස හි යදිදං භගවතො කිලෙසෙහි ආරකත්තං, සො හෙතු. ඤාපකො චෙත්ථ හෙතු අධිප්පෙතො, න කාරකො සම්පාපකො. තතොනෙන ඤායමානො අරහත්තත්ථො ඵලං. ඉමිනා නයෙන සෙසපදෙසුපි හෙතුසො ඵලවිපාකො වෙදිතබ්බො. ධම්මානුස්සතිආදීසුපි හි ආදිමජ්ඣපරියොසානකල්‍යාණතාදයො සුප්පටිපත්තිආදයො ච තත්ථ තත්ථ හෙතුභාවෙන නිද්දිට්ඨායෙව. ධම්මූපසංහිතන්ති යථාවුත්තහෙතුඵලසඞ්ඛාතගුණූපසංහිතං.

10. En el décimo, «en ese momento» significa en el momento de recordar las cualidades del Buda. «No obsesionada por la lujuria» significa no dominada por la lujuria. Se dice que es una obsesión, o que la mente está rodeada por la lujuria como un bosque por ladrones; el sentido es que la lujuria es lo que ha surgido y la ha poseído. Sin embargo, mostrando el significado sin detenerse en la expresión literal, dice: «ha sido capturada por la lujuria que surge». «Simplemente recta» significa que ya se han eliminado las torceduras del cuerpo y demás, y por la ausencia de la vanidad y otros factores que hacen que la mente no sea recta; o bien, por la ausencia de la obsesión por la lujuria y otros factores, la mente ha alcanzado la rectitud al estar libre de inclinaciones y altibajos. O bien, «simplemente recta» significa que la mente ha alcanzado la rectitud mediante la práctica del signo de la tranquilidad media, al haber desaparecido la apatía y el letargo debido a la inmersión en el tema de meditación. «Basándose en el comentario» significa basándose en el significado de palabras como existencia, nacimiento, etc. «Inspiración en el significado» (atthaveda) se refiere a la satisfacción surgida en relación con el efecto de una causa. «Inspiración en la enseñanza» (dhammaveda) se refiere a la satisfacción surgida en relación con la causa misma. Pues para quien recuerda «Arahant por estar lejos», el hecho de que el Bienaventurado esté lejos de las impurezas es la causa. Aquí se entiende la causa como lo que da a conocer (ñāpaka), no como lo que produce el resultado. Por lo tanto, el significado de Arahant que se conoce por ello es el fruto. Siguiendo este método, en los demás términos también debe entenderse la causa y el efecto. Pues en la recordación del Dhamma y demás, se han indicado en diversos lugares la excelencia al inicio, en el medio y al final, así como la buena práctica, etc., precisamente en su función de causa. «Relacionado con el Dhamma» significa relacionado con las cualidades de causa y efecto mencionadas.

මහානාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Mahānāmasutta.

ආහුනෙය්‍යවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Āhuneyyavagga.

2. සාරණීයවග්ගො

2. Sección sobre la Conciliación

1. පඨමසාරණීයසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario del primer Sāraṇīyasutta

11. දුතියස්ස පඨමෙ සරිතබ්බයුත්තකාති අනුස්සරණාරහා. මිජ්ජති සිනිය්හති එතායාති මෙත්තා, මිත්තභාවො. මෙත්තා එතස්ස අත්ථීති මෙත්තං, කායකම්මං. තං පන යස්මා මෙත්තාසහගතචිත්තසමුට්ඨානං, තස්මා වුත්තං ‘‘මෙත්තෙන චිත්තෙන කාතබ්බං කායකම්ම’’න්ති. එස නයො සෙසද්වයෙපි. ඉමානීති මෙත්තකායකම්මාදීනි. භික්ඛූනං වසෙන ආගතානි තෙසං සෙට්ඨපරිසභාවතො. යථා පන භික්ඛුනීසුපි ලබ්භන්ති, එවං ගිහීසුපි ලබ්භන්ති චතුපරිසසාධාරණත්තාති තං දස්සෙන්තො ‘‘භික්ඛූනඤ්හී’’තිආදිමාහ. භික්ඛුනො [Pg.90] සබ්බම්පි අනවජ්ජකායකම්මං ආභිසමාචාරිකකම්මන්තොගධමෙවාති ආහ ‘‘මෙත්තෙන චිත්තෙන…පෙ… කායකම්මං නාමා’’ති. භත්තිවසෙන පවත්තියමානා චෙතියබොධීනං වන්දනා මෙත්තාසිද්ධාති කත්වා තදත්ථාය ගමනං ‘‘මෙත්තං කායකම්ම’’න්ති වුත්තං. ආදි-සද්දෙන චෙතියබොධිභික්ඛූසු වුත්තාවසෙසාපචායනාදිවසෙන පවත්තමෙත්තාවසෙන පවත්තං කායිකං කිරියං සඞ්ගණ්හාති.

11. En el primero de la segunda sección, «sāraṇīyā» significa dignos de ser recordados. «Mettā» es aquello por lo cual se ama o se tiene afecto; es el estado de amistad. «Mettaṃ kāyakammaṃ» es la acción corporal que posee amor benevolente. Dado que esta surge de una mente acompañada de amor benevolente, se dice: «acción corporal que debe realizarse con mente benevolente». Este principio se aplica a los otros dos (palabra y mente). Estas cosas, como la acción corporal benevolente, se mencionan en relación con los monjes por ser la asamblea principal. Sin embargo, así como se encuentran en las monjas, también se encuentran en los laicos por ser comunes a las cuatro asambleas; para mostrar esto, dice: «para los monjes...». Toda acción corporal irreprochable de un monje está incluida en la conducta moral superior (ābhisamācārika); por eso se dice: «acción corporal realizada con mente benevolente...». El dirigirse a venerar las estupas y los árboles Bodhi con el propósito de ofrecer comida se considera «acción corporal benevolente» por haber sido realizada con amor benevolente. Con el término «y otros» se incluyen las acciones corporales realizadas mediante el respeto y otras formas de amor benevolente no mencionadas anteriormente hacia las estupas, los árboles Bodhi y los monjes.

තෙපිටකම්පි බුද්ධවචනං කථියමානන්ති අධිප්පායො. තෙපිටකම්පි බුද්ධවචනං පරිපුච්ඡනඅත්ථකථනවසෙන පවත්තියමානමෙව මෙත්තං වචීකම්මං නාම හිතජ්ඣාසයෙන පවත්තිතබ්බතො. තීණි සුචරිතානීති කායවචීමනොසුචරිතානි. චින්තනන්ති එවං චින්තනමත්තම්පි මනොකම්මං, පගෙව පටිපන්නා භාවනාති දස්සෙති.

La intención es que incluso la palabra del Buda, el Tipiṭaka, está siendo recitada. La palabra del Buda del Tipiṭaka, cuando se pone en práctica mediante la investigación y el comentario, se denomina 'acción verbal de amor benevolente' (mettaṃ vacīkammaṃ), ya que debe realizarse con una disposición altruista. 'Tres buenas conductas' se refiere a las buenas conductas del cuerpo, el habla y la mente. 'Pensar' muestra que incluso el mero pensamiento es una acción mental (manokamma), y mucho más aún lo es la meditación (bhāvanā) cuando se ha puesto en práctica.

ආවීති පකාසං. පකාසභාවො චෙත්ථ යං උද්දිස්ස තං කායකම්මං කරීයති, තස්ස සම්මුඛභාවතොති ආහ ‘‘සම්මුඛා’’ති. රහොති අප්පකාසං. අප්පකාසතා ච යං උද්දිස්ස තං කායකම්මං කරීයති, තස්ස අපච්චක්ඛභාවතොති ආහ ‘‘පරම්මුඛා’’ති. සහායභාවගමනං තෙසං පුරතො. තෙසු කරොන්තෙසුයෙව හි සහායභාවගමනං සම්මුඛා කායකම්මං නාම හොති. උභයෙහීති නවකෙහි ථෙරෙහි ච. පග්ගය්හාති පග්ගණ්හිත්වා උද්ධං කත්වා කෙවලං ‘‘දෙවො’’ති අවත්වා ගුණෙහි ථිරභාවජොතනං ‘‘දෙවත්ථෙරො’’ති වචනං පග්ගය්හ වචනං. මමත්තබොධනං වචනං මමායනවචනං. එකන්තපරම්මුඛස්ස මනොකම්මස්ස සම්මුඛතා නාම විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපනවසෙන හොති, තඤ්ච ඛො ලොකෙ කායකම්මන්ති පාකටං පඤ්ඤාතං. හත්ථවිකාරාදීනි අනාමසිත්වා එව දස්සෙන්තො ‘‘නයනානි උම්මීලෙත්වා’’තිආදිමාහ. කාමං මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධානං නයනානං උම්මීලනා පසන්නෙන මුඛෙන ඔලොකනඤ්ච මෙත්තං කායකම්මමෙව, යස්ස පන චිත්තස්ස වසෙන නයනානං මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධතා මුඛස්ස ච පසන්නතා, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘මෙත්තං මනොකම්මං නාමා’’ති.

'Āvī' significa abiertamente. La condición de apertura aquí se refiere a que la acción corporal se realiza hacia aquel a quien está dirigida en su presencia (sammukhā). 'Raho' significa privadamente. La falta de apertura se refiere a que la acción corporal se realiza hacia aquel a quien está dirigida en su ausencia (parammukhā). 'Llegar a ser un compañero ante ellos' significa que participar con ellos mientras actúan constituye la acción corporal 'en presencia'. 'Por ambos' se refiere a los monjes nuevos y a los ancianos (theras). 'Exaltando' significa habiendo elogiado, no diciendo simplemente 'Deva', sino empleando el término 'Elder Deva' (Devatthero) para resaltar la firmeza de sus virtudes. El habla que expresa un sentido de pertenencia o afecto es el habla posesiva (mamāyana). La presencia de una acción mental dirigida totalmente hacia alguien ausente ocurre mediante la producción de una comunicación (viññatti), lo cual es conocido y reconocido en el mundo como 'acción corporal'. Mostrando esto sin tocar, mediante gestos como 'abriendo los ojos', etc. Ciertamente, el abrir los ojos y mirar con un rostro sereno por el afecto y la ternura del amor benevolente es en sí mismo una acción corporal de metta; sin embargo, con referencia a la mente debido a la cual los ojos se humedecen de amor y el rostro se vuelve sereno, se dice: 'esto se llama acción mental de metta'.

ලාභ-සද්දො කම්මසාධනො ‘‘ලාභා වත, භො, ලද්ධො’’තිආදීසු විය. සො චෙත්ථ ‘‘ධම්මලද්ධා’’ති වචනතො අතීතකාලිකොති ආහ ‘‘චීවරාදයො ලද්ධපච්චයා’’ති. ධම්මතො ආගතාති ධම්මිකා, පරිසුද්ධගමනා පච්චයා. තෙනාහ ‘‘ධම්මලද්ධා’’ති. ඉමමෙව හි අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘කුහනාදී’’තිආදි [Pg.91] වුත්තං. න සම්මා ගය්හමානා හි ධම්මලද්ධා නාම න හොන්තීති තප්පටිසෙධනත්ථං පාළියං ‘‘ධම්මලද්ධා’’ති වුත්තං. දෙය්‍යං දක්ඛිණෙය්‍යඤ්ච අප්පටිවිභත්තං කත්වා භුඤ්ජතීති අප්පටිවිභත්තභොගී නාම හොති. තෙනාහ ‘‘ද්වෙ පටිවිභත්තානි නාමා’’තිආදි. චිත්තෙන විභජනන්ති එතෙන චිත්තුප්පාදමත්තෙනපි විභජනං පටිවිභත්තං නාම, පගෙව පයොගතොති දස්සෙති. චිත්තෙන විභජනපුබ්බකං වා කායෙන විභජනන්ති මූලමෙව දස්සෙතුං ‘‘එවං චිත්තෙන විභජන’’න්ති වුත්තං. තෙන චිත්තුප්පාදමත්තෙන පටිවිභාගො කාතබ්බොති දස්සෙති. අප්පටිවිභත්තන්ති භාවනපුංසකනිද්දෙසො, අප්පටිවිභත්තං ලාභං භුඤ්ජතීති කම්මනිද්දෙසො වා. තං නෙව ගිහීනං දෙති අත්තනො ආජීවසොධනත්ථං. න අත්තනා පරිභුඤ්ජති ‘‘මය්හං අසාධාරණභොගිතා මා හොතූ’’ති. පටිග්ගණ්හන්තො ච…පෙ… පස්සතීති ඉමිනා ආගමනතො පට්ඨාය සාධාරණබුද්ධිං උපට්ඨාපෙති. එවං හිස්ස සාධාරණභොගිතා සුකරා, සාරණීයධම්මො චස්ස පූරො හොති.

La palabra 'lābha' (ganancia) se usa en sentido de objeto, como en '¡oh, qué ganancia se ha obtenido!'. Aquí, debido al término 'dhammaladdhā' (obtenido rectamente), se refiere al tiempo pasado, diciendo: 'requisitos obtenidos como túnicas, etc.'. 'Venidos según el Dhamma' significa rectos, requisitos de procedencia pura. Por eso se dice 'obtenidos rectamente' (dhammaladdhā). Para mostrar este significado, se menciona 'engaño, etc.'. Aquello que no se recibe correctamente no se considera 'obtenido rectamente'; para excluir eso, se dice en el texto pali 'dhammaladdhā'. Quien disfruta de lo que debe darse y de las ofrendas sin haberlas repartido de forma egoísta se llama 'consumidor de bienes no repartidos' (appaṭivibhattabhogī). Por ello se dice 'dos tipos de repartición', etc. 'Repartir con la mente' indica que la repartición existe incluso por el mero surgimiento de un pensamiento, y con más razón por la acción física. O bien, 'repartir con la mente seguido de repartir con el cuerpo' se dice para mostrar la raíz misma. Esto indica que la repartición debe hacerse incluso con el mero pensamiento. 'Appaṭivibhattaṃ' es una descripción en género neutro de estado, o una descripción de la acción de disfrutar ganancias no repartidas. No da a los laicos para purificar su propio medio de vida (de forma indebida). No lo consume solo, pensando: 'Que no sea yo quien disfruta de los bienes de manera exclusiva'. Al recibir... [etc.]... percibe: con esto establece la noción de uso común desde el momento de la llegada. De este modo, su disfrute compartido es fácil de realizar y su cualidad de concordia (sāraṇīyadhamma) se perfecciona.

අථ වා පටිග්ගණ්හන්තො ච…පෙ… පස්සතීති ඉමිනා තස්ස ලාභස්ස තීසු කාලෙසු සාධාරණතො ඨපනං දස්සිතං. පටිග්ගණ්හන්තො ච සඞ්ඝෙන සාධාරණං හොතූති ඉමිනා පටිග්ගහණකාලො දස්සිතො. ගහෙත්වා…පෙ… පස්සතීති ඉමිනා පටිග්ගහිතකාලො. තදුභයං පන තාදිසෙන පුබ්බභාගෙන විනා න හොතීති අත්ථසිද්ධො පුරිමකාලො. තයිදං පටිග්ගහණතො පුබ්බෙවස්ස හොති ‘‘සඞ්ඝෙන සාධාරණං හොතූති පටිග්ගණ්හිස්සාමී’’ති, පටිග්ගණ්හන්තස්ස හොති ‘‘සඞ්ඝෙන සාධාරණං හොතූති පටිග්ගණ්හාමී’’ති, පටිග්ගහෙත්වා හොති ‘‘සඞ්ඝෙන සාධාරණං හොතූති හි පටිග්ගහිතං මයා’’ති. එවං තිලක්ඛණසම්පන්නං කත්වා ලද්ධං ලාභං ඔසාරණලක්ඛණං අවිකොපෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තො සාධාරණභොගී අප්පටිවිභත්තභොගී ච හොති.

O bien, con las palabras 'al recibir... [etc.]... percibe', se muestra la disposición de esa ganancia para el uso común en los tres tiempos. Con 'al recibir, que sea común con la Sangha', se indica el momento de la recepción. Con 'habiendo recibido... [etc.]... percibe', se indica el momento posterior a la recepción. Ambos no ocurren sin esa fase previa, por lo que el tiempo anterior queda implícito. Esto ocurre antes de la recepción: 'recibiré pensando: que sea común con la Sangha'; ocurre al recibir: 'recibo pensando: que sea común con la Sangha'; y ocurre después de haber recibido: 'ciertamente ha sido recibido por mí pensando: que sea común con la Sangha'. Así, habiendo hecho que la ganancia obtenida posea estas tres características, aquel que la consume sin alterar su naturaleza distributiva es un 'consumidor compartido' (sādhāraṇabhogī) y un 'consumidor de bienes no repartidos de forma egoísta' (appaṭivibhattabhogī).

ඉමං පන සාරණීයධම්මන්ති ඉමං චතුත්ථං සරිතබ්බයුත්තධමං. න හි…පෙ… ගණ්හන්ති, තස්මා සාධාරණභොගිතා දුස්සීලස්ස නත්ථීති ආරම්භොපි තාව න සම්භවති, කුතො පූරණන්ති අධිප්පායො. පරිසුද්ධසීලොති ඉමිනා ලාභස්ස ධම්මිකභාවං දස්සෙති. වත්තං අඛණ්ඩෙන්තොති ඉමිනා අප්පටිවිභත්තභොගිතං සාධාරණභොගිතඤ්ච දස්සෙති. සති පන තදුභයෙ සාරණීයධම්මො පූරිතො එව හොතීති ආහ ‘‘පූරෙතී’’ති. ඔදිස්සකං කත්වාති එතෙන අනොදිස්සකං කත්වා පිතුනො, ආචරියුපජ්ඣායාදීනං වා [Pg.92] ථෙරාසනතො පට්ඨාය දෙන්තස්ස සාරණීයධම්මොයෙව හොතීති දස්සෙති. දාතබ්බන්ති අවස්සං දාතබ්බං. සාරණීයධම්මො පනස්ස න හොති පටිජග්ගට්ඨානෙ ඔදිස්සකං කත්වා දින්නත්තා. තෙනාහ ‘‘පලිබොධජග්ගනං නාම හොතී’’ති. මුත්තපලිබොධස්ස වට්ටති අමුත්තපලිබොධස්ස පූරෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා. යදි එවං සබ්බෙන සබ්බං සාරණීයධම්මං පූරෙන්තස්ස ඔදිස්සකදානං වට්ටති, න වට්ටතීති? නො න වට්ටති යුත්තට්ඨානෙති දස්සෙන්තො ‘‘තෙන පනා’’තිආදිමාහ. ඉමිනා ඔදිස්සකදානං පනස්ස න සබ්බත්ථ වාරිතන්ති දස්සෙති. ගිලානාදීනඤ්හි ඔදිස්සකං කත්වා දානං අප්පටිවිභාගපක්ඛිකං ‘‘අසුකස්ස න දස්සාමී’’ති පටික්ඛෙපස්ස අභාවතො. බ්‍යතිරෙකප්පධානො හි පටිභාගො. තෙනාහ ‘‘අවසෙස’’න්තිආදි. අදාතුම්පීති පි-සද්දෙන දාතුම්පි වට්ටතීති දස්සෙති. තඤ්ච ඛො කරුණායනවසෙන, න වත්තපරිපූරණවසෙන, තස්මා දුස්සීලස්සපි අත්ථිකස්ස සති සම්භවෙ දාතබ්බං. දානඤ්හි නාම න කස්සචි නිවාරිතං.

En cuanto a 'esta cualidad de concordia' (sāraṇīyadhamma), se refiere a esta cuarta cualidad digna de ser recordada. Puesto que no [la] aceptan, la posibilidad de un disfrute compartido no existe para una persona de mala conducta (dussīla); por lo tanto, si ni siquiera puede comenzar, ¿cómo podría perfeccionarse? Con 'de virtud pura' (parisuddhasīlo), se muestra la naturaleza justa de la ganancia. Con 'sin romper el deber' (vattaṃ akhaṇḍento), se muestra el disfrute compartido y no egoísta de los bienes. Cuando ambos están presentes, la cualidad de concordia se perfecciona, por eso dice 'perfecciona' (pūretī). Al decir 'haciéndolo específico' (odissakaṃ katvā), indica que para quien da de forma no específica a su padre, maestros o preceptores, comenzando desde el asiento de los ancianos, esto constituye la cualidad de concordia misma. 'Debe darse' significa que es obligatorio darlo. Sin embargo, no constituye la cualidad de concordia cuando se da de forma específica como una forma de cuidado u obligación; por eso dice: 'se denomina atender a una carga o compromiso' (palibodhajaggana). Es apropiado para quien está libre de tales cargas, pues quien no lo está no es capaz de perfeccionarla. Si es así, ¿es apropiado o no dar de forma específica para quien perfecciona totalmente la cualidad de concordia? Mostrando que 'no es inapropiado en el lugar correcto', dice 'pero con ello', etc. Con esto indica que dar de forma específica no está prohibido en todos los casos. Pues dar de forma específica a los enfermos, etc., no pertenece al lado de la repartición egoísta, ya que no existe el rechazo de 'no daré a tal persona'. La repartición se basa esencialmente en la distinción. Por eso dice 'el resto', etc. Con la palabra 'incluso no dar' (adātumpī), se muestra que también es apropiado dar. Y esto es por compasión, no por el cumplimiento del deber; por lo tanto, debe darse incluso a una persona de mala conducta que lo necesite, si es posible. Pues la generosidad (dāna) ciertamente no se le prohíbe a nadie.

සුසික්ඛිතායාති සාරණීයපූරණවිධිම්හි සුසික්ඛිතාය, සුකුසලායාති අත්ථො. ඉදානි තස්ස කොසල්ලං දස්සෙතුං ‘‘සුසික්ඛිතාය හී’’තිආදි වුත්තං. ද්වාදසහි වස්සෙහි පූරෙහි, න තතො ඔරන්ති ඉමිනා තස්ස දුප්පූරතං දස්සෙති. තථා හි සො මහප්ඵලො මහානිසංසො දිට්ඨධම්මිකෙහිපි තාවගරුතරෙහි ඵලානිසංසෙහි අනුගතොති තංසමඞ්ගී ච පුග්ගලො විසෙසලාභී අරියපුග්ගලො විය ලොකෙ අච්ඡරියබ්භුතධම්මසමන්නාගතො හොති. තථා හි සො දුප්පජහදානමයස්ස සීලමයස්ස පුඤ්ඤස්ස පටිපක්ඛධම්මං සුදූරෙ වික්ඛම්භිතං කත්වා විසුද්ධෙන චෙතසා ලොකෙ පාකටො පඤ්ඤාතො හුත්වා විහරති. තස්සිමමත්ථං බ්‍යතිරෙකතො අන්වයතො ච විභාවෙතුං ‘‘සචෙ හී’’තිආදි වුත්තං. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

‘Susikkhitāyā’ significa bien entrenada en el método de cumplir con las cualidades que crean concordia (sāraṇīya), es decir, muy hábil. Para mostrar su habilidad, se dice ‘susikkhitāya hī’, etc. Al decir ‘durante doce años completos, no menos que eso’, muestra la dificultad de cumplirlas. Pues esto es de gran fruto y gran beneficio, seguido de beneficios y resultados sumamente importantes incluso en esta misma vida; y un individuo que posee esto es, como una persona noble en el mundo, alguien dotado de cualidades maravillosas y asombrosas. Pues él, habiendo alejado por completo el estado opuesto al mérito consistente en la virtud y la generosidad difícil de abandonar, mora siendo reconocido y conocido en el mundo con una mente purificada. Para explicar este significado tanto por exclusión como por inclusión, se dice ‘sace hī’, etc. Eso es fácil de comprender.

ඉදානිස්ස සම්පරායිකෙ දිට්ඨධම්මිකෙ ච ආනිසංසෙ දස්සෙතුං ‘‘එවං පූරිතසාරණීයධම්මස්සා’’තිආදි වුත්තං. නෙව ඉස්සා න මච්ඡරියං හොති චිරකාලභාවනාය විධුතභාවතො. මනුස්සානං පියො හොති පරිච්චාගසීලතාය විස්සුතත්තා. තෙනාහ ‘‘දදං පියො හොති භජන්ති නං බහූ’’තිආදි (අ. නි. 5.34). සුලභපච්චයො හොති දානවසෙන උළාරජ්ඣාසයානං පච්චයලාභස්ස ඉධානිසංසසභාවතො දානස්ස. පත්තගතමස්ස දිය්‍යමානං [Pg.93] න ඛීයති පත්තගතස්සෙව ද්වාදසවස්සිකස්ස මහාවත්තස්ස අවිච්ඡෙදෙන පූරිතත්තා. අග්ගභණ්ඩං ලභති දෙවසිකං දක්ඛිණෙය්‍යානං අග්ගතො පට්ඨාය දානස්ස දින්නත්තා. භයෙ වා…පෙ… ආපජ්ජන්ති දෙය්‍යප්පටිග්ගාහකවිකප්පං අකත්වා අත්තනි නිරපෙක්ඛචිත්තෙන චිරකාලං දානස්ස පූරිතතාය පසාරිතචිත්තත්තා.

Ahora, para mostrar los beneficios en esta vida y en la vida futura, se dice ‘evaṃ pūritasāraṇīyadhammassā’, etc. No hay envidia ni mezquindad debido a que estos estados han sido sacudidos por la práctica de larga duración. Es querido por los seres humanos por ser famoso por su naturaleza de generosidad. Por eso se dijo: ‘el que da es amado, muchos lo frecuentan’, etc. (A. Ni. 5.34). Los suministros son fáciles de obtener porque, por medio de la generosidad, la obtención de suministros es la naturaleza del beneficio aquí para aquellos de noble intención generosa. Lo que se pone en su cuenco no se agota, debido a haber cumplido sin interrupción el gran voto de doce años, como si lo que estuviera en el cuenco fuera inagotable. Obtiene los mejores artículos diariamente, por haber dado comenzando por los más excelentes de los que son dignos de ofrendas. Ante el peligro o... etc., no caen en la duda respecto a los objetos a ser dados o los receptores, por tener una mente expandida debido a haber cumplido la generosidad durante mucho tiempo con una mente desapegada de sí mismos.

තත්‍රාති තෙසු ආනිසංසෙසු විභාවෙතබ්බෙසු. ඉමානි ඵලානි වත්ථූනි කාරණානි. මහාගිරිගාමො නාම නාගදීපපස්සෙ එකො ගාමොව. අලභන්තාපීති අප්පපුඤ්ඤතාය අලාභිනො සමානාපි. භික්ඛාචාරමග්ගසභාගන්ති සභාගං තබ්භාගියං භික්ඛාචාරමග්ගං ජානන්ති. අනුත්තරිමනුස්සධම්මත්තා ථෙරානං සංසයවිනොදනත්ථඤ්ච ‘‘සාරණීයධම්මො මෙ, භන්තෙ, පූරිතො’’ති ආහ. තථා හි දුතියවත්ථුස්මිම්පි ථෙරෙන අත්තා පකාසිතො. දහරකාලෙ එවං කිර සාරණීයධම්මපූරකො අහොසි. මනුස්සානං පියතාය සුලභපච්චයතායපි ඉදං වත්ථුමෙව. පත්තගතාඛීයනස්ස පන විසෙසං විභාවනතො ‘‘ඉදං තාව…පෙ… එත්ථ වත්ථූ’’ති වුත්තං.

‘Tatra’ significa entre esos beneficios que deben ser explicados. Estos frutos son hechos o causas. Mahāgirigāmo es el nombre de un pueblo al lado de Nāgadīpa. ‘Alabhantāpi’ significa que, aunque no obtenían nada debido a tener poco mérito. ‘Bhikkhācāramaggasabhāgaṃ’ significa que conocen la ruta de la ronda de limosnas que es compatible con eso. Debido a poseer cualidades humanas superiores y para disipar la duda de los ancianos, dijo: ‘Venerable señor, he cumplido con las cualidades que crean concordia (sāraṇīyadhamma)’. Así también, en el segundo caso, el anciano se dio a conocer a sí mismo. Se dice que cumplió con las cualidades que crean concordia incluso cuando era un monje joven (daharakāle). Este relato sirve de ejemplo para el hecho de ser querido por los seres humanos y para la facilidad de obtener suministros. Pero respecto a la explicación especial de que lo que está en el cuenco no se agota, se dice: ‘esto primero... etc., aquí está el relato’.

ගිරිභණ්ඩමහාපූජායාති චෙතියගිරිම්හි සකලලඞ්කාදීපෙ යොජනප්පමාණෙ සමුද්දෙ ච නාවාසඞ්ඝාටාදිකෙ ඨපෙත්වා දීපපුප්ඵගන්ධාදීහි කරියමානාය මහාපූජාය. තස්සා ච පටිපත්තියා අවඤ්ඣභාවවිභාවනත්ථං ‘‘එතෙ මය්හං පාපුණිස්සන්තී’’ති ආහ. පරියායෙනපි ලෙසෙනපි. අනුච්ඡවිකන්ති ‘‘සාරණීයධම්මපූරකො’’ති යථාභූතපවෙදනං තුම්හාකං අනුච්ඡවිකන්ති අත්ථො.

‘Giribhaṇḍamahāpūjāyā’ se refiere a la gran ofrenda que se realiza en Cetiyagiri, en toda la isla de Lanka en la medida de una yojana, y habiendo colocado balsas de barcos, etc., en el océano, con lámparas, flores, perfumes, etc. Para explicar que esa práctica no fue en vano, dijo: ‘estos me alcanzarán’. ‘Pariyāyenapi’ significa por algún medio o pretexto. ‘Anucchavikaṃ’ significa que informarles de acuerdo a la realidad diciendo ‘soy un cumplidor de las cualidades que crean concordia’ es apropiado para ustedes.

අනාරොචෙත්වාව පලායිංසු චොරභයෙන. ‘‘අත්තනො දුජ්ජීවිකායා’’තිපි වදන්ති. අහං සාරණීයධම්මපූරිකා, මම පත්තපරියාපන්නෙනපි සබ්බාපිමා භික්ඛුනියො යාපෙස්සන්තීති ආහ ‘‘මා තුම්හෙ තෙසං ගතභාවං චින්තයිත්ථා’’ති. වට්ටිස්සතීති කප්පිස්සති. ථෙරී සාරණීයධම්මපූරිකා අහොසි, ථෙරස්ස පන සීලතෙජෙනෙව දෙවතා උස්සුක්කං ආපජ්ජි.

Huyeron sin avisar por miedo a los ladrones. También dicen: ‘debido a su propia vida difícil’. Ella dijo: ‘soy una cumplidora de las cualidades que crean concordia; incluso con lo que pertenece a mi cuenco, todas estas monjas podrán subsistir’, y añadió: ‘no piensen en el hecho de que se hayan ido’. ‘Vaṭṭissatī’ significa que será permisible o apropiado. La anciana era una cumplidora de las cualidades que crean concordia, pero por el poder de la virtud del anciano, la deidad se esforzó en ayudar.

නත්ථි එතෙසං ඛණ්ඩන්ති අඛණ්ඩානි. තං පන නෙසං ඛණ්ඩං දස්සෙතුං ‘‘යස්සා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ උපසම්පන්නසීලානං උද්දෙසක්කමෙන ආදිඅන්තා වෙදිතබ්බා. තෙනාහ ‘‘සත්තසූ’’තිආදි. න හි අඤ්ඤො කොචි ආපත්තික්ඛන්ධානං [Pg.94] අනුක්කමො අත්ථි, අනුපසම්පන්නසීලානං සමාදානක්කමෙනපි ආදිඅන්තා ලබ්භන්ති. පරියන්තෙ ඡින්නසාටකො වියාති තත්‍රන්තෙ දසන්තෙ වා ඡින්නවත්ථං විය. විසදිසුදාහරණඤ්චෙතං ‘‘අඛණ්ඩානී’’ති ඉමස්ස අධිකතත්තා. එවං සෙසානම්පි උදාහරණානි. ඛණ්ඩිකතා භින්නතා ඛණ්ඩං, තං එතස්ස අත්ථීති ඛණ්ඩං, සීලං. ඡිද්දන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. වෙමජ්ඣෙ භින්නං විනිවිජ්ඣනවසෙන. විසභාගවණ්ණෙන ගාවී වියාති සම්බන්ධො. විසභාගවණ්ණෙන උපඩ්ඪං තතියභාගගතං සම්භින්නවණ්ණං සබලං, විසභාගවණ්ණෙහෙව බින්දූහි අන්තරන්තරාහි විමිස්සං කම්මාසං. අයං ඉමෙසං විසෙසො. සබලරහිතානි අසබලානි, තථා අකම්මාසානි. සීලස්ස තණ්හාදාසබ්‍යතො මොචනං විවට්ටූපනිස්සයභාවාපාදනං, තස්මා තණ්හාදාසබ්‍යතො මොචනවචනෙන තෙසං සීලානං විවට්ටූපනිස්සයතමාහ. භුජිස්සභාවකරණතොති ඉමිනා භුජිස්සකරානි භුජිස්සානීති උත්තරපදලොපෙනායං නිද්දෙසොති දස්සෙති. යස්මා වා තංසමඞ්ගිපුග්ගලො සෙරී සයංවසී භුජිස්සො නාම හොති, තස්මාපි භුජිස්සානි. අවිඤ්ඤූනං අප්පමාණතාය ‘‘විඤ්ඤුප්පසත්ථානී’’ති වුත්තං. සුපරිසුද්ධභාවෙන වා සම්පන්නත්තා විඤ්ඤූහි පසත්ථානීති විඤ්ඤුප්පසත්ථානි.

‘Akhaṇḍāni’ significa que no tienen fragmentos (khaṇḍa). Para mostrar qué es un fragmento para ellas, se dice ‘yassā’, etc. Allí, en el caso de la virtud de los ordenados, el principio y el final deben conocerse según el orden de las instrucciones. Por eso se dice ‘en las siete’, etc. Pues no hay otro orden de los grupos de ofensas; en el caso de la virtud de los no ordenados, el principio y el final se obtienen según el orden de su adopción. ‘Como una tela rota en el borde’ significa como un vestido roto en la orilla o en el extremo. Este es un ejemplo por contraste debido a la mención de ‘íntegras’ (akhaṇḍāni). Así son los ejemplos para los demás. El estado de estar fragmentado o roto es un fragmento; la virtud que tiene eso es fragmentada (khaṇḍa). El mismo método se aplica a ‘fisurada’ (chidda), etc. Rota en el medio por medio de una perforación. ‘Como una vaca de color desigual’ es la conexión. Sabala (moteada) es la que tiene la mitad o un tercio de un color diferente; kammāsa (manchada) es la que está mezclada con puntos de colores discordantes aquí y allá. Esta es la diferencia entre ellas. Libres de manchas son asabalāni, e igualmente akammāsāni (no variopintas). La liberación de la virtud de la esclavitud del deseo significa que se convierte en una condición de apoyo para la liberación (vivaṭṭa); por lo tanto, mediante la frase sobre la liberación de la esclavitud del deseo, se dice que esas virtudes son un apoyo para la liberación. Al decir ‘por el hecho de hacerlas libres’, muestra que ‘bhujissāni’ (liberadoras) es una designación por omisión del término posterior. O porque la persona que posee eso es independiente, dueña de sí misma y libre, por eso son ‘bhujissāni’. ‘Viññuppasatthāni’ se dice por ser incalculables para los ignorantes; o son elogiadas por los sabios por poseer un estado de perfecta pureza.

තණ්හාදිට්ඨීහි අපරාමට්ඨත්තාති ‘‘ඉමිනාහං සීලෙන දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වා’’ති තණ්හාපරාමාසෙන, ‘‘ඉමිනාහං සීලෙන දෙවො හුත්වා තත්ථ නිච්චො ධුවො සස්සතො භවිස්සාමී’’ති දිට්ඨිපරාමාසෙන ච අපරාමට්ඨත්තා. පරාමට්ඨුන්ති ‘‘අයං තෙ සීලෙසු දොසො’’ති චතූසු විපත්තීසු යාය කායචි විපත්තියා දස්සනෙන පරාමට්ඨුං, අනුද්ධංසෙතුං චොදෙතුන්ති අත්ථො. සීලං නාම අවිප්පටිසාරාදිපාරම්පරියෙන යාවදෙව සමාධිසම්පාදනත්ථන්ති ආහ ‘‘සමාධිසංවත්තනිකානී’’ති. සමාධිසංවත්තනප්පයොජනානි සමාධිසංවත්තනිකානි.

‘Aparāmaṭṭhattā’ (no asidas/no contaminadas) significa no estar asido por el deseo, pensando ‘por esta virtud seré un dios o uno de los dioses’, ni estar asido por las visiones, pensando ‘por esta virtud, habiéndome convertido en un dios, seré allí eterno, fijo y permanente’. ‘Parāmaṭṭhuṃ’ significa señalar o desafiar al ver cualquiera de las cuatro caídas de la virtud, diciendo ‘esta es tu falta en las virtudes’. La virtud se dice que es ‘conducente a la concentración’ (samādhisaṃvattanikānī) porque sirve para lograr la concentración a través de la secuencia que comienza con la ausencia de remordimiento. Aquellas cuyo propósito es conducir a la concentración son samādhisaṃvattanikāni.

සමානභාවො සාමඤ්ඤං, පරිපුණ්ණචතුපාරිසුද්ධිභාවෙන මජ්ඣෙ භින්නසුවණ්ණස්ස විය භෙදාභාවතො සීලෙන සාමඤ්ඤං සීලසාමඤ්ඤං, තං ගතො උපගතොති සීලසාමඤ්ඤගතො. තෙනාහ ‘‘සමානභාවූපගතසීලො’’ති, සීලසම්පත්තියා සමානභාවං උපගතසීලො සභාගවුත්තිකොති අත්ථො. කාමං පුථුජ්ජනානම්පි චතුපාරිසුද්ධිසීලෙ නානත්තං න සියා, තං පන න එකන්තිකං, ඉදං එකන්තිකං නියතභාවතොති ආහ ‘‘නත්ථි [Pg.95] මග්ගසීලෙ නානත්ත’’න්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තන්ති මග්ගසීලං සන්ධාය තං ‘‘යානි තානි සීලානී’’තිආදි වුත්තං.

La condición de ser igual es comunidad (sāmañña). Debido al estado de pureza de la virtud de cuatro partes (catupārisuddhisīla), al igual que el oro no presenta división incluso cuando se divide por la mitad, la igualdad en la virtud es 'comunidad de virtud' (sīlasāmañña); aquel que ha llegado a esto es quien ha entrado en la comunidad de virtud (sīlasāmaññagato). Por eso dijo: 'aquel cuya virtud ha alcanzado el estado de igualdad', significando que su virtud ha llegado a ser igual en la perfección de la virtud, poseyendo una conducta similar. Ciertamente, para los mundanos (puthujjana), no habría distinción en la virtud de cuatro partes, pero eso no es definitivo; esto sí es definitivo por su naturaleza invariable, por lo cual dijo: 'no hay distinción en la virtud del sendero (maggasīla)'. Refiriéndose a esto se dijo 'aquellas virtudes', etc., aludiendo a la virtud del sendero.

යායන්ති යා අයං මය්හඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච පච්චක්ඛභූතා. දිට්ඨීති මග්ගසම්මාදිට්ඨි. නිද්දොසාති නිද්ධුතදොසා, සමුච්ඡින්නරාගාදිපාපධම්මාති අත්ථො. නිය්‍යාතීති වට්ටදුක්ඛතො නිස්සරති නිග්ගච්ඡති. සයං නිය්‍යන්තීයෙව හි තංසමඞ්ගිපුග්ගලං වට්ටදුක්ඛතො නිය්‍යාපෙතීති වුච්චති. යා සත්ථු අනුසිට්ඨි, තං කරොතීති තක්කරො, තස්ස, යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජන්තස්සාති අත්ථො. සමානදිට්ඨිභාවන්ති සදිසදිට්ඨිභාවං සච්චසම්පටිවෙධෙන අභින්නදිට්ඨිභාවං.

'La cual' (yāyanti) se refiere a esta que es evidente tanto para mí como para vosotros. 'Visión' (diṭṭhīti) es el recto entendimiento del sendero (maggasammādiṭṭhi). 'Sin mácula' (niddosāti) significa que las manchas han sido eliminadas, es decir, que los estados perjudiciales como la codicia y otros han sido erradicados. 'Conduce' (niyyātīti) significa que sale o escapa del sufrimiento del ciclo (vaṭṭadukkha). Pues se dice que ella misma conduce a la persona que la posee fuera del sufrimiento del ciclo. 'Cumplidor' (takkaro) es quien realiza lo que es la instrucción del Maestro; esto se refiere a quien practica de acuerdo con lo instruido. 'Estado de visión común' (samānadiṭṭhibhāvanti) es el estado de tener una visión similar, un estado de visión sin distinción mediante la penetración de las verdades.

පඨමසාරණීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al primer Sāraṇīya Sutta.

2. දුතියසාරණීයසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al segundo Sāraṇīya Sutta

12. දුතියෙ සබ්‍රහ්මචාරීනන්ති සහධම්මිකානං. පියං පියායිතබ්බකං කරොන්තීති පියකරණා. ගරුං ගරුට්ඨානියං කරොන්තීති ගරුකරණා. සඞ්ගණ්හනත්ථායාති සඞ්ගහවත්ථුවිසෙසභාවතො සබ්‍රහ්මචාරීනං සඞ්ගහණාය සංවත්තන්තීති සම්බන්ධො. අවිවදනත්ථායාති සඞ්ගහවත්ථුභාවතො එව න විවදනත්ථාය. සති ච අවිවදනහෙතුභූතසඞ්ගහකත්තෙ තෙසං වසෙන සබ්‍රහ්මචාරීනං සමග්ගභාවො භෙදාභාවො සිද්ධොයෙවාති ආහ ‘‘සාමග්ගියා’’තිආදි.

12. En el segundo sutta, 'para con los compañeros de vida santa' (sabrahmacārīnanti) significa para con los compañeros en el Dhamma. 'Causan afecto' (piyakaraṇā) significa que hacen a uno digno de ser amado. 'Causan respeto' (garukaraṇā) significa que hacen a uno digno de respeto. 'Para la cohesión' (saṅgaṇhanatthāyāti) se conecta con que conducen a la cohesión de los compañeros de vida santa por ser bases especiales de benevolencia (saṅgahavatthu). 'Para la no disputa' (avivadanatthāyāti) significa precisamente por ser bases de benevolencia y no para la disputa. Y siendo las causas de la no disputa y de la benevolencia, a través de ellas el estado de armonía y la ausencia de división entre los compañeros de vida santa quedan establecidos; por eso dijo 'para la armonía', etc.

දුතියසාරණීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al segundo Sāraṇīya Sutta.

3. නිස්සාරණීයසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Nissāraṇīya Sutta

13. තතියෙ වඩ්ඪිතාති භාවනාපාරිපූරිවසෙන පරිබ්‍රූහිතා. පුනප්පුනං කතාති භාවනාය බහුලීකරණෙන අපරාපරං පවත්තිතා. යුත්තයානසදිසා කතාති යථා යුත්තමාජඤ්ඤයානං ඡෙකෙන සාරථිනා අධිට්ඨිතං යථාරුචි පවත්තති, එවං යථාරුචි පවත්තිරහං ගහිතා. වත්ථුකතාති වා අධිට්ඨානට්ඨෙන වත්ථු විය කතා, සබ්බසො උපක්කිලෙසවිසොධනෙන ඉද්ධිවිසෙසතාය පවත්තිට්ඨානභාවතො සුවිසොධිතපරිස්සයවත්ථු විය කතාති වුත්තං හොති. අධිට්ඨිතාති පටිපක්ඛදූරීභාවතො [Pg.96] සුභාවිතභාවෙන තංතංඅධිට්ඨානයොග්‍යතාය ඨපිතා. සමන්තතො චිතාති සබ්බභාගෙන භාවනූපචයං ගමිතා. තෙනාහ ‘‘උපචිතා’ති. සුට්ඨු සමාරද්ධාති ඉද්ධිභාවනාසිඛාප්පත්තියා සම්මදෙව සම්භාවිතා. අභූතබ්‍යාකරණං බ්‍යාකරොතීති ‘‘මෙත්තා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා’’තිආදිනා අත්තනි අවිජ්ජමානගුණාභිබ්‍යාහාරං බ්‍යාහරති. චෙතොවිමුත්තිසද්දං අපෙක්ඛිත්වා ‘‘නිස්සටා’’ති වුත්තං. පුන බ්‍යාපාදො නත්ථීති ඉදානි මම බ්‍යාපාදො නාම සබ්බසො නත්ථීති ඤත්වා.

13. En el tercer sutta, 'incrementada' (vaḍḍhitāti) significa desarrollada hasta la plenitud del cultivo. 'Practicada repetidamente' (punappunaṃ katā) significa ejercitada una y otra vez mediante la frecuencia del cultivo. 'Convertida en un vehículo bien enganchado' (yuttayānasadisā katā) significa que se ha vuelto capaz de proceder según la voluntad, como un carruaje de caballos de raza enganchado y dirigido por un conductor experto. 'Convertida en fundamento' (vatthukatā) significa que se ha hecho como un terreno debido a su firmeza, o bien se dice que se ha convertido en un terreno libre de peligros por ser el lugar de origen de los poderes especiales (iddhi) mediante la purificación total de las impurezas. 'Establecida' (adhiṭṭhitāti) significa colocada en la aptitud para tal o cual determinación por estar bien cultivada tras alejarse de lo opuesto. 'Acumulada' (samantato citā) significa que ha llegado a la acumulación del cultivo en todas sus partes; por eso dice 'reunida' (upacitā). 'Bien emprendida' (suṭṭhu samāraddhā) significa perfectamente cultivada hasta alcanzar la cima del desarrollo de los poderes. 'Declara una declaración falsa' (abhūtabyākaraṇaṃ byākarotīti) significa que afirma poseer cualidades que no existen en sí mismo, diciendo: 'Ciertamente, la liberación de la mente por la benevolencia (mettā cetovimutti) ha sido cultivada por mí', etc. En relación con el término 'liberación de la mente', se dice 'liberado' (nissaṭā). 'No hay más malevolencia' (puna byāpādo natthīti) significa habiendo comprendido: 'ahora para mí la malevolencia no existe en absoluto'.

බලවවිපස්සනාති භයතුපට්ඨානෙ ඤාණං, ආදීනවානුපස්සනෙ ඤාණං මුච්චිතුකම්‍යතාඤාණං, භඞ්ගඤාණන්ති චතුන්නං ඤාණානං අධිවචනං. යෙසං නිමිත්තානං අභාවෙන අරහත්තඵලසමාපත්තියා අනිමිත්තතා, තං දස්සෙතුං ‘‘සා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ රාගස්ස නිමිත්තං, රාගො එව වා නිමිත්තං රාගනිමිත්තං. ආදි-සද්දෙන දොසනිමිත්තාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. රූපවෙදනාදිසඞ්ඛාරනිමිත්තං රූපනිමිත්තාදි. තෙසංයෙව නිච්චාදිවසෙන උපට්ඨානං නිච්චනිමිත්තාදි. තයිදං නිමිත්තං යස්මා සබ්බෙන සබ්බං අරහත්තඵලෙ නත්ථි, තස්මා වුත්තං ‘‘සා හි…පෙ… අනිමිත්තා’’ති. නිමිත්තං අනුස්සරති අනුගච්ඡති ආරබ්භ පවත්තති සීලෙනාති නිමිත්තානුසාරී. තෙනාහ ‘‘වුත්තප්පභෙදං නිමිත්තං අනුසරණසභාව’’න්ති.

'Vipassana fuerte' (balavavipassanāti) es un término para referirse a cuatro conocimientos: el conocimiento de la apariencia de temor (bhayatupaṭṭhāna), el conocimiento de la contemplación del peligro (ādīnavānupassanā), el conocimiento del deseo de liberación (muccitukamyatā) y el conocimiento de la disolución (bhaṅga). Para mostrar que la obtención del fruto del Arahantship es 'sin señales' (animitta) debido a la ausencia de esas señales, se dijo 'esto es...', etc. Allí, 'señal de codicia' (rāganimitta) puede ser la señal de la codicia o la codicia misma como señal. Mediante el término 'etc.' se debe incluir la señal del odio, etc. 'Señal de las formaciones' como la forma y la sensación es 'señal de la forma', etc. La aparición de estas mismas como permanentes, etc., es 'señal de permanencia', etc. Puesto que esta señal no existe en absoluto en el fruto del Arahantship, se dijo: 'porque ella... (pe)... es sin señales'. 'Seguidor de señales' (nimittānusārī) es aquel que por hábito sigue, persigue o procede basándose en la señal. Por eso dijo: 'la naturaleza de seguir la señal en sus diversas clasificaciones'.

අස්මිමානොති ‘‘අස්මී’’ති පවත්තො අත්තවිසයො මානො. අයං නාම අහමස්මීති රූපලක්ඛණො වෙදනාදීසු වා අඤ්ඤතරලක්ඛණො අයං නාම අත්තා අහං අස්මීති. අස්මිමානො සමුග්ඝාතීයති එතෙනාති අස්මිමානසමුග්ඝාතො, අරහත්තමග්ගො. පුන අස්මිමානො නත්ථීති තස්ස අනුප්පත්තිධම්මතාපාදනං කිත්තෙන්තො සමුග්ඝාතත්තමෙව විභාවෙති.

El 'engreimiento del yo soy' (asmimāno) es el engreimiento que surge respecto al propio ser como 'yo soy'. Es la noción de que 'yo soy este' caracterizada por la forma, o en las sensaciones y demás, la noción de que 'este es el yo, yo soy'. 'Lo que erradica el engreimiento del yo soy' (asmimānasamugghāto) es el sendero del Arahantship, mediante el cual se arranca dicho engreimiento. 'No hay más engreimiento del yo soy' (puna asmimāno natthīti) manifiesta la misma naturaleza de su erradicación total, describiendo el logro de su no surgimiento futuro.

නිස්සාරණීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Nissāraṇīya Sutta.

4-5. භද්දකසුත්තාදිවණ්ණනා

4-5. Comentario al Bhaddaka Sutta y otros

14-15. චතුත්ථෙ ආරමිතබ්බට්ඨෙන වා කම්මං ආරාමො එතස්සාති කම්මාරාමො. කම්මෙ රතො න ගන්ථධුරෙ විපස්සනාධුරෙ වාති කම්මරතො. පුනප්පුනං යුත්තොති තප්පරභාවෙන අනු අනු යුත්තො පසුතො. ආලාපසල්ලාපොති ඉත්ථිවණ්ණපුරිසවණ්ණාදිවසෙන පුනප්පුනං ලපනං. පඤ්චමෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

14-15. En el cuarto sutta, 'quien se deleita en la actividad' (kammārāmo) es aquel para quien el trabajo es su lugar de recreo, por el sentido de deleitarse en ello. 'Quien disfruta de la actividad' (kammarato) es quien se complace en el trabajo, y no en el deber de los textos ni en el deber de la visión cabal (vipassanā). 'Quien se entrega repetidamente' (punappunaṃ yuttoti) es quien está dedicado y ocupado constantemente en ello. 'Charlatanería' (ālāpasallāpoti) es hablar una y otra vez sobre la belleza de las mujeres, la belleza de los hombres, etc. En el quinto sutta, no hay nada que deba decirse.

භද්දකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Bhaddaka Sutta y otros.

6. නකුලපිතුසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Nakulapitu Sutta

16. ඡට්ඨෙ [Pg.97] විසභාගවෙදනුප්පත්තියා කකචෙනෙව චතුඉරියාපථං ඡින්දන්තො ආබාධයතීති ආබාධො, සො යස්ස අත්ථීති ආබාධිකො. තංසමුට්ඨානදුක්ඛෙන දුක්ඛිතො. අධිමත්තගිලානොති ධාතුසඞ්ඛයෙන පරික්ඛීණසරීරො.

16. En el sexto sutta, se llama 'aflicción' (ābādho) a aquello que, mediante el surgimiento de sensaciones discordantes, aflige las cuatro posturas corporales como si las cortara con una sierra; aquel que padece esto es un 'aflictido' (ābādhiko). 'Dolido' (dukkhito) significa que sufre por el dolor que de ello se deriva. 'Extremadamente enfermo' (adhimattagilāno) es aquel cuyo cuerpo está consumido por el agotamiento de los elementos.

සප්පටිභයකන්තාරසදිසා සොළසවත්ථුකා අට්ඨවත්ථුකා ච විචිකිච්ඡා තිණ්ණා ඉමායාති තිණ්ණවිචිකිච්ඡා. විගතා සමුච්ඡින්නා පවත්තිආදීසු ‘‘එවං නු ඛො න නු ඛො’’ති එවං පවත්තිකා කථංකථා අස්සාති විගතකථංකථා. සාරජ්ජකරානං පාපධම්මානං පහීනත්තා රාගවික්ඛෙපෙසු සීලාදිගුණෙසු ච තිට්ඨකත්තා වෙසාරජ්ජං, විසාරදභාවං වෙය්‍යත්තියං පත්තාති වෙසාරජ්ජප්පත්තා. අත්තනා එව පච්චක්ඛතො දිට්ඨත්තා න පරං පච්චෙති, නස්ස පරො පච්චෙතබ්බො අත්ථීති අපරප්පච්චයා.

Se dice 'quien ha cruzado la duda' (tiṇṇavicikicchā) porque ha cruzado, mediante este [sendero], la duda de dieciséis bases y de ocho bases, la cual es similar a un desierto aterrador. 'Libre de incertidumbre' (vigatakathaṃkathā) es aquel para quien ha desaparecido o ha sido erradicada la incertidumbre que procede como: '¿es esto así o no es así?' respecto al origen y demás. 'Aquel que ha alcanzado la intrepidez' (vesārajjappattā) es quien ha alcanzado la confianza y la claridad debido a la eliminación de los estados perjudiciales que causan timidez, y por estar establecido en las virtudes como la moralidad frente a las distracciones del deseo. 'Independiente de otros' (aparappaccayā) significa que no depende de otro porque él mismo lo ha visto directamente por sí mismo; no hay nadie más en quien deba confiar para ello.

ගිලානා වුට්ඨිතොති ගිලානභාවතො වුට්ඨාය ඨිතො. භාවප්පධානො හි අයං නිද්දෙසො. ගිලානො හුත්වා වුට්ඨිතොති ඉදං පන අත්ථමත්තනිදස්සනං.

'Levantado de la enfermedad' (gilānā vuṭṭhitoti) significa que se ha puesto de pie tras salir del estado de enfermo. Esta es una descripción que enfatiza el estado. 'Habiendo estado enfermo, se levantó' es una explicación para mostrar el significado.

නකුලපිතුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Nakulapitusutta ha concluido.

7. සොප්පසුත්තවණ්ණනා

7. Explicación del Soppasutta.

17. සත්තමෙ පටිසල්ලානා වුට්ඨිතොති එත්ථ පටිසල්ලානන්ති තෙහි තෙහි සද්ධිවිහාරිකඅන්තෙවාසිකඋපාසකාදිසත්තෙහි චෙව රූපාරම්මණාදිසඞ්ඛාරෙහි ච පටිනිවත්තිත්වා අපසක්කිත්වා නිලීයනං විවෙචනං. කායචිත්තෙහි තතො විවිත්තො එකීභාවො පවිවෙකොති ආහ ‘‘එකීභාවායා’’තිආදි. එකීභාවතොති ච ඉමිනා කායවිවෙකතො වුට්ඨානමාහ. ධම්මනිජ්ඣානක්ඛන්තිතොතිආදිනා චිත්තවිවෙකතො. වුට්ඨිතොති තතො දුවිධවිවෙකතො භවඞ්ගුප්පත්තියා සබ්‍රහ්මචාරීහි සමාගමෙන උපෙතො.

17. En el séptimo [sutta], sobre 'paṭisallānā vuṭṭhito' (surgido de la reclusión): aquí 'paṭisallāna' significa el retiro, el alejamiento y el ocultamiento de tales o cuales seres como compañeros de vida, discípulos, laicos, etc., y también de las formaciones como los objetos de las formas, etc. La palabra 'ekībhāvāya' (para la soledad), etc., se refiere a la reclusión como el estado de estar solo, separado de ellos mediante el cuerpo y la mente. Con 'ekībhāvato' (del estado de soledad) se refiere al surgimiento de la reclusión física. Con 'dhammanijjhānakkhantito' (de la paciencia en la reflexión sobre los dhammas), etc., se refiere al surgimiento de la reclusión mental. 'Vuṭṭhito' significa que, a través de ese doble surgimiento de la reclusión, mediante el surgimiento del flujo vital (bhavaṅga), se une con sus compañeros en la vida santa.

සොප්පසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Soppasutta ha concluido.

8. මච්ඡබන්ධසුත්තවණ්ණනා

8. Explicación del Macchabandhasutta.

18. අට්ඨමෙ [Pg.98] මච්ඡඝාතකන්ති මච්ඡබන්ධං කෙවට්ටං. ඔරබ්භිකාදීසු උරබ්භා වුච්චන්ති එළකා, උරබ්භෙ හන්තීති ඔරබ්භිකො. සූකරිකාදීසුපි එසෙව නයො.

18. En el octavo [sutta], 'macchaghātaka' significa un pescador que captura peces. En palabras como 'orabbhika' (matarife de ovejas), etc., 'urabbha' se refiere a las ovejas; aquel que mata ovejas es un 'orabbhika'. El mismo método se aplica también a 'sūkarika' (matarife de cerdos) y otros.

මච්ඡබන්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Macchabandhasutta ha concluido.

9. පඨමමරණස්සතිසුත්තවණ්ණනා

9. Explicación del primer Maraṇassatisutta.

19. නවමෙ එවංනාමකෙ ගාමෙති නාතිකානාමකං ගාමං නිස්සාය. ද්වින්නං චූළපිතිමහාපිතිපුත්තානං ද්වෙ ගාමා, තෙසු එකස්මිං ගාමෙ. ඤාතීනඤ්හි නිවාසට්ඨානභූතො ගාමො ඤාතිකො, ඤාතිකොයෙව නාතිකො ඤ-කාරස්ස න-කාරාදෙසො ‘‘අනිමිත්තා න නායරෙ’’තිආදීසු (විසුද්ධි. 1.174; සං. නි. අට්ඨ. 1.1.20; ජා. අට්ඨ. 2.2.34) විය. සො කිර ගාමො යෙසං තදා තෙසං පුබ්බපුරිසෙන අත්තනො ඤාතීනං සාධාරණභාවෙන නිවසිතො, තෙන ඤාතිකොති පඤ්ඤායිත්ථ. අථ පච්ඡා ද්වීහි දායාදෙහි ද්විධා විභජිත්වා පරිභුත්තො. ගිඤ්ජකා වුච්චති ඉට්ඨකා, ගිඤ්ජකාහියෙව කතො ආවසථොති ගිඤ්ජකාවසථො. සො හි ආවාසො යථා සුධාපරිකම්මෙන පයොජනං නත්ථි, එවං ඉට්ඨකාහි එව චිනිත්වා ඡාදෙත්වා කතො. තස්මිං කිර පදෙසෙ මත්තිකා සක්ඛරමරුම්පවාලුකාදීහි අසම්මිස්සා කථිනා සණ්හසුඛුමා, තාය කතානි කුලාලභාජනානිපි සිලාමයානි විය දළ්හානි. තස්මා තෙ උපාසකා තාය මත්තිකාය දීඝපුථූ ඉට්ඨකා කාරෙත්වා ඨපෙත්වා ඨපෙත්වා ද්වාරවාතපානකවාටතුලායො සබ්බං දබ්බසම්භාරෙන විනා තාහි ඉට්ඨකාහියෙව පාසාදං කාරෙසුං. තෙන වුත්තං ‘‘ඉට්ඨකාමයෙ පාසාදෙ’’ති.

19. En el noveno [sutta], 'en el pueblo de tal nombre' significa en dependencia del pueblo llamado Nātika. Pertenecía a dos hijos de tíos menores y mayores, en uno de esos dos pueblos. Pues el pueblo que es el lugar de residencia de los parientes (ñāti) es Ñātika, y Nātika es lo mismo que Ñātika, con la sustitución del sonido 'ña' por el sonido 'na', como en 'animittā na nāyare', etc. Se dice que aquel pueblo fue habitado en común por sus antepasados, los parientes de aquellos que vivían allí entonces, por lo que se conocía como Ñātika. Luego, más tarde, fue dividido y poseído en dos partes por dos herederos. 'Giñjakā' significa ladrillo; una vivienda hecha de ladrillos es un 'giñjakāvasatho'. Pues esa vivienda fue construida apilando y techando con ladrillos, de tal manera que no era necesario el uso de enlucido de cal. Se dice que en esa región la arcilla, sin mezcla de guijarros, grava o arena, es dura, suave y fina; las vasijas de alfarero hechas con ella son tan resistentes como si fueran de piedra. Por lo tanto, aquellos laicos hicieron ladrillos largos y anchos con esa arcilla y, tras colocarlos, construyeron un palacio enteramente de ladrillos, sin ningún otro material de construcción, excepto para las hojas de las puertas, ventanas y vigas. Por eso se dice: 'en un palacio hecho de ladrillos'.

රත්තින්දිවන්ති එකරත්තිදිවං. භගවතො සාසනන්ති අරියමග්ගප්පටිවෙධාවහං සත්ථු ඔවාදං. බහු වත මෙ කතං අස්සාති බහු වත මයා අත්තහිතං පබ්බජිතකිච්චං කතං භවෙය්‍ය.

'Rattindivaṃ' significa un día y una noche. 'Bhagavato sāsanaṃ' significa la instrucción del Maestro que conduce a la penetración del noble sendero. 'Bahu vata me kataṃ assa' significa que ciertamente mucho beneficio propio y deber de monje habría sido realizado por mí.

තදන්තරන්ති තත්තකං වෙලං. එකපිණ්ඩපාතන්ති එකං දිවසං යාපනප්පහොනකං පිණ්ඩපාතං. යාව අන්තො පවිට්ඨවාතො බහි නික්ඛමති, බහි නික්ඛන්තවාතො [Pg.99] වා අන්තො පවිසතීති එකස්සෙව පවෙසනික්ඛමො විය වුත්තං, තං නාසිකාවාතභාවසාමඤ්ඤෙනාති දට්ඨබ්බං.

'Tadantaraṃ' significa ese intervalo de tiempo. 'Ekapiṇḍapātaṃ' significa el alimento suficiente para el sustento de un día. Se dice que 'mientras el aire que ha entrado sale, o el aire que ha salido entra', refiriéndose a una sola entrada y salida, lo cual debe entenderse como la generalidad del aire nasal.

පඨමමරණස්සතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del primer Maraṇassatisutta ha concluido.

10. දුතියමරණස්සතිසුත්තවණ්ණනා

10. Explicación del segundo Maraṇassatisutta.

20. දසමෙ නික්ඛන්තෙති වීතිවත්තෙ. පතිගතායාති පච්චාගතාය, සම්පත්තායාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පටිපන්නායා’’ති. සො මමස්ස අන්තරායොති යථාවුත්තා න කෙවලං කාලකිරියාව, මම අතිදුල්ලභං ඛණං ලභිත්වා තස්ස සත්ථුසාසනමනසිකාරස්ස චෙව ජීවිතස්ස ච සග්ගමොක්ඛානඤ්ච අන්තරායො අස්ස, භවෙය්‍යාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘තිවිධො අන්තරායො’’තිආදි. විපජ්ජෙය්‍යාති විපත්තිං ගච්ඡෙය්‍ය. සත්ථකෙන විය අඞ්ගපච්චඞ්ගානං කන්තනකාරකා කායෙ සන්ධිබන්ධනච්ඡෙදකවාතා සත්ථකවාතා. කත්තුකම්‍යතාඡන්දොති නිය්‍යානාවහො කත්තුකම්‍යතාකුසලච්ඡන්දො. පයොගවීරියන්ති භාවනානුයොගවීරියං. න පටිවාති න පටිනිවත්තතීති අප්පටිවානී, අන්තරා වොසානානාපජ්ජනවීරියං. තෙනාහ ‘‘අනුක්කණ්ඨනා අප්පටිසඞ්ඝරණා’’ති.

20. En el décimo [sutta], 'nikkhante' significa transcurrido. 'Patigatāya' significa regresado, es decir, llegado. Por eso dijo: 'paṭipannāya'. 'So mamassa antarāyo' significa que no solo la muerte mencionada sería un obstáculo para la vida, sino también para la atención de la enseñanza del Maestro, habiendo obtenido este momento tan difícil de encontrar, y para los cielos y la liberación. Por eso dijo: 'triple obstáculo', etc. 'Vipajjeyyā' significa que caería en la desgracia. Los 'satthakavātā' (vientos como cuchillos) son vientos que cortan las articulaciones y ligamentos del cuerpo, como si lo hicieran con un cuchillo en los miembros y extremidades. 'Kattukamyatāchando' es el deseo saludable de actuar que conduce a la liberación. 'Payogavīriyaṃ' es el esfuerzo aplicado a la meditación. 'Na paṭivāti' significa que no retrocede, por lo tanto, es 'appaṭivānī', el esfuerzo que no cae en el cese prematuro. Por eso dijo: 'sin desánimo y sin retroceso'.

දුතියමරණස්සතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del segundo Maraṇassatisutta ha concluido.

සාරණීයවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Sāraṇīyavagga ha concluido.

3. අනුත්තරියවග්ගො

3. Capítulo sobre lo Supremo (Anuttariyavaggo).

1-2. සාමකසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. Explicación del Sāmakasutta y otros.

21-22. තතියස්ස පඨමෙ කෙවලකප්පන්ති එත්ථ කෙවල-සද්දො අනවසෙසත්ථො, කප්ප-සද්දො සමන්තභාවත්ථො. තස්මා කෙවලකප්පං පොක්ඛරණියන්ති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. අනවසෙසං ඵරිතුං සමත්ථස්සපි ඔභාසස්ස කෙනචි කාරණෙන එකදෙසඵරණම්පි සියා, අයං පන සබ්බසොව ඵරතීති දස්සෙතුං සමන්තත්ථො කප්ප-සද්දො ගහිතො. අත්තනො ඔභාසෙන ඵරිත්වාති වත්ථාලඞ්කාරසරීරසමුට්ඨිතෙන ඔභාසෙන ඵරිත්වා, චන්දිමා [Pg.100] විය එකොභාසං එකපජ්ජොතං කරිත්වාති අත්ථො. සමනුඤ්ඤොති සම්මදෙව කතමනුඤ්ඤො. තෙනාහ ‘‘සමානචිත්තො’’ති, සමානජ්ඣාසයොති අත්ථො. දුක්ඛං වචො එතස්මින්ති දුබ්බචො, තස්ස කම්මං දොවචස්සං, තස්ස පුග්ගලස්ස අනාදරියවසෙන පවත්තා චෙතනා, තස්ස භාවො අත්ථිතා දොවචස්සතා. අථ වා දොවචස්සමෙව දොවචස්සතා. සා අත්ථතො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති. චෙතනාපධානො හි සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො. චතුන්නං වා ඛන්ධානං අපදක්ඛිණග්ගාහිතාකාරෙන පවත්තානං එතං අධිවචනන්ති වදන්ති. පාපා අස්සද්ධාදයො පුග්ගලා එතස්ස මිත්තාති පාපමිත්තො, තස්ස භාවො පාපමිත්තතා. සාපි අත්ථතො දොවචස්සතා විය දට්ඨබ්බා. යාය හි චෙතනාය පුග්ගලො පාපමිත්තො පාපසම්පවඞ්කො නාම හොති, සා චෙතනා පාපමිත්තතා. චත්තාරොපි වා අරූපිනො ඛන්ධා තදාකාරප්පවත්තා පාපමිත්තතා. දුතියං උත්තානමෙව.

21-22. En el primer [sutta] del tercero, 'kevalakappaṃ': aquí la palabra 'kevala' tiene el sentido de 'sin resto' (totalidad), y la palabra 'kappa' tiene el sentido de 'en todas partes'. Por lo tanto, el significado de 'kevalakappaṃ pokkharaṇiyaṃ' debe entenderse así. Aunque una luz sea capaz de difundirse totalmente, por alguna razón podría difundirse solo en una parte; pero para mostrar que esta se difunde por todas partes, se utiliza la palabra 'kappa' en el sentido de totalidad. 'Attano obhāsena pharitvā' significa habiendo difundido con el resplandor surgido del cuerpo, los ornamentos y las vestiduras; el significado es habiéndolo convertido en un solo resplandor, una sola antorcha, como la luna. 'Samanuñño' significa plenamente complacido. Por eso dijo: 'samānacitto', que significa de igual disposición. 'Dubbaco' es aquel cuyas palabras son difíciles; su acción es 'dovacassaṃ' (obstinacia), la intención que actúa por falta de respeto hacia esa persona; su estado es 'dovacassatā'. O bien, 'dovacassatā' es simplemente la obstinacia. En cuanto a su esencia, esto pertenece al agregado de las formaciones (saṅkhārakkhandho). Pues el agregado de las formaciones es predominantemente volitivo. Dicen también que este es un nombre para los cuatro agregados que actúan de manera desfavorable. 'Pāpamitto' es la persona cuyos amigos son personas malvadas, carentes de fe, etc.; su estado es 'pāpamittatā'. Esta también debe verse, en esencia, como la obstinacia. Pues la voluntad por la cual una persona es llamada 'amigo de lo malvado' o 'asociado con lo malvado' es la 'pāpamittatā'. O bien, los cuatro agregados inmateriales que actúan de esa manera son la 'pāpamittatā'. El segundo [sutta] es de significado evidente.

සාමකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Sāmakasutta y otros ha concluido.

3. භයසුත්තවණ්ණනා

3. Explicación del Bhayasutta.

23. තතියෙ සම්භවති ජාතිමරණං එතෙනාති සම්භවො, උපාදානන්ති ආහ ‘‘ජාතියා ච මරණස්ස ච සම්භවෙ පච්චයභූතෙ’’ති. අනුපාදාති අනුපාදාය. තෙනාහ ‘‘අනුපාදියිත්වා’’ති. ජාතිමරණානි සම්මා ඛීයන්ති එත්ථාති ජාතිමරණසඞ්ඛයො, නිබ්බානන්ති ආහ ‘‘ජාතිමරණානං සඞ්ඛයසඞ්ඛාතෙ නිබ්බානෙ’’ති. සබ්බදුක්ඛං උපච්චගුන්ති සකලම්පි වට්ටදුක්ඛං අතික්කන්තා චරිමචිත්තනිරොධෙන වට්ටදුක්ඛලෙසස්සපි අසම්භවතො.

23. En el tercer término, 'sambhavo' se refiere a aquello a través de lo cual ocurren el nacimiento y la muerte; de ahí que se diga 'apego' (upādāna), con la explicación: 'siendo la condición para el origen del nacimiento y la muerte'. 'Anupādā' significa sin apego. Por ello dice: 'sin aferrarse'. 'Jātimaraṇasaṅkhayo' es aquello en lo cual el nacimiento y la muerte se agotan completamente, refiriéndose al Nibbāna; por eso dice: 'en el Nibbāna, que es conocido como el agotamiento del nacimiento y la muerte'. 'Sabbadukkhaṃ upaccagu' significa que han superado todo el sufrimiento del ciclo (vaṭṭadukkha) en su totalidad, debido a que, con el cese de la última conciencia, no es posible ni siquiera un rastro de sufrimiento en el ciclo.

භයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Bhaya Sutta ha terminado.

4. හිමවන්තසුත්තවණ්ණනා

4. Explicación del Himavanta Sutta

24. චතුත්ථෙ සමාපත්තිකුසලො හොතීති සමාපජ්ජනකුසලො හොති. තෙනාහ ‘‘සමාපජ්ජිතුං කුසලො’’ති. තත්ථ අන්තොගතහෙතුඅත්ථො ඨිති-සද්දො, තස්මා ඨපනකුසලොති අත්ථොති ආහ ‘‘සමාධිං ඨපෙතුං සක්කොතීති අත්ථො’’ති. තත්ථ ඨපෙතුං සක්කොතීති සත්තට්ඨඅච්ඡරාමත්තං [Pg.101] ඛණං ඣානං ඨපෙතුං සක්කොති අධිට්ඨානවසිභාවස්ස නිප්ඵාදිතත්තා. යථාපරිච්ඡෙදෙනාති යථාපරිච්ඡින්නකාලෙන. වුට්ඨාතුං සක්කොති වුට්ඨානවසිභාවස්ස නිප්ඵාදිතත්තා. කල්ලං සඤ්ජාතං අස්සාති කල්ලිතං, තස්මිං කල්ලිතෙ කල්ලිතභාවෙ කුසලො කල්ලිතකුසලො. හාසෙතුං තොසෙතුං සම්පහංසෙතුං. කල්ලං කාතුන්ති සමාධානස්ස පටිපක්ඛධම්මානං දූරීකරණෙන සහකාරීකාරණානඤ්ච සමප්පධානෙන සමාපජ්ජනෙ චිත්තං සමත්ථං කාතුං. සමාධිස්ස ගොචරකුසලොති සමාධිස්මිං නිප්ඵාදෙතබ්බෙ තස්ස ගොචරෙ කම්මට්ඨානසඤ්ඤිතෙ පවත්තිට්ඨානෙ භික්ඛාචාරගොචරෙ සතිසම්පජඤ්ඤයොගතො කුසලො ඡෙකො. තෙනාහ ‘‘සමාධිස්ස අසප්පායෙ අනුපකාරකෙ ධම්මෙ වජ්ජෙත්වා’’තිආදි. පඨමජ්ඣානාදිසමාධිං අභිනීහරිතුන්ති පඨමජ්ඣානාදිසමාධිං විසෙසභාගියතාය අභිනීහරිතුං උපනෙතුං.

24. En el cuarto, 'samāpattikusalo hoti' significa que es experto en entrar en los estados meditativos. Por ello dice: 'hábil en entrar'. En ese contexto, la palabra 'ṭhiti' (permanencia) tiene el sentido de la causa interna; por lo tanto, el sentido es que es experto en mantener [la meditación], por eso dice: 'el significado es que es capaz de mantener el samādhi'. Allí, 'ser capaz de mantener' significa que es capaz de mantener el jhāna por un momento equivalente a siete u ocho chasquidos de dedos, debido a haber perfeccionado el dominio de la determinación (adhiṭṭhānavasī). 'Yathāparicchedena' significa según el tiempo determinado. 'Vuṭṭhātuṃ sakkoti' significa que es capaz de emerger debido a haber perfeccionado el dominio de la emergencia (vuṭṭhānavasī). Aquello que es apto o saludable se llama 'kallita'; aquel que es experto en esa aptitud o estado saludable es 'kallitakusalo'. Significa regocijar, deleitar y alegrar profundamente. 'Kallaṃ kātuṃ' significa ser capaz de preparar la mente para entrar en meditación, eliminando los estados opuestos a la concentración y aplicando las causas cooperantes. 'Samādhissa gocarakusalo' significa ser experto en el campo de acción en el que se debe perfeccionar el samādhi, es decir, ser diestro a través de la unión de la atención y la plena conciencia en el lugar de práctica llamado objeto de meditación (kammaṭṭhāna) y en el campo de acción de la colecta de limosnas. Por ello dice: 'evitando los estados desfavorables y no beneficiosos para el samādhi', etc. 'Paṭhamajjhānādisamādhiṃ abhinīharituṃ' significa dirigir o conducir el samādhi, empezando por el primer jhāna, hacia estados superiores.

හිමවන්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Himavanta Sutta ha terminado.

5. අනුස්සතිට්ඨානසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Anussatiṭṭhāna Sutta

25. පඤ්චමෙ අනුස්සතිකාරණානීති අනුස්සතියො එව දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකාදිහිතසුඛානං හෙතුභාවතො කාරණානි. නික්ඛන්තන්ති නිස්සටං. මුත්තන්ති විස්සට්ඨං. වුට්ඨිතන්ති අපෙතං. සබ්බමෙතං වික්ඛම්භනමෙව සන්ධාය වදති. ගෙධම්හාති පඤ්චකාමගුණතො. ඉදම්පීති බුද්ධානුස්සතිවසෙන ලද්ධං උපචාරජ්ඣානමාහ. ආරම්මණං කරිත්වාති පච්චයං කරිත්වා, පාදකං කත්වාති අත්ථො.

25. En el quinto, 'anussatikāraṇāni' se refiere a las recordaciones mismas como causas, debido a que son la fuente del bienestar y la felicidad tanto en esta vida como en las futuras. 'Nikkhantaṃ' significa salido de. 'Muttaṃ' significa liberado de. 'Vuṭṭhitaṃ' significa alejado de. Todo esto se dice con referencia únicamente al abandono por supresión (vikkhambhana). 'Gedhamhā' significa de los cinco hilos del placer sensorial. 'Idampīti' se refiere al jhāna de acceso (upacārajjhāna) obtenido mediante la recordación del Buddha. 'Ārammaṇaṃ karitvā' significa tomándolo como condición, con el sentido de 'haciéndolo la base'.

අනුස්සතිට්ඨානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Anussatiṭṭhāna Sutta ha terminado.

6. මහාකච්චානසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Mahākaccāna Sutta

26. ඡට්ඨෙ සම්බාධෙති වා තණ්හාසංකිලෙසාදීනං සම්පීළෙ සඞ්කරෙ ඝරාවාසෙ. ඔකාසා වුච්චන්තීති මග්ගඵලසුඛාධිගමාය ඔකාසභාවතො ඔකාසාති වුච්චන්ති. ඔකාසාධිගමොති ලොකුත්තරධම්මස්ස අධිගමාය අධිගන්තබ්බඔකාසො. විසුජ්ඣනත්ථායාති රාගාදීහි මලෙහි අභිජ්ඣාවිසමලොභාදීහි [Pg.102] ච උපක්කිලිට්ඨචිත්තානං විසුද්ධත්ථාය. සා පනායං චිත්තස්ස විසුද්ධි සිජ්ඣමානා යස්මා සොකාදීනං අනුපාදාය සංවත්තති, තස්මා වුත්තං ‘‘සොකපරිදෙවානං සමතික්කමායා’’තිආදි. තත්ථ සොචනං ඤාතිබ්‍යසනාදිනිමිත්තං චෙතසො සන්තාපො අන්තොතාපො අන්තොනිජ්ඣානං සොකො, ඤාතිබ්‍යසනාදිනිමිත්තමෙව සොචිකතා. ‘‘කහං එකපුත්තකා’’තිආදිනා (ම. නි. 2.353-354; සං. නි. 2.63) පරිදෙවනවසෙන ලපනං පරිදෙවො. සමතික්කමනත්ථායාති පහානාය. ආයතිං අනුප්පජ්ජනඤ්හි ඉධ සමතික්කමො. දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමායාති කායිකදුක්ඛස්ස ච චෙතසිකදොමනස්සස්ස චාති ඉමෙසං ද්වින්නං අත්ථඞ්ගමාය, නිරොධායාති අත්ථො. ඤායති නිච්ඡයෙන කමති නිබ්බානං, තං වා ඤායති පටිවිජ්ඣති එතෙනාති ඤායො, අරියමග්ගො. ඉධ පන සහ පුබ්බභාගෙන අරියමග්ගො ගහිතොති ආහ ‘‘සහවිපස්සනකස්ස මග්ගස්ස අධිගමනත්ථායා’’ති. අපච්චයපරිනිබ්බානස්සාති අනුපාදිසෙසනිබ්බානං සන්ධාය වදති. පච්චයවසෙන අනුප්පන්නං අසඞ්ඛතං අමතධාතුමෙව. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

26. En el sexto, 'sambādhe' se refiere a la opresión y confusión debidas al deseo, las impurezas, etc., en la vida de hogar. 'Okāsā vuccantīti' se llaman espacios porque son el lugar para el logro de la felicidad del sendero y el fruto. 'Okāsādhigamo' es el espacio que debe ser alcanzado para el logro del Dhamma supramundano. 'Visujjhanatthāya' significa para la purificación de las mentes manchadas por las impurezas de la pasión, etc., y por la codicia y el deseo ilícito, etc. Dado que esta purificación de la mente, cuando se logra, conduce a la ausencia de apego por la aflicción, etc., se dice: 'para superar el pesar y el lamento', etc. Allí, 'soko' es el pesar, el ardor de la mente, el ardor interno y la combustión interna causada por la pérdida de familiares, etc.; es el estado de estar afligido. 'Paridevo' es el lamento a través de gemidos como '¿dónde está mi único hijo?', etc. 'Samatikkamanatthāya' significa para el abandono; pues aquí, 'superar' significa que no surjan en el futuro. 'Dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāyā' significa para la desaparición tanto del sufrimiento corporal como del pesar mental; el sentido es para su cesación. 'Ñāyo' es el Noble Sendero, porque se conoce (ñāyati) y se entra con certeza al Nibbāna, o porque a través de él se comprende el Nibbāna. Aquí, sin embargo, se toma el Noble Sendero junto con la fase previa; por eso dice: 'para el logro del sendero junto con la visión cabal (vipassanā)'. 'Apaccayaparinibbānassa' se dice con referencia al Nibbāna sin resto de combustible (anupādisesa-nibbāna). Es el elemento inmortal, lo incondicionado (asaṅkhata), que no ha surgido mediante condiciones. El resto es claro en este contexto.

මහාකච්චානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Mahākaccāna Sutta ha terminado.

7. පඨමසමයසුත්තවණ්ණනා

7. Explicación del Paṭhama Samaya Sutta

27. සත්තමෙ වඩ්ඪෙතීති මනසො විවට්ටනිස්සිතං වඩ්ඪිං ආවහති. මනොභාවනීයොති වා මනසා භාවිතො සම්භාවිතො. යඤ්ච ආවජ්ජතො මනසි කරොතො චිත්තං විනීවරණං හොති. ඉමස්මිං පක්ඛෙ කම්මසාධනො සම්භාවනත්ථො භාවනීය-සද්දො. ‘‘ථිනමිද්ධවිනොදනකම්මට්ඨාන’’න්ති වත්වා තදෙව විභාවෙන්තො ‘‘ආලොකසඤ්ඤං වා’’තිආදිමාහ. වීරියාරම්භවත්ථුආදීනං වාති එත්ථ ආදි-සද්දෙන ඉධ අවුත්තානං අතිභොජනෙ නිමිත්තග්ගාහාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘ඡ ධම්මා ථිනමිද්ධස්ස පහානාය සංවත්තන්ති අතිභොජනෙ නිමිත්තග්ගාහො, ඉරියාපථසම්පරිවත්තනතා, ආලොකසඤ්ඤාමනසිකාරො, අබ්භොකාසවාසො, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථා’’ති (ඉතිවු. අට්ඨ. 111). අන්තරායසද්දපරියායො ඉධ අන්තරා-සද්දොති ආහ ‘‘අනන්තරායෙනා’’ති.

27. En el séptimo, 'vaḍḍheti' significa que produce un crecimiento basado en la evolución de la mente. 'Manobhāvanīyo' significa alguien que ha sido desarrollado o estimado por la mente. También, aquello que, al ser advertido y traído a la mente, hace que la mente se libere de los obstáculos. En este sentido, la palabra 'bhāvanīya' tiene un significado de estima y es un sustantivo de acción. Habiendo dicho 'el objeto de meditación para disipar la pereza y la torpeza (thinamiddha)', explica lo mismo diciendo 'la percepción de la luz', etc. En 'vīriyārambhavatthuādīnaṃ', la palabra 'ādi' (etcétera) debe entenderse que incluye factores no mencionados aquí, como el comer en exceso y el tomar señales [inapropiadas]. Pues se ha dicho: 'Seis cosas conducen al abandono de la pereza y la torpeza: el no comer en exceso, el cambio de posturas, la atención a la percepción de la luz, vivir al aire libre, la buena amistad y la conversación adecuada'. La palabra 'antarā' aquí es sinónimo de obstáculo; por eso dice: 'sin obstáculos'.

පඨමසමයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Paṭhama Samaya Sutta ha terminado.

8. දුතියසමයසුත්තවණ්ණනා

8. Explicación del Dutiya Samaya Sutta

28. අට්ඨමෙ [Pg.103] මණ්ඩලසණ්ඨානමාළසඞ්ඛෙපෙන කතා භොජනසාලා මණ්ඩලමාළාති අධිප්පෙතාති ආහ ‘‘භොජනසාලායා’’ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

28. En el octavo, 'maṇḍalamāḷā' se refiere a un comedor construido de forma abreviada en forma circular; por eso dice: 'en el comedor'. El resto es fácil de comprender.

දුතියසමයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Dutiya Samaya Sutta ha terminado.

9. උදායීසුත්තවණ්ණනා

9. Explicación del Udāyī Sutta

29. නවමෙ දිට්ඨධම්මො වුච්චති පච්චක්ඛො අත්තභාවොති ආහ ‘‘ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ’’ති. සුඛවිහාරත්ථායාති නික්කිලෙසතාය නිරාමිසෙන සුඛෙන විහාරත්ථාය. ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරොතීති සූරියචන්දපජ්ජොතමණිඋක්කාවිජ්ජුආදීනං ආලොකො දිවා රත්තිඤ්ච උපලද්ධො, යථාලද්ධවසෙනෙව ආලොකං මනසි කරොති, චිත්තෙ ඨපෙති. තථා ච නං මනසි කරොති, යථාස්ස සුභාවිතාලොකකසිණස්ස විය කසිණාලොකො යථිච්ඡකං යාවදිච්ඡකඤ්ච සො ආලොකො රත්තියං උපතිට්ඨති. යෙන තත්ථ දිවාසඤ්ඤං ඨපෙති, දිවාරිව විගතථිනමිද්ධො හොති. තෙනාහ ‘‘යථා දිවා තථා රත්ති’’න්ති. දිවාති සඤ්ඤං ඨපෙතීති වුත්තනයෙන මනසි කත්වා දිවාරිව සඤ්ඤං උප්පාදෙති. යථානෙන දිවා…පෙ… තථෙව තං මනසි කරොතීති යථානෙන දිවා උපලද්ධො සූරියාලොකො, එවං රත්තිම්පි දිවා දිට්ඨාකාරෙනෙව තං ආලොකං මනසි කරොති. යථා චනෙන රත්තිං…පෙ… මනසි කරොතීති යථා රත්තියං චන්දාලොකො උපලද්ධො, එවං දිවාපි රත්තිං දිට්ඨාකාරෙනෙව තං ආලොකං මනසි කරොති, චිත්තෙ ඨපෙති. විවටෙනාති ථිනමිද්ධෙන අපිහිතත්තා විවටෙන. අනොනද්ධෙනාති අසඤ්ඡාදිතෙන. සහොභාසකන්ති සඤ්ඤාණොභාසං. දිබ්බචක්ඛුඤාණං රූපගතස්ස දිබ්බස්ස ඉතරස්ස ච දස්සනට්ඨෙන ඉධ ඤාණදස්සනන්ති අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘දිබ්බචක්ඛුසඞ්ඛාතස්සා’’තිආදි.

29. En el noveno, se dice 'visto en esta vida' (diṭṭhadhammo) para referirse a la existencia perceptible; por eso dice 'en esta misma existencia'. 'Para una morada de felicidad' significa para una morada de felicidad mundana libre de impurezas. 'Atiende a la percepción de la luz' significa que la luz del sol, la luna, las lámparas, las joyas, las antorchas, los relámpagos, etc., se percibe tanto de día como de noche; tal como se obtiene la luz, así se atiende a ella, se establece en la mente. Y así se atiende a ella, de modo que esa luz permanezca por la noche a voluntad y tanto tiempo como se desee, como la luz de un kasiṇa de luz bien desarrollado. Por medio de esto, establece la percepción del día allí, quedando libre del letargo y la somnolencia como si fuera de día. Por eso dice 'así como de día, así por la noche'. 'Establece la percepción de día' significa que, habiendo atendido de la manera mencionada, surge la percepción como si fuera de día. 'Tal como por el día... del mismo modo atiende a ello' significa que tal como la luz del sol se percibe por el día, así también por la noche atiende a esa luz exactamente como se vio por el día. 'Y tal como por la noche... atiende a ello' significa que tal como la luz de la luna se percibe por la noche, así también por el día atiende a esa luz exactamente como se vio por la noche, y la establece en la mente. 'Abierto' significa que no está cubierto por el letargo y la somnolencia. 'No envuelto' significa no oculto. 'Con resplandor' significa con el resplandor de la percepción. Con respecto al conocimiento y la visión, se refiere aquí al conocimiento del ojo divino (dibbacakkhuñāṇa), con el fin de ver formas tanto divinas como comunes; por eso dice 'lo que se conoce como el ojo divino', etc.

උද්ධං ජීවිතපරියාදානාති ජීවිතක්ඛයතො උපරි මරණතො පරං. සමුග්ගතෙනාති උට්ඨිතෙන. ධුමාතත්තාති උද්ධං උද්ධං ධුමාතත්තා සූනත්තා[Pg.104]. සෙතරත්තෙහි විපරිභින්නං විමිස්සිතං නීලං, පුරිමවණ්ණවිපරිණාමභූතං වා නීලං විනීලං, විනීලමෙව විනීලකන්ති ක-කාරෙන පදවඩ්ඪනමාහ අනත්ථන්තරතො යථා ‘‘පීතකං ලොහිතක’’න්ති. පටිකූලත්තාති ජිගුච්ඡනීයත්තා. කුච්ඡිතං විනීලං විනීලකන්ති කුච්ඡනත්ථො වා අයං ක-කාරොති දස්සෙතුං වුත්තං යථා ‘‘පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡතී’’ති (දී. නි. 3.316; අ. නි. 5.213). පරිභින්නට්ඨානෙහි කාකධඞ්කාදීහි. විස්සන්දමානං පුබ්බන්ති විස්සවන්තපුබ්බං, තහං තහං පග්ඝරන්තපුබ්බන්ති අත්ථො. තථාභාවන්ති විස්සන්දමානපුබ්බතං.

'Más allá del agotamiento de la vida' significa después del fin de la vida, después de la muerte. 'Hinchado' significa levantado. 'Inflamado' significa inflamado hacia arriba, hinchado. 'Vinīla' es el azul mezclado con blanco y rojo que resulta alterado, o el azul que se ha transformado del color anterior; se dice 'vinīlaka' con el sufijo 'ka' para alargar la palabra sin cambiar el significado, como en 'pītaka' (amarillento) o 'lohitaka' (rojizo). Por ser repulsivo, es algo repugnante. Para mostrar que 'vinīlaka' significa algo despreciablemente azulado, se añade el sufijo 'ka', como en la frase 'una mala reputación (pāpako kittisaddo) se difunde'. 'Por cuervos, halcones, etc.' en los lugares desgarrados. 'Pus que fluye' significa pus que mana, es decir, pus que gotea aquí y allá. 'Ese estado' se refiere al estado de pus que fluye.

සො භික්ඛූති යො ‘‘පස්සෙය්‍ය සරීරං සීවථිකාය ඡඩ්ඩිත’’න්ති වුත්තො, සො භික්ඛු. උපසංහරති සදිසතං. අයම්පි ඛොතිආදි උපසංහරණාකාරදස්සනං. ආයූති රූපජීවිතින්ද්‍රියං. අරූපජීවිතින්ද්‍රියං පනෙත්ථ විඤ්ඤාණගතිකමෙව. උස්මාති කම්මජතෙජො. එවංපූතිකසභාවොති එවං අතිවිය පූතිසභාවො ආයුආදිවිගමෙ වියාති අධිප්පායො. එදිසො භවිස්සතීති එවංභාවීති ආහ ‘‘එවමෙවං උද්ධුමාතාදිභෙදො භවිස්සතී’’ති.

'Ese monje' se refiere a aquel de quien se dijo 'podría ver un cuerpo arrojado en un cementerio'. 'Compara la similitud' significa que hace una comparación. 'Esto también' es la forma de mostrar la comparación. 'Vida' (āyu) es la facultad vital de la forma (rūpajīvitindriya). La facultad vital de lo informe (arūpajīvitindriya) en este contexto sigue el curso de la conciencia. 'Calor' (usmā) es el calor nacido del kamma. 'De tal naturaleza pútrida' significa que tiene una naturaleza extremadamente pútrida, igual que cuando desaparecen la vida y los demás factores. 'Así será' significa que llegará a ser así; por eso dice 'exactamente así llegará a estar hinchado y demás'.

ලුඤ්චිත්වා ලුඤ්චිත්වාති උප්පාටෙත්වා උප්පාටෙත්වා. සෙසාවසෙසමංසලොහිතයුත්තන්ති සබ්බසො අක්ඛාදිතත්තා තහං තහං සෙසෙන අප්පාවසෙසෙන මංසලොහිතෙන යුත්තං. අඤ්ඤෙන හත්ථට්ඨිකන්ති අවිසෙසෙන හත්ථට්ඨිකානං විප්පකිණ්ණතා ජොතිතාති අනවසෙසතො තෙසං විප්පකිණ්ණතං දස්සෙන්තො ‘‘චතුසට්ඨිභෙදම්පී’’තිආදිමාහ. තෙරොවස්සිකානීති තිරොවස්සගතානි. තානි පන සංවච්ඡරං වීතිවත්තානි හොන්තීති ආහ ‘‘අතික්කන්තසංවච්ඡරානී’’ති. පුරාණතාය ඝනභාවවිගමෙන විචුණ්ණතා ඉධ පූතිභාවො. සො යථා හොති, තං දස්සෙන්තො ‘‘අබ්භොකාසෙ’’තිආදිමාහ. අනෙකධාතූනන්ති චක්ඛුධාතුආදීනං, කාමධාතුආදීනං වා. සතියා ච ඤාණස්ස ච අත්ථායාති ‘‘අභික්කන්තෙ පටික්කන්තෙ සම්පජානකාරී හොතී’’තිආදිනා (දී. නි. 1.214; 2.376; ම. නි. 1.109) වුත්තාය සත්තට්ඨානිකාය සතියා චෙව තංසම්පයුත්තඤාණස්ස ච අත්ථාය.

'Habiendo arrancado repetidamente' significa habiendo extraído una y otra vez. 'Provisto de restos de carne y sangre' significa que, al no haber sido devorado por completo, está provisto aquí y allá de una pequeña cantidad de restos de carne y sangre. 'En un lugar un hueso de la mano' indica que los huesos de la mano están esparcidos sin distinción; mostrando que están esparcidos por completo, dice 'incluso los sesenta y cuatro fragmentos', etc. 'De más de un año' significa que han pasado más de un año. Por eso dice 'años transcurridos'. Debido a la antigüedad y a la pérdida de solidez, la pulverización aquí es el estado de putrefacción. Para mostrar cómo sucede eso, dice 'al aire libre', etc. 'De los muchos elementos' se refiere a los elementos del ojo, etc., o a los elementos de la esfera del deseo. 'Para el propósito de la atención y el conocimiento' significa para el propósito de la atención en sus siete aspectos, mencionada en pasajes como 'actúa con plena conciencia al avanzar y al retroceder', y del conocimiento asociado con ella.

උදායීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Udāyī Sutta ha terminado.

10. අනුත්තරියසුත්තවණ්ණනා

10. Explicación del Anuttariya Sutta

30. දසමෙ [Pg.105] නිහීනන්ති ලාමකං, කිලිට්ඨං වා. ගාමවාසිකානන්ති බාලානං. පුථුජ්ජනානං ඉදන්ති පොථුජ්ජනිකං. තෙනාහ ‘‘පුථුජ්ජනානං සන්තක’’න්ති, පුථුජ්ජනෙහි සෙවිතබ්බත්තා තෙසං සන්තකන්ති වුත්තං හොති. අනරියන්ති න නිද්දොසං. නිද්දොසට්ඨො හි අරියට්ඨො. තෙනාහ ‘‘න උත්තමං න පරිසුද්ධ’’න්ති. අරියෙහි වා න සෙවිතබ්බන්ති අනරියං. අනත්ථසංහිතන්ති දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකාදිවිවිධවිපුලානත්ථසහිතං. තාදිසඤ්ච අත්ථසන්නිස්සිතං න හොතීති ආහ ‘‘න අත්ථසන්නිස්සිත’’න්ති. න වට්ටෙ නිබ්බින්දනත්ථායාති චතුසච්චකම්මට්ඨානාභාවතො. අසති පන වට්ටෙ නිබ්බිදාය විරාගාදීනං අසම්භවොයෙවාති ආහ ‘‘න විරාගායා’’තිආදි.

30. En el décimo, 'inferior' significa bajo o impuro. 'De los aldeanos' significa de los necios. 'Esto de los hombres comunes' significa mundano. Por eso dice 'perteneciente a los hombres comunes'; se dice que les pertenece porque debe ser practicado por los hombres comunes. 'No noble' significa que no está libre de falta. Pues el significado de noble (ariya) es el de estar libre de falta. Por eso dice 'ni supremo ni purificado'. O bien, 'no noble' significa que no debe ser practicado por los nobles. 'No conectado con el bienestar' significa conectado con diversas y abundantes desventajas en esta vida y en las futuras. Y puesto que tal cosa no se basa en el beneficio, dice 'no basado en el beneficio'. 'No para el desencanto con el ciclo de renacimientos' se dice por la ausencia de los temas de meditación sobre las cuatro verdades. Pero cuando no hay desencanto con el ciclo, es imposible que surjan el desapasionamiento y demás; por eso dice 'no para el desapasionamiento', etc.

අනුත්තමං අනුත්තරියන්ති ආහ ‘‘එතං අනුත්තර’’න්ති. හත්ථිස්මින්ති නිමිත්තත්ථෙ භුම්මන්ති ආහ ‘‘හත්ථිනිමිත්තං සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. හත්ථිවිසයත්තා හත්ථිසන්නිස්සිතත්තා ච හත්ථිසිප්පං ‘‘හත්ථී’’ති ගහෙත්වා ‘‘හත්ථිස්මිම්පි සික්ඛතී’’ති වුත්තං. තස්මා හත්ථිසිප්පෙ සික්ඛතීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො.

'Insuperable es la excelencia' (anuttariya); por eso dice 'esto es insuperable'. En 'con respecto al elefante' (hatthismiṃ), el caso locativo tiene un sentido de causa u objeto; por eso dice 'debe entrenarse el signo del elefante'. Debido a que es el dominio de los elefantes y depende de los elefantes, se toma el arte de la domesticación de elefantes como 'elefante' y se dice 'se entrena con respecto al elefante'. Por lo tanto, el significado aquí debe entenderse como 'se entrena en el arte de los elefantes'. Este mismo método se aplica también a los demás términos.

ලිඞ්ගබ්‍යත්තයෙන විභත්තිබ්‍යත්තයෙන පාරිචරියෙති වුත්තන්ති ආහ ‘‘පාරිචරියාය පච්චුපට්ඨිතා’’ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

En la expresión 'pāricariye' (en el servicio), se dice con un intercambio de género y de caso; por eso dice 'establecido para el servicio' (pāricariyāya paccupaṭṭhitā). El resto aquí es fácil de entender.

අනුත්තරියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Anuttariya Sutta ha terminado.

අනුත්තරියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Anuttariyavagga ha terminado.

4. දෙවතාවග්ගො

4. Capítulo de las Deidades

1-4. සෙඛසුත්තාදිවණ්ණනා

1-4. Explicación del Sekha Sutta y otros

31-34. චතුත්ථස්ස පඨමෙ සෙඛානං පටිලද්ධගුණස්ස පරිහානි නාම නත්ථීති ආහ ‘‘උපරූපරිගුණපරිහානායා’’ති, උපරූපරිලද්ධබ්බානං මග්ගඵලානං පරිහානාය අනුප්පාදායාති අත්ථො. තතියාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

31-34. En el primero del cuarto vagga, se dice que no existe tal cosa como la pérdida de las cualidades alcanzadas por los que están en formación (sekhas); por eso dice 'para la no disminución de las cualidades superiores y más elevadas', lo que significa para la no disminución y el no surgimiento de los caminos y frutos que aún deben alcanzarse más allá. El tercero y los siguientes tienen un significado claro.

සෙඛසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Sekha Sutta y otros ha terminado.

5. විජ්ජාභාගියසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Vijjābhāgiya Sutta.

35. පඤ්චමෙ [Pg.106] සම්පයොගවසෙන විජ්ජං භජන්ති, සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයසම්පයුත්තඅත්ථිඅවිගතාදිපච්චයවසෙන තාය සහ එකීභාවං ගච්ඡන්තීති විජ්ජාභාගියා. අථ වා විජ්ජාභාගෙ විජ්ජාකොට්ඨාසෙ වත්තන්ති විජ්ජාසභාගතාය තදෙකදෙසෙ විජ්ජාකොට්ඨාසෙ පවත්තන්තීති විජ්ජාභාගියා. තත්ථ විපස්සනාඤාණං, මනොමයිද්ධි, ඡ අභිඤ්ඤාති අට්ඨ විජ්ජා. පුරිමෙන අත්ථෙන තාහි සම්පයුත්තධම්මා විජ්ජාභාගියා. පච්ඡිමෙන අත්ථෙන තාසු යා කාචි එකාව විජ්ජා විජ්ජා, සෙසා විජ්ජාභාගියා. එවං විජ්ජාපි විජ්ජාය සම්පයුත්තධම්මාපි ‘‘විජ්ජාභාගියා’’ත්වෙව වෙදිතබ්බා. ඉධ පන විපස්සනාඤාණසම්පයුත්තා සඤ්ඤාව විජ්ජාභාගියාති ආගතා, සඤ්ඤාසීසෙන සෙසසම්පයුත්තධම්මාපි වුත්තා එවාති දට්ඨබ්බං. අනිච්චානුපස්සනාඤාණෙති අනිච්චානුපස්සනාඤාණෙ නිස්සයපච්චයභූතෙ උප්පන්නසඤ්ඤා, තෙන සහගතාති අත්ථො. සෙසෙසුපි එසෙව නයො.

35. En el quinto discurso, se dice 'vijjābhāgiyā' (conducentes al conocimiento) porque cultivan el conocimiento (vijjā) mediante la asociación (sampayoga), integrándose con él por medio de condiciones tales como la de co-nacimiento, reciprocidad, apoyo, asociación, presencia, no-desaparición, etc. O bien, se llaman 'vijjābhāgiyā' porque operan en la sección del conocimiento (vijjābhāge), existiendo en una parte del conocimiento debido a su similitud con él. En este contexto, el conocimiento de la visión cabal (vipassanāñāṇa), el poder mental (manomayiddhi) y los seis conocimientos directos (abhiññā) constituyen los ocho tipos de conocimiento. Según el primer significado, los estados mentales asociados con ellos son 'vijjābhāgiyā'. Según el último significado, cualquier conocimiento individual entre ellos es 'vijjā', y el resto son 'vijjābhāgiyā'. Así, debe entenderse que tanto el conocimiento mismo como los estados asociados a él son 'vijjābhāgiyā'. Sin embargo, aquí se menciona que la percepción (saññā) asociada con el conocimiento de la visión cabal es 'vijjābhāgiyā'; debe entenderse que mediante la mención de la percepción como principal, también se mencionan los demás estados asociados. 'En el conocimiento de la contemplación de la impermanencia' significa la percepción surgida teniendo como condición de apoyo el conocimiento de la contemplación de la impermanencia, es decir, que lo acompaña. El mismo método se aplica a los demás.

විජ්ජාභාගියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Vijjābhāgiya Sutta.

6. විවාදමූලසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Vivādamūla Sutta

36. ඡට්ඨෙ කොධනොති කුජ්ඣනසීලො. යස්මා සො අප්පහීනකොධතාය අධිගතකොධො නාම හොති, තස්මා ‘‘කොධෙන සමන්නාගතො’’ති ආහ. උපනාහො එතස්ස අත්ථීති උපනාහී, උපනය්හනසීලොති වා උපනාහී. විවාදො නාම උප්පජ්ජමානො යෙභුය්‍යෙන පඨමං ද්වින්නං වසෙන උප්පජ්ජතීති වුත්තං ‘‘ද්වින්නං භික්ඛූනං විවාදො’’ති. සො පන යථා බහූනං අනත්ථාවහො හොති, තං නිදස්සනමුඛෙන නිදස්සෙන්තො ‘‘කථ’’න්තිආදිමාහ. අබ්භන්තරපරිසායාති පරිසබ්භන්තරෙ.

36. En el sexto, 'iracundo' (kodhano) significa de naturaleza colérica. Dado que posee una ira no abandonada, se dice que está 'poseído por la ira'. 'Rencoroso' (upanāhī) significa que tiene rencor o es propenso a guardar rencor. Respecto a la 'disputa' (vivādo), se dice que 'surge una disputa entre dos monjes' porque generalmente surge primero entre dos personas. Para mostrar cómo esto acarrea perjuicio para muchos, se dice '¿cómo?', etc. 'Dentro de la asamblea' (abbhantaraparisāya) significa en el seno del grupo.

ගුණමක්ඛනාය පවත්තොපි අත්තනො කාරකං ගූථෙන පහරන්තිං ගූථො විය පඨමතරං මක්ඛෙතීති මක්ඛො, සො එතස්ස අත්ථීති මක්ඛී. පළාසතීති පළාසො, පරස්ස ගුණෙ ඩංසිත්වා විය අපනෙතීති අත්ථො. සො එතස්ස අත්ථීති පළාසී. පළාසී පුග්ගලො හි දුතියස්ස ධුරං න දෙති, සමං හරිත්වා අතිවදති. තෙනාහ ‘‘යුගග්ගාහලක්ඛණෙන පළාසෙන සමන්නාගතො’’ති. ඉස්සතීති ඉස්සුකී. මච්ඡරායතීති මච්ඡරං, තං එතස්ස අත්ථීති [Pg.107] මච්ඡරී. සඨයති න සම්මා භාසතීති සඨො අඤ්ඤථා සන්තං අත්තානං අඤ්ඤථා පවෙදනතො. මායා එතස්ස අත්ථී මායාවී. මිච්ඡා පාපිකා විඤ්ඤුගරහිතා එතස්ස දිට්ඨීති මිච්ඡාදිට්ඨි, කම්මපථපරියාපන්නාය ‘‘නත්ථි දින්න’’න්තිආදිවත්ථුකාය මිච්ඡත්තපරියාපන්නාය අනිය්‍යානිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘නත්ථිකවාදී’’තිආදි.

La denigración (makkha) es aquello que, al aplicarse a las virtudes de otro, primero mancha a quien la ejerce, como alguien que golpea a otro con excremento y se mancha a sí mismo primero; quien posee esto es 'denigrador' (makkhī). 'Rival' (paḷāsī) es quien tiene rivalidad (paḷāso), en el sentido de que arranca o muerde las virtudes ajenas. Una persona rival no cede el paso al otro, sino que compite y habla despectivamente. Por eso se dice: 'dotado de rivalidad, que tiene la característica de competir (yugaggāha)'. 'Envidioso' (issukī) es quien siente envidia. 'Mezquino' (maccharī) es quien posee mezquindad (maccharaṃ). 'Fraudulento' (saṭho) es quien no habla con rectitud, mostrándose de forma distinta a como es en realidad. 'Engañoso' (māyāvī) es quien posee engaño (māyā). 'Visión errónea' (micchādiṭṭhi) es la visión falsa, mala y reprochada por los sabios; se refiere a estar dotado de una visión que no conduce a la liberación, que pertenece al sendero de las acciones (kammapatha) y tiene como base ideas como 'no hay nada dado', etc. Por eso se dice 'nihilista' (natthikavādī), etc.

සං අත්තනො දිට්ඨිං, සයං වා අත්තනා යථාගහිතං පරාමසති, සභාවං අතික්කමිත්වා පරතො ආමසතීති සන්දිට්ඨීපරාමාසී. ආධානං දළ්හං ගණ්හාතීති ආධානග්ගාහී, දළ්හග්ගාහී, ‘‘ඉදමෙව සච්ච’’න්ති ථිරග්ගාහීති අත්ථො. යුත්තං කාරණං දිස්වාව ලද්ධිං පටිනිස්සජ්ජතීති පටිනිස්සග්ගී, දුක්ඛෙන කිච්ඡෙන කසිරෙන බහුම්පි කාරණං දස්සෙත්වා න සක්කා පටිනිස්සග්ගං කාතුන්ති දුප්පටිනිස්සග්ගී. යො අත්තනො උප්පන්නදිට්ඨිං ‘‘ඉදමෙව සච්ච’’න්ති දළ්හං ගණ්හිත්වා අපි බුද්ධාදීහි කාරණං දස්සෙත්වා වුච්චමානො න පටිනිස්සජ්ජති. තස්සෙතං අධිවචනං. තාදිසො හි පුග්ගලො යං යදෙව ධම්මං වා අධම්මං වා සුණාති, තං සබ්බං ‘‘එවං අම්හාකං ආචරියෙහි කථිතං, එවං අම්හෙහි සුත’’න්ති කුම්මොව අඞ්ගානි සකෙ කපාලෙ අන්තොයෙව සමොදහති. යථා හි කච්ඡපො අත්තනො හත්ථපාදාදිකෙ අඞ්ගෙ කෙනචි ඝටිතෙ සබ්බානි අඞ්ගානි අත්තනො කපාලෙයෙව සමොදහති, න බහි නීහරති, එවමයම්පි ‘‘න සුන්දරො තව ගාහො, ඡඩ්ඩෙහි න’’න්ති වුත්තො තං න විස්සජ්ජති, අන්තොයෙව අත්තනො හදයෙ එව ඨපෙත්වා විචරති, කුම්භීලග්ගාහං ගණ්හාති. යථා සුසුමාරා ගහිතං න පටිනිස්සජ්ජන්ති, එවං ගණ්හාති.

'Apegado a sus propias visiones' (sandiṭṭhīparāmāsī) es quien se aferra a su propia visión o a lo que él mismo ha captado, aferrándose a ello por encima de la naturaleza real de las cosas. 'Que se sujeta firmemente' (ādhānaggāhī) significa que agarra con fuerza; 'que se aferra con tenacidad' (daḷhaggāhī) significa que sostiene con firmeza, pensando 'solo esto es la verdad'. 'Reluctante a renunciar' (duppaṭinissaggī) significa que, a diferencia de quien renuncia a una creencia tras ver una razón válida (paṭinissaggī), este no puede renunciar a ella ni siquiera cuando se le muestran muchas razones con gran esfuerzo y dificultad. Esto se refiere a aquel que, habiendo concebido una visión y aferrándose a ella pensando 'solo esto es la verdad', no la abandona incluso cuando el Buda u otros le muestran razones válidas. Tal persona, cualquier cosa que escuche, sea Dhamma o no-Dhamma, la introduce toda dentro de sí mismo como una tortuga esconde sus miembros en su caparazón, diciendo: 'esto fue dicho por nuestros maestros, esto fue escuchado por nosotros'. Así como una tortuga, cuando es tocada por algo, retrae todos sus miembros dentro de su caparazón y no los saca, así también esta persona, cuando se le dice 'tu creencia no es buena, abandónala', no la suelta, sino que sigue viviendo manteniéndola dentro de su corazón, aferrándose como un cocodrilo. Como los cocodrilos que no sueltan lo que han atrapado, así se aferra él.

විවාදමූලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Vivādamūla Sutta.

7. ඡළඞ්ගදානසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Chaḷaṅgadānasutta

37. සත්තමෙ දක්ඛන්ති වඩ්ඪන්ති එතායාති දක්ඛිණා, පරිච්චාගමයං පුඤ්ඤං, තස්සූපකරණභූතො දෙය්‍යධම්මො ච. ඉධ පන දෙය්‍යධම්මො අධිප්පෙතො. තෙනෙවාහ ‘‘දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙතී’’ති. ඉතො උට්ඨිතෙනාති ඉතො ඛෙත්තතො උප්පන්නෙන. රාගො විනයති එතෙනාති රාගවිනයො, රාගස්ස සමුච්ඡෙදිකා පටිපදා. තෙනාහ ‘‘රාගවිනයපටිපදං පටිපන්නා’’ති.

37. En el séptimo, se llama 'ofrenda' (dakkhiṇā) a aquello por lo cual se purifica y aumenta [el mérito]; es el mérito consistente en la renuncia, y también el objeto que se da (deyyadhammo) que sirve como medio para ello. Aquí se refiere al objeto que se da. Por eso dice: 'establece una ofrenda'. 'Surgido de esto' (ito uṭṭhitenā) significa nacido de este campo [de mérito]. 'Disciplina de la pasión' (rāgavinayo) es aquello mediante lo cual se disciplina la pasión, es decir, la práctica que erradica la pasión. Por eso dice: 'practica la senda de la disciplina de la pasión'.

‘‘පුබ්බෙව දානා සුමනො’’තිආදිගාථාය පුබ්බෙව දානා මුඤ්චචෙතනාය පුබ්බෙ දානූපකරණසම්භරණතො පට්ඨාය සුමනො ‘‘සම්පත්තීනං නිදානං අනුගාමිකදානං [Pg.108] දස්සාමී’’ති සොමනස්සිතො භවෙය්‍ය. දදං චිත්තං පසාදයෙති දදන්තො දෙය්‍යධම්මං දක්ඛිණෙය්‍යහත්ථෙ පතිට්ඨාපෙන්තො ‘‘අසාරතො ධනතො සාරාදානං කරොමී’’ති අත්තනො චිත්තං පසාදෙය්‍ය. දත්වා අත්තමනො හොතීති දක්ඛිණෙය්‍යානං දෙය්‍යධම්මං පරිච්චජිත්වා ‘‘පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තං නාම මයා අනුට්ඨිතං, අහො සාධු සුට්ඨූ’’ති අත්තමනො පමුදිතො පීතිසොමනස්සජාතො හොති. එසාති යා අයං පුබ්බචෙතනා මුඤ්චචෙතනා අපරචෙතනාති ඉමාසං කම්මඵලානං සද්ධානුගතානං සොමනස්සපරිග්ගහිතානං තිවිධානං චෙතනානං පාරිපූරී, එසා.

En los versos que comienzan con 'Feliz antes de dar', 'antes de dar' se refiere a la volición previa (muñcacetanāya); desde el momento en que se recolectan los medios para el donativo, debería estar feliz pensando: 'daré una ofrenda que me seguirá y será la causa de mis logros'. 'Purifica su mente mientras da' significa que al poner el objeto del don en las manos de quien es digno de recibirlo, purifica su mente pensando: 'estoy extrayendo lo esencial de una riqueza que no tiene esencia'. 'Después de dar se regocija' significa que tras haber entregado el objeto a los dignos de ofrenda, se siente complacido, alegre y lleno de gozo pensando: 'he cumplido con lo que ha sido prescrito por los sabios; ¡ah, qué bueno, excelente!'. 'Esto' (esā) se refiere a la plenitud de estas tres voliciones (cetanā) —la previa, la del momento del acto y la posterior— acompañadas de alegría y seguidas por la fe en el fruto de las acciones.

සීලසඤ්ඤමෙනාති කායිකවාචසිකසංවරෙන. හත්ථපාදෙති දක්ඛිණෙය්‍යානං හත්ථපාදෙ. මුඛං වික්ඛාලෙත්වාති තෙසංයෙව මුඛං වික්ඛාලෙත්වා, අත්තනාව මුඛොදකං දත්වාති අධිප්පායො.

'Por el autocontrol de la conducta' (sīlasaññamena) se refiere a la restricción física y verbal. 'Manos y pies' se refiere a las manos y pies de quienes son dignos de ofrenda. 'Habiendo lavado el rostro' significa habiendo lavado sus rostros, con la intención de haberles dado personalmente el agua para el rostro.

ඡළඞ්ගදානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Chaḷaṅgadānasutta.

8-11. අත්තකාරීසුත්තාදිවණ්ණනා

8-11. Comentario al Attakārīsutta y otros.

38-41. අට්ඨමෙ කුසලකිරියාය ආදිආරම්භභාවෙන පවත්තවීරියං ඨිතසභාවතාය සභාවධාරණට්ඨෙන ධාතූති වුත්තන්ති ආහ – ‘‘ආරම්භධාතූති ආරභනවසෙන පවත්තවීරිය’’න්ති. ලද්ධාසෙවනං වීරියං බලප්පත්තං හුත්වා පටිපක්ඛෙ විධමතීති ආහ ‘‘නික්කමධාතූති කොසජ්ජතො නික්ඛමනසභාවං වීරිය’’න්ති. පරක්කමනසභාවොති අධිමත්තතරානං පටිපක්ඛධම්මානං විධමනසමත්ථතාය පටුපටුතරභාවෙන පරං පරං ඨානං අක්කමනසභාවො. නවමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං.

38-41. En el octavo, acerca del esfuerzo que surge como el inicio de la acción saludable, se dice que son 'elementos' (dhātu) en el sentido de sostener su propia naturaleza debido a su estado de estabilidad; así se afirma: 'el elemento de iniciativa es el esfuerzo que surge por medio del comienzo'. El esfuerzo que ha obtenido práctica y alcanzado poder, destruyendo al oponente, se describe como: 'el elemento de salida es el esfuerzo cuya naturaleza es la salida de la pereza'. La 'naturaleza de perseverancia' es la capacidad de avanzar a estados superiores sucesivos debido a una agudeza mayor capaz de destruir factores opuestos más intensos. En el noveno y siguientes, no hay nada más que comentar.

අත්තකාරීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario del Attakārīsutta y otros.

12. නාගිතසුත්තවණ්ණනා

12. Comentario del Nāgitasutta.

42. ද්වාදසමෙ මාහං නාගිත යසෙන සමාගමන්ති මා අහං යසෙන සමාගමනං පත්ථෙමි. මා ච මයා යසොති යසො ච මයා මා සමාගච්ඡතූති [Pg.109] අත්ථො. ඉමිනා අත්තනො ලාභසක්කාරෙන අනත්ථිකතං විභාවෙති. පඤ්චහි විමුත්තීහීති තදඞ්ගවිමුත්තිආදීහි පඤ්චහි විමුත්තීහි. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

42. En el duodécimo, 'que yo, Nāgita, no me encuentre con la fama', significa 'no deseo un encuentro con la fama'. 'Ni que la fama se encuentre conmigo', significa que la fama no venga a mí. Con esto, expresa su falta de interés en las ganancias y el honor. 'Con cinco liberaciones' se refiere a las cinco liberaciones que comienzan con la liberación por sustitución de opuestos (tadaṅgavimutti). El resto aquí es evidente.

නාගිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario del Nāgitasutta.

දෙවතාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario del Devatāvagga.

5. ධම්මිකවග්ගො

5. Capítulo de Dhammika (Dhammikavagga).

1. නාගසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario del Nāgasutta.

43. පඤ්චමස්ස පඨමෙ පරිසිඤ්චිතුන්ති (ම. නි. අට්ඨ. 1.272) යො චුණ්ණමත්තිකාදීහි ගත්තානි උබ්බට්ටෙන්තො මල්ලකමුට්ඨාදීහි වා ඝංසන්තො නහායති, සො ‘‘නහායතී’’ති වුච්චති. යො තථා අකත්වා පකතියාව නහායති, සො ‘‘පරිසිඤ්චතී’’ති වුච්චති. භගවතො ච සරීරෙ තථා හරිතබ්බං රජොජල්ලං නාම නුපලිම්පති අච්ඡඡවිභාවතො, උතුග්ගහණත්ථං පන භගවා කෙවලං උදකෙ ඔතරති. තෙනාහ ‘‘ගත්තානි පරිසිඤ්චිතු’’න්ති.

43. En el primero del quinto capítulo, 'para bañarse' (parisiñcituṃ): aquel que se lava frotando el cuerpo con polvos, arcilla u otros materiales, o restregándose con un rascador o con el puño, se dice que 'se lava' (nahāyati). Aquel que, sin hacer eso, simplemente se baña normalmente, se dice que 'se rocía' (parisiñcati). En el cuerpo del Bienaventurado, debido a la pureza de su piel, no se adhiere el polvo ni la suciedad; sin embargo, el Bienaventurado entra en el agua únicamente para regular la temperatura corporal. Por eso se dice: 'para rociar las extremidades'.

පුබ්බකොට්ඨකොති පාචීනකොට්ඨකො. සාවත්ථියං කිර ජෙතවනවිහාරො කදාචි මහා, කදාචි ඛුද්දකො. තථා හි සො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ යොජනිකො අහොසි, සිඛිස්ස තිගාවුතො, වෙස්සභුස්ස අඩ්ඪයොජනිකො, කකුසන්ධස්ස ගාවුතප්පමාණො, කොණාගමනස්ස අඩ්ඪගාවුතප්පමාණො, කස්සපස්ස වීසතිඋසභප්පමාණො, අම්හාකං භගවතො කාලෙ අට්ඨකරීසප්පමාණො ජාතො. තම්පි නගරං තස්ස විහාරස්ස කදාචි පාචීනතො හොති, කදාචි දක්ඛිණතො, කදාචි පච්ඡිමතො, කදාචි උත්තරතො. ජෙතවනගන්ධකුටියං පන චතුන්නං මඤ්චපාදානං පතිට්ඨිතට්ඨානං අචලමෙව. චත්තාරි හි අචලචෙතියට්ඨානානි නාම මහාබොධිපල්ලඞ්කට්ඨානං, ඉසිපතනෙ ධම්මචක්කප්පවත්තනට්ඨානං, සඞ්කස්සනගරෙ දෙවොරොහනකාලෙ සොපානස්ස පතිට්ඨානට්ඨානං, මඤ්චපාදට්ඨානන්ති. අයං පන පුබ්බකොට්ඨකො කස්සපදසබලස්ස වීසතිඋසභවිහාරකාලෙ පාචීනද්වාරකොට්ඨකො අහොසි. සො ඉදානි ‘‘පුබ්බකොට්ඨකො’’ත්වෙව පඤ්ඤායති.

'Pubbakoṭṭhaka' se refiere a la puerta oriental. Se dice que en Sāvatthī el Monasterio de Jetavana era a veces grande y a veces pequeño. En tiempos del Buda Vipassī medía una yojana; en los de Sikhī, tres gāvutas; en los de Vessabhū, media yojana; en los de Kakusandha, un gāvuta; en los de Koṇāgamana, medio gāvuta; en los de Kassapa, veinte usabhas; y en tiempos de nuestro Bienaventurado, llegó a medir ocho karīsas. Asimismo, la ciudad respecto al monasterio estaba a veces al este, a veces al sur, a veces al oeste o al norte. Pero el lugar donde se apoyan las cuatro patas del lecho en la Fragante Cámara de Jetavana es inamovible. De hecho, hay cuatro lugares conocidos como santuarios inamovibles: el lugar del asiento del Gran Bodhi, el lugar de la puesta en movimiento de la Rueda del Dhamma en Isipatana, el lugar donde se apoyó la escalera en el descenso de los dioses en la ciudad de Saṅkassa, y el lugar de las patas del lecho. Este Pubbakoṭṭhaka fue la puerta oriental del monasterio de veinte usabhas en tiempos del Buda Kassapa, el de las Diez Fuerzas. Ahora es conocido simplemente como 'Pubbakoṭṭhaka'.

කස්සපදසබලස්ස [Pg.110] කාලෙ අචිරවතී නගරං පරික්ඛිපිත්වා සන්දමානා පුබ්බකොට්ඨකං පත්වා උදකෙන භින්දිත්වා මහන්තං උදකරහදං මාපෙසි සමතිත්තිකං අනුපුබ්බගම්භීරං. තත්ථ එකං රඤ්ඤො න්හානතිත්ථං, එකං නාගරානං, එකං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස, එකං බුද්ධානන්ති එවං පාටිඑක්කානි න්හානතිත්ථානි හොන්ති රමණීයානිවිප්පකිණ්ණරජතපට්ටසදිසවාලුකානි. ඉති භගවතා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං යෙන අයං එවරූපො පුබ්බකොට්ඨකො, තෙනුපසඞ්කමි ගත්තානි පරිසිඤ්චිතුං. අථායස්මා ආනන්දො උදකසාටිකං උපනාමෙසි. භගවා සුරත්තදුපට්ටං අපනෙත්වා උදකසාටිකං නිවාසෙසි. ථෙරො දුපට්ටෙන සද්ධිං මහාචීවරං අත්තනො හත්ථගතං අකාසි. භගවා උදකං ඔතරි, සහොතරණෙනෙවස්ස උදකෙ මච්ඡකච්ඡපා සබ්බෙ සුවණ්ණවණ්ණා අහෙසුං, යන්තනාළිකාහි සුවණ්ණරසධාරානි සිඤ්චනකාලො විය සුවණ්ණපටප්පසාරණකාලො විය ච අහොසි. අථ භගවතො නහානවත්තං දස්සෙත්වා පච්චුත්තිණ්ණස්ස ථෙරො සුරත්තදුපට්ටං උපනාමෙසි. භගවා තං නිවාසෙත්වා විජ්ජුල්ලතාසදිසං කායබන්ධනං බන්ධිත්වා මහාචීවරං අන්තන්තෙන සංහරිත්වා පදුමගබ්භසදිසං කත්වා උපනීතං ද්වීසු කණ්ණෙසු ගහෙත්වා අට්ඨාසි. තෙන වුත්තං ‘‘පුබ්බකොට්ඨකෙ ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා එකචීවරො අට්ඨාසී’’ති.

En tiempos del Buda Kassapa, el de las Diez Fuerzas, el río Aciravatī rodeaba la ciudad y, al llegar al Pubbakoṭṭhaka, se dividía creando un gran estanque de agua, lleno hasta el borde y de profundidad gradual. Allí había un lugar de baño individual para el rey, uno para los ciudadanos, uno para la Orden de monjes y uno para los Budas; así, los lugares de baño eran hermosos, con arenas parecidas a láminas de plata esparcidas. Así, el Bienaventurado, junto con el venerable Ānanda, se dirigió hacia este Pubbakoṭṭhaka para rociarse el cuerpo. Entonces el venerable Ānanda le presentó la túnica de baño. El Bienaventurado se quitó la túnica roja doble y se puso la túnica de baño. El anciano tomó la túnica doble junto con el manto superior en sus manos. El Bienaventurado entró en el agua; tan pronto como entró, todos los peces y tortugas en el agua se volvieron de color dorado, y fue como si chorros de esencia de oro fueran vertidos por tubos mecánicos o como si se extendiera una tela de oro. Luego, habiendo mostrado el rito de baño del Bienaventurado, cuando salió, el anciano le presentó la túnica roja doble. El Bienaventurado se la puso, se ató el cinturón corporal que parecía un relámpago, plegó el manto superior por los bordes haciéndolo parecer el interior de un loto, y lo sostuvo por las dos esquinas. Por eso se dice: 'habiéndose rociado el cuerpo en el Pubbakoṭṭhaka, permaneció con una sola túnica'.

එවං ඨිතස්ස පන භගවතො සරීරං විකසිතපදුමපුප්ඵසදිසං සබ්බපාලිඵුල්ලං පාරිච්ඡත්තකං, තාරාමරීචිවිකසිතඤ්ච ගගනතලං සිරියා අවහසමානං විය විරොචිත්ථ, බ්‍යාමප්පභාපරික්ඛෙපවිලාසිනී චස්ස ද්වත්තිංසවරලක්ඛණමාලා ගන්ථිත්වා ඨපිතා ද්වත්තිංස චන්දිමා විය, ද්වත්තිංස සූරියා විය, පටිපාටියා ඨපිතද්වත්තිංසචක්කවත්තිද්වත්තිංසදෙවරාජද්වත්තිංසමහාබ්‍රහ්මානො විය ච අතිවිය විරොචිත්ථ. යස්මා ච භගවතො සරීරං සුධන්තචාමීකරසමානවණ්ණං, සුපරිසොධිතපවාළරුචිරතොරණං, සුවිසුද්ධනීලරතනාවලිසදිසකෙසතනුරුහං, තස්මා තහං තහං විනිග්ගතසුජාතජාතිහිඞ්ගුලකරසූපසොභිතං උපරි සතමෙඝරතනාවලිසුච්ඡාදිතං ජඞ්ගමමිව කනකගිරිසිඛරං විරොචිත්ථ. තස්මිඤ්ච සමයෙ දසබලස්ස සරීරතො නික්ඛමිත්වා ඡබ්බණ්ණරස්මියො සමන්තතො අසීතිහත්ථප්පමාණෙ පදෙසෙ ආධාවන්තී විධාවන්තී රතනාවලිරතනදාමරතනචුණ්ණවිප්පකිණ්ණං විය පසාරිතරතනචිත්තකඤ්චනපට්ටමිව ආසිඤ්චමානලාඛාරසධාරාචිත්තමිව උක්කාසතනිපාතසමාකුලමිව නිරන්තරවිප්පකිණ්ණකණිකාරකිඞ්කිණිකපුප්ඵමිව වායුවෙගසමුද්ධතචිනපිට්ඨචුණ්ණරඤ්ජිතමිව [Pg.111] ඉන්දධනුවිජ්ජුල්ලතාවිතානසන්ථතමිව ච ගගනතලං, තං ඨානං පවනඤ්ච සම්මා ඵරන්ති. වණ්ණභූමි නාමෙසා. එවරූපෙසු ඨානෙසු බුද්ධානං සරීරවණ්ණං වා ගුණවණ්ණං වා චුණ්ණියපදෙහි වා ගාථාහි වා අත්ථඤ්ච උපමායො ච කාරණානි ච ආහරිත්වා පටිබලෙන ධම්මකථිකෙන පූරෙත්වා කථෙතුං වට්ටති. එවරූපෙසු හි ඨානෙසු ධම්මකථිකස්ස ථාමො වෙදිතබ්බො. පුබ්බසදිසානි කුරුමානොති නිරුදකානි කුරුමානො, සුක්ඛාපයමානොති අත්ථො. සොදකෙ ගත්තෙ චීවරං පාරුපන්තස්ස හි චීවරෙ කණ්ණිකානි උට්ඨහන්ති, පරික්ඛාරභණ්ඩං දුස්සති, බුද්ධානං පන සරීරෙ රජොජල්ලං න උපලිම්පති, පදුමපත්තෙ උක්ඛිත්තඋදකබින්දු විය උදකං විනිවට්ටෙත්වා ගච්ඡති. එවං සන්තෙපි සික්ඛාගාරවතාය භගවා ‘‘පබ්බජිතවත්තං නාමෙත’’න්ති මහාචීවරං උභොසු කණ්ණෙසු ගහෙත්වා පුරතො කායං පටිච්ඡාදෙත්වා අට්ඨාසි.

Mientras el Bienaventurado permanecía así, su cuerpo resplandecía como una flor de loto abierta, como un árbol Pāricchattaka en plena floración, asemejándose al firmamento iluminado por el brillo de las estrellas y superándolo en gloria. El halo de luz de una braza de extensión, elegante con su cadena de las treinta y dos marcas excelentes, resplandecía intensamente como si treinta y dos lunas, treinta y dos soles, o treinta y dos monarcas universales, treinta y dos reyes de los devas o treinta y dos Grandes Brahmas hubieran sido colocados en fila. Debido a que el cuerpo del Bienaventurado tenía un color semejante al oro bien refinado, con la belleza de un portal de coral perfectamente pulido y cabellos tan puros como hileras de joyas de zafiro, resplandecía aquí y allá como una montaña de oro en movimiento, embellecida por el tinte de cinabrio de nacimiento noble y bien formado, y cubierta en su parte superior por hileras de nubes de joyas. En ese momento, los rayos de seis colores que emanaban del cuerpo del Poseedor de los Diez Poderes corrían y se difundían en todas direcciones en un área de ochenta codos, como si estuviera disperso con hileras de joyas, guirnaldas de joyas y polvo de joyas; como una tela de oro pintada con diversos tesoros extendida, como si se derramaran corrientes de esencia de laca líquida, como si estuviera lleno de destellos de relámpagos, o como flores de Kaniṇikāra y campanillas dispersas continuamente, o como si el firmamento estuviera teñido por polvo de harina de China levantado por la fuerza del viento, y cubierto por un dosel de arcoíris y relámpagos; así impregnaban perfectamente aquel lugar y el aire. Esto se conoce como 'el terreno de la descripción de la belleza'. En tales pasajes, corresponde al predicador de la enseñanza (dhammakathika) capaz, completar la descripción explicando la belleza del cuerpo de los Budas o la belleza de sus cualidades, utilizando prosa, versos, significados, símiles y razones. Pues en tales pasajes debe conocerse la capacidad del predicador de la enseñanza. 'Haciéndolos como antes' significa vaciándolos de agua, es decir, secándolos. Pues a quien se cubre con el manto sobre el cuerpo mojado, se le forman arrugas en el manto y los implementos se dañan; pero en el cuerpo de los Budas, el polvo y la suciedad no se adhieren, y el agua se desliza como una gota de agua sobre una hoja de loto. Aun siendo así, por respeto al entrenamiento, el Bienaventurado diciendo 'esta es la observancia de un renunciante', tomó el manto mayor por ambos extremos y se detuvo cubriendo su cuerpo por delante.

තාළිතඤ්ච වාදිතඤ්ච තාළිතවාදිතං, තූරියානං තාළිතවාදිතං තූරියතාළිතවාදිතං. මහන්තඤ්ච තං තූරියතාළිතවාදිතඤ්චාති මහාතූරියතාළිතවාදිතං. තෙනාහ ‘‘මහන්තෙනා’’තිආදි. අථ වා භෙරිමුදිඞ්ගපණවාදිතූරියානං තාළිතං වීණාවෙළුගොමුඛිආදීනං වාදිතඤ්ච තූරියතාළිතවාදිතන්ති වා එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

Lo que es golpeado y lo que es tocado es 'golpeado-tocado'; el 'golpeado-tocado' de los instrumentos musicales es 'tūriyatāḷitavādita'. Y siendo eso grande, es 'mahātūriyatāḷitavādita'. Por eso dijo: 'con el gran...', etc. O bien, el término 'tāḷita' se refiere al sonido de los tambores bheri, mudiṅga y paṇava, y 'vādita' al sonido de la vīṇā, la flauta (veḷu), la trompeta (gomukhi), etc. Así debe entenderse el significado aquí.

අභිඤ්ඤාපාරං ගතොති අභිඤ්ඤාපාරගූ. එවං සෙසෙසුපි. සො හි භගවා සබ්බධම්මෙ අභිජානන්තො ගතොති අභිඤ්ඤාපාරගූ. තෙසු පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ පරිජානන්තො ගතොති පරිඤ්ඤාපාරගූ. සබ්බකිලෙසෙ පජහන්තො ගතොති පහානපාරගූ. චත්තාරො මග්ගෙ භාවෙන්තො ගතොති භාවනාපාරගූ. නිරොධං සච්ඡිකරොන්තො ගතොති සච්ඡිකිරියාපාරගූ. සබ්බසමාපත්තිං සමාපජ්ජන්තො ගතොති සමාපත්තිපාරගූ. සුබ්‍රහ්මදෙවපුත්තාදයොති එත්ථ සො කිර දෙවපුත්තො අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතො නන්දනකීළිතං කත්වා පාරිච්ඡත්තකමූලෙ පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදි. තං පඤ්චසතා පරිවාරෙත්වා නිසින්නා, පඤ්චසතා රුක්ඛං අභිරුහිත්වා මධුරස්සරෙන ගායිත්වා පුප්ඵානි පාතෙන්ති. තානි ගහෙත්වා ඉතරා එකතොවණ්ටිකමාලාව ගන්ථෙන්ති. අථ රුක්ඛං අභිරුළ්හා උපච්ඡෙදකවසෙන එකප්පහාරෙනෙව කාලං කත්වා අවීචිම්හි නිබ්බත්තා මහාදුක්ඛං අනුභවන්ති. අථ කාලෙ ගච්ඡන්තෙ දෙවපුත්තො ‘‘ඉමාසං නෙව සද්දො සුය්‍යති[Pg.112], න පුප්ඵානි පාතෙන්ති, කහං නු ඛො ගතා’’ති ආවජ්ජෙන්තො නිරයෙ නිබ්බත්තභාවං දිස්වා පියවත්ථුකසොකෙන රුප්පමානො චින්තෙසි – ‘‘එතා තාව යථාකම්මෙන ගතා, මය්හං ආයුසඞ්ඛාරො කිත්තකො’’ති. සො ‘‘සත්තමෙ දිවසෙ මයාපි අවසෙසාහි පඤ්චසතාහි සද්ධිං කාලං කත්වා තත්ථෙව නිබ්බත්තිතබ්බ’’න්ති දිස්වා බලවතරෙන සොකෙන සමප්පිතො. ‘‘ඉමං මය්හං සොකං සදෙවකෙ ලොකෙ අඤ්ඤත්‍ර තථාගතා නිබ්බාපෙතුං සමත්ථො නත්ථී’’ති චින්තෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතො –

Aquel que ha llegado al final del conocimiento directo es 'abhiññāpāragū'. Lo mismo ocurre con los demás términos. Pues el Bienaventurado es 'abhiññāpāragū' porque ha llegado conociendo directamente todos los fenómenos. Es 'pariññāpāragū' porque ha llegado comprendiendo plenamente los cinco agregados del apego. Es 'pahānapāragū' porque ha llegado abandonando todas las impurezas. Es 'bhāvanāpāragū' porque ha llegado desarrollando los cuatro senderos. Es 'sacchikiriyāpāragū' porque ha llegado realizando la cesación. Es 'samāpattipāragū' porque ha llegado alcanzando todos los logros meditativos. Respecto a 'Subrahmadevaputta y otros', se dice que aquel hijo de los devas, rodeado por un grupo de ninfas celestiales, después de haberse recreado en el jardín Nandana, se sentó en un asiento preparado al pie del árbol Pāricchattaka. Quinientas ninfas se sentaron rodeándolo, y otras quinientas subieron al árbol y, cantando con voces dulces, dejaban caer flores. Las otras las recogían y las tejían en guirnaldas de un solo tallo. Entonces, las que habían subido al árbol, debido a la interrupción de su karma, fallecieron instantáneamente y renacieron en el infierno Avīci, experimentando un gran sufrimiento. Al pasar el tiempo, el hijo de los devas pensó: 'Ya no se oye su voz ni caen flores, ¿a dónde habrán ido?'. Al reflexionar y ver su renacimiento en el infierno, afligido por el dolor hacia los seres amados, pensó: 'Ellas ya se han ido según sus acciones, ¿cuánto será el resto de mi vida?'. Al ver que 'en el séptimo día yo también, junto con las quinientas restantes, moriré y renaceré allí mismo', fue embargado por un dolor muy fuerte. Pensando: 'En este mundo con sus devas, no hay nadie excepto el Tathāgata capaz de extinguir este dolor mío', se acercó al Maestro, le rindió homenaje y, de pie a un lado, dijo:

‘‘නිච්චං උත්‍රස්තමිදං චිත්තං, නිච්චං උබ්බිග්ගමිදං මනො;

අනුප්පන්නෙසු කිච්ඡෙසු, අථො උප්පතිතෙසු ච;

සචෙ අත්ථි අනුත්‍රස්තං, තං මෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතො’’ති. (සං. නි. 1.98) –

—Este corazón siempre está aterrorizado, esta mente siempre está agitada; ante las dificultades que no han surgido, y también ante las que han aparecido. Si existe un estado libre de terror, dímelo al ser preguntado.

ඉමං ගාථමභාසි. භගවාපිස්ස –

Dijo este verso. Y el Bienaventurado le enseñó el Dhamma:

‘‘නාඤ්ඤත්‍ර බොජ්ඣා තපසා, නාඤ්ඤත්‍රින්ද්‍රියසංවරා;

නාඤ්ඤත්‍ර සබ්බනිස්සග්ගා, සොත්ථිං පස්සාමි පාණින’’න්ති. (සං. නි. 1.98) –

—No veo bienestar para los seres vivientes sino a través del despertar, del ascetismo, de la restricción de las facultades y de la renuncia a todo.

ධම්මං දෙසෙසි. සො දෙසනාපරියොසානෙ විගතසොකො පඤ්චහි අච්ඡරාසතෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය භගවන්තං නමස්සමානො අට්ඨාසි. තං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘දුක්ඛප්පත්තා සුබ්‍රහ්මදෙවපුත්තාදයො’’ති. ආදි-සද්දෙන චන්දසූරියදෙවපුත්තාදයො සඞ්ගණ්හාති. චතූහි කාරණෙහීති ආරකත්තා, අරීනං අරානඤ්ච හතත්තා, පච්චයාදීනං අරහත්තා, පාපකරණෙ රහාභාවාති ඉමෙහි චතූහි කාරණෙහි.

Al final de la enseñanza, libre de dolor, junto con las quinientas ninfas, se estableció en el fruto de la entrada en la corriente (sotāpattiphala) y permaneció rindiendo homenaje al Bienaventurado. A esto se refiere lo dicho: 'Subrahmadevaputta y otros que habían caído en el sufrimiento'. Con la palabra 'otros' se incluye a los hijos de los devas Canda, Sūriya y otros. 'Por cuatro razones' se refiere a: por estar distante (del mal), por haber destruido los radios (de la rueda de la existencia) y a los enemigos, por ser digno de requisitos y otros, y por la ausencia de secretismo en hacer el mal; por estas cuatro razones (es llamado Arahat).

දසවිධසංයොජනානීති ඔරම්භාගියුද්ධම්භාගියභෙදතො දසවිධසංයොජනානි. සබ්බෙ අච්චරුචීති සබ්බසත්තෙ අතික්කමිත්වා පවත්තරුචි. අට්ඨමකන්ති සොතාපත්තිමග්ගට්ඨං සන්ධාය වදති. සොතාපන්නොති ඵලට්ඨො ගහිතො.

Las 'diez clases de grilletes' son los diez grilletes divididos en inferiores y superiores. 'Superó a todos' significa una belleza que se manifiesta superando a todos los seres. 'El octavo' se dice refiriéndose a quien se encuentra en el sendero de la entrada en la corriente. 'El que ha entrado en la corriente' se toma como quien está en el fruto.

සොරච්චන්ති ‘‘තත්ථ කතමං සොරච්චං? යො කායිකො අවීතික්කමො, වාචසිකො අවීතික්කමො, කායිකවාචසිකො අවීතික්කමො, ඉදං වුච්චති සොරච්චං, සබ්බාපි සීලසංවරො සොරච්ච’’න්ති (ධ. ස. 1349) වචනතො සුචිසීලං ‘‘සොරච්ච’’න්ති වුත්තං. කරූණාති කරුණාබ්‍රහ්මවිහාරමාහ. කරුණාපුබ්බභාගොති තස්ස පුබ්බභාගං උපචාරජ්ඣානං වදති.

En cuanto a 'amabilidad' (soraccanti): '¿Qué es ahí la amabilidad? La no transgresión corporal, la no transgresión verbal, la no transgresión corporal y verbal; esto se llama amabilidad. Toda restricción de la virtud es amabilidad' (según el Dhamma-saṅgaṇī 1349), por lo cual se dice que la virtud pura es 'amabilidad'. 'Compasión' (karūṇā) se refiere a la morada sublime de la compasión. 'La fase preliminar de la compasión' se refiere a la concentración de acceso (upacārajjhāna) que constituye su fase preliminar.

දුවිධෙන [Pg.113] ඣානෙනාති ආරම්මණූපනිජ්ඣානලක්ඛණූපනිජ්ඣානභෙදතො දුවිධෙන ඣානමනෙන. පඤ්චවිධමිච්ඡාජීවවසෙනාති කුහනාලපනානෙමිත්තිකතානිප්පෙසිකතාලාභෙනලාභංනිජිගීසනතාසඞ්ඛාත- පඤ්චවිධමිච්ඡාජීවවසෙන. න ලිප්පතීති න අල්ලීයති අනුසයතො ආරම්මණකරණතො වා තණ්හාදිට්ඨිඅභිනිවෙසාභාවතො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

'Con dos tipos de jhāna': con dos tipos de jhāna según la distinción entre la contemplación del objeto y la contemplación de las características. 'Por medio de cinco tipos de medios de vida incorrectos': por medio de los cinco tipos de medios de vida incorrectos conocidos como hipocresía, charlatanería, adivinación, extorsión y la búsqueda de ganancias mediante ganancias. 'No se mancha': no se adhiere, ya sea a través de las tendencias latentes o de la toma de un objeto, debido a la ausencia de la fijación del deseo y de los puntos de vista. El resto de este pasaje es evidente.

නාගසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Nāga Sutta.

2. මිගසාලාසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Migasālā Sutta

44. දුතියෙ සමසමගතියාති ක-කාරස්ස ය-කාරවසෙන නිද්දෙසොති ආහ ‘‘සමභාවෙනෙව සමගතිකා’’ති. භවිස්සන්තීති අතීතත්ථෙ අනාගතවචනං කතන්ති ආහ ‘‘භවිස්සන්තීති ජාතා’’ති. පුරාණස්ස හි ඉසිදත්තස්ස ච සමගතිකං සන්ධාය සා එවමාහ.

44. En el segundo discurso, 'de igual destino' (samasamagatiyā): es una explicación del término usando la letra 'ya' en lugar de la 'ka'; por eso dice 'con un estado igual, de igual destino'. 'Serán' (bhavissantīti): se emplea el tiempo futuro con el sentido del pasado; por eso dice 'serán significa que han nacido'. Ella dijo eso refiriéndose al destino igual de Purāṇa e Isidatta.

අම්මකාති මාතුගාමො. උපචාරවචනඤ්හෙතං. ඉත්ථීසු යදිදං අම්මකා මාතුගාමො ජනනී ජනිකාති. තෙනාහ ‘‘ඉත්ථී හුත්වා ඉත්ථිසඤ්ඤාය එව සමන්නාගතා’’ති.

'Mujercilla' (ammakā) significa una mujer. Este es un término familiar. Entre las mujeres se usan términos como mujercilla, mujer, madre o progenitora. Por eso dice: 'Habiéndose convertido en mujer, está dotada precisamente de la percepción de una mujer'.

දිට්ඨියා පටිවිජ්ඣිතබ්බං අප්පටිවිද්ධං හොතීති අත්ථතො කාරණතො ච පඤ්ඤාය පටිවිජ්ඣිතබ්බං අප්පටිවිද්ධං හොති, නිජ්ජටං නිග්ගුම්බං කත්වා යාථාවතො අවිදිතං හොති. සමයෙ සමයෙ කිලෙසෙහි විමුච්චනකං පීතිපාමොජ්ජං ඉධ සාමායිකං ම-කාරෙ අකාරස්ස දීඝං කත්වා. තෙනාහ – ‘‘සාමායිකම්පි විමුත්තිං න ලභතීති කාලානුකාලං ධම්මස්සවනං නිස්සාය පීතිපාමොජ්ජං න ලභතී’’ති. පමිණන්තීති එත්ථ ආරම්භත්ථො ප-සද්දොති ආහ ‘‘තුලෙතුං ආරභන්තී’’ති. පණීතොති විසිට්ඨො.

'Lo que debe ser penetrado por la visión es no penetrado': lo que debe ser penetrado por la sabiduría en términos de significado y causa no ha sido penetrado; no ha sido conocido correctamente tras haberlo desenredado y despejado. 'Pītipāmojjaṃ' (la alegría y el gozo) que libera de las impurezas de vez en cuando es aquí 'sāmāyika' (temporal), habiéndose alargado la vocal 'a' antes de la 'ma'. Por eso dice: 'No obtiene ni siquiera la liberación temporal significa que no obtiene alegría y gozo basados en la escucha del Dhamma de vez en cuando'. 'Miden' (pamiṇantī): aquí el prefijo 'pa' tiene el sentido de comenzar; por eso dice 'comienzan a juzgar'. 'Excelente' (paṇīto) significa distinguido.

තදන්තරන්ති වචනවිපල්ලාසෙන උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං කතන්ති ආහ ‘‘තං අන්තරං තං කාරණ’’න්ති. ලොභස්ස අපරාපරුප්පත්තියා බහුවචනවසෙන ‘‘ලොභධම්මා’’ති වුත්තා. සීලෙන විසෙසී අහොසි මෙථුනධම්මවිරතියා සමන්නාගතත්තා.

'Esa diferencia' (tadantaraṃ): debido a una inversión verbal, se usa el caso genitivo con el sentido del acusativo; por eso dice 'esa diferencia, esa causa'. Debido al surgimiento repetido de la codicia, se dice 'estados de codicia' (lobhadhammā) en plural. Fue distinguido por su virtud debido a estar dotado de la abstención de la actividad sexual.

මිගසාලාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Migasālā Sutta.

3-6. ඉණසුත්තාදිවණ්ණනා

3-6. Comentario al Iṇa Sutta y otros

45-48. තතියෙ [Pg.114] දලිද්දො නාම දුග්ගතො, තස්ස භාවො දාලිද්දියං. න එතස්ස සකං සාපතෙය්‍යන්ති අස්සකො, අසාපතෙය්‍යො. තෙනාහ ‘‘අත්තනො සන්තකෙන රහිතො’’ති. ‘‘බුද්ධො ධම්මො සඞ්ඝො’’ති වුත්තෙ ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො භගවා, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො’’ති කෙනචි අකම්පියභාවෙන ඔකප්පනං රතනත්තයගුණෙ ඔගාහෙත්වා කප්පනං ඔකප්පනසද්ධා නාම. ‘‘ඉදං අකුසලං කම්මං නො සකං, ඉදං පන කම්මං සක’’න්ති එවං බ්‍යතිරෙකතො අන්වයතො ච කම්මස්සකතජානනපඤ්ඤා කම්මස්සකතපඤ්ඤා. තිවිධඤ්හි දුච්චරිතං අත්තනා කතම්පි සකකම්මං නාම න හොති අත්ථභඤ්ජනතො. සුචරිතං සකකම්මං නාම අත්ථජනනතො. ඉණාදානස්මින්ති පච්චත්තවචනත්ථෙ එතං භුම්මන්ති ආහ ‘‘ඉණග්ගහණං වදාමී’’ති.

45-48. En el tercero, 'pobre' (daliddo) significa indigente, y su estado es la 'pobreza' (dāliddiyaṃ). Aquel que no tiene propiedad propia es 'sin posesiones' (assako). Por eso dice 'privado de lo que es suyo'. Cuando se dice 'Buda, Dhamma, Saṅgha', la fe de convicción (okappanasaddhā) es la convicción que se sumerge en las cualidades de las Tres Joyas con una naturaleza inquebrantable: 'El Bendito es el perfectamente iluminado, el Dhamma está bien proclamado, el Saṅgha ha practicado bien'. 'Esta acción no saludable no es mía, pero esta acción es mía': conocer así la sabiduría de que las acciones son propiedad de uno, tanto por exclusión como por conexión, es la 'sabiduría de la propiedad de las acciones' (kammassakatapaññā). Pues las tres clases de conducta incorrecta, aunque sean realizadas por uno mismo, no se llaman 'propia acción' porque destruyen el beneficio. La conducta correcta se llama 'propia acción' porque genera beneficio. 'En la toma de deudas' (iṇādānasminti): este es un caso locativo con el sentido del caso acusativo; por eso dice 'me refiero a la toma de deudas'.

කටග්ගාහොති කතං සබ්බසො සිද්ධමෙව කත්වා ගහණං. සො පන විජයලාභො හොතීති ආහ ‘‘ජයග්ගාහො’’ති. හිරිමනො එතස්සාති හිරිමනොති ආහ ‘‘හිරිසම්පයුත්තචිත්තො’’ති, පාපජිගුච්ඡනලක්ඛණාය හිරියා සම්පයුත්තචිත්තොති අත්ථො. ඔත්තප්පති උබ්බිජ්ජති භායති සීලෙනාති ඔත්තප්පී, ඔත්තප්පෙන සමන්නාගතො. නිරාමිසං සුඛන්ති තතියජ්ඣානසුඛං දූරසමුස්සාරිතකාමාමිසත්තා. උපෙක්ඛන්ති චතුත්ථජ්ඣානුපෙක්ඛං, න යං කිඤ්චි උපෙක්ඛාවෙදනන්ති ආහ ‘‘චතුත්ථජ්ඣානුපෙක්ඛ’’න්ති. ආරද්ධවීරියොති පග්ගහිතපරිපුණ්ණකායිකචෙතසිකවීරියොති අත්ථො. යො ගණසඞ්ගණිකං විනොදෙත්වා චතූසු ඉරියාපථෙසු අට්ඨආරම්භවත්ථුවසෙන එකකො හොති, තස්ස කායිකං වීරියං ආරද්ධං නාම හොති. චිත්තසඞ්ගණිකං විනොදෙත්වා අට්ඨසමාපත්තිවසෙන එකකො හොති. ගමනෙ උප්පන්නකිලෙසස්ස ඨානං පාපුණිතුං න දෙති, ඨානෙ උප්පන්නකිලෙසස්ස නිසජ්ජං, නිසජ්ජාය උප්පන්නකිලෙසස්ස සයනං පාපුණිතුං න දෙති, උප්පන්නට්ඨානෙයෙව කිලෙසෙ නිග්ගණ්හාති. අයං චෙතසිකං වීරියං ආරද්ධං නාම හොති. පටිපක්ඛදූරීභාවෙන සෙට්ඨට්ඨෙන ච එකො උදෙතීති එකොදි, එකග්ගතා. තස්ස යොගතො එකග්ගචිත්තො ඉධ එකොදි. පටිපක්ඛතො අත්තානං නිපාති, තං වා නිපයති විසොසෙතීති නිපකො. අඤ්ඤතරං කායාදිභෙදං ආරම්මණං සාතිසයාය සතියා සරතීති සතො. තෙනාහ ‘‘එකග්ගචිත්තො’’තිආදි.

'Captura de lo realizado' (kaṭaggāho) es capturar habiéndolo logrado todo completamente. Puesto que es una obtención de la victoria, dice 'captura de la victoria'. Aquel cuya mente tiene vergüenza moral es 'avergonzado' (hirimano); por eso dice 'una mente dotada de vergüenza moral', lo que significa una mente dotada de vergüenza con la característica de aborrecer el mal. 'Temeroso' (ottappī) es aquel que se siente escandalizado, perturbado o temeroso debido a la virtud; está dotado de temor moral. 'Felicidad no mundana' es la felicidad del tercer jhāna, debido a que el cebo de los placeres sensuales ha sido expulsado lejos. 'Ecuanimidad' se refiere a la ecuanimidad del cuarto jhāna; no a cualquier sensación de ecuanimidad, por eso dice 'ecuanimidad del cuarto jhāna'. 'De energía persistente' (āraddhavīriyo) significa que ha aplicado y completado la energía física y mental. Aquel que, tras haber disipado el apego a los grupos, permanece solo en las cuatro posturas mediante las ocho bases de esfuerzo, tiene su energía física persistente. Tras haber disipado el apego mental, permanece solo mediante las ocho realizaciones. No permite que la impureza surgida al caminar alcance el estado de estar de pie; no permite que la impureza surgida al estar de pie alcance el estado de estar sentado; no permite que la impureza surgida al estar sentado alcance el estado de estar acostado; subyuga las impurezas precisamente en el lugar donde surgen. Esto se llama tener la energía mental persistente. 'Unificado' (ekodi) surge como uno solo por estar alejado de lo opuesto y por su excelencia; es la unificación de la mente. Debido a su unión con ella, aquí es 'de mente unificada'. 'Prudente' (nipako) es aquel que se protege a sí mismo de lo opuesto, o lo somete y lo marchita. 'Atento' (sato) es quien recuerda con atención superior algún objeto, como la distinción del cuerpo, etc. Por eso dice 'de mente unificada', etc.

අකුප්පා මෙ විමුත්තීති මය්හං අරහත්තඵලවිමුත්ති අකුප්පතාය අකුප්පාරම්මණතාය ච අකුප්පා. සා හි රාගාදීහි න කුප්පතීති අකුප්පතායපි අකුප්පා[Pg.115]. අකුප්පං නිබ්බානමස්සා ආරම්මණන්ති අකුප්පාරම්මණතායපි අකුප්පා. තෙනෙවාහ ‘‘අකුප්පාරම්මණත්තා’’තිආදි. භවසංයොජනානන්ති කාමරාගපටිඝමානදිට්ඨිවිචිකිච්ඡාසීලබ්බතපරාමාසභවරාගඉස්සාමච්ඡරිය- අවිජ්ජාසඞ්ඛාතානං දසන්නං සංයොජනානං. ඉමානි හි සත්තෙ භවෙසු සංයොජෙන්ති උපනිබන්ධන්ති භවාභවෙන සංයොජෙන්ති, තස්මා භවසංයොජනානීති වුච්චන්ති. ඛීණාසවො උත්තමඅණණො කිලෙසඉණානං අභාවතො. අඤ්ඤෙ හි සත්තා යාව න කිලෙසා පහීයන්ති, තාව සඉණා නාම අසෙරිවිහාරභාවතො. චතුත්ථාදීනි උත්තානත්ථානි.

'Mi liberación es inquebrantable': mi liberación del fruto del arhatazgo es inquebrantable por su naturaleza de no ser perturbada y por tener un objeto inquebrantable. Pues no es perturbada por la lujuria y demás, por lo que es inquebrantable por su propia naturaleza. El Nibbāna inquebrantable es su objeto, por lo que es inquebrantable también por tener un objeto inquebrantable. Por eso dice 'por tener un objeto inquebrantable', etc. 'De los grilletes de la existencia': de los diez grilletes conocidos como deseo sensual, aversión, orgullo, puntos de vista, duda, apego a reglas y rituales, deseo de existencia, envidia, tacañería e ignorancia. Estos atan a los seres en las existencias, los vinculan, los encadenan a través de las diversas existencias; por eso se llaman 'grilletes de la existencia'. El que ha destruido las impurezas (khīṇāsavo) es el supremo libre de deudas por la ausencia de la deuda de las impurezas. Pues los otros seres, mientras no hayan abandonado las impurezas, se consideran 'con deudas' debido a su estado de vida no libre. El cuarto discurso y los siguientes tienen significados evidentes.

ඉණසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Iṇa Sutta y otros.

7. ඛෙමසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Khema Sutta

49. සත්තමෙ වුත්ථබ්‍රහ්මචරියවාසොති නිවුත්ථබ්‍රහ්මචරියවාසො. කතකරණීයොති එත්ථ කරණීයන්ති පරිඤ්ඤාපහානභාවනාසච්ඡිකිරියමාහ. තං පන යස්මා චතූහි මග්ගෙහි පච්චෙකං චතූසු සච්චෙසු කත්තබ්බත්තා සොළසවිධං වෙදිතබ්බං. තෙනාහ ‘‘චතූහි මග්ගෙහි කත්තබ්බ’’න්ති. ඛන්ධකිලෙසඅභිසඞ්ඛාරසඞ්ඛාතා තයො ඔසීදාපනට්ඨෙන භාරා වියාති භාරා. තෙ ඔහිතා ඔරොපිතා නික්ඛිත්තා පාතිතා එතෙනාති ඔහිතභාරො. තෙනාහ ‘‘ඛන්ධභාරං…පෙ… ඔතාරෙත්වා ඨිතො’’ති. අනුප්පත්තො සදත්ථන්ති අනුප්පත්තසදත්ථො. සදත්ථොති ච සකත්ථමාහ ක-කාරස්ස ද-කාරං කත්වා. එත්ථ හි අරහත්තං අත්තනො යොනිසොමනසිකාරායත්තත්තා අත්තූපනිබන්ධට්ඨෙන සසන්තානපරියාපන්නත්තා අත්තානං අවිජහනට්ඨෙන අත්තනො උත්තමත්ථෙන ච අත්තනො අත්ථත්තා ‘‘සකත්ථො’’ති වුච්චති. තෙනාහ ‘‘සදත්ථො වුච්චති අරහත්ත’’න්ති. සම්මදඤ්ඤා විමුත්තොති සම්මා අඤ්ඤාය විමුත්තො, අච්ඡින්නභූතාය මග්ගපඤ්ඤාය සම්මා යථාභූතං දුක්ඛාදීසු යො යථා ජානිතබ්බො, තථා ජානිත්වා විමුත්තොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘සම්මා හෙතුනා’’තිආදි. විමුත්තොති ච ද්වෙ විමුත්තියො සබ්බස්ස චිත්තසංකිලෙසස්ස මග්ගො නිබ්බානාධිමුත්ති ච. නිබ්බානෙ අධිමුච්චනං තත්ථ නින්නපොණපබ්භාරතාය. අරහා සබ්බකිලෙසෙහි විමුත්තචිත්තත්තා චිත්තවිමුත්තියා විමුත්තො. නිබ්බානං අධිමුත්තත්තා නිබ්බානෙ විමුත්තො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

49. En el séptimo sutta, ‘vutthabrahmacariyavāso’ significa aquel que ha completado la vida santa. Con ‘katakaraṇīyo’ (ha hecho lo que debía hacerse), se refiere aquí a la tarea de la plena comprensión, el abandono, el desarrollo y la realización. Se debe entender que esta tarea es de dieciséis tipos, pues debe llevarse a cabo respecto a las cuatro nobles verdades individualmente mediante los cuatro senderos. Por eso dice: ‘debe hacerse mediante los cuatro senderos’. Las tres cargas, conocidas como los agregados (khandha), las impurezas (kilesa) y las formaciones volitivas (abhisaṅkhāra), se llaman ‘cargas’ en el sentido de que hunden a uno. Aquel por quien estas han sido depuestas, bajadas, abandonadas y arrojadas es un ‘ohitabhāro’ (que ha dejado la carga). Por eso dice: ‘habiendo bajado la carga de los agregados... se mantiene firme’. ‘Anuppattasadattho’ significa aquel que ha alcanzado su propia meta. ‘Sadattho’ expresa ‘sakattho’ (el propio beneficio), habiéndose cambiado la letra ‘ka’ por la ‘da’. Aquí, el estado de Arhat se llama ‘sakattho’ porque depende de la propia atención sabia, está vinculado a uno mismo, pertenece a la propia continuidad mental por no abandonar el propio ser, y es el beneficio supremo de uno mismo. Por eso se dice que ‘el estado de Arhat es llamado sadattho’. ‘Sammadaññā vimutto’ significa liberado mediante el conocimiento correcto; esto es, liberado tras haber conocido correctamente las cosas como realmente son respecto al sufrimiento y demás, mediante la sabiduría del sendero que es ininterrumpida. Por eso dice: ‘correctamente a través de la causa’, etc. Y ‘vimutto’ se refiere a dos tipos de liberación: el sendero para todas las impurezas de la mente y la liberación en el Nibbāna. La liberación en el Nibbāna se debe a la inclinación, tendencia y propensión hacia él. El Arahant es liberado por la liberación de la mente (cittavimutti) debido a que su mente está libre de todas las impurezas. Es liberado en el Nibbāna debido a estar absorto en él. El resto aquí es evidente.

ඛෙමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Termina el comentario al Khema Sutta.

8. ඉන්ද්‍රියසංවරසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Indriyasaṃvara Sutta

50. අට්ඨමෙ [Pg.116] උපනිසීදති ඵලං එත්ථාති කාරණං උපනිසා. යථාභූතඤාණදස්සනන්ති යථාසභාවජානනසඞ්ඛාතං දස්සනං. එතෙන තරුණවිපස්සනං දස්සෙති. තරුණවිපස්සනා හි බලවවිපස්සනාය පච්චයො හොති. තරුණවිපස්සනාති නාමරූපපරිග්ගහෙ ඤාණං, පච්චයපරිග්ගහෙ ඤාණං, සම්මසනෙ ඤාණං, මග්ගාමග්ගෙ වවත්ථපෙත්වා ඨිතඤාණන්ති චතුන්නං ඤාණානං අධිවචනං. නිබ්බින්දති එතායාති නිබ්බිදා. බලවවිපස්සනාති භයතුපට්ඨානෙ ඤාණං ආදීනවානුපස්සනෙ ඤාණං මුච්චිතුකම්‍යතාඤාණං සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාඤාණන්ති චතුන්නං ඤාණානං අධිවචනං. පටිසඞ්ඛානුපස්සනා පන මුච්චිතුකම්‍යතාපක්ඛිකා එව. ‘‘යාව මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනවිසුද්ධි, තාව තරුණවිපස්සනා’’ති හි වචනතො උපක්කිලෙසවිමුත්තඋදයබ්බයඤාණතො බලවවිපස්සනා. විරජ්ජති අරියො සඞ්ඛාරතො එතෙනාති විරාගො, අරියමග්ගො. අරහත්තඵලන්ති උක්කට්ඨනිද්දෙසතො වුත්තං. ඉන්ද්‍රියසංවරස්ස සීලරක්ඛණහෙතුත්තා වුත්තං ‘‘සීලානුරක්ඛණඉන්ද්‍රියසංවරො කථිතො’’ති.

50. En el octavo, ‘upanisā’ es la causa, aquello en lo que reside el fruto. ‘Yathābhūtañāṇadassana’ es la visión caracterizada por conocer según la naturaleza propia; con esto se muestra la visión cabal incipiente (taruṇavipassanā). En efecto, la visión cabal incipiente es la condición para la visión cabal vigorosa. ‘Visión cabal incipiente’ es un término para cuatro conocimientos: el conocimiento de la delimitación de mente y materia, el conocimiento de la delimitación de las causas, el conocimiento de la comprensión (sammasana) y el conocimiento que se establece tras determinar lo que es el sendero y lo que no lo es. ‘Nibbidā’ (desencanto) es aquello por lo cual uno se desencanta. ‘Visión cabal vigorosa’ es un término para cuatro conocimientos: el conocimiento de la aparición como terror, el conocimiento de la contemplación del peligro, el conocimiento del deseo de liberación y el conocimiento de la ecuanimidad ante las formaciones. Por su parte, la contemplación de la reflexión (paṭisaṅkhānupassanā) pertenece al aspecto del deseo de liberación. Pues, según las palabras: ‘Mientras haya purificación por el conocimiento y la visión de lo que es el sendero y lo que no lo es, hay visión cabal incipiente’, la visión cabal vigorosa comienza a partir del conocimiento del surgimiento y la desaparición libre de las imperfecciones. ‘Virāgo’ es el noble sendero, aquello por lo cual el noble se desapasiona de las formaciones. Se menciona el ‘fruto del Arhatado’ como la culminación de la enseñanza. Debido a que el cierre de los sentidos es la causa para proteger la virtud, se dice: ‘el cierre de los sentidos que protege la virtud ha sido declarado’.

ඉන්ද්‍රියසංවරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Termina el comentario al Indriyasaṃvara Sutta.

9. ආනන්දසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Ānanda Sutta

51. නවමෙ ථෙරා භික්ඛූ විහරන්ති බහුස්සුතා ආගතාගමාතිආදිපාළිපදෙසු ඉමිනාව නයෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො – සීලාදිගුණානං ථිරභාවප්පත්තියා ථෙරා. සුත්තගෙය්‍යාදි බහු සුතං එතෙසන්ති බහුස්සුතා. වාචුග්ගතධාරණෙන සම්මදෙව ගරූනං සන්තිකෙ ආගමිතභාවෙන ආගතො පරියත්තිධම්මසඞ්ඛාතො ආගමො එතෙසන්ති ආගතාගමා. සුත්තාතිධම්මසඞ්ඛාතස්ස ධම්මස්ස ධාරණෙන ධම්මධරා. විනයධාරණෙන විනයධරා. තෙසංයෙව ධම්මවිනයානං මාතිකාය ධාරණෙන මාතිකාධරා. තත්ථ තත්ථ ධම්මපරිපුච්ඡාය පරිපුච්ඡති. තං අත්ථපරිපුච්ඡාය පරිපඤ්හති වීමංසති විචාරෙති. ඉදං, භන්තෙ, කථං, ඉමස්ස ක්වත්ථොති පරිපුච්ඡනපඤ්හනාකාරදස්සනං. ආවිවටඤ්චෙව පාළියා අත්ථං පදෙසන්තරපාළිදස්සනෙන ආගමතො විවරන්ති. අනුත්තානීකතඤ්ච යුත්තිවිභාවනෙන උත්තානීකරොන්ති. කඞ්ඛාට්ඨානියෙසු ධම්මෙසු සංසයුප්පත්තියා [Pg.117] හෙතුයා ගණ්ඨිට්ඨානභූතෙසු පාළිපදෙසු යාථාවතො විනිච්ඡයදානෙන කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති.

51. En el noveno, en pasajes como ‘los monjes ancianos que son muy instruidos y expertos en la tradición (āgatāgamā)’, el significado debe entenderse de la siguiente manera: son ‘ancianos’ (therā) por haber alcanzado la firmeza en virtudes como la moralidad. Son ‘muy instruidos’ (bahussutā) porque han escuchado mucho, como los Suttas y Geyyas. Son ‘expertos en la tradición’ (āgatāgamā) porque la tradición, que consiste en el Dhamma de la escritura (pariyatti), ha llegado a ellos por haberla recibido correctamente de sus maestros mediante la memorización y el recitado. Son ‘conocedores del Dhamma’ (dhammadharā) por retener el Dhamma que consiste en los Suttas y demás. Son ‘conocedores del Vinaya’ (vinayadharā) por retener el Vinaya. Son ‘conocedores de los resúmenes’ (mātikādharā) por retener los códigos o resúmenes de ese mismo Dhamma y Vinaya. Ellos preguntan sobre el Dhamma en diversos contextos. Indagan, examinan y analizan mediante preguntas sobre el significado. ‘Venerable señor, ¿cómo es esto? ¿Cuál es el significado de esto?’, así se muestra el modo de preguntar e indagar. Revelan (vivaranti) el significado de lo que no está claro en el texto Pāli (pāḷi) a partir de la tradición, mostrando otros pasajes de Pāli. Aclaran lo que no es evidente mediante la explicación de la lógica (yutti). Disipan las dudas dando un juicio correcto sobre los pasajes de Pāli que son puntos difíciles y causa de incertidumbre en las enseñanzas que se prestan a dudas.

ආනන්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Termina el comentario al Ānanda Sutta.

10. ඛත්තියසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Khattiya Sutta

52. දසමෙ භොගෙ අධිප්පායො එතෙසන්ති භොගාධිප්පායා. පඤ්ඤත්ථාය එතෙසං මනො උපවිචරතීති පඤ්ඤූපවිචාරා. පථවියා දායත්ථාය වා චිත්තං අභිනිවෙසො එතෙසන්ති පථවීභිනිවෙසා. මන්තා අධිට්ඨානං පතිට්ඨා එතෙසන්ති මන්තාධිට්ඨානා. ඉමිනා නයෙන සෙසපදානිපි වෙදිතබ්බානි. සෙසං උත්තානමෙව.

52. En el décimo, ‘bhogādhippāyā’ son aquellos cuya intención son las riquezas. ‘Paññūpavicārā’ son aquellos cuya mente se ocupa de la sabiduría. ‘Pathavībhinivesā’ son aquellos cuya mente se aferra a la herencia de la tierra. ‘Mantādhiṭṭhānā’ son aquellos cuya base y fundamento es el consejo o la estrategia. Siguiendo este método, deben entenderse también los demás términos. El resto es evidente.

ඛත්තියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Termina el comentario al Khattiya Sutta.

11. අප්පමාදසුත්තවණ්ණනා

11. Comentario al Appamāda Sutta

53. එකාදසමෙ ජඞ්ගලානන්ති එත්ථ යො නිපිච්ඡලො න අනූපො නිරුදකතාය ථද්ධලූඛො භූමිප්පදෙසො, සො ‘‘ජඞ්ගලො’’ති වුච්චති. තබ්බහුලතාය පන ඉධ සබ්බො භූමිප්පදෙසො ජඞ්ගලො. තස්මිං ජඞ්ගලෙ ජාතා භවාති වා ජඞ්ගලා, තෙසං ජඞ්ගලානං. එවඤ්හි නදිචරානම්පි හත්ථීනං සඞ්ගහො කතො හොති සමොධාතබ්බානං විය සමොධායකානම්පි ඉධ ජඞ්ගලග්ගහණෙන ගහෙතබ්බතො. පථවීතලචාරීනන්ති ඉමිනා ජලචාරිනො ච නිවත්තෙති අදිස්සමානපාදත්තා. ‘‘පාණාන’’න්ති සාධාරණවචනම්පි ‘‘පදජාතානී’’ති සද්දන්තරසන්නිධානෙන විසෙසනිවිට්ඨමෙව හොතීති ආහ ‘‘සපාදකපාණාන’’න්ති. ‘‘මුත්තගත’’න්තිආදීසු (ම. නි. 2.119; අ. නි. 9.11) ගත-සද්දො විය ඉධ ජාත-සද්දො අනත්ථන්තරොති ආහ ‘‘පදජාතානීති පදානී’’ති. සමොධානන්ති සමවරොධං, අන්තොගධං වා. තෙනාහ ‘‘ඔධානං උපනික්ඛෙපං ගච්ඡන්තී’’ති. කූටඞ්ගමාති පාරිමන්තෙන කූටං උපගච්ඡන්ති. කූටනින්නාති කූටච්ඡිද්දමග්ගෙ පවිසනවසෙන කූටෙ නින්නා. කූටසමොසරණාති ඡිද්දෙ අනුපවිසනවසෙන ච ආහච්ච අවත්ථානෙන ච කූටෙ සමොදහිත්වා ඨිතා. වණ්ටෙ [Pg.118] පතමානෙ සබ්බානි භූමියං පතන්තීති ආහ ‘‘වණ්ටානුවත්තකානි භවන්තී’’ති.

53. En el undécimo, respecto a ‘jaṅgalānaṃ’, un lugar de la tierra que no es pantanoso ni acuoso, sino que es duro y árido por la falta de agua, se llama ‘jaṅgala’ (tierra firme o selva). Pero aquí, debido a su abundancia, toda la superficie terrestre se llama ‘jaṅgala’. ‘Jaṅgalānaṃ’ se refiere a aquellos nacidos o que viven en tales tierras. De esta manera, se incluyen también los elefantes que viven cerca de los ríos, porque al mencionar aquí las tierras firmes se incluyen tanto a los que pueden agruparse como a los que agrupan. Con ‘pathavītalacārīnaṃ’ (que caminan sobre la superficie de la tierra) se excluyen a los seres acuáticos, ya que sus pies no son visibles. Aunque ‘pāṇānaṃ’ (de los seres vivos) es un término general, debido a su proximidad con la palabra ‘padajātāni’ (huellas de pies), se especifica, por lo que dice: ‘de los seres vivos con pies’. Al igual que la palabra ‘gata’ en términos como ‘muttagata’ y otros, aquí la palabra ‘jāta’ no tiene un significado distinto, por lo que dice: ‘padajātāni significa huellas’. ‘Samodhānaṃ’ significa inclusión o contención. Por eso dice: ‘van hacia la inclusión o la colocación dentro’. ‘Kūṭaṅgamā’ significa que se dirigen hacia la cumbre en su punto más alto. ‘Kūṭaninnā’ significa que se inclinan hacia la cumbre al entrar por el camino del orificio de la misma. ‘Kūṭasamosaraṇā’ significa que permanecen integrados en la cumbre, tanto por entrar en los orificios como por apoyarse firmemente en ella. Al caer el tallo, todos caen al suelo; por eso dice: ‘se vuelven seguidores del tallo’.

අප්පමාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Termina el comentario al Appamāda Sutta.

12. ධම්මිකසුත්තවණ්ණනා

12. Comentario al Dhammika Sutta

54. ද්වාදසමෙ ජාතිභූමියන්ති එත්ථ ජනනං ජාති, ජාතියා භූමි ජාතිභූමි, ජාතට්ඨානං. තං ඛො පනෙතං නෙව කොසලමහාරාජාදීනං, න චඞ්කිබ්‍රාහ්මණාදීනං, න සක්කසුයාමසන්තුසිතාදීනං, න අසීතිමහාසාවකානං, න අඤ්ඤෙසං සත්තානං ‘‘ජාතිභූමී’’ති වුච්චති. යස්ස පන ජාතදිවසෙ දසසහස්සී ලොකධාතු එකද්ධජමාලාවිප්පකිණ්ණකුසුමවාසචුණ්ණගණසුගන්ධා සබ්බපාලිඵුල්ලමිව නන්දනවනං විරොචමානා පදුමිනිපණ්ණෙ උදකබින්දු විය අකම්පිත්ථ, ජච්චන්ධාදීනඤ්ච රූපදස්සනාදීනි අනෙකානි පාටිහාරියානි පවත්තිංසු. තස්ස සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්ස ජාතට්ඨානං, සාතිසයස්ස පන ජනකකපිලවත්ථුසන්නිස්සයො ‘‘ජාතිභූමී’’ති වුච්චති. ජාතිභූමකා උපාසකාති ජාතිභූමිවාසිනො උපාසකා. සන්තනෙත්වා සබ්බසො තනෙත්වා පත්ථරිත්වා ඨිතමූලානි මූලසන්තානකානි. තානි පන අත්ථතො මූලානියෙවාති ආහ ‘‘මූලසන්තානකානන්ති මූලාන’’න්ති.

54. En el duodécimo [discurso], 'en el lugar de nacimiento' (jātibhūmi): aquí 'jāti' es el nacimiento, la tierra del nacimiento es 'jātibhūmi', el lugar de nacimiento. Sin embargo, esto no se llama 'lugar de nacimiento' en relación con los grandes reyes de Kosala y otros, ni de los brahmanes como Caṅkī y otros, ni de los devas Sakkas, Suyāmas, Santusitas y otros, ni de los ochenta grandes discípulos, ni de otros seres. Pero aquel en cuyo día de nacimiento el sistema de diez mil mundos se estremeció como una gota de agua sobre una hoja de loto —resplandeciendo como el bosque Nandana con todas sus flores en plena floración, esparciendo guirnaldas de estandartes, flores, incienso y polvos perfumados— y donde ocurrieron muchos milagros, como la visión de las formas por parte de los ciegos de nacimiento y otros; el lugar de nacimiento de tal Bodhisatta omnisciente, específicamente el asentamiento de Kapilavatthu donde nació con excelencia superior, se llama 'lugar de nacimiento'. 'Upāsakās del lugar de nacimiento' significa los upāsakās que residen en dicho lugar. 'Santanetvā' significa habiéndose extendido completamente, habiéndose expandido; las raíces que permanecen son los filamentos de las raíces. Pero, en esencia, estos son simplemente raíces, por lo que dice: 'mūlasantānakānaṃ significa de las raíces'.

ජාතදිවසෙ ආවුධානං ජොතිතත්තා, රඤ්ඤො අපරිමිතස්ස ච සත්තකායස්ස අනත්ථතො පරිපාලනසමත්ථතාය ච ‘‘ජොතිපාලො’’ති ලද්ධනාමත්තා වුත්තං ‘‘නාමෙන ජොතිපාලො’’ති. ගොවින්දොති ගොවින්දියාභිසෙකෙන අභිසිත්තො, ගොවින්දස්ස ඨානෙ ඨපනාභිසෙකෙන අභිසිත්තොති අත්ථො. තං කිර තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස කුලපරම්පරාගතං ඨානන්තරං. තෙනාහ ‘‘ඨානෙන මහාගොවින්දො’’ති. ගවං පඤ්ඤඤ්ච වින්දති පටිලභතීති ගොවින්දො, මහන්තො ගොවින්දොති මහාගොවින්දො. ගොති හි පඤ්ඤායෙතං අධිවචනං ‘‘ගච්ඡති අත්ථෙ බුජ්ඣතී’’ති කත්වා. මහාගොවින්දො ච අම්හාකං බොධිසත්තොයෙව. සො කිර දිසම්පතිස්ස නාම රඤ්ඤො පුරොහිතස්ස ගොවින්දබ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තො හුත්වා අත්තනො පිතුස්ස ච රඤ්ඤො ච අච්චයෙන තස්ස පුත්තො රෙණු, සහායා [Pg.119] චස්ස සත්තභූ, බ්‍රහ්මදත්තො, වෙස්සභූ, භරතො, ද්වෙ ධතරට්ඨාති ඉමෙ සත්ත රාජානො යථා අඤ්ඤමඤ්ඤං න විවදන්ති. එවං රජ්ජෙ පතිට්ඨාපෙත්වා තෙසං අත්ථධම්මෙ අනුසාසන්තෙ ජම්බුදීපතලෙ සබ්බෙසං රාජාව රඤ්ඤං, බ්‍රහ්මාව බ්‍රාහ්මණානං, දෙවොව ගහපතිකානං සක්කතො ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො උත්තමගාරවට්ඨානං අහොසි. තෙන වුත්තං ‘‘රෙණුආදීනං සත්තන්නං රාජූනං පුරොහිතො’’ති. ඉමෙව සත්ත භාරධාරා මහාරාජානො. වුත්තඤ්හෙතං –

Debido a que las armas brillaron el día de su nacimiento, y debido a que el rey fue capaz de proteger al ilimitado grupo de seres de lo que no es beneficioso, se le otorgó el nombre de 'Jotipāla' (Protector de la Luz); por eso se dice 'llamado Jotipāla'. 'Govindo' significa ungido con la consagración de govindiyā, ungido con la consagración que lo sitúa en la posición de un Govinda. Se dice que esa era la posición ancestral de la familia de ese brahmán. Por eso dice: 'Mahāgovindo por su posición'. 'Govindo' es aquel que conoce y obtiene el ganado y la sabiduría; un gran Govinda es Mahāgovindo. 'Go' es un epíteto de la sabiduría, ya que 'alcanza y comprende el significado'. Y Mahāgovindo es nuestro propio Bodhisatta. Se dice que, habiendo sido el hijo del brahmán Govinda, el capellán del rey llamado Disampati, tras la muerte de su padre y del rey, el hijo de este último, Reṇu, y sus amigos Sattabhū, Brahmadatta, Vessabhū, Bharato y los dos Dhataraṭṭhas —estos siete reyes no disputaban entre sí. Habiéndolos establecido así en el reino y aconsejándoles sobre el bienestar y el Dhamma, llegó a ser, en toda la tierra de Jambudīpa, respetado, honrado, venerado, adorado y estimado como el objeto de supremo respeto, como un rey para los reyes, como Brahmā para los brahmanes y como un dios para los jefes de hogar. Por eso se dice: 'el capellán de los siete reyes, Reṇu y los demás'. Estos son los siete grandes reyes portadores de la carga. Por eso se ha dicho: 'Sattabhū y Brahmadatta, junto con Vessabhū y Bharato; Reṇu y los dos Dhataraṭṭhas, en aquel entonces fueron los siete portadores de la carga'.

‘‘සත්තභූ බ්‍රහ්මදත්තො ච, වෙස්සභූ භරතො සහ;

රෙණු ද්වෙ ච ධතරට්ඨා, තදාසුං සත්ත භාරධා’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 2.308);

'Sattabhū y Brahmadatta, junto con Vessabhū y Bharato; Reṇu y los dos Dhataraṭṭhas, en aquel entonces fueron los siete portadores de la carga'.

රඤ්ඤො දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකත්ථානං පුරො විධානතො පුරෙ සංවිධානතො පුරොහිතො. කොධාමගන්ධෙනාති කොධසඞ්ඛාතෙන පූතිගන්ධෙන. කරුණා අස්ස අත්ථීති කරුණන්ති සපුබ්බභාගකරුණජ්ඣානං වුත්තන්ති ආහ ‘‘කරුණාය ච කරුණාපුබ්බභාගෙ ච ඨිතා’’ති. යකාරො සන්ධිවසෙන ආගතොති ආහ ‘‘යෙතෙති එතෙ’’ති. අරහත්තතො පට්ඨාය සත්තමොති සකදාගාමී. සකදාගාමිං උපාදායාති සකදාගාමිභාවං පටිච්ච. සකදාගාමිස්ස හි පඤ්චින්ද්‍රියානි සකදාගාමිභාවං පටිච්ච මුදූනි නාම හොන්ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

Se le llama 'purohita' (capellán) porque dispone de antemano el bienestar del rey en esta vida y en la futura. 'Kodhāmagandhena' significa con el olor a podredumbre que consiste en la ira. 'Karuṇā' (compasión): aquel que posee compasión; se refiere al jhána de compasión en su etapa preliminar, por eso dice: 'establecidos en la compasión y en la etapa preliminar de la compasión'. La letra 'ya' aparece por razones de eufonía (sandhi), por eso dice: 'yeteti es ete'. 'El séptimo a partir del estado de Arahat' es el que entra en la corriente una vez (sakadāgāmī). 'En relación con el que entra en la corriente una vez' significa dependiendo del estado de sakadāgāmī. Pues las cinco facultades de quien entra en la corriente una vez se consideran suaves en dependencia de dicho estado. Lo restante aquí es de fácil comprensión.

ධම්මිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Dhammika Sutta.

ධම්මිකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Dhammika Vagga.

පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

Aquí termina el primer grupo de cincuenta (Paṭhamapaṇṇāsaka).

2. දුතියපණ්ණාසකං

2. El segundo grupo de cincuenta (Dutiyapaṇṇāsaka)

6. මහාවග්ගො

6. El Gran Vagga (Mahāvaggo)

1. සොණසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Soṇa Sutta

55. ඡට්ඨස්ස [Pg.120] පඨමෙ නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙති එත්ථ කිං තං ආසනං පඨමමෙව පඤ්ඤත්තං, උදාහු භගවන්තං දිස්වා පඤ්ඤත්තන්ති චෙ? භගවතො ධරමානකාලෙ පධානිකභික්ඛූනං වත්තමෙතං, යදිදං අත්තනො වසනට්ඨානෙ බුද්ධාසනං පඤ්ඤපෙත්වාව නිසීදනන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පධානිකභික්ඛූ’’තිආදි. බුද්ධකාලෙ කිර යත්ථ යත්ථ එකොපි භික්ඛු විහරති, සබ්බත්ථ බුද්ධාසනං පඤ්ඤත්තමෙව හොති. කස්මා? භගවා හි අත්තනො සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ඵාසුකට්ඨානෙ විහරන්තෙ මනසි කරොති – ‘‘අසුකො මය්හං සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ගතො, අසක්ඛි නු ඛො විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං, නො’’ති. අථ නං පස්සති කම්මට්ඨානං විස්සජ්ජෙත්වා අකුසලවිතක්කං විතක්කයමානං, තතො ‘‘කථඤ්හි නාම මාදිසස්ස සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විහරන්තං ඉමං කුලපුත්තං අකුසලවිතක්කා අධිභවිත්වා අනමතග්ගෙ වට්ටදුක්ඛෙ සංසාරෙස්සන්තී’’ති තස්ස අනුග්ගහත්ථං තත්ථෙව අත්තානං දස්සෙත්වා තං කුලපුත්තං ඔවදිත්වා ආකාසං උප්පතිත්වා පුන අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගච්ඡති. අථෙවං ඔවදියමානා තෙ භික්ඛූ චින්තයිංසු ‘‘සත්ථා අම්හාකං මනං ජානිත්වා ආගන්ත්වා අම්හාකං සමීපෙ ඨිතංයෙව අත්තානං දස්සෙති. තස්මිං ඛණෙ, ‘භන්තෙ, ඉධ නිසීදථ නිසීදථා’ති ආසනපරියෙසනං නාම භාරො’’ති. තෙ ආසනං පඤ්ඤපෙත්වාව විහරන්ති. යස්ස පීඨං අත්ථි, සො තං පඤ්ඤපෙති. යස්ස නත්ථි, සො මඤ්චං වා ඵලකං වා පාසාණං වා වාලිකාපුඤ්ජං වා පඤ්ඤපෙති. තං අලභමානා පුරාණපණ්ණානිපි සංකඩ්ඪිත්වා තත්ථ පංසුකූලං පත්ථරිත්වා ඨපෙන්ති.

55. En el primero del sexto [vagga], 'el Bienaventurado se sentó en el asiento preparado': aquí, ¿se preparó ese asiento de antemano o se preparó al ver al Bienaventurado? Mostrando que esta es la práctica de los monjes que se esfuerzan (padhānika) durante el tiempo en que el Bienaventurado vivía —a saber, preparar el asiento de Buda en su propio lugar de residencia antes de sentarse— dice: 'los monjes que se esfuerzan', etc. Se dice que en la época del Buda, dondequiera que residiera incluso un solo monje, el asiento del Buda estaba siempre preparado. ¿Por qué? Pues el Bienaventurado tiene presente en su mente a aquellos que, habiendo recibido un objeto de meditación de su presencia, residen en un lugar propicio, pensando: 'Tal persona ha partido tras recibir un objeto de meditación de mí; ¿ha sido capaz de producir alguna distinción espiritual o no?'. Entonces lo ve abandonando el objeto de meditación y ocupado en pensamientos insanos; entonces, pensando: '¿Cómo es posible que a este hijo de buena familia, que reside habiendo recibido un objeto de meditación de un Maestro como yo, lo venzan los pensamientos insanos y lo hagan vagar por el sufrimiento del ciclo de renacimientos sin fin?', para favorecerlo, se manifiesta allí mismo y, tras aconsejar a ese hijo de buena familia, vuela por el aire y regresa a su propio lugar de residencia. Aquellos monjes que eran así aconsejados pensaron: 'El Maestro, conociendo nuestra mente, viene y se manifiesta de pie cerca de nosotros. En ese momento, la búsqueda de un asiento diciendo: «Venerable Señor, siéntese aquí, siéntese aquí» es una carga'. Ellos residen preparando el asiento de antemano. Quien tiene una silla, la prepara. Quien no la tiene, prepara un lecho, una tabla, una piedra o un montón de arena. Si no encuentran nada de eso, incluso recogen hojas viejas y, extendiendo sobre ellas su manto de trapos (paṃsukūla), las colocan.

සත්ත සරාති – ඡජ්ජො, උසභො, ගන්ධාරො, මජ්ඣිමො, පඤ්චමො, ධෙවතො, නිසාදොති එතෙ සත්ත සරා. තයො ගාමාති – ඡජ්ජගාමො, මජ්ඣිමගාමො, සාධාරණගාමොති තයො ගාමා, සමූහාති අත්ථො. මනුස්සලොකෙ වීණාවාදනා එකෙකස්ස සරස්ස වසෙන තයො තයො මුච්ඡනාති කත්වා එකවීසති මුච්ඡනා. දෙවලොකෙ වීණාවාදනා පන සමපඤ්ඤාස මුච්ඡනාති වදන්ති. තත්ථ හි එකෙකස්ස සරස්ස වසෙන සත්ත [Pg.121] සත්ත මුච්ඡනා, අන්තරස්ස සරස්ස ච එකාති සමපඤ්ඤාස මුච්ඡනා. තෙනෙව සක්කපඤ්හසුත්තසංවණ්ණනායං (දී. නි. අට්ඨ. 2.345) ‘‘සමපඤ්ඤාස මුච්ඡනා මුච්ඡෙත්වා’’ති පඤ්චසිඛස්ස වීණාවාදනං දස්සෙන්තෙන වුත්තං. ඨානා එකූනපඤ්ඤාසාති එකෙකස්සෙව සරස්ස සත්ත සත්ත ඨානභෙදා, යතො සරස්ස මණ්ඩලතාවවත්ථානං හොති. එකූනපඤ්ඤාසට්ඨානවිසෙසො තිස්සො දුවෙ චතස්සො චතස්සො තිස්සො දුවෙ චතස්සොති ද්වාවීසති සුතිභෙදා ච ඉච්ඡිතා.

Las siete notas musicales son: chajjo, usabho, gandhāro, majjhimo, pañcamo, dhevato, nisādo; estas son las siete notas. Tres escalas (gāma): chajjagāmo, majjhimagāmo, sādhāraṇagāmo; estos son las tres escalas, con el sentido de conjunto o grupo. En el mundo humano, por medio de la ejecución de la viña, hay tres modulaciones (mucchanā) por cada nota, resultando en veintiuna modulaciones. Sin embargo, dicen que en el mundo de los devas, la ejecución de la viña tiene cincuenta modulaciones. Pues allí, por cada nota hay siete modulaciones, y una para la nota intermedia, sumando cincuenta modulaciones. Por eso, en la explicación del Sakkapañhasutta (DN-A 2.345), al mostrar la ejecución de la viña de Pañcasikha, se dijo: 'habiendo modulado cincuenta modulaciones'. Las posiciones (ṭhāna) son cuarenta y nueve: hay siete variedades de posiciones para cada nota, por lo cual se establece la redondez de la nota. Se aceptan cuarenta y nueve variaciones de posición y veintidós tipos de sonidos (suti) según la secuencia: tres, dos, cuatro, cuatro, tres, dos, cuatro.

අතිගාළ්හං ආරද්ධන්ති ථිනමිද්ධඡම්භිතත්තානං වූපසමත්ථං අතිවිය ආරද්ධං. සබ්බත්ථ නියුත්තා සබ්බත්ථිකා. සබ්බෙන වා ලීනුද්ධච්චපක්ඛියෙන අත්ථෙතබ්බා සබ්බත්ථිකා. සමථොයෙව සමථනිමිත්තං. එවං සෙසෙසුපි. ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තාති එත්ථ යස්මා බාහිරකො කාමෙසු වීතරාගො න ඛයා රාගස්ස වීතරාගො සබ්බසො අවිප්පහීනරාගත්තා. වික්ඛම්භිතරාගො හි සො. අරහා පන ඛයා එව, තස්මා වුත්තං ‘‘ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තා’’ති. එස නයො දොසමොහෙසුපි.

'Demasiado tenso' (atigāḷhaṃ āraddhaṃ) significa que el esfuerzo fue excesivo para pacificar el letargo, la somnolencia y el temor. 'Sabbattha niyuttā' se refiere a lo que es aplicable en todo caso, de ahí 'sabbatthikā'. O bien, 'sabbatthikā' es lo que debe estar presente en todo estado perteneciente a la pereza o a la agitación. 'Samathanimittaṃ' es el objeto de la tranquilidad misma. Lo mismo para el resto. 'Debido a la destrucción de la pasión, libre de pasión' (khayā rāgassa vītarāgattā): aquí, dado que un extraño que está libre de deseos sensuales no está libre de pasión por la destrucción de la misma, ya que la pasión no ha sido completamente abandonada. Él es simplemente alguien que ha suprimido la pasión. El Arahant, sin embargo, lo es precisamente por la destrucción; por eso se dice 'debido a la destrucción de la pasión, libre de pasión'. Este mismo principio se aplica al odio y a la delusión.

ලාභසක්කාරසිලොකං නිකාමයමානොති එත්ථ ලබ්භති පාපුණීයතීති ලාභො, චතුන්නං පච්චයානමෙතං අධිවචනං. සක්කච්චං කාතබ්බොති සක්කාරො. පච්චයා එව හි පණීතපණීතා සුන්දරසුන්දරා අභිසඞ්ඛරිත්වා කතා ‘‘සක්කාරො’’ති වුච්චති, යා ච පරෙහි අත්තනො ගාරවකිරියා, පුප්ඵාදීහි වා පූජා. සිලොකොති වණ්ණභණනං. තං ලාභඤ්ච, සක්කාරඤ්ච, සිලොකඤ්ච, නිකාමයමානො, පවත්තයමානොති අත්ථො. තෙනෙවාහ ‘‘චතුපච්චයලාභඤ්ච…පෙ… පත්ථයමානො’’ති.

'Deseando ganancia, honor y fama' (lābhasakkārasilokaṃ nikāmayamāno): aquí, 'ganancia' (lābho) es lo que se obtiene o se alcanza; este es un término para los cuatro requisitos. 'Honor' (sakkāro) es lo que debe hacerse con respeto. Pues los requisitos excelentes y bellos, preparados y ofrecidos con esmero, se denominan 'honor', así como los actos de respeto realizados por otros hacia uno mismo, o la adoración con flores y demás. 'Fama' (siloko) es la mención de las virtudes. 'Deseando' (nikāmayamāno) significa anhelando o buscando esa ganancia, honor y fama. Por ello dijo: 'anhelando... la ganancia de los cuatro requisitos'.

ථූණන්ති පසූනං බන්ධනත්ථාය නිඛාතත්ථම්භසඞ්ඛාතං ථූණං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

'Poste' (thūṇaṃ) se refiere a un pilar clavado con el propósito de atar animales. El resto es fácil de entender.

සොණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Soṇasutta.

2. ඵග්ගුනසුත්තවණ්ණනා

2. Explicación del Phaggunasutta

56. දුතියෙ සමධොසීති සමන්තතො අධොසි. සබ්බභාගෙන පරිඵන්දනචලනාකාරෙන අපචිතිං දස්සෙති. වත්තං කිරෙතං බාළ්හගිලානෙනපි වුඩ්ඪතරං [Pg.122] දිස්වා උට්ඨිතාකාරෙන අපචිති දස්සෙතබ්බා. තෙන පන ‘‘මා චලි මා චලී’’ති වත්තබ්බො, තං පන චලනං උට්ඨානාකාරදස්සනං හොතීති ආහ ‘‘උට්ඨානාකාරං දස්සෙතී’’ති. සන්තිමානි ආසනානීති පඨමමෙව පඤ්ඤත්ථාසනං සන්ධාය වදති. බුද්ධකාලස්මිඤ්හි එකස්සපි භික්ඛුනො වසනට්ඨානෙ – ‘‘සචෙ සත්ථා ආගච්ඡිස්සති, ආසනං පඤ්ඤත්තමෙව හොතූ’’ති අන්තමසො ඵලකමත්තම්පි පණ්ණසන්ථාරමත්තම්පි පඤ්ඤත්තමෙව. ඛමනීයං යාපනීයන්ති කච්චි දුක්ඛං ඛමිතුං, ඉරියාපථං වා යාපෙතුං සක්කාති පුච්ඡති. සීසවෙදනාති කුතොචි නික්ඛමිතුං අලභමානෙහි වාතෙහි සමුට්ඨාපිතා බලවතියො සීසවෙදනා හොන්ති.

56. En el segundo, 'se estremeció' (samadhosī) significa que se movió por todas partes. Muestra respeto mediante una forma de movimiento o agitación de todo el cuerpo. Se dice que es una norma que, al ver a alguien mayor, incluso alguien gravemente enfermo debe mostrar respeto haciendo el gesto de levantarse. Sin embargo, se le debe decir: 'no te muevas, no te muevas'; pero ese movimiento se considera una muestra del gesto de levantarse, por eso dice: 'muestra el gesto de levantarse'. 'Aquí están estos asientos' (santimāni āsanānīti): habla refiriéndose a un asiento ya preparado previamente. Pues en la época del Buda, en el lugar de residencia de cada monje —pensando: 'si el Maestro viene, que el asiento esté ya preparado'— incluso algo tan pequeño como un tablón o un lecho de hojas estaba preparado. 'Tolerable... llevadero' (khamanīyaṃ yāpanīyanti): pregunta si es posible tolerar el dolor o mantener las posturas corporales. 'Dolores de cabeza' (sīsavedanā) son dolores intensos en la cabeza provocados por aires que no encuentran salida.

ඵග්ගුනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Phaggunasutta.

2. ඡළභිජාතිසුත්තවණ්ණනා

2. Explicación del Chaḷabhijātisutta

57. තතියෙ අභිජාතියොති එත්ථ අභි-සද්දො උපසග්ගමත්තං, න අත්ථවිසෙසජොතකොති ආහ ‘‘ඡ ජාතියො’’ති. අභිජායතීති එත්ථාපි එසෙව නයො.

57. En el tercero, 'clases' (abhijātiyo): aquí, la palabra 'abhi-' es solo un prefijo y no denota un significado especial, por eso dice: 'seis clases'. Lo mismo ocurre con 'se nace' (abhijāyatī).

උරබ්භෙ හනන්තීති ඔරබ්භිකා. එවං සූකරිකාදයො වෙදිතබ්බා. රොදෙන්ති කුරුරකම්මන්තතාය සප්පටිබද්ධෙ සත්තෙ අස්සූනි මොචෙන්තීති රුද්දා, තෙ එව ලුද්දා ර-කාරස්ස ල-කාරං කත්වා. ඉමිනා අඤ්ඤෙපි යෙ කෙචි මාගවිකා නෙසාදා වුත්තා, තෙ පාපකම්මප්පසුතතාය ‘‘කණ්හාභිජාතී’’ති වදති.

'Matan ovejas' (urabbhe hanantīti) son los carniceros de ovejas (orabbhikā). Lo mismo debe entenderse para los criadores de cerdos, etc. 'Crueles' (ruddā) son aquellos que hacen llorar a los seres vinculados a actos atroces; son los mismos que los 'cazadores' (luddā), habiendo cambiado la letra 'r' por 'l'. Con esto se refiere a cualesquiera otros cazadores o pescadores, y dice que son de 'clase negra' (kaṇhābhijātī) por estar dedicados a malas acciones.

භික්ඛූති ච බුද්ධසාසනෙ භික්ඛූ. තෙ කිර සච්ඡන්දරාගෙන පරිභුඤ්ජන්තීති අධිප්පායෙන චතූසු පච්චයෙසු කණ්ටකෙ පක්ඛිපිත්වා ඛාදන්තීති ‘‘කණ්ටකවුත්තිකා’’ති වදති. කස්මාති චෙ? යස්මා තෙ පණීතෙ පච්චයෙ පටිසෙවන්තීති තස්ස මිච්ඡාගාහො. ඤායලද්ධෙපි පච්චයෙ භුඤ්ජමානා ආජීවකසමයස්ස විලොමග්ගාහිතාය පච්චයෙසු කණ්ටකෙ පක්ඛිපිත්වා ඛාදන්ති නාමාති වදතීති. අථ වා කණ්ටකවුත්තිකා එවංනාමකා එකෙ පබ්බජිතා, යෙ සවිසෙසං අත්තකිලමථානුයොගං අනුයුත්තා. තථා හි තෙ කණ්ටකෙ වත්තන්තා විය හොන්තීති ‘‘කණ්ටකවුත්තිකා’’ති වුත්තා. ඉමමෙව ච අත්ථවිකප්පං සන්ධායාහ ‘‘කණ්ටකවුත්තිකාති සමණා නාමෙතෙ’’ති.

'Monjes' se refiere a los monjes en la enseñanza del Buda. Se dice que, según ellos [los Ajivikas], estos disfrutan con deseo egoísta, y por eso dicen que 'viven de espinas' (kaṇṭakavuttikā), en el sentido de que comen introduciendo espinas en los cuatro requisitos. ¿Por qué? Porque tienen la falsa creencia de que ellos [los monjes] disfrutan de requisitos refinados. Dicen que incluso comiendo requisitos obtenidos lícitamente, debido a que contradicen la doctrina Ajivika, es como si comieran introduciendo espinas en los requisitos. O bien, 'kaṇṭakavuttikā' es el nombre de ciertos ascetas que se entregan especialmente a la auto-mortificación. Pues se dice que viven como si estuvieran sobre espinas. Refiriéndose a esta variante de significado, dijo: 'los llamados ascetas que viven de espinas'.

ලොහිතාභිජාති [Pg.123] නාම නිගණ්ඨා එකසාටකාති වුත්තා. තෙ කිර ඨත්වා භුඤ්ජනනහානප්පටික්ඛෙපාදිවතසමායොගෙන පුරිමෙහි ද්වීහි පණ්ඩරතරා.

La llamada 'clase roja' (lohitābhijāti) son los Nigaṇṭhas que visten una sola prenda. Se dice que son más blancos que los dos anteriores debido a su práctica de comer de pie y rechazar el baño, entre otros votos.

අචෙලකසාවකාති ආජීවකසාවකෙ වදති. තෙ කිර ආජීවකලද්ධියා සුවිසුද්ධචිත්තතාය නිගණ්ඨෙහිපි පණ්ඩරතරා. එවඤ්ච කත්වා අත්තනො පච්චයදායකෙ නිගණ්ඨෙහිපි ජෙට්ඨකතරෙ කරොති.

'Discípulos de los Acelakas' se refiere a los seguidores de los Ājīvakas. Se dice que son más blancos que los Nigaṇṭhas debido a la pureza de su mente según la doctrina Ājīvaka. Y así, los sitúa como superiores incluso a los Nigaṇṭhas que proveen sus requisitos.

ආජීවකා ආජීවකිනියො ‘‘සුක්කාභිජාතී’’ති වුත්තා. තෙ කිර පුරිමෙහි චතූහි පණ්ඩරතරා. නන්දාදයො හි තථාරූපං ආජීවකප්පටිපත්තිං උක්කංසං පාපෙත්වා ඨිතා, තස්මා නිගණ්ඨෙහි ආජීවකසාවකෙහි ච පණ්ඩරතරාති ‘‘පරමසුක්කාභිජාතී’’ති වුත්තා.

Los Ājīvakas y las Ājīvikinīs son llamados 'clase blanca' (sukkābhijātī). Se dice que son más blancos que los cuatro anteriores. Nanda y otros llevaron esa práctica Ājīvaka a la excelencia, por lo que se dice que son de la 'clase sumamente blanca' (paramasukkābhijātī), siendo más blancos que los Nigaṇṭhas y los discípulos de los Ājīvakas.

බිලං ඔලග්ගෙය්‍යුන්ති මංසභාගං න්හාරුනා වා කෙනචි වා ගන්ථිත්වා පුරිසස්ස හත්ථෙ වා කෙසෙ වා ඔලම්බනවසෙන බන්ධෙය්‍යුං. ඉමිනා සත්ථධම්මං නාම දස්සෙති. සත්ථවාහො කිර මහාකන්තාරං පටිපන්නො අන්තරාමග්ගෙ ගොණෙ මතෙ මංසං ගහෙත්වා සබ්බෙසං සත්ථිකානං ‘‘ඉදං ඛාදිත්වා එත්තකං මූලං දාතබ්බ’’න්ති කොට්ඨාසං ඔලම්බති. ගොණමංසං නාම ඛාදන්තාපි අත්ථි, අඛාදන්තාපි අත්ථි, ඛාදන්තාපි මූලං දාතුං සක්කොන්තාපි අසක්කොන්තාපි. සත්ථවාහො යෙන මූලෙන ගොණො ගහිතො, තං මූලං සත්ථිකෙහි ධාරණත්ථං සබ්බෙසං බලක්කාරෙන කොට්ඨාසං දත්වා මූලං ගණ්හාති. අයං සත්ථධම්මො.

«Bilaṃ olaggeyyuṃ» (deberían colgar un trozo de carne) significa que, después de atar una porción de carne con un tendón o algo similar, lo colgarían de la mano o del cabello de un hombre mediante una sujeción. Con esto, se muestra lo que se llama la «ley de la caravana» (satthadhamma). Se dice que un líder de caravana, habiendo emprendido un viaje a través de un gran desierto, cuando un buey muere en el camino, toma la carne y cuelga una porción para todos los miembros de la caravana, diciendo: «Habiendo comido esto, se debe pagar este precio». Entre los que comen carne de buey, hay quienes la comen y quienes no; y entre los que la comen, hay quienes pueden pagar el precio y quienes no. El líder de la caravana, por el precio por el cual se adquirió el buey, entrega a la fuerza una porción a todos los miembros de la caravana para que asuman la deuda y cobra el precio. Esta es la «ley de la caravana».

කණ්හාභිජාතියො සමානොති කණ්හෙ නීචකුලෙ ජාතො හුත්වා. කණ්හධම්මන්ති පච්චත්තෙ උපයොගවචනන්ති ආහ ‘‘කණ්හසභාවො හුත්වා අභිජායතී’’ති, තං අන්තොගධහෙතුඅත්ථං පදං, උප්පාදෙතීති අත්ථො. තස්මා කණ්හං ධම්මං අභිජායතීති කාළකං දසදුස්සීල්‍යධම්මං උප්පාදෙති. සුක්කං ධම්මං අභිජායතීති එත්ථාපි ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. සො හි ‘‘අහං පුබ්බෙපි පුඤ්ඤානං අකතත්තා නීචකුලෙ නිබ්බත්තො, ඉදානි පුඤ්ඤං කරිස්සාමී’’ති පුඤ්ඤසඞ්ඛාතං පණ්ඩරධම්මං කරොති.

«Siendo de nacimiento oscuro» (kaṇhābhijātiyo samāno) significa haber nacido en una familia baja y oscura. Respecto a «cualidad oscura» (kaṇhadhammam), se dice con el uso del caso acusativo en sentido reflexivo: «habiendo llegado a ser de naturaleza oscura, nace [a tales estados]»; es una palabra que contiene un sentido causal implícito, con el significado de «produce». Por lo tanto, «produce una cualidad oscura» (kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati) significa que genera la cualidad de la mala conducta décuple, que es negra. «Produce una cualidad brillante» (sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati): aquí también el significado debe entenderse de esta manera. Pues él piensa: «Si anteriormente nací en una familia baja por no haber realizado méritos, ahora realizaré méritos»; así realiza la cualidad pura conocida como mérito (puñña).

අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානන්ති සචෙ කණ්හං භවෙය්‍ය, කණ්හවිපාකං දදෙය්‍ය යථා දසවිධං දුස්සීල්‍යධම්මං. සචෙ සුක්කං, සුක්කවිපාකං දදෙය්‍ය යථා දානසීලාදිකුසලකම්මං. ද්වින්නම්පි අප්පදානතො ‘‘අකණ්හං අසුක්ක’’න්ති වුත්තං. නිබ්බානඤ්ච නාම ඉමස්මිං අත්ථෙ අරහත්තං අධිප්පෙතං ‘‘අභිජායතී’’ති වචනතො[Pg.124]. තඤ්හි කිලෙසනිබ්බානන්තෙ ජාතත්තා නිබ්බානං නාම යථා ‘‘රාගාදීනං ඛයන්තෙ ජාතත්තා රාගක්ඛයො, දොසක්ඛයො, මොහක්ඛයො’’ති. පටිප්පස්සම්භනවසෙන වා කිලෙසානං නිබ්බාපනතො නිබ්බානං. තං එස අභිජායති පසවති. ඉධාපි හි අන්තොගධහෙතු අත්ථං ‘‘ජායතී’’ති පදං. අට්ඨකථායං පන ‘‘ජායතී’’ති ඉමස්ස පාපුණාතීහි අත්ථං ගහෙත්වාව ‘‘නිබ්බානං පාපුණාතී’’ති වුත්තං. සුක්කාභිජාතියො සමානොති සුක්කෙ උච්චකුලෙ ජාතො හුත්වා. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

«Nibbāna, que no es oscuro ni brillante» (akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānaṃ): si fuera oscuro, daría un resultado oscuro, como la cualidad de la mala conducta décuple. Si fuera brillante, daría un resultado brillante, como la acción meritoria de la generosidad, la virtud, etc. Debido a que no otorga ninguna de las dos, se dice que es «ni oscuro ni brillante». Y en cuanto al Nibbāna, en este contexto se refiere al estado de Arahat, debido a la expresión «produce» (abhijāyati). Pues se llama Nibbāna por haber nacido (alcanzado) al final de la extinción de las impurezas (kilesa), tal como se dice: «extinción del apego, extinción del odio, extinción de la delusión», por haber nacido al final de su destrucción. O bien, es Nibbāna por la extinción de las impurezas mediante la tranquilidad (paṭippassambhana). Eso es lo que él produce o genera. Aquí también la palabra «nace» (jāyati) tiene un sentido causal implícito. Sin embargo, en el Comentario, tomando el significado de este «jāyati» como «alcanza», se dice: «alcanza el Nibbāna». «Siendo de nacimiento brillante» (sukkābhijātiyo samāno) significa haber nacido en una familia alta y brillante. Lo demás aquí es fácil de comprender.

ඡළභිජාතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí concluye la explicación del Chaḷabhijātisutta.

4. ආසවසුත්තවණ්ණනා

4. Explicación del Āsavasutta

58. චතුත්ථෙ සංවරෙනාති සංවරෙන හෙතුභූතෙන වා. ඉධාති අයං ඉධ-සද්දො සබ්බාකාරතො ඉන්දියසංවරසංවුතස්ස පුග්ගලස්ස සන්නිස්සයභූතසාසනපරිදීපනො, අඤ්ඤස්ස තථාභාවප්පටිසෙධනො වාති වුත්තං ‘‘ඉධාති ඉධස්මිං සාසනෙ’’ති. පටිසඞ්ඛාති පටිසඞ්ඛාය. සඞ්ඛා-සද්දො ඤාණකොට්ඨාසපඤ්ඤත්තිගණනාදීසු දිස්සති ‘‘සඞ්ඛායෙකං පටිසෙවතී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.168) හි ඤාණෙ දිස්සති. ‘‘පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛා සමුදාචරන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.202, 204) කොට්ඨාසෙ. ‘‘තෙසං තෙසං ධම්මානං සඞ්ඛා සමඤ්ඤා’’තිආදීසු (ධ. ස. 1313-1315) පඤ්ඤත්තියං. ‘‘න සුකරං සඞ්ඛාතු’’න්තිආදීසු (සං. නි. 2.128) ගණනාය. ඉධ පන ඤාණෙ දට්ඨබ්බො. තෙනෙවාහ ‘‘පටිසඤ්ජානිත්වා පච්චවෙක්ඛිත්වාති අත්ථො’’ති. ආදීනවපච්චවෙක්ඛණා ආදීනවපටිසඞ්ඛාති යොජනා. සම්පලිමට්ඨන්ති ඝංසිතං. අනුබ්‍යඤ්ජනසොති හත්ථපාදසිතආලොකිතවිලොකිතාදිප්පකාරභාගසො. තඤ්හි අයොනිසොමනසිකරොතො කිලෙසානං අනුබ්‍යඤ්ජනතො ‘‘අනුබ්‍යඤ්ජන’’න්ති වුච්චති. නිමිත්තග්ගාහොති ඉත්ථිපුරිසනිමිත්තස්ස සුභනිමිත්තාදිකස්ස වා කිලෙසවත්ථුභූතස්ස නිමිත්තස්ස ගාහො. ආදිත්තපරියායෙනාති ආදිත්තපරියායෙ (සං. නි. 4.28; මහාව. 54) ආගතනයෙන වෙදිතබ්බො.

58. En el cuarto [sutta], «mediante el autocontrol» (saṃvarena) significa por medio del autocontrol como causa. «Aquí» (idha): se ha dicho que esta palabra «idha» ilustra la Enseñanza que sirve de apoyo para la persona que está controlada por el autocontrol de las facultades en todos sus aspectos, o excluye que tal estado ocurra en otra parte; por eso se dice: «“aquí” significa en esta Enseñanza». «Reflexionando» (paṭisaṅkhā) significa habiendo reflexionado. La palabra «saṅkhā» se ve en los sentidos de división de conocimiento, designación, enumeración, etc. En pasajes como «reflexionando, hace uso de una cosa» (M.N. 2.168), se ve en el sentido de conocimiento (ñāṇa). En pasajes como «las diversificaciones de las percepciones y las categorías (saṅkhā) lo asaltan» (M.N. 1.202, 204), se refiere a categorías o partes. En pasajes como «la categoría (saṅkhā) o denominación de tales y cuales fenómenos» (Dhs. 1313-1315), se refiere a la designación. En pasajes como «no es fácil de contar (saṅkhātuṃ)» (S.N. 2.128), se refiere a la numeración. Pero aquí debe verse como conocimiento. Por eso se dice: «el significado es habiendo reconocido y habiendo revisado». La conexión es: la reflexión sobre el peligro es la consideración del peligro. «Frotado» (sampalimaṭṭhaṃ) significa desgastado. «A través de las características secundarias» (anubyañjanaso) significa a través de las partes detalladas como la forma de las manos y los pies, la mirada hacia adelante, la mirada hacia los lados, etc. Pues, para quien no aplica la atención sabia, se llama «característica secundaria» porque secundariamente manifiesta las impurezas. «Captar el signo» (nimittaggāho) es captar el signo de mujer o de hombre, o un signo de belleza, etc., que se convierte en la base de las impurezas. «Mediante el discurso sobre el fuego» (ādittapariyāyenā) debe entenderse según el método expuesto en el Ādittapariyāya (S.N. 4.28; Mahāva. 54).

යථා ඉත්ථියා ඉන්ද්‍රියං ඉත්ථින්ද්‍රියං, න එවමිදං, ඉදං පන චක්ඛුමෙව ඉන්ද්‍රියන්ති චක්ඛුන්ද්‍රියං. තෙනාහ ‘‘චක්ඛුමෙව ඉන්ද්‍රිය’’න්ති. යථා ආවාටෙ නියතට්ඨිතිකො කච්ඡපො ‘‘ආවාටකච්ඡපො’’ති වුච්චති, එවං තප්පටිබද්ධවුත්තිතාය තං ඨානො [Pg.125] සංවරො චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරො. තෙනාහ ‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරො චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරො’’ති. නනු ච චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරො වා අසංවරො වා නත්ථි. න හි චක්ඛුපසාදං නිස්සාය සති වා මුට්ඨස්සච්චං වා උප්පජ්ජති. අපිච යදා රූපාරම්මණං චක්ඛුස්ස ආපාථං ආගච්ඡති, තදා භවඞ්ගෙ ද්වික්ඛත්තුං උප්පජ්ජිත්වා නිරුද්ධෙ කිරියමනොධාතු ආවජ්ජනකිච්චං සාධයමානා උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣති. තතො චක්ඛුවිඤ්ඤාණං දස්සනකිච්චං, තතො විපාකමනොධාතු සම්පටිච්ඡනකිච්චං, තතො විපාකමනොවිඤ්ඤාණධාතු සන්තීරණකිච්චං, තතො කිරියාහෙතුකමනොවිඤ්ඤාණධාතු වොට්ඨබ්බනකිච්චං සාධයමානා උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣති, තදනන්තරං ජවනං ජවති. තත්ථාපි නෙව භවඞ්ගසමයෙ, න ආවජ්ජනාදීනං අඤ්ඤතරසමයෙ ච සංවරො වා අසංවරො වා අත්ථි. ජවනක්ඛණෙ පන සචෙ දුස්සීල්‍යං වා මුට්ඨස්සච්චං වා අඤ්ඤාණං වා අක්ඛන්ති වා කොසජ්ජං වා උප්පජ්ජති, අසංවරො හොති. තස්මිං පන සීලාදීසු උප්පන්නෙසු සංවරො හොති, තස්මා ‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරො’’ති කස්මා වුත්තන්ති ආහ ‘‘ජවනෙ උප්පජ්ජමානොපි හෙස…පෙ… චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරොති වුච්චතී’’ති.

Así como la facultad de una mujer es la facultad femenina, esto no es así; esto, sin embargo, es el ojo mismo como facultad, por tanto, es la «facultad del ojo» (cakkhundriya). Por eso se dice: «el ojo mismo es la facultad». Así como una tortuga que permanece fija en un foso se llama «tortuga de foso», del mismo modo, por funcionar en dependencia de ella, el autocontrol en ese lugar es el autocontrol de la facultad del ojo. Por eso se dice: «el autocontrol en la facultad del ojo es el autocontrol de la facultad del ojo». ¿Pero no es cierto que en la facultad del ojo no existe ni autocontrol ni falta de él? Pues, no es que basándose en la sensibilidad ocular surja la atención o la falta de atención. Por el contrario, cuando un objeto visible entra en el campo del ojo, después de que el continuo mental (bhavaṅga) surge y cesa dos veces, surge y cesa la mente funcional (kiriyamanodhātu) realizando la función de advertencia (āvajjanakicca). Luego el conocimiento visual (cakkhuviññāṇa) realiza la función de ver; luego la mente resultante (vipākamanodhātu), la función de recepción (sampaṭicchanakicca); luego la mente de conocimiento resultante (vipākamanoviññāṇadhātu), la función de investigación (santīraṇakicca); luego la mente de conocimiento funcional (kiriyāhetukamanoviññāṇadhātu), realizando la función de determinación (voṭṭhabbanakicca), surge y cesa; inmediatamente después, corre el proceso de impulsión (javana). Allí también, ni en el momento del bhavaṅga ni en el momento de la advertencia, etc., existe autocontrol o falta de él. Pero en el momento del javana, si surge la inmoralidad, la falta de atención, la ignorancia, la impaciencia o la pereza, hay falta de autocontrol. Sin embargo, cuando en ese momento surgen la virtud, etc., hay autocontrol; por lo tanto, ¿por qué se dice «autocontrol en la facultad del ojo»? Se dice: «aunque surja en el javana... etc... se llama autocontrol de la facultad del ojo».

ඉදං වුත්තං හොති – යථා නගරෙ චතූසු ද්වාරෙසු අසංවුතෙසු කිඤ්චාපි අන්තොඝරද්වාරකොට්ඨකගබ්භාදයො සුසංවුතා, තථාපි අන්තොනගරෙ සබ්බං භණ්ඩං අරක්ඛිතං අගොපිතමෙව හොති. නගරද්වාරෙන හි පවිසිත්වා චොරා යදිච්ඡකං කරෙය්‍යුං, එවමෙවං ජවනෙ දුස්සීල්‍යාදීසු උප්පන්නෙසු තස්මිං අසංවරෙ සති ද්වාරම්පි අගුත්තං හොති භවඞ්ගම්පි ආවජ්ජනාදීනි වීථිචිත්තානිපි. යථා පන නගරද්වාරෙසු සංවුතෙසු කිඤ්චාපි අන්තොඝරාදයො අසංවුතා, තථාපි අන්තොනගරෙ සබ්බං භණ්ඩං සුරක්ඛිතං සුගොපිතමෙව හොති. නගරද්වාරෙසු හි පිහිතෙසු චොරානං පවෙසො නත්ථි, එවමෙවං ජවනෙ සීලාදීසු උප්පන්නෙසු ද්වාරම්පි සුගුත්තං හොති භවඞ්ගම්පි ආවජ්ජනාදීනි වීථිචිත්තානිපි, තස්මා ජවනක්ඛණෙ උප්පජ්ජමානොපි චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරොති වුත්තොති.

Esto es lo que se quiere decir: así como en una ciudad donde las cuatro puertas no están protegidas, aunque las puertas de las casas internas, los almacenes y las habitaciones estén bien cerradas, todos los bienes dentro de la ciudad permanecen desprotegidos y sin custodia. Pues los ladrones, entrando por la puerta de la ciudad, podrían hacer lo que quisieran. Del mismo modo, cuando surge la inmoralidad y otros estados negativos en el momento de la impulsión (javana), al no haber ese control, incluso la puerta de los sentidos queda desprotegida, así como el continuo vital (bhavaṅga), la advertencia (āvajjana) y los demás procesos de conciencia de la serie cognitiva (vīthicitta). Pero así como cuando las puertas de la ciudad están protegidas, aunque las casas internas y demás no lo estén, todos los bienes dentro de la ciudad están bien protegidos y custodiados. Pues cuando las puertas de la ciudad están cerradas, no hay entrada para los ladrones. Del mismo modo, cuando surgen la virtud y otros estados positivos en el javana, la puerta de los sentidos está bien protegida, así como el continuo vital, la advertencia y los demás procesos de conciencia de la serie cognitiva. Por lo tanto, se dice que el control de la facultad del ojo surge precisamente en el momento del javana.

සංවරෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො සංවුතොති ආහ ‘‘උපෙතො’’ති. අයමෙවෙත්ථ අත්ථො සුන්දරතරොති උපරි පාළියං සන්දිස්සනතො වුත්තං. තෙනාහ ‘‘තථා හී’’තිආදි.

Se dice que una persona que posee control está 'restringida' (saṃvuto), empleando el término 'dotado' (upeto). Este es el significado más excelente aquí, tal como se muestra más adelante en el texto canónico (Pāḷi). Por eso dice: 'Así es', etc.

යන්ති ආදෙසොති ඉමිනා ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන සද්ධිං වචනවිපල්ලාසො කතොති දස්සෙති, නිපාතපදං වා එතං පුථුවචනත්ථං. විඝාතකරාති චිත්තවිඝාතකරා[Pg.126], කායචිත්තදුක්ඛනිබ්බත්තකා වා. යථාවුත්තකිලෙසහෙතුකා දාහානුබන්ධා විපාකා එව විපාකපරිළාහා. යථා පනෙත්ථ ආසවා අඤ්ඤෙ ච විඝාතකරා කිලෙසපරිළාහා සම්භවන්ති, තං දස්සෙතුං ‘‘චක්ඛුද්වාරස්මිඤ්හී’’තිආදි වුත්තං. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. එත්ථ ච සංවරණූපායො, සංවරිතබ්බං, සංවරො, යතො සො සංවරො, යත්ථ සංවරො, යථා සංවරො, යඤ්ච සංවරඵලන්ති අයං විභාගො වෙදිතබ්බො. කථං? ‘‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො’’ති හි සංවරණූපායො. චක්ඛුන්ද්‍රියං සංවරිතබ්බං. සංවරග්ගහණෙන ගහිතා සති සංවරො. ‘‘අසංවුතස්සා’’ති සංවරණාවධි. අසංවරතො හි සංවරණං. සංවරිතබ්බග්ගහණසිද්ධො ඉධ සංවරවිසයො. චක්ඛුන්ද්‍රියඤ්හි සංවරණං ඤාණං රූපාරම්මණෙ සංවරයතීති අවුත්තසිද්ධොයමත්ථො. ආසවතන්නිමිත්තකිලෙසපරිළාහාභාවො ඵලං. එවං සොතද්වාරාදීසු යොජෙතබ්බං. සබ්බත්ථෙවාති මනොද්වාරෙ පඤ්චද්වාරෙ චාති සබ්බස්මිං ද්වාරෙ.

Con la sustitución 'yanti', se muestra que se ha realizado un cambio de número junto con un cambio de género; o bien es una partícula indeclinable con significado de plural. 'Vighātakarā' significa aquellos que causan aflicción mental, o aquellos que producen el sufrimiento del cuerpo y la mente. Los 'ardores de la maduración' (vipākapariḷāhā) son precisamente los resultados acompañados de ardor que tienen como causa las impurezas antes mencionadas. Para mostrar cómo surgen aquí los influjos (āsavas) y otras aflicciones de las impurezas que causan angustia, se dice: 'Pues en la puerta del ojo', etc. Eso es fácil de comprender. Y aquí debe entenderse esta distinción: el medio de restricción, lo que debe ser restringido, la restricción misma, el punto de partida de la restricción, el lugar de la restricción, el modo de la restricción y el fruto de la restricción. ¿Cómo? 'Reflexionando con sabiduría' (paṭisaṅkhā yoniso) es el medio de restricción. La facultad del ojo es lo que debe ser restringido. La atención (sati), comprendida bajo el término 'restricción', es la restricción. 'De quien no está restringido' indica el límite desde donde se aplica la restricción, pues la restricción se produce a partir de un estado de no restricción. El objeto de la restricción se establece al identificar lo que debe ser restringido. Pues el conocimiento que actúa como restricción de la facultad del ojo restringe respecto al objeto de la forma; este significado se establece aunque no se mencione explícitamente. El fruto es la ausencia de los influjos (āsavas) y de los ardores de las impurezas causados por ellos. Esto mismo debe aplicarse a la puerta del oído y demás. 'En todas partes' significa en todas las puertas: tanto en la puerta de la mente como en las cinco puertas de los sentidos.

පටිසඞ්ඛා යොනිසො චීවරන්තිආදීසු ‘‘සීතස්ස පටිඝාතායා’’තිආදිනා පච්චවෙක්ඛණමෙව යොනිසො පටිසඞ්ඛා. ඊදිසන්ති එවරූපං ඉට්ඨාරම්මණං. භවපත්ථනාය අස්සාදයතොති භවපත්ථනාමුඛෙන භාවිතං ආරම්මණං අස්සාදෙන්තස්ස. චීවරන්ති නිවාසනාදි යං කිඤ්චිචීවරං. පටිසෙවතීති නිවාසනාදිවසෙන පරිභුඤ්ජති. යාවදෙවාති පයොජනපරිමාණනියමනං. සීතප්පටිඝාතාදියෙව හි යොගිනො චීවරප්පටිසෙවනප්පයොජනං. සීතස්සාති සීතධාතුක්ඛොභතො වා උතුපරිණාමතො වා උප්පන්නස්ස සීතස්ස. පටිඝාතායාති පටිඝාතනත්ථං තප්පච්චයස්ස විකාරස්ස විනොදනත්ථං. උණ්හස්සාති අග්ගිසන්තාපතො උප්පන්නස්ස උණ්හස්ස. ඩංසාදයො පාකටායෙව. පුන යාවදෙවාති නියතප්පයොජනපරිමාණනියමනං. නියතඤ්හි පයොජනං චීවරං පටිසෙවන්තස්ස හිරිකොපීනප්පටිච්ඡාදනං, ඉතරං කදාචි. හිරිකොපීනන්ති සම්බාධට්ඨානං. යස්මිඤ්හි අඞ්ගෙ විවටෙ හිරී කුප්පති විනස්සති, තං හිරියා කොපනතො හිරිකොපීනං, තංපටිච්ඡාදනත්ථං චීවරං පටිසෙවති.

En pasajes como 'reflexionando con sabiduría sobre el manto' (paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṃ), etc., la 'reflexión con sabiduría' consiste precisamente en la consideración reflexiva mediante frases como 'para protegerse del frío', etc. 'De tal clase' se refiere a un objeto deseable de tal tipo. 'De quien disfruta deseando la existencia' significa de quien disfruta de un objeto a través del deseo de la existencia. 'Manto' (cīvara) se refiere a cualquier vestimenta, como el hábito inferior, etc. 'Hace uso de' (paṭisevati) significa que lo utiliza a modo de vestimenta, etc. 'Sólo para' (yāvadeva) establece el límite del propósito. Pues el propósito del yogui al usar el manto es precisamente protegerse del frío, etc. 'Del frío' se refiere al frío surgido por la perturbación del elemento frío o por el cambio estacional. 'Para protegerse' significa con el fin de repelerlo, para disipar la alteración causada por ello. 'Del calor' se refiere al calor surgido del fuego o del sol. Los tábanos y otros son evidentes. Nuevamente, 'sólo para' establece el límite del propósito determinado. Pues el propósito determinado de quien usa el manto es cubrir las partes privadas por vergüenza, mientras que otros propósitos son ocasionales. 'Partes privadas por vergüenza' (hirikopīna) se refiere a las partes íntimas. Pues cuando un miembro queda al descubierto, el sentido de la vergüenza se perturba o se pierde; aquello que perturba la vergüenza se llama 'hirikopīna', y uno usa el manto para cubrirlo.

පිණ්ඩපාතන්ති යං කිඤ්චි ආහාරං. සො හි පිණ්ඩොල්‍යෙන භික්ඛුනො පත්තෙ පතනතො, තත්ථ තත්ථ ලද්ධභික්ඛාපිණ්ඩානං පාතො සන්නිපාතොති වා ‘‘පිණ්ඩපාතො’’ති වුච්චති. නෙව දවායාති න කීළනාය. න මදායාති න බලමදමානමදපුරිසමදත්ථං. න මණ්ඩනායාති න අඞ්ගපච්චඞ්ගානං පීණනභාවත්ථං. න විභූසනායාති න තෙසංයෙව සොභත්ථං, ඡවිසම්පත්තිඅත්ථන්ති අත්ථො[Pg.127]. ඉමානි යථාක්කමං මොහදොසසණ්ඨානවණ්ණරාගූපනිස්සයප්පහානත්ථානි වෙදිතබ්බානි. පුරිමං වා ද්වයං අත්තනො සංකිලෙසුප්පත්තිනිසෙධනත්ථං, ඉතරං පරස්සපි. චත්තාරිපි කාමසුඛල්ලිකානුයොගස්ස පහානත්ථං වුත්තානීති වෙදිතබ්බානි. කායස්සාති රූපකායස්ස. ඨිතියා යාපනායාති පබන්ධට්ඨිතත්ථඤ්චෙව පවත්තියා අවිච්ඡෙදනත්ථඤ්ච, චිරකාලට්ඨිතත්ථං ජීවිතින්ද්‍රියස්ස පවත්තාපනත්ථං. විහිංසූපරතියාති ජිඝච්ඡාදුක්ඛස්ස උපරමත්ථං. බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහායාති සාසනමග්ගබ්‍රහ්මචරියානං අනුග්ගණ්හනත්ථං. ඉතීති එවං ඉමිනා උපායෙන. පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමීති පුරාණං අභුත්තපච්චයා උප්පජ්ජනකවෙදනං පටිහනිස්සාමි. නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමීති නවං භුත්තපච්චයා උප්පජ්ජනකවෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි. තස්සා හි අනුප්පජ්ජනත්ථමෙව ආහාරං පරිභුඤ්ජති. එත්ථ අභුත්තපච්චයා උප්පජ්ජනකවෙදනා නාම යථාවුත්තජිඝච්ඡානිමිත්තා වෙදනා. සා හි අභුඤ්ජන්තස්ස භිය්‍යො භිය්‍යොපවඩ්ඪනවසෙන උප්පජ්ජති, භුත්තපච්චයා අනුප්පජ්ජනකවෙදනාපි ඛුදානිමිත්තාව අඞ්ගදාහසූලාදිවෙදනා අප්පවත්තා. සා හි භුත්තපච්චයා අනුප්පන්නාව න උප්පජ්ජිස්සති. විහිංසානිමිත්තතා චෙතාසං විහිංසාය විසෙසො.

'Limosna de comida' (piṇḍapāta) se refiere a cualquier tipo de alimento. Se llama 'piṇḍapāta' porque cae en el cuenco del monje mediante la recolección de porciones (piṇḍa), o es la caída o reunión de las porciones de comida recibidas aquí y allá. 'No para divertirse' (neva davāya) significa que no es para jugar. 'No para embriagarse' (na madāya) significa que no es para la intoxicación de la fuerza, del orgullo o de la virilidad. 'No para embellecerse' (na maṇḍanāya) significa que no es para el engrosamiento de los miembros y partes del cuerpo. 'No para adornarse' (na vibhūsanāya) significa que no es para el lustre de los mismos, es decir, para la belleza de la piel. Estas expresiones deben entenderse como destinadas a abandonar respectivamente el apoyo de la pasión por el color y la forma, el odio y el engaño. O bien, el primer par es para prevenir el surgimiento de la propia impureza, y el otro par para evitar la de los demás. Debe entenderse que las cuatro se mencionan para abandonar la entrega al placer de los sentidos. 'Del cuerpo' se refiere al cuerpo material. 'Para su mantenimiento y sustento' significa para que la continuidad se mantenga y no se interrumpa, para que dure largo tiempo y el principio vital continúe. 'Para cesar la aflicción' significa para que cese el sufrimiento del hambre. 'Para apoyar la vida santa' significa para favorecer la vida santa del camino de la enseñanza. 'Así' (iti) indica este método. 'Eliminaré la sensación antigua' significa que eliminaré la sensación antigua que surge por no haber comido. 'Y no produciré una sensación nueva' significa que no produciré una sensación nueva que surja por haber comido en exceso. Pues uno consume el alimento precisamente para que ésta no surja. Aquí, la 'sensación antigua' es la sensación causada por el hambre antes mencionada. Ésta surge aumentando progresivamente en quien no come; pero la sensación de ardor en los miembros, punzadas, etc., causada por el hambre, se detiene al comer. Así, gracias al alimento, la sensación que no había surgido no llegará a surgir. El hecho de tener como causa la aflicción es la característica distintiva de estas sensaciones de malestar.

යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සතීති යාපනා ච මෙ චතුන්නං ඉරියාපථානං භවිස්සති. ‘‘යාපනායා’’ති ඉමිනා ජීවිතින්ද්‍රියයාපනා වුත්තා, ඉධ චතුන්නං ඉරියාපථානං අවිච්ඡෙදසඞ්ඛාතා යාපනාති අයමෙතාසං විසෙසො. අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චාති අයුත්තපරියෙසනප්පටිග්ගහණපරිභොගපරිවජ්ජනෙන අනවජ්ජතා, පරිමිතපරිභොගෙන ඵාසුවිහාරො. අසප්පායාපරිමිතභොජනපච්චයා අරතිතන්දීවිජම්භිතාවිඤ්ඤුගරහාදිදොසාභාවෙන වා අනවජ්ජතා. සප්පායපරිමිතභොජනපච්චයා කායබලසම්භවෙන ඵාසුවිහාරො. යාවදත්ථං උදරාවදෙහකභොජනපරිවජ්ජනෙන වා සෙය්‍යසුඛපස්සසුඛමිද්ධසුඛාදීනං අභාවතො අනවජ්ජතා. චතුපඤ්චාලොපමත්තඌනභොජනෙන චතුඉරියාපථයොග්‍යතාපාදනතො ඵාසුවිහාරො. වුත්තඤ්හෙතං –

«Habrá sustento para mí y habrá mantenimiento de las cuatro posturas corporales». Con la expresión «para el mantenimiento» se refiere al mantenimiento de la facultad de la vida; aquí, el mantenimiento consiste en la continuidad ininterrumpida de las cuatro posturas corporales, siendo esta su distinción. «Irreprochabilidad y una estancia confortable»: la irreprochabilidad surge al evitar la búsqueda, la aceptación y el uso indebido de los recursos; la estancia confortable surge mediante el uso moderado de los mismos. O bien, la irreprochabilidad se debe a la ausencia de faltas como el descontento, la pereza, el letargo y la censura de los sabios, causados por alimentos inapropiados o excesivos. La estancia confortable se debe al surgimiento de la fuerza corporal causada por alimentos apropiados y moderados. O también, la irreprochabilidad se debe a la ausencia de la felicidad de dormir, la felicidad de recostarse y la felicidad de la somnolencia, al evitar comer hasta llenarse excesivamente el vientre. La estancia confortable se debe a la idoneidad para las cuatro posturas corporales que se logra al comer cuatro o cinco bocados menos de la capacidad total. Pues se ha dicho:

‘‘චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ, අභුත්වා උදකං පිවෙ;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො’’ති. (ථෙරගා. 983;

මි. ප. 6.5.10);

«Habiendo dejado de comer cuatro o cinco bocados antes de saciarse, debe beber agua; esto es suficiente para la estancia confortable de un monje de mente resuelta».

එත්තාවතා [Pg.128] ච පයොජනපරිග්ගහො, මජ්ඣිමා ච පටිපදා දීපිතා හොති. යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සතීති පයොජනපරිග්ගහදීපනා. යාත්‍රා හි නං ආහාරූපයොගං පයොජෙති. ධම්මිකසුඛාපරිච්චාගහෙතුකො ඵාසුවිහාරො මජ්ඣිමා පටිපදා අන්තද්වයපරිවජ්ජනතො.

Con esto se explica la comprensión del propósito y se muestra el camino medio. La frase «habrá sustento para mí» muestra la comprensión del propósito, pues el sustento impulsa el uso del alimento. La estancia confortable, que tiene como causa el no renunciar a la felicidad legítima, es el camino medio por evitar los dos extremos.

සෙනාසනන්ති සෙනඤ්ච ආසනඤ්ච. යත්ථ විහාරාදිකෙ සෙති නිපජ්ජති ආසති නිසීදති, තං සෙනාසනං. උතුපරිස්සයවිනොදනප්පටිසල්ලානාරාමත්ථන්ති උතුයෙව පරිසහනට්ඨෙන පරිස්සයො සරීරාබාධචිත්තවික්ඛෙපකරො, තස්ස විනොදනත්ථං, අනුප්පන්නස්ස අනුප්පාදනත්ථං, උප්පන්නස්ස වූපසමනත්ථඤ්චාති අත්ථො. අථ වා යථාවුත්තො උතු ච සීහබ්‍යග්ඝාදිපාකටපරිස්සයො ච රාගදොසාදිපටිච්ඡන්නපරිස්සයො ච උතුපරිස්සයො, තස්ස විනොදනත්ථඤ්චෙව එකීභාවඵාසුකත්ථඤ්ච. චීවරප්පටිසෙවනෙ හිරීකොපීනප්පටිච්ඡාදනං විය තං නියතපයොජනන්ති පුන ‘‘යාවදෙවා’’ති වුත්තං.

«Alojamiento» (senāsana) significa cama y asiento. Dondequiera que uno se acueste, se reclina o se sienta, como en un monasterio o lugar similar, eso es el alojamiento. «Para disipar el malestar de las estaciones y para el deleite en la reclusión»: el malestar se refiere a lo que acosa debido a las estaciones, causando aflicción corporal y distracción mental; el propósito es disipar eso, prevenir lo que no ha surgido y calmar lo que ya ha surgido. O bien, el malestar de las estaciones se refiere tanto al clima como a los peligros evidentes de leones, tigres, etc., y a los peligros ocultos de la codicia, el odio, etc.; es para disipar eso y para la comodidad de la soledad. Así como en el uso de los mantos el propósito es cubrir la desnudez por vergüenza, aquí también se dice «solo para» (yāvadeva) indicando un propósito definido.

ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරන්ති රොගස්ස පච්චනීකප්පවත්තියා ගිලානපච්චයො, තතො එව භිසක්කස්ස අනුඤ්ඤාතවත්ථුතාය භෙසජ්ජං, ජීවිතස්ස පරිවාරසම්භාරභාවෙහි පරික්ඛාරො චාති ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරො, තං. වෙය්‍යාබාධිකානන්ති වෙය්‍යාබාධතො ධාතුක්ඛොභතො ච තංනිබ්බත්තකුට්ඨගණ්ඩපීළකාදිරොගතො උප්පන්නානං. වෙදනානන්ති දුක්ඛවෙදනානං. අබ්‍යාබජ්ඣපරමතායාති නිද්දුක්ඛපරමභාවාය. යාව තං දුක්ඛං සබ්බං පහීනං හොති, තාව පටිසෙවාමීති යොජනා. එවමෙත්ථ සඞ්ඛෙපෙනෙව පාළිවණ්ණනා වෙදිතබ්බා. නවවෙදනුප්පාදතොපීති න කෙවලං ආයතිං එව විපාකපරිළාහා, අථ ඛො අතිභොජනපච්චයා අලංසාටකාදීනං විය නවවෙදනුප්පාදතොපි වෙදිතබ්බා.

«Requisitos de medicina y suministros para el enfermo»: el «requisito para el enfermo» es lo que actúa contra la enfermedad; de ahí que sea «medicina» por ser una sustancia autorizada por el médico, y «suministros» por ser componentes necesarios para la vida. «De las aflicciones» (veyyābādhikānaṃ) se refiere a aquellas surgidas por el desequilibrio de los elementos o por enfermedades como la lepra, forúnculos, pústulas, etc. «De las sensaciones» se refiere a las sensaciones dolorosas. «Para el estado supremo de estar libre de sufrimiento» significa para el estado de estar completamente sin dolor. La construcción es: «Hago uso de esto hasta que todo ese dolor sea abandonado». Así debe entenderse brevemente la explicación del Canon en este punto. «También por el surgimiento de nuevas sensaciones»: esto debe entenderse no solo respecto a la maduración de la angustia en el futuro, sino también respecto al surgimiento de nuevas sensaciones debido al exceso de comida, como en el caso de los glotones.

කම්මට්ඨානිකස්ස චලනං නාම කම්මට්ඨානපරිච්චාගොති ආහ ‘‘චලති කම්පති කම්මට්ඨානං විජහතී’’ති. ‘‘ඛමො හොති සීතස්ස උණ්හස්සා’’ති එත්ථ ච ලොමසනාගත්ථෙරස්ස වත්ථු කථෙතබ්බං. ථෙරො කිර චෙතියපබ්බතෙ පියඞ්ගුගුහාය පධානඝරෙ විහරන්තො අන්තරට්ඨකෙ හිමපාතසමයෙ ලොකන්තරිකනිරයං පච්චවෙක්ඛිත්වා කම්මට්ඨානං අවිජහන්තොව අබ්භොකාසෙ වීතිනාමෙසි. ගිම්හසමයෙ ච පච්ඡාභත්තං බහිචඞ්කමෙ කම්මට්ඨානං මනසිකරොතො සෙදාපිස්ස කච්ඡෙහි මුච්චන්ති. අථ නං අන්තෙවාසිකො ආහ – ‘‘ඉධ, භන්තෙ, නිසීදථ, සීතලො ඔකාසො’’ති. ථෙරො ‘‘උණ්හභයෙනෙවම්හි, ආවුසො, ඉධ නිසින්නො’’ති අවීචිමහානිරයං පච්චවෙක්ඛිත්වා [Pg.129] නිසීදියෙව. උණ්හන්ති චෙත්ථ අග්ගිසන්තාපොව වෙදිතබ්බො සූරියසන්තාපස්ස පරතො වුච්චමානත්තා. සූරියසන්තාපවසෙන පනෙතං වත්ථු වුත්තං.

El movimiento para quien practica un tema de meditación significa el abandono de dicho tema; por eso dice: «se mueve, se agita, abandona el tema de meditación». Respecto a «es capaz de soportar el frío y el calor», debe contarse la historia del anciano Lomasanāga. Se dice que el anciano, mientras residía en la casa de meditación de la cueva Piyaṅgu en la montaña Cetiyapabbata, durante el tiempo de las nevadas en los ocho días intermedios, reflexionó sobre el infierno Lokantarika y pasó el tiempo a la intemperie sin abandonar su tema de meditación. Y en la temporada de calor, después de la comida, mientras practicaba la meditación caminando en el exterior, el sudor corría por sus axilas. Entonces su discípulo le dijo: «Venerable señor, siéntese aquí, es un lugar fresco». El anciano, diciendo «hermano, me he sentado aquí por miedo al calor», reflexionó sobre el gran infierno Avīci y permaneció sentado. Aquí, por «calor» debe entenderse el ardor del fuego, ya que el calor del sol se menciona después. Esta historia se relata en relación con el calor del sol.

යො ච ද්වෙ තයො වාරෙ භත්තං වා පානීයං වා අලභමානොපි අනමතග්ගෙ සංසාරෙ අත්තනො පෙත්තිවිසයූපපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා අවෙධන්තො කම්මට්ඨානං න විජහතියෙව. ඩංසමකසවාතාතපසම්ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො චෙපි තිරච්ඡානූපපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා අවෙධන්තො කම්මට්ඨානං න විජහතියෙව. සරීසපසම්ඵස්සෙන ඵුට්ඨො චාපි අනමතග්ගෙ සංසාරෙ සීහබ්‍යග්ඝාදිමුඛෙසු අනෙකවාරං පරිවත්තිතපුබ්බභාවං පච්චවෙක්ඛිත්වා අවෙධන්තො කම්මට්ඨානං න විජහතියෙව පධානියත්ථෙරො විය, අයං ‘‘ඛමො ජිඝච්ඡාය…පෙ… සරීසපසම්ඵස්සාන’’න්ති වෙදිතබ්බො. ථෙරං කිර ඛණ්ඩචෙලවිහාරෙ කණිකාරපධානියඝරෙ අරියවංසධම්මං සුණන්තඤ්ඤෙව ඝොරවිසො සප්පො ඩංසි. ථෙරො ජානිත්වාපි පසන්නචිත්තො නිසින්නො ධම්මංයෙව සුණාති, විසවෙගො ථද්ධො අහොසි. ථෙරො උපසම්පදමාළං ආදිං කත්වා සීලං පච්චවෙක්ඛිත්වා ‘‘විසුද්ධසීලොම්හී’’ති පීතිං උප්පාදෙසි, සහ පීතුප්පාදා විසං නිවත්තිත්වා පථවිං පාවිසි. ථෙරො තත්ථෙව චිත්තෙකග්ගතං ලභිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

Aquel que, incluso al no obtener comida o bebida por dos o tres veces, reflexiona sobre su propio nacimiento en el reino de los espíritus hambrientos en el ciclo de renacimientos sin fin y, sin vacilar, no abandona su tema de meditación. Aquel que, aun siendo tocado por el contacto de tábanos, mosquitos, viento y sol, reflexiona sobre el nacimiento como animal y, sin vacilar, no abandona su tema de meditación. Aquel que, aun siendo tocado por el contacto de reptiles, reflexiona sobre el hecho de haber pasado muchas veces por las fauces de leones, tigres, etc., en el ciclo de renacimientos sin fin y, sin vacilar, no abandona su tema de meditación, como el anciano Padhāniya; así debe entenderse «es capaz de soportar el hambre... hasta... el contacto de reptiles». Se cuenta que al anciano, mientras escuchaba la enseñanza del Ariyavaṃsa en la casa de meditación Kaṇikāra del monasterio Khaṇḍacela, lo mordió una serpiente de veneno atroz. El anciano, aun sabiéndolo, permaneció sentado con la mente serena escuchando el Dhamma, y la fuerza del veneno se detuvo. El anciano, comenzando por su ordenación, reflexionó sobre su virtud y generó alegría pensando: «soy de virtud pura»; junto con el surgimiento de la alegría, el veneno retrocedió y entró en la tierra. El anciano, obteniendo allí mismo la unificación de la mente y desarrollando la visión clara, alcanzó el estado de Arahat.

යො පන අක්කොසවසෙන දුරුත්තෙ දුරුත්තත්තායෙව ච දුරාගතෙ අපි අන්තිමවත්ථුසඤ්ඤිතෙ වචනපථෙ සුත්වා ඛන්තිගුණංයෙව පච්චවෙක්ඛිත්වා න වෙධති දීඝභාණකඅභයත්ථෙරො විය, අයං ‘‘ඛමො දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථාන’’න්ති වෙදිතබ්බො. ථෙරො කිර පච්චයසන්තොසභාවනාරාමතාය මහාඅරියවංසප්පටිපදං කථෙසි, සබ්බො මහාගාමො ආගච්ඡති, ථෙරස්ස මහාසක්කාරො උප්පජ්ජි. තං අඤ්ඤතරො මහාථෙරො අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘දීඝභාණකො ‘අරියවංසං කථෙමී’ති සබ්බරත්තිං කොලාහලං කරොතී’’තිආදීහි අක්කොසි. උභොපි ච අත්තනො අත්තනො විහාරං ගච්ඡන්තා ගාවුතමත්තං එකපථෙන අගමංසු. සකලගාවුතම්පි සො තං අක්කොසියෙව. තතො යත්ථ ද්වින්නං විහාරානං මග්ගො භිජ්ජති, තත්ථ ඨත්වා දීඝභාණකත්ථෙරො තං වන්දිත්වා ‘‘එසො, භන්තෙ, තුම්හාකං මග්ගො’’ති ආහ. සො අස්සුණන්තො [Pg.130] විය අගමාසි. ථෙරොපි විහාරං ගන්ත්වා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා නිසීදි. තමෙනං අන්තෙවාසිකො ‘‘කිං, භන්තෙ, සකලගාවුතං පරිභාසන්තං න කිඤ්චි අවොචුත්ථා’’ති ආහ. ථෙරො ‘‘ඛන්තියෙවාවුසො, මය්හං භාරො, න අක්ඛන්ති, එකපදුද්ධාරෙපි කම්මට්ඨානවියොගං න පස්සාමී’’ති ආහ.

Aquel que, debido al abuso, escucha palabras ásperas dichas de manera áspera e inapropiada, incluso palabras que se refieren a las ofensas más graves, y reflexionando únicamente sobre la virtud de la paciencia no tiembla, al igual que el Anciano Abhaya, el recitador del Dīgha Nikāya, debe ser conocido como 'alguien que tolera las palabras ásperas e inapropiadas'. Se dice que el Anciano, debido a su deleite en la práctica de la meditación y el contentamiento con los requisitos, predicaba sobre la gran práctica del Linaje de los Nobles (Ariyavaṃsa); toda la gran aldea acudió y surgió un gran honor para el Anciano. Otro Gran Anciano, incapaz de tolerar aquello, lo insultó diciendo: 'Este recitador del Dīgha hace ruido toda la noche diciendo: "Predico el Ariyavaṃsa"', y otras cosas similares. Mientras ambos se dirigían a sus respectivos monasterios, caminaron por el mismo sendero durante aproximadamente un gāvuta. Durante todo el trayecto, aquel otro continuó insultándolo. Entonces, donde el camino se bifurcaba hacia los dos monasterios, el Anciano Abhaya se detuvo allí, le rindió homenaje y dijo: 'Venerable, este es su camino'. El otro continuó como si no oyera. El Anciano también fue al monasterio, se lavó los pies y se sentó. Su discípulo le preguntó: 'Venerable, ¿por qué no le dijo nada mientras él lo reprendía durante todo un gāvuta?'. El Anciano respondió: 'Amigo, la paciencia es mi carga, no la impaciencia; no percibo la separación de mi objeto de meditación ni siquiera al dar un solo paso'.

වචනමෙව තදත්ථං ඤාපෙතුකාමානඤ්ච පථො උපායොති ආහ ‘‘වචනමෙව වචනපථො’’ති. අසුඛට්ඨෙන වා තිබ්බා. යඤ්හි න සුඛං, තං අනිට්ඨං තිබ්බන්ති වුච්චති. අධිවාසකජාතිකො හොතීති යථාවුත්තවෙදනානං අධිවාසකසභාවො හොති. චිත්තලපබ්බතෙ පධානියත්ථෙරස්ස කිර රත්තිං පධානෙන වීතිනාමෙත්වා ඨිතස්ස උදරවාතො උප්පජ්ජති. සො තං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො ආවත්තති පරිවත්තති. තමෙනං චඞ්කමනපස්සෙ ඨිතො පිණ්ඩපාතියත්ථෙරො ආහ – ‘‘ආවුසො, පබ්බජිතො නාම අධිවාසනසීලො හොතී’’ති. සො ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති අධිවාසෙත්වා නිච්චලො සයි. වාතො නාභිතො යාව හදයං ඵාලෙසි. ථෙරො වෙදනං වික්ඛම්භෙත්වා විපස්සන්තො මුහුත්තෙන අනාගාමී හුත්වා පරිනිබ්බායි. එවං සබ්බත්ථාති ‘‘උණ්හෙන ඵුට්ඨස්ස සීතං පත්ථයතො’’තිආදිනා සබ්බත්ථ උණ්හාදිනිමිත්තං කාමාසවුප්පත්ති වෙදිතබ්බා. නත්ථි සුගතිභවෙ සීතං වා උණ්හං වාති අනිට්ඨං සීතං වා උණ්හං වා නත්ථීති අධිප්පායො. අත්තග්ගාහෙ සති අත්තනියග්ගාහොති ආහ ‘‘මය්හං සීතං උණ්හන්ති ගාහො දිට්ඨාසවො’’ති.

Se dice que 'la palabra misma es el camino de las palabras' (vacanapatha), refiriéndose a que la palabra es el medio para quienes desean dar a conocer su significado. Son 'intensas' (tibbā) en el sentido de que no son placenteras. Pues lo que no es placentero se denomina indeseable o intenso. 'Es de naturaleza tolerante' significa que tiene el carácter de soportar las sensaciones mencionadas. Se cuenta que en Cittalapabbata, a un Anciano dedicado al esfuerzo que permanecía de pie tras pasar la noche en su práctica, le surgió un dolor de viento en el vientre. Incapaz de soportarlo, se retorcía y daba vueltas. Un Anciano recolector de limosnas que estaba cerca del sendero de meditación le dijo: 'Amigo, aquel que ha renunciado (un monje) es, por naturaleza, paciente'. Él respondió: 'Está bien, Venerable', y soportando el dolor, se quedó inmóvil. El viento le desgarró desde el ombligo hasta el corazón. El Anciano, habiendo suprimido la sensación y practicando la visión cabal, en un instante se convirtió en un No-retornante (anāgāmī) y alcanzó el Parinirvana. 'Así en todas partes' indica que debe entenderse el surgimiento de las perturbaciones de los deseos (kāmāsava) a causa del calor y otros elementos en todas las situaciones, como 'alguien afectado por el calor que anhela el frío'. 'No hay frío ni calor en el estado de existencia afortunado' significa que no hay frío ni calor indeseables. Se dice que 'el apego a "mi frío y mi calor" es el flujo de las visiones (diṭṭhāsavo)' porque, cuando hay un aferramiento al yo, hay un aferramiento a lo que pertenece al yo.

අහං සමණොති ‘‘අහං සමණො, කිං මම ජීවිතෙන වා මරණෙන වා’’ති එවං චින්තෙත්වාති අධිප්පායො. පච්චවෙක්ඛිත්වාති ගාමප්පවෙසප්පයොජනාදිඤ්ච පච්චවෙක්ඛිත්වා. පටික්කමතීති හත්ථිආදීනං සමීපගමනතො අපක්කමති. ඨායන්ති එත්ථාති ඨානං, කණ්ටකානං ඨානං කණ්ටකට්ඨානං, යත්ථ කණ්ටකානි සන්ති, තං ඔකාසන්ති වුත්තං හොති. අමනුස්සදුට්ඨානීති අමනුස්සසඤ්චාරෙන දූසිතානි, සපරිස්සයානීති අත්ථො. අනියතවත්ථුභූතන්ති අනියතසික්ඛාපදස්ස කාරණභූතං. වෙසියාදිභෙදතොති වෙසියාවිධවාථුල්ලකුමාරිකාපණ්ඩකපානාගාරභික්ඛුනිභෙදතො. සමානන්ති සමං, අවිසමන්ති අත්ථො. අකාසි වාති තාදිසං අනාචාරං අකාසි වා. සීලසංවරසඞ්ඛාතෙනාති කථං පරිවජ්ජනං සීලං? අනාසනපරිවජ්ජනෙන හි [Pg.131] අනාචාරපරිවජ්ජනං වුත්තං. අනාචාරාගොචරපරිවජ්ජනං චාරිත්තසීලතාය සීලසංවරො. තථා හි භගවතා ‘‘පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරතී’’ති (විභ. 508) සීලසංවරවිභජනෙ ආචාරගොචරසම්පත්තිං දස්සෙන්තෙන ‘‘අත්ථි අනාචාරො, අත්ථි අගොචරො’’තිආදිනා (විභ. 513-514) ආචාරගොචරා විභජිත්වා දස්සිතා. ‘‘චණ්ඩං හත්ථිං පරිවජ්ජෙතී’’ති වචනතො හත්ථිආදිපරිවජ්ජනම්පි භගවතො වචනානුට්ඨානන්ති කත්වා ආචාරසීලමෙවාති වෙදිතබ්බං.

'Soy un asceta', pensando de esta manera: 'Soy un asceta, ¿qué me importa mi vida o mi muerte?'. 'Habiendo reflexionado' significa habiendo reflexionado sobre el propósito de entrar en la aldea y otros fines. 'Retrocede' significa que se aparta de la proximidad de elefantes y otros peligros. 'Lugar' (ṭhāna) es donde estos se encuentran; 'lugar de espinas' es el sitio donde hay espinas. 'Lugares frecuentados por seres no humanos' significa lugares dañados o peligrosos debido al tránsito de espíritus. 'Aquello que es causa de un objeto indefinido' se refiere a lo que causa una falta según la regla de entrenamiento indefinida (aniyata). 'Según la distinción de prostitutas, etc.' se refiere a la distinción entre prostitutas, viudas, solteronas, eunucos, tabernas y monjas. 'Igual' significa equilibrado, es decir, no desigual. 'O realizó' significa que cometió tal conducta inapropiada. 'A través de lo que se conoce como la restricción de la virtud': ¿cómo es la virtud del evitar? Se dice que evitar la conducta inapropiada se logra evitando los asientos inapropiados. El evitar la conducta inapropiada y los lugares de visita inapropiados constituye la restricción de la virtud a través de la virtud del comportamiento (cārittasīla). Así, cuando el Bienaventurado explica la restricción de la virtud diciendo: 'Vive restringido por la restricción del Pātimokkha', muestra la perfección de la conducta y el lugar de visita (ācāragocara), definiendo: 'existe la conducta inapropiada, existe el lugar de visita inapropiado'. Al decir 'evita al elefante feroz', debe entenderse que el evitar elefantes y otros peligros es también el cumplimiento de la palabra del Bienaventurado y, por lo tanto, es virtud de conducta.

ඉතිපීති ඉමිනාපි කාරණෙන අයොනිසොමනසිකාරසමුට්ඨිතත්තාපි, ලොභාදිසහගතත්තාපි, කුසලප්පටිපක්ඛතොපීතිආදීහි කාරණෙහි අයං විතක්කො අකුසලොති අත්ථො. ඉමිනා නයෙන සාවජ්ජොතිආදීසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. එත්ථ ච අකුසලොතිආදිනා දිට්ඨධම්මිකං කාමවිතක්කස්ස ආදීනවං දස්සෙති, දුක්ඛවිපාකොති ඉමිනා සම්පරායිකං. අත්තබ්‍යාබාධාය සංවත්තතීතිආදීසුපි ඉමිනාව නයෙන ආදීනවවිභාවනා වෙදිතබ්බා. උප්පන්නස්ස කාමවිතක්කස්ස අනධිවාසනං නාම පුන තාදිසස්ස අනුප්පාදනං. තං පනස්ස පහානං විනොදනං බ්‍යන්තිකරණං අනභාවගමනන්ති ච වත්තුං වට්ටතීති පාළියං – ‘‘උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙතී’’ති වත්වා ‘‘පජහතී’’තිආදි වුත්තන්ති තමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘අනධිවාසෙන්තො කිං කරොතී’’තිආදිමාහ. පහානඤ්චෙත්ථ වික්ඛම්භනමෙව, න සමුච්ඡෙදොති දස්සෙතුං ‘‘විනොදෙතී’’තිආදි වුත්තන්ති වික්ඛම්භනවසෙනෙව අත්ථො දස්සිතො. උප්පන්නුප්පන්නෙති තෙසං පාපවිතක්කානං උප්පාදාවත්ථාගහණං වා කතං සියා අනවසෙසග්ගහණං වා. තෙසු පඨමං සන්ධායාහ ‘‘උප්පන්නමත්තෙ’’ති, සම්පතිජාතෙති අත්ථො. අනවසෙසග්ගහණං බ්‍යාපනිච්ඡායං හොතීති දස්සෙතුං ‘‘සතක්ඛත්තුම්පි උප්පන්නුප්පන්නෙ’’ති වුත්තං.

'Incluso así' significa que este pensamiento es un mal estado (akusala) por varias razones: porque surge de una atención inadecuada, porque está acompañado de codicia y otros estados, y porque es opuesto a lo saludable. De esta misma manera debe entenderse el significado de términos como 'censurable' y otros. Aquí, con el término 'no saludable' (akusala), muestra el peligro del pensamiento de deseo sensual en la vida presente, y con 'resultado de sufrimiento' (dukkhavipāko), muestra su efecto en la vida futura. 'Conduce a la propia aflicción' y términos similares deben entenderse de la misma manera como una explicación del peligro. 'No tolerar el pensamiento de deseo surgido' significa no permitir que surja de nuevo uno similar. Su abandono, dispersión, eliminación y aniquilación es lo que se describe en el Canon cuando se dice: 'no tolera el pensamiento de deseo surgido', y luego 'lo abandona', etc. Para mostrar que el abandono aquí es solo supresión (vikkhambhana) y no erradicación total (samuccheda), se usan términos como 'lo dispersa', explicando así el significado mediante la supresión. 'A cada uno de los que surgen' se refiere a tomar el momento en que esos malos pensamientos surgen, o bien a tomarlos a todos sin excepción. Refiriéndose a lo primero dice: 'tan pronto como surge', es decir, en el momento en que acaba de nacer. Para mostrar que la eliminación sin excepción ocurre mediante el deseo de erradicarlo, se dice: 'incluso si surge cien veces, a cada uno de los que surgen'.

ඤාතිවිතක්කොති ‘‘අම්හාකං ඤාතයො සුඛජීවිනො සම්පත්තියුත්තා’’තිආදිනා ගෙහස්සිතපෙමවසෙන ඤාතකෙ ආරබ්භ උප්පන්නවිතක්කො. ජනපදවිතක්කොති ‘‘අම්හාකං ජනපදො සුභික්ඛො සම්පන්නසස්සො රමණීයො’’තිආදිනා ගෙහස්සිතපෙමවසෙන ජනපදං ආරබ්භ උප්පන්නවිතක්කො. උක්කුටිකප්පධානාදීහි දුක්ඛෙ නිජ්ජිණ්ණෙ සම්පරායෙ සත්තා සුඛී හොන්ති අමරාති දුක්කරකාරිකාය පටිසංයුත්තො අමරත්ථාය විතක්කො. තං වා ආරබ්භ අමරාවික්ඛෙපදිට්ඨිසහගතො අමරො ච සො විතක්කො චාති [Pg.132] අමරාවිතක්කො. පරානුද්දයතාපටිසංයුත්තොති පරෙසු උපට්ඨාකාදීසු සහනන්දිතාදිවසෙන පවත්තො අනුද්දයතාපතිරූපකො ගෙහස්සිතපෙමප්පටිසංයුත්තො විතක්කො. ලාභසක්කාරසිලොකප්පටිසංයුත්තොති චීවරාදිලාභෙන ච සක්කාරෙන ච කිත්තිසද්දෙන ච ආරම්මණකරණවසෙන පටිසංයුත්තො. අනවඤ්ඤත්තිප්පටිසංයුත්තොති ‘‘අහො වත මං පරෙ න අවජානෙය්‍යුං, න හෙට්ඨා කත්වා මඤ්ඤෙය්‍යුං, පාසාණච්ඡත්තං විය ගරුං කරෙය්‍යු’’න්ති උප්පන්නවිතක්කො.

«Pensamiento sobre los parientes» (ñātivitakko) es el pensamiento que surge respecto a los familiares debido al afecto basado en la vida hogareña, del modo: «nuestros parientes viven felices, dotados de prosperidad», etc. «Pensamiento sobre el país» (janapadavitakko) es el pensamiento que surge respecto al país o región debido al afecto basado en la vida hogareña, del modo: «nuestro país tiene abundantes alimentos, cosechas prósperas y es agradable», etc. El pensamiento relacionado con la práctica de lo difícil para alcanzar la inmortalidad, basándose en que los seres son felices e inmortales en el más allá cuando el sufrimiento ha sido agotado mediante prácticas como el esfuerzo en cuclillas (ukkuṭikappadhāna), es el «pensamiento sobre la inmortalidad». O bien, es aquel pensamiento acompañado por la visión de la evasión eterna (amarāvikkhepadiṭṭhi) respecto a eso; así, por ser eterno y un pensamiento, es «pensamiento sobre la inmortalidad» (amarāvitakko). «Relacionado con la compasión por otros» significa el pensamiento relacionado con el afecto basado en la vida hogareña que, bajo la apariencia de compasión, procede por medio del regocijo mutuo y otros estados similares hacia los asistentes y otras personas. «Relacionado con la ganancia, el honor y la fama» es el pensamiento vinculado a tomar como objeto la obtención de túnicas y otros requisitos, el respeto y la reputación. «Relacionado con el deseo de no ser despreciado» es el pensamiento surgido del modo: «¡Oh, ojalá que otros no me desprecien, que no me consideren inferior, que me respeten como a un pesado paraguas de piedra!».

කාමවිතක්කො කාමසඞ්කප්පනසභාවතො කාමාසවප්පත්තියා සාතිසයත්තා ච කාමනාකාරොති ආහ ‘‘කාමවිතක්කො පනෙත්ථ කාමාසවො’’ති. තබ්බිසෙසොති කාමාසවවිසෙසො භවසභාවත්තාති අධිප්පායො. කාමවිතක්කාදිකෙ විනොදෙති අත්තනො සන්තානතො නීහරති එතෙනාති විනොදනං, වීරියන්ති ආහ ‘‘වීරියසංවරසඞ්ඛාතෙන විනොදනෙනා’’ති.

El «pensamiento sensual» (kāmavitakko), debido a su naturaleza de concepción sensual y por ser predominante en la consecución del influjo de la sensualidad (kāmāsava), se denomina «modo de desear»; por ello dice: «aquí, el pensamiento sensual es el influjo de la sensualidad». «Su distinción» se refiere a la distinción del influjo de la sensualidad por tener la naturaleza del devenir; este es el sentido. «Disipa» (vinodeti) significa que lo expulsa de su propio flujo mental; de ahí «disipación» (vinodana), que se refiere a la energía (vīriya), por lo que dice: «mediante la disipación denominada restricción por la energía».

‘‘සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා බහුලීකතා විජ්ජාවිමුත්තියො පරිපූරෙන්තී’’ති වචනතො විජ්ජාවිමුත්තීනං අනධිගමො තතො ච සකලවට්ටදුක්ඛානතිවත්ති අභාවනාය ආදීනවො. වුත්තවිපරියායෙන භගවතො ඔරසපුත්තභාවාදිවසෙන ච භාවනාය ආනිසංසො වෙදිතබ්බො. ථොමෙන්තොති ආසවපහානස්ස දුක්කරත්තා තාය එව දුක්කරකිරියාය තං අභිත්ථවන්තො. සංවරෙනෙව පහීනාති සංවරෙන පහීනා එව. තෙන වුත්තං ‘‘න අප්පහීනෙසුයෙව පහීනසඤ්ඤී’’ති.

Basándose en la declaración: «los siete factores de iluminación, cuando son cultivados y desarrollados, perfeccionan el conocimiento y la liberación», el no alcanzar el conocimiento y la liberación y, por ende, el no trascender el sufrimiento de todo el ciclo de renacimientos (vaṭṭadukkha), es el peligro de la falta de cultivo. Por el contrario, siguiendo lo expuesto y por el hecho de ser hijos legítimos del Bienaventurado, se deben comprender los beneficios del cultivo. «Alabando» se refiere a aquel que, debido a que el abandono de los influjos es difícil de realizar, elogia ese acto de difícil ejecución. «Abandonados solo por la restricción» significa que han sido abandonados únicamente mediante la restricción. Por eso se dijo: «no es alguien que tiene la percepción de abandono en lo que aún no ha sido abandonado».

ආසවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Āsavasutta.

5. දාරුකම්මිකසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Dārukammikasutta

59. පඤ්චමෙ පුත්තසම්බාධසයනන්ති පුත්තෙහි සම්බාධසයනං. එත්ථ පුත්තසීසෙන දාරපරිග්ගහං පුත්තදාරෙසු උප්පිලො විය. තෙන තෙසං රොගාදිහෙතු සොකාභිභවෙන ච චිත්තස්ස සංකිලිට්ඨතං දස්සෙති. කාමභොගිනාති ඉමිනා පන රාගාභිභවන්ති. උභයෙනපි වික්ඛිත්තචිත්තතං දස්සෙති. කාසිකචන්දනන්ති උජ්ජලචන්දනං. තං කිර වණ්ණවිසෙසසමුජ්ජලං හොති පභස්සරං, තදත්ථමෙව නං සණ්හතරං කරොන්ති. තෙනෙවාහ ‘‘සණ්හචන්දන’’න්ති[Pg.133], කාසිකවත්ථඤ්ච චන්දනඤ්චාති අත්ථො. මාලාගන්ධවිලෙපනන්ති වණ්ණසොභත්ථඤ්චෙව සුගන්ධභාවත්ථඤ්ච මාලං, සුගන්ධභාවත්ථාය ගන්ධං, ඡවිරාගකරණත්ථඤ්චෙව සුභත්ථඤ්ච විලෙපනං ධාරෙන්තෙන. ජාතරූපරජතන්ති සුවණ්ණඤ්චෙව අවසිට්ඨධනඤ්ච සාදියන්තෙන. සබ්බෙනපි කාමෙසු අභිගිද්ධභාවමෙව පකාසෙති.

59. En el quinto sutta, «lecho congestionado por los hijos» (puttasambādhasayana) significa un lecho estrecho debido a los hijos. Aquí, mediante la mención de los hijos, se incluye la posesión de una esposa, siendo como una opresión en los hijos y la esposa. Con ello muestra la impureza de la mente debido al agobio por el dolor causado por sus enfermedades y otros problemas. Con «disfrutadores de placeres sensuales» (kāmabhogī) muestra el agobio por la pasión. Con ambos términos muestra la distracción de la mente. «Sándalo de Kasi» se refiere al sándalo brillante. Se dice que este es resplandeciente y luminoso por su color especial, y por ese mismo motivo lo hacen muy fino. Por eso dice: «sándalo fino», refiriéndose tanto a la tela de Kasi como al sándalo. «Guirnaldas, perfumes y ungüentos»: portando guirnaldas para la belleza del color y la fragancia, perfumes para el buen aroma, y ungüentos para dar color a la piel y para la hermosura. «Aceptando oro y plata» se refiere a quien acepta el oro y el resto de la riqueza. Con todo esto se manifiesta únicamente su estado de codicia por los placeres sensuales.

දාරුකම්මිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Dārukammikasutta.

6. හත්ථිසාරිපුත්තසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Hatthisāriputtasutta

60. ඡට්ඨෙ හත්ථිං සාරෙතීති හත්ථිසාරී, තස්ස පුත්තොති හත්ථිසාරිපුත්තො. සො කිර සාවත්ථියං හත්ථිආචරියස්ස පුත්තො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා තීණි පිටකානි උග්ගහෙත්වා සුඛුමෙසු ඛන්ධධාතුආයතනාදීසු අත්ථන්තරෙසු කුසලො අහොසි. තෙන වුත්තං – ‘‘ථෙරානං භික්ඛූනං අභිධම්මකථං කථෙන්තානං අන්තරන්තරා කථං ඔපාතෙතී’’ති. තත්ථ අන්තරන්තරා කථං ඔපාතෙතීති ථෙරෙහි වුච්චමානස්ස කථාපබන්ධස්ස අන්තරෙ අන්තරෙ අත්තනො කථං පවෙසෙතීති අත්ථො. පඤ්චහි සංසග්ගෙහීති සවනසංසග්ගො, දස්සනසංසග්ගො, සමුල්ලාපසංසග්ගො, සම්භොගසංසග්ගො, කායසංසග්ගොති ඉමෙහි පඤ්චහි සංසග්ගෙහි. කිට්ඨඛාදකොති කිට්ඨට්ඨානෙ උප්පන්නසස්සඤ්හි කිට්ඨන්ති වුත්තං කාරණූපචාරෙන. සිප්පියො සුත්තියො. සම්බුකාති සඞ්ඛමාහ.

60. En el sexto, el que guía a los elefantes (hatthiṃ sāreti) es el conductor de elefantes (hatthisārī); su hijo es Hatthisāriputto. Se dice que él, hijo de un maestro de elefantes en Sāvatthī, se ordenó ante el Bienaventurado, aprendió los tres Pitakas y se volvió experto en temas sutiles como los agregados (khandha), los elementos (dhātu) y las bases (āyatana). Por eso se dijo: «interrumpe con sus propias palabras el discurso de los monjes ancianos que hablaban sobre el Abhidhamma». Allí, «interrumpe con sus propias palabras» significa que inserta su propio discurso en medio de la continuidad del discurso que estaban pronunciando los ancianos. «Por medio de las cinco asociaciones» se refiere a: asociación por oír, asociación por ver, asociación por conversar, asociación por compartir el uso de bienes y asociación por contacto físico; por medio de estas cinco asociaciones. «Comedor de cultivos» (kiṭṭhakhādako): el grano que crece en un campo de cultivo se llama «kiṭṭha» por metonimia de la causa. «Sippiyo» y «suttiyo» son tipos de conchas. «Sambukā» se refiere a los caracoles.

ගිහිභාවෙ වණ්ණං කථෙසීති (දී. නි. අට්ඨ. 1.422) කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස කිර සාසනෙ ද්වෙ සහායකා අහෙසුං, අඤ්ඤමඤ්ඤං සමග්ගා එකතොව සජ්ඣායන්ති. තෙසු එකො අනභිරතො ගිහිභාවෙ චිත්තං උප්පාදෙත්වා ඉතරස්ස ආරොචෙසි. සො ගිහිභාවෙ ආදීනවං, පබ්බජ්ජාය ආනිසංසං දස්සෙත්වා ඔවදි. සො තං සුත්වා අභිරමිත්වා පුන එකදිවසං තාදිසෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ තං එතදවොච – ‘‘මය්හං, ආවුසො, එවරූපං චිත්තං උප්පජ්ජති, ඉමාහං පත්තචීවරං තුය්හං දස්සාමී’’ති. සො පත්තචීවරලොභෙන තස්ස ගිහිභාවෙ ආනිසංසං දස්සෙත්වා පබ්බජ්ජාය ආදීනවං කථෙසි. තස්ස තං සුත්වාව ගිහිභාවතො චිත්තං නිවත්තෙත්වා පබ්බජ්ජායමෙව අභිරමි. එවමෙස තදා සීලවන්තස්ස භික්ඛුනො ගිහිභාවෙ [Pg.134] ආනිසංසකථාය කථිතත්තා ඉදානි ඡ වාරෙ විබ්භමිත්වා සත්තමවාරෙ පබ්බජිත්වා මහාමොග්ගල්ලානස්ස මහාකොට්ඨිකත්ථෙරස්ස ච අභිධම්මකථං කථෙන්තානං අන්තරන්තරා කථං ඔපාතෙසි. අථ නං මහාකොට්ඨිකත්ථෙරො අපසාදෙසි. සො මහාසාවකස්ස කථිතෙ පතිට්ඨාතුං අසක්කොන්තො විබ්භමිත්වා ගිහි ජාතො. පොට්ඨපාදස්ස පනායං ගිහිසහායකො අහොසි, තස්මා විබ්භමිත්වා ද්වීහතීහච්චයෙන පොට්ඨපාදස්ස සන්තිකං ගතො. අථ නං සො දිස්වා – ‘‘සම්ම, කිං තයා කතං, එවරූපස්ස නාම සත්ථු සාසනා අපසක්කන්තොසි, එහි පබ්බජිතුං දානි තෙ වට්ටතී’’ති තං ගහෙත්වා භගවතො සන්තිකං අගමාසි. තස්මිං ඨානෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං ‘‘සත්තමෙ වාරෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණී’’ති.

«Habló en alabanza de la vida laica»: se dice que bajo la enseñanza del Buda Kassapa hubo dos compañeros que estudiaban juntos en total armonía. Uno de ellos, descontento, deseó la vida laica y se lo comunicó al otro. El otro lo aconsejó mostrándole los peligros de la vida laica y los beneficios de la vida monástica. Él, al escucharlo, se regocijó en la vida monástica; pero un día, al surgirle de nuevo ese pensamiento, le dijo: «Amigo, me surge este tipo de pensamiento, te daré mi cuenco y mis túnicas». El otro, por codicia hacia el cuenco y las túnicas, le mostró los beneficios de la vida laica y los peligros de la vida monástica. El primero, nada más escuchar aquello, apartó su mente de la vida laica y se deleitó únicamente en la vida monástica. De esta manera, debido a que en aquel entonces habló alabando la vida laica a un monje virtuoso, ahora, tras haber retornado a la vida laica seis veces, se ordenó por séptima vez e interrumpía el discurso de los venerables Mahāmoggallāna y Mahākoṭṭhika mientras hablaban sobre el Abhidhamma. Entonces el venerable Mahākoṭṭhika lo reprendió. Él, incapaz de mantenerse firme ante lo dicho por el gran discípulo, abandonó los hábitos y se hizo laico. Sin embargo, él era compañero laico de Poṭṭhapāda, por lo que al cabo de dos o tres días tras dejar los hábitos, fue ante Poṭṭhapāda. Este, al verlo, le dijo: «Amigo, ¿qué has hecho? Te has apartado de la enseñanza de semejante Maestro; ven, ahora te conviene ordenarte», y tomándolo, lo llevó ante el Bienaventurado. Tras ordenarse en ese lugar, alcanzó el estado de Arahant. Por eso se dijo: «ordenándose por séptima vez, alcanzó el estado de Arahant».

හත්ථිසාරිපුත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Hatthisāriputtasutta.

7. මජ්ඣෙසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Majjhesutta

61. සත්තමෙ මන්තාති ය-කාරලොපෙන නිද්දෙසො, කරණත්ථෙ වා එතං පච්චත්තවචනං. තෙනාහ ‘‘තාය උභො අන්තෙ විදිත්වා’’ති. ඵස්සවසෙන නිබ්බත්තත්තාති ද්වයද්වයසමාපත්තියං අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්ඵස්සවසෙන නිබ්බත්තත්තා, ‘‘ඵස්සපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාතී’’ති ඉමිනා චානුක්කමෙන ඵස්සසමුට්ඨානත්තා ඉමස්ස කායස්ස ඵස්සවසෙන නිබ්බත්තත්තාති වුත්තං. එකො අන්තොති එත්ථ අයං අන්ත-සද්දො අන්තඅබ්භන්තරමරියාදලාමකඅභාවකොට්ඨාසපදපූරණසමීපාදීසු දිස්සති. ‘‘අන්තපූරො උදරපූරො’’තිආදීසු (සු. නි. 197) හි අන්තෙ අන්තසද්දො. ‘‘චරන්ති ලොකෙ පරිවාරඡන්නා අන්තො අසුද්ධා, බහි සොභමානා’’තිආදීසු (සං. නි. 1.122) අබ්භන්තරෙ. ‘‘කායබන්ධනස්ස අන්තො ජීරති (චූළව. 278) සා හරිතන්තං වා පන්ථන්තං වා සෙලන්තං වා උදකන්තං වා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.304) මරියාදායං. ‘‘අන්තමිදං, භික්ඛවෙ, ජීවිකාන’’න්තිආදීසු (සං. නි. 3.80; ඉතිවු. 91) ලාමකෙ. ‘‘එසෙවන්තො දුක්ඛස්සා’’තිආදීසු (ම. නි. 3.393; සං. නි. 2.51) අභාවෙ. සබ්බපච්චයසඞ්ඛයො හි දුක්ඛස්ස අභාවො [Pg.135] කොටීතිපි වුච්චති. ‘‘තයො අන්තා’’තිආදීසු (දී. නි. 3.305) කොට්ඨාසෙ. ‘‘ඉඞ්ඝ තාව සුත්තන්තං වා ගාථායො වා අභිධම්මං වා පරියාපුණස්සු, සුත්තන්තෙ ඔකාසං කාරාපෙත්වා’’ති (පාචි. 442) ච ආදීසු පදපූරණෙ. ‘‘ගාමන්තං වා ඔසටො (පාරා. 409-410; චූළව. 343) ගාමන්තසෙනාසන’’න්තිආදීසු (පාරා. අට්ඨ. 2.410) සමීපෙ. ස්වායමිධ කොට්ඨාසෙ වත්තතීති අයමෙකො කොට්ඨාසොති.

61. En el séptimo, ‘mantā’ es una designación por la elisión del sonido ‘ya’, o es un caso nominativo en sentido instrumental. Por eso dijo: ‘conociendo mediante ella ambos extremos’ (tāya ubho ante viditvā). ‘Nacido por el contacto’ (phassavasena nibbattattā) significa nacido por el mutuo contacto en la unión de los pares; por esta secuencia: ‘con el contacto como condición, surge la avidez; con la avidez como condición, el apego; con el apego como condición, el devenir; con el devenir como condición, el nacimiento’, y debido a que se origina del contacto, se dice que este cuerpo ‘nace por el contacto’. Respecto a ‘un extremo’ (eko anto), aquí esta palabra ‘anta’ se observa en los sentidos de: intestinos, interior, límite, vil, ausencia, parte, relleno de palabras, proximidad, etc. Pues en pasajes como ‘antapūro udarapūro’ (lleno de intestinos, lleno de vientre), ‘anta’ significa intestinos. En ‘caranti loke parivārachannā anto asuddhā, bahi sobhamānā’ (vagan por el mundo cubiertos por su séquito, impuros por dentro, hermosos por fuera), significa interior. En ‘kāyabandhanassa anto jīrati... sā haritantaṃ vā panthantaṃ vā selantaṃ vā udakantaṃ vā’ (el extremo del cinturón se desgasta... ya sea al borde del pasto, al borde del camino, al borde de la roca o al borde del agua), significa límite. En ‘antamidaṃ, bhikkhave, jīvikānaṃ’ (esto, monjes, es lo más vil entre los medios de vida), significa vil. En ‘esevanto dukkhassā’ (este es el fin del sufrimiento), significa ausencia. Pues la destrucción de todas las condiciones es la ausencia del sufrimiento, que también se llama el fin (koṭi). En ‘tayo antā’ (tres partes), significa parte o sección. En ‘iṅgha tāva suttantaṃ vā gāthāyo vā abhidhammaṃ vā pariyāpuṇassu, suttante okāsaṃ kārāpetvā’ (anda, aprende primero el Suttanta, las estrofas o el Abhidhamma, habiendo hecho espacio en el Suttanta), significa relleno de palabras. Y en ‘gāmantaṃ vā osaṭo... gāmantasenāsanaṃ’ (yendo a las cercanías de la aldea... un alojamiento cerca de la aldea), significa proximidad. Aquí, se emplea en el sentido de parte, por lo tanto, ‘esta es una parte’.

සන්තො පරමත්ථතො විජ්ජමානො ධම්මසමූහොති සක්කායො, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා. තෙනාහ ‘‘තෙභූමකවට්ට’’න්ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

Sakkāya es el grupo de fenómenos existentes en el sentido último (paramatthato), es decir, los cinco agregados del apego. Por eso dijo: ‘el ciclo de los tres planos’. El resto de este pasaje es fácil de comprender.

මජ්ඣෙසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Termina la explicación del Majjhesutta.

8. පුරිසින්ද්‍රියඤාණසුත්තවණ්ණනා

8. Explicación del Purisindriyañāṇasutta.

62. අට්ඨමෙ නිබ්බත්තිවසෙන අපායසංවත්තනියෙන වා කම්මුනා අපායෙසු නියුත්තොති ආපායිකො නෙරයිකොති එත්ථාපි එසෙව නයො. අවීචිම්හි උප්පජ්ජිත්වා තත්ථ ආයුකප්පසඤ්ඤිතං අන්තරකප්පං තිට්ඨතීති කප්පට්ඨො. නිරයූපපත්තිපරිහරණවසෙන තිකිච්ඡිතුං අසක්කුණෙය්‍යොති අතෙකිච්ඡො. අඛණ්ඩානීති එකදෙසෙනපි අඛණ්ඩිතානි. භින්නකාලතො පට්ඨාය බීජං බීජත්ථාය න උපකප්පති. අපූතීනීති උදකතෙමනෙන අපූතිකානි. පූතිකඤ්හි බීජං බීජත්ථාය න උපකප්පති. අවාතාතපහතානීති වාතෙන ච ආතපෙන ච න හතානි නිරොජතං න පාපිතානි. නිරොජඤ්හි කසටං බීජං බීජත්ථාය න උපකප්පති. ‘‘සාරාදානී’’ති වත්තබ්බෙ ආ-කාරස්ස රස්සත්තං කත්වා පාළියං ‘‘සාරදානී’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘සාරාදානී’’ති. තණ්ඩුලසාරස්ස ආදානතො සාරාදානි, ගහිතසාරානි පතිට්ඨිතසාරානි. නිස්සරඤ්හි බීජං බීජත්ථාය න උපකප්පති. සුඛසයිතානීති චත්තාරො මාසෙ කොට්ඨෙ පක්ඛිත්තනියාමෙනෙව සුඛසයිතානි සුට්ඨු සන්නිචිතානි. මණ්ඩඛෙත්තෙති ඌසඛාරාදිදොසෙහි අවිද්ධස්තෙ සාරක්ඛෙත්තෙ. අභිදොති අභි-සද්දෙන සමානත්ථනිපාතපදන්ති ආහ ‘‘අභිඅඩ්ඪරත්ත’’න්ති. නත්ථි එතස්ස භිදාති වා අභිදො. ‘‘අභිදං අඩ්ඪරත්ත’’න්ති වත්තබ්බෙ උපයොගත්ථෙ පච්චත්තවචනං. අඩ්ඪරත්තන්ති [Pg.136] ච අච්චන්තසංයොගවචනං, භුම්මත්ථෙ වා. තස්මා අභිදො අඩ්ඪරත්තන්ති අභින්නෙ අඩ්ඪරත්තසමයෙති අත්ථො. පුණ්ණමාසියඤ්හි ගගනමජ්ඣස්ස පුරතො වා පච්ඡතො වා චන්දෙ ඨිතෙ අඩ්ඪරත්තසමයො භින්නො නාම හොති, මජ්ඣෙ එව පන ඨිතෙ අභින්නො නාම.

62. En el octavo, ‘āpāyiko’ significa destinado a los estados de privación, ya sea por nacimiento o por acciones que conducen a ellos; en ‘nerayiko’ (habitante del infierno), se sigue el mismo método. ‘Kappaṭṭho’ significa que, tras nacer en el Avīci, permanece allí durante un eón intermedio, designado como un eón de vida. ‘Atekiccho’ significa que no puede ser curado mediante la prevención de su renacimiento en el infierno. ‘Akhaṇḍāni’ significa no fragmentadas, ni siquiera en una parte. A partir del momento en que se rompe, una semilla no sirve para el propósito de la siembra. ‘Apūtīni’ significa no podridas por la humedad del agua. Pues una semilla podrida no sirve para la siembra. ‘Avātātapahatāni’ significa no dañadas por el viento ni por el sol, es decir, que no han perdido su vitalidad. Pues una semilla vana y sin vitalidad no sirve para la siembra. Con respecto a lo que debería decirse como ‘sārādānī’ (que contienen esencia), se dice en el canon ‘sāradānī’ abreviando el sonido ‘ā’; por eso se explica como ‘sārādānī’. Son ‘sārādāni’ por poseer la esencia del grano; son semillas que han conservado su esencia, que tienen una esencia firme. Pues una semilla sin esencia no sirve para la siembra. ‘Sukhasayitāni’ significa bien almacenadas, como si hubieran descansado plácidamente al ser puestas en el granero durante cuatro meses. ‘Maṇḍakhetté’ se refiere a un campo fértil, libre de defectos como la salinidad o el exceso de álcali. ‘Abhido’ es una partícula que tiene el mismo significado que el prefijo ‘abhi-’, por eso dice ‘abhiaḍḍharattaṃ’. O bien, ‘abhido’ significa aquello que no tiene división (bhidā). Donde debería decirse ‘abhidaṃ aḍḍharattaṃ’, se usa el caso nominativo en lugar del acusativo. ‘Aḍḍharattaṃ’ es una expresión de conexión continua o de locativo. Por lo tanto, ‘abhido aḍḍharattaṃ’ significa en el momento indiviso de la medianoche. Pues en la luna llena, cuando la luna está antes o después del cenit, se dice que el tiempo de la medianoche está dividido, pero cuando está exactamente en el centro, se dice que es indiviso.

සුප්පබුද්ධසුනක්ඛත්තාදයොති එත්ථ (ධ. ප. අට්ඨ. 2.127 සුප්පබුද්ධසක්‍යවත්ථු) සුප්පබුද්ධො කිර සාකියො ‘‘මම ධීතරං ඡඩ්ඩෙත්වා නික්ඛන්තො, මම පුත්තං පබ්බාජෙත්වා තස්ස වෙරිට්ඨානෙ ඨිතො චා’’ති ඉමෙහි ද්වීහි කාරණෙහි සත්ථරි ආඝාතං බන්ධිත්වා එකදිවසං ‘‘න දානි නිමන්තිතට්ඨානං ගන්ත්වා භුඤ්ජිතුං දස්සාමී’’ති ගමනමග්ගං පිදහිත්වා අන්තරවීථියං සුරං පිවන්තො නිසීදි. අථස්ස සත්ථරි භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතෙ තං ඨානං ආගතෙ ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති ආරොචෙසුං. සො ආහ – ‘‘පුරතො ගච්ඡාති තස්ස වදෙථ, නායං මයා මහල්ලකතරො, නාස්ස මග්ගං දස්සාමී’’ති. පුනප්පුනං වුච්චමානොපි තථෙව නිසීදි. සත්ථා මාතුලස්ස සන්තිකා මග්ගං අලභිත්වා තතොව නිවත්ති. සොපි චරපුරිසං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ තස්ස කථං සුත්වා එහී’’ති. සත්ථාපි නිවත්තන්තො සිතං කත්වා ආනන්දත්ථෙරෙන – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, සිතපාතුකම්මෙ පච්චයො’’ති පුට්ඨො ආහ – ‘‘පස්සසි, ආනන්ද, සුප්පබුද්ධ’’න්ති. පස්සාමි, භන්තෙ. භාරියං තෙන කම්මං කතං මාදිසස්ස බුද්ධස්ස මග්ගං අදෙන්තෙන, ඉතො සත්තමෙ දිවසෙ හෙට්ඨාපාසාදෙ පාසාදමූලෙ පථවියා පවිසිස්සතී’’ති ආචික්ඛි.

Respecto a ‘Suppabuddha, Sunakkhatta y otros’: aquí se cuenta que Suppabuddha el Sakya guardó rencor contra el Maestro por estas dos razones: ‘Se fue abandonando a mi hija, y habiendo ordenado a mi hijo, se ha convertido en su enemigo’. Un día, pensando: ‘Ahora no le permitiré ir a comer al lugar donde ha sido invitado’, bloqueó el camino y se sentó en medio de la calle bebiendo licor. Entonces, cuando el Maestro llegó a ese lugar rodeado por la comunidad de monjes, le informaron: ‘El Maestro ha llegado’. Él dijo: ‘Díganle que se vaya por otro lado, él no es mayor que yo, no le cederé el camino’. Aunque se lo pidieron repetidamente, permaneció sentado allí mismo. El Maestro, al no obtener el camino de su suegro, regresó desde ese mismo punto. Suppabuddha envió a un espía diciendo: ‘Ve, escucha lo que dice y vuelve’. El Maestro, al regresar, mostró una sonrisa, y cuando el Venerable Ānanda le preguntó: ‘Venerable Señor, ¿cuál es la causa para mostrar una sonrisa?’, respondió: ‘¿Ves, Ānanda, a Suppabuddha?’. ‘Sí, lo veo, Venerable Señor’. ‘Él ha cometido una acción grave al no ceder el camino a un Buda como yo; en el séptimo día a partir de hoy, en la planta baja de su palacio, al pie del mismo, será tragado por la tierra’.

සුනක්ඛත්තොපි (ම. නි. අට්ඨ. 1.147) පුබ්බෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා දිබ්බචක්ඛුපරිකම්මං පුච්ඡි. අථස්ස භගවා කථෙසි. සො දිබ්බචක්ඛුං නිබ්බත්තෙත්වා ආලොකං වඩ්ඪෙත්වා ඔලොකෙන්තො දෙවලොකෙ නන්දනවනචිත්තලතාවනඵාරුසකවනමිස්සකවනෙසු දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවමානෙ දෙවපුත්තෙ ච දෙවධීතරො ච දිස්වා – ‘‘එතෙසං එවරූපාය අත්තභාවසම්පත්තියා ඨිතානං කිර මධුරො නු ඛො සද්දො භවිස්සතී’’ති සද්දං සොතුකාමො හුත්වා දසබලං උපසඞ්කමිත්වා දිබ්බසොතධාතුපරිකම්මං පුච්ඡි. භගවා පනස්ස – ‘‘දිබ්බසොතධාතුස්ස උපනිස්සයො නත්ථී’’ති ඤත්වා පරිකම්මං න කථෙසි. න හි බුද්ධා යං න භවිස්සති, තස්ස පරිකම්මං කථෙන්ති. සො භගවති ආඝාතං බන්ධිත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං සමණං ගොතමං පඨමං දිබ්බචක්ඛුපරිකම්මං පුච්ඡිං, සො මය්හං ‘සම්පජ්ජතු වා මා වා සම්පජ්ජතූ’ති කථෙසි. අහං පන පච්චත්තපුරිසකාරෙන තං නිබ්බත්තෙත්වා දිබ්බසොතධාතුපරිකම්මං පුච්ඡිං, තං මෙ න කථෙසි. අද්ධා එවං [Pg.137] හොති ‘අයං රාජපබ්බජිතො දිබ්බචක්ඛුඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා, දිබ්බසොතඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා, චෙතොපරියකම්මඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා, ආසවානං ඛයෙ ඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා, මයා සමසමො භවිස්සතී’ති ඉස්සාමච්ඡරියවසෙන මය්හං න කථෙතී’’ති භිය්‍යොසො ආඝාතං බන්ධිත්වා කාසායානි ඡඩ්ඩෙත්වා ගිහිභාවං පත්වාපි න තුණ්හීභූතො විහාසි. දසබලං පන අසතා තුච්ඡෙන අබ්භාචික්ඛිත්වා අපායූපගො අහොසි. තම්පි භගවා බ්‍යාකාසි. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘එවම්පි ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො මයා වුච්චමානො අපක්කමෙව ඉමස්මා ධම්මවිනයා, යථා තං ආපායිකො’’ති (දී. නි. 3.6). තෙන වුත්තං ‘‘අපරෙපි සුප්පබුද්ධසුනක්ඛත්තාදයො භගවතා ඤාතාවා’’ති. ආදි-සද්දෙන කොකාලිකාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො.

Sunakkhatta también (Ma. Ni. Aṭṭha. 1.147) anteriormente se acercó al Bienaventurado y le preguntó sobre el ejercicio para el ojo divino (dibba-cakkhu). El Bienaventurado se lo explicó. Él, habiendo manifestado el ojo divino, incrementando la luz y observando, vio a los hijos e hijas de los devas disfrutando de la gloria celestial en los bosques de Nandana, Cittalatā, Phārusaka y Missaka. Pensó: «Para aquellos que poseen tal perfección de existencia, ciertamente su sonido debe ser dulce». Deseando escuchar el sonido, se acercó al Poseedor de las Diez Fuerzas y le preguntó sobre el ejercicio para el elemento del oído divino (dibba-sota-dhātu). El Bienaventurado, sabiendo que «no posee el soporte necesario (upanissaya) para el elemento del oído divino», no le explicó el ejercicio. Pues los Buddhas no explican el ejercicio para aquello que no ocurrirá. Él, guardando rencor hacia el Bienaventurado, pensó: «Primero le pregunté al asceta Gotama sobre el ejercicio para el ojo divino; él me dijo: “que se logre o no se logre”. Pero yo, habiéndolo manifestado por mi propio esfuerzo personal, le pregunté sobre el ejercicio para el elemento del oído divino y no me lo explicó. Ciertamente debe ser así: “este príncipe renunciante, habiendo manifestado el conocimiento del ojo divino, del oído divino, de la lectura de la mente ajena y de la destrucción de las impurezas (āsavas), será igual a mí”; por envidia y mezquindad no me lo explica». Guardando aún más rencor, se despojó de las túnicas azafrán y, aunque regresó al estado de laico, no permaneció en silencio. Calumniando al Poseedor de las Diez Fuerzas con falsedades vacías, fue destinado a los estados de privación (apāya). El Bienaventurado también predijo esto. Pues se ha dicho: «Así pues, Bhaggava, Sunakkhatta, el hijo de los Licchavis, aunque fue exhortado por mí, se apartó de este Dhamma-Vinaya, tal como aquel destinado a los estados de privación» (Dī. Ni. 3.6). Por eso se dijo: «También otros, como Suppabuddha y Sunakkhatta, fueron conocidos por el Bienaventurado». Con la palabra «ādi» (etcétera), se debe entender la inclusión de Kokālika y otros.

සුසීමො පරිබ්බාජකොති (සං. නි. අට්ඨ. 2.2.70) එවංනාමකො වෙදඞ්ගෙසු කුසලො පණ්ඩිතො පරිබ්බාජකො. අඤ්ඤතිත්ථියා හි පරිහීනලාභසක්කාරසිලොකා ‘‘සමණො ගොතමො න ජාතිගොත්තාදීනි ආරබ්භ ලාභග්ගප්පත්තො ජාතො, කවිසෙට්ඨො පනෙස උත්තමකවිතාය සාවකානං බන්ධං බන්ධිත්වා දෙති. තෙ තං උග්ගණ්හිත්වා උපට්ඨාකානං උපනිසින්නකථම්පි අනුමොදනම්පි සරභඤ්ඤම්පීති එවමාදීනි කථෙන්ති. තෙ තෙසං පසන්නානං ලාභං උපසංහරන්ති. සචෙ මයං යං සමණො ගොතමා ජානාති, තතො ථොකං ජානෙය්‍යාම, අත්තනො සමයං තත්ථ පක්ඛිපිත්වා මයම්පි උපට්ඨාකානං කථෙය්‍යාම. තතො එතෙහි ලාභිතරා භවෙය්‍යාම. කො නු ඛො සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා ඛිප්පමෙව උග්ගණ්හිතුං සක්ඛිස්සතී’’ති එවං චින්තෙත්වා ‘‘සුසිමො පටිබලො’’ති දිස්වා උපසඞ්කමිත්වා එවමාහංසු ‘‘එහි ත්වං, ආවුසො සුසීම, සමණෙ ගොතමෙ බ්‍රහ්මචරියං චර, ත්වං ධම්මං පරියාපුණිත්වා අම්හෙ වාචෙය්‍යාසි, තං මයං ධම්මං පරියාපුණිත්වා ගිහීනං භාසිස්සාම, එවං මයම්පි සක්කතා භවිස්සාම ගරුකතා මානිතා පූජිතා ලාභිනො චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරාන’’න්ති (සං. නි. 2.70).

Susīma el Errante (Saṃ. Ni. Aṭṭha. 2.2.70) era un sabio y experto en los Vedas así llamado. Otros seguidores de otras sectas, habiendo perdido ganancias, honor y fama, pensaron: «El asceta Gotama no ha alcanzado el colmo de las ganancias debido a su nacimiento o linaje, sino que él, siendo el mejor de los poetas, compone y entrega versos de suprema poesía a sus discípulos. Ellos los aprenden y los recitan ante sus benefactores como conversaciones introductorias, palabras de regocijo (anumodana), cánticos (sarabhañña), etc. De este modo, obtienen ganancias de quienes están complacidos. Si supiéramos aunque sea un poco de lo que el asceta Gotama conoce, incorporando nuestra propia doctrina allí, nosotros también hablaríamos a nuestros benefactores. Así obtendríamos más ganancias que ellos. ¿Quién podría ordenarse ante el asceta Gotama y ser capaz de aprender rápidamente?». Pensando así y viendo que «Susīma es capaz», se acercaron a él y le dijeron: «Ven, amigo Susīma, lleva la vida santa bajo el asceta Gotama; tú, habiendo dominado el Dhamma, enséñanoslo. Nosotros, habiendo dominado ese Dhamma, se lo predicaremos a los laicos. Así nosotros también seremos respetados, reverenciados, honrados, venerados y recibiremos túnicas, limosnas, asientos y lechos, y medicinas para los enfermos» (Saṃ. Ni. 2.70).

අථ සුසීමො පරිබ්බාජකො තෙසං වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා යෙනානන්දො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. ථෙරො ච තං ආදාය භගවන්තං [Pg.138] උපසඞ්කමිත්වා එතමත්ථං ආරොචෙසි. භගවා පන චින්තෙසි ‘‘අයං පරිබ්බාජකො තිත්ථියසමයෙ ‘අහං පාටිඑක්කො සත්ථා’ති පටිජානමානො චරති, ‘ඉධෙව මග්ගබ්‍රහ්මචරියං චරිතුං ඉච්ඡාමී’ති කිර වදති, කිං නු ඛො මයි පසන්නො, උදාහු මය්හං වා මම සාවකානං ධම්මකථාය පසන්නො’’ති. අථස්ස එකට්ඨානෙපි පසාදාභාවං ඤත්වා ‘‘අයං මම සාසනෙ ‘ධම්මං ථෙනෙස්සාමී’ති පබ්බජති, ඉතිස්ස ආගමනං අපරිසුද්ධං, නිප්ඵත්ති නු ඛො කීදිසා’’ති ඔලොකෙන්තො ‘‘කිඤ්චාපි ‘ධම්මං ථෙනෙස්සාමී’ති පබ්බජති, කතිපාහෙනෙව පන ඝටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හිස්සතී’’ති ඤත්වා ‘‘තෙනහානන්ද, සුසීමං පබ්බාජෙථා’’ති ආහ. තං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘එවං භගවතා කො ඤාතො? සුසීමො පරිබ්බාජකො’’ති.

Entonces, el errante Susīma, aceptando sus palabras, se acercó a donde estaba Ānanda y, tras acercarse, solicitó la ordenación. El Anciano lo llevó ante el Bienaventurado y le informó del asunto. El Bienaventurado pensó: «Este errante camina en la doctrina de otras sectas pretendiendo ser “un maestro único”; ahora dice que desea llevar la vida santa del camino aquí mismo. ¿Será que tiene fe en mí, o que tiene fe en la enseñanza del Dhamma impartida por mí o por mis discípulos?». Entonces, al percibir la falta de fe en ningún aspecto, pensó: «Él se ordena en mi enseñanza con la intención de “robar el Dhamma”. Su llegada no es pura; ¿cuál será el resultado?». Observando vio: «Aunque se ordena con la intención de “robar el Dhamma”, en pocos días, esforzándose, alcanzará el estado de Arahant». Sabiendo esto, dijo: «En ese caso, Ānanda, ordena a Susīma». Con referencia a esto se dijo: «¿Quién fue conocido así por el Bienaventurado? El errante Susīma».

සන්තතිමහාමත්තොති (ධ. ප. අට්ඨ. 2.141 සන්තතිමහාමත්තවත්ථු) සො කිර එකස්මිං කාලෙ රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස පච්චන්තං කුපිතං වූපසමෙත්වා ආගතො. අථස්ස රාජා තුට්ඨො සත්ත දිවසානි රජ්ජං දත්වා එකං නච්චගීතකුසලං ඉත්ථිං අදාසි. සො සත්ත දිවසානි සුරාමදමත්තො හුත්වා සත්තමෙ දිවසෙ සබ්බාලඞ්කාරප්පටිමණ්ඩිතො හත්ථික්ඛන්ධවරගතො නහානතිත්ථං ගච්ඡන්තො සත්ථාරං පිණ්ඩාය පවිසන්තං ද්වාරන්තරෙ දිස්වා හත්ථික්ඛන්ධවරගතොව සීසං චාලෙත්වා වන්දි. සත්ථා සිතං කත්වා ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, සිතපාතුකරණෙ හෙතූ’’ති ආනන්දත්ථෙරෙන පුට්ඨො සිතකාරණං ආචික්ඛන්තො ආහ – ‘‘පස්සසි, ආනන්ද, සන්තතිමහාමත්තං, අජ්ජෙව සබ්බාභරණප්පටිමණ්ඩිතො මම සන්තිකං ආගන්ත්වා චාතුප්පදිකගාථාවසානෙ අරහත්තං පත්වා පරිනිබ්බායිස්සතී’’ති. තෙන වුත්තං ‘‘එවං කො ඤාතො භගවතාති? සන්තතිමහාමත්තො’’ති.

Santati el Gran Ministro (Dha. Pa. Aṭṭha. 2.141 Santatimahāmattavatthu). Se dice que en una ocasión regresó después de haber apaciguado una rebelión en las fronteras del rey Pasenadi. El rey, complacido, le otorgó el reino por siete días y le dio una mujer experta en danza y canto. Él pasó siete días embriagado por el licor y, en el séptimo día, adornado con todos los ornamentos, montado sobre el mejor de los elefantes, se dirigía al lugar de baño cuando vio al Maestro entrando a la ciudad por limosna en la puerta de la ciudad. Aun montado sobre el elefante, inclinó la cabeza y le rindió homenaje. El Maestro sonrió. El Venerable Ānanda le preguntó: «Señor, ¿cuál es la causa de que manifieste una sonrisa?». El Maestro, explicando la razón de la sonrisa, dijo: «Mira, Ānanda, a Santati el Gran Ministro; hoy mismo, adornado con todos sus ornamentos, vendrá a mi presencia y, al final de un verso de cuatro líneas, alcanzará el estado de Arahant y entrará en el Parinibbāna». Por eso se dijo: «¿Quién fue conocido así por el Bienaventurado? Santati el Gran Ministro».

පුරිසින්ද්‍රියඤාණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario al Purisindriyañāṇasutta.

9. නිබ්බෙධිකසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Nibbedhikasutta

63. නවමෙ පරිහායති අත්තනො ඵලං පරිග්ගහෙත්වා වත්තති, තස්ස වා කාරණභාවං උපගච්ඡතීති පරියායොති ඉධ කාරණං වුත්තන්ති ආහ ‘‘නිබ්බිජ්ඣනකාරණ’’න්ති.

63. En el noveno (discurso), «parihāyati» (disminuye) significa que ocurre habiendo tomado su propio fruto, o que llega a ser la causa de ello; «pariyāya» significa aquí «causa» (kāraṇa), por lo que dice: «la causa de la penetración» (nibbijjhanakāraṇa).

‘‘අනුජානාමි[Pg.139], භික්ඛවෙ, අහතානං වත්ථානං දිගුණං සඞ්ඝාටි’’න්ති එත්ථ හි පටලට්ඨො ගුණට්ඨො. ‘‘අච්චෙන්ති කාලා තරයන්ති රත්තියො, වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්තී’’ති (සං. නි. 1.4) එත්ථ රාසට්ඨො ගුණට්ඨො. ‘‘සතගුණා දක්ඛිණා පාටිකඞ්ඛිතබ්බා’’ති (ම. නි. 3.379) එත්ථ ආනිසංසට්ඨො. ‘‘අන්තං අන්තගුණං (දී. නි. 2.377; ම. නි. 1.110; ඛු. පා. 3.ද්වත්තිංසාකාරො), කයිරා මාලාගුණෙ බහූ’’ති (ධ. ප. 53) එත්ථ බන්ධනට්ඨො ගුණට්ඨො. ඉධාපි එසොව අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘බන්ධනට්ඨෙන ගුණා’’ති. කාමරාගස්ස සංයොජනස්ස පච්චයභාවෙන වත්ථුකාමෙසුපි බන්ධනට්ඨො රාසට්ඨො වා ගුණට්ඨො දට්ඨබ්බො. චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යාති වා චක්ඛුවිඤ්ඤාණතංද්වාරිකවිඤ්ඤාණෙහි ජානිතබ්බා. සොතවිඤ්ඤෙය්‍යාතිආදීසුපි එසෙව නයො. ඉට්ඨාරම්මණභූතාති සභාවෙනෙව ඉට්ඨාරම්මණජාතිකා, ඉට්ඨාරම්මණභාවං වා පත්තා. කමනීයාති කාමෙතබ්බා. මනවඩ්ඪනකාති මනොහරා. එතෙන පරිකප්පනතොපි ඉට්ඨාරම්මණභාවං සඞ්ගණ්හාති. පියජාතිකාති පියායිතබ්බසභාවා. කාමූපසඤ්හිතාති කාමරාගෙන උපෙච්ච සම්බන්ධනීයා සම්බන්ධා කාතබ්බා. තෙනාහ ‘‘ආරම්මණං කත්වා’’තිආදි. සඞ්කප්පරාගොති වා සුභාදිවසෙන සඞ්කප්පිතවුත්ථම්හි උප්පන්නරාගො. එවමෙත්ථ වත්ථුකාමං පටික්ඛිපිත්වා කිලෙසකාමො වුත්තො තස්සෙව වසෙන තෙසම්පි කාමභාවසිද්ධිතො, කිලෙසකාමස්සපි ඉට්ඨවෙදනා දිට්ඨාදිසම්පයොගභෙදෙන පවත්තිආකාරභෙදෙන ච අත්ථි විචිත්තකාති තතො විසෙසෙතුං ‘‘චිත්‍රවිචිත්‍රාරම්මණානී’’ති ආහ, නානප්පකාරානි රූපාදිආරම්මණානීති අත්ථො.

«Permito, monjes, un manto superior (saṅghāṭi) de doble capa de telas nuevas»; aquí, el sentido de 'guṇa' es el de capa (paṭala). «El tiempo pasa, las noches transcurren, las etapas de la vida (vayoguṇā) nos abandonan gradualmente» (SN 1.4); aquí, el sentido de 'guṇa' es el de masa o grupo (rāsa). «Debe esperarse una ofrenda con un beneficio de cien veces (sataguṇā)» (MN 3.379); aquí, el sentido es el de beneficio (ānisaṃsa). «Los intestinos, el mesenterio (antaguṇa)... que se hagan muchas guirnaldas (mālāguṇe)» (DN 2.377; MN 1.110; Khp 3; Dhp 53); aquí, el sentido de 'guṇa' es el de vínculo o cordón (bandhana). Aquí también se pretende este último sentido, por eso se dice: «'guṇas' en el sentido de vínculos». Debido a que actúan como condición para el grillete del deseo sensual, debe entenderse que el sentido de vínculo o el sentido de masa de 'guṇa' también se aplica a los objetos del deseo sensual (vatthukāma). «Cognoscibles por el ojo» significa que deben ser conocidos por la conciencia visual y por las conciencias que surgen en esa puerta. El mismo método se aplica a «cognoscibles por el oído», etc. «Convertidos en objetos deseables» significa que son objetos deseables por su propia naturaleza o que han alcanzado el estado de ser objetos deseables. «Deseables» significa que deben ser deseados. «Que aumentan la mente» significa que son cautivadores. Con esto, también se incluye el estado de ser un objeto deseable a través de la imaginación. «De naturaleza amable» significa que poseen una naturaleza que debe ser amada. «Asociados con el deseo sensual» significa que deben ser vinculados o que se establece un vínculo al acercarse a ellos con el deseo sensual. Por eso dice: «haciéndolos un objeto», etc. O bien, «pasión surgida de la intención» (saṅkapparāga) es la pasión nacida en aquello que ha sido imaginado como bello, etc. Así, habiendo rechazado aquí el objeto del deseo (vatthukāma), se habla del deseo como defilement (kilesakāma), ya que debido a este último se establece el estado de deseo de aquellos objetos; y debido a que el deseo como defilement tiene diversas formas de manifestarse según la combinación de sensaciones agradables, lo visto, etc., para distinguirlo de ello, dice: «objetos de diversas clases y variados», refiriéndose a los diversos tipos de objetos como las formas, etc.

අථෙත්ථ ධීරා විනයන්ති ඡන්දන්ති අථ එතෙසු ආරම්මණෙසු ධිතිසම්පන්නා පණ්ඩිතා ඡන්දරාගං විනයන්ති.

«Entonces, en esto, los sabios refrenan el deseo» significa que, ante estos objetos, los sabios dotados de firmeza eliminan el deseo y la pasión.

තජ්ජාතිකන්ති තංසභාවං, අත්ථතො පන තස්ස කාමස්ස අනුරූපන්ති වුත්තං හොති. පුඤ්ඤස්ස භාගො පුඤ්ඤභාගො, පුඤ්ඤකොට්ඨාසො. තෙන නිබ්බත්තො, තත්ථ වා භවොති පුඤ්ඤභාගියො. අපුඤ්ඤභාගියොති එත්ථාපි එසෙව නයො. විපාකොයෙව වෙපක්කන්ති ආහ ‘‘වොහාරවිපාක’’න්ති.

«De esa naturaleza» (tajjātika) significa que tiene esa propia naturaleza; en esencia, se dice que es apropiado para ese deseo. «Parte de mérito» es una porción de mérito. Aquello que nace de ello, o que existe allí, es «conducente al mérito» (puññabhāgiya). El mismo método se aplica a «conducente al demérito» (apuññabhāgiya). «Vepakka» es el resultado mismo, por eso dice «el resultado del uso común» (vohāravipāka).

සබ්බසඞ්ගාහිකාති කුසලාකුසලසාධාරණා. සංවිදහනචෙතනාති සම්පයුත්තධම්මෙසු සංවිදහනලක්ඛණා චෙතනා. උරත්තාළින්ති උරං තාළෙත්වා[Pg.140]. එකපදන්ති එකපදචිතං මන්තං. තෙනාහ ‘‘එකපදමන්තං වා’’තිආදි.

«Que lo incluye todo» (sabbasaṅgāhikā) significa que es común tanto a lo hábil como a lo inhábil. «Voluntad organizadora» (saṃvidahanacetanā) es la voluntad que tiene la característica de organizar los estados mentales asociados. «Golpeándose el pecho» (urattāḷi) significa golpearse el pecho con la mano. «Una sola frase» (ekapada) se refiere a un mantra compuesto de una sola frase. Por eso dice: «o un mantra de una sola frase», etc.

නිබ්බෙධිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Nibbedhika Sutta.

10. සීහනාදසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario del Sīhanāda Sutta

64. දසමෙ තථාගතබලානීති අඤ්ඤෙහි අසාධාරණානි තථාගතස්සෙව බලානි. නනු චෙතානි සාවකානම්පි එකච්චානි උප්පජ්ජන්තීති? කාමං උප්පජ්ජන්ති, යාදිසානි පන බුද්ධානං ඨානාට්ඨානඤාණාදීනි, න තාදිසානි තදඤ්ඤෙසං කදාචි උප්පජ්ජන්තීති අඤ්ඤෙහි අසාධාරණානි. ඉමමෙව හි යථාවුත්තං ලෙසං අපෙක්ඛිත්වා සාධාරණභාවතො ආසයානුසයඤාණාදීසු එව අසාධාරණසමඤ්ඤා නිරුළ්හා. යථා පුබ්බබුද්ධානං බලානි පුඤ්ඤස්ස සම්පත්තියා ආගතානි, තථා ආගතබලානීති වා තථාගතබලානි. උසභස්ස ඉදං ආසභං, සෙට්ඨට්ඨානං. පමුඛනාදන්ති සෙට්ඨනාදං. පටිවෙධඤාණඤ්චෙව දෙසනාඤාණඤ්චාති එත්ථ පඤ්ඤාය පභාවිතං අත්තනො අරියඵලාවහං පටිවෙධඤාණං. කරුණාය පභාවිතං සාවකානං අරියඵලාවහං දෙසනාඤාණං. තත්ථ පටිවෙධඤාණං උප්පජ්ජමානං උප්පන්නන්ති දුවිධං. තඤ්හි අභිනික්ඛමනතො යාව අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. තුසිතභවනතො යාව මහාබොධිපල්ලඞ්කෙ අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. දීපඞ්කරතො පට්ඨාය යාව අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. දෙසනාඤාණම්පි පවත්තමානං පවත්තන්ති දුවිධං. තඤ්හි යාව අඤ්ඤාතකොණ්ඩඤ්ඤස්ස සොතාපත්තිමග්ගා පවත්තමානං, ඵලක්ඛණෙ පවත්තං නාම. තෙසු පටිවෙධඤාණං ලොකුත්තරං, දෙසනාඤාණං ලොකියං. උභයම්පි පනෙතං අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං, බුද්ධානඤ්ඤෙව ඔරසඤාණං.

64. En el décimo sutta, «los poderes del Tathāgata» son los poderes exclusivos del Tathāgata, no compartidos por otros. ¿Acaso no surgen algunos de estos poderes también en los discípulos? Ciertamente surgen, pero el conocimiento de lo que es posible y lo que es imposible de los Budas no surge jamás en otros; por eso son exclusivos. Teniendo en cuenta este matiz mencionado, la denominación de 'exclusivos' se ha establecido en conocimientos como el de las inclinaciones y tendencias latentes, debido a su naturaleza no compartida. O bien, «poderes del Tathāgata» significa que los poderes han llegado de la misma manera (tathā āgata) que los poderes de los Budas anteriores llegaron mediante la perfección del mérito. «Āsabha» es lo propio del líder (toro), la posición suprema. «Rugido prominente» (pamukhanāda) significa el rugido supremo. «Conocimiento de penetración y conocimiento de enseñanza»: aquí, el conocimiento de penetración es el que produce el fruto noble para uno mismo, potenciado por la sabiduría. El conocimiento de enseñanza es el que produce el fruto noble para los discípulos, potenciado por la compasión. En ese contexto, el conocimiento de penetración es de dos tipos: el que está surgiendo y el que ha surgido. Aquel que está surgiendo desde la renuncia hasta el camino del arhat, se llama 'ha surgido' en el momento del fruto. Aquel que está surgiendo desde la existencia en Tusita hasta el camino del arhat en el trono de la Gran Iluminación, se llama 'ha surgido' en el momento del fruto. Aquel que está surgiendo desde el tiempo de Dīpaṅkara hasta el camino del arhat, se llama 'ha surgido' en el momento del fruto. El conocimiento de enseñanza también es de dos tipos: el que está en proceso y el que se ha procesado. Aquel que está en proceso hasta el camino de la entrada en la corriente de Aññātakoṇḍañña, se llama 'procesado' en el momento del fruto. De ellos, el conocimiento de penetración es supramundano y el conocimiento de enseñanza es mundano. Sin embargo, ambos son exclusivos y no compartidos con otros, siendo el conocimiento legítimo propio de los Budas.

ඨානඤ්ච ඨානතො පජානාතීති කාරණඤ්ච කාරණතො පජානාති. යස්මා තත්ථ ඵලං තිට්ඨති තදායත්තවුත්තිතාය උප්පජ්ජති චෙව පවත්තති ච, තස්මා ඨානන්ති වුච්චති. භගවා ‘‘යෙ යෙ ධම්මා යෙසං යෙසං ධම්මානං හෙතූ පච්චයා උප්පාදාය, තං තං ඨානං, යෙ යෙ ධම්මා යෙයං යෙයං ධම්මානං න හෙතූ න පච්චයා උප්පාදාය, තං තං අට්ඨාන’’න්ති පජානන්තො ඨානතො අට්ඨානතො යථාභූතං පජානාති.

«Comprende la posibilidad como posibilidad» significa que comprende la causa como causa. Debido a que el fruto reside allí y surge y continúa dependiendo de ello, se llama 'posibilidad' (ṭhāna). El Bienaventurado, al comprender qué estados son causas y condiciones para el surgimiento de qué estados, comprende eso como 'posibilidad'; y al comprender qué estados no son causas ni condiciones para el surgimiento de qué estados, comprende eso como 'imposibilidad'; así comprende la posibilidad y la imposibilidad tal como son en realidad.

සමාදියන්තීති [Pg.141] සමාදානානි, තානි පන සමාදියිත්වා කතානි හොන්තීති ආහ ‘‘සමාදියිත්වා කතාන’’න්ති. කම්මමෙව වා කම්මසමාදානන්ති එතෙන ‘‘සමාදාන’’න්ති සද්දස්ස අපුබ්බත්ථාභාවං දස්සෙති මුත්තගතසද්දෙ ගතසද්දස්ස විය. ගතීති නිරයාදිගතියො. උපධීති අත්තභාවො. කාලොති කම්මස්ස විපච්චනාරහකාලො. පයොගොති විපාකුප්පත්තියා පච්චයභූතා කිරියා.

«Se emprenden» se refiere a las acciones emprendidas (samādānāni); estas se realizan tras haber sido emprendidas, por eso dice: «realizadas tras haber sido emprendidas». O bien, la acción misma es el «emprendimiento de la acción» (kammasamādāna); con esto muestra que la palabra 'samādāna' no tiene un significado adicional, como ocurre con la palabra 'gata' en 'muttagata' (liberado). «Destino» (gati) se refiere a los destinos como los infiernos, etc. «Sustrato» (upadhi) es la existencia física (attabhāvo). «Tiempo» (kāla) es el momento adecuado para la maduración de la acción. «Esfuerzo» (payoga) es la actividad que actúa como condición para el surgimiento del resultado.

චතුන්නං ඣානානන්ති පච්චනීකජ්ඣාපනට්ඨෙන ආරම්මණූපනිජ්ඣානට්ඨෙන ච චතුන්නං රූපාවචරජ්ඣානානං. චතුක්කනයෙන හෙතං වුත්තං. අට්ඨන්නං විමොක්ඛානන්ති ‘‘රූපී රූපානි පස්සතී’’තිආදීනං (ම. නි. 2.248; 3.312; ධ. ස. 248; පටි. ම. 1.209) අට්ඨන්නං විමොක්ඛානං. තිණ්ණං සමාධීනන්ති සවිතක්කසවිචාරාදීනං තිණ්ණං සමාධීනං. නවන්නං අනුපුබ්බසමාපත්තීනන්ති පඨමජ්ඣානසමාපත්තිආදීනං නවන්නං අනුපුබ්බසමාපත්තීනං. එත්ථ ච පටිපාටියා අට්ඨන්නං සමාධීතිපි නාමං, සමාපත්තීතිපි චිත්තෙකග්ගතාසබ්භාවතො, නිරොධසමාපත්තියා තදභාවතො න සමාධීති නාමං. හානභාගියං ධම්මන්ති අප්පගුණෙහි පඨමජ්ඣානාදීහි වුට්ඨිතස්ස සඤ්ඤාමනසිකාරානං කාමාදිපක්ඛන්දනං. විසෙසභාගියං ධම්මන්ති පගුණෙහි පඨමජ්ඣානාදීහි වුට්ඨිතස්ස සඤ්ඤාමනසිකාරානං දුතියජ්ඣානාදිපක්ඛන්දනං. ඉති සඤ්ඤාමනසිකාරානං කාමාදිදුතියජ්ඣානාදිපක්ඛන්දනානි හානභාගියවිසෙසභාගියධම්මාති දස්සිතානි. තෙහි පන ඣානානං තංසභාවතා ධම්මසද්දෙන වුත්තා. තස්මාති වුත්තමෙවත්ථං හෙතුභාවෙන පච්චාමසති. වොදානන්ති පගුණතාසඞ්ඛාතං වොදානං. තඤ්හි පඨමජ්ඣානාදීහි වුට්ඨහිත්වා දුතියජ්ඣානාදීනං අධිගමස්ස පච්චයත්තා ‘‘වුට්ඨාන’’න්ති වුත්තං. යෙ පන ‘‘නිරොධතො ඵලසමාපත්තියා වුට්ඨානන්ති පාළි නත්ථී’’ති වදන්ති. තෙ ‘‘නිරොධා වුට්ඨහන්තස්ස නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං ඵලසමාපත්තියා අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො’’ති ඉමාය පාළියං (පට්ඨා. 1.1.417) පටිසෙධෙතබ්බා.

'De los cuatro jhanas': por el sentido de quemar lo opuesto y por el sentido de contemplar de cerca el objeto de los cuatro jhanas de la esfera de la forma. Esto se dice según el método cuádruple. 'De las ocho liberaciones': de las ocho liberaciones comenzando con 'poseyendo forma, ve las formas', etc. 'De los tres samadhis': de los tres samadhis comenzando con aquel con pensamiento aplicado y sostenido. 'De los nueve logros sucesivos': de los nueve logros sucesivos comenzando con el logro del primer jhana. Aquí, en la secuencia, también se aplica el nombre de 'ocho samadhis' y 'logros' debido a la presencia de la unificación mental; en el logro de la cesación, debido a la ausencia de ésta, no se llama 'samādhi'. 'Estado que conduce a la disminución': el salto de las percepciones y atenciones hacia los placeres sensoriales y demás para aquel que ha surgido de estados como el primer jhana sin haberlos dominado. 'Estado que conduce a la distinción': el salto de las percepciones y atenciones hacia el segundo jhana y demás para aquel que ha surgido de estados como el primer jhana habiéndolos dominado. Así, los saltos de las percepciones y atenciones hacia los placeres sensoriales y demás, o hacia el segundo jhana y demás, se muestran como estados que conducen a la disminución o a la distinción. Mediante la palabra 'dhamma' se expresa la naturaleza propia de tales jhanas. 'Por lo tanto' se refiere a lo que se ha dicho como causa. 'Purificación': la purificación denominada maestría. Pues esto se llama 'surgimiento' por ser la condición para el alcance del segundo jhana y demás tras haber surgido del primer jhana y demás. Aquellos que dicen: 'No existe un texto pali sobre el surgimiento del logro del fruto desde la cesación', deben ser refutados con este texto pali: 'Para aquel que surge de la cesación, la base de la ni-percepción-ni-no-percepción es una condición por proximidad para el logro del fruto'.

සීහනාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido la explicación del Sīhanādasutta.

මහාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido la explicación del Mahāvagga.

7. දෙවතාවග්ගො

7. El Capítulo de las Deidades (Devatāvaggo).

1-3. අනාගාමිඵලසුත්තාදිවණ්ණනා

1-3. Explicación del Anāgāmiphalasutta y otros.

65-67. සත්තමස්ස [Pg.142] පඨමාදීනි උත්තානත්ථානි. තතියෙ අභිසමාචාරෙ උත්තමසමාචාරෙ භවං ආභිසමාචාරිකං, වත්තප්පටිපත්තිවත්තං. තෙනාහ ‘‘උත්තමසමාචාරභූත’’න්තිආදි. සෙඛපණ්ණත්තිසීලන්ති සෙඛියවසෙන පඤ්ඤත්තසීලං.

65-67. El primero y otros del séptimo tienen un significado evidente. En el tercero, 'ābhisamācārikaṃ' se refiere a lo que existe en la conducta suprema (abhisamācāre), es decir, el conjunto de deberes y prácticas. Por eso dijo: 'consistente en la conducta suprema', etc. 'Sekhapaṇṇattisīla' es la virtud prescrita en términos de las reglas de entrenamiento (sekhiya).

අනාගාමිඵලසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido la explicación del Anāgāmiphalasutta y otros.

4-5. සඞ්ගණිකාරාමසුත්තාදිවණ්ණනා

4-5. Explicación del Saṅgaṇikārāmasutta y otros.

68-69. චතුත්ථෙ ගණෙන සඞ්ගණං සමොධානං ගණසඞ්ගණිකා, සා ආරමිතබ්බට්ඨෙන ආරාමො එතස්සාති ගණසඞ්ගණිකාරාමො. සඞ්ගණිකාති වා සකපරිසසමොධානං. ගණොති නානාජනසමොධානං. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. පඤ්චමං උත්තානත්ථමෙව.

68-69. En el cuarto, 'saṅgaṇa' es la reunión de un grupo; 'gaṇasaṅgaṇikā' es esa reunión grupal; 'gaṇasaṅgaṇikārāmo' es aquel para quien esto es un deleite por el sentido de regocijarse en ello. O bien, 'saṅgaṇikā' es la reunión de la propia asamblea. 'Gaṇa' es la reunión de diversas personas. El resto aquí es fácilmente comprensible. El quinto tiene un significado evidente.

සඞ්ගණිකාරාමසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido la explicación del Saṅgaṇikārāmasutta y otros.

6. සමාධිසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Samādhisutta.

70. ඡට්ඨෙ පටිප්පස්සම්භනං පටිප්පස්සද්ධීති අත්ථතො එකන්ති ආහ ‘‘න පටිප්පස්සද්ධිලද්ධෙනාති කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධියා අලද්ධෙනා’’ති. සුක්කපක්ඛෙ සන්තෙනාතිආදීසු අඞ්ගසන්තතාය ආරම්මණසන්තතාය සබ්බකිලෙසසන්තතාය ච සන්තෙන, අතප්පනියට්ඨෙන පණීතෙන, කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධියා ලද්ධත්තා, කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධිභාවං වා ලද්ධත්තා පටිප්පස්සද්ධිලද්ධෙන, පස්සද්ධිකිලෙසෙන වා අරහතා ලද්ධත්තා පටිප්පස්සද්ධිලද්ධෙන, එකොදිභාවෙන අධිගතත්තා එකොදිභාවාධිගතෙනාති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො.

70. En el sexto, 'paṭippassambhana' (calma) y 'paṭippassaddhi' (pacificación) son uno en significado; por eso dice: 'no por haber obtenido la pacificación', es decir, 'por no haber obtenido la pacificación de las impurezas'. En las frases que comienzan con 'por lo que es pacífico en el lado puro', debe entenderse el significado así: pacífico por la continuidad de los factores, la continuidad del objeto y la continuidad de todas las impurezas; sublime por el sentido de no ser aflictivo; 'por haber obtenido la pacificación' por haber obtenido la pacificación de las impurezas, o por haber obtenido el estado de pacificación de las impurezas; 'por haber obtenido la pacificación' por haber sido obtenido por un Arahant cuyas impurezas están pacificadas; y 'por haber alcanzado la unificación' por haber sido alcanzado mediante la unificación mental (ekodibhāva).

සමාධිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido la explicación del Samādhisutta.

7-10. සක්ඛිභබ්බසුත්තාදිවණ්ණනා

7-10. Explicación del Sakkhibhabbasutta y otros.

71-74. සත්තමෙ [Pg.143] තස්මිං තස්මිං විසෙසෙති තස්මිං තස්මිං සච්ඡිකාතබ්බෙ විසෙසෙ. සක්ඛිභාවාය පච්චක්ඛකාරිතාය භබ්බො සක්ඛිභබ්බො, තස්ස භාවො සක්ඛිභබ්බතා. තං සක්ඛිභබ්බතං. සති සතිආයතනෙති සති සතිකාරණෙ. කිඤ්චෙත්ථ කාරණං? අභිඤ්ඤා වා අභිඤ්ඤාපාදකජ්ඣානං වා, අවසානෙ පන ඡට්ඨාභිඤ්ඤාය අරහත්තං වා කාරණං, අරහත්තස්ස විපස්සනා වාති වෙදිතබ්බං. යඤ්හි තං තත්‍ර තත්‍ර සක්ඛිභබ්බතාසඞ්ඛාතං ඉද්ධිවිධපච්චනුභවනාදි, තස්ස අභිඤ්ඤා කාරණං. අථ ඉද්ධිවිධපච්චනුභවනාදි අභිඤ්ඤා, එවං සති අභිඤ්ඤාපාදකජ්ඣානං කාරණං. අරහත්තම්පි ‘‘කුදාස්සු නාමාහං තදායතනං උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’’ති අනුත්තරෙසු විමොක්ඛෙසු පිහං උපට්ඨපෙත්වා ඡට්ඨාභිඤ්ඤං නිබ්බත්තෙන්තස්ස කාරණං. ඉදඤ්ච සබ්බසාධාරණං න හොති, සාධාරණවසෙන පන අරහත්තස්ස විපස්සනා කාරණං. අථ වා සති ආයතනෙති තස්ස තස්ස විසෙසාධිගමස්ස උපනිස්සයසඞ්ඛාතෙ කාරණෙ සතීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

71-74. En el séptimo, 'en esta o aquella distinción' significa en esta o aquella distinción que debe ser realizada. 'Sakkhibhabbo' es aquel capaz de realizar mediante la experiencia directa, y su estado es 'sakkhibhabbatā'; a esa capacidad de realización se refiere. 'Sati āyataneti' (existiendo la base), cuando existe la causa. ¿Y cuál es la causa aquí? Se debe entender que es el conocimiento superior (abhiññā) o el jhana que sirve de base para el conocimiento superior, o finalmente el estado de Arahant para el sexto conocimiento superior, o la visión cabal (vipassanā) para el estado de Arahant. Pues aquello que se denomina capacidad de realizar esto o aquello, como experimentar los diversos poderes psíquicos, tiene al conocimiento superior como causa. Si los poderes psíquicos y demás son el conocimiento superior mismo, entonces el jhana que sirve de base es la causa. El estado de Arahant también es la causa para aquel que produce el sexto conocimiento superior habiendo establecido el anhelo por las liberaciones insuperables, pensando: '¡Oh, cuándo habré de alcanzar y morar en esa base!'. Y esto no es común a todos; pero de manera general, la visión cabal (vipassanā) es la causa del estado de Arahant. O bien, el significado debe verse así: 'sati āyataneti' significa cuando existe la causa denominada condición de apoyo para alcanzar esta o aquella distinción.

හානභාගියාදීසු ‘‘පඨමජ්ඣානස්ස ලාභිං කාමසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති, හානභාගියො සමාධි. තදනුධම්මතා සති සන්තිට්ඨති, ඨිතිභාගියො සමාධි. අවිතක්කසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති, විසෙසභාගියො සමාධි. නිබ්බිදාසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති විරාගූපසංහිතා, නිබ්බෙධභාගියො සමාධී’’ති (විභ. 799) ඉමිනා නයෙන සබ්බසමාපත්තියො විත්ථාරෙත්වා හානභාගියාදිඅත්ථො වෙදිතබ්බො. තත්ථ පඨමජ්ඣානස්ස ලාභින්ති ය්වායං අප්පගුණස්ස පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභී, තං. කාමසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්තීති තතො වුට්ඨිතං ආරම්මණවසෙන කාමසහගතා හුත්වා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති තුදන්ති, තස්ස කාමානතීතස්ස කාමානුපක්ඛන්දානං සඤ්ඤාමනසිකාරානං වසෙන සො පඨමජ්ඣානසමාධි හායති පරිහායති, තස්මා හානභාගියො වුත්තො. තදනුධම්මතාති තදනුරූපසභාවො. සති සන්තිට්ඨතීති ඉදං මිච්ඡාසතිං සන්ධාය වුත්තං. යස්ස හි පඨමජ්ඣානානුරූපසභාවා පඨමජ්ඣානං සන්තතො පණීතතො දිස්වා අස්සාදයමානා අභිනන්දමානා නිකන්ති හොති, තස්ස නිකන්තිවසෙන සො පඨමජ්ඣානසමාධි නෙව හායති න වඩ්ඪති, ඨිතිකොට්ඨාසිකො හොති. තෙන වුත්තං [Pg.144] ‘‘ඨිතිභාගියො සමාධී’’ති. අවිතක්කසහගතාති අවිතක්කං දුතියජ්ඣානං සන්තතො පණීතතො මනසිකරොතො ආරම්මණවසෙන අවිතක්කසහගතා. සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්තීති පගුණපඨමජ්ඣානතො වුට්ඨිතං දුතියජ්ඣානාධිගමත්ථාය චොදෙන්ති තුදන්ති. තස්ස උපරි දුතියජ්ඣානානුපක්ඛන්දානං සඤ්ඤාමනසිකාරානං වසෙන සො පඨමජ්ඣානසමාධි විසෙසභූතස්ස දුතියජ්ඣානස්ස උප්පත්තිපදට්ඨානතාය ‘‘විසෙසභාගියො’’ති වුත්තො.

Respecto a las categorías de declinación y las demás: Para quien ha obtenido el primer jhāna, si surgen percepciones y atención acompañadas de deseo sensorial, se trata de una concentración conducente a la declinación (hānabhāgiya). Si se establece la atención con una naturaleza conforme a aquel, se trata de una concentración conducente a la estabilidad (ሖhitibhāgiya). Si surgen percepciones y atención acompañadas de la ausencia de pensamiento aplicado (avitakka), se trata de una concentración conducente a la distinción (visesabhāgiya). Si surgen percepciones y atención acompañadas de desencanto y vinculadas al desapasionamiento, se trata de una concentración conducente a la penetración (nibbedhabhāgiya) (Vibha. 799). Mediante este método, habiendo detallado todas las realizaciones, debe entenderse el significado de conducente a la declinación y demás. En ese contexto, quien ha obtenido el primer jhāna se refiere a aquel que posee el primer jhāna pero no lo domina con destreza. Surgen percepciones y atención acompañadas de deseo sensorial significa que, al haber salido de aquel estado, surgen y perturban percepciones y atención que, por el objeto, están acompañadas de deseo sensorial; debido a tales percepciones y atención que no han superado lo sensorial y que se inclinan hacia lo sensorial, esa concentración del primer jhāna declina y se pierde, por lo cual se denomina conducente a la declinación. Naturaleza conforme a aquel (tadanudhammatā) es una naturaleza apropiada a ello. Se establece la atención se dice en referencia a una atención incorrecta. Pues para aquel que, viendo el primer jhāna como algo pacífico y sublime según su naturaleza conforme, siente deleite, regocijo y apego, debido a ese apego, esa concentración del primer jhāna ni declina ni aumenta, sino que permanece en la categoría de estabilidad. Por ello se dice: concentración conducente a la estabilidad. Acompañadas de la ausencia de pensamiento aplicado significa que, al prestar atención al segundo jhāna (que carece de vitakka) como algo pacífico y sublime, las percepciones y la atención, por razón del objeto, están acompañadas de la ausencia de pensamiento aplicado. Surgen percepciones y atención significa que, al haber salido del primer jhāna ya dominado, estas instigan y perturban para el logro del segundo jhāna. Debido a tales percepciones y atención que se inclinan hacia el segundo jhāna superior, esa concentración del primer jhāna se denomina conducente a la distinción por ser la condición próxima para el surgimiento del distinguido segundo jhāna.

නිබ්බිදාසහගතාති තමෙව පඨමජ්ඣානලාභිං ඣානතො වුට්ඨිතං නිබ්බිදාසඞ්ඛාතෙන විපස්සනාඤාණෙන සහගතා. විපස්සනාඤාණඤ්හි ඣානඞ්ගෙසු පභෙදෙන උපට්ඨහන්තෙසු නිබ්බින්දති උක්කණ්ඨති, තස්මා ‘‘නිබ්බිදා’’ති වුච්චති. සමුදාචරන්තීති නිබ්බානසච්ඡිකිරියත්ථාය චොදෙන්ති තුදන්ති. විරාගූපසංහිතාති විරාගසඞ්ඛාතෙන නිබ්බානෙන උපසංහිතා. විපස්සනාඤාණඤ්හි සක්කා ඉමිනා මග්ගෙන විරාගං නිබ්බානං සච්ඡිකාතුන්ති පවත්තිතො ‘‘විරාගූපසංහිත’’න්ති වුච්චති. තංසම්පයුත්තා සඤ්ඤාමනසිකාරා විරාගූපසංහිතා එව නාම. තස්ස තෙසං සඤ්ඤාමනසිකාරානං වසෙන පඨමජ්ඣානසමාධි අරියමග්ගප්පටිවෙධස්ස පදට්ඨානතාය ‘‘නිබ්බෙධභාගියො’’ති වුත්තො. හානං භජන්තීති හානභාගියා, හානභාගො වා එතෙසං අත්ථීති හානභාගියා, පරිහානකොට්ඨාසිකාති අත්ථො. ඉමිනා නයෙන ඨිතිභාගියො වෙදිතබ්බො. අට්ඨමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

Acompañadas de desencanto significa que para ese mismo poseedor del primer jhāna, al haber salido del jhāna, están acompañadas del conocimiento de la visión cabal (vipassanāāሗa) caracterizado por el desencanto (nibbidā). Pues el conocimiento de la visión cabal, cuando los factores del jhāna aparecen en su distinción, se desencanta y se hastía; por ello se llama desencanto. Surgen significa que instigan y perturban para la realización del Nibbāna. Vinculadas al desapasionamiento significa vinculadas al Nibbāna, que es el desapasionamiento (virāga). Pues el conocimiento de la visión cabal se dice que está vinculado al desapasionamiento porque procede con el pensamiento: con este camino es posible realizar el desapasionamiento, el Nibbāna. Las percepciones y la atención asociadas con ello se denominan ciertamente vinculadas al desapasionamiento. Debido a tales percepciones y atención, la concentración del primer jhāna se denomina conducente a la penetración por ser la condición próxima para la penetración del camino noble. Se llaman conducentes a la declinación (hānabhāgiyā) porque recurren a la declinación, o porque tienen la porción de la declinación; el significado es que pertenecen a la categoría de la pérdida. De esta misma manera debe entenderse el término conducente a la estabilidad. El octavo sutta y los siguientes son de significado evidente.

සක්ඛිභබ්බසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Sakkhibhabba Sutta y otros.

දෙවතාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Devatā Vagga.

8. අරහත්තවග්ගො

8. Capítulo sobre el Arahantado (Arahatta Vagga)

1-3. දුක්ඛසුත්තාදිවණ්ණනා

1-3. Comentario del Dukkha Sutta y otros

75-77. අට්ඨමස්ස පඨමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං. තතියෙ තිවිධං කුහනවත්ථුන්ති පච්චයප්පටිසෙවනසාමන්තජප්පනඉරියාපථප්පවත්තනසඞ්ඛාතං තිවිධං කුහනවත්ථුං. උක්ඛිපිත්වාති ‘‘මහාකුටුම්බිකො මහානාවිකො මහාදානපතී’’තිආදිනා පග්ගණ්හිත්වා ලපනං. අවක්ඛිපිත්වාති ‘‘කිං ඉමස්ස ජීවිතං, බීජභොජනො නාමාය’’න්ති හීළෙත්වා ලපනං.

75-77. En el octavo, en el primero y demás, no hay nada que deba decirse. En el tercero, los tres tipos de hipocresía se refieren a los tres tipos de fraude consistentes en el rechazo de los requisitos, la persuasión indirecta y la exhibición de posturas corporales. Exaltando se refiere al parloteo para ganar favor diciendo: este es un gran cabeza de familia, un gran navegante, un gran señor de la generosidad, etc. Humillando se refiere al parloteo despectivo diciendo: qué clase de vida es esta?, este es solo un comedor de sobras.

දුක්ඛසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Dukkha Sutta y otros.

4. සුඛසොමනස්සසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario del Sukhasomanassa Sutta

78. චතුත්ථෙ [Pg.145] යථාවුත්තධම්මාදීසු තස්ස කිලෙසනිමිත්තං දුක්ඛං අනවස්සනන්ති ‘‘සුඛසොමනස්සබහුලො විහරතී’’ති වුත්තං. කායිකසුඛඤ්චෙව චෙතසිකසොමනස්සඤ්ච බහුලං අස්සාති සුඛසොමනස්සබහුලො. යවති තෙන ඵලං මිස්සිතං විය හොතීති යොනි, එකන්තිකං කාරණං. අස්සාති යථාවුත්තස්ස භික්ඛුනො. පරිපුණ්ණන්ති අවිකලං අනවසෙසං.

78. En el cuarto, respecto a las cosas mencionadas, etc., se dice: mora con abundante felicidad y alegría, significando que el sufrimiento que es la señal de las impurezas no tiene entrada (anavassana). Abundante felicidad y alegría significa que posee en abundancia tanto la felicidad física (kāyika sukha) como la alegría mental (cetasika somanassa). Yoni es la causa absoluta, aquello por lo cual el fruto parece estar mezclado con ello. De él se refiere al monje antes mencionado. Completo significa sin deficiencias, sin remanentes.

සුඛසොමනස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Sukhasomanassa Sutta.

5. අධිගමසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario del Adhigama Sutta

79. පඤ්චමෙ ආගච්ඡන්ති එතෙන කුසලා වා අකුසලා වාති ආගමනං, කුසලාකුසලානං උප්පත්තිකාරණං. තත්ථ කුසලොති ආගමනකුසලො. එවං ධම්මෙ මනසිකරොතො කුසලා වා අකුසලා වා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තීති එවං ජානන්තො. අපගච්ඡන්ති කුසලා වා අකුසලා වා එතෙනාති අපගමනං. තෙසං එව අනුප්පත්තිකාරණං, තත්ථ කුසලොති අපගමනකුසලො. එවං ධම්මෙ මනසිකරොතො කුසලා වා අකුසලා වා ධම්මා නාභිවඩ්ඪන්තීති එවං ජානන්තො. උපායකුසලොති ඨානුප්පත්තිකපඤ්ඤාසමන්නාගතො. ඉදඤ්ච අච්චායිකකිච්චෙ වා භයෙ වා උප්පන්නෙ තස්ස තිකිච්ඡනත්ථං ඨානුප්පත්තියා කාරණජානනවසෙන වෙදිතබ්බං.

79. En el quinto, llegada (āgamana) es aquello mediante lo cual llegan estados hábiles o no hábiles; es la causa del surgimiento de lo hábil y lo no hábil. En ese sentido, hábil en la llegada es quien conoce: al prestar atención a las cosas de esta manera, los estados hábiles o no hábiles aumentan. Partida (apagamana) es aquello mediante lo cual se alejan de él los estados hábiles o no hábiles; es la causa de que estos no se alcancen. En ese sentido, hábil en la partida es quien conoce: al prestar atención a las cosas de esta manera, los estados hábiles o no hábiles no aumentan. Hábil en los medios (upāyakusalo) es aquel que posee sabiduría para las situaciones inmediatas. Esto debe entenderse como el conocimiento de la causa para actuar ante una situación inmediata cuando surge una tarea urgente o un peligro, a fin de remediarlo.

අධිගමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Adhigama Sutta.

6-7. මහන්තත්තසුත්තාදිවණ්ණනා

6-7. Comentario del Mahantatta Sutta y otros

80-81. ඡට්ඨෙ සම්පත්තෙති කිලෙසෙ සම්පත්තෙ. සත්තමං උත්තානමෙව.

80-81. En el sexto, al alcanzarlos significa al alcanzar las impurezas (kilesa). El séptimo es de significado evidente.

මහන්තත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Mahantatta Sutta y otros.

8-10. දුතියනිරයසුත්තාදිවණ්ණනා

8-10. Comentario del Dutiyaniraya Sutta y otros

82-84. අට්ඨමෙ [Pg.146] කායපාගබ්භියාදීහීති ආදි-සද්දෙන වචීපාගබ්භියං මනොපාගබ්භියඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. නවමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

82-84. En el octavo, con el término imprudencia corporal y demás, la palabra demás incluye la imprudencia verbal y la imprudencia mental. El noveno y los siguientes son de significado evidente.

දුතියනිරයසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Dutiyaniraya Sutta y otros.

අරහත්තවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Arahatta Vagga.

9. සීතිවග්ගො

9. Capítulo sobre el Enfriamiento (Sġivagga)

1. සීතිභාවසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario del Sġibhāva Sutta

85. නවමස්ස පඨමෙ සීතිභාවන්ති නිබ්බානං, කිලෙසවූපසමං වා. නිග්ගණ්හාතීති අච්චාරද්ධවීරියතාදීහි උද්ධතං චිත්තං උද්ධච්චපක්ඛතො රක්ඛණවසෙන නිග්ගණ්හාති. පග්ගණ්හාතීති අතිසිථිලවීරියතාදීහි ලීනං චිත්තං කොසජ්ජපාතතො රක්ඛණවසෙන පග්ගණ්හාති. සම්පහංසෙතීති සමප්පවත්තචිත්තං තථාපවත්තියං පඤ්ඤාය තොසෙති උත්තෙජෙති වා. යදා වා පඤ්ඤාපයොගමන්දතාය උපසමසුඛානධිගමෙන වා නිරස්සාදං චිත්තං භාවනාය න පක්ඛන්දති, තදා ජාතිආදීනි සංවෙගවත්ථූනි පච්චවෙක්ඛිත්වා සම්පහංසෙති සමුත්තෙජෙති. අජ්ඣුපෙක්ඛතීති යදා පන චිත්තං අලීනං අනුද්ධතං අනිරස්සාදං ආරම්මණෙ සමප්පවත්තං සම්මදෙව භාවනාවීතිං ඔතිණ්ණං හොති, තදා පග්ගහනිග්ගහසම්පහංසනෙසු කිඤ්චි බ්‍යාපාරං අකත්වා සමප්පවත්තෙසු අස්සෙසු සාරථී විය අජ්ඣුපෙක්ඛති, උපෙක්ඛකොව හොති. පණීතාධිමුත්තිකොති පණීතෙ උත්තමෙ මග්ගඵලෙ අධිමුත්තො නින්නපොණපබ්භාරො.

85. En el primero de la novena sección, 'enfriamiento' significa Nibbāna o el apaciguamiento de las impurezas (kilesas). 'Restringe' significa que protege la mente que está agitada debido a un esfuerzo excesivo u otros factores, alejándola de la agitación mediante la protección. 'Eleva' significa que protege la mente que está decaída debido a una laxitud excesiva en el esfuerzo u otros factores, evitando que caiga en la pereza. 'Regocija' significa que deleita o estimula mediante la sabiduría a la mente que procede de manera equilibrada para que continúe en esa misma disposición. O bien, cuando la mente no se lanza a la meditación por falta de deleite, debido a la debilidad en la aplicación de la sabiduría o por no haber alcanzado la felicidad del apaciguamiento, entonces la regocija y la estimula reflexionando sobre los objetos de urgencia espiritual (saṃvega), como el nacimiento, etc. 'Observa con ecuanimidad' significa que cuando la mente no está decaída, ni agitada, ni carente de deleite, sino que procede equilibradamente en el objeto y ha entrado plenamente en el curso de la meditación, entonces observa con ecuanimidad sin realizar ningún esfuerzo de elevar, restringir o regocijar, como un auriga con caballos que avanzan a un ritmo equilibrado; simplemente permanece ecuánime. 'Dedicado a lo sublime' significa alguien que está inclinado, propenso y dirigido hacia lo sublime, es decir, hacia el fruto del sendero supremo.

සීතිභාවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario al Sītibhāva Sutta.

2-11. ආවරණසුත්තාදිවණ්ණනා

2-11. Comentario al Āvaraṇa Sutta y otros.

86-95. දුතියෙ අච්ඡන්දිකොති කත්තුකම්‍යතාකුසලච්ඡන්දරහිතො. උත්තරකුරුකා මනුස්සා අච්ඡන්දිකට්ඨානං පවිට්ඨා. දුප්පඤ්ඤොති භවඞ්ගපඤ්ඤාය පරිහීනො[Pg.147]. භවඞ්ගපඤ්ඤාය පන පරිපුණ්ණායපි යස්ස භවඞ්ගං ලොකුත්තරස්ස පච්චයො න හොති, සොපි දුප්පඤ්ඤො එව නාම. අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තන්ති කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තනියාමසඞ්ඛාතං අරියමග්ගං ඔක්කමිතුං අධිගන්තුං අභබ්බො. න කම්මාවරණතායාතිආදීසු අභබ්බවිපරියායෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. චතුත්ථාදීනි උත්තානත්ථානි.

86-95. En el segundo, 'sin deseo' significa desprovisto del deseo saludable de actuar. Los hombres de Uttarakuru han entrado en un estado sin deseo. 'De poca sabiduría' significa privado de la sabiduría del bhavaṅga. Sin embargo, incluso si la sabiduría del bhavaṅga es completa, aquel para quien el bhavaṅga no es una condición para lo supramundano, también es llamado 'de poca sabiduría'. 'Incapaz de entrar en la determinación, en la rectitud de los estados saludables' significa que es incapaz de entrar, de alcanzar, el sendero noble conocido como la determinación de la rectitud en los estados saludables. En 'no debido a la obstrucción del kamma', etc., el significado debe entenderse por el sentido opuesto de la incapacidad. El cuarto y los siguientes tienen un significado claro.

ආවරණසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario al Āvaraṇa Sutta y otros.

සීතිවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario al Sītivagga.

10. ආනිසංසවග්ගො

10. Capítulo sobre los beneficios (Ānisaṃsavaggo).

1-11. පාතුභාවසුත්තාදිවණ්ණනා

1-11. Comentario al Pātubhāva Sutta y otros.

96-106. දසමස්ස පඨමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං. අට්ඨමෙ මෙත්තා එතස්ස අත්ථීති මෙත්තාවා, තස්ස භාවො මෙත්තාවතා, මෙත්තාපටිපත්ති, තාය. සා පන මෙත්තාවතා මෙත්තාවසෙන පාරිචරියාති ආහ ‘‘මෙත්තායුත්තාය පාරිචරියායා’’ති. පරිචරන්ති විප්පකතබ්‍රහ්මචරියත්තා. පරිචිණ්ණසත්ථුකෙන සාවකෙන නාම සත්ථුනො යාව ධම්මෙන කාතබ්බා පාරිචරියා, තාය සම්මදෙව සම්පාදිතත්තා. නවමාදීනි උත්තානත්ථානි.

96-106. En el primero y siguientes de la décima sección, no hay nada que deba explicarse. En el octavo, 'quien posee amor benevolente' (mettāvā) es aquel que tiene amor (mettā); su estado es 'con amor benevolente' (mettāvatā), la práctica del amor; por medio de ella. Ese estado de amor es el servicio a través del amor, por eso dice 'mediante el servicio unido al amor benevolente'. 'Sirven' porque la vida santa no ha sido interrumpida. Se refiere al servicio que debe prestarse al Maestro según el Dhamma por parte de un discípulo que ha servido al Maestro, habiéndose cumplido esto correctamente. El noveno y los siguientes tienen un significado claro.

පාතුභාවසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario al Pātubhāva Sutta y otros.

ආනිසංසවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario al Ānisaṃsavagga.

107-116. එකාදසමවග්ගො උත්තානත්ථොයෙව.

107-116. El undécimo capítulo es de significado claro por sí mismo.

ඉති මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය

Así, en el Manorathapūraṇī, el comentario del Aṅguttaranikāya,

ඡක්කනිපාතවණ්ණනාය අනුත්තානත්ථදීපනා සමත්තා.

finaliza la aclaración de los significados oscuros del comentario al Libro de los Seis (Chakkanipāta).

. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

. Homenaje a aquel Bienaventurado, el Arahant, el Perfectamente Iluminado.

අඞ්ගුත්තරනිකායෙ

En el Aṅguttaranikāya,

සත්තකනිපාත-ටීකා

Subcomentario al Libro de los Siete (Sattakanipāta).

1. පඨමපණ්ණාසකං

1. Los primeros cincuenta (Paṭhamapaṇṇāsakaṃ).

1. ධනවග්ගවණ්ණනා

1. Comentario al Capítulo sobre la Riqueza (Dhanavagga).

1-10. සත්තකනිපාතස්ස පඨමො වග්ගො උත්තානත්ථො.

1-10. El primer capítulo del Libro de los Siete tiene un significado claro.

2. අනුසයවග්ගො

2. Capítulo sobre las tendencias latentes (Anusayavaggo).

4.පුග්ගලසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Puggala Sutta.

14. දුතියස්ස [Pg.149] චතුත්ථෙ උභතො උභයථා, උභතො උභොහි භාගෙහි විමුත්තොති උභතොභාගවිමුත්තො එකදෙසසරූපෙකසෙසනයෙන. ද්වීහි භාගෙහීති කරණෙ නිස්සක්කෙ චෙතං බහුවචනං. ආවුත්තිආදිවසෙන අයං නියමො වෙදිතබ්බොති ආහ ‘‘අරූපසමාපත්තියා’’තිආදි. එතෙන ‘‘සමාපත්තියා වික්ඛම්භනවිමොක්ඛෙන, මග්ගෙන සමුච්ඡෙදවිමොක්ඛෙන විමුත්තත්තා උභතොභාගවිමුත්තො’’ති එවං පවත්තො තිපිටකචූළනාගත්ථෙරවාදො, ‘‘නාමකායතො රූපකායතො ච විමුත්තත්තා උභතොභාගවිමුත්තො’’ති එවං පවත්තො තිපිටකමහාරක්ඛිතත්ථෙරවාදො, ‘‘සමාපත්තියා වික්ඛම්භනවිමොක්ඛෙන එකවාරං, මග්ගෙන සමුච්ඡෙදවිමොක්ඛෙන එකවාරං විමුත්තත්තා උභතොභාගවිමුත්තො’’ති එවං පවත්තො තිපිටකචූළාභයත්ථෙරවාදො චාති ඉමෙසං තිණ්ණම්පි ථෙරවාදානං එකජ්ඣං සඞ්ගහො කතොති දට්ඨබ්බං. එත්ථ ච පඨමවාදෙ ද්වීහි භාගෙහි විමුත්තො උභතොභාගවිමුත්තො වුත්තො, දුතියවාදෙ උභතො භාගතො විමුත්තොති උභතොභාගවිමුත්තො, තතියවාදෙ ද්වීහි භාගෙහි ද්වෙ වාරෙ විමුත්තොති අයමෙතෙසං විසෙසොති. විමුත්තොති කිලෙසෙහි විමුත්තො, කිලෙසවික්ඛම්භනසමුච්ඡෙදනෙහි වා කායතො විමුත්තොහි අත්ථො.

14. En el cuarto del segundo capítulo, 'de ambas' significa de ambas maneras. 'Liberado de ambas partes' significa liberado por ambas partes, según un método de designación parcial. 'Por dos partes' es un plural en sentido instrumental o ablativo. Esta regla debe conocerse mediante la repetición, etc., por eso dice 'por el logro inmaterial', etc. Con esto, debe verse que se han reunido las tres tradiciones de los Theras: la de Tipiṭaka Cūḷanāga Thera, que dice 'liberado de ambas maneras por estar liberado mediante la liberación por supresión a través del logro y mediante la liberación por erradicación a través del sendero'; la de Tipiṭaka Mahārakkhita Thera, que dice 'liberado de ambas maneras por estar liberado tanto del cuerpo mental como del cuerpo material'; y la de Tipiṭaka Cūḷābhayathera, que dice 'liberado de ambas maneras por estar liberado una vez a través de la liberación por supresión mediante el logro y una vez a través de la liberación por erradicación mediante el sendero'. Aquí, la distinción es esta: en la primera doctrina, se dice 'liberado por dos partes'; en la segunda, 'liberado de ambas partes'; y en la tercera, 'liberado dos veces por dos partes'. 'Liberado' significa liberado de las impurezas (kilesas), o bien el significado es liberado del cuerpo por medio de las supresiones y erradicaciones de las impurezas.

සොති උභතොභාගවිමුත්තො. කාමඤ්චෙත්ථ රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානම්පි අරූපාවචරජ්ඣානං විය දුවඞ්ගිකං ආනෙඤ්ජප්පත්තන්ති වුච්චති. තං පන පදට්ඨානං කත්වා අරහත්තං පත්තො උභතොභාගවිමුත්තො නාම න හොති රූපකායතො [Pg.150] අවිමුත්තත්තා. තඤ්හි කිලෙසකායතොව විමුත්තං, න රූපකායතො, තස්මා තතො වුට්ඨාය අරහත්තං පත්තො උභතොභාගවිමුත්තො න හොතීති ආහ ‘‘චතුන්නං අරූප…පෙ… පඤ්චවිධො හොතී’’ති. අරූපසමාපත්තීනන්ති නිද්ධාරණෙ සාමිවචනං. අරහත්තං පත්තඅනාගාමිනොති භූතපුබ්බගතියා වුත්තං. න හි අරහත්තං පත්තො අනාගාමී නාම හොති. ‘‘රූපී රූපානි පස්සතී’’තිආදිකෙ නිරොධසමාපත්තිඅන්තෙ අට්ඨ විමොක්ඛෙ වත්වා –

'Él' es el liberado de ambas maneras. Ciertamente, aquí el cuarto jhana de la esfera de la forma también se llama 'imperturbable' por poseer dos factores, al igual que los jhanas de la esfera inmaterial. Sin embargo, quien alcanza el estado de Arahant basándose en él no es llamado 'liberado de ambas maneras' por no estar liberado del cuerpo material. Pues está liberado solo del cuerpo de las impurezas, no del cuerpo material; por lo tanto, al emerger de allí y alcanzar el estado de Arahant no es un liberado de ambas maneras, por eso dice: 'las cuatro inmateriales... etc., es de cinco tipos'. 'De los logros inmateriales' es un genitivo de especificación. 'Anāgāmī que ha alcanzado el estado de Arahant' se dice en referencia a su estado previo. Pues un Arahant no es llamado Anāgāmī. Habiendo mencionado las ocho liberaciones (vimokkha) que culminan en el logro de la cesación, como en 'quien posee forma ve las formas', etc.—

‘‘යතො ච ඛො, ආනන්ද, භික්ඛු ඉමෙ අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති, ආනන්ද, භික්ඛු උභතොභාගවිමුත්තො’’ති –

'Y cuando un monje, Ānanda, mora habiendo experimentado estas ocho liberaciones con su cuerpo, y habiendo visto con sabiduría, sus efluvios (āsavas) están completamente extinguidos. A este monje, Ānanda, se le llama liberado de ambas maneras'—

යදිපි මහානිදානෙ (දී. නි. 2.130) වුත්තං, තං පන උභතොභාගවිමුත්තසෙට්ඨවසෙන වුත්තන්ති, ඉධ පන සබ්බඋභතොභාගවිමුත්තෙ සඞ්ගහණත්ථං ‘‘පඤ්චවිධො හොතී’’ති වත්වා ‘‘පාළි පනෙත්ථ…පෙ… අට්ඨවිමොක්ඛලාභිනො වසෙන ආගතා’’ති ආහ. මජ්ඣිමනිකායෙ පන කීටාගිරිසුත්තෙ (ම. නි. 2.182) –

Aunque esto se dijo en el Mahānidāna (Dī. Ni. 2.130), aquello fue expresado en referencia al mejor de los liberados de ambas maneras; pero aquí, con el fin de incluir a todos los liberados de ambas maneras, se dice 'es de cinco tipos' y luego añade 'el texto aquí... etc... ha sido expuesto en relación con el poseedor de las ocho liberaciones'. En el Kīṭāgiri Sutta del Majjhima Nikāya (Ma. Ni. 2.182)—

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො යෙ තෙ සන්තා විමොක්ඛා අතික්කම්ම රූපෙ ආරුප්පා, තෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො’’ති –

'¿Y qué persona, monjes, es un liberado de ambas maneras? Aquí, monjes, cierta persona mora habiendo experimentado con su cuerpo aquellas liberaciones pacíficas que trascienden las formas y son inmateriales, y habiendo visto con sabiduría, sus efluvios están completamente extinguidos. A esta persona, monjes, se le llama liberado de ambas maneras'—

අරූපසමාපත්තිවසෙන චත්තාරො උභතොභාගවිමුත්තා, සෙට්ඨො ච වුත්තො වුත්තලක්ඛණූපපත්තිතො. යථාවුත්තෙසු හි පඤ්චසු පුරිමා චත්තාරො සමාපත්තිසීසං නිරොධං න සමාපජ්ජන්තීති පරියායෙන උභතොභාගවිමුත්තා නාම. අට්ඨසමාපත්තිලාභී අනාගාමී තං සමාපජ්ජිත්වා තතො වුට්ඨාය විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්තොති නිප්පරියායෙන උභතොභාගවිමුත්තසෙට්ඨො නාම.

Por medio de los logros inmateriales hay cuatro liberados en ambos sentidos, y el superior se menciona por poseer las características descritas. Entre los cinco mencionados, los primeros cuatro no alcanzan la cesación como la culminación de los logros, por lo que se llaman 'liberados en ambos sentidos' en un sentido figurado. El no-retornante que posee los ocho logros, habiendo entrado en ellos, emergiendo de allí y habiendo desarrollado la visión cabal, alcanza el estado de Arahant; a este se le llama el 'mejor entre los liberados en ambos sentidos' en sentido literal.

කතමො ච පුග්ගලොතිආදි පුග්ගලපඤ්ඤත්තිපාළි. තත්ථ කතමොති පුච්ඡාවචනං. පුග්ගලොති අසාධාරණතො පුච්ඡිතබ්බවචනං. ඉධාති ඉධස්මිං සාසනෙ. එකච්චොති එකො. අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරතීති [Pg.151] අට්ඨ සමාපත්තියො සමාපජ්ජිත්වා නාමකායතො පටිලභිත්වා විහරති. පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්තීති විපස්සනාපඤ්ඤාය සඞ්ඛාරගතං, මග්ගපඤ්ඤාය චත්තාරි සච්චානි පස්සිත්වා චත්තාරොපි ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. දිස්වාති දස්සනහෙතු. න හි ආසවෙ පඤ්ඤාය පස්සන්ති, දස්සනකාරණා පන පරික්ඛීණා දිස්වා පරික්ඛීණාති වුත්තා දස්සනායත්තපරික්ඛයත්තා. එවඤ්හි දස්සනං ආසවානං ඛයස්ස පුරිමකිරියාභාවෙන වුත්තං.

¿Cuál es la persona? etc. es el texto del Puggalapaññatti. Allí, 'cuál' es una palabra interrogativa. 'Persona' es la palabra sobre la que se pregunta de manera específica. 'Aquí' se refiere a esta enseñanza. 'Cierta persona' significa uno. 'Mora habiendo tocado con el cuerpo las ocho liberaciones' significa que mora habiendo entrado en los ocho logros y habiéndolos obtenido a través del cuerpo mental. 'Al ver con sabiduría, sus impurezas se agotan' significa que, al ver los fenómenos condicionados con la sabiduría de la visión cabal y las cuatro verdades con la sabiduría del camino, las cuatro impurezas se agotan. 'Habiendo visto' es la causa de la visión. Pues no ven las impurezas con la sabiduría en sí, sino que se dice que al haberlas visto están agotadas debido a la causa de la visión, ya que el agotamiento depende de la visión. Así, la visión se menciona como el acto previo al agotamiento de las impurezas.

පඤ්ඤාවිමුත්තොති විසෙසතො පඤ්ඤාය එව විමුත්තො, න තස්ස අධිට්ඨානභූතෙන අට්ඨවිමොක්ඛසඞ්ඛාතෙන සාතිසයෙන සමාධිනාති පඤ්ඤාවිමුත්තො. යො අරියො අනධිගතඅට්ඨවිමොක්ඛො සබ්බසො ආසවෙහි විමුත්තො, තස්සෙතං අධිවචනං. අධිගතෙපි හි රූපජ්ඣානවිමොක්ඛෙ න සො සාතිසයසමාධිනිස්සිතොති න තස්ස වසෙන උභතොභාගවිමුත්තතා හොතීති වුත්තොවායමත්ථො. අරූපජ්ඣානෙසු පන එකස්මිම්පි සති උභතොභාගවිමුත්තොයෙව නාම හොති. තෙන හි අට්ඨවිමොක්ඛෙකදෙසෙන තංනාමදානසමත්ථෙන අට්ඨවිමොක්ඛලාභීත්වෙව වුච්චති. සමුදායෙ හි පවත්තො වොහාරො අවයවෙපි දිස්සති යථා තං ‘‘සත්තිසයො’’ති අනවසෙසතො ආසවානං පරික්ඛීණත්තා. අට්ඨවිමොක්ඛපටික්ඛෙපවසෙනෙව න එකදෙසභූතරූපජ්ඣානප්පටික්ඛෙපවසෙන. එවඤ්හි අරූපජ්ඣානෙකදෙසාභාවෙපි අට්ඨවිමොක්ඛපටික්ඛෙපො න හොතීති සිද්ධං හොති. අරූපාවචරජ්ඣානෙසු හි එකස්මිම්පි සති උභතොභාගවිමුත්තොයෙව නාම හොති.

'Liberado por la sabiduría' significa liberado específicamente solo por la sabiduría; no por un tipo superior de concentración conocido como las ocho liberaciones que sirve como su fundamento. Esta es la designación para el Noble que no ha alcanzado las ocho liberaciones pero está completamente liberado de las impurezas. Incluso si se han alcanzado las liberaciones de los Jhanas de forma, no se basa en esa concentración superior, por lo que no se le considera 'liberado en ambos sentidos' según lo explicado. Sin embargo, si posee incluso uno de los Jhanas inmateriales, se le llama 'liberado en ambos sentidos'. Debido a una parte de las ocho liberaciones, es capaz de recibir ese nombre y se le llama 'poseedor de las ocho liberaciones'. Pues el término usado para el conjunto se ve también en las partes, como cuando se dice 'sattisayo' debido al agotamiento total de las impurezas. Esto es excluyendo las ocho liberaciones, no excluyendo los Jhanas de forma que son una parte de ellas. De este modo, se establece que aunque falte una parte de los Jhanas inmateriales, no hay exclusión de las ocho liberaciones. Pues si existe incluso uno de los Jhanas de la esfera inmaterial, se le llama 'liberado en ambos sentidos'.

ඵුට්ඨන්තං සච්ඡිකතොති ඵුට්ඨානං අන්තො ඵුට්ඨන්තො, ඵුට්ඨානං අරූපජ්ඣානානං අනන්තරො කාලොති අධිප්පායො. අච්චන්තසංයොගෙ චෙතං උපයොගවචනං. තං ඵුට්ඨානන්තරකාලමෙව සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතො සච්ඡිකරණූපායෙනාති වුත්තං හොති, භාවනපුංසකං වා එතං ‘‘එකමන්තං නිසීදී’’තිආදීසු විය. යො හි අරූපජ්ඣානෙන රූපකායතො නාමකායෙකදෙසතො ච වික්ඛම්භනවිමොක්ඛෙන විමුත්තො, තෙන නිරොධසඞ්ඛාතො විමොක්ඛො ආලොචිතො පකාසිතො විය හොති, න පන කායෙන සච්ඡිකතො. නිරොධං පන ආරම්මණං කත්වා එකච්චෙසු ආසවෙසු ඛෙපිතෙසු තෙන සො සච්ඡිකතො හොති, තස්මා සො සච්ඡිකාතබ්බං නිරොධං යථාආලොචිතං නාමකායෙන සච්ඡි කරොතීති ‘‘කායසක්ඛී’’ති වුච්චති, න [Pg.152] තු ‘‘විමුත්තො’’ති එකච්චානං ආසවානං අපරික්ඛීණත්තා. තෙනාහ ‘‘ඣානඵස්සං පඨමං ඵුසති, පච්ඡා නිරොධං නිබ්බානං සච්ඡිකරොතී’’ති. අයං චතුන්නං අරූපසමාපත්තීනං එකෙකතො වුට්ඨාය සඞ්ඛාරෙ සම්මසිත්වා කායසක්ඛිභාවං පත්තානං චතුන්නං, නිරොධා වුට්ඨාය අග්ගමග්ගප්පත්තඅනාගාමිනො ච වසෙන උභතොභාගවිමුත්තො විය පඤ්චවිධො නාම හොතීති වුත්තං අභිධම්මටීකායං (පු. ප. මූලටී. 24) ‘‘කායසක්ඛිම්හිපි එසෙව නයො’’ති. එකච්චෙ ආසවාති හෙට්ඨිමමග්ගවජ්ඣා ආසවා.

'Habiendo realizado el final del contacto' significa el final de los contactos; el significado es el tiempo inmediatamente posterior a los contactos de los Jhanas inmateriales. Esta es una expresión de uso en el sentido de unión ininterrumpida. Se dice que ese tiempo inmediatamente posterior al contacto debe ser realizado por el medio de la realización; o esto es un sustantivo neutro de meditación, como en 'se sentó a un lado', etc. Aquel que está liberado del cuerpo material y de una parte del cuerpo mental mediante la liberación por supresión a través de los Jhanas inmateriales, para él la liberación llamada cesación es como si fuera contemplada y manifestada, pero no ha sido realizada con el cuerpo. Habiendo hecho de la cesación su objeto y habiendo destruido algunas impurezas, ha sido realizada por él; por lo tanto, realiza con su cuerpo mental la cesación que debe ser realizada tal como fue contemplada, y así se le llama 'testigo corporal' (kāyasakkhī), pero no 'liberado' porque algunas de sus impurezas no se han agotado. Por eso dijo: 'Primero toca el contacto del Jhana, después realiza la cesación, el Nibbana'. Se dice en el Abhidhamma-mūlaṭīkā que esto se refiere a cinco tipos: los cuatro que han alcanzado el estado de testigo corporal tras emerger de cada uno de los cuatro logros inmateriales y discernir las formaciones, y el que es un no-retornante que ha alcanzado el camino supremo tras emerger de la cesación, similar al liberado en ambos sentidos. 'Algunas impurezas' se refiere a las impurezas que no son eliminadas por los caminos inferiores.

දිට්ඨන්තං පත්තොති දස්සනසඞ්ඛාතස්ස සොතාපත්තිමග්ගඤාණස්ස අනන්තරං පත්තොති වුත්තං හොති. ‘‘දිට්ඨත්තා පත්තො’’තිපි පාඨො. එතෙන චතුසච්චදස්සනසඞ්ඛාතාය දිට්ඨියා නිරොධස්ස පත්තතං දීපෙති. තෙනාහ ‘‘දුක්ඛා සඞ්ඛාරා’’තිආදි. තත්ථ පඤ්ඤායාති මග්ගපඤ්ඤාය. පඨමඵලට්ඨතො පට්ඨාය යාව අග්ගමග්ගට්ඨා දිට්ඨිප්පත්තො. තෙනාහ ‘‘සොපි කායසක්ඛී විය ඡබ්බිධො හොතී’’ති. යථා පන පඤ්ඤාවිමුත්තො, එවං අයම්පි සුක්ඛවිපස්සකො චතූහි අරූපජ්ඣානෙහි වුට්ඨාය දිට්ඨිප්පත්තභාවප්පත්තා චත්තාරො චාති පඤ්චවිධො හොතීති වෙදිතබ්බො. සද්ධාවිමුත්තෙපි එසෙව නයො. ඉදං දුක්ඛන්ති එත්තකං දුක්ඛං, න ඉතො උද්ධං දුක්ඛන්ති. යථාභූතං පජානාතීති ඨපෙත්වා තණ්හං උපාදානක්ඛන්ධපඤ්චකං දුක්ඛසච්චන්ති යාථාවතො පජානාති. යස්මා පන තණ්හා දුක්ඛං ජනෙති නිබ්බත්තෙති, තතො තං දුක්ඛං සමුදෙති, තස්මා නං ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති. යස්මා පන ඉදං දුක්ඛඤ්ච සමුදයො ච නිබ්බානං පත්වා නිරුජ්ඣති, අප්පවත්තිං ගච්ඡති, තස්මා න ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති. අරියො පන අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො තං දුක්ඛනිරොධං ගච්ඡති, තෙන තං ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එත්තාවතා නානාක්ඛණෙ සච්චවවත්ථානං දස්සිතං. ඉදානි තං එකක්ඛණෙ දස්සෙතුං ‘‘තථාගතප්පවෙදිතා’’තිආදි වුත්තං. තථාගතප්පවෙදිතාති තථාගතෙන බොධිමණ්ඩෙ පටිවිද්ධා විදිතා පාකටා කතා. ධම්මාති චතුසච්චධම්මා. වොදිට්ඨා හොන්තීති සුදිට්ඨා. වොචරිතාති සුචරිතා, පඤ්ඤාය සුට්ඨු චරාපිතාති අත්ථො. අයන්ති අයං එවරූපො පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තොති.

'Alcanzado al final de la visión' significa alcanzado inmediatamente después del conocimiento del camino de la entrada en la corriente, conocido como visión. También existe la lectura 'alcanzado debido a haber visto'. Con esto, se muestra el logro de la cesación mediante la visión conocida como la visión de las cuatro verdades. Por eso dijo: 'Las formaciones son sufrimiento', etc. Allí, 'con sabiduría' significa con la sabiduría del camino. Desde el que reside en el primer fruto hasta el que reside en el camino supremo es un 'alcanzado a través de la visión'. Por eso dijo: 'Él también es de seis tipos, como el testigo corporal'. Sin embargo, al igual que el liberado por la sabiduría, debe entenderse que este también es de cinco tipos: el practicante de la visión cabal pura y los cuatro que han llegado al estado de haber alcanzado la visión tras emerger de los cuatro Jhanas inmateriales. Lo mismo se aplica al liberado por la fe. 'Esto es el sufrimiento' significa esta cantidad de sufrimiento, no hay sufrimiento más allá de esto. 'Comprende tal como es' significa que, dejando de lado la sed (taṇhā), comprende correctamente que los cinco agregados del apego son la verdad del sufrimiento. Pero puesto que la sed genera y produce el sufrimiento, y de ahí surge ese sufrimiento, por eso comprende tal como es: 'Este es el origen del sufrimiento'. Pero puesto que este sufrimiento y su origen cesan al alcanzar el Nibbana y llegan a la no-existencia, por eso comprende tal como es: 'Esta es la cesación del sufrimiento'. El Noble Óctuple Camino conduce a esa cesación del sufrimiento, por eso comprende tal como es: 'Este es el camino que conduce a la cesación del sufrimiento'. Hasta aquí se ha mostrado la determinación de las verdades en momentos distintos. Ahora, para mostrarlo en un solo momento, se dice 'proclamado por el Tathagata', etc. 'Proclamado por el Tathagata' significa penetrado, conocido y manifestado por el Tathagata en el lugar de la iluminación. 'Dhammas' son las cuatro nobles verdades. 'Están bien vistos' significa vistos correctamente. 'Bien practicados' significa bien recorridos, el significado es que han sido bien recorridos con la sabiduría. 'Este' se refiere a que una persona de tal naturaleza es un 'alcanzado a través de la visión'.

සද්ධාය විමුත්තොති සද්දහනවසෙන විමුත්තො. එතෙන සබ්බථා අවිමුත්තස්සපි සද්ධාමත්තෙන විමුත්තභාවං දස්සෙති. සද්ධාවිමුත්තොති වා සද්ධාය අධිමුත්තොති [Pg.153] අත්ථො. කිං පන නෙසං කිලෙසප්පහානෙ නානත්තං අත්ථීති? නත්ථි. අථ කස්මා සද්ධාවිමුත්තො දිට්ඨිප්පත්තං න පාපුණාතීති? ආගමනීයනානත්තෙන. දිට්ඨිප්පත්තො හි ආගමනම්හි කිලෙසෙ වික්ඛම්භෙන්තො අප්පදුක්ඛෙන අකසිරෙන අකිලමන්තොව සක්කොති වික්ඛම්භිතුං, සද්ධාවිමුත්තො පන දුක්ඛෙන කසිරෙන කිලමන්තො සක්කොති වික්ඛම්භිතුං, තස්මා සද්ධාවිමුත්තො දිට්ඨිප්පත්තං න පාපුණාති. තෙනාහ ‘‘එතස්ස හී’’තිආදි. සද්දහන්තස්සාති ‘‘එකංසතො අයං පටිපදා කිලෙසක්ඛයං ආවහති සම්මාසම්බුද්ධෙන භාසිතත්තා’’ති එවං සද්දහන්තස්ස. යස්මා පනස්ස අනිච්චානුපස්සනාදීහි නිච්චසඤ්ඤාපහානවසෙන භාවනාය පුබ්බෙනාපරං විසෙසං පස්සතො තත්ථ තත්ථ පච්චක්ඛතාපි අත්ථි, තස්මා වුත්තං ‘‘සද්දහන්තස්ස වියා’’ති. සෙසපදද්වයං තස්සෙව වෙවචනං. එත්ථ ච පුබ්බභාගමග්ගභාවනාති වචනෙන ආගමනීයනානත්තෙන දිට්ඨිප්පත්තසද්ධාවිමුත්තානං පඤ්ඤානානත්තං හොතීති දස්සිතං. අභිධම්මට්ඨකථායම්පි (පු. ප. අට්ඨ. 28) ‘‘නෙසං කිලෙසප්පහානෙ නානත්තං නත්ථි, පඤ්ඤාය නානත්තං අත්ථියෙවා’’ති වත්වා ‘‘ආගමනීයනානත්තෙනෙව සද්ධාවිමුත්තො දිට්ඨිප්පත්තං න පාපුණාතීති සන්නිට්ඨානං කත’’න්ති වුත්තං.

«Liberado por la fe» (saddhāvimutta) significa liberado por medio de la fe. Con esto, muestra el estado de liberación meramente por la fe incluso para aquel que no está liberado en todos los aspectos. O bien, «liberado por la fe» tiene el significado de «dedicado a través de la fe». Pero, ¿existe alguna diferencia entre ellos respecto al abandono de las impurezas (kilesa)? No la hay. Entonces, ¿por qué el liberado por la fe no alcanza el estado del «que ha alcanzado la visión» (diṭṭhippatta)? Debido a la diferencia en el método de aproximación. Pues el que ha alcanzado la visión, al suprimir las impurezas en su aproximación, es capaz de suprimirlas con poco sufrimiento, sin dificultad y sin fatigarse; el liberado por la fe, en cambio, es capaz de suprimirlas con sufrimiento, con dificultad y fatigándose; por lo tanto, el liberado por la fe no alcanza el estado del que ha alcanzado la visión. Por eso se dice: «Para este...», etc. «Para aquel que tiene fe»: para aquel que tiene fe de esta manera: «Ciertamente, esta práctica conduce a la destrucción de las impurezas porque ha sido expuesta por el Completamente Despierto». Pero como él, a través de la contemplación de la impermanencia, etc., ve la distinción entre lo anterior y lo posterior en el desarrollo (bhāvanā) mediante el abandono de la percepción de permanencia, hay también en diversos puntos una realización directa; por lo tanto se dice: «Como para aquel que tiene fe». El par de términos restantes son sinónimos de esto mismo. Y aquí, mediante la expresión «desarrollo del camino en su fase preliminar», se muestra que existe una diferencia en la sabiduría entre el que ha alcanzado la visión y el liberado por la fe debido a la diferencia en el método de aproximación. También en el Comentario al Abhidhamma se dice: «No hay diferencia entre ellos en el abandono de las impurezas, pero ciertamente hay una diferencia en la sabiduría», y se concluye que «el liberado por la fe no alcanza el estado del que ha alcanzado la visión precisamente por la diferencia en el método de aproximación».

ආරම්මණං යාථාවතො ධාරෙති අවධාරෙතීති ධම්මො, පඤ්ඤා. තං පඤ්ඤාසඞ්ඛාතං ධම්මං අධිමත්තතාය පුබ්බඞ්ගමං හුත්වා පවත්තං අනුස්සරතීති ධම්මානුසාරී. තෙනාහ ‘‘ධම්මො’’තිආදි. පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමන්ති පඤ්ඤාපධානං. ‘‘සද්ධං අනුස්සරති, සද්ධාපුබ්බඞ්ගමං මග්ගං භාවෙතී’’ති ඉමමත්ථං එසෙව නයොති අතිදිසති. පඤ්ඤං වාහෙතීති පඤ්ඤාවාහී, පඤ්ඤං සාතිසයං පවත්තෙතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙතී’’ති. පඤ්ඤා වා පුග්ගලං වාහෙති නිබ්බානාභිමුඛං ගමෙතීති පඤ්ඤාවාහී. සද්ධාවාහීති එත්ථාපි ඉමිනා නයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. උභතොභාගවිමුත්තාදිකථාති උභතොභාගවිමුත්තාදීසු ආගමනතො පට්ඨාය වත්තබ්බකථා. තස්මාති විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 2.773, 889) වුත්තත්තා. තතො එව විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනායං (විසුද්ධි. මහාටී. 2.773) වුත්තනයෙනෙව චෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.

Aquello que sostiene y determina el objeto tal como es, es el Dhamma, la sabiduría. El «seguidor por el Dhamma» (dhammānusārī) es aquel que sigue ese fenómeno denominado sabiduría, que procede habiéndose convertido en precursor y predominante debido a su intensidad. Por eso se dice: «Dhamma», etc. «Precedido por la sabiduría» significa que la sabiduría es lo primordial. Se aplica este mismo método para el significado: «Sigue la fe, desarrolla el camino precedido por la fe». «Paññāvāhī» (el que lleva la sabiduría) significa que hace proceder la sabiduría de manera excelente. Por eso se dice: «Desarrolla el Noble Camino precedido por la sabiduría». O bien, «paññāvāhī» es aquel a quien la sabiduría lo conduce y lo dirige hacia el Nibbāna. El significado de «saddhāvāhī» (el que lleva la fe) también debe entenderse de acuerdo con este mismo método. La explicación sobre el «liberado por ambas partes» (ubhatobhāgavimutta) y demás, es la explicación que debe decirse a partir de la tradición respecto a los liberados por ambas partes, etc. Por lo tanto, dado que se ha expuesto en el Visuddhimagga, el significado aquí debe entenderse de acuerdo con el método expuesto en el comentario del Visuddhimagga.

පුග්ගලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Puggalasutta ha terminado.

5. උදකූපමාසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Udakūpamāsutta.

15. පඤ්චමෙ [Pg.154] එකන්තකාළකෙහීති නත්ථිකවාදඅහෙතුකවාදඅකිරියවාදසඞ්ඛාතෙහි නියතමිච්ඡාදිට්ඨිධම්මෙහි. තෙනාහ ‘‘නියතමිච්ඡාදිට්ඨිං සන්ධාය වුත්ත’’න්ති. එවං පුග්ගලොති ඉමිනා කාරණෙන එකවාරං නිමුග්ගො නිමුග්ගොයෙව සො හොති. එතස්ස හි පුන භවතො වුට්ඨානං නාම නත්ථීති වදන්ති මක්ඛලිගොසාලාදයො විය. හෙට්ඨා හෙට්ඨා නරකග්ගීනංයෙව ආහාරො. සාධු සද්ධා කුසලෙසූති කුසලධම්මෙසු සද්ධා නාම සාහු ලද්ධකාති උම්මුජ්ජති, සො තාවත්තකෙනෙව කුසලෙන උම්මුජ්ජති නාම. සාධු හිරීතිආදීසුපි එසෙව නයො. චඞ්කවාරෙති රජකානං ඛාරපරිස්සාවනෙ, සුරාපරිස්සාවනෙ වා. එවං පුග්ගලොති ‘‘එවං සාධු සද්ධා’’ති ඉමෙසං සද්ධාදීනං වසෙන එකවාරං උම්මුජ්ජිත්වා තෙසං පරිහානියා පුන නිමුජ්ජතියෙව දෙවදත්තාදයො විය. දෙවදත්තො හි අට්ඨ සමාපත්තියො පඤ්ච ච අභිඤ්ඤායො නිබ්බත්තෙත්වාපි පුන බුද්ධානං පටිපක්ඛතාය තෙහි ගුණෙහි පරිහීනො රුහිරුප්පාදකම්මං සඞ්ඝභෙදකම්මඤ්ච කත්වා කායස්ස භෙදා දුතියචිත්තවාරෙන චුතිචිත්තමනන්තරා නිරයෙ නිබ්බත්තො. කොකාලිකො ද්වෙ අග්ගසාවකෙ උපවදිත්වා පදුමනිරයෙ නිබ්බත්තො.

15. En el quinto [discurso], «totalmente negros» se refiere a los estados de visión errónea fija conocidos como la doctrina del nihilismo (natthikavāda), la doctrina de la no-causa (ahetukavāda) y la doctrina de la inacción (akiriyavāda). Por eso se dice: «Se refiere a la visión errónea fija». «Tal persona»: por esta razón, una vez sumergida, permanece sumergida. Pues para este no hay lo que se llama un resurgimiento de la existencia, según dicen [algunos], al igual que Makkhali Gosāla y otros. Es alimento precisamente para los fuegos del infierno cada vez más profundos. «La fe en los estados saludables es buena»: emerge porque la fe en los estados saludables ha sido bien obtenida; él emerge meramente por ese estado saludable. El mismo método se aplica a «la vergüenza moral es buena», etc. «Caṅkavāra» se refiere al colado de la lejía de los tintoreros o al colado del licor. «Tal persona»: habiendo emergido una vez por medio de estas facultades como la fe —«así, la fe es buena»— vuelve a sumergirse debido a su pérdida, al igual que Devadatta y otros. Pues Devadatta, a pesar de haber alcanzado los ocho logros y las cinco facultades superiores, perdió esas cualidades debido a su hostilidad hacia los Budas; habiendo cometido el acto de derramar la sangre [del Buda] y el acto de dividir la Sangre, tras la disolución del cuerpo, renació en el infierno inmediatamente después del pensamiento de muerte en el segundo proceso mental. Kokālika, tras haber insultado a los dos discípulos principales, renació en el infierno Paduma.

නෙව හායති නො වඩ්ඪතීති අප්පහොනකකාලෙපි න හායති, පහොනකකාලෙපි න වඩ්ඪති. උභයම්පි පනෙතං අගාරිකෙනපි අනගාරිකෙනපි දීපෙතබ්බං. එකච්චො හි අගාරිකො අප්පහොනකකාලෙ පක්ඛිකභත්තං වස්සිකං වා උපනිබන්ධාපෙසි, සො පච්ඡා පහොනකකාලෙපි පක්ඛිකභත්තාදිමත්තමෙව පවත්තෙති. අනගාරිකොපි ආදිම්හි අප්පහොනකකාලෙ උද්දෙසං ධුතඞ්ගං වා ගණ්හාති, මෙධාවී බලවීරියසම්පත්තියා පහොනකකාලෙ තතො උත්තරිං න කරොති. එවං පුග්ගලොති එවං ඉමාය සද්ධාදීනං ඨිතියා පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො නාම හොති. උම්මුජ්ජිත්වා පතරතීති සකදාගාමිපුග්ගලො කිලෙසතනුතාය උට්ඨහිත්වා ගන්තබ්බදිසාභිමුඛො තරති නාම.

«Ni disminuye ni aumenta»: no disminuye incluso cuando los recursos son insuficientes, ni aumenta cuando son suficientes. Ambos aspectos deben ser ilustrados tanto por el laico como por el renunciante. Cierto laico, en tiempos de escasez, se comprometió a ofrecer comida quincenal o para la temporada de lluvias; más tarde, incluso en tiempos de abundancia, continúa ofreciendo solo la misma cantidad de comida quincenal, etc. También un renunciante, inicialmente en tiempos de escasez, asume el estudio o una práctica ascética (dhutaṅga); siendo inteligente y poseyendo fuerza y energía, incluso en tiempos de abundancia, no hace nada más allá de eso. «Tal persona»: así, por esta estabilidad de la fe y demás facultades, se dice que la persona ha emergido y permanece firme. «Habiendo emergido, cruza»: se refiere a la persona que ha entrado una vez en el retorno (sakadāgāmī), quien habiéndose levantado debido a la atenuación de las impurezas, cruza dirigiéndose hacia la meta a alcanzar.

පටිගාධප්පත්තො හොතීති අනාගාමිපුග්ගලං සන්ධාය වදති. ඉමෙ පන සත්ත පුග්ගලා උදකොපමෙන දීපිතා. සත්ත කිර ජඞ්ඝවාණිජා අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නා අන්තරාමග්ගෙ එකං පුණ්ණනදිං පාපුණිංසු. තෙසු පඨමං ඔතිණ්ණො උදකභීරුකො පුරිසො ඔතිණ්ණට්ඨානෙයෙව නිමුජ්ජිත්වා පුන සණ්ඨාතුං නාසක්ඛි, අවස්සංව මච්ඡකච්ඡපභත්තං ජාතො. දුතියො ඔතිණ්ණට්ඨානෙ නිමුජ්ජිත්වා [Pg.155] සකිං උට්ඨහිත්වා පුන නිමුග්ගො උට්ඨාතුං නාසක්ඛි, අන්තොයෙව මච්ඡකච්ඡපභත්තං ජාතො. තතියො නිමුජ්ජිත්වා උට්ඨිතො මජ්ඣෙ නදියා ඨත්වා නෙව ඔරතො ආගන්තුං, න පාරං ගන්තුං අසක්ඛි. චතුත්ථො උට්ඨාය ඨිතො උත්තරණතිත්ථං ඔලොකෙසි. පඤ්චමො උත්තරණතිත්ථං ඔලොකෙත්වා පතරති. ඡට්ඨො තං දිස්වා පාරිමතීරං ගන්ත්වා කටිප්පමාණෙ උදකෙ ඨිතො. සත්තමො පාරිමතීරං ගන්ත්වා ගන්ධචුණ්ණාදීහි න්හත්වා වරවත්ථාදීනි නිවාසෙත්වා සුරභිවිලෙපනං විලිම්පිත්වා නීලුප්පලමාලාදීනි පිලන්ධිත්වා නානාලඞ්කාරප්පටිමණ්ඩිතො මහානගරං පවිසිත්වා පාසාදමාරුහිත්වා උත්තමභොජනං භුඤ්ජති.

«Ha alcanzado tierra firme»: se dice refiriéndose a la persona que no retorna (anāgāmī). Estas siete personas son ilustradas mediante el símil del agua. Se dice que siete comerciantes que viajaban a pie por un largo camino llegaron a un río caudaloso en medio de su trayecto. Entre ellos, el primer hombre, temeroso del agua tras haber entrado, se sumergió en el mismo lugar donde entró y no pudo volver a sostenerse; inevitablemente se convirtió en alimento de peces y tortugas. El segundo, tras sumergirse en el lugar donde entró, emergió una vez pero volvió a sumergirse y no pudo levantarse, convirtiéndose en alimento de peces y tortugas justo allí dentro. El tercero, habiendo emergido tras sumergirse, permaneció en medio del río y no pudo ni regresar a esta orilla ni cruzar a la otra. El cuarto, habiéndose levantado y quedado firme, divisó el vado para cruzar. El quinto, habiendo divisado el vado para cruzar, nada a través. El sexto, habiendo visto eso y habiendo llegado a la otra orilla, permaneció en agua que le llegaba a la cintura. El séptimo, habiendo llegado a la otra orilla, bañándose con polvos aromáticos y demás, vistiéndose con ropas excelentes, ungiéndose con fragantes ungüentos, adornándose con guirnaldas de lotos azules y otras joyas, entró en la gran ciudad, subió al palacio y disfrutó de un alimento supremo.

තත්ථ ජඞ්ඝවාණිජා විය ඉමෙ සත්ත පුග්ගලා, නදී විය වට්ටං, පඨමස්ස උදකභීරුකස්ස පුරිසස්ස ඔතිණ්ණට්ඨානෙයෙව නිමුජ්ජනං විය මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස වට්ටෙ නිමුජ්ජනං, උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජනපුරිසො විය සද්ධාදීනං උප්පත්තිමත්ථකෙන උම්මුජ්ජිත්වා තාසං හානියා නිමුග්ගපුග්ගලො, මජ්ඣෙ නදියා ඨත්වා විය සද්ධාදීනං ඨිතියා ඨිතිපුග්ගලො, උත්තරණතිත්ථං ඔලොකෙන්තො විය සොතාපන්නො, පතරන්තපුරිසො විය කිලෙසකාමාවට්ටතාය පතරන්තො සකදාගාමී, තරිත්වා කටිමත්තෙ උදකෙ ඨිතපුරිසො විය අනාවට්ටධම්මත්තා අනාගාමී, න්හත්වා පාරිමතීරං උත්තරිත්වා ථලෙ ඨිතපුරිසො විය චත්තාරො ඔඝෙ අතික්කමිත්වා නිබ්බානථලෙ ඨිතො ඛීණාසවබ්‍රාහ්මණො, ථලෙ ඨිතපුරිසස්ස නගරං පවිසිත්වා පාසාදං ආරුය්හ උත්තමභොජනභුඤ්ජනං විය ඛීණාසවස්ස නිබ්බානාරම්මණසමාපත්තිං අප්පෙත්වා වීතිනාමනං වෙදිතබ්බං.

Allí, estas siete personas son como comerciantes itinerantes; el ciclo de renacimientos (vaṭṭa) es como el río. Como el primer hombre que teme al agua y se sumerge justo en el lugar por donde entró, así es la inmersión de quien tiene visiones erróneas en el ciclo de renacimientos. Como el hombre que emerge y vuelve a sumergirse, así es la persona que, tras emerger por el surgimiento de facultades como la fe, se sumerge de nuevo debido a la pérdida de las mismas. Como el hombre que permanece en medio del río, así es la persona que se mantiene firme por la persistencia de facultades como la fe. Como el que mira el vado para cruzar, así es el que ha entrado en la corriente (sotāpanno). Como el hombre que nada a través, así es el que retorna una vez (sakadāgāmī), quien nada debido a que está rodeado por el remolino de los deseos sensuales y las impurezas. Como el hombre que ha cruzado y permanece en el agua hasta la cintura, así es el que no retorna (anāgāmī), por su naturaleza de no regresar al mundo sensorial. Como el hombre que se ha bañado, ha cruzado a la otra orilla y permanece en tierra firme, así debe entenderse al brahmán cuyas impurezas se han extinguido (khīṇāsava), quien habiendo cruzado las cuatro inundaciones (oghas), permanece en la tierra del Nirvana. Y como el hombre en tierra firme que entra en una ciudad, sube a un palacio y disfruta de la mejor comida, así debe entenderse al que ha extinguido las impurezas cuando pasa el tiempo habiendo alcanzado el logro de la absorción con el Nirvana como objeto.

උදකූපමාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Discurso del Símil del Agua.

6-9. අනිච්චානුපස්සීසුත්තාදිවණ්ණනා

6-9. Comentario al Discurso sobre la Contemplación de la Impermanencia y otros.

16-19. ඡට්ඨෙ ‘‘ඉධ සමසීසී කථිතො’’ති වත්වා එවං සමසීසිතං විභජිත්වා ඉධාධිප්පෙතං දස්සෙතුං ‘‘සො චතුබ්බිධො හොතී’’තිආදිමාහ. රොගවසෙන සමසීසී රොගසමසීසී. එස නයො සෙසෙසුපි. එකප්පහාරෙනෙවාති එකවෙලායමෙව. යො චක්ඛුරොගාදීසු අඤ්ඤතරස්මිං සති ‘‘ඉතො අනුට්ඨිතො අරහත්තං පාපුණිස්සාමී’’ති විපස්සනං පට්ඨපෙසි, අථස්ස අරහත්තඤ්ච රොගතො වුට්ඨානඤ්ච එකකාලමෙව හොති[Pg.156], අයං රොගසමසීසී නාම. ඉරියාපථස්ස පරියොසානන්ති ඉරියාපථන්තරසමායොගො. යො ඨානාදීසු ඉරියාපථෙසු අඤ්ඤතරං අධිට්ඨාය ‘‘අවිකොපෙත්වාව අරහත්තං පාපුණිස්සාමී’’ති විපස්සනං පට්ඨපෙසි. අථස්ස අරහත්තප්පත්ති ච ඉරියාපථවිකොපනඤ්ච එකප්පහාරෙනෙව හොති, අයං ඉරියාපථසමසීසී නාම. ජීවිතසමසීසී නාමාති එත්ථ ‘‘පලිබොධසීසං මානො, පරාමාසසීසං දිට්ඨි, වික්ඛෙපසීසං උද්ධච්චං, කිලෙසසීසං අවිජ්ජා, අධිමොක්ඛසීසං සද්ධා, පග්ගහසීසං වීරියං, උපට්ඨානසීසං සති, අවික්ඛෙපසීසං සමාධි, දස්සනසීසං පඤ්ඤා, පවත්තසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං, චුතිසීසං විමොක්ඛො, සඞ්ඛාරසීසං නිරොධො’’ති පටිසම්භිදායං (පටි. ම. 3.33) වුත්තෙසු සත්තරසසු සීසෙසු පවත්තසීසං කිලෙසසීසන්ති ද්වෙ සීසානි ඉධාධිප්පෙතානි – ‘‘අපුබ්බං අචරිමං ආසවපරියාදානඤ්ච හොති ජීවිතපරියාදානඤ්චා’’ති වචනතො. තෙසු කිලෙසසීසං අරහත්තමග්ගො පරියාදියති, පවත්තසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං චුතිචිත්තං පරියාදියති. තත්ථ අවිජ්ජාපරියාදායකං චිත්තං ජීවිතින්ද්‍රියං පරියාදාතුං න සක්කොති, ජීවිතින්ද්‍රියපරියාදායකං අවිජ්ජං පරියාදාතුං න සක්කොති. අඤ්ඤං අවිජ්ජාපරියාදායකං චිත්තං, අඤ්ඤං ජීවිතන්ද්‍රියපරියාදායකං. යස්ස චෙතං සීසද්වයං සමං පරියාදානං ගච්ඡති, සො ජීවිතසමසීසී නාම.

16-19. En el sexto, tras decir "aquí se habla de aquel cuyo fin es simultáneo (samasīsī)", habiendo clasificado a dicho individuo, dice "él es de cuatro tipos", etc., para mostrar el significado pretendido aquí. El que tiene un fin simultáneo debido a una enfermedad es un rogasamasīsī. Este es el método también para los demás. "De un solo golpe" significa en el mismo momento. Aquel que, existiendo alguna enfermedad ocular o similar, establece la visión cabal (vipassanā) pensando: "al levantarme de aquí alcanzaré el estado de Arhat", y su obtención del estado de Arhat y la recuperación de la enfermedad ocurren al mismo tiempo, ese se llama rogasamasīsī. "El fin de una postura" es la transición hacia otra postura. Aquel que, habiéndose resuelto en una de las posturas como estar de pie, etc., establece la visión cabal pensando: "alcanzaré el estado de Arhat sin cambiar de postura", y su logro del estado de Arhat y el cambio de postura ocurren de un solo golpe, ese se llama iriyāpathasamasīsī. En cuanto a "aquel cuyo fin es simultáneo con la vida" (jīvitasamasīsī), de las diecisiete "cabezas" (sīsāni) mencionadas en el Paṭisambhidāmagga... aquí se pretenden dos: la cabeza del proceso y la cabeza de las impurezas, debido a la declaración: "no hay precedencia ni sucesión entre la extinción de las impurezas y la extinción de la vida". Entre ellas, el sendero del Arhat extingue la cabeza de las impurezas, y la mente de muerte extingue la cabeza del proceso, que es la facultad vital. Allí, la mente que extingue la ignorancia no puede extinguir la facultad vital, y la que extingue la facultad vital no puede extinguir la ignorancia. Una es la mente que extingue la ignorancia y otra la que extingue la facultad vital. Aquel para quien estas dos cabezas se extinguen simultáneamente se llama jīvitasamasīsī.

කථං පනිදං සමං හොතීති? වාරසමතාය. යස්මිඤ්හි වාරෙ මග්ගවුට්ඨානං හොති, සොතාපත්තිමග්ගෙ පඤ්ච පච්චවෙක්ඛණානි, සකදාගාමිමග්ගෙ පඤ්ච, අනාගාමිමග්ගෙ පඤ්ච, අරහත්තමග්ගෙ චත්තාරීති එකූනවීසතිමෙ පච්චවෙක්ඛණඤාණෙ පතිට්ඨාය භවඞ්ගං ඔතරිත්වා පරිනිබ්බායතො ඉමාය වාරසමතාය ඉදං උභයසීසපරියාදානම්පි සමං හොතීති ඉමාය වාරසමතාය. වාරසමවුත්තිදායකෙන හි මග්ගචිත්තෙන අත්තනො අනන්තරං විය නිප්ඵාදෙතබ්බා පච්චවෙක්ඛණවාරා ච කිලෙසපරියාදානස්සෙව වාරාති වත්තබ්බතං අරහති. ‘‘විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොතී’’ති (ම. නි. 1.78; සං. නි. 3.12, 14) වචනතො පච්චවෙක්ඛණපරිසමාපනෙන කිලෙසපරියාදානං සම්පාපිතං නාම හොතීති ඉමාය වාරවුත්තියා සමතාය කිලෙසපරියාදානජීවිතපරියාදානානං සමතා වෙදිතබ්බා. තෙනෙවාහ ‘‘යස්මා පනස්ස…පෙ... තස්මා එවං වුත්ත’’න්ති.

¿Cómo es esto simultáneo? Por la igualdad de turnos (momentos). En el turno en que ocurre la emergencia del sendero, basándose en el decimonoveno conocimiento de reflexión, al descender al flujo del ser (bhavaṅga) y extinguirse totalmente (parinibbāyato), por esta igualdad de turnos, esta extinción de ambas cabezas es simultánea. Los turnos de reflexión que deben producirse inmediatamente después de la mente del sendero que otorga el funcionamiento igualitario de los turnos, merecen ser llamados turnos de la extinción de las impurezas. Debido a la declaración: "En lo liberado, surge el conocimiento 'está liberado'", mediante la finalización de las reflexiones se dice que se ha cumplido la extinción de las impurezas. Así, por esta igualdad del funcionamiento de los turnos, debe entenderse la igualdad entre la extinción de las impurezas y la extinción de la vida. Por eso dijo: "puesto que para él... por lo tanto, así se ha dicho".

ආයුනො වෙමජ්ඣං අනතික්කමිත්වා අන්තරාව කිලෙසපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බායතීති අන්තරාපරිනිබ්බායී. තෙනාහ ‘‘යො පඤ්චසු සුද්ධාවාසෙසූ’’තිආදි[Pg.157]. වෙමජ්ඣෙති අවිහාදීසු යත්ථ උප්පන්නො, තත්ථ ආයුනො වෙමජ්ඣෙ. ආයුවෙමජ්ඣං උපහච්ච අතික්කමිත්වා තත්ථ පරිනිබ්බායතීති උපහච්චපරිනිබ්බායී. තෙනාහ ‘‘යො තත්ථෙවා’’තිආදි. අසඞ්ඛාරෙන අප්පයොගෙන අනුස්සාහෙන අකිලමන්තො තික්ඛින්ද්‍රියතාය සුඛෙනෙව පරිනිබ්බායතීති අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී. තෙනාහ ‘‘යො තෙසංයෙවා’’තිආදි. තෙසංයෙව පුග්ගලානන්ති නිද්ධාරණෙ සාමිවචනං. අප්පයොගෙනාති අධිමත්තප්පයොගෙන විනා අප්පකසිරෙන. සසඞ්ඛාරෙන සප්පයොගෙන කිලමන්තො දුක්ඛෙන පරිනිබ්බායතීති සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී. උද්ධංවාහිභාවෙන උද්ධමස්ස තණ්හාසොතං වට්ටසොතඤ්චාති, උද්ධං වා ගන්ත්වා පටිලභිතබ්බතො උද්ධමස්ස මග්ගසොතන්ති උද්ධංභොතො. පටිසන්ධිවසෙන අකනිට්ඨං ගච්ඡතීති අකනිට්ඨගාමී.

Aquel que alcanza el nirvana mediante la extinción de las impurezas en el intervalo, sin sobrepasar la mitad de su vida, es un antarāparinibbāyī. Por eso dijo: "el que en las cinco moradas puras", etc. "En la mitad" significa en la mitad de la vida allí donde nació, como en Avihā, etc. El que alcanza el nirvana allí después de haber reducido y sobrepasado la mitad de su vida es un upahaccaparinibbāyī. Por eso dijo: "el que allí mismo", etc. Aquel que alcanza el nirvana con facilidad, sin esfuerzo, sin aplicación y sin fatigarse, debido a la agudeza de sus facultades, es un asaṅkhāraparinibbāyī. Por eso dijo: "el de entre esas mismas personas", etc. "De entre esas mismas personas" es un uso de genitivo para selección. "Sin aplicación" significa sin una aplicación excesiva, con poco esfuerzo. Aquel que alcanza el nirvana con dificultad, fatigándose, con aplicación y esfuerzo, es un sasaṅkhāraparinibbāyī. Debido a su naturaleza de fluir hacia arriba, su corriente de deseo y su corriente del ciclo (samsara) fluyen hacia arriba; o porque el flujo del sendero debe obtenerse yendo hacia arriba, es un uddhaṃsoto (que fluye hacia arriba). Aquel que va al reino Akaniṭṭha por medio del renacimiento es un akaniṭṭhagāmī.

එත්ථ පන චතුක්කං වෙදිතබ්බං. යො හි අවිහතො පට්ඨාය චත්තාරො දෙවලොකෙ සොධෙත්වා අකනිට්ඨං ගන්ත්වා පරිනිබ්බායති, අයං උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී නාම. අයඤ්හි අවිහෙසු කප්පසහස්සං වසන්තො අරහත්තං පත්තුං අසක්කුණිත්වා අතප්පං ගච්ඡති, තත්‍රාපි ද්වෙ කප්පසහස්සානි වසන්තො අරහත්තං පත්තුං අසක්කුණිත්වා සුදස්සං ගච්ඡති, තත්‍රාපි චත්තාරි කප්පසහස්සානි වසන්තො අරහත්තං පත්තුං අසක්කුණිත්වා සුදස්සිං ගච්ඡති, තත්‍රාපි අට්ඨ කප්පසහස්සානි වසන්තො අරහත්තං පත්තුං අසක්කුණිත්වා අකනිට්ඨං ගච්ඡති, තත්ථ වසන්තො අග්ගමග්ගං අධිගච්ඡති. තත්ථ යො අවිහතො පට්ඨාය දුතියං වා චතුත්ථං වා දෙවලොකං ගන්ත්වා පරිනිබ්බායති, අයං උද්ධංසොතො න අකනිට්ඨගාමී නාම. යො කාමභවතො චවිත්වා අකනිට්ඨෙසු පරිනිබ්බායති, අයං න උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී නාම. යො හෙට්ඨා චතූසු දෙවලොකෙසු තත්ථ තත්ථෙව නිබ්බත්තිත්වා පරිනිබ්බායති, අයං න උද්ධංසොතො න අකනිට්ඨගාමීති.

Aquí se debe entender una cuádruple división. Aquel que, partiendo de Aviha, habiendo purificado cuatro mundos de los devas y yendo a Akaniṭṭha, alcanza el parinibbāna, se llama «el que fluye hacia arriba y va a Akaniṭṭha». Pues este, permaneciendo en Aviha durante mil kappas, sin lograr alcanzar el estado de arahat, va a Atappa; allí también, permaneciendo durante dos mil kappas, sin lograr alcanzar el estado de arahat, va a Sudassa; allí también, permaneciendo durante cuatro mil kappas, sin lograr alcanzar el estado de arahat, va a Sudassī; allí también, permaneciendo durante ocho mil kappas, sin lograr alcanzar el estado de arahat, va a Akaniṭṭha, y permaneciendo allí alcanza el sendero supremo. Allí, aquel que partiendo de Aviha alcanza el parinibbāna yendo al segundo o al cuarto mundo de los devas, este se llama «el que fluye hacia arriba pero no va a Akaniṭṭha». Aquel que, tras fallecer del reino del deseo, alcanza el parinibbāna en el reino Akaniṭṭha, este se llama «el que no fluye hacia arriba pero va a Akaniṭṭha». Aquel que renace y alcanza el parinibbāna allí mismo en los cuatro mundos de los devas inferiores, este se llama «el que ni fluye hacia arriba ni va a Akaniṭṭha».

එතෙ පන අවිහෙසු උප්පන්නසමනන්තරආයුවෙමජ්ඣං අප්පත්වාව පරිනිබ්බායනවසෙන තයො අන්තරාපරිනිබ්බායිනො, එකො උපහච්චපරිනිබ්බායී, එකො උද්ධංසොතොති පඤ්චවිධො, අසඞ්ඛාරසසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිවිභාගෙන දස හොන්ති, තථා අතප්පසුදස්සසුදස්සීසූති චත්තාරො දසකාති චත්තාරීසං. අකනිට්ඨෙ පන උද්ධංසොතො නත්ථි, තයො අන්තරාපරිනිබ්බායිනො, එකො [Pg.158] උපහච්චපරිනිබ්බායීති චත්තාරො, අසඞ්ඛාරසසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිවිභාගෙන අට්ඨාති අට්ඨචත්තාරීසං අනාගාමිනො. සත්තමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං.

De estos, en el reino Aviha, hay tres que alcanzan el parinibbāna en el intervalo (antarāparinibbāyī) por no haber llegado a la mitad de su vida inmediatamente después de nacer, uno que alcanza el parinibbāna tras reducir la vida (upahaccaparinibbāyī) y uno que fluye hacia arriba (uddhaṃsoto); así son de cinco tipos. Según la división entre los que alcanzan el parinibbāna sin esfuerzo (asaṅkhāra) y con esfuerzo (sasaṅkhāra), hay diez. Del mismo modo en Atappa, Sudassa y Sudassī, hay cuatro grupos de diez, lo que hace cuarenta. En Akaniṭṭha, sin embargo, no hay quien fluya hacia arriba; hay tres que alcanzan el parinibbāna en el intervalo y uno que lo alcanza tras reducir la vida, sumando cuatro; según la división de sin esfuerzo y con esfuerzo, son ocho. Así resultan cuarenta y ocho no-retornados. En cuanto al séptimo punto y los siguientes, no hay nada que decir.

අනිච්චානුපස්සීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario sobre el Aniccānupassī Sutta y otros.

10. නිද්දසවත්ථුසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario sobre el Niddasavatthu Sutta

20. දසමෙ නිද්දසවත්ථූනීති ආදිසද්දලොපෙනායං නිද්දෙසොති ආහ ‘‘නිද්දසාදිවත්ථූනී’’ති. නත්ථි ඉදානි ඉමස්ස දසාති නිද්දසො. පඤ්හොති ඤාතුං ඉච්ඡිතො අත්ථො. පුන දසවස්සො න හොතීති තෙසං මතිමත්තමෙතන්ති දස්සෙතුං ‘‘සො කිරා’’ති කිරසද්දග්ගහණං. නිද්දසොති චෙතං වචනමත්තං. තස්ස නිබ්බීසාදිභාවස්ස විය නින්නවාදිභාවස්ස ච ඉච්ඡිතත්තාති දස්සෙතුං ‘‘න කෙවලඤ්චා’’තිආදි වුත්තං. ගාමෙ විචරන්තොති ගාමෙ පිණ්ඩාය චරන්තො. න ඉදං තිත්ථියානං අධිවචනං තෙසු තන්නිමිත්තස්ස අභාවා, සාසනෙපි සෙඛස්සපි න ඉදං අධිවචනං, කිමඞ්ගං පන පුථුජ්ජනස්ස. යස්ස පනෙතං අධිවචනං යෙන ච කාරණෙන, තං දස්සෙතුං ‘‘ඛීණාසවස්සෙත’’න්තිආදි වුත්තං. අප්පටිසන්ධිකභාවො හිස්ස පච්චක්ඛතො කාරණං. පරම්පරාය ඉතරානි යානි පාළියං ආගතානිං.

20. En el décimo sutta, sobre «niddasavatthūni» (temas de un niddasa), se dice «niddasādivatthūni» indicando que esta es una explicación mediante la elisión de la palabra «ādi». Ahora ya no tiene diez años de antigüedad, por eso es un «niddaso». «Pañha» es el objeto que se desea conocer. Para mostrar que esto es meramente su opinión, se usa la palabra «kirā» en «so kirā» (se dice que él). «Niddasa» es solo un término. Para mostrar que esto es así porque se desea ese estado libre de venenos, etc., al igual que el estado de inclinarse hacia abajo, etc., se dice «na kevalañca», etc. «Gāme vicaranto» significa caminar por la aldea en busca de limosna. Esto no es un epíteto para los seguidores de otras sectas debido a la ausencia de tal causa entre ellos; ni siquiera en la Enseñanza es un epíteto para un aprendiz (sekha), mucho menos para una persona común. Para mostrar de quién es epíteto y por qué razón, se dice «khīṇāsavassetaṃ», etc. El hecho de no renacer es la causa directa para él. Los otros que aparecen en el canon son tradicionales.

සික්ඛාය සම්මදෙව ආදානං සික්ඛාසමාදානං. තං පනස්සා පාරිපූරියා වෙදිතබ්බන්ති ආහ ‘‘සික්ඛාත්තයපූරණෙ’’ති. සික්ඛාය වා සම්මදෙව ආදිතො පට්ඨාය රක්ඛණං සික්ඛාසමාදානං. තඤ්ච අත්ථතො පූරණෙන පරිච්ඡින්නං අරක්ඛණෙ සබ්බෙන සබ්බං අභාවතො, රක්ඛණෙ ච පරිපූරණතො. බලවච්ඡන්දොති දළ්හච්ඡන්දො. ආයතින්ති අනන්තරානාගතදිවසාදිකාලො අධිප්පෙතො, න අනාගතභවොති ආහ ‘‘අනාගතෙ පුනදිවසාදීසුපී’’ති. සික්ඛං පරිපූරෙන්තස්ස තත්ථ නිබද්ධභත්තිතා අවිගතපෙමතා. තෙභූමකධම්මානං අනිච්චාදිවසෙන සම්මදෙව නිජ්ඣානං ධම්මනිසාමනාති ආහ ‘‘විපස්සනායෙතං අධිවචන’’න්ති. තණ්හාවිනයෙති භඞ්ගානුපස්සනාඤාණානුභාවසිද්ධෙ තණ්හාවික්ඛම්භනෙ. එකීභාවෙති ගණසඞ්ගණිකාකිලෙසසඞ්ගණිකාවිගමසිද්ධෙ විවෙකවාසෙ. වීරියාරම්භෙති සම්මප්පධානස්ස පග්ගණ්හනෙ[Pg.159]. තං පන සබ්බසො වීරියස්ස පරිබ්‍රූහනං හොතීති ආහ ‘‘කායිකචෙතසිකස්ස වීරියස්ස පූරණෙ’’ති. සතියඤ්චෙව නිපකභාවෙ චාති සතොකාරිතාය චෙව සම්පජානකාරිතාය ච. සතිසම්පජඤ්ඤබලෙනෙව හි වීරියාරම්භො ඉජ්ඣති. දිට්ඨිපටිවෙධෙති මග්ගසම්මාදිට්ඨියා පටිවිජ්ඣනෙ. තෙනාහ ‘‘මග්ගදස්සනෙ’’ති.

«Sikkhāsamādāna» es la asunción correcta del entrenamiento. Se dice que esto debe entenderse mediante su cumplimiento total, «sikkhāttayapūraṇe» (en el cumplimiento del triple entrenamiento). O bien, «sikkhāsamādāna» es la protección del entrenamiento correctamente desde el principio. Y esto está definido en esencia por su cumplimiento, pues sin protección hay una ausencia total, y con protección hay plenitud. «Balavacchando» significa un deseo firme. «Āyatinti» se refiere al tiempo futuro inmediato, como el día siguiente, no a una existencia futura; por eso dice «anāgate punadivasādīsupī» (también en los días futuros, etc.). Para quien perfecciona el entrenamiento, existe una devoción constante y un amor inalterable allí. «Dhammanisāmanā» (examen de los dhammas) es la contemplación correcta de los fenómenos de los tres planos según la impermanencia, etc.; por eso dice «vipassanāyetaṃ adhivacanaṃ» (este es un epíteto para la visión cabal). «Taṇhāvinaye» se refiere a la supresión de la sed lograda por el poder del conocimiento de la contemplación de la disolución. «Ekībhāve» se refiere a vivir en reclusión, lo cual se logra mediante el alejamiento de la compañía de grupos y de las impurezas. «Vīriyārambhe» se refiere al ejercicio del esfuerzo correcto. Puesto que esto constituye el desarrollo pleno de la energía en todo sentido, dice «kāyikacetasikassa vīriyassa pūraṇe» (en la plenitud de la energía física y mental). «Satiyañceva nipakabhāve cāti» significa mediante el actuar con atención y el actuar con clara comprensión. Pues solo por el poder de la atención y la clara comprensión tiene éxito el inicio de la energía. «Diṭṭhipaṭivedhe» se refiere a la penetración mediante la visión correcta del sendero. Por eso dice «maggadassane» (en la visión del sendero).

නිද්දසවත්ථුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario sobre el Niddasavatthu Sutta.

අනුසයවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario sobre el Anusayavagga.

3. වජ්ජිසත්තකවග්ගො

3. Capítulo de los Siete Vajjis (Vajjisattakavaggo)

1. සාරන්දදසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario sobre el Sārandada Sutta

21. තතියස්ස පඨමෙ දෙවායතනභාවෙන චිත්තත්තා ලොකස්ස චිත්තීකාරට්ඨානතාය ච චෙතියං අහොසි. යාවකීවන්ති (දී. නි. ටී. 2.134) එකමෙවෙතං පදං අනියමතො පරිමාණවාචී. කාලො චෙත්ථ අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘යත්තකං කාල’’න්ති. අභිණ්හං සන්නිපාතාති නිච්චසන්නිපාතා. තං පන නිච්චසන්නිපාතතං දස්සෙතුං ‘‘දිවසස්සා’’තිආදි වුත්තං. සන්නිපාතබහුලාති පචුරසන්නිපාතා. වොසානන්ති සඞ්කොචං. ‘‘වුද්ධියෙවා’’තිආදිනා වුත්තමත්ථං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන දස්සෙතුං ‘‘අභිණ්හං අසන්නිපතන්තා හී’’තිආදි වුත්තං. ආකුලාති ඛුභිතා න පසන්නා. භිජ්ජිත්වාති වග්ගබන්ධතො විභජ්ජ විසුං විසුං හුත්වා.

21. En el primero del tercero, era un santuario (cetiya) por ser un lugar de devoción debido a su naturaleza como morada de deidades y por ser un lugar de honra para el mundo. «Yāvakīvaṃ» es una sola palabra que expresa una cantidad indefinida. Dado que aquí se refiere al tiempo, dice «yattakaṃ kālaṃ» (durante tanto tiempo). «Abhiṇhaṃ sannipātā» significa reuniones constantes. Para mostrar esa frecuencia de las reuniones, dice «divasassa», etc. «Sannipātabahulā» significa reuniones frecuentes. «Vosānaṃ» significa disminución. Para mostrar el significado dicho con «vuddhiyevā», etc., a través del método de contraste, dice «abhiṇhaṃ asannipatantā hī», etc. «Ākulā» significa agitados, no tranquilos. «Bhijjitvā» significa habiéndose dividido de la unidad del grupo, estando por separado.

සන්නිපාතභෙරියාති සන්නිපාතාරොචනභෙරියා. අද්ධභුත්තා වාති සාමිභුත්තා වා. ඔසීදමානෙති හායමානෙ.

«Sannipātabheriyā» es el tambor para anunciar la reunión. «Addhabhuttā vā» significa comidos a medias o comidos por el señor. «Osīdamāne» significa disminuyendo.

සුඞ්කන්ති භණ්ඩං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තෙහි පබ්බතඛණ්ඩනාදිතිත්ථගාමද්වාරාදීසු රාජපුරිසානං දාතබ්බභාගං. බලින්ති නිප්ඵන්නසස්සාදිතො ඡභාගං සත්තභාගන්තිආදිනා ලද්ධබ්බකරං. දණ්ඩන්ති දසවීසතිකහාපණාදිකං අපරාධානුරූපං ගහෙතබ්බධනදණ්ඩං. වජ්ජිධම්මන්ති වජ්ජිරාජධම්මං. ඉදානි අපඤ්ඤත්තපඤ්ඤාපනාදීසු තප්පටික්ඛෙපෙ ච ආදීනවානිසංසෙ ච විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘තෙස’’න්තිආදි [Pg.160] වුත්තං. පාරිචරියක්ඛමාති උපට්ඨානක්ඛමා. පොරාණං වජ්ජිධම්මන්ති එත්ථ පුබ්බෙ කිර වජ්ජිරාජානො ‘‘අයං චොරො’’ති ආනෙත්වා දස්සිතෙ ‘‘ගණ්හථ නං චොර’’න්ති අවත්වා විනිච්ඡයමහාමත්තානං දෙන්ති. තෙ විනිච්ඡිනිත්වා සචෙ අචොරො හොති, විස්සජ්ජෙන්ති. සචෙ චොරො, අත්තනා කිඤ්චි අකත්වා වොහාරිකානං දෙන්ති, තෙපි විනිච්ඡිනිත්වා අචොරො චෙ, විස්සජ්ජෙන්ති. චොරො චෙ, සුත්තධරානං දෙන්ති. තෙපි විනිච්ඡිනිත්වා අචොරො චෙ, විස්සජ්ජෙන්ති. චොරො චෙ, අට්ටකුලිකානං දෙන්ති, තෙපි තථෙව කත්වා සෙනාපතිස්ස, සෙනාපති උපරාජස්ස, උපරාජා රඤ්ඤො. රාජා විනිච්ඡිනිත්වා සචෙ අචොරො හොති, විස්සජ්ජෙති. සචෙ පන චොරො හොති, පවෙණිපණ්ණකං වාචාපෙති. තත්ථ ‘‘යෙන ඉදං නාම කතං, තස්ස අයං නාමදණ්ඩො’’ති ලිඛිතං. රාජා තස්ස කිරියං තෙන සමානෙත්වා තදනුච්ඡවිකං දණ්ඩං කරොති. ඉති එතං පොරාණං වජ්ජිධම්මං සමාදාය වත්තන්තානං මනුස්සා න උජ්ඣායන්ති. පරම්පරාගතෙසු අට්ටකුලෙසු ජාතා අගතිගමනවිරතා අට්ටමහල්ලකපුරිසා අට්ටකුලිකා.

«Aranceles» (suṅka) se refiere a la parte que debe entregarse a los oficiales del rey en lugares como pasos de montaña, vados de ríos o puertas de ciudades cuando se transportan mercancías. «Tributos» (bali) se refiere al impuesto que se percibe de las cosechas producidas, fijado en una sexta o séptima parte, etc. «Castigo» (daṇḍa) se refiere a la multa monetaria de diez o veinte kahāpaṇas, etc., que debe cobrarse según la gravedad del delito. «La ley de los Vajji» (vajjidhamma) se refiere a las leyes de los reyes Vajji. Ahora, para mostrar detalladamente la objeción a promulgar lo no promulgado y las desventajas y beneficios correspondientes, se dice «de ellos» (tesaṃ), etc. «Capaces de prestar servicio» (pāricariyakkhamā) significa aptas para la atención personal. Sobre «la antigua ley de los Vajji» (porāṇaṃ vajjidhammaṃ): se dice que antiguamente los reyes Vajji, cuando les traían a alguien diciendo «este es un ladrón», no decían inmediatamente «atrapadlo», sino que lo entregaban a los magistrados (vinicchayamahāmattā). Estos lo investigaban y, si resultaba no ser un ladrón, lo liberaban. Si era un ladrón, sin hacer nada por sí mismos, lo entregaban a los expertos en leyes (vohārikā); estos también lo investigaban y, si no era ladrón, lo liberaban. Si era ladrón, lo entregaban a los conocedores de los códigos (suttadharā). Estos también lo investigaban y, si no era ladrón, lo liberaban. Si era ladrón, lo entregaban a los ocho clanes (aṭṭakulikā); estos procedían de igual modo y lo entregaban al general (senāpati); el general al virrey (uparājā) y el virrey al rey. El rey lo investigaba y, si no era ladrón, lo liberaba. Pero si era ladrón, hacía leer el libro de precedentes (paveṇipaṇṇaka). Allí estaba escrito: «Para quien ha cometido tal acto, este es el castigo correspondiente». El rey, comparando su acción con lo allí escrito, aplicaba el castigo adecuado. Así, el pueblo no se quejaba de quienes vivían observando esta antigua ley de los Vajji. Los «ocho clanes» (aṭṭakulikā) eran ocho hombres ancianos nacidos en linajes que se habían sucedido por generaciones y que se abstenían de seguir caminos erróneos.

සක්කාරන්ති උපකාරං. ගරුභාවං පච්චුපට්ඨපෙත්වාති ‘‘ඉමෙ අම්හාකං ගරුනො’’ති තත්ථ ගරුභාවං පටි පටි උපට්ඨපෙත්වා. මානෙස්සන්තීති සම්මානෙස්සන්ති. තං පන සම්මානනං තෙසු නෙසං අත්තමනතාපුබ්බකන්ති ආහ ‘‘මනෙන පියායිස්සන්තී’’ති. නිපච්චකාරං පණිපාතං. දස්සෙන්තීති ගරුචිත්තභාරං දස්සෙන්ති. සන්ධානෙතුන්ති සම්බන්ධං අවිච්ඡින්නං කත්වා ඝටෙතුං.

«Homenaje» (sakkāra) significa asistencia. «Habiendo establecido una actitud de respeto» (garubhāvaṃ paccupaṭṭhapetvā) significa establecer repetidamente dicha actitud de respeto pensando: «estos son nuestros mayores». «Los honrarán» (mānessanti) significa que los tratarán con suma estima. Se dice «los querrán con el corazón» (manena piyāyissantī) para indicar que tal honra surge de su propia satisfacción interior hacia ellos. «Muestran respeto» (nipaccakāraṃ paṇipātaṃ dassenti) significa que muestran la carga de su mente respetuosa. «Para unir» (sandhānetuṃ) significa hacer la conexión ininterrumpida, para cohesionar.

පසය්හකාරස්සාති බලක්කාරස්ස. කාමං වුද්ධියා පූජනීයතාය ‘‘වුද්ධිහානියො’’ති වුත්තං, අත්ථො පන වුත්තානුක්කමෙනෙව යොජෙතබ්බො. පාළියං වා යස්මා ‘‘වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති වුත්තං, තස්මා තදනුක්කමෙන ‘‘වුද්ධිහානියො’’ති වුත්තං.

«De quien actúa por la fuerza» (pasayhakārassa) significa de quien actúa por coacción. Ciertamente, se dice «crecimiento y decadencia» (vuddhihāniyo) por la importancia del crecimiento y la venerabilidad; sin embargo, el sentido debe aplicarse siguiendo el orden mencionado. O bien, dado que en el texto pali se dice «solo cabe esperar crecimiento, no decadencia», por eso se dice «crecimiento y decadencia» en ese orden.

විපච්චිතුං අලද්ධොකාසෙ පාපකම්මෙ, තස්ස කම්මස්ස විපාකෙ වා අනවසරොව දෙවසොපසග්ගො. තස්මිං පන ලද්ධොකාසෙ සියා දෙවතොපසග්ගස්ස අවසරොති ආහ ‘‘අනුප්පන්නං…පෙ… වඩ්ඪෙන්තී’’ති. එතෙනෙව අනුප්පන්නං සුඛන්ති එත්ථාපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. බලකායස්ස දිගුණතිගුණතාදස්සනං පටිභයභාවදස්සනන්ති එවමාදිනා දෙවතානං සඞ්ගාමසීසෙ සහායතා වෙදිතබ්බා.

Cuando las acciones malas (pāpakamma) no encuentran oportunidad para madurar, o cuando no hay ocasión para el resultado de dicha acción, no se produce la aflicción de los devas (devasopasagga). Pero cuando estas encuentran oportunidad, puede haber ocasión para la aflicción de los devas; por ello dice «no surgida... y así sucesivamente... hacen aumentar». De igual modo debe entenderse el sentido en «felicidad no surgida». Se debe entender que la ayuda de las deidades en el frente de batalla se manifiesta al mostrar que la fuerza del ejército se duplica o triplica, y al mostrar estados de temor (en el enemigo), etc.

අනිච්ඡිතන්ති [Pg.161] අනිට්ඨං. ආවරණතොති නිසෙධනතො. ධම්මතො අනපෙතා ධම්මියාති ඉධ ‘‘ධම්මිකා’’ති වුත්තා. මිගසූකරාදිඝාතාය සුනඛාදීනං කඩ්ඪිත්වා වනචරණං වාජො, තත්ථ නියුත්තා, තෙ වා වාජෙන්තීති වාජිකා, මිගවධචාරිනො.

«No deseado» (anicchita) significa desfavorable. «Desde la obstrucción» (āvaraṇato) significa desde la prohibición. Lo que no se aparta del Dhamma es «dharmia» (dhammiyā); aquí se expresa como «dharmika» (dhammikā). El término «vāja» se refiere al acto de vagar por el bosque arrastrando perros y otros animales para matar ciervos, jabalíes, etc.; los que se dedican a eso, o los que los impulsan, son «vājikā», es decir, cazadores de ciervos.

සාරන්දදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Sārandadasutta ha terminado.

2. වස්සකාරසුත්තවණ්ණනා

2. Explicación del Vassakārasutta

22. දුතියෙ අභියාතුකාමොති එත්ථ අභි-සද්දො අභිභවනත්ථො ‘‘අනභිවිදිතු’’න්තිආදීසු වියාති ආහ ‘‘අභිභවනත්ථාය යාතුකාමො’’ති. වජ්ජිරාජානොති ‘‘වජ්ජෙතබ්බා ඉමෙ’’ති ආදිතො පවත්තං වචනං උපාදාය වජ්ජීති ලද්ධනාමා රාජානො, වජ්ජිරට්ඨස්ස වා රාජානො වජ්ජිරාජානො. රට්ඨස්ස පන වජ්ජිසමඤ්ඤා තන්නිවාසිරාජකුමාරවසෙන වෙදිතබ්බා. රාජිද්ධියාති රාජභාවානුගතෙන පභාවෙන. සො පන පභාවො නෙසං ගණරාජානං මිථො සාමග්ගියා ලොකෙ පාකටො. චිරට්ඨායී ච අහොසීති ‘‘සමග්ගභාවං කථෙතී’’ති වුත්තං. අනු අනු තංසමඞ්ගිනො භාවෙති වඩ්ඪෙතීති අනුභාවො, අනුභාවො එව ආනුභාවො, පතාපො. සො පන නෙසං පතාපො හත්ථිඅස්සාදිවාහනසම්පත්තියා තත්ථ ච සුභික්ඛිතභාවෙන ලොකෙ පාකටො ජාතොති ‘‘එතෙන…පෙ… කථෙතී’’ති වුත්තං. තාළච්ඡිග්ගළෙනාති කුඤ්චිකාඡිද්දෙන. අසනන්ති සරං. අතිපාතයිස්සන්තීති අතික්කාමෙන්ති. පොඞ්ඛානුපොඞ්ඛන්ති පොඞ්ඛස්ස අනුපොඞ්ඛං, පුරිමසරස්ස පොඞ්ඛපදානුගතපොඞ්ඛං ඉතරං සරං කත්වාති අත්ථො. අවිරාධිතන්ති අවිරජ්ඣිතං. උච්ඡින්දිස්සාමීති උම්මූලනවසෙන කුලසන්තතිං ඡින්දිස්සාමි. අයනං වඩ්ඪනං අයො, තප්පටිපක්ඛෙන අනයොති ආහ ‘‘අවඩ්ඪි’’න්ති. ඤාතීනං බ්‍යසනං විනාසො ඤාතිබ්‍යසනං.

22. En el segundo discurso, «deseoso de atacar» (abhiyātukāmo): aquí el término «abhi» tiene el sentido de subyugar, como en «anabhividituṃ», etc.; por eso dice «deseoso de ir para subyugar». «Reyes Vajji» (vajjirājāno): son reyes que recibieron el nombre de Vajji basándose en la expresión original «estos deben ser evitados» (vajjetabbā), o bien son los reyes del reino de Vajji. El nombre del reino como «Vajji» debe entenderse por los príncipes que residían allí. «Por el poder real» (rājiddhiyā) se refiere al esplendor que acompaña a la condición de rey. Ese esplendor de ellos, los gobernantes de la confederación (gaṇarājānaṃ), era bien conocido en el mundo debido a su mutua armonía. «Y permaneció por mucho tiempo» indica que «habla de su estado de armonía». «Anubhāva» es aquello que hace crecer y desarrolla (anu anu bhāveti) a quienes poseen esa cualidad; «ānubhāva» es lo mismo que «anubhāva», es decir, majestad o poder. Ese poder de ellos se volvió famoso en el mundo debido a la excelencia de sus vehículos (elefantes, caballos, etc.) y a la abundancia de recursos allí; por eso se dice «con esto... y así sucesivamente... habla». «Por el ojo de la cerradura» (tāḷacchiggaḷena) significa por el agujero de la llave. «Proyectarán» (atipātayissantī) significa que harán atravesar. «Flecha tras flecha» (poṅkhānupoṅkhaṃ) significa la muesca de una flecha tras la muesca de otra, habiendo hecho que la muesca de la flecha siguiente siga la posición de la muesca de la flecha anterior. «Sin fallar» (avirādhitaṃ) significa sin errar el blanco. «Extinguiré» (ucchindissāmī) significa que cortaré el linaje familiar mediante el desarraigo. «Ayo» significa progreso o crecimiento; lo opuesto a eso es «anayo» (decadencia); por eso dice «falta de crecimiento». La desgracia o destrucción de los parientes es «ñātibyasanaṃ».

ගඞ්ගායාති ගඞ්ගාසමීපෙ. පට්ටනගාමන්ති සකටපට්ටනගාමං. තත්‍රාති තස්මිං පට්ටනෙ. බලවාඝාතජාතොති උප්පන්නබලවකොධො. මෙති මය්හං. ගතෙනාති ගමනෙන. සීතං වා උණ්හං වා නත්ථි තාය වෙලාය. අභිමුඛං යුද්ධෙනාති අභිමුඛං උජුකමෙව සඞ්ගාමකරණෙන. උපලාපනං සාමං දානඤ්චාති දස්සෙතුං ‘‘අල’’න්තිආදි වුත්තං. භෙදොපි ඉධ උපායො එවාති [Pg.162] වුත්තං ‘‘අඤ්ඤත්‍ර මිථුභෙදා’’ති. යුද්ධස්ස පන අනුපායතා පගෙව පකාසිතා. ඉදන්ති ‘‘අඤ්ඤත්‍ර උපලාපනාය අඤ්ඤත්‍ර මිථුභෙදා’’ති ඉදං වචනං. කථාය නයං ලභිත්වාති ‘‘යාවකීවඤ්ච …පෙ… පරිහානී’’ති ඉමාය භගවතො කථාය උපායං ලභිත්වා. අනුකම්පායාති වජ්ජිරාජෙසු අනුග්ගහෙන.

«Del Ganges» (gaṅgāyā) significa en las cercanías del río Ganges. «Un pueblo portuario» (paṭṭanagāmaṃ) se refiere a un pueblo que sirve de puerto para carretas. «Allí» (tatrā) significa en ese puerto. «Lleno de una fuerte hostilidad» (balavāghātajāt) significa que ha surgido en él un odio poderoso. «Me» significa para mí. «Con el viaje» (gatenā) indica que en ese momento no hay frío ni calor. «Mediante una batalla frontal» (abhimukhaṃ yuddhena) significa mediante la realización de un combate directo cara a cara. Para mostrar que la persuasión es mediante la diplomacia y los regalos, se dice «suficiente» (alaṃ), etc. Aquí se dice que «la división también es un medio» (bhedopi idha upāyo evā) mediante la frase «a menos que sea mediante la discordia mutua» (aññatra mithubhedā). Sin embargo, ya se ha declarado previamente que la guerra no es un medio eficaz. «Esto» (idaṃ) se refiere a las palabras «a menos que sea por persuasión, a menos que sea por discordia mutua». «Habiendo obtenido el método a partir del discurso» (kathāya nayaṃ labhitvā) significa habiendo obtenido el medio a partir de este discurso del Bienaventurado: «Mientras... y así sucesivamente... solo cabe esperar crecimiento». «Por compasión» (anukampāyā) significa por favor o benevolencia hacia los reyes Vajji.

රාජාපි තමෙව පෙසෙත්වා සබ්බෙ…පෙ… පාපෙසීති රාජා තං අත්තනො සන්තිකං ආගතං ‘‘කිං, ආචරිය, භගවා අවචා’’ති පුච්ඡි. සො ‘‘යථා භො සමණස්ස ගොතමස්ස වචනං න සක්කා වජ්ජී කෙනචි ගහෙතුං, අපිච උපලාපනාය වා මිථුභෙදෙන වා සක්කා’’ති ආහ. තතො නං රාජා ‘‘උපලාපනාය අම්හාකං හත්ථිඅස්සාදයො නස්සිස්සන්ති, භෙදෙනෙව තෙ ගහෙස්සාමි, කිං කරොමා’’ති පුච්ඡි. තෙන හි, මහාරාජ, තුම්හෙ වජ්ජී ආරබ්භ පරිසති කථං සමුට්ඨාපෙථ, තතො අහං ‘‘කිං තෙ, මහාරාජ, තෙහි, අත්තනො සන්තකෙන කසිවණිජ්ජාදීනි කත්වා ජීවන්තු එතෙ රාජානො’’ති වත්වා පක්කමිස්සාමි. තතො තුම්හෙ ‘‘කිං නු, භො, එස බ්‍රාහ්මණො වජ්ජී ආරබ්භ පවත්තං කථං පටිබාහතී’’ති වදෙය්‍යාථ. දිවසභාගෙ චාහං තෙසං පණ්ණාකාරං පෙසෙස්සාමි, තම්පි ගාහාපෙත්වා තුම්හෙපි මම දොසං ආරොපෙත්වා බන්ධනතාළනාදීනි අකත්වාව කෙවලං ඛුරමුණ්ඩං මං කත්වා නගරා නීහරාපෙථ, අථාහං ‘‘මයා තෙ නගරෙ පාකාරො පරිඛා ච කාරිතා, අහං ථිරදුබ්බලට්ඨානඤ්ච උත්තානගම්භීරට්ඨානඤ්ච ජානාමි, න චිරස්සං දානි තං උජුං කරිස්සාමී’’ති වක්ඛාමි. තං සුත්වා තුම්හෙ ‘‘ගච්ඡතූ’’ති වදෙය්‍යාථාති. රාජා සබ්බං අකාසි.

El rey, después de haberlo enviado a él mismo, hizo que todos... etc. Cuando el rey vio que él había regresado a su presencia, le preguntó: «¿Qué dijo el Bendito, oh maestro?». Él respondió: «Según las palabras del asceta Gotama, los Vajjis no pueden ser derrotados por nadie; sin embargo, es posible mediante la persuasión o sembrando la discordia entre ellos». Entonces el rey le preguntó: «Con la persuasión perderíamos nuestros elefantes, caballos y demás. Los capturaré solo mediante la discordia. ¿Qué debemos hacer?». [Vassakāra dijo:] «Entonces, Gran Rey, iniciad una conversación sobre los Vajjis en la asamblea. Entonces yo diré: “¿Qué tenéis que ver con ellos, Gran Rey? Dejad que esos reyes vivan de sus propios asuntos, como la agricultura y el comercio”, y luego me marcharé. Entonces vos deberíais decir: “¿Por qué este brahmán interfiere en la conversación que ha surgido sobre los Vajjis?”. Durante el día les enviaré un regalo a ellos, y después de que hayáis hecho que me capturen y me acuséis de una falta, sin llegar a encadenarme o golpearme, simplemente afeitadme la cabeza y expulsadme de la ciudad. Entonces yo diré: “Yo construí la muralla y el foso en vuestra ciudad; conozco los puntos fuertes y débiles, los lugares llanos y profundos, y en poco tiempo lo arreglaré todo”. Al oír esto, vos deberíais decir: “¡Que se vaya!”. El rey hizo todo así.

ලිච්ඡවී තස්ස නික්ඛමනං සුත්වා ‘‘සඨො බ්‍රාහ්මණො, මා තස්ස ගඞ්ගං උත්තාරෙතුං අදත්ථා’’ති ආහංසු. තත්‍ර එකච්චෙහි ‘‘අම්හෙ ආරබ්භ කථිතත්තා කිර සො එවං කරොතී’’ති වුත්තෙ ‘‘තෙන හි භණෙ එතූ’’ති වදිංසු. සො ගන්ත්වා ලිච්ඡවී දිස්වා ‘‘කිමාගතත්ථා’’ති පුච්ඡිතො තං පවත්තිං ආරොචෙසි. ලිච්ඡවිනො ‘‘අප්පමත්තකෙන නාම එවං ගරුං දණ්ඩං කාතුං න යුත්ත’’න්ති වත්වා ‘‘කිං තෙ තත්‍ර ඨානන්තර’’න්ති පුච්ඡිංසු. විනිච්ඡයමහාමච්චොහමස්මීති. තදෙව තෙ ඨානන්තරං හොතූති. සො සුට්ඨුතරං විනිච්ඡයං කරොති. රාජකුමාරා තස්ස සන්තිකෙ සිප්පං උග්ගණ්හන්ති. සො පතිට්ඨිතගුණො හුත්වා එකදිවසං එකං ලිච්ඡවිං ගහෙත්වා එකමන්තං ගන්ත්වා ‘‘දාරකා [Pg.163] කසන්තී’’ති පුච්ඡි. ආම, කසන්ති. ද්වෙ ගොණෙ යොජෙත්වාති. ආම, ද්වෙ ගොණෙ යොජෙත්වාති. එත්තකං වත්වා නිවත්තො. තතො තමඤ්ඤො ‘‘කිං ආචරියො ආහා’’ති පුච්ඡිත්වා තෙන වුත්තං – අසද්දහන්තො ‘‘න මෙසො යථාභූතං කථෙතී’’ති තෙන සද්ධිං භිජ්ජි.

Los Licchavis, al oír sobre su partida, dijeron: «El brahmán es astuto, no le permitáis cruzar el Ganges». Ante esto, algunos dijeron: «Se dice que hace esto porque habló a nuestro favor», y entonces dijeron: «En ese caso, que venga». Él fue, vio a los Licchavis y, cuando le preguntaron: «¿Por qué has venido?», les relató lo ocurrido. Los Licchavis dijeron: «No es justo imponer un castigo tan severo por algo tan insignificante», y le preguntaron: «¿Cuál era tu cargo allí?». [Él respondió:] «Yo era el ministro principal de justicia». [Ellos dijeron:] «Que ese mismo sea tu cargo aquí». Él administraba justicia muy bien. Los príncipes reales aprendían artes con él. Habiendo establecido su reputación, un día llevó a un Licchavi a un lado y le preguntó: «¿Están arando los muchachos?». «Sí, están arando». «¿Con dos bueyes uncidos?». «Sí, con dos bueyes uncidos». Habiendo dicho solo esto, se retiró. Entonces, otro le preguntó: «¿Qué dijo el maestro?», y al oír lo que se había dicho, no creyó que le estuviera contando la verdad y se enemistó con él.

බ්‍රාහ්මණො අපරම්පි එකදිවසං එකං ලිච්ඡවිං එකමන්තං නෙත්වා ‘‘කෙන බ්‍යඤ්ජනෙන භුත්තොසී’’ති පුච්ඡිත්වා නිවත්තො. තම්පි අඤ්ඤො පුච්ඡිත්වා අසද්දහන්තො තථෙව භිජ්ජි. බ්‍රාහ්මණො අපරම්පි දිවසං එකං ලිච්ඡවිං එකමන්තං නෙත්වා ‘‘අතිදුග්ගතොසි කිරා’’ති පුච්ඡි. කො එවමාහාති. අසුකො නාම ලිච්ඡවීති. අපරම්පි එකමන්තං නෙත්වා ‘‘ත්වං කිර භීරුජාතිකො’’ති පුච්ඡි. කො එවමාහාති? අසුකො නාම ලිච්ඡවීති. එවං අඤ්ඤෙන අකථිතමෙව අඤ්ඤස්ස කථෙන්තො තීහි සංවච්ඡරෙහි තෙ රාජානො අඤ්ඤමඤ්ඤං භින්දිත්වා යථා ද්වෙ එකමග්ගෙන න ගච්ඡන්ති, තථා කත්වා සන්නිපාතභෙරිං චරාපෙසි. ලිච්ඡවිනො ‘‘ඉස්සරා සන්නිපතන්තු, සූරා සන්නිපතන්තූ’’ති වත්වා න සන්නිපතිංසු. බ්‍රාහ්මණො ‘‘අයං දානි කාලො, සීඝං ආගච්ඡතූ’’ති රඤ්ඤො සාසනං පෙසෙති. රාජා සුත්වාව බලභෙරිං චරාපෙත්වා නික්ඛමි. වෙසාලිකා සුත්වා ‘‘රඤ්ඤො ගඞ්ගං උත්තරිතුං න දස්සාමා’’ති භෙරිං චරාපෙසුං. තෙ සුත්වා ‘‘ගච්ඡන්තු සූරරාජානො’’තිආදීනි වත්වා න සන්නිපතිංසු. ‘‘නගරප්පවෙසනං න දස්සාම, ද්වාරානි පිදහිස්සාමා’’ති භෙරිං චරාපෙසුං. එකොපි න සන්නිපති. යථාවිවටෙහි ද්වාරෙහි පවිසිත්වා සබ්බෙ අනයබ්‍යසනං පාපෙත්වා ගතො. තං සන්ධායෙතං වුත්තං – ‘‘රාජාපි තමෙව පෙසෙත්වා සබ්බෙපි භින්දිත්වා ගන්ත්වා අනයබ්‍යසනං පාපෙසී’’ති.

Otro día, el brahmán llevó a otro Licchavi a un lado, le preguntó: «¿Con qué guarnición has comido?», y se retiró. Otro le preguntó, y al no creerle, también se enemistó con él. Otro día, el brahmán llevó a un Licchavi a un lado y le preguntó: «Se dice que eres muy pobre». «¿Quién dijo eso?». «Tal Licchavi». En otra ocasión llevó a otro a un lado y le dijo: «Se dice que eres un cobarde por naturaleza». «¿Quién dijo eso?». «Tal Licchavi». De esta manera, atribuyendo a uno lo que el otro no había dicho, en tres años dividió a esos reyes de tal modo que ni siquiera dos iban por el mismo camino. Entonces hizo sonar el tambor de asamblea. Los Licchavis dijeron: «Que se reúnan los poderosos, que se reúnan los valientes», pero no se reunieron. El brahmán envió un mensaje al rey: «Ahora es el momento, ven rápido». El rey, al oírlo, hizo sonar el tambor de guerra y partió. Los de Vesālī, al oírlo, tocaron el tambor diciendo: «No permitiremos que el rey cruce el Ganges». Ellos, al oírlo, dijeron: «¡Que vayan los reyes valientes!», y no se reunieron. Hicieron sonar el tambor diciendo: «No permitiremos la entrada a la ciudad, cerraremos las puertas». Ni uno solo se reunió. El rey entró por las puertas que estaban abiertas, los llevó a todos a la ruina y la desgracia, y se marchó. Refiriéndose a esto se dijo: «El rey, habiéndolo enviado a él mismo, después de haberlos dividido a todos, fue y los llevó a la ruina y la desgracia».

වස්සකාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Vassakāra Sutta.

2. පඨමසත්තකසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Primer Discurso sobre los Grupos de Siete.

23. තතියෙ අපරිහානාය හිතාති අපරිහානියා (දී. නි. ටී. 2.136), න පරිහායන්ති එතෙහීති වා අපරිහානියා. එවං සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො ‘‘ඉධාපි චා’’තිආදිමාහ. තත්ථ තතොතිආදි දිසාසු ආගතසාසනෙ වුත්තවචනං වුත්තකථනං. විහාරසීමා ආකුලා යස්මා[Pg.164], තස්මා උපොසථපවාරණා ඨිතා. ඔලීයමානකොති පාළිතො අත්ථතො ච විනස්සමානකො. උක්ඛිපාපෙන්තාති පගුණභාවකරණෙන අත්ථසංවණ්ණනාවසෙන ච පග්ගණ්හන්තා.

23. En el tercero, «aparihānāya hitā» significa conducente a la no decadencia (aparihāniyā); o bien, «aparihāniyā» porque a través de ellos no se decae. Explicando en detalle el significado enunciado brevemente, dijo: «Aquí también...», etc. Allí, «de allí», etc., se refiere a lo que se dijo en el mensaje venido de las diversas direcciones. Debido a que los límites del monasterio están en desorden, las ceremonias de Uposatha y Pavāraṇā están suspendidas. «Olīyamānako» significa aquel que está pereciendo tanto en el texto como en el significado. «Ukkhipāpentā» significa aquellos que los sostienen mediante la práctica del dominio y la explicación del significado.

සාවත්ථියං භික්ඛූ විය (පාරා. 565) පාචිත්තියං දෙසාපෙතබ්බොති පඤ්ඤාපෙන්තා. වජ්ජිපුත්තකා විය (චූළව. 446) දසවත්ථුදීපනෙන. තථා අකරොන්තාති නවං කතිකවත්තං වා සික්ඛාපදං වා අමද්දන්තා ධම්මවිනයතො සාසනං දීපෙන්තා ඛුද්දකම්පි ච සික්ඛාපදං අසමූහනන්තා. ආයස්මා මහාකස්සපො විය චාති ‘‘සුණාතු මෙ, ආවුසො, සඞ්ඝො, සන්තාම්හාකං සික්ඛාපදානි ගිහිගතානි. ගිහිනොපි ජානන්ති ‘ඉදං වො සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං කප්පති, ඉදං වො න කප්පතී’ති. සචෙපි හි මයං ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනිස්සාම, භවිස්සන්ති වත්තාරො ‘ධූමකාලිකං සමණෙන ගොතමෙන සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, යාවිමෙසං සත්ථා අට්ඨාසි, තාවිමෙ සික්ඛාපදෙසු සික්ඛිංසු. යතො ඉමෙසං සත්ථා පරිනිබ්බුතො, න දානිමෙ සික්ඛාපදෙසු සික්ඛන්තී’ති. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤපෙය්‍ය, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දෙය්‍ය, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තෙය්‍යා’’ති ඉමං (චූළව. 442) තන්තිං ඨපෙන්තො ආයස්මා මහාකස්සපො විය ච.

Prescribiendo que se debe hacer confesar una ofensa pācittiya, como los monjes en Sāvatthī. Como los Vajjiputtakas con la aclaración de los diez puntos. «No actuando así» significa no quebrantando una nueva regla de conducta o regla de entrenamiento, aclarando la Enseñanza de acuerdo con el Dhamma y el Vinaya, y no aboliendo ni siquiera las reglas menores de entrenamiento. Y «como el Venerable Mahākassapa», quien estableció esta tradición: «Escúcheme, amigos, la comunidad; nuestras reglas de entrenamiento son conocidas por los laicos. Incluso los laicos saben: “Esto es permitido para vosotros, ascetas seguidores del hijo de los Sakyas, esto no os es permitido”. Si nosotros aboliéramos las reglas de entrenamiento menores y secundarias, habría quienes dirían: “La regla de entrenamiento prescrita por el asceta Gotama para sus discípulos duró solo mientras hubo humo; mientras su maestro estuvo presente, ellos se entrenaron en las reglas de entrenamiento, pero desde que su maestro ha alcanzado el parinibbāna, ya no se entrenan en las reglas de entrenamiento”. Si la comunidad está preparada, la comunidad no debería prescribir lo que no ha sido prescrito, no debería abolir lo que ha sido prescrito, y debería proceder habiendo asumido las reglas de entrenamiento tal como han sido prescritas», como el Venerable Mahākassapa al establecer esta norma.

ථිරභාවප්පත්තාති සාසනෙ ථිරභාවං අනිවත්තිතභාවං උපගතා. ථෙරකාරකෙහීති ථෙරභාවසාධකෙහි සීලාදිගුණෙහි අසෙක්ඛධම්මෙහි. බහූ රත්තියොති පබ්බජිතා හුත්වා බහූ රත්තියො ජානන්ති. සීලාදිගුණෙසු පතිට්ඨාපනමෙව සාසනෙ පරිණායකතාති ආහ ‘‘තීසු සික්ඛාසු පවත්තෙන්තී’’ති. ඔවාදං න දෙන්ති අභාජනභාවතො. පවෙණිකථන්ති ආචරියපරම්පරාභතං සම්මාපටිපත්තිදීපනං ධම්මකථං. සාරභූතං ධම්මපරියායන්ති සමථවිපස්සනාමග්ගඵලසම්පාපනෙන සාසනෙ සාරභූතං බොජ්ඣඞ්ගකොසල්ලඅනුත්තරසීතිභාව- (අ. නි. 6.85) අධිචිත්තසුත්තාදිධම්මතන්තිං. ආදිකං ඔවාදන්ති ආදි-සද්දෙන ‘‘එවං තෙ ආලොකෙතබ්බං, එවං තෙ විලොකෙතබ්බං, එවං තෙ සමිඤ්ජිතබ්බං, එවං තෙ පසාරෙතබ්බං, එවං තෙ සඞ්ඝාටිපත්තචීවරං ධාරෙතබ්බ’’න්ති ඔවාදං සඞ්ගණ්හාති.

"Haber alcanzado la estabilidad" significa haber llegado a un estado de firmeza y no retroceso en la Enseñanza. "Por los hacedores de ancianos" se refiere a las cualidades que constituyen a un anciano, como la virtud y otros méritos, y a las cualidades de un adepto (asekha). "Muchas noches" indica que, habiendo renunciado, conocen muchas noches. "El liderazgo en la Enseñanza es precisamente establecer a otros en las virtudes" se refiere a "hacerlos progresar en los tres entrenamientos". No dan exhortaciones a quienes no son recipientes adecuados. "Relato de la tradición" se refiere a la charla sobre el Dhamma que aclara la práctica correcta, transmitida a través del linaje de maestros. "El discurso del Dhamma que es esencial" se refiere a la tradición del Dhamma como los suttas sobre la mente superior (adhicitta), la frescura insuperable y la destreza en los factores de iluminación, que llevan a la consecución de la calma, la visión cabal, el camino y el fruto en la Enseñanza. "Exhortación inicial": con la palabra "inicial" se incluye la exhortación: "así debes mirar hacia adelante, así debes mirar hacia atrás, así debes encoger los miembros, así debes extenderlos, así debes portar el manto exterior, el cuenco y los hábitos".

පුනබ්භවදානං පුනබ්භවො උත්තරපදලොපෙන. ඉතරෙති යෙ න පච්චයවසිකා න ආමිසචක්ඛුකා, තෙ න ගච්ඡන්ති තණ්හාය වසං.

"Dar un nuevo renacimiento" es el renacimiento mismo, con la elisión del término posterior. "Los otros" son aquellos que no están bajo el dominio de los requisitos ni tienen ojos para lo material; ellos no caen bajo el poder del deseo.

ආරඤ්ඤකෙසූති [Pg.165] අරඤ්ඤභාගෙසු අරඤ්ඤපරියාපන්නෙසු. නනු යත්ථ කත්ථචිපි තණ්හා සාවජ්ජා එවාති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘ගාමන්තසෙනාසනෙසු හී’’තිආදි. තෙන ‘‘අනුත්තරෙසු විමොක්ඛෙසු පිහං උපට්ඨාපයතො’’ති එත්ථ වුත්තපිහාදයො පිය ආරඤ්ඤකසෙනාසනෙසු සාලයතා සෙවිතබ්බපක්ඛිකා එවාති දස්සෙති.

"En los bosques" significa en regiones boscosas, pertenecientes al bosque. Ante la objeción: "¿Acaso el deseo no es censurable en cualquier lugar?", dice: "En los asentamientos de las aldeas...", etc. Con esto muestra que el anhelo, etc., mencionado en "aquel que establece anhelo por las liberaciones insuperables", es de la clase que debe cultivarse debido a la inclinación hacia los asientos y lechos en el bosque.

අත්තනාවාති සයමෙව. තෙන පරෙහි අනුස්සාහිතානං සරසෙනෙව අනාගතානං පෙසලානං භික්ඛූනං ආගමනං, ආගතානඤ්ච ඵාසුවිහාරං පච්චාසීසන්තීති දස්සෙති. ඉමිනාව නීහාරෙනාති ඉමාය පටිපත්තියා. අග්ගහිතධම්මග්ගහණන්ති අග්ගහිතස්ස පරියත්තිධම්මස්ස උග්ගහණං. ගහිතසජ්ඣායකරණන්ති උග්ගහිතස්ස සුට්ඨු අත්ථචින්තනං. චින්තරත්ථො හි අයං සජ්ඣායසද්දො. එන්තීති උපගච්ඡන්ති. නිසීදන්ති ආසනපඤ්ඤාපනාදිනා.

"Por sí mismos" significa espontáneamente. Con esto muestra que esperan la llegada de monjes virtuosos que no han sido incitados por otros sino que vienen por su propio impulso, y esperan su estancia confortable. "Por este mismo método" significa por esta práctica. "Aprender el Dhamma no aprendido" es el aprendizaje del Dhamma de estudio que no ha sido aprendido. "Realizar la recitación de lo aprendido" es la reflexión profunda sobre el significado de lo aprendido. Pues la palabra "recitación" (sajjhāya) aquí tiene el sentido de reflexión. "Vienen" significa que se acercan. "Se sientan" mediante la disposición de asientos, etc.

පඨමසත්තකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del primer sutta del grupo de siete ha terminado.

4-6. දුතියසත්තකසුත්තාදිවණ්ණනා

4-6. Explicación del segundo sutta del grupo de siete y siguientes.

24-26. චතුත්ථෙ කරොන්තොයෙවාති යථාවුත්තං තිරච්ඡානකථං කථෙන්තොයෙව. අතිරච්ඡානකථාභාවෙපි තස්ස තත්ථ තප්පරභාවදස්සනත්ථං අවධාරණවචනං. පරියන්තකාරීති සපරියන්තං කත්වා වත්තා. ‘‘පරියන්තවතිං වාචං භාසිතා’’ති (දී. නි. 1.9, 194) හි වුත්තං. අප්පභස්සොවාති පරිමිතකථොයෙව එකන්තෙන කථෙතබ්බස්සෙව කථනතො. සමාපත්තිසමාපජ්ජනං අරියො තුණ්හීභාවො. නිද්දායතියෙවාති නිද්දොක්කමනෙ අනාදීනවදස්සී නිද්දායතියෙව, ඉරියාපථපරිවත්තනාදිනා න නං විනොදෙති. එවං සංසට්ඨොවාති වුත්තනයෙන ගණසඞ්ගණිකාය සංසට්ඨො එව විහරති. දුස්සීලා පාපිච්ඡා නාමාති සයං නිස්සීලා අසන්තගුණසම්භාවනිච්ඡාය සමන්නාගතත්තා පාපා ලාමකා ඉච්ඡා එතෙසන්ති පාපිච්ඡා. පාපපුග්ගලෙහි මිත්තිකරණතො පාපමිත්තා. තෙහි සදා සහපවත්තනෙන පාපසහායා. තත්ථ නින්නතාදිනා තදධිමුත්තතාය පාපසම්පවඞ්කා. පඤ්චමාදීනි උත්තානත්ථානියෙව.

24-26. En el cuarto, "mientras lo hace" significa mientras mantiene la mencionada charla común (animal). Es una palabra de énfasis para mostrar que está absorto en ello, incluso en ausencia de dicha charla. "Quien pone límites" es quien habla habiendo establecido un límite. Pues se dice: "Hablará palabras que tienen un límite" (DN 1.9, 194). "De poco hablar" es alguien de charla limitada, porque habla exclusivamente lo que debe ser hablado. Entrar en un logro (samāpatti) es el noble silencio. "Ciertamente duerme" se refiere a quien, no viendo el peligro en caer en el sueño, simplemente duerme; no lo disipa cambiando de postura, etc. "Así asociado" significa que vive asociado con la mezcla de grupos de la manera mencionada. "De mala conducta y malos deseos" significa que ellos mismos carecen de virtud y, debido a que están dotados del deseo de ser considerados por cualidades inexistentes, sus deseos son malos y viles. "Malos amigos" por hacer amistad con personas malvadas. "Malos compañeros" por frecuentarlas siempre. En eso, son "corruptos con lo malo" por su inclinación hacia ello. El quinto y los siguientes tienen significados claros.

දුතියසත්තකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del segundo sutta del grupo de siete y siguientes ha terminado.

7-11. සඤ්ඤාසුත්තාදිවණ්ණනා

7-11. Explicación del sutta sobre las percepciones y siguientes.

27-31. සත්තමෙ [Pg.166] අනිච්චාති අනුපස්සති එතායාති අනිච්චානුපස්සනා. තථාපවත්තවිපස්සනා පන යස්මා අත්තනා සහගතසඤ්ඤාය භාවිතාය භාවිතා එව හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘අනිච්චානුපස්සනාදීහි සහගතසඤ්ඤා’’ති. ඉමා සත්ත ලොකියවිපස්සනාපි හොන්ති ‘‘අනිච්ච’’න්තිආදිනා පවත්තනතො. ‘‘එතං සන්තං එතං පණීතං යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො’’ති ආගතවසෙන පනෙත්ථ ද්වෙ ලොකුත්තරා හොන්තීති වෙදිතබ්බා. ‘‘විරාගො නිරොධො’’ති හි තත්ථ නිබ්බානං වුත්තන්ති ඉධ විරාගසඤ්ඤා, තා වුත්තසඤ්ඤා නිබ්බානාරම්මණාපි සියුං. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. අට්ඨමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

27-31. En el séptimo, "impermanentes": se contempla como impermanente a través de esto, por eso es contemplación de la impermanencia. Dado que la visión cabal (vipassanā) que ocurre de esa manera se desarrolla precisamente porque la percepción asociada con ella misma se ha desarrollado, se dice: "la percepción asociada con la contemplación de la impermanencia, etc.". Estas siete son también visiones cabales mundanas por ocurrir en términos de "impermanente", etc. Sin embargo, según lo que viene en "Esto es la paz, esto es lo sublime, es decir, el apaciguamiento de todas las formaciones", debe entenderse que aquí hay dos supramundanas. Pues, puesto que allí el Nibbana se describe como "desapego" y "cese", aquí la percepción del desapego y las percepciones mencionadas pueden tener al Nibbana como objeto. El resto aquí es fácil de entender. El octavo y los siguientes tienen significados claros.

සඤ්ඤාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del sutta sobre las percepciones y siguientes ha terminado.

වජ්ජිසත්තකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del capítulo de los siete Vajjis ha terminado.

4. දෙවතාවග්ගො

4. Capítulo de las Deidades

5. පඨමමිත්තසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del primer sutta sobre los amigos

36. චතුත්ථස්ස පඤ්චමෙ අත්තනො ගුය්හං තස්ස ආවිකරොතීති අත්තනො ගුය්හං නිග්ගුහිතුං යුත්තකථං අඤ්ඤස්ස අකථෙත්වා තස්සෙව ආචික්ඛති. තස්ස ගුය්හං අඤ්ඤෙසං නාචික්ඛතීති තෙන කථිතගුය්හං යථා අඤ්ඤෙ න ජානන්ති, එවං අනාවිකරොන්තො ඡාදෙති.

36. Del cuarto en el quinto, "le revela su propio secreto": le cuenta solo a él, sin decírselo a otros, una charla que es apropiada para mantener oculta. "No revela a otros el secreto de él": oculta el secreto contado por aquel de modo que otros no lo sepan, no revelándolo.

පඨමමිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del primer sutta sobre los amigos ha terminado.

6-11. දුතියමිත්තසුත්තාදිවණ්ණනා

6-11. Explicación del segundo sutta sobre los amigos y siguientes.

37-42. ඡට්ඨෙ පියො ච හොති මනාපො චාති කල්‍යාණමිත්තලක්ඛණං දස්සිතං. කල්‍යාණමිත්තො හි සද්ධාසම්පන්නො ච හොති සීලසම්පන්නො සුතසම්පන්නො චාගසම්පන්නො වීරියසම්පන්නො සතිසම්පන්නො සමාධිසම්පන්නො පඤ්ඤාසම්පන්නො. තත්ථ සද්ධාසම්පත්තියා සද්දහති තථාගතස්ස සම්බොධිං කම්මඤ්ච කම්මඵලඤ්ච, තෙන සම්බොධියා හෙතුභූතං සත්තෙසු හිතසුඛං න පරිච්චජති[Pg.167]. සීලසම්පත්තියා සත්තානං පියො හොති ගරු භාවනීයො චොදකො පාපගරහී වත්තා වචනක්ඛමො. සුතසම්පත්තියා සච්චපටිච්චසමුප්පාදාදිපටිසංයුත්තානං ගම්භීරානං කථානං කත්තා හොති. චාගසම්පත්තියා අප්පිච්ඡො හොති සන්තුට්ඨො පවිවිත්තො අසංසට්ඨො. වීරියසම්පත්තියා ආරද්ධවීරියො හොති අත්තහිතපරහිතපටිපත්තියං. සතිසම්පත්තියා උපට්ඨිතස්සතී හොති. සමාධිසම්පත්තියා අවික්ඛිත්තො හොති සමාහිතචිතො. පඤ්ඤාසම්පත්තියා අවිපරීතං පජානාති. සො සතියා කුසලාකුසලානං ධම්මානං ගතියො සමන්නෙසමානො පඤ්ඤාය සත්තානං හිතාහිතං යථාභූතං ජානිත්වා සමාධිනා තත්ථ එකග්ගචිත්තො හුත්වා වීරියෙන සත්තෙ අහිතෙ නිසෙධෙත්වා හිතෙ නියොජෙති. තෙන වුත්තං ‘‘පියො…පෙ… නියොජෙතී’’ති. සත්තමාදීනි උත්තානත්ථානි.

37-42. En el sexto, "es querido y apreciado": se muestran las características de un amigo admirable (kalyāṇamitta). Pues un amigo admirable está dotado de fe, virtud, aprendizaje, generosidad, energía, atención plena, concentración y sabiduría. Allí, por la perfección de la fe, tiene fe en el despertar del Tathāgata, en la acción (kamma) y en su fruto; por ello, no abandona el bienestar y la felicidad de los seres, que es la causa del despertar. Por la perfección de la virtud, es querido por los seres, respetable, venerable, alguien que exhorta, alguien que censura el mal, alguien que aconseja y alguien que es paciente ante las críticas. Por la perfección del aprendizaje, es alguien que mantiene conversaciones profundas relacionadas con las verdades, el origen dependiente, etc. Por la perfección de la generosidad, es de pocos deseos, satisfecho, retirado y no asociado. Por la perfección de la energía, posee una energía persistente en la práctica para el propio beneficio y el de los demás. Por la perfección de la atención plena, posee una atención plena establecida. Por la perfección de la concentración, es alguien que no está distraído, con una mente concentrada. Por la perfección de la sabiduría, comprende sin distorsión. Él, investigando los destinos de los estados mentales saludables y no saludables con la atención plena, conociendo con sabiduría el beneficio y el perjuicio de los seres tal como son, llegando a tener una mente unificada allí a través de la concentración, impide a los seres lo que es perjudicial y los vincula con lo que es beneficioso mediante la energía. Por eso se dice: "querido... pe... vincula". El séptimo y los siguientes son claros.

දුතියමිත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del segundo sutta sobre los amigos y siguientes ha terminado.

දෙවතාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Capítulo de las Deidades ha terminado.

5. මහායඤ්ඤවග්ගො

5. Capítulo del Gran Sacrificio

1. සත්තවිඤ්ඤාණට්ඨිතිසුත්තවණ්ණනා

1. Explicación del sutta sobre las siete estaciones de la conciencia

44. පඤ්චමස්ස පඨමෙ යස්මා නිදස්සනත්ථෙ නිපාතො (දී. නි. ටී. 2.127) තස්මා සෙය්‍යථාපි මනුස්සාති යථා මනුස්සාති වුත්තං හොති. විසෙසො හොතියෙව සතිපි බාහිරස්ස කාරණස්ස අභෙදෙ අජ්ඣත්තිකස්ස භින්නත්තා. නානත්තං කායෙ එතෙසං, නානත්තො වා කායො එතෙසන්ති නානත්තකායා. ඉමිනා නයෙන සෙසපදෙසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. නෙසන්ති මනුස්සානං. නානත්තා සඤ්ඤා එතෙසං අත්ථීති නානත්තසඤ්ඤිනො. සුඛසමුස්සයතො විනිපාතො එතෙසං අත්ථීති විනිපාතිකා සතිපි දෙවභාවෙ දිබ්බසම්පත්තියා අභාවතො. අපායෙසු වා ගතො නත්ථි නිපාතො එතෙසන්ති විනිපාතිකා. තෙනාහ ‘‘චතුඅපායවිනිමුත්තා’’ති. පියඞ්කරමාතාදීනං වියාති පියඞ්කරමාතා කිර යක්ඛිනී පච්චූසසමයෙ අනුරුද්ධත්ථෙරස්ස ධම්මං සජ්ඣායතො සුත්වා –

44. En el primer sutta del quinto [varga], puesto que la partícula [seyyathā] se emplea para ilustración (Dī. Ni. Ṭī. 2.127), se dice 'seyyathāpi manussā', lo cual significa 'así como los seres humanos'. Existe una distinción entre ellos, incluso si la causa externa no difiere, debido a la diversidad de lo interno. Aquellos que poseen cuerpos diversos o cuyo cuerpo es diverso son 'nānattakāyā' (de cuerpos diversos). Por este método, debe entenderse el significado de los términos restantes. 'Nesaṃ' se refiere a los seres humanos. 'Nānattasaññino' son aquellos que tienen percepciones diversas. 'Vinipātikā' son aquellos para quienes existe una caída o ruina respecto a un cúmulo de felicidad, pues aun poseyendo la condición de deidades, carecen de la prosperidad celestial. O bien, 'vinipātikā' son aquellos para quienes no hay caída en los estados de privación (apāyas). Por eso se dijo: 'liberados de los cuatro estados de privación'. Como en el caso de Piyaṅkaramātā y otros; se dice que Piyaṅkaramātā era una yakkhinī que, habiendo escuchado al venerable Anuruddha recitar el Dhamma al amanecer, dijo:

‘‘මා [Pg.168] සද්දමකරී පියඞ්කර, භික්ඛු ධම්මපදානි භාසති;

අපි ධම්මපදං විජානිය, පටිපජ්ජෙම හිතාය නො සියා.

«No hagas ruido, Piyaṅkara, el bhikkhu está recitando versos del Dhamma; si comprendemos el verso del Dhamma y lo practicamos, será para nuestro bienestar.

‘‘පාණෙසු ච සංයමාමසෙ, සම්පජානමුසා න භණාමසෙ;

සික්ඛෙම සුසීල්‍යමත්තනො, අපි මුච්චෙම පිසාචයොනියා’’ති. (සං. නි. 1.240) –

«Ejercitemos el autocontrol hacia los seres vivos y no digamos mentiras conscientemente; entrenémonos en nuestra propia virtud, y tal vez nos liberemos de la matriz de los pisācas».

එවං පුත්තකං සඤ්ඤාපෙත්වා තං දිවසං සොතාපත්තිඵලං පත්තා. උත්තරමාතා පන භගවතො ධම්මං සුත්වාව සොතාපන්නා ජාතා.

Habiendo persuadido así a su pequeño hijo, ese mismo día ella alcanzó el fruto de la entrada en la corriente (sotāpattiphala). Uttaramātā, por su parte, alcanzó la condición de sotāpanna inmediatamente después de escuchar el Dhamma del Bienaventurado.

බ්‍රහ්මකායෙ පඨමජ්ඣානනිබ්බත්තෙ බ්‍රහ්මසමූහෙ, බ්‍රහ්මනිකායෙ වා භවාති බ්‍රහ්මකායිකා. මහාබ්‍රහ්මුනො පරිසාය භවාති බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජා තස්ස පරිචාරකට්ඨානෙ ඨිතත්තා. මහාබ්‍රහ්මුනො පුරොහිතට්ඨානෙ ඨිතාති බ්‍රහ්මපුරොහිතා. ආයුවණ්ණාදීහි මහන්තා බ්‍රහ්මානොති මහාබ්‍රහ්මානො. සතිපි තෙසං තිවිධානම්පි පඨමෙන ඣානෙන ගන්ත්වා නිබ්බත්තභාවෙ ඣානස්ස පන පවත්තිභෙදෙන අයං විසෙසොති දස්සෙතුං ‘‘බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජා පනා’’තිආදි වුත්තං. පරිත්තෙනාති හීනෙන. සා චස්ස හීනතා ඡන්දාදීනං හීනතාය වෙදිතබ්බා. පටිලද්ධමත්තං වා හීනං. කප්පස්සාති අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පස්ස. හීනපණීතානං මජ්ඣෙ භවත්තා මජ්ඣිමං. සා චස්ස මජ්ඣිමතා ඡන්දාදීනං මජ්ඣිමතාය වෙදිතබ්බා. පටිලභිත්වා නාතිසුභාවිතං වා මජ්ඣිමං. උපඩ්ඪකප්පොති අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පස්ස උපඩ්ඪකප්පො. විප්ඵාරිකතරොති බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජෙහි පමාණතො විපුලතරො සභාවතො උළාරතරො ච හොති. සභාවෙනපි හි උළාරතමොව. තං පනෙත්ථ අප්පමාණං. තස්ස හි පරිත්තාභාදීනං පරිත්තසුභාදීනඤ්ච කායෙ සතිපි සභාවවෙමත්තෙ එකත්තවසෙනෙව වවත්ථපීයතීති ‘‘එකත්තකායා’’ත්වෙව තෙ වුච්චන්ති. පණීතෙනාති උක්කට්ඨෙන. සා චස්ස උක්කට්ඨතා ඡන්දාදීනං උක්කට්ඨතාය වෙදිතබ්බා. සුභාවිතං වා, සම්මදෙව, වසිභාවං පාපිතං පණීතං ‘‘පධානභාවං නීත’’න්ති කත්වා. ඉධාපි කප්පො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පවසෙනෙව වෙදිතබ්බො පරිපුණ්ණමහාකප්පස්ස අසම්භවතො. ඉතීති එවං වුත්තප්පකාරෙන. තෙති ‘‘බ්‍රහ්මකායිකා’’ති වුත්තා තිවිධාපි බ්‍රහ්මානො. සඤ්ඤාය එකත්තාති තිහෙතුකභාවෙන එකසභාවත්තා. න හි තස්සා සම්පයුත්තධම්මවසෙන අඤ්ඤොපි කොචි භෙදො අත්ථි. එවන්ති ඉමිනා නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො ගහිතාති දස්සෙති.

'Brahmakāyikā' son aquellos que surgen en la hueste de Brahmā nacida del primer jhāna, o que moran en la categoría de los Brahmās. 'Brahmapārisajjā' son los que pertenecen al séquito del Gran Brahmā, por estar situados en la posición de sus servidores. 'Brahmapurohitā' son los que están en la posición de capellanes o ministros del Gran Brahmā. Los que son grandes Brahmās por su longevidad, belleza y otras cualidades son 'Mahābrahmāno'. Aunque los tres tipos surgen al haber alcanzado el primer jhāna, para mostrar esta distinción según la diferencia en la práctica del jhāna, se dice: 'Brahmapārisajjā panā', etc. Con 'parittena' se refiere a lo inferior; y esa inferioridad debe entenderse por la debilidad del deseo (chanda), etc. O simplemente lo inferior que ha sido obtenido. 'Kappassa' se refiere a un eón incalculable (asaṅkhyeyyakappa). 'Majjhimaṃ' es lo medio, por estar entre lo inferior y lo superior; y esa medianía debe entenderse por la intensidad media del deseo, etc. O lo medio que, habiéndose obtenido, no está muy bien desarrollado. 'Upaḍḍhakappo' es medio eón de un eón incalculable. 'Vipphārikataro' significa que es más extenso en magnitud y más noble en su naturaleza que los Brahmapārisajjā. Ciertamente, es más noble por su propia naturaleza. Pero aquí eso no es incalculable. Pues, aunque en el grupo de los Parittābha y otros, y de los Parittasubha y otros, existe una diferencia de naturaleza, se determinan como una unidad por poseer una sola forma, por lo cual se llaman 'ekattakāyā' (de cuerpos unificados). Con 'paṇītena' se refiere a lo superior o excelente; y esa excelencia debe entenderse por la intensidad superior del deseo, etc. O bien, 'paṇīta' significa bien desarrollado, correctamente llevado a la maestría, significando 'llevado a un estado primordial'. Aquí también, 'kappa' debe entenderse solo en términos de un eón incalculable, pues es imposible que se refiera a un gran eón completo (mahākappa). 'Iti' se refiere a los tres tipos de Brahmās mencionados como 'Brahmakāyikā'. 'Saññāya ekattā' se refiere a que tienen una misma naturaleza por poseer las tres raíces (tihetuka). Pues no existe ninguna otra distinción en ellos basada en los factores asociados. 'Evaṃ' (así) indica que con esto se comprenden aquellos de cuerpos diversos y percepción unificada.

දණ්ඩඋක්කායාති [Pg.169] දණ්ඩදීපිකාය. සරති ධාවති, විස්සරති විප්පකිණ්ණා විය ධාවති. ද්වෙ කප්පාති ද්වෙ මහාකප්පා. ඉතො පරෙසුපි එසෙව නයො. ඉධාති ඉමස්මිං සුත්තෙ. උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදවසෙන ආභස්සරග්ගහණෙනෙව සබ්බෙපි තෙ පරිත්තාභාඅප්පමාණාභාපි ගහිතා.

'Daṇḍaukkāyā' significa como una antorcha. 'Sarati' es correr o fluir; 'vissarati' significa que fluye como si estuviera disperso. 'Dve kappā' son dos grandes eones. El mismo método se aplica a los casos siguientes. 'Idha' se refiere a este sutta. Mediante la mención de los Ābhassara, por ser la delimitación superior, se incluyen también todos los Parittābha y los Appamāṇābha.

සුන්දරා පභා සුභා, තාය කිණ්ණා සුභාකිණ්ණාති වත්තබ්බෙ. භා-සද්දස්ස රස්සත්තං අන්තිම-ණ-කාරස්ස හ-කාරඤ්ච කත්වා ‘‘සුභකිණ්හා’’ති වුත්තා. අට්ඨකථායං පන නිච්චලාය එකග්ඝනාය පභාය සුභොති පරියායවචනන්ති ‘‘සුභෙන ඔකිණ්ණා විකිණ්ණා’’ති අත්ථො වුත්තො. එත්ථාපි අන්තිම-ණ-කාරස්ස හ-කාරකරණං ඉච්ඡිතබ්බමෙව. න ඡිජ්ජිත්වා පභා ගච්ඡති එකග්ඝනත්තා. චතුත්ථවිඤ්ඤාණට්ඨිතිමෙව භජන්ති කායස්ස සඤ්ඤාය ච එකරූපත්තා. විපුලසන්තසුඛායුවණ්ණාදිඵලත්තා වෙහප්ඵලා. එත්ථාති විඤ්ඤාණට්ඨිතියං.

La luz hermosa es 'subhā', y aquello que está impregnado de ella debería llamarse 'subhākiṇṇā'. Pero acortando el sonido 'ā' de la palabra 'bhā' y convirtiendo la letra final 'ṇa' en 'ha', se dice 'subhakiṇhā'. En el comentario, sin embargo, se dice que 'subho' es un sinónimo de una luz constante y densa, significando 'impregnados o esparcidos con belleza'. Aquí también debe aceptarse la conversión de la 'ṇa' final en 'ha'. La luz no se interrumpe al desplazarse debido a su densidad unitaria. Estos pertenecen a la cuarta estación de la conciencia (viññāṇaṭṭhiti) debido a que su cuerpo y su percepción son de una sola forma. 'Vehapphalā' son así llamados por ser el fruto de una felicidad, longevidad y belleza vastas y pacíficas. 'Ettha' se refiere a esta estación de la conciencia.

විවට්ටපක්ඛෙ ඨිතා අපුනරාවත්තනතො. ‘‘න සබ්බකාලිකා’’ති වත්වා තමෙව අසබ්බකාලිකත්තං විභාවෙතුං ‘‘කප්පසතසහස්සම්පී’’තිආදි වුත්තං. සොළසකප්පසහස්සච්චයෙන උප්පන්නානං සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මානං පරිනිබ්බායනතො අඤ්ඤෙසඤ්ච තත්ථ අනුප්පජ්ජනතො බුද්ධසුඤ්ඤෙ ලොකෙ සුඤ්ඤං තං ඨානං හොති, තස්මා සුද්ධාවාසා න සබ්බකාලිකා. ඛන්ධාවාරට්ඨානසදිසා හොන්ති සුද්ධාවාසභූමියො. ඉමිනා සුත්තෙන සුද්ධාවාසානං සත්තාවාසභාවදීපනෙනෙව විඤ්ඤාණට්ඨිතිභාවොපි දීපිතො හොති, තස්මා සුද්ධාවාසාපි සත්තසු විඤ්ඤාණට්ඨිතීසු චතුත්ථවිඤ්ඤාණට්ඨිතිං, නවසු සත්තාවාසෙසු චතුත්ථසත්තාවාසඤ්ච භජන්ති.

Situados en el lado de la evolución porque no regresan más. Habiendo dicho 'no son perpetuos' (na sabbakālikā), para explicar esa misma falta de perpetuidad se dijo 'incluso por cien mil eones', etc. Debido a que los Brahmās de las Moradas Puras (Suddhāvāsa) que han surgido allí alcanzan el parinibbāna al transcurrir dieciséis mil eones, y ningún otro renace allí en un mundo vacío de Budas, ese lugar queda vacío; por lo tanto, las Moradas Puras no son perpetuas. Las tierras de las Moradas Puras son similares a los lugares de los campamentos militares. En este sutta, al ilustrar que las Moradas Puras son moradas de seres (sattāvāsa), también se ilustra su condición como estaciones de la conciencia; por lo tanto, las Moradas Puras también pertenecen a la cuarta estación de la conciencia entre las siete, y a la cuarta morada de seres entre las nueve.

සුඛුමත්තාති සඞ්ඛාරාවසෙසසුඛුමභාවප්පත්තත්තා. පරිබ්‍යත්තවිඤ්ඤාණකිච්චාභාවතො නෙව විඤ්ඤාණං, න සබ්බසො අවිඤ්ඤාණං හොතීති නාවිඤ්ඤාණං, තස්මා පරිප්ඵුතවිඤ්ඤාණකිච්චවන්තීසු විඤ්ඤාණට්ඨිතීසු න වුත්තං.

'Sukhumattā' significa por haber alcanzado un estado sutil donde solo queda un remanente de formaciones (saṅkhāras). Debido a la ausencia de una función de la conciencia plenamente manifiesta, no hay conciencia, ni tampoco hay una ausencia total de conciencia, por lo que se dice 'ni-no-conciencia' (nāviññāṇaṃ); por ello, no se menciona entre las estaciones de la conciencia que poseen una función de la conciencia clara.

සත්තවිඤ්ඤාණට්ඨිතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Sattaviññāṇaṭṭhiti Sutta.

2. සමාධිපරික්ඛාරසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Samādhiparikkhāra Sutta

45. දුතියෙ සමාධිපරික්ඛාරාති එත්ථ තයො පරික්ඛාරා. ‘‘රථො සීලපරික්ඛාරො, ඣානක්ඛො චක්කවීරියො’’ති (සං. නි. 5.4) හි එත්ථ අලඞ්කාරො පරික්ඛාරො [Pg.170] නාම. ‘‘සත්තහි නගරපරික්ඛාරෙහි සුපරික්ඛතං හොතී’’ති (අ. නි. 7.67) එත්ථ පරිවාරො පරික්ඛාරො නාම. ‘‘ගිලානපච්චය…පෙ… ජීවිතපරික්ඛාරා’’ති (ම. නි. 1.191-192) එත්ථ සම්භාරො පරික්ඛාරො නාම. සො ඉධ අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘මග්ගසමාධිස්ස සම්භාරා’’ති. පරිවාරපරික්ඛාරොපි වට්ටතියෙව. පරිවාරො හි සම්මාදිට්ඨාදයො මග්ගධම්මා සම්මාසමාධිස්ස සහජාතාදිපච්චයභාවෙන පරිකරණතො අභිසඞ්ඛරණතො. පරික්ඛතාති පරිවාරිතා. අයං වුච්චති අරියො සම්මාසමාධීති අයං සත්තහි රතනෙහි පරිවුතො චක්කවත්තී විය සත්තහි අඞ්ගෙහි පරිවුතො අරියො සම්මාසමාධීති වුච්චති. උපෙච්ච නිස්සීයතීති උපනිසා, සහ උපනිසායාති සඋපනිසො, සඋපනිස්සයො අත්ථො, සපරිවාරොයෙවාති වුත්තං හොති. සහකාරිකාරණභූතො හි ධම්මසමූහො ඉධ ‘‘උපනිසො’’ති අධිප්පෙතො.

45. En el segundo [punto], sobre los 'requisitos de la concentración' (samādhiparikkhārā), existen tres tipos de requisitos. En el pasaje 'El carro tiene la virtud como su equipo, el jhana como su eje y la energía como sus ruedas' (SN 5.4), 'requisito' (parikkhāra) significa ornamento o equipo. En 'Está bien provista de los siete requisitos de una ciudad' (AN 7.67), 'requisito' significa entorno o protección. En 'Apoyo para los enfermos... requisitos para la vida' (MN 1.191-192), 'requisito' significa suministros o factores (sambhāra). Este último es el sentido que se pretende aquí, por eso dice: 'los suministros para la concentración del sendero'. No obstante, el sentido de 'entorno' también es aplicable, pues los factores del sendero, como la visión correcta, son el entorno de la concentración correcta al actuar como condiciones de origen simultáneo, brindando preparación y perfeccionamiento. 'Rodeado' (parikkhatā) significa acompañado. Se dice 'noble concentración correcta' porque esta noble concentración correcta está rodeada por sus siete factores, al igual que un monarca universal está rodeado por sus siete joyas. 'Base' (upanisā) se refiere a aquello en lo que uno se apoya tras haberse acercado; 'con su base' (saupaniso) significa con su apoyo o causa, es decir, con su propio entorno. Aquí, por 'base' se entiende el conjunto de fenómenos que actúan como causas cooperantes.

සමාධිපරික්ඛාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido la descripción del Samādhiparikkhāra Sutta.

3. පඨමඅග්ගිසුත්තවණ්ණනා

3. Descripción del primer Aggisutta.

46. තතියෙ අනුඩහනට්ඨෙනාති කාමං ආහුනෙය්‍යග්ගිආදයො තයො අග්ගී බ්‍රාහ්මණෙහිපි ඉච්ඡිතා සන්ති. තෙ පන තෙහි ඉච්ඡිතමත්තාව, න සත්තානං තාදිසා අත්ථසාධකා. යෙ පන සත්තානං අත්ථසාධකා, තෙ දස්සෙතුං ‘‘ආහුනං වුච්චතී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ආනෙත්වා හුනනං පූජනං ‘‘ආහුන’’න්ති වුත්තං, තං ආහුනං අරහන්තී මාතාපිතරො. තෙනාහ භගවා – ‘‘ආහුනෙය්‍යාති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචන’’න්ති (ඉතිවු. 106). යදග්ගෙන ච තෙ පුත්තානං බහූපකාරතාය ආහුනෙය්‍යාති, තෙසු සම්මාපටිපත්ති නෙසං හිතසුඛාවහා, තදග්ගෙන තෙසු මිච්ඡාපටිපත්ති අහිතදුක්ඛාවහාති ආහ ‘‘තෙසු…පෙ… නිබ්බත්තන්තී’’ති.

46. En el tercero, 'en el sentido de arder' (anuḍahanaṭṭhena): ciertamente, los tres fuegos como el 'fuego de los dignos de ofrendas' (āhuneyyaggi), etc., son aceptados también por los brahmanes. Pero para ellos son meras aspiraciones y no benefician a los seres de tal manera. Para mostrar lo que sí es beneficioso para los seres, se dice: 'āhuna se refiere...', etc. Allí, 'āhuna' se refiere a la ofrenda o adoración que se trae para ofrecer; los padres son dignos de dicha ofrenda. Por eso el Bendito dijo: 'Monjes, āhuneyyā es un epíteto para los padres' (Iti. 106). Y puesto que ellos son de gran ayuda para sus hijos, la práctica correcta hacia ellos les trae bienestar y felicidad; de la misma manera, la práctica incorrecta hacia ellos les acarrea daño y sufrimiento, por eso se dice: 'en ellos... nacen'.

ස්වායමත්ථො (දී. නි. අට්ඨ. 3.305) මිත්තවින්දකවත්ථුනා වෙදිතබ්බො. මිත්තවින්දකො හි මාතරා, ‘‘තාත, අජ්ජ උපොසථිකො හුත්වා විහාරෙ සබ්බරත්තිං ධම්මස්සවනං සුණොහි, සහස්සං තෙ දස්සාමී’’ති වුත්තො ධනලොභෙන උපොසථං සමාදාය විහාරං ගන්ත්වා ‘‘ඉදං ඨානං අකුතොභය’’න්ති සල්ලක්ඛෙත්වා ධම්මාසනස්ස හෙට්ඨා නිපන්නො සබ්බරත්තිං නිද්දායිත්වා ඝරං [Pg.171] අගමාසි. මාතා පාතොව යාගුං පචිත්වා උපනාමෙසි. සො සහස්සං ගහෙත්වාව පිවි. අථස්ස එතදහොසි ‘‘ධනං සංහරිස්සාමී’’ති. සො නාවාය සමුද්දං පක්ඛන්දිතුකාමො අහොසි. අථ නං මාතා, ‘‘තාත, ඉමස්මිං කුලෙ චත්තාලීසකොටිධනං අත්ථි, අලං ගමනෙනා’’ති නිවාරෙති. සො තස්සා වචනං අනාදියිත්වා ගච්ඡති එව. සා පුරතො අට්ඨාසි. අථ නං කුජ්ඣිත්වා ‘‘අයං මය්හං පුරතො තිට්ඨතී’’ති පාදෙන පහරිත්වා පතිතං අන්තරං කත්වා අගමාසි.

Este significado debe entenderse a través de la historia de Mittavindaka. Mittavindaka fue instado por su madre: 'Hijo, hoy que es día de observancia (uposatha), ve al monasterio, escucha el Dhamma durante toda la noche y te daré mil monedas'. Por codicia al dinero, tomó los votos, fue al monasterio y, pensando 'este lugar es seguro', se acostó bajo el asiento del Dhamma, durmió toda la noche y regresó a casa. Al amanecer, la madre preparó gachas y se las ofreció. Él tomó las mil monedas y bebió. Entonces pensó: 'Acumularé más riqueza'. Quiso partir al mar en un barco. Su madre intentó detenerlo diciendo: 'Hijo, en esta familia hay una fortuna de cuarenta millones, no hay necesidad de ir'. Él ignoró sus palabras y se dispuso a partir. Ella se puso frente a él. Entonces él, enfurecido, pensando 'esta se interpone en mi camino', la pateó, la hizo caer y se marchó.

මාතා උට්ඨහිත්වා ‘‘මාදිසාය මාතරි එවරූපං කම්මං කත්වා ගතස්ස තෙ ගතට්ඨානෙ සුඛං භවිස්සතීති එවංසඤ්ඤී නාම ත්වං පුත්තා’’ති ආහ. තස්ස නාවං ආරුය්හ ගච්ඡතො සත්තමෙ දිවසෙ නාවා අට්ඨාසි. අථ තෙ මනුස්සා ‘‘අද්ධා එත්ථ පාපපුග්ගලො අත්ථි, සලාකං දෙථා’’ති ආහංසු. සලාකා දීයමානා තස්සෙව තික්ඛත්තුං පාපුණි. තෙ තස්ස උළුම්පං දත්වා තං සමුද්දෙ පක්ඛිපිංසු. සො එකං දීපං ගන්ත්වා විමානපෙතීහි සද්ධිං සම්පත්තිං අනුභවන්තො තාහි ‘‘පුරතො පුරතො මා අගමාසී’’ති වුච්චමානොපි තද්දිගුණං තද්දිගුණං සම්පත්තිං පස්සන්තො අනුපුබ්බෙන ඛුරචක්කධරං එකං අද්දස. තං චක්කං පදුමපුප්ඵං විය උපට්ඨාසි. සො තං ආහ, ‘‘අම්භො, ඉදං තයා පිළන්ධිතං පදුමං මය්හං දෙහී’’ති. න ඉදං, සාමි, පදුමං, ඛුරචක්කං එතන්ති. සො ‘‘වඤ්චෙසි මං ත්වං, කිං මයා පදුමං න දිට්ඨපුබ්බ’’න්ති වත්වා ‘‘ත්වං ලොහිතචන්දනං විලිම්පිත්වා පිළන්ධනං පදුමපුප්ඵං මය්හං න දාතුකාමො’’ති ආහ. සො චින්තෙසි ‘‘අයම්පි මයා කතසදිසං කම්මං කත්වා තස්ස ඵලං අනුභවිතුකාමො’’ති. අථ නං ‘‘ගණ්හ, රෙ’’ති වත්වා තස්ස මත්ථකෙ චක්කං ඛිපි. තෙන වුත්තං –

La madre se levantó y dijo: 'Hijo, tú que te vas tras haber actuado así con una madre como yo, ¿realmente piensas que serás feliz dondequiera que vayas?'. Al séptimo día de su viaje por mar, el barco se detuvo. Entonces los hombres dijeron: 'Ciertamente hay aquí una persona de mal agüero, echemos suertes'. Al echar las suertes, le tocó a él tres veces. Le dieron una balsa y lo arrojaron al mar. Llegó a una isla y, mientras disfrutaba de placeres con petas hembras en palacios, a pesar de que ellas le advertían 'no sigas más adelante', él veía placeres cada vez mayores y finalmente vio a alguien que llevaba una rueda de cuchillas (khuracakka). La rueda se le apareció como una flor de loto. Él le dijo: 'Amigo, dame ese loto que llevas puesto'. 'Señor, esto no es un loto, es una rueda de cuchillas', respondió el otro. Él replicó: 'Me estás engañando, ¿es que nunca antes he visto un loto? No quieres darme el loto porque brilla como el sándalo rojo'. El otro pensó: 'Este también debe haber cometido un acto similar al mío y desea experimentar su fruto'. Entonces le dijo: '¡Tómalo!', y lanzó la rueda sobre su cabeza. Por eso se dijo:

‘‘චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමා, අට්ඨාහි පිච සොළස;

සොළසාහි ච බාත්තිංස, අත්‍රිච්ඡං චක්කමාසදො;

ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස, චක්කං භමති මත්ථකෙ’’ති. (ජා. 1.1.104;

1.5.103);

“De cuatro pasó a ocho, de ocho a dieciséis, de dieciséis a treinta y dos; el que deseaba en exceso alcanzó la rueda. Sobre la cabeza del hombre herido por el deseo, la rueda gira”.

සොති ගෙහසාමිකො භත්තා. පුරිමනයෙනෙවාති අනුඩහනස්ස පච්චයතාය. තත්‍රිදං වත්ථු – කස්සපබුද්ධකාලෙ සොතාපන්නස්ස උපාසකස්ස භරියා අතිචාරං චරති. සො තං පච්චක්ඛතො දිස්වා ‘‘කස්මා එවං කරොසී’’ති ආහ. සා ‘‘සචාහං එවරූපං කරොමි, අයං මෙ සුනඛො විලුප්පමානො [Pg.172] ඛාදතූ’’ති වත්වා කාලකතා කණ්ණමුණ්ඩකදහෙ වෙමානිකපෙතී හුත්වා නිබ්බත්තා දිවා සම්පත්තිං අනුභවති, රත්තිං දුක්ඛං. තදා බාරාණසිරාජා මිගවං චරන්තො අරඤ්ඤං පවිසිත්වා අනුපුබ්බෙන කණ්ණමුණ්ඩකදහං සම්පත්තො තාය සද්ධිං සම්පත්තිං අනුභවති. සා තං වඤ්චෙත්වා රත්තිං දුක්ඛං අනුභවති. සො ඤත්වා ‘‘කත්ථ නු ඛො ගච්ඡතී’’ති පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො ගන්ත්වා අවිදූරෙ ඨිතො කණ්ණමුණ්ඩකදහතො නික්ඛමිත්වා තං ‘‘පටපට’’න්ති ඛාදමානං එකං සුනඛං දිස්වා අසිනා ද්විධා ඡින්දි, ද්වෙ අහෙසුං. පුන ඡින්නෙ චත්තාරො, පුන ඡින්නෙ අට්ඨ, පුන ඡින්නෙ සොළස අහෙසුං. සා ‘‘කිං කරොසි, සාමී’’ති ආහ. සො ‘‘කිං ඉද’’න්ති ආහ. සා ‘‘එවං අකත්වා ඛෙළපිණ්ඩං භූමියං නිට්ඨුභිත්වා පාදෙන ඝංසාහී’’ති ආහ. සො තථා අකාසි. සුනඛා අන්තරධායිංසු. මුට්ඨියොගො කිරායං තස්ස සුනඛන්තරධානස්ස, යදිදං ඛෙළපිණ්ඩං භූමියං නිට්ඨුභිත්වා පාදෙන ඝංසනං, තං දිවසං තස්සා කම්මං ඛීණං. රාජා විප්පටිසාරී හුත්වා ගන්තුං ආරද්ධො. සා ‘‘මය්හං, සාමි, කම්මං ඛීණං, මා අගමාසී’’ති ආහ. රාජා අස්සුත්වාව ගතො.

«Él es el esposo, el dueño de la casa» (Soti gehasāmiko bhattā). Se dice «de la manera anterior» (purimanayeneva) por ser la causa de la aflicción. Aquí está el relato: En tiempos del Buda Kassapa, la esposa de un upāsaka que era sotāpanna cometió adulterio. Él, habiéndola visto directamente, le preguntó: «¿Por qué haces esto?». Ella respondió: «Si hago tal cosa, que este perro me devore despedazándome». Tras morir, renació como una vemānikapetī (espíritu de estado variable) en el lago Kaṇṇamuṇḍaka, disfrutando de esplendor durante el día y sufriendo durante la noche. En aquel tiempo, el rey de Benarés, mientras cazaba, entró en el bosque y llegó gradualmente al lago Kaṇṇamuṇḍaka, donde disfrutó de placeres con ella. Ella, engañándolo, sufría por la noche. Él, dándose cuenta y preguntándose «¿adónde irá?», la siguió de cerca y vio a un perro que salía del lago Kaṇṇamuṇḍaka y la devoraba ruidosamente. Lo cortó en dos con su espada, pero se convirtieron en dos perros. Al cortarlos de nuevo, fueron cuatro; luego ocho, y luego dieciséis. Ella dijo: «¿Qué haces, señor?». Él preguntó: «¿Qué es esto?». Ella dijo: «En lugar de hacer eso, escupe un bolo de saliva en el suelo y frótalo con el pie». Él así lo hizo, y los perros desaparecieron. Se dice que ese acto de escupir saliva y frotarla con el pie era el remedio para la desaparición de esos perros. Ese día su karma se agotó. El rey, sintiendo remordimiento, se dispuso a marcharse. Ella le dijo: «Señor, mi karma se ha agotado, no te vayas». Pero el rey se fue sin escucharla.

දක්ඛිණාති චත්තාරො පච්චයා දීයමානා දක්ඛන්ති එතෙහි හිතසුඛානීති, තං දක්ඛිණං අරහතීති දක්ඛිණෙය්‍යො, භික්ඛුසඞ්ඝො.

«Ofrenda» (dakkhiṇā) se refiere a los cuatro requisitos que, al ser entregados, traen bienestar y felicidad; aquel que es digno de recibir tal ofrenda es el «digno de ofrendas» (dakkhiṇeyyo), es decir, la comunidad de monjes (bhikkhusaṅgho).

පඨමඅග්ගිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario del primer Agghi Sutta.

4-5. දුතියඅග්ගිසුත්තාදිවණ්ණනා

4-5. Comentario del segundo Agghi Sutta y otros.

47-48. චතුත්ථෙ යඤ්ඤවාටං සම්පාදෙත්වා මහායඤ්ඤං උද්දිස්ස සවිඤ්ඤාණකානි අවිඤ්ඤාණකානි ච යඤ්ඤූපකරණානි සජ්ජිතානීති ආහ පාළියං ‘‘මහායඤ්ඤො උපක්ඛටො’’ති. තං උපකරණං තෙසං තථාසජ්ජනන්ති ආහ ‘‘උපක්ඛටොති පච්චුපට්ඨිතො’’ති. වච්ඡතරසතානීති යුවභාවප්පත්තානි නාතිබලවවච්ඡසතානි. තෙ පන වච්ඡා එව හොන්ති, න දම්මා, බලීබද්දා වා. උරබ්භාති තරුණමෙණ්ඩකා වුච්චන්ති. උපනීතානීති ඨපනත්ථාය උපනීතානි. විහිංසට්ඨෙනාති හිංසනට්ඨෙන. උපවායතූති උපගන්ත්වා සරීරදරථං නිබ්බාපෙන්තො සණ්හසීතලා වාතො වායතු. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. පඤ්චමෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

47-48. En el cuarto discurso, se dice en el canon «se preparó un gran sacrificio» (mahāyañño upakkhaṭo) para indicar que, tras preparar el recinto del sacrificio, se alistaron los implementos del sacrificio, tanto los que poseen conciencia como los que no. «Preparado» (upakkhaṭo) significa dispuesto o listo. «Cientos de terneros jóvenes» (vacchatarasatānī) se refiere a cientos de terneros que han alcanzado la juventud pero que aún no son muy fuertes; son simplemente terneros, no bueyes jóvenes ni bueyes de carga. Se llama «corderos» (urabbhā) a los carneros jóvenes. «Llevados» (upanītānī) significa traídos para ser colocados allí. «En el sentido de violencia» (vihiṃsaṭṭhena) significa con el propósito de dañar. «Que sople» (upavāyatū) se refiere a que sople un viento suave y fresco que calme el ardor del cuerpo al acercarse. El resto es fácil de entender. En el quinto no hay nada que comentar.

දුතියඅග්ගිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario del segundo Agghi Sutta y otros.

6. දුතියසඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario del segundo Saññā Sutta.

49. ඡට්ඨෙ [Pg.173] න්හාරුවිලෙඛනන්ති චම්මං ලිඛන්තානං චම්මං ලිඛිත්වා ඡඩ්ඩිතකසටං. ‘‘එසොහමස්මී’’තිආදිනා අහංකරණං අහඞ්කාරො. ‘‘එතං මමා’’ති මමංකරණං මමඞ්කාරො. තෙනාහ ‘‘අහඞ්කාරදිට්ඨිතො’’තිආදි. තිස්සො විධාති සෙය්‍යසදිසහීනවසෙන තයො මානා. ‘‘එකවිධෙන රූපසඞ්ගහො’’තිආදීසු (ධ. ස. 584) කොට්ඨාසො ‘‘විධා’’ති වුත්තො. ‘‘කථංවිධං සීලවන්තං වදන්ති, කථංවිධං පඤ්ඤවන්තං වදන්තී’’තිආදීසු (සං. නි. 1.95) පකාරො. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, විධා. කතමා තිස්සො? සෙය්‍යොහමස්මීති විධා’’ති (විභ. 920) එත්ථ මානො ‘‘විධා’’ති වුත්තො. ඉධාපි මානොව අධිප්පෙතො. මානො හි විදහනතො හීනාදිවසෙන තිවිධා. තෙනාකාරෙන දහනතො උපදහනතො ‘‘විධා’’ති වුච්චති.

49. En el sexto discurso, «raspadura de tendones» (nhāruvilekhanaṃ) se refiere a los residuos que se desechan al raspar el cuero. El «hacer-yo» (ahaṅkāro) es la actividad de pensar «yo soy esto», etc. El «hacer-mío» (mamaṅkāro) es el pensamiento «esto es mío». Por ello se dice «desde la visión del hacer-yo» (ahaṅkāradiṭṭhito), etc. Los «tres modos» (tisso vidhā) son los tres tipos de orgullo o presunción: superior, igual e inferior. En pasajes como «la clasificación de la forma en un solo modo» (ekavidhena rūpasaṅgaho), el término «modo» (vidhā) significa categoría o parte. En frases como «¿de qué modo dicen que es virtuoso?», significa tipo o clase. En «Monjes, hay estos tres modos. ¿Cuáles tres? El modo 'soy superior'...», se refiere al orgullo (māna) como un «modo». Aquí también se refiere al orgullo. Pues el orgullo, debido a su clasificación en términos de inferioridad, etc., es triple. Se llama «vidhā» porque se establece o se impone de esa manera.

දුතියසඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario del segundo Saññā Sutta.

7-8. මෙථුනසුත්තාදිවණ්ණනා

7-8. Comentario del Methuna Sutta y otros.

50-51. සත්තමෙ ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ. එකච්චොති එකො. සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වාති පබ්බජ්ජාමත්තෙන සමණො වා, ජාතිමත්තෙන බ්‍රාහ්මණො වා. ද්වයංද්වයසමාපත්තින්ති ද්වීහි ද්වීහි සමාපජ්ජිතබ්බං, මෙථුනන්ති අත්ථො. න හෙව ඛො සමාපජ්ජතීති සම්බන්ධො. උච්ඡාදනං උබ්බට්ටනං. සම්බාහනං පරිමද්දනං. සාදියතීති අධිවාසෙති. තදස්සාදෙතීති උච්ඡාදනාදිං අභිරමති. නිකාමෙතීති ඉච්ඡති. විත්තින්ති තුට්ඨිං. ඉදම්පි ඛොති එත්ථ ඉදන්ති යථාවුත්තං සාදියනාදිං ඛණ්ඩාදිභාවවසෙන එකං කත්වා වුත්තං. පි-සද්දො වක්ඛමානං උපාදාය සමුච්චයත්ථො, ඛො-සද්දො අවධාරණත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – යදෙතං බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤස්ස අසතිපි ද්වයංද්වයසමාපත්තියං මාතුගාමස්ස උච්ඡාදනනහාපනසම්බාහනසාදියනාදි. ඉදම්පි එකංසෙන තස්ස බ්‍රහ්මචරියස්ස ඛණ්ඩාදිභාවාපාදනතො ඛණ්ඩම්පි ඡිද්දම්පි සබලම්පි කම්මාසම්පීති. එවං පන ඛණ්ඩාදිභාවාපත්තියා සො අපරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, න පරිසුද්ධං, සංයුත්තො මෙථුනසංයොගෙන, න [Pg.174] විසංයුත්තො. තතො චස්ස න ජාතිආදීහි පරිමුත්තීති දස්සෙන්තො ‘‘අයං වුච්චතී’’තිආදිමාහ.

50-51. En el séptimo discurso, «aquí» (idha) significa en este mundo. «Alguien» (ekacco) se refiere a una persona. «Un asceta o un brahmán» (samaṇo vā brāhmaṇo vā) se refiere a alguien que es asceta solo por su ordenación o brahmán solo por su nacimiento. «La unión de los dos» (dvayaṃdvayasamāpattiṃ) se refiere a la cópula sexual que deben realizar dos personas. La conexión es «ciertamente no llega a la unión». «Unción» (ucchādanaṃ) es aplicar ungüentos. «Masaje» (sambāhanaṃ) es presionar y frotar. «Lo consiente» (sādiyatī) significa que lo acepta o lo permite. «Lo disfruta» (tadassādetī) significa que se deleita en la unción y demás. «Lo desea» (nikāmetī) significa que lo anhela. «Satisfacción» (vittiṃ) es placer o alegría. En «esto también» (idampi kho), la palabra «esto» (idaṃ) se refiere colectivamente a las acciones mencionadas como consentir, etc., considerándolas como causas de que el celibato sea fragmentado. La palabra «también» (pi) tiene un sentido de adición con respecto a lo que se dirá, y «ciertamente» (kho) tiene un sentido de énfasis. Lo que se quiere decir es esto: aunque no haya una unión sexual de pareja, el hecho de que alguien que profesa ser célibe consienta que una mujer le unja, bañe o masajee, es sin duda una forma de que ese celibato sea fragmentado, perforado, manchado y moteado. Debido a esta condición de fragmentación, esa persona lleva una vida santa impura, no pura; está unida por el vínculo sexual, no desvinculada. Mostrando que por ello no se libera del nacimiento y demás, se dice «este es llamado», etc.

සඤ්ජග්ඝතීති කිලෙසවසෙන මහාහසිතං හසති. සංකීළතීති කායසංසග්ගවසෙන කීළති. සංකෙලායතීති සබ්බසො මාතුගාමං කෙලායන්තො විහරති. චක්ඛුනාති අත්තනො චක්ඛුනා. චක්ඛුන්ති මාතුගාමස්ස චක්ඛුං. උපනිජ්ඣායතීති උපෙච්ච නිජ්ඣායති ඔලොකෙති. තිරොකුට්ටන්ති කුට්ටස්ස පරතො. තථා තිරොපාකාරං, ‘‘මත්තිකාමයා භිත්ති කුට්ටං, ඉට්ඨකාමයා පාකාරො’’ති වදන්ති. යා කාචි වා භිත්ති පොරිසකා දියඩ්ඪරතනප්පමාණා කුට්ටං, තතො අධිකො පාකාරො. අස්සාති බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤස්ස. පුබ්බෙති වතසමාදානතො පුබ්බෙ. කාමගුණෙහීති කාමකොට්ඨාසෙහි. සමප්පිතන්ති සුට්ඨු අප්පිතං සහිතං. සමඞ්ගිභූතන්ති සමන්නාගතං. පරිචාරයමානන්ති කීළන්තං, උපට්ඨහියමානං වා. පණිධායාති පත්ථෙත්වා. සීලෙනාතිආදීසු යමනියමාදිසමාදානවසෙන සීලං, අවීතික්කමවසෙන වතං. උභයම්පි වා සීලං, දුක්කරචරියවසෙන පවත්තිතං වතං. තංතංඅකිච්චසම්මතතො වා නිවත්තිලක්ඛණං සීලං, තංතංසමාදානවතො වෙසභොජනකිච්චකරණාදිවිසෙසප්පටිපත්ති වතං. සබ්බථාපි දුක්කරචරියා තපො. මෙථුනා විරති බ්‍රහ්මචරියන්ති එවම්පෙත්ථ පාළිවණ්ණනා වෙදිතබ්බා. අට්ඨමං උත්තානමෙව.

'Ríe' significa que ríe una gran risa debido al poder de las impurezas (kilesa). 'Juega' significa que juega mediante el contacto físico. 'Se deleita' significa que vive deleitándose plenamente con las mujeres. 'Con el ojo' significa con su propio ojo. 'Al ojo' significa al ojo de la mujer. 'Mira fijamente' significa que se acerca y observa atentamente. 'Tras el muro' significa al otro lado de la pared. De igual modo 'tras la cerca', se dice: 'un muro hecho de arcilla es un kuṭṭa, una cerca hecha de ladrillos es un pākāra'. O bien, cualquier muro de la altura de un hombre y medio codo es un kuṭṭa, y si es más alto que eso es un pākāra. 'Para él' se refiere a quien ha hecho la promesa de celibato. 'Anteriormente' significa antes de asumir los votos. 'Con los hilos de los placeres sensuales' se refiere a las partes de la sensualidad. 'Dotado' significa bien provisto o unido. 'Poseído' significa equipado con ello. 'Divertirse' significa jugar o ser atendido. 'Habiendo aspirado' significa habiendo deseado. En 'por la virtud', etc., virtud (sīla) se refiere a la observancia de las reglas y restricciones, y voto (vata) se refiere a la no transgresión. O ambos son virtud, y el voto es lo que se lleva a cabo mediante prácticas difíciles. O bien, la virtud tiene la característica de abstenerse de lo que se considera impropio, mientras que el voto es la práctica especial de realizar tareas como comer en momentos específicos para quien ha asumido tales compromisos. En cualquier caso, la austeridad (tapo) es una práctica difícil. 'El celibato es la abstención del acto sexual', así debe entenderse aquí la explicación del texto. El octavo sutta es evidente por sí mismo.

මෙථුනසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Methuna Sutta y otros.

9. දානමහප්ඵලසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario del Dānamahapphala Sutta.

52. නවමෙ ‘‘සාහු දාන’’න්ති දානං දෙතීති ‘‘දානං නාම සාධු සුන්දර’’න්ති දානං දෙතීති අත්ථො. දානඤ්හි දත්වා තං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස පාමොජ්ජපීතිසොමනස්සාදයො උප්පජ්ජන්ති, ලොභදොසඉස්සාමච්ඡෙරාදයො විදූරීභවන්ති. ඉදානි දානං අනුකූලධම්මපරිබ්‍රූහනෙන පච්චනීකධම්මවිදූරීකරණෙන ච භාවනාචිත්තස්ස උපසොභනාය ච පරික්ඛාරාය ච හොතීති ‘‘අලඞ්කාරභූතඤ්චෙව පරිවාරභූතඤ්ච දෙතී’’ති වුත්තං. ඣානානාගාමී නාම හොති ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා [Pg.175] බ්‍රහ්මලොකූපපන්නානං අරියානං හෙට්ඨා අනුප්පජ්ජනතො. ඉමං පෙච්ච පරිභුඤ්ජිස්සාමීති සාපෙක්ඛස්ස දානං පරලොකඵලාසාය සාතිසයාය ච පුබ්බාචාරවසෙන උප්පජ්ජමානාය අනුභවත්තා තණ්හුත්තරං නාම හොතීති ආහ ‘‘පඨමං තණ්හුත්තරියදාන’’න්ති. දානං නාම බුද්ධාදීහි පසත්ථන්ති ගරුං චිත්තීකාරං උපට්ඨපෙත්වා දාතබ්බත්තා ‘‘දුතියං චිත්තීකාරදාන’’න්ති වුත්තං. පුබ්බකෙහි පිතුපිතාමහෙහි දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං ජහාපෙතුං නාම නානුච්ඡවිකන්ති අත්තභාවසභාගවසෙන හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨපෙත්වා දාතබ්බතො ‘‘තතියං හිරොත්තප්පදාන’’න්ති වුත්තං. ‘‘අහං පචාමි, න ඉමෙ පචන්ති, නාරහාමි පචන්තො අපචන්තානං දානං අදාතු’’න්ති එවංසඤ්ඤී හුත්වා දෙන්තො නිරවසෙසං කත්වා දෙතීති ආහ ‘‘චතුත්ථං නිරවසෙසදාන’’න්ති. ‘‘යථා තෙසං පුබ්බකානං ඉසීනං තානි මහායඤ්ඤකානි අහෙසුං, එවං මෙ අයං දානපරිභොගො භවිස්සතී’’ති එවංසඤ්ඤිනො දානං දක්ඛිණං අරහෙසු දාතබ්බතො ‘‘පඤ්චමං දක්ඛිණෙය්‍යදාන’’න්ති වුත්තං. ‘‘ඉමං මෙ දානං දදතො චිත්තං පසීදතී’’තිආදිනා පීතිසොමනස්සං උප්පාදෙත්වා දෙන්තස්ස දානං සොමනස්සබාහුල්ලප්පත්තියා සොමනස්සුපචාරං නාම හොතීති ආහ ‘‘ඡට්ඨං සොමනස්සුපවිචාරදාන’’න්ති වුත්තං.

52. En el noveno, 'la generosidad es buena' significa que da limosna pensando 'la generosidad es verdaderamente noble y excelente'. Pues, al dar limosna y reflexionar sobre ella, surgen el regocijo, la alegría y la felicidad, mientras que la codicia, el odio, la envidia y la tacañería se alejan. Ahora, dado que la generosidad sirve para el embellecimiento y el equipamiento de la mente en meditación, mediante el fomento de cualidades favorables y el alejamiento de cualidades opuestas, se dice: 'da como un ornamento y un séquito para la mente'. Se le llama 'no-retornante por jhana' porque, tras haber producido el jhana y haber renacido en el mundo de Brahma, no surge de nuevo en los reinos inferiores como un noble (ariya). Para quien da con apego pensando 'disfrutaré de esto después de morir', debido a que nace a través de la conducta previa con un deseo excesivo por los frutos del más allá, se dice que es una 'primera clase de generosidad dominada por el deseo'. Puesto que la generosidad debe darse tras establecer un gran respeto y aprecio, siendo alabada por los Budas y otros, se llama 'segunda clase de generosidad con respeto'. Debido a que se da tras establecer el sentido de la vergüenza y el temor moral (hiri-ottappa) de acuerdo con la propia naturaleza, pensando que no es apropiado abandonar lo que fue dado y hecho anteriormente por los antepasados, padres y abuelos, se llama 'tercera clase de generosidad por vergüenza y temor moral'. Dando con la percepción: 'Yo cocino, ellos no cocinan; no es apropiado que yo, que cocino, no dé a los que no cocinan', da entregándolo todo sin dejar nada; por eso dice: 'cuarta clase de generosidad sin remanente'. Debido a que la generosidad debe ser dada a quienes son dignos de ofrendas con la percepción: 'Tal como fueron aquellos grandes sacrificios de los antiguos sabios, así será para mí este disfrute de la generosidad', se llama 'quinta clase de generosidad a los dignos de ofrendas'. Para quien da produciendo alegría y felicidad mediante el pensamiento 'al dar este regalo mi mente se purifica', el acto de dar se convierte en un medio para la felicidad debido a la abundancia de dicha alcanzada; por eso se dice: 'sexta clase de generosidad acompañada de felicidad'.

දානමහප්ඵලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Dānamahapphala Sutta.

10. නන්දමාතාසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario del Nandamātā Sutta.

53. දසමෙ ‘‘වුත්ථවස්සො පවාරෙත්වා…පෙ… නික්ඛමී’’ති අඞ්ගුත්තරභාණකානං මතෙනෙතං වුත්තං. මජ්ඣිමභාණකා පන වදන්ති ‘‘භගවා උපකට්ඨාය වස්සූපනායිකාය ජෙතවනතො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො චාරිකං නික්ඛමි. තෙනෙව ච අකාලෙ නික්ඛන්තත්තා කොසලරාජාදයො වාරෙතුං ආරභිංසු. පවාරෙත්වා හි චරණං බුද්ධාචිණ්ණ’’න්ති. පුණ්ණාය සම්මාපටිපත්තිං පච්චාසීසන්තො භගවා ‘‘මම නිවත්තනපච්චයා ත්වං කිං කරිස්සසී’’ති ආහ. පුණ්ණාපි…පෙ… පබ්බජීති එත්ථ සෙට්ඨි ‘‘පුණ්ණාය භගවා නිවත්තිතො’’ති සුත්වා තං භුජිස්සං කත්වා ධීතුට්ඨානෙ ඨපෙසි. සා පබ්බජ්ජං යාචිත්වා පබ්බජි, පබ්බජිත්වා විපස්සනං ආරභි. අථස්සා සත්ථා ආරද්ධවිපස්සකභාවං ඤත්වා ඉමං ඔභාසගාථං විස්සජ්ජෙසි –

53. En el décimo, 'habiendo pasado el retiro de lluvias y celebrado la pavāraṇā... partió', esto se dice según la opinión de los recitadores del Anguttara. Sin embargo, los recitadores del Majjhima dicen: 'El Bienaventurado partió de Jetavana en una caminata rodeado por la comunidad de monjes antes de que comenzara el retiro de lluvias. Debido a que partió en un momento inoportuno, el rey de Kosala y otros trataron de impedirlo. Pues la costumbre de los Budas es viajar después de celebrar la pavāraṇā'. El Bienaventurado, esperando la práctica correcta de Puṇṇā, dijo: '¿Qué harás tú debido a mi partida?'. Puṇṇā también... se ordenó. Aquí, el banquero, al oír que 'el Bienaventurado ha sido detenido por Puṇṇā', la liberó y la puso en la posición de hija. Ella pidió la ordenación y se ordenó; tras ordenarse, comenzó la visión cabal. Entonces el Maestro, sabiendo que ella había emprendido la visión cabal, emitió este verso de luz:

‘‘පුණ්ණෙ [Pg.176] පූරස්සු සද්ධම්මං, චන්දො පන්නරසො යථා;

පරිපුණ්ණාය පඤ්ඤාය, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සසී’’ති. (ථෙරීගා. 3);

'Puṇṇā, llénate del Verdadero Dhamma, como la luna en su decimoquinto día; con la sabiduría completa, pondrás fin al sufrimiento'. (Therīgāthā 3).

සා ගාථාපරියොසානෙ අරහත්තං පත්වා අභිඤ්ඤාතා සාවිකා අහොසි. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

Al final del verso, ella alcanzó el estado de arahant y se convirtió en una discípula renombrada. El resto de este pasaje es fácil de entender.

නන්දමාතාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Nandamātā Sutta.

මහායඤ්ඤවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Mahāyañña Vagga.

පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

Concluye el primer grupo de cincuenta suttas.

6. අබ්‍යාකතවග්ගො

6. El Capítulo sobre lo Indeterminado (Abyākata Vagga).

1-2. අබ්‍යාකතසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. Comentario del Abyākata Sutta y otros.

54-55. ඡට්ඨවග්ගස්ස පඨමං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. දුතියෙ අතීතෙ අත්තභාවෙ නිබ්බත්තකං කම්මන්ති ‘‘පුරිමකම්මභවස්මිං මොහො අවිජ්ජා, ආයූහනා සඞ්ඛාරා, නිකන්ති තණ්හා, උපගමනං උපාදානං, චෙතනා භවො’’ති එවමාගතං සපරික්ඛාරං පඤ්චවිධං කම්මවට්ටමාහ. එතරහි මෙ අත්තභාවො න සියාති විඤ්ඤාණනාමරූපසළායතනඵස්සවෙදනාසහිතං පච්චුප්පන්නං පඤ්චවිධං විපාකවට්ටමාහ. යං අත්ථිකන්ති යං පරමත්ථතො විජ්ජමානකං. තෙනාහ ‘‘භූත’’න්ති. තඤ්හි පච්චයනිබ්බත්තතාය ‘‘භූත’’න්ති වුච්චති. තං පජහාමීති තප්පටිබද්ධච්ඡන්දරාගප්පහානෙන තතො එව ආයතිං අනුප්පත්තිධම්මතාපාදනවසෙන පජහාමි පරිච්චජාමි. හරිතන්තන්ති (ම. නි. අට්ඨ. 1.303) හරිතමෙව. අන්ත-සද්දෙන පදවඩ්ඪනං කතං යථා ‘‘වනන්තං සුත්තන්ත’’න්ති, අල්ලතිණාදීනි ආගම්ම නිබ්බායතීති අත්ථො. පථන්තන්ති මහාමග්ගං. සෙලන්තන්ති පබ්බතං. උදකන්තන්ති උදකං. රමණීයං වා භූමිභාගන්ති තිණගුම්බාදිරහිතං විවිත්තං අබ්භොකාසභූමිභාගං. අනාහාරාති අපච්චයා නිරුපාදානා. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

54-55. El primero del sexto vagga es fácil de entender. En el segundo, sobre el karma que produce el renacimiento en una existencia pasada, se describe el ciclo del karma (kammavaṭṭa) de cinco tipos con sus accesorios de la siguiente manera: 'en el proceso de existencia del karma anterior, la confusión es la ignorancia, el esfuerzo son las formaciones (saṅkhārā), el deseo es la sed (taṇhā), la aproximación es el apego (upādāna) y la voluntad es el devenir (bhava)'. Con las palabras 'que mi existencia presente no sea', describe el ciclo de resultados (vipākavaṭṭa) presente de cinco tipos, que comprende la conciencia, el nombre y la forma, las seis bases de los sentidos, el contacto y la sensación. 'Lo que es real' (atthika) se refiere a lo que existe en sentido último (paramatthato). Por eso dice: 'lo que ha llegado a ser' (bhūta). Pues debido a que ha surgido por condiciones, se le llama 'bhūta'. 'Lo abandono' significa que lo abandono y renuncio mediante el abandono del deseo y el apego vinculados a ello, logrando así que no vuelva a surgir en el futuro. 'Haritanta' significa simplemente verde. La palabra 'anta' se añade para completar el término, como en 'vananta' (el linde del bosque) o 'suttanta' (el final del discurso); el significado es que se extingue al llegar a la hierba verde, etc. 'Pathanta' significa el gran camino. 'Selanta' significa la montaña. 'Udakanta' significa el agua. O bien, 'una región encantadora', refiriéndose a un lugar abierto y solitario libre de matorrales de hierba. 'Sin alimento' (anāhārā) significa sin condiciones, sin apego. El resto es claro por sí mismo.

අබ්‍යාකතසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario que comienza con el Abyākata Sutta.

3. තිස්සබ්‍රහ්මාසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Tissabrahmā Sutta

56. තතියෙ [Pg.177] විවිත්තානි තාදිසානි පන පරියන්තානි අතිදූරානි හොන්තීති ආහ ‘‘අන්තිමපරියන්තිමානී’’ති. අන්තෙ භවානි අන්තිමානි, අන්තිමානියෙව පරියන්තිමානි. උභයෙනපි අතිදූරතං දස්සෙති. සමන්නාහාරෙ ඨපයමානොති ඉන්ද්‍රියං සමාකාරෙන වත්තෙන්තො ඉන්ද්‍රියසමතං පටිපාදෙන්තො නාම හොති. විපස්සනාචිත්තසම්පයුත්තො සමාධි, සතිපි සඞ්ඛාරනිමිත්තාවිරහෙ නිච්චනිමිත්තාදිවිරහතො ‘‘අනිමිත්තො’’ති වුච්චතීති ආහ ‘‘අනිමිත්තන්ති බලවවිපස්සනාසමාධි’’න්ති.

56. En el tercero, respecto a que tales lugares aislados son remotos y distantes, dice 'antimapariyantimānī'. 'Antimāni' significa los que están en el extremo; 'antimāni' son los mismos límites (pariyantimāni). Ambos términos muestran una gran distancia. 'Estableciéndose en el equilibrio' significa que al ejercer las facultades de manera uniforme, se logra la igualdad de las facultades. El samādhi asociado con la mente de visión cabal (vipassanā), aunque carezca de los signos de las formaciones (saṅkhāranimitta) debido a la ausencia de los signos de permanencia, etc., se llama 'sin signo' (animitto). Por eso dice: 'animitta se refiere al samādhi de una visión cabal poderosa'.

තිස්සබ්‍රහ්මාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario al Tissabrahmā Sutta.

4-7. සීහසෙනාපතිසුත්තාදිවණ්ණනා

4-7. Comentario que comienza con el Sīhasenāpati Sutta

57-60. චතුත්ථෙ කුච්ඡිතො අරියො කදරියො. ථද්ධමච්ඡරියසදිසං හි කුච්ඡිතං සබ්බනිහීනං නත්ථි සබ්බකුසලානං ආදිභූතස්ස නිසෙධනතො. සෙසමෙත්ථ පඤ්චමාදීනි ච උත්තානත්ථානෙව.

57-60. En el cuarto, un noble despreciable (kucchito ariyo) es un miserable (kadariyo). Pues lo despreciable es como la avaricia obstinada; no hay nada más ínfimo, ya que impide el origen de todas las acciones meritorias. El resto de este y del quinto en adelante tienen un significado evidente.

සීහසෙනාපතිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario que comienza con el Sīhasenāpati Sutta.

8. පචලායමානසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Pacalāyamāna Sutta

61. අට්ඨමෙ ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරෙය්‍යාසීති දිවා වා රත්තිං වා සූරියපජ්ජොතචන්දමණිආදීනං ආලොකං ‘‘ආලොකො’’ති මනසි කරෙය්‍යාසි. ඉදං වුත්තං හොති – සූරියචන්දාලොකාදිං දිවා රත්තිඤ්ච උපලද්ධං යථාලද්ධවසෙනෙව මනසි කරෙය්‍යාසි, චිත්තෙ ඨපෙය්‍යාසි. යථා තෙ සුභාවිතාලොකකසිණස්ස විය කසිණාලොකො යදිච්ඡකං යාවදිච්ඡකඤ්ච සො ආලොකො රත්තියං උපතිට්ඨති, යෙන තත්ථ දිවාසඤ්ඤං ඨපෙය්‍යාසි, දිවා විය විගතථිනමිද්ධොව භවෙය්‍යාසීති. තෙනාහ ‘‘යථා දිවා තථා රත්ති’’න්ති. ඉති විවටෙන චෙතසාති එවං අපිහිතෙන චිත්තෙන ථිනමිද්ධපිධානෙන අපිහිතත්තා. අපරියොනද්ධෙනාති සමන්තතො අනොනද්ධෙන අසඤ්ඡාදිතෙන. සහොභාසන්ති සඤාණොභාසං. ථිනමිද්ධවිනොදනආලොකොපි වා හොතු කසිණාලොකොපි [Pg.178] වා පරිකම්මාලොකොපි වා, උපක්කිලෙසාලොකො විය සබ්බොයං ආලොකො ඤාණසමුට්ඨානොවාති. යෙසං අකරණෙ පුග්ගලො මහාජානියො හොති, තානි අවස්සං කාතබ්බානි. යානි අකාතුම්පි වට්ටන්ති, සති සමවායෙ කාතබ්බතො තානි කරණීයානීති ආහ ‘‘ඉතරානි කරණීයානී’’ති. අථ වා කත්තබ්බානි කම්මානි කරණං අරහන්තීති කරණීයානි. ඉතරානි කිච්චානීතිපි වදන්ති.

61. En el octavo, 'deberías prestar atención a la percepción de la luz' significa que, ya sea de día o de noche, deberías considerar mentalmente como 'luz' la luz del sol, las lámparas, la luna, las joyas, etc. Esto significa: deberías prestar atención a la luz del sol y de la luna percibida de día y de noche tal como se ha obtenido, y fijarla en la mente. Así como la luz de un objeto de meditación de luz (ālokakasiṇa) bien cultivado permanece a voluntad tanto tiempo como se desee, de la misma manera esa luz permanece durante la noche, de modo que allí se establezca la percepción del día, y uno esté libre de pereza y somnolencia (thīnamiddha) como si fuera de día. Por eso dice: 'tal como de día, así de noche'. 'Con la mente abierta' (vivaṭena cetasā) significa con la mente no obstruida, por no estar cubierta por el velo de la pereza y la somnolencia. 'Sin obstrucciones' (apariyonaddhena) significa no envuelta o cubierta por todos lados. 'Con resplandor' (sahobhāsaṃ) significa con el resplandor del conocimiento. Ya sea la luz que disipa la pereza y la somnolencia, o la luz de un kasiṇa, o la luz de la práctica preliminar, toda esta luz surge del conocimiento, al igual que la luz de las imperfecciones (upakkilesāloko). Aquellas cosas cuya omisión causa un gran perjuicio a una persona deben hacerse sin falta. Las otras, que es apropiado hacer incluso si no se omiten, se denominan 'cosas que deben hacerse' (karaṇīyāni) cuando se da la combinación de factores; por eso dice 'las otras cosas por hacer'. O bien, las acciones que deben realizarse y que merecen ser hechas son 'karaṇīyāni'. Otros también las llaman tareas (kiccāni).

ආදිනයප්පවත්තා විග්ගාහිකකථාති ‘‘න ත්වං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානාසි, අහං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානාමි, කිං ත්වං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානිස්සසි, මිච්ඡාපටිපන්නො ත්වමසි, අහමස්මි සම්මාපටිපන්නො, සහිතං මෙ, අසහිතං තෙ, පුරෙවචනීයං පච්ඡා අවච, පච්ඡාවචනීයං පුරෙ අවච, අධිචිණ්ණං තෙ විපරාවත්තං, ආරොපිතො තෙ වාදො, නිග්ගහිතො ත්වමසි. චර වාදප්පමොක්ඛාය, නිබ්බෙඨෙහි වා සචෙ පහොසී’’ති (දී. නි. 1.18; ම. නි. 3.41) එවංපවත්තා කථා. තත්ථ සහිතං මෙති (දී. නි. අට්ඨ. 1.18) මය්හං වචනං සහිතං සිලිට්ඨං, අත්ථයුත්තං කාරණයුත්තන්ති අත්ථො. සහිතන්ති වා පුබ්බාපරාවිරුද්ධං. අසහිතං තෙති තුය්හං වචනං අසහිතං අසිලිට්ඨං. අධිචිණ්ණං තෙ විපරාවත්තන්ති යං තුය්හං දීඝරත්තාචිණ්ණවසෙන සුප්පගුණං, තං මය්හං එකවචනෙනෙව විපරාවත්තං පරිවත්තිත්වා ඨිතං, න කිඤ්චි ජානාසීති අත්ථො. ආරොපිතො තෙ වාදොති මයා තව වාදෙ දොසො ආරොපිතො. චර වාදප්පමොක්ඛායාති දොසමොචනත්ථං චර විචර, තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා සික්ඛාති අත්ථො. නිබ්බෙඨෙහි වා සචෙ පහොසීති අථ සයං පහොසි, ඉදානි එව නිබ්බෙඨෙහීති අත්ථො.

El 'discurso de disputa' (viggāhikakathā) mencionado al principio procede así: 'Tú no entiendes este Dhamma y Disciplina, yo entiendo este Dhamma y Disciplina; ¿qué podrías entender tú de este Dhamma y Disciplina? Tu práctica es errónea, la mía es correcta; mis palabras son coherentes, las tuyas incoherentes; lo que debía decirse primero lo dijiste al final, y lo que debía decirse al final lo dijiste primero; lo que habías practicado tanto tiempo se ha invertido; tu tesis ha sido refutada, has sido derrotado. ¡Ve a buscar la liberación de tu tesis, o desarrédala si puedes!'. En ese contexto, 'mis palabras son coherentes' (sahitaṃ me) significa que mis palabras son consistentes, ligadas entre sí, con sentido y razón. O bien 'sahitaṃ' significa sin contradicciones internas. 'Las tuyas son incoherentes' (asahitaṃ te) significa que tus palabras carecen de conexión y consistencia. 'Lo que habías practicado se ha invertido' significa que lo que para ti era muy fluido por haberlo practicado durante mucho tiempo, ha sido invertido y cambiado por mis solas palabras; el significado es que no sabes nada. 'Tu tesis ha sido refutada' significa que he puesto en evidencia el error en tu argumento. 'Ve a buscar la liberación de tu tesis' significa que vayas de un lugar a otro y aprendas para liberarte del error. 'O desarrédalo si puedes' significa que si eres capaz por ti mismo, que lo desenredes ahora mismo.

තණ්හා සබ්බසො ඛීයන්ති එත්ථාති තණ්හාසඞ්ඛයො, තස්මිං. තණ්හාසඞ්ඛයෙති ච ඉදං විසයෙ භුම්මන්ති ආහ ‘‘තං ආරම්මණං කත්වා’’ති. විමුත්තචිත්තතායාති සබ්බසංකිලෙසෙහි විප්පයුත්තචිත්තතාය. අපරභාගෙ පටිපදා නාම අරියසච්චාභිසමයො. සා සාසනචාරිගොචරා පච්චත්තං වෙදිතබ්බතොති ආහ ‘‘පුබ්බභාගප්පටිපදං සංඛිත්තෙන දෙසෙථාති පුච්ඡතී’’ති. අකුප්පධම්මතාය ඛයවයසඞ්ඛාතං අන්තං අතීතාති අච්චන්තා, සො එව අපරිහායනසභාවත්තා අච්චන්තා නිට්ඨා අස්සාති අච්චන්තනිට්ඨා. තෙනාහ ‘‘එකන්තනිට්ඨො සතතනිට්ඨොති අත්ථො’’ති. න හි පටිවිද්ධස්ස [Pg.179] ලොකුත්තරධම්මස්ස දස්සන්නං කුප්පන්නං නාම අත්ථි. අච්චන්තමෙව චතූහි යොගෙහි ඛෙමො එතස්ස අත්ථීති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී. මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස වුසිතත්තා තස්ස ච අපරිහායනසභාවත්තා අච්චන්තං බ්‍රහ්මචාරීති අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී. තෙනාහ ‘‘නිච්චබ්‍රහ්මචාරීති අත්ථො’’ති. පරියොසානන්ති මග්ගබ්‍රහ්මචරියපරියපරියොසානං වට්ටදුක්ඛපරියොසානඤ්ච.

La «destrucción de la avidez» (taṇhāsaṅkhayo) es aquello en lo cual la avidez se agota por completo (sabbaso khīyanti). Respecto a «en la destrucción de la avidez», esto se refiere al locativo de objeto, por lo que se dice: «tomando eso como objeto». «Debido a que la mente está liberada» significa que la mente está desvinculada de todas las impurezas. En la fase posterior, la «práctica» (paṭipadā) es la realización de las nobles verdades. Dado que esto debe ser conocido por uno mismo a través del ámbito de la práctica en la enseñanza, se dice: «pregunta: “enséñame brevemente la práctica de la fase preliminar”». Debido a la naturaleza inamovible, ha trascendido el fin conocido como agotamiento y desaparición, por lo tanto es «absoluto» (accantā); y puesto que ese mismo fin tiene la naturaleza de no decaer, es el «fin absoluto» (accantaniṭṭhā). Por eso se dice: «el significado es el fin definitivo, el fin perpetuo». Pues para aquel que ha penetrado el Dhamma supramundano, no existe tal cosa como una visión que sea alterable. Aquel para quien la seguridad respecto a los cuatro yugos es absoluta, es «absolutamente libre de los yugos» (accantayogakkhemī). Debido a que ha vivido la vida santa del sendero y porque esta tiene la naturaleza de no decaer, es un «santo absoluto» (accantabrahmacārī). Por eso se dice: «el significado es un practicante perpetuo de la vida santa». «La culminación» se refiere a la culminación de la vida santa del sendero y a la culminación del sufrimiento de la ronda de renacimientos.

පඤ්චක්ඛන්ධාති පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා. සක්කායසබ්බඤ්හි සන්ධාය ඉධ ‘‘සබ්බෙ ධම්මා’’ති වුත්තං විපස්සනාවිසයස්ස අධිප්පෙතත්තා. තස්මා ආයතනධාතුයොපි තග්ගතිකා එව දට්ඨබ්බා. තෙනාහ භගවා ‘‘නාලං අභිනිවෙසායා’’ති. න යුත්තා අභිනිවෙසාය ‘‘එතං මම, එසො මෙ අත්තා’’ති අජ්ඣොසානාය. ‘‘අලමෙව නිබ්බින්දිතුං අලං විරජ්ජිතු’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.272; සං. නි. 2.124, 128, 134, 143) විය අලං-සද්දො යුත්තත්ථොපි හොතීති ආහ ‘‘න යුත්තා’’ති. සම්පජ්ජන්තීති භවන්ති. යදිපි ‘‘තතියා චතුත්ථී’’ති ඉදං විසුද්ධිද්වයං අභිඤ්ඤාපඤ්ඤා, තස්ස පන සපච්චයනාමරූපදස්සනභාවතො සති ච පච්චයපරිග්ගහෙ සපච්චයත්තා අනිච්චන්ති, නාමරූපස්ස අනිච්චතාය දුක්ඛං, දුක්ඛඤ්ච අනත්තාති අත්ථතො ලක්ඛණත්තයං සුපාකටමෙව හොතීති ආහ ‘‘අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තාති ඤාතපරිඤ්ඤාය අභිජානාතී’’ති. තථෙව තීරණපරිඤ්ඤායාති ඉමිනා අනිච්චාදිභාවෙන නාලං අභිනිවෙසායාති නාමරූපස්ස උපසංහරති, න අභිඤ්ඤාපඤ්ඤානං සම්භාරධම්මානං. පුරිමාය හි අත්ථතො ආපන්නං ලක්ඛණත්තයං ගණ්හාති සලක්ඛණසල්ලක්ඛණපරත්තා තස්සා. දුතියාය සරූපතො තස්සා ලක්ඛණත්තයාරොපනවසෙන සම්මසනභාවතො. එකචිත්තක්ඛණිකතාය අභිනිපාතමත්තතාය ච අප්පමත්තකම්පි. රූපපරිග්ගහස්ස ඔළාරිකභාවතො අරූපපරිග්ගහං දස්සෙති. දස්සෙන්තො ච වෙදනාය ආසන්නභාවතො, විසෙසතො සුඛසාරාගිතාය, භවස්සාදගධිතමානසතාය ච ථෙරස්ස වෙදනාවසෙන නිබ්බත්තෙත්වා දස්සෙති.

«Los cinco agregados» se refiere a los cinco agregados del apego. Refiriéndose a la totalidad de la propia identidad (sakkāya), aquí se dice «todos los fenómenos» (sabbe dhammā), porque se pretende indicar el objeto de la visión cabal (vipassanā). Por lo tanto, las esferas de los sentidos y los elementos también deben considerarse en esa misma categoría. Por eso dijo el Sublime: «No son dignos de adherencia». No es apropiado aferrarse a ellos con el apego de «esto es mío, este soy yo, este es mi ser». Al igual que en pasajes como «es suficiente para desencantarse, suficiente para desapasionarse», el término «alaṃ» también tiene el sentido de «apropiado»; por eso se dice «no son apropiados» (na yuttā). «Resultan» (sampajjanti) significa que ocurren. Aunque este par de purificaciones (tercera y cuarta) son el conocimiento de la sabiduría directa, sin embargo, debido a la observación del nombre-y-forma junto con sus causas, y al comprender las causas como impermanentes por naturaleza, el sufrimiento de la impermanencia del nombre-y-forma y el no-yo del sufrimiento, es decir, las tres características según su significado, se vuelven muy evidentes; por eso se dice: «conoce directamente mediante el pleno entendimiento de lo conocido que son impermanentes, sufrimiento y no-yo». Del mismo modo, mediante el pleno entendimiento del juicio (tīraṇapariññā), aplica la idea de que «no son dignos de adherencia» por ser impermanentes, etc., al nombre-y-forma, no a los conocimientos de sabiduría directa que son fenómenos de acumulación. Pues mediante el primero capta las tres características que han surgido en su significado, debido a que su función es la observación de las características individuales. Mediante el segundo, se realiza la reflexión por medio de la atribución de las tres características a su propia naturaleza. Incluso aquello que dura un solo instante mental y es meramente una incidencia es insignificante. Debido a la naturaleza burda de la captación de la forma, muestra la captación de lo que no es forma. Al mostrarlo, debido a la proximidad de la sensación y, especialmente, debido al apego a la esencia del placer y a la mente obsesionada con el disfrute de la existencia, lo muestra habiéndolo producido a través de la sensación para el anciano.

ඛයවිරාගොති ඛයසඞ්ඛාතො විරාගො සඞ්ඛාරානං පලුජ්ජනා. යං ආගම්ම සබ්බසො සඞ්ඛාරෙහි විරජ්ජනා හොති, තං නිබ්බානං අච්චන්තවිරාගො. නිරොධානුපස්සිම්හිපීති නිරොධානුපස්සිපදෙපි. එසෙව නයොති අතිදිසිත්වා තං [Pg.180] එකදෙසෙන විවරන්තො ‘‘නිරොධොපි හි…පෙ… දුවිධොයෙවා’’ති ආහ. ඛන්ධානං පරිච්චජනං තප්පටිබද්ධකිලෙසප්පහානවසෙනාති යෙනාකාරෙන විපස්සනා කිලෙසෙ පජහති, තෙනාකාරෙන තංනිමිත්තක්ඛන්ධෙ ච පජහතීති වත්තබ්බතං අරහතීති ආහ ‘‘සා හි…පෙ… වොස්සජ්ජතී’’ති. ආරම්මණතොති කිච්චසාධනවසෙන ආරම්මණකරණතො. එවඤ්හි මග්ගතො අඤ්ඤෙසං නිබ්බානාරම්මණානං පක්ඛන්දනවොස්සග්ගාභාවො සිද්ධොව හොති. පරිච්චජනෙන පක්ඛන්දනෙන චාති ද්වීහිපි වා කාරණෙහි. සොති මග්ගො. සබ්බෙසං ඛන්ධානං වොස්සජ්ජනං තප්පටිබද්ධසංකිලෙසප්පහානෙන දට්ඨබ්බං. යස්මා වා විපස්සනාචිත්තං පක්ඛන්දතීති මග්ගසම්පයුත්තචිත්තං සන්ධායාහ. මග්ගො ච සමුච්ඡෙදවසෙන කිලෙසෙ ඛන්ධෙ ච පරිච්චජති, තස්මා යථාක්කමං විපස්සනාමග්ගානඤ්ච වසෙන පක්ඛන්දනපරිච්චාගවොස්සග්ගාපි වෙදිතබ්බා. තදුභයසමඞ්ගීති විපස්සනාසමඞ්ගී මග්ගසමඞ්ගී ච. ‘‘අනිච්චානුපස්සනාය නිච්චසඤ්ඤං පජහතී’’තිආදිවචනතො (පටි. ම. 1.52) හි යථා විපස්සනාය කිලෙසානං පරිච්චාගප්පටිනිස්සග්ගො ලබ්භති, එවං ආයතිං තෙහි කිලෙසෙහි උප්පාදෙතබ්බක්ඛන්ධානම්පි පරිච්චාගපටිනිස්සග්ගො වත්තබ්බො. පක්ඛන්දනපටිනිස්සග්ගො පන මග්ගෙ ලබ්භමානාය එකන්තකාරණභූතාය වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාය වසෙන වෙදිතබ්බො. මග්ගෙ පන තදුභයම්පි ඤායාගතමෙව නිප්පරියායතොව ලබ්භමානත්තා. තෙනාහ ‘‘තදුභයසමඞ්ගීපුග්ගලො’’තිආදි. පුච්ඡන්තස්ස අජ්ඣාසයවසෙන ‘‘න කිඤ්චි ලොකෙ උපාදියතී’’ති එත්ථ කාමුපාදානවසෙන උපාදියනං පටික්ඛිපතීති ආහ ‘‘තණ්හාවසෙන න උපාදියතී’’ති. තණ්හාවසෙන වා අසති උපාදියනෙ දිට්ඨිවසෙන උපාදියනං අනවකාසමෙවාති ‘‘තණ්හාවසෙන’’ඉච්චෙව වුත්තං. න පරාමසතීති නාදියති. දිට්ඨිපරාමාසවසෙන වා ‘‘නිච්ච’’න්තිආදිනා න පරාමසති. සංඛිත්තෙනෙව කථෙසීති තස්ස අජ්ඣාසයවසෙන පපඤ්චං අකත්වා කථෙසි.

«Desapasionamiento por agotamiento» es el desapasionamiento conocido como agotamiento, el desmoronamiento de las formaciones. Aquello con base en lo cual ocurre el desapasionamiento total de las formaciones es el Nibbāna, el «desapasionamiento absoluto». En «en quien observa el cese» se refiere también al término «observador del cese». Aplicando este mismo método y explicándolo en parte, dice: «pues el cese también... es de dos clases». «El abandono de los agregados es mediante el abandono de las impurezas ligadas a ellos» significa que de la misma manera en que la visión cabal abandona las impurezas, se puede decir que abandona los agregados que son su causa; por eso se dice: «ella... renuncia». «Desde el punto de vista del objeto» significa convertirlo en objeto mediante el cumplimiento de la función. De esta manera, se establece que para otros estados distintos al sendero, no existe el lanzamiento y la renuncia que tienen al Nibbāna como objeto. «Mediante el abandono y mediante el lanzamiento», es decir, por estas dos razones. Ese es el sendero. La renuncia a todos los agregados debe verse a través del abandono de las impurezas ligadas a ellos. O bien, dado que la mente de visión cabal se lanza, se dice refiriéndose a la mente asociada con el sendero. Y como el sendero abandona las impurezas y los agregados mediante la erradicación, deben entenderse el lanzamiento, el abandono y la renuncia según la visión cabal y el sendero respectivamente. «Dotado de ambos» significa dotado de visión cabal y dotado del sendero. Según el dicho: «mediante la observación de la impermanencia abandona la percepción de permanencia», así como en la visión cabal se obtiene el abandono y la renuncia a las impurezas, también debe decirse que hay abandono y renuncia a los agregados que serían producidos por esas impurezas en el futuro. El abandono por lanzamiento debe entenderse por medio de la visión cabal que conduce al surgimiento (del sendero), la cual es la causa definitiva que se encuentra en el sendero. En el sendero, ambos se obtienen de manera directa y no figurada. Por eso se dice: «la persona dotada de ambos», etc. De acuerdo con la intención del interrogador, en la frase «no se apega a nada en el mundo», se rechaza el apego mediante el apego sensorial; por eso se dice: «no se apega a través de la avidez». O bien, cuando no hay apego a través de la avidez, no hay oportunidad para el apego a través de los puntos de vista; por eso se dice simplemente «a través de la avidez». «No se aferra» significa que no toma. No se aferra a través del aferramiento a los puntos de vista como «permanente», etc. «Habló brevemente» significa que habló de acuerdo con la intención del otro sin elaborar extensamente.

පචලායමානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Pacalāyamāna Sutta ha finalizado.

9. මෙත්තසුත්තවණ්ණනා

9. Explicación del Metta Sutta

62. නවමෙ මා, භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤානන්ති (ඉතිවු. අට්ඨ. 62) එත්ථ මාති පටිසෙධෙ නිපාතො. පුඤ්ඤ-සද්දො ‘‘කුසලානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං සමාදානහෙතු එවමිදං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’තිආදීසු [Pg.181] (දී. නි. 3.80) පුඤ්ඤඵලෙ ආගතො. ‘‘අවිජ්ජාගතොයං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො පුඤ්ඤඤ්චෙ සඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොතී’’තිආදීසු (සං. නි. 2.51) කාමරූපාවචරසුචරිතෙසු. ‘‘පුඤ්ඤූපගං හොති විඤ්ඤාණ’’න්තිආදීසු (සං. නි. 2.51) සුගතිවිසෙසභූතෙ උපපත්තිභවෙ. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤකිරියවත්ථූනි දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථූ’’තිආදීසු (ඉතිවු. 60; දී. නි. 3.305; අ. නි. 8.36) කුසලචෙතනායං. ඉධ පන තෙභූමකකුසලධම්මෙ වෙදිතබ්බො. භායිත්ථාති එත්ථ දුවිධං භයං ඤාණභයං, සාරජ්ජභයන්ති. තත්ථ ‘‘යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා උච්චෙසු විමානෙසු චිරට්ඨිතිකා, තෙපි තථාගතස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා යෙභුය්‍යෙන භයං සංවෙගං සන්තාසං ආපජ්ජන්තී’’ති (අ. නි. 4.33) ආගතං ඤාණභයං. ‘‘අහුදෙව භයං, අහු ඡම්භිතත්තං, අහු ලොමහංසො’’තිආදීසු (දී. නි. 2.318) ආගතං සාරජ්ජභයං. ඉධාපි සාරජ්ජභයමෙව. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – භික්ඛවෙ, දීඝරත්තං කායවචීසංයමො වත්තප්පටිවත්තපූරණං එකාසනං එකසෙය්‍යං ඉන්ද්‍රියදමො ධුතධම්මෙහි චිත්තස්ස නිග්ගහො සතිසම්පජඤ්ඤං කම්මට්ඨානානුයොගවසෙන වීරියාරම්භොති එවමාදීනි යානි භික්ඛුනා නිරන්තරං පවත්තෙතබ්බානි පුඤ්ඤානි, තෙහි මා භායිත්ථ, මා භයං සන්තාසං ආපජ්ජිත්ථ. එකච්චස්ස දිට්ඨධම්මසුඛස්ස උපරොධභයෙන සම්පරායිකනිබ්බානසුඛදායකෙහි පුඤ්ඤෙහි මා භායිත්ථාති. නිස්සක්කෙ ඉදං සාමිවචනං.

62. En la novena sección, con las palabras ‘No temáis, monjes, a los méritos’ (Itivuttaka 22), ‘mā’ es una partícula de prohibición. El término ‘mérito’ (puñña) se emplea para el fruto del mérito en pasajes como: ‘Monjes, debido a la adopción de estados saludables, de esta manera crece el mérito’ (DN 3.80). En pasajes como: ‘Monjes, si este individuo inmerso en la ignorancia genera una formación de mérito’ (SN 2.51), se refiere a las buenas acciones de las esferas del sentido y de la forma. En pasajes como: ‘La conciencia se encamina al mérito’ (SN 2.51), se refiere a la existencia del renacimiento como un destino feliz especial. En pasajes como: ‘Monjes, existen estas tres bases de acción meritoria: la base de acción meritoria consistente en la generosidad, la base de acción meritoria consistente en la virtud y la base de acción meritoria consistente en el desarrollo mental’ (Itivuttaka 60; DN 3.305; AN 8.36), se refiere a la intención saludable. Aquí, sin embargo, debe entenderse como los estados saludables pertenecientes a los tres planos. Respecto a ‘temáis’, existen dos tipos de miedo: el miedo nacido del conocimiento (ñāṇabhaya) y el miedo de la agitación (sārajjabhaya). De ellos, el miedo nacido del conocimiento es el que aparece en: ‘Monjes, incluso aquellos dioses de larga vida, bellos, llenos de felicidad, que permanecen por mucho tiempo en palacios elevados, al escuchar la enseñanza del Dhamma del Tathāgata, por lo general caen en el miedo, la urgencia y el terror’ (AN 4.33). El miedo de la agitación es el que aparece en pasajes como: ‘Hubo miedo, hubo temblor, hubo erizamiento de cabellos’ (DN 2.318). Aquí se trata precisamente del miedo de la agitación. Este es el significado: Monjes, no temáis ni caigáis en el terror ante esos méritos que el monje debe practicar continuamente, tales como la restricción del cuerpo y el habla por largo tiempo, el cumplimiento de los deberes y obligaciones, el sentarse y dormir solo, el dominio de las facultades, el sometimiento de la mente mediante las prácticas austeras (dhutadhamma), y el inicio del esfuerzo mediante la dedicación al objeto de meditación con atención y plena conciencia. No temáis, por miedo a perder algún placer de esta vida, a los méritos que otorgan la felicidad del Nirvana en la vida futura. Este término en genitivo tiene aquí un sentido de separación.

ඉදානි තතො අභායිතබ්බභාවෙ කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘සුඛස්සෙත’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ සුඛ-සද්දො ‘‘සුඛො බුද්ධානමුප්පාදො, සුඛා විරාගතා ලොකෙ’’තිආදීසු (ධ. ප. 194) සුඛමූලෙ ආගතො. ‘‘යස්මා ච ඛො, මහාලි, රූපං සුඛං සුඛානුපතිතං සුඛාවක්කන්ත’’න්තිආදීසු (සං. නි. 3.60) සුඛාරම්මණෙ. ‘‘යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, න සුකරං අක්ඛානෙන පාපුණිතුං යාව සුඛා සග්ගා’’තිආදීසු (ම. නි. 3.255) සුඛපච්චයට්ඨානෙ. ‘‘සුඛො පුඤ්ඤස්ස උච්චයො’’තිආදීසු (ධ. ප. 118) සුඛහෙතුම්හි. ‘‘දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරා එතෙ ධම්මා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.82) අබ්‍යාපජ්ජෙ. ‘‘නිබ්බානං පරමං සුඛ’’න්තිආදීසු (ම. නි. 2.215; ධ. ප. 203, 204) නිබ්බානෙ. ‘‘සුඛස්ස ච පහානා’’තිආදීසු (දී. නි. 1.232; ම. නි. 1.271; සං. නි. 2.152) සුඛවෙදනායං. ‘‘අදුක්ඛමසුඛං සන්තං, සුඛමිච්චෙව භාසිත’’න්තිආදීසු (සං. නි. 4.253; ඉතිවු. 53) උපෙක්ඛාවෙදනායං. ‘‘ද්වෙපි [Pg.182] මයා, ආනන්ද, වෙදනා වුත්තා පරියායෙන සුඛා වෙදනා දුක්ඛා වෙදනා’’තිආදීසු (ම. නි. 2.89) ඉට්ඨසුඛෙසු. ‘‘සුඛො විපාකො පුඤ්ඤාන’’න්තිආදීසු (පෙටකො. 23) ඉට්ඨවිපාකෙ. ඉධාපි ඉට්ඨවිපාකෙ එව දට්ඨබ්බො. ඉට්ඨස්සාතිආදීසු ඉච්ඡිතබ්බතො චෙව අනිට්ඨප්පටිපක්ඛතො ච ඉට්ඨස්ස. කමනීයතො මනස්මිඤ්ච කමනතො පවිසනතො කන්තස්ස. පියායිතබ්බතො සන්තප්පනතො ච පියස්ස. මනනීයතො මනස්ස වඩ්ඪනතො ච මනාපස්සාති අත්ථො වෙදිතබ්බො. යදිදං පුඤ්ඤානීති පුඤ්ඤානීති යදිදං වචනං, එතං සුඛස්ස ඉට්ඨස්ස විපාකස්ස අධිවචනං නාමං. සුඛස්සෙතං යදිදං පුඤ්ඤානීති ඵලෙන කාරණස්ස අභෙදොපචාරං වදති. තෙන කතූපචිතානං පුඤ්ඤානං අවස්සංභාවිඵලං සුත්වා අප්පමත්තෙන සක්කච්චං පුඤ්ඤානි කත්තබ්බානීති පුඤ්ඤකිරියායං නියොජෙති, ආදරඤ්ච නෙසං තත්ථ උප්පාදෙති.

Ahora, mostrando la razón por la cual no se debe temer, dijo: ‘Este [término] es un sinónimo de felicidad’, etc. Allí, la palabra ‘felicidad’ (sukha) se emplea para la raíz de la felicidad en pasajes como: ‘Feliz es el surgimiento de los Buddhas, feliz es el desapasionamiento en el mundo’ (Dhp. 194). En pasajes como: ‘Puesto que, Mahāli, la forma es felicidad, está asociada con la felicidad y sumergida en la felicidad’ (SN 3.60), se refiere al objeto de felicidad. En pasajes como: ‘Monjes, no es fácil llegar a explicar cuán felices son los cielos’ (MN 3.255), se refiere a la condición para la felicidad. En pasajes como: ‘Feliz es la acumulación de mérito’ (Dhp. 118), se refiere a la causa de la felicidad. En pasajes como: ‘Estos estados son moradas de felicidad en esta misma vida’ (MN 1.82), se refiere a la ausencia de aflicción. En pasajes como: ‘El Nirvana es la felicidad suprema’ (MN 2.215; Dhp. 203, 204), se refiere al Nirvana. En pasajes como: ‘Con el abandono de la felicidad’ (DN 1.232; MN 1.271; SN 2.152), se refiere a la sensación de placer. En pasajes como: ‘Aquello que es pacífico, ni doloroso ni placentero, se describe como felicidad’ (SN 4.253; Itivuttaka 53), se refiere a la sensación de ecuanimidad. En pasajes como: ‘Ānanda, yo he declarado dos sensaciones según un método: la sensación placentera y la sensación dolorosa’ (MN 2.89), se refiere a los placeres deseables. En pasajes como: ‘Feliz es la maduración de los méritos’ (Peṭakopadesa 23), se refiere a la maduración deseable. Aquí también debe considerarse únicamente como maduración deseable. En cuanto a ‘lo deseable’ (iṭṭha), etc., ‘deseable’ se refiere a lo que debe ser deseado y a lo opuesto a lo no deseado; ‘atractivo’ (kanta) se refiere a lo que es encantador y que complace a la mente al entrar en ella; ‘querido’ (piya) se refiere a lo que debe ser amado y lo que satisface; y ‘agradable’ (manāpa) significa lo que debe ser valorado y lo que deleita a la mente. La frase ‘es decir, los méritos’ es una designación o nombre para la maduración feliz y deseable. Al decir ‘Este término, es decir, los méritos, es un sinónimo de felicidad’, identifica la causa con el efecto mediante un uso figurado. Con ello, al escuchar sobre el fruto inevitable de los méritos realizados y acumulados, insta a la práctica del mérito diciendo que los méritos deben realizarse con diligencia y respeto, y genera en ellos interés por los mismos.

ඉදානි අත්තනා සුනෙත්තකාලෙ කතෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දීඝරත්තං පච්චනුභූතං භවන්තරප්පටිච්ඡන්නං උළාරතරං පුඤ්ඤවිපාකං උදාහරිත්වා තමත්ථං පාකටතරං කරොන්තො ‘‘අභිජානාමි ඛො පනාහ’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ අභිජානාමීති අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙන ජානාමි, පච්චක්ඛතො බුජ්ඣාමි. දීඝරත්තන්ති චිරකාලං. පුඤ්ඤානන්ති දානාදීනං කුසලධම්මානං. සත්ත වස්සානීති සත්ත සංවච්ඡරානි. මෙත්තචිත්තන්ති මිජ්ජතීති මෙත්තා, සිනිය්හතීති අත්ථො. මිත්තෙ භවා, මිත්තස්ස වා එසා පවත්තීතිපි මෙත්තා. ලක්ඛණාදිතො පන හිතාකාරප්පවත්තිලක්ඛණා, හිතූපසංහාරරසා, ආඝාතවිනයපච්චුපට්ඨානා, සත්තානං මනාපභාවදස්සනපදට්ඨානා. බ්‍යාපාදූපසමො එතිස්සා සම්පත්ති, සිනෙහසම්භවො විපත්ති. මෙත්තචිත්තං භාවෙත්වාති මෙත්තාසහගතං චිත්තං, චිත්තසීසෙන සමාධි වුත්තොති මෙත්තාසමාධිං මෙතාබ්‍රහ්මවිහාරං උප්පාදෙත්වා චෙව වඩ්ඪෙත්වා ච.

Ahora, para aclarar ese punto, citando como ejemplo la maduración del mérito sumamente noble, velada por otros renacimientos y experimentada por largo tiempo a través de la acción meritoria realizada por él mismo en el tiempo de Sunetta, dijo: ‘Recuerdo bien...’, etc. Allí, ‘recuerdo’ (abhijānāmi) significa que conozco con un conocimiento superior, comprendo por experiencia directa. ‘Por largo tiempo’ significa durante mucho tiempo. ‘De los méritos’ se refiere a los estados saludables como la generosidad y otros. ‘Siete años’ significa siete períodos anuales. ‘Mente de amor benevolente’ (mettacitta): ‘mettā’ significa que se ablanda o es afectuosa. También se llama ‘mettā’ porque surge hacia un amigo (mitta) o porque es la actitud de un amigo. En cuanto a sus características, tiene la característica de proceder en modo de bienestar, su función es promover el bienestar, se manifiesta como la eliminación del resentimiento y tiene como causa próxima ver el lado agradable de los seres. Su éxito es la pacificación del odio y su fracaso es el surgimiento del afecto mundano. ‘Habiendo desarrollado una mente de amor benevolente’ significa que, habiendo producido y acrecentado la concentración de amor benevolente, la morada sublime de amor benevolente, la cual es la mente acompañada por el amor benevolente —designada aquí como ‘mente’ por ser este su aspecto principal—.

සත්ත සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙති සත්ත මහාකප්පෙ. සංවට්ටවිවට්ටග්ගහණෙනෙව හි සංවට්ටට්ඨායිවිවට්ටට්ඨායිනොපි ගහිතා. ඉමං ලොකන්ති කාමලොකං. සංවට්ටමානෙ සුදන්ති සංවට්ටමානෙ, සුදන්ති නිපාතමත්තං, විපජ්ජමානෙති අත්ථො. ‘‘වරසංවත්තට්ඨානෙ සුද’’න්තිපි පඨන්ති. කප්පෙති කාලෙ. කප්පසීසෙන හි කාලො වුත්තො, කාලෙ ඛීයමානෙ සබ්බොපි ඛීයතෙව. යථාහ – ‘‘කාලො [Pg.183] ඝසති භූතානි, සබ්බානෙව සහත්තනා’’ති (ජා. 1.2.190). ‘‘ආභස්සරූපගො හොමී’’ති වුත්තත්තා තෙජොසංවට්ටවසෙනෙත්ථ කප්පවුට්ඨානං වෙදිතබ්බං. ආභස්සරූපගොති තත්ථ පටිසන්ධිග්ගහණවසෙන ආභස්සරබ්‍රහ්මලොකං උපගච්ඡාමීති ආභස්සරූපගො හොමි. විවට්ටමානෙති සණ්ඨහමානෙති අත්ථො. සුඤ්ඤං බ්‍රහ්මවිමානං උපපජ්ජාමීති කස්සචි සත්තස්ස තත්ථ නිබ්බත්තස්ස අභාවතො සුඤ්ඤං යං පඨමජ්ඣානභූමිසඞ්ඛාතං බ්‍රහ්මවිමානං ආදිතො නිබ්බත්තති, තං පටිසන්ධිග්ගහණවසෙන උපපජ්ජාමි උපෙමි.

'Siete eones de contracción y expansión' significa siete grandes eones. Mediante la mención de la contracción y expansión, también se incluyen a quienes permanecen en la contracción y en la expansión. 'A este mundo' se refiere al mundo del deseo (kāmaloka). 'Cuando se contrae' (saṃvaṭṭamāne) significa cuando se destruye; 'suda' es solo una partícula. Se lee también 'varasaṃvattaṭṭhāne suda'. 'Eones' (kappeti) se refiere al tiempo. El tiempo se menciona a través del término eón; cuando el tiempo se agota, todo se agota. Como se dice: 'El tiempo consume a los seres, a todos junto con él mismo' (Jā. 1.2.190). Debido a que se dice 'fui al reino de los Ābhassaras', debe entenderse que aquí la conclusión del eón ocurre por medio de la contracción por fuego. 'Fui al reino de los Ābhassaras' significa que llegué al mundo de Brahma de los Ābhassaras por medio del renacimiento. 'Cuando se expande' significa cuando se estabiliza. 'Nací en el palacio vacío de Brahma' significa que, debido a la ausencia de cualquier ser nacido allí, entro por medio del renacimiento en el palacio de Brahma, conocido como el primer nivel de absorción (jhāna) que surge al principio.

බ්‍රහ්මාති කාමාවචරසත්තෙහි විසිට්ඨට්ඨෙන තථා තථා බ්‍රූහිතගුණතාය බ්‍රහ්මවිහාරතො නිබ්බත්තනට්ඨෙන ච බ්‍රහ්මා. බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජබ්‍රහ්මපුරොහිතෙහි මහන්තො බ්‍රහ්මාති මහාබ්‍රහ්මා, තතො එව තෙ අභිභවිත්වා ඨිතත්තා අභිභූ. තෙහි න කෙනචිපි ගුණෙන අභිභූතොති අනභිභූතො. අඤ්ඤදත්ථූති එකංසවචනෙ නිපාතො. දස්සනතො දසො, අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං දස්සනසමත්ථො අභිඤ්ඤාඤාණෙන පස්සිතබ්බං පස්සාමීති අත්ථො. සෙසබ්‍රහ්මානං ඉද්ධිපාදභාවනාබලෙන අත්තනො චිත්තඤ්ච මම වසෙ වත්තෙමීති වසවත්තී හොමීති යොජෙතබ්බං. තදා කිර බොධිසත්තො අට්ඨසමාපත්තිලාභීපි සමානො තථා සත්තහිතං අත්තනො පාරමිපූරණඤ්ච ඔලොකෙන්තො තාසු එව ද්වීසු ඣානභූමීසු නිකන්ති උප්පාදෙත්වා මෙත්තාබ්‍රහ්මවිහාරවසෙන අපරාපරං සංසරි. තෙන වුත්තං ‘‘සත්ත වස්සානි…පෙ… වසවත්තී’’ති.

'Brahma' es así llamado por ser superior a los seres del reino del deseo, por haber acrecentado sus virtudes de diversas maneras y por haber nacido de las moradas divinas (brahmavihāras). Es 'Mahābrahmā' por ser más grande que los Brahmapārisajja y Brahmapurohita, y es el 'Conquistador' (abhibhū) por permanecer habiéndolos superado a ellos. Es 'No conquistado' (anabhibhūto) porque no es superado por nadie en ninguna virtud. 'Aññadatthu' es una partícula de afirmación enfática. 'Vidente' (daso) significa capaz de ver el pasado, el futuro y el presente; significa 'veo lo que debe ser visto con el conocimiento de las facultades superiores'. Debe conectarse con 'soy el que ejerce el control' (vasavattī), significando 'pongo bajo mi control tanto mi propia mente como la de los demás Brahmas mediante el poder del desarrollo de las bases del poder psíquico'. En aquel tiempo, se dice que el Bodhisatta, aunque poseía los ocho logros (samāpattis), observando el bienestar de los seres y el cumplimiento de sus propias perfecciones (pāramīs), generó apego solo por esos dos niveles de absorción y transmigró repetidamente mediante la morada divina de la bondad amorosa (mettā). Por eso se dijo: 'Siete años... etc... el que ejerce el control'.

එවං භගවා රූපාවචරපුඤ්ඤස්ස විපාකමහන්තතං පකාසෙත්වා ඉදානි කාමාවචරපුඤ්ඤස්සපි විපාකං දස්සෙන්තො ‘‘ඡත්තිංසක්ඛත්තු’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ සක්කො අහොසින්ති ඡත්තිංසක්ඛත්තුං ඡත්තිංසවාරෙ අඤ්ඤත්ථ අනුපපජ්ජිත්වා නිරන්තරං සක්කො දෙවානමින්දො තාවතිංසදෙවරාජා අහොසිං. රාජා අහොසින්තිආදීසු චතූහි අච්ඡරියධම්මෙහි චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි ච ලොකං රඤ්ජෙතීති රාජා. චක්කරතනං වත්තෙති, චතූහි සම්පත්තිචක්කෙහි වත්තති, තෙහි ච පරං වත්තෙති, පරහිතාය ච ඉරියාපථචක්කානං වත්තො එතස්මිං අත්ථීති චක්කවත්තී. ‘‘රාජා’’ති චෙත්ථ සාමඤ්ඤං, ‘‘චක්කවත්තී’’ති විසෙසං. ධම්මෙන චරතීති ධම්මිකො, ඤායෙන සමෙන වත්තතීති අත්ථො. ධම්මෙනෙව රජ්ජං ලභිත්වා රාජා ජාතොති ධම්මරාජා, දසවිධෙ කුසලධම්මෙ අගරහිතෙ ච රාජධම්මෙ නියුත්තොති ධම්මිකො. තෙන ච ධම්මෙන සකලං [Pg.184] ලොකං රඤ්ජෙතීති ධම්මරාජා. පරහිතධම්මකරණෙන වා ධම්මිකො, අත්තහිතධම්මකරණෙන ධම්මරාජා. යස්මා චක්කවත්තී ධම්මෙන ඤායෙන රජ්ජං අධිගච්ඡති, න අධම්මෙන, තස්මා වුත්තං ‘‘ධම්මෙන ලද්ධරජ්ජත්තා ධම්මරාජා’’ති.

Así, el Bienaventurado, tras haber revelado la magnitud del fruto del mérito en el plano de la forma, ahora, mostrando el fruto del mérito en el plano del deseo, dice: 'Treinta y seis veces', etc. Allí, 'fui Sakka' significa que durante treinta y seis veces, sin renacer en otro lugar, fue continuamente Sakka, el señor de los dioses, el rey de los dioses Tāvatiṃsa. 'Fue rey', etc., se dice porque deleita al mundo con las cuatro cualidades asombrosas y los cuatro medios de benevolencia (saṅgahavatthus). Pone en marcha la joya de la rueda, gira con las cuatro ruedas de la prosperidad, y a través de ellas hace girar a otros, y posee el giro de las posturas para el bienestar ajeno; por eso es un monarca universal (cakkavattī). 'Rey' es el término general, 'monarca universal' es el término específico. 'Dhammiko' significa que actúa con rectitud, según la justicia y la equidad. 'Dhammarājā' significa que habiendo obtenido el reino mediante el Dhamma, nació como rey; está dedicado a los diez tipos de acciones saludables y a los irreprochables deberes reales (rājadhammas). Y porque deleita a todo el mundo con ese Dhamma, es el Rey del Dhamma. O bien, es recto por realizar actos de rectitud para el bienestar de otros, y Rey del Dhamma por realizar actos de rectitud para su propio bienestar. Puesto que el monarca universal obtiene el reino mediante el Dhamma y la justicia, y no de forma injusta, se dice: 'Debido a que obtuvo el reino mediante el Dhamma, es el Rey del Dhamma'.

චතූසු දිසාසු සමුද්දපරියොසානතාය චාතුරන්තා නාම තත්ථ තත්ථ දීපෙ මහාපථවීති ආහ ‘‘පුරත්ථිම…පෙ… ඉස්සරො’’ති. විජිතාවීති විජෙතබ්බස්ස විජිතවා, කාමකොධාදිකස්ස අබ්භන්තරස්ස පටිරාජභූතස්ස බාහිරස්ස ච අරිගණස්ස විජයී විජිනිත්වා ඨිතොති අත්ථො. කාමං චක්කවත්තිනො කෙනචි යුද්ධං නාම නත්ථි, යුද්ධෙන පන සාධෙතබ්බස්ස විජයස්ස සිද්ධියා ‘‘විජිතසඞ්ගාමො’’ති වුත්තං. ජනපදො වා චතුබ්බිධඅච්ඡරියධම්මෙන සමන්නාගතො අස්මිං රාජිනි ථාවරියං කෙනචි අසංහාරියං දළ්හභත්තිභාවං පත්තො, ජනපදෙ වා අත්තනො ධම්මිකාය පටිපත්තියා ථාවරියං ථිරභාවං පත්තොති ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො. චණ්ඩස්ස හි රඤ්ඤො බලිදණ්ඩාදීහි ලොකං පීළයතො මනුස්සා මජ්ඣිමජනපදං ඡඩ්ඩෙත්වා පබ්බතසමුද්දතීරකන්දරාදීනි නිස්සාය පච්චන්තෙ වාසං කප්පෙන්ති. අතිමුදුකස්ස රඤ්ඤො චොරෙහි සාහසිකධනවිලොපපීළිතා මනුස්සා පච්චන්තං පහාය ජනපදමජ්ඣෙ වාසං කප්පෙන්ති. ඉති එවරූපෙ රාජිනි ජනපදො ථිරභාවං න පාපුණාති.

'Cāturantā' (de cuatro confines) se refiere a que la gran tierra en las diversas islas termina en el océano en las cuatro direcciones; por eso dice 'Oriente... etc... soberano'. 'Victorioso' (vijitāvī) significa que ha vencido lo que debe ser vencido, el que permanece habiendo triunfado sobre el grupo de enemigos internos como el deseo y la ira, que son como reyes rivales, y sobre el grupo de enemigos externos. Ciertamente, para un monarca universal no existe la guerra con nadie, pero debido al logro de la victoria que se obtendría mediante la guerra, se dice 'vencedor de batallas' (vijitasaṅgāmo). 'Janapadatthāvariyappatto' significa que el territorio está dotado de las cuatro cualidades asombrosas y ha alcanzado una estabilidad inamovible y una lealtad firme hacia este rey, o que ha alcanzado estabilidad en el territorio mediante su propia práctica recta. Pues bajo un rey feroz que oprime al mundo con impuestos y castigos, las personas abandonan el territorio central y habitan en las fronteras, refugiándose en montañas, costas y cuevas. Bajo un rey demasiado blando, las personas, oprimidas por el saqueo de riquezas de los ladrones violentos, abandonan las fronteras y habitan en el centro del territorio. Así, bajo tales reyes, el territorio no alcanza la estabilidad.

සත්තරතනසමන්නාගතොති චක්කරතනාදීහි සත්තහි රතනෙහි සමුපෙතො. තෙසු හි රාජා චක්කවත්තී චක්කරතනෙන අජිතං ජිනාති, හත්ථිඅස්සරතනෙහි විජිතෙ සුඛෙනෙව අනුවිචරති, පරිණායකරතනෙන විජිතමනුරක්ඛති, අවසෙසෙහි උපභොගසුඛමනුභවති. පඨමෙන චස්ස උස්සාහසත්තියොගො, පච්ඡිමෙන මන්තසත්තියොගො, හත්ථිඅස්සගහපතිරතනෙහි පභුසත්තියොගො සුපරිපුණ්ණො හොති. ඉත්ථිමණිරතනෙහි උපභොගසුඛමනුභවති, සෙසෙහි ඉස්සරියසුඛං. විසෙසතො චස්ස පුරිමානි තීණි අදොසකුසලමූලජනිතකම්මානුභාවෙන සම්පජ්ජන්ති, මජ්ඣිමානි අලොභකුසලමූලජනිතකම්මානුභාවෙන, පච්ඡිමමෙකං අමොහකුසලමූලජනිතකම්මානුභාවෙනාති.

'Dotado de las siete joyas' significa provisto de las siete joyas, comenzando por la joya de la rueda. De entre ellas, el monarca universal conquista lo no conquistado mediante la joya de la rueda, recorre con facilidad lo conquistado mediante las joyas del elefante y el caballo, protege lo conquistado mediante la joya del consejero, y disfruta del placer del uso con las restantes. Posee el poder del esfuerzo mediante la primera, el poder del consejo mediante la última, y el poder de mando mediante las joyas del elefante, el caballo y el tesorero, de forma completa. Disfruta del placer del uso mediante las joyas de la mujer y la gema, y el placer de la soberanía mediante las demás. Especialmente, las tres primeras joyas surgen en él por el poder de las acciones nacidas de la raíz saludable del no-odio (adosa), las tres del medio por el poder de las acciones nacidas de la raíz saludable de la no-codicia (alobha), y la última por el poder de las acciones nacidas de la raíz saludable de la no-delusión (amoha).

සූරාති සත්තිවන්තො, නිබ්භයාති අත්ථොති ආහ ‘‘අභීරුනො’’ති. අඞ්ගන්ති කාරණං. යෙන කාරණෙන ‘‘වීරා’’ති වුච්චෙය්‍යුං, තං වීරඞ්ගං. තෙනාහ ‘‘වීරියස්සෙතං නාම’’න්ති. යාව චක්කවාළපබ්බතා චක්කස්ස වත්තනතො ‘‘චක්කවාළපබ්බතං සීමං කත්වා ඨිතසමුද්දපරියන්ත’’න්ති වුත්තං. අදණ්ඩෙනාති ඉමිනා ධනදණ්ඩස්ස සරීරදණ්ඩස්ස ච අකරණං වුත්තං. අසත්ථෙනාති ඉමිනා [Pg.185] පන සෙනාය යුජ්ඣනස්සාති තදුභයං දස්සෙතුං ‘‘න දණ්ඩෙනා’’තිආදි වුත්තං. ඉදං වුත්තං හොති – යෙ කතාපරාධෙ සත්තෙ සතම්පි සහස්සම්පි ගණ්හන්ති, තෙ ධනදණ්ඩෙන රජ්ජං කාරෙන්ති. යෙ ඡෙජ්ජභෙජ්ජං අනුසාසන්ති, තෙ සත්ථදණ්ඩෙන. අහං පන දුවිධම්පි දණ්ඩං පහාය අදණ්ඩෙන අජ්ඣාවසිං. යෙ එකතොධාරාදිනා සත්ථෙන පරං විහෙඨෙන්ති, තෙ සත්ථෙන රජ්ජං කාරෙන්ති නාම. අහං පන සත්ථෙන ඛුද්දකමක්ඛිකාය පිවනමත්තම්පි ලොහිතං කස්සචි අනුප්පාදෙත්වා ධම්මෙනෙව ‘‘එහි ඛො, මහාරාජා’’ති එවං පටිරාජූහි සම්පටිච්ඡිතාගමනො වුත්තප්පකාරං පථවිං අභිජිනිත්වා අජ්ඣාවසිං, අභිවිජිනිත්වා සාමී හුත්වා වසින්ති.

'Valientes' significa dotados de poder; 'sin miedo' significa intrépidos, por eso se dice 'sin temor'. 'Aṅga' significa causa. Aquella causa por la cual se les llama 'héroes' es un factor de heroísmo (vīraṅga). Por eso dijo: 'este es el nombre de la energía (vīriya)'. Debido a que el disco gira hasta la montaña Cakkavāḷa, se dice 'teniendo como límite la montaña Cakkavāḷa, permaneciendo hasta los límites del océano'. Con 'sin castigo' (adaṇḍena) se indica la no aplicación de multas monetarias ni de castigos físicos. Con 'sin armas' (asatthena) se indica el no luchar con un ejército; para mostrar ambos se dice 'ni con castigo', etc. Esto es lo que se quiere decir: aquellos que capturan a seres que han cometido ofensas, por cientos o miles, gobiernan el reino mediante multas. Aquellos que ordenan mutilaciones y ejecuciones, gobiernan mediante el castigo de las armas. Yo, sin embargo, habiendo abandonado ambos tipos de castigo, habité sin violencia. Aquellos que dañan a otros con espadas de un solo filo, etc., se dice que gobiernan mediante las armas. Yo, en cambio, sin causar ni siquiera la pérdida de sangre equivalente a lo que succiona un pequeño mosquito, habiendo conquistado la tierra según el Dhamma, de tal manera que soy recibido por reyes rivales con las palabras 'Ven, oh gran rey', habiendo conquistado la tierra de la manera descrita, habité como su dueño y señor.

ඉති භගවා අත්තානං කායසක්ඛිං කත්වා පුඤ්ඤානං විපාකමහන්තතං පකාසෙත්වා ඉදානි තමෙවත්ථං ගාථාබන්ධනෙන දස්සෙන්තො ‘‘පස්ස, පුඤ්ඤානං විපාක’’න්තිආදිමාහ. සුඛෙසිනොති ආලපනවචනමෙතං, තෙන සුඛපරියෙසකෙ සත්තෙ ආමන්තෙති. පාළියං පන ‘‘පස්සථා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘පස්සා’’ති වචනබ්‍යත්තයො කතොති දට්ඨබ්බො. මනුස්සානං උරෙ සත්ථං ඨපෙත්වා ඉච්ඡිතධනහරණාදිනා වා සාහසකාරිතාය සාහසිකා, තෙසං කම්මං සාහසිකකම්මං. පථවියා ඉස්සරො පථබ්‍යොති ආහ ‘‘පුථවිසාමිකො’’ති.

Así, el Bienaventurado, convirtiéndose a sí mismo en testigo ocular y revelando la magnitud del resultado de los méritos, ahora, mostrando ese mismo significado a través de versos, dice 'Mira el resultado de los méritos', etc. 'Buscadores de la felicidad' (sukhesino) es un vocativo con el que se dirige a los seres que buscan la felicidad. En el canon (Pāḷiyaṃ) se debería haber dicho 'mirad' (passatha), pero debe entenderse que se ha hecho un intercambio gramatical por 'mira' (passā). 'Violentos' (sāhasikā) son aquellos que actúan con audacia, como poner un arma en el pecho de los hombres para robarles el dinero deseado; su acción es una 'acción violenta'. 'Señor de la tierra' (pathabyo) significa el soberano de la tierra, por eso dijo: 'dueño de la tierra'.

මෙත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado la explicación del Mettasutta.

10. භරියාසුත්තවණ්ණනා

10. Explicación del Bhariyāsutta.

63. දසමෙ උච්චාසද්දා මහාසද්දා උද්ධං උග්ගතත්තා උච්චං පත්ථටත්තා මහන්තං අවිනිබ්භොගං විනිභුඤ්ජිත්වා ගහෙතුං අසක්කුණෙය්‍යං සද්දං කරොන්තා වදන්ති. වචීඝොසොපි හි බහූහි එකජ්ඣං පවත්තිතො අත්ථතො ච සද්දතො ච දුරවබොධො කෙවලං මහානිග්ඝොසො එව හුත්වා සොතපථමාගච්ඡති. මච්ඡවිලොපෙති මච්ඡෙ විලුම්පිත්වා විය ගහණෙ, මච්ඡානං වා විලුම්පනෙ. කෙවට්ටානඤ්හි මච්ඡපච්ඡිට්ඨපිතට්ඨානෙ මහාජනො සන්නිපතිත්වා ‘‘ඉධ අඤ්ඤං එකං මච්ඡං දෙහි, එකං මච්ඡඵාලං දෙහි, එතස්ස තෙ මහා දින්නො, මය්හං ඛුද්දකො’’ති එවං උච්චාසද්දමහාසද්දං කරොන්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘කෙවට්ටානං මච්ඡපච්ඡිං ඔතාරෙත්වා ඨිතට්ඨානෙ’’ති. මච්ඡග්ගහණත්ථං ජාලෙ පක්ඛිත්තෙපි තස්මිං ඨානෙ කෙවට්ටා චෙව අඤ්ඤෙ ච ‘‘පවිට්ඨො න පවිට්ඨො[Pg.186], ගහිතො න ගහිතො’’ති මහාසද්දං කරොන්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘ජාලෙ වා…පෙ… මහාසද්දො හොතී’’ති. කත්තබ්බවත්තන්ති පාදපරිකම්මාදිකත්තබ්බකිච්චං. ඛරාති චිත්තෙන වාචාය ච කක්ඛළා. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

63. En el décimo, 'ruidos altos, ruidos fuertes' (uccāsaddā mahāsaddā) se refiere a quienes hablan produciendo un sonido que no puede ser distinguido claramente por haber surgido hacia arriba y haberse extendido ampliamente. Pues incluso el sonido de las voces, cuando es emitido por muchos a la vez, se vuelve difícil de comprender tanto en significado como en sonido, convirtiéndose simplemente en un gran estruendo que llega al oído. 'En el saqueo de los peces' (macchavilope) se refiere al acto de capturarlos como si se estuvieran saqueando peces, o al saqueo de los mismos peces. Pues en el lugar donde los pescadores colocan las cestas de peces, el gentío se reúne y hace ruidos altos y fuertes diciendo: 'dame este otro pez aquí, dame una ración de pescado, a este le diste uno grande y a mí uno pequeño'. Refiriéndose a esto se dijo: 'en el lugar donde permanecen las cestas de peces de los pescadores tras haber sido descargadas'. Incluso cuando se lanza la red para capturar peces, en ese lugar tanto los pescadores como otros hacen un gran ruido diciendo: '¿ha entrado o no?, ¿ha sido capturado o no?'. Refiriéndose a esto se dijo: 'en la red... etc... hay un gran ruido'. 'Deberes a realizar' (kattabbavattaṃ) se refiere a las tareas que deben hacerse, como el servicio a los pies, etc. 'Ásperos' (kharā) son aquellos que son rudos en mente y palabra. El resto aquí es evidente.

භරියාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado la explicación del Bhariyāsutta.

11. කොධනසුත්තවණ්ණනා

11. Explicación del Kodhanasutta.

64. එකාදසමෙ සපත්තකරණාති වා සපත්තෙහි කාතබ්බා. කොධනන්ති කුජ්ඣනසීලං. කොධනොයන්ති කුජ්ඣනො අයං. අයන්ති ච නිපාතමත්තං. කොධපරෙතොති කොධෙන අනුගතො, පරාභිභූතො වා. දුබ්බණ්ණොව හොතීති පකතියා වණ්ණවාපි අලඞ්කතප්පටියත්තොපි මුඛවිකාරාදිවසෙන විරූපො එව හොති. එතරහි ආයතිඤ්චාති කොධාභිභූතස්ස එකන්තමිදං ඵලන්ති දීපෙතුං ‘‘දුබ්බණ්ණොවා’’ති අවධාරණං කත්වා පුන ‘‘කොධාභිභූතො’’ති වුත්තං.

64. En el undécimo, 'causantes de enemistad' (sapattakaraṇā) son aquellas cosas que deben ser hechas por los enemigos. 'Irascible' (kodhana) significa de naturaleza propensa a enojarse. 'Este es irascible' (kodhanoyaṃ) significa 'este es propenso a la ira'. Y 'ayaṃ' es solo una partícula. 'Dominado por la ira' (kodhaparetoti) significa perseguido o subyugado por la ira. 'Se vuelve de mal color' (dubbaṇṇova hotīti) significa que, aunque sea naturalmente de buen color y esté adornado y arreglado, se vuelve ciertamente deforme debido a la distorsión del rostro, etc. 'En el presente y en el futuro' (etarahi āyatiñcā): para mostrar que este es el resultado inevitable de quien es subyugado por la ira, después de hacer el énfasis con 'ciertamente se vuelve de mal color', se dijo nuevamente 'subyugado por la ira'.

අයසභාවන්ති අකිත්තිමභාවං. අත්තනො පරෙසඤ්ච අනත්ථං ජනෙතීති අනත්ථජනනො. අන්තරතොති අබ්භන්තරතො, චිත්තතො වා. තං ජනො නාවබුජ්ඣතීති කොධසඞ්ඛාතං අන්තරතො අබ්භන්තරෙ අත්තනො චිත්තෙයෙව ජාතං අනත්ථජනනචිත්තප්පකොපනාදිභයං භයහෙතුං අයං බාලමහාජනො න ජානාති. යන්ති යත්ථ. භුම්මත්ථෙ හි එතං පච්චත්තවචනං. යස්මිං කාලෙ කොධො සහතෙ නරං, අන්ධතමං තදා හොතීති සම්බන්ධො. යන්ති වා කාරණවචනං, යස්මා කොධො උප්පජ්ජමානො නරං සහතෙ අභිභවති, තස්මා අන්ධතමං තදා හොති, යදා කුද්ධොති අත්ථො යං-තං-සද්දානං එකන්තසම්බන්ධභාවතො. අථ වා යන්ති කිරියාපරාමසනං. සහතෙති යදෙතං කොධස්ස සහනං අභිභවනං, එතං අන්ධතමං භවනන්ති අත්ථො. අථ වා යං නරං කොධො සහතෙ අභිභවති, තස්ස අන්ධතමං තදා හොති. තතො ච කුද්ධො අත්ථං න ජානාති, කුද්ධො ධම්මං න පස්සතීති.

'Estado de desprestigio' (ayasabhāvaṃ) significa infamia. 'Generador de infortunio' (anatthajanano) es aquel que genera perjuicio para uno mismo y para los demás. 'Desde el interior' (antarato) significa desde dentro, o desde la mente. 'La gente no lo comprende' (taṃ jano nāvabujjhatīti) significa que esta gente común no conoce esta causa de temor, este peligro que consiste en la agitación mental, etc., que genera infortunio y que surge internamente, en la propia mente, llamado ira. 'Yaṃ' significa 'donde' (yattha). Pues este es un caso nominativo usado en sentido locativo. La conexión es: 'en el momento en que la ira domina al hombre, entonces hay una oscuridad ciega'. O bien, 'yaṃ' es una expresión causal: 'debido a que la ira, al surgir, domina al hombre, por eso hay entonces una oscuridad ciega'; este es el sentido cuando está enojado, debido a la relación necesaria entre las palabras 'yaṃ' y 'taṃ'. O también, 'yaṃ' se refiere a la acción: 'este dominio de la ira es lo que se convierte en oscuridad ciega'. O también: 'cuando la ira domina a un hombre, entonces para él hay una oscuridad ciega. Y a partir de ahí, el hombre enojado no conoce el beneficio y el hombre enojado no ve el Dhamma'.

භූනං වුච්චති වුද්ධි, තස්ස හනනං ඝාතො එතෙසන්ති භූනහච්චානි. තෙනාහ ‘‘හතවුද්ධීනී’’ති. දම-සද්දෙන වුත්තමෙවත්ථං විභාවෙතුං පඤ්ඤාවීරියෙන [Pg.187] දිට්ඨියාති වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ‘‘කතරෙන දමෙනා’’තිආදිමාහ. අනෙකත්ථො හි දම-සද්දො. ‘‘සච්චෙන දන්තො දමසා උපෙතො, වෙදන්තගූ වුසිතබ්‍රහ්මචරියො’’ති (සං. නි. 1.195; සු. නි. 467) එත්ථ හි ඉන්ද්‍රියසංවරො දමොති වුත්තො ‘‘මනච්ඡට්ඨානි ඉන්ද්‍රියානි දමෙතී’’ති කත්වා. ‘‘යදි සච්චා දමා චාගා, ඛන්ත්‍යා භිය්‍යොධ විජ්ජතී’’ති (සං. නි. 1.246; සු. නි. 191) එත්ථ පඤ්ඤා දමො ‘‘සංකිලෙසං දමෙති පජහතී’’ති කත්වා. ‘‘දානෙන දමෙන සංයමෙන සච්චවජ්ජෙන අත්ථි පුඤ්ඤං, අත්ථි පුඤ්ඤස්ස ආගමො’’ති (සං. නි. 4.365) එත්ථ උපොසථකම්මං දමො ‘‘උපවසනවසෙන කායකම්මාදීනි දමෙතී’’ති කත්වා. ‘‘සක්ඛිස්සසි ඛො ත්වං, පුණ්ණ, ඉමිනා දමූපසමෙන සමන්නාගතො සුනාපරන්තස්මිං ජනපදන්තරෙ විහරිතු’’න්ති (ම. නි. 3.396; සං. නි. 4.88) එත්ථ අධිවාසනක්ඛන්ති දමො ‘‘කොධූපනාහමක්ඛාදිකෙ දමෙති විනොදෙතී’’ති කත්වා. ‘‘න මානකාමස්ස දමො ඉධත්ථි, න මොනමත්ථි අසමාහිතස්සා’’ති (සං. නි. 1.9) එත්ථ අභිසම්බොජ්ඣඞ්ගාදිකො සමාධිපක්ඛිකො ධම්මො දමො ‘‘දම්මති චිත්තං එතෙනා’’ති කත්වා. ඉධාපි ‘‘තං දමෙන සමුච්ඡින්දෙ, පඤ්ඤාවීරියෙන දිට්ඨියා’’ති වචනතො දම-සද්දෙන පඤ්ඤාවීරියදිට්ඨියො වුත්තා.

Se llama 'bhūna' al crecimiento (vuddhi), y su eliminación es la muerte o destrucción de estos; por lo tanto, son 'bhūnahaccāni' (destructores del crecimiento). Por eso dice: 'aquellos cuyo crecimiento ha sido destruido' (hatavuddhīnī). Para explicar el significado expresado por la palabra 'dama' (autocontrol) como 'mediante la sabiduría, la energía y la visión', dice: '¿mediante qué autocontrol?' (katarena damenā), etc. Pues la palabra 'dama' tiene múltiples significados. En el pasaje: 'Aquel que está controlado por la verdad, dotado de autocontrol (damasā), que ha llegado al fin de los Vedas y ha vivido la vida santa' (Saṃ. Ni. 1.195), aquí el autocontrol de los sentidos se llama 'dama', en el sentido de que 'controla los seis sentidos'. En el pasaje: 'Si aquí se encuentran en mayor medida la verdad, el autocontrol (damā), la generosidad y la paciencia' (Saṃ. Ni. 1.246), aquí la sabiduría se llama 'dama', en el sentido de que 'controla y abandona las impurezas'. En el pasaje: 'Mediante la generosidad, el autocontrol, el dominio y la palabra veraz, hay mérito' (Saṃ. Ni. 4.365), aquí la práctica del uposatha se llama 'dama', en el sentido de que 'controla las acciones corporales, etc., mediante la observancia del ayuno'. En el pasaje: 'Tú, Puṇṇa, dotado de este autocontrol y paz, podrás vivir en la región de Sunāparanta' (Ma. Ni. 3.396), aquí la paciencia tolerante (adhivāsanakkhanti) se llama 'dama', en el sentido de que 'controla y disipa la ira, la malevolencia, la hipocresía, etc.'. En el pasaje: 'No hay autocontrol aquí para quien desea honor, ni hay silencio para quien no está concentrado' (Saṃ. Ni. 1.9), aquí los factores que conducen a la iluminación (abhisambojjhaṅgā) y otros estados pertenecientes a la concentración se llaman 'dama', en el sentido de que 'la mente es controlada por ellos'. También aquí, debido a la frase: 'que uno lo corte mediante el autocontrol, mediante la sabiduría, la energía y la visión', con la palabra 'dama' se refieren a la sabiduría, la energía y la visión.

කොධනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Kodhana Sutta.

අබ්‍යාකතවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Abyākata Vagga.

7. මහාවග්ගො

7. Mahāvaggo (El Gran Capítulo)

1-2. හිරිඔත්තප්පසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. Comentario a los suttas que comienzan con el Hiriottappa Sutta

65-66. සත්තමස්ස පඨමං උත්තානමෙව. දුතියෙ තයො සංවට්ටාති ආපොසංවට්ටො, තෙජොසංවට්ටො, වායොසංවට්ටොති තයො සංවට්ටා. තිස්සො සංවට්ටසීමාති ආභස්සරා, සුභකිණ්හා, වෙහප්ඵලාති තිස්සො සංවට්ටසීමා. යදා හි කප්පො තෙජෙන සංවට්ටති විනස්සති, තදා ආභස්සරතො හෙට්ඨා අග්ගිනා ඩය්හති. යදා ආපෙන සංවට්ටති, තදා සුභකිණ්හතො හෙට්ඨා උදකෙන විලීයති. යදා වායුනා සංවට්ටති, තදා වෙහප්ඵලතො හෙට්ඨා වායුනා විද්ධංසති. විත්ථාරතො පන සදාපි එකං බුද්ධක්ඛෙත්තං විනස්සති. බුද්ධක්ඛෙත්තං නාම තිවිධං හොති ජාතික්ඛෙත්තං ආණාක්ඛෙත්තං [Pg.188] විසයක්ඛෙත්තන්ති. තත්ථ ජාතික්ඛෙත්තං නාම දසසහස්සචක්කවාළපරියන්තං හොති, යං තථාගතස්ස පටිසන්ධිගහණාදීසු කම්පති. ආණාක්ඛෙත්තං කොටිසහස්සචක්කවාළපරියන්තං, යත්ථ රතනසුත්තං (ඛු. පා. 6.1 ආදයො; සු. නි. 224 ආදයො) ඛන්ධපරිත්තං (අ. නි. 4.67; චූළව. 251) ධජග්ගපරිත්තං (සං. නි. 1.249). ආටානාටියපරිත්තං (දී. නි. 3.275 ආදයො), මොරපරිත්තන්ති (ජා. 1.2.17-18) ඉමෙසං පරිත්තානං ආනුභාවො වත්තති. විසයක්ඛෙත්තං අනන්තමපරිමාණං, යං ‘‘යාවතා වා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති වුත්තං. එවමෙතෙසු තීසු බුද්ධක්ඛෙත්තෙසු එකං ආණාක්ඛෙත්තං විනස්සති. තස්මිං පන විනස්සන්තෙ ජාතික්ඛෙත්තං විනට්ඨමෙව හොති. විනස්සන්තඤ්ච එකතොව විනස්සති, සණ්ඨහන්තම්පි එකතොව සණ්ඨහති.

65-66. El primero del séptimo es evidente. En el segundo, hay tres tipos de disolución: la disolución por el agua, la disolución por el fuego y la disolución por el viento. Hay tres límites de la disolución: Ābhassara, Subhakiṇha y Vehapphala. Cuando el eón (kappa) se disuelve y es destruido por el fuego, se quema por el fuego todo lo que está por debajo de los dioses Ābhassara. Cuando se disuelve por el agua, se disuelve por el agua todo lo que está por debajo de los dioses Subhakiṇha. Cuando se disuelve por el viento, se destruye por el viento todo lo que está por debajo de los dioses Vehapphala. Sin embargo, en términos detallados, siempre se destruye un campo de un Buddha (buddhakkhetta). El campo de un Buddha es de tres tipos: el campo de nacimiento (jātikkhetta), el campo de autoridad (āṇākkhetta) y el campo de alcance (visayakkhetta). Allí, el campo de nacimiento se extiende hasta los diez mil sistemas de mundos, que tiemblan ante la concepción del Tathāgata, etc. El campo de autoridad se extiende hasta un billón de sistemas de mundos, donde prevalece el poder de estos parittas (protecciones): el Ratana Sutta, el Khandha Paritta, el Dhajagga Paritta, el Āṭānāṭiya Paritta y el Mora Paritta. El campo de alcance es infinito e inconmensurable, tal como se dice: 'hasta donde él desee'. Así, de estos tres campos de Buddha, se destruye un campo de autoridad. Cuando este se destruye, el campo de nacimiento también queda destruido. Cuando se destruyen, se destruyen juntos; cuando se forman, se forman juntos.

තීණි සංවට්ටමූලානීති රාගදොසමොහසඞ්ඛාතානි තීණි සංවට්ටකාරණානි. රාගාදීසු හි අකුසලමූලෙසු උස්සන්නෙසු ලොකො විනස්සති. තථා හි රාගෙ උස්සන්නතරෙ අග්ගිනා විනස්සති, දොසෙ උස්සන්නතරෙ උදකෙන, මොහෙ උස්සන්නතරෙ වාතෙන. කෙචි පන ‘‘දොසෙ උස්සන්නතරෙ අග්ගිනා, රාගෙ උදකෙනා’’ති වදන්ති.

Tres raíces de la disolución: son las tres causas de la disolución conocidas como codicia (rāga), odio (dosa) y engaño (moha). Pues cuando estas raíces de lo perjudicial prevalecen, el mundo se destruye. Así, cuando la codicia prevalece excesivamente, se destruye por el fuego; cuando el odio prevalece excesivamente, por el agua; cuando el engaño prevalece excesivamente, por el viento. Sin embargo, algunos dicen: 'cuando el odio prevalece, por el fuego; cuando la codicia prevalece, por el agua'.

තීණි කොලාහලානීති කප්පකොලාහලං, බුද්ධකොලාහලං, චක්කවත්තිකොලාහලන්ති තීණි කොලාහලානි. තත්ථ ‘‘වස්සසතසහස්සමත්ථකෙ කප්පුට්ඨානං නාම භවිස්සතී’’තිආදිනා දෙවතාහි උග්ඝොසිතසද්දො කප්පකොලාහලං නාම හොති. ‘‘ඉතො වස්සසතසහස්සමත්ථකෙ ලොකො විනස්සිස්සති, මෙත්තං, මාරිසා, භාවෙථ කරුණං මුදිතං උපෙක්ඛ’’න්ති මනුස්සපථෙ දෙවතා ඝොසන්තියො චරන්ති. ‘‘වස්සසහස්සමත්ථකෙ බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සතී’’ති බුද්ධකොලාහලං නාම හොති. ‘‘ඉතො වස්සසහස්සමත්ථකෙ බුද්ධො උප්පජ්ජිත්වා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො සඞ්ඝරතනෙන පරිවාරිතො ධම්මං දෙසෙන්තො විචරිස්සතී’’ති දෙවතා උග්ඝොසන්ති. ‘‘වස්සසතමත්ථකෙ පන චක්කවත්තී උප්පජ්ජිස්සතී’’ති චක්කවත්තිකොලාහලං නාම හොති. ‘‘ඉතො වස්සසතමත්ථකෙ සත්තරතනසම්පන්නො චාතුද්දීපිස්සරො සහස්සපරිවාරො වෙහාසඞ්ගමො චක්කවත්තී රාජා උප්පජ්ජිස්සතී’’ති දෙවතා උග්ඝොසන්ති.

Tres alborotos: el alboroto del eón (kappakolāhala), el alboroto de un Buddha (buddhakolāhala) y el alboroto de un monarca universal (cakkavattikolāhala). Allí, el alboroto del eón es el sonido proclamado por las deidades diciendo: 'cien mil años a partir de ahora, ocurrirá el fin del eón', etc. Las deidades caminan por los senderos de los hombres proclamando: 'dentro de cien mil años el mundo será destruido; amigos, cultiven el amor universal, la compasión, la alegría altruista y la ecuanimidad'. El alboroto de un Buddha es cuando se anuncia: 'dentro de mil años nacerá un Buddha'. Las deidades proclaman: 'dentro de mil años un Buddha nacerá y, practicando el Dhamma de acuerdo con el Dhamma, rodeado por la joya de la Saṅgha, viajará enseñando el Dhamma'. El alboroto de un monarca universal es cuando se anuncia: 'dentro de cien años nacerá un monarca universal'. Las deidades proclaman: 'dentro de cien años nacerá un rey monarca universal, poseedor de las siete joyas, soberano de los cuatro continentes, con un séquito de mil y capaz de viajar por el aire'.

අචිරට්ඨෙන න ධුවාති උදකබුබ්බුළාදයො විය න චිරට්ඨායිතාය ධුවභාවරහිතා. අස්සාසරහිතාති සුපිනකෙ පීතපානීයං විය අනුලිත්තචන්දනං විය ච අස්සාසවිරහිතා.

'No permanente' (na dhuvā) en el sentido de que no dura mucho, carente de estabilidad como las burbujas de agua, etc. 'Carente de alivio' (assāsarahitā) significa desprovisto de consuelo, como el agua bebida en un sueño o como el ungüento de sándalo en un sueño.

උපකප්පනමෙඝොති [Pg.189] කප්පවිනාසකමෙඝං සන්ධාය වදති. යස්මිඤ්හි සමයෙ කප්පො අග්ගිනා නස්සති, ආදිතොව කප්පවිනාසකමහාමෙඝො උට්ඨහිත්වා කොටිසතසහස්සචක්කවාළෙ එකමහාවස්සං වස්සති. මනුස්සා තුට්ඨහට්ඨා සබ්බබීජානි නීහරිත්වා වපන්ති. සස්සෙසු පන ගොඛායිතකමත්තෙසු ජාතෙසු ගද්‍රභරවං රවන්තො එකබින්දුම්පි න වස්සති, තදා පච්ඡින්නං පච්ඡින්නමෙව වස්සං හොති. තෙනාහ ‘‘තදා නික්ඛන්තබීජං..පෙ… එකබින්දුම්පි දෙවො න වස්සතී’’ති. ‘‘වස්සසතසහස්ස අච්චයෙන කප්පවුට්ඨානං භවිස්සතී’’තිආදිනා දෙවතාහි වුත්තවචනං සුත්වා යෙභුය්‍යෙන මනුස්සා ච භුම්මදෙවතා ච සංවෙගජාතා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුදුචිත්තා හුත්වා මෙත්තාදීනි පුඤ්ඤානී කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තන්ති, අවීචිතො පට්ඨාය තුච්ඡො හොතීති.

'La nube de la destrucción del eón' (upakappanamegho) se refiere a la nube que destruye el kappa. En el momento en que el eón es destruido por el fuego, primero surge una gran nube de destrucción del eón y cae una gran lluvia sobre cien mil millones de sistemas de mundos. Los hombres, gozosos, sacan todas las semillas y las siembran. Pero cuando los cultivos han crecido lo suficiente como para que el ganado los coma, emitiendo un sonido como el rebuzno de un asno, no cae ni una gota de lluvia; entonces, la lluvia cesa por completo. Por eso dice: 'entonces, las semillas que han brotado... hasta... el dios no hace caer ni una sola gota'. Al escuchar las palabras de las deidades diciendo: 'dentro de cien mil años ocurrirá el fin del eón', la mayoría de los hombres y deidades terrestres, llenos de urgencia espiritual (saṃvega), se vuelven amables unos con otros y, realizando méritos como el amor universal, renacen en el mundo de los devalokas; comenzando desde el infierno Avīci, el mundo queda vacío.

පඤ්ච බීජජාතානීති මූලබීජං ඛන්ධබීජං ඵළුබීජං අග්ගබීජං බීජබීජන්ති පඤ්ච බීජානි ජාතානි. තත්ථ මූලබීජන්ති වචා, වචත්තං, හලිද්දං, සිඞ්ගිවෙරන්ති එවමාදි. ඛන්ධබීජන්ති අස්සත්ථො, නිග්‍රොධොති එවමාදි. ඵළුබීජන්ති උච්ඡු, වෙළු, නළොති එවමාදි. අග්ගබීජන්ති අජ්ජුකං, ඵණිජ්ජකන්ති එවමාදි. බීජබීජන්ති වීහිආදි පුබ්බණ්ණඤ්චෙව මුග්ගමාසාදිඅපරණ්ණඤ්ච. පච්චයන්තරසමවායෙ විසදිසුප්පත්තියා විසෙසකාරණභාවතො රුහනසමත්ථෙ සාරඵලෙ නිරුළ්හො බීජ-සද්දො තදත්ථසිද්ධියා මූලාදීසුපි කෙසුචි පවත්තතීති මූලාදිතො නිවත්තනත්ථං එකෙන බීජ-සද්දෙන විසෙසෙත්වා වුත්තං ‘‘බීජබීජ’’න්ති ‘‘රූපරූපං (විසුද්ධි. 2.449) දුක්ඛදුක්ඛ’’න්ති (සං. නි. 4.327) යථා. යථා ඵලපාකපරියන්තා ඔසධිරුක්ඛා වෙළුකදලිආදයො.

«Cinco tipos de semillas» se refiere a: semilla de raíz, semilla de tronco, semilla de nudo, semilla de brote y semilla de semilla; estos son los cinco tipos de semillas producidas. Entre ellas, «semilla de raíz» se refiere al cálamo, al jengibre blanco, a la cúrcuma, al jengibre, y así sucesivamente. «Semilla de tronco» se refiere a la higuera sagrada (assattha), al baniano (nigrodha), y así sucesivamente. «Semilla de nudo» se refiere a la caña de azúcar, el bambú, el junco, y así sucesivamente. «Semilla de brote» se refiere a la albahaca, el orégano, y así sucesivamente. «Semilla de semilla» se refiere a los cereales principales como el arroz, y a los cereales secundarios como el frijol mungo y el frijol negro. Debido a que son la causa específica para el surgimiento de algo distinto cuando se produce la convergencia de otras condiciones, el término «semilla» se ha establecido para los frutos esenciales capaces de germinar; para distinguirla de las semillas de raíz y demás, se menciona especialmente con un solo término de semilla como «semilla de semilla», tal como «rūparūpa» o «dukkhadukkha». Es como las plantas y árboles cuya culminación es la maduración del fruto, tales como el bambú, el banano, etc.

යං කදාචීතිආදීසු යන්ති නිපාතමත්තං. කදාචීති කිස්මිඤ්චි කාලෙ. කරහචීති තස්සෙව වෙවචනං. දීඝස්ස අද්ධුනොති දීඝස්ස කාලස්ස. අච්චයෙනාති අතික්කමෙන. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

En las expresiones que comienzan con «yaṃ kadāci», «yaṃ» es solo una partícula. «Kadāci» significa en algún momento. «Karahaci» es un sinónimo de lo mismo. «Dīghassa addhuno» significa de un largo tiempo. «Accayena» significa con el transcurso. El resto aquí es evidente.

හිරිඔත්තප්පසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Hiriottappa Sutta y otros.

3. නගරොපමසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario del Nagaropama Sutta

67. තතියෙ පච්චන්තෙ භවං පච්චන්තිමං. ‘‘රථො සීලපරික්ඛාරො, ඣානක්ඛො චක්කවීරියො’’තිආදීසු (සං. නි. 5.4) විය අලඞ්කාරවචනො පරික්ඛාරසද්දොති ආහ ‘‘නගරාලඞ්කාරෙහි අලඞ්කත’’න්ති. පරිවාරවචනොපි වට්ටතියෙව ‘‘සත්ත සමාධිපරික්ඛාරා’’තිආදීසු [Pg.190] (දී. නි. 3.330) විය. නෙමං වුච්චති ථම්භාදීහි අනුපතභූමිප්පදෙසොති ආහ ‘‘ගම්භීරආවාටා’’ති, ගම්භීරං භූමිං අනුප්පවිට්ඨාති අත්ථො. සුට්ඨු සන්නිසීදාපිතාති භූමිං නිඛනිත්වා සම්මදෙව ඨපිතා.

67. En el tercer discurso, «situado en la frontera» (paccantime) significa que está en los confines. La palabra «parikkhāra» (equipo o accesorios) se usa en el sentido de ornamentación, como en «el carro tiene la virtud como accesorio, el jhana como eje y la energía como ruedas», por eso dice: «adornado con los ornamentos de la ciudad». También es válido en el sentido de séquito o componentes, como en «los siete componentes de la concentración». Se dice «nema» (cimientos) a la superficie del suelo que no ha sido excavada por pilares y demás; por eso dice: «fosos profundos», significando que han penetrado profundamente en la tierra. «Bien asentados» (suṭṭhu sannisīdāpitā) significa que han sido colocados correctamente tras haber cavado en la tierra.

අනුපරියායෙති එතෙනාති අනුපරියායො, සොයෙව පථොති අනුපරියායපථො, පරිතො පාකාරස්ස අනුයායමග්ගො.

«Anupariyāye»: aquello por lo que se recorre es un «anupariyāyo», y ese mismo es un camino, de ahí «anupariyāyapatho» (camino de ronda); es el camino para recorrer alrededor de la muralla.

හත්ථිං ආරොහන්ති ආරොහාපයන්ති චාති හත්ථාරොහා (දී. නි. ටී. 1.163). යෙන හි පයොගෙන පුරිසො හත්ථිනො ආරොහනයොග්ගො හොති, හත්ථිස්ස තං පයොගං විධායන්තානං සබ්බෙසම්පෙතෙසං ගහණං. තෙනාහ ‘‘සබ්බෙපී’’තිආදි. තත්ථ හත්ථාචරියා නාම යෙ හත්ථිනො හත්ථාරොහකානඤ්ච සික්ඛාපකා. හත්ථිවෙජ්ජා නාම හත්ථිභිසක්කා. හත්ථිබන්ධා නාම හත්ථීනං පාදරක්ඛකා. ආදි-සද්දෙන හත්ථීනං යවපදායකාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. අස්සාරොහා රථිකාති එත්ථාපි එසෙව නයො. රථෙ නියුත්තා රථිකා. රථරක්ඛා නාම රථස්ස ආණිරක්ඛකා. ධනුං ගණ්හන්ති ගණ්හාපෙන්ති චාති ධනුග්ගහා, ඉස්සාසා ධනුසිප්පස්ස සික්ඛාපකා ච. තෙනාහ ‘‘ධනුආචරියා ඉස්සාසා’’ති. චෙලෙන චෙලපටාකාය යුද්ධෙ අකන්ති ගච්ඡන්තීති චෙලකාති ආහ – ‘‘යෙ යුද්ධෙ ජයද්ධජං ගහෙත්වා පුරතො ගච්ඡන්තී’’ති. යථා තථා ඨිතෙ සෙනිකෙ බ්‍රූහකරණවසෙන තතො තතො චලයන්ති උච්චාලෙන්තීති චලකා. සකුණග්ඝිආදයො විය මංසපිණ්ඩං පරසෙනාසමූහං සාහසිකමහායොධතාය ඡෙත්වා ඡෙත්වා දයන්ති උප්පතිත්වා ගච්ඡන්තීති පිණ්ඩදායකා. දුතියවිකප්පෙ පිණ්ඩෙ දයන්ති ජනසම්මද්දෙ උප්පතන්තා විය ගච්ඡන්තීති පිණ්ඩදායකාති අත්ථො වෙදිතබ්බො. උග්ගතුග්ගතාති ථාමජවපරක්කමාදිවසෙන අතිවිය උග්ගතා, උදග්ගාති අත්ථො. පක්ඛන්දන්තීති අත්තනො වීරසූරභාවෙන අසජ්ජමානා පරසෙනං අනුපවිසන්තීති අත්ථො. ථාමජවබලපරක්කමාදිසම්පත්තියා මහානාගා විය මහානාගා. එකසූරාති එකාකිසූරා අත්තනො සූරභාවෙනෙව එකාකිනො හුත්වා යුජ්ඣනකා. සජාලිකාති සවම්මිකා. සරපරිත්තාණන්ති චම්මපරිසිබ්බිතං ඛෙටකං, චම්මමයං වා ඵලකං. ඝරදාසයොධාති අත්තනො දාසයොධා.

Los «hatthārohā» son aquellos que montan o hacen montar elefantes. Se incluye a todos los que disponen el entrenamiento del elefante por el cual un hombre es apto para montarlo; por eso dice: «todos ellos», etc. Allí, los «maestros de elefantes» (hatthācariyā) son los que entrenan a los elefantes y a los jinetes. Los «médicos de elefantes» (hatthivejjā) son los doctores de elefantes. Los «guardianes de elefantes» (hatthibandhā) son los que protegen las patas de los elefantes. Con la palabra «ādi» se incluye a los que suministran forraje a los elefantes, etc. Este mismo método se aplica a «jinetes de caballos» (assārohā) y «combatientes en carros» (rathikā). Los «rathikā» son los asignados a los carros. Los «protectores de carros» (ratharakkhā) son los que protegen los ejes del carro. Los «arqueros» (dhanuggahā) son los que empuñan o hacen empuñar el arco, y los instructores del arte de la arquería. Por eso dice: «maestros de arco, arqueros». Los «celakā» son los que en la batalla van delante con banderas de tela (celapaṭākā), por eso dice: «aquellos que en la batalla avanzan al frente portando el estandarte de la victoria». Los «calakā» son aquellos que, mediante el estímulo a los soldados apostados aquí y allá, los hacen movilizarse o elevarse. Los «piṇḍadāyakā» son como los halcones, que debido a su gran valentía heroica, despedazan una y otra vez el grupo del ejército enemigo como si fuera un trozo de carne y avanzan saltando. En la segunda interpretación, el sentido de «piṇḍadāyakā» debe entenderse como aquellos que avanzan como si saltaran en medio del tumulto de la gente. Los «uggatuggatā» son los sumamente elevados en términos de fuerza, rapidez y valor; el significado es que son exaltados. «Irrumpen» (pakkhandantī) significa que, sin vacilar debido a su propia naturaleza heroica y valiente, entran en el ejército enemigo. Los «mahānāgā» (grandes héroes) son como grandes elefantes por su dotación de fuerza, rapidez, poder y valor. Los «ekasūrā» son héroes solitarios que luchan solos confiando únicamente en su propio valor. Los «sajālikā» son los que visten armadura. La «protección contra flechas» (saraparittāṇaṃ) es un escudo cosido con cuero o una plancha hecha de cuero. Los «soldados esclavos de la casa» (gharadāsayodhā) son sus propios siervos guerreros.

සම්පක්ඛන්දනලක්ඛණාති සද්ධෙය්‍යවත්ථුනො එවමෙතන්ති සම්පක්ඛන්දනලක්ඛණා. සම්පසාදනලක්ඛණාති පසීදිතබ්බෙ වත්ථුස්මිං පසීදනලක්ඛණා. ඔකප්පනසද්ධාති [Pg.191] ඔක්කන්තිත්වා පක්ඛන්දිත්වා අධිමුච්චනං. පසාදනීයෙ වත්ථුස්මිං පසීදනං පසාදසද්ධා. අයං අනුධම්මොති අයං නවන්නං ලොකුත්තරධම්මානං අනුලොමධම්මො. නිබ්බිදාබහුලොති උක්කණ්ඨනාබහුලො. සද්ධා බන්ධති පාථෙය්‍යන්ති සද්ධා නාමායං සත්තස්ස මරණවසෙන මහාපථං සංවජතො මහාකන්තාරං පටිපජ්ජතො මහාවිදුග්ගං පක්ඛන්දතො පාථෙය්‍යපුටං බන්ධති, සම්බලං විස්සජ්ජෙතීති අත්ථො. සද්ධඤ්හි උප්පාදෙත්වා දානං දෙති, සීලං රක්ඛති, උපොසථකම්මං කරොති. තෙනෙතං වුත්තං ‘‘සද්ධා බන්ධති පාථෙය්‍ය’’න්ති. සිරීති ඉස්සරියං. ඉස්සරියෙ හි අභිමුඛීභූතෙ ථලතොපි ජලතොපි භොගා ආගච්ඡන්තියෙව. තෙනෙතං වුත්තං ‘‘සිරී භොගානමාසයො’’ති. සද්ධා දුතියා පුරිසස්ස හොතීති පුරිසස්ස දෙවලොකෙ, මනුස්සලොකෙ චෙව නිබ්බානඤ්ච ගච්ඡන්තස්ස සද්ධා දුතියා හොති, සහායකිච්චං සාධෙති. භත්තපුටාදීති ආදි-සද්දෙන දුතියිකාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. අනෙකසරසතාති අනෙකසභාවතා, අනෙකකිච්චතා වා. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

«Con la característica de lanzarse» (sampakkhandanalakkhaṇā) significa lanzarse hacia el objeto de fe diciendo «así es esto». «Con la característica de serenidad» (sampasādanalakkhaṇā) significa la característica de serenarse en un objeto que merece fe. La «fe de convicción» (okappanasaddhā) es el acto de decidirse tras haberse sumergido y lanzado hacia ella. La «fe de serenidad» (pasādasaddhā) es serenarse en un objeto inspirador. «Este es el factor conforme» (ayaṃ anudhammo) significa que este es el factor que concuerda con los nueve estados supramundanos. «Abundante en desencanto» (nibbidābahulo) significa abundante en hastío. «La fe prepara las provisiones» significa que esta fe prepara el saco de provisiones para el ser que emprende el gran camino debido a la muerte, que se dirige al gran desierto y que se lanza al gran abismo; el sentido es que dispone el sustento. Pues, tras haber surgido la fe, uno da limosna, protege la virtud y realiza la práctica del uposatha. Por eso se dice: «la fe prepara las provisiones». «Sirī» significa autoridad o esplendor. Pues, cuando la autoridad está presente, las riquezas llegan tanto por tierra como por agua. Por eso se dice: «la gloria es el receptáculo de las riquezas». «La fe es la compañera del hombre» significa que para el hombre que va al mundo celestial, al mundo humano o al Nibbāna, la fe es su compañera, realiza la función de asistencia. En «sacos de comida, etc.», con la palabra «ādi» se debe entender la inclusión de compañeros y demás. «Tener cientos de diversos significados» significa tener diversas naturalezas o diversas funciones. El resto es de fácil comprensión.

නගරොපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Nagaropama Sutta.

4. ධම්මඤ්ඤූසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario del Dhammaññū Sutta

68. චතුත්ථෙ සුත්තගෙය්‍යාදිධම්මං ජානාතීති ධම්මඤ්ඤූ. තස්ස තස්සෙව සුත්තගෙය්‍යාදිනා භාසිතස්ස තදඤ්ඤස්ස සුත්තපදත්ථස්ස බොධකස්ස සද්දස්ස අත්ථකුසලතාවසෙන අත්ථං ජානාතීති අත්ථඤ්ඤූ. ‘‘එත්තකොම්හි සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤායා’’ති එවං යථා අත්තනො පමාණජානනවසෙන අත්තානං ජානාතීති අත්තඤ්ඤූ. පටිග්ගහණපරිභොගපරියෙසනවිස්සජ්ජනෙසු මත්තං ජානාතීති මත්තඤ්ඤූ. නිද්දෙසෙ පන පටිග්ගහණමත්තඤ්ඤුතාය එව පරිභොගාදිමත්තඤ්ඤුතා පබොධිතා හොතීති පටිග්ගහණමත්තඤ්ඤුතාව දස්සිතා. ‘‘අයං කාලො උද්දෙසස්ස, අයං කාලො පරිපුච්ඡාය, අයං කාලො යොගස්ස අධිගමායා’’ති එවං කාලං ජානාතීති කාලඤ්ඤූ. තත්ථ පඤ්ච වස්සානි උද්දෙසස්ස කාලො, දස පරිපුච්ඡාය, ඉදං අතිසම්බාධං, අතික්ඛපඤ්ඤස්ස තාවතා කාලෙන තීරෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා දස වස්සානි උද්දෙසස්ස කාලො, වීසති පරිපුච්ඡාය, තතො පරං යොගෙ කම්මං කාතබ්බං. ඛත්තියපරිසාදිකං [Pg.192] අට්ඨවිධං පරිසං ජානාතීති පරිසඤ්ඤූ. භික්ඛුපරිසාදිකං චතුබ්බිධං, ඛත්තියපරිසාදිකං මනුස්සපරිසංයෙව පුන චතුබ්බිධං ගහෙත්වා අට්ඨවිධං වදන්ති අපරෙ. නිද්දෙසෙ පනස්ස ඛත්තියපරිසාදිචතුබ්බිධපරිසග්ගහණං නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං. ‘‘ඉමං මෙ සෙවන්තස්ස අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, තස්මා අයං පුග්ගලො සෙවිතබ්බො, විපරියායතො අඤ්ඤො අසෙවිතබ්බො’’ති සෙවිතබ්බාසෙවිතබ්බපුග්ගලං ජානාතීති පුග්ගලපරොපරඤ්ඤූ. එවඤ්හි තෙසං පුග්ගලානං පරොපරං උක්කට්ඨනිහීනතං ජානාති නාම. නිද්දෙසෙපිස්ස සෙවිතබ්බාසෙවිතබ්බපුග්ගලෙ විභාවනමෙව සමණකථාකතන්ති දට්ඨබ්බං.

68. En el cuarto sutta, aquel que conoce las enseñanzas como los suttas, geyyas, etc., es un 'conocedor del Dhamma' (dhammaññū). Aquel que conoce el significado por medio de la destreza en el sentido de las palabras que comunican el contenido de lo dicho en esos suttas, geyyas, etc., y de otros términos de los suttas, es un 'conocedor del significado' (atthaññū). Aquel que se conoce a sí mismo por medio del conocimiento de su propia medida, pensando: 'Hasta este punto llego en virtud, concentración y sabiduría', es un 'conocedor de sí mismo' (attaññū). Aquel que conoce la medida en la recepción, el uso, la búsqueda y el desprendimiento (de los requisitos), es un 'conocedor de la moderación' (mattaññū). En el Niddesa, sin embargo, mediante la moderación en la recepción, se da a entender la moderación en el uso, etc., por lo que solo se muestra la moderación en la recepción. Aquel que conoce el tiempo pensando: 'Este es el tiempo para la recitación, este es el tiempo para la indagación, este es el tiempo para el esfuerzo hacia el logro', es un 'conocedor del tiempo' (kālaññū). En este sentido, cinco años son el tiempo para la recitación y diez para la indagación; esto es para los muy inteligentes; para aquel que no puede completar la tarea en ese tiempo por ser de sabiduría lenta, diez años son el tiempo para la recitación y veinte para la indagación, y después de eso debe realizarse el trabajo en el esfuerzo (yoga). Aquel que conoce las ocho clases de asambleas, empezando por la asamblea de los nobles (khattiya), es un 'conocedor de la asamblea' (parisaññū). Otros dicen que hay cuatro tipos empezando por la asamblea de monjes, y que tomando nuevamente de forma cuádruple la asamblea de seres humanos como la de los nobles, se habla de ocho clases. En el Niddesa, la mención de las cuatro clases de asambleas, empezando por la de los nobles, debe verse solo como un ejemplo. Aquel que conoce a las personas que deben ser frecuentadas y las que no, pensando: 'Al frecuentar a esta persona, los estados perjudiciales disminuyen y los estados beneficiosos aumentan, por lo tanto, esta persona debe ser frecuentada; al contrario, la otra no debe ser frecuentada', es un 'conocedor de la distinción entre personas' (puggalaparoparaññū). De esta manera, ciertamente conoce la superioridad o inferioridad de esas personas. En el Niddesa, debe entenderse que la explicación sobre las personas que deben o no frecuentarse se ha hecho siguiendo el estilo de la charla de los ascetas.

ධම්මඤ්ඤූසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Dhammaññū Sutta.

5-6. පාරිච්ඡත්තකසුත්තාදිවණ්ණනා

5-6. Comentario del Pāricchattaka Sutta y otros

69-70. පඤ්චමෙ පතිතපලාසොති පතිතපත්තො. එත්ථ පඨමං පණ්ඩුපලාසතං, දුතියං පන්නපලාසතඤ්ච වත්වා තතියං ජාලකජාතතා, චතුත්ථං ඛාරකජාතතා ච පාළියං වුත්තා. දීඝනිකායට්ඨකථායං පන මහාගොවින්දසුත්තවණ්ණනායං (දී. නි. අට්ඨ. 2.294) ඉමමෙව පාළිං ආහරිත්වා දස්සෙන්තෙන පඨමං පණ්ඩුපලාසතං, දුතියං පන්නපලාසතඤ්ච වත්වා තතියං ඛාරකජාතතා, චතුත්ථං ජාලකජාතතා ච දස්සිතා. එවඤ්හි තත්ථ වුත්තං – ‘‘පාරිච්ඡත්තකෙ පුප්ඵමානෙ එකං වස්සං උපට්ඨානං ගච්ඡන්ති, තෙ තස්ස පණ්ඩුපලාසභාවතො පට්ඨාය අත්තමනා හොන්ති. යථාහ –

69-70. En el quinto, 'hojas caídas' (patitapalāso) significa hojas que han caído. Aquí, después de mencionar primero el estado de hojas amarillentas y segundo el estado de hojas caídas, en el texto Pali se menciona tercero la formación de redes y cuarto la formación de capullos. Sin embargo, en el comentario del Mahāgovinda Sutta del Dīgha Nikāya, al citar y mostrar este mismo pasaje, después de mencionar primero el estado de hojas amarillentas y segundo el estado de hojas caídas, se muestra tercero la formación de capullos y cuarto la formación de redes. Así se dice allí: 'Cuando el árbol Pāricchattaka florece, los dioses acuden a servirlo durante un año; ellos se regocijan desde el momento en que sus hojas se vuelven amarillas. Como se ha dicho:'

යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො, පණ්ඩුපලාසො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති ‘පණ්ඩුපලාසො දානි පාරිච්ඡත්තකො, කොවිළාරො, න චිරස්සෙව පන්නපලාසො භවිස්සතී’ති. යස්මිං සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො, කොවිළාරො, පන්නපලාසො හොති, ජාලකජාතො හොති, ඛාරකජාතො හොති, කුටුමලකජාතො හොති, කොරකජාතො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ[Pg.193], දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති ‘කොරකජාතො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො, න චිරස්සෙව සබ්බපාලිඵුල්ලො භවිස්සතී’ති.

'Monjes, en el momento en que el árbol Pāricchattaka de los dioses Tāvatiṃsa tiene hojas amarillas, en ese momento, monjes, los dioses Tāvatiṃsa se regocijan pensando: "Ahora el Pāricchattaka tiene hojas amarillas, pronto perderá sus hojas". Monjes, en el momento en que el árbol Pāricchattaka de los dioses Tāvatiṃsa ha perdido sus hojas, tiene formación de redes, tiene formación de capullos, tiene formación de botones, tiene formación de brotes, en ese momento, monjes, los dioses Tāvatiṃsa se regocijan pensando: "Ahora el Pāricchattaka tiene brotes, pronto estará en plena floración"'.

ලීනත්ථප්පකාසිනියම්පි (දී. නි. ටී. 2.294) එත්ථ එවමත්ථො දස්සිතො – පන්නපලාසොති පතිතපත්තො. ඛාරකජාතොති ජාතඛුද්දකමකුළො. යෙ හි නීලපත්තකා අතිවිය ඛුද්දකා මකුළා, තෙ ‘‘ඛාරකා’’ති වුච්චන්ති. ජාලකජාතොති තෙහියෙව ඛුද්දකමකුළෙහි ජාතජාලකො සබ්බසො ජාලො විය ජාතො. කෙචි පන ‘‘ජාලකජාතොති එකජාලො විය ජාතො’’ති අත්ථං වදන්ති. පාරිච්ඡත්තකො කිර ඛාරකග්ගහණකාලෙ සබ්බත්ථකමෙව පල්ලවිකො හොති, තෙ චස්ස පල්ලවා පභස්සරපවාළවණ්ණසමුජ්ජලා හොන්ති. තෙන සො සබ්බසො සමුජ්ජලන්තො තිට්ඨති. කුටුමලජාතොති සඤ්ජාතමහාමකුළො. කොරකජාතොති සඤ්ජාතසූචිභෙදො සම්පතිවිකසමානාවත්ථො. සබ්බපාලිඵුල්ලොති සබ්බසො ඵුල්ලිතවිකසිතොති. අයඤ්ච අනුක්කමො දීඝභාණකානං වළඤ්ජනානුක්කමෙන දස්සිතො, න එත්ථ ආචරියස්ස විරොධො ආසඞ්කිතබ්බො.

También en la Līnatthappakāsinī se explica el significado de este modo: 'hojas caídas' (pannapalāso) significa hojas que han caído. 'Formación de capullos' (khārakajātoti) significa capullos pequeños recién nacidos. Aquellos capullos que son extremadamente pequeños y de color verde se llaman 'khārakā'. 'Formación de redes' (jālakajātoti) significa una red formada por esos mismos capullos pequeños, apareciendo por todas partes como una red. Algunos, sin embargo, dicen que 'formación de redes' significa que aparece como una sola red. Se dice que el Pāricchattaka, en el momento de producir capullos, se llena de brotes por todas partes, y esos brotes brillan con el color del coral resplandeciente. Debido a esto, permanece resplandeciente en su totalidad. 'Formación de botones' (kuṭumalajātoti) significa que han nacido capullos grandes. 'Formación de brotes' (korakajātoti) significa que se ha producido la ruptura de la punta y está en el estado previo a abrirse. 'En plena floración' (sabbapāliphullo) significa florecido y abierto por completo. Y este orden se muestra según la secuencia seguida por los recitadores del Dīgha Nikāya; no debe sospecharse aquí una contradicción con el Maestro.

කන්තනකවාතොති දෙවානං පුඤ්ඤකම්මපච්චයා පුප්ඵානං ඡින්දනකවාතො. කන්තතීති ඡින්දති. සම්පටිච්ඡනකවාතොති ඡින්නානං ඡින්නානං පුප්ඵානං සම්පටිග්ගණ්හකවාතො. චිනන්තොති නානාවිධභත්තිසන්නිවෙසවසෙන නිචිනං කරොන්තො. අඤ්ඤතරදෙවතානන්ති නාමගොත්තවසෙන අපඤ්ඤාතදෙවතානං. රෙණුවට්ටීති රෙණුසඞ්ඝාතො. කණ්ණිකං ආහච්චාති සුධම්මාය කූටං ආහන්ත්වා.

'Viento cortante' (kantanakavātoti) es el viento que corta las flores debido a la fuerza del mérito de los dioses. 'Kanta' significa cortar. 'Viento receptor' (sampaṭicchanakavātoti) es el viento que recoge las flores a medida que caen. 'Acumulando' (cinantoti) significa amontonarlas según diversas disposiciones ornamentales. 'De ciertos dioses' (aññataradevatānanti) se refiere a deidades cuyos nombres y linajes no se conocen. 'Masa de polen' (reṇuvaṭṭī) es un conjunto de polen. 'Golpeando la cúpula' (kaṇṇikaṃ āhaccāti) significa que golpea la parte superior de la sala Sudhammā.

අනුඵරණානුභාවොති ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො කිත්තිසද්දස්ස යාව බ්‍රහ්මලොකා අනුඵරණසඞ්ඛාතො ආනුභාවො. පබ්බජ්ජානිස්සිතං හොතීති පබ්බජ්ජාය චතුපාරිසුද්ධිසීලම්පි දස්සිතමෙවාති අධිප්පායො. පඨමජ්ඣානසන්නිස්සිතන්තිආදීසුපි ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉධ පන උභයතො පරිච්ඡෙදො හෙට්ඨා සීලතො උපරි අරහත්තතො ච පරිච්ඡෙදස්ස දස්සිතත්තා. තෙනෙතං වුත්තන්ති තෙන කාරණෙන එතං ‘‘චතුපාරිසුද්ධිසීලං පබ්බජ්ජානිස්සිතං හොතී’’තිආදිවචනං වුත්තං. ඡට්ඨං උත්තානමෙව.

'El poder de la difusión' (anupharaṇānubhāvoti) es la gloria del monje que ha destruido las impurezas (khīṇāsava), cuyo sonido de fama se difunde hasta el mundo de Brahma. 'Depende de la vida monástica' (pabbajjānissitaṃ hotīti) significa que se muestra también la virtud de la cuádruple pureza de la vida monástica. En las frases 'depende del primer jhāna', etc., el significado debe entenderse de la misma manera. Pero aquí se muestra la delimitación por ambos lados: abajo por la virtud (sīla) y arriba por el estado de Arahant. Por esa razón, se ha dicho: 'la virtud de la cuádruple pureza depende de la vida monástica', etc. El sexto sutta es evidente en su significado.

පාරිච්ඡත්තකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Pāricchattaka Sutta y otros.

7. භාවනාසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario del Bhāvanā Sutta

71. සත්තමෙ [Pg.194] අත්ථස්ස අසාධිකා ‘‘භාවනං අනනුයුත්තස්සා’’ති වුත්තත්තා. සම්භාවනත්ථෙති ‘‘අපි නාම එවං සියා’’ති විකප්පනත්ථො සම්භාවනත්ථො. එවඤ්හි ලොකෙ සිලිට්ඨවචනං හොතීති එකමෙව සඞ්ඛං අවත්වා අපරාය සඞ්ඛාය සද්ධිං වචනං ලොකෙ සිලිට්ඨවචනං හොති යථා ‘‘ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානී’’ති. සම්මා අධිසයිතානීති පාදාදීහි අත්තනා නෙසං කිඤ්චි උපඝාතං අකරොන්තියා බහිවාතාදිපරිස්සයපරිහරණත්ථං සම්මදෙව උපරි සයිතානි. උපරිඅත්ථො හෙත්ථ අධි-සද්දො. උතුං ගණ්හාපෙන්තියාති තෙසං අල්ලසිනෙහපරියාදානත්ථං අත්තනො කායුස්මාවසෙන උතුං ගණ්හාපෙන්තියා. තෙනාහ ‘‘උස්මීකතානී’’ති. සම්මා පරිභාවිතානීති සම්මදෙව සබ්බසො කුක්කුටවාසනාය වාසිතානි. තෙනාහ ‘‘කුක්කුටගන්ධං ගාහාපිතානී’’ති. එත්ථ ච සම්මාපරිසෙදනං කුක්කුටගන්ධපරිභාවනඤ්ච සම්මාඅධිසයනසම්මාපරිසෙදනනිප්ඵත්තියා ආනුභාවනිප්ඵාදිතන්ති දට්ඨබ්බං. සම්මාඅධිසයනෙනෙව හි ඉතරද්වයං ඉජ්ඣති. න හි සම්මාඅධිසයනතො විසුං සම්මාපරිසෙදනස්ස සම්මාපරිභාවනස්ස ච කාරණං අත්ථි. තෙන පන සද්ධිංයෙව ඉතරෙසං ද්වින්නම්පි ඉජ්ඣනතො වුත්තං.

En el séptimo [discurso], debido a que se ha dicho 'para aquel que no está dedicado al desarrollo [meditativo]' (bhāvanā ananuyuttassa), el propósito no se cumple. 'Sambhāvanatthe' se refiere al sentido de probabilidad, como en la expresión 'quizás sea así' (api nāma evaṃ siyā), que denota una posibilidad. En el mundo, se considera que el habla es refinada (siliṭṭhavacana) cuando, en lugar de mencionar un solo número, se menciona junto con otro, como en la expresión 'dos o tres gotas de agua'. 'Sammā adhisayitāni' significa bien incubados [los huevos], de tal manera que ella misma [la gallina], sin causarles ningún daño con sus patas u otras partes, se posa correctamente sobre ellos para protegerlos de peligros externos como el viento; aquí el prefijo 'adhi-' tiene el sentido de 'sobre'. 'Utuṃ gaṇhāpentiyā' significa haciendo que reciban el clima [adecuado], es decir, permitiendo que reciban el calor de su propio cuerpo para agotar la humedad y la grasa [de los huevos]; por eso se dice 'calentados' (usmīkatāni). 'Sammā paribhāvitāni' significa bien impregnados en todo sentido con el olor de la gallina; por eso dice 'haciéndoles adquirir el olor de la gallina' (kukkuṭagandhaṃ gāhāpitānīti). Aquí debe entenderse que el calentamiento adecuado y la impregnación del olor de la gallina se logran mediante el poder del éxito de la incubación correcta. Pues mediante la incubación correcta se logran los otros dos factores. No existe una causa para el calentamiento y la impregnación adecuados independiente de la incubación correcta. Sin embargo, se mencionan los otros dos porque se logran conjuntamente con ella.

තිවිධකිරියාකරණෙනාති සම්මාඅධිසයනාදිතිවිධකිරියාකරණෙනාති අත්ථො. කිඤ්චාපි ‘‘එවං අහො වත මෙ’’තිආදිනා න ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය කාරණස්ස පන සම්පාදිතත්තා, අථ ඛො භබ්බාව තෙ අභිනිබ්භිජ්ජිතුන්ති යොජනා. කස්මා භබ්බාති ආහ ‘‘තෙ හි යස්මා තායා’’තිආදි. සයම්පීති අණ්ඩානි. පරිණාමන්ති පරිපාකං බහිනික්ඛමනයොග්‍යතං. යථා කපාලස්ස තනුතා ආලොකස්ස අන්තො පඤ්ඤායමානස්ස කාරණං, තථා කපාලස්ස තනුතාය නඛසිඛාමුඛතුණ්ඩකානං ඛරතාය ච අල්ලසිනෙහපරියාදානං කාරණවචනන්ති දට්ඨබ්බං. තස්මාති ආලොකස්ස අන්තො පඤ්ඤායමානතො සයඤ්ච පරිපාකගතත්තා.

'Tividhakiriyākaraṇena' significa mediante la realización de los tres tipos de acciones, como la incubación correcta y demás. Aunque no surja el deseo expresado como '¡Oh, ojalá que mis [polluelos]...!', debido a que se han cumplido las condiciones causales, 'son capaces (bhabbā) de romper el cascarón'; esta es la conexión. Se explica por qué son capaces diciendo: 'porque ellos, por medio de esa...'. 'Sayaṃ pi' se refiere a los huevos. 'Pariṇāmanti' significa que alcanzan la madurez o el punto de desarrollo apto para salir al exterior. Así como la delgadez del cascarón es la razón por la cual se percibe la luz en el interior, debe entenderse que la delgadez del cascarón y la dureza de las uñas y el pico son términos que indican el agotamiento de la humedad y la grasa. 'Tasmā' se refiere a que la luz se percibe en el interior y a que han llegado a la madurez por sí mismos.

ඔපම්මසම්පටිපාදනන්ති ඔපම්මත්ථස්ස උපමෙය්‍යෙන සම්මදෙව පටිපාදනං. තන්ති ඔපම්මසම්පටිපාදනං. එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන. අත්ථෙනාති උපමෙය්‍යත්ථෙන සංසන්දෙත්වා සහ යොජෙත්වා. සම්පාදනෙන සම්පයුත්තධම්මවසෙන ඤාණස්ස තික්ඛභාවො වෙදිතබ්බො. ඤාණස්ස හි සභාවතො සතිනෙපක්කතො ච තික්ඛභාවො, සමාධිවසෙන ඛරභාවො, සද්ධාවසෙන විප්පසන්නභාවො. පරිණාමකාලොති බලවවිපස්සනාකාලො. වඩ්ඪිකාලොති [Pg.195] වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාකාලො. අනුලොමට්ඨානියා හි විපස්සනා ගහිතගබ්භා නාම තදා මග්ගගබ්භස්ස ගහිතත්තා. තජ්ජාතිකන්ති තස්ස විපස්සනානුයොගස්ස අනුරූපං. සත්ථාපි අවිජ්ජණ්ඩකොසං පහරති, දෙසනාපි විනෙය්‍යසන්තානගතං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පහරති, යථාඨානෙ ඨාතුං න දෙති.

'Opammasampaṭipādanaṃ' es la aplicación correcta del sentido del símil con el objeto de comparación (upameyya). 'Taṃ' se refiere a esa aplicación del símil. 'Evaṃ' significa de la manera que se describe a continuación. 'Atthena' significa comparándolo y vinculándolo con el significado de lo comparado. Mediante esta aplicación, debe entenderse la agudeza del conocimiento en términos de los estados mentales asociados. Pues la agudeza del conocimiento proviene de su propia naturaleza y de la circunspección (satinepakka); su firmeza proviene de la concentración (samādhi), y su claridad de la fe (saddhā). 'Pariṇāmakālo' es el momento de la introspección fuerte (balavavipassanā). 'Vaḍḍhikālo' es el momento de la introspección que conduce al surgimiento [del Camino] (vuṭṭhānagāminivipassanā). La introspección de conformidad (anuloma) se denomina 'con el embrión concebido', porque en ese momento se ha concebido el embrión del Camino. 'Tajjātikaṃ' significa conforme a esa dedicación a la introspección. El Maestro rompe el cascarón de la ignorancia, y la enseñanza también rompe el cascarón de la ignorancia en el continuo de aquellos que pueden ser guiados, no permitiendo que permanezca en su estado original.

ඔලම්බකසඞ්ඛාතන්ති ඔලම්බකසුත්තසඞ්ඛාතං. ‘‘පල’’න්ති හි තස්ස සුත්තස්ස නාමං. චාරෙත්වා දාරුනො හෙට්ඨා දොසජානනත්ථං උස්සාපෙත්වා. ගණ්ඩං හරතීති පලගණ්ඩොති එතෙන ‘‘පලෙන ගණ්ඩහාරො පලගණ්ඩොති පච්ඡිමපදෙ උත්තරපදලොපෙන නිද්දෙසො’’ති දස්සෙති. ගහණට්ඨානෙති හත්ථෙන ගහෙතබ්බට්ඨානෙ. සම්මදෙව ඛිපීයන්ති එතෙන කායදුච්චරිතාදීනීති සඞ්ඛෙපො, පබ්බජ්ජාව සඞ්ඛෙපො පබ්බජ්ජාසඞ්ඛෙපො. තෙන විපස්සනං අනුයුඤ්ජන්තස්ස පුග්ගලස්ස අජානන්තස්සෙව ආසවානං පරික්ඛයො ඉධ විපස්සනානිසංසොති අධිප්පෙතො.

'Olambakasaṅkhātaṃ' significa lo que se conoce como la cuerda de plomada. 'Pala' es, de hecho, el nombre de esa cuerda. 'Cāretvā' significa habiéndola movido y levantado para conocer los defectos debajo de la madera. 'Gaṇḍaṃ haratīti palagaṇḍo' [el que quita los nudos es un carpintero]; con esto muestra que 'palagaṇḍo es aquel que quita los nudos con un pala, una designación con elisión del término intermedio en el compuesto'. 'Gahaṇaṭṭhāne' significa en el lugar que debe ser asido con la mano. 'Sammadeva khipīyanti' [se desechan correctamente]; con esto se refiere de forma breve a las malas acciones corporales, etc.; la renuncia misma es el resumen (pabbajjāsaṅkhepo). Con esto se refiere a que, para la persona dedicada a la introspección, el agotamiento de los influjos (āsava) ocurre incluso sin que se dé cuenta, lo cual es el beneficio de la introspección aquí descrito.

හෙමන්තිකෙන කාරණභූතෙන, භුම්මත්ථෙ වා එතං කරණවචනං, හෙමන්තිකෙති අත්ථො. පටිප්පස්සම්භන්තීති පටිප්පස්සද්ධඵලානි හොන්ති. තෙනාහ ‘‘පූතිකානි භවන්තී’’ති. මහාසමුද්දො විය සාසනං අගාධගම්භීරභාවතො. නාවා විය යොගාවචරො මහොඝුත්තරතො. පරියායනං වියාති පරිතො අපරාපරං යායනං විය. ඛජ්ජමානානන්ති ඛාදන්තෙන විය උදකෙන ඛෙපියමානබන්ධනානං. තනුභාවොති පරියුට්ඨානපවත්තියා අසමත්ථතාය දුබ්බලභාවො. විපස්සනාඤාණපීතිපාමොජ්ජෙහීති විපස්සනාඤාණසමුට්ඨිතෙහි පීතිපාමොජ්ජෙහි. ඔක්ඛායමානෙති විපස්සනාකම්මට්ඨානෙ වීථිප්පටිපාටියා ඔක්ඛායමානෙ, පටිසඞ්ඛානුපස්සනාය වා ඔක්ඛායමානෙ. සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය පක්ඛායමානෙ. දුබ්බලතා දීපිතා ‘‘අප්පකසිරෙනෙව සංයොජනානි පටිප්පස්සම්භන්ති, පූතිකානි භවන්තී’’ති වුත්තත්තා.

'Hemantikena' significa por medio de lo invernal como causa, o bien es un caso instrumental con sentido de lugar: 'en el invierno'. 'Paṭippassambhanti' significa que se convierten en frutos de la tranquilidad; por eso dice 'se vuelven podridos' (pūtikāni bhavanti). La enseñanza (sāsana) es como el gran océano debido a su insondable profundidad. El practicante de yoga (yogāvacaro) es como una nave porque cruza la gran inundación. 'Pariyāyanaṃ viya' significa como un movimiento circundante de un lado a otro. 'Khajjamānānaṃ' se refiere a las ataduras que son desgastadas por el agua como si estuvieran siendo devoradas. 'Tanubhāvo' es el estado de debilidad debido a la incapacidad para que surjan las obsesiones (pariyuṭṭhāna). 'Vipassanāñāṇapītipāmojjehi' significa por el gozo y la alegría nacidos del conocimiento de la introspección. 'Okkhāyamāne' significa cuando se desgasta en el proceso de la práctica de introspección, o cuando se desgasta por la introspección de la reflexión (paṭisaṅkhānupassanā). 'Pakkhāyamāne' se refiere a la ecuanimidad ante las formaciones (saṅkhārupekkhā). La debilidad se muestra al decir que 'los grilletes se calman con poco esfuerzo y se vuelven podridos'.

භාවනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8-9. La explicación del Bhāvanā Sutta ha terminado.

8-9. අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තාදිවණ්ණනා

72-73. Explicación del Aggikkhandhopama Sutta y otros.

72-73. අට්ඨමෙ පස්සථ නූති අපි පස්සථ. මහන්තන්ති විපුලං. අග්ගික්ඛන්ධන්ති අග්ගිසමූහං. ආදිත්තන්ති පදිත්තං. සම්පජ්ජලිතන්ති සමන්තතො පජ්ජලිතං අච්චිවිප්ඵුලිඞ්ගානි [Pg.196] මුඤ්චන්තං. සජොතිභූතන්ති සමන්තතො උට්ඨිතාහි ජාලාහි එකප්පභාසමුදයභූතං. තං කිං මඤ්ඤථාති තං ඉදානි මයා වුච්චමානත්ථං කිං මඤ්ඤථාති අනුමතිග්ගහණත්ථං පුච්ඡති. යදෙත්ථ සත්ථා අග්ගික්ඛන්ධාලිඞ්ගනං කඤ්ඤාලිඞ්ගනඤ්ච ආනෙසි, තමත්ථං විභාවෙතුං ‘‘ආරොචයාමී’’තිආදිමාහ.

72-73. En el octavo discurso, «¿ven?» (passatha nu) significa «¿ven acaso?». «Grande» (mahanta) significa vasto. «Masa de fuego» (aggikkhandha) significa un conjunto de fuego. «Encendido» (āditta) significa llameante. «Ardiendo intensamente» (sampajjalita) significa ardiendo por todas partes, emitiendo llamas y chispas. «Convertido en una sola masa de luz» (sajotibhūta) significa convertido en un solo surgimiento de resplandor debido a las llamas que se elevan por todos lados. «¿Qué piensan de esto?» (taṃ kiṃ maññatha) es una pregunta formulada con el fin de obtener el asentimiento sobre el significado que estoy exponiendo ahora. En cuanto a lo que el Maestro introdujo aquí, el abrazo de una masa de fuego y el abrazo de una doncella, para aclarar ese significado dijo «les anuncio» (ārocayāmi), y así sucesivamente.

දුස්සීලස්සාති නිස්සීලස්ස සීලවිරහිතස්ස. පාපධම්මස්සාති දුස්සීලත්තා එව හීනජ්ඣාසයතාය ලාමකසභාවස්ස. අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරස්සාති අපරිසුද්ධතාය අසුචි හුත්වා සඞ්කාය සරිතබ්බසමාචාරස්ස. දුස්සීලො හි කිඤ්චිදෙව අසාරුප්පං දිස්වා ‘‘ඉදං අසුකෙන කතං භවිස්සතී’’ති පරෙසං ආසඞ්කා හොති. කෙනචිදෙව කරණීයෙන මන්තයන්තෙ භික්ඛූ දිස්වා ‘‘කච්චි නු ඛො ඉමෙ මයා කතකම්මං ජානිත්වා මන්තෙන්තී’’ති අත්තනොයෙව සඞ්කාය සරිතබ්බසමාචාරො. පටිච්ඡන්නකම්මන්තස්සාති ලජ්ජිතබ්බතාය පටිච්ඡාදෙතබ්බකම්මන්තස්ස. අස්සමණස්සාති න සමණස්ස. සලාකග්ගහණාදීසු ‘‘අහම්පි සමණො’’ති මිච්ඡාපටිඤ්ඤාය සමණපටිඤ්ඤස්ස. අසෙට්ඨචාරිතාය අබ්‍රහ්මචාරිස්ස. උපොසථාදීසු ‘‘අහම්පි බ්‍රහ්මචාරී’’ති මිච්ඡාපටිඤ්ඤාය බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤස්ස. පූතිනා කම්මෙන සීලවිපත්තියා අන්තො අනුපවිට්ඨත්තා අන්තොපූතිකස්ස. ඡද්වාරෙහි රාගාදිකිලෙසානුස්සවනෙන තින්තත්තා අවස්සුතස්ස. සඤ්ජාතරාගාදිකචවරත්තා සීලවන්තෙහි ඡඩ්ඩෙතබ්බත්තා ච කසම්බුජාතස්ස.

«Del inmoral» (dussīlassa) significa aquel que carece de preceptos y está desprovisto de virtud. «De naturaleza malvada» (pāpadhammassa) se refiere a quien tiene una disposición inferior y un carácter vil debido precisamente a su falta de moralidad. «De conducta impura y sospechosa» (asucisaṅkassarasamācārassa) se refiere a aquel cuya conducta debe ser recordada con sospecha por haber llegado a ser impura debido a su falta de transparencia; pues al ver a un hombre inmoral realizar algo inapropiado, surge en los demás la sospecha de que «esto habrá sido hecho por tal persona». O bien, al ver a los monjes deliberar sobre algún asunto necesario, surge en él la sospecha de que «¿acaso estarán hablando por conocer el acto que cometí?», por lo cual su conducta es algo que se recuerda con sospecha propia. «De acciones ocultas» (paṭicchannakammantassa) significa aquel cuyas acciones deben ocultarse por ser vergonzosas. «Que no es un asceta» (assamaṇassa) significa que no es un verdadero samana. «Que se proclama asceta» se refiere a la falsa pretensión de serlo, como cuando se toman los palillos de votación pensando «yo también soy un asceta». «Que no es un practicante del celibato» (abrahmacārissa) se refiere a su conducta no noble. «Que se proclama practicante del celibato» se refiere a la falsa pretensión de serlo, como en los días de Uposatha cuando piensa «yo también soy un practicante del celibato». «Podrido por dentro» (antopūtikassa) significa que está corrompido internamente por el fracaso en la virtud mediante acciones impuras. «Oozing» o «filtrante» (avassutassa) significa que está empapado por la filtración de las impurezas como el deseo a través de las seis puertas de los sentidos. «Lleno de basura» (kasambujātassa) significa que es como los desechos que los virtuosos deben descartar, debido a la basura acumulada del deseo y otros factores.

වාලරජ්ජුයාති වාලෙහි කතරජ්ජුයා. සා හි ඛරතරා හොති. ඝංසෙය්‍යාති මථනවසෙන ඝංසෙය්‍ය. තෙලධොතායාති තෙලෙන නිසිතාය. පච්චොරස්මින්ති පතිඋරස්මිං, අභිමුඛෙ උරමජ්ඣෙති අධිප්පායො. අයොසඞ්කුනාති සණ්ඩාසෙන. ඵෙණුද්දෙහකන්ති ඵෙණං උද්දෙහෙත්වා උද්දෙහෙත්වා, අනෙකවාරං ඵෙණං උට්ඨාපෙත්වාති අත්ථො. එවමෙත්ථ සඞ්ඛෙපතො පාළිවණ්ණනා වෙදිතබ්බා. නවමං උත්තානමෙව.

«Con una cuerda de crines» (vālarajjuyā) significa con una cuerda hecha de pelos de cola de animal, la cual es extremadamente áspera. «Frotara» (ghaṃseyya) significa que frotaría con un movimiento de fricción. «Limpia con aceite» (teladhotāyā) significa afilada con aceite. «Contra el pecho» (paccorasmiṃ) significa frente al pecho, en medio del pecho es el sentido. «Con una estaca de hierro» (ayosaṅkunā) significa con unas tenazas. «Haciendo brotar espuma» (pheṇuddehakanti) significa que la espuma brota una y otra vez, haciendo que la espuma se eleve repetidamente. Así debe entenderse aquí brevemente la explicación del Canon. El noveno es de significado evidente.

අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Aggikkhandhopama Sutta y otros.

10. අරකසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Araka Sutta

74. දසමෙ පරිත්තන්ති ඉත්තරං. තෙනාහ ‘‘අප්පං ථොක’’න්ති. පබන්ධානුපච්ඡෙදස්ස පච්චයභාවො ඉධ ජීවිතස්ස රසො කිච්චන්ති අධිප්පෙතන්ති ආහ [Pg.197] ‘‘සරසපරිත්තතායපී’’ති. තදධීනවුත්තිතායපි හි ‘‘යො, භික්ඛවෙ, චිරං ජීවති, සො වස්සසතං අප්පං වා භිය්‍යො’’ති වචනතො පරිත්තං ඛණපරිත්තතායපි. පරමත්ථතො හි අතිපරිත්තො සත්තානං ජීවිතක්ඛණො එකචිත්තක්ඛණප්පවත්තිමත්තොයෙව. යථා නාම රථචක්කං පවත්තමානම්පි එකෙනෙව නෙමිප්පදෙසෙන පවත්තති, තිට්ඨමානම්පි එකෙනෙව තිට්ඨති, එවමෙවං එකචිත්තක්ඛණිකං සත්තානං ජීවිතං තස්මිං චිත්තෙ නිරුද්ධමත්තෙ සත්තො නිරුද්ධොති වුච්චති. යථාහ ‘‘අතීතෙ චිත්තක්ඛණෙ ජීවිත්ථ න ජීවති න ජීවිස්සති. අනාගතෙ චිත්තක්ඛණෙ න ජීවිත්ථ න ජීවති ජීවිස්සති. පච්චුප්පන්නෙ චිත්තක්ඛණෙ න ජීවිත්ථ ජීවති න ජීවිස්සති.

74. En el décimo discurso, «limitada» (parittaṃ) significa breve. Por ello dice: «escasa, una pequeña cantidad». Se dice «incluso por su limitada esencia» (sarasaparittatāyapī) indicando que la función (rasa) de la vida aquí se refiere a su papel como condición para la continuidad ininterrumpida del proceso. Debido a que depende de eso, se dice que es limitada según las palabras: «monjes, aquel que vive mucho, vive cien años o un poco más», y también es limitada por la brevedad del momento. Pues, en el sentido último, el momento de vida de los seres es extremadamente breve, consistiendo solo en la duración de un solo momento de conciencia. Así como una rueda de carro, ya sea que esté girando o detenida, solo se apoya en un punto de su llanta, de la misma manera la vida de los seres dura un solo momento de conciencia; tan pronto como esa conciencia cesa, se dice que el ser ha cesado. Como se ha dicho: «En el momento de conciencia pasado, se vivió, no se vive, no se vivirá. En el momento de conciencia futuro, no se vivió, no se vive, se vivirá. En el momento de conciencia presente, no se vivió, se vive, no se vivirá».

‘‘ජීවිතං අත්තභාවො ච, සුඛදුක්ඛා ච කෙවලා;

එකචිත්තසමායුත්තා, ලහුසො වත්තතෙ ඛණො.

«La vida y la individualidad, y todos los placeres y sufrimientos; están unidos a una sola mente, el momento transcurre con ligereza.»

‘‘යෙ නිරුද්ධා මරන්තස්ස, තිට්ඨමානස්ස වා ඉධ;

සබ්බෙපි සදිසා ඛන්ධා, ගතා අප්පටිසන්ධිකා.

«Aquellos agregados que cesan para quien muere, o para quien aquí permanece; todos son similares, habiendo pasado sin reconexión.»

‘‘අනිබ්බත්තෙන න ජාතො, පච්චුප්පන්නෙන ජීවති;

චිත්තභඞ්ගා මතො ලොකො, පඤ්ඤත්ති පරමත්ථියා’’ති. (මහානි. 10);

«No se nace por lo que no ha surgido, por lo presente se vive; con la disolución de la mente, el mundo está muerto: esta es la designación en el sentido último.» (Mahāni. 10);

ලහුසන්ති ලහුකං. තෙනාහ ‘‘ලහුං උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣනතො ලහුස’’න්ති. පරිත්තං ලහුසන්ති උභයං පනෙතං අප්පකස්ස වෙවචනං. යඤ්හි අප්පකං, තං පරිත්තඤ්චෙව ලහුකඤ්ච හොති. ඉධ පන ආයුනො අධිප්පෙතත්තා රස්සන්ති වුත්තං හොති. මන්තායන්ති කරණත්ථෙ එතං භුම්මවචනන්ති ආහ ‘‘මන්තාය බොද්ධබ්බං, පඤ්ඤාය ජානිතබ්බන්ති අත්ථො’’ති. මන්තායන්ති වා මන්තෙය්‍යන්ති වුත්තං හොති, මන්තෙතබ්බං මන්තාය උපපරික්ඛිතබ්බන්ති අත්ථො. පඤ්ඤාය ජානිතබ්බන්ති ජානිතබ්බං ජීවිතස්ස පරිත්තභාවො බහුදුක්ඛාදිභාවො. ජානිත්වා ච පන සබ්බපලිබොධෙ ඡින්දිත්වා කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං. යස්මා ඉත්ථි ජාතස්ස අමරණං, අප්පං වා භිය්‍යො වස්සසතතො උපරි අප්පං අඤ්ඤං වස්සසතං අප්පත්වා වීසං වා තිංසං වා චත්තාලීසං වා පණ්ණාසං වා සට්ඨි වා වස්සානි ජීවති, එවංදීඝායුකො පන අතිදුල්ලභො. ‘‘අසුකො හි එවං චිරං ජීවතී’’ති තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා දට්ඨබ්බො හොති. තත්ථ විසාඛා උපාසිකා වීසසතං ජීවති, තථා පොක්ඛරසාතිබ්‍රාහ්මණො, බ්‍රහ්මායුබ්‍රාහ්මණො, බාවරියබ්‍රාහ්මණො, ආනන්දත්ථෙරො, මහාකස්සපත්ථෙරොති[Pg.198]. අනුරුද්ධත්ථෙරො පන වස්සසතඤ්චෙව පණ්ණාසඤ්ච වස්සානි. බාකුලත්ථෙරො වස්සසතඤ්චෙව සට්ඨි ච වස්සානි, අයං සබ්බදීඝායුකො, සොපි ද්වෙ වස්සසතානි න ජීවි.

«Lahusaṃ» significa ligero. Por eso dice: «ligero porque surge y cesa rápidamente». «Limitada» y «ligera» son ambos sinónimos de lo pequeño. Pues lo que es escaso es tanto limitado como ligero. Pero aquí, dado que se refiere a la longevidad, significa corta. «Con la sabiduría» (mantāya) es un caso locativo con sentido instrumental, por eso dice: «el significado es que debe ser comprendido con el consejo, conocido con la sabiduría». O bien, «mantāya» significa que debe ser deliberado, es decir, examinado con sabiduría. «Debe ser conocido con sabiduría» se refiere a la brevedad de la vida y su naturaleza de gran sufrimiento. Y habiendo conocido esto, habiendo cortado todos los obstáculos, se debe hacer el bien y practicar la vida santa (brahmacariya). Puesto que para quien nace humano, no existe la inmortalidad, se vive cien años o un poco más, y si no se alcanzan los cien años, se viven veinte, treinta, cuarenta, cincuenta o sesenta años; alguien con una vida tan larga es muy difícil de encontrar. Al decir «tal persona vive tanto tiempo», uno debería ir aquí y allá para verlo. En este contexto, la laica Visākhā vivió ciento veinte años, así como el brahmán Pokkharasāti, el brahmán Brahmāyu, el brahmán Bāvari, el venerable Ānanda y el venerable Mahākassapa. El venerable Anuruddha vivió ciento cincuenta años. El venerable Bākula vivió ciento sesenta años; este fue el de vida más larga, pero ni siquiera él vivió doscientos años.

අරකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Araka Sutta.

මහාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Mahāvagga (Gran Capítulo).

8. විනයවග්ගො

8. Capítulo de la Disciplina (Vinaya Vaggo)

1-8. පඨමවිනයධරසුත්තාදිවණ්ණනා

1-8. Comentario al primer discurso sobre los conocedores del Vinaya (Paṭhamavinayadhara Sutta) y otros.

75-82. අට්ඨමස්ස පඨමං දුතියඤ්ච උත්තානත්ථමෙව. තතියෙ විනයලක්ඛණෙ පතිට්ඨිතො ලජ්ජිභාවෙන විනයලක්ඛණෙ ඨිතො හොති. අලජ්ජී (පාරා. අට්ඨ. 1.45) හි බහුස්සුතොපි සමානො ලාභගරුකතාය තන්තිං විසංවාදෙත්වා උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථුසාසනං දීපෙත්වා සාසනෙ මහන්තං උපද්දවං කරොති, සඞ්ඝභෙදම්පි සඞ්ඝරාජිම්පි උප්පාදෙති. ලජ්ජී පන කුක්කුච්චකො සික්ඛාකාමො ජීවිතහෙතුපි තන්තිං අවිසංවාදෙත්වා ධම්මමෙව විනයමෙව ච දීපෙති, සත්ථුසාසනං ගරුං කත්වා ඨපෙති. එවං යො ලජ්ජී, සො විනයං අජහන්තො අවොක්කමන්තොව ලජ්ජිභාවෙන විනයලක්ඛණෙ ඨිතො හොති පතිට්ඨිතො.

75-82. El primero y el segundo del octavo grupo tienen un significado evidente. En el tercero, «establecido en las características de la disciplina» significa que se mantiene en las características de la disciplina por su condición de escrupuloso (lajji). Pues un monje desvergonzado (alajji), aunque sea muy instruido, por su apego a las ganancias contradice la tradición y, explicando las enseñanzas del Maestro de forma contraria al Dhamma y a la Disciplina, causa un gran perjuicio a la Dispensación, provocando incluso el cisma en la Orden. Pero el monje escrupuloso, temeroso de cometer faltas y deseoso de aprender, incluso a costa de su vida, no contradice la tradición y explica solo el Dhamma y el Vinaya, manteniendo la enseñanza del Maestro con respeto. Así, aquel que es escrupuloso, sin abandonar ni desviarse del Vinaya, se mantiene establecido en las características de la disciplina por su propia escrupulosidad.

අසංහීරොති එත්ථ සංහීරො නාම යො පාළියං වා අට්ඨකථායං වා හෙට්ඨා වා උපරිතො වා පදපටිපාටියා වා පුච්ඡියමානො විත්ථුනති විප්ඵන්දති, සණ්ඨාතුං න සක්කොති, යං යං පරෙන වුච්චති, තං තං අනුජානාති, සකවාදං ඡඩ්ඩෙත්වා පරවාදං ගණ්හාති. යො පන පාළියං වා අට්ඨකථායං වා හෙට්ඨුපරියවසෙන වා පදපටිපාටියා වා පුච්ඡියමානො න විත්ථුනති න විප්ඵන්දති, එකෙකලොමං සණ්ඩාසෙන ගණ්හන්තො විය ‘‘එවං මයං වදාම, එවං නො ආචරියා වදන්තී’’ති විස්සජ්ජෙති. යම්හි පාළි ච පාළිවිනිච්ඡයො ච සුවණ්ණභාජනෙ පක්ඛිත්තසීහවසා විය පරික්ඛයං පරියාදානං අගච්ඡන්තො තිට්ඨති, අයං වුච්චති අසංහීරො. යස්මා පන එවරූපො යං යං පරෙන වුච්චති, තං තං නානුජානාති, අත්තනා සුවිනිච්ඡිනිතං කත්වා ගහිතං අවිපරීතමත්ථං න [Pg.199] විස්සජ්ජෙති, තස්මා වුත්තං ‘‘න සක්කොති ගහිතග්ගහණං විස්සජ්ජාපෙතු’’න්ති. චතුත්ථාදීනි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානි.

«Asaṃhīro» (inconmovible): aquí, «saṃhīro» (conmovible) se refiere a aquel que, ya sea en el Pāli o en el Comentario, al principio, al final o según el orden de las palabras, cuando es cuestionado, se confunde, se agita, es incapaz de mantenerse firme; acepta lo que sea que diga el oponente, abandonando su propia doctrina y adoptando la ajena. En cambio, aquel que, ya sea en el Pāli o en el Comentario, ya sea en el orden de principio a fin o por la secuencia de las palabras, cuando es cuestionado, no se confunde ni se agita, sino que, como quien toma un solo vello con unas pinzas, responde: «Así decimos nosotros, así dicen nuestros maestros». Aquel en quien el Pāli y la determinación del Pāli permanecen sin agotarse ni consumirse, como la grasa de león depositada en un recipiente de oro, es llamado «asaṃhīro». Puesto que tal persona no acepta lo que dice el oponente y no abandona el significado correcto que ha discernido y captado debidamente, se dice: «no es posible hacerle abandonar lo que ha comprendido». Los casos del cuarto en adelante son fáciles de entender.

පඨමවිනයධරසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Paṭhamavinayadharasutta y otros.

9. සත්ථුසාසනසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Satthusāsanasutta

83. නවමෙ විවෙකට්ඨොති විවිත්තො. තෙනාහ ‘‘දූරීභූතො’’ති. සතිඅවිප්පවාසෙ ඨිතොති කම්මට්ඨානෙ සතිං අවිජහිත්වා ඨිතො. පෙසිතත්තොති කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛතාය නිබ්බානං පෙසිතචිත්තො තන්නින්නො තප්පොණො තප්පබ්භාරො.

83. En el noveno sutta, «vivekaṭṭho» significa retirado. Por eso dice: «distanciado». «Satiavippavāse ṭhito» significa establecido sin abandonar la atención plena en el objeto de meditación. «Pesitatto» es aquel cuya mente ha sido dirigida al Nibbāna, sin apego al cuerpo ni a la vida, inclinado, propenso y volcado hacia él.

සත්ථුසාසනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Satthusāsanasutta.

10. අධිකරණසමථසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Adhikaraṇasamathasutta

84. දසමෙ අධිකරීයන්ති එත්ථාති අධිකරණානි. කෙ අධිකරීයන්ති? සමථා. කථං අධිකරීයන්ති? සමනවසෙන. තස්මා තෙ තෙසං සමනවසෙන පවත්තන්තීති ආහ ‘‘අධිකරණානි සමෙන්තී’’තිආදි. උප්පන්නානං උප්පනානන්ති උට්ඨිතානං උට්ඨිතානං. සමථත්ථන්ති සමනත්ථං. දීඝනිකායෙ සඞ්ගීතිසුත්තවණ්ණනායම්පි (දී. නි. අට්ඨ. 3.331) විත්ථාරතොයෙවාති එත්ථායං විත්ථාරනයො – අධිකරණෙසු තාව ධම්මොති වා අධම්මොති වා අට්ඨාරසහි වත්ථූහි විවදන්තානං භික්ඛූනං යො විවාදො, ඉදං විවාදාධිකරණං නාම. සීලවිපත්තියා වා ආචාරදිට්ඨිආජීවවිපත්තියා වා අනුවදන්තානං යො අනුවාදො උපවදනා චෙව චොදනා ච, ඉදං අනුවාදාධිකරණං නාම. මාතිකායං ආගතා පඤ්ච, විභඞ්ගෙ ද්වෙති සත්තපි ආපත්තික්ඛන්ධා, ඉදං ආපත්තාධිකරණං නාම. යං සඞ්ඝස්ස අපලොකනාදීනං චතුන්නං කම්මානං කරණං, ඉදං කිච්චාධිකරණං නාම.

84. En el décimo sutta, se denominan «adhikaraṇāni» (asuntos legales o litigios) porque se actúa en ellos. ¿Qué se actúa? Los medios de pacificación (samatha). ¿Cómo se actúan? Mediante el modo de pacificación. Por lo tanto, dado que estos proceden mediante su pacificación, dice: «apaciguan los litigios», etc. «Uppannānaṃ uppannānaṃ» significa de los que han surgido repetidamente. «Samathatthaṃ» significa con el fin de la pacificación. En el comentario al Saṅgītisutta del Dīghanikāya también se explica detalladamente; este es el método detallado: respecto a los litigios, el «vivādādhikaraṇa» (litigio por disputa) es la controversia entre monjes que disputan sobre dieciocho puntos, ya sea como Dhamma o como no Dhamma. El «anuvādādhikaraṇa» (litigio por acusación) es la acusación, la censura y la recriminación de quienes critican basándose en una falta de virtud, de conducta, de visión o de medios de vida. Las cinco clases de ofensas mencionadas en la Mātikā y las dos en el Vibhaṅga, sumando siete grupos de ofensas, constituyen el «āpattādhikaraṇa» (litigio por transgresión). La realización de las cuatro funciones formales de la Sangha, como el anuncio (apalokana), etc., es el «kiccādhikaraṇa» (litigio por procedimientos).

තත්ථ විවාදාධිකරණං ද්වීහි සමථෙහි සම්මති සම්මුඛාවිනයෙන ච යෙභුය්‍යසිකාය ච. සම්මුඛාවිනයෙනෙව සම්මමානං යස්මිං විහාරෙ උප්පන්නං තස්මිංයෙව [Pg.200] වා, අඤ්ඤත්‍ර වූපසමෙතුං ගච්ඡන්තානං අන්තරාමග්ගෙ වා, යත්ථ ගන්ත්වා සඞ්ඝස්ස නිය්‍යාතිතං, තත්ථ සඞ්ඝෙන වා, සඞ්ඝෙ වූපසමෙතුං අසක්කොන්තෙ තත්ථෙව උබ්බාහිකාය සම්මතපුග්ගලෙහි වා විනිච්ඡිතං සම්මති. එවං සම්මමානෙ ච පනෙතස්මිං යා සඞ්ඝසම්මුඛතො ධම්මසම්මුඛතො විනයසම්මුඛතා පුග්ගලසම්මුඛතා, අයං සම්මුඛාවිනයො නාම. තත්ථ ච කාරකසඞ්ඝස්ස සඞ්ඝසාමග්ගිවසෙන සම්මුඛිභාවො සඞ්ඝසම්මුඛතා. සමෙතබ්බස්ස වත්ථුනො භූතත්තා ධම්මසම්මුඛතා. යථා තං සමෙතබ්බං, තථෙවස්ස සමනං විනයසම්මුඛතා. යො ච විවදති, යෙන ච විවදති, තෙසං උභින්නං අත්ථපච්චත්ථිකානං සම්මුඛීභාවො පුග්ගලසම්මුඛතා. උබ්බාහිකාය වූපසමෙ පනෙත්ථ සඞ්ඝසම්මුඛතා පරිහායති. එවං තාව සම්මුඛාවිනයෙනෙව සම්මති.

Entre ellos, el vivādādhikaraṇa se resuelve mediante dos medios de pacificación: el procedimiento en presencia (sammukhāvinaya) y la decisión por mayoría (yebhuyyasikā). Si se resuelve solo por sammukhāvinaya, se decide en el mismo monasterio donde surgió, o en el camino mientras se dirigen a otro lugar para resolverlo, o donde ha sido entregado a la Sangha, ya sea resuelto por la Sangha misma o, si la Sangha no puede resolverlo, por personas designadas mediante un comité de arbitraje (ubbāhikā). En este proceso de resolución, la presencia de la Sangha, la presencia del Dhamma, la presencia del Vinaya y la presencia de las personas involucradas constituye el «sammukhāvinaya». Allí, la comparecencia de la asamblea de monjes competentes mediante la concordia de la Sangha es la «saṅghasammukhatā». La conformidad con la realidad del asunto a resolver es la «dhammasammukhatā». El procedimiento de pacificación tal como debe ser es la «vinayasammukhatā». La comparecencia de ambas partes en conflicto, el demandante y el demandado, es la «puggalasammukhatā». No obstante, en la resolución por comité (ubbāhikā), la presencia de la Sangha se omite. Así es como se resuelve primeramente por sammukhāvinaya.

සචෙ පනෙවම්පි න සම්මති, අථ නං උබ්බාහිකාය සම්මතා භික්ඛූ ‘‘න මයං සක්කොම වූපසමෙතු’’න්ති සඞ්ඝස්සෙව නිය්‍යාතෙන්ති. තතො සඞ්ඝො පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතං භික්ඛුං සලාකග්ගාහාපකං සම්මන්නති, තෙන ගුළ්හකවිවටකසකණ්ණජප්පකෙසු තීසු සලාකග්ගාහකෙසු අඤ්ඤතරවසෙන සලාකං ගාහාපෙත්වා සන්නිපතිතාය පරිසාය ධම්මවාදීනං යෙභුය්‍යතාය යථා තෙ ධම්මවාදිනො වදන්ති, එවං වූපසන්තං අධිකරණං සම්මුඛාවිනයෙන ච යෙභුය්‍යසිකාය ච වූපසන්තං හොති. තත්ථ සම්මුඛාවිනයො වුත්තනයො එව. යං පන යෙභුය්‍යසිකාකම්මස්ස කරණං, අයං යෙභුය්‍යසිකා නාම. එවං විවාදාධිකරණං ද්වීහි සමථෙහි සම්මති.

Si aun así no se resuelve, los monjes designados para el comité devuelven el caso a la Sangha diciendo: «No podemos resolverlo». Entonces, la Sangha designa a un monje dotado de cinco cualidades como receptor de las tablillas de votación; mediante uno de los tres métodos de votación —secreto, abierto o al oído— se recogen los votos y, según lo que diga la mayoría de los que hablan conforme al Dhamma, el litigio queda resuelto mediante sammukhāvinaya y yebhuyyasikā. El sammukhāvinaya se entiende como se explicó anteriormente. El acto de realizar el procedimiento de mayoría es la «yebhuyyasikā». Así, el vivādādhikaraṇa se resuelve mediante dos medios de pacificación.

අනුවාදාධිකරණං චතූහි සමථෙහි සම්මති සම්මුඛාවිනයෙන ච සතිවිනයෙන ච අමූළ්හවිනයෙන ච තස්සපාපියසිකාය ච. සම්මුඛාවිනයෙනෙව සම්මමානං යො ච අනුවදති, යඤ්ච අනුවදති, තෙසං වචනං සුත්වා සචෙ කාචි ආපත්ති නත්ථි, උභො ඛමාපෙත්වා, සචෙ අත්ථි අයං නාමෙත්ථ ආපත්තීති එවං විනිච්ඡිතං වූපසම්මති. තත්ථ සම්මුඛාවිනයලක්ඛණං වුත්තනයමෙව.

El anuvādādhikaraṇa se resuelve mediante cuatro medios de pacificación: sammukhāvinaya, el procedimiento por memoria (sativinaya), el procedimiento por cordura (amūḷhavinaya) y el veredicto de conducta reprobable (tassapāpiyasikā). Cuando se resuelve solo por sammukhāvinaya, tras escuchar las palabras del acusador y del acusado, si no hay ofensa, se hace que ambos se disculpen; si la hay, se resuelve determinando cuál es la ofensa. Las características del sammukhāvinaya son las mismas que se explicaron anteriormente.

යදා පන ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො අමූලිකාය සීලවිපත්තියා අනුද්ධංසිතස්ස සතිවිනයං යාචමානස්ස සඞ්ඝො ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන සතිවිනයං දෙති, තදා සම්මුඛාවිනයෙන ච සතිවිනයෙන ච වූපසන්තං හොති. දින්නෙ පන සතිවිනයෙ පුන තස්මිං පුග්ගලෙ කස්සචි අනුවාදො න රුහති. යදා උම්මත්තකො භික්ඛු උම්මාදවසෙන කතෙ අස්සාමණකෙ අජ්ඣාචාරෙ ‘‘සරතායස්මා එවරූපිං ආපත්ති’’න්ති භික්ඛූහි චොදියමානො ‘‘උම්මත්තකෙන [Pg.201] මෙ, ආවුසො, එතං කතං, නාහං තං සරාමී’’ති භණන්තොපි භික්ඛූහි චොදියමානොව පුන අචොදනත්ථාය අමූළ්හවිනයං යාචති, සඞ්ඝො චස්ස ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන අමූළ්හවිනයං දෙති. තදා සම්මුඛාවිනයෙන ච අමූළ්හවිනයෙන ච වූපසන්තං හොති. දින්නෙ පන අමූළ්හවිනයෙ පුන තස්මිං පුග්ගලෙ කස්සචි තප්පච්චයා අනුවාදො න රුහති. යදා පන පාරාජිකෙන වා පාරාජිකසාමන්තෙන වා චොදියමානස්ස අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරතො පාපුස්සන්නතාය පාපියස්ස පුග්ගලස්ස ‘‘සචායං අච්ඡින්නමූලො භවිස්සති, සම්මා වත්තිත්වා ඔසාරණං ලභිස්සති. සචෙ ඡින්නමූලො, අයමෙවස්ස නාසනා භවිස්සතී’’ති මඤ්ඤමානො සඞ්ඝො ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන තස්සපාපියසිකං කරොති, තදා සම්මුඛාවිනයෙන ච තස්සපාපියසිකාය ච වූපසන්තං හොතීති. එවං අනුවාදාධිකරණං චතූහි සමථෙහි සම්මති.

Cuando, sin embargo, a un bhikkhu que ha destruido las contaminaciones (khīṇāsava), habiendo sido acusado falsamente de una caída en la virtud sin fundamento, y solicitando el veredicto de plena conciencia (sativinaya), la Sangha le otorga el veredicto de plena conciencia mediante un procedimiento formal de una moción y tres proclamaciones (ñatticatutthena kammena), entonces el asunto se resuelve mediante el veredicto de presencia (sammukhāvinaya) y el veredicto de plena conciencia. Una vez otorgado el veredicto de plena conciencia, ninguna acusación posterior contra esa persona tiene efecto. Cuando un bhikkhu que estaba demente (ummattaka), habiendo cometido transgresiones impropias de un asceta bajo el influjo de la locura, es amonestado por los bhikkhus con las palabras: '¿Recuerda el venerable una ofensa de tal tipo?', y aun respondiendo: 'Amigos, eso fue hecho por mí estando demente, no lo recuerdo', es amonestado de nuevo por los bhikkhus; para que no sea amonestado más, solicita el veredicto de demencia superada (amūḷhavinaya), y la Sangha le otorga el veredicto de demencia superada mediante un procedimiento formal de una moción y tres proclamaciones. Entonces el asunto se resuelve mediante el veredicto de presencia y el veredicto de demencia superada. Una vez otorgado el veredicto de demencia superada, ninguna acusación posterior por esa causa contra esa persona tiene efecto. Sin embargo, cuando un individuo malvado (pāpiyassa puggalassa), siendo acusado de una ofensa de expulsión (pārājika) o algo cercano a la expulsión, evade las preguntas saltando de una cosa a otra debido a la abundancia de su maldad, la Sangha, pensando: 'Si este no ha cortado sus raíces, habiendo practicado correctamente, obtendrá la rehabilitación; si ha cortado sus raíces, esto mismo será su destrucción', mediante un procedimiento formal de una moción y tres proclamaciones, realiza el acto de censura por conducta malvada (tassapāpiyasika) contra él; entonces el asunto se resuelve mediante el veredicto de presencia y el acto de censura por conducta malvada. Así, la cuestión legal de acusación (anuvādādhikaraṇa) se resuelve mediante cuatro formas de pacificación.

ආපත්තාධිකරණං තීහි සමථෙහි සම්මති සම්මුඛාවිනයෙන ච පටිඤ්ඤාතකරණෙන ච තිණවත්ථාරකෙන ච. තස්ස සම්මුඛාවිනයෙනෙව වූපසමො නත්ථි. යදා පන එකස්ස වා භික්ඛුනො සන්තිකෙ සඞ්ඝගණමජ්ඣෙසු වා භික්ඛු ලහුකං ආපත්තිං දෙසෙති, තදා ආපත්තාධිකරණං සම්මුඛාවිනයෙන ච පටිඤ්ඤාතකරණෙන ච වූපසම්මති. තත්ථ සම්මුඛාවිනයෙ තාව යො ච දෙසෙති, යස්ස ච දෙසෙති, තෙසං සම්මුඛීභාවො පුග්ගලසම්මුඛතො. සෙසං වුත්තනයමෙව.

La cuestión legal de ofensas (āpattādhikaraṇa) se resuelve mediante tres formas de pacificación: el veredicto de presencia (sammukhāvinaya), el procedimiento por confesión (paṭiññātakaraṇa) y la cobertura con hierba (tiṇavatthāraka). Su resolución no ocurre solo mediante el veredicto de presencia. Cuando un bhikkhu confiesa una ofensa leve ante otro bhikkhu, o en medio de un grupo o de la Sangha, entonces la cuestión legal de ofensas se resuelve mediante el veredicto de presencia y el procedimiento por confesión. En cuanto al veredicto de presencia, hay presencia de personas cuando están frente a frente quien confiesa y aquel ante quien se confiesa. El resto es tal como se ha explicado antes.

පුග්ගලස්ස ච ගණස්ස ච දෙසනාකාලෙ සඞ්ඝසම්මුඛතො පරිහායති. යං පනෙත්ථ ‘‘අහං, භන්තෙ, ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං ආපන්නො’’ති ච ‘‘පස්සසී’’ති ච ‘‘ආම, පස්සාමී’’ති ච පටිඤ්ඤාතාය ‘‘ආයතිං සංවරෙය්‍යාසී’’ති කරණං, තං පටිඤ්ඤාතකරණං නාම. සඞ්ඝාදිසෙසෙ පරිවාසාදියාචනා පටිඤ්ඤා, පරිවාසාදීනං දානං පටිඤ්ඤාතකරණං නාම.

En el momento de la confesión ante una persona o un grupo, falta la presencia de la Sangha (saṅghasammukhato parihāyati). Lo que consiste en la confesión: 'Venerable, he cometido tal ofensa', y la pregunta: '¿Lo ves?', y la respuesta: 'Sí, lo veo', seguido por la instrucción: 'Deberías restringirte en el futuro', eso se llama procedimiento por confesión (paṭiññātakaraṇa). En el caso de una ofensa Saṅghādisesa, la solicitud de parivāsa (período de prueba) y demás es la declaración, y el otorgamiento del parivāsa y demás es el procedimiento por confesión.

ද්වෙපක්ඛජාතා පන භණ්ඩනකාරකා භික්ඛූ බහුං අස්සාමණකං අජ්ඣාචාරං චරිත්වා පුන ලජ්ජිධම්මෙ උප්පන්නෙ ‘‘සචෙ මයං ඉමාහි ආපත්තීහි අඤ්ඤමඤ්ඤං කාරෙස්සාම, සියාපි තං අධිකරණං කක්ඛළත්තාය වාළත්තාය සංවත්තෙය්‍යා’’ති අඤ්ඤමඤ්ඤං ආපත්තියා කාරාපනෙ දොසං දිස්වා යදා භික්ඛූ තිණවත්ථාරකකම්මං කරොන්ති, තදා ආපත්තාධිකරණං සම්මුඛාවිනයෙන ච තිණවත්ථාරකෙන ච සම්මති. තත්‍ර හි යත්තකා හත්ථපාසූපගතා ‘‘න මෙතං ඛමතී’’ති එවං දිට්ඨාවිකම්මං අකත්වා ‘‘දුක්කටං කම්මං පුන කාතබ්බං කම්ම’’න්ති [Pg.202] න උක්කොටෙන්ති, නිද්දම්පි ඔක්කන්තා හොන්ති, සබ්බෙසං ඨපෙත්වා ථුල්ලවජ්ජඤ්ච ගිහිපටිසංයුත්තඤ්ච සබ්බාපත්තියො වුට්ඨහන්ති. එවං ආපත්තාධිකරණං තීහි සමථෙහි සම්මති.

Cuando los bhikkhus de dos bandos involucrados en disputas, habiendo cometido muchas transgresiones impropias de un asceta, después surge en ellos el sentido de la vergüenza moral (lajjidhamme) y ven el peligro en exigirse mutuamente la expiación de las ofensas, pensando: 'Si nos hacemos expiar mutuamente estas ofensas, tal cuestión legal podría conducir a la aspereza y la crueldad', y entonces los bhikkhus realizan el acto de la cobertura con hierba (tiṇavatthārakakamma), en ese momento la cuestión legal de ofensas se resuelve mediante el veredicto de presencia y la cobertura con hierba. Pues allí, todos los que están presentes dentro del alcance de una mano (hatthapāsūpagatā), a menos que expresen su desacuerdo diciendo 'Esto no me parece bien', no reabren el caso diciendo 'Este acto fue mal hecho, este acto debe hacerse de nuevo'; incluso si están dormidos, todas sus ofensas quedan resueltas, excepto las faltas graves (thullavajja) y las relacionadas con los laicos. Así, la cuestión legal de ofensas se resuelve mediante tres formas de pacificación.

කිච්චාධිකරණං එකෙන සමථෙන සම්මති සම්මුඛාවිනයෙනෙව. ඉති ඉමානි චත්තාරි අධිකරණානි යථානුරූපං ඉමෙහි සත්තහි සමථෙහි සම්මන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘උප්පන්නුප්පන්නානං අධිකරණානං සමථාය වූපසමාය සම්මුඛාවිනයො දාතබ්බො…පෙ… තිණවත්ථාරකො’’ති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙව.

La cuestión legal de procedimientos (kiccādhikaraṇa) se resuelve mediante una sola forma de pacificación: solo el veredicto de presencia (sammukhāvinayeneva). Así, estas cuatro cuestiones legales se resuelven mediante estas siete formas de pacificación según corresponda. Por eso se dijo: 'Para la pacificación y resolución de las cuestiones legales que surjan, se debe aplicar el veredicto de presencia... hasta... la cobertura con hierba'. El resto es claro en todas partes.

අධිකරණසමථසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Adhikaraṇasamatha Sutta.

විනයවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Vinayavagga.

ඉති මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය

Así, en la Manorathapūraṇī, el comentario al Aṅguttaranikāya,

සත්තකනිපාතවණ්ණනාය අනුත්තානත්ථදීපනා සමත්තා.

concluye la aclaración de los significados no evidentes en la explicación del Libro de los Sietes (Sattakanipāta).

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. . Homenaje a Él, el Bendito, el Noble, el Perfectamente Iluminado. අඞ්ගුත්තරනිකායෙ En el Anguttara Nikaya පඤ්චකනිපාත-ටීකා Subcomentario al Libro de los Cincos 1. පඨමපණ්ණාසකං 1. Los Primeros Cincuenta 1. සෙඛබලවග්ගො 1. Capítulo sobre las Facultades del Aprendiz 1. සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Discurso Breve 1. පඤ්චකනිපාතස්ස [Pg.1] පඨමෙ කාමං සම්පයුත්තධම්මෙසු ථිරභාවොපි බලට්ඨො එව, පටිපක්ඛෙහි පන අකම්පනීයත්තං සාතිසයං බලට්ඨොති වුත්තං – ‘‘අස්සද්ධියෙ න කම්පතී’’ති. 1. En el primer discurso del Libro de los Cincos, se dice que ciertamente la firmeza en los estados mentales asociados es el significado de 'poder'; sin embargo, el significado de 'poder' se refiere especialmente a ser inconmovible ante los estados opuestos, como se dice: 'no se conmueve por la falta de fe'. සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Discurso Breve. 2-6. විත්ථතසුත්තාදිවණ්ණනා 2-6. Comentario al Discurso Detallado y otros 2-6. දුතියෙ හිරීයතීති ලජ්ජති විරජ්ජති. යස්මා හිරී පාපජිගුච්ඡනලක්ඛණා, තස්මා ‘‘ජිගුච්ඡතීති අත්ථො’’ති වුත්තං. ඔත්තප්පතීති උත්‍රසති. පාපුත්‍රාසලක්ඛණඤ්හි ඔත්තප්පං. 2-6. En el segundo, 'siente vergüenza' (hirīyati) significa que se avergüenza y se aparta. Dado que la vergüenza moral (hirī) tiene la característica de detestar el mal, se dice: 'el significado es que detesta'. 'Siente temor' (ottappati) significa que se estremece. Pues el temor moral (ottappa) tiene la característica de estremecerse ante el mal. පග්ගහිතවීරියොති [Pg.2] සඞ්කොචං අනාපන්නවීරියො. තෙනාහ ‘‘අනොසක්කිතමානසො’’ති. පහානත්ථායාති සමුච්ඡින්නත්ථාය. කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදා නාම සමධිගමො එවාති ආහ ‘‘පටිලාභත්ථායා’’ති. 'Energía aplicada' significa energía que no ha caído en el retraimiento. Por eso dice: 'con una mente que no retrocede'. 'Para abandonar' significa para la erradicación total. Puesto que el logro de los estados saludables es precisamente su obtención, dice: 'para el propósito de obtener'. ගතිඅත්ථා ධාතුසද්දා බුද්ධිඅත්ථා හොන්තීති ආහ ‘‘උදයඤ්ච වයඤ්ච පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථායා’’ති. මිස්සකනයෙනායං දෙසනා ගතාති ආහ ‘‘වික්ඛම්භනවසෙන ච සමුච්ඡෙදවසෙන චා’’ති. තෙනාහ ‘‘විපස්සනාපඤ්ඤාය චෙව මග්ගපඤ්ඤාය චා’’ති. විපස්සනාපඤ්ඤාය වික්ඛම්භනකිරියතො සා ච ඛො පදෙසිකාති නිප්පදෙසිකං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘මග්ගපඤ්ඤාය පටිලාභසංවත්තනතො’’ති වුත්තං. දුක්ඛක්ඛයගාමිනිභාවෙපි එසෙව නයො. සම්මාති යාථාවතො. අකුප්පධම්මතාය හි මග්ගපඤ්ඤාය ඛෙපිතං ඛෙපිතමෙව, නාස්ස පුන ඛෙපනකිච්චං අත්ථීති උපායෙන ඤායෙන සා පවත්තතීති ආහ ‘‘හෙතුනා නයෙනා’’ති. තතියාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං. Diciendo que las raíces de los verbos de movimiento tienen el significado de comprensión, dice: 'capaz de penetrar el surgimiento y la desaparición'. Dado que esta enseñanza procede por el método mixto, dice: 'por medio de la supresión y por medio de la erradicación'. Por eso dice: 'tanto por la sabiduría del discernimiento (vipassanā) como por la sabiduría del camino'. Debido a que la sabiduría del discernimiento realiza la función de supresión y es limitada, para mostrarla sin limitaciones se dice: 'debido a que conduce a la obtención de la sabiduría del camino'. El mismo método se aplica a la cualidad de conducir al cese del sufrimiento. 'Correctamente' significa de acuerdo con la realidad. Pues, por la naturaleza inquebrantable de la sabiduría del camino, lo que ha sido destruido está verdaderamente destruido, y no hay necesidad de destruirlo de nuevo; por lo tanto, esta procede por medio del método y la razón, y por eso dice: 'por medio de la causa y el método'. En el tercero y los siguientes no hay nada que comentar. විත්ථතසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Discurso Detallado y otros. 7. කාමසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Discurso sobre los Deseos 7. සත්තමෙ අසන්ති ලූනන්ති තෙනාති අසිතං, දාත්තං. විවිධා ආභඤ්ජන්ති භාරං ඔලම්බෙන්ති තෙනාති බ්‍යාභඞ්ගී, විධං. කුලපුත්තොති එත්ථ දුවිධො කුලපුත්තො ජාතිකුලපුත්තො, ආචාරකුලපුත්තො ච. තත්ථ ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන රට්ඨපාලො නාම කුලපුත්තො තස්මිංයෙව ථුල්ලකොට්ඨිකෙ අග්ගකුලිකස්ස පුත්තො’’ති (ම. නි. 2.294) එවං ආගතො උච්චකුලප්පසුතො ජාතිකුලපුත්තො නාම. ‘‘යෙ තෙ කුලපුත්තා සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතා’’ති (ම. නි. 1.34) එවං ආගතා පන යත්ථ කත්ථචි කුලෙ පසුතාපි ආචාරසම්පන්නා ආචාරකුලපුත්තො නාම. ඉධ පන ආචාරකුලපුත්තො අධිප්පෙතො. තෙනාහ ‘‘කුලපුත්තොති ආචාරකුලපුත්තො’’ති. යුත්තන්ති අනුච්ඡවිකං, එවං වත්තබ්බතං අරහතීති අත්ථො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. 7. En el séptimo, 'asita' (hoz) se refiere a aquello con lo que cortan (asanti) o siegan; una guadaña. 'Byābhaṅgī' (balancín) se refiere a aquello con lo que cargan o cuelgan diversos pesos; un yugo. Con respecto a 'hijo de buena familia' (kulaputto), hay dos tipos: hijo de buena familia por nacimiento e hijo de buena familia por conducta. En ese contexto, aquel que nace en una familia noble, como se menciona en el pasaje: 'En aquel tiempo, un hijo de buena familia llamado Raṭṭhapāla, hijo de un prominente jefe de familia en Thullakoṭṭhika...', es llamado hijo de buena familia por nacimiento. Sin embargo, aquellos que, habiendo nacido en cualquier familia, están dotados de buena conducta, como se menciona en: 'aquellos hijos de buena familia que por fe han salido del hogar a la vida sin hogar', son llamados hijos de buena familia por conducta. Aquí se refiere al hijo de buena familia por conducta. Por eso dice: 'hijo de buena familia significa hijo de buena familia por conducta'. 'Apropiado' (yuttaṃ) significa adecuado, en el sentido de que merece ser dicho así. El resto aquí es evidente. කාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Discurso sobre los Deseos. 8. චවනසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Discurso sobre el Fallecimiento 8. අට්ඨමෙ [Pg.3] සද්ධායාති ඉමිනා අධිගමසද්ධා දස්සිතා. චතුබ්බිධා හි සද්ධා – ආගමනීයසද්ධා, අධිගමසද්ධා, පසාදසද්ධා, ඔකප්පනසද්ධාති. තත්ථ ආගමනීයසද්ධා සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තානං පවත්තා හොති. ආගමනීයප්පටිපදාය ආගතා හි සද්ධා සාතිසයා මහාබොධිසත්තානං පරොපදෙසෙන විනා සද්ධෙය්‍යවත්ථුං අවිපරීතතො ගහෙත්වා අධිමුච්චනතො. සච්චප්පටිවෙධතො ආගතසද්ධා අධිගමසද්ධා සුප්පබුද්ධාදීනං විය. ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො භගවා’’තිආදිනා බුද්ධාදීසු උප්පජ්ජනකප්පසාදො පසාදසද්ධා මහාකප්පිනරාජාදීනං විය. ‘‘එවමෙත’’න්ති ඔක්කන්දිත්වා පක්ඛන්දිත්වා සද්දහනවසෙන කප්පනං ඔකප්පනං, තදෙව සද්ධාති ඔකප්පනසද්ධා. තත්ථ පසාදසද්ධා පරනෙය්‍යරූපා හොති, සවනමත්තෙනපි පසීදනතො. ඔකප්පනසද්ධා සද්ධෙය්‍යං වත්ථුං ඔගාහිත්වා අනුපවිසිත්වා ‘‘එවමෙත’’න්ති පච්චක්ඛං කරොන්තී විය පවත්තති. 8. En el octavo, mediante 'por la fe' se muestra la fe del logro (adhigamasaddhā). Pues la fe es de cuatro tipos: la fe de la venida (āgamanīyasaddhā), la fe del logro, la fe de la devoción (pasādasaddhā) y la fe de la convicción (okappanasaddhā). Entre ellas, la fe de la venida ocurre en los Bodhisattvas omniscientes. Pues es la fe que proviene de la práctica de la venida, la cual es superior en los Grandes Bodhisattvas porque, sin la instrucción de otros, comprenden el objeto de fe correctamente y se resuelven en él. La fe que proviene de la penetración de las verdades es la fe del logro, como en el caso de Suppabuddha y otros. El regocijo que surge hacia el Buda y otros, expresado como 'El Bendito es el Perfectamente Iluminado', es la fe de la devoción, como en el caso del Rey Mahākappina y otros. La convicción que surge por el acto de creer, habiendo descendido y saltado hacia la idea de 'así es esto', es la fe de la convicción. De estas, la fe de la devoción es de naturaleza influenciable por otros, pues uno puede sentir devoción simplemente por escuchar. La fe de la convicción procede como si se estuviera presenciando directamente 'así es esto', habiendo profundizado y penetrado en el objeto de fe. චවනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Discurso sobre el Fallecimiento. 9. පඨමඅගාරවසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Primer Discurso sobre la Falta de Respeto 9. නවමෙ අප්පතිස්සයොති අප්පතිස්සවො ව-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා නිද්දෙසො. ගරුනා කිස්මිඤ්චි වුත්තො ගාරවවසෙන පතිස්සවනං, පතිස්සවො, පතිස්සවභූතං, තංසභාවඤ්ච යං කිඤ්චි ගාරවං. නත්ථි එතස්මිං පතිස්සවොති අප්පතිස්සවො, ගාරවවිරහිතො. තෙනාහ ‘‘අජෙට්ඨකො අනීචවුත්තී’’ති. 9. En el noveno, 'sin consideración' (appatissayo) es una descripción de 'sin obediencia' (appatissavo) habiendo cambiado la letra 'va' por 'ya'. 'Obediencia' (patissavo) es el acto de responder con respeto cuando un superior dice algo, o cualquier tipo de respeto que sea de naturaleza obediente. Aquel en quien no existe tal obediencia es 'sin obediencia', es decir, carente de respeto. Por eso dice: 'sin superior, de conducta no humilde'. පඨමඅගාරවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Primer Discurso sobre la Falta de Respeto. 10. දුතියඅගාරවසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Segundo Discurso sobre la Falta de Respeto 10. දසමෙ වුද්ධින්තිආදීසු සීලෙන වුද්ධිං, මග්ගෙන විරුළ්හිං, නිබ්බානෙන වෙපුල්ලං. සීලසමාධීහි වා වුද්ධිං, විපස්සනාමග්ගෙහි විරුළ්හිං, ඵලනිබ්බානෙහි වෙපුල්ලං. එත්ථ ච යස්ස චතුබ්බිධං සීලං අඛණ්ඩාදිභාවප්පවත්තියා සුපරිසුද්ධං විසෙසභාගියත්තා අප්පකසිරෙනෙව මග්ගඵලාවහං සඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරස්ස විය, සො තාදිසෙන සීලෙන ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ වුද්ධිං [Pg.4] ආපජ්ජිස්සති. තෙන වුත්තං – ‘‘සීලෙන වුද්ධි’’න්ති. යස්ස පන අරියමග්ගො උප්පන්නො, සො විරූළ්හමූලො විය පාදපො සුප්පතිට්ඨිතත්තා සාසනෙ විරූළ්හිං ආපන්නො නාම හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘මග්ගෙන විරූළ්හි’’න්ති. යො සබ්බකිලෙසනිබ්බානප්පත්තො, සො අරහා සීලාදිධම්මක්ඛන්ධපාරිපූරියා සති වෙපුල්ලප්පත්තො හොති. තෙන වුත්තං ‘‘නිබ්බානෙන වෙපුල්ල’’න්ති. දුතියවිකප්පෙ අත්ථො වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බො. 10. En el décimo, respecto a 'crecimiento', etc., significa crecimiento por la virtud, prosperidad por el camino y plenitud por el Nirvana. O bien, crecimiento por la virtud y la concentración, prosperidad por el discernimiento y el camino, y plenitud por el fruto y el Nirvana. En este contexto, aquel cuya virtud de cuatro tipos es perfectamente pura por ser ininterrumpida, etc., y que debido a su naturaleza de distinción conduce fácilmente al camino y al fruto, como en el caso del Venerable Saṅgharakkhita, alcanzará el crecimiento en este Dhamma-Vinaya mediante tal virtud. Por eso se dice: 'crecimiento por la virtud'. Sin embargo, aquel en quien ha surgido el noble camino, como un árbol con raíces prósperas, se dice que ha alcanzado la prosperidad en la enseñanza por estar bien establecido. Por eso se dice: 'prosperidad por el camino'. Aquel que ha alcanzado el Nirvana de todas las impurezas, siendo un Arahant, alcanza la plenitud cuando los agregados del Dhamma, como la virtud y otros, están completos. Por eso se dice: 'plenitud por el Nirvana'. El significado en la segunda alternativa debe entenderse de acuerdo con el método ya mencionado. දුතියඅගාරවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Segundo Discurso sobre la Falta de Respeto. සෙඛබලවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Capítulo sobre las Facultades del Aprendiz. 2. බලවග්ගො 2. Capítulo sobre los Poderes 1. අනනුස්සුතසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Discurso sobre lo no Escuchado 11. දුතියස්ස පඨමෙ අභිජානිත්වාති අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙන ජානිත්වා. අට්ඨහි කාරණෙහි තථාගතස්සාති ‘‘තථා ආගතොති තථාගතො. තථා ගතොති තථාගතො. තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො. තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො. තථදස්සිතාය තථාගතො. තථාවාදිතාය තථාගතො. තථාකාරිතාය තථාගතො. අභිභවනට්ඨෙන තථාගතො’’ති එවං වුත්තෙහි අට්ඨහි කාරණෙහි. උසභස්ස ඉදන්ති ආසභං, සෙට්ඨට්ඨානං. තෙනාහ ‘‘ආසභං ඨානන්ති සෙට්ඨට්ඨාන’’න්ති. පරතො දස්සිතබලයොගෙන ‘‘දසබලොහ’’න්ති අභීතනාදං නදති. බ්‍රහ්මචක්කන්ති එත්ථ සෙට්ඨපරියායො. බ්‍රහ්මසද්දොති ආහ ‘‘සෙට්ඨචක්ක’’න්ති. චක්කඤ්චෙතං ධම්මචක්කං අධිප්පෙතං. 11. En el primer discurso del segundo vagga, 'habiendo conocido' (abhijānitvā) significa habiendo conocido con un conocimiento superior. Respecto a 'del Tathāgata por ocho razones': el Tathāgata es así llamado por ocho razones expresadas de la siguiente manera: 'Tathāgata porque ha venido de la misma manera (tathā āgato)'. 'Tathāgata porque se ha ido de la misma manera (tathā gato)'. 'Tathāgata porque ha llegado a la característica real (tathalakkhaṇaṃ āgato)'. 'Tathāgata porque ha despertado a las realidades tal como son (tathadhamme yāthāvato abhisambuddho)'. 'Tathāgata por su visión de la realidad (tathadassitāya)'. 'Tathāgata por su hablar de la realidad (tathāvāditāya)'. 'Tathāgata por su actuar de acuerdo a la realidad (tathākāritāya)'. 'Tathāgata en el sentido de superación total (abhibhavanaṭṭhena)'. Con estas ocho razones se dice que es el Tathāgata. Lo que pertenece a un toro (usabha) es 'āsabha', la posición de supremacía. Por eso dijo: 'la posición de toro significa la posición suprema'. Debido al ejercicio de los poderes mostrados más adelante, ruge el rugido intrépido: 'Yo soy el de los diez poderes'. 'Rueda de Brahma': aquí 'Brahma' es un término para supremo. Por la palabra 'Brahma', dice 'rueda suprema'. Y con 'rueda' se refiere a la Rueda del Dhamma. අනනුස්සුතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Ananussuta Sutta. 3. සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario del Saṃkhitta Sutta. 13. තතියෙ කාමං සම්පයුත්තධම්මෙසු ථිරභාවොපි බලට්ඨො එව, පටිපක්ඛෙහි පන අකම්පනීයත්තං සාතිසයං බලට්ඨොති වුත්තං ‘‘මුට්ඨස්සච්චෙ න කම්පතී’’ති. 13. En el tercero, ciertamente, incluso el estado de firmeza en los factores asociados tiene el sentido de poder; pero se dice que el sentido de poder es superior por la inamovilidad ante los opuestos, con las palabras 'no vacila ante el olvido'. සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Saṃkhitta Sutta. 4. විත්ථතසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario del Vitthata Sutta. 14. චතුත්ථෙ [Pg.5] සතිනෙපක්කෙනාති සතියා නෙපක්කෙන, තික්ඛවිසදසූරභාවෙනාති අත්ථො. අට්ඨකථායං පන නෙපක්කං නාම පඤ්ඤාති අධිප්පායෙන ‘‘නෙපක්කං වුච්චති පඤ්ඤා’’ති වුත්තං. එවං සති අඤ්ඤො නිද්දිට්ඨො නාම හොති. සතිමාති ච ඉමිනා සවිසෙසා සති ගහිතාති පරතොපි ‘‘චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා’’ති සතිකිච්චමෙව නිද්දිට්ඨං, න පඤ්ඤාකිච්චං, තස්මා සතිනෙපක්කෙනාති සතියා නෙපක්කභාවෙනාති සක්කා විඤ්ඤාතුං ලබ්භතෙව. පච්චයවිසෙසවසෙන අඤ්ඤධම්මනිරපෙක්ඛො සතියා බලවභාවො. තථා හි ඤාණවිප්පයුත්තචිත්තෙනපි සජ්ඣායනසම්මසනානි සම්භවන්ති. 14. En el cuarto, 'con la prudencia de la atención plena' (satinepakkena) significa con la prudencia de la atención plena, es decir, con un estado de agudeza, claridad y valentía. Sin embargo, en el comentario se dice: 'la prudencia se llama sabiduría', con la intención de que la prudencia sea sabiduría. Siendo así, se señala algo diferente. A través de 'poseedor de atención plena', se toma una atención plena especial; pues más adelante se indica solo la función de la atención plena (satikicca), no la función de la sabiduría (paññākicca), con las palabras: 'quien recuerda y rememora lo hecho hace mucho tiempo y lo dicho hace mucho tiempo'. Por lo tanto, con 'la prudencia de la atención plena' se puede entender el estado de prudencia de la atención plena misma. Por la distinción de las condiciones, el estado de fuerza de la atención plena no depende de otros factores. Pues incluso con una mente desprovista de conocimiento, ocurren el recitado y la investigación. චිරකතම්පීති අත්තනා වා පරෙන වා කායෙන චිරකතං චෙතියඞ්ගණවත්තාදිමහාවත්තප්පටිපත්තිපූරණං. චිරභාසිතම්පීති අත්තනා වා පරෙන වා වාචාය චිරභාසිතං සක්කච්චං උද්දිසනඋද්දිසාපනධම්මාසාරණධම්මදෙසනාඋපනිසින්නකපරිකථාඅනුමොදනීයාදිවසෙන පවත්තිතං වචීකම්මං. සරිතා අනුස්සරිතාති තස්මිං කායෙන චිරකතෙ කායො නාම කායවිඤ්ඤත්ති, චිරභාසිතෙ වාචා නාම වචීවිඤ්ඤත්ති, තදුභයම්පි රූපං, තංසමුට්ඨාපකා චිත්තචෙතසිකා අරූපං. ඉති ඉමෙ රූපාරූපධම්මා එවං උප්පජ්ජිත්වා එවං නිරුද්ධාති සරති චෙව අනුස්සරති ච, සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙතීති අත්ථො. බොජ්ඣඞ්ගසමුට්ඨාපිකා හි සති ඉධ අධිප්පෙතා. තාය සතියා එස සකිං සරණෙන සරිතා, පුනප්පුනං සරණෙන අනුස්සරිතාති වෙදිතබ්බා. En 'lo hecho hace mucho tiempo', se refiere a lo hecho por uno mismo o por otro físicamente, como el cumplimiento de los grandes deberes como el mantenimiento del patio de la estupa. En 'lo dicho hace mucho tiempo', se refiere a la acción verbal realizada por uno mismo o por otro oralmente, como el recitado cuidadoso, la enseñanza, la repetición del Dhamma, la exposición del Dhamma, las conversaciones profundas o el regocijo. 'Recuerda y rememora' significa que recuerda y rememora cómo estos fenómenos materiales e inmateriales surgieron y cesaron de tal manera: en lo hecho físicamente hace mucho tiempo, el cuerpo es la expresión corporal, y en lo dicho hace mucho tiempo, la palabra es la expresión verbal; ambos son forma material (rūpa), y los estados mentales que los originan son lo inmaterial (arūpa). Esto significa que hace surgir el factor de iluminación de la atención plena. Pues aquí se refiere a la atención plena que origina los factores de iluminación. Debe entenderse que mediante esa atención plena uno 'recuerda' al rememorar una vez, y 'rememora' al rememorar repetidamente. විත්ථතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Vitthata Sutta. 5-10. දට්ඨබ්බසුත්තාදිවණ්ණනා 5-10. Comentario del Daṭṭhabba Sutta y otros. 15-20. පඤ්චමෙ සවිසයස්මිංයෙවාති අත්තනො අත්තනො විසයෙ එව. ලොකියලොකුත්තරධම්මෙ කථෙතුන්ති ලොකියධම්මෙ ලොකුත්තරධම්මෙ ච තෙන තෙන පවත්තිවිසෙසෙන කථෙතුං. චතූසු සොතාපත්තියඞ්ගෙසූති සප්පුරිසසංසෙවො සද්ධම්මස්සවනං යොනිසොමනසිකාරො ධම්මානුධම්මප්පටිපත්තීති ඉමෙසු චතූසු සොතාපත්තිමග්ගකාරණෙසු. කාමඤ්ච තෙසු සතිආදයොපි ධම්මා ඉච්ඡිතබ්බාව තෙහි විනා තෙසං අසම්භවතො[Pg.6], තථාපි චෙත්ථ සද්ධා විසෙසතො කිච්චකාරීති වෙදිතබ්බා. සද්ධො එව හි සප්පුරිසෙ පයිරුපාසති, සද්ධම්මං සුණාති, යොනිසො ච අනිච්චාදිතො මනසි කරොති, අරියමග්ගස්ස ච අනුධම්මං පටිපජ්ජති, තස්මා වුත්තං ‘‘එත්ථ සද්ධාබලං දට්ඨබ්බ’’න්ති. ඉමිනා නයෙන සෙසබලෙසුපි අත්ථො දට්ඨබ්බො. 15-20. En el quinto, 'solo en su propio dominio' significa solo en el objeto que le corresponde a cada uno. 'Para hablar de los dhammas mundanos y supramundanos' significa hablar de los dhammas mundanos y de los dhammas supramundanos mediante sus respectivos modos de funcionamiento. 'En los cuatro factores de la entrada en la corriente' se refiere a estos cuatro factores para el sendero de la entrada en la corriente: la asociación con personas íntegras, la escucha del verdadero Dhamma, la atención sabia y la práctica de acuerdo con el Dhamma. Ciertamente, entre ellos, deben desearse también dhammas como la atención plena y otros, pues sin ellos aquellos no serían posibles; sin embargo, aquí debe entenderse que la fe es especialmente eficaz. Pues solo quien tiene fe se asocia con personas íntegras, escucha el verdadero Dhamma, aplica la atención sabia sobre la impermanencia, etc., y practica de acuerdo con el sendero noble. Por eso se dijo: 'aquí debe verse el poder de la fe'. Por este método, el significado debe verse también en los demás poderes. චතූසු සම්මප්පධානෙසූති චතුබ්බිධසම්මප්පධානභාවනාය. චතූසු සතිපට්ඨානෙසූතිආදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථ ච සොතාපත්තිඅඞ්ගෙසු සද්ධා විය, සම්මප්පධානභාවනාය වීරියං විය ච සතිපට්ඨානභාවනාය යස්මා ‘‘විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්ස’’න්ති (දී. නි. 2.373; ම. නි. 1.106) වචනතො පුබ්බභාගෙ කිච්චතො සති අධිකා ඉච්ඡිතබ්බා, එවං සමාධිකම්මිකස්ස සමාධි, ‘‘අරියසච්චභාවනා පඤ්ඤාභාවනා’’ති කත්වා තත්ථ පඤ්ඤා පුබ්බභාගෙ අධිකා ඉච්ඡිතබ්බාති පාකටොයමත්ථො. අධිගමක්ඛණෙ පන සමාධිපඤ්ඤානං විය සබ්බෙසම්පි බලානං සද්ධාදීනං සමතාව ඉච්ඡිතබ්බා. තථා හි ‘‘එත්ථ සද්ධාබල’’න්තිආදිනා තත්ථ තත්ථ එත්ථග්ගහණං කතං. En los cuatro correctos esfuerzos' significa en el desarrollo de los cuatro tipos de esfuerzos correctos. Este mismo método se aplica también en 'en los cuatro fundamentos de la atención plena', etc. Y aquí, así como la fe es predominante en los factores de la entrada en la corriente, y el esfuerzo en el desarrollo de los correctos esfuerzos, así en el desarrollo de los fundamentos de la atención plena se debe desear una mayor atención plena debido a su función en la etapa previa, según las palabras: 'habiendo eliminado la codicia y el abatimiento respecto al mundo'. De igual modo, para quien practica la concentración, predomina la concentración; y puesto que 'el desarrollo de las nobles verdades es el desarrollo de la sabiduría', debe entenderse que la sabiduría es predominante en la etapa previa. Pero en el momento del logro, así como ocurre con la concentración y la sabiduría, debe desearse la igualdad de todos los poderes, empezando por la fe. Por eso se hizo la mención de 'aquí' en cada caso con las palabras 'aquí el poder de la fe', etc. ඉදානි සද්ධාදීනං තත්ථ තත්ථ අතිරෙකකිච්චතං උපමාය විභාවෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්‍රිදං උපමා සංසන්දනං – රාජපඤ්චමසහායා විය විමුත්තිපරිපාචකානි පඤ්ච බලානි. නෙසං කීළනත්ථං එකජ්ඣං වීථිඔතරණං විය බලානං එකජ්ඣං විපස්සනාවීථිඔතරණං, සහායෙසු පඨමාදීනං යථාසකං ගෙහෙව විචාරණා විය සද්ධාදීනං සොතාපත්තිඅඞ්ගාදීනි පත්වා පුබ්බඞ්ගමතා. සහායෙසු ඉතරෙසං තත්ථ තත්ථ තුණ්හීභාවො විය සෙසබලානං තත්ථ තත්ථ තදන්වයතා, තස්ස පුබ්බඞ්ගමස්ස බලස්ස කිච්චානුගතා. න හි තදා තෙසං සසම්භාරපථවීආදීසු ආපාදීනං විය කිච්චං පාකටං හොති, සද්ධාදීනංයෙව පන කිච්චං විභූතං හුත්වා තිට්ඨති පුරෙතරං තථාපච්චයෙහි චිත්තසන්තානස්ස අභිසඞ්ඛතත්තා. එත්ථ ච විපස්සනාකම්මිකස්ස භාවනා විසෙසතො පඤ්ඤුත්තරාති දස්සනත්ථං රාජානං නිදස්සනං කත්වා පඤ්ඤින්ද්‍රියං වුත්තං. ඡට්ඨාදීනි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානි. Ahora, para ilustrar con un símil la función predominante de la fe y los demás en diversos contextos, se dice 'tal como', etc. He aquí la comparación del símil: los cinco poderes que maduran la liberación son como cinco amigos, siendo el rey el quinto. Su entrada conjunta en la calle para divertirse es como la entrada conjunta de los poderes en el proceso de la visión clara. El deambular de cada uno de los amigos en su propia casa es como la precedencia de la fe y los demás al encontrarse con los factores de la entrada en la corriente, etc. El silencio de los otros compañeros en diversos lugares es como el seguimiento de los demás poderes en esos contextos, subordinados a la función del poder que precede. Pues en ese momento su función no es evidente, como no lo es la del elemento agua en la tierra con sus componentes; por el contrario, la función de la fe y los demás destaca por haber sido pre-configurada en el flujo mental por tales condiciones previas. Y aquí, para mostrar que el desarrollo de quien practica la visión clara es especialmente superior en sabiduría, se mencionó la facultad de la sabiduría poniendo al rey como ejemplo. El sexto y los siguientes son fáciles de comprender. දට්ඨබ්බසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Daṭṭhabba Sutta y otros. බලවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Capítulo sobre los Poderes. 3. පඤ්චඞ්ගිකවග්ගො 3. Capítulo sobre los Cinco Factores. 1-2. පඨමඅගාරවසුත්තාදිවණ්ණනා 1-2. Comentario del primer Agārava Sutta y otros. 21-22. තතියස්ස [Pg.7] පඨමෙ ආභිසමාචාරිකන්ති අභිසමාචාරෙ උත්තමසමාචාරෙ භවං. කිං පන තන්ති ආහ ‘‘වත්තවසෙන පඤ්ඤත්තසීල’’න්ති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. දුතියෙ නත්ථි වත්තබ්බං. 21-22. En el primer [sutta] del tercero [capítulo], 'ābhisamācārika' significa lo que pertenece a la conducta superior (abhisamācāra). ¿Qué es eso? Se dice: 'la virtud prescrita por medio de los deberes (vatta)'. El resto es fácil de entender. En el segundo no hay nada que comentar. පඨමඅගාරවසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del primer Agārava Sutta y otros ha finalizado. 3-4. උපක්කිලෙසසුත්තාදිවණ්ණනා 3-4. Explicación del Upakkilesa Sutta y otros. 23-24. තතියෙ න ච පභාවන්තන්ති න ච පභාසම්පන්නං. පභිජ්ජනසභාවන්ති තාපෙත්වා තාළකජ්ජනපභඞ්ගුරං. අවසෙසං ලොහන්ති වුත්තාවසෙසං සජාතිලොහං, විජාතිලොහං, පිසාචලොහං, කිත්තිමලොහන්ති එවංපභෙදං සබ්බම්පි ලොහං. උප්පජ්ජිතුං අප්පදානෙනාති එත්ථ නනු ලොකියකුසලචිත්තස්සපි සුවිසුද්ධස්සපි උප්පජ්ජිතුං අප්පදානෙනෙව උපක්කිලෙසතාති? සච්චමෙතං, යස්මිං පන සන්තානෙ නීවරණානි ලද්ධප්පතිට්ඨානි, තත්ථ මහග්ගතකුසලස්සපි අසම්භවො, පගෙව ලොකුත්තරකුසලස්ස. පරිත්තකුසලං පන යථාපච්චයං උප්පජ්ජමානං නීවරණෙහි උපහතෙ සන්තානෙ උප්පත්තියා අපරිසුද්ධං හොන්තං උපක්කිලිට්ඨං නාම හොති අපරිසුද්ධදීපකපල්ලිකවට්ටිතෙලාදිසන්නිස්සයො පදීපො විය. අපිච නිප්පරියායතො උප්පජ්ජිතුං අප්පදානෙනෙව තෙසං උපක්කිලෙසතාති දස්සෙන්තො ‘‘යදග්ගෙන හී’’තිආදිමාහ. ආරම්මණෙ වික්ඛිත්තප්පවත්තිවසෙන චුණ්ණවිචුණ්ණතා වෙදිතබ්බා. චතුත්ථෙ නත්ථි වත්තබ්බං. 23-24. En el tercero, 'no luminoso' significa que no posee resplandor. 'De naturaleza quebradiza' significa frágil como la escoria después de ser calentado. 'El resto de los metales' se refiere a todos los tipos de metales, como metal natural, metal extraño, metal de los pisāca y metal artificial. 'Por no dar lugar a que surja' - ¿Acaso no es cierto que incluso para una mente saludable mundana, muy pura, la impureza consiste precisamente en no permitir que surja? Es verdad, pero donde los obstáculos (nīvaraṇa) han ganado terreno, es imposible que surjan estados saludables sublimes (mahaggata), y mucho menos los supramundanos. Sin embargo, lo saludable limitado, al surgir según las condiciones en una continuidad mental afectada por los obstáculos, es impuro al nacer y se llama 'corrupto', como una lámpara que depende de un soporte, mecha o aceite impuros. Además, mostrando cómo son impurezas precisamente por no dar lugar a que surjan, dice 'yadaggena hi', etc. Debe entenderse que la fragmentación total se debe al estado de dispersión en el objeto. En el cuarto no hay nada que comentar. උපක්කිලෙසසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Upakkilesa Sutta y otros ha finalizado. 5. අනුග්ගහිතසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Anuggahita Sutta. 25. පඤ්චමෙ සම්මාදිට්ඨීති විපස්සනාසම්මාදිට්ඨීතිආදිනා අඞ්ගුත්තරභාණකානං මතෙන අයං අත්ථවණ්ණනා ආරද්ධා, මජ්ඣිමභාණකා පනෙත්ථ අඤ්ඤථා අත්ථං වදන්ති. වුත්තඤ්හෙතං මජ්ඣිමට්ඨකථායං (ම. නි. අට්ඨ. 1.452) – 25. En el quinto, 'visión correcta' se refiere a la visión correcta de la visión cabal (vipassanā-sammādiṭṭhī); esta explicación del significado se ha iniciado según la opinión de los recitadores del Aṅguttara (aṅguttarabhāṇaka), pero los recitadores del Majjhima (majjhimabhāṇaka) expresan el significado de otra manera. Pues se ha dicho esto en el Comentario del Majjhima (Ma. Ni. Aṭṭha. 1.452): ‘‘අනුග්ගහිතා’’ති [Pg.8] ලද්ධූපකාරා. සම්මාදිට්ඨීති අරහත්තමග්ගසම්මාදිට්ඨි. ඵලක්ඛණෙ නිබ්බත්තා චෙතොවිමුත්ති ඵලං අස්සාති චෙතොවිමුත්තිඵලා. තදෙව චෙතොවිමුත්තිසඞ්ඛාතං ඵලං ආනිසංසො අස්සාති චෙතොවිමුත්තිඵලානිසංසා. දුතියපදෙපි එසෙව නයො. එත්ථ චතුත්ථඵලපඤ්ඤා පඤ්ඤාවිමුත්ති නාම, අවසෙසා ධම්මා චෙතොවිමුත්තීති වෙදිතබ්බා. ‘‘සීලානුග්ගහිතා’’තිආදීසු සීලන්ති චතුපාරිසුද්ධිසීලං. සුතන්ති සප්පායධම්මස්සවනං. සාකච්ඡාති කම්මට්ඨානෙ ඛලනපක්ඛලනච්ඡෙදනකථා. සමථොති විපස්සනාපාදිකා අට්ඨ සමාපත්තියො. විපස්සනාති සත්තවිධා අනුපස්සනා. චතුපාරිසුද්ධිසීලඤ්හි පූරෙන්තස්ස, සප්පායධම්මස්සවනං සුණන්තස්ස, කම්මට්ඨානෙ ඛලනපක්ඛලනං ඡින්දන්තස්ස විපස්සනාපාදිකාසු අට්ඨසු සමාපත්තීසු කම්මං කරොන්තස්ස, සත්තවිධං අනුපස්සනං භාවෙන්තස්ස අරහත්තමග්ගො උප්පජ්ජිත්වා ඵලං දෙති. 'Apoyada' significa que ha recibido ayuda. 'Visión correcta' es la visión correcta del sendero del arhat (arahattamagga). 'La liberación de la mente que tiene como fruto' significa que la liberación de la mente surgida en el momento del fruto es su fruto. 'Que tiene como beneficio el fruto de la liberación de la mente' significa que ese fruto conocido como liberación de la mente es su beneficio. El mismo método se aplica al segundo término. Aquí, la sabiduría del cuarto fruto se llama liberación por la sabiduría (paññāvimutti), y los demás estados deben entenderse como liberación de la mente (cetovimutti). En 'apoyada por la virtud', etc., 'virtud' se refiere a la virtud de la cuádruple pureza. 'Escucha' es la audición del Dhamma apropiado. 'Discusión' es la conversación para cortar errores y tropiezos en el objeto de meditación. 'Tranquilidad' son los ocho logros (samāpatti) que sirven de base para la visión cabal. 'Visión cabal' son los siete tipos de contemplación (anupassanā). Pues para quien perfecciona la virtud de la cuádruple pureza, escucha el Dhamma apropiado, elimina errores y tropiezos en el objeto de meditación, practica en los ocho logros que sirven de base para la visión cabal y desarrolla los siete tipos de contemplación, surge el sendero del arhat y otorga su fruto. ‘‘යථා හි මධුරං අම්බපක්කං පරිභුඤ්ජිතුකාමො අම්බපොතකස්ස සමන්තා උදකකොට්ඨකං ථිරං කත්වා බන්ධති, ඝටං ගහෙත්වා කාලෙන කාලං උදකං ආසිඤ්චති, උදකස්ස අනික්ඛමනත්ථං මරියාදං ථිරං කරොති. යා හොති සමීපෙ වල්ලි වා සුක්ඛදණ්ඩකො වා කිපිල්ලිකපුටො වා මක්කටකජාලං වා, තං අපනෙති, ඛණිත්තිං ගහෙත්වා කාලෙන කාලං මූලානි පරිඛණති, එවමස්ස අප්පමත්තස්ස ඉමානි පඤ්ච කාරණානි කරොතො සො අම්බො වඩ්ඪිත්වා ඵලං දෙති, එවං සම්පදමිදං වෙදිතබ්බං. රුක්ඛස්ස සමන්තතො කොට්ඨකබන්ධනං විය හි සීලං දට්ඨබ්බං, කාලෙන කාලං උදකසිඤ්චනං විය ධම්මස්සවනං, මරියාදාය ථිරභාවකරණං විය සමථො, සමීපෙ වල්ලිආදීනං හරණං විය කම්මට්ඨානෙ ඛලනපක්ඛලනච්ඡෙදනං, කාලෙන කාලං ඛණිත්තිං ගහෙත්වා මූලඛණනං විය සත්තන්නං අනුපස්සනානං භාවනා, තෙහි පඤ්චහි කාරණෙහි අනුග්ගහිතස්ස අම්බරුක්ඛස්ස මධුරඵලදානකාලො විය ඉමස්ස භික්ඛුනො ඉමෙහි පඤ්චහි ධම්මෙහි අනුග්ගහිතාය සම්මාදිට්ඨියා අරහත්තඵලදානං වෙදිතබ්බ’’න්ති. 'Tal como alguien que desea disfrutar de un mango dulce y maduro construye un depósito de agua firme alrededor del pequeño mango, toma un cántaro y vierte agua de vez en cuando, y hace un borde firme para que el agua no se escape. Si hay alguna enredadera, madera seca, nido de hormigas o tela de araña cerca, los quita; toma una azada y de vez en cuando cava alrededor de las raíces; así, para este que es diligente y realiza estas cinco acciones, ese mango crece y da fruto; así debe entenderse este asunto. La construcción del depósito alrededor del árbol debe verse como la virtud; el riego con agua de vez en cuando como la audición del Dhamma; el fortalecimiento del borde como la tranquilidad; la eliminación de enredaderas y demás como el corte de errores y tropiezos en el objeto de meditación; y el cavar las raíces con una azada de vez en cuando como el desarrollo de las siete contemplaciones. Así como es el tiempo en que el árbol de mango, apoyado por estas cinco causas, da su fruto dulce, así debe entenderse que la visión correcta, apoyada por estos cinco factores, da el fruto del arhat para este monje'. එත්ථ ච ලද්ධූපකාරාති යථාරහං නිස්සයාදිවසෙන ලද්ධපච්චයා. විපස්සනාසම්මාදිට්ඨියා අනුග්ගහිතභාවෙන ගහිතත්තා මග්ගසම්මාදිට්ඨීසු ච අරහත්තමග්ගසම්මාදිට්ඨි[Pg.9]. අනන්තරස්ස හි විධි පටිසෙධො වා, අග්ගඵලසමාධිම්හි තප්පරික්ඛාරධම්මෙසුයෙව ච කෙවලො චෙතොපරියායො නිරුළ්හොති සම්මාදිට්ඨීති අරහත්තමග්ගසම්මාදිට්ඨි. ඵලක්ඛණෙති අනන්තරං කාලන්තරෙ චාති දුවිධෙපි ඵලක්ඛණෙ. පටිප්පස්සද්ධිවසෙන සබ්බසංකිලෙසෙහි චෙතොවිමුච්චති එතායාති චෙතොවිමුත්ති, අග්ගඵලපඤ්ඤං ඨපෙත්වා අවසෙසා ඵලධම්මා. තෙනාහ ‘‘චෙතොවිමුත්ති ඵලං අස්සාති, චෙතොවිමුත්තිසඞ්ඛාතං ඵලං ආනිසංසො’’ති. සබ්බකිලෙසෙහි චෙතසො විමුච්චනසඞ්ඛාතං පටිප්පස්සම්භනසඤ්ඤිතං පහානං ඵලං ආනිසංසො චාති යොජනා. ඉධ චෙතොවිමුත්තිසද්දෙන පහානමත්තං ගහිතං, පුබ්බෙ පහායකධම්මා. අඤ්ඤථා ඵලධම්මා එව ආනිසංසොති ගය්හමානෙ පුනවචනං නිරත්ථකං සියා. පඤ්ඤාවිමුත්තිඵලානිසංසාති එත්ථාපි එවමෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. සම්මාවාචාකම්මන්තාජීවා සීලසභාවත්තා විසෙසතො සමාධිස්ස උපකාරා, තථා සම්මාසඞ්කප්පො ඣානසභාවත්තා. තථා හි සො ‘‘අප්පනා’’ති නිද්දිට්ඨො. සම්මාසතිසම්මාවායාමා පන සමාධිපක්ඛියා එවාති ආහ ‘‘අවසෙසා ධම්මා චෙතොවිමුත්තීති වෙදිතබ්බා’’ති. Y aquí 'que ha recibido ayuda' significa que ha obtenido las condiciones necesarias según corresponda, como el refugio (nissaya), etc. Debido a que es captada por el estado de estar apoyada por la visión correcta de la visión cabal, entre las visiones correctas del sendero, se refiere a la visión correcta del sendero del arhat. Pues la regla o la negación de lo inmediato, y el hecho de que solo el conocimiento de las mentes de otros (cetopariyāya) se establece en el samādhi del fruto supremo y en los factores que lo preparan, indica que 'visión correcta' es la visión correcta del sendero del arhat. 'En el momento del fruto' se refiere a ambos tipos de momentos del fruto: el inmediato y el posterior. 'Liberación de la mente' es aquello por lo cual la mente se libera de todas las corrupciones por medio de la tranquilidad (paṭippassaddhi); exceptuando la sabiduría del fruto supremo, son los demás estados del fruto. Por eso dice: 'la liberación de la mente es su fruto, y el fruto conocido como liberación de la mente es el beneficio'. La conexión es: la liberación de la mente de todas las impurezas, conocida como la calma de la tranquilidad, es el fruto y el beneficio. Aquí, con la palabra 'liberación de la mente' se toma solo el abandono, mientras que anteriormente eran los estados que causan el abandono. De lo contrario, si solo se tomaran los estados del fruto como el beneficio, la repetición sería inútil. En 'beneficio del fruto de la liberación por la sabiduría' debe entenderse el significado de la misma manera. El habla correcta, la acción correcta y el modo de vida correcto, por su naturaleza de virtud, son especialmente auxiliares para la concentración; así también el pensamiento correcto, por su naturaleza de absorción (jhāna). Pues se ha designado como 'fijación' (appanā). Pero la atención correcta y el esfuerzo correcto pertenecen a la concentración; por eso dice: 'los demás estados deben entenderse como liberación de la mente'. චතුපාරිසුද්ධිසීලන්ති අරියමග්ගාධිගමස්ස පදට්ඨානභූතං චතුපාරිසුද්ධිසීලං. සුතාදීසුපි එසෙව නයො. අත්තනො චිත්තප්පවත්තිආරොචනවසෙන සහ කථනං සංකථා, සංකථාව සාකච්ඡා. ඉධ පන කම්මට්ඨානප්පටිබද්ධාති ආහ ‘‘කම්මට්ඨානෙ…පෙ… කථා’’ති. තස්ස කම්මට්ඨානස්ස එකවාරං විධියා අප්පටිපජ්ජනං ඛලනං, අනෙකවාරං පක්ඛලනං, තදුභයස්ස විච්ඡෙදනී අපනයනී කථා ඛලනපක්ඛලනච්ඡෙදනකථා. පූරෙන්තස්සාති විවට්ටසන්නිස්සිතං කත්වා පාලෙන්තස්ස බ්‍රූහෙන්තස්ස ච. සුණන්තස්සාති ‘‘යථාඋග්ගහිතකම්මට්ඨානං ඵාතිං ගමිස්සතී’’ති එවං සුණන්තස්ස. තෙනෙව හි ‘‘සප්පායධම්මස්සවන’’න්ති වුත්තං. කම්මං කරොන්තස්සාති භාවනානුයොගකම්මං කරොන්තස්ස. පඤ්චසුපි ඨානෙසු අන්ත-සද්දො හෙතුඅත්ථජොතනො දට්ඨබ්බො. එවඤ්හි ‘‘යථා හී’’තිආදිනා වුච්චමානා අම්බූපමා යුජ්ජෙය්‍ය. ‘Sīla de la cuádruple purificación’ (catupārisuddhisīla) se refiere al sīla de la cuádruple purificación que es la causa próxima para el logro del noble camino. Este mismo principio se aplica también a términos como ‘suta’ (lo escuchado), etc. La conversación que consiste en comunicar el propio proceso mental se denomina ‘saṅkathā’, y esa misma conversación es una discusión (sākacchā). Sin embargo, aquí dice que están relacionadas con el tema de meditación (kammaṭṭhāna), por lo cual dice: ‘charla sobre el tema de meditación...’ etc. El no aplicar el método una vez en ese tema de meditación es un desliz (khalana), y hacerlo varias veces es un tropiezo (pakkhalana); la charla que corta o elimina ambos es la charla sobre la eliminación de deslices y tropiezos. ‘Para quien lo cumple’ (pūrentassa) significa para quien lo protege y lo desarrolla basándose en la liberación (vivaṭṭa). ‘Para quien escucha’ (suṇantassā) significa para quien escucha pensando: ‘que el tema de meditación tal como lo he aprendido llegue a su plenitud’. Por esta razón se dice: ‘la escucha de la enseñanza apropiada’ (sappāyadhammassavana). ‘Para quien realiza el trabajo’ (kammaṃ karontassā) significa para quien realiza el trabajo de la aplicación a la meditación (bhāvanā). En los cinco casos, debe entenderse que la palabra ‘anta’ indica el significado de causa. De este modo, la analogía del mango mencionada con las palabras ‘así como’, etc., resulta apropiada. උදකකොට්ඨකන්ති ජලාවාටං. ථිරං කත්වා බන්ධතීති අසිථිලං දළ්හං නාතිමහන්තං නාතිඛුද්දකං කත්වා යොජෙති. ථිරං කරොතීති උදකසිඤ්චනකාලෙ තතො තතො පවත්තිත්වා උදකස්ස අනික්ඛමනත්ථං ජලාවාටපාළිං ථිරතරං කරොති. සුක්ඛදණ්ඩකොති තස්සෙව අම්බගච්ඡස්ස සුක්ඛකො සාඛාසීසකො[Pg.10]. කිපිල්ලිකපුටොති තම්බකිපිල්ලිකපුටො. ඛණිත්තින්ති කුදාලං. කොට්ඨකබන්ධනං විය සීලං සම්මාදිට්ඨියා වඩ්ඪනූපායස්ස මූලභාවතො. උදකසිඤ්චනං විය ධම්මස්සවනං භාවනාය පරිබ්‍රූහනතො. මරියාදාය ථිරභාවකරණං විය සමථො යථාවුත්තාය භාවනාධිට්ඨානාය සීලමරියාදාය දළ්හීභාවාපාදනතො. සමාහිතස්ස හි සීලං ථිරතරං හොති. සමීපෙ වල්ලිආදීනං හරණං විය කම්මට්ඨානෙ ඛලනපක්ඛලනච්ඡෙදනං ඉච්ඡිතබ්බභාවනාය විබන්ධනාපනයනතො. මූලඛණනං විය සත්තන්නං අනුපස්සනානං භාවනා තස්සා විබන්ධස්ස මූලභූතානං තණ්හාමානදිට්ඨීනං පලිඛණනතො. එත්ථ ච යස්මා සුපරිසුද්ධසීලස්ස කම්මට්ඨානං අනුයුඤ්ජන්තස්ස සප්පායධම්මස්සවනං ඉච්ඡිතබ්බං, තතො යථාසුතෙ අත්ථෙ සාකච්ඡාසමාපජ්ජනං, තතො කම්මට්ඨානවිසොධනෙන සමථනිබ්බත්ති, තතො සමාහිතස්ස ආරද්ධවිපස්සකස්ස විපස්සනාපාරිපූරි, පරිපුණ්ණා විපස්සනා මග්ගසම්මාදිට්ඨිං බ්‍රූහෙතීති එවමෙතෙසං අඞ්ගානං පරම්පරාය සම්මුඛා අනුග්ගණ්හනතො අයමානුපුබ්බී කථිතාති වෙදිතබ්බං. ‘Udakakoṭṭhaka’ se refiere a un depósito de agua. ‘Lo ata haciéndolo firme’ significa que lo dispone haciéndolo no laxo, fuerte, ni demasiado grande ni demasiado pequeño. ‘Lo hace firme’ significa que, al momento de regar el agua, hace que el terraplén del depósito de agua sea más firme para evitar que el agua se escape fluyendo por diversos lados. ‘Sukkhadaṇḍaka’ es una rama seca de ese mismo brote de mango. ‘Kipillikapuṭa’ es un nido de hormigas rojas. ‘Khaṇitti’ es una azada. El sīla es como la construcción del depósito, por ser la base del método para aumentar la visión correcta. La escucha del Dhamma es como el riego de agua, por desarrollar la meditación. El desarrollo de la serenidad (samatha) es como el fortalecimiento del terraplén, por producir firmeza en el límite del sīla para el establecimiento de la meditación mencionada. Pues para quien está concentrado, el sīla es más firme. La eliminación de los deslices y tropiezos en el tema de meditación es como la remoción de las enredaderas cercanas, por apartar los obstáculos para la meditación deseada. El desarrollo de las siete contemplaciones es como la excavación de la raíz, por desenterrar el deseo, el orgullo y los puntos de vista, que son las raíces de esos obstáculos. Y aquí debe entenderse que este orden sucesivo se ha expuesto porque, para quien se aplica al tema de meditación con un sīla bien purificado, es deseable la escucha de la enseñanza apropiada; luego viene la participación en discusiones sobre el significado según lo escuchado; luego surge la serenidad mediante la purificación del tema de meditación; luego, para quien está concentrado y ha iniciado la visión cabal, viene la plenitud de la visión cabal; y la visión cabal plena desarrolla la visión correcta del camino, apoyándose estos factores entre sí sucesivamente. අනුග්ගහිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Anuggahita Sutta. 6. විමුත්තායතනසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Vimuttāyatana Sutta 26. ඡට්ඨෙ විමුත්තියා වට්ටදුක්ඛතො විමුච්චනස්ස ආයතනානි කාරණානි විමුත්තායතනානීති ආහ – ‘‘විමුච්චනකාරණානී’’ති. පාළිඅත්ථං ජානන්තස්සාති ‘‘ඉධ සීලං ආගතං, ඉධ සමාධි, ඉධ පඤ්ඤා’’තිආදිනා තංතංපාළිඅත්ථං යාථාවතො ජානන්තස්ස. පාළිං ජානන්තස්සාති තදත්ථබොධිනිං පාළිං යාථාවතො උපධාරෙන්තස්ස. තරුණපීතීති සඤ්ජාතමත්තා මුදුකා පීති ජායති. කථං ජායති? යථාදෙසිතං ධම්මං උපධාරෙන්තස්ස තදනුච්ඡවිකමෙව අත්තනො කායවාචාමනොසමාචාරං පරිග්ගණ්හන්තස්ස සොමනස්සං පත්තස්ස පමොදලක්ඛණං පාමොජ්ජං ජායති. තුට්ඨාකාරභූතා බලවපීතීති පුරිමුප්පන්නාය පීතියා වසෙන ලද්ධාසෙවනත්තා අතිවිය තුට්ඨාකාරභූතා කායචිත්තදරථස්ස පස්සම්භනසමත්ථතාය පස්සද්ධියා පච්චයො භවිතුං සමත්ථා බලප්පත්තා පීති ජායති. යස්මා නාමකායෙ පස්සද්ධෙ රූපකායොපි පස්සද්ධො එව හොති, තස්මා ‘‘නාමකායො පස්සම්භති’’ච්චෙව වුත්තං. 26. En el sexto sutta, dice: ‘causas de liberación’ (vimuccanakāraṇānī) porque las bases (āyatanāni) de la liberación son las causas para liberarse del sufrimiento de la ronda (vaṭṭadukkha). ‘Para quien conoce el significado del Pāli’ (pāḷiatthaṃ jānantassā) significa para quien conoce correctamente el significado de cada parte del Pāli como: ‘aquí está el sīla, aquí la concentración, aquí la sabiduría’, etc. ‘Para quien conoce el Pāli’ (pāḷiṃ jānantassā) significa para quien examina correctamente el Pāli que ilumina dicho significado. ‘Pīti incipiente’ (taruṇapīti) es el gozo suave que surge apenas nace. ¿Cómo surge? Para quien examina el Dhamma tal como ha sido enseñado, y observa su propio comportamiento de cuerpo, habla y mente conforme a ello, para aquel que ha alcanzado el júbilo, nace el regocijo (pāmojja) que tiene la característica del júbilo. ‘Pīti fuerte con forma de satisfacción’ es la pīti que ha alcanzado fuerza, que es muy satisfactoria por el hábito obtenido mediante la pīti surgida anteriormente, y que es capaz de ser condición para la tranquilidad (passaddhi) por su capacidad de calmar el cansancio del cuerpo y la mente. Dado que cuando el cuerpo mental (nāmakāya) está tranquilo, el cuerpo físico (rūpakāya) también lo está, se dice simplemente ‘el cuerpo mental se tranquiliza’. සුඛං [Pg.11] පටිලභතීති වක්ඛමානස්ස චිත්තසමාධානස්ස පච්චයො භවිතුං සමත්ථං චෙතසිකං නිරාමිසසුඛං පටිලභති වින්දති. සමාධියතීති එත්ථ පන න යො කොචි සමාධි අධිප්පෙතො, අථ ඛො අනුත්තරසමාධීති දස්සෙන්තො ‘‘අරහත්ත…පෙ… සමාධියතී’’ති ආහ. ‘‘අයං හී’’තිආදි තස්සං දෙසනායං තාදිසස්ස පුග්ගලස්ස යථාවුත්තසමාධිපටිලාභස්ස කාරණභාවවිභාවනං, යං තථා විමුත්තායතනභාවො. ඔසක්කිතුන්ති දස්සිතුං. සමාධියෙව සමාධිනිමිත්තන්ති කම්මට්ඨානපාළියා ආරුළ්හො සමාධි එව පරතො උප්පජ්ජනකභාවනාසමාධිස්ස කාරණභාවතො සමාධිනිමිත්තං. තෙනාහ ‘‘ආචරියස්ස සන්තිකෙ’’තිආදි. ‘Obtiene felicidad’ (sukhaṃ paṭilabhatī) significa que obtiene y experimenta una felicidad mental no mundana (nirāmisasukha), capaz de ser condición para la concentración de la mente que se mencionará. En ‘se concentra’ (samādhiyatī), no se refiere a cualquier concentración, sino que, mostrando que es la concentración suprema, dice: ‘se concentra... en el estado de Arahant’, etc. ‘Esto es...’ etc., en esa enseñanza, es la explicación del carácter causal de la obtención de dicha concentración para tal persona, lo cual constituye el estado de base de liberación. ‘Para retroceder’ se menciona para mostrarlo. La concentración misma es el ‘signo de la concentración’ (samādhinimitta) porque la concentración establecida en el texto del tema de meditación es la causa para la concentración de la meditación que surgirá posteriormente. Por eso dice: ‘en presencia del maestro’, etc. විමුත්තායතනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Vimuttāyatana Sutta. 7. සමාධිසුත්තවණ්ණනා 7. Explicación del Samādhi Sutta 27. සත්තමෙ සබ්බසො කිලෙසදුක්ඛදරථපරිළාහානං විගතත්තා සාතිසයමෙත්ථ සුඛන්ති වුත්තං ‘‘අප්පිතප්පිතක්ඛණෙ සුඛත්තා පච්චුප්පන්නසුඛො’’ති. පුරිමස්ස පුරිමස්ස වසෙන පච්ඡිමං පච්ඡිමං ලද්ධාසෙවනතාය සන්තපණීතතරභාවප්පත්තං හොතීති ආහ ‘‘පුරිමො…පෙ… සුඛවිපාකො’’ති. කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධියාති කිලෙසානං පටිප්පස්සම්භනෙන ලද්ධත්තා. ‘‘කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධිභාවන්ති කිලෙසානං පටිප්පස්සම්භනභාවං. ලද්ධත්තා පත්තත්තා තබ්භාවං උපගතත්තා. ලොකියසමාධිස්ස පච්චනීකානි නීවරණපඨමජ්ඣානනිකන්තිආදීනි නිග්ගහෙතබ්බානි, අඤ්ඤෙ කිලෙසා වාරෙතබ්බා. ඉමස්ස පන අරහත්තසමාධිස්ස පටිප්පස්සද්ධසබ්බකිලෙසත්තා න නිග්ගහෙතබ්බං වාරෙතබ්බඤ්ච අත්ථීති මග්ගානන්තරං සමාපත්තික්ඛණෙ ච අප්පයොගෙන අධිගතත්තා අප්පිතත්තා ච අපරිහානිවසෙන වා අප්පිතත්තා න සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො. සතිවෙපුල්ලප්පත්තත්තාති එතෙන අප්පවත්තමානායපි සතියා සතිබහුලතාය සතො එව නාමාති දස්සෙති. යථාපරිච්ඡින්නකාලවසෙනාති එතෙන පරිච්ඡින්නස්සතියා සතොති දස්සෙති. සෙසෙසූති ඤාණෙසු. 27. En el séptimo sutta, debido a que las impurezas, el sufrimiento, el cansancio y el ardor han desaparecido por completo, se dice que aquí hay una felicidad superior: ‘es felicidad en el presente, porque es felicidad en cada momento de absorción’. Dice ‘el anterior... resultado feliz’, etc., porque el posterior se vuelve más pacífico y sublime por el hábito obtenido del anterior. ‘Por la calma de las impurezas’ (kilesappaṭippassaddhiyā) significa por haber sido obtenido mediante la tranquilidad de las impurezas. ‘Estado de calma de las impurezas’ (kilesappaṭippassaddhibhāvaṃ) significa la condición de calma de las impurezas, por haberla alcanzado y llegado a ese estado. En la concentración mundana, los obstáculos, el apego al primer jhāna, etc., que son opuestos, deben ser subyugados, y otras impurezas deben ser evitadas. Pero en esta concentración del estado de Arahant, debido a que todas las impurezas están ya calmadas, no hay nada que deba ser subyugado o evitado; y debido a que se alcanza en el momento de la fruición inmediatamente después del camino sin esfuerzo adicional, y por estar firmemente establecida sin declive, no está sujeta a la evitación mediante la subyugación con esfuerzo (sasaṅkhāra). ‘Por haber alcanzado la plenitud de la atención’ (sativepullappattattā) indica que incluso si la atención no se está ejerciendo activamente, debido a la abundancia de atención, se le llama simplemente ‘atento’. ‘Según el tiempo determinado’ indica que es atento debido a una atención delimitada. ‘En los restantes’ se refiere a los conocimientos. සමාධිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Samādhi Sutta. 8-9. පඤ්චඞ්ගිකසුත්තාදිවණ්ණනා 8-9. Comentario sobre el Pañcaṅgika Sutta y otros. 28-29. අට්ඨමෙ [Pg.12] කරො වුච්චති පුප්ඵසම්භවං ‘‘ගබ්භාසයෙ කිරීයතී’’ති කත්වා. කරතො ජාතො කායො කරජකායො, තදුපනිස්සයො චතුසන්තතිරූපසමුදායො. කාමං නාමකායොපි විවෙකජෙන පීතිසුඛෙන තථාලද්ධූපකාරො, ‘‘අභිසන්දෙතී’’තිආදිවචනතො පන රූපකායො ඉධ අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘ඉමං කරජකාය’’න්ති. අභිසන්දෙතීති අභිසන්දනං කරොති. තං පන අභිසන්දනං ඣානමයෙන පීතිසුඛෙන කරජකායස්ස තින්තභාවාපාදනං සබ්බත්ථකමෙව ලූඛභාවාපනයනන්ති ආහ ‘‘තෙමෙතී’’තිආදි. තයිදං අභිසන්දනං අත්ථතො යථාවුත්තපීතිසුඛසමුට්ඨානෙහි පණීතරූපෙහි කායස්ස පරිප්ඵරණං දට්ඨබ්බං. පරිසන්දෙතීතිආදීසුපි එසෙව නයො. සබ්බං එතස්ස අත්ථීති සබ්බාවා, තස්ස සබ්බාවතො. අවයවාවයවිසම්බන්ධෙ අවයවිනි සාමිවචනන්ති අවයවවිසයො සබ්බ-සද්දො, තස්මා වුත්තං ‘‘සබ්බකොට්ඨාසවතො’’ති. අඵුටං නාම න හොති යත්ථ යත්ථ කම්මජරූපං, තත්ථ තත්ථ චිත්තජරූපස්ස අභිබ්‍යාපනතො. තෙනාහ ‘‘උපාදින්නකසන්තතී’’තිආදි. 28-29. En el octavo [sutta], se dice 'karo' refiriéndose a la aparición de la flor, en el sentido de que 'se produce en la matriz'. El cuerpo nacido de 'karo' es el karajakāya (cuerpo nacido de la acción), el cual es el origen del conjunto de las cuatro continuidades de la materialidad. Ciertamente, el cuerpo mental (nāmakāya) también recibe tal ayuda de la felicidad y el gozo nacidos del desapego; sin embargo, debido a expresiones como 'él lo empapa', aquí se refiere al cuerpo físico (rūpakāya), por lo que se dice 'este cuerpo nacido de la acción'. 'Empapa' (abhisandeti) significa que realiza la acción de empapar. Ese empapar, sin embargo, debe entenderse como el proceso de humedecer el cuerpo nacido de la acción mediante la felicidad y el gozo del jhana, eliminando así la aspereza en todas partes; por eso dice 'humedece', etc. Este empapar debe verse, en esencia, como la difusión en el cuerpo de formas refinadas originadas por la felicidad y el gozo mencionados. El mismo principio se aplica a 'hace fluir', etc. 'Sabbāvā' significa que lo posee todo; de aquel que lo posee todo. Dado que el término 'todo' (sabba) se refiere a las partes, se utiliza el caso posesivo para el poseedor de las partes en la relación entre las partes y el todo; por lo tanto, se dice 'de aquel que tiene todas las partes'. No existe ningún lugar donde no esté impregnado, porque allí donde hay materialidad nacida del kamma, allí se extiende la materialidad nacida de la mente. Por eso se dice 'la continuidad de lo que ha sido aferrado', etc. ඡෙකොති කුසලො. තං පනස්ස කොසල්ලං නහානීයචුණ්ණානං කරණෙ පිණ්ඩිකරණෙ ච සමත්ථතාවසෙන වෙදිතබ්බන්ති ආහ ‘‘පටිබලො’’තිආදි. කංස-සද්දො ‘‘මහතියා කංසපාතියා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.61) සුවණ්ණෙ ආගතො.‘‘කංසො උපහතො යථා’’තිආදීසු (ධ. ප. 134) කිත්තිමලොහෙ. කත්ථචි පණ්ණත්තිමත්තෙ ‘‘උපකංසො නාම රාජාසි, මහාකංසස්ස අත්‍රජො’’තිආදි (ජා. අට්ඨ. 4.10.164 ඝටපණ්ඩිතජාතකවණ්ණනා). ඉධ පන යත්ථ කත්ථචි ලොහෙති ආහ ‘‘යෙන කෙනචි ලොහෙන කතභාජනෙ’’ති. ස්නෙහානුගතාති උදකසිනෙහෙන අනුප්පවිසනවසෙන ගතා උපගතා. ස්නෙහපරෙතාති උදකසිනෙහෙන පරිතො ගතා සමන්තතො ඵුටා. තතො එව සන්තරබාහිරා ඵුටා ස්නෙහෙන. එතෙන සබ්බසො උදකෙන තෙමිතභාවමාහ. න ච පග්ඝරිණීති එතෙන තින්තස්සපි තස්ස ඝනථද්ධභාවං වදති. තෙනාහ ‘‘න බින්දුබින්දූ’’තිආදි. 'Cheko' significa hábil. Su habilidad debe entenderse como la capacidad de preparar y formar una masa con el polvo de baño; por eso dice 'capaz', etc. La palabra 'kaṃsa' aparece en el sentido de oro en frases como 'en una gran vasija de oro' (MN 1.61). En frases como 'como un bronce golpeado' (Dhp 134), se refiere a metal artificial. En algunos contextos es solo una designación nominal, como en 'había un rey llamado Upakaṃsa, hijo de Mahākaṃsa' (Ja. 4.10.164). Aquí, sin embargo, se refiere a cualquier metal, por lo que dice 'en una vasija hecha de cualquier metal'. 'Acompañado por la humedad' (snehānugatā) significa que ha penetrado mediante la humedad del agua. 'Lleno de humedad' (snehaparetā) significa impregnado por la humedad del agua, difundida por todas partes. Por eso, está impregnado por la humedad tanto interior como exteriormente. Con esto, se describe el estado de estar completamente humedecido por el agua. 'Y no gotea' indica que, aun estando húmedo, mantiene un estado denso y firme. Por eso dice 'no gota a gota', etc. තාහි තාහි උදකසිරාහි උබ්භිජ්ජතීති උබ්භිදං, උබ්භිදං උදකං එතස්සාති උබ්භිදොදකො. උබ්භින්නඋදකොති නදීතීරෙ ඛතකූපකො විය උබ්භිජ්ජනකඋදකො. උග්ගච්ඡනඋදකොති ධාරාවසෙන උට්ඨහනඋදකො. කස්මා පනෙත්ථ උබ්භිදොදකොව [Pg.13] රහදො ගහිතො, න ඉතරොති ආහ ‘‘හෙට්ඨා උග්ගච්ඡනඋදකඤ්හී’’තිආදි. ධාරානිපාතබුබ්බුළකෙහීති ධාරානිපාතෙහි ච උදකබුබ්බුළෙහි ච. ‘‘ඵෙණපටලෙහි චා’’ති වත්තබ්බං, සන්නිසින්නමෙව අපරික්ඛොභතාය නිච්චලමෙව, සුප්පසන්නමෙවාති අධිප්පායො. සෙසන්ති ‘‘අභිසන්දෙතී’’තිආදිකං. Lo que brota de diversas vetas de agua es 'ubbhidam' (manantial), y aquello que tiene agua de manantial es 'ubbhidodako'. Un 'ubbhidodako' es como un pozo excavado en la orilla de un río, con agua que brota de él. 'Agua que sube' es agua que emerge en forma de corrientes. ¿Por qué se toma aquí un lago alimentado por manantiales y no otro? Por eso se dice: 'porque el agua que sube desde abajo', etc. 'Mediante la caída de corrientes y burbujas' significa por las lluvias que caen y por las burbujas de agua. Debería decirse 'y por capas de espuma'; el sentido es que permanece tranquilo debido a la ausencia de perturbación, inmóvil y muy claro. El resto es similar a 'lo empapa', etc. උප්පලානීති උප්පලගච්ඡානි. සෙතරත්තනීලෙසූති උප්පලෙසු, සෙතුප්පලරත්තුප්පලනීලුප්පලෙසූති අත්ථො. යං කිඤ්චි උප්පලං උප්පලමෙව සාමඤ්ඤග්ගහණතො. සතපත්තන්ති එත්ථ සත-සද්දො බහුපරියායො ‘‘සතග්ඝී’’තිආදීසු විය. තෙන අනෙකසතපත්තස්සපි සඞ්ගහො සිද්ධො හොති. ලොකෙ පන රත්තං පදුමං, සෙතං පුණ්ඩරීකන්ති වුච්චති. යාව අග්ගා යාව ච මූලා උදකෙන අභිසන්දනාදිසම්භවදස්සනත්ථං උදකානුග්ගතග්ගහණං. ඉධ උප්පලාදීනි විය කරජකායො, උදකං විය තතියජ්ඣානසුඛං. 'Uppalānī' se refiere a las plantas de loto. 'En los blancos, rojos y azules' se refiere a los lotos; el significado es en los lotos blancos, rojos y azules. Cualquier loto es simplemente un loto debido a la designación general. Aquí, la palabra 'sata' (cien) en 'satapattant' es un sinónimo de 'muchos', como en 'satagghī' (arma de cien puntas), etc. Por lo tanto, se incluye también el loto de muchos cientos de pétalos. En el mundo, al loto rojo se le llama 'paduma' y al blanco 'puṇḍarīka'. Se menciona que sus puntas no sobresalen del agua para mostrar la posibilidad de que sean empapados por el agua desde la raíz hasta la punta. Aquí, el cuerpo nacido de la acción (karajakāya) es como los lotos, y la felicidad del tercer jhana es como el agua. යස්මා පරිසුද්ධෙන චෙතසාති චතුත්ථජ්ඣානචිත්තමාහ, තඤ්ච රාගාදිඋපක්කිලෙසමලාපගමතො නිරුපක්කිලෙසං නිම්මලං, තස්මා ආහ ‘‘නිරුපක්කිලෙසට්ඨෙන පරිසුද්ධ’’න්ති. යස්මා පන පාරිසුද්ධියා එව පච්චයවිසෙසෙන පවත්තිවිසෙසො පරියොදාතතා සුධන්තසුවණ්ණස්ස නිඝංසනෙන පභස්සරතා විය, තස්මා ආහ ‘‘පභස්සරට්ඨෙන පරියොදාතං වෙදිතබ්බ’’න්ති. ඉදන්ති ඔදාතවචනං. උතුඵරණත්ථන්ති උතුනො ඵරණදස්සනත්ථං. උතුඵරණං න හොති සෙසන්ති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘තඞ්ඛණ …පෙ… බලවං හොතී’’ති. වත්ථං විය කරජකායොති යොගිනො කරජකායො වත්ථං විය දට්ඨබ්බො උතුඵරණසදිසෙන චතුත්ථජ්ඣානසුඛෙන ඵරිතබ්බත්තා. පුරිසස්ස සරීරං විය චතුත්ථජ්ඣානං දට්ඨබ්බං උතුඵරණට්ඨානියස්ස සුඛස්ස නිස්සයභාවතො. තෙනාහ ‘‘තස්මා’’තිආදි. තත්ථ ච ‘‘පරිසුද්ධෙන චෙතසා’’ති චෙතොගහණෙන ඣානසුඛං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. තෙනාහ ‘‘උතුඵරණං විය චතුත්ථජ්ඣානසුඛ’’න්ති. නනු ච චතුත්ථජ්ඣානෙ සුඛමෙව නත්ථීති? සච්චං නත්ථි, සාතලක්ඛණසන්තසභාවත්තා පනෙත්ථ උපෙක්ඛා ‘‘සුඛ’’න්ති අධිප්පෙතා. තෙන වුත්තං සම්මොහවිනොදනියං (විභ. අට්ඨ. 232) ‘‘උපෙක්ඛා පන සන්තත්තා, සුඛමිච්චෙව භාසිතා’’ති. Puesto que con 'mente pura' se refiere a la mente del cuarto jhana, y esta carece de impurezas y es inmaculada debido a la eliminación de las manchas de las impurezas como el apego, por eso dice 'pura en el sentido de estar libre de impurezas'. Y puesto que la luminosidad es una forma particular de manifestarse debido a la condición especial de la pureza misma, como la brillantez del oro refinado al ser frotado, por eso dice 'debe entenderse como luminoso en el sentido de radiante'. 'Esto' se refiere a la palabra 'blanco'. 'Para el propósito de difundir el elemento' significa para mostrar la difusión del elemento físico. El significado es que lo demás no es difusión del elemento. Por eso dice 'en ese momento... es fuerte'. El cuerpo nacido de la acción del yogui es como la tela, debe verse como una tela porque debe ser difundido por la felicidad del cuarto jhana, similar a la difusión del elemento. El cuarto jhana debe verse como el cuerpo del hombre, por ser el soporte de la felicidad que ocupa el lugar de la difusión del elemento. Por eso dice 'por lo tanto', etc. Y allí, debe entenderse que al mencionar 'mente', se refiere a la felicidad del jhana por la expresión 'con mente pura'. Por eso dice 'la felicidad del cuarto jhana es como la difusión del elemento'. ¿Pero no es cierto que en el cuarto jhana no hay felicidad en absoluto? Es verdad que no la hay; sin embargo, aquí se refiere a la ecuanimidad como 'felicidad' por ser una naturaleza pacífica con la característica de lo placentero. Por eso se dice en el Sammohavinodanī: 'La ecuanimidad, debido a que es pacífica, se describe precisamente como felicidad'. තස්ස [Pg.14] තස්ස සමාධිස්ස සරූපදස්සනස්ස පච්චයත්තා පච්චවෙක්ඛණඤාණං පච්චවෙක්ඛණනිමිත්තං. සමභරිතොති සමපුණ්ණො. El conocimiento de revisión es el signo de revisión, por ser la causa de la visión de la naturaleza propia de cada concentración respectiva. 'Samabharito' significa completamente lleno. මණ්ඩභූමීති පපාවණ්ණභූමි. යත්ථ සලිලසිඤ්චනෙන විනාව සස්සානි ඨිතානි සම්පජ්ජන්ති. යුගෙ යොජෙතබ්බානි යොග්ගානි, තෙසං ආචරියො යොග්ගාචරියො. තෙසං සික්ඛාපනතො හත්ථිආදයොපි ‘‘යොග්ගා’’ති වුච්චන්තීති ආහ පාළියං ‘‘අස්සදම්මසාරථී’’ති. යෙන යෙනාති චතූසු මග්ගෙසු යෙන යෙන මග්ගෙන. යං යං ගතින්ති ජවසමජවාදිභෙදාසු ගතීසු යං යං ගතිං. නවමෙ නත්ථි වත්තබ්බං. 'Maṇḍabhūmī' es un terreno llano y despejado, donde los cultivos crecen y prosperan incluso sin riego artificial. Un 'yoggācariyo' es un maestro de aquellos animales que deben ser uncidos al yugo. Debido a su entrenamiento, incluso los elefantes y otros animales son llamados 'yogga' (entrenables); por eso dice en el texto canónico: 'un domador de caballos'. 'Por cualquiera' significa por cualquiera de los cuatro senderos. 'Cualquier dirección' se refiere a cualquier modo de avance entre las distinciones de rapidez, velocidad constante, etc. En el noveno sutta no hay nada que comentar. පඤ්චඞ්ගිකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario sobre el Pañcaṅgika Sutta y otros. 10. නාගිතසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario sobre el Nāgita Sutta. 30. දසමෙ උච්චාසද්දමහාසද්දාති උද්ධං උග්ගතත්තා උච්චො පත්ථටො මහන්තො විනිබ්භිජ්ජිත්වා ගහෙතුං අසක්කුණෙය්‍යො සද්දො එතෙසන්ති උච්චාසද්දමහාසද්දා. වචීඝොසොපි හි බහූහි එකජ්ඣං පවත්තිතො අත්ථතො සද්දතො ච දුරවබොධො කෙවලං මහානිග්ඝොසො එව හුත්වා සොතපථමාගච්ඡති. මච්ඡවිලොපෙති මච්ඡානං විලුම්පිත්වා විය ගහණෙ, මච්ඡානං වා විලුම්පනෙ. කෙවට්ටානඤ්හි මච්ඡපච්ඡිඨපිතට්ඨානෙ මහාජනො සන්නිපතිත්වා ‘‘ඉධ අඤ්ඤං එකං මච්ඡං දෙහි, එකං මච්ඡඵාලං දෙහී’’ති, ‘‘එතස්ස තෙ මහා දින්නො, මය්හං ඛුද්දකො’’ති එවං උච්චාසද්දං මහාසද්දං කරොන්ති. මච්ඡග්ගහණත්ථං ජාලෙ පක්ඛිත්තෙපි තස්මිං ඨානෙ කෙවට්ටා චෙව අඤ්ඤෙ ච ‘‘පවිට්ඨො ගහිතො’’ති මහාසද්දං කරොන්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං. අසුචිසුඛන්ති කායාසුචිසන්නිස්සිතත්තා කිලෙසාසුචිසන්නිස්සිතත්තා ච අසුචිසන්නිස්සිතසුඛං. නෙක්ඛම්මසුඛස්සාති කාමතො නික්ඛමන්තස්ස සුඛස්ස. පවිවෙකසුඛස්සාති ගණසඞ්ගණිකතො කිලෙසසඞ්ගණිකතො ච විගතස්ස සුඛස්ස. උපසමසුඛස්සාති රාගාදිවූපසමාවහස්ස සුඛස්ස. සම්බොධසුඛන්ති මග්ගසඞ්ඛාතස්ස සම්බොධස්ස නිට්ඨප්පත්තත්ථාය සුඛං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 30. En el décimo, 'gran ruido y estruendo' (uccāsaddamahāsaddā) se refiere a un sonido que se eleva hacia arriba, extenso y grande, un sonido que es imposible captar o distinguir claramente; así se denominan quienes poseen tal sonido. Pues incluso la voz, cuando es emitida por muchos al unísono, se vuelve difícil de comprender tanto en significado como en sonido, convirtiéndose simplemente en un gran estruendo que llega al canal auditivo. 'Como el saqueo de peces' (macchavilope) significa como en la captura de peces mediante el saqueo, o en el acto de saquear peces. Pues en los lugares donde los pescadores colocan sus cestas de pescado, la multitud se reúne y hace un gran ruido y estruendo, diciendo: 'dame este otro pez, dame un trozo de pez', 'este que te dieron es grande, el mío es pequeño'. Incluso cuando se lanza la red para capturar peces, en ese lugar los pescadores y otros hacen un gran estruendo diciendo: '¡ha entrado!, ¡está atrapado!'. A esto se refiere lo dicho. 'Felicidad impura' (asucisukha) es la felicidad basada en las impurezas corporales y en las impurezas de las deficiencias mentales. 'Felicidad de la renuncia' (nekkhammasukha) es la felicidad de quien se aleja de los placeres sensuales. 'Felicidad del aislamiento' (pavivekasukha) es la felicidad de quien se ha alejado del contacto con la multitud y del contacto con las deficiencias. 'Felicidad de la calma' (upasamasukha) es la felicidad que trae consigo el apaciguamiento de la codicia y demás pasiones. 'Felicidad de la iluminación' (sambodhasukha) es la felicidad con el propósito de alcanzar la culminación de la iluminación, denominada el Sendero. El resto es de fácil comprensión. නාගිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza la explicación del Nagita Sutta. පඤ්චඞ්ගිකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza la explicación del Pañcaṅgikavagga (Capítulo de los Cinco Factores). 4. සුමනවග්ගො 4. Sumanavaggo (Capítulo de Sumana) 1. සුමනසුත්තවණ්ණනා 1. Sumanasuttavaṇṇanā (Explicación del Sumana Sutta) 31. චතුත්ථස්ස [Pg.15] පඨමෙ සතක්කකූති සතසිඛරො, අනෙකකූටොති අත්ථො. ඉදං තස්ස මහාමෙඝභාවදස්සනං. සො හි මහාවස්සං වස්සති. තෙනෙවාහ – ‘‘ඉතො චිතො ච උට්ඨිතෙන වලාහකකූටසතෙන සමන්නාගතොති අත්ථො’’ති. දස්සනසම්පන්නොති එත්ථ දස්සනං නාම සොතාපත්තිමග්ගො. සො හි පඨමං නිබ්බානදස්සනතො ‘‘දස්සන’’න්ති වුච්චති. යදිපි තං ගොත්‍රභු පඨමතරං පස්සති, දිස්වා පන කත්තබ්බකිච්චස්ස කිලෙසප්පහානස්ස අකරණතො න තං ‘‘දස්සන’’න්ති වුච්චති. ආවජ්ජනට්ඨානියඤ්හි තං ඤාණං. මග්ගස්ස නිබ්බානාරම්මණතාසාමඤ්ඤෙන චෙතං වුත්තං, න නිබ්බානප්පටිවිජ්ඣනෙන, තස්මා ධම්මචක්ඛුං පුනප්පුනං නිබ්බත්තනෙන භාවනං අප්පත්තං දස්සනං, ධම්මචක්ඛුඤ්ච පරිඤ්ඤාදිකිච්චකරණෙන චතුසච්චධම්මදස්සනං තදභිසමයොති නත්ථෙත්ථ ගොත්‍රභුස්ස දස්සනභාවාපත්ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 31. En el primero del cuarto [vago], 'con cien cimas' (satakkakū) significa con cien picos, es decir, con muchas cumbres. Esta es una descripción de su naturaleza como una gran nube. Pues ella derrama una gran lluvia. Por eso dijo: 'esto significa que está provista de cien picos de nubes surgidos de aquí y de allá'. 'Dotado de visión' (dassanasampanno) se refiere aquí a la visión llamada el Sendero de la entrada en la corriente (sotāpattimaggo). Pues esta se denomina 'visión' por ver el Nibbāna por primera vez. Aunque el conocimiento del cambio de linaje (gotrabhu) lo ve antes, no se llama 'visión' porque, tras haberlo visto, no realiza la tarea necesaria que es el abandono de las deficiencias mentales. Pues ese conocimiento ocupa el lugar de la reflexión (āvajjana). Esto se dice por la similitud de tener al Nibbāna como objeto del Sendero, no por la penetración total del Nibbāna; por lo tanto, la visión es el Ojo del Dhamma que aún no ha alcanzado el desarrollo (bhāvanā) mediante su surgimiento repetido, y la visión de las cuatro verdades del Dhamma mediante la realización de tareas como el conocimiento pleno, etc., constituye su realización (abhisamaya); de modo que no existe aquí la posibilidad de que el cambio de linaje sea considerado 'visión'. El resto aquí es de fácil comprensión. සුමනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza la explicación del Sumana Sutta. 2. චුන්දීසුත්තවණ්ණනා 2. Cundīsuttavaṇṇanā (Explicación del Cundi Sutta) 32. දුතියෙ ‘‘අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො’’තිආදීසු (අ. නි. 5.179) අරියකන්තානීති පඤ්චසීලානි ආගතානි. අරියකන්තානි හි පඤ්චසීලානි අරියානං කන්තානි පියානි, භවන්තරගතාපි අරියා තානි න විජහන්ති. ඉධ පන ‘‘යාවතා, චුන්ද, සීලානි අරියකන්තානි සීලානි, තෙසං අග්ගමක්ඛායති…පෙ… අග්ගෙ තෙ පරිපූරකාරිනො’’ති වුත්තත්තා මග්ගඵලානි සීලානි අධිප්පෙතානීති ආහ ‘‘අරියකන්තානි සීලානීති මග්ගඵලසම්පයුත්තානි සීලානී’’ති. 32. En el segundo, en pasajes como 'dotado de virtudes queridas por los Nobles' (ariyakantehi sīlehi samannāgato), las 'virtudes queridas por los Nobles' se refieren a los cinco preceptos. Pues los cinco preceptos son queridos y apreciados por los Nobles (ariyas); incluso cuando pasan a otra existencia, los Nobles no los abandonan. Pero aquí, dado que se dice 'Cunda, de todas las virtudes queridas por los Nobles, estas se declaran las supremas... quienes las cumplen plenamente son supremos', se refiere a las virtudes asociadas con el Sendero y su Fruto; por eso dijo: 'virtudes queridas por los Nobles son las virtudes dotadas del Sendero y el Fruto'. චුන්දීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza la explicación del Cundi Sutta. 3. උග්ගහසුත්තවණ්ණනා 3. Uggahasuttavaṇṇanā (Explicación del Uggaha Sutta) 33. තතියෙ [Pg.16] සබ්බපඨමං උට්ඨානසීලාති රත්තියා විභායනවෙලාය සාමිකෙ පරිජනෙ සෙය්‍යාය අවුට්ඨිතෙ සබ්බපඨමං උට්ඨානසීලා. සාමිකං දිස්වා නිසින්නාසනතො අග්ගිදඩ්ඪා විය පඨමමෙව වුට්ඨහන්තීති වා පුබ්බුට්ඨායිනියො. කිංකාරන්ති කිංකරණීයං, කිංකරණභාවෙන පුච්ඡිත්වා කාතබ්බවෙය්‍යාවච්චන්ති අත්ථො. තං පටිස්සුණන්තා විචරන්තීති කිංකාරප්පටිස්සාවිනියො. මනාපංයෙව කිරියං කරොන්ති සීලෙනාති මනාපචාරිනියො. පියමෙව වදන්ති සීලෙනාති පියවාදිනියො. 33. En el tercero, 'las primeras en levantarse' (sabbapaṭhamaṃ uṭṭhānasīlā) significa que tienen el hábito de levantarse antes que todos al amanecer, cuando el esposo y los sirvientes aún no se han levantado de sus lechos. O bien, 'pubbuṭṭhāyiniyo' significa que, al ver al esposo, se levantan de inmediato de su asiento como si fueran quemadas por el fuego. 'Kiṃkāraṃ' significa '¿qué debe hacerse?', preguntando por las tareas a realizar; el significado es el servicio que debe llevarse a cabo. 'Kiṃkārappaṭissāviniyo' son aquellas que andan atentas a cumplir esas tareas. 'Manāpacāriniyo' son las que, por su conducta, actúan de manera agradable. 'Piyavādiniyo' son las que, por su carácter, hablan con dulzura. තත්‍රුපායායාති තත්‍ර කම්මෙ සාධෙතබ්බඋපායභූතාය වීමංසාය. තෙනාහ ‘‘තස්මිං උණ්ණාකප්පාසසංවිධානෙ’’තිආදි. අලං කාතුන්ති කාතුං සමත්ථා. අලං සංවිධාතුන්ති විචාරෙතුං සමත්ථා. තෙනාහ ‘‘අලං කාතුං අලං සංවිධාතුන්ති අත්තනා කාතුම්පි පරෙහි කාරාපෙතුම්පී’’තිආදි. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 'Tatrupāyāyā' significa con la investigación que es el medio para llevar a cabo esa tarea. Por eso dijo: 'en esa gestión de la lana y el algodón', etc. 'Alaṃ kātuṃ' significa capaces de hacer. 'Alaṃ saṃvidhātuṃ' significa capaces de organizar. Por eso dijo: ''alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ' significa ser capaz de hacerlo por sí misma y también de hacer que otros lo realicen', etc. El resto aquí es de fácil comprensión. උග්ගහසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza la explicación del Uggaha Sutta. 4-5. සීහසෙනාපතිසුත්තාදිවණ්ණනා 4-5. Sīhasenāpatisuttādivaṇṇanā (Explicación del Sutta del General Siha y otros) 34-35. චතුත්ථෙ සන්දිට්ඨිකන්ති අසම්පරායිකතාය සාමං දට්ඨබ්බං. සයං අනුභවිතබ්බං අත්තපච්චක්ඛං දිට්ඨධම්මිකන්ති අත්ථො. න සද්ධාමත්තකෙනෙව තිට්ඨතීති ‘‘දානං නාම සාධු සුන්දරං, බුද්ධාදීහි පණ්ඩිතෙහි පසත්ථ’’න්ති එවං සද්ධාමත්තකෙනෙව න තිට්ඨති. යං දානං දෙතීති යං දෙය්‍යධම්මං පරස්ස දෙති. තස්ස පති හුත්වාති තබ්බිසයං ලොභං සුට්ඨු අභිභවන්තො තස්ස අධිපති හුත්වා දෙති. තෙන අනධිභවනීයත්තා න දාසො න සහායොති. තත්ථ තදුභයං අන්වයතො බ්‍යතිරෙකතො ච දස්සෙතුං ‘‘යො හී’’තිආදි වුත්තං. දාසො හුත්වා දෙති තණ්හාදාසබ්‍යස්ස උපගතත්තා. සහායො හුත්වා දෙති තස්ස පියභාවාවිස්සජ්ජනතො. සාමී හුත්වා දෙති තත්ථ තණ්හාදාසබ්‍යතො අත්තානං මොචෙත්වා අභිභුය්‍ය පවත්තනතො. අථ වා යො දානසීලතාය දායකො පුග්ගලො, සො දානෙ පවත්තිභෙදෙන දානදාසො, දානසහායො, දානපතීති තිප්පකාරො හොති. තදස්ස තිප්පකාරතං විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘යො හී’’තිආදි වුත්තං. දාතබ්බට්ඨෙන දානං, අන්නපානාදි. 34-35. En el cuarto, 'visible por uno mismo' (sandiṭṭhikaṃ) significa que debe ser visto por uno mismo por no pertenecer a una vida futura. El significado es que debe ser experimentado por uno mismo, presenciado personalmente, perteneciente a esta misma vida. 'No se basa en la mera fe' significa: no se queda solo en la fe de decir 'la generosidad es ciertamente buena y excelente, elogiada por sabios como el Buddha, etc.'. 'Aquello que da' se refiere al objeto que se entrega a otro. 'Habiéndose convertido en su maestro' (tassa pati hutvā) significa que da superando plenamente la codicia respecto a ese objeto, actuando como su dueño. Por no ser dominado por ella, no es ni un esclavo ni un compañero. Allí, para mostrar ambos casos por vía positiva y negativa, se dijo 'quien en verdad...', etc. Da como un esclavo por haber caído en la esclavitud del deseo. Da como un compañero por no renunciar al afecto que le tiene al objeto. Da como un maestro por actuar habiéndose liberado y superado la esclavitud del deseo en ello. O bien, la persona que es un donante por su hábito de dar, puede ser de tres tipos según la distinción en su forma de dar: esclavo del regalo, compañero del regalo o maestro del regalo. Para mostrar la clasificación de estos tres tipos, se dijo 'quien en verdad...', etc. El regalo, en el sentido de lo que debe ser dado, incluye comida, bebida, etc. තත්ථ [Pg.17] යං අත්තනා පරිභුඤ්ජති, තණ්හාධිපන්නතාය තස්ස වසෙන වත්තනතො දාසො විය හොති. යං පරෙසං දීයති, තත්ථාපි අන්නපානසාමඤ්ඤෙන ඉදං වුත්තං ‘‘දානසඞ්ඛාතස්ස දෙය්‍යධම්මස්ස දාසො හුත්වා’’ති. සහායො හුත්වා දෙති අත්තනා පරිභුඤ්ජිතබ්බස්ස පරෙසං දාතබ්බස්ස ච සමසමං ඨපනතො. පති හුත්වා දෙති සයං දෙය්‍යධම්මස්ස වසෙ අවත්තිත්වා තස්ස අත්තනො වසෙ වත්තාපනතො. අපරො නයො – යො අත්තනා පණීතං පරිභුඤ්ජිත්වා පරෙසං නිහීනං දෙති, සො දානදාසො නාම තන්නිමිත්තනිහීනභාවාපත්තිතො. යො යාදිසං අත්තනා පරිභුඤ්ජති, තාදිසමෙව පරෙසං දෙති, සො දානසහායො නාම තන්නිමිත්තහීනාධිකභාවවිවජ්ජනෙන සදිසභාවාපත්තිතො. යො අත්තනා නිහීනං පරිභුඤ්ජිත්වා පරෙසං පණීතං දෙති, සො දානපති නාම තන්නිමිත්තසෙට්ඨභාවාපත්තිතො. Allí, lo que uno consume por sí mismo, por estar dominado por el deseo, es como si fuera un esclavo que actúa bajo su poder. Respecto a lo que se da a otros, se dice en relación a la comida y la bebida en general: 'habiendo sido un esclavo de lo que debe ser dado, conocido como el don'. Se da siendo un compañero (sahāyo) cuando se dispone de manera igualitaria lo que uno mismo consume y lo que se da a los demás. Se da siendo un señor (pati) cuando no actúa bajo el poder de lo que debe ser dado, sino que hace que aquello actúe bajo su propio poder. Otra forma de explicarlo: el que consume para sí mismo lo excelente y da a los demás lo inferior se llama 'esclavo de la generosidad' (dānadāso), debido a que incurre en un estado de inferioridad a causa de ello. El que consume lo mismo que da a los demás se llama 'compañero de la generosidad' (dānasahāyo), por alcanzar un estado de igualdad al evitar la inferioridad o la superioridad por tal motivo. El que consume para sí lo inferior y da a los demás lo excelente se llama 'señor de la generosidad' (dānapati), por alcanzar un estado de excelencia a causa de ello. නිත්තෙජභූතො තෙජහානිප්පත්තියා. සහ බ්‍යති ගච්ඡතීති සහබ්‍යො, සහපවත්තනකො, තස්ස භාවො සහබ්‍යතා, සහපවත්තීති ආහ ‘‘සහභාවං එකීභාවං ගතා’’ති. අසිතස්සාති වා අබන්ධස්ස, තණ්හාබන්ධනෙන අබන්ධස්සාති අත්ථො. පඤ්චමං උත්තානමෙව. 'Nittejabhūto' significa por haber llegado a la pérdida del esplendor. 'Sahabyo' es el que va junto con otro, un compañero; su estado es 'sahabyatā' (compañerismo), una coexistencia; por eso dijo: 'han llegado a un estado de ser uno, a una existencia compartida'. 'Asitassa' significa de aquel que no tiene ataduras, o de aquel que no está atado por el vínculo del deseo. El quinto es evidente. සීහසෙනාපතිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Sīhasenāpatisutta y otros. 6-7. කාලදානසුත්තාදිවණ්ණනා 6-7. Comentario del Kāladānasutta y otros 36-37. ඡට්ඨෙ ආරාමතොති ඵලාරාමතො. පඨමුප්පන්නානීති සබ්බපඨමං සුජාතානි. භාසිතඤ්ඤූති භික්ඛූ ඝරද්වාරෙ ඨිතා කිඤ්චාපි තුණ්හී හොන්ති, අත්ථතො පන ‘‘භික්ඛං දෙථා’’ති වදන්ති නාම අරියාය යාචනාය. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘උද්ධිස්ස අරියා තිට්ඨන්ති, එසා අරියානං යාචනා’’ති. තත්‍ර යෙ ‘‘මයං පචාම, ඉමෙ න පචන්ති, පචමානෙ පත්වා අලභන්තා කුහිං ලභිස්සන්තී’’ති දෙය්‍යධම්මං සංවිභජන්ති, තෙ භාසිතඤ්ඤූ නාම ඤත්වා කත්තබ්බස්ස කරණතො. යුත්තප්පත්තකාලෙති දාතුං යුත්තප්පත්තකාලෙ. අප්පටිවානචිත්තොති අනිවත්තනචිත්තො. සත්තමං උත්තානමෙව. 36-37. En el sexto, 'ārāmato' significa de un huerto de frutas. 'Paṭhamuppannānī' son los primeros que han madurado, los más tempranos de todos. 'Bhāsitaññū': aunque los monjes que están en la puerta de una casa permanezcan en silencio, en sentido real están diciendo 'dad limosna' mediante la petición noble. Pues se ha dicho: 'Los nobles se detienen con un propósito; esta es la petición de los nobles'. Allí, quienes comparten lo que debe ser dado pensando 'nosotros cocinamos, estos no cocinan; si no reciben ahora que estamos cocinando, ¿dónde recibirán?', se llaman 'conocedores de lo hablado' por hacer lo que debe hacerse tras comprenderlo. 'Yuttappattakāle' significa en el momento apropiado para dar. 'Appaṭivānacitto' significa con una mente que no retrocede. El séptimo es evidente. කාලදානසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Kāladānasutta y otros. 8. සද්ධසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario del Saddhasutta 38. අට්ඨමෙ [Pg.18] අනුකම්පන්තීති ‘‘සබ්බෙ සත්තා සුඛී හොන්තු අවෙරා අබ්‍යාපජ්ජා’’ති එවං හිතඵරණෙන අනුග්ගණ්හන්ති. අපිච උපට්ඨාකානං ගෙහං අඤ්ඤෙ සීලවන්තෙ සබ්‍රහ්මචාරිනො ගහෙත්වා පවිසන්තාපි අනුග්ගණ්හන්ති නාම. නීචවුත්තින්ති පණිපාතසීලං. කොධමානථද්ධතාය රහිතන්ති කොධමානවසෙන උප්පන්නො යො ථද්ධභාවො චිත්තස්ස උද්ධුමාතලක්ඛණො, තෙන විරහිතන්ති අත්ථො. සොරච්චෙනාති ‘‘තත්ථ කතමං සොරච්චං? යො කායිකො අවීතික්කමො, වාචසිකො අවීතික්කමො, කායිකවාචසිකො අවීතික්කමො, ඉදං වුච්චති සොරච්චං. සබ්බොපි සීලසංවරො සොරච්ච’’න්ති එවමාගතෙන සීලසංවරසඞ්ඛාතෙන සොරතභාවෙන. සඛිලන්ති ‘‘තත්ථ කතමං සාඛල්‍යං? යා සා වාචා ථද්ධකා කක්කසා ඵරුසා කටුකා අභිසජ්ජනී කොධසාමන්තා අසමාධිසංවත්තනිකා, තථාරූපිං වාචං පහාය යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනීයා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා, තථාරූපිං වාචං භාසිතා හොති. යා තත්ථ සණ්හවාචතා සඛිලවාචතා අඵරුසවාචතා, ඉදං වුච්චති සාඛල්‍ය’’න්ති (ධ. ස. 1350) එවං වුත්තෙන සම්මොදකමුදුභාවෙන සමන්නාගතං. තෙනාහ ‘‘සඛිලන්ති සම්මොදක’’න්ති. 38. En el octavo, 'anukampanti' significa que favorecen difundiendo bienestar de este modo: 'que todos los seres sean felices, estén libres de enemistad y de aflicción'. Además, también favorecen a sus servidores entrando en sus casas acompañados de otros virtuosos compañeros de vida santa. 'Nīcavutti' significa la naturaleza de la humildad. 'Kodhamānathaddhatāya rahitaṃ' significa desprovisto de ese estado de rigidez del corazón que surge por el poder del enojo y el orgullo, y que tiene la característica de estar hinchado. 'Soraccena' significa por el estado de mansedumbre conocido como la restricción de la virtud, según se describe: '¿Qué es allí la mansedumbre? Aquella que es la no transgresión física, la no transgresión verbal, la no transgresión física y verbal; esto se llama mansedumbre. Toda restricción de la virtud es mansedumbre'. 'Sakhilaṃ' significa dotado de una disposición afable y suave, descrita así: '¿Qué es allí la afabilidad? Abandonando aquel habla que es rígida, áspera, grosera, amarga, ofensiva, cercana al enojo y que no conduce a la concentración, uno habla aquel habla que es impecable, agradable al oído, cariñosa, que llega al corazón, urbana, agradable y placentera para la mayoría. Aquella que es habla suave, habla afable, habla no ruda; esto se llama afabilidad' (Dhs. 1350). Por eso dijo: 'sakhilaṃ significa afable'. සද්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Saddhasutta. 9-10. පුත්තසුත්තාදිවණ්ණනා 9-10. Comentario del Puttasutta y otros 39-40. නවමෙ භතොති පොසිතො. තං පන භරණං ජාතකාලතො පට්ඨාය සුඛපච්චයූපහරණෙන දුක්ඛපච්චයාපහරණෙන ච පවත්තිතන්ති දස්සෙතුං ‘‘අම්හෙහී’’තිආදි වුත්තං. හත්ථපාදවඩ්ඪනාදීහීති ආදි-සද්දෙන මුඛෙන සිඞ්ඝානිකාපනයනනහාපනමණ්ඩනාදිඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. මාතාපිතූනං සන්තකං ඛෙත්තාදිං අවිනාසෙත්වා රක්ඛිතං තෙසං පරම්පරාය ඨිතියා කාරණං හොතීති ආහ ‘‘අම්හාකං සන්තකං…පෙ… කුලවංසො චිරං ඨස්සතී’’ති. සලාකභත්තාදීනි අනුපච්ඡින්දිත්වාති සලාකභත්තාදීනි අවිච්ඡින්දිත්වා. යස්මා දායජ්ජප්පටිලාභස්ස යොග්‍යභාවෙන වත්තමානොයෙව දායස්ස පටිපජ්ජිස්සති, න ඉතරොති ආහ ‘‘කුලවංසානුරූපාය පටිපත්තියා’’තිආදි[Pg.19]. අත්තනා දායජ්ජාරහං කරොන්තොති අත්තානං දායජ්ජාරහං කරොන්තො. මාතාපිතරො හි අත්තනො ඔවාදෙ අවත්තමානෙ මිච්ඡාපටිපන්නෙ දාරකෙ විනිච්ඡයං ගන්ත්වා අපුත්තෙ කරොන්ති, තෙ දායජ්ජාරහා න හොන්ති. ඔවාදෙ වත්තමානෙ පන කුලසන්තකස්ස සාමිකෙ කරොන්ති. තතියදිවසතො පට්ඨායාති මතදිවසතො තතියදිවසතො පට්ඨාය. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. දසමං උත්තානමෙව. 39-40. En el noveno, 'bhato' significa mantenido. Se dice 'por nosotros', etc., para mostrar que ese mantenimiento se ha llevado a cabo desde el momento del nacimiento, proporcionando los medios para la felicidad y eliminando las causas de sufrimiento. Con 'el crecimiento de manos y pies', etc., el término 'etcétera' incluye quitar la mucosidad de la nariz con la boca, bañar, adornar, etc. Dice 'nuestra propiedad... etc... el linaje familiar perdurará por mucho tiempo' porque la propiedad de los padres, como los campos, al ser protegida sin destruirse, se convierte en la causa de la permanencia de su sucesión. 'Salākabhattādīni anupacchinditvā' significa sin interrumpir las comidas por sorteo y otras. Dado que solo el que actúa con la aptitud para recibir la herencia la obtendrá, y no el otro, dijo: 'con una conducta acorde al linaje familiar', etc. 'Attanā dāyajjārahaṃ karonto' significa haciéndose a sí mismo digno de la herencia. Pues si los hijos no siguen sus consejos y actúan erróneamente, los padres, tras deliberar, los desheredan; ellos no son dignos de la herencia. Pero si siguen sus consejos, los hacen dueños de la propiedad familiar. 'Tatiyadivasato paṭṭhāya' significa a partir del tercer día después del día de la muerte. El resto es fácil de comprender. El décimo es evidente. පුත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Puttasutta y otros. සුමනවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Sumanavagga. 5. මුණ්ඩරාජවග්ගො 5. Vagga de Muṇḍarāja 1-2. ආදියසුත්තාදිවණ්ණනා 1-2. Comentario del Ādiyasutta y otros 41-42. පඤ්චමස්ස පඨමෙ උට්ඨානවීරියාධිගතෙහීති වා උට්ඨානෙන ච වීරියෙන ච අධිගතෙහි. තත්ථ උට්ඨානන්ති කායිකං වීරියං. වීරියන්ති චෙතසිකන්ති වදන්ති. උට්ඨානන්ති වා භොගුප්පාදනෙ යුත්තප්පයුත්තතා. වීරියං තජ්ජො උස්සාහො. පීණිතන්ති ධාතං සුතිත්තං. තථාභූතො පන යස්මා ථූලසරීරො හොති, තස්මා ‘‘ථූලං කරොතී’’ති වුත්තං. දුතියං උත්තානමෙව. 41-42. En el primero del quinto, 'uṭṭhānavīriyādhigatehi' significa adquiridos por el esfuerzo y la energía. Allí, dicen que 'uṭṭhāna' es la energía física y 'vīriya' es la energía mental. O bien, 'uṭṭhāna' es la diligencia aplicada a la producción de riqueza, y 'vīriya' es el entusiasmo nacido de ello. 'Pīṇitaṃ' significa saciado, bien satisfecho. Dado que quien está en ese estado tiene un cuerpo robusto, se dijo 'hace robusto'. El segundo es evidente. ආදියසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Ādiyasutta y otros. 3. ඉට්ඨසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario del Iṭṭhasutta 43. තතියෙ අප්පමාදං පසංසන්තීති ‘‘එතානි ආයුආදීනි පත්ථයන්තෙන අප්පමාදො කාතබ්බො’’ති අප්පමාදමෙව පසංසන්ති පණ්ඩිතා. යස්මා වා පුඤ්ඤකිරියාසු පණ්ඩිතා අප්පමාදං පසංසන්ති, තස්මා ආයුආදීනි පත්ථයන්තෙන අප්පමාදොව කාතබ්බොති අත්ථො. පුරිමස්මිං අත්ථවිකප්පෙ ‘‘පුඤ්ඤකිරියාසූ’’ති පදස්ස ‘‘අප්පමත්තො’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. යස්මා පණ්ඩිතා අප්පමාදං පසංසන්ති, යස්මා ච පුඤ්ඤකිරියාසු අප්පමත්තො උභො අත්ථෙ අධිගතො හොති, තස්මා ආයුආදීනි පත්ථයන්තෙන අප්පමාදොව [Pg.20] කාතබ්බො. දුතියස්මිං අත්ථවිකප්පෙ පණ්ඩිතා අප්පමාදං පසංසන්ති. කත්ථාති? පුඤ්ඤකිරියාසු. කස්මාති චෙ? යස්මා අප්පමත්තො උභො අත්ථෙ අධිග්ගණ්හාති පණ්ඩිතො, තස්මාති අත්ථො. අත්ථප්පටිලාභෙනාති දිට්ඨධම්මිකාදිහිතප්පටිලාභෙන. 43. En el tercero, [cuando se dice] 'alaban la diligencia', significa que los sabios alaban la diligencia misma [diciendo]: 'quien desea estas cosas como la longevidad, etc., debe practicar la diligencia'. O bien, el significado es que, puesto que los sabios alaban la diligencia en las acciones meritorias, aquel que desea la longevidad, etc., debe practicar únicamente la diligencia. En la primera interpretación alternativa, la palabra 'en las acciones meritorias' se conecta con 'diligente'. Dado que los sabios alaban la diligencia, y dado que aquel que es diligente en las acciones meritorias alcanza ambos beneficios, aquel que desea la longevidad, etc., debe practicar únicamente la diligencia. En la segunda interpretación alternativa, los sabios alaban la diligencia. ¿En qué? En las acciones meritorias. Si se pregunta ¿por qué?, el significado es: porque el sabio, siendo diligente, obtiene ambos beneficios. 'Mediante la obtención del beneficio' significa mediante la obtención del bienestar en esta vida, etc. ඉට්ඨසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Iṭṭha Sutta ha terminado. 4. මනාපදායීසුත්තවණ්ණනා 4. Explicación del Manāpadāyī Sutta. 44. චතුත්ථෙ ඣානමනෙන නිබ්බත්තං මනොමයන්ති ආහ ‘‘සුද්ධාවාසෙසු එකං ඣානමනෙන නිබ්බත්තං දෙවකාය’’න්ති. සතිපි හි සබ්බසත්තානං අභිසඞ්ඛාරමනසා නිබ්බත්තභාවෙ බාහිරපච්චයෙහි විනා මනසාව නිබ්බත්තත්තා ‘‘මනොමයා’’ති වුච්චන්ති රූපාවචරසත්තා. යදි එවං කාමභවෙ ඔපපාතිකසත්තානම්පි මනොමයභාවො ආපජ්ජතීති චෙ? න, තත්ථ බාහිරපච්චයෙහි නිබ්බත්තෙතබ්බතාසඞ්කාය එව අභාවතො ‘‘මනසාව නිබ්බත්තා’’ති අවධාරණාසම්භවතො. නිරුළ්හො වායං ලොකෙ මනොමයවොහාරො රූපාවචරසත්තෙසු. තථා හි ‘‘අන්නමයො, පාණමයො, මනොමයො, ආනන්දමයො, විඤ්ඤාණමයො’’ති පඤ්චධා අත්තානං වෙදවාදිනොපි වදන්ති. උච්ඡෙදවාදිනොපි වදන්ති ‘‘දිබ්බො රූපී මනොමයො’’ති (දී. නි. 1.87). තීසු වා කුලසම්පත්තීසූති බ්‍රාහ්මණඛත්තියවෙස්සසඞ්ඛාතෙසු සම්පන්නකුලෙසු. ඡසු වා කාමසග්ගෙසූති ඡසු කාමාවචරදෙවෙසු. 44. En el cuarto, [cuando se dice] 'hecho por la mente' se refiere a aquello nacido de la mente de absorción (jhāna); por eso se dice: 'un grupo de deidades en las Moradas Puras nacido de una sola mente de absorción'. Pues, aunque todos los seres nacen con una mente de formaciones volitivas (abhisaṅkhāramanasa), a los seres del plano de la forma sutil (rūpāvacara) se les llama 'nacidos de la mente' porque nacen solo de la mente, sin condiciones externas. Si se pregunta: 'Si es así, ¿no tendrían también los seres de nacimiento espontáneo en el plano de los sentidos (kāmabhava) la cualidad de ser nacidos de la mente?'. [Se responde] que no, porque allí no se puede establecer con certeza que 'nacen solo de la mente', debido a la posibilidad de que deban nacer por condiciones externas. Este término 'nacido de la mente' (manomaya) es de uso común en el mundo para referirse a los seres del plano de la forma sutil. Así, incluso los seguidores de los Vedas hablan de cinco tipos de yo: 'hecho de alimento, hecho de aliento, hecho de mente, hecho de gozo, hecho de conciencia'. También los nihilistas dicen: 'celestial, con forma, hecho de mente' (Dī. Ni. 1.87). 'En tres familias prósperas' se refiere a las familias afortunadas conocidas como Brahmanes, Khattiyas y Vessas. 'En los seis cielos de los sentidos' se refiere a los seis reinos celestiales del plano de los sentidos (kāmāvacaradeva). මනාපදායීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Manāpadāyī Sutta ha terminado. 5-6. පුඤ්ඤාභිසන්දසුත්තාදිවණ්ණනා 5-6. Explicación del Puññābhisanda Sutta y otros. 45-46. පඤ්චමෙ අසඞ්ඛෙය්‍යොති ආළ්හකගණනාය අසඞ්ඛෙය්‍යො. යොජනවසෙන පනස්ස සඞ්ඛා අත්ථි හෙට්ඨා මහාපථවියා උපරි ආකාසෙන පරිසමන්තතො චක්කවාළපබ්බතෙන මජ්ඣෙ තත්ථ තත්ථ ඨිතකෙහි දීපපබ්බතපරියන්තෙහි පරිච්ඡින්නත්තා ජානන්තෙන යොජනතො සඞ්ඛාතුං සක්කාති කත්වා. මහාසරීරමච්ඡකුම්භීලයක්ඛරක්ඛසමහානාගදානවාදීනං සවිඤ්ඤාණකානං බලවාමුඛපාතාලාදීනං අවිඤ්ඤාණකානං භෙරවාරම්මණානං වසෙන බහුභෙරවං[Pg.21]. පුථූති බහූ. සවන්තීති සන්දමානා. උපයන්තීති උපගච්ඡන්ති. ඡට්ඨං උත්තානමෙව. 45-46. En el quinto, 'incalculable' significa incalculable según la medida de un āḷhaka. Sin embargo, en términos de yojanas, tiene una medida [conocida] para quien sabe, por estar delimitado por la gran tierra abajo, por el espacio arriba, por las montañas Cakkavāḷa alrededor, y por las islas y montañas situadas aquí y allá en medio. 'Muy aterrador' debido a los grandes seres con conciencia como peces, cocodrilos, yakshas, rakshasas, grandes nagas y danavas; y debido a los objetos aterradores sin conciencia como los poderosos abismos (pātāla) en la boca [del océano]. 'Extensos' (puthū) significa muchos. 'Fluyen' (savanti) significa que corren. 'Se acercan' (upayanti) significa que llegan. El sexto es de significado claro. පුඤ්ඤාභිසන්දසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Puññābhisanda Sutta y otros ha terminado. 7-8. ධනසුත්තාදිවණ්ණනා 7-8. Explicación del Dhana Sutta y otros. 47-48. සත්තමෙ සද්ධාති මග්ගෙනාගතා සද්ධා. සීලඤ්ච යස්ස කල්‍යාණන්ති කල්‍යාණසීලං නාම අරියසාවකස්ස අරියකන්තං සීලං වුච්චති. තත්ථ කිඤ්චාපි අරියසාවකස්ස එකසීලම්පි අකන්තං නාම නත්ථි, ඉමස්මිං පනත්ථෙ භවන්තරෙපි අප්පහීනං පඤ්චසීලං අධිප්පෙතං. අට්ඨමං උත්තානමෙව. 47-48. En el séptimo, 'fe' es la fe que ha llegado a través del Sendero. 'Y cuya virtud es excelente' se refiere a la virtud excelente llamada la virtud amada por los nobles (ariyakanta sīla) de un discípulo noble. En este contexto, aunque no hay ni una sola virtud que no sea amada por un discípulo noble, aquí se refiere a los cinco preceptos que no se pierden incluso en otra existencia. El octavo es de significado claro. ධනසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Dhana Sutta y otros ha terminado. 9. කොසලසුත්තවණ්ණනා 9. Explicación del Kosala Sutta. 49. නවමෙ පතිතක්ඛන්ධොති සම්මුඛා කිඤ්චි ඔලොකෙතුං අසමත්ථතාය අධොමුඛො. නිප්පටිභානොති සහධම්මිකං කිඤ්චි වත්තුං අවිසහනතො නිප්පටිභානො පටිභානරහිතො. 49. En el noveno, 'con los hombros caídos' significa mirando hacia abajo por ser incapaz de mirar a alguien de frente. 'Sin elocuencia' (nippaṭibhāno) significa sin capacidad de respuesta, por ser incapaz de decir algo de acuerdo con la enseñanza (sahadhammika). කොසලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Kosala Sutta ha terminado. 10. නාරදසුත්තවණ්ණනා 10. Explicación del Nārada Sutta. 50. දසමෙ අජ්ඣොමුච්ඡිතොති අධිමත්තාය තණ්හාමුච්ඡාය මුච්ඡිතො, මුච්ඡං මොහං පමාදං ආපන්නො. තෙනාහ ‘‘ගිලිත්වා…පෙ… අතිරෙකමුච්ඡාය තණ්හාය සමන්නාගතො’’ති. මහච්චාති මහතියා. ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන චෙතං වුත්තං. තෙනාහ ‘‘මහතා රාජානුභාවෙනා’’ති. 50. En el décimo, 'sumergido' (ajjhomucchito) significa aturdido por un exceso de deseo y aturdimiento, habiendo caído en el desvarío, el engaño y la negligencia. Por eso dice: 'Habiendo tragado... etc... poseído por un deseo de excesivo aturdimiento'. 'Gran' (mahaccā) se refiere a una gran [majestad]. Esto se dice con una inversión de género gramatical. Por eso dice: 'con gran majestad real'. නාරදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Nārada Sutta ha terminado. මුණ්ඩරාජවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del capítulo Muṇḍarāja (Muṇḍarājavagga) ha terminado. පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං. El primer grupo de cincuenta (Paṭhamapaṇṇāsaka) ha terminado. 2. දුතියපණ්ණාසකං 2. El segundo grupo de cincuenta (Dutiyapaṇṇāsaka). (6) 1. නීවරණවග්ගො (6) 1. El capítulo de los impedimentos (Nīvaraṇavagga). 1-2. ආවරණසුත්තාදිවණ්ණනා 1-2. Explicación del Āvaraṇa Sutta y otros. 51-52. දුතියස්ස [Pg.22] පඨමෙ ආවරන්තීති ආවරණා, නීවාරයන්තීති නීවරණා. එත්ථ ච ආවරන්තීති කුසලධම්මුප්පත්තිං ආදිතො පරිවාරෙන්ති. නීවාරයන්තීති නිරවසෙසතො වාරයන්තීති අත්ථො, තස්මා ආවරණවසෙනාති ආදිතො කුසලුප්පත්තිවාරණවසෙන. නීවරණවසෙනාති නිරවසෙසතො වාරණවසෙනාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. යස්මා පඤ්ච නීවරණා උප්පජ්ජමානා අනුප්පන්නාය ලොකියලොකුත්තරාය පඤ්ඤාය උප්පජ්ජිතුං න දෙන්ති, උප්පන්නාපි අට්ඨ සමාපත්තියො පඤ්ච වා අභිඤ්ඤා උපච්ඡින්දිත්වා පාතෙන්ති, තස්මා ‘‘පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණා’’ති වුච්චන්ති. උපච්ඡින්දනං පාතනඤ්චෙත්ථ තාසං පඤ්ඤානං අනුප්පන්නානං උප්පජ්ජිතුං අප්පදානමෙව. ඉති මහග්ගතානුත්තරපඤ්ඤානං එකච්චාය ච පරිත්තපඤ්ඤාය අනුප්පත්තිහෙතුභූතා නීවරණධම්මා ඉතරාසං සමත්ථතං විහනන්තියෙවාති පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණා වුත්තා. භාවනාමනසිකාරෙන විනා පකතියා මනුස්සෙහි නිබ්බත්තෙතබ්බො ධම්මොති මනුස්සධම්මො, මනුස්සත්තභාවාවහො වා ධම්මො මනුස්සධම්මො, අනුළාරං පරිත්තකුසලං. යං අසතිපි බුද්ධුප්පාදෙ වත්තති, යඤ්ච සන්ධායාහ ‘‘හීනෙන බ්‍රහ්මචරියෙන, ඛත්තියෙ උපපජ්ජතී’’ති (ජා. 1.8.75). අලං අරියාය අරියභාවායාති අලමරියො, අරියභාවාය සමත්ථොති වුත්තං හොති. ඤාණදස්සනමෙව ඤාණදස්සනවිසෙසො, අලමරියො ච සො ඤාණදස්සනවිසෙසො චාති අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො. 51-52. En el primero del segundo [grupo], 'obstruyen' (āvarantī) significa obstáculos (āvaraṇā); 'impiden' (nīvārayantī) significa impedimentos (nīvaraṇā). Aquí, 'obstruyen' significa que rodean e impiden el surgimiento de estados saludables desde el principio. 'Impedimentos' significa que los bloquean por completo; por lo tanto, 'mediante la obstrucción' significa mediante el bloqueo del surgimiento de lo saludable desde el principio. 'Mediante el impedimento' significa mediante el bloqueo total; así debe entenderse aquí el significado. Dado que los cinco impedimentos, al surgir, no permiten que surja la sabiduría mundana ni la supramundana que aún no ha surgido, y que incluso habiendo surgido las ocho realizaciones o las cinco facultades superiores, las cortan y las hacen decaer, por eso se llaman 'debilitadores de la sabiduría'. El 'cortar y hacer decaer' aquí se refiere precisamente a no permitir que esas sabidurías aún no surgidas se manifiesten. Así, se dice que los estados de los impedimentos debilitan la sabiduría porque son la causa del no surgimiento de las sabidurías sublimes y supremas, así como de cierta sabiduría limitada, y destruyen la capacidad de las demás. 'Cualidad humana' (manussadhamma) es un estado que los seres humanos deben producir de forma natural sin la atención mental de la meditación (bhāvanā), o bien es el estado que conduce a la existencia humana; es un mérito inferior y pequeño. Es lo que ocurre incluso cuando no hay surgimiento de un Buda, y a lo que se refiere cuando se dice: 'A través de una vida santa inferior, uno renace entre los Khattiyas' (Jā. 1.8.75). 'Digno de un noble' (alamariyo) significa suficiente para el estado noble o capaz de alcanzar el estado noble. 'Conocimiento y visión' es precisamente la distinción en el conocimiento y la visión; y siendo esto tanto digno de un noble como una distinción en el conocimiento y la visión, se denomina 'distinción en el conocimiento y la visión digna de un noble' (alamariyañāṇadassanaviseso). ඤාණදස්සනන්ති ච දිබ්බචක්ඛුපි විපස්සනාපි මග්ගොපි ඵලම්පි පච්චවෙක්ඛණඤාණම්පි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණම්පි වුච්චති. ‘‘අප්පමත්තො සමානො ඤාණදස්සනං ආරාධෙතී’’ති (ම. නි. 1.311) හි එත්ථ දිබ්බචක්ඛු ඤාණදස්සනං නාම. ‘‘ඤාණදස්සනාය චිත්තං අභිනීහරති අභිනින්නාමෙතී’’ති (දී. නි. 1.234) එත්ථ විපස්සනාඤාණං. ‘‘අභබ්බා තෙ ඤාණාය දස්සනාය අනුත්තරාය සම්බොධායා’’ති (අ. නි. 4.196) එත්ථ මග්ගො. ‘‘අයමඤ්ඤො [Pg.23] උත්තරිමනුස්සධම්මා අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො අධිගතො ඵාසුවිහාරො’’ති (ම. නි. 1.328) එත්ථ ඵලං. ‘‘ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි, අකුප්පා මෙ විමුත්ති, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති (සං. නි. 5.1081; මහාව. 16; පටි. ම. 2.30) එත්ථ පච්චවෙක්ඛණඤාණං. ‘‘ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි ‘සත්තාහකාලකතො ආළාරො කාලාමො’’’ති (ම. නි. 1.284; 2.340) එත්ථ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං. ඉධ පන ලොකුත්තරධම්මො අධිප්පෙතො. එත්ථ ච රූපායතනං ජානාති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං විය පස්සති චාති ඤාණදස්සනං, දිබ්බචක්ඛු. සම්මසනූපචාරෙ ච ධම්මලක්ඛණත්තයඤ්ච තථා ජානාති පස්සති චාති ඤාණදස්සනං, විපස්සනා. නිබ්බානං චත්තාරි වා සච්චානි අසම්මොහප්පටිවෙධතො ජානාති පස්සති චාති ඤාණදස්සනං, මග්ගො. ඵලං පන නිබ්බානවසෙනෙව යොජෙතබ්බං. පච්චවෙක්ඛණා මග්ගාධිගතස්ස අත්ථස්ස සබ්බසො ජොතනට්ඨෙන ඤාණදස්සනං. සබ්බඤ්ඤුතා අනාවරණතාය සමන්තචක්ඛුතාය ච ඤාණදස්සනං. බ්‍යාදිණ්ණකාලොති පරියාදින්නකාලො. දුතියං උත්තානමෙව. «Conocimiento y visión» (ñāṇadassana) se refiere al ojo divino, a la visión cabal (vipassanā), al sendero, al fruto, al conocimiento de revisión (paccavekkhaṇa), y también al conocimiento de la omnisciencia. En el pasaje: «Siendo diligente, alcanza el conocimiento y la visión» (MN 1.311), «conocimiento y visión» se refiere al ojo divino. En: «Dirige e inclina su mente hacia el conocimiento y la visión» (DN 1.234), se refiere al conocimiento de la visión cabal (vipassanā-ñāṇa). En: «Ellos son incapaces para el conocimiento, para la visión, para la suprema iluminación» (AN 4.196), se refiere al sendero. En: «Este es otro estado humano superior, una distinción en el conocimiento y visión propia de los nobles, una morada placentera alcanzada» (MN 1.328), se refiere al fruto. En: «Surgió en mí el conocimiento y la visión: Mi liberación es inquebrantable; este es mi último nacimiento, ahora no hay más existencia renovada» (SN 5.1081), se refiere al conocimiento de revisión. En: «Surgió en mí el conocimiento y la visión: Alara Kalama murió hace siete días» (MN 1.284), se refiere al conocimiento de la omnisciencia. Sin embargo, en este contexto, se refiere al Dhamma supramundano. Aquí, «conocimiento y visión» es el ojo divino, porque conoce y ve la base de la forma (rūpāyatana) tal como lo hace la conciencia visual. En el acceso a la deliberación (sammasana), es la visión cabal, porque conoce y ve así las tres características de los fenómenos. Es el sendero porque conoce y ve el Nibbana o las cuatro verdades mediante la penetración sin confusión. El fruto debe vincularse de la misma manera con el Nibbana. El conocimiento de revisión es «conocimiento y visión» en el sentido de iluminar plenamente el propósito alcanzado por el sendero. La omnisciencia es «conocimiento y visión» por ser el ojo universal y carecer de obstáculos. «Byādiṇṇakālo» significa tiempo agotado o consumido. Lo segundo es evidente. ආවරණසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Āvaraṇasutta y otros. 3-4. පධානියඞ්ගසුත්තාදිවණ්ණනා 3-4. Explicación del Padhāniyaṅgasutta y otros 53-54. තතියෙ පදහතීති පදහනො, භාවනමනුයුත්තො යොගී, තස්ස භාවො භාවනානුයොගො පදහනභාවො. පධානමස්ස අත්ථීති පධානිකො, ක-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා ‘‘පධානියො’’ති වුත්තං. ‘‘අභිනීහාරතො පට්ඨාය ආගතත්තා’’ති වුත්තත්තා පච්චෙකබොධිසත්තසාවකබොධිසත්තානම්පි පණිධානතො පභුති ආගතසද්ධා ආගමනසද්දා එව, උක්කට්ඨනිද්දෙසෙන පන ‘‘සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තාන’’න්ති වුත්තං. අධිගමතො සමුදාගතත්තා අග්ගමග්ගඵලසම්පයුත්තා චාපි අධිගමසද්ධා නාම, යා සොතාපන්නස්ස අඞ්ගභාවෙන වුත්තා. අචලභාවෙනාති පටිපක්ඛෙන අනධිභවනීයත්තා නිච්චලභාවෙන. ඔකප්පනන්ති ඔක්කන්දිත්වා අධිමුච්චනං, පසාදුප්පත්තියා පසාදනීයවත්ථුස්මිං පසීදනමෙව. සුප්පටිවිද්ධන්ති සුට්ඨු පටිවිද්ධං. යථා තෙන පටිවිද්ධෙන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං හත්ථගතං අහොසි, තථා පටිවිද්ධං. යස්ස බුද්ධසුබුද්ධතාය සද්ධා අචලා අසම්පවෙධි, තස්ස ධම්මසුධම්මතාය සඞ්ඝසුප්පටිපන්නතාය [Pg.24] තෙන පටිවෙධෙන සද්ධා න තථාති අට්ඨානමෙතං අනවකාසො. තෙනාහ භගවා – ‘‘යො, භික්ඛවෙ, බුද්ධෙ පසන්නො ධම්මෙ පසන්නො සඞ්ඝෙ පසන්නො’’තිආදි. පධානවීරියං ඉජ්ඣති ‘‘අද්ධා ඉමාය පටිපදාය ජරාමරණතො මුච්චිස්සාමී’’ති සක්කච්චං පදහනතො. 53-54. En el tercer sutta, el que se esfuerza (padahati) es el esforzado (padahano), el yogui dedicado al desarrollo mental; su estado es la dedicación al desarrollo o el estado de esfuerzo. El que posee esfuerzo (padhāna) es el esforzado (padhānika); se dice «padhāniya» tras transformar la letra 'ka' en 'ya'. Debido a lo expresado como «proveniente de la resolución inicial», la fe de los Paccekabodhisattas y de los Sāvakabodhisattas desde su aspiración inicial se denomina fe por llegada (āgamana-saddhā), pero mediante una descripción excelente se menciona a los «Buddhas omniscientes». La denominada fe por realización (adhigama-saddhā) es la que está asociada con el fruto del sendero supremo, la cual se describe como un factor del que ha entrado en la corriente (sotāpanna). «Con firmeza» (acalabhāvena) significa por ser inconmovible ante los oponentes. «Convicción» (okappana) es la confianza que se sumerge en el objeto, el acto de confiar en aquello que es digno de confianza al surgir la claridad. «Bien penetrado» (suppaṭividdhaṃ) significa penetrado correctamente. Tal como por esa penetración el conocimiento de la omnisciencia estuvo al alcance de su mano, así fue penetrado. Es imposible y no hay ocasión para que alguien cuya fe en la perfecta iluminación del Buddha sea firme e inconmovible, no tenga esa misma fe mediante esa penetración en la excelencia del Dhamma y en la rectitud del Sangha. Por eso dijo el Bienaventurado: «Monjes, aquel que tiene fe en el Buddha, fe en el Dhamma, fe en el Sangha...», etc. El esfuerzo diligente (padhānavīriya) tiene éxito porque se esfuerza con esmero pensando: «Ciertamente, por este sendero me liberaré de la vejez y la muerte». අප්ප-සද්දො අභාවත්ථො ‘‘අප්පසද්දස්ස…පෙ… ඛො පනා’’තිආදීසු වියාති ආහ ‘‘අරොගො’’ති. සමවෙපාකිනියාති යථාභුත්තමාහාරං සමාකාරෙනෙව පචනසීලාය. දළ්හං කත්වා පචන්තී හි ගහණී ඝොරභාවෙන පිත්තවිකාරාදිවසෙන රොගං ජනෙති, සිථිලං කත්වා පචන්තී මන්දභාවෙන වාතවිකාරාදිවසෙන තෙනාහ ‘‘නාතිසීතාය නාච්චුණ්හායා’’ති. ගහණිතෙජස්ස මන්දපටුතාවසෙන සත්තානං යථාක්කමං සීතුණ්හසහතාති ආහ ‘‘අතිසීතලග්ගහණිකො’’තිආදි. යාථාවතො අච්චයදෙසනා අත්තනො ආවිකරණං නාමාති ආහ ‘‘යථාභූතං අත්තනො අගුණං පකාසෙතා’’ති. උදයත්ථගාමිනියාති සඞ්ඛාරානං උදයඤ්ච වයඤ්ච පටිවිජ්ඣන්තියාති අයමෙත්ථ අත්ථොති ආහ ‘‘උදයඤ්චා’’තිආදි. පරිසුද්ධායාති නිරුපක්කිලෙසාය. නිබ්බිජ්ඣිතුං සමත්ථායාති තදඞ්ගවසෙන සවිසෙසං පජහිතුං සමත්ථාය. තස්ස දුක්ඛස්ස ඛයගාමිනියාති යං දුක්ඛං ඉමස්මිං ඤාණෙ අනධිගතෙ පවත්තිරහං, අධිගතෙ න පවත්ති, තං සන්ධාය වදති. තථාහෙස යොගාවචරො ‘‘චූළසොතාපන්නො’’ති වුච්චති. චතුත්ථං උත්තානමෙව. La palabra «appa» tiene sentido de ausencia, como en «appa-saddassa... pe... kho panā», por eso dice «libre de enfermedad» (arogo). «Samavepākiniyā» se refiere a la naturaleza de digerir la comida ingerida de manera equilibrada. Pues el fuego digestivo (gahaṇī), si digiere con demasiada fuerza por un estado severo debido a desórdenes de la bilis, etc., genera enfermedad; si digiere débilmente por falta de fuerza debido a desórdenes del viento, etc., genera enfermedad; por eso dice: «ni muy fría ni muy caliente». Debido a la intensidad del fuego digestivo de los seres, estos tienen gradualmente capacidad de soportar el frío o el calor; por eso dice: «con una digestión muy fría», etc. Confesar las propias faltas de acuerdo a la realidad es «dar a conocer los propios defectos tal como son». «Udayatthagāminiyā» significa que penetra el surgimiento y la cesación de las formaciones (saṅkhārā); este es el significado aquí, por eso dice «el surgimiento y...», etc. «Purificada» (parisuddhāyā) significa sin máculas. «Capaz de penetrar» (nibbijjhituṃ samatthāyā) significa capaz de abandonar con distinción mediante el abandono de los factores correspondientes (tadaṅga). «Que conduce a la destrucción de ese sufrimiento» (tassa dukkhassa khayagāminiyā) se dice con referencia al sufrimiento que continuaría de no alcanzarse este conocimiento, pero que no continúa una vez alcanzado. En efecto, tal practicante (yogāvacaro) es llamado un «Cūḷasotāpanno» (pequeño que ha entrado en la corriente). El cuarto es evidente. පධානියඞ්ගසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Padhāniyaṅgasutta y otros. 5. මාතාපුත්තසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Mātāputtasutta 55. පඤ්චමෙ විස්සාසොති විසච්ඡායසන්තානො භාවො. ඔතාරොති තත්ථ චිත්තස්ස අනුප්පවෙසො. ගහෙත්වාති අත්තනො එව ඔකාසං ගහෙත්වා. ඛෙපෙත්වාති කුසලවාරං ඛෙපෙත්වා. 55. En el quinto sutta, «confianza» (vissāso) es el estado de una relación íntima. «Entrada» (otāro) es el ingreso de la mente en ello. «Tomando» (gahetvā) significa tomando la oportunidad para uno mismo. «Agotando» (khepetvā) significa terminando el turno de lo meritorio. ඝට්ටෙය්‍යාති අක්කමනාදිවසෙන බාධෙය්‍ය. තීහි පරිඤ්ඤාහීති ඤාතතීරණප්පහානසඞ්ඛාතාහි තීහි පරිඤ්ඤාහි. නත්ථි එතෙසං කුතොචි භයන්ති අකුතොභයා, නිබ්භයාති අත්ථො. චතුන්නං ඔඝානං, සංසාරමහොඝස්සෙව වා පාරං පරියන්තං ගතා. තෙනාහ ‘‘පාරං වුච්චති නිබ්බාන’’න්තිආදි. «Ghaṭṭeyyā» significa que podría obstruir o dañar mediante el pisoteo u otros actos. «Mediante las tres comprensiones plenas» (tīhi pariññāhī) se refiere a las tres comprensiones plenas conocidas como la de lo conocido (ñāta), la de la investigación (tīraṇa) y la del abandono (pahāna). «Akutobhayā» significa que no tienen miedo desde ninguna parte, es decir, están libres de miedo. Han ido al final (pāraṃ), al límite de las cuatro corrientes, o de la gran corriente del ciclo de nacimientos (saṃsāra). Por eso dice: «La otra orilla se llama Nibbāna», etc. මාතාපුත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Mātāputtasutta. 6. උපජ්ඣායසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Upajjhāyasutta 56. ඡට්ඨෙ [Pg.25] මධුරකභාවො නාම සරීරස්ස ථම්භිතත්තං, තං පන ගරුභාවපුබ්බකන්ති ආහ ‘‘සඤ්ජාතගරුභාවො’’ති. න පක්ඛායන්තීති නප්පකාසෙන්ති, නානාකාරණතො න උපට්ඨහන්ති. තෙනාහ ‘‘චතස්සො දිසා ච අනුදිසා ච මය්හං න උපට්ඨහන්තී’’ති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. 56. En el sexto sutta, el estado de «madhuraka» es la rigidez del cuerpo; dado que eso es precedido por un estado de pesadez, se dice «habiéndose originado un estado de pesadez». «No se manifiestan» (na pakkhāyantī) significa que no aparecen con claridad, no se presentan debido a diversas razones. Por eso dice: «las cuatro direcciones y las direcciones intermedias no se me presentan». El resto es evidente. උපජ්ඣායසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Upajjhāyasutta. 7. අභිණ්හපච්චවෙක්ඛිතබ්බට්ඨානසුත්තවණ්ණනා 7. Explicación del Abhiṇhapaccavekkhitabbaṭṭhānasutta 57. සත්තමෙ ජරාධම්මොති ධම්ම-සද්දො ‘‘අසම්මොසධම්මො නිබ්බාන’’න්තිආදීසු (සු. නි. 763) විය පකතිපරියායො, තස්මා ජරාපකතිකො ජිණ්ණසභාවොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘ජරාසභාවො’’තිආදි. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. කම්මුනා දාතබ්බං ආදියතීති කම්මදායාදො, අත්තනා යථූපචිතකම්මඵලභාගීති අත්ථො. තං පන දායජ්ජං කාරණූපචාරෙන වදන්තො ‘‘කම්මං මය්හං දායජ්ජං සන්තකන්ති අත්ථො’’ති ආහ යථා ‘‘කුසලානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං සමාදානහෙතු, එවමිදං පුඤ්ඤං වඩ්ඪතී’’ති (දී. නි. 3.80). යොනීහි ඵලං සභාවතො භින්නම්පි අභින්නං විය මිස්සිතං හොති. තෙනාහ ‘‘කම්මං මය්හං යොනි කාරණ’’න්ති. මමත්තවසෙන බජ්ඣන්තීති බන්ධූ, ඤාති සාලොහිතො ච, කම්මං පන එකන්තසම්බන්ධවාති ආහ ‘‘කම්මං මය්හං බන්ධූ’’ති. පතිට්ඨාති අවස්සයො. කම්මසදිසො හි සත්තානං අවස්සයො නත්ථි. 57. En el séptimo (discurso), 'sujeto a la vejez' (jarādhammo): la palabra 'dhamma' es un sinónimo de 'naturaleza' (pakati), como en pasajes como 'el Nibbāna es de naturaleza no confusa' (asammosadhammo nibbānaṃ) (Sn. 763). Por lo tanto, el sentido es: 'alguien cuya naturaleza es la vejez' o 'de esencia envejecida'. Por eso dice: 'esencia de vejez', etc. En los términos restantes se aplica este mismo método. 'Heredero de sus acciones' (kammadāyādo) significa que uno recibe lo que debe ser dado por el kamma; es decir, que uno participa de los frutos de las acciones acumuladas por uno mismo. Sin embargo, al hablar de esa herencia mediante una metáfora de causalidad, dice: 'el kamma es mi herencia, mi propiedad propia', de la misma manera que se dice: 'monjes, debido a emprender estados saludables, este mérito aumenta' (DN 3.80). Aunque el fruto es diferente de sus orígenes (yonīhi) por su propia naturaleza, están mezclados como si fueran inseparables. Por eso dice: 'el kamma es mi origen, mi causa'. 'Parientes' (bandhū) son aquellos vinculados por el afecto, así como los familiares y consanguíneos; pero el kamma es una conexión absoluta, por eso dice: 'el kamma es mi pariente'. 'Refugio' (paṭisaraṇaṃ/patiṭṭhā) es el apoyo. Pues no existe para los seres un apoyo similar al kamma. යොබ්බනං ආරබ්භ උප්පන්නමදොති ‘‘මහල්ලකකාලෙ පුඤ්ඤං කරිස්සාම, දහරම්හ තාවා’’ති යොබ්බනං අපස්සාය මානකරණං. ‘‘අහං නිරොගො සට්ඨි වා සත්තති වා වස්සානි අතික්කන්තානි, න මෙ හරීතකඛණ්ඩම්පි ඛාදිතබ්බං, ඉමෙ පනඤ්ඤෙ ‘අසුකං නො ඨානං රුජ්ජති, භෙසජ්ජං ඛාදාමා’ති විචරන්ති, කො අඤ්ඤො මයා සදිසො නිරොගො නාමා’’ති එවං මානකරණං ආරොග්‍යමදො. සබ්බෙසම්පි ජීවිතං නාම පභඞ්ගුරං දුක්ඛානුබන්ධඤ්ච, තදුභයං අනොලොකෙත්වා පබන්ධට්ඨිතිං පච්චයසුලභතඤ්ච නිස්සාය ‘‘චිරං ජීවිං, චිරං ජීවාමි, චිරං ජීවිස්සාමි, සුඛං ජීවිං, සුඛං ජීවාමි, සුඛං ජීවිස්සාමී’’ති එවං මානකරණං ජීවිතමදො. 'La embriaguez surgida respecto a la juventud' es el orgullo que surge al depender de la juventud, pensando: 'Haremos méritos en la vejez, por ahora somos jóvenes'. 'La embriaguez de la salud' (ārogyamado) es el orgullo de pensar: 'Estoy sano, han pasado sesenta o setenta años y no he tenido que comer ni un trozo de mirobálano; otros, en cambio, andan diciendo: "me duele tal lugar, tomemos medicina"; ¿quién otro es tan sano como yo?'. 'La embriaguez de la vida' (jīvitamado) es el orgullo que surge al no observar que la vida de todos es frágil y va seguida de sufrimiento, y en cambio, basándose en la continuidad de la existencia y la facilidad de los requisitos, se piensa: 'Viví mucho tiempo, vivo mucho tiempo, viviré mucho tiempo; viví felizmente, vivo felizmente, viviré felizmente'. උපධිරහිතන්ති [Pg.26] කාමූපධිරහිතං. චත්තාරො හි උපධී – කාමූපධි, ඛන්ධූපධි, කිලෙසූපධි, අභිසඞ්ඛාරූපධීති. කාමාපි ‘‘යං පඤ්ච කාමගුණෙ පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං කාමානං අස්සාදො’’ති (ම. නි. 1.166) එවං වුත්තස්ස සුඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො ‘‘උපධියති එත්ථ සුඛ’’න්ති ඉමිනා වචනත්ථෙන ‘‘උපධී’’ති වුච්චති, ඛන්ධාපි ඛන්ධමූලකස්ස දුක්ඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො, කිලෙසාපි අපායදුක්ඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො, අභිසඞ්ඛාරාපි භවදුක්ඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 'Libre de adquisiciones' (upadhirahitaṃ) significa libre de las adquisiciones de los deseos sensuales. Pues hay cuatro adquisiciones: la adquisición de los deseos sensuales (kāmūpadhi), la de los agregados (khandhūpadhi), la de las impurezas (kilesūpadhi) y la de las formaciones volitivas (abhisaṅkhārūpadhi). Los deseos sensuales también se denominan 'upadhi' por ser el fundamento de la felicidad, según el sentido de 'aquí se deposita (upadhiyati) la felicidad', tal como se dice: 'la felicidad y el placer que surgen dependiendo de las cinco cuerdas de los placeres sensuales son el atractivo de los deseos sensuales' (MN 1.166). Los agregados también son upadhi por ser el fundamento del sufrimiento que tiene su raíz en los agregados; las impurezas por ser el fundamento del sufrimiento de los estados de privación; y las formaciones volitivas por ser el fundamento del sufrimiento de la existencia. El resto es de fácil comprensión. අභිණ්හපච්චවෙක්ඛිතබ්බට්ඨානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado la explicación del Abhiṇhapaccavekkhitabbaṭṭhāna Sutta. 8-10. ලිච්ඡවිකුමාරකසුත්තාදිවණ්ණනා 8-10. Explicación del Licchavikumāraka Sutta y otros. 58-60. අට්ඨමෙ සාපතෙය්‍යන්ති එත්ථ සං වුච්චති ධනං, තස්ස පතීති සපති, ධනසාමිකො. තස්ස හිතාවහත්තා සාපතෙය්‍යං, ද්‍රබ්‍යං, ධනන්ති අත්ථො. අත්තනො රුචිවසෙන ගාමකිච්චං නෙතීති ගාමනියො, ගාමනියොයෙව ගාමණිකො. 58-60. En el octavo, 'propiedad' (sāpateyya): aquí 'saṃ' significa riqueza; el dueño de ella es 'sapati', el señor de la riqueza. 'Sāpateyya' significa lo que trae bienestar a ese dueño; es decir, bienes o riqueza. 'Jefe de la aldea' (gāmaniyo) es quien dirige los asuntos de la aldea según su propia voluntad; 'gāmaniyo' es lo mismo que 'gāmaṇiko'. අන්වාය උපනිස්සාය ජීවනසීලා අනුජීවිනොති ආහ ‘‘යෙ ච එතං උපනිස්සාය ජීවන්තී’’ති. එකං මහාකුලං නිස්සාය පණ්ණාසම්පි සට්ඨිපි කුලානි ජීවන්ති, තෙ මනුස්සෙ සන්ධායෙතං වුත්තං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. නවමාදීනි උත්තානත්ථානෙව. 'Seguidores' (anujīvino) son aquellos que tienen el hábito de vivir siguiendo o dependiendo de otro; por eso dice: 'aquellos que viven dependiendo de él'. Esto se refiere a aquellas personas, cincuenta o sesenta familias, que viven dependiendo de una sola gran familia. El resto es de fácil comprensión. El noveno y los siguientes son de significado evidente. ලිච්ඡවිකුමාරකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado la explicación del Licchavikumāraka Sutta y otros. නීවරණවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado la explicación del Capítulo sobre los Obstáculos (Nīvaraṇavagga). (7) 2. සඤ්ඤාවග්ගො (7) 2. Capítulo sobre la Percepción (Saññāvaggo). 1-5. සඤ්ඤාසුත්තාදිවණ්ණනා 1-5. Explicación del Saññā Sutta y otros. 61-65. දුතියස්ස පඨමෙ ‘‘මහප්ඵලා මහානිසංසා’’ති උභයම්පෙතං අත්ථතො එකං, බ්‍යඤ්ජනමෙව නානන්ති ආහ ‘‘මහප්ඵලා’’තිආදි. ‘‘පඤ්චිමෙ ගහපතයො ආනිසංසා’’තිආදීසු (උදා. 76) ආනිසංස-සද්දො ඵලපරියායොපි හොති[Pg.27]. මහතො ලොකුත්තරස්ස සුඛස්ස පච්චයා හොන්තීති මහානිසංසා. අමතොගධාති අමතබ්භන්තරා අමතං අනුප්පවිට්ඨා නිබ්බානදිට්ඨත්තා, තතො පරං න ගච්ඡන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘අමතපරියොසානා’’ති. අමතං පරියොසානං අවසානං එතාසන්ති අමතපරියොසානා. මරණසඤ්ඤාති මරණානුපස්සනාඤාණෙන සඤ්ඤා. ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤාති ආහාරං ගමනාදිවසෙන පටිකූලතො පරිග්ගණ්හන්තස්ස උප්පන්නසඤ්ඤා. උක්කණ්ඨිතස්සාති නිබ්බින්දන්තස්ස කත්ථචිපි අසජ්ජන්තස්ස. දුතියාදීනි උත්තානත්ථානෙව. 61-65. En el primero del segundo (capítulo), 'de gran fruto y gran beneficio' (mahapphalā mahānisaṃsā): ambos términos son uno mismo en significado, variando solo en la expresión; por eso dice 'de gran fruto', etc. En pasajes como 'cinco son los beneficios para el hombre de hogar' (Ud. 76), la palabra 'beneficio' (ānisaṃsa) es también un sinónimo de fruto. 'De gran beneficio' significa que son condiciones para la gran felicidad supramundana. 'Sumergidas en lo Inmortal' (amatogadhā) significa que están dentro de lo Inmortal, que han penetrado en lo Inmortal por haber visto el Nibbāna; más allá de eso no van. De ahí que se diga 'que terminan en lo Inmortal' (amatapariyosānā). 'Que terminan en lo Inmortal' significa que lo Inmortal es su culminación o fin. 'Percepción de la muerte' (maraṇasaññā) es la percepción a través del conocimiento de la contemplación de la muerte. 'Percepción de lo repulsivo en la comida' (āhāre paṭikūlasaññā) es la percepción que surge en quien capta la comida como algo repulsivo mediante el proceso de ir a buscarla, etc. 'Para quien está hastiado' (ukkaṇṭhitassā) significa para quien siente desapego y no se adhiere a nada. El segundo y los demás son de significado evidente. සඤ්ඤාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado la explicación del Saññā Sutta y otros. 6-10. සාජීවසුත්තාදිවණ්ණනා 6-10. Explicación del Sājīva Sutta y otros. 66-70. ඡට්ඨෙ සහ ආජීවන්ති එත්ථාති සාජීවො, පඤ්හස්ස පුච්ඡනං විස්සජ්ජනඤ්ච. තෙනාහ ‘‘සාජීවොති පඤ්හපුච්ඡනඤ්චෙව පඤ්හවිස්සජ්ජනඤ්චා’’තිආදි. අභිසඞ්ඛතන්ති චිතං. සත්තමාදීනි උත්තානත්ථානෙව. 66-70. En el sexto, 'viven juntos' (saha ājīvanti) en este contexto significa 'vida en común' (sājīvo), que es el acto de preguntar y responder preguntas. De ahí que diga: 'sājīvo es tanto preguntar como responder preguntas', etc. 'Preparado' (abhisaṅkhatanti) significa acumulado. El séptimo y los demás son de significado evidente. සාජීවසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado la explicación del Sājīva Sutta y otros. සඤ්ඤාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado la explicación del Capítulo sobre la Percepción (Saññāvagga). (8) 3. යොධාජීවවග්ගො (8) 3. Capítulo sobre el Guerrero Profesional (Yodhājīvavaggo). 1-2. පඨමචෙතොවිමුත්තිඵලසුත්තාදිවණ්ණනා 1-2. Explicación del Primer Cetovimuttiphala Sutta y otros. 71-72. තතියස්ස පඨමෙ අවිජ්ජාපලිඝන්ති එත්ථ අවිජ්ජාති වට්ටමූලිකා අවිජ්ජා, අයං පචුරජනෙහි උක්ඛිපිතුං අසක්කුණෙය්‍යභාවතො දුක්ඛිපනට්ඨෙන නිබ්බානද්වාරප්පවෙසවිබන්ධනෙන ච ‘‘පලිඝො වියාති පලිඝො’’ති වුච්චති. තෙනෙස තස්සා උක්ඛිත්තත්තා ‘‘උක්ඛිත්තපලිඝො’’ති වුත්තො. පුනබ්භවස්ස කරණසීලො, පුනබ්භවං වා ඵලං අරහතීති පොනොභවිකා, පුනබ්භවදායිකාති අත්ථො. ජාතිසංසාරොති ජායනවසෙන චෙව සංසරණවසෙන ච එවංලද්ධනාමානං පුනබ්භවක්ඛන්ධානං පච්චයො කම්මාභිසඞ්ඛාරො. ජාතිසංසාරොති හි ඵලූපචාරෙන කාරණං වුත්තං. තඤ්හි පුනප්පුනං උප්පත්තිකාරණවසෙන පරික්ඛිපිත්වා ඨිතත්තා ‘‘පරිඛා’’ති වුච්චති සන්තානස්ස [Pg.28] පරික්ඛිපනතො. තෙනෙස තස්ස සංකිණ්ණත්තා විකිණ්ණත්තා සබ්බසො ඛිත්තත්තා විනාසිතත්තා ‘‘සංකිණ්ණපරිඛො’’ති වුත්තො. 71-72. En el primero del tercero, 'el cerrojo de la ignorancia' (avijjāpalighaṃ): aquí 'ignorancia' se refiere a la ignorancia que es la raíz de la ronda de renacimientos. Debido a que es imposible de levantar por la gente común y por obstruir la entrada a la puerta del Nibbāna, se le llama 'cerrojo' (paligha). Debido a que el Arahant ha levantado eso, se le llama 'alguien que ha levantado el cerrojo' (ukkhittapaligho). 'Que produce una nueva existencia' o que merece el fruto de una nueva existencia es 'ponobhavikā', es decir, que otorga un nuevo renacimiento. 'El foso del ciclo de nacimientos' (jātisaṃsāro) es la formación del kamma que condiciona los agregados de la nueva existencia, que reciben ese nombre por el hecho de nacer y transmigrar. Se llama 'foso del ciclo de nacimientos' a la causa mediante el nombre del fruto. Debido a que rodea a los seres en virtud de ser la causa de repetidos nacimientos, se le llama 'foso' (parikhā), pues rodea la continuidad (santāna). Debido a que el Arahant ha llenado ese foso, lo ha dispersado, lo ha arrojado completamente y lo ha destruido, se le llama 'alguien que ha destruido el foso' (saṃkiṇṇaparikho). තණ්හාසඞ්ඛාතන්ති එත්ථ තණ්හාති වට්ටමූලිකා තණ්හා. අයඤ්හි ගම්භීරානුගතට්ඨෙන ‘‘එසිකා’’ති වුච්චති. ලුඤ්චිත්වා උද්ධරිත්වා. ඔරම්භාගියානීති ඔරම්භාගජනකානි කාමභවෙ උපපත්තිපච්චයානි කාමරාගසංයොජනාදීනි. එතානි හි කවාටං විය නගරද්වාරං චිත්තං පිදහිත්වා ඨිතත්තා ‘‘අග්ගළා’’ති වුච්චන්ති. තෙනෙස තෙසං නිග්ගතත්තා භින්නත්තා ‘‘නිරග්ගළො’’ති වුත්තොති. අග්ගමග්ගෙන පන්නො අපචිතො මානද්ධජො එතස්සාති පන්නද්ධජො. පන්නභාරොති ඛන්ධභාරකිලෙසභාරඅභිසඞ්ඛාරභාරා ඔරොපිතා අස්සාති පන්නභාරො. විසංයුත්තොති චතූහි යොගෙහි සබ්බකිලෙසෙහි ච විසංයුත්තො. අස්මිමානොති රූපෙ අස්මීති මානො, වෙදනාය, සඤ්ඤාය, සඞ්ඛාරෙසු, විඤ්ඤාණෙ අස්මිමානො. එත්ථ හි පඤ්චපි ඛන්ධෙ අවිසෙසතො ‘‘අස්මී’’ති ගහෙත්වා පවත්තමානො අස්මිමානොති අධිප්පෙතො. Respecto a 'llamado anhelo' (taṇhāsaṅkhātanti), aquí 'anhelo' se refiere al anhelo que es la raíz del ciclo de renacimientos. Este se llama 'pilar' (esikā) en el sentido de estar profundamente arraigado. 'Habiendo arrancado' significa habiendo extraído. 'Pertenecientes a los reinos inferiores' (orambhāgiyāni) son las causas de renacimiento en el reino de los sentidos, como el grillete del deseo sensorial y otros. Estos se llaman 'cerrojos' (aggaḷā) porque permanecen cerrando la mente como una puerta cierra el portal de una ciudad. Por haber salido de ellos o haberlos roto, se le llama 'sin cerrojos' (niraggaḷo). Aquel para quien el estandarte del orgullo ha sido bajado y descartado mediante el Sendero Supremo es 'de estandarte bajado' (pannaddhajo). 'De carga depuesta' (pannabhāro) es aquel que ha dejado la carga de los agregados, la carga de las deficiencias (kilesa) y la carga de las formaciones volitivas. 'Desvinculado' (visaṃyutto) significa desvinculado de los cuatro yugos y de todas las deficiencias. 'Orgullo de ser' (asmimāno) es el orgullo de 'yo soy' respecto a la forma, la sensación, la percepción, las formaciones y la conciencia. Aquí, se entiende por 'orgullo de ser' el que surge al tomar indiscriminadamente los cinco agregados como 'yo soy'. නගරද්වාරස්ස පරිස්සයපටිබාහනත්ථඤ්චෙව සොධනත්ථඤ්ච උභොසු පස්සෙසු එසිකාථම්භෙ නිඛණිත්වා ඨපෙතීති ආහ ‘‘නගරද්වාරෙ උස්සාපිතෙ එසිකාථම්භෙ’’ති. පාකාරවිද්ධංසනෙනෙව පරිඛාභූමිසමකරණං හොතීති ආහ ‘‘පාකාරං භින්දිත්වා පරිඛං විකිරිත්වා’’ති. ‘‘එව’’න්තිආදි උපමාසංසන්දනං. සන්තො සංවිජ්ජමානො කායො ධම්මසමූහොති සක්කායො, උපාදානක්ඛන්ධපඤ්චකං. ද්වත්තිංසකම්මකාරණා දුක්ඛක්ඛන්ධෙ ආගතදුක්ඛානි. අක්ඛිරොගසීසරොගාදයො. අට්ඨනවුති රොගා, රාජභයාදීනි පඤ්චවීසතිමහාභයානි. දුතියං උත්තානමෙව. Se dice 'los pilares erigidos en la puerta de la ciudad' refiriéndose a los postes clavados y colocados a ambos lados de la puerta de la ciudad con el fin de repeler peligros y para la limpieza. Dice 'habiendo roto el muro y dispersado el foso' significando que la nivelación del terreno del foso ocurre mediante la destrucción del muro. 'Así', etc., es la comparación de la analogía. 'Sakkāya' es el cuerpo existente, un conjunto de fenómenos; es decir, los cinco agregados del apego. 'Sufrimientos llegados al conjunto de sufrimientos' se refiere a los sufrimientos derivados de las treinta y dos causas de castigo. Enfermedades de los ojos, de la cabeza, etc. Las noventa y ocho enfermedades y los veinticinco grandes peligros, como el peligro de los reyes, etc. El segundo discurso es de significado claro. පඨමචෙතොවිමුත්තිඵලසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Primer Discurso sobre el Fruto de la Liberación de la Mente y otros. 3-4. පඨමධම්මවිහාරීසුත්තාදිවණ්ණනා 3-4. Comentario al Primer Discurso sobre el que Mora en el Dhamma y otros. 73-74. තතියෙ නියකජ්ඣත්තෙති අත්තනො සන්තානෙ. මෙත්තාය උපසංහරණවසෙන හිතං එසන්තෙන. කරුණාය වසෙන අනුකම්පමානෙන. පරිග්ගහෙත්වාති පරිතො ගහෙත්වා, ඵරිත්වාති අත්ථො. පරිච්චාති පරිතො කත්වා, සමන්තතො ඵරිත්වා ඉච්චෙව අත්ථො. ‘‘පටිච්චා’’තිපි [Pg.29] පාඨො. මා පමජ්ජිත්ථාති ‘‘ඣායථා’’ති වුත්තසමථවිපස්සනානං අනනුයුඤ්ජනෙන අඤ්ඤෙන වා කෙනචි පමාදකාරණෙන මා පමාදං ආපජ්ජිත්ථ. නිය්‍යානිකසාසනෙ අකත්තබ්බකරණං විය කත්තබ්බාකරණම්පි පමාදොති. විපත්තිකාලෙති සත්තඅසප්පායාදිවිපත්තියුත්තෙ කාලෙ. සබ්බෙපි සාසනෙ ගුණා ඉධෙව සඞ්ගහං ගච්ඡන්තීති ආහ ‘‘ඣායථ මා පමාදත්ථ…පෙ… අනුසාසනී’’ති. චතුත්ථෙ නත්ථි වත්තබ්බං. 73-74. En el tercero, 'en su propio interior' (niyakajjhatte) significa en su propio flujo de continuidad. 'Buscando el bienestar' mediante la aplicación de la benevolencia. 'Teniendo compasión' mediante el poder de la compasión. 'Habiendo abrazado' significa habiendo tomado por completo, es decir, habiendo impregnado. 'Habiendo rodeado' (pariccā) significa habiendo hecho alrededor, es decir, habiendo impregnado por todas partes; existe también la variante 'paṭiccā'. 'No seáis negligentes' significa no caigáis en la negligencia por no practicar la tranquilidad y la visión cabal mencionadas en 'meditad', o por cualquier otra causa de negligencia. En la Enseñanza que conduce a la liberación, tanto hacer lo que no debe hacerse como no hacer lo que debe hacerse se considera negligencia. 'En tiempos de adversidad' significa en tiempos dotados de las siete condiciones no favorables, etc. Dijo 'meditad, no seáis negligentes... esta es nuestra instrucción' porque todas las virtudes de la Enseñanza se agrupan en este punto. En el cuarto discurso no hay nada que comentar. පඨමධම්මවිහාරීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Primer Discurso sobre el que Mora en el Dhamma y otros. 5. පඨමයොධාජීවසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Primer Discurso sobre el Guerrero Profesional. 75. පඤ්චමෙ යුජ්ඣනං යොධො, සො ආජීවො එතෙසන්ති යොධාජීවා. තෙනාහ ‘‘යුද්ධූපජීවිනො’’ති. සන්ථම්භිත්වා ඨාතුං න සක්කොතීති බද්ධො ධිතිසම්පන්නො ඨාතුං න සක්කොති. සමාගතෙති සම්පත්තෙ. බ්‍යාපජ්ජතීති විකාරමාපජ්ජති. තෙනාහ ‘‘පකතිභාවං ජහතී’’ති. 75. En el quinto, 'yodha' es el combate, y aquellos cuyo medio de vida es ese son 'guerreros profesionales' (yodhājīvā). Por eso dice 'quienes viven de la guerra'. 'Incapaz de mantenerse firme' significa que incluso alguien dotado de determinación es incapaz de mantenerse firme. 'Habiendo llegado' significa habiendo ocurrido. 'Se perturba' significa que sufre una alteración; por eso dice 'pierde su estado natural'. රජග්ගස්මින්ති පච්චත්තෙ භුම්මවචනන්ති ආහ ‘‘කිං තස්ස පුග්ගලස්ස රජග්ගං නාමා’’ති. විනිබ්බෙඨෙත්වාති ගහිතග්ගහණං විස්සජ්ජාපෙත්වා. මොචෙත්වාති සරීරතො අපනෙත්වා. Sobre 'en la punta del polvo' (rajaggasmiṃ), se usa en el sentido de locativo individual y dice: '¿Qué es para esa persona lo que se llama punta del polvo?'. 'Habiendo desenredado' significa habiendo hecho soltar aquello a lo que se estaba aferrado. 'Habiendo liberado' significa habiendo quitado del cuerpo. පඨමයොධාජීවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Primer Discurso sobre el Guerrero Profesional. 6. දුතියයොධාජීවසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Segundo Discurso sobre el Guerrero Profesional. 76. ඡට්ඨෙ චම්මන්ති ඉමිනා චම්මමයං චම්මමිති සිබ්බිතං, අඤ්ඤං වා කෙටකඵලකාදිං සඞ්ගණ්හාති. ධනුකලාපං සන්නය්හිත්වාති ධනුඤ්චෙව තූණිරඤ්ච සන්නය්හිත්වා සජ්ජෙත්වා. ධනුදණ්ඩස්ස ජියායත්තභාවකරණාදිපි හි ධනුනො සන්නය්හනං. තෙනෙවාහ ‘‘ධනුඤ්ච සරකලාපඤ්ච සන්නය්හිත්වා’’ති. යුද්ධසන්නිවෙසෙන ඨිතන්ති ද්වින්නං සෙනානං බ්‍යූහනසංවිධානනයෙන කතො යො සන්නිවෙසො, තස්ස වසෙන ඨිතං, සෙනාබ්‍යූහසංවිධානවසෙන සන්නිවිට්ඨන්ති වුත්තං හොති. උස්සාහඤ්ච වායාමඤ්ච කරොතීති යුජ්ඣනවසෙන උස්සාහං වායාමඤ්ච කරොති. පරියාපාදෙන්තීති මරණපරියන්තිකං අපරං පාපෙන්ති. තෙනාහ ‘‘පරියාපාදයන්තී’’ති, ජීවිතං පරියාපාදයන්ති මරණං පටිපජ්ජාපෙන්තීති වුත්තං හොති. 76. En el sexto, 'escudo de cuero' (cammaṃ) incluye lo que está hecho de cuero, lo que está cosido con cuero, o cualquier otro protector como un escudo de madera. 'Habiendo equipado el arco y la aljaba' significa habiendo preparado y equipado tanto el arco como la aljaba. Hacer que la vara del arco dependa de la cuerda también es parte de equipar el arco; por eso dijo 'habiendo equipado el arco y el conjunto de flechas'. 'Situado en formación de batalla' significa situado según el modo de disposición y despliegue de los dos ejércitos; es decir, posicionado según la organización de las filas del ejército. 'Realiza esfuerzo y empeño' significa que los realiza en el combate. 'Lo destruyen' significa que lo llevan a un estado final de muerte; por eso dice 'destruyen la vida, causándole la muerte'. අරක්ඛිතෙනෙව [Pg.30] කායෙනාතිආදීසු හත්ථපාදෙ කීළාපෙන්තො ගීවං විපරිවත්තෙන්තො කායං න රක්ඛති නාම. නානප්පකාරං දුට්ඨුල්ලං කරොන්තො වාචං න රක්ඛති නාම. කාමවිතක්කාදයො විතක්කෙන්තො චිත්තං න රක්ඛති නාම. අනුපට්ඨිතාය සතියාති කායගතාය සතියා අනුපට්ඨිතාය. රාගෙන අනුගතොති රාගෙන අනුපහතො. රාගපරෙතොති වා රාගෙන ඵුට්ඨො ඵුට්ඨවිසෙන විය සප්පෙන. En frases como 'con el cuerpo desprotegido', se dice que no protege el cuerpo cuando agita manos y pies por diversión o gira el cuello. Se dice que no protege el habla cuando comete diversas clases de actos groseros. Se dice que no protege la mente cuando abriga pensamientos sensuales y otros. 'Con la atención no establecida' significa con la atención dirigida al cuerpo no establecida. 'Acompañado por la pasión' significa herido por la pasión. O 'lleno de pasión' significa tocado por la pasión como por una serpiente cuyo veneno ha penetrado. අනුදහනට්ඨෙනාති අනුපායප්පටිපත්තියා. සම්පති ආයතිඤ්ච මහාභිතාපට්ඨෙන. අනවත්ථිතසභාවතාය ඉත්තරපච්චුපට්ඨානට්ඨෙන. මුහුත්තරමණීයතාය තාවකාලිකට්ඨෙන. බ්‍යත්තෙහි අභිභවනීයතාය සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගපලිභඤ්ජනට්ඨෙන. ඡෙදනභෙදනාදිඅධිකරණභාවෙන උග්ඝට්ටනසදිසතාය අධිකුට්ටනට්ඨෙන. අවණෙ වණං උප්පාදෙත්වා අන්තො අනුපවිසනසභාවතාය විනිවිජ්ඣනට්ඨෙන. දිට්ඨධම්මිකසම්පරායික අනත්ථනිමිත්තතාය සාසඞ්කසප්පටිභයට්ඨෙන. Por el sentido de quemar, debido a la práctica de medios incorrectos. Por el sentido de gran tormento, tanto ahora como en el futuro. Por el sentido de manifestación efímera, debido a su naturaleza inestable. Por el sentido de ser transitorio, debido a que el placer dura solo un momento. Por el sentido de quebrantamiento de todos los miembros y partes, debido a ser subyugado por los sabios. Por el sentido de ser como un tajo, similar a ser golpeado por actos de cortar y romper. Por el sentido de perforación, debido a la naturaleza de entrar al interior creando una herida donde no la había. Por el sentido de ser peligroso y temible, por ser la causa de infortunios tanto en esta vida como en la futura. දුතියයොධාජීවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Segundo Discurso sobre el Guerrero Profesional. 7-8. පඨමඅනාගතභයසුත්තාදිවණ්ණනා 7-8. Comentario al Primer Discurso sobre los Peligros Futuros y otros. 77-78. සත්තමෙ විසෙසස්ස පත්තියා විසෙසස්ස පාපුණනත්ථං. වීරියන්ති පධානවීරියං. තං පන චඞ්කමනවසෙන කරණෙ ‘‘කායික’’න්තිපි වත්තබ්බතං ලභතීති ආහ – ‘‘දුවිධම්පී’’ති. සත්ථකවාතාති සන්ධිබන්ධනානි කත්තරියා ඡින්දන්තා විය පවත්තවාතා. තෙනාහ – ‘‘සත්ථං වියා’’තිආදි. කතකම්මෙහීති කතචොරකම්මෙහි. තෙ කිර කතකම්මා යං නෙසං දෙවතං ආයාචිත්වා කම්මං නිප්ඵන්නං, තස්ස උපකාරත්ථාය මනුස්සෙ මාරෙත්වා ගලලොහිතානි ගණ්හන්ති. තෙ ‘‘අඤ්ඤෙසු මනුස්සෙසු මාරියමානෙසු කොලාහලං උප්පජ්ජිස්සති, පබ්බජිතං පරියෙසන්තො නාම නත්ථී’’ති මඤ්ඤමානා භික්ඛූ ගහෙත්වා මාරෙන්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං. අකතකම්මෙහීති අටවිතො ගාමං ආගමනකාලෙ කම්මනිප්ඵත්තත්ථං පුරෙතරං බලිකම්මං කාතුකාමෙහි. තෙනෙවාහ – ‘‘චොරිකං කත්වා නික්ඛන්තා කතකම්මා නාමා’’තිආදි. අට්ඨමෙ නත්ථි වත්තබ්බං. 77-78. En el séptimo, "para el logro de la distinción" significa con el propósito de alcanzar la excelencia. "Energía" se refiere al esfuerzo supremo. Dado que esto se realiza mediante la meditación caminando, también recibe el nombre de "corporal"; por eso dice: "de ambos tipos". "Vientos cortantes" son vientos que actúan como si cortaran los ligamentos y articulaciones con tijeras. Por eso dice: "como un arma", etc. "Por quienes han cometido crímenes" se refiere a quienes han realizado actos de bandidaje. Se dice que estos criminales, para agradecer a la deidad a quien le suplicaron para que se cumpliera su acción, matan seres humanos y toman la sangre de sus gargantas. Pensando que "si se mata a otros hombres surgirá un gran alboroto, pero no hay nadie que busque a un renunciante", capturan y matan a los monjes. A eso se refiere lo dicho. "Por quienes no han cometido crímenes" se refiere a aquellos que, al venir del bosque hacia la aldea, desean realizar un rito de sacrificio previo para el éxito de su acción. Por eso dice: "quienes han salido tras cometer un robo se llaman katakammā", etc. En el octavo no hay nada que comentar. පඨමඅනාගතභයසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al primer Discurso sobre los Peligros Futuros y otros ha terminado. 9. තතියඅනාගතභයසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Tercer Discurso sobre los Peligros Futuros 79. නවමෙ [Pg.31] පාළිගම්භීරාති (සං. නි. ටී. 2.2.229) පාළිවසෙන ගම්භීරා අගාධා දුක්ඛොගාහා සල්ලසුත්තසදිසා. සල්ලසුත්තඤ්හි (සු. නි. 579) ‘‘අනිමිත්තමනඤ්ඤාත’’න්තිආදිනා පාළිවසෙන ගම්භීරං, න අත්ථගම්භීරං. තථා හි තත්ථ තා තා ගාථා දුවිඤ්ඤෙය්‍යරූපා තිට්ඨන්ති. දුවිඤ්ඤෙය්‍යඤ්හි ඤාණෙන දුක්ඛොගාහන්ති කත්වා ‘‘ගම්භීර’’න්ති වුච්චති. පුබ්බාපරංපෙත්ථ කාසඤ්චි ගාථානං දුවිඤ්ඤෙය්‍යතාය දුක්ඛොගාහමෙව, තස්මා පාළිවසෙන ගම්භීරං. අත්ථගම්භීරාති අත්ථවසෙන ගම්භීරා මහාවෙදල්ලසුත්තසදිසා, මහාවෙදල්ලසුත්තස්ස (ම. නි. 1.449 ආදයො) අත්ථවසෙන ගම්භීරතා පාකටායෙව. ලොකං උත්තරතීති ලොකුත්තරො, සො අත්ථභූතො එතෙසං අත්ථීති ලොකුත්තරා. තෙනාහ – ‘‘ලොකුත්තරධම්මදීපකා’’ති. සුඤ්ඤතාපටිසංයුත්තාති සත්තසුඤ්ඤධම්මප්පකාසකා. තෙනාහ ‘‘ඛන්ධධාතුආයතනපච්චයාකාරප්පටිසංයුත්තා’’ති. උග්ගහෙතබ්බං පරියාපුණිතබ්බන්ති ච ලිඞ්ගවචනවිපල්ලාසෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘උග්ගහෙතබ්බෙ චෙව වළඤ්ජෙතබ්බෙ චා’’ති. කවිනො කම්මං කවිතා. යස්ස පන යං කම්මං, තං තෙන කතන්ති වුච්චතීති ආහ ‘‘කවිතාති කවීහි කතා’’ති. කාවෙය්‍යන්ති කබ්‍යං, කබ්‍යන්ති ච කවිනා වුත්තන්ති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘තස්සෙව වෙවචන’’න්ති. චිත්තක්ඛරාති චිත්‍රාකාරඅක්ඛරා. ඉතරං තස්සෙව වෙවචනං. සාසනතො බහිද්ධා ඨිතාති න සාසනාවචරා. බාහිරකසාවකෙහීති ‘‘බුද්ධා’’ති අප්පඤ්ඤාතානං යෙසං කෙසඤ්චි සාවකෙහි. සුස්සූසිස්සන්තීති අක්ඛරචිත්තතාය චෙව සරසම්පත්තියා ච අත්තමනා හුත්වා සාමණෙරදහරභික්ඛුමාතුගාමමහාගහපතිකාදයො ‘‘එස ධම්මකථිකො’’ති සන්නිපතිත්වා සොතුකාමා භවිස්සන්ති. 79. En el noveno, "profundos en cuanto al texto" significa profundos, insondables y difíciles de penetrar por su lenguaje canónico, similares al Salla Sutta. Pues el Salla Sutta es profundo por su lenguaje, comenzando con "sin señal, desconocido", pero no por su significado profundo. De hecho, allí esas estrofas se presentan de una forma difícil de comprender. Se llama "profundo" porque es difícil de penetrar y comprender mediante el conocimiento. Debido a la dificultad de comprensión de algunas estrofas en su orden anterior y posterior, es difícil de penetrar; por lo tanto, es profundo en cuanto al texto. "Profundos en cuanto al significado" significa profundos por su sentido, similares al Mahāvedalla Sutta; la profundidad del Mahāvedalla Sutta por su significado es bien conocida. "Cruza el mundo", por tanto es "supramundano", y lo que tiene este significado como su esencia es "supramundano". Por eso dice: "iluminan los estados supramundanos". "Relacionados con la vacuidad" significa que exponen la doctrina del vacío de un ser. Por eso dice: "relacionados con los agregados, elementos, bases y el origen dependiente". "Lo que debe ser aprendido, lo que debe ser dominado" se expresa con un cambio de género y número, por eso dice: "tanto lo que debe ser aprendido como lo que debe ser usado". El trabajo de un poeta es la "poesía". Se dice que lo que es el trabajo de alguien ha sido hecho por él; por eso dice: "poesía significa lo hecho por poetas". "Kāveyya" es un poema, y "kabya" significa lo dicho por un poeta. Por eso dice: "es un sinónimo de lo mismo". "De letras hermosas" significa letras de formas variadas. El otro término es un sinónimo de esto mismo. "Situados fuera de la Dispensación" significa que no pertenecen al ámbito de la Enseñanza. "Por los discípulos de los de afuera" se refiere a los discípulos de cualesquiera que no son reconocidos como "Budas". "Escucharán" significa que, deleitados por la belleza de las letras y la perfección del sonido, novicios, monjes jóvenes, mujeres y grandes jefes de familia se reunirán pensando "este es un expositor del Dhamma" y desearán escuchar. තතියඅනාගතභයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Tercer Discurso sobre los Peligros Futuros ha terminado. 10. චතුත්ථඅනාගතභයසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Cuarto Discurso sobre los Peligros Futuros 80. දසමෙ පඤ්චවිධෙන සංසග්ගෙනාති ‘‘සවනසංසග්ගො, දස්සනසංසග්ගො, සමුල්ලාපසංසග්ගො, සම්භොගසංසග්ගො, කායසංසග්ගො’’ති එවං වුත්තෙන පඤ්චවිධෙන සංසග්ගෙන. සංසජ්ජති එතෙනාති සංසග්ගො, රාගො. සවනහෙතුකො, සවනවසෙන වා පවත්තො සංසග්ගො සවනසංසග්ගො. එස නයො [Pg.32] සෙසෙසුපි. කායසංසග්ගො පන කායපරාමාසො. තෙසු පරෙහි වා කථියමානං රූපාදිසම්පත්තිං අත්තනා වා සිතලපිතගීතසද්දං සුණන්තස්ස සොතවිඤ්ඤාණවීථිවසෙන උප්පන්නො රාගො සවනසංසග්ගො නාම. විසභාගරූපං ඔලොකෙන්තස්ස පන චක්ඛුවිඤ්ඤාණවීථිවසෙන උප්පන්නො රාගො දස්සනසංසග්ගො නාම. අඤ්ඤමඤ්ඤආලාපසල්ලාපවසෙන උප්පන්නරාගො සමුල්ලාපසංසග්ගො නාම. භික්ඛුනො භික්ඛුනියා සන්තකං, භික්ඛුනියා භික්ඛුස්ස සන්තකං ගහෙත්වා පරිභොගකරණවසෙන උප්පන්නරාගො සම්භොගසංසග්ගො නාම. හත්ථග්ගාහාදිවසෙන උප්පන්නො රාගො කායසංසග්ගො නාම. 80. En el décimo, "por el contacto de cinco tipos" se refiere a lo dicho como: "contacto por audición, contacto por visión, contacto por conversación, contacto por disfrute compartido y contacto físico". Aquello por lo cual uno se apega es el "contacto", es decir, el deseo. El contacto causado por oír, o que ocurre mediante la audición, es el contacto por audición. Este método se aplica a los demás. El contacto físico es el roce de los cuerpos. Entre estos, el deseo surgido a través del proceso de la conciencia auditiva de quien escucha a otros hablar sobre la belleza de las formas, etc., o escucha por sí mismo el sonido de risas y cantos, se llama "contacto por audición". El deseo surgido a través del proceso de la conciencia visual de quien mira una forma del sexo opuesto se llama "contacto por visión". El deseo surgido mediante el intercambio de palabras y conversación se llama "contacto por conversación". El deseo surgido mediante el uso de pertenencias de una monja por parte de un monje, o de pertenencias de un monje por parte de una monja, se llama "contacto por disfrute compartido". El deseo surgido mediante el contacto de las manos, etc., se llama "contacto físico". අනෙකවිහිතන්ති අන්නසන්නිධිපානසන්නිධිවත්ථසන්නිධියානසන්නිධිසයනසන්නිධිගන්ධසන්නිධි- ආමිසසන්නිධිවසෙන අනෙකප්පකාරං. සන්නිධිකතස්සාති එතෙන ‘‘සන්නිධිකාරපරිභොග’’න්ති (ධ. ස. තිකමාතිකා 10) එත්ථ කාර-සද්දස්ස කම්මත්ථතං දස්සෙති. යථා වා ‘‘ආචයං ගාමිනො’’ති වත්තබ්බෙ අනුනාසිකලොපෙන ‘‘ආචයගාමිනො’’ති නිද්දෙසො කතො, එවං ‘‘සන්නිධිකාරං පරිභොග’’න්ති වත්තබ්බෙ අනුනාසිකලොපෙන ‘‘සන්නිධිකාරපරිභොග’’න්ති වුත්තං, සන්නිධිං කත්වා පරිභොගන්ති අත්ථො. "De diversas maneras" significa de múltiples clases según el acopio de comida, de bebida, de ropa, de vehículos, de lechos, de perfumes y de bienes materiales. "Del uso de lo acopiado": con esto se muestra que la palabra "kāra" en la expresión "sannidhikāraparibhoga" tiene el sentido de un objeto de la acción. O bien, así como se dice "ācayagāmino" eliminando el sonido nasal donde debería decirse "ācayaṃ gāmino", así en lugar de decir "sannidhikāraṃ paribhogaṃ" se dice "sannidhikāraparibhogaṃ" eliminando el sonido nasal; el significado es: "usar después de haber acopiado". ‘‘සන්නිධිකතස්ස පරිභොග’’න්ති එත්ථ (දී. නි. අට්ඨ. 1.12) පන දුවිධා කථා විනයවසෙන සල්ලෙඛවසෙන ච. විනයවසෙන තාව යං කිඤ්චි අන්නං අජ්ජ පටිග්ගහිතං අපරජ්ජු සන්නිධිකාරං හොති, තස්ස පරිභොගෙ පාචිත්තියං. අත්තනා ලද්ධං පන සාමණෙරානං දත්වා තෙහි ලද්ධං වා පාපෙත්වා දුතියදිවසෙ භුඤ්ජිතුං වට්ටති, සල්ලෙඛො පන න හොති. පානසන්නිධිම්හිපි එසෙව නයො. වත්ථසන්නිධිම්හි අනධිට්ඨිතාවිකප්පිතං සන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති. අයං නිප්පරියායකථා. පරියායතො පන තිචීවරසන්තුට්ඨෙන භවිතබ්බං, චතුත්ථං ලභිත්වා අඤ්ඤස්ස දාතබ්බං. සචෙ යස්ස කස්සචි දාතුං න සක්කොති, යස්ස පන දාතුකාමො හොති, සො උද්දෙසත්ථාය වා පරිපුච්ඡත්ථාය වා ගතො, ආගතමත්තෙ දාතබ්බං, අදාතුං න වට්ටති. චීවරෙ පන අප්පහොන්තෙ, සතියා වා පච්චාසාය අනුඤ්ඤාතකාලං ඨපෙතුං වට්ටති. සූචිසුත්තචීවරකාරකානං අලාභෙ තතොපි විනයකම්මං කත්වා ඨපෙතුං වට්ටති ‘‘ඉමස්මිං ජිණ්ණෙ පුන ඊදිසං කුතො ලභිස්සාමී’’ති පන ඨපෙතුං න වට්ටති, සන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති. Sobre ‘el uso de lo que ha sido almacenado’ (sannidhikatassa paribhoga), hay aquí (Dī. Ni. Aṭṭha. 1.12) dos tipos de explicación: según el Vinaya y según el Sallekha (la austeridad). Según el Vinaya, cualquier alimento recibido hoy que se guarda para el día siguiente se considera almacenamiento; su consumo constituye una ofensa pācittiya. Sin embargo, si uno entrega lo recibido a los novicios o lo hace llegar a través de ellos para comerlo al día siguiente, es permisible por el Vinaya, pero no constituye sallekha. Lo mismo se aplica al almacenamiento de bebidas. En cuanto al almacenamiento de telas, lo que no ha sido determinado (anadhiṭṭhita) ni asignado (avikappita) se considera almacenamiento y perturba el sallekha. Esta es la explicación directa. En sentido figurado, uno debe estar satisfecho con los tres mantos; si se recibe un cuarto, debe entregarse a otro. Si no puede dárselo a nadie en ese momento, pero desea dárselo a alguien que ha salido para estudiar o preguntar, debe dárselo tan pronto como regrese; no es lícito no dárselo. Si los mantos son insuficientes, es lícito conservarlos durante el período permitido con la intención o esperanza de completarlos. En ausencia de aguja, hilo o de quienes confeccionan mantos, es lícito conservarlos realizando el procedimiento del Vinaya; pero no es lícito guardarlos pensando: ‘cuando este se desgaste, ¿de dónde obtendré otro igual?’. Esto constituye almacenamiento y perturba el sallekha. යානසන්නිධිම්හි [Pg.33] යානං නාම වය්හං රථො සකටං සන්දමානිකා පාටඞ්කීති. න පනෙතං පබ්බජිතස්ස යානං, උපාහනං පන යානං. එකභික්ඛුස්ස හි එකො අරඤ්ඤවාසත්ථාය, එකො ධොතපාදකත්ථායාති උක්කංසතො ද්වෙ උපාහනසඞ්ඝාටකා වට්ටන්ති, තතියං ලභිත්වා අඤ්ඤස්ස දාතබ්බො. ‘‘ඉමස්මිං ජිණ්ණෙ අඤ්ඤං කුතො ලභිස්සාමී’’ති ඨපෙතුං න වට්ටති, සන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති. සයනසන්නිධිම්හි සයනන්ති මඤ්චො. එකස්ස භික්ඛුනො එකො සයනගබ්භෙ, එකො දිවාට්ඨානෙති උක්කංසතො ද්වෙ මඤ්චා වට්ටන්ති. තතො උත්තරිං ලභිත්වා අඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො, ගණස්ස වා දාතබ්බො, අදාතුං න වට්ටති, සන්නිධි චෙව හොති, සල්ලෙඛො ච කුප්පති. ගන්ධසන්නිධිම්හි භික්ඛුනො කණ්ඩුකච්ඡුඡවිදොසාදිආබාධෙ සති ගන්ධා වට්ටන්ති. ගන්ධත්ථිකෙන ගන්ධඤ්ච ආහරාපෙත්වා තස්මිං රොගෙ වූපසන්තෙ අඤ්ඤෙසං වා ආබාධිකානං දාතබ්බං, ද්වාරෙ පඤ්චඞ්ගුලිඝරධූපනාදීසු වා උපනෙතබ්බං. ‘‘පුන රොගෙ සති භවිස්සතී’’ති ඨපෙතුං න වට්ටති, ගන්ධසන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති. Respecto al almacenamiento de vehículos, se entiende por vehículo los palanquines, carruajes, carretas y literas. Pero estos no son vehículos para un renunciante; para él, las sandalias son su vehículo. Para un solo bhikkhu, se permiten como máximo dos pares de sandalias: uno para habitar en el bosque y otro para lavarse los pies; si recibe un tercero, debe darlo a otro. No es lícito guardarlo pensando: ‘cuando este se desgaste, ¿de dónde obtendré otro?’. Esto constituye almacenamiento y perturba el sallekha. Respecto al almacenamiento de lechos, por lecho se entiende la cama. Para un bhikkhu, se permiten como máximo dos camas: una en la habitación de dormir y otra para el lugar de estancia diurna. Si recibe más de eso, debe darla a otro bhikkhu o a la comunidad; no es lícito no darla, pues constituye almacenamiento y se perturba el sallekha. Respecto al almacenamiento de fragancias, estas son lícitas para un bhikkhu si padece enfermedades como sarna, eccema o afecciones cutáneas. Habiendo obtenido la fragancia con el propósito medicinal, una vez que la enfermedad ha cesado, debe entregarse a otros enfermos o usarse para el incienso en el templo o las entradas. No es lícito guardarla pensando: ‘será útil si vuelvo a enfermar’; esto constituye almacenamiento de fragancias y perturba el sallekha. ආමිසන්ති වුත්තාවසෙසං දට්ඨබ්බං. සෙය්‍යථිදං – ඉධෙකච්චො භික්ඛු ‘‘තථාරූපෙ කාලෙ උපකාරාය භවිස්සන්තී’’ති තිලතණ්ඩුලමුග්ගමාසනාළිකෙරලොණමච්ඡසප්පිතෙලකුලාලභාජනාදීනි ආහරාපෙත්වා ඨපෙති. සො වස්සකාලෙ කාලස්සෙව සාමණෙරෙහි යාගුං පචාපෙත්වා පරිභුඤ්ජිත්වා ‘‘සාමණෙර උදකකද්දමෙ දුක්ඛං ගාමං පවිසිතුං, ගච්ඡ අසුකකුලං ගන්ත්වා මය්හං විහාරෙ නිසින්නභාවං ආරොචෙහි, අසුකකුලතො දධිආදීනි ආහරා’’ති පෙසෙති. භික්ඛූහි ‘‘කිං, භන්තෙ, ගාමං පවිසිස්සාමා’’ති වුත්තෙපි ‘‘දුප්පවෙසො, ආවුසො, ඉදානි ගාමො’’ති වදති. තෙ ‘‘හොතු, භන්තෙ, අච්ඡථ තුම්හෙ, මයං භික්ඛං පරියෙසිත්වා ආහරිස්සාමා’’ති ගච්ඡන්ති. අථ සාමණෙරො දධිආදීනි ආහරිත්වා භත්තඤ්ච බ්‍යඤ්ජනඤ්ච සම්පාදෙත්වා උපනෙති, තං භුඤ්ජන්තස්සෙව උපට්ඨාකා භත්තං පහිණන්ති, තතොපි මනාපමනාපං භුඤ්ජති. අථ භික්ඛූ පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා ආගච්ඡන්ති, තතොපි මනාපමනාපං භුඤ්ජතියෙව. එවං චතුමාසම්පි වීතිනාමෙති. අයං වුච්චති භික්ඛු මුණ්ඩකුටුම්බිකජීවිකං ජීවති, න සමණජීවිකන්ති. එවරූපො ආමිසසන්නිධි නාම හොති. භික්ඛුනො පන වසනට්ඨානෙ එකා තණ්ඩුලනාළි එකො ගුළපිණ්ඩො [Pg.34] කුඩුවමත්තං සප්පීති එත්තකං නිධෙතුං වට්ටති අකාලෙ සම්පත්තචොරානං අත්ථාය. තෙ හි එත්තකං ආමිසපටිසන්ථාරං අලභන්තා ජීවිතා වොරොපෙය්‍යුං, තස්මා සචෙ හි එත්තකං නත්ථි, ආහරාපෙත්වාපි ඨපෙතුං වට්ටති. අඵාසුකකාලෙ ච යදෙත්ථ කප්පියං, තං අත්තනාපි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. කප්පියකුටියං පන බහුං ඨපෙන්තස්සපි සන්නිධි නාම නත්ථි. El término ‘sustento material’ (āmisa) debe entenderse como el resto de las cosas mencionadas. Por ejemplo: aquí, cierto bhikkhu, pensando ‘serán útiles en tal momento’, hace traer y almacena sésamo, arroz, frijoles mungo, frijoles negros, cocos, sal, pescado, mantequilla clarificada, aceite, vasijas de barro, etc. Durante la temporada de lluvias, hace que los novicios preparen gachas temprano y, tras consumirlas, los envía diciendo: ‘novicio, es difícil entrar a la aldea con el barro y el agua; ve a tal familia, diles que estoy en el monasterio y trae cuajada y otras cosas de su casa’. Incluso cuando otros bhikkhus le preguntan: ‘venerable, ¿entraremos a la aldea?’, él responde: ‘ahora es difícil entrar, hermanos’. Ellos dicen: ‘está bien, venerable, quédese usted, nosotros buscaremos limosna y la traeremos’, y se marchan. Entonces el novicio trae la cuajada y demás, prepara arroz y acompañamientos y se los ofrece; mientras come, sus devotos le envían comida, y él come lo que le place. Luego, cuando los bhikkhus regresan con la limosna, él vuelve a comer lo que le gusta. Así pasa incluso los cuatro meses de lluvia. De este bhikkhu se dice que vive la vida de un ‘propietario calvo’ (muṇḍakuṭumbika) y no la vida de un asceta. Esto es lo que se llama almacenamiento de sustento material. No obstante, en el lugar de residencia de un bhikkhu, es lícito guardar una medida de arroz, un trozo de azúcar y una pequeña cantidad de mantequilla clarificada para los ladrones que pudieran llegar en un momento inoportuno. Pues ellos, al no recibir tal hospitalidad material, podrían quitarle la vida; por lo tanto, si no se tiene, es lícito incluso mandarlo a traer y guardarlo. Y en caso de enfermedad, lo que sea permitido de allí, es lícito que él mismo lo consuma. Sin embargo, no se considera almacenamiento prohibido aunque se guarde mucho en una bodega permitida (kappiyakuṭi). චතුත්ථඅනාගතභයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al cuarto discurso sobre los peligros futuros. යොධාජීවවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al grupo de los guerreros (Yodhājīvavagga). (9) 4. ථෙරවග්ගො (9) 4. Grupo de los Ancianos (Theravaggo) 1-2. රජනීයසුත්තාදිවණ්ණනා 1-2. Comentario al Discurso sobre lo Provocador de Pasión y otros. 81-82. චතුත්ථස්ස පඨමං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. දුතියෙ ගුණමක්ඛනාය පවත්තොපි අත්තනො කාරකං ගූථෙන පහරන්තං ගූථො විය පඨමතරං මක්ඛෙතීති මක්ඛො, සො එතස්ස අත්ථීති මක්ඛී. පළාසතීති පළාසො, පරස්ස ගුණෙ ඩංසිත්වා විය අපනෙතීති අත්ථො. සො එතස්ස අත්ථීති පළාසී. පළාසී පුග්ගලො හි දුතියස්ස ධුරං න දෙති, සම්පසාරෙත්වා තිට්ඨති. තෙනාහ ‘‘යුගග්ගාහලක්ඛණෙන පළාසෙන සමන්නාගතො’’ති. 81-82. La primera parte del cuarto es fácil de entender. En la segunda, el término ‘makkha’ (denigración/hipocresía) se refiere a quien, incluso cuando se le presentan virtudes, las mancha primero, como alguien que golpea a quien actúa para él con excremento. Aquel que posee esto es un ‘makkhī’ (denigrador). ‘Paḷāsa’ (rivalidad/encono) significa que uno desprecia las virtudes de otro como si las mordiera para eliminarlas. Aquel que posee esto es un ‘paḷāsī’. Una persona con paḷāsa no cede el paso a otro, sino que se mantiene firme en rivalidad. Por eso se dice: ‘dotado de paḷāsa, que tiene la característica de rivalizar’. රජනීයසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Discurso sobre lo Provocador de Pasión y otros. 3. කුහකසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Discurso sobre el Embaucador. 83. තතියෙ තීහි කුහනවත්ථූහීති සාමන්තජප්පනඉරියාපථසන්නිස්සිතපච්චයප්පටිසෙවනභෙදතො තිප්පභෙදෙහි කුහනවත්ථූහි. තිවිධෙන කුහනවත්ථුනා ලොකං කුහයති විම්හාපයති ‘‘අහො අච්ඡරියපුරිසො’’ති අත්තනි පරෙසං විම්හයං උප්පාදෙතීති කුහකො. ලාභසක්කාරත්ථිකො හුත්වා ලපති අත්තානං දායකං වා උක්ඛිපිත්වා යථා සො කිඤ්චි දදාති, එවං උක්කාචෙත්වා කථෙතීති ලපකො. නිමිත්තං සීලං තස්සාති නෙමිත්තිකො, නිමිත්තෙන වා චරති, නිමිත්තං වා කරොතීති නෙමිත්තිකො. නිමිත්තන්ති ච පරෙසං පච්චයදානසඤ්ඤුප්පාදකං කායවචීකම්මං වුච්චති[Pg.35]. නිප්පෙසො සීලමස්සාති නිප්පෙසිකො. නිප්පිසතීති වා නිප්පෙසො, නිප්පෙසොයෙව නිප්පෙසිකො. නිප්පෙසොති ච සඨපුරිසො විය ලාභසක්කාරත්ථං අක්කොසනුප්පණ්ඩනපරපිට්ඨිමංසිකතාදි. 83. En el tercer discurso, ‘por tres formas de embaucamiento’ (tīhi kuhanavatthūhi) se refiere a las tres clases de engaño basadas en el uso de los requisitos, la postura corporal y el habla indirecta. Es ‘embaucador’ (kuhako) aquel que, mediante estas tres formas, engaña y asombra al mundo, provocando admiración en los demás hacia sí mismo, pensando: ‘¡oh, qué hombre tan extraordinario!’. Es ‘lisonjero’ (lapako) aquel que, deseando ganancias y honores, habla ensalzándose a sí mismo o al donante para que este le dé algo, hablando de manera exagerada. ‘Nemittika’ (el que da señales) es aquel cuya conducta consiste en dar señales, o que actúa mediante señales; se llama señal al acto corporal o verbal que genera en otros la idea de dar un requisito. ‘Nippesiko’ (el extorsionador) es aquel cuyo carácter es la extorsión. Se llama extorsión al acto de presionar a otros; es el comportamiento de un hombre astuto que, para obtener ganancias y honores, recurre al insulto, la burla, la difamación y otros medios similares. කුහකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Discurso sobre el Embaucador. 6-7. පටිසම්භිදාප්පත්තසුත්තාදිවණ්ණනා 6-7. Comentario al discurso sobre la obtención de los conocimientos analíticos y otros. 86-87. ඡට්ඨෙ පටිසම්භිදාසු යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. උච්චාවචානීති උච්චනීචානි. තෙනාහ ‘‘මහන්තඛුද්දකානී’’ති. කිංකරණීයානීති ‘‘කිං කරොමී’’ති එවං වත්වා කත්තබ්බකම්මානි. තත්ථ උච්චකම්මානි නාම චීවරස්ස කරණං, රජනං, චෙතියෙ සුධාකම්මං, උපොසථාගාරචෙතියඝරබොධිඝරෙසු කත්තබ්බකම්මන්ති එවමාදි. අවචකම්මං නාම පාදධොවනමක්ඛනාදි ඛුද්දකකම්මං. තත්‍රුපායාසාති තත්‍රුපගමනියා, තත්‍ර තත්‍ර මහන්තෙ ඛුද්දකෙ ච කම්මෙ සාධනවසෙන උපගච්ඡන්තියාති අත්ථො. තස්ස තස්ස කම්මස්ස නිප්ඵාදනෙ සමත්ථායාති වුත්තං හොති. තත්‍රුපායායාති වා තත්‍ර තත්‍ර කම්මෙ සාධෙතබ්බෙ උපායභූතාය. අලං කාතුන්ති කාතුං සමත්ථො හොති. අලං සංවිධාතුන්ති විචාරෙතුං සමත්ථො. සත්තමං උත්තානමෙව. 86-87. En el sexto [discurso], lo que debe decirse sobre las discriminaciones analíticas (paṭisambhidā) ya se ha dicho anteriormente. «Uccāvacāni» significa altos y bajos. Por eso se dice: «grandes y pequeños». «Kiṃkaraṇīyāni» se refiere a las tareas que deben realizarse tras haber dicho: «¿qué debo hacer?». Allí, las tareas elevadas (uccakamma) son, por ejemplo, la confección de túnicas, el teñido, el enlucido de una estupa, y las tareas que deben realizarse en la sala del Uposatha, el pabellón de la estupa y el pabellón del árbol Bodhi. Las tareas bajas (avacakamma) son tareas menores como lavar y ungir los pies. «Tatrupāyāsā» significa que se llega allí; el sentido es que se llega mediante el cumplimiento de aquellas diversas tareas, grandes y pequeñas. Se dice con el significado de ser capaz de llevar a cabo cada tarea respectiva. O bien, «tatrupāyāyā» significa que sirve como medio para realizar las diversas tareas que deben llevarse a cabo. «Alaṃ kātuṃ» significa que es capaz de hacer. «Alaṃ saṃvidhātuṃ» significa que es capaz de organizar o dirigir. El séptimo [discurso] es de significado evidente. පටිසම්භිදාප්පත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al discurso sobre la obtención de los conocimientos analíticos y otros. 8. ථෙරසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al discurso sobre los ancianos (theras). 88. අට්ඨමෙ ථිරභාවප්පත්තොති සාසනෙ ථිරභාවං අනිවත්තිභාවං පත්ථො. පබ්බජිතො හුත්වා බහූ රත්තියො ජානාතීති රත්තඤ්ඤූ. තෙනාහ ‘‘පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨායා’’තිආදි. පාකටොති අයථාභූතගුණෙහි චෙව යථාභූතගුණෙහි ච සමුග්ගතො. යසො එතස්ස අත්ථීති යසස්සී, යසං සිතො නිස්සිතො වා යසස්සී. තෙනාහ ‘‘යසනිස්සිතො’’ති. අසතං අසාධූනං ධම්මා අසද්ධම්මා, අසන්තා වා අසුන්දරා ගාරය්හා ලාමකා ධම්මාති අසද්ධම්මා. විපරියායෙන සද්ධම්මා වෙදිතබ්බා. 88. En el octavo [discurso], «thirabhāvappatto» significa que ha alcanzado la firmeza, el estado de no retroceso en la Enseñanza. «Rattaññū» (el de larga experiencia) es quien, habiéndose ordenado, conoce muchas noches. Por eso se dice: «a partir del día de su ordenación», etc. «Pākaṭo» (renombrado) significa que ha surgido tanto por cualidades falsas como por cualidades reales. «Yasassī» es aquel que posee fama (yasa), o bien «yasassī» es quien depende o se apoya en la fama. Por eso se dice: «dependiente de la fama». «Asaddhammā» son las enseñanzas de los malvados, de los que no son buenos; o bien, «asaddhammā» son enseñanzas inexistentes, no bellas, censurables y bajas. Lo contrario debe entenderse como «saddhammā» (las enseñanzas verdaderas). ථෙරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al discurso sobre los ancianos. 9. පඨමසෙඛසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al primer discurso sobre el aprendiz (sekha). 89. නවමෙ [Pg.36] ආරමිතබ්බට්ඨෙන කම්මං ආරාමො එතස්සාති කම්මාරාමො, තස්ස භාවො කම්මාරාමතා. තත්ථ කම්මන්ති ඉතිකත්තබ්බං කම්මං වුච්චති. සෙය්‍යථිදං – චීවරවිචාරණං චීවරකම්මකරණං උපත්ථම්භනං පත්තත්ථවිකඅංසබද්ධකකායබන්ධනධම්මකරණආධාරකපාදකථලිකසම්මජ්ජනිආදීනං කරණන්ති. එකච්චො හි එතානි කරොන්තො සකලදිවසං එතානෙව කරොති, තං සන්ධායෙස පටික්ඛෙපො. යො පන එතෙසං කරණවෙලායමෙව තානි කරොති, උද්දෙසවෙලාය උද්දෙසං ගණ්හාති, සජ්ඣායවෙලාය සජ්ඣායති, චෙතියඞ්ගණවත්තවෙලාය චෙතියඞ්ගණවත්තං කරොති, මනසිකාරවෙලාය මනසිකාරං කරොති, න සො කම්මාරාමො නාම. භස්සාරාමතාති එත්ථ යො ඉත්ථිවණ්ණපුරිසවණ්ණාදිවසෙන ආලාපසල්ලාපං කරොන්තොයෙව දිවසඤ්ච රත්තිඤ්ච වීතිනාමෙති, එවරූපො භස්සෙ පරියන්තකාරී න හොති, අයං භස්සාරාමො නාම. යො පන රත්තිම්පි දිවසම්පි ධම්මං කථෙති, පඤ්හං විස්සජ්ජෙති, අයං අප්පභස්සො භස්සෙ පරියන්තකාරීයෙව. කස්මා? ‘‘සන්නිපතිතානං වො, භික්ඛවෙ, ද්වයං කරණීයං ධම්මී වා කථා, අරියො වා තුණ්හීභාවො’’ති (ම. නි. 1.273; උදා. 12, 28, 29) වුත්තත්තා. 89. En el noveno, «kammārāmo» es aquel para quien el trabajo es su deleite, en el sentido de que uno debe deleitarse en ello; su estado es «kammārāmatā» (deleite en el trabajo). Allí, «kamma» se refiere a lo que debe hacerse. A saber: el cuidado de las túnicas, la confección de túnicas, el mantenimiento, la fabricación de fundas para el cuenco, correas para el hombro, cinturones, filtros de agua, soportes, taburetes para los pies, escobas, etc. Pues alguien, al hacer estas cosas, las hace durante todo el día; a esto se refiere la censura. Pero aquel que hace estas cosas solo en el momento de hacerlas, que en el momento de la instrucción recibe instrucción, en el momento del recitado recita, en el momento de los deberes en el patio de la estupa cumple con esos deberes, y en el momento de la atención mental practica la atención mental, ese no es llamado «kammārāmo». En cuanto a «bhassārāmatā» (deleite en la charla), aquel que pasa el día y la noche conversando sobre las cualidades de las mujeres, las cualidades de los hombres, etc., tal persona no pone fin a la charla; este es llamado «bhassārāmo». Pero aquel que habla del Dhamma o responde preguntas tanto de noche como de día, es de pocas palabras y verdaderamente pone fin a la charla. ¿Por qué? Porque se ha dicho: «Monjes, para vosotros que os habéis reunido, hay dos cosas que deben hacerse: la conversación sobre el Dhamma o el noble silencio». නිද්දාරාමතාති එත්ථ යො ගච්ඡන්තොපි නිසින්නොපි නිපන්නොපි ථිනමිද්ධාභිභූතො නිද්දායතියෙව, අයං නිද්දාරාමො නාම. යස්ස පන කරජකායෙ ගෙලඤ්ඤෙන චිත්තං භවඞ්ගෙ ඔතරති, නායං නිද්දාරාමො. තෙනෙවාහ – ‘‘අභිජානාමි ඛො පනාහං, අග්ගිවෙස්සන, ගිම්හානං පච්ඡිමෙ මාසෙ පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතප්පටික්කන්තො චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙත්වා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සතො සම්පජානො නිද්දං ඔක්කමිතා’’ති (ම. නි. 1.387). සඞ්ගණිකාරාමතාති එත්ථ යො එකස්ස දුතියො, ද්වින්නං තතියො, තිණ්ණං චතුත්ථොති එවං සංසට්ඨොව විහරති, එකකො අස්සාදං න ලභති, අයං සඞ්ගණිකාරාමො. යො පන චතූසු ඉරියාපථෙසු එකකොව අස්සාදං ලභති, නායං සඞ්ගණිකාරාමො වෙදිතබ්බො. සෙඛානං පටිලද්ධගුණස්ස පරිහානාසම්භවතො ‘‘උපරිගුණෙහී’’තිආදි වුත්තං. En cuanto a «niddārāmatā» (deleite en el sueño), aquel que, ya sea caminando, sentado o acostado, simplemente duerme dominado por la pereza y el letargo, es llamado «niddārāmo». Pero aquel cuya mente cae en el flujo del continuo (bhavaṅga) debido a la enfermedad en el cuerpo físico, ese no es un «niddārāmo». Por eso se dijo: «Reconozco, Aggivessana, que en el último mes de la estación calurosa, al regresar de la ronda de limosnas después de la comida, habiendo extendido el manto exterior doblado en cuatro, me acuesto sobre el costado derecho, atento y con plena conciencia, y entro en el sueño». En cuanto a «saṅgaṇikārāmatā» (deleite en la compañía), aquel que vive enredado, siendo el segundo de uno, el tercero de dos, o el cuarto de tres, y no encuentra placer estando solo, este es un «saṅgaṇikārāmo». Pero aquel que encuentra placer estando solo en las cuatro posturas, debe saberse que no es un «saṅgaṇikārāmo». Debido a la imposibilidad de que las cualidades obtenidas por los aprendices (sekha) se pierdan, se dice «por las cualidades superiores», etc. පඨමසෙඛසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al primer discurso sobre el aprendiz. 10. දුතියසෙඛසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al segundo discurso sobre el aprendiz. 90. දසමෙ [Pg.37] අතිපාතොවාති සබ්බරත්තිං නිද්දායිත්වා බලවපච්චූසෙ කොටිසම්මුඤ්ජනියා ථොකං සම්මජ්ජිත්වා මුඛං ධොවිත්වා යාගුභික්ඛත්ථාය පාතොව පවිසති. තං අතික්කමිත්වාති ගිහිසංසග්ගවසෙන කාලං වීතිනාමෙන්තො මජ්ඣන්හිකසමයං අතික්කමිත්වා පක්කමති. පාතොයෙව හි ගාමං පවිසිත්වා යාගුං ආදාය ආසනසාලං ගන්ත්වා පිවිත්වා එකස්මිං ඨානෙ නිපන්නො නිද්දායිත්වා මනුස්සානං භොජනවෙලාය ‘‘පණීතභික්ඛං ලභිස්සාමී’’ති උපකට්ඨෙ මජ්ඣන්හිකෙ උට්ඨාය ධම්මකරණෙන උදකං ගහෙත්වා අක්ඛීනි පුඤ්ඡිත්වා පිණ්ඩාය චරිත්වා යාවදත්ථං භුඤ්ජිත්වා ගිහිසංසට්ඨො කාලං වීතිනාමෙත්වා මජ්ඣන්හෙ වීතිවත්තෙ පටික්කමති. 90. En el décimo, «atipātova» (muy temprano) significa que habiendo dormido toda la noche, muy temprano en la madrugada barre un poco con una escoba de esquina, se lava la cara y entra temprano para pedir limosna de gacha. «Taṃ atikkamitvā» (habiendo pasado aquello) significa que, pasando el tiempo en compañía de laicos, se marcha después de haber pasado la hora del mediodía. Pues, habiendo entrado al pueblo muy temprano, habiendo recibido la gacha, yendo a la sala de asientos y habiéndola bebido, se acuesta en un lugar y duerme; luego, pensando «obtendré limosna de comida excelente» a la hora de la comida de la gente, se levanta cerca del mediodía, toma agua con el filtro, se limpia los ojos, camina por limosna, come tanto como desea y, habiendo pasado el tiempo en compañía de laicos, regresa cuando el mediodía ha pasado. අප්පිච්ඡකථාති, ‘‘ආවුසො, අත්‍රිච්ඡතා පාපිච්ඡතාති ඉමෙ ධම්මා පහාතබ්බා’’ති තෙසු ආදීනවං දස්සෙත්වා ‘‘එවරූපං අප්පිච්ඡතං සමාදාය වත්තිතබ්බ’’න්තිආදිනයප්පවත්තා කථා. තීහි විවෙකෙහීති කායවිවෙකො, චිත්තවිවෙකො, උපධිවිවෙකොති ඉමෙහි තීහි විවෙකෙහි. තත්ථ එකො ගච්ඡති, එකො තිට්ඨති, එකො නිසීදති, එකො සෙය්‍යං කප්පෙති, එකො ගාමං පිණ්ඩාය පවිසති, එකො පටික්කමති, එකො චඞ්කමං අධිට්ඨාති, එකො චරති, එකො විහරතීති අයං කායවිවෙකො නාම. අට්ඨ සමාපත්තියො පන චිත්තවිවෙකො නාම. නිබ්බානං උපධිවිවෙකො නාම. වුත්තම්පි හෙතං – ‘‘කායවිවෙකො ච විවෙකට්ඨකායානං නෙක්ඛම්මාභිරතානං, චිත්තවිවෙකො ච පරිසුද්ධචිත්තානං පරමවොදානප්පත්තානං, උපධිවිවෙකො ච නිරුපධීනං පුග්ගලානං විසඞ්ඛාරගතාන’’න්ති (මහානි. 57). දුවිධං වීරියන්ති කායිකං, චෙතසිකඤ්ච වීරියං. සීලන්ති චතුපාරිසුද්ධිසීලං. සමාධින්ති විපස්සනාපාදකා අට්ඨ සමාපත්තියො. විමුත්තිකථාති වා අරියඵලං ආරබ්භ පවත්තා කථා. සෙසං උත්තානමෙව. «Appicchakathā» (charla sobre el poco deseo) es la charla que procede de la siguiente manera: «Amigos, el deseo excesivo y el mal deseo son estados que deben abandonarse», mostrando el peligro en ellos y diciendo «debe practicarse asumiendo tal poco deseo». «Tīhi vivekehi» significa mediante estos tres tipos de alejamiento: el alejamiento físico (kāyaviveko), el alejamiento mental (cittaviveko) y el alejamiento de las adquisiciones (upadhiviveko). Allí, «kāyaviveko» es cuando uno camina solo, se detiene solo, se sienta solo, se acuesta solo, entra solo al pueblo por limosna, regresa solo, se dedica solo a la meditación caminando, anda solo y vive solo. «Cittaviveko» se refiere a los ocho logros [meditativos]. «Upadhiviveko» es un nombre para el Nibbāna. Pues se ha dicho: «El alejamiento físico es para aquellos cuyos cuerpos están alejados y se deleitan en la renuncia; el alejamiento mental es para aquellos de mente purificada que han alcanzado la máxima limpieza; y el alejamiento de las adquisiciones es para las personas sin adquisiciones que han llegado a lo incondicionado». «Duvidhaṃ vīriyaṃ» (doble esfuerzo) se refiere al esfuerzo físico y mental. «Sīla» se refiere a la moralidad de la pureza cuádruple. «Samādhi» se refiere a los ocho logros que sirven de base para la visión cabal (vipassanā). O bien, «vimuttikathā» (charla sobre la liberación) es la charla que se desarrolla en relación con el fruto de los nobles. El resto es de significado evidente. දුතියසෙඛසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al segundo Sutta del Aprendiz (Sekha). ථෙරවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Capítulo de los Ancianos (Theravagga). (10) 5. කකුධවග්ගො (10) 5. Capítulo de Kakudha (Kakudhavagga). 1-10. පඨමසම්පදාසුත්තාදිවණ්ණනා 1-10. Comentario a los discursos que comienzan con el Primer Sutta sobre el Logro (Sampadā). 91-100. පඤ්චමස්ස [Pg.38] පඨමෙ දුතියෙ ච නත්ථි වත්තබ්බං. තතියෙ ආජානනතො අඤ්ඤා, උපරිමග්ගපඤ්ඤා හෙට්ඨිමමග්ගෙන ඤාතපරිඤ්ඤාය එව ජානනතො. තස්සා පන ඵලභාවතො මග්ගඵලපඤ්ඤා තංසහගතා සම්මාසඞ්කප්පාදයො ච ඉධ ‘‘අඤ්ඤා’’ති වුත්තා. අඤ්ඤාය බ්‍යාකරණානි අඤ්ඤාබ්‍යාකරණානි. තෙනෙවාහ ‘‘අඤ්ඤාබ්‍යාකරණානීති අරහත්තබ්‍යාකරණානී’’ති. අධිගතමානෙනාති අප්පත්තෙ පත්තසඤ්ඤී, අනධිගතෙ අධිගතසඤ්ඤී හුත්වා අධිගතං මයාති මානෙන. චතුත්ථාදීනි උත්තානත්ථානෙව. 91-100. En cuanto al primero y segundo del quinto capítulo, no hay nada que comentar. En el tercero, el conocimiento supremo (aññā) proviene de la comprensión; la sabiduría de los senderos superiores (uparimagga) se conoce mediante el pleno entendimiento de lo ya conocido por el sendero inferior. Debido a que es el fruto de aquello, la sabiduría del sendero y del fruto, junto con el pensamiento correcto y otros factores asociados, se denomina aquí 'aññā'. Las declaraciones del conocimiento supremo son 'aññābyākaraṇāni'. Por ello se dice: 'Las declaraciones del conocimiento supremo son declaraciones del estado de Arahant'. 'Por el orgullo de lo alcanzado' (adhigatamānena) significa tener la percepción de haber alcanzado lo que no se ha alcanzado, la percepción de haber realizado lo no realizado, pensando 'esto ha sido alcanzado por mí'. El cuarto y los siguientes tienen un significado evidente. පඨමසම්පදාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario a los discursos que comienzan con el Primer Sutta sobre el Logro (Sampadā). කකුධවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Capítulo de Kakudha (Kakudhavagga). දුතියපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං. Concluye el segundo grupo de cincuenta (Dutiyapaṇṇāsaka). 3. තතියපණ්ණාසකං 3. El tercer grupo de cincuenta (Tatiyapaṇṇāsaka). (11) 1. ඵාසුවිහාරවග්ගො (11) 1. Capítulo de la Vida Confortable (Phāsuvihāravagga). 1-4. සාරජ්ජසුත්තාදිවණ්ණනා 1-4. Comentario a los discursos que comienzan con el Sutta sobre la Timidez (Sārajjasutta). 101-4. තතියස්ස [Pg.39] පඨමෙ නත්ථි වත්තබ්බං. දුතියෙ පිණ්ඩපාතාදිඅත්ථාය උපසඞ්කමිතුං යුත්තට්ඨානං ගොචරො, වෙසියා ගොචරො අස්සාති වෙසියාගොචරො, මිත්තසන්ථවවසෙන උපසඞ්කමිතබ්බට්ඨානන්ති අත්ථො. වෙසියා නාම රූපූපජීවිනියො, තා මිත්තසන්ථවවසෙන න උපසඞ්කමිතබ්බා සමණභාවස්ස අන්තරායකරත්තා, පරිසුද්ධාසයස්සපි ගරහාහෙතුතො, තස්මා දක්ඛිණාදානවසෙන සතිං උපට්ඨපෙත්වා උපසඞ්කමිතබ්බං. විධවා වුච්චන්ති මතපතිකා, පවුත්ථපතිකා වා. ථුල්ලකුමාරියොති මහල්ලිකා අනිවිද්ධා කුමාරියො. පණ්ඩකාති නපුංසකා. තෙ හි උස්සන්නකිලෙසා අවූපසන්තපරිළාහා ලොකාමිසනිස්සිතකථාබහුලා, තස්මා න උපසඞ්කමිතබ්බා. භික්ඛුනියො නාම උස්සන්නබ්‍රහ්මචරියා. තථා භික්ඛූපි. අඤ්ඤමඤ්ඤං විසභාගවත්ථුභාවතො සන්ථවවසෙන උපසඞ්කමනෙ කතිපාහෙනෙව බ්‍රහ්මචරියන්තරායො සියා, තස්මා න උපසඞ්කමිතබ්බා, ගිලානපුච්ඡනාදිවසෙන උපසඞ්කමනෙ සතොකාරිනා භවිතබ්බං. තතියචතුත්ථානි උත්තානත්ථානෙව. 101-4. En el primero del tercer capítulo no hay nada que comentar. En el segundo, 'territorio' (gocara) es el lugar apropiado al que se acude para obtener limosna y demás; 'territorio de cortesanas' (vesiyāgocaro) es aquel cuyo territorio son las cortesanas, significando un lugar al que se acude para entablar amistad e intimidad. Las cortesanas son aquellas que viven de su belleza; no se debe acudir a ellas por amistad o intimidad, pues representan un obstáculo para la vida monástica y son motivo de reproche incluso para quien tiene intenciones puras; por lo tanto, se debe acudir allí con atención plena y solo para recibir donaciones. 'Viudas' (vidhavā) se refiere a aquellas cuyos maridos han muerto o se han marchado. 'Doncellas maduras' (thullakumāriyo) son las jóvenes de edad avanzada que no se han casado. 'Paṇḍakas' son los eunucos; ellos tienen defilements (kilesas) abundantes, pasiones no calmadas y abundan en conversaciones sobre ganancias mundanas, por lo que no se debe acudir a ellos. Las monjas (bhikkhuniyo) son aquellas con una vida santa intensa, y lo mismo los monjes. Debido a que son objetos de sexos opuestos entre sí, si se acude a ellos por intimidad, en pocos días habría un peligro para la vida santa; por tanto, no se debe acudir por intimidad, sino que al acudir para preguntar por enfermedades y demás, se debe actuar con plena conciencia. El tercero y el cuarto tienen un significado evidente. සාරජ්ජසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario a los discursos que comienzan con el Sutta sobre la Timidez (Sārajjasutta). 5. ඵාසුවිහාරසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Sutta sobre la Vida Confortable (Phāsuvihārasutta). 105. පඤ්චමෙ මෙත්තා එතස්ස අත්ථීති මෙත්තං, තංසමුට්ඨානං කායකම්මං මෙත්තං කායකම්මං. එස නයො සෙසද්වයෙපි. ආවීති පකාසනං. පකාසභාවො චෙත්ථ යං උද්දිස්ස තං කායකම්මං කරීයති, තස්ස සම්මුඛභාවතොති ආහ ‘‘සම්මුඛා’’ති. රහොති අප්පකාසං. අප්පකාසතා ච යං උද්දිස්ස තං කායකම්මං කරීයති, තස්ස අපච්චක්ඛභාවතොති ආහ ‘‘පරම්මුඛා’’ති. ඉමානි මෙත්තකායකම්මාදීනි භික්ඛූනං වසෙන ආගතානි තෙසං සෙට්ඨපරිසභාවතො, ගිහීසුපි ලබ්භන්තියෙව. භික්ඛූනඤ්හි මෙත්තචිත්තෙන ආභිසමාචාරිකපූරණං මෙත්තං කායකම්මං නාම[Pg.40]. ගිහීනං චෙතියවන්දනත්ථාය බොධිවන්දනත්ථාය සඞ්ඝනිමන්තනත්ථාය ගමනං ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨෙ භික්ඛූ දිස්වා පච්චුග්ගමනං පත්තප්පටිග්ගහණං ආසනපඤ්ඤාපනං අනුගමනන්ති එවමාදිකං මෙත්තං කායකම්මං නාම. භික්ඛූනං මෙත්තචිත්තෙන ආචාරපඤ්ඤත්තිසික්ඛාපනං කම්මට්ඨානකථනං ධම්මදෙසනා තෙපිටකම්පි බුද්ධවචනං මෙත්තං වචීකම්මං නාම. ගිහීනං ‘‘චෙතියවන්දනාය ගච්ඡාම, බොධිවන්දනාය ගච්ඡාම, ධම්මස්සවනං කරිස්සාම, දීපමාලං පුප්ඵපූජං කරිස්සාම, තීණි සුචරිතානි සමාදාය වත්තිස්සාම, සලාකභත්තාදීනි දස්සාම, වස්සාවාසිකං දස්සාම, අජ්ජ සඞ්ඝස්ස චත්තාරො පච්චයෙ දස්සාම, සඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා ඛාදනීයාදීනි සංවිදහථ, ආසනානි පඤ්ඤපෙථ, පානීයං උපට්ඨපෙථ, සඞ්ඝං පච්චුග්ගන්ත්වා ආනෙථ, පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදාපෙථ, ඡන්දජාතා උස්සාහජාතා වෙය්‍යාවච්චං කරොථා’’තිආදිකථනකාලෙ මෙත්තං වචීකම්මං නාම. භික්ඛූනං පාතොව උට්ඨාය සරීරප්පටිජග්ගනං කත්වා චෙතියඞ්ගණං ගන්ත්වා වත්තාදීනි කත්වා විවිත්තසෙනාසනෙ නිසීදිත්වා ‘‘ඉමස්මිං විහාරෙ භික්ඛූ සුඛී හොන්තු අවෙරා අබ්‍යාපජ්ජා’’ති චින්තනං මෙත්තං මනොකම්මං නාම, ගිහීනං ‘‘අය්‍යා සුඛී හොන්තු අවෙරා අබ්‍යාපජ්ජා’’ති චින්තනං මෙත්තං මනොකම්මං නාම. 105. En el quinto, se dice 'mettaṃ' (bondad amorosa) a aquello que posee benevolencia; la acción corporal originada por ello es la 'acción corporal de bondad amorosa'. Este principio se aplica a los otros dos tipos. 'Āvī' significa abiertamente. Se dice 'en presencia' (sammukhā) cuando la acción corporal se realiza ante la persona a quien va dirigida. 'Raho' significa en privado. Se dice 'en ausencia' (parammukhā) cuando la acción corporal se realiza sin que la persona a quien va dirigida esté presente. Estas acciones corporales de bondad amorosa y demás se mencionan en relación con los monjes por ser la asamblea superior, pero también se encuentran entre los laicos. Para los monjes, cumplir con los deberes de conducta con un corazón benevolente se llama acción corporal de bondad amorosa. Para los laicos, ir a venerar un santuario (cetiya) o el árbol Bodhi, invitar a la comunidad (Sangha), salir al encuentro de los monjes cuando entran a la aldea por limosna, recibir su cuenco, preparar sus asientos, acompañarlos, etc., se llama acción corporal de bondad amorosa. Para los monjes, enseñar las reglas de conducta, explicar los temas de meditación (kammaṭṭhāna), predicar el Dhamma e incluso la palabra del Buda contenida en el Tipitaka con un corazón benevolente se llama acción verbal de bondad amorosa. Para los laicos, cuando dicen: 'Vayamos a venerar el santuario, vayamos a venerar el árbol Bodhi, escuchemos el Dhamma, ofrezcamos lámparas y flores, emprendamos las tres conductas correctas, demos comida por sorteo, demos vestimentas para la época de lluvias, hoy daremos los cuatro requisitos a la comunidad, invitad a la comunidad y preparad alimentos, disponed los asientos, preparad agua, salid a recibir a la comunidad y traedlos, haced que se sienten en los asientos preparados, haced el servicio con entusiasmo y alegría', esto se llama acción verbal de bondad amorosa. Para los monjes, levantarse temprano, cuidar el cuerpo, ir al recinto del santuario, cumplir con los deberes y luego, sentándose en un lugar solitario, pensar: 'Que los monjes de este monasterio sean felices, estén libres de odio y de sufrimiento', se llama acción mental de bondad amorosa. Para los laicos, pensar: 'Que los nobles señores sean felices, estén libres de odio y de sufrimiento', se llama acción mental de bondad amorosa. තත්ථ නවකානං චීවරකම්මාදීසු සහායභාවගමනං සම්මුඛා කායකම්මං නාම, ථෙරානං පන පාදධොවනසිඤ්චනබීජනදානාදිභෙදම්පි සබ්බං සාමීචිකම්මං සම්මුඛා කායකම්මං නාම, උභයෙහිපි දුන්නික්ඛිත්තානං දාරුභණ්ඩාදීනං තෙසු අවඤ්ඤං අකත්වා අත්තනා දුන්නික්ඛිත්තානං විය පටිසාමනං පරම්මුඛා මෙත්තං කායකම්මං නාම. ‘‘දෙවත්ථෙරො තිස්සත්ථෙරො’’ති වුත්තං එවං පග්ගය්හවචනං සම්මුඛා මෙත්තං වචීකම්මං නාම, විහාරෙ අසන්තං පන පටිපුච්ඡන්තස්ස ‘‘කුහිං අම්හාකං දෙවත්ථෙරො, කුහිං අම්හාකං තිස්සත්ථෙරො, කදා නු ඛො ආගමිස්සතී’’ති එවං පියවචනං පරම්මුඛා මෙත්තං වචීකම්මං නාම. මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධානි පන නයනානි උම්මීලෙත්වා පසන්නෙන මුඛෙන ඔලොකනං සම්මුඛා මෙත්තං මනොකම්මං නාම, ‘‘දෙවත්ථෙරො තිස්සත්ථෙරො අරොගො හොතු අබ්‍යාපජ්ජො’’ති සමන්නාහරණං පරම්මුඛා මෙත්තං මනොකම්මං නාම. කාමඤ්චෙත්ථ මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධානං නයනානං උම්මීලනං, පසන්නෙන මුඛෙන ඔලොකනඤ්ච මෙත්තං කායකම්මමෙව. යස්ස පන චිත්තස්ස වසෙන නයනානං මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධතා, මුඛස්ස ච පසන්නතා, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘මෙත්තං මනොකම්මං නාමා’’ති. සමාධිසංවත්තනප්පයොජනානි සමාධිසංවත්තනිකානි. En este contexto, para los nuevos monjes, ayudarse mutuamente en la confección de mantos y demás es acción corporal en presencia. Para los ancianos (theras), todo servicio respetuoso como lavarles los pies, rociarles agua, abanicarles, etc., es acción corporal en presencia. Para ambos, guardar los utensilios de madera y demás que otros hayan dejado mal puestos, como si fueran propios y sin desprecio, es acción corporal de bondad amorosa en ausencia. Elogiar diciendo: 'El venerable Deva, el venerable Tissa', es acción verbal de bondad amorosa en presencia. Pero preguntar por alguien que no está en el monasterio diciendo: '¿Dónde está nuestro venerable Deva?, ¿donde está nuestro venerable Tissa?, ¿cuándo vendrá?', tales palabras afectuosas son acción verbal de bondad amorosa en ausencia. Abrir los ojos con afecto y bondad y mirar con un rostro sereno es acción mental de bondad amorosa en presencia. Pensar intensamente: 'Que el venerable Deva, el venerable Tissa, esté libre de enfermedad y de sufrimiento', es acción mental de bondad amorosa en ausencia. Ciertamente, abrir los ojos con afecto y mirar con un rostro sereno es en sí una acción corporal de bondad amorosa; sin embargo, se llama 'acción mental de bondad amorosa' refiriéndose a la mente que causa esa mirada afectuosa y esa serenidad en el rostro. 'Conducentes a la concentración' (samādhisaṃvattanikāni) significa que tienen el propósito de desarrollar la concentración. සමානසීලතං [Pg.41] ගතොති තෙසු තෙසු දිසාභාගෙසු විහරන්තෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං සමානසීලතං ගතො. යායන්ති යා අයං මය්හඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච පච්චක්ඛභූතා. දිට්ඨීති සම්මාදිට්ඨි. අරියාති නිද්දොසා. නිය්‍යාතීති වට්ටදුක්ඛතො නිස්සරති නිග්ගච්ඡති. සයං නිය්‍යන්තීයෙව හි තංසමඞ්ගිපුග්ගලං වට්ටදුක්ඛතො නිය්‍යාපෙතීති වුච්චති. යා සත්ථු අනුසිට්ඨි, තං කරොතීති තක්කරො, තස්ස, යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජකස්සාති අත්ථො. දුක්ඛක්ඛයායාති සබ්බදුක්ඛක්ඛයත්ථං. දිට්ඨිසාමඤ්ඤගතොති සමානදිට්ඨිභාවං උපගතො. «Ha alcanzado la igualdad en la virtud» (Samānasīlataṃ gato) significa que ha alcanzado la igualdad en la virtud con los monjes que residen en esas diversas regiones. «Yāyanti» (que conducen) se refiere a esta visión que es evidente tanto para mí como para vosotros. «Visión» (Diṭṭhi) es la visión correcta. «Nobles» (Ariyā) significa sin faltas. «Conducen a la liberación» (Niyyātī) significa que escapa o sale del sufrimiento del ciclo de nacimientos (vaṭṭadukkha). Pues se dice que ella misma conduce a la persona dotada de tal visión fuera del sufrimiento del ciclo. «Takkaro» es quien hace lo que el Maestro instruyó; significa para aquel que practica de acuerdo a la instrucción. «Para el fin del sufrimiento» (Dukkhakkhayāya) significa para el propósito del fin de todo sufrimiento. «Llegado a la identidad de visión» (Diṭṭhisāmaññagato) significa que ha alcanzado el estado de tener la misma visión. ඵාසුවිහාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Phāsuvihārasutta. 6-10. ආනන්දසුත්තාදිවණ්ණනා 6-10. Comentario al Ānandasutta y otros. 106-110. ඡට්ඨෙ අධිසීලෙති නිමිත්තත්ථෙ භුම්මං, සීලනිමිත්තං න උපවදති න නින්දතීති අත්ථො. අත්තනි කම්මෙ ච අනු අනු පෙක්ඛති සීලෙනාති අත්තානුපෙක්ඛී. සත්තමාදීනි උත්තානත්ථානෙව. 106-110. En el sexto sutta, «en la virtud superior» (adhisīle) es un locativo con sentido de causa; significa que no censura ni critica por causa de la virtud. «Observador de sí mismo» (Attānupekkhī) es quien se observa a sí mismo y a sus acciones a través de la virtud. El séptimo y los siguientes son de significado evidente. ආනන්දසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Ānandasutta y otros. ඵාසුවිහාරවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Phāsuvihāravagga. (12) 2. අන්ධකවින්දවග්ගො (12) 2. Vagga de Andhakavinda 1-4. කුලූපකසුත්තාදිවණ්ණනා 1-4. Comentario al Kulūpakasutta y otros. 111-114. දුතියස්ස පඨමෙ අසන්ථවෙසු කුලෙසු විස්සාසො එතස්සාති අසන්ථවවිස්සාසී. අනිස්සරො හුත්වා විකප්පෙති සංවිදහති සීලෙනාති අනිස්සරවිකප්පී. විස්සට්ඨානි විසුං ඛිත්තානි භෙදෙන අවත්ථිතානි කුලානි ඝටනත්ථාය උපසෙවති සීලෙනාති විස්සට්ඨුපසෙවී. දුතියාදීනි උත්තානත්ථානෙව. 111-114. En el primero del segundo vagga, «confía en familias no allegadas» (asanthavavissāsī) es aquel que tiene confianza en familias con las que no tiene relación previa. «Dispone sin ser el dueño» (anissaravikappī) es aquel que, no siendo el señor, hace disposiciones mediante su conducta. «Frecuenta lo dividido» (vissaṭṭhupasevī) es aquel que frecuenta con el propósito de unir a las familias que están separadas o divididas. El segundo y los siguientes son de significado evidente. කුලූපකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Kulūpakasutta y otros. 5-13. මච්ඡරිනීසුත්තාදිවණ්ණනා 5-13. Comentario al Maccharinīsutta y otros. 115-123. පඤ්චමෙ [Pg.42] ආවාසමච්ඡරියාදීනි පඤ්ච ඉධ භික්ඛුනියා වසෙන ආගතානි, භික්ඛුස්ස වසෙනපි තානි වෙදිතබ්බානි. ආවාසමච්ඡරියෙන හි සමන්නාගතො භික්ඛු ආගන්තුකං දිස්වා ‘‘එත්ථ චෙතියස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා පරික්ඛාරො ඨපිතො’’තිආදීනි වත්වා සඞ්ඝිකආවාසං න දෙති. කුලමච්ඡරියෙන සමන්නාගතො භික්ඛු තෙහි තෙහි කාරණෙහි ආදීනවං දස්සෙත්වා අත්තනො උපට්ඨාකෙ කුලෙ අඤ්ඤෙසං පවෙසම්පි නිවාරෙති. ලාභමච්ඡරියෙන සමන්නාගතො සඞ්ඝිකම්පි ලාභං මච්ඡරායන්තො යථා අඤ්ඤෙ න ලභන්ති, එවං කරොති අත්තනා විසමනිස්සිතතාය බලවනිස්සිතතාය ච. වණ්ණමච්ඡරියෙන සමන්නාගතො අත්තනො වණ්ණං වණ්ණෙති, පරෙසං වණ්ණෙ ‘‘කිං වණ්ණො එසො’’ති තං තං දොසං වදති. වණ්ණොති චෙත්ථ සරීරවණ්ණොපි, ගුණවණ්ණොපි වෙදිතබ්බො. 115-123. En el quinto, las cinco formas de tacañería, como la tacañería respecto a la morada (āvāsamacchariya), etc., se mencionan aquí en relación con una monja, pero también deben entenderse en relación con un monje. Pues un monje dotado de tacañería respecto a la morada, al ver a un recién llegado, dice: «Aquí se guardan las pertenencias del santuario o de la comunidad», etc., y no entrega la morada comunitaria. El monje dotado de tacañería respecto a las familias, mostrando desventajas por diversas razones, impide que otros entren incluso en las familias que lo apoyan. El dotado de tacañería respecto a las ganancias, siendo tacaño incluso con las ganancias de la comunidad, actúa de modo que otros no las reciban, debido a su propia dependencia injusta o a una dependencia poderosa. El dotado de tacañería respecto al prestigio alaba su propio prestigio y, ante el prestigio de otros, pregunta: «¿Qué prestigio es ese?», mencionando tal o cual defecto. Por «prestigio» (vaṇṇa) debe entenderse aquí tanto la apariencia física como la reputación por las cualidades. ධම්මමච්ඡරියෙන සමන්නාගතො – ‘‘ඉමං ධම්මං පරියාපුණිත්වා එසො මං අභිභවිස්සතී’’ති අඤ්ඤස්ස න දෙති. යො පන – ‘‘අයං ඉමං ධම්මං උග්ගහෙත්වා අඤ්ඤථා අත්ථං විපරිවත්තෙත්වා නාසෙස්සතී’’ති ධම්මනුග්ගහෙන වා – ‘‘අයං ඉමං ධම්මං උග්ගහෙත්වා උද්ධතො උන්නළො අවූපසන්තචිත්තො අපුඤ්ඤං පසවිස්සතී’’ති පුග්ගලානුග්ගහෙන වා න දෙති, න තං මච්ඡරියං. ධම්මොති චෙත්ථ පරියත්තිධම්මො අධිප්පෙතො. පටිවෙධධම්මො හි අරියානංයෙව හොති, තෙ ච නං න මච්ඡරායන්ති මච්ඡරියස්ස සබ්බසො පහීනත්තාති තස්ස අසම්භවො එව. තත්ථ ආවාසමච්ඡරියෙන ලොහගෙහෙ පච්චති, යක්ඛො වා පෙතො වා හුත්වා තස්සෙව ආවාසස්ස සඞ්කාරං සීසෙන උක්ඛිපිත්වා චරති. කුලමච්ඡරියෙන අප්පභොගො හොති. ලාභමච්ඡරියෙන ගූථනිරයෙ නිබ්බත්තති, සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා ලාභං මච්ඡරායිත්වා පුග්ගලිකපරිභොගෙන වා පරිභුඤ්ජිත්වා යක්ඛො වා පෙතො වා මහාඅජගරො වා හුත්වා නිබ්බත්තති. වණ්ණමච්ඡරියෙන භවෙසු නිබ්බත්තස්ස වණ්ණො නාම න හොති. ධම්මමච්ඡරියෙන කුක්කුළනිරයෙ නිබ්බත්තති. ඡට්ඨාදීනි උත්තානත්ථානෙව. El dotado de tacañería respecto al Dhamma no lo entrega a otro pensando: «Habiendo aprendido este Dhamma, este me superará». Sin embargo, si no lo entrega por compasión al Dhamma pensando: «Habiendo aprendido este Dhamma, lo destruirá alterando su significado», o por compasión a la persona pensando: «Habiendo aprendido este Dhamma, se volverá engreído, arrogante, con la mente inquieta y acumulará demérito», eso no es tacañería. Por «Dhamma» se entiende aquí el Dhamma de los textos (pariyatti). Pues el Dhamma de la realización (paṭivedha) pertenece solo a los Nobles, y ellos no son tacaños con él porque la tacañería ha sido abandonada por completo; por lo tanto, es imposible en ellos. En ese contexto, por tacañería respecto a la morada, uno se cocina en el infierno de la casa de hierro, o se convierte en un yakkha o peta que vaga cargando sobre su cabeza los desechos de esa misma morada. Por tacañería respecto a las familias, se tienen pocas posesiones. Por tacañería respecto a las ganancias, se renace en el infierno de excrementos; o habiendo sido tacaño con las ganancias de la comunidad o de un grupo, o habiéndolas usado para disfrute personal, renace como yakkha, peta o una gran pitón. Por tacañería respecto al prestigio, no se tiene belleza física al renacer en las existencias. Por tacañería respecto al Dhamma, se renace en el infierno de cenizas calientes. El sexto y los siguientes son de significado evidente. මච්ඡරිනීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Maccharinīsutta y otros. අන්ධකවින්දවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Andhakavindavagga. (13) 3. ගිලානවග්ගො (13) 3. Vagga de los enfermos 124-130. තතියො [Pg.43] වග්ගො උත්තානත්ථොයෙව. 124-130. El tercer vagga es de significado totalmente evidente. (14) 4. රාජවග්ගො (14) 4. Vagga de los reyes 1. පඨමචක්කානුවත්තනසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al primer Cakkānuvattanasutta. 131. චතුත්ථස්ස පඨමෙ අත්ථඤ්ඤූති හිතඤ්ඤූ. හිතපරියායො හෙත්ථ අත්ථ-සද්දො ‘‘අත්තත්ථො පරත්ථො’’තිආදීසු (මහානි. 69; චූළනි. මොඝරාජමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො 85; පටි. ම. 3.5) විය. යස්මා චෙස පරෙසං හිතං ජානන්තො තෙ අත්තනි රඤ්ජෙති, තස්මා වුත්තං ‘‘රඤ්ජිතුං ජානාතී’’ති. දණ්ඩෙති අපරාධානුරූපෙ දණ්ඩනෙ. බලම්හීති බලකායෙ. පඤ්ච අත්ථෙති අත්තත්ථො, පරත්ථො, උභයත්ථො, දිට්ඨධම්මිකො අත්ථො, සම්පරායිකො අත්ථොති එවං පඤ්චප්පභෙදෙ අත්ථෙ. චත්තාරො ධම්මෙති චතුසච්චධම්මෙ, කාමරූපාරූපලොකුත්තරභෙදෙ වා චත්තාරො ධම්මෙ. පටිග්ගහණපරිභොගමත්තඤ්ඤුතාය එව පරියෙසනවිස්සජ්ජනමත්තඤ්ඤුතාපි බොධිතා හොන්තීති ‘‘පටිග්ගහණපරිභොගමත්තං ජානාති’’ඉච්චෙව වුත්තං. 131. En el primero del cuarto vagga, «conocedor del beneficio» (atthaññū) significa conocedor de lo que es provechoso (hitaññū). Aquí, la palabra «attha» es un sinónimo de provecho (hita), como en «beneficio propio, beneficio ajeno», etc. Y puesto que él, conociendo el beneficio de los demás, los complace en sí mismo, se dice: «sabe cómo complacer». «En el castigo» (daṇḍe) significa en la aplicación de penas proporcionales a la falta. «En la fuerza» (balamhi) significa en el ejército. «Cinco beneficios» (pañca atthe) se refiere a cinco tipos de beneficios: beneficio propio, beneficio ajeno, beneficio para ambos, beneficio en esta vida y beneficio en la vida futura. «Cuatro estados» (cattāro dhamme) se refiere a las cuatro verdades, o los cuatro estados divididos en sensual, de la forma, inmaterial y supramundane. Al conocer la medida en la recepción y el uso, también se entiende la medida en la búsqueda y el gasto; por eso se dice simplemente: «conoce la medida en la recepción y el uso». උත්තරති අතික්කමති, අභිභවතීති වා උත්තරං, නත්ථි එත්ථ උත්තරන්ති අනුත්තරං. අනතිසයං, අප්පටිභාගං වා අනෙකාසු දෙවමනුස්සපරිසාසු අනෙකසතක්ඛත්තුං තෙසං අරියසච්චප්පටිවෙධසම්පාදනවසෙන පවත්තා භගවතො ධම්මදෙසනා ධම්මචක්කං. අපිච සබ්බපඨමං අඤ්ඤාතකොණ්ඩඤ්ඤප්පමුඛාය අට්ඨාරසපරිසගණාය බ්‍රහ්මකොටියා චතුසච්චස්ස පටිවෙධවිධායිනී යා ධම්මදෙසනා, තස්සා සාතිසයා ධම්මචක්කසමඤ්ඤා. තත්ථ සතිපට්ඨානාතිධම්මො එව පවත්තනට්ඨෙන චක්කන්ති ධම්මචක්කං. චක්කන්ති වා ආණා ධම්මතො අනපෙතත්තා, ධම්මඤ්ච තං චක්කඤ්චාති ධම්මචක්කං. ධම්මෙන ඤායෙන චක්කන්තිපි ධම්මචක්කං. යථාහ ‘‘ධම්මඤ්ච පවත්තෙති චක්කඤ්චාති ධම්මචක්කං, චක්කඤ්ච පවත්තෙති ධම්මඤ්චාති ධම්මචක්කං, ධම්මෙන පවත්තෙතීති ධම්මචක්ක’’න්තිආදි (පටි. ම. 2.40-41). අප්පටිවත්තියන්ති ධම්මිස්සරස්ස භගවතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස ධම්මචක්කස්ස අනුත්තරභාවතො අප්පටිසෙධනීයං. කෙහි පන අප්පටිවත්තියන්ති ආහ – ‘‘සමණෙන වා’’තිආදි. තත්ථ සමණෙනාති පබ්බජ්ජං උපගතෙන. බ්‍රාහ්මණෙනාති ජාතිබ්‍රාහ්මණෙන. සාසනපරමත්ථසමණබ්‍රාහ්මණානඤ්හි පටිලොමචිත්තංයෙව නත්ථි. දෙවෙනාති කාමාවචරදෙවෙන. කෙනචීති යෙන [Pg.44] කෙනචි අවසිට්ඨපාරිසජ්ජෙන. එත්තාවතා අට්ඨන්නම්පි පරිසානං අනවසෙසපරියාදානං දට්ඨබ්බං. ලොකස්මින්ති සත්තලොකෙ. Aquello que trasciende, que va más allá o que supera es 'uttara'; dado que no hay nada superior a ello, es 'anuttara' (insuperable). La enseñanza del Dhamma (dhammadesanā) del Bienaventurado, denominada 'Dhammacakka' (Rueda del Dhamma), es aquello que no tiene igual ni parangón, y que se puso en movimiento con el propósito de lograr la penetración de las Nobles Verdades para multitudes de asambleas de dioses y humanos en cientos de ocasiones. Además, se le da el nombre especial de 'Dhammacakka' a aquella enseñanza del Dhamma que, ante todo, efectuó la penetración de las cuatro verdades para los diez millones de Brahmas y la asamblea de dieciocho [unidades de medida de seres] encabezada por Aññātakoṇḍañña. En este contexto, el Dhamma de los fundamentos de la atención plena (satipaṭṭhāna) es la 'Rueda del Dhamma' (dhammacakka) en el sentido de ponerse en movimiento (pavattana). O bien, se denomina 'Rueda' (cakka) a la autoridad (āṇā) por no apartarse del Dhamma; y siendo tanto Dhamma como Rueda, es 'Dhammacakka'. También es 'Dhammacakka' por ser una rueda que gira de acuerdo con la justicia (dhammena ñāyena). Como se ha dicho: 'Pone en movimiento el Dhamma y la Rueda, por tanto es Dhammacakka... la pone en movimiento mediante el Dhamma, por tanto es Dhammacakka', etc. (Paṭi. Ma. 2.40-41). 'Irreversible' (appaṭivattiyaṃ) significa que, debido a la naturaleza insuperable de la Rueda del Dhamma del Bienaventurado, el Buda Perfectamente Iluminado, Señor del Dhamma, no puede ser impedida. Respecto a quiénes no pueden revertirla, dice: 'ni por un asceta (samaṇena)', etc. Allí, 'asceta' se refiere a quien ha adoptado la vida de renunciante. 'Brahmane' se refiere a un brahmán por nacimiento. Pues en los ascetas y brahmanes que han alcanzado el sentido supremo de la Enseñanza no existe siquiera un pensamiento de oposición. 'Por un deva' se refiere a un dios del reino de los sentidos. 'Por nadie' (kenacī) se refiere a cualquier otro miembro restante [de las asambleas]. Con esto, debe entenderse que se incluye sin excepción a las ocho clases de asambleas. 'En el mundo' (lokasmiṃ) se refiere al mundo de los seres. පඨමචක්කානුවත්තනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del primer Cakkānuvattana Sutta. 2. දුතියචක්කානුවත්තනසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario del segundo Cakkānuvattana Sutta 132. දුතියෙ චක්කවත්තිවත්තන්ති දසවිධං, ද්වාදසවිධං වා චක්කවත්තිභාවාවහං වත්තං. තත්ථ අන්තොජනස්මිං බලකායෙ ධම්මිකායෙව රක්ඛාවරණගුත්තියා සංවිධානං, ඛත්තියෙසු, අනුයන්තෙසු, බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු, නෙගමජානපදෙසු, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු, මිගපක්ඛීසු, අධම්මිකපටික්ඛෙපො, අධනානං ධනානුප්පදානං, සමණබ්‍රාහ්මණෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හපුච්ඡනන්ති ඉදං දසවිධං චක්කවත්තිවත්තං. ඉදමෙව ච ගහපතිකෙ පක්ඛිජාතෙ ච විසුං කත්වා ගහණවසෙන ද්වාදසවිධං. පිතරා පවත්තිතමෙව අනුප්පවත්තෙතීති දසවිධං වා ද්වාදසවිධං වා චක්කවත්තිවත්තං පූරෙත්වා නිසින්නස්ස පුත්තස්ස අඤ්ඤං පාතුභවති, සො තං පවත්තෙති. රතනමයත්තා පන සදිසට්ඨෙන තදෙවෙතන්ති කත්වා ‘‘පිතරා පවත්තිත’’න්ති වුත්තං. යස්මා වා සො ‘‘අප්පොස්සුක්කො, ත්වං දෙව, හොහි, අහමනුසාසිස්සාමී’’ති ආහ. තස්මා පිතරා පවත්තිතං ආණාචක්කං අනුප්පවත්තෙති නාමාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. යඤ්හි අත්තනො පුඤ්ඤානුභාවසිද්ධං චක්කරතනං, තං නිප්පරියායතො තෙන පවත්තිතං නාම, නෙතරන්ති පඨමනයො වුත්තො. යස්මා පවත්තිතස්සෙව අනුවත්තනං, පඨමනයො ච තංසදිසෙ තබ්බොහාරවසෙන වුත්තොති තං අනාදියිත්වා දුතියනයො වුත්තො. 132. En el segundo [sutta], 'cakkavattivattaṃ' se refiere al deber de diez o doce tipos que conlleva la condición de un monarca universal. En este sentido, los diez deberes del monarca universal consisten en: la provisión de protección, defensa y resguardo de acuerdo con el Dhamma para los miembros de la casa y las fuerzas armadas; para los nobles, los vasallos, los brahmanes y los cabezas de familia, los habitantes de ciudades y provincias, los ascetas y brahmanes, y para las bestias y aves; el rechazo de lo injusto; la entrega de riquezas a quienes no las tienen; y el acudir ante ascetas y brahmanes para hacerles preguntas. Estos mismos se convierten en doce tipos al considerar por separado a los cabezas de familia y a las aves. Se dice que el hijo, habiendo completado los diez o doce deberes del monarca universal, hace girar lo mismo que fue puesto en movimiento por su padre cuando [la rueda] se le manifiesta mientras está sentado, y él la pone en movimiento. Debido a que está hecha de joyas y es semejante, se dice 'lo mismo que fue puesto en movimiento por el padre'. O bien, puesto que el padre dijo: 'Tú, oh rey, sé libre de preocupaciones, yo gobernaré', en ese sentido se debe entender que él hace girar la rueda de autoridad puesta en movimiento por su padre. Pues aquella rueda-tesoro que se logra mediante el poder de los propios méritos, en sentido literal, es puesta en movimiento por él mismo y no por otro; este es el primer método mencionado. Sin embargo, puesto que se trata de la continuación de algo ya puesto en movimiento, y el primer método se expresó mediante el lenguaje convencional de la semejanza, el segundo método se menciona sin tomar en cuenta el primero. දුතියචක්කානුවත්තනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del segundo Cakkānuvattana Sutta. 4. යස්සංදිසංසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario del Yassaṃdisā Sutta 134. චතුත්ථෙ ‘‘උභතො සුජාතො’’ති එත්තකෙ වුත්තෙ යෙහි කෙහිචි ද්වීහි භාගෙහි සුජාතතා පඤ්ඤාපෙය්‍ය, සුජාත-සද්දො ච ‘‘සුජාතො චාරුදස්සනො’’තිආදීසු (ම. නි. 2.399; සු. නි. 553; ථෙරගා. 818) ආරොහසම්පත්තිපරියායොති ජාතිවසෙන [Pg.45] සුජාතතං විභාවෙතුං ‘‘මාතිතො ච පිතිතො චා’’ති වුත්තං. අනොරසපුත්තවසෙනපි ලොකෙ මාතුපිතුසමඤ්ඤා දිස්සති, ඉධ පන සා ඔරසපුත්තවසෙන ඉච්ඡිතාති දස්සෙතුං ‘‘සංසුද්ධග්ගහණිකො’’ති වුත්තං. ගබ්භං ගණ්හාති ධාරෙතීති ගහණී, ගබ්භාසයසඤ්ඤිතො මාතුකුච්ඡිප්පදෙසො. තෙනාහ ‘‘සංසුද්ධාය මාතුකුච්ඡියා සමන්නාගතො’’ති. යථාභුත්තස්ස ආහාරස්ස විපාචනවසෙන ගණ්හනතො අඡඩ්ඩනතො ගහණී, තෙජොධාතු. පිතා ච මාතා ච පිතරො. පිතූනං පිතරො පිතාමහා. තෙසං යුගො පිතාමහයුගො, තස්මා යාව සත්තමා පිතාමහයුගා, පිතාමහද්වන්දාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. එවඤ්හි පිතාමහග්ගහණෙනෙව මාතාමහොපි ගහිතොති සො අට්ඨකථායං විසුං න උද්ධතො. යුග-සද්දො චෙත්ථ එකසෙසනයෙන දට්ඨබ්බො ‘‘යුගො ච යුගො ච යුගො’’ති. එවඤ්හි තත්ථ තත්ථ ද්වින්නං ගහිතමෙව හොති. තෙනාහ ‘‘තතො උද්ධං සබ්බෙපි පුබ්බපුරිසා පිතාමහග්ගහණෙනෙව ගහිතා’’ති. පුරිසග්ගහණඤ්චෙත්ථ උක්කට්ඨනිද්දෙසවසෙන කතන්ති දට්ඨබ්බං. එවඤ්හි ‘‘මාතිතො’’ති පාළිවචනං සමත්ථිතං හොති. 134. En el cuarto [sutta], al decir 'bien nacido de ambas partes' (ubhato sujāto), se podría dar a entender un buen nacimiento por cualquier par de factores; y puesto que la palabra 'sujāto' en pasajes como 'sujāto cārudassano' (bien nacido y de bella apariencia) es un sinónimo de perfección en la forma física, se dice 'tanto por parte de madre como de padre' (mātito ca pitito ca) para aclarar el buen nacimiento en términos de linaje. Dado que en el mundo el término de madre y padre se observa también respecto a hijos no biológicos, se dice 'de matriz purificada' (saṃsuddhaggahaṇiko) para mostrar que aquí se desea referir a hijos legítimos. 'Gahaṇī' es lo que recibe y sostiene el feto, es decir, la región del vientre materno conocida como útero. Por ello dice: 'dotado de un vientre materno purificado'. Se llama 'gahaṇī' (el elemento digestivo) al fuego digestivo (tejodhātu) porque recibe el alimento ingerido para su digestión y no lo expulsa. 'Pitaro' significa padre y madre. Los padres de los padres son los abuelos (pitāmahā). Sus generaciones son las 'generaciones de abuelos'; por tanto, el sentido aquí debe entenderse como 'retrocediendo siete generaciones de antepasados'. De este modo, al mencionar a los antepasados paternos (pitāmaha), se incluye también a los antepasados maternos (mātāmaha), por lo que no se mencionan por separado en el comentario. La palabra 'yuga' (generación/par) debe entenderse aquí mediante el método de elisión (ekasesanaya), como 'un par, y otro par, y otro par', significando que en cada caso se toma a los dos. Por ello dice: 'más allá de eso, todos los antepasados quedan incluidos por la mención de los abuelos'. Debe entenderse que la mención de 'purisā' (varones/antepasados) se hace como una designación de excelencia. De esta manera, el enunciado de las palabras del Canon 'mātito' (por parte de madre) queda sustentado. අක්ඛිත්තොති අප්පත්තක්ඛෙපො. අනවක්ඛිත්තොති සම්පත්තවිවාදාදීසු න අවක්ඛිත්තො න ඡඩ්ඩිතො. ජාතිවාදෙනාති හෙතුම්හි කරණවචනන්ති දස්සෙතුං ‘‘කෙන කාරණෙනා’’තිආදි වුත්තං. එත්ථ ච ‘‘උභතො…පෙ… පිතාමහයුගා’’ති එතෙන ඛත්තියස්ස යොනිදොසාභාවො දස්සිතො සංසුද්ධග්ගහණිකභාවකිත්තනතො. ‘‘අක්ඛිත්තො’’ති ඉමිනා කිරියාපරාධාභාවො. කිරියාපරාධෙන හි සත්තා ඛෙපං පාපුණන්ති. ‘‘අනුපක්කුට්ඨො’’ති ඉමිනා අයුත්තසංසග්ගාභාවො. අයුත්තසංසග්ගඤ්හි පටිච්ච සත්තා අක්කොසං ලභන්ති. 'Akkhitto' significa que no ha recibido rechazo. 'Anavakkhitto' significa que en las disputas surgidas no ha sido menospreciado ni abandonado. 'Jātivādena' (por razón de linaje) se usa con el sentido de causa o motivo, para mostrar lo cual se dice '¿por qué razón?', etc. Y en este pasaje, con las palabras 'de ambas partes... hasta siete generaciones de antepasados', se muestra la ausencia de defectos en el origen (yonidosa) del kshatriya, mediante la mención de su descendencia purificada. Con 'akkhitto', se indica la ausencia de faltas en sus actos (kiriyāparādha), pues los seres sufren el rechazo debido a las faltas en sus acciones. Con 'anupakkuṭṭho' (sin tacha), se muestra la ausencia de asociaciones indebidas, pues los seres reciben reproches debido a asociaciones inapropiadas. අඩ්ඪතා නාම විභවසම්පන්නතා, සා තං තං උපාදායුපාදාය වුච්චතීති ආහ ‘‘යො කොචි අත්තනො සන්තකෙන විභවෙන අඩ්ඪො හොතී’’ති. තථා මහද්ධනතාපීති තං උක්කංසගතං දස්සෙතුං ‘‘මහතා අපරිමාණසඞ්ඛෙන ධනෙන සමන්නාගතො’’ති වුත්තං. භුඤ්ජිතබ්බතො පරිභුඤ්ජිතබ්බතො විසෙසතො කාමා භොගා නාමාති ආහ ‘‘පඤ්චකාමගුණවසෙනා’’ති. කොට්ඨං වුච්චති ධඤ්ඤස්ස ආවසනට්ඨානං, කොට්ඨභූතං අගාරං කොට්ඨාගාරං. තෙනාහ ‘‘ධඤ්ඤෙන ච පරිපුණ්ණකොට්ඨාගාරො’’ති. එවං සාරගබ්භං කොසො, ධඤ්ඤපරිට්ඨපනට්ඨානඤ්ච කොට්ඨාගාරන්ති දස්සෙත්වා ඉදානි තතො අඤ්ඤථා තං දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථා අසිනො තික්ඛභාවපරිහාරකො [Pg.46] පටිච්ඡදො ‘‘කොසො’’ති වුච්චති. එවං රඤ්ඤො තික්ඛභාවපරිහාරං කත්වා චතුරඞ්ගිනී සෙනා කොසොති ආහ ‘‘චතුබ්බිධො කොසො හත්ථී අස්සා රථා පත්තී’’ති. වත්ථකොට්ඨාගාරග්ගහණෙනෙව සබ්බස්සපි භණ්ඩට්ඨපනට්ඨානස්ස ගහිතත්තා ‘‘තිවිධං කොට්ඨාගාර’’න්ති වුත්තං. La expresión 'Aḍḍhatā' se refiere a la abundancia de recursos; se dice de una cosa tras otra, por lo que se ha dicho: 'cualquiera que sea rico (aḍḍho) por sus propios recursos'. De igual modo, 'gran riqueza' (mahaddhanatā) se dice para mostrar el grado supremo de ello: 'poseedor de una riqueza en cantidad incalculable'. Con respecto a aquello que debe ser disfrutado o consumido, se dice que los 'placeres' (kāmā) son específicamente 'disfrutes' (bhogā); por ello dice: 'a través de los cinco hilos de los placeres sensuales'. Un granero (koṭṭhaṃ) se denomina el lugar de almacenamiento del grano; una edificación que se convierte en granero es un almacén (koṭṭhāgāra). Por ello dice: 'un almacén repleto de grano'. Tras mostrar así que el tesoro (koso) contiene la esencia y que el almacén (koṭṭhāgāra) es el lugar para guardar el grano, ahora se dice 'o bien' (atha vā) para mostrarlo de otra manera. Allí, así como la vaina que protege el filo de una espada se llama 'koso', el ejército de cuatro divisiones se llama 'tesoro' (koso) por proteger el poder del rey; por ello dice: 'el tesoro de cuatro tipos: elefantes, caballería, carros e infantería'. Al mencionar el almacén de telas (vatthakoṭṭhāgāra), se incluyen todos los lugares de almacenamiento de mercancías, por lo que se dice: 'tres tipos de almacenes'. යස්සා පඤ්ඤාය වසෙන පුරිසො ‘‘පණ්ඩිතො’’ති වුච්චති, තං පණ්ඩිච්චන්ති ආහ ‘‘පණ්ඩිච්චෙන සමන්නාගතො’’ති. තංතංඉතිකත්තබ්බතාසු ඡෙකභාවො බ්‍යත්තභාවො වෙය්‍යත්තියං. සම්මොහං හිංසති විධමතීති මෙධා, සා එතස්ස අත්ථීති මෙධාවී. ඨානෙ ඨානෙ උප්පත්ති එතිස්සා අත්ථීති ඨානුප්පත්ති, ඨානසො උප්පජ්ජනපඤ්ඤා. වඩ්ඪිඅත්ථෙති වඩ්ඪිසඞ්ඛාතෙ අත්ථෙ. La sabiduría por la cual a un hombre se le llama 'sabio' se denomina erudición (paṇḍicca); por ello dice: 'dotado de erudición'. La destreza y habilidad en diversas tareas constituye la pericia (veyyattiyaṃ). Se llama inteligencia (medhā) porque destruye y disipa la confusión; quien posee esto es inteligente (medhāvī). La intuición (ṭhānuppatti) es aquella que surge en cada situación, es decir, la sabiduría que brota espontáneamente ante las circunstancias. 'En el beneficio' (vaḍḍhiatthe) significa en el beneficio conocido como prosperidad. යස්සංදිසංසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí concluye el comentario sobre el Yassaṃdisa Sutta. 5-9. පත්ථනාසුත්තාදිවණ්ණනා 5-9. Comentario al Patthanā Sutta y otros 135-9. පඤ්චමෙ හත්ථිස්මින්ති හත්ථිසිප්පෙ. හත්ථීති හි හත්ථිවිසයත්තා හත්ථිසන්නිස්සිතත්තා ච හත්ථිසිප්පං ගහිතං. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. වයතීති වයො, සොභනෙසු කත්ථචි අපක්ඛලන්තො අවිත්ථායන්තො තානි සන්ධාරෙතුං සක්කොතීති අත්ථො. න වයො අවයො, තානි අත්ථතො සද්දතො ච සන්ධාරෙතුං න සක්කොති. අවයො න හොතීති අනවයො. ද්වෙ පටිසෙධා පකතිං ගමෙන්තීති ආහ ‘‘අනවයොති සමත්ථො’’ති. ඡට්ඨාදීනි උත්තානත්ථානෙව. 135-9. En el quinto sutta, 'en los elefantes' (hatthismiṃ) significa en el arte de los elefantes (hatthisippe). Pues se menciona 'elefante' por referirse al ámbito de los elefantes y por estar basado en ellos. Lo mismo se aplica a los términos restantes. 'Vayo' se refiere a la destreza; significa que es capaz de sostener esas artes sin vacilar en lugares hermosos y sin extenderse demasiado. Lo que no es destreza es 'avayo', es decir, que no puede sostenerlas ni en significado ni en sonido. 'Anavayo' significa que no carece de destreza. Dado que dos negaciones devuelven al estado original, dice: 'Anavayo significa que es capaz (consumado)'. El sexto y los siguientes suttas tienen un significado evidente. පත්ථනාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí concluye el comentario al Patthanā Sutta y otros. 10. සොතසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Sota Sutta 140. දසමෙ තිබ්බානන්ති තික්ඛානං. ඛරානන්ති කක්කසානං. කටුකානන්ති දාරුණානං. අසාතානන්ති නසාතානං අප්පියානං. න තාසු මනො අප්පෙති, න තා මනං අප්පායන්ති වඩ්ඪෙන්තීති අමනාපා. 140. En el décimo sutta, 'agudos' (tibbānaṃ) significa intensos. 'Ásperos' (kharānaṃ) significa toscos. 'Severos' (kaṭukānaṃ) significa hirientes. 'Desagradables' (asātānaṃ) significa no placenteros o no queridos. Se llaman 'no gratas' (amanāpā) porque la mente no se aplica a ellas, ni ellas complacen o acrecientan la mente. සොතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí concluye el comentario al Sota Sutta. රාජවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí concluye el comentario al Capítulo del Rey (Rājavagga). (15) 5. තිකණ්ඩකීවග්ගො (15) 5. Capítulo Tikaṇḍakī (Tikaṇḍakīvaggo) 1. අවජානාතිසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Avajānāti Sutta 141. පඤ්චමස්ස [Pg.47] පඨමෙ දත්වා අවජානාතීති එත්ථ එකො භික්ඛු මහාපුඤ්ඤො චතුපච්චයලාභී හොති, සො චීවරාදීනි ලභිත්වා අඤ්ඤං අප්පපුඤ්ඤං ආපුච්ඡති. සොපි තස්මිං පුනප්පුනං ආපුච්ඡන්තෙපි ගණ්හාතියෙව. අථස්ස ඉතරො ථොකං කුපිතො හුත්වා මඞ්කුභාවං උප්පාදෙතුකාමො වදති ‘‘අයං අත්තනො ධම්මතාය චීවරාදීනි න ලභති, අම්හෙ නිස්සාය ලභතී’’ති. එවම්පි දත්වා අවජානාති නාම. එකො පන එකෙන සද්ධිං ද්වෙ තීණි වස්සානි වසන්තො පුබ්බෙ තං පුග්ගලං ගරුං කත්වා ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ චිත්තීකාරං න කරොති, ආසනනිසින්නට්ඨානම්පි න ගච්ඡති. අයම්පි පුග්ගලො සංවාසෙන අවජානාති නාම. ආධෙය්‍යමුඛොති ආදිතො ධෙය්‍යමුඛො, පඨමවචනස්මිංයෙව ඨපිතමුඛොති අත්ථො. තත්ථායං නයො – එකො පුග්ගලො සාරුප්පංයෙව භික්ඛුං ‘‘අසාරුප්පො එසො’’ති කථෙති. තං සුත්වා එස නිට්ඨං ගච්ඡති, පුන අඤ්ඤෙන සභාගෙන භික්ඛුනා ‘‘සාරුප්පො අය’’න්ති වුත්තෙපි තස්ස වචනං න ගණ්හාති. අසුකෙන නාම ‘‘අසාරුප්පො අය’’න්ති අම්හාකං කථිතන්ති පුරිමභික්ඛුනොව කථං ගණ්හාති. අපරොපිස්ස දුස්සීලං ‘‘සීලවා’’ති කථෙති. තස්ස වචනං සද්දහිත්වා පුන අඤ්ඤෙන ‘‘අසාරුප්පො එසො භික්ඛු, නායං තුම්හාකං සන්තිකං උපසඞ්කමිතුං යුත්තො’’ති වුත්තෙපි තස්ස වචනං අග්ගහෙත්වා පුරිමංයෙව කථං ගණ්හාති. අපරො වණ්ණම්පි කථිතං ගණ්හාති, අවණ්ණම්පි කථිතං ගණ්හාතියෙව. අයම්පි ආධෙය්‍යමුඛොයෙව නාම ආධාතබ්බමුඛො, යං යං සුණාති, තත්ථ තත්ථ ඨපිතමුඛොති අත්ථො. 141. En la primera sección del quinto capítulo, sobre 'dar y luego despreciar' (datvā avajānāti): aquí, un monje de gran mérito que recibe los cuatro requisitos, tras obtener túnicas y demás, consulta a otro monje de poco mérito. Este último acepta lo que se le ofrece a pesar de las repetidas consultas. Entonces, el primero, sintiéndose un poco irritado y deseando humillarlo, dice: 'Este no obtiene túnicas y demás por su propia naturaleza, sino que las obtiene gracias a nosotros'. Incluso de esta manera se dice que 'desprecia después de dar'. Además, una persona que vive con otra durante dos o tres años, habiéndola respetado antes, al pasar el tiempo deja de mostrarle consideración y ni siquiera se acerca al lugar donde está sentada; de esta persona se dice que 'desprecia por la convivencia'. 'Fácil de influenciar' (ādheyyamukho) significa alguien cuya boca (opinión) es puesta por otros desde el inicio; es decir, alguien cuya opinión se establece en la primera palabra que escucha. El método es este: una persona habla mal de un monje virtuoso diciendo: 'él no es idóneo'. Al oír esto, el otro llega a una conclusión; y aunque luego otro monje similar diga 'él es idóneo', no acepta sus palabras. Retiene la opinión del primer monje pensando: 'Cierto hombre nos dijo que él no es idóneo'. Otro habla de un monje inmoral diciendo 'es virtuoso'. Creyendo en su palabra, aunque otro le diga después 'este monje no es idóneo, no es apropiado que te acerques a él', no acepta su palabra y retiene solo la primera versión. Otro acepta tanto el elogio como el vituperio. De este también se dice que es 'ādheyyamukho', alguien cuya opinión es depositada; significa que su opinión se establece en cualquier cosa que escuche. ලොලොති සද්ධාදීනං ඉත්තරකාලප්පතිතත්තා අස්සද්ධියාදීහි ලුලිතභාවෙන ලොලො. ඉත්තරභත්තීතිආදීසු පුනප්පුනං භජනෙන සද්ධාව භත්තිපෙමං. සද්ධාපෙමම්පි ගෙහස්සිතපෙමම්පි වට්ටති, පසාදො සද්ධාපසාදො. එවං පුග්ගලො ලොලො හොතීති එවං ඉත්තරසද්ධාදිතාය පුග්ගලො ලොලො නාම හොති. හලිද්දිරාගො විය, ථුසරාසිම්හි කොට්ටිතඛානුකො විය, අස්සපිට්ඨියං ඨපිතකුම්භණ්ඩං විය ච අනිබද්ධට්ඨානෙ මුහුත්තෙන කුප්පති. මන්දො මොමූහොති අඤ්ඤාණභාවෙන මන්දො, අවිසයතාය මොමූහො, මහාමූළ්හොති අත්ථො. Se llama 'inconstante' (lolo) debido a que su fe y otras facultades duran poco tiempo y están agitadas por la falta de fe. En expresiones como 'devoción pasajera' (ittarabhattī), la devoción y el afecto son simplemente fe por el contacto repetido. Puede referirse tanto a la fe-afecto como al afecto basado en la vida mundana; 'pasāda' es la confianza basada en la fe. Así, una persona es llamada inconstante por tener una fe temporal. Como el tinte de cúrcuma, como una estaca clavada en un montón de paja, o como una calabaza puesta sobre el lomo de un caballo, se altera en un instante por no estar en un lugar estable. 'Mando momūho' significa que es lerdo por falta de conocimiento y sumamente confundido por no estar en su propio ámbito; es decir, es profundamente necio. අවජානාතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí concluye el comentario al Avajānāti Sutta. 2-3. ආරභතිසුත්තාදිවණ්ණනා 2-3. Comentario al Ārabhati Sutta y otros 142-3. දුතියෙ [Pg.48] ආරභතීති එත්ථ ආරම්භ-සද්දො කම්මකිරියහිංසනවීරියකොපනාපත්තිවීතික්කමෙසු වත්තති. තථා හෙස ‘‘යං කිඤ්චි දුක්ඛං සම්භොති, සබ්බං ආරම්භපච්චයා’’ති (සු. නි. 749) කම්මෙ ආගතො. ‘‘මහාරම්භා මහායඤ්ඤා, න තෙ හොන්ති මහප්ඵලා’’ති (සං. නි. 1.120; අ. නි. 4.39) කිරියාය. ‘‘සමණං ගොතමං උද්දිස්ස පාණං ආරභන්තී’’ති (ම. නි. 2.51) හිංසනෙ. ‘‘ආරම්භථ නික්ඛමථ, යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ’’ති (සං. නි. 1.185; නෙත්ති. 29; පෙටකො. 38; මි. ප. 5.1.4) වීරියෙ. ‘‘බීජගාමභූතගාමසමාරම්භා පටිවිරතො හොතී’’ති (දී. නි. 1.10, 195; ම. නි. 1.293) කොපනෙ. ‘‘ආරභති ච විප්පටිසාරී ච හොතී’’ති (අ. නි. 5.142; පු. ප. 191) අයං පන ආපත්තිවීතික්කමෙ ආගතො, තස්මා ආපත්තිවීතික්කමවසෙන ආරභති චෙව, තප්පච්චයා ච විප්පටිසාරී හොතීති අයමෙත්ථ අත්ථො. යථාභූතං නප්පජානාතීති අනධිගතත්තා යථාසභාවතො න ජානාති. යත්ථස්සාති යස්මිං අස්ස, යං ඨානං පත්වා එතස්ස පුග්ගලස්ස උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්තීති අත්ථො. කිං පන පත්වා තෙ නිරුජ්ඣන්තීති? අරහත්තමග්ගං, ඵලප්පත්තස්ස පන නිරුද්ධා නාම හොන්ති. එවං සන්තෙපි ඉධ මග්ගකිච්චවසෙන පන ඵලමෙව වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. 142-3. En 'En el segundo, él transgrede' (dutiye ārabhati), el término 'ārambha' se emplea con respecto a la acción (kamma), la ejecución (kiriya), el daño (hiṃsana), el esfuerzo (vīriya), la perturbación (kopana) y la transgresión de una falta (āpattivītikkama). Así, aparece en el sentido de acción en: 'Cualquier sufrimiento que surja, todo tiene como condición la acción' (Sn. 749). En el sentido de ejecución en: 'Los grandes sacrificios con grandes ejecuciones no son de gran fruto' (SN 1.120). En el sentido de daño en: 'Dañan a un ser vivo por el asceta Gotama' (MN 2.51). En el sentido de esfuerzo en: 'Esforzaos, salid, aplicaos en la enseñanza del Buda' (SN 1.185). En el sentido de perturbación en: 'Se abstiene de perturbar las semillas y los seres vegetales' (DN 1.10). 'Transgrede y siente remordimiento' (AN 5.142) aparece aquí en el sentido de transgresión de una falta; por lo tanto, el significado en este contexto es que transgrede mediante la violación de una falta y, debido a esa condición, siente remordimiento. 'No conoce tal como realmente es' significa que, por no haberlo alcanzado, no conoce según su verdadera naturaleza. 'Donde para él' significa en aquel lugar donde, al ser alcanzado por esta persona, los estados perjudiciales e inhábiles surgidos cesan sin dejar rastro. ¿Qué se alcanza para que cesen? El sendero del Arahant; sin embargo, para aquel que ha alcanzado el fruto, ya han cesado. Aun siendo así, debe entenderse que aquí se menciona el fruto en función de la tarea del sendero. ආරභතී න විප්පටිසාරී හොතීති ආපත්තිං ආපජ්ජති, තං පනෙස දෙසෙතුං සභාගපුග්ගලං පරියෙසති, තස්මා න විප්පටිසාරී හොති. න ආරභති විප්පටිසාරී හොතීති ආපත්තිං න ආපජ්ජති, විනයපඤ්ඤත්තියං පන අකොවිදත්තා අනාපත්තියා ආපත්තිසඤ්ඤී හුත්වා විප්පටිසාරී හොතීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. ‘‘න ආරභති න විප්පටිසාරී හොතී’’ති යො වුත්තො, කතරො සො පුග්ගලො? ඔස්සට්ඨවීරියපුග්ගලො. සො හි ‘‘කිං මෙ ඉමස්මිං කාලෙ පරිනිබ්බානෙන, අනාගතෙ මෙත්තෙය්‍යසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ පරිනිබ්බායිස්සාමී’’ති විසුද්ධසීලොපි පටිපත්තිං න පූරෙති. සො හි ‘‘කිමත්ථං ආයස්මා පමත්තො විහරති, පුථුජ්ජනස්ස නාම ගති අනිබද්ධා, තස්මා හි මෙත්තෙය්‍යසම්මාසම්බුද්ධස්ස සම්මුඛීභාවං ලභෙය්‍යාසි, අරහත්තත්ථාය විපස්සනං භාවෙහී’’ති ඔවදිතබ්බොව. 'Transgrede y no siente remordimiento' significa que incurre en una falta, pero busca a una persona de su misma condición para confesarla, por lo cual no siente remordimiento. 'No transgrede y siente remordimiento' significa que no incurre en falta alguna, pero al no ser experto en las regulaciones disciplinarias, percibe lo que no es falta como una falta y así siente remordimiento; este es el significado que debe verse aquí. Respecto a quien se dice: 'No transgrede ni siente remordimiento', ¿quién es esa persona? Es la persona que ha abandonado el esfuerzo (ossaṭṭhavīriya). Pues piensa: '¿Para qué mi parinibbāna en este tiempo? Alcanzaré el parinibbāna en el tiempo del futuro Buda Metteyya', y aunque posee una virtud pura, no completa la práctica. Ciertamente, él debe ser exhortado: '¿Por qué vive el venerable de forma negligente? El destino de un hombre común es incierto; por tanto, para que puedas encontrar al Buda Metteyya frente a frente, desarrolla la visión cabal (vipassanā) para el logro del estado de Arahant'. සාධූති [Pg.49] ආයාචනත්ථෙ නිපාතො. ඉදං වුත්තං හොති – යාව අපරද්ධං වත ආයස්මතා, එවං සන්තෙපි මයං ආයස්මන්තං යාචාම, දෙසෙතබ්බයුත්තකස්ස දෙසනාය, වුට්ඨාතබ්බයුත්තකස්ස වුට්ඨානෙන, ආවිකාතබ්බයුත්තකස්ස ආවිකිරියාය ආරම්භජෙ ආසවෙ පහාය සුද්ධන්තෙ ඨිතභාවපච්චවෙක්ඛණෙන විප්පටිසාරජෙ ආසවෙ පටිවිනොදෙත්වා නීහරිත්වා විපස්සනාචිත්තඤ්චෙව විපස්සනාපඤ්ඤඤ්ච වඩ්ඪෙතූති. අමුනා පඤ්චමෙන පුග්ගලෙනාති එතෙන පඤ්චමෙන ඛීණාසවපුග්ගලෙන. සමසමො භවිස්සතීති ලොකුත්තරගුණෙහි සමභාවෙනෙව සමො භවිස්සතීති එවං ඛීණාසවෙන ඔවදිතබ්බොති අත්ථො. තතියං උත්තානමෙව. 'Sādhu' es una partícula con sentido de ruego. Esto es lo que se dice: 'Aunque ciertamente el venerable ha cometido una falta, aun así le rogamos que abandone las impurezas (āsavas) nacidas de la transgresión mediante la confesión de lo que debe ser confesado, mediante la rehabilitación de aquello de lo que debe ser rehabilitado, y mediante la revelación de lo que debe ser revelado; y que, habiendo eliminado las impurezas nacidas del remordimiento mediante la reflexión sobre el estado de pureza en el que se encuentra, desarrolle tanto la mente de visión cabal como la sabiduría de visión cabal'. 'Con esta quinta persona' se refiere a esta quinta persona que ha destruido las impurezas (khīṇāsava). 'Será igual' significa que será igual en virtud de la paridad en las cualidades supramundanas; este es el sentido de cómo debe ser exhortado por el Arahant. El tercero es de significado claro. ආරභතිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La descripción del Ārabhati Sutta y otros ha terminado. 4-6. තිකණ්ඩකීසුත්තාදිවණ්ණනා 4-6. Descripción del Tikaṇḍakī Sutta y otros. 144-6. චතුත්ථෙ පටිකූලෙති අමනුඤ්ඤෙ අනිට්ඨෙ. අප්පටිකූලසඤ්ඤීති ඉට්ඨාකාරෙනෙව පවත්තචිත්තො. ඉට්ඨස්මිං වත්ථුස්මිං අසුභාය වා ඵරති, අනිච්චතො වා උපසංහරති උපනෙති පවත්තෙති. අනිට්ඨස්මිං වත්ථුස්මින්ති අනිට්ඨෙ සත්තසඤ්ඤිතෙ ආරම්මණෙ. මෙත්තාය වා ඵරතීති මෙත්තං හිතෙසිතං උපසංහරන්තො සබ්බත්ථකමෙව වා තත්ථ ඵරති. ධාතුතො වා උපසංහරතීති ධම්මසභාවචින්තනෙන ධාතුතො පච්චවෙක්ඛණාය ධාතුමනසිකාරං වා තත්ථ පවත්තෙති. තදුභයං අභිනිවජ්ජෙත්වාති සභාවතො ආනුභාවතො ච උපතිට්ඨන්තං ආරම්මණෙ පටිකූලභාවං අප්පටිකූලභාවඤ්චාති තං උභයං පහාය අග්ගහෙත්වා, සබ්බස්මිං පන තස්මිං මජ්ඣත්තො හුත්වාති වුත්තං හොති. මජ්ඣත්තො හුත්වා විහරිතුකාමො පන කිං කරොතීති? ඉට්ඨානිට්ඨෙසු ආපාථං ගතෙසු නෙව සොමනස්සිතො හොති, න දොමනස්සිතො හොති. උපෙක්ඛකො විහරෙය්‍යාති ඉට්ඨෙ අරජ්ජන්තො අනිට්ඨෙ අදුස්සන්තො යථා අඤ්ඤෙ අසමපෙක්ඛනෙන මොහං උප්පාදෙන්ති, එවං අනුප්පාදෙන්තො ඡසු ආරම්මණෙසු ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාය උපෙක්ඛකො විහරෙය්‍ය. තෙනෙවාහ ‘‘ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාවසෙන පඤ්චමො’’ති. ඉට්ඨානිට්ඨඡළාරම්මණාපාථෙ පරිසුද්ධපකතිභාවාවිජහනලක්ඛණාය ඡසු ද්වාරෙසු පවත්තනතො ‘‘ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා’’ති ලද්ධනාමාය තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාය වසෙන පඤ්චමො වාරො වුත්තොති අත්ථො. පඤ්චමං ඡට්ඨඤ්ච උත්තානමෙව. 144-6. En el cuarto, 'paṭikūle' significa en lo desagradable o no deseado. 'Appaṭikūlasaññī' es aquel cuya mente procede con una percepción de lo agradable. En un objeto agradable, aplica la idea de lo impuro (asubha), o reflexiona sobre ello como impermanente, lo dirige y lo aplica. 'En un objeto desagradable' se refiere a un objeto no deseado percibido como un ser. 'Lo impregna con amor benevolente' significa que, al cultivar el amor benevolente que busca el bienestar, lo aplica allí en todo sentido. 'Lo reflexiona como elementos' significa que, mediante el pensamiento sobre la naturaleza de los fenómenos, aplica allí la atención a los elementos (dhātumanasikāra) para reflexionar sobre ellos. 'Evitando ambos' significa que, habiendo abandonado y no aferrado tanto el carácter repulsivo como el no repulsivo del objeto tal como se presentan por su naturaleza y poder, se vuelve neutral ante todo eso. ¿Pero qué hace quien desea vivir en neutralidad? Cuando los objetos agradables o desagradables entran en su campo de percepción, no se regocija ni se entristece. 'Debería morar ecuánime' significa que, sin apegarse a lo agradable y sin rechazar lo desagradable, tal como otros generan engaño por falta de ecuanimidad, él no lo genera y mora ecuánime ante los seis objetos de los sentidos mediante la ecuanimidad de seis factores (chaḷaṅgupekkhā). Por eso dijo: 'El quinto es mediante la ecuanimidad de seis factores'. El significado es que el quinto caso se explica por medio de la ecuanimidad de neutralidad ahí presente (tatramajjhattupekkhā), llamada 'ecuanimidad de seis factores' por aplicarse a las seis puertas de los sentidos sin abandonar el estado natural de pureza cuando los seis objetos agradables o desagradables entran en contacto. El quinto y el sexto son de significado claro. තිකණ්ඩකීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La descripción del Tikaṇḍakī Sutta y otros ha terminado. 7-10. අසප්පුරිසදානසුත්තාදිවණ්ණනා 7-10. Descripción del Asappurisadāna Sutta y otros. 147-150. සත්තමෙ [Pg.50] අසක්කච්චන්ති අනාදරං කත්වා. දෙය්‍යධම්මස්ස අසක්කච්චකරණං නාම අසම්පන්නං කරොතීති ආහ ‘‘න සක්කරිත්වා සුචිං කත්වා දෙතී’’ති, උත්තණ්ඩුලාදිදොසවිරහිතං සුචිසම්පන්නං කත්වා න දෙතීති අත්ථො. අචිත්තීකත්වාති න චිත්තෙ කත්වා, න පූජෙත්වාති අත්ථො. පූජෙන්තො හි පූජෙතබ්බවත්ථුං චිත්තෙ ඨපෙති, න තතො බහි කරොති. චිත්තං වා අච්ඡරියං කත්වා පටිපත්තිවිකරණං සම්භාවනකිරියා, තප්පටික්ඛෙපතො අචිත්තීකරණං අසම්භාවනකිරියා. අගාරවෙන දෙතීති පුග්ගලෙ අගරුං කරොන්තො නිසීදනට්ඨානෙ අසම්මජ්ජිත්වා යත්ථ වා තත්ථ වා නිසීදාපෙත්වා යං වා තං වා ආධාරකං ඨපෙත්වා දානං දෙති. අසහත්ථාති න අත්තනො හත්ථෙන දෙති, දාසකම්මකරොදීහි දාපෙති. අපවිද්ධං දෙතීති අන්තරා අපවිද්ධං විච්ඡෙදං කත්වා දෙති. තෙනාහ ‘‘න නිරන්තරං දෙතී’’ති. අථ වා අපවිද්ධං දෙතීති උච්ඡිට්ඨාදිඡඩ්ඩනීයධම්මං විය අවක්ඛිත්තකං කත්වා දෙති. තෙනාහ ‘‘ඡඩ්ඩෙතුකාමො විය දෙතී’’ති. ‘‘අද්ධා ඉමස්ස දානස්ස ඵලමෙව ආගච්ඡතී’’ති එවං යස්ස කම්මස්සකතාදිට්ඨි අත්ථි, සො ආගමනදිට්ඨිකො, අයං පන න තාදිසොති අනාගමනදිට්ඨිකො. තෙනාහ ‘‘කතස්ස නාම ඵලං ආගමිස්සතී’’තිආදි. අට්ඨමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං. 147-150. En el séptimo, 'sin atención' (asakkaccaṃ) significa actuando con falta de respeto. Respecto al objeto que se ofrece, 'hacerlo sin atención' significa hacerlo de manera incompleta; por ello se dice: 'no lo da con respeto y limpieza', lo cual significa que no lo entrega habiéndolo hecho puro y libre de defectos como arroz mal descascarillado y otros similares. 'Sin consideración' (acittīkatvā) significa no tenerlo en mente, no honrarlo. Pues aquel que honra coloca el objeto digno de honra en su corazón y no fuera de él. O bien, producir una disposición mental admirable es un acto de estima; lo opuesto a eso es 'sin consideración', un acto de falta de estima. 'Da sin respeto' significa que, faltando al respeto a la persona, da la ofrenda sin haber limpiado el lugar de asiento, haciéndola sentar en cualquier lugar o colocando cualquier soporte. 'No por mano propia' (asahatthā) significa que no da con su propia mano, sino que hace que lo den esclavos o trabajadores. 'Da de manera intermitente' (apaviddhaṃ deti) significa que da habiendo hecho una interrupción o desconexión en el medio. Por eso se dice: 'no da de manera continua'. Alternativamente, 'da de manera despreciativa' (apaviddhaṃ deti) significa que da arrojando la ofrenda como si fueran sobras o algo para desechar. Por eso se dice: 'da como si quisiera deshacerse de ello'. 'Ciertamente, el fruto de esta ofrenda vendrá'; así, quien tiene la visión de que las acciones son propiedad de uno mismo (kammassakatādiṭṭhi) es alguien con la visión de la llegada [del fruto]. Este, en cambio, no es así, por lo cual se le llama alguien sin visión de la llegada. Por eso se dice: '¿Acaso vendrá el fruto de lo que se ha hecho?', etc. En el octavo y siguientes, no hay nada que deba decirse. අසප්පුරිසදානසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Discurso sobre el dar de la persona indigna y otros. තිකණ්ඩකීවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Vagga de Tikaṇḍakī. තතියපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං. Ha finalizado el tercer grupo de cincuenta (Paṇṇāsaka). 4. චතුත්ථපණ්ණාසකං 4. El cuarto grupo de cincuenta (Paṇṇāsaka) (16) 1. සද්ධම්මවග්ගො (16) 1. Vagga del Verdadero Dhamma 151-160. පඨමො වග්ගො උත්තානත්ථොයෙව. 151-160. El primer vagga tiene un significado evidente. (17) 2. ආඝාතවග්ගො (17) 2. Vagga de la Malevolencia (Āghāta) 1-5. පඨමආඝාතපටිවිනයසුත්තාදිවණ්ණනා 1-5. Comentario al primer discurso sobre la eliminación de la malevolencia y otros. 161-165. දුතියස්ස [Pg.51] පඨමෙ නත්ථි වත්තබ්බං. දුතියෙ ආඝාතො පටිවිනයති එත්ථ, එතෙහීති වා ආඝාතපටිවිනයා. තෙනාහ ‘‘ආඝාතො එතෙහි පටිවිනෙතබ්බො’’තිආදි. 161-165. En el primero del segundo [vagga] no hay nada que decir. En el segundo, 'la malevolencia se elimina aquí' o 'a través de estos [se elimina]', por eso se llaman medios para eliminar la malevolencia. Por ello se dice: 'la malevolencia debe ser eliminada mediante estos', etc. නන්තකන්ති අනන්තකං, අන්තවිරහිතං වත්ථඛණ්ඩං. යදි හි තස්ස අන්තො භවෙය්‍ය, ‘‘පිලොතිකා’’ති සඞ්ඛං න ගච්ඡෙය්‍ය. 'Trapo' (nantaka) significa un trozo de tela sin bordes (anantakaṃ), desprovisto de orillas. Pues si tuviera un borde, no recibiría la denominación de 'trapo viejo' (pilotikā). සෙවාලෙනාති බීජකණ්ණිකකෙසරාදිභෙදෙන සෙවාලෙන. උදකපප්පටකෙනාති නීලමණ්ඩූකපිට්ඨිවණ්ණෙන උදකපිට්ඨිං ඡාදෙත්වා නිබ්බත්තෙන උදකපිට්ඨිකෙන. ඝම්මෙන අනුගතොති ඝම්මෙන ඵුට්ඨො අභිභූතො. චිත්තුප්පාදන්ති පටිඝසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදං. 'Por el musgo' (sevālena) se refiere al musgo con sus variedades de semillas, pericarpio, estambres, etc. 'Por la nata del agua' (udakapappaṭakena) se refiere a la película superficial del agua que nace cubriendo la superficie del agua con el color del lomo de una rana verde. 'Afectado por el calor' (ghammena anugato) significa tocado o agobiado por el calor. 'Surgimiento de un pensamiento' (cittuppādaṃ) se refiere al surgimiento de un pensamiento asociado con la aversión (paṭigha). විසභාගවෙදනුප්පත්තියා කකචෙනෙව ඉරියාපථපවත්තිනිවාරණෙන ඡින්දන්තො ආබාධති පීළෙතීති ආබාධො, සො අස්ස අත්ථීති ආබාධිකො. තංසමුට්ඨානෙන දුක්ඛිතො සඤ්ජාතදුක්ඛො. බාළ්හගිලානොති අධිමත්තගිලානො. ගාමන්තනායකස්සාති ගාමන්තසම්පාපකස්ස. Debido al surgimiento de sensaciones desagradables, como si una sierra cortara e impidiera el desarrollo de las posturas, se dice 'aflicción' (ābādha) porque aflige u oprime; aquel que tiene esto es un 'afligido' (ābādhiko). 'Sufriendo' significa aquel en quien ha nacido el sufrimiento originado por eso. 'Gravemente enfermo' (bāḷhagilāno) significa excesivamente enfermo. 'De quien lo conduce al límite de la aldea' (gāmantanāyakassa) significa de quien lo hace llegar a las cercanías del pueblo. පසන්නභාවෙන උදකස්ස අච්ඡභාවො වෙදිතබ්බොති ආහ ‘‘අච්ඡොදකාති පසන්නොදකා’’ති. සාදුරසතාය සාතතාති ආහ ‘‘මධුරොදකා’’ති. තනුකමෙව සලිලං විසෙසතො සීතලං, න බහලාති ආහ ‘‘තනුසීතසලිලා’’ති. සෙතකාති නික්කද්දමා. සචික්ඛල්ලාදිවසෙන හි උදකස්ස විවණ්ණතා. සභාවතො පන තං සෙතවණ්ණමෙව. තතියාදීනි උත්තානත්ථානෙව. Se debe entender que la transparencia del agua se debe a su estado de pureza; por eso se dice: ''de aguas claras' (acchodakā) significa de aguas puras'. Por su sabor agradable son deliciosas, por eso dice: 'de aguas dulces' (madhurodakā). El agua muy fina es especialmente fría, no densa; por eso dice: 'de aguas finas y frías' (tanusītasalilā). 'Blancas' (setakā) significa sin lodo. Pues la decoloración del agua se debe al fango y otros elementos; pero por naturaleza es de color blanco (claro). El tercero y los siguientes tienen un significado evidente. පඨමආඝාතපටිවිනයසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al primer discurso sobre la eliminación de la malevolencia y otros. 6. නිරොධසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Nirodha Sutta 166. ඡට්ඨෙ [Pg.52] අමරිසනත්ථෙති අසහනත්ථෙ. අනාගතවචනං කතන්ති අනාගතසද්දප්පයොගො කතො, අත්ථො පන වත්තමානකාලිකොව. අක්ඛරචින්තකා (පාණිනි. 3.3.145-146) හි ඊදිසෙසු ඨානෙසු අනොකප්පනාමරිසනත්ථවසෙන අත්ථිසද්දෙ උපපදෙ වත්තමානකාලෙපි අනාගතවචනං කරොන්ති. 166. En el sexto, 'en el sentido de indignación' (amarisanatthe) significa en el sentido de intolerancia. 'Se ha usado el tiempo futuro' (anāgatavacanaṃ) significa que se ha empleado el sonido de una palabra en futuro, pero el significado es de tiempo presente. Pues los gramáticos (cf. Pāṇini 3.3.145-146) en tales contextos, debido al sentido de incredulidad o indignación, cuando la palabra 'atthi' (existe) está presente, usan el tiempo futuro incluso para el tiempo presente. නිරොධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Nirodha Sutta. 7-9. චොදනාසුත්තාදිවණ්ණනා 7-9. Comentario al Codanā Sutta y otros. 167-9. සත්තමෙ වත්ථුසන්දස්සනාති යස්මිං වත්ථුස්මිං ආපත්ති, තස්ස සරූපතො දස්සනං. ආපත්තිසන්දස්සනාති යං ආපත්තිං සො ආපන්නො, තස්සා දස්සනං. සංවාසප්පටික්ඛෙපොති උපොසථප්පවාරණාදිසංවාසස්ස පටික්ඛිපනං අකරණං. සාමීචිප්පටික්ඛෙපොති අභිවාදනාදිසාමීචිකිරියාය අකරණං. චොදයමානෙනාති චොදෙන්තෙන. චුදිතකස්ස කාලොති චුදිතකස්ස චොදෙතබ්බකාලො. පුග්ගලන්ති චොදෙතබ්බපුග්ගලං. උපපරික්ඛිත්වාති ‘‘අයං චුදිතකලක්ඛණෙ තිට්ඨති, න තිට්ඨතී’’ති වීමංසිත්වා. අයසං ආරොපෙතීති ‘‘ඉමෙ මං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්තා අයසං බ්‍යසනං උප්පාදෙන්තී’’ති භික්ඛූනං අයසං උප්පාදෙති. අට්ඨමනවමානි උත්තානත්ථානෙව. 167-9. En el séptimo, 'señalar el objeto' (vatthusandassanā) significa mostrar la naturaleza del objeto por el cual se ha cometido la ofensa. 'Señalar la ofensa' (āpattisandassanā) significa mostrar la ofensa en la que ha incurrido. 'Rechazo de la comunión' (saṃvāsappaṭikkhepo) es el rechazo o la no realización de la comunión en el Uposatha, la Pavāraṇā, etc. 'Rechazo de los actos de respeto' (sāmīcippaṭikkhepo) es la no realización de actos de cortesía como el saludo reverencial, etc. 'Por quien acusa' (codayamānena) significa por quien denuncia. 'El tiempo del acusado' significa el momento oportuno para acusar al acusado. 'A la persona' se refiere a la persona que debe ser acusada. 'Habiendo investigado' (upaparikkhitvā) significa habiendo examinado si 'esta persona posee o no las características de alguien que debe ser acusado'. 'Atribuye descrédito' (ayasaṃ āropeti) significa que provoca descrédito a los monjes diciendo: 'estos me calumnian con falsedades, provocándome descrédito y desgracia'. El octavo y el noveno tienen un significado evidente. චොදනාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Codanā Sutta y otros. 10. භද්දජිසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Bhaddaji Sutta 170. දසමෙ අභිභවිත්වා ඨිතො ඉමෙ සත්තෙති අධිප්පායො. යස්මා පන සො ‘‘පාසංසභාවෙන උත්තමභාවෙන ච තෙ සත්තෙ අභිභවිත්වා ඨිතො’’ති අත්තානං මඤ්ඤති, තස්මා වුත්තං ‘‘ජෙට්ඨකො’’ති. අඤ්ඤදත්ථු දසොති දස්සනෙ අන්තරායාභාවවචනෙන ඤෙය්‍යවිසෙසපරිග්ගාහිකභාවෙන [Pg.53] ච අනාවරණදස්සාවිතං පටිජානාතීති ආහ ‘‘සබ්බං පස්සතීති අධිප්පායො’’ති. 170. En el décimo, el sentido es 'alguien que permanece habiendo superado a estos seres'. Dado que él se considera a sí mismo como 'alguien que permanece habiendo superado a esos seres por su naturaleza loable y superior', por eso se dice 'superior' (jeṭṭhako). 'Vidente de todo' (aññadatthu daso) se refiere a que reclama una visión sin obstáculos, tanto por la declaración de ausencia de impedimentos en la visión como por la capacidad de discernir las distinciones de lo que debe ser conocido; por eso dice: 'el sentido es que ve todo'. භද්දජිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Bhaddaji Sutta. ආඝාතවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Vagga de la Malevolencia. (18) 3. උපාසකවග්ගො (18) 3. Vagga del Seguidor Laico (Upāsaka) 1-6. සාරජ්ජසුත්තාදිවණ්ණනා 1-6. Comentario al Sārajja Sutta y otros. 171-176. තතියස්ස පඨමදුතියතතියචතුත්ථෙ නත්ථි වත්තබ්බං. පඤ්චමෙ උපාසකපච්ඡිමකොති උපාසකනිහීනො. ‘‘ඉමිනා දිට්ඨාදිනා ඉදං නාම මඞ්ගලං භවිස්සතී’’ති එවං බාලජනපරිකප්පිතකොතූහලසඞ්ඛාතෙන දිට්ඨසුතමුතමඞ්ගලෙන සමන්නාගතො කොතූහලමඞ්ගලිකො. තෙනාහ ‘‘ඉමිනා ඉදං භවිස්සතී’’තිආදි. මඞ්ගලං පච්චෙතීති දිට්ඨමඞ්ගලාදිභෙදං මඞ්ගලමෙව පත්ථියායති. නො කම්මන්ති කම්මස්සකතං නො පත්ථියායති. ඉමම්හා සාසනාති ඉතො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධසාසනතො. බහිද්ධාති බාහිරකසමයෙ. දක්ඛිණෙය්‍යං පරියෙසතීති ‘‘දුප්පටිපන්නා දක්ඛිණෙය්‍යා’’ති සඤ්ඤී ගවෙසති. එත්ථ දක්ඛිණපරියෙසනපුබ්බකාරෙ එකං කත්වා පඤ්ච ධම්මා වෙදිතබ්බා. ඡට්ඨං උත්තානමෙව. 171-176. En el primero, segundo, tercero y cuarto del tercero [vagga], no hay nada que decir. En el quinto, 'el último de los seguidores laicos' (upāsakapacchimako) significa el más bajo de los seguidores laicos. 'Alguien que cree en presagios curiosos' (kotūhalamaṅgaliko) es quien está dotado de presagios basados en lo visto, oído o pensado, conocidos como curiosidades imaginadas por la gente necia, pensando: 'por esto que he visto, etc., ocurrirá tal auspicio'. Por eso dice: 'por esto ocurrirá esto', etc. 'Confía en los presagios' (maṅgalaṃ pacceti) significa que desea solo los presagios, como los presagios de lo visto y otros. 'No en el kamma' significa que no confía en que las acciones son propiedad de uno mismo. 'Fuera de este sistema' (imamhā sāsanā) significa fuera de esta enseñanza del Buda omnisciente. 'Afuera' (bahiddhā) significa en doctrinas externas. 'Busca a alguien digno de ofrendas' significa que busca con la percepción de que 'aquellos que practican incorrectamente son dignos de ofrendas'. Aquí, considerando la búsqueda de ofrendas como la acción previa, se deben entender los cinco factores. El sexto es evidente. සාරජ්ජසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Sārajja Sutta y otros. 7-8. වණිජ්ජාසුත්තාදිවණ්ණනා 7-8. Comentario al Vaṇijjā Sutta y otros. 177-8. සත්තමෙ සත්ථවණිජ්ජාති ආවුධභණ්ඩං කත්වා වා කාරෙත්වා වා කතං වා පටිලභිත්වා තස්ස වික්කයො. ආවුධභණ්ඩං කාරෙත්වා තස්ස වික්කයොති ඉදං පන නිදස්සනමත්තං. සූකරමිගාදයො පොසෙත්වා තෙසං වික්කයොති සූකරමිගාදයො පොසෙත්වා තෙසං මංසං සම්පාදෙත්වා වික්කයො. එත්ථ ච සත්ථවණිජ්ජා පරොපරාධනිමිත්තතාය අකරණීයා වුත්තා, සත්තවණිජ්ජා අභුජිස්සභාවකරණතො, මංසවිසවණිජ්ජා වධහෙතුතො, මජ්ජවණිජ්ජා පමාදට්ඨානතො. අට්ඨමං උත්තානමෙව. 177-8. En el séptimo [discurso], 'comercio de armas' significa la venta de estas tras haber fabricado el equipo de armamento, haberlo mandado fabricar o habiéndolo obtenido ya fabricado. 'Vender tras haber mandado fabricar el armamento' se dice solo a modo de ilustración. 'Vender tras criar cerdos, ciervos, etc.' significa vender su carne después de haber criado a dichos animales y procesado su carne. Aquí, el comercio de armas se declara como algo que no debe hacerse debido a que es una causa de daño a otros; el comercio de seres vivos, por causar el estado de servidumbre; el comercio de carne y de venenos, por ser causa de matanza; y el comercio de embriagantes, por ser base para la negligencia. El octavo [discurso] es de significado evidente. වණිජ්ජාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Vaṇijjā Sutta y otros. 9. ගිහිසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Gihi Sutta 179. නවමෙ [Pg.54] ආභිචෙතසිකානන්ති අභිචෙතොති අභික්කන්තං විසුද්ධචිත්තං වුච්චති අධිචිත්තං වා, අභිචෙතසි ජාතානි ආභිචෙතසිකානි, අභිචෙතො සන්නිස්සිතානීති වා ආභිචෙතසිකානි. තෙනෙවාහ ‘‘උත්තමචිත්තනිස්සිතාන’’න්ති. දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානන්ති දිට්ඨධම්මෙ සුඛවිහාරානං. දිට්ඨධම්මොති පච්චක්ඛො අත්තභාවො වුච්චති, තත්ථ සුඛවිහාරානන්ති අත්ථො. රූපාවචරජ්ඣානානමෙතං අධිවචනං. තානි හි අප්පෙත්වා නිසින්නා ඣායිනො ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ අසංකිලිට්ඨං නෙක්ඛම්මසුඛං වින්දන්ති, තස්මා ‘‘දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානී’’ති වුච්චන්ති. 179. En el noveno, 'pertenecientes a la conciencia superior' (ābhicetasikānaṃ): se llama 'conciencia superior' (abhiceta) a la conciencia excelente y pura, o bien a la conciencia elevada (adhicitta). Aquello que surge en la conciencia superior o que depende de ella es 'ābhicetasika'. Por eso dijo: 'que dependen de la conciencia suprema'. 'Moradas felices en esta vida presente' significa moradas de felicidad en el presente estado de existencia. 'Esta vida presente' (diṭṭhadhamma) se refiere a la individualidad (attabhāva) directamente perceptible; allí el sentido es: 'moradas felices'. Este es un término para los jhanas de la esfera de la materia sutil (rūpāvacarajjhāna). Pues los meditadores que se sientan tras haber alcanzado estos estados experimentan en esta misma individualidad la felicidad del renunciamiento no mancillada; por lo tanto, se denominan 'moradas felices en esta vida presente'. චතුබ්බිධමෙරයන්ති පුප්ඵාසවො, ඵලාසවො, ගුළාසවො, මධ්වාසවොති එවං චතුප්පභෙදං මෙරයං. පඤ්චවිධඤ්ච සුරන්ති පූවසුරා, පිට්ඨසුරා, ඔදනසුරා, කිණ්ණපක්ඛිත්තා, සම්භාරසංයුත්තාති එවං පඤ්චප්පභෙදං සුරං. පුඤ්ඤං අත්ථො එතස්සාති පුඤ්ඤත්ථො. යස්මා පනෙස පුඤ්ඤෙන අත්ථිකො නාම හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘පුඤ්ඤෙන අත්ථිකස්සා’’ති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. Los cuatro tipos de meraya son: licor de flores, licor de frutas, licor de azúcar y licor de miel; así, el meraya tiene cuatro divisiones. Y los cinco tipos de surā son: licor de pasteles, licor de harina, licor de arroz cocido, licor con fermento y licor compuesto de diversos ingredientes; así, la surā tiene cinco divisiones. 'Buscador de mérito' (puññattho) es aquel para quien el mérito es su propósito. Puesto que tal persona busca el mérito, se dice: 'para quien busca el mérito' (puññena atthikassa). El resto aquí es de significado evidente. ගිහිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Gihi Sutta. 10. ගවෙසීසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Gavesī Sutta 180. දසමෙ සුකාරණන්ති බොධිපරිපාචනස්ස එකන්තිකං සුන්දරං කාරණං. මන්දහසිතන්ති ඊසකං හසිතං. කහං කහන්ති හාසසද්දස්ස අනුකරණමෙතං. හට්ඨප්පහට්ඨාකාරමත්තන්ති හට්ඨස්ස පහට්ඨාකාරමත්තං. යථා ගහිතසඞ්කෙතා ‘‘පහට්ඨො භගවා’’ති සඤ්ජානන්ති, එවං ආකාරනිදස්සනමත්තං. 180. En el décimo, 'una buena causa' (sukāraṇaṃ) es una causa excelentemente buena para la maduración del Despertar. 'Una leve sonrisa' (mandahasitaṃ) es sonreír ligeramente. 'Kahaṃ kahaṃ' es una onomatopeya del sonido de la risa. 'Solo una apariencia de regocijo' significa simplemente el aspecto de estar regocijado. Así como aquellos que han captado la señal reconocen que 'el Bienaventurado está regocijado', del mismo modo es solo una indicación a través del gesto. ඉදානි ඉමිනා පසඞ්ගෙන හාසසමුට්ඨානං විභාගතො දස්සෙතුං ‘‘හසිතඤ්ච නාමෙත’’න්තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙනපි හාසො න සම්භවති, පගෙව දොමනස්සවසෙනාති ආහ ‘‘තෙරසහි සොමනස්සසහගතචිත්තෙහී’’ති. නනු ච කෙචි කොධවසෙනපි හසන්තීති? න, තෙ සම්පියන්ති කොධවත්ථුං තත්ථ ‘‘මයං දානි යථාකාමකාරිතං ආපජ්ජිස්සාමා’’ති දුවිඤ්ඤෙය්‍යන්තරෙන සොමනස්සචිත්තෙනෙව හාසස්ස උප්පජ්ජනතො. තෙසූති [Pg.55] පඤ්චසු සොමනස්සසහගතකිරියචිත්තෙසු. බලවාරම්මණෙති උළාරතමෙ ආරම්මණෙ යමකපාටිහාරියසදිසෙ. දුබ්බලාරම්මණෙති අනුළාරආරම්මණෙ. Ahora, para mostrar con detalle el origen de la risa, comienza con 'esta risa...', etc. Allí, la risa no ocurre incluso por medio de la ecuanimidad, y mucho menos por medio del pesar (domanassa); por ello dice: 'con trece tipos de conciencia acompañadas de alegría (somanassa)'. ¿Acaso no ríen algunos debido al odio? No; ellos se deleitan en el objeto del odio pensando: 'ahora lo someteremos a nuestra voluntad'; así la risa surge con una conciencia de alegría difícil de discernir por otros. 'En ellos' (tesu) se refiere a los cinco tipos de conciencia funcional (kiriyacitta) acompañadas de alegría. 'En un objeto fuerte' significa en un objeto extremadamente sublime como el milagro de los pares. 'En un objeto débil' significa en un objeto que no es sublime. ‘‘ඉමස්මිං පන ඨානෙ…පෙ… උප්පාදෙතී’’ති ඉදං පොරාණට්ඨකථායං තථා ආගතත්තා වුත්තං, න සහෙතුකසොමනස්සසහගතචිත්තෙහි භගවතො සිතං න හොතීති දස්සනත්තං. අභිධම්මටීකායං (ධ. ස. මූලටී. 968) පන ‘‘අතීතංසාදීසු අප්පටිහතං ඤාණං වත්වා ‘ඉමෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස බුද්ධස්ස භගවතො සබ්බං කායකම්මං ඤාණපුබ්බඞ්ගමං ඤාණානුපරිවත්තී’තිආදිවචනතො (මහානි. 156; පටි. ම. 3.5) ‘භගවතො ඉදං චිත්තං උප්පජ්ජතී’ති වුත්තවචනං විචාරෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. තත්ථ ඉමිනා හසිතුප්පාදචිත්තෙන පවත්තියමානම්පි භගවතො සිතකරණං පුබ්බෙනිවාසඅනාගතංසසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණානං අනුවත්තකත්තා ඤාණානුපරිවත්තියෙවාති එවං පන ඤාණානුපරිවත්තිභාවෙ සති න කොචි පාළිඅට්ඨකථානං විරොධො. තථා හි අභිධම්මට්ඨකථායං (ධ. ස. අට්ඨ. 568) ‘‘තෙසං ඤාණානං චිණ්ණපරියන්තෙ ඉදං චිත්තං උප්පජ්ජතී’’ති වුත්තං. අවස්සඤ්චෙතං එවං ඉච්ඡිතබ්බං, අඤ්ඤථා ආවජ්ජනචිත්තස්සපි භගවතො තථාරූපෙ කාලෙ න යුජ්ජෙය්‍ය. තස්සපි හි විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපකභාවස්ස නිච්ඡිතත්තා. තථා හි වුත්තං ‘‘එවඤ්ච කත්වා මනොද්වාරාවජ්ජනස්සපි විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපකත්තං උපපන්නං හොතී’’ති (ධ. ස. මූලටී. 1 කායකම්මද්වාරකථාවණ්ණනා) න ච විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපකත්තෙ තංසමුට්ඨානකායවිඤ්ඤත්තියා කායකම්මාදිභාවං ආපජ්ජනභාවො විස්සජ්ජතීති. 'Pero en este lugar... etc. ... produce', esto se dice porque así consta en el comentario antiguo, no para mostrar que el Bienaventurado no tiene una sonrisa con conciencias acompañadas de alegría con causa (sahetuka). En el subcomentario al Abhidhamma (Dhs. Mūla-ṭīkā 968), sin embargo, tras mencionar el conocimiento sin obstáculos respecto al pasado, etc., se dice que debe examinarse la declaración 'esta conciencia surge en el Bienaventurado' debido a pasajes como: 'toda acción corporal del Buda, el Bienaventurado, es precedida por el conocimiento y sigue al conocimiento'. Allí, incluso la sonrisa del Bienaventurado producida por esta conciencia que origina la risa, por ser seguidora del conocimiento de vidas pasadas, del futuro y de la omnisciencia, ciertamente sigue al conocimiento; siendo así que sigue al conocimiento, no hay contradicción con el Canon y los comentarios. Así, en el comentario al Abhidhamma (Dhs. A. 568) se dice: 'esta conciencia surge al término del recorrido de esos conocimientos'. Ciertamente esto debe aceptarse así; de lo contrario, la conciencia de advertencia (āvajjana) del Bienaventurado en tal momento no sería adecuada. Pues se ha determinado que incluso esa tiene la función de originar la comunicación (viññatti). Así se dice: 'y habiendo hecho esto, resulta adecuado que la advertencia por la puerta de la mente sea originadora de comunicación'. Y al ser originadora de comunicación, no se descarta que la comunicación corporal originada por ella llegue a ser acción corporal. හසිතන්ති සිතමෙව සන්ධාය වදති. තෙනාහ ‘‘එවං අප්පමත්තකම්පී’’ති. සමොසරිතා විජ්ජුලතා. සා හි ඉතරවිජ්ජුලතා විය ඛණට්ඨිතියා සීඝනිරොධා ච න හොති, අපිච ඛො දන්ධනිරොධා, න ච සබ්බකාලිකා. දීධිති පාවකමහාමෙඝතො වා චාතුද්දීපිකමහාමෙඝතො වා නිච්ඡරති. තෙනාහ ‘‘චාතුද්දීපිකමහාමෙඝමුඛතො’’ති. අයං කිර තාසං රස්මීනං ධම්මතා, යදිදං තික්ඛත්තුං සීසං පදක්ඛිණං කත්වා දාඨග්ගෙසුයෙව අන්තරධානං. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 'Hasita' se dice refiriéndose a la sonrisa (sita). Por eso dijo: 'así, incluso en pequeña medida'. 'Un relámpago que ha convergido': este, a diferencia de otros relámpagos, no es de duración instantánea ni de rápida cesación, sino que tiene una cesación lenta, aunque no es permanente. El resplandor emana o bien de un gran fuego o de una gran nube que cubre los cuatro continentes. Por eso dijo: 'de la boca de una gran nube que cubre los cuatro continentes'. Se dice que es la naturaleza de esos rayos que, tras rodear la cabeza tres veces por la derecha, desaparecen en las puntas de los colmillos. El resto aquí es de fácil comprensión. ගවෙසීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Gavesī Sutta. උපාසකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Capítulo de los Seguidores Laicos (Upāsakavagga). (19) 4. අරඤ්ඤවග්ගො (19) 4. Capítulo del Bosque (Araññavagga) 1. ආරඤ්ඤිකසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Āraññika Sutta 181. චතුත්ථස්ස [Pg.56] පඨමෙ අප්පීච්ඡතංයෙව නිස්සායාතිආදීසු ‘‘ඉති අප්පිච්ඡො භවිස්සාමී’’ති ඉදං මෙ ආරඤ්ඤිකඞ්ගං අප්පිච්ඡතාය සංවත්තිස්සති, ‘‘ඉති සන්තුට්ඨො භවිස්සාමී’’ති ඉදං මෙ ආරඤ්ඤිකඞ්ගං සන්තුට්ඨියා සංවත්තිස්සති, ‘‘ඉති කිලෙසෙ සල්ලිඛිස්සාමී’’ති ඉදං මෙ ආරඤ්ඤිකඞ්ගං කිලෙසසල්ලිඛනත්ථාය සංවත්තිස්සතීති ආරඤ්ඤිකො හොති. අග්ගොති ජෙට්ඨකො. සෙසානි තස්සෙව වෙවචනානි. 181. En el primer [discurso] del cuarto [capítulo], en pasajes como 'basándose en el desear poco' (appīcchataṃyeva nissāya), se es un morador del bosque pensando: 'seré uno que desea poco, esta práctica de morar en el bosque conducirá al desear poco'; 'seré uno que está contento, esta práctica de morar en el bosque conducirá al contento'; 'eliminaré las impurezas, esta práctica de morar en el bosque conducirá a la eliminación de las impurezas'. 'Foremost' (aggo) significa el superior (jeṭṭhako). Los demás términos son sinónimos de lo mismo. ගවා ඛීරන්ති ගාවිතො ඛීරං නාම හොති, න ගාවියා දධි. ඛීරම්හා දධීතිආදීසුපි එසෙව නයො. එවමෙවන්ති යථා එතෙසු පඤ්චසු ගොරසෙසු සප්පිමණ්ඩො අග්ගො, එවමෙවං ඉමෙසු පඤ්චසු ආරඤ්ඤිකෙසු යො අයං අප්පිච්ඡතාදීනි නිස්සාය ආරඤ්ඤිකො හොති, අයං අග්ගො චෙව සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච පවරො ච. ඉමෙසු ආරඤ්ඤිකෙසු ජාතිආරඤ්ඤිකා වෙදිතබ්බා, න ආරඤ්ඤිකනාමමත්තෙන ආරඤ්ඤිකාති වෙදිතබ්බා. පංසුකූලිකාදීසුපි එසෙව නයො. ‘De las vacas [proviene] la leche’ significa que de las vacas proviene lo que se llama leche, no el cuajo de la vaca. El mismo principio se aplica a ‘del cuajo, la crema de leche’, etc. ‘Del mismo modo’ significa que, así como entre estos cinco productos de la vaca la esencia de mantequilla clarificada es lo supremo, así también entre estos cinco tipos de moradores del bosque, aquel que es morador del bosque basado en el deseo de poco, etc., es el superior, el mejor, el principal y el más excelente. Entre estos moradores del bosque, debe entenderse a los que son moradores del bosque por naturaleza, no a los que se denominan moradores del bosque por el mero nombre. El mismo principio se aplica a los que usan hábitos de trapos recogidos de la basura (paṃsukūlika), etc. ආරඤ්ඤිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Āraññika Sutta. අරඤ්ඤවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Araññavagga (Capítulo sobre el Bosque). (20) 5. බ්‍රාහ්මණවග්ගො (20) 5. Brāhmaṇavagga (Capítulo sobre los Brahmanes) 1. සොණසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario del Soṇa Sutta 191. පඤ්චමස්ස පඨමෙ සම්පියෙනෙවාති අඤ්ඤමඤ්ඤපෙමෙනෙව කායෙන ච චිත්තෙන ච මිස්සීභූතා සඞ්ඝට්ටිතා සංසට්ඨා හුත්වා සංවාසං වත්තෙන්ති, න අප්පියෙන නිග්ගහෙන වාති වුත්තං හොති. තෙනාහ ‘‘පිය’’න්තිආදි. උදරං අවදිහති උපචිනොති පූරෙතීති උදරාවදෙහකං. භාවනපුංසකඤ්චෙතං, උදරාවදෙහකං කත්වා උදරං පූරෙත්වාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘උදරං අවදිහිත්වා’’තිආදි. 191. En el primer discurso del quinto capítulo, ‘solo por mutuo afecto’ (sampiyeneva) significa por el mutuo amor mutuo; habiéndose mezclado, unido y asociado tanto física como mentalmente, llevan a cabo la convivencia, no por una coacción desagradable; tal es el significado. Por eso se dice ‘amable’ (piyaṃ), etc. ‘Hinchador del vientre’ (udarāvadehakaṃ) significa que acumula o llena el vientre. Esto es un sustantivo de acción neutro: el significado es habiendo llenado el vientre, habiendo hecho que el vientre se hinche. Por eso se dice ‘habiendo hinchado el vientre’, etc. සොණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Soṇa Sutta. 2. දොණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario del Doṇabrāhmaṇa Sutta 192. දුතියෙ [Pg.57] පවත්තාරොති (දී. නි. ටී. 1.285) පාවචනභාවෙන වත්තාරො. යස්මා තෙ තෙසං මන්තානං පවත්තනකා, තස්මා ආහ ‘‘පවත්තයිතාරො’’ති. සුද්දෙ බහි කත්වා රහොභාසිතබ්බට්ඨෙන මන්තා එව තංතංඅත්ථප්පටිපත්තිහෙතුතාය මන්තපදං. අනුපනීතාසාධාරණතාය රහස්සභාවෙන වත්තබ්බකිරියාය අධිගමූපායං. සජ්ඣායිතන්ති ගායනවසෙන සජ්ඣායිතං. තං පන උදත්තානුදත්තාදීනං සරානං සම්පදාවසෙනෙව ඉච්ඡිතන්ති ආහ ‘‘සරසම්පත්තිවසෙනා’’ති. අඤ්ඤෙසං වුත්තන්ති පාවචනභාවෙන අඤ්ඤෙසං වුත්තං. සමුපබ්‍යූළ්හන්ති සඞ්ගහෙත්වා උපරූපරි සඤ්ඤූළ්හං. රාසිකතන්ති ඉරුවෙදයජුවෙදසාමවෙදාදිවසෙන, තත්ථාපි පච්චෙකං මන්තබ්‍රහ්මාදිවසෙන, අජ්ඣායානුවාකාදිවසෙන ච රාසිකතං. තෙසන්ති මන්තානං කත්තූනං. දිබ්බෙන චක්ඛුනා ඔලොකෙත්වාති දිබ්බචක්ඛුපරිභණ්ඩෙන යථාකම්මූපගඤාණෙන සත්තානං කම්මස්සකතාදිං, පච්චක්ඛතො දස්සනට්ඨෙන දිබ්බචක්ඛුසදිසෙන පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන අතීතකප්පෙ බ්‍රාහ්මණානං මන්තජ්ඣෙනවිධිඤ්ච ඔලොකෙත්වා. පාවචනෙන සහ සංසන්දෙත්වාති කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස යං වචනං වට්ටසන්නිස්සිතං, තෙන සහ අවිරුද්ධං කත්වා. න හි තෙසං විවට්ටසන්නිස්සිතො අත්ථො පච්චක්ඛො හොති. අපරාපරෙති අට්ඨකාදීහි අපරාපරෙ පච්ඡිමා ඔක්කාකරාජකාලාදීසු උප්පන්නා. පක්ඛිපිත්වාති අට්ඨකාදීහි ගන්ථිතමන්තපදෙසු කිලෙසසන්නිස්සිතපදානං තත්ථ තත්ථ පදෙ පක්ඛිපනං කත්වා. විරුද්ධෙ අකංසූති බ්‍රාහ්මණධම්මිකසුත්තාදීසු (සු. නි. බ්‍රාහ්මණධම්මිකසුත්තං 286 ආදයො) ආගතනයෙන සංකිලෙසත්ථදීපනතො පච්චනීකභූතෙ අකංසු. 192. En el segundo, ‘proclamadores’ (pavattāro) son aquellos que proclaman en virtud del texto sagrado. Debido a que ellos hicieron que esos mantras se difundieran, se dice ‘los que los hacen difundir’. ‘Término del mantra’ (mantapadaṃ) es el mantra mismo como causa de la práctica de diversos propósitos, en el sentido de que debe hablarse en secreto habiendo excluido a los Shudras. Es el medio de realización por la acción que debe ser dicha en secreto debido a que no es común para los que no han sido iniciados. ‘Recitado’ (sajjhāyitaṃ) significa recitado mediante el canto. Pero puesto que eso se desea solo por medio de la perfección de los tonos, como el agudo y el grave, etc., se dice ‘por medio del logro de los tonos’. ‘Dicho por otros’ (aññesaṃ vuttaṃ) significa dicho por otros en virtud del texto sagrado. ‘Bien acumulado’ (samupabyūḷhaṃ) significa reunido y amontonado uno sobre otro. ‘Agrupado’ (rāsikataṃ) significa agrupado de acuerdo al Rigveda, el Yajurveda, el Samaveda, etc.; y allí también individualmente de acuerdo a los mantras, los Brahmanas, etc., y de acuerdo a las lecciones (ajjhāya) y secciones (anuvāka). ‘De ellos’ (tesaṃ) se refiere a los autores de los mantras. ‘Habiendo observado con el ojo divino’ significa habiendo observado el karma de los seres, etc., con el conocimiento del paso de los seres según sus acciones (yathākammūpagañāṇa), que es un accesorio del ojo divino, y habiendo observado el método de recitación de los mantras de los brahmanes en eones pasados con el conocimiento del recuerdo de existencias pasadas (pubbenivāsañāṇa), que es similar al ojo divino por el sentido de ver por percepción directa. ‘Habiendo cotejado con la palabra sagrada’ significa habiéndolo hecho no contradictorio con la palabra de Kassapa, el Buda Perfectamente Iluminado, que se relaciona con el ciclo de renacimientos. Pues el significado relacionado con la liberación no es evidente para ellos. ‘Sucesivos’ (aparāpara) son los posteriores nacidos en los tiempos de reyes como Okkāka, posteriores a Aṭṭhaka y otros. ‘Habiendo insertado’ (pakkhipitvā) significa habiendo realizado la inserción de palabras asociadas con las impurezas en diversos lugares dentro de las secciones de los mantras compuestos por Aṭṭhaka y otros. ‘Hicieron lo opuesto’ (viruddhe akaṃsu) significa que las hicieron contradictorias por ilustrar significados corruptos, de acuerdo con el método que aparece en el Brāhmaṇadhammika Sutta, etc. උසූනං අසනකම්මං ඉස්සත්ථං, ධනුසිප්පෙන ජීවිකා. ඉධ පන ඉස්සත්ථං වියාති ඉස්සත්ථං, සබ්බආවුධජීවිකාති ආහ ‘‘යොධාජීවකම්මෙනා’’ති, ආවුධං ගහෙත්වා උපට්ඨානකම්මෙනාති අත්ථො. රාජපොරිසං නාම විනා ආවුධෙන පොරොහෙච්චාමච්චකම්මාදිරාජකම්මං කත්වා රාජුපට්ඨානං. සිප්පඤ්ඤතරෙනාති ගහිතාවසෙසෙන හත්ථිඅස්සසිප්පාදිනා. කුමාරභාවතො පභුති චරණෙන කොමාරබ්‍රහ්මචරියං. El ‘trabajo de lanzar saetas’ es la arquería, el sustento mediante el arte del arco. Pero aquí, ‘como la arquería’ significa como la arquería: se refiere a todo sustento mediante las armas, por eso dice ‘por la ocupación de soldado’, que significa por la ocupación de prestar servicio habiendo tomado un arma. El llamado ‘servicio real’ consiste en realizar tareas reales como el cargo de sacerdote familiar, de ministro, etc., sin armas, sirviendo al rey. ‘Por algún otro arte’ se refiere a lo que queda de lo mencionado, como el arte de los elefantes o de los caballos. El ‘celibato desde la infancia’ es la conducta que se sigue desde la niñez. උදකං පාතෙත්වා දෙන්තීති ද්වාරෙ ඨිතස්සෙව බ්‍රාහ්මණස්ස හත්ථෙ උදකං ආසිඤ්චන්තා ‘‘ඉදං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, භරියං පොසාපනත්ථාය දෙමා’’ති වත්වා [Pg.58] දෙන්ති. කස්මා පන තෙ එවං බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වාපි දාරං පරියෙසන්ති, න යාවජීවං බ්‍රහ්මචාරිනො හොන්තීති? මිච්ඡාදිට්ඨිවසෙන. තෙසඤ්හී එවං දිට්ඨි හොති ‘‘යො පුත්තං න උප්පාදෙති, සො කුලවංසච්ඡෙදකරො හොති, තතො නිරයෙ පච්චතී’’ති. චත්තාරො කිර අභායිතබ්බං භායන්ති ගණ්ඩුප්පාදකො, කිකී, කොන්තිනී, බ්‍රාහ්මණොති. ගණ්ඩුප්පාදා කිර මහාපථවියා ඛයනභයෙන මත්තභොජනා හොන්ති, න බහුං මත්තිකං ඛාදන්ති. කිකී සකුණිකා ආකාසපතනභයෙන අණ්ඩස්ස උපරි උත්තානා සෙති. කොන්තිනී සකුණී පථවීකම්පනභයෙන පාදෙහි භූමිං න සුට්ඨු අක්කමති. බ්‍රාහ්මණා කුලවංසූපච්ඡෙදභයෙන දාරං පරියෙසන්ති. ආහු චෙත්ථ – ‘Dan habiendo derramado agua’ significa que, mientras vierten agua en la mano del brahmán que está a la puerta, dicen: ‘Te damos esto, brahmán, para que mantengas a una esposa’. Pero, ¿por qué ellos buscan una esposa incluso después de haber practicado el celibato de ese modo, y no son célibes de por vida? Debido a la visión errónea. Pues ellos tienen esta visión: ‘Aquel que no produce un hijo corta el linaje familiar y por ello se cocina en el infierno’. Se dice que cuatro temen lo que no debe ser temido: la lombriz de tierra, el ave lapwing (kikī), el ave kontinī y el brahmán. Las lombrices de tierra, por temor al agotamiento de la gran tierra, comen con moderación, no comen mucha tierra. El ave kikī se acuesta de espaldas sobre su huevo por temor a que caiga del cielo. El ave kontinī no pisa firmemente el suelo por temor a un terremoto. Los brahmanes buscan una esposa por temor al corte del linaje familiar. Sobre esto se dijo: ‘‘ගණ්ඩුප්පාදො කිකී චෙව, කොන්තී බ්‍රාහ්මණධම්මිකො; එතෙ අභයං භායන්ති, සම්මූළ්හා චතුරො ජනා’’ති. (සු. නි. අට්ඨ. 2.293); ‘La lombriz de tierra, el lapwing, el kontinī y el brahmán seguidor de su doctrina; estos cuatro están confundidos y temen lo que no es un peligro’. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. El resto en este pasaje es evidente. දොණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Doṇabrāhmaṇa Sutta. 3. සඞ්ගාරවසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario del Saṅgārava Sutta 193. තතියෙ (සං. නි. ටී. 2.5.236) පඨමඤ්ඤෙවාති පුරෙතරංයෙව, අසජ්ඣායකතානං මන්තානං අප්පටිභානං පගෙව පඨමංයෙව සිද්ධං, තත්ථ වත්තබ්බමෙව නත්ථීති අධිප්පායො. පරියුට්ඨානං නාම අභිභවො ගහණන්ති ආහ ‘‘කාමරාගපරියුට්ඨිතෙනාති කාමරාගග්ගහිතෙනා’’ති. වික්ඛම්භෙති අපනෙතීති වික්ඛම්භනං, පටිපක්ඛතො නිස්සරති එතෙනාති නිස්සරණං. වික්ඛම්භනඤ්ච තං නිස්සරණඤ්චාති වික්ඛම්භනනිස්සරණං. තෙනාහ ‘‘තත්ථා’’තිආදි. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. අත්තනා අරණීයො පත්තබ්බො අත්ථො අත්තත්ථො. තථා පරත්ථො වෙදිතබ්බො. 193. En el tercero, ‘desde el principio mismo’ significa muy tempranamente; la falta de inspiración respecto a los mantras no recitados se establece ya desde el principio, el sentido es que allí no hay nada que decir. El llamado ‘asedio’ (pariyuṭṭhānaṃ) es el dominio o la captura; por eso dice ‘por aquel que está asediado por el deseo sensual’, es decir, capturado por el deseo sensual. ‘Suprime’ significa que aparta, por eso es supresión; ‘sale a través de esto’, por eso es liberación. Y eso es tanto supresión como liberación, de ahí ‘liberación por supresión’ (vikkhambhananissaraṇa). Por eso dice ‘allí’, etc. El mismo principio se aplica a los otros dos términos. El propósito que debe ser alcanzado por uno mismo es el propio beneficio (attattho). Del mismo modo debe entenderse el beneficio ajeno (parattho). ‘‘අනිච්චතො අනුපස්සන්තො නිච්චසඤ්ඤං පජහතී’’තිආදීසු (පටි. ම. 1.52) බ්‍යාපාදාදීනං අනාගතත්තා බ්‍යාපාදවාරෙ තදඞ්ගනිස්සරණං න ගහිතං. කිඤ්චාපි න ගහිතං, පටිසඞ්ඛානවසෙන තස්ස විනොදෙතබ්බතාය තදඞ්ගනිස්සරණම්පි ලබ්භතෙවාති සක්කා විඤ්ඤාතුං. ආලොකසඤ්ඤා උපචාරප්පත්තා වා අප්පනාප්පත්තා [Pg.59] වා. යො කොචි කසිණජ්ඣානාදිභෙදො සමථො. ධම්මවවත්ථානං උපචාරප්පනාප්පත්තවසෙන ගහෙතබ්බං. En pasajes como ‘contemplando como impermanente, abandona la percepción de permanencia’, debido a que la mala voluntad, etc., no han surgido, la liberación por sustitución de opuestos (tadaṅganissaraṇa) no se incluye en la sección sobre la mala voluntad. Aunque no se incluya, puede entenderse que la liberación por sustitución de opuestos también se obtiene porque debe ser eliminada mediante la reflexión. La percepción de luz (ālokasaññā) ha alcanzado el acceso (upacāra) o el logro (appanā). Cualquier tipo de calma (samatha) es una distinción de los jhanas de totalidad (kasiṇa), etc. La definición de los fenómenos (dhammavavatthāna) debe tomarse por medio del logro del acceso. කුධිතොති තත්තො. උස්සූරකජාතොති තස්සෙව කුධිතභාවස්ස උස්සූරකං අච්චුණ්හතං පත්තො. තෙනාහ ‘‘උසුමකජාතො’’ති. තිලබීජකාදිභෙදෙනාති තිලබීජකණ්ණිකකෙසරාදිභෙදෙන සෙවාලෙන. පණකෙනාති උදකපිච්ඡිල්ලෙන. අප්පසන්නො ආකුලතාය. අසන්නිසින්නො කලලුප්පත්තියා. අනාලොකට්ඨානෙති ආලොකරහිතෙ ඨානෙ. "Kudhitoti" significa calentado. "Ussūrakajātoti" significa que ha alcanzado un calor excesivo, lo cual es el estado de estar caliente. Por eso dice: "usumakajāto" (vuelto cálido). "Tilabījakādibhedenāti" se refiere a las variedades como semillas de sésamo, pétalos, filamentos, etc., junto con el moho (sevāla). "Paṇakenāti" se refiere al fango acuático. "Appasanno ākulatāya" significa que no está claro debido a la turbidez. "Asannisinno kalaluppattiyā" significa que no está asentado debido al surgimiento de lodo. "Anālokaṭṭhāneti" significa en un lugar carente de luz. සඞ්ගාරවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Saṅgārava Sutta ha terminado. 4. කාරණපාලීසුත්තවණ්ණනා 4. Explicación del Kāraṇapālī Sutta 194. චතුත්ථෙ පණ්ඩිතො මඤ්ඤෙති එත්ථ මඤ්ඤෙති ඉදං ‘‘මඤ්ඤතී’’ති ඉමිනා සමානත්ථං නිපාතපදං. තස්ස ඉති-සද්දං ආනෙත්වා අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘පණ්ඩිතොති මඤ්ඤතී’’ති ආහ. අනුමතිපුච්ඡාවසෙන චෙතං වුත්තං. තෙනෙවාහ ‘‘උදාහු නො’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤති භවං පිඞ්ගියානී සමණස්ස ගොතමස්ස පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තිය’’න්ති වුත්තමෙවත්ථං පුන ගණ්හන්තො ‘‘පණ්ඩිතො මඤ්ඤෙ’’ති ආහ, තස්මා වුත්තං ‘‘භවං පිඞ්ගියානී සමණං ගොතමං පණ්ඩිතොති මඤ්ඤති උදාහු නො’’ති, යථා තෙ ඛමෙය්‍ය, තථා නං කථෙහීති අධිප්පායො. අහං කො නාම, මම අවිසයො එසොති දස්සෙති. කො චාති හෙතුනිස්සක්කෙ පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘කුතො චා’’ති. තථා චාහ ‘‘කෙන කාරණෙන ජානිස්සාමී’’ති, යෙන කාරණෙන සමණස්ස ගොතමස්ස පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තියං ජානෙය්‍යං, තං කාරණං මයි නත්ථීති අධිප්පායො. බුද්ධොයෙව භවෙය්‍ය අබුද්ධස්ස සබ්බථා බුද්ධඤාණානුභාවං ජානිතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තාති. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘අප්පමත්තකං පනෙතං, භික්ඛවෙ, ඔරමත්තකං සීලමත්තකං, යෙන පුථුජ්ජනො තථාගතස්ස වණ්ණං වදමානො වදෙය්‍ය (දී. නි. 1.7). අත්ථි, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤෙව ධම්මා ගම්භීරා දුද්දසා දුරනුබොධා…පෙ… යෙහි තථාගතස්ස යථාභූතං වණ්ණං සම්මා වදමානො වදෙය්‍යා’’ති (දී. නි. 1.28) ච. එත්ථාති ‘‘සොපි නූනස්ස තාදිසො’’ති එතස්මිං පදෙ. 194. En el cuarto punto, "paṇḍito maññeti": aquí "maññeti" es una partícula con el mismo significado que "maññati" (él piensa). Habiendo traído la palabra "iti" para mostrar el significado, dice: "piensa que es un sabio" (paṇḍitoti maññatī). Esto se dice a modo de pregunta para confirmación. Por eso dice: "o no" (udāhu no). Retomando de nuevo el significado dicho en "¿Qué piensa usted, señor Piṅgiyānī, sobre la lucidez de la sabiduría del asceta Gotama?", dice "creo que es un sabio" (paṇḍito maññe); por lo tanto se dice: "¿Considera usted, señor Piṅgiyānī, que el asceta Gotama es un sabio, o no?", con la intención de decir: "cuéntalo tal como te parezca". "¿Quién soy yo? Este no es mi ámbito", muestra esto. "Ko cā" es un caso nominativo en el sentido de exclusión de causa, por eso dice "¿y de dónde?" (kuto cā). Y así dice: "¿Por qué razón lo sabría?", con la intención de decir: "la razón por la cual conocería la lucidez de la sabiduría del asceta Gotama no existe en mí". Solo un Buda podría ser quien lo conozca, debido a la incapacidad de alguien que no es un Buda para conocer en todos los aspectos el poder del conocimiento de un Buda. Pues esto fue dicho: "Monjes, esto es algo insignificante, de poca importancia, meramente cuestión de moralidad, por lo cual un mundano, al alabar al Tathāgata, hablaría (D. N. 1.7). Monjes, hay otros dhammas profundos, difíciles de ver, difíciles de comprender... por los cuales alguien, al alabar correctamente al Tathāgata según la realidad, hablaría" (D. N. 1.28). "Etthā" se refiere a la palabra "sopi nūnassa tādiso". පසත්ථප්පසත්ථොති [Pg.60] පසත්ථෙහි පාසංසෙහි අත්තනො ගුණෙහෙව සො පසත්ථො, න තස්ස කිත්තිනා, පසංසාසභාවෙනෙව පාසංසොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘සබ්බගුණාන’’න්තිආදි. මණිරතනන්ති චක්කවත්තිනො මණිරතනං. "Pasatthappasatthoti": él es elogiado por sus propias cualidades loables, no por su fama; el significado es que es digno de alabanza por la naturaleza misma del elogio. Por eso dice "de todas las cualidades", etc. "Maṇiratananti" es la joya-gema de un monarca universal. සදෙවකෙ පාසංසානම්පි පාසංසොති දස්සෙතුං ‘‘පසත්ථෙහි වා’’ති දුතියවිකප්පො ගහිතො. අරණීයතො අත්ථො, සො එව වසතීති වසොති අත්ථවසො. තස්ස තස්ස පයොගස්ස ආනිසංසභූතං ඵලන්ති ආහ ‘‘අත්ථවසන්ති අත්ථානිසංස’’න්ති. අත්ථො වා ඵලං තදධීනවුත්තිතාය වසො එතස්සාති අත්ථවසො, කාරණං. Para mostrar que es el elogiado incluso entre aquellos que son elogiados en el mundo con sus devas, se toma la segunda alternativa: "o por los elogiados". El propósito (attho) surge de lo que se debe alcanzar (araṇīyato); puesto que él reside en eso, es "atthavaso" (el poder del propósito). Dice "el beneficio del propósito" (atthavasanti atthānisaṃsanti) refiriéndose al fruto que es la recompensa de tal o cual esfuerzo. O bien, el propósito es el fruto, y debido a que su actividad depende de ello, el "vaso" (poder) es para este propósito; es decir, la causa. ඛුද්දකමධූති ඛුද්දකමක්ඛිකාහි කතදණ්ඩකමධු. අනෙළකන්ති නිද්දොසං අපගතමක්ඛිකණ්ඩකං. "Khuddakamadhūti" es la miel de panal hecha por abejas pequeñas. "Aneḷakanti" significa sin defectos, libre de abejas y de impurezas. උදාහරීයති උබ්බෙගපීතිවසෙනාති උදානං, තථා වා උදාහරණං උදානං. තෙනාහ ‘‘උදාහාරං උදාහරී’’ති. යථා පන තං වචනං උදානන්ති වුච්චති, තං දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. "Udāna" es lo que se expresa por el poder de la alegría y la emoción; o bien, tal expresión es un udāna. Por eso dice: "expresó una exclamación" (udāhāraṃ udāharī). Para mostrar cómo esa palabra es llamada udāna, se dice "yathā hī", etc. El resto es fácil de comprender. කාරණපාලීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Kāraṇapālī Sutta ha terminado. 5. පිඞ්ගියානීසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Piṅgiyānī Sutta 195. පඤ්චමෙ සබ්බසඞ්ගාහිකන්ති සරීරගතස්ස චෙව වත්ථාලඞ්කාරගතස්ස චාති සබ්බස්ස නීලභාවස්ස සඞ්ගාහකවචනං. තස්සෙවාති නීලාදිසබ්බසඞ්ගාහිකවසෙන වුත්තඅත්ථස්සෙව. විභාගදස්සනන්ති පභෙදදස්සනං. යථා තෙ ලිච්ඡවිරාජානො අපීතාදිවණ්ණා එව කෙචි කෙචි විලෙපනවසෙන පීතාදිවණ්ණා ඛායිංසු, එවං අනීලාදිවණ්ණා එව කෙචි විලෙපනවසෙන නීලාදිවණ්ණා ඛායිංසු. තෙ කිර සුවණ්ණවිචිත්තෙහි මණිඔභාසෙහි එකනීලා විය ඛායන්ති. 195. En el quinto punto, "sabbasaṅgāhikanti" es una palabra que abarca todo el color azul, tanto el del cuerpo como el de los ornamentos y vestiduras. "Tassevāti" se refiere al significado dicho en términos de abarcar todo lo azul, etc. "Vibhāgadassananti" significa mostrar la clasificación. Así como esos reyes Licchavis, aunque algunos no eran de color amarillo, etc., parecían de color amarillo, etc., debido a los ungüentos; así también, algunos que no eran de color azul, etc., parecían de color azul, etc., debido a los ungüentos. Se dice que ellos parecían uniformemente azules debido al resplandor de las gemas decoradas con oro. කොකනදන්ති වා පදුමවිසෙසනං යථා ‘‘කොකාසක’’න්ති. තං කිර බහුපත්තං වණ්ණසම්පන්නං අතිවිය සුගන්ධඤ්ච හොති. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – යථා [Pg.61] කොකනදසඞ්ඛාතං පදුමං පාතො සූරියුග්ගමනවෙලාය ඵුල්ලං විකසිතං අවීතගන්ධං සියා විරොචමානං, එවං සරීරගන්ධෙන ගුණගන්ධෙන ච සුගන්ධං, සරදකාලෙ අන්තලික්ඛෙ ආදිච්චමිව අත්තනො තෙජසා තපන්තං, අඞ්ගෙහි නිච්ඡරන්තජුතිතාය අඞ්ගීරසං සම්බුද්ධං පස්සාති. "Kokanada" es una especificación del loto, como "kokāsaka". Se dice que tiene muchos pétalos, un color perfecto y una fragancia extrema. Este es el significado aquí: así como el loto llamado kokanada, al amanecer, al momento de la salida del sol, estaría florecido, expandido, con su fragancia intacta y resplandeciente; así ve al Sambuddha, Aṅgīrasa (el que emite rayos de sus miembros), fragante por la fragancia del cuerpo y la fragancia de las virtudes, brillando con su propio esplendor como el sol en el firmamento durante la estación de otoño, debido a la luz que emana de sus miembros. පිඞ්ගියානීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Piṅgiyānī Sutta ha terminado. 6. මහාසුපිනසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Mahāsupina Sutta 196. ඡට්ඨෙ ධාතුක්ඛොභකරණපච්චයො නාම විසභාගභෙසජ්ජසෙනාසනාහාරාදිපච්චයො. අත්ථකාමතාය වා අනත්ථකාමතාය වාති පසන්නා අත්ථකාමතාය, කුද්ධා අනත්ථකාමතාය. අත්ථාය වා අනත්ථාය වාති සභාවතො භවිතබ්බාය අත්ථාය වා අනත්ථාය වා. උපසංහරන්තීති අත්තනො දෙවානුභාවෙන උපනෙන්ති. බොධිසත්තමාතා විය පුත්තපටිලාභනිමිත්තන්ති තදා කිර පුරෙ පුණ්ණමාය සත්තමදිවසතො පට්ඨාය විගතසුරාපානං මාලාගන්ධාදිවිභූතිසම්පන්නං නක්ඛත්තකීළං අනුභවමානා බොධිසත්තමාතා සත්තමෙ දිවසෙ පාතොව උට්ඨාය ගන්ධොදකෙන නහායිත්වා සබ්බාලඞ්කාරභූසිතා වරභොජනං භුඤ්ජිත්වා උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය සිරිගබ්භං පවිසිත්වා සිරිසයනෙ නිපන්නා නිද්දං ඔක්කමමානා ඉමං සුපිනං අද්දස – චත්තාරො කිර නං මහාරාජානො සයනෙනෙව සද්ධිං උක්ඛිපිත්වා අනොතත්තදහං නෙත්වා නහාපෙත්වා දිබ්බවත්ථං නිවාසෙත්වා දිබ්බගන්ධෙහි විලිම්පෙත්වා දිබ්බපුප්ඵානි පිළන්ධෙත්වා තතො අවිදූරෙ රජතපබ්බතො, තස්ස අන්තො කනකවිමානං අත්ථි, තස්මිං පාචීනතො සීසං කත්වා නිපජ්ජාපෙසුං. අථ බොධිසත්තො සෙතවරවාරණො හුත්වා තතො අවිදූරෙ එකො සුවණ්ණපබ්බතො, තත්ථ චරිත්වා තතො ඔරුය්හ රජතපබ්බතං ආරුහිත්වා කනකවිමානං පවිසිත්වා මාතරං පදක්ඛිණං කත්වා දක්ඛිණපස්සං ඵාලෙත්වා කුච්ඡිං පවිට්ඨසදිසො අහොසි. ඉමං සුපිනං සන්ධාය එතං වුත්තං ‘‘බොධිසත්තමාතා විය පුත්තපටිලාභනිමිත්ත’’න්ති. 196. En el sexto punto, la "causa que produce perturbación de los elementos" se refiere a causas como medicinas, alojamiento o alimentos inadecuados. "Ya sea por deseo de bienestar o por deseo de daño" significa: los devotos deidades por deseo de bienestar, y los airados por deseo de daño. "Para beneficio o para perjuicio" significa: según la naturaleza de lo que ha de suceder, sea beneficio o perjuicio. "Upasaṃharantī" significa que lo presentan mediante su propio poder divino. "Como la señal de la obtención de un hijo para la madre del Bodhisatta": se dice que en aquel entonces, desde el séptimo día antes de la luna llena, la madre del Bodhisatta, habiendo renunciado a las bebidas alcohólicas y disfrutando del festival de las constelaciones con guirnaldas y perfumes, se levantó temprano el séptimo día, se bañó con agua perfumada, se adornó con todos los ornamentos, comió comida excelente, asumió los factores del uposatha, entró en la cámara real y se acostó en el lecho real; al quedarse dormida, tuvo este sueño: se dice que los cuatro Grandes Reyes, levantándola junto con su lecho, la llevaron al lago Anotatta, la bañaron, la vistieron con ropas divinas, la ungieron con perfumes divinos y la adornaron con flores divinas. No lejos de allí había una montaña de plata, y dentro de ella había un palacio de oro; allí la acostaron con la cabeza hacia el este. Entonces el Bodhisatta, convertido en un noble elefante blanco, habiendo vagado por una montaña de oro cercana, descendió de allí, subió a la montaña de plata, entró en el palacio de oro, rodeó a su madre por la derecha y, pareciendo abrir su costado derecho, entró en su vientre. En referencia a este sueño se dijo: "como la señal de la obtención de un hijo para la madre del Bodhisatta". කොසලරාජා [Pg.62] විය සොළස සුපිනෙති – "Como los dieciséis sueños del rey de Kosala". ‘‘උසභා රුක්ඛා ගාවියො ගවා ච,අස්සො කංසො සිඞ්ගාලී ච කුම්භො; පොක්ඛරණී ච අපාකචන්දනං,ලාබූනි සීදන්ති සිලාප්ලවන්ති. «Toros, árboles, vacas y bueyes; el caballo, el cuenco de bronce, la zorra y el cántaro; el estanque de lotos, el sándalo crudo, las calabazas se hunden y las piedras flotan. ‘‘මණ්ඩූකියො කණ්හසප්පෙ ගිලන්ති,කාකං සුවණ්ණා පරිවාරයන්ති; තසා වකා එළකානං භයා හී’’ති. (ජා. 1.1.77) – Las ranas tragan serpientes negras, los cuervos rodean a los cisnes de oro; los lobos tiemblan de miedo ante las ovejas». ඉමෙ සොළස සුපිනෙ පස්සන්තො කොසලරාජා විය. Como el rey de Kosala, quien vio estos dieciséis sueños. 1. එකදිවසං කිර කොසලමහාරාජා රත්තිං නිද්දූපගතො පච්ඡිමයාමෙ සොළස මහාසුපිනෙ පස්සි (ජා. අට්ඨ. 1.1.76 මහාසුපිනජාතකවණ්ණනා). තත්ථ චත්තාරො අඤ්ජනවණ්ණා කාළඋසභා ‘‘යුජ්ඣිස්සාමා’’ති චතූහි දිසාහි රාජඞ්ගණං ආගන්ත්වා ‘‘උසභයුද්ධං පස්සිස්සාමා’’ති මහාජනෙ සන්නිපතිතෙ යුජ්ඣනාකාරං දස්සෙත්වා නදිත්වා ගජ්ජිත්වා අයුජ්ඣිත්වාව පටික්කන්තා. ඉමං පඨමං සුපිනං අද්දස. 1. Se dice que un día, el gran rey de Kosala, habiendo conciliado el sueño por la noche, vio dieciséis grandes sueños durante la última vigilia. En ellos, cuatro toros negros como el colirio llegaron al patio del palacio desde las cuatro direcciones con la intención de luchar. Cuando una gran multitud se reunió pensando: 'veremos una lucha de toros', los toros solo hicieron ademán de luchar, bramando y rugiendo, pero se retiraron sin llegar a pelear. Este fue el primer sueño que vio. 2. ඛුද්දකා රුක්ඛා චෙව ගච්ඡා ච පථවිං භින්දිත්වා විදත්ථිමත්තම්පි රතනමත්තම්පි අනුග්ගන්ත්වාව පුප්ඵන්ති චෙව ඵලන්ති ච. ඉමං දුතියං අද්දස. 2. Vio pequeños árboles y arbustos que, rompiendo la tierra y sin haber crecido ni siquiera un palmo o un codo, ya florecían y daban frutos. Este fue el segundo que vio. 3. ගාවියො තදහුජාතානං වච්ඡානං ඛීරං පිවන්තියො අද්දස. අයං තතියො සුපිනො. 3. Vio vacas bebiendo la leche de los terneros nacidos ese mismo día. Este fue el tercer sueño. 4. ධුරවාහෙ ආරොහපරිණාහසම්පන්නෙ මහාගොණෙ යුගපරම්පරාය අයොජෙත්වා තරුණෙ ගොදම්මෙ ධුරෙ යොජෙන්තෙ අද්දස. තෙ ධුරං වහිතුං අසක්කොන්තා ඡඩ්ඩෙත්වා අට්ඨංසු, සකටානි නප්පවත්තිංසු. අයං චතුත්ථො සුපිනො. 4. Vio que, en lugar de uncir a grandes bueyes capaces de llevar la carga y de gran envergadura, uncían a jóvenes novillos a los carros. Estos, incapaces de llevar la carga, se detuvieron tras abandonarla, y los carros no avanzaron. Este fue el cuarto sueño. 5. එකං උභතොමුඛං අස්සං අද්දස. තස්ස උභොසු පස්සෙසු යවසං දෙන්ති, සො ද්වීහිපි මුඛෙහි ඛාදති. අයං පඤ්චමො සුපිනො. 5. Vio un caballo con dos bocas. Le daban forraje por ambos lados y él comía con las dos bocas. Este fue el quinto sueño. 6. මහාජනො [Pg.63] සතසහස්සග්ඝනිකං සුවණ්ණපාතිං සම්මජ්ජිත්වා ‘‘ඉධ පස්සාවං කරොහී’’ති එකස්ස ජරසිඞ්ගාලස්ස උපනාමෙසි. තං තත්ථ පස්සාවං කරොන්තං අද්දස. අයං ඡට්ඨො සුපිනො. 6. La multitud, tras limpiar una vasija de oro que valía cien mil, se la presentó a un viejo zorro diciéndole: 'orina aquí'. Lo vio orinando en ella. Este fue el sexto sueño. 7. එකො පුරිසො රජ්ජුං වට්ටෙත්වා පාදමූලෙ නික්ඛිපති. තෙන නිසින්නපීඨස්ස හෙට්ඨා සයිතා ඡාතසිඞ්ගාලී තස්ස අජානන්තස්සෙව තං ඛාදති. ඉමං සත්තමං සුපිනං අද්දස. 7. Un hombre trenza una cuerda y la deja caer a sus pies. Debajo de la silla donde él está sentado, una zorra hambrienta se la come sin que él se dé cuenta. Este fue el séptimo sueño. 8. රාජද්වාරෙ බහූහි තුච්ඡකුම්භෙහි පරිවාරෙත්වා ඨපිතං එකං මහන්තං පූරිතකුම්භං අද්දස. චත්තාරොපි පන වණ්ණා චතූහි දිසාහි චතූහි අනුදිසාහි ච ඝටෙහි උදකං ආනෙත්වා පූරිතකුම්භමෙව පූරෙන්ති, පූරිතං පූරිතං උදකං උත්තරිත්වා පලායති. තෙපි පුනප්පුනං තත්ථෙව උදකං ආසිඤ්චන්ති, තුච්ඡකුම්භෙ ඔලොකෙන්තාපි නත්ථි. අයං අට්ඨමො සුපිනො. 8. Vio un gran cántaro lleno colocado en la puerta del palacio, rodeado de muchos cántaros vacíos. Personas de las cuatro clases sociales traían agua en jarros desde las cuatro direcciones y las cuatro direcciones intermedias, y llenaban solo el cántaro que ya estaba lleno; el agua rebosaba y se desperdiciaba una y otra vez. Seguían vertiendo agua allí mismo, sin mirar siquiera los cántaros vacíos. Este fue el octavo sueño. 9. එකං පඤ්චපදුමසඤ්ඡන්නං ගම්භීරං සබ්බතොතිත්ථං පොක්ඛරණිං අද්දස. සමන්තතො ද්විපදචතුප්පදා ඔතරිත්වා තත්ථ පානීයං පිවන්ති. තස්ස මජ්ඣෙ ගම්භීරට්ඨානෙ උදකං ආවිලං, තීරප්පදෙසෙ ද්විපදචතුප්පදානං අක්කමනට්ඨානෙ අච්ඡං විප්පසන්නමනාවිලං. අයං නවමො සුපිනො. 9. Vio un estanque profundo cubierto de cinco tipos de lotos, con accesos por todos lados. Seres de dos y cuatro patas bajaban allí a beber agua. En el centro, en la parte profunda, el agua estaba turbia, pero en las orillas, donde los seres de dos y cuatro patas pisaban, el agua estaba clara, pura y límpida. Este fue el noveno sueño. 10. එකිස්සායෙව කුම්භියා පච්චමානං ඔදනං අපාකං අද්දස. ‘‘අපාක’’න්ති විචාරෙත්වා විභජිත්වා ඨපිතං විය තීහාකාරෙහි පච්චමානං එකස්මිං පස්සෙ අතිකිලින්නො හොති, එකස්මිං උත්තණ්ඩුලො, එකස්මිං සුපක්කොති. අයං දසමො සුපිනො. 10. Vio arroz cocinándose en una sola olla, pero de forma desigual. Tras examinarlo y dividirlo, vio que se cocía de tres maneras: en un lado estaba demasiado cocido, en otro estaba crudo y en otro bien cocido. Este fue el décimo sueño. 11. සතසහස්සග්ඝනකං චන්දනසාරං පූතිතක්කෙන වික්කිණන්තෙ අද්දස. අයං එකාදසමො සුපිනො. 11. Vio vender esencia de sándalo, que valía cien mil, por suero de leche agrio y podrido. Este fue el undécimo sueño. 12. තුච්ඡලාබූනි උදකෙ සීදන්තානි අද්දස. අයං ද්වාදසමො සුපිනො. 12. Vio calabazas vacías hundiéndose en el agua. Este fue el duodécimo sueño. 13. මහන්තමහන්තා කූටාගාරප්පමාණා ඝනසිලා නාවා විය උදකෙ ප්ලවමානා අද්දස. අයං තෙරසමො සුපිනො. 13. Vio piedras sólidas, muy grandes, del tamaño de casas señoriales, flotando en el agua como barcos. Este fue el decimotercer sueño. 14. ඛුද්දකමධුකපුප්ඵප්පමාණා මණ්ඩූකියො මහන්තෙ කණ්හසප්පෙ වෙගෙන අනුබන්ධිත්වා උප්පලනාළෙ විය ඡින්දිත්වා මංසං ඛාදිත්වා ගිලන්තියො අද්දස. අයං චුද්දසමො සුපිනො. 14. Vio ranas del tamaño de pequeñas flores de madhuka persiguiendo velozmente a grandes serpientes negras, cortándolas como tallos de loto, comiendo su carne y tragándoselas. Este fue el decimocuarto sueño. 15. දසහි [Pg.64] අසද්ධම්මෙහි සමන්නාගතං ගාමගොචරං කාකං කඤ්චනවණ්ණවණ්ණතාය ‘‘සුවණ්ණා’’ති ලද්ධනාමෙ සුවණ්ණරාජහංසෙ පරිවාරෙන්තෙ අද්දස. අයං පන්නරසමො සුපිනො. 15. Vio a un cuervo de aldea, poseedor de diez malas conductas, rodeado de cisnes reales de oro que recibían el nombre de 'dorados' por su color semejante al oro. Este fue el decimoquinto sueño. 16. පුබ්බෙ දීපිනො එළකෙ ඛාදන්ති. තෙ පන එළකෙ දීපිනො අනුබන්ධිත්වා මුරමුරාති ඛාදන්තෙ අද්දස. අථඤ්ඤෙ තසා වකා එළකෙ දූරතොව දිස්වා තසිතා තාසප්පත්තා හුත්වා එළකානං භයා පලායිත්වා ගුම්බගහනානි පවිසිත්වා නිලීයිංසු. අයං සොළසමො සුපිනො. 16. Antiguamente, las panteras comían ovejas. Pero vio a las ovejas persiguiendo a las panteras y comiéndoselas con un crujido de huesos. Luego, vio a otros lobos asustados que, al ver a las ovejas desde lejos, se aterrorizaban y, por miedo a las ovejas, huían a esconderse en la espesura de los matorrales. Este fue el decimosexto sueño. 1. තත්ථ අධම්මිකානං රාජූනං, අධම්මිකානඤ්ච මනුස්සානං කාලෙ ලොකෙ විපරිවත්තමානෙ කුසලෙ ඔසන්නෙ අකුසලෙ උස්සන්නෙ ලොකස්ස පරිහානකාලෙ දෙවො න සම්මා වසිස්සති, මෙඝපාදා පච්ඡිජ්ජිස්සන්ති, සස්සානි මිලායිස්සන්ති, දුබ්භික්ඛං භවිස්සති, වස්සිතුකාමා විය චතූහි දිසාහි මෙඝා උට්ඨහිත්වා ඉත්ථිකාහි ආතපෙ පත්ථටානං වීහිආදීනං තෙමනභයෙන අන්තොපවෙසිතකාලෙ පුරිසෙසු කුදාලපිටකෙ ආදාය ආළිබන්ධනත්ථාය නික්ඛන්තෙසු වස්සනාකාරං දස්සෙත්වා ගජ්ජිත්වා විජ්ජුලතා නිච්ඡාරෙත්වා උසභා විය අයුජ්ඣිත්වා අවස්සිත්වාව පලායිස්සන්ති. අයං පඨමස්ස විපාකො. 1. En cuanto al significado: en tiempos de reyes injustos y personas injustas, cuando el mundo está trastornado, el mérito decae y el demérito aumenta, en el tiempo de la decadencia del mundo, la deidad no enviará la lluvia correctamente, las nubes se interrumpirán, las cosechas se marchitarán y habrá hambruna. Las nubes se levantarán desde las cuatro direcciones como si quisieran llover, pero cuando la gente haya guardado el arroz y otros granos que estaban extendidos al sol por miedo a que se mojen, y los hombres hayan salido con azadas y cestas para construir diques, las nubes mostrarán apariencia de lluvia, tronarán, lanzarán relámpagos pero, como los toros que no luchan, se disiparán sin llover. Este es el resultado del primer sueño. 2. ලොකස්ස පරිහීනකාලෙ මනුස්සානං පරිත්තායුකකාලෙ සත්තා තිබ්බරාගා භවිස්සන්ති, අසම්පත්තවයාව කුමාරියො පුරිසන්තරං ගන්ත්වා උතුනියො චෙව ගබ්භිනියො ච හුත්වා පුත්තධීතාහි වඩ්ඪිස්සන්ති. ඛුද්දකරුක්ඛානං පුප්ඵං විය හි තාසං උතුනිභාවො, ඵලං විය ච පුත්තධීතරො භවිස්සන්ති. අයං දුතියස්ස විපාකො. 2. En el tiempo de la decadencia del mundo, cuando la vida de los hombres sea corta, los seres tendrán pasiones intensas; las jóvenes, sin haber alcanzado la edad madura, irán con hombres y, teniendo la menstruación y quedando embarazadas, criarán hijos e hijas. Su menstruación será como la flor de los árboles pequeños, y sus hijos e hijas serán como el fruto. Este es el resultado del segundo sueño. 3. මනුස්සානං ජෙට්ඨාපචායිකකම්මස්ස නට්ඨකාලෙ සත්තා මාතාපිතූසු වා සස්සුසසුරෙසු වා ලජ්ජං අනුපට්ඨපෙත්වා සයමෙව කුටුම්බං සංවිදහන්තාව ඝාසච්ඡාදනමත්තම්පි මහල්ලකානං දාතුකාමා දස්සන්ති, අදාතුකාමා න දස්සන්ති. මහල්ලකා අනාථා හුත්වා අසයංවසී දාරකෙ ආරාධෙත්වා ජීවිස්සන්ති තදහුජාතානං වච්ඡකානං ඛීරං පිවන්තියො මහාගාවියො විය. අයං තතියස්ස විපාකො. 3. En el tiempo en que se pierda el hábito de respetar a los mayores, los seres, sin mostrar vergüenza ante sus padres o suegros, administrarán ellos mismos el hogar; si desean darles a los ancianos aunque sea solo comida y ropa, se lo darán, y si no, no se lo darán. Los ancianos, desamparados y sin autoridad propia, vivirán tratando de complacer a los jóvenes, como las grandes vacas que beben la leche de los terneros nacidos ese mismo día. Este es el resultado del tercer sueño. 4. අධම්මිකරාජූනං [Pg.65] කාලෙ අධම්මිකරාජානො පණ්ඩිතානං පවෙණිකුසලානං කම්මනිත්ථරණසමත්ථානං මහාමත්තානං යසං න දස්සන්ති, ධම්මසභායං විනිච්ඡයට්ඨානෙපි පණ්ඩිතෙ වොහාරකුසලෙ මහල්ලකෙ අමච්චෙ න ඨපෙස්සන්ති, තබ්බිපරීතානං පන තරුණතරුණානං යසං දස්සන්ති, තථාරූපෙ එව ච විනිච්ඡයට්ඨානෙ ඨපෙස්සන්ති. තෙ රාජකම්මානි චෙව යුත්තායුත්තඤ්ච අජානන්තා නෙව තං යසං උක්ඛිපිතුං සක්ඛිස්සන්ති, න රාජකම්මානි නිත්ථරිතුං. තෙ අසක්කොන්තා කම්මධුරං ඡඩ්ඩෙස්සන්ති, මහල්ලකාපි පණ්ඩිතාමච්චා යසං අලභන්තා කිච්චානි නිත්ථරිතුං සමත්ථාපි ‘‘කිං අම්හාකං එතෙහි, මයං බාහිරකා ජාතා, අබ්භන්තරිකා තරුණදාරකා ජානිස්සන්තී’’ති උප්පන්නානි කම්මානි න කරිස්සන්ති. එවං සබ්බථාපි තෙසං රාජූනං හානියෙව භවිස්සති, ධුරං වහිතුං අසමත්ථානං වච්ඡදම්මානං ධුරෙ යොජිතකාලො විය දූරවාහානඤ්ච මහාගොණානං යුගපරම්පරාය අයොජිතකාලො විය භවිස්සති. අයං චතුත්ථස්ස විපාකො. 4. En tiempos de reyes injustos, los monarcas injustos no otorgarán honor a los grandes ministros sabios, expertos en la tradición y capaces de llevar a cabo los asuntos del Estado. Ni siquiera en la sala de justicia ni en los tribunales designarán a ministros ancianos, sabios y expertos en la ley. Por el contrario, otorgarán honor a jóvenes inexpertos y los colocarán en tales puestos de juicio. Estos, al desconocer tanto los asuntos reales como lo que es justo o injusto, no podrán sostener ese honor ni llevar a término los asuntos del rey. Al ser incapaces, abandonarán la carga del cargo. Los ministros sabios y ancianos, al no recibir honor, aunque sean capaces de cumplir las tareas, dirán: '¿Qué nos importa esto? Nosotros hemos sido dejados de lado; que los jóvenes favoritos se encarguen', y no realizarán los trabajos que surjan. Así, en todos los aspectos, solo habrá declive para esos reyes; será como cuando se uncen terneros jóvenes incapaces de llevar la carga, o como cuando no se emplean bueyes grandes y fuertes para tirar de grandes pesos. Este es el resultado del cuarto sueño. 5. අධම්මිකරාජකාලෙයෙව අධම්මිකබාලරාජානො අධම්මිකෙ ලොලමනුස්සෙ විනිච්ඡයෙ ඨපෙස්සන්ති, තෙ පාපපුඤ්ඤෙසු අනාදරා බාලා සභායං නිසීදිත්වා විනිච්ඡයං දෙන්තා උභින්නම්පි අත්ථපච්චත්ථිකානං හත්ථතො ලඤ්ජං ගහෙත්වා ඛාදිස්සන්ති අස්සො විය ද්වීහි මුඛෙහි යවසං. අයං පඤ්චමස්ස විපාකො. 5. En tiempos de reyes injustos, los reyes necios e injustos pondrán a hombres codiciosos e injustos en los tribunales. Estos, siendo necios y sin respeto por el mérito o el pecado, sentados en la asamblea dictando sentencia, aceptarán sobornos de ambas partes en disputa y los devorarán, como un caballo que come forraje con dos bocas. Este es el resultado del quinto sueño. 6. අධම්මිකායෙව විජාතිරාජානො ජාතිසම්පන්නානං කුලපුත්තානං ආසඞ්කාය යසං න දස්සන්ති, අකුලීනානංයෙව දස්සන්ති. එවං මහාකුලානි දුග්ගතානි භවිස්සන්ති, ලාමකකුලානි ඉස්සරානි. තෙ ච කුලීනපුරිසා ජීවිතුං අසක්කොන්තා ‘‘ඉමෙ නිස්සාය ජීවිස්සාමා’’ති අකුලීනානං ධීතරො දස්සන්ති, ඉති තාසං කුලධීතානං අකුලීනෙහි සද්ධිං සංවාසො ජරසිඞ්ගාලස්ස සුවණ්ණපාතියං පස්සාවකරණසදිසො භවිස්සති. අයං ඡට්ඨස්ස විපාකො. 6. Reyes injustos de bajo linaje, por sospecha hacia los hijos de familias nobles, no les otorgarán honor, sino que se lo darán a los que no tienen linaje. Así, las grandes familias empobrecerán y las familias de bajo rango se volverán poderosas. Aquellos hombres de linaje, al no poder subsistir, dirán: 'Viviremos dependiendo de estos', y entregarán a sus hijas a los de bajo linaje. Así, la convivencia de esas hijas de familia noble con hombres de bajo linaje será como un viejo chacal orinando en un cuenco de oro. Este es el resultado del sexto sueño. 7. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ඉත්ථියො පුරිසලොලා සුරාලොලා අලඞ්කාරලොලා විසිඛාලොලා ආමිසලොලා භවිස්සන්ති දුස්සීලා දුරාචාරා. තා සාමිකෙහි කසිගොරක්ඛාදීනි කම්මානි කත්වා කිච්ඡෙන [Pg.66] කසිරෙන සම්භතං ධනං ජාරෙහි සද්ධිං සුරං පිවන්තියො මාලාගන්ධවිලෙපනං ධාරයමානා අන්තොගෙහෙ අච්චායිකම්පි කිච්චං අනොලොකෙත්වා ගෙහපරික්ඛෙපස්ස උපරිභාගෙනපි ඡිද්දට්ඨානෙහිපි ජාරෙ උපධාරයමානා ස්වෙ වපිතබ්බයුත්තකං බීජම්පි කොට්ටෙත්වා යාගුභත්තඛජ්ජකානි පචිත්වා ඛාදමානා විලුම්පිස්සන්ති හෙට්ඨාපීඨකෙ නිපන්නඡාතසිඞ්ගාලී විය වට්ටෙත්වා වට්ටෙත්වා පාදමූලෙ නික්ඛිත්තරජ්ජුං. අයං සත්තමස්ස විපාකො. 7. Con el paso del tiempo, las mujeres se volverán ávidas de hombres, de licor, de adornos, de vagar por las calles y de ganancias materiales; serán inmorales y de conducta perversa. Ellas malgastarán con sus amantes la riqueza acumulada con gran esfuerzo por sus esposos mediante la agricultura y la ganadería, bebiendo licor, usando guirnaldas y ungüentos, descuidando los deberes urgentes del hogar y buscando amantes a través de grietas o por encima de los muros de la casa. Incluso triturarán la semilla que debería sembrarse al día siguiente para cocinar gachas, arroz y bocadillos, devorándolos y despilfarrándolos, como una chacal hambrienta agazapada bajo un taburete que devora la cuerda colocada a los pies de alguien. Este es el resultado del séptimo sueño. 8. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ලොකො පරිහායිස්සති, රට්ඨං නිරොජං භවිස්සති, රාජානො දුග්ගතා කපණා භවිස්සන්ති. යො ඉස්සරො භවිස්සති, තස්ස භණ්ඩාගාරෙ සතසහස්සමත්තා භවිස්සන්ති. තෙ එවංදුග්ගතා සබ්බෙ ජානපදෙ අත්තනොව කම්මං කාරෙස්සන්ති, උපද්දුතා මනුස්සා සකෙ කම්මන්තෙ ඡඩ්ඩෙත්වා රාජූනංයෙව අත්ථාය පුබ්බණ්ණාපරණ්ණානි වපන්තා රක්ඛන්තා ලායන්තා මද්දන්තා පවෙසෙන්තා උච්ඡුක්ඛෙත්තානි කරොන්තා යන්තානි වාහෙන්තා ඵාණිතාදීනි පචන්තා පුප්ඵාරාමෙ ඵලාරාමෙ ච කරොන්තා තත්ථ තත්ථ නිප්ඵන්නානි පුබ්බණ්ණාදීනි ආහරිත්වා රඤ්ඤො කොට්ඨාගාරමෙව පූරෙස්සන්ති. අත්තනො ගෙහෙසු තුච්ඡකොට්ඨෙ ඔලොකෙන්තාපි න භවිස්සන්ති, තුච්ඡකුම්භෙ අනොලොකෙත්වා පූරිතකුම්භපූරණසදිසමෙව භවිස්සති. අයං අට්ඨමස්ස විපාකො. 8. Con el paso del tiempo, el mundo decaerá, el reino perderá su vigor y los reyes serán pobres y necesitados. El que sea poderoso solo tendrá unos cien mil en su tesorería. Todos ellos, así de empobrecidos, obligarán a los ciudadanos a trabajar solo para ellos; los hombres, oprimidos, abandonarán sus propios trabajos y, solo para beneficio de los reyes, sembrarán, protegerán, cosecharán, trillarán y almacenarán cultivos diversos, cultivarán campos de caña de azúcar, operarán las prensas, cocinarán melaza y trabajarán en huertos de flores y frutas. Llevando los productos obtenidos aquí y allá, solo llenarán los graneros del rey. Ni siquiera mirarán sus propios graneros vacíos; será como no mirar las propias vasijas vacías mientras se intenta llenar una que ya está llena. Este es el resultado del octavo sueño. 9. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ රාජානො අධම්මිකා භවිස්සන්ති, ඡන්දාදිවසෙන අගතිං ගච්ඡන්තා රජ්ජං කාරෙස්සන්ති, ධම්මෙන විනිච්ඡයං නාම න දස්සන්ති ලඤ්ජවිත්තකා භවිස්සන්ති ධනලොලා, රට්ඨවාසිකෙසු තෙසං ඛන්තිමෙත්තානුද්දයා නාම න භවිස්සන්ති, කක්ඛළා ඵරුසා උච්ඡුයන්තෙ උච්ඡුභණ්ඩිකා විය මනුස්සෙ පීළෙන්තා නානප්පකාරං බලිං උප්පාදෙත්වා ධනං ගණ්හිස්සන්ති. මනුස්සා බලිපීළිතා කිඤ්චි දාතුං අසක්කොන්තා ගාමනිගමාදයො ඡඩ්ඩෙත්වා පච්චන්තං ගන්ත්වා වාසං කප්පෙස්සන්ති. මජ්ඣිමජනපදො සුඤ්ඤො භවිස්සති, පච්චන්තො ඝනවාසො සෙය්‍යථාපි පොක්ඛරණියා මජ්ඣෙ උදකං ආවිලං පරියන්තෙ විප්පසන්නං. අයං නවමස්ස විපාකො. 9. Con el paso del tiempo, los reyes se volverán injustos; gobernando bajo la influencia del favoritismo y otros prejuicios, no administrarán justicia según la ley, sino que serán codiciosos de sobornos y riquezas. No tendrán paciencia, amor ni compasión hacia los habitantes del reino; serán crueles y rudos, oprimiendo a los hombres como si los exprimieran en una prensa de caña de azúcar, recaudando diversos impuestos para obtener riquezas. Los hombres, oprimidos por los impuestos e incapaces de dar nada, abandonarán las aldeas y ciudades para refugiarse en las fronteras. El centro del reino quedará desierto y las fronteras estarán densamente pobladas, tal como en un estanque el agua está turbia en el centro y clara en las orillas. Este es el resultado del del noveno sueño. 10. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ රාජානො අධම්මිකා භවිස්සන්ති, තෙසු අධම්මිකෙසු රාජයුත්තාපි බ්‍රාහ්මණගහපතිකාපි නෙගමජානපදාපීති සමණබ්‍රාහ්මණෙ [Pg.67] උපාදාය සබ්බෙ මනුස්සා අධම්මිකා භවිස්සන්ති. තතො තෙසං ආරක්ඛදෙවතා, බලිපටිග්ගාහිකදෙවතා, රුක්ඛදෙවතා, ආකාසට්ඨදෙවතාති එවං දෙවතාපි අධම්මිකා භවිස්සන්ති. අධම්මිකරාජූනං රජ්ජෙ වාතා විසමා ඛරා වායිස්සන්ති, තෙ ආකාසට්ඨකවිමානානි කම්පෙස්සන්ති. තෙසු කම්පිතෙසු දෙවතා කුපිතා දෙවං වස්සිතුං න දස්සන්ති. වස්සමානොපි සකලරට්ඨෙ එකප්පහාරෙනෙව න වස්සිස්සති, වස්සමානොපි සබ්බත්ථ කසිකම්මස්ස වා වප්පකම්මස්ස වා උපකාරො හුත්වා න වස්සිස්සති. යථා ච රට්ඨෙ, එවං ජනපදෙපි ගාමෙපි එකතළාකසරෙපි එකප්පහාරෙන න වස්සිස්සති, තළාකස්ස උපරිභාගෙ වස්සන්තො හෙට්ඨාභාගෙ න වස්සිස්සති, හෙට්ඨා වස්සන්තො උපරි න වස්සිස්සති. එකස්මිං භාගෙ සස්සං අතිවස්සෙන නස්සිස්සති, එකස්මිං අවස්සනෙන මිලායිස්සති, එකස්මිං සම්මා වස්සමානො සම්පාදෙස්සති. එවං එකස්ස රඤ්ඤො රජ්ජෙ වුත්තසස්සා විපාකො. තිප්පකාරා භවිස්සන්ති එකකුම්භියා ඔදනො විය. අයං දසමස්ස විපාකො. 10. Con el paso del tiempo, los reyes se volverán injustos. Siendo ellos injustos, también lo serán sus oficiales, los brahmanes, los jefes de hogar y los habitantes de ciudades y distritos; empezando por los ascetas y brahmanes, todos los hombres serán injustos. Entonces, sus deidades protectoras, las deidades que reciben ofrendas, las deidades de los árboles y las deidades del aire también se volverán injustas. En el reino de los reyes injustos, soplarán vientos irregulares y violentos que sacudirán las mansiones celestiales. Al ser estas sacudidas, las deidades se enfurecerán y no permitirán que llueva. Incluso cuando llueva, no lo hará en todo el reino a la vez, ni de manera que ayude a la agricultura o a la siembra en todas partes. Así como en el reino, tampoco en el distrito ni en la aldea ni en un mismo estanque lloverá uniformemente; si llueve en la parte superior del estanque, no lo hará en la inferior, y viceversa. En una parte el cultivo se perderá por exceso de lluvia, en otra se marchitará por la sequía, y en otra prosperará con la lluvia adecuada. Así, los cultivos sembrados en el reino de un mismo rey tendrán tres resultados diferentes, como el arroz cocinado en una sola olla. Este es el resultado del décimo sueño. 11. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙයෙව කාලෙ සාසනෙ පරිහායන්තෙ පච්චයලොලා අලජ්ජිකා බහූ භික්ඛූ භවිස්සන්ති. තෙ භගවතා පච්චයලොලුප්පං නිම්මථෙත්වා කථිතධම්මදෙසනං චීවරාදිචතුපච්චයහෙතු පරෙසං දෙසෙස්සන්ති. පච්චයෙහි මුච්ඡිත්වා නිත්ථරණපක්ඛෙ ඨිතා නිබ්බානාභිමුඛං කත්වා දෙසෙතුං න සක්ඛිස්සන්ති. කෙවලං ‘‘පදබ්‍යඤ්ජනසම්පත්තිඤ්චෙව මධුරසද්දඤ්ච සුත්වා මහග්ඝානි චීවරාදීනි දස්සන්ති’’ඉච්චෙවං දෙසෙස්සන්ති. අපරෙ අන්තරවීථිචතුක්කරාජද්වාරාදීසු නිසීදිත්වා කහාපණඅඩ්ඪකහාපණපාදමාසකරූපාදීනිපි නිස්සාය දෙසෙස්සන්ති. ඉති භගවතා නිබ්බානග්ඝනකං කත්වා දෙසිතං ධම්මං චතුපච්චයත්ථාය චෙව කහාපණාදිඅත්ථාය ච වික්කිණිත්වා දෙසෙන්තා සතසහස්සග්ඝනකං චන්දනසාරං පූතිතක්කෙන වික්කිණන්තා විය භවිස්සන්ති. අයං එකාදසමස්ස විපාකො. 11. Con el paso del tiempo, al declinar la Enseñanza, habrá muchos monjes desvergonzados y codiciosos de los requisitos. Ellos enseñarán el Dhamma —que el Bendito expuso tras haber erradicado la codicia por los requisitos— a otros únicamente por el bien de las vestiduras y los otros cuatro requisitos. Obsesionados con los requisitos, no podrán enseñar orientando hacia el Nibbana ni situándose en el lado de la liberación. Enseñarán pensando únicamente: "Al escuchar la perfección de las palabras y frases y la voz dulce, me darán vestiduras costosas y demás". Otros, sentándose en cruces de caminos, plazas, puertas reales y lugares similares, enseñarán dependiendo incluso de monedas, medias monedas y pequeñas piezas de dinero. Así, vendiendo el Dhamma que el Bendito expuso dándole el valor del Nibbana, por el bien de los cuatro requisitos y del dinero, serán como quienes venden esencia de sándalo de valor incalculable por suero de leche podrido. Este es el resultado del undécimo sueño. 12. අධම්මිකරාජකාලෙ ලොකෙ විපරිවත්තන්තෙයෙව රාජානො ජාතිසම්පන්නානං කුලපුත්තානං යසං න දස්සන්ති, අකුලීනානඤ්ඤෙව දස්සන්ති. තෙ ඉස්සරා භවිස්සන්ති, ඉතරා දලිද්දා. රාජසම්මුඛෙපි රාජද්වාරෙපි අමච්චසම්මුඛෙපි විනිච්ඡයට්ඨානෙපි තුච්ඡලාබුසදිසානං අකුලීනානංයෙව කථා ඔසීදිත්වා ඨිතා විය නිච්චලා සුප්පතිට්ඨිතා භවිස්සති. සඞ්ඝසන්නිපාතෙපි සඞ්ඝකම්මගණකම්මට්ඨානෙසු [Pg.68] චෙව පත්තචීවරපරිවෙණාදිවිනිච්ඡයට්ඨානෙසු ච දුස්සීලානං පාපපුග්ගලානංයෙව කථා නිය්‍යානිකා භවිස්සති, න ලජ්ජිභික්ඛූනන්ති එවං සබ්බත්ථාපි තුච්ඡලාබූනං සීදනකාලො විය භවිස්සති. අයං ද්වාදසමස්ස විපාකො. 12. En tiempos de reyes injustos, cuando el mundo esté trastornado, los reyes no otorgarán honores a los hijos de buena familia de noble linaje, sino solo a los de bajo linaje. Estos últimos serán los poderosos, mientras que los otros serán pobres. Ante el rey, en la puerta real, ante los ministros o en los tribunales, las palabras de aquellos de bajo linaje, parecidos a calabazas vacías, serán firmes, estables y bien establecidas, como si estuvieran hundidas. En las asambleas de la Sangha, tanto en los actos formales de la Sangha como del grupo, y en los lugares de decisión sobre cuencos, vestiduras y residencias, las palabras de los monjes inmorales y malvados serán las que prevalezcan, no las de los monjes respetuosos; así, en todas partes, será como el tiempo en que las calabazas vacías se hunden. Este es el resultado del duodécimo sueño. 13. තාදිසෙයෙව කාලෙ අධම්මිකරාජානො අකුලීනානං යසං දස්සන්ති. තෙ ඉස්සරා භවිස්සන්ති, කුලීනා දුග්ගතා. තෙසු න කෙචි ගාරවං කරිස්සන්ති, ඉතරෙසුයෙව කරිස්සන්ති. රාජසම්මුඛෙ වා අමච්චසම්මුඛෙ වා විනිච්ඡයට්ඨානෙ වා විනිච්ඡයකුසලානං ඝනසිලාසදිසානං කුලපුත්තානං කථා න ඔගාහිත්වා පතිට්ඨහිස්සති. තෙසු කථෙන්තෙසු ‘‘කිං ඉමෙ කථෙන්තී’’ති ඉතරෙ පරිහාසමෙව කරිස්සන්ති. භික්ඛුසන්නිපාතෙපි වුත්තප්පකාරෙසු ඨානෙසු නෙව පෙසලෙ භික්ඛූ ගරුකාතබ්බෙ මඤ්ඤිස්සන්ති, නාපි නෙසං කථා පරියොගාහිත්වා පතිට්ඨහිස්සති, සිලානං ප්ලවනකාලො විය භවිස්සති. අයං තෙරසමස්ස විපාකො. 13. En ese mismo tiempo, los reyes injustos otorgarán honores a los de bajo linaje. Ellos serán los poderosos, y los de buen linaje estarán en la miseria. Nadie les mostrará respeto a estos últimos, sino solo a los otros. Ante el rey, los ministros o en los tribunales, las palabras de los hijos de buena familia, expertos en juicios y sólidos como piedras macizas, no penetrarán ni se establecerán. Cuando ellos hablen, los otros se burlarán diciendo: "¿Qué están diciendo estos?". Incluso en las asambleas de monjes, en los lugares antes mencionados, no considerarán que los monjes virtuosos deban ser respetados, ni sus palabras serán aceptadas o tenidas en cuenta; será como el tiempo en que las piedras flotan. Este es el resultado del decimotercer sueño. 14. ලොකෙ පරිහායන්තෙයෙව මනුස්සා තිබ්බරාගාදිජාතිකා කිලෙසානුවත්තකා හුත්වා තරුණානං අත්තනො භරියානං වසෙ වත්තිස්සන්ති. ගෙහෙ දාසකම්මකාරාදයොපි ගොමහිංසාදයොපි හිරඤ්ඤසුවණ්ණම්පි සබ්බං තාසංයෙව ආයත්තං භවිස්සති. ‘‘අසුකං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං වා පරිච්ඡදාදිජාතං වා කහ’’න්ති වුත්තෙ ‘‘යත්ථ වා තත්ථ වා හොතු, කිං තුය්හිමිනා බ්‍යාපාරෙන, ත්වං මය්හං ඝරෙ සන්තං වා අසන්තං වා ජානිතුකාමො ජාතො’’ති වත්වා නානප්පකාරෙහි අක්කොසිත්වා මුඛසත්තීහි කොට්ටෙත්වා දාසචෙටකෙ විය වසෙ කත්වා අත්තනො ඉස්සරියං පවත්තෙස්සන්ති. එවං මධුකපුප්ඵප්පමාණානං මණ්ඩූකීනං ආසිවිසෙ කණ්හසප්පෙ ගිලනකාලො විය භවිස්සති. අයං චුද්දසමස්ස විපාකො. 14. A medida que el mundo decline, los seres humanos, poseídos por intensas pasiones y siguiendo sus impurezas, estarán bajo el control de sus jóvenes esposas. En el hogar, los esclavos, trabajadores, el ganado, los búfalos, el oro y la plata, todo estará bajo el poder de ellas. Si se les pregunta: "¿Dónde está tal oro, plata o pertenencia?", ellas dirán: "Dondequiera que esté, ¿qué te importa a ti? ¿Acaso te ha dado por querer saber lo que hay o no hay en mi casa?", y tras insultarlos de diversas formas y herirlos con palabras punzantes, los mantendrán bajo su control como si fueran esclavos. Así, será como el tiempo en que las ranas del tamaño de una flor de madhuka engullen a serpientes negras venenosas. Este es el resultado del decimocuarto sueño. 15. දුබ්බලරාජකාලෙ පන රාජානො හත්ථිසිප්පාදීසු අකුසලා යුද්ධෙසු අවිසාරදා භවිස්සන්ති. තෙ අත්තනො රාජාධිපච්චං ආසඞ්කමානා සමානජාතිකානං කුලපුත්තානං ඉස්සරියං අදත්වා අත්තනො පාදමූලිකනහාපනකප්පකාදීනං දස්සන්ති. ජාතිගොත්තසම්පන්නා කුලපුත්තා රාජකුලෙ පතිට්ඨං අලභමානා ජීවිකං කප්පෙතුං අසමත්ථා හුත්වා ඉස්සරියෙ ඨිතෙ ජාතිගොත්තහීනෙ අකුලීනෙ උපට්ඨහන්තා විචරිස්සන්ති, සුවණ්ණරාජහංසෙහි කාකස්ස පරිවාරිතකාලො විය භවිස්සති. අයං පන්නරසමස්ස විපාකො. 15. En tiempos de reyes débiles, los gobernantes carecerán de habilidades en el arte de los elefantes y serán cobardes en las guerras. Temiendo por su soberanía, no otorgarán poder a los hijos de buena familia de su misma clase, sino a sus servidores cercanos como bañeros y barberos. Los hijos de buena familia, de noble linaje, al no encontrar apoyo en la corte real y siendo incapaces de ganarse la vida, andarán sirviendo a aquellos de bajo linaje y sin clase que están en el poder; será como el tiempo en que los cisnes reales dorados rodean a un cuervo. Este es el resultado del decimoquinto sueño. 16. අධම්මිකරාජකාලෙයෙව [Pg.69] ච අකුලීනාව රාජවල්ලභා ඉස්සරා භවිස්සන්ති, කුලීනා අපඤ්ඤාතා දුග්ගතා. තෙ රාජානං අත්තනො කථං ගාහාපෙත්වා විනිච්ඡයට්ඨානාදීසු බලවන්තො හුත්වා දුබ්බලානං පවෙණිආගතානි ඛෙත්තවත්ථාදීනි ‘‘අම්හාකං සන්තකානී’’ති අභියුඤ්ජිත්වා තෙ ‘‘න තුම්හාකං, අම්හාක’’න්ති ආගන්ත්වා විනිච්ඡයට්ඨානාදීසු විවදන්තෙ වෙත්තලතාදීහි පහරාපෙත්වා ගීවායං ගහෙත්වා අපකඩ්ඪාපෙත්වා ‘‘අත්තනො පමාණං න ජානාථ, අම්හෙහි සද්ධිං විවදථ, ඉදානි වො පහරාපෙත්වා රඤ්ඤො කථෙත්වා හත්ථපාදච්ඡෙදාදීනි කාරෙස්සාමා’’ති සන්තජ්ජෙස්සන්ති. තෙ තෙසං භයෙන අත්තනො සන්තකානි වත්ථූනි ‘‘තුම්හාකංයෙව තානි, ගණ්හථා’’ති නිය්‍යාතෙත්වා අත්තනො ගෙහානි පවිසිත්වා භීතා නිපජ්ජිස්සන්ති. පාපභික්ඛූපි පෙසලෙ භික්ඛූ යථාරුචි විහෙඨෙස්සන්ති. පෙසලා භික්ඛූ පටිසරණං අලභමානා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා ගහනට්ඨානෙසු නිලීයිස්සන්ති. එවං හීනජච්චෙහි චෙව පාපභික්ඛූහි ච උපද්දුතානං ජාතිමන්තකුලපුත්තානඤ්චෙව පෙසලභික්ඛූනඤ්ච එළකානං භයෙන තසවකානං පලායනකාලො විය භවිස්සති. අයං සොළසමස්ස විපාකො. එවං තස්ස තස්ස අනත්ථස්ස පුබ්බනිමිත්තභූතෙ සොළස මහාසුපිනෙ පස්සි. තෙන වුත්තං ‘‘කොසලරාජා විය සොළස සුපිනෙ’’ති. එත්ථ ච පුබ්බනිමිත්තතො අත්තනො අත්ථානත්ථනිමිත්තං සුපිනං පස්සන්තො අත්තනො කම්මානුභාවෙන පස්සති. කොසලරාජා විය ලොකස්ස අත්ථානත්ථනිමිත්තං සුපිනං පස්සන්තො පන සබ්බසත්තසාධාරණකම්මානුභාවෙන පස්සතීති වෙදිතබ්බං. 16. En tiempos de reyes injustos, solo los de bajo linaje serán los favoritos del rey y tendrán el poder; los de buen linaje serán ignorados y caerán en la miseria. Aquellos, haciendo que el rey acepte sus palabras y siendo poderosos en los tribunales y otros lugares, reclamarán las tierras y campos ancestrales de los débiles diciendo: "Esto nos pertenece". Cuando los legítimos dueños digan: "No es vuestro, es nuestro" y vayan a litigar, los poderosos los harán golpear con varas, los agarrarán por el cuello y los expulsarán diciendo: "No conocéis vuestro lugar, osáis litigar con nosotros; ahora os haremos golpear, informaremos al rey y haremos que os corten las manos y los pies". Ellos, por temor, entregarán sus propiedades diciendo: "Son vuestras, tomadlas", y regresarán a sus casas postrándose de miedo. También los monjes malvados acosarán a los monjes virtuosos a su antojo. Los monjes virtuosos, al no encontrar refugio, entrarán en el bosque y se esconderán en lugares espesos. Así, será como el tiempo en que las panteras huyen por temor a las cabras, representando a los hijos de buena familia y a los monjes virtuosos oprimidos por los de bajo linaje y los monjes malvados. Este es el resultado del decimosexto sueño. Así, el rey vio estos dieciséis grandes sueños que eran presagios de diversos infortunios. Por eso se dice: "Como los dieciséis sueños del rey de Kosala". Aquí, debe entenderse que quien ve un sueño que es un presagio de su propio beneficio o perjuicio, lo ve por el poder de su propio kamma. Pero quien ve un sueño como el rey de Kosala, que es un presagio del beneficio o perjuicio para el mundo, lo ve por el poder del kamma común a todos los seres. කුද්ධා හි දෙවතාති මහානාගවිහාරෙ මහාථෙරස්ස කුද්ධා දෙවතා විය. රොහණෙ කිර මහානාගවිහාරෙ මහාථෙරො භික්ඛුසඞ්ඝං අනපලොකෙත්වාව එකං නාගරුක්ඛං ඡින්දාපෙසි. රුක්ඛෙ අධිවත්ථා දෙවතා ථෙරස්ස කුද්ධා පඨමමෙව නං සච්චසුපිනෙන පලොභෙත්වා පච්ඡා ‘‘ඉතො තෙ සත්තදිවසමත්ථකෙ උපට්ඨාකො රාජා මරිස්සතී’’ති සුපිනෙ ආරොචෙසි. ථෙරො තං කථං ආහරිත්වා රාජොරොධානං ආචික්ඛි. තා එකප්පහාරෙනෙව මහාවිරවං විරවිංසු. රාජා ‘‘කිං එත’’න්ති පුච්ඡි. තා ‘‘එවං ථෙරෙන වුත්ත’’න්ති ආරොචයිංසු. රාජා දිවසං ගණාපෙත්වා සත්තාහෙ වීතිවත්තෙ ථෙරස්ස හත්ථපාදෙ ඡින්දාපෙසි. එකන්තං සච්චමෙව හොතීති ඵලස්ස සච්චභාවතො වුත්තං, දස්සනං [Pg.70] පන විපල්ලත්ථමෙව. තෙනෙව පහීනවිපල්ලාසා පුබ්බනිමිත්තභූතම්පි සුපිනං න පස්සන්ති. ද්වීහි තීහිපි කාරණෙහි කදාචි සුපිනං පස්සතීති ආහ ‘‘සංසග්ගභෙදතො’’ති. ‘‘අසෙඛා න පස්සන්ති පහීනවිපල්ලාසත්තා’’ති වචනතො චතුන්නම්පි කාරණානං විපල්ලාසා එව මූලකාරණන්ති දට්ඨබ්බං. “Deidades enfurecidas”: se refiere a casos como el de la deidad enfurecida con el Gran Anciano en Mahānāgavihāra. Se cuenta que en Mahānāgavihāra, en Rohaṇa, el Gran Anciano, sin consultar a la comunidad de monjes (bhikkhusaṅgha), hizo talar un árbol nāga. La deidad que habitaba el árbol se enfureció con el anciano; primero lo engañó con un sueño verídico y luego le anunció en un sueño: “De aquí a siete días, el rey que es tu seguidor morirá”. El anciano, habiendo tomado ese relato, se lo contó a las mujeres de la corte del rey. Ellas prorrumpieron en un gran lamento al unísono. El rey preguntó: “¿Qué es esto?”. Ellas informaron: “Esto fue lo dicho por el anciano”. El rey, tras contar los días, cuando pasaron los siete días, hizo cortar las manos y los pies del anciano. Se dice “es exclusivamente verdadero” debido a la veracidad del fruto (el resultado), pero la visión es ciertamente distorsionada. Por esta razón, aquellos que han abandonado las distorsiones (vipallāsa) no tienen sueños incluso de tipo presagio. Se dice “a veces se tiene un sueño por dos o tres causas” debido a “la ruptura de la asociación”. Por la declaración “los Asekhas no ven sueños por haber abandonado las distorsiones”, debe entenderse que las distorsiones son la causa raíz de las cuatro causas. තන්ති සුපිනකාලෙ පවත්තං භවඞ්ගචිත්තං. රූපනිමිත්තාදිආරම්මණන්ති කම්මකම්මනිමිත්තගතිනිමිත්තතො අඤ්ඤං රූපනිමිත්තාදිආරම්මණං න හොති. ඊදිසානීති පච්චක්ඛතො අනුභූතපුබ්බපරිකප්පිතරූපාදිආරම්මණානි චෙව රාගාදිසම්පයුත්තානි ච. සබ්බොහාරිකචිත්තෙනාති පකතිචිත්තෙන. “Eso” es la mente del flujo vital (bhavaṅgacitta) que ocurre en el momento del sueño. “El objeto como signo de forma, etc.”: no hay otro objeto de signo de forma y demás aparte del kamma, el signo del kamma (kammanimitta) y el signo del destino (gatinimitta). “Tales”: se refiere a los objetos de forma y otros anteriormente experimentados o imaginados directamente, y que están asociados con la codicia (rāga) y demás. “Con la mente convencional”: con la mente ordinaria. ද්වීහි අන්තෙහි මුත්තොති කුසලාකුසලසඞ්ඛාතෙහි ද්වීහි අන්තෙහි මුත්තො. ආවජ්ජනතදාරම්මණක්ඛණෙති ඉදං යාව තදාරම්මණුප්පත්ති, තාව පවත්තචිත්තවාරං සන්ධාය වුත්තං. ‘‘සුපිනෙනෙව දිට්ඨං විය මෙ, සුතං විය මෙති කථනකාලෙ පන අබ්‍යාකතොයෙව ආවජ්ජනමත්තස්සෙව උප්පජ්ජනතො’’ති වදන්ති. එවං වදන්තෙහි පඤ්චද්වාරෙ දුතියමොඝවාරෙ විය මනොද්වාරෙපි ආවජ්ජනං ද්වත්තික්ඛත්තුං උප්පජ්ජිත්වා ජවනට්ඨානෙ ඨත්වා භවඞ්ගං ඔතරතීති අධිප්පෙතන්ති දට්ඨබ්බං එකචිත්තක්ඛණිකස්ස ආවජ්ජනස්ස උප්පත්තියං ‘‘දිට්ඨං විය මෙ, සුතං විය මෙ’’ති කප්පනාය අසම්භවතො. එත්ථ ච ‘‘සුපිනන්තෙපි තදාරම්මණවචනතො පච්චුප්පන්නවසෙන අතීතවසෙන වා සභාවධම්මා සුපිනන්තෙ ආරම්මණං හොන්තී’’ති වදන්ති. ‘‘යදිපි සුපිනන්තෙ විභූතං හුත්වා උපට්ඨිතෙ රූපාදිවත්ථුම්හි තදාරම්මණං වුත්තං, තථාපි සුපිනන්තෙ උපට්ඨිතනිමිත්තස්ස පරිකප්පවසෙන ගහෙතබ්බතාය දුබ්බලභාවතො දුබ්බලවත්ථුකත්තාති වුත්ත’’න්ති වදන්ති. කෙචි පන ‘‘කරජකායස්ස නිරුස්සාහසන්තභාවප්පත්තිතො තන්නිස්සිතහදයවත්ථු න සුප්පසන්නං හොති, තතො තන්නිස්සිතාපි චිත්තප්පවත්ති න සුප්පසන්නා අසුප්පසන්නවට්ටිනිස්සිතදීපප්පභා විය, තස්මා දුබ්බලවත්ථුකත්තාති එත්ථ දුබ්බලහදයවත්ථුකත්තා’’ති අත්ථං වදන්ති. වීමංසිත්වා යුත්තතරං ගහෙතබ්බං. “Liberado de los dos extremos”: liberado de los dos extremos conocidos como lo saludable y lo no saludable (kusalākusala). “En el momento de la advertencia y el registro (tadārammaṇa)”: esto se dice con respecto al proceso mental que transcurre hasta el surgimiento del registro. Sin embargo, dicen: “En el momento de decir ‘me parece como si hubiera visto, me parece como si hubiera oído en un sueño’, surge solo la advertencia (āvajjana) como indeterminada (abyākata)”. Se debe entender que quienes sostienen esto consideran que en la puerta de la mente, al igual que en el segundo proceso ineficaz (moghavāra) de las cinco puertas, la advertencia surge dos o tres veces, se sitúa en el lugar de la impulsión (javana) y luego se sumerge en el flujo vital (bhavaṅga); ya que es imposible que se produzca la concepción de “me parece como si hubiera visto, me parece como si hubiera oído” en el surgimiento de una advertencia que dura un solo momento mental. Y sobre esto dicen: “Debido a que se menciona el registro incluso en el sueño, los fenómenos de la naturaleza (sabhāvadhammā) son objetos en el sueño, ya sea por vía del presente o del pasado”. Dicen: “Aunque se menciona el registro cuando un objeto de forma y demás aparece de manera manifiesta en el sueño, aun así, debido a que el signo que aparece en el sueño debe ser tomado mediante la imaginación, es de naturaleza débil por tener una base débil”. Otros, sin embargo, dicen: “Debido a que el cuerpo físico (karajakāya) entra en un estado de inactividad, la base del corazón (hadayavatthu) sustentada en él no es totalmente límpida; por lo tanto, el transcurso de la mente que depende de ella tampoco es límpido, como la luz de una lámpara que depende de una mecha que no es clara; por ello, ‘de base débil’ significa aquí de base del corazón débil”. Se debe aceptar lo que sea más lógico tras examinarlo. සුපිනන්තචෙතනාති මනොද්වාරිකජවනවසෙන පවත්තා සුපිනන්තචෙතනා. සුපිනඤ්හි පස්සන්තො මනොද්වාරිකෙනෙව ජවනෙන පස්සති, න පඤ්චද්වාරිකෙන. පටිබුජ්ඣන්තො ච මනොද්වාරිකෙනෙව පටිබුජ්ඣති, න පඤ්චද්වාරිකෙන. නිද්දායන්තස්ස හි මහාවට්ටිං ජාලෙත්වා දීපෙ චක්ඛුසමීපං උපනීතෙ පඨමං චක්ඛුද්වාරිකං ආවජ්ජනං භවඞ්ගං න ආවට්ටෙති, මනොද්වාරිකමෙව ආවට්ටෙති. අථ ජවනං ජවිත්වා භවඞ්ගං ඔතරති. දුතියවාරෙ චක්ඛුද්වාරිකආවජ්ජනං භවඞ්ගං ආවට්ටෙති[Pg.71], තතො චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීනි ජවනපරියොසානානි පවත්තන්ති, තදනන්තරං භවඞ්ගං පවත්තති. තතියවාරෙ මනොද්වාරිකආවජ්ජනෙන භවඞ්ගෙ ආවට්ටිතෙ මනොද්වාරිකජවනං ජවති. තෙන චිත්තෙන ‘‘කිං අයං ඉමස්මිං ඨානෙ ආලොකො’’ති ජානාති. තථා නිද්දායන්තස්ස කණ්ණසමීපෙ තූරියෙසු පග්ගහිතෙසු, ඝානසමීපෙ සුගන්ධෙසු වා දුග්ගන්ධෙසු වා පුප්ඵෙසු උපනීතෙසු, මුඛෙ සප්පිම්හි වා ඵාණිතෙ වා පක්ඛිත්තෙ, පිට්ඨියං පාණිනා පහාරෙ දින්නෙ පඨමං සොතද්වාරිකාදීනි ආවජ්ජනානි භවඞ්ගං න ආවට්ටෙන්ති, මනොද්වාරිකමෙව ආවට්ටෙති, අථ ජවනං ජවිත්වා භවඞ්ගං ඔතරති. දුතියවාරෙ සොතද්වාරිකාදීනි ආවජ්ජනානි භවඞ්ගං ආවට්ටෙන්ති, තතො සොතඝානජිව්හාකායවිඤ්ඤාණාදීනි ජවනපරියොසානානි පවත්තන්ති, තදනන්තරං භවඞ්ගං වත්තති. තතියවාරෙ මනොද්වාරිකආවජ්ජනෙන භවඞ්ගෙ ආවට්ටිතෙ මනොද්වාරිකජවනං ජවති, තෙන චිත්තෙන ඤත්වා ‘‘කිං අයං ඉමස්මිං ඨානෙ සද්දො, සඞ්ඛසද්දො භෙරිසද්දො’’ති වා ‘‘කිං අයං ඉමස්මිං ඨානෙ ගන්ධො, මූලගන්ධො’’ති වා ‘‘කිං ඉදං මය්හං මුඛං පක්ඛිත්තං, සප්පීති වා ඵාණිත’’න්ති වා ‘‘කෙනම්හි පිට්ඨියං පහටො, අතිබද්ධො මෙ පහාරො’’ති වා වත්තා හොති. එවං මනොද්වාරිකජවනෙනෙව පටිබුජ්ඣති, න පඤ්චද්වාරිකෙන. සුපිනම්පි තෙනෙව පස්සති, න පඤ්චද්වාරිකෙන. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. “La voluntad en el sueño”: es la voluntad en el sueño que transcurre por medio de la impulsión de la puerta de la mente (manodvārikajavana). Pues quien tiene un sueño, lo ve por medio de la impulsión de la puerta de la mente, no por la de las cinco puertas. Y quien despierta, lo hace por medio de la puerta de la mente, no por la de las cinco puertas. En efecto, para alguien que duerme, si se enciende una gran mecha y se acerca una lámpara a los ojos, primero la advertencia de la puerta del ojo no hace girar el flujo vital (bhavaṅga), sino que solo la de la puerta de la mente lo hace girar. Entonces, tras correr la impulsión, la mente cae en el flujo vital. En la segunda ocasión, la advertencia de la puerta del ojo hace girar el flujo vital, y a partir de ahí se suceden la conciencia visual y demás hasta el final de la impulsión, seguidas de nuevo por el flujo vital. En la tercera ocasión, habiendo sido girado el flujo vital por la advertencia de la puerta de la mente, corre la impulsión de la puerta de la mente. Con esa mente, uno reconoce: “¿Qué es esta luz en este lugar?”. Del mismo modo, para alguien que duerme, si se tocan instrumentos musicales cerca de sus oídos, o se acercan flores fragantes o malolientes a su nariz, o se pone mantequilla clarificada o miel en su boca, o se le da un golpe con la mano en la espalda, primero las advertencias de la puerta del oído y demás no hacen girar el flujo vital, sino que solo la de la puerta de la mente lo hace girar; entonces, tras correr la impulsión, cae en el flujo vital. En la segunda ocasión, las advertencias de la puerta del oído y demás hacen girar el flujo vital, y a partir de ahí se suceden las conciencias de oído, nariz, lengua y cuerpo hasta el final de la impulsión, seguidas del flujo vital. En la tercera ocasión, habiendo sido girado el flujo vital por la advertencia de la puerta de la mente, corre la impulsión de la puerta de la mente; habiendo conocido con esa mente, uno dice: “¿Qué es este sonido en este lugar, sonido de caracola o de tambor?”, o “¿Qué es este olor en este lugar, olor de raíces?”, o “¿Qué es esto que han puesto en mi boca, mantequilla clarificada o miel?”, o “¿Quién me ha golpeado en la espalda? El golpe ha sido muy fuerte”. De este modo, uno despierta solo por medio de la impulsión de la puerta de la mente, no por la de las cinco puertas. El sueño también se ve por medio de ella misma, no por la de las cinco puertas. El resto aquí es ciertamente fácil de entender. මහාසුපිනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Mahāsupina Sutta. 7. වස්සසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario del Vassa Sutta. 197. සත්තමෙ උතුසමුට්ඨානන්ති වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ උප්පන්නං. අකාලෙපීති චිත්තවෙසාඛමාසෙසුපි. වස්සවලාහකදෙවපුත්තානඤ්හි අත්තනො රතියා කීළිතුකාමතාචිත්තෙ උප්පන්නෙ අකාලෙපි දෙවො වස්සති. තත්‍රිදං වත්ථු – එකො කිර වස්සවලාහකදෙවපුත්තො වාකරකුටකවාසිඛීණාසවත්ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා අට්ඨාසි. ථෙරො ‘‘කොසි ත්ව’’න්ති පුච්ඡි. අහං, භන්තෙ, වස්සවලාහකදෙවපුත්තොති. තුම්හාකං කිර චිත්තෙන දෙවො වස්සතීති. ආම, භන්තෙති. පස්සිතුකාමා මයන්ති. තෙමිස්සථ, භන්තෙති. මෙඝසීසං වා ගජ්ජිතං වා න පඤ්ඤායති, කථං තෙමිස්සාමාති. භන්තෙ, අම්හාකං චිත්තෙන දෙවො වස්සති, තුම්හෙ පණ්ණසාලං පවිසථාති. ‘‘සාධු, දෙවපුත්තා’’ති පාදෙ ධොවිත්වා පණ්ණසාලං [Pg.72] පාවිසි. දෙවපුත්තො තස්මිං පවිසන්තෙයෙව එකං ගීතං ගායිත්වා හත්ථං උක්ඛිපි, සමන්තා තියොජනට්ඨානං එකමෙඝං අහොසි. ථෙරො අද්ධතින්තො පණ්ණසාලං පවිට්ඨොති. 197. En el séptimo [discurso], 'originado por la estación' significa lo surgido en los cuatro meses de la estación lluviosa. 'Incluso fuera de temporada' significa también en los meses de Citta y Vesākha. En efecto, cuando en la mente de los hijos de los devas de las nubes de lluvia surge el deseo de jugar por su propio placer, llueve incluso fuera de temporada. Aquí está este relato: se dice que un hijo de los devas de las nubes de lluvia se acercó a un anciano que había extinguido las impurezas y residía en Vākarakuṭaka, le rindió homenaje y se quedó allí. El anciano le preguntó: '¿Quién eres?'. 'Señor, soy un hijo de los devas de las nubes de lluvia'. 'Se dice que por vuestro pensamiento llueve'. 'Así es, señor'. 'Deseamos verlo'. 'Os mojaréis, señor'. 'No se percibe el frente de una nube ni el trueno, ¿cómo nos mojaremos?'. 'Señor, llueve por nuestro pensamiento, entrad vos en la choza de hojas'. Diciendo: 'Muy bien, hijo de los devas', se lavó los pies y entró en la choza de hojas. Justo cuando estaba entrando, el hijo de los devas cantó una canción y levantó su mano; en un área de tres yojanas a la redonda se formó una sola nube. El anciano entró en la choza de hojas sin haberse mojado. වස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario al Vassasutta. 8-9. වාචාසුත්තාදිවණ්ණනා 8-9. Comentario al Vācāsutta y otros. 198-9. අට්ඨමෙ අඞ්ගෙහීති කාරණෙහි. අඞ්ගීයන්ති හෙතුභාවෙන ඤායන්තීති අඞ්ගානි, කාරණානි. කාරණත්ථෙ ච අඞ්ග-සද්දො. පඤ්චහීති හෙතුම්හි නිස්සක්කවචනං. සමන්නාගතාති සමනුආගතා පවත්තා යුත්තා ච. වාචාති සමුල්ලපන-වාචා. යා ‘‘වාචා ගිරා බ්‍යප්පථො’’ති (ධ. ස. 636) ච, ‘‘නෙලා කණ්ණසුඛා’’ති (දී. නි. 1.9) ච ආගච්ඡති. යා පන ‘‘වාචාය චෙ කතං කම්ම’’න්ති (ධ. ස. අට්ඨ. 1 කායකම්මද්වාර) එවං විඤ්ඤත්ති ච, ‘‘යා චතූහි වචීදුච්චරිතෙහි ආරති…පෙ… අයං වුච්චති සම්මාවාචා’’ති (ධ. ස. 299) එවං විරති ච, ‘‘ඵරුසවාචා, භික්ඛවෙ, ආසෙවිතා භාවිතා බහුලීකතා නිරයසංවත්තනිකා හොතී’’ති (අ. නි. 8.40) එවං චෙතනා ච වාචාති ආගතා, න සා ඉධ අධිප්පෙතා. කස්මා? අභාසිතබ්බතො. ‘‘සුභාසිතා හොති, නො දුබ්භාසිතා’’ති හි වුත්තං. සුභාසිතාති සුට්ඨු භාසිතා. තෙනස්සා අත්ථාවහතං දීපෙති. අනවජ්ජාති රාගාදිඅවජ්ජරහිතා. ඉමිනාස්ස කාරණසුද්ධිං අගතිගමනාදිප්පවත්තදොසාභාවඤ්ච දීපෙති. රාගදොසාදිවිමුත්තඤ්හි යං භාසතො අනුරොධවිවජ්ජනතො අගතිගමනං දුරසමුස්සිතමෙවාති. අනනුවජ්ජාති අනුවාදවිමුත්තා. ඉමිනාස්සා සබ්බාකාරසම්පත්තිං දීපෙති. සති හි සබ්බාකාරසම්පත්තියං අනනුවජ්ජතාති. විඤ්ඤූනන්ති පණ්ඩිතානං. තෙන නින්දාපසංසාසු බාලා අප්පමාණාති දීපෙති. 198-9. En el octavo, 'por los factores' significa por las causas. Se llaman 'factores' (aṅgāni) porque se conocen a través de su condición de causas. La palabra 'aṅga' se usa en el sentido de causa. 'Por cinco' es un ablativo en el sentido de causa. 'Poseída de' significa dotada, manifestada y provista de. 'Palabra' (vācā) es el habla conversacional. Es la que aparece como 'palabra, voz, proloquio' y como 'impecable, agradable al oído'. Sin embargo, aquella que se presenta como 'acción realizada por medio de la palabra' (viññatti) y aquella que se describe como 'la abstención de las cuatro formas de mala conducta verbal... esto se llama palabra correcta' (virati), y aquella que se presenta como 'la palabra áspera, monjes, practicada, desarrollada y cultivada conduce al infierno' (cetanā), esa no es la intención aquí. ¿Por qué? Porque no debe ser hablada. Pues se dice: 'es bien hablada, no mal hablada'. 'Bien hablada' significa hablada de manera excelente. Con esto se muestra su capacidad de traer beneficio. 'Sin tacha' (anavajjā) significa libre de las tachas de la pasión, etc. Con esto se muestra la pureza de su causa y la ausencia de los defectos que surgen de la parcialidad y otros sesgos. Pues aquello que se dice estando libre de pasión, odio, etc., debido a que se evita el favoritismo, está muy lejos de seguir un camino sesgado. 'No censurable' (ananuvajjā) significa libre de reproche. Con esto se muestra su perfección en todos los aspectos. Pues cuando hay perfección en todos los aspectos, existe la condición de ser no censurable. 'De los sabios' significa de los eruditos. Con esto se muestra que en la crítica y el elogio, los necios no son la medida. ඉමෙහි ඛොතිආදීනි තානි අඞ්ගානි පච්චක්ඛතො දස්සෙන්තො තං වාචං නිගමෙති. යඤ්ච අඤ්ඤෙ පටිඤ්ඤාදීහි අවයවෙහි, නාමාදීහි පදෙහි, ලිඞ්ගවචනවිභත්තිකාලකාරකසම්පත්තීහි ච සමන්නාගතං මුසාවාදාදිවාචම්පි සුභාසිතන්ති මඤ්ඤන්ති, තං පටිසෙධෙති. අවයවාදිසමන්නාගතාපි හි තථාරූපී [Pg.73] වාචා දුබ්භාසිතාව හොති අත්තනො ච පරෙසඤ්ච අනත්ථාවහත්තා. ඉමෙහි පන පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතා සචෙපි මිලක්ඛුභාසාපරියාපන්නා ඝටචෙටිකාගීතිකපරියාපන්නාපි හොති, තථාපි සුභාසිතාව ලොකියලොකුත්තරහිතසුඛාවහත්තා. තථා හි මග්ගපස්සෙ සස්සං රක්ඛන්තියා සීහළචෙටිකාය සීහළකෙනෙව ජාතිජරාමරණයුත්තං ගීතිකං ගායන්තියා සද්දං සුත්වා මග්ගං ගච්ඡන්තා සට්ඨිමත්තා විපස්සකභික්ඛූ අරහත්තං පාපුණිංසු. Mostrando directamente esos factores con las palabras 'estos cinco', concluye sobre esa palabra. Rechaza aquello que otros consideran como bien hablado, incluso si se trata de mentiras, basándose en elementos como promesas, nombres, palabras, y la perfección de género, número, inflexión, tiempo y función gramatical. Pues el habla de tal naturaleza, incluso si está provista de tales elementos gramaticales, es mal hablada debido a que no trae beneficio para uno mismo ni para los demás. Pero la palabra que posee estos cinco factores, aunque pertenezca a la lengua de los bárbaros o esté contenida en la canción de una joven sirvienta que lleva un cántaro, sigue siendo bien hablada por traer bienestar y felicidad tanto mundanos como supramundanos. Así, sesenta monjes practicantes de la visión cabal, mientras caminaban por el sendero, al escuchar el sonido de una sirvienta de Ceilán que custodiaba los cultivos al lado del camino y cantaba en lengua cingalesa una canción sobre el nacimiento, la vejez y la muerte, alcanzaron el estado de Arhat. තථා තිස්සො නාම ආරද්ධවිපස්සකො භික්ඛු පදුමස්සරසමීපෙන ගච්ඡන්තො පදුමස්සරෙ පදුමානි භඤ්ජිත්වා – Asimismo, un monje llamado Tissa, que había iniciado la visión cabal, mientras caminaba cerca de un estanque de loto, después de haber cortado lotos en el estanque... ‘‘පාතොව ඵුල්ලිතකොකනදං,සූරියාලොකෙන භිජ්ජියතෙ; එවං මනුස්සත්තං ගතා සත්තා,ජරාභිවෙගෙන මද්දීයන්තී’’ති. (සං. නි. අට්ඨ. 1.1.213; සු. නි. අට්ඨ. 2.452 සුභාසිතසුත්තවණ්ණනා) – 'Temprano en la mañana, el loto rojo florecido es abierto por la luz del sol; del mismo modo, los seres que han alcanzado la condición humana son aplastados por el ímpetu de la vejez'. ඉමං ගීතිං ගායන්තියා චෙටිකාය සුත්වා අරහත්තං පත්තො. Al escuchar a la sirvienta cantar esta canción, alcanzó el estado de Arhat. බුද්ධන්තරෙපි අඤ්ඤතරො පුරිසො සත්තහි පුත්තෙහි සද්ධිං අටවිතො ආගම්ම අඤ්ඤතරාය ඉත්ථියා මුසලෙන තණ්ඩුලෙ කොට්ටෙන්තියා – Incluso en el intervalo entre Budas, un hombre que venía de la selva junto con sus siete hijos, escuchó a una mujer que machacaba arroz con un mazo... ‘‘ජරාය පරිමද්දිතං එතං, මිලාතචම්මනිස්සිතං; මරණෙන භිජ්ජති එතං, මච්චුස්ස ඝාසමාමිසං. 'Esto está triturado por la vejez, sujeto a la piel marchita; esto es quebrado por la muerte, carne para el bocado de la muerte. ‘‘කිමීනං ආලයං එතං, නානාකුණපෙන පූරිතං; අසුචිභාජනං එතං, තදලික්ඛන්ධසමං ඉද’’න්ති. (සං. නි. අට්ඨ. 1.1.213; සු. නි. අට්ඨ. 2.452 සුභාසිතසුත්තවණ්ණනා) – 'Esto es un refugio para los gusanos, lleno de diversos cadáveres; esto es un recipiente de impurezas, igual a un montón de excrementos'. ඉමං ගීතං සුත්වා පච්චවෙක්ඛන්තො සහ පුත්තෙහි පච්චෙකබොධිං පත්තො. එවං ඉමෙහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතා වාචා සචෙපි මිලක්ඛුභාසාය පරියාපන්නා ඝටචෙටිකාගීතිකපරියාපන්නා වාචා හොති, තථාපි සුභාසිතාති වෙදිතබ්බා. සුභාසිතා එව අනවජ්ජා අනනුවජ්ජා ච විඤ්ඤූනං අත්ථත්ථිකානං කුලපුත්තානං අත්ථප්පටිසරණානං, නො බ්‍යඤ්ජනප්පටිසරණානන්ති. නවමං උත්තානමෙව. Al escuchar esta canción y reflexionar, alcanzó junto con sus hijos el estado de Buda Solitario (Paccekabodhi). Así, la palabra dotada de estos cinco factores, aunque pertenezca a la lengua de los bárbaros o a la canción de una joven sirvienta que lleva un cántaro, debe conocerse como bien hablada. Es bien hablada, sin tacha e irreprochable para los sabios, para los hijos de buena familia que buscan el bienestar y que se apoyan en el significado, no para quienes se apoyan en la forma de las palabras. El noveno es evidente. වාචාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario al Vācāsutta y otros. 10. නිස්සාරණීයසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Nissāraṇīyasutta. 200. දසමෙ [Pg.74] නිස්සරන්තීති නිස්සරණීයාති වත්තබ්බෙ දීඝං කත්වා නිද්දෙසො. කත්තරි හෙස අනීය-සද්දො යථා ‘‘නිය්‍යානියා’’ති. තෙනාහ ‘‘නිස්සටා’’ති. කුතො පන නිස්සටා? යථාසකං පටිපක්ඛතො. නිජ්ජීවට්ඨෙන ධාතුයොති ආහ ‘‘අත්තසුඤ්ඤසභාවා’’ති. අත්ථතො පන ධම්මධාතුමනොවිඤ්ඤාණධාතුවිසෙසො. තාදිසස්ස භික්ඛුනො කිලෙසවසෙන කාමෙසු මනසිකාරො නත්ථීති ආහ ‘‘වීමංසනත්ථ’’න්ති, ‘‘නෙක්ඛම්මනියතං ඉදානි මෙ චිත්තං, කිං නු ඛො කාමවිතක්කොපි උප්පජ්ජිස්සතී’’ති වීමංසන්තස්සාති අත්ථො. පක්ඛන්දනං නාම අනුප්පවෙසො. සො පන තත්ථ නත්ථීති ආහ ‘‘නප්පවිසතී’’ති. පසීදනං නාම අභිරුචි. සන්තිට්ඨනං පතිට්ඨානං. විමුච්චනං අධිමුච්චනන්ති. තං සබ්බං පටික්ඛිපන්තො වදති ‘‘පසාදං නාපජ්ජතී’’තිආදි. එවංභූතං පනස්ස චිත්තං තස්ස කථං තිට්ඨතීති ආහ ‘‘යථා’’තිආදි. 200. En el décimo [discurso], 'salen' (nissaranti) es una explicación extendida de lo que debería expresarse como 'aquello de lo cual uno debe salir' (nissaraṇīyā), alargando la vocal. Este sufijo -anīya se usa en sentido activo (kattari), como en la palabra 'niyyāniyā' (que conduce a la salida). Por eso se dice 'han salido' (nissaṭā). ¿Pero de qué han salido? De su respectivo opuesto. Se les llama 'elementos' (dhātuyo) en el sentido de carecer de un ser vivo, por eso dice 'naturalezas vacías de un yo' (attasuññasabhāvā). En cuanto a su significado esencial, es una distinción del elemento de los fenómenos (dhammadhātu) y del elemento de la consciencia mental (manoviññāṇadhātu). Para tal monje, no hay atención hacia los placeres sensoriales por influencia de las defilezas; por eso dice 'con el propósito de investigar' (vīmaṃsanatthaṃ), lo cual significa que investiga: '¿está mi mente ahora dedicada a la renuncia? ¿surgirá acaso algún pensamiento de deseo sensorial?'. 'Saltar hacia' (pakkhandana) significa entrar; pero como eso no ocurre allí, dice 'no entra' (nappavisatī). 'Complacerse' (pasīdana) significa deleite. 'Establecerse' (santiṭṭhana) significa fundamento. 'Liberarse' (vimuccana) significa resolución o determinación. Rechazando todo eso, dice 'no llega a la complacencia', etc. Para mostrar cómo permanece la mente de aquel que ha llegado a ser así, dice 'así como...', etc. තන්ති පඨමජ්ඣානං. අස්සාති භික්ඛුනො. චිත්තං පක්ඛන්දතීති පරිකම්මචිත්තෙන සද්ධිං ඣානචිත්තං එකත්තවසෙන එකජ්ඣං කත්වා වදති. ගොචරෙ ගතත්තාති අත්තනො ආරම්මණෙ එව පවත්තත්තා. අහානභාගියත්තාති ඨිතිභාගියත්තා. සුට්ඨු විමුත්තන්ති වික්ඛම්භනවිමුත්තියා සම්මදෙව විමුත්තං. චිත්තස්ස ච කායස්ස ච විහනනතො විඝාතො. දුක්ඛං පරිදහනතො පරිළාහො. කාමවෙදනං න වෙදියති අනුප්පජ්ජනතො. නිස්සරන්ති තතොති නිස්සරණං. කෙ නිස්සරන්ති? කාමා. එවඤ්ච කාමානන්ති කත්තුසාමිවචනං සුට්ඨු යුජ්ජති. යදග්ගෙන කාමා තතො නිස්සටාති වුච්චන්ති, තදග්ගෙන ඣානම්පි කාමතො නිස්සටන්ති වත්තබ්බතං ලභතීති වුත්තං ‘‘කාමෙහි නිස්සටත්තා’’ති. එවං වික්ඛම්භනවසෙන කාමනිස්සරණං වත්වා ඉදානි සමුච්ඡෙදවසෙන අච්චන්තතො නිස්සරණං දස්සෙතුං ‘‘යො පනා’’තිආදි වුත්තං. සෙසපදෙසූති සෙසකොට්ඨාසෙසු. 'Eso' (taṃ) es el primer jhāna. 'De él' (assā) se refiere al monje. 'La mente salta hacia' se dice considerando la mente del jhāna junto con la mente preparatoria como una sola unidad. 'Habiendo ido al dominio' (gocare gatattā) significa que procede solo en su propio objeto de meditación. 'Por no ser de la parte que declina' (ahānabhāgiyattā) significa por ser de la parte que permanece estable. 'Bien liberada' (suṭṭhu vimuttaṃ) significa perfectamente liberada mediante la liberación por supresión (vikkhambhana-vimutti). 'Aflicción' (vighāto) es por el tormento de la mente y el cuerpo. 'Angustia' (pariḷāho) es por el ardor del sufrimiento. No experimenta la sensación del deseo sensorial porque esta no surge. 'Escapan de ello', por tanto es 'escape' (nissaraṇa). ¿Quiénes escapan? Los placeres sensoriales. Y así, el uso del genitivo agente 'de los placeres' (kāmānaṃ) es muy apropiado. En la medida en que se dice que los placeres han salido de allí, en esa misma medida el jhāna obtiene la denominación de haber salido de los placeres; por eso se dice 'por haber salido de los placeres'. Habiendo hablado así del escape de los deseos por supresión, ahora para mostrar el escape absoluto por erradicación (samuccheda), se dice 'pero quien...', etc. 'En los términos restantes' (sesapadesū) significa en las secciones restantes. අයං පන විසෙසොති විසෙසං වදන්තෙන තං ඣානං පාදකං කත්වාතිආදිකො අවිසෙසොති කත්වා දුතියතතියවාරෙසු සබ්බසො අනාමට්ඨො, චතුත්ථවාරෙ පන අයම්පි විසෙසොති දස්සෙතුං ‘‘අච්චන්තනිස්සරණඤ්චෙත්ථ අරහත්තඵලං යොජෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. යස්මා අරූපජ්ඣානං [Pg.75] පාදකං කත්වා අග්ගමග්ගං අධිගන්ත්වා අරහත්තෙ ඨිතස්ස චිත්තං සබ්බසො රූපෙහි නිස්සටං නාම හොති. තස්ස හි ඵලසමාපත්තිතො වුට්ඨාය වීමංසනත්ථං රූපාභිමුඛං චිත්තං පෙසෙන්තස්ස. ඉදමක්ඛාතන්ති සමථයානිකානං වසෙන හෙට්ඨා චත්තාරො වාරා ගහිතා. ඉදං පන සුක්ඛවිපස්සකස්ස වසෙනාති ආහ ‘‘සුද්ධසඞ්ඛාරෙ’’තිආදි. ‘‘පුන සක්කායො නත්ථී’’ති උප්පන්නන්ති ‘‘ඉදානි මෙ සක්කායප්පබන්ධො නත්ථී’’ති වීමංසන්තස්ස උප්පන්නං. En cuanto a 'esta es la distinción' (ayaṃ pana viseso), al hablar de distinción, se toma ese jhāna como base. Al no haber distinción en la segunda y tercera instancia, no se mencionan en absoluto; pero en la cuarta instancia, para mostrar que 'esto también es una distinción', se dice 'aquí el fruto del arahantado debe unirse como el escape absoluto'. Porque para aquel que permanece en el arahantado habiendo alcanzado el sendero supremo tomando el jhāna inmaterial como base, su mente se denomina 'completamente salida de las formas'. Pues para él, al salir de la consecución del fruto y dirigir su mente hacia la forma con el propósito de investigar. 'Esto ha sido declarado' (idamakkhātaṃ): se han tomado las cuatro instancias anteriores según los que practican la tranquilidad (samatha-yānika). Pero esto se dice según el que practica la visión cabal seca (sukkha-vipassaka), por eso dice 'formaciones puras' (suddhasaṅkhāre), etc. 'No hay más identidad personal' ha surgido para aquel que investiga: 'ahora la continuidad de mi identidad personal ya no existe'. නිස්සාරණීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado el comentario del Nissāraṇīya Sutta. බ්‍රාහ්මණවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado el comentario del Vagga de los Brahmanes. චතුත්ථපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං. Ha terminado el cuarto grupo de cincuenta (Catutthapaṇṇāsaka). 5. පඤ්චමපණ්ණාසකං 5. El quinto grupo de cincuenta (Pañcamapaṇṇāsaka) (21) 1. කිමිලවග්ගො (21) 1. El Vagga de Kimila 1-4. කිමිලසුත්තාදිවණ්ණනා 1-4. Comentario de los discursos que comienzan con el Kimila Sutta 201-4. පඤ්චමස්ස [Pg.76] පඨමදුතියානි උත්තානත්ථානෙව. තතියෙ අධිවාසනං ඛමනං, පරෙසං දුක්කටං දුරුත්තඤ්ච පටිවිරොධාකරණෙන අත්තනො උපරි ආරොපෙත්වා වාසනං අධිවාසනං, තදෙව ඛන්තීති අධිවාසනක්ඛන්ති. සුභෙ රතොති සූරතො, සුට්ඨු වා පාපතො ඔරතො විරතො සොරතො, තස්ස භාවො සොරච්චං. තෙනාහ ‘‘සොරච්චෙනාති සුචිසීලතායා’’ති. සා හි සොභනකම්මරතතා, සුට්ඨු වා පාපතො ඔරතභාවො විරතතා. චතුත්ථෙ නත්ථි වත්තබ්බං. 201-4. En el quinto grupo, el primer y segundo discurso tienen un significado evidente. En el tercero, 'tolerancia' (adhivāsanaṃ) es paciencia (khamanaṃ); el hecho de cargar sobre uno mismo las malas acciones y palabras de otros sin reaccionar es 'tolerancia', y eso mismo es paciencia, de ahí 'paciencia de tolerancia'. 'Deleitado en lo bello' es ser apacible (sūrato); o bien, aquel que se ha alejado o abstenido bien del mal es sereno (sorato), y su estado es la serenidad (soracca). Por eso dice: 'por serenidad se entiende la pureza de la conducta virtuosa'. Pues eso es el deleite en las acciones hermosas, o el estado de abstención total del mal. En el cuarto no hay nada que comentar. කිමිලසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado el comentario de los discursos que comienzan con el Kimila Sutta. 5. චෙතොඛිලසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario del Cetokhila Sutta 205. පඤ්චමෙ චෙතොඛිලා නාම අත්ථතො විචිකිච්ඡා කොධො ච. තෙ පන යස්මිං සන්තානෙ උප්පජ්ජන්ති, තස්ස ඛරභාවො කක්ඛළභාවො හුත්වා උපතිට්ඨන්ති, පගෙව අත්තනා සම්පයුත්තචිත්තස්සාති ආහ ‘‘චිත්තස්ස ථද්ධභාවා’’ති. යථා ලක්ඛණපාරිපූරියා ගහිතාය සබ්බා සත්ථු රූපකායසිරී ගහිතා එව නාම හොති එවං සබ්බඤ්ඤුතාය සබ්බධම්මකායසිරී ගහිතා එව නාම හොතීති තදුභයවත්ථුකමෙව කඞ්ඛං දස්සෙන්තො ‘‘සරීරෙ කඞ්ඛමානො’’තිආදිමාහ. විචිනන්තොති ධම්මසභාවං වීමංසන්තො. කිච්ඡතීති කිලමති. විනිච්ඡෙතුං න සක්කොතීති සන්නිට්ඨාතුං න සක්කොති. ආතපති කිලෙසෙති ආතප්පං, සම්මාවායාමොති ආහ ‘‘ආතප්පායාති කිලෙසසන්තාපනවීරියකරණත්ථායා’’ති. පුනප්පුනං යොගායාති භාවනං පුනප්පුනං යුඤ්ජනාය. සතතකිරියායාති භාවනාය නිරන්තරප්පයොගාය. 205. En el quinto, lo que se llama 'rigideces mentales' (cetokhilā) son, esencialmente, la duda y el enojo. En el flujo mental donde surgen, se presentan volviéndolo áspero y duro, incluso antes que a la mente asociada con ellas; por eso dice 'por la rigidez de la mente'. Así como al comprender la perfección de las marcas físicas se comprende toda la gloria del cuerpo físico del Maestro, del mismo modo al comprender la omnisciencia se comprende toda la gloria del cuerpo de la doctrina (dhammakāya). Mostrando la duda basada en ambos, dice: 'dudando del cuerpo', etc. 'Investigando' (vicinanto) significa examinando la naturaleza de los fenómenos. 'Sufre' (kicchatī) significa que se fatiga. 'No puede discernir' significa que no puede llegar a una conclusión. 'Ardor' (ātappa) es el esfuerzo correcto que quema las defilezas; por eso dice 'para el ardor, con el fin de realizar el esfuerzo que quema las defilezas'. 'Para la aplicación' significa para unirse una y otra vez al desarrollo mental (bhāvanā). 'Para la acción constante' significa para el empleo ininterrumpido en el desarrollo mental. පටිවෙධධම්මෙ කඞ්ඛමානොති එත්ථ කථං ලොකුත්තරධම්මෙ කඞ්ඛා පවත්තීති? න ආරම්මණකරණවසෙන, අනුස්සුතාකාරපරිවිතක්කලද්ධෙ පරිකප්පිතරූපෙ කඞ්ඛා [Pg.77] පවත්තතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘විපස්සනා…පෙ… වදන්ති, තං අත්ථි නු ඛො නත්ථීති කඞ්ඛතී’’ති. සික්ඛාති චෙත්ථ පුබ්බභාගසික්ඛා වෙදිතබ්බා. කාමඤ්චෙත්ථ විසෙසුප්පත්තියා මහාසාවජ්ජතාය චෙව සංවාසනිමිත්තං ඝටනාහෙතු අභිණ්හුප්පත්තිකතාය ච සබ්‍රහ්මචාරීසූති කොපස්ස විසයො විසෙසෙත්වා වුත්තො, අඤ්ඤත්ථාපි කොපො න චෙතොඛිලොති න සක්කා විඤ්ඤාතුන්ති කෙචි. යදි එවං විචිකිච්ඡායපි අයං නයො ආපජ්ජති, තස්මා යථාරුතවසෙන ගහෙතබ්බං. Sobre 'dudando de la doctrina de la penetración', cabe preguntar: ¿cómo surge la duda respecto a los fenómenos supramundanos? No es mediante la toma del objeto real, sino que la duda surge sobre la representación imaginada a través de la reflexión sobre lo escuchado. Mostrando esto, dice: 'dicen que la visión cabal... etc., él duda si eso existe o no'. 'Entrenamiento' (sikkhā) aquí debe entenderse como el entrenamiento de la etapa preliminar. Aunque el objeto del enojo se menciona específicamente hacia los compañeros de vida santa debido a que conlleva una gran falta y ocurre frecuentemente por la convivencia, algunos dicen que no se puede concluir que el enojo en otros contextos no sea también una rigidez mental. Si fuera así, este mismo razonamiento se aplicaría a la duda; por lo tanto, debe tomarse según el sentido literal. චෙතොඛිලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado el comentario del Cetokhila Sutta. 6-8. විනිබන්ධසුත්තාදිවණ්ණනා 6-8. Comentario de los discursos que comienzan con el Vinibandha Sutta 206-8. ඡට්ඨෙ පවත්තිතුං අප්පදානවසෙන කුසලචිත්තං විනිබන්ධන්තීති චෙතසොවිනිබන්ධා. තං පන විනිබන්ධන්තා මුට්ඨිග්ගාහං ගණ්හන්තා විය හොන්තීති ආහ ‘‘චිත්තං විනිබන්ධිත්වා’’තිආදි. කාමගිද්ධො පුග්ගලො වත්ථුකාමෙපි කිලෙසකාමෙපි අස්සාදෙති අභිනන්දතීති වුත්තං ‘‘වත්ථුකාමෙපි කිලෙසකාමෙපී’’ති. අත්තනො කායෙති අත්තනො නාමකායෙ, අත්තභාවෙ වා. බහිද්ධාරූපෙති පරෙසං කායෙ අනින්ද්‍රියබද්ධරූපෙ ච. උදරං අවදිහති උපචිනොති පූරෙතීති උදරාවදෙහකං. සෙය්‍යසුඛන්ති සෙය්‍යාය සයනවසෙන උප්පජ්ජනකසුඛං. සම්පරිවත්තකන්ති සම්පරිවත්තිත්වා. පණිධායාති තණ්හාවසෙනෙව පණිදහිත්වා. ඉති පඤ්චවිධොපි ලොභවිසෙසො එව ‘‘චෙතොවිනිබන්ධො’’ති වුත්තොති වෙදිතබ්බො. සත්තමට්ඨමෙසු නත්ථි වත්තබ්බං. 206-8. En el sexto, se denominan 'ataduras de la mente' (cetasovinibandhā) porque atan la mente sana mediante la falta de renuncia. Al explicar 'atando la mente' y demás, se dice que quienes la atan son como aquellos que la sujetan con un puño cerrado. Se dice que 'tanto por los objetos de deseo como por las impurezas del deseo' significa que la persona codiciosa disfruta y se regocija tanto en los objetos de deseo externos como en los deseos internos de las impurezas. 'En su propio cuerpo' significa en su propio cuerpo mental o en su propia forma física. 'En las formas externas' significa en los cuerpos de otros y en las formas no vinculadas a facultades sensoriales. 'Se llena el vientre' significa que acumula o llena, de ahí 'udarāvadehaka' (el que se llena el vientre). 'Placer de acostarse' es el placer que surge por el hecho de estar recostado en un lecho. 'Dando vueltas' significa girando de un lado a otro. 'Habiendo formulado una aspiración' significa haber aspirado movido únicamente por el deseo. Por lo tanto, debe entenderse que los cinco tipos de formas especiales de codicia son llamados 'ataduras de la mente'. En el séptimo y octavo no hay nada que deba comentarse. විනිබන්ධසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza la explicación del Vinibandhasutta y otros. 9-10. ගීතස්සරසුත්තාදිවණ්ණනා 9-10. Explicación del Gītassarasutta y otros. 209-210. නවමෙ ආයතකො නාම ගීතස්සරො තං තං වත්තං භින්දිත්වා අක්ඛරානි විනාසෙත්වා පවත්තොති ආහ ‘‘ආයතකෙනා’’තිආදි. ධම්මෙහි සුත්තවත්තං නාම අත්ථි, ගාථාවත්තං නාම අත්ථි, තං විනාසෙත්වා අතිදීඝං කාතුං න වට්ටති. ධම්මඤ්හි භාසන්තෙන චතුරස්සෙන වත්තෙන පරිමණ්ඩලානි [Pg.78] පදබ්‍යඤ්ජනානි දස්සෙතබ්බානි. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සරභඤ්ඤ’’න්ති (චූළව. 249) ච වචනතො සරෙන ධම්මං භණිතුං වට්ටති. සරභඤ්ඤෙ කිර තරඞ්ගවත්තධොතකවත්තභාගග්ගහකවත්තාදීනි ද්වත්තිංස වත්තානි අත්ථි. තෙසු යං ඉච්ඡති, තං කාතුං ලභතීති. දසමෙ නත්ථි වත්තබ්බං. 209-210. En el noveno, el llamado 'tono de canto prolongado' (āyatako gītassaro) es aquel que ocurre rompiendo tal o cual ritmo y destruyendo las sílabas; por eso se dice 'mediante un tono prolongado', etc. Según las enseñanzas del Dhamma, existe el ritmo de los Suttas y existe el ritmo de las estrofas (gāthā); no es apropiado alargarlos excesivamente destruyendo dicho ritmo. Ciertamente, al recitar el Dhamma, se deben mostrar las palabras y las sílabas de forma completa y con un ritmo armonioso. Y debido a lo dicho en el texto: 'Permito, monjes, la entonación (sarabhañña)' (Cūḷavagga 249), es apropiado recitar el Dhamma con entonación. Se dice que en la entonación existen treinta y dos ritmos, como el ritmo de las olas (taraṅgavatta), el ritmo del lavador (dhotakavatta), el ritmo de la captura de partes (bhāgaggahakavatta), etc. Entre ellos, se permite emplear el que uno desee. En el décimo no hay nada que deba comentarse. ගීතස්සරසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza la explicación del Gītassarasutta y otros. කිමිලවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza la explicación del Kimilavagga. (22) 2. අක්කොසකවග්ගො (22) 2. Vagga de los Insultadores (Akkosakavaggo) 1-2. අක්කොසකසුත්තාදිවණ්ණනා 1-2. Explicación del Akkosakasutta y otros. 211-2. දුතියස්ස පඨමෙ දසහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසකොති ‘‘බාලොසි, මූළ්හොසි, ඔට්ඨොසි, ගොණොසි, ගද්‍රභොසී’’තිආදිනා දසහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසකො. ‘‘හොතු, මුණ්ඩකසමණ, අදණ්ඩො අහන්ති කරොසි, ඉදානි තෙ රාජකුලං ගන්ත්වා දණ්ඩං ආරොපෙස්සාමී’’තිආදීනි වදන්තො පරිභාසකො නාමාති ආහ ‘‘භයදස්සනෙන පරිභාසකො’’ති. ලොකුත්තරධම්මා අපායමග්ගස්ස පරිපන්ථභාවතො පරිපන්ථො නාමාති ආහ ‘‘ලොකුත්තරපරිපන්ථස්ස ඡින්නත්තා’’ති, ලොකුත්තරසඞ්ඛාතස්ස අපායමග්ගපරිපන්ථස්ස ඡින්නත්තාති අත්ථො. දුතියෙ නත්ථි වත්තබ්බං. 211-2. En el primero del segundo [sub-grupo], el 'insultador' (akkosako) es aquel que insulta mediante las diez bases de insulto, diciendo: 'eres un tonto, eres un necio, eres un camello, eres un buey, eres un asno', etc. 'Amenazador' (paribhāsako) es quien habla diciendo: 'Está bien, asceta calvo, dices que soy libre de castigo; ahora iré ante la familia real y te impondré un castigo', de ahí que se diga 'amenazador al mostrar peligro'. Debido a que los estados supramundanos son obstáculos para el camino a los estados de privación, se les llama 'obstáculo'; por eso se dice 'por haber cortado el obstáculo supramundano', lo que significa por haber cortado el camino a los estados de privación que se define como supramundano. En el segundo no hay nada que deba comentarse. අක්කොසකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza la explicación del Akkosakasutta y otros. 3-10. සීලසුත්තාදිවණ්ණනා 3-10. Explicación del Sīlasutta y otros. 213-220. තතියෙ (දී. නි. ටී. 2.149) දුස්සීලොති එත්ථ දු-සද්දො අභාවත්ථො ‘‘දුප්පඤ්ඤො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.449) විය, න ගරහණත්ථොති ආහ ‘‘අසීලො නිස්සීලො’’ති. භින්නසංවරොති එත්ථ සමාදින්නසීලො කෙනචි කාරණෙන සීලභෙදං පත්තො, සො තාව භින්නසංවරො හොතු. යො පන සබ්බෙන සබ්බං අසමාදින්නසීලො ආචාරහීනො, සො කථං භින්නසංවරො නාම හොතීති[Pg.79]? සොපි සාධුසමාචාරස්ස පරිහරණීයස්ස භෙදිතත්තා භින්නසංවරො එව නාම. විනට්ඨසංවරො සංවරරහිතොති හි වුත්තං හොති. තං තං සිප්පට්ඨානං. මාඝාතකාලෙති ‘‘මා ඝාතෙථ පාණීන’’න්ති එවං මාඝාතඝොසනං ඝොසිතදිවසෙ. අබ්භුග්ගච්ඡති පාපකො කිත්තිසද්දො. අජ්ඣාසයෙන මඞ්කු හොතියෙව විප්පටිසාරිභාවතො. 213-220. En el tercero, 'inmoral' (dussīlo): aquí la partícula 'du-' tiene sentido de ausencia, como en 'duppañño' (falto de sabiduría) y otros, no tiene sentido de reproche; por eso dice 'sin moralidad, carente de virtud'. 'De autocontrol roto' (bhinnasaṃvaro): en este contexto, alguien que ha asumido la virtud y que, por alguna razón, llega a romperla, ese sea ciertamente 'de autocontrol roto'. Pero ¿cómo puede llamarse 'de autocontrol roto' a aquel que carece de virtud asumida en absoluto y no tiene buena conducta? Él también es ciertamente llamado 'de autocontrol roto' porque se ha roto la buena conducta adecuada que debe ser mantenida. Pues se dice 'con el autocontrol destruido' para significar que carece de autocontrol. 'Tal o cual lugar de oficio' se refiere a su profesión. 'En el tiempo de prohibición de matar' (māghātakāle) se refiere al día en que se proclama el anuncio de: 'no matéis a los seres vivos'. Surge una mala reputación. Se vuelve deprimido (maṅku) por su propia disposición interna debido a su estado de remordimiento. තස්සාති දුස්සීලස්ස. සමාදාය වත්තිතට්ඨානන්ති උට්ඨාය සමුට්ඨාය කතකාරණං. ආපාථං ආගච්ඡතීති තං මනසො උපට්ඨාති. උම්මීලෙත්වා ඉධලොකන්ති උම්මීලනකාලෙ අත්තනො පුත්තදාරාදිවසෙන ඉධලොකං පස්සති. නිමීලෙත්වා පරලොකන්ති නිමීලනකාලෙ ගතිනිමිත්තුපට්ඨානවසෙන පරලොකං පස්සති. තෙනාහ ‘‘චත්තාරො අපායා’’තිආදි. පඤ්චමපදන්ති ‘‘කායස්ස භෙදා’’තිආදිනා වුත්තො පඤ්චමො ආදීනවකොට්ඨාසො. වුත්තවිපරියායෙනාති වුත්තත්ථාය ආදීනවකථාය විපරියායෙන ‘‘අප්පමත්තො තං තං කසිවණිජ්ජාදිං යථාකාලං සම්පාදෙතුං සක්කොතී’’තිආදිනා. පාසංසං සීලමස්ස අත්ථීති සීලවා. සීලසම්පන්නොති සීලෙන සමන්නාගතො සම්පන්නසීලොති එවමාදිකං පන අත්ථවචනං සුකරන්ති අනාමට්ඨං. චතුත්ථාදීනි උත්තානත්ථානෙව. 'De aquel' se refiere al inmoral. 'El lugar donde ha actuado tras haberlo emprendido' significa la causa realizada tras haberse levantado y esforzado. 'Viene al camino [de la mente]' significa que se presenta ante su mente. 'Abriendo los ojos a este mundo' significa que al abrir los ojos ve este mundo a través de sus hijos, esposa, etc. 'Cerrando los ojos al otro mundo' significa que al cerrar los ojos ve el otro mundo a través de la aparición de las señales del destino de renacimiento (gatinimitta). Por eso dijo 'los cuatro estados de privación' y demás. 'El quinto factor' es la quinta categoría de desventajas mencionada mediante 'al romperse el cuerpo' y demás. 'Por el contrario de lo dicho' significa que, por el sentido contrario a la explicación de las desventajas, se dice: 'el diligente puede cumplir con tal o cual agricultura, comercio, etc., según el tiempo'. 'Sīlavā' es aquel que posee la virtud digna de elogio. 'Sīlasampanno' es quien está dotado de virtud; este significado es fácil de entender, por lo que no se comenta. El cuarto y los siguientes tienen significados evidentes. සීලසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza la explicación del Sīlasutta y otros. අක්කොසකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza la explicación del Akkosakavagga. (23) 3. දීඝචාරිකවග්ගො (23) 3. Vagga del Largo Peregrinaje (Dīghacārikavaggo) 1-10. පඨමදීඝචාරිකසුත්තාදිවණ්ණනා 1-10. Explicación del primer Dīghacārikasutta y otros. 221-230. තතියස්ස පඨමාදීනි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානි. පඤ්චමෙ රහො නිසජ්ජාය ආපජ්ජතීති ‘‘යො පන භික්ඛු මාතුගාමෙන සද්ධිං එකො එකාය රහො නිසජ්ජං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ (පාචි. 290) වුත්තං ආපත්තිං ආපජ්ජති. පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ ආපජ්ජතීති ‘‘යො පන භික්ඛු මාතුගාමෙන රහො පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ නිසජ්ජං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති ඉමස්මිං වුත්තං ආපත්තිං ආපජ්ජති. මාතුගාමස්ස උත්තරි ඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙන්තො [Pg.80] ආපජ්ජතීති ‘යො පන භික්ඛු මාතුගාමස්ස උත්තරි ඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤුනා පුරිසවිග්ගහෙනා’’ති (පාචි. 63) එවං වුත්තං ආපත්තිං ආපජ්ජති. තෙනාහ ‘‘තෙසං තෙසං සික්ඛාපදානං වසෙන වෙදිතබ්බානී’’ති. ඡට්ඨාදීනි උත්තානත්ථානි. 221-230. En el tercero, el primero y los siguientes son fáciles de comprender. En el quinto, 'incurre en sentarse en secreto' significa que incurre en la ofensa mencionada en esta regla de entrenamiento: 'Si un monje se sienta en secreto con una mujer, uno con una, es una ofensa Pācittiya' (Pācittiya 290). 'Incurre en un asiento oculto' significa que incurre en la ofensa mencionada en: 'Si un monje se sienta en secreto con una mujer en un asiento oculto, es una ofensa Pācittiya'. 'Incurre al enseñar el Dhamma a una mujer más allá de cinco o seis palabras' significa que incurre en la ofensa expresada así: 'Si un monje enseña el Dhamma a una mujer más allá de cinco o seis palabras, excepto en presencia de un hombre instruido...' (Pācittiya 63). Por eso dijo: 'deben entenderse según cada una de esas reglas de entrenamiento'. El sexto y los siguientes tienen significados evidentes. පඨමදීඝචාරිකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza la explicación del primer Dīghacārikasutta y otros. දීඝචාරිකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza la explicación del Dīghacārikavagga. 231-302. චතුත්ථවග්ගාදීනි උත්තානත්ථානි. 231-302. El cuarto vagga y los siguientes tienen significados evidentes. ඉති මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය Así, en el Manorathapūraṇī, el comentario del Aṅguttaranikāya, පඤ්චකනිපාතවණ්ණනාය අනුත්තානත්ථදීපනා සමත්තා. concluye la aclaración de los significados no evidentes de la explicación del Pañcakanipāta (Libro de los Cincos). . නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. . Homenaje a aquel Bendito, Arahat, perfectamente Iluminado por sí mismo. අඞ්ගුත්තරනිකායෙ En el Aṅguttaranikāya ඡක්කනිපාත-ටීකා Sub-comentario del Chakkanipāta (Libro de los Seises) 1. පඨමපණ්ණාසකං 1. Los primeros cincuenta (Paṭhamapaṇṇāsakaṃ) 1. ආහුනෙය්‍යවග්ගො 1. Vagga de los Dignos de Ofrendas (Āhuneyyavaggo) 1. පඨමආහුනෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා 1. Explicación del primer Āhuneyyasutta 1. ඡක්කනිපාතස්ස [Pg.81] පඨමෙ චක්ඛුනා රූපං දිස්වාති නිස්සයවොහාරෙන වුත්තං. සසම්භාරකනිද්දෙසොයං යථා ‘‘ධනුනා විජ්ඣතී’’ති, තස්මා නිස්සයසීසෙන නිස්සිතස්ස ගහණං දට්ඨබ්බං. තෙනායමත්ථො ‘‘චක්ඛුද්වාරෙ රූපාරම්මණෙ ආපාථගතෙ තං රූපං චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දිස්වා’’ති. නෙව සුමනො හොතීති ජවනක්ඛණෙ ඉට්ඨෙ ආරම්මණෙ රාගං අනුප්පාදෙන්තො නෙව සුමනො හොති ගෙහස්සිතපෙමවසෙනපි මග්ගෙන සබ්බසො රාගස්ස සමුච්ඡින්නත්තා. න දුම්මනොති අනිට්ඨෙ අදුස්සන්තො න දුම්මනො. පසාදඤ්ඤථත්තවසෙනපි ඉට්ඨෙපි අනිට්ඨෙපි මජ්ඣත්තෙපි ආරම්මණෙ න සමං සම්මා අයොනිසො ගහණං අසමපෙක්ඛනං. අයඤ්චස්ස පටිපත්ති සතිවෙපුල්ලප්පත්තියා පඤ්ඤාවෙපුල්ලප්පත්තියා චාති ආහ ‘‘සතො සම්පජානො හුත්වා’’ති. සතියා යුත්තත්තා සතො. සම්පජඤ්ඤෙන යුත්තත්තා සම්පජානො. ඤාණුප්පත්තිපච්චයරහිතකාලෙපි පවත්තිභෙදනතො ‘‘සතතවිහාරො කථිතො’’ති වුත්තං. සතතවිහාරොති ඛීණාසවස්ස නිච්චවිහාරො සබ්බදා පවත්තනකවිහාරො. ඨපෙත්වා හි සමාපත්තිවෙලං භවඞ්ගවෙලඤ්ච ඛීණාසවා ඉමිනාව ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාවිහාරෙන විහරන්ති. 1. En el primer discurso del Libro de los Seis, la frase 'habiendo visto una forma con el ojo' se expresa mediante un modo de hablar basado en el soporte (instrumento). Esta es una descripción de los componentes, como cuando se dice 'hiere con el arco'; por lo tanto, debe entenderse como la captación de aquello que depende del soporte a través del nombre del soporte mismo. Por esto, el significado es: 'habiendo visto esa forma con la conciencia visual cuando el objeto-forma ha entrado en el campo sensorial en la puerta del ojo'. 'Ni se regocija' significa que no produce codicia hacia un objeto deseable en el momento del javana; ni se regocija por el afecto basado en la vida mundana, debido a que la codicia ha sido completamente erradicada por el camino. 'Ni se entristece' significa que no se irrita ante lo indeseable. 'Incluso por medio de la alteración de la serenidad' se refiere a que ante un objeto sea deseable, indeseable o neutral, no hay una captación desigual o incorrecta basada en una atención inapropiada. Y esta es su práctica debido al logro de la plenitud de la atención y del conocimiento; por ello dice: 'siendo atento y plenamente consciente'. 'Atento' por estar dotado de atención. 'Plenamente consciente' por estar dotado de clara comprensión. Incluso en el momento en que faltan las condiciones para el surgimiento del conocimiento, se dice que es una 'morada constante' debido a la distinción en el proceso. 'Morada constante' es la morada permanente del Arahant (aquel cuyas impurezas se han extinguido), una morada que ocurre en todo momento. Pues, exceptuando el tiempo del logro meditativo (samāpatti) y el tiempo del subconsciente (bhavaṅga), los Arahants moran precisamente con esta morada de la ecuanimidad de seis factores (chaḷaṅgupekkhā). එත්ථ ච ‘‘ඡසු ද්වාරෙසුපි උපෙක්ඛකො විහරතී’’ති ඉමිනා ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා කථිතා. ‘‘සම්පජානො’’ති වචනතො පන චත්තාරි ඤාණසම්පයුත්තචිත්තානි ලබ්භන්ති තෙහි විනා සම්පජානතාය අසම්භවතො. සතතවිහාරභාවතො අට්ඨ මහාකිරියචිත්තානි ලබ්භන්ති. ‘‘නෙව සුමනො න දුම්මනො’’ති වචනතො අට්ඨ මහාකිරියචිත්තානි, හසිතුප්පාදො, වොට්ඨබ්බනඤ්චාති දස චිත්තානි ලබ්භන්ති. රාගදොසසහජාතානං සොමනස්සදොමනස්සානං අභාවො තෙසම්පි සාධාරණොති ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාවසෙන ආගතානං ඉමෙසං සතතවිහාරානං සොමනස්සං කථං ලබ්භතීති චෙ? ආසෙවනතො. කිඤ්චාපි [Pg.82] ඛීණාසවො ඉට්ඨානිට්ඨෙපි ආරම්මණෙ මජ්ඣත්තො විය බහුලං උපෙක්ඛකො විහරති අත්තනො පරිසුද්ධපකතිභාවාවිජහනතො, කදාචි පන තථා චෙතොභිසඞ්ඛාරාභාවෙ යං තං සභාවතො ඉට්ඨං ආරම්මණං, තස්ස යාථාවසභාවග්ගහණවසෙනපි අරහතො චිත්තං පුබ්බාසෙවනවසෙන සොමනස්සසහගතං හුත්වා පවත්තතෙව. Y aquí, con la frase 'mora ecuánime incluso en las seis puertas', se describe la ecuanimidad de seis factores. Sin embargo, por la palabra 'plenamente consciente', se obtienen cuatro conciencias asociadas con el conocimiento, ya que sin ellas es imposible ser plenamente consciente. Debido a la naturaleza de la morada constante, se obtienen las ocho conciencias funcionales (mahākiriyacittāni) de la esfera de los sentidos. Por la frase 'ni se regocija ni se entristece', se obtienen diez conciencias: las ocho conciencias funcionales, la conciencia del surgimiento de la risa y la de determinación (voṭṭhabbana). Si se pregunta: '¿Cómo se obtiene la alegría (somanassa) en estas moradas constantes que proceden por medio de la ecuanimidad de seis factores, dado que la ausencia de alegría y tristeza que surgen junto con la codicia y el odio es común a ellas?', se responde: por la repetición. Aunque el Arahant mora frecuentemente ecuánime incluso ante objetos deseables e indeseables por no abandonar su estado natural de pureza, a veces, ante la ausencia de tales formaciones mentales volitivas, hacia un objeto que es deseable por naturaleza, la conciencia del Arahant surge ciertamente acompañada de alegría debido a la captación de la verdadera naturaleza del objeto y por la fuerza de la repetición previa. පඨමආහුනෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado el comentario al primer Discurso sobre el Digno de Ofrendas. 2-7. දුතියආහුනෙය්‍යසුත්තාදිවණ්ණනා 2-7. Comentario al segundo Discurso sobre el Digno de Ofrendas y otros. 2-7. දුතියෙ (විසුද්ධි. 2.380) අනෙකවිහිතන්ති අනෙකවිධං නානප්පකාරං. ඉද්ධිවිධන්ති ඉද්ධිකොට්ඨාසං. පච්චනුභොතීති පච්චනුභවති, ඵුසති සච්ඡිකරොති පාපුණාතීති අත්ථො. ඉදානිස්ස අනෙකවිහිතභාවං දස්සෙන්තො ‘‘එකොපි හුත්වා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ‘‘එකොපි හුත්වා’’ති ඉමිනා කරණතො පුබ්බෙව පකතියා එකොපි හුත්වා. බහුධා හොතීති බහූනං සන්තිකෙ චඞ්කමිතුකාමො වා සජ්ඣායං කාතුකාමො වා පඤ්හං පුච්ඡිතුකාමො වා හුත්වා සතම්පි සහස්සම්පි හොති. ආවිභාවං තිරොභාවන්ති එත්ථ ආවිභාවං කරොති, තිරොභාවං කරොතීති අයමත්ථො. ඉදමෙව හි සන්ධාය පටිසම්භිදායං (පටි. ම. 3.11) වුත්තං – ‘‘ආවිභාවන්ති කෙනචි අනාවුටං හොති අප්පටිච්ඡන්නං විවටං, තිරොභාවන්ති කෙනචි ආවුටං හොති පටිච්ඡන්නං පිහිතං පටිකුජ්ජිත’’න්ති. තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡති සෙය්‍යථාපි ආකාසෙති එත්ථ තිරොකුට්ටන්ති පරකුට්ටං, කුට්ටස්ස පරභාගන්ති වුත්තං හොති. එස නයො ඉතරෙසු. කුට්ටොති ච ගෙහභිත්තියා එතං අධිවචනං. පාකාරොති ගෙහවිහාරගාමාදීනං පරික්ඛෙපපාකාරො. පබ්බතොති පංසුපබ්බතො වා පාසාණපබ්බතො වා. අසජ්ජමානොති අලග්ගමානො සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ විය. 2-7. En el segundo (Visuddhimagga 2.380), 'de múltiples formas' significa de diversas clases y modos. 'Modos de poder psíquico' (iddhividha) se refiere a las categorías de poderes. 'Experimenta' significa que experimenta, toca, realiza, alcanza. Ahora, mostrando su naturaleza de múltiples formas, dice 'siendo uno [se vuelve muchos]', etc. Allí, 'siendo uno' significa que antes de la acción, es uno por naturaleza. 'Se vuelve muchos' significa que, deseando caminar, recitar o preguntar una cuestión ante muchos, se vuelve cien o mil. 'Manifestación y desaparición': aquí el significado es que hace una manifestación y hace una desaparición. Pues, refiriéndose a esto mismo, se dice en el Paṭisambhidāmagga (Paṭi. 1.3.11): 'Manifestación es lo que no está obstruido por nada, no está oculto, está abierto; desaparición es lo que está obstruido por algo, oculto, cubierto, tapado'. 'Atraviesa un muro, atraviesa una cerca, atraviesa una montaña sin obstrucción, como si fuera el aire': aquí 'atraviesa un muro' significa el otro lado del muro, la parte exterior del muro. El mismo principio se aplica a los demás. 'Muro' es un término para la pared de una casa. 'Cerca' (pākāra) es el muro que rodea casas, monasterios, aldeas, etc. 'Montaña' puede ser una montaña de tierra o de piedra. 'Sin obstrucción' significa sin quedar atrapado, tal como en el aire. උම්මුජ්ජනිමුජ්ජන්ති එත්ථ උම්මුජ්ජන්ති උට්ඨානං වුච්චති. නිමුජ්ජන්ති සංසීදනං. උම්මුජ්ජඤ්ච නිමුජ්ජඤ්ච උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං. උදකෙපි අභිජ්ජමානෙති එත්ථ යං උදකං අක්කමිත්වා සංසීදති, තං භිජ්ජමානන්ති වුච්චති, විපරීතං අභිජ්ජමානං. පල්ලඞ්කෙන ගච්ඡති. පක්ඛී [Pg.83] සකුණොති පක්ඛෙහි යුත්තසකුණො. ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරාමසතීති එත්ථ චන්දිමසූරියානං ද්වාචත්තාලීසයොජනසහස්සස්ස උපරි චරණෙන මහිද්ධිකතා, තීසු දීපෙසු එකක්ඛණෙ ආලොකකරණෙන මහානුභාවතා වෙදිතබ්බා. එවං උපරිචරණආලොකකරණෙහි මහිද්ධිකෙ මහානුභාවෙ. පරාමසතීති ගණ්හාති, එකදෙසෙ වා ඡුපති. පරිමජ්ජතීති සමන්තතො ආදාසතලා විය පරිමජ්ජති. යාව බ්‍රහ්මලොකාපීති බ්‍රහ්මලොකම්පි පරිච්ඡෙදං කත්වා. කායෙන වසං වත්තෙතීති තත්‍ර බ්‍රහ්මලොකෙ කායෙන අත්තනො වසං වත්තෙති. 'Emerger y sumergirse': aquí 'emerger' se refiere a subir y 'sumergirse' a hundirse. El acto de emerger y sumergirse es 'ummujjanimujja'. 'Incluso en el agua sin romperla': aquí, el agua en la que uno se hunde al pisarla se llama 'que se rompe'; lo opuesto es 'que no se rompe'. 'Camina con las piernas cruzadas'. 'Un ave alada' es un pájaro dotado de alas. 'Incluso a la luna y al sol, tan poderosos y de gran majestad, los toca con la mano': aquí, la gran fuerza de la luna y el sol debe entenderse por su movimiento a más de cuarenta y dos mil yodjanas de altura, y su gran majestad por iluminar tres continentes en un solo instante. Así, son poderosos y de gran majestad por su movimiento superior y su iluminación. 'Toca' significa que los agarra o toca una parte de ellos. 'Acaricia' significa que los acaricia por todas partes como la superficie de un espejo. 'Incluso hasta el mundo de Brahma' significa estableciendo el límite incluso en el mundo de Brahma. 'Ejerce dominio con el cuerpo' significa que allí, en el mundo de Brahma, ejerce su voluntad mediante el cuerpo. දිබ්බාය සොතධාතුයාති එත්ථ දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බා. දෙවතානඤ්හි සුචරිතකම්මනිබ්බත්තා පිත්තසෙම්හරුහිරාදීහි අපලිබුද්ධා උපක්කිලෙසවිමුත්තතාය දූරෙපි ආරම්මණසම්පටිච්ඡනසමත්ථා දිබ්බා පසාදසොතධාතු හොති. අයඤ්චාපි ඉමස්ස භික්ඛුනො වීරියභාවනාබලෙන නිබ්බත්තා ඤාණසොතධාතු තාදිසායෙවාති දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බා. අපිච දිබ්බවිහාරවසෙන පටිලද්ධත්තා අත්තනා ච දිබ්බවිහාරසන්නිස්සිතත්තාපි දිබ්බා. සවනට්ඨෙන නිජ්ජීවට්ඨෙන ච සොතධාතු. සොතධාතුකිච්චකරණෙන සොතධාතු වියාතිපි සොතධාතු. තාය සොතධාතුයා. විසුද්ධායාති සුද්ධාය නිරුපක්කිලෙසාය. අතික්කන්තමානුසිකායාති මනුස්සූපචාරං අතික්කමිත්වා සද්දසවනෙ මානුසිකං මංසසොතධාතුං අතික්කන්තාය වීතිවත්තෙත්වා ඨිතාය. උභො සද්දෙ සුණාතීති ද්වෙ සද්දෙ සුණාති. කතමෙ ද්වෙ? දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච, දෙවානඤ්ච මනුස්සානඤ්ච සද්දෙති වුත්තං හොති. එතෙන පදෙසපරියාදානං වෙදිතබ්බං. යෙ දූරෙ සන්තිකෙ චාති යෙ සද්දා දූරෙ පරචක්කවාළෙපි, යෙ ච සන්තිකෙ අන්තමසො සදෙහසන්නිස්සිතපාණකසද්දාපි, තෙ සුණාතීති වුත්තං හොති. එතෙන නිප්පදෙසපරියාදානං වෙදිතබ්බං. "Con el elemento auditivo divino": aquí 'divino' significa semejante a lo divino. Pues el elemento auditivo sensible divino de las deidades, originado por acciones de conducta correcta, no está obstruido por la bilis, la flema, la sangre, etc., y por estar libre de impurezas, es capaz de recibir objetos incluso a gran distancia. Y este elemento auditivo del conocimiento de este monje, originado por el poder del desarrollo de la energía, es tal cual; por ser semejante a lo divino, es 'divino'. Además, es 'divino' por haber sido obtenido mediante la morada divina y por apoyarse por sí mismo en la morada divina. 'Elemento auditivo' (sotadhātu) en el sentido de oír y en el sentido de carecer de alma. Se llama 'elemento auditivo' porque realiza la función de un elemento auditivo. 'Con ese elemento auditivo'. 'Purificado' significa limpio, sin impurezas. 'Que trasciende lo humano' significa que trasciende el alcance humano al escuchar sonidos, que trasciende el elemento auditivo carnal humano y se mantiene superándolo. 'Escucha ambos sonidos' significa que escucha dos tipos de sonidos. ¿Cuáles dos? Divinos y humanos; es decir, los sonidos de los dioses y de los seres humanos. Con esto se debe entender la inclusión limitada. 'Los que están lejos y cerca' significa que escucha los sonidos que están lejos, incluso en otros sistemas de mundos, y los que están cerca, incluso el sonido de los seres diminutos que habitan en su propio cuerpo. Con esto se debe entender la inclusión ilimitada. පරසත්තානන්ති අත්තානං ඨපෙත්වා සෙසසත්තානං. පරපුග්ගලානන්ති ඉදම්පි ඉමිනා එකත්ථමෙව. වෙනෙය්‍යවසෙන පන දෙසනාවිලාසෙන ච බ්‍යඤ්ජනනානත්තං කතං. චෙතසා චෙතොති අත්තනො චිත්තෙන තෙසං චිත්තං. පරිච්චාති පරිච්ඡින්දිත්වා. පජානාතීති සරාගාදිවසෙන නානප්පකාරතො ජානාති. සරාගං වා චිත්තන්තිආදීසු පන අට්ඨලොභසහගතචිත්තං සරාගං චිත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අවසෙසං චාතුභූමකං කුසලාබ්‍යාකතචිත්තං වීතරාගං. ද්වෙ [Pg.84] දොමනස්සචිත්තානි, ද්වෙ විචිකිච්ඡුද්ධච්චචිත්තානීති ඉමානි පන චත්තාරි චිත්තානි ඉමස්මිං දුකෙ සඞ්ගහං න ගච්ඡන්ති. කෙචි පන ථෙරා තානිපි සඞ්ගණ්හන්ති. දුවිධං පන දොමනස්සචිත්තං සදොසං චිත්තං නාම. සබ්බම්පි චාතුභූමකං කුසලාබ්‍යාකතචිත්තං වීතදොසං. සෙසානි දස අකුසලචිත්තානි ඉමස්මිං දුකෙ සඞ්ගහං න ගච්ඡන්ති. කෙචි පන ථෙරා තානිපි සඞ්ගණ්හන්ති. සමොහං වීතමොහන්ති එත්ථ පන පාටිපුග්ගලිකනයෙන විචිකිච්ඡුද්ධච්චසහගතද්වයමෙව සමොහං. මොහස්ස පන සබ්බාකුසලෙසු සම්භවතො ද්වාදසවිධම්පි අකුසලචිත්තං සමොහං චිත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අවසෙසං වීතමොහං. ථිනමිද්ධානුගතං පන සංඛිත්තං, උද්ධච්චානුගතං වික්ඛිත්තං. රූපාවචරාරූපාවචරං මහග්ගතං, අවසෙසං අමහග්ගතං. සබ්බම්පි තෙභූමකං සඋත්තරං, ලොකුත්තරං අනුත්තරං. උපචාරප්පත්තං අප්පනාප්පත්තඤ්ච සමාහිතං, උභයමප්පත්තං අසමාහිතං. තදඞ්ගවික්ඛම්භනසමුච්ඡෙදප්පටිප්පස්සද්ධිනිස්සරණවිමුත්තිං පත්තං පඤ්චවිධම්පි එතං විමුත්තං, විමුත්තිමප්පත්තං වා අවිමුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. "De otros seres" significa de los seres restantes, excluyéndose a sí mismo. "De otros individuos" tiene el mismo significado que lo anterior. Sin embargo, la diferencia en la expresión se hizo por la disposición de los que van a ser instruidos y por la elegancia de la enseñanza. "Con su mente, la mente [de otros]" significa conocer la mente de ellos con la propia mente. "Distinguiendo" (pariccā) significa habiendo delimitado. "Conoce" significa que conoce de diversas maneras a través del apego, etc. En "la mente con apego" (sarāgaṃ cittaṃ), etc., se debe entender que la mente acompañada por los ocho tipos de codicia es la mente con apego. El resto de las mentes de los cuatro planos, sean kármicamente saludables o indeterminadas, son mentes sin apego (vītarāga). Las dos mentes de disgusto (domanassa) y las dos mentes de duda y agitación (vicikicchā-uddhacca); estas cuatro mentes no se incluyen en esta díada. Sin embargo, algunos Theras también las incluyen. Los dos tipos de mente de disgusto se llaman mente con aversión (sadosa). Toda mente de los cuatro planos que sea saludable o indeterminada es mente sin aversión (vītadosa). Las diez mentes perjudiciales (akusala) restantes no se incluyen en esta díada. Sin embargo, algunos Theras también las incluyen. En "con delusión" (samoha) y "sin delusión" (vītamoha), según el método de los individuos particulares, solo el par acompañado de duda y agitación es con delusión. Pero debido a que la delusión surge en todos los estados perjudiciales, se debe entender que las doce mentes perjudiciales son mente con delusión. El resto son sin delusión. La mente afectada por la pereza y el torpor es "encogida" (saṃkhitta); la mente acompañada de agitación es "dispersa" (vikkhitta). La mente de las esferas de la forma y de la no-forma es "exaltada" (mahaggata); el resto es "no exaltada" (amahaggata). Todo lo que pertenece a los tres planos es "superable" (sauttara); lo supramundano es "insuperable" (anuttara). Lo que ha alcanzado el acceso (upacāra) o la absorción (appanā) es "concentrada" (samāhita); lo que no ha alcanzado ninguno de los dos es "no concentrada" (asamāhita). Se debe entender que lo que ha alcanzado los cinco tipos de liberación —por sustitución de factores, por supresión, por erradicación, por tranquilidad y por escape— es "liberada" (vimutta), y lo que no ha alcanzado la liberación es "no liberada" (avimutta). අනෙකවිහිතන්ති (පාරා. අට්ඨ. 1.12) අනෙකවිධං, අනෙකෙහි වා පකාරෙහි පවත්තිතං සංවණ්ණිතන්ති අත්ථො. පුබ්බෙනිවාසන්ති සමනන්තරාතීතභවං ආදිං කත්වා තත්ථ තත්ථ නිවුත්ථසන්තානං. අනුස්සරතීති ඛන්ධපටිපාටිවසෙන, චුතිපටිසන්ධිවසෙන වා අනුගන්ත්වා අනුගන්ත්වා සරති. සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං…පෙ… පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරතීති. තත්ථ එකම්පි ජාතින්ති එකම්පි පටිසන්ධිමූලං චුතිපරියොසානං එකභවපරියාපන්නං ඛන්ධසන්තානං. එස නයො ද්වෙපි ජාතියොතිආදීසුපි. අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙතිආදීසු පන පරිහායමානො කප්පො සංවට්ටකප්පො, වඩ්ඪමානො විවට්ටකප්පොති වෙදිතබ්බො. තත්ථ සංවට්ටෙන සංවට්ටට්ඨායී ගහිතො හොති තංමූලකත්තා, විවට්ටෙන විවට්ටට්ඨායී. එවඤ්හි සති යානි තානි ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කප්පස්ස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි. කතමානි චත්තාරි? සංවට්ටො සංවට්ටට්ඨායී විවට්ටො විවට්ටට්ඨායී’’ති (අ. නි. 4.156) වුත්තානි, තානි පරිග්ගහිතානි හොන්ති. "De diversas maneras" (anekavihitaṃ) significa de muchos tipos, o se explica como algo que ha ocurrido de muchas formas. "Morada anterior" (pubbenivāsa) se refiere a la continuidad de la existencia vivida aquí y allá, comenzando desde la existencia inmediatamente anterior. "Recuerda" (anussarati) significa que recuerda siguiendo sucesivamente la secuencia de los agregados (khandha) o mediante el proceso de muerte y renacimiento. A saber: "Recuerda una vida... etc., recuerda la morada anterior". Allí, "una vida" (ekampi jātiṃ) significa una sola continuidad de agregados comprendida en una existencia, que comienza con el renacimiento y termina con la muerte. Este mismo principio se aplica a "dos vidas", etc. En "muchos eones de disolución" (saṃvaṭṭakappa), etc., se debe entender que el eón que está disminuyendo es el eón de disolución, y el eón que está aumentando es el eón de evolución (vivaṭṭakappa). Allí, con el término "disolución" se incluye el "período en que el mundo permanece disuelto" debido a que tiene su raíz en aquel; y con "evolución", el "período en que el mundo permanece evolucionado". Pues siendo así, se incluyen aquellos que fueron mencionados: "Monjes, hay cuatro incontables de un eón. ¿Cuáles cuatro? La disolución, el período de permanencia en la disolución, la evolución y el período de permanencia en la evolución". අමුත්‍රාසින්ති අමුම්හි සංවට්ටකප්පෙ අහං අමුම්හි භවෙ වා යොනියා වා ගහියා වා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා වා සත්තාවාසෙ වා සත්තනිකායෙ වා ආසිං. එවංනාමොති තිස්සො වා ඵුස්සො වා. එවංගොත්තොති ගොතමො වා කච්චායනො වා කස්සපො වා. ඉදමස්ස අතීතභවෙ අත්තනො නාමගොත්තානුස්සරණවසෙන වුත්තං. සචෙ පන තස්මිං කාලෙ අත්තනො වණ්ණසම්පත්තිලූඛපණීතජීවිකභාවං [Pg.85] සුඛදුක්ඛබහුලතං අප්පායුකදීඝායුකභාවං වා අනුස්සරිතුකාමො හොති, තම්පි අනුස්සරතියෙව. තෙනාහ ‘‘එවංවණ්ණො…පෙ… එවමායුපරියන්තො’’ති. තත්ථ එවංවණ්ණොති ඔදාතො වා සාමො වා. එවමාහාරොති සාලිමංසොදනාහාරො වා පවත්තඵලභොජනො වා. එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදීති අනෙන පකාරෙන කායිකචෙතසිකානං සාමිසනිරාමිසාදිප්පභෙදානං සුඛදුක්ඛානං පටිසංවෙදී. එවමායුපරියන්තොති එවං වස්සසතපරිමාණායුපරියන්තො වා චතුරාසීතිකප්පසහස්සායුපරියන්තො වා. සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදින්ති සො අහං තතො භවතො යොනිතො ගහිතො විඤ්ඤාණට්ඨිතිතො සත්තාවාසතො සත්තනිකායතො වා චුතො පුනඅමුකස්මිං නාම භවෙ යොනියා ගතියා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා සත්තාවාසෙ සක්කනිකායෙ වා උදපාදිං. තත්‍රාපාසින්ති තත්‍රාපි භවෙ යොනියා ගතියා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා සත්තාවාසෙ සත්තනිකායෙ වා පුන අහොසිං. එවංනාමොතිආදි වුත්තනයමෙව. "Estuve allí" significa: "En aquel eón de disolución, yo estuve en tal existencia, o matriz, o destino, o estación de la conciencia, o morada de seres, o clase de seres". "Llamado así" significa un nombre como Tissa o Phussa. "De tal linaje" significa Gotama, Kaccāyana o Kassapa. Esto se dice en relación al recuerdo de su propio nombre y linaje en la existencia pasada. Pero si en ese momento desea recordar la excelencia de su apariencia, su medio de vida tosco o refinado, la abundancia de placer y dolor, o su condición de vida corta o larga, también lo recuerda. Por eso se dice: "con tal apariencia... etc., con tal límite de vida". Allí, "con tal apariencia" significa blanco o moreno. "Con tal alimento" significa alimento de arroz y carne, o consumo de frutas silvestres. "Experimentando tal placer y dolor" significa que experimentaba placeres y dolores físicos y mentales de diversos tipos, como los mundanos o los no mundanos. "Con tal límite de vida" significa con un límite de vida de unos cien años o un límite de vida de ochenta y cuatro mil eones. "Habiendo muerto de allí, renací allá" significa: "Yo, habiendo muerto de esa existencia, matriz, destino, estación de conciencia, morada de seres o clase de seres, renací de nuevo en tal existencia, matriz, destino, estación de conciencia, morada de seres o clase de seres". "Allí también estuve" significa que estuve de nuevo en esa existencia, matriz, destino, estación de conciencia, morada de seres o clase de seres. "Llamado así", etc., se explica de la manera ya mencionada. අපිච අමුත්‍රාසින්ති ඉදං අනුපුබ්බෙන ආරොහන්තස්ස යාවදිච්ඡකං අනුස්සරණං. සො තතොති පටිනිවත්තන්තස්ස පච්චවෙක්ඛණං, තස්මා ‘‘ඉධූපපන්නො’’ති ඉමිස්සා ඉධූපපත්තියා අනන්තරමෙව උප්පත්තිට්ඨානං සන්ධාය ‘‘අමුත්‍ර උදපාදි’’න්ති ඉදං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. තත්‍රාපාසින්ති එවමාදි පනස්ස තත්‍රාපි ඉමිස්සා උපපත්තියා අන්තරෙ උපපත්තිට්ඨානෙ නාමගොත්තාදීනං අනුස්සරණදස්සනත්ථං වුත්තං. සො තතො චුතො ඉධූපපන්නොති ස්වාහං තතො අනන්තරුප්පත්තිට්ඨානතො චුතො ඉධ අමුකස්මිං නාම ඛත්තියකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණකුලෙ වා නිබ්බත්තොති. ඉතීති එවං. සාකාරං සඋද්දෙසන්ති නාමගොත්තවසෙන සඋද්දෙසං, වණ්ණාදිවසෙන සාකාරං. නාමගොත්තෙන හි සත්තො ‘‘තිස්සො කස්සපො’’ති උද්දිසීයති, වණ්ණාදීහි ‘‘සාමො ඔදාතො’’ති නානත්තතො පඤ්ඤායති, තස්මා නාමගොත්තං උද්දෙසො, ඉතරෙ ආකාරා. Además, las palabras 'estuve en tal lugar' se refieren al recuerdo sucesivo, tanto como se desee, de alguien que asciende [en el tiempo]. 'Aquel, desde allí' es la reflexión de quien regresa; por lo tanto, debe entenderse que se dice 'allí surgió' refiriéndose al lugar de nacimiento inmediatamente anterior a este renacimiento indicado como 'renacido aquí'. 'Allí también estuve', etc., se dice para mostrar el recuerdo del nombre, el linaje, etc., en aquel lugar de nacimiento intermedio antes de este renacimiento. 'Habiendo muerto allí, renací aquí' significa que, habiendo muerto en aquel lugar de nacimiento inmediatamente anterior, nací aquí en tal familia de khattiyas o en tal familia de brahmanas. 'Así' significa de este modo. 'Con sus aspectos y detalles' significa 'con detalles' en términos de nombre y linaje, y 'con aspectos' en términos de complexión, etc. Pues un ser es designado por su nombre y linaje como 'Tisso' o 'Kassapo', y es reconocido en su diversidad por su complexión, etc., como 'oscuro' o 'claro'; por lo tanto, el nombre y el linaje son el 'detalle' (uddesa) y los otros son los 'aspectos' (ākāra). දිබ්බෙනාතිආදීසු දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බං. දෙවතානඤ්හි සුචරිතකම්මනිබ්බත්තං පිත්තසෙම්හරුහිරාදීහි අපලිබුද්ධං උපක්කිලෙසවිමුත්තතාය දූරෙපි ආරම්මණසම්පටිච්ඡනසමත්ථං දිබ්බං පසාදචක්ඛු හොති. ඉදඤ්චාපි වීරියභාවනාබලෙන නිබ්බත්තං ඤාණචක්ඛු තාදිසමෙවාති දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බං. දිබ්බවිහාරවසෙන පටිලද්ධත්තා අත්තනො ච දිබ්බවිහාරසන්නිස්සිතත්තාපි දිබ්බං. ආලොකපරිග්ගහෙන මහාජුතිකත්තාපි [Pg.86] දිබ්බං. තිරොකුට්ටාදිගතරූපදස්සනෙන මහාගතිකත්තාපි දිබ්බං. තං සබ්බං සද්දසත්ථානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. දස්සනට්ඨෙන චක්ඛු. චක්ඛුකිච්චකරණෙන චක්ඛුමිවාතිපි චක්ඛු. චුතූපපාතදස්සනෙන දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතුත්තා විසුද්ධං. යො හි චුතිමෙව පස්සති, න උපපාතං, සො උච්ඡෙදදිට්ඨිං ගණ්හාති. යො උපපාතමෙව පස්සති, න චුතිං, සො නවසත්තපාතුභාවදිට්ඨිං ගණ්හාති. යො පන තදුභයං පස්සති, සො යස්මා දුවිධම්පි තං දිට්ඨිගතං අතිවත්තති, තස්මා තං දස්සනං දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතු හොති. උභයම්පි චෙතං බුද්ධපුත්තා පස්සන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘චුතූපපාතදස්සනෙන දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතුත්තා විසුද්ධ’’න්ති. මනුස්සූපචාරං අතික්කමිත්වා රූපදස්සනෙන අතික්කන්තමානුසකං, මානුසං වා මංසචක්ඛුං අතික්කන්තත්තා අතික්කන්තමානුසකන්ති වෙදිතබ්බං. තෙන දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන. En 'con el [ojo] divino', etc., se llama 'divino' por su semejanza con lo divino. Pues los devas tienen un ojo sensible divino nacido de acciones bien realizadas, no obstruido por la bilis, la flema, la sangre, etc., y capaz de recibir un objeto incluso a gran distancia debido a su liberación de las impurezas. Y este ojo del conocimiento, nacido por el poder del desarrollo de la energía, es similar a aquel; por eso es 'divino' por su semejanza con lo divino. También es 'divino' por haber sido obtenido mediante la morada divina (dibba-vihāra) y por depender de la propia morada divina. Es 'divino' también por su gran luminosidad debido a la captación de la luz. Es 'divino' además por su gran alcance al ver formas a través de paredes, etc. Todo esto debe entenderse según la ciencia del lenguaje. Es 'ojo' en el sentido de ver. También es 'ojo' porque realiza la función de un ojo. Es 'purificado' porque es la causa de la purificación de la visión mediante la visión de la muerte y el renacimiento de los seres. Pues aquel que ve solo la muerte, pero no el renacimiento, adopta la visión aniquilacionista. Aquel que ve solo el renacimiento, pero no la muerte, adopta la visión del surgimiento de nuevos seres [sin causa]. Pero aquel que ve ambos, puesto que trasciende ambos tipos de visiones erróneas, esa visión suya se convierte en causa para la purificación de la visión. Los hijos del Buda ven ambas cosas. Por eso se dice: 'purificado por ser causa de la purificación de la visión mediante la visión de la muerte y el renacimiento'. 'Que trasciende lo humano' debe entenderse como la visión de formas que sobrepasa el ámbito humano, o porque trasciende el ojo de carne humano. 'Con ese ojo divino, purificado, que trasciende lo humano'. සත්තෙ පස්සතීති මනුස්සානං මංසචක්ඛුනා විය සත්තෙ ඔලොකෙති. චවමානෙ උපපජ්ජමානෙති එත්ථ චුතික්ඛණෙ වා උපපත්තික්ඛණෙ වා දිබ්බචක්ඛුනා දට්ඨුං න සක්කා. යෙ පන ආසන්නචුතිකා ඉදානි චවිස්සන්ති, තෙ චවමානාති, යෙ ච ගහිතප්පටිසන්ධිකා සම්පතිනිබ්බත්තා ච, තෙ උපපජ්ජමානාති අධිප්පෙතා. තෙ එවරූපෙ චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ ච පස්සතීති දස්සෙති. හීනෙති මොහනිස්සන්දයුත්තත්තා හීනානං ජාතිකුලභොගාදීනං වසෙන හීළිතෙ උඤ්ඤාතෙ. පණීතෙති අමොහනිස්සන්දයුත්තත්තා තබ්බිපරීතෙ. සුවණ්ණෙති අදොසනිස්සන්දයුත්තත්තා ඉට්ඨකන්තමනාපවණ්ණයුත්තෙ. දුබ්බණ්ණෙති දොසනිස්සන්දයුත්තත්තා අනිට්ඨාකන්තාමනාපවණ්ණයුත්තෙ, විරූපවිරූපෙතිපි අත්ථො. සුගතෙති සුගතිගතෙ, අලොභනිස්සන්දයුත්තත්තා වා අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ. දුග්ගතෙති දුග්ගතිගතෙ, ලොභනිස්සන්දයුත්තත්තා වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානෙ. 'Ve a los seres' significa que observa a los seres como si fuera con el ojo de carne de los humanos. 'Muriendo y renaciendo': aquí no es posible ver con el ojo divino en el momento exacto de la muerte o en el momento exacto del renacimiento. Pero se refiere a aquellos que están cerca de la muerte y pronto morirán como 'muriendo', y a aquellos que han tomado una reconexión y han renacido recientemente como 'renaciendo'. Muestra que ve a tales seres muriendo y renaciendo. 'Inferiores' significa despreciados o menospreciados en términos de nacimiento, familia, riqueza, etc., por estar asociados con el resultado de la delusión. 'Superiores' significa lo opuesto a eso, por estar asociados con el resultado de la no delusión. 'Bellos' significa poseedores de un color deseable, agradable y placentero, por estar asociados con el resultado de la ausencia de odio. 'Feos' significa poseedores de un color indeseable, desagradable y no placentero, por estar asociados con el resultado del odio; también significa deformes. 'Afortunados' significa que han ido a un buen destino, o aquellos que son ricos y de gran fortuna por estar asociados con el resultado de la ausencia de codicia. 'Desafortunados' significa que han ido a un mal destino, o aquellos que son pobres y tienen poca comida y bebida por estar asociados con el resultado de la codicia. යථාකම්මූපගෙති යං යං කම්මං උපචිතං, තෙන තෙන උපගතෙ. කායදුච්චරිතෙනාතිආදීසු දුට්ඨු චරිතං කිලෙසපූතිකත්තාති දුච්චරිතං. කායෙන දුච්චරිතං, කායතො වා උප්පන්නං දුච්චරිතන්ති කායදුච්චරිතං. ඉතරෙසුපි එසෙව නයො. සමන්නාගතාති සමඞ්ගිභූතා. අරියානං උපවාදකාති බුද්ධපච්චෙකබුද්ධසාවකානං අරියානං අන්තමසො ගිහිසොතාපන්නානම්පි අනත්ථකාමා හුත්වා අන්තිමවත්ථුනා වා ගුණපරිධංසනෙන වා උපවාදකා, අක්කොසකා ගරහකාති වුත්තං හොති. මිච්ඡාදිට්ඨිකාති විපරීතදස්සනා[Pg.87]. මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානාති මිච්ඡාදිට්ඨිවසෙන සමාදින්නනානාවිධකම්මා, යෙපි මිච්ඡාදිට්ඨිමූලකෙසු කායකම්මාදීසු අඤ්ඤෙපි සමාදාපෙන්ති. 'Que van según sus acciones' significa que han ido a parar [a un destino] según cada acción acumulada. En 'por la mala conducta corporal', etc., 'mala conducta' es lo que se practica mal por ser pútrido debido a las impurezas. 'Mala conducta corporal' es la mala conducta realizada con el cuerpo o surgida del cuerpo. El mismo método se aplica a los demás términos. 'Poseedores de' significa dotados de ello. 'Difamadores de los Nobles' significa aquellos que, deseando el mal a los Nobles —desde los Budas, los Budas Pacceka y los discípulos [de los Budas], hasta incluso los laicos que han entrado en la corriente—, son difamadores, insultadores y reprochadores, ya sea mediante la imputación de faltas graves o el menosprecio de sus virtudes. 'De visión errónea' significa que poseen una visión invertida. 'Que emprenden acciones basadas en la visión errónea' significa que han emprendido diversas acciones por medio de la visión errónea; esto incluye también a quienes instigan a otros a realizar acciones corporales, etc., basadas en la visión errónea. කායස්ස භෙදාති උපාදින්නක්ඛන්ධපරිච්චාගා. පරං මරණාති තදනන්තරං අභිනිබ්බත්තක්ඛන්ධග්ගහණා. අථ වා කායස්ස භෙදාති ජීවිතින්ද්‍රියස්සූපච්ඡෙදා. පරං මරණාති චුතිචිත්තතො උද්ධං. අපායන්ති එවමාදි සබ්බං නිරයවෙවචනමෙව. නිරයො හි සග්ගමොක්ඛහෙතුභූතා පුඤ්ඤසම්මතා අයා අපෙතත්තා, සුඛානං වා ආයස්ස අභාවා අපායො. දුක්ඛස්ස ගති පටිසරණන්ති දුග්ගති, දොසබහුලතාය වා දුට්ඨෙන කම්මෙන නිබ්බත්තා ගතීති දුග්ගති. විවසා නිපතන්ති තත්ථ දුක්කට්ටකාරිනොති විනිපාතො, විනස්සන්තා වා එත්ථ පතන්ති සම්භිජ්ජමානඞ්ගපච්චඞ්ගාති විනිපාතො. නත්ථි එත්ථ අස්සාදසඤ්ඤිතො අයොති නිරයො. 'Tras la ruptura del cuerpo' significa tras el abandono de los agregados adquiridos. 'Después de la muerte' significa tras la toma de los agregados que se producen inmediatamente después. O bien, 'tras la ruptura del cuerpo' significa tras el cese de la facultad vital. 'Después de la muerte' significa después de la conciencia del fallecimiento. 'Estado de privación', etc., son todos sinónimos de infierno. Pues el 'estado de privación' (apāya) es tal por estar desprovisto de 'aya' (progreso), que es considerado como el mérito que es causa del cielo y la liberación; o por la ausencia de 'āya' (llegada) de felicidades. 'Mal destino' (duggati) es el destino del sufrimiento o el refugio del sufrimiento; o es un destino nacido de una acción malvada debido a la abundancia de odio. 'Ruina' (vinipāta) es donde los hacedores de malas acciones caen sin control, o bien es 'ruina' porque allí caen mientras se destruyen, con sus miembros y órganos siendo destrozados. 'Infierno' (niraya) es donde no existe el consuelo o la felicidad conocida como deleite. අථ වා අපායග්ගහණෙන තිරච්ඡානයොනිං දීපෙති. තිරච්ඡානයොනි හි අපායො සුගතිතො අපෙතත්තා, න දුග්ගති මහෙසක්ඛානං නාගරාජාදීනං සම්භවතො. දුග්ගතිග්ගහණෙන පෙත්තිවිසයඤ්ච. සො හි අපායො චෙව දුග්ගති ච සුගතිතො අපෙතත්තා දුක්ඛස්ස ච ගතිභූතත්තා, න තු විනිපාතො අසුරසදිසං අවිනිපතිතත්තා. විනිපාතග්ගහණෙන අසුරකායං. සො හි යථාවුත්තෙන අත්ථෙන අපායො චෙව දුග්ගති ච සබ්බසමුස්සයෙහි විනිපතිතත්තා විනිපාතොති වුච්චති. නිරයග්ගහණෙන අවීචිආදිකමනෙකප්පකාරං නිරයමෙවාති. උපපන්නාති උපගතා, තත්ථ අභිනිබ්බත්තාති අධිප්පායො. වුත්තවිපරියායෙන සුක්කපක්ඛො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – තත්ථ සුගතිග්ගහණෙන මනුස්සාගතිපි සඞ්ගය්හති, සග්ගග්ගහණෙන දෙවගතියෙව. තත්ථ සුන්දරා ගතීති සුගති. රූපාදීහි විසයෙහි සුට්ඨු අග්ගොති සග්ගො. සො සබ්බොපි ලුජ්ජනප්පලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකොති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරො පන සබ්බාකාරෙන විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනාතො ගහෙතබ්බො. තතියාදීනි උත්තානත්ථානි. O bien, mediante el término «apāya» (plano de privación), se ilustra el reino animal. Pues el reino animal es un apāya por estar alejado de un buen destino (sugati), pero no es un «mal destino» (duggati) debido a la existencia de seres de gran poder como los reyes naga y otros similares. Mediante el término «duggati» (mal destino), se refiere al reino de los espectros (peta). Pues este es tanto un apāya como una duggati por estar alejado de un buen destino y por ser un destino de sufrimiento; sin embargo, no es una «perdición» (vinipāta), a diferencia de los asuras, por no haber caído totalmente. Mediante el término «vinipāta» (perdición), se refiere al grupo de los asuras. Pues este, por el sentido ya mencionado, es tanto un apāya como una duggati, y se llama vinipāta porque han caído de todas las excelencias. Mediante el término «niraya» (infierno), se refiere exclusivamente al infierno de múltiples formas, como el Avīci y otros. «Upapannā» significa que han llegado, es decir, que han renacido allí. Lo opuesto debe entenderse para el lado de la luz (sukkapakkha). Sin embargo, hay esta distinción: allí, mediante el término «sugati», también se incluye el destino humano; mediante el término «sagga» (cielo), se refiere solo al destino de los deidades (devas). En ese contexto, se llama sugati porque es un destino excelente. Se llama sagga porque es sumamente elevado en cuanto a los objetos de los sentidos, como las formas y demás. Todo ello es «loka» (mundo) en el sentido de que se disuelve y se desintegra; este es el resumen aquí. El detalle completo debe tomarse del comentario del Visuddhimagga. El tercer discurso y los siguientes son de significado evidente. දුතියආහුනෙය්‍යසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del segundo discurso sobre los que son dignos de ofrendas y otros. 8. අනුත්තරියසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario del Anuttariyasutta 8. අට්ඨමෙ [Pg.88] නත්ථි එතෙසං උත්තරානි විසිට්ඨානීති අනුත්තරානි, අනුත්තරානි එව අනුත්තරියානි යථා ‘‘අනන්තමෙව අනන්තරිය’’න්ති ආහ ‘‘නිරුත්තරානී’’ති. දස්සනානුත්තරියං නාම ඵලවිසෙසාවහත්තා. එස නයො සෙසෙසුපි. සත්තවිධඅරියධනලාභොති සත්තවිධසද්ධාදිලොකුත්තරධනලාභො. සික්ඛාත්තයස්ස පූරණන්ති අධිසීලසික්ඛාදීනං තිස්සන්නං සික්ඛානං පූරණං. තත්ථ පූරණං නිප්පරියායතො අසෙක්ඛානං වසෙන වෙදිතබ්බං. කල්‍යාණපුථුජ්ජනතො පට්ඨාය හි සත්ත සෙඛා තිස්සො සික්ඛා පූරෙන්ති නාම, අරහා පරිපුණ්ණසික්ඛොති. ඉති ඉමානි අනුත්තරියානි ලොකියලොකුත්තරානි කථිතානි. 8. En el octavo, no hay nada superior o más excelente que estos, por eso son «anuttarāni» (insuperables); lo que es insuperable es «anuttariya», como se dice «lo que no tiene fin es anantariya»; por eso dice «niruttarāni» (sin superior). La «insuperabilidad de la visión» (dassanānuttariya) se llama así por traer una distinción especial en el fruto. Este mismo principio se aplica a los demás. «La obtención de los siete tipos de tesoros nobles» significa la obtención de los siete tipos de tesoros supramundanos, como la fe y otros. «La plenitud de los tres entrenamientos» se refiere a completar los tres entrenamientos, como el entrenamiento en la virtud superior y los demás. Aquí, la plenitud debe entenderse en sentido literal para aquellos que ya no necesitan entrenamiento (asekkhā). Pues, comenzando desde el hombre común virtuoso (kalyāṇaputhujjana), los siete tipos de aprendices (sekhā) completan los tres entrenamientos, mientras que el Arahant es quien tiene el entrenamiento ya perfeccionado. De este modo, estas insuperabilidades se describen tanto a nivel mundano como supramundano. අනුත්තරියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Anuttariyasutta. 9. අනුස්සතිට්ඨානසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario del Anussatiṭṭhānasutta 9. නවමෙ අනුස්සතියො එව දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකාදිහිතසුඛානං කාරණභාවතො ඨානානීති අනුස්සතිට්ඨානානි. බුද්ධගුණාරම්මණා සතීති යථා බුද්ධානුස්සති විසෙසාධිගමස්ස ඨානං හොති, එවං ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනා බුද්ධගුණෙ ආරබ්භෙ උප්පන්නා සති. එවං අනුස්සරතො හි පීති උප්පජ්ජති, සො තං පීතිං ඛයතො වයතො පට්ඨපෙත්වා අරහත්තං පාපුණාති. උපචාරකම්මට්ඨානං නාමෙතං ගිහීනම්පි ලබ්භති. උපචාරකම්මට්ඨානන්ති ච පච්චක්ඛතො උපචාරජ්ඣානාවහං කම්මට්ඨානපරම්පරාය සම්මසනං යාව අරහත්තා ලොකියලොකුත්තරවිසෙසාවහං. එස නයො සබ්බත්ථ. 9. En el noveno, las recordaciones mismas son «anussatiṭṭhānāni» (bases de recordación) porque son las causas del bienestar y la felicidad en esta vida y en las futuras. La atención (sati) que tiene como objeto las cualidades del Buda es la forma en que la recordación del Buda se convierte en una base para alcanzar una distinción especial, surgiendo al reflexionar sobre las cualidades del Buda con frases como «así es el Bienaventurado...». Para quien recuerda de esta manera, surge el gozo (pīti); él, estableciendo ese gozo como base de la observación de la desaparición y el cese, alcanza el estado de Arahant. Esto se denomina un tema de meditación de acceso (upacārakammaṭṭhāna) que también pueden obtener los laicos. Y como tema de meditación de acceso, se refiere a la contemplación sucesiva que conduce al dhyana de acceso de forma directa, llevando a la distinción especial mundana y supramundana hasta el estado de Arahant. Este principio se aplica en todos los casos. අනුස්සතිට්ඨානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Anussatiṭṭhānasutta. 10. මහානාමසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario del Mahānāmasutta 10. දසමෙ තස්මිං සමයෙති බුද්ධාගුණානුස්සරණසමයෙ. රාගපරියුට්ඨිතන්ති රාගෙන පරියුට්ඨිතං. පරියුට්ඨානප්පත්තිපි, රාගෙන වා සංහිතං චිත්තං [Pg.89] අරඤ්ඤමිව චොරෙහි තෙන පරියුට්ඨිතන්ති වුත්තං, තස්ස පරියුට්ඨානට්ඨානභාවතොපි පරියුට්ඨිතරාගන්ති අත්ථො. බ්‍යඤ්ජනං පන අනාදියිත්වා අත්ථමත්තං දස්සෙන්තො ‘‘උප්පජ්ජමානෙන රාගෙන උට්ඨහිත්වා ගහිත’’න්ති ආහ. උජුකමෙවාති පගෙව කායවඞ්කාදීනං අපනීතත්තා චිත්තස්ස ච අනුජුභාවකරානං මානාදීනං අභාවතො, රාගාදිපරියුට්ඨානාභාවෙන වා ඔණතිඋණ්ණතිවිරහතො උජුභාවමෙව ගතං. අථ වා උජුකමෙවාති කම්මට්ඨානස්ස ථිනං මිද්ධං ඔතිණ්ණතාය ලීනුද්ධච්චවිගමතො මජ්ඣිමසමථනිමිත්තප්පටිපත්තියා උජුභාවමෙව ගතං. අට්ඨකථං නිස්සායාති භවජාතිආදීනං පදානං අත්ථං නිස්සාය. අත්ථවෙදන්ති වා හෙතුඵලං පටිච්ච උප්පන්නං තුට්ඨිමාහ. ධම්මවෙදන්ති හෙතුං පටිච්ච උප්පන්නං තුට්ඨිං. ‘‘ආරකත්තා අරහ’’න්ති අනුස්සරන්තස්ස හි යදිදං භගවතො කිලෙසෙහි ආරකත්තං, සො හෙතු. ඤාපකො චෙත්ථ හෙතු අධිප්පෙතො, න කාරකො සම්පාපකො. තතොනෙන ඤායමානො අරහත්තත්ථො ඵලං. ඉමිනා නයෙන සෙසපදෙසුපි හෙතුසො ඵලවිපාකො වෙදිතබ්බො. ධම්මානුස්සතිආදීසුපි හි ආදිමජ්ඣපරියොසානකල්‍යාණතාදයො සුප්පටිපත්තිආදයො ච තත්ථ තත්ථ හෙතුභාවෙන නිද්දිට්ඨායෙව. ධම්මූපසංහිතන්ති යථාවුත්තහෙතුඵලසඞ්ඛාතගුණූපසංහිතං. 10. En el décimo, «en ese momento» significa en el momento de recordar las cualidades del Buda. «No obsesionada por la lujuria» significa no dominada por la lujuria. Se dice que es una obsesión, o que la mente está rodeada por la lujuria como un bosque por ladrones; el sentido es que la lujuria es lo que ha surgido y la ha poseído. Sin embargo, mostrando el significado sin detenerse en la expresión literal, dice: «ha sido capturada por la lujuria que surge». «Simplemente recta» significa que ya se han eliminado las torceduras del cuerpo y demás, y por la ausencia de la vanidad y otros factores que hacen que la mente no sea recta; o bien, por la ausencia de la obsesión por la lujuria y otros factores, la mente ha alcanzado la rectitud al estar libre de inclinaciones y altibajos. O bien, «simplemente recta» significa que la mente ha alcanzado la rectitud mediante la práctica del signo de la tranquilidad media, al haber desaparecido la apatía y el letargo debido a la inmersión en el tema de meditación. «Basándose en el comentario» significa basándose en el significado de palabras como existencia, nacimiento, etc. «Inspiración en el significado» (atthaveda) se refiere a la satisfacción surgida en relación con el efecto de una causa. «Inspiración en la enseñanza» (dhammaveda) se refiere a la satisfacción surgida en relación con la causa misma. Pues para quien recuerda «Arahant por estar lejos», el hecho de que el Bienaventurado esté lejos de las impurezas es la causa. Aquí se entiende la causa como lo que da a conocer (ñāpaka), no como lo que produce el resultado. Por lo tanto, el significado de Arahant que se conoce por ello es el fruto. Siguiendo este método, en los demás términos también debe entenderse la causa y el efecto. Pues en la recordación del Dhamma y demás, se han indicado en diversos lugares la excelencia al inicio, en el medio y al final, así como la buena práctica, etc., precisamente en su función de causa. «Relacionado con el Dhamma» significa relacionado con las cualidades de causa y efecto mencionadas. මහානාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Mahānāmasutta. ආහුනෙය්‍යවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Āhuneyyavagga. 2. සාරණීයවග්ගො 2. Sección sobre la Conciliación 1. පඨමසාරණීයසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario del primer Sāraṇīyasutta 11. දුතියස්ස පඨමෙ සරිතබ්බයුත්තකාති අනුස්සරණාරහා. මිජ්ජති සිනිය්හති එතායාති මෙත්තා, මිත්තභාවො. මෙත්තා එතස්ස අත්ථීති මෙත්තං, කායකම්මං. තං පන යස්මා මෙත්තාසහගතචිත්තසමුට්ඨානං, තස්මා වුත්තං ‘‘මෙත්තෙන චිත්තෙන කාතබ්බං කායකම්ම’’න්ති. එස නයො සෙසද්වයෙපි. ඉමානීති මෙත්තකායකම්මාදීනි. භික්ඛූනං වසෙන ආගතානි තෙසං සෙට්ඨපරිසභාවතො. යථා පන භික්ඛුනීසුපි ලබ්භන්ති, එවං ගිහීසුපි ලබ්භන්ති චතුපරිසසාධාරණත්තාති තං දස්සෙන්තො ‘‘භික්ඛූනඤ්හී’’තිආදිමාහ. භික්ඛුනො [Pg.90] සබ්බම්පි අනවජ්ජකායකම්මං ආභිසමාචාරිකකම්මන්තොගධමෙවාති ආහ ‘‘මෙත්තෙන චිත්තෙන…පෙ… කායකම්මං නාමා’’ති. භත්තිවසෙන පවත්තියමානා චෙතියබොධීනං වන්දනා මෙත්තාසිද්ධාති කත්වා තදත්ථාය ගමනං ‘‘මෙත්තං කායකම්ම’’න්ති වුත්තං. ආදි-සද්දෙන චෙතියබොධිභික්ඛූසු වුත්තාවසෙසාපචායනාදිවසෙන පවත්තමෙත්තාවසෙන පවත්තං කායිකං කිරියං සඞ්ගණ්හාති. 11. En el primero de la segunda sección, «sāraṇīyā» significa dignos de ser recordados. «Mettā» es aquello por lo cual se ama o se tiene afecto; es el estado de amistad. «Mettaṃ kāyakammaṃ» es la acción corporal que posee amor benevolente. Dado que esta surge de una mente acompañada de amor benevolente, se dice: «acción corporal que debe realizarse con mente benevolente». Este principio se aplica a los otros dos (palabra y mente). Estas cosas, como la acción corporal benevolente, se mencionan en relación con los monjes por ser la asamblea principal. Sin embargo, así como se encuentran en las monjas, también se encuentran en los laicos por ser comunes a las cuatro asambleas; para mostrar esto, dice: «para los monjes...». Toda acción corporal irreprochable de un monje está incluida en la conducta moral superior (ābhisamācārika); por eso se dice: «acción corporal realizada con mente benevolente...». El dirigirse a venerar las estupas y los árboles Bodhi con el propósito de ofrecer comida se considera «acción corporal benevolente» por haber sido realizada con amor benevolente. Con el término «y otros» se incluyen las acciones corporales realizadas mediante el respeto y otras formas de amor benevolente no mencionadas anteriormente hacia las estupas, los árboles Bodhi y los monjes. තෙපිටකම්පි බුද්ධවචනං කථියමානන්ති අධිප්පායො. තෙපිටකම්පි බුද්ධවචනං පරිපුච්ඡනඅත්ථකථනවසෙන පවත්තියමානමෙව මෙත්තං වචීකම්මං නාම හිතජ්ඣාසයෙන පවත්තිතබ්බතො. තීණි සුචරිතානීති කායවචීමනොසුචරිතානි. චින්තනන්ති එවං චින්තනමත්තම්පි මනොකම්මං, පගෙව පටිපන්නා භාවනාති දස්සෙති. La intención es que incluso la palabra del Buda, el Tipiṭaka, está siendo recitada. La palabra del Buda del Tipiṭaka, cuando se pone en práctica mediante la investigación y el comentario, se denomina 'acción verbal de amor benevolente' (mettaṃ vacīkammaṃ), ya que debe realizarse con una disposición altruista. 'Tres buenas conductas' se refiere a las buenas conductas del cuerpo, el habla y la mente. 'Pensar' muestra que incluso el mero pensamiento es una acción mental (manokamma), y mucho más aún lo es la meditación (bhāvanā) cuando se ha puesto en práctica. ආවීති පකාසං. පකාසභාවො චෙත්ථ යං උද්දිස්ස තං කායකම්මං කරීයති, තස්ස සම්මුඛභාවතොති ආහ ‘‘සම්මුඛා’’ති. රහොති අප්පකාසං. අප්පකාසතා ච යං උද්දිස්ස තං කායකම්මං කරීයති, තස්ස අපච්චක්ඛභාවතොති ආහ ‘‘පරම්මුඛා’’ති. සහායභාවගමනං තෙසං පුරතො. තෙසු කරොන්තෙසුයෙව හි සහායභාවගමනං සම්මුඛා කායකම්මං නාම හොති. උභයෙහීති නවකෙහි ථෙරෙහි ච. පග්ගය්හාති පග්ගණ්හිත්වා උද්ධං කත්වා කෙවලං ‘‘දෙවො’’ති අවත්වා ගුණෙහි ථිරභාවජොතනං ‘‘දෙවත්ථෙරො’’ති වචනං පග්ගය්හ වචනං. මමත්තබොධනං වචනං මමායනවචනං. එකන්තපරම්මුඛස්ස මනොකම්මස්ස සම්මුඛතා නාම විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපනවසෙන හොති, තඤ්ච ඛො ලොකෙ කායකම්මන්ති පාකටං පඤ්ඤාතං. හත්ථවිකාරාදීනි අනාමසිත්වා එව දස්සෙන්තො ‘‘නයනානි උම්මීලෙත්වා’’තිආදිමාහ. කාමං මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධානං නයනානං උම්මීලනා පසන්නෙන මුඛෙන ඔලොකනඤ්ච මෙත්තං කායකම්මමෙව, යස්ස පන චිත්තස්ස වසෙන නයනානං මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධතා මුඛස්ස ච පසන්නතා, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘මෙත්තං මනොකම්මං නාමා’’ති. 'Āvī' significa abiertamente. La condición de apertura aquí se refiere a que la acción corporal se realiza hacia aquel a quien está dirigida en su presencia (sammukhā). 'Raho' significa privadamente. La falta de apertura se refiere a que la acción corporal se realiza hacia aquel a quien está dirigida en su ausencia (parammukhā). 'Llegar a ser un compañero ante ellos' significa que participar con ellos mientras actúan constituye la acción corporal 'en presencia'. 'Por ambos' se refiere a los monjes nuevos y a los ancianos (theras). 'Exaltando' significa habiendo elogiado, no diciendo simplemente 'Deva', sino empleando el término 'Elder Deva' (Devatthero) para resaltar la firmeza de sus virtudes. El habla que expresa un sentido de pertenencia o afecto es el habla posesiva (mamāyana). La presencia de una acción mental dirigida totalmente hacia alguien ausente ocurre mediante la producción de una comunicación (viññatti), lo cual es conocido y reconocido en el mundo como 'acción corporal'. Mostrando esto sin tocar, mediante gestos como 'abriendo los ojos', etc. Ciertamente, el abrir los ojos y mirar con un rostro sereno por el afecto y la ternura del amor benevolente es en sí mismo una acción corporal de metta; sin embargo, con referencia a la mente debido a la cual los ojos se humedecen de amor y el rostro se vuelve sereno, se dice: 'esto se llama acción mental de metta'. ලාභ-සද්දො කම්මසාධනො ‘‘ලාභා වත, භො, ලද්ධො’’තිආදීසු විය. සො චෙත්ථ ‘‘ධම්මලද්ධා’’ති වචනතො අතීතකාලිකොති ආහ ‘‘චීවරාදයො ලද්ධපච්චයා’’ති. ධම්මතො ආගතාති ධම්මිකා, පරිසුද්ධගමනා පච්චයා. තෙනාහ ‘‘ධම්මලද්ධා’’ති. ඉමමෙව හි අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘කුහනාදී’’තිආදි [Pg.91] වුත්තං. න සම්මා ගය්හමානා හි ධම්මලද්ධා නාම න හොන්තීති තප්පටිසෙධනත්ථං පාළියං ‘‘ධම්මලද්ධා’’ති වුත්තං. දෙය්‍යං දක්ඛිණෙය්‍යඤ්ච අප්පටිවිභත්තං කත්වා භුඤ්ජතීති අප්පටිවිභත්තභොගී නාම හොති. තෙනාහ ‘‘ද්වෙ පටිවිභත්තානි නාමා’’තිආදි. චිත්තෙන විභජනන්ති එතෙන චිත්තුප්පාදමත්තෙනපි විභජනං පටිවිභත්තං නාම, පගෙව පයොගතොති දස්සෙති. චිත්තෙන විභජනපුබ්බකං වා කායෙන විභජනන්ති මූලමෙව දස්සෙතුං ‘‘එවං චිත්තෙන විභජන’’න්ති වුත්තං. තෙන චිත්තුප්පාදමත්තෙන පටිවිභාගො කාතබ්බොති දස්සෙති. අප්පටිවිභත්තන්ති භාවනපුංසකනිද්දෙසො, අප්පටිවිභත්තං ලාභං භුඤ්ජතීති කම්මනිද්දෙසො වා. තං නෙව ගිහීනං දෙති අත්තනො ආජීවසොධනත්ථං. න අත්තනා පරිභුඤ්ජති ‘‘මය්හං අසාධාරණභොගිතා මා හොතූ’’ති. පටිග්ගණ්හන්තො ච…පෙ… පස්සතීති ඉමිනා ආගමනතො පට්ඨාය සාධාරණබුද්ධිං උපට්ඨාපෙති. එවං හිස්ස සාධාරණභොගිතා සුකරා, සාරණීයධම්මො චස්ස පූරො හොති. La palabra 'lābha' (ganancia) se usa en sentido de objeto, como en '¡oh, qué ganancia se ha obtenido!'. Aquí, debido al término 'dhammaladdhā' (obtenido rectamente), se refiere al tiempo pasado, diciendo: 'requisitos obtenidos como túnicas, etc.'. 'Venidos según el Dhamma' significa rectos, requisitos de procedencia pura. Por eso se dice 'obtenidos rectamente' (dhammaladdhā). Para mostrar este significado, se menciona 'engaño, etc.'. Aquello que no se recibe correctamente no se considera 'obtenido rectamente'; para excluir eso, se dice en el texto pali 'dhammaladdhā'. Quien disfruta de lo que debe darse y de las ofrendas sin haberlas repartido de forma egoísta se llama 'consumidor de bienes no repartidos' (appaṭivibhattabhogī). Por ello se dice 'dos tipos de repartición', etc. 'Repartir con la mente' indica que la repartición existe incluso por el mero surgimiento de un pensamiento, y con más razón por la acción física. O bien, 'repartir con la mente seguido de repartir con el cuerpo' se dice para mostrar la raíz misma. Esto indica que la repartición debe hacerse incluso con el mero pensamiento. 'Appaṭivibhattaṃ' es una descripción en género neutro de estado, o una descripción de la acción de disfrutar ganancias no repartidas. No da a los laicos para purificar su propio medio de vida (de forma indebida). No lo consume solo, pensando: 'Que no sea yo quien disfruta de los bienes de manera exclusiva'. Al recibir... [etc.]... percibe: con esto establece la noción de uso común desde el momento de la llegada. De este modo, su disfrute compartido es fácil de realizar y su cualidad de concordia (sāraṇīyadhamma) se perfecciona. අථ වා පටිග්ගණ්හන්තො ච…පෙ… පස්සතීති ඉමිනා තස්ස ලාභස්ස තීසු කාලෙසු සාධාරණතො ඨපනං දස්සිතං. පටිග්ගණ්හන්තො ච සඞ්ඝෙන සාධාරණං හොතූති ඉමිනා පටිග්ගහණකාලො දස්සිතො. ගහෙත්වා…පෙ… පස්සතීති ඉමිනා පටිග්ගහිතකාලො. තදුභයං පන තාදිසෙන පුබ්බභාගෙන විනා න හොතීති අත්ථසිද්ධො පුරිමකාලො. තයිදං පටිග්ගහණතො පුබ්බෙවස්ස හොති ‘‘සඞ්ඝෙන සාධාරණං හොතූති පටිග්ගණ්හිස්සාමී’’ති, පටිග්ගණ්හන්තස්ස හොති ‘‘සඞ්ඝෙන සාධාරණං හොතූති පටිග්ගණ්හාමී’’ති, පටිග්ගහෙත්වා හොති ‘‘සඞ්ඝෙන සාධාරණං හොතූති හි පටිග්ගහිතං මයා’’ති. එවං තිලක්ඛණසම්පන්නං කත්වා ලද්ධං ලාභං ඔසාරණලක්ඛණං අවිකොපෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තො සාධාරණභොගී අප්පටිවිභත්තභොගී ච හොති. O bien, con las palabras 'al recibir... [etc.]... percibe', se muestra la disposición de esa ganancia para el uso común en los tres tiempos. Con 'al recibir, que sea común con la Sangha', se indica el momento de la recepción. Con 'habiendo recibido... [etc.]... percibe', se indica el momento posterior a la recepción. Ambos no ocurren sin esa fase previa, por lo que el tiempo anterior queda implícito. Esto ocurre antes de la recepción: 'recibiré pensando: que sea común con la Sangha'; ocurre al recibir: 'recibo pensando: que sea común con la Sangha'; y ocurre después de haber recibido: 'ciertamente ha sido recibido por mí pensando: que sea común con la Sangha'. Así, habiendo hecho que la ganancia obtenida posea estas tres características, aquel que la consume sin alterar su naturaleza distributiva es un 'consumidor compartido' (sādhāraṇabhogī) y un 'consumidor de bienes no repartidos de forma egoísta' (appaṭivibhattabhogī). ඉමං පන සාරණීයධම්මන්ති ඉමං චතුත්ථං සරිතබ්බයුත්තධමං. න හි…පෙ… ගණ්හන්ති, තස්මා සාධාරණභොගිතා දුස්සීලස්ස නත්ථීති ආරම්භොපි තාව න සම්භවති, කුතො පූරණන්ති අධිප්පායො. පරිසුද්ධසීලොති ඉමිනා ලාභස්ස ධම්මිකභාවං දස්සෙති. වත්තං අඛණ්ඩෙන්තොති ඉමිනා අප්පටිවිභත්තභොගිතං සාධාරණභොගිතඤ්ච දස්සෙති. සති පන තදුභයෙ සාරණීයධම්මො පූරිතො එව හොතීති ආහ ‘‘පූරෙතී’’ති. ඔදිස්සකං කත්වාති එතෙන අනොදිස්සකං කත්වා පිතුනො, ආචරියුපජ්ඣායාදීනං වා [Pg.92] ථෙරාසනතො පට්ඨාය දෙන්තස්ස සාරණීයධම්මොයෙව හොතීති දස්සෙති. දාතබ්බන්ති අවස්සං දාතබ්බං. සාරණීයධම්මො පනස්ස න හොති පටිජග්ගට්ඨානෙ ඔදිස්සකං කත්වා දින්නත්තා. තෙනාහ ‘‘පලිබොධජග්ගනං නාම හොතී’’ති. මුත්තපලිබොධස්ස වට්ටති අමුත්තපලිබොධස්ස පූරෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා. යදි එවං සබ්බෙන සබ්බං සාරණීයධම්මං පූරෙන්තස්ස ඔදිස්සකදානං වට්ටති, න වට්ටතීති? නො න වට්ටති යුත්තට්ඨානෙති දස්සෙන්තො ‘‘තෙන පනා’’තිආදිමාහ. ඉමිනා ඔදිස්සකදානං පනස්ස න සබ්බත්ථ වාරිතන්ති දස්සෙති. ගිලානාදීනඤ්හි ඔදිස්සකං කත්වා දානං අප්පටිවිභාගපක්ඛිකං ‘‘අසුකස්ස න දස්සාමී’’ති පටික්ඛෙපස්ස අභාවතො. බ්‍යතිරෙකප්පධානො හි පටිභාගො. තෙනාහ ‘‘අවසෙස’’න්තිආදි. අදාතුම්පීති පි-සද්දෙන දාතුම්පි වට්ටතීති දස්සෙති. තඤ්ච ඛො කරුණායනවසෙන, න වත්තපරිපූරණවසෙන, තස්මා දුස්සීලස්සපි අත්ථිකස්ස සති සම්භවෙ දාතබ්බං. දානඤ්හි නාම න කස්සචි නිවාරිතං. En cuanto a 'esta cualidad de concordia' (sāraṇīyadhamma), se refiere a esta cuarta cualidad digna de ser recordada. Puesto que no [la] aceptan, la posibilidad de un disfrute compartido no existe para una persona de mala conducta (dussīla); por lo tanto, si ni siquiera puede comenzar, ¿cómo podría perfeccionarse? Con 'de virtud pura' (parisuddhasīlo), se muestra la naturaleza justa de la ganancia. Con 'sin romper el deber' (vattaṃ akhaṇḍento), se muestra el disfrute compartido y no egoísta de los bienes. Cuando ambos están presentes, la cualidad de concordia se perfecciona, por eso dice 'perfecciona' (pūretī). Al decir 'haciéndolo específico' (odissakaṃ katvā), indica que para quien da de forma no específica a su padre, maestros o preceptores, comenzando desde el asiento de los ancianos, esto constituye la cualidad de concordia misma. 'Debe darse' significa que es obligatorio darlo. Sin embargo, no constituye la cualidad de concordia cuando se da de forma específica como una forma de cuidado u obligación; por eso dice: 'se denomina atender a una carga o compromiso' (palibodhajaggana). Es apropiado para quien está libre de tales cargas, pues quien no lo está no es capaz de perfeccionarla. Si es así, ¿es apropiado o no dar de forma específica para quien perfecciona totalmente la cualidad de concordia? Mostrando que 'no es inapropiado en el lugar correcto', dice 'pero con ello', etc. Con esto indica que dar de forma específica no está prohibido en todos los casos. Pues dar de forma específica a los enfermos, etc., no pertenece al lado de la repartición egoísta, ya que no existe el rechazo de 'no daré a tal persona'. La repartición se basa esencialmente en la distinción. Por eso dice 'el resto', etc. Con la palabra 'incluso no dar' (adātumpī), se muestra que también es apropiado dar. Y esto es por compasión, no por el cumplimiento del deber; por lo tanto, debe darse incluso a una persona de mala conducta que lo necesite, si es posible. Pues la generosidad (dāna) ciertamente no se le prohíbe a nadie. සුසික්ඛිතායාති සාරණීයපූරණවිධිම්හි සුසික්ඛිතාය, සුකුසලායාති අත්ථො. ඉදානි තස්ස කොසල්ලං දස්සෙතුං ‘‘සුසික්ඛිතාය හී’’තිආදි වුත්තං. ද්වාදසහි වස්සෙහි පූරෙහි, න තතො ඔරන්ති ඉමිනා තස්ස දුප්පූරතං දස්සෙති. තථා හි සො මහප්ඵලො මහානිසංසො දිට්ඨධම්මිකෙහිපි තාවගරුතරෙහි ඵලානිසංසෙහි අනුගතොති තංසමඞ්ගී ච පුග්ගලො විසෙසලාභී අරියපුග්ගලො විය ලොකෙ අච්ඡරියබ්භුතධම්මසමන්නාගතො හොති. තථා හි සො දුප්පජහදානමයස්ස සීලමයස්ස පුඤ්ඤස්ස පටිපක්ඛධම්මං සුදූරෙ වික්ඛම්භිතං කත්වා විසුද්ධෙන චෙතසා ලොකෙ පාකටො පඤ්ඤාතො හුත්වා විහරති. තස්සිමමත්ථං බ්‍යතිරෙකතො අන්වයතො ච විභාවෙතුං ‘‘සචෙ හී’’තිආදි වුත්තං. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. ‘Susikkhitāyā’ significa bien entrenada en el método de cumplir con las cualidades que crean concordia (sāraṇīya), es decir, muy hábil. Para mostrar su habilidad, se dice ‘susikkhitāya hī’, etc. Al decir ‘durante doce años completos, no menos que eso’, muestra la dificultad de cumplirlas. Pues esto es de gran fruto y gran beneficio, seguido de beneficios y resultados sumamente importantes incluso en esta misma vida; y un individuo que posee esto es, como una persona noble en el mundo, alguien dotado de cualidades maravillosas y asombrosas. Pues él, habiendo alejado por completo el estado opuesto al mérito consistente en la virtud y la generosidad difícil de abandonar, mora siendo reconocido y conocido en el mundo con una mente purificada. Para explicar este significado tanto por exclusión como por inclusión, se dice ‘sace hī’, etc. Eso es fácil de comprender. ඉදානිස්ස සම්පරායිකෙ දිට්ඨධම්මිකෙ ච ආනිසංසෙ දස්සෙතුං ‘‘එවං පූරිතසාරණීයධම්මස්සා’’තිආදි වුත්තං. නෙව ඉස්සා න මච්ඡරියං හොති චිරකාලභාවනාය විධුතභාවතො. මනුස්සානං පියො හොති පරිච්චාගසීලතාය විස්සුතත්තා. තෙනාහ ‘‘දදං පියො හොති භජන්ති නං බහූ’’තිආදි (අ. නි. 5.34). සුලභපච්චයො හොති දානවසෙන උළාරජ්ඣාසයානං පච්චයලාභස්ස ඉධානිසංසසභාවතො දානස්ස. පත්තගතමස්ස දිය්‍යමානං [Pg.93] න ඛීයති පත්තගතස්සෙව ද්වාදසවස්සිකස්ස මහාවත්තස්ස අවිච්ඡෙදෙන පූරිතත්තා. අග්ගභණ්ඩං ලභති දෙවසිකං දක්ඛිණෙය්‍යානං අග්ගතො පට්ඨාය දානස්ස දින්නත්තා. භයෙ වා…පෙ… ආපජ්ජන්ති දෙය්‍යප්පටිග්ගාහකවිකප්පං අකත්වා අත්තනි නිරපෙක්ඛචිත්තෙන චිරකාලං දානස්ස පූරිතතාය පසාරිතචිත්තත්තා. Ahora, para mostrar los beneficios en esta vida y en la vida futura, se dice ‘evaṃ pūritasāraṇīyadhammassā’, etc. No hay envidia ni mezquindad debido a que estos estados han sido sacudidos por la práctica de larga duración. Es querido por los seres humanos por ser famoso por su naturaleza de generosidad. Por eso se dijo: ‘el que da es amado, muchos lo frecuentan’, etc. (A. Ni. 5.34). Los suministros son fáciles de obtener porque, por medio de la generosidad, la obtención de suministros es la naturaleza del beneficio aquí para aquellos de noble intención generosa. Lo que se pone en su cuenco no se agota, debido a haber cumplido sin interrupción el gran voto de doce años, como si lo que estuviera en el cuenco fuera inagotable. Obtiene los mejores artículos diariamente, por haber dado comenzando por los más excelentes de los que son dignos de ofrendas. Ante el peligro o... etc., no caen en la duda respecto a los objetos a ser dados o los receptores, por tener una mente expandida debido a haber cumplido la generosidad durante mucho tiempo con una mente desapegada de sí mismos. තත්‍රාති තෙසු ආනිසංසෙසු විභාවෙතබ්බෙසු. ඉමානි ඵලානි වත්ථූනි කාරණානි. මහාගිරිගාමො නාම නාගදීපපස්සෙ එකො ගාමොව. අලභන්තාපීති අප්පපුඤ්ඤතාය අලාභිනො සමානාපි. භික්ඛාචාරමග්ගසභාගන්ති සභාගං තබ්භාගියං භික්ඛාචාරමග්ගං ජානන්ති. අනුත්තරිමනුස්සධම්මත්තා ථෙරානං සංසයවිනොදනත්ථඤ්ච ‘‘සාරණීයධම්මො මෙ, භන්තෙ, පූරිතො’’ති ආහ. තථා හි දුතියවත්ථුස්මිම්පි ථෙරෙන අත්තා පකාසිතො. දහරකාලෙ එවං කිර සාරණීයධම්මපූරකො අහොසි. මනුස්සානං පියතාය සුලභපච්චයතායපි ඉදං වත්ථුමෙව. පත්තගතාඛීයනස්ස පන විසෙසං විභාවනතො ‘‘ඉදං තාව…පෙ… එත්ථ වත්ථූ’’ති වුත්තං. ‘Tatra’ significa entre esos beneficios que deben ser explicados. Estos frutos son hechos o causas. Mahāgirigāmo es el nombre de un pueblo al lado de Nāgadīpa. ‘Alabhantāpi’ significa que, aunque no obtenían nada debido a tener poco mérito. ‘Bhikkhācāramaggasabhāgaṃ’ significa que conocen la ruta de la ronda de limosnas que es compatible con eso. Debido a poseer cualidades humanas superiores y para disipar la duda de los ancianos, dijo: ‘Venerable señor, he cumplido con las cualidades que crean concordia (sāraṇīyadhamma)’. Así también, en el segundo caso, el anciano se dio a conocer a sí mismo. Se dice que cumplió con las cualidades que crean concordia incluso cuando era un monje joven (daharakāle). Este relato sirve de ejemplo para el hecho de ser querido por los seres humanos y para la facilidad de obtener suministros. Pero respecto a la explicación especial de que lo que está en el cuenco no se agota, se dice: ‘esto primero... etc., aquí está el relato’. ගිරිභණ්ඩමහාපූජායාති චෙතියගිරිම්හි සකලලඞ්කාදීපෙ යොජනප්පමාණෙ සමුද්දෙ ච නාවාසඞ්ඝාටාදිකෙ ඨපෙත්වා දීපපුප්ඵගන්ධාදීහි කරියමානාය මහාපූජාය. තස්සා ච පටිපත්තියා අවඤ්ඣභාවවිභාවනත්ථං ‘‘එතෙ මය්හං පාපුණිස්සන්තී’’ති ආහ. පරියායෙනපි ලෙසෙනපි. අනුච්ඡවිකන්ති ‘‘සාරණීයධම්මපූරකො’’ති යථාභූතපවෙදනං තුම්හාකං අනුච්ඡවිකන්ති අත්ථො. ‘Giribhaṇḍamahāpūjāyā’ se refiere a la gran ofrenda que se realiza en Cetiyagiri, en toda la isla de Lanka en la medida de una yojana, y habiendo colocado balsas de barcos, etc., en el océano, con lámparas, flores, perfumes, etc. Para explicar que esa práctica no fue en vano, dijo: ‘estos me alcanzarán’. ‘Pariyāyenapi’ significa por algún medio o pretexto. ‘Anucchavikaṃ’ significa que informarles de acuerdo a la realidad diciendo ‘soy un cumplidor de las cualidades que crean concordia’ es apropiado para ustedes. අනාරොචෙත්වාව පලායිංසු චොරභයෙන. ‘‘අත්තනො දුජ්ජීවිකායා’’තිපි වදන්ති. අහං සාරණීයධම්මපූරිකා, මම පත්තපරියාපන්නෙනපි සබ්බාපිමා භික්ඛුනියො යාපෙස්සන්තීති ආහ ‘‘මා තුම්හෙ තෙසං ගතභාවං චින්තයිත්ථා’’ති. වට්ටිස්සතීති කප්පිස්සති. ථෙරී සාරණීයධම්මපූරිකා අහොසි, ථෙරස්ස පන සීලතෙජෙනෙව දෙවතා උස්සුක්කං ආපජ්ජි. Huyeron sin avisar por miedo a los ladrones. También dicen: ‘debido a su propia vida difícil’. Ella dijo: ‘soy una cumplidora de las cualidades que crean concordia; incluso con lo que pertenece a mi cuenco, todas estas monjas podrán subsistir’, y añadió: ‘no piensen en el hecho de que se hayan ido’. ‘Vaṭṭissatī’ significa que será permisible o apropiado. La anciana era una cumplidora de las cualidades que crean concordia, pero por el poder de la virtud del anciano, la deidad se esforzó en ayudar. නත්ථි එතෙසං ඛණ්ඩන්ති අඛණ්ඩානි. තං පන නෙසං ඛණ්ඩං දස්සෙතුං ‘‘යස්සා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ උපසම්පන්නසීලානං උද්දෙසක්කමෙන ආදිඅන්තා වෙදිතබ්බා. තෙනාහ ‘‘සත්තසූ’’තිආදි. න හි අඤ්ඤො කොචි ආපත්තික්ඛන්ධානං [Pg.94] අනුක්කමො අත්ථි, අනුපසම්පන්නසීලානං සමාදානක්කමෙනපි ආදිඅන්තා ලබ්භන්ති. පරියන්තෙ ඡින්නසාටකො වියාති තත්‍රන්තෙ දසන්තෙ වා ඡින්නවත්ථං විය. විසදිසුදාහරණඤ්චෙතං ‘‘අඛණ්ඩානී’’ති ඉමස්ස අධිකතත්තා. එවං සෙසානම්පි උදාහරණානි. ඛණ්ඩිකතා භින්නතා ඛණ්ඩං, තං එතස්ස අත්ථීති ඛණ්ඩං, සීලං. ඡිද්දන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. වෙමජ්ඣෙ භින්නං විනිවිජ්ඣනවසෙන. විසභාගවණ්ණෙන ගාවී වියාති සම්බන්ධො. විසභාගවණ්ණෙන උපඩ්ඪං තතියභාගගතං සම්භින්නවණ්ණං සබලං, විසභාගවණ්ණෙහෙව බින්දූහි අන්තරන්තරාහි විමිස්සං කම්මාසං. අයං ඉමෙසං විසෙසො. සබලරහිතානි අසබලානි, තථා අකම්මාසානි. සීලස්ස තණ්හාදාසබ්‍යතො මොචනං විවට්ටූපනිස්සයභාවාපාදනං, තස්මා තණ්හාදාසබ්‍යතො මොචනවචනෙන තෙසං සීලානං විවට්ටූපනිස්සයතමාහ. භුජිස්සභාවකරණතොති ඉමිනා භුජිස්සකරානි භුජිස්සානීති උත්තරපදලොපෙනායං නිද්දෙසොති දස්සෙති. යස්මා වා තංසමඞ්ගිපුග්ගලො සෙරී සයංවසී භුජිස්සො නාම හොති, තස්මාපි භුජිස්සානි. අවිඤ්ඤූනං අප්පමාණතාය ‘‘විඤ්ඤුප්පසත්ථානී’’ති වුත්තං. සුපරිසුද්ධභාවෙන වා සම්පන්නත්තා විඤ්ඤූහි පසත්ථානීති විඤ්ඤුප්පසත්ථානි. ‘Akhaṇḍāni’ significa que no tienen fragmentos (khaṇḍa). Para mostrar qué es un fragmento para ellas, se dice ‘yassā’, etc. Allí, en el caso de la virtud de los ordenados, el principio y el final deben conocerse según el orden de las instrucciones. Por eso se dice ‘en las siete’, etc. Pues no hay otro orden de los grupos de ofensas; en el caso de la virtud de los no ordenados, el principio y el final se obtienen según el orden de su adopción. ‘Como una tela rota en el borde’ significa como un vestido roto en la orilla o en el extremo. Este es un ejemplo por contraste debido a la mención de ‘íntegras’ (akhaṇḍāni). Así son los ejemplos para los demás. El estado de estar fragmentado o roto es un fragmento; la virtud que tiene eso es fragmentada (khaṇḍa). El mismo método se aplica a ‘fisurada’ (chidda), etc. Rota en el medio por medio de una perforación. ‘Como una vaca de color desigual’ es la conexión. Sabala (moteada) es la que tiene la mitad o un tercio de un color diferente; kammāsa (manchada) es la que está mezclada con puntos de colores discordantes aquí y allá. Esta es la diferencia entre ellas. Libres de manchas son asabalāni, e igualmente akammāsāni (no variopintas). La liberación de la virtud de la esclavitud del deseo significa que se convierte en una condición de apoyo para la liberación (vivaṭṭa); por lo tanto, mediante la frase sobre la liberación de la esclavitud del deseo, se dice que esas virtudes son un apoyo para la liberación. Al decir ‘por el hecho de hacerlas libres’, muestra que ‘bhujissāni’ (liberadoras) es una designación por omisión del término posterior. O porque la persona que posee eso es independiente, dueña de sí misma y libre, por eso son ‘bhujissāni’. ‘Viññuppasatthāni’ se dice por ser incalculables para los ignorantes; o son elogiadas por los sabios por poseer un estado de perfecta pureza. තණ්හාදිට්ඨීහි අපරාමට්ඨත්තාති ‘‘ඉමිනාහං සීලෙන දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වා’’ති තණ්හාපරාමාසෙන, ‘‘ඉමිනාහං සීලෙන දෙවො හුත්වා තත්ථ නිච්චො ධුවො සස්සතො භවිස්සාමී’’ති දිට්ඨිපරාමාසෙන ච අපරාමට්ඨත්තා. පරාමට්ඨුන්ති ‘‘අයං තෙ සීලෙසු දොසො’’ති චතූසු විපත්තීසු යාය කායචි විපත්තියා දස්සනෙන පරාමට්ඨුං, අනුද්ධංසෙතුං චොදෙතුන්ති අත්ථො. සීලං නාම අවිප්පටිසාරාදිපාරම්පරියෙන යාවදෙව සමාධිසම්පාදනත්ථන්ති ආහ ‘‘සමාධිසංවත්තනිකානී’’ති. සමාධිසංවත්තනප්පයොජනානි සමාධිසංවත්තනිකානි. ‘Aparāmaṭṭhattā’ (no asidas/no contaminadas) significa no estar asido por el deseo, pensando ‘por esta virtud seré un dios o uno de los dioses’, ni estar asido por las visiones, pensando ‘por esta virtud, habiéndome convertido en un dios, seré allí eterno, fijo y permanente’. ‘Parāmaṭṭhuṃ’ significa señalar o desafiar al ver cualquiera de las cuatro caídas de la virtud, diciendo ‘esta es tu falta en las virtudes’. La virtud se dice que es ‘conducente a la concentración’ (samādhisaṃvattanikānī) porque sirve para lograr la concentración a través de la secuencia que comienza con la ausencia de remordimiento. Aquellas cuyo propósito es conducir a la concentración son samādhisaṃvattanikāni. සමානභාවො සාමඤ්ඤං, පරිපුණ්ණචතුපාරිසුද්ධිභාවෙන මජ්ඣෙ භින්නසුවණ්ණස්ස විය භෙදාභාවතො සීලෙන සාමඤ්ඤං සීලසාමඤ්ඤං, තං ගතො උපගතොති සීලසාමඤ්ඤගතො. තෙනාහ ‘‘සමානභාවූපගතසීලො’’ති, සීලසම්පත්තියා සමානභාවං උපගතසීලො සභාගවුත්තිකොති අත්ථො. කාමං පුථුජ්ජනානම්පි චතුපාරිසුද්ධිසීලෙ නානත්තං න සියා, තං පන න එකන්තිකං, ඉදං එකන්තිකං නියතභාවතොති ආහ ‘‘නත්ථි [Pg.95] මග්ගසීලෙ නානත්ත’’න්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තන්ති මග්ගසීලං සන්ධාය තං ‘‘යානි තානි සීලානී’’තිආදි වුත්තං. La condición de ser igual es comunidad (sāmañña). Debido al estado de pureza de la virtud de cuatro partes (catupārisuddhisīla), al igual que el oro no presenta división incluso cuando se divide por la mitad, la igualdad en la virtud es 'comunidad de virtud' (sīlasāmañña); aquel que ha llegado a esto es quien ha entrado en la comunidad de virtud (sīlasāmaññagato). Por eso dijo: 'aquel cuya virtud ha alcanzado el estado de igualdad', significando que su virtud ha llegado a ser igual en la perfección de la virtud, poseyendo una conducta similar. Ciertamente, para los mundanos (puthujjana), no habría distinción en la virtud de cuatro partes, pero eso no es definitivo; esto sí es definitivo por su naturaleza invariable, por lo cual dijo: 'no hay distinción en la virtud del sendero (maggasīla)'. Refiriéndose a esto se dijo 'aquellas virtudes', etc., aludiendo a la virtud del sendero. යායන්ති යා අයං මය්හඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච පච්චක්ඛභූතා. දිට්ඨීති මග්ගසම්මාදිට්ඨි. නිද්දොසාති නිද්ධුතදොසා, සමුච්ඡින්නරාගාදිපාපධම්මාති අත්ථො. නිය්‍යාතීති වට්ටදුක්ඛතො නිස්සරති නිග්ගච්ඡති. සයං නිය්‍යන්තීයෙව හි තංසමඞ්ගිපුග්ගලං වට්ටදුක්ඛතො නිය්‍යාපෙතීති වුච්චති. යා සත්ථු අනුසිට්ඨි, තං කරොතීති තක්කරො, තස්ස, යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජන්තස්සාති අත්ථො. සමානදිට්ඨිභාවන්ති සදිසදිට්ඨිභාවං සච්චසම්පටිවෙධෙන අභින්නදිට්ඨිභාවං. 'La cual' (yāyanti) se refiere a esta que es evidente tanto para mí como para vosotros. 'Visión' (diṭṭhīti) es el recto entendimiento del sendero (maggasammādiṭṭhi). 'Sin mácula' (niddosāti) significa que las manchas han sido eliminadas, es decir, que los estados perjudiciales como la codicia y otros han sido erradicados. 'Conduce' (niyyātīti) significa que sale o escapa del sufrimiento del ciclo (vaṭṭadukkha). Pues se dice que ella misma conduce a la persona que la posee fuera del sufrimiento del ciclo. 'Cumplidor' (takkaro) es quien realiza lo que es la instrucción del Maestro; esto se refiere a quien practica de acuerdo con lo instruido. 'Estado de visión común' (samānadiṭṭhibhāvanti) es el estado de tener una visión similar, un estado de visión sin distinción mediante la penetración de las verdades. පඨමසාරණීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al primer Sāraṇīya Sutta. 2. දුතියසාරණීයසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al segundo Sāraṇīya Sutta 12. දුතියෙ සබ්‍රහ්මචාරීනන්ති සහධම්මිකානං. පියං පියායිතබ්බකං කරොන්තීති පියකරණා. ගරුං ගරුට්ඨානියං කරොන්තීති ගරුකරණා. සඞ්ගණ්හනත්ථායාති සඞ්ගහවත්ථුවිසෙසභාවතො සබ්‍රහ්මචාරීනං සඞ්ගහණාය සංවත්තන්තීති සම්බන්ධො. අවිවදනත්ථායාති සඞ්ගහවත්ථුභාවතො එව න විවදනත්ථාය. සති ච අවිවදනහෙතුභූතසඞ්ගහකත්තෙ තෙසං වසෙන සබ්‍රහ්මචාරීනං සමග්ගභාවො භෙදාභාවො සිද්ධොයෙවාති ආහ ‘‘සාමග්ගියා’’තිආදි. 12. En el segundo sutta, 'para con los compañeros de vida santa' (sabrahmacārīnanti) significa para con los compañeros en el Dhamma. 'Causan afecto' (piyakaraṇā) significa que hacen a uno digno de ser amado. 'Causan respeto' (garukaraṇā) significa que hacen a uno digno de respeto. 'Para la cohesión' (saṅgaṇhanatthāyāti) se conecta con que conducen a la cohesión de los compañeros de vida santa por ser bases especiales de benevolencia (saṅgahavatthu). 'Para la no disputa' (avivadanatthāyāti) significa precisamente por ser bases de benevolencia y no para la disputa. Y siendo las causas de la no disputa y de la benevolencia, a través de ellas el estado de armonía y la ausencia de división entre los compañeros de vida santa quedan establecidos; por eso dijo 'para la armonía', etc. දුතියසාරණීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al segundo Sāraṇīya Sutta. 3. නිස්සාරණීයසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Nissāraṇīya Sutta 13. තතියෙ වඩ්ඪිතාති භාවනාපාරිපූරිවසෙන පරිබ්‍රූහිතා. පුනප්පුනං කතාති භාවනාය බහුලීකරණෙන අපරාපරං පවත්තිතා. යුත්තයානසදිසා කතාති යථා යුත්තමාජඤ්ඤයානං ඡෙකෙන සාරථිනා අධිට්ඨිතං යථාරුචි පවත්තති, එවං යථාරුචි පවත්තිරහං ගහිතා. වත්ථුකතාති වා අධිට්ඨානට්ඨෙන වත්ථු විය කතා, සබ්බසො උපක්කිලෙසවිසොධනෙන ඉද්ධිවිසෙසතාය පවත්තිට්ඨානභාවතො සුවිසොධිතපරිස්සයවත්ථු විය කතාති වුත්තං හොති. අධිට්ඨිතාති පටිපක්ඛදූරීභාවතො [Pg.96] සුභාවිතභාවෙන තංතංඅධිට්ඨානයොග්‍යතාය ඨපිතා. සමන්තතො චිතාති සබ්බභාගෙන භාවනූපචයං ගමිතා. තෙනාහ ‘‘උපචිතා’ති. සුට්ඨු සමාරද්ධාති ඉද්ධිභාවනාසිඛාප්පත්තියා සම්මදෙව සම්භාවිතා. අභූතබ්‍යාකරණං බ්‍යාකරොතීති ‘‘මෙත්තා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා’’තිආදිනා අත්තනි අවිජ්ජමානගුණාභිබ්‍යාහාරං බ්‍යාහරති. චෙතොවිමුත්තිසද්දං අපෙක්ඛිත්වා ‘‘නිස්සටා’’ති වුත්තං. පුන බ්‍යාපාදො නත්ථීති ඉදානි මම බ්‍යාපාදො නාම සබ්බසො නත්ථීති ඤත්වා. 13. En el tercer sutta, 'incrementada' (vaḍḍhitāti) significa desarrollada hasta la plenitud del cultivo. 'Practicada repetidamente' (punappunaṃ katā) significa ejercitada una y otra vez mediante la frecuencia del cultivo. 'Convertida en un vehículo bien enganchado' (yuttayānasadisā katā) significa que se ha vuelto capaz de proceder según la voluntad, como un carruaje de caballos de raza enganchado y dirigido por un conductor experto. 'Convertida en fundamento' (vatthukatā) significa que se ha hecho como un terreno debido a su firmeza, o bien se dice que se ha convertido en un terreno libre de peligros por ser el lugar de origen de los poderes especiales (iddhi) mediante la purificación total de las impurezas. 'Establecida' (adhiṭṭhitāti) significa colocada en la aptitud para tal o cual determinación por estar bien cultivada tras alejarse de lo opuesto. 'Acumulada' (samantato citā) significa que ha llegado a la acumulación del cultivo en todas sus partes; por eso dice 'reunida' (upacitā). 'Bien emprendida' (suṭṭhu samāraddhā) significa perfectamente cultivada hasta alcanzar la cima del desarrollo de los poderes. 'Declara una declaración falsa' (abhūtabyākaraṇaṃ byākarotīti) significa que afirma poseer cualidades que no existen en sí mismo, diciendo: 'Ciertamente, la liberación de la mente por la benevolencia (mettā cetovimutti) ha sido cultivada por mí', etc. En relación con el término 'liberación de la mente', se dice 'liberado' (nissaṭā). 'No hay más malevolencia' (puna byāpādo natthīti) significa habiendo comprendido: 'ahora para mí la malevolencia no existe en absoluto'. බලවවිපස්සනාති භයතුපට්ඨානෙ ඤාණං, ආදීනවානුපස්සනෙ ඤාණං මුච්චිතුකම්‍යතාඤාණං, භඞ්ගඤාණන්ති චතුන්නං ඤාණානං අධිවචනං. යෙසං නිමිත්තානං අභාවෙන අරහත්තඵලසමාපත්තියා අනිමිත්තතා, තං දස්සෙතුං ‘‘සා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ රාගස්ස නිමිත්තං, රාගො එව වා නිමිත්තං රාගනිමිත්තං. ආදි-සද්දෙන දොසනිමිත්තාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. රූපවෙදනාදිසඞ්ඛාරනිමිත්තං රූපනිමිත්තාදි. තෙසංයෙව නිච්චාදිවසෙන උපට්ඨානං නිච්චනිමිත්තාදි. තයිදං නිමිත්තං යස්මා සබ්බෙන සබ්බං අරහත්තඵලෙ නත්ථි, තස්මා වුත්තං ‘‘සා හි…පෙ… අනිමිත්තා’’ති. නිමිත්තං අනුස්සරති අනුගච්ඡති ආරබ්භ පවත්තති සීලෙනාති නිමිත්තානුසාරී. තෙනාහ ‘‘වුත්තප්පභෙදං නිමිත්තං අනුසරණසභාව’’න්ති. 'Vipassana fuerte' (balavavipassanāti) es un término para referirse a cuatro conocimientos: el conocimiento de la apariencia de temor (bhayatupaṭṭhāna), el conocimiento de la contemplación del peligro (ādīnavānupassanā), el conocimiento del deseo de liberación (muccitukamyatā) y el conocimiento de la disolución (bhaṅga). Para mostrar que la obtención del fruto del Arahantship es 'sin señales' (animitta) debido a la ausencia de esas señales, se dijo 'esto es...', etc. Allí, 'señal de codicia' (rāganimitta) puede ser la señal de la codicia o la codicia misma como señal. Mediante el término 'etc.' se debe incluir la señal del odio, etc. 'Señal de las formaciones' como la forma y la sensación es 'señal de la forma', etc. La aparición de estas mismas como permanentes, etc., es 'señal de permanencia', etc. Puesto que esta señal no existe en absoluto en el fruto del Arahantship, se dijo: 'porque ella... (pe)... es sin señales'. 'Seguidor de señales' (nimittānusārī) es aquel que por hábito sigue, persigue o procede basándose en la señal. Por eso dijo: 'la naturaleza de seguir la señal en sus diversas clasificaciones'. අස්මිමානොති ‘‘අස්මී’’ති පවත්තො අත්තවිසයො මානො. අයං නාම අහමස්මීති රූපලක්ඛණො වෙදනාදීසු වා අඤ්ඤතරලක්ඛණො අයං නාම අත්තා අහං අස්මීති. අස්මිමානො සමුග්ඝාතීයති එතෙනාති අස්මිමානසමුග්ඝාතො, අරහත්තමග්ගො. පුන අස්මිමානො නත්ථීති තස්ස අනුප්පත්තිධම්මතාපාදනං කිත්තෙන්තො සමුග්ඝාතත්තමෙව විභාවෙති. El 'engreimiento del yo soy' (asmimāno) es el engreimiento que surge respecto al propio ser como 'yo soy'. Es la noción de que 'yo soy este' caracterizada por la forma, o en las sensaciones y demás, la noción de que 'este es el yo, yo soy'. 'Lo que erradica el engreimiento del yo soy' (asmimānasamugghāto) es el sendero del Arahantship, mediante el cual se arranca dicho engreimiento. 'No hay más engreimiento del yo soy' (puna asmimāno natthīti) manifiesta la misma naturaleza de su erradicación total, describiendo el logro de su no surgimiento futuro. නිස්සාරණීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Nissāraṇīya Sutta. 4-5. භද්දකසුත්තාදිවණ්ණනා 4-5. Comentario al Bhaddaka Sutta y otros 14-15. චතුත්ථෙ ආරමිතබ්බට්ඨෙන වා කම්මං ආරාමො එතස්සාති කම්මාරාමො. කම්මෙ රතො න ගන්ථධුරෙ විපස්සනාධුරෙ වාති කම්මරතො. පුනප්පුනං යුත්තොති තප්පරභාවෙන අනු අනු යුත්තො පසුතො. ආලාපසල්ලාපොති ඉත්ථිවණ්ණපුරිසවණ්ණාදිවසෙන පුනප්පුනං ලපනං. පඤ්චමෙ නත්ථි වත්තබ්බං. 14-15. En el cuarto sutta, 'quien se deleita en la actividad' (kammārāmo) es aquel para quien el trabajo es su lugar de recreo, por el sentido de deleitarse en ello. 'Quien disfruta de la actividad' (kammarato) es quien se complace en el trabajo, y no en el deber de los textos ni en el deber de la visión cabal (vipassanā). 'Quien se entrega repetidamente' (punappunaṃ yuttoti) es quien está dedicado y ocupado constantemente en ello. 'Charlatanería' (ālāpasallāpoti) es hablar una y otra vez sobre la belleza de las mujeres, la belleza de los hombres, etc. En el quinto sutta, no hay nada que deba decirse. භද්දකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Bhaddaka Sutta y otros. 6. නකුලපිතුසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Nakulapitu Sutta 16. ඡට්ඨෙ [Pg.97] විසභාගවෙදනුප්පත්තියා කකචෙනෙව චතුඉරියාපථං ඡින්දන්තො ආබාධයතීති ආබාධො, සො යස්ස අත්ථීති ආබාධිකො. තංසමුට්ඨානදුක්ඛෙන දුක්ඛිතො. අධිමත්තගිලානොති ධාතුසඞ්ඛයෙන පරික්ඛීණසරීරො. 16. En el sexto sutta, se llama 'aflicción' (ābādho) a aquello que, mediante el surgimiento de sensaciones discordantes, aflige las cuatro posturas corporales como si las cortara con una sierra; aquel que padece esto es un 'aflictido' (ābādhiko). 'Dolido' (dukkhito) significa que sufre por el dolor que de ello se deriva. 'Extremadamente enfermo' (adhimattagilāno) es aquel cuyo cuerpo está consumido por el agotamiento de los elementos. සප්පටිභයකන්තාරසදිසා සොළසවත්ථුකා අට්ඨවත්ථුකා ච විචිකිච්ඡා තිණ්ණා ඉමායාති තිණ්ණවිචිකිච්ඡා. විගතා සමුච්ඡින්නා පවත්තිආදීසු ‘‘එවං නු ඛො න නු ඛො’’ති එවං පවත්තිකා කථංකථා අස්සාති විගතකථංකථා. සාරජ්ජකරානං පාපධම්මානං පහීනත්තා රාගවික්ඛෙපෙසු සීලාදිගුණෙසු ච තිට්ඨකත්තා වෙසාරජ්ජං, විසාරදභාවං වෙය්‍යත්තියං පත්තාති වෙසාරජ්ජප්පත්තා. අත්තනා එව පච්චක්ඛතො දිට්ඨත්තා න පරං පච්චෙති, නස්ස පරො පච්චෙතබ්බො අත්ථීති අපරප්පච්චයා. Se dice 'quien ha cruzado la duda' (tiṇṇavicikicchā) porque ha cruzado, mediante este [sendero], la duda de dieciséis bases y de ocho bases, la cual es similar a un desierto aterrador. 'Libre de incertidumbre' (vigatakathaṃkathā) es aquel para quien ha desaparecido o ha sido erradicada la incertidumbre que procede como: '¿es esto así o no es así?' respecto al origen y demás. 'Aquel que ha alcanzado la intrepidez' (vesārajjappattā) es quien ha alcanzado la confianza y la claridad debido a la eliminación de los estados perjudiciales que causan timidez, y por estar establecido en las virtudes como la moralidad frente a las distracciones del deseo. 'Independiente de otros' (aparappaccayā) significa que no depende de otro porque él mismo lo ha visto directamente por sí mismo; no hay nadie más en quien deba confiar para ello. ගිලානා වුට්ඨිතොති ගිලානභාවතො වුට්ඨාය ඨිතො. භාවප්පධානො හි අයං නිද්දෙසො. ගිලානො හුත්වා වුට්ඨිතොති ඉදං පන අත්ථමත්තනිදස්සනං. 'Levantado de la enfermedad' (gilānā vuṭṭhitoti) significa que se ha puesto de pie tras salir del estado de enfermo. Esta es una descripción que enfatiza el estado. 'Habiendo estado enfermo, se levantó' es una explicación para mostrar el significado. නකුලපිතුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Nakulapitusutta ha concluido. 7. සොප්පසුත්තවණ්ණනා 7. Explicación del Soppasutta. 17. සත්තමෙ පටිසල්ලානා වුට්ඨිතොති එත්ථ පටිසල්ලානන්ති තෙහි තෙහි සද්ධිවිහාරිකඅන්තෙවාසිකඋපාසකාදිසත්තෙහි චෙව රූපාරම්මණාදිසඞ්ඛාරෙහි ච පටිනිවත්තිත්වා අපසක්කිත්වා නිලීයනං විවෙචනං. කායචිත්තෙහි තතො විවිත්තො එකීභාවො පවිවෙකොති ආහ ‘‘එකීභාවායා’’තිආදි. එකීභාවතොති ච ඉමිනා කායවිවෙකතො වුට්ඨානමාහ. ධම්මනිජ්ඣානක්ඛන්තිතොතිආදිනා චිත්තවිවෙකතො. වුට්ඨිතොති තතො දුවිධවිවෙකතො භවඞ්ගුප්පත්තියා සබ්‍රහ්මචාරීහි සමාගමෙන උපෙතො. 17. En el séptimo [sutta], sobre 'paṭisallānā vuṭṭhito' (surgido de la reclusión): aquí 'paṭisallāna' significa el retiro, el alejamiento y el ocultamiento de tales o cuales seres como compañeros de vida, discípulos, laicos, etc., y también de las formaciones como los objetos de las formas, etc. La palabra 'ekībhāvāya' (para la soledad), etc., se refiere a la reclusión como el estado de estar solo, separado de ellos mediante el cuerpo y la mente. Con 'ekībhāvato' (del estado de soledad) se refiere al surgimiento de la reclusión física. Con 'dhammanijjhānakkhantito' (de la paciencia en la reflexión sobre los dhammas), etc., se refiere al surgimiento de la reclusión mental. 'Vuṭṭhito' significa que, a través de ese doble surgimiento de la reclusión, mediante el surgimiento del flujo vital (bhavaṅga), se une con sus compañeros en la vida santa. සොප්පසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Soppasutta ha concluido. 8. මච්ඡබන්ධසුත්තවණ්ණනා 8. Explicación del Macchabandhasutta. 18. අට්ඨමෙ [Pg.98] මච්ඡඝාතකන්ති මච්ඡබන්ධං කෙවට්ටං. ඔරබ්භිකාදීසු උරබ්භා වුච්චන්ති එළකා, උරබ්භෙ හන්තීති ඔරබ්භිකො. සූකරිකාදීසුපි එසෙව නයො. 18. En el octavo [sutta], 'macchaghātaka' significa un pescador que captura peces. En palabras como 'orabbhika' (matarife de ovejas), etc., 'urabbha' se refiere a las ovejas; aquel que mata ovejas es un 'orabbhika'. El mismo método se aplica también a 'sūkarika' (matarife de cerdos) y otros. මච්ඡබන්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Macchabandhasutta ha concluido. 9. පඨමමරණස්සතිසුත්තවණ්ණනා 9. Explicación del primer Maraṇassatisutta. 19. නවමෙ එවංනාමකෙ ගාමෙති නාතිකානාමකං ගාමං නිස්සාය. ද්වින්නං චූළපිතිමහාපිතිපුත්තානං ද්වෙ ගාමා, තෙසු එකස්මිං ගාමෙ. ඤාතීනඤ්හි නිවාසට්ඨානභූතො ගාමො ඤාතිකො, ඤාතිකොයෙව නාතිකො ඤ-කාරස්ස න-කාරාදෙසො ‘‘අනිමිත්තා න නායරෙ’’තිආදීසු (විසුද්ධි. 1.174; සං. නි. අට්ඨ. 1.1.20; ජා. අට්ඨ. 2.2.34) විය. සො කිර ගාමො යෙසං තදා තෙසං පුබ්බපුරිසෙන අත්තනො ඤාතීනං සාධාරණභාවෙන නිවසිතො, තෙන ඤාතිකොති පඤ්ඤායිත්ථ. අථ පච්ඡා ද්වීහි දායාදෙහි ද්විධා විභජිත්වා පරිභුත්තො. ගිඤ්ජකා වුච්චති ඉට්ඨකා, ගිඤ්ජකාහියෙව කතො ආවසථොති ගිඤ්ජකාවසථො. සො හි ආවාසො යථා සුධාපරිකම්මෙන පයොජනං නත්ථි, එවං ඉට්ඨකාහි එව චිනිත්වා ඡාදෙත්වා කතො. තස්මිං කිර පදෙසෙ මත්තිකා සක්ඛරමරුම්පවාලුකාදීහි අසම්මිස්සා කථිනා සණ්හසුඛුමා, තාය කතානි කුලාලභාජනානිපි සිලාමයානි විය දළ්හානි. තස්මා තෙ උපාසකා තාය මත්තිකාය දීඝපුථූ ඉට්ඨකා කාරෙත්වා ඨපෙත්වා ඨපෙත්වා ද්වාරවාතපානකවාටතුලායො සබ්බං දබ්බසම්භාරෙන විනා තාහි ඉට්ඨකාහියෙව පාසාදං කාරෙසුං. තෙන වුත්තං ‘‘ඉට්ඨකාමයෙ පාසාදෙ’’ති. 19. En el noveno [sutta], 'en el pueblo de tal nombre' significa en dependencia del pueblo llamado Nātika. Pertenecía a dos hijos de tíos menores y mayores, en uno de esos dos pueblos. Pues el pueblo que es el lugar de residencia de los parientes (ñāti) es Ñātika, y Nātika es lo mismo que Ñātika, con la sustitución del sonido 'ña' por el sonido 'na', como en 'animittā na nāyare', etc. Se dice que aquel pueblo fue habitado en común por sus antepasados, los parientes de aquellos que vivían allí entonces, por lo que se conocía como Ñātika. Luego, más tarde, fue dividido y poseído en dos partes por dos herederos. 'Giñjakā' significa ladrillo; una vivienda hecha de ladrillos es un 'giñjakāvasatho'. Pues esa vivienda fue construida apilando y techando con ladrillos, de tal manera que no era necesario el uso de enlucido de cal. Se dice que en esa región la arcilla, sin mezcla de guijarros, grava o arena, es dura, suave y fina; las vasijas de alfarero hechas con ella son tan resistentes como si fueran de piedra. Por lo tanto, aquellos laicos hicieron ladrillos largos y anchos con esa arcilla y, tras colocarlos, construyeron un palacio enteramente de ladrillos, sin ningún otro material de construcción, excepto para las hojas de las puertas, ventanas y vigas. Por eso se dice: 'en un palacio hecho de ladrillos'. රත්තින්දිවන්ති එකරත්තිදිවං. භගවතො සාසනන්ති අරියමග්ගප්පටිවෙධාවහං සත්ථු ඔවාදං. බහු වත මෙ කතං අස්සාති බහු වත මයා අත්තහිතං පබ්බජිතකිච්චං කතං භවෙය්‍ය. 'Rattindivaṃ' significa un día y una noche. 'Bhagavato sāsanaṃ' significa la instrucción del Maestro que conduce a la penetración del noble sendero. 'Bahu vata me kataṃ assa' significa que ciertamente mucho beneficio propio y deber de monje habría sido realizado por mí. තදන්තරන්ති තත්තකං වෙලං. එකපිණ්ඩපාතන්ති එකං දිවසං යාපනප්පහොනකං පිණ්ඩපාතං. යාව අන්තො පවිට්ඨවාතො බහි නික්ඛමති, බහි නික්ඛන්තවාතො [Pg.99] වා අන්තො පවිසතීති එකස්සෙව පවෙසනික්ඛමො විය වුත්තං, තං නාසිකාවාතභාවසාමඤ්ඤෙනාති දට්ඨබ්බං. 'Tadantaraṃ' significa ese intervalo de tiempo. 'Ekapiṇḍapātaṃ' significa el alimento suficiente para el sustento de un día. Se dice que 'mientras el aire que ha entrado sale, o el aire que ha salido entra', refiriéndose a una sola entrada y salida, lo cual debe entenderse como la generalidad del aire nasal. පඨමමරණස්සතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del primer Maraṇassatisutta ha concluido. 10. දුතියමරණස්සතිසුත්තවණ්ණනා 10. Explicación del segundo Maraṇassatisutta. 20. දසමෙ නික්ඛන්තෙති වීතිවත්තෙ. පතිගතායාති පච්චාගතාය, සම්පත්තායාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පටිපන්නායා’’ති. සො මමස්ස අන්තරායොති යථාවුත්තා න කෙවලං කාලකිරියාව, මම අතිදුල්ලභං ඛණං ලභිත්වා තස්ස සත්ථුසාසනමනසිකාරස්ස චෙව ජීවිතස්ස ච සග්ගමොක්ඛානඤ්ච අන්තරායො අස්ස, භවෙය්‍යාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘තිවිධො අන්තරායො’’තිආදි. විපජ්ජෙය්‍යාති විපත්තිං ගච්ඡෙය්‍ය. සත්ථකෙන විය අඞ්ගපච්චඞ්ගානං කන්තනකාරකා කායෙ සන්ධිබන්ධනච්ඡෙදකවාතා සත්ථකවාතා. කත්තුකම්‍යතාඡන්දොති නිය්‍යානාවහො කත්තුකම්‍යතාකුසලච්ඡන්දො. පයොගවීරියන්ති භාවනානුයොගවීරියං. න පටිවාති න පටිනිවත්තතීති අප්පටිවානී, අන්තරා වොසානානාපජ්ජනවීරියං. තෙනාහ ‘‘අනුක්කණ්ඨනා අප්පටිසඞ්ඝරණා’’ති. 20. En el décimo [sutta], 'nikkhante' significa transcurrido. 'Patigatāya' significa regresado, es decir, llegado. Por eso dijo: 'paṭipannāya'. 'So mamassa antarāyo' significa que no solo la muerte mencionada sería un obstáculo para la vida, sino también para la atención de la enseñanza del Maestro, habiendo obtenido este momento tan difícil de encontrar, y para los cielos y la liberación. Por eso dijo: 'triple obstáculo', etc. 'Vipajjeyyā' significa que caería en la desgracia. Los 'satthakavātā' (vientos como cuchillos) son vientos que cortan las articulaciones y ligamentos del cuerpo, como si lo hicieran con un cuchillo en los miembros y extremidades. 'Kattukamyatāchando' es el deseo saludable de actuar que conduce a la liberación. 'Payogavīriyaṃ' es el esfuerzo aplicado a la meditación. 'Na paṭivāti' significa que no retrocede, por lo tanto, es 'appaṭivānī', el esfuerzo que no cae en el cese prematuro. Por eso dijo: 'sin desánimo y sin retroceso'. දුතියමරණස්සතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del segundo Maraṇassatisutta ha concluido. සාරණීයවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Sāraṇīyavagga ha concluido. 3. අනුත්තරියවග්ගො 3. Capítulo sobre lo Supremo (Anuttariyavaggo). 1-2. සාමකසුත්තාදිවණ්ණනා 1-2. Explicación del Sāmakasutta y otros. 21-22. තතියස්ස පඨමෙ කෙවලකප්පන්ති එත්ථ කෙවල-සද්දො අනවසෙසත්ථො, කප්ප-සද්දො සමන්තභාවත්ථො. තස්මා කෙවලකප්පං පොක්ඛරණියන්ති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. අනවසෙසං ඵරිතුං සමත්ථස්සපි ඔභාසස්ස කෙනචි කාරණෙන එකදෙසඵරණම්පි සියා, අයං පන සබ්බසොව ඵරතීති දස්සෙතුං සමන්තත්ථො කප්ප-සද්දො ගහිතො. අත්තනො ඔභාසෙන ඵරිත්වාති වත්ථාලඞ්කාරසරීරසමුට්ඨිතෙන ඔභාසෙන ඵරිත්වා, චන්දිමා [Pg.100] විය එකොභාසං එකපජ්ජොතං කරිත්වාති අත්ථො. සමනුඤ්ඤොති සම්මදෙව කතමනුඤ්ඤො. තෙනාහ ‘‘සමානචිත්තො’’ති, සමානජ්ඣාසයොති අත්ථො. දුක්ඛං වචො එතස්මින්ති දුබ්බචො, තස්ස කම්මං දොවචස්සං, තස්ස පුග්ගලස්ස අනාදරියවසෙන පවත්තා චෙතනා, තස්ස භාවො අත්ථිතා දොවචස්සතා. අථ වා දොවචස්සමෙව දොවචස්සතා. සා අත්ථතො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති. චෙතනාපධානො හි සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො. චතුන්නං වා ඛන්ධානං අපදක්ඛිණග්ගාහිතාකාරෙන පවත්තානං එතං අධිවචනන්ති වදන්ති. පාපා අස්සද්ධාදයො පුග්ගලා එතස්ස මිත්තාති පාපමිත්තො, තස්ස භාවො පාපමිත්තතා. සාපි අත්ථතො දොවචස්සතා විය දට්ඨබ්බා. යාය හි චෙතනාය පුග්ගලො පාපමිත්තො පාපසම්පවඞ්කො නාම හොති, සා චෙතනා පාපමිත්තතා. චත්තාරොපි වා අරූපිනො ඛන්ධා තදාකාරප්පවත්තා පාපමිත්තතා. දුතියං උත්තානමෙව. 21-22. En el primer [sutta] del tercero, 'kevalakappaṃ': aquí la palabra 'kevala' tiene el sentido de 'sin resto' (totalidad), y la palabra 'kappa' tiene el sentido de 'en todas partes'. Por lo tanto, el significado de 'kevalakappaṃ pokkharaṇiyaṃ' debe entenderse así. Aunque una luz sea capaz de difundirse totalmente, por alguna razón podría difundirse solo en una parte; pero para mostrar que esta se difunde por todas partes, se utiliza la palabra 'kappa' en el sentido de totalidad. 'Attano obhāsena pharitvā' significa habiendo difundido con el resplandor surgido del cuerpo, los ornamentos y las vestiduras; el significado es habiéndolo convertido en un solo resplandor, una sola antorcha, como la luna. 'Samanuñño' significa plenamente complacido. Por eso dijo: 'samānacitto', que significa de igual disposición. 'Dubbaco' es aquel cuyas palabras son difíciles; su acción es 'dovacassaṃ' (obstinacia), la intención que actúa por falta de respeto hacia esa persona; su estado es 'dovacassatā'. O bien, 'dovacassatā' es simplemente la obstinacia. En cuanto a su esencia, esto pertenece al agregado de las formaciones (saṅkhārakkhandho). Pues el agregado de las formaciones es predominantemente volitivo. Dicen también que este es un nombre para los cuatro agregados que actúan de manera desfavorable. 'Pāpamitto' es la persona cuyos amigos son personas malvadas, carentes de fe, etc.; su estado es 'pāpamittatā'. Esta también debe verse, en esencia, como la obstinacia. Pues la voluntad por la cual una persona es llamada 'amigo de lo malvado' o 'asociado con lo malvado' es la 'pāpamittatā'. O bien, los cuatro agregados inmateriales que actúan de esa manera son la 'pāpamittatā'. El segundo [sutta] es de significado evidente. සාමකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Sāmakasutta y otros ha concluido. 3. භයසුත්තවණ්ණනා 3. Explicación del Bhayasutta. 23. තතියෙ සම්භවති ජාතිමරණං එතෙනාති සම්භවො, උපාදානන්ති ආහ ‘‘ජාතියා ච මරණස්ස ච සම්භවෙ පච්චයභූතෙ’’ති. අනුපාදාති අනුපාදාය. තෙනාහ ‘‘අනුපාදියිත්වා’’ති. ජාතිමරණානි සම්මා ඛීයන්ති එත්ථාති ජාතිමරණසඞ්ඛයො, නිබ්බානන්ති ආහ ‘‘ජාතිමරණානං සඞ්ඛයසඞ්ඛාතෙ නිබ්බානෙ’’ති. සබ්බදුක්ඛං උපච්චගුන්ති සකලම්පි වට්ටදුක්ඛං අතික්කන්තා චරිමචිත්තනිරොධෙන වට්ටදුක්ඛලෙසස්සපි අසම්භවතො. 23. En el tercer término, 'sambhavo' se refiere a aquello a través de lo cual ocurren el nacimiento y la muerte; de ahí que se diga 'apego' (upādāna), con la explicación: 'siendo la condición para el origen del nacimiento y la muerte'. 'Anupādā' significa sin apego. Por ello dice: 'sin aferrarse'. 'Jātimaraṇasaṅkhayo' es aquello en lo cual el nacimiento y la muerte se agotan completamente, refiriéndose al Nibbāna; por eso dice: 'en el Nibbāna, que es conocido como el agotamiento del nacimiento y la muerte'. 'Sabbadukkhaṃ upaccagu' significa que han superado todo el sufrimiento del ciclo (vaṭṭadukkha) en su totalidad, debido a que, con el cese de la última conciencia, no es posible ni siquiera un rastro de sufrimiento en el ciclo. භයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Bhaya Sutta ha terminado. 4. හිමවන්තසුත්තවණ්ණනා 4. Explicación del Himavanta Sutta 24. චතුත්ථෙ සමාපත්තිකුසලො හොතීති සමාපජ්ජනකුසලො හොති. තෙනාහ ‘‘සමාපජ්ජිතුං කුසලො’’ති. තත්ථ අන්තොගතහෙතුඅත්ථො ඨිති-සද්දො, තස්මා ඨපනකුසලොති අත්ථොති ආහ ‘‘සමාධිං ඨපෙතුං සක්කොතීති අත්ථො’’ති. තත්ථ ඨපෙතුං සක්කොතීති සත්තට්ඨඅච්ඡරාමත්තං [Pg.101] ඛණං ඣානං ඨපෙතුං සක්කොති අධිට්ඨානවසිභාවස්ස නිප්ඵාදිතත්තා. යථාපරිච්ඡෙදෙනාති යථාපරිච්ඡින්නකාලෙන. වුට්ඨාතුං සක්කොති වුට්ඨානවසිභාවස්ස නිප්ඵාදිතත්තා. කල්ලං සඤ්ජාතං අස්සාති කල්ලිතං, තස්මිං කල්ලිතෙ කල්ලිතභාවෙ කුසලො කල්ලිතකුසලො. හාසෙතුං තොසෙතුං සම්පහංසෙතුං. කල්ලං කාතුන්ති සමාධානස්ස පටිපක්ඛධම්මානං දූරීකරණෙන සහකාරීකාරණානඤ්ච සමප්පධානෙන සමාපජ්ජනෙ චිත්තං සමත්ථං කාතුං. සමාධිස්ස ගොචරකුසලොති සමාධිස්මිං නිප්ඵාදෙතබ්බෙ තස්ස ගොචරෙ කම්මට්ඨානසඤ්ඤිතෙ පවත්තිට්ඨානෙ භික්ඛාචාරගොචරෙ සතිසම්පජඤ්ඤයොගතො කුසලො ඡෙකො. තෙනාහ ‘‘සමාධිස්ස අසප්පායෙ අනුපකාරකෙ ධම්මෙ වජ්ජෙත්වා’’තිආදි. පඨමජ්ඣානාදිසමාධිං අභිනීහරිතුන්ති පඨමජ්ඣානාදිසමාධිං විසෙසභාගියතාය අභිනීහරිතුං උපනෙතුං. 24. En el cuarto, 'samāpattikusalo hoti' significa que es experto en entrar en los estados meditativos. Por ello dice: 'hábil en entrar'. En ese contexto, la palabra 'ṭhiti' (permanencia) tiene el sentido de la causa interna; por lo tanto, el sentido es que es experto en mantener [la meditación], por eso dice: 'el significado es que es capaz de mantener el samādhi'. Allí, 'ser capaz de mantener' significa que es capaz de mantener el jhāna por un momento equivalente a siete u ocho chasquidos de dedos, debido a haber perfeccionado el dominio de la determinación (adhiṭṭhānavasī). 'Yathāparicchedena' significa según el tiempo determinado. 'Vuṭṭhātuṃ sakkoti' significa que es capaz de emerger debido a haber perfeccionado el dominio de la emergencia (vuṭṭhānavasī). Aquello que es apto o saludable se llama 'kallita'; aquel que es experto en esa aptitud o estado saludable es 'kallitakusalo'. Significa regocijar, deleitar y alegrar profundamente. 'Kallaṃ kātuṃ' significa ser capaz de preparar la mente para entrar en meditación, eliminando los estados opuestos a la concentración y aplicando las causas cooperantes. 'Samādhissa gocarakusalo' significa ser experto en el campo de acción en el que se debe perfeccionar el samādhi, es decir, ser diestro a través de la unión de la atención y la plena conciencia en el lugar de práctica llamado objeto de meditación (kammaṭṭhāna) y en el campo de acción de la colecta de limosnas. Por ello dice: 'evitando los estados desfavorables y no beneficiosos para el samādhi', etc. 'Paṭhamajjhānādisamādhiṃ abhinīharituṃ' significa dirigir o conducir el samādhi, empezando por el primer jhāna, hacia estados superiores. හිමවන්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Himavanta Sutta ha terminado. 5. අනුස්සතිට්ඨානසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Anussatiṭṭhāna Sutta 25. පඤ්චමෙ අනුස්සතිකාරණානීති අනුස්සතියො එව දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකාදිහිතසුඛානං හෙතුභාවතො කාරණානි. නික්ඛන්තන්ති නිස්සටං. මුත්තන්ති විස්සට්ඨං. වුට්ඨිතන්ති අපෙතං. සබ්බමෙතං වික්ඛම්භනමෙව සන්ධාය වදති. ගෙධම්හාති පඤ්චකාමගුණතො. ඉදම්පීති බුද්ධානුස්සතිවසෙන ලද්ධං උපචාරජ්ඣානමාහ. ආරම්මණං කරිත්වාති පච්චයං කරිත්වා, පාදකං කත්වාති අත්ථො. 25. En el quinto, 'anussatikāraṇāni' se refiere a las recordaciones mismas como causas, debido a que son la fuente del bienestar y la felicidad tanto en esta vida como en las futuras. 'Nikkhantaṃ' significa salido de. 'Muttaṃ' significa liberado de. 'Vuṭṭhitaṃ' significa alejado de. Todo esto se dice con referencia únicamente al abandono por supresión (vikkhambhana). 'Gedhamhā' significa de los cinco hilos del placer sensorial. 'Idampīti' se refiere al jhāna de acceso (upacārajjhāna) obtenido mediante la recordación del Buddha. 'Ārammaṇaṃ karitvā' significa tomándolo como condición, con el sentido de 'haciéndolo la base'. අනුස්සතිට්ඨානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Anussatiṭṭhāna Sutta ha terminado. 6. මහාකච්චානසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Mahākaccāna Sutta 26. ඡට්ඨෙ සම්බාධෙති වා තණ්හාසංකිලෙසාදීනං සම්පීළෙ සඞ්කරෙ ඝරාවාසෙ. ඔකාසා වුච්චන්තීති මග්ගඵලසුඛාධිගමාය ඔකාසභාවතො ඔකාසාති වුච්චන්ති. ඔකාසාධිගමොති ලොකුත්තරධම්මස්ස අධිගමාය අධිගන්තබ්බඔකාසො. විසුජ්ඣනත්ථායාති රාගාදීහි මලෙහි අභිජ්ඣාවිසමලොභාදීහි [Pg.102] ච උපක්කිලිට්ඨචිත්තානං විසුද්ධත්ථාය. සා පනායං චිත්තස්ස විසුද්ධි සිජ්ඣමානා යස්මා සොකාදීනං අනුපාදාය සංවත්තති, තස්මා වුත්තං ‘‘සොකපරිදෙවානං සමතික්කමායා’’තිආදි. තත්ථ සොචනං ඤාතිබ්‍යසනාදිනිමිත්තං චෙතසො සන්තාපො අන්තොතාපො අන්තොනිජ්ඣානං සොකො, ඤාතිබ්‍යසනාදිනිමිත්තමෙව සොචිකතා. ‘‘කහං එකපුත්තකා’’තිආදිනා (ම. නි. 2.353-354; සං. නි. 2.63) පරිදෙවනවසෙන ලපනං පරිදෙවො. සමතික්කමනත්ථායාති පහානාය. ආයතිං අනුප්පජ්ජනඤ්හි ඉධ සමතික්කමො. දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමායාති කායිකදුක්ඛස්ස ච චෙතසිකදොමනස්සස්ස චාති ඉමෙසං ද්වින්නං අත්ථඞ්ගමාය, නිරොධායාති අත්ථො. ඤායති නිච්ඡයෙන කමති නිබ්බානං, තං වා ඤායති පටිවිජ්ඣති එතෙනාති ඤායො, අරියමග්ගො. ඉධ පන සහ පුබ්බභාගෙන අරියමග්ගො ගහිතොති ආහ ‘‘සහවිපස්සනකස්ස මග්ගස්ස අධිගමනත්ථායා’’ති. අපච්චයපරිනිබ්බානස්සාති අනුපාදිසෙසනිබ්බානං සන්ධාය වදති. පච්චයවසෙන අනුප්පන්නං අසඞ්ඛතං අමතධාතුමෙව. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. 26. En el sexto, 'sambādhe' se refiere a la opresión y confusión debidas al deseo, las impurezas, etc., en la vida de hogar. 'Okāsā vuccantīti' se llaman espacios porque son el lugar para el logro de la felicidad del sendero y el fruto. 'Okāsādhigamo' es el espacio que debe ser alcanzado para el logro del Dhamma supramundano. 'Visujjhanatthāya' significa para la purificación de las mentes manchadas por las impurezas de la pasión, etc., y por la codicia y el deseo ilícito, etc. Dado que esta purificación de la mente, cuando se logra, conduce a la ausencia de apego por la aflicción, etc., se dice: 'para superar el pesar y el lamento', etc. Allí, 'soko' es el pesar, el ardor de la mente, el ardor interno y la combustión interna causada por la pérdida de familiares, etc.; es el estado de estar afligido. 'Paridevo' es el lamento a través de gemidos como '¿dónde está mi único hijo?', etc. 'Samatikkamanatthāya' significa para el abandono; pues aquí, 'superar' significa que no surjan en el futuro. 'Dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāyā' significa para la desaparición tanto del sufrimiento corporal como del pesar mental; el sentido es para su cesación. 'Ñāyo' es el Noble Sendero, porque se conoce (ñāyati) y se entra con certeza al Nibbāna, o porque a través de él se comprende el Nibbāna. Aquí, sin embargo, se toma el Noble Sendero junto con la fase previa; por eso dice: 'para el logro del sendero junto con la visión cabal (vipassanā)'. 'Apaccayaparinibbānassa' se dice con referencia al Nibbāna sin resto de combustible (anupādisesa-nibbāna). Es el elemento inmortal, lo incondicionado (asaṅkhata), que no ha surgido mediante condiciones. El resto es claro en este contexto. මහාකච්චානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Mahākaccāna Sutta ha terminado. 7. පඨමසමයසුත්තවණ්ණනා 7. Explicación del Paṭhama Samaya Sutta 27. සත්තමෙ වඩ්ඪෙතීති මනසො විවට්ටනිස්සිතං වඩ්ඪිං ආවහති. මනොභාවනීයොති වා මනසා භාවිතො සම්භාවිතො. යඤ්ච ආවජ්ජතො මනසි කරොතො චිත්තං විනීවරණං හොති. ඉමස්මිං පක්ඛෙ කම්මසාධනො සම්භාවනත්ථො භාවනීය-සද්දො. ‘‘ථිනමිද්ධවිනොදනකම්මට්ඨාන’’න්ති වත්වා තදෙව විභාවෙන්තො ‘‘ආලොකසඤ්ඤං වා’’තිආදිමාහ. වීරියාරම්භවත්ථුආදීනං වාති එත්ථ ආදි-සද්දෙන ඉධ අවුත්තානං අතිභොජනෙ නිමිත්තග්ගාහාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘ඡ ධම්මා ථිනමිද්ධස්ස පහානාය සංවත්තන්ති අතිභොජනෙ නිමිත්තග්ගාහො, ඉරියාපථසම්පරිවත්තනතා, ආලොකසඤ්ඤාමනසිකාරො, අබ්භොකාසවාසො, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථා’’ති (ඉතිවු. අට්ඨ. 111). අන්තරායසද්දපරියායො ඉධ අන්තරා-සද්දොති ආහ ‘‘අනන්තරායෙනා’’ති. 27. En el séptimo, 'vaḍḍheti' significa que produce un crecimiento basado en la evolución de la mente. 'Manobhāvanīyo' significa alguien que ha sido desarrollado o estimado por la mente. También, aquello que, al ser advertido y traído a la mente, hace que la mente se libere de los obstáculos. En este sentido, la palabra 'bhāvanīya' tiene un significado de estima y es un sustantivo de acción. Habiendo dicho 'el objeto de meditación para disipar la pereza y la torpeza (thinamiddha)', explica lo mismo diciendo 'la percepción de la luz', etc. En 'vīriyārambhavatthuādīnaṃ', la palabra 'ādi' (etcétera) debe entenderse que incluye factores no mencionados aquí, como el comer en exceso y el tomar señales [inapropiadas]. Pues se ha dicho: 'Seis cosas conducen al abandono de la pereza y la torpeza: el no comer en exceso, el cambio de posturas, la atención a la percepción de la luz, vivir al aire libre, la buena amistad y la conversación adecuada'. La palabra 'antarā' aquí es sinónimo de obstáculo; por eso dice: 'sin obstáculos'. පඨමසමයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Paṭhama Samaya Sutta ha terminado. 8. දුතියසමයසුත්තවණ්ණනා 8. Explicación del Dutiya Samaya Sutta 28. අට්ඨමෙ [Pg.103] මණ්ඩලසණ්ඨානමාළසඞ්ඛෙපෙන කතා භොජනසාලා මණ්ඩලමාළාති අධිප්පෙතාති ආහ ‘‘භොජනසාලායා’’ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 28. En el octavo, 'maṇḍalamāḷā' se refiere a un comedor construido de forma abreviada en forma circular; por eso dice: 'en el comedor'. El resto es fácil de comprender. දුතියසමයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Dutiya Samaya Sutta ha terminado. 9. උදායීසුත්තවණ්ණනා 9. Explicación del Udāyī Sutta 29. නවමෙ දිට්ඨධම්මො වුච්චති පච්චක්ඛො අත්තභාවොති ආහ ‘‘ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ’’ති. සුඛවිහාරත්ථායාති නික්කිලෙසතාය නිරාමිසෙන සුඛෙන විහාරත්ථාය. ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරොතීති සූරියචන්දපජ්ජොතමණිඋක්කාවිජ්ජුආදීනං ආලොකො දිවා රත්තිඤ්ච උපලද්ධො, යථාලද්ධවසෙනෙව ආලොකං මනසි කරොති, චිත්තෙ ඨපෙති. තථා ච නං මනසි කරොති, යථාස්ස සුභාවිතාලොකකසිණස්ස විය කසිණාලොකො යථිච්ඡකං යාවදිච්ඡකඤ්ච සො ආලොකො රත්තියං උපතිට්ඨති. යෙන තත්ථ දිවාසඤ්ඤං ඨපෙති, දිවාරිව විගතථිනමිද්ධො හොති. තෙනාහ ‘‘යථා දිවා තථා රත්ති’’න්ති. දිවාති සඤ්ඤං ඨපෙතීති වුත්තනයෙන මනසි කත්වා දිවාරිව සඤ්ඤං උප්පාදෙති. යථානෙන දිවා…පෙ… තථෙව තං මනසි කරොතීති යථානෙන දිවා උපලද්ධො සූරියාලොකො, එවං රත්තිම්පි දිවා දිට්ඨාකාරෙනෙව තං ආලොකං මනසි කරොති. යථා චනෙන රත්තිං…පෙ… මනසි කරොතීති යථා රත්තියං චන්දාලොකො උපලද්ධො, එවං දිවාපි රත්තිං දිට්ඨාකාරෙනෙව තං ආලොකං මනසි කරොති, චිත්තෙ ඨපෙති. විවටෙනාති ථිනමිද්ධෙන අපිහිතත්තා විවටෙන. අනොනද්ධෙනාති අසඤ්ඡාදිතෙන. සහොභාසකන්ති සඤ්ඤාණොභාසං. දිබ්බචක්ඛුඤාණං රූපගතස්ස දිබ්බස්ස ඉතරස්ස ච දස්සනට්ඨෙන ඉධ ඤාණදස්සනන්ති අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘දිබ්බචක්ඛුසඞ්ඛාතස්සා’’තිආදි. 29. En el noveno, se dice 'visto en esta vida' (diṭṭhadhammo) para referirse a la existencia perceptible; por eso dice 'en esta misma existencia'. 'Para una morada de felicidad' significa para una morada de felicidad mundana libre de impurezas. 'Atiende a la percepción de la luz' significa que la luz del sol, la luna, las lámparas, las joyas, las antorchas, los relámpagos, etc., se percibe tanto de día como de noche; tal como se obtiene la luz, así se atiende a ella, se establece en la mente. Y así se atiende a ella, de modo que esa luz permanezca por la noche a voluntad y tanto tiempo como se desee, como la luz de un kasiṇa de luz bien desarrollado. Por medio de esto, establece la percepción del día allí, quedando libre del letargo y la somnolencia como si fuera de día. Por eso dice 'así como de día, así por la noche'. 'Establece la percepción de día' significa que, habiendo atendido de la manera mencionada, surge la percepción como si fuera de día. 'Tal como por el día... del mismo modo atiende a ello' significa que tal como la luz del sol se percibe por el día, así también por la noche atiende a esa luz exactamente como se vio por el día. 'Y tal como por la noche... atiende a ello' significa que tal como la luz de la luna se percibe por la noche, así también por el día atiende a esa luz exactamente como se vio por la noche, y la establece en la mente. 'Abierto' significa que no está cubierto por el letargo y la somnolencia. 'No envuelto' significa no oculto. 'Con resplandor' significa con el resplandor de la percepción. Con respecto al conocimiento y la visión, se refiere aquí al conocimiento del ojo divino (dibbacakkhuñāṇa), con el fin de ver formas tanto divinas como comunes; por eso dice 'lo que se conoce como el ojo divino', etc. උද්ධං ජීවිතපරියාදානාති ජීවිතක්ඛයතො උපරි මරණතො පරං. සමුග්ගතෙනාති උට්ඨිතෙන. ධුමාතත්තාති උද්ධං උද්ධං ධුමාතත්තා සූනත්තා[Pg.104]. සෙතරත්තෙහි විපරිභින්නං විමිස්සිතං නීලං, පුරිමවණ්ණවිපරිණාමභූතං වා නීලං විනීලං, විනීලමෙව විනීලකන්ති ක-කාරෙන පදවඩ්ඪනමාහ අනත්ථන්තරතො යථා ‘‘පීතකං ලොහිතක’’න්ති. පටිකූලත්තාති ජිගුච්ඡනීයත්තා. කුච්ඡිතං විනීලං විනීලකන්ති කුච්ඡනත්ථො වා අයං ක-කාරොති දස්සෙතුං වුත්තං යථා ‘‘පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡතී’’ති (දී. නි. 3.316; අ. නි. 5.213). පරිභින්නට්ඨානෙහි කාකධඞ්කාදීහි. විස්සන්දමානං පුබ්බන්ති විස්සවන්තපුබ්බං, තහං තහං පග්ඝරන්තපුබ්බන්ති අත්ථො. තථාභාවන්ති විස්සන්දමානපුබ්බතං. 'Más allá del agotamiento de la vida' significa después del fin de la vida, después de la muerte. 'Hinchado' significa levantado. 'Inflamado' significa inflamado hacia arriba, hinchado. 'Vinīla' es el azul mezclado con blanco y rojo que resulta alterado, o el azul que se ha transformado del color anterior; se dice 'vinīlaka' con el sufijo 'ka' para alargar la palabra sin cambiar el significado, como en 'pītaka' (amarillento) o 'lohitaka' (rojizo). Por ser repulsivo, es algo repugnante. Para mostrar que 'vinīlaka' significa algo despreciablemente azulado, se añade el sufijo 'ka', como en la frase 'una mala reputación (pāpako kittisaddo) se difunde'. 'Por cuervos, halcones, etc.' en los lugares desgarrados. 'Pus que fluye' significa pus que mana, es decir, pus que gotea aquí y allá. 'Ese estado' se refiere al estado de pus que fluye. සො භික්ඛූති යො ‘‘පස්සෙය්‍ය සරීරං සීවථිකාය ඡඩ්ඩිත’’න්ති වුත්තො, සො භික්ඛු. උපසංහරති සදිසතං. අයම්පි ඛොතිආදි උපසංහරණාකාරදස්සනං. ආයූති රූපජීවිතින්ද්‍රියං. අරූපජීවිතින්ද්‍රියං පනෙත්ථ විඤ්ඤාණගතිකමෙව. උස්මාති කම්මජතෙජො. එවංපූතිකසභාවොති එවං අතිවිය පූතිසභාවො ආයුආදිවිගමෙ වියාති අධිප්පායො. එදිසො භවිස්සතීති එවංභාවීති ආහ ‘‘එවමෙවං උද්ධුමාතාදිභෙදො භවිස්සතී’’ති. 'Ese monje' se refiere a aquel de quien se dijo 'podría ver un cuerpo arrojado en un cementerio'. 'Compara la similitud' significa que hace una comparación. 'Esto también' es la forma de mostrar la comparación. 'Vida' (āyu) es la facultad vital de la forma (rūpajīvitindriya). La facultad vital de lo informe (arūpajīvitindriya) en este contexto sigue el curso de la conciencia. 'Calor' (usmā) es el calor nacido del kamma. 'De tal naturaleza pútrida' significa que tiene una naturaleza extremadamente pútrida, igual que cuando desaparecen la vida y los demás factores. 'Así será' significa que llegará a ser así; por eso dice 'exactamente así llegará a estar hinchado y demás'. ලුඤ්චිත්වා ලුඤ්චිත්වාති උප්පාටෙත්වා උප්පාටෙත්වා. සෙසාවසෙසමංසලොහිතයුත්තන්ති සබ්බසො අක්ඛාදිතත්තා තහං තහං සෙසෙන අප්පාවසෙසෙන මංසලොහිතෙන යුත්තං. අඤ්ඤෙන හත්ථට්ඨිකන්ති අවිසෙසෙන හත්ථට්ඨිකානං විප්පකිණ්ණතා ජොතිතාති අනවසෙසතො තෙසං විප්පකිණ්ණතං දස්සෙන්තො ‘‘චතුසට්ඨිභෙදම්පී’’තිආදිමාහ. තෙරොවස්සිකානීති තිරොවස්සගතානි. තානි පන සංවච්ඡරං වීතිවත්තානි හොන්තීති ආහ ‘‘අතික්කන්තසංවච්ඡරානී’’ති. පුරාණතාය ඝනභාවවිගමෙන විචුණ්ණතා ඉධ පූතිභාවො. සො යථා හොති, තං දස්සෙන්තො ‘‘අබ්භොකාසෙ’’තිආදිමාහ. අනෙකධාතූනන්ති චක්ඛුධාතුආදීනං, කාමධාතුආදීනං වා. සතියා ච ඤාණස්ස ච අත්ථායාති ‘‘අභික්කන්තෙ පටික්කන්තෙ සම්පජානකාරී හොතී’’තිආදිනා (දී. නි. 1.214; 2.376; ම. නි. 1.109) වුත්තාය සත්තට්ඨානිකාය සතියා චෙව තංසම්පයුත්තඤාණස්ස ච අත්ථාය. 'Habiendo arrancado repetidamente' significa habiendo extraído una y otra vez. 'Provisto de restos de carne y sangre' significa que, al no haber sido devorado por completo, está provisto aquí y allá de una pequeña cantidad de restos de carne y sangre. 'En un lugar un hueso de la mano' indica que los huesos de la mano están esparcidos sin distinción; mostrando que están esparcidos por completo, dice 'incluso los sesenta y cuatro fragmentos', etc. 'De más de un año' significa que han pasado más de un año. Por eso dice 'años transcurridos'. Debido a la antigüedad y a la pérdida de solidez, la pulverización aquí es el estado de putrefacción. Para mostrar cómo sucede eso, dice 'al aire libre', etc. 'De los muchos elementos' se refiere a los elementos del ojo, etc., o a los elementos de la esfera del deseo. 'Para el propósito de la atención y el conocimiento' significa para el propósito de la atención en sus siete aspectos, mencionada en pasajes como 'actúa con plena conciencia al avanzar y al retroceder', y del conocimiento asociado con ella. උදායීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Udāyī Sutta ha terminado. 10. අනුත්තරියසුත්තවණ්ණනා 10. Explicación del Anuttariya Sutta 30. දසමෙ [Pg.105] නිහීනන්ති ලාමකං, කිලිට්ඨං වා. ගාමවාසිකානන්ති බාලානං. පුථුජ්ජනානං ඉදන්ති පොථුජ්ජනිකං. තෙනාහ ‘‘පුථුජ්ජනානං සන්තක’’න්ති, පුථුජ්ජනෙහි සෙවිතබ්බත්තා තෙසං සන්තකන්ති වුත්තං හොති. අනරියන්ති න නිද්දොසං. නිද්දොසට්ඨො හි අරියට්ඨො. තෙනාහ ‘‘න උත්තමං න පරිසුද්ධ’’න්ති. අරියෙහි වා න සෙවිතබ්බන්ති අනරියං. අනත්ථසංහිතන්ති දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකාදිවිවිධවිපුලානත්ථසහිතං. තාදිසඤ්ච අත්ථසන්නිස්සිතං න හොතීති ආහ ‘‘න අත්ථසන්නිස්සිත’’න්ති. න වට්ටෙ නිබ්බින්දනත්ථායාති චතුසච්චකම්මට්ඨානාභාවතො. අසති පන වට්ටෙ නිබ්බිදාය විරාගාදීනං අසම්භවොයෙවාති ආහ ‘‘න විරාගායා’’තිආදි. 30. En el décimo, 'inferior' significa bajo o impuro. 'De los aldeanos' significa de los necios. 'Esto de los hombres comunes' significa mundano. Por eso dice 'perteneciente a los hombres comunes'; se dice que les pertenece porque debe ser practicado por los hombres comunes. 'No noble' significa que no está libre de falta. Pues el significado de noble (ariya) es el de estar libre de falta. Por eso dice 'ni supremo ni purificado'. O bien, 'no noble' significa que no debe ser practicado por los nobles. 'No conectado con el bienestar' significa conectado con diversas y abundantes desventajas en esta vida y en las futuras. Y puesto que tal cosa no se basa en el beneficio, dice 'no basado en el beneficio'. 'No para el desencanto con el ciclo de renacimientos' se dice por la ausencia de los temas de meditación sobre las cuatro verdades. Pero cuando no hay desencanto con el ciclo, es imposible que surjan el desapasionamiento y demás; por eso dice 'no para el desapasionamiento', etc. අනුත්තමං අනුත්තරියන්ති ආහ ‘‘එතං අනුත්තර’’න්ති. හත්ථිස්මින්ති නිමිත්තත්ථෙ භුම්මන්ති ආහ ‘‘හත්ථිනිමිත්තං සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. හත්ථිවිසයත්තා හත්ථිසන්නිස්සිතත්තා ච හත්ථිසිප්පං ‘‘හත්ථී’’ති ගහෙත්වා ‘‘හත්ථිස්මිම්පි සික්ඛතී’’ති වුත්තං. තස්මා හත්ථිසිප්පෙ සික්ඛතීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. 'Insuperable es la excelencia' (anuttariya); por eso dice 'esto es insuperable'. En 'con respecto al elefante' (hatthismiṃ), el caso locativo tiene un sentido de causa u objeto; por eso dice 'debe entrenarse el signo del elefante'. Debido a que es el dominio de los elefantes y depende de los elefantes, se toma el arte de la domesticación de elefantes como 'elefante' y se dice 'se entrena con respecto al elefante'. Por lo tanto, el significado aquí debe entenderse como 'se entrena en el arte de los elefantes'. Este mismo método se aplica también a los demás términos. ලිඞ්ගබ්‍යත්තයෙන විභත්තිබ්‍යත්තයෙන පාරිචරියෙති වුත්තන්ති ආහ ‘‘පාරිචරියාය පච්චුපට්ඨිතා’’ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. En la expresión 'pāricariye' (en el servicio), se dice con un intercambio de género y de caso; por eso dice 'establecido para el servicio' (pāricariyāya paccupaṭṭhitā). El resto aquí es fácil de entender. අනුත්තරියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Anuttariya Sutta ha terminado. අනුත්තරියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Anuttariyavagga ha terminado. 4. දෙවතාවග්ගො 4. Capítulo de las Deidades 1-4. සෙඛසුත්තාදිවණ්ණනා 1-4. Explicación del Sekha Sutta y otros 31-34. චතුත්ථස්ස පඨමෙ සෙඛානං පටිලද්ධගුණස්ස පරිහානි නාම නත්ථීති ආහ ‘‘උපරූපරිගුණපරිහානායා’’ති, උපරූපරිලද්ධබ්බානං මග්ගඵලානං පරිහානාය අනුප්පාදායාති අත්ථො. තතියාදීනි උත්තානත්ථානෙව. 31-34. En el primero del cuarto vagga, se dice que no existe tal cosa como la pérdida de las cualidades alcanzadas por los que están en formación (sekhas); por eso dice 'para la no disminución de las cualidades superiores y más elevadas', lo que significa para la no disminución y el no surgimiento de los caminos y frutos que aún deben alcanzarse más allá. El tercero y los siguientes tienen un significado claro. සෙඛසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Sekha Sutta y otros ha terminado. 5. විජ්ජාභාගියසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Vijjābhāgiya Sutta. 35. පඤ්චමෙ [Pg.106] සම්පයොගවසෙන විජ්ජං භජන්ති, සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයසම්පයුත්තඅත්ථිඅවිගතාදිපච්චයවසෙන තාය සහ එකීභාවං ගච්ඡන්තීති විජ්ජාභාගියා. අථ වා විජ්ජාභාගෙ විජ්ජාකොට්ඨාසෙ වත්තන්ති විජ්ජාසභාගතාය තදෙකදෙසෙ විජ්ජාකොට්ඨාසෙ පවත්තන්තීති විජ්ජාභාගියා. තත්ථ විපස්සනාඤාණං, මනොමයිද්ධි, ඡ අභිඤ්ඤාති අට්ඨ විජ්ජා. පුරිමෙන අත්ථෙන තාහි සම්පයුත්තධම්මා විජ්ජාභාගියා. පච්ඡිමෙන අත්ථෙන තාසු යා කාචි එකාව විජ්ජා විජ්ජා, සෙසා විජ්ජාභාගියා. එවං විජ්ජාපි විජ්ජාය සම්පයුත්තධම්මාපි ‘‘විජ්ජාභාගියා’’ත්වෙව වෙදිතබ්බා. ඉධ පන විපස්සනාඤාණසම්පයුත්තා සඤ්ඤාව විජ්ජාභාගියාති ආගතා, සඤ්ඤාසීසෙන සෙසසම්පයුත්තධම්මාපි වුත්තා එවාති දට්ඨබ්බං. අනිච්චානුපස්සනාඤාණෙති අනිච්චානුපස්සනාඤාණෙ නිස්සයපච්චයභූතෙ උප්පන්නසඤ්ඤා, තෙන සහගතාති අත්ථො. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. 35. En el quinto discurso, se dice 'vijjābhāgiyā' (conducentes al conocimiento) porque cultivan el conocimiento (vijjā) mediante la asociación (sampayoga), integrándose con él por medio de condiciones tales como la de co-nacimiento, reciprocidad, apoyo, asociación, presencia, no-desaparición, etc. O bien, se llaman 'vijjābhāgiyā' porque operan en la sección del conocimiento (vijjābhāge), existiendo en una parte del conocimiento debido a su similitud con él. En este contexto, el conocimiento de la visión cabal (vipassanāñāṇa), el poder mental (manomayiddhi) y los seis conocimientos directos (abhiññā) constituyen los ocho tipos de conocimiento. Según el primer significado, los estados mentales asociados con ellos son 'vijjābhāgiyā'. Según el último significado, cualquier conocimiento individual entre ellos es 'vijjā', y el resto son 'vijjābhāgiyā'. Así, debe entenderse que tanto el conocimiento mismo como los estados asociados a él son 'vijjābhāgiyā'. Sin embargo, aquí se menciona que la percepción (saññā) asociada con el conocimiento de la visión cabal es 'vijjābhāgiyā'; debe entenderse que mediante la mención de la percepción como principal, también se mencionan los demás estados asociados. 'En el conocimiento de la contemplación de la impermanencia' significa la percepción surgida teniendo como condición de apoyo el conocimiento de la contemplación de la impermanencia, es decir, que lo acompaña. El mismo método se aplica a los demás. විජ්ජාභාගියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Vijjābhāgiya Sutta. 6. විවාදමූලසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Vivādamūla Sutta 36. ඡට්ඨෙ කොධනොති කුජ්ඣනසීලො. යස්මා සො අප්පහීනකොධතාය අධිගතකොධො නාම හොති, තස්මා ‘‘කොධෙන සමන්නාගතො’’ති ආහ. උපනාහො එතස්ස අත්ථීති උපනාහී, උපනය්හනසීලොති වා උපනාහී. විවාදො නාම උප්පජ්ජමානො යෙභුය්‍යෙන පඨමං ද්වින්නං වසෙන උප්පජ්ජතීති වුත්තං ‘‘ද්වින්නං භික්ඛූනං විවාදො’’ති. සො පන යථා බහූනං අනත්ථාවහො හොති, තං නිදස්සනමුඛෙන නිදස්සෙන්තො ‘‘කථ’’න්තිආදිමාහ. අබ්භන්තරපරිසායාති පරිසබ්භන්තරෙ. 36. En el sexto, 'iracundo' (kodhano) significa de naturaleza colérica. Dado que posee una ira no abandonada, se dice que está 'poseído por la ira'. 'Rencoroso' (upanāhī) significa que tiene rencor o es propenso a guardar rencor. Respecto a la 'disputa' (vivādo), se dice que 'surge una disputa entre dos monjes' porque generalmente surge primero entre dos personas. Para mostrar cómo esto acarrea perjuicio para muchos, se dice '¿cómo?', etc. 'Dentro de la asamblea' (abbhantaraparisāya) significa en el seno del grupo. ගුණමක්ඛනාය පවත්තොපි අත්තනො කාරකං ගූථෙන පහරන්තිං ගූථො විය පඨමතරං මක්ඛෙතීති මක්ඛො, සො එතස්ස අත්ථීති මක්ඛී. පළාසතීති පළාසො, පරස්ස ගුණෙ ඩංසිත්වා විය අපනෙතීති අත්ථො. සො එතස්ස අත්ථීති පළාසී. පළාසී පුග්ගලො හි දුතියස්ස ධුරං න දෙති, සමං හරිත්වා අතිවදති. තෙනාහ ‘‘යුගග්ගාහලක්ඛණෙන පළාසෙන සමන්නාගතො’’ති. ඉස්සතීති ඉස්සුකී. මච්ඡරායතීති මච්ඡරං, තං එතස්ස අත්ථීති [Pg.107] මච්ඡරී. සඨයති න සම්මා භාසතීති සඨො අඤ්ඤථා සන්තං අත්තානං අඤ්ඤථා පවෙදනතො. මායා එතස්ස අත්ථී මායාවී. මිච්ඡා පාපිකා විඤ්ඤුගරහිතා එතස්ස දිට්ඨීති මිච්ඡාදිට්ඨි, කම්මපථපරියාපන්නාය ‘‘නත්ථි දින්න’’න්තිආදිවත්ථුකාය මිච්ඡත්තපරියාපන්නාය අනිය්‍යානිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘නත්ථිකවාදී’’තිආදි. La denigración (makkha) es aquello que, al aplicarse a las virtudes de otro, primero mancha a quien la ejerce, como alguien que golpea a otro con excremento y se mancha a sí mismo primero; quien posee esto es 'denigrador' (makkhī). 'Rival' (paḷāsī) es quien tiene rivalidad (paḷāso), en el sentido de que arranca o muerde las virtudes ajenas. Una persona rival no cede el paso al otro, sino que compite y habla despectivamente. Por eso se dice: 'dotado de rivalidad, que tiene la característica de competir (yugaggāha)'. 'Envidioso' (issukī) es quien siente envidia. 'Mezquino' (maccharī) es quien posee mezquindad (maccharaṃ). 'Fraudulento' (saṭho) es quien no habla con rectitud, mostrándose de forma distinta a como es en realidad. 'Engañoso' (māyāvī) es quien posee engaño (māyā). 'Visión errónea' (micchādiṭṭhi) es la visión falsa, mala y reprochada por los sabios; se refiere a estar dotado de una visión que no conduce a la liberación, que pertenece al sendero de las acciones (kammapatha) y tiene como base ideas como 'no hay nada dado', etc. Por eso se dice 'nihilista' (natthikavādī), etc. සං අත්තනො දිට්ඨිං, සයං වා අත්තනා යථාගහිතං පරාමසති, සභාවං අතික්කමිත්වා පරතො ආමසතීති සන්දිට්ඨීපරාමාසී. ආධානං දළ්හං ගණ්හාතීති ආධානග්ගාහී, දළ්හග්ගාහී, ‘‘ඉදමෙව සච්ච’’න්ති ථිරග්ගාහීති අත්ථො. යුත්තං කාරණං දිස්වාව ලද්ධිං පටිනිස්සජ්ජතීති පටිනිස්සග්ගී, දුක්ඛෙන කිච්ඡෙන කසිරෙන බහුම්පි කාරණං දස්සෙත්වා න සක්කා පටිනිස්සග්ගං කාතුන්ති දුප්පටිනිස්සග්ගී. යො අත්තනො උප්පන්නදිට්ඨිං ‘‘ඉදමෙව සච්ච’’න්ති දළ්හං ගණ්හිත්වා අපි බුද්ධාදීහි කාරණං දස්සෙත්වා වුච්චමානො න පටිනිස්සජ්ජති. තස්සෙතං අධිවචනං. තාදිසො හි පුග්ගලො යං යදෙව ධම්මං වා අධම්මං වා සුණාති, තං සබ්බං ‘‘එවං අම්හාකං ආචරියෙහි කථිතං, එවං අම්හෙහි සුත’’න්ති කුම්මොව අඞ්ගානි සකෙ කපාලෙ අන්තොයෙව සමොදහති. යථා හි කච්ඡපො අත්තනො හත්ථපාදාදිකෙ අඞ්ගෙ කෙනචි ඝටිතෙ සබ්බානි අඞ්ගානි අත්තනො කපාලෙයෙව සමොදහති, න බහි නීහරති, එවමයම්පි ‘‘න සුන්දරො තව ගාහො, ඡඩ්ඩෙහි න’’න්ති වුත්තො තං න විස්සජ්ජති, අන්තොයෙව අත්තනො හදයෙ එව ඨපෙත්වා විචරති, කුම්භීලග්ගාහං ගණ්හාති. යථා සුසුමාරා ගහිතං න පටිනිස්සජ්ජන්ති, එවං ගණ්හාති. 'Apegado a sus propias visiones' (sandiṭṭhīparāmāsī) es quien se aferra a su propia visión o a lo que él mismo ha captado, aferrándose a ello por encima de la naturaleza real de las cosas. 'Que se sujeta firmemente' (ādhānaggāhī) significa que agarra con fuerza; 'que se aferra con tenacidad' (daḷhaggāhī) significa que sostiene con firmeza, pensando 'solo esto es la verdad'. 'Reluctante a renunciar' (duppaṭinissaggī) significa que, a diferencia de quien renuncia a una creencia tras ver una razón válida (paṭinissaggī), este no puede renunciar a ella ni siquiera cuando se le muestran muchas razones con gran esfuerzo y dificultad. Esto se refiere a aquel que, habiendo concebido una visión y aferrándose a ella pensando 'solo esto es la verdad', no la abandona incluso cuando el Buda u otros le muestran razones válidas. Tal persona, cualquier cosa que escuche, sea Dhamma o no-Dhamma, la introduce toda dentro de sí mismo como una tortuga esconde sus miembros en su caparazón, diciendo: 'esto fue dicho por nuestros maestros, esto fue escuchado por nosotros'. Así como una tortuga, cuando es tocada por algo, retrae todos sus miembros dentro de su caparazón y no los saca, así también esta persona, cuando se le dice 'tu creencia no es buena, abandónala', no la suelta, sino que sigue viviendo manteniéndola dentro de su corazón, aferrándose como un cocodrilo. Como los cocodrilos que no sueltan lo que han atrapado, así se aferra él. විවාදමූලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Vivādamūla Sutta. 7. ඡළඞ්ගදානසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Chaḷaṅgadānasutta 37. සත්තමෙ දක්ඛන්ති වඩ්ඪන්ති එතායාති දක්ඛිණා, පරිච්චාගමයං පුඤ්ඤං, තස්සූපකරණභූතො දෙය්‍යධම්මො ච. ඉධ පන දෙය්‍යධම්මො අධිප්පෙතො. තෙනෙවාහ ‘‘දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙතී’’ති. ඉතො උට්ඨිතෙනාති ඉතො ඛෙත්තතො උප්පන්නෙන. රාගො විනයති එතෙනාති රාගවිනයො, රාගස්ස සමුච්ඡෙදිකා පටිපදා. තෙනාහ ‘‘රාගවිනයපටිපදං පටිපන්නා’’ති. 37. En el séptimo, se llama 'ofrenda' (dakkhiṇā) a aquello por lo cual se purifica y aumenta [el mérito]; es el mérito consistente en la renuncia, y también el objeto que se da (deyyadhammo) que sirve como medio para ello. Aquí se refiere al objeto que se da. Por eso dice: 'establece una ofrenda'. 'Surgido de esto' (ito uṭṭhitenā) significa nacido de este campo [de mérito]. 'Disciplina de la pasión' (rāgavinayo) es aquello mediante lo cual se disciplina la pasión, es decir, la práctica que erradica la pasión. Por eso dice: 'practica la senda de la disciplina de la pasión'. ‘‘පුබ්බෙව දානා සුමනො’’තිආදිගාථාය පුබ්බෙව දානා මුඤ්චචෙතනාය පුබ්බෙ දානූපකරණසම්භරණතො පට්ඨාය සුමනො ‘‘සම්පත්තීනං නිදානං අනුගාමිකදානං [Pg.108] දස්සාමී’’ති සොමනස්සිතො භවෙය්‍ය. දදං චිත්තං පසාදයෙති දදන්තො දෙය්‍යධම්මං දක්ඛිණෙය්‍යහත්ථෙ පතිට්ඨාපෙන්තො ‘‘අසාරතො ධනතො සාරාදානං කරොමී’’ති අත්තනො චිත්තං පසාදෙය්‍ය. දත්වා අත්තමනො හොතීති දක්ඛිණෙය්‍යානං දෙය්‍යධම්මං පරිච්චජිත්වා ‘‘පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තං නාම මයා අනුට්ඨිතං, අහො සාධු සුට්ඨූ’’ති අත්තමනො පමුදිතො පීතිසොමනස්සජාතො හොති. එසාති යා අයං පුබ්බචෙතනා මුඤ්චචෙතනා අපරචෙතනාති ඉමාසං කම්මඵලානං සද්ධානුගතානං සොමනස්සපරිග්ගහිතානං තිවිධානං චෙතනානං පාරිපූරී, එසා. En los versos que comienzan con 'Feliz antes de dar', 'antes de dar' se refiere a la volición previa (muñcacetanāya); desde el momento en que se recolectan los medios para el donativo, debería estar feliz pensando: 'daré una ofrenda que me seguirá y será la causa de mis logros'. 'Purifica su mente mientras da' significa que al poner el objeto del don en las manos de quien es digno de recibirlo, purifica su mente pensando: 'estoy extrayendo lo esencial de una riqueza que no tiene esencia'. 'Después de dar se regocija' significa que tras haber entregado el objeto a los dignos de ofrenda, se siente complacido, alegre y lleno de gozo pensando: 'he cumplido con lo que ha sido prescrito por los sabios; ¡ah, qué bueno, excelente!'. 'Esto' (esā) se refiere a la plenitud de estas tres voliciones (cetanā) —la previa, la del momento del acto y la posterior— acompañadas de alegría y seguidas por la fe en el fruto de las acciones. සීලසඤ්ඤමෙනාති කායිකවාචසිකසංවරෙන. හත්ථපාදෙති දක්ඛිණෙය්‍යානං හත්ථපාදෙ. මුඛං වික්ඛාලෙත්වාති තෙසංයෙව මුඛං වික්ඛාලෙත්වා, අත්තනාව මුඛොදකං දත්වාති අධිප්පායො. 'Por el autocontrol de la conducta' (sīlasaññamena) se refiere a la restricción física y verbal. 'Manos y pies' se refiere a las manos y pies de quienes son dignos de ofrenda. 'Habiendo lavado el rostro' significa habiendo lavado sus rostros, con la intención de haberles dado personalmente el agua para el rostro. ඡළඞ්ගදානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Chaḷaṅgadānasutta. 8-11. අත්තකාරීසුත්තාදිවණ්ණනා 8-11. Comentario al Attakārīsutta y otros. 38-41. අට්ඨමෙ කුසලකිරියාය ආදිආරම්භභාවෙන පවත්තවීරියං ඨිතසභාවතාය සභාවධාරණට්ඨෙන ධාතූති වුත්තන්ති ආහ – ‘‘ආරම්භධාතූති ආරභනවසෙන පවත්තවීරිය’’න්ති. ලද්ධාසෙවනං වීරියං බලප්පත්තං හුත්වා පටිපක්ඛෙ විධමතීති ආහ ‘‘නික්කමධාතූති කොසජ්ජතො නික්ඛමනසභාවං වීරිය’’න්ති. පරක්කමනසභාවොති අධිමත්තතරානං පටිපක්ඛධම්මානං විධමනසමත්ථතාය පටුපටුතරභාවෙන පරං පරං ඨානං අක්කමනසභාවො. නවමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං. 38-41. En el octavo, acerca del esfuerzo que surge como el inicio de la acción saludable, se dice que son 'elementos' (dhātu) en el sentido de sostener su propia naturaleza debido a su estado de estabilidad; así se afirma: 'el elemento de iniciativa es el esfuerzo que surge por medio del comienzo'. El esfuerzo que ha obtenido práctica y alcanzado poder, destruyendo al oponente, se describe como: 'el elemento de salida es el esfuerzo cuya naturaleza es la salida de la pereza'. La 'naturaleza de perseverancia' es la capacidad de avanzar a estados superiores sucesivos debido a una agudeza mayor capaz de destruir factores opuestos más intensos. En el noveno y siguientes, no hay nada más que comentar. අත්තකාරීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario del Attakārīsutta y otros. 12. නාගිතසුත්තවණ්ණනා 12. Comentario del Nāgitasutta. 42. ද්වාදසමෙ මාහං නාගිත යසෙන සමාගමන්ති මා අහං යසෙන සමාගමනං පත්ථෙමි. මා ච මයා යසොති යසො ච මයා මා සමාගච්ඡතූති [Pg.109] අත්ථො. ඉමිනා අත්තනො ලාභසක්කාරෙන අනත්ථිකතං විභාවෙති. පඤ්චහි විමුත්තීහීති තදඞ්ගවිමුත්තිආදීහි පඤ්චහි විමුත්තීහි. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. 42. En el duodécimo, 'que yo, Nāgita, no me encuentre con la fama', significa 'no deseo un encuentro con la fama'. 'Ni que la fama se encuentre conmigo', significa que la fama no venga a mí. Con esto, expresa su falta de interés en las ganancias y el honor. 'Con cinco liberaciones' se refiere a las cinco liberaciones que comienzan con la liberación por sustitución de opuestos (tadaṅgavimutti). El resto aquí es evidente. නාගිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario del Nāgitasutta. දෙවතාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario del Devatāvagga. 5. ධම්මිකවග්ගො 5. Capítulo de Dhammika (Dhammikavagga). 1. නාගසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario del Nāgasutta. 43. පඤ්චමස්ස පඨමෙ පරිසිඤ්චිතුන්ති (ම. නි. අට්ඨ. 1.272) යො චුණ්ණමත්තිකාදීහි ගත්තානි උබ්බට්ටෙන්තො මල්ලකමුට්ඨාදීහි වා ඝංසන්තො නහායති, සො ‘‘නහායතී’’ති වුච්චති. යො තථා අකත්වා පකතියාව නහායති, සො ‘‘පරිසිඤ්චතී’’ති වුච්චති. භගවතො ච සරීරෙ තථා හරිතබ්බං රජොජල්ලං නාම නුපලිම්පති අච්ඡඡවිභාවතො, උතුග්ගහණත්ථං පන භගවා කෙවලං උදකෙ ඔතරති. තෙනාහ ‘‘ගත්තානි පරිසිඤ්චිතු’’න්ති. 43. En el primero del quinto capítulo, 'para bañarse' (parisiñcituṃ): aquel que se lava frotando el cuerpo con polvos, arcilla u otros materiales, o restregándose con un rascador o con el puño, se dice que 'se lava' (nahāyati). Aquel que, sin hacer eso, simplemente se baña normalmente, se dice que 'se rocía' (parisiñcati). En el cuerpo del Bienaventurado, debido a la pureza de su piel, no se adhiere el polvo ni la suciedad; sin embargo, el Bienaventurado entra en el agua únicamente para regular la temperatura corporal. Por eso se dice: 'para rociar las extremidades'. පුබ්බකොට්ඨකොති පාචීනකොට්ඨකො. සාවත්ථියං කිර ජෙතවනවිහාරො කදාචි මහා, කදාචි ඛුද්දකො. තථා හි සො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ යොජනිකො අහොසි, සිඛිස්ස තිගාවුතො, වෙස්සභුස්ස අඩ්ඪයොජනිකො, කකුසන්ධස්ස ගාවුතප්පමාණො, කොණාගමනස්ස අඩ්ඪගාවුතප්පමාණො, කස්සපස්ස වීසතිඋසභප්පමාණො, අම්හාකං භගවතො කාලෙ අට්ඨකරීසප්පමාණො ජාතො. තම්පි නගරං තස්ස විහාරස්ස කදාචි පාචීනතො හොති, කදාචි දක්ඛිණතො, කදාචි පච්ඡිමතො, කදාචි උත්තරතො. ජෙතවනගන්ධකුටියං පන චතුන්නං මඤ්චපාදානං පතිට්ඨිතට්ඨානං අචලමෙව. චත්තාරි හි අචලචෙතියට්ඨානානි නාම මහාබොධිපල්ලඞ්කට්ඨානං, ඉසිපතනෙ ධම්මචක්කප්පවත්තනට්ඨානං, සඞ්කස්සනගරෙ දෙවොරොහනකාලෙ සොපානස්ස පතිට්ඨානට්ඨානං, මඤ්චපාදට්ඨානන්ති. අයං පන පුබ්බකොට්ඨකො කස්සපදසබලස්ස වීසතිඋසභවිහාරකාලෙ පාචීනද්වාරකොට්ඨකො අහොසි. සො ඉදානි ‘‘පුබ්බකොට්ඨකො’’ත්වෙව පඤ්ඤායති. 'Pubbakoṭṭhaka' se refiere a la puerta oriental. Se dice que en Sāvatthī el Monasterio de Jetavana era a veces grande y a veces pequeño. En tiempos del Buda Vipassī medía una yojana; en los de Sikhī, tres gāvutas; en los de Vessabhū, media yojana; en los de Kakusandha, un gāvuta; en los de Koṇāgamana, medio gāvuta; en los de Kassapa, veinte usabhas; y en tiempos de nuestro Bienaventurado, llegó a medir ocho karīsas. Asimismo, la ciudad respecto al monasterio estaba a veces al este, a veces al sur, a veces al oeste o al norte. Pero el lugar donde se apoyan las cuatro patas del lecho en la Fragante Cámara de Jetavana es inamovible. De hecho, hay cuatro lugares conocidos como santuarios inamovibles: el lugar del asiento del Gran Bodhi, el lugar de la puesta en movimiento de la Rueda del Dhamma en Isipatana, el lugar donde se apoyó la escalera en el descenso de los dioses en la ciudad de Saṅkassa, y el lugar de las patas del lecho. Este Pubbakoṭṭhaka fue la puerta oriental del monasterio de veinte usabhas en tiempos del Buda Kassapa, el de las Diez Fuerzas. Ahora es conocido simplemente como 'Pubbakoṭṭhaka'. කස්සපදසබලස්ස [Pg.110] කාලෙ අචිරවතී නගරං පරික්ඛිපිත්වා සන්දමානා පුබ්බකොට්ඨකං පත්වා උදකෙන භින්දිත්වා මහන්තං උදකරහදං මාපෙසි සමතිත්තිකං අනුපුබ්බගම්භීරං. තත්ථ එකං රඤ්ඤො න්හානතිත්ථං, එකං නාගරානං, එකං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස, එකං බුද්ධානන්ති එවං පාටිඑක්කානි න්හානතිත්ථානි හොන්ති රමණීයානිවිප්පකිණ්ණරජතපට්ටසදිසවාලුකානි. ඉති භගවතා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං යෙන අයං එවරූපො පුබ්බකොට්ඨකො, තෙනුපසඞ්කමි ගත්තානි පරිසිඤ්චිතුං. අථායස්මා ආනන්දො උදකසාටිකං උපනාමෙසි. භගවා සුරත්තදුපට්ටං අපනෙත්වා උදකසාටිකං නිවාසෙසි. ථෙරො දුපට්ටෙන සද්ධිං මහාචීවරං අත්තනො හත්ථගතං අකාසි. භගවා උදකං ඔතරි, සහොතරණෙනෙවස්ස උදකෙ මච්ඡකච්ඡපා සබ්බෙ සුවණ්ණවණ්ණා අහෙසුං, යන්තනාළිකාහි සුවණ්ණරසධාරානි සිඤ්චනකාලො විය සුවණ්ණපටප්පසාරණකාලො විය ච අහොසි. අථ භගවතො නහානවත්තං දස්සෙත්වා පච්චුත්තිණ්ණස්ස ථෙරො සුරත්තදුපට්ටං උපනාමෙසි. භගවා තං නිවාසෙත්වා විජ්ජුල්ලතාසදිසං කායබන්ධනං බන්ධිත්වා මහාචීවරං අන්තන්තෙන සංහරිත්වා පදුමගබ්භසදිසං කත්වා උපනීතං ද්වීසු කණ්ණෙසු ගහෙත්වා අට්ඨාසි. තෙන වුත්තං ‘‘පුබ්බකොට්ඨකෙ ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා එකචීවරො අට්ඨාසී’’ති. En tiempos del Buda Kassapa, el de las Diez Fuerzas, el río Aciravatī rodeaba la ciudad y, al llegar al Pubbakoṭṭhaka, se dividía creando un gran estanque de agua, lleno hasta el borde y de profundidad gradual. Allí había un lugar de baño individual para el rey, uno para los ciudadanos, uno para la Orden de monjes y uno para los Budas; así, los lugares de baño eran hermosos, con arenas parecidas a láminas de plata esparcidas. Así, el Bienaventurado, junto con el venerable Ānanda, se dirigió hacia este Pubbakoṭṭhaka para rociarse el cuerpo. Entonces el venerable Ānanda le presentó la túnica de baño. El Bienaventurado se quitó la túnica roja doble y se puso la túnica de baño. El anciano tomó la túnica doble junto con el manto superior en sus manos. El Bienaventurado entró en el agua; tan pronto como entró, todos los peces y tortugas en el agua se volvieron de color dorado, y fue como si chorros de esencia de oro fueran vertidos por tubos mecánicos o como si se extendiera una tela de oro. Luego, habiendo mostrado el rito de baño del Bienaventurado, cuando salió, el anciano le presentó la túnica roja doble. El Bienaventurado se la puso, se ató el cinturón corporal que parecía un relámpago, plegó el manto superior por los bordes haciéndolo parecer el interior de un loto, y lo sostuvo por las dos esquinas. Por eso se dice: 'habiéndose rociado el cuerpo en el Pubbakoṭṭhaka, permaneció con una sola túnica'. එවං ඨිතස්ස පන භගවතො සරීරං විකසිතපදුමපුප්ඵසදිසං සබ්බපාලිඵුල්ලං පාරිච්ඡත්තකං, තාරාමරීචිවිකසිතඤ්ච ගගනතලං සිරියා අවහසමානං විය විරොචිත්ථ, බ්‍යාමප්පභාපරික්ඛෙපවිලාසිනී චස්ස ද්වත්තිංසවරලක්ඛණමාලා ගන්ථිත්වා ඨපිතා ද්වත්තිංස චන්දිමා විය, ද්වත්තිංස සූරියා විය, පටිපාටියා ඨපිතද්වත්තිංසචක්කවත්තිද්වත්තිංසදෙවරාජද්වත්තිංසමහාබ්‍රහ්මානො විය ච අතිවිය විරොචිත්ථ. යස්මා ච භගවතො සරීරං සුධන්තචාමීකරසමානවණ්ණං, සුපරිසොධිතපවාළරුචිරතොරණං, සුවිසුද්ධනීලරතනාවලිසදිසකෙසතනුරුහං, තස්මා තහං තහං විනිග්ගතසුජාතජාතිහිඞ්ගුලකරසූපසොභිතං උපරි සතමෙඝරතනාවලිසුච්ඡාදිතං ජඞ්ගමමිව කනකගිරිසිඛරං විරොචිත්ථ. තස්මිඤ්ච සමයෙ දසබලස්ස සරීරතො නික්ඛමිත්වා ඡබ්බණ්ණරස්මියො සමන්තතො අසීතිහත්ථප්පමාණෙ පදෙසෙ ආධාවන්තී විධාවන්තී රතනාවලිරතනදාමරතනචුණ්ණවිප්පකිණ්ණං විය පසාරිතරතනචිත්තකඤ්චනපට්ටමිව ආසිඤ්චමානලාඛාරසධාරාචිත්තමිව උක්කාසතනිපාතසමාකුලමිව නිරන්තරවිප්පකිණ්ණකණිකාරකිඞ්කිණිකපුප්ඵමිව වායුවෙගසමුද්ධතචිනපිට්ඨචුණ්ණරඤ්ජිතමිව [Pg.111] ඉන්දධනුවිජ්ජුල්ලතාවිතානසන්ථතමිව ච ගගනතලං, තං ඨානං පවනඤ්ච සම්මා ඵරන්ති. වණ්ණභූමි නාමෙසා. එවරූපෙසු ඨානෙසු බුද්ධානං සරීරවණ්ණං වා ගුණවණ්ණං වා චුණ්ණියපදෙහි වා ගාථාහි වා අත්ථඤ්ච උපමායො ච කාරණානි ච ආහරිත්වා පටිබලෙන ධම්මකථිකෙන පූරෙත්වා කථෙතුං වට්ටති. එවරූපෙසු හි ඨානෙසු ධම්මකථිකස්ස ථාමො වෙදිතබ්බො. පුබ්බසදිසානි කුරුමානොති නිරුදකානි කුරුමානො, සුක්ඛාපයමානොති අත්ථො. සොදකෙ ගත්තෙ චීවරං පාරුපන්තස්ස හි චීවරෙ කණ්ණිකානි උට්ඨහන්ති, පරික්ඛාරභණ්ඩං දුස්සති, බුද්ධානං පන සරීරෙ රජොජල්ලං න උපලිම්පති, පදුමපත්තෙ උක්ඛිත්තඋදකබින්දු විය උදකං විනිවට්ටෙත්වා ගච්ඡති. එවං සන්තෙපි සික්ඛාගාරවතාය භගවා ‘‘පබ්බජිතවත්තං නාමෙත’’න්ති මහාචීවරං උභොසු කණ්ණෙසු ගහෙත්වා පුරතො කායං පටිච්ඡාදෙත්වා අට්ඨාසි. Mientras el Bienaventurado permanecía así, su cuerpo resplandecía como una flor de loto abierta, como un árbol Pāricchattaka en plena floración, asemejándose al firmamento iluminado por el brillo de las estrellas y superándolo en gloria. El halo de luz de una braza de extensión, elegante con su cadena de las treinta y dos marcas excelentes, resplandecía intensamente como si treinta y dos lunas, treinta y dos soles, o treinta y dos monarcas universales, treinta y dos reyes de los devas o treinta y dos Grandes Brahmas hubieran sido colocados en fila. Debido a que el cuerpo del Bienaventurado tenía un color semejante al oro bien refinado, con la belleza de un portal de coral perfectamente pulido y cabellos tan puros como hileras de joyas de zafiro, resplandecía aquí y allá como una montaña de oro en movimiento, embellecida por el tinte de cinabrio de nacimiento noble y bien formado, y cubierta en su parte superior por hileras de nubes de joyas. En ese momento, los rayos de seis colores que emanaban del cuerpo del Poseedor de los Diez Poderes corrían y se difundían en todas direcciones en un área de ochenta codos, como si estuviera disperso con hileras de joyas, guirnaldas de joyas y polvo de joyas; como una tela de oro pintada con diversos tesoros extendida, como si se derramaran corrientes de esencia de laca líquida, como si estuviera lleno de destellos de relámpagos, o como flores de Kaniṇikāra y campanillas dispersas continuamente, o como si el firmamento estuviera teñido por polvo de harina de China levantado por la fuerza del viento, y cubierto por un dosel de arcoíris y relámpagos; así impregnaban perfectamente aquel lugar y el aire. Esto se conoce como 'el terreno de la descripción de la belleza'. En tales pasajes, corresponde al predicador de la enseñanza (dhammakathika) capaz, completar la descripción explicando la belleza del cuerpo de los Budas o la belleza de sus cualidades, utilizando prosa, versos, significados, símiles y razones. Pues en tales pasajes debe conocerse la capacidad del predicador de la enseñanza. 'Haciéndolos como antes' significa vaciándolos de agua, es decir, secándolos. Pues a quien se cubre con el manto sobre el cuerpo mojado, se le forman arrugas en el manto y los implementos se dañan; pero en el cuerpo de los Budas, el polvo y la suciedad no se adhieren, y el agua se desliza como una gota de agua sobre una hoja de loto. Aun siendo así, por respeto al entrenamiento, el Bienaventurado diciendo 'esta es la observancia de un renunciante', tomó el manto mayor por ambos extremos y se detuvo cubriendo su cuerpo por delante. තාළිතඤ්ච වාදිතඤ්ච තාළිතවාදිතං, තූරියානං තාළිතවාදිතං තූරියතාළිතවාදිතං. මහන්තඤ්ච තං තූරියතාළිතවාදිතඤ්චාති මහාතූරියතාළිතවාදිතං. තෙනාහ ‘‘මහන්තෙනා’’තිආදි. අථ වා භෙරිමුදිඞ්ගපණවාදිතූරියානං තාළිතං වීණාවෙළුගොමුඛිආදීනං වාදිතඤ්ච තූරියතාළිතවාදිතන්ති වා එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. Lo que es golpeado y lo que es tocado es 'golpeado-tocado'; el 'golpeado-tocado' de los instrumentos musicales es 'tūriyatāḷitavādita'. Y siendo eso grande, es 'mahātūriyatāḷitavādita'. Por eso dijo: 'con el gran...', etc. O bien, el término 'tāḷita' se refiere al sonido de los tambores bheri, mudiṅga y paṇava, y 'vādita' al sonido de la vīṇā, la flauta (veḷu), la trompeta (gomukhi), etc. Así debe entenderse el significado aquí. අභිඤ්ඤාපාරං ගතොති අභිඤ්ඤාපාරගූ. එවං සෙසෙසුපි. සො හි භගවා සබ්බධම්මෙ අභිජානන්තො ගතොති අභිඤ්ඤාපාරගූ. තෙසු පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ පරිජානන්තො ගතොති පරිඤ්ඤාපාරගූ. සබ්බකිලෙසෙ පජහන්තො ගතොති පහානපාරගූ. චත්තාරො මග්ගෙ භාවෙන්තො ගතොති භාවනාපාරගූ. නිරොධං සච්ඡිකරොන්තො ගතොති සච්ඡිකිරියාපාරගූ. සබ්බසමාපත්තිං සමාපජ්ජන්තො ගතොති සමාපත්තිපාරගූ. සුබ්‍රහ්මදෙවපුත්තාදයොති එත්ථ සො කිර දෙවපුත්තො අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතො නන්දනකීළිතං කත්වා පාරිච්ඡත්තකමූලෙ පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදි. තං පඤ්චසතා පරිවාරෙත්වා නිසින්නා, පඤ්චසතා රුක්ඛං අභිරුහිත්වා මධුරස්සරෙන ගායිත්වා පුප්ඵානි පාතෙන්ති. තානි ගහෙත්වා ඉතරා එකතොවණ්ටිකමාලාව ගන්ථෙන්ති. අථ රුක්ඛං අභිරුළ්හා උපච්ඡෙදකවසෙන එකප්පහාරෙනෙව කාලං කත්වා අවීචිම්හි නිබ්බත්තා මහාදුක්ඛං අනුභවන්ති. අථ කාලෙ ගච්ඡන්තෙ දෙවපුත්තො ‘‘ඉමාසං නෙව සද්දො සුය්‍යති[Pg.112], න පුප්ඵානි පාතෙන්ති, කහං නු ඛො ගතා’’ති ආවජ්ජෙන්තො නිරයෙ නිබ්බත්තභාවං දිස්වා පියවත්ථුකසොකෙන රුප්පමානො චින්තෙසි – ‘‘එතා තාව යථාකම්මෙන ගතා, මය්හං ආයුසඞ්ඛාරො කිත්තකො’’ති. සො ‘‘සත්තමෙ දිවසෙ මයාපි අවසෙසාහි පඤ්චසතාහි සද්ධිං කාලං කත්වා තත්ථෙව නිබ්බත්තිතබ්බ’’න්ති දිස්වා බලවතරෙන සොකෙන සමප්පිතො. ‘‘ඉමං මය්හං සොකං සදෙවකෙ ලොකෙ අඤ්ඤත්‍ර තථාගතා නිබ්බාපෙතුං සමත්ථො නත්ථී’’ති චින්තෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතො – Aquel que ha llegado al final del conocimiento directo es 'abhiññāpāragū'. Lo mismo ocurre con los demás términos. Pues el Bienaventurado es 'abhiññāpāragū' porque ha llegado conociendo directamente todos los fenómenos. Es 'pariññāpāragū' porque ha llegado comprendiendo plenamente los cinco agregados del apego. Es 'pahānapāragū' porque ha llegado abandonando todas las impurezas. Es 'bhāvanāpāragū' porque ha llegado desarrollando los cuatro senderos. Es 'sacchikiriyāpāragū' porque ha llegado realizando la cesación. Es 'samāpattipāragū' porque ha llegado alcanzando todos los logros meditativos. Respecto a 'Subrahmadevaputta y otros', se dice que aquel hijo de los devas, rodeado por un grupo de ninfas celestiales, después de haberse recreado en el jardín Nandana, se sentó en un asiento preparado al pie del árbol Pāricchattaka. Quinientas ninfas se sentaron rodeándolo, y otras quinientas subieron al árbol y, cantando con voces dulces, dejaban caer flores. Las otras las recogían y las tejían en guirnaldas de un solo tallo. Entonces, las que habían subido al árbol, debido a la interrupción de su karma, fallecieron instantáneamente y renacieron en el infierno Avīci, experimentando un gran sufrimiento. Al pasar el tiempo, el hijo de los devas pensó: 'Ya no se oye su voz ni caen flores, ¿a dónde habrán ido?'. Al reflexionar y ver su renacimiento en el infierno, afligido por el dolor hacia los seres amados, pensó: 'Ellas ya se han ido según sus acciones, ¿cuánto será el resto de mi vida?'. Al ver que 'en el séptimo día yo también, junto con las quinientas restantes, moriré y renaceré allí mismo', fue embargado por un dolor muy fuerte. Pensando: 'En este mundo con sus devas, no hay nadie excepto el Tathāgata capaz de extinguir este dolor mío', se acercó al Maestro, le rindió homenaje y, de pie a un lado, dijo: ‘‘නිච්චං උත්‍රස්තමිදං චිත්තං, නිච්චං උබ්බිග්ගමිදං මනො; අනුප්පන්නෙසු කිච්ඡෙසු, අථො උප්පතිතෙසු ච; සචෙ අත්ථි අනුත්‍රස්තං, තං මෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතො’’ති. (සං. නි. 1.98) – —Este corazón siempre está aterrorizado, esta mente siempre está agitada; ante las dificultades que no han surgido, y también ante las que han aparecido. Si existe un estado libre de terror, dímelo al ser preguntado. ඉමං ගාථමභාසි. භගවාපිස්ස – Dijo este verso. Y el Bienaventurado le enseñó el Dhamma: ‘‘නාඤ්ඤත්‍ර බොජ්ඣා තපසා, නාඤ්ඤත්‍රින්ද්‍රියසංවරා; නාඤ්ඤත්‍ර සබ්බනිස්සග්ගා, සොත්ථිං පස්සාමි පාණින’’න්ති. (සං. නි. 1.98) – —No veo bienestar para los seres vivientes sino a través del despertar, del ascetismo, de la restricción de las facultades y de la renuncia a todo. ධම්මං දෙසෙසි. සො දෙසනාපරියොසානෙ විගතසොකො පඤ්චහි අච්ඡරාසතෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය භගවන්තං නමස්සමානො අට්ඨාසි. තං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘දුක්ඛප්පත්තා සුබ්‍රහ්මදෙවපුත්තාදයො’’ති. ආදි-සද්දෙන චන්දසූරියදෙවපුත්තාදයො සඞ්ගණ්හාති. චතූහි කාරණෙහීති ආරකත්තා, අරීනං අරානඤ්ච හතත්තා, පච්චයාදීනං අරහත්තා, පාපකරණෙ රහාභාවාති ඉමෙහි චතූහි කාරණෙහි. Al final de la enseñanza, libre de dolor, junto con las quinientas ninfas, se estableció en el fruto de la entrada en la corriente (sotāpattiphala) y permaneció rindiendo homenaje al Bienaventurado. A esto se refiere lo dicho: 'Subrahmadevaputta y otros que habían caído en el sufrimiento'. Con la palabra 'otros' se incluye a los hijos de los devas Canda, Sūriya y otros. 'Por cuatro razones' se refiere a: por estar distante (del mal), por haber destruido los radios (de la rueda de la existencia) y a los enemigos, por ser digno de requisitos y otros, y por la ausencia de secretismo en hacer el mal; por estas cuatro razones (es llamado Arahat). දසවිධසංයොජනානීති ඔරම්භාගියුද්ධම්භාගියභෙදතො දසවිධසංයොජනානි. සබ්බෙ අච්චරුචීති සබ්බසත්තෙ අතික්කමිත්වා පවත්තරුචි. අට්ඨමකන්ති සොතාපත්තිමග්ගට්ඨං සන්ධාය වදති. සොතාපන්නොති ඵලට්ඨො ගහිතො. Las 'diez clases de grilletes' son los diez grilletes divididos en inferiores y superiores. 'Superó a todos' significa una belleza que se manifiesta superando a todos los seres. 'El octavo' se dice refiriéndose a quien se encuentra en el sendero de la entrada en la corriente. 'El que ha entrado en la corriente' se toma como quien está en el fruto. සොරච්චන්ති ‘‘තත්ථ කතමං සොරච්චං? යො කායිකො අවීතික්කමො, වාචසිකො අවීතික්කමො, කායිකවාචසිකො අවීතික්කමො, ඉදං වුච්චති සොරච්චං, සබ්බාපි සීලසංවරො සොරච්ච’’න්ති (ධ. ස. 1349) වචනතො සුචිසීලං ‘‘සොරච්ච’’න්ති වුත්තං. කරූණාති කරුණාබ්‍රහ්මවිහාරමාහ. කරුණාපුබ්බභාගොති තස්ස පුබ්බභාගං උපචාරජ්ඣානං වදති. En cuanto a 'amabilidad' (soraccanti): '¿Qué es ahí la amabilidad? La no transgresión corporal, la no transgresión verbal, la no transgresión corporal y verbal; esto se llama amabilidad. Toda restricción de la virtud es amabilidad' (según el Dhamma-saṅgaṇī 1349), por lo cual se dice que la virtud pura es 'amabilidad'. 'Compasión' (karūṇā) se refiere a la morada sublime de la compasión. 'La fase preliminar de la compasión' se refiere a la concentración de acceso (upacārajjhāna) que constituye su fase preliminar. දුවිධෙන [Pg.113] ඣානෙනාති ආරම්මණූපනිජ්ඣානලක්ඛණූපනිජ්ඣානභෙදතො දුවිධෙන ඣානමනෙන. පඤ්චවිධමිච්ඡාජීවවසෙනාති කුහනාලපනානෙමිත්තිකතානිප්පෙසිකතාලාභෙනලාභංනිජිගීසනතාසඞ්ඛාත- පඤ්චවිධමිච්ඡාජීවවසෙන. න ලිප්පතීති න අල්ලීයති අනුසයතො ආරම්මණකරණතො වා තණ්හාදිට්ඨිඅභිනිවෙසාභාවතො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. 'Con dos tipos de jhāna': con dos tipos de jhāna según la distinción entre la contemplación del objeto y la contemplación de las características. 'Por medio de cinco tipos de medios de vida incorrectos': por medio de los cinco tipos de medios de vida incorrectos conocidos como hipocresía, charlatanería, adivinación, extorsión y la búsqueda de ganancias mediante ganancias. 'No se mancha': no se adhiere, ya sea a través de las tendencias latentes o de la toma de un objeto, debido a la ausencia de la fijación del deseo y de los puntos de vista. El resto de este pasaje es evidente. නාගසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Nāga Sutta. 2. මිගසාලාසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Migasālā Sutta 44. දුතියෙ සමසමගතියාති ක-කාරස්ස ය-කාරවසෙන නිද්දෙසොති ආහ ‘‘සමභාවෙනෙව සමගතිකා’’ති. භවිස්සන්තීති අතීතත්ථෙ අනාගතවචනං කතන්ති ආහ ‘‘භවිස්සන්තීති ජාතා’’ති. පුරාණස්ස හි ඉසිදත්තස්ස ච සමගතිකං සන්ධාය සා එවමාහ. 44. En el segundo discurso, 'de igual destino' (samasamagatiyā): es una explicación del término usando la letra 'ya' en lugar de la 'ka'; por eso dice 'con un estado igual, de igual destino'. 'Serán' (bhavissantīti): se emplea el tiempo futuro con el sentido del pasado; por eso dice 'serán significa que han nacido'. Ella dijo eso refiriéndose al destino igual de Purāṇa e Isidatta. අම්මකාති මාතුගාමො. උපචාරවචනඤ්හෙතං. ඉත්ථීසු යදිදං අම්මකා මාතුගාමො ජනනී ජනිකාති. තෙනාහ ‘‘ඉත්ථී හුත්වා ඉත්ථිසඤ්ඤාය එව සමන්නාගතා’’ති. 'Mujercilla' (ammakā) significa una mujer. Este es un término familiar. Entre las mujeres se usan términos como mujercilla, mujer, madre o progenitora. Por eso dice: 'Habiéndose convertido en mujer, está dotada precisamente de la percepción de una mujer'. දිට්ඨියා පටිවිජ්ඣිතබ්බං අප්පටිවිද්ධං හොතීති අත්ථතො කාරණතො ච පඤ්ඤාය පටිවිජ්ඣිතබ්බං අප්පටිවිද්ධං හොති, නිජ්ජටං නිග්ගුම්බං කත්වා යාථාවතො අවිදිතං හොති. සමයෙ සමයෙ කිලෙසෙහි විමුච්චනකං පීතිපාමොජ්ජං ඉධ සාමායිකං ම-කාරෙ අකාරස්ස දීඝං කත්වා. තෙනාහ – ‘‘සාමායිකම්පි විමුත්තිං න ලභතීති කාලානුකාලං ධම්මස්සවනං නිස්සාය පීතිපාමොජ්ජං න ලභතී’’ති. පමිණන්තීති එත්ථ ආරම්භත්ථො ප-සද්දොති ආහ ‘‘තුලෙතුං ආරභන්තී’’ති. පණීතොති විසිට්ඨො. 'Lo que debe ser penetrado por la visión es no penetrado': lo que debe ser penetrado por la sabiduría en términos de significado y causa no ha sido penetrado; no ha sido conocido correctamente tras haberlo desenredado y despejado. 'Pītipāmojjaṃ' (la alegría y el gozo) que libera de las impurezas de vez en cuando es aquí 'sāmāyika' (temporal), habiéndose alargado la vocal 'a' antes de la 'ma'. Por eso dice: 'No obtiene ni siquiera la liberación temporal significa que no obtiene alegría y gozo basados en la escucha del Dhamma de vez en cuando'. 'Miden' (pamiṇantī): aquí el prefijo 'pa' tiene el sentido de comenzar; por eso dice 'comienzan a juzgar'. 'Excelente' (paṇīto) significa distinguido. තදන්තරන්ති වචනවිපල්ලාසෙන උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං කතන්ති ආහ ‘‘තං අන්තරං තං කාරණ’’න්ති. ලොභස්ස අපරාපරුප්පත්තියා බහුවචනවසෙන ‘‘ලොභධම්මා’’ති වුත්තා. සීලෙන විසෙසී අහොසි මෙථුනධම්මවිරතියා සමන්නාගතත්තා. 'Esa diferencia' (tadantaraṃ): debido a una inversión verbal, se usa el caso genitivo con el sentido del acusativo; por eso dice 'esa diferencia, esa causa'. Debido al surgimiento repetido de la codicia, se dice 'estados de codicia' (lobhadhammā) en plural. Fue distinguido por su virtud debido a estar dotado de la abstención de la actividad sexual. මිගසාලාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Migasālā Sutta. 3-6. ඉණසුත්තාදිවණ්ණනා 3-6. Comentario al Iṇa Sutta y otros 45-48. තතියෙ [Pg.114] දලිද්දො නාම දුග්ගතො, තස්ස භාවො දාලිද්දියං. න එතස්ස සකං සාපතෙය්‍යන්ති අස්සකො, අසාපතෙය්‍යො. තෙනාහ ‘‘අත්තනො සන්තකෙන රහිතො’’ති. ‘‘බුද්ධො ධම්මො සඞ්ඝො’’ති වුත්තෙ ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො භගවා, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො’’ති කෙනචි අකම්පියභාවෙන ඔකප්පනං රතනත්තයගුණෙ ඔගාහෙත්වා කප්පනං ඔකප්පනසද්ධා නාම. ‘‘ඉදං අකුසලං කම්මං නො සකං, ඉදං පන කම්මං සක’’න්ති එවං බ්‍යතිරෙකතො අන්වයතො ච කම්මස්සකතජානනපඤ්ඤා කම්මස්සකතපඤ්ඤා. තිවිධඤ්හි දුච්චරිතං අත්තනා කතම්පි සකකම්මං නාම න හොති අත්ථභඤ්ජනතො. සුචරිතං සකකම්මං නාම අත්ථජනනතො. ඉණාදානස්මින්ති පච්චත්තවචනත්ථෙ එතං භුම්මන්ති ආහ ‘‘ඉණග්ගහණං වදාමී’’ති. 45-48. En el tercero, 'pobre' (daliddo) significa indigente, y su estado es la 'pobreza' (dāliddiyaṃ). Aquel que no tiene propiedad propia es 'sin posesiones' (assako). Por eso dice 'privado de lo que es suyo'. Cuando se dice 'Buda, Dhamma, Saṅgha', la fe de convicción (okappanasaddhā) es la convicción que se sumerge en las cualidades de las Tres Joyas con una naturaleza inquebrantable: 'El Bendito es el perfectamente iluminado, el Dhamma está bien proclamado, el Saṅgha ha practicado bien'. 'Esta acción no saludable no es mía, pero esta acción es mía': conocer así la sabiduría de que las acciones son propiedad de uno, tanto por exclusión como por conexión, es la 'sabiduría de la propiedad de las acciones' (kammassakatapaññā). Pues las tres clases de conducta incorrecta, aunque sean realizadas por uno mismo, no se llaman 'propia acción' porque destruyen el beneficio. La conducta correcta se llama 'propia acción' porque genera beneficio. 'En la toma de deudas' (iṇādānasminti): este es un caso locativo con el sentido del caso acusativo; por eso dice 'me refiero a la toma de deudas'. කටග්ගාහොති කතං සබ්බසො සිද්ධමෙව කත්වා ගහණං. සො පන විජයලාභො හොතීති ආහ ‘‘ජයග්ගාහො’’ති. හිරිමනො එතස්සාති හිරිමනොති ආහ ‘‘හිරිසම්පයුත්තචිත්තො’’ති, පාපජිගුච්ඡනලක්ඛණාය හිරියා සම්පයුත්තචිත්තොති අත්ථො. ඔත්තප්පති උබ්බිජ්ජති භායති සීලෙනාති ඔත්තප්පී, ඔත්තප්පෙන සමන්නාගතො. නිරාමිසං සුඛන්ති තතියජ්ඣානසුඛං දූරසමුස්සාරිතකාමාමිසත්තා. උපෙක්ඛන්ති චතුත්ථජ්ඣානුපෙක්ඛං, න යං කිඤ්චි උපෙක්ඛාවෙදනන්ති ආහ ‘‘චතුත්ථජ්ඣානුපෙක්ඛ’’න්ති. ආරද්ධවීරියොති පග්ගහිතපරිපුණ්ණකායිකචෙතසිකවීරියොති අත්ථො. යො ගණසඞ්ගණිකං විනොදෙත්වා චතූසු ඉරියාපථෙසු අට්ඨආරම්භවත්ථුවසෙන එකකො හොති, තස්ස කායිකං වීරියං ආරද්ධං නාම හොති. චිත්තසඞ්ගණිකං විනොදෙත්වා අට්ඨසමාපත්තිවසෙන එකකො හොති. ගමනෙ උප්පන්නකිලෙසස්ස ඨානං පාපුණිතුං න දෙති, ඨානෙ උප්පන්නකිලෙසස්ස නිසජ්ජං, නිසජ්ජාය උප්පන්නකිලෙසස්ස සයනං පාපුණිතුං න දෙති, උප්පන්නට්ඨානෙයෙව කිලෙසෙ නිග්ගණ්හාති. අයං චෙතසිකං වීරියං ආරද්ධං නාම හොති. පටිපක්ඛදූරීභාවෙන සෙට්ඨට්ඨෙන ච එකො උදෙතීති එකොදි, එකග්ගතා. තස්ස යොගතො එකග්ගචිත්තො ඉධ එකොදි. පටිපක්ඛතො අත්තානං නිපාති, තං වා නිපයති විසොසෙතීති නිපකො. අඤ්ඤතරං කායාදිභෙදං ආරම්මණං සාතිසයාය සතියා සරතීති සතො. තෙනාහ ‘‘එකග්ගචිත්තො’’තිආදි. 'Captura de lo realizado' (kaṭaggāho) es capturar habiéndolo logrado todo completamente. Puesto que es una obtención de la victoria, dice 'captura de la victoria'. Aquel cuya mente tiene vergüenza moral es 'avergonzado' (hirimano); por eso dice 'una mente dotada de vergüenza moral', lo que significa una mente dotada de vergüenza con la característica de aborrecer el mal. 'Temeroso' (ottappī) es aquel que se siente escandalizado, perturbado o temeroso debido a la virtud; está dotado de temor moral. 'Felicidad no mundana' es la felicidad del tercer jhāna, debido a que el cebo de los placeres sensuales ha sido expulsado lejos. 'Ecuanimidad' se refiere a la ecuanimidad del cuarto jhāna; no a cualquier sensación de ecuanimidad, por eso dice 'ecuanimidad del cuarto jhāna'. 'De energía persistente' (āraddhavīriyo) significa que ha aplicado y completado la energía física y mental. Aquel que, tras haber disipado el apego a los grupos, permanece solo en las cuatro posturas mediante las ocho bases de esfuerzo, tiene su energía física persistente. Tras haber disipado el apego mental, permanece solo mediante las ocho realizaciones. No permite que la impureza surgida al caminar alcance el estado de estar de pie; no permite que la impureza surgida al estar de pie alcance el estado de estar sentado; no permite que la impureza surgida al estar sentado alcance el estado de estar acostado; subyuga las impurezas precisamente en el lugar donde surgen. Esto se llama tener la energía mental persistente. 'Unificado' (ekodi) surge como uno solo por estar alejado de lo opuesto y por su excelencia; es la unificación de la mente. Debido a su unión con ella, aquí es 'de mente unificada'. 'Prudente' (nipako) es aquel que se protege a sí mismo de lo opuesto, o lo somete y lo marchita. 'Atento' (sato) es quien recuerda con atención superior algún objeto, como la distinción del cuerpo, etc. Por eso dice 'de mente unificada', etc. අකුප්පා මෙ විමුත්තීති මය්හං අරහත්තඵලවිමුත්ති අකුප්පතාය අකුප්පාරම්මණතාය ච අකුප්පා. සා හි රාගාදීහි න කුප්පතීති අකුප්පතායපි අකුප්පා[Pg.115]. අකුප්පං නිබ්බානමස්සා ආරම්මණන්ති අකුප්පාරම්මණතායපි අකුප්පා. තෙනෙවාහ ‘‘අකුප්පාරම්මණත්තා’’තිආදි. භවසංයොජනානන්ති කාමරාගපටිඝමානදිට්ඨිවිචිකිච්ඡාසීලබ්බතපරාමාසභවරාගඉස්සාමච්ඡරිය- අවිජ්ජාසඞ්ඛාතානං දසන්නං සංයොජනානං. ඉමානි හි සත්තෙ භවෙසු සංයොජෙන්ති උපනිබන්ධන්ති භවාභවෙන සංයොජෙන්ති, තස්මා භවසංයොජනානීති වුච්චන්ති. ඛීණාසවො උත්තමඅණණො කිලෙසඉණානං අභාවතො. අඤ්ඤෙ හි සත්තා යාව න කිලෙසා පහීයන්ති, තාව සඉණා නාම අසෙරිවිහාරභාවතො. චතුත්ථාදීනි උත්තානත්ථානි. 'Mi liberación es inquebrantable': mi liberación del fruto del arhatazgo es inquebrantable por su naturaleza de no ser perturbada y por tener un objeto inquebrantable. Pues no es perturbada por la lujuria y demás, por lo que es inquebrantable por su propia naturaleza. El Nibbāna inquebrantable es su objeto, por lo que es inquebrantable también por tener un objeto inquebrantable. Por eso dice 'por tener un objeto inquebrantable', etc. 'De los grilletes de la existencia': de los diez grilletes conocidos como deseo sensual, aversión, orgullo, puntos de vista, duda, apego a reglas y rituales, deseo de existencia, envidia, tacañería e ignorancia. Estos atan a los seres en las existencias, los vinculan, los encadenan a través de las diversas existencias; por eso se llaman 'grilletes de la existencia'. El que ha destruido las impurezas (khīṇāsavo) es el supremo libre de deudas por la ausencia de la deuda de las impurezas. Pues los otros seres, mientras no hayan abandonado las impurezas, se consideran 'con deudas' debido a su estado de vida no libre. El cuarto discurso y los siguientes tienen significados evidentes. ඉණසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Iṇa Sutta y otros. 7. ඛෙමසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Khema Sutta 49. සත්තමෙ වුත්ථබ්‍රහ්මචරියවාසොති නිවුත්ථබ්‍රහ්මචරියවාසො. කතකරණීයොති එත්ථ කරණීයන්ති පරිඤ්ඤාපහානභාවනාසච්ඡිකිරියමාහ. තං පන යස්මා චතූහි මග්ගෙහි පච්චෙකං චතූසු සච්චෙසු කත්තබ්බත්තා සොළසවිධං වෙදිතබ්බං. තෙනාහ ‘‘චතූහි මග්ගෙහි කත්තබ්බ’’න්ති. ඛන්ධකිලෙසඅභිසඞ්ඛාරසඞ්ඛාතා තයො ඔසීදාපනට්ඨෙන භාරා වියාති භාරා. තෙ ඔහිතා ඔරොපිතා නික්ඛිත්තා පාතිතා එතෙනාති ඔහිතභාරො. තෙනාහ ‘‘ඛන්ධභාරං…පෙ… ඔතාරෙත්වා ඨිතො’’ති. අනුප්පත්තො සදත්ථන්ති අනුප්පත්තසදත්ථො. සදත්ථොති ච සකත්ථමාහ ක-කාරස්ස ද-කාරං කත්වා. එත්ථ හි අරහත්තං අත්තනො යොනිසොමනසිකාරායත්තත්තා අත්තූපනිබන්ධට්ඨෙන සසන්තානපරියාපන්නත්තා අත්තානං අවිජහනට්ඨෙන අත්තනො උත්තමත්ථෙන ච අත්තනො අත්ථත්තා ‘‘සකත්ථො’’ති වුච්චති. තෙනාහ ‘‘සදත්ථො වුච්චති අරහත්ත’’න්ති. සම්මදඤ්ඤා විමුත්තොති සම්මා අඤ්ඤාය විමුත්තො, අච්ඡින්නභූතාය මග්ගපඤ්ඤාය සම්මා යථාභූතං දුක්ඛාදීසු යො යථා ජානිතබ්බො, තථා ජානිත්වා විමුත්තොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘සම්මා හෙතුනා’’තිආදි. විමුත්තොති ච ද්වෙ විමුත්තියො සබ්බස්ස චිත්තසංකිලෙසස්ස මග්ගො නිබ්බානාධිමුත්ති ච. නිබ්බානෙ අධිමුච්චනං තත්ථ නින්නපොණපබ්භාරතාය. අරහා සබ්බකිලෙසෙහි විමුත්තචිත්තත්තා චිත්තවිමුත්තියා විමුත්තො. නිබ්බානං අධිමුත්තත්තා නිබ්බානෙ විමුත්තො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. 49. En el séptimo sutta, ‘vutthabrahmacariyavāso’ significa aquel que ha completado la vida santa. Con ‘katakaraṇīyo’ (ha hecho lo que debía hacerse), se refiere aquí a la tarea de la plena comprensión, el abandono, el desarrollo y la realización. Se debe entender que esta tarea es de dieciséis tipos, pues debe llevarse a cabo respecto a las cuatro nobles verdades individualmente mediante los cuatro senderos. Por eso dice: ‘debe hacerse mediante los cuatro senderos’. Las tres cargas, conocidas como los agregados (khandha), las impurezas (kilesa) y las formaciones volitivas (abhisaṅkhāra), se llaman ‘cargas’ en el sentido de que hunden a uno. Aquel por quien estas han sido depuestas, bajadas, abandonadas y arrojadas es un ‘ohitabhāro’ (que ha dejado la carga). Por eso dice: ‘habiendo bajado la carga de los agregados... se mantiene firme’. ‘Anuppattasadattho’ significa aquel que ha alcanzado su propia meta. ‘Sadattho’ expresa ‘sakattho’ (el propio beneficio), habiéndose cambiado la letra ‘ka’ por la ‘da’. Aquí, el estado de Arhat se llama ‘sakattho’ porque depende de la propia atención sabia, está vinculado a uno mismo, pertenece a la propia continuidad mental por no abandonar el propio ser, y es el beneficio supremo de uno mismo. Por eso se dice que ‘el estado de Arhat es llamado sadattho’. ‘Sammadaññā vimutto’ significa liberado mediante el conocimiento correcto; esto es, liberado tras haber conocido correctamente las cosas como realmente son respecto al sufrimiento y demás, mediante la sabiduría del sendero que es ininterrumpida. Por eso dice: ‘correctamente a través de la causa’, etc. Y ‘vimutto’ se refiere a dos tipos de liberación: el sendero para todas las impurezas de la mente y la liberación en el Nibbāna. La liberación en el Nibbāna se debe a la inclinación, tendencia y propensión hacia él. El Arahant es liberado por la liberación de la mente (cittavimutti) debido a que su mente está libre de todas las impurezas. Es liberado en el Nibbāna debido a estar absorto en él. El resto aquí es evidente. ඛෙමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Termina el comentario al Khema Sutta. 8. ඉන්ද්‍රියසංවරසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Indriyasaṃvara Sutta 50. අට්ඨමෙ [Pg.116] උපනිසීදති ඵලං එත්ථාති කාරණං උපනිසා. යථාභූතඤාණදස්සනන්ති යථාසභාවජානනසඞ්ඛාතං දස්සනං. එතෙන තරුණවිපස්සනං දස්සෙති. තරුණවිපස්සනා හි බලවවිපස්සනාය පච්චයො හොති. තරුණවිපස්සනාති නාමරූපපරිග්ගහෙ ඤාණං, පච්චයපරිග්ගහෙ ඤාණං, සම්මසනෙ ඤාණං, මග්ගාමග්ගෙ වවත්ථපෙත්වා ඨිතඤාණන්ති චතුන්නං ඤාණානං අධිවචනං. නිබ්බින්දති එතායාති නිබ්බිදා. බලවවිපස්සනාති භයතුපට්ඨානෙ ඤාණං ආදීනවානුපස්සනෙ ඤාණං මුච්චිතුකම්‍යතාඤාණං සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාඤාණන්ති චතුන්නං ඤාණානං අධිවචනං. පටිසඞ්ඛානුපස්සනා පන මුච්චිතුකම්‍යතාපක්ඛිකා එව. ‘‘යාව මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනවිසුද්ධි, තාව තරුණවිපස්සනා’’ති හි වචනතො උපක්කිලෙසවිමුත්තඋදයබ්බයඤාණතො බලවවිපස්සනා. විරජ්ජති අරියො සඞ්ඛාරතො එතෙනාති විරාගො, අරියමග්ගො. අරහත්තඵලන්ති උක්කට්ඨනිද්දෙසතො වුත්තං. ඉන්ද්‍රියසංවරස්ස සීලරක්ඛණහෙතුත්තා වුත්තං ‘‘සීලානුරක්ඛණඉන්ද්‍රියසංවරො කථිතො’’ති. 50. En el octavo, ‘upanisā’ es la causa, aquello en lo que reside el fruto. ‘Yathābhūtañāṇadassana’ es la visión caracterizada por conocer según la naturaleza propia; con esto se muestra la visión cabal incipiente (taruṇavipassanā). En efecto, la visión cabal incipiente es la condición para la visión cabal vigorosa. ‘Visión cabal incipiente’ es un término para cuatro conocimientos: el conocimiento de la delimitación de mente y materia, el conocimiento de la delimitación de las causas, el conocimiento de la comprensión (sammasana) y el conocimiento que se establece tras determinar lo que es el sendero y lo que no lo es. ‘Nibbidā’ (desencanto) es aquello por lo cual uno se desencanta. ‘Visión cabal vigorosa’ es un término para cuatro conocimientos: el conocimiento de la aparición como terror, el conocimiento de la contemplación del peligro, el conocimiento del deseo de liberación y el conocimiento de la ecuanimidad ante las formaciones. Por su parte, la contemplación de la reflexión (paṭisaṅkhānupassanā) pertenece al aspecto del deseo de liberación. Pues, según las palabras: ‘Mientras haya purificación por el conocimiento y la visión de lo que es el sendero y lo que no lo es, hay visión cabal incipiente’, la visión cabal vigorosa comienza a partir del conocimiento del surgimiento y la desaparición libre de las imperfecciones. ‘Virāgo’ es el noble sendero, aquello por lo cual el noble se desapasiona de las formaciones. Se menciona el ‘fruto del Arhatado’ como la culminación de la enseñanza. Debido a que el cierre de los sentidos es la causa para proteger la virtud, se dice: ‘el cierre de los sentidos que protege la virtud ha sido declarado’. ඉන්ද්‍රියසංවරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Termina el comentario al Indriyasaṃvara Sutta. 9. ආනන්දසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Ānanda Sutta 51. නවමෙ ථෙරා භික්ඛූ විහරන්ති බහුස්සුතා ආගතාගමාතිආදිපාළිපදෙසු ඉමිනාව නයෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො – සීලාදිගුණානං ථිරභාවප්පත්තියා ථෙරා. සුත්තගෙය්‍යාදි බහු සුතං එතෙසන්ති බහුස්සුතා. වාචුග්ගතධාරණෙන සම්මදෙව ගරූනං සන්තිකෙ ආගමිතභාවෙන ආගතො පරියත්තිධම්මසඞ්ඛාතො ආගමො එතෙසන්ති ආගතාගමා. සුත්තාතිධම්මසඞ්ඛාතස්ස ධම්මස්ස ධාරණෙන ධම්මධරා. විනයධාරණෙන විනයධරා. තෙසංයෙව ධම්මවිනයානං මාතිකාය ධාරණෙන මාතිකාධරා. තත්ථ තත්ථ ධම්මපරිපුච්ඡාය පරිපුච්ඡති. තං අත්ථපරිපුච්ඡාය පරිපඤ්හති වීමංසති විචාරෙති. ඉදං, භන්තෙ, කථං, ඉමස්ස ක්වත්ථොති පරිපුච්ඡනපඤ්හනාකාරදස්සනං. ආවිවටඤ්චෙව පාළියා අත්ථං පදෙසන්තරපාළිදස්සනෙන ආගමතො විවරන්ති. අනුත්තානීකතඤ්ච යුත්තිවිභාවනෙන උත්තානීකරොන්ති. කඞ්ඛාට්ඨානියෙසු ධම්මෙසු සංසයුප්පත්තියා [Pg.117] හෙතුයා ගණ්ඨිට්ඨානභූතෙසු පාළිපදෙසු යාථාවතො විනිච්ඡයදානෙන කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති. 51. En el noveno, en pasajes como ‘los monjes ancianos que son muy instruidos y expertos en la tradición (āgatāgamā)’, el significado debe entenderse de la siguiente manera: son ‘ancianos’ (therā) por haber alcanzado la firmeza en virtudes como la moralidad. Son ‘muy instruidos’ (bahussutā) porque han escuchado mucho, como los Suttas y Geyyas. Son ‘expertos en la tradición’ (āgatāgamā) porque la tradición, que consiste en el Dhamma de la escritura (pariyatti), ha llegado a ellos por haberla recibido correctamente de sus maestros mediante la memorización y el recitado. Son ‘conocedores del Dhamma’ (dhammadharā) por retener el Dhamma que consiste en los Suttas y demás. Son ‘conocedores del Vinaya’ (vinayadharā) por retener el Vinaya. Son ‘conocedores de los resúmenes’ (mātikādharā) por retener los códigos o resúmenes de ese mismo Dhamma y Vinaya. Ellos preguntan sobre el Dhamma en diversos contextos. Indagan, examinan y analizan mediante preguntas sobre el significado. ‘Venerable señor, ¿cómo es esto? ¿Cuál es el significado de esto?’, así se muestra el modo de preguntar e indagar. Revelan (vivaranti) el significado de lo que no está claro en el texto Pāli (pāḷi) a partir de la tradición, mostrando otros pasajes de Pāli. Aclaran lo que no es evidente mediante la explicación de la lógica (yutti). Disipan las dudas dando un juicio correcto sobre los pasajes de Pāli que son puntos difíciles y causa de incertidumbre en las enseñanzas que se prestan a dudas. ආනන්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Termina el comentario al Ānanda Sutta. 10. ඛත්තියසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Khattiya Sutta 52. දසමෙ භොගෙ අධිප්පායො එතෙසන්ති භොගාධිප්පායා. පඤ්ඤත්ථාය එතෙසං මනො උපවිචරතීති පඤ්ඤූපවිචාරා. පථවියා දායත්ථාය වා චිත්තං අභිනිවෙසො එතෙසන්ති පථවීභිනිවෙසා. මන්තා අධිට්ඨානං පතිට්ඨා එතෙසන්ති මන්තාධිට්ඨානා. ඉමිනා නයෙන සෙසපදානිපි වෙදිතබ්බානි. සෙසං උත්තානමෙව. 52. En el décimo, ‘bhogādhippāyā’ son aquellos cuya intención son las riquezas. ‘Paññūpavicārā’ son aquellos cuya mente se ocupa de la sabiduría. ‘Pathavībhinivesā’ son aquellos cuya mente se aferra a la herencia de la tierra. ‘Mantādhiṭṭhānā’ son aquellos cuya base y fundamento es el consejo o la estrategia. Siguiendo este método, deben entenderse también los demás términos. El resto es evidente. ඛත්තියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Termina el comentario al Khattiya Sutta. 11. අප්පමාදසුත්තවණ්ණනා 11. Comentario al Appamāda Sutta 53. එකාදසමෙ ජඞ්ගලානන්ති එත්ථ යො නිපිච්ඡලො න අනූපො නිරුදකතාය ථද්ධලූඛො භූමිප්පදෙසො, සො ‘‘ජඞ්ගලො’’ති වුච්චති. තබ්බහුලතාය පන ඉධ සබ්බො භූමිප්පදෙසො ජඞ්ගලො. තස්මිං ජඞ්ගලෙ ජාතා භවාති වා ජඞ්ගලා, තෙසං ජඞ්ගලානං. එවඤ්හි නදිචරානම්පි හත්ථීනං සඞ්ගහො කතො හොති සමොධාතබ්බානං විය සමොධායකානම්පි ඉධ ජඞ්ගලග්ගහණෙන ගහෙතබ්බතො. පථවීතලචාරීනන්ති ඉමිනා ජලචාරිනො ච නිවත්තෙති අදිස්සමානපාදත්තා. ‘‘පාණාන’’න්ති සාධාරණවචනම්පි ‘‘පදජාතානී’’ති සද්දන්තරසන්නිධානෙන විසෙසනිවිට්ඨමෙව හොතීති ආහ ‘‘සපාදකපාණාන’’න්ති. ‘‘මුත්තගත’’න්තිආදීසු (ම. නි. 2.119; අ. නි. 9.11) ගත-සද්දො විය ඉධ ජාත-සද්දො අනත්ථන්තරොති ආහ ‘‘පදජාතානීති පදානී’’ති. සමොධානන්ති සමවරොධං, අන්තොගධං වා. තෙනාහ ‘‘ඔධානං උපනික්ඛෙපං ගච්ඡන්තී’’ති. කූටඞ්ගමාති පාරිමන්තෙන කූටං උපගච්ඡන්ති. කූටනින්නාති කූටච්ඡිද්දමග්ගෙ පවිසනවසෙන කූටෙ නින්නා. කූටසමොසරණාති ඡිද්දෙ අනුපවිසනවසෙන ච ආහච්ච අවත්ථානෙන ච කූටෙ සමොදහිත්වා ඨිතා. වණ්ටෙ [Pg.118] පතමානෙ සබ්බානි භූමියං පතන්තීති ආහ ‘‘වණ්ටානුවත්තකානි භවන්තී’’ති. 53. En el undécimo, respecto a ‘jaṅgalānaṃ’, un lugar de la tierra que no es pantanoso ni acuoso, sino que es duro y árido por la falta de agua, se llama ‘jaṅgala’ (tierra firme o selva). Pero aquí, debido a su abundancia, toda la superficie terrestre se llama ‘jaṅgala’. ‘Jaṅgalānaṃ’ se refiere a aquellos nacidos o que viven en tales tierras. De esta manera, se incluyen también los elefantes que viven cerca de los ríos, porque al mencionar aquí las tierras firmes se incluyen tanto a los que pueden agruparse como a los que agrupan. Con ‘pathavītalacārīnaṃ’ (que caminan sobre la superficie de la tierra) se excluyen a los seres acuáticos, ya que sus pies no son visibles. Aunque ‘pāṇānaṃ’ (de los seres vivos) es un término general, debido a su proximidad con la palabra ‘padajātāni’ (huellas de pies), se especifica, por lo que dice: ‘de los seres vivos con pies’. Al igual que la palabra ‘gata’ en términos como ‘muttagata’ y otros, aquí la palabra ‘jāta’ no tiene un significado distinto, por lo que dice: ‘padajātāni significa huellas’. ‘Samodhānaṃ’ significa inclusión o contención. Por eso dice: ‘van hacia la inclusión o la colocación dentro’. ‘Kūṭaṅgamā’ significa que se dirigen hacia la cumbre en su punto más alto. ‘Kūṭaninnā’ significa que se inclinan hacia la cumbre al entrar por el camino del orificio de la misma. ‘Kūṭasamosaraṇā’ significa que permanecen integrados en la cumbre, tanto por entrar en los orificios como por apoyarse firmemente en ella. Al caer el tallo, todos caen al suelo; por eso dice: ‘se vuelven seguidores del tallo’. අප්පමාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Termina el comentario al Appamāda Sutta. 12. ධම්මිකසුත්තවණ්ණනා 12. Comentario al Dhammika Sutta 54. ද්වාදසමෙ ජාතිභූමියන්ති එත්ථ ජනනං ජාති, ජාතියා භූමි ජාතිභූමි, ජාතට්ඨානං. තං ඛො පනෙතං නෙව කොසලමහාරාජාදීනං, න චඞ්කිබ්‍රාහ්මණාදීනං, න සක්කසුයාමසන්තුසිතාදීනං, න අසීතිමහාසාවකානං, න අඤ්ඤෙසං සත්තානං ‘‘ජාතිභූමී’’ති වුච්චති. යස්ස පන ජාතදිවසෙ දසසහස්සී ලොකධාතු එකද්ධජමාලාවිප්පකිණ්ණකුසුමවාසචුණ්ණගණසුගන්ධා සබ්බපාලිඵුල්ලමිව නන්දනවනං විරොචමානා පදුමිනිපණ්ණෙ උදකබින්දු විය අකම්පිත්ථ, ජච්චන්ධාදීනඤ්ච රූපදස්සනාදීනි අනෙකානි පාටිහාරියානි පවත්තිංසු. තස්ස සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්ස ජාතට්ඨානං, සාතිසයස්ස පන ජනකකපිලවත්ථුසන්නිස්සයො ‘‘ජාතිභූමී’’ති වුච්චති. ජාතිභූමකා උපාසකාති ජාතිභූමිවාසිනො උපාසකා. සන්තනෙත්වා සබ්බසො තනෙත්වා පත්ථරිත්වා ඨිතමූලානි මූලසන්තානකානි. තානි පන අත්ථතො මූලානියෙවාති ආහ ‘‘මූලසන්තානකානන්ති මූලාන’’න්ති. 54. En el duodécimo [discurso], 'en el lugar de nacimiento' (jātibhūmi): aquí 'jāti' es el nacimiento, la tierra del nacimiento es 'jātibhūmi', el lugar de nacimiento. Sin embargo, esto no se llama 'lugar de nacimiento' en relación con los grandes reyes de Kosala y otros, ni de los brahmanes como Caṅkī y otros, ni de los devas Sakkas, Suyāmas, Santusitas y otros, ni de los ochenta grandes discípulos, ni de otros seres. Pero aquel en cuyo día de nacimiento el sistema de diez mil mundos se estremeció como una gota de agua sobre una hoja de loto —resplandeciendo como el bosque Nandana con todas sus flores en plena floración, esparciendo guirnaldas de estandartes, flores, incienso y polvos perfumados— y donde ocurrieron muchos milagros, como la visión de las formas por parte de los ciegos de nacimiento y otros; el lugar de nacimiento de tal Bodhisatta omnisciente, específicamente el asentamiento de Kapilavatthu donde nació con excelencia superior, se llama 'lugar de nacimiento'. 'Upāsakās del lugar de nacimiento' significa los upāsakās que residen en dicho lugar. 'Santanetvā' significa habiéndose extendido completamente, habiéndose expandido; las raíces que permanecen son los filamentos de las raíces. Pero, en esencia, estos son simplemente raíces, por lo que dice: 'mūlasantānakānaṃ significa de las raíces'. ජාතදිවසෙ ආවුධානං ජොතිතත්තා, රඤ්ඤො අපරිමිතස්ස ච සත්තකායස්ස අනත්ථතො පරිපාලනසමත්ථතාය ච ‘‘ජොතිපාලො’’ති ලද්ධනාමත්තා වුත්තං ‘‘නාමෙන ජොතිපාලො’’ති. ගොවින්දොති ගොවින්දියාභිසෙකෙන අභිසිත්තො, ගොවින්දස්ස ඨානෙ ඨපනාභිසෙකෙන අභිසිත්තොති අත්ථො. තං කිර තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස කුලපරම්පරාගතං ඨානන්තරං. තෙනාහ ‘‘ඨානෙන මහාගොවින්දො’’ති. ගවං පඤ්ඤඤ්ච වින්දති පටිලභතීති ගොවින්දො, මහන්තො ගොවින්දොති මහාගොවින්දො. ගොති හි පඤ්ඤායෙතං අධිවචනං ‘‘ගච්ඡති අත්ථෙ බුජ්ඣතී’’ති කත්වා. මහාගොවින්දො ච අම්හාකං බොධිසත්තොයෙව. සො කිර දිසම්පතිස්ස නාම රඤ්ඤො පුරොහිතස්ස ගොවින්දබ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තො හුත්වා අත්තනො පිතුස්ස ච රඤ්ඤො ච අච්චයෙන තස්ස පුත්තො රෙණු, සහායා [Pg.119] චස්ස සත්තභූ, බ්‍රහ්මදත්තො, වෙස්සභූ, භරතො, ද්වෙ ධතරට්ඨාති ඉමෙ සත්ත රාජානො යථා අඤ්ඤමඤ්ඤං න විවදන්ති. එවං රජ්ජෙ පතිට්ඨාපෙත්වා තෙසං අත්ථධම්මෙ අනුසාසන්තෙ ජම්බුදීපතලෙ සබ්බෙසං රාජාව රඤ්ඤං, බ්‍රහ්මාව බ්‍රාහ්මණානං, දෙවොව ගහපතිකානං සක්කතො ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො උත්තමගාරවට්ඨානං අහොසි. තෙන වුත්තං ‘‘රෙණුආදීනං සත්තන්නං රාජූනං පුරොහිතො’’ති. ඉමෙව සත්ත භාරධාරා මහාරාජානො. වුත්තඤ්හෙතං – Debido a que las armas brillaron el día de su nacimiento, y debido a que el rey fue capaz de proteger al ilimitado grupo de seres de lo que no es beneficioso, se le otorgó el nombre de 'Jotipāla' (Protector de la Luz); por eso se dice 'llamado Jotipāla'. 'Govindo' significa ungido con la consagración de govindiyā, ungido con la consagración que lo sitúa en la posición de un Govinda. Se dice que esa era la posición ancestral de la familia de ese brahmán. Por eso dice: 'Mahāgovindo por su posición'. 'Govindo' es aquel que conoce y obtiene el ganado y la sabiduría; un gran Govinda es Mahāgovindo. 'Go' es un epíteto de la sabiduría, ya que 'alcanza y comprende el significado'. Y Mahāgovindo es nuestro propio Bodhisatta. Se dice que, habiendo sido el hijo del brahmán Govinda, el capellán del rey llamado Disampati, tras la muerte de su padre y del rey, el hijo de este último, Reṇu, y sus amigos Sattabhū, Brahmadatta, Vessabhū, Bharato y los dos Dhataraṭṭhas —estos siete reyes no disputaban entre sí. Habiéndolos establecido así en el reino y aconsejándoles sobre el bienestar y el Dhamma, llegó a ser, en toda la tierra de Jambudīpa, respetado, honrado, venerado, adorado y estimado como el objeto de supremo respeto, como un rey para los reyes, como Brahmā para los brahmanes y como un dios para los jefes de hogar. Por eso se dice: 'el capellán de los siete reyes, Reṇu y los demás'. Estos son los siete grandes reyes portadores de la carga. Por eso se ha dicho: 'Sattabhū y Brahmadatta, junto con Vessabhū y Bharato; Reṇu y los dos Dhataraṭṭhas, en aquel entonces fueron los siete portadores de la carga'. ‘‘සත්තභූ බ්‍රහ්මදත්තො ච, වෙස්සභූ භරතො සහ; රෙණු ද්වෙ ච ධතරට්ඨා, තදාසුං සත්ත භාරධා’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 2.308); 'Sattabhū y Brahmadatta, junto con Vessabhū y Bharato; Reṇu y los dos Dhataraṭṭhas, en aquel entonces fueron los siete portadores de la carga'. රඤ්ඤො දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකත්ථානං පුරො විධානතො පුරෙ සංවිධානතො පුරොහිතො. කොධාමගන්ධෙනාති කොධසඞ්ඛාතෙන පූතිගන්ධෙන. කරුණා අස්ස අත්ථීති කරුණන්ති සපුබ්බභාගකරුණජ්ඣානං වුත්තන්ති ආහ ‘‘කරුණාය ච කරුණාපුබ්බභාගෙ ච ඨිතා’’ති. යකාරො සන්ධිවසෙන ආගතොති ආහ ‘‘යෙතෙති එතෙ’’ති. අරහත්තතො පට්ඨාය සත්තමොති සකදාගාමී. සකදාගාමිං උපාදායාති සකදාගාමිභාවං පටිච්ච. සකදාගාමිස්ස හි පඤ්චින්ද්‍රියානි සකදාගාමිභාවං පටිච්ච මුදූනි නාම හොන්ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. Se le llama 'purohita' (capellán) porque dispone de antemano el bienestar del rey en esta vida y en la futura. 'Kodhāmagandhena' significa con el olor a podredumbre que consiste en la ira. 'Karuṇā' (compasión): aquel que posee compasión; se refiere al jhána de compasión en su etapa preliminar, por eso dice: 'establecidos en la compasión y en la etapa preliminar de la compasión'. La letra 'ya' aparece por razones de eufonía (sandhi), por eso dice: 'yeteti es ete'. 'El séptimo a partir del estado de Arahat' es el que entra en la corriente una vez (sakadāgāmī). 'En relación con el que entra en la corriente una vez' significa dependiendo del estado de sakadāgāmī. Pues las cinco facultades de quien entra en la corriente una vez se consideran suaves en dependencia de dicho estado. Lo restante aquí es de fácil comprensión. ධම්මිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Dhammika Sutta. ධම්මිකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Dhammika Vagga. පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං. Aquí termina el primer grupo de cincuenta (Paṭhamapaṇṇāsaka). 2. දුතියපණ්ණාසකං 2. El segundo grupo de cincuenta (Dutiyapaṇṇāsaka) 6. මහාවග්ගො 6. El Gran Vagga (Mahāvaggo) 1. සොණසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Soṇa Sutta 55. ඡට්ඨස්ස [Pg.120] පඨමෙ නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙති එත්ථ කිං තං ආසනං පඨමමෙව පඤ්ඤත්තං, උදාහු භගවන්තං දිස්වා පඤ්ඤත්තන්ති චෙ? භගවතො ධරමානකාලෙ පධානිකභික්ඛූනං වත්තමෙතං, යදිදං අත්තනො වසනට්ඨානෙ බුද්ධාසනං පඤ්ඤපෙත්වාව නිසීදනන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පධානිකභික්ඛූ’’තිආදි. බුද්ධකාලෙ කිර යත්ථ යත්ථ එකොපි භික්ඛු විහරති, සබ්බත්ථ බුද්ධාසනං පඤ්ඤත්තමෙව හොති. කස්මා? භගවා හි අත්තනො සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ඵාසුකට්ඨානෙ විහරන්තෙ මනසි කරොති – ‘‘අසුකො මය්හං සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ගතො, අසක්ඛි නු ඛො විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං, නො’’ති. අථ නං පස්සති කම්මට්ඨානං විස්සජ්ජෙත්වා අකුසලවිතක්කං විතක්කයමානං, තතො ‘‘කථඤ්හි නාම මාදිසස්ස සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විහරන්තං ඉමං කුලපුත්තං අකුසලවිතක්කා අධිභවිත්වා අනමතග්ගෙ වට්ටදුක්ඛෙ සංසාරෙස්සන්තී’’ති තස්ස අනුග්ගහත්ථං තත්ථෙව අත්තානං දස්සෙත්වා තං කුලපුත්තං ඔවදිත්වා ආකාසං උප්පතිත්වා පුන අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගච්ඡති. අථෙවං ඔවදියමානා තෙ භික්ඛූ චින්තයිංසු ‘‘සත්ථා අම්හාකං මනං ජානිත්වා ආගන්ත්වා අම්හාකං සමීපෙ ඨිතංයෙව අත්තානං දස්සෙති. තස්මිං ඛණෙ, ‘භන්තෙ, ඉධ නිසීදථ නිසීදථා’ති ආසනපරියෙසනං නාම භාරො’’ති. තෙ ආසනං පඤ්ඤපෙත්වාව විහරන්ති. යස්ස පීඨං අත්ථි, සො තං පඤ්ඤපෙති. යස්ස නත්ථි, සො මඤ්චං වා ඵලකං වා පාසාණං වා වාලිකාපුඤ්ජං වා පඤ්ඤපෙති. තං අලභමානා පුරාණපණ්ණානිපි සංකඩ්ඪිත්වා තත්ථ පංසුකූලං පත්ථරිත්වා ඨපෙන්ති. 55. En el primero del sexto [vagga], 'el Bienaventurado se sentó en el asiento preparado': aquí, ¿se preparó ese asiento de antemano o se preparó al ver al Bienaventurado? Mostrando que esta es la práctica de los monjes que se esfuerzan (padhānika) durante el tiempo en que el Bienaventurado vivía —a saber, preparar el asiento de Buda en su propio lugar de residencia antes de sentarse— dice: 'los monjes que se esfuerzan', etc. Se dice que en la época del Buda, dondequiera que residiera incluso un solo monje, el asiento del Buda estaba siempre preparado. ¿Por qué? Pues el Bienaventurado tiene presente en su mente a aquellos que, habiendo recibido un objeto de meditación de su presencia, residen en un lugar propicio, pensando: 'Tal persona ha partido tras recibir un objeto de meditación de mí; ¿ha sido capaz de producir alguna distinción espiritual o no?'. Entonces lo ve abandonando el objeto de meditación y ocupado en pensamientos insanos; entonces, pensando: '¿Cómo es posible que a este hijo de buena familia, que reside habiendo recibido un objeto de meditación de un Maestro como yo, lo venzan los pensamientos insanos y lo hagan vagar por el sufrimiento del ciclo de renacimientos sin fin?', para favorecerlo, se manifiesta allí mismo y, tras aconsejar a ese hijo de buena familia, vuela por el aire y regresa a su propio lugar de residencia. Aquellos monjes que eran así aconsejados pensaron: 'El Maestro, conociendo nuestra mente, viene y se manifiesta de pie cerca de nosotros. En ese momento, la búsqueda de un asiento diciendo: «Venerable Señor, siéntese aquí, siéntese aquí» es una carga'. Ellos residen preparando el asiento de antemano. Quien tiene una silla, la prepara. Quien no la tiene, prepara un lecho, una tabla, una piedra o un montón de arena. Si no encuentran nada de eso, incluso recogen hojas viejas y, extendiendo sobre ellas su manto de trapos (paṃsukūla), las colocan. සත්ත සරාති – ඡජ්ජො, උසභො, ගන්ධාරො, මජ්ඣිමො, පඤ්චමො, ධෙවතො, නිසාදොති එතෙ සත්ත සරා. තයො ගාමාති – ඡජ්ජගාමො, මජ්ඣිමගාමො, සාධාරණගාමොති තයො ගාමා, සමූහාති අත්ථො. මනුස්සලොකෙ වීණාවාදනා එකෙකස්ස සරස්ස වසෙන තයො තයො මුච්ඡනාති කත්වා එකවීසති මුච්ඡනා. දෙවලොකෙ වීණාවාදනා පන සමපඤ්ඤාස මුච්ඡනාති වදන්ති. තත්ථ හි එකෙකස්ස සරස්ස වසෙන සත්ත [Pg.121] සත්ත මුච්ඡනා, අන්තරස්ස සරස්ස ච එකාති සමපඤ්ඤාස මුච්ඡනා. තෙනෙව සක්කපඤ්හසුත්තසංවණ්ණනායං (දී. නි. අට්ඨ. 2.345) ‘‘සමපඤ්ඤාස මුච්ඡනා මුච්ඡෙත්වා’’ති පඤ්චසිඛස්ස වීණාවාදනං දස්සෙන්තෙන වුත්තං. ඨානා එකූනපඤ්ඤාසාති එකෙකස්සෙව සරස්ස සත්ත සත්ත ඨානභෙදා, යතො සරස්ස මණ්ඩලතාවවත්ථානං හොති. එකූනපඤ්ඤාසට්ඨානවිසෙසො තිස්සො දුවෙ චතස්සො චතස්සො තිස්සො දුවෙ චතස්සොති ද්වාවීසති සුතිභෙදා ච ඉච්ඡිතා. Las siete notas musicales son: chajjo, usabho, gandhāro, majjhimo, pañcamo, dhevato, nisādo; estas son las siete notas. Tres escalas (gāma): chajjagāmo, majjhimagāmo, sādhāraṇagāmo; estos son las tres escalas, con el sentido de conjunto o grupo. En el mundo humano, por medio de la ejecución de la viña, hay tres modulaciones (mucchanā) por cada nota, resultando en veintiuna modulaciones. Sin embargo, dicen que en el mundo de los devas, la ejecución de la viña tiene cincuenta modulaciones. Pues allí, por cada nota hay siete modulaciones, y una para la nota intermedia, sumando cincuenta modulaciones. Por eso, en la explicación del Sakkapañhasutta (DN-A 2.345), al mostrar la ejecución de la viña de Pañcasikha, se dijo: 'habiendo modulado cincuenta modulaciones'. Las posiciones (ṭhāna) son cuarenta y nueve: hay siete variedades de posiciones para cada nota, por lo cual se establece la redondez de la nota. Se aceptan cuarenta y nueve variaciones de posición y veintidós tipos de sonidos (suti) según la secuencia: tres, dos, cuatro, cuatro, tres, dos, cuatro. අතිගාළ්හං ආරද්ධන්ති ථිනමිද්ධඡම්භිතත්තානං වූපසමත්ථං අතිවිය ආරද්ධං. සබ්බත්ථ නියුත්තා සබ්බත්ථිකා. සබ්බෙන වා ලීනුද්ධච්චපක්ඛියෙන අත්ථෙතබ්බා සබ්බත්ථිකා. සමථොයෙව සමථනිමිත්තං. එවං සෙසෙසුපි. ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තාති එත්ථ යස්මා බාහිරකො කාමෙසු වීතරාගො න ඛයා රාගස්ස වීතරාගො සබ්බසො අවිප්පහීනරාගත්තා. වික්ඛම්භිතරාගො හි සො. අරහා පන ඛයා එව, තස්මා වුත්තං ‘‘ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තා’’ති. එස නයො දොසමොහෙසුපි. 'Demasiado tenso' (atigāḷhaṃ āraddhaṃ) significa que el esfuerzo fue excesivo para pacificar el letargo, la somnolencia y el temor. 'Sabbattha niyuttā' se refiere a lo que es aplicable en todo caso, de ahí 'sabbatthikā'. O bien, 'sabbatthikā' es lo que debe estar presente en todo estado perteneciente a la pereza o a la agitación. 'Samathanimittaṃ' es el objeto de la tranquilidad misma. Lo mismo para el resto. 'Debido a la destrucción de la pasión, libre de pasión' (khayā rāgassa vītarāgattā): aquí, dado que un extraño que está libre de deseos sensuales no está libre de pasión por la destrucción de la misma, ya que la pasión no ha sido completamente abandonada. Él es simplemente alguien que ha suprimido la pasión. El Arahant, sin embargo, lo es precisamente por la destrucción; por eso se dice 'debido a la destrucción de la pasión, libre de pasión'. Este mismo principio se aplica al odio y a la delusión. ලාභසක්කාරසිලොකං නිකාමයමානොති එත්ථ ලබ්භති පාපුණීයතීති ලාභො, චතුන්නං පච්චයානමෙතං අධිවචනං. සක්කච්චං කාතබ්බොති සක්කාරො. පච්චයා එව හි පණීතපණීතා සුන්දරසුන්දරා අභිසඞ්ඛරිත්වා කතා ‘‘සක්කාරො’’ති වුච්චති, යා ච පරෙහි අත්තනො ගාරවකිරියා, පුප්ඵාදීහි වා පූජා. සිලොකොති වණ්ණභණනං. තං ලාභඤ්ච, සක්කාරඤ්ච, සිලොකඤ්ච, නිකාමයමානො, පවත්තයමානොති අත්ථො. තෙනෙවාහ ‘‘චතුපච්චයලාභඤ්ච…පෙ… පත්ථයමානො’’ති. 'Deseando ganancia, honor y fama' (lābhasakkārasilokaṃ nikāmayamāno): aquí, 'ganancia' (lābho) es lo que se obtiene o se alcanza; este es un término para los cuatro requisitos. 'Honor' (sakkāro) es lo que debe hacerse con respeto. Pues los requisitos excelentes y bellos, preparados y ofrecidos con esmero, se denominan 'honor', así como los actos de respeto realizados por otros hacia uno mismo, o la adoración con flores y demás. 'Fama' (siloko) es la mención de las virtudes. 'Deseando' (nikāmayamāno) significa anhelando o buscando esa ganancia, honor y fama. Por ello dijo: 'anhelando... la ganancia de los cuatro requisitos'. ථූණන්ති පසූනං බන්ධනත්ථාය නිඛාතත්ථම්භසඞ්ඛාතං ථූණං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 'Poste' (thūṇaṃ) se refiere a un pilar clavado con el propósito de atar animales. El resto es fácil de entender. සොණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Soṇasutta. 2. ඵග්ගුනසුත්තවණ්ණනා 2. Explicación del Phaggunasutta 56. දුතියෙ සමධොසීති සමන්තතො අධොසි. සබ්බභාගෙන පරිඵන්දනචලනාකාරෙන අපචිතිං දස්සෙති. වත්තං කිරෙතං බාළ්හගිලානෙනපි වුඩ්ඪතරං [Pg.122] දිස්වා උට්ඨිතාකාරෙන අපචිති දස්සෙතබ්බා. තෙන පන ‘‘මා චලි මා චලී’’ති වත්තබ්බො, තං පන චලනං උට්ඨානාකාරදස්සනං හොතීති ආහ ‘‘උට්ඨානාකාරං දස්සෙතී’’ති. සන්තිමානි ආසනානීති පඨමමෙව පඤ්ඤත්ථාසනං සන්ධාය වදති. බුද්ධකාලස්මිඤ්හි එකස්සපි භික්ඛුනො වසනට්ඨානෙ – ‘‘සචෙ සත්ථා ආගච්ඡිස්සති, ආසනං පඤ්ඤත්තමෙව හොතූ’’ති අන්තමසො ඵලකමත්තම්පි පණ්ණසන්ථාරමත්තම්පි පඤ්ඤත්තමෙව. ඛමනීයං යාපනීයන්ති කච්චි දුක්ඛං ඛමිතුං, ඉරියාපථං වා යාපෙතුං සක්කාති පුච්ඡති. සීසවෙදනාති කුතොචි නික්ඛමිතුං අලභමානෙහි වාතෙහි සමුට්ඨාපිතා බලවතියො සීසවෙදනා හොන්ති. 56. En el segundo, 'se estremeció' (samadhosī) significa que se movió por todas partes. Muestra respeto mediante una forma de movimiento o agitación de todo el cuerpo. Se dice que es una norma que, al ver a alguien mayor, incluso alguien gravemente enfermo debe mostrar respeto haciendo el gesto de levantarse. Sin embargo, se le debe decir: 'no te muevas, no te muevas'; pero ese movimiento se considera una muestra del gesto de levantarse, por eso dice: 'muestra el gesto de levantarse'. 'Aquí están estos asientos' (santimāni āsanānīti): habla refiriéndose a un asiento ya preparado previamente. Pues en la época del Buda, en el lugar de residencia de cada monje —pensando: 'si el Maestro viene, que el asiento esté ya preparado'— incluso algo tan pequeño como un tablón o un lecho de hojas estaba preparado. 'Tolerable... llevadero' (khamanīyaṃ yāpanīyanti): pregunta si es posible tolerar el dolor o mantener las posturas corporales. 'Dolores de cabeza' (sīsavedanā) son dolores intensos en la cabeza provocados por aires que no encuentran salida. ඵග්ගුනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Phaggunasutta. 2. ඡළභිජාතිසුත්තවණ්ණනා 2. Explicación del Chaḷabhijātisutta 57. තතියෙ අභිජාතියොති එත්ථ අභි-සද්දො උපසග්ගමත්තං, න අත්ථවිසෙසජොතකොති ආහ ‘‘ඡ ජාතියො’’ති. අභිජායතීති එත්ථාපි එසෙව නයො. 57. En el tercero, 'clases' (abhijātiyo): aquí, la palabra 'abhi-' es solo un prefijo y no denota un significado especial, por eso dice: 'seis clases'. Lo mismo ocurre con 'se nace' (abhijāyatī). උරබ්භෙ හනන්තීති ඔරබ්භිකා. එවං සූකරිකාදයො වෙදිතබ්බා. රොදෙන්ති කුරුරකම්මන්තතාය සප්පටිබද්ධෙ සත්තෙ අස්සූනි මොචෙන්තීති රුද්දා, තෙ එව ලුද්දා ර-කාරස්ස ල-කාරං කත්වා. ඉමිනා අඤ්ඤෙපි යෙ කෙචි මාගවිකා නෙසාදා වුත්තා, තෙ පාපකම්මප්පසුතතාය ‘‘කණ්හාභිජාතී’’ති වදති. 'Matan ovejas' (urabbhe hanantīti) son los carniceros de ovejas (orabbhikā). Lo mismo debe entenderse para los criadores de cerdos, etc. 'Crueles' (ruddā) son aquellos que hacen llorar a los seres vinculados a actos atroces; son los mismos que los 'cazadores' (luddā), habiendo cambiado la letra 'r' por 'l'. Con esto se refiere a cualesquiera otros cazadores o pescadores, y dice que son de 'clase negra' (kaṇhābhijātī) por estar dedicados a malas acciones. භික්ඛූති ච බුද්ධසාසනෙ භික්ඛූ. තෙ කිර සච්ඡන්දරාගෙන පරිභුඤ්ජන්තීති අධිප්පායෙන චතූසු පච්චයෙසු කණ්ටකෙ පක්ඛිපිත්වා ඛාදන්තීති ‘‘කණ්ටකවුත්තිකා’’ති වදති. කස්මාති චෙ? යස්මා තෙ පණීතෙ පච්චයෙ පටිසෙවන්තීති තස්ස මිච්ඡාගාහො. ඤායලද්ධෙපි පච්චයෙ භුඤ්ජමානා ආජීවකසමයස්ස විලොමග්ගාහිතාය පච්චයෙසු කණ්ටකෙ පක්ඛිපිත්වා ඛාදන්ති නාමාති වදතීති. අථ වා කණ්ටකවුත්තිකා එවංනාමකා එකෙ පබ්බජිතා, යෙ සවිසෙසං අත්තකිලමථානුයොගං අනුයුත්තා. තථා හි තෙ කණ්ටකෙ වත්තන්තා විය හොන්තීති ‘‘කණ්ටකවුත්තිකා’’ති වුත්තා. ඉමමෙව ච අත්ථවිකප්පං සන්ධායාහ ‘‘කණ්ටකවුත්තිකාති සමණා නාමෙතෙ’’ති. 'Monjes' se refiere a los monjes en la enseñanza del Buda. Se dice que, según ellos [los Ajivikas], estos disfrutan con deseo egoísta, y por eso dicen que 'viven de espinas' (kaṇṭakavuttikā), en el sentido de que comen introduciendo espinas en los cuatro requisitos. ¿Por qué? Porque tienen la falsa creencia de que ellos [los monjes] disfrutan de requisitos refinados. Dicen que incluso comiendo requisitos obtenidos lícitamente, debido a que contradicen la doctrina Ajivika, es como si comieran introduciendo espinas en los requisitos. O bien, 'kaṇṭakavuttikā' es el nombre de ciertos ascetas que se entregan especialmente a la auto-mortificación. Pues se dice que viven como si estuvieran sobre espinas. Refiriéndose a esta variante de significado, dijo: 'los llamados ascetas que viven de espinas'. ලොහිතාභිජාති [Pg.123] නාම නිගණ්ඨා එකසාටකාති වුත්තා. තෙ කිර ඨත්වා භුඤ්ජනනහානප්පටික්ඛෙපාදිවතසමායොගෙන පුරිමෙහි ද්වීහි පණ්ඩරතරා. La llamada 'clase roja' (lohitābhijāti) son los Nigaṇṭhas que visten una sola prenda. Se dice que son más blancos que los dos anteriores debido a su práctica de comer de pie y rechazar el baño, entre otros votos. අචෙලකසාවකාති ආජීවකසාවකෙ වදති. තෙ කිර ආජීවකලද්ධියා සුවිසුද්ධචිත්තතාය නිගණ්ඨෙහිපි පණ්ඩරතරා. එවඤ්ච කත්වා අත්තනො පච්චයදායකෙ නිගණ්ඨෙහිපි ජෙට්ඨකතරෙ කරොති. 'Discípulos de los Acelakas' se refiere a los seguidores de los Ājīvakas. Se dice que son más blancos que los Nigaṇṭhas debido a la pureza de su mente según la doctrina Ājīvaka. Y así, los sitúa como superiores incluso a los Nigaṇṭhas que proveen sus requisitos. ආජීවකා ආජීවකිනියො ‘‘සුක්කාභිජාතී’’ති වුත්තා. තෙ කිර පුරිමෙහි චතූහි පණ්ඩරතරා. නන්දාදයො හි තථාරූපං ආජීවකප්පටිපත්තිං උක්කංසං පාපෙත්වා ඨිතා, තස්මා නිගණ්ඨෙහි ආජීවකසාවකෙහි ච පණ්ඩරතරාති ‘‘පරමසුක්කාභිජාතී’’ති වුත්තා. Los Ājīvakas y las Ājīvikinīs son llamados 'clase blanca' (sukkābhijātī). Se dice que son más blancos que los cuatro anteriores. Nanda y otros llevaron esa práctica Ājīvaka a la excelencia, por lo que se dice que son de la 'clase sumamente blanca' (paramasukkābhijātī), siendo más blancos que los Nigaṇṭhas y los discípulos de los Ājīvakas. බිලං ඔලග්ගෙය්‍යුන්ති මංසභාගං න්හාරුනා වා කෙනචි වා ගන්ථිත්වා පුරිසස්ස හත්ථෙ වා කෙසෙ වා ඔලම්බනවසෙන බන්ධෙය්‍යුං. ඉමිනා සත්ථධම්මං නාම දස්සෙති. සත්ථවාහො කිර මහාකන්තාරං පටිපන්නො අන්තරාමග්ගෙ ගොණෙ මතෙ මංසං ගහෙත්වා සබ්බෙසං සත්ථිකානං ‘‘ඉදං ඛාදිත්වා එත්තකං මූලං දාතබ්බ’’න්ති කොට්ඨාසං ඔලම්බති. ගොණමංසං නාම ඛාදන්තාපි අත්ථි, අඛාදන්තාපි අත්ථි, ඛාදන්තාපි මූලං දාතුං සක්කොන්තාපි අසක්කොන්තාපි. සත්ථවාහො යෙන මූලෙන ගොණො ගහිතො, තං මූලං සත්ථිකෙහි ධාරණත්ථං සබ්බෙසං බලක්කාරෙන කොට්ඨාසං දත්වා මූලං ගණ්හාති. අයං සත්ථධම්මො. «Bilaṃ olaggeyyuṃ» (deberían colgar un trozo de carne) significa que, después de atar una porción de carne con un tendón o algo similar, lo colgarían de la mano o del cabello de un hombre mediante una sujeción. Con esto, se muestra lo que se llama la «ley de la caravana» (satthadhamma). Se dice que un líder de caravana, habiendo emprendido un viaje a través de un gran desierto, cuando un buey muere en el camino, toma la carne y cuelga una porción para todos los miembros de la caravana, diciendo: «Habiendo comido esto, se debe pagar este precio». Entre los que comen carne de buey, hay quienes la comen y quienes no; y entre los que la comen, hay quienes pueden pagar el precio y quienes no. El líder de la caravana, por el precio por el cual se adquirió el buey, entrega a la fuerza una porción a todos los miembros de la caravana para que asuman la deuda y cobra el precio. Esta es la «ley de la caravana». කණ්හාභිජාතියො සමානොති කණ්හෙ නීචකුලෙ ජාතො හුත්වා. කණ්හධම්මන්ති පච්චත්තෙ උපයොගවචනන්ති ආහ ‘‘කණ්හසභාවො හුත්වා අභිජායතී’’ති, තං අන්තොගධහෙතුඅත්ථං පදං, උප්පාදෙතීති අත්ථො. තස්මා කණ්හං ධම්මං අභිජායතීති කාළකං දසදුස්සීල්‍යධම්මං උප්පාදෙති. සුක්කං ධම්මං අභිජායතීති එත්ථාපි ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. සො හි ‘‘අහං පුබ්බෙපි පුඤ්ඤානං අකතත්තා නීචකුලෙ නිබ්බත්තො, ඉදානි පුඤ්ඤං කරිස්සාමී’’ති පුඤ්ඤසඞ්ඛාතං පණ්ඩරධම්මං කරොති. «Siendo de nacimiento oscuro» (kaṇhābhijātiyo samāno) significa haber nacido en una familia baja y oscura. Respecto a «cualidad oscura» (kaṇhadhammam), se dice con el uso del caso acusativo en sentido reflexivo: «habiendo llegado a ser de naturaleza oscura, nace [a tales estados]»; es una palabra que contiene un sentido causal implícito, con el significado de «produce». Por lo tanto, «produce una cualidad oscura» (kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati) significa que genera la cualidad de la mala conducta décuple, que es negra. «Produce una cualidad brillante» (sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati): aquí también el significado debe entenderse de esta manera. Pues él piensa: «Si anteriormente nací en una familia baja por no haber realizado méritos, ahora realizaré méritos»; así realiza la cualidad pura conocida como mérito (puñña). අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානන්ති සචෙ කණ්හං භවෙය්‍ය, කණ්හවිපාකං දදෙය්‍ය යථා දසවිධං දුස්සීල්‍යධම්මං. සචෙ සුක්කං, සුක්කවිපාකං දදෙය්‍ය යථා දානසීලාදිකුසලකම්මං. ද්වින්නම්පි අප්පදානතො ‘‘අකණ්හං අසුක්ක’’න්ති වුත්තං. නිබ්බානඤ්ච නාම ඉමස්මිං අත්ථෙ අරහත්තං අධිප්පෙතං ‘‘අභිජායතී’’ති වචනතො[Pg.124]. තඤ්හි කිලෙසනිබ්බානන්තෙ ජාතත්තා නිබ්බානං නාම යථා ‘‘රාගාදීනං ඛයන්තෙ ජාතත්තා රාගක්ඛයො, දොසක්ඛයො, මොහක්ඛයො’’ති. පටිප්පස්සම්භනවසෙන වා කිලෙසානං නිබ්බාපනතො නිබ්බානං. තං එස අභිජායති පසවති. ඉධාපි හි අන්තොගධහෙතු අත්ථං ‘‘ජායතී’’ති පදං. අට්ඨකථායං පන ‘‘ජායතී’’ති ඉමස්ස පාපුණාතීහි අත්ථං ගහෙත්වාව ‘‘නිබ්බානං පාපුණාතී’’ති වුත්තං. සුක්කාභිජාතියො සමානොති සුක්කෙ උච්චකුලෙ ජාතො හුත්වා. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. «Nibbāna, que no es oscuro ni brillante» (akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānaṃ): si fuera oscuro, daría un resultado oscuro, como la cualidad de la mala conducta décuple. Si fuera brillante, daría un resultado brillante, como la acción meritoria de la generosidad, la virtud, etc. Debido a que no otorga ninguna de las dos, se dice que es «ni oscuro ni brillante». Y en cuanto al Nibbāna, en este contexto se refiere al estado de Arahat, debido a la expresión «produce» (abhijāyati). Pues se llama Nibbāna por haber nacido (alcanzado) al final de la extinción de las impurezas (kilesa), tal como se dice: «extinción del apego, extinción del odio, extinción de la delusión», por haber nacido al final de su destrucción. O bien, es Nibbāna por la extinción de las impurezas mediante la tranquilidad (paṭippassambhana). Eso es lo que él produce o genera. Aquí también la palabra «nace» (jāyati) tiene un sentido causal implícito. Sin embargo, en el Comentario, tomando el significado de este «jāyati» como «alcanza», se dice: «alcanza el Nibbāna». «Siendo de nacimiento brillante» (sukkābhijātiyo samāno) significa haber nacido en una familia alta y brillante. Lo demás aquí es fácil de comprender. ඡළභිජාතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí concluye la explicación del Chaḷabhijātisutta. 4. ආසවසුත්තවණ්ණනා 4. Explicación del Āsavasutta 58. චතුත්ථෙ සංවරෙනාති සංවරෙන හෙතුභූතෙන වා. ඉධාති අයං ඉධ-සද්දො සබ්බාකාරතො ඉන්දියසංවරසංවුතස්ස පුග්ගලස්ස සන්නිස්සයභූතසාසනපරිදීපනො, අඤ්ඤස්ස තථාභාවප්පටිසෙධනො වාති වුත්තං ‘‘ඉධාති ඉධස්මිං සාසනෙ’’ති. පටිසඞ්ඛාති පටිසඞ්ඛාය. සඞ්ඛා-සද්දො ඤාණකොට්ඨාසපඤ්ඤත්තිගණනාදීසු දිස්සති ‘‘සඞ්ඛායෙකං පටිසෙවතී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.168) හි ඤාණෙ දිස්සති. ‘‘පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛා සමුදාචරන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.202, 204) කොට්ඨාසෙ. ‘‘තෙසං තෙසං ධම්මානං සඞ්ඛා සමඤ්ඤා’’තිආදීසු (ධ. ස. 1313-1315) පඤ්ඤත්තියං. ‘‘න සුකරං සඞ්ඛාතු’’න්තිආදීසු (සං. නි. 2.128) ගණනාය. ඉධ පන ඤාණෙ දට්ඨබ්බො. තෙනෙවාහ ‘‘පටිසඤ්ජානිත්වා පච්චවෙක්ඛිත්වාති අත්ථො’’ති. ආදීනවපච්චවෙක්ඛණා ආදීනවපටිසඞ්ඛාති යොජනා. සම්පලිමට්ඨන්ති ඝංසිතං. අනුබ්‍යඤ්ජනසොති හත්ථපාදසිතආලොකිතවිලොකිතාදිප්පකාරභාගසො. තඤ්හි අයොනිසොමනසිකරොතො කිලෙසානං අනුබ්‍යඤ්ජනතො ‘‘අනුබ්‍යඤ්ජන’’න්ති වුච්චති. නිමිත්තග්ගාහොති ඉත්ථිපුරිසනිමිත්තස්ස සුභනිමිත්තාදිකස්ස වා කිලෙසවත්ථුභූතස්ස නිමිත්තස්ස ගාහො. ආදිත්තපරියායෙනාති ආදිත්තපරියායෙ (සං. නි. 4.28; මහාව. 54) ආගතනයෙන වෙදිතබ්බො. 58. En el cuarto [sutta], «mediante el autocontrol» (saṃvarena) significa por medio del autocontrol como causa. «Aquí» (idha): se ha dicho que esta palabra «idha» ilustra la Enseñanza que sirve de apoyo para la persona que está controlada por el autocontrol de las facultades en todos sus aspectos, o excluye que tal estado ocurra en otra parte; por eso se dice: «“aquí” significa en esta Enseñanza». «Reflexionando» (paṭisaṅkhā) significa habiendo reflexionado. La palabra «saṅkhā» se ve en los sentidos de división de conocimiento, designación, enumeración, etc. En pasajes como «reflexionando, hace uso de una cosa» (M.N. 2.168), se ve en el sentido de conocimiento (ñāṇa). En pasajes como «las diversificaciones de las percepciones y las categorías (saṅkhā) lo asaltan» (M.N. 1.202, 204), se refiere a categorías o partes. En pasajes como «la categoría (saṅkhā) o denominación de tales y cuales fenómenos» (Dhs. 1313-1315), se refiere a la designación. En pasajes como «no es fácil de contar (saṅkhātuṃ)» (S.N. 2.128), se refiere a la numeración. Pero aquí debe verse como conocimiento. Por eso se dice: «el significado es habiendo reconocido y habiendo revisado». La conexión es: la reflexión sobre el peligro es la consideración del peligro. «Frotado» (sampalimaṭṭhaṃ) significa desgastado. «A través de las características secundarias» (anubyañjanaso) significa a través de las partes detalladas como la forma de las manos y los pies, la mirada hacia adelante, la mirada hacia los lados, etc. Pues, para quien no aplica la atención sabia, se llama «característica secundaria» porque secundariamente manifiesta las impurezas. «Captar el signo» (nimittaggāho) es captar el signo de mujer o de hombre, o un signo de belleza, etc., que se convierte en la base de las impurezas. «Mediante el discurso sobre el fuego» (ādittapariyāyenā) debe entenderse según el método expuesto en el Ādittapariyāya (S.N. 4.28; Mahāva. 54). යථා ඉත්ථියා ඉන්ද්‍රියං ඉත්ථින්ද්‍රියං, න එවමිදං, ඉදං පන චක්ඛුමෙව ඉන්ද්‍රියන්ති චක්ඛුන්ද්‍රියං. තෙනාහ ‘‘චක්ඛුමෙව ඉන්ද්‍රිය’’න්ති. යථා ආවාටෙ නියතට්ඨිතිකො කච්ඡපො ‘‘ආවාටකච්ඡපො’’ති වුච්චති, එවං තප්පටිබද්ධවුත්තිතාය තං ඨානො [Pg.125] සංවරො චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරො. තෙනාහ ‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරො චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරො’’ති. නනු ච චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරො වා අසංවරො වා නත්ථි. න හි චක්ඛුපසාදං නිස්සාය සති වා මුට්ඨස්සච්චං වා උප්පජ්ජති. අපිච යදා රූපාරම්මණං චක්ඛුස්ස ආපාථං ආගච්ඡති, තදා භවඞ්ගෙ ද්වික්ඛත්තුං උප්පජ්ජිත්වා නිරුද්ධෙ කිරියමනොධාතු ආවජ්ජනකිච්චං සාධයමානා උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣති. තතො චක්ඛුවිඤ්ඤාණං දස්සනකිච්චං, තතො විපාකමනොධාතු සම්පටිච්ඡනකිච්චං, තතො විපාකමනොවිඤ්ඤාණධාතු සන්තීරණකිච්චං, තතො කිරියාහෙතුකමනොවිඤ්ඤාණධාතු වොට්ඨබ්බනකිච්චං සාධයමානා උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣති, තදනන්තරං ජවනං ජවති. තත්ථාපි නෙව භවඞ්ගසමයෙ, න ආවජ්ජනාදීනං අඤ්ඤතරසමයෙ ච සංවරො වා අසංවරො වා අත්ථි. ජවනක්ඛණෙ පන සචෙ දුස්සීල්‍යං වා මුට්ඨස්සච්චං වා අඤ්ඤාණං වා අක්ඛන්ති වා කොසජ්ජං වා උප්පජ්ජති, අසංවරො හොති. තස්මිං පන සීලාදීසු උප්පන්නෙසු සංවරො හොති, තස්මා ‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරො’’ති කස්මා වුත්තන්ති ආහ ‘‘ජවනෙ උප්පජ්ජමානොපි හෙස…පෙ… චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරොති වුච්චතී’’ති. Así como la facultad de una mujer es la facultad femenina, esto no es así; esto, sin embargo, es el ojo mismo como facultad, por tanto, es la «facultad del ojo» (cakkhundriya). Por eso se dice: «el ojo mismo es la facultad». Así como una tortuga que permanece fija en un foso se llama «tortuga de foso», del mismo modo, por funcionar en dependencia de ella, el autocontrol en ese lugar es el autocontrol de la facultad del ojo. Por eso se dice: «el autocontrol en la facultad del ojo es el autocontrol de la facultad del ojo». ¿Pero no es cierto que en la facultad del ojo no existe ni autocontrol ni falta de él? Pues, no es que basándose en la sensibilidad ocular surja la atención o la falta de atención. Por el contrario, cuando un objeto visible entra en el campo del ojo, después de que el continuo mental (bhavaṅga) surge y cesa dos veces, surge y cesa la mente funcional (kiriyamanodhātu) realizando la función de advertencia (āvajjanakicca). Luego el conocimiento visual (cakkhuviññāṇa) realiza la función de ver; luego la mente resultante (vipākamanodhātu), la función de recepción (sampaṭicchanakicca); luego la mente de conocimiento resultante (vipākamanoviññāṇadhātu), la función de investigación (santīraṇakicca); luego la mente de conocimiento funcional (kiriyāhetukamanoviññāṇadhātu), realizando la función de determinación (voṭṭhabbanakicca), surge y cesa; inmediatamente después, corre el proceso de impulsión (javana). Allí también, ni en el momento del bhavaṅga ni en el momento de la advertencia, etc., existe autocontrol o falta de él. Pero en el momento del javana, si surge la inmoralidad, la falta de atención, la ignorancia, la impaciencia o la pereza, hay falta de autocontrol. Sin embargo, cuando en ese momento surgen la virtud, etc., hay autocontrol; por lo tanto, ¿por qué se dice «autocontrol en la facultad del ojo»? Se dice: «aunque surja en el javana... etc... se llama autocontrol de la facultad del ojo». ඉදං වුත්තං හොති – යථා නගරෙ චතූසු ද්වාරෙසු අසංවුතෙසු කිඤ්චාපි අන්තොඝරද්වාරකොට්ඨකගබ්භාදයො සුසංවුතා, තථාපි අන්තොනගරෙ සබ්බං භණ්ඩං අරක්ඛිතං අගොපිතමෙව හොති. නගරද්වාරෙන හි පවිසිත්වා චොරා යදිච්ඡකං කරෙය්‍යුං, එවමෙවං ජවනෙ දුස්සීල්‍යාදීසු උප්පන්නෙසු තස්මිං අසංවරෙ සති ද්වාරම්පි අගුත්තං හොති භවඞ්ගම්පි ආවජ්ජනාදීනි වීථිචිත්තානිපි. යථා පන නගරද්වාරෙසු සංවුතෙසු කිඤ්චාපි අන්තොඝරාදයො අසංවුතා, තථාපි අන්තොනගරෙ සබ්බං භණ්ඩං සුරක්ඛිතං සුගොපිතමෙව හොති. නගරද්වාරෙසු හි පිහිතෙසු චොරානං පවෙසො නත්ථි, එවමෙවං ජවනෙ සීලාදීසු උප්පන්නෙසු ද්වාරම්පි සුගුත්තං හොති භවඞ්ගම්පි ආවජ්ජනාදීනි වීථිචිත්තානිපි, තස්මා ජවනක්ඛණෙ උප්පජ්ජමානොපි චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරොති වුත්තොති. Esto es lo que se quiere decir: así como en una ciudad donde las cuatro puertas no están protegidas, aunque las puertas de las casas internas, los almacenes y las habitaciones estén bien cerradas, todos los bienes dentro de la ciudad permanecen desprotegidos y sin custodia. Pues los ladrones, entrando por la puerta de la ciudad, podrían hacer lo que quisieran. Del mismo modo, cuando surge la inmoralidad y otros estados negativos en el momento de la impulsión (javana), al no haber ese control, incluso la puerta de los sentidos queda desprotegida, así como el continuo vital (bhavaṅga), la advertencia (āvajjana) y los demás procesos de conciencia de la serie cognitiva (vīthicitta). Pero así como cuando las puertas de la ciudad están protegidas, aunque las casas internas y demás no lo estén, todos los bienes dentro de la ciudad están bien protegidos y custodiados. Pues cuando las puertas de la ciudad están cerradas, no hay entrada para los ladrones. Del mismo modo, cuando surgen la virtud y otros estados positivos en el javana, la puerta de los sentidos está bien protegida, así como el continuo vital, la advertencia y los demás procesos de conciencia de la serie cognitiva. Por lo tanto, se dice que el control de la facultad del ojo surge precisamente en el momento del javana. සංවරෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො සංවුතොති ආහ ‘‘උපෙතො’’ති. අයමෙවෙත්ථ අත්ථො සුන්දරතරොති උපරි පාළියං සන්දිස්සනතො වුත්තං. තෙනාහ ‘‘තථා හී’’තිආදි. Se dice que una persona que posee control está 'restringida' (saṃvuto), empleando el término 'dotado' (upeto). Este es el significado más excelente aquí, tal como se muestra más adelante en el texto canónico (Pāḷi). Por eso dice: 'Así es', etc. යන්ති ආදෙසොති ඉමිනා ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන සද්ධිං වචනවිපල්ලාසො කතොති දස්සෙති, නිපාතපදං වා එතං පුථුවචනත්ථං. විඝාතකරාති චිත්තවිඝාතකරා[Pg.126], කායචිත්තදුක්ඛනිබ්බත්තකා වා. යථාවුත්තකිලෙසහෙතුකා දාහානුබන්ධා විපාකා එව විපාකපරිළාහා. යථා පනෙත්ථ ආසවා අඤ්ඤෙ ච විඝාතකරා කිලෙසපරිළාහා සම්භවන්ති, තං දස්සෙතුං ‘‘චක්ඛුද්වාරස්මිඤ්හී’’තිආදි වුත්තං. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. එත්ථ ච සංවරණූපායො, සංවරිතබ්බං, සංවරො, යතො සො සංවරො, යත්ථ සංවරො, යථා සංවරො, යඤ්ච සංවරඵලන්ති අයං විභාගො වෙදිතබ්බො. කථං? ‘‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො’’ති හි සංවරණූපායො. චක්ඛුන්ද්‍රියං සංවරිතබ්බං. සංවරග්ගහණෙන ගහිතා සති සංවරො. ‘‘අසංවුතස්සා’’ති සංවරණාවධි. අසංවරතො හි සංවරණං. සංවරිතබ්බග්ගහණසිද්ධො ඉධ සංවරවිසයො. චක්ඛුන්ද්‍රියඤ්හි සංවරණං ඤාණං රූපාරම්මණෙ සංවරයතීති අවුත්තසිද්ධොයමත්ථො. ආසවතන්නිමිත්තකිලෙසපරිළාහාභාවො ඵලං. එවං සොතද්වාරාදීසු යොජෙතබ්බං. සබ්බත්ථෙවාති මනොද්වාරෙ පඤ්චද්වාරෙ චාති සබ්බස්මිං ද්වාරෙ. Con la sustitución 'yanti', se muestra que se ha realizado un cambio de número junto con un cambio de género; o bien es una partícula indeclinable con significado de plural. 'Vighātakarā' significa aquellos que causan aflicción mental, o aquellos que producen el sufrimiento del cuerpo y la mente. Los 'ardores de la maduración' (vipākapariḷāhā) son precisamente los resultados acompañados de ardor que tienen como causa las impurezas antes mencionadas. Para mostrar cómo surgen aquí los influjos (āsavas) y otras aflicciones de las impurezas que causan angustia, se dice: 'Pues en la puerta del ojo', etc. Eso es fácil de comprender. Y aquí debe entenderse esta distinción: el medio de restricción, lo que debe ser restringido, la restricción misma, el punto de partida de la restricción, el lugar de la restricción, el modo de la restricción y el fruto de la restricción. ¿Cómo? 'Reflexionando con sabiduría' (paṭisaṅkhā yoniso) es el medio de restricción. La facultad del ojo es lo que debe ser restringido. La atención (sati), comprendida bajo el término 'restricción', es la restricción. 'De quien no está restringido' indica el límite desde donde se aplica la restricción, pues la restricción se produce a partir de un estado de no restricción. El objeto de la restricción se establece al identificar lo que debe ser restringido. Pues el conocimiento que actúa como restricción de la facultad del ojo restringe respecto al objeto de la forma; este significado se establece aunque no se mencione explícitamente. El fruto es la ausencia de los influjos (āsavas) y de los ardores de las impurezas causados por ellos. Esto mismo debe aplicarse a la puerta del oído y demás. 'En todas partes' significa en todas las puertas: tanto en la puerta de la mente como en las cinco puertas de los sentidos. පටිසඞ්ඛා යොනිසො චීවරන්තිආදීසු ‘‘සීතස්ස පටිඝාතායා’’තිආදිනා පච්චවෙක්ඛණමෙව යොනිසො පටිසඞ්ඛා. ඊදිසන්ති එවරූපං ඉට්ඨාරම්මණං. භවපත්ථනාය අස්සාදයතොති භවපත්ථනාමුඛෙන භාවිතං ආරම්මණං අස්සාදෙන්තස්ස. චීවරන්ති නිවාසනාදි යං කිඤ්චිචීවරං. පටිසෙවතීති නිවාසනාදිවසෙන පරිභුඤ්ජති. යාවදෙවාති පයොජනපරිමාණනියමනං. සීතප්පටිඝාතාදියෙව හි යොගිනො චීවරප්පටිසෙවනප්පයොජනං. සීතස්සාති සීතධාතුක්ඛොභතො වා උතුපරිණාමතො වා උප්පන්නස්ස සීතස්ස. පටිඝාතායාති පටිඝාතනත්ථං තප්පච්චයස්ස විකාරස්ස විනොදනත්ථං. උණ්හස්සාති අග්ගිසන්තාපතො උප්පන්නස්ස උණ්හස්ස. ඩංසාදයො පාකටායෙව. පුන යාවදෙවාති නියතප්පයොජනපරිමාණනියමනං. නියතඤ්හි පයොජනං චීවරං පටිසෙවන්තස්ස හිරිකොපීනප්පටිච්ඡාදනං, ඉතරං කදාචි. හිරිකොපීනන්ති සම්බාධට්ඨානං. යස්මිඤ්හි අඞ්ගෙ විවටෙ හිරී කුප්පති විනස්සති, තං හිරියා කොපනතො හිරිකොපීනං, තංපටිච්ඡාදනත්ථං චීවරං පටිසෙවති. En pasajes como 'reflexionando con sabiduría sobre el manto' (paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṃ), etc., la 'reflexión con sabiduría' consiste precisamente en la consideración reflexiva mediante frases como 'para protegerse del frío', etc. 'De tal clase' se refiere a un objeto deseable de tal tipo. 'De quien disfruta deseando la existencia' significa de quien disfruta de un objeto a través del deseo de la existencia. 'Manto' (cīvara) se refiere a cualquier vestimenta, como el hábito inferior, etc. 'Hace uso de' (paṭisevati) significa que lo utiliza a modo de vestimenta, etc. 'Sólo para' (yāvadeva) establece el límite del propósito. Pues el propósito del yogui al usar el manto es precisamente protegerse del frío, etc. 'Del frío' se refiere al frío surgido por la perturbación del elemento frío o por el cambio estacional. 'Para protegerse' significa con el fin de repelerlo, para disipar la alteración causada por ello. 'Del calor' se refiere al calor surgido del fuego o del sol. Los tábanos y otros son evidentes. Nuevamente, 'sólo para' establece el límite del propósito determinado. Pues el propósito determinado de quien usa el manto es cubrir las partes privadas por vergüenza, mientras que otros propósitos son ocasionales. 'Partes privadas por vergüenza' (hirikopīna) se refiere a las partes íntimas. Pues cuando un miembro queda al descubierto, el sentido de la vergüenza se perturba o se pierde; aquello que perturba la vergüenza se llama 'hirikopīna', y uno usa el manto para cubrirlo. පිණ්ඩපාතන්ති යං කිඤ්චි ආහාරං. සො හි පිණ්ඩොල්‍යෙන භික්ඛුනො පත්තෙ පතනතො, තත්ථ තත්ථ ලද්ධභික්ඛාපිණ්ඩානං පාතො සන්නිපාතොති වා ‘‘පිණ්ඩපාතො’’ති වුච්චති. නෙව දවායාති න කීළනාය. න මදායාති න බලමදමානමදපුරිසමදත්ථං. න මණ්ඩනායාති න අඞ්ගපච්චඞ්ගානං පීණනභාවත්ථං. න විභූසනායාති න තෙසංයෙව සොභත්ථං, ඡවිසම්පත්තිඅත්ථන්ති අත්ථො[Pg.127]. ඉමානි යථාක්කමං මොහදොසසණ්ඨානවණ්ණරාගූපනිස්සයප්පහානත්ථානි වෙදිතබ්බානි. පුරිමං වා ද්වයං අත්තනො සංකිලෙසුප්පත්තිනිසෙධනත්ථං, ඉතරං පරස්සපි. චත්තාරිපි කාමසුඛල්ලිකානුයොගස්ස පහානත්ථං වුත්තානීති වෙදිතබ්බානි. කායස්සාති රූපකායස්ස. ඨිතියා යාපනායාති පබන්ධට්ඨිතත්ථඤ්චෙව පවත්තියා අවිච්ඡෙදනත්ථඤ්ච, චිරකාලට්ඨිතත්ථං ජීවිතින්ද්‍රියස්ස පවත්තාපනත්ථං. විහිංසූපරතියාති ජිඝච්ඡාදුක්ඛස්ස උපරමත්ථං. බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහායාති සාසනමග්ගබ්‍රහ්මචරියානං අනුග්ගණ්හනත්ථං. ඉතීති එවං ඉමිනා උපායෙන. පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමීති පුරාණං අභුත්තපච්චයා උප්පජ්ජනකවෙදනං පටිහනිස්සාමි. නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමීති නවං භුත්තපච්චයා උප්පජ්ජනකවෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි. තස්සා හි අනුප්පජ්ජනත්ථමෙව ආහාරං පරිභුඤ්ජති. එත්ථ අභුත්තපච්චයා උප්පජ්ජනකවෙදනා නාම යථාවුත්තජිඝච්ඡානිමිත්තා වෙදනා. සා හි අභුඤ්ජන්තස්ස භිය්‍යො භිය්‍යොපවඩ්ඪනවසෙන උප්පජ්ජති, භුත්තපච්චයා අනුප්පජ්ජනකවෙදනාපි ඛුදානිමිත්තාව අඞ්ගදාහසූලාදිවෙදනා අප්පවත්තා. සා හි භුත්තපච්චයා අනුප්පන්නාව න උප්පජ්ජිස්සති. විහිංසානිමිත්තතා චෙතාසං විහිංසාය විසෙසො. 'Limosna de comida' (piṇḍapāta) se refiere a cualquier tipo de alimento. Se llama 'piṇḍapāta' porque cae en el cuenco del monje mediante la recolección de porciones (piṇḍa), o es la caída o reunión de las porciones de comida recibidas aquí y allá. 'No para divertirse' (neva davāya) significa que no es para jugar. 'No para embriagarse' (na madāya) significa que no es para la intoxicación de la fuerza, del orgullo o de la virilidad. 'No para embellecerse' (na maṇḍanāya) significa que no es para el engrosamiento de los miembros y partes del cuerpo. 'No para adornarse' (na vibhūsanāya) significa que no es para el lustre de los mismos, es decir, para la belleza de la piel. Estas expresiones deben entenderse como destinadas a abandonar respectivamente el apoyo de la pasión por el color y la forma, el odio y el engaño. O bien, el primer par es para prevenir el surgimiento de la propia impureza, y el otro par para evitar la de los demás. Debe entenderse que las cuatro se mencionan para abandonar la entrega al placer de los sentidos. 'Del cuerpo' se refiere al cuerpo material. 'Para su mantenimiento y sustento' significa para que la continuidad se mantenga y no se interrumpa, para que dure largo tiempo y el principio vital continúe. 'Para cesar la aflicción' significa para que cese el sufrimiento del hambre. 'Para apoyar la vida santa' significa para favorecer la vida santa del camino de la enseñanza. 'Así' (iti) indica este método. 'Eliminaré la sensación antigua' significa que eliminaré la sensación antigua que surge por no haber comido. 'Y no produciré una sensación nueva' significa que no produciré una sensación nueva que surja por haber comido en exceso. Pues uno consume el alimento precisamente para que ésta no surja. Aquí, la 'sensación antigua' es la sensación causada por el hambre antes mencionada. Ésta surge aumentando progresivamente en quien no come; pero la sensación de ardor en los miembros, punzadas, etc., causada por el hambre, se detiene al comer. Así, gracias al alimento, la sensación que no había surgido no llegará a surgir. El hecho de tener como causa la aflicción es la característica distintiva de estas sensaciones de malestar. යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සතීති යාපනා ච මෙ චතුන්නං ඉරියාපථානං භවිස්සති. ‘‘යාපනායා’’ති ඉමිනා ජීවිතින්ද්‍රියයාපනා වුත්තා, ඉධ චතුන්නං ඉරියාපථානං අවිච්ඡෙදසඞ්ඛාතා යාපනාති අයමෙතාසං විසෙසො. අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චාති අයුත්තපරියෙසනප්පටිග්ගහණපරිභොගපරිවජ්ජනෙන අනවජ්ජතා, පරිමිතපරිභොගෙන ඵාසුවිහාරො. අසප්පායාපරිමිතභොජනපච්චයා අරතිතන්දීවිජම්භිතාවිඤ්ඤුගරහාදිදොසාභාවෙන වා අනවජ්ජතා. සප්පායපරිමිතභොජනපච්චයා කායබලසම්භවෙන ඵාසුවිහාරො. යාවදත්ථං උදරාවදෙහකභොජනපරිවජ්ජනෙන වා සෙය්‍යසුඛපස්සසුඛමිද්ධසුඛාදීනං අභාවතො අනවජ්ජතා. චතුපඤ්චාලොපමත්තඌනභොජනෙන චතුඉරියාපථයොග්‍යතාපාදනතො ඵාසුවිහාරො. වුත්තඤ්හෙතං – «Habrá sustento para mí y habrá mantenimiento de las cuatro posturas corporales». Con la expresión «para el mantenimiento» se refiere al mantenimiento de la facultad de la vida; aquí, el mantenimiento consiste en la continuidad ininterrumpida de las cuatro posturas corporales, siendo esta su distinción. «Irreprochabilidad y una estancia confortable»: la irreprochabilidad surge al evitar la búsqueda, la aceptación y el uso indebido de los recursos; la estancia confortable surge mediante el uso moderado de los mismos. O bien, la irreprochabilidad se debe a la ausencia de faltas como el descontento, la pereza, el letargo y la censura de los sabios, causados por alimentos inapropiados o excesivos. La estancia confortable se debe al surgimiento de la fuerza corporal causada por alimentos apropiados y moderados. O también, la irreprochabilidad se debe a la ausencia de la felicidad de dormir, la felicidad de recostarse y la felicidad de la somnolencia, al evitar comer hasta llenarse excesivamente el vientre. La estancia confortable se debe a la idoneidad para las cuatro posturas corporales que se logra al comer cuatro o cinco bocados menos de la capacidad total. Pues se ha dicho: ‘‘චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ, අභුත්වා උදකං පිවෙ; අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො’’ති. (ථෙරගා. 983; මි. ප. 6.5.10); «Habiendo dejado de comer cuatro o cinco bocados antes de saciarse, debe beber agua; esto es suficiente para la estancia confortable de un monje de mente resuelta». එත්තාවතා [Pg.128] ච පයොජනපරිග්ගහො, මජ්ඣිමා ච පටිපදා දීපිතා හොති. යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සතීති පයොජනපරිග්ගහදීපනා. යාත්‍රා හි නං ආහාරූපයොගං පයොජෙති. ධම්මිකසුඛාපරිච්චාගහෙතුකො ඵාසුවිහාරො මජ්ඣිමා පටිපදා අන්තද්වයපරිවජ්ජනතො. Con esto se explica la comprensión del propósito y se muestra el camino medio. La frase «habrá sustento para mí» muestra la comprensión del propósito, pues el sustento impulsa el uso del alimento. La estancia confortable, que tiene como causa el no renunciar a la felicidad legítima, es el camino medio por evitar los dos extremos. සෙනාසනන්ති සෙනඤ්ච ආසනඤ්ච. යත්ථ විහාරාදිකෙ සෙති නිපජ්ජති ආසති නිසීදති, තං සෙනාසනං. උතුපරිස්සයවිනොදනප්පටිසල්ලානාරාමත්ථන්ති උතුයෙව පරිසහනට්ඨෙන පරිස්සයො සරීරාබාධචිත්තවික්ඛෙපකරො, තස්ස විනොදනත්ථං, අනුප්පන්නස්ස අනුප්පාදනත්ථං, උප්පන්නස්ස වූපසමනත්ථඤ්චාති අත්ථො. අථ වා යථාවුත්තො උතු ච සීහබ්‍යග්ඝාදිපාකටපරිස්සයො ච රාගදොසාදිපටිච්ඡන්නපරිස්සයො ච උතුපරිස්සයො, තස්ස විනොදනත්ථඤ්චෙව එකීභාවඵාසුකත්ථඤ්ච. චීවරප්පටිසෙවනෙ හිරීකොපීනප්පටිච්ඡාදනං විය තං නියතපයොජනන්ති පුන ‘‘යාවදෙවා’’ති වුත්තං. «Alojamiento» (senāsana) significa cama y asiento. Dondequiera que uno se acueste, se reclina o se sienta, como en un monasterio o lugar similar, eso es el alojamiento. «Para disipar el malestar de las estaciones y para el deleite en la reclusión»: el malestar se refiere a lo que acosa debido a las estaciones, causando aflicción corporal y distracción mental; el propósito es disipar eso, prevenir lo que no ha surgido y calmar lo que ya ha surgido. O bien, el malestar de las estaciones se refiere tanto al clima como a los peligros evidentes de leones, tigres, etc., y a los peligros ocultos de la codicia, el odio, etc.; es para disipar eso y para la comodidad de la soledad. Así como en el uso de los mantos el propósito es cubrir la desnudez por vergüenza, aquí también se dice «solo para» (yāvadeva) indicando un propósito definido. ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරන්ති රොගස්ස පච්චනීකප්පවත්තියා ගිලානපච්චයො, තතො එව භිසක්කස්ස අනුඤ්ඤාතවත්ථුතාය භෙසජ්ජං, ජීවිතස්ස පරිවාරසම්භාරභාවෙහි පරික්ඛාරො චාති ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරො, තං. වෙය්‍යාබාධිකානන්ති වෙය්‍යාබාධතො ධාතුක්ඛොභතො ච තංනිබ්බත්තකුට්ඨගණ්ඩපීළකාදිරොගතො උප්පන්නානං. වෙදනානන්ති දුක්ඛවෙදනානං. අබ්‍යාබජ්ඣපරමතායාති නිද්දුක්ඛපරමභාවාය. යාව තං දුක්ඛං සබ්බං පහීනං හොති, තාව පටිසෙවාමීති යොජනා. එවමෙත්ථ සඞ්ඛෙපෙනෙව පාළිවණ්ණනා වෙදිතබ්බා. නවවෙදනුප්පාදතොපීති න කෙවලං ආයතිං එව විපාකපරිළාහා, අථ ඛො අතිභොජනපච්චයා අලංසාටකාදීනං විය නවවෙදනුප්පාදතොපි වෙදිතබ්බා. «Requisitos de medicina y suministros para el enfermo»: el «requisito para el enfermo» es lo que actúa contra la enfermedad; de ahí que sea «medicina» por ser una sustancia autorizada por el médico, y «suministros» por ser componentes necesarios para la vida. «De las aflicciones» (veyyābādhikānaṃ) se refiere a aquellas surgidas por el desequilibrio de los elementos o por enfermedades como la lepra, forúnculos, pústulas, etc. «De las sensaciones» se refiere a las sensaciones dolorosas. «Para el estado supremo de estar libre de sufrimiento» significa para el estado de estar completamente sin dolor. La construcción es: «Hago uso de esto hasta que todo ese dolor sea abandonado». Así debe entenderse brevemente la explicación del Canon en este punto. «También por el surgimiento de nuevas sensaciones»: esto debe entenderse no solo respecto a la maduración de la angustia en el futuro, sino también respecto al surgimiento de nuevas sensaciones debido al exceso de comida, como en el caso de los glotones. කම්මට්ඨානිකස්ස චලනං නාම කම්මට්ඨානපරිච්චාගොති ආහ ‘‘චලති කම්පති කම්මට්ඨානං විජහතී’’ති. ‘‘ඛමො හොති සීතස්ස උණ්හස්සා’’ති එත්ථ ච ලොමසනාගත්ථෙරස්ස වත්ථු කථෙතබ්බං. ථෙරො කිර චෙතියපබ්බතෙ පියඞ්ගුගුහාය පධානඝරෙ විහරන්තො අන්තරට්ඨකෙ හිමපාතසමයෙ ලොකන්තරිකනිරයං පච්චවෙක්ඛිත්වා කම්මට්ඨානං අවිජහන්තොව අබ්භොකාසෙ වීතිනාමෙසි. ගිම්හසමයෙ ච පච්ඡාභත්තං බහිචඞ්කමෙ කම්මට්ඨානං මනසිකරොතො සෙදාපිස්ස කච්ඡෙහි මුච්චන්ති. අථ නං අන්තෙවාසිකො ආහ – ‘‘ඉධ, භන්තෙ, නිසීදථ, සීතලො ඔකාසො’’ති. ථෙරො ‘‘උණ්හභයෙනෙවම්හි, ආවුසො, ඉධ නිසින්නො’’ති අවීචිමහානිරයං පච්චවෙක්ඛිත්වා [Pg.129] නිසීදියෙව. උණ්හන්ති චෙත්ථ අග්ගිසන්තාපොව වෙදිතබ්බො සූරියසන්තාපස්ස පරතො වුච්චමානත්තා. සූරියසන්තාපවසෙන පනෙතං වත්ථු වුත්තං. El movimiento para quien practica un tema de meditación significa el abandono de dicho tema; por eso dice: «se mueve, se agita, abandona el tema de meditación». Respecto a «es capaz de soportar el frío y el calor», debe contarse la historia del anciano Lomasanāga. Se dice que el anciano, mientras residía en la casa de meditación de la cueva Piyaṅgu en la montaña Cetiyapabbata, durante el tiempo de las nevadas en los ocho días intermedios, reflexionó sobre el infierno Lokantarika y pasó el tiempo a la intemperie sin abandonar su tema de meditación. Y en la temporada de calor, después de la comida, mientras practicaba la meditación caminando en el exterior, el sudor corría por sus axilas. Entonces su discípulo le dijo: «Venerable señor, siéntese aquí, es un lugar fresco». El anciano, diciendo «hermano, me he sentado aquí por miedo al calor», reflexionó sobre el gran infierno Avīci y permaneció sentado. Aquí, por «calor» debe entenderse el ardor del fuego, ya que el calor del sol se menciona después. Esta historia se relata en relación con el calor del sol. යො ච ද්වෙ තයො වාරෙ භත්තං වා පානීයං වා අලභමානොපි අනමතග්ගෙ සංසාරෙ අත්තනො පෙත්තිවිසයූපපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා අවෙධන්තො කම්මට්ඨානං න විජහතියෙව. ඩංසමකසවාතාතපසම්ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො චෙපි තිරච්ඡානූපපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා අවෙධන්තො කම්මට්ඨානං න විජහතියෙව. සරීසපසම්ඵස්සෙන ඵුට්ඨො චාපි අනමතග්ගෙ සංසාරෙ සීහබ්‍යග්ඝාදිමුඛෙසු අනෙකවාරං පරිවත්තිතපුබ්බභාවං පච්චවෙක්ඛිත්වා අවෙධන්තො කම්මට්ඨානං න විජහතියෙව පධානියත්ථෙරො විය, අයං ‘‘ඛමො ජිඝච්ඡාය…පෙ… සරීසපසම්ඵස්සාන’’න්ති වෙදිතබ්බො. ථෙරං කිර ඛණ්ඩචෙලවිහාරෙ කණිකාරපධානියඝරෙ අරියවංසධම්මං සුණන්තඤ්ඤෙව ඝොරවිසො සප්පො ඩංසි. ථෙරො ජානිත්වාපි පසන්නචිත්තො නිසින්නො ධම්මංයෙව සුණාති, විසවෙගො ථද්ධො අහොසි. ථෙරො උපසම්පදමාළං ආදිං කත්වා සීලං පච්චවෙක්ඛිත්වා ‘‘විසුද්ධසීලොම්හී’’ති පීතිං උප්පාදෙසි, සහ පීතුප්පාදා විසං නිවත්තිත්වා පථවිං පාවිසි. ථෙරො තත්ථෙව චිත්තෙකග්ගතං ලභිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. Aquel que, incluso al no obtener comida o bebida por dos o tres veces, reflexiona sobre su propio nacimiento en el reino de los espíritus hambrientos en el ciclo de renacimientos sin fin y, sin vacilar, no abandona su tema de meditación. Aquel que, aun siendo tocado por el contacto de tábanos, mosquitos, viento y sol, reflexiona sobre el nacimiento como animal y, sin vacilar, no abandona su tema de meditación. Aquel que, aun siendo tocado por el contacto de reptiles, reflexiona sobre el hecho de haber pasado muchas veces por las fauces de leones, tigres, etc., en el ciclo de renacimientos sin fin y, sin vacilar, no abandona su tema de meditación, como el anciano Padhāniya; así debe entenderse «es capaz de soportar el hambre... hasta... el contacto de reptiles». Se cuenta que al anciano, mientras escuchaba la enseñanza del Ariyavaṃsa en la casa de meditación Kaṇikāra del monasterio Khaṇḍacela, lo mordió una serpiente de veneno atroz. El anciano, aun sabiéndolo, permaneció sentado con la mente serena escuchando el Dhamma, y la fuerza del veneno se detuvo. El anciano, comenzando por su ordenación, reflexionó sobre su virtud y generó alegría pensando: «soy de virtud pura»; junto con el surgimiento de la alegría, el veneno retrocedió y entró en la tierra. El anciano, obteniendo allí mismo la unificación de la mente y desarrollando la visión clara, alcanzó el estado de Arahat. යො පන අක්කොසවසෙන දුරුත්තෙ දුරුත්තත්තායෙව ච දුරාගතෙ අපි අන්තිමවත්ථුසඤ්ඤිතෙ වචනපථෙ සුත්වා ඛන්තිගුණංයෙව පච්චවෙක්ඛිත්වා න වෙධති දීඝභාණකඅභයත්ථෙරො විය, අයං ‘‘ඛමො දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථාන’’න්ති වෙදිතබ්බො. ථෙරො කිර පච්චයසන්තොසභාවනාරාමතාය මහාඅරියවංසප්පටිපදං කථෙසි, සබ්බො මහාගාමො ආගච්ඡති, ථෙරස්ස මහාසක්කාරො උප්පජ්ජි. තං අඤ්ඤතරො මහාථෙරො අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘දීඝභාණකො ‘අරියවංසං කථෙමී’ති සබ්බරත්තිං කොලාහලං කරොතී’’තිආදීහි අක්කොසි. උභොපි ච අත්තනො අත්තනො විහාරං ගච්ඡන්තා ගාවුතමත්තං එකපථෙන අගමංසු. සකලගාවුතම්පි සො තං අක්කොසියෙව. තතො යත්ථ ද්වින්නං විහාරානං මග්ගො භිජ්ජති, තත්ථ ඨත්වා දීඝභාණකත්ථෙරො තං වන්දිත්වා ‘‘එසො, භන්තෙ, තුම්හාකං මග්ගො’’ති ආහ. සො අස්සුණන්තො [Pg.130] විය අගමාසි. ථෙරොපි විහාරං ගන්ත්වා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා නිසීදි. තමෙනං අන්තෙවාසිකො ‘‘කිං, භන්තෙ, සකලගාවුතං පරිභාසන්තං න කිඤ්චි අවොචුත්ථා’’ති ආහ. ථෙරො ‘‘ඛන්තියෙවාවුසො, මය්හං භාරො, න අක්ඛන්ති, එකපදුද්ධාරෙපි කම්මට්ඨානවියොගං න පස්සාමී’’ති ආහ. Aquel que, debido al abuso, escucha palabras ásperas dichas de manera áspera e inapropiada, incluso palabras que se refieren a las ofensas más graves, y reflexionando únicamente sobre la virtud de la paciencia no tiembla, al igual que el Anciano Abhaya, el recitador del Dīgha Nikāya, debe ser conocido como 'alguien que tolera las palabras ásperas e inapropiadas'. Se dice que el Anciano, debido a su deleite en la práctica de la meditación y el contentamiento con los requisitos, predicaba sobre la gran práctica del Linaje de los Nobles (Ariyavaṃsa); toda la gran aldea acudió y surgió un gran honor para el Anciano. Otro Gran Anciano, incapaz de tolerar aquello, lo insultó diciendo: 'Este recitador del Dīgha hace ruido toda la noche diciendo: "Predico el Ariyavaṃsa"', y otras cosas similares. Mientras ambos se dirigían a sus respectivos monasterios, caminaron por el mismo sendero durante aproximadamente un gāvuta. Durante todo el trayecto, aquel otro continuó insultándolo. Entonces, donde el camino se bifurcaba hacia los dos monasterios, el Anciano Abhaya se detuvo allí, le rindió homenaje y dijo: 'Venerable, este es su camino'. El otro continuó como si no oyera. El Anciano también fue al monasterio, se lavó los pies y se sentó. Su discípulo le preguntó: 'Venerable, ¿por qué no le dijo nada mientras él lo reprendía durante todo un gāvuta?'. El Anciano respondió: 'Amigo, la paciencia es mi carga, no la impaciencia; no percibo la separación de mi objeto de meditación ni siquiera al dar un solo paso'. වචනමෙව තදත්ථං ඤාපෙතුකාමානඤ්ච පථො උපායොති ආහ ‘‘වචනමෙව වචනපථො’’ති. අසුඛට්ඨෙන වා තිබ්බා. යඤ්හි න සුඛං, තං අනිට්ඨං තිබ්බන්ති වුච්චති. අධිවාසකජාතිකො හොතීති යථාවුත්තවෙදනානං අධිවාසකසභාවො හොති. චිත්තලපබ්බතෙ පධානියත්ථෙරස්ස කිර රත්තිං පධානෙන වීතිනාමෙත්වා ඨිතස්ස උදරවාතො උප්පජ්ජති. සො තං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො ආවත්තති පරිවත්තති. තමෙනං චඞ්කමනපස්සෙ ඨිතො පිණ්ඩපාතියත්ථෙරො ආහ – ‘‘ආවුසො, පබ්බජිතො නාම අධිවාසනසීලො හොතී’’ති. සො ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති අධිවාසෙත්වා නිච්චලො සයි. වාතො නාභිතො යාව හදයං ඵාලෙසි. ථෙරො වෙදනං වික්ඛම්භෙත්වා විපස්සන්තො මුහුත්තෙන අනාගාමී හුත්වා පරිනිබ්බායි. එවං සබ්බත්ථාති ‘‘උණ්හෙන ඵුට්ඨස්ස සීතං පත්ථයතො’’තිආදිනා සබ්බත්ථ උණ්හාදිනිමිත්තං කාමාසවුප්පත්ති වෙදිතබ්බා. නත්ථි සුගතිභවෙ සීතං වා උණ්හං වාති අනිට්ඨං සීතං වා උණ්හං වා නත්ථීති අධිප්පායො. අත්තග්ගාහෙ සති අත්තනියග්ගාහොති ආහ ‘‘මය්හං සීතං උණ්හන්ති ගාහො දිට්ඨාසවො’’ති. Se dice que 'la palabra misma es el camino de las palabras' (vacanapatha), refiriéndose a que la palabra es el medio para quienes desean dar a conocer su significado. Son 'intensas' (tibbā) en el sentido de que no son placenteras. Pues lo que no es placentero se denomina indeseable o intenso. 'Es de naturaleza tolerante' significa que tiene el carácter de soportar las sensaciones mencionadas. Se cuenta que en Cittalapabbata, a un Anciano dedicado al esfuerzo que permanecía de pie tras pasar la noche en su práctica, le surgió un dolor de viento en el vientre. Incapaz de soportarlo, se retorcía y daba vueltas. Un Anciano recolector de limosnas que estaba cerca del sendero de meditación le dijo: 'Amigo, aquel que ha renunciado (un monje) es, por naturaleza, paciente'. Él respondió: 'Está bien, Venerable', y soportando el dolor, se quedó inmóvil. El viento le desgarró desde el ombligo hasta el corazón. El Anciano, habiendo suprimido la sensación y practicando la visión cabal, en un instante se convirtió en un No-retornante (anāgāmī) y alcanzó el Parinirvana. 'Así en todas partes' indica que debe entenderse el surgimiento de las perturbaciones de los deseos (kāmāsava) a causa del calor y otros elementos en todas las situaciones, como 'alguien afectado por el calor que anhela el frío'. 'No hay frío ni calor en el estado de existencia afortunado' significa que no hay frío ni calor indeseables. Se dice que 'el apego a "mi frío y mi calor" es el flujo de las visiones (diṭṭhāsavo)' porque, cuando hay un aferramiento al yo, hay un aferramiento a lo que pertenece al yo. අහං සමණොති ‘‘අහං සමණො, කිං මම ජීවිතෙන වා මරණෙන වා’’ති එවං චින්තෙත්වාති අධිප්පායො. පච්චවෙක්ඛිත්වාති ගාමප්පවෙසප්පයොජනාදිඤ්ච පච්චවෙක්ඛිත්වා. පටික්කමතීති හත්ථිආදීනං සමීපගමනතො අපක්කමති. ඨායන්ති එත්ථාති ඨානං, කණ්ටකානං ඨානං කණ්ටකට්ඨානං, යත්ථ කණ්ටකානි සන්ති, තං ඔකාසන්ති වුත්තං හොති. අමනුස්සදුට්ඨානීති අමනුස්සසඤ්චාරෙන දූසිතානි, සපරිස්සයානීති අත්ථො. අනියතවත්ථුභූතන්ති අනියතසික්ඛාපදස්ස කාරණභූතං. වෙසියාදිභෙදතොති වෙසියාවිධවාථුල්ලකුමාරිකාපණ්ඩකපානාගාරභික්ඛුනිභෙදතො. සමානන්ති සමං, අවිසමන්ති අත්ථො. අකාසි වාති තාදිසං අනාචාරං අකාසි වා. සීලසංවරසඞ්ඛාතෙනාති කථං පරිවජ්ජනං සීලං? අනාසනපරිවජ්ජනෙන හි [Pg.131] අනාචාරපරිවජ්ජනං වුත්තං. අනාචාරාගොචරපරිවජ්ජනං චාරිත්තසීලතාය සීලසංවරො. තථා හි භගවතා ‘‘පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරතී’’ති (විභ. 508) සීලසංවරවිභජනෙ ආචාරගොචරසම්පත්තිං දස්සෙන්තෙන ‘‘අත්ථි අනාචාරො, අත්ථි අගොචරො’’තිආදිනා (විභ. 513-514) ආචාරගොචරා විභජිත්වා දස්සිතා. ‘‘චණ්ඩං හත්ථිං පරිවජ්ජෙතී’’ති වචනතො හත්ථිආදිපරිවජ්ජනම්පි භගවතො වචනානුට්ඨානන්ති කත්වා ආචාරසීලමෙවාති වෙදිතබ්බං. 'Soy un asceta', pensando de esta manera: 'Soy un asceta, ¿qué me importa mi vida o mi muerte?'. 'Habiendo reflexionado' significa habiendo reflexionado sobre el propósito de entrar en la aldea y otros fines. 'Retrocede' significa que se aparta de la proximidad de elefantes y otros peligros. 'Lugar' (ṭhāna) es donde estos se encuentran; 'lugar de espinas' es el sitio donde hay espinas. 'Lugares frecuentados por seres no humanos' significa lugares dañados o peligrosos debido al tránsito de espíritus. 'Aquello que es causa de un objeto indefinido' se refiere a lo que causa una falta según la regla de entrenamiento indefinida (aniyata). 'Según la distinción de prostitutas, etc.' se refiere a la distinción entre prostitutas, viudas, solteronas, eunucos, tabernas y monjas. 'Igual' significa equilibrado, es decir, no desigual. 'O realizó' significa que cometió tal conducta inapropiada. 'A través de lo que se conoce como la restricción de la virtud': ¿cómo es la virtud del evitar? Se dice que evitar la conducta inapropiada se logra evitando los asientos inapropiados. El evitar la conducta inapropiada y los lugares de visita inapropiados constituye la restricción de la virtud a través de la virtud del comportamiento (cārittasīla). Así, cuando el Bienaventurado explica la restricción de la virtud diciendo: 'Vive restringido por la restricción del Pātimokkha', muestra la perfección de la conducta y el lugar de visita (ācāragocara), definiendo: 'existe la conducta inapropiada, existe el lugar de visita inapropiado'. Al decir 'evita al elefante feroz', debe entenderse que el evitar elefantes y otros peligros es también el cumplimiento de la palabra del Bienaventurado y, por lo tanto, es virtud de conducta. ඉතිපීති ඉමිනාපි කාරණෙන අයොනිසොමනසිකාරසමුට්ඨිතත්තාපි, ලොභාදිසහගතත්තාපි, කුසලප්පටිපක්ඛතොපීතිආදීහි කාරණෙහි අයං විතක්කො අකුසලොති අත්ථො. ඉමිනා නයෙන සාවජ්ජොතිආදීසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. එත්ථ ච අකුසලොතිආදිනා දිට්ඨධම්මිකං කාමවිතක්කස්ස ආදීනවං දස්සෙති, දුක්ඛවිපාකොති ඉමිනා සම්පරායිකං. අත්තබ්‍යාබාධාය සංවත්තතීතිආදීසුපි ඉමිනාව නයෙන ආදීනවවිභාවනා වෙදිතබ්බා. උප්පන්නස්ස කාමවිතක්කස්ස අනධිවාසනං නාම පුන තාදිසස්ස අනුප්පාදනං. තං පනස්ස පහානං විනොදනං බ්‍යන්තිකරණං අනභාවගමනන්ති ච වත්තුං වට්ටතීති පාළියං – ‘‘උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙතී’’ති වත්වා ‘‘පජහතී’’තිආදි වුත්තන්ති තමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘අනධිවාසෙන්තො කිං කරොතී’’තිආදිමාහ. පහානඤ්චෙත්ථ වික්ඛම්භනමෙව, න සමුච්ඡෙදොති දස්සෙතුං ‘‘විනොදෙතී’’තිආදි වුත්තන්ති වික්ඛම්භනවසෙනෙව අත්ථො දස්සිතො. උප්පන්නුප්පන්නෙති තෙසං පාපවිතක්කානං උප්පාදාවත්ථාගහණං වා කතං සියා අනවසෙසග්ගහණං වා. තෙසු පඨමං සන්ධායාහ ‘‘උප්පන්නමත්තෙ’’ති, සම්පතිජාතෙති අත්ථො. අනවසෙසග්ගහණං බ්‍යාපනිච්ඡායං හොතීති දස්සෙතුං ‘‘සතක්ඛත්තුම්පි උප්පන්නුප්පන්නෙ’’ති වුත්තං. 'Incluso así' significa que este pensamiento es un mal estado (akusala) por varias razones: porque surge de una atención inadecuada, porque está acompañado de codicia y otros estados, y porque es opuesto a lo saludable. De esta misma manera debe entenderse el significado de términos como 'censurable' y otros. Aquí, con el término 'no saludable' (akusala), muestra el peligro del pensamiento de deseo sensual en la vida presente, y con 'resultado de sufrimiento' (dukkhavipāko), muestra su efecto en la vida futura. 'Conduce a la propia aflicción' y términos similares deben entenderse de la misma manera como una explicación del peligro. 'No tolerar el pensamiento de deseo surgido' significa no permitir que surja de nuevo uno similar. Su abandono, dispersión, eliminación y aniquilación es lo que se describe en el Canon cuando se dice: 'no tolera el pensamiento de deseo surgido', y luego 'lo abandona', etc. Para mostrar que el abandono aquí es solo supresión (vikkhambhana) y no erradicación total (samuccheda), se usan términos como 'lo dispersa', explicando así el significado mediante la supresión. 'A cada uno de los que surgen' se refiere a tomar el momento en que esos malos pensamientos surgen, o bien a tomarlos a todos sin excepción. Refiriéndose a lo primero dice: 'tan pronto como surge', es decir, en el momento en que acaba de nacer. Para mostrar que la eliminación sin excepción ocurre mediante el deseo de erradicarlo, se dice: 'incluso si surge cien veces, a cada uno de los que surgen'. ඤාතිවිතක්කොති ‘‘අම්හාකං ඤාතයො සුඛජීවිනො සම්පත්තියුත්තා’’තිආදිනා ගෙහස්සිතපෙමවසෙන ඤාතකෙ ආරබ්භ උප්පන්නවිතක්කො. ජනපදවිතක්කොති ‘‘අම්හාකං ජනපදො සුභික්ඛො සම්පන්නසස්සො රමණීයො’’තිආදිනා ගෙහස්සිතපෙමවසෙන ජනපදං ආරබ්භ උප්පන්නවිතක්කො. උක්කුටිකප්පධානාදීහි දුක්ඛෙ නිජ්ජිණ්ණෙ සම්පරායෙ සත්තා සුඛී හොන්ති අමරාති දුක්කරකාරිකාය පටිසංයුත්තො අමරත්ථාය විතක්කො. තං වා ආරබ්භ අමරාවික්ඛෙපදිට්ඨිසහගතො අමරො ච සො විතක්කො චාති [Pg.132] අමරාවිතක්කො. පරානුද්දයතාපටිසංයුත්තොති පරෙසු උපට්ඨාකාදීසු සහනන්දිතාදිවසෙන පවත්තො අනුද්දයතාපතිරූපකො ගෙහස්සිතපෙමප්පටිසංයුත්තො විතක්කො. ලාභසක්කාරසිලොකප්පටිසංයුත්තොති චීවරාදිලාභෙන ච සක්කාරෙන ච කිත්තිසද්දෙන ච ආරම්මණකරණවසෙන පටිසංයුත්තො. අනවඤ්ඤත්තිප්පටිසංයුත්තොති ‘‘අහො වත මං පරෙ න අවජානෙය්‍යුං, න හෙට්ඨා කත්වා මඤ්ඤෙය්‍යුං, පාසාණච්ඡත්තං විය ගරුං කරෙය්‍යු’’න්ති උප්පන්නවිතක්කො. «Pensamiento sobre los parientes» (ñātivitakko) es el pensamiento que surge respecto a los familiares debido al afecto basado en la vida hogareña, del modo: «nuestros parientes viven felices, dotados de prosperidad», etc. «Pensamiento sobre el país» (janapadavitakko) es el pensamiento que surge respecto al país o región debido al afecto basado en la vida hogareña, del modo: «nuestro país tiene abundantes alimentos, cosechas prósperas y es agradable», etc. El pensamiento relacionado con la práctica de lo difícil para alcanzar la inmortalidad, basándose en que los seres son felices e inmortales en el más allá cuando el sufrimiento ha sido agotado mediante prácticas como el esfuerzo en cuclillas (ukkuṭikappadhāna), es el «pensamiento sobre la inmortalidad». O bien, es aquel pensamiento acompañado por la visión de la evasión eterna (amarāvikkhepadiṭṭhi) respecto a eso; así, por ser eterno y un pensamiento, es «pensamiento sobre la inmortalidad» (amarāvitakko). «Relacionado con la compasión por otros» significa el pensamiento relacionado con el afecto basado en la vida hogareña que, bajo la apariencia de compasión, procede por medio del regocijo mutuo y otros estados similares hacia los asistentes y otras personas. «Relacionado con la ganancia, el honor y la fama» es el pensamiento vinculado a tomar como objeto la obtención de túnicas y otros requisitos, el respeto y la reputación. «Relacionado con el deseo de no ser despreciado» es el pensamiento surgido del modo: «¡Oh, ojalá que otros no me desprecien, que no me consideren inferior, que me respeten como a un pesado paraguas de piedra!». කාමවිතක්කො කාමසඞ්කප්පනසභාවතො කාමාසවප්පත්තියා සාතිසයත්තා ච කාමනාකාරොති ආහ ‘‘කාමවිතක්කො පනෙත්ථ කාමාසවො’’ති. තබ්බිසෙසොති කාමාසවවිසෙසො භවසභාවත්තාති අධිප්පායො. කාමවිතක්කාදිකෙ විනොදෙති අත්තනො සන්තානතො නීහරති එතෙනාති විනොදනං, වීරියන්ති ආහ ‘‘වීරියසංවරසඞ්ඛාතෙන විනොදනෙනා’’ති. El «pensamiento sensual» (kāmavitakko), debido a su naturaleza de concepción sensual y por ser predominante en la consecución del influjo de la sensualidad (kāmāsava), se denomina «modo de desear»; por ello dice: «aquí, el pensamiento sensual es el influjo de la sensualidad». «Su distinción» se refiere a la distinción del influjo de la sensualidad por tener la naturaleza del devenir; este es el sentido. «Disipa» (vinodeti) significa que lo expulsa de su propio flujo mental; de ahí «disipación» (vinodana), que se refiere a la energía (vīriya), por lo que dice: «mediante la disipación denominada restricción por la energía». ‘‘සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා බහුලීකතා විජ්ජාවිමුත්තියො පරිපූරෙන්තී’’ති වචනතො විජ්ජාවිමුත්තීනං අනධිගමො තතො ච සකලවට්ටදුක්ඛානතිවත්ති අභාවනාය ආදීනවො. වුත්තවිපරියායෙන භගවතො ඔරසපුත්තභාවාදිවසෙන ච භාවනාය ආනිසංසො වෙදිතබ්බො. ථොමෙන්තොති ආසවපහානස්ස දුක්කරත්තා තාය එව දුක්කරකිරියාය තං අභිත්ථවන්තො. සංවරෙනෙව පහීනාති සංවරෙන පහීනා එව. තෙන වුත්තං ‘‘න අප්පහීනෙසුයෙව පහීනසඤ්ඤී’’ති. Basándose en la declaración: «los siete factores de iluminación, cuando son cultivados y desarrollados, perfeccionan el conocimiento y la liberación», el no alcanzar el conocimiento y la liberación y, por ende, el no trascender el sufrimiento de todo el ciclo de renacimientos (vaṭṭadukkha), es el peligro de la falta de cultivo. Por el contrario, siguiendo lo expuesto y por el hecho de ser hijos legítimos del Bienaventurado, se deben comprender los beneficios del cultivo. «Alabando» se refiere a aquel que, debido a que el abandono de los influjos es difícil de realizar, elogia ese acto de difícil ejecución. «Abandonados solo por la restricción» significa que han sido abandonados únicamente mediante la restricción. Por eso se dijo: «no es alguien que tiene la percepción de abandono en lo que aún no ha sido abandonado». ආසවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Āsavasutta. 5. දාරුකම්මිකසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Dārukammikasutta 59. පඤ්චමෙ පුත්තසම්බාධසයනන්ති පුත්තෙහි සම්බාධසයනං. එත්ථ පුත්තසීසෙන දාරපරිග්ගහං පුත්තදාරෙසු උප්පිලො විය. තෙන තෙසං රොගාදිහෙතු සොකාභිභවෙන ච චිත්තස්ස සංකිලිට්ඨතං දස්සෙති. කාමභොගිනාති ඉමිනා පන රාගාභිභවන්ති. උභයෙනපි වික්ඛිත්තචිත්තතං දස්සෙති. කාසිකචන්දනන්ති උජ්ජලචන්දනං. තං කිර වණ්ණවිසෙසසමුජ්ජලං හොති පභස්සරං, තදත්ථමෙව නං සණ්හතරං කරොන්ති. තෙනෙවාහ ‘‘සණ්හචන්දන’’න්ති[Pg.133], කාසිකවත්ථඤ්ච චන්දනඤ්චාති අත්ථො. මාලාගන්ධවිලෙපනන්ති වණ්ණසොභත්ථඤ්චෙව සුගන්ධභාවත්ථඤ්ච මාලං, සුගන්ධභාවත්ථාය ගන්ධං, ඡවිරාගකරණත්ථඤ්චෙව සුභත්ථඤ්ච විලෙපනං ධාරෙන්තෙන. ජාතරූපරජතන්ති සුවණ්ණඤ්චෙව අවසිට්ඨධනඤ්ච සාදියන්තෙන. සබ්බෙනපි කාමෙසු අභිගිද්ධභාවමෙව පකාසෙති. 59. En el quinto sutta, «lecho congestionado por los hijos» (puttasambādhasayana) significa un lecho estrecho debido a los hijos. Aquí, mediante la mención de los hijos, se incluye la posesión de una esposa, siendo como una opresión en los hijos y la esposa. Con ello muestra la impureza de la mente debido al agobio por el dolor causado por sus enfermedades y otros problemas. Con «disfrutadores de placeres sensuales» (kāmabhogī) muestra el agobio por la pasión. Con ambos términos muestra la distracción de la mente. «Sándalo de Kasi» se refiere al sándalo brillante. Se dice que este es resplandeciente y luminoso por su color especial, y por ese mismo motivo lo hacen muy fino. Por eso dice: «sándalo fino», refiriéndose tanto a la tela de Kasi como al sándalo. «Guirnaldas, perfumes y ungüentos»: portando guirnaldas para la belleza del color y la fragancia, perfumes para el buen aroma, y ungüentos para dar color a la piel y para la hermosura. «Aceptando oro y plata» se refiere a quien acepta el oro y el resto de la riqueza. Con todo esto se manifiesta únicamente su estado de codicia por los placeres sensuales. දාරුකම්මිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Dārukammikasutta. 6. හත්ථිසාරිපුත්තසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Hatthisāriputtasutta 60. ඡට්ඨෙ හත්ථිං සාරෙතීති හත්ථිසාරී, තස්ස පුත්තොති හත්ථිසාරිපුත්තො. සො කිර සාවත්ථියං හත්ථිආචරියස්ස පුත්තො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා තීණි පිටකානි උග්ගහෙත්වා සුඛුමෙසු ඛන්ධධාතුආයතනාදීසු අත්ථන්තරෙසු කුසලො අහොසි. තෙන වුත්තං – ‘‘ථෙරානං භික්ඛූනං අභිධම්මකථං කථෙන්තානං අන්තරන්තරා කථං ඔපාතෙතී’’ති. තත්ථ අන්තරන්තරා කථං ඔපාතෙතීති ථෙරෙහි වුච්චමානස්ස කථාපබන්ධස්ස අන්තරෙ අන්තරෙ අත්තනො කථං පවෙසෙතීති අත්ථො. පඤ්චහි සංසග්ගෙහීති සවනසංසග්ගො, දස්සනසංසග්ගො, සමුල්ලාපසංසග්ගො, සම්භොගසංසග්ගො, කායසංසග්ගොති ඉමෙහි පඤ්චහි සංසග්ගෙහි. කිට්ඨඛාදකොති කිට්ඨට්ඨානෙ උප්පන්නසස්සඤ්හි කිට්ඨන්ති වුත්තං කාරණූපචාරෙන. සිප්පියො සුත්තියො. සම්බුකාති සඞ්ඛමාහ. 60. En el sexto, el que guía a los elefantes (hatthiṃ sāreti) es el conductor de elefantes (hatthisārī); su hijo es Hatthisāriputto. Se dice que él, hijo de un maestro de elefantes en Sāvatthī, se ordenó ante el Bienaventurado, aprendió los tres Pitakas y se volvió experto en temas sutiles como los agregados (khandha), los elementos (dhātu) y las bases (āyatana). Por eso se dijo: «interrumpe con sus propias palabras el discurso de los monjes ancianos que hablaban sobre el Abhidhamma». Allí, «interrumpe con sus propias palabras» significa que inserta su propio discurso en medio de la continuidad del discurso que estaban pronunciando los ancianos. «Por medio de las cinco asociaciones» se refiere a: asociación por oír, asociación por ver, asociación por conversar, asociación por compartir el uso de bienes y asociación por contacto físico; por medio de estas cinco asociaciones. «Comedor de cultivos» (kiṭṭhakhādako): el grano que crece en un campo de cultivo se llama «kiṭṭha» por metonimia de la causa. «Sippiyo» y «suttiyo» son tipos de conchas. «Sambukā» se refiere a los caracoles. ගිහිභාවෙ වණ්ණං කථෙසීති (දී. නි. අට්ඨ. 1.422) කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස කිර සාසනෙ ද්වෙ සහායකා අහෙසුං, අඤ්ඤමඤ්ඤං සමග්ගා එකතොව සජ්ඣායන්ති. තෙසු එකො අනභිරතො ගිහිභාවෙ චිත්තං උප්පාදෙත්වා ඉතරස්ස ආරොචෙසි. සො ගිහිභාවෙ ආදීනවං, පබ්බජ්ජාය ආනිසංසං දස්සෙත්වා ඔවදි. සො තං සුත්වා අභිරමිත්වා පුන එකදිවසං තාදිසෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ තං එතදවොච – ‘‘මය්හං, ආවුසො, එවරූපං චිත්තං උප්පජ්ජති, ඉමාහං පත්තචීවරං තුය්හං දස්සාමී’’ති. සො පත්තචීවරලොභෙන තස්ස ගිහිභාවෙ ආනිසංසං දස්සෙත්වා පබ්බජ්ජාය ආදීනවං කථෙසි. තස්ස තං සුත්වාව ගිහිභාවතො චිත්තං නිවත්තෙත්වා පබ්බජ්ජායමෙව අභිරමි. එවමෙස තදා සීලවන්තස්ස භික්ඛුනො ගිහිභාවෙ [Pg.134] ආනිසංසකථාය කථිතත්තා ඉදානි ඡ වාරෙ විබ්භමිත්වා සත්තමවාරෙ පබ්බජිත්වා මහාමොග්ගල්ලානස්ස මහාකොට්ඨිකත්ථෙරස්ස ච අභිධම්මකථං කථෙන්තානං අන්තරන්තරා කථං ඔපාතෙසි. අථ නං මහාකොට්ඨිකත්ථෙරො අපසාදෙසි. සො මහාසාවකස්ස කථිතෙ පතිට්ඨාතුං අසක්කොන්තො විබ්භමිත්වා ගිහි ජාතො. පොට්ඨපාදස්ස පනායං ගිහිසහායකො අහොසි, තස්මා විබ්භමිත්වා ද්වීහතීහච්චයෙන පොට්ඨපාදස්ස සන්තිකං ගතො. අථ නං සො දිස්වා – ‘‘සම්ම, කිං තයා කතං, එවරූපස්ස නාම සත්ථු සාසනා අපසක්කන්තොසි, එහි පබ්බජිතුං දානි තෙ වට්ටතී’’ති තං ගහෙත්වා භගවතො සන්තිකං අගමාසි. තස්මිං ඨානෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං ‘‘සත්තමෙ වාරෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණී’’ති. «Habló en alabanza de la vida laica»: se dice que bajo la enseñanza del Buda Kassapa hubo dos compañeros que estudiaban juntos en total armonía. Uno de ellos, descontento, deseó la vida laica y se lo comunicó al otro. El otro lo aconsejó mostrándole los peligros de la vida laica y los beneficios de la vida monástica. Él, al escucharlo, se regocijó en la vida monástica; pero un día, al surgirle de nuevo ese pensamiento, le dijo: «Amigo, me surge este tipo de pensamiento, te daré mi cuenco y mis túnicas». El otro, por codicia hacia el cuenco y las túnicas, le mostró los beneficios de la vida laica y los peligros de la vida monástica. El primero, nada más escuchar aquello, apartó su mente de la vida laica y se deleitó únicamente en la vida monástica. De esta manera, debido a que en aquel entonces habló alabando la vida laica a un monje virtuoso, ahora, tras haber retornado a la vida laica seis veces, se ordenó por séptima vez e interrumpía el discurso de los venerables Mahāmoggallāna y Mahākoṭṭhika mientras hablaban sobre el Abhidhamma. Entonces el venerable Mahākoṭṭhika lo reprendió. Él, incapaz de mantenerse firme ante lo dicho por el gran discípulo, abandonó los hábitos y se hizo laico. Sin embargo, él era compañero laico de Poṭṭhapāda, por lo que al cabo de dos o tres días tras dejar los hábitos, fue ante Poṭṭhapāda. Este, al verlo, le dijo: «Amigo, ¿qué has hecho? Te has apartado de la enseñanza de semejante Maestro; ven, ahora te conviene ordenarte», y tomándolo, lo llevó ante el Bienaventurado. Tras ordenarse en ese lugar, alcanzó el estado de Arahant. Por eso se dijo: «ordenándose por séptima vez, alcanzó el estado de Arahant». හත්ථිසාරිපුත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Hatthisāriputtasutta. 7. මජ්ඣෙසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Majjhesutta 61. සත්තමෙ මන්තාති ය-කාරලොපෙන නිද්දෙසො, කරණත්ථෙ වා එතං පච්චත්තවචනං. තෙනාහ ‘‘තාය උභො අන්තෙ විදිත්වා’’ති. ඵස්සවසෙන නිබ්බත්තත්තාති ද්වයද්වයසමාපත්තියං අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්ඵස්සවසෙන නිබ්බත්තත්තා, ‘‘ඵස්සපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාතී’’ති ඉමිනා චානුක්කමෙන ඵස්සසමුට්ඨානත්තා ඉමස්ස කායස්ස ඵස්සවසෙන නිබ්බත්තත්තාති වුත්තං. එකො අන්තොති එත්ථ අයං අන්ත-සද්දො අන්තඅබ්භන්තරමරියාදලාමකඅභාවකොට්ඨාසපදපූරණසමීපාදීසු දිස්සති. ‘‘අන්තපූරො උදරපූරො’’තිආදීසු (සු. නි. 197) හි අන්තෙ අන්තසද්දො. ‘‘චරන්ති ලොකෙ පරිවාරඡන්නා අන්තො අසුද්ධා, බහි සොභමානා’’තිආදීසු (සං. නි. 1.122) අබ්භන්තරෙ. ‘‘කායබන්ධනස්ස අන්තො ජීරති (චූළව. 278) සා හරිතන්තං වා පන්ථන්තං වා සෙලන්තං වා උදකන්තං වා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.304) මරියාදායං. ‘‘අන්තමිදං, භික්ඛවෙ, ජීවිකාන’’න්තිආදීසු (සං. නි. 3.80; ඉතිවු. 91) ලාමකෙ. ‘‘එසෙවන්තො දුක්ඛස්සා’’තිආදීසු (ම. නි. 3.393; සං. නි. 2.51) අභාවෙ. සබ්බපච්චයසඞ්ඛයො හි දුක්ඛස්ස අභාවො [Pg.135] කොටීතිපි වුච්චති. ‘‘තයො අන්තා’’තිආදීසු (දී. නි. 3.305) කොට්ඨාසෙ. ‘‘ඉඞ්ඝ තාව සුත්තන්තං වා ගාථායො වා අභිධම්මං වා පරියාපුණස්සු, සුත්තන්තෙ ඔකාසං කාරාපෙත්වා’’ති (පාචි. 442) ච ආදීසු පදපූරණෙ. ‘‘ගාමන්තං වා ඔසටො (පාරා. 409-410; චූළව. 343) ගාමන්තසෙනාසන’’න්තිආදීසු (පාරා. අට්ඨ. 2.410) සමීපෙ. ස්වායමිධ කොට්ඨාසෙ වත්තතීති අයමෙකො කොට්ඨාසොති. 61. En el séptimo, ‘mantā’ es una designación por la elisión del sonido ‘ya’, o es un caso nominativo en sentido instrumental. Por eso dijo: ‘conociendo mediante ella ambos extremos’ (tāya ubho ante viditvā). ‘Nacido por el contacto’ (phassavasena nibbattattā) significa nacido por el mutuo contacto en la unión de los pares; por esta secuencia: ‘con el contacto como condición, surge la avidez; con la avidez como condición, el apego; con el apego como condición, el devenir; con el devenir como condición, el nacimiento’, y debido a que se origina del contacto, se dice que este cuerpo ‘nace por el contacto’. Respecto a ‘un extremo’ (eko anto), aquí esta palabra ‘anta’ se observa en los sentidos de: intestinos, interior, límite, vil, ausencia, parte, relleno de palabras, proximidad, etc. Pues en pasajes como ‘antapūro udarapūro’ (lleno de intestinos, lleno de vientre), ‘anta’ significa intestinos. En ‘caranti loke parivārachannā anto asuddhā, bahi sobhamānā’ (vagan por el mundo cubiertos por su séquito, impuros por dentro, hermosos por fuera), significa interior. En ‘kāyabandhanassa anto jīrati... sā haritantaṃ vā panthantaṃ vā selantaṃ vā udakantaṃ vā’ (el extremo del cinturón se desgasta... ya sea al borde del pasto, al borde del camino, al borde de la roca o al borde del agua), significa límite. En ‘antamidaṃ, bhikkhave, jīvikānaṃ’ (esto, monjes, es lo más vil entre los medios de vida), significa vil. En ‘esevanto dukkhassā’ (este es el fin del sufrimiento), significa ausencia. Pues la destrucción de todas las condiciones es la ausencia del sufrimiento, que también se llama el fin (koṭi). En ‘tayo antā’ (tres partes), significa parte o sección. En ‘iṅgha tāva suttantaṃ vā gāthāyo vā abhidhammaṃ vā pariyāpuṇassu, suttante okāsaṃ kārāpetvā’ (anda, aprende primero el Suttanta, las estrofas o el Abhidhamma, habiendo hecho espacio en el Suttanta), significa relleno de palabras. Y en ‘gāmantaṃ vā osaṭo... gāmantasenāsanaṃ’ (yendo a las cercanías de la aldea... un alojamiento cerca de la aldea), significa proximidad. Aquí, se emplea en el sentido de parte, por lo tanto, ‘esta es una parte’. සන්තො පරමත්ථතො විජ්ජමානො ධම්මසමූහොති සක්කායො, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා. තෙනාහ ‘‘තෙභූමකවට්ට’’න්ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. Sakkāya es el grupo de fenómenos existentes en el sentido último (paramatthato), es decir, los cinco agregados del apego. Por eso dijo: ‘el ciclo de los tres planos’. El resto de este pasaje es fácil de comprender. මජ්ඣෙසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Termina la explicación del Majjhesutta. 8. පුරිසින්ද්‍රියඤාණසුත්තවණ්ණනා 8. Explicación del Purisindriyañāṇasutta. 62. අට්ඨමෙ නිබ්බත්තිවසෙන අපායසංවත්තනියෙන වා කම්මුනා අපායෙසු නියුත්තොති ආපායිකො නෙරයිකොති එත්ථාපි එසෙව නයො. අවීචිම්හි උප්පජ්ජිත්වා තත්ථ ආයුකප්පසඤ්ඤිතං අන්තරකප්පං තිට්ඨතීති කප්පට්ඨො. නිරයූපපත්තිපරිහරණවසෙන තිකිච්ඡිතුං අසක්කුණෙය්‍යොති අතෙකිච්ඡො. අඛණ්ඩානීති එකදෙසෙනපි අඛණ්ඩිතානි. භින්නකාලතො පට්ඨාය බීජං බීජත්ථාය න උපකප්පති. අපූතීනීති උදකතෙමනෙන අපූතිකානි. පූතිකඤ්හි බීජං බීජත්ථාය න උපකප්පති. අවාතාතපහතානීති වාතෙන ච ආතපෙන ච න හතානි නිරොජතං න පාපිතානි. නිරොජඤ්හි කසටං බීජං බීජත්ථාය න උපකප්පති. ‘‘සාරාදානී’’ති වත්තබ්බෙ ආ-කාරස්ස රස්සත්තං කත්වා පාළියං ‘‘සාරදානී’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘සාරාදානී’’ති. තණ්ඩුලසාරස්ස ආදානතො සාරාදානි, ගහිතසාරානි පතිට්ඨිතසාරානි. නිස්සරඤ්හි බීජං බීජත්ථාය න උපකප්පති. සුඛසයිතානීති චත්තාරො මාසෙ කොට්ඨෙ පක්ඛිත්තනියාමෙනෙව සුඛසයිතානි සුට්ඨු සන්නිචිතානි. මණ්ඩඛෙත්තෙති ඌසඛාරාදිදොසෙහි අවිද්ධස්තෙ සාරක්ඛෙත්තෙ. අභිදොති අභි-සද්දෙන සමානත්ථනිපාතපදන්ති ආහ ‘‘අභිඅඩ්ඪරත්ත’’න්ති. නත්ථි එතස්ස භිදාති වා අභිදො. ‘‘අභිදං අඩ්ඪරත්ත’’න්ති වත්තබ්බෙ උපයොගත්ථෙ පච්චත්තවචනං. අඩ්ඪරත්තන්ති [Pg.136] ච අච්චන්තසංයොගවචනං, භුම්මත්ථෙ වා. තස්මා අභිදො අඩ්ඪරත්තන්ති අභින්නෙ අඩ්ඪරත්තසමයෙති අත්ථො. පුණ්ණමාසියඤ්හි ගගනමජ්ඣස්ස පුරතො වා පච්ඡතො වා චන්දෙ ඨිතෙ අඩ්ඪරත්තසමයො භින්නො නාම හොති, මජ්ඣෙ එව පන ඨිතෙ අභින්නො නාම. 62. En el octavo, ‘āpāyiko’ significa destinado a los estados de privación, ya sea por nacimiento o por acciones que conducen a ellos; en ‘nerayiko’ (habitante del infierno), se sigue el mismo método. ‘Kappaṭṭho’ significa que, tras nacer en el Avīci, permanece allí durante un eón intermedio, designado como un eón de vida. ‘Atekiccho’ significa que no puede ser curado mediante la prevención de su renacimiento en el infierno. ‘Akhaṇḍāni’ significa no fragmentadas, ni siquiera en una parte. A partir del momento en que se rompe, una semilla no sirve para el propósito de la siembra. ‘Apūtīni’ significa no podridas por la humedad del agua. Pues una semilla podrida no sirve para la siembra. ‘Avātātapahatāni’ significa no dañadas por el viento ni por el sol, es decir, que no han perdido su vitalidad. Pues una semilla vana y sin vitalidad no sirve para la siembra. Con respecto a lo que debería decirse como ‘sārādānī’ (que contienen esencia), se dice en el canon ‘sāradānī’ abreviando el sonido ‘ā’; por eso se explica como ‘sārādānī’. Son ‘sārādāni’ por poseer la esencia del grano; son semillas que han conservado su esencia, que tienen una esencia firme. Pues una semilla sin esencia no sirve para la siembra. ‘Sukhasayitāni’ significa bien almacenadas, como si hubieran descansado plácidamente al ser puestas en el granero durante cuatro meses. ‘Maṇḍakhetté’ se refiere a un campo fértil, libre de defectos como la salinidad o el exceso de álcali. ‘Abhido’ es una partícula que tiene el mismo significado que el prefijo ‘abhi-’, por eso dice ‘abhiaḍḍharattaṃ’. O bien, ‘abhido’ significa aquello que no tiene división (bhidā). Donde debería decirse ‘abhidaṃ aḍḍharattaṃ’, se usa el caso nominativo en lugar del acusativo. ‘Aḍḍharattaṃ’ es una expresión de conexión continua o de locativo. Por lo tanto, ‘abhido aḍḍharattaṃ’ significa en el momento indiviso de la medianoche. Pues en la luna llena, cuando la luna está antes o después del cenit, se dice que el tiempo de la medianoche está dividido, pero cuando está exactamente en el centro, se dice que es indiviso. සුප්පබුද්ධසුනක්ඛත්තාදයොති එත්ථ (ධ. ප. අට්ඨ. 2.127 සුප්පබුද්ධසක්‍යවත්ථු) සුප්පබුද්ධො කිර සාකියො ‘‘මම ධීතරං ඡඩ්ඩෙත්වා නික්ඛන්තො, මම පුත්තං පබ්බාජෙත්වා තස්ස වෙරිට්ඨානෙ ඨිතො චා’’ති ඉමෙහි ද්වීහි කාරණෙහි සත්ථරි ආඝාතං බන්ධිත්වා එකදිවසං ‘‘න දානි නිමන්තිතට්ඨානං ගන්ත්වා භුඤ්ජිතුං දස්සාමී’’ති ගමනමග්ගං පිදහිත්වා අන්තරවීථියං සුරං පිවන්තො නිසීදි. අථස්ස සත්ථරි භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතෙ තං ඨානං ආගතෙ ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති ආරොචෙසුං. සො ආහ – ‘‘පුරතො ගච්ඡාති තස්ස වදෙථ, නායං මයා මහල්ලකතරො, නාස්ස මග්ගං දස්සාමී’’ති. පුනප්පුනං වුච්චමානොපි තථෙව නිසීදි. සත්ථා මාතුලස්ස සන්තිකා මග්ගං අලභිත්වා තතොව නිවත්ති. සොපි චරපුරිසං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ තස්ස කථං සුත්වා එහී’’ති. සත්ථාපි නිවත්තන්තො සිතං කත්වා ආනන්දත්ථෙරෙන – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, සිතපාතුකම්මෙ පච්චයො’’ති පුට්ඨො ආහ – ‘‘පස්සසි, ආනන්ද, සුප්පබුද්ධ’’න්ති. පස්සාමි, භන්තෙ. භාරියං තෙන කම්මං කතං මාදිසස්ස බුද්ධස්ස මග්ගං අදෙන්තෙන, ඉතො සත්තමෙ දිවසෙ හෙට්ඨාපාසාදෙ පාසාදමූලෙ පථවියා පවිසිස්සතී’’ති ආචික්ඛි. Respecto a ‘Suppabuddha, Sunakkhatta y otros’: aquí se cuenta que Suppabuddha el Sakya guardó rencor contra el Maestro por estas dos razones: ‘Se fue abandonando a mi hija, y habiendo ordenado a mi hijo, se ha convertido en su enemigo’. Un día, pensando: ‘Ahora no le permitiré ir a comer al lugar donde ha sido invitado’, bloqueó el camino y se sentó en medio de la calle bebiendo licor. Entonces, cuando el Maestro llegó a ese lugar rodeado por la comunidad de monjes, le informaron: ‘El Maestro ha llegado’. Él dijo: ‘Díganle que se vaya por otro lado, él no es mayor que yo, no le cederé el camino’. Aunque se lo pidieron repetidamente, permaneció sentado allí mismo. El Maestro, al no obtener el camino de su suegro, regresó desde ese mismo punto. Suppabuddha envió a un espía diciendo: ‘Ve, escucha lo que dice y vuelve’. El Maestro, al regresar, mostró una sonrisa, y cuando el Venerable Ānanda le preguntó: ‘Venerable Señor, ¿cuál es la causa para mostrar una sonrisa?’, respondió: ‘¿Ves, Ānanda, a Suppabuddha?’. ‘Sí, lo veo, Venerable Señor’. ‘Él ha cometido una acción grave al no ceder el camino a un Buda como yo; en el séptimo día a partir de hoy, en la planta baja de su palacio, al pie del mismo, será tragado por la tierra’. සුනක්ඛත්තොපි (ම. නි. අට්ඨ. 1.147) පුබ්බෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා දිබ්බචක්ඛුපරිකම්මං පුච්ඡි. අථස්ස භගවා කථෙසි. සො දිබ්බචක්ඛුං නිබ්බත්තෙත්වා ආලොකං වඩ්ඪෙත්වා ඔලොකෙන්තො දෙවලොකෙ නන්දනවනචිත්තලතාවනඵාරුසකවනමිස්සකවනෙසු දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවමානෙ දෙවපුත්තෙ ච දෙවධීතරො ච දිස්වා – ‘‘එතෙසං එවරූපාය අත්තභාවසම්පත්තියා ඨිතානං කිර මධුරො නු ඛො සද්දො භවිස්සතී’’ති සද්දං සොතුකාමො හුත්වා දසබලං උපසඞ්කමිත්වා දිබ්බසොතධාතුපරිකම්මං පුච්ඡි. භගවා පනස්ස – ‘‘දිබ්බසොතධාතුස්ස උපනිස්සයො නත්ථී’’ති ඤත්වා පරිකම්මං න කථෙසි. න හි බුද්ධා යං න භවිස්සති, තස්ස පරිකම්මං කථෙන්ති. සො භගවති ආඝාතං බන්ධිත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං සමණං ගොතමං පඨමං දිබ්බචක්ඛුපරිකම්මං පුච්ඡිං, සො මය්හං ‘සම්පජ්ජතු වා මා වා සම්පජ්ජතූ’ති කථෙසි. අහං පන පච්චත්තපුරිසකාරෙන තං නිබ්බත්තෙත්වා දිබ්බසොතධාතුපරිකම්මං පුච්ඡිං, තං මෙ න කථෙසි. අද්ධා එවං [Pg.137] හොති ‘අයං රාජපබ්බජිතො දිබ්බචක්ඛුඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා, දිබ්බසොතඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා, චෙතොපරියකම්මඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා, ආසවානං ඛයෙ ඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා, මයා සමසමො භවිස්සතී’ති ඉස්සාමච්ඡරියවසෙන මය්හං න කථෙතී’’ති භිය්‍යොසො ආඝාතං බන්ධිත්වා කාසායානි ඡඩ්ඩෙත්වා ගිහිභාවං පත්වාපි න තුණ්හීභූතො විහාසි. දසබලං පන අසතා තුච්ඡෙන අබ්භාචික්ඛිත්වා අපායූපගො අහොසි. තම්පි භගවා බ්‍යාකාසි. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘එවම්පි ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො මයා වුච්චමානො අපක්කමෙව ඉමස්මා ධම්මවිනයා, යථා තං ආපායිකො’’ති (දී. නි. 3.6). තෙන වුත්තං ‘‘අපරෙපි සුප්පබුද්ධසුනක්ඛත්තාදයො භගවතා ඤාතාවා’’ති. ආදි-සද්දෙන කොකාලිකාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. Sunakkhatta también (Ma. Ni. Aṭṭha. 1.147) anteriormente se acercó al Bienaventurado y le preguntó sobre el ejercicio para el ojo divino (dibba-cakkhu). El Bienaventurado se lo explicó. Él, habiendo manifestado el ojo divino, incrementando la luz y observando, vio a los hijos e hijas de los devas disfrutando de la gloria celestial en los bosques de Nandana, Cittalatā, Phārusaka y Missaka. Pensó: «Para aquellos que poseen tal perfección de existencia, ciertamente su sonido debe ser dulce». Deseando escuchar el sonido, se acercó al Poseedor de las Diez Fuerzas y le preguntó sobre el ejercicio para el elemento del oído divino (dibba-sota-dhātu). El Bienaventurado, sabiendo que «no posee el soporte necesario (upanissaya) para el elemento del oído divino», no le explicó el ejercicio. Pues los Buddhas no explican el ejercicio para aquello que no ocurrirá. Él, guardando rencor hacia el Bienaventurado, pensó: «Primero le pregunté al asceta Gotama sobre el ejercicio para el ojo divino; él me dijo: “que se logre o no se logre”. Pero yo, habiéndolo manifestado por mi propio esfuerzo personal, le pregunté sobre el ejercicio para el elemento del oído divino y no me lo explicó. Ciertamente debe ser así: “este príncipe renunciante, habiendo manifestado el conocimiento del ojo divino, del oído divino, de la lectura de la mente ajena y de la destrucción de las impurezas (āsavas), será igual a mí”; por envidia y mezquindad no me lo explica». Guardando aún más rencor, se despojó de las túnicas azafrán y, aunque regresó al estado de laico, no permaneció en silencio. Calumniando al Poseedor de las Diez Fuerzas con falsedades vacías, fue destinado a los estados de privación (apāya). El Bienaventurado también predijo esto. Pues se ha dicho: «Así pues, Bhaggava, Sunakkhatta, el hijo de los Licchavis, aunque fue exhortado por mí, se apartó de este Dhamma-Vinaya, tal como aquel destinado a los estados de privación» (Dī. Ni. 3.6). Por eso se dijo: «También otros, como Suppabuddha y Sunakkhatta, fueron conocidos por el Bienaventurado». Con la palabra «ādi» (etcétera), se debe entender la inclusión de Kokālika y otros. සුසීමො පරිබ්බාජකොති (සං. නි. අට්ඨ. 2.2.70) එවංනාමකො වෙදඞ්ගෙසු කුසලො පණ්ඩිතො පරිබ්බාජකො. අඤ්ඤතිත්ථියා හි පරිහීනලාභසක්කාරසිලොකා ‘‘සමණො ගොතමො න ජාතිගොත්තාදීනි ආරබ්භ ලාභග්ගප්පත්තො ජාතො, කවිසෙට්ඨො පනෙස උත්තමකවිතාය සාවකානං බන්ධං බන්ධිත්වා දෙති. තෙ තං උග්ගණ්හිත්වා උපට්ඨාකානං උපනිසින්නකථම්පි අනුමොදනම්පි සරභඤ්ඤම්පීති එවමාදීනි කථෙන්ති. තෙ තෙසං පසන්නානං ලාභං උපසංහරන්ති. සචෙ මයං යං සමණො ගොතමා ජානාති, තතො ථොකං ජානෙය්‍යාම, අත්තනො සමයං තත්ථ පක්ඛිපිත්වා මයම්පි උපට්ඨාකානං කථෙය්‍යාම. තතො එතෙහි ලාභිතරා භවෙය්‍යාම. කො නු ඛො සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා ඛිප්පමෙව උග්ගණ්හිතුං සක්ඛිස්සතී’’ති එවං චින්තෙත්වා ‘‘සුසිමො පටිබලො’’ති දිස්වා උපසඞ්කමිත්වා එවමාහංසු ‘‘එහි ත්වං, ආවුසො සුසීම, සමණෙ ගොතමෙ බ්‍රහ්මචරියං චර, ත්වං ධම්මං පරියාපුණිත්වා අම්හෙ වාචෙය්‍යාසි, තං මයං ධම්මං පරියාපුණිත්වා ගිහීනං භාසිස්සාම, එවං මයම්පි සක්කතා භවිස්සාම ගරුකතා මානිතා පූජිතා ලාභිනො චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරාන’’න්ති (සං. නි. 2.70). Susīma el Errante (Saṃ. Ni. Aṭṭha. 2.2.70) era un sabio y experto en los Vedas así llamado. Otros seguidores de otras sectas, habiendo perdido ganancias, honor y fama, pensaron: «El asceta Gotama no ha alcanzado el colmo de las ganancias debido a su nacimiento o linaje, sino que él, siendo el mejor de los poetas, compone y entrega versos de suprema poesía a sus discípulos. Ellos los aprenden y los recitan ante sus benefactores como conversaciones introductorias, palabras de regocijo (anumodana), cánticos (sarabhañña), etc. De este modo, obtienen ganancias de quienes están complacidos. Si supiéramos aunque sea un poco de lo que el asceta Gotama conoce, incorporando nuestra propia doctrina allí, nosotros también hablaríamos a nuestros benefactores. Así obtendríamos más ganancias que ellos. ¿Quién podría ordenarse ante el asceta Gotama y ser capaz de aprender rápidamente?». Pensando así y viendo que «Susīma es capaz», se acercaron a él y le dijeron: «Ven, amigo Susīma, lleva la vida santa bajo el asceta Gotama; tú, habiendo dominado el Dhamma, enséñanoslo. Nosotros, habiendo dominado ese Dhamma, se lo predicaremos a los laicos. Así nosotros también seremos respetados, reverenciados, honrados, venerados y recibiremos túnicas, limosnas, asientos y lechos, y medicinas para los enfermos» (Saṃ. Ni. 2.70). අථ සුසීමො පරිබ්බාජකො තෙසං වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා යෙනානන්දො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. ථෙරො ච තං ආදාය භගවන්තං [Pg.138] උපසඞ්කමිත්වා එතමත්ථං ආරොචෙසි. භගවා පන චින්තෙසි ‘‘අයං පරිබ්බාජකො තිත්ථියසමයෙ ‘අහං පාටිඑක්කො සත්ථා’ති පටිජානමානො චරති, ‘ඉධෙව මග්ගබ්‍රහ්මචරියං චරිතුං ඉච්ඡාමී’ති කිර වදති, කිං නු ඛො මයි පසන්නො, උදාහු මය්හං වා මම සාවකානං ධම්මකථාය පසන්නො’’ති. අථස්ස එකට්ඨානෙපි පසාදාභාවං ඤත්වා ‘‘අයං මම සාසනෙ ‘ධම්මං ථෙනෙස්සාමී’ති පබ්බජති, ඉතිස්ස ආගමනං අපරිසුද්ධං, නිප්ඵත්ති නු ඛො කීදිසා’’ති ඔලොකෙන්තො ‘‘කිඤ්චාපි ‘ධම්මං ථෙනෙස්සාමී’ති පබ්බජති, කතිපාහෙනෙව පන ඝටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හිස්සතී’’ති ඤත්වා ‘‘තෙනහානන්ද, සුසීමං පබ්බාජෙථා’’ති ආහ. තං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘එවං භගවතා කො ඤාතො? සුසීමො පරිබ්බාජකො’’ති. Entonces, el errante Susīma, aceptando sus palabras, se acercó a donde estaba Ānanda y, tras acercarse, solicitó la ordenación. El Anciano lo llevó ante el Bienaventurado y le informó del asunto. El Bienaventurado pensó: «Este errante camina en la doctrina de otras sectas pretendiendo ser “un maestro único”; ahora dice que desea llevar la vida santa del camino aquí mismo. ¿Será que tiene fe en mí, o que tiene fe en la enseñanza del Dhamma impartida por mí o por mis discípulos?». Entonces, al percibir la falta de fe en ningún aspecto, pensó: «Él se ordena en mi enseñanza con la intención de “robar el Dhamma”. Su llegada no es pura; ¿cuál será el resultado?». Observando vio: «Aunque se ordena con la intención de “robar el Dhamma”, en pocos días, esforzándose, alcanzará el estado de Arahant». Sabiendo esto, dijo: «En ese caso, Ānanda, ordena a Susīma». Con referencia a esto se dijo: «¿Quién fue conocido así por el Bienaventurado? El errante Susīma». සන්තතිමහාමත්තොති (ධ. ප. අට්ඨ. 2.141 සන්තතිමහාමත්තවත්ථු) සො කිර එකස්මිං කාලෙ රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස පච්චන්තං කුපිතං වූපසමෙත්වා ආගතො. අථස්ස රාජා තුට්ඨො සත්ත දිවසානි රජ්ජං දත්වා එකං නච්චගීතකුසලං ඉත්ථිං අදාසි. සො සත්ත දිවසානි සුරාමදමත්තො හුත්වා සත්තමෙ දිවසෙ සබ්බාලඞ්කාරප්පටිමණ්ඩිතො හත්ථික්ඛන්ධවරගතො නහානතිත්ථං ගච්ඡන්තො සත්ථාරං පිණ්ඩාය පවිසන්තං ද්වාරන්තරෙ දිස්වා හත්ථික්ඛන්ධවරගතොව සීසං චාලෙත්වා වන්දි. සත්ථා සිතං කත්වා ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, සිතපාතුකරණෙ හෙතූ’’ති ආනන්දත්ථෙරෙන පුට්ඨො සිතකාරණං ආචික්ඛන්තො ආහ – ‘‘පස්සසි, ආනන්ද, සන්තතිමහාමත්තං, අජ්ජෙව සබ්බාභරණප්පටිමණ්ඩිතො මම සන්තිකං ආගන්ත්වා චාතුප්පදිකගාථාවසානෙ අරහත්තං පත්වා පරිනිබ්බායිස්සතී’’ති. තෙන වුත්තං ‘‘එවං කො ඤාතො භගවතාති? සන්තතිමහාමත්තො’’ති. Santati el Gran Ministro (Dha. Pa. Aṭṭha. 2.141 Santatimahāmattavatthu). Se dice que en una ocasión regresó después de haber apaciguado una rebelión en las fronteras del rey Pasenadi. El rey, complacido, le otorgó el reino por siete días y le dio una mujer experta en danza y canto. Él pasó siete días embriagado por el licor y, en el séptimo día, adornado con todos los ornamentos, montado sobre el mejor de los elefantes, se dirigía al lugar de baño cuando vio al Maestro entrando a la ciudad por limosna en la puerta de la ciudad. Aun montado sobre el elefante, inclinó la cabeza y le rindió homenaje. El Maestro sonrió. El Venerable Ānanda le preguntó: «Señor, ¿cuál es la causa de que manifieste una sonrisa?». El Maestro, explicando la razón de la sonrisa, dijo: «Mira, Ānanda, a Santati el Gran Ministro; hoy mismo, adornado con todos sus ornamentos, vendrá a mi presencia y, al final de un verso de cuatro líneas, alcanzará el estado de Arahant y entrará en el Parinibbāna». Por eso se dijo: «¿Quién fue conocido así por el Bienaventurado? Santati el Gran Ministro». පුරිසින්ද්‍රියඤාණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario al Purisindriyañāṇasutta. 9. නිබ්බෙධිකසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Nibbedhikasutta 63. නවමෙ පරිහායති අත්තනො ඵලං පරිග්ගහෙත්වා වත්තති, තස්ස වා කාරණභාවං උපගච්ඡතීති පරියායොති ඉධ කාරණං වුත්තන්ති ආහ ‘‘නිබ්බිජ්ඣනකාරණ’’න්ති. 63. En el noveno (discurso), «parihāyati» (disminuye) significa que ocurre habiendo tomado su propio fruto, o que llega a ser la causa de ello; «pariyāya» significa aquí «causa» (kāraṇa), por lo que dice: «la causa de la penetración» (nibbijjhanakāraṇa). ‘‘අනුජානාමි[Pg.139], භික්ඛවෙ, අහතානං වත්ථානං දිගුණං සඞ්ඝාටි’’න්ති එත්ථ හි පටලට්ඨො ගුණට්ඨො. ‘‘අච්චෙන්ති කාලා තරයන්ති රත්තියො, වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්තී’’ති (සං. නි. 1.4) එත්ථ රාසට්ඨො ගුණට්ඨො. ‘‘සතගුණා දක්ඛිණා පාටිකඞ්ඛිතබ්බා’’ති (ම. නි. 3.379) එත්ථ ආනිසංසට්ඨො. ‘‘අන්තං අන්තගුණං (දී. නි. 2.377; ම. නි. 1.110; ඛු. පා. 3.ද්වත්තිංසාකාරො), කයිරා මාලාගුණෙ බහූ’’ති (ධ. ප. 53) එත්ථ බන්ධනට්ඨො ගුණට්ඨො. ඉධාපි එසොව අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘බන්ධනට්ඨෙන ගුණා’’ති. කාමරාගස්ස සංයොජනස්ස පච්චයභාවෙන වත්ථුකාමෙසුපි බන්ධනට්ඨො රාසට්ඨො වා ගුණට්ඨො දට්ඨබ්බො. චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යාති වා චක්ඛුවිඤ්ඤාණතංද්වාරිකවිඤ්ඤාණෙහි ජානිතබ්බා. සොතවිඤ්ඤෙය්‍යාතිආදීසුපි එසෙව නයො. ඉට්ඨාරම්මණභූතාති සභාවෙනෙව ඉට්ඨාරම්මණජාතිකා, ඉට්ඨාරම්මණභාවං වා පත්තා. කමනීයාති කාමෙතබ්බා. මනවඩ්ඪනකාති මනොහරා. එතෙන පරිකප්පනතොපි ඉට්ඨාරම්මණභාවං සඞ්ගණ්හාති. පියජාතිකාති පියායිතබ්බසභාවා. කාමූපසඤ්හිතාති කාමරාගෙන උපෙච්ච සම්බන්ධනීයා සම්බන්ධා කාතබ්බා. තෙනාහ ‘‘ආරම්මණං කත්වා’’තිආදි. සඞ්කප්පරාගොති වා සුභාදිවසෙන සඞ්කප්පිතවුත්ථම්හි උප්පන්නරාගො. එවමෙත්ථ වත්ථුකාමං පටික්ඛිපිත්වා කිලෙසකාමො වුත්තො තස්සෙව වසෙන තෙසම්පි කාමභාවසිද්ධිතො, කිලෙසකාමස්සපි ඉට්ඨවෙදනා දිට්ඨාදිසම්පයොගභෙදෙන පවත්තිආකාරභෙදෙන ච අත්ථි විචිත්තකාති තතො විසෙසෙතුං ‘‘චිත්‍රවිචිත්‍රාරම්මණානී’’ති ආහ, නානප්පකාරානි රූපාදිආරම්මණානීති අත්ථො. «Permito, monjes, un manto superior (saṅghāṭi) de doble capa de telas nuevas»; aquí, el sentido de 'guṇa' es el de capa (paṭala). «El tiempo pasa, las noches transcurren, las etapas de la vida (vayoguṇā) nos abandonan gradualmente» (SN 1.4); aquí, el sentido de 'guṇa' es el de masa o grupo (rāsa). «Debe esperarse una ofrenda con un beneficio de cien veces (sataguṇā)» (MN 3.379); aquí, el sentido es el de beneficio (ānisaṃsa). «Los intestinos, el mesenterio (antaguṇa)... que se hagan muchas guirnaldas (mālāguṇe)» (DN 2.377; MN 1.110; Khp 3; Dhp 53); aquí, el sentido de 'guṇa' es el de vínculo o cordón (bandhana). Aquí también se pretende este último sentido, por eso se dice: «'guṇas' en el sentido de vínculos». Debido a que actúan como condición para el grillete del deseo sensual, debe entenderse que el sentido de vínculo o el sentido de masa de 'guṇa' también se aplica a los objetos del deseo sensual (vatthukāma). «Cognoscibles por el ojo» significa que deben ser conocidos por la conciencia visual y por las conciencias que surgen en esa puerta. El mismo método se aplica a «cognoscibles por el oído», etc. «Convertidos en objetos deseables» significa que son objetos deseables por su propia naturaleza o que han alcanzado el estado de ser objetos deseables. «Deseables» significa que deben ser deseados. «Que aumentan la mente» significa que son cautivadores. Con esto, también se incluye el estado de ser un objeto deseable a través de la imaginación. «De naturaleza amable» significa que poseen una naturaleza que debe ser amada. «Asociados con el deseo sensual» significa que deben ser vinculados o que se establece un vínculo al acercarse a ellos con el deseo sensual. Por eso dice: «haciéndolos un objeto», etc. O bien, «pasión surgida de la intención» (saṅkapparāga) es la pasión nacida en aquello que ha sido imaginado como bello, etc. Así, habiendo rechazado aquí el objeto del deseo (vatthukāma), se habla del deseo como defilement (kilesakāma), ya que debido a este último se establece el estado de deseo de aquellos objetos; y debido a que el deseo como defilement tiene diversas formas de manifestarse según la combinación de sensaciones agradables, lo visto, etc., para distinguirlo de ello, dice: «objetos de diversas clases y variados», refiriéndose a los diversos tipos de objetos como las formas, etc. අථෙත්ථ ධීරා විනයන්ති ඡන්දන්ති අථ එතෙසු ආරම්මණෙසු ධිතිසම්පන්නා පණ්ඩිතා ඡන්දරාගං විනයන්ති. «Entonces, en esto, los sabios refrenan el deseo» significa que, ante estos objetos, los sabios dotados de firmeza eliminan el deseo y la pasión. තජ්ජාතිකන්ති තංසභාවං, අත්ථතො පන තස්ස කාමස්ස අනුරූපන්ති වුත්තං හොති. පුඤ්ඤස්ස භාගො පුඤ්ඤභාගො, පුඤ්ඤකොට්ඨාසො. තෙන නිබ්බත්තො, තත්ථ වා භවොති පුඤ්ඤභාගියො. අපුඤ්ඤභාගියොති එත්ථාපි එසෙව නයො. විපාකොයෙව වෙපක්කන්ති ආහ ‘‘වොහාරවිපාක’’න්ති. «De esa naturaleza» (tajjātika) significa que tiene esa propia naturaleza; en esencia, se dice que es apropiado para ese deseo. «Parte de mérito» es una porción de mérito. Aquello que nace de ello, o que existe allí, es «conducente al mérito» (puññabhāgiya). El mismo método se aplica a «conducente al demérito» (apuññabhāgiya). «Vepakka» es el resultado mismo, por eso dice «el resultado del uso común» (vohāravipāka). සබ්බසඞ්ගාහිකාති කුසලාකුසලසාධාරණා. සංවිදහනචෙතනාති සම්පයුත්තධම්මෙසු සංවිදහනලක්ඛණා චෙතනා. උරත්තාළින්ති උරං තාළෙත්වා[Pg.140]. එකපදන්ති එකපදචිතං මන්තං. තෙනාහ ‘‘එකපදමන්තං වා’’තිආදි. «Que lo incluye todo» (sabbasaṅgāhikā) significa que es común tanto a lo hábil como a lo inhábil. «Voluntad organizadora» (saṃvidahanacetanā) es la voluntad que tiene la característica de organizar los estados mentales asociados. «Golpeándose el pecho» (urattāḷi) significa golpearse el pecho con la mano. «Una sola frase» (ekapada) se refiere a un mantra compuesto de una sola frase. Por eso dice: «o un mantra de una sola frase», etc. නිබ්බෙධිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Nibbedhika Sutta. 10. සීහනාදසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario del Sīhanāda Sutta 64. දසමෙ තථාගතබලානීති අඤ්ඤෙහි අසාධාරණානි තථාගතස්සෙව බලානි. නනු චෙතානි සාවකානම්පි එකච්චානි උප්පජ්ජන්තීති? කාමං උප්පජ්ජන්ති, යාදිසානි පන බුද්ධානං ඨානාට්ඨානඤාණාදීනි, න තාදිසානි තදඤ්ඤෙසං කදාචි උප්පජ්ජන්තීති අඤ්ඤෙහි අසාධාරණානි. ඉමමෙව හි යථාවුත්තං ලෙසං අපෙක්ඛිත්වා සාධාරණභාවතො ආසයානුසයඤාණාදීසු එව අසාධාරණසමඤ්ඤා නිරුළ්හා. යථා පුබ්බබුද්ධානං බලානි පුඤ්ඤස්ස සම්පත්තියා ආගතානි, තථා ආගතබලානීති වා තථාගතබලානි. උසභස්ස ඉදං ආසභං, සෙට්ඨට්ඨානං. පමුඛනාදන්ති සෙට්ඨනාදං. පටිවෙධඤාණඤ්චෙව දෙසනාඤාණඤ්චාති එත්ථ පඤ්ඤාය පභාවිතං අත්තනො අරියඵලාවහං පටිවෙධඤාණං. කරුණාය පභාවිතං සාවකානං අරියඵලාවහං දෙසනාඤාණං. තත්ථ පටිවෙධඤාණං උප්පජ්ජමානං උප්පන්නන්ති දුවිධං. තඤ්හි අභිනික්ඛමනතො යාව අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. තුසිතභවනතො යාව මහාබොධිපල්ලඞ්කෙ අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. දීපඞ්කරතො පට්ඨාය යාව අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. දෙසනාඤාණම්පි පවත්තමානං පවත්තන්ති දුවිධං. තඤ්හි යාව අඤ්ඤාතකොණ්ඩඤ්ඤස්ස සොතාපත්තිමග්ගා පවත්තමානං, ඵලක්ඛණෙ පවත්තං නාම. තෙසු පටිවෙධඤාණං ලොකුත්තරං, දෙසනාඤාණං ලොකියං. උභයම්පි පනෙතං අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං, බුද්ධානඤ්ඤෙව ඔරසඤාණං. 64. En el décimo sutta, «los poderes del Tathāgata» son los poderes exclusivos del Tathāgata, no compartidos por otros. ¿Acaso no surgen algunos de estos poderes también en los discípulos? Ciertamente surgen, pero el conocimiento de lo que es posible y lo que es imposible de los Budas no surge jamás en otros; por eso son exclusivos. Teniendo en cuenta este matiz mencionado, la denominación de 'exclusivos' se ha establecido en conocimientos como el de las inclinaciones y tendencias latentes, debido a su naturaleza no compartida. O bien, «poderes del Tathāgata» significa que los poderes han llegado de la misma manera (tathā āgata) que los poderes de los Budas anteriores llegaron mediante la perfección del mérito. «Āsabha» es lo propio del líder (toro), la posición suprema. «Rugido prominente» (pamukhanāda) significa el rugido supremo. «Conocimiento de penetración y conocimiento de enseñanza»: aquí, el conocimiento de penetración es el que produce el fruto noble para uno mismo, potenciado por la sabiduría. El conocimiento de enseñanza es el que produce el fruto noble para los discípulos, potenciado por la compasión. En ese contexto, el conocimiento de penetración es de dos tipos: el que está surgiendo y el que ha surgido. Aquel que está surgiendo desde la renuncia hasta el camino del arhat, se llama 'ha surgido' en el momento del fruto. Aquel que está surgiendo desde la existencia en Tusita hasta el camino del arhat en el trono de la Gran Iluminación, se llama 'ha surgido' en el momento del fruto. Aquel que está surgiendo desde el tiempo de Dīpaṅkara hasta el camino del arhat, se llama 'ha surgido' en el momento del fruto. El conocimiento de enseñanza también es de dos tipos: el que está en proceso y el que se ha procesado. Aquel que está en proceso hasta el camino de la entrada en la corriente de Aññātakoṇḍañña, se llama 'procesado' en el momento del fruto. De ellos, el conocimiento de penetración es supramundano y el conocimiento de enseñanza es mundano. Sin embargo, ambos son exclusivos y no compartidos con otros, siendo el conocimiento legítimo propio de los Budas. ඨානඤ්ච ඨානතො පජානාතීති කාරණඤ්ච කාරණතො පජානාති. යස්මා තත්ථ ඵලං තිට්ඨති තදායත්තවුත්තිතාය උප්පජ්ජති චෙව පවත්තති ච, තස්මා ඨානන්ති වුච්චති. භගවා ‘‘යෙ යෙ ධම්මා යෙසං යෙසං ධම්මානං හෙතූ පච්චයා උප්පාදාය, තං තං ඨානං, යෙ යෙ ධම්මා යෙයං යෙයං ධම්මානං න හෙතූ න පච්චයා උප්පාදාය, තං තං අට්ඨාන’’න්ති පජානන්තො ඨානතො අට්ඨානතො යථාභූතං පජානාති. «Comprende la posibilidad como posibilidad» significa que comprende la causa como causa. Debido a que el fruto reside allí y surge y continúa dependiendo de ello, se llama 'posibilidad' (ṭhāna). El Bienaventurado, al comprender qué estados son causas y condiciones para el surgimiento de qué estados, comprende eso como 'posibilidad'; y al comprender qué estados no son causas ni condiciones para el surgimiento de qué estados, comprende eso como 'imposibilidad'; así comprende la posibilidad y la imposibilidad tal como son en realidad. සමාදියන්තීති [Pg.141] සමාදානානි, තානි පන සමාදියිත්වා කතානි හොන්තීති ආහ ‘‘සමාදියිත්වා කතාන’’න්ති. කම්මමෙව වා කම්මසමාදානන්ති එතෙන ‘‘සමාදාන’’න්ති සද්දස්ස අපුබ්බත්ථාභාවං දස්සෙති මුත්තගතසද්දෙ ගතසද්දස්ස විය. ගතීති නිරයාදිගතියො. උපධීති අත්තභාවො. කාලොති කම්මස්ස විපච්චනාරහකාලො. පයොගොති විපාකුප්පත්තියා පච්චයභූතා කිරියා. «Se emprenden» se refiere a las acciones emprendidas (samādānāni); estas se realizan tras haber sido emprendidas, por eso dice: «realizadas tras haber sido emprendidas». O bien, la acción misma es el «emprendimiento de la acción» (kammasamādāna); con esto muestra que la palabra 'samādāna' no tiene un significado adicional, como ocurre con la palabra 'gata' en 'muttagata' (liberado). «Destino» (gati) se refiere a los destinos como los infiernos, etc. «Sustrato» (upadhi) es la existencia física (attabhāvo). «Tiempo» (kāla) es el momento adecuado para la maduración de la acción. «Esfuerzo» (payoga) es la actividad que actúa como condición para el surgimiento del resultado. චතුන්නං ඣානානන්ති පච්චනීකජ්ඣාපනට්ඨෙන ආරම්මණූපනිජ්ඣානට්ඨෙන ච චතුන්නං රූපාවචරජ්ඣානානං. චතුක්කනයෙන හෙතං වුත්තං. අට්ඨන්නං විමොක්ඛානන්ති ‘‘රූපී රූපානි පස්සතී’’තිආදීනං (ම. නි. 2.248; 3.312; ධ. ස. 248; පටි. ම. 1.209) අට්ඨන්නං විමොක්ඛානං. තිණ්ණං සමාධීනන්ති සවිතක්කසවිචාරාදීනං තිණ්ණං සමාධීනං. නවන්නං අනුපුබ්බසමාපත්තීනන්ති පඨමජ්ඣානසමාපත්තිආදීනං නවන්නං අනුපුබ්බසමාපත්තීනං. එත්ථ ච පටිපාටියා අට්ඨන්නං සමාධීතිපි නාමං, සමාපත්තීතිපි චිත්තෙකග්ගතාසබ්භාවතො, නිරොධසමාපත්තියා තදභාවතො න සමාධීති නාමං. හානභාගියං ධම්මන්ති අප්පගුණෙහි පඨමජ්ඣානාදීහි වුට්ඨිතස්ස සඤ්ඤාමනසිකාරානං කාමාදිපක්ඛන්දනං. විසෙසභාගියං ධම්මන්ති පගුණෙහි පඨමජ්ඣානාදීහි වුට්ඨිතස්ස සඤ්ඤාමනසිකාරානං දුතියජ්ඣානාදිපක්ඛන්දනං. ඉති සඤ්ඤාමනසිකාරානං කාමාදිදුතියජ්ඣානාදිපක්ඛන්දනානි හානභාගියවිසෙසභාගියධම්මාති දස්සිතානි. තෙහි පන ඣානානං තංසභාවතා ධම්මසද්දෙන වුත්තා. තස්මාති වුත්තමෙවත්ථං හෙතුභාවෙන පච්චාමසති. වොදානන්ති පගුණතාසඞ්ඛාතං වොදානං. තඤ්හි පඨමජ්ඣානාදීහි වුට්ඨහිත්වා දුතියජ්ඣානාදීනං අධිගමස්ස පච්චයත්තා ‘‘වුට්ඨාන’’න්ති වුත්තං. යෙ පන ‘‘නිරොධතො ඵලසමාපත්තියා වුට්ඨානන්ති පාළි නත්ථී’’ති වදන්ති. තෙ ‘‘නිරොධා වුට්ඨහන්තස්ස නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං ඵලසමාපත්තියා අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො’’ති ඉමාය පාළියං (පට්ඨා. 1.1.417) පටිසෙධෙතබ්බා. 'De los cuatro jhanas': por el sentido de quemar lo opuesto y por el sentido de contemplar de cerca el objeto de los cuatro jhanas de la esfera de la forma. Esto se dice según el método cuádruple. 'De las ocho liberaciones': de las ocho liberaciones comenzando con 'poseyendo forma, ve las formas', etc. 'De los tres samadhis': de los tres samadhis comenzando con aquel con pensamiento aplicado y sostenido. 'De los nueve logros sucesivos': de los nueve logros sucesivos comenzando con el logro del primer jhana. Aquí, en la secuencia, también se aplica el nombre de 'ocho samadhis' y 'logros' debido a la presencia de la unificación mental; en el logro de la cesación, debido a la ausencia de ésta, no se llama 'samādhi'. 'Estado que conduce a la disminución': el salto de las percepciones y atenciones hacia los placeres sensoriales y demás para aquel que ha surgido de estados como el primer jhana sin haberlos dominado. 'Estado que conduce a la distinción': el salto de las percepciones y atenciones hacia el segundo jhana y demás para aquel que ha surgido de estados como el primer jhana habiéndolos dominado. Así, los saltos de las percepciones y atenciones hacia los placeres sensoriales y demás, o hacia el segundo jhana y demás, se muestran como estados que conducen a la disminución o a la distinción. Mediante la palabra 'dhamma' se expresa la naturaleza propia de tales jhanas. 'Por lo tanto' se refiere a lo que se ha dicho como causa. 'Purificación': la purificación denominada maestría. Pues esto se llama 'surgimiento' por ser la condición para el alcance del segundo jhana y demás tras haber surgido del primer jhana y demás. Aquellos que dicen: 'No existe un texto pali sobre el surgimiento del logro del fruto desde la cesación', deben ser refutados con este texto pali: 'Para aquel que surge de la cesación, la base de la ni-percepción-ni-no-percepción es una condición por proximidad para el logro del fruto'. සීහනාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido la explicación del Sīhanādasutta. මහාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido la explicación del Mahāvagga. 7. දෙවතාවග්ගො 7. El Capítulo de las Deidades (Devatāvaggo). 1-3. අනාගාමිඵලසුත්තාදිවණ්ණනා 1-3. Explicación del Anāgāmiphalasutta y otros. 65-67. සත්තමස්ස [Pg.142] පඨමාදීනි උත්තානත්ථානි. තතියෙ අභිසමාචාරෙ උත්තමසමාචාරෙ භවං ආභිසමාචාරිකං, වත්තප්පටිපත්තිවත්තං. තෙනාහ ‘‘උත්තමසමාචාරභූත’’න්තිආදි. සෙඛපණ්ණත්තිසීලන්ති සෙඛියවසෙන පඤ්ඤත්තසීලං. 65-67. El primero y otros del séptimo tienen un significado evidente. En el tercero, 'ābhisamācārikaṃ' se refiere a lo que existe en la conducta suprema (abhisamācāre), es decir, el conjunto de deberes y prácticas. Por eso dijo: 'consistente en la conducta suprema', etc. 'Sekhapaṇṇattisīla' es la virtud prescrita en términos de las reglas de entrenamiento (sekhiya). අනාගාමිඵලසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido la explicación del Anāgāmiphalasutta y otros. 4-5. සඞ්ගණිකාරාමසුත්තාදිවණ්ණනා 4-5. Explicación del Saṅgaṇikārāmasutta y otros. 68-69. චතුත්ථෙ ගණෙන සඞ්ගණං සමොධානං ගණසඞ්ගණිකා, සා ආරමිතබ්බට්ඨෙන ආරාමො එතස්සාති ගණසඞ්ගණිකාරාමො. සඞ්ගණිකාති වා සකපරිසසමොධානං. ගණොති නානාජනසමොධානං. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. පඤ්චමං උත්තානත්ථමෙව. 68-69. En el cuarto, 'saṅgaṇa' es la reunión de un grupo; 'gaṇasaṅgaṇikā' es esa reunión grupal; 'gaṇasaṅgaṇikārāmo' es aquel para quien esto es un deleite por el sentido de regocijarse en ello. O bien, 'saṅgaṇikā' es la reunión de la propia asamblea. 'Gaṇa' es la reunión de diversas personas. El resto aquí es fácilmente comprensible. El quinto tiene un significado evidente. සඞ්ගණිකාරාමසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido la explicación del Saṅgaṇikārāmasutta y otros. 6. සමාධිසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Samādhisutta. 70. ඡට්ඨෙ පටිප්පස්සම්භනං පටිප්පස්සද්ධීති අත්ථතො එකන්ති ආහ ‘‘න පටිප්පස්සද්ධිලද්ධෙනාති කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධියා අලද්ධෙනා’’ති. සුක්කපක්ඛෙ සන්තෙනාතිආදීසු අඞ්ගසන්තතාය ආරම්මණසන්තතාය සබ්බකිලෙසසන්තතාය ච සන්තෙන, අතප්පනියට්ඨෙන පණීතෙන, කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධියා ලද්ධත්තා, කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධිභාවං වා ලද්ධත්තා පටිප්පස්සද්ධිලද්ධෙන, පස්සද්ධිකිලෙසෙන වා අරහතා ලද්ධත්තා පටිප්පස්සද්ධිලද්ධෙන, එකොදිභාවෙන අධිගතත්තා එකොදිභාවාධිගතෙනාති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. 70. En el sexto, 'paṭippassambhana' (calma) y 'paṭippassaddhi' (pacificación) son uno en significado; por eso dice: 'no por haber obtenido la pacificación', es decir, 'por no haber obtenido la pacificación de las impurezas'. En las frases que comienzan con 'por lo que es pacífico en el lado puro', debe entenderse el significado así: pacífico por la continuidad de los factores, la continuidad del objeto y la continuidad de todas las impurezas; sublime por el sentido de no ser aflictivo; 'por haber obtenido la pacificación' por haber obtenido la pacificación de las impurezas, o por haber obtenido el estado de pacificación de las impurezas; 'por haber obtenido la pacificación' por haber sido obtenido por un Arahant cuyas impurezas están pacificadas; y 'por haber alcanzado la unificación' por haber sido alcanzado mediante la unificación mental (ekodibhāva). සමාධිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido la explicación del Samādhisutta. 7-10. සක්ඛිභබ්බසුත්තාදිවණ්ණනා 7-10. Explicación del Sakkhibhabbasutta y otros. 71-74. සත්තමෙ [Pg.143] තස්මිං තස්මිං විසෙසෙති තස්මිං තස්මිං සච්ඡිකාතබ්බෙ විසෙසෙ. සක්ඛිභාවාය පච්චක්ඛකාරිතාය භබ්බො සක්ඛිභබ්බො, තස්ස භාවො සක්ඛිභබ්බතා. තං සක්ඛිභබ්බතං. සති සතිආයතනෙති සති සතිකාරණෙ. කිඤ්චෙත්ථ කාරණං? අභිඤ්ඤා වා අභිඤ්ඤාපාදකජ්ඣානං වා, අවසානෙ පන ඡට්ඨාභිඤ්ඤාය අරහත්තං වා කාරණං, අරහත්තස්ස විපස්සනා වාති වෙදිතබ්බං. යඤ්හි තං තත්‍ර තත්‍ර සක්ඛිභබ්බතාසඞ්ඛාතං ඉද්ධිවිධපච්චනුභවනාදි, තස්ස අභිඤ්ඤා කාරණං. අථ ඉද්ධිවිධපච්චනුභවනාදි අභිඤ්ඤා, එවං සති අභිඤ්ඤාපාදකජ්ඣානං කාරණං. අරහත්තම්පි ‘‘කුදාස්සු නාමාහං තදායතනං උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’’ති අනුත්තරෙසු විමොක්ඛෙසු පිහං උපට්ඨපෙත්වා ඡට්ඨාභිඤ්ඤං නිබ්බත්තෙන්තස්ස කාරණං. ඉදඤ්ච සබ්බසාධාරණං න හොති, සාධාරණවසෙන පන අරහත්තස්ස විපස්සනා කාරණං. අථ වා සති ආයතනෙති තස්ස තස්ස විසෙසාධිගමස්ස උපනිස්සයසඞ්ඛාතෙ කාරණෙ සතීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. 71-74. En el séptimo, 'en esta o aquella distinción' significa en esta o aquella distinción que debe ser realizada. 'Sakkhibhabbo' es aquel capaz de realizar mediante la experiencia directa, y su estado es 'sakkhibhabbatā'; a esa capacidad de realización se refiere. 'Sati āyataneti' (existiendo la base), cuando existe la causa. ¿Y cuál es la causa aquí? Se debe entender que es el conocimiento superior (abhiññā) o el jhana que sirve de base para el conocimiento superior, o finalmente el estado de Arahant para el sexto conocimiento superior, o la visión cabal (vipassanā) para el estado de Arahant. Pues aquello que se denomina capacidad de realizar esto o aquello, como experimentar los diversos poderes psíquicos, tiene al conocimiento superior como causa. Si los poderes psíquicos y demás son el conocimiento superior mismo, entonces el jhana que sirve de base es la causa. El estado de Arahant también es la causa para aquel que produce el sexto conocimiento superior habiendo establecido el anhelo por las liberaciones insuperables, pensando: '¡Oh, cuándo habré de alcanzar y morar en esa base!'. Y esto no es común a todos; pero de manera general, la visión cabal (vipassanā) es la causa del estado de Arahant. O bien, el significado debe verse así: 'sati āyataneti' significa cuando existe la causa denominada condición de apoyo para alcanzar esta o aquella distinción. හානභාගියාදීසු ‘‘පඨමජ්ඣානස්ස ලාභිං කාමසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති, හානභාගියො සමාධි. තදනුධම්මතා සති සන්තිට්ඨති, ඨිතිභාගියො සමාධි. අවිතක්කසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති, විසෙසභාගියො සමාධි. නිබ්බිදාසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති විරාගූපසංහිතා, නිබ්බෙධභාගියො සමාධී’’ති (විභ. 799) ඉමිනා නයෙන සබ්බසමාපත්තියො විත්ථාරෙත්වා හානභාගියාදිඅත්ථො වෙදිතබ්බො. තත්ථ පඨමජ්ඣානස්ස ලාභින්ති ය්වායං අප්පගුණස්ස පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභී, තං. කාමසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්තීති තතො වුට්ඨිතං ආරම්මණවසෙන කාමසහගතා හුත්වා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති තුදන්ති, තස්ස කාමානතීතස්ස කාමානුපක්ඛන්දානං සඤ්ඤාමනසිකාරානං වසෙන සො පඨමජ්ඣානසමාධි හායති පරිහායති, තස්මා හානභාගියො වුත්තො. තදනුධම්මතාති තදනුරූපසභාවො. සති සන්තිට්ඨතීති ඉදං මිච්ඡාසතිං සන්ධාය වුත්තං. යස්ස හි පඨමජ්ඣානානුරූපසභාවා පඨමජ්ඣානං සන්තතො පණීතතො දිස්වා අස්සාදයමානා අභිනන්දමානා නිකන්ති හොති, තස්ස නිකන්තිවසෙන සො පඨමජ්ඣානසමාධි නෙව හායති න වඩ්ඪති, ඨිතිකොට්ඨාසිකො හොති. තෙන වුත්තං [Pg.144] ‘‘ඨිතිභාගියො සමාධී’’ති. අවිතක්කසහගතාති අවිතක්කං දුතියජ්ඣානං සන්තතො පණීතතො මනසිකරොතො ආරම්මණවසෙන අවිතක්කසහගතා. සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්තීති පගුණපඨමජ්ඣානතො වුට්ඨිතං දුතියජ්ඣානාධිගමත්ථාය චොදෙන්ති තුදන්ති. තස්ස උපරි දුතියජ්ඣානානුපක්ඛන්දානං සඤ්ඤාමනසිකාරානං වසෙන සො පඨමජ්ඣානසමාධි විසෙසභූතස්ස දුතියජ්ඣානස්ස උප්පත්තිපදට්ඨානතාය ‘‘විසෙසභාගියො’’ති වුත්තො. Respecto a las categorías de declinación y las demás: Para quien ha obtenido el primer jhāna, si surgen percepciones y atención acompañadas de deseo sensorial, se trata de una concentración conducente a la declinación (hānabhāgiya). Si se establece la atención con una naturaleza conforme a aquel, se trata de una concentración conducente a la estabilidad (ሖhitibhāgiya). Si surgen percepciones y atención acompañadas de la ausencia de pensamiento aplicado (avitakka), se trata de una concentración conducente a la distinción (visesabhāgiya). Si surgen percepciones y atención acompañadas de desencanto y vinculadas al desapasionamiento, se trata de una concentración conducente a la penetración (nibbedhabhāgiya) (Vibha. 799). Mediante este método, habiendo detallado todas las realizaciones, debe entenderse el significado de conducente a la declinación y demás. En ese contexto, quien ha obtenido el primer jhāna se refiere a aquel que posee el primer jhāna pero no lo domina con destreza. Surgen percepciones y atención acompañadas de deseo sensorial significa que, al haber salido de aquel estado, surgen y perturban percepciones y atención que, por el objeto, están acompañadas de deseo sensorial; debido a tales percepciones y atención que no han superado lo sensorial y que se inclinan hacia lo sensorial, esa concentración del primer jhāna declina y se pierde, por lo cual se denomina conducente a la declinación. Naturaleza conforme a aquel (tadanudhammatā) es una naturaleza apropiada a ello. Se establece la atención se dice en referencia a una atención incorrecta. Pues para aquel que, viendo el primer jhāna como algo pacífico y sublime según su naturaleza conforme, siente deleite, regocijo y apego, debido a ese apego, esa concentración del primer jhāna ni declina ni aumenta, sino que permanece en la categoría de estabilidad. Por ello se dice: concentración conducente a la estabilidad. Acompañadas de la ausencia de pensamiento aplicado significa que, al prestar atención al segundo jhāna (que carece de vitakka) como algo pacífico y sublime, las percepciones y la atención, por razón del objeto, están acompañadas de la ausencia de pensamiento aplicado. Surgen percepciones y atención significa que, al haber salido del primer jhāna ya dominado, estas instigan y perturban para el logro del segundo jhāna. Debido a tales percepciones y atención que se inclinan hacia el segundo jhāna superior, esa concentración del primer jhāna se denomina conducente a la distinción por ser la condición próxima para el surgimiento del distinguido segundo jhāna. නිබ්බිදාසහගතාති තමෙව පඨමජ්ඣානලාභිං ඣානතො වුට්ඨිතං නිබ්බිදාසඞ්ඛාතෙන විපස්සනාඤාණෙන සහගතා. විපස්සනාඤාණඤ්හි ඣානඞ්ගෙසු පභෙදෙන උපට්ඨහන්තෙසු නිබ්බින්දති උක්කණ්ඨති, තස්මා ‘‘නිබ්බිදා’’ති වුච්චති. සමුදාචරන්තීති නිබ්බානසච්ඡිකිරියත්ථාය චොදෙන්ති තුදන්ති. විරාගූපසංහිතාති විරාගසඞ්ඛාතෙන නිබ්බානෙන උපසංහිතා. විපස්සනාඤාණඤ්හි සක්කා ඉමිනා මග්ගෙන විරාගං නිබ්බානං සච්ඡිකාතුන්ති පවත්තිතො ‘‘විරාගූපසංහිත’’න්ති වුච්චති. තංසම්පයුත්තා සඤ්ඤාමනසිකාරා විරාගූපසංහිතා එව නාම. තස්ස තෙසං සඤ්ඤාමනසිකාරානං වසෙන පඨමජ්ඣානසමාධි අරියමග්ගප්පටිවෙධස්ස පදට්ඨානතාය ‘‘නිබ්බෙධභාගියො’’ති වුත්තො. හානං භජන්තීති හානභාගියා, හානභාගො වා එතෙසං අත්ථීති හානභාගියා, පරිහානකොට්ඨාසිකාති අත්ථො. ඉමිනා නයෙන ඨිතිභාගියො වෙදිතබ්බො. අට්ඨමාදීනි උත්තානත්ථානෙව. Acompañadas de desencanto significa que para ese mismo poseedor del primer jhāna, al haber salido del jhāna, están acompañadas del conocimiento de la visión cabal (vipassanāāሗa) caracterizado por el desencanto (nibbidā). Pues el conocimiento de la visión cabal, cuando los factores del jhāna aparecen en su distinción, se desencanta y se hastía; por ello se llama desencanto. Surgen significa que instigan y perturban para la realización del Nibbāna. Vinculadas al desapasionamiento significa vinculadas al Nibbāna, que es el desapasionamiento (virāga). Pues el conocimiento de la visión cabal se dice que está vinculado al desapasionamiento porque procede con el pensamiento: con este camino es posible realizar el desapasionamiento, el Nibbāna. Las percepciones y la atención asociadas con ello se denominan ciertamente vinculadas al desapasionamiento. Debido a tales percepciones y atención, la concentración del primer jhāna se denomina conducente a la penetración por ser la condición próxima para la penetración del camino noble. Se llaman conducentes a la declinación (hānabhāgiyā) porque recurren a la declinación, o porque tienen la porción de la declinación; el significado es que pertenecen a la categoría de la pérdida. De esta misma manera debe entenderse el término conducente a la estabilidad. El octavo sutta y los siguientes son de significado evidente. සක්ඛිභබ්බසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Sakkhibhabba Sutta y otros. දෙවතාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Devatā Vagga. 8. අරහත්තවග්ගො 8. Capítulo sobre el Arahantado (Arahatta Vagga) 1-3. දුක්ඛසුත්තාදිවණ්ණනා 1-3. Comentario del Dukkha Sutta y otros 75-77. අට්ඨමස්ස පඨමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං. තතියෙ තිවිධං කුහනවත්ථුන්ති පච්චයප්පටිසෙවනසාමන්තජප්පනඉරියාපථප්පවත්තනසඞ්ඛාතං තිවිධං කුහනවත්ථුං. උක්ඛිපිත්වාති ‘‘මහාකුටුම්බිකො මහානාවිකො මහාදානපතී’’තිආදිනා පග්ගණ්හිත්වා ලපනං. අවක්ඛිපිත්වාති ‘‘කිං ඉමස්ස ජීවිතං, බීජභොජනො නාමාය’’න්ති හීළෙත්වා ලපනං. 75-77. En el octavo, en el primero y demás, no hay nada que deba decirse. En el tercero, los tres tipos de hipocresía se refieren a los tres tipos de fraude consistentes en el rechazo de los requisitos, la persuasión indirecta y la exhibición de posturas corporales. Exaltando se refiere al parloteo para ganar favor diciendo: este es un gran cabeza de familia, un gran navegante, un gran señor de la generosidad, etc. Humillando se refiere al parloteo despectivo diciendo: qué clase de vida es esta?, este es solo un comedor de sobras. දුක්ඛසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Dukkha Sutta y otros. 4. සුඛසොමනස්සසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario del Sukhasomanassa Sutta 78. චතුත්ථෙ [Pg.145] යථාවුත්තධම්මාදීසු තස්ස කිලෙසනිමිත්තං දුක්ඛං අනවස්සනන්ති ‘‘සුඛසොමනස්සබහුලො විහරතී’’ති වුත්තං. කායිකසුඛඤ්චෙව චෙතසිකසොමනස්සඤ්ච බහුලං අස්සාති සුඛසොමනස්සබහුලො. යවති තෙන ඵලං මිස්සිතං විය හොතීති යොනි, එකන්තිකං කාරණං. අස්සාති යථාවුත්තස්ස භික්ඛුනො. පරිපුණ්ණන්ති අවිකලං අනවසෙසං. 78. En el cuarto, respecto a las cosas mencionadas, etc., se dice: mora con abundante felicidad y alegría, significando que el sufrimiento que es la señal de las impurezas no tiene entrada (anavassana). Abundante felicidad y alegría significa que posee en abundancia tanto la felicidad física (kāyika sukha) como la alegría mental (cetasika somanassa). Yoni es la causa absoluta, aquello por lo cual el fruto parece estar mezclado con ello. De él se refiere al monje antes mencionado. Completo significa sin deficiencias, sin remanentes. සුඛසොමනස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Sukhasomanassa Sutta. 5. අධිගමසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario del Adhigama Sutta 79. පඤ්චමෙ ආගච්ඡන්ති එතෙන කුසලා වා අකුසලා වාති ආගමනං, කුසලාකුසලානං උප්පත්තිකාරණං. තත්ථ කුසලොති ආගමනකුසලො. එවං ධම්මෙ මනසිකරොතො කුසලා වා අකුසලා වා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තීති එවං ජානන්තො. අපගච්ඡන්ති කුසලා වා අකුසලා වා එතෙනාති අපගමනං. තෙසං එව අනුප්පත්තිකාරණං, තත්ථ කුසලොති අපගමනකුසලො. එවං ධම්මෙ මනසිකරොතො කුසලා වා අකුසලා වා ධම්මා නාභිවඩ්ඪන්තීති එවං ජානන්තො. උපායකුසලොති ඨානුප්පත්තිකපඤ්ඤාසමන්නාගතො. ඉදඤ්ච අච්චායිකකිච්චෙ වා භයෙ වා උප්පන්නෙ තස්ස තිකිච්ඡනත්ථං ඨානුප්පත්තියා කාරණජානනවසෙන වෙදිතබ්බං. 79. En el quinto, llegada (āgamana) es aquello mediante lo cual llegan estados hábiles o no hábiles; es la causa del surgimiento de lo hábil y lo no hábil. En ese sentido, hábil en la llegada es quien conoce: al prestar atención a las cosas de esta manera, los estados hábiles o no hábiles aumentan. Partida (apagamana) es aquello mediante lo cual se alejan de él los estados hábiles o no hábiles; es la causa de que estos no se alcancen. En ese sentido, hábil en la partida es quien conoce: al prestar atención a las cosas de esta manera, los estados hábiles o no hábiles no aumentan. Hábil en los medios (upāyakusalo) es aquel que posee sabiduría para las situaciones inmediatas. Esto debe entenderse como el conocimiento de la causa para actuar ante una situación inmediata cuando surge una tarea urgente o un peligro, a fin de remediarlo. අධිගමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Adhigama Sutta. 6-7. මහන්තත්තසුත්තාදිවණ්ණනා 6-7. Comentario del Mahantatta Sutta y otros 80-81. ඡට්ඨෙ සම්පත්තෙති කිලෙසෙ සම්පත්තෙ. සත්තමං උත්තානමෙව. 80-81. En el sexto, al alcanzarlos significa al alcanzar las impurezas (kilesa). El séptimo es de significado evidente. මහන්තත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Mahantatta Sutta y otros. 8-10. දුතියනිරයසුත්තාදිවණ්ණනා 8-10. Comentario del Dutiyaniraya Sutta y otros 82-84. අට්ඨමෙ [Pg.146] කායපාගබ්භියාදීහීති ආදි-සද්දෙන වචීපාගබ්භියං මනොපාගබ්භියඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. නවමාදීනි උත්තානත්ථානෙව. 82-84. En el octavo, con el término imprudencia corporal y demás, la palabra demás incluye la imprudencia verbal y la imprudencia mental. El noveno y los siguientes son de significado evidente. දුතියනිරයසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Dutiyaniraya Sutta y otros. අරහත්තවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Arahatta Vagga. 9. සීතිවග්ගො 9. Capítulo sobre el Enfriamiento (Sġivagga) 1. සීතිභාවසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario del Sġibhāva Sutta 85. නවමස්ස පඨමෙ සීතිභාවන්ති නිබ්බානං, කිලෙසවූපසමං වා. නිග්ගණ්හාතීති අච්චාරද්ධවීරියතාදීහි උද්ධතං චිත්තං උද්ධච්චපක්ඛතො රක්ඛණවසෙන නිග්ගණ්හාති. පග්ගණ්හාතීති අතිසිථිලවීරියතාදීහි ලීනං චිත්තං කොසජ්ජපාතතො රක්ඛණවසෙන පග්ගණ්හාති. සම්පහංසෙතීති සමප්පවත්තචිත්තං තථාපවත්තියං පඤ්ඤාය තොසෙති උත්තෙජෙති වා. යදා වා පඤ්ඤාපයොගමන්දතාය උපසමසුඛානධිගමෙන වා නිරස්සාදං චිත්තං භාවනාය න පක්ඛන්දති, තදා ජාතිආදීනි සංවෙගවත්ථූනි පච්චවෙක්ඛිත්වා සම්පහංසෙති සමුත්තෙජෙති. අජ්ඣුපෙක්ඛතීති යදා පන චිත්තං අලීනං අනුද්ධතං අනිරස්සාදං ආරම්මණෙ සමප්පවත්තං සම්මදෙව භාවනාවීතිං ඔතිණ්ණං හොති, තදා පග්ගහනිග්ගහසම්පහංසනෙසු කිඤ්චි බ්‍යාපාරං අකත්වා සමප්පවත්තෙසු අස්සෙසු සාරථී විය අජ්ඣුපෙක්ඛති, උපෙක්ඛකොව හොති. පණීතාධිමුත්තිකොති පණීතෙ උත්තමෙ මග්ගඵලෙ අධිමුත්තො නින්නපොණපබ්භාරො. 85. En el primero de la novena sección, 'enfriamiento' significa Nibbāna o el apaciguamiento de las impurezas (kilesas). 'Restringe' significa que protege la mente que está agitada debido a un esfuerzo excesivo u otros factores, alejándola de la agitación mediante la protección. 'Eleva' significa que protege la mente que está decaída debido a una laxitud excesiva en el esfuerzo u otros factores, evitando que caiga en la pereza. 'Regocija' significa que deleita o estimula mediante la sabiduría a la mente que procede de manera equilibrada para que continúe en esa misma disposición. O bien, cuando la mente no se lanza a la meditación por falta de deleite, debido a la debilidad en la aplicación de la sabiduría o por no haber alcanzado la felicidad del apaciguamiento, entonces la regocija y la estimula reflexionando sobre los objetos de urgencia espiritual (saṃvega), como el nacimiento, etc. 'Observa con ecuanimidad' significa que cuando la mente no está decaída, ni agitada, ni carente de deleite, sino que procede equilibradamente en el objeto y ha entrado plenamente en el curso de la meditación, entonces observa con ecuanimidad sin realizar ningún esfuerzo de elevar, restringir o regocijar, como un auriga con caballos que avanzan a un ritmo equilibrado; simplemente permanece ecuánime. 'Dedicado a lo sublime' significa alguien que está inclinado, propenso y dirigido hacia lo sublime, es decir, hacia el fruto del sendero supremo. සීතිභාවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario al Sītibhāva Sutta. 2-11. ආවරණසුත්තාදිවණ්ණනා 2-11. Comentario al Āvaraṇa Sutta y otros. 86-95. දුතියෙ අච්ඡන්දිකොති කත්තුකම්‍යතාකුසලච්ඡන්දරහිතො. උත්තරකුරුකා මනුස්සා අච්ඡන්දිකට්ඨානං පවිට්ඨා. දුප්පඤ්ඤොති භවඞ්ගපඤ්ඤාය පරිහීනො[Pg.147]. භවඞ්ගපඤ්ඤාය පන පරිපුණ්ණායපි යස්ස භවඞ්ගං ලොකුත්තරස්ස පච්චයො න හොති, සොපි දුප්පඤ්ඤො එව නාම. අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තන්ති කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තනියාමසඞ්ඛාතං අරියමග්ගං ඔක්කමිතුං අධිගන්තුං අභබ්බො. න කම්මාවරණතායාතිආදීසු අභබ්බවිපරියායෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. චතුත්ථාදීනි උත්තානත්ථානි. 86-95. En el segundo, 'sin deseo' significa desprovisto del deseo saludable de actuar. Los hombres de Uttarakuru han entrado en un estado sin deseo. 'De poca sabiduría' significa privado de la sabiduría del bhavaṅga. Sin embargo, incluso si la sabiduría del bhavaṅga es completa, aquel para quien el bhavaṅga no es una condición para lo supramundano, también es llamado 'de poca sabiduría'. 'Incapaz de entrar en la determinación, en la rectitud de los estados saludables' significa que es incapaz de entrar, de alcanzar, el sendero noble conocido como la determinación de la rectitud en los estados saludables. En 'no debido a la obstrucción del kamma', etc., el significado debe entenderse por el sentido opuesto de la incapacidad. El cuarto y los siguientes tienen un significado claro. ආවරණසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario al Āvaraṇa Sutta y otros. සීතිවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario al Sītivagga. 10. ආනිසංසවග්ගො 10. Capítulo sobre los beneficios (Ānisaṃsavaggo). 1-11. පාතුභාවසුත්තාදිවණ්ණනා 1-11. Comentario al Pātubhāva Sutta y otros. 96-106. දසමස්ස පඨමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං. අට්ඨමෙ මෙත්තා එතස්ස අත්ථීති මෙත්තාවා, තස්ස භාවො මෙත්තාවතා, මෙත්තාපටිපත්ති, තාය. සා පන මෙත්තාවතා මෙත්තාවසෙන පාරිචරියාති ආහ ‘‘මෙත්තායුත්තාය පාරිචරියායා’’ති. පරිචරන්ති විප්පකතබ්‍රහ්මචරියත්තා. පරිචිණ්ණසත්ථුකෙන සාවකෙන නාම සත්ථුනො යාව ධම්මෙන කාතබ්බා පාරිචරියා, තාය සම්මදෙව සම්පාදිතත්තා. නවමාදීනි උත්තානත්ථානි. 96-106. En el primero y siguientes de la décima sección, no hay nada que deba explicarse. En el octavo, 'quien posee amor benevolente' (mettāvā) es aquel que tiene amor (mettā); su estado es 'con amor benevolente' (mettāvatā), la práctica del amor; por medio de ella. Ese estado de amor es el servicio a través del amor, por eso dice 'mediante el servicio unido al amor benevolente'. 'Sirven' porque la vida santa no ha sido interrumpida. Se refiere al servicio que debe prestarse al Maestro según el Dhamma por parte de un discípulo que ha servido al Maestro, habiéndose cumplido esto correctamente. El noveno y los siguientes tienen un significado claro. පාතුභාවසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario al Pātubhāva Sutta y otros. ආනිසංසවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario al Ānisaṃsavagga. 107-116. එකාදසමවග්ගො උත්තානත්ථොයෙව. 107-116. El undécimo capítulo es de significado claro por sí mismo. ඉති මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය Así, en el Manorathapūraṇī, el comentario del Aṅguttaranikāya, ඡක්කනිපාතවණ්ණනාය අනුත්තානත්ථදීපනා සමත්තා. finaliza la aclaración de los significados oscuros del comentario al Libro de los Seis (Chakkanipāta). . නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. . Homenaje a aquel Bienaventurado, el Arahant, el Perfectamente Iluminado. අඞ්ගුත්තරනිකායෙ En el Aṅguttaranikāya, සත්තකනිපාත-ටීකා Subcomentario al Libro de los Siete (Sattakanipāta). 1. පඨමපණ්ණාසකං 1. Los primeros cincuenta (Paṭhamapaṇṇāsakaṃ). 1. ධනවග්ගවණ්ණනා 1. Comentario al Capítulo sobre la Riqueza (Dhanavagga). 1-10. සත්තකනිපාතස්ස පඨමො වග්ගො උත්තානත්ථො. 1-10. El primer capítulo del Libro de los Siete tiene un significado claro. 2. අනුසයවග්ගො 2. Capítulo sobre las tendencias latentes (Anusayavaggo). 4.පුග්ගලසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Puggala Sutta. 14. දුතියස්ස [Pg.149] චතුත්ථෙ උභතො උභයථා, උභතො උභොහි භාගෙහි විමුත්තොති උභතොභාගවිමුත්තො එකදෙසසරූපෙකසෙසනයෙන. ද්වීහි භාගෙහීති කරණෙ නිස්සක්කෙ චෙතං බහුවචනං. ආවුත්තිආදිවසෙන අයං නියමො වෙදිතබ්බොති ආහ ‘‘අරූපසමාපත්තියා’’තිආදි. එතෙන ‘‘සමාපත්තියා වික්ඛම්භනවිමොක්ඛෙන, මග්ගෙන සමුච්ඡෙදවිමොක්ඛෙන විමුත්තත්තා උභතොභාගවිමුත්තො’’ති එවං පවත්තො තිපිටකචූළනාගත්ථෙරවාදො, ‘‘නාමකායතො රූපකායතො ච විමුත්තත්තා උභතොභාගවිමුත්තො’’ති එවං පවත්තො තිපිටකමහාරක්ඛිතත්ථෙරවාදො, ‘‘සමාපත්තියා වික්ඛම්භනවිමොක්ඛෙන එකවාරං, මග්ගෙන සමුච්ඡෙදවිමොක්ඛෙන එකවාරං විමුත්තත්තා උභතොභාගවිමුත්තො’’ති එවං පවත්තො තිපිටකචූළාභයත්ථෙරවාදො චාති ඉමෙසං තිණ්ණම්පි ථෙරවාදානං එකජ්ඣං සඞ්ගහො කතොති දට්ඨබ්බං. එත්ථ ච පඨමවාදෙ ද්වීහි භාගෙහි විමුත්තො උභතොභාගවිමුත්තො වුත්තො, දුතියවාදෙ උභතො භාගතො විමුත්තොති උභතොභාගවිමුත්තො, තතියවාදෙ ද්වීහි භාගෙහි ද්වෙ වාරෙ විමුත්තොති අයමෙතෙසං විසෙසොති. විමුත්තොති කිලෙසෙහි විමුත්තො, කිලෙසවික්ඛම්භනසමුච්ඡෙදනෙහි වා කායතො විමුත්තොහි අත්ථො. 14. En el cuarto del segundo capítulo, 'de ambas' significa de ambas maneras. 'Liberado de ambas partes' significa liberado por ambas partes, según un método de designación parcial. 'Por dos partes' es un plural en sentido instrumental o ablativo. Esta regla debe conocerse mediante la repetición, etc., por eso dice 'por el logro inmaterial', etc. Con esto, debe verse que se han reunido las tres tradiciones de los Theras: la de Tipiṭaka Cūḷanāga Thera, que dice 'liberado de ambas maneras por estar liberado mediante la liberación por supresión a través del logro y mediante la liberación por erradicación a través del sendero'; la de Tipiṭaka Mahārakkhita Thera, que dice 'liberado de ambas maneras por estar liberado tanto del cuerpo mental como del cuerpo material'; y la de Tipiṭaka Cūḷābhayathera, que dice 'liberado de ambas maneras por estar liberado una vez a través de la liberación por supresión mediante el logro y una vez a través de la liberación por erradicación mediante el sendero'. Aquí, la distinción es esta: en la primera doctrina, se dice 'liberado por dos partes'; en la segunda, 'liberado de ambas partes'; y en la tercera, 'liberado dos veces por dos partes'. 'Liberado' significa liberado de las impurezas (kilesas), o bien el significado es liberado del cuerpo por medio de las supresiones y erradicaciones de las impurezas. සොති උභතොභාගවිමුත්තො. කාමඤ්චෙත්ථ රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානම්පි අරූපාවචරජ්ඣානං විය දුවඞ්ගිකං ආනෙඤ්ජප්පත්තන්ති වුච්චති. තං පන පදට්ඨානං කත්වා අරහත්තං පත්තො උභතොභාගවිමුත්තො නාම න හොති රූපකායතො [Pg.150] අවිමුත්තත්තා. තඤ්හි කිලෙසකායතොව විමුත්තං, න රූපකායතො, තස්මා තතො වුට්ඨාය අරහත්තං පත්තො උභතොභාගවිමුත්තො න හොතීති ආහ ‘‘චතුන්නං අරූප…පෙ… පඤ්චවිධො හොතී’’ති. අරූපසමාපත්තීනන්ති නිද්ධාරණෙ සාමිවචනං. අරහත්තං පත්තඅනාගාමිනොති භූතපුබ්බගතියා වුත්තං. න හි අරහත්තං පත්තො අනාගාමී නාම හොති. ‘‘රූපී රූපානි පස්සතී’’තිආදිකෙ නිරොධසමාපත්තිඅන්තෙ අට්ඨ විමොක්ඛෙ වත්වා – 'Él' es el liberado de ambas maneras. Ciertamente, aquí el cuarto jhana de la esfera de la forma también se llama 'imperturbable' por poseer dos factores, al igual que los jhanas de la esfera inmaterial. Sin embargo, quien alcanza el estado de Arahant basándose en él no es llamado 'liberado de ambas maneras' por no estar liberado del cuerpo material. Pues está liberado solo del cuerpo de las impurezas, no del cuerpo material; por lo tanto, al emerger de allí y alcanzar el estado de Arahant no es un liberado de ambas maneras, por eso dice: 'las cuatro inmateriales... etc., es de cinco tipos'. 'De los logros inmateriales' es un genitivo de especificación. 'Anāgāmī que ha alcanzado el estado de Arahant' se dice en referencia a su estado previo. Pues un Arahant no es llamado Anāgāmī. Habiendo mencionado las ocho liberaciones (vimokkha) que culminan en el logro de la cesación, como en 'quien posee forma ve las formas', etc.— ‘‘යතො ච ඛො, ආනන්ද, භික්ඛු ඉමෙ අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති, ආනන්ද, භික්ඛු උභතොභාගවිමුත්තො’’ති – 'Y cuando un monje, Ānanda, mora habiendo experimentado estas ocho liberaciones con su cuerpo, y habiendo visto con sabiduría, sus efluvios (āsavas) están completamente extinguidos. A este monje, Ānanda, se le llama liberado de ambas maneras'— යදිපි මහානිදානෙ (දී. නි. 2.130) වුත්තං, තං පන උභතොභාගවිමුත්තසෙට්ඨවසෙන වුත්තන්ති, ඉධ පන සබ්බඋභතොභාගවිමුත්තෙ සඞ්ගහණත්ථං ‘‘පඤ්චවිධො හොතී’’ති වත්වා ‘‘පාළි පනෙත්ථ…පෙ… අට්ඨවිමොක්ඛලාභිනො වසෙන ආගතා’’ති ආහ. මජ්ඣිමනිකායෙ පන කීටාගිරිසුත්තෙ (ම. නි. 2.182) – Aunque esto se dijo en el Mahānidāna (Dī. Ni. 2.130), aquello fue expresado en referencia al mejor de los liberados de ambas maneras; pero aquí, con el fin de incluir a todos los liberados de ambas maneras, se dice 'es de cinco tipos' y luego añade 'el texto aquí... etc... ha sido expuesto en relación con el poseedor de las ocho liberaciones'. En el Kīṭāgiri Sutta del Majjhima Nikāya (Ma. Ni. 2.182)— ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො යෙ තෙ සන්තා විමොක්ඛා අතික්කම්ම රූපෙ ආරුප්පා, තෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො’’ති – '¿Y qué persona, monjes, es un liberado de ambas maneras? Aquí, monjes, cierta persona mora habiendo experimentado con su cuerpo aquellas liberaciones pacíficas que trascienden las formas y son inmateriales, y habiendo visto con sabiduría, sus efluvios están completamente extinguidos. A esta persona, monjes, se le llama liberado de ambas maneras'— අරූපසමාපත්තිවසෙන චත්තාරො උභතොභාගවිමුත්තා, සෙට්ඨො ච වුත්තො වුත්තලක්ඛණූපපත්තිතො. යථාවුත්තෙසු හි පඤ්චසු පුරිමා චත්තාරො සමාපත්තිසීසං නිරොධං න සමාපජ්ජන්තීති පරියායෙන උභතොභාගවිමුත්තා නාම. අට්ඨසමාපත්තිලාභී අනාගාමී තං සමාපජ්ජිත්වා තතො වුට්ඨාය විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්තොති නිප්පරියායෙන උභතොභාගවිමුත්තසෙට්ඨො නාම. Por medio de los logros inmateriales hay cuatro liberados en ambos sentidos, y el superior se menciona por poseer las características descritas. Entre los cinco mencionados, los primeros cuatro no alcanzan la cesación como la culminación de los logros, por lo que se llaman 'liberados en ambos sentidos' en un sentido figurado. El no-retornante que posee los ocho logros, habiendo entrado en ellos, emergiendo de allí y habiendo desarrollado la visión cabal, alcanza el estado de Arahant; a este se le llama el 'mejor entre los liberados en ambos sentidos' en sentido literal. කතමො ච පුග්ගලොතිආදි පුග්ගලපඤ්ඤත්තිපාළි. තත්ථ කතමොති පුච්ඡාවචනං. පුග්ගලොති අසාධාරණතො පුච්ඡිතබ්බවචනං. ඉධාති ඉධස්මිං සාසනෙ. එකච්චොති එකො. අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරතීති [Pg.151] අට්ඨ සමාපත්තියො සමාපජ්ජිත්වා නාමකායතො පටිලභිත්වා විහරති. පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්තීති විපස්සනාපඤ්ඤාය සඞ්ඛාරගතං, මග්ගපඤ්ඤාය චත්තාරි සච්චානි පස්සිත්වා චත්තාරොපි ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. දිස්වාති දස්සනහෙතු. න හි ආසවෙ පඤ්ඤාය පස්සන්ති, දස්සනකාරණා පන පරික්ඛීණා දිස්වා පරික්ඛීණාති වුත්තා දස්සනායත්තපරික්ඛයත්තා. එවඤ්හි දස්සනං ආසවානං ඛයස්ස පුරිමකිරියාභාවෙන වුත්තං. ¿Cuál es la persona? etc. es el texto del Puggalapaññatti. Allí, 'cuál' es una palabra interrogativa. 'Persona' es la palabra sobre la que se pregunta de manera específica. 'Aquí' se refiere a esta enseñanza. 'Cierta persona' significa uno. 'Mora habiendo tocado con el cuerpo las ocho liberaciones' significa que mora habiendo entrado en los ocho logros y habiéndolos obtenido a través del cuerpo mental. 'Al ver con sabiduría, sus impurezas se agotan' significa que, al ver los fenómenos condicionados con la sabiduría de la visión cabal y las cuatro verdades con la sabiduría del camino, las cuatro impurezas se agotan. 'Habiendo visto' es la causa de la visión. Pues no ven las impurezas con la sabiduría en sí, sino que se dice que al haberlas visto están agotadas debido a la causa de la visión, ya que el agotamiento depende de la visión. Así, la visión se menciona como el acto previo al agotamiento de las impurezas. පඤ්ඤාවිමුත්තොති විසෙසතො පඤ්ඤාය එව විමුත්තො, න තස්ස අධිට්ඨානභූතෙන අට්ඨවිමොක්ඛසඞ්ඛාතෙන සාතිසයෙන සමාධිනාති පඤ්ඤාවිමුත්තො. යො අරියො අනධිගතඅට්ඨවිමොක්ඛො සබ්බසො ආසවෙහි විමුත්තො, තස්සෙතං අධිවචනං. අධිගතෙපි හි රූපජ්ඣානවිමොක්ඛෙ න සො සාතිසයසමාධිනිස්සිතොති න තස්ස වසෙන උභතොභාගවිමුත්තතා හොතීති වුත්තොවායමත්ථො. අරූපජ්ඣානෙසු පන එකස්මිම්පි සති උභතොභාගවිමුත්තොයෙව නාම හොති. තෙන හි අට්ඨවිමොක්ඛෙකදෙසෙන තංනාමදානසමත්ථෙන අට්ඨවිමොක්ඛලාභීත්වෙව වුච්චති. සමුදායෙ හි පවත්තො වොහාරො අවයවෙපි දිස්සති යථා තං ‘‘සත්තිසයො’’ති අනවසෙසතො ආසවානං පරික්ඛීණත්තා. අට්ඨවිමොක්ඛපටික්ඛෙපවසෙනෙව න එකදෙසභූතරූපජ්ඣානප්පටික්ඛෙපවසෙන. එවඤ්හි අරූපජ්ඣානෙකදෙසාභාවෙපි අට්ඨවිමොක්ඛපටික්ඛෙපො න හොතීති සිද්ධං හොති. අරූපාවචරජ්ඣානෙසු හි එකස්මිම්පි සති උභතොභාගවිමුත්තොයෙව නාම හොති. 'Liberado por la sabiduría' significa liberado específicamente solo por la sabiduría; no por un tipo superior de concentración conocido como las ocho liberaciones que sirve como su fundamento. Esta es la designación para el Noble que no ha alcanzado las ocho liberaciones pero está completamente liberado de las impurezas. Incluso si se han alcanzado las liberaciones de los Jhanas de forma, no se basa en esa concentración superior, por lo que no se le considera 'liberado en ambos sentidos' según lo explicado. Sin embargo, si posee incluso uno de los Jhanas inmateriales, se le llama 'liberado en ambos sentidos'. Debido a una parte de las ocho liberaciones, es capaz de recibir ese nombre y se le llama 'poseedor de las ocho liberaciones'. Pues el término usado para el conjunto se ve también en las partes, como cuando se dice 'sattisayo' debido al agotamiento total de las impurezas. Esto es excluyendo las ocho liberaciones, no excluyendo los Jhanas de forma que son una parte de ellas. De este modo, se establece que aunque falte una parte de los Jhanas inmateriales, no hay exclusión de las ocho liberaciones. Pues si existe incluso uno de los Jhanas de la esfera inmaterial, se le llama 'liberado en ambos sentidos'. ඵුට්ඨන්තං සච්ඡිකතොති ඵුට්ඨානං අන්තො ඵුට්ඨන්තො, ඵුට්ඨානං අරූපජ්ඣානානං අනන්තරො කාලොති අධිප්පායො. අච්චන්තසංයොගෙ චෙතං උපයොගවචනං. තං ඵුට්ඨානන්තරකාලමෙව සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතො සච්ඡිකරණූපායෙනාති වුත්තං හොති, භාවනපුංසකං වා එතං ‘‘එකමන්තං නිසීදී’’තිආදීසු විය. යො හි අරූපජ්ඣානෙන රූපකායතො නාමකායෙකදෙසතො ච වික්ඛම්භනවිමොක්ඛෙන විමුත්තො, තෙන නිරොධසඞ්ඛාතො විමොක්ඛො ආලොචිතො පකාසිතො විය හොති, න පන කායෙන සච්ඡිකතො. නිරොධං පන ආරම්මණං කත්වා එකච්චෙසු ආසවෙසු ඛෙපිතෙසු තෙන සො සච්ඡිකතො හොති, තස්මා සො සච්ඡිකාතබ්බං නිරොධං යථාආලොචිතං නාමකායෙන සච්ඡි කරොතීති ‘‘කායසක්ඛී’’ති වුච්චති, න [Pg.152] තු ‘‘විමුත්තො’’ති එකච්චානං ආසවානං අපරික්ඛීණත්තා. තෙනාහ ‘‘ඣානඵස්සං පඨමං ඵුසති, පච්ඡා නිරොධං නිබ්බානං සච්ඡිකරොතී’’ති. අයං චතුන්නං අරූපසමාපත්තීනං එකෙකතො වුට්ඨාය සඞ්ඛාරෙ සම්මසිත්වා කායසක්ඛිභාවං පත්තානං චතුන්නං, නිරොධා වුට්ඨාය අග්ගමග්ගප්පත්තඅනාගාමිනො ච වසෙන උභතොභාගවිමුත්තො විය පඤ්චවිධො නාම හොතීති වුත්තං අභිධම්මටීකායං (පු. ප. මූලටී. 24) ‘‘කායසක්ඛිම්හිපි එසෙව නයො’’ති. එකච්චෙ ආසවාති හෙට්ඨිමමග්ගවජ්ඣා ආසවා. 'Habiendo realizado el final del contacto' significa el final de los contactos; el significado es el tiempo inmediatamente posterior a los contactos de los Jhanas inmateriales. Esta es una expresión de uso en el sentido de unión ininterrumpida. Se dice que ese tiempo inmediatamente posterior al contacto debe ser realizado por el medio de la realización; o esto es un sustantivo neutro de meditación, como en 'se sentó a un lado', etc. Aquel que está liberado del cuerpo material y de una parte del cuerpo mental mediante la liberación por supresión a través de los Jhanas inmateriales, para él la liberación llamada cesación es como si fuera contemplada y manifestada, pero no ha sido realizada con el cuerpo. Habiendo hecho de la cesación su objeto y habiendo destruido algunas impurezas, ha sido realizada por él; por lo tanto, realiza con su cuerpo mental la cesación que debe ser realizada tal como fue contemplada, y así se le llama 'testigo corporal' (kāyasakkhī), pero no 'liberado' porque algunas de sus impurezas no se han agotado. Por eso dijo: 'Primero toca el contacto del Jhana, después realiza la cesación, el Nibbana'. Se dice en el Abhidhamma-mūlaṭīkā que esto se refiere a cinco tipos: los cuatro que han alcanzado el estado de testigo corporal tras emerger de cada uno de los cuatro logros inmateriales y discernir las formaciones, y el que es un no-retornante que ha alcanzado el camino supremo tras emerger de la cesación, similar al liberado en ambos sentidos. 'Algunas impurezas' se refiere a las impurezas que no son eliminadas por los caminos inferiores. දිට්ඨන්තං පත්තොති දස්සනසඞ්ඛාතස්ස සොතාපත්තිමග්ගඤාණස්ස අනන්තරං පත්තොති වුත්තං හොති. ‘‘දිට්ඨත්තා පත්තො’’තිපි පාඨො. එතෙන චතුසච්චදස්සනසඞ්ඛාතාය දිට්ඨියා නිරොධස්ස පත්තතං දීපෙති. තෙනාහ ‘‘දුක්ඛා සඞ්ඛාරා’’තිආදි. තත්ථ පඤ්ඤායාති මග්ගපඤ්ඤාය. පඨමඵලට්ඨතො පට්ඨාය යාව අග්ගමග්ගට්ඨා දිට්ඨිප්පත්තො. තෙනාහ ‘‘සොපි කායසක්ඛී විය ඡබ්බිධො හොතී’’ති. යථා පන පඤ්ඤාවිමුත්තො, එවං අයම්පි සුක්ඛවිපස්සකො චතූහි අරූපජ්ඣානෙහි වුට්ඨාය දිට්ඨිප්පත්තභාවප්පත්තා චත්තාරො චාති පඤ්චවිධො හොතීති වෙදිතබ්බො. සද්ධාවිමුත්තෙපි එසෙව නයො. ඉදං දුක්ඛන්ති එත්තකං දුක්ඛං, න ඉතො උද්ධං දුක්ඛන්ති. යථාභූතං පජානාතීති ඨපෙත්වා තණ්හං උපාදානක්ඛන්ධපඤ්චකං දුක්ඛසච්චන්ති යාථාවතො පජානාති. යස්මා පන තණ්හා දුක්ඛං ජනෙති නිබ්බත්තෙති, තතො තං දුක්ඛං සමුදෙති, තස්මා නං ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති. යස්මා පන ඉදං දුක්ඛඤ්ච සමුදයො ච නිබ්බානං පත්වා නිරුජ්ඣති, අප්පවත්තිං ගච්ඡති, තස්මා න ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති. අරියො පන අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො තං දුක්ඛනිරොධං ගච්ඡති, තෙන තං ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එත්තාවතා නානාක්ඛණෙ සච්චවවත්ථානං දස්සිතං. ඉදානි තං එකක්ඛණෙ දස්සෙතුං ‘‘තථාගතප්පවෙදිතා’’තිආදි වුත්තං. තථාගතප්පවෙදිතාති තථාගතෙන බොධිමණ්ඩෙ පටිවිද්ධා විදිතා පාකටා කතා. ධම්මාති චතුසච්චධම්මා. වොදිට්ඨා හොන්තීති සුදිට්ඨා. වොචරිතාති සුචරිතා, පඤ්ඤාය සුට්ඨු චරාපිතාති අත්ථො. අයන්ති අයං එවරූපො පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තොති. 'Alcanzado al final de la visión' significa alcanzado inmediatamente después del conocimiento del camino de la entrada en la corriente, conocido como visión. También existe la lectura 'alcanzado debido a haber visto'. Con esto, se muestra el logro de la cesación mediante la visión conocida como la visión de las cuatro verdades. Por eso dijo: 'Las formaciones son sufrimiento', etc. Allí, 'con sabiduría' significa con la sabiduría del camino. Desde el que reside en el primer fruto hasta el que reside en el camino supremo es un 'alcanzado a través de la visión'. Por eso dijo: 'Él también es de seis tipos, como el testigo corporal'. Sin embargo, al igual que el liberado por la sabiduría, debe entenderse que este también es de cinco tipos: el practicante de la visión cabal pura y los cuatro que han llegado al estado de haber alcanzado la visión tras emerger de los cuatro Jhanas inmateriales. Lo mismo se aplica al liberado por la fe. 'Esto es el sufrimiento' significa esta cantidad de sufrimiento, no hay sufrimiento más allá de esto. 'Comprende tal como es' significa que, dejando de lado la sed (taṇhā), comprende correctamente que los cinco agregados del apego son la verdad del sufrimiento. Pero puesto que la sed genera y produce el sufrimiento, y de ahí surge ese sufrimiento, por eso comprende tal como es: 'Este es el origen del sufrimiento'. Pero puesto que este sufrimiento y su origen cesan al alcanzar el Nibbana y llegan a la no-existencia, por eso comprende tal como es: 'Esta es la cesación del sufrimiento'. El Noble Óctuple Camino conduce a esa cesación del sufrimiento, por eso comprende tal como es: 'Este es el camino que conduce a la cesación del sufrimiento'. Hasta aquí se ha mostrado la determinación de las verdades en momentos distintos. Ahora, para mostrarlo en un solo momento, se dice 'proclamado por el Tathagata', etc. 'Proclamado por el Tathagata' significa penetrado, conocido y manifestado por el Tathagata en el lugar de la iluminación. 'Dhammas' son las cuatro nobles verdades. 'Están bien vistos' significa vistos correctamente. 'Bien practicados' significa bien recorridos, el significado es que han sido bien recorridos con la sabiduría. 'Este' se refiere a que una persona de tal naturaleza es un 'alcanzado a través de la visión'. සද්ධාය විමුත්තොති සද්දහනවසෙන විමුත්තො. එතෙන සබ්බථා අවිමුත්තස්සපි සද්ධාමත්තෙන විමුත්තභාවං දස්සෙති. සද්ධාවිමුත්තොති වා සද්ධාය අධිමුත්තොති [Pg.153] අත්ථො. කිං පන නෙසං කිලෙසප්පහානෙ නානත්තං අත්ථීති? නත්ථි. අථ කස්මා සද්ධාවිමුත්තො දිට්ඨිප්පත්තං න පාපුණාතීති? ආගමනීයනානත්තෙන. දිට්ඨිප්පත්තො හි ආගමනම්හි කිලෙසෙ වික්ඛම්භෙන්තො අප්පදුක්ඛෙන අකසිරෙන අකිලමන්තොව සක්කොති වික්ඛම්භිතුං, සද්ධාවිමුත්තො පන දුක්ඛෙන කසිරෙන කිලමන්තො සක්කොති වික්ඛම්භිතුං, තස්මා සද්ධාවිමුත්තො දිට්ඨිප්පත්තං න පාපුණාති. තෙනාහ ‘‘එතස්ස හී’’තිආදි. සද්දහන්තස්සාති ‘‘එකංසතො අයං පටිපදා කිලෙසක්ඛයං ආවහති සම්මාසම්බුද්ධෙන භාසිතත්තා’’ති එවං සද්දහන්තස්ස. යස්මා පනස්ස අනිච්චානුපස්සනාදීහි නිච්චසඤ්ඤාපහානවසෙන භාවනාය පුබ්බෙනාපරං විසෙසං පස්සතො තත්ථ තත්ථ පච්චක්ඛතාපි අත්ථි, තස්මා වුත්තං ‘‘සද්දහන්තස්ස වියා’’ති. සෙසපදද්වයං තස්සෙව වෙවචනං. එත්ථ ච පුබ්බභාගමග්ගභාවනාති වචනෙන ආගමනීයනානත්තෙන දිට්ඨිප්පත්තසද්ධාවිමුත්තානං පඤ්ඤානානත්තං හොතීති දස්සිතං. අභිධම්මට්ඨකථායම්පි (පු. ප. අට්ඨ. 28) ‘‘නෙසං කිලෙසප්පහානෙ නානත්තං නත්ථි, පඤ්ඤාය නානත්තං අත්ථියෙවා’’ති වත්වා ‘‘ආගමනීයනානත්තෙනෙව සද්ධාවිමුත්තො දිට්ඨිප්පත්තං න පාපුණාතීති සන්නිට්ඨානං කත’’න්ති වුත්තං. «Liberado por la fe» (saddhāvimutta) significa liberado por medio de la fe. Con esto, muestra el estado de liberación meramente por la fe incluso para aquel que no está liberado en todos los aspectos. O bien, «liberado por la fe» tiene el significado de «dedicado a través de la fe». Pero, ¿existe alguna diferencia entre ellos respecto al abandono de las impurezas (kilesa)? No la hay. Entonces, ¿por qué el liberado por la fe no alcanza el estado del «que ha alcanzado la visión» (diṭṭhippatta)? Debido a la diferencia en el método de aproximación. Pues el que ha alcanzado la visión, al suprimir las impurezas en su aproximación, es capaz de suprimirlas con poco sufrimiento, sin dificultad y sin fatigarse; el liberado por la fe, en cambio, es capaz de suprimirlas con sufrimiento, con dificultad y fatigándose; por lo tanto, el liberado por la fe no alcanza el estado del que ha alcanzado la visión. Por eso se dice: «Para este...», etc. «Para aquel que tiene fe»: para aquel que tiene fe de esta manera: «Ciertamente, esta práctica conduce a la destrucción de las impurezas porque ha sido expuesta por el Completamente Despierto». Pero como él, a través de la contemplación de la impermanencia, etc., ve la distinción entre lo anterior y lo posterior en el desarrollo (bhāvanā) mediante el abandono de la percepción de permanencia, hay también en diversos puntos una realización directa; por lo tanto se dice: «Como para aquel que tiene fe». El par de términos restantes son sinónimos de esto mismo. Y aquí, mediante la expresión «desarrollo del camino en su fase preliminar», se muestra que existe una diferencia en la sabiduría entre el que ha alcanzado la visión y el liberado por la fe debido a la diferencia en el método de aproximación. También en el Comentario al Abhidhamma se dice: «No hay diferencia entre ellos en el abandono de las impurezas, pero ciertamente hay una diferencia en la sabiduría», y se concluye que «el liberado por la fe no alcanza el estado del que ha alcanzado la visión precisamente por la diferencia en el método de aproximación». ආරම්මණං යාථාවතො ධාරෙති අවධාරෙතීති ධම්මො, පඤ්ඤා. තං පඤ්ඤාසඞ්ඛාතං ධම්මං අධිමත්තතාය පුබ්බඞ්ගමං හුත්වා පවත්තං අනුස්සරතීති ධම්මානුසාරී. තෙනාහ ‘‘ධම්මො’’තිආදි. පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමන්ති පඤ්ඤාපධානං. ‘‘සද්ධං අනුස්සරති, සද්ධාපුබ්බඞ්ගමං මග්ගං භාවෙතී’’ති ඉමමත්ථං එසෙව නයොති අතිදිසති. පඤ්ඤං වාහෙතීති පඤ්ඤාවාහී, පඤ්ඤං සාතිසයං පවත්තෙතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙතී’’ති. පඤ්ඤා වා පුග්ගලං වාහෙති නිබ්බානාභිමුඛං ගමෙතීති පඤ්ඤාවාහී. සද්ධාවාහීති එත්ථාපි ඉමිනා නයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. උභතොභාගවිමුත්තාදිකථාති උභතොභාගවිමුත්තාදීසු ආගමනතො පට්ඨාය වත්තබ්බකථා. තස්මාති විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 2.773, 889) වුත්තත්තා. තතො එව විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනායං (විසුද්ධි. මහාටී. 2.773) වුත්තනයෙනෙව චෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. Aquello que sostiene y determina el objeto tal como es, es el Dhamma, la sabiduría. El «seguidor por el Dhamma» (dhammānusārī) es aquel que sigue ese fenómeno denominado sabiduría, que procede habiéndose convertido en precursor y predominante debido a su intensidad. Por eso se dice: «Dhamma», etc. «Precedido por la sabiduría» significa que la sabiduría es lo primordial. Se aplica este mismo método para el significado: «Sigue la fe, desarrolla el camino precedido por la fe». «Paññāvāhī» (el que lleva la sabiduría) significa que hace proceder la sabiduría de manera excelente. Por eso se dice: «Desarrolla el Noble Camino precedido por la sabiduría». O bien, «paññāvāhī» es aquel a quien la sabiduría lo conduce y lo dirige hacia el Nibbāna. El significado de «saddhāvāhī» (el que lleva la fe) también debe entenderse de acuerdo con este mismo método. La explicación sobre el «liberado por ambas partes» (ubhatobhāgavimutta) y demás, es la explicación que debe decirse a partir de la tradición respecto a los liberados por ambas partes, etc. Por lo tanto, dado que se ha expuesto en el Visuddhimagga, el significado aquí debe entenderse de acuerdo con el método expuesto en el comentario del Visuddhimagga. පුග්ගලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Puggalasutta ha terminado. 5. උදකූපමාසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Udakūpamāsutta. 15. පඤ්චමෙ [Pg.154] එකන්තකාළකෙහීති නත්ථිකවාදඅහෙතුකවාදඅකිරියවාදසඞ්ඛාතෙහි නියතමිච්ඡාදිට්ඨිධම්මෙහි. තෙනාහ ‘‘නියතමිච්ඡාදිට්ඨිං සන්ධාය වුත්ත’’න්ති. එවං පුග්ගලොති ඉමිනා කාරණෙන එකවාරං නිමුග්ගො නිමුග්ගොයෙව සො හොති. එතස්ස හි පුන භවතො වුට්ඨානං නාම නත්ථීති වදන්ති මක්ඛලිගොසාලාදයො විය. හෙට්ඨා හෙට්ඨා නරකග්ගීනංයෙව ආහාරො. සාධු සද්ධා කුසලෙසූති කුසලධම්මෙසු සද්ධා නාම සාහු ලද්ධකාති උම්මුජ්ජති, සො තාවත්තකෙනෙව කුසලෙන උම්මුජ්ජති නාම. සාධු හිරීතිආදීසුපි එසෙව නයො. චඞ්කවාරෙති රජකානං ඛාරපරිස්සාවනෙ, සුරාපරිස්සාවනෙ වා. එවං පුග්ගලොති ‘‘එවං සාධු සද්ධා’’ති ඉමෙසං සද්ධාදීනං වසෙන එකවාරං උම්මුජ්ජිත්වා තෙසං පරිහානියා පුන නිමුජ්ජතියෙව දෙවදත්තාදයො විය. දෙවදත්තො හි අට්ඨ සමාපත්තියො පඤ්ච ච අභිඤ්ඤායො නිබ්බත්තෙත්වාපි පුන බුද්ධානං පටිපක්ඛතාය තෙහි ගුණෙහි පරිහීනො රුහිරුප්පාදකම්මං සඞ්ඝභෙදකම්මඤ්ච කත්වා කායස්ස භෙදා දුතියචිත්තවාරෙන චුතිචිත්තමනන්තරා නිරයෙ නිබ්බත්තො. කොකාලිකො ද්වෙ අග්ගසාවකෙ උපවදිත්වා පදුමනිරයෙ නිබ්බත්තො. 15. En el quinto [discurso], «totalmente negros» se refiere a los estados de visión errónea fija conocidos como la doctrina del nihilismo (natthikavāda), la doctrina de la no-causa (ahetukavāda) y la doctrina de la inacción (akiriyavāda). Por eso se dice: «Se refiere a la visión errónea fija». «Tal persona»: por esta razón, una vez sumergida, permanece sumergida. Pues para este no hay lo que se llama un resurgimiento de la existencia, según dicen [algunos], al igual que Makkhali Gosāla y otros. Es alimento precisamente para los fuegos del infierno cada vez más profundos. «La fe en los estados saludables es buena»: emerge porque la fe en los estados saludables ha sido bien obtenida; él emerge meramente por ese estado saludable. El mismo método se aplica a «la vergüenza moral es buena», etc. «Caṅkavāra» se refiere al colado de la lejía de los tintoreros o al colado del licor. «Tal persona»: habiendo emergido una vez por medio de estas facultades como la fe —«así, la fe es buena»— vuelve a sumergirse debido a su pérdida, al igual que Devadatta y otros. Pues Devadatta, a pesar de haber alcanzado los ocho logros y las cinco facultades superiores, perdió esas cualidades debido a su hostilidad hacia los Budas; habiendo cometido el acto de derramar la sangre [del Buda] y el acto de dividir la Sangre, tras la disolución del cuerpo, renació en el infierno inmediatamente después del pensamiento de muerte en el segundo proceso mental. Kokālika, tras haber insultado a los dos discípulos principales, renació en el infierno Paduma. නෙව හායති නො වඩ්ඪතීති අප්පහොනකකාලෙපි න හායති, පහොනකකාලෙපි න වඩ්ඪති. උභයම්පි පනෙතං අගාරිකෙනපි අනගාරිකෙනපි දීපෙතබ්බං. එකච්චො හි අගාරිකො අප්පහොනකකාලෙ පක්ඛිකභත්තං වස්සිකං වා උපනිබන්ධාපෙසි, සො පච්ඡා පහොනකකාලෙපි පක්ඛිකභත්තාදිමත්තමෙව පවත්තෙති. අනගාරිකොපි ආදිම්හි අප්පහොනකකාලෙ උද්දෙසං ධුතඞ්ගං වා ගණ්හාති, මෙධාවී බලවීරියසම්පත්තියා පහොනකකාලෙ තතො උත්තරිං න කරොති. එවං පුග්ගලොති එවං ඉමාය සද්ධාදීනං ඨිතියා පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො නාම හොති. උම්මුජ්ජිත්වා පතරතීති සකදාගාමිපුග්ගලො කිලෙසතනුතාය උට්ඨහිත්වා ගන්තබ්බදිසාභිමුඛො තරති නාම. «Ni disminuye ni aumenta»: no disminuye incluso cuando los recursos son insuficientes, ni aumenta cuando son suficientes. Ambos aspectos deben ser ilustrados tanto por el laico como por el renunciante. Cierto laico, en tiempos de escasez, se comprometió a ofrecer comida quincenal o para la temporada de lluvias; más tarde, incluso en tiempos de abundancia, continúa ofreciendo solo la misma cantidad de comida quincenal, etc. También un renunciante, inicialmente en tiempos de escasez, asume el estudio o una práctica ascética (dhutaṅga); siendo inteligente y poseyendo fuerza y energía, incluso en tiempos de abundancia, no hace nada más allá de eso. «Tal persona»: así, por esta estabilidad de la fe y demás facultades, se dice que la persona ha emergido y permanece firme. «Habiendo emergido, cruza»: se refiere a la persona que ha entrado una vez en el retorno (sakadāgāmī), quien habiéndose levantado debido a la atenuación de las impurezas, cruza dirigiéndose hacia la meta a alcanzar. පටිගාධප්පත්තො හොතීති අනාගාමිපුග්ගලං සන්ධාය වදති. ඉමෙ පන සත්ත පුග්ගලා උදකොපමෙන දීපිතා. සත්ත කිර ජඞ්ඝවාණිජා අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නා අන්තරාමග්ගෙ එකං පුණ්ණනදිං පාපුණිංසු. තෙසු පඨමං ඔතිණ්ණො උදකභීරුකො පුරිසො ඔතිණ්ණට්ඨානෙයෙව නිමුජ්ජිත්වා පුන සණ්ඨාතුං නාසක්ඛි, අවස්සංව මච්ඡකච්ඡපභත්තං ජාතො. දුතියො ඔතිණ්ණට්ඨානෙ නිමුජ්ජිත්වා [Pg.155] සකිං උට්ඨහිත්වා පුන නිමුග්ගො උට්ඨාතුං නාසක්ඛි, අන්තොයෙව මච්ඡකච්ඡපභත්තං ජාතො. තතියො නිමුජ්ජිත්වා උට්ඨිතො මජ්ඣෙ නදියා ඨත්වා නෙව ඔරතො ආගන්තුං, න පාරං ගන්තුං අසක්ඛි. චතුත්ථො උට්ඨාය ඨිතො උත්තරණතිත්ථං ඔලොකෙසි. පඤ්චමො උත්තරණතිත්ථං ඔලොකෙත්වා පතරති. ඡට්ඨො තං දිස්වා පාරිමතීරං ගන්ත්වා කටිප්පමාණෙ උදකෙ ඨිතො. සත්තමො පාරිමතීරං ගන්ත්වා ගන්ධචුණ්ණාදීහි න්හත්වා වරවත්ථාදීනි නිවාසෙත්වා සුරභිවිලෙපනං විලිම්පිත්වා නීලුප්පලමාලාදීනි පිලන්ධිත්වා නානාලඞ්කාරප්පටිමණ්ඩිතො මහානගරං පවිසිත්වා පාසාදමාරුහිත්වා උත්තමභොජනං භුඤ්ජති. «Ha alcanzado tierra firme»: se dice refiriéndose a la persona que no retorna (anāgāmī). Estas siete personas son ilustradas mediante el símil del agua. Se dice que siete comerciantes que viajaban a pie por un largo camino llegaron a un río caudaloso en medio de su trayecto. Entre ellos, el primer hombre, temeroso del agua tras haber entrado, se sumergió en el mismo lugar donde entró y no pudo volver a sostenerse; inevitablemente se convirtió en alimento de peces y tortugas. El segundo, tras sumergirse en el lugar donde entró, emergió una vez pero volvió a sumergirse y no pudo levantarse, convirtiéndose en alimento de peces y tortugas justo allí dentro. El tercero, habiendo emergido tras sumergirse, permaneció en medio del río y no pudo ni regresar a esta orilla ni cruzar a la otra. El cuarto, habiéndose levantado y quedado firme, divisó el vado para cruzar. El quinto, habiendo divisado el vado para cruzar, nada a través. El sexto, habiendo visto eso y habiendo llegado a la otra orilla, permaneció en agua que le llegaba a la cintura. El séptimo, habiendo llegado a la otra orilla, bañándose con polvos aromáticos y demás, vistiéndose con ropas excelentes, ungiéndose con fragantes ungüentos, adornándose con guirnaldas de lotos azules y otras joyas, entró en la gran ciudad, subió al palacio y disfrutó de un alimento supremo. තත්ථ ජඞ්ඝවාණිජා විය ඉමෙ සත්ත පුග්ගලා, නදී විය වට්ටං, පඨමස්ස උදකභීරුකස්ස පුරිසස්ස ඔතිණ්ණට්ඨානෙයෙව නිමුජ්ජනං විය මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස වට්ටෙ නිමුජ්ජනං, උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජනපුරිසො විය සද්ධාදීනං උප්පත්තිමත්ථකෙන උම්මුජ්ජිත්වා තාසං හානියා නිමුග්ගපුග්ගලො, මජ්ඣෙ නදියා ඨත්වා විය සද්ධාදීනං ඨිතියා ඨිතිපුග්ගලො, උත්තරණතිත්ථං ඔලොකෙන්තො විය සොතාපන්නො, පතරන්තපුරිසො විය කිලෙසකාමාවට්ටතාය පතරන්තො සකදාගාමී, තරිත්වා කටිමත්තෙ උදකෙ ඨිතපුරිසො විය අනාවට්ටධම්මත්තා අනාගාමී, න්හත්වා පාරිමතීරං උත්තරිත්වා ථලෙ ඨිතපුරිසො විය චත්තාරො ඔඝෙ අතික්කමිත්වා නිබ්බානථලෙ ඨිතො ඛීණාසවබ්‍රාහ්මණො, ථලෙ ඨිතපුරිසස්ස නගරං පවිසිත්වා පාසාදං ආරුය්හ උත්තමභොජනභුඤ්ජනං විය ඛීණාසවස්ස නිබ්බානාරම්මණසමාපත්තිං අප්පෙත්වා වීතිනාමනං වෙදිතබ්බං. Allí, estas siete personas son como comerciantes itinerantes; el ciclo de renacimientos (vaṭṭa) es como el río. Como el primer hombre que teme al agua y se sumerge justo en el lugar por donde entró, así es la inmersión de quien tiene visiones erróneas en el ciclo de renacimientos. Como el hombre que emerge y vuelve a sumergirse, así es la persona que, tras emerger por el surgimiento de facultades como la fe, se sumerge de nuevo debido a la pérdida de las mismas. Como el hombre que permanece en medio del río, así es la persona que se mantiene firme por la persistencia de facultades como la fe. Como el que mira el vado para cruzar, así es el que ha entrado en la corriente (sotāpanno). Como el hombre que nada a través, así es el que retorna una vez (sakadāgāmī), quien nada debido a que está rodeado por el remolino de los deseos sensuales y las impurezas. Como el hombre que ha cruzado y permanece en el agua hasta la cintura, así es el que no retorna (anāgāmī), por su naturaleza de no regresar al mundo sensorial. Como el hombre que se ha bañado, ha cruzado a la otra orilla y permanece en tierra firme, así debe entenderse al brahmán cuyas impurezas se han extinguido (khīṇāsava), quien habiendo cruzado las cuatro inundaciones (oghas), permanece en la tierra del Nirvana. Y como el hombre en tierra firme que entra en una ciudad, sube a un palacio y disfruta de la mejor comida, así debe entenderse al que ha extinguido las impurezas cuando pasa el tiempo habiendo alcanzado el logro de la absorción con el Nirvana como objeto. උදකූපමාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Discurso del Símil del Agua. 6-9. අනිච්චානුපස්සීසුත්තාදිවණ්ණනා 6-9. Comentario al Discurso sobre la Contemplación de la Impermanencia y otros. 16-19. ඡට්ඨෙ ‘‘ඉධ සමසීසී කථිතො’’ති වත්වා එවං සමසීසිතං විභජිත්වා ඉධාධිප්පෙතං දස්සෙතුං ‘‘සො චතුබ්බිධො හොතී’’තිආදිමාහ. රොගවසෙන සමසීසී රොගසමසීසී. එස නයො සෙසෙසුපි. එකප්පහාරෙනෙවාති එකවෙලායමෙව. යො චක්ඛුරොගාදීසු අඤ්ඤතරස්මිං සති ‘‘ඉතො අනුට්ඨිතො අරහත්තං පාපුණිස්සාමී’’ති විපස්සනං පට්ඨපෙසි, අථස්ස අරහත්තඤ්ච රොගතො වුට්ඨානඤ්ච එකකාලමෙව හොති[Pg.156], අයං රොගසමසීසී නාම. ඉරියාපථස්ස පරියොසානන්ති ඉරියාපථන්තරසමායොගො. යො ඨානාදීසු ඉරියාපථෙසු අඤ්ඤතරං අධිට්ඨාය ‘‘අවිකොපෙත්වාව අරහත්තං පාපුණිස්සාමී’’ති විපස්සනං පට්ඨපෙසි. අථස්ස අරහත්තප්පත්ති ච ඉරියාපථවිකොපනඤ්ච එකප්පහාරෙනෙව හොති, අයං ඉරියාපථසමසීසී නාම. ජීවිතසමසීසී නාමාති එත්ථ ‘‘පලිබොධසීසං මානො, පරාමාසසීසං දිට්ඨි, වික්ඛෙපසීසං උද්ධච්චං, කිලෙසසීසං අවිජ්ජා, අධිමොක්ඛසීසං සද්ධා, පග්ගහසීසං වීරියං, උපට්ඨානසීසං සති, අවික්ඛෙපසීසං සමාධි, දස්සනසීසං පඤ්ඤා, පවත්තසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං, චුතිසීසං විමොක්ඛො, සඞ්ඛාරසීසං නිරොධො’’ති පටිසම්භිදායං (පටි. ම. 3.33) වුත්තෙසු සත්තරසසු සීසෙසු පවත්තසීසං කිලෙසසීසන්ති ද්වෙ සීසානි ඉධාධිප්පෙතානි – ‘‘අපුබ්බං අචරිමං ආසවපරියාදානඤ්ච හොති ජීවිතපරියාදානඤ්චා’’ති වචනතො. තෙසු කිලෙසසීසං අරහත්තමග්ගො පරියාදියති, පවත්තසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං චුතිචිත්තං පරියාදියති. තත්ථ අවිජ්ජාපරියාදායකං චිත්තං ජීවිතින්ද්‍රියං පරියාදාතුං න සක්කොති, ජීවිතින්ද්‍රියපරියාදායකං අවිජ්ජං පරියාදාතුං න සක්කොති. අඤ්ඤං අවිජ්ජාපරියාදායකං චිත්තං, අඤ්ඤං ජීවිතන්ද්‍රියපරියාදායකං. යස්ස චෙතං සීසද්වයං සමං පරියාදානං ගච්ඡති, සො ජීවිතසමසීසී නාම. 16-19. En el sexto, tras decir "aquí se habla de aquel cuyo fin es simultáneo (samasīsī)", habiendo clasificado a dicho individuo, dice "él es de cuatro tipos", etc., para mostrar el significado pretendido aquí. El que tiene un fin simultáneo debido a una enfermedad es un rogasamasīsī. Este es el método también para los demás. "De un solo golpe" significa en el mismo momento. Aquel que, existiendo alguna enfermedad ocular o similar, establece la visión cabal (vipassanā) pensando: "al levantarme de aquí alcanzaré el estado de Arhat", y su obtención del estado de Arhat y la recuperación de la enfermedad ocurren al mismo tiempo, ese se llama rogasamasīsī. "El fin de una postura" es la transición hacia otra postura. Aquel que, habiéndose resuelto en una de las posturas como estar de pie, etc., establece la visión cabal pensando: "alcanzaré el estado de Arhat sin cambiar de postura", y su logro del estado de Arhat y el cambio de postura ocurren de un solo golpe, ese se llama iriyāpathasamasīsī. En cuanto a "aquel cuyo fin es simultáneo con la vida" (jīvitasamasīsī), de las diecisiete "cabezas" (sīsāni) mencionadas en el Paṭisambhidāmagga... aquí se pretenden dos: la cabeza del proceso y la cabeza de las impurezas, debido a la declaración: "no hay precedencia ni sucesión entre la extinción de las impurezas y la extinción de la vida". Entre ellas, el sendero del Arhat extingue la cabeza de las impurezas, y la mente de muerte extingue la cabeza del proceso, que es la facultad vital. Allí, la mente que extingue la ignorancia no puede extinguir la facultad vital, y la que extingue la facultad vital no puede extinguir la ignorancia. Una es la mente que extingue la ignorancia y otra la que extingue la facultad vital. Aquel para quien estas dos cabezas se extinguen simultáneamente se llama jīvitasamasīsī. කථං පනිදං සමං හොතීති? වාරසමතාය. යස්මිඤ්හි වාරෙ මග්ගවුට්ඨානං හොති, සොතාපත්තිමග්ගෙ පඤ්ච පච්චවෙක්ඛණානි, සකදාගාමිමග්ගෙ පඤ්ච, අනාගාමිමග්ගෙ පඤ්ච, අරහත්තමග්ගෙ චත්තාරීති එකූනවීසතිමෙ පච්චවෙක්ඛණඤාණෙ පතිට්ඨාය භවඞ්ගං ඔතරිත්වා පරිනිබ්බායතො ඉමාය වාරසමතාය ඉදං උභයසීසපරියාදානම්පි සමං හොතීති ඉමාය වාරසමතාය. වාරසමවුත්තිදායකෙන හි මග්ගචිත්තෙන අත්තනො අනන්තරං විය නිප්ඵාදෙතබ්බා පච්චවෙක්ඛණවාරා ච කිලෙසපරියාදානස්සෙව වාරාති වත්තබ්බතං අරහති. ‘‘විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොතී’’ති (ම. නි. 1.78; සං. නි. 3.12, 14) වචනතො පච්චවෙක්ඛණපරිසමාපනෙන කිලෙසපරියාදානං සම්පාපිතං නාම හොතීති ඉමාය වාරවුත්තියා සමතාය කිලෙසපරියාදානජීවිතපරියාදානානං සමතා වෙදිතබ්බා. තෙනෙවාහ ‘‘යස්මා පනස්ස…පෙ... තස්මා එවං වුත්ත’’න්ති. ¿Cómo es esto simultáneo? Por la igualdad de turnos (momentos). En el turno en que ocurre la emergencia del sendero, basándose en el decimonoveno conocimiento de reflexión, al descender al flujo del ser (bhavaṅga) y extinguirse totalmente (parinibbāyato), por esta igualdad de turnos, esta extinción de ambas cabezas es simultánea. Los turnos de reflexión que deben producirse inmediatamente después de la mente del sendero que otorga el funcionamiento igualitario de los turnos, merecen ser llamados turnos de la extinción de las impurezas. Debido a la declaración: "En lo liberado, surge el conocimiento 'está liberado'", mediante la finalización de las reflexiones se dice que se ha cumplido la extinción de las impurezas. Así, por esta igualdad del funcionamiento de los turnos, debe entenderse la igualdad entre la extinción de las impurezas y la extinción de la vida. Por eso dijo: "puesto que para él... por lo tanto, así se ha dicho". ආයුනො වෙමජ්ඣං අනතික්කමිත්වා අන්තරාව කිලෙසපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බායතීති අන්තරාපරිනිබ්බායී. තෙනාහ ‘‘යො පඤ්චසු සුද්ධාවාසෙසූ’’තිආදි[Pg.157]. වෙමජ්ඣෙති අවිහාදීසු යත්ථ උප්පන්නො, තත්ථ ආයුනො වෙමජ්ඣෙ. ආයුවෙමජ්ඣං උපහච්ච අතික්කමිත්වා තත්ථ පරිනිබ්බායතීති උපහච්චපරිනිබ්බායී. තෙනාහ ‘‘යො තත්ථෙවා’’තිආදි. අසඞ්ඛාරෙන අප්පයොගෙන අනුස්සාහෙන අකිලමන්තො තික්ඛින්ද්‍රියතාය සුඛෙනෙව පරිනිබ්බායතීති අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී. තෙනාහ ‘‘යො තෙසංයෙවා’’තිආදි. තෙසංයෙව පුග්ගලානන්ති නිද්ධාරණෙ සාමිවචනං. අප්පයොගෙනාති අධිමත්තප්පයොගෙන විනා අප්පකසිරෙන. සසඞ්ඛාරෙන සප්පයොගෙන කිලමන්තො දුක්ඛෙන පරිනිබ්බායතීති සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී. උද්ධංවාහිභාවෙන උද්ධමස්ස තණ්හාසොතං වට්ටසොතඤ්චාති, උද්ධං වා ගන්ත්වා පටිලභිතබ්බතො උද්ධමස්ස මග්ගසොතන්ති උද්ධංභොතො. පටිසන්ධිවසෙන අකනිට්ඨං ගච්ඡතීති අකනිට්ඨගාමී. Aquel que alcanza el nirvana mediante la extinción de las impurezas en el intervalo, sin sobrepasar la mitad de su vida, es un antarāparinibbāyī. Por eso dijo: "el que en las cinco moradas puras", etc. "En la mitad" significa en la mitad de la vida allí donde nació, como en Avihā, etc. El que alcanza el nirvana allí después de haber reducido y sobrepasado la mitad de su vida es un upahaccaparinibbāyī. Por eso dijo: "el que allí mismo", etc. Aquel que alcanza el nirvana con facilidad, sin esfuerzo, sin aplicación y sin fatigarse, debido a la agudeza de sus facultades, es un asaṅkhāraparinibbāyī. Por eso dijo: "el de entre esas mismas personas", etc. "De entre esas mismas personas" es un uso de genitivo para selección. "Sin aplicación" significa sin una aplicación excesiva, con poco esfuerzo. Aquel que alcanza el nirvana con dificultad, fatigándose, con aplicación y esfuerzo, es un sasaṅkhāraparinibbāyī. Debido a su naturaleza de fluir hacia arriba, su corriente de deseo y su corriente del ciclo (samsara) fluyen hacia arriba; o porque el flujo del sendero debe obtenerse yendo hacia arriba, es un uddhaṃsoto (que fluye hacia arriba). Aquel que va al reino Akaniṭṭha por medio del renacimiento es un akaniṭṭhagāmī. එත්ථ පන චතුක්කං වෙදිතබ්බං. යො හි අවිහතො පට්ඨාය චත්තාරො දෙවලොකෙ සොධෙත්වා අකනිට්ඨං ගන්ත්වා පරිනිබ්බායති, අයං උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී නාම. අයඤ්හි අවිහෙසු කප්පසහස්සං වසන්තො අරහත්තං පත්තුං අසක්කුණිත්වා අතප්පං ගච්ඡති, තත්‍රාපි ද්වෙ කප්පසහස්සානි වසන්තො අරහත්තං පත්තුං අසක්කුණිත්වා සුදස්සං ගච්ඡති, තත්‍රාපි චත්තාරි කප්පසහස්සානි වසන්තො අරහත්තං පත්තුං අසක්කුණිත්වා සුදස්සිං ගච්ඡති, තත්‍රාපි අට්ඨ කප්පසහස්සානි වසන්තො අරහත්තං පත්තුං අසක්කුණිත්වා අකනිට්ඨං ගච්ඡති, තත්ථ වසන්තො අග්ගමග්ගං අධිගච්ඡති. තත්ථ යො අවිහතො පට්ඨාය දුතියං වා චතුත්ථං වා දෙවලොකං ගන්ත්වා පරිනිබ්බායති, අයං උද්ධංසොතො න අකනිට්ඨගාමී නාම. යො කාමභවතො චවිත්වා අකනිට්ඨෙසු පරිනිබ්බායති, අයං න උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී නාම. යො හෙට්ඨා චතූසු දෙවලොකෙසු තත්ථ තත්ථෙව නිබ්බත්තිත්වා පරිනිබ්බායති, අයං න උද්ධංසොතො න අකනිට්ඨගාමීති. Aquí se debe entender una cuádruple división. Aquel que, partiendo de Aviha, habiendo purificado cuatro mundos de los devas y yendo a Akaniṭṭha, alcanza el parinibbāna, se llama «el que fluye hacia arriba y va a Akaniṭṭha». Pues este, permaneciendo en Aviha durante mil kappas, sin lograr alcanzar el estado de arahat, va a Atappa; allí también, permaneciendo durante dos mil kappas, sin lograr alcanzar el estado de arahat, va a Sudassa; allí también, permaneciendo durante cuatro mil kappas, sin lograr alcanzar el estado de arahat, va a Sudassī; allí también, permaneciendo durante ocho mil kappas, sin lograr alcanzar el estado de arahat, va a Akaniṭṭha, y permaneciendo allí alcanza el sendero supremo. Allí, aquel que partiendo de Aviha alcanza el parinibbāna yendo al segundo o al cuarto mundo de los devas, este se llama «el que fluye hacia arriba pero no va a Akaniṭṭha». Aquel que, tras fallecer del reino del deseo, alcanza el parinibbāna en el reino Akaniṭṭha, este se llama «el que no fluye hacia arriba pero va a Akaniṭṭha». Aquel que renace y alcanza el parinibbāna allí mismo en los cuatro mundos de los devas inferiores, este se llama «el que ni fluye hacia arriba ni va a Akaniṭṭha». එතෙ පන අවිහෙසු උප්පන්නසමනන්තරආයුවෙමජ්ඣං අප්පත්වාව පරිනිබ්බායනවසෙන තයො අන්තරාපරිනිබ්බායිනො, එකො උපහච්චපරිනිබ්බායී, එකො උද්ධංසොතොති පඤ්චවිධො, අසඞ්ඛාරසසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිවිභාගෙන දස හොන්ති, තථා අතප්පසුදස්සසුදස්සීසූති චත්තාරො දසකාති චත්තාරීසං. අකනිට්ඨෙ පන උද්ධංසොතො නත්ථි, තයො අන්තරාපරිනිබ්බායිනො, එකො [Pg.158] උපහච්චපරිනිබ්බායීති චත්තාරො, අසඞ්ඛාරසසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිවිභාගෙන අට්ඨාති අට්ඨචත්තාරීසං අනාගාමිනො. සත්තමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං. De estos, en el reino Aviha, hay tres que alcanzan el parinibbāna en el intervalo (antarāparinibbāyī) por no haber llegado a la mitad de su vida inmediatamente después de nacer, uno que alcanza el parinibbāna tras reducir la vida (upahaccaparinibbāyī) y uno que fluye hacia arriba (uddhaṃsoto); así son de cinco tipos. Según la división entre los que alcanzan el parinibbāna sin esfuerzo (asaṅkhāra) y con esfuerzo (sasaṅkhāra), hay diez. Del mismo modo en Atappa, Sudassa y Sudassī, hay cuatro grupos de diez, lo que hace cuarenta. En Akaniṭṭha, sin embargo, no hay quien fluya hacia arriba; hay tres que alcanzan el parinibbāna en el intervalo y uno que lo alcanza tras reducir la vida, sumando cuatro; según la división de sin esfuerzo y con esfuerzo, son ocho. Así resultan cuarenta y ocho no-retornados. En cuanto al séptimo punto y los siguientes, no hay nada que decir. අනිච්චානුපස්සීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario sobre el Aniccānupassī Sutta y otros. 10. නිද්දසවත්ථුසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario sobre el Niddasavatthu Sutta 20. දසමෙ නිද්දසවත්ථූනීති ආදිසද්දලොපෙනායං නිද්දෙසොති ආහ ‘‘නිද්දසාදිවත්ථූනී’’ති. නත්ථි ඉදානි ඉමස්ස දසාති නිද්දසො. පඤ්හොති ඤාතුං ඉච්ඡිතො අත්ථො. පුන දසවස්සො න හොතීති තෙසං මතිමත්තමෙතන්ති දස්සෙතුං ‘‘සො කිරා’’ති කිරසද්දග්ගහණං. නිද්දසොති චෙතං වචනමත්තං. තස්ස නිබ්බීසාදිභාවස්ස විය නින්නවාදිභාවස්ස ච ඉච්ඡිතත්තාති දස්සෙතුං ‘‘න කෙවලඤ්චා’’තිආදි වුත්තං. ගාමෙ විචරන්තොති ගාමෙ පිණ්ඩාය චරන්තො. න ඉදං තිත්ථියානං අධිවචනං තෙසු තන්නිමිත්තස්ස අභාවා, සාසනෙපි සෙඛස්සපි න ඉදං අධිවචනං, කිමඞ්ගං පන පුථුජ්ජනස්ස. යස්ස පනෙතං අධිවචනං යෙන ච කාරණෙන, තං දස්සෙතුං ‘‘ඛීණාසවස්සෙත’’න්තිආදි වුත්තං. අප්පටිසන්ධිකභාවො හිස්ස පච්චක්ඛතො කාරණං. පරම්පරාය ඉතරානි යානි පාළියං ආගතානිං. 20. En el décimo sutta, sobre «niddasavatthūni» (temas de un niddasa), se dice «niddasādivatthūni» indicando que esta es una explicación mediante la elisión de la palabra «ādi». Ahora ya no tiene diez años de antigüedad, por eso es un «niddaso». «Pañha» es el objeto que se desea conocer. Para mostrar que esto es meramente su opinión, se usa la palabra «kirā» en «so kirā» (se dice que él). «Niddasa» es solo un término. Para mostrar que esto es así porque se desea ese estado libre de venenos, etc., al igual que el estado de inclinarse hacia abajo, etc., se dice «na kevalañca», etc. «Gāme vicaranto» significa caminar por la aldea en busca de limosna. Esto no es un epíteto para los seguidores de otras sectas debido a la ausencia de tal causa entre ellos; ni siquiera en la Enseñanza es un epíteto para un aprendiz (sekha), mucho menos para una persona común. Para mostrar de quién es epíteto y por qué razón, se dice «khīṇāsavassetaṃ», etc. El hecho de no renacer es la causa directa para él. Los otros que aparecen en el canon son tradicionales. සික්ඛාය සම්මදෙව ආදානං සික්ඛාසමාදානං. තං පනස්සා පාරිපූරියා වෙදිතබ්බන්ති ආහ ‘‘සික්ඛාත්තයපූරණෙ’’ති. සික්ඛාය වා සම්මදෙව ආදිතො පට්ඨාය රක්ඛණං සික්ඛාසමාදානං. තඤ්ච අත්ථතො පූරණෙන පරිච්ඡින්නං අරක්ඛණෙ සබ්බෙන සබ්බං අභාවතො, රක්ඛණෙ ච පරිපූරණතො. බලවච්ඡන්දොති දළ්හච්ඡන්දො. ආයතින්ති අනන්තරානාගතදිවසාදිකාලො අධිප්පෙතො, න අනාගතභවොති ආහ ‘‘අනාගතෙ පුනදිවසාදීසුපී’’ති. සික්ඛං පරිපූරෙන්තස්ස තත්ථ නිබද්ධභත්තිතා අවිගතපෙමතා. තෙභූමකධම්මානං අනිච්චාදිවසෙන සම්මදෙව නිජ්ඣානං ධම්මනිසාමනාති ආහ ‘‘විපස්සනායෙතං අධිවචන’’න්ති. තණ්හාවිනයෙති භඞ්ගානුපස්සනාඤාණානුභාවසිද්ධෙ තණ්හාවික්ඛම්භනෙ. එකීභාවෙති ගණසඞ්ගණිකාකිලෙසසඞ්ගණිකාවිගමසිද්ධෙ විවෙකවාසෙ. වීරියාරම්භෙති සම්මප්පධානස්ස පග්ගණ්හනෙ[Pg.159]. තං පන සබ්බසො වීරියස්ස පරිබ්‍රූහනං හොතීති ආහ ‘‘කායිකචෙතසිකස්ස වීරියස්ස පූරණෙ’’ති. සතියඤ්චෙව නිපකභාවෙ චාති සතොකාරිතාය චෙව සම්පජානකාරිතාය ච. සතිසම්පජඤ්ඤබලෙනෙව හි වීරියාරම්භො ඉජ්ඣති. දිට්ඨිපටිවෙධෙති මග්ගසම්මාදිට්ඨියා පටිවිජ්ඣනෙ. තෙනාහ ‘‘මග්ගදස්සනෙ’’ති. «Sikkhāsamādāna» es la asunción correcta del entrenamiento. Se dice que esto debe entenderse mediante su cumplimiento total, «sikkhāttayapūraṇe» (en el cumplimiento del triple entrenamiento). O bien, «sikkhāsamādāna» es la protección del entrenamiento correctamente desde el principio. Y esto está definido en esencia por su cumplimiento, pues sin protección hay una ausencia total, y con protección hay plenitud. «Balavacchando» significa un deseo firme. «Āyatinti» se refiere al tiempo futuro inmediato, como el día siguiente, no a una existencia futura; por eso dice «anāgate punadivasādīsupī» (también en los días futuros, etc.). Para quien perfecciona el entrenamiento, existe una devoción constante y un amor inalterable allí. «Dhammanisāmanā» (examen de los dhammas) es la contemplación correcta de los fenómenos de los tres planos según la impermanencia, etc.; por eso dice «vipassanāyetaṃ adhivacanaṃ» (este es un epíteto para la visión cabal). «Taṇhāvinaye» se refiere a la supresión de la sed lograda por el poder del conocimiento de la contemplación de la disolución. «Ekībhāve» se refiere a vivir en reclusión, lo cual se logra mediante el alejamiento de la compañía de grupos y de las impurezas. «Vīriyārambhe» se refiere al ejercicio del esfuerzo correcto. Puesto que esto constituye el desarrollo pleno de la energía en todo sentido, dice «kāyikacetasikassa vīriyassa pūraṇe» (en la plenitud de la energía física y mental). «Satiyañceva nipakabhāve cāti» significa mediante el actuar con atención y el actuar con clara comprensión. Pues solo por el poder de la atención y la clara comprensión tiene éxito el inicio de la energía. «Diṭṭhipaṭivedhe» se refiere a la penetración mediante la visión correcta del sendero. Por eso dice «maggadassane» (en la visión del sendero). නිද්දසවත්ථුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario sobre el Niddasavatthu Sutta. අනුසයවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario sobre el Anusayavagga. 3. වජ්ජිසත්තකවග්ගො 3. Capítulo de los Siete Vajjis (Vajjisattakavaggo) 1. සාරන්දදසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario sobre el Sārandada Sutta 21. තතියස්ස පඨමෙ දෙවායතනභාවෙන චිත්තත්තා ලොකස්ස චිත්තීකාරට්ඨානතාය ච චෙතියං අහොසි. යාවකීවන්ති (දී. නි. ටී. 2.134) එකමෙවෙතං පදං අනියමතො පරිමාණවාචී. කාලො චෙත්ථ අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘යත්තකං කාල’’න්ති. අභිණ්හං සන්නිපාතාති නිච්චසන්නිපාතා. තං පන නිච්චසන්නිපාතතං දස්සෙතුං ‘‘දිවසස්සා’’තිආදි වුත්තං. සන්නිපාතබහුලාති පචුරසන්නිපාතා. වොසානන්ති සඞ්කොචං. ‘‘වුද්ධියෙවා’’තිආදිනා වුත්තමත්ථං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන දස්සෙතුං ‘‘අභිණ්හං අසන්නිපතන්තා හී’’තිආදි වුත්තං. ආකුලාති ඛුභිතා න පසන්නා. භිජ්ජිත්වාති වග්ගබන්ධතො විභජ්ජ විසුං විසුං හුත්වා. 21. En el primero del tercero, era un santuario (cetiya) por ser un lugar de devoción debido a su naturaleza como morada de deidades y por ser un lugar de honra para el mundo. «Yāvakīvaṃ» es una sola palabra que expresa una cantidad indefinida. Dado que aquí se refiere al tiempo, dice «yattakaṃ kālaṃ» (durante tanto tiempo). «Abhiṇhaṃ sannipātā» significa reuniones constantes. Para mostrar esa frecuencia de las reuniones, dice «divasassa», etc. «Sannipātabahulā» significa reuniones frecuentes. «Vosānaṃ» significa disminución. Para mostrar el significado dicho con «vuddhiyevā», etc., a través del método de contraste, dice «abhiṇhaṃ asannipatantā hī», etc. «Ākulā» significa agitados, no tranquilos. «Bhijjitvā» significa habiéndose dividido de la unidad del grupo, estando por separado. සන්නිපාතභෙරියාති සන්නිපාතාරොචනභෙරියා. අද්ධභුත්තා වාති සාමිභුත්තා වා. ඔසීදමානෙති හායමානෙ. «Sannipātabheriyā» es el tambor para anunciar la reunión. «Addhabhuttā vā» significa comidos a medias o comidos por el señor. «Osīdamāne» significa disminuyendo. සුඞ්කන්ති භණ්ඩං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තෙහි පබ්බතඛණ්ඩනාදිතිත්ථගාමද්වාරාදීසු රාජපුරිසානං දාතබ්බභාගං. බලින්ති නිප්ඵන්නසස්සාදිතො ඡභාගං සත්තභාගන්තිආදිනා ලද්ධබ්බකරං. දණ්ඩන්ති දසවීසතිකහාපණාදිකං අපරාධානුරූපං ගහෙතබ්බධනදණ්ඩං. වජ්ජිධම්මන්ති වජ්ජිරාජධම්මං. ඉදානි අපඤ්ඤත්තපඤ්ඤාපනාදීසු තප්පටික්ඛෙපෙ ච ආදීනවානිසංසෙ ච විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘තෙස’’න්තිආදි [Pg.160] වුත්තං. පාරිචරියක්ඛමාති උපට්ඨානක්ඛමා. පොරාණං වජ්ජිධම්මන්ති එත්ථ පුබ්බෙ කිර වජ්ජිරාජානො ‘‘අයං චොරො’’ති ආනෙත්වා දස්සිතෙ ‘‘ගණ්හථ නං චොර’’න්ති අවත්වා විනිච්ඡයමහාමත්තානං දෙන්ති. තෙ විනිච්ඡිනිත්වා සචෙ අචොරො හොති, විස්සජ්ජෙන්ති. සචෙ චොරො, අත්තනා කිඤ්චි අකත්වා වොහාරිකානං දෙන්ති, තෙපි විනිච්ඡිනිත්වා අචොරො චෙ, විස්සජ්ජෙන්ති. චොරො චෙ, සුත්තධරානං දෙන්ති. තෙපි විනිච්ඡිනිත්වා අචොරො චෙ, විස්සජ්ජෙන්ති. චොරො චෙ, අට්ටකුලිකානං දෙන්ති, තෙපි තථෙව කත්වා සෙනාපතිස්ස, සෙනාපති උපරාජස්ස, උපරාජා රඤ්ඤො. රාජා විනිච්ඡිනිත්වා සචෙ අචොරො හොති, විස්සජ්ජෙති. සචෙ පන චොරො හොති, පවෙණිපණ්ණකං වාචාපෙති. තත්ථ ‘‘යෙන ඉදං නාම කතං, තස්ස අයං නාමදණ්ඩො’’ති ලිඛිතං. රාජා තස්ස කිරියං තෙන සමානෙත්වා තදනුච්ඡවිකං දණ්ඩං කරොති. ඉති එතං පොරාණං වජ්ජිධම්මං සමාදාය වත්තන්තානං මනුස්සා න උජ්ඣායන්ති. පරම්පරාගතෙසු අට්ටකුලෙසු ජාතා අගතිගමනවිරතා අට්ටමහල්ලකපුරිසා අට්ටකුලිකා. «Aranceles» (suṅka) se refiere a la parte que debe entregarse a los oficiales del rey en lugares como pasos de montaña, vados de ríos o puertas de ciudades cuando se transportan mercancías. «Tributos» (bali) se refiere al impuesto que se percibe de las cosechas producidas, fijado en una sexta o séptima parte, etc. «Castigo» (daṇḍa) se refiere a la multa monetaria de diez o veinte kahāpaṇas, etc., que debe cobrarse según la gravedad del delito. «La ley de los Vajji» (vajjidhamma) se refiere a las leyes de los reyes Vajji. Ahora, para mostrar detalladamente la objeción a promulgar lo no promulgado y las desventajas y beneficios correspondientes, se dice «de ellos» (tesaṃ), etc. «Capaces de prestar servicio» (pāricariyakkhamā) significa aptas para la atención personal. Sobre «la antigua ley de los Vajji» (porāṇaṃ vajjidhammaṃ): se dice que antiguamente los reyes Vajji, cuando les traían a alguien diciendo «este es un ladrón», no decían inmediatamente «atrapadlo», sino que lo entregaban a los magistrados (vinicchayamahāmattā). Estos lo investigaban y, si resultaba no ser un ladrón, lo liberaban. Si era un ladrón, sin hacer nada por sí mismos, lo entregaban a los expertos en leyes (vohārikā); estos también lo investigaban y, si no era ladrón, lo liberaban. Si era ladrón, lo entregaban a los conocedores de los códigos (suttadharā). Estos también lo investigaban y, si no era ladrón, lo liberaban. Si era ladrón, lo entregaban a los ocho clanes (aṭṭakulikā); estos procedían de igual modo y lo entregaban al general (senāpati); el general al virrey (uparājā) y el virrey al rey. El rey lo investigaba y, si no era ladrón, lo liberaba. Pero si era ladrón, hacía leer el libro de precedentes (paveṇipaṇṇaka). Allí estaba escrito: «Para quien ha cometido tal acto, este es el castigo correspondiente». El rey, comparando su acción con lo allí escrito, aplicaba el castigo adecuado. Así, el pueblo no se quejaba de quienes vivían observando esta antigua ley de los Vajji. Los «ocho clanes» (aṭṭakulikā) eran ocho hombres ancianos nacidos en linajes que se habían sucedido por generaciones y que se abstenían de seguir caminos erróneos. සක්කාරන්ති උපකාරං. ගරුභාවං පච්චුපට්ඨපෙත්වාති ‘‘ඉමෙ අම්හාකං ගරුනො’’ති තත්ථ ගරුභාවං පටි පටි උපට්ඨපෙත්වා. මානෙස්සන්තීති සම්මානෙස්සන්ති. තං පන සම්මානනං තෙසු නෙසං අත්තමනතාපුබ්බකන්ති ආහ ‘‘මනෙන පියායිස්සන්තී’’ති. නිපච්චකාරං පණිපාතං. දස්සෙන්තීති ගරුචිත්තභාරං දස්සෙන්ති. සන්ධානෙතුන්ති සම්බන්ධං අවිච්ඡින්නං කත්වා ඝටෙතුං. «Homenaje» (sakkāra) significa asistencia. «Habiendo establecido una actitud de respeto» (garubhāvaṃ paccupaṭṭhapetvā) significa establecer repetidamente dicha actitud de respeto pensando: «estos son nuestros mayores». «Los honrarán» (mānessanti) significa que los tratarán con suma estima. Se dice «los querrán con el corazón» (manena piyāyissantī) para indicar que tal honra surge de su propia satisfacción interior hacia ellos. «Muestran respeto» (nipaccakāraṃ paṇipātaṃ dassenti) significa que muestran la carga de su mente respetuosa. «Para unir» (sandhānetuṃ) significa hacer la conexión ininterrumpida, para cohesionar. පසය්හකාරස්සාති බලක්කාරස්ස. කාමං වුද්ධියා පූජනීයතාය ‘‘වුද්ධිහානියො’’ති වුත්තං, අත්ථො පන වුත්තානුක්කමෙනෙව යොජෙතබ්බො. පාළියං වා යස්මා ‘‘වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති වුත්තං, තස්මා තදනුක්කමෙන ‘‘වුද්ධිහානියො’’ති වුත්තං. «De quien actúa por la fuerza» (pasayhakārassa) significa de quien actúa por coacción. Ciertamente, se dice «crecimiento y decadencia» (vuddhihāniyo) por la importancia del crecimiento y la venerabilidad; sin embargo, el sentido debe aplicarse siguiendo el orden mencionado. O bien, dado que en el texto pali se dice «solo cabe esperar crecimiento, no decadencia», por eso se dice «crecimiento y decadencia» en ese orden. විපච්චිතුං අලද්ධොකාසෙ පාපකම්මෙ, තස්ස කම්මස්ස විපාකෙ වා අනවසරොව දෙවසොපසග්ගො. තස්මිං පන ලද්ධොකාසෙ සියා දෙවතොපසග්ගස්ස අවසරොති ආහ ‘‘අනුප්පන්නං…පෙ… වඩ්ඪෙන්තී’’ති. එතෙනෙව අනුප්පන්නං සුඛන්ති එත්ථාපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. බලකායස්ස දිගුණතිගුණතාදස්සනං පටිභයභාවදස්සනන්ති එවමාදිනා දෙවතානං සඞ්ගාමසීසෙ සහායතා වෙදිතබ්බා. Cuando las acciones malas (pāpakamma) no encuentran oportunidad para madurar, o cuando no hay ocasión para el resultado de dicha acción, no se produce la aflicción de los devas (devasopasagga). Pero cuando estas encuentran oportunidad, puede haber ocasión para la aflicción de los devas; por ello dice «no surgida... y así sucesivamente... hacen aumentar». De igual modo debe entenderse el sentido en «felicidad no surgida». Se debe entender que la ayuda de las deidades en el frente de batalla se manifiesta al mostrar que la fuerza del ejército se duplica o triplica, y al mostrar estados de temor (en el enemigo), etc. අනිච්ඡිතන්ති [Pg.161] අනිට්ඨං. ආවරණතොති නිසෙධනතො. ධම්මතො අනපෙතා ධම්මියාති ඉධ ‘‘ධම්මිකා’’ති වුත්තා. මිගසූකරාදිඝාතාය සුනඛාදීනං කඩ්ඪිත්වා වනචරණං වාජො, තත්ථ නියුත්තා, තෙ වා වාජෙන්තීති වාජිකා, මිගවධචාරිනො. «No deseado» (anicchita) significa desfavorable. «Desde la obstrucción» (āvaraṇato) significa desde la prohibición. Lo que no se aparta del Dhamma es «dharmia» (dhammiyā); aquí se expresa como «dharmika» (dhammikā). El término «vāja» se refiere al acto de vagar por el bosque arrastrando perros y otros animales para matar ciervos, jabalíes, etc.; los que se dedican a eso, o los que los impulsan, son «vājikā», es decir, cazadores de ciervos. සාරන්දදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Sārandadasutta ha terminado. 2. වස්සකාරසුත්තවණ්ණනා 2. Explicación del Vassakārasutta 22. දුතියෙ අභියාතුකාමොති එත්ථ අභි-සද්දො අභිභවනත්ථො ‘‘අනභිවිදිතු’’න්තිආදීසු වියාති ආහ ‘‘අභිභවනත්ථාය යාතුකාමො’’ති. වජ්ජිරාජානොති ‘‘වජ්ජෙතබ්බා ඉමෙ’’ති ආදිතො පවත්තං වචනං උපාදාය වජ්ජීති ලද්ධනාමා රාජානො, වජ්ජිරට්ඨස්ස වා රාජානො වජ්ජිරාජානො. රට්ඨස්ස පන වජ්ජිසමඤ්ඤා තන්නිවාසිරාජකුමාරවසෙන වෙදිතබ්බා. රාජිද්ධියාති රාජභාවානුගතෙන පභාවෙන. සො පන පභාවො නෙසං ගණරාජානං මිථො සාමග්ගියා ලොකෙ පාකටො. චිරට්ඨායී ච අහොසීති ‘‘සමග්ගභාවං කථෙතී’’ති වුත්තං. අනු අනු තංසමඞ්ගිනො භාවෙති වඩ්ඪෙතීති අනුභාවො, අනුභාවො එව ආනුභාවො, පතාපො. සො පන නෙසං පතාපො හත්ථිඅස්සාදිවාහනසම්පත්තියා තත්ථ ච සුභික්ඛිතභාවෙන ලොකෙ පාකටො ජාතොති ‘‘එතෙන…පෙ… කථෙතී’’ති වුත්තං. තාළච්ඡිග්ගළෙනාති කුඤ්චිකාඡිද්දෙන. අසනන්ති සරං. අතිපාතයිස්සන්තීති අතික්කාමෙන්ති. පොඞ්ඛානුපොඞ්ඛන්ති පොඞ්ඛස්ස අනුපොඞ්ඛං, පුරිමසරස්ස පොඞ්ඛපදානුගතපොඞ්ඛං ඉතරං සරං කත්වාති අත්ථො. අවිරාධිතන්ති අවිරජ්ඣිතං. උච්ඡින්දිස්සාමීති උම්මූලනවසෙන කුලසන්තතිං ඡින්දිස්සාමි. අයනං වඩ්ඪනං අයො, තප්පටිපක්ඛෙන අනයොති ආහ ‘‘අවඩ්ඪි’’න්ති. ඤාතීනං බ්‍යසනං විනාසො ඤාතිබ්‍යසනං. 22. En el segundo discurso, «deseoso de atacar» (abhiyātukāmo): aquí el término «abhi» tiene el sentido de subyugar, como en «anabhividituṃ», etc.; por eso dice «deseoso de ir para subyugar». «Reyes Vajji» (vajjirājāno): son reyes que recibieron el nombre de Vajji basándose en la expresión original «estos deben ser evitados» (vajjetabbā), o bien son los reyes del reino de Vajji. El nombre del reino como «Vajji» debe entenderse por los príncipes que residían allí. «Por el poder real» (rājiddhiyā) se refiere al esplendor que acompaña a la condición de rey. Ese esplendor de ellos, los gobernantes de la confederación (gaṇarājānaṃ), era bien conocido en el mundo debido a su mutua armonía. «Y permaneció por mucho tiempo» indica que «habla de su estado de armonía». «Anubhāva» es aquello que hace crecer y desarrolla (anu anu bhāveti) a quienes poseen esa cualidad; «ānubhāva» es lo mismo que «anubhāva», es decir, majestad o poder. Ese poder de ellos se volvió famoso en el mundo debido a la excelencia de sus vehículos (elefantes, caballos, etc.) y a la abundancia de recursos allí; por eso se dice «con esto... y así sucesivamente... habla». «Por el ojo de la cerradura» (tāḷacchiggaḷena) significa por el agujero de la llave. «Proyectarán» (atipātayissantī) significa que harán atravesar. «Flecha tras flecha» (poṅkhānupoṅkhaṃ) significa la muesca de una flecha tras la muesca de otra, habiendo hecho que la muesca de la flecha siguiente siga la posición de la muesca de la flecha anterior. «Sin fallar» (avirādhitaṃ) significa sin errar el blanco. «Extinguiré» (ucchindissāmī) significa que cortaré el linaje familiar mediante el desarraigo. «Ayo» significa progreso o crecimiento; lo opuesto a eso es «anayo» (decadencia); por eso dice «falta de crecimiento». La desgracia o destrucción de los parientes es «ñātibyasanaṃ». ගඞ්ගායාති ගඞ්ගාසමීපෙ. පට්ටනගාමන්ති සකටපට්ටනගාමං. තත්‍රාති තස්මිං පට්ටනෙ. බලවාඝාතජාතොති උප්පන්නබලවකොධො. මෙති මය්හං. ගතෙනාති ගමනෙන. සීතං වා උණ්හං වා නත්ථි තාය වෙලාය. අභිමුඛං යුද්ධෙනාති අභිමුඛං උජුකමෙව සඞ්ගාමකරණෙන. උපලාපනං සාමං දානඤ්චාති දස්සෙතුං ‘‘අල’’න්තිආදි වුත්තං. භෙදොපි ඉධ උපායො එවාති [Pg.162] වුත්තං ‘‘අඤ්ඤත්‍ර මිථුභෙදා’’ති. යුද්ධස්ස පන අනුපායතා පගෙව පකාසිතා. ඉදන්ති ‘‘අඤ්ඤත්‍ර උපලාපනාය අඤ්ඤත්‍ර මිථුභෙදා’’ති ඉදං වචනං. කථාය නයං ලභිත්වාති ‘‘යාවකීවඤ්ච …පෙ… පරිහානී’’ති ඉමාය භගවතො කථාය උපායං ලභිත්වා. අනුකම්පායාති වජ්ජිරාජෙසු අනුග්ගහෙන. «Del Ganges» (gaṅgāyā) significa en las cercanías del río Ganges. «Un pueblo portuario» (paṭṭanagāmaṃ) se refiere a un pueblo que sirve de puerto para carretas. «Allí» (tatrā) significa en ese puerto. «Lleno de una fuerte hostilidad» (balavāghātajāt) significa que ha surgido en él un odio poderoso. «Me» significa para mí. «Con el viaje» (gatenā) indica que en ese momento no hay frío ni calor. «Mediante una batalla frontal» (abhimukhaṃ yuddhena) significa mediante la realización de un combate directo cara a cara. Para mostrar que la persuasión es mediante la diplomacia y los regalos, se dice «suficiente» (alaṃ), etc. Aquí se dice que «la división también es un medio» (bhedopi idha upāyo evā) mediante la frase «a menos que sea mediante la discordia mutua» (aññatra mithubhedā). Sin embargo, ya se ha declarado previamente que la guerra no es un medio eficaz. «Esto» (idaṃ) se refiere a las palabras «a menos que sea por persuasión, a menos que sea por discordia mutua». «Habiendo obtenido el método a partir del discurso» (kathāya nayaṃ labhitvā) significa habiendo obtenido el medio a partir de este discurso del Bienaventurado: «Mientras... y así sucesivamente... solo cabe esperar crecimiento». «Por compasión» (anukampāyā) significa por favor o benevolencia hacia los reyes Vajji. රාජාපි තමෙව පෙසෙත්වා සබ්බෙ…පෙ… පාපෙසීති රාජා තං අත්තනො සන්තිකං ආගතං ‘‘කිං, ආචරිය, භගවා අවචා’’ති පුච්ඡි. සො ‘‘යථා භො සමණස්ස ගොතමස්ස වචනං න සක්කා වජ්ජී කෙනචි ගහෙතුං, අපිච උපලාපනාය වා මිථුභෙදෙන වා සක්කා’’ති ආහ. තතො නං රාජා ‘‘උපලාපනාය අම්හාකං හත්ථිඅස්සාදයො නස්සිස්සන්ති, භෙදෙනෙව තෙ ගහෙස්සාමි, කිං කරොමා’’ති පුච්ඡි. තෙන හි, මහාරාජ, තුම්හෙ වජ්ජී ආරබ්භ පරිසති කථං සමුට්ඨාපෙථ, තතො අහං ‘‘කිං තෙ, මහාරාජ, තෙහි, අත්තනො සන්තකෙන කසිවණිජ්ජාදීනි කත්වා ජීවන්තු එතෙ රාජානො’’ති වත්වා පක්කමිස්සාමි. තතො තුම්හෙ ‘‘කිං නු, භො, එස බ්‍රාහ්මණො වජ්ජී ආරබ්භ පවත්තං කථං පටිබාහතී’’ති වදෙය්‍යාථ. දිවසභාගෙ චාහං තෙසං පණ්ණාකාරං පෙසෙස්සාමි, තම්පි ගාහාපෙත්වා තුම්හෙපි මම දොසං ආරොපෙත්වා බන්ධනතාළනාදීනි අකත්වාව කෙවලං ඛුරමුණ්ඩං මං කත්වා නගරා නීහරාපෙථ, අථාහං ‘‘මයා තෙ නගරෙ පාකාරො පරිඛා ච කාරිතා, අහං ථිරදුබ්බලට්ඨානඤ්ච උත්තානගම්භීරට්ඨානඤ්ච ජානාමි, න චිරස්සං දානි තං උජුං කරිස්සාමී’’ති වක්ඛාමි. තං සුත්වා තුම්හෙ ‘‘ගච්ඡතූ’’ති වදෙය්‍යාථාති. රාජා සබ්බං අකාසි. El rey, después de haberlo enviado a él mismo, hizo que todos... etc. Cuando el rey vio que él había regresado a su presencia, le preguntó: «¿Qué dijo el Bendito, oh maestro?». Él respondió: «Según las palabras del asceta Gotama, los Vajjis no pueden ser derrotados por nadie; sin embargo, es posible mediante la persuasión o sembrando la discordia entre ellos». Entonces el rey le preguntó: «Con la persuasión perderíamos nuestros elefantes, caballos y demás. Los capturaré solo mediante la discordia. ¿Qué debemos hacer?». [Vassakāra dijo:] «Entonces, Gran Rey, iniciad una conversación sobre los Vajjis en la asamblea. Entonces yo diré: “¿Qué tenéis que ver con ellos, Gran Rey? Dejad que esos reyes vivan de sus propios asuntos, como la agricultura y el comercio”, y luego me marcharé. Entonces vos deberíais decir: “¿Por qué este brahmán interfiere en la conversación que ha surgido sobre los Vajjis?”. Durante el día les enviaré un regalo a ellos, y después de que hayáis hecho que me capturen y me acuséis de una falta, sin llegar a encadenarme o golpearme, simplemente afeitadme la cabeza y expulsadme de la ciudad. Entonces yo diré: “Yo construí la muralla y el foso en vuestra ciudad; conozco los puntos fuertes y débiles, los lugares llanos y profundos, y en poco tiempo lo arreglaré todo”. Al oír esto, vos deberíais decir: “¡Que se vaya!”. El rey hizo todo así. ලිච්ඡවී තස්ස නික්ඛමනං සුත්වා ‘‘සඨො බ්‍රාහ්මණො, මා තස්ස ගඞ්ගං උත්තාරෙතුං අදත්ථා’’ති ආහංසු. තත්‍ර එකච්චෙහි ‘‘අම්හෙ ආරබ්භ කථිතත්තා කිර සො එවං කරොතී’’ති වුත්තෙ ‘‘තෙන හි භණෙ එතූ’’ති වදිංසු. සො ගන්ත්වා ලිච්ඡවී දිස්වා ‘‘කිමාගතත්ථා’’ති පුච්ඡිතො තං පවත්තිං ආරොචෙසි. ලිච්ඡවිනො ‘‘අප්පමත්තකෙන නාම එවං ගරුං දණ්ඩං කාතුං න යුත්ත’’න්ති වත්වා ‘‘කිං තෙ තත්‍ර ඨානන්තර’’න්ති පුච්ඡිංසු. විනිච්ඡයමහාමච්චොහමස්මීති. තදෙව තෙ ඨානන්තරං හොතූති. සො සුට්ඨුතරං විනිච්ඡයං කරොති. රාජකුමාරා තස්ස සන්තිකෙ සිප්පං උග්ගණ්හන්ති. සො පතිට්ඨිතගුණො හුත්වා එකදිවසං එකං ලිච්ඡවිං ගහෙත්වා එකමන්තං ගන්ත්වා ‘‘දාරකා [Pg.163] කසන්තී’’ති පුච්ඡි. ආම, කසන්ති. ද්වෙ ගොණෙ යොජෙත්වාති. ආම, ද්වෙ ගොණෙ යොජෙත්වාති. එත්තකං වත්වා නිවත්තො. තතො තමඤ්ඤො ‘‘කිං ආචරියො ආහා’’ති පුච්ඡිත්වා තෙන වුත්තං – අසද්දහන්තො ‘‘න මෙසො යථාභූතං කථෙතී’’ති තෙන සද්ධිං භිජ්ජි. Los Licchavis, al oír sobre su partida, dijeron: «El brahmán es astuto, no le permitáis cruzar el Ganges». Ante esto, algunos dijeron: «Se dice que hace esto porque habló a nuestro favor», y entonces dijeron: «En ese caso, que venga». Él fue, vio a los Licchavis y, cuando le preguntaron: «¿Por qué has venido?», les relató lo ocurrido. Los Licchavis dijeron: «No es justo imponer un castigo tan severo por algo tan insignificante», y le preguntaron: «¿Cuál era tu cargo allí?». [Él respondió:] «Yo era el ministro principal de justicia». [Ellos dijeron:] «Que ese mismo sea tu cargo aquí». Él administraba justicia muy bien. Los príncipes reales aprendían artes con él. Habiendo establecido su reputación, un día llevó a un Licchavi a un lado y le preguntó: «¿Están arando los muchachos?». «Sí, están arando». «¿Con dos bueyes uncidos?». «Sí, con dos bueyes uncidos». Habiendo dicho solo esto, se retiró. Entonces, otro le preguntó: «¿Qué dijo el maestro?», y al oír lo que se había dicho, no creyó que le estuviera contando la verdad y se enemistó con él. බ්‍රාහ්මණො අපරම්පි එකදිවසං එකං ලිච්ඡවිං එකමන්තං නෙත්වා ‘‘කෙන බ්‍යඤ්ජනෙන භුත්තොසී’’ති පුච්ඡිත්වා නිවත්තො. තම්පි අඤ්ඤො පුච්ඡිත්වා අසද්දහන්තො තථෙව භිජ්ජි. බ්‍රාහ්මණො අපරම්පි දිවසං එකං ලිච්ඡවිං එකමන්තං නෙත්වා ‘‘අතිදුග්ගතොසි කිරා’’ති පුච්ඡි. කො එවමාහාති. අසුකො නාම ලිච්ඡවීති. අපරම්පි එකමන්තං නෙත්වා ‘‘ත්වං කිර භීරුජාතිකො’’ති පුච්ඡි. කො එවමාහාති? අසුකො නාම ලිච්ඡවීති. එවං අඤ්ඤෙන අකථිතමෙව අඤ්ඤස්ස කථෙන්තො තීහි සංවච්ඡරෙහි තෙ රාජානො අඤ්ඤමඤ්ඤං භින්දිත්වා යථා ද්වෙ එකමග්ගෙන න ගච්ඡන්ති, තථා කත්වා සන්නිපාතභෙරිං චරාපෙසි. ලිච්ඡවිනො ‘‘ඉස්සරා සන්නිපතන්තු, සූරා සන්නිපතන්තූ’’ති වත්වා න සන්නිපතිංසු. බ්‍රාහ්මණො ‘‘අයං දානි කාලො, සීඝං ආගච්ඡතූ’’ති රඤ්ඤො සාසනං පෙසෙති. රාජා සුත්වාව බලභෙරිං චරාපෙත්වා නික්ඛමි. වෙසාලිකා සුත්වා ‘‘රඤ්ඤො ගඞ්ගං උත්තරිතුං න දස්සාමා’’ති භෙරිං චරාපෙසුං. තෙ සුත්වා ‘‘ගච්ඡන්තු සූරරාජානො’’තිආදීනි වත්වා න සන්නිපතිංසු. ‘‘නගරප්පවෙසනං න දස්සාම, ද්වාරානි පිදහිස්සාමා’’ති භෙරිං චරාපෙසුං. එකොපි න සන්නිපති. යථාවිවටෙහි ද්වාරෙහි පවිසිත්වා සබ්බෙ අනයබ්‍යසනං පාපෙත්වා ගතො. තං සන්ධායෙතං වුත්තං – ‘‘රාජාපි තමෙව පෙසෙත්වා සබ්බෙපි භින්දිත්වා ගන්ත්වා අනයබ්‍යසනං පාපෙසී’’ති. Otro día, el brahmán llevó a otro Licchavi a un lado, le preguntó: «¿Con qué guarnición has comido?», y se retiró. Otro le preguntó, y al no creerle, también se enemistó con él. Otro día, el brahmán llevó a un Licchavi a un lado y le preguntó: «Se dice que eres muy pobre». «¿Quién dijo eso?». «Tal Licchavi». En otra ocasión llevó a otro a un lado y le dijo: «Se dice que eres un cobarde por naturaleza». «¿Quién dijo eso?». «Tal Licchavi». De esta manera, atribuyendo a uno lo que el otro no había dicho, en tres años dividió a esos reyes de tal modo que ni siquiera dos iban por el mismo camino. Entonces hizo sonar el tambor de asamblea. Los Licchavis dijeron: «Que se reúnan los poderosos, que se reúnan los valientes», pero no se reunieron. El brahmán envió un mensaje al rey: «Ahora es el momento, ven rápido». El rey, al oírlo, hizo sonar el tambor de guerra y partió. Los de Vesālī, al oírlo, tocaron el tambor diciendo: «No permitiremos que el rey cruce el Ganges». Ellos, al oírlo, dijeron: «¡Que vayan los reyes valientes!», y no se reunieron. Hicieron sonar el tambor diciendo: «No permitiremos la entrada a la ciudad, cerraremos las puertas». Ni uno solo se reunió. El rey entró por las puertas que estaban abiertas, los llevó a todos a la ruina y la desgracia, y se marchó. Refiriéndose a esto se dijo: «El rey, habiéndolo enviado a él mismo, después de haberlos dividido a todos, fue y los llevó a la ruina y la desgracia». වස්සකාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Vassakāra Sutta. 2. පඨමසත්තකසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Primer Discurso sobre los Grupos de Siete. 23. තතියෙ අපරිහානාය හිතාති අපරිහානියා (දී. නි. ටී. 2.136), න පරිහායන්ති එතෙහීති වා අපරිහානියා. එවං සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො ‘‘ඉධාපි චා’’තිආදිමාහ. තත්ථ තතොතිආදි දිසාසු ආගතසාසනෙ වුත්තවචනං වුත්තකථනං. විහාරසීමා ආකුලා යස්මා[Pg.164], තස්මා උපොසථපවාරණා ඨිතා. ඔලීයමානකොති පාළිතො අත්ථතො ච විනස්සමානකො. උක්ඛිපාපෙන්තාති පගුණභාවකරණෙන අත්ථසංවණ්ණනාවසෙන ච පග්ගණ්හන්තා. 23. En el tercero, «aparihānāya hitā» significa conducente a la no decadencia (aparihāniyā); o bien, «aparihāniyā» porque a través de ellos no se decae. Explicando en detalle el significado enunciado brevemente, dijo: «Aquí también...», etc. Allí, «de allí», etc., se refiere a lo que se dijo en el mensaje venido de las diversas direcciones. Debido a que los límites del monasterio están en desorden, las ceremonias de Uposatha y Pavāraṇā están suspendidas. «Olīyamānako» significa aquel que está pereciendo tanto en el texto como en el significado. «Ukkhipāpentā» significa aquellos que los sostienen mediante la práctica del dominio y la explicación del significado. සාවත්ථියං භික්ඛූ විය (පාරා. 565) පාචිත්තියං දෙසාපෙතබ්බොති පඤ්ඤාපෙන්තා. වජ්ජිපුත්තකා විය (චූළව. 446) දසවත්ථුදීපනෙන. තථා අකරොන්තාති නවං කතිකවත්තං වා සික්ඛාපදං වා අමද්දන්තා ධම්මවිනයතො සාසනං දීපෙන්තා ඛුද්දකම්පි ච සික්ඛාපදං අසමූහනන්තා. ආයස්මා මහාකස්සපො විය චාති ‘‘සුණාතු මෙ, ආවුසො, සඞ්ඝො, සන්තාම්හාකං සික්ඛාපදානි ගිහිගතානි. ගිහිනොපි ජානන්ති ‘ඉදං වො සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං කප්පති, ඉදං වො න කප්පතී’ති. සචෙපි හි මයං ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනිස්සාම, භවිස්සන්ති වත්තාරො ‘ධූමකාලිකං සමණෙන ගොතමෙන සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, යාවිමෙසං සත්ථා අට්ඨාසි, තාවිමෙ සික්ඛාපදෙසු සික්ඛිංසු. යතො ඉමෙසං සත්ථා පරිනිබ්බුතො, න දානිමෙ සික්ඛාපදෙසු සික්ඛන්තී’ති. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤපෙය්‍ය, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දෙය්‍ය, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තෙය්‍යා’’ති ඉමං (චූළව. 442) තන්තිං ඨපෙන්තො ආයස්මා මහාකස්සපො විය ච. Prescribiendo que se debe hacer confesar una ofensa pācittiya, como los monjes en Sāvatthī. Como los Vajjiputtakas con la aclaración de los diez puntos. «No actuando así» significa no quebrantando una nueva regla de conducta o regla de entrenamiento, aclarando la Enseñanza de acuerdo con el Dhamma y el Vinaya, y no aboliendo ni siquiera las reglas menores de entrenamiento. Y «como el Venerable Mahākassapa», quien estableció esta tradición: «Escúcheme, amigos, la comunidad; nuestras reglas de entrenamiento son conocidas por los laicos. Incluso los laicos saben: “Esto es permitido para vosotros, ascetas seguidores del hijo de los Sakyas, esto no os es permitido”. Si nosotros aboliéramos las reglas de entrenamiento menores y secundarias, habría quienes dirían: “La regla de entrenamiento prescrita por el asceta Gotama para sus discípulos duró solo mientras hubo humo; mientras su maestro estuvo presente, ellos se entrenaron en las reglas de entrenamiento, pero desde que su maestro ha alcanzado el parinibbāna, ya no se entrenan en las reglas de entrenamiento”. Si la comunidad está preparada, la comunidad no debería prescribir lo que no ha sido prescrito, no debería abolir lo que ha sido prescrito, y debería proceder habiendo asumido las reglas de entrenamiento tal como han sido prescritas», como el Venerable Mahākassapa al establecer esta norma. ථිරභාවප්පත්තාති සාසනෙ ථිරභාවං අනිවත්තිතභාවං උපගතා. ථෙරකාරකෙහීති ථෙරභාවසාධකෙහි සීලාදිගුණෙහි අසෙක්ඛධම්මෙහි. බහූ රත්තියොති පබ්බජිතා හුත්වා බහූ රත්තියො ජානන්ති. සීලාදිගුණෙසු පතිට්ඨාපනමෙව සාසනෙ පරිණායකතාති ආහ ‘‘තීසු සික්ඛාසු පවත්තෙන්තී’’ති. ඔවාදං න දෙන්ති අභාජනභාවතො. පවෙණිකථන්ති ආචරියපරම්පරාභතං සම්මාපටිපත්තිදීපනං ධම්මකථං. සාරභූතං ධම්මපරියායන්ති සමථවිපස්සනාමග්ගඵලසම්පාපනෙන සාසනෙ සාරභූතං බොජ්ඣඞ්ගකොසල්ලඅනුත්තරසීතිභාව- (අ. නි. 6.85) අධිචිත්තසුත්තාදිධම්මතන්තිං. ආදිකං ඔවාදන්ති ආදි-සද්දෙන ‘‘එවං තෙ ආලොකෙතබ්බං, එවං තෙ විලොකෙතබ්බං, එවං තෙ සමිඤ්ජිතබ්බං, එවං තෙ පසාරෙතබ්බං, එවං තෙ සඞ්ඝාටිපත්තචීවරං ධාරෙතබ්බ’’න්ති ඔවාදං සඞ්ගණ්හාති. "Haber alcanzado la estabilidad" significa haber llegado a un estado de firmeza y no retroceso en la Enseñanza. "Por los hacedores de ancianos" se refiere a las cualidades que constituyen a un anciano, como la virtud y otros méritos, y a las cualidades de un adepto (asekha). "Muchas noches" indica que, habiendo renunciado, conocen muchas noches. "El liderazgo en la Enseñanza es precisamente establecer a otros en las virtudes" se refiere a "hacerlos progresar en los tres entrenamientos". No dan exhortaciones a quienes no son recipientes adecuados. "Relato de la tradición" se refiere a la charla sobre el Dhamma que aclara la práctica correcta, transmitida a través del linaje de maestros. "El discurso del Dhamma que es esencial" se refiere a la tradición del Dhamma como los suttas sobre la mente superior (adhicitta), la frescura insuperable y la destreza en los factores de iluminación, que llevan a la consecución de la calma, la visión cabal, el camino y el fruto en la Enseñanza. "Exhortación inicial": con la palabra "inicial" se incluye la exhortación: "así debes mirar hacia adelante, así debes mirar hacia atrás, así debes encoger los miembros, así debes extenderlos, así debes portar el manto exterior, el cuenco y los hábitos". පුනබ්භවදානං පුනබ්භවො උත්තරපදලොපෙන. ඉතරෙති යෙ න පච්චයවසිකා න ආමිසචක්ඛුකා, තෙ න ගච්ඡන්ති තණ්හාය වසං. "Dar un nuevo renacimiento" es el renacimiento mismo, con la elisión del término posterior. "Los otros" son aquellos que no están bajo el dominio de los requisitos ni tienen ojos para lo material; ellos no caen bajo el poder del deseo. ආරඤ්ඤකෙසූති [Pg.165] අරඤ්ඤභාගෙසු අරඤ්ඤපරියාපන්නෙසු. නනු යත්ථ කත්ථචිපි තණ්හා සාවජ්ජා එවාති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘ගාමන්තසෙනාසනෙසු හී’’තිආදි. තෙන ‘‘අනුත්තරෙසු විමොක්ඛෙසු පිහං උපට්ඨාපයතො’’ති එත්ථ වුත්තපිහාදයො පිය ආරඤ්ඤකසෙනාසනෙසු සාලයතා සෙවිතබ්බපක්ඛිකා එවාති දස්සෙති. "En los bosques" significa en regiones boscosas, pertenecientes al bosque. Ante la objeción: "¿Acaso el deseo no es censurable en cualquier lugar?", dice: "En los asentamientos de las aldeas...", etc. Con esto muestra que el anhelo, etc., mencionado en "aquel que establece anhelo por las liberaciones insuperables", es de la clase que debe cultivarse debido a la inclinación hacia los asientos y lechos en el bosque. අත්තනාවාති සයමෙව. තෙන පරෙහි අනුස්සාහිතානං සරසෙනෙව අනාගතානං පෙසලානං භික්ඛූනං ආගමනං, ආගතානඤ්ච ඵාසුවිහාරං පච්චාසීසන්තීති දස්සෙති. ඉමිනාව නීහාරෙනාති ඉමාය පටිපත්තියා. අග්ගහිතධම්මග්ගහණන්ති අග්ගහිතස්ස පරියත්තිධම්මස්ස උග්ගහණං. ගහිතසජ්ඣායකරණන්ති උග්ගහිතස්ස සුට්ඨු අත්ථචින්තනං. චින්තරත්ථො හි අයං සජ්ඣායසද්දො. එන්තීති උපගච්ඡන්ති. නිසීදන්ති ආසනපඤ්ඤාපනාදිනා. "Por sí mismos" significa espontáneamente. Con esto muestra que esperan la llegada de monjes virtuosos que no han sido incitados por otros sino que vienen por su propio impulso, y esperan su estancia confortable. "Por este mismo método" significa por esta práctica. "Aprender el Dhamma no aprendido" es el aprendizaje del Dhamma de estudio que no ha sido aprendido. "Realizar la recitación de lo aprendido" es la reflexión profunda sobre el significado de lo aprendido. Pues la palabra "recitación" (sajjhāya) aquí tiene el sentido de reflexión. "Vienen" significa que se acercan. "Se sientan" mediante la disposición de asientos, etc. පඨමසත්තකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del primer sutta del grupo de siete ha terminado. 4-6. දුතියසත්තකසුත්තාදිවණ්ණනා 4-6. Explicación del segundo sutta del grupo de siete y siguientes. 24-26. චතුත්ථෙ කරොන්තොයෙවාති යථාවුත්තං තිරච්ඡානකථං කථෙන්තොයෙව. අතිරච්ඡානකථාභාවෙපි තස්ස තත්ථ තප්පරභාවදස්සනත්ථං අවධාරණවචනං. පරියන්තකාරීති සපරියන්තං කත්වා වත්තා. ‘‘පරියන්තවතිං වාචං භාසිතා’’ති (දී. නි. 1.9, 194) හි වුත්තං. අප්පභස්සොවාති පරිමිතකථොයෙව එකන්තෙන කථෙතබ්බස්සෙව කථනතො. සමාපත්තිසමාපජ්ජනං අරියො තුණ්හීභාවො. නිද්දායතියෙවාති නිද්දොක්කමනෙ අනාදීනවදස්සී නිද්දායතියෙව, ඉරියාපථපරිවත්තනාදිනා න නං විනොදෙති. එවං සංසට්ඨොවාති වුත්තනයෙන ගණසඞ්ගණිකාය සංසට්ඨො එව විහරති. දුස්සීලා පාපිච්ඡා නාමාති සයං නිස්සීලා අසන්තගුණසම්භාවනිච්ඡාය සමන්නාගතත්තා පාපා ලාමකා ඉච්ඡා එතෙසන්ති පාපිච්ඡා. පාපපුග්ගලෙහි මිත්තිකරණතො පාපමිත්තා. තෙහි සදා සහපවත්තනෙන පාපසහායා. තත්ථ නින්නතාදිනා තදධිමුත්තතාය පාපසම්පවඞ්කා. පඤ්චමාදීනි උත්තානත්ථානියෙව. 24-26. En el cuarto, "mientras lo hace" significa mientras mantiene la mencionada charla común (animal). Es una palabra de énfasis para mostrar que está absorto en ello, incluso en ausencia de dicha charla. "Quien pone límites" es quien habla habiendo establecido un límite. Pues se dice: "Hablará palabras que tienen un límite" (DN 1.9, 194). "De poco hablar" es alguien de charla limitada, porque habla exclusivamente lo que debe ser hablado. Entrar en un logro (samāpatti) es el noble silencio. "Ciertamente duerme" se refiere a quien, no viendo el peligro en caer en el sueño, simplemente duerme; no lo disipa cambiando de postura, etc. "Así asociado" significa que vive asociado con la mezcla de grupos de la manera mencionada. "De mala conducta y malos deseos" significa que ellos mismos carecen de virtud y, debido a que están dotados del deseo de ser considerados por cualidades inexistentes, sus deseos son malos y viles. "Malos amigos" por hacer amistad con personas malvadas. "Malos compañeros" por frecuentarlas siempre. En eso, son "corruptos con lo malo" por su inclinación hacia ello. El quinto y los siguientes tienen significados claros. දුතියසත්තකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del segundo sutta del grupo de siete y siguientes ha terminado. 7-11. සඤ්ඤාසුත්තාදිවණ්ණනා 7-11. Explicación del sutta sobre las percepciones y siguientes. 27-31. සත්තමෙ [Pg.166] අනිච්චාති අනුපස්සති එතායාති අනිච්චානුපස්සනා. තථාපවත්තවිපස්සනා පන යස්මා අත්තනා සහගතසඤ්ඤාය භාවිතාය භාවිතා එව හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘අනිච්චානුපස්සනාදීහි සහගතසඤ්ඤා’’ති. ඉමා සත්ත ලොකියවිපස්සනාපි හොන්ති ‘‘අනිච්ච’’න්තිආදිනා පවත්තනතො. ‘‘එතං සන්තං එතං පණීතං යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො’’ති ආගතවසෙන පනෙත්ථ ද්වෙ ලොකුත්තරා හොන්තීති වෙදිතබ්බා. ‘‘විරාගො නිරොධො’’ති හි තත්ථ නිබ්බානං වුත්තන්ති ඉධ විරාගසඤ්ඤා, තා වුත්තසඤ්ඤා නිබ්බානාරම්මණාපි සියුං. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. අට්ඨමාදීනි උත්තානත්ථානෙව. 27-31. En el séptimo, "impermanentes": se contempla como impermanente a través de esto, por eso es contemplación de la impermanencia. Dado que la visión cabal (vipassanā) que ocurre de esa manera se desarrolla precisamente porque la percepción asociada con ella misma se ha desarrollado, se dice: "la percepción asociada con la contemplación de la impermanencia, etc.". Estas siete son también visiones cabales mundanas por ocurrir en términos de "impermanente", etc. Sin embargo, según lo que viene en "Esto es la paz, esto es lo sublime, es decir, el apaciguamiento de todas las formaciones", debe entenderse que aquí hay dos supramundanas. Pues, puesto que allí el Nibbana se describe como "desapego" y "cese", aquí la percepción del desapego y las percepciones mencionadas pueden tener al Nibbana como objeto. El resto aquí es fácil de entender. El octavo y los siguientes tienen significados claros. සඤ්ඤාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del sutta sobre las percepciones y siguientes ha terminado. වජ්ජිසත්තකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del capítulo de los siete Vajjis ha terminado. 4. දෙවතාවග්ගො 4. Capítulo de las Deidades 5. පඨමමිත්තසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del primer sutta sobre los amigos 36. චතුත්ථස්ස පඤ්චමෙ අත්තනො ගුය්හං තස්ස ආවිකරොතීති අත්තනො ගුය්හං නිග්ගුහිතුං යුත්තකථං අඤ්ඤස්ස අකථෙත්වා තස්සෙව ආචික්ඛති. තස්ස ගුය්හං අඤ්ඤෙසං නාචික්ඛතීති තෙන කථිතගුය්හං යථා අඤ්ඤෙ න ජානන්ති, එවං අනාවිකරොන්තො ඡාදෙති. 36. Del cuarto en el quinto, "le revela su propio secreto": le cuenta solo a él, sin decírselo a otros, una charla que es apropiada para mantener oculta. "No revela a otros el secreto de él": oculta el secreto contado por aquel de modo que otros no lo sepan, no revelándolo. පඨමමිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del primer sutta sobre los amigos ha terminado. 6-11. දුතියමිත්තසුත්තාදිවණ්ණනා 6-11. Explicación del segundo sutta sobre los amigos y siguientes. 37-42. ඡට්ඨෙ පියො ච හොති මනාපො චාති කල්‍යාණමිත්තලක්ඛණං දස්සිතං. කල්‍යාණමිත්තො හි සද්ධාසම්පන්නො ච හොති සීලසම්පන්නො සුතසම්පන්නො චාගසම්පන්නො වීරියසම්පන්නො සතිසම්පන්නො සමාධිසම්පන්නො පඤ්ඤාසම්පන්නො. තත්ථ සද්ධාසම්පත්තියා සද්දහති තථාගතස්ස සම්බොධිං කම්මඤ්ච කම්මඵලඤ්ච, තෙන සම්බොධියා හෙතුභූතං සත්තෙසු හිතසුඛං න පරිච්චජති[Pg.167]. සීලසම්පත්තියා සත්තානං පියො හොති ගරු භාවනීයො චොදකො පාපගරහී වත්තා වචනක්ඛමො. සුතසම්පත්තියා සච්චපටිච්චසමුප්පාදාදිපටිසංයුත්තානං ගම්භීරානං කථානං කත්තා හොති. චාගසම්පත්තියා අප්පිච්ඡො හොති සන්තුට්ඨො පවිවිත්තො අසංසට්ඨො. වීරියසම්පත්තියා ආරද්ධවීරියො හොති අත්තහිතපරහිතපටිපත්තියං. සතිසම්පත්තියා උපට්ඨිතස්සතී හොති. සමාධිසම්පත්තියා අවික්ඛිත්තො හොති සමාහිතචිතො. පඤ්ඤාසම්පත්තියා අවිපරීතං පජානාති. සො සතියා කුසලාකුසලානං ධම්මානං ගතියො සමන්නෙසමානො පඤ්ඤාය සත්තානං හිතාහිතං යථාභූතං ජානිත්වා සමාධිනා තත්ථ එකග්ගචිත්තො හුත්වා වීරියෙන සත්තෙ අහිතෙ නිසෙධෙත්වා හිතෙ නියොජෙති. තෙන වුත්තං ‘‘පියො…පෙ… නියොජෙතී’’ති. සත්තමාදීනි උත්තානත්ථානි. 37-42. En el sexto, "es querido y apreciado": se muestran las características de un amigo admirable (kalyāṇamitta). Pues un amigo admirable está dotado de fe, virtud, aprendizaje, generosidad, energía, atención plena, concentración y sabiduría. Allí, por la perfección de la fe, tiene fe en el despertar del Tathāgata, en la acción (kamma) y en su fruto; por ello, no abandona el bienestar y la felicidad de los seres, que es la causa del despertar. Por la perfección de la virtud, es querido por los seres, respetable, venerable, alguien que exhorta, alguien que censura el mal, alguien que aconseja y alguien que es paciente ante las críticas. Por la perfección del aprendizaje, es alguien que mantiene conversaciones profundas relacionadas con las verdades, el origen dependiente, etc. Por la perfección de la generosidad, es de pocos deseos, satisfecho, retirado y no asociado. Por la perfección de la energía, posee una energía persistente en la práctica para el propio beneficio y el de los demás. Por la perfección de la atención plena, posee una atención plena establecida. Por la perfección de la concentración, es alguien que no está distraído, con una mente concentrada. Por la perfección de la sabiduría, comprende sin distorsión. Él, investigando los destinos de los estados mentales saludables y no saludables con la atención plena, conociendo con sabiduría el beneficio y el perjuicio de los seres tal como son, llegando a tener una mente unificada allí a través de la concentración, impide a los seres lo que es perjudicial y los vincula con lo que es beneficioso mediante la energía. Por eso se dice: "querido... pe... vincula". El séptimo y los siguientes son claros. දුතියමිත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del segundo sutta sobre los amigos y siguientes ha terminado. දෙවතාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Capítulo de las Deidades ha terminado. 5. මහායඤ්ඤවග්ගො 5. Capítulo del Gran Sacrificio 1. සත්තවිඤ්ඤාණට්ඨිතිසුත්තවණ්ණනා 1. Explicación del sutta sobre las siete estaciones de la conciencia 44. පඤ්චමස්ස පඨමෙ යස්මා නිදස්සනත්ථෙ නිපාතො (දී. නි. ටී. 2.127) තස්මා සෙය්‍යථාපි මනුස්සාති යථා මනුස්සාති වුත්තං හොති. විසෙසො හොතියෙව සතිපි බාහිරස්ස කාරණස්ස අභෙදෙ අජ්ඣත්තිකස්ස භින්නත්තා. නානත්තං කායෙ එතෙසං, නානත්තො වා කායො එතෙසන්ති නානත්තකායා. ඉමිනා නයෙන සෙසපදෙසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. නෙසන්ති මනුස්සානං. නානත්තා සඤ්ඤා එතෙසං අත්ථීති නානත්තසඤ්ඤිනො. සුඛසමුස්සයතො විනිපාතො එතෙසං අත්ථීති විනිපාතිකා සතිපි දෙවභාවෙ දිබ්බසම්පත්තියා අභාවතො. අපායෙසු වා ගතො නත්ථි නිපාතො එතෙසන්ති විනිපාතිකා. තෙනාහ ‘‘චතුඅපායවිනිමුත්තා’’ති. පියඞ්කරමාතාදීනං වියාති පියඞ්කරමාතා කිර යක්ඛිනී පච්චූසසමයෙ අනුරුද්ධත්ථෙරස්ස ධම්මං සජ්ඣායතො සුත්වා – 44. En el primer sutta del quinto [varga], puesto que la partícula [seyyathā] se emplea para ilustración (Dī. Ni. Ṭī. 2.127), se dice 'seyyathāpi manussā', lo cual significa 'así como los seres humanos'. Existe una distinción entre ellos, incluso si la causa externa no difiere, debido a la diversidad de lo interno. Aquellos que poseen cuerpos diversos o cuyo cuerpo es diverso son 'nānattakāyā' (de cuerpos diversos). Por este método, debe entenderse el significado de los términos restantes. 'Nesaṃ' se refiere a los seres humanos. 'Nānattasaññino' son aquellos que tienen percepciones diversas. 'Vinipātikā' son aquellos para quienes existe una caída o ruina respecto a un cúmulo de felicidad, pues aun poseyendo la condición de deidades, carecen de la prosperidad celestial. O bien, 'vinipātikā' son aquellos para quienes no hay caída en los estados de privación (apāyas). Por eso se dijo: 'liberados de los cuatro estados de privación'. Como en el caso de Piyaṅkaramātā y otros; se dice que Piyaṅkaramātā era una yakkhinī que, habiendo escuchado al venerable Anuruddha recitar el Dhamma al amanecer, dijo: ‘‘මා [Pg.168] සද්දමකරී පියඞ්කර, භික්ඛු ධම්මපදානි භාසති; අපි ධම්මපදං විජානිය, පටිපජ්ජෙම හිතාය නො සියා. «No hagas ruido, Piyaṅkara, el bhikkhu está recitando versos del Dhamma; si comprendemos el verso del Dhamma y lo practicamos, será para nuestro bienestar. ‘‘පාණෙසු ච සංයමාමසෙ, සම්පජානමුසා න භණාමසෙ; සික්ඛෙම සුසීල්‍යමත්තනො, අපි මුච්චෙම පිසාචයොනියා’’ති. (සං. නි. 1.240) – «Ejercitemos el autocontrol hacia los seres vivos y no digamos mentiras conscientemente; entrenémonos en nuestra propia virtud, y tal vez nos liberemos de la matriz de los pisācas». එවං පුත්තකං සඤ්ඤාපෙත්වා තං දිවසං සොතාපත්තිඵලං පත්තා. උත්තරමාතා පන භගවතො ධම්මං සුත්වාව සොතාපන්නා ජාතා. Habiendo persuadido así a su pequeño hijo, ese mismo día ella alcanzó el fruto de la entrada en la corriente (sotāpattiphala). Uttaramātā, por su parte, alcanzó la condición de sotāpanna inmediatamente después de escuchar el Dhamma del Bienaventurado. බ්‍රහ්මකායෙ පඨමජ්ඣානනිබ්බත්තෙ බ්‍රහ්මසමූහෙ, බ්‍රහ්මනිකායෙ වා භවාති බ්‍රහ්මකායිකා. මහාබ්‍රහ්මුනො පරිසාය භවාති බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජා තස්ස පරිචාරකට්ඨානෙ ඨිතත්තා. මහාබ්‍රහ්මුනො පුරොහිතට්ඨානෙ ඨිතාති බ්‍රහ්මපුරොහිතා. ආයුවණ්ණාදීහි මහන්තා බ්‍රහ්මානොති මහාබ්‍රහ්මානො. සතිපි තෙසං තිවිධානම්පි පඨමෙන ඣානෙන ගන්ත්වා නිබ්බත්තභාවෙ ඣානස්ස පන පවත්තිභෙදෙන අයං විසෙසොති දස්සෙතුං ‘‘බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජා පනා’’තිආදි වුත්තං. පරිත්තෙනාති හීනෙන. සා චස්ස හීනතා ඡන්දාදීනං හීනතාය වෙදිතබ්බා. පටිලද්ධමත්තං වා හීනං. කප්පස්සාති අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පස්ස. හීනපණීතානං මජ්ඣෙ භවත්තා මජ්ඣිමං. සා චස්ස මජ්ඣිමතා ඡන්දාදීනං මජ්ඣිමතාය වෙදිතබ්බා. පටිලභිත්වා නාතිසුභාවිතං වා මජ්ඣිමං. උපඩ්ඪකප්පොති අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පස්ස උපඩ්ඪකප්පො. විප්ඵාරිකතරොති බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජෙහි පමාණතො විපුලතරො සභාවතො උළාරතරො ච හොති. සභාවෙනපි හි උළාරතමොව. තං පනෙත්ථ අප්පමාණං. තස්ස හි පරිත්තාභාදීනං පරිත්තසුභාදීනඤ්ච කායෙ සතිපි සභාවවෙමත්තෙ එකත්තවසෙනෙව වවත්ථපීයතීති ‘‘එකත්තකායා’’ත්වෙව තෙ වුච්චන්ති. පණීතෙනාති උක්කට්ඨෙන. සා චස්ස උක්කට්ඨතා ඡන්දාදීනං උක්කට්ඨතාය වෙදිතබ්බා. සුභාවිතං වා, සම්මදෙව, වසිභාවං පාපිතං පණීතං ‘‘පධානභාවං නීත’’න්ති කත්වා. ඉධාපි කප්පො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පවසෙනෙව වෙදිතබ්බො පරිපුණ්ණමහාකප්පස්ස අසම්භවතො. ඉතීති එවං වුත්තප්පකාරෙන. තෙති ‘‘බ්‍රහ්මකායිකා’’ති වුත්තා තිවිධාපි බ්‍රහ්මානො. සඤ්ඤාය එකත්තාති තිහෙතුකභාවෙන එකසභාවත්තා. න හි තස්සා සම්පයුත්තධම්මවසෙන අඤ්ඤොපි කොචි භෙදො අත්ථි. එවන්ති ඉමිනා නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො ගහිතාති දස්සෙති. 'Brahmakāyikā' son aquellos que surgen en la hueste de Brahmā nacida del primer jhāna, o que moran en la categoría de los Brahmās. 'Brahmapārisajjā' son los que pertenecen al séquito del Gran Brahmā, por estar situados en la posición de sus servidores. 'Brahmapurohitā' son los que están en la posición de capellanes o ministros del Gran Brahmā. Los que son grandes Brahmās por su longevidad, belleza y otras cualidades son 'Mahābrahmāno'. Aunque los tres tipos surgen al haber alcanzado el primer jhāna, para mostrar esta distinción según la diferencia en la práctica del jhāna, se dice: 'Brahmapārisajjā panā', etc. Con 'parittena' se refiere a lo inferior; y esa inferioridad debe entenderse por la debilidad del deseo (chanda), etc. O simplemente lo inferior que ha sido obtenido. 'Kappassa' se refiere a un eón incalculable (asaṅkhyeyyakappa). 'Majjhimaṃ' es lo medio, por estar entre lo inferior y lo superior; y esa medianía debe entenderse por la intensidad media del deseo, etc. O lo medio que, habiéndose obtenido, no está muy bien desarrollado. 'Upaḍḍhakappo' es medio eón de un eón incalculable. 'Vipphārikataro' significa que es más extenso en magnitud y más noble en su naturaleza que los Brahmapārisajjā. Ciertamente, es más noble por su propia naturaleza. Pero aquí eso no es incalculable. Pues, aunque en el grupo de los Parittābha y otros, y de los Parittasubha y otros, existe una diferencia de naturaleza, se determinan como una unidad por poseer una sola forma, por lo cual se llaman 'ekattakāyā' (de cuerpos unificados). Con 'paṇītena' se refiere a lo superior o excelente; y esa excelencia debe entenderse por la intensidad superior del deseo, etc. O bien, 'paṇīta' significa bien desarrollado, correctamente llevado a la maestría, significando 'llevado a un estado primordial'. Aquí también, 'kappa' debe entenderse solo en términos de un eón incalculable, pues es imposible que se refiera a un gran eón completo (mahākappa). 'Iti' se refiere a los tres tipos de Brahmās mencionados como 'Brahmakāyikā'. 'Saññāya ekattā' se refiere a que tienen una misma naturaleza por poseer las tres raíces (tihetuka). Pues no existe ninguna otra distinción en ellos basada en los factores asociados. 'Evaṃ' (así) indica que con esto se comprenden aquellos de cuerpos diversos y percepción unificada. දණ්ඩඋක්කායාති [Pg.169] දණ්ඩදීපිකාය. සරති ධාවති, විස්සරති විප්පකිණ්ණා විය ධාවති. ද්වෙ කප්පාති ද්වෙ මහාකප්පා. ඉතො පරෙසුපි එසෙව නයො. ඉධාති ඉමස්මිං සුත්තෙ. උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදවසෙන ආභස්සරග්ගහණෙනෙව සබ්බෙපි තෙ පරිත්තාභාඅප්පමාණාභාපි ගහිතා. 'Daṇḍaukkāyā' significa como una antorcha. 'Sarati' es correr o fluir; 'vissarati' significa que fluye como si estuviera disperso. 'Dve kappā' son dos grandes eones. El mismo método se aplica a los casos siguientes. 'Idha' se refiere a este sutta. Mediante la mención de los Ābhassara, por ser la delimitación superior, se incluyen también todos los Parittābha y los Appamāṇābha. සුන්දරා පභා සුභා, තාය කිණ්ණා සුභාකිණ්ණාති වත්තබ්බෙ. භා-සද්දස්ස රස්සත්තං අන්තිම-ණ-කාරස්ස හ-කාරඤ්ච කත්වා ‘‘සුභකිණ්හා’’ති වුත්තා. අට්ඨකථායං පන නිච්චලාය එකග්ඝනාය පභාය සුභොති පරියායවචනන්ති ‘‘සුභෙන ඔකිණ්ණා විකිණ්ණා’’ති අත්ථො වුත්තො. එත්ථාපි අන්තිම-ණ-කාරස්ස හ-කාරකරණං ඉච්ඡිතබ්බමෙව. න ඡිජ්ජිත්වා පභා ගච්ඡති එකග්ඝනත්තා. චතුත්ථවිඤ්ඤාණට්ඨිතිමෙව භජන්ති කායස්ස සඤ්ඤාය ච එකරූපත්තා. විපුලසන්තසුඛායුවණ්ණාදිඵලත්තා වෙහප්ඵලා. එත්ථාති විඤ්ඤාණට්ඨිතියං. La luz hermosa es 'subhā', y aquello que está impregnado de ella debería llamarse 'subhākiṇṇā'. Pero acortando el sonido 'ā' de la palabra 'bhā' y convirtiendo la letra final 'ṇa' en 'ha', se dice 'subhakiṇhā'. En el comentario, sin embargo, se dice que 'subho' es un sinónimo de una luz constante y densa, significando 'impregnados o esparcidos con belleza'. Aquí también debe aceptarse la conversión de la 'ṇa' final en 'ha'. La luz no se interrumpe al desplazarse debido a su densidad unitaria. Estos pertenecen a la cuarta estación de la conciencia (viññāṇaṭṭhiti) debido a que su cuerpo y su percepción son de una sola forma. 'Vehapphalā' son así llamados por ser el fruto de una felicidad, longevidad y belleza vastas y pacíficas. 'Ettha' se refiere a esta estación de la conciencia. විවට්ටපක්ඛෙ ඨිතා අපුනරාවත්තනතො. ‘‘න සබ්බකාලිකා’’ති වත්වා තමෙව අසබ්බකාලිකත්තං විභාවෙතුං ‘‘කප්පසතසහස්සම්පී’’තිආදි වුත්තං. සොළසකප්පසහස්සච්චයෙන උප්පන්නානං සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මානං පරිනිබ්බායනතො අඤ්ඤෙසඤ්ච තත්ථ අනුප්පජ්ජනතො බුද්ධසුඤ්ඤෙ ලොකෙ සුඤ්ඤං තං ඨානං හොති, තස්මා සුද්ධාවාසා න සබ්බකාලිකා. ඛන්ධාවාරට්ඨානසදිසා හොන්ති සුද්ධාවාසභූමියො. ඉමිනා සුත්තෙන සුද්ධාවාසානං සත්තාවාසභාවදීපනෙනෙව විඤ්ඤාණට්ඨිතිභාවොපි දීපිතො හොති, තස්මා සුද්ධාවාසාපි සත්තසු විඤ්ඤාණට්ඨිතීසු චතුත්ථවිඤ්ඤාණට්ඨිතිං, නවසු සත්තාවාසෙසු චතුත්ථසත්තාවාසඤ්ච භජන්ති. Situados en el lado de la evolución porque no regresan más. Habiendo dicho 'no son perpetuos' (na sabbakālikā), para explicar esa misma falta de perpetuidad se dijo 'incluso por cien mil eones', etc. Debido a que los Brahmās de las Moradas Puras (Suddhāvāsa) que han surgido allí alcanzan el parinibbāna al transcurrir dieciséis mil eones, y ningún otro renace allí en un mundo vacío de Budas, ese lugar queda vacío; por lo tanto, las Moradas Puras no son perpetuas. Las tierras de las Moradas Puras son similares a los lugares de los campamentos militares. En este sutta, al ilustrar que las Moradas Puras son moradas de seres (sattāvāsa), también se ilustra su condición como estaciones de la conciencia; por lo tanto, las Moradas Puras también pertenecen a la cuarta estación de la conciencia entre las siete, y a la cuarta morada de seres entre las nueve. සුඛුමත්තාති සඞ්ඛාරාවසෙසසුඛුමභාවප්පත්තත්තා. පරිබ්‍යත්තවිඤ්ඤාණකිච්චාභාවතො නෙව විඤ්ඤාණං, න සබ්බසො අවිඤ්ඤාණං හොතීති නාවිඤ්ඤාණං, තස්මා පරිප්ඵුතවිඤ්ඤාණකිච්චවන්තීසු විඤ්ඤාණට්ඨිතීසු න වුත්තං. 'Sukhumattā' significa por haber alcanzado un estado sutil donde solo queda un remanente de formaciones (saṅkhāras). Debido a la ausencia de una función de la conciencia plenamente manifiesta, no hay conciencia, ni tampoco hay una ausencia total de conciencia, por lo que se dice 'ni-no-conciencia' (nāviññāṇaṃ); por ello, no se menciona entre las estaciones de la conciencia que poseen una función de la conciencia clara. සත්තවිඤ්ඤාණට්ඨිතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Sattaviññāṇaṭṭhiti Sutta. 2. සමාධිපරික්ඛාරසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Samādhiparikkhāra Sutta 45. දුතියෙ සමාධිපරික්ඛාරාති එත්ථ තයො පරික්ඛාරා. ‘‘රථො සීලපරික්ඛාරො, ඣානක්ඛො චක්කවීරියො’’ති (සං. නි. 5.4) හි එත්ථ අලඞ්කාරො පරික්ඛාරො [Pg.170] නාම. ‘‘සත්තහි නගරපරික්ඛාරෙහි සුපරික්ඛතං හොතී’’ති (අ. නි. 7.67) එත්ථ පරිවාරො පරික්ඛාරො නාම. ‘‘ගිලානපච්චය…පෙ… ජීවිතපරික්ඛාරා’’ති (ම. නි. 1.191-192) එත්ථ සම්භාරො පරික්ඛාරො නාම. සො ඉධ අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘මග්ගසමාධිස්ස සම්භාරා’’ති. පරිවාරපරික්ඛාරොපි වට්ටතියෙව. පරිවාරො හි සම්මාදිට්ඨාදයො මග්ගධම්මා සම්මාසමාධිස්ස සහජාතාදිපච්චයභාවෙන පරිකරණතො අභිසඞ්ඛරණතො. පරික්ඛතාති පරිවාරිතා. අයං වුච්චති අරියො සම්මාසමාධීති අයං සත්තහි රතනෙහි පරිවුතො චක්කවත්තී විය සත්තහි අඞ්ගෙහි පරිවුතො අරියො සම්මාසමාධීති වුච්චති. උපෙච්ච නිස්සීයතීති උපනිසා, සහ උපනිසායාති සඋපනිසො, සඋපනිස්සයො අත්ථො, සපරිවාරොයෙවාති වුත්තං හොති. සහකාරිකාරණභූතො හි ධම්මසමූහො ඉධ ‘‘උපනිසො’’ති අධිප්පෙතො. 45. En el segundo [punto], sobre los 'requisitos de la concentración' (samādhiparikkhārā), existen tres tipos de requisitos. En el pasaje 'El carro tiene la virtud como su equipo, el jhana como su eje y la energía como sus ruedas' (SN 5.4), 'requisito' (parikkhāra) significa ornamento o equipo. En 'Está bien provista de los siete requisitos de una ciudad' (AN 7.67), 'requisito' significa entorno o protección. En 'Apoyo para los enfermos... requisitos para la vida' (MN 1.191-192), 'requisito' significa suministros o factores (sambhāra). Este último es el sentido que se pretende aquí, por eso dice: 'los suministros para la concentración del sendero'. No obstante, el sentido de 'entorno' también es aplicable, pues los factores del sendero, como la visión correcta, son el entorno de la concentración correcta al actuar como condiciones de origen simultáneo, brindando preparación y perfeccionamiento. 'Rodeado' (parikkhatā) significa acompañado. Se dice 'noble concentración correcta' porque esta noble concentración correcta está rodeada por sus siete factores, al igual que un monarca universal está rodeado por sus siete joyas. 'Base' (upanisā) se refiere a aquello en lo que uno se apoya tras haberse acercado; 'con su base' (saupaniso) significa con su apoyo o causa, es decir, con su propio entorno. Aquí, por 'base' se entiende el conjunto de fenómenos que actúan como causas cooperantes. සමාධිපරික්ඛාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido la descripción del Samādhiparikkhāra Sutta. 3. පඨමඅග්ගිසුත්තවණ්ණනා 3. Descripción del primer Aggisutta. 46. තතියෙ අනුඩහනට්ඨෙනාති කාමං ආහුනෙය්‍යග්ගිආදයො තයො අග්ගී බ්‍රාහ්මණෙහිපි ඉච්ඡිතා සන්ති. තෙ පන තෙහි ඉච්ඡිතමත්තාව, න සත්තානං තාදිසා අත්ථසාධකා. යෙ පන සත්තානං අත්ථසාධකා, තෙ දස්සෙතුං ‘‘ආහුනං වුච්චතී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ආනෙත්වා හුනනං පූජනං ‘‘ආහුන’’න්ති වුත්තං, තං ආහුනං අරහන්තී මාතාපිතරො. තෙනාහ භගවා – ‘‘ආහුනෙය්‍යාති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචන’’න්ති (ඉතිවු. 106). යදග්ගෙන ච තෙ පුත්තානං බහූපකාරතාය ආහුනෙය්‍යාති, තෙසු සම්මාපටිපත්ති නෙසං හිතසුඛාවහා, තදග්ගෙන තෙසු මිච්ඡාපටිපත්ති අහිතදුක්ඛාවහාති ආහ ‘‘තෙසු…පෙ… නිබ්බත්තන්තී’’ති. 46. En el tercero, 'en el sentido de arder' (anuḍahanaṭṭhena): ciertamente, los tres fuegos como el 'fuego de los dignos de ofrendas' (āhuneyyaggi), etc., son aceptados también por los brahmanes. Pero para ellos son meras aspiraciones y no benefician a los seres de tal manera. Para mostrar lo que sí es beneficioso para los seres, se dice: 'āhuna se refiere...', etc. Allí, 'āhuna' se refiere a la ofrenda o adoración que se trae para ofrecer; los padres son dignos de dicha ofrenda. Por eso el Bendito dijo: 'Monjes, āhuneyyā es un epíteto para los padres' (Iti. 106). Y puesto que ellos son de gran ayuda para sus hijos, la práctica correcta hacia ellos les trae bienestar y felicidad; de la misma manera, la práctica incorrecta hacia ellos les acarrea daño y sufrimiento, por eso se dice: 'en ellos... nacen'. ස්වායමත්ථො (දී. නි. අට්ඨ. 3.305) මිත්තවින්දකවත්ථුනා වෙදිතබ්බො. මිත්තවින්දකො හි මාතරා, ‘‘තාත, අජ්ජ උපොසථිකො හුත්වා විහාරෙ සබ්බරත්තිං ධම්මස්සවනං සුණොහි, සහස්සං තෙ දස්සාමී’’ති වුත්තො ධනලොභෙන උපොසථං සමාදාය විහාරං ගන්ත්වා ‘‘ඉදං ඨානං අකුතොභය’’න්ති සල්ලක්ඛෙත්වා ධම්මාසනස්ස හෙට්ඨා නිපන්නො සබ්බරත්තිං නිද්දායිත්වා ඝරං [Pg.171] අගමාසි. මාතා පාතොව යාගුං පචිත්වා උපනාමෙසි. සො සහස්සං ගහෙත්වාව පිවි. අථස්ස එතදහොසි ‘‘ධනං සංහරිස්සාමී’’ති. සො නාවාය සමුද්දං පක්ඛන්දිතුකාමො අහොසි. අථ නං මාතා, ‘‘තාත, ඉමස්මිං කුලෙ චත්තාලීසකොටිධනං අත්ථි, අලං ගමනෙනා’’ති නිවාරෙති. සො තස්සා වචනං අනාදියිත්වා ගච්ඡති එව. සා පුරතො අට්ඨාසි. අථ නං කුජ්ඣිත්වා ‘‘අයං මය්හං පුරතො තිට්ඨතී’’ති පාදෙන පහරිත්වා පතිතං අන්තරං කත්වා අගමාසි. Este significado debe entenderse a través de la historia de Mittavindaka. Mittavindaka fue instado por su madre: 'Hijo, hoy que es día de observancia (uposatha), ve al monasterio, escucha el Dhamma durante toda la noche y te daré mil monedas'. Por codicia al dinero, tomó los votos, fue al monasterio y, pensando 'este lugar es seguro', se acostó bajo el asiento del Dhamma, durmió toda la noche y regresó a casa. Al amanecer, la madre preparó gachas y se las ofreció. Él tomó las mil monedas y bebió. Entonces pensó: 'Acumularé más riqueza'. Quiso partir al mar en un barco. Su madre intentó detenerlo diciendo: 'Hijo, en esta familia hay una fortuna de cuarenta millones, no hay necesidad de ir'. Él ignoró sus palabras y se dispuso a partir. Ella se puso frente a él. Entonces él, enfurecido, pensando 'esta se interpone en mi camino', la pateó, la hizo caer y se marchó. මාතා උට්ඨහිත්වා ‘‘මාදිසාය මාතරි එවරූපං කම්මං කත්වා ගතස්ස තෙ ගතට්ඨානෙ සුඛං භවිස්සතීති එවංසඤ්ඤී නාම ත්වං පුත්තා’’ති ආහ. තස්ස නාවං ආරුය්හ ගච්ඡතො සත්තමෙ දිවසෙ නාවා අට්ඨාසි. අථ තෙ මනුස්සා ‘‘අද්ධා එත්ථ පාපපුග්ගලො අත්ථි, සලාකං දෙථා’’ති ආහංසු. සලාකා දීයමානා තස්සෙව තික්ඛත්තුං පාපුණි. තෙ තස්ස උළුම්පං දත්වා තං සමුද්දෙ පක්ඛිපිංසු. සො එකං දීපං ගන්ත්වා විමානපෙතීහි සද්ධිං සම්පත්තිං අනුභවන්තො තාහි ‘‘පුරතො පුරතො මා අගමාසී’’ති වුච්චමානොපි තද්දිගුණං තද්දිගුණං සම්පත්තිං පස්සන්තො අනුපුබ්බෙන ඛුරචක්කධරං එකං අද්දස. තං චක්කං පදුමපුප්ඵං විය උපට්ඨාසි. සො තං ආහ, ‘‘අම්භො, ඉදං තයා පිළන්ධිතං පදුමං මය්හං දෙහී’’ති. න ඉදං, සාමි, පදුමං, ඛුරචක්කං එතන්ති. සො ‘‘වඤ්චෙසි මං ත්වං, කිං මයා පදුමං න දිට්ඨපුබ්බ’’න්ති වත්වා ‘‘ත්වං ලොහිතචන්දනං විලිම්පිත්වා පිළන්ධනං පදුමපුප්ඵං මය්හං න දාතුකාමො’’ති ආහ. සො චින්තෙසි ‘‘අයම්පි මයා කතසදිසං කම්මං කත්වා තස්ස ඵලං අනුභවිතුකාමො’’ති. අථ නං ‘‘ගණ්හ, රෙ’’ති වත්වා තස්ස මත්ථකෙ චක්කං ඛිපි. තෙන වුත්තං – La madre se levantó y dijo: 'Hijo, tú que te vas tras haber actuado así con una madre como yo, ¿realmente piensas que serás feliz dondequiera que vayas?'. Al séptimo día de su viaje por mar, el barco se detuvo. Entonces los hombres dijeron: 'Ciertamente hay aquí una persona de mal agüero, echemos suertes'. Al echar las suertes, le tocó a él tres veces. Le dieron una balsa y lo arrojaron al mar. Llegó a una isla y, mientras disfrutaba de placeres con petas hembras en palacios, a pesar de que ellas le advertían 'no sigas más adelante', él veía placeres cada vez mayores y finalmente vio a alguien que llevaba una rueda de cuchillas (khuracakka). La rueda se le apareció como una flor de loto. Él le dijo: 'Amigo, dame ese loto que llevas puesto'. 'Señor, esto no es un loto, es una rueda de cuchillas', respondió el otro. Él replicó: 'Me estás engañando, ¿es que nunca antes he visto un loto? No quieres darme el loto porque brilla como el sándalo rojo'. El otro pensó: 'Este también debe haber cometido un acto similar al mío y desea experimentar su fruto'. Entonces le dijo: '¡Tómalo!', y lanzó la rueda sobre su cabeza. Por eso se dijo: ‘‘චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමා, අට්ඨාහි පිච සොළස; සොළසාහි ච බාත්තිංස, අත්‍රිච්ඡං චක්කමාසදො; ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස, චක්කං භමති මත්ථකෙ’’ති. (ජා. 1.1.104; 1.5.103); “De cuatro pasó a ocho, de ocho a dieciséis, de dieciséis a treinta y dos; el que deseaba en exceso alcanzó la rueda. Sobre la cabeza del hombre herido por el deseo, la rueda gira”. සොති ගෙහසාමිකො භත්තා. පුරිමනයෙනෙවාති අනුඩහනස්ස පච්චයතාය. තත්‍රිදං වත්ථු – කස්සපබුද්ධකාලෙ සොතාපන්නස්ස උපාසකස්ස භරියා අතිචාරං චරති. සො තං පච්චක්ඛතො දිස්වා ‘‘කස්මා එවං කරොසී’’ති ආහ. සා ‘‘සචාහං එවරූපං කරොමි, අයං මෙ සුනඛො විලුප්පමානො [Pg.172] ඛාදතූ’’ති වත්වා කාලකතා කණ්ණමුණ්ඩකදහෙ වෙමානිකපෙතී හුත්වා නිබ්බත්තා දිවා සම්පත්තිං අනුභවති, රත්තිං දුක්ඛං. තදා බාරාණසිරාජා මිගවං චරන්තො අරඤ්ඤං පවිසිත්වා අනුපුබ්බෙන කණ්ණමුණ්ඩකදහං සම්පත්තො තාය සද්ධිං සම්පත්තිං අනුභවති. සා තං වඤ්චෙත්වා රත්තිං දුක්ඛං අනුභවති. සො ඤත්වා ‘‘කත්ථ නු ඛො ගච්ඡතී’’ති පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො ගන්ත්වා අවිදූරෙ ඨිතො කණ්ණමුණ්ඩකදහතො නික්ඛමිත්වා තං ‘‘පටපට’’න්ති ඛාදමානං එකං සුනඛං දිස්වා අසිනා ද්විධා ඡින්දි, ද්වෙ අහෙසුං. පුන ඡින්නෙ චත්තාරො, පුන ඡින්නෙ අට්ඨ, පුන ඡින්නෙ සොළස අහෙසුං. සා ‘‘කිං කරොසි, සාමී’’ති ආහ. සො ‘‘කිං ඉද’’න්ති ආහ. සා ‘‘එවං අකත්වා ඛෙළපිණ්ඩං භූමියං නිට්ඨුභිත්වා පාදෙන ඝංසාහී’’ති ආහ. සො තථා අකාසි. සුනඛා අන්තරධායිංසු. මුට්ඨියොගො කිරායං තස්ස සුනඛන්තරධානස්ස, යදිදං ඛෙළපිණ්ඩං භූමියං නිට්ඨුභිත්වා පාදෙන ඝංසනං, තං දිවසං තස්සා කම්මං ඛීණං. රාජා විප්පටිසාරී හුත්වා ගන්තුං ආරද්ධො. සා ‘‘මය්හං, සාමි, කම්මං ඛීණං, මා අගමාසී’’ති ආහ. රාජා අස්සුත්වාව ගතො. «Él es el esposo, el dueño de la casa» (Soti gehasāmiko bhattā). Se dice «de la manera anterior» (purimanayeneva) por ser la causa de la aflicción. Aquí está el relato: En tiempos del Buda Kassapa, la esposa de un upāsaka que era sotāpanna cometió adulterio. Él, habiéndola visto directamente, le preguntó: «¿Por qué haces esto?». Ella respondió: «Si hago tal cosa, que este perro me devore despedazándome». Tras morir, renació como una vemānikapetī (espíritu de estado variable) en el lago Kaṇṇamuṇḍaka, disfrutando de esplendor durante el día y sufriendo durante la noche. En aquel tiempo, el rey de Benarés, mientras cazaba, entró en el bosque y llegó gradualmente al lago Kaṇṇamuṇḍaka, donde disfrutó de placeres con ella. Ella, engañándolo, sufría por la noche. Él, dándose cuenta y preguntándose «¿adónde irá?», la siguió de cerca y vio a un perro que salía del lago Kaṇṇamuṇḍaka y la devoraba ruidosamente. Lo cortó en dos con su espada, pero se convirtieron en dos perros. Al cortarlos de nuevo, fueron cuatro; luego ocho, y luego dieciséis. Ella dijo: «¿Qué haces, señor?». Él preguntó: «¿Qué es esto?». Ella dijo: «En lugar de hacer eso, escupe un bolo de saliva en el suelo y frótalo con el pie». Él así lo hizo, y los perros desaparecieron. Se dice que ese acto de escupir saliva y frotarla con el pie era el remedio para la desaparición de esos perros. Ese día su karma se agotó. El rey, sintiendo remordimiento, se dispuso a marcharse. Ella le dijo: «Señor, mi karma se ha agotado, no te vayas». Pero el rey se fue sin escucharla. දක්ඛිණාති චත්තාරො පච්චයා දීයමානා දක්ඛන්ති එතෙහි හිතසුඛානීති, තං දක්ඛිණං අරහතීති දක්ඛිණෙය්‍යො, භික්ඛුසඞ්ඝො. «Ofrenda» (dakkhiṇā) se refiere a los cuatro requisitos que, al ser entregados, traen bienestar y felicidad; aquel que es digno de recibir tal ofrenda es el «digno de ofrendas» (dakkhiṇeyyo), es decir, la comunidad de monjes (bhikkhusaṅgho). පඨමඅග්ගිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario del primer Agghi Sutta. 4-5. දුතියඅග්ගිසුත්තාදිවණ්ණනා 4-5. Comentario del segundo Agghi Sutta y otros. 47-48. චතුත්ථෙ යඤ්ඤවාටං සම්පාදෙත්වා මහායඤ්ඤං උද්දිස්ස සවිඤ්ඤාණකානි අවිඤ්ඤාණකානි ච යඤ්ඤූපකරණානි සජ්ජිතානීති ආහ පාළියං ‘‘මහායඤ්ඤො උපක්ඛටො’’ති. තං උපකරණං තෙසං තථාසජ්ජනන්ති ආහ ‘‘උපක්ඛටොති පච්චුපට්ඨිතො’’ති. වච්ඡතරසතානීති යුවභාවප්පත්තානි නාතිබලවවච්ඡසතානි. තෙ පන වච්ඡා එව හොන්ති, න දම්මා, බලීබද්දා වා. උරබ්භාති තරුණමෙණ්ඩකා වුච්චන්ති. උපනීතානීති ඨපනත්ථාය උපනීතානි. විහිංසට්ඨෙනාති හිංසනට්ඨෙන. උපවායතූති උපගන්ත්වා සරීරදරථං නිබ්බාපෙන්තො සණ්හසීතලා වාතො වායතු. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. පඤ්චමෙ නත්ථි වත්තබ්බං. 47-48. En el cuarto discurso, se dice en el canon «se preparó un gran sacrificio» (mahāyañño upakkhaṭo) para indicar que, tras preparar el recinto del sacrificio, se alistaron los implementos del sacrificio, tanto los que poseen conciencia como los que no. «Preparado» (upakkhaṭo) significa dispuesto o listo. «Cientos de terneros jóvenes» (vacchatarasatānī) se refiere a cientos de terneros que han alcanzado la juventud pero que aún no son muy fuertes; son simplemente terneros, no bueyes jóvenes ni bueyes de carga. Se llama «corderos» (urabbhā) a los carneros jóvenes. «Llevados» (upanītānī) significa traídos para ser colocados allí. «En el sentido de violencia» (vihiṃsaṭṭhena) significa con el propósito de dañar. «Que sople» (upavāyatū) se refiere a que sople un viento suave y fresco que calme el ardor del cuerpo al acercarse. El resto es fácil de entender. En el quinto no hay nada que comentar. දුතියඅග්ගිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario del segundo Agghi Sutta y otros. 6. දුතියසඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario del segundo Saññā Sutta. 49. ඡට්ඨෙ [Pg.173] න්හාරුවිලෙඛනන්ති චම්මං ලිඛන්තානං චම්මං ලිඛිත්වා ඡඩ්ඩිතකසටං. ‘‘එසොහමස්මී’’තිආදිනා අහංකරණං අහඞ්කාරො. ‘‘එතං මමා’’ති මමංකරණං මමඞ්කාරො. තෙනාහ ‘‘අහඞ්කාරදිට්ඨිතො’’තිආදි. තිස්සො විධාති සෙය්‍යසදිසහීනවසෙන තයො මානා. ‘‘එකවිධෙන රූපසඞ්ගහො’’තිආදීසු (ධ. ස. 584) කොට්ඨාසො ‘‘විධා’’ති වුත්තො. ‘‘කථංවිධං සීලවන්තං වදන්ති, කථංවිධං පඤ්ඤවන්තං වදන්තී’’තිආදීසු (සං. නි. 1.95) පකාරො. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, විධා. කතමා තිස්සො? සෙය්‍යොහමස්මීති විධා’’ති (විභ. 920) එත්ථ මානො ‘‘විධා’’ති වුත්තො. ඉධාපි මානොව අධිප්පෙතො. මානො හි විදහනතො හීනාදිවසෙන තිවිධා. තෙනාකාරෙන දහනතො උපදහනතො ‘‘විධා’’ති වුච්චති. 49. En el sexto discurso, «raspadura de tendones» (nhāruvilekhanaṃ) se refiere a los residuos que se desechan al raspar el cuero. El «hacer-yo» (ahaṅkāro) es la actividad de pensar «yo soy esto», etc. El «hacer-mío» (mamaṅkāro) es el pensamiento «esto es mío». Por ello se dice «desde la visión del hacer-yo» (ahaṅkāradiṭṭhito), etc. Los «tres modos» (tisso vidhā) son los tres tipos de orgullo o presunción: superior, igual e inferior. En pasajes como «la clasificación de la forma en un solo modo» (ekavidhena rūpasaṅgaho), el término «modo» (vidhā) significa categoría o parte. En frases como «¿de qué modo dicen que es virtuoso?», significa tipo o clase. En «Monjes, hay estos tres modos. ¿Cuáles tres? El modo 'soy superior'...», se refiere al orgullo (māna) como un «modo». Aquí también se refiere al orgullo. Pues el orgullo, debido a su clasificación en términos de inferioridad, etc., es triple. Se llama «vidhā» porque se establece o se impone de esa manera. දුතියසඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario del segundo Saññā Sutta. 7-8. මෙථුනසුත්තාදිවණ්ණනා 7-8. Comentario del Methuna Sutta y otros. 50-51. සත්තමෙ ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ. එකච්චොති එකො. සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වාති පබ්බජ්ජාමත්තෙන සමණො වා, ජාතිමත්තෙන බ්‍රාහ්මණො වා. ද්වයංද්වයසමාපත්තින්ති ද්වීහි ද්වීහි සමාපජ්ජිතබ්බං, මෙථුනන්ති අත්ථො. න හෙව ඛො සමාපජ්ජතීති සම්බන්ධො. උච්ඡාදනං උබ්බට්ටනං. සම්බාහනං පරිමද්දනං. සාදියතීති අධිවාසෙති. තදස්සාදෙතීති උච්ඡාදනාදිං අභිරමති. නිකාමෙතීති ඉච්ඡති. විත්තින්ති තුට්ඨිං. ඉදම්පි ඛොති එත්ථ ඉදන්ති යථාවුත්තං සාදියනාදිං ඛණ්ඩාදිභාවවසෙන එකං කත්වා වුත්තං. පි-සද්දො වක්ඛමානං උපාදාය සමුච්චයත්ථො, ඛො-සද්දො අවධාරණත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – යදෙතං බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤස්ස අසතිපි ද්වයංද්වයසමාපත්තියං මාතුගාමස්ස උච්ඡාදනනහාපනසම්බාහනසාදියනාදි. ඉදම්පි එකංසෙන තස්ස බ්‍රහ්මචරියස්ස ඛණ්ඩාදිභාවාපාදනතො ඛණ්ඩම්පි ඡිද්දම්පි සබලම්පි කම්මාසම්පීති. එවං පන ඛණ්ඩාදිභාවාපත්තියා සො අපරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, න පරිසුද්ධං, සංයුත්තො මෙථුනසංයොගෙන, න [Pg.174] විසංයුත්තො. තතො චස්ස න ජාතිආදීහි පරිමුත්තීති දස්සෙන්තො ‘‘අයං වුච්චතී’’තිආදිමාහ. 50-51. En el séptimo discurso, «aquí» (idha) significa en este mundo. «Alguien» (ekacco) se refiere a una persona. «Un asceta o un brahmán» (samaṇo vā brāhmaṇo vā) se refiere a alguien que es asceta solo por su ordenación o brahmán solo por su nacimiento. «La unión de los dos» (dvayaṃdvayasamāpattiṃ) se refiere a la cópula sexual que deben realizar dos personas. La conexión es «ciertamente no llega a la unión». «Unción» (ucchādanaṃ) es aplicar ungüentos. «Masaje» (sambāhanaṃ) es presionar y frotar. «Lo consiente» (sādiyatī) significa que lo acepta o lo permite. «Lo disfruta» (tadassādetī) significa que se deleita en la unción y demás. «Lo desea» (nikāmetī) significa que lo anhela. «Satisfacción» (vittiṃ) es placer o alegría. En «esto también» (idampi kho), la palabra «esto» (idaṃ) se refiere colectivamente a las acciones mencionadas como consentir, etc., considerándolas como causas de que el celibato sea fragmentado. La palabra «también» (pi) tiene un sentido de adición con respecto a lo que se dirá, y «ciertamente» (kho) tiene un sentido de énfasis. Lo que se quiere decir es esto: aunque no haya una unión sexual de pareja, el hecho de que alguien que profesa ser célibe consienta que una mujer le unja, bañe o masajee, es sin duda una forma de que ese celibato sea fragmentado, perforado, manchado y moteado. Debido a esta condición de fragmentación, esa persona lleva una vida santa impura, no pura; está unida por el vínculo sexual, no desvinculada. Mostrando que por ello no se libera del nacimiento y demás, se dice «este es llamado», etc. සඤ්ජග්ඝතීති කිලෙසවසෙන මහාහසිතං හසති. සංකීළතීති කායසංසග්ගවසෙන කීළති. සංකෙලායතීති සබ්බසො මාතුගාමං කෙලායන්තො විහරති. චක්ඛුනාති අත්තනො චක්ඛුනා. චක්ඛුන්ති මාතුගාමස්ස චක්ඛුං. උපනිජ්ඣායතීති උපෙච්ච නිජ්ඣායති ඔලොකෙති. තිරොකුට්ටන්ති කුට්ටස්ස පරතො. තථා තිරොපාකාරං, ‘‘මත්තිකාමයා භිත්ති කුට්ටං, ඉට්ඨකාමයා පාකාරො’’ති වදන්ති. යා කාචි වා භිත්ති පොරිසකා දියඩ්ඪරතනප්පමාණා කුට්ටං, තතො අධිකො පාකාරො. අස්සාති බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤස්ස. පුබ්බෙති වතසමාදානතො පුබ්බෙ. කාමගුණෙහීති කාමකොට්ඨාසෙහි. සමප්පිතන්ති සුට්ඨු අප්පිතං සහිතං. සමඞ්ගිභූතන්ති සමන්නාගතං. පරිචාරයමානන්ති කීළන්තං, උපට්ඨහියමානං වා. පණිධායාති පත්ථෙත්වා. සීලෙනාතිආදීසු යමනියමාදිසමාදානවසෙන සීලං, අවීතික්කමවසෙන වතං. උභයම්පි වා සීලං, දුක්කරචරියවසෙන පවත්තිතං වතං. තංතංඅකිච්චසම්මතතො වා නිවත්තිලක්ඛණං සීලං, තංතංසමාදානවතො වෙසභොජනකිච්චකරණාදිවිසෙසප්පටිපත්ති වතං. සබ්බථාපි දුක්කරචරියා තපො. මෙථුනා විරති බ්‍රහ්මචරියන්ති එවම්පෙත්ථ පාළිවණ්ණනා වෙදිතබ්බා. අට්ඨමං උත්තානමෙව. 'Ríe' significa que ríe una gran risa debido al poder de las impurezas (kilesa). 'Juega' significa que juega mediante el contacto físico. 'Se deleita' significa que vive deleitándose plenamente con las mujeres. 'Con el ojo' significa con su propio ojo. 'Al ojo' significa al ojo de la mujer. 'Mira fijamente' significa que se acerca y observa atentamente. 'Tras el muro' significa al otro lado de la pared. De igual modo 'tras la cerca', se dice: 'un muro hecho de arcilla es un kuṭṭa, una cerca hecha de ladrillos es un pākāra'. O bien, cualquier muro de la altura de un hombre y medio codo es un kuṭṭa, y si es más alto que eso es un pākāra. 'Para él' se refiere a quien ha hecho la promesa de celibato. 'Anteriormente' significa antes de asumir los votos. 'Con los hilos de los placeres sensuales' se refiere a las partes de la sensualidad. 'Dotado' significa bien provisto o unido. 'Poseído' significa equipado con ello. 'Divertirse' significa jugar o ser atendido. 'Habiendo aspirado' significa habiendo deseado. En 'por la virtud', etc., virtud (sīla) se refiere a la observancia de las reglas y restricciones, y voto (vata) se refiere a la no transgresión. O ambos son virtud, y el voto es lo que se lleva a cabo mediante prácticas difíciles. O bien, la virtud tiene la característica de abstenerse de lo que se considera impropio, mientras que el voto es la práctica especial de realizar tareas como comer en momentos específicos para quien ha asumido tales compromisos. En cualquier caso, la austeridad (tapo) es una práctica difícil. 'El celibato es la abstención del acto sexual', así debe entenderse aquí la explicación del texto. El octavo sutta es evidente por sí mismo. මෙථුනසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Methuna Sutta y otros. 9. දානමහප්ඵලසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario del Dānamahapphala Sutta. 52. නවමෙ ‘‘සාහු දාන’’න්ති දානං දෙතීති ‘‘දානං නාම සාධු සුන්දර’’න්ති දානං දෙතීති අත්ථො. දානඤ්හි දත්වා තං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස පාමොජ්ජපීතිසොමනස්සාදයො උප්පජ්ජන්ති, ලොභදොසඉස්සාමච්ඡෙරාදයො විදූරීභවන්ති. ඉදානි දානං අනුකූලධම්මපරිබ්‍රූහනෙන පච්චනීකධම්මවිදූරීකරණෙන ච භාවනාචිත්තස්ස උපසොභනාය ච පරික්ඛාරාය ච හොතීති ‘‘අලඞ්කාරභූතඤ්චෙව පරිවාරභූතඤ්ච දෙතී’’ති වුත්තං. ඣානානාගාමී නාම හොති ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා [Pg.175] බ්‍රහ්මලොකූපපන්නානං අරියානං හෙට්ඨා අනුප්පජ්ජනතො. ඉමං පෙච්ච පරිභුඤ්ජිස්සාමීති සාපෙක්ඛස්ස දානං පරලොකඵලාසාය සාතිසයාය ච පුබ්බාචාරවසෙන උප්පජ්ජමානාය අනුභවත්තා තණ්හුත්තරං නාම හොතීති ආහ ‘‘පඨමං තණ්හුත්තරියදාන’’න්ති. දානං නාම බුද්ධාදීහි පසත්ථන්ති ගරුං චිත්තීකාරං උපට්ඨපෙත්වා දාතබ්බත්තා ‘‘දුතියං චිත්තීකාරදාන’’න්ති වුත්තං. පුබ්බකෙහි පිතුපිතාමහෙහි දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං ජහාපෙතුං නාම නානුච්ඡවිකන්ති අත්තභාවසභාගවසෙන හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨපෙත්වා දාතබ්බතො ‘‘තතියං හිරොත්තප්පදාන’’න්ති වුත්තං. ‘‘අහං පචාමි, න ඉමෙ පචන්ති, නාරහාමි පචන්තො අපචන්තානං දානං අදාතු’’න්ති එවංසඤ්ඤී හුත්වා දෙන්තො නිරවසෙසං කත්වා දෙතීති ආහ ‘‘චතුත්ථං නිරවසෙසදාන’’න්ති. ‘‘යථා තෙසං පුබ්බකානං ඉසීනං තානි මහායඤ්ඤකානි අහෙසුං, එවං මෙ අයං දානපරිභොගො භවිස්සතී’’ති එවංසඤ්ඤිනො දානං දක්ඛිණං අරහෙසු දාතබ්බතො ‘‘පඤ්චමං දක්ඛිණෙය්‍යදාන’’න්ති වුත්තං. ‘‘ඉමං මෙ දානං දදතො චිත්තං පසීදතී’’තිආදිනා පීතිසොමනස්සං උප්පාදෙත්වා දෙන්තස්ස දානං සොමනස්සබාහුල්ලප්පත්තියා සොමනස්සුපචාරං නාම හොතීති ආහ ‘‘ඡට්ඨං සොමනස්සුපවිචාරදාන’’න්ති වුත්තං. 52. En el noveno, 'la generosidad es buena' significa que da limosna pensando 'la generosidad es verdaderamente noble y excelente'. Pues, al dar limosna y reflexionar sobre ella, surgen el regocijo, la alegría y la felicidad, mientras que la codicia, el odio, la envidia y la tacañería se alejan. Ahora, dado que la generosidad sirve para el embellecimiento y el equipamiento de la mente en meditación, mediante el fomento de cualidades favorables y el alejamiento de cualidades opuestas, se dice: 'da como un ornamento y un séquito para la mente'. Se le llama 'no-retornante por jhana' porque, tras haber producido el jhana y haber renacido en el mundo de Brahma, no surge de nuevo en los reinos inferiores como un noble (ariya). Para quien da con apego pensando 'disfrutaré de esto después de morir', debido a que nace a través de la conducta previa con un deseo excesivo por los frutos del más allá, se dice que es una 'primera clase de generosidad dominada por el deseo'. Puesto que la generosidad debe darse tras establecer un gran respeto y aprecio, siendo alabada por los Budas y otros, se llama 'segunda clase de generosidad con respeto'. Debido a que se da tras establecer el sentido de la vergüenza y el temor moral (hiri-ottappa) de acuerdo con la propia naturaleza, pensando que no es apropiado abandonar lo que fue dado y hecho anteriormente por los antepasados, padres y abuelos, se llama 'tercera clase de generosidad por vergüenza y temor moral'. Dando con la percepción: 'Yo cocino, ellos no cocinan; no es apropiado que yo, que cocino, no dé a los que no cocinan', da entregándolo todo sin dejar nada; por eso dice: 'cuarta clase de generosidad sin remanente'. Debido a que la generosidad debe ser dada a quienes son dignos de ofrendas con la percepción: 'Tal como fueron aquellos grandes sacrificios de los antiguos sabios, así será para mí este disfrute de la generosidad', se llama 'quinta clase de generosidad a los dignos de ofrendas'. Para quien da produciendo alegría y felicidad mediante el pensamiento 'al dar este regalo mi mente se purifica', el acto de dar se convierte en un medio para la felicidad debido a la abundancia de dicha alcanzada; por eso se dice: 'sexta clase de generosidad acompañada de felicidad'. දානමහප්ඵලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Dānamahapphala Sutta. 10. නන්දමාතාසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario del Nandamātā Sutta. 53. දසමෙ ‘‘වුත්ථවස්සො පවාරෙත්වා…පෙ… නික්ඛමී’’ති අඞ්ගුත්තරභාණකානං මතෙනෙතං වුත්තං. මජ්ඣිමභාණකා පන වදන්ති ‘‘භගවා උපකට්ඨාය වස්සූපනායිකාය ජෙතවනතො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො චාරිකං නික්ඛමි. තෙනෙව ච අකාලෙ නික්ඛන්තත්තා කොසලරාජාදයො වාරෙතුං ආරභිංසු. පවාරෙත්වා හි චරණං බුද්ධාචිණ්ණ’’න්ති. පුණ්ණාය සම්මාපටිපත්තිං පච්චාසීසන්තො භගවා ‘‘මම නිවත්තනපච්චයා ත්වං කිං කරිස්සසී’’ති ආහ. පුණ්ණාපි…පෙ… පබ්බජීති එත්ථ සෙට්ඨි ‘‘පුණ්ණාය භගවා නිවත්තිතො’’ති සුත්වා තං භුජිස්සං කත්වා ධීතුට්ඨානෙ ඨපෙසි. සා පබ්බජ්ජං යාචිත්වා පබ්බජි, පබ්බජිත්වා විපස්සනං ආරභි. අථස්සා සත්ථා ආරද්ධවිපස්සකභාවං ඤත්වා ඉමං ඔභාසගාථං විස්සජ්ජෙසි – 53. En el décimo, 'habiendo pasado el retiro de lluvias y celebrado la pavāraṇā... partió', esto se dice según la opinión de los recitadores del Anguttara. Sin embargo, los recitadores del Majjhima dicen: 'El Bienaventurado partió de Jetavana en una caminata rodeado por la comunidad de monjes antes de que comenzara el retiro de lluvias. Debido a que partió en un momento inoportuno, el rey de Kosala y otros trataron de impedirlo. Pues la costumbre de los Budas es viajar después de celebrar la pavāraṇā'. El Bienaventurado, esperando la práctica correcta de Puṇṇā, dijo: '¿Qué harás tú debido a mi partida?'. Puṇṇā también... se ordenó. Aquí, el banquero, al oír que 'el Bienaventurado ha sido detenido por Puṇṇā', la liberó y la puso en la posición de hija. Ella pidió la ordenación y se ordenó; tras ordenarse, comenzó la visión cabal. Entonces el Maestro, sabiendo que ella había emprendido la visión cabal, emitió este verso de luz: ‘‘පුණ්ණෙ [Pg.176] පූරස්සු සද්ධම්මං, චන්දො පන්නරසො යථා; පරිපුණ්ණාය පඤ්ඤාය, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සසී’’ති. (ථෙරීගා. 3); 'Puṇṇā, llénate del Verdadero Dhamma, como la luna en su decimoquinto día; con la sabiduría completa, pondrás fin al sufrimiento'. (Therīgāthā 3). සා ගාථාපරියොසානෙ අරහත්තං පත්වා අභිඤ්ඤාතා සාවිකා අහොසි. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. Al final del verso, ella alcanzó el estado de arahant y se convirtió en una discípula renombrada. El resto de este pasaje es fácil de entender. නන්දමාතාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Nandamātā Sutta. මහායඤ්ඤවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Mahāyañña Vagga. පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං. Concluye el primer grupo de cincuenta suttas. 6. අබ්‍යාකතවග්ගො 6. El Capítulo sobre lo Indeterminado (Abyākata Vagga). 1-2. අබ්‍යාකතසුත්තාදිවණ්ණනා 1-2. Comentario del Abyākata Sutta y otros. 54-55. ඡට්ඨවග්ගස්ස පඨමං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. දුතියෙ අතීතෙ අත්තභාවෙ නිබ්බත්තකං කම්මන්ති ‘‘පුරිමකම්මභවස්මිං මොහො අවිජ්ජා, ආයූහනා සඞ්ඛාරා, නිකන්ති තණ්හා, උපගමනං උපාදානං, චෙතනා භවො’’ති එවමාගතං සපරික්ඛාරං පඤ්චවිධං කම්මවට්ටමාහ. එතරහි මෙ අත්තභාවො න සියාති විඤ්ඤාණනාමරූපසළායතනඵස්සවෙදනාසහිතං පච්චුප්පන්නං පඤ්චවිධං විපාකවට්ටමාහ. යං අත්ථිකන්ති යං පරමත්ථතො විජ්ජමානකං. තෙනාහ ‘‘භූත’’න්ති. තඤ්හි පච්චයනිබ්බත්තතාය ‘‘භූත’’න්ති වුච්චති. තං පජහාමීති තප්පටිබද්ධච්ඡන්දරාගප්පහානෙන තතො එව ආයතිං අනුප්පත්තිධම්මතාපාදනවසෙන පජහාමි පරිච්චජාමි. හරිතන්තන්ති (ම. නි. අට්ඨ. 1.303) හරිතමෙව. අන්ත-සද්දෙන පදවඩ්ඪනං කතං යථා ‘‘වනන්තං සුත්තන්ත’’න්ති, අල්ලතිණාදීනි ආගම්ම නිබ්බායතීති අත්ථො. පථන්තන්ති මහාමග්ගං. සෙලන්තන්ති පබ්බතං. උදකන්තන්ති උදකං. රමණීයං වා භූමිභාගන්ති තිණගුම්බාදිරහිතං විවිත්තං අබ්භොකාසභූමිභාගං. අනාහාරාති අපච්චයා නිරුපාදානා. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. 54-55. El primero del sexto vagga es fácil de entender. En el segundo, sobre el karma que produce el renacimiento en una existencia pasada, se describe el ciclo del karma (kammavaṭṭa) de cinco tipos con sus accesorios de la siguiente manera: 'en el proceso de existencia del karma anterior, la confusión es la ignorancia, el esfuerzo son las formaciones (saṅkhārā), el deseo es la sed (taṇhā), la aproximación es el apego (upādāna) y la voluntad es el devenir (bhava)'. Con las palabras 'que mi existencia presente no sea', describe el ciclo de resultados (vipākavaṭṭa) presente de cinco tipos, que comprende la conciencia, el nombre y la forma, las seis bases de los sentidos, el contacto y la sensación. 'Lo que es real' (atthika) se refiere a lo que existe en sentido último (paramatthato). Por eso dice: 'lo que ha llegado a ser' (bhūta). Pues debido a que ha surgido por condiciones, se le llama 'bhūta'. 'Lo abandono' significa que lo abandono y renuncio mediante el abandono del deseo y el apego vinculados a ello, logrando así que no vuelva a surgir en el futuro. 'Haritanta' significa simplemente verde. La palabra 'anta' se añade para completar el término, como en 'vananta' (el linde del bosque) o 'suttanta' (el final del discurso); el significado es que se extingue al llegar a la hierba verde, etc. 'Pathanta' significa el gran camino. 'Selanta' significa la montaña. 'Udakanta' significa el agua. O bien, 'una región encantadora', refiriéndose a un lugar abierto y solitario libre de matorrales de hierba. 'Sin alimento' (anāhārā) significa sin condiciones, sin apego. El resto es claro por sí mismo. අබ්‍යාකතසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario que comienza con el Abyākata Sutta. 3. තිස්සබ්‍රහ්මාසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Tissabrahmā Sutta 56. තතියෙ [Pg.177] විවිත්තානි තාදිසානි පන පරියන්තානි අතිදූරානි හොන්තීති ආහ ‘‘අන්තිමපරියන්තිමානී’’ති. අන්තෙ භවානි අන්තිමානි, අන්තිමානියෙව පරියන්තිමානි. උභයෙනපි අතිදූරතං දස්සෙති. සමන්නාහාරෙ ඨපයමානොති ඉන්ද්‍රියං සමාකාරෙන වත්තෙන්තො ඉන්ද්‍රියසමතං පටිපාදෙන්තො නාම හොති. විපස්සනාචිත්තසම්පයුත්තො සමාධි, සතිපි සඞ්ඛාරනිමිත්තාවිරහෙ නිච්චනිමිත්තාදිවිරහතො ‘‘අනිමිත්තො’’ති වුච්චතීති ආහ ‘‘අනිමිත්තන්ති බලවවිපස්සනාසමාධි’’න්ති. 56. En el tercero, respecto a que tales lugares aislados son remotos y distantes, dice 'antimapariyantimānī'. 'Antimāni' significa los que están en el extremo; 'antimāni' son los mismos límites (pariyantimāni). Ambos términos muestran una gran distancia. 'Estableciéndose en el equilibrio' significa que al ejercer las facultades de manera uniforme, se logra la igualdad de las facultades. El samādhi asociado con la mente de visión cabal (vipassanā), aunque carezca de los signos de las formaciones (saṅkhāranimitta) debido a la ausencia de los signos de permanencia, etc., se llama 'sin signo' (animitto). Por eso dice: 'animitta se refiere al samādhi de una visión cabal poderosa'. තිස්සබ්‍රහ්මාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario al Tissabrahmā Sutta. 4-7. සීහසෙනාපතිසුත්තාදිවණ්ණනා 4-7. Comentario que comienza con el Sīhasenāpati Sutta 57-60. චතුත්ථෙ කුච්ඡිතො අරියො කදරියො. ථද්ධමච්ඡරියසදිසං හි කුච්ඡිතං සබ්බනිහීනං නත්ථි සබ්බකුසලානං ආදිභූතස්ස නිසෙධනතො. සෙසමෙත්ථ පඤ්චමාදීනි ච උත්තානත්ථානෙව. 57-60. En el cuarto, un noble despreciable (kucchito ariyo) es un miserable (kadariyo). Pues lo despreciable es como la avaricia obstinada; no hay nada más ínfimo, ya que impide el origen de todas las acciones meritorias. El resto de este y del quinto en adelante tienen un significado evidente. සීහසෙනාපතිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario que comienza con el Sīhasenāpati Sutta. 8. පචලායමානසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Pacalāyamāna Sutta 61. අට්ඨමෙ ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරෙය්‍යාසීති දිවා වා රත්තිං වා සූරියපජ්ජොතචන්දමණිආදීනං ආලොකං ‘‘ආලොකො’’ති මනසි කරෙය්‍යාසි. ඉදං වුත්තං හොති – සූරියචන්දාලොකාදිං දිවා රත්තිඤ්ච උපලද්ධං යථාලද්ධවසෙනෙව මනසි කරෙය්‍යාසි, චිත්තෙ ඨපෙය්‍යාසි. යථා තෙ සුභාවිතාලොකකසිණස්ස විය කසිණාලොකො යදිච්ඡකං යාවදිච්ඡකඤ්ච සො ආලොකො රත්තියං උපතිට්ඨති, යෙන තත්ථ දිවාසඤ්ඤං ඨපෙය්‍යාසි, දිවා විය විගතථිනමිද්ධොව භවෙය්‍යාසීති. තෙනාහ ‘‘යථා දිවා තථා රත්ති’’න්ති. ඉති විවටෙන චෙතසාති එවං අපිහිතෙන චිත්තෙන ථිනමිද්ධපිධානෙන අපිහිතත්තා. අපරියොනද්ධෙනාති සමන්තතො අනොනද්ධෙන අසඤ්ඡාදිතෙන. සහොභාසන්ති සඤාණොභාසං. ථිනමිද්ධවිනොදනආලොකොපි වා හොතු කසිණාලොකොපි [Pg.178] වා පරිකම්මාලොකොපි වා, උපක්කිලෙසාලොකො විය සබ්බොයං ආලොකො ඤාණසමුට්ඨානොවාති. යෙසං අකරණෙ පුග්ගලො මහාජානියො හොති, තානි අවස්සං කාතබ්බානි. යානි අකාතුම්පි වට්ටන්ති, සති සමවායෙ කාතබ්බතො තානි කරණීයානීති ආහ ‘‘ඉතරානි කරණීයානී’’ති. අථ වා කත්තබ්බානි කම්මානි කරණං අරහන්තීති කරණීයානි. ඉතරානි කිච්චානීතිපි වදන්ති. 61. En el octavo, 'deberías prestar atención a la percepción de la luz' significa que, ya sea de día o de noche, deberías considerar mentalmente como 'luz' la luz del sol, las lámparas, la luna, las joyas, etc. Esto significa: deberías prestar atención a la luz del sol y de la luna percibida de día y de noche tal como se ha obtenido, y fijarla en la mente. Así como la luz de un objeto de meditación de luz (ālokakasiṇa) bien cultivado permanece a voluntad tanto tiempo como se desee, de la misma manera esa luz permanece durante la noche, de modo que allí se establezca la percepción del día, y uno esté libre de pereza y somnolencia (thīnamiddha) como si fuera de día. Por eso dice: 'tal como de día, así de noche'. 'Con la mente abierta' (vivaṭena cetasā) significa con la mente no obstruida, por no estar cubierta por el velo de la pereza y la somnolencia. 'Sin obstrucciones' (apariyonaddhena) significa no envuelta o cubierta por todos lados. 'Con resplandor' (sahobhāsaṃ) significa con el resplandor del conocimiento. Ya sea la luz que disipa la pereza y la somnolencia, o la luz de un kasiṇa, o la luz de la práctica preliminar, toda esta luz surge del conocimiento, al igual que la luz de las imperfecciones (upakkilesāloko). Aquellas cosas cuya omisión causa un gran perjuicio a una persona deben hacerse sin falta. Las otras, que es apropiado hacer incluso si no se omiten, se denominan 'cosas que deben hacerse' (karaṇīyāni) cuando se da la combinación de factores; por eso dice 'las otras cosas por hacer'. O bien, las acciones que deben realizarse y que merecen ser hechas son 'karaṇīyāni'. Otros también las llaman tareas (kiccāni). ආදිනයප්පවත්තා විග්ගාහිකකථාති ‘‘න ත්වං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානාසි, අහං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානාමි, කිං ත්වං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානිස්සසි, මිච්ඡාපටිපන්නො ත්වමසි, අහමස්මි සම්මාපටිපන්නො, සහිතං මෙ, අසහිතං තෙ, පුරෙවචනීයං පච්ඡා අවච, පච්ඡාවචනීයං පුරෙ අවච, අධිචිණ්ණං තෙ විපරාවත්තං, ආරොපිතො තෙ වාදො, නිග්ගහිතො ත්වමසි. චර වාදප්පමොක්ඛාය, නිබ්බෙඨෙහි වා සචෙ පහොසී’’ති (දී. නි. 1.18; ම. නි. 3.41) එවංපවත්තා කථා. තත්ථ සහිතං මෙති (දී. නි. අට්ඨ. 1.18) මය්හං වචනං සහිතං සිලිට්ඨං, අත්ථයුත්තං කාරණයුත්තන්ති අත්ථො. සහිතන්ති වා පුබ්බාපරාවිරුද්ධං. අසහිතං තෙති තුය්හං වචනං අසහිතං අසිලිට්ඨං. අධිචිණ්ණං තෙ විපරාවත්තන්ති යං තුය්හං දීඝරත්තාචිණ්ණවසෙන සුප්පගුණං, තං මය්හං එකවචනෙනෙව විපරාවත්තං පරිවත්තිත්වා ඨිතං, න කිඤ්චි ජානාසීති අත්ථො. ආරොපිතො තෙ වාදොති මයා තව වාදෙ දොසො ආරොපිතො. චර වාදප්පමොක්ඛායාති දොසමොචනත්ථං චර විචර, තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා සික්ඛාති අත්ථො. නිබ්බෙඨෙහි වා සචෙ පහොසීති අථ සයං පහොසි, ඉදානි එව නිබ්බෙඨෙහීති අත්ථො. El 'discurso de disputa' (viggāhikakathā) mencionado al principio procede así: 'Tú no entiendes este Dhamma y Disciplina, yo entiendo este Dhamma y Disciplina; ¿qué podrías entender tú de este Dhamma y Disciplina? Tu práctica es errónea, la mía es correcta; mis palabras son coherentes, las tuyas incoherentes; lo que debía decirse primero lo dijiste al final, y lo que debía decirse al final lo dijiste primero; lo que habías practicado tanto tiempo se ha invertido; tu tesis ha sido refutada, has sido derrotado. ¡Ve a buscar la liberación de tu tesis, o desarrédala si puedes!'. En ese contexto, 'mis palabras son coherentes' (sahitaṃ me) significa que mis palabras son consistentes, ligadas entre sí, con sentido y razón. O bien 'sahitaṃ' significa sin contradicciones internas. 'Las tuyas son incoherentes' (asahitaṃ te) significa que tus palabras carecen de conexión y consistencia. 'Lo que habías practicado se ha invertido' significa que lo que para ti era muy fluido por haberlo practicado durante mucho tiempo, ha sido invertido y cambiado por mis solas palabras; el significado es que no sabes nada. 'Tu tesis ha sido refutada' significa que he puesto en evidencia el error en tu argumento. 'Ve a buscar la liberación de tu tesis' significa que vayas de un lugar a otro y aprendas para liberarte del error. 'O desarrédalo si puedes' significa que si eres capaz por ti mismo, que lo desenredes ahora mismo. තණ්හා සබ්බසො ඛීයන්ති එත්ථාති තණ්හාසඞ්ඛයො, තස්මිං. තණ්හාසඞ්ඛයෙති ච ඉදං විසයෙ භුම්මන්ති ආහ ‘‘තං ආරම්මණං කත්වා’’ති. විමුත්තචිත්තතායාති සබ්බසංකිලෙසෙහි විප්පයුත්තචිත්තතාය. අපරභාගෙ පටිපදා නාම අරියසච්චාභිසමයො. සා සාසනචාරිගොචරා පච්චත්තං වෙදිතබ්බතොති ආහ ‘‘පුබ්බභාගප්පටිපදං සංඛිත්තෙන දෙසෙථාති පුච්ඡතී’’ති. අකුප්පධම්මතාය ඛයවයසඞ්ඛාතං අන්තං අතීතාති අච්චන්තා, සො එව අපරිහායනසභාවත්තා අච්චන්තා නිට්ඨා අස්සාති අච්චන්තනිට්ඨා. තෙනාහ ‘‘එකන්තනිට්ඨො සතතනිට්ඨොති අත්ථො’’ති. න හි පටිවිද්ධස්ස [Pg.179] ලොකුත්තරධම්මස්ස දස්සන්නං කුප්පන්නං නාම අත්ථි. අච්චන්තමෙව චතූහි යොගෙහි ඛෙමො එතස්ස අත්ථීති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී. මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස වුසිතත්තා තස්ස ච අපරිහායනසභාවත්තා අච්චන්තං බ්‍රහ්මචාරීති අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී. තෙනාහ ‘‘නිච්චබ්‍රහ්මචාරීති අත්ථො’’ති. පරියොසානන්ති මග්ගබ්‍රහ්මචරියපරියපරියොසානං වට්ටදුක්ඛපරියොසානඤ්ච. La «destrucción de la avidez» (taṇhāsaṅkhayo) es aquello en lo cual la avidez se agota por completo (sabbaso khīyanti). Respecto a «en la destrucción de la avidez», esto se refiere al locativo de objeto, por lo que se dice: «tomando eso como objeto». «Debido a que la mente está liberada» significa que la mente está desvinculada de todas las impurezas. En la fase posterior, la «práctica» (paṭipadā) es la realización de las nobles verdades. Dado que esto debe ser conocido por uno mismo a través del ámbito de la práctica en la enseñanza, se dice: «pregunta: “enséñame brevemente la práctica de la fase preliminar”». Debido a la naturaleza inamovible, ha trascendido el fin conocido como agotamiento y desaparición, por lo tanto es «absoluto» (accantā); y puesto que ese mismo fin tiene la naturaleza de no decaer, es el «fin absoluto» (accantaniṭṭhā). Por eso se dice: «el significado es el fin definitivo, el fin perpetuo». Pues para aquel que ha penetrado el Dhamma supramundano, no existe tal cosa como una visión que sea alterable. Aquel para quien la seguridad respecto a los cuatro yugos es absoluta, es «absolutamente libre de los yugos» (accantayogakkhemī). Debido a que ha vivido la vida santa del sendero y porque esta tiene la naturaleza de no decaer, es un «santo absoluto» (accantabrahmacārī). Por eso se dice: «el significado es un practicante perpetuo de la vida santa». «La culminación» se refiere a la culminación de la vida santa del sendero y a la culminación del sufrimiento de la ronda de renacimientos. පඤ්චක්ඛන්ධාති පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා. සක්කායසබ්බඤ්හි සන්ධාය ඉධ ‘‘සබ්බෙ ධම්මා’’ති වුත්තං විපස්සනාවිසයස්ස අධිප්පෙතත්තා. තස්මා ආයතනධාතුයොපි තග්ගතිකා එව දට්ඨබ්බා. තෙනාහ භගවා ‘‘නාලං අභිනිවෙසායා’’ති. න යුත්තා අභිනිවෙසාය ‘‘එතං මම, එසො මෙ අත්තා’’ති අජ්ඣොසානාය. ‘‘අලමෙව නිබ්බින්දිතුං අලං විරජ්ජිතු’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.272; සං. නි. 2.124, 128, 134, 143) විය අලං-සද්දො යුත්තත්ථොපි හොතීති ආහ ‘‘න යුත්තා’’ති. සම්පජ්ජන්තීති භවන්ති. යදිපි ‘‘තතියා චතුත්ථී’’ති ඉදං විසුද්ධිද්වයං අභිඤ්ඤාපඤ්ඤා, තස්ස පන සපච්චයනාමරූපදස්සනභාවතො සති ච පච්චයපරිග්ගහෙ සපච්චයත්තා අනිච්චන්ති, නාමරූපස්ස අනිච්චතාය දුක්ඛං, දුක්ඛඤ්ච අනත්තාති අත්ථතො ලක්ඛණත්තයං සුපාකටමෙව හොතීති ආහ ‘‘අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තාති ඤාතපරිඤ්ඤාය අභිජානාතී’’ති. තථෙව තීරණපරිඤ්ඤායාති ඉමිනා අනිච්චාදිභාවෙන නාලං අභිනිවෙසායාති නාමරූපස්ස උපසංහරති, න අභිඤ්ඤාපඤ්ඤානං සම්භාරධම්මානං. පුරිමාය හි අත්ථතො ආපන්නං ලක්ඛණත්තයං ගණ්හාති සලක්ඛණසල්ලක්ඛණපරත්තා තස්සා. දුතියාය සරූපතො තස්සා ලක්ඛණත්තයාරොපනවසෙන සම්මසනභාවතො. එකචිත්තක්ඛණිකතාය අභිනිපාතමත්තතාය ච අප්පමත්තකම්පි. රූපපරිග්ගහස්ස ඔළාරිකභාවතො අරූපපරිග්ගහං දස්සෙති. දස්සෙන්තො ච වෙදනාය ආසන්නභාවතො, විසෙසතො සුඛසාරාගිතාය, භවස්සාදගධිතමානසතාය ච ථෙරස්ස වෙදනාවසෙන නිබ්බත්තෙත්වා දස්සෙති. «Los cinco agregados» se refiere a los cinco agregados del apego. Refiriéndose a la totalidad de la propia identidad (sakkāya), aquí se dice «todos los fenómenos» (sabbe dhammā), porque se pretende indicar el objeto de la visión cabal (vipassanā). Por lo tanto, las esferas de los sentidos y los elementos también deben considerarse en esa misma categoría. Por eso dijo el Sublime: «No son dignos de adherencia». No es apropiado aferrarse a ellos con el apego de «esto es mío, este soy yo, este es mi ser». Al igual que en pasajes como «es suficiente para desencantarse, suficiente para desapasionarse», el término «alaṃ» también tiene el sentido de «apropiado»; por eso se dice «no son apropiados» (na yuttā). «Resultan» (sampajjanti) significa que ocurren. Aunque este par de purificaciones (tercera y cuarta) son el conocimiento de la sabiduría directa, sin embargo, debido a la observación del nombre-y-forma junto con sus causas, y al comprender las causas como impermanentes por naturaleza, el sufrimiento de la impermanencia del nombre-y-forma y el no-yo del sufrimiento, es decir, las tres características según su significado, se vuelven muy evidentes; por eso se dice: «conoce directamente mediante el pleno entendimiento de lo conocido que son impermanentes, sufrimiento y no-yo». Del mismo modo, mediante el pleno entendimiento del juicio (tīraṇapariññā), aplica la idea de que «no son dignos de adherencia» por ser impermanentes, etc., al nombre-y-forma, no a los conocimientos de sabiduría directa que son fenómenos de acumulación. Pues mediante el primero capta las tres características que han surgido en su significado, debido a que su función es la observación de las características individuales. Mediante el segundo, se realiza la reflexión por medio de la atribución de las tres características a su propia naturaleza. Incluso aquello que dura un solo instante mental y es meramente una incidencia es insignificante. Debido a la naturaleza burda de la captación de la forma, muestra la captación de lo que no es forma. Al mostrarlo, debido a la proximidad de la sensación y, especialmente, debido al apego a la esencia del placer y a la mente obsesionada con el disfrute de la existencia, lo muestra habiéndolo producido a través de la sensación para el anciano. ඛයවිරාගොති ඛයසඞ්ඛාතො විරාගො සඞ්ඛාරානං පලුජ්ජනා. යං ආගම්ම සබ්බසො සඞ්ඛාරෙහි විරජ්ජනා හොති, තං නිබ්බානං අච්චන්තවිරාගො. නිරොධානුපස්සිම්හිපීති නිරොධානුපස්සිපදෙපි. එසෙව නයොති අතිදිසිත්වා තං [Pg.180] එකදෙසෙන විවරන්තො ‘‘නිරොධොපි හි…පෙ… දුවිධොයෙවා’’ති ආහ. ඛන්ධානං පරිච්චජනං තප්පටිබද්ධකිලෙසප්පහානවසෙනාති යෙනාකාරෙන විපස්සනා කිලෙසෙ පජහති, තෙනාකාරෙන තංනිමිත්තක්ඛන්ධෙ ච පජහතීති වත්තබ්බතං අරහතීති ආහ ‘‘සා හි…පෙ… වොස්සජ්ජතී’’ති. ආරම්මණතොති කිච්චසාධනවසෙන ආරම්මණකරණතො. එවඤ්හි මග්ගතො අඤ්ඤෙසං නිබ්බානාරම්මණානං පක්ඛන්දනවොස්සග්ගාභාවො සිද්ධොව හොති. පරිච්චජනෙන පක්ඛන්දනෙන චාති ද්වීහිපි වා කාරණෙහි. සොති මග්ගො. සබ්බෙසං ඛන්ධානං වොස්සජ්ජනං තප්පටිබද්ධසංකිලෙසප්පහානෙන දට්ඨබ්බං. යස්මා වා විපස්සනාචිත්තං පක්ඛන්දතීති මග්ගසම්පයුත්තචිත්තං සන්ධායාහ. මග්ගො ච සමුච්ඡෙදවසෙන කිලෙසෙ ඛන්ධෙ ච පරිච්චජති, තස්මා යථාක්කමං විපස්සනාමග්ගානඤ්ච වසෙන පක්ඛන්දනපරිච්චාගවොස්සග්ගාපි වෙදිතබ්බා. තදුභයසමඞ්ගීති විපස්සනාසමඞ්ගී මග්ගසමඞ්ගී ච. ‘‘අනිච්චානුපස්සනාය නිච්චසඤ්ඤං පජහතී’’තිආදිවචනතො (පටි. ම. 1.52) හි යථා විපස්සනාය කිලෙසානං පරිච්චාගප්පටිනිස්සග්ගො ලබ්භති, එවං ආයතිං තෙහි කිලෙසෙහි උප්පාදෙතබ්බක්ඛන්ධානම්පි පරිච්චාගපටිනිස්සග්ගො වත්තබ්බො. පක්ඛන්දනපටිනිස්සග්ගො පන මග්ගෙ ලබ්භමානාය එකන්තකාරණභූතාය වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාය වසෙන වෙදිතබ්බො. මග්ගෙ පන තදුභයම්පි ඤායාගතමෙව නිප්පරියායතොව ලබ්භමානත්තා. තෙනාහ ‘‘තදුභයසමඞ්ගීපුග්ගලො’’තිආදි. පුච්ඡන්තස්ස අජ්ඣාසයවසෙන ‘‘න කිඤ්චි ලොකෙ උපාදියතී’’ති එත්ථ කාමුපාදානවසෙන උපාදියනං පටික්ඛිපතීති ආහ ‘‘තණ්හාවසෙන න උපාදියතී’’ති. තණ්හාවසෙන වා අසති උපාදියනෙ දිට්ඨිවසෙන උපාදියනං අනවකාසමෙවාති ‘‘තණ්හාවසෙන’’ඉච්චෙව වුත්තං. න පරාමසතීති නාදියති. දිට්ඨිපරාමාසවසෙන වා ‘‘නිච්ච’’න්තිආදිනා න පරාමසති. සංඛිත්තෙනෙව කථෙසීති තස්ස අජ්ඣාසයවසෙන පපඤ්චං අකත්වා කථෙසි. «Desapasionamiento por agotamiento» es el desapasionamiento conocido como agotamiento, el desmoronamiento de las formaciones. Aquello con base en lo cual ocurre el desapasionamiento total de las formaciones es el Nibbāna, el «desapasionamiento absoluto». En «en quien observa el cese» se refiere también al término «observador del cese». Aplicando este mismo método y explicándolo en parte, dice: «pues el cese también... es de dos clases». «El abandono de los agregados es mediante el abandono de las impurezas ligadas a ellos» significa que de la misma manera en que la visión cabal abandona las impurezas, se puede decir que abandona los agregados que son su causa; por eso se dice: «ella... renuncia». «Desde el punto de vista del objeto» significa convertirlo en objeto mediante el cumplimiento de la función. De esta manera, se establece que para otros estados distintos al sendero, no existe el lanzamiento y la renuncia que tienen al Nibbāna como objeto. «Mediante el abandono y mediante el lanzamiento», es decir, por estas dos razones. Ese es el sendero. La renuncia a todos los agregados debe verse a través del abandono de las impurezas ligadas a ellos. O bien, dado que la mente de visión cabal se lanza, se dice refiriéndose a la mente asociada con el sendero. Y como el sendero abandona las impurezas y los agregados mediante la erradicación, deben entenderse el lanzamiento, el abandono y la renuncia según la visión cabal y el sendero respectivamente. «Dotado de ambos» significa dotado de visión cabal y dotado del sendero. Según el dicho: «mediante la observación de la impermanencia abandona la percepción de permanencia», así como en la visión cabal se obtiene el abandono y la renuncia a las impurezas, también debe decirse que hay abandono y renuncia a los agregados que serían producidos por esas impurezas en el futuro. El abandono por lanzamiento debe entenderse por medio de la visión cabal que conduce al surgimiento (del sendero), la cual es la causa definitiva que se encuentra en el sendero. En el sendero, ambos se obtienen de manera directa y no figurada. Por eso se dice: «la persona dotada de ambos», etc. De acuerdo con la intención del interrogador, en la frase «no se apega a nada en el mundo», se rechaza el apego mediante el apego sensorial; por eso se dice: «no se apega a través de la avidez». O bien, cuando no hay apego a través de la avidez, no hay oportunidad para el apego a través de los puntos de vista; por eso se dice simplemente «a través de la avidez». «No se aferra» significa que no toma. No se aferra a través del aferramiento a los puntos de vista como «permanente», etc. «Habló brevemente» significa que habló de acuerdo con la intención del otro sin elaborar extensamente. පචලායමානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Pacalāyamāna Sutta ha finalizado. 9. මෙත්තසුත්තවණ්ණනා 9. Explicación del Metta Sutta 62. නවමෙ මා, භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤානන්ති (ඉතිවු. අට්ඨ. 62) එත්ථ මාති පටිසෙධෙ නිපාතො. පුඤ්ඤ-සද්දො ‘‘කුසලානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං සමාදානහෙතු එවමිදං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’තිආදීසු [Pg.181] (දී. නි. 3.80) පුඤ්ඤඵලෙ ආගතො. ‘‘අවිජ්ජාගතොයං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො පුඤ්ඤඤ්චෙ සඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොතී’’තිආදීසු (සං. නි. 2.51) කාමරූපාවචරසුචරිතෙසු. ‘‘පුඤ්ඤූපගං හොති විඤ්ඤාණ’’න්තිආදීසු (සං. නි. 2.51) සුගතිවිසෙසභූතෙ උපපත්තිභවෙ. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤකිරියවත්ථූනි දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථූ’’තිආදීසු (ඉතිවු. 60; දී. නි. 3.305; අ. නි. 8.36) කුසලචෙතනායං. ඉධ පන තෙභූමකකුසලධම්මෙ වෙදිතබ්බො. භායිත්ථාති එත්ථ දුවිධං භයං ඤාණභයං, සාරජ්ජභයන්ති. තත්ථ ‘‘යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා උච්චෙසු විමානෙසු චිරට්ඨිතිකා, තෙපි තථාගතස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා යෙභුය්‍යෙන භයං සංවෙගං සන්තාසං ආපජ්ජන්තී’’ති (අ. නි. 4.33) ආගතං ඤාණභයං. ‘‘අහුදෙව භයං, අහු ඡම්භිතත්තං, අහු ලොමහංසො’’තිආදීසු (දී. නි. 2.318) ආගතං සාරජ්ජභයං. ඉධාපි සාරජ්ජභයමෙව. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – භික්ඛවෙ, දීඝරත්තං කායවචීසංයමො වත්තප්පටිවත්තපූරණං එකාසනං එකසෙය්‍යං ඉන්ද්‍රියදමො ධුතධම්මෙහි චිත්තස්ස නිග්ගහො සතිසම්පජඤ්ඤං කම්මට්ඨානානුයොගවසෙන වීරියාරම්භොති එවමාදීනි යානි භික්ඛුනා නිරන්තරං පවත්තෙතබ්බානි පුඤ්ඤානි, තෙහි මා භායිත්ථ, මා භයං සන්තාසං ආපජ්ජිත්ථ. එකච්චස්ස දිට්ඨධම්මසුඛස්ස උපරොධභයෙන සම්පරායිකනිබ්බානසුඛදායකෙහි පුඤ්ඤෙහි මා භායිත්ථාති. නිස්සක්කෙ ඉදං සාමිවචනං. 62. En la novena sección, con las palabras ‘No temáis, monjes, a los méritos’ (Itivuttaka 22), ‘mā’ es una partícula de prohibición. El término ‘mérito’ (puñña) se emplea para el fruto del mérito en pasajes como: ‘Monjes, debido a la adopción de estados saludables, de esta manera crece el mérito’ (DN 3.80). En pasajes como: ‘Monjes, si este individuo inmerso en la ignorancia genera una formación de mérito’ (SN 2.51), se refiere a las buenas acciones de las esferas del sentido y de la forma. En pasajes como: ‘La conciencia se encamina al mérito’ (SN 2.51), se refiere a la existencia del renacimiento como un destino feliz especial. En pasajes como: ‘Monjes, existen estas tres bases de acción meritoria: la base de acción meritoria consistente en la generosidad, la base de acción meritoria consistente en la virtud y la base de acción meritoria consistente en el desarrollo mental’ (Itivuttaka 60; DN 3.305; AN 8.36), se refiere a la intención saludable. Aquí, sin embargo, debe entenderse como los estados saludables pertenecientes a los tres planos. Respecto a ‘temáis’, existen dos tipos de miedo: el miedo nacido del conocimiento (ñāṇabhaya) y el miedo de la agitación (sārajjabhaya). De ellos, el miedo nacido del conocimiento es el que aparece en: ‘Monjes, incluso aquellos dioses de larga vida, bellos, llenos de felicidad, que permanecen por mucho tiempo en palacios elevados, al escuchar la enseñanza del Dhamma del Tathāgata, por lo general caen en el miedo, la urgencia y el terror’ (AN 4.33). El miedo de la agitación es el que aparece en pasajes como: ‘Hubo miedo, hubo temblor, hubo erizamiento de cabellos’ (DN 2.318). Aquí se trata precisamente del miedo de la agitación. Este es el significado: Monjes, no temáis ni caigáis en el terror ante esos méritos que el monje debe practicar continuamente, tales como la restricción del cuerpo y el habla por largo tiempo, el cumplimiento de los deberes y obligaciones, el sentarse y dormir solo, el dominio de las facultades, el sometimiento de la mente mediante las prácticas austeras (dhutadhamma), y el inicio del esfuerzo mediante la dedicación al objeto de meditación con atención y plena conciencia. No temáis, por miedo a perder algún placer de esta vida, a los méritos que otorgan la felicidad del Nirvana en la vida futura. Este término en genitivo tiene aquí un sentido de separación. ඉදානි තතො අභායිතබ්බභාවෙ කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘සුඛස්සෙත’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ සුඛ-සද්දො ‘‘සුඛො බුද්ධානමුප්පාදො, සුඛා විරාගතා ලොකෙ’’තිආදීසු (ධ. ප. 194) සුඛමූලෙ ආගතො. ‘‘යස්මා ච ඛො, මහාලි, රූපං සුඛං සුඛානුපතිතං සුඛාවක්කන්ත’’න්තිආදීසු (සං. නි. 3.60) සුඛාරම්මණෙ. ‘‘යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, න සුකරං අක්ඛානෙන පාපුණිතුං යාව සුඛා සග්ගා’’තිආදීසු (ම. නි. 3.255) සුඛපච්චයට්ඨානෙ. ‘‘සුඛො පුඤ්ඤස්ස උච්චයො’’තිආදීසු (ධ. ප. 118) සුඛහෙතුම්හි. ‘‘දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරා එතෙ ධම්මා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.82) අබ්‍යාපජ්ජෙ. ‘‘නිබ්බානං පරමං සුඛ’’න්තිආදීසු (ම. නි. 2.215; ධ. ප. 203, 204) නිබ්බානෙ. ‘‘සුඛස්ස ච පහානා’’තිආදීසු (දී. නි. 1.232; ම. නි. 1.271; සං. නි. 2.152) සුඛවෙදනායං. ‘‘අදුක්ඛමසුඛං සන්තං, සුඛමිච්චෙව භාසිත’’න්තිආදීසු (සං. නි. 4.253; ඉතිවු. 53) උපෙක්ඛාවෙදනායං. ‘‘ද්වෙපි [Pg.182] මයා, ආනන්ද, වෙදනා වුත්තා පරියායෙන සුඛා වෙදනා දුක්ඛා වෙදනා’’තිආදීසු (ම. නි. 2.89) ඉට්ඨසුඛෙසු. ‘‘සුඛො විපාකො පුඤ්ඤාන’’න්තිආදීසු (පෙටකො. 23) ඉට්ඨවිපාකෙ. ඉධාපි ඉට්ඨවිපාකෙ එව දට්ඨබ්බො. ඉට්ඨස්සාතිආදීසු ඉච්ඡිතබ්බතො චෙව අනිට්ඨප්පටිපක්ඛතො ච ඉට්ඨස්ස. කමනීයතො මනස්මිඤ්ච කමනතො පවිසනතො කන්තස්ස. පියායිතබ්බතො සන්තප්පනතො ච පියස්ස. මනනීයතො මනස්ස වඩ්ඪනතො ච මනාපස්සාති අත්ථො වෙදිතබ්බො. යදිදං පුඤ්ඤානීති පුඤ්ඤානීති යදිදං වචනං, එතං සුඛස්ස ඉට්ඨස්ස විපාකස්ස අධිවචනං නාමං. සුඛස්සෙතං යදිදං පුඤ්ඤානීති ඵලෙන කාරණස්ස අභෙදොපචාරං වදති. තෙන කතූපචිතානං පුඤ්ඤානං අවස්සංභාවිඵලං සුත්වා අප්පමත්තෙන සක්කච්චං පුඤ්ඤානි කත්තබ්බානීති පුඤ්ඤකිරියායං නියොජෙති, ආදරඤ්ච නෙසං තත්ථ උප්පාදෙති. Ahora, mostrando la razón por la cual no se debe temer, dijo: ‘Este [término] es un sinónimo de felicidad’, etc. Allí, la palabra ‘felicidad’ (sukha) se emplea para la raíz de la felicidad en pasajes como: ‘Feliz es el surgimiento de los Buddhas, feliz es el desapasionamiento en el mundo’ (Dhp. 194). En pasajes como: ‘Puesto que, Mahāli, la forma es felicidad, está asociada con la felicidad y sumergida en la felicidad’ (SN 3.60), se refiere al objeto de felicidad. En pasajes como: ‘Monjes, no es fácil llegar a explicar cuán felices son los cielos’ (MN 3.255), se refiere a la condición para la felicidad. En pasajes como: ‘Feliz es la acumulación de mérito’ (Dhp. 118), se refiere a la causa de la felicidad. En pasajes como: ‘Estos estados son moradas de felicidad en esta misma vida’ (MN 1.82), se refiere a la ausencia de aflicción. En pasajes como: ‘El Nirvana es la felicidad suprema’ (MN 2.215; Dhp. 203, 204), se refiere al Nirvana. En pasajes como: ‘Con el abandono de la felicidad’ (DN 1.232; MN 1.271; SN 2.152), se refiere a la sensación de placer. En pasajes como: ‘Aquello que es pacífico, ni doloroso ni placentero, se describe como felicidad’ (SN 4.253; Itivuttaka 53), se refiere a la sensación de ecuanimidad. En pasajes como: ‘Ānanda, yo he declarado dos sensaciones según un método: la sensación placentera y la sensación dolorosa’ (MN 2.89), se refiere a los placeres deseables. En pasajes como: ‘Feliz es la maduración de los méritos’ (Peṭakopadesa 23), se refiere a la maduración deseable. Aquí también debe considerarse únicamente como maduración deseable. En cuanto a ‘lo deseable’ (iṭṭha), etc., ‘deseable’ se refiere a lo que debe ser deseado y a lo opuesto a lo no deseado; ‘atractivo’ (kanta) se refiere a lo que es encantador y que complace a la mente al entrar en ella; ‘querido’ (piya) se refiere a lo que debe ser amado y lo que satisface; y ‘agradable’ (manāpa) significa lo que debe ser valorado y lo que deleita a la mente. La frase ‘es decir, los méritos’ es una designación o nombre para la maduración feliz y deseable. Al decir ‘Este término, es decir, los méritos, es un sinónimo de felicidad’, identifica la causa con el efecto mediante un uso figurado. Con ello, al escuchar sobre el fruto inevitable de los méritos realizados y acumulados, insta a la práctica del mérito diciendo que los méritos deben realizarse con diligencia y respeto, y genera en ellos interés por los mismos. ඉදානි අත්තනා සුනෙත්තකාලෙ කතෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දීඝරත්තං පච්චනුභූතං භවන්තරප්පටිච්ඡන්නං උළාරතරං පුඤ්ඤවිපාකං උදාහරිත්වා තමත්ථං පාකටතරං කරොන්තො ‘‘අභිජානාමි ඛො පනාහ’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ අභිජානාමීති අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙන ජානාමි, පච්චක්ඛතො බුජ්ඣාමි. දීඝරත්තන්ති චිරකාලං. පුඤ්ඤානන්ති දානාදීනං කුසලධම්මානං. සත්ත වස්සානීති සත්ත සංවච්ඡරානි. මෙත්තචිත්තන්ති මිජ්ජතීති මෙත්තා, සිනිය්හතීති අත්ථො. මිත්තෙ භවා, මිත්තස්ස වා එසා පවත්තීතිපි මෙත්තා. ලක්ඛණාදිතො පන හිතාකාරප්පවත්තිලක්ඛණා, හිතූපසංහාරරසා, ආඝාතවිනයපච්චුපට්ඨානා, සත්තානං මනාපභාවදස්සනපදට්ඨානා. බ්‍යාපාදූපසමො එතිස්සා සම්පත්ති, සිනෙහසම්භවො විපත්ති. මෙත්තචිත්තං භාවෙත්වාති මෙත්තාසහගතං චිත්තං, චිත්තසීසෙන සමාධි වුත්තොති මෙත්තාසමාධිං මෙතාබ්‍රහ්මවිහාරං උප්පාදෙත්වා චෙව වඩ්ඪෙත්වා ච. Ahora, para aclarar ese punto, citando como ejemplo la maduración del mérito sumamente noble, velada por otros renacimientos y experimentada por largo tiempo a través de la acción meritoria realizada por él mismo en el tiempo de Sunetta, dijo: ‘Recuerdo bien...’, etc. Allí, ‘recuerdo’ (abhijānāmi) significa que conozco con un conocimiento superior, comprendo por experiencia directa. ‘Por largo tiempo’ significa durante mucho tiempo. ‘De los méritos’ se refiere a los estados saludables como la generosidad y otros. ‘Siete años’ significa siete períodos anuales. ‘Mente de amor benevolente’ (mettacitta): ‘mettā’ significa que se ablanda o es afectuosa. También se llama ‘mettā’ porque surge hacia un amigo (mitta) o porque es la actitud de un amigo. En cuanto a sus características, tiene la característica de proceder en modo de bienestar, su función es promover el bienestar, se manifiesta como la eliminación del resentimiento y tiene como causa próxima ver el lado agradable de los seres. Su éxito es la pacificación del odio y su fracaso es el surgimiento del afecto mundano. ‘Habiendo desarrollado una mente de amor benevolente’ significa que, habiendo producido y acrecentado la concentración de amor benevolente, la morada sublime de amor benevolente, la cual es la mente acompañada por el amor benevolente —designada aquí como ‘mente’ por ser este su aspecto principal—. සත්ත සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙති සත්ත මහාකප්පෙ. සංවට්ටවිවට්ටග්ගහණෙනෙව හි සංවට්ටට්ඨායිවිවට්ටට්ඨායිනොපි ගහිතා. ඉමං ලොකන්ති කාමලොකං. සංවට්ටමානෙ සුදන්ති සංවට්ටමානෙ, සුදන්ති නිපාතමත්තං, විපජ්ජමානෙති අත්ථො. ‘‘වරසංවත්තට්ඨානෙ සුද’’න්තිපි පඨන්ති. කප්පෙති කාලෙ. කප්පසීසෙන හි කාලො වුත්තො, කාලෙ ඛීයමානෙ සබ්බොපි ඛීයතෙව. යථාහ – ‘‘කාලො [Pg.183] ඝසති භූතානි, සබ්බානෙව සහත්තනා’’ති (ජා. 1.2.190). ‘‘ආභස්සරූපගො හොමී’’ති වුත්තත්තා තෙජොසංවට්ටවසෙනෙත්ථ කප්පවුට්ඨානං වෙදිතබ්බං. ආභස්සරූපගොති තත්ථ පටිසන්ධිග්ගහණවසෙන ආභස්සරබ්‍රහ්මලොකං උපගච්ඡාමීති ආභස්සරූපගො හොමි. විවට්ටමානෙති සණ්ඨහමානෙති අත්ථො. සුඤ්ඤං බ්‍රහ්මවිමානං උපපජ්ජාමීති කස්සචි සත්තස්ස තත්ථ නිබ්බත්තස්ස අභාවතො සුඤ්ඤං යං පඨමජ්ඣානභූමිසඞ්ඛාතං බ්‍රහ්මවිමානං ආදිතො නිබ්බත්තති, තං පටිසන්ධිග්ගහණවසෙන උපපජ්ජාමි උපෙමි. 'Siete eones de contracción y expansión' significa siete grandes eones. Mediante la mención de la contracción y expansión, también se incluyen a quienes permanecen en la contracción y en la expansión. 'A este mundo' se refiere al mundo del deseo (kāmaloka). 'Cuando se contrae' (saṃvaṭṭamāne) significa cuando se destruye; 'suda' es solo una partícula. Se lee también 'varasaṃvattaṭṭhāne suda'. 'Eones' (kappeti) se refiere al tiempo. El tiempo se menciona a través del término eón; cuando el tiempo se agota, todo se agota. Como se dice: 'El tiempo consume a los seres, a todos junto con él mismo' (Jā. 1.2.190). Debido a que se dice 'fui al reino de los Ābhassaras', debe entenderse que aquí la conclusión del eón ocurre por medio de la contracción por fuego. 'Fui al reino de los Ābhassaras' significa que llegué al mundo de Brahma de los Ābhassaras por medio del renacimiento. 'Cuando se expande' significa cuando se estabiliza. 'Nací en el palacio vacío de Brahma' significa que, debido a la ausencia de cualquier ser nacido allí, entro por medio del renacimiento en el palacio de Brahma, conocido como el primer nivel de absorción (jhāna) que surge al principio. බ්‍රහ්මාති කාමාවචරසත්තෙහි විසිට්ඨට්ඨෙන තථා තථා බ්‍රූහිතගුණතාය බ්‍රහ්මවිහාරතො නිබ්බත්තනට්ඨෙන ච බ්‍රහ්මා. බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජබ්‍රහ්මපුරොහිතෙහි මහන්තො බ්‍රහ්මාති මහාබ්‍රහ්මා, තතො එව තෙ අභිභවිත්වා ඨිතත්තා අභිභූ. තෙහි න කෙනචිපි ගුණෙන අභිභූතොති අනභිභූතො. අඤ්ඤදත්ථූති එකංසවචනෙ නිපාතො. දස්සනතො දසො, අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං දස්සනසමත්ථො අභිඤ්ඤාඤාණෙන පස්සිතබ්බං පස්සාමීති අත්ථො. සෙසබ්‍රහ්මානං ඉද්ධිපාදභාවනාබලෙන අත්තනො චිත්තඤ්ච මම වසෙ වත්තෙමීති වසවත්තී හොමීති යොජෙතබ්බං. තදා කිර බොධිසත්තො අට්ඨසමාපත්තිලාභීපි සමානො තථා සත්තහිතං අත්තනො පාරමිපූරණඤ්ච ඔලොකෙන්තො තාසු එව ද්වීසු ඣානභූමීසු නිකන්ති උප්පාදෙත්වා මෙත්තාබ්‍රහ්මවිහාරවසෙන අපරාපරං සංසරි. තෙන වුත්තං ‘‘සත්ත වස්සානි…පෙ… වසවත්තී’’ති. 'Brahma' es así llamado por ser superior a los seres del reino del deseo, por haber acrecentado sus virtudes de diversas maneras y por haber nacido de las moradas divinas (brahmavihāras). Es 'Mahābrahmā' por ser más grande que los Brahmapārisajja y Brahmapurohita, y es el 'Conquistador' (abhibhū) por permanecer habiéndolos superado a ellos. Es 'No conquistado' (anabhibhūto) porque no es superado por nadie en ninguna virtud. 'Aññadatthu' es una partícula de afirmación enfática. 'Vidente' (daso) significa capaz de ver el pasado, el futuro y el presente; significa 'veo lo que debe ser visto con el conocimiento de las facultades superiores'. Debe conectarse con 'soy el que ejerce el control' (vasavattī), significando 'pongo bajo mi control tanto mi propia mente como la de los demás Brahmas mediante el poder del desarrollo de las bases del poder psíquico'. En aquel tiempo, se dice que el Bodhisatta, aunque poseía los ocho logros (samāpattis), observando el bienestar de los seres y el cumplimiento de sus propias perfecciones (pāramīs), generó apego solo por esos dos niveles de absorción y transmigró repetidamente mediante la morada divina de la bondad amorosa (mettā). Por eso se dijo: 'Siete años... etc... el que ejerce el control'. එවං භගවා රූපාවචරපුඤ්ඤස්ස විපාකමහන්තතං පකාසෙත්වා ඉදානි කාමාවචරපුඤ්ඤස්සපි විපාකං දස්සෙන්තො ‘‘ඡත්තිංසක්ඛත්තු’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ සක්කො අහොසින්ති ඡත්තිංසක්ඛත්තුං ඡත්තිංසවාරෙ අඤ්ඤත්ථ අනුපපජ්ජිත්වා නිරන්තරං සක්කො දෙවානමින්දො තාවතිංසදෙවරාජා අහොසිං. රාජා අහොසින්තිආදීසු චතූහි අච්ඡරියධම්මෙහි චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි ච ලොකං රඤ්ජෙතීති රාජා. චක්කරතනං වත්තෙති, චතූහි සම්පත්තිචක්කෙහි වත්තති, තෙහි ච පරං වත්තෙති, පරහිතාය ච ඉරියාපථචක්කානං වත්තො එතස්මිං අත්ථීති චක්කවත්තී. ‘‘රාජා’’ති චෙත්ථ සාමඤ්ඤං, ‘‘චක්කවත්තී’’ති විසෙසං. ධම්මෙන චරතීති ධම්මිකො, ඤායෙන සමෙන වත්තතීති අත්ථො. ධම්මෙනෙව රජ්ජං ලභිත්වා රාජා ජාතොති ධම්මරාජා, දසවිධෙ කුසලධම්මෙ අගරහිතෙ ච රාජධම්මෙ නියුත්තොති ධම්මිකො. තෙන ච ධම්මෙන සකලං [Pg.184] ලොකං රඤ්ජෙතීති ධම්මරාජා. පරහිතධම්මකරණෙන වා ධම්මිකො, අත්තහිතධම්මකරණෙන ධම්මරාජා. යස්මා චක්කවත්තී ධම්මෙන ඤායෙන රජ්ජං අධිගච්ඡති, න අධම්මෙන, තස්මා වුත්තං ‘‘ධම්මෙන ලද්ධරජ්ජත්තා ධම්මරාජා’’ති. Así, el Bienaventurado, tras haber revelado la magnitud del fruto del mérito en el plano de la forma, ahora, mostrando el fruto del mérito en el plano del deseo, dice: 'Treinta y seis veces', etc. Allí, 'fui Sakka' significa que durante treinta y seis veces, sin renacer en otro lugar, fue continuamente Sakka, el señor de los dioses, el rey de los dioses Tāvatiṃsa. 'Fue rey', etc., se dice porque deleita al mundo con las cuatro cualidades asombrosas y los cuatro medios de benevolencia (saṅgahavatthus). Pone en marcha la joya de la rueda, gira con las cuatro ruedas de la prosperidad, y a través de ellas hace girar a otros, y posee el giro de las posturas para el bienestar ajeno; por eso es un monarca universal (cakkavattī). 'Rey' es el término general, 'monarca universal' es el término específico. 'Dhammiko' significa que actúa con rectitud, según la justicia y la equidad. 'Dhammarājā' significa que habiendo obtenido el reino mediante el Dhamma, nació como rey; está dedicado a los diez tipos de acciones saludables y a los irreprochables deberes reales (rājadhammas). Y porque deleita a todo el mundo con ese Dhamma, es el Rey del Dhamma. O bien, es recto por realizar actos de rectitud para el bienestar de otros, y Rey del Dhamma por realizar actos de rectitud para su propio bienestar. Puesto que el monarca universal obtiene el reino mediante el Dhamma y la justicia, y no de forma injusta, se dice: 'Debido a que obtuvo el reino mediante el Dhamma, es el Rey del Dhamma'. චතූසු දිසාසු සමුද්දපරියොසානතාය චාතුරන්තා නාම තත්ථ තත්ථ දීපෙ මහාපථවීති ආහ ‘‘පුරත්ථිම…පෙ… ඉස්සරො’’ති. විජිතාවීති විජෙතබ්බස්ස විජිතවා, කාමකොධාදිකස්ස අබ්භන්තරස්ස පටිරාජභූතස්ස බාහිරස්ස ච අරිගණස්ස විජයී විජිනිත්වා ඨිතොති අත්ථො. කාමං චක්කවත්තිනො කෙනචි යුද්ධං නාම නත්ථි, යුද්ධෙන පන සාධෙතබ්බස්ස විජයස්ස සිද්ධියා ‘‘විජිතසඞ්ගාමො’’ති වුත්තං. ජනපදො වා චතුබ්බිධඅච්ඡරියධම්මෙන සමන්නාගතො අස්මිං රාජිනි ථාවරියං කෙනචි අසංහාරියං දළ්හභත්තිභාවං පත්තො, ජනපදෙ වා අත්තනො ධම්මිකාය පටිපත්තියා ථාවරියං ථිරභාවං පත්තොති ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො. චණ්ඩස්ස හි රඤ්ඤො බලිදණ්ඩාදීහි ලොකං පීළයතො මනුස්සා මජ්ඣිමජනපදං ඡඩ්ඩෙත්වා පබ්බතසමුද්දතීරකන්දරාදීනි නිස්සාය පච්චන්තෙ වාසං කප්පෙන්ති. අතිමුදුකස්ස රඤ්ඤො චොරෙහි සාහසිකධනවිලොපපීළිතා මනුස්සා පච්චන්තං පහාය ජනපදමජ්ඣෙ වාසං කප්පෙන්ති. ඉති එවරූපෙ රාජිනි ජනපදො ථිරභාවං න පාපුණාති. 'Cāturantā' (de cuatro confines) se refiere a que la gran tierra en las diversas islas termina en el océano en las cuatro direcciones; por eso dice 'Oriente... etc... soberano'. 'Victorioso' (vijitāvī) significa que ha vencido lo que debe ser vencido, el que permanece habiendo triunfado sobre el grupo de enemigos internos como el deseo y la ira, que son como reyes rivales, y sobre el grupo de enemigos externos. Ciertamente, para un monarca universal no existe la guerra con nadie, pero debido al logro de la victoria que se obtendría mediante la guerra, se dice 'vencedor de batallas' (vijitasaṅgāmo). 'Janapadatthāvariyappatto' significa que el territorio está dotado de las cuatro cualidades asombrosas y ha alcanzado una estabilidad inamovible y una lealtad firme hacia este rey, o que ha alcanzado estabilidad en el territorio mediante su propia práctica recta. Pues bajo un rey feroz que oprime al mundo con impuestos y castigos, las personas abandonan el territorio central y habitan en las fronteras, refugiándose en montañas, costas y cuevas. Bajo un rey demasiado blando, las personas, oprimidas por el saqueo de riquezas de los ladrones violentos, abandonan las fronteras y habitan en el centro del territorio. Así, bajo tales reyes, el territorio no alcanza la estabilidad. සත්තරතනසමන්නාගතොති චක්කරතනාදීහි සත්තහි රතනෙහි සමුපෙතො. තෙසු හි රාජා චක්කවත්තී චක්කරතනෙන අජිතං ජිනාති, හත්ථිඅස්සරතනෙහි විජිතෙ සුඛෙනෙව අනුවිචරති, පරිණායකරතනෙන විජිතමනුරක්ඛති, අවසෙසෙහි උපභොගසුඛමනුභවති. පඨමෙන චස්ස උස්සාහසත්තියොගො, පච්ඡිමෙන මන්තසත්තියොගො, හත්ථිඅස්සගහපතිරතනෙහි පභුසත්තියොගො සුපරිපුණ්ණො හොති. ඉත්ථිමණිරතනෙහි උපභොගසුඛමනුභවති, සෙසෙහි ඉස්සරියසුඛං. විසෙසතො චස්ස පුරිමානි තීණි අදොසකුසලමූලජනිතකම්මානුභාවෙන සම්පජ්ජන්ති, මජ්ඣිමානි අලොභකුසලමූලජනිතකම්මානුභාවෙන, පච්ඡිමමෙකං අමොහකුසලමූලජනිතකම්මානුභාවෙනාති. 'Dotado de las siete joyas' significa provisto de las siete joyas, comenzando por la joya de la rueda. De entre ellas, el monarca universal conquista lo no conquistado mediante la joya de la rueda, recorre con facilidad lo conquistado mediante las joyas del elefante y el caballo, protege lo conquistado mediante la joya del consejero, y disfruta del placer del uso con las restantes. Posee el poder del esfuerzo mediante la primera, el poder del consejo mediante la última, y el poder de mando mediante las joyas del elefante, el caballo y el tesorero, de forma completa. Disfruta del placer del uso mediante las joyas de la mujer y la gema, y el placer de la soberanía mediante las demás. Especialmente, las tres primeras joyas surgen en él por el poder de las acciones nacidas de la raíz saludable del no-odio (adosa), las tres del medio por el poder de las acciones nacidas de la raíz saludable de la no-codicia (alobha), y la última por el poder de las acciones nacidas de la raíz saludable de la no-delusión (amoha). සූරාති සත්තිවන්තො, නිබ්භයාති අත්ථොති ආහ ‘‘අභීරුනො’’ති. අඞ්ගන්ති කාරණං. යෙන කාරණෙන ‘‘වීරා’’ති වුච්චෙය්‍යුං, තං වීරඞ්ගං. තෙනාහ ‘‘වීරියස්සෙතං නාම’’න්ති. යාව චක්කවාළපබ්බතා චක්කස්ස වත්තනතො ‘‘චක්කවාළපබ්බතං සීමං කත්වා ඨිතසමුද්දපරියන්ත’’න්ති වුත්තං. අදණ්ඩෙනාති ඉමිනා ධනදණ්ඩස්ස සරීරදණ්ඩස්ස ච අකරණං වුත්තං. අසත්ථෙනාති ඉමිනා [Pg.185] පන සෙනාය යුජ්ඣනස්සාති තදුභයං දස්සෙතුං ‘‘න දණ්ඩෙනා’’තිආදි වුත්තං. ඉදං වුත්තං හොති – යෙ කතාපරාධෙ සත්තෙ සතම්පි සහස්සම්පි ගණ්හන්ති, තෙ ධනදණ්ඩෙන රජ්ජං කාරෙන්ති. යෙ ඡෙජ්ජභෙජ්ජං අනුසාසන්ති, තෙ සත්ථදණ්ඩෙන. අහං පන දුවිධම්පි දණ්ඩං පහාය අදණ්ඩෙන අජ්ඣාවසිං. යෙ එකතොධාරාදිනා සත්ථෙන පරං විහෙඨෙන්ති, තෙ සත්ථෙන රජ්ජං කාරෙන්ති නාම. අහං පන සත්ථෙන ඛුද්දකමක්ඛිකාය පිවනමත්තම්පි ලොහිතං කස්සචි අනුප්පාදෙත්වා ධම්මෙනෙව ‘‘එහි ඛො, මහාරාජා’’ති එවං පටිරාජූහි සම්පටිච්ඡිතාගමනො වුත්තප්පකාරං පථවිං අභිජිනිත්වා අජ්ඣාවසිං, අභිවිජිනිත්වා සාමී හුත්වා වසින්ති. 'Valientes' significa dotados de poder; 'sin miedo' significa intrépidos, por eso se dice 'sin temor'. 'Aṅga' significa causa. Aquella causa por la cual se les llama 'héroes' es un factor de heroísmo (vīraṅga). Por eso dijo: 'este es el nombre de la energía (vīriya)'. Debido a que el disco gira hasta la montaña Cakkavāḷa, se dice 'teniendo como límite la montaña Cakkavāḷa, permaneciendo hasta los límites del océano'. Con 'sin castigo' (adaṇḍena) se indica la no aplicación de multas monetarias ni de castigos físicos. Con 'sin armas' (asatthena) se indica el no luchar con un ejército; para mostrar ambos se dice 'ni con castigo', etc. Esto es lo que se quiere decir: aquellos que capturan a seres que han cometido ofensas, por cientos o miles, gobiernan el reino mediante multas. Aquellos que ordenan mutilaciones y ejecuciones, gobiernan mediante el castigo de las armas. Yo, sin embargo, habiendo abandonado ambos tipos de castigo, habité sin violencia. Aquellos que dañan a otros con espadas de un solo filo, etc., se dice que gobiernan mediante las armas. Yo, en cambio, sin causar ni siquiera la pérdida de sangre equivalente a lo que succiona un pequeño mosquito, habiendo conquistado la tierra según el Dhamma, de tal manera que soy recibido por reyes rivales con las palabras 'Ven, oh gran rey', habiendo conquistado la tierra de la manera descrita, habité como su dueño y señor. ඉති භගවා අත්තානං කායසක්ඛිං කත්වා පුඤ්ඤානං විපාකමහන්තතං පකාසෙත්වා ඉදානි තමෙවත්ථං ගාථාබන්ධනෙන දස්සෙන්තො ‘‘පස්ස, පුඤ්ඤානං විපාක’’න්තිආදිමාහ. සුඛෙසිනොති ආලපනවචනමෙතං, තෙන සුඛපරියෙසකෙ සත්තෙ ආමන්තෙති. පාළියං පන ‘‘පස්සථා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘පස්සා’’ති වචනබ්‍යත්තයො කතොති දට්ඨබ්බො. මනුස්සානං උරෙ සත්ථං ඨපෙත්වා ඉච්ඡිතධනහරණාදිනා වා සාහසකාරිතාය සාහසිකා, තෙසං කම්මං සාහසිකකම්මං. පථවියා ඉස්සරො පථබ්‍යොති ආහ ‘‘පුථවිසාමිකො’’ති. Así, el Bienaventurado, convirtiéndose a sí mismo en testigo ocular y revelando la magnitud del resultado de los méritos, ahora, mostrando ese mismo significado a través de versos, dice 'Mira el resultado de los méritos', etc. 'Buscadores de la felicidad' (sukhesino) es un vocativo con el que se dirige a los seres que buscan la felicidad. En el canon (Pāḷiyaṃ) se debería haber dicho 'mirad' (passatha), pero debe entenderse que se ha hecho un intercambio gramatical por 'mira' (passā). 'Violentos' (sāhasikā) son aquellos que actúan con audacia, como poner un arma en el pecho de los hombres para robarles el dinero deseado; su acción es una 'acción violenta'. 'Señor de la tierra' (pathabyo) significa el soberano de la tierra, por eso dijo: 'dueño de la tierra'. මෙත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado la explicación del Mettasutta. 10. භරියාසුත්තවණ්ණනා 10. Explicación del Bhariyāsutta. 63. දසමෙ උච්චාසද්දා මහාසද්දා උද්ධං උග්ගතත්තා උච්චං පත්ථටත්තා මහන්තං අවිනිබ්භොගං විනිභුඤ්ජිත්වා ගහෙතුං අසක්කුණෙය්‍යං සද්දං කරොන්තා වදන්ති. වචීඝොසොපි හි බහූහි එකජ්ඣං පවත්තිතො අත්ථතො ච සද්දතො ච දුරවබොධො කෙවලං මහානිග්ඝොසො එව හුත්වා සොතපථමාගච්ඡති. මච්ඡවිලොපෙති මච්ඡෙ විලුම්පිත්වා විය ගහණෙ, මච්ඡානං වා විලුම්පනෙ. කෙවට්ටානඤ්හි මච්ඡපච්ඡිට්ඨපිතට්ඨානෙ මහාජනො සන්නිපතිත්වා ‘‘ඉධ අඤ්ඤං එකං මච්ඡං දෙහි, එකං මච්ඡඵාලං දෙහි, එතස්ස තෙ මහා දින්නො, මය්හං ඛුද්දකො’’ති එවං උච්චාසද්දමහාසද්දං කරොන්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘කෙවට්ටානං මච්ඡපච්ඡිං ඔතාරෙත්වා ඨිතට්ඨානෙ’’ති. මච්ඡග්ගහණත්ථං ජාලෙ පක්ඛිත්තෙපි තස්මිං ඨානෙ කෙවට්ටා චෙව අඤ්ඤෙ ච ‘‘පවිට්ඨො න පවිට්ඨො[Pg.186], ගහිතො න ගහිතො’’ති මහාසද්දං කරොන්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘ජාලෙ වා…පෙ… මහාසද්දො හොතී’’ති. කත්තබ්බවත්තන්ති පාදපරිකම්මාදිකත්තබ්බකිච්චං. ඛරාති චිත්තෙන වාචාය ච කක්ඛළා. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. 63. En el décimo, 'ruidos altos, ruidos fuertes' (uccāsaddā mahāsaddā) se refiere a quienes hablan produciendo un sonido que no puede ser distinguido claramente por haber surgido hacia arriba y haberse extendido ampliamente. Pues incluso el sonido de las voces, cuando es emitido por muchos a la vez, se vuelve difícil de comprender tanto en significado como en sonido, convirtiéndose simplemente en un gran estruendo que llega al oído. 'En el saqueo de los peces' (macchavilope) se refiere al acto de capturarlos como si se estuvieran saqueando peces, o al saqueo de los mismos peces. Pues en el lugar donde los pescadores colocan las cestas de peces, el gentío se reúne y hace ruidos altos y fuertes diciendo: 'dame este otro pez aquí, dame una ración de pescado, a este le diste uno grande y a mí uno pequeño'. Refiriéndose a esto se dijo: 'en el lugar donde permanecen las cestas de peces de los pescadores tras haber sido descargadas'. Incluso cuando se lanza la red para capturar peces, en ese lugar tanto los pescadores como otros hacen un gran ruido diciendo: '¿ha entrado o no?, ¿ha sido capturado o no?'. Refiriéndose a esto se dijo: 'en la red... etc... hay un gran ruido'. 'Deberes a realizar' (kattabbavattaṃ) se refiere a las tareas que deben hacerse, como el servicio a los pies, etc. 'Ásperos' (kharā) son aquellos que son rudos en mente y palabra. El resto aquí es evidente. භරියාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado la explicación del Bhariyāsutta. 11. කොධනසුත්තවණ්ණනා 11. Explicación del Kodhanasutta. 64. එකාදසමෙ සපත්තකරණාති වා සපත්තෙහි කාතබ්බා. කොධනන්ති කුජ්ඣනසීලං. කොධනොයන්ති කුජ්ඣනො අයං. අයන්ති ච නිපාතමත්තං. කොධපරෙතොති කොධෙන අනුගතො, පරාභිභූතො වා. දුබ්බණ්ණොව හොතීති පකතියා වණ්ණවාපි අලඞ්කතප්පටියත්තොපි මුඛවිකාරාදිවසෙන විරූපො එව හොති. එතරහි ආයතිඤ්චාති කොධාභිභූතස්ස එකන්තමිදං ඵලන්ති දීපෙතුං ‘‘දුබ්බණ්ණොවා’’ති අවධාරණං කත්වා පුන ‘‘කොධාභිභූතො’’ති වුත්තං. 64. En el undécimo, 'causantes de enemistad' (sapattakaraṇā) son aquellas cosas que deben ser hechas por los enemigos. 'Irascible' (kodhana) significa de naturaleza propensa a enojarse. 'Este es irascible' (kodhanoyaṃ) significa 'este es propenso a la ira'. Y 'ayaṃ' es solo una partícula. 'Dominado por la ira' (kodhaparetoti) significa perseguido o subyugado por la ira. 'Se vuelve de mal color' (dubbaṇṇova hotīti) significa que, aunque sea naturalmente de buen color y esté adornado y arreglado, se vuelve ciertamente deforme debido a la distorsión del rostro, etc. 'En el presente y en el futuro' (etarahi āyatiñcā): para mostrar que este es el resultado inevitable de quien es subyugado por la ira, después de hacer el énfasis con 'ciertamente se vuelve de mal color', se dijo nuevamente 'subyugado por la ira'. අයසභාවන්ති අකිත්තිමභාවං. අත්තනො පරෙසඤ්ච අනත්ථං ජනෙතීති අනත්ථජනනො. අන්තරතොති අබ්භන්තරතො, චිත්තතො වා. තං ජනො නාවබුජ්ඣතීති කොධසඞ්ඛාතං අන්තරතො අබ්භන්තරෙ අත්තනො චිත්තෙයෙව ජාතං අනත්ථජනනචිත්තප්පකොපනාදිභයං භයහෙතුං අයං බාලමහාජනො න ජානාති. යන්ති යත්ථ. භුම්මත්ථෙ හි එතං පච්චත්තවචනං. යස්මිං කාලෙ කොධො සහතෙ නරං, අන්ධතමං තදා හොතීති සම්බන්ධො. යන්ති වා කාරණවචනං, යස්මා කොධො උප්පජ්ජමානො නරං සහතෙ අභිභවති, තස්මා අන්ධතමං තදා හොති, යදා කුද්ධොති අත්ථො යං-තං-සද්දානං එකන්තසම්බන්ධභාවතො. අථ වා යන්ති කිරියාපරාමසනං. සහතෙති යදෙතං කොධස්ස සහනං අභිභවනං, එතං අන්ධතමං භවනන්ති අත්ථො. අථ වා යං නරං කොධො සහතෙ අභිභවති, තස්ස අන්ධතමං තදා හොති. තතො ච කුද්ධො අත්ථං න ජානාති, කුද්ධො ධම්මං න පස්සතීති. 'Estado de desprestigio' (ayasabhāvaṃ) significa infamia. 'Generador de infortunio' (anatthajanano) es aquel que genera perjuicio para uno mismo y para los demás. 'Desde el interior' (antarato) significa desde dentro, o desde la mente. 'La gente no lo comprende' (taṃ jano nāvabujjhatīti) significa que esta gente común no conoce esta causa de temor, este peligro que consiste en la agitación mental, etc., que genera infortunio y que surge internamente, en la propia mente, llamado ira. 'Yaṃ' significa 'donde' (yattha). Pues este es un caso nominativo usado en sentido locativo. La conexión es: 'en el momento en que la ira domina al hombre, entonces hay una oscuridad ciega'. O bien, 'yaṃ' es una expresión causal: 'debido a que la ira, al surgir, domina al hombre, por eso hay entonces una oscuridad ciega'; este es el sentido cuando está enojado, debido a la relación necesaria entre las palabras 'yaṃ' y 'taṃ'. O también, 'yaṃ' se refiere a la acción: 'este dominio de la ira es lo que se convierte en oscuridad ciega'. O también: 'cuando la ira domina a un hombre, entonces para él hay una oscuridad ciega. Y a partir de ahí, el hombre enojado no conoce el beneficio y el hombre enojado no ve el Dhamma'. භූනං වුච්චති වුද්ධි, තස්ස හනනං ඝාතො එතෙසන්ති භූනහච්චානි. තෙනාහ ‘‘හතවුද්ධීනී’’ති. දම-සද්දෙන වුත්තමෙවත්ථං විභාවෙතුං පඤ්ඤාවීරියෙන [Pg.187] දිට්ඨියාති වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ‘‘කතරෙන දමෙනා’’තිආදිමාහ. අනෙකත්ථො හි දම-සද්දො. ‘‘සච්චෙන දන්තො දමසා උපෙතො, වෙදන්තගූ වුසිතබ්‍රහ්මචරියො’’ති (සං. නි. 1.195; සු. නි. 467) එත්ථ හි ඉන්ද්‍රියසංවරො දමොති වුත්තො ‘‘මනච්ඡට්ඨානි ඉන්ද්‍රියානි දමෙතී’’ති කත්වා. ‘‘යදි සච්චා දමා චාගා, ඛන්ත්‍යා භිය්‍යොධ විජ්ජතී’’ති (සං. නි. 1.246; සු. නි. 191) එත්ථ පඤ්ඤා දමො ‘‘සංකිලෙසං දමෙති පජහතී’’ති කත්වා. ‘‘දානෙන දමෙන සංයමෙන සච්චවජ්ජෙන අත්ථි පුඤ්ඤං, අත්ථි පුඤ්ඤස්ස ආගමො’’ති (සං. නි. 4.365) එත්ථ උපොසථකම්මං දමො ‘‘උපවසනවසෙන කායකම්මාදීනි දමෙතී’’ති කත්වා. ‘‘සක්ඛිස්සසි ඛො ත්වං, පුණ්ණ, ඉමිනා දමූපසමෙන සමන්නාගතො සුනාපරන්තස්මිං ජනපදන්තරෙ විහරිතු’’න්ති (ම. නි. 3.396; සං. නි. 4.88) එත්ථ අධිවාසනක්ඛන්ති දමො ‘‘කොධූපනාහමක්ඛාදිකෙ දමෙති විනොදෙතී’’ති කත්වා. ‘‘න මානකාමස්ස දමො ඉධත්ථි, න මොනමත්ථි අසමාහිතස්සා’’ති (සං. නි. 1.9) එත්ථ අභිසම්බොජ්ඣඞ්ගාදිකො සමාධිපක්ඛිකො ධම්මො දමො ‘‘දම්මති චිත්තං එතෙනා’’ති කත්වා. ඉධාපි ‘‘තං දමෙන සමුච්ඡින්දෙ, පඤ්ඤාවීරියෙන දිට්ඨියා’’ති වචනතො දම-සද්දෙන පඤ්ඤාවීරියදිට්ඨියො වුත්තා. Se llama 'bhūna' al crecimiento (vuddhi), y su eliminación es la muerte o destrucción de estos; por lo tanto, son 'bhūnahaccāni' (destructores del crecimiento). Por eso dice: 'aquellos cuyo crecimiento ha sido destruido' (hatavuddhīnī). Para explicar el significado expresado por la palabra 'dama' (autocontrol) como 'mediante la sabiduría, la energía y la visión', dice: '¿mediante qué autocontrol?' (katarena damenā), etc. Pues la palabra 'dama' tiene múltiples significados. En el pasaje: 'Aquel que está controlado por la verdad, dotado de autocontrol (damasā), que ha llegado al fin de los Vedas y ha vivido la vida santa' (Saṃ. Ni. 1.195), aquí el autocontrol de los sentidos se llama 'dama', en el sentido de que 'controla los seis sentidos'. En el pasaje: 'Si aquí se encuentran en mayor medida la verdad, el autocontrol (damā), la generosidad y la paciencia' (Saṃ. Ni. 1.246), aquí la sabiduría se llama 'dama', en el sentido de que 'controla y abandona las impurezas'. En el pasaje: 'Mediante la generosidad, el autocontrol, el dominio y la palabra veraz, hay mérito' (Saṃ. Ni. 4.365), aquí la práctica del uposatha se llama 'dama', en el sentido de que 'controla las acciones corporales, etc., mediante la observancia del ayuno'. En el pasaje: 'Tú, Puṇṇa, dotado de este autocontrol y paz, podrás vivir en la región de Sunāparanta' (Ma. Ni. 3.396), aquí la paciencia tolerante (adhivāsanakkhanti) se llama 'dama', en el sentido de que 'controla y disipa la ira, la malevolencia, la hipocresía, etc.'. En el pasaje: 'No hay autocontrol aquí para quien desea honor, ni hay silencio para quien no está concentrado' (Saṃ. Ni. 1.9), aquí los factores que conducen a la iluminación (abhisambojjhaṅgā) y otros estados pertenecientes a la concentración se llaman 'dama', en el sentido de que 'la mente es controlada por ellos'. También aquí, debido a la frase: 'que uno lo corte mediante el autocontrol, mediante la sabiduría, la energía y la visión', con la palabra 'dama' se refieren a la sabiduría, la energía y la visión. කොධනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Kodhana Sutta. අබ්‍යාකතවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Abyākata Vagga. 7. මහාවග්ගො 7. Mahāvaggo (El Gran Capítulo) 1-2. හිරිඔත්තප්පසුත්තාදිවණ්ණනා 1-2. Comentario a los suttas que comienzan con el Hiriottappa Sutta 65-66. සත්තමස්ස පඨමං උත්තානමෙව. දුතියෙ තයො සංවට්ටාති ආපොසංවට්ටො, තෙජොසංවට්ටො, වායොසංවට්ටොති තයො සංවට්ටා. තිස්සො සංවට්ටසීමාති ආභස්සරා, සුභකිණ්හා, වෙහප්ඵලාති තිස්සො සංවට්ටසීමා. යදා හි කප්පො තෙජෙන සංවට්ටති විනස්සති, තදා ආභස්සරතො හෙට්ඨා අග්ගිනා ඩය්හති. යදා ආපෙන සංවට්ටති, තදා සුභකිණ්හතො හෙට්ඨා උදකෙන විලීයති. යදා වායුනා සංවට්ටති, තදා වෙහප්ඵලතො හෙට්ඨා වායුනා විද්ධංසති. විත්ථාරතො පන සදාපි එකං බුද්ධක්ඛෙත්තං විනස්සති. බුද්ධක්ඛෙත්තං නාම තිවිධං හොති ජාතික්ඛෙත්තං ආණාක්ඛෙත්තං [Pg.188] විසයක්ඛෙත්තන්ති. තත්ථ ජාතික්ඛෙත්තං නාම දසසහස්සචක්කවාළපරියන්තං හොති, යං තථාගතස්ස පටිසන්ධිගහණාදීසු කම්පති. ආණාක්ඛෙත්තං කොටිසහස්සචක්කවාළපරියන්තං, යත්ථ රතනසුත්තං (ඛු. පා. 6.1 ආදයො; සු. නි. 224 ආදයො) ඛන්ධපරිත්තං (අ. නි. 4.67; චූළව. 251) ධජග්ගපරිත්තං (සං. නි. 1.249). ආටානාටියපරිත්තං (දී. නි. 3.275 ආදයො), මොරපරිත්තන්ති (ජා. 1.2.17-18) ඉමෙසං පරිත්තානං ආනුභාවො වත්තති. විසයක්ඛෙත්තං අනන්තමපරිමාණං, යං ‘‘යාවතා වා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති වුත්තං. එවමෙතෙසු තීසු බුද්ධක්ඛෙත්තෙසු එකං ආණාක්ඛෙත්තං විනස්සති. තස්මිං පන විනස්සන්තෙ ජාතික්ඛෙත්තං විනට්ඨමෙව හොති. විනස්සන්තඤ්ච එකතොව විනස්සති, සණ්ඨහන්තම්පි එකතොව සණ්ඨහති. 65-66. El primero del séptimo es evidente. En el segundo, hay tres tipos de disolución: la disolución por el agua, la disolución por el fuego y la disolución por el viento. Hay tres límites de la disolución: Ābhassara, Subhakiṇha y Vehapphala. Cuando el eón (kappa) se disuelve y es destruido por el fuego, se quema por el fuego todo lo que está por debajo de los dioses Ābhassara. Cuando se disuelve por el agua, se disuelve por el agua todo lo que está por debajo de los dioses Subhakiṇha. Cuando se disuelve por el viento, se destruye por el viento todo lo que está por debajo de los dioses Vehapphala. Sin embargo, en términos detallados, siempre se destruye un campo de un Buddha (buddhakkhetta). El campo de un Buddha es de tres tipos: el campo de nacimiento (jātikkhetta), el campo de autoridad (āṇākkhetta) y el campo de alcance (visayakkhetta). Allí, el campo de nacimiento se extiende hasta los diez mil sistemas de mundos, que tiemblan ante la concepción del Tathāgata, etc. El campo de autoridad se extiende hasta un billón de sistemas de mundos, donde prevalece el poder de estos parittas (protecciones): el Ratana Sutta, el Khandha Paritta, el Dhajagga Paritta, el Āṭānāṭiya Paritta y el Mora Paritta. El campo de alcance es infinito e inconmensurable, tal como se dice: 'hasta donde él desee'. Así, de estos tres campos de Buddha, se destruye un campo de autoridad. Cuando este se destruye, el campo de nacimiento también queda destruido. Cuando se destruyen, se destruyen juntos; cuando se forman, se forman juntos. තීණි සංවට්ටමූලානීති රාගදොසමොහසඞ්ඛාතානි තීණි සංවට්ටකාරණානි. රාගාදීසු හි අකුසලමූලෙසු උස්සන්නෙසු ලොකො විනස්සති. තථා හි රාගෙ උස්සන්නතරෙ අග්ගිනා විනස්සති, දොසෙ උස්සන්නතරෙ උදකෙන, මොහෙ උස්සන්නතරෙ වාතෙන. කෙචි පන ‘‘දොසෙ උස්සන්නතරෙ අග්ගිනා, රාගෙ උදකෙනා’’ති වදන්ති. Tres raíces de la disolución: son las tres causas de la disolución conocidas como codicia (rāga), odio (dosa) y engaño (moha). Pues cuando estas raíces de lo perjudicial prevalecen, el mundo se destruye. Así, cuando la codicia prevalece excesivamente, se destruye por el fuego; cuando el odio prevalece excesivamente, por el agua; cuando el engaño prevalece excesivamente, por el viento. Sin embargo, algunos dicen: 'cuando el odio prevalece, por el fuego; cuando la codicia prevalece, por el agua'. තීණි කොලාහලානීති කප්පකොලාහලං, බුද්ධකොලාහලං, චක්කවත්තිකොලාහලන්ති තීණි කොලාහලානි. තත්ථ ‘‘වස්සසතසහස්සමත්ථකෙ කප්පුට්ඨානං නාම භවිස්සතී’’තිආදිනා දෙවතාහි උග්ඝොසිතසද්දො කප්පකොලාහලං නාම හොති. ‘‘ඉතො වස්සසතසහස්සමත්ථකෙ ලොකො විනස්සිස්සති, මෙත්තං, මාරිසා, භාවෙථ කරුණං මුදිතං උපෙක්ඛ’’න්ති මනුස්සපථෙ දෙවතා ඝොසන්තියො චරන්ති. ‘‘වස්සසහස්සමත්ථකෙ බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සතී’’ති බුද්ධකොලාහලං නාම හොති. ‘‘ඉතො වස්සසහස්සමත්ථකෙ බුද්ධො උප්පජ්ජිත්වා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො සඞ්ඝරතනෙන පරිවාරිතො ධම්මං දෙසෙන්තො විචරිස්සතී’’ති දෙවතා උග්ඝොසන්ති. ‘‘වස්සසතමත්ථකෙ පන චක්කවත්තී උප්පජ්ජිස්සතී’’ති චක්කවත්තිකොලාහලං නාම හොති. ‘‘ඉතො වස්සසතමත්ථකෙ සත්තරතනසම්පන්නො චාතුද්දීපිස්සරො සහස්සපරිවාරො වෙහාසඞ්ගමො චක්කවත්තී රාජා උප්පජ්ජිස්සතී’’ති දෙවතා උග්ඝොසන්ති. Tres alborotos: el alboroto del eón (kappakolāhala), el alboroto de un Buddha (buddhakolāhala) y el alboroto de un monarca universal (cakkavattikolāhala). Allí, el alboroto del eón es el sonido proclamado por las deidades diciendo: 'cien mil años a partir de ahora, ocurrirá el fin del eón', etc. Las deidades caminan por los senderos de los hombres proclamando: 'dentro de cien mil años el mundo será destruido; amigos, cultiven el amor universal, la compasión, la alegría altruista y la ecuanimidad'. El alboroto de un Buddha es cuando se anuncia: 'dentro de mil años nacerá un Buddha'. Las deidades proclaman: 'dentro de mil años un Buddha nacerá y, practicando el Dhamma de acuerdo con el Dhamma, rodeado por la joya de la Saṅgha, viajará enseñando el Dhamma'. El alboroto de un monarca universal es cuando se anuncia: 'dentro de cien años nacerá un monarca universal'. Las deidades proclaman: 'dentro de cien años nacerá un rey monarca universal, poseedor de las siete joyas, soberano de los cuatro continentes, con un séquito de mil y capaz de viajar por el aire'. අචිරට්ඨෙන න ධුවාති උදකබුබ්බුළාදයො විය න චිරට්ඨායිතාය ධුවභාවරහිතා. අස්සාසරහිතාති සුපිනකෙ පීතපානීයං විය අනුලිත්තචන්දනං විය ච අස්සාසවිරහිතා. 'No permanente' (na dhuvā) en el sentido de que no dura mucho, carente de estabilidad como las burbujas de agua, etc. 'Carente de alivio' (assāsarahitā) significa desprovisto de consuelo, como el agua bebida en un sueño o como el ungüento de sándalo en un sueño. උපකප්පනමෙඝොති [Pg.189] කප්පවිනාසකමෙඝං සන්ධාය වදති. යස්මිඤ්හි සමයෙ කප්පො අග්ගිනා නස්සති, ආදිතොව කප්පවිනාසකමහාමෙඝො උට්ඨහිත්වා කොටිසතසහස්සචක්කවාළෙ එකමහාවස්සං වස්සති. මනුස්සා තුට්ඨහට්ඨා සබ්බබීජානි නීහරිත්වා වපන්ති. සස්සෙසු පන ගොඛායිතකමත්තෙසු ජාතෙසු ගද්‍රභරවං රවන්තො එකබින්දුම්පි න වස්සති, තදා පච්ඡින්නං පච්ඡින්නමෙව වස්සං හොති. තෙනාහ ‘‘තදා නික්ඛන්තබීජං..පෙ… එකබින්දුම්පි දෙවො න වස්සතී’’ති. ‘‘වස්සසතසහස්ස අච්චයෙන කප්පවුට්ඨානං භවිස්සතී’’තිආදිනා දෙවතාහි වුත්තවචනං සුත්වා යෙභුය්‍යෙන මනුස්සා ච භුම්මදෙවතා ච සංවෙගජාතා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුදුචිත්තා හුත්වා මෙත්තාදීනි පුඤ්ඤානී කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තන්ති, අවීචිතො පට්ඨාය තුච්ඡො හොතීති. 'La nube de la destrucción del eón' (upakappanamegho) se refiere a la nube que destruye el kappa. En el momento en que el eón es destruido por el fuego, primero surge una gran nube de destrucción del eón y cae una gran lluvia sobre cien mil millones de sistemas de mundos. Los hombres, gozosos, sacan todas las semillas y las siembran. Pero cuando los cultivos han crecido lo suficiente como para que el ganado los coma, emitiendo un sonido como el rebuzno de un asno, no cae ni una gota de lluvia; entonces, la lluvia cesa por completo. Por eso dice: 'entonces, las semillas que han brotado... hasta... el dios no hace caer ni una sola gota'. Al escuchar las palabras de las deidades diciendo: 'dentro de cien mil años ocurrirá el fin del eón', la mayoría de los hombres y deidades terrestres, llenos de urgencia espiritual (saṃvega), se vuelven amables unos con otros y, realizando méritos como el amor universal, renacen en el mundo de los devalokas; comenzando desde el infierno Avīci, el mundo queda vacío. පඤ්ච බීජජාතානීති මූලබීජං ඛන්ධබීජං ඵළුබීජං අග්ගබීජං බීජබීජන්ති පඤ්ච බීජානි ජාතානි. තත්ථ මූලබීජන්ති වචා, වචත්තං, හලිද්දං, සිඞ්ගිවෙරන්ති එවමාදි. ඛන්ධබීජන්ති අස්සත්ථො, නිග්‍රොධොති එවමාදි. ඵළුබීජන්ති උච්ඡු, වෙළු, නළොති එවමාදි. අග්ගබීජන්ති අජ්ජුකං, ඵණිජ්ජකන්ති එවමාදි. බීජබීජන්ති වීහිආදි පුබ්බණ්ණඤ්චෙව මුග්ගමාසාදිඅපරණ්ණඤ්ච. පච්චයන්තරසමවායෙ විසදිසුප්පත්තියා විසෙසකාරණභාවතො රුහනසමත්ථෙ සාරඵලෙ නිරුළ්හො බීජ-සද්දො තදත්ථසිද්ධියා මූලාදීසුපි කෙසුචි පවත්තතීති මූලාදිතො නිවත්තනත්ථං එකෙන බීජ-සද්දෙන විසෙසෙත්වා වුත්තං ‘‘බීජබීජ’’න්ති ‘‘රූපරූපං (විසුද්ධි. 2.449) දුක්ඛදුක්ඛ’’න්ති (සං. නි. 4.327) යථා. යථා ඵලපාකපරියන්තා ඔසධිරුක්ඛා වෙළුකදලිආදයො. «Cinco tipos de semillas» se refiere a: semilla de raíz, semilla de tronco, semilla de nudo, semilla de brote y semilla de semilla; estos son los cinco tipos de semillas producidas. Entre ellas, «semilla de raíz» se refiere al cálamo, al jengibre blanco, a la cúrcuma, al jengibre, y así sucesivamente. «Semilla de tronco» se refiere a la higuera sagrada (assattha), al baniano (nigrodha), y así sucesivamente. «Semilla de nudo» se refiere a la caña de azúcar, el bambú, el junco, y así sucesivamente. «Semilla de brote» se refiere a la albahaca, el orégano, y así sucesivamente. «Semilla de semilla» se refiere a los cereales principales como el arroz, y a los cereales secundarios como el frijol mungo y el frijol negro. Debido a que son la causa específica para el surgimiento de algo distinto cuando se produce la convergencia de otras condiciones, el término «semilla» se ha establecido para los frutos esenciales capaces de germinar; para distinguirla de las semillas de raíz y demás, se menciona especialmente con un solo término de semilla como «semilla de semilla», tal como «rūparūpa» o «dukkhadukkha». Es como las plantas y árboles cuya culminación es la maduración del fruto, tales como el bambú, el banano, etc. යං කදාචීතිආදීසු යන්ති නිපාතමත්තං. කදාචීති කිස්මිඤ්චි කාලෙ. කරහචීති තස්සෙව වෙවචනං. දීඝස්ස අද්ධුනොති දීඝස්ස කාලස්ස. අච්චයෙනාති අතික්කමෙන. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. En las expresiones que comienzan con «yaṃ kadāci», «yaṃ» es solo una partícula. «Kadāci» significa en algún momento. «Karahaci» es un sinónimo de lo mismo. «Dīghassa addhuno» significa de un largo tiempo. «Accayena» significa con el transcurso. El resto aquí es evidente. හිරිඔත්තප්පසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Hiriottappa Sutta y otros. 3. නගරොපමසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario del Nagaropama Sutta 67. තතියෙ පච්චන්තෙ භවං පච්චන්තිමං. ‘‘රථො සීලපරික්ඛාරො, ඣානක්ඛො චක්කවීරියො’’තිආදීසු (සං. නි. 5.4) විය අලඞ්කාරවචනො පරික්ඛාරසද්දොති ආහ ‘‘නගරාලඞ්කාරෙහි අලඞ්කත’’න්ති. පරිවාරවචනොපි වට්ටතියෙව ‘‘සත්ත සමාධිපරික්ඛාරා’’තිආදීසු [Pg.190] (දී. නි. 3.330) විය. නෙමං වුච්චති ථම්භාදීහි අනුපතභූමිප්පදෙසොති ආහ ‘‘ගම්භීරආවාටා’’ති, ගම්භීරං භූමිං අනුප්පවිට්ඨාති අත්ථො. සුට්ඨු සන්නිසීදාපිතාති භූමිං නිඛනිත්වා සම්මදෙව ඨපිතා. 67. En el tercer discurso, «situado en la frontera» (paccantime) significa que está en los confines. La palabra «parikkhāra» (equipo o accesorios) se usa en el sentido de ornamentación, como en «el carro tiene la virtud como accesorio, el jhana como eje y la energía como ruedas», por eso dice: «adornado con los ornamentos de la ciudad». También es válido en el sentido de séquito o componentes, como en «los siete componentes de la concentración». Se dice «nema» (cimientos) a la superficie del suelo que no ha sido excavada por pilares y demás; por eso dice: «fosos profundos», significando que han penetrado profundamente en la tierra. «Bien asentados» (suṭṭhu sannisīdāpitā) significa que han sido colocados correctamente tras haber cavado en la tierra. අනුපරියායෙති එතෙනාති අනුපරියායො, සොයෙව පථොති අනුපරියායපථො, පරිතො පාකාරස්ස අනුයායමග්ගො. «Anupariyāye»: aquello por lo que se recorre es un «anupariyāyo», y ese mismo es un camino, de ahí «anupariyāyapatho» (camino de ronda); es el camino para recorrer alrededor de la muralla. හත්ථිං ආරොහන්ති ආරොහාපයන්ති චාති හත්ථාරොහා (දී. නි. ටී. 1.163). යෙන හි පයොගෙන පුරිසො හත්ථිනො ආරොහනයොග්ගො හොති, හත්ථිස්ස තං පයොගං විධායන්තානං සබ්බෙසම්පෙතෙසං ගහණං. තෙනාහ ‘‘සබ්බෙපී’’තිආදි. තත්ථ හත්ථාචරියා නාම යෙ හත්ථිනො හත්ථාරොහකානඤ්ච සික්ඛාපකා. හත්ථිවෙජ්ජා නාම හත්ථිභිසක්කා. හත්ථිබන්ධා නාම හත්ථීනං පාදරක්ඛකා. ආදි-සද්දෙන හත්ථීනං යවපදායකාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. අස්සාරොහා රථිකාති එත්ථාපි එසෙව නයො. රථෙ නියුත්තා රථිකා. රථරක්ඛා නාම රථස්ස ආණිරක්ඛකා. ධනුං ගණ්හන්ති ගණ්හාපෙන්ති චාති ධනුග්ගහා, ඉස්සාසා ධනුසිප්පස්ස සික්ඛාපකා ච. තෙනාහ ‘‘ධනුආචරියා ඉස්සාසා’’ති. චෙලෙන චෙලපටාකාය යුද්ධෙ අකන්ති ගච්ඡන්තීති චෙලකාති ආහ – ‘‘යෙ යුද්ධෙ ජයද්ධජං ගහෙත්වා පුරතො ගච්ඡන්තී’’ති. යථා තථා ඨිතෙ සෙනිකෙ බ්‍රූහකරණවසෙන තතො තතො චලයන්ති උච්චාලෙන්තීති චලකා. සකුණග්ඝිආදයො විය මංසපිණ්ඩං පරසෙනාසමූහං සාහසිකමහායොධතාය ඡෙත්වා ඡෙත්වා දයන්ති උප්පතිත්වා ගච්ඡන්තීති පිණ්ඩදායකා. දුතියවිකප්පෙ පිණ්ඩෙ දයන්ති ජනසම්මද්දෙ උප්පතන්තා විය ගච්ඡන්තීති පිණ්ඩදායකාති අත්ථො වෙදිතබ්බො. උග්ගතුග්ගතාති ථාමජවපරක්කමාදිවසෙන අතිවිය උග්ගතා, උදග්ගාති අත්ථො. පක්ඛන්දන්තීති අත්තනො වීරසූරභාවෙන අසජ්ජමානා පරසෙනං අනුපවිසන්තීති අත්ථො. ථාමජවබලපරක්කමාදිසම්පත්තියා මහානාගා විය මහානාගා. එකසූරාති එකාකිසූරා අත්තනො සූරභාවෙනෙව එකාකිනො හුත්වා යුජ්ඣනකා. සජාලිකාති සවම්මිකා. සරපරිත්තාණන්ති චම්මපරිසිබ්බිතං ඛෙටකං, චම්මමයං වා ඵලකං. ඝරදාසයොධාති අත්තනො දාසයොධා. Los «hatthārohā» son aquellos que montan o hacen montar elefantes. Se incluye a todos los que disponen el entrenamiento del elefante por el cual un hombre es apto para montarlo; por eso dice: «todos ellos», etc. Allí, los «maestros de elefantes» (hatthācariyā) son los que entrenan a los elefantes y a los jinetes. Los «médicos de elefantes» (hatthivejjā) son los doctores de elefantes. Los «guardianes de elefantes» (hatthibandhā) son los que protegen las patas de los elefantes. Con la palabra «ādi» se incluye a los que suministran forraje a los elefantes, etc. Este mismo método se aplica a «jinetes de caballos» (assārohā) y «combatientes en carros» (rathikā). Los «rathikā» son los asignados a los carros. Los «protectores de carros» (ratharakkhā) son los que protegen los ejes del carro. Los «arqueros» (dhanuggahā) son los que empuñan o hacen empuñar el arco, y los instructores del arte de la arquería. Por eso dice: «maestros de arco, arqueros». Los «celakā» son los que en la batalla van delante con banderas de tela (celapaṭākā), por eso dice: «aquellos que en la batalla avanzan al frente portando el estandarte de la victoria». Los «calakā» son aquellos que, mediante el estímulo a los soldados apostados aquí y allá, los hacen movilizarse o elevarse. Los «piṇḍadāyakā» son como los halcones, que debido a su gran valentía heroica, despedazan una y otra vez el grupo del ejército enemigo como si fuera un trozo de carne y avanzan saltando. En la segunda interpretación, el sentido de «piṇḍadāyakā» debe entenderse como aquellos que avanzan como si saltaran en medio del tumulto de la gente. Los «uggatuggatā» son los sumamente elevados en términos de fuerza, rapidez y valor; el significado es que son exaltados. «Irrumpen» (pakkhandantī) significa que, sin vacilar debido a su propia naturaleza heroica y valiente, entran en el ejército enemigo. Los «mahānāgā» (grandes héroes) son como grandes elefantes por su dotación de fuerza, rapidez, poder y valor. Los «ekasūrā» son héroes solitarios que luchan solos confiando únicamente en su propio valor. Los «sajālikā» son los que visten armadura. La «protección contra flechas» (saraparittāṇaṃ) es un escudo cosido con cuero o una plancha hecha de cuero. Los «soldados esclavos de la casa» (gharadāsayodhā) son sus propios siervos guerreros. සම්පක්ඛන්දනලක්ඛණාති සද්ධෙය්‍යවත්ථුනො එවමෙතන්ති සම්පක්ඛන්දනලක්ඛණා. සම්පසාදනලක්ඛණාති පසීදිතබ්බෙ වත්ථුස්මිං පසීදනලක්ඛණා. ඔකප්පනසද්ධාති [Pg.191] ඔක්කන්තිත්වා පක්ඛන්දිත්වා අධිමුච්චනං. පසාදනීයෙ වත්ථුස්මිං පසීදනං පසාදසද්ධා. අයං අනුධම්මොති අයං නවන්නං ලොකුත්තරධම්මානං අනුලොමධම්මො. නිබ්බිදාබහුලොති උක්කණ්ඨනාබහුලො. සද්ධා බන්ධති පාථෙය්‍යන්ති සද්ධා නාමායං සත්තස්ස මරණවසෙන මහාපථං සංවජතො මහාකන්තාරං පටිපජ්ජතො මහාවිදුග්ගං පක්ඛන්දතො පාථෙය්‍යපුටං බන්ධති, සම්බලං විස්සජ්ජෙතීති අත්ථො. සද්ධඤ්හි උප්පාදෙත්වා දානං දෙති, සීලං රක්ඛති, උපොසථකම්මං කරොති. තෙනෙතං වුත්තං ‘‘සද්ධා බන්ධති පාථෙය්‍ය’’න්ති. සිරීති ඉස්සරියං. ඉස්සරියෙ හි අභිමුඛීභූතෙ ථලතොපි ජලතොපි භොගා ආගච්ඡන්තියෙව. තෙනෙතං වුත්තං ‘‘සිරී භොගානමාසයො’’ති. සද්ධා දුතියා පුරිසස්ස හොතීති පුරිසස්ස දෙවලොකෙ, මනුස්සලොකෙ චෙව නිබ්බානඤ්ච ගච්ඡන්තස්ස සද්ධා දුතියා හොති, සහායකිච්චං සාධෙති. භත්තපුටාදීති ආදි-සද්දෙන දුතියිකාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. අනෙකසරසතාති අනෙකසභාවතා, අනෙකකිච්චතා වා. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. «Con la característica de lanzarse» (sampakkhandanalakkhaṇā) significa lanzarse hacia el objeto de fe diciendo «así es esto». «Con la característica de serenidad» (sampasādanalakkhaṇā) significa la característica de serenarse en un objeto que merece fe. La «fe de convicción» (okappanasaddhā) es el acto de decidirse tras haberse sumergido y lanzado hacia ella. La «fe de serenidad» (pasādasaddhā) es serenarse en un objeto inspirador. «Este es el factor conforme» (ayaṃ anudhammo) significa que este es el factor que concuerda con los nueve estados supramundanos. «Abundante en desencanto» (nibbidābahulo) significa abundante en hastío. «La fe prepara las provisiones» significa que esta fe prepara el saco de provisiones para el ser que emprende el gran camino debido a la muerte, que se dirige al gran desierto y que se lanza al gran abismo; el sentido es que dispone el sustento. Pues, tras haber surgido la fe, uno da limosna, protege la virtud y realiza la práctica del uposatha. Por eso se dice: «la fe prepara las provisiones». «Sirī» significa autoridad o esplendor. Pues, cuando la autoridad está presente, las riquezas llegan tanto por tierra como por agua. Por eso se dice: «la gloria es el receptáculo de las riquezas». «La fe es la compañera del hombre» significa que para el hombre que va al mundo celestial, al mundo humano o al Nibbāna, la fe es su compañera, realiza la función de asistencia. En «sacos de comida, etc.», con la palabra «ādi» se debe entender la inclusión de compañeros y demás. «Tener cientos de diversos significados» significa tener diversas naturalezas o diversas funciones. El resto es de fácil comprensión. නගරොපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Nagaropama Sutta. 4. ධම්මඤ්ඤූසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario del Dhammaññū Sutta 68. චතුත්ථෙ සුත්තගෙය්‍යාදිධම්මං ජානාතීති ධම්මඤ්ඤූ. තස්ස තස්සෙව සුත්තගෙය්‍යාදිනා භාසිතස්ස තදඤ්ඤස්ස සුත්තපදත්ථස්ස බොධකස්ස සද්දස්ස අත්ථකුසලතාවසෙන අත්ථං ජානාතීති අත්ථඤ්ඤූ. ‘‘එත්තකොම්හි සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤායා’’ති එවං යථා අත්තනො පමාණජානනවසෙන අත්තානං ජානාතීති අත්තඤ්ඤූ. පටිග්ගහණපරිභොගපරියෙසනවිස්සජ්ජනෙසු මත්තං ජානාතීති මත්තඤ්ඤූ. නිද්දෙසෙ පන පටිග්ගහණමත්තඤ්ඤුතාය එව පරිභොගාදිමත්තඤ්ඤුතා පබොධිතා හොතීති පටිග්ගහණමත්තඤ්ඤුතාව දස්සිතා. ‘‘අයං කාලො උද්දෙසස්ස, අයං කාලො පරිපුච්ඡාය, අයං කාලො යොගස්ස අධිගමායා’’ති එවං කාලං ජානාතීති කාලඤ්ඤූ. තත්ථ පඤ්ච වස්සානි උද්දෙසස්ස කාලො, දස පරිපුච්ඡාය, ඉදං අතිසම්බාධං, අතික්ඛපඤ්ඤස්ස තාවතා කාලෙන තීරෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා දස වස්සානි උද්දෙසස්ස කාලො, වීසති පරිපුච්ඡාය, තතො පරං යොගෙ කම්මං කාතබ්බං. ඛත්තියපරිසාදිකං [Pg.192] අට්ඨවිධං පරිසං ජානාතීති පරිසඤ්ඤූ. භික්ඛුපරිසාදිකං චතුබ්බිධං, ඛත්තියපරිසාදිකං මනුස්සපරිසංයෙව පුන චතුබ්බිධං ගහෙත්වා අට්ඨවිධං වදන්ති අපරෙ. නිද්දෙසෙ පනස්ස ඛත්තියපරිසාදිචතුබ්බිධපරිසග්ගහණං නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං. ‘‘ඉමං මෙ සෙවන්තස්ස අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, තස්මා අයං පුග්ගලො සෙවිතබ්බො, විපරියායතො අඤ්ඤො අසෙවිතබ්බො’’ති සෙවිතබ්බාසෙවිතබ්බපුග්ගලං ජානාතීති පුග්ගලපරොපරඤ්ඤූ. එවඤ්හි තෙසං පුග්ගලානං පරොපරං උක්කට්ඨනිහීනතං ජානාති නාම. නිද්දෙසෙපිස්ස සෙවිතබ්බාසෙවිතබ්බපුග්ගලෙ විභාවනමෙව සමණකථාකතන්ති දට්ඨබ්බං. 68. En el cuarto sutta, aquel que conoce las enseñanzas como los suttas, geyyas, etc., es un 'conocedor del Dhamma' (dhammaññū). Aquel que conoce el significado por medio de la destreza en el sentido de las palabras que comunican el contenido de lo dicho en esos suttas, geyyas, etc., y de otros términos de los suttas, es un 'conocedor del significado' (atthaññū). Aquel que se conoce a sí mismo por medio del conocimiento de su propia medida, pensando: 'Hasta este punto llego en virtud, concentración y sabiduría', es un 'conocedor de sí mismo' (attaññū). Aquel que conoce la medida en la recepción, el uso, la búsqueda y el desprendimiento (de los requisitos), es un 'conocedor de la moderación' (mattaññū). En el Niddesa, sin embargo, mediante la moderación en la recepción, se da a entender la moderación en el uso, etc., por lo que solo se muestra la moderación en la recepción. Aquel que conoce el tiempo pensando: 'Este es el tiempo para la recitación, este es el tiempo para la indagación, este es el tiempo para el esfuerzo hacia el logro', es un 'conocedor del tiempo' (kālaññū). En este sentido, cinco años son el tiempo para la recitación y diez para la indagación; esto es para los muy inteligentes; para aquel que no puede completar la tarea en ese tiempo por ser de sabiduría lenta, diez años son el tiempo para la recitación y veinte para la indagación, y después de eso debe realizarse el trabajo en el esfuerzo (yoga). Aquel que conoce las ocho clases de asambleas, empezando por la asamblea de los nobles (khattiya), es un 'conocedor de la asamblea' (parisaññū). Otros dicen que hay cuatro tipos empezando por la asamblea de monjes, y que tomando nuevamente de forma cuádruple la asamblea de seres humanos como la de los nobles, se habla de ocho clases. En el Niddesa, la mención de las cuatro clases de asambleas, empezando por la de los nobles, debe verse solo como un ejemplo. Aquel que conoce a las personas que deben ser frecuentadas y las que no, pensando: 'Al frecuentar a esta persona, los estados perjudiciales disminuyen y los estados beneficiosos aumentan, por lo tanto, esta persona debe ser frecuentada; al contrario, la otra no debe ser frecuentada', es un 'conocedor de la distinción entre personas' (puggalaparoparaññū). De esta manera, ciertamente conoce la superioridad o inferioridad de esas personas. En el Niddesa, debe entenderse que la explicación sobre las personas que deben o no frecuentarse se ha hecho siguiendo el estilo de la charla de los ascetas. ධම්මඤ්ඤූසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Dhammaññū Sutta. 5-6. පාරිච්ඡත්තකසුත්තාදිවණ්ණනා 5-6. Comentario del Pāricchattaka Sutta y otros 69-70. පඤ්චමෙ පතිතපලාසොති පතිතපත්තො. එත්ථ පඨමං පණ්ඩුපලාසතං, දුතියං පන්නපලාසතඤ්ච වත්වා තතියං ජාලකජාතතා, චතුත්ථං ඛාරකජාතතා ච පාළියං වුත්තා. දීඝනිකායට්ඨකථායං පන මහාගොවින්දසුත්තවණ්ණනායං (දී. නි. අට්ඨ. 2.294) ඉමමෙව පාළිං ආහරිත්වා දස්සෙන්තෙන පඨමං පණ්ඩුපලාසතං, දුතියං පන්නපලාසතඤ්ච වත්වා තතියං ඛාරකජාතතා, චතුත්ථං ජාලකජාතතා ච දස්සිතා. එවඤ්හි තත්ථ වුත්තං – ‘‘පාරිච්ඡත්තකෙ පුප්ඵමානෙ එකං වස්සං උපට්ඨානං ගච්ඡන්ති, තෙ තස්ස පණ්ඩුපලාසභාවතො පට්ඨාය අත්තමනා හොන්ති. යථාහ – 69-70. En el quinto, 'hojas caídas' (patitapalāso) significa hojas que han caído. Aquí, después de mencionar primero el estado de hojas amarillentas y segundo el estado de hojas caídas, en el texto Pali se menciona tercero la formación de redes y cuarto la formación de capullos. Sin embargo, en el comentario del Mahāgovinda Sutta del Dīgha Nikāya, al citar y mostrar este mismo pasaje, después de mencionar primero el estado de hojas amarillentas y segundo el estado de hojas caídas, se muestra tercero la formación de capullos y cuarto la formación de redes. Así se dice allí: 'Cuando el árbol Pāricchattaka florece, los dioses acuden a servirlo durante un año; ellos se regocijan desde el momento en que sus hojas se vuelven amarillas. Como se ha dicho:' යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො, පණ්ඩුපලාසො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති ‘පණ්ඩුපලාසො දානි පාරිච්ඡත්තකො, කොවිළාරො, න චිරස්සෙව පන්නපලාසො භවිස්සතී’ති. යස්මිං සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො, කොවිළාරො, පන්නපලාසො හොති, ජාලකජාතො හොති, ඛාරකජාතො හොති, කුටුමලකජාතො හොති, කොරකජාතො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ[Pg.193], දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති ‘කොරකජාතො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො, න චිරස්සෙව සබ්බපාලිඵුල්ලො භවිස්සතී’ති. 'Monjes, en el momento en que el árbol Pāricchattaka de los dioses Tāvatiṃsa tiene hojas amarillas, en ese momento, monjes, los dioses Tāvatiṃsa se regocijan pensando: "Ahora el Pāricchattaka tiene hojas amarillas, pronto perderá sus hojas". Monjes, en el momento en que el árbol Pāricchattaka de los dioses Tāvatiṃsa ha perdido sus hojas, tiene formación de redes, tiene formación de capullos, tiene formación de botones, tiene formación de brotes, en ese momento, monjes, los dioses Tāvatiṃsa se regocijan pensando: "Ahora el Pāricchattaka tiene brotes, pronto estará en plena floración"'. ලීනත්ථප්පකාසිනියම්පි (දී. නි. ටී. 2.294) එත්ථ එවමත්ථො දස්සිතො – පන්නපලාසොති පතිතපත්තො. ඛාරකජාතොති ජාතඛුද්දකමකුළො. යෙ හි නීලපත්තකා අතිවිය ඛුද්දකා මකුළා, තෙ ‘‘ඛාරකා’’ති වුච්චන්ති. ජාලකජාතොති තෙහියෙව ඛුද්දකමකුළෙහි ජාතජාලකො සබ්බසො ජාලො විය ජාතො. කෙචි පන ‘‘ජාලකජාතොති එකජාලො විය ජාතො’’ති අත්ථං වදන්ති. පාරිච්ඡත්තකො කිර ඛාරකග්ගහණකාලෙ සබ්බත්ථකමෙව පල්ලවිකො හොති, තෙ චස්ස පල්ලවා පභස්සරපවාළවණ්ණසමුජ්ජලා හොන්ති. තෙන සො සබ්බසො සමුජ්ජලන්තො තිට්ඨති. කුටුමලජාතොති සඤ්ජාතමහාමකුළො. කොරකජාතොති සඤ්ජාතසූචිභෙදො සම්පතිවිකසමානාවත්ථො. සබ්බපාලිඵුල්ලොති සබ්බසො ඵුල්ලිතවිකසිතොති. අයඤ්ච අනුක්කමො දීඝභාණකානං වළඤ්ජනානුක්කමෙන දස්සිතො, න එත්ථ ආචරියස්ස විරොධො ආසඞ්කිතබ්බො. También en la Līnatthappakāsinī se explica el significado de este modo: 'hojas caídas' (pannapalāso) significa hojas que han caído. 'Formación de capullos' (khārakajātoti) significa capullos pequeños recién nacidos. Aquellos capullos que son extremadamente pequeños y de color verde se llaman 'khārakā'. 'Formación de redes' (jālakajātoti) significa una red formada por esos mismos capullos pequeños, apareciendo por todas partes como una red. Algunos, sin embargo, dicen que 'formación de redes' significa que aparece como una sola red. Se dice que el Pāricchattaka, en el momento de producir capullos, se llena de brotes por todas partes, y esos brotes brillan con el color del coral resplandeciente. Debido a esto, permanece resplandeciente en su totalidad. 'Formación de botones' (kuṭumalajātoti) significa que han nacido capullos grandes. 'Formación de brotes' (korakajātoti) significa que se ha producido la ruptura de la punta y está en el estado previo a abrirse. 'En plena floración' (sabbapāliphullo) significa florecido y abierto por completo. Y este orden se muestra según la secuencia seguida por los recitadores del Dīgha Nikāya; no debe sospecharse aquí una contradicción con el Maestro. කන්තනකවාතොති දෙවානං පුඤ්ඤකම්මපච්චයා පුප්ඵානං ඡින්දනකවාතො. කන්තතීති ඡින්දති. සම්පටිච්ඡනකවාතොති ඡින්නානං ඡින්නානං පුප්ඵානං සම්පටිග්ගණ්හකවාතො. චිනන්තොති නානාවිධභත්තිසන්නිවෙසවසෙන නිචිනං කරොන්තො. අඤ්ඤතරදෙවතානන්ති නාමගොත්තවසෙන අපඤ්ඤාතදෙවතානං. රෙණුවට්ටීති රෙණුසඞ්ඝාතො. කණ්ණිකං ආහච්චාති සුධම්මාය කූටං ආහන්ත්වා. 'Viento cortante' (kantanakavātoti) es el viento que corta las flores debido a la fuerza del mérito de los dioses. 'Kanta' significa cortar. 'Viento receptor' (sampaṭicchanakavātoti) es el viento que recoge las flores a medida que caen. 'Acumulando' (cinantoti) significa amontonarlas según diversas disposiciones ornamentales. 'De ciertos dioses' (aññataradevatānanti) se refiere a deidades cuyos nombres y linajes no se conocen. 'Masa de polen' (reṇuvaṭṭī) es un conjunto de polen. 'Golpeando la cúpula' (kaṇṇikaṃ āhaccāti) significa que golpea la parte superior de la sala Sudhammā. අනුඵරණානුභාවොති ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො කිත්තිසද්දස්ස යාව බ්‍රහ්මලොකා අනුඵරණසඞ්ඛාතො ආනුභාවො. පබ්බජ්ජානිස්සිතං හොතීති පබ්බජ්ජාය චතුපාරිසුද්ධිසීලම්පි දස්සිතමෙවාති අධිප්පායො. පඨමජ්ඣානසන්නිස්සිතන්තිආදීසුපි ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉධ පන උභයතො පරිච්ඡෙදො හෙට්ඨා සීලතො උපරි අරහත්තතො ච පරිච්ඡෙදස්ස දස්සිතත්තා. තෙනෙතං වුත්තන්ති තෙන කාරණෙන එතං ‘‘චතුපාරිසුද්ධිසීලං පබ්බජ්ජානිස්සිතං හොතී’’තිආදිවචනං වුත්තං. ඡට්ඨං උත්තානමෙව. 'El poder de la difusión' (anupharaṇānubhāvoti) es la gloria del monje que ha destruido las impurezas (khīṇāsava), cuyo sonido de fama se difunde hasta el mundo de Brahma. 'Depende de la vida monástica' (pabbajjānissitaṃ hotīti) significa que se muestra también la virtud de la cuádruple pureza de la vida monástica. En las frases 'depende del primer jhāna', etc., el significado debe entenderse de la misma manera. Pero aquí se muestra la delimitación por ambos lados: abajo por la virtud (sīla) y arriba por el estado de Arahant. Por esa razón, se ha dicho: 'la virtud de la cuádruple pureza depende de la vida monástica', etc. El sexto sutta es evidente en su significado. පාරිච්ඡත්තකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Pāricchattaka Sutta y otros. 7. භාවනාසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario del Bhāvanā Sutta 71. සත්තමෙ [Pg.194] අත්ථස්ස අසාධිකා ‘‘භාවනං අනනුයුත්තස්සා’’ති වුත්තත්තා. සම්භාවනත්ථෙති ‘‘අපි නාම එවං සියා’’ති විකප්පනත්ථො සම්භාවනත්ථො. එවඤ්හි ලොකෙ සිලිට්ඨවචනං හොතීති එකමෙව සඞ්ඛං අවත්වා අපරාය සඞ්ඛාය සද්ධිං වචනං ලොකෙ සිලිට්ඨවචනං හොති යථා ‘‘ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානී’’ති. සම්මා අධිසයිතානීති පාදාදීහි අත්තනා නෙසං කිඤ්චි උපඝාතං අකරොන්තියා බහිවාතාදිපරිස්සයපරිහරණත්ථං සම්මදෙව උපරි සයිතානි. උපරිඅත්ථො හෙත්ථ අධි-සද්දො. උතුං ගණ්හාපෙන්තියාති තෙසං අල්ලසිනෙහපරියාදානත්ථං අත්තනො කායුස්මාවසෙන උතුං ගණ්හාපෙන්තියා. තෙනාහ ‘‘උස්මීකතානී’’ති. සම්මා පරිභාවිතානීති සම්මදෙව සබ්බසො කුක්කුටවාසනාය වාසිතානි. තෙනාහ ‘‘කුක්කුටගන්ධං ගාහාපිතානී’’ති. එත්ථ ච සම්මාපරිසෙදනං කුක්කුටගන්ධපරිභාවනඤ්ච සම්මාඅධිසයනසම්මාපරිසෙදනනිප්ඵත්තියා ආනුභාවනිප්ඵාදිතන්ති දට්ඨබ්බං. සම්මාඅධිසයනෙනෙව හි ඉතරද්වයං ඉජ්ඣති. න හි සම්මාඅධිසයනතො විසුං සම්මාපරිසෙදනස්ස සම්මාපරිභාවනස්ස ච කාරණං අත්ථි. තෙන පන සද්ධිංයෙව ඉතරෙසං ද්වින්නම්පි ඉජ්ඣනතො වුත්තං. En el séptimo [discurso], debido a que se ha dicho 'para aquel que no está dedicado al desarrollo [meditativo]' (bhāvanā ananuyuttassa), el propósito no se cumple. 'Sambhāvanatthe' se refiere al sentido de probabilidad, como en la expresión 'quizás sea así' (api nāma evaṃ siyā), que denota una posibilidad. En el mundo, se considera que el habla es refinada (siliṭṭhavacana) cuando, en lugar de mencionar un solo número, se menciona junto con otro, como en la expresión 'dos o tres gotas de agua'. 'Sammā adhisayitāni' significa bien incubados [los huevos], de tal manera que ella misma [la gallina], sin causarles ningún daño con sus patas u otras partes, se posa correctamente sobre ellos para protegerlos de peligros externos como el viento; aquí el prefijo 'adhi-' tiene el sentido de 'sobre'. 'Utuṃ gaṇhāpentiyā' significa haciendo que reciban el clima [adecuado], es decir, permitiendo que reciban el calor de su propio cuerpo para agotar la humedad y la grasa [de los huevos]; por eso se dice 'calentados' (usmīkatāni). 'Sammā paribhāvitāni' significa bien impregnados en todo sentido con el olor de la gallina; por eso dice 'haciéndoles adquirir el olor de la gallina' (kukkuṭagandhaṃ gāhāpitānīti). Aquí debe entenderse que el calentamiento adecuado y la impregnación del olor de la gallina se logran mediante el poder del éxito de la incubación correcta. Pues mediante la incubación correcta se logran los otros dos factores. No existe una causa para el calentamiento y la impregnación adecuados independiente de la incubación correcta. Sin embargo, se mencionan los otros dos porque se logran conjuntamente con ella. තිවිධකිරියාකරණෙනාති සම්මාඅධිසයනාදිතිවිධකිරියාකරණෙනාති අත්ථො. කිඤ්චාපි ‘‘එවං අහො වත මෙ’’තිආදිනා න ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය කාරණස්ස පන සම්පාදිතත්තා, අථ ඛො භබ්බාව තෙ අභිනිබ්භිජ්ජිතුන්ති යොජනා. කස්මා භබ්බාති ආහ ‘‘තෙ හි යස්මා තායා’’තිආදි. සයම්පීති අණ්ඩානි. පරිණාමන්ති පරිපාකං බහිනික්ඛමනයොග්‍යතං. යථා කපාලස්ස තනුතා ආලොකස්ස අන්තො පඤ්ඤායමානස්ස කාරණං, තථා කපාලස්ස තනුතාය නඛසිඛාමුඛතුණ්ඩකානං ඛරතාය ච අල්ලසිනෙහපරියාදානං කාරණවචනන්ති දට්ඨබ්බං. තස්මාති ආලොකස්ස අන්තො පඤ්ඤායමානතො සයඤ්ච පරිපාකගතත්තා. 'Tividhakiriyākaraṇena' significa mediante la realización de los tres tipos de acciones, como la incubación correcta y demás. Aunque no surja el deseo expresado como '¡Oh, ojalá que mis [polluelos]...!', debido a que se han cumplido las condiciones causales, 'son capaces (bhabbā) de romper el cascarón'; esta es la conexión. Se explica por qué son capaces diciendo: 'porque ellos, por medio de esa...'. 'Sayaṃ pi' se refiere a los huevos. 'Pariṇāmanti' significa que alcanzan la madurez o el punto de desarrollo apto para salir al exterior. Así como la delgadez del cascarón es la razón por la cual se percibe la luz en el interior, debe entenderse que la delgadez del cascarón y la dureza de las uñas y el pico son términos que indican el agotamiento de la humedad y la grasa. 'Tasmā' se refiere a que la luz se percibe en el interior y a que han llegado a la madurez por sí mismos. ඔපම්මසම්පටිපාදනන්ති ඔපම්මත්ථස්ස උපමෙය්‍යෙන සම්මදෙව පටිපාදනං. තන්ති ඔපම්මසම්පටිපාදනං. එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන. අත්ථෙනාති උපමෙය්‍යත්ථෙන සංසන්දෙත්වා සහ යොජෙත්වා. සම්පාදනෙන සම්පයුත්තධම්මවසෙන ඤාණස්ස තික්ඛභාවො වෙදිතබ්බො. ඤාණස්ස හි සභාවතො සතිනෙපක්කතො ච තික්ඛභාවො, සමාධිවසෙන ඛරභාවො, සද්ධාවසෙන විප්පසන්නභාවො. පරිණාමකාලොති බලවවිපස්සනාකාලො. වඩ්ඪිකාලොති [Pg.195] වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාකාලො. අනුලොමට්ඨානියා හි විපස්සනා ගහිතගබ්භා නාම තදා මග්ගගබ්භස්ස ගහිතත්තා. තජ්ජාතිකන්ති තස්ස විපස්සනානුයොගස්ස අනුරූපං. සත්ථාපි අවිජ්ජණ්ඩකොසං පහරති, දෙසනාපි විනෙය්‍යසන්තානගතං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පහරති, යථාඨානෙ ඨාතුං න දෙති. 'Opammasampaṭipādanaṃ' es la aplicación correcta del sentido del símil con el objeto de comparación (upameyya). 'Taṃ' se refiere a esa aplicación del símil. 'Evaṃ' significa de la manera que se describe a continuación. 'Atthena' significa comparándolo y vinculándolo con el significado de lo comparado. Mediante esta aplicación, debe entenderse la agudeza del conocimiento en términos de los estados mentales asociados. Pues la agudeza del conocimiento proviene de su propia naturaleza y de la circunspección (satinepakka); su firmeza proviene de la concentración (samādhi), y su claridad de la fe (saddhā). 'Pariṇāmakālo' es el momento de la introspección fuerte (balavavipassanā). 'Vaḍḍhikālo' es el momento de la introspección que conduce al surgimiento [del Camino] (vuṭṭhānagāminivipassanā). La introspección de conformidad (anuloma) se denomina 'con el embrión concebido', porque en ese momento se ha concebido el embrión del Camino. 'Tajjātikaṃ' significa conforme a esa dedicación a la introspección. El Maestro rompe el cascarón de la ignorancia, y la enseñanza también rompe el cascarón de la ignorancia en el continuo de aquellos que pueden ser guiados, no permitiendo que permanezca en su estado original. ඔලම්බකසඞ්ඛාතන්ති ඔලම්බකසුත්තසඞ්ඛාතං. ‘‘පල’’න්ති හි තස්ස සුත්තස්ස නාමං. චාරෙත්වා දාරුනො හෙට්ඨා දොසජානනත්ථං උස්සාපෙත්වා. ගණ්ඩං හරතීති පලගණ්ඩොති එතෙන ‘‘පලෙන ගණ්ඩහාරො පලගණ්ඩොති පච්ඡිමපදෙ උත්තරපදලොපෙන නිද්දෙසො’’ති දස්සෙති. ගහණට්ඨානෙති හත්ථෙන ගහෙතබ්බට්ඨානෙ. සම්මදෙව ඛිපීයන්ති එතෙන කායදුච්චරිතාදීනීති සඞ්ඛෙපො, පබ්බජ්ජාව සඞ්ඛෙපො පබ්බජ්ජාසඞ්ඛෙපො. තෙන විපස්සනං අනුයුඤ්ජන්තස්ස පුග්ගලස්ස අජානන්තස්සෙව ආසවානං පරික්ඛයො ඉධ විපස්සනානිසංසොති අධිප්පෙතො. 'Olambakasaṅkhātaṃ' significa lo que se conoce como la cuerda de plomada. 'Pala' es, de hecho, el nombre de esa cuerda. 'Cāretvā' significa habiéndola movido y levantado para conocer los defectos debajo de la madera. 'Gaṇḍaṃ haratīti palagaṇḍo' [el que quita los nudos es un carpintero]; con esto muestra que 'palagaṇḍo es aquel que quita los nudos con un pala, una designación con elisión del término intermedio en el compuesto'. 'Gahaṇaṭṭhāne' significa en el lugar que debe ser asido con la mano. 'Sammadeva khipīyanti' [se desechan correctamente]; con esto se refiere de forma breve a las malas acciones corporales, etc.; la renuncia misma es el resumen (pabbajjāsaṅkhepo). Con esto se refiere a que, para la persona dedicada a la introspección, el agotamiento de los influjos (āsava) ocurre incluso sin que se dé cuenta, lo cual es el beneficio de la introspección aquí descrito. හෙමන්තිකෙන කාරණභූතෙන, භුම්මත්ථෙ වා එතං කරණවචනං, හෙමන්තිකෙති අත්ථො. පටිප්පස්සම්භන්තීති පටිප්පස්සද්ධඵලානි හොන්ති. තෙනාහ ‘‘පූතිකානි භවන්තී’’ති. මහාසමුද්දො විය සාසනං අගාධගම්භීරභාවතො. නාවා විය යොගාවචරො මහොඝුත්තරතො. පරියායනං වියාති පරිතො අපරාපරං යායනං විය. ඛජ්ජමානානන්ති ඛාදන්තෙන විය උදකෙන ඛෙපියමානබන්ධනානං. තනුභාවොති පරියුට්ඨානපවත්තියා අසමත්ථතාය දුබ්බලභාවො. විපස්සනාඤාණපීතිපාමොජ්ජෙහීති විපස්සනාඤාණසමුට්ඨිතෙහි පීතිපාමොජ්ජෙහි. ඔක්ඛායමානෙති විපස්සනාකම්මට්ඨානෙ වීථිප්පටිපාටියා ඔක්ඛායමානෙ, පටිසඞ්ඛානුපස්සනාය වා ඔක්ඛායමානෙ. සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය පක්ඛායමානෙ. දුබ්බලතා දීපිතා ‘‘අප්පකසිරෙනෙව සංයොජනානි පටිප්පස්සම්භන්ති, පූතිකානි භවන්තී’’ති වුත්තත්තා. 'Hemantikena' significa por medio de lo invernal como causa, o bien es un caso instrumental con sentido de lugar: 'en el invierno'. 'Paṭippassambhanti' significa que se convierten en frutos de la tranquilidad; por eso dice 'se vuelven podridos' (pūtikāni bhavanti). La enseñanza (sāsana) es como el gran océano debido a su insondable profundidad. El practicante de yoga (yogāvacaro) es como una nave porque cruza la gran inundación. 'Pariyāyanaṃ viya' significa como un movimiento circundante de un lado a otro. 'Khajjamānānaṃ' se refiere a las ataduras que son desgastadas por el agua como si estuvieran siendo devoradas. 'Tanubhāvo' es el estado de debilidad debido a la incapacidad para que surjan las obsesiones (pariyuṭṭhāna). 'Vipassanāñāṇapītipāmojjehi' significa por el gozo y la alegría nacidos del conocimiento de la introspección. 'Okkhāyamāne' significa cuando se desgasta en el proceso de la práctica de introspección, o cuando se desgasta por la introspección de la reflexión (paṭisaṅkhānupassanā). 'Pakkhāyamāne' se refiere a la ecuanimidad ante las formaciones (saṅkhārupekkhā). La debilidad se muestra al decir que 'los grilletes se calman con poco esfuerzo y se vuelven podridos'. භාවනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. 8-9. La explicación del Bhāvanā Sutta ha terminado. 8-9. අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තාදිවණ්ණනා 72-73. Explicación del Aggikkhandhopama Sutta y otros. 72-73. අට්ඨමෙ පස්සථ නූති අපි පස්සථ. මහන්තන්ති විපුලං. අග්ගික්ඛන්ධන්ති අග්ගිසමූහං. ආදිත්තන්ති පදිත්තං. සම්පජ්ජලිතන්ති සමන්තතො පජ්ජලිතං අච්චිවිප්ඵුලිඞ්ගානි [Pg.196] මුඤ්චන්තං. සජොතිභූතන්ති සමන්තතො උට්ඨිතාහි ජාලාහි එකප්පභාසමුදයභූතං. තං කිං මඤ්ඤථාති තං ඉදානි මයා වුච්චමානත්ථං කිං මඤ්ඤථාති අනුමතිග්ගහණත්ථං පුච්ඡති. යදෙත්ථ සත්ථා අග්ගික්ඛන්ධාලිඞ්ගනං කඤ්ඤාලිඞ්ගනඤ්ච ආනෙසි, තමත්ථං විභාවෙතුං ‘‘ආරොචයාමී’’තිආදිමාහ. 72-73. En el octavo discurso, «¿ven?» (passatha nu) significa «¿ven acaso?». «Grande» (mahanta) significa vasto. «Masa de fuego» (aggikkhandha) significa un conjunto de fuego. «Encendido» (āditta) significa llameante. «Ardiendo intensamente» (sampajjalita) significa ardiendo por todas partes, emitiendo llamas y chispas. «Convertido en una sola masa de luz» (sajotibhūta) significa convertido en un solo surgimiento de resplandor debido a las llamas que se elevan por todos lados. «¿Qué piensan de esto?» (taṃ kiṃ maññatha) es una pregunta formulada con el fin de obtener el asentimiento sobre el significado que estoy exponiendo ahora. En cuanto a lo que el Maestro introdujo aquí, el abrazo de una masa de fuego y el abrazo de una doncella, para aclarar ese significado dijo «les anuncio» (ārocayāmi), y así sucesivamente. දුස්සීලස්සාති නිස්සීලස්ස සීලවිරහිතස්ස. පාපධම්මස්සාති දුස්සීලත්තා එව හීනජ්ඣාසයතාය ලාමකසභාවස්ස. අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරස්සාති අපරිසුද්ධතාය අසුචි හුත්වා සඞ්කාය සරිතබ්බසමාචාරස්ස. දුස්සීලො හි කිඤ්චිදෙව අසාරුප්පං දිස්වා ‘‘ඉදං අසුකෙන කතං භවිස්සතී’’ති පරෙසං ආසඞ්කා හොති. කෙනචිදෙව කරණීයෙන මන්තයන්තෙ භික්ඛූ දිස්වා ‘‘කච්චි නු ඛො ඉමෙ මයා කතකම්මං ජානිත්වා මන්තෙන්තී’’ති අත්තනොයෙව සඞ්කාය සරිතබ්බසමාචාරො. පටිච්ඡන්නකම්මන්තස්සාති ලජ්ජිතබ්බතාය පටිච්ඡාදෙතබ්බකම්මන්තස්ස. අස්සමණස්සාති න සමණස්ස. සලාකග්ගහණාදීසු ‘‘අහම්පි සමණො’’ති මිච්ඡාපටිඤ්ඤාය සමණපටිඤ්ඤස්ස. අසෙට්ඨචාරිතාය අබ්‍රහ්මචාරිස්ස. උපොසථාදීසු ‘‘අහම්පි බ්‍රහ්මචාරී’’ති මිච්ඡාපටිඤ්ඤාය බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤස්ස. පූතිනා කම්මෙන සීලවිපත්තියා අන්තො අනුපවිට්ඨත්තා අන්තොපූතිකස්ස. ඡද්වාරෙහි රාගාදිකිලෙසානුස්සවනෙන තින්තත්තා අවස්සුතස්ස. සඤ්ජාතරාගාදිකචවරත්තා සීලවන්තෙහි ඡඩ්ඩෙතබ්බත්තා ච කසම්බුජාතස්ස. «Del inmoral» (dussīlassa) significa aquel que carece de preceptos y está desprovisto de virtud. «De naturaleza malvada» (pāpadhammassa) se refiere a quien tiene una disposición inferior y un carácter vil debido precisamente a su falta de moralidad. «De conducta impura y sospechosa» (asucisaṅkassarasamācārassa) se refiere a aquel cuya conducta debe ser recordada con sospecha por haber llegado a ser impura debido a su falta de transparencia; pues al ver a un hombre inmoral realizar algo inapropiado, surge en los demás la sospecha de que «esto habrá sido hecho por tal persona». O bien, al ver a los monjes deliberar sobre algún asunto necesario, surge en él la sospecha de que «¿acaso estarán hablando por conocer el acto que cometí?», por lo cual su conducta es algo que se recuerda con sospecha propia. «De acciones ocultas» (paṭicchannakammantassa) significa aquel cuyas acciones deben ocultarse por ser vergonzosas. «Que no es un asceta» (assamaṇassa) significa que no es un verdadero samana. «Que se proclama asceta» se refiere a la falsa pretensión de serlo, como cuando se toman los palillos de votación pensando «yo también soy un asceta». «Que no es un practicante del celibato» (abrahmacārissa) se refiere a su conducta no noble. «Que se proclama practicante del celibato» se refiere a la falsa pretensión de serlo, como en los días de Uposatha cuando piensa «yo también soy un practicante del celibato». «Podrido por dentro» (antopūtikassa) significa que está corrompido internamente por el fracaso en la virtud mediante acciones impuras. «Oozing» o «filtrante» (avassutassa) significa que está empapado por la filtración de las impurezas como el deseo a través de las seis puertas de los sentidos. «Lleno de basura» (kasambujātassa) significa que es como los desechos que los virtuosos deben descartar, debido a la basura acumulada del deseo y otros factores. වාලරජ්ජුයාති වාලෙහි කතරජ්ජුයා. සා හි ඛරතරා හොති. ඝංසෙය්‍යාති මථනවසෙන ඝංසෙය්‍ය. තෙලධොතායාති තෙලෙන නිසිතාය. පච්චොරස්මින්ති පතිඋරස්මිං, අභිමුඛෙ උරමජ්ඣෙති අධිප්පායො. අයොසඞ්කුනාති සණ්ඩාසෙන. ඵෙණුද්දෙහකන්ති ඵෙණං උද්දෙහෙත්වා උද්දෙහෙත්වා, අනෙකවාරං ඵෙණං උට්ඨාපෙත්වාති අත්ථො. එවමෙත්ථ සඞ්ඛෙපතො පාළිවණ්ණනා වෙදිතබ්බා. නවමං උත්තානමෙව. «Con una cuerda de crines» (vālarajjuyā) significa con una cuerda hecha de pelos de cola de animal, la cual es extremadamente áspera. «Frotara» (ghaṃseyya) significa que frotaría con un movimiento de fricción. «Limpia con aceite» (teladhotāyā) significa afilada con aceite. «Contra el pecho» (paccorasmiṃ) significa frente al pecho, en medio del pecho es el sentido. «Con una estaca de hierro» (ayosaṅkunā) significa con unas tenazas. «Haciendo brotar espuma» (pheṇuddehakanti) significa que la espuma brota una y otra vez, haciendo que la espuma se eleve repetidamente. Así debe entenderse aquí brevemente la explicación del Canon. El noveno es de significado evidente. අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Aggikkhandhopama Sutta y otros. 10. අරකසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Araka Sutta 74. දසමෙ පරිත්තන්ති ඉත්තරං. තෙනාහ ‘‘අප්පං ථොක’’න්ති. පබන්ධානුපච්ඡෙදස්ස පච්චයභාවො ඉධ ජීවිතස්ස රසො කිච්චන්ති අධිප්පෙතන්ති ආහ [Pg.197] ‘‘සරසපරිත්තතායපී’’ති. තදධීනවුත්තිතායපි හි ‘‘යො, භික්ඛවෙ, චිරං ජීවති, සො වස්සසතං අප්පං වා භිය්‍යො’’ති වචනතො පරිත්තං ඛණපරිත්තතායපි. පරමත්ථතො හි අතිපරිත්තො සත්තානං ජීවිතක්ඛණො එකචිත්තක්ඛණප්පවත්තිමත්තොයෙව. යථා නාම රථචක්කං පවත්තමානම්පි එකෙනෙව නෙමිප්පදෙසෙන පවත්තති, තිට්ඨමානම්පි එකෙනෙව තිට්ඨති, එවමෙවං එකචිත්තක්ඛණිකං සත්තානං ජීවිතං තස්මිං චිත්තෙ නිරුද්ධමත්තෙ සත්තො නිරුද්ධොති වුච්චති. යථාහ ‘‘අතීතෙ චිත්තක්ඛණෙ ජීවිත්ථ න ජීවති න ජීවිස්සති. අනාගතෙ චිත්තක්ඛණෙ න ජීවිත්ථ න ජීවති ජීවිස්සති. පච්චුප්පන්නෙ චිත්තක්ඛණෙ න ජීවිත්ථ ජීවති න ජීවිස්සති. 74. En el décimo discurso, «limitada» (parittaṃ) significa breve. Por ello dice: «escasa, una pequeña cantidad». Se dice «incluso por su limitada esencia» (sarasaparittatāyapī) indicando que la función (rasa) de la vida aquí se refiere a su papel como condición para la continuidad ininterrumpida del proceso. Debido a que depende de eso, se dice que es limitada según las palabras: «monjes, aquel que vive mucho, vive cien años o un poco más», y también es limitada por la brevedad del momento. Pues, en el sentido último, el momento de vida de los seres es extremadamente breve, consistiendo solo en la duración de un solo momento de conciencia. Así como una rueda de carro, ya sea que esté girando o detenida, solo se apoya en un punto de su llanta, de la misma manera la vida de los seres dura un solo momento de conciencia; tan pronto como esa conciencia cesa, se dice que el ser ha cesado. Como se ha dicho: «En el momento de conciencia pasado, se vivió, no se vive, no se vivirá. En el momento de conciencia futuro, no se vivió, no se vive, se vivirá. En el momento de conciencia presente, no se vivió, se vive, no se vivirá». ‘‘ජීවිතං අත්තභාවො ච, සුඛදුක්ඛා ච කෙවලා; එකචිත්තසමායුත්තා, ලහුසො වත්තතෙ ඛණො. «La vida y la individualidad, y todos los placeres y sufrimientos; están unidos a una sola mente, el momento transcurre con ligereza.» ‘‘යෙ නිරුද්ධා මරන්තස්ස, තිට්ඨමානස්ස වා ඉධ; සබ්බෙපි සදිසා ඛන්ධා, ගතා අප්පටිසන්ධිකා. «Aquellos agregados que cesan para quien muere, o para quien aquí permanece; todos son similares, habiendo pasado sin reconexión.» ‘‘අනිබ්බත්තෙන න ජාතො, පච්චුප්පන්නෙන ජීවති; චිත්තභඞ්ගා මතො ලොකො, පඤ්ඤත්ති පරමත්ථියා’’ති. (මහානි. 10); «No se nace por lo que no ha surgido, por lo presente se vive; con la disolución de la mente, el mundo está muerto: esta es la designación en el sentido último.» (Mahāni. 10); ලහුසන්ති ලහුකං. තෙනාහ ‘‘ලහුං උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣනතො ලහුස’’න්ති. පරිත්තං ලහුසන්ති උභයං පනෙතං අප්පකස්ස වෙවචනං. යඤ්හි අප්පකං, තං පරිත්තඤ්චෙව ලහුකඤ්ච හොති. ඉධ පන ආයුනො අධිප්පෙතත්තා රස්සන්ති වුත්තං හොති. මන්තායන්ති කරණත්ථෙ එතං භුම්මවචනන්ති ආහ ‘‘මන්තාය බොද්ධබ්බං, පඤ්ඤාය ජානිතබ්බන්ති අත්ථො’’ති. මන්තායන්ති වා මන්තෙය්‍යන්ති වුත්තං හොති, මන්තෙතබ්බං මන්තාය උපපරික්ඛිතබ්බන්ති අත්ථො. පඤ්ඤාය ජානිතබ්බන්ති ජානිතබ්බං ජීවිතස්ස පරිත්තභාවො බහුදුක්ඛාදිභාවො. ජානිත්වා ච පන සබ්බපලිබොධෙ ඡින්දිත්වා කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං. යස්මා ඉත්ථි ජාතස්ස අමරණං, අප්පං වා භිය්‍යො වස්සසතතො උපරි අප්පං අඤ්ඤං වස්සසතං අප්පත්වා වීසං වා තිංසං වා චත්තාලීසං වා පණ්ණාසං වා සට්ඨි වා වස්සානි ජීවති, එවංදීඝායුකො පන අතිදුල්ලභො. ‘‘අසුකො හි එවං චිරං ජීවතී’’ති තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා දට්ඨබ්බො හොති. තත්ථ විසාඛා උපාසිකා වීසසතං ජීවති, තථා පොක්ඛරසාතිබ්‍රාහ්මණො, බ්‍රහ්මායුබ්‍රාහ්මණො, බාවරියබ්‍රාහ්මණො, ආනන්දත්ථෙරො, මහාකස්සපත්ථෙරොති[Pg.198]. අනුරුද්ධත්ථෙරො පන වස්සසතඤ්චෙව පණ්ණාසඤ්ච වස්සානි. බාකුලත්ථෙරො වස්සසතඤ්චෙව සට්ඨි ච වස්සානි, අයං සබ්බදීඝායුකො, සොපි ද්වෙ වස්සසතානි න ජීවි. «Lahusaṃ» significa ligero. Por eso dice: «ligero porque surge y cesa rápidamente». «Limitada» y «ligera» son ambos sinónimos de lo pequeño. Pues lo que es escaso es tanto limitado como ligero. Pero aquí, dado que se refiere a la longevidad, significa corta. «Con la sabiduría» (mantāya) es un caso locativo con sentido instrumental, por eso dice: «el significado es que debe ser comprendido con el consejo, conocido con la sabiduría». O bien, «mantāya» significa que debe ser deliberado, es decir, examinado con sabiduría. «Debe ser conocido con sabiduría» se refiere a la brevedad de la vida y su naturaleza de gran sufrimiento. Y habiendo conocido esto, habiendo cortado todos los obstáculos, se debe hacer el bien y practicar la vida santa (brahmacariya). Puesto que para quien nace humano, no existe la inmortalidad, se vive cien años o un poco más, y si no se alcanzan los cien años, se viven veinte, treinta, cuarenta, cincuenta o sesenta años; alguien con una vida tan larga es muy difícil de encontrar. Al decir «tal persona vive tanto tiempo», uno debería ir aquí y allá para verlo. En este contexto, la laica Visākhā vivió ciento veinte años, así como el brahmán Pokkharasāti, el brahmán Brahmāyu, el brahmán Bāvari, el venerable Ānanda y el venerable Mahākassapa. El venerable Anuruddha vivió ciento cincuenta años. El venerable Bākula vivió ciento sesenta años; este fue el de vida más larga, pero ni siquiera él vivió doscientos años. අරකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Araka Sutta. මහාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Mahāvagga (Gran Capítulo). 8. විනයවග්ගො 8. Capítulo de la Disciplina (Vinaya Vaggo) 1-8. පඨමවිනයධරසුත්තාදිවණ්ණනා 1-8. Comentario al primer discurso sobre los conocedores del Vinaya (Paṭhamavinayadhara Sutta) y otros. 75-82. අට්ඨමස්ස පඨමං දුතියඤ්ච උත්තානත්ථමෙව. තතියෙ විනයලක්ඛණෙ පතිට්ඨිතො ලජ්ජිභාවෙන විනයලක්ඛණෙ ඨිතො හොති. අලජ්ජී (පාරා. අට්ඨ. 1.45) හි බහුස්සුතොපි සමානො ලාභගරුකතාය තන්තිං විසංවාදෙත්වා උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථුසාසනං දීපෙත්වා සාසනෙ මහන්තං උපද්දවං කරොති, සඞ්ඝභෙදම්පි සඞ්ඝරාජිම්පි උප්පාදෙති. ලජ්ජී පන කුක්කුච්චකො සික්ඛාකාමො ජීවිතහෙතුපි තන්තිං අවිසංවාදෙත්වා ධම්මමෙව විනයමෙව ච දීපෙති, සත්ථුසාසනං ගරුං කත්වා ඨපෙති. එවං යො ලජ්ජී, සො විනයං අජහන්තො අවොක්කමන්තොව ලජ්ජිභාවෙන විනයලක්ඛණෙ ඨිතො හොති පතිට්ඨිතො. 75-82. El primero y el segundo del octavo grupo tienen un significado evidente. En el tercero, «establecido en las características de la disciplina» significa que se mantiene en las características de la disciplina por su condición de escrupuloso (lajji). Pues un monje desvergonzado (alajji), aunque sea muy instruido, por su apego a las ganancias contradice la tradición y, explicando las enseñanzas del Maestro de forma contraria al Dhamma y a la Disciplina, causa un gran perjuicio a la Dispensación, provocando incluso el cisma en la Orden. Pero el monje escrupuloso, temeroso de cometer faltas y deseoso de aprender, incluso a costa de su vida, no contradice la tradición y explica solo el Dhamma y el Vinaya, manteniendo la enseñanza del Maestro con respeto. Así, aquel que es escrupuloso, sin abandonar ni desviarse del Vinaya, se mantiene establecido en las características de la disciplina por su propia escrupulosidad. අසංහීරොති එත්ථ සංහීරො නාම යො පාළියං වා අට්ඨකථායං වා හෙට්ඨා වා උපරිතො වා පදපටිපාටියා වා පුච්ඡියමානො විත්ථුනති විප්ඵන්දති, සණ්ඨාතුං න සක්කොති, යං යං පරෙන වුච්චති, තං තං අනුජානාති, සකවාදං ඡඩ්ඩෙත්වා පරවාදං ගණ්හාති. යො පන පාළියං වා අට්ඨකථායං වා හෙට්ඨුපරියවසෙන වා පදපටිපාටියා වා පුච්ඡියමානො න විත්ථුනති න විප්ඵන්දති, එකෙකලොමං සණ්ඩාසෙන ගණ්හන්තො විය ‘‘එවං මයං වදාම, එවං නො ආචරියා වදන්තී’’ති විස්සජ්ජෙති. යම්හි පාළි ච පාළිවිනිච්ඡයො ච සුවණ්ණභාජනෙ පක්ඛිත්තසීහවසා විය පරික්ඛයං පරියාදානං අගච්ඡන්තො තිට්ඨති, අයං වුච්චති අසංහීරො. යස්මා පන එවරූපො යං යං පරෙන වුච්චති, තං තං නානුජානාති, අත්තනා සුවිනිච්ඡිනිතං කත්වා ගහිතං අවිපරීතමත්ථං න [Pg.199] විස්සජ්ජෙති, තස්මා වුත්තං ‘‘න සක්කොති ගහිතග්ගහණං විස්සජ්ජාපෙතු’’න්ති. චතුත්ථාදීනි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානි. «Asaṃhīro» (inconmovible): aquí, «saṃhīro» (conmovible) se refiere a aquel que, ya sea en el Pāli o en el Comentario, al principio, al final o según el orden de las palabras, cuando es cuestionado, se confunde, se agita, es incapaz de mantenerse firme; acepta lo que sea que diga el oponente, abandonando su propia doctrina y adoptando la ajena. En cambio, aquel que, ya sea en el Pāli o en el Comentario, ya sea en el orden de principio a fin o por la secuencia de las palabras, cuando es cuestionado, no se confunde ni se agita, sino que, como quien toma un solo vello con unas pinzas, responde: «Así decimos nosotros, así dicen nuestros maestros». Aquel en quien el Pāli y la determinación del Pāli permanecen sin agotarse ni consumirse, como la grasa de león depositada en un recipiente de oro, es llamado «asaṃhīro». Puesto que tal persona no acepta lo que dice el oponente y no abandona el significado correcto que ha discernido y captado debidamente, se dice: «no es posible hacerle abandonar lo que ha comprendido». Los casos del cuarto en adelante son fáciles de entender. පඨමවිනයධරසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Paṭhamavinayadharasutta y otros. 9. සත්ථුසාසනසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Satthusāsanasutta 83. නවමෙ විවෙකට්ඨොති විවිත්තො. තෙනාහ ‘‘දූරීභූතො’’ති. සතිඅවිප්පවාසෙ ඨිතොති කම්මට්ඨානෙ සතිං අවිජහිත්වා ඨිතො. පෙසිතත්තොති කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛතාය නිබ්බානං පෙසිතචිත්තො තන්නින්නො තප්පොණො තප්පබ්භාරො. 83. En el noveno sutta, «vivekaṭṭho» significa retirado. Por eso dice: «distanciado». «Satiavippavāse ṭhito» significa establecido sin abandonar la atención plena en el objeto de meditación. «Pesitatto» es aquel cuya mente ha sido dirigida al Nibbāna, sin apego al cuerpo ni a la vida, inclinado, propenso y volcado hacia él. සත්ථුසාසනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Satthusāsanasutta. 10. අධිකරණසමථසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Adhikaraṇasamathasutta 84. දසමෙ අධිකරීයන්ති එත්ථාති අධිකරණානි. කෙ අධිකරීයන්ති? සමථා. කථං අධිකරීයන්ති? සමනවසෙන. තස්මා තෙ තෙසං සමනවසෙන පවත්තන්තීති ආහ ‘‘අධිකරණානි සමෙන්තී’’තිආදි. උප්පන්නානං උප්පනානන්ති උට්ඨිතානං උට්ඨිතානං. සමථත්ථන්ති සමනත්ථං. දීඝනිකායෙ සඞ්ගීතිසුත්තවණ්ණනායම්පි (දී. නි. අට්ඨ. 3.331) විත්ථාරතොයෙවාති එත්ථායං විත්ථාරනයො – අධිකරණෙසු තාව ධම්මොති වා අධම්මොති වා අට්ඨාරසහි වත්ථූහි විවදන්තානං භික්ඛූනං යො විවාදො, ඉදං විවාදාධිකරණං නාම. සීලවිපත්තියා වා ආචාරදිට්ඨිආජීවවිපත්තියා වා අනුවදන්තානං යො අනුවාදො උපවදනා චෙව චොදනා ච, ඉදං අනුවාදාධිකරණං නාම. මාතිකායං ආගතා පඤ්ච, විභඞ්ගෙ ද්වෙති සත්තපි ආපත්තික්ඛන්ධා, ඉදං ආපත්තාධිකරණං නාම. යං සඞ්ඝස්ස අපලොකනාදීනං චතුන්නං කම්මානං කරණං, ඉදං කිච්චාධිකරණං නාම. 84. En el décimo sutta, se denominan «adhikaraṇāni» (asuntos legales o litigios) porque se actúa en ellos. ¿Qué se actúa? Los medios de pacificación (samatha). ¿Cómo se actúan? Mediante el modo de pacificación. Por lo tanto, dado que estos proceden mediante su pacificación, dice: «apaciguan los litigios», etc. «Uppannānaṃ uppannānaṃ» significa de los que han surgido repetidamente. «Samathatthaṃ» significa con el fin de la pacificación. En el comentario al Saṅgītisutta del Dīghanikāya también se explica detalladamente; este es el método detallado: respecto a los litigios, el «vivādādhikaraṇa» (litigio por disputa) es la controversia entre monjes que disputan sobre dieciocho puntos, ya sea como Dhamma o como no Dhamma. El «anuvādādhikaraṇa» (litigio por acusación) es la acusación, la censura y la recriminación de quienes critican basándose en una falta de virtud, de conducta, de visión o de medios de vida. Las cinco clases de ofensas mencionadas en la Mātikā y las dos en el Vibhaṅga, sumando siete grupos de ofensas, constituyen el «āpattādhikaraṇa» (litigio por transgresión). La realización de las cuatro funciones formales de la Sangha, como el anuncio (apalokana), etc., es el «kiccādhikaraṇa» (litigio por procedimientos). තත්ථ විවාදාධිකරණං ද්වීහි සමථෙහි සම්මති සම්මුඛාවිනයෙන ච යෙභුය්‍යසිකාය ච. සම්මුඛාවිනයෙනෙව සම්මමානං යස්මිං විහාරෙ උප්පන්නං තස්මිංයෙව [Pg.200] වා, අඤ්ඤත්‍ර වූපසමෙතුං ගච්ඡන්තානං අන්තරාමග්ගෙ වා, යත්ථ ගන්ත්වා සඞ්ඝස්ස නිය්‍යාතිතං, තත්ථ සඞ්ඝෙන වා, සඞ්ඝෙ වූපසමෙතුං අසක්කොන්තෙ තත්ථෙව උබ්බාහිකාය සම්මතපුග්ගලෙහි වා විනිච්ඡිතං සම්මති. එවං සම්මමානෙ ච පනෙතස්මිං යා සඞ්ඝසම්මුඛතො ධම්මසම්මුඛතො විනයසම්මුඛතා පුග්ගලසම්මුඛතා, අයං සම්මුඛාවිනයො නාම. තත්ථ ච කාරකසඞ්ඝස්ස සඞ්ඝසාමග්ගිවසෙන සම්මුඛිභාවො සඞ්ඝසම්මුඛතා. සමෙතබ්බස්ස වත්ථුනො භූතත්තා ධම්මසම්මුඛතා. යථා තං සමෙතබ්බං, තථෙවස්ස සමනං විනයසම්මුඛතා. යො ච විවදති, යෙන ච විවදති, තෙසං උභින්නං අත්ථපච්චත්ථිකානං සම්මුඛීභාවො පුග්ගලසම්මුඛතා. උබ්බාහිකාය වූපසමෙ පනෙත්ථ සඞ්ඝසම්මුඛතා පරිහායති. එවං තාව සම්මුඛාවිනයෙනෙව සම්මති. Entre ellos, el vivādādhikaraṇa se resuelve mediante dos medios de pacificación: el procedimiento en presencia (sammukhāvinaya) y la decisión por mayoría (yebhuyyasikā). Si se resuelve solo por sammukhāvinaya, se decide en el mismo monasterio donde surgió, o en el camino mientras se dirigen a otro lugar para resolverlo, o donde ha sido entregado a la Sangha, ya sea resuelto por la Sangha misma o, si la Sangha no puede resolverlo, por personas designadas mediante un comité de arbitraje (ubbāhikā). En este proceso de resolución, la presencia de la Sangha, la presencia del Dhamma, la presencia del Vinaya y la presencia de las personas involucradas constituye el «sammukhāvinaya». Allí, la comparecencia de la asamblea de monjes competentes mediante la concordia de la Sangha es la «saṅghasammukhatā». La conformidad con la realidad del asunto a resolver es la «dhammasammukhatā». El procedimiento de pacificación tal como debe ser es la «vinayasammukhatā». La comparecencia de ambas partes en conflicto, el demandante y el demandado, es la «puggalasammukhatā». No obstante, en la resolución por comité (ubbāhikā), la presencia de la Sangha se omite. Así es como se resuelve primeramente por sammukhāvinaya. සචෙ පනෙවම්පි න සම්මති, අථ නං උබ්බාහිකාය සම්මතා භික්ඛූ ‘‘න මයං සක්කොම වූපසමෙතු’’න්ති සඞ්ඝස්සෙව නිය්‍යාතෙන්ති. තතො සඞ්ඝො පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතං භික්ඛුං සලාකග්ගාහාපකං සම්මන්නති, තෙන ගුළ්හකවිවටකසකණ්ණජප්පකෙසු තීසු සලාකග්ගාහකෙසු අඤ්ඤතරවසෙන සලාකං ගාහාපෙත්වා සන්නිපතිතාය පරිසාය ධම්මවාදීනං යෙභුය්‍යතාය යථා තෙ ධම්මවාදිනො වදන්ති, එවං වූපසන්තං අධිකරණං සම්මුඛාවිනයෙන ච යෙභුය්‍යසිකාය ච වූපසන්තං හොති. තත්ථ සම්මුඛාවිනයො වුත්තනයො එව. යං පන යෙභුය්‍යසිකාකම්මස්ස කරණං, අයං යෙභුය්‍යසිකා නාම. එවං විවාදාධිකරණං ද්වීහි සමථෙහි සම්මති. Si aun así no se resuelve, los monjes designados para el comité devuelven el caso a la Sangha diciendo: «No podemos resolverlo». Entonces, la Sangha designa a un monje dotado de cinco cualidades como receptor de las tablillas de votación; mediante uno de los tres métodos de votación —secreto, abierto o al oído— se recogen los votos y, según lo que diga la mayoría de los que hablan conforme al Dhamma, el litigio queda resuelto mediante sammukhāvinaya y yebhuyyasikā. El sammukhāvinaya se entiende como se explicó anteriormente. El acto de realizar el procedimiento de mayoría es la «yebhuyyasikā». Así, el vivādādhikaraṇa se resuelve mediante dos medios de pacificación. අනුවාදාධිකරණං චතූහි සමථෙහි සම්මති සම්මුඛාවිනයෙන ච සතිවිනයෙන ච අමූළ්හවිනයෙන ච තස්සපාපියසිකාය ච. සම්මුඛාවිනයෙනෙව සම්මමානං යො ච අනුවදති, යඤ්ච අනුවදති, තෙසං වචනං සුත්වා සචෙ කාචි ආපත්ති නත්ථි, උභො ඛමාපෙත්වා, සචෙ අත්ථි අයං නාමෙත්ථ ආපත්තීති එවං විනිච්ඡිතං වූපසම්මති. තත්ථ සම්මුඛාවිනයලක්ඛණං වුත්තනයමෙව. El anuvādādhikaraṇa se resuelve mediante cuatro medios de pacificación: sammukhāvinaya, el procedimiento por memoria (sativinaya), el procedimiento por cordura (amūḷhavinaya) y el veredicto de conducta reprobable (tassapāpiyasikā). Cuando se resuelve solo por sammukhāvinaya, tras escuchar las palabras del acusador y del acusado, si no hay ofensa, se hace que ambos se disculpen; si la hay, se resuelve determinando cuál es la ofensa. Las características del sammukhāvinaya son las mismas que se explicaron anteriormente. යදා පන ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො අමූලිකාය සීලවිපත්තියා අනුද්ධංසිතස්ස සතිවිනයං යාචමානස්ස සඞ්ඝො ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන සතිවිනයං දෙති, තදා සම්මුඛාවිනයෙන ච සතිවිනයෙන ච වූපසන්තං හොති. දින්නෙ පන සතිවිනයෙ පුන තස්මිං පුග්ගලෙ කස්සචි අනුවාදො න රුහති. යදා උම්මත්තකො භික්ඛු උම්මාදවසෙන කතෙ අස්සාමණකෙ අජ්ඣාචාරෙ ‘‘සරතායස්මා එවරූපිං ආපත්ති’’න්ති භික්ඛූහි චොදියමානො ‘‘උම්මත්තකෙන [Pg.201] මෙ, ආවුසො, එතං කතං, නාහං තං සරාමී’’ති භණන්තොපි භික්ඛූහි චොදියමානොව පුන අචොදනත්ථාය අමූළ්හවිනයං යාචති, සඞ්ඝො චස්ස ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන අමූළ්හවිනයං දෙති. තදා සම්මුඛාවිනයෙන ච අමූළ්හවිනයෙන ච වූපසන්තං හොති. දින්නෙ පන අමූළ්හවිනයෙ පුන තස්මිං පුග්ගලෙ කස්සචි තප්පච්චයා අනුවාදො න රුහති. යදා පන පාරාජිකෙන වා පාරාජිකසාමන්තෙන වා චොදියමානස්ස අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරතො පාපුස්සන්නතාය පාපියස්ස පුග්ගලස්ස ‘‘සචායං අච්ඡින්නමූලො භවිස්සති, සම්මා වත්තිත්වා ඔසාරණං ලභිස්සති. සචෙ ඡින්නමූලො, අයමෙවස්ස නාසනා භවිස්සතී’’ති මඤ්ඤමානො සඞ්ඝො ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන තස්සපාපියසිකං කරොති, තදා සම්මුඛාවිනයෙන ච තස්සපාපියසිකාය ච වූපසන්තං හොතීති. එවං අනුවාදාධිකරණං චතූහි සමථෙහි සම්මති. Cuando, sin embargo, a un bhikkhu que ha destruido las contaminaciones (khīṇāsava), habiendo sido acusado falsamente de una caída en la virtud sin fundamento, y solicitando el veredicto de plena conciencia (sativinaya), la Sangha le otorga el veredicto de plena conciencia mediante un procedimiento formal de una moción y tres proclamaciones (ñatticatutthena kammena), entonces el asunto se resuelve mediante el veredicto de presencia (sammukhāvinaya) y el veredicto de plena conciencia. Una vez otorgado el veredicto de plena conciencia, ninguna acusación posterior contra esa persona tiene efecto. Cuando un bhikkhu que estaba demente (ummattaka), habiendo cometido transgresiones impropias de un asceta bajo el influjo de la locura, es amonestado por los bhikkhus con las palabras: '¿Recuerda el venerable una ofensa de tal tipo?', y aun respondiendo: 'Amigos, eso fue hecho por mí estando demente, no lo recuerdo', es amonestado de nuevo por los bhikkhus; para que no sea amonestado más, solicita el veredicto de demencia superada (amūḷhavinaya), y la Sangha le otorga el veredicto de demencia superada mediante un procedimiento formal de una moción y tres proclamaciones. Entonces el asunto se resuelve mediante el veredicto de presencia y el veredicto de demencia superada. Una vez otorgado el veredicto de demencia superada, ninguna acusación posterior por esa causa contra esa persona tiene efecto. Sin embargo, cuando un individuo malvado (pāpiyassa puggalassa), siendo acusado de una ofensa de expulsión (pārājika) o algo cercano a la expulsión, evade las preguntas saltando de una cosa a otra debido a la abundancia de su maldad, la Sangha, pensando: 'Si este no ha cortado sus raíces, habiendo practicado correctamente, obtendrá la rehabilitación; si ha cortado sus raíces, esto mismo será su destrucción', mediante un procedimiento formal de una moción y tres proclamaciones, realiza el acto de censura por conducta malvada (tassapāpiyasika) contra él; entonces el asunto se resuelve mediante el veredicto de presencia y el acto de censura por conducta malvada. Así, la cuestión legal de acusación (anuvādādhikaraṇa) se resuelve mediante cuatro formas de pacificación. ආපත්තාධිකරණං තීහි සමථෙහි සම්මති සම්මුඛාවිනයෙන ච පටිඤ්ඤාතකරණෙන ච තිණවත්ථාරකෙන ච. තස්ස සම්මුඛාවිනයෙනෙව වූපසමො නත්ථි. යදා පන එකස්ස වා භික්ඛුනො සන්තිකෙ සඞ්ඝගණමජ්ඣෙසු වා භික්ඛු ලහුකං ආපත්තිං දෙසෙති, තදා ආපත්තාධිකරණං සම්මුඛාවිනයෙන ච පටිඤ්ඤාතකරණෙන ච වූපසම්මති. තත්ථ සම්මුඛාවිනයෙ තාව යො ච දෙසෙති, යස්ස ච දෙසෙති, තෙසං සම්මුඛීභාවො පුග්ගලසම්මුඛතො. සෙසං වුත්තනයමෙව. La cuestión legal de ofensas (āpattādhikaraṇa) se resuelve mediante tres formas de pacificación: el veredicto de presencia (sammukhāvinaya), el procedimiento por confesión (paṭiññātakaraṇa) y la cobertura con hierba (tiṇavatthāraka). Su resolución no ocurre solo mediante el veredicto de presencia. Cuando un bhikkhu confiesa una ofensa leve ante otro bhikkhu, o en medio de un grupo o de la Sangha, entonces la cuestión legal de ofensas se resuelve mediante el veredicto de presencia y el procedimiento por confesión. En cuanto al veredicto de presencia, hay presencia de personas cuando están frente a frente quien confiesa y aquel ante quien se confiesa. El resto es tal como se ha explicado antes. පුග්ගලස්ස ච ගණස්ස ච දෙසනාකාලෙ සඞ්ඝසම්මුඛතො පරිහායති. යං පනෙත්ථ ‘‘අහං, භන්තෙ, ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං ආපන්නො’’ති ච ‘‘පස්සසී’’ති ච ‘‘ආම, පස්සාමී’’ති ච පටිඤ්ඤාතාය ‘‘ආයතිං සංවරෙය්‍යාසී’’ති කරණං, තං පටිඤ්ඤාතකරණං නාම. සඞ්ඝාදිසෙසෙ පරිවාසාදියාචනා පටිඤ්ඤා, පරිවාසාදීනං දානං පටිඤ්ඤාතකරණං නාම. En el momento de la confesión ante una persona o un grupo, falta la presencia de la Sangha (saṅghasammukhato parihāyati). Lo que consiste en la confesión: 'Venerable, he cometido tal ofensa', y la pregunta: '¿Lo ves?', y la respuesta: 'Sí, lo veo', seguido por la instrucción: 'Deberías restringirte en el futuro', eso se llama procedimiento por confesión (paṭiññātakaraṇa). En el caso de una ofensa Saṅghādisesa, la solicitud de parivāsa (período de prueba) y demás es la declaración, y el otorgamiento del parivāsa y demás es el procedimiento por confesión. ද්වෙපක්ඛජාතා පන භණ්ඩනකාරකා භික්ඛූ බහුං අස්සාමණකං අජ්ඣාචාරං චරිත්වා පුන ලජ්ජිධම්මෙ උප්පන්නෙ ‘‘සචෙ මයං ඉමාහි ආපත්තීහි අඤ්ඤමඤ්ඤං කාරෙස්සාම, සියාපි තං අධිකරණං කක්ඛළත්තාය වාළත්තාය සංවත්තෙය්‍යා’’ති අඤ්ඤමඤ්ඤං ආපත්තියා කාරාපනෙ දොසං දිස්වා යදා භික්ඛූ තිණවත්ථාරකකම්මං කරොන්ති, තදා ආපත්තාධිකරණං සම්මුඛාවිනයෙන ච තිණවත්ථාරකෙන ච සම්මති. තත්‍ර හි යත්තකා හත්ථපාසූපගතා ‘‘න මෙතං ඛමතී’’ති එවං දිට්ඨාවිකම්මං අකත්වා ‘‘දුක්කටං කම්මං පුන කාතබ්බං කම්ම’’න්ති [Pg.202] න උක්කොටෙන්ති, නිද්දම්පි ඔක්කන්තා හොන්ති, සබ්බෙසං ඨපෙත්වා ථුල්ලවජ්ජඤ්ච ගිහිපටිසංයුත්තඤ්ච සබ්බාපත්තියො වුට්ඨහන්ති. එවං ආපත්තාධිකරණං තීහි සමථෙහි සම්මති. Cuando los bhikkhus de dos bandos involucrados en disputas, habiendo cometido muchas transgresiones impropias de un asceta, después surge en ellos el sentido de la vergüenza moral (lajjidhamme) y ven el peligro en exigirse mutuamente la expiación de las ofensas, pensando: 'Si nos hacemos expiar mutuamente estas ofensas, tal cuestión legal podría conducir a la aspereza y la crueldad', y entonces los bhikkhus realizan el acto de la cobertura con hierba (tiṇavatthārakakamma), en ese momento la cuestión legal de ofensas se resuelve mediante el veredicto de presencia y la cobertura con hierba. Pues allí, todos los que están presentes dentro del alcance de una mano (hatthapāsūpagatā), a menos que expresen su desacuerdo diciendo 'Esto no me parece bien', no reabren el caso diciendo 'Este acto fue mal hecho, este acto debe hacerse de nuevo'; incluso si están dormidos, todas sus ofensas quedan resueltas, excepto las faltas graves (thullavajja) y las relacionadas con los laicos. Así, la cuestión legal de ofensas se resuelve mediante tres formas de pacificación. කිච්චාධිකරණං එකෙන සමථෙන සම්මති සම්මුඛාවිනයෙනෙව. ඉති ඉමානි චත්තාරි අධිකරණානි යථානුරූපං ඉමෙහි සත්තහි සමථෙහි සම්මන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘උප්පන්නුප්පන්නානං අධිකරණානං සමථාය වූපසමාය සම්මුඛාවිනයො දාතබ්බො…පෙ… තිණවත්ථාරකො’’ති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙව. La cuestión legal de procedimientos (kiccādhikaraṇa) se resuelve mediante una sola forma de pacificación: solo el veredicto de presencia (sammukhāvinayeneva). Así, estas cuatro cuestiones legales se resuelven mediante estas siete formas de pacificación según corresponda. Por eso se dijo: 'Para la pacificación y resolución de las cuestiones legales que surjan, se debe aplicar el veredicto de presencia... hasta... la cobertura con hierba'. El resto es claro en todas partes. අධිකරණසමථසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Adhikaraṇasamatha Sutta. විනයවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Vinayavagga. ඉති මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය Así, en la Manorathapūraṇī, el comentario al Aṅguttaranikāya, සත්තකනිපාතවණ්ණනාය අනුත්තානත්ථදීපනා සමත්තා. concluye la aclaración de los significados no evidentes en la explicación del Libro de los Sietes (Sattakanipāta).
แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi