. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

礼敬彼世尊、阿罗汉、正等觉者。

අඞ්ගුත්තරනිකායෙ

增支部

පඤ්චකනිපාත-ටීකා

五集复注

1. පඨමපණ්ණාසකං

1. 第一五十经

1. සෙඛබලවග්ගො

1. 有学力品

1. සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා

1. 略说经释义

1. පඤ්චකනිපාතස්ස [Pg.1] පඨමෙ කාමං සම්පයුත්තධම්මෙසු ථිරභාවොපි බලට්ඨො එව, පටිපක්ඛෙහි පන අකම්පනීයත්තං සාතිසයං බලට්ඨොති වුත්තං – ‘‘අස්සද්ධියෙ න කම්පතී’’ති.

1. 于《五集》初篇，在与欲相应的法中，稳固性固然是力的意义，然因其不为对立法所动摇，故说为更殊胜的力义，如言：“不为不信所动摇”。

සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《略说经》释义终。

2-6. විත්ථතසුත්තාදිවණ්ණනා

2-6. 广说经等释义

2-6. දුතියෙ හිරීයතීති ලජ්ජති විරජ්ජති. යස්මා හිරී පාපජිගුච්ඡනලක්ඛණා, තස්මා ‘‘ජිගුච්ඡතීති අත්ථො’’ති වුත්තං. ඔත්තප්පතීති උත්‍රසති. පාපුත්‍රාසලක්ඛණඤ්හි ඔත්තප්පං.

2-6. 第二，有惭（hirīyati），即是羞耻（lajjati）、远离（virajjati）。因为惭（hirī）是以厌恶恶行为特征，所以说其义为“厌恶”。有愧（ottappati），即是恐惧（utrasati）。因为愧（ottappa）是以害怕恶行为特征。

පග්ගහිතවීරියොති [Pg.2] සඞ්කොචං අනාපන්නවීරියො. තෙනාහ ‘‘අනොසක්කිතමානසො’’ති. පහානත්ථායාති සමුච්ඡින්නත්ථාය. කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදා නාම සමධිගමො එවාති ආහ ‘‘පටිලාභත්ථායා’’ති.

策励精进（paggahitavīriyo），即精进不退转。因此说“心不退缩”（anosakkitamānaso）。为断除（pahānatthāya），即为根除（samucchinnatthāya）。善法（kusalānaṃ dhammānaṃ）的成就（upasampadā）即是证得（samadhigamo），因此说“为获得”（paṭilābhatthāya）。

ගතිඅත්ථා ධාතුසද්දා බුද්ධිඅත්ථා හොන්තීති ආහ ‘‘උදයඤ්ච වයඤ්ච පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථායා’’ති. මිස්සකනයෙනායං දෙසනා ගතාති ආහ ‘‘වික්ඛම්භනවසෙන ච සමුච්ඡෙදවසෙන චා’’ති. තෙනාහ ‘‘විපස්සනාපඤ්ඤාය චෙව මග්ගපඤ්ඤාය චා’’ති. විපස්සනාපඤ්ඤාය වික්ඛම්භනකිරියතො සා ච ඛො පදෙසිකාති නිප්පදෙසිකං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘මග්ගපඤ්ඤාය පටිලාභසංවත්තනතො’’ති වුත්තං. දුක්ඛක්ඛයගාමිනිභාවෙපි එසෙව නයො. සම්මාති යාථාවතො. අකුප්පධම්මතාය හි මග්ගපඤ්ඤාය ඛෙපිතං ඛෙපිතමෙව, නාස්ස පුන ඛෙපනකිච්චං අත්ථීති උපායෙන ඤායෙන සා පවත්තතීති ආහ ‘‘හෙතුනා නයෙනා’’ති. තතියාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං.

词根（dhātusaddā）有行（gati）与觉（buddhi）之义，故说“有能力洞见生与灭”。此教示依混合之法而行，故说“以镇伏及断除的方式”。因此说“以观智（vipassanāpaññā）及道智（maggapaññā）”。观智的作用是镇伏，且是局部的，为显示其非局部，故说“因道智导向证得”。在趋向苦尽方面，此理亦然。正（sammā），即如实（yāthāvato）。因道智的不动法性，已摧毁的即是究竟摧毁，再无摧毁之事，故说其运作“以因、以理”。于第三等，无所当说。

විත්ථතසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《广说经》等释义终。

7. කාමසුත්තවණ්ණනා

7. 欲经释义

7. සත්තමෙ අසන්ති ලූනන්ති තෙනාති අසිතං, දාත්තං. විවිධා ආභඤ්ජන්ති භාරං ඔලම්බෙන්ති තෙනාති බ්‍යාභඞ්ගී, විධං. කුලපුත්තොති එත්ථ දුවිධො කුලපුත්තො ජාතිකුලපුත්තො, ආචාරකුලපුත්තො ච. තත්ථ ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන රට්ඨපාලො නාම කුලපුත්තො තස්මිංයෙව ථුල්ලකොට්ඨිකෙ අග්ගකුලිකස්ස පුත්තො’’ති (ම. නි. 2.294) එවං ආගතො උච්චකුලප්පසුතො ජාතිකුලපුත්තො නාම. ‘‘යෙ තෙ කුලපුත්තා සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතා’’ති (ම. නි. 1.34) එවං ආගතා පන යත්ථ කත්ථචි කුලෙ පසුතාපි ආචාරසම්පන්නා ආචාරකුලපුත්තො නාම. ඉධ පන ආචාරකුලපුත්තො අධිප්පෙතො. තෙනාහ ‘‘කුලපුත්තොති ආචාරකුලපුත්තො’’ති. යුත්තන්ති අනුච්ඡවිකං, එවං වත්තබ්බතං අරහතීති අත්ථො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

7. 第七，以其割刈，故为镰刀（asitaṃ, dāttaṃ）。以其种种弯曲、悬挂重物，故为扁担（byābhaṅgī, vidhaṃ）。此处的良家子（kulaputta）有两种：出身的良家子（jātikulaputto）与行仪的良家子（ācārakulaputto）。其中，如经言：“其时，于富ṭṭhika村，有名为护国（Raṭṭhapāla）的良家子，是首席富家之子”（《中部》2.294），如此生于高等家族者，是名出身的良家子。又如经言：“凡有信心的良家子，从在家而出家”（《中部》1.34），如此不论生于何等家族，具足行仪者，是名行仪的良家子。此处意指行仪的良家子。因此说：“良家子，即行仪的良家子。”适宜（yuttaṃ），即相称（anucchavikaṃ），义为值得如是说。其余文义自明。

කාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《欲经》释义终。

8. චවනසුත්තවණ්ණනා

8. 迁逝经释义

8. අට්ඨමෙ [Pg.3] සද්ධායාති ඉමිනා අධිගමසද්ධා දස්සිතා. චතුබ්බිධා හි සද්ධා – ආගමනීයසද්ධා, අධිගමසද්ධා, පසාදසද්ධා, ඔකප්පනසද්ධාති. තත්ථ ආගමනීයසද්ධා සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තානං පවත්තා හොති. ආගමනීයප්පටිපදාය ආගතා හි සද්ධා සාතිසයා මහාබොධිසත්තානං පරොපදෙසෙන විනා සද්ධෙය්‍යවත්ථුං අවිපරීතතො ගහෙත්වා අධිමුච්චනතො. සච්චප්පටිවෙධතො ආගතසද්ධා අධිගමසද්ධා සුප්පබුද්ධාදීනං විය. ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො භගවා’’තිආදිනා බුද්ධාදීසු උප්පජ්ජනකප්පසාදො පසාදසද්ධා මහාකප්පිනරාජාදීනං විය. ‘‘එවමෙත’’න්ති ඔක්කන්දිත්වා පක්ඛන්දිත්වා සද්දහනවසෙන කප්පනං ඔකප්පනං, තදෙව සද්ධාති ඔකප්පනසද්ධා. තත්ථ පසාදසද්ධා පරනෙය්‍යරූපා හොති, සවනමත්තෙනපි පසීදනතො. ඔකප්පනසද්ධා සද්ධෙය්‍යං වත්ථුං ඔගාහිත්වා අනුපවිසිත්වා ‘‘එවමෙත’’න්ති පච්චක්ඛං කරොන්තී විය පවත්තති.

8. 第八，“信”，以此显示证悟之信（adhigamasaddhā）。信有四种：传承信（āgamanīyasaddhā）、证悟信（adhigamasaddhā）、净信（pasādasaddhā）、决信（okappanasaddhā）。其中，传承信为一切知菩萨所具。此信殊胜，乃大菩萨不依他人教导，于可信之事无颠倒地领会、信解而得。由通达真谛而来的信，是为证悟信，如善觉（Suppabuddha）等人。因“世尊是正等觉者”等而对佛陀等生起的澄净信心，是为净信，如大劫宾那王（Mahākappina）等人。“即是如此！”这样跃入、投入，由信受而确立，此即决信。其中，净信是可为他人所引导的，因仅凭听闻即能生信。决信则是深入、契入可信之事，仿佛亲证“即是如此！”一般而转起。

චවනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《迁逝经》释义终。

9. පඨමඅගාරවසුත්තවණ්ණනා

9. 初无敬经释义

9. නවමෙ අප්පතිස්සයොති අප්පතිස්සවො ව-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා නිද්දෙසො. ගරුනා කිස්මිඤ්චි වුත්තො ගාරවවසෙන පතිස්සවනං, පතිස්සවො, පතිස්සවභූතං, තංසභාවඤ්ච යං කිඤ්චි ගාරවං. නත්ථි එතස්මිං පතිස්සවොති අප්පතිස්සවො, ගාරවවිරහිතො. තෙනාහ ‘‘අජෙට්ඨකො අනීචවුත්තී’’ති.

9. 第九，无恭敬（appatissayo），是（appatissavo）一词将 va 音转为 ya 音的解释。恭敬地听从师长所说，即是随顺（patissavanaṃ）、应诺（patissavo），以及任何具有此种随顺性质的恭敬（gārava）。于此无有随顺，即是无随顺（appatissavo），亦即无恭敬。因此说“不敬长老，行不谦下”。

පඨමඅගාරවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《初无敬经》释义终。

10. දුතියඅගාරවසුත්තවණ්ණනා

10. 第二无敬经释义

10. දසමෙ වුද්ධින්තිආදීසු සීලෙන වුද්ධිං, මග්ගෙන විරුළ්හිං, නිබ්බානෙන වෙපුල්ලං. සීලසමාධීහි වා වුද්ධිං, විපස්සනාමග්ගෙහි විරුළ්හිං, ඵලනිබ්බානෙහි වෙපුල්ලං. එත්ථ ච යස්ස චතුබ්බිධං සීලං අඛණ්ඩාදිභාවප්පවත්තියා සුපරිසුද්ධං විසෙසභාගියත්තා අප්පකසිරෙනෙව මග්ගඵලාවහං සඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරස්ස විය, සො තාදිසෙන සීලෙන ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ වුද්ධිං [Pg.4] ආපජ්ජිස්සති. තෙන වුත්තං – ‘‘සීලෙන වුද්ධි’’න්ති. යස්ස පන අරියමග්ගො උප්පන්නො, සො විරූළ්හමූලො විය පාදපො සුප්පතිට්ඨිතත්තා සාසනෙ විරූළ්හිං ආපන්නො නාම හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘මග්ගෙන විරූළ්හි’’න්ති. යො සබ්බකිලෙසනිබ්බානප්පත්තො, සො අරහා සීලාදිධම්මක්ඛන්ධපාරිපූරියා සති වෙපුල්ලප්පත්තො හොති. තෙන වුත්තං ‘‘නිබ්බානෙන වෙපුල්ල’’න්ති. දුතියවිකප්පෙ අත්ථො වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බො.

10. 第十，于“增长”等句中，以戒而增长（vuddhi），以道而增盛（viruḷhi），以涅槃而广大（vepullaṃ）。或以戒、定而增长，以观、道而增盛，以果、涅槃而广大。此处，若人四种戒行因无缺等而极清净，属殊胜分，故不费力即能引生道与果，犹如僧护（Saṅgharakkhita）长老，彼人即能以此戒于此法、律中到达增长。故言“以戒而增长”。若人生起圣道，则如树木根已增盛，善安住故，于教法中名为增盛。故言“以道而增盛”。若人已达一切烦恼的涅槃，彼阿罗汉于戒等法蕴圆满时，即达广大。故言“以涅槃而广大”。第二种抉择的意义，当依已说之理了知。

දුතියඅගාරවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《第二无敬经》释义终。

සෙඛබලවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《有学力品》释义终。

2. බලවග්ගො

2. 力品

1. අනනුස්සුතසුත්තවණ්ණනා

1. 未曾闻经释义

11. දුතියස්ස පඨමෙ අභිජානිත්වාති අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙන ජානිත්වා. අට්ඨහි කාරණෙහි තථාගතස්සාති ‘‘තථා ආගතොති තථාගතො. තථා ගතොති තථාගතො. තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො. තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො. තථදස්සිතාය තථාගතො. තථාවාදිතාය තථාගතො. තථාකාරිතාය තථාගතො. අභිභවනට්ඨෙන තථාගතො’’ති එවං වුත්තෙහි අට්ඨහි කාරණෙහි. උසභස්ස ඉදන්ති ආසභං, සෙට්ඨට්ඨානං. තෙනාහ ‘‘ආසභං ඨානන්ති සෙට්ඨට්ඨාන’’න්ති. පරතො දස්සිතබලයොගෙන ‘‘දසබලොහ’’න්ති අභීතනාදං නදති. බ්‍රහ්මචක්කන්ති එත්ථ සෙට්ඨපරියායො. බ්‍රහ්මසද්දොති ආහ ‘‘සෙට්ඨචක්ක’’න්ති. චක්කඤ්චෙතං ධම්මචක්කං අධිප්පෙතං.

11. 第二品初，证知（abhijānitvā），即以超胜之智而知。如来（tathāgata）有八义：“如实而来，故为如来；如实而去，故为如来；通达如实相，故为如来；如实圆觉诸法，故为如来；见如实，故为如来；说如实，故为如来；行如实，故为如来；以征服义，故为如来。”即依此八义。牛王之位（āsabhaṃ），即最胜之位。因此说“牛王之位，即最胜之位”。依后文所示诸力之结合，作无畏吼：“我具十力。”此处的梵轮（brahmacakka），是“最胜”的同义词。梵（brahma）一词意为最胜，故说“最胜之轮”。而此轮意指法轮。

අනනුස්සුතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《未曾闻经》释义终。

3. සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා

3. 略说经释义

13. තතියෙ කාමං සම්පයුත්තධම්මෙසු ථිරභාවොපි බලට්ඨො එව, පටිපක්ඛෙහි පන අකම්පනීයත්තං සාතිසයං බලට්ඨොති වුත්තං ‘‘මුට්ඨස්සච්චෙ න කම්පතී’’ති.

13. 第三，于相应法中，稳固性固然是力的意义，然因其不为对立法所动摇，故说为更殊胜的力义，如言：“不为失念所动摇”。

සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《略说经》释义终。

4. විත්ථතසුත්තවණ්ණනා

4. 广说经释义

14. චතුත්ථෙ [Pg.5] සතිනෙපක්කෙනාති සතියා නෙපක්කෙන, තික්ඛවිසදසූරභාවෙනාති අත්ථො. අට්ඨකථායං පන නෙපක්කං නාම පඤ්ඤාති අධිප්පායෙන ‘‘නෙපක්කං වුච්චති පඤ්ඤා’’ති වුත්තං. එවං සති අඤ්ඤො නිද්දිට්ඨො නාම හොති. සතිමාති ච ඉමිනා සවිසෙසා සති ගහිතාති පරතොපි ‘‘චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා’’ති සතිකිච්චමෙව නිද්දිට්ඨං, න පඤ්ඤාකිච්චං, තස්මා සතිනෙපක්කෙනාති සතියා නෙපක්කභාවෙනාති සක්කා විඤ්ඤාතුං ලබ්භතෙව. පච්චයවිසෙසවසෙන අඤ්ඤධම්මනිරපෙක්ඛො සතියා බලවභාවො. තථා හි ඤාණවිප්පයුත්තචිත්තෙනපි සජ්ඣායනසම්මසනානි සම්භවන්ති.

14. 于第四（经），“以念之明觉”(satinepakkena)即是以念的明觉，意思是锐利、清晰、勇猛。然而在义注(aṭṭhakathā)中，因意谓“明觉”(nepakka)即是慧，故说“明觉被称为慧”。如此，则（念）被指为另一名称。而以“具念”(satimā)一词，则指有特质的念，因此后文说“即使是久作、久说之事，也能忆念、随念”，这仅指明了念的作用，而非慧的作用。是故，“以念之明觉”可被理解为念的明觉性。由于因缘的差别，念不依赖于其他法而有强力。确实，即使是以与智不相应的心，也能进行读诵和思惟。

චිරකතම්පීති අත්තනා වා පරෙන වා කායෙන චිරකතං චෙතියඞ්ගණවත්තාදිමහාවත්තප්පටිපත්තිපූරණං. චිරභාසිතම්පීති අත්තනා වා පරෙන වා වාචාය චිරභාසිතං සක්කච්චං උද්දිසනඋද්දිසාපනධම්මාසාරණධම්මදෙසනාඋපනිසින්නකපරිකථාඅනුමොදනීයාදිවසෙන පවත්තිතං වචීකම්මං. සරිතා අනුස්සරිතාති තස්මිං කායෙන චිරකතෙ කායො නාම කායවිඤ්ඤත්ති, චිරභාසිතෙ වාචා නාම වචීවිඤ්ඤත්ති, තදුභයම්පි රූපං, තංසමුට්ඨාපකා චිත්තචෙතසිකා අරූපං. ඉති ඉමෙ රූපාරූපධම්මා එවං උප්පජ්ජිත්වා එවං නිරුද්ධාති සරති චෙව අනුස්සරති ච, සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙතීති අත්ථො. බොජ්ඣඞ්ගසමුට්ඨාපිකා හි සති ඉධ අධිප්පෙතා. තාය සතියා එස සකිං සරණෙන සරිතා, පුනප්පුනං සරණෙන අනුස්සරිතාති වෙදිතබ්බා.

“久作之事”(Cirakatampi)者，谓自己或他人以身久作，如圆满塔院行仪等大行持。“久说之事”(Cirabhāsitampi)者，谓自己或他人以语久说，如恭敬地诵习、令诵、忆念法、说法、与近坐者论议、随喜等所行之语业。“忆念、随念”(Saritā anussaritā)者，于以身久作之事中，身名为身表(kāyaviññatti)；于久说之事中，语名为语表(vacīviññatti)，此二者皆是色法；生起它们的心、心所是无色法。如是，“此等色、无色法，如是生，如是灭”，对此忆念、随念，意即生起念觉支。此处意指能生起觉支之念。应知，凭此念，一次忆念为“忆念”(saritā)，再再忆念为“随念”(anussaritā)。

විත්ථතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《广说经》释义终。

5-10. දට්ඨබ්බසුත්තාදිවණ්ණනා

5-10. 应见经等释义

15-20. පඤ්චමෙ සවිසයස්මිංයෙවාති අත්තනො අත්තනො විසයෙ එව. ලොකියලොකුත්තරධම්මෙ කථෙතුන්ති ලොකියධම්මෙ ලොකුත්තරධම්මෙ ච තෙන තෙන පවත්තිවිසෙසෙන කථෙතුං. චතූසු සොතාපත්තියඞ්ගෙසූති සප්පුරිසසංසෙවො සද්ධම්මස්සවනං යොනිසොමනසිකාරො ධම්මානුධම්මප්පටිපත්තීති ඉමෙසු චතූසු සොතාපත්තිමග්ගකාරණෙසු. කාමඤ්ච තෙසු සතිආදයොපි ධම්මා ඉච්ඡිතබ්බාව තෙහි විනා තෙසං අසම්භවතො[Pg.6], තථාපි චෙත්ථ සද්ධා විසෙසතො කිච්චකාරීති වෙදිතබ්බා. සද්ධො එව හි සප්පුරිසෙ පයිරුපාසති, සද්ධම්මං සුණාති, යොනිසො ච අනිච්චාදිතො මනසි කරොති, අරියමග්ගස්ස ච අනුධම්මං පටිපජ්ජති, තස්මා වුත්තං ‘‘එත්ථ සද්ධාබලං දට්ඨබ්බ’’න්ති. ඉමිනා නයෙන සෙසබලෙසුපි අත්ථො දට්ඨබ්බො.

15-20. 于第五（经），“于自领域中”(savisayasmiṃyeva)即是于各自的领域中。“宣说世间法与出世间法”(Lokiyalokuttaradhamme kathetuṃ)是指以种种行相差别宣说世间法与出世间法。“于四预流支”(Catūsu sotāpattiyaṅgesu)是指于亲近善士、听闻正法、如理作意、法随法行此四预流道之因缘中。诚然，于此中，念等诸法亦应具备，因无彼等则（预流支）无法成就，然于此处，应知信尤其起作用。确实，唯具信者方能亲近善士、听闻正法、如理作意无常等，并随顺圣道而行，是故说“此处应见信力”。其余诸力之义亦应以此理路理解。

චතූසු සම්මප්පධානෙසූති චතුබ්බිධසම්මප්පධානභාවනාය. චතූසු සතිපට්ඨානෙසූතිආදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථ ච සොතාපත්තිඅඞ්ගෙසු සද්ධා විය, සම්මප්පධානභාවනාය වීරියං විය ච සතිපට්ඨානභාවනාය යස්මා ‘‘විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්ස’’න්ති (දී. නි. 2.373; ම. නි. 1.106) වචනතො පුබ්බභාගෙ කිච්චතො සති අධිකා ඉච්ඡිතබ්බා, එවං සමාධිකම්මිකස්ස සමාධි, ‘‘අරියසච්චභාවනා පඤ්ඤාභාවනා’’ති කත්වා තත්ථ පඤ්ඤා පුබ්බභාගෙ අධිකා ඉච්ඡිතබ්බාති පාකටොයමත්ථො. අධිගමක්ඛණෙ පන සමාධිපඤ්ඤානං විය සබ්බෙසම්පි බලානං සද්ධාදීනං සමතාව ඉච්ඡිතබ්බා. තථා හි ‘‘එත්ථ සද්ධාබල’’න්තිආදිනා තත්ථ තත්ථ එත්ථග්ගහණං කතං.

“于四正勤”(Catūsu sammappadhānesu)即是修习四种正勤。“于四念处”(Catūsu satipaṭṭhānesu)等亦是此理。于此，犹如于预流支中信为要，于正勤修习中精进为要，于念处修习中，因有“于世间调伏贪与忧”(vineyya loke abhijjhādomanassaṃ)（长部2.373；中部1.106）之说，故于前行阶段，从作用而言，念更应被希求。同样，于修定者，定更应被希求；以“圣谛之修习即是慧之修习”故，于彼之前行阶段，慧更应被希求——此义甚明。然于证悟之刹那，则如定与慧，信等一切力皆应平等。确实，如“于此应见信力”等，于各处皆有“于此”(ettha)之说。

ඉදානි සද්ධාදීනං තත්ථ තත්ථ අතිරෙකකිච්චතං උපමාය විභාවෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්‍රිදං උපමා සංසන්දනං – රාජපඤ්චමසහායා විය විමුත්තිපරිපාචකානි පඤ්ච බලානි. නෙසං කීළනත්ථං එකජ්ඣං වීථිඔතරණං විය බලානං එකජ්ඣං විපස්සනාවීථිඔතරණං, සහායෙසු පඨමාදීනං යථාසකං ගෙහෙව විචාරණා විය සද්ධාදීනං සොතාපත්තිඅඞ්ගාදීනි පත්වා පුබ්බඞ්ගමතා. සහායෙසු ඉතරෙසං තත්ථ තත්ථ තුණ්හීභාවො විය සෙසබලානං තත්ථ තත්ථ තදන්වයතා, තස්ස පුබ්බඞ්ගමස්ස බලස්ස කිච්චානුගතා. න හි තදා තෙසං සසම්භාරපථවීආදීසු ආපාදීනං විය කිච්චං පාකටං හොති, සද්ධාදීනංයෙව පන කිච්චං විභූතං හුත්වා තිට්ඨති පුරෙතරං තථාපච්චයෙහි චිත්තසන්තානස්ස අභිසඞ්ඛතත්තා. එත්ථ ච විපස්සනාකම්මිකස්ස භාවනා විසෙසතො පඤ්ඤුත්තරාති දස්සනත්ථං රාජානං නිදස්සනං කත්වා පඤ්ඤින්ද්‍රියං වුත්තං. ඡට්ඨාදීනි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානි.

今为以譬喻阐明信等于各处之超胜作用，故说“譬如”等。此中譬喻对应如下：犹如国王与四位同伴，有令解脱成熟的五力。彼等为游戏而一同入街，犹如诸力一同入观(vipassanā)道；同伴中为首者等各自行于自家，犹如信等到达预流支等而为前导。其余同伴于彼处沉默，犹如其余诸力于各处随顺、随行于彼前导之力。彼时，彼等之作用不显，如于具足资具之地大等中之水大等；然信等之作用则甚为显现，因心相续先前已被如是之缘所造作。于此，为示观(vipassanā)业者之修习以慧为超胜，故以王为例说慧根。第六等（经）易于了知。

දට්ඨබ්බසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《应见经》等释义终。

බලවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《力品》释义终。

3. පඤ්චඞ්ගිකවග්ගො

3. 五支品

1-2. පඨමඅගාරවසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. 初无敬经等释义

21-22. තතියස්ස [Pg.7] පඨමෙ ආභිසමාචාරිකන්ති අභිසමාචාරෙ උත්තමසමාචාරෙ භවං. කිං පන තන්ති ආහ ‘‘වත්තවසෙන පඤ්ඤත්තසීල’’න්ති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. දුතියෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

21-22. 于第三品之第一（经），“属于胜行”(ābhisamācārikaṃ)即是属于胜行、最上行。然则彼为何？曰：“依行仪所制之戒”。其余易知。于第二（经）则无所当说。

පඨමඅගාරවසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《初无敬经》等释义终。

3-4. උපක්කිලෙසසුත්තාදිවණ්ණනා

3-4. 杂染经等释义

23-24. තතියෙ න ච පභාවන්තන්ති න ච පභාසම්පන්නං. පභිජ්ජනසභාවන්ති තාපෙත්වා තාළකජ්ජනපභඞ්ගුරං. අවසෙසං ලොහන්ති වුත්තාවසෙසං සජාතිලොහං, විජාතිලොහං, පිසාචලොහං, කිත්තිමලොහන්ති එවංපභෙදං සබ්බම්පි ලොහං. උප්පජ්ජිතුං අප්පදානෙනාති එත්ථ නනු ලොකියකුසලචිත්තස්සපි සුවිසුද්ධස්සපි උප්පජ්ජිතුං අප්පදානෙනෙව උපක්කිලෙසතාති? සච්චමෙතං, යස්මිං පන සන්තානෙ නීවරණානි ලද්ධප්පතිට්ඨානි, තත්ථ මහග්ගතකුසලස්සපි අසම්භවො, පගෙව ලොකුත්තරකුසලස්ස. පරිත්තකුසලං පන යථාපච්චයං උප්පජ්ජමානං නීවරණෙහි උපහතෙ සන්තානෙ උප්පත්තියා අපරිසුද්ධං හොන්තං උපක්කිලිට්ඨං නාම හොති අපරිසුද්ධදීපකපල්ලිකවට්ටිතෙලාදිසන්නිස්සයො පදීපො විය. අපිච නිප්පරියායතො උප්පජ්ජිතුං අප්පදානෙනෙව තෙසං උපක්කිලෙසතාති දස්සෙන්තො ‘‘යදග්ගෙන හී’’තිආදිමාහ. ආරම්මණෙ වික්ඛිත්තප්පවත්තිවසෙන චුණ්ණවිචුණ්ණතා වෙදිතබ්බා. චතුත්ථෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

23-24. 于第三（经），“不发光”(na ca pabhāvantaṃ)即是不具光明。“有破碎之性”(Pabhijjanasabhāvaṃ)即是加热敲打易碎。“其余金属”(Avasesaṃ lohaṃ)即是所说之余，如本类金属、异类金属、恶魔金属、人造金属等一切金属。“因不予生起”(Uppajjituṃ appadānena)——于此，世间善心虽极清净，岂非亦因不予生起而为杂染耶？诚然。然于某相续中，诸盖已得立足，彼处广大善亦不得生，何况出世间善。而少许善法，随缘生时，于为诸盖所害之相续中，因生起不净而名杂染，犹如灯依不净之灯芯、油等。复次，为示不加分别，仅因不予生起即是彼等之杂染，故说“以何为最”等。应知因于所缘散乱而转，故（心）被粉碎。于第四（经）则无所当说。

උපක්කිලෙසසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《杂染经》等释义终。

5. අනුග්ගහිතසුත්තවණ්ණනා

5. 受助经释义

25. පඤ්චමෙ සම්මාදිට්ඨීති විපස්සනාසම්මාදිට්ඨීතිආදිනා අඞ්ගුත්තරභාණකානං මතෙන අයං අත්ථවණ්ණනා ආරද්ධා, මජ්ඣිමභාණකා පනෙත්ථ අඤ්ඤථා අත්ථං වදන්ති. වුත්තඤ්හෙතං මජ්ඣිමට්ඨකථායං (ම. නි. අට්ඨ. 1.452) –

25. 第五（经）中，“正见”(sammādiṭṭhi)是指，依增支部诵者之观点，此释义以“观正见”(vipassanāsammādiṭṭhi)等开始阐述；但中部诵者(majjhimabhāṇakā)对此有不同的解释。《中部义注》(Majjhima-aṭṭhakathā)中也曾说到：

‘‘අනුග්ගහිතා’’ති [Pg.8] ලද්ධූපකාරා. සම්මාදිට්ඨීති අරහත්තමග්ගසම්මාදිට්ඨි. ඵලක්ඛණෙ නිබ්බත්තා චෙතොවිමුත්ති ඵලං අස්සාති චෙතොවිමුත්තිඵලා. තදෙව චෙතොවිමුත්තිසඞ්ඛාතං ඵලං ආනිසංසො අස්සාති චෙතොවිමුත්තිඵලානිසංසා. දුතියපදෙපි එසෙව නයො. එත්ථ චතුත්ථඵලපඤ්ඤා පඤ්ඤාවිමුත්ති නාම, අවසෙසා ධම්මා චෙතොවිමුත්තීති වෙදිතබ්බා. ‘‘සීලානුග්ගහිතා’’තිආදීසු සීලන්ති චතුපාරිසුද්ධිසීලං. සුතන්ති සප්පායධම්මස්සවනං. සාකච්ඡාති කම්මට්ඨානෙ ඛලනපක්ඛලනච්ඡෙදනකථා. සමථොති විපස්සනාපාදිකා අට්ඨ සමාපත්තියො. විපස්සනාති සත්තවිධා අනුපස්සනා. චතුපාරිසුද්ධිසීලඤ්හි පූරෙන්තස්ස, සප්පායධම්මස්සවනං සුණන්තස්ස, කම්මට්ඨානෙ ඛලනපක්ඛලනං ඡින්දන්තස්ස විපස්සනාපාදිකාසු අට්ඨසු සමාපත්තීසු කම්මං කරොන්තස්ස, සත්තවිධං අනුපස්සනං භාවෙන්තස්ස අරහත්තමග්ගො උප්පජ්ජිත්වා ඵලං දෙති.

“受助”是指获得助益者。“正见”是阿罗汉道正见。证果时生起的心解脱即是果，故称“心解脱果”。那称为心解脱的果即是其功德，故称“心解脱果功德”。第二句亦同此理。此处，第四果的智慧名为“慧解脱”，其余诸法当知是“心解脱”。“戒所助”等句中，“戒”指的是四遍净戒；“闻”指的是听闻有益之法；“讨论”指的是在业处上进行切磋决疑的谈话；“止”指的是以观(vipassanā)为基础的八种等至；“观”指的是七种随观。因为圆满四遍净戒者、听闻有益之法者、在业处上断除障碍者、修习以观为基础的八种等至者、培育七种随观者，阿罗汉道便会生起并证得其果。

‘‘යථා හි මධුරං අම්බපක්කං පරිභුඤ්ජිතුකාමො අම්බපොතකස්ස සමන්තා උදකකොට්ඨකං ථිරං කත්වා බන්ධති, ඝටං ගහෙත්වා කාලෙන කාලං උදකං ආසිඤ්චති, උදකස්ස අනික්ඛමනත්ථං මරියාදං ථිරං කරොති. යා හොති සමීපෙ වල්ලි වා සුක්ඛදණ්ඩකො වා කිපිල්ලිකපුටො වා මක්කටකජාලං වා, තං අපනෙති, ඛණිත්තිං ගහෙත්වා කාලෙන කාලං මූලානි පරිඛණති, එවමස්ස අප්පමත්තස්ස ඉමානි පඤ්ච කාරණානි කරොතො සො අම්බො වඩ්ඪිත්වා ඵලං දෙති, එවං සම්පදමිදං වෙදිතබ්බං. රුක්ඛස්ස සමන්තතො කොට්ඨකබන්ධනං විය හි සීලං දට්ඨබ්බං, කාලෙන කාලං උදකසිඤ්චනං විය ධම්මස්සවනං, මරියාදාය ථිරභාවකරණං විය සමථො, සමීපෙ වල්ලිආදීනං හරණං විය කම්මට්ඨානෙ ඛලනපක්ඛලනච්ඡෙදනං, කාලෙන කාලං ඛණිත්තිං ගහෙත්වා මූලඛණනං විය සත්තන්නං අනුපස්සනානං භාවනා, තෙහි පඤ්චහි කාරණෙහි අනුග්ගහිතස්ස අම්බරුක්ඛස්ස මධුරඵලදානකාලො විය ඉමස්ස භික්ඛුනො ඉමෙහි පඤ්චහි ධම්මෙහි අනුග්ගහිතාය සම්මාදිට්ඨියා අරහත්තඵලදානං වෙදිතබ්බ’’න්ති.

“譬如有人想吃成熟的芒果(ambapakka)，就会在芒果幼树(ambapotaka)周围筑起坚固的水池(udakakoṭṭhaka)，拿着水罐按时浇水，为了不让水流失而加固堤岸(mariyāda)。若有藤蔓、枯枝、蚁穴(kipillikapuṭa)或蛛网(makkaṭakajāla)靠近，就清除掉；拿着小铲(khaṇitti)按时松土。像这样，他若不放逸地做这五件事，芒果树就会长大结果。此事应如是知：围绕树木筑池，当知犹如戒；按时浇水，犹如闻法；加固堤岸，犹如修止；清除附近的藤蔓等，犹如于业处中断除错谬；按时用小铲松土，犹如修习七随观。犹如芒果树得到这五种因缘的帮助而结出甜美的果实，当知这位比丘的正见若得到这五法的帮助，亦将证得阿罗汉果。”

එත්ථ ච ලද්ධූපකාරාති යථාරහං නිස්සයාදිවසෙන ලද්ධපච්චයා. විපස්සනාසම්මාදිට්ඨියා අනුග්ගහිතභාවෙන ගහිතත්තා මග්ගසම්මාදිට්ඨීසු ච අරහත්තමග්ගසම්මාදිට්ඨි[Pg.9]. අනන්තරස්ස හි විධි පටිසෙධො වා, අග්ගඵලසමාධිම්හි තප්පරික්ඛාරධම්මෙසුයෙව ච කෙවලො චෙතොපරියායො නිරුළ්හොති සම්මාදිට්ඨීති අරහත්තමග්ගසම්මාදිට්ඨි. ඵලක්ඛණෙති අනන්තරං කාලන්තරෙ චාති දුවිධෙපි ඵලක්ඛණෙ. පටිප්පස්සද්ධිවසෙන සබ්බසංකිලෙසෙහි චෙතොවිමුච්චති එතායාති චෙතොවිමුත්ති, අග්ගඵලපඤ්ඤං ඨපෙත්වා අවසෙසා ඵලධම්මා. තෙනාහ ‘‘චෙතොවිමුත්ති ඵලං අස්සාති, චෙතොවිමුත්තිසඞ්ඛාතං ඵලං ආනිසංසො’’ති. සබ්බකිලෙසෙහි චෙතසො විමුච්චනසඞ්ඛාතං පටිප්පස්සම්භනසඤ්ඤිතං පහානං ඵලං ආනිසංසො චාති යොජනා. ඉධ චෙතොවිමුත්තිසද්දෙන පහානමත්තං ගහිතං, පුබ්බෙ පහායකධම්මා. අඤ්ඤථා ඵලධම්මා එව ආනිසංසොති ගය්හමානෙ පුනවචනං නිරත්ථකං සියා. පඤ්ඤාවිමුත්තිඵලානිසංසාති එත්ථාපි එවමෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. සම්මාවාචාකම්මන්තාජීවා සීලසභාවත්තා විසෙසතො සමාධිස්ස උපකාරා, තථා සම්මාසඞ්කප්පො ඣානසභාවත්තා. තථා හි සො ‘‘අප්පනා’’ති නිද්දිට්ඨො. සම්මාසතිසම්මාවායාමා පන සමාධිපක්ඛියා එවාති ආහ ‘‘අවසෙසා ධම්මා චෙතොවිමුත්තීති වෙදිතබ්බා’’ති.

此处所谓“获得助益者”(laddhūpakāra)，乃依适当方式通过依止等获得资具。因以观正见受助之相而取，故于道正见中特指阿罗汉道正见。因为对于无间(anantara)有其法则或遮止，且于最胜果定及其助缘法中，唯有他心智(cetopariyāya)得以确立，故此正见即是阿罗汉道正见。果刹那(phalakkhaṇa)分无间时与间隔时二种。由止息(paṭippassaddhi)之故，心解脱(cetovimutti)一切烦恼，此即心解脱，除最胜果慧(aggaphalapaññā)外其余诸果法。故说“心解脱即果，所谓心解脱即功德”。心离一切烦恼之解脱，此名为‘止息’的断除，即是果与功德，此为句义连结(yojanā)。此处“心解脱”一词仅摄断除义，前已说应断之法。若谓果法即功德，则重复言说便成无义。“慧解脱(paññāvimutti)果功德”于此义亦应如是解。正语、正业、正命本属戒性，特为禅定之助缘；正思惟属禅性，如其被称为“安止”(appanā)。正念、正勤则属定资粮，故说“其余诸法当知皆属心解脱”。

චතුපාරිසුද්ධිසීලන්ති අරියමග්ගාධිගමස්ස පදට්ඨානභූතං චතුපාරිසුද්ධිසීලං. සුතාදීසුපි එසෙව නයො. අත්තනො චිත්තප්පවත්තිආරොචනවසෙන සහ කථනං සංකථා, සංකථාව සාකච්ඡා. ඉධ පන කම්මට්ඨානප්පටිබද්ධාති ආහ ‘‘කම්මට්ඨානෙ…පෙ… කථා’’ති. තස්ස කම්මට්ඨානස්ස එකවාරං විධියා අප්පටිපජ්ජනං ඛලනං, අනෙකවාරං පක්ඛලනං, තදුභයස්ස විච්ඡෙදනී අපනයනී කථා ඛලනපක්ඛලනච්ඡෙදනකථා. පූරෙන්තස්සාති විවට්ටසන්නිස්සිතං කත්වා පාලෙන්තස්ස බ්‍රූහෙන්තස්ස ච. සුණන්තස්සාති ‘‘යථාඋග්ගහිතකම්මට්ඨානං ඵාතිං ගමිස්සතී’’ති එවං සුණන්තස්ස. තෙනෙව හි ‘‘සප්පායධම්මස්සවන’’න්ති වුත්තං. කම්මං කරොන්තස්සාති භාවනානුයොගකම්මං කරොන්තස්ස. පඤ්චසුපි ඨානෙසු අන්ත-සද්දො හෙතුඅත්ථජොතනො දට්ඨබ්බො. එවඤ්හි ‘‘යථා හී’’තිආදිනා වුච්චමානා අම්බූපමා යුජ්ජෙය්‍ය.

四遍净戒，是指作为证得圣道(ariyamagga)之基础的四遍净戒。听闻等亦同此理。以表露自身心行的方式共同谈论，称为“共论”(saṃkathā)，共论即是“讨论”(sākacchā)。此处则指与业处相关，故说：“于业处……乃至……论”。对于该业处，一次未如法修行，称为“错失”(khalana)；多次未如法修行，称为“失足”(pakkhalana)；能断除、移除此二者的谈论，即“断除错失与失足之论”(khalanapakkhalanacchedanakathā)。所谓“圆满者”(pūrenta)，是指依止于离系(vivaṭṭa)而守护、增长业处的人。所谓“听闻者”，是指以‘如何能令所学的业处得以增长？’之心而听闻的人。因此才说“听闻有益之法”(sappāyadhammassavana)。所谓“行事者”，是指致力于修行(bhāvanānuyoga)的人。于此五处，‘-anta’的词尾当知为表因缘义。唯有如此，‘正如’等所说的芒果譬喻(ambūpamā)方能成立。

උදකකොට්ඨකන්ති ජලාවාටං. ථිරං කත්වා බන්ධතීති අසිථිලං දළ්හං නාතිමහන්තං නාතිඛුද්දකං කත්වා යොජෙති. ථිරං කරොතීති උදකසිඤ්චනකාලෙ තතො තතො පවත්තිත්වා උදකස්ස අනික්ඛමනත්ථං ජලාවාටපාළිං ථිරතරං කරොති. සුක්ඛදණ්ඩකොති තස්සෙව අම්බගච්ඡස්ස සුක්ඛකො සාඛාසීසකො[Pg.10]. කිපිල්ලිකපුටොති තම්බකිපිල්ලිකපුටො. ඛණිත්තින්ති කුදාලං. කොට්ඨකබන්ධනං විය සීලං සම්මාදිට්ඨියා වඩ්ඪනූපායස්ස මූලභාවතො. උදකසිඤ්චනං විය ධම්මස්සවනං භාවනාය පරිබ්‍රූහනතො. මරියාදාය ථිරභාවකරණං විය සමථො යථාවුත්තාය භාවනාධිට්ඨානාය සීලමරියාදාය දළ්හීභාවාපාදනතො. සමාහිතස්ස හි සීලං ථිරතරං හොති. සමීපෙ වල්ලිආදීනං හරණං විය කම්මට්ඨානෙ ඛලනපක්ඛලනච්ඡෙදනං ඉච්ඡිතබ්බභාවනාය විබන්ධනාපනයනතො. මූලඛණනං විය සත්තන්නං අනුපස්සනානං භාවනා තස්සා විබන්ධස්ස මූලභූතානං තණ්හාමානදිට්ඨීනං පලිඛණනතො. එත්ථ ච යස්මා සුපරිසුද්ධසීලස්ස කම්මට්ඨානං අනුයුඤ්ජන්තස්ස සප්පායධම්මස්සවනං ඉච්ඡිතබ්බං, තතො යථාසුතෙ අත්ථෙ සාකච්ඡාසමාපජ්ජනං, තතො කම්මට්ඨානවිසොධනෙන සමථනිබ්බත්ති, තතො සමාහිතස්ස ආරද්ධවිපස්සකස්ස විපස්සනාපාරිපූරි, පරිපුණ්ණා විපස්සනා මග්ගසම්මාදිට්ඨිං බ්‍රූහෙතීති එවමෙතෙසං අඞ්ගානං පරම්පරාය සම්මුඛා අනුග්ගණ්හනතො අයමානුපුබ්බී කථිතාති වෙදිතබ්බං.

“水围”(udakakoṭṭhaka)即是水坑(jalāvāṭa)。“牢固建造”是指建造得不松、坚固、不大不小。“加固”是指浇水时，为防止水从各处流失，而将水坑的边缘造得更坚固。“干树枝”是指那棵芒果树干枯的小枝头。“蚁穴”是指红蚁的蚁穴。“小铲”(khaṇitti)即是锄头(kudāla)。筑造水围犹如戒，因其为正见增长之道的根本。浇水犹如闻法，因其能增长修行。加固堤岸犹如止，因其能令前述修行所依的戒之堤岸更为坚固；有定者，其戒亦更坚固。清除附近的藤蔓等，犹如于业处中断除错谬，因其能移除所欲修习的障碍。挖掘根部犹如修习七随观，因其能掘除作为障碍之根本的贪、慢、见。此处，持戒极其清净者于修习业处时，当乐于听闻适悦之法；其次，当对所闻之义进行讨论；再次，通过清净业处而生起止；其后，有定者发起观而令观圆满；圆满的观能增长道正见——如是，因这些部分次第地直接助成，当知此说为次第说。

අනුග්ගහිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《受助经释义》终。

6. විමුත්තායතනසුත්තවණ්ණනා

6. 解脱处经释义

26. ඡට්ඨෙ විමුත්තියා වට්ටදුක්ඛතො විමුච්චනස්ස ආයතනානි කාරණානි විමුත්තායතනානීති ආහ – ‘‘විමුච්චනකාරණානී’’ති. පාළිඅත්ථං ජානන්තස්සාති ‘‘ඉධ සීලං ආගතං, ඉධ සමාධි, ඉධ පඤ්ඤා’’තිආදිනා තංතංපාළිඅත්ථං යාථාවතො ජානන්තස්ස. පාළිං ජානන්තස්සාති තදත්ථබොධිනිං පාළිං යාථාවතො උපධාරෙන්තස්ස. තරුණපීතීති සඤ්ජාතමත්තා මුදුකා පීති ජායති. කථං ජායති? යථාදෙසිතං ධම්මං උපධාරෙන්තස්ස තදනුච්ඡවිකමෙව අත්තනො කායවාචාමනොසමාචාරං පරිග්ගණ්හන්තස්ස සොමනස්සං පත්තස්ස පමොදලක්ඛණං පාමොජ්ජං ජායති. තුට්ඨාකාරභූතා බලවපීතීති පුරිමුප්පන්නාය පීතියා වසෙන ලද්ධාසෙවනත්තා අතිවිය තුට්ඨාකාරභූතා කායචිත්තදරථස්ස පස්සම්භනසමත්ථතාය පස්සද්ධියා පච්චයො භවිතුං සමත්ථා බලප්පත්තා පීති ජායති. යස්මා නාමකායෙ පස්සද්ධෙ රූපකායොපි පස්සද්ධො එව හොති, තස්මා ‘‘නාමකායො පස්සම්භති’’ච්චෙව වුත්තං.

26. 第六，所谓解脱处，即是从轮回苦中解脱的因缘，故说为“解脱的因缘”。了知经义者，是指如实了知“此处是戒，此处是定，此处是慧”等相应巴利文句真实义的人。通达经文者，是指能如实把握阐明其义的巴利文句的人。初生喜是指刚生起的柔和喜悦。如何生起？当人如所教导地思维法义，并随顺法义而摄持自身的身语意行为时，便会生起具有欢欣相的喜悦。强力喜是由于先前已生之喜的持续修习，成为极度欢喜的状态，具有强大力量，能使身心之疲劳止息，并能成为轻安的助缘。因为当名身轻安时，色身自然也会轻安，所以才说“名身得以轻安”。

සුඛං [Pg.11] පටිලභතීති වක්ඛමානස්ස චිත්තසමාධානස්ස පච්චයො භවිතුං සමත්ථං චෙතසිකං නිරාමිසසුඛං පටිලභති වින්දති. සමාධියතීති එත්ථ පන න යො කොචි සමාධි අධිප්පෙතො, අථ ඛො අනුත්තරසමාධීති දස්සෙන්තො ‘‘අරහත්ත…පෙ… සමාධියතී’’ති ආහ. ‘‘අයං හී’’තිආදි තස්සං දෙසනායං තාදිසස්ස පුග්ගලස්ස යථාවුත්තසමාධිපටිලාභස්ස කාරණභාවවිභාවනං, යං තථා විමුත්තායතනභාවො. ඔසක්කිතුන්ති දස්සිතුං. සමාධියෙව සමාධිනිමිත්තන්ති කම්මට්ඨානපාළියා ආරුළ්හො සමාධි එව පරතො උප්පජ්ජනකභාවනාසමාධිස්ස කාරණභාවතො සමාධිනිමිත්තං. තෙනාහ ‘‘ආචරියස්ස සන්තිකෙ’’තිආදි.

获得乐，即获得、体验到能成为将要说的心定之因的无染心所乐。然而，此处的“得定”并非指任何一种定，而是指无上定，因此说“阿罗汉……乃至得定”。“此即”等语，是解释在此教说中，此等个人能够获得如前所述之定的原因，即是作为解脱处。为了显示“退离”之义，才这样说。定本身就是定相，即在业处圣典中所述之定，它本身是之后生起的修习定之因，故说是定相。因此说“在老师面前”等。

විමුත්තායතනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《解脱处经释义》终。

7. සමාධිසුත්තවණ්ණනා

7. 定经释义

27. සත්තමෙ සබ්බසො කිලෙසදුක්ඛදරථපරිළාහානං විගතත්තා සාතිසයමෙත්ථ සුඛන්ති වුත්තං ‘‘අප්පිතප්පිතක්ඛණෙ සුඛත්තා පච්චුප්පන්නසුඛො’’ති. පුරිමස්ස පුරිමස්ස වසෙන පච්ඡිමං පච්ඡිමං ලද්ධාසෙවනතාය සන්තපණීතතරභාවප්පත්තං හොතීති ආහ ‘‘පුරිමො…පෙ… සුඛවිපාකො’’ති. කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධියාති කිලෙසානං පටිප්පස්සම්භනෙන ලද්ධත්තා. ‘‘කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධිභාවන්ති කිලෙසානං පටිප්පස්සම්භනභාවං. ලද්ධත්තා පත්තත්තා තබ්භාවං උපගතත්තා. ලොකියසමාධිස්ස පච්චනීකානි නීවරණපඨමජ්ඣානනිකන්තිආදීනි නිග්ගහෙතබ්බානි, අඤ්ඤෙ කිලෙසා වාරෙතබ්බා. ඉමස්ස පන අරහත්තසමාධිස්ස පටිප්පස්සද්ධසබ්බකිලෙසත්තා න නිග්ගහෙතබ්බං වාරෙතබ්බඤ්ච අත්ථීති මග්ගානන්තරං සමාපත්තික්ඛණෙ ච අප්පයොගෙන අධිගතත්තා අප්පිතත්තා ච අපරිහානිවසෙන වා අප්පිතත්තා න සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො. සතිවෙපුල්ලප්පත්තත්තාති එතෙන අප්පවත්තමානායපි සතියා සතිබහුලතාය සතො එව නාමාති දස්සෙති. යථාපරිච්ඡින්නකාලවසෙනාති එතෙන පරිච්ඡින්නස්සතියා සතොති දස්සෙති. සෙසෙසූති ඤාණෙසු.

27. 第七，因完全远离一切烦恼、痛苦、忧患、热恼，故此处的乐被称为“极上之乐”，即“现前刹那之乐”。由于依次修习前前诸乐而获得后后更胜妙之乐，故说“前前……乐果”。以烦恼止息故——指因烦恼的平息而获得。“烦恼止息状态”即烦恼的平息状态。因获得、证得、进入此状态故。世间定的障碍，如五盖、初禅的贪执等，应当被抑制，其余烦恼应当被防护。然而此阿罗汉定因为一切烦恼皆已止息，所以无需抑制防护；又因为证得圣道后于入定刹那无需努力即得，故称“无勤得”；因不退失故称“无退失”；并非如有所造作被强制防护。因具足正念故——此句显示即使念未现行时，也因正念充盈而被称为“有念者”。以限定时间故——此句显示在限定时间内保持正念，被称为“有念者”。其余句中——指诸慧中。

සමාධිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《定经释义》终。

8-9. පඤ්චඞ්ගිකසුත්තාදිවණ්ණනා

8-9. 五支经等释义

28-29. අට්ඨමෙ [Pg.12] කරො වුච්චති පුප්ඵසම්භවං ‘‘ගබ්භාසයෙ කිරීයතී’’ති කත්වා. කරතො ජාතො කායො කරජකායො, තදුපනිස්සයො චතුසන්තතිරූපසමුදායො. කාමං නාමකායොපි විවෙකජෙන පීතිසුඛෙන තථාලද්ධූපකාරො, ‘‘අභිසන්දෙතී’’තිආදිවචනතො පන රූපකායො ඉධ අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘ඉමං කරජකාය’’න්ති. අභිසන්දෙතීති අභිසන්දනං කරොති. තං පන අභිසන්දනං ඣානමයෙන පීතිසුඛෙන කරජකායස්ස තින්තභාවාපාදනං සබ්බත්ථකමෙව ලූඛභාවාපනයනන්ති ආහ ‘‘තෙමෙතී’’තිආදි. තයිදං අභිසන්දනං අත්ථතො යථාවුත්තපීතිසුඛසමුට්ඨානෙහි පණීතරූපෙහි කායස්ස පරිප්ඵරණං දට්ඨබ්බං. පරිසන්දෙතීතිආදීසුපි එසෙව නයො. සබ්බං එතස්ස අත්ථීති සබ්බාවා, තස්ස සබ්බාවතො. අවයවාවයවිසම්බන්ධෙ අවයවිනි සාමිවචනන්ති අවයවවිසයො සබ්බ-සද්දො, තස්මා වුත්තං ‘‘සබ්බකොට්ඨාසවතො’’ති. අඵුටං නාම න හොති යත්ථ යත්ථ කම්මජරූපං, තත්ථ තත්ථ චිත්තජරූපස්ස අභිබ්‍යාපනතො. තෙනාහ ‘‘උපාදින්නකසන්තතී’’තිආදි.

28-29. 第八，业被称为生花业，即“在子宫中造作”之义。从业所生之身名为业生身，其依止是四种相续组成的色聚。虽然名身也能由离生喜乐获得助益，但根据“渗透”等说法，此处特指色身，故说“此业生身”。渗透即进行渗透。此渗透是通过禅那所生的喜乐，使业生身达到润泽状态，去除一切粗糙性质，故说“滋润”等语。此渗透在实质上应理解为由上述喜乐所生的殊胜色法遍布全身。“周流”等词也应如是理解。具有这一切者名为具一切，即完全具足者。在部分与整体的关系中，表示整体的词语适用于部分层面，故说“具一切部分”。无间是指：在业生色存在的每一处，心生色都能完全覆盖。故说“执取相续”等语。

ඡෙකොති කුසලො. තං පනස්ස කොසල්ලං නහානීයචුණ්ණානං කරණෙ පිණ්ඩිකරණෙ ච සමත්ථතාවසෙන වෙදිතබ්බන්ති ආහ ‘‘පටිබලො’’තිආදි. කංස-සද්දො ‘‘මහතියා කංසපාතියා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.61) සුවණ්ණෙ ආගතො.‘‘කංසො උපහතො යථා’’තිආදීසු (ධ. ප. 134) කිත්තිමලොහෙ. කත්ථචි පණ්ණත්තිමත්තෙ ‘‘උපකංසො නාම රාජාසි, මහාකංසස්ස අත්‍රජො’’තිආදි (ජා. අට්ඨ. 4.10.164 ඝටපණ්ඩිතජාතකවණ්ණනා). ඉධ පන යත්ථ කත්ථචි ලොහෙති ආහ ‘‘යෙන කෙනචි ලොහෙන කතභාජනෙ’’ති. ස්නෙහානුගතාති උදකසිනෙහෙන අනුප්පවිසනවසෙන ගතා උපගතා. ස්නෙහපරෙතාති උදකසිනෙහෙන පරිතො ගතා සමන්තතො ඵුටා. තතො එව සන්තරබාහිරා ඵුටා ස්නෙහෙන. එතෙන සබ්බසො උදකෙන තෙමිතභාවමාහ. න ච පග්ඝරිණීති එතෙන තින්තස්සපි තස්ස ඝනථද්ධභාවං වදති. තෙනාහ ‘‘න බින්දුබින්දූ’’තිආදි.

熟练(cheka)即是善巧。这应当理解为他在沐浴粉制作和丸子制作上具有能力，故说“能够”等。“铜器”一词在“大铜钵”等（中部1.61）中指黄金。在“如破损的铜器”等（法句经134）中指劣质金属。有时仅作为假名，如“名为优波铜(Upakaṃsa)的国王，摩诃铜(Mahākaṃsa)之子”等（本生注4.10.164，罐智本生）。此处则指任何金属，故说“用任何金属制成的容器”。“浸润”是指被水的润泽渗透进入、到达。“浸透”是指被水的润泽完全包围、遍布。因此内外都被润泽浸透。由此说明完全被水浸湿的状态。不滴水则说明它坚固密实的性质。故说“没有一滴一滴”等。

තාහි තාහි උදකසිරාහි උබ්භිජ්ජතීති උබ්භිදං, උබ්භිදං උදකං එතස්සාති උබ්භිදොදකො. උබ්භින්නඋදකොති නදීතීරෙ ඛතකූපකො විය උබ්භිජ්ජනකඋදකො. උග්ගච්ඡනඋදකොති ධාරාවසෙන උට්ඨහනඋදකො. කස්මා පනෙත්ථ උබ්භිදොදකොව [Pg.13] රහදො ගහිතො, න ඉතරොති ආහ ‘‘හෙට්ඨා උග්ගච්ඡනඋදකඤ්හී’’තිආදි. ධාරානිපාතබුබ්බුළකෙහීති ධාරානිපාතෙහි ච උදකබුබ්බුළෙහි ච. ‘‘ඵෙණපටලෙහි චා’’ති වත්තබ්බං, සන්නිසින්නමෙව අපරික්ඛොභතාය නිච්චලමෙව, සුප්පසන්නමෙවාති අධිප්පායො. සෙසන්ති ‘‘අභිසන්දෙතී’’තිආදිකං.

那些水流一滴滴涌出之处称为“涌泉”，涌出的水属于它，故称“涌泉水”。“涌泉水”即如河岸边的井中自动涌出的水。“上升的水”是指以水流形式涌出的水。为何此处只取涌泉水为湖，而非其他类型的水？答道：“因为下方有涌出的水”等。‘以流注与水泡’是指以水流的降注和水泡。应说‘以及泡沫层’，其意为水面因未受搅动而平静不动，极为清澈。剩下的部分如“渗透”等。

උප්පලානීති උප්පලගච්ඡානි. සෙතරත්තනීලෙසූති උප්පලෙසු, සෙතුප්පලරත්තුප්පලනීලුප්පලෙසූති අත්ථො. යං කිඤ්චි උප්පලං උප්පලමෙව සාමඤ්ඤග්ගහණතො. සතපත්තන්ති එත්ථ සත-සද්දො බහුපරියායො ‘‘සතග්ඝී’’තිආදීසු විය. තෙන අනෙකසතපත්තස්සපි සඞ්ගහො සිද්ධො හොති. ලොකෙ පන රත්තං පදුමං, සෙතං පුණ්ඩරීකන්ති වුච්චති. යාව අග්ගා යාව ච මූලා උදකෙන අභිසන්දනාදිසම්භවදස්සනත්ථං උදකානුග්ගතග්ගහණං. ඉධ උප්පලාදීනි විය කරජකායො, උදකං විය තතියජ්ඣානසුඛං.

“莲花”(Uppalāni)指的是莲花丛。‘于白、红、蓝’是指在莲花中，意为白莲、红莲、蓝莲。任何一种莲花，从一般意义上说，都只是莲花。于‘百瓣’(satapatta)中，‘百’(sata)字有多重含义，如‘百价’(satagghī)等。因此，也涵摄了有数百花瓣者。在世间，红色的称为红莲(paduma)，白色的称为白莲(puṇḍarīka)。为了显示从顶至根皆由水浸润，故说‘未出水面’(udakānuggata)。此处，莲花等譬如业生身(karajakāya)，水譬如第三禅之乐。

යස්මා පරිසුද්ධෙන චෙතසාති චතුත්ථජ්ඣානචිත්තමාහ, තඤ්ච රාගාදිඋපක්කිලෙසමලාපගමතො නිරුපක්කිලෙසං නිම්මලං, තස්මා ආහ ‘‘නිරුපක්කිලෙසට්ඨෙන පරිසුද්ධ’’න්ති. යස්මා පන පාරිසුද්ධියා එව පච්චයවිසෙසෙන පවත්තිවිසෙසො පරියොදාතතා සුධන්තසුවණ්ණස්ස නිඝංසනෙන පභස්සරතා විය, තස්මා ආහ ‘‘පභස්සරට්ඨෙන පරියොදාතං වෙදිතබ්බ’’න්ති. ඉදන්ති ඔදාතවචනං. උතුඵරණත්ථන්ති උතුනො ඵරණදස්සනත්ථං. උතුඵරණං න හොති සෙසන්ති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘තඞ්ඛණ …පෙ… බලවං හොතී’’ති. වත්ථං විය කරජකායොති යොගිනො කරජකායො වත්ථං විය දට්ඨබ්බො උතුඵරණසදිසෙන චතුත්ථජ්ඣානසුඛෙන ඵරිතබ්බත්තා. පුරිසස්ස සරීරං විය චතුත්ථජ්ඣානං දට්ඨබ්බං උතුඵරණට්ඨානියස්ස සුඛස්ස නිස්සයභාවතො. තෙනාහ ‘‘තස්මා’’තිආදි. තත්ථ ච ‘‘පරිසුද්ධෙන චෙතසා’’ති චෙතොගහණෙන ඣානසුඛං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. තෙනාහ ‘‘උතුඵරණං විය චතුත්ථජ්ඣානසුඛ’’න්ති. නනු ච චතුත්ථජ්ඣානෙ සුඛමෙව නත්ථීති? සච්චං නත්ථි, සාතලක්ඛණසන්තසභාවත්තා පනෙත්ථ උපෙක්ඛා ‘‘සුඛ’’න්ති අධිප්පෙතා. තෙන වුත්තං සම්මොහවිනොදනියං (විභ. අට්ඨ. 232) ‘‘උපෙක්ඛා පන සන්තත්තා, සුඛමිච්චෙව භාසිතා’’ති.

以清净心故，是说第四禅心也。此心远离贪等烦恼垢染，无垢无秽，故说“以无烦恼义故清净”。然因极净之殊胜缘，生起殊胜相续，犹如纯金经擦拭而光耀，故说“以光耀义故极净”。此即白净之语。为遍满时节故，是为显示遍满时节之义。时节遍满非余者，是其意趣也。故说“彼时……强盛”。行者之业生身(karajakāya)当视如布，因其需以如同遍满时节般的第四禅乐来遍满。第四禅应视如男子身躯，因是遍满时节之乐的所依故。故说“是故”等。其中“以清净心”者，当知是以心摄受而说禅乐也。故说“如遍满时节之第四禅乐”。然第四禅中岂非无乐耶？实无乐也，然此中舍以寂静为相、安稳为性，故假名为乐也。故《迷惑破除论》(Sammohavinodanī)有言：“舍以寂静故，说名为乐”也。

තස්ස [Pg.14] තස්ස සමාධිස්ස සරූපදස්සනස්ස පච්චයත්තා පච්චවෙක්ඛණඤාණං පච්චවෙක්ඛණනිමිත්තං. සමභරිතොති සමපුණ්ණො.

由于观照智(paccavekkhaṇañāṇa)是观察每一个定(samādhi)之自相(sarūpa)的因缘，故观照智即是观照之相(paccavekkhaṇanimitta)。“等满”者，谓完全充满。

මණ්ඩභූමීති පපාවණ්ණභූමි. යත්ථ සලිලසිඤ්චනෙන විනාව සස්සානි ඨිතානි සම්පජ්ජන්ති. යුගෙ යොජෙතබ්බානි යොග්ගානි, තෙසං ආචරියො යොග්ගාචරියො. තෙසං සික්ඛාපනතො හත්ථිආදයොපි ‘‘යොග්ගා’’ති වුච්චන්තීති ආහ පාළියං ‘‘අස්සදම්මසාරථී’’ති. යෙන යෙනාති චතූසු මග්ගෙසු යෙන යෙන මග්ගෙන. යං යං ගතින්ති ජවසමජවාදිභෙදාසු ගතීසු යං යං ගතිං. නවමෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

“膏腴之地”(Maṇḍabhūmi)者，谓乳酪色之土地，于彼处无需洒水灌溉，庄稼亦能生长繁荣。“应轭者”(yoggāni)是应被套上轭的牲畜，其师为“调练师”(yoggācariyo)。因被调练，象等亦被称为“应轭者”，故经中说“调马御者”(assadammasārathī)。“以任何道”者，谓于四道中，以任何一道。“以任何行”者，谓于速行、平稳行等各种行进方式中，以任何一种行进方式。第九品无所说。

පඤ්චඞ්ගිකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《五支经》等释义终。

10. නාගිතසුත්තවණ්ණනා

10. 那吉达经释义

30. දසමෙ උච්චාසද්දමහාසද්දාති උද්ධං උග්ගතත්තා උච්චො පත්ථටො මහන්තො විනිබ්භිජ්ජිත්වා ගහෙතුං අසක්කුණෙය්‍යො සද්දො එතෙසන්ති උච්චාසද්දමහාසද්දා. වචීඝොසොපි හි බහූහි එකජ්ඣං පවත්තිතො අත්ථතො සද්දතො ච දුරවබොධො කෙවලං මහානිග්ඝොසො එව හුත්වා සොතපථමාගච්ඡති. මච්ඡවිලොපෙති මච්ඡානං විලුම්පිත්වා විය ගහණෙ, මච්ඡානං වා විලුම්පනෙ. කෙවට්ටානඤ්හි මච්ඡපච්ඡිඨපිතට්ඨානෙ මහාජනො සන්නිපතිත්වා ‘‘ඉධ අඤ්ඤං එකං මච්ඡං දෙහි, එකං මච්ඡඵාලං දෙහී’’ති, ‘‘එතස්ස තෙ මහා දින්නො, මය්හං ඛුද්දකො’’ති එවං උච්චාසද්දං මහාසද්දං කරොන්ති. මච්ඡග්ගහණත්ථං ජාලෙ පක්ඛිත්තෙපි තස්මිං ඨානෙ කෙවට්ටා චෙව අඤ්ඤෙ ච ‘‘පවිට්ඨො ගහිතො’’ති මහාසද්දං කරොන්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං. අසුචිසුඛන්ති කායාසුචිසන්නිස්සිතත්තා කිලෙසාසුචිසන්නිස්සිතත්තා ච අසුචිසන්නිස්සිතසුඛං. නෙක්ඛම්මසුඛස්සාති කාමතො නික්ඛමන්තස්ස සුඛස්ස. පවිවෙකසුඛස්සාති ගණසඞ්ගණිකතො කිලෙසසඞ්ගණිකතො ච විගතස්ස සුඛස්ස. උපසමසුඛස්සාති රාගාදිවූපසමාවහස්ස සුඛස්ස. සම්බොධසුඛන්ති මග්ගසඞ්ඛාතස්ස සම්බොධස්ස නිට්ඨප්පත්තත්ථාය සුඛං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

30. 第十项“高声大音”者，谓声音高亢宏大，扩散开来难以听清，故称为高声大音。多人同时说话，其中意义与声音皆难以理解，只剩下一片喧闹传入耳中。譬如在鱼市喧嚣之时，众人聚集吵嚷着“给我一条鱼”、“给我一块鱼肉”、“这条大的给你”、“我的这条小”，如是发出高声大音。亦有为捕鱼撒网之时，渔夫与其他人亦大声喊着“进网了”、“抓住了”，所说即是此种情况。“不净乐”者，谓因依赖身体之不净与烦恼之不净，故是不净所依赖之乐。“出离乐”者，谓出离欲望之乐。“远离乐”者，谓远离群体与烦恼纠缠之乐。“寂止乐”者，谓由平息贪欲等带来之乐。“正觉乐”者，是为圆满名为‘道’之正觉的乐。其余易解。

නාගිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《那吉达经》释义终。

පඤ්චඞ්ගිකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《五支品》释义终。

4. සුමනවග්ගො

4. 须摩那品

1. සුමනසුත්තවණ්ණනා

1. 须摩那经释义

31. චතුත්ථස්ස [Pg.15] පඨමෙ සතක්කකූති සතසිඛරො, අනෙකකූටොති අත්ථො. ඉදං තස්ස මහාමෙඝභාවදස්සනං. සො හි මහාවස්සං වස්සති. තෙනෙවාහ – ‘‘ඉතො චිතො ච උට්ඨිතෙන වලාහකකූටසතෙන සමන්නාගතොති අත්ථො’’ති. දස්සනසම්පන්නොති එත්ථ දස්සනං නාම සොතාපත්තිමග්ගො. සො හි පඨමං නිබ්බානදස්සනතො ‘‘දස්සන’’න්ති වුච්චති. යදිපි තං ගොත්‍රභු පඨමතරං පස්සති, දිස්වා පන කත්තබ්බකිච්චස්ස කිලෙසප්පහානස්ස අකරණතො න තං ‘‘දස්සන’’න්ති වුච්චති. ආවජ්ජනට්ඨානියඤ්හි තං ඤාණං. මග්ගස්ස නිබ්බානාරම්මණතාසාමඤ්ඤෙන චෙතං වුත්තං, න නිබ්බානප්පටිවිජ්ඣනෙන, තස්මා ධම්මචක්ඛුං පුනප්පුනං නිබ්බත්තනෙන භාවනං අප්පත්තං දස්සනං, ධම්මචක්ඛුඤ්ච පරිඤ්ඤාදිකිච්චකරණෙන චතුසච්චධම්මදස්සනං තදභිසමයොති නත්ථෙත්ථ ගොත්‍රභුස්ස දස්සනභාවාපත්ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

31. 第四经初段之“百峰”者，谓百个山顶，“多峰”者，谓许多峰峦之意。此显示其如大云密布之状。其普降大雨，故说“从这边那边升起百重云峰”之意。“见具足”中，“见”者，谓须陀洹道。因其最初见到涅槃，故称为“见”。即使种姓位(gotrabhu)之人亦先见到涅槃，然因见到后未履行断除烦恼之义务，故不称之为“见”。彼智慧只是相当于作意。此（道以涅槃为所缘）是就其共相而说，非就证悟涅槃而言。因此，（种姓智的见）尚未达到修习，而法眼通过履行遍知等作用现观四圣谛法，才是此处的‘见’。是故，此中种姓智不得名为‘见’。其余易解。

සුමනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《须摩那经》释义终。

2. චුන්දීසුත්තවණ්ණනා

2. 纯陀尼经释义

32. දුතියෙ ‘‘අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො’’තිආදීසු (අ. නි. 5.179) අරියකන්තානීති පඤ්චසීලානි ආගතානි. අරියකන්තානි හි පඤ්චසීලානි අරියානං කන්තානි පියානි, භවන්තරගතාපි අරියා තානි න විජහන්ති. ඉධ පන ‘‘යාවතා, චුන්ද, සීලානි අරියකන්තානි සීලානි, තෙසං අග්ගමක්ඛායති…පෙ… අග්ගෙ තෙ පරිපූරකාරිනො’’ති වුත්තත්තා මග්ගඵලානි සීලානි අධිප්පෙතානීති ආහ ‘‘අරියකන්තානි සීලානීති මග්ගඵලසම්පයුත්තානි සීලානී’’ති.

32. 在第二经“具足圣所爱戒”等句中（《增支部》5.179），圣所爱指的是五戒。因为圣所爱的五戒是圣者们喜爱和珍视的，即使转生到其他生命状态，圣者们也不会舍弃它们。但在这里说“纯陀，凡是圣所爱的戒，此戒被称为最胜……他们在最胜戒上是圆满者”，因此指的是与道果相应的戒，所以注释说“圣所爱的戒是指与道果相应的戒”。

චුන්දීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《纯陀尼经》释义终。

3. උග්ගහසුත්තවණ්ණනා

3. 乌伽诃经释义

33. තතියෙ [Pg.16] සබ්බපඨමං උට්ඨානසීලාති රත්තියා විභායනවෙලාය සාමිකෙ පරිජනෙ සෙය්‍යාය අවුට්ඨිතෙ සබ්බපඨමං උට්ඨානසීලා. සාමිකං දිස්වා නිසින්නාසනතො අග්ගිදඩ්ඪා විය පඨමමෙව වුට්ඨහන්තීති වා පුබ්බුට්ඨායිනියො. කිංකාරන්ති කිංකරණීයං, කිංකරණභාවෙන පුච්ඡිත්වා කාතබ්බවෙය්‍යාවච්චන්ති අත්ථො. තං පටිස්සුණන්තා විචරන්තීති කිංකාරප්පටිස්සාවිනියො. මනාපංයෙව කිරියං කරොන්ති සීලෙනාති මනාපචාරිනියො. පියමෙව වදන්ති සීලෙනාති පියවාදිනියො.

33. 在第三经中，“早起者”(pubbuṭṭhāyinī)是：夜晚将尽天亮之时，主人和家人尚未起身，她最先起身。或者说，看见主人，就像被火烧到一样立刻从座位上站起来，这叫做“早起者”。“何所当为”(Kiṃkāra)是询问要做的事情，意思是询问后去做应做的服侍。答应后去做的，就是“听命者”(kiṃkārappaṭissāviniyo)。以品德做令人喜爱的事情，就是“行为可喜者”(manāpacāriniyo)。以品德说令人喜爱的话语，就是“言语亲切者”(piyavādiniyo)。

තත්‍රුපායායාති තත්‍ර කම්මෙ සාධෙතබ්බඋපායභූතාය වීමංසාය. තෙනාහ ‘‘තස්මිං උණ්ණාකප්පාසසංවිධානෙ’’තිආදි. අලං කාතුන්ති කාතුං සමත්ථා. අලං සංවිධාතුන්ති විචාරෙතුං සමත්ථා. තෙනාහ ‘‘අලං කාතුං අලං සංවිධාතුන්ති අත්තනා කාතුම්පි පරෙහි කාරාපෙතුම්පී’’තිආදි. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

“于彼方便”是指在那个为了成就某种作业而成为方便的观察。因此说“在处理羊毛、棉花等事情上”等等。“堪能成办”是指能够成办。“堪能筹划”是指能够思考。因此说“‘堪能成办，堪能筹划’，就是自己能够成办，也能让别人成办”等等。其余的在此都很容易理解。

උග්ගහසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《郁伽经》释义终。

4-5. සීහසෙනාපතිසුත්තාදිවණ්ණනා

4-5. 狮子将军经等释义

34-35. චතුත්ථෙ සන්දිට්ඨිකන්ති අසම්පරායිකතාය සාමං දට්ඨබ්බං. සයං අනුභවිතබ්බං අත්තපච්චක්ඛං දිට්ඨධම්මිකන්ති අත්ථො. න සද්ධාමත්තකෙනෙව තිට්ඨතීති ‘‘දානං නාම සාධු සුන්දරං, බුද්ධාදීහි පණ්ඩිතෙහි පසත්ථ’’න්ති එවං සද්ධාමත්තකෙනෙව න තිට්ඨති. යං දානං දෙතීති යං දෙය්‍යධම්මං පරස්ස දෙති. තස්ස පති හුත්වාති තබ්බිසයං ලොභං සුට්ඨු අභිභවන්තො තස්ස අධිපති හුත්වා දෙති. තෙන අනධිභවනීයත්තා න දාසො න සහායොති. තත්ථ තදුභයං අන්වයතො බ්‍යතිරෙකතො ච දස්සෙතුං ‘‘යො හී’’තිආදි වුත්තං. දාසො හුත්වා දෙති තණ්හාදාසබ්‍යස්ස උපගතත්තා. සහායො හුත්වා දෙති තස්ස පියභාවාවිස්සජ්ජනතො. සාමී හුත්වා දෙති තත්ථ තණ්හාදාසබ්‍යතො අත්තානං මොචෙත්වා අභිභුය්‍ය පවත්තනතො. අථ වා යො දානසීලතාය දායකො පුග්ගලො, සො දානෙ පවත්තිභෙදෙන දානදාසො, දානසහායො, දානපතීති තිප්පකාරො හොති. තදස්ස තිප්පකාරතං විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘යො හී’’තිආදි වුත්තං. දාතබ්බට්ඨෙන දානං, අන්නපානාදි.

34-35. 于第四经中，“现见”是指不假时日，自己就能看见，自己就能体验，是现世自证的意思。不能仅仅依靠信心而停留，不能只停留在“布施是善，是美，是佛陀等智者所赞叹的”这样的信心层面。所谓“布施”就是将可施之物给予他人。“成为其主”意为彻底克服对该事物的贪欲，成为主人而施舍。因为不被贪欲所控制，所以不是奴仆也不是同伴。为了从正反两方面说明这层意思，所以说了“若人……”等。作为奴仆而施，是因为屈从于贪欲的奴役；作为同伴而施，是因为怀着喜爱之情布施；作为主人而施，是因为从贪欲的奴役中解脱出来，克服贪欲而施舍。或者说，具有布施品格的布施者，因为布施行为的不同，可以分为三种：布施的奴仆、布施的同伴、布施的主人。为了区分说明这三种情况，所以说了“若人……”等。布施，就其应施之物的意义来说，是指食物饮料等。

තත්ථ [Pg.17] යං අත්තනා පරිභුඤ්ජති, තණ්හාධිපන්නතාය තස්ස වසෙන වත්තනතො දාසො විය හොති. යං පරෙසං දීයති, තත්ථාපි අන්නපානසාමඤ්ඤෙන ඉදං වුත්තං ‘‘දානසඞ්ඛාතස්ස දෙය්‍යධම්මස්ස දාසො හුත්වා’’ති. සහායො හුත්වා දෙති අත්තනා පරිභුඤ්ජිතබ්බස්ස පරෙසං දාතබ්බස්ස ච සමසමං ඨපනතො. පති හුත්වා දෙති සයං දෙය්‍යධම්මස්ස වසෙ අවත්තිත්වා තස්ස අත්තනො වසෙ වත්තාපනතො. අපරො නයො – යො අත්තනා පණීතං පරිභුඤ්ජිත්වා පරෙසං නිහීනං දෙති, සො දානදාසො නාම තන්නිමිත්තනිහීනභාවාපත්තිතො. යො යාදිසං අත්තනා පරිභුඤ්ජති, තාදිසමෙව පරෙසං දෙති, සො දානසහායො නාම තන්නිමිත්තහීනාධිකභාවවිවජ්ජනෙන සදිසභාවාපත්තිතො. යො අත්තනා නිහීනං පරිභුඤ්ජිත්වා පරෙසං පණීතං දෙති, සො දානපති නාම තන්නිමිත්තසෙට්ඨභාවාපත්තිතො.

其中自己享用的部分，因为被贪爱所控制，不得不顺从它，就像奴隶一样。至于布施给别人的部分，从食物饮料等共同点来说，这里说的是“成为布施物的奴隶”。以朋友的身份布施，是因为自己享用的和布施给别人的东西是同等的。以主人的身份布施，是因为自己不被布施物所控制，反而能控制它。另一种解释是：自己享用好的，却给别人差的，这叫做布施的奴仆，因为这种行为导致了自己处于低下的状态。自己享用什么样的，就给别人什么样的，这叫做布施的朋友，因为这样避免了高下之别，而达到了平等的状态。自己享用差的，却给别人好的，这叫做布施的主人，因为这种行为成就了高尚的品格。

නිත්තෙජභූතො තෙජහානිප්පත්තියා. සහ බ්‍යති ගච්ඡතීති සහබ්‍යො, සහපවත්තනකො, තස්ස භාවො සහබ්‍යතා, සහපවත්තීති ආහ ‘‘සහභාවං එකීභාවං ගතා’’ති. අසිතස්සාති වා අබන්ධස්ස, තණ්හාබන්ධනෙන අබන්ධස්සාති අත්ථො. පඤ්චමං උත්තානමෙව.

“黯淡无光”是指因失去了光辉。“同行”(sahabyo)是“共同行进者”之意，即共同运转者；其状态为“同行性”(sahabyatā)，即共同运转。因此说“达到共同状态，合为一体”。“无所依”(asita)或指“无系缚”，意为不被贪爱之绳索束缚。第五句意义显而易见。

සීහසෙනාපතිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《狮子将军经》等释义终。

6-7. කාලදානසුත්තාදිවණ්ණනා

6-7. 适时施经等释义

36-37. ඡට්ඨෙ ආරාමතොති ඵලාරාමතො. පඨමුප්පන්නානීති සබ්බපඨමං සුජාතානි. භාසිතඤ්ඤූති භික්ඛූ ඝරද්වාරෙ ඨිතා කිඤ්චාපි තුණ්හී හොන්ති, අත්ථතො පන ‘‘භික්ඛං දෙථා’’ති වදන්ති නාම අරියාය යාචනාය. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘උද්ධිස්ස අරියා තිට්ඨන්ති, එසා අරියානං යාචනා’’ති. තත්‍ර යෙ ‘‘මයං පචාම, ඉමෙ න පචන්ති, පචමානෙ පත්වා අලභන්තා කුහිං ලභිස්සන්තී’’ති දෙය්‍යධම්මං සංවිභජන්ති, තෙ භාසිතඤ්ඤූ නාම ඤත්වා කත්තබ්බස්ස කරණතො. යුත්තප්පත්තකාලෙති දාතුං යුත්තප්පත්තකාලෙ. අප්පටිවානචිත්තොති අනිවත්තනචිත්තො. සත්තමං උත්තානමෙව.

36-37. 于第六经中，“园林”是指“果园”。“最初生长的”是指最初善生的（果实）。“知言者”是指比丘们虽然默然站在家门口，但实际上是以圣者的乞求方式表达“请布施食物”。正如经文所说：“圣者们伫立期待，这就是圣者的乞求。”那些想着“我们烹煮，他们不烹煮，如果让正在烹煮的人得不到布施，他们还能在哪里得到呢？”而分享布施之物的人，被称为知言者，因为他们知道该做的事情并去做了。“适时施与”是指在适当的时间给予布施。“不退转心”是指没有退转的意念。第七经意义显而易见。

කාලදානසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《适时施经》等释义终。

8. සද්ධසුත්තවණ්ණනා

8. 信经释义

38. අට්ඨමෙ [Pg.18] අනුකම්පන්තීති ‘‘සබ්බෙ සත්තා සුඛී හොන්තු අවෙරා අබ්‍යාපජ්ජා’’ති එවං හිතඵරණෙන අනුග්ගණ්හන්ති. අපිච උපට්ඨාකානං ගෙහං අඤ්ඤෙ සීලවන්තෙ සබ්‍රහ්මචාරිනො ගහෙත්වා පවිසන්තාපි අනුග්ගණ්හන්ති නාම. නීචවුත්තින්ති පණිපාතසීලං. කොධමානථද්ධතාය රහිතන්ති කොධමානවසෙන උප්පන්නො යො ථද්ධභාවො චිත්තස්ස උද්ධුමාතලක්ඛණො, තෙන විරහිතන්ති අත්ථො. සොරච්චෙනාති ‘‘තත්ථ කතමං සොරච්චං? යො කායිකො අවීතික්කමො, වාචසිකො අවීතික්කමො, කායිකවාචසිකො අවීතික්කමො, ඉදං වුච්චති සොරච්චං. සබ්බොපි සීලසංවරො සොරච්ච’’න්ති එවමාගතෙන සීලසංවරසඞ්ඛාතෙන සොරතභාවෙන. සඛිලන්ති ‘‘තත්ථ කතමං සාඛල්‍යං? යා සා වාචා ථද්ධකා කක්කසා ඵරුසා කටුකා අභිසජ්ජනී කොධසාමන්තා අසමාධිසංවත්තනිකා, තථාරූපිං වාචං පහාය යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනීයා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා, තථාරූපිං වාචං භාසිතා හොති. යා තත්ථ සණ්හවාචතා සඛිලවාචතා අඵරුසවාචතා, ඉදං වුච්චති සාඛල්‍ය’’න්ති (ධ. ස. 1350) එවං වුත්තෙන සම්මොදකමුදුභාවෙන සමන්නාගතං. තෙනාහ ‘‘සඛිලන්ති සම්මොදක’’න්ති.

38. 于第八经中，“悲悯”即以“愿一切众生安乐，无怨无害”这样的利益心来护持。此外，带领其他持戒的同梵行者(sabrahmacārino)进入供养者家中，也叫做护持。“卑下行”是指恭敬礼拜的品行。“远离瞋恚、傲慢、顽固”是指远离因瞋恚、傲慢而产生的、以内心膨胀为特征的顽固心态。“柔和”(soracca)，即如经中所说：“什么是柔和？身无违犯，语无违犯，身语皆无违犯，此谓柔和。一切戒律的防护皆是柔和。”此指以戒律防护为代表的柔和品性。“和蔼”(sākhalya)，即如经中所说：“什么是和蔼？舍弃粗硬、刺耳、粗鲁、尖刻、伤人、近于瞋怒、导致不定之语，而说柔和、悦耳、可爱、悦意、文雅、众人所爱、众人所喜之语。其中，言语的柔顺、和蔼、不粗暴，此谓和蔼。”（《法集论》1350）指具有令人愉悦和温和的性情。因此说“‘和蔼’即令人愉悦”。

සද්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《信经》释义终。

9-10. පුත්තසුත්තාදිවණ්ණනා

9-10. 子经等释义

39-40. නවමෙ භතොති පොසිතො. තං පන භරණං ජාතකාලතො පට්ඨාය සුඛපච්චයූපහරණෙන දුක්ඛපච්චයාපහරණෙන ච පවත්තිතන්ති දස්සෙතුං ‘‘අම්හෙහී’’තිආදි වුත්තං. හත්ථපාදවඩ්ඪනාදීහීති ආදි-සද්දෙන මුඛෙන සිඞ්ඝානිකාපනයනනහාපනමණ්ඩනාදිඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. මාතාපිතූනං සන්තකං ඛෙත්තාදිං අවිනාසෙත්වා රක්ඛිතං තෙසං පරම්පරාය ඨිතියා කාරණං හොතීති ආහ ‘‘අම්හාකං සන්තකං…පෙ… කුලවංසො චිරං ඨස්සතී’’ති. සලාකභත්තාදීනි අනුපච්ඡින්දිත්වාති සලාකභත්තාදීනි අවිච්ඡින්දිත්වා. යස්මා දායජ්ජප්පටිලාභස්ස යොග්‍යභාවෙන වත්තමානොයෙව දායස්ස පටිපජ්ජිස්සති, න ඉතරොති ආහ ‘‘කුලවංසානුරූපාය පටිපත්තියා’’තිආදි[Pg.19]. අත්තනා දායජ්ජාරහං කරොන්තොති අත්තානං දායජ්ජාරහං කරොන්තො. මාතාපිතරො හි අත්තනො ඔවාදෙ අවත්තමානෙ මිච්ඡාපටිපන්නෙ දාරකෙ විනිච්ඡයං ගන්ත්වා අපුත්තෙ කරොන්ති, තෙ දායජ්ජාරහා න හොන්ති. ඔවාදෙ වත්තමානෙ පන කුලසන්තකස්ස සාමිකෙ කරොන්ති. තතියදිවසතො පට්ඨායාති මතදිවසතො තතියදිවසතො පට්ඨාය. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. දසමං උත්තානමෙව.

39-40. 于第九经中，“所供养”是指“被抚养”。为了说明这种抚养是从出生时开始，就以带来快乐的资具供养、排除带来痛苦的资具而持续进行的，所以才说“由我们”等等。“手足增长等等”的“等”字，包含了用口清洁、擦鼻涕、沐浴、装饰等等。不毁坏父母所有的田地等财产并加以守护，是因为这样可以使其世代相续存在，所以说“我们所有……家系长久延续”。“不断绝分食等供养”，就是不中断分食等供养。因为只有具有继承资格的人才能继承遗产，而不是其他人，所以说“符合家族传统的行为”等等。“让自己成为有资格继承遗产的人”，就是使自身堪为继承者。父母如果看到子女不听从教诲，行为邪僻，经过评判后可以不让他继承家业，这样的子女就没有资格继承遗产。如果听从教诲，就可以成为家族财产的主人。“从第三天开始”，就是从死后的第三天开始。其余部分很容易理解。第十经意义显而易见。

පුත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《子经》等释义终。

සුමනවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《须摩那品》释义终。

5. මුණ්ඩරාජවග්ගො

5. 秃头王品

1-2. ආදියසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. 受用经等释义

41-42. පඤ්චමස්ස පඨමෙ උට්ඨානවීරියාධිගතෙහීති වා උට්ඨානෙන ච වීරියෙන ච අධිගතෙහි. තත්ථ උට්ඨානන්ති කායිකං වීරියං. වීරියන්ති චෙතසිකන්ති වදන්ති. උට්ඨානන්ති වා භොගුප්පාදනෙ යුත්තප්පයුත්තතා. වීරියං තජ්ජො උස්සාහො. පීණිතන්ති ධාතං සුතිත්තං. තථාභූතො පන යස්මා ථූලසරීරො හොති, තස්මා ‘‘ථූලං කරොතී’’ති වුත්තං. දුතියං උත්තානමෙව.

41-42. 第五经第一，“由奋起与精进获得”，即由奋起与精进二者获得。于此，“奋起”是身体的努力，“精进”是心所的努力，如是说。又，“奋起”是致力于财富的产生，“精进”是与此相应的努力。“令丰满”即令其滋养、满足。又，因其身体粗壮，故说“使其粗大”。第二经其义自明。

ආදියසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《受用经》等释义终。

3. ඉට්ඨසුත්තවණ්ණනා

3. 可爱经释义

43. තතියෙ අප්පමාදං පසංසන්තීති ‘‘එතානි ආයුආදීනි පත්ථයන්තෙන අප්පමාදො කාතබ්බො’’ති අප්පමාදමෙව පසංසන්ති පණ්ඩිතා. යස්මා වා පුඤ්ඤකිරියාසු පණ්ඩිතා අප්පමාදං පසංසන්ති, තස්මා ආයුආදීනි පත්ථයන්තෙන අප්පමාදොව කාතබ්බොති අත්ථො. පුරිමස්මිං අත්ථවිකප්පෙ ‘‘පුඤ්ඤකිරියාසූ’’ති පදස්ස ‘‘අප්පමත්තො’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. යස්මා පණ්ඩිතා අප්පමාදං පසංසන්ති, යස්මා ච පුඤ්ඤකිරියාසු අප්පමත්තො උභො අත්ථෙ අධිගතො හොති, තස්මා ආයුආදීනි පත්ථයන්තෙන අප්පමාදොව [Pg.20] කාතබ්බො. දුතියස්මිං අත්ථවිකප්පෙ පණ්ඩිතා අප්පමාදං පසංසන්ති. කත්ථාති? පුඤ්ඤකිරියාසු. කස්මාති චෙ? යස්මා අප්පමත්තො උභො අත්ථෙ අධිග්ගණ්හාති පණ්ඩිතො, තස්මාති අත්ථො. අත්ථප්පටිලාභෙනාති දිට්ඨධම්මිකාදිහිතප්පටිලාභෙන.

43. 第三，“赞叹不放逸”，即“希求寿命等者，应行不放逸”，智者唯赞叹不放逸。又，因智者于诸福业中赞叹不放逸，故希求寿命等者，应行不放逸，此其义也。于前一释义中，“于诸福业中”一词与“不放逸”相连。因智者赞叹不放逸，且于诸福业中不放逸者能得二利，故希求寿命等者，应行不放逸。于后一释义中，智者赞叹不放逸。于何处？于诸福业中。因何故？因不放逸的智者能得二利，此其义也。“由得利益”，即由得现法等利益。

ඉට්ඨසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《可爱经》释义终。

4. මනාපදායීසුත්තවණ්ණනා

4. 可爱施经释义

44. චතුත්ථෙ ඣානමනෙන නිබ්බත්තං මනොමයන්ති ආහ ‘‘සුද්ධාවාසෙසු එකං ඣානමනෙන නිබ්බත්තං දෙවකාය’’න්ති. සතිපි හි සබ්බසත්තානං අභිසඞ්ඛාරමනසා නිබ්බත්තභාවෙ බාහිරපච්චයෙහි විනා මනසාව නිබ්බත්තත්තා ‘‘මනොමයා’’ති වුච්චන්ති රූපාවචරසත්තා. යදි එවං කාමභවෙ ඔපපාතිකසත්තානම්පි මනොමයභාවො ආපජ්ජතීති චෙ? න, තත්ථ බාහිරපච්චයෙහි නිබ්බත්තෙතබ්බතාසඞ්කාය එව අභාවතො ‘‘මනසාව නිබ්බත්තා’’ති අවධාරණාසම්භවතො. නිරුළ්හො වායං ලොකෙ මනොමයවොහාරො රූපාවචරසත්තෙසු. තථා හි ‘‘අන්නමයො, පාණමයො, මනොමයො, ආනන්දමයො, විඤ්ඤාණමයො’’ති පඤ්චධා අත්තානං වෙදවාදිනොපි වදන්ති. උච්ඡෙදවාදිනොපි වදන්ති ‘‘දිබ්බො රූපී මනොමයො’’ති (දී. නි. 1.87). තීසු වා කුලසම්පත්තීසූති බ්‍රාහ්මණඛත්තියවෙස්සසඞ්ඛාතෙසු සම්පන්නකුලෙසු. ඡසු වා කාමසග්ගෙසූති ඡසු කාමාවචරදෙවෙසු.

44. 第四经，“意所成”(manomaya)者，如言：“于净居天(Suddhāvāsa)中，有一种由禅心所生的天身”。诚然，一切有情皆由行心(abhisaṅkhāra-manasā)所生，然色界有情无需外缘，仅由心意而生，故称“意所成”。若尔，欲界化生有情亦应是意所成？不然，因在彼处无“需由外缘所生”之疑，故无“唯由心意产生”之限定。此“意所成”之说，于世间已成色界有情之定说。譬如，吠陀论者亦说“食所成、气所成、意所成、喜所成、识所成”五种我；断见论者亦说“天、有色、意所成”(《长部》1.87)。又，“于三族姓中”，即于婆罗门(brāhmaṇa)、刹帝利(khattiya)、吠舍(vessa)等具足族姓中。又，“于六欲天中”，即于六欲界天中。

මනාපදායීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《可爱施经》释义终。

5-6. පුඤ්ඤාභිසන්දසුත්තාදිවණ්ණනා

5-6. 福流经等释义

45-46. පඤ්චමෙ අසඞ්ඛෙය්‍යොති ආළ්හකගණනාය අසඞ්ඛෙය්‍යො. යොජනවසෙන පනස්ස සඞ්ඛා අත්ථි හෙට්ඨා මහාපථවියා උපරි ආකාසෙන පරිසමන්තතො චක්කවාළපබ්බතෙන මජ්ඣෙ තත්ථ තත්ථ ඨිතකෙහි දීපපබ්බතපරියන්තෙහි පරිච්ඡින්නත්තා ජානන්තෙන යොජනතො සඞ්ඛාතුං සක්කාති කත්වා. මහාසරීරමච්ඡකුම්භීලයක්ඛරක්ඛසමහානාගදානවාදීනං සවිඤ්ඤාණකානං බලවාමුඛපාතාලාදීනං අවිඤ්ඤාණකානං භෙරවාරම්මණානං වසෙන බහුභෙරවං[Pg.21]. පුථූති බහූ. සවන්තීති සන්දමානා. උපයන්තීති උපගච්ඡන්ති. ඡට්ඨං උත්තානමෙව.

45-46. 第五经，“不可数”(asaṅkheyya)者，指以“阿罗迦”(āḷhaka)计算则不可数。然以“由旬”(yojana)计则有数，因其下有大地，上有虚空，周匝有铁围山(cakkavāḷapabbata)，中间有各处岛屿山脉为界，故知者能以由旬计数。因有大身鱼(mahāsarīramaccha)、鳄鱼(kumbhīla)、夜叉(yakkha)、罗刹(rakkhasa)、大龙(mahānāga)、檀那婆(dānava)等有情，及婆罗婆口(balavāmukha)、地狱(pātāla)等无情之恐怖境，故甚可怖。“众多”(puthū)即“多”。“流”(savanti)即“流动”。“至”(upayanti)即“走近”。第六经其义自明。

පුඤ්ඤාභිසන්දසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《福流经》等释义终。

7-8. ධනසුත්තාදිවණ්ණනා

7-8. 财富经等释义

47-48. සත්තමෙ සද්ධාති මග්ගෙනාගතා සද්ධා. සීලඤ්ච යස්ස කල්‍යාණන්ති කල්‍යාණසීලං නාම අරියසාවකස්ස අරියකන්තං සීලං වුච්චති. තත්ථ කිඤ්චාපි අරියසාවකස්ස එකසීලම්පි අකන්තං නාම නත්ථි, ඉමස්මිං පනත්ථෙ භවන්තරෙපි අප්පහීනං පඤ්චසීලං අධිප්පෙතං. අට්ඨමං උත්තානමෙව.

47-48. 第七经，“信”(saddhā)者，指由道而来之信。“戒亦善”者，谓圣弟子(ariyasāvaka)之善戒，名为“圣者所爱戒”(ariyakantaṃ sīlaṃ)。于此，虽圣弟子实无一戒为不可爱，然此义中意指乃至他世亦不舍离之五戒。第八经其义自明。

ධනසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《财富经》等释义终。

9. කොසලසුත්තවණ්ණනා

9. 憍萨罗经释义

49. නවමෙ පතිතක්ඛන්ධොති සම්මුඛා කිඤ්චි ඔලොකෙතුං අසමත්ථතාය අධොමුඛො. නිප්පටිභානොති සහධම්මිකං කිඤ්චි වත්තුං අවිසහනතො නිප්පටිභානො පටිභානරහිතො.

49. 第九经，“沮丧”(patitakkhandho)者，因无力前视而低头。“无辩才”(nippaṭibhāno)者，因不能对同梵行者有所言说而无辩才，即无急智。

කොසලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《憍萨罗经》释义终。

10. නාරදසුත්තවණ්ණනා

10. 那罗达经释义

50. දසමෙ අජ්ඣොමුච්ඡිතොති අධිමත්තාය තණ්හාමුච්ඡාය මුච්ඡිතො, මුච්ඡං මොහං පමාදං ආපන්නො. තෙනාහ ‘‘ගිලිත්වා…පෙ… අතිරෙකමුච්ඡාය තණ්හාය සමන්නාගතො’’ති. මහච්චාති මහතියා. ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන චෙතං වුත්තං. තෙනාහ ‘‘මහතා රාජානුභාවෙනා’’ති.

50. 第十经，“沉溺”(ajjhomucchito)者，即被过度之渴爱昏迷所迷，已陷于昏迷、愚痴、放逸。故言：“吞噬……为过度昏迷之渴爱所具足”。“以大”(mahaccā)即“以大”(mahatiyā)。此乃语性转换。故言：“以大王威力”。

නාරදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《那罗达经》释义终。

මුණ්ඩරාජවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《秃头王品》释义终。

පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

初五十篇终。

2. දුතියපණ්ණාසකං

2. 第二五十篇

(6) 1. නීවරණවග්ගො

(6) 1. 盖品

1-2. ආවරණසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. 障碍经等释义

51-52. දුතියස්ස [Pg.22] පඨමෙ ආවරන්තීති ආවරණා, නීවාරයන්තීති නීවරණා. එත්ථ ච ආවරන්තීති කුසලධම්මුප්පත්තිං ආදිතො පරිවාරෙන්ති. නීවාරයන්තීති නිරවසෙසතො වාරයන්තීති අත්ථො, තස්මා ආවරණවසෙනාති ආදිතො කුසලුප්පත්තිවාරණවසෙන. නීවරණවසෙනාති නිරවසෙසතො වාරණවසෙනාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. යස්මා පඤ්ච නීවරණා උප්පජ්ජමානා අනුප්පන්නාය ලොකියලොකුත්තරාය පඤ්ඤාය උප්පජ්ජිතුං න දෙන්ති, උප්පන්නාපි අට්ඨ සමාපත්තියො පඤ්ච වා අභිඤ්ඤා උපච්ඡින්දිත්වා පාතෙන්ති, තස්මා ‘‘පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණා’’ති වුච්චන්ති. උපච්ඡින්දනං පාතනඤ්චෙත්ථ තාසං පඤ්ඤානං අනුප්පන්නානං උප්පජ්ජිතුං අප්පදානමෙව. ඉති මහග්ගතානුත්තරපඤ්ඤානං එකච්චාය ච පරිත්තපඤ්ඤාය අනුප්පත්තිහෙතුභූතා නීවරණධම්මා ඉතරාසං සමත්ථතං විහනන්තියෙවාති පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණා වුත්තා. භාවනාමනසිකාරෙන විනා පකතියා මනුස්සෙහි නිබ්බත්තෙතබ්බො ධම්මොති මනුස්සධම්මො, මනුස්සත්තභාවාවහො වා ධම්මො මනුස්සධම්මො, අනුළාරං පරිත්තකුසලං. යං අසතිපි බුද්ධුප්පාදෙ වත්තති, යඤ්ච සන්ධායාහ ‘‘හීනෙන බ්‍රහ්මචරියෙන, ඛත්තියෙ උපපජ්ජතී’’ති (ජා. 1.8.75). අලං අරියාය අරියභාවායාති අලමරියො, අරියභාවාය සමත්ථොති වුත්තං හොති. ඤාණදස්සනමෙව ඤාණදස්සනවිසෙසො, අලමරියො ච සො ඤාණදස්සනවිසෙසො චාති අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො.

51-52. 第二品第一，“遮蔽”故为“障碍”(āvaraṇa)，“阻挡”故为“盖”(nīvaraṇa)。于此，“遮蔽”者，从始即围绕善法之生起；“阻挡”者，义为无余遮止。是故，“由障碍故”，即由从始遮止善法生起故；“由盖故”，即由无余遮止故，当知此义。因五盖生起时，令未生之世间、出世间慧不得生，亦令已生之八等至或五神通被断除而退失，故说为“令慧劣弱”。于此，断除与退失，实即不令彼等未生之慧生起。如是，盖法为大、无上慧及少分劣慧之不生因，亦坏余者之能力，故说为“令慧劣弱”。“人法”(manussadhamma)者，谓无修习作意，由常人所成之法；或导至人有之法，即非广大之少分善。此法于无佛出世时亦行，如言：“以卑劣梵行，得生刹帝利家”(《本生》1.8.75)。“能成圣”(alamariyo)者，即“能于圣性”(ariyabhāvāya samattho)。智见即殊胜智见，此殊胜智见亦能成圣，故为“能成圣之殊胜智见”(alamariyañāṇadassanaviseso)。

ඤාණදස්සනන්ති ච දිබ්බචක්ඛුපි විපස්සනාපි මග්ගොපි ඵලම්පි පච්චවෙක්ඛණඤාණම්පි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණම්පි වුච්චති. ‘‘අප්පමත්තො සමානො ඤාණදස්සනං ආරාධෙතී’’ති (ම. නි. 1.311) හි එත්ථ දිබ්බචක්ඛු ඤාණදස්සනං නාම. ‘‘ඤාණදස්සනාය චිත්තං අභිනීහරති අභිනින්නාමෙතී’’ති (දී. නි. 1.234) එත්ථ විපස්සනාඤාණං. ‘‘අභබ්බා තෙ ඤාණාය දස්සනාය අනුත්තරාය සම්බොධායා’’ති (අ. නි. 4.196) එත්ථ මග්ගො. ‘‘අයමඤ්ඤො [Pg.23] උත්තරිමනුස්සධම්මා අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො අධිගතො ඵාසුවිහාරො’’ති (ම. නි. 1.328) එත්ථ ඵලං. ‘‘ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි, අකුප්පා මෙ විමුත්ති, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති (සං. නි. 5.1081; මහාව. 16; පටි. ම. 2.30) එත්ථ පච්චවෙක්ඛණඤාණං. ‘‘ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි ‘සත්තාහකාලකතො ආළාරො කාලාමො’’’ති (ම. නි. 1.284; 2.340) එත්ථ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං. ඉධ පන ලොකුත්තරධම්මො අධිප්පෙතො. එත්ථ ච රූපායතනං ජානාති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං විය පස්සති චාති ඤාණදස්සනං, දිබ්බචක්ඛු. සම්මසනූපචාරෙ ච ධම්මලක්ඛණත්තයඤ්ච තථා ජානාති පස්සති චාති ඤාණදස්සනං, විපස්සනා. නිබ්බානං චත්තාරි වා සච්චානි අසම්මොහප්පටිවෙධතො ජානාති පස්සති චාති ඤාණදස්සනං, මග්ගො. ඵලං පන නිබ්බානවසෙනෙව යොජෙතබ්බං. පච්චවෙක්ඛණා මග්ගාධිගතස්ස අත්ථස්ස සබ්බසො ජොතනට්ඨෙන ඤාණදස්සනං. සබ්බඤ්ඤුතා අනාවරණතාය සමන්තචක්ඛුතාය ච ඤාණදස්සනං. බ්‍යාදිණ්ණකාලොති පරියාදින්නකාලො. දුතියං උත්තානමෙව.

“智见”一词也指天眼、观智、道、果、省察智以及一切智。譬如，“不放逸者成就智见”（《中部》1.311）中，此中天眼名为智见；“为智见而引导、倾向其心”（《长部》1.234）中，此指观智；“彼等不堪于智、于见、于无上正等觉”（《增支部》4.196）中，此指道；“此为另一超人法，已证得圣智见之殊胜安乐住”（《中部》1.328）中，此指果；“我智见生起：‘我解脱不动，此是最后生，今后无再有’”（《相应部》5.1081；《大品》16；《无碍解道》2.30）中，此指省察智；“我智见生起：‘阿罗逻·迦蓝(Āḷāro Kālāmo)已于七日前去世’”（《中部》1.284；2.340）中，此指一切智。然于此处，意指出世间法。此中，如眼识知色处，亦见之，故为智见，即天眼。于思惟观时，亦如是知见三法相，故为智见，即观。以无痴通达涅槃或四谛而知见，故为智见，即道。果则应依涅槃而解。省察智因能完全阐明由道所证之义，故为智见。一切智因其无碍及为普眼，故为智见。“Byādiṇṇakālo”意为“pariyādinnakālo”（时已尽）。第二句义自明。

ආවරණසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

障碍经等释义终。

3-4. පධානියඞ්ගසුත්තාදිවණ්ණනා

3-4. 精进支经等释义

53-54. තතියෙ පදහතීති පදහනො, භාවනමනුයුත්තො යොගී, තස්ස භාවො භාවනානුයොගො පදහනභාවො. පධානමස්ස අත්ථීති පධානිකො, ක-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා ‘‘පධානියො’’ති වුත්තං. ‘‘අභිනීහාරතො පට්ඨාය ආගතත්තා’’ති වුත්තත්තා පච්චෙකබොධිසත්තසාවකබොධිසත්තානම්පි පණිධානතො පභුති ආගතසද්ධා ආගමනසද්දා එව, උක්කට්ඨනිද්දෙසෙන පන ‘‘සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තාන’’න්ති වුත්තං. අධිගමතො සමුදාගතත්තා අග්ගමග්ගඵලසම්පයුත්තා චාපි අධිගමසද්ධා නාම, යා සොතාපන්නස්ස අඞ්ගභාවෙන වුත්තා. අචලභාවෙනාති පටිපක්ඛෙන අනධිභවනීයත්තා නිච්චලභාවෙන. ඔකප්පනන්ති ඔක්කන්දිත්වා අධිමුච්චනං, පසාදුප්පත්තියා පසාදනීයවත්ථුස්මිං පසීදනමෙව. සුප්පටිවිද්ධන්ති සුට්ඨු පටිවිද්ධං. යථා තෙන පටිවිද්ධෙන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං හත්ථගතං අහොසි, තථා පටිවිද්ධං. යස්ස බුද්ධසුබුද්ධතාය සද්ධා අචලා අසම්පවෙධි, තස්ස ධම්මසුධම්මතාය සඞ්ඝසුප්පටිපන්නතාය [Pg.24] තෙන පටිවෙධෙන සද්ධා න තථාති අට්ඨානමෙතං අනවකාසො. තෙනාහ භගවා – ‘‘යො, භික්ඛවෙ, බුද්ධෙ පසන්නො ධම්මෙ පසන්නො සඞ්ඝෙ පසන්නො’’තිආදි. පධානවීරියං ඉජ්ඣති ‘‘අද්ධා ඉමාය පටිපදාය ජරාමරණතො මුච්චිස්සාමී’’ති සක්කච්චං පදහනතො.

53-54. 第三，努力修行者(padahano)，即致力于修习的瑜伽行者，其状态即是致力于修习的状态。有精进者，称为padhānika，ka音转为ya音，故称padhāniya。经中说“从立誓而来”，故独觉菩萨与声闻菩萨从立誓时生起的信心亦是“来信心”(āgatasaddhā)，亦称“来信”(āgamanasaddā)。然依殊胜解释，则是指“一切智菩萨”。因从证悟而来，故与最上道果相应的信心亦名“证悟信心”，此即预流者所具之信。所谓“不动摇”，即不为对敌所胜，是为稳固。所谓“信解”(okappana)，即跃入而胜解，亦即于可信事中生起净信。所谓“善通达”，即完全证悟，犹如以此证悟而得一切知智于掌握之中。若人于佛之善觉性有不动摇之信，则于法之善法性、僧之善行道亦必有同样之信，（认为其信心会有不同）是不合道理、没有可能的。故世尊说：“诸比丘，若人于佛净信、于法净信、于僧净信”等。精进努力之所以能成就，是因“我必以此道解脱老死”而认真勤行故。

අප්ප-සද්දො අභාවත්ථො ‘‘අප්පසද්දස්ස…පෙ… ඛො පනා’’තිආදීසු වියාති ආහ ‘‘අරොගො’’ති. සමවෙපාකිනියාති යථාභුත්තමාහාරං සමාකාරෙනෙව පචනසීලාය. දළ්හං කත්වා පචන්තී හි ගහණී ඝොරභාවෙන පිත්තවිකාරාදිවසෙන රොගං ජනෙති, සිථිලං කත්වා පචන්තී මන්දභාවෙන වාතවිකාරාදිවසෙන තෙනාහ ‘‘නාතිසීතාය නාච්චුණ්හායා’’ති. ගහණිතෙජස්ස මන්දපටුතාවසෙන සත්තානං යථාක්කමං සීතුණ්හසහතාති ආහ ‘‘අතිසීතලග්ගහණිකො’’තිආදි. යාථාවතො අච්චයදෙසනා අත්තනො ආවිකරණං නාමාති ආහ ‘‘යථාභූතං අත්තනො අගුණං පකාසෙතා’’ති. උදයත්ථගාමිනියාති සඞ්ඛාරානං උදයඤ්ච වයඤ්ච පටිවිජ්ඣන්තියාති අයමෙත්ථ අත්ථොති ආහ ‘‘උදයඤ්චා’’තිආදි. පරිසුද්ධායාති නිරුපක්කිලෙසාය. නිබ්බිජ්ඣිතුං සමත්ථායාති තදඞ්ගවසෙන සවිසෙසං පජහිතුං සමත්ථාය. තස්ස දුක්ඛස්ස ඛයගාමිනියාති යං දුක්ඛං ඉමස්මිං ඤාණෙ අනධිගතෙ පවත්තිරහං, අධිගතෙ න පවත්ති, තං සන්ධාය වදති. තථාහෙස යොගාවචරො ‘‘චූළසොතාපන්නො’’ති වුච්චති. චතුත්ථං උත්තානමෙව.

“Appa-saddo”意为“无”，如“无闻者……乃至……”等句所示，故说“无病”。“均等消化”是指食物根据所食用的量，以相同的方式被消化。如果胃(gahaṇī)强行消化，会因为剧烈的运作，由于胆汁失调等原因而产生疾病；如果缓慢消化，则因为迟缓的运作，会由于风失调等原因，所以说“不太冷也不太热”。由于胃火(gahaṇiteja)的强弱程度不同，众生各自能够忍受的寒热程度也不同，所以说“对极寒敏感的人”等等。“如实地告知过失”，即是坦白自己的过错，所以说“如实地显露自己的过失”。“趋向生灭”是指能够通达诸行(saṅkhāra)的生起和灭去，这里的意思就是“生起”等等。“极清净”是指没有污垢杂染(upakkilesa)。“能够厌离”是指能够以彼分舍(tadaṅgavasena)的方式有差别地(savisesaṃ)舍断。“趋向苦之尽头”是指，当这种智慧(ñāṇa)没有证得时，苦会存在，而证得之后苦就不再存在，指的就是这种情况。像这样这位瑜伽行者(yogāvacara)，被称为“小须陀洹”(cūḷasotāpanna)。第四句义自明。

පධානියඞ්ගසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

精进支经等释义终。

5. මාතාපුත්තසුත්තවණ්ණනා

5. 母子经释义

55. පඤ්චමෙ විස්සාසොති විසච්ඡායසන්තානො භාවො. ඔතාරොති තත්ථ චිත්තස්ස අනුප්පවෙසො. ගහෙත්වාති අත්තනො එව ඔකාසං ගහෙත්වා. ඛෙපෙත්වාති කුසලවාරං ඛෙපෙත්වා.

55. 第五，“信任”(vissāsa)是指不间断的信赖。“进入”(otāra)是指心进入其中。“取得”(gahetvā)是指自己取得机会。“耗尽”(khepetvā)是指耗尽善的时机。

ඝට්ටෙය්‍යාති අක්කමනාදිවසෙන බාධෙය්‍ය. තීහි පරිඤ්ඤාහීති ඤාතතීරණප්පහානසඞ්ඛාතාහි තීහි පරිඤ්ඤාහි. නත්ථි එතෙසං කුතොචි භයන්ති අකුතොභයා, නිබ්භයාති අත්ථො. චතුන්නං ඔඝානං, සංසාරමහොඝස්සෙව වා පාරං පරියන්තං ගතා. තෙනාහ ‘‘පාරං වුච්චති නිබ්බාන’’න්තිආදි.

“打击”(ghaṭṭeyya)是指以侵犯等方式进行妨碍。“三种遍知”(tīhi pariññāhi)是指知遍知(ñāta-pariññā)、度遍知(tīraṇa-pariññā)和断遍知(pahāna-pariññā)这三种遍知。“他们没有来自任何地方的恐惧”(natthi etesaṃ kutoci bhayaṃ)意为无所畏惧(akutobhaya)，没有恐惧(nibbaya)。已到达四种瀑流(ogha)，或者说是轮回大瀑流(saṃsāra-mahāogha)的彼岸。因此说“彼岸指的是涅槃”等等。

මාතාපුත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

母子经释义终。

6. උපජ්ඣායසුත්තවණ්ණනා

6. 戒师经释义

56. ඡට්ඨෙ [Pg.25] මධුරකභාවො නාම සරීරස්ස ථම්භිතත්තං, තං පන ගරුභාවපුබ්බකන්ති ආහ ‘‘සඤ්ජාතගරුභාවො’’ති. න පක්ඛායන්තීති නප්පකාසෙන්ති, නානාකාරණතො න උපට්ඨහන්ති. තෙනාහ ‘‘චතස්සො දිසා ච අනුදිසා ච මය්හං න උපට්ඨහන්තී’’ති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

56. 第六，“甜味状态”(madhurakabhāvo)是指身体僵硬(thambhitattaṃ)的状态，而这是由于先前的沉重状态(garubhāvapubbaka)所致，所以说“生起沉重感”(sañjātagarubhāvo)。“不显现”(na pakkhāyanti)的意思是不展现(nappakāsenti)，因为各种原因而不出现(na upaṭṭhahanti)。因此说“四方和四隅都不会向我显现”。其余义自明。

උපජ්ඣායසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

戒师经释义终。

7. අභිණ්හපච්චවෙක්ඛිතබ්බට්ඨානසුත්තවණ්ණනා

7. 常省思处经释义

57. සත්තමෙ ජරාධම්මොති ධම්ම-සද්දො ‘‘අසම්මොසධම්මො නිබ්බාන’’න්තිආදීසු (සු. නි. 763) විය පකතිපරියායො, තස්මා ජරාපකතිකො ජිණ්ණසභාවොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘ජරාසභාවො’’තිආදි. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. කම්මුනා දාතබ්බං ආදියතීති කම්මදායාදො, අත්තනා යථූපචිතකම්මඵලභාගීති අත්ථො. තං පන දායජ්ජං කාරණූපචාරෙන වදන්තො ‘‘කම්මං මය්හං දායජ්ජං සන්තකන්ති අත්ථො’’ති ආහ යථා ‘‘කුසලානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං සමාදානහෙතු, එවමිදං පුඤ්ඤං වඩ්ඪතී’’ති (දී. නි. 3.80). යොනීහි ඵලං සභාවතො භින්නම්පි අභින්නං විය මිස්සිතං හොති. තෙනාහ ‘‘කම්මං මය්හං යොනි කාරණ’’න්ති. මමත්තවසෙන බජ්ඣන්තීති බන්ධූ, ඤාති සාලොහිතො ච, කම්මං පන එකන්තසම්බන්ධවාති ආහ ‘‘කම්මං මය්හං බන්ධූ’’ති. පතිට්ඨාති අවස්සයො. කම්මසදිසො හි සත්තානං අවස්සයො නත්ථි.

57. 第七，“老法性”(jarādhammo)中，“法”(dhamma)一词如同在“无痴之法即涅槃”(asammosadhammo nibbānaṃ)等处（如《经集》763偈）的用法一样，是“自性”的同义词。因此，其义为有衰老之性，有衰败之相。所以说“老性”等等。其余各句也同此理。“业继承者”(kammadāyādo)是指通过业力接受应得之物，也就是自身承受所造业果的意思。然而，当以因为喻而说为继承财产时，其含义正如经中所言：“诸比丘，以修习善法为因，此福德增长”（如《长部》3.80）。果虽依其因而自性各异，然如不异而混合。所以说“业是我的根源与原因”(kammaṃ mayhaṃ yoni kāraṇaṃ)。“亲属”(bandhū)是指因我执而被系缚的亲族与血缘，而业力则是唯一的联系，所以说“业是我的亲属”(kammaṃ mayhaṃ bandhū)。“依止”(patiṭṭhā)即依靠之处。众生实在没有比业力更可靠的依靠。

යොබ්බනං ආරබ්භ උප්පන්නමදොති ‘‘මහල්ලකකාලෙ පුඤ්ඤං කරිස්සාම, දහරම්හ තාවා’’ති යොබ්බනං අපස්සාය මානකරණං. ‘‘අහං නිරොගො සට්ඨි වා සත්තති වා වස්සානි අතික්කන්තානි, න මෙ හරීතකඛණ්ඩම්පි ඛාදිතබ්බං, ඉමෙ පනඤ්ඤෙ ‘අසුකං නො ඨානං රුජ්ජති, භෙසජ්ජං ඛාදාමා’ති විචරන්ති, කො අඤ්ඤො මයා සදිසො නිරොගො නාමා’’ති එවං මානකරණං ආරොග්‍යමදො. සබ්බෙසම්පි ජීවිතං නාම පභඞ්ගුරං දුක්ඛානුබන්ධඤ්ච, තදුභයං අනොලොකෙත්වා පබන්ධට්ඨිතිං පච්චයසුලභතඤ්ච නිස්සාය ‘‘චිරං ජීවිං, චිරං ජීවාමි, චිරං ජීවිස්සාමි, සුඛං ජීවිං, සුඛං ජීවාමි, සුඛං ජීවිස්සාමී’’ති එවං මානකරණං ජීවිතමදො.

缘青春而生起的骄慢(yobbanaṃ ārabbha uppannamado)，是认为“我们老了再行善吧，现在还年轻”，此乃依于青春而行骄慢。健康骄慢(ārogyamado)，是认为“我身体健康，已过六七十岁，连一小块诃梨勒果(harītakakhaṇḍa)都不用吃。而其他人却说‘我某处不舒服，要吃药’而四处奔走。还有谁像我这样健康呢？”如此行骄慢。一切有情之生命皆是脆弱且与苦相随，不观察此二者，反依于生命的延续及资具的易得，而认为“我过去长寿，我正长寿，我将长寿；我过去安乐，我正安乐，我将安乐”，如此行骄慢，是为生命骄慢(jīvitamado)。

උපධිරහිතන්ති [Pg.26] කාමූපධිරහිතං. චත්තාරො හි උපධී – කාමූපධි, ඛන්ධූපධි, කිලෙසූපධි, අභිසඞ්ඛාරූපධීති. කාමාපි ‘‘යං පඤ්ච කාමගුණෙ පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං කාමානං අස්සාදො’’ති (ම. නි. 1.166) එවං වුත්තස්ස සුඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො ‘‘උපධියති එත්ථ සුඛ’’න්ති ඉමිනා වචනත්ථෙන ‘‘උපධී’’ති වුච්චති, ඛන්ධාපි ඛන්ධමූලකස්ස දුක්ඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො, කිලෙසාපි අපායදුක්ඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො, අභිසඞ්ඛාරාපි භවදුක්ඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

离诸依(upadhirahitaṃ)，即离欲依。依(upadhi)有四种：欲依(kāmūpadhi)、蕴依(khandhūpadhi)、烦恼依(kilesūpadhi)、行依(abhisaṅkhārūpadhi)。诸欲，如经中所说：“缘五欲(pañca kāmaguṇa)而生起乐与喜，此为诸欲之味。”(《中部》1.166) 因为是此中所说之乐的依止处，故依“乐依于此(upadhiyati ettha sukha)”之语义而称为“依”。同样，诸蕴，因为是以蕴为根源之苦的依止处；诸烦恼，因为是恶趣苦的依止处；诸行，因为是有苦的依止处。余者易知。

අභිණ්හපච්චවෙක්ඛිතබ්බට්ඨානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《常省思处经》释义终。

8-10. ලිච්ඡවිකුමාරකසුත්තාදිවණ්ණනා

8-10. 离车童子经等释义

58-60. අට්ඨමෙ සාපතෙය්‍යන්ති එත්ථ සං වුච්චති ධනං, තස්ස පතීති සපති, ධනසාමිකො. තස්ස හිතාවහත්තා සාපතෙය්‍යං, ද්‍රබ්‍යං, ධනන්ති අත්ථො. අත්තනො රුචිවසෙන ගාමකිච්චං නෙතීති ගාමනියො, ගාමනියොයෙව ගාමණිකො.

58-60. 在第八经中，于“财富”(sāpateyyaṃ)一句，此中“saṃ”称为财富(dhanaṃ)，其主(pati)为“sapati”，即财富之主。因其带来利益(hitāvahattā)，故为“sāpateyyaṃ”，义为物资(drabyaṃ)、财富(dhanaṃ)。依自己意愿领导村庄事务者为“gāmaniyo”，“gāmaniyo”即是“gāmaṇiko”(村长)。

අන්වාය උපනිස්සාය ජීවනසීලා අනුජීවිනොති ආහ ‘‘යෙ ච එතං උපනිස්සාය ජීවන්තී’’ති. එකං මහාකුලං නිස්සාය පණ්ණාසම්පි සට්ඨිපි කුලානි ජීවන්ති, තෙ මනුස්සෙ සන්ධායෙතං වුත්තං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. නවමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

依附、依止而活命者为随活者(anujīvino)，故说“彼等依此而活命”。依靠一个大家族，或五十，或六十个家族得以维生，此乃针对彼等人而说。余者易知。第九经等义皆明显。

ලිච්ඡවිකුමාරකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《离车童子经》等释义终。

නීවරණවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

盖品释义终。

(7) 2. සඤ්ඤාවග්ගො

(7) 2. 想品

1-5. සඤ්ඤාසුත්තාදිවණ්ණනා

1-5. 想经等释义

61-65. දුතියස්ස පඨමෙ ‘‘මහප්ඵලා මහානිසංසා’’ති උභයම්පෙතං අත්ථතො එකං, බ්‍යඤ්ජනමෙව නානන්ති ආහ ‘‘මහප්ඵලා’’තිආදි. ‘‘පඤ්චිමෙ ගහපතයො ආනිසංසා’’තිආදීසු (උදා. 76) ආනිසංස-සද්දො ඵලපරියායොපි හොති[Pg.27]. මහතො ලොකුත්තරස්ස සුඛස්ස පච්චයා හොන්තීති මහානිසංසා. අමතොගධාති අමතබ්භන්තරා අමතං අනුප්පවිට්ඨා නිබ්බානදිට්ඨත්තා, තතො පරං න ගච්ඡන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘අමතපරියොසානා’’ති. අමතං පරියොසානං අවසානං එතාසන්ති අමතපරියොසානා. මරණසඤ්ඤාති මරණානුපස්සනාඤාණෙන සඤ්ඤා. ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤාති ආහාරං ගමනාදිවසෙන පටිකූලතො පරිග්ගණ්හන්තස්ස උප්පන්නසඤ්ඤා. උක්කණ්ඨිතස්සාති නිබ්බින්දන්තස්ස කත්ථචිපි අසජ්ජන්තස්ස. දුතියාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

61-65. 在第二经之首，“有大果、有大利益”(mahapphalā mahānisaṃsā)，此二者义一而文异，故说“有大果”等。在“居士有此五种利益”(《自说经》Ud 76)等句中，“利益”(ānisaṃsa)一词亦为“果”的同义词。因其为伟大出世间乐之缘，故为“大利益”。“深入不死”(amatogadhā)即浸入不死(amata)，已入不死，因已见涅槃，故不再前进。是故说为“以不死为终”(amatapariyosānā)。不死是其终点、终结，故为“以不死为终”。死想(maraṇasaññā)即与死随观智相应的想。食厌想(āhāre paṭikūlasaññā)即通过食物的去向等方面，于厌恶中领受而生起的想。“厌离者”(ukkaṇṭhitassa)即厌弃者、于任何处皆不执著者。第二经等义皆明显。

සඤ්ඤාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《想经》等释义终。

6-10. සාජීවසුත්තාදිවණ්ණනා

6-10. 共活经等释义

66-70. ඡට්ඨෙ සහ ආජීවන්ති එත්ථාති සාජීවො, පඤ්හස්ස පුච්ඡනං විස්සජ්ජනඤ්ච. තෙනාහ ‘‘සාජීවොති පඤ්හපුච්ඡනඤ්චෙව පඤ්හවිස්සජ්ජනඤ්චා’’තිආදි. අභිසඞ්ඛතන්ති චිතං. සත්තමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

66-70. 在第六经中，于此共同生活(saha ājīvanti etthā)故为“共活”(sājīvo)，即问与答。故说：“共活者，问与答也”等。“已造作”(abhisaṅkhataṃ)即“已积集”(citaṃ)。第七经等义皆明显。

සාජීවසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《共活经》等释义终。

සඤ්ඤාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

想品释义终。

(8) 3. යොධාජීවවග්ගො

(8) 3. 战士活命品

1-2. පඨමචෙතොවිමුත්තිඵලසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. 第一心解脱果经等释义

71-72. තතියස්ස පඨමෙ අවිජ්ජාපලිඝන්ති එත්ථ අවිජ්ජාති වට්ටමූලිකා අවිජ්ජා, අයං පචුරජනෙහි උක්ඛිපිතුං අසක්කුණෙය්‍යභාවතො දුක්ඛිපනට්ඨෙන නිබ්බානද්වාරප්පවෙසවිබන්ධනෙන ච ‘‘පලිඝො වියාති පලිඝො’’ති වුච්චති. තෙනෙස තස්සා උක්ඛිත්තත්තා ‘‘උක්ඛිත්තපලිඝො’’ති වුත්තො. පුනබ්භවස්ස කරණසීලො, පුනබ්භවං වා ඵලං අරහතීති පොනොභවිකා, පුනබ්භවදායිකාති අත්ථො. ජාතිසංසාරොති ජායනවසෙන චෙව සංසරණවසෙන ච එවංලද්ධනාමානං පුනබ්භවක්ඛන්ධානං පච්චයො කම්මාභිසඞ්ඛාරො. ජාතිසංසාරොති හි ඵලූපචාරෙන කාරණං වුත්තං. තඤ්හි පුනප්පුනං උප්පත්තිකාරණවසෙන පරික්ඛිපිත්වා ඨිතත්තා ‘‘පරිඛා’’ති වුච්චති සන්තානස්ස [Pg.28] පරික්ඛිපනතො. තෙනෙස තස්ස සංකිණ්ණත්තා විකිණ්ණත්තා සබ්බසො ඛිත්තත්තා විනාසිතත්තා ‘‘සංකිණ්ණපරිඛො’’ති වුත්තො.

71-72. 在第三经之首，于“无明闩”(avijjāpaligha)一句，此中“无明”(avijjā)指轮回之根的无明。此无明因其难以被众人拔除，因其难拔之义，且障碍进入涅槃之门，故如门闩(paligha)而称为“闩”。因其已被拔除，故说为“已拔闩者”(ukkhittapaligho)。有造作再生之性，或应得再生之果，故为“导向再生”(ponobhavikā)，义为给予再生。“生轮回”(jātisaṃsāro)者，乃以出生及轮回而得名之再生诸蕴的因，即业行(kammābhisaṅkhāro)。此处“生轮回”实是以果喻因。彼业行因其以一再出生之因而围绕，如围绕相续，故称为“壕”(parikhā)。因其已被搅乱、散布、完全抛弃、摧毁，故说为“已填壕者”(saṃkiṇṇaparikho)。

තණ්හාසඞ්ඛාතන්ති එත්ථ තණ්හාති වට්ටමූලිකා තණ්හා. අයඤ්හි ගම්භීරානුගතට්ඨෙන ‘‘එසිකා’’ති වුච්චති. ලුඤ්චිත්වා උද්ධරිත්වා. ඔරම්භාගියානීති ඔරම්භාගජනකානි කාමභවෙ උපපත්තිපච්චයානි කාමරාගසංයොජනාදීනි. එතානි හි කවාටං විය නගරද්වාරං චිත්තං පිදහිත්වා ඨිතත්තා ‘‘අග්ගළා’’ති වුච්චන්ති. තෙනෙස තෙසං නිග්ගතත්තා භින්නත්තා ‘‘නිරග්ගළො’’ති වුත්තොති. අග්ගමග්ගෙන පන්නො අපචිතො මානද්ධජො එතස්සාති පන්නද්ධජො. පන්නභාරොති ඛන්ධභාරකිලෙසභාරඅභිසඞ්ඛාරභාරා ඔරොපිතා අස්සාති පන්නභාරො. විසංයුත්තොති චතූහි යොගෙහි සබ්බකිලෙසෙහි ච විසංයුත්තො. අස්මිමානොති රූපෙ අස්මීති මානො, වෙදනාය, සඤ්ඤාය, සඞ්ඛාරෙසු, විඤ්ඤාණෙ අස්මිමානො. එත්ථ හි පඤ්චපි ඛන්ධෙ අවිසෙසතො ‘‘අස්මී’’ති ගහෙත්වා පවත්තමානො අස්මිමානොති අධිප්පෙතො.

于“名为爱者”(taṇhāsaṅkhātaṃ)一句，此中“爱”(taṇhā)指轮回之根的爱。此爱因其根深蒂固之义，故称为“柱”(esikā)，圣者已将其拔除、根除。“下分结”(orambhāgiyāni)即产生下分者，为欲有中生起之缘的欲贪结等。此等结如门扇般关闭心之城门，故称为“门闩”(aggaḷā)。因其已离、已破，故说为“无门闩者”(niraggaḷo)。其慢幢已由圣道而落下、去除，故为“已落幢者”(pannaddhajo)。其蕴担、烦恼担、行担已被卸下，故为“已卸担者”(pannabhāro)。“不相应者”(visaṃyutto)即与四轭及一切烦恼不相应。“我慢”(asmimāno)即于色有“我是”之慢，于受、想、行、识有“我是”之慢。此处意指于五蕴不加分别地执取“我是”而转起的我慢。

නගරද්වාරස්ස පරිස්සයපටිබාහනත්ථඤ්චෙව සොධනත්ථඤ්ච උභොසු පස්සෙසු එසිකාථම්භෙ නිඛණිත්වා ඨපෙතීති ආහ ‘‘නගරද්වාරෙ උස්සාපිතෙ එසිකාථම්භෙ’’ති. පාකාරවිද්ධංසනෙනෙව පරිඛාභූමිසමකරණං හොතීති ආහ ‘‘පාකාරං භින්දිත්වා පරිඛං විකිරිත්වා’’ති. ‘‘එව’’න්තිආදි උපමාසංසන්දනං. සන්තො සංවිජ්ජමානො කායො ධම්මසමූහොති සක්කායො, උපාදානක්ඛන්ධපඤ්චකං. ද්වත්තිංසකම්මකාරණා දුක්ඛක්ඛන්ධෙ ආගතදුක්ඛානි. අක්ඛිරොගසීසරොගාදයො. අට්ඨනවුති රොගා, රාජභයාදීනි පඤ්චවීසතිමහාභයානි. දුතියං උත්තානමෙව.

为防御城门之危难及为清洁，于两侧埋设柱子，故说“于城门处竖立门柱”(nagaradvāre ussāpite esikāthambhe)。唯有摧毁城墙，方能填平壕沟，故说“破城墙已，散其土于壕”(pākāraṃ bhinditvā parikhaṃ vikiritvā)。“如是”(evaṃ)等为譬喻的连接。“萨迦耶”(sakkāyo)即存在、现有的身体，是诸法的集合，指五取蕴。由三十二种业事而来的苦蕴之苦，如眼病、头痛等。九十八种病，王难等二十五种大怖畏。第二经义皆明显。

පඨමචෙතොවිමුත්තිඵලසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《第一心解脱果经》等释义终。

3-4. පඨමධම්මවිහාරීසුත්තාදිවණ්ණනා

3-4. 初住法者经等释义

73-74. තතියෙ නියකජ්ඣත්තෙති අත්තනො සන්තානෙ. මෙත්තාය උපසංහරණවසෙන හිතං එසන්තෙන. කරුණාය වසෙන අනුකම්පමානෙන. පරිග්ගහෙත්වාති පරිතො ගහෙත්වා, ඵරිත්වාති අත්ථො. පරිච්චාති පරිතො කත්වා, සමන්තතො ඵරිත්වා ඉච්චෙව අත්ථො. ‘‘පටිච්චා’’තිපි [Pg.29] පාඨො. මා පමජ්ජිත්ථාති ‘‘ඣායථා’’ති වුත්තසමථවිපස්සනානං අනනුයුඤ්ජනෙන අඤ්ඤෙන වා කෙනචි පමාදකාරණෙන මා පමාදං ආපජ්ජිත්ථ. නිය්‍යානිකසාසනෙ අකත්තබ්බකරණං විය කත්තබ්බාකරණම්පි පමාදොති. විපත්තිකාලෙති සත්තඅසප්පායාදිවිපත්තියුත්තෙ කාලෙ. සබ්බෙපි සාසනෙ ගුණා ඉධෙව සඞ්ගහං ගච්ඡන්තීති ආහ ‘‘ඣායථ මා පමාදත්ථ…පෙ… අනුසාසනී’’ති. චතුත්ථෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

73-74. 第三，于自内(niyakajjhatte)者，于自身相续中。以慈摄引故，为寻求利益者。以悲心故，为怜悯者。遍持(Pariggahetvā)者，即周遍执持，意为遍满。周遍(Pariccā)者，即周遍而作，意为普遍遍满。亦有读作“paṭiccā”者。莫放逸(mā pamajjittha)者，谓于“当修禅(jhāyatha)”中所说之止观(samathavipassanā)，不勤修习，或因任何其他放逸之缘由，莫陷于放逸。于出离之教法中，不应作为而作为，犹如应作为而不作为，亦是放逸。于不幸之时(vipattikāle)者，谓处于七不适(sattaasappāya)等不幸之时。教法中一切功德皆汇集于此，故说：“当修禅，莫放逸……此是教诫”。第四无须解说。

පඨමධම්මවිහාරීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

初住法者经等释义终。

5. පඨමයොධාජීවසුත්තවණ්ණනා

5. 初战士经释义

75. පඤ්චමෙ යුජ්ඣනං යොධො, සො ආජීවො එතෙසන්ති යොධාජීවා. තෙනාහ ‘‘යුද්ධූපජීවිනො’’ති. සන්ථම්භිත්වා ඨාතුං න සක්කොතීති බද්ධො ධිතිසම්පන්නො ඨාතුං න සක්කොති. සමාගතෙති සම්පත්තෙ. බ්‍යාපජ්ජතීති විකාරමාපජ්ජති. තෙනාහ ‘‘පකතිභාවං ජහතී’’ති.

75. 第五，战斗者为战士(yodho)，以此为生计者，是为以战斗为生者(yodhājīvā)。是故说为“以战斗为生者(yuddhūpajīvino)”。无法坚定站立(santhambhitvā ṭhātuṃ na sakkoti)者，谓被束缚，虽有勇气亦无法站立。于相遇时(samāgate)者，谓于到达时。遭难(byāpajjati)者，谓发生变异。是故说为“舍弃本性(pakatibhāvaṃ jahati)”。

රජග්ගස්මින්ති පච්චත්තෙ භුම්මවචනන්ති ආහ ‘‘කිං තස්ස පුග්ගලස්ස රජග්ගං නාමා’’ති. විනිබ්බෙඨෙත්වාති ගහිතග්ගහණං විස්සජ්ජාපෙත්වා. මොචෙත්වාති සරීරතො අපනෙත්වා.

于“rajaggasmiṃ”一句，是处格单数，故说：“何为那个人所谓的旗顶(rajagga)？”。解开(vinibbeṭhetvā)者，谓令其放下所执持之物。解救(mocetvā)者，谓从其身上移除。

පඨමයොධාජීවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

初战士经释义终。

6. දුතියයොධාජීවසුත්තවණ්ණනා

6. 第二战士经释义

76. ඡට්ඨෙ චම්මන්ති ඉමිනා චම්මමයං චම්මමිති සිබ්බිතං, අඤ්ඤං වා කෙටකඵලකාදිං සඞ්ගණ්හාති. ධනුකලාපං සන්නය්හිත්වාති ධනුඤ්චෙව තූණිරඤ්ච සන්නය්හිත්වා සජ්ජෙත්වා. ධනුදණ්ඩස්ස ජියායත්තභාවකරණාදිපි හි ධනුනො සන්නය්හනං. තෙනෙවාහ ‘‘ධනුඤ්ච සරකලාපඤ්ච සන්නය්හිත්වා’’ති. යුද්ධසන්නිවෙසෙන ඨිතන්ති ද්වින්නං සෙනානං බ්‍යූහනසංවිධානනයෙන කතො යො සන්නිවෙසො, තස්ස වසෙන ඨිතං, සෙනාබ්‍යූහසංවිධානවසෙන සන්නිවිට්ඨන්ති වුත්තං හොති. උස්සාහඤ්ච වායාමඤ්ච කරොතීති යුජ්ඣනවසෙන උස්සාහං වායාමඤ්ච කරොති. පරියාපාදෙන්තීති මරණපරියන්තිකං අපරං පාපෙන්ති. තෙනාහ ‘‘පරියාපාදයන්තී’’ති, ජීවිතං පරියාපාදයන්ති මරණං පටිපජ්ජාපෙන්තීති වුත්තං හොති.

76. 第六，皮革(cammaṃ)者，以此指皮革所缝制之物，或包含其他盾牌等。备好弓与箭囊(dhanukalāpaṃ sannayhitvā)者，谓准备、整备好弓与箭囊。弓身系上弓弦等，亦是准备弓。是故说为“备好弓与箭囊”。以战斗阵型站立(yuddhasannivesena ṭhitaṃ)者，谓依两军之布阵方式而作之部署，依此而站立；亦即是说，依军队之布阵而部署。作努力与精进(ussāhañca vāyāmañca karoti)者，谓以战斗方式作努力与精进。令至终结(pariyāpādayanti)者，谓令他人达到以死亡为终点。是故说为“令其终结(pariyāpādayanti)”，亦即是说，令其生命终结，令其趣入死亡。

අරක්ඛිතෙනෙව [Pg.30] කායෙනාතිආදීසු හත්ථපාදෙ කීළාපෙන්තො ගීවං විපරිවත්තෙන්තො කායං න රක්ඛති නාම. නානප්පකාරං දුට්ඨුල්ලං කරොන්තො වාචං න රක්ඛති නාම. කාමවිතක්කාදයො විතක්කෙන්තො චිත්තං න රක්ඛති නාම. අනුපට්ඨිතාය සතියාති කායගතාය සතියා අනුපට්ඨිතාය. රාගෙන අනුගතොති රාගෙන අනුපහතො. රාගපරෙතොති වා රාගෙන ඵුට්ඨො ඵුට්ඨවිසෙන විය සප්පෙන.

于“不守护身(arakkhitena kāyena)”等句，摆弄手足、扭转颈项，名为不守护身。说种种粗恶语，名为不守护语。思惟欲寻等，名为不守护心。无现起之念(anupaṭṭhitāya satiyā)者，谓身至念未现起。为贪所随(rāgena anugato)者，谓为贪所害。或为贪所制(rāgapareto)者，谓为贪所触，犹如被毒蛇之毒所触。

අනුදහනට්ඨෙනාති අනුපායප්පටිපත්තියා. සම්පති ආයතිඤ්ච මහාභිතාපට්ඨෙන. අනවත්ථිතසභාවතාය ඉත්තරපච්චුපට්ඨානට්ඨෙන. මුහුත්තරමණීයතාය තාවකාලිකට්ඨෙන. බ්‍යත්තෙහි අභිභවනීයතාය සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගපලිභඤ්ජනට්ඨෙන. ඡෙදනභෙදනාදිඅධිකරණභාවෙන උග්ඝට්ටනසදිසතාය අධිකුට්ටනට්ඨෙන. අවණෙ වණං උප්පාදෙත්වා අන්තො අනුපවිසනසභාවතාය විනිවිජ්ඣනට්ඨෙන. දිට්ඨධම්මිකසම්පරායික අනත්ථනිමිත්තතාය සාසඞ්කසප්පටිභයට්ඨෙන.

以随燃(anudahana)之义，谓以非方便之行道。以现在及未来大热恼(mahābhitāpa)之义。以自性不稳定，故为短暂现起之义。以片刻愉悦，故为暂时存在之义。以能为智者所降伏，故为毁坏一切支分之义。以作为切割、破坏等之所依，犹如撞击，故为粉碎之义。以于无创处生创而侵入内部之自性，故为穿透之义。以是现世、来世无益之相，故为有疑惧、有恐怖之义。

දුතියයොධාජීවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第二战士经释义终。

7-8. පඨමඅනාගතභයසුත්තාදිවණ්ණනා

7-8. 初未来怖畏经等释义

77-78. සත්තමෙ විසෙසස්ස පත්තියා විසෙසස්ස පාපුණනත්ථං. වීරියන්ති පධානවීරියං. තං පන චඞ්කමනවසෙන කරණෙ ‘‘කායික’’න්තිපි වත්තබ්බතං ලභතීති ආහ – ‘‘දුවිධම්පී’’ති. සත්ථකවාතාති සන්ධිබන්ධනානි කත්තරියා ඡින්දන්තා විය පවත්තවාතා. තෙනාහ – ‘‘සත්ථං වියා’’තිආදි. කතකම්මෙහීති කතචොරකම්මෙහි. තෙ කිර කතකම්මා යං නෙසං දෙවතං ආයාචිත්වා කම්මං නිප්ඵන්නං, තස්ස උපකාරත්ථාය මනුස්සෙ මාරෙත්වා ගලලොහිතානි ගණ්හන්ති. තෙ ‘‘අඤ්ඤෙසු මනුස්සෙසු මාරියමානෙසු කොලාහලං උප්පජ්ජිස්සති, පබ්බජිතං පරියෙසන්තො නාම නත්ථී’’ති මඤ්ඤමානා භික්ඛූ ගහෙත්වා මාරෙන්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං. අකතකම්මෙහීති අටවිතො ගාමං ආගමනකාලෙ කම්මනිප්ඵත්තත්ථං පුරෙතරං බලිකම්මං කාතුකාමෙහි. තෙනෙවාහ – ‘‘චොරිකං කත්වා නික්ඛන්තා කතකම්මා නාමා’’තිආදි. අට්ඨමෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

77-78. 第七，为证得殊胜(visesassa pattiyā)，为达至殊胜(visesassa pāpuṇanatthaṃ)。精进(vīriyaṃ)者，谓精勤努力。然若以经行方式而行，亦可称为“身所行(kāyika)”，故说“亦有二种”。利刃风(satthakavātā)者，谓如以剪刀切割关节般吹拂之风。故说“如利刃(satthaṃ viya)”等。已作业者(katakammehi)者，谓已行偷盗者。据说此等已作业者，为助其所祈求之天神成事，乃杀人以取喉血。彼等认为：“若杀害他人，将生骚乱，然无人会寻找出家之人”，遂捕捉比丘而杀之。此即针对此而说。未作业者(akatakammehi)者，谓从林野来至村落时，为令事情成就，欲先作祭祀者。是故说：“行盗而出者，名为已作业者”等。第八无须解说。

පඨමඅනාගතභයසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

初未来怖畏经等释义终。

9. තතියඅනාගතභයසුත්තවණ්ණනා

9. 第三未来怖畏经释义

79. නවමෙ [Pg.31] පාළිගම්භීරාති (සං. නි. ටී. 2.2.229) පාළිවසෙන ගම්භීරා අගාධා දුක්ඛොගාහා සල්ලසුත්තසදිසා. සල්ලසුත්තඤ්හි (සු. නි. 579) ‘‘අනිමිත්තමනඤ්ඤාත’’න්තිආදිනා පාළිවසෙන ගම්භීරං, න අත්ථගම්භීරං. තථා හි තත්ථ තා තා ගාථා දුවිඤ්ඤෙය්‍යරූපා තිට්ඨන්ති. දුවිඤ්ඤෙය්‍යඤ්හි ඤාණෙන දුක්ඛොගාහන්ති කත්වා ‘‘ගම්භීර’’න්ති වුච්චති. පුබ්බාපරංපෙත්ථ කාසඤ්චි ගාථානං දුවිඤ්ඤෙය්‍යතාය දුක්ඛොගාහමෙව, තස්මා පාළිවසෙන ගම්භීරං. අත්ථගම්භීරාති අත්ථවසෙන ගම්භීරා මහාවෙදල්ලසුත්තසදිසා, මහාවෙදල්ලසුත්තස්ස (ම. නි. 1.449 ආදයො) අත්ථවසෙන ගම්භීරතා පාකටායෙව. ලොකං උත්තරතීති ලොකුත්තරො, සො අත්ථභූතො එතෙසං අත්ථීති ලොකුත්තරා. තෙනාහ – ‘‘ලොකුත්තරධම්මදීපකා’’ති. සුඤ්ඤතාපටිසංයුත්තාති සත්තසුඤ්ඤධම්මප්පකාසකා. තෙනාහ ‘‘ඛන්ධධාතුආයතනපච්චයාකාරප්පටිසංයුත්තා’’ති. උග්ගහෙතබ්බං පරියාපුණිතබ්බන්ති ච ලිඞ්ගවචනවිපල්ලාසෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘උග්ගහෙතබ්බෙ චෙව වළඤ්ජෙතබ්බෙ චා’’ති. කවිනො කම්මං කවිතා. යස්ස පන යං කම්මං, තං තෙන කතන්ති වුච්චතීති ආහ ‘‘කවිතාති කවීහි කතා’’ති. කාවෙය්‍යන්ති කබ්‍යං, කබ්‍යන්ති ච කවිනා වුත්තන්ති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘තස්සෙව වෙවචන’’න්ති. චිත්තක්ඛරාති චිත්‍රාකාරඅක්ඛරා. ඉතරං තස්සෙව වෙවචනං. සාසනතො බහිද්ධා ඨිතාති න සාසනාවචරා. බාහිරකසාවකෙහීති ‘‘බුද්ධා’’ති අප්පඤ්ඤාතානං යෙසං කෙසඤ්චි සාවකෙහි. සුස්සූසිස්සන්තීති අක්ඛරචිත්තතාය චෙව සරසම්පත්තියා ච අත්තමනා හුත්වා සාමණෙරදහරභික්ඛුමාතුගාමමහාගහපතිකාදයො ‘‘එස ධම්මකථිකො’’ති සන්නිපතිත්වා සොතුකාමා භවිස්සන්ති.

79. 第九，“文句甚深(pāḷigambhīrā)”者，谓就巴利文而言甚深、难测、难入，如《箭经》(Sallasutta)。《箭经》实以“无相、未知(animittamanaññāta)”等文句而称文句甚深，非义理甚深。诚然，彼处某些偈颂形式难解。所谓难解，即难以智慧深入，故称为“甚深”。此处某些偈颂亦因前后文难解而难以深入，是故为文句甚深。“义理甚深(atthagambhīrā)”者，谓就义理而言甚深，如《大毗陀罗经》(Mahāvedallasutta)，《大毗陀罗经》之义理甚深是显而易见的。超越世间，故为出世间(lokuttara)；此等法义是出世间，故为出世间法(lokuttarā)。是故说为“开示出世间法”。与空相应(suññatāpaṭisaṃyuttā)者，谓开示七种空法。是故说为“与蕴、界、处、缘起相应”。“应学习、应通晓(uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ)”，是性、数错置而说，故说“于应学习者及应运用者”。诗人之作为是诗(kavitā)。任何人之作为，即说由彼所作，故说“诗(kavitā)者，谓诗人所作”。诗艺(kāveyyaṃ)者，即诗歌(kabyaṃ)，诗歌者，谓诗人所说之义。是故说为“此之同义词”。文采之字(cittakkharā)者，谓形色华丽之字。另一词亦是此之同义词。住于教外(sāsanato bahiddhā ṭhitā)者，谓非属教法之人。由外部声闻(bāhirakasāvakehi)者，谓由某些不知“佛陀”之名者之声闻。乐欲听闻(sussūsissanti)者，谓因文采与音韵之美而心生欢喜，沙弥、年少比丘、女人、大居士等将会聚集，心想“此是说法师”，而欲听闻。

තතියඅනාගතභයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第三未来怖畏经释义终。

10. චතුත්ථඅනාගතභයසුත්තවණ්ණනා

10. 第四未来怖畏经释义

80. දසමෙ පඤ්චවිධෙන සංසග්ගෙනාති ‘‘සවනසංසග්ගො, දස්සනසංසග්ගො, සමුල්ලාපසංසග්ගො, සම්භොගසංසග්ගො, කායසංසග්ගො’’ති එවං වුත්තෙන පඤ්චවිධෙන සංසග්ගෙන. සංසජ්ජති එතෙනාති සංසග්ගො, රාගො. සවනහෙතුකො, සවනවසෙන වා පවත්තො සංසග්ගො සවනසංසග්ගො. එස නයො [Pg.32] සෙසෙසුපි. කායසංසග්ගො පන කායපරාමාසො. තෙසු පරෙහි වා කථියමානං රූපාදිසම්පත්තිං අත්තනා වා සිතලපිතගීතසද්දං සුණන්තස්ස සොතවිඤ්ඤාණවීථිවසෙන උප්පන්නො රාගො සවනසංසග්ගො නාම. විසභාගරූපං ඔලොකෙන්තස්ස පන චක්ඛුවිඤ්ඤාණවීථිවසෙන උප්පන්නො රාගො දස්සනසංසග්ගො නාම. අඤ්ඤමඤ්ඤආලාපසල්ලාපවසෙන උප්පන්නරාගො සමුල්ලාපසංසග්ගො නාම. භික්ඛුනො භික්ඛුනියා සන්තකං, භික්ඛුනියා භික්ඛුස්ස සන්තකං ගහෙත්වා පරිභොගකරණවසෙන උප්පන්නරාගො සම්භොගසංසග්ගො නාම. හත්ථග්ගාහාදිවසෙන උප්පන්නො රාගො කායසංසග්ගො නාම.

80. 第十，以五种交染而言，即“听闻交染、观看交染、交谈交染、受用交染、身体交染”，如此所说的五种交染。以此而交染，故为“交染”，即是贪欲。以听闻为因，或缘于听闻而生起的交染，是为“听闻交染”。此理亦通于其余。而“身体交染”即是身体的接触。于此等中，听闻他人所说之色等胜事，或自己听到清凉悦耳的歌声时，经由耳识心路而生起的贪欲，名为“听闻交染”。观看不同类之色，经由眼识心路而生起的贪欲，名为“观看交染”。经由互相言谈对话而生起的贪欲，名为“交谈交染”。比丘受用比丘尼之所有物，或比丘尼受用比丘之所有物，由此而生起的贪欲，名为“受用交染”。经由执手等而生起的贪欲，名为“身体交染”。

අනෙකවිහිතන්ති අන්නසන්නිධිපානසන්නිධිවත්ථසන්නිධියානසන්නිධිසයනසන්නිධිගන්ධසන්නිධි- ආමිසසන්නිධිවසෙන අනෙකප්පකාරං. සන්නිධිකතස්සාති එතෙන ‘‘සන්නිධිකාරපරිභොග’’න්ති (ධ. ස. තිකමාතිකා 10) එත්ථ කාර-සද්දස්ස කම්මත්ථතං දස්සෙති. යථා වා ‘‘ආචයං ගාමිනො’’ති වත්තබ්බෙ අනුනාසිකලොපෙන ‘‘ආචයගාමිනො’’ති නිද්දෙසො කතො, එවං ‘‘සන්නිධිකාරං පරිභොග’’න්ති වත්තබ්බෙ අනුනාසිකලොපෙන ‘‘සන්නිධිකාරපරිභොග’’න්ති වුත්තං, සන්නිධිං කත්වා පරිභොගන්ති අත්ථො.

“多种多样”即是通过食物储备、饮料储备、衣物储备、车乘储备、卧具储备、香料储备、物质储备等多种方式。对于“已储存(sannidhikatassa)”，以此显示在“储存后受用(sannidhikāraparibhoga)”（《法集论》三法品十）中，“kāra”一词有宾格之义。犹如当说“ācayaṃ gāmino”（趋向于积集）时，因鼻音的省略而作“ācayagāmino”的解释；同样地，当说“sannidhikāraṃ paribhoga”（储存后受用）时，因鼻音的省略而说成“sannidhikāraparibhoga”，其义为“储存后而受用”。

‘‘සන්නිධිකතස්ස පරිභොග’’න්ති එත්ථ (දී. නි. අට්ඨ. 1.12) පන දුවිධා කථා විනයවසෙන සල්ලෙඛවසෙන ච. විනයවසෙන තාව යං කිඤ්චි අන්නං අජ්ජ පටිග්ගහිතං අපරජ්ජු සන්නිධිකාරං හොති, තස්ස පරිභොගෙ පාචිත්තියං. අත්තනා ලද්ධං පන සාමණෙරානං දත්වා තෙහි ලද්ධං වා පාපෙත්වා දුතියදිවසෙ භුඤ්ජිතුං වට්ටති, සල්ලෙඛො පන න හොති. පානසන්නිධිම්හිපි එසෙව නයො. වත්ථසන්නිධිම්හි අනධිට්ඨිතාවිකප්පිතං සන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති. අයං නිප්පරියායකථා. පරියායතො පන තිචීවරසන්තුට්ඨෙන භවිතබ්බං, චතුත්ථං ලභිත්වා අඤ්ඤස්ස දාතබ්බං. සචෙ යස්ස කස්සචි දාතුං න සක්කොති, යස්ස පන දාතුකාමො හොති, සො උද්දෙසත්ථාය වා පරිපුච්ඡත්ථාය වා ගතො, ආගතමත්තෙ දාතබ්බං, අදාතුං න වට්ටති. චීවරෙ පන අප්පහොන්තෙ, සතියා වා පච්චාසාය අනුඤ්ඤාතකාලං ඨපෙතුං වට්ටති. සූචිසුත්තචීවරකාරකානං අලාභෙ තතොපි විනයකම්මං කත්වා ඨපෙතුං වට්ටති ‘‘ඉමස්මිං ජිණ්ණෙ පුන ඊදිසං කුතො ලභිස්සාමී’’ති පන ඨපෙතුං න වට්ටති, සන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති.

对于“受用已储存物(Sannidhikatassa paribhoga)”（《长部注》1.12），有依律及依简朴行(sallekha)的两种说法。首先，依律而言，任何食物于今日接受，至次日则成储存，受用它即犯波逸提。然而，自己所得之物，给予沙弥，或由他们接受后取来，于第二日食用是允许的，但这不算是简朴行。饮料的储存也是同理。衣物的储存，未经受持(adhiṭṭhāna)或净施(vikappana)者，即是储存，且会破坏简朴行。此为无方便说。依方便说，则应满足于三衣，若得第四件，应施予他人。若无法施予任何人，而欲施予之人为诵习或问义外出，则应于其回来时立即施予，不可不给。若衣物不足，在有预期的情况下，可于允许的时间内放置。若得不到针、线及制衣者，比那更久，也可作了羯磨后存放。但不可想着“此衣旧时，何处再得如是之衣”而存放，此即是储存，且会破坏简朴行。

යානසන්නිධිම්හි [Pg.33] යානං නාම වය්හං රථො සකටං සන්දමානිකා පාටඞ්කීති. න පනෙතං පබ්බජිතස්ස යානං, උපාහනං පන යානං. එකභික්ඛුස්ස හි එකො අරඤ්ඤවාසත්ථාය, එකො ධොතපාදකත්ථායාති උක්කංසතො ද්වෙ උපාහනසඞ්ඝාටකා වට්ටන්ති, තතියං ලභිත්වා අඤ්ඤස්ස දාතබ්බො. ‘‘ඉමස්මිං ජිණ්ණෙ අඤ්ඤං කුතො ලභිස්සාමී’’ති ඨපෙතුං න වට්ටති, සන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති. සයනසන්නිධිම්හි සයනන්ති මඤ්චො. එකස්ස භික්ඛුනො එකො සයනගබ්භෙ, එකො දිවාට්ඨානෙති උක්කංසතො ද්වෙ මඤ්චා වට්ටන්ති. තතො උත්තරිං ලභිත්වා අඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො, ගණස්ස වා දාතබ්බො, අදාතුං න වට්ටති, සන්නිධි චෙව හොති, සල්ලෙඛො ච කුප්පති. ගන්ධසන්නිධිම්හි භික්ඛුනො කණ්ඩුකච්ඡුඡවිදොසාදිආබාධෙ සති ගන්ධා වට්ටන්ති. ගන්ධත්ථිකෙන ගන්ධඤ්ච ආහරාපෙත්වා තස්මිං රොගෙ වූපසන්තෙ අඤ්ඤෙසං වා ආබාධිකානං දාතබ්බං, ද්වාරෙ පඤ්චඞ්ගුලිඝරධූපනාදීසු වා උපනෙතබ්බං. ‘‘පුන රොගෙ සති භවිස්සතී’’ති ඨපෙතුං න වට්ටති, ගන්ධසන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති.

于车乘储存中，所谓“车乘”，是指舆、车、货车、轿子、肩舆等。但这些不是出家者的车乘，鞋履才是其车乘。一位比丘，为住阿兰若用一双，为洗脚后用一双，最多允许有两双鞋履。若得第三双，应施予他人。不可想着“此双旧时，何处再得”而存放，此即是储存，且会破坏简朴行。于卧具储存中，所谓“卧具”，是指床。一位比丘，于卧室中一张，于日间住处一张，最多允许有两张床。若得更多，应施予其他比丘或僧团，不可不给，此即是储存，且会动摇简朴行。于香储存中，比丘若患有搔痒、疥疮、皮肤病等疾病，可用香。需香者可让人取来香，病愈之后，应施予其他病者，或用于作五指印、房屋熏香等。不可想着“以后生病时还会有用”而存放，此即是香的储存，且会破坏简朴行。

ආමිසන්ති වුත්තාවසෙසං දට්ඨබ්බං. සෙය්‍යථිදං – ඉධෙකච්චො භික්ඛු ‘‘තථාරූපෙ කාලෙ උපකාරාය භවිස්සන්තී’’ති තිලතණ්ඩුලමුග්ගමාසනාළිකෙරලොණමච්ඡසප්පිතෙලකුලාලභාජනාදීනි ආහරාපෙත්වා ඨපෙති. සො වස්සකාලෙ කාලස්සෙව සාමණෙරෙහි යාගුං පචාපෙත්වා පරිභුඤ්ජිත්වා ‘‘සාමණෙර උදකකද්දමෙ දුක්ඛං ගාමං පවිසිතුං, ගච්ඡ අසුකකුලං ගන්ත්වා මය්හං විහාරෙ නිසින්නභාවං ආරොචෙහි, අසුකකුලතො දධිආදීනි ආහරා’’ති පෙසෙති. භික්ඛූහි ‘‘කිං, භන්තෙ, ගාමං පවිසිස්සාමා’’ති වුත්තෙපි ‘‘දුප්පවෙසො, ආවුසො, ඉදානි ගාමො’’ති වදති. තෙ ‘‘හොතු, භන්තෙ, අච්ඡථ තුම්හෙ, මයං භික්ඛං පරියෙසිත්වා ආහරිස්සාමා’’ති ගච්ඡන්ති. අථ සාමණෙරො දධිආදීනි ආහරිත්වා භත්තඤ්ච බ්‍යඤ්ජනඤ්ච සම්පාදෙත්වා උපනෙති, තං භුඤ්ජන්තස්සෙව උපට්ඨාකා භත්තං පහිණන්ති, තතොපි මනාපමනාපං භුඤ්ජති. අථ භික්ඛූ පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා ආගච්ඡන්ති, තතොපි මනාපමනාපං භුඤ්ජතියෙව. එවං චතුමාසම්පි වීතිනාමෙති. අයං වුච්චති භික්ඛු මුණ්ඩකුටුම්බිකජීවිකං ජීවති, න සමණජීවිකන්ති. එවරූපො ආමිසසන්නිධි නාම හොති. භික්ඛුනො පන වසනට්ඨානෙ එකා තණ්ඩුලනාළි එකො ගුළපිණ්ඩො [Pg.34] කුඩුවමත්තං සප්පීති එත්තකං නිධෙතුං වට්ටති අකාලෙ සම්පත්තචොරානං අත්ථාය. තෙ හි එත්තකං ආමිසපටිසන්ථාරං අලභන්තා ජීවිතා වොරොපෙය්‍යුං, තස්මා සචෙ හි එත්තකං නත්ථි, ආහරාපෙත්වාපි ඨපෙතුං වට්ටති. අඵාසුකකාලෙ ච යදෙත්ථ කප්පියං, තං අත්තනාපි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. කප්පියකුටියං පන බහුං ඨපෙන්තස්සපි සන්නිධි නාම නත්ථි.

“物质(āmisa)”当知为前述所余者。譬如，于此，有比丘想：“在那种时候会有用”，便让人取来芝麻、米、绿豆、黑豆、椰子、盐、鱼、酥油、油、陶器等存放起来。他在雨季时，清晨就让沙弥煮粥，自己受用后说：“沙弥，水与泥泞，难入村庄。你去某家，告知我住在寺院里，再从某家取来酸奶等物。”并派遣他去。即使有比丘们说：“尊者，我们进村去吗？”他也会说：“贤友，现在进村不方便。”他们便说：“好的，尊者，您留步，我们去乞食后带回来。”然后他们便离去。之后沙弥取来酸奶等物，准备好饭菜端上。他正吃着时，侍者们又送来食物，他便从中食用合意与不合意者。之后比丘们乞食归来，他又从他们的食物中食用合意与不合意者。他就这样度过了四个月。此比丘被称为过着“剃头居士”的生活，而非沙门的生活。如是者，即是所谓的“物质储存”。然而，比丘的住处，为应对非时到来的盗贼，允许存放一那利的米、一块糖、一俱陀婆量的酥油。因为他们若得不到这点物质招待，或会断其性命。因此，若无此等物，亦可让人取来存放。于不适之时，其中如法之物，自己亦可受用。又，于储食净屋中存放许多东西，则不名为储存。

චතුත්ථඅනාගතභයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第四《未来怖畏经》释义 终。

යොධාජීවවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

战士品释义 终。

(9) 4. ථෙරවග්ගො

(9) 4. 长老品

1-2. රජනීයසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. 可乐经等释义

81-82. චතුත්ථස්ස පඨමං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. දුතියෙ ගුණමක්ඛනාය පවත්තොපි අත්තනො කාරකං ගූථෙන පහරන්තං ගූථො විය පඨමතරං මක්ඛෙතීති මක්ඛො, සො එතස්ස අත්ථීති මක්ඛී. පළාසතීති පළාසො, පරස්ස ගුණෙ ඩංසිත්වා විය අපනෙතීති අත්ථො. සො එතස්ස අත්ථීති පළාසී. පළාසී පුග්ගලො හි දුතියස්ස ධුරං න දෙති, සම්පසාරෙත්වා තිට්ඨති. තෙනාහ ‘‘යුගග්ගාහලක්ඛණෙන පළාසෙන සමන්නාගතො’’ති.

81-82. 八十一至八十二。第四经的第一部分易于理解。第二部分中，为涂抹他人功德而行事，却犹如以粪秽投人者，粪秽反而先涂抹其自身，是为“覆蔽”(makkho)。具有此者，是为“覆蔽者”(makkhī)。“顽固”(paḷāso)，其义为犹如啃咬般除去他人之功德。具有此者，是为“顽固者”(paḷāsī)。顽固之人不分予他人责任，[自己]伸展而立。是故说：“具足执取轭首特征之顽固”。

රජනීයසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《可染经》等释义终。

3. කුහකසුත්තවණ්ණනා

3. 欺诈者经释义

83. තතියෙ තීහි කුහනවත්ථූහීති සාමන්තජප්පනඉරියාපථසන්නිස්සිතපච්චයප්පටිසෙවනභෙදතො තිප්පභෙදෙහි කුහනවත්ථූහි. තිවිධෙන කුහනවත්ථුනා ලොකං කුහයති විම්හාපයති ‘‘අහො අච්ඡරියපුරිසො’’ති අත්තනි පරෙසං විම්හයං උප්පාදෙතීති කුහකො. ලාභසක්කාරත්ථිකො හුත්වා ලපති අත්තානං දායකං වා උක්ඛිපිත්වා යථා සො කිඤ්චි දදාති, එවං උක්කාචෙත්වා කථෙතීති ලපකො. නිමිත්තං සීලං තස්සාති නෙමිත්තිකො, නිමිත්තෙන වා චරති, නිමිත්තං වා කරොතීති නෙමිත්තිකො. නිමිත්තන්ති ච පරෙසං පච්චයදානසඤ්ඤුප්පාදකං කායවචීකම්මං වුච්චති[Pg.35]. නිප්පෙසො සීලමස්සාති නිප්පෙසිකො. නිප්පිසතීති වා නිප්පෙසො, නිප්පෙසොයෙව නිප්පෙසිකො. නිප්පෙසොති ච සඨපුරිසො විය ලාභසක්කාරත්ථං අක්කොසනුප්පණ්ඩනපරපිට්ඨිමංසිකතාදි.

83. 第三，以三种欺诈事(kuhanavatthu)，即谄媚言语(sāmantajappana)、威仪(iriyāpatha)与资具受用(paccayappaṭisevana)之差别。以三种欺诈事欺骗世人，使其惊叹：“啊！真是稀有之人！”于自他心中生起惊异者，是为欺诈者(kuhako)。为求利养恭敬而说话，或抬高自己，或抬高施主，以令其布施，如是夸大其词者，是为言语者(lapako)。示相(nimitta)是其本性者，是为示相者(nemittiko)；或凭示相而行，或作示相，是为示相者。所谓示相，即指能令他人生起布施资具之念的身、语二业。压榨(nippeso)是其本性者，是为压榨者(nippesiko)；或说，行压榨者即是压榨者。所谓压榨，即如狡猾之人，为求利养恭敬而行呵责、贬低、背后诽谤等事。

කුහකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《欺诈者经》释义终。

6-7. පටිසම්භිදාප්පත්තසුත්තාදිවණ්ණනා

6-7. 证无碍解经等释义

86-87. ඡට්ඨෙ පටිසම්භිදාසු යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. උච්චාවචානීති උච්චනීචානි. තෙනාහ ‘‘මහන්තඛුද්දකානී’’ති. කිංකරණීයානීති ‘‘කිං කරොමී’’ති එවං වත්වා කත්තබ්බකම්මානි. තත්ථ උච්චකම්මානි නාම චීවරස්ස කරණං, රජනං, චෙතියෙ සුධාකම්මං, උපොසථාගාරචෙතියඝරබොධිඝරෙසු කත්තබ්බකම්මන්ති එවමාදි. අවචකම්මං නාම පාදධොවනමක්ඛනාදි ඛුද්දකකම්මං. තත්‍රුපායාසාති තත්‍රුපගමනියා, තත්‍ර තත්‍ර මහන්තෙ ඛුද්දකෙ ච කම්මෙ සාධනවසෙන උපගච්ඡන්තියාති අත්ථො. තස්ස තස්ස කම්මස්ස නිප්ඵාදනෙ සමත්ථායාති වුත්තං හොති. තත්‍රුපායායාති වා තත්‍ර තත්‍ර කම්මෙ සාධෙතබ්බෙ උපායභූතාය. අලං කාතුන්ති කාතුං සමත්ථො හොති. අලං සංවිධාතුන්ති විචාරෙතුං සමත්ථො. සත්තමං උත්තානමෙව.

86-87. 第八十六至八十七。第六，关于无碍解，应说之义已如前说。“高低”(uccāvacāni)即高与低，因此说“大小”。“当作何事”(kiṃkaraṇīyāni)即说“我该做什么”后应办之事务。其中，高事指缝制、染色衣，粉刷塔，于布萨堂、塔室、菩提树室等处应办之务等。低事指洗足、涂油等小事。“于彼有方便”(tatrupāyā)指能趣向彼处，即为了成办大小事务而前往之义。也就是说，有能力成办彼彼事务。或“于彼有方便”(tatrupāyā)指于彼彼应成办之事务中，能作为方便。“堪能作”(alaṃ kātuṃ)即有能力去做。“堪能筹划”(alaṃ saṃvidhātuṃ)即有能力谋划处理。第七，其义自明。

පටිසම්භිදාප්පත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《证无碍解经》等释义终。

8. ථෙරසුත්තවණ්ණනා

8. 长老经释义

88. අට්ඨමෙ ථිරභාවප්පත්තොති සාසනෙ ථිරභාවං අනිවත්තිභාවං පත්ථො. පබ්බජිතො හුත්වා බහූ රත්තියො ජානාතීති රත්තඤ්ඤූ. තෙනාහ ‘‘පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨායා’’තිආදි. පාකටොති අයථාභූතගුණෙහි චෙව යථාභූතගුණෙහි ච සමුග්ගතො. යසො එතස්ස අත්ථීති යසස්සී, යසං සිතො නිස්සිතො වා යසස්සී. තෙනාහ ‘‘යසනිස්සිතො’’ති. අසතං අසාධූනං ධම්මා අසද්ධම්මා, අසන්තා වා අසුන්දරා ගාරය්හා ලාමකා ධම්මාති අසද්ධම්මා. විපරියායෙන සද්ධම්මා වෙදිතබ්බා.

88. 第八，达到坚固状态，意即于教法中达到坚固不退转的状态。出家后，了知许多夜晚，是为知长夜(rattaññū)。因此说“从出家之日开始”等。显著(pākaṭo)，意即由真实与不真实的功德而显扬。有名声者，是为有名望者(yasassī)；或依于、依止名声者，是为有名望者。因此说“依止名声”。非善士、非善人之法，是为非正法(asaddhammā)；或非有、不善、可呵、低劣之法，是为非正法。与此相违，当知为正法。

ථෙරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《长老经》释义终。

9. පඨමසෙඛසුත්තවණ්ණනා

9. 初有学经释义

89. නවමෙ [Pg.36] ආරමිතබ්බට්ඨෙන කම්මං ආරාමො එතස්සාති කම්මාරාමො, තස්ස භාවො කම්මාරාමතා. තත්ථ කම්මන්ති ඉතිකත්තබ්බං කම්මං වුච්චති. සෙය්‍යථිදං – චීවරවිචාරණං චීවරකම්මකරණං උපත්ථම්භනං පත්තත්ථවිකඅංසබද්ධකකායබන්ධනධම්මකරණආධාරකපාදකථලිකසම්මජ්ජනිආදීනං කරණන්ති. එකච්චො හි එතානි කරොන්තො සකලදිවසං එතානෙව කරොති, තං සන්ධායෙස පටික්ඛෙපො. යො පන එතෙසං කරණවෙලායමෙව තානි කරොති, උද්දෙසවෙලාය උද්දෙසං ගණ්හාති, සජ්ඣායවෙලාය සජ්ඣායති, චෙතියඞ්ගණවත්තවෙලාය චෙතියඞ්ගණවත්තං කරොති, මනසිකාරවෙලාය මනසිකාරං කරොති, න සො කම්මාරාමො නාම. භස්සාරාමතාති එත්ථ යො ඉත්ථිවණ්ණපුරිසවණ්ණාදිවසෙන ආලාපසල්ලාපං කරොන්තොයෙව දිවසඤ්ච රත්තිඤ්ච වීතිනාමෙති, එවරූපො භස්සෙ පරියන්තකාරී න හොති, අයං භස්සාරාමො නාම. යො පන රත්තිම්පි දිවසම්පි ධම්මං කථෙති, පඤ්හං විස්සජ්ජෙති, අයං අප්පභස්සො භස්සෙ පරියන්තකාරීයෙව. කස්මා? ‘‘සන්නිපතිතානං වො, භික්ඛවෙ, ද්වයං කරණීයං ධම්මී වා කථා, අරියො වා තුණ්හීභාවො’’ති (ම. නි. 1.273; උදා. 12, 28, 29) වුත්තත්තා.

89. 第九，以事务为乐者，是为乐作业(kammārāmo)；其状态为乐作业性(kammārāmatā)。此处所谓“业”，指应办之务。例如：处理僧衣、制作僧衣、修补、制作钵袋、肩带、腰带、滤水器、支架、脚凳、扫帚等。有人整日唯作此事，此即所呵斥者。若人仅于应作之时方作，于诵习时诵习，于讽诵时讽诵，于行塔园之务时行塔园之务，于作意时作意，则不名为乐作业者。乐言谈(bhassārāmatā)，此处指有人终日谈论男女之貌等，以此闲谈度日，如是之人于言谈无有节制，此即名乐言谈者。若人日夜说法、解答疑问，此人少语，于言谈有节制。何以故？如佛所说：“诸比丘，汝等集会，应作二事：或作法谈，或圣默然。”

නිද්දාරාමතාති එත්ථ යො ගච්ඡන්තොපි නිසින්නොපි නිපන්නොපි ථිනමිද්ධාභිභූතො නිද්දායතියෙව, අයං නිද්දාරාමො නාම. යස්ස පන කරජකායෙ ගෙලඤ්ඤෙන චිත්තං භවඞ්ගෙ ඔතරති, නායං නිද්දාරාමො. තෙනෙවාහ – ‘‘අභිජානාමි ඛො පනාහං, අග්ගිවෙස්සන, ගිම්හානං පච්ඡිමෙ මාසෙ පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතප්පටික්කන්තො චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙත්වා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සතො සම්පජානො නිද්දං ඔක්කමිතා’’ති (ම. නි. 1.387). සඞ්ගණිකාරාමතාති එත්ථ යො එකස්ස දුතියො, ද්වින්නං තතියො, තිණ්ණං චතුත්ථොති එවං සංසට්ඨොව විහරති, එකකො අස්සාදං න ලභති, අයං සඞ්ගණිකාරාමො. යො පන චතූසු ඉරියාපථෙසු එකකොව අස්සාදං ලභති, නායං සඞ්ගණිකාරාමො වෙදිතබ්බො. සෙඛානං පටිලද්ධගුණස්ස පරිහානාසම්භවතො ‘‘උපරිගුණෙහී’’තිආදි වුත්තං.

乐睡眠(niddārāmatā)，此处指人或行或坐或卧，皆为昏沉睡眠所制伏而昏睡，此即名乐睡眠者。若因身病，心沉入有分，则不名乐睡眠者。如佛所说：“阿耆毗舍那(Aggivessana)，我自忆知，于夏后月，食后从乞食回，将僧伽梨(saṅghāṭi)迭为四层，右胁而卧，具念正知，始入睡眠。”乐愦闹(saṅgaṇikārāmatā)，此处指一人则需第二人，二人则需第三人，三人则需第四人，如是混杂而住，独处则不得乐，此即名乐愦闹者。若人于四威仪中，独处亦能得乐，当知此人不为乐愦闹者。有学已得之德无有退失，故说“由更高之德”等。

පඨමසෙඛසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《初有学经》释义终。

10. දුතියසෙඛසුත්තවණ්ණනා

10. 第二有学经释义

90. දසමෙ [Pg.37] අතිපාතොවාති සබ්බරත්තිං නිද්දායිත්වා බලවපච්චූසෙ කොටිසම්මුඤ්ජනියා ථොකං සම්මජ්ජිත්වා මුඛං ධොවිත්වා යාගුභික්ඛත්ථාය පාතොව පවිසති. තං අතික්කමිත්වාති ගිහිසංසග්ගවසෙන කාලං වීතිනාමෙන්තො මජ්ඣන්හිකසමයං අතික්කමිත්වා පක්කමති. පාතොයෙව හි ගාමං පවිසිත්වා යාගුං ආදාය ආසනසාලං ගන්ත්වා පිවිත්වා එකස්මිං ඨානෙ නිපන්නො නිද්දායිත්වා මනුස්සානං භොජනවෙලාය ‘‘පණීතභික්ඛං ලභිස්සාමී’’ති උපකට්ඨෙ මජ්ඣන්හිකෙ උට්ඨාය ධම්මකරණෙන උදකං ගහෙත්වා අක්ඛීනි පුඤ්ඡිත්වා පිණ්ඩාය චරිත්වා යාවදත්ථං භුඤ්ජිත්වා ගිහිසංසට්ඨො කාලං වීතිනාමෙත්වා මජ්ඣන්හෙ වීතිවත්තෙ පටික්කමති.

90. 第十，过早(atipāto)者：即整夜睡眠，黎明时分，以扫帚尖稍作打扫，洗脸后，为乞粥而清晨入村。“超过其时”者：即因与俗人交往而虚度时光，过午方离。确实有人清晨入村乞得粥，至食堂饮用，于一处卧下睡眠，待众人用餐之时，心想“我将得美食”，近午时方起，以滤水器取水拭目，而后行乞，饱食之后，与俗人混杂虚度时光，待过午之后方返回。

අප්පිච්ඡකථාති, ‘‘ආවුසො, අත්‍රිච්ඡතා පාපිච්ඡතාති ඉමෙ ධම්මා පහාතබ්බා’’ති තෙසු ආදීනවං දස්සෙත්වා ‘‘එවරූපං අප්පිච්ඡතං සමාදාය වත්තිතබ්බ’’න්තිආදිනයප්පවත්තා කථා. තීහි විවෙකෙහීති කායවිවෙකො, චිත්තවිවෙකො, උපධිවිවෙකොති ඉමෙහි තීහි විවෙකෙහි. තත්ථ එකො ගච්ඡති, එකො තිට්ඨති, එකො නිසීදති, එකො සෙය්‍යං කප්පෙති, එකො ගාමං පිණ්ඩාය පවිසති, එකො පටික්කමති, එකො චඞ්කමං අධිට්ඨාති, එකො චරති, එකො විහරතීති අයං කායවිවෙකො නාම. අට්ඨ සමාපත්තියො පන චිත්තවිවෙකො නාම. නිබ්බානං උපධිවිවෙකො නාම. වුත්තම්පි හෙතං – ‘‘කායවිවෙකො ච විවෙකට්ඨකායානං නෙක්ඛම්මාභිරතානං, චිත්තවිවෙකො ච පරිසුද්ධචිත්තානං පරමවොදානප්පත්තානං, උපධිවිවෙකො ච නිරුපධීනං පුග්ගලානං විසඞ්ඛාරගතාන’’න්ති (මහානි. 57). දුවිධං වීරියන්ති කායිකං, චෙතසිකඤ්ච වීරියං. සීලන්ති චතුපාරිසුද්ධිසීලං. සමාධින්ති විපස්සනාපාදකා අට්ඨ සමාපත්තියො. විමුත්තිකථාති වා අරියඵලං ආරබ්භ පවත්තා කථා. සෙසං උත්තානමෙව.

“少欲论”者，指通过指出“贤友，大欲与恶欲此等诸法应舍弃”之过患，教导“应修习如是少欲”等内容之开示。“三远离”者，指身远离、心远离与依止远离。其中，一人行走、一人站立、一人坐、一人躺卧、一人入村乞食、一人返回、一人经行、一人活动、一人居住，此即称为身远离。八种等至则称为心远离。涅槃则称为依止远离。经中亦曾说：“身远离是乐于出离者的身远离，心远离是心清净、达到最上清净者的心远离，依止远离是无有依止、到达无为之人的依止远离。”“两种精进”者，指身精进与心精进。“戒”者，指四遍清净戒。“定”者，指作为观(vipassanā)基础的八种等至。“解脱论”者，指围绕圣果展开之谈论。其余内容显而易明。

දුතියසෙඛසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第二有学经释义终。

ථෙරවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

长老品释义终。

(10) 5. කකුධවග්ගො

(10) 5. 觉拘陀品

1-10. පඨමසම්පදාසුත්තාදිවණ්ණනා

1-10. 初成就经等释义

91-100. පඤ්චමස්ස [Pg.38] පඨමෙ දුතියෙ ච නත්ථි වත්තබ්බං. තතියෙ ආජානනතො අඤ්ඤා, උපරිමග්ගපඤ්ඤා හෙට්ඨිමමග්ගෙන ඤාතපරිඤ්ඤාය එව ජානනතො. තස්සා පන ඵලභාවතො මග්ගඵලපඤ්ඤා තංසහගතා සම්මාසඞ්කප්පාදයො ච ඉධ ‘‘අඤ්ඤා’’ති වුත්තා. අඤ්ඤාය බ්‍යාකරණානි අඤ්ඤාබ්‍යාකරණානි. තෙනෙවාහ ‘‘අඤ්ඤාබ්‍යාකරණානීති අරහත්තබ්‍යාකරණානී’’ති. අධිගතමානෙනාති අප්පත්තෙ පත්තසඤ්ඤී, අනධිගතෙ අධිගතසඤ්ඤී හුත්වා අධිගතං මයාති මානෙන. චතුත්ථාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

91-100. 第五品的第一与第二无所当说。于第三，由了知而有究竟智(aññā)，即由下道之遍知而了知上道之慧。又，因其为果之故，此道果慧，以及与它俱生的正思惟等，于此被称为“究竟智”。究竟智之记说，即为究竟智记说。是故说：“‘究竟智记说’即阿罗汉果之记说。”“以证得之慢”者，即于未达而作已达想，于未证而作已证想，怀“我已证得”之慢。第四等义自明。

පඨමසම්පදාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

初成就经等释义终。

කකුධවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

觉拘陀品释义终。

දුතියපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

第二五十品终。

3. තතියපණ්ණාසකං

3. 第三五十品

(11) 1. ඵාසුවිහාරවග්ගො

(11) 1. 乐住品

1-4. සාරජ්ජසුත්තාදිවණ්ණනා

1-4. 羞怯经等释义

101-4. තතියස්ස [Pg.39] පඨමෙ නත්ථි වත්තබ්බං. දුතියෙ පිණ්ඩපාතාදිඅත්ථාය උපසඞ්කමිතුං යුත්තට්ඨානං ගොචරො, වෙසියා ගොචරො අස්සාති වෙසියාගොචරො, මිත්තසන්ථවවසෙන උපසඞ්කමිතබ්බට්ඨානන්ති අත්ථො. වෙසියා නාම රූපූපජීවිනියො, තා මිත්තසන්ථවවසෙන න උපසඞ්කමිතබ්බා සමණභාවස්ස අන්තරායකරත්තා, පරිසුද්ධාසයස්සපි ගරහාහෙතුතො, තස්මා දක්ඛිණාදානවසෙන සතිං උපට්ඨපෙත්වා උපසඞ්කමිතබ්බං. විධවා වුච්චන්ති මතපතිකා, පවුත්ථපතිකා වා. ථුල්ලකුමාරියොති මහල්ලිකා අනිවිද්ධා කුමාරියො. පණ්ඩකාති නපුංසකා. තෙ හි උස්සන්නකිලෙසා අවූපසන්තපරිළාහා ලොකාමිසනිස්සිතකථාබහුලා, තස්මා න උපසඞ්කමිතබ්බා. භික්ඛුනියො නාම උස්සන්නබ්‍රහ්මචරියා. තථා භික්ඛූපි. අඤ්ඤමඤ්ඤං විසභාගවත්ථුභාවතො සන්ථවවසෙන උපසඞ්කමනෙ කතිපාහෙනෙව බ්‍රහ්මචරියන්තරායො සියා, තස්මා න උපසඞ්කමිතබ්බා, ගිලානපුච්ඡනාදිවසෙන උපසඞ්කමනෙ සතොකාරිනා භවිතබ්බං. තතියචතුත්ථානි උත්තානත්ථානෙව.

101-4. 第三品的第一无所当说。于第二，行处(gocaro)是为乞食等目的而应前往的适当之处；妓女之行处为“妓女行处”，义即以朋友交情而应前往之处。所谓“妓女”，即以色为生者，不应以朋友交情亲近，因其妨碍沙门身份，亦为心地清净者招致非议之因，是故应具念以接受供养之心前往。所谓“寡妇”，指亡夫或夫婿远行之女。所谓“大童女”，指年长未嫁之童女。所谓“黄门(paṇḍaka)”，即无性根者。彼等实乃烦恼炽盛、热恼未息、多谈世俗利养者，是故不应亲近。所谓“比丘尼”，即勤修梵行者。比丘亦然。因男女互为不同之境，若以交情亲近，不日即有梵行之障，是故不应亲近；若为问病等事而前往，则应具念而行。第三、第四义自明。

සාරජ්ජසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

羞怯经等释义终。

5. ඵාසුවිහාරසුත්තවණ්ණනා

5. 安乐住经释义

105. පඤ්චමෙ මෙත්තා එතස්ස අත්ථීති මෙත්තං, තංසමුට්ඨානං කායකම්මං මෙත්තං කායකම්මං. එස නයො සෙසද්වයෙපි. ආවීති පකාසනං. පකාසභාවො චෙත්ථ යං උද්දිස්ස තං කායකම්මං කරීයති, තස්ස සම්මුඛභාවතොති ආහ ‘‘සම්මුඛා’’ති. රහොති අප්පකාසං. අප්පකාසතා ච යං උද්දිස්ස තං කායකම්මං කරීයති, තස්ස අපච්චක්ඛභාවතොති ආහ ‘‘පරම්මුඛා’’ති. ඉමානි මෙත්තකායකම්මාදීනි භික්ඛූනං වසෙන ආගතානි තෙසං සෙට්ඨපරිසභාවතො, ගිහීසුපි ලබ්භන්තියෙව. භික්ඛූනඤ්හි මෙත්තචිත්තෙන ආභිසමාචාරිකපූරණං මෙත්තං කායකම්මං නාම[Pg.40]. ගිහීනං චෙතියවන්දනත්ථාය බොධිවන්දනත්ථාය සඞ්ඝනිමන්තනත්ථාය ගමනං ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨෙ භික්ඛූ දිස්වා පච්චුග්ගමනං පත්තප්පටිග්ගහණං ආසනපඤ්ඤාපනං අනුගමනන්ති එවමාදිකං මෙත්තං කායකම්මං නාම. භික්ඛූනං මෙත්තචිත්තෙන ආචාරපඤ්ඤත්තිසික්ඛාපනං කම්මට්ඨානකථනං ධම්මදෙසනා තෙපිටකම්පි බුද්ධවචනං මෙත්තං වචීකම්මං නාම. ගිහීනං ‘‘චෙතියවන්දනාය ගච්ඡාම, බොධිවන්දනාය ගච්ඡාම, ධම්මස්සවනං කරිස්සාම, දීපමාලං පුප්ඵපූජං කරිස්සාම, තීණි සුචරිතානි සමාදාය වත්තිස්සාම, සලාකභත්තාදීනි දස්සාම, වස්සාවාසිකං දස්සාම, අජ්ජ සඞ්ඝස්ස චත්තාරො පච්චයෙ දස්සාම, සඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා ඛාදනීයාදීනි සංවිදහථ, ආසනානි පඤ්ඤපෙථ, පානීයං උපට්ඨපෙථ, සඞ්ඝං පච්චුග්ගන්ත්වා ආනෙථ, පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදාපෙථ, ඡන්දජාතා උස්සාහජාතා වෙය්‍යාවච්චං කරොථා’’තිආදිකථනකාලෙ මෙත්තං වචීකම්මං නාම. භික්ඛූනං පාතොව උට්ඨාය සරීරප්පටිජග්ගනං කත්වා චෙතියඞ්ගණං ගන්ත්වා වත්තාදීනි කත්වා විවිත්තසෙනාසනෙ නිසීදිත්වා ‘‘ඉමස්මිං විහාරෙ භික්ඛූ සුඛී හොන්තු අවෙරා අබ්‍යාපජ්ජා’’ති චින්තනං මෙත්තං මනොකම්මං නාම, ගිහීනං ‘‘අය්‍යා සුඛී හොන්තු අවෙරා අබ්‍යාපජ්ජා’’ති චින්තනං මෙත්තං මනොකම්මං නාම.

105. 于第五经，有慈(mettā)于此人，故称之为慈(mettaṃ)。由彼所生起之身业为“慈身业”。其余二者理路亦同。“现前”者，即公开。此中公开之状态，是指为某人而作其身业时，于其面前而为，故曰“当面”。“不现”者，即不公开。不公开之状态，是指为某人而作其身业时，于其背后而为，故曰“背后”。此等慈身业等，虽依比丘而说，因其为最胜众，然于在家人中亦可得。比丘以慈心圆满日常行仪，名为慈身业。在家人为礼敬塔、礼敬菩提树、邀请僧团而去，见入村乞食之比丘而迎接、接钵、设座、随行等，名为慈身业。比丘以慈心教导学处、说业处、说法乃至三藏佛语，名为慈语业。在家人说：“我等去礼敬塔、去礼敬菩提树、去听法、去燃灯、献花、受持三妙行、布施筹食等、布施雨安居资具、今日布施僧团四资具，请邀请僧团后准备嚼食(khādanīya)等、铺设座位、准备饮水、去迎接僧团、请他们入座、生起意乐、生起热情而作服侍”等语时，名为慈语业。比丘清晨起身，盥洗已，至塔院行诸义务后，于闲静处宴坐，思惟：“愿此住处之比丘快乐、无怨、无恼”，名为慈意业。在家人思惟：“愿尊者们快乐、无怨、无恼”，名为慈意业。

තත්ථ නවකානං චීවරකම්මාදීසු සහායභාවගමනං සම්මුඛා කායකම්මං නාම, ථෙරානං පන පාදධොවනසිඤ්චනබීජනදානාදිභෙදම්පි සබ්බං සාමීචිකම්මං සම්මුඛා කායකම්මං නාම, උභයෙහිපි දුන්නික්ඛිත්තානං දාරුභණ්ඩාදීනං තෙසු අවඤ්ඤං අකත්වා අත්තනා දුන්නික්ඛිත්තානං විය පටිසාමනං පරම්මුඛා මෙත්තං කායකම්මං නාම. ‘‘දෙවත්ථෙරො තිස්සත්ථෙරො’’ති වුත්තං එවං පග්ගය්හවචනං සම්මුඛා මෙත්තං වචීකම්මං නාම, විහාරෙ අසන්තං පන පටිපුච්ඡන්තස්ස ‘‘කුහිං අම්හාකං දෙවත්ථෙරො, කුහිං අම්හාකං තිස්සත්ථෙරො, කදා නු ඛො ආගමිස්සතී’’ති එවං පියවචනං පරම්මුඛා මෙත්තං වචීකම්මං නාම. මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධානි පන නයනානි උම්මීලෙත්වා පසන්නෙන මුඛෙන ඔලොකනං සම්මුඛා මෙත්තං මනොකම්මං නාම, ‘‘දෙවත්ථෙරො තිස්සත්ථෙරො අරොගො හොතු අබ්‍යාපජ්ජො’’ති සමන්නාහරණං පරම්මුඛා මෙත්තං මනොකම්මං නාම. කාමඤ්චෙත්ථ මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධානං නයනානං උම්මීලනං, පසන්නෙන මුඛෙන ඔලොකනඤ්ච මෙත්තං කායකම්මමෙව. යස්ස පන චිත්තස්ස වසෙන නයනානං මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධතා, මුඛස්ස ච පසන්නතා, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘මෙත්තං මනොකම්මං නාමා’’ති. සමාධිසංවත්තනප්පයොජනානි සමාධිසංවත්තනිකානි.

其中，新学比丘在缝制衣物等事上互相帮助，称为当面的身业；而长老们洗脚、浇水、布施种子等种种合宜的行为，也称为当面的身业。对于双方而言，将他人随意放置的木器等物，不加轻视，如同自己随意放置的一般收拾好，称为背后的慈身业。说“提婆(Deva)长老、帝沙（Tissa）长老”这样恭敬的话语，称为当面的慈语业；而在精舍中向人询问不在场的长老：“我们的提婆长老在哪里？我们的帝须长老在哪里？他究竟何时回来呢？”这样亲切的话语，称为背后的慈语业。以慈爱柔和的眼神，睁开双眼，用清净喜悦的面容注视，称为当面的慈意业；心中忆念：“愿提婆长老、帝须长老无病、无恼。”称为背后的慈意业。实际上，此处以慈爱柔和的眼神睁开双眼，以及用清净喜悦的面容注视，都属于慈身业。但由于是心的作用，才使眼神慈爱柔和、面容清净喜悦，就此而说“称为慈意业”。能导向定的，即有导向定之用。

සමානසීලතං [Pg.41] ගතොති තෙසු තෙසු දිසාභාගෙසු විහරන්තෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං සමානසීලතං ගතො. යායන්ති යා අයං මය්හඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච පච්චක්ඛභූතා. දිට්ඨීති සම්මාදිට්ඨි. අරියාති නිද්දොසා. නිය්‍යාතීති වට්ටදුක්ඛතො නිස්සරති නිග්ගච්ඡති. සයං නිය්‍යන්තීයෙව හි තංසමඞ්ගිපුග්ගලං වට්ටදුක්ඛතො නිය්‍යාපෙතීති වුච්චති. යා සත්ථු අනුසිට්ඨි, තං කරොතීති තක්කරො, තස්ස, යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජකස්සාති අත්ථො. දුක්ඛක්ඛයායාති සබ්බදුක්ඛක්ඛයත්ථං. දිට්ඨිසාමඤ්ඤගතොති සමානදිට්ඨිභාවං උපගතො.

“戒行相同”是指与住在各方各处的比丘们戒行相同。“此”是指我与你都能亲身证知的。“见”是指正见。“圣”是指无过失的。“出离”是指从轮回之苦中出离、脱离。因为它（指圣见）本身即是出离的，又能引导具足此见的人出离轮回之苦，故说能引导出离。“行其教者”(takkaro)，即行佛陀所教诫者，意为如所教诫而行者。“为尽苦”是指为灭尽一切苦。“得见同”是指达到见解相同的状态。

ඵාසුවිහාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《安乐住经》释义终。

6-10. ආනන්දසුත්තාදිවණ්ණනා

6-10. 阿难经等释义

106-110. ඡට්ඨෙ අධිසීලෙති නිමිත්තත්ථෙ භුම්මං, සීලනිමිත්තං න උපවදති න නින්දතීති අත්ථො. අත්තනි කම්මෙ ච අනු අනු පෙක්ඛති සීලෙනාති අත්තානුපෙක්ඛී. සත්තමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

106-110. 一〇六～一一〇。第六，“于增上戒”(adhisīle)中的处格是表原因义，意即不因戒而说人长短，不因戒而呵责。“自随观者”(attānupekkhī)是指以戒随观自身与自己的业。第七等经文其义自明。

ආනන්දසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《阿难经》等释义终。

ඵාසුවිහාරවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

安乐住品释义终。

(12) 2. අන්ධකවින්දවග්ගො

(12) 2. 安达咖文达品

1-4. කුලූපකසුත්තාදිවණ්ණනා

1-4. 访家经等释义

111-114. දුතියස්ස පඨමෙ අසන්ථවෙසු කුලෙසු විස්සාසො එතස්සාති අසන්ථවවිස්සාසී. අනිස්සරො හුත්වා විකප්පෙති සංවිදහති සීලෙනාති අනිස්සරවිකප්පී. විස්සට්ඨානි විසුං ඛිත්තානි භෙදෙන අවත්ථිතානි කුලානි ඝටනත්ථාය උපසෙවති සීලෙනාති විස්සට්ඨුපසෙවී. දුතියාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

111-114. 一一一～一一四。第二品第一经：“不熟信者”(asanthavavissāsī)，即于不熟悉的家族中获得信任者。“无主分派者”(anissaravikappī)，即身为无主事权者，却能以戒安排、处理。“亲近分离者”(vissaṭṭhupasevī)，即为了使已疏远、分散、分裂的家族重归于好，而以戒亲近他们。第二经等其义自明。

කුලූපකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《访家经》等释义终。

5-13. මච්ඡරිනීසුත්තාදිවණ්ණනා

5-13. 悭吝女经等释义

115-123. පඤ්චමෙ [Pg.42] ආවාසමච්ඡරියාදීනි පඤ්ච ඉධ භික්ඛුනියා වසෙන ආගතානි, භික්ඛුස්ස වසෙනපි තානි වෙදිතබ්බානි. ආවාසමච්ඡරියෙන හි සමන්නාගතො භික්ඛු ආගන්තුකං දිස්වා ‘‘එත්ථ චෙතියස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා පරික්ඛාරො ඨපිතො’’තිආදීනි වත්වා සඞ්ඝිකආවාසං න දෙති. කුලමච්ඡරියෙන සමන්නාගතො භික්ඛු තෙහි තෙහි කාරණෙහි ආදීනවං දස්සෙත්වා අත්තනො උපට්ඨාකෙ කුලෙ අඤ්ඤෙසං පවෙසම්පි නිවාරෙති. ලාභමච්ඡරියෙන සමන්නාගතො සඞ්ඝිකම්පි ලාභං මච්ඡරායන්තො යථා අඤ්ඤෙ න ලභන්ති, එවං කරොති අත්තනා විසමනිස්සිතතාය බලවනිස්සිතතාය ච. වණ්ණමච්ඡරියෙන සමන්නාගතො අත්තනො වණ්ණං වණ්ණෙති, පරෙසං වණ්ණෙ ‘‘කිං වණ්ණො එසො’’ති තං තං දොසං වදති. වණ්ණොති චෙත්ථ සරීරවණ්ණොපි, ගුණවණ්ණොපි වෙදිතබ්බො.

115-123. 一一五～一二三。第五经，此处就比丘尼而说住处悭等五种悭吝，但也应知比丘亦然。具足住处悭的比丘，见到来客，便说“此处放置着塔或僧团的资具”等语，而不给与僧团的住处。具足家族悭的比丘，会以种种理由指出过患，阻止他人进入自己的施主家。具足利养悭的比丘，对僧团的利养也生悭吝，因自己的不公与强势，而使他人无法获得。具足称誉悭的比丘，称赞自己的声誉，而对他人之誉则说“这算什么声誉”，指出种种过失。此处的“誉”(vaṇṇa)，当知亦包含身誉与德誉。

ධම්මමච්ඡරියෙන සමන්නාගතො – ‘‘ඉමං ධම්මං පරියාපුණිත්වා එසො මං අභිභවිස්සතී’’ති අඤ්ඤස්ස න දෙති. යො පන – ‘‘අයං ඉමං ධම්මං උග්ගහෙත්වා අඤ්ඤථා අත්ථං විපරිවත්තෙත්වා නාසෙස්සතී’’ති ධම්මනුග්ගහෙන වා – ‘‘අයං ඉමං ධම්මං උග්ගහෙත්වා උද්ධතො උන්නළො අවූපසන්තචිත්තො අපුඤ්ඤං පසවිස්සතී’’ති පුග්ගලානුග්ගහෙන වා න දෙති, න තං මච්ඡරියං. ධම්මොති චෙත්ථ පරියත්තිධම්මො අධිප්පෙතො. පටිවෙධධම්මො හි අරියානංයෙව හොති, තෙ ච නං න මච්ඡරායන්ති මච්ඡරියස්ස සබ්බසො පහීනත්තාති තස්ස අසම්භවො එව. තත්ථ ආවාසමච්ඡරියෙන ලොහගෙහෙ පච්චති, යක්ඛො වා පෙතො වා හුත්වා තස්සෙව ආවාසස්ස සඞ්කාරං සීසෙන උක්ඛිපිත්වා චරති. කුලමච්ඡරියෙන අප්පභොගො හොති. ලාභමච්ඡරියෙන ගූථනිරයෙ නිබ්බත්තති, සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා ලාභං මච්ඡරායිත්වා පුග්ගලිකපරිභොගෙන වා පරිභුඤ්ජිත්වා යක්ඛො වා පෙතො වා මහාඅජගරො වා හුත්වා නිබ්බත්තති. වණ්ණමච්ඡරියෙන භවෙසු නිබ්බත්තස්ස වණ්ණො නාම න හොති. ධම්මමච්ඡරියෙන කුක්කුළනිරයෙ නිබ්බත්තති. ඡට්ඨාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

具足法悭者，心想：“此人学了此法后，将会胜过我”，便不教给他人。但若因“此人学了此法，会曲解其义而毁坏正法”，而出于护法之心；或因“此人学了此法，会变得高傲、骄慢，心不寂静而造作不善”，而出于护人之心不教，则不属于悭吝。此处的“法”，意指教理法。而通达法唯圣者所有，他们已完全断除悭吝，故不可能对此悭吝。其中，因住处悭者，当于铜屋中受煎熬，或为夜叉、饿鬼，头顶彼住处之垃圾而行。因家族悭者，福报微薄。因利养悭者，当生于粪尿地狱；或因悭吝僧团、团体的利养，或私自享用，而转生为夜叉、饿鬼或大蟒蛇。因称誉悭者，于诸有中投生，将无任何声誉。因法悭者，当生于热灰地狱。第六经等其义自明。

මච්ඡරිනීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《悭吝女经》等释义终。

අන්ධකවින්දවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

安达咖文达品释义终。

(13) 3. ගිලානවග්ගො

(13) 3. 病品

124-130. තතියො [Pg.43] වග්ගො උත්තානත්ථොයෙව.

124-130. 一二四～一三〇。第三品其义自明。

(14) 4. රාජවග්ගො

(14) 4. 王品

1. පඨමචක්කානුවත්තනසුත්තවණ්ණනා

1. 初随转轮经释义

131. චතුත්ථස්ස පඨමෙ අත්ථඤ්ඤූති හිතඤ්ඤූ. හිතපරියායො හෙත්ථ අත්ථ-සද්දො ‘‘අත්තත්ථො පරත්ථො’’තිආදීසු (මහානි. 69; චූළනි. මොඝරාජමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො 85; පටි. ම. 3.5) විය. යස්මා චෙස පරෙසං හිතං ජානන්තො තෙ අත්තනි රඤ්ජෙති, තස්මා වුත්තං ‘‘රඤ්ජිතුං ජානාතී’’ති. දණ්ඩෙති අපරාධානුරූපෙ දණ්ඩනෙ. බලම්හීති බලකායෙ. පඤ්ච අත්ථෙති අත්තත්ථො, පරත්ථො, උභයත්ථො, දිට්ඨධම්මිකො අත්ථො, සම්පරායිකො අත්ථොති එවං පඤ්චප්පභෙදෙ අත්ථෙ. චත්තාරො ධම්මෙති චතුසච්චධම්මෙ, කාමරූපාරූපලොකුත්තරභෙදෙ වා චත්තාරො ධම්මෙ. පටිග්ගහණපරිභොගමත්තඤ්ඤුතාය එව පරියෙසනවිස්සජ්ජනමත්තඤ්ඤුතාපි බොධිතා හොන්තීති ‘‘පටිග්ගහණපරිභොගමත්තං ජානාති’’ඉච්චෙව වුත්තං.

131. 第四品第一经：“知义者”(atthaññū)，即知利者。此处的“义”(attha)一词是“利益”(hita)的同义词，如“自利、他利”等（见《大义释》69；《小义释》摩伽罗阇童子问释85；《无碍解道》3.5）中所说。因为他了知他人利益，并使他们对自己心生欢喜，故说“善于使人欢喜”。“惩罚”(daṇḍeti)，即处以与罪行相应的惩罚。“于军”(balamhi)，即于军队中。“五种义”，即自利、他利、俱利、现法利、后世利，如是五种义。“四种法”，即四圣谛法，或欲、色、无色、出世间等四种法。由了知领受与受用之量，亦可知寻求与舍弃之量，故只说“知领受与受用之量”。

උත්තරති අතික්කමති, අභිභවතීති වා උත්තරං, නත්ථි එත්ථ උත්තරන්ති අනුත්තරං. අනතිසයං, අප්පටිභාගං වා අනෙකාසු දෙවමනුස්සපරිසාසු අනෙකසතක්ඛත්තුං තෙසං අරියසච්චප්පටිවෙධසම්පාදනවසෙන පවත්තා භගවතො ධම්මදෙසනා ධම්මචක්කං. අපිච සබ්බපඨමං අඤ්ඤාතකොණ්ඩඤ්ඤප්පමුඛාය අට්ඨාරසපරිසගණාය බ්‍රහ්මකොටියා චතුසච්චස්ස පටිවෙධවිධායිනී යා ධම්මදෙසනා, තස්සා සාතිසයා ධම්මචක්කසමඤ්ඤා. තත්ථ සතිපට්ඨානාතිධම්මො එව පවත්තනට්ඨෙන චක්කන්ති ධම්මචක්කං. චක්කන්ති වා ආණා ධම්මතො අනපෙතත්තා, ධම්මඤ්ච තං චක්කඤ්චාති ධම්මචක්කං. ධම්මෙන ඤායෙන චක්කන්තිපි ධම්මචක්කං. යථාහ ‘‘ධම්මඤ්ච පවත්තෙති චක්කඤ්චාති ධම්මචක්කං, චක්කඤ්ච පවත්තෙති ධම්මඤ්චාති ධම්මචක්කං, ධම්මෙන පවත්තෙතීති ධම්මචක්ක’’න්තිආදි (පටි. ම. 2.40-41). අප්පටිවත්තියන්ති ධම්මිස්සරස්ස භගවතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස ධම්මචක්කස්ස අනුත්තරභාවතො අප්පටිසෙධනීයං. කෙහි පන අප්පටිවත්තියන්ති ආහ – ‘‘සමණෙන වා’’තිආදි. තත්ථ සමණෙනාති පබ්බජ්ජං උපගතෙන. බ්‍රාහ්මණෙනාති ජාතිබ්‍රාහ්මණෙන. සාසනපරමත්ථසමණබ්‍රාහ්මණානඤ්හි පටිලොමචිත්තංයෙව නත්ථි. දෙවෙනාති කාමාවචරදෙවෙන. කෙනචීති යෙන [Pg.44] කෙනචි අවසිට්ඨපාරිසජ්ජෙන. එත්තාවතා අට්ඨන්නම්පි පරිසානං අනවසෙසපරියාදානං දට්ඨබ්බං. ලොකස්මින්ති සත්තලොකෙ.

超越、克服或制胜，故为“上”；于此无有更上，故为“无上”。无有超越、无可比拟，于无数天人众中，为令其证得圣谛而无数次转起的世尊之法教，即是法轮。再者，最初为以阿若憍陈如(Aññātakoṇḍañña)为首的十八俱胝梵天众开示、令其证悟四谛之法教，因其超胜而得“法轮”之名。于此，念处等殊胜法，因有转起之义而为“轮”，故名“法轮”。或，“轮”即教令，因其不离于法，法亦是轮，故名“法轮”。或，依法、依理而转，亦名“法轮”。如《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)所说：“转起法亦是轮，故为法轮；转起轮亦是法，故为法轮；依法而转起，故为法轮”等。所谓“不可逆转”，是因法主、正自觉者世尊的法轮具有无上性，故不可被驳斥。然则，不为谁所逆转？答曰：“不为沙门”等。其中，“沙门”指出家者；“婆罗门”指种姓婆罗门。因为对于通达教法第一义的沙门、婆罗门而言，实无相违之心。“天”指欲界天。“任何人”指其余任何会众。应知以此已无遗地含摄八众。“于世间”指于有情世间。

පඨමචක්කානුවත්තනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第一随转法轮经释义 终。

2. දුතියචක්කානුවත්තනසුත්තවණ්ණනා

2. 第二随转法轮经释义

132. දුතියෙ චක්කවත්තිවත්තන්ති දසවිධං, ද්වාදසවිධං වා චක්කවත්තිභාවාවහං වත්තං. තත්ථ අන්තොජනස්මිං බලකායෙ ධම්මිකායෙව රක්ඛාවරණගුත්තියා සංවිධානං, ඛත්තියෙසු, අනුයන්තෙසු, බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු, නෙගමජානපදෙසු, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු, මිගපක්ඛීසු, අධම්මිකපටික්ඛෙපො, අධනානං ධනානුප්පදානං, සමණබ්‍රාහ්මණෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හපුච්ඡනන්ති ඉදං දසවිධං චක්කවත්තිවත්තං. ඉදමෙව ච ගහපතිකෙ පක්ඛිජාතෙ ච විසුං කත්වා ගහණවසෙන ද්වාදසවිධං. පිතරා පවත්තිතමෙව අනුප්පවත්තෙතීති දසවිධං වා ද්වාදසවිධං වා චක්කවත්තිවත්තං පූරෙත්වා නිසින්නස්ස පුත්තස්ස අඤ්ඤං පාතුභවති, සො තං පවත්තෙති. රතනමයත්තා පන සදිසට්ඨෙන තදෙවෙතන්ති කත්වා ‘‘පිතරා පවත්තිත’’න්ති වුත්තං. යස්මා වා සො ‘‘අප්පොස්සුක්කො, ත්වං දෙව, හොහි, අහමනුසාසිස්සාමී’’ති ආහ. තස්මා පිතරා පවත්තිතං ආණාචක්කං අනුප්පවත්තෙති නාමාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. යඤ්හි අත්තනො පුඤ්ඤානුභාවසිද්ධං චක්කරතනං, තං නිප්පරියායතො තෙන පවත්තිතං නාම, නෙතරන්ති පඨමනයො වුත්තො. යස්මා පවත්තිතස්සෙව අනුවත්තනං, පඨමනයො ච තංසදිසෙ තබ්බොහාරවසෙන වුත්තොති තං අනාදියිත්වා දුතියනයො වුත්තො.

132. 于第二（经）中，所谓“转轮王行”(cakkavattivatta)，是指能带来转轮王身份的十种或十二种行持。此中，对内廷之人与军队如法地提供保护、防卫与守护；对刹帝利、扈从、婆罗门与居士、城镇与乡村居民、沙门与婆罗门、鸟兽提供保护；制止不如法之事；给予无财者财物；前往拜访沙门、婆罗门并请教问题——此即十种转轮王行。若将居士与鸟类分开计算，则成十二种。儿子继续奉行父亲已行之事，圆满了十种或十二种转轮王行后，当他安坐时，另一（轮宝）出现，他便令其转起。然因（轮宝）为宝所成，义理相似，即是彼物，故说“父亲所转起”。或因彼（大臣）言：“天王，请勿挂虑，我将教导（王子）。”是故，此处应如是理解其义：他随转父亲所转起的教令之轮。因为，那凭借自身福德威力而成就的轮宝，毫无疑问是由他所转起，而非其他——此为第一种解释。因为只是随顺已转起者，且第一种解释是就相似者而作的比喻，故不取此说而采用第二种解释。

දුතියචක්කානුවත්තනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第二随转法轮经释义 终。

4. යස්සංදිසංසුත්තවණ්ණනා

4. 随向经释义

134. චතුත්ථෙ ‘‘උභතො සුජාතො’’ති එත්තකෙ වුත්තෙ යෙහි කෙහිචි ද්වීහි භාගෙහි සුජාතතා පඤ්ඤාපෙය්‍ය, සුජාත-සද්දො ච ‘‘සුජාතො චාරුදස්සනො’’තිආදීසු (ම. නි. 2.399; සු. නි. 553; ථෙරගා. 818) ආරොහසම්පත්තිපරියායොති ජාතිවසෙන [Pg.45] සුජාතතං විභාවෙතුං ‘‘මාතිතො ච පිතිතො චා’’ති වුත්තං. අනොරසපුත්තවසෙනපි ලොකෙ මාතුපිතුසමඤ්ඤා දිස්සති, ඉධ පන සා ඔරසපුත්තවසෙන ඉච්ඡිතාති දස්සෙතුං ‘‘සංසුද්ධග්ගහණිකො’’ති වුත්තං. ගබ්භං ගණ්හාති ධාරෙතීති ගහණී, ගබ්භාසයසඤ්ඤිතො මාතුකුච්ඡිප්පදෙසො. තෙනාහ ‘‘සංසුද්ධාය මාතුකුච්ඡියා සමන්නාගතො’’ති. යථාභුත්තස්ස ආහාරස්ස විපාචනවසෙන ගණ්හනතො අඡඩ්ඩනතො ගහණී, තෙජොධාතු. පිතා ච මාතා ච පිතරො. පිතූනං පිතරො පිතාමහා. තෙසං යුගො පිතාමහයුගො, තස්මා යාව සත්තමා පිතාමහයුගා, පිතාමහද්වන්දාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. එවඤ්හි පිතාමහග්ගහණෙනෙව මාතාමහොපි ගහිතොති සො අට්ඨකථායං විසුං න උද්ධතො. යුග-සද්දො චෙත්ථ එකසෙසනයෙන දට්ඨබ්බො ‘‘යුගො ච යුගො ච යුගො’’ති. එවඤ්හි තත්ථ තත්ථ ද්වින්නං ගහිතමෙව හොති. තෙනාහ ‘‘තතො උද්ධං සබ්බෙපි පුබ්බපුරිසා පිතාමහග්ගහණෙනෙව ගහිතා’’ති. පුරිසග්ගහණඤ්චෙත්ථ උක්කට්ඨනිද්දෙසවසෙන කතන්ති දට්ඨබ්බං. එවඤ්හි ‘‘මාතිතො’’ති පාළිවචනං සමත්ථිතං හොති.

134. 于第四（经）中，当说“两方善生”(ubhato sujāto)时，可以任何两方面来阐明其善生。而“善生”(sujāta)一词，在“善生而相好”(sujāto cārudassano)等（经文）中，是出身圆满的同义词。为阐明其由出身而善生，故说“从母方及从父方”。世间亦有因非亲生子而称父母者，然此处意指亲生子，为示此义，故说“其受胎清净”(saṃsuddhaggahaṇiko)。能受胎、持胎，故为“胎”(gahaṇī)，即名为子宫的母腹之处。故说“具足清净的母胎”。又，因能消化所食之食，摄取而不排出，故（消化系统）为“gahaṇī”，即火界。父亲与母亲为“父母”(pitaro)。父母之父母为“祖父母”(pitāmahā)。彼等之辈为“祖辈”(pitāmahayugo)。是故，应如是理解其义：上溯至第七代祖辈。如此，以“祖父母”一词亦含摄了外祖父母，故在义注中未单独列出。此处“辈”(yuga)一词，应以等流法理解为“辈复一辈”。如此，则处处皆已含摄双方（传承）。故说：“自此以上，所有先祖皆以‘祖父母’一词含摄。”应知，此处使用“人”(purisa)一词，是作为一种优异的表述。如此，则“从母方”(mātito)之圣典语便得以圆满。

අක්ඛිත්තොති අප්පත්තක්ඛෙපො. අනවක්ඛිත්තොති සම්පත්තවිවාදාදීසු න අවක්ඛිත්තො න ඡඩ්ඩිතො. ජාතිවාදෙනාති හෙතුම්හි කරණවචනන්ති දස්සෙතුං ‘‘කෙන කාරණෙනා’’තිආදි වුත්තං. එත්ථ ච ‘‘උභතො…පෙ… පිතාමහයුගා’’ති එතෙන ඛත්තියස්ස යොනිදොසාභාවො දස්සිතො සංසුද්ධග්ගහණිකභාවකිත්තනතො. ‘‘අක්ඛිත්තො’’ති ඉමිනා කිරියාපරාධාභාවො. කිරියාපරාධෙන හි සත්තා ඛෙපං පාපුණන්ති. ‘‘අනුපක්කුට්ඨො’’ති ඉමිනා අයුත්තසංසග්ගාභාවො. අයුත්තසංසග්ගඤ්හි පටිච්ච සත්තා අක්කොසං ලභන්ති.

“不被指责”(Akkhitto)，即未曾遭受指责。“不被轻蔑”(Anavakkhitto)，即在已发生的争论等事中，不被轻蔑，不被舍弃。“以种姓论”(Jātivādena)一句，是于因缘义上使用具格，为显示“以何原由”等义而说。于此，通过“两方……乃至……祖辈”一句，称颂其受胎清净，从而显示了刹帝利无出身之过。以“不被指责”一词，显示无行为过失，因为有情确因行为过失而遭受指责。以“不被非难”(Anupakkuṭṭho)一词，显示无不正当交往，因为有情确因不正当交往而遭受辱骂。

අඩ්ඪතා නාම විභවසම්පන්නතා, සා තං තං උපාදායුපාදාය වුච්චතීති ආහ ‘‘යො කොචි අත්තනො සන්තකෙන විභවෙන අඩ්ඪො හොතී’’ති. තථා මහද්ධනතාපීති තං උක්කංසගතං දස්සෙතුං ‘‘මහතා අපරිමාණසඞ්ඛෙන ධනෙන සමන්නාගතො’’ති වුත්තං. භුඤ්ජිතබ්බතො පරිභුඤ්ජිතබ්බතො විසෙසතො කාමා භොගා නාමාති ආහ ‘‘පඤ්චකාමගුණවසෙනා’’ති. කොට්ඨං වුච්චති ධඤ්ඤස්ස ආවසනට්ඨානං, කොට්ඨභූතං අගාරං කොට්ඨාගාරං. තෙනාහ ‘‘ධඤ්ඤෙන ච පරිපුණ්ණකොට්ඨාගාරො’’ති. එවං සාරගබ්භං කොසො, ධඤ්ඤපරිට්ඨපනට්ඨානඤ්ච කොට්ඨාගාරන්ති දස්සෙත්වා ඉදානි තතො අඤ්ඤථා තං දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථා අසිනො තික්ඛභාවපරිහාරකො [Pg.46] පටිච්ඡදො ‘‘කොසො’’ති වුච්චති. එවං රඤ්ඤො තික්ඛභාවපරිහාරං කත්වා චතුරඞ්ගිනී සෙනා කොසොති ආහ ‘‘චතුබ්බිධො කොසො හත්ථී අස්සා රථා පත්තී’’ති. වත්ථකොට්ඨාගාරග්ගහණෙනෙව සබ්බස්සපි භණ්ඩට්ඨපනට්ඨානස්ස ගහිතත්තා ‘‘තිවිධං කොට්ඨාගාර’’න්ති වුත්තං.

所谓“富裕”(Aḍḍhatā)，即财富具足。此乃依各自情况而说，故言：“任何人以其自有财富而富裕。”同样，“大富”(mahaddhanatā)亦然，为示其卓越，故说：“具足巨大无量之财富。”因其可被享用、受用，特别是诸欲，故名为“财物”(bhogā)，故说：“就五种欲乐而言。”“Koṭṭhaṃ”指谷物之储藏处，如库房之屋舍为“koṭṭhāgāraṃ”(粮仓)。故说：“粮仓充满谷物。”如此，在说明了“koso”(宝库)是藏宝之处，“koṭṭhāgāraṃ”(粮仓)是储谷之处后，今为作别解，故说“或者”等。其中，譬如刀剑为防锋利而设的护套称为“koso”(鞘)。同样，国王为防护其威势而设的四支军队亦为“koso”(武库)，故说：“四种武库：象兵、马兵、车兵、步兵。”因以“衣物库”一词已含摄一切物品储藏处，故说“三种仓库”。

යස්සා පඤ්ඤාය වසෙන පුරිසො ‘‘පණ්ඩිතො’’ති වුච්චති, තං පණ්ඩිච්චන්ති ආහ ‘‘පණ්ඩිච්චෙන සමන්නාගතො’’ති. තංතංඉතිකත්තබ්බතාසු ඡෙකභාවො බ්‍යත්තභාවො වෙය්‍යත්තියං. සම්මොහං හිංසති විධමතීති මෙධා, සා එතස්ස අත්ථීති මෙධාවී. ඨානෙ ඨානෙ උප්පත්ති එතිස්සා අත්ථීති ඨානුප්පත්ති, ඨානසො උප්පජ්ජනපඤ්ඤා. වඩ්ඪිඅත්ථෙති වඩ්ඪිසඞ්ඛාතෙ අත්ථෙ.

因人凭借其智慧而被称作“智者”(paṇḍito)，此即“智慧”(paṇḍiccaṃ)，故言“具足智慧”。于各种应作之事，熟练、明了之相，即是“明了”(veyyattiyaṃ)。因其能损害、破除迷惑，故名“慧”(medhā)，拥有此慧者，名为“有慧者”(medhāvī)。因其于处处生起，故名“处处生”(ṭhānuppatti)，即随处生起之智慧。“于增长义”(Vaḍḍhiatthe)即指名为增长之义。

යස්සංදිසංසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

随向经释义终。

5-9. පත්ථනාසුත්තාදිවණ්ණනා

5-9. 愿经等释义

135-9. පඤ්චමෙ හත්ථිස්මින්ති හත්ථිසිප්පෙ. හත්ථීති හි හත්ථිවිසයත්තා හත්ථිසන්නිස්සිතත්තා ච හත්ථිසිප්පං ගහිතං. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. වයතීති වයො, සොභනෙසු කත්ථචි අපක්ඛලන්තො අවිත්ථායන්තො තානි සන්ධාරෙතුං සක්කොතීති අත්ථො. න වයො අවයො, තානි අත්ථතො සද්දතො ච සන්ධාරෙතුං න සක්කොති. අවයො න හොතීති අනවයො. ද්වෙ පටිසෙධා පකතිං ගමෙන්තීති ආහ ‘‘අනවයොති සමත්ථො’’ති. ඡට්ඨාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

135-9. 第五（经）中，“于象”(hatthismiṃ)即“于象术”(hatthisippe)。因为涉及象的领域且与象相关联，故以“象”指代“象术”。其余词语亦同此理。“能持”(vayo)，其义为：于美好的事物中，不衰退、不散乱，能够持守它们。不能持守即是“不能持”(avayo)，于义理和言辞上都不能持守。不是“不能持”即是“非不能持”(anavayo)。两个否定词表示肯定，故说“‘非不能持’即‘有能力’”(anavayoti samattho)。第六（经）等义理明显。

පත්ථනාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

愿经等释义终。

10. සොතසුත්තවණ්ණනා

10. 入流经释义

140. දසමෙ තිබ්බානන්ති තික්ඛානං. ඛරානන්ති කක්කසානං. කටුකානන්ති දාරුණානං. අසාතානන්ති නසාතානං අප්පියානං. න තාසු මනො අප්පෙති, න තා මනං අප්පායන්ති වඩ්ඪෙන්තීති අමනාපා.

140. 第十（经）中，“锐利”(tibbānaṃ)即“尖锐”(tikkhānaṃ)。“粗恶”(kharānaṃ)即“粗糙”(kakkasānaṃ)。“剧烈”(kaṭukānaṃ)即“残酷”(dāruṇānaṃ)。“不愉悦”(asātānaṃ)即“不适意”(nasātānaṃ)、“不可爱”(appiyānaṃ)。心不倾向于彼，彼亦不使心愉悦、增长，故名“不合意”(amanāpā)。

සොතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

入流经释义终。

රාජවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

王品释义终。

(15) 5. තිකණ්ඩකීවග්ගො

(15) 5. 三枝箭品

1. අවජානාතිසුත්තවණ්ණනා

1. 轻蔑经释义

141. පඤ්චමස්ස [Pg.47] පඨමෙ දත්වා අවජානාතීති එත්ථ එකො භික්ඛු මහාපුඤ්ඤො චතුපච්චයලාභී හොති, සො චීවරාදීනි ලභිත්වා අඤ්ඤං අප්පපුඤ්ඤං ආපුච්ඡති. සොපි තස්මිං පුනප්පුනං ආපුච්ඡන්තෙපි ගණ්හාතියෙව. අථස්ස ඉතරො ථොකං කුපිතො හුත්වා මඞ්කුභාවං උප්පාදෙතුකාමො වදති ‘‘අයං අත්තනො ධම්මතාය චීවරාදීනි න ලභති, අම්හෙ නිස්සාය ලභතී’’ති. එවම්පි දත්වා අවජානාති නාම. එකො පන එකෙන සද්ධිං ද්වෙ තීණි වස්සානි වසන්තො පුබ්බෙ තං පුග්ගලං ගරුං කත්වා ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ චිත්තීකාරං න කරොති, ආසනනිසින්නට්ඨානම්පි න ගච්ඡති. අයම්පි පුග්ගලො සංවාසෙන අවජානාති නාම. ආධෙය්‍යමුඛොති ආදිතො ධෙය්‍යමුඛො, පඨමවචනස්මිංයෙව ඨපිතමුඛොති අත්ථො. තත්ථායං නයො – එකො පුග්ගලො සාරුප්පංයෙව භික්ඛුං ‘‘අසාරුප්පො එසො’’ති කථෙති. තං සුත්වා එස නිට්ඨං ගච්ඡති, පුන අඤ්ඤෙන සභාගෙන භික්ඛුනා ‘‘සාරුප්පො අය’’න්ති වුත්තෙපි තස්ස වචනං න ගණ්හාති. අසුකෙන නාම ‘‘අසාරුප්පො අය’’න්ති අම්හාකං කථිතන්ති පුරිමභික්ඛුනොව කථං ගණ්හාති. අපරොපිස්ස දුස්සීලං ‘‘සීලවා’’ති කථෙති. තස්ස වචනං සද්දහිත්වා පුන අඤ්ඤෙන ‘‘අසාරුප්පො එසො භික්ඛු, නායං තුම්හාකං සන්තිකං උපසඞ්කමිතුං යුත්තො’’ති වුත්තෙපි තස්ස වචනං අග්ගහෙත්වා පුරිමංයෙව කථං ගණ්හාති. අපරො වණ්ණම්පි කථිතං ගණ්හාති, අවණ්ණම්පි කථිතං ගණ්හාතියෙව. අයම්පි ආධෙය්‍යමුඛොයෙව නාම ආධාතබ්බමුඛො, යං යං සුණාති, තත්ථ තත්ථ ඨපිතමුඛොති අත්ථො.

141. 第五（经）第一（节）中，关于“施后轻蔑”(datvā avajānāti)：有一位大福德的比丘，获得四资具后，便询问另一位福德较小的比丘。那位比丘即使被再三询问，也还是接受了。于是前者略微生气，想让对方感到羞愧，便说：‘此人凭自己的福德是得不到衣物等的，是依靠我们才得到的。’如此，即便是施与了，也名为‘施后轻蔑’。又有一种情况，与某人共住两三年，起初很尊敬那个人，但随着时间流逝，便不再尊重，甚至连对方坐的地方也不去了。此人即名为‘因共住而轻蔑’(saṃvāsena avajānāti)。‘易信者’(ādheyyamukho)即‘从初即信’(ādito dheyyamukho)，意为对于初闻之言便信以为实。此中有如下事例：有一个人对一位如法的比丘说：‘他不如法。’听者便信以为实，之后即使有其他友好的比丘说：‘此人是如法的。’他也不接受其言，心想：‘是某某人告诉我们“他不如法”的。’而只相信前面那个比丘的话。又如，另一人将一破戒者说成‘具戒者’，听者相信其言，之后即使有另一人说：‘此比丘不如法，你们不应亲近他。’他也不接受其言，而只相信前者的话。还有一种人，赞誉之言也信，毁谤之言也信。此亦名为‘易信者’(ādheyyamukho)，即‘可置信者’(ādhātabbamukho)，意为听到什么，就信什么。

ලොලොති සද්ධාදීනං ඉත්තරකාලප්පතිතත්තා අස්සද්ධියාදීහි ලුලිතභාවෙන ලොලො. ඉත්තරභත්තීතිආදීසු පුනප්පුනං භජනෙන සද්ධාව භත්තිපෙමං. සද්ධාපෙමම්පි ගෙහස්සිතපෙමම්පි වට්ටති, පසාදො සද්ධාපසාදො. එවං පුග්ගලො ලොලො හොතීති එවං ඉත්තරසද්ධාදිතාය පුග්ගලො ලොලො නාම හොති. හලිද්දිරාගො විය, ථුසරාසිම්හි කොට්ටිතඛානුකො විය, අස්සපිට්ඨියං ඨපිතකුම්භණ්ඩං විය ච අනිබද්ධට්ඨානෙ මුහුත්තෙන කුප්පති. මන්දො මොමූහොති අඤ්ඤාණභාවෙන මන්දො, අවිසයතාය මොමූහො, මහාමූළ්හොති අත්ථො.

“动摇者”(lolo)，指信(saddhā)等持续短暂，为不信(assaddhiya)等所动摇，故名“动摇者”。于“短暂虔诚”(ittarabhatti)等语境中，通过反复修习，信即是虔诚(bhatti)与爱(pemaṃ)。信爱(saddhāpemaṃ)与居家之爱(gehassitapemaṃ)皆可。净信(pasādo)即信之净信(saddhāpasādo)。这样，人因信等短暂而被称为“动摇者”。如姜黄之染色(haliddirāgo)，如打入糠堆的木桩，又如置于马背的南瓜，于不稳之处，瞬间动摇。“愚钝者”(mando)因无知而愚钝；“痴迷者”(momūho)因不识所缘(avisayatāya)而痴迷，意为极度愚痴(mahāmūḷho)。

අවජානාතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

轻蔑经释义终。

2-3. ආරභතිසුත්තාදිවණ්ණනා

2-3. 策励经等释义

142-3. දුතියෙ [Pg.48] ආරභතීති එත්ථ ආරම්භ-සද්දො කම්මකිරියහිංසනවීරියකොපනාපත්තිවීතික්කමෙසු වත්තති. තථා හෙස ‘‘යං කිඤ්චි දුක්ඛං සම්භොති, සබ්බං ආරම්භපච්චයා’’ති (සු. නි. 749) කම්මෙ ආගතො. ‘‘මහාරම්භා මහායඤ්ඤා, න තෙ හොන්ති මහප්ඵලා’’ති (සං. නි. 1.120; අ. නි. 4.39) කිරියාය. ‘‘සමණං ගොතමං උද්දිස්ස පාණං ආරභන්තී’’ති (ම. නි. 2.51) හිංසනෙ. ‘‘ආරම්භථ නික්ඛමථ, යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ’’ති (සං. නි. 1.185; නෙත්ති. 29; පෙටකො. 38; මි. ප. 5.1.4) වීරියෙ. ‘‘බීජගාමභූතගාමසමාරම්භා පටිවිරතො හොතී’’ති (දී. නි. 1.10, 195; ම. නි. 1.293) කොපනෙ. ‘‘ආරභති ච විප්පටිසාරී ච හොතී’’ති (අ. නි. 5.142; පු. ප. 191) අයං පන ආපත්තිවීතික්කමෙ ආගතො, තස්මා ආපත්තිවීතික්කමවසෙන ආරභති චෙව, තප්පච්චයා ච විප්පටිසාරී හොතීති අයමෙත්ථ අත්ථො. යථාභූතං නප්පජානාතීති අනධිගතත්තා යථාසභාවතො න ජානාති. යත්ථස්සාති යස්මිං අස්ස, යං ඨානං පත්වා එතස්ස පුග්ගලස්ස උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්තීති අත්ථො. කිං පන පත්වා තෙ නිරුජ්ඣන්තීති? අරහත්තමග්ගං, ඵලප්පත්තස්ස පන නිරුද්ධා නාම හොන්ති. එවං සන්තෙපි ඉධ මග්ගකිච්චවසෙන පන ඵලමෙව වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

142-3. 第二（经）中，“发起”(ārambha)一词适用于业、行为、伤害、精进、损害、违犯等场合。如经中所说：“凡所有苦生起，皆以发起为缘”指业；“大发起大祭祀，彼等不得大果报”指行为；“为了乔达摩沙门而杀害生命”指伤害；“发起吧，出离吧，于佛陀教法中精进吧”指精进；“远离损害种子与植物”指损害；“发起（恶行）且后悔”则指违犯。因此，此处意义是：既发起违犯，又因此生悔。如实不知是指因未证得故不能如实了知。所谓“于何处”是指到达哪个处所时，此人已生起的恶不善法将无余灭尽。那么到达什么境界才会灭尽呢？阿罗汉道。证得果位者则名为已灭尽（恶法）。即便如此，此处应知是就道的任务而言说果。

ආරභතී න විප්පටිසාරී හොතීති ආපත්තිං ආපජ්ජති, තං පනෙස දෙසෙතුං සභාගපුග්ගලං පරියෙසති, තස්මා න විප්පටිසාරී හොති. න ආරභති විප්පටිසාරී හොතීති ආපත්තිං න ආපජ්ජති, විනයපඤ්ඤත්තියං පන අකොවිදත්තා අනාපත්තියා ආපත්තිසඤ්ඤී හුත්වා විප්පටිසාරී හොතීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. ‘‘න ආරභති න විප්පටිසාරී හොතී’’ති යො වුත්තො, කතරො සො පුග්ගලො? ඔස්සට්ඨවීරියපුග්ගලො. සො හි ‘‘කිං මෙ ඉමස්මිං කාලෙ පරිනිබ්බානෙන, අනාගතෙ මෙත්තෙය්‍යසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ පරිනිබ්බායිස්සාමී’’ති විසුද්ධසීලොපි පටිපත්තිං න පූරෙති. සො හි ‘‘කිමත්ථං ආයස්මා පමත්තො විහරති, පුථුජ්ජනස්ස නාම ගති අනිබද්ධා, තස්මා හි මෙත්තෙය්‍යසම්මාසම්බුද්ධස්ස සම්මුඛීභාවං ලභෙය්‍යාසි, අරහත්තත්ථාය විපස්සනං භාවෙහී’’ති ඔවදිතබ්බොව.

“发起（恶行）而不后悔”者，谓犯戒后，寻求同道忏悔，因此不后悔。“不发起（恶行）而后悔”者，其义应作如是解：虽未犯戒，但因不精通戒律，于无犯中生起犯想而后悔。“既不发起（恶行）也不后悔”者，是何等人？是舍弃精进的人。他虽戒行清净，却想：‘我此时涅槃何用？当于未来弥勒(Metteyya)正等觉时再涅槃。’因此不圆满修行。对此人，应如是劝诫：‘具寿(āyasmā)为何放逸而住？凡夫(puthujjana)的去处不定，因此你应当争取面见弥勒正等觉，为证阿罗汉果而修习观(vipassanā)。’

සාධූති [Pg.49] ආයාචනත්ථෙ නිපාතො. ඉදං වුත්තං හොති – යාව අපරද්ධං වත ආයස්මතා, එවං සන්තෙපි මයං ආයස්මන්තං යාචාම, දෙසෙතබ්බයුත්තකස්ස දෙසනාය, වුට්ඨාතබ්බයුත්තකස්ස වුට්ඨානෙන, ආවිකාතබ්බයුත්තකස්ස ආවිකිරියාය ආරම්භජෙ ආසවෙ පහාය සුද්ධන්තෙ ඨිතභාවපච්චවෙක්ඛණෙන විප්පටිසාරජෙ ආසවෙ පටිවිනොදෙත්වා නීහරිත්වා විපස්සනාචිත්තඤ්චෙව විපස්සනාපඤ්ඤඤ්ච වඩ්ඪෙතූති. අමුනා පඤ්චමෙන පුග්ගලෙනාති එතෙන පඤ්චමෙන ඛීණාසවපුග්ගලෙන. සමසමො භවිස්සතීති ලොකුත්තරගුණෙහි සමභාවෙනෙව සමො භවිස්සතීති එවං ඛීණාසවෙන ඔවදිතබ්බොති අත්ථො. තතියං උත්තානමෙව.

“善哉！”是不变词，用于祈请义。此言意谓：具寿实有过失，即便如此，我等仍祈请具寿，以应行之忏悔、应行之出罪、应行之发露，断除由造作而生之诸漏，省察已住于清净之境，遣除由追悔而生之诸漏，令观心与观慧增长。“以此第五人”，即以此第五漏尽之人。“将等同于彼”，意谓在出世间功德上，以平等故而为等同，是故应如是教诫漏尽者。第三则义已明显。

ආරභතිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《策励经》等释义终。

4-6. තිකණ්ඩකීසුත්තාදිවණ්ණනා

4-6.三箭经等释义

144-6. චතුත්ථෙ පටිකූලෙති අමනුඤ්ඤෙ අනිට්ඨෙ. අප්පටිකූලසඤ්ඤීති ඉට්ඨාකාරෙනෙව පවත්තචිත්තො. ඉට්ඨස්මිං වත්ථුස්මිං අසුභාය වා ඵරති, අනිච්චතො වා උපසංහරති උපනෙති පවත්තෙති. අනිට්ඨස්මිං වත්ථුස්මින්ති අනිට්ඨෙ සත්තසඤ්ඤිතෙ ආරම්මණෙ. මෙත්තාය වා ඵරතීති මෙත්තං හිතෙසිතං උපසංහරන්තො සබ්බත්ථකමෙව වා තත්ථ ඵරති. ධාතුතො වා උපසංහරතීති ධම්මසභාවචින්තනෙන ධාතුතො පච්චවෙක්ඛණාය ධාතුමනසිකාරං වා තත්ථ පවත්තෙති. තදුභයං අභිනිවජ්ජෙත්වාති සභාවතො ආනුභාවතො ච උපතිට්ඨන්තං ආරම්මණෙ පටිකූලභාවං අප්පටිකූලභාවඤ්චාති තං උභයං පහාය අග්ගහෙත්වා, සබ්බස්මිං පන තස්මිං මජ්ඣත්තො හුත්වාති වුත්තං හොති. මජ්ඣත්තො හුත්වා විහරිතුකාමො පන කිං කරොතීති? ඉට්ඨානිට්ඨෙසු ආපාථං ගතෙසු නෙව සොමනස්සිතො හොති, න දොමනස්සිතො හොති. උපෙක්ඛකො විහරෙය්‍යාති ඉට්ඨෙ අරජ්ජන්තො අනිට්ඨෙ අදුස්සන්තො යථා අඤ්ඤෙ අසමපෙක්ඛනෙන මොහං උප්පාදෙන්ති, එවං අනුප්පාදෙන්තො ඡසු ආරම්මණෙසු ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාය උපෙක්ඛකො විහරෙය්‍ය. තෙනෙවාහ ‘‘ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාවසෙන පඤ්චමො’’ති. ඉට්ඨානිට්ඨඡළාරම්මණාපාථෙ පරිසුද්ධපකතිභාවාවිජහනලක්ඛණාය ඡසු ද්වාරෙසු පවත්තනතො ‘‘ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා’’ති ලද්ධනාමාය තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාය වසෙන පඤ්චමො වාරො වුත්තොති අත්ථො. පඤ්චමං ඡට්ඨඤ්ච උත්තානමෙව.

144-6. 第四中，“厌恶”指不悦意、不可爱。“不取厌恶想”者，即以可爱之相而运行心。于可爱之境，或以不净遍满，或作无常想而修习、引导、令其运行。“于不可爱之境”，即于被识为有情之不可爱所缘。或以慈遍满，即作意利益而修习，或于彼处遍满一切。或作意于界，即以法性思维，依界观察，或于彼处运行界作意。“舍弃此二者”，即对于依自性与威力而现起之所缘的可爱与不可爱相，舍弃此二而不执取，于一切中住于中舍，此即其意。欲住于中舍者当如何？于可爱与不可爱之境现前时，不生欣喜，亦不生忧恼。“应住于舍”，即于可爱境不染，于不可爱境不瞋，不像他人因不正思察而生起愚痴，如是不生愚痴，于六所缘中以六支舍而住于舍。是故说“以六支舍为第五”。意谓：于可爱与不可爱六种所缘现前时，以不舍离清净本性为相，于六门中运行，故得名“六支舍”，依此中舍而说为第五。第五与第六则义已明显。

තිකණ්ඩකීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《三箭经》等释义终。

7-10. අසප්පුරිසදානසුත්තාදිවණ්ණනා

7-10.非善士布施经等释义

147-150. සත්තමෙ [Pg.50] අසක්කච්චන්ති අනාදරං කත්වා. දෙය්‍යධම්මස්ස අසක්කච්චකරණං නාම අසම්පන්නං කරොතීති ආහ ‘‘න සක්කරිත්වා සුචිං කත්වා දෙතී’’ති, උත්තණ්ඩුලාදිදොසවිරහිතං සුචිසම්පන්නං කත්වා න දෙතීති අත්ථො. අචිත්තීකත්වාති න චිත්තෙ කත්වා, න පූජෙත්වාති අත්ථො. පූජෙන්තො හි පූජෙතබ්බවත්ථුං චිත්තෙ ඨපෙති, න තතො බහි කරොති. චිත්තං වා අච්ඡරියං කත්වා පටිපත්තිවිකරණං සම්භාවනකිරියා, තප්පටික්ඛෙපතො අචිත්තීකරණං අසම්භාවනකිරියා. අගාරවෙන දෙතීති පුග්ගලෙ අගරුං කරොන්තො නිසීදනට්ඨානෙ අසම්මජ්ජිත්වා යත්ථ වා තත්ථ වා නිසීදාපෙත්වා යං වා තං වා ආධාරකං ඨපෙත්වා දානං දෙති. අසහත්ථාති න අත්තනො හත්ථෙන දෙති, දාසකම්මකරොදීහි දාපෙති. අපවිද්ධං දෙතීති අන්තරා අපවිද්ධං විච්ඡෙදං කත්වා දෙති. තෙනාහ ‘‘න නිරන්තරං දෙතී’’ති. අථ වා අපවිද්ධං දෙතීති උච්ඡිට්ඨාදිඡඩ්ඩනීයධම්මං විය අවක්ඛිත්තකං කත්වා දෙති. තෙනාහ ‘‘ඡඩ්ඩෙතුකාමො විය දෙතී’’ති. ‘‘අද්ධා ඉමස්ස දානස්ස ඵලමෙව ආගච්ඡතී’’ති එවං යස්ස කම්මස්සකතාදිට්ඨි අත්ථි, සො ආගමනදිට්ඨිකො, අයං පන න තාදිසොති අනාගමනදිට්ඨිකො. තෙනාහ ‘‘කතස්ස නාම ඵලං ආගමිස්සතී’’තිආදි. අට්ඨමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං.

147-150. 第七中，“不恭敬”(asakkaccaṃ)即是不尊重地（布施）。所谓不恭敬地处理所施之物，是指未妥善准备，如经中所说：“不恭敬地、不清净地布施”，意即未去除糠秕等过失，未令其清净而布施。“不作意”(acittīkatvā)即是不放心上，意为不恭敬。因为恭敬者会将所应恭敬之物放在心上，不置于心外。或者，令心生稀有想而改变行为是恭敬之行，与此相反的“不作意”即是不恭敬之行。“不恭敬地布施”(agāravena deti)是指轻视受施之人，不打扫座位，随处令其坐下，随便放置器皿而布施。“不亲手”(asahatthā)是指不亲手布施，而让奴仆、雇工等布施。“舍弃式地布施”(apaviddhaṃ deti)是指中间中断、间歇地布施，是故说“不持续地布施”。或者，“舍弃式地布施”是指像丢弃残食等应舍弃之物一样轻蔑地布施，是故说“像要丢弃一样地布施”。“确实此布施必有果报到来”——如是持有业果报见者，是“有来见者”；而此人非如是，故为“无来见者”。是故说“所作之业难道会有果报到来吗？”等。第八等无须解说。

අසප්පුරිසදානසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《非善士布施经》等释义终。

තිකණ්ඩකීවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

三箭品释义终。

තතියපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

第三五十经集终。

4. චතුත්ථපණ්ණාසකං

4. 第四五十经集

(16) 1. සද්ධම්මවග්ගො

（16）1. 正法品

151-160. පඨමො වග්ගො උත්තානත්ථොයෙව.

151-160. 第一品义已明显。

(17) 2. ආඝාතවග්ගො

（17）2. 瞋恚品

1-5. පඨමආඝාතපටිවිනයසුත්තාදිවණ්ණනා

1-5.初调伏瞋恚经等释义

161-165. දුතියස්ස [Pg.51] පඨමෙ නත්ථි වත්තබ්බං. දුතියෙ ආඝාතො පටිවිනයති එත්ථ, එතෙහීති වා ආඝාතපටිවිනයා. තෙනාහ ‘‘ආඝාතො එතෙහි පටිවිනෙතබ්බො’’තිආදි.

161-165. 第二品之第一经无须解说。第二经中，“调伏瞋恚”(āghātapaṭivinayā)，即瞋恚于此被调伏，或以此等（法）调伏瞋恚。是故说：“瞋恚应以此等调伏”等。

නන්තකන්ති අනන්තකං, අන්තවිරහිතං වත්ථඛණ්ඩං. යදි හි තස්ස අන්තො භවෙය්‍ය, ‘‘පිලොතිකා’’ති සඞ්ඛං න ගච්ඡෙය්‍ය.

“无边布”(nantaka)即无有边际、无有终端的布片。若其有边，则不得名为“碎布”(pilotikā)。

සෙවාලෙනාති බීජකණ්ණිකකෙසරාදිභෙදෙන සෙවාලෙන. උදකපප්පටකෙනාති නීලමණ්ඩූකපිට්ඨිවණ්ණෙන උදකපිට්ඨිං ඡාදෙත්වා නිබ්බත්තෙන උදකපිට්ඨිකෙන. ඝම්මෙන අනුගතොති ඝම්මෙන ඵුට්ඨො අභිභූතො. චිත්තුප්පාදන්ති පටිඝසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදං.

“水藻”(sevāla)是指具有种子、果皮、花蕊等不同部分的水藻。“水苔”(udakapappaṭaka)是指以蓝色青蛙背部之颜色覆盖水面而生的水面之物。“为暑热所随逐”(ghammena anugata)即为暑热所触及、所压倒。“心生”(cittuppāda)即生起与瞋恚相应之心。

විසභාගවෙදනුප්පත්තියා කකචෙනෙව ඉරියාපථපවත්තිනිවාරණෙන ඡින්දන්තො ආබාධති පීළෙතීති ආබාධො, සො අස්ස අත්ථීති ආබාධිකො. තංසමුට්ඨානෙන දුක්ඛිතො සඤ්ජාතදුක්ඛො. බාළ්හගිලානොති අධිමත්තගිලානො. ගාමන්තනායකස්සාති ගාමන්තසම්පාපකස්ස.

因生起不相응之受，如锯一般，通过阻止威仪的进行而切断、折磨、压迫，故为“病”(ābādha)；有此病者，为“病人”(ābādhika)。因病而苦者，为“已生苦者”。“重病”(bāḷhagilāna)即极重之病。“至村边者”(gāmantanāyaka)即将人带至村边者。

පසන්නභාවෙන උදකස්ස අච්ඡභාවො වෙදිතබ්බොති ආහ ‘‘අච්ඡොදකාති පසන්නොදකා’’ති. සාදුරසතාය සාතතාති ආහ ‘‘මධුරොදකා’’ති. තනුකමෙව සලිලං විසෙසතො සීතලං, න බහලාති ආහ ‘‘තනුසීතසලිලා’’ති. සෙතකාති නික්කද්දමා. සචික්ඛල්ලාදිවසෙන හි උදකස්ස විවණ්ණතා. සභාවතො පන තං සෙතවණ්ණමෙව. තතියාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

由澄净故，可知水之清澈，故说“清澈水”(acchodaka)即澄净之水。由味美故，可知其甘甜，故说“甘甜水”(madhurodaka)。水稀薄而特凉，不浓稠，故说“稀凉水”(tanusītasalila)。“白”(setaka)即无泥。由泥土等故，水色有变，然其自性实为白色。第三等义已明显。

පඨමආඝාතපටිවිනයසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《初调伏瞋恚经》等释义终。

6. නිරොධසුත්තවණ්ණනා

6. 灭经释义

166. ඡට්ඨෙ [Pg.52] අමරිසනත්ථෙති අසහනත්ථෙ. අනාගතවචනං කතන්ති අනාගතසද්දප්පයොගො කතො, අත්ථො පන වත්තමානකාලිකොව. අක්ඛරචින්තකා (පාණිනි. 3.3.145-146) හි ඊදිසෙසු ඨානෙසු අනොකප්පනාමරිසනත්ථවසෙන අත්ථිසද්දෙ උපපදෙ වත්තමානකාලෙපි අනාගතවචනං කරොන්ති.

166. 第六经中，“不忍”(amarisanatthe)即不堪忍义。作未来时语，是指使用了表示未来的词语，然其义仍为现在时。语法学家（Akkharacintakā，如波你尼 Pāṇini 3.3.145-146）于此等处，在有表示不认可、不忍耐之义，且有“是”(atthi)一词作为后继词时，即便在现在时中，亦使用未来时语。

නිරොධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《灭经》释义终。

7-9. චොදනාසුත්තාදිවණ්ණනා

7-9.诃责经等释义

167-9. සත්තමෙ වත්ථුසන්දස්සනාති යස්මිං වත්ථුස්මිං ආපත්ති, තස්ස සරූපතො දස්සනං. ආපත්තිසන්දස්සනාති යං ආපත්තිං සො ආපන්නො, තස්සා දස්සනං. සංවාසප්පටික්ඛෙපොති උපොසථප්පවාරණාදිසංවාසස්ස පටික්ඛිපනං අකරණං. සාමීචිප්පටික්ඛෙපොති අභිවාදනාදිසාමීචිකිරියාය අකරණං. චොදයමානෙනාති චොදෙන්තෙන. චුදිතකස්ස කාලොති චුදිතකස්ස චොදෙතබ්බකාලො. පුග්ගලන්ති චොදෙතබ්බපුග්ගලං. උපපරික්ඛිත්වාති ‘‘අයං චුදිතකලක්ඛණෙ තිට්ඨති, න තිට්ඨතී’’ති වීමංසිත්වා. අයසං ආරොපෙතීති ‘‘ඉමෙ මං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්තා අයසං බ්‍යසනං උප්පාදෙන්තී’’ති භික්ඛූනං අයසං උප්පාදෙති. අට්ඨමනවමානි උත්තානත්ථානෙව.

167-9. 第七，“显示事”(vatthusandassanā)是指如实地显示所犯之事。“显示罪”(āpattisandassanā)是指显示他所犯之罪。“拒绝共住”(saṃvāsappaṭikkhepo)是指拒绝进行布萨、自恣等共住行为，即不实行。“拒绝恭敬”(sāmīcippaṭikkhepo)是指不作问讯等恭敬行为。“由诃责者”(Codayamānena)即由诃责之人(codentena)。“被诃责者之时”(Cuditakassa kālo)即应诃责被诃责者之时。“人”(Puggalaṃ)即应被诃责之人。“审察后”(Upaparikkhitvā)是指审察“此人是否具足被诃责之相”。“使蒙受恶名”(Ayasaṃ āropeti)是指（被诃责者心想：）“这些人以不实之事诽谤我，令我蒙受恶名与不幸”，从而使（那些）比丘蒙受恶名。第八与第九（的意义）是显而易见的。

චොදනාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《诃责经》等释义终。

10. භද්දජිසුත්තවණ්ණනා

10. 跋陀耆经释义

170. දසමෙ අභිභවිත්වා ඨිතො ඉමෙ සත්තෙති අධිප්පායො. යස්මා පන සො ‘‘පාසංසභාවෙන උත්තමභාවෙන ච තෙ සත්තෙ අභිභවිත්වා ඨිතො’’ති අත්තානං මඤ්ඤති, තස්මා වුත්තං ‘‘ජෙට්ඨකො’’ති. අඤ්ඤදත්ථු දසොති දස්සනෙ අන්තරායාභාවවචනෙන ඤෙය්‍යවිසෙසපරිග්ගාහිකභාවෙන [Pg.53] ච අනාවරණදස්සාවිතං පටිජානාතීති ආහ ‘‘සබ්බං පස්සතීති අධිප්පායො’’ති.

170. 第十，其义为“征服此等众生而住”。又因他认为自己“以可赞性与至上性征服此等众生而住”，故说为“最长者”(jeṭṭhako)。此外，“十”(dasa)者，以“见无障碍”之语，及以“把握特殊所知”之性，宣称拥有无障碍之见，故说“其义为见一切”。

භද්දජිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《跋陀耆经》释义终。

ආඝාතවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《怨恨品》释义终。

(18) 3. උපාසකවග්ගො

(18) 3. 优婆塞品

1-6. සාරජ්ජසුත්තාදිවණ්ණනා

1-6. 羞怯经等释义

171-176. තතියස්ස පඨමදුතියතතියචතුත්ථෙ නත්ථි වත්තබ්බං. පඤ්චමෙ උපාසකපච්ඡිමකොති උපාසකනිහීනො. ‘‘ඉමිනා දිට්ඨාදිනා ඉදං නාම මඞ්ගලං භවිස්සතී’’ති එවං බාලජනපරිකප්පිතකොතූහලසඞ්ඛාතෙන දිට්ඨසුතමුතමඞ්ගලෙන සමන්නාගතො කොතූහලමඞ්ගලිකො. තෙනාහ ‘‘ඉමිනා ඉදං භවිස්සතී’’තිආදි. මඞ්ගලං පච්චෙතීති දිට්ඨමඞ්ගලාදිභෙදං මඞ්ගලමෙව පත්ථියායති. නො කම්මන්ති කම්මස්සකතං නො පත්ථියායති. ඉමම්හා සාසනාති ඉතො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධසාසනතො. බහිද්ධාති බාහිරකසමයෙ. දක්ඛිණෙය්‍යං පරියෙසතීති ‘‘දුප්පටිපන්නා දක්ඛිණෙය්‍යා’’ති සඤ්ඤී ගවෙසති. එත්ථ දක්ඛිණපරියෙසනපුබ්බකාරෙ එකං කත්වා පඤ්ච ධම්මා වෙදිතබ්බා. ඡට්ඨං උත්තානමෙව.

171-176. 关于第三经的第一、二、三、四节，无甚可说。第五，“优婆塞之末”(upāsakapacchimako)即低劣的优婆塞。具足由愚人所构想、名为“好奇”的见闻觉知等吉祥事，即为“好奇吉祥者”(kotūhalamaṅgaliko)。是故说“以此，彼将发生”等。“信奉吉祥”(Maṅgalaṃ pacceti)即希求见吉祥等种种吉祥。“不信业”(No kammaṃ)即不希求业有性。“从此教法”(Imamhā sāsanā)即从此一切知佛陀的教法。“于外”(Bahiddhā)即于外道。“寻求应供者”(Dakkhiṇeyyaṃ pariyesati)即怀有“邪行者为应供者”之想而寻求。于此，应知有五法，将寻求应供者及其前行合为一法。第六（经的意义）是显而易见的。

සාරජ්ජසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《羞怯经》等释义终。

7-8. වණිජ්ජාසුත්තාදිවණ්ණනා

7-8. 商业经等释义

177-8. සත්තමෙ සත්ථවණිජ්ජාති ආවුධභණ්ඩං කත්වා වා කාරෙත්වා වා කතං වා පටිලභිත්වා තස්ස වික්කයො. ආවුධභණ්ඩං කාරෙත්වා තස්ස වික්කයොති ඉදං පන නිදස්සනමත්තං. සූකරමිගාදයො පොසෙත්වා තෙසං වික්කයොති සූකරමිගාදයො පොසෙත්වා තෙසං මංසං සම්පාදෙත්වා වික්කයො. එත්ථ ච සත්ථවණිජ්ජා පරොපරාධනිමිත්තතාය අකරණීයා වුත්තා, සත්තවණිජ්ජා අභුජිස්සභාවකරණතො, මංසවිසවණිජ්ජා වධහෙතුතො, මජ්ජවණිජ්ජා පමාදට්ඨානතො. අට්ඨමං උත්තානමෙව.

177-8. 第七，“武器买卖”(satthavaṇijjā)是指制造或让人制造武器，或获得已制成的武器后进行贩卖。“让人制造武器后贩卖”这只是一个例子。“饲养猪、鹿等后贩卖它们”是指饲养猪、鹿等，获取其肉后贩卖。于此，说到不应做“武器买卖”，因其为伤害他人之缘由；不应做“众生买卖”，因其使（众生）沦为非自主；不应做“肉类与毒药买卖”，因其为杀生之因；不应做“酒类买卖”，因其为放逸之所。第八（经的意义）是显而易见的。

වණිජ්ජාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《商业经》等释义终。

9. ගිහිසුත්තවණ්ණනා

9. 居士经释义

179. නවමෙ [Pg.54] ආභිචෙතසිකානන්ති අභිචෙතොති අභික්කන්තං විසුද්ධචිත්තං වුච්චති අධිචිත්තං වා, අභිචෙතසි ජාතානි ආභිචෙතසිකානි, අභිචෙතො සන්නිස්සිතානීති වා ආභිචෙතසිකානි. තෙනෙවාහ ‘‘උත්තමචිත්තනිස්සිතාන’’න්ති. දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානන්ති දිට්ඨධම්මෙ සුඛවිහාරානං. දිට්ඨධම්මොති පච්චක්ඛො අත්තභාවො වුච්චති, තත්ථ සුඛවිහාරානන්ති අත්ථො. රූපාවචරජ්ඣානානමෙතං අධිවචනං. තානි හි අප්පෙත්වා නිසින්නා ඣායිනො ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ අසංකිලිට්ඨං නෙක්ඛම්මසුඛං වින්දන්ති, තස්මා ‘‘දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානී’’ති වුච්චන්ති.

179. 第九，关于“超心所生”(ābhicetasikānaṃ)：“超心”(abhiceto)是指殊胜清净之心，或称增上心(adhicittaṃ)；生于超心者为“超心所生”，或依止于超心者为“超心所生”。因此说“依止于最上心”。“现法乐住”(Diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ)即现法中的安乐住。“现法”(Diṭṭhadhamma)是指现前的自身(paccakkho attabhāvo)，其义为于此身中安乐而住。此为色界禅之异名。因为禅修者安住于彼等禅那，即于此生中获得无染之出离乐，故称“现法乐住”。

චතුබ්බිධමෙරයන්ති පුප්ඵාසවො, ඵලාසවො, ගුළාසවො, මධ්වාසවොති එවං චතුප්පභෙදං මෙරයං. පඤ්චවිධඤ්ච සුරන්ති පූවසුරා, පිට්ඨසුරා, ඔදනසුරා, කිණ්ණපක්ඛිත්තා, සම්භාරසංයුත්තාති එවං පඤ්චප්පභෙදං සුරං. පුඤ්ඤං අත්ථො එතස්සාති පුඤ්ඤත්ථො. යස්මා පනෙස පුඤ්ඤෙන අත්ථිකො නාම හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘පුඤ්ඤෙන අත්ථිකස්සා’’ති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

“四种美酒”(Catubbidhaṃ merayaṃ)是指花酒(pupphāsavo)、果酒(phalāsavo)、糖酒(guḷāsavo)、蜜酒(madhvāsavo)，此即四种美酒。“五种烈酒”(Pañcavidhañca surā)是指米饼酒(pūvasurā)、米粉酒(piṭṭhasurā)、米饭酒(odanasurā)、加曲酿造酒(kiṇṇapakkhittā)、多种材料混合酒(sambhārasaṃyuttā)，此即五种烈酒。“福德是其义”(Puññaṃ attho etassa)故为“求福者”(puññattho)。又因他实为求福德者，故说“于求福德者”(puññena atthikassa)。其余于此是显而易见的。

ගිහිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《居士经》释义终。

10. ගවෙසීසුත්තවණ්ණනා

10. 求索经释义

180. දසමෙ සුකාරණන්ති බොධිපරිපාචනස්ස එකන්තිකං සුන්දරං කාරණං. මන්දහසිතන්ති ඊසකං හසිතං. කහං කහන්ති හාසසද්දස්ස අනුකරණමෙතං. හට්ඨප්පහට්ඨාකාරමත්තන්ති හට්ඨස්ස පහට්ඨාකාරමත්තං. යථා ගහිතසඞ්කෙතා ‘‘පහට්ඨො භගවා’’ති සඤ්ජානන්ති, එවං ආකාරනිදස්සනමත්තං.

180. 第十，“善因”(sukāraṇaṃ)即菩提成熟之必然、善妙之因。“微笑”(Mandahasitaṃ)即轻微的笑。“呵呵”(Kahaṃ kahaṃ)是模仿笑声。“仅是欢喜踊跃之相”(Haṭṭhappahaṭṭhākāramattaṃ)即仅是欢喜踊跃之相。犹如领会信号者知晓“世尊欢喜了”，这仅是（内心）状态的表露。

ඉදානි ඉමිනා පසඞ්ගෙන හාසසමුට්ඨානං විභාගතො දස්සෙතුං ‘‘හසිතඤ්ච නාමෙත’’න්තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙනපි හාසො න සම්භවති, පගෙව දොමනස්සවසෙනාති ආහ ‘‘තෙරසහි සොමනස්සසහගතචිත්තෙහී’’ති. නනු ච කෙචි කොධවසෙනපි හසන්තීති? න, තෙ සම්පියන්ති කොධවත්ථුං තත්ථ ‘‘මයං දානි යථාකාමකාරිතං ආපජ්ජිස්සාමා’’ති දුවිඤ්ඤෙය්‍යන්තරෙන සොමනස්සචිත්තෙනෙව හාසස්ස උප්පජ්ජනතො. තෙසූති [Pg.55] පඤ්චසු සොමනස්සසහගතකිරියචිත්තෙසු. බලවාරම්මණෙති උළාරතමෙ ආරම්මණෙ යමකපාටිහාරියසදිසෙ. දුබ්බලාරම්මණෙති අනුළාරආරම්මණෙ.

今以此因缘，为分别显示笑之生起，故开始论述“笑者，名为…”等。于此，由舍心尚不能生笑，何况由忧心？故说“由十三种喜俱心（而生）”。问：“难道不是有人因嗔而笑吗？”答：不然。彼等戏弄嗔怒之对象，（心想：）“如今我等可随心所欲”，实因此难察之间隔，由喜俱心而生笑。“于彼等中”(Tesū)即于五种喜俱唯作心中。“于强所缘”(Balavārammaṇe)即于双神变等最胜所缘。“于弱所缘”(Dubbalārammaṇe)即于非胜所缘。

‘‘ඉමස්මිං පන ඨානෙ…පෙ… උප්පාදෙතී’’ති ඉදං පොරාණට්ඨකථායං තථා ආගතත්තා වුත්තං, න සහෙතුකසොමනස්සසහගතචිත්තෙහි භගවතො සිතං න හොතීති දස්සනත්තං. අභිධම්මටීකායං (ධ. ස. මූලටී. 968) පන ‘‘අතීතංසාදීසු අප්පටිහතං ඤාණං වත්වා ‘ඉමෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස බුද්ධස්ස භගවතො සබ්බං කායකම්මං ඤාණපුබ්බඞ්ගමං ඤාණානුපරිවත්තී’තිආදිවචනතො (මහානි. 156; පටි. ම. 3.5) ‘භගවතො ඉදං චිත්තං උප්පජ්ජතී’ති වුත්තවචනං විචාරෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. තත්ථ ඉමිනා හසිතුප්පාදචිත්තෙන පවත්තියමානම්පි භගවතො සිතකරණං පුබ්බෙනිවාසඅනාගතංසසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණානං අනුවත්තකත්තා ඤාණානුපරිවත්තියෙවාති එවං පන ඤාණානුපරිවත්තිභාවෙ සති න කොචි පාළිඅට්ඨකථානං විරොධො. තථා හි අභිධම්මට්ඨකථායං (ධ. ස. අට්ඨ. 568) ‘‘තෙසං ඤාණානං චිණ්ණපරියන්තෙ ඉදං චිත්තං උප්පජ්ජතී’’ති වුත්තං. අවස්සඤ්චෙතං එවං ඉච්ඡිතබ්බං, අඤ්ඤථා ආවජ්ජනචිත්තස්සපි භගවතො තථාරූපෙ කාලෙ න යුජ්ජෙය්‍ය. තස්සපි හි විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපකභාවස්ස නිච්ඡිතත්තා. තථා හි වුත්තං ‘‘එවඤ්ච කත්වා මනොද්වාරාවජ්ජනස්සපි විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපකත්තං උපපන්නං හොතී’’ති (ධ. ස. මූලටී. 1 කායකම්මද්වාරකථාවණ්ණනා) න ච විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපකත්තෙ තංසමුට්ඨානකායවිඤ්ඤත්තියා කායකම්මාදිභාවං ආපජ්ජනභාවො විස්සජ්ජතීති.

“在此处……生起”这句话，是依据古代义注而说，并非为了表示世尊的微笑不是由有因喜俱心所生。在《阿毗达摩复注》(dha. sa. mūlaṭī. 968)中说：“在宣说于过去等无碍之智后，依据‘具足此等法的佛陀、世尊，其一切身业皆以智为前导，随智而转’(mahāni. 156; paṭi. ma. 3.5)等语，应思察‘世尊生起此心’之说。”于此，即使是由生笑心所引发，世尊的微笑也是随顺宿住智、未来分智、一切知智，故为随智而转。若如是理解随智转之理，则与任何经、义注皆无相违。诚如《阿毗达摩义注》(dha. sa. aṭṭha. 568)所说：“于彼等诸智行之边际，此心生起。”此理必须接受，否则世尊于彼时生起转向心亦不应理，因其作为表色之生起因已确定。诚如所说：“如是，意门转向心亦成就为表色之生起因。”(dha. sa. mūlaṭī. 1 kāyakammadvārakathāvaṇṇanā) 作为表色的生起因，并不会使其所生起的身表舍离成为身业等的性质。

හසිතන්ති සිතමෙව සන්ධාය වදති. තෙනාහ ‘‘එවං අප්පමත්තකම්පී’’ති. සමොසරිතා විජ්ජුලතා. සා හි ඉතරවිජ්ජුලතා විය ඛණට්ඨිතියා සීඝනිරොධා ච න හොති, අපිච ඛො දන්ධනිරොධා, න ච සබ්බකාලිකා. දීධිති පාවකමහාමෙඝතො වා චාතුද්දීපිකමහාමෙඝතො වා නිච්ඡරති. තෙනාහ ‘‘චාතුද්දීපිකමහාමෙඝමුඛතො’’ති. අයං කිර තාසං රස්මීනං ධම්මතා, යදිදං තික්ඛත්තුං සීසං පදක්ඛිණං කත්වා දාඨග්ගෙසුයෙව අන්තරධානං. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

“笑”(hasita)是就“微笑”(sita)而言。因此说“如此轻微”。电光汇聚。它不像其他电光那样瞬间生起、迅速消失，而是缓慢消失，也非恒时存在。光芒从火大云或四洲大云中发出，因此说“从四洲大云口中”。据说，彼等光芒的法性是：右绕头部三匝后，于犬齿之端消失。其余文义皆易了知。

ගවෙසීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

求索经释义终。

උපාසකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

优婆塞品释义终。

(19) 4. අරඤ්ඤවග්ගො

（19）第四 林住品

1. ආරඤ්ඤිකසුත්තවණ්ණනා

1. 林住经释义

181. චතුත්ථස්ස [Pg.56] පඨමෙ අප්පීච්ඡතංයෙව නිස්සායාතිආදීසු ‘‘ඉති අප්පිච්ඡො භවිස්සාමී’’ති ඉදං මෙ ආරඤ්ඤිකඞ්ගං අප්පිච්ඡතාය සංවත්තිස්සති, ‘‘ඉති සන්තුට්ඨො භවිස්සාමී’’ති ඉදං මෙ ආරඤ්ඤිකඞ්ගං සන්තුට්ඨියා සංවත්තිස්සති, ‘‘ඉති කිලෙසෙ සල්ලිඛිස්සාමී’’ති ඉදං මෙ ආරඤ්ඤිකඞ්ගං කිලෙසසල්ලිඛනත්ථාය සංවත්තිස්සතීති ආරඤ්ඤිකො හොති. අග්ගොති ජෙට්ඨකො. සෙසානි තස්සෙව වෙවචනානි.

181. 第四品第一经“仅依少欲”等句中，“‘我将成为少欲者’，此乃我之林住支(āraññikaṅga)，将有助于少欲；‘我将成为知足者’，此乃我之林住支，将有助于知足；‘我将削减烦恼’，此乃我之林住支，将有助于削减烦恼”，如是者为林住者(āraññika)。“最上”(agga)即最长者(jeṭṭhaka)。其余皆为其同义词。

ගවා ඛීරන්ති ගාවිතො ඛීරං නාම හොති, න ගාවියා දධි. ඛීරම්හා දධීතිආදීසුපි එසෙව නයො. එවමෙවන්ති යථා එතෙසු පඤ්චසු ගොරසෙසු සප්පිමණ්ඩො අග්ගො, එවමෙවං ඉමෙසු පඤ්චසු ආරඤ්ඤිකෙසු යො අයං අප්පිච්ඡතාදීනි නිස්සාය ආරඤ්ඤිකො හොති, අයං අග්ගො චෙව සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච පවරො ච. ඉමෙසු ආරඤ්ඤිකෙසු ජාතිආරඤ්ඤිකා වෙදිතබ්බා, න ආරඤ්ඤිකනාමමත්තෙන ආරඤ්ඤිකාති වෙදිතබ්බා. පංසුකූලිකාදීසුපි එසෙව නයො.

“从牛出乳”(gavā khīraṃ)是指从牛而有乳，非从牛而有酪(dadhi)。“从乳出酪”(khīramhā dadhi)等亦同此理。犹如于此五种牛乳制品(gorasa)中，醍醐(sappimaṇḍa)为最上；如是，于此五种林住者(āraññika)中，彼依少欲等而为林住者，此为最上(agga)、最胜(seṭṭha)、最卓越(mokkha)、最殊胜(pavara)。于此等林住者中，当知有生来之林住者(jātiāraññika)，不应仅以林住者之名而知其为林住者。于粪扫衣(paṃsukūlika)等亦同此理。

ආරඤ්ඤිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

林住经释义终。

අරඤ්ඤවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

林住品释义终。

(20) 5. බ්‍රාහ්මණවග්ගො

（20）第五 婆罗门品

1. සොණසුත්තවණ්ණනා

1. 输那经释义

191. පඤ්චමස්ස පඨමෙ සම්පියෙනෙවාති අඤ්ඤමඤ්ඤපෙමෙනෙව කායෙන ච චිත්තෙන ච මිස්සීභූතා සඞ්ඝට්ටිතා සංසට්ඨා හුත්වා සංවාසං වත්තෙන්ති, න අප්පියෙන නිග්ගහෙන වාති වුත්තං හොති. තෙනාහ ‘‘පිය’’න්තිආදි. උදරං අවදිහති උපචිනොති පූරෙතීති උදරාවදෙහකං. භාවනපුංසකඤ්චෙතං, උදරාවදෙහකං කත්වා උදරං පූරෙත්වාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘උදරං අවදිහිත්වා’’තිආදි.

191. 第五品第一经“唯以亲爱”(sampiyena)者，谓唯以相互之爱，身心相融、结合、交往而共住，非以不喜或压制。因此说“亲爱”(piya)等。“饱食”(udarāvadehakaṃ)者，谓充实、填满腹部。此为中性动词，义为饱食、填满腹部。因此说“饱食后”(udaraṃ avadihitvā)等。

සොණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

输那经释义终。

2. දොණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා

2. 多那婆罗门经释义

192. දුතියෙ [Pg.57] පවත්තාරොති (දී. නි. ටී. 1.285) පාවචනභාවෙන වත්තාරො. යස්මා තෙ තෙසං මන්තානං පවත්තනකා, තස්මා ආහ ‘‘පවත්තයිතාරො’’ති. සුද්දෙ බහි කත්වා රහොභාසිතබ්බට්ඨෙන මන්තා එව තංතංඅත්ථප්පටිපත්තිහෙතුතාය මන්තපදං. අනුපනීතාසාධාරණතාය රහස්සභාවෙන වත්තබ්බකිරියාය අධිගමූපායං. සජ්ඣායිතන්ති ගායනවසෙන සජ්ඣායිතං. තං පන උදත්තානුදත්තාදීනං සරානං සම්පදාවසෙනෙව ඉච්ඡිතන්ති ආහ ‘‘සරසම්පත්තිවසෙනා’’ති. අඤ්ඤෙසං වුත්තන්ති පාවචනභාවෙන අඤ්ඤෙසං වුත්තං. සමුපබ්‍යූළ්හන්ති සඞ්ගහෙත්වා උපරූපරි සඤ්ඤූළ්හං. රාසිකතන්ති ඉරුවෙදයජුවෙදසාමවෙදාදිවසෙන, තත්ථාපි පච්චෙකං මන්තබ්‍රහ්මාදිවසෙන, අජ්ඣායානුවාකාදිවසෙන ච රාසිකතං. තෙසන්ති මන්තානං කත්තූනං. දිබ්බෙන චක්ඛුනා ඔලොකෙත්වාති දිබ්බචක්ඛුපරිභණ්ඩෙන යථාකම්මූපගඤාණෙන සත්තානං කම්මස්සකතාදිං, පච්චක්ඛතො දස්සනට්ඨෙන දිබ්බචක්ඛුසදිසෙන පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන අතීතකප්පෙ බ්‍රාහ්මණානං මන්තජ්ඣෙනවිධිඤ්ච ඔලොකෙත්වා. පාවචනෙන සහ සංසන්දෙත්වාති කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස යං වචනං වට්ටසන්නිස්සිතං, තෙන සහ අවිරුද්ධං කත්වා. න හි තෙසං විවට්ටසන්නිස්සිතො අත්ථො පච්චක්ඛො හොති. අපරාපරෙති අට්ඨකාදීහි අපරාපරෙ පච්ඡිමා ඔක්කාකරාජකාලාදීසු උප්පන්නා. පක්ඛිපිත්වාති අට්ඨකාදීහි ගන්ථිතමන්තපදෙසු කිලෙසසන්නිස්සිතපදානං තත්ථ තත්ථ පදෙ පක්ඛිපනං කත්වා. විරුද්ධෙ අකංසූති බ්‍රාහ්මණධම්මිකසුත්තාදීසු (සු. නි. බ්‍රාහ්මණධම්මිකසුත්තං 286 ආදයො) ආගතනයෙන සංකිලෙසත්ථදීපනතො පච්චනීකභූතෙ අකංසු.

192. 第二经中，“传授者”(pavattāro)即以圣言传授者。因其为彼等明咒之传授者，故说“传授者”(pavattayitāro)。“明咒”(manta)者，因其将首陀罗(sudda)排除在外、应于隐秘处说，且为达成种种义利之方便，故称“明咒句”(mantapada)。因其不共通于未入门者，故为应秘密宣说之证悟法门。“讽诵”(sajjhāyita)即以歌咏方式讽诵。此又须音调高低等具足，故说“以音韵具足故”(sarasampattivasena)。“为他人说”(aññesaṃ vuttaṃ)即以圣言为他人说。“汇集”(samupabyūḷha)即收集后层层编集。“分类”(rāsikata)即依《梨俱吠陀》(Iruveda)、《夜柔吠陀》(Yajuveda)、《娑摩吠陀》(Sāmaveda)等，于其中又各依明咒、梵书等，以及章、节等而分类。“彼等”(tesaṃ)即明咒之作者。“以天眼观察后”(dibbena cakkhunā oloketvā)即以天眼为助，以如实知众生业报等之随业趣智(yathākammūpagañāṇa)，及以能亲见故而如天眼之宿住智(pubbenivāsañāṇa)，观察过去劫中婆罗门讽诵明咒之法。“与圣言相符”(pāvacanena saha saṃsandetvā)即与迦叶(Kassapa)正等觉者关于轮回(vaṭṭa)之教言相符，使其不相违背。彼等实未亲见出离轮回之义。“后世”(aparāpare)即在阿吒迦(Aṭṭhaka)等之后，于后世奥嘎咖(Okkāka)王时代等出现者。“插入”(pakkhipitvā)即于阿吒迦等所集明咒句中，处处插入与烦恼相关之句。“行相违之事”(viruddhe akaṃsu)即与《婆罗门正法经》(Brāhmaṇadhammikasutta, su. ni. 286 ādayo)等所示之理相违，显示杂染之义。

උසූනං අසනකම්මං ඉස්සත්ථං, ධනුසිප්පෙන ජීවිකා. ඉධ පන ඉස්සත්ථං වියාති ඉස්සත්ථං, සබ්බආවුධජීවිකාති ආහ ‘‘යොධාජීවකම්මෙනා’’ති, ආවුධං ගහෙත්වා උපට්ඨානකම්මෙනාති අත්ථො. රාජපොරිසං නාම විනා ආවුධෙන පොරොහෙච්චාමච්චකම්මාදිරාජකම්මං කත්වා රාජුපට්ඨානං. සිප්පඤ්ඤතරෙනාති ගහිතාවසෙසෙන හත්ථිඅස්සසිප්පාදිනා. කුමාරභාවතො පභුති චරණෙන කොමාරබ්‍රහ්මචරියං.

射箭之业为弓术(issattha)，即以弓箭技艺为生计。于此，“如弓术”(issatthaṃ viya)即弓术，以一切武器为生计，故说“以军旅为生”(yodhājīvakammena)，义为执持武器而服役。“王臣”(rājaporisaṃ)者，谓不执武器，行祭司、大臣等王之事务而侍奉国王。“以其他技艺”(sippaññatarena)者，谓除已述者外，以象术、马术等技艺。“童贞梵行”(komārabrahmacariya)者，谓从童年开始行持之梵行。

උදකං පාතෙත්වා දෙන්තීති ද්වාරෙ ඨිතස්සෙව බ්‍රාහ්මණස්ස හත්ථෙ උදකං ආසිඤ්චන්තා ‘‘ඉදං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, භරියං පොසාපනත්ථාය දෙමා’’ති වත්වා [Pg.58] දෙන්ති. කස්මා පන තෙ එවං බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වාපි දාරං පරියෙසන්ති, න යාවජීවං බ්‍රහ්මචාරිනො හොන්තීති? මිච්ඡාදිට්ඨිවසෙන. තෙසඤ්හී එවං දිට්ඨි හොති ‘‘යො පුත්තං න උප්පාදෙති, සො කුලවංසච්ඡෙදකරො හොති, තතො නිරයෙ පච්චතී’’ති. චත්තාරො කිර අභායිතබ්බං භායන්ති ගණ්ඩුප්පාදකො, කිකී, කොන්තිනී, බ්‍රාහ්මණොති. ගණ්ඩුප්පාදා කිර මහාපථවියා ඛයනභයෙන මත්තභොජනා හොන්ති, න බහුං මත්තිකං ඛාදන්ති. කිකී සකුණිකා ආකාසපතනභයෙන අණ්ඩස්ස උපරි උත්තානා සෙති. කොන්තිනී සකුණී පථවීකම්පනභයෙන පාදෙහි භූමිං න සුට්ඨු අක්කමති. බ්‍රාහ්මණා කුලවංසූපච්ඡෙදභයෙන දාරං පරියෙසන්ති. ආහු චෙත්ථ –

“倒水施舍”(udakaṃ pātetvā denti)是指（施者）站在门口，将水倒入婆罗门手中，说道：“婆罗门，这是给你的，为了养活妻子而布施。”然而，他们为何如此修行梵行后还寻求妻子，不终身持守梵行呢？因为邪见。他们的见解是：“不生子者，即是断绝家族血脉之人，由此将堕于地狱。”据说有四者会害怕不该害怕之事：蚯蚓、蓝鹊、鹬鸟和婆罗门。蚯蚓因害怕大地耗尽而饮食有节，不多食泥土。蓝鹊(kikī)因害怕从空中坠落而仰卧于蛋上。鹬鸟(kontinī)因害怕大地摇动而不敢用力踏地。婆罗门因害怕家族血脉断绝而寻求妻子。对此，有言：

‘‘ගණ්ඩුප්පාදො කිකී චෙව, කොන්තී බ්‍රාහ්මණධම්මිකො;

එතෙ අභයං භායන්ති, සම්මූළ්හා චතුරො ජනා’’ති. (සු. නි. අට්ඨ. 2.293);

“蚯蚓、蓝鹊与鹬鸟，以及守法的婆罗门；此等四者真愚昧，于无畏处生怖畏。”

සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

此中其余的含义是显而易见的。

දොණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《多那婆罗门经》释义终。

3. සඞ්ගාරවසුත්තවණ්ණනා

3. 桑伽罗瓦经释义

193. තතියෙ (සං. නි. ටී. 2.5.236) පඨමඤ්ඤෙවාති පුරෙතරංයෙව, අසජ්ඣායකතානං මන්තානං අප්පටිභානං පගෙව පඨමංයෙව සිද්ධං, තත්ථ වත්තබ්බමෙව නත්ථීති අධිප්පායො. පරියුට්ඨානං නාම අභිභවො ගහණන්ති ආහ ‘‘කාමරාගපරියුට්ඨිතෙනාති කාමරාගග්ගහිතෙනා’’ති. වික්ඛම්භෙති අපනෙතීති වික්ඛම්භනං, පටිපක්ඛතො නිස්සරති එතෙනාති නිස්සරණං. වික්ඛම්භනඤ්ච තං නිස්සරණඤ්චාති වික්ඛම්භනනිස්සරණං. තෙනාහ ‘‘තත්ථා’’තිආදි. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. අත්තනා අරණීයො පත්තබ්බො අත්ථො අත්තත්ථො. තථා පරත්ථො වෙදිතබ්බො.

193. 于第三经，（经文的）“最初”(paṭhamaṃ yeva)即是“更早”(puretaraṃ yeva)之义。对于不诵咒者，其无智(appaṭibhāna)从一开始便已注定，于此更无话可说，此即其意。“缠”(pariyuṭṭhāna)即是征服、执取，故言“为欲贪所缠”(kāmarāgapariyuṭṭhitena)即是“为欲贪所执取”(kāmarāgaggahitena)。“镇伏”(vikkhambhana)是因其能去除(apaneti)；“出离”(nissaraṇa)是因其能由此从对治品中出离(paṭipakkhato nissarati)。镇伏亦是出离，故为“镇伏出离”(vikkhambhananissaraṇa)。因此说“于此”等。其余二词，理路亦同。“自利”(attattha)是自己应得之利。“他利”(parattha)应如是理解。

‘‘අනිච්චතො අනුපස්සන්තො නිච්චසඤ්ඤං පජහතී’’තිආදීසු (පටි. ම. 1.52) බ්‍යාපාදාදීනං අනාගතත්තා බ්‍යාපාදවාරෙ තදඞ්ගනිස්සරණං න ගහිතං. කිඤ්චාපි න ගහිතං, පටිසඞ්ඛානවසෙන තස්ස විනොදෙතබ්බතාය තදඞ්ගනිස්සරණම්පි ලබ්භතෙවාති සක්කා විඤ්ඤාතුං. ආලොකසඤ්ඤා උපචාරප්පත්තා වා අප්පනාප්පත්තා [Pg.59] වා. යො කොචි කසිණජ්ඣානාදිභෙදො සමථො. ධම්මවවත්ථානං උපචාරප්පනාප්පත්තවසෙන ගහෙතබ්බං.

在“由观无常而舍常想”等句中，因嗔恚(byāpāda)等尚未出现，故在论及嗔恚处，未提及“彼分出离”(tadaṅganissaraṇa)。虽未提及，但应知亦可通过审察(paṭisaṅkhāna)而遣除，故彼分出离亦可得。光明想(ālokasaññā)可以是已达近行定(upacāra)或已达安止定(appanā)者。任何属于遍禅(kasiṇajjhāna)等类别的，皆是奢摩他(samatha)。法规定(dhammavavatthāna)应理解为已达近行定或安止定。

කුධිතොති තත්තො. උස්සූරකජාතොති තස්සෙව කුධිතභාවස්ස උස්සූරකං අච්චුණ්හතං පත්තො. තෙනාහ ‘‘උසුමකජාතො’’ති. තිලබීජකාදිභෙදෙනාති තිලබීජකණ්ණිකකෙසරාදිභෙදෙන සෙවාලෙන. පණකෙනාති උදකපිච්ඡිල්ලෙන. අප්පසන්නො ආකුලතාය. අසන්නිසින්නො කලලුප්පත්තියා. අනාලොකට්ඨානෙති ආලොකරහිතෙ ඨානෙ.

“沸腾”(kudhito)即是炽热(tatto)。“变得炎热”(ussūrakajāto)是指其沸腾的状态达到了炎热、酷热的程度。因此说“变得灼热”(usumakajāto)。“以芝麻籽等类别”是指水藻(sevāla)有芝麻籽、谷穗、花蕊等不同类别。“以浮萍”是指水中的苔藓。“不清澈”是因其浑浊。“未沉淀”是因其已成淤泥。“于无光处”即于无光明之处。

සඞ්ගාරවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《桑伽罗瓦经》释义终。

4. කාරණපාලීසුත්තවණ්ණනා

4. 迦罗那波利经释义

194. චතුත්ථෙ පණ්ඩිතො මඤ්ඤෙති එත්ථ මඤ්ඤෙති ඉදං ‘‘මඤ්ඤතී’’ති ඉමිනා සමානත්ථං නිපාතපදං. තස්ස ඉති-සද්දං ආනෙත්වා අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘පණ්ඩිතොති මඤ්ඤතී’’ති ආහ. අනුමතිපුච්ඡාවසෙන චෙතං වුත්තං. තෙනෙවාහ ‘‘උදාහු නො’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤති භවං පිඞ්ගියානී සමණස්ස ගොතමස්ස පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තිය’’න්ති වුත්තමෙවත්ථං පුන ගණ්හන්තො ‘‘පණ්ඩිතො මඤ්ඤෙ’’ති ආහ, තස්මා වුත්තං ‘‘භවං පිඞ්ගියානී සමණං ගොතමං පණ්ඩිතොති මඤ්ඤති උදාහු නො’’ති, යථා තෙ ඛමෙය්‍ය, තථා නං කථෙහීති අධිප්පායො. අහං කො නාම, මම අවිසයො එසොති දස්සෙති. කො චාති හෙතුනිස්සක්කෙ පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘කුතො චා’’ති. තථා චාහ ‘‘කෙන කාරණෙන ජානිස්සාමී’’ති, යෙන කාරණෙන සමණස්ස ගොතමස්ස පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තියං ජානෙය්‍යං, තං කාරණං මයි නත්ථීති අධිප්පායො. බුද්ධොයෙව භවෙය්‍ය අබුද්ධස්ස සබ්බථා බුද්ධඤාණානුභාවං ජානිතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තාති. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘අප්පමත්තකං පනෙතං, භික්ඛවෙ, ඔරමත්තකං සීලමත්තකං, යෙන පුථුජ්ජනො තථාගතස්ස වණ්ණං වදමානො වදෙය්‍ය (දී. නි. 1.7). අත්ථි, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤෙව ධම්මා ගම්භීරා දුද්දසා දුරනුබොධා…පෙ… යෙහි තථාගතස්ස යථාභූතං වණ්ණං සම්මා වදමානො වදෙය්‍යා’’ති (දී. නි. 1.28) ච. එත්ථාති ‘‘සොපි නූනස්ස තාදිසො’’ති එතස්මිං පදෙ.

194. 于第四经，“认为是智者”(paṇḍito maññe)中的“认为”(maññe)，是与“maññati”同义的不变词。为解释其义而引入“iti”一词，故说“认为是智者”(paṇḍito'ti maññati)。此乃征求同意之问，因此说“或者不”(udāhu no)。重述前文“尊者频耆亚匿(Piṅgiyānī)，您认为沙门乔达摩(Gotama)的智慧卓越吗？”之义，故说“我认为是智者”。因此，经文说：“尊者频耆亚匿，您认为沙门乔达摩是智者，或者不？”其意为：请随您之意回答。这是表示：“我算什么？这不是我的领域。”“为何？”(ko ca)是表原因的独立格，故说“从何？”(kuto ca)。同样，他说“我能以何因缘而知？”，意即：我没有能了知沙门乔达摩智慧卓越的因缘。只有佛陀才能了知，非佛者完全无法了知佛陀智力之伟力。如经所言：“诸比丘，凡夫称赞如来，仅凭少量、低劣、属戒行之事……诸比丘，另有他法，甚深、难见、难觉……依此称赞，方是如实、正确称赞如来。”“于此”是指在“他必定也是如此”这一句中。

පසත්ථප්පසත්ථොති [Pg.60] පසත්ථෙහි පාසංසෙහි අත්තනො ගුණෙහෙව සො පසත්ථො, න තස්ස කිත්තිනා, පසංසාසභාවෙනෙව පාසංසොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘සබ්බගුණාන’’න්තිආදි. මණිරතනන්ති චක්කවත්තිනො මණිරතනං.

“为应赞者所赞”(pasatthappasattho)是指：他因自身的功德而被应赞者(pasattha)所称赞(pāsaṃsa)，而非因其名声。其义为，称赞是因其本身值得称赞的特质。因此说“一切功德”等。摩尼宝(maṇiratana)是指转轮王的摩尼宝。

සදෙවකෙ පාසංසානම්පි පාසංසොති දස්සෙතුං ‘‘පසත්ථෙහි වා’’ති දුතියවිකප්පො ගහිතො. අරණීයතො අත්ථො, සො එව වසතීති වසොති අත්ථවසො. තස්ස තස්ස පයොගස්ස ආනිසංසභූතං ඵලන්ති ආහ ‘‘අත්ථවසන්ති අත්ථානිසංස’’න්ති. අත්ථො වා ඵලං තදධීනවුත්තිතාය වසො එතස්සාති අත්ථවසො, කාරණං.

为表明他亦为天界中受赞叹者所赞叹，故取第二种解释，即“或为应赞者(所赞)”。“义”(attha)是应得的，它安住(vasati)于此，故为“义之所依”(atthavasa)。这是指，彼彼行为的功德之果，故说“义之所依即义之功德”。或者，“义”即是果，因其依之而行，故为“义之所依”，即是原因。

ඛුද්දකමධූති ඛුද්දකමක්ඛිකාහි කතදණ්ඩකමධු. අනෙළකන්ති නිද්දොසං අපගතමක්ඛිකණ්ඩකං.

“小蜜”(khuddakamadhu)是指小蜂(khuddakamakkhikā)所造的杖蜜(daṇḍakamadhu)。“无过”(aneḷaka)是指无瑕疵、已去除蜂与蜂卵。

උදාහරීයති උබ්බෙගපීතිවසෙනාති උදානං, තථා වා උදාහරණං උදානං. තෙනාහ ‘‘උදාහාරං උදාහරී’’ති. යථා පන තං වචනං උදානන්ති වුච්චති, තං දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

因强烈的喜悦而说出(udāharīyati)，故为“自说”(udāna)；或者，所说之语(udāharaṇa)即是“自说”。因此说“他说了自说语”。为说明何种言语被称为“自说”，故说“犹如”等。其余的则极易理解。

කාරණපාලීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《迦罗那波利经》释义终。

5. පිඞ්ගියානීසුත්තවණ්ණනා

5. 频耆亚匿经释义

195. පඤ්චමෙ සබ්බසඞ්ගාහිකන්ති සරීරගතස්ස චෙව වත්ථාලඞ්කාරගතස්ස චාති සබ්බස්ස නීලභාවස්ස සඞ්ගාහකවචනං. තස්සෙවාති නීලාදිසබ්බසඞ්ගාහිකවසෙන වුත්තඅත්ථස්සෙව. විභාගදස්සනන්ති පභෙදදස්සනං. යථා තෙ ලිච්ඡවිරාජානො අපීතාදිවණ්ණා එව කෙචි කෙචි විලෙපනවසෙන පීතාදිවණ්ණා ඛායිංසු, එවං අනීලාදිවණ්ණා එව කෙචි විලෙපනවසෙන නීලාදිවණ්ණා ඛායිංසු. තෙ කිර සුවණ්ණවිචිත්තෙහි මණිඔභාසෙහි එකනීලා විය ඛායන්ති.

195. 于第五经，“总摄一切”(sabbasaṅgāhikaṃ)是总括身体与衣饰上所有青色的言说。其义即是，以总摄青色等一切的方式所说之义。“示差别”(vibhāgadassanaṃ)即是显示区别。犹如那些离车(Licchavi)王子，有些人本非黄色等，却因涂饰而显现为黄色等；同样，有些人本非青色等，却因涂饰而显现为青色等。据说他们因黄金饰品与摩尼宝的光芒，而显现为一片青色。

කොකනදන්ති වා පදුමවිසෙසනං යථා ‘‘කොකාසක’’න්ති. තං කිර බහුපත්තං වණ්ණසම්පන්නං අතිවිය සුගන්ධඤ්ච හොති. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – යථා [Pg.61] කොකනදසඞ්ඛාතං පදුමං පාතො සූරියුග්ගමනවෙලාය ඵුල්ලං විකසිතං අවීතගන්ධං සියා විරොචමානං, එවං සරීරගන්ධෙන ගුණගන්ධෙන ච සුගන්ධං, සරදකාලෙ අන්තලික්ඛෙ ආදිච්චමිව අත්තනො තෙජසා තපන්තං, අඞ්ගෙහි නිච්ඡරන්තජුතිතාය අඞ්ගීරසං සම්බුද්ධං පස්සාති.

“红莲”(kokanada)是莲花的别名，犹如“kokāsaka”。据说此莲多瓣、色泽圆满且极香。此中义理为：犹如名为红莲的莲花，于清晨日出之时，盛开绽放，香气不散，光彩照人；同样，（世尊）亦因身香与德香而芬芳，如秋日空中之日，以自身光辉而照耀，因其肢体焕发光芒，故见此鸯耆罗娑(Aṅgīrasa)、正自觉者。

පිඞ්ගියානීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《频耆亚匿经》释义终。

6. මහාසුපිනසුත්තවණ්ණනා

6. 大梦经释义

196. ඡට්ඨෙ ධාතුක්ඛොභකරණපච්චයො නාම විසභාගභෙසජ්ජසෙනාසනාහාරාදිපච්චයො. අත්ථකාමතාය වා අනත්ථකාමතාය වාති පසන්නා අත්ථකාමතාය, කුද්ධා අනත්ථකාමතාය. අත්ථාය වා අනත්ථාය වාති සභාවතො භවිතබ්බාය අත්ථාය වා අනත්ථාය වා. උපසංහරන්තීති අත්තනො දෙවානුභාවෙන උපනෙන්ති. බොධිසත්තමාතා විය පුත්තපටිලාභනිමිත්තන්ති තදා කිර පුරෙ පුණ්ණමාය සත්තමදිවසතො පට්ඨාය විගතසුරාපානං මාලාගන්ධාදිවිභූතිසම්පන්නං නක්ඛත්තකීළං අනුභවමානා බොධිසත්තමාතා සත්තමෙ දිවසෙ පාතොව උට්ඨාය ගන්ධොදකෙන නහායිත්වා සබ්බාලඞ්කාරභූසිතා වරභොජනං භුඤ්ජිත්වා උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය සිරිගබ්භං පවිසිත්වා සිරිසයනෙ නිපන්නා නිද්දං ඔක්කමමානා ඉමං සුපිනං අද්දස – චත්තාරො කිර නං මහාරාජානො සයනෙනෙව සද්ධිං උක්ඛිපිත්වා අනොතත්තදහං නෙත්වා නහාපෙත්වා දිබ්බවත්ථං නිවාසෙත්වා දිබ්බගන්ධෙහි විලිම්පෙත්වා දිබ්බපුප්ඵානි පිළන්ධෙත්වා තතො අවිදූරෙ රජතපබ්බතො, තස්ස අන්තො කනකවිමානං අත්ථි, තස්මිං පාචීනතො සීසං කත්වා නිපජ්ජාපෙසුං. අථ බොධිසත්තො සෙතවරවාරණො හුත්වා තතො අවිදූරෙ එකො සුවණ්ණපබ්බතො, තත්ථ චරිත්වා තතො ඔරුය්හ රජතපබ්බතං ආරුහිත්වා කනකවිමානං පවිසිත්වා මාතරං පදක්ඛිණං කත්වා දක්ඛිණපස්සං ඵාලෙත්වා කුච්ඡිං පවිට්ඨසදිසො අහොසි. ඉමං සුපිනං සන්ධාය එතං වුත්තං ‘‘බොධිසත්තමාතා විය පුත්තපටිලාභනිමිත්ත’’න්ති.

196. 第六，所谓“令界扰动之缘”(dhātukkhobhakaraṇapaccayo)，即是不适宜的药物、住所、食物等缘。“或为利益，或为损害”，即心喜者为利益，嗔怒者为损害。“或成利益，或成损害”，即依其自性，必然会成为利益或损害。“献上”(Upasaṃharanti)，即以自身天神之力带来。“如菩萨之母获得得子之兆”，即据说当时，从满月前第七天开始，菩萨之母便戒除饮酒，以花鬘、香等庄严自身，享受星宿节庆。到了第七天，她清晨起身，以香水沐浴，佩戴一切饰品，享用上好食物，受持布萨(uposatha)戒后，进入吉祥的寝宫，躺卧在吉祥的床上，入睡时梦见此景：四大天王将她连同卧床一同举起，带到阿耨达池(Anotatta)为她沐浴，让她穿上天衣，涂抹天香，佩戴天花。离该处不远有座银山，山内有座黄金宫殿，他们便让她头朝东躺卧于彼处。其时，菩萨化为一头绝妙的白象，在不远处的一座金山上漫步，随后从金山下来，登上银山，进入黄金宫殿，右绕其母，看似剖开右胁而入母胎。针对此梦，故说“如菩萨之母获得得子之兆”。

කොසලරාජා [Pg.62] විය සොළස සුපිනෙති –

如同憍萨罗(Kosala)王之十六梦——

‘‘උසභා රුක්ඛා ගාවියො ගවා ච,අස්සො කංසො සිඞ්ගාලී ච කුම්භො;

පොක්ඛරණී ච අපාකචන්දනං,ලාබූනි සීදන්ති සිලාප්ලවන්ති.

“公牛、树木、母牛与公牛，骏马、铜碗、母豺与陶瓮；莲池与未熟之旃檀，葫芦沉没，岩石漂浮。

‘‘මණ්ඩූකියො කණ්හසප්පෙ ගිලන්ති,කාකං සුවණ්ණා පරිවාරයන්ති;

තසා වකා එළකානං භයා හී’’ති. (ජා. 1.1.77) –

“雌蛙吞食黑蛇，金鹅围绕乌鸦，豺狼畏惧羊群。”

ඉමෙ සොළස සුපිනෙ පස්සන්තො කොසලරාජා විය.

如同憍萨罗王见到此十六梦一般。

1. එකදිවසං කිර කොසලමහාරාජා රත්තිං නිද්දූපගතො පච්ඡිමයාමෙ සොළස මහාසුපිනෙ පස්සි (ජා. අට්ඨ. 1.1.76 මහාසුපිනජාතකවණ්ණනා). තත්ථ චත්තාරො අඤ්ජනවණ්ණා කාළඋසභා ‘‘යුජ්ඣිස්සාමා’’ති චතූහි දිසාහි රාජඞ්ගණං ආගන්ත්වා ‘‘උසභයුද්ධං පස්සිස්සාමා’’ති මහාජනෙ සන්නිපතිතෙ යුජ්ඣනාකාරං දස්සෙත්වා නදිත්වා ගජ්ජිත්වා අයුජ්ඣිත්වාව පටික්කන්තා. ඉමං පඨමං සුපිනං අද්දස.

1. 据说，有一次憍萨罗(Kosala)大王在后夜时分入睡，见到十六个大梦（《本生经注》1.1.76，《大梦本生释义》）。其中，有四头色如黑墨的公牛，从四方来到王家庭院，意欲相斗。当大众为观看斗牛而聚集时，它们摆出战斗的姿态，咆哮怒吼，却并未相斗便退去了。此为他所见的第一个梦。

2. ඛුද්දකා රුක්ඛා චෙව ගච්ඡා ච පථවිං භින්දිත්වා විදත්ථිමත්තම්පි රතනමත්තම්පි අනුග්ගන්ත්වාව පුප්ඵන්ති චෙව ඵලන්ති ච. ඉමං දුතියං අද්දස.

2. 小树与灌木破地而出，长不及一张手(vidatthi)乃至一肘尺高，便已开花结果。此为他所见的第二个梦。

3. ගාවියො තදහුජාතානං වච්ඡානං ඛීරං පිවන්තියො අද්දස. අයං තතියො සුපිනො.

3. 他见到母牛在喝当日所生牛犊的奶。此为第三梦。

4. ධුරවාහෙ ආරොහපරිණාහසම්පන්නෙ මහාගොණෙ යුගපරම්පරාය අයොජෙත්වා තරුණෙ ගොදම්මෙ ධුරෙ යොජෙන්තෙ අද්දස. තෙ ධුරං වහිතුං අසක්කොන්තා ඡඩ්ඩෙත්වා අට්ඨංසු, සකටානි නප්පවත්තිංසු. අයං චතුත්ථො සුපිනො.

4. 他见到人们不将高大健壮、能负重轭的大牛套上轭，反而将年轻的牛犊套在轭上。它们无力拉动，便弃轭而立，车辆无法前行。此为第四梦。

5. එකං උභතොමුඛං අස්සං අද්දස. තස්ස උභොසු පස්සෙසු යවසං දෙන්ති, සො ද්වීහිපි මුඛෙහි ඛාදති. අයං පඤ්චමො සුපිනො.

5. 他见到一匹有两个嘴的马。人们从两侧给它喂食草料，它便用两个嘴吃。此为第五梦。

6. මහාජනො [Pg.63] සතසහස්සග්ඝනිකං සුවණ්ණපාතිං සම්මජ්ජිත්වා ‘‘ඉධ පස්සාවං කරොහී’’ති එකස්ස ජරසිඞ්ගාලස්ස උපනාමෙසි. තං තත්ථ පස්සාවං කරොන්තං අද්දස. අයං ඡට්ඨො සුපිනො.

6. 众人擦拭一个价值十万的金碗，递给一只老豺狼说：“在此小便。”他见到那豺狼便在碗中小便。此为第六梦。

7. එකො පුරිසො රජ්ජුං වට්ටෙත්වා පාදමූලෙ නික්ඛිපති. තෙන නිසින්නපීඨස්ස හෙට්ඨා සයිතා ඡාතසිඞ්ගාලී තස්ස අජානන්තස්සෙව තං ඛාදති. ඉමං සත්තමං සුපිනං අද්දස.

7. 他见到一人搓好绳索，置于脚边。而一只饥饿的母豺狼卧于其座位之下，在他不觉之时，将绳索啃食。此为他所见的第七梦。

8. රාජද්වාරෙ බහූහි තුච්ඡකුම්භෙහි පරිවාරෙත්වා ඨපිතං එකං මහන්තං පූරිතකුම්භං අද්දස. චත්තාරොපි පන වණ්ණා චතූහි දිසාහි චතූහි අනුදිසාහි ච ඝටෙහි උදකං ආනෙත්වා පූරිතකුම්භමෙව පූරෙන්ති, පූරිතං පූරිතං උදකං උත්තරිත්වා පලායති. තෙපි පුනප්පුනං තත්ථෙව උදකං ආසිඤ්චන්ති, තුච්ඡකුම්භෙ ඔලොකෙන්තාපි නත්ථි. අයං අට්ඨමො සුපිනො.

8. 他见到王宫门口置有一只巨大的满水瓮，周围环绕着许多空瓮。四种种姓之人从四方四维取水而来，只将水注入那只满瓮，水满了又满，不断溢出流走。他们一再地往里倒水，却对那些空瓮视而不见。此为第八梦。

9. එකං පඤ්චපදුමසඤ්ඡන්නං ගම්භීරං සබ්බතොතිත්ථං පොක්ඛරණිං අද්දස. සමන්තතො ද්විපදචතුප්පදා ඔතරිත්වා තත්ථ පානීයං පිවන්ති. තස්ස මජ්ඣෙ ගම්භීරට්ඨානෙ උදකං ආවිලං, තීරප්පදෙසෙ ද්විපදචතුප්පදානං අක්කමනට්ඨානෙ අච්ඡං විප්පසන්නමනාවිලං. අයං නවමො සුපිනො.

9. 他见到一个深邃的莲池，遍覆五色莲花，四面皆有渡口。两足与四足动物从四面八方下到池中饮水。池中央深处的水浑浊，而岸边人畜践踏之处的水却清澈澄净。此为第九梦。

10. එකිස්සායෙව කුම්භියා පච්චමානං ඔදනං අපාකං අද්දස. ‘‘අපාක’’න්ති විචාරෙත්වා විභජිත්වා ඨපිතං විය තීහාකාරෙහි පච්චමානං එකස්මිං පස්සෙ අතිකිලින්නො හොති, එකස්මිං උත්තණ්ඩුලො, එකස්මිං සුපක්කොති. අයං දසමො සුපිනො.

10. 他见到同一锅里煮的饭，却呈现三种状态，仿佛被区分开来一般：一部分过熟糜烂，一部分夹生，一部分则恰好熟透。此为第十梦。

11. සතසහස්සග්ඝනකං චන්දනසාරං පූතිතක්කෙන වික්කිණන්තෙ අද්දස. අයං එකාදසමො සුපිනො.

11. 他见到有人以腐坏的酪浆出售价值十万的旃檀心。此为第十一梦。

12. තුච්ඡලාබූනි උදකෙ සීදන්තානි අද්දස. අයං ද්වාදසමො සුපිනො.

12. 他见到空葫芦沉入水中。此为第十二梦。

13. මහන්තමහන්තා කූටාගාරප්පමාණා ඝනසිලා නාවා විය උදකෙ ප්ලවමානා අද්දස. අයං තෙරසමො සුපිනො.

13. 他见到巨大如楼阁的坚固岩石，如船一般漂浮于水上。此为第十三梦。

14. ඛුද්දකමධුකපුප්ඵප්පමාණා මණ්ඩූකියො මහන්තෙ කණ්හසප්පෙ වෙගෙන අනුබන්ධිත්වා උප්පලනාළෙ විය ඡින්දිත්වා මංසං ඛාදිත්වා ගිලන්තියො අද්දස. අයං චුද්දසමො සුපිනො.

14. 他见到大小如花的雌蛙，急速追逐巨型黑蛇，将其如莲梗般截断，吞食其肉。此为第十四梦。

15. දසහි [Pg.64] අසද්ධම්මෙහි සමන්නාගතං ගාමගොචරං කාකං කඤ්චනවණ්ණවණ්ණතාය ‘‘සුවණ්ණා’’ති ලද්ධනාමෙ සුවණ්ණරාජහංසෙ පරිවාරෙන්තෙ අද්දස. අයං පන්නරසමො සුපිනො.

15. 他见到一只具足十种恶法、在村中觅食的乌鸦，因其身色金黄，竟被众金色王鹅所围绕。此为第十五梦。

16. පුබ්බෙ දීපිනො එළකෙ ඛාදන්ති. තෙ පන එළකෙ දීපිනො අනුබන්ධිත්වා මුරමුරාති ඛාදන්තෙ අද්දස. අථඤ්ඤෙ තසා වකා එළකෙ දූරතොව දිස්වා තසිතා තාසප්පත්තා හුත්වා එළකානං භයා පලායිත්වා ගුම්බගහනානි පවිසිත්වා නිලීයිංසු. අයං සොළසමො සුපිනො.

16. 往昔是豹食羊，而他却见到羊追逐着豹，将其嚼食作响。此外，胆怯的豺狼远远望见羊，便惊恐万分，因畏惧羊而逃入灌木丛中躲藏。此为第十六梦。

1. තත්ථ අධම්මිකානං රාජූනං, අධම්මිකානඤ්ච මනුස්සානං කාලෙ ලොකෙ විපරිවත්තමානෙ කුසලෙ ඔසන්නෙ අකුසලෙ උස්සන්නෙ ලොකස්ස පරිහානකාලෙ දෙවො න සම්මා වසිස්සති, මෙඝපාදා පච්ඡිජ්ජිස්සන්ති, සස්සානි මිලායිස්සන්ති, දුබ්භික්ඛං භවිස්සති, වස්සිතුකාමා විය චතූහි දිසාහි මෙඝා උට්ඨහිත්වා ඉත්ථිකාහි ආතපෙ පත්ථටානං වීහිආදීනං තෙමනභයෙන අන්තොපවෙසිතකාලෙ පුරිසෙසු කුදාලපිටකෙ ආදාය ආළිබන්ධනත්ථාය නික්ඛන්තෙසු වස්සනාකාරං දස්සෙත්වා ගජ්ජිත්වා විජ්ජුලතා නිච්ඡාරෙත්වා උසභා විය අයුජ්ඣිත්වා අවස්සිත්වාව පලායිස්සන්ති. අයං පඨමස්ස විපාකො.

1. 此梦之果报为：在非法之王与非法之民的时代，世道扭转，善法衰减，恶法增盛，世界败坏之时，天不时降雨，云脚断绝，作物枯萎，饥馑将至。云从四方升起，看似欲雨，正当妇女们因怕晒谷被淋湿而收入屋内、男人们荷锄携筐出门修筑田埂之时，云朵却只是打雷闪电，显现雨相，如彼公牛一般，未曾交锋，不降甘霖便消散而去。此为第一梦之果报。

2. ලොකස්ස පරිහීනකාලෙ මනුස්සානං පරිත්තායුකකාලෙ සත්තා තිබ්බරාගා භවිස්සන්ති, අසම්පත්තවයාව කුමාරියො පුරිසන්තරං ගන්ත්වා උතුනියො චෙව ගබ්භිනියො ච හුත්වා පුත්තධීතාහි වඩ්ඪිස්සන්ති. ඛුද්දකරුක්ඛානං පුප්ඵං විය හි තාසං උතුනිභාවො, ඵලං විය ච පුත්තධීතරො භවිස්සන්ති. අයං දුතියස්ස විපාකො.

2. 世间衰败、人寿减损之时，众生贪欲炽盛，未及成年之少女便与其他男子交往，既有月事，复又怀孕，生养子女。其月事犹如小树开花，其子女犹如树木结果。此为第二果报。

3. මනුස්සානං ජෙට්ඨාපචායිකකම්මස්ස නට්ඨකාලෙ සත්තා මාතාපිතූසු වා සස්සුසසුරෙසු වා ලජ්ජං අනුපට්ඨපෙත්වා සයමෙව කුටුම්බං සංවිදහන්තාව ඝාසච්ඡාදනමත්තම්පි මහල්ලකානං දාතුකාමා දස්සන්ති, අදාතුකාමා න දස්සන්ති. මහල්ලකා අනාථා හුත්වා අසයංවසී දාරකෙ ආරාධෙත්වා ජීවිස්සන්ති තදහුජාතානං වච්ඡකානං ඛීරං පිවන්තියො මහාගාවියො විය. අයං තතියස්ස විපාකො.

3. 当人类丧失敬老尊长的品行时，众生对父母或公婆毫无惭愧之心，自行掌管家务后，仅凭己意施与长者微薄衣食，想给就给，不想给就不给。年长者将无依无靠，必须取悦晚辈才能生存，如同母牛反哺其当日所生之牛犊一般。此为第三果报。

4. අධම්මිකරාජූනං [Pg.65] කාලෙ අධම්මිකරාජානො පණ්ඩිතානං පවෙණිකුසලානං කම්මනිත්ථරණසමත්ථානං මහාමත්තානං යසං න දස්සන්ති, ධම්මසභායං විනිච්ඡයට්ඨානෙපි පණ්ඩිතෙ වොහාරකුසලෙ මහල්ලකෙ අමච්චෙ න ඨපෙස්සන්ති, තබ්බිපරීතානං පන තරුණතරුණානං යසං දස්සන්ති, තථාරූපෙ එව ච විනිච්ඡයට්ඨානෙ ඨපෙස්සන්ති. තෙ රාජකම්මානි චෙව යුත්තායුත්තඤ්ච අජානන්තා නෙව තං යසං උක්ඛිපිතුං සක්ඛිස්සන්ති, න රාජකම්මානි නිත්ථරිතුං. තෙ අසක්කොන්තා කම්මධුරං ඡඩ්ඩෙස්සන්ති, මහල්ලකාපි පණ්ඩිතාමච්චා යසං අලභන්තා කිච්චානි නිත්ථරිතුං සමත්ථාපි ‘‘කිං අම්හාකං එතෙහි, මයං බාහිරකා ජාතා, අබ්භන්තරිකා තරුණදාරකා ජානිස්සන්තී’’ති උප්පන්නානි කම්මානි න කරිස්සන්ති. එවං සබ්බථාපි තෙසං රාජූනං හානියෙව භවිස්සති, ධුරං වහිතුං අසමත්ථානං වච්ඡදම්මානං ධුරෙ යොජිතකාලො විය දූරවාහානඤ්ච මහාගොණානං යුගපරම්පරාය අයොජිතකාලො විය භවිස්සති. අයං චතුත්ථස්ස විපාකො.

4. 非法之王当政之时，不授荣誉予博学、通晓传统、能干政事之大臣，亦不任命智慧、善断讼案之老臣于法庭审判之位。反之，却授荣誉予年轻无知之辈，并任命此等人物于审判之位。此辈既不知国事，亦不辨是非，既不能光耀其位，亦不能处理政务。因不能胜任，便会弃置其责。而年长之智臣，虽能办事，却不得荣誉，便言：“此事与我何干？我等已是局外人，自有圈内(abbhantarikā)的年轻人知晓。”遂于已发生之政务，不复作为。如此，诸王必将全面受损，犹如让未驯之牛犊驾车，或让善于负重远行之大牛脱轭。此为第四果报。

5. අධම්මිකරාජකාලෙයෙව අධම්මිකබාලරාජානො අධම්මිකෙ ලොලමනුස්සෙ විනිච්ඡයෙ ඨපෙස්සන්ති, තෙ පාපපුඤ්ඤෙසු අනාදරා බාලා සභායං නිසීදිත්වා විනිච්ඡයං දෙන්තා උභින්නම්පි අත්ථපච්චත්ථිකානං හත්ථතො ලඤ්ජං ගහෙත්වා ඛාදිස්සන්ති අස්සො විය ද්වීහි මුඛෙහි යවසං. අයං පඤ්චමස්ස විපාකො.

5. 非法之王当政之时，非法愚王将任命贪婪非法之徒为审判官。彼等不敬罪福，愚昧无知，坐于堂上判决之时，从诉讼双方手中收受贿赂，犹如马以两口食草。此为第五果报。

6. අධම්මිකායෙව විජාතිරාජානො ජාතිසම්පන්නානං කුලපුත්තානං ආසඞ්කාය යසං න දස්සන්ති, අකුලීනානංයෙව දස්සන්ති. එවං මහාකුලානි දුග්ගතානි භවිස්සන්ති, ලාමකකුලානි ඉස්සරානි. තෙ ච කුලීනපුරිසා ජීවිතුං අසක්කොන්තා ‘‘ඉමෙ නිස්සාය ජීවිස්සාමා’’ති අකුලීනානං ධීතරො දස්සන්ති, ඉති තාසං කුලධීතානං අකුලීනෙහි සද්ධිං සංවාසො ජරසිඞ්ගාලස්ස සුවණ්ණපාතියං පස්සාවකරණසදිසො භවිස්සති. අයං ඡට්ඨස්ස විපාකො.

6. 非法异族之王，因心怀猜忌，不授荣誉予出身高贵之良家子(kulaputta)，反授荣誉予出身低贱之人。于是，名门望族将陷于贫困，卑劣家族反成权贵。彼等贵族之人，为求生计，心想：“我等当依附此辈维生”，遂将其女嫁与低贱之人。如此，名门闺秀与卑贱者结合，犹如老豺于金碗中小便。此为第六果报。

7. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ඉත්ථියො පුරිසලොලා සුරාලොලා අලඞ්කාරලොලා විසිඛාලොලා ආමිසලොලා භවිස්සන්ති දුස්සීලා දුරාචාරා. තා සාමිකෙහි කසිගොරක්ඛාදීනි කම්මානි කත්වා කිච්ඡෙන [Pg.66] කසිරෙන සම්භතං ධනං ජාරෙහි සද්ධිං සුරං පිවන්තියො මාලාගන්ධවිලෙපනං ධාරයමානා අන්තොගෙහෙ අච්චායිකම්පි කිච්චං අනොලොකෙත්වා ගෙහපරික්ඛෙපස්ස උපරිභාගෙනපි ඡිද්දට්ඨානෙහිපි ජාරෙ උපධාරයමානා ස්වෙ වපිතබ්බයුත්තකං බීජම්පි කොට්ටෙත්වා යාගුභත්තඛජ්ජකානි පචිත්වා ඛාදමානා විලුම්පිස්සන්ති හෙට්ඨාපීඨකෙ නිපන්නඡාතසිඞ්ගාලී විය වට්ටෙත්වා වට්ටෙත්වා පාදමූලෙ නික්ඛිත්තරජ්ජුං. අයං සත්තමස්ස විපාකො.

7. 时光流逝，女子将变得贪恋男色、美酒、饰物、街市、美食，品行不端，行为恶劣。她们将丈夫通过耕种、畜牧等劳作辛苦积攒的财富，与情夫一同饮酒作乐，佩戴花环、涂抹香膏，对家中急事亦不闻不问，于围墙之上或破洞之处窥伺情夫。她们甚至将次日应用以播种的谷物也拿来舂捣，烹煮粥饭糕点而食，挥霍家产，犹如躺在矮凳上的饿豺，反复玩弄着置于脚边的绳索。此为第七果报。

8. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ලොකො පරිහායිස්සති, රට්ඨං නිරොජං භවිස්සති, රාජානො දුග්ගතා කපණා භවිස්සන්ති. යො ඉස්සරො භවිස්සති, තස්ස භණ්ඩාගාරෙ සතසහස්සමත්තා භවිස්සන්ති. තෙ එවංදුග්ගතා සබ්බෙ ජානපදෙ අත්තනොව කම්මං කාරෙස්සන්ති, උපද්දුතා මනුස්සා සකෙ කම්මන්තෙ ඡඩ්ඩෙත්වා රාජූනංයෙව අත්ථාය පුබ්බණ්ණාපරණ්ණානි වපන්තා රක්ඛන්තා ලායන්තා මද්දන්තා පවෙසෙන්තා උච්ඡුක්ඛෙත්තානි කරොන්තා යන්තානි වාහෙන්තා ඵාණිතාදීනි පචන්තා පුප්ඵාරාමෙ ඵලාරාමෙ ච කරොන්තා තත්ථ තත්ථ නිප්ඵන්නානි පුබ්බණ්ණාදීනි ආහරිත්වා රඤ්ඤො කොට්ඨාගාරමෙව පූරෙස්සන්ති. අත්තනො ගෙහෙසු තුච්ඡකොට්ඨෙ ඔලොකෙන්තාපි න භවිස්සන්ති, තුච්ඡකුම්භෙ අනොලොකෙත්වා පූරිතකුම්භපූරණසදිසමෙව භවිස්සති. අයං අට්ඨමස්ස විපාකො.

8. 时光流逝，世间将衰败，国土将贫瘠，国王将穷困潦倒。若有统治者，其国库中亦仅有十万（钱币）而已。此等穷困之王，将强迫乡间所有民众为自己劳作。受压迫之民众，抛下自己的工作，仅为国王之利益而耕种、守护、收割、脱粒、入仓，开辟蔗田，操作压榨机，熬制糖蜜，营造花园果园，并将各处所产之谷物等运来，填满国王的粮仓。他们甚至无暇看一眼自己家中空空如也的谷仓，此举犹如不顾空瓶，却只去填满已满之瓶。此为第八果报。

9. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ රාජානො අධම්මිකා භවිස්සන්ති, ඡන්දාදිවසෙන අගතිං ගච්ඡන්තා රජ්ජං කාරෙස්සන්ති, ධම්මෙන විනිච්ඡයං නාම න දස්සන්ති ලඤ්ජවිත්තකා භවිස්සන්ති ධනලොලා, රට්ඨවාසිකෙසු තෙසං ඛන්තිමෙත්තානුද්දයා නාම න භවිස්සන්ති, කක්ඛළා ඵරුසා උච්ඡුයන්තෙ උච්ඡුභණ්ඩිකා විය මනුස්සෙ පීළෙන්තා නානප්පකාරං බලිං උප්පාදෙත්වා ධනං ගණ්හිස්සන්ති. මනුස්සා බලිපීළිතා කිඤ්චි දාතුං අසක්කොන්තා ගාමනිගමාදයො ඡඩ්ඩෙත්වා පච්චන්තං ගන්ත්වා වාසං කප්පෙස්සන්ති. මජ්ඣිමජනපදො සුඤ්ඤො භවිස්සති, පච්චන්තො ඝනවාසො සෙය්‍යථාපි පොක්ඛරණියා මජ්ඣෙ උදකං ආවිලං පරියන්තෙ විප්පසන්නං. අයං නවමස්ස විපාකො.

9. 时光流逝，国王将变得非法，因私欲等而行非道，治理国家。他们不再依法判决，贪污受贿，贪恋钱财。对国民无有忍耐、慈爱与怜悯，残酷暴虐，压迫民众，犹如压榨甘蔗。他们巧立名目，征收重税，聚敛财富。民众不堪重税，无力缴纳，遂抛弃村镇，迁往边地居住。于是，中部国土人烟稀少，边远地区反而人口稠密，犹如池水中央浑浊，而四周清澈。此为第九果报。

10. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ රාජානො අධම්මිකා භවිස්සන්ති, තෙසු අධම්මිකෙසු රාජයුත්තාපි බ්‍රාහ්මණගහපතිකාපි නෙගමජානපදාපීති සමණබ්‍රාහ්මණෙ [Pg.67] උපාදාය සබ්බෙ මනුස්සා අධම්මිකා භවිස්සන්ති. තතො තෙසං ආරක්ඛදෙවතා, බලිපටිග්ගාහිකදෙවතා, රුක්ඛදෙවතා, ආකාසට්ඨදෙවතාති එවං දෙවතාපි අධම්මිකා භවිස්සන්ති. අධම්මිකරාජූනං රජ්ජෙ වාතා විසමා ඛරා වායිස්සන්ති, තෙ ආකාසට්ඨකවිමානානි කම්පෙස්සන්ති. තෙසු කම්පිතෙසු දෙවතා කුපිතා දෙවං වස්සිතුං න දස්සන්ති. වස්සමානොපි සකලරට්ඨෙ එකප්පහාරෙනෙව න වස්සිස්සති, වස්සමානොපි සබ්බත්ථ කසිකම්මස්ස වා වප්පකම්මස්ස වා උපකාරො හුත්වා න වස්සිස්සති. යථා ච රට්ඨෙ, එවං ජනපදෙපි ගාමෙපි එකතළාකසරෙපි එකප්පහාරෙන න වස්සිස්සති, තළාකස්ස උපරිභාගෙ වස්සන්තො හෙට්ඨාභාගෙ න වස්සිස්සති, හෙට්ඨා වස්සන්තො උපරි න වස්සිස්සති. එකස්මිං භාගෙ සස්සං අතිවස්සෙන නස්සිස්සති, එකස්මිං අවස්සනෙන මිලායිස්සති, එකස්මිං සම්මා වස්සමානො සම්පාදෙස්සති. එවං එකස්ස රඤ්ඤො රජ්ජෙ වුත්තසස්සා විපාකො. තිප්පකාරා භවිස්සන්ති එකකුම්භියා ඔදනො විය. අයං දසමස්ස විපාකො.

10. 时光流逝，国王们将变得不法。当这些不法的国王在位时，王室的廷臣、婆罗门、家主、市镇与乡村的居民，乃至沙门、婆罗门，所有人都将变得不法。于是，守护神、受供神、树神、居于空中的天神等诸天也将变得不法。在不法国王的国土上，狂风将猛烈地不时吹袭，摇动空中天神的宫殿。宫殿被摇动时，愤怒的天神们将不降雨。即使下雨，也不会遍洒全国，雨水也无益于耕种或播种之事。不仅在国土上，在地区、村庄，乃至一个池塘、湖泊，雨水也不会同时降下。在池塘上游下雨时，下游无雨；下游下雨时，上游无雨。有的地方庄稼因雨水过多而毁坏，有的地方因无雨而枯萎，有的地方则因雨水适量而丰收。如此，在一个国王的国土上，所播种的作物将有三种结果，如同煮在一锅里的米饭。这是第十个果报。

11. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙයෙව කාලෙ සාසනෙ පරිහායන්තෙ පච්චයලොලා අලජ්ජිකා බහූ භික්ඛූ භවිස්සන්ති. තෙ භගවතා පච්චයලොලුප්පං නිම්මථෙත්වා කථිතධම්මදෙසනං චීවරාදිචතුපච්චයහෙතු පරෙසං දෙසෙස්සන්ති. පච්චයෙහි මුච්ඡිත්වා නිත්ථරණපක්ඛෙ ඨිතා නිබ්බානාභිමුඛං කත්වා දෙසෙතුං න සක්ඛිස්සන්ති. කෙවලං ‘‘පදබ්‍යඤ්ජනසම්පත්තිඤ්චෙව මධුරසද්දඤ්ච සුත්වා මහග්ඝානි චීවරාදීනි දස්සන්ති’’ඉච්චෙවං දෙසෙස්සන්ති. අපරෙ අන්තරවීථිචතුක්කරාජද්වාරාදීසු නිසීදිත්වා කහාපණඅඩ්ඪකහාපණපාදමාසකරූපාදීනිපි නිස්සාය දෙසෙස්සන්ති. ඉති භගවතා නිබ්බානග්ඝනකං කත්වා දෙසිතං ධම්මං චතුපච්චයත්ථාය චෙව කහාපණාදිඅත්ථාය ච වික්කිණිත්වා දෙසෙන්තා සතසහස්සග්ඝනකං චන්දනසාරං පූතිතක්කෙන වික්කිණන්තා විය භවිස්සන්ති. අයං එකාදසමස්ස විපාකො.

11. 时光流逝，当教法衰微时，将有许多贪求利养、无惭无愧的比丘。他们将世尊为抑制贪求利养而宣说的法，为了衣物等四种资具而向他人讲说。他们沉迷于利养，无法站在导向解脱的立场上，为众生宣说朝向涅槃的法，而仅仅是为了让听者听闻华丽的辞藻与甜美的声音后，布施昂贵的衣物等。另一些人则坐在巷道、十字路口、王城门口等地，为了得到金币、半金币、四分之一金币、摩沙迦等钱财而说法。如此，世尊为涅槃之价而宣说的法，被他们为了四种资具和金币等利益而出卖，如同用腐坏的酪浆贩卖价值十万的檀香木心一般。这是第十一个果报。

12. අධම්මිකරාජකාලෙ ලොකෙ විපරිවත්තන්තෙයෙව රාජානො ජාතිසම්පන්නානං කුලපුත්තානං යසං න දස්සන්ති, අකුලීනානඤ්ඤෙව දස්සන්ති. තෙ ඉස්සරා භවිස්සන්ති, ඉතරා දලිද්දා. රාජසම්මුඛෙපි රාජද්වාරෙපි අමච්චසම්මුඛෙපි විනිච්ඡයට්ඨානෙපි තුච්ඡලාබුසදිසානං අකුලීනානංයෙව කථා ඔසීදිත්වා ඨිතා විය නිච්චලා සුප්පතිට්ඨිතා භවිස්සති. සඞ්ඝසන්නිපාතෙපි සඞ්ඝකම්මගණකම්මට්ඨානෙසු [Pg.68] චෙව පත්තචීවරපරිවෙණාදිවිනිච්ඡයට්ඨානෙසු ච දුස්සීලානං පාපපුග්ගලානංයෙව කථා නිය්‍යානිකා භවිස්සති, න ලජ්ජිභික්ඛූනන්ති එවං සබ්බත්ථාපි තුච්ඡලාබූනං සීදනකාලො විය භවිස්සති. අයං ද්වාදසමස්ස විපාකො.

12. 在不法国王的时代，世间颠倒，国王们不会将荣誉给予出身高贵的良家子，而只给予出身卑贱的人。那些人将掌权，而其他人则会贫困。在国王面前、王宫门口、大臣面前、审判之处，那些如空葫芦般卑贱之人的言语，将如沉物般稳固不动。在僧团集会中，处理僧团事务、羯磨以及裁决衣钵、住所等事宜时，破戒的恶人的言语将起决定作用，而非有惭愧心的比丘。如此，在所有地方，都将是空葫芦沉没的时代。这是第十二个果报。

13. තාදිසෙයෙව කාලෙ අධම්මිකරාජානො අකුලීනානං යසං දස්සන්ති. තෙ ඉස්සරා භවිස්සන්ති, කුලීනා දුග්ගතා. තෙසු න කෙචි ගාරවං කරිස්සන්ති, ඉතරෙසුයෙව කරිස්සන්ති. රාජසම්මුඛෙ වා අමච්චසම්මුඛෙ වා විනිච්ඡයට්ඨානෙ වා විනිච්ඡයකුසලානං ඝනසිලාසදිසානං කුලපුත්තානං කථා න ඔගාහිත්වා පතිට්ඨහිස්සති. තෙසු කථෙන්තෙසු ‘‘කිං ඉමෙ කථෙන්තී’’ති ඉතරෙ පරිහාසමෙව කරිස්සන්ති. භික්ඛුසන්නිපාතෙපි වුත්තප්පකාරෙසු ඨානෙසු නෙව පෙසලෙ භික්ඛූ ගරුකාතබ්බෙ මඤ්ඤිස්සන්ති, නාපි නෙසං කථා පරියොගාහිත්වා පතිට්ඨහිස්සති, සිලානං ප්ලවනකාලො විය භවිස්සති. අයං තෙරසමස්ස විපාකො.

13. 在那样一个时代，不法的国王们会给予出身卑贱的人荣誉。他们将掌权，而出身高贵的人则会落魄。没有人会尊敬出身高贵者，而只会尊敬那些人。无论在国王面前、大臣面前，还是在审判之处，那些精通判决、如坚石般的良家子，他们的言语将不被听取、不被采纳。当他们说话时，其他人只会嘲笑说：“这些人在说什么？”在比丘集会中，于上述场合，贤善的比丘也不会被认为应受尊敬，他们的言语也不会被听取采纳，这将是石头漂浮的时代。这是第十三个果报。

14. ලොකෙ පරිහායන්තෙයෙව මනුස්සා තිබ්බරාගාදිජාතිකා කිලෙසානුවත්තකා හුත්වා තරුණානං අත්තනො භරියානං වසෙ වත්තිස්සන්ති. ගෙහෙ දාසකම්මකාරාදයොපි ගොමහිංසාදයොපි හිරඤ්ඤසුවණ්ණම්පි සබ්බං තාසංයෙව ආයත්තං භවිස්සති. ‘‘අසුකං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං වා පරිච්ඡදාදිජාතං වා කහ’’න්ති වුත්තෙ ‘‘යත්ථ වා තත්ථ වා හොතු, කිං තුය්හිමිනා බ්‍යාපාරෙන, ත්වං මය්හං ඝරෙ සන්තං වා අසන්තං වා ජානිතුකාමො ජාතො’’ති වත්වා නානප්පකාරෙහි අක්කොසිත්වා මුඛසත්තීහි කොට්ටෙත්වා දාසචෙටකෙ විය වසෙ කත්වා අත්තනො ඉස්සරියං පවත්තෙස්සන්ති. එවං මධුකපුප්ඵප්පමාණානං මණ්ඩූකීනං ආසිවිසෙ කණ්හසප්පෙ ගිලනකාලො විය භවිස්සති. අයං චුද්දසමස්ස විපාකො.

14. 世间衰败之时，人们将被强烈的贪欲等烦恼所驱使，丈夫将受制于年轻的妻子。家中的奴仆、工人，乃至牛、水牛等牲畜，以及金银财物，都将由她们掌控。若丈夫问：“某件金银或家具在哪里？”她们会回答：“管它在哪里！你管这做什么？你想知道我家里有什么没什么吗？”然后用各种方式辱骂，以恶言攻击，像对待奴仆般控制丈夫，行使自己的权威。这就好比蜜花大小的母蛙吞噬剧毒黑蛇一般。这是第十四个果报。

15. දුබ්බලරාජකාලෙ පන රාජානො හත්ථිසිප්පාදීසු අකුසලා යුද්ධෙසු අවිසාරදා භවිස්සන්ති. තෙ අත්තනො රාජාධිපච්චං ආසඞ්කමානා සමානජාතිකානං කුලපුත්තානං ඉස්සරියං අදත්වා අත්තනො පාදමූලිකනහාපනකප්පකාදීනං දස්සන්ති. ජාතිගොත්තසම්පන්නා කුලපුත්තා රාජකුලෙ පතිට්ඨං අලභමානා ජීවිකං කප්පෙතුං අසමත්ථා හුත්වා ඉස්සරියෙ ඨිතෙ ජාතිගොත්තහීනෙ අකුලීනෙ උපට්ඨහන්තා විචරිස්සන්ති, සුවණ්ණරාජහංසෙහි කාකස්ස පරිවාරිතකාලො විය භවිස්සති. අයං පන්නරසමස්ස විපාකො.

15. 在国王衰弱的时代，诸王将不擅长象术等技艺，在战争中也无胆识。他们担忧自己的王权，不将权力授予同族的良家子，反而交给自己的足下仆役、剃发师等人。出身高贵、种姓优良的良家子无法在王室获得立足之地，不能维持生计，只好去侍奉那些身居高位但出身、种姓低贱之人。这将是乌鸦被金色王雁围绕的时代。这是第十五个果报。

16. අධම්මිකරාජකාලෙයෙව [Pg.69] ච අකුලීනාව රාජවල්ලභා ඉස්සරා භවිස්සන්ති, කුලීනා අපඤ්ඤාතා දුග්ගතා. තෙ රාජානං අත්තනො කථං ගාහාපෙත්වා විනිච්ඡයට්ඨානාදීසු බලවන්තො හුත්වා දුබ්බලානං පවෙණිආගතානි ඛෙත්තවත්ථාදීනි ‘‘අම්හාකං සන්තකානී’’ති අභියුඤ්ජිත්වා තෙ ‘‘න තුම්හාකං, අම්හාක’’න්ති ආගන්ත්වා විනිච්ඡයට්ඨානාදීසු විවදන්තෙ වෙත්තලතාදීහි පහරාපෙත්වා ගීවායං ගහෙත්වා අපකඩ්ඪාපෙත්වා ‘‘අත්තනො පමාණං න ජානාථ, අම්හෙහි සද්ධිං විවදථ, ඉදානි වො පහරාපෙත්වා රඤ්ඤො කථෙත්වා හත්ථපාදච්ඡෙදාදීනි කාරෙස්සාමා’’ති සන්තජ්ජෙස්සන්ති. තෙ තෙසං භයෙන අත්තනො සන්තකානි වත්ථූනි ‘‘තුම්හාකංයෙව තානි, ගණ්හථා’’ති නිය්‍යාතෙත්වා අත්තනො ගෙහානි පවිසිත්වා භීතා නිපජ්ජිස්සන්ති. පාපභික්ඛූපි පෙසලෙ භික්ඛූ යථාරුචි විහෙඨෙස්සන්ති. පෙසලා භික්ඛූ පටිසරණං අලභමානා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා ගහනට්ඨානෙසු නිලීයිස්සන්ති. එවං හීනජච්චෙහි චෙව පාපභික්ඛූහි ච උපද්දුතානං ජාතිමන්තකුලපුත්තානඤ්චෙව පෙසලභික්ඛූනඤ්ච එළකානං භයෙන තසවකානං පලායනකාලො විය භවිස්සති. අයං සොළසමස්ස විපාකො. එවං තස්ස තස්ස අනත්ථස්ස පුබ්බනිමිත්තභූතෙ සොළස මහාසුපිනෙ පස්සි. තෙන වුත්තං ‘‘කොසලරාජා විය සොළස සුපිනෙ’’ති. එත්ථ ච පුබ්බනිමිත්තතො අත්තනො අත්ථානත්ථනිමිත්තං සුපිනං පස්සන්තො අත්තනො කම්මානුභාවෙන පස්සති. කොසලරාජා විය ලොකස්ස අත්ථානත්ථනිමිත්තං සුපිනං පස්සන්තො පන සබ්බසත්තසාධාරණකම්මානුභාවෙන පස්සතීති වෙදිතබ්බං.

16. 在非法治世，卑贱之人将为王之宠臣而掌权，贵族反遭忽视而陷于贫困。彼等令王听信其言，于审判处等地权势熏天，强夺弱者世代相传之田地房产等，宣称：“此等乃我等所有！”弱者前来争辩：“非也，此乃我等所有”时，彼等即于审判处等地，命人以藤条等鞭打，扼颈拖走，并威胁道：“汝等不知身份，竟敢与我等争辩！今我等将鞭打汝等，再禀告国王，令其断汝等手足！”彼等因惧，唯有放弃己物，言：“此等皆属汝等，取去吧！”而后返回家中，恐惧而卧。恶比丘亦将随意迫害贤善比丘。贤善比丘无处寻求庇护，唯有逃入森林，藏身于隐蔽之处。如是，受卑贱之人与恶比丘所迫害之贵族良家子及贤善比丘，将如豺狼畏惧公羊而逃窜一般。此乃第十六梦之果报。如是，彼王见此十六大梦，为种种灾祸之前兆。是故言：“如憍萨罗王之十六梦”。于此，当知：见预示自身吉凶之梦者，乃由自身业力所感；而如憍萨罗王，见预示世间吉凶之梦者，乃由一切众生之共业所感。

කුද්ධා හි දෙවතාති මහානාගවිහාරෙ මහාථෙරස්ස කුද්ධා දෙවතා විය. රොහණෙ කිර මහානාගවිහාරෙ මහාථෙරො භික්ඛුසඞ්ඝං අනපලොකෙත්වාව එකං නාගරුක්ඛං ඡින්දාපෙසි. රුක්ඛෙ අධිවත්ථා දෙවතා ථෙරස්ස කුද්ධා පඨමමෙව නං සච්චසුපිනෙන පලොභෙත්වා පච්ඡා ‘‘ඉතො තෙ සත්තදිවසමත්ථකෙ උපට්ඨාකො රාජා මරිස්සතී’’ති සුපිනෙ ආරොචෙසි. ථෙරො තං කථං ආහරිත්වා රාජොරොධානං ආචික්ඛි. තා එකප්පහාරෙනෙව මහාවිරවං විරවිංසු. රාජා ‘‘කිං එත’’න්ති පුච්ඡි. තා ‘‘එවං ථෙරෙන වුත්ත’’න්ති ආරොචයිංසු. රාජා දිවසං ගණාපෙත්වා සත්තාහෙ වීතිවත්තෙ ථෙරස්ස හත්ථපාදෙ ඡින්දාපෙසි. එකන්තං සච්චමෙව හොතීති ඵලස්ස සච්චභාවතො වුත්තං, දස්සනං [Pg.70] පන විපල්ලත්ථමෙව. තෙනෙව පහීනවිපල්ලාසා පුබ්බනිමිත්තභූතම්පි සුපිනං න පස්සන්ති. ද්වීහි තීහිපි කාරණෙහි කදාචි සුපිනං පස්සතීති ආහ ‘‘සංසග්ගභෙදතො’’ති. ‘‘අසෙඛා න පස්සන්ති පහීනවිපල්ලාසත්තා’’ති වචනතො චතුන්නම්පි කාරණානං විපල්ලාසා එව මූලකාරණන්ති දට්ඨබ්බං.

“愤怒的天神”：如大龙寺(Mahānāgavihāra)中对大长老(Mahāthera)发怒之天神般。据说于罗哈那(Rohana)之大龙寺，大长老未经比丘僧团允许，即命人砍伐一棵龙树(nāgarukkha)。住于树上之天神对大长老发怒，先以真实之梦引诱彼，后于梦中告知：‘七日后，汝之供养者国王将死。’大长老将此事告知国王之嫔妃们。彼等一闻，即大声哭喊。国王问：‘何事？’彼等回禀：‘大长老如是说。’国王数算日期，七日过后，即命人斩断大长老之手足。所谓“完全应验”，是因结果真实，然其所见乃是颠倒。正因如此，已断颠倒之无学圣者连作为预兆之梦亦不见。因两三种原因，有时亦会做梦，故言“因交往破裂”(saṃsaggabheda)。从“无学圣者(asekha)因断除颠倒而不见”此言，当知四种原因之根本皆为颠倒。

තන්ති සුපිනකාලෙ පවත්තං භවඞ්ගචිත්තං. රූපනිමිත්තාදිආරම්මණන්ති කම්මකම්මනිමිත්තගතිනිමිත්තතො අඤ්ඤං රූපනිමිත්තාදිආරම්මණං න හොති. ඊදිසානීති පච්චක්ඛතො අනුභූතපුබ්බපරිකප්පිතරූපාදිආරම්මණානි චෙව රාගාදිසම්පයුත්තානි ච. සබ්බොහාරිකචිත්තෙනාති පකතිචිත්තෙන.

所谓梦时生起者，乃有分心(bhavaṅgacitta)。所谓色相等所缘，即不外乎业(kamma)、业相(kammanimitta)及趣相(gatinimitta)。此类所缘，乃曾亲身经历或想象之色等，且与贪等相应。以一切惯常之心(sabbohārikacitta)，即以平常心(pakaticitta)。

ද්වීහි අන්තෙහි මුත්තොති කුසලාකුසලසඞ්ඛාතෙහි ද්වීහි අන්තෙහි මුත්තො. ආවජ්ජනතදාරම්මණක්ඛණෙති ඉදං යාව තදාරම්මණුප්පත්ති, තාව පවත්තචිත්තවාරං සන්ධාය වුත්තං. ‘‘සුපිනෙනෙව දිට්ඨං විය මෙ, සුතං විය මෙති කථනකාලෙ පන අබ්‍යාකතොයෙව ආවජ්ජනමත්තස්සෙව උප්පජ්ජනතො’’ති වදන්ති. එවං වදන්තෙහි පඤ්චද්වාරෙ දුතියමොඝවාරෙ විය මනොද්වාරෙපි ආවජ්ජනං ද්වත්තික්ඛත්තුං උප්පජ්ජිත්වා ජවනට්ඨානෙ ඨත්වා භවඞ්ගං ඔතරතීති අධිප්පෙතන්ති දට්ඨබ්බං එකචිත්තක්ඛණිකස්ස ආවජ්ජනස්ස උප්පත්තියං ‘‘දිට්ඨං විය මෙ, සුතං විය මෙ’’ති කප්පනාය අසම්භවතො. එත්ථ ච ‘‘සුපිනන්තෙපි තදාරම්මණවචනතො පච්චුප්පන්නවසෙන අතීතවසෙන වා සභාවධම්මා සුපිනන්තෙ ආරම්මණං හොන්තී’’ති වදන්ති. ‘‘යදිපි සුපිනන්තෙ විභූතං හුත්වා උපට්ඨිතෙ රූපාදිවත්ථුම්හි තදාරම්මණං වුත්තං, තථාපි සුපිනන්තෙ උපට්ඨිතනිමිත්තස්ස පරිකප්පවසෙන ගහෙතබ්බතාය දුබ්බලභාවතො දුබ්බලවත්ථුකත්තාති වුත්ත’’න්ති වදන්ති. කෙචි පන ‘‘කරජකායස්ස නිරුස්සාහසන්තභාවප්පත්තිතො තන්නිස්සිතහදයවත්ථු න සුප්පසන්නං හොති, තතො තන්නිස්සිතාපි චිත්තප්පවත්ති න සුප්පසන්නා අසුප්පසන්නවට්ටිනිස්සිතදීපප්පභා විය, තස්මා දුබ්බලවත්ථුකත්තාති එත්ථ දුබ්බලහදයවත්ථුකත්තා’’ති අත්ථං වදන්ති. වීමංසිත්වා යුත්තතරං ගහෙතබ්බං.

“脱离二边”，即脱离名为善与不善之二边。所谓“转向与彼所缘刹那”，此乃就心路过程持续至彼所缘生起而言。他们说：“‘于我如梦中所见、如梦中所闻’，于言说时，仅有无记之转向心生起故。”如此说者，当知其意为：如于五门第二次空转心路过程，于意门，转向心亦生起二三次，立于速行位后，沉入有分。因仅一刹那之转向心生起，不可能有“于我如见、如闻”之构想。于此，他们说：“梦中亦有彼所缘之说，故自性法于梦中，或以现在、或以过去的方式为所缘。”又说：“纵然于梦中，对清晰现起之色等事，说有彼所缘，然梦中所现之相，须依构想而取，因其微弱，故说为‘所依微弱’。”亦有人释其义：“因身体达到无勤寂静之状态，其所依之心所依亦不清净，故依之而起之心识活动亦不清净，犹如依于不净灯芯之灯光。是故，此处‘所依微弱’意为‘心所依微弱’。”当审察后，择取更为合理之解释。

සුපිනන්තචෙතනාති මනොද්වාරිකජවනවසෙන පවත්තා සුපිනන්තචෙතනා. සුපිනඤ්හි පස්සන්තො මනොද්වාරිකෙනෙව ජවනෙන පස්සති, න පඤ්චද්වාරිකෙන. පටිබුජ්ඣන්තො ච මනොද්වාරිකෙනෙව පටිබුජ්ඣති, න පඤ්චද්වාරිකෙන. නිද්දායන්තස්ස හි මහාවට්ටිං ජාලෙත්වා දීපෙ චක්ඛුසමීපං උපනීතෙ පඨමං චක්ඛුද්වාරිකං ආවජ්ජනං භවඞ්ගං න ආවට්ටෙති, මනොද්වාරිකමෙව ආවට්ටෙති. අථ ජවනං ජවිත්වා භවඞ්ගං ඔතරති. දුතියවාරෙ චක්ඛුද්වාරිකආවජ්ජනං භවඞ්ගං ආවට්ටෙති[Pg.71], තතො චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීනි ජවනපරියොසානානි පවත්තන්ති, තදනන්තරං භවඞ්ගං පවත්තති. තතියවාරෙ මනොද්වාරිකආවජ්ජනෙන භවඞ්ගෙ ආවට්ටිතෙ මනොද්වාරිකජවනං ජවති. තෙන චිත්තෙන ‘‘කිං අයං ඉමස්මිං ඨානෙ ආලොකො’’ති ජානාති. තථා නිද්දායන්තස්ස කණ්ණසමීපෙ තූරියෙසු පග්ගහිතෙසු, ඝානසමීපෙ සුගන්ධෙසු වා දුග්ගන්ධෙසු වා පුප්ඵෙසු උපනීතෙසු, මුඛෙ සප්පිම්හි වා ඵාණිතෙ වා පක්ඛිත්තෙ, පිට්ඨියං පාණිනා පහාරෙ දින්නෙ පඨමං සොතද්වාරිකාදීනි ආවජ්ජනානි භවඞ්ගං න ආවට්ටෙන්ති, මනොද්වාරිකමෙව ආවට්ටෙති, අථ ජවනං ජවිත්වා භවඞ්ගං ඔතරති. දුතියවාරෙ සොතද්වාරිකාදීනි ආවජ්ජනානි භවඞ්ගං ආවට්ටෙන්ති, තතො සොතඝානජිව්හාකායවිඤ්ඤාණාදීනි ජවනපරියොසානානි පවත්තන්ති, තදනන්තරං භවඞ්ගං වත්තති. තතියවාරෙ මනොද්වාරිකආවජ්ජනෙන භවඞ්ගෙ ආවට්ටිතෙ මනොද්වාරිකජවනං ජවති, තෙන චිත්තෙන ඤත්වා ‘‘කිං අයං ඉමස්මිං ඨානෙ සද්දො, සඞ්ඛසද්දො භෙරිසද්දො’’ති වා ‘‘කිං අයං ඉමස්මිං ඨානෙ ගන්ධො, මූලගන්ධො’’ති වා ‘‘කිං ඉදං මය්හං මුඛං පක්ඛිත්තං, සප්පීති වා ඵාණිත’’න්ති වා ‘‘කෙනම්හි පිට්ඨියං පහටො, අතිබද්ධො මෙ පහාරො’’ති වා වත්තා හොති. එවං මනොද්වාරිකජවනෙනෙව පටිබුජ්ඣති, න පඤ්චද්වාරිකෙන. සුපිනම්පි තෙනෙව පස්සති, න පඤ්චද්වාරිකෙන. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

梦中思(supinantacetanā)是指以意门速行的方式而生起的思。做梦时，人只通过意门速行而见，不通过五门。醒来时也是通过意门而醒来，不通过五门。当人睡觉时，即使点燃大灯，将之置于眼旁，最初眼门转向心不会令有分转向，只会令意门转向。然后速行生起后，便落入有分。第二次，眼门转向心令有分转向，接着眼识等生起，直至速行结束，之后有分持续生起。第三次，意门转向心令有分转向，意门速行生起。通过此心，他了知：“此地为何有光？”同样，当睡觉的人耳边有乐器奏响，鼻边有香花或臭花靠近，口中被放入酥油或糖蜜，背部被人用手拍打时，最初耳门等转向心也不会令有分转向，只会令意门转向，然后速行生起后落入有分。第二次，耳门等转向心令有分转向，接着耳识、鼻识、舌识、身识等生起，直至速行结束，之后有分持续生起。第三次，意门转向心令有分转向，意门速行生起，通过此心，他了知：“此地为何有声？是螺声还是鼓声？”或“此地为何有香？是根香？”或“我口中被放入何物？是酥油还是糖蜜？”或“谁打我背部？我被打得甚重！”。如是，他通过意门速行而醒来，不通过五门。做梦也是如此，不通过五门。其余部分于此易于了知。

මහාසුපිනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

大梦经释义终。

7. වස්සසුත්තවණ්ණනා

7. 雨经释义

197. සත්තමෙ උතුසමුට්ඨානන්ති වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ උප්පන්නං. අකාලෙපීති චිත්තවෙසාඛමාසෙසුපි. වස්සවලාහකදෙවපුත්තානඤ්හි අත්තනො රතියා කීළිතුකාමතාචිත්තෙ උප්පන්නෙ අකාලෙපි දෙවො වස්සති. තත්‍රිදං වත්ථු – එකො කිර වස්සවලාහකදෙවපුත්තො වාකරකුටකවාසිඛීණාසවත්ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා අට්ඨාසි. ථෙරො ‘‘කොසි ත්ව’’න්ති පුච්ඡි. අහං, භන්තෙ, වස්සවලාහකදෙවපුත්තොති. තුම්හාකං කිර චිත්තෙන දෙවො වස්සතීති. ආම, භන්තෙති. පස්සිතුකාමා මයන්ති. තෙමිස්සථ, භන්තෙති. මෙඝසීසං වා ගජ්ජිතං වා න පඤ්ඤායති, කථං තෙමිස්සාමාති. භන්තෙ, අම්හාකං චිත්තෙන දෙවො වස්සති, තුම්හෙ පණ්ණසාලං පවිසථාති. ‘‘සාධු, දෙවපුත්තා’’ති පාදෙ ධොවිත්වා පණ්ණසාලං [Pg.72] පාවිසි. දෙවපුත්තො තස්මිං පවිසන්තෙයෙව එකං ගීතං ගායිත්වා හත්ථං උක්ඛිපි, සමන්තා තියොජනට්ඨානං එකමෙඝං අහොසි. ථෙරො අද්ධතින්තො පණ්ණසාලං පවිට්ඨොති.

197. 第七，时节所生，指的是雨季四个月里所生起的雨。非时节的雨，指在质多月(Citta)和卫塞月(Vesākha)等月份里降下的雨。因为雨云天子们，当他们心中生起想要嬉戏的意欲时，即使非时节也会降雨。于此有一事：据说有一位雨云天子来到住在瓦卡拉库塔卡(Vākarakuṭaka)的漏尽长老面前，礼敬后站立一旁。长老问：“你是谁？”他答：“尊者，我是雨云天子。”长老说：“听说你们心念一动就会降雨？”他答：“是的，尊者。”长老说：“我们想看看。”天子说：“尊者，您会淋湿的。”长老说：“既不见云头，亦无雷声，如何会淋湿呢？”天子答：“尊者，我们心念一动就会降雨，请您进入草庵。”长老说：“善哉，天子。”洗脚后进入草庵。就在长老正进入时，天子唱了一首歌，举起手来，周围三由旬的地方顿时乌云密布。长老进入草庵时，身体已湿了一半。

වස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

雨经释义终。

8-9. වාචාසුත්තාදිවණ්ණනා

8-9. 语经等释义

198-9. අට්ඨමෙ අඞ්ගෙහීති කාරණෙහි. අඞ්ගීයන්ති හෙතුභාවෙන ඤායන්තීති අඞ්ගානි, කාරණානි. කාරණත්ථෙ ච අඞ්ග-සද්දො. පඤ්චහීති හෙතුම්හි නිස්සක්කවචනං. සමන්නාගතාති සමනුආගතා පවත්තා යුත්තා ච. වාචාති සමුල්ලපන-වාචා. යා ‘‘වාචා ගිරා බ්‍යප්පථො’’ති (ධ. ස. 636) ච, ‘‘නෙලා කණ්ණසුඛා’’ති (දී. නි. 1.9) ච ආගච්ඡති. යා පන ‘‘වාචාය චෙ කතං කම්ම’’න්ති (ධ. ස. අට්ඨ. 1 කායකම්මද්වාර) එවං විඤ්ඤත්ති ච, ‘‘යා චතූහි වචීදුච්චරිතෙහි ආරති…පෙ… අයං වුච්චති සම්මාවාචා’’ති (ධ. ස. 299) එවං විරති ච, ‘‘ඵරුසවාචා, භික්ඛවෙ, ආසෙවිතා භාවිතා බහුලීකතා නිරයසංවත්තනිකා හොතී’’ති (අ. නි. 8.40) එවං චෙතනා ච වාචාති ආගතා, න සා ඉධ අධිප්පෙතා. කස්මා? අභාසිතබ්බතො. ‘‘සුභාසිතා හොති, නො දුබ්භාසිතා’’ති හි වුත්තං. සුභාසිතාති සුට්ඨු භාසිතා. තෙනස්සා අත්ථාවහතං දීපෙති. අනවජ්ජාති රාගාදිඅවජ්ජරහිතා. ඉමිනාස්ස කාරණසුද්ධිං අගතිගමනාදිප්පවත්තදොසාභාවඤ්ච දීපෙති. රාගදොසාදිවිමුත්තඤ්හි යං භාසතො අනුරොධවිවජ්ජනතො අගතිගමනං දුරසමුස්සිතමෙවාති. අනනුවජ්ජාති අනුවාදවිමුත්තා. ඉමිනාස්සා සබ්බාකාරසම්පත්තිං දීපෙති. සති හි සබ්බාකාරසම්පත්තියං අනනුවජ්ජතාති. විඤ්ඤූනන්ති පණ්ඩිතානං. තෙන නින්දාපසංසාසු බාලා අප්පමාණාති දීපෙති.

198-199. 第八，“支”(aṅga)是指原因(kāraṇa)。被称为“支”，是因为它们作为原因(hetu)被了知，故为支(aṅga)、为原因(kāraṇa)。“支”字亦有原因之义。“五支”(pañcahi)是表示原因的具格。“具足”(samannāgatā)意为完全具备(samanuāgatā)、生起(pavattā)与相应(yuttā)。“语”(vācā)指交谈之语，如经中所说“言语、词句、表达”(vācā girā byappatho)及“悦耳”(nelā kaṇṇasukhā)。然而，如“由语所造之业”所示的表业(viññatti)，以及“远离四种恶语……此称正语”所示的离(virati)，还有“诸比丘，粗恶语若修习、多作、广作，将导致地狱”所示的思(cetanā)，这些虽亦称为“语”，但此处不取此义。为何？因其不应说。经中说：“当说善语，不说恶说。”“善语”(subhāsitā)即善巧所说之语。此句阐明其能带来利益。“无过失”(anavajjā)指远离贪等过患(avajja)。此句显示其原因清净，无行于非道等过失。因为离贪嗔等者所说，不会因迎合或排斥而行于非道，这是不合理的。“无可指责”(ananuvajjā)指远离非难(anuvāda)。此句显示其各方面都圆满。因为各方面都圆满时，自然无可指责。“智者”(viññūnaṃ)指有智慧之人(paṇḍitānaṃ)。由此可知，愚者在毁誉方面是不足为凭的。

ඉමෙහි ඛොතිආදීනි තානි අඞ්ගානි පච්චක්ඛතො දස්සෙන්තො තං වාචං නිගමෙති. යඤ්ච අඤ්ඤෙ පටිඤ්ඤාදීහි අවයවෙහි, නාමාදීහි පදෙහි, ලිඞ්ගවචනවිභත්තිකාලකාරකසම්පත්තීහි ච සමන්නාගතං මුසාවාදාදිවාචම්පි සුභාසිතන්ති මඤ්ඤන්ති, තං පටිසෙධෙති. අවයවාදිසමන්නාගතාපි හි තථාරූපී [Pg.73] වාචා දුබ්භාසිතාව හොති අත්තනො ච පරෙසඤ්ච අනත්ථාවහත්තා. ඉමෙහි පන පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතා සචෙපි මිලක්ඛුභාසාපරියාපන්නා ඝටචෙටිකාගීතිකපරියාපන්නාපි හොති, තථාපි සුභාසිතාව ලොකියලොකුත්තරහිතසුඛාවහත්තා. තථා හි මග්ගපස්සෙ සස්සං රක්ඛන්තියා සීහළචෙටිකාය සීහළකෙනෙව ජාතිජරාමරණයුත්තං ගීතිකං ගායන්තියා සද්දං සුත්වා මග්ගං ගච්ඡන්තා සට්ඨිමත්තා විපස්සකභික්ඛූ අරහත්තං පාපුණිංසු.

“以这些……”等句，是为直接开示那些支，并总结此语。并且否定了有些人认为的，那些以承诺等部分(avayava)、名称等词语(pada)、以及性(liṅga)、数(vacana)、格(vibhatti)、时态(kāla)、格(kāraka)等语法属性具足，即使是妄语等语，也认为是善说的观点。因为即使具足这些部分，这样的言语由于给自己和他人带来损害，仍然是恶说。然而，如果具足这五种支，即使是异族语(milakkhubhāsā)，或者属于陶工女仆之歌(ghaṭaceṭikāgītikā)一类，也仍然是善说，因为它能带来世间和出世间的利益与安乐。例如，有六十位修观比丘(vipassakabhikkhū)走在路上，听到一位僧伽罗(Sīhaḷa)女仆在田边守护稻田时，用僧伽罗语唱着关于生老病死的歌曲，便证得了阿罗汉果。

තථා තිස්සො නාම ආරද්ධවිපස්සකො භික්ඛු පදුමස්සරසමීපෙන ගච්ඡන්තො පදුමස්සරෙ පදුමානි භඤ්ජිත්වා –

同样，有一位名叫帝须(Tisso)的比丘，精进修观。当他走过莲花池边时，听到一位女仆在池中折取莲花，并唱道——

‘‘පාතොව ඵුල්ලිතකොකනදං,සූරියාලොකෙන භිජ්ජියතෙ;

එවං මනුස්සත්තං ගතා සත්තා,ජරාභිවෙගෙන මද්දීයන්තී’’ති. (සං. නි. අට්ඨ. 1.1.213;

සු. නි. අට්ඨ. 2.452 සුභාසිතසුත්තවණ්ණනා) –

“清晨绽放之红莲，为日光所摧折；如是得人身之有情，为衰老所摧残。”

ඉමං ගීතිං ගායන්තියා චෙටිකාය සුත්වා අරහත්තං පත්තො.

他听到这位女仆唱这首歌，便证得了阿罗汉果。

බුද්ධන්තරෙපි අඤ්ඤතරො පුරිසො සත්තහි පුත්තෙහි සද්ධිං අටවිතො ආගම්ම අඤ්ඤතරාය ඉත්ථියා මුසලෙන තණ්ඩුලෙ කොට්ටෙන්තියා –

于无佛世时，有一男子带着七个儿子从森林里出来，来到一位正在用杵舂米的妇人那里——

‘‘ජරාය පරිමද්දිතං එතං, මිලාතචම්මනිස්සිතං;

මරණෙන භිජ්ජති එතං, මච්චුස්ස ඝාසමාමිසං.

“此身被衰老所摧残，为枯萎之皮所覆；此身被死亡所粉碎，是死神之食饵。”

‘‘කිමීනං ආලයං එතං, නානාකුණපෙන පූරිතං;

අසුචිභාජනං එතං, තදලික්ඛන්ධසමං ඉද’’න්ති. (සං. නි. අට්ඨ. 1.1.213;

සු. නි. අට්ඨ. 2.452 සුභාසිතසුත්තවණ්ණනා) –

“此身为诸虫巢穴，充满种种秽尸；此身为不净之器，犹如蚁丘之聚。”

ඉමං ගීතං සුත්වා පච්චවෙක්ඛන්තො සහ පුත්තෙහි පච්චෙකබොධිං පත්තො. එවං ඉමෙහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතා වාචා සචෙපි මිලක්ඛුභාසාය පරියාපන්නා ඝටචෙටිකාගීතිකපරියාපන්නා වාචා හොති, තථාපි සුභාසිතාති වෙදිතබ්බා. සුභාසිතා එව අනවජ්ජා අනනුවජ්ජා ච විඤ්ඤූනං අත්ථත්ථිකානං කුලපුත්තානං අත්ථප්පටිසරණානං, නො බ්‍යඤ්ජනප්පටිසරණානන්ති. නවමං උත්තානමෙව.

听闻此偈后，他如理观察，与儿子们一同证得独觉菩提。如是，具足此五支的言语，纵使是异族语言，或是如陶工、婢女所唱之歌，亦当知为善说。善说确实无过、不为智者所呵，为求义、以义为归的良家子所取，而非以文为归者。第九经义理浅显。

වාචාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《语经》等释义终。

10. නිස්සාරණීයසුත්තවණ්ණනා

10. 出离经释义

200. දසමෙ [Pg.74] නිස්සරන්තීති නිස්සරණීයාති වත්තබ්බෙ දීඝං කත්වා නිද්දෙසො. කත්තරි හෙස අනීය-සද්දො යථා ‘‘නිය්‍යානියා’’ති. තෙනාහ ‘‘නිස්සටා’’ති. කුතො පන නිස්සටා? යථාසකං පටිපක්ඛතො. නිජ්ජීවට්ඨෙන ධාතුයොති ආහ ‘‘අත්තසුඤ්ඤසභාවා’’ති. අත්ථතො පන ධම්මධාතුමනොවිඤ්ඤාණධාතුවිසෙසො. තාදිසස්ස භික්ඛුනො කිලෙසවසෙන කාමෙසු මනසිකාරො නත්ථීති ආහ ‘‘වීමංසනත්ථ’’න්ති, ‘‘නෙක්ඛම්මනියතං ඉදානි මෙ චිත්තං, කිං නු ඛො කාමවිතක්කොපි උප්පජ්ජිස්සතී’’ති වීමංසන්තස්සාති අත්ථො. පක්ඛන්දනං නාම අනුප්පවෙසො. සො පන තත්ථ නත්ථීති ආහ ‘‘නප්පවිසතී’’ති. පසීදනං නාම අභිරුචි. සන්තිට්ඨනං පතිට්ඨානං. විමුච්චනං අධිමුච්චනන්ති. තං සබ්බං පටික්ඛිපන්තො වදති ‘‘පසාදං නාපජ්ජතී’’තිආදි. එවංභූතං පනස්ස චිත්තං තස්ස කථං තිට්ඨතීති ආහ ‘‘යථා’’තිආදි.

200. 第十经中，“nissaraṇīya”一词，是因“nissaranti”(出离)而得名，是将其拉长音而作的解释。此处的“-anīya”语尾用于主动义，如“niyyāniyā”(能出离的)一词。因此说“nissaṭā”(已出离)。从何出离？从各自的对治法出离。因“界”(dhātu)有无生命之义，所以说“自性空”(attasuññasabhāvā)。就义理而言，则是法界与意识界的特指。对于这样的比丘来说，不会因烦恼而对欲作意，所以说是“为了观察”(vīmaṃsanatthaṃ)，意思是说：“如今我心已决定出离，难道还会生起欲寻吗？”而进行观察。“踊跃”(pakkhandana)是指进入。但是，在那里是没有进入的，所以说“不进入”(nappavisatī)。“喜悦”(pasīdana)是指欢喜。“安住”(santiṭṭhana)是指立足。“解脱”(vimuccana)是指胜解。全部拒绝这些，所以说“不产生喜悦”等等。像这样心是如何安住的呢？所以说“譬如”等等。

තන්ති පඨමජ්ඣානං. අස්සාති භික්ඛුනො. චිත්තං පක්ඛන්දතීති පරිකම්මචිත්තෙන සද්ධිං ඣානචිත්තං එකත්තවසෙන එකජ්ඣං කත්වා වදති. ගොචරෙ ගතත්තාති අත්තනො ආරම්මණෙ එව පවත්තත්තා. අහානභාගියත්තාති ඨිතිභාගියත්තා. සුට්ඨු විමුත්තන්ති වික්ඛම්භනවිමුත්තියා සම්මදෙව විමුත්තං. චිත්තස්ස ච කායස්ස ච විහනනතො විඝාතො. දුක්ඛං පරිදහනතො පරිළාහො. කාමවෙදනං න වෙදියති අනුප්පජ්ජනතො. නිස්සරන්ති තතොති නිස්සරණං. කෙ නිස්සරන්ති? කාමා. එවඤ්ච කාමානන්ති කත්තුසාමිවචනං සුට්ඨු යුජ්ජති. යදග්ගෙන කාමා තතො නිස්සටාති වුච්චන්ති, තදග්ගෙන ඣානම්පි කාමතො නිස්සටන්ති වත්තබ්බතං ලභතීති වුත්තං ‘‘කාමෙහි නිස්සටත්තා’’ති. එවං වික්ඛම්භනවසෙන කාමනිස්සරණං වත්වා ඉදානි සමුච්ඡෙදවසෙන අච්චන්තතො නිස්සරණං දස්සෙතුං ‘‘යො පනා’’තිආදි වුත්තං. සෙසපදෙසූති සෙසකොට්ඨාසෙසු.

“那”(Tan)是指初禅(paṭhamajjhāna)。“他的”(Assa)是指比丘的。“心踊跃”(Cittaṃ pakkhandati)是说将预备心与禅心合为一体。“已至行境”(Gocare gatattā)是指仅在自己的所缘上生起。“非退失分”(Ahānabhāgiyattā)是指住分(ṭhitibhāgiyattā)。“善解脱”(Suṭṭhu vimuttaṃ)是指以镇伏解脱(vikkhambhanavimuttiyā)而正解脱。因恼害身心，故为“恼”(vighāto)。因烧灼，故为“烧”(pariḷāho)。因不生起，故不感受“欲受”(kāmavedanaṃ)。“从彼出离”(Nissaranti tato)即是“出离”(nissaraṇaṃ)。谁出离？诸欲。因此，“诸欲的”(kāmānaṃ)一词作主动属格是十分恰当的。以何者令诸欲得以出离，即说彼已出离，以彼者，禅那亦得被称为从欲出离，故说“因已出离诸欲”(kāmehi nissaṭattā)。如此宣说了以镇伏的方式出离诸欲后，如今为了开示以断绝的方式究竟出离，而说“若复有人”等。“于余句中”(Sesapadesu)是指于剩余部分中。

අයං පන විසෙසොති විසෙසං වදන්තෙන තං ඣානං පාදකං කත්වාතිආදිකො අවිසෙසොති කත්වා දුතියතතියවාරෙසු සබ්බසො අනාමට්ඨො, චතුත්ථවාරෙ පන අයම්පි විසෙසොති දස්සෙතුං ‘‘අච්චන්තනිස්සරණඤ්චෙත්ථ අරහත්තඵලං යොජෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. යස්මා අරූපජ්ඣානං [Pg.75] පාදකං කත්වා අග්ගමග්ගං අධිගන්ත්වා අරහත්තෙ ඨිතස්ස චිත්තං සබ්බසො රූපෙහි නිස්සටං නාම හොති. තස්ස හි ඵලසමාපත්තිතො වුට්ඨාය වීමංසනත්ථං රූපාභිමුඛං චිත්තං පෙසෙන්තස්ස. ඉදමක්ඛාතන්ති සමථයානිකානං වසෙන හෙට්ඨා චත්තාරො වාරා ගහිතා. ඉදං පන සුක්ඛවිපස්සකස්ස වසෙනාති ආහ ‘‘සුද්ධසඞ්ඛාරෙ’’තිආදි. ‘‘පුන සක්කායො නත්ථී’’ති උප්පන්නන්ති ‘‘ඉදානි මෙ සක්කායප්පබන්ධො නත්ථී’’ති වීමංසන්තස්ස උප්පන්නං.

然而，此中特殊之处在于：当说到特殊时，以该禅那为基础等，被认为是无特殊之处，所以在第二、第三次重复中完全没有提及，但在第四次重复中，为了显示“这也是特殊的”，所以说“此处应当结合究竟出离的阿罗汉果”。因为以无色定(arūpajjhāna)为基础，证得最高道(aggamagga)并安住于阿罗汉果位的人，他的心完全从色法中出离。当他从果定(phalasamāpatti)出定后，为了观察而将心转向色法时，即是如此。这是就奢摩他行者(samathayānika)的情形，在前面举了四个例子。现在这是就纯观行者(sukkhavipassaka)的情形来说，所以说“纯粹诸行”等。“不再有有身”生起时，是观察“现在我已没有有身相续”而生起的。

නිස්සාරණීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《出离经》释义终。

බ්‍රාහ්මණවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

婆罗门品释义终。

චතුත්ථපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

第四五十经终。

5. පඤ්චමපණ්ණාසකං

5. 第五五十经

(21) 1. කිමිලවග්ගො

(21) 1. 金毗罗品

1-4. කිමිලසුත්තාදිවණ්ණනා

1-4. 金毗罗经等释义

201-4. පඤ්චමස්ස [Pg.76] පඨමදුතියානි උත්තානත්ථානෙව. තතියෙ අධිවාසනං ඛමනං, පරෙසං දුක්කටං දුරුත්තඤ්ච පටිවිරොධාකරණෙන අත්තනො උපරි ආරොපෙත්වා වාසනං අධිවාසනං, තදෙව ඛන්තීති අධිවාසනක්ඛන්ති. සුභෙ රතොති සූරතො, සුට්ඨු වා පාපතො ඔරතො විරතො සොරතො, තස්ස භාවො සොරච්චං. තෙනාහ ‘‘සොරච්චෙනාති සුචිසීලතායා’’ති. සා හි සොභනකම්මරතතා, සුට්ඨු වා පාපතො ඔරතභාවො විරතතා. චතුත්ථෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

201-4. 第五品的初二经义理浅显。第三经中，“容忍”(adhivāsanaṃ)即是堪忍(khamanaṃ)；不加反抗，将他人的恶作与恶语加于自身而忍受，即是“容忍”，此即“忍耐”(khanti)，故称“容忍之忍”(adhivāsanakkhanti)。“善乐者”(sūrata)是乐于善法之人，或从恶法中妥善远离、止息者为“贤善者”(sorata)，其状态即是“贤善”(soracca)。因此说“以贤善故，即以净戒故”(soraccenāti sucisīlatāyā)。因为那是乐于善业，或从恶法中妥善远离、止息的状态。第四经无甚可说。

කිමිලසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《金毗罗经》等释义终。

5. චෙතොඛිලසුත්තවණ්ණනා

5. 心结经释义

205. පඤ්චමෙ චෙතොඛිලා නාම අත්ථතො විචිකිච්ඡා කොධො ච. තෙ පන යස්මිං සන්තානෙ උප්පජ්ජන්ති, තස්ස ඛරභාවො කක්ඛළභාවො හුත්වා උපතිට්ඨන්ති, පගෙව අත්තනා සම්පයුත්තචිත්තස්සාති ආහ ‘‘චිත්තස්ස ථද්ධභාවා’’ති. යථා ලක්ඛණපාරිපූරියා ගහිතාය සබ්බා සත්ථු රූපකායසිරී ගහිතා එව නාම හොති එවං සබ්බඤ්ඤුතාය සබ්බධම්මකායසිරී ගහිතා එව නාම හොතීති තදුභයවත්ථුකමෙව කඞ්ඛං දස්සෙන්තො ‘‘සරීරෙ කඞ්ඛමානො’’තිආදිමාහ. විචිනන්තොති ධම්මසභාවං වීමංසන්තො. කිච්ඡතීති කිලමති. විනිච්ඡෙතුං න සක්කොතීති සන්නිට්ඨාතුං න සක්කොති. ආතපති කිලෙසෙති ආතප්පං, සම්මාවායාමොති ආහ ‘‘ආතප්පායාති කිලෙසසන්තාපනවීරියකරණත්ථායා’’ති. පුනප්පුනං යොගායාති භාවනං පුනප්පුනං යුඤ්ජනාය. සතතකිරියායාති භාවනාය නිරන්තරප්පයොගාය.

205. 第五经中，“心结”(cetokhilā)就义理而言，即是疑惑与瞋恚。它们若在某人的心相续中生起，就会使之变得粗硬顽固，更何况是与它们相应的心，所以说“心的僵硬状态”(cittassa thaddhabhāvā)。正如以圆满的相好把握了导师色身的全部庄严，以一切知智把握了法身的全部庄严，此二者皆为疑惑的对象，为显示此，而说“于身怀疑”等语。“思择”(Vicinanto)即是审察诸法的自性。“苦恼”(Kicchati)即是疲倦。“不能决断”(Vinicchetuṃ na sakkoti)即是无法确定。“烧尽烦恼”(Ātapati kileseti)即是“热忱”(ātappa)，也就是正精进(sammāvāyāma)，故说“为热忱故”(ātappāya)即是“为作烧尽烦恼之精进故”。“为反复相应故”(Punappunaṃ yogāya)即是为了一再投入修行。“为恒常行作故”(Satatakiriyāya)即是为了不间断地运用修行。

පටිවෙධධම්මෙ කඞ්ඛමානොති එත්ථ කථං ලොකුත්තරධම්මෙ කඞ්ඛා පවත්තීති? න ආරම්මණකරණවසෙන, අනුස්සුතාකාරපරිවිතක්කලද්ධෙ පරිකප්පිතරූපෙ කඞ්ඛා [Pg.77] පවත්තතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘විපස්සනා…පෙ… වදන්ති, තං අත්ථි නු ඛො නත්ථීති කඞ්ඛතී’’ති. සික්ඛාති චෙත්ථ පුබ්බභාගසික්ඛා වෙදිතබ්බා. කාමඤ්චෙත්ථ විසෙසුප්පත්තියා මහාසාවජ්ජතාය චෙව සංවාසනිමිත්තං ඝටනාහෙතු අභිණ්හුප්පත්තිකතාය ච සබ්‍රහ්මචාරීසූති කොපස්ස විසයො විසෙසෙත්වා වුත්තො, අඤ්ඤත්ථාපි කොපො න චෙතොඛිලොති න සක්කා විඤ්ඤාතුන්ති කෙචි. යදි එවං විචිකිච්ඡායපි අයං නයො ආපජ්ජති, තස්මා යථාරුතවසෙන ගහෙතබ්බං.

“于通达法怀疑”(Paṭivedhadhamme kaṅkhamāno)一句，此处如何对出世间法生起怀疑呢？（答：）不是通过将其作为所缘，而是对由听闻、思索所获得的构想之相生起怀疑。为显示此，而说：“有人说有观(vipassanā)……等，那到底是有还是没有呢？”而心生怀疑。此处的“学”(sikkhā)应知为前分学。有人说：“诚然，此处因对方的殊胜成就、重大过失、共住的因缘、接触的频繁，而特别指出了对同梵行者的瞋恚作为心结的对象，但这并不意味着对其他对象的瞋恚就不是心结。”若如此，此理亦适用于疑惑，是故应按经文所说而理解。

චෙතොඛිලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《心结经》释义终。

6-8. විනිබන්ධසුත්තාදිවණ්ණනා

6-8. 心缚经等释义

206-8. ඡට්ඨෙ පවත්තිතුං අප්පදානවසෙන කුසලචිත්තං විනිබන්ධන්තීති චෙතසොවිනිබන්ධා. තං පන විනිබන්ධන්තා මුට්ඨිග්ගාහං ගණ්හන්තා විය හොන්තීති ආහ ‘‘චිත්තං විනිබන්ධිත්වා’’තිආදි. කාමගිද්ධො පුග්ගලො වත්ථුකාමෙපි කිලෙසකාමෙපි අස්සාදෙති අභිනන්දතීති වුත්තං ‘‘වත්ථුකාමෙපි කිලෙසකාමෙපී’’ති. අත්තනො කායෙති අත්තනො නාමකායෙ, අත්තභාවෙ වා. බහිද්ධාරූපෙති පරෙසං කායෙ අනින්ද්‍රියබද්ධරූපෙ ච. උදරං අවදිහති උපචිනොති පූරෙතීති උදරාවදෙහකං. සෙය්‍යසුඛන්ති සෙය්‍යාය සයනවසෙන උප්පජ්ජනකසුඛං. සම්පරිවත්තකන්ති සම්පරිවත්තිත්වා. පණිධායාති තණ්හාවසෙනෙව පණිදහිත්වා. ඉති පඤ්චවිධොපි ලොභවිසෙසො එව ‘‘චෙතොවිනිබන්ධො’’ති වුත්තොති වෙදිතබ්බො. සත්තමට්ඨමෙසු නත්ථි වත්තබ්බං.

206-8. 第六，以不布施故，束缚善心，是为心结。束缚（善心）者，犹如紧握不放，故说“束缚其心”等。贪欲之人于事物欲和烦恼欲都感到快乐和欢喜，所以说“于事物欲与烦恼欲”。“于己身”即于己名身，或于自体。“于外色”即于他人之身和非根所系的色法。“贪食腹满”（udarāvadehakaṃ）是指腹部不断积聚和充满。“卧乐”（seyyasukha）是指因卧床睡眠而产生的快乐。“辗转反侧”（samparivattakaṃ）是指辗转反侧。“希求”（paṇidhāya）是指以渴爱而希求。应当知道，这五种贪的差别，都称为“心结”。第七和第八（经）没有要说的。

විනිබන්ධසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《心结经》等释义终。

9-10. ගීතස්සරසුත්තාදිවණ්ණනා

9-10. 歌咏经等释义

209-210. නවමෙ ආයතකො නාම ගීතස්සරො තං තං වත්තං භින්දිත්වා අක්ඛරානි විනාසෙත්වා පවත්තොති ආහ ‘‘ආයතකෙනා’’තිආදි. ධම්මෙහි සුත්තවත්තං නාම අත්ථි, ගාථාවත්තං නාම අත්ථි, තං විනාසෙත්වා අතිදීඝං කාතුං න වට්ටති. ධම්මඤ්හි භාසන්තෙන චතුරස්සෙන වත්තෙන පරිමණ්ඩලානි [Pg.78] පදබ්‍යඤ්ජනානි දස්සෙතබ්බානි. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සරභඤ්ඤ’’න්ති (චූළව. 249) ච වචනතො සරෙන ධම්මං භණිතුං වට්ටති. සරභඤ්ඤෙ කිර තරඞ්ගවත්තධොතකවත්තභාගග්ගහකවත්තාදීනි ද්වත්තිංස වත්තානි අත්ථි. තෙසු යං ඉච්ඡති, තං කාතුං ලභතීති. දසමෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

209-210. 第九，“拉长音”（āyatako）是指破坏经文原有的格律，毁坏音节而吟诵的歌声，所以说“以拉长方式”等。法中有经文格律（suttavattaṃ），有偈颂格律（gāthāvattaṃ），破坏这些格律，过度延长是不允许的。说法的人应该用四方（caturassa）的格律，来展现圆满的文句。佛说：“诸比丘，我允许歌咏（sarabhañña）”（《小品》249），所以可以用歌调说法。据说歌咏有三十二种格律，如波浪格律、夺达咖（dhotaka）格律、分段格律等，可以随意使用。第十（经）没有要说的。

ගීතස්සරසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《歌咏经》等释义终。

කිමිලවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《金毗罗品》释义终。

(22) 2. අක්කොසකවග්ගො

（22）2. 诃责品

1-2. අක්කොසකසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. 诃责经等释义

211-2. දුතියස්ස පඨමෙ දසහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසකොති ‘‘බාලොසි, මූළ්හොසි, ඔට්ඨොසි, ගොණොසි, ගද්‍රභොසී’’තිආදිනා දසහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසකො. ‘‘හොතු, මුණ්ඩකසමණ, අදණ්ඩො අහන්ති කරොසි, ඉදානි තෙ රාජකුලං ගන්ත්වා දණ්ඩං ආරොපෙස්සාමී’’තිආදීනි වදන්තො පරිභාසකො නාමාති ආහ ‘‘භයදස්සනෙන පරිභාසකො’’ති. ලොකුත්තරධම්මා අපායමග්ගස්ස පරිපන්ථභාවතො පරිපන්ථො නාමාති ආහ ‘‘ලොකුත්තරපරිපන්ථස්ස ඡින්නත්තා’’ති, ලොකුත්තරසඞ්ඛාතස්ස අපායමග්ගපරිපන්ථස්ස ඡින්නත්තාති අත්ථො. දුතියෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

211-2. 第二经初，以十种辱骂事由而辱骂者，如：“你是愚人，你是痴人，你是骆驼，你是牛，你是驴”等十种辱骂事由。说“好吧，秃头沙门，你以为自己不会受罚，我现在就去王宫让你受罚”等语，以示怖畏而詈骂者，名为“詈骂者”。出世间法是恶趣道之障碍，故名为“障碍”。故说“已断出世间障碍”，意即断除了名为恶趣道障碍的出世间法。第二（经）无可说。

අක්කොසකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《诃责经》等释义终。

3-10. සීලසුත්තාදිවණ්ණනා

3-10. 戒经等释义

213-220. තතියෙ (දී. නි. ටී. 2.149) දුස්සීලොති එත්ථ දු-සද්දො අභාවත්ථො ‘‘දුප්පඤ්ඤො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.449) විය, න ගරහණත්ථොති ආහ ‘‘අසීලො නිස්සීලො’’ති. භින්නසංවරොති එත්ථ සමාදින්නසීලො කෙනචි කාරණෙන සීලභෙදං පත්තො, සො තාව භින්නසංවරො හොතු. යො පන සබ්බෙන සබ්බං අසමාදින්නසීලො ආචාරහීනො, සො කථං භින්නසංවරො නාම හොතීති[Pg.79]? සොපි සාධුසමාචාරස්ස පරිහරණීයස්ස භෙදිතත්තා භින්නසංවරො එව නාම. විනට්ඨසංවරො සංවරරහිතොති හි වුත්තං හොති. තං තං සිප්පට්ඨානං. මාඝාතකාලෙති ‘‘මා ඝාතෙථ පාණීන’’න්ති එවං මාඝාතඝොසනං ඝොසිතදිවසෙ. අබ්භුග්ගච්ඡති පාපකො කිත්තිසද්දො. අජ්ඣාසයෙන මඞ්කු හොතියෙව විප්පටිසාරිභාවතො.

213-220. 第三，于“恶戒者”（dussīlo）一词中，“du-”是无义，如“劣慧者”（duppañño）等词（《中部》1.449）一样，并非呵斥义，故说“无戒、离戒”。于“破护”（bhinnasaṃvaro）一词中，已受持戒者因某缘由而破戒，他可称为“破护者”。但那完全未受持戒、无行仪者，如何能称为“破护者”呢？他也因破坏了善行者应远离之事，故亦名为“破护者”。此即是说“毁坏防护、远离防护”。“彼彼技艺处”（Taṃ taṃ sippaṭṭhānaṃ）。“于禁杀时”（Māghātakāle）是指在宣告“莫杀生”（mā ghātetha pāṇīnaṃ）的日子。恶名声远扬。因有追悔，其心意自然羞愧。

තස්සාති දුස්සීලස්ස. සමාදාය වත්තිතට්ඨානන්ති උට්ඨාය සමුට්ඨාය කතකාරණං. ආපාථං ආගච්ඡතීති තං මනසො උපට්ඨාති. උම්මීලෙත්වා ඉධලොකන්ති උම්මීලනකාලෙ අත්තනො පුත්තදාරාදිවසෙන ඉධලොකං පස්සති. නිමීලෙත්වා පරලොකන්ති නිමීලනකාලෙ ගතිනිමිත්තුපට්ඨානවසෙන පරලොකං පස්සති. තෙනාහ ‘‘චත්තාරො අපායා’’තිආදි. පඤ්චමපදන්ති ‘‘කායස්ස භෙදා’’තිආදිනා වුත්තො පඤ්චමො ආදීනවකොට්ඨාසො. වුත්තවිපරියායෙනාති වුත්තත්ථාය ආදීනවකථාය විපරියායෙන ‘‘අප්පමත්තො තං තං කසිවණිජ්ජාදිං යථාකාලං සම්පාදෙතුං සක්කොතී’’තිආදිනා. පාසංසං සීලමස්ස අත්ථීති සීලවා. සීලසම්පන්නොති සීලෙන සමන්නාගතො සම්පන්නසීලොති එවමාදිකං පන අත්ථවචනං සුකරන්ති අනාමට්ඨං. චතුත්ථාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

“彼”（tassa）是指恶戒者。“受持而行之处”（samādāya vattitaṭṭhānaṃ）是指起身活动时所造之业。“进入范围”（āpāthaṃ āgacchati）是指它呈现于心中。“睁眼见此世”是指睁眼时，因自己的妻儿等而见到此世。“闭眼见来世”是指闭眼时，因趣之相呈现而见到来世。因此说“四恶趣”等。“第五句”（pañcamapadaṃ）是指以“身坏”等所说的第五部分过患。“以所说之反面”是指与前述过患之说相反，如“不放逸者能适时完成农耕、商业等”。“有可赞之戒”（pāsaṃsaṃ sīlamassa atthīti sīlavā）是有戒者。“戒具足”（sīlasampanno）是指具足戒、圆满戒，此类词义解释容易，故不赘述。第四等（经）意义明显。

සීලසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《戒经》等释义终。

අක්කොසකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《诃责品》释义终。

(23) 3. දීඝචාරිකවග්ගො

（23）3. 长途游行品

1-10. පඨමදීඝචාරිකසුත්තාදිවණ්ණනා

1-10. 初长途游行经等释义

221-230. තතියස්ස පඨමාදීනි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානි. පඤ්චමෙ රහො නිසජ්ජාය ආපජ්ජතීති ‘‘යො පන භික්ඛු මාතුගාමෙන සද්ධිං එකො එකාය රහො නිසජ්ජං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ (පාචි. 290) වුත්තං ආපත්තිං ආපජ්ජති. පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ ආපජ්ජතීති ‘‘යො පන භික්ඛු මාතුගාමෙන රහො පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ නිසජ්ජං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති ඉමස්මිං වුත්තං ආපත්තිං ආපජ්ජති. මාතුගාමස්ස උත්තරි ඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙන්තො [Pg.80] ආපජ්ජතීති ‘යො පන භික්ඛු මාතුගාමස්ස උත්තරි ඡප්පඤ්චවාචාහි ධම්මං දෙසෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤුනා පුරිසවිග්ගහෙනා’’ති (පාචි. 63) එවං වුත්තං ආපත්තිං ආපජ්ජති. තෙනාහ ‘‘තෙසං තෙසං සික්ඛාපදානං වසෙන වෙදිතබ්බානී’’ති. ඡට්ඨාදීනි උත්තානත්ථානි.

221-230. 第三品最初的几部经容易理解。第五，“因独坐而违犯”是指触犯了此学处：“若有比丘与妇女一对一于隐蔽处设置座位，犯波逸提”（《波逸提》290）。“因于遮蔽座而违犯”是指触犯了此学处：“若有比丘与妇女于隐蔽、遮蔽之座设置座位，犯波逸提”。“为妇女说法超过五六句而违犯”是指触犯了此学处：“若有比丘为妇女说法超过五六句，除非有具智男子在场，犯波逸提”（《波逸提》63）。因此说：“应依彼彼学处而知”。第六等（经）意义明显。

පඨමදීඝචාරිකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《初长途游行经》等释义终。

දීඝචාරිකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《长途游行品》释义终。

231-302. චතුත්ථවග්ගාදීනි උත්තානත්ථානි.

231-302. 第四品等意义明显。

ඉති මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය

如是《满足希求》，即《增支部义注》中

පඤ්චකනිපාතවණ්ණනාය අනුත්තානත්ථදීපනා සමත්තා.

《五集释义》之未明义阐释究竟。

. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

礼敬彼世尊、阿拉汉、正等正觉者。

අඞ්ගුත්තරනිකායෙ

增支部

ඡක්කනිපාත-ටීකා

六集复注

1. පඨමපණ්ණාසකං

1. 初五十经

1. ආහුනෙය්‍යවග්ගො

1. 应请品

1. පඨමආහුනෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා

1. 初应请经释义

1. ඡක්කනිපාතස්ස [Pg.81] පඨමෙ චක්ඛුනා රූපං දිස්වාති නිස්සයවොහාරෙන වුත්තං. සසම්භාරකනිද්දෙසොයං යථා ‘‘ධනුනා විජ්ඣතී’’ති, තස්මා නිස්සයසීසෙන නිස්සිතස්ස ගහණං දට්ඨබ්බං. තෙනායමත්ථො ‘‘චක්ඛුද්වාරෙ රූපාරම්මණෙ ආපාථගතෙ තං රූපං චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දිස්වා’’ති. නෙව සුමනො හොතීති ජවනක්ඛණෙ ඉට්ඨෙ ආරම්මණෙ රාගං අනුප්පාදෙන්තො නෙව සුමනො හොති ගෙහස්සිතපෙමවසෙනපි මග්ගෙන සබ්බසො රාගස්ස සමුච්ඡින්නත්තා. න දුම්මනොති අනිට්ඨෙ අදුස්සන්තො න දුම්මනො. පසාදඤ්ඤථත්තවසෙනපි ඉට්ඨෙපි අනිට්ඨෙපි මජ්ඣත්තෙපි ආරම්මණෙ න සමං සම්මා අයොනිසො ගහණං අසමපෙක්ඛනං. අයඤ්චස්ස පටිපත්ති සතිවෙපුල්ලප්පත්තියා පඤ්ඤාවෙපුල්ලප්පත්තියා චාති ආහ ‘‘සතො සම්පජානො හුත්වා’’ති. සතියා යුත්තත්තා සතො. සම්පජඤ්ඤෙන යුත්තත්තා සම්පජානො. ඤාණුප්පත්තිපච්චයරහිතකාලෙපි පවත්තිභෙදනතො ‘‘සතතවිහාරො කථිතො’’ති වුත්තං. සතතවිහාරොති ඛීණාසවස්ස නිච්චවිහාරො සබ්බදා පවත්තනකවිහාරො. ඨපෙත්වා හි සමාපත්තිවෙලං භවඞ්ගවෙලඤ්ච ඛීණාසවා ඉමිනාව ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාවිහාරෙන විහරන්ති.

1. 六集第一，“以眼见色”是依止的说法。这犹如“以弓射”一样是包含工具的解释，所以应理解为以依止为首，把握被依止者。其义是：“在眼门，当色所缘现前时，以眼识见到那个色。”不喜：在速行刹那，面对可意所缘时，不生起贪爱，故不喜；也因为通过道，对家的爱执已完全断除。不忧：面对不可意所缘时，不生起嗔恚，故不忧。而且，由于净色根状态不变，对于可意、不可意以及中性的所缘，他都平等看待，没有不如理的执取和不省察。而他的行持是由于正念圆满和智慧圆满，故说“具念正知”。与念相应，故是具念；与正知相应，故是正知。即使在没有生起智慧的因缘时，也因为行相的差异，故说“被称为恒常安住”。恒常安住，是漏尽者恒常的安住，是时时现行的安住。因为漏尽者除了入定和有分心的时候，都是以这六支舍而安住。

එත්ථ ච ‘‘ඡසු ද්වාරෙසුපි උපෙක්ඛකො විහරතී’’ති ඉමිනා ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා කථිතා. ‘‘සම්පජානො’’ති වචනතො පන චත්තාරි ඤාණසම්පයුත්තචිත්තානි ලබ්භන්ති තෙහි විනා සම්පජානතාය අසම්භවතො. සතතවිහාරභාවතො අට්ඨ මහාකිරියචිත්තානි ලබ්භන්ති. ‘‘නෙව සුමනො න දුම්මනො’’ති වචනතො අට්ඨ මහාකිරියචිත්තානි, හසිතුප්පාදො, වොට්ඨබ්බනඤ්චාති දස චිත්තානි ලබ්භන්ති. රාගදොසසහජාතානං සොමනස්සදොමනස්සානං අභාවො තෙසම්පි සාධාරණොති ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාවසෙන ආගතානං ඉමෙසං සතතවිහාරානං සොමනස්සං කථං ලබ්භතීති චෙ? ආසෙවනතො. කිඤ්චාපි [Pg.82] ඛීණාසවො ඉට්ඨානිට්ඨෙපි ආරම්මණෙ මජ්ඣත්තො විය බහුලං උපෙක්ඛකො විහරති අත්තනො පරිසුද්ධපකතිභාවාවිජහනතො, කදාචි පන තථා චෙතොභිසඞ්ඛාරාභාවෙ යං තං සභාවතො ඉට්ඨං ආරම්මණං, තස්ස යාථාවසභාවග්ගහණවසෙනපි අරහතො චිත්තං පුබ්බාසෙවනවසෙන සොමනස්සසහගතං හුත්වා පවත්තතෙව.

此处，由“于六门中安住于舍”一句，说明了六支舍。由“正知”一词，则可得四种智相应心，因为无智则正知不成。由于是恒常安住，可得八种大唯作心。由“不喜不忧”一语，则可得八种大唯作心、生笑心及确定心，共十种心。问：若说贪嗔俱生的喜忧之不存在，对这十种心也是共通的，那么，由六支舍而来的这些恒常安住中，如何能获得喜呢？答：由于串习。漏尽者对于可意和不可意的所缘，虽因不舍自身清净本性而多如中立者般安住于舍，但有时在没有那样的心行时，对于自性为可意的所缘，阿罗汉的心也能把握其真实自性，并因往昔的串习而生起喜俱行心。

පඨමආහුනෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《初应供经》释义终。

2-7. දුතියආහුනෙය්‍යසුත්තාදිවණ්ණනා

2-7. 第二应供经等释义

2-7. දුතියෙ (විසුද්ධි. 2.380) අනෙකවිහිතන්ති අනෙකවිධං නානප්පකාරං. ඉද්ධිවිධන්ති ඉද්ධිකොට්ඨාසං. පච්චනුභොතීති පච්චනුභවති, ඵුසති සච්ඡිකරොති පාපුණාතීති අත්ථො. ඉදානිස්ස අනෙකවිහිතභාවං දස්සෙන්තො ‘‘එකොපි හුත්වා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ‘‘එකොපි හුත්වා’’ති ඉමිනා කරණතො පුබ්බෙව පකතියා එකොපි හුත්වා. බහුධා හොතීති බහූනං සන්තිකෙ චඞ්කමිතුකාමො වා සජ්ඣායං කාතුකාමො වා පඤ්හං පුච්ඡිතුකාමො වා හුත්වා සතම්පි සහස්සම්පි හොති. ආවිභාවං තිරොභාවන්ති එත්ථ ආවිභාවං කරොති, තිරොභාවං කරොතීති අයමත්ථො. ඉදමෙව හි සන්ධාය පටිසම්භිදායං (පටි. ම. 3.11) වුත්තං – ‘‘ආවිභාවන්ති කෙනචි අනාවුටං හොති අප්පටිච්ඡන්නං විවටං, තිරොභාවන්ති කෙනචි ආවුටං හොති පටිච්ඡන්නං පිහිතං පටිකුජ්ජිත’’න්ති. තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡති සෙය්‍යථාපි ආකාසෙති එත්ථ තිරොකුට්ටන්ති පරකුට්ටං, කුට්ටස්ස පරභාගන්ති වුත්තං හොති. එස නයො ඉතරෙසු. කුට්ටොති ච ගෙහභිත්තියා එතං අධිවචනං. පාකාරොති ගෙහවිහාරගාමාදීනං පරික්ඛෙපපාකාරො. පබ්බතොති පංසුපබ්බතො වා පාසාණපබ්බතො වා. අසජ්ජමානොති අලග්ගමානො සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ විය.

2-7. 二～七、第二（经）中（《清净道论》2.380）：“种种”指多种多样、各式各样。“神变”指神通的范畴。“体验”即亲身体验、接触、实现、获得之义。现在为了显示其多种变化，故说“或为一身”等。其中“或为一身”指在造作之前，本性原为一身。“变为多身”指想要在众人面前经行、诵读或提问时，就变成百身千身。“显现、隐没”，此处其义为：使其显现、使其隐没。正是针对这点，《无碍解道》（Paṭi. ma. 3.11）说：“显现，即不为任何物所覆盖，无遮蔽，显露；隐没，即为某物所覆盖，有遮蔽，封闭，遮掩。”“穿墙、穿壁、穿山无碍，犹如于空”中，“穿墙”指墙的另一边，即墙的另一部分之义。其余类推。“墙”(kuṭṭa)是房壁的同义词。“壁”(pākāra)指房屋、寺院、村落等的围墙。“山”指土山或石山。“无碍”即不黏着，犹如在虚空中一样。

උම්මුජ්ජනිමුජ්ජන්ති එත්ථ උම්මුජ්ජන්ති උට්ඨානං වුච්චති. නිමුජ්ජන්ති සංසීදනං. උම්මුජ්ජඤ්ච නිමුජ්ජඤ්ච උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං. උදකෙපි අභිජ්ජමානෙති එත්ථ යං උදකං අක්කමිත්වා සංසීදති, තං භිජ්ජමානන්ති වුච්චති, විපරීතං අභිජ්ජමානං. පල්ලඞ්කෙන ගච්ඡති. පක්ඛී [Pg.83] සකුණොති පක්ඛෙහි යුත්තසකුණො. ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරාමසතීති එත්ථ චන්දිමසූරියානං ද්වාචත්තාලීසයොජනසහස්සස්ස උපරි චරණෙන මහිද්ධිකතා, තීසු දීපෙසු එකක්ඛණෙ ආලොකකරණෙන මහානුභාවතා වෙදිතබ්බා. එවං උපරිචරණආලොකකරණෙහි මහිද්ධිකෙ මහානුභාවෙ. පරාමසතීති ගණ්හාති, එකදෙසෙ වා ඡුපති. පරිමජ්ජතීති සමන්තතො ආදාසතලා විය පරිමජ්ජති. යාව බ්‍රහ්මලොකාපීති බ්‍රහ්මලොකම්පි පරිච්ඡෙදං කත්වා. කායෙන වසං වත්තෙතීති තත්‍ර බ්‍රහ්මලොකෙ කායෙන අත්තනො වසං වත්තෙති.

“于地出没”：此处“出”指升起，“没”指沉下。“出”与“没”合为“出没”。“于水上行走不沉”：此处，若踩水而沉，称为“可破”；反之则为“不破”。“趺坐而行”。“如鸟有翼”指有翅膀的鸟。“此日月有大神力、大威力，以手触之、摸之”：此处，日月于四万二千由旬之上运行，故有大神力；于一刹那间照亮三洲，故有大威力。如是，因于高空运行及普照光明而有大神力、大威力。“触之”指抓住，或触及其一部分。“摸之”指如擦拭镜面般周遍抚摸。“乃至梵天界”指以梵天界为范围。“身得自在”指于彼梵天界，其身得以随心所欲。

දිබ්බාය සොතධාතුයාති එත්ථ දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බා. දෙවතානඤ්හි සුචරිතකම්මනිබ්බත්තා පිත්තසෙම්හරුහිරාදීහි අපලිබුද්ධා උපක්කිලෙසවිමුත්තතාය දූරෙපි ආරම්මණසම්පටිච්ඡනසමත්ථා දිබ්බා පසාදසොතධාතු හොති. අයඤ්චාපි ඉමස්ස භික්ඛුනො වීරියභාවනාබලෙන නිබ්බත්තා ඤාණසොතධාතු තාදිසායෙවාති දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බා. අපිච දිබ්බවිහාරවසෙන පටිලද්ධත්තා අත්තනා ච දිබ්බවිහාරසන්නිස්සිතත්තාපි දිබ්බා. සවනට්ඨෙන නිජ්ජීවට්ඨෙන ච සොතධාතු. සොතධාතුකිච්චකරණෙන සොතධාතු වියාතිපි සොතධාතු. තාය සොතධාතුයා. විසුද්ධායාති සුද්ධාය නිරුපක්කිලෙසාය. අතික්කන්තමානුසිකායාති මනුස්සූපචාරං අතික්කමිත්වා සද්දසවනෙ මානුසිකං මංසසොතධාතුං අතික්කන්තාය වීතිවත්තෙත්වා ඨිතාය. උභො සද්දෙ සුණාතීති ද්වෙ සද්දෙ සුණාති. කතමෙ ද්වෙ? දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච, දෙවානඤ්ච මනුස්සානඤ්ච සද්දෙති වුත්තං හොති. එතෙන පදෙසපරියාදානං වෙදිතබ්බං. යෙ දූරෙ සන්තිකෙ චාති යෙ සද්දා දූරෙ පරචක්කවාළෙපි, යෙ ච සන්තිකෙ අන්තමසො සදෙහසන්නිස්සිතපාණකසද්දාපි, තෙ සුණාතීති වුත්තං හොති. එතෙන නිප්පදෙසපරියාදානං වෙදිතබ්බං.

“以天耳界”：此处，因“与天相似”而称“天”。诸天之净耳界由善业而生，不受胆汁、痰、血等所染，远离随烦恼，故能接受远处的所缘。此比丘由精进修习之力所生的智耳界亦复如是，故因与天相似而称“天”。再者，因依天住而得，且自身亦依止天住，故称“天”。因有听闻作用及无命根性，故称“耳界”。又因其作用如耳界，故亦称“耳界”。“以天耳界”即“以彼耳界”。“清净的”意为纯净、无随烦恼。“超越人耳的”意为超越人类范围，在听闻声音上，已超越、越过人类的肉耳界而住。“听闻两种声音”即听闻两类声音。是哪两类？即天声与人声，亦即诸天与人类的声音。当知此为部分涵盖。“无论远近”，即远在其他轮围世界的声音，以及近至自身体内微小生物的声音，皆能听闻。当知此为完全涵盖。

පරසත්තානන්ති අත්තානං ඨපෙත්වා සෙසසත්තානං. පරපුග්ගලානන්ති ඉදම්පි ඉමිනා එකත්ථමෙව. වෙනෙය්‍යවසෙන පන දෙසනාවිලාසෙන ච බ්‍යඤ්ජනනානත්තං කතං. චෙතසා චෙතොති අත්තනො චිත්තෙන තෙසං චිත්තං. පරිච්චාති පරිච්ඡින්දිත්වා. පජානාතීති සරාගාදිවසෙන නානප්පකාරතො ජානාති. සරාගං වා චිත්තන්තිආදීසු පන අට්ඨලොභසහගතචිත්තං සරාගං චිත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අවසෙසං චාතුභූමකං කුසලාබ්‍යාකතචිත්තං වීතරාගං. ද්වෙ [Pg.84] දොමනස්සචිත්තානි, ද්වෙ විචිකිච්ඡුද්ධච්චචිත්තානීති ඉමානි පන චත්තාරි චිත්තානි ඉමස්මිං දුකෙ සඞ්ගහං න ගච්ඡන්ති. කෙචි පන ථෙරා තානිපි සඞ්ගණ්හන්ති. දුවිධං පන දොමනස්සචිත්තං සදොසං චිත්තං නාම. සබ්බම්පි චාතුභූමකං කුසලාබ්‍යාකතචිත්තං වීතදොසං. සෙසානි දස අකුසලචිත්තානි ඉමස්මිං දුකෙ සඞ්ගහං න ගච්ඡන්ති. කෙචි පන ථෙරා තානිපි සඞ්ගණ්හන්ති. සමොහං වීතමොහන්ති එත්ථ පන පාටිපුග්ගලිකනයෙන විචිකිච්ඡුද්ධච්චසහගතද්වයමෙව සමොහං. මොහස්ස පන සබ්බාකුසලෙසු සම්භවතො ද්වාදසවිධම්පි අකුසලචිත්තං සමොහං චිත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අවසෙසං වීතමොහං. ථිනමිද්ධානුගතං පන සංඛිත්තං, උද්ධච්චානුගතං වික්ඛිත්තං. රූපාවචරාරූපාවචරං මහග්ගතං, අවසෙසං අමහග්ගතං. සබ්බම්පි තෙභූමකං සඋත්තරං, ලොකුත්තරං අනුත්තරං. උපචාරප්පත්තං අප්පනාප්පත්තඤ්ච සමාහිතං, උභයමප්පත්තං අසමාහිතං. තදඞ්ගවික්ඛම්භනසමුච්ඡෙදප්පටිප්පස්සද්ධිනිස්සරණවිමුත්තිං පත්තං පඤ්චවිධම්පි එතං විමුත්තං, විමුත්තිමප්පත්තං වා අවිමුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

“其他有情（之心）”是指，将自己排除在外，其余有情之心。“其他个人（之心）”也是同样的意义，只是为了随顺所化者以及说法之庄严，才使用了不同的表达方式。以心知心，是用自己的心去了知他们的心。遍知，即是辨知。了知，即是以贪等种种方式而知。于“有贪心”等（诸心中），当知与八种贪俱行之心为“有贪心”。其余四地之善心与无记心为“离贪心”。两种忧俱行心，两种疑、掉举俱行心，这四种心不摄于此二分法中。但有些长老亦摄入之。两种忧俱行心名为“有瞋心”。一切四地之善心与无记心皆为“离瞋心”。其余十种不善心不摄于此二分法中。但有些长老亦摄入之。于“有痴心、离痴心”，此处依个别而言，仅疑、掉举相应之二心为“有痴心”。然因痴遍于一切不善，故当知十二种不善心皆为“有痴心”。其余为“离痴心”。与昏沉、睡眠相应者为“沉没心”，与掉举相应者为“散乱心”。色界、无色界（之心）为“广大心”，其余为“非广大心”。一切三地（之心）为“有上心”，出世间（之心）为“无上心”。已达近行定与安止定者为“等持心”，未达此二者为“非等持心”。已证得支分解脱、镇伏解脱、正断解脱、安息解脱、出离解脱此五种解脱的心，当知为“已解脱心”；未证得解脱的心，则为“未解脱心”。

අනෙකවිහිතන්ති (පාරා. අට්ඨ. 1.12) අනෙකවිධං, අනෙකෙහි වා පකාරෙහි පවත්තිතං සංවණ්ණිතන්ති අත්ථො. පුබ්බෙනිවාසන්ති සමනන්තරාතීතභවං ආදිං කත්වා තත්ථ තත්ථ නිවුත්ථසන්තානං. අනුස්සරතීති ඛන්ධපටිපාටිවසෙන, චුතිපටිසන්ධිවසෙන වා අනුගන්ත්වා අනුගන්ත්වා සරති. සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං…පෙ… පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරතීති. තත්ථ එකම්පි ජාතින්ති එකම්පි පටිසන්ධිමූලං චුතිපරියොසානං එකභවපරියාපන්නං ඛන්ධසන්තානං. එස නයො ද්වෙපි ජාතියොතිආදීසුපි. අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙතිආදීසු පන පරිහායමානො කප්පො සංවට්ටකප්පො, වඩ්ඪමානො විවට්ටකප්පොති වෙදිතබ්බො. තත්ථ සංවට්ටෙන සංවට්ටට්ඨායී ගහිතො හොති තංමූලකත්තා, විවට්ටෙන විවට්ටට්ඨායී. එවඤ්හි සති යානි තානි ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කප්පස්ස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි. කතමානි චත්තාරි? සංවට්ටො සංවට්ටට්ඨායී විවට්ටො විවට්ටට්ඨායී’’ති (අ. නි. 4.156) වුත්තානි, තානි පරිග්ගහිතානි හොන්ති.

“多种多样”是指多种，或者以多种方式进行叙述或描述。“宿住”是指从最近的过去世开始，在彼处彼处居住的生命流。“随念”即通过五蕴的次第，或者死与结生的连接，跟随而忆念。例如：忆念一世……乃至……忆念宿住。其中“忆念一世”是指一个结生为开始，以死亡为结束，属于一有期所摄的五蕴相续。这个方法也适用于“忆念二世”等等。至于“多个坏劫”等等，当知衰减的劫是坏劫，增长的劫是成劫。于此，以“坏劫”一词亦含摄了坏住劫，因其为根本；以“成劫”一词亦含摄了成住劫。这样一来，如经中所说“诸比丘，有此四种劫之阿僧祇。是哪四种呢？坏、坏住、成、成住”，即被含摄了。

අමුත්‍රාසින්ති අමුම්හි සංවට්ටකප්පෙ අහං අමුම්හි භවෙ වා යොනියා වා ගහියා වා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා වා සත්තාවාසෙ වා සත්තනිකායෙ වා ආසිං. එවංනාමොති තිස්සො වා ඵුස්සො වා. එවංගොත්තොති ගොතමො වා කච්චායනො වා කස්සපො වා. ඉදමස්ස අතීතභවෙ අත්තනො නාමගොත්තානුස්සරණවසෙන වුත්තං. සචෙ පන තස්මිං කාලෙ අත්තනො වණ්ණසම්පත්තිලූඛපණීතජීවිකභාවං [Pg.85] සුඛදුක්ඛබහුලතං අප්පායුකදීඝායුකභාවං වා අනුස්සරිතුකාමො හොති, තම්පි අනුස්සරතියෙව. තෙනාහ ‘‘එවංවණ්ණො…පෙ… එවමායුපරියන්තො’’ති. තත්ථ එවංවණ්ණොති ඔදාතො වා සාමො වා. එවමාහාරොති සාලිමංසොදනාහාරො වා පවත්තඵලභොජනො වා. එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදීති අනෙන පකාරෙන කායිකචෙතසිකානං සාමිසනිරාමිසාදිප්පභෙදානං සුඛදුක්ඛානං පටිසංවෙදී. එවමායුපරියන්තොති එවං වස්සසතපරිමාණායුපරියන්තො වා චතුරාසීතිකප්පසහස්සායුපරියන්තො වා. සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදින්ති සො අහං තතො භවතො යොනිතො ගහිතො විඤ්ඤාණට්ඨිතිතො සත්තාවාසතො සත්තනිකායතො වා චුතො පුනඅමුකස්මිං නාම භවෙ යොනියා ගතියා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා සත්තාවාසෙ සක්කනිකායෙ වා උදපාදිං. තත්‍රාපාසින්ති තත්‍රාපි භවෙ යොනියා ගතියා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා සත්තාවාසෙ සත්තනිකායෙ වා පුන අහොසිං. එවංනාමොතිආදි වුත්තනයමෙව.

“在彼处”指我在那个坏劫(saṃvaṭṭakappa)中，曾在那个有(bhava)、生处(yoni)、趣(gati)、识住(viññāṇaṭṭhiti)、有情居(sattāvāsa)或有情类(sattanikāya)中存在。“名叫某某”指名叫帝沙（Tissa）或富沙(Phussa)。“氏为某某”指氏为乔达摩(Gotama)、迦旃延(Kaccāyana)或迦叶(Kassapa)。这是指他根据回忆过去世的名字和氏族而说的。如果在那时他想回忆自己当时的容貌的圆满或粗劣、生活的粗劣或精细、苦乐的多少、寿命的长短等，也能回忆起来。因此说“容貌如此...乃至...寿命终结如此”。其中“容貌如此”指肤色是白皙(odāta)或黝黑(sāma)。“食物如此”指食物是稻米肉食或是自然成熟的果实。“感受苦乐如此”指以这种方式感受身心所产生的有染(sāmisa)或无染(nirāmisa)等各种苦乐。“寿命终结如此”指寿命终结是以百年为限或是以八万四千劫为限。“从那里死后，生于彼处”指我从那个有、生处、趣、识住、有情居或有情类死后，又在某个有、生处、趣、识住、有情居或有情类中出生。“在那里也”指在那个有、生处、趣、识住、有情居或有情类中又曾存在。“名叫某某”等的含义如前面所说。

අපිච අමුත්‍රාසින්ති ඉදං අනුපුබ්බෙන ආරොහන්තස්ස යාවදිච්ඡකං අනුස්සරණං. සො තතොති පටිනිවත්තන්තස්ස පච්චවෙක්ඛණං, තස්මා ‘‘ඉධූපපන්නො’’ති ඉමිස්සා ඉධූපපත්තියා අනන්තරමෙව උප්පත්තිට්ඨානං සන්ධාය ‘‘අමුත්‍ර උදපාදි’’න්ති ඉදං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. තත්‍රාපාසින්ති එවමාදි පනස්ස තත්‍රාපි ඉමිස්සා උපපත්තියා අන්තරෙ උපපත්තිට්ඨානෙ නාමගොත්තාදීනං අනුස්සරණදස්සනත්ථං වුත්තං. සො තතො චුතො ඉධූපපන්නොති ස්වාහං තතො අනන්තරුප්පත්තිට්ඨානතො චුතො ඉධ අමුකස්මිං නාම ඛත්තියකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණකුලෙ වා නිබ්බත්තොති. ඉතීති එවං. සාකාරං සඋද්දෙසන්ති නාමගොත්තවසෙන සඋද්දෙසං, වණ්ණාදිවසෙන සාකාරං. නාමගොත්තෙන හි සත්තො ‘‘තිස්සො කස්සපො’’ති උද්දිසීයති, වණ්ණාදීහි ‘‘සාමො ඔදාතො’’ති නානත්තතො පඤ්ඤායති, තස්මා නාමගොත්තං උද්දෙසො, ඉතරෙ ආකාරා.

此外，“我曾在那处”是指（修行者）依次追溯时，能随意愿而随念。“他从彼处”是指（追溯后）返回时的审察。因此当知，“于彼处生”此语，是针对紧邻此次“于此处生”之前的出生地而说。至于“我亦曾在彼处”等语，是为了开示在（更早的）那一世与此世之间的另一世中，也能随念其姓名、氏族等情况。“他从彼处死后转生于此”，意思是说，我从那个紧邻的出生之处死去之后，转生到此处某个刹帝利家族(khattiyakula)或婆罗门家族(brāhmaṇakula)中。像这样。“具有相状与指称”，是指以姓名氏族为指称，以容貌肤色等为相状。因为有情是通过姓名氏族来指称的，例如“帝沙（Tissa）”、“迦叶(Kassapa)”等，而通过容貌等特征来辨识其差异，例如“黝黑(sāma)”、“白皙(odāta)”等，所以姓名氏族是指称，其余的是相状。

දිබ්බෙනාතිආදීසු දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බං. දෙවතානඤ්හි සුචරිතකම්මනිබ්බත්තං පිත්තසෙම්හරුහිරාදීහි අපලිබුද්ධං උපක්කිලෙසවිමුත්තතාය දූරෙපි ආරම්මණසම්පටිච්ඡනසමත්ථං දිබ්බං පසාදචක්ඛු හොති. ඉදඤ්චාපි වීරියභාවනාබලෙන නිබ්බත්තං ඤාණචක්ඛු තාදිසමෙවාති දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බං. දිබ්බවිහාරවසෙන පටිලද්ධත්තා අත්තනො ච දිබ්බවිහාරසන්නිස්සිතත්තාපි දිබ්බං. ආලොකපරිග්ගහෙන මහාජුතිකත්තාපි [Pg.86] දිබ්බං. තිරොකුට්ටාදිගතරූපදස්සනෙන මහාගතිකත්තාපි දිබ්බං. තං සබ්බං සද්දසත්ථානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. දස්සනට්ඨෙන චක්ඛු. චක්ඛුකිච්චකරණෙන චක්ඛුමිවාතිපි චක්ඛු. චුතූපපාතදස්සනෙන දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතුත්තා විසුද්ධං. යො හි චුතිමෙව පස්සති, න උපපාතං, සො උච්ඡෙදදිට්ඨිං ගණ්හාති. යො උපපාතමෙව පස්සති, න චුතිං, සො නවසත්තපාතුභාවදිට්ඨිං ගණ්හාති. යො පන තදුභයං පස්සති, සො යස්මා දුවිධම්පි තං දිට්ඨිගතං අතිවත්තති, තස්මා තං දස්සනං දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතු හොති. උභයම්පි චෙතං බුද්ධපුත්තා පස්සන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘චුතූපපාතදස්සනෙන දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතුත්තා විසුද්ධ’’න්ති. මනුස්සූපචාරං අතික්කමිත්වා රූපදස්සනෙන අතික්කන්තමානුසකං, මානුසං වා මංසචක්ඛුං අතික්කන්තත්තා අතික්කන්තමානුසකන්ති වෙදිතබ්බං. තෙන දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන.

在“以天（眼）”等（词）中，因与天相似，故为“天”。诸天由善业所生的净眼，不为胆汁、痰、血等所染，因远离随烦恼，故能接受远处的所缘，此为天眼。此由精进与修习之力所生的智眼亦复如是，因与天相似，故为“天”。因依天住而得，且自身亦依于天住，故为“天”。因以光明遍取而具大光明，故为“天”。因能见穿墙等色而具大行境，故为“天”。这一切应依声教（语法）了知。因见之义，故为“眼”。因行眼之作用，如眼一般，故亦为“眼”。因见死生，为见清净之因，故为“清净”。若人只见死，不见生，则执断见。若人只见生，不见死，则执新有情显现之见。若人见此二者，因其超越此两种见，故彼见为见清净之因。佛子见此二者。是故说：“因见死生，为见清净之因，故为清净”。因超越人之行境而见色，故为“超人”。或因超越人之肉眼，故应知为“超人”。以彼清净、超人之天眼。

සත්තෙ පස්සතීති මනුස්සානං මංසචක්ඛුනා විය සත්තෙ ඔලොකෙති. චවමානෙ උපපජ්ජමානෙති එත්ථ චුතික්ඛණෙ වා උපපත්තික්ඛණෙ වා දිබ්බචක්ඛුනා දට්ඨුං න සක්කා. යෙ පන ආසන්නචුතිකා ඉදානි චවිස්සන්ති, තෙ චවමානාති, යෙ ච ගහිතප්පටිසන්ධිකා සම්පතිනිබ්බත්තා ච, තෙ උපපජ්ජමානාති අධිප්පෙතා. තෙ එවරූපෙ චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ ච පස්සතීති දස්සෙති. හීනෙති මොහනිස්සන්දයුත්තත්තා හීනානං ජාතිකුලභොගාදීනං වසෙන හීළිතෙ උඤ්ඤාතෙ. පණීතෙති අමොහනිස්සන්දයුත්තත්තා තබ්බිපරීතෙ. සුවණ්ණෙති අදොසනිස්සන්දයුත්තත්තා ඉට්ඨකන්තමනාපවණ්ණයුත්තෙ. දුබ්බණ්ණෙති දොසනිස්සන්දයුත්තත්තා අනිට්ඨාකන්තාමනාපවණ්ණයුත්තෙ, විරූපවිරූපෙතිපි අත්ථො. සුගතෙති සුගතිගතෙ, අලොභනිස්සන්දයුත්තත්තා වා අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ. දුග්ගතෙති දුග්ගතිගතෙ, ලොභනිස්සන්දයුත්තත්තා වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානෙ.

“见诸有情”，即如人以肉眼观看有情。于“死时、生时”，此处，于死刹那或生刹那，天眼不能见。然而，那些临死、即将死者，意为“死时”；那些已取结生、已再生者，意为“生时”。显示（天眼）见如是死时与生时者。“下劣”，即因与痴的等流相应，故于种姓、家族、财富等方面下劣、被轻蔑、被鄙视。“胜妙”，即因与无痴的等流相应，故与彼相反。“好色”，即因与无瞋的等流相应，故具足可喜、可爱、可意之色。“恶色”，即因与瞋的等流相应，故具足不可喜、不可爱、不可意之色，亦有“丑陋”之义。“善趣”，即往善趣者；或因与无贪的等流相应，故为富裕、大富者。“恶趣”，即往恶趣者；或因与贪的等流相应，故为贫穷、少饮食者。

යථාකම්මූපගෙති යං යං කම්මං උපචිතං, තෙන තෙන උපගතෙ. කායදුච්චරිතෙනාතිආදීසු දුට්ඨු චරිතං කිලෙසපූතිකත්තාති දුච්චරිතං. කායෙන දුච්චරිතං, කායතො වා උප්පන්නං දුච්චරිතන්ති කායදුච්චරිතං. ඉතරෙසුපි එසෙව නයො. සමන්නාගතාති සමඞ්ගිභූතා. අරියානං උපවාදකාති බුද්ධපච්චෙකබුද්ධසාවකානං අරියානං අන්තමසො ගිහිසොතාපන්නානම්පි අනත්ථකාමා හුත්වා අන්තිමවත්ථුනා වා ගුණපරිධංසනෙන වා උපවාදකා, අක්කොසකා ගරහකාති වුත්තං හොති. මිච්ඡාදිට්ඨිකාති විපරීතදස්සනා[Pg.87]. මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානාති මිච්ඡාදිට්ඨිවසෙන සමාදින්නනානාවිධකම්මා, යෙපි මිච්ඡාදිට්ඨිමූලකෙසු කායකම්මාදීසු අඤ්ඤෙපි සමාදාපෙන්ති.

“随业而往”，即随其所造之业而往。于“身恶行”等（词）中，因被烦恼所腐蚀，故恶行为“恶行”。由身所作之恶行，或由身所生之恶行，为“身恶行”。于其他（语、意恶行）亦同此理。“具足”，即成就。“诽谤圣者”，即对佛、独觉佛、声闻圣者，乃至对在家须陀洹(sotāpanna)，心怀不善，或以最终事（破根本戒），或以毁损功德而诽谤、辱骂、呵斥。“邪见者”，即颠倒见者。“邪见业受持者”，即以邪见受持种种业者，以及劝导他人在以邪见为根的身业等中受持者。

කායස්ස භෙදාති උපාදින්නක්ඛන්ධපරිච්චාගා. පරං මරණාති තදනන්තරං අභිනිබ්බත්තක්ඛන්ධග්ගහණා. අථ වා කායස්ස භෙදාති ජීවිතින්ද්‍රියස්සූපච්ඡෙදා. පරං මරණාති චුතිචිත්තතො උද්ධං. අපායන්ති එවමාදි සබ්බං නිරයවෙවචනමෙව. නිරයො හි සග්ගමොක්ඛහෙතුභූතා පුඤ්ඤසම්මතා අයා අපෙතත්තා, සුඛානං වා ආයස්ස අභාවා අපායො. දුක්ඛස්ස ගති පටිසරණන්ති දුග්ගති, දොසබහුලතාය වා දුට්ඨෙන කම්මෙන නිබ්බත්තා ගතීති දුග්ගති. විවසා නිපතන්ති තත්ථ දුක්කට්ටකාරිනොති විනිපාතො, විනස්සන්තා වා එත්ථ පතන්ති සම්භිජ්ජමානඞ්ගපච්චඞ්ගාති විනිපාතො. නත්ථි එත්ථ අස්සාදසඤ්ඤිතො අයොති නිරයො.

“身坏”，即舍弃所取之蕴。“死后”，即其后执取新生之蕴。或者，“身坏”，即命根断绝。“死后”，即死心之后。“恶趣”等，皆为地狱之同义词。地狱因远离被认为是天界与解脱之因的福德，或因无乐之福(āya)，故为“恶趣”(apāyo)。苦之趣向、归宿，故为“恶趣”(duggati)；或因多瞋，或因恶业所生之趣，故为“恶趣”。作恶者无助地堕于其中，故为“堕处”(vinipāto)；或于其中毁灭、肢节破碎而堕落，故为“堕处”。于此无名为“味”之福(ayo)，故为“地狱”(nirayo)。

අථ වා අපායග්ගහණෙන තිරච්ඡානයොනිං දීපෙති. තිරච්ඡානයොනි හි අපායො සුගතිතො අපෙතත්තා, න දුග්ගති මහෙසක්ඛානං නාගරාජාදීනං සම්භවතො. දුග්ගතිග්ගහණෙන පෙත්තිවිසයඤ්ච. සො හි අපායො චෙව දුග්ගති ච සුගතිතො අපෙතත්තා දුක්ඛස්ස ච ගතිභූතත්තා, න තු විනිපාතො අසුරසදිසං අවිනිපතිතත්තා. විනිපාතග්ගහණෙන අසුරකායං. සො හි යථාවුත්තෙන අත්ථෙන අපායො චෙව දුග්ගති ච සබ්බසමුස්සයෙහි විනිපතිතත්තා විනිපාතොති වුච්චති. නිරයග්ගහණෙන අවීචිආදිකමනෙකප්පකාරං නිරයමෙවාති. උපපන්නාති උපගතා, තත්ථ අභිනිබ්බත්තාති අධිප්පායො. වුත්තවිපරියායෙන සුක්කපක්ඛො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – තත්ථ සුගතිග්ගහණෙන මනුස්සාගතිපි සඞ්ගය්හති, සග්ගග්ගහණෙන දෙවගතියෙව. තත්ථ සුන්දරා ගතීති සුගති. රූපාදීහි විසයෙහි සුට්ඨු අග්ගොති සග්ගො. සො සබ්බොපි ලුජ්ජනප්පලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකොති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරො පන සබ්බාකාරෙන විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනාතො ගහෙතබ්බො. තතියාදීනි උත්තානත්ථානි.

或者，以“恶趣”(apāya)一词表示畜生道。畜生道确为“恶趣”，因远离善趣；但非“恶道”(duggati)，因有大威德之龙王等生于其中。以“恶道”一词表示饿鬼界。彼既为“恶趣”亦为“恶道”，因远离善趣且为苦之趣向；但非“堕处”(vinipāto)，因不像阿修罗那样堕落。以“堕处”一词表示阿修罗众。彼如前述之义，既为“恶趣”亦为“恶道”，且因从一切（福乐）中堕落，故称“堕处”。以“地狱”(niraya)一词表示无间地狱等种种地狱。“生”，即往、于彼处再生之意。与所说相反，当知为白品。此为差别：彼处以“善趣”(sugati)一词亦摄人趣，以“天”(sagga)一词则唯摄天趣。彼处，美妙之趣，故为“善趣”。于色等境极为殊胜，故为“天”。此一切皆因毁坏、败坏之义而为“世间”(loko)，此为简说。广说则应从《清净道论释》中全面了知。第三等（经）义明显。

දුතියආහුනෙය්‍යසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《第二应供经》等释义终。

8. අනුත්තරියසුත්තවණ්ණනා

8. 无上经释义

8. අට්ඨමෙ [Pg.88] නත්ථි එතෙසං උත්තරානි විසිට්ඨානීති අනුත්තරානි, අනුත්තරානි එව අනුත්තරියානි යථා ‘‘අනන්තමෙව අනන්තරිය’’න්ති ආහ ‘‘නිරුත්තරානී’’ති. දස්සනානුත්තරියං නාම ඵලවිසෙසාවහත්තා. එස නයො සෙසෙසුපි. සත්තවිධඅරියධනලාභොති සත්තවිධසද්ධාදිලොකුත්තරධනලාභො. සික්ඛාත්තයස්ස පූරණන්ති අධිසීලසික්ඛාදීනං තිස්සන්නං සික්ඛානං පූරණං. තත්ථ පූරණං නිප්පරියායතො අසෙක්ඛානං වසෙන වෙදිතබ්බං. කල්‍යාණපුථුජ්ජනතො පට්ඨාය හි සත්ත සෙඛා තිස්සො සික්ඛා පූරෙන්ති නාම, අරහා පරිපුණ්ණසික්ඛොති. ඉති ඉමානි අනුත්තරියානි ලොකියලොකුත්තරානි කථිතානි.

8. 于第八（经），无有比此更上、更殊胜者，故为“无上”；“无上”即“无上法”，犹如“无边即无间”。说为“无有更上”。所谓“见无上”，因其能带来殊胜之果。此理亦通于其余。“得七种圣财”，即得信等七种出世间财。“圆满三学”，即圆满增上戒学等三学。于此，圆满当知为无学之究竟圆满。从善凡夫开始，七有学可名为圆满三学，而阿罗汉为圆满学。如是，此等世间与出世间之无上法已被宣说。

අනුත්තරියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《无上经》释义终。

9. අනුස්සතිට්ඨානසුත්තවණ්ණනා

9. 随念处经释义

9. නවමෙ අනුස්සතියො එව දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකාදිහිතසුඛානං කාරණභාවතො ඨානානීති අනුස්සතිට්ඨානානි. බුද්ධගුණාරම්මණා සතීති යථා බුද්ධානුස්සති විසෙසාධිගමස්ස ඨානං හොති, එවං ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනා බුද්ධගුණෙ ආරබ්භෙ උප්පන්නා සති. එවං අනුස්සරතො හි පීති උප්පජ්ජති, සො තං පීතිං ඛයතො වයතො පට්ඨපෙත්වා අරහත්තං පාපුණාති. උපචාරකම්මට්ඨානං නාමෙතං ගිහීනම්පි ලබ්භති. උපචාරකම්මට්ඨානන්ති ච පච්චක්ඛතො උපචාරජ්ඣානාවහං කම්මට්ඨානපරම්පරාය සම්මසනං යාව අරහත්තා ලොකියලොකුත්තරවිසෙසාවහං. එස නයො සබ්බත්ථ.

9. 第九，随念本身是现世与来世等利益安乐之因，故称“随念处”。以佛陀功德为所缘之念，例如佛随念是证得殊胜成就的处所，即缘于“彼世尊……”等佛陀功德而生起的念。如此随念者会生起喜，他通过审察此喜的坏灭与消逝，能证得阿罗汉果。此近行业处，在家人亦可获得。所谓“近行业处”，是指直接带来近行禅的业处，通过次第观修，能带来直至阿罗汉果的世间与出世间殊胜成就。此理通于一切处。

අනුස්සතිට්ඨානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《随念处经》释义终。

10. මහානාමසුත්තවණ්ණනා

10. 摩诃男经释义

10. දසමෙ තස්මිං සමයෙති බුද්ධාගුණානුස්සරණසමයෙ. රාගපරියුට්ඨිතන්ති රාගෙන පරියුට්ඨිතං. පරියුට්ඨානප්පත්තිපි, රාගෙන වා සංහිතං චිත්තං [Pg.89] අරඤ්ඤමිව චොරෙහි තෙන පරියුට්ඨිතන්ති වුත්තං, තස්ස පරියුට්ඨානට්ඨානභාවතොපි පරියුට්ඨිතරාගන්ති අත්ථො. බ්‍යඤ්ජනං පන අනාදියිත්වා අත්ථමත්තං දස්සෙන්තො ‘‘උප්පජ්ජමානෙන රාගෙන උට්ඨහිත්වා ගහිත’’න්ති ආහ. උජුකමෙවාති පගෙව කායවඞ්කාදීනං අපනීතත්තා චිත්තස්ස ච අනුජුභාවකරානං මානාදීනං අභාවතො, රාගාදිපරියුට්ඨානාභාවෙන වා ඔණතිඋණ්ණතිවිරහතො උජුභාවමෙව ගතං. අථ වා උජුකමෙවාති කම්මට්ඨානස්ස ථිනං මිද්ධං ඔතිණ්ණතාය ලීනුද්ධච්චවිගමතො මජ්ඣිමසමථනිමිත්තප්පටිපත්තියා උජුභාවමෙව ගතං. අට්ඨකථං නිස්සායාති භවජාතිආදීනං පදානං අත්ථං නිස්සාය. අත්ථවෙදන්ති වා හෙතුඵලං පටිච්ච උප්පන්නං තුට්ඨිමාහ. ධම්මවෙදන්ති හෙතුං පටිච්ච උප්පන්නං තුට්ඨිං. ‘‘ආරකත්තා අරහ’’න්ති අනුස්සරන්තස්ස හි යදිදං භගවතො කිලෙසෙහි ආරකත්තං, සො හෙතු. ඤාපකො චෙත්ථ හෙතු අධිප්පෙතො, න කාරකො සම්පාපකො. තතොනෙන ඤායමානො අරහත්තත්ථො ඵලං. ඉමිනා නයෙන සෙසපදෙසුපි හෙතුසො ඵලවිපාකො වෙදිතබ්බො. ධම්මානුස්සතිආදීසුපි හි ආදිමජ්ඣපරියොසානකල්‍යාණතාදයො සුප්පටිපත්තිආදයො ච තත්ථ තත්ථ හෙතුභාවෙන නිද්දිට්ඨායෙව. ධම්මූපසංහිතන්ති යථාවුත්තහෙතුඵලසඞ්ඛාතගුණූපසංහිතං.

10. 第十，“那时”是指忆念佛陀功德的时候。“被贪欲所缠”是说被贪欲所占据。也可以指达到被占据的状态，或者心与贪欲相应，就像森林被强盗占据那样，所以说被贪欲所缠；又因其具有被缠的状态，故其义为“被贪欲所缠”。不过不拘泥于文字，只说明意思时说：‘生起的贪欲占据并控制了心’。“正直”是指由于消除了身体的弯曲等，心也没有导致不正直的傲慢等因素，或者因为没有贪欲等占据，远离了低靡与高举，所以完全保持正直。或者说“正直”是指修习业处时摆脱了昏沉与睡眠的侵袭，消除了懈怠与掉举，通过中道寂止相的修习而完全保持正直。“依据义注”是指根据“有”、“生”等词的含义。“知义乐”是指由于因果而生起的喜乐。“知法乐”是指由于因缘而生起的喜乐。‘因远离故为阿罗汉’是说忆念世尊远离烦恼的功德，这就是因。这里指示的是能令了知的因，不是能令成就的因。由此了知阿罗汉的意义就是果。按照这个方法，其余语句中的因果之义也应当这样理解。在法随念等修习中，初、中、后善等特性和善行等，在各处都被说明为因。“与法相应”是指如前所说的与因果所包含的功德相应。

මහානාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《摩诃男经》释义终。

ආහුනෙය්‍යවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《应供品》释义终。

2. සාරණීයවග්ගො

2. 摄顺品

1. පඨමසාරණීයසුත්තවණ්ණනා

1. 初摄顺经释义

11. දුතියස්ස පඨමෙ සරිතබ්බයුත්තකාති අනුස්සරණාරහා. මිජ්ජති සිනිය්හති එතායාති මෙත්තා, මිත්තභාවො. මෙත්තා එතස්ස අත්ථීති මෙත්තං, කායකම්මං. තං පන යස්මා මෙත්තාසහගතචිත්තසමුට්ඨානං, තස්මා වුත්තං ‘‘මෙත්තෙන චිත්තෙන කාතබ්බං කායකම්ම’’න්ති. එස නයො සෙසද්වයෙපි. ඉමානීති මෙත්තකායකම්මාදීනි. භික්ඛූනං වසෙන ආගතානි තෙසං සෙට්ඨපරිසභාවතො. යථා පන භික්ඛුනීසුපි ලබ්භන්ති, එවං ගිහීසුපි ලබ්භන්ති චතුපරිසසාධාරණත්තාති තං දස්සෙන්තො ‘‘භික්ඛූනඤ්හී’’තිආදිමාහ. භික්ඛුනො [Pg.90] සබ්බම්පි අනවජ්ජකායකම්මං ආභිසමාචාරිකකම්මන්තොගධමෙවාති ආහ ‘‘මෙත්තෙන චිත්තෙන…පෙ… කායකම්මං නාමා’’ති. භත්තිවසෙන පවත්තියමානා චෙතියබොධීනං වන්දනා මෙත්තාසිද්ධාති කත්වා තදත්ථාය ගමනං ‘‘මෙත්තං කායකම්ම’’න්ති වුත්තං. ආදි-සද්දෙන චෙතියබොධිභික්ඛූසු වුත්තාවසෙසාපචායනාදිවසෙන පවත්තමෙත්තාවසෙන පවත්තං කායිකං කිරියං සඞ්ගණ්හාති.

11. 第二经初句，“应被忆念”(saritabbayuttaka)，即值得忆念(anussaraṇārahā)。“慈”(mettā)，是因此而柔软、滋润，即友谊(mittabhāvo)。有慈，故为“慈”(mettaṃ)，指身业。此（慈身业）乃由慈俱心所生，故说‘应以慈心所作之身业’。其余二者，理趣亦同。此等即慈身业等。此乃就比丘而说，因其为最胜之众。然为示此法通于四众，比丘尼、在家众亦可得，故说‘比丘……’等。比丘一切无过失的身业，皆摄于威仪业中，故说‘以慈心……乃至……名为身业’。因食物等事，为成就慈心而礼敬塔庙、菩提树，为此而去，亦称“慈身业”。“等”字，摄于对塔庙、菩提树、比丘等所作之其余恭敬等，由慈心所发起的身体行为。

තෙපිටකම්පි බුද්ධවචනං කථියමානන්ති අධිප්පායො. තෙපිටකම්පි බුද්ධවචනං පරිපුච්ඡනඅත්ථකථනවසෙන පවත්තියමානමෙව මෙත්තං වචීකම්මං නාම හිතජ්ඣාසයෙන පවත්තිතබ්බතො. තීණි සුචරිතානීති කායවචීමනොසුචරිතානි. චින්තනන්ති එවං චින්තනමත්තම්පි මනොකම්මං, පගෙව පටිපන්නා භාවනාති දස්සෙති.

“三藏佛语”是指正在被讲述的佛语。三藏佛语以问答和解释的方式进行，这本身就是名为慈语业，因为它应当以利益他人的心态来说。三种善行是指身善行、语善行和意善行。仅仅是思惟，也属于意业，更何况实际修行和修习，这表明了这一点。

ආවීති පකාසං. පකාසභාවො චෙත්ථ යං උද්දිස්ස තං කායකම්මං කරීයති, තස්ස සම්මුඛභාවතොති ආහ ‘‘සම්මුඛා’’ති. රහොති අප්පකාසං. අප්පකාසතා ච යං උද්දිස්ස තං කායකම්මං කරීයති, තස්ස අපච්චක්ඛභාවතොති ආහ ‘‘පරම්මුඛා’’ති. සහායභාවගමනං තෙසං පුරතො. තෙසු කරොන්තෙසුයෙව හි සහායභාවගමනං සම්මුඛා කායකම්මං නාම හොති. උභයෙහීති නවකෙහි ථෙරෙහි ච. පග්ගය්හාති පග්ගණ්හිත්වා උද්ධං කත්වා කෙවලං ‘‘දෙවො’’ති අවත්වා ගුණෙහි ථිරභාවජොතනං ‘‘දෙවත්ථෙරො’’ති වචනං පග්ගය්හ වචනං. මමත්තබොධනං වචනං මමායනවචනං. එකන්තපරම්මුඛස්ස මනොකම්මස්ස සම්මුඛතා නාම විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපනවසෙන හොති, තඤ්ච ඛො ලොකෙ කායකම්මන්ති පාකටං පඤ්ඤාතං. හත්ථවිකාරාදීනි අනාමසිත්වා එව දස්සෙන්තො ‘‘නයනානි උම්මීලෙත්වා’’තිආදිමාහ. කාමං මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධානං නයනානං උම්මීලනා පසන්නෙන මුඛෙන ඔලොකනඤ්ච මෙත්තං කායකම්මමෙව, යස්ස පන චිත්තස්ස වසෙන නයනානං මෙත්තාසිනෙහසිනිද්ධතා මුඛස්ස ච පසන්නතා, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘මෙත්තං මනොකම්මං නාමා’’ති.

“公开”(āvī)是显露。此处的“公开性”是指针对某人而作的身业，因为是当面(sammukha)的，所以说“当面”。“隐蔽”(raho)是不显露。“不显露性”是指针对某人而作的身业，因为非亲见(apaccakkha)，所以说“背地”(parammukha)。“同行共处”是在他们面前。只有在他们正在行动时，同行共处才名为当面身业。“二者”是指新学比丘与长老比丘。“高举”(paggayha)就是举起、提升，不说“天”而用功德坚固地照耀，说“天长老”就是高举言辞。表示所属关系的言辞就是“我的”言辞。纯粹背地意业的当面性，是通过表业(viññatti)生起的方式而存在，而这在世间被明确地认知为身业。不涉及手势等动作而作说明，所以说“睁眼”等语。慈爱浸润的眼睛睁开与清净面容的注视，固然是慈身业；然而使眼睛浸润慈爱、面容清净的心，是针对此心而说“慈意业”。

ලාභ-සද්දො කම්මසාධනො ‘‘ලාභා වත, භො, ලද්ධො’’තිආදීසු විය. සො චෙත්ථ ‘‘ධම්මලද්ධා’’ති වචනතො අතීතකාලිකොති ආහ ‘‘චීවරාදයො ලද්ධපච්චයා’’ති. ධම්මතො ආගතාති ධම්මිකා, පරිසුද්ධගමනා පච්චයා. තෙනාහ ‘‘ධම්මලද්ධා’’ති. ඉමමෙව හි අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘කුහනාදී’’තිආදි [Pg.91] වුත්තං. න සම්මා ගය්හමානා හි ධම්මලද්ධා නාම න හොන්තීති තප්පටිසෙධනත්ථං පාළියං ‘‘ධම්මලද්ධා’’ති වුත්තං. දෙය්‍යං දක්ඛිණෙය්‍යඤ්ච අප්පටිවිභත්තං කත්වා භුඤ්ජතීති අප්පටිවිභත්තභොගී නාම හොති. තෙනාහ ‘‘ද්වෙ පටිවිභත්තානි නාමා’’තිආදි. චිත්තෙන විභජනන්ති එතෙන චිත්තුප්පාදමත්තෙනපි විභජනං පටිවිභත්තං නාම, පගෙව පයොගතොති දස්සෙති. චිත්තෙන විභජනපුබ්බකං වා කායෙන විභජනන්ති මූලමෙව දස්සෙතුං ‘‘එවං චිත්තෙන විභජන’’න්ති වුත්තං. තෙන චිත්තුප්පාදමත්තෙන පටිවිභාගො කාතබ්බොති දස්සෙති. අප්පටිවිභත්තන්ති භාවනපුංසකනිද්දෙසො, අප්පටිවිභත්තං ලාභං භුඤ්ජතීති කම්මනිද්දෙසො වා. තං නෙව ගිහීනං දෙති අත්තනො ආජීවසොධනත්ථං. න අත්තනා පරිභුඤ්ජති ‘‘මය්හං අසාධාරණභොගිතා මා හොතූ’’ති. පටිග්ගණ්හන්තො ච…පෙ… පස්සතීති ඉමිනා ආගමනතො පට්ඨාය සාධාරණබුද්ධිං උපට්ඨාපෙති. එවං හිස්ස සාධාරණභොගිතා සුකරා, සාරණීයධම්මො චස්ස පූරො හොති.

“利得”(lābha)一词是作业的用法(kammasādhana)，如在“朋友啊，确实获得了利得”等句中。于此，由于“如法所得”(dhammaladdhā)是过去时态，故说“衣等是已获得的资具”。从法而来，故为“如法的”，即来源清净的资具。因此说“如法所得”。为了显示此义，才说“欺诈等”。若非正当取得，则不名为“如法所得”，为否定此，圣典中才说“如法所得”。将应施物与应供物不加分别而受用，故名为“不分别受用者”(appaṭivibhattabhogī)。因此说“有两种分别”等。“以心分别”，此句显示，仅以心念生起亦名为“分别”，何况实际行动。或者，为显示其根本，说“如是以心分别”，意指先以心分别，后以身分别。此显示应仅以心念生起便作分别。“不分别”(appaṭivibhattaṃ)是抽象意义的中性词解释(bhāvanapuṃsakaniddeso)，或者如“受用不分别的利得”是作业格的解释(kammaniddeso)。他既不为净化自己的生计而将其给予在家人，也不独自享用，心想：“愿我勿成为非共同受用者。”“在接受时……乃至……看见”，此句显示从获得之时起，即安立共同受用之心。如此，他的共同受用便易于成就，其可忆念法(sāraṇīyadhamma)亦得以圆满。

අථ වා පටිග්ගණ්හන්තො ච…පෙ… පස්සතීති ඉමිනා තස්ස ලාභස්ස තීසු කාලෙසු සාධාරණතො ඨපනං දස්සිතං. පටිග්ගණ්හන්තො ච සඞ්ඝෙන සාධාරණං හොතූති ඉමිනා පටිග්ගහණකාලො දස්සිතො. ගහෙත්වා…පෙ… පස්සතීති ඉමිනා පටිග්ගහිතකාලො. තදුභයං පන තාදිසෙන පුබ්බභාගෙන විනා න හොතීති අත්ථසිද්ධො පුරිමකාලො. තයිදං පටිග්ගහණතො පුබ්බෙවස්ස හොති ‘‘සඞ්ඝෙන සාධාරණං හොතූති පටිග්ගණ්හිස්සාමී’’ති, පටිග්ගණ්හන්තස්ස හොති ‘‘සඞ්ඝෙන සාධාරණං හොතූති පටිග්ගණ්හාමී’’ති, පටිග්ගහෙත්වා හොති ‘‘සඞ්ඝෙන සාධාරණං හොතූති හි පටිග්ගහිතං මයා’’ති. එවං තිලක්ඛණසම්පන්නං කත්වා ලද්ධං ලාභං ඔසාරණලක්ඛණං අවිකොපෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තො සාධාරණභොගී අප්පටිවිභත්තභොගී ච හොති.

或者，“在接受时……乃至……看见”，此句显示了该利得在三时中皆被设为共同所有。“在接受时，愿与僧团(saṅgha)共同”，此句显示了接受之时。“已接受……乃至……看见”，此句显示了已接受之时。然而，此二者若无如此的前分(pubbabhāga)则不会发生，故从义理上成立了更早的时刻。即：在接受之前，他想：“我将为与僧团共同而接受”；在接受之时，他说：“我正为与僧团共同而接受”；在接受之后，他说：“我确是为与僧团共同而接受了。”如此，将获得的利得做成具足三相，不破坏其归属(osāraṇa)之相而受用者，即是共同受用者(sādhāraṇabhogī)与不分别受用者(appaṭivibhattabhogī)。

ඉමං පන සාරණීයධම්මන්ති ඉමං චතුත්ථං සරිතබ්බයුත්තධමං. න හි…පෙ… ගණ්හන්ති, තස්මා සාධාරණභොගිතා දුස්සීලස්ස නත්ථීති ආරම්භොපි තාව න සම්භවති, කුතො පූරණන්ති අධිප්පායො. පරිසුද්ධසීලොති ඉමිනා ලාභස්ස ධම්මිකභාවං දස්සෙති. වත්තං අඛණ්ඩෙන්තොති ඉමිනා අප්පටිවිභත්තභොගිතං සාධාරණභොගිතඤ්ච දස්සෙති. සති පන තදුභයෙ සාරණීයධම්මො පූරිතො එව හොතීති ආහ ‘‘පූරෙතී’’ති. ඔදිස්සකං කත්වාති එතෙන අනොදිස්සකං කත්වා පිතුනො, ආචරියුපජ්ඣායාදීනං වා [Pg.92] ථෙරාසනතො පට්ඨාය දෙන්තස්ස සාරණීයධම්මොයෙව හොතීති දස්සෙති. දාතබ්බන්ති අවස්සං දාතබ්බං. සාරණීයධම්මො පනස්ස න හොති පටිජග්ගට්ඨානෙ ඔදිස්සකං කත්වා දින්නත්තා. තෙනාහ ‘‘පලිබොධජග්ගනං නාම හොතී’’ති. මුත්තපලිබොධස්ස වට්ටති අමුත්තපලිබොධස්ස පූරෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා. යදි එවං සබ්බෙන සබ්බං සාරණීයධම්මං පූරෙන්තස්ස ඔදිස්සකදානං වට්ටති, න වට්ටතීති? නො න වට්ටති යුත්තට්ඨානෙති දස්සෙන්තො ‘‘තෙන පනා’’තිආදිමාහ. ඉමිනා ඔදිස්සකදානං පනස්ස න සබ්බත්ථ වාරිතන්ති දස්සෙති. ගිලානාදීනඤ්හි ඔදිස්සකං කත්වා දානං අප්පටිවිභාගපක්ඛිකං ‘‘අසුකස්ස න දස්සාමී’’ති පටික්ඛෙපස්ස අභාවතො. බ්‍යතිරෙකප්පධානො හි පටිභාගො. තෙනාහ ‘‘අවසෙස’’න්තිආදි. අදාතුම්පීති පි-සද්දෙන දාතුම්පි වට්ටතීති දස්සෙති. තඤ්ච ඛො කරුණායනවසෙන, න වත්තපරිපූරණවසෙන, තස්මා දුස්සීලස්සපි අත්ථිකස්ස සති සම්භවෙ දාතබ්බං. දානඤ්හි නාම න කස්සචි නිවාරිතං.

“此可忆念法(sāraṇīyadhamma)”，即此第四种应被忆念之法。确实……他们不接受，因此恶戒者无法共同受用，连开始都不可能，何况圆满呢？此是其义。“戒行清净”，此句显示了利得的如法性。“行持不缺”，此句显示了不分别受用与共同受用。若此二者存在，可忆念法即得圆满，故说“使其圆满”。“作了指定(odissakaṃ katvā)”，此句显示，若不作指定，而是从长老座开始，依次施予父亲、阿阇梨、戒师(upajjhāya)等，这才是可忆念法。“应施予”，意指必须施予。但若为照顾之故而作指定布施，则非可忆念法，因其是为守护挂碍(palibodhajagganaṃ)而作的指定布施。故说“名为守护挂碍”。此法适宜于已解脱挂碍者，因未解脱挂碍者无法圆满。若然，对已完全圆满可忆念法者，指定布施是否可行？为示在适当情况下可行，故说“然而，由彼……”等。此句显示指定布施并非在所有情况下都被禁止。因为对病人等作指定布施，属于不分别的一方，因无“我不给某人”的排斥。分别(paṭibhāga)主要是基于排除(byatireka)。故说“其余……”等。“亦可不施”，其中的“亦”字显示亦可施予。但这应是出于悲悯，而非为圆满义务，因此对有需求的恶戒者，若有条件亦应施予。布施，实不禁止任何人。

සුසික්ඛිතායාති සාරණීයපූරණවිධිම්හි සුසික්ඛිතාය, සුකුසලායාති අත්ථො. ඉදානි තස්ස කොසල්ලං දස්සෙතුං ‘‘සුසික්ඛිතාය හී’’තිආදි වුත්තං. ද්වාදසහි වස්සෙහි පූරෙහි, න තතො ඔරන්ති ඉමිනා තස්ස දුප්පූරතං දස්සෙති. තථා හි සො මහප්ඵලො මහානිසංසො දිට්ඨධම්මිකෙහිපි තාවගරුතරෙහි ඵලානිසංසෙහි අනුගතොති තංසමඞ්ගී ච පුග්ගලො විසෙසලාභී අරියපුග්ගලො විය ලොකෙ අච්ඡරියබ්භුතධම්මසමන්නාගතො හොති. තථා හි සො දුප්පජහදානමයස්ස සීලමයස්ස පුඤ්ඤස්ස පටිපක්ඛධම්මං සුදූරෙ වික්ඛම්භිතං කත්වා විසුද්ධෙන චෙතසා ලොකෙ පාකටො පඤ්ඤාතො හුත්වා විහරති. තස්සිමමත්ථං බ්‍යතිරෙකතො අන්වයතො ච විභාවෙතුං ‘‘සචෙ හී’’තිආදි වුත්තං. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

“善学”，意指于圆满可忆念法(sāraṇīyadhamma)之方法善于学习，即“极善巧”之义。为显示其善巧(kosalla)，今说“因为善学……”等。“以圆满十二年，不少于此”，此句显示了其难圆满性。确实，此法有大果、大利益，亦伴随着极为重大的现法果报与利益，具足此法之人(puggala)是殊胜的获益者，如圣人(ariyapuggala)一般，于世间具足稀有难得之法。确实，他已将与难舍之施及持戒所成福业的对立法远远镇伏，以清净心住于世间，声名显赫。为从顺、逆两方面阐明此义，故说“若是……”等。此义易于了知。

ඉදානිස්ස සම්පරායිකෙ දිට්ඨධම්මිකෙ ච ආනිසංසෙ දස්සෙතුං ‘‘එවං පූරිතසාරණීයධම්මස්සා’’තිආදි වුත්තං. නෙව ඉස්සා න මච්ඡරියං හොති චිරකාලභාවනාය විධුතභාවතො. මනුස්සානං පියො හොති පරිච්චාගසීලතාය විස්සුතත්තා. තෙනාහ ‘‘දදං පියො හොති භජන්ති නං බහූ’’තිආදි (අ. නි. 5.34). සුලභපච්චයො හොති දානවසෙන උළාරජ්ඣාසයානං පච්චයලාභස්ස ඉධානිසංසසභාවතො දානස්ස. පත්තගතමස්ස දිය්‍යමානං [Pg.93] න ඛීයති පත්තගතස්සෙව ද්වාදසවස්සිකස්ස මහාවත්තස්ස අවිච්ඡෙදෙන පූරිතත්තා. අග්ගභණ්ඩං ලභති දෙවසිකං දක්ඛිණෙය්‍යානං අග්ගතො පට්ඨාය දානස්ස දින්නත්තා. භයෙ වා…පෙ… ආපජ්ජන්ති දෙය්‍යප්පටිග්ගාහකවිකප්පං අකත්වා අත්තනි නිරපෙක්ඛචිත්තෙන චිරකාලං දානස්ස පූරිතතාය පසාරිතචිත්තත්තා.

为显示其于来世及现法的利益，今说“如是圆满可忆念法(sāraṇīyadhamma)者……”等。因长时修习而断除故，他无有嫉妒与悭吝。因乐于舍施之德而声名远播故，他为众人所爱。因此说：“布施者可爱，众人多亲近”等(增支部5.34)。他容易获得资具，因为布施的本质，即是能令具崇高意向者于此世获得资具作为其利益。虽将入于钵中之物施出，亦不穷尽，因其无间断地圆满了十二年的大行持。因总是从最上座开始布施给应供者，故他每日皆能获得最上等的物品。即使遭遇怖畏……亦不生起所施物与受施者的分别，因其长时以来以于己无所期望之心圆满布施，心已开展故。

තත්‍රාති තෙසු ආනිසංසෙසු විභාවෙතබ්බෙසු. ඉමානි ඵලානි වත්ථූනි කාරණානි. මහාගිරිගාමො නාම නාගදීපපස්සෙ එකො ගාමොව. අලභන්තාපීති අප්පපුඤ්ඤතාය අලාභිනො සමානාපි. භික්ඛාචාරමග්ගසභාගන්ති සභාගං තබ්භාගියං භික්ඛාචාරමග්ගං ජානන්ති. අනුත්තරිමනුස්සධම්මත්තා ථෙරානං සංසයවිනොදනත්ථඤ්ච ‘‘සාරණීයධම්මො මෙ, භන්තෙ, පූරිතො’’ති ආහ. තථා හි දුතියවත්ථුස්මිම්පි ථෙරෙන අත්තා පකාසිතො. දහරකාලෙ එවං කිර සාරණීයධම්මපූරකො අහොසි. මනුස්සානං පියතාය සුලභපච්චයතායපි ඉදං වත්ථුමෙව. පත්තගතාඛීයනස්ස පන විසෙසං විභාවනතො ‘‘ඉදං තාව…පෙ… එත්ථ වත්ථූ’’ති වුත්තං.

其中，即在那些应当被阐明的利益中。这些是果、故事、因。名为大山村(Mahāgirigāma)，只是龙岛(Nāgadīpa)旁的一个村庄。即使得不到，也是因为福薄而成为无所得者。“知道乞食道的相应部分”，是指知道那条属于乞食道的相应路段。因为具备无上人法，并且为了消除长老们的疑惑，所以说：“尊者，我已圆满摄益法。” 诚然，在第二个故事中，长老也展现了自己。据说他在年少时就已是如此圆满摄益法者。因为受人喜爱且易得资具，这也是此故事。另外，为了阐明钵中食物不尽的特别之处，所以说“这……（等等）……在此故事中”。

ගිරිභණ්ඩමහාපූජායාති චෙතියගිරිම්හි සකලලඞ්කාදීපෙ යොජනප්පමාණෙ සමුද්දෙ ච නාවාසඞ්ඝාටාදිකෙ ඨපෙත්වා දීපපුප්ඵගන්ධාදීහි කරියමානාය මහාපූජාය. තස්සා ච පටිපත්තියා අවඤ්ඣභාවවිභාවනත්ථං ‘‘එතෙ මය්හං පාපුණිස්සන්තී’’ති ආහ. පරියායෙනපි ලෙසෙනපි. අනුච්ඡවිකන්ති ‘‘සාරණීයධම්මපූරකො’’ති යථාභූතපවෙදනං තුම්හාකං අනුච්ඡවිකන්ති අත්ථො.

所谓山具大供养(Giribhaṇḍamahāpūjā)，是指在支提山(Cetiyagiri)以及整个楞伽岛(Laṅkādīpa)，在一由旬范围内的海上放置船筏等，用灯、花、香等进行的大供养。为了阐明其行道的不空性，所以说：“这些将到达我这里。” 也通过间接的方式，也通过含蓄的方式。“是合适的”(Anucchavikaṃ)的意思是，如实地宣说“我是圆满摄益法者”，对你们来说是合适的。

අනාරොචෙත්වාව පලායිංසු චොරභයෙන. ‘‘අත්තනො දුජ්ජීවිකායා’’තිපි වදන්ති. අහං සාරණීයධම්මපූරිකා, මම පත්තපරියාපන්නෙනපි සබ්බාපිමා භික්ඛුනියො යාපෙස්සන්තීති ආහ ‘‘මා තුම්හෙ තෙසං ගතභාවං චින්තයිත්ථා’’ති. වට්ටිස්සතීති කප්පිස්සති. ථෙරී සාරණීයධම්මපූරිකා අහොසි, ථෙරස්ස පන සීලතෙජෙනෙව දෙවතා උස්සුක්කං ආපජ්ජි.

未及告知便因惧怕盗贼而逃走了。他们也说“因为自己生活困苦”。“我是圆满摄益法者，即使仅以我钵中之物，也能让所有这些比丘尼维持生命”，所以她说“你们不必思虑他们的去向”。“将会适宜”(Vaṭṭissatīti)即是“将会恰当”(kappissati)。这位长老尼(Therī)是圆满摄益法者，而长老(Thera)则是仅以戒德威力，就使天神生起热忱。

නත්ථි එතෙසං ඛණ්ඩන්ති අඛණ්ඩානි. තං පන නෙසං ඛණ්ඩං දස්සෙතුං ‘‘යස්සා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ උපසම්පන්නසීලානං උද්දෙසක්කමෙන ආදිඅන්තා වෙදිතබ්බා. තෙනාහ ‘‘සත්තසූ’’තිආදි. න හි අඤ්ඤො කොචි ආපත්තික්ඛන්ධානං [Pg.94] අනුක්කමො අත්ථි, අනුපසම්පන්නසීලානං සමාදානක්කමෙනපි ආදිඅන්තා ලබ්භන්ති. පරියන්තෙ ඡින්නසාටකො වියාති තත්‍රන්තෙ දසන්තෙ වා ඡින්නවත්ථං විය. විසදිසුදාහරණඤ්චෙතං ‘‘අඛණ්ඩානී’’ති ඉමස්ස අධිකතත්තා. එවං සෙසානම්පි උදාහරණානි. ඛණ්ඩිකතා භින්නතා ඛණ්ඩං, තං එතස්ස අත්ථීති ඛණ්ඩං, සීලං. ඡිද්දන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. වෙමජ්ඣෙ භින්නං විනිවිජ්ඣනවසෙන. විසභාගවණ්ණෙන ගාවී වියාති සම්බන්ධො. විසභාගවණ්ණෙන උපඩ්ඪං තතියභාගගතං සම්භින්නවණ්ණං සබලං, විසභාගවණ්ණෙහෙව බින්දූහි අන්තරන්තරාහි විමිස්සං කම්මාසං. අයං ඉමෙසං විසෙසො. සබලරහිතානි අසබලානි, තථා අකම්මාසානි. සීලස්ස තණ්හාදාසබ්‍යතො මොචනං විවට්ටූපනිස්සයභාවාපාදනං, තස්මා තණ්හාදාසබ්‍යතො මොචනවචනෙන තෙසං සීලානං විවට්ටූපනිස්සයතමාහ. භුජිස්සභාවකරණතොති ඉමිනා භුජිස්සකරානි භුජිස්සානීති උත්තරපදලොපෙනායං නිද්දෙසොති දස්සෙති. යස්මා වා තංසමඞ්ගිපුග්ගලො සෙරී සයංවසී භුජිස්සො නාම හොති, තස්මාපි භුජිස්සානි. අවිඤ්ඤූනං අප්පමාණතාය ‘‘විඤ්ඤුප්පසත්ථානී’’ති වුත්තං. සුපරිසුද්ධභාවෙන වා සම්පන්නත්තා විඤ්ඤූහි පසත්ථානීති විඤ්ඤුප්පසත්ථානි.

这些戒没有破损，是为无损。为了说明它们的破损，所以说“属于谁的”等语。这里，具足戒者的戒，其始末当以诵戒的次第来理解。因此说“七种”等。因为不存在其他犯戒蕴的次第，未具足戒者的戒，其始末则通过受持的次第而得知。“在边缘处如同被割裂的衣物般”，即指在末端或边缘，如同被割裂的衣物。这是一个不相似的例子，因为“无损”的状态更为优越。其余例证亦如此。破损、断裂即是“损”，此戒有此（损），故为“有损”之戒。在“有孔”等词中亦同此理。“中间断裂”指通过穿透而断裂。“与花色不均的母牛相似”是其关联。花色不均指一半或三分之一部分颜色混杂的斑驳(sabala)，与花色不均的斑点相间混杂的杂色(kammāsa)。这是它们之间的区别。无斑点的即无斑驳，也非杂色的。戒从渴爱奴役中解脱，即是引向还灭的依止，因此以“从渴爱奴役中解脱”之语说明这些戒的还灭依止性。“使成为自主”，以此说明“使成为自主的”即是“自主的”，这是通过省略后字所作的解释。或者因为与它相应的个人是自由的、自主的，故亦称为自主的。因为对无智者而言是不可估量的，故说“智者所赞”。或者因为极其清净而圆满，为智者所赞叹，故为“智者所赞”。

තණ්හාදිට්ඨීහි අපරාමට්ඨත්තාති ‘‘ඉමිනාහං සීලෙන දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වා’’ති තණ්හාපරාමාසෙන, ‘‘ඉමිනාහං සීලෙන දෙවො හුත්වා තත්ථ නිච්චො ධුවො සස්සතො භවිස්සාමී’’ති දිට්ඨිපරාමාසෙන ච අපරාමට්ඨත්තා. පරාමට්ඨුන්ති ‘‘අයං තෙ සීලෙසු දොසො’’ති චතූසු විපත්තීසු යාය කායචි විපත්තියා දස්සනෙන පරාමට්ඨුං, අනුද්ධංසෙතුං චොදෙතුන්ති අත්ථො. සීලං නාම අවිප්පටිසාරාදිපාරම්පරියෙන යාවදෙව සමාධිසම්පාදනත්ථන්ති ආහ ‘‘සමාධිසංවත්තනිකානී’’ති. සමාධිසංවත්තනප්පයොජනානි සමාධිසංවත්තනිකානි.

“不为渴爱与邪见所执取”，即不因“我以此戒将成为天神，或某一类天神”的渴爱执取(taṇhāparāmāsa)，也不因“我以此戒生天后，将常住、稳固、永恒”的邪见执取(diṭṭhiparāmāsa)而被执取。“执取”(Parāmaṭṭhuṃ)，是指见到四种堕罪(vipatti)中的任何一种，认为“这是你戒律中的过失”，从而进行执取、攻击、谴责。戒，实乃通过无悔等次第，以成就定为目的，故说“能引生定”(samādhisaṃvattanikāni)。以引生定为作用的，即是能引生定者。

සමානභාවො සාමඤ්ඤං, පරිපුණ්ණචතුපාරිසුද්ධිභාවෙන මජ්ඣෙ භින්නසුවණ්ණස්ස විය භෙදාභාවතො සීලෙන සාමඤ්ඤං සීලසාමඤ්ඤං, තං ගතො උපගතොති සීලසාමඤ්ඤගතො. තෙනාහ ‘‘සමානභාවූපගතසීලො’’ති, සීලසම්පත්තියා සමානභාවං උපගතසීලො සභාගවුත්තිකොති අත්ථො. කාමං පුථුජ්ජනානම්පි චතුපාරිසුද්ධිසීලෙ නානත්තං න සියා, තං පන න එකන්තිකං, ඉදං එකන්තිකං නියතභාවතොති ආහ ‘‘නත්ථි [Pg.95] මග්ගසීලෙ නානත්ත’’න්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තන්ති මග්ගසීලං සන්ධාය තං ‘‘යානි තානි සීලානී’’තිආදි වුත්තං.

平等的状态即是平等性(sāmañña)。由于四遍净戒已圆满，故无差别，犹如纯金虽从中断裂亦无不同。由戒而来的平等性，即是戒平等性(sīlasāmañña)。已达到、已趋向于此，故称“已达戒平等性”。因此说“已达平等状态的戒”，意即因戒的成就而达到平等状态，具有同等的德行。诚然，凡夫的四遍净戒亦可无差异，但那并非绝对；此（圣道戒）是绝对的，因其确定性，故说“于道戒无差异”。“此乃指彼而言”，即是针对道戒而说“彼等诸戒”等语。

යායන්ති යා අයං මය්හඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච පච්චක්ඛභූතා. දිට්ඨීති මග්ගසම්මාදිට්ඨි. නිද්දොසාති නිද්ධුතදොසා, සමුච්ඡින්නරාගාදිපාපධම්මාති අත්ථො. නිය්‍යාතීති වට්ටදුක්ඛතො නිස්සරති නිග්ගච්ඡති. සයං නිය්‍යන්තීයෙව හි තංසමඞ්ගිපුග්ගලං වට්ටදුක්ඛතො නිය්‍යාපෙතීති වුච්චති. යා සත්ථු අනුසිට්ඨි, තං කරොතීති තක්කරො, තස්ස, යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජන්තස්සාති අත්ථො. සමානදිට්ඨිභාවන්ති සදිසදිට්ඨිභාවං සච්චසම්පටිවෙධෙන අභින්නදිට්ඨිභාවං.

“此”(Yāyaṃ)，即此已显现于我与你们的。“见”(Diṭṭhi)即是道正见。“无过失”(Niddosā)即已去除过失，意为已断除贪等恶法。“出离”(Niyyāti)即是从轮回苦中出离、离去。确实，因其自身能出离，故说它能引导具足此法的个人从轮回苦中出离。“能实行导师教导者”(takkaro)，即实行导师教导的人；“他的”(tassa)，意为“如教奉行者的”。“同见的状态”(Samānadiṭṭhibhāvaṃ)，即是相同的见解，通过洞见真理而达到的无差别见解。

පඨමසාරණීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《初忆念经》释义终。

2. දුතියසාරණීයසුත්තවණ්ණනා

2. 第二忆念经释义

12. දුතියෙ සබ්‍රහ්මචාරීනන්ති සහධම්මිකානං. පියං පියායිතබ්බකං කරොන්තීති පියකරණා. ගරුං ගරුට්ඨානියං කරොන්තීති ගරුකරණා. සඞ්ගණ්හනත්ථායාති සඞ්ගහවත්ථුවිසෙසභාවතො සබ්‍රහ්මචාරීනං සඞ්ගහණාය සංවත්තන්තීති සම්බන්ධො. අවිවදනත්ථායාති සඞ්ගහවත්ථුභාවතො එව න විවදනත්ථාය. සති ච අවිවදනහෙතුභූතසඞ්ගහකත්තෙ තෙසං වසෙන සබ්‍රහ්මචාරීනං සමග්ගභාවො භෙදාභාවො සිද්ධොයෙවාති ආහ ‘‘සාමග්ගියා’’තිආදි.

12. 第二，“同梵行者”(sabrahmacārīnaṃ)即同法者。“作可爱事”(piyakaraṇā)，即做令人喜爱之事。“作可敬事”(garukaraṇā)，即做令人尊敬之事。“为摄受故”(Saṅgaṇhanatthāya)，其关联为：因其是摄受事的一种，故有助于摄受同梵行者。“为无诤故”(Avivadanatthāya)，正因其是摄受事，故不为争论。并且，当存在作为无诤之因的摄受行为时，凭借此，同梵行者的和合、无分裂便得以实现，故说“为和合”等。

දුතියසාරණීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《第二忆念经》释义终。

3. නිස්සාරණීයසුත්තවණ්ණනා

3. 驱摈经释义

13. තතියෙ වඩ්ඪිතාති භාවනාපාරිපූරිවසෙන පරිබ්‍රූහිතා. පුනප්පුනං කතාති භාවනාය බහුලීකරණෙන අපරාපරං පවත්තිතා. යුත්තයානසදිසා කතාති යථා යුත්තමාජඤ්ඤයානං ඡෙකෙන සාරථිනා අධිට්ඨිතං යථාරුචි පවත්තති, එවං යථාරුචි පවත්තිරහං ගහිතා. වත්ථුකතාති වා අධිට්ඨානට්ඨෙන වත්ථු විය කතා, සබ්බසො උපක්කිලෙසවිසොධනෙන ඉද්ධිවිසෙසතාය පවත්තිට්ඨානභාවතො සුවිසොධිතපරිස්සයවත්ථු විය කතාති වුත්තං හොති. අධිට්ඨිතාති පටිපක්ඛදූරීභාවතො [Pg.96] සුභාවිතභාවෙන තංතංඅධිට්ඨානයොග්‍යතාය ඨපිතා. සමන්තතො චිතාති සබ්බභාගෙන භාවනූපචයං ගමිතා. තෙනාහ ‘‘උපචිතා’ති. සුට්ඨු සමාරද්ධාති ඉද්ධිභාවනාසිඛාප්පත්තියා සම්මදෙව සම්භාවිතා. අභූතබ්‍යාකරණං බ්‍යාකරොතීති ‘‘මෙත්තා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා’’තිආදිනා අත්තනි අවිජ්ජමානගුණාභිබ්‍යාහාරං බ්‍යාහරති. චෙතොවිමුත්තිසද්දං අපෙක්ඛිත්වා ‘‘නිස්සටා’’ති වුත්තං. පුන බ්‍යාපාදො නත්ථීති ඉදානි මම බ්‍යාපාදො නාම සබ්බසො නත්ථීති ඤත්වා.

13. 第三，增长，谓透过修习圆满而增长。反复修习，谓透过不断修习而持续生起。如同善调马车，犹如熟练之御者驾驭训练有素之骏马能随心所欲而行，如是修习亦能随心运转。基础成就，谓如地基般坚固，喻彻底净化一切烦恼后，神通殊胜境界得以安立。确立，谓因善于修习而远离障碍，并能安立于各种成就。周遍修习，谓全面增进修行资粮。故说“积集”。善发起，谓达到神通修习之顶峰，真正成就。宣说未证之德，例如说“我确实已修成慈心解脱”等，此乃宣说自身本不具备之功德。因考虑到“心解脱”一词，故说“出离”。“再无瞋恚”，是了知“如今我已完全没有名为瞋恚之物”。

බලවවිපස්සනාති භයතුපට්ඨානෙ ඤාණං, ආදීනවානුපස්සනෙ ඤාණං මුච්චිතුකම්‍යතාඤාණං, භඞ්ගඤාණන්ති චතුන්නං ඤාණානං අධිවචනං. යෙසං නිමිත්තානං අභාවෙන අරහත්තඵලසමාපත්තියා අනිමිත්තතා, තං දස්සෙතුං ‘‘සා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ රාගස්ස නිමිත්තං, රාගො එව වා නිමිත්තං රාගනිමිත්තං. ආදි-සද්දෙන දොසනිමිත්තාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. රූපවෙදනාදිසඞ්ඛාරනිමිත්තං රූපනිමිත්තාදි. තෙසංයෙව නිච්චාදිවසෙන උපට්ඨානං නිච්චනිමිත්තාදි. තයිදං නිමිත්තං යස්මා සබ්බෙන සබ්බං අරහත්තඵලෙ නත්ථි, තස්මා වුත්තං ‘‘සා හි…පෙ… අනිමිත්තා’’ති. නිමිත්තං අනුස්සරති අනුගච්ඡති ආරබ්භ පවත්තති සීලෙනාති නිමිත්තානුසාරී. තෙනාහ ‘‘වුත්තප්පභෙදං නිමිත්තං අනුසරණසභාව’’න්ති.

强力观(Balavavipassanā)乃怖畏现起智、过患随观智、欲解脱智、坏灭智此四种智慧之异名。为说明由于彼等相(nimitta)不存在，阿罗汉果定即是无相(animittatā)，故说“彼即是……无相”等语。此中，贪相(rāganimitta)谓贪本身，或贪所缘取之相。“等”字应理解为包括瞋相等。色、受等诸行之相，即为色相等相。彼等诸相以常等方式现起，即为常相等相。此相由于在阿罗汉果中完全不存在，故说“彼即是……无相”。随逐于相、随行于相、缘相而转，是为随相行(nimittānusārī)。故说“（此）是随逐前述诸相之自性”。

අස්මිමානොති ‘‘අස්මී’’ති පවත්තො අත්තවිසයො මානො. අයං නාම අහමස්මීති රූපලක්ඛණො වෙදනාදීසු වා අඤ්ඤතරලක්ඛණො අයං නාම අත්තා අහං අස්මීති. අස්මිමානො සමුග්ඝාතීයති එතෙනාති අස්මිමානසමුග්ඝාතො, අරහත්තමග්ගො. පුන අස්මිමානො නත්ථීති තස්ස අනුප්පත්තිධම්මතාපාදනං කිත්තෙන්තො සමුග්ඝාතත්තමෙව විභාවෙති.

我慢(asmimāna)谓缘于“我是”而转起之我慢。即“我名为此，具此色相”，或于受等任一相上认为“此名为我，我即是我”。能彻底断除我慢者，是为我慢断除(asmimānasamugghāta)，亦即阿罗汉道。又说“我慢不存在”，此乃为赞扬阿罗汉道已证得不再生起我慢之法性，从而阐明其彻底断除之义。

නිස්සාරණීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《驱摈经》释义终。

4-5. භද්දකසුත්තාදිවණ්ණනා

4-5.贤善经等释义

14-15. චතුත්ථෙ ආරමිතබ්බට්ඨෙන වා කම්මං ආරාමො එතස්සාති කම්මාරාමො. කම්මෙ රතො න ගන්ථධුරෙ විපස්සනාධුරෙ වාති කම්මරතො. පුනප්පුනං යුත්තොති තප්පරභාවෙන අනු අනු යුත්තො පසුතො. ආලාපසල්ලාපොති ඉත්ථිවණ්ණපුරිසවණ්ණාදිවසෙන පුනප්පුනං ලපනං. පඤ්චමෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

14-15. 第四，应勤勉故，或以事务为乐园故，是为乐于事务(kammārāma)。乐于事务，不乐于教理责任或观(vipassanā)责任，是为事务乐(kammarata)。“一再投入”，谓因专注于彼而持续投入、努力。“言谈”(ālāpasallāpa)，谓一再谈论女人相、男人相等。第五，无甚可说。

භද්දකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《贤善经》等释义终。

6. නකුලපිතුසුත්තවණ්ණනා

6. 那拘罗父经释义

16. ඡට්ඨෙ [Pg.97] විසභාගවෙදනුප්පත්තියා කකචෙනෙව චතුඉරියාපථං ඡින්දන්තො ආබාධයතීති ආබාධො, සො යස්ස අත්ථීති ආබාධිකො. තංසමුට්ඨානදුක්ඛෙන දුක්ඛිතො. අධිමත්තගිලානොති ධාතුසඞ්ඛයෙන පරික්ඛීණසරීරො.

16. 第六，因生起不相应的感受，犹如以锯子锯断四威仪般恼害，故为“病”(ābādha)；有此病者，是为“病者”(ābādhika)。因彼所生之苦而受苦。“病重”(adhimattagilāna)，谓诸界衰损，身体枯竭。

සප්පටිභයකන්තාරසදිසා සොළසවත්ථුකා අට්ඨවත්ථුකා ච විචිකිච්ඡා තිණ්ණා ඉමායාති තිණ්ණවිචිකිච්ඡා. විගතා සමුච්ඡින්නා පවත්තිආදීසු ‘‘එවං නු ඛො න නු ඛො’’ති එවං පවත්තිකා කථංකථා අස්සාති විගතකථංකථා. සාරජ්ජකරානං පාපධම්මානං පහීනත්තා රාගවික්ඛෙපෙසු සීලාදිගුණෙසු ච තිට්ඨකත්තා වෙසාරජ්ජං, විසාරදභාවං වෙය්‍යත්තියං පත්තාති වෙසාරජ්ජප්පත්තා. අත්තනා එව පච්චක්ඛතො දිට්ඨත්තා න පරං පච්චෙති, නස්ස පරො පච්චෙතබ්බො අත්ථීති අපරප්පච්චයා.

已度脱如可怖荒野般的、由十六事和八事所成之疑惑(vicikicchā)，是为度疑(tiṇṇavicikicchā)。已离、已断于生起等处“是这样吗？不是这样吗？”如此生起之犹豫，是为离犹豫(vigatakathaṃkathā)。因已断除致怯弱之恶法，于贪欲散乱中及戒等功德中能安住，故得无畏(vesārajja)，即获得明辨、练达，是为得无畏(vesārajjappattā)。因自己亲证，不信于他，亦无须信赖他人，是为不缘他者(aparappaccayā)。

ගිලානා වුට්ඨිතොති ගිලානභාවතො වුට්ඨාය ඨිතො. භාවප්පධානො හි අයං නිද්දෙසො. ගිලානො හුත්වා වුට්ඨිතොති ඉදං පන අත්ථමත්තනිදස්සනං.

“病愈而起”(gilānā vuṭṭhito)，谓从病中痊愈而起。此解释(niddesa)重在状态。而“病后痊愈”，此仅为义理之说明。

නකුලපිතුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《那拘罗父经》释义终。

7. සොප්පසුත්තවණ්ණනා

7. 索帕经释义

17. සත්තමෙ පටිසල්ලානා වුට්ඨිතොති එත්ථ පටිසල්ලානන්ති තෙහි තෙහි සද්ධිවිහාරිකඅන්තෙවාසිකඋපාසකාදිසත්තෙහි චෙව රූපාරම්මණාදිසඞ්ඛාරෙහි ච පටිනිවත්තිත්වා අපසක්කිත්වා නිලීයනං විවෙචනං. කායචිත්තෙහි තතො විවිත්තො එකීභාවො පවිවෙකොති ආහ ‘‘එකීභාවායා’’තිආදි. එකීභාවතොති ච ඉමිනා කායවිවෙකතො වුට්ඨානමාහ. ධම්මනිජ්ඣානක්ඛන්තිතොතිආදිනා චිත්තවිවෙකතො. වුට්ඨිතොති තතො දුවිධවිවෙකතො භවඞ්ගුප්පත්තියා සබ්‍රහ්මචාරීහි සමාගමෙන උපෙතො.

17. 第七，“从宴默而起”(paṭisallānā vuṭṭhito)中，“宴默”(paṭisallāna)谓从同住者、弟子、优婆塞(upāsaka)等有情，及色所缘等诸行中退回、离开、隐匿、独处。身心由此独处，独一之状态为远离(paviveka)，故说“为独一”等。“从独一状态”，此谓从身远离而起。“由法审察忍可”等，谓从心远离。“起”，谓从两种远离中，因有分心生起，而与同梵行者会合。

සොප්පසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《索帕经》释义终。

8. මච්ඡබන්ධසුත්තවණ්ණනා

8. 渔夫经释义

18. අට්ඨමෙ [Pg.98] මච්ඡඝාතකන්ති මච්ඡබන්ධං කෙවට්ටං. ඔරබ්භිකාදීසු උරබ්භා වුච්චන්ති එළකා, උරබ්භෙ හන්තීති ඔරබ්භිකො. සූකරිකාදීසුපි එසෙව නයො.

18. 第八，“屠鱼者”(macchaghātaka)即渔夫(macchabandha)、捕鱼人(kevaṭṭa)。“屠羊者”(orabbhika)等中，“urabbha”指羊，杀羊者为“屠羊者”。“屠猪者”(sūkarika)等亦同此理。

මච්ඡබන්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《渔夫经》释义终。

9. පඨමමරණස්සතිසුත්තවණ්ණනා

9. 初死随念经释义

19. නවමෙ එවංනාමකෙ ගාමෙති නාතිකානාමකං ගාමං නිස්සාය. ද්වින්නං චූළපිතිමහාපිතිපුත්තානං ද්වෙ ගාමා, තෙසු එකස්මිං ගාමෙ. ඤාතීනඤ්හි නිවාසට්ඨානභූතො ගාමො ඤාතිකො, ඤාතිකොයෙව නාතිකො ඤ-කාරස්ස න-කාරාදෙසො ‘‘අනිමිත්තා න නායරෙ’’තිආදීසු (විසුද්ධි. 1.174; සං. නි. අට්ඨ. 1.1.20; ජා. අට්ඨ. 2.2.34) විය. සො කිර ගාමො යෙසං තදා තෙසං පුබ්බපුරිසෙන අත්තනො ඤාතීනං සාධාරණභාවෙන නිවසිතො, තෙන ඤාතිකොති පඤ්ඤායිත්ථ. අථ පච්ඡා ද්වීහි දායාදෙහි ද්විධා විභජිත්වා පරිභුත්තො. ගිඤ්ජකා වුච්චති ඉට්ඨකා, ගිඤ්ජකාහියෙව කතො ආවසථොති ගිඤ්ජකාවසථො. සො හි ආවාසො යථා සුධාපරිකම්මෙන පයොජනං නත්ථි, එවං ඉට්ඨකාහි එව චිනිත්වා ඡාදෙත්වා කතො. තස්මිං කිර පදෙසෙ මත්තිකා සක්ඛරමරුම්පවාලුකාදීහි අසම්මිස්සා කථිනා සණ්හසුඛුමා, තාය කතානි කුලාලභාජනානිපි සිලාමයානි විය දළ්හානි. තස්මා තෙ උපාසකා තාය මත්තිකාය දීඝපුථූ ඉට්ඨකා කාරෙත්වා ඨපෙත්වා ඨපෙත්වා ද්වාරවාතපානකවාටතුලායො සබ්බං දබ්බසම්භාරෙන විනා තාහි ඉට්ඨකාහියෙව පාසාදං කාරෙසුං. තෙන වුත්තං ‘‘ඉට්ඨකාමයෙ පාසාදෙ’’ති.

19. 第九，“在某某村”，指靠近名为那提迦(Nātika)的村庄。大小两位叔伯的儿子们有两个村庄，此为其一。亲族(ñāti)所居之地为亲族村(ñātika)，而ñātika即是nātika，ña音变为na音，犹如“animittā na nāyare”等句。据说此村乃其先祖为亲族共住而建，故得名亲族村。后由两位继承人平分使用。“Giñjakā”意为砖，由砖所造之住所为砖房(giñjakāvasatha)。此住所无需灰泥涂饰，仅以砖块砌盖而成。据说当地黏土不杂砂石，坚硬细腻，所制陶器亦如石器般坚固。因此，那些优婆塞(upāsaka)用此土制成长厚之砖，不用任何木材，仅用砖块建造了门、窗、门板、横梁等俱全的殿堂。故说“砖造殿堂”。

රත්තින්දිවන්ති එකරත්තිදිවං. භගවතො සාසනන්ති අරියමග්ගප්පටිවෙධාවහං සත්ථු ඔවාදං. බහු වත මෙ කතං අස්සාති බහු වත මයා අත්තහිතං පබ්බජිතකිච්චං කතං භවෙය්‍ය.

“昼夜”(rattindiva)，即一日一夜。“世尊(Bhagavā)之教”，即导师的、能引生圣道证悟的教诫。“我已多所成办”，意谓“我已多所成办于己有利之出家所作”。

තදන්තරන්ති තත්තකං වෙලං. එකපිණ්ඩපාතන්ති එකං දිවසං යාපනප්පහොනකං පිණ්ඩපාතං. යාව අන්තො පවිට්ඨවාතො බහි නික්ඛමති, බහි නික්ඛන්තවාතො [Pg.99] වා අන්තො පවිසතීති එකස්සෙව පවෙසනික්ඛමො විය වුත්තං, තං නාසිකාවාතභාවසාමඤ්ඤෙනාති දට්ඨබ්බං.

“于其间”，即那样一段时间。“一钵食”，即足以维持一日生命的钵食。“乃至入息出，或出息入”，此说犹如一次出入，当知这是就鼻息的一般状态而言。

පඨමමරණස්සතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《初死随念经释义》终。

10. දුතියමරණස්සතිසුත්තවණ්ණනා

10. 第二死随念经释义

20. දසමෙ නික්ඛන්තෙති වීතිවත්තෙ. පතිගතායාති පච්චාගතාය, සම්පත්තායාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පටිපන්නායා’’ති. සො මමස්ස අන්තරායොති යථාවුත්තා න කෙවලං කාලකිරියාව, මම අතිදුල්ලභං ඛණං ලභිත්වා තස්ස සත්ථුසාසනමනසිකාරස්ස චෙව ජීවිතස්ස ච සග්ගමොක්ඛානඤ්ච අන්තරායො අස්ස, භවෙය්‍යාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘තිවිධො අන්තරායො’’තිආදි. විපජ්ජෙය්‍යාති විපත්තිං ගච්ඡෙය්‍ය. සත්ථකෙන විය අඞ්ගපච්චඞ්ගානං කන්තනකාරකා කායෙ සන්ධිබන්ධනච්ඡෙදකවාතා සත්ථකවාතා. කත්තුකම්‍යතාඡන්දොති නිය්‍යානාවහො කත්තුකම්‍යතාකුසලච්ඡන්දො. පයොගවීරියන්ති භාවනානුයොගවීරියං. න පටිවාති න පටිනිවත්තතීති අප්පටිවානී, අන්තරා වොසානානාපජ්ජනවීරියං. තෙනාහ ‘‘අනුක්කණ්ඨනා අප්පටිසඞ්ඝරණා’’ති.

20. 第十经中，“出离”即超越。“回归”即返回，义为到达。因此说“已行道”。“他成为我的障碍”，其义为：不仅是如前所述的死亡，而且是我已获得此极其难得的刹那，若对导师教诲的作意、生命、天界与解脱产生障碍，那就会成为障碍。因此说“三种障碍”等。“败坏”即陷入衰败。如同刀能切割肢体，于身中切断关节连结的风，即为“刀风”。“欲作欲”即能引向出离的欲作善欲。“应用精进”即修行应用的精进。不后退、不退转，故为“不退”，是中途不放弃的精进。因此说“不犹豫、不退缩”。

දුතියමරණස්සතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《第二死随念经释义》终。

සාරණීයවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《可忆念品释义》终。

3. අනුත්තරියවග්ගො

3. 无上品

1-2. සාමකසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. 沙摩迦经等释义

21-22. තතියස්ස පඨමෙ කෙවලකප්පන්ති එත්ථ කෙවල-සද්දො අනවසෙසත්ථො, කප්ප-සද්දො සමන්තභාවත්ථො. තස්මා කෙවලකප්පං පොක්ඛරණියන්ති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. අනවසෙසං ඵරිතුං සමත්ථස්සපි ඔභාසස්ස කෙනචි කාරණෙන එකදෙසඵරණම්පි සියා, අයං පන සබ්බසොව ඵරතීති දස්සෙතුං සමන්තත්ථො කප්ප-සද්දො ගහිතො. අත්තනො ඔභාසෙන ඵරිත්වාති වත්ථාලඞ්කාරසරීරසමුට්ඨිතෙන ඔභාසෙන ඵරිත්වා, චන්දිමා [Pg.100] විය එකොභාසං එකපජ්ජොතං කරිත්වාති අත්ථො. සමනුඤ්ඤොති සම්මදෙව කතමනුඤ්ඤො. තෙනාහ ‘‘සමානචිත්තො’’ති, සමානජ්ඣාසයොති අත්ථො. දුක්ඛං වචො එතස්මින්ති දුබ්බචො, තස්ස කම්මං දොවචස්සං, තස්ස පුග්ගලස්ස අනාදරියවසෙන පවත්තා චෙතනා, තස්ස භාවො අත්ථිතා දොවචස්සතා. අථ වා දොවචස්සමෙව දොවචස්සතා. සා අත්ථතො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති. චෙතනාපධානො හි සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො. චතුන්නං වා ඛන්ධානං අපදක්ඛිණග්ගාහිතාකාරෙන පවත්තානං එතං අධිවචනන්ති වදන්ති. පාපා අස්සද්ධාදයො පුග්ගලා එතස්ස මිත්තාති පාපමිත්තො, තස්ස භාවො පාපමිත්තතා. සාපි අත්ථතො දොවචස්සතා විය දට්ඨබ්බා. යාය හි චෙතනාය පුග්ගලො පාපමිත්තො පාපසම්පවඞ්කො නාම හොති, සා චෙතනා පාපමිත්තතා. චත්තාරොපි වා අරූපිනො ඛන්ධා තදාකාරප්පවත්තා පාපමිත්තතා. දුතියං උත්තානමෙව.

21-22. 第三经之初，“遍满”(kevalakappam)者，此处“kevala”一词意为“无余”，“kappa”一词意为“周遍”。因此，“遍满莲池”当如是理解。纵使光明有能力遍照无余，亦可能因某缘故仅遍照一处；为示此光实为全然遍照，故取有“周遍”之义的“kappa”一词。“以自身光明遍照”，即以衣饰身体所生之光遍照，犹如月亮，使成一光一明，此为其义。“悦意者”(Samanuñño)，即真正令心愉悦。因此说“同心”，义为意趣相同。“恶言者”(dubbaco)，即其言难从。其所为是“恶言”(dovacassaṃ)，即该人因不尊重而起的思，其存在状态即“恶言性”(dovacassatā)。或“恶言”即是“恶言性”。其义理实为行蕴，因行蕴以思为主。或曰，此乃四蕴以非善巧领受之相而转起的总称。“恶友”(pāpamitto)，即与无信等恶人为友。其状态为“恶友性”(pāpamittatā)。此亦当如“恶言性”来理解。人以何思而为恶友、与恶为伍，彼思即是“恶友性”。或四无色蕴以此相而转起，亦是“恶友性”。第二经义理明显。

සාමකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《沙摩迦经等释义》终。

3. භයසුත්තවණ්ණනා

3. 怖畏经释义

23. තතියෙ සම්භවති ජාතිමරණං එතෙනාති සම්භවො, උපාදානන්ති ආහ ‘‘ජාතියා ච මරණස්ස ච සම්භවෙ පච්චයභූතෙ’’ති. අනුපාදාති අනුපාදාය. තෙනාහ ‘‘අනුපාදියිත්වා’’ති. ජාතිමරණානි සම්මා ඛීයන්ති එත්ථාති ජාතිමරණසඞ්ඛයො, නිබ්බානන්ති ආහ ‘‘ජාතිමරණානං සඞ්ඛයසඞ්ඛාතෙ නිබ්බානෙ’’ති. සබ්බදුක්ඛං උපච්චගුන්ති සකලම්පි වට්ටදුක්ඛං අතික්කන්තා චරිමචිත්තනිරොධෙන වට්ටදුක්ඛලෙසස්සපි අසම්භවතො.

23. 第三经中，“生与死由此而生，故为‘生起’(sambhavo)”，此即“取”(upādāna)。故说“于生与死的生起为缘”。“不取”(anupādā)，即不执取。因此说“不执取”。“生与死于此正尽，故为‘生死尽’(jātimaraṇasaṅkhayo)”，此即“涅槃”(nibbāna)。故说“于名为生死尽的涅槃中”。“超越一切苦”，即超越一切轮回苦，因由最后心识之灭，轮回苦之丝毫亦不复生。

භයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《怖畏经释义》终。

4. හිමවන්තසුත්තවණ්ණනා

4. 雪山经释义

24. චතුත්ථෙ සමාපත්තිකුසලො හොතීති සමාපජ්ජනකුසලො හොති. තෙනාහ ‘‘සමාපජ්ජිතුං කුසලො’’ති. තත්ථ අන්තොගතහෙතුඅත්ථො ඨිති-සද්දො, තස්මා ඨපනකුසලොති අත්ථොති ආහ ‘‘සමාධිං ඨපෙතුං සක්කොතීති අත්ථො’’ති. තත්ථ ඨපෙතුං සක්කොතීති සත්තට්ඨඅච්ඡරාමත්තං [Pg.101] ඛණං ඣානං ඨපෙතුං සක්කොති අධිට්ඨානවසිභාවස්ස නිප්ඵාදිතත්තා. යථාපරිච්ඡෙදෙනාති යථාපරිච්ඡින්නකාලෙන. වුට්ඨාතුං සක්කොති වුට්ඨානවසිභාවස්ස නිප්ඵාදිතත්තා. කල්ලං සඤ්ජාතං අස්සාති කල්ලිතං, තස්මිං කල්ලිතෙ කල්ලිතභාවෙ කුසලො කල්ලිතකුසලො. හාසෙතුං තොසෙතුං සම්පහංසෙතුං. කල්ලං කාතුන්ති සමාධානස්ස පටිපක්ඛධම්මානං දූරීකරණෙන සහකාරීකාරණානඤ්ච සමප්පධානෙන සමාපජ්ජනෙ චිත්තං සමත්ථං කාතුං. සමාධිස්ස ගොචරකුසලොති සමාධිස්මිං නිප්ඵාදෙතබ්බෙ තස්ස ගොචරෙ කම්මට්ඨානසඤ්ඤිතෙ පවත්තිට්ඨානෙ භික්ඛාචාරගොචරෙ සතිසම්පජඤ්ඤයොගතො කුසලො ඡෙකො. තෙනාහ ‘‘සමාධිස්ස අසප්පායෙ අනුපකාරකෙ ධම්මෙ වජ්ජෙත්වා’’තිආදි. පඨමජ්ඣානාදිසමාධිං අභිනීහරිතුන්ති පඨමජ්ඣානාදිසමාධිං විසෙසභාගියතාය අභිනීහරිතුං උපනෙතුං.

24. 第四经中，“等至善巧”即入定善巧。因此说“善于入定”。此处，“住”(ṭhiti)一词有“内含因”之义，因此义为“安立善巧”。故说“义为能安立定”。此处“能安立”，指因已成就决意自在，故能安立禅定达七、八弹指顷。“随其所限”，即随所限定之时。因已成就出定自在，故“能出定”。“令其适合”即成“已适合”(kallitaṃ)，于此已适合之状态善巧，即“适合善巧”。能令喜、令悦、令欢喜。“令其适合”，即远离定的对治法，平衡助缘，使心有能力入定。“于定之行境善巧”，即于当成就之定，对其行境——名为业处者，于行处、乞食行境中，由正念正知相应而善巧、熟练。因此说“避开于定不适宜、无助益之法”等。“引出初禅等定”，即以殊胜部分引向、带入初禅等定。

හිමවන්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《雪山经释义》终。

5. අනුස්සතිට්ඨානසුත්තවණ්ණනා

5. 随念处经释义

25. පඤ්චමෙ අනුස්සතිකාරණානීති අනුස්සතියො එව දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකාදිහිතසුඛානං හෙතුභාවතො කාරණානි. නික්ඛන්තන්ති නිස්සටං. මුත්තන්ති විස්සට්ඨං. වුට්ඨිතන්ති අපෙතං. සබ්බමෙතං වික්ඛම්භනමෙව සන්ධාය වදති. ගෙධම්හාති පඤ්චකාමගුණතො. ඉදම්පීති බුද්ධානුස්සතිවසෙන ලද්ධං උපචාරජ්ඣානමාහ. ආරම්මණං කරිත්වාති පච්චයං කරිත්වා, පාදකං කත්වාති අත්ථො.

25. 第五经中，“随念之因”(anussatikāraṇāni)，即随念本身，因是现法、后世等利益安乐之缘故，而为“因”。“出离”(nikkhantam)即舍离。“解脱”(muttam)即释放。“出起”(vuṭṭhitam)即远离。此等皆就镇伏而言。“从贪”(gedhamhā)，即从五欲。“此亦”，是指由佛随念力所得的近行定。“作为所缘”，义为作为缘、作为足处。

අනුස්සතිට්ඨානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《随念处经释义》终。

6. මහාකච්චානසුත්තවණ්ණනා

6. 摩诃迦旃延经释义

26. ඡට්ඨෙ සම්බාධෙති වා තණ්හාසංකිලෙසාදීනං සම්පීළෙ සඞ්කරෙ ඝරාවාසෙ. ඔකාසා වුච්චන්තීති මග්ගඵලසුඛාධිගමාය ඔකාසභාවතො ඔකාසාති වුච්චන්ති. ඔකාසාධිගමොති ලොකුත්තරධම්මස්ස අධිගමාය අධිගන්තබ්බඔකාසො. විසුජ්ඣනත්ථායාති රාගාදීහි මලෙහි අභිජ්ඣාවිසමලොභාදීහි [Pg.102] ච උපක්කිලිට්ඨචිත්තානං විසුද්ධත්ථාය. සා පනායං චිත්තස්ස විසුද්ධි සිජ්ඣමානා යස්මා සොකාදීනං අනුපාදාය සංවත්තති, තස්මා වුත්තං ‘‘සොකපරිදෙවානං සමතික්කමායා’’තිආදි. තත්ථ සොචනං ඤාතිබ්‍යසනාදිනිමිත්තං චෙතසො සන්තාපො අන්තොතාපො අන්තොනිජ්ඣානං සොකො, ඤාතිබ්‍යසනාදිනිමිත්තමෙව සොචිකතා. ‘‘කහං එකපුත්තකා’’තිආදිනා (ම. නි. 2.353-354; සං. නි. 2.63) පරිදෙවනවසෙන ලපනං පරිදෙවො. සමතික්කමනත්ථායාති පහානාය. ආයතිං අනුප්පජ්ජනඤ්හි ඉධ සමතික්කමො. දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමායාති කායිකදුක්ඛස්ස ච චෙතසිකදොමනස්සස්ස චාති ඉමෙසං ද්වින්නං අත්ථඞ්ගමාය, නිරොධායාති අත්ථො. ඤායති නිච්ඡයෙන කමති නිබ්බානං, තං වා ඤායති පටිවිජ්ඣති එතෙනාති ඤායො, අරියමග්ගො. ඉධ පන සහ පුබ්බභාගෙන අරියමග්ගො ගහිතොති ආහ ‘‘සහවිපස්සනකස්ස මග්ගස්ස අධිගමනත්ථායා’’ති. අපච්චයපරිනිබ්බානස්සාති අනුපාදිසෙසනිබ්බානං සන්ධාය වදති. පච්චයවසෙන අනුප්පන්නං අසඞ්ඛතං අමතධාතුමෙව. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

26. 第六节中，“逼迫”(sambādheti)是指在贪爱等烦恼的压迫下，混乱的在家生活。“机会”(okāsā)被称为机会，是因为其具有证得道与果之乐的机会状态。“获得机会”(okāsādhigamo)即是为了证得出世间法而应获得的机缘。“为了清净”(visujjhanatthāya)即是为了使被贪等垢秽、邪贪等污染的心得到净化。这种心的清净，由于不执取忧等而成就，因此说“为超越忧悲”等。其中，因亲友遭遇不幸等缘由而内心焦灼、内热、内燃，此即是“忧”(soko)；因亲友遭遇不幸等缘由而有的忧愁，即是“悲戚”(socikatā)。如“我唯一的儿子在哪里”等哀叹，此即是“悲叹”(paridevo)。“为了超越”(samatikkamanatthāya)是为了断除。未来不再生起，在此即是超越。“为灭除苦忧”(dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya)即是为灭除身体之苦与心理之忧二者，使其止息之意。“正道”(ñāyo)是确定地趣向涅槃，或由此证悟涅槃，故为圣道(ariyamaggo)。此处连同前分一起取为圣道，因此说“为证得与观相应的道”(sahavipassanakassa maggassa adhigamanatthāya)。“无因缘的般涅槃”(Apaccayaparinibbānassāti)是针对无余依涅槃而说，即是不依因缘而生、无为的不死界。其余部分意义明显。

මහාකච්චානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

摩诃迦旃延经释义终。

7. පඨමසමයසුත්තවණ්ණනා

7. 初时经释义

27. සත්තමෙ වඩ්ඪෙතීති මනසො විවට්ටනිස්සිතං වඩ්ඪිං ආවහති. මනොභාවනීයොති වා මනසා භාවිතො සම්භාවිතො. යඤ්ච ආවජ්ජතො මනසි කරොතො චිත්තං විනීවරණං හොති. ඉමස්මිං පක්ඛෙ කම්මසාධනො සම්භාවනත්ථො භාවනීය-සද්දො. ‘‘ථිනමිද්ධවිනොදනකම්මට්ඨාන’’න්ති වත්වා තදෙව විභාවෙන්තො ‘‘ආලොකසඤ්ඤං වා’’තිආදිමාහ. වීරියාරම්භවත්ථුආදීනං වාති එත්ථ ආදි-සද්දෙන ඉධ අවුත්තානං අතිභොජනෙ නිමිත්තග්ගාහාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘ඡ ධම්මා ථිනමිද්ධස්ස පහානාය සංවත්තන්ති අතිභොජනෙ නිමිත්තග්ගාහො, ඉරියාපථසම්පරිවත්තනතා, ආලොකසඤ්ඤාමනසිකාරො, අබ්භොකාසවාසො, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථා’’ති (ඉතිවු. අට්ඨ. 111). අන්තරායසද්දපරියායො ඉධ අන්තරා-සද්දොති ආහ ‘‘අනන්තරායෙනා’’ති.

27. 第七节中，“增长”(vaḍḍheti)即带来心向于解脱的增长。“心所应修习的”(manobhāvanīyo)或为“由心所修习、所培育的”；因为当转向、作意时，心便离于诸盖。在此情况下，“应修习”(bhāvanīya)一词是业格用法，有值得培育之义。在说“为去除昏沉睡眠的业处”后，为了详细解释，便说“光明想”等。在“或发起精进事由等”(vīriyārambhavatthuādīnaṃ vā)中，“等”字应理解为包含了此处未提及的过食中取相等等。对此曾说：“六法有助于断除昏沉睡眠：过食中取相、改变威仪、作意光明想、住于露地、亲近善友、作合宜说。”此处，“antarā”一词是“障碍”(antarāya)的同义词，因此说“无障碍地”(anantarāyenā)。

පඨමසමයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

初时经释义终。

8. දුතියසමයසුත්තවණ්ණනා

8. 第二时经释义

28. අට්ඨමෙ [Pg.103] මණ්ඩලසණ්ඨානමාළසඞ්ඛෙපෙන කතා භොජනසාලා මණ්ඩලමාළාති අධිප්පෙතාති ආහ ‘‘භොජනසාලායා’’ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

28. 第八节中，“圆亭”(maṇḍalamāḷa)意指简要建造成圆形的食堂，因此说“在食堂”(bhojanasālāyā)。其余部分甚为易解。

දුතියසමයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第二时经释义终。

9. උදායීසුත්තවණ්ණනා

9. 优陀夷经释义

29. නවමෙ දිට්ඨධම්මො වුච්චති පච්චක්ඛො අත්තභාවොති ආහ ‘‘ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ’’ති. සුඛවිහාරත්ථායාති නික්කිලෙසතාය නිරාමිසෙන සුඛෙන විහාරත්ථාය. ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරොතීති සූරියචන්දපජ්ජොතමණිඋක්කාවිජ්ජුආදීනං ආලොකො දිවා රත්තිඤ්ච උපලද්ධො, යථාලද්ධවසෙනෙව ආලොකං මනසි කරොති, චිත්තෙ ඨපෙති. තථා ච නං මනසි කරොති, යථාස්ස සුභාවිතාලොකකසිණස්ස විය කසිණාලොකො යථිච්ඡකං යාවදිච්ඡකඤ්ච සො ආලොකො රත්තියං උපතිට්ඨති. යෙන තත්ථ දිවාසඤ්ඤං ඨපෙති, දිවාරිව විගතථිනමිද්ධො හොති. තෙනාහ ‘‘යථා දිවා තථා රත්ති’’න්ති. දිවාති සඤ්ඤං ඨපෙතීති වුත්තනයෙන මනසි කත්වා දිවාරිව සඤ්ඤං උප්පාදෙති. යථානෙන දිවා…පෙ… තථෙව තං මනසි කරොතීති යථානෙන දිවා උපලද්ධො සූරියාලොකො, එවං රත්තිම්පි දිවා දිට්ඨාකාරෙනෙව තං ආලොකං මනසි කරොති. යථා චනෙන රත්තිං…පෙ… මනසි කරොතීති යථා රත්තියං චන්දාලොකො උපලද්ධො, එවං දිවාපි රත්තිං දිට්ඨාකාරෙනෙව තං ආලොකං මනසි කරොති, චිත්තෙ ඨපෙති. විවටෙනාති ථිනමිද්ධෙන අපිහිතත්තා විවටෙන. අනොනද්ධෙනාති අසඤ්ඡාදිතෙන. සහොභාසකන්ති සඤ්ඤාණොභාසං. දිබ්බචක්ඛුඤාණං රූපගතස්ස දිබ්බස්ස ඉතරස්ස ච දස්සනට්ඨෙන ඉධ ඤාණදස්සනන්ති අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘දිබ්බචක්ඛුසඞ්ඛාතස්සා’’තිආදි.

29. 第九节中，“现法”(diṭṭhadhammo)被称为亲见的自身，因此说“就在此身之中”(imasmiṃyeva attabhāve)。“为了快乐地安住”(sukhavihāratthāya)即是为了以无烦恼、无染著的快乐而安住。“作光明想”(ālokasaññaṃ manasi karoti)是指对于太阳、月亮、灯、宝珠、闪电等光明，无论白天或夜晚都能见到，就按照所见到的样子在心中作光明想，并将其保持在心中。像这样作意，就像已经很好地修习了光明遍(ālokakasiṇa)的人一样，光明遍的光明可以随意出现，并且能够持续整夜。通过这种方式，他可以保持白天的感觉，就像白天一样没有昏沉和睡眠。因此经文说“如同白天一样，黑夜也是如此”(yathā divā tathā ratti)。“生起白天想”(divāti saññaṃ ṭhapeti)的意思是，按照前面说的方法作意，生起如同白天的想。“如同他在白天……如同这样作意”(yathānena divā…pe… tatheva taṃ manasi karoti)即是如同他在白天见到太阳的光明，夜晚也以白天所见的样子来作光明想。“如同他在夜晚……如同这样作意”(yathā canena rattiṃ…pe… manasi karoti)即是如同他在夜晚见到月亮的光明，白天也以夜晚所见的样子来作光明想，并将其保持在心中。“开显的”(vivaṭena)是因为没有被昏沉和睡眠覆盖而开显。“无缠结的”(anonaddhena)是不被遮蔽的意思。“俱光明”(sahobhāsakaṃ)是指与智识的光明同在。“天眼智”(dibbacakkhuñāṇaṃ)是指能见天界及其他色界，在此，“智见”(ñāṇadassanaṃ)意指天眼智，所以经文说“被称为天眼”(dibbacakkhusaṅkhātassā)等。

උද්ධං ජීවිතපරියාදානාති ජීවිතක්ඛයතො උපරි මරණතො පරං. සමුග්ගතෙනාති උට්ඨිතෙන. ධුමාතත්තාති උද්ධං උද්ධං ධුමාතත්තා සූනත්තා[Pg.104]. සෙතරත්තෙහි විපරිභින්නං විමිස්සිතං නීලං, පුරිමවණ්ණවිපරිණාමභූතං වා නීලං විනීලං, විනීලමෙව විනීලකන්ති ක-කාරෙන පදවඩ්ඪනමාහ අනත්ථන්තරතො යථා ‘‘පීතකං ලොහිතක’’න්ති. පටිකූලත්තාති ජිගුච්ඡනීයත්තා. කුච්ඡිතං විනීලං විනීලකන්ති කුච්ඡනත්ථො වා අයං ක-කාරොති දස්සෙතුං වුත්තං යථා ‘‘පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡතී’’ති (දී. නි. 3.316; අ. නි. 5.213). පරිභින්නට්ඨානෙහි කාකධඞ්කාදීහි. විස්සන්දමානං පුබ්බන්ති විස්සවන්තපුබ්බං, තහං තහං පග්ඝරන්තපුබ්බන්ති අත්ථො. තථාභාවන්ති විස්සන්දමානපුබ්බතං.

“生命终结之后”(uddhaṃ jīvitapariyādānā)是指生命耗尽之后，死亡之后。“肿起”(samuggatena)是指隆起。“肿胀”(dhumātattā)是指向上向上地膨胀，是肿胀的状态。“青瘀”(vinīlaṃ)是指与白色、红色等混杂的青色，或者是先前颜色转变而成的青色。“青瘀的”(vinīlakaṃ)只是“青瘀”(vinīlaṃ)的词形扩展，增加了“ka”音节而意义不变，如同“黄色的”(pītakaṃ)、“红色的”(lohitakaṃ)。“因其可厌”(paṭikūlattā)是指因其可憎。或者，“ka”音节有贬斥之义，为表示“可鄙的青瘀”而说“青瘀的”(vinīlakaṃ)，如同说“坏名声升起”(pāpako kittisaddo abbhuggacchati)。“在破裂之处被乌鸦、秃鹫等（啄食）”(Paribhinnaṭṭhānehi kākadhaṅkādīhi)。“流脓”(vissandamānaṃ pubbaṃ)即是流淌的脓，意为到处滴流的脓。“那样的状态”(tathābhāvaṃ)即是流脓的状态。

සො භික්ඛූති යො ‘‘පස්සෙය්‍ය සරීරං සීවථිකාය ඡඩ්ඩිත’’න්ති වුත්තො, සො භික්ඛු. උපසංහරති සදිසතං. අයම්පි ඛොතිආදි උපසංහරණාකාරදස්සනං. ආයූති රූපජීවිතින්ද්‍රියං. අරූපජීවිතින්ද්‍රියං පනෙත්ථ විඤ්ඤාණගතිකමෙව. උස්මාති කම්මජතෙජො. එවංපූතිකසභාවොති එවං අතිවිය පූතිසභාවො ආයුආදිවිගමෙ වියාති අධිප්පායො. එදිසො භවිස්සතීති එවංභාවීති ආහ ‘‘එවමෙවං උද්ධුමාතාදිභෙදො භවිස්සතී’’ති.

“彼比丘”(so bhikkhu)是指经中所说“(若比丘)看见被丢弃在墓地的尸体”(passeyya sarīraṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ)的那位比丘。“比较其相似性”(upasaṃharati sadisataṃ)。“此身亦复如是”(ayampi kho)等是显示比较的方式。“命”(āyu)是指色命根。此处的无色命根则只是识的延续。“暖”(usmā)是指业生火界。“有如此腐臭的自性”(evaṃpūtikasabhāvo)意指：当命等消失时，就会有如此非常腐臭的自性。“将会变成这样”(ediso bhavissati)即“会是如此状态”(evaṃbhāvī)，因此说“也将会变成肿胀等不同状态”(evamevaṃ uddhumātādibhedo bhavissatī)。

ලුඤ්චිත්වා ලුඤ්චිත්වාති උප්පාටෙත්වා උප්පාටෙත්වා. සෙසාවසෙසමංසලොහිතයුත්තන්ති සබ්බසො අක්ඛාදිතත්තා තහං තහං සෙසෙන අප්පාවසෙසෙන මංසලොහිතෙන යුත්තං. අඤ්ඤෙන හත්ථට්ඨිකන්ති අවිසෙසෙන හත්ථට්ඨිකානං විප්පකිණ්ණතා ජොතිතාති අනවසෙසතො තෙසං විප්පකිණ්ණතං දස්සෙන්තො ‘‘චතුසට්ඨිභෙදම්පී’’තිආදිමාහ. තෙරොවස්සිකානීති තිරොවස්සගතානි. තානි පන සංවච්ඡරං වීතිවත්තානි හොන්තීති ආහ ‘‘අතික්කන්තසංවච්ඡරානී’’ති. පුරාණතාය ඝනභාවවිගමෙන විචුණ්ණතා ඉධ පූතිභාවො. සො යථා හොති, තං දස්සෙන්තො ‘‘අබ්භොකාසෙ’’තිආදිමාහ. අනෙකධාතූනන්ති චක්ඛුධාතුආදීනං, කාමධාතුආදීනං වා. සතියා ච ඤාණස්ස ච අත්ථායාති ‘‘අභික්කන්තෙ පටික්කන්තෙ සම්පජානකාරී හොතී’’තිආදිනා (දී. නි. 1.214; 2.376; ම. නි. 1.109) වුත්තාය සත්තට්ඨානිකාය සතියා චෙව තංසම්පයුත්තඤාණස්ස ච අත්ථාය.

“撕扯”(luñcitvā luñcitvā)即拔了又拔。“残余筋肉相连”(sesāvasesamaṃsalohitayuttaṃ)是指没有被完全啃食，到处残留少许筋肉血脉。“他处手骨”(aññena hatthaṭṭhikaṃ)是指手骨无差别地散落在各处；为了显示其完全散乱的状态，因此说了“乃至六十四种”(catusaṭṭhibhedampī)等。“经年”(terovassikāni)是指过了数年。它们是“已经过了一年”(atikkantasaṃvaccharāni)的。此处的“腐烂”(pūtibhāvo)，是指因年代久远，坚固的结构消失而导致粉碎的状态。为了说明这种状态，因此说了“于露天”(abbhokāse)等。“多种界”(anekadhātūnaṃ)是指眼界等，或者欲界等。“为了念和智的利益”(satiyā ca ñāṇassa ca atthāya)即如经中所说，“于来往时保持正知”(abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti)等，是为了这七个处所建立的念以及与念相应的智慧的利益。

උදායීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《优陀夷经》释义终。

10. අනුත්තරියසුත්තවණ්ණනා

10. 无上经释义

30. දසමෙ [Pg.105] නිහීනන්ති ලාමකං, කිලිට්ඨං වා. ගාමවාසිකානන්ති බාලානං. පුථුජ්ජනානං ඉදන්ති පොථුජ්ජනිකං. තෙනාහ ‘‘පුථුජ්ජනානං සන්තක’’න්ති, පුථුජ්ජනෙහි සෙවිතබ්බත්තා තෙසං සන්තකන්ති වුත්තං හොති. අනරියන්ති න නිද්දොසං. නිද්දොසට්ඨො හි අරියට්ඨො. තෙනාහ ‘‘න උත්තමං න පරිසුද්ධ’’න්ති. අරියෙහි වා න සෙවිතබ්බන්ති අනරියං. අනත්ථසංහිතන්ති දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකාදිවිවිධවිපුලානත්ථසහිතං. තාදිසඤ්ච අත්ථසන්නිස්සිතං න හොතීති ආහ ‘‘න අත්ථසන්නිස්සිත’’න්ති. න වට්ටෙ නිබ්බින්දනත්ථායාති චතුසච්චකම්මට්ඨානාභාවතො. අසති පන වට්ටෙ නිබ්බිදාය විරාගාදීනං අසම්භවොයෙවාති ආහ ‘‘න විරාගායා’’තිආදි.

30. 第十经。“低劣”是指卑贱或污秽的。“村居者”是指愚人。“凡夫所有”是指属于凡夫之物。因此说“凡夫之所有”，意思是：因为凡夫所习行，故说为凡夫所有。“非圣”并非没有过失，因为没有过失才是圣的意义。因此说“非最上、非清净”。又因为不为圣者所习行，所以称非圣。“无利益”是指与现世、来世等种种广大的无利益有关。因此说“非利益所依”，即不依止于利益。“非为厌离轮回”是因为缺乏四圣谛业处的缘故。如果没有对轮回生起厌离，那么离欲等也不可能，所以说“非为离欲”等语。

අනුත්තමං අනුත්තරියන්ති ආහ ‘‘එතං අනුත්තර’’න්ති. හත්ථිස්මින්ති නිමිත්තත්ථෙ භුම්මන්ති ආහ ‘‘හත්ථිනිමිත්තං සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. හත්ථිවිසයත්තා හත්ථිසන්නිස්සිතත්තා ච හත්ථිසිප්පං ‘‘හත්ථී’’ති ගහෙත්වා ‘‘හත්ථිස්මිම්පි සික්ඛතී’’ති වුත්තං. තස්මා හත්ථිසිප්පෙ සික්ඛතීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො.

“无更上者”(anuttariyaṃ)即“无上”(anuttamaṃ)，（注释）说“这是无上的”(etaṃ anuttaraṃ)。“于象”(hatthismiṃ)是所格，用于对象义，（注释）说“应学习象术”(hatthinimittaṃ sikkhitabbaṃ)。因为与象的领域相关、与象相联系，故取“象术”(hatthisippaṃ)为“象”(hatthī)，而说“亦学于象”(hatthismimpi sikkhatī)。因此，此处应理解为学习象术。其余词语也应以此类推。

ලිඞ්ගබ්‍යත්තයෙන විභත්තිබ්‍යත්තයෙන පාරිචරියෙති වුත්තන්ති ආහ ‘‘පාරිචරියාය පච්චුපට්ඨිතා’’ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

（经文）通过性(liṅga)与格(vibhatti)的转换而说为“服侍”(pāricariya)，（注释）说其意为“为服侍而侍立”(pāricariyāya paccupaṭṭhitā)。其余部分在此都非常容易理解。

අනුත්තරියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《无上经》释义终。

අනුත්තරියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

无上品释义终。

4. දෙවතාවග්ගො

4. 诸天品

1-4. සෙඛසුත්තාදිවණ්ණනා

1-4. 有学经等释义

31-34. චතුත්ථස්ස පඨමෙ සෙඛානං පටිලද්ධගුණස්ස පරිහානි නාම නත්ථීති ආහ ‘‘උපරූපරිගුණපරිහානායා’’ති, උපරූපරිලද්ධබ්බානං මග්ගඵලානං පරිහානාය අනුප්පාදායාති අත්ථො. තතියාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

31-34. 第四品初段说有学已获得的功德不会退失，故（经中）说（此法）“为令上上功德退失”，其意为：令上上所应获得的道与果退失，即不生起。第三等经文，意义已然明了。

සෙඛසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《有学经》等释义终。

5. විජ්ජාභාගියසුත්තවණ්ණනා

5. 明分经释义

35. පඤ්චමෙ [Pg.106] සම්පයොගවසෙන විජ්ජං භජන්ති, සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයසම්පයුත්තඅත්ථිඅවිගතාදිපච්චයවසෙන තාය සහ එකීභාවං ගච්ඡන්තීති විජ්ජාභාගියා. අථ වා විජ්ජාභාගෙ විජ්ජාකොට්ඨාසෙ වත්තන්ති විජ්ජාසභාගතාය තදෙකදෙසෙ විජ්ජාකොට්ඨාසෙ පවත්තන්තීති විජ්ජාභාගියා. තත්ථ විපස්සනාඤාණං, මනොමයිද්ධි, ඡ අභිඤ්ඤාති අට්ඨ විජ්ජා. පුරිමෙන අත්ථෙන තාහි සම්පයුත්තධම්මා විජ්ජාභාගියා. පච්ඡිමෙන අත්ථෙන තාසු යා කාචි එකාව විජ්ජා විජ්ජා, සෙසා විජ්ජාභාගියා. එවං විජ්ජාපි විජ්ජාය සම්පයුත්තධම්මාපි ‘‘විජ්ජාභාගියා’’ත්වෙව වෙදිතබ්බා. ඉධ පන විපස්සනාඤාණසම්පයුත්තා සඤ්ඤාව විජ්ජාභාගියාති ආගතා, සඤ්ඤාසීසෙන සෙසසම්පයුත්තධම්මාපි වුත්තා එවාති දට්ඨබ්බං. අනිච්චානුපස්සනාඤාණෙති අනිච්චානුපස්සනාඤාණෙ නිස්සයපච්චයභූතෙ උප්පන්නසඤ්ඤා, තෙන සහගතාති අත්ථො. සෙසෙසුපි එසෙව නයො.

35. 第五，以相应故，诸法与明(vijjā)有分；由于俱生、相互、依止、相应、有、不离去等缘，与明合为一体，故称“明分”(vijjābhāgiyā)。或者说，于明分、明品中转起，因与明同分，于其一分即明品中转起，故称“明分”。此中，观智(vipassanāñāṇa)、意所成神通、六神通为八种明。依前一义，与此等相应的法为明分。依后一义，其中任一明即是明，其余为明分。如是，明及与明相应的法，皆应知为“明分”。然于此（经），则说与观智相应的想为明分，当知是以想为首，而说其余相应法。“于无常随观智”者，意为于无常随观智中，作为依止缘而生起的想，是与彼俱生。其余亦同此理。

විජ්ජාභාගියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《明分经》释义终。

6. විවාදමූලසුත්තවණ්ණනා

6. 争论根源经释义

36. ඡට්ඨෙ කොධනොති කුජ්ඣනසීලො. යස්මා සො අප්පහීනකොධතාය අධිගතකොධො නාම හොති, තස්මා ‘‘කොධෙන සමන්නාගතො’’ති ආහ. උපනාහො එතස්ස අත්ථීති උපනාහී, උපනය්හනසීලොති වා උපනාහී. විවාදො නාම උප්පජ්ජමානො යෙභුය්‍යෙන පඨමං ද්වින්නං වසෙන උප්පජ්ජතීති වුත්තං ‘‘ද්වින්නං භික්ඛූනං විවාදො’’ති. සො පන යථා බහූනං අනත්ථාවහො හොති, තං නිදස්සනමුඛෙන නිදස්සෙන්තො ‘‘කථ’’න්තිආදිමාහ. අබ්භන්තරපරිසායාති පරිසබ්භන්තරෙ.

36. 第六经。“忿怒者”(kodhano)是指易怒的性格。因为他没有断除忿怒，所以被称为具有忿怒，因此说“与忿怒相应”。此人有“忿恨”(upanāho)，故为“忿恨者”(upanāhī)；或有忿恨的习性，故为“忿恨者”。争论的生起，大都最初发生在两人之间，所以说“两个比丘的争论”。但为了说明这种争论会给很多人带来不利，所以通过举例说明，用“如何”等开头。“于众中”(abbhantaraparisāya)是指在会众的内部。

ගුණමක්ඛනාය පවත්තොපි අත්තනො කාරකං ගූථෙන පහරන්තිං ගූථො විය පඨමතරං මක්ඛෙතීති මක්ඛො, සො එතස්ස අත්ථීති මක්ඛී. පළාසතීති පළාසො, පරස්ස ගුණෙ ඩංසිත්වා විය අපනෙතීති අත්ථො. සො එතස්ස අත්ථීති පළාසී. පළාසී පුග්ගලො හි දුතියස්ස ධුරං න දෙති, සමං හරිත්වා අතිවදති. තෙනාහ ‘‘යුගග්ගාහලක්ඛණෙන පළාසෙන සමන්නාගතො’’ති. ඉස්සතීති ඉස්සුකී. මච්ඡරායතීති මච්ඡරං, තං එතස්ස අත්ථීති [Pg.107] මච්ඡරී. සඨයති න සම්මා භාසතීති සඨො අඤ්ඤථා සන්තං අත්තානං අඤ්ඤථා පවෙදනතො. මායා එතස්ස අත්ථී මායාවී. මිච්ඡා පාපිකා විඤ්ඤුගරහිතා එතස්ස දිට්ඨීති මිච්ඡාදිට්ඨි, කම්මපථපරියාපන්නාය ‘‘නත්ථි දින්න’’න්තිආදිවත්ථුකාය මිච්ඡත්තපරියාපන්නාය අනිය්‍යානිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘නත්ථිකවාදී’’තිආදි.

虽为覆蔽他人功德而行，却如以粪打人，粪反先污己身，故名“覆功”(makkha)；此人有此，故名“覆功者”(makkhī)。“毁訾”(paḷāsa)者，意为如咬噬般去除他人功德；此人有此，故名“毁訾者”(paḷāsī)。毁訾之人不让第二人担负责任，自己平等地担负后却加以非难。因此说“具足轭首相的毁訾”。“嫉妒”(issati)者为“嫉妒者”(issukī)。“悭吝”(maccharāyati)为“悭吝”(maccharaṃ)，此人有此，故为“悭吝者”(maccharī)。“欺诳”(saṭhayati)，即不如实语，将真实的自我伪装成虚假的，故名“欺诳者”(saṭho)。此人有“虚伪”(māyā)，故名“虚伪者”(māyāvī)。此人的“见”为邪恶、有过失、为智者所呵，故名“邪见”(micchādiṭṭhi)，意为具足属于恶业道的、以“无布施”等为内容的、属于邪性的、非出离的见解。因此说“虚无论者”等。

සං අත්තනො දිට්ඨිං, සයං වා අත්තනා යථාගහිතං පරාමසති, සභාවං අතික්කමිත්වා පරතො ආමසතීති සන්දිට්ඨීපරාමාසී. ආධානං දළ්හං ගණ්හාතීති ආධානග්ගාහී, දළ්හග්ගාහී, ‘‘ඉදමෙව සච්ච’’න්ති ථිරග්ගාහීති අත්ථො. යුත්තං කාරණං දිස්වාව ලද්ධිං පටිනිස්සජ්ජතීති පටිනිස්සග්ගී, දුක්ඛෙන කිච්ඡෙන කසිරෙන බහුම්පි කාරණං දස්සෙත්වා න සක්කා පටිනිස්සග්ගං කාතුන්ති දුප්පටිනිස්සග්ගී. යො අත්තනො උප්පන්නදිට්ඨිං ‘‘ඉදමෙව සච්ච’’න්ති දළ්හං ගණ්හිත්වා අපි බුද්ධාදීහි කාරණං දස්සෙත්වා වුච්චමානො න පටිනිස්සජ්ජති. තස්සෙතං අධිවචනං. තාදිසො හි පුග්ගලො යං යදෙව ධම්මං වා අධම්මං වා සුණාති, තං සබ්බං ‘‘එවං අම්හාකං ආචරියෙහි කථිතං, එවං අම්හෙහි සුත’’න්ති කුම්මොව අඞ්ගානි සකෙ කපාලෙ අන්තොයෙව සමොදහති. යථා හි කච්ඡපො අත්තනො හත්ථපාදාදිකෙ අඞ්ගෙ කෙනචි ඝටිතෙ සබ්බානි අඞ්ගානි අත්තනො කපාලෙයෙව සමොදහති, න බහි නීහරති, එවමයම්පි ‘‘න සුන්දරො තව ගාහො, ඡඩ්ඩෙහි න’’න්ති වුත්තො තං න විස්සජ්ජති, අන්තොයෙව අත්තනො හදයෙ එව ඨපෙත්වා විචරති, කුම්භීලග්ගාහං ගණ්හාති. යථා සුසුමාරා ගහිතං න පටිනිස්සජ්ජන්ති, එවං ගණ්හාති.

执持己见，或依自己所执取而触取，超越自性而从他处触取，是为见取者。牢固执取，是为执取者、坚执者，意即认为“唯此是实”而坚执者。见到正当理由即舍弃其见者，是为易舍者；虽经艰难困苦，向其展示众多理由亦不能令其舍弃者，是为难舍者。若人对自己生起的见解，坚执“唯此是实”，即使佛陀等向其展示理由并加以劝说，亦不舍弃，此即其称谓。如此之人，无论听闻正法或非法，皆言“我等之师如是说，我等如是闻”，犹如乌龟将肢体收摄于己壳之内。譬如乌龟被触及其手足等肢体时，便将所有肢体收摄于己壳之内，不向外伸出；此人亦复如是，虽被告知“汝之执取非善，舍弃之”，亦不放舍，仅将其置于内心而行，如鳄鱼般紧抓不放。如鳄鱼抓住后便不放舍，彼亦如是执取。

විවාදමූලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《诤论根经》释义终。

7. ඡළඞ්ගදානසුත්තවණ්ණනා

7. 六支布施经释义

37. සත්තමෙ දක්ඛන්ති වඩ්ඪන්ති එතායාති දක්ඛිණා, පරිච්චාගමයං පුඤ්ඤං, තස්සූපකරණභූතො දෙය්‍යධම්මො ච. ඉධ පන දෙය්‍යධම්මො අධිප්පෙතො. තෙනෙවාහ ‘‘දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙතී’’ති. ඉතො උට්ඨිතෙනාති ඉතො ඛෙත්තතො උප්පන්නෙන. රාගො විනයති එතෙනාති රාගවිනයො, රාගස්ස සමුච්ඡෙදිකා පටිපදා. තෙනාහ ‘‘රාගවිනයපටිපදං පටිපන්නා’’ති.

37. 第七，“dakkhiṇā”（献施）：通过它而见与增长，故为献施。它是舍弃所成的福德，以及作为其助缘的应施物。此处则意指应施物。因此说“建立献施”。“由此生起”意即由此福田所生。“rāgavinayo”（贪欲之调伏）：通过它而调伏贪欲，是断除贪欲的行道。因此说“行于调伏贪欲的行道”。

‘‘පුබ්බෙව දානා සුමනො’’තිආදිගාථාය පුබ්බෙව දානා මුඤ්චචෙතනාය පුබ්බෙ දානූපකරණසම්භරණතො පට්ඨාය සුමනො ‘‘සම්පත්තීනං නිදානං අනුගාමිකදානං [Pg.108] දස්සාමී’’ති සොමනස්සිතො භවෙය්‍ය. දදං චිත්තං පසාදයෙති දදන්තො දෙය්‍යධම්මං දක්ඛිණෙය්‍යහත්ථෙ පතිට්ඨාපෙන්තො ‘‘අසාරතො ධනතො සාරාදානං කරොමී’’ති අත්තනො චිත්තං පසාදෙය්‍ය. දත්වා අත්තමනො හොතීති දක්ඛිණෙය්‍යානං දෙය්‍යධම්මං පරිච්චජිත්වා ‘‘පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තං නාම මයා අනුට්ඨිතං, අහො සාධු සුට්ඨූ’’ති අත්තමනො පමුදිතො පීතිසොමනස්සජාතො හොති. එසාති යා අයං පුබ්බචෙතනා මුඤ්චචෙතනා අපරචෙතනාති ඉමාසං කම්මඵලානං සද්ධානුගතානං සොමනස්සපරිග්ගහිතානං තිවිධානං චෙතනානං පාරිපූරී, එසා.

于“施前心悦”等偈，“施前”，即从准备布施资具开始，就应心怀“我将行此随行之施，作为成就之因”的喜悦。“施时心净”，即布施者将应施物置于应供者手中时，应令自心清净，思惟：“我正从无实义的财富中，提取有实义者”。“施后心欢喜”，即将应施物舍与应供者后，心生满足、愉悦、喜乐，思惟：“我已行智者所制之事，善哉！善哉！”。此即是：前思、施思、后思，此三思与信相应、为喜所摄，是业果之圆满。

සීලසඤ්ඤමෙනාති කායිකවාචසිකසංවරෙන. හත්ථපාදෙති දක්ඛිණෙය්‍යානං හත්ථපාදෙ. මුඛං වික්ඛාලෙත්වාති තෙසංයෙව මුඛං වික්ඛාලෙත්වා, අත්තනාව මුඛොදකං දත්වාති අධිප්පායො.

“以戒律仪”，即以身语的防护。“手足”，指应供者的手足。“洗其面”，即为他们洗脸，意指亲自递上洗脸水。

ඡළඞ්ගදානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《六支布施经》释义终。

8-11. අත්තකාරීසුත්තාදිවණ්ණනා

8-11. 自作业经等释义

38-41. අට්ඨමෙ කුසලකිරියාය ආදිආරම්භභාවෙන පවත්තවීරියං ඨිතසභාවතාය සභාවධාරණට්ඨෙන ධාතූති වුත්තන්ති ආහ – ‘‘ආරම්භධාතූති ආරභනවසෙන පවත්තවීරිය’’න්ති. ලද්ධාසෙවනං වීරියං බලප්පත්තං හුත්වා පටිපක්ඛෙ විධමතීති ආහ ‘‘නික්කමධාතූති කොසජ්ජතො නික්ඛමනසභාවං වීරිය’’න්ති. පරක්කමනසභාවොති අධිමත්තතරානං පටිපක්ඛධම්මානං විධමනසමත්ථතාය පටුපටුතරභාවෙන පරං පරං ඨානං අක්කමනසභාවො. නවමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං.

38-41. 三八～四一，第八，以善业之初发起的状态而转起的精进，因其安住的自性，有维持自性之义，故称为“界”。即说：“发起界，是依发起而转起的精进”。已得修习的精进，获得力量后能摧破对治法，故说：“出离界，是从懈怠出离的自性的精进”。勇猛精进的自性，是因有能力摧破极强的对治法，而以更敏锐的状态不断趋向更高阶位的自性。第九等无须解说。

අත්තකාරීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《自作业经》等释义终。

12. නාගිතසුත්තවණ්ණනා

12. 那吉达经释义

42. ද්වාදසමෙ මාහං නාගිත යසෙන සමාගමන්ති මා අහං යසෙන සමාගමනං පත්ථෙමි. මා ච මයා යසොති යසො ච මයා මා සමාගච්ඡතූති [Pg.109] අත්ථො. ඉමිනා අත්තනො ලාභසක්කාරෙන අනත්ථිකතං විභාවෙති. පඤ්චහි විමුත්තීහීති තදඞ්ගවිමුත්තිආදීහි පඤ්චහි විමුත්තීහි. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

42. 第十二，“那吉达，我不欲与名誉相遇”，即我不希求与名誉相遇。“愿名誉不与我相遇”，意即愿名誉不与我相遇。以此显示自己不以利得恭敬为意。“以五解脱”，即以支分解脱等五种解脱。其余文义显而易见。

නාගිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《那吉达经》释义终。

දෙවතාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

天品释义终。

5. ධම්මිකවග්ගො

5. 法品

1. නාගසුත්තවණ්ණනා

1. 龙经释义

43. පඤ්චමස්ස පඨමෙ පරිසිඤ්චිතුන්ති (ම. නි. අට්ඨ. 1.272) යො චුණ්ණමත්තිකාදීහි ගත්තානි උබ්බට්ටෙන්තො මල්ලකමුට්ඨාදීහි වා ඝංසන්තො නහායති, සො ‘‘නහායතී’’ති වුච්චති. යො තථා අකත්වා පකතියාව නහායති, සො ‘‘පරිසිඤ්චතී’’ති වුච්චති. භගවතො ච සරීරෙ තථා හරිතබ්බං රජොජල්ලං නාම නුපලිම්පති අච්ඡඡවිභාවතො, උතුග්ගහණත්ථං පන භගවා කෙවලං උදකෙ ඔතරති. තෙනාහ ‘‘ගත්තානි පරිසිඤ්චිතු’’න්ති.

43. 第五品第一，“parisiñcitun”ti（洒身）：（《中部注》1.272）用粉、泥等涂抹身体，或以拳头等摩擦而洗浴者，称为“nahāyati”（沐浴）。不做如是，仅通常洗浴者，称为“parisiñcati”（洒身）。世尊身体因皮肤清净，故无须去除的尘垢附着，然为顺应时节，世尊仅入水中。因此说“洒其身”。

පුබ්බකොට්ඨකොති පාචීනකොට්ඨකො. සාවත්ථියං කිර ජෙතවනවිහාරො කදාචි මහා, කදාචි ඛුද්දකො. තථා හි සො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ යොජනිකො අහොසි, සිඛිස්ස තිගාවුතො, වෙස්සභුස්ස අඩ්ඪයොජනිකො, කකුසන්ධස්ස ගාවුතප්පමාණො, කොණාගමනස්ස අඩ්ඪගාවුතප්පමාණො, කස්සපස්ස වීසතිඋසභප්පමාණො, අම්හාකං භගවතො කාලෙ අට්ඨකරීසප්පමාණො ජාතො. තම්පි නගරං තස්ස විහාරස්ස කදාචි පාචීනතො හොති, කදාචි දක්ඛිණතො, කදාචි පච්ඡිමතො, කදාචි උත්තරතො. ජෙතවනගන්ධකුටියං පන චතුන්නං මඤ්චපාදානං පතිට්ඨිතට්ඨානං අචලමෙව. චත්තාරි හි අචලචෙතියට්ඨානානි නාම මහාබොධිපල්ලඞ්කට්ඨානං, ඉසිපතනෙ ධම්මචක්කප්පවත්තනට්ඨානං, සඞ්කස්සනගරෙ දෙවොරොහනකාලෙ සොපානස්ස පතිට්ඨානට්ඨානං, මඤ්චපාදට්ඨානන්ති. අයං පන පුබ්බකොට්ඨකො කස්සපදසබලස්ස වීසතිඋසභවිහාරකාලෙ පාචීනද්වාරකොට්ඨකො අහොසි. සො ඉදානි ‘‘පුබ්බකොට්ඨකො’’ත්වෙව පඤ්ඤායති.

“Pubbakoṭṭhako”（东门楼），即东边的门楼。据说舍卫城(Sāvatthī)的祇陀林(Jetavana)精舍时大时小。例如，在毗婆尸(Vipassī)世尊(Bhagavā)时代，其大一由旬(yojana)；在尸弃(Sikhī)佛时代，大三伽浮陀(gāvuta)；在毗舍浮(Vessabhū)佛时代，大半由旬；在拘留孙(Kakusandha)佛时代，约一伽浮陀；在拘那含牟尼(Koṇāgamana)佛时代，约半伽浮陀；在迦叶(Kassapa)佛时代，大二十优萨婆(usabha)；在我等世尊时代，则为八格利沙(karīsa)大。并且，该城相对于此精舍，时而在东，时而在南，时而在西，时而在北。然而，祇陀林香室(gandhakuṭi)四个床脚的安立之处，是永恒不变的。确实有四个不动圣地(acalacetiyaṭṭhāna)，即：摩诃菩提(mahābodhi)的金刚座处、仙人堕处(Isipatana)的转法轮处、桑咖萨(Saṅkassa)城天降时天梯的安立处，以及（祇陀林香室的）床脚处。而此东门楼，在迦叶十力(dasabala)佛的二十优萨婆精舍时代，是东门楼。如今仍被认知为“东门楼”。

කස්සපදසබලස්ස [Pg.110] කාලෙ අචිරවතී නගරං පරික්ඛිපිත්වා සන්දමානා පුබ්බකොට්ඨකං පත්වා උදකෙන භින්දිත්වා මහන්තං උදකරහදං මාපෙසි සමතිත්තිකං අනුපුබ්බගම්භීරං. තත්ථ එකං රඤ්ඤො න්හානතිත්ථං, එකං නාගරානං, එකං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස, එකං බුද්ධානන්ති එවං පාටිඑක්කානි න්හානතිත්ථානි හොන්ති රමණීයානිවිප්පකිණ්ණරජතපට්ටසදිසවාලුකානි. ඉති භගවතා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං යෙන අයං එවරූපො පුබ්බකොට්ඨකො, තෙනුපසඞ්කමි ගත්තානි පරිසිඤ්චිතුං. අථායස්මා ආනන්දො උදකසාටිකං උපනාමෙසි. භගවා සුරත්තදුපට්ටං අපනෙත්වා උදකසාටිකං නිවාසෙසි. ථෙරො දුපට්ටෙන සද්ධිං මහාචීවරං අත්තනො හත්ථගතං අකාසි. භගවා උදකං ඔතරි, සහොතරණෙනෙවස්ස උදකෙ මච්ඡකච්ඡපා සබ්බෙ සුවණ්ණවණ්ණා අහෙසුං, යන්තනාළිකාහි සුවණ්ණරසධාරානි සිඤ්චනකාලො විය සුවණ්ණපටප්පසාරණකාලො විය ච අහොසි. අථ භගවතො නහානවත්තං දස්සෙත්වා පච්චුත්තිණ්ණස්ස ථෙරො සුරත්තදුපට්ටං උපනාමෙසි. භගවා තං නිවාසෙත්වා විජ්ජුල්ලතාසදිසං කායබන්ධනං බන්ධිත්වා මහාචීවරං අන්තන්තෙන සංහරිත්වා පදුමගබ්භසදිසං කත්වා උපනීතං ද්වීසු කණ්ණෙසු ගහෙත්වා අට්ඨාසි. තෙන වුත්තං ‘‘පුබ්බකොට්ඨකෙ ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා එකචීවරො අට්ඨාසී’’ති.

在具十力者迦叶佛陀的时代，阿致罗筏底河(Aciravatī)环绕城市流淌，抵达东门时，河水冲破堤岸，形成了一片水深齐岸、逐渐深邃的大湖。那里设有四个浴场：一个供国王洗浴，一个供城中居民洗浴，一个供比丘僧团洗浴，一个专供佛陀洗浴。这些浴场各自独立，非常美丽，铺着像散落银片般的细沙。于是世尊与具寿阿难一同前往东门，以洗浴身体。具寿阿难递上浴衣，世尊脱下绛红色内衣，穿上浴衣。长老将内衣与大衣拿在手中。世尊进入水中，刚一下水，水中的鱼鳖全都变成金色，犹如用管道倾注金色水流，又如铺展开金色丝绸。世尊沐浴完毕，从水中出来后，长老便奉上绛红色内衣。世尊穿上后，系上如闪电般的腰带，将大衣从两端叠好，叠成莲苞的样子，手持两角站立。因此说：“在东门洗浴身体后，着一衣而立。”

එවං ඨිතස්ස පන භගවතො සරීරං විකසිතපදුමපුප්ඵසදිසං සබ්බපාලිඵුල්ලං පාරිච්ඡත්තකං, තාරාමරීචිවිකසිතඤ්ච ගගනතලං සිරියා අවහසමානං විය විරොචිත්ථ, බ්‍යාමප්පභාපරික්ඛෙපවිලාසිනී චස්ස ද්වත්තිංසවරලක්ඛණමාලා ගන්ථිත්වා ඨපිතා ද්වත්තිංස චන්දිමා විය, ද්වත්තිංස සූරියා විය, පටිපාටියා ඨපිතද්වත්තිංසචක්කවත්තිද්වත්තිංසදෙවරාජද්වත්තිංසමහාබ්‍රහ්මානො විය ච අතිවිය විරොචිත්ථ. යස්මා ච භගවතො සරීරං සුධන්තචාමීකරසමානවණ්ණං, සුපරිසොධිතපවාළරුචිරතොරණං, සුවිසුද්ධනීලරතනාවලිසදිසකෙසතනුරුහං, තස්මා තහං තහං විනිග්ගතසුජාතජාතිහිඞ්ගුලකරසූපසොභිතං උපරි සතමෙඝරතනාවලිසුච්ඡාදිතං ජඞ්ගමමිව කනකගිරිසිඛරං විරොචිත්ථ. තස්මිඤ්ච සමයෙ දසබලස්ස සරීරතො නික්ඛමිත්වා ඡබ්බණ්ණරස්මියො සමන්තතො අසීතිහත්ථප්පමාණෙ පදෙසෙ ආධාවන්තී විධාවන්තී රතනාවලිරතනදාමරතනචුණ්ණවිප්පකිණ්ණං විය පසාරිතරතනචිත්තකඤ්චනපට්ටමිව ආසිඤ්චමානලාඛාරසධාරාචිත්තමිව උක්කාසතනිපාතසමාකුලමිව නිරන්තරවිප්පකිණ්ණකණිකාරකිඞ්කිණිකපුප්ඵමිව වායුවෙගසමුද්ධතචිනපිට්ඨචුණ්ණරඤ්ජිතමිව [Pg.111] ඉන්දධනුවිජ්ජුල්ලතාවිතානසන්ථතමිව ච ගගනතලං, තං ඨානං පවනඤ්ච සම්මා ඵරන්ති. වණ්ණභූමි නාමෙසා. එවරූපෙසු ඨානෙසු බුද්ධානං සරීරවණ්ණං වා ගුණවණ්ණං වා චුණ්ණියපදෙහි වා ගාථාහි වා අත්ථඤ්ච උපමායො ච කාරණානි ච ආහරිත්වා පටිබලෙන ධම්මකථිකෙන පූරෙත්වා කථෙතුං වට්ටති. එවරූපෙසු හි ඨානෙසු ධම්මකථිකස්ස ථාමො වෙදිතබ්බො. පුබ්බසදිසානි කුරුමානොති නිරුදකානි කුරුමානො, සුක්ඛාපයමානොති අත්ථො. සොදකෙ ගත්තෙ චීවරං පාරුපන්තස්ස හි චීවරෙ කණ්ණිකානි උට්ඨහන්ති, පරික්ඛාරභණ්ඩං දුස්සති, බුද්ධානං පන සරීරෙ රජොජල්ලං න උපලිම්පති, පදුමපත්තෙ උක්ඛිත්තඋදකබින්දු විය උදකං විනිවට්ටෙත්වා ගච්ඡති. එවං සන්තෙපි සික්ඛාගාරවතාය භගවා ‘‘පබ්බජිතවත්තං නාමෙත’’න්ති මහාචීවරං උභොසු කණ්ණෙසු ගහෙත්වා පුරතො කායං පටිච්ඡාදෙත්වා අට්ඨාසි.

世尊如是站立时，其身犹如盛开的莲花，一切肢体如圆满盛开的巴瑞恰达树(pāricchattaka)，其光辉仿佛超越了星光闪耀的天空之美。其身一寻光(byāmappabhā)环绕，光辉灿烂，三十二大丈夫相(dvattiṃsavaralakkhaṇa)庄严，犹如串联而成的三十二轮明月、三十二轮红日，又如依次排列的三十二位转轮王、三十二位天王、三十二位大梵天般，极其辉煌。因世尊之身色如纯净黄金，洁净如红宝石雕琢的华美门楣，发与身毛清净如青宝珠串，故而处处显现如天然朱砂般明艳，上方覆盖着百重宝云与宝珠璎珞，犹如移动的黄金山峰般璀璨。尔时，从具十力者的身体放射出六色光芒，遍照八十肘方圆的区域，犹如散落着宝珠璎珞、宝珠串、宝珠粉末，犹如展开的宝饰金布，又如倾泻而下的漆汁画作，更似密集降落的百千流星，或如不断散落的迦尼迦罗花(kaṇikāra)与金吉尼迦花(kiṅkiṇika)，又如被风吹扬的红铅粉所染，亦如彩虹与闪电交织的天幕，遍满该处与空中。此处名为“赞叹之地”(Vaṇṇabhūmi)。在此等处，善于说法的讲者，应当引述义理、譬喻与因缘，以散文或偈颂，圆满宣说诸佛的身色功德。于此等处，当知说法者之力用。“令作如前”即是“令其无水”，意为“令其干燥”。若身体带水而披上衣，衣服上即会留下水渍，资具也会损坏。然而，诸佛身上尘垢不染，水珠犹如莲叶上的水滴般滚落。即便如此，出于对学处的尊重，世尊仍说：“此乃出家之行仪。”遂将大衣两角执于手中，遮蔽身前而立。

තාළිතඤ්ච වාදිතඤ්ච තාළිතවාදිතං, තූරියානං තාළිතවාදිතං තූරියතාළිතවාදිතං. මහන්තඤ්ච තං තූරියතාළිතවාදිතඤ්චාති මහාතූරියතාළිතවාදිතං. තෙනාහ ‘‘මහන්තෙනා’’තිආදි. අථ වා භෙරිමුදිඞ්ගපණවාදිතූරියානං තාළිතං වීණාවෙළුගොමුඛිආදීනං වාදිතඤ්ච තූරියතාළිතවාදිතන්ති වා එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

击打与吹奏，是为“击打吹奏”。诸乐器之击打吹奏，是为“乐器击打吹奏”。此宏大之乐器击打吹奏，是为“大乐器击打吹奏”。是故说“以大……”等。或者，此处之义应如是理解：大鼓(bheri)、手鼓(mudiṅga)、小鼓(paṇava)等乐器之击打，与琴(vīṇā)、笛(veḷu)、牛角号(gomukhi)等乐器之吹奏，合为“乐器击打吹奏”。

අභිඤ්ඤාපාරං ගතොති අභිඤ්ඤාපාරගූ. එවං සෙසෙසුපි. සො හි භගවා සබ්බධම්මෙ අභිජානන්තො ගතොති අභිඤ්ඤාපාරගූ. තෙසු පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ පරිජානන්තො ගතොති පරිඤ්ඤාපාරගූ. සබ්බකිලෙසෙ පජහන්තො ගතොති පහානපාරගූ. චත්තාරො මග්ගෙ භාවෙන්තො ගතොති භාවනාපාරගූ. නිරොධං සච්ඡිකරොන්තො ගතොති සච්ඡිකිරියාපාරගූ. සබ්බසමාපත්තිං සමාපජ්ජන්තො ගතොති සමාපත්තිපාරගූ. සුබ්‍රහ්මදෙවපුත්තාදයොති එත්ථ සො කිර දෙවපුත්තො අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතො නන්දනකීළිතං කත්වා පාරිච්ඡත්තකමූලෙ පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදි. තං පඤ්චසතා පරිවාරෙත්වා නිසින්නා, පඤ්චසතා රුක්ඛං අභිරුහිත්වා මධුරස්සරෙන ගායිත්වා පුප්ඵානි පාතෙන්ති. තානි ගහෙත්වා ඉතරා එකතොවණ්ටිකමාලාව ගන්ථෙන්ති. අථ රුක්ඛං අභිරුළ්හා උපච්ඡෙදකවසෙන එකප්පහාරෙනෙව කාලං කත්වා අවීචිම්හි නිබ්බත්තා මහාදුක්ඛං අනුභවන්ති. අථ කාලෙ ගච්ඡන්තෙ දෙවපුත්තො ‘‘ඉමාසං නෙව සද්දො සුය්‍යති[Pg.112], න පුප්ඵානි පාතෙන්ති, කහං නු ඛො ගතා’’ති ආවජ්ජෙන්තො නිරයෙ නිබ්බත්තභාවං දිස්වා පියවත්ථුකසොකෙන රුප්පමානො චින්තෙසි – ‘‘එතා තාව යථාකම්මෙන ගතා, මය්හං ආයුසඞ්ඛාරො කිත්තකො’’ති. සො ‘‘සත්තමෙ දිවසෙ මයාපි අවසෙසාහි පඤ්චසතාහි සද්ධිං කාලං කත්වා තත්ථෙව නිබ්බත්තිතබ්බ’’න්ති දිස්වා බලවතරෙන සොකෙන සමප්පිතො. ‘‘ඉමං මය්හං සොකං සදෙවකෙ ලොකෙ අඤ්ඤත්‍ර තථාගතා නිබ්බාපෙතුං සමත්ථො නත්ථී’’ති චින්තෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතො –

“已达究竟智彼岸”，即是究竟智圆满者。其余亦如是。世尊乃是遍知一切法而行，故为究竟智圆满者；于五取蕴了知而行，故为遍知圆满者；于一切烦恼断除而行，故为断除圆满者；于四道修习而行，故为修习圆满者；于灭谛作证而行，故为实证圆满者；于一切等至成就而行，故为等至圆满者。“善梵天子(Subrahmādevaputta)等”者：据说，彼天子为众天女所围绕，于欢喜园(Nandana)嬉戏后，坐于巴瑞恰达树下所设之座。五百天女围绕而坐，五百天女登上树，以甜美之声歌唱，并散下花朵。其余天女拾起花朵，串成单茎花环。其后，彼等登树天女因业力中断而突然命终，投生于无间地狱(Avīci)，感受巨大痛苦。时日稍久，天子思忖：“既听不见她们的声音，也不见她们散花，究竟去了何处？”他经观察，见她们已投生地狱，因失所爱而心生忧恼，想道：“她们已随其业而去，我的寿数尚余几何？”他见到“七日之后，我亦将与所余五百天女一同命终，投生彼处”，遂为更强烈的忧愁所困。他心想：“于此天人世间，除如来外，无人能熄灭我此忧愁。”于是前往世尊之处，行礼后，立于一旁——

‘‘නිච්චං උත්‍රස්තමිදං චිත්තං, නිච්චං උබ්බිග්ගමිදං මනො;

අනුප්පන්නෙසු කිච්ඡෙසු, අථො උප්පතිතෙසු ච;

සචෙ අත්ථි අනුත්‍රස්තං, තං මෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතො’’ති. (සං. නි. 1.98) –

此心常恐惧，此意恒惊惶；苦厄纵未生，已生亦不安。若有无畏境，我问请为说。

ඉමං ගාථමභාසි. භගවාපිස්ස –

他说了这段偈颂。世尊也对他说道——

‘‘නාඤ්ඤත්‍ර බොජ්ඣා තපසා, නාඤ්ඤත්‍රින්ද්‍රියසංවරා;

නාඤ්ඤත්‍ර සබ්බනිස්සග්ගා, සොත්ථිං පස්සාමි පාණින’’න්ති. (සං. නි. 1.98) –

除智慧与苦行，除守护诸根，除舍弃一切外，我未见众生有何安稳。

ධම්මං දෙසෙසි. සො දෙසනාපරියොසානෙ විගතසොකො පඤ්චහි අච්ඡරාසතෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය භගවන්තං නමස්සමානො අට්ඨාසි. තං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘දුක්ඛප්පත්තා සුබ්‍රහ්මදෙවපුත්තාදයො’’ති. ආදි-සද්දෙන චන්දසූරියදෙවපුත්තාදයො සඞ්ගණ්හාති. චතූහි කාරණෙහීති ආරකත්තා, අරීනං අරානඤ්ච හතත්තා, පච්චයාදීනං අරහත්තා, පාපකරණෙ රහාභාවාති ඉමෙහි චතූහි කාරණෙහි.

说法。说法完毕时，他离忧无愁，与五百位天女一起证得须陀洹果，礼敬世尊而立。此即所谓“遭遇痛苦的善梵天子等”。“等”字包括月天子、日天子等。由于四种原因（而为阿罗汉）：因远离（烦恼），因摧毁敌（烦恼）与（轮回之）辐，因堪受资具等，因于作恶无有隐秘。

දසවිධසංයොජනානීති ඔරම්භාගියුද්ධම්භාගියභෙදතො දසවිධසංයොජනානි. සබ්බෙ අච්චරුචීති සබ්බසත්තෙ අතික්කමිත්වා පවත්තරුචි. අට්ඨමකන්ති සොතාපත්තිමග්ගට්ඨං සන්ධාය වදති. සොතාපන්නොති ඵලට්ඨො ගහිතො.

十种结是指分为下分结与上分结的十种结。“一切极悦”是指超越一切众生而生起的喜乐。“第八人”是指住于须陀洹道者。“须陀洹”则指住于其果者。

සොරච්චන්ති ‘‘තත්ථ කතමං සොරච්චං? යො කායිකො අවීතික්කමො, වාචසිකො අවීතික්කමො, කායිකවාචසිකො අවීතික්කමො, ඉදං වුච්චති සොරච්චං, සබ්බාපි සීලසංවරො සොරච්ච’’න්ති (ධ. ස. 1349) වචනතො සුචිසීලං ‘‘සොරච්ච’’න්ති වුත්තං. කරූණාති කරුණාබ්‍රහ්මවිහාරමාහ. කරුණාපුබ්බභාගොති තස්ස පුබ්බභාගං උපචාරජ්ඣානං වදති.

“柔和”（soracca）：“此中，何为柔和？身不违犯，语不违犯，身语不违犯，此谓柔和。一切戒律仪亦为柔和。”（依《法集论》1349）因此，清净之戒被称为“柔和”。“悲”是指悲梵住。“以悲为前分”是指其前分之近行定。

දුවිධෙන [Pg.113] ඣානෙනාති ආරම්මණූපනිජ්ඣානලක්ඛණූපනිජ්ඣානභෙදතො දුවිධෙන ඣානමනෙන. පඤ්චවිධමිච්ඡාජීවවසෙනාති කුහනාලපනානෙමිත්තිකතානිප්පෙසිකතාලාභෙනලාභංනිජිගීසනතාසඞ්ඛාත- පඤ්චවිධමිච්ඡාජීවවසෙන. න ලිප්පතීති න අල්ලීයති අනුසයතො ආරම්මණකරණතො වා තණ්හාදිට්ඨිඅභිනිවෙසාභාවතො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

“以二种禅”是指以所缘审察与相审察此二种禅。“以五种邪命”是指以矫饰、言说、示相、斥骂、以利求利这五种邪命。“不染著”是指不执著，因无潜在倾向，或不执取所缘，以及无有贪、见与执取。其余在此已是显而易见。

නාගසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

龙经释义终。

2. මිගසාලාසුත්තවණ්ණනා

2. 弥伽娑罗经释义

44. දුතියෙ සමසමගතියාති ක-කාරස්ස ය-කාරවසෙන නිද්දෙසොති ආහ ‘‘සමභාවෙනෙව සමගතිකා’’ති. භවිස්සන්තීති අතීතත්ථෙ අනාගතවචනං කතන්ති ආහ ‘‘භවිස්සන්තීති ජාතා’’ති. පුරාණස්ස හි ඉසිදත්තස්ස ච සමගතිකං සන්ධාය සා එවමාහ.

44. 第二，于“同等进展”（samasamagatiyā）一词，是依ka音作ya音的方式解释，故说“以平等状态同等进展”。于“将会存在”（bhavissanti）一词，是以未来时态词表达过去之义，故说“‘将会存在’即‘已出生’”。因为她是针对往昔的伊西达多（Isidatta）的同等进展而这么说。

අම්මකාති මාතුගාමො. උපචාරවචනඤ්හෙතං. ඉත්ථීසු යදිදං අම්මකා මාතුගාමො ජනනී ජනිකාති. තෙනාහ ‘‘ඉත්ථී හුත්වා ඉත්ථිසඤ්ඤාය එව සමන්නාගතා’’ති.

“阿摩迦”（ammakā）是指妇女。此为敬称。于妇女中，“阿摩迦”即妇女、母亲、生母。故说“身为女人，亦具足女人想”。

දිට්ඨියා පටිවිජ්ඣිතබ්බං අප්පටිවිද්ධං හොතීති අත්ථතො කාරණතො ච පඤ්ඤාය පටිවිජ්ඣිතබ්බං අප්පටිවිද්ධං හොති, නිජ්ජටං නිග්ගුම්බං කත්වා යාථාවතො අවිදිතං හොති. සමයෙ සමයෙ කිලෙසෙහි විමුච්චනකං පීතිපාමොජ්ජං ඉධ සාමායිකං ම-කාරෙ අකාරස්ස දීඝං කත්වා. තෙනාහ – ‘‘සාමායිකම්පි විමුත්තිං න ලභතීති කාලානුකාලං ධම්මස්සවනං නිස්සාය පීතිපාමොජ්ජං න ලභතී’’ති. පමිණන්තීති එත්ථ ආරම්භත්ථො ප-සද්දොති ආහ ‘‘තුලෙතුං ආරභන්තී’’ති. පණීතොති විසිට්ඨො.

“应以见通达者而未通达”，是指应以智慧于义、于理通达者而未通达，未能去除纠结、清除丛林而如实了知。于时时从烦恼中解脱而得的喜与悦，此处作“时解脱”（sāmāyika），是将ma音中的a音延长。故说：“不得时解脱，即是不能依时时听闻法而获得喜与悦。”于“衡量”（pamiṇanti）一词，pa-是起始之义，故说“开始衡量”。“殊胜”（paṇīto）即是卓越。

තදන්තරන්ති වචනවිපල්ලාසෙන උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං කතන්ති ආහ ‘‘තං අන්තරං තං කාරණ’’න්ති. ලොභස්ස අපරාපරුප්පත්තියා බහුවචනවසෙන ‘‘ලොභධම්මා’’ති වුත්තා. සීලෙන විසෙසී අහොසි මෙථුනධම්මවිරතියා සමන්නාගතත්තා.

于“彼之间”（tadantaraṃ）一词，因语序转换，故说“于其间，即其原因”。因贪欲接连不断地生起，故以复数说为“诸贪法”。他因戒而殊胜，因其已远离淫欲法。

මිගසාලාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

弥伽娑罗经释义终。

3-6. ඉණසුත්තාදිවණ්ණනා

3-6. 负债经等释义

45-48. තතියෙ [Pg.114] දලිද්දො නාම දුග්ගතො, තස්ස භාවො දාලිද්දියං. න එතස්ස සකං සාපතෙය්‍යන්ති අස්සකො, අසාපතෙය්‍යො. තෙනාහ ‘‘අත්තනො සන්තකෙන රහිතො’’ති. ‘‘බුද්ධො ධම්මො සඞ්ඝො’’ති වුත්තෙ ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො භගවා, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො’’ති කෙනචි අකම්පියභාවෙන ඔකප්පනං රතනත්තයගුණෙ ඔගාහෙත්වා කප්පනං ඔකප්පනසද්ධා නාම. ‘‘ඉදං අකුසලං කම්මං නො සකං, ඉදං පන කම්මං සක’’න්ති එවං බ්‍යතිරෙකතො අන්වයතො ච කම්මස්සකතජානනපඤ්ඤා කම්මස්සකතපඤ්ඤා. තිවිධඤ්හි දුච්චරිතං අත්තනා කතම්පි සකකම්මං නාම න හොති අත්ථභඤ්ජනතො. සුචරිතං සකකම්මං නාම අත්ථජනනතො. ඉණාදානස්මින්ති පච්චත්තවචනත්ථෙ එතං භුම්මන්ති ආහ ‘‘ඉණග්ගහණං වදාමී’’ති.

45-48. 第三，“贫者”（daliddo）名为穷困者（duggato），其状态为贫穷（dāliddiyaṃ）。“无自己所有物”，故为“无所有者”（assako）、“无资产者”（asāpateyyo）。故说“无自己所有”。于“佛、法、僧”，能以某种不可动摇的方式，深入于三宝之德而确信“世尊是正自觉者，法是善说，僧是善行道”，此名为“信解信”（okappanasaddhā）。如此以简别与随顺的方式了知“此不善业非我所有，此业为我所有”的智慧，即“业所有慧”（kammassakatapaññā）。三恶行虽为自己所作，但因其毁坏利益，故不名为“自己的业”；善行因其产生利益，故名为“自己的业”。于“负债时”（iṇādānasmiṃ）一词，此处的方位格有对格之义，故说“我说负债”。

කටග්ගාහොති කතං සබ්බසො සිද්ධමෙව කත්වා ගහණං. සො පන විජයලාභො හොතීති ආහ ‘‘ජයග්ගාහො’’ති. හිරිමනො එතස්සාති හිරිමනොති ආහ ‘‘හිරිසම්පයුත්තචිත්තො’’ති, පාපජිගුච්ඡනලක්ඛණාය හිරියා සම්පයුත්තචිත්තොති අත්ථො. ඔත්තප්පති උබ්බිජ්ජති භායති සීලෙනාති ඔත්තප්පී, ඔත්තප්පෙන සමන්නාගතො. නිරාමිසං සුඛන්ති තතියජ්ඣානසුඛං දූරසමුස්සාරිතකාමාමිසත්තා. උපෙක්ඛන්ති චතුත්ථජ්ඣානුපෙක්ඛං, න යං කිඤ්චි උපෙක්ඛාවෙදනන්ති ආහ ‘‘චතුත්ථජ්ඣානුපෙක්ඛ’’න්ති. ආරද්ධවීරියොති පග්ගහිතපරිපුණ්ණකායිකචෙතසිකවීරියොති අත්ථො. යො ගණසඞ්ගණිකං විනොදෙත්වා චතූසු ඉරියාපථෙසු අට්ඨආරම්භවත්ථුවසෙන එකකො හොති, තස්ස කායිකං වීරියං ආරද්ධං නාම හොති. චිත්තසඞ්ගණිකං විනොදෙත්වා අට්ඨසමාපත්තිවසෙන එකකො හොති. ගමනෙ උප්පන්නකිලෙසස්ස ඨානං පාපුණිතුං න දෙති, ඨානෙ උප්පන්නකිලෙසස්ස නිසජ්ජං, නිසජ්ජාය උප්පන්නකිලෙසස්ස සයනං පාපුණිතුං න දෙති, උප්පන්නට්ඨානෙයෙව කිලෙසෙ නිග්ගණ්හාති. අයං චෙතසිකං වීරියං ආරද්ධං නාම හොති. පටිපක්ඛදූරීභාවෙන සෙට්ඨට්ඨෙන ච එකො උදෙතීති එකොදි, එකග්ගතා. තස්ස යොගතො එකග්ගචිත්තො ඉධ එකොදි. පටිපක්ඛතො අත්තානං නිපාති, තං වා නිපයති විසොසෙතීති නිපකො. අඤ්ඤතරං කායාදිභෙදං ආරම්මණං සාතිසයාය සතියා සරතීති සතො. තෙනාහ ‘‘එකග්ගචිත්තො’’තිආදි.

“已取”（kaṭaggāho）是指已作、完全成就而取。又，此为胜利之获得，故说“胜取”（jayaggāho）。“有惭心”（hirimā），故说“与惭相应之心”，义为与以厌恶恶行为相的惭相应之心。“有愧者”（ottappī），即因戒而愧、而惧、而畏，是具足愧者。“无染乐”（nirāmisaṃ sukhaṃ）是指第三禅之乐，因其已远离欲乐。“舍”（upekkhā）是指第四禅之舍，非任何舍受，故说“第四禅之舍”。“发起精进”（āraddhavīriyo）义为已发起、圆满的身心精进。若人远离愦闹，于四威仪中，依八种发勤事而独住，其身精进名为“已发起”。若人远离心之愦闹，依八等至而独住，于行时生起之烦恼，不令其至住时；于住时生起之烦恼，不令其至坐时；于坐时生起之烦恼，不令其至卧时，于生起之处即制伏烦恼，此心精进名为“已发起”。因远离对治法及以殊胜义而独生，故为“专一”（ekodi），即“一境性”。此处，因相应故，一境之心为“专一”。从对治法守护自己，或令其堕、枯竭，故为“审慎”（nipako）。以超胜之念，忆念身等差别中之任一所缘，故为“具念”（sato）。故说“一境之心”等。

අකුප්පා මෙ විමුත්තීති මය්හං අරහත්තඵලවිමුත්ති අකුප්පතාය අකුප්පාරම්මණතාය ච අකුප්පා. සා හි රාගාදීහි න කුප්පතීති අකුප්පතායපි අකුප්පා[Pg.115]. අකුප්පං නිබ්බානමස්සා ආරම්මණන්ති අකුප්පාරම්මණතායපි අකුප්පා. තෙනෙවාහ ‘‘අකුප්පාරම්මණත්තා’’තිආදි. භවසංයොජනානන්ති කාමරාගපටිඝමානදිට්ඨිවිචිකිච්ඡාසීලබ්බතපරාමාසභවරාගඉස්සාමච්ඡරිය- අවිජ්ජාසඞ්ඛාතානං දසන්නං සංයොජනානං. ඉමානි හි සත්තෙ භවෙසු සංයොජෙන්ති උපනිබන්ධන්ති භවාභවෙන සංයොජෙන්ති, තස්මා භවසංයොජනානීති වුච්චන්ති. ඛීණාසවො උත්තමඅණණො කිලෙසඉණානං අභාවතො. අඤ්ඤෙ හි සත්තා යාව න කිලෙසා පහීයන්ති, තාව සඉණා නාම අසෙරිවිහාරභාවතො. චතුත්ථාදීනි උත්තානත්ථානි.

“我解脱不动”，是指我的阿罗汉果解脱，因其自身不动摇（akuppatā）及所缘不动摇（akuppārammaṇatā）故为“不动”。其解脱不为贪等所动摇，故自身不动摇；又因其以不动摇的涅槃为所缘，故所缘不动摇。因此说“因所缘不动摇”等。“有结”，是指欲贪、嗔、慢、见、疑、戒禁取、有贪、嫉、悭、无明这十种结。因其将有情系缚、捆绑于诸有之中，于各种有中结缚，故称“有结”。漏尽者是无上之无债人，因其已无烦恼之债。其余有情，只要烦恼未断，即名为有债，因其住于不自在。第四等句义皆明显。

ඉණසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

负债经等释义终。

7. ඛෙමසුත්තවණ්ණනා

7. 安稳经释义

49. සත්තමෙ වුත්ථබ්‍රහ්මචරියවාසොති නිවුත්ථබ්‍රහ්මචරියවාසො. කතකරණීයොති එත්ථ කරණීයන්ති පරිඤ්ඤාපහානභාවනාසච්ඡිකිරියමාහ. තං පන යස්මා චතූහි මග්ගෙහි පච්චෙකං චතූසු සච්චෙසු කත්තබ්බත්තා සොළසවිධං වෙදිතබ්බං. තෙනාහ ‘‘චතූහි මග්ගෙහි කත්තබ්බ’’න්ති. ඛන්ධකිලෙසඅභිසඞ්ඛාරසඞ්ඛාතා තයො ඔසීදාපනට්ඨෙන භාරා වියාති භාරා. තෙ ඔහිතා ඔරොපිතා නික්ඛිත්තා පාතිතා එතෙනාති ඔහිතභාරො. තෙනාහ ‘‘ඛන්ධභාරං…පෙ… ඔතාරෙත්වා ඨිතො’’ති. අනුප්පත්තො සදත්ථන්ති අනුප්පත්තසදත්ථො. සදත්ථොති ච සකත්ථමාහ ක-කාරස්ස ද-කාරං කත්වා. එත්ථ හි අරහත්තං අත්තනො යොනිසොමනසිකාරායත්තත්තා අත්තූපනිබන්ධට්ඨෙන සසන්තානපරියාපන්නත්තා අත්තානං අවිජහනට්ඨෙන අත්තනො උත්තමත්ථෙන ච අත්තනො අත්ථත්තා ‘‘සකත්ථො’’ති වුච්චති. තෙනාහ ‘‘සදත්ථො වුච්චති අරහත්ත’’න්ති. සම්මදඤ්ඤා විමුත්තොති සම්මා අඤ්ඤාය විමුත්තො, අච්ඡින්නභූතාය මග්ගපඤ්ඤාය සම්මා යථාභූතං දුක්ඛාදීසු යො යථා ජානිතබ්බො, තථා ජානිත්වා විමුත්තොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘සම්මා හෙතුනා’’තිආදි. විමුත්තොති ච ද්වෙ විමුත්තියො සබ්බස්ස චිත්තසංකිලෙසස්ස මග්ගො නිබ්බානාධිමුත්ති ච. නිබ්බානෙ අධිමුච්චනං තත්ථ නින්නපොණපබ්භාරතාය. අරහා සබ්බකිලෙසෙහි විමුත්තචිත්තත්තා චිත්තවිමුත්තියා විමුත්තො. නිබ්බානං අධිමුත්තත්තා නිබ්බානෙ විමුත්තො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

49. 第七经，“已住梵行”(vutthabrahmacariyavāso)即已圆满梵行。“所作已办”(katakaraṇīyo)中，“所作”(karaṇīya)是指遍知、断、修、证。此又因须以四道于四圣谛各别行之，故当知有十六种。是故说“应以四道完成”。蕴、烦恼、行此三者，因其有下沉之义，如重担，故名为“担”(bhāra)。此担已被卸下、放下、舍弃、抛弃，故称“已卸重担者”(ohitabhāro)。是故说“已卸蕴担……乃至……安住”。“已达自义”(anuppatto sadattho)即已达自义。所谓“自义”(sadattha)，是说将“自利”(sakatta)的ka音转为da音。于此，阿罗汉果因依于自己的如理作意，因其系属于自身，因其不舍弃自身，因其为自身之最上义，因其为自身之利益，故称“自利”(sakattho)。是故说“所谓自利，即是阿罗汉果”。“正知解脱”(sammadaññā vimutto)即以正知而解脱，义为以无间断的道慧，如实了知苦等应知之法，如是了知后而解脱。是故说“以正因”等。所谓“解脱”(vimutti)，有两种解脱：由道从一切心的杂染中解脱，以及于涅槃的胜解。于涅槃胜解，即是于彼处倾向、趣向、倾注。阿罗汉因心已从一切烦恼中解脱，故由心解脱而解脱；因胜解于涅槃，故于涅槃中解脱。其余部分文义显明。

ඛෙමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

安稳经释义终。

8. ඉන්ද්‍රියසංවරසුත්තවණ්ණනා

8. 根律仪经释义

50. අට්ඨමෙ [Pg.116] උපනිසීදති ඵලං එත්ථාති කාරණං උපනිසා. යථාභූතඤාණදස්සනන්ති යථාසභාවජානනසඞ්ඛාතං දස්සනං. එතෙන තරුණවිපස්සනං දස්සෙති. තරුණවිපස්සනා හි බලවවිපස්සනාය පච්චයො හොති. තරුණවිපස්සනාති නාමරූපපරිග්ගහෙ ඤාණං, පච්චයපරිග්ගහෙ ඤාණං, සම්මසනෙ ඤාණං, මග්ගාමග්ගෙ වවත්ථපෙත්වා ඨිතඤාණන්ති චතුන්නං ඤාණානං අධිවචනං. නිබ්බින්දති එතායාති නිබ්බිදා. බලවවිපස්සනාති භයතුපට්ඨානෙ ඤාණං ආදීනවානුපස්සනෙ ඤාණං මුච්චිතුකම්‍යතාඤාණං සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාඤාණන්ති චතුන්නං ඤාණානං අධිවචනං. පටිසඞ්ඛානුපස්සනා පන මුච්චිතුකම්‍යතාපක්ඛිකා එව. ‘‘යාව මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනවිසුද්ධි, තාව තරුණවිපස්සනා’’ති හි වචනතො උපක්කිලෙසවිමුත්තඋදයබ්බයඤාණතො බලවවිපස්සනා. විරජ්ජති අරියො සඞ්ඛාරතො එතෙනාති විරාගො, අරියමග්ගො. අරහත්තඵලන්ති උක්කට්ඨනිද්දෙසතො වුත්තං. ඉන්ද්‍රියසංවරස්ස සීලරක්ඛණහෙතුත්තා වුත්තං ‘‘සීලානුරක්ඛණඉන්ද්‍රියසංවරො කථිතො’’ති.

50. 第八经，“近因”(upanisā)，谓果于此近坐之因。“如实知见”(yathābhūtañāṇadassana)即如其自性而知之见。此显示初观(taruṇavipassanā)。初观是强观(balavavipassanā)的缘。初观是四种智的同义词：名色摄受智、缘摄受智、思惟智、确立道与非道后安住之智。“由此厌离”，故名厌离(nibbidā)。强观是四种智的同义词：怖畏现起智、过患随观智、欲解脱智、行舍智。审察随观则属于欲解脱的部分。诚然，根据“直至道非道智见清净，皆属初观”之说，从脱离随烦恼的生灭智起，即是强观。圣者由此对诸行离染，故名离贪(virāgo)，即圣道。说阿罗汉果，是从最胜的解释而言。因根律仪是守护戒律之因，故说“已说守护戒律之根律仪”。

ඉන්ද්‍රියසංවරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

根律仪经释义终。

9. ආනන්දසුත්තවණ්ණනා

9. 阿难经释义

51. නවමෙ ථෙරා භික්ඛූ විහරන්ති බහුස්සුතා ආගතාගමාතිආදිපාළිපදෙසු ඉමිනාව නයෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො – සීලාදිගුණානං ථිරභාවප්පත්තියා ථෙරා. සුත්තගෙය්‍යාදි බහු සුතං එතෙසන්ති බහුස්සුතා. වාචුග්ගතධාරණෙන සම්මදෙව ගරූනං සන්තිකෙ ආගමිතභාවෙන ආගතො පරියත්තිධම්මසඞ්ඛාතො ආගමො එතෙසන්ති ආගතාගමා. සුත්තාතිධම්මසඞ්ඛාතස්ස ධම්මස්ස ධාරණෙන ධම්මධරා. විනයධාරණෙන විනයධරා. තෙසංයෙව ධම්මවිනයානං මාතිකාය ධාරණෙන මාතිකාධරා. තත්ථ තත්ථ ධම්මපරිපුච්ඡාය පරිපුච්ඡති. තං අත්ථපරිපුච්ඡාය පරිපඤ්හති වීමංසති විචාරෙති. ඉදං, භන්තෙ, කථං, ඉමස්ස ක්වත්ථොති පරිපුච්ඡනපඤ්හනාකාරදස්සනං. ආවිවටඤ්චෙව පාළියා අත්ථං පදෙසන්තරපාළිදස්සනෙන ආගමතො විවරන්ති. අනුත්තානීකතඤ්ච යුත්තිවිභාවනෙන උත්තානීකරොන්ති. කඞ්ඛාට්ඨානියෙසු ධම්මෙසු සංසයුප්පත්තියා [Pg.117] හෙතුයා ගණ්ඨිට්ඨානභූතෙසු පාළිපදෙසු යාථාවතො විනිච්ඡයදානෙන කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති.

51. 第九经，“长老比丘，多闻、通达传承”等巴利文句，其义应循此理而知：因戒等功德达到稳固，故为长老(therā)。因多闻经、偈等，故为多闻(bahussutā)。因口诵受持，于师长处善学，故名为教法的传承已至，是为通达传承(āgatāgamā)。因受持经与阿毗达磨等法，故为持法者(dhammadharā)。因受持律，故为持律者(vinayadharā)。因受持此法与律的纲要，故为持纲要者(mātikādharā)。他们处处询问法，即是询问、审察、思量、考察其义。“尊者，此事如何？此义为何？”此是显示询问、质问的方式。对于巴利文中未明示之义，他们依传承，以其他巴利文段落来阐明；对于未显了者，他们以理分析，使之显了。对于法中存疑之处，即因疑惑而成为症结的巴利文段落，他们给予如实的决断，从而消除疑惑。

ආනන්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

阿难经释义终。

10. ඛත්තියසුත්තවණ්ණනා

10. 刹帝利经释义

52. දසමෙ භොගෙ අධිප්පායො එතෙසන්ති භොගාධිප්පායා. පඤ්ඤත්ථාය එතෙසං මනො උපවිචරතීති පඤ්ඤූපවිචාරා. පථවියා දායත්ථාය වා චිත්තං අභිනිවෙසො එතෙසන්ති පථවීභිනිවෙසා. මන්තා අධිට්ඨානං පතිට්ඨා එතෙසන්ති මන්තාධිට්ඨානා. ඉමිනා නයෙන සෙසපදානිපි වෙදිතබ්බානි. සෙසං උත්තානමෙව.

52. 第十经，意在财富者，是为“财富欲求”(bhogādhippāyā)。其心为智慧而寻求者，是为“智慧寻求”(paññūpavicārā)。其心为继承大地而执著者，是为“土地执著”(pathavībhinivesā)。以咒语为所依、为立足处者，是为“咒语依止”(mantādhiṭṭhānā)。其余诸词亦应循此理而知。其余部分文义显明。

ඛත්තියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

刹帝利经释义终。

11. අප්පමාදසුත්තවණ්ණනා

11. 不放逸经释义

53. එකාදසමෙ ජඞ්ගලානන්ති එත්ථ යො නිපිච්ඡලො න අනූපො නිරුදකතාය ථද්ධලූඛො භූමිප්පදෙසො, සො ‘‘ජඞ්ගලො’’ති වුච්චති. තබ්බහුලතාය පන ඉධ සබ්බො භූමිප්පදෙසො ජඞ්ගලො. තස්මිං ජඞ්ගලෙ ජාතා භවාති වා ජඞ්ගලා, තෙසං ජඞ්ගලානං. එවඤ්හි නදිචරානම්පි හත්ථීනං සඞ්ගහො කතො හොති සමොධාතබ්බානං විය සමොධායකානම්පි ඉධ ජඞ්ගලග්ගහණෙන ගහෙතබ්බතො. පථවීතලචාරීනන්ති ඉමිනා ජලචාරිනො ච නිවත්තෙති අදිස්සමානපාදත්තා. ‘‘පාණාන’’න්ති සාධාරණවචනම්පි ‘‘පදජාතානී’’ති සද්දන්තරසන්නිධානෙන විසෙසනිවිට්ඨමෙව හොතීති ආහ ‘‘සපාදකපාණාන’’න්ති. ‘‘මුත්තගත’’න්තිආදීසු (ම. නි. 2.119; අ. නි. 9.11) ගත-සද්දො විය ඉධ ජාත-සද්දො අනත්ථන්තරොති ආහ ‘‘පදජාතානීති පදානී’’ති. සමොධානන්ති සමවරොධං, අන්තොගධං වා. තෙනාහ ‘‘ඔධානං උපනික්ඛෙපං ගච්ඡන්තී’’ති. කූටඞ්ගමාති පාරිමන්තෙන කූටං උපගච්ඡන්ති. කූටනින්නාති කූටච්ඡිද්දමග්ගෙ පවිසනවසෙන කූටෙ නින්නා. කූටසමොසරණාති ඡිද්දෙ අනුපවිසනවසෙන ච ආහච්ච අවත්ථානෙන ච කූටෙ සමොදහිත්වා ඨිතා. වණ්ටෙ [Pg.118] පතමානෙ සබ්බානි භූමියං පතන්තීති ආහ ‘‘වණ්ටානුවත්තකානි භවන්තී’’ති.

53. 第十一经，“丛林”(jaṅgala)者，此处指不泥泞、不潮湿，因无水而坚硬粗糙的地面。然此处因其多，故一切地面皆称丛林。或于彼丛林中生、有者，即为“丛林生物”(jaṅgalā)，此指那些丛林生物。如是，则连河行之象亦被含摄，因“丛林”一词于此应理解为含摄被聚集者与聚集者。“地面行者”(pathavītalacārīnaṃ)一词，因足迹不见，排除了水行生物。“众生”(pāṇānaṃ)一词虽为通称，然因邻近“有足类”(padajātāni)一词，故限定于特定范围，是故说“有足之众生”。如于“已达解脱”(muttagata)等句中，“达”(gata)字无别义，此处“生”(jāta)字亦然，是故说“有足类即是足”。“聚集”(samodhāna)即围入或进入。是故说“彼等进入围场，靠近放置处”。“向顶梁”(kūṭaṅgama)即沿边缘走向顶梁。“倾向顶梁”(kūṭaninna)即由顶梁缝隙之道进入。“汇于顶梁”(kūṭasamosaraṇa)即不从缝隙进入，而是撞击后停住，汇于顶梁。当顶梁落下时，一切皆落于地，是故说“彼等随顶梁而倒下”。

අප්පමාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

不放逸经释义终。

12. ධම්මිකසුත්තවණ්ණනා

12. 如法经释义

54. ද්වාදසමෙ ජාතිභූමියන්ති එත්ථ ජනනං ජාති, ජාතියා භූමි ජාතිභූමි, ජාතට්ඨානං. තං ඛො පනෙතං නෙව කොසලමහාරාජාදීනං, න චඞ්කිබ්‍රාහ්මණාදීනං, න සක්කසුයාමසන්තුසිතාදීනං, න අසීතිමහාසාවකානං, න අඤ්ඤෙසං සත්තානං ‘‘ජාතිභූමී’’ති වුච්චති. යස්ස පන ජාතදිවසෙ දසසහස්සී ලොකධාතු එකද්ධජමාලාවිප්පකිණ්ණකුසුමවාසචුණ්ණගණසුගන්ධා සබ්බපාලිඵුල්ලමිව නන්දනවනං විරොචමානා පදුමිනිපණ්ණෙ උදකබින්දු විය අකම්පිත්ථ, ජච්චන්ධාදීනඤ්ච රූපදස්සනාදීනි අනෙකානි පාටිහාරියානි පවත්තිංසු. තස්ස සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්ස ජාතට්ඨානං, සාතිසයස්ස පන ජනකකපිලවත්ථුසන්නිස්සයො ‘‘ජාතිභූමී’’ති වුච්චති. ජාතිභූමකා උපාසකාති ජාතිභූමිවාසිනො උපාසකා. සන්තනෙත්වා සබ්බසො තනෙත්වා පත්ථරිත්වා ඨිතමූලානි මූලසන්තානකානි. තානි පන අත්ථතො මූලානියෙවාති ආහ ‘‘මූලසන්තානකානන්ති මූලාන’’න්ති.

54. 第十二，于“生地”(jātibhūmi)中，“生”(jāti)是指出生，“生地”(jātiyā bhūmi)是指出生的地方。然而，此地不被称为憍萨罗(Kosala)大王等人的“生地”，不被称为阐基(Caṅkī)婆罗门等人的“生地”，不被称为帝释(Sakka)、苏亚马(Suyāma)、兜率天(Santusita)等人的“生地”，不被称为八十大弟子(asītimahāsāvakā)的“生地”，也不被称为其他有情的“生地”。唯于其诞生之日，一万世界如同遍布花环、散满香粉，如盛开的欢喜园(Nandanavana)般光彩夺目，如莲叶上的水珠般震动；且天生盲者得见色等诸多奇迹发生。此一切智菩萨的出生地，特别是与生父相关的迦毗罗卫(Kapilavatthu)，才被称为“生地”。“生地优婆塞”(Jātibhūmakā upāsakā)即居住于生地的优婆塞。“根本相续”(mūlasantānakāni)指完全延伸、扩展而住立的诸根，即根的延续。此等义理上即是诸根，故云：“‘根本相续’即诸根”(mūlāni)。

ජාතදිවසෙ ආවුධානං ජොතිතත්තා, රඤ්ඤො අපරිමිතස්ස ච සත්තකායස්ස අනත්ථතො පරිපාලනසමත්ථතාය ච ‘‘ජොතිපාලො’’ති ලද්ධනාමත්තා වුත්තං ‘‘නාමෙන ජොතිපාලො’’ති. ගොවින්දොති ගොවින්දියාභිසෙකෙන අභිසිත්තො, ගොවින්දස්ස ඨානෙ ඨපනාභිසෙකෙන අභිසිත්තොති අත්ථො. තං කිර තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස කුලපරම්පරාගතං ඨානන්තරං. තෙනාහ ‘‘ඨානෙන මහාගොවින්දො’’ති. ගවං පඤ්ඤඤ්ච වින්දති පටිලභතීති ගොවින්දො, මහන්තො ගොවින්දොති මහාගොවින්දො. ගොති හි පඤ්ඤායෙතං අධිවචනං ‘‘ගච්ඡති අත්ථෙ බුජ්ඣතී’’ති කත්වා. මහාගොවින්දො ච අම්හාකං බොධිසත්තොයෙව. සො කිර දිසම්පතිස්ස නාම රඤ්ඤො පුරොහිතස්ස ගොවින්දබ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තො හුත්වා අත්තනො පිතුස්ස ච රඤ්ඤො ච අච්චයෙන තස්ස පුත්තො රෙණු, සහායා [Pg.119] චස්ස සත්තභූ, බ්‍රහ්මදත්තො, වෙස්සභූ, භරතො, ද්වෙ ධතරට්ඨාති ඉමෙ සත්ත රාජානො යථා අඤ්ඤමඤ්ඤං න විවදන්ති. එවං රජ්ජෙ පතිට්ඨාපෙත්වා තෙසං අත්ථධම්මෙ අනුසාසන්තෙ ජම්බුදීපතලෙ සබ්බෙසං රාජාව රඤ්ඤං, බ්‍රහ්මාව බ්‍රාහ්මණානං, දෙවොව ගහපතිකානං සක්කතො ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො උත්තමගාරවට්ඨානං අහොසි. තෙන වුත්තං ‘‘රෙණුආදීනං සත්තන්නං රාජූනං පුරොහිතො’’ති. ඉමෙව සත්ත භාරධාරා මහාරාජානො. වුත්තඤ්හෙතං –

因出生之日武器发光，又因能守护国王无量眷属免受灾祸，故得名“光护”(Jotipāla)，所以说“名为光护”。“果文达”(Govinda)意为以果文达灌顶而受职，即以立于果文达之位的灌顶而受职。据说这是那位婆罗门家族世代相传的职位。故说“职位为大果文达”(Mahāgovindo)。获得牛与智慧者称为果文达，大果文达即伟大的果文达。“牛”(go)在此实为智慧的代称，因其“趣于义而觉悟”(gacchati atthe bujjhatī)。我们的大果文达实为菩萨。据说他作为地散波提(Disampati)王的祭司——果文达婆罗门之子，在其父与王去世后，让王之子雷努(Reṇu)与他的七位朋友——萨陀菩(Sattabhū)、梵授(Brahmadatta)、毗舍浮(Vessabhū)、婆罗多(Bharata)、两位持国(Dhataraṭṭha)等七位国王互不相争。如此建立王国后，当他教导他们正法时，在瞻部洲(Jambudīpa)大地上，他犹如众王之王、婆罗门中的梵天、家主中的天神，备受尊敬、推崇、礼敬、供养、侍奉，处于至高尊贵之位。故说“雷努等七位国王的祭司”。这七位即是负有重任的大王。如是说——

‘‘සත්තභූ බ්‍රහ්මදත්තො ච, වෙස්සභූ භරතො සහ;

රෙණු ද්වෙ ච ධතරට්ඨා, තදාසුං සත්ත භාරධා’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 2.308);

萨陀菩(Sattabhū)与梵授(Brahmadatta)，毗舍浮(Vessabhū)共婆罗多(Bharata)；雷努(Reṇu)与二位持国(Dhataraṭṭha)，彼时七位负重者。

රඤ්ඤො දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකත්ථානං පුරො විධානතො පුරෙ සංවිධානතො පුරොහිතො. කොධාමගන්ධෙනාති කොධසඞ්ඛාතෙන පූතිගන්ධෙන. කරුණා අස්ස අත්ථීති කරුණන්ති සපුබ්බභාගකරුණජ්ඣානං වුත්තන්ති ආහ ‘‘කරුණාය ච කරුණාපුබ්බභාගෙ ච ඨිතා’’ති. යකාරො සන්ධිවසෙන ආගතොති ආහ ‘‘යෙතෙති එතෙ’’ති. අරහත්තතො පට්ඨාය සත්තමොති සකදාගාමී. සකදාගාමිං උපාදායාති සකදාගාමිභාවං පටිච්ච. සකදාගාමිස්ස හි පඤ්චින්ද්‍රියානි සකදාගාමිභාවං පටිච්ච මුදූනි නාම හොන්ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

祭司(purohita)是预先为国王安排和准备现世与来世利益者。“以忿之生臭”(kodhāmagandhena)是指名为忿的腐臭气味。“有悲者”(karuṇā assa atthīti karuṇaṃ)是指具有前分阶段的悲禅，因此说“安住于悲以及悲之前分”。“ya”字(yakāro)是连音而来，因此说“yeteti”即是“ete”(这些)。从阿罗汉果算起第七位，是斯陀含(sakadāgāmī)。“依于斯陀含”(sakadāgāmiṃ upādāya)是指凭借斯陀含的果位。因为斯陀含的五根，依于斯陀含的果位而言，被称为“柔软”(mudūni)。其余部分在此很容易理解。

ධම්මිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

如法者经释义终。

ධම්මිකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

如法者品释义终。

පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

初五十集终。

2. දුතියපණ්ණාසකං

2. 第二五十集

6. මහාවග්ගො

6. 大品

1. සොණසුත්තවණ්ණනා

1. 苏那经释义

55. ඡට්ඨස්ස [Pg.120] පඨමෙ නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙති එත්ථ කිං තං ආසනං පඨමමෙව පඤ්ඤත්තං, උදාහු භගවන්තං දිස්වා පඤ්ඤත්තන්ති චෙ? භගවතො ධරමානකාලෙ පධානිකභික්ඛූනං වත්තමෙතං, යදිදං අත්තනො වසනට්ඨානෙ බුද්ධාසනං පඤ්ඤපෙත්වාව නිසීදනන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පධානිකභික්ඛූ’’තිආදි. බුද්ධකාලෙ කිර යත්ථ යත්ථ එකොපි භික්ඛු විහරති, සබ්බත්ථ බුද්ධාසනං පඤ්ඤත්තමෙව හොති. කස්මා? භගවා හි අත්තනො සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ඵාසුකට්ඨානෙ විහරන්තෙ මනසි කරොති – ‘‘අසුකො මය්හං සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ගතො, අසක්ඛි නු ඛො විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං, නො’’ති. අථ නං පස්සති කම්මට්ඨානං විස්සජ්ජෙත්වා අකුසලවිතක්කං විතක්කයමානං, තතො ‘‘කථඤ්හි නාම මාදිසස්ස සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විහරන්තං ඉමං කුලපුත්තං අකුසලවිතක්කා අධිභවිත්වා අනමතග්ගෙ වට්ටදුක්ඛෙ සංසාරෙස්සන්තී’’ති තස්ස අනුග්ගහත්ථං තත්ථෙව අත්තානං දස්සෙත්වා තං කුලපුත්තං ඔවදිත්වා ආකාසං උප්පතිත්වා පුන අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගච්ඡති. අථෙවං ඔවදියමානා තෙ භික්ඛූ චින්තයිංසු ‘‘සත්ථා අම්හාකං මනං ජානිත්වා ආගන්ත්වා අම්හාකං සමීපෙ ඨිතංයෙව අත්තානං දස්සෙති. තස්මිං ඛණෙ, ‘භන්තෙ, ඉධ නිසීදථ නිසීදථා’ති ආසනපරියෙසනං නාම භාරො’’ති. තෙ ආසනං පඤ්ඤපෙත්වාව විහරන්ති. යස්ස පීඨං අත්ථි, සො තං පඤ්ඤපෙති. යස්ස නත්ථි, සො මඤ්චං වා ඵලකං වා පාසාණං වා වාලිකාපුඤ්ජං වා පඤ්ඤපෙති. තං අලභමානා පුරාණපණ්ණානිපි සංකඩ්ඪිත්වා තත්ථ පංසුකූලං පත්ථරිත්වා ඨපෙන්ති.

55. 第六经第一，“世尊坐于已设之座”。于此，是此座预先已设，抑或见世尊后方设？世尊在世时，精进比丘们有此行法：即在各自住处预先设置佛座后才就座。为示此义，故云“精进比丘”等。据说佛陀时代，凡是有比丘居住的地方，都预先准备好佛陀的座位。为什么呢？因为世尊常常作意于那些从他那里领受业处后，在适宜的地方安住的比丘——“某某从我这里领受业处离开后，不知能否证得殊胜？”如果世尊看到某个比丘放弃业处，生起不善寻，就会想：“怎么能让从我这样的导师这里领受业处的良家子，被不善寻所制伏，在无始的轮回苦中流转呢？”因此为了帮助他，世尊就会在那里显现自己的身形，教导那个良家子之后，腾空飞起，回到自己原来的住处。这样被教导的比丘们就想：“导师知道我们的心念，来到我们身边，就在我们面前显现。那时如果说‘尊者，请坐这里，请坐这里’而到处寻找座位，实在是太麻烦了。”因此他们就预先准备好座位。有凳子的就用凳子，没有凳子的就用床、木板、石头或者沙堆来当座位。如果连这些都没有，就收集旧的树叶，在上面铺上粪扫衣，当作座位。

සත්ත සරාති – ඡජ්ජො, උසභො, ගන්ධාරො, මජ්ඣිමො, පඤ්චමො, ධෙවතො, නිසාදොති එතෙ සත්ත සරා. තයො ගාමාති – ඡජ්ජගාමො, මජ්ඣිමගාමො, සාධාරණගාමොති තයො ගාමා, සමූහාති අත්ථො. මනුස්සලොකෙ වීණාවාදනා එකෙකස්ස සරස්ස වසෙන තයො තයො මුච්ඡනාති කත්වා එකවීසති මුච්ඡනා. දෙවලොකෙ වීණාවාදනා පන සමපඤ්ඤාස මුච්ඡනාති වදන්ති. තත්ථ හි එකෙකස්ස සරස්ස වසෙන සත්ත [Pg.121] සත්ත මුච්ඡනා, අන්තරස්ස සරස්ස ච එකාති සමපඤ්ඤාස මුච්ඡනා. තෙනෙව සක්කපඤ්හසුත්තසංවණ්ණනායං (දී. නි. අට්ඨ. 2.345) ‘‘සමපඤ්ඤාස මුච්ඡනා මුච්ඡෙත්වා’’ති පඤ්චසිඛස්ස වීණාවාදනං දස්සෙන්තෙන වුත්තං. ඨානා එකූනපඤ්ඤාසාති එකෙකස්සෙව සරස්ස සත්ත සත්ත ඨානභෙදා, යතො සරස්ස මණ්ඩලතාවවත්ථානං හොති. එකූනපඤ්ඤාසට්ඨානවිසෙසො තිස්සො දුවෙ චතස්සො චතස්සො තිස්සො දුවෙ චතස්සොති ද්වාවීසති සුතිභෙදා ච ඉච්ඡිතා.

七音(sara)——即遮遮音(chajja)、牛音(usabha)、犍陀罗音(gandhāra)、中音(majjhima)、第五音(pañcama)、提婆音(dhevata)、尼沙陀音(nisāda)，此为七音。三音村(gāma)——即遮遮村、中音村、共音村，此为三音村，义为“集合”。人间界弹奏琵琶，依于每一音有三种转调(mucchanā)，故有二十一种转调。天界弹奏琵琶，则说有四十九种转调。于彼处，依于每一音有七种转调，故有四十九种转调。是故，于《帝释所问经》释义(dī. ni. aṭṭha. 2.345)中，为示五髻(Pañcasikha)弹奏琵琶而云：“弹奏四十九种转调”。音位(ṭhāna)有四十九种，即每一音有七种音位之别，由此确立音之循环。又有所需的二十二种微音(suti)之别，即三、二、四、四、三、二、四。

අතිගාළ්හං ආරද්ධන්ති ථිනමිද්ධඡම්භිතත්තානං වූපසමත්ථං අතිවිය ආරද්ධං. සබ්බත්ථ නියුත්තා සබ්බත්ථිකා. සබ්බෙන වා ලීනුද්ධච්චපක්ඛියෙන අත්ථෙතබ්බා සබ්බත්ථිකා. සමථොයෙව සමථනිමිත්තං. එවං සෙසෙසුපි. ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තාති එත්ථ යස්මා බාහිරකො කාමෙසු වීතරාගො න ඛයා රාගස්ස වීතරාගො සබ්බසො අවිප්පහීනරාගත්තා. වික්ඛම්භිතරාගො හි සො. අරහා පන ඛයා එව, තස්මා වුත්තං ‘‘ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තා’’ති. එස නයො දොසමොහෙසුපි.

“过分精勤”是指为平息昏沉、睡眠与惊恐而过度精进。“遍通者”(sabbatthikā)，即于一切处适用者。或因其为对治一切懈怠与掉举者所必需，故称“遍通者”。“止即是止相”，其余亦如是。于“因贪欲灭尽而离贪”一句，外道虽于诸欲离贪，但并非因贪欲灭尽而离贪，因其贪欲未被完全断除，彼实为抑制贪而已。而阿罗汉则是因灭尽而离贪，故说“因贪欲灭尽而离贪”。此理亦适用于嗔与痴。

ලාභසක්කාරසිලොකං නිකාමයමානොති එත්ථ ලබ්භති පාපුණීයතීති ලාභො, චතුන්නං පච්චයානමෙතං අධිවචනං. සක්කච්චං කාතබ්බොති සක්කාරො. පච්චයා එව හි පණීතපණීතා සුන්දරසුන්දරා අභිසඞ්ඛරිත්වා කතා ‘‘සක්කාරො’’ති වුච්චති, යා ච පරෙහි අත්තනො ගාරවකිරියා, පුප්ඵාදීහි වා පූජා. සිලොකොති වණ්ණභණනං. තං ලාභඤ්ච, සක්කාරඤ්ච, සිලොකඤ්ච, නිකාමයමානො, පවත්තයමානොති අත්ථො. තෙනෙවාහ ‘‘චතුපච්චයලාභඤ්ච…පෙ… පත්ථයමානො’’ති.

于“贪求利得、供养、名声”一句中，“利得”(lābho)是因其可得、可获，此为四资具之同义词。“供养”(sakkāro)是因其应被恭敬而作。实际上，将资具准备得精致美好，即称“供养”；或指他人对自己表达敬意之行为，如以花等供养。“名声”(siloko)即是称赞之言。因此，“贪求”彼利得、供养、名声，意即欲求、促使其生起。故言：“于四资具之利得……希求”。

ථූණන්ති පසූනං බන්ධනත්ථාය නිඛාතත්ථම්භසඞ්ඛාතං ථූණං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

“柱”(thūṇa)是指为束缚牲畜而埋设的柱子，即桩。其余易知。

සොණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

苏那经释义终。

2. ඵග්ගුනසුත්තවණ්ණනා

2. 颇求那经释义

56. දුතියෙ සමධොසීති සමන්තතො අධොසි. සබ්බභාගෙන පරිඵන්දනචලනාකාරෙන අපචිතිං දස්සෙති. වත්තං කිරෙතං බාළ්හගිලානෙනපි වුඩ්ඪතරං [Pg.122] දිස්වා උට්ඨිතාකාරෙන අපචිති දස්සෙතබ්බා. තෙන පන ‘‘මා චලි මා චලී’’ති වත්තබ්බො, තං පන චලනං උට්ඨානාකාරදස්සනං හොතීති ආහ ‘‘උට්ඨානාකාරං දස්සෙතී’’ති. සන්තිමානි ආසනානීති පඨමමෙව පඤ්ඤත්ථාසනං සන්ධාය වදති. බුද්ධකාලස්මිඤ්හි එකස්සපි භික්ඛුනො වසනට්ඨානෙ – ‘‘සචෙ සත්ථා ආගච්ඡිස්සති, ආසනං පඤ්ඤත්තමෙව හොතූ’’ති අන්තමසො ඵලකමත්තම්පි පණ්ණසන්ථාරමත්තම්පි පඤ්ඤත්තමෙව. ඛමනීයං යාපනීයන්ති කච්චි දුක්ඛං ඛමිතුං, ඉරියාපථං වා යාපෙතුං සක්කාති පුච්ඡති. සීසවෙදනාති කුතොචි නික්ඛමිතුං අලභමානෙහි වාතෙහි සමුට්ඨාපිතා බලවතියො සීසවෙදනා හොන්ති.

56. 第二，“遍动”(samadhosi)即完全颤动。以全身颤动摇晃之状表示恭敬。据说，此乃常规：即使病重者，见到更年长者，亦应作出起身的姿态以示恭敬。但应对他说：“勿动，勿动”，而彼动作实为表示起身之姿态，故言“表示起身之姿态”。“有这些座位”(Santimāni āsanāni)是指预先铺设好的座位。在佛陀时代，即使仅一比丘住处，亦会念及“倘若导师前来，愿座位已备妥”而预设座位，乃至仅一木板或树叶铺垫。“尚堪忍否？尚可维持否？”(Khamanīyaṃ yāpanīyaṃ)是问：“尚能忍受痛苦否？尚能维持威仪(iriyāpatha)否？”“头痛”(sīsavedanā)是由无处排出的风所引起的头部剧烈感受。

ඵග්ගුනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

颇求那经释义终。

2. ඡළභිජාතිසුත්තවණ්ණනා

2. 六生类经释义

57. තතියෙ අභිජාතියොති එත්ථ අභි-සද්දො උපසග්ගමත්තං, න අත්ථවිසෙසජොතකොති ආහ ‘‘ඡ ජාතියො’’ති. අභිජායතීති එත්ථාපි එසෙව නයො.

57. 第三，于“生类”(abhijāti)一词中，“abhi”一词仅为前缀，不表特殊含义，故言“六种生类”(cha jātiyo)。于“出生”(abhijāyati)一词，亦同此理。

උරබ්භෙ හනන්තීති ඔරබ්භිකා. එවං සූකරිකාදයො වෙදිතබ්බා. රොදෙන්ති කුරුරකම්මන්තතාය සප්පටිබද්ධෙ සත්තෙ අස්සූනි මොචෙන්තීති රුද්දා, තෙ එව ලුද්දා ර-කාරස්ස ල-කාරං කත්වා. ඉමිනා අඤ්ඤෙපි යෙ කෙචි මාගවිකා නෙසාදා වුත්තා, තෙ පාපකම්මප්පසුතතාය ‘‘කණ්හාභිජාතී’’ති වදති.

“因杀羊，故为屠羊者”(orabbhikā)。屠猪者(sūkarikā)等亦应如是了知。“令哭泣者”(ruddā)，因其从事残酷行业，使相关众生流泪，故称“ruddā”；将“ra”音改为“la”音，即成“猎人”(luddā)。此亦指其他猎鹿者(māgavikā)、渔猎者(nesādā)等。彼等因专于恶业，故称“黑生类”(kaṇhābhijāti)。

භික්ඛූති ච බුද්ධසාසනෙ භික්ඛූ. තෙ කිර සච්ඡන්දරාගෙන පරිභුඤ්ජන්තීති අධිප්පායෙන චතූසු පච්චයෙසු කණ්ටකෙ පක්ඛිපිත්වා ඛාදන්තීති ‘‘කණ්ටකවුත්තිකා’’ති වදති. කස්මාති චෙ? යස්මා තෙ පණීතෙ පච්චයෙ පටිසෙවන්තීති තස්ස මිච්ඡාගාහො. ඤායලද්ධෙපි පච්චයෙ භුඤ්ජමානා ආජීවකසමයස්ස විලොමග්ගාහිතාය පච්චයෙසු කණ්ටකෙ පක්ඛිපිත්වා ඛාදන්ති නාමාති වදතීති. අථ වා කණ්ටකවුත්තිකා එවංනාමකා එකෙ පබ්බජිතා, යෙ සවිසෙසං අත්තකිලමථානුයොගං අනුයුත්තා. තථා හි තෙ කණ්ටකෙ වත්තන්තා විය හොන්තීති ‘‘කණ්ටකවුත්තිකා’’ති වුත්තා. ඉමමෙව ච අත්ථවිකප්පං සන්ධායාහ ‘‘කණ්ටකවුත්තිකාති සමණා නාමෙතෙ’’ති.

“比丘”是指佛陀教法中的比丘。据说，（外道）意指彼等随贪欲享用，犹如在四资具中放入荆棘而食，故称之为“荆棘行者”(kaṇṭakavuttikā)。何以故？因彼等受用精美资具，此乃（外道之）邪见。彼等认为，比丘纵然受用如法所得之资具，亦是违背裸行顺命外道(ājīvaka)之教义，故言其如食带荆棘之资具。又或者，“荆棘行者”是某类出家人的名称，彼等特专于自我折磨之苦行。他们犹如行于荆棘之上，故被称为“荆棘行者”。正是针对此种不同解释，故说：“荆棘行者，是这类沙门的名字。”

ලොහිතාභිජාති [Pg.123] නාම නිගණ්ඨා එකසාටකාති වුත්තා. තෙ කිර ඨත්වා භුඤ්ජනනහානප්පටික්ඛෙපාදිවතසමායොගෙන පුරිමෙහි ද්වීහි පණ්ඩරතරා.

“赤生类”(Lohitābhijāti)是指尼乾陀(Nigaṇṭha)，亦称“一衣派”(ekasāṭaka)。据说，彼等因奉行站立进食、不沐浴等誓言，故比前两类更为洁白。

අචෙලකසාවකාති ආජීවකසාවකෙ වදති. තෙ කිර ආජීවකලද්ධියා සුවිසුද්ධචිත්තතාය නිගණ්ඨෙහිපි පණ්ඩරතරා. එවඤ්ච කත්වා අත්තනො පච්චයදායකෙ නිගණ්ඨෙහිපි ජෙට්ඨකතරෙ කරොති.

“无衣弟子”(Acelakasāvaka)是指裸行顺命外道(ājīvaka)的弟子。据说，彼等因裸行顺命外道之见而心极清净，故比尼乾陀(Nigaṇṭha)更为洁白。如此，他们使其资具施主比尼乾陀（的施主）更为优越。

ආජීවකා ආජීවකිනියො ‘‘සුක්කාභිජාතී’’ති වුත්තා. තෙ කිර පුරිමෙහි චතූහි පණ්ඩරතරා. නන්දාදයො හි තථාරූපං ආජීවකප්පටිපත්තිං උක්කංසං පාපෙත්වා ඨිතා, තස්මා නිගණ්ඨෙහි ආජීවකසාවකෙහි ච පණ්ඩරතරාති ‘‘පරමසුක්කාභිජාතී’’ති වුත්තා.

裸行顺命外道(ājīvaka)男女被称为“白生类”(sukkābhijāti)。据说，彼等比前四类更为洁白。难陀(Nanda)等人确实将裸行顺命外道之行持修至顶点，因此比尼乾陀(Nigaṇṭha)及裸行顺命外道弟子更为洁白，故被称为“最极白生类”(paramasukkābhijāti)。

බිලං ඔලග්ගෙය්‍යුන්ති මංසභාගං න්හාරුනා වා කෙනචි වා ගන්ථිත්වා පුරිසස්ස හත්ථෙ වා කෙසෙ වා ඔලම්බනවසෙන බන්ධෙය්‍යුං. ඉමිනා සත්ථධම්මං නාම දස්සෙති. සත්ථවාහො කිර මහාකන්තාරං පටිපන්නො අන්තරාමග්ගෙ ගොණෙ මතෙ මංසං ගහෙත්වා සබ්බෙසං සත්ථිකානං ‘‘ඉදං ඛාදිත්වා එත්තකං මූලං දාතබ්බ’’න්ති කොට්ඨාසං ඔලම්බති. ගොණමංසං නාම ඛාදන්තාපි අත්ථි, අඛාදන්තාපි අත්ථි, ඛාදන්තාපි මූලං දාතුං සක්කොන්තාපි අසක්කොන්තාපි. සත්ථවාහො යෙන මූලෙන ගොණො ගහිතො, තං මූලං සත්ථිකෙහි ධාරණත්ථං සබ්බෙසං බලක්කාරෙන කොට්ඨාසං දත්වා මූලං ගණ්හාති. අයං සත්ථධම්මො.

“悬挂一份”(Bilaṃ olaggeyyuṃ)是指用筋腱之类物将一份肉绑好，悬挂于人的手上或头发上。此乃揭示所谓的商队法则。据说，商队首领进入大旷野，途中牛死，便取其肉，对所有商队成员说：“食此肉者，须付此价。”然后将肉份悬挂起来。其中有食牛肉者，有不食者；食者之中，有能付钱者，有不能者。商队首领为令商队成员分担买牛的本钱，便强行分给每人一份，收取价款。此即商队法则。

කණ්හාභිජාතියො සමානොති කණ්හෙ නීචකුලෙ ජාතො හුත්වා. කණ්හධම්මන්ති පච්චත්තෙ උපයොගවචනන්ති ආහ ‘‘කණ්හසභාවො හුත්වා අභිජායතී’’ති, තං අන්තොගධහෙතුඅත්ථං පදං, උප්පාදෙතීති අත්ථො. තස්මා කණ්හං ධම්මං අභිජායතීති කාළකං දසදුස්සීල්‍යධම්මං උප්පාදෙති. සුක්කං ධම්මං අභිජායතීති එත්ථාපි ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. සො හි ‘‘අහං පුබ්බෙපි පුඤ්ඤානං අකතත්තා නීචකුලෙ නිබ්බත්තො, ඉදානි පුඤ්ඤං කරිස්සාමී’’ති පුඤ්ඤසඞ්ඛාතං පණ්ඩරධම්මං කරොති.

“身为黑生类”(Kaṇhābhijātiyo samāno)意为生于黑色、低贱之家。“黑法”(Kaṇhadhamma)是单数用法，故说“以黑色之性而出生”，此词含有内在因之义，意即“产生”。因此，“出生黑法”即是产生黑色的十不善法。“出生白法”(Sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati)亦应以此理了知其义。彼人思惟：“我因往昔未作福德，故生于低贱之家，如今我当行福德。”于是便行福德所摄之白法。

අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානන්ති සචෙ කණ්හං භවෙය්‍ය, කණ්හවිපාකං දදෙය්‍ය යථා දසවිධං දුස්සීල්‍යධම්මං. සචෙ සුක්කං, සුක්කවිපාකං දදෙය්‍ය යථා දානසීලාදිකුසලකම්මං. ද්වින්නම්පි අප්පදානතො ‘‘අකණ්හං අසුක්ක’’න්ති වුත්තං. නිබ්බානඤ්ච නාම ඉමස්මිං අත්ථෙ අරහත්තං අධිප්පෙතං ‘‘අභිජායතී’’ති වචනතො[Pg.124]. තඤ්හි කිලෙසනිබ්බානන්තෙ ජාතත්තා නිබ්බානං නාම යථා ‘‘රාගාදීනං ඛයන්තෙ ජාතත්තා රාගක්ඛයො, දොසක්ඛයො, මොහක්ඛයො’’ති. පටිප්පස්සම්භනවසෙන වා කිලෙසානං නිබ්බාපනතො නිබ්බානං. තං එස අභිජායති පසවති. ඉධාපි හි අන්තොගධහෙතු අත්ථං ‘‘ජායතී’’ති පදං. අට්ඨකථායං පන ‘‘ජායතී’’ති ඉමස්ස පාපුණාතීහි අත්ථං ගහෙත්වාව ‘‘නිබ්බානං පාපුණාතී’’ති වුත්තං. සුක්කාභිජාතියො සමානොති සුක්කෙ උච්චකුලෙ ජාතො හුත්වා. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

涅槃被称为“不黑不白”。若其为黑，则会带来黑异熟，犹如十种恶行法。若其为白，则会带来白异熟，犹如布施、持戒等善业。因其不带来此二者，故说“不黑不白”。在此义中，涅槃意指阿罗汉果位，此乃依“生起”(abhijāyati)一词而说。因其于烦恼寂灭后生起，故名为涅槃，犹如“于贪欲等灭尽后生起，故称贪尽、嗔尽、痴尽”。或因其能平息烦恼，故名为涅槃。他生起、产生此（涅槃）。于此，“生”(jāyati)一词亦有内含因之义。但在义注(Aṭṭhakathā)中，则取“到达”(pāpuṇāti)之义来解释“生”字，故说“证得涅槃”。“白生类”(Sukkābhijātiyo)意为生于高贵的白色种姓。其余文义于此皆易了知。

ඡළභිජාතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《六种生类经》释义终。

4. ආසවසුත්තවණ්ණනා

4. 漏经释义

58. චතුත්ථෙ සංවරෙනාති සංවරෙන හෙතුභූතෙන වා. ඉධාති අයං ඉධ-සද්දො සබ්බාකාරතො ඉන්දියසංවරසංවුතස්ස පුග්ගලස්ස සන්නිස්සයභූතසාසනපරිදීපනො, අඤ්ඤස්ස තථාභාවප්පටිසෙධනො වාති වුත්තං ‘‘ඉධාති ඉධස්මිං සාසනෙ’’ති. පටිසඞ්ඛාති පටිසඞ්ඛාය. සඞ්ඛා-සද්දො ඤාණකොට්ඨාසපඤ්ඤත්තිගණනාදීසු දිස්සති ‘‘සඞ්ඛායෙකං පටිසෙවතී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.168) හි ඤාණෙ දිස්සති. ‘‘පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛා සමුදාචරන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.202, 204) කොට්ඨාසෙ. ‘‘තෙසං තෙසං ධම්මානං සඞ්ඛා සමඤ්ඤා’’තිආදීසු (ධ. ස. 1313-1315) පඤ්ඤත්තියං. ‘‘න සුකරං සඞ්ඛාතු’’න්තිආදීසු (සං. නි. 2.128) ගණනාය. ඉධ පන ඤාණෙ දට්ඨබ්බො. තෙනෙවාහ ‘‘පටිසඤ්ජානිත්වා පච්චවෙක්ඛිත්වාති අත්ථො’’ති. ආදීනවපච්චවෙක්ඛණා ආදීනවපටිසඞ්ඛාති යොජනා. සම්පලිමට්ඨන්ති ඝංසිතං. අනුබ්‍යඤ්ජනසොති හත්ථපාදසිතආලොකිතවිලොකිතාදිප්පකාරභාගසො. තඤ්හි අයොනිසොමනසිකරොතො කිලෙසානං අනුබ්‍යඤ්ජනතො ‘‘අනුබ්‍යඤ්ජන’’න්ති වුච්චති. නිමිත්තග්ගාහොති ඉත්ථිපුරිසනිමිත්තස්ස සුභනිමිත්තාදිකස්ස වා කිලෙසවත්ථුභූතස්ස නිමිත්තස්ස ගාහො. ආදිත්තපරියායෙනාති ආදිත්තපරියායෙ (සං. නි. 4.28; මහාව. 54) ආගතනයෙන වෙදිතබ්බො.

58. 第四，“以防护”(saṃvarena)者，即以防护为因。“于此”(idha)一词，乃为明示此教法为全面守护诸根的个人(puggala)所依止，并否定其他不具备此特质者，如经中所说：“于此，即在此教法中”。“审察”(paṭisaṅkhā)即以审慎观察。“审察”(saṅkhā)一词，可见于智慧、部分、概念、计算等义，例如在“审察一事而亲近”等句中，意为智慧；在“戏论想与分别生起”等句中，意为部分；在“彼彼诸法之分别与假名”等句中，意为概念；在“难以计算”等句中，意为计算。于此则应理解为智慧。是故说：“意即审知、省察”。省察过患，即是“过患审察”之义。“摩擦”(sampalimaṭṭhaṃ)即摩擦。“随相”(anubyañjanaso)即就手足、微笑、瞻前、顾后等种类部分而言。对于不如理作意者，因烦恼随之显现，故称“随相”。“执取相”(nimittaggāho)即执取男女之相、净相等等作为烦恼之事的相。“以燃烧经之教示”(ādittapariyāyena)即应依《燃烧经》(Ādittapariyāya)所示之理趣去了知。

යථා ඉත්ථියා ඉන්ද්‍රියං ඉත්ථින්ද්‍රියං, න එවමිදං, ඉදං පන චක්ඛුමෙව ඉන්ද්‍රියන්ති චක්ඛුන්ද්‍රියං. තෙනාහ ‘‘චක්ඛුමෙව ඉන්ද්‍රිය’’න්ති. යථා ආවාටෙ නියතට්ඨිතිකො කච්ඡපො ‘‘ආවාටකච්ඡපො’’ති වුච්චති, එවං තප්පටිබද්ධවුත්තිතාය තං ඨානො [Pg.125] සංවරො චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරො. තෙනාහ ‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරො චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරො’’ති. නනු ච චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරො වා අසංවරො වා නත්ථි. න හි චක්ඛුපසාදං නිස්සාය සති වා මුට්ඨස්සච්චං වා උප්පජ්ජති. අපිච යදා රූපාරම්මණං චක්ඛුස්ස ආපාථං ආගච්ඡති, තදා භවඞ්ගෙ ද්වික්ඛත්තුං උප්පජ්ජිත්වා නිරුද්ධෙ කිරියමනොධාතු ආවජ්ජනකිච්චං සාධයමානා උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣති. තතො චක්ඛුවිඤ්ඤාණං දස්සනකිච්චං, තතො විපාකමනොධාතු සම්පටිච්ඡනකිච්චං, තතො විපාකමනොවිඤ්ඤාණධාතු සන්තීරණකිච්චං, තතො කිරියාහෙතුකමනොවිඤ්ඤාණධාතු වොට්ඨබ්බනකිච්චං සාධයමානා උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣති, තදනන්තරං ජවනං ජවති. තත්ථාපි නෙව භවඞ්ගසමයෙ, න ආවජ්ජනාදීනං අඤ්ඤතරසමයෙ ච සංවරො වා අසංවරො වා අත්ථි. ජවනක්ඛණෙ පන සචෙ දුස්සීල්‍යං වා මුට්ඨස්සච්චං වා අඤ්ඤාණං වා අක්ඛන්ති වා කොසජ්ජං වා උප්පජ්ජති, අසංවරො හොති. තස්මිං පන සීලාදීසු උප්පන්නෙසු සංවරො හොති, තස්මා ‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරො’’ති කස්මා වුත්තන්ති ආහ ‘‘ජවනෙ උප්පජ්ජමානොපි හෙස…පෙ… චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරොති වුච්චතී’’ති.

犹如女根(itthindriya)是女性之根，此则不然，此乃眼即是根，故称眼根(cakkhundriya)。是故说“眼即是根”。犹如固定于洞穴之龟被称为“洞龟”，同样地，因其运作与彼相连，故于彼处之防护即是眼根防护。是故说“于眼根之防护为眼根防护”。然则，于眼根岂有防护或不防护耶？盖依眼净色，念或失念实不生起。再者，当色所缘进入眼之范围时，有分心二度生灭后，唯作意界为成办转向之作用而生灭。其后，眼识成办见之作用；其后，异熟意界成办领受之作用；其后，异熟意识界成办推度之作用；其后，无因唯作意识界为成办确定之作用而生灭；此后，速行心速行。于此过程中，无论于有分心时，或于转向等任一时，皆无防护或不防护。然于速行刹那，若生起恶戒、失念、无知、不忍或懈怠，即为不防护。若于彼时生起戒等善法，即为防护。然则，何故说“于眼根防护”耶？答曰：“虽于速行时生起，此亦……（中略）……被称为眼根防护。”

ඉදං වුත්තං හොති – යථා නගරෙ චතූසු ද්වාරෙසු අසංවුතෙසු කිඤ්චාපි අන්තොඝරද්වාරකොට්ඨකගබ්භාදයො සුසංවුතා, තථාපි අන්තොනගරෙ සබ්බං භණ්ඩං අරක්ඛිතං අගොපිතමෙව හොති. නගරද්වාරෙන හි පවිසිත්වා චොරා යදිච්ඡකං කරෙය්‍යුං, එවමෙවං ජවනෙ දුස්සීල්‍යාදීසු උප්පන්නෙසු තස්මිං අසංවරෙ සති ද්වාරම්පි අගුත්තං හොති භවඞ්ගම්පි ආවජ්ජනාදීනි වීථිචිත්තානිපි. යථා පන නගරද්වාරෙසු සංවුතෙසු කිඤ්චාපි අන්තොඝරාදයො අසංවුතා, තථාපි අන්තොනගරෙ සබ්බං භණ්ඩං සුරක්ඛිතං සුගොපිතමෙව හොති. නගරද්වාරෙසු හි පිහිතෙසු චොරානං පවෙසො නත්ථි, එවමෙවං ජවනෙ සීලාදීසු උප්පන්නෙසු ද්වාරම්පි සුගුත්තං හොති භවඞ්ගම්පි ආවජ්ජනාදීනි වීථිචිත්තානිපි, තස්මා ජවනක්ඛණෙ උප්පජ්ජමානොපි චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරොති වුත්තොති.

此意为——犹如城之四门未闭，纵使内宅之门、库房、密室等善加关闭，城内一切财物仍是未受保护、未被守护。盗贼可由城门而入，为所欲为。同样地，当速行心生起恶戒等法，于彼不防护时，则根门亦未守护，有分心、转向等心路诸心亦然。反之，若城门关闭，纵使内宅等未关闭，城内一切财物仍是善受保护、善被守护。因城门已闭，盗贼无由而入。同样地，当速行心生起戒等法时，则根门亦善守护，有分心、转向等心路诸心亦然。是故，虽于速行刹那生起，亦被称为眼根防护。

සංවරෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො සංවුතොති ආහ ‘‘උපෙතො’’ති. අයමෙවෙත්ථ අත්ථො සුන්දරතරොති උපරි පාළියං සන්දිස්සනතො වුත්තං. තෙනාහ ‘‘තථා හී’’තිආදි.

“具足防护的个人(puggala)即为已防护者”，此中说为“具足”(upeto)。此义于此更为善妙，由上文巴利圣典可见，故如是说。是故说“诚然如此”等。

යන්ති ආදෙසොති ඉමිනා ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන සද්ධිං වචනවිපල්ලාසො කතොති දස්සෙති, නිපාතපදං වා එතං පුථුවචනත්ථං. විඝාතකරාති චිත්තවිඝාතකරා[Pg.126], කායචිත්තදුක්ඛනිබ්බත්තකා වා. යථාවුත්තකිලෙසහෙතුකා දාහානුබන්ධා විපාකා එව විපාකපරිළාහා. යථා පනෙත්ථ ආසවා අඤ්ඤෙ ච විඝාතකරා කිලෙසපරිළාහා සම්භවන්ති, තං දස්සෙතුං ‘‘චක්ඛුද්වාරස්මිඤ්හී’’තිආදි වුත්තං. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. එත්ථ ච සංවරණූපායො, සංවරිතබ්බං, සංවරො, යතො සො සංවරො, යත්ථ සංවරො, යථා සංවරො, යඤ්ච සංවරඵලන්ති අයං විභාගො වෙදිතබ්බො. කථං? ‘‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො’’ති හි සංවරණූපායො. චක්ඛුන්ද්‍රියං සංවරිතබ්බං. සංවරග්ගහණෙන ගහිතා සති සංවරො. ‘‘අසංවුතස්සා’’ති සංවරණාවධි. අසංවරතො හි සංවරණං. සංවරිතබ්බග්ගහණසිද්ධො ඉධ සංවරවිසයො. චක්ඛුන්ද්‍රියඤ්හි සංවරණං ඤාණං රූපාරම්මණෙ සංවරයතීති අවුත්තසිද්ධොයමත්ථො. ආසවතන්නිමිත්තකිලෙසපරිළාහාභාවො ඵලං. එවං සොතද්වාරාදීසු යොජෙතබ්බං. සබ්බත්ථෙවාති මනොද්වාරෙ පඤ්චද්වාරෙ චාති සබ්බස්මිං ද්වාරෙ.

“彼等去”(yanti)是替代词，此乃显示伴随语性转换而有语数转换；或此为具有复数义之不变词。“恼害者”(vighātakarā)即令心恼害者，或产生身心之苦者。由如前所述之烦恼为因、伴随烧灼之异熟，即是“异熟热恼”(vipākapariḷāhā)。为显示于此，诸漏(āsavā)及其他恼害之“烦恼热恼”(kilesapariḷāhā)如何生起，故说“于眼门”等。此义易了知。于此，防护之方便、应防护者、防护、防护之所从、防护之处、防护之方式，以及防护之果报，此等差别应知。云何？“如理审察”即防护之方便。眼根为应防护者。由“防护”之把握所摄持之念，即是防护。“于不防护者”乃防护之界限，盖防护乃从不防护而起。于此，防护之范围(saṃvaravisayo)由把握应防护者而确立。防护之智于色所缘上防护眼根，此义虽未明言，然已成立。诸漏、其相及烦恼热恼之不有，即是果报。于耳门等亦应如是连结。“于一切处”即于一切门，亦即于意门及五门。

පටිසඞ්ඛා යොනිසො චීවරන්තිආදීසු ‘‘සීතස්ස පටිඝාතායා’’තිආදිනා පච්චවෙක්ඛණමෙව යොනිසො පටිසඞ්ඛා. ඊදිසන්ති එවරූපං ඉට්ඨාරම්මණං. භවපත්ථනාය අස්සාදයතොති භවපත්ථනාමුඛෙන භාවිතං ආරම්මණං අස්සාදෙන්තස්ස. චීවරන්ති නිවාසනාදි යං කිඤ්චිචීවරං. පටිසෙවතීති නිවාසනාදිවසෙන පරිභුඤ්ජති. යාවදෙවාති පයොජනපරිමාණනියමනං. සීතප්පටිඝාතාදියෙව හි යොගිනො චීවරප්පටිසෙවනප්පයොජනං. සීතස්සාති සීතධාතුක්ඛොභතො වා උතුපරිණාමතො වා උප්පන්නස්ස සීතස්ස. පටිඝාතායාති පටිඝාතනත්ථං තප්පච්චයස්ස විකාරස්ස විනොදනත්ථං. උණ්හස්සාති අග්ගිසන්තාපතො උප්පන්නස්ස උණ්හස්ස. ඩංසාදයො පාකටායෙව. පුන යාවදෙවාති නියතප්පයොජනපරිමාණනියමනං. නියතඤ්හි පයොජනං චීවරං පටිසෙවන්තස්ස හිරිකොපීනප්පටිච්ඡාදනං, ඉතරං කදාචි. හිරිකොපීනන්ති සම්බාධට්ඨානං. යස්මිඤ්හි අඞ්ගෙ විවටෙ හිරී කුප්පති විනස්සති, තං හිරියා කොපනතො හිරිකොපීනං, තංපටිච්ඡාදනත්ථං චීවරං පටිසෙවති.

于“如理省察衣服”等句中，“如理省察”即是以“为抵御寒冷”等方式进行的省思(paccavekkhaṇa)。“如是”是指如此可意的所缘。“以希求有而享受”(Bhavapatthanāya assādayati)是指享受着以希求有(bhavapatthanā)为门径所培育的所缘。“衣服”(cīvara)是指下衣等任何衣服。“受用”(paṭisevati)是指以穿着等方式使用。“仅为”是限定用途的范围。因为修行者受用衣服的目的，仅为抵御寒冷等。“寒冷”是指由寒界扰动或时节变化所产生的寒冷。“为抵御”是指为抵御，为消除其所致的不适。“炎热”是指由火的热力所产生的炎热。蚊、虻等是显而易见的。再者，“仅为”是限定固定的用途范围。因为受用衣服的固定用途是为遮蔽羞处，其他用途则属偶尔。“羞处”(hirikopīna)是指私密处。因为若此肢体暴露，惭(hiri)就会被激动、消失，因其能激动惭，故称“羞处”，为遮蔽它而受用衣服。

පිණ්ඩපාතන්ති යං කිඤ්චි ආහාරං. සො හි පිණ්ඩොල්‍යෙන භික්ඛුනො පත්තෙ පතනතො, තත්ථ තත්ථ ලද්ධභික්ඛාපිණ්ඩානං පාතො සන්නිපාතොති වා ‘‘පිණ්ඩපාතො’’ති වුච්චති. නෙව දවායාති න කීළනාය. න මදායාති න බලමදමානමදපුරිසමදත්ථං. න මණ්ඩනායාති න අඞ්ගපච්චඞ්ගානං පීණනභාවත්ථං. න විභූසනායාති න තෙසංයෙව සොභත්ථං, ඡවිසම්පත්තිඅත්ථන්ති අත්ථො[Pg.127]. ඉමානි යථාක්කමං මොහදොසසණ්ඨානවණ්ණරාගූපනිස්සයප්පහානත්ථානි වෙදිතබ්බානි. පුරිමං වා ද්වයං අත්තනො සංකිලෙසුප්පත්තිනිසෙධනත්ථං, ඉතරං පරස්සපි. චත්තාරිපි කාමසුඛල්ලිකානුයොගස්ස පහානත්ථං වුත්තානීති වෙදිතබ්බානි. කායස්සාති රූපකායස්ස. ඨිතියා යාපනායාති පබන්ධට්ඨිතත්ථඤ්චෙව පවත්තියා අවිච්ඡෙදනත්ථඤ්ච, චිරකාලට්ඨිතත්ථං ජීවිතින්ද්‍රියස්ස පවත්තාපනත්ථං. විහිංසූපරතියාති ජිඝච්ඡාදුක්ඛස්ස උපරමත්ථං. බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහායාති සාසනමග්ගබ්‍රහ්මචරියානං අනුග්ගණ්හනත්ථං. ඉතීති එවං ඉමිනා උපායෙන. පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමීති පුරාණං අභුත්තපච්චයා උප්පජ්ජනකවෙදනං පටිහනිස්සාමි. නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමීති නවං භුත්තපච්චයා උප්පජ්ජනකවෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි. තස්සා හි අනුප්පජ්ජනත්ථමෙව ආහාරං පරිභුඤ්ජති. එත්ථ අභුත්තපච්චයා උප්පජ්ජනකවෙදනා නාම යථාවුත්තජිඝච්ඡානිමිත්තා වෙදනා. සා හි අභුඤ්ජන්තස්ස භිය්‍යො භිය්‍යොපවඩ්ඪනවසෙන උප්පජ්ජති, භුත්තපච්චයා අනුප්පජ්ජනකවෙදනාපි ඛුදානිමිත්තාව අඞ්ගදාහසූලාදිවෙදනා අප්පවත්තා. සා හි භුත්තපච්චයා අනුප්පන්නාව න උප්පජ්ජිස්සති. විහිංසානිමිත්තතා චෙතාසං විහිංසාය විසෙසො.

任何食物都称为“托钵食”(piṇḍapāta)。因为食物是以团块(piṇḍa)的方式落入(pāta)比丘的钵中，或是在各处所得的施食(bhikkhāpiṇḍa)汇集(sannipāta)一处，故称“托钵食”。“不为嬉戏”，“不为骄逸”，“不为装饰”，“不为庄严”。当知此四者，依次是为了断除以痴、瞋、对身形的贪、对色相的贪为强依止的烦恼。前二者是为了阻止自身烦恼生起，后二者亦是为了（不令）他人生起（烦恼）。当知此四者皆为断除耽于欲乐之行而说。“为了此身”，即为了此色身。“为住与为存续”，即为了（身体）相续住立与（机能）活动不中断，为了生命根的长时存续。“为停止恼害”，即为了止息饥饿之苦。“为资助梵行”，即为了资助教梵行与道梵行。“如是”，即以此方式。“我将击退旧受”，即我将击退因未食而生的旧受。“不令新受生起”，即不令因食而生的新受产生。受用食物正是为了不令其（新受）生起。于此，因未食而生的受，即是前述以饥饿为缘的受；对未食者而言，此受会辗转增长。而因食而不令生起的新受，是指因过量食而可能导致的身体烧灼、刺痛等感受；因为适量受用，此等感受便不会生起。此二者皆以恼害为相，其差别在于恼害的不同。

යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සතීති යාපනා ච මෙ චතුන්නං ඉරියාපථානං භවිස්සති. ‘‘යාපනායා’’ති ඉමිනා ජීවිතින්ද්‍රියයාපනා වුත්තා, ඉධ චතුන්නං ඉරියාපථානං අවිච්ඡෙදසඞ්ඛාතා යාපනාති අයමෙතාසං විසෙසො. අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චාති අයුත්තපරියෙසනප්පටිග්ගහණපරිභොගපරිවජ්ජනෙන අනවජ්ජතා, පරිමිතපරිභොගෙන ඵාසුවිහාරො. අසප්පායාපරිමිතභොජනපච්චයා අරතිතන්දීවිජම්භිතාවිඤ්ඤුගරහාදිදොසාභාවෙන වා අනවජ්ජතා. සප්පායපරිමිතභොජනපච්චයා කායබලසම්භවෙන ඵාසුවිහාරො. යාවදත්ථං උදරාවදෙහකභොජනපරිවජ්ජනෙන වා සෙය්‍යසුඛපස්සසුඛමිද්ධසුඛාදීනං අභාවතො අනවජ්ජතා. චතුපඤ්චාලොපමත්තඌනභොජනෙන චතුඉරියාපථයොග්‍යතාපාදනතො ඵාසුවිහාරො. වුත්තඤ්හෙතං –

“我将有存续”(yātrā ca me bhavissati)是指我将有四威仪的存续。在前述“为存续”(yāpanāya)一句中，说的是生命根的存续，而此处（“我将有存续”）的“存续”(yāpanā)是指四威仪的不中断，这是它们之间的区别。“无过失与安乐住”是指：通过避免不如法的寻求、接受与受用而得无过失，通过有节制的受用而得安乐住。或者，因无不适宜、过量饮食所致的厌离、昏沉、呵欠、智者呵责等过失，而为无过失；因适宜、适量的饮食而体力增长，而为安乐住。或者，因避免饱腹而食，无卧乐、倚乐、睡眠乐等，而为无过失；因尚缺四五口食量即停止，从而成就适合四威仪的体力，而为安乐住。如是说：

‘‘චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ, අභුත්වා උදකං පිවෙ;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො’’ති. (ථෙරගා. 983;

මි. ප. 6.5.10);

“尚缺四五口（未食），即应饮水；此于精勤比丘，足以安乐住。”

එත්තාවතා [Pg.128] ච පයොජනපරිග්ගහො, මජ්ඣිමා ච පටිපදා දීපිතා හොති. යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සතීති පයොජනපරිග්ගහදීපනා. යාත්‍රා හි නං ආහාරූපයොගං පයොජෙති. ධම්මිකසුඛාපරිච්චාගහෙතුකො ඵාසුවිහාරො මජ්ඣිමා පටිපදා අන්තද්වයපරිවජ්ජනතො.

至此，已阐明了受用的目的与中道。说“我将有存续”，即是阐明受用的目的。因为“存续”令其受用食物。以不舍弃法乐为因的安乐住，因其远离二边，故为中道。

සෙනාසනන්ති සෙනඤ්ච ආසනඤ්ච. යත්ථ විහාරාදිකෙ සෙති නිපජ්ජති ආසති නිසීදති, තං සෙනාසනං. උතුපරිස්සයවිනොදනප්පටිසල්ලානාරාමත්ථන්ති උතුයෙව පරිසහනට්ඨෙන පරිස්සයො සරීරාබාධචිත්තවික්ඛෙපකරො, තස්ස විනොදනත්ථං, අනුප්පන්නස්ස අනුප්පාදනත්ථං, උප්පන්නස්ස වූපසමනත්ථඤ්චාති අත්ථො. අථ වා යථාවුත්තො උතු ච සීහබ්‍යග්ඝාදිපාකටපරිස්සයො ච රාගදොසාදිපටිච්ඡන්නපරිස්සයො ච උතුපරිස්සයො, තස්ස විනොදනත්ථඤ්චෙව එකීභාවඵාසුකත්ථඤ්ච. චීවරප්පටිසෙවනෙ හිරීකොපීනප්පටිච්ඡාදනං විය තං නියතපයොජනන්ති පුන ‘‘යාවදෙවා’’ති වුත්තං.

“坐卧处”(Senāsana)即是卧处(sena)与坐处(āsana)。在寺院等处，凡睡觉、躺卧、安坐、就坐之处，即是坐卧处。“为消除时节之险、为乐于禅修独住”：时节(utu)因其困扰之义而为“险”(parissaya)，能导致身疾与心乱，（受用坐卧处）是为了消除它，即未生者令不生，已生者令平息。或者，“时节之险”(utuparissaya)包括如前所述的时节（寒热），狮、虎等明显的危险，以及贪、瞋等潜在的危险，（受用坐卧处）是为了消除此等危险，以及为了独处安乐。就像受用衣服有遮蔽羞处此一固定用途，（坐卧处）亦有其固定用途，故再次说“仅为”。

ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරන්ති රොගස්ස පච්චනීකප්පවත්තියා ගිලානපච්චයො, තතො එව භිසක්කස්ස අනුඤ්ඤාතවත්ථුතාය භෙසජ්ජං, ජීවිතස්ස පරිවාරසම්භාරභාවෙහි පරික්ඛාරො චාති ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරො, තං. වෙය්‍යාබාධිකානන්ති වෙය්‍යාබාධතො ධාතුක්ඛොභතො ච තංනිබ්බත්තකුට්ඨගණ්ඩපීළකාදිරොගතො උප්පන්නානං. වෙදනානන්ති දුක්ඛවෙදනානං. අබ්‍යාබජ්ඣපරමතායාති නිද්දුක්ඛපරමභාවාය. යාව තං දුක්ඛං සබ්බං පහීනං හොති, තාව පටිසෙවාමීති යොජනා. එවමෙත්ථ සඞ්ඛෙපෙනෙව පාළිවණ්ණනා වෙදිතබ්බා. නවවෙදනුප්පාදතොපීති න කෙවලං ආයතිං එව විපාකපරිළාහා, අථ ඛො අතිභොජනපච්චයා අලංසාටකාදීනං විය නවවෙදනුප්පාදතොපි වෙදිතබ්බා.

“病缘医药资具”(Gilānapaccayabhesajjaparikkhāra)：因其能对抗(paccanīka)疾病，故为“病缘”(gilānapaccaya)；又因其为医师所许之物，故为“医药”(bhesajja)；又因其为生命之附属资具，故为“资具”(parikkhāra)。“因病苦所生”(Veyyābādhikānaṃ)是指由病苦、界扰动及由此所生的麻风、痈、疖等疾病而生起的。“诸受”(vedanānaṃ)是指诸苦受。“以无恼害为究竟”(Abyābajjhaparamatāya)是指以无苦为究竟。应如是连结文义：“受用（医药）直至所有此等痛苦皆已断除。”于此，当知此为对圣典的简要释义。“亦从新受之生起”(Navavedanuppādatopi)，当知此不仅指未来的果报热恼，亦指如因过量饮食、衣物不足等而生起的新受。

කම්මට්ඨානිකස්ස චලනං නාම කම්මට්ඨානපරිච්චාගොති ආහ ‘‘චලති කම්පති කම්මට්ඨානං විජහතී’’ති. ‘‘ඛමො හොති සීතස්ස උණ්හස්සා’’ති එත්ථ ච ලොමසනාගත්ථෙරස්ස වත්ථු කථෙතබ්බං. ථෙරො කිර චෙතියපබ්බතෙ පියඞ්ගුගුහාය පධානඝරෙ විහරන්තො අන්තරට්ඨකෙ හිමපාතසමයෙ ලොකන්තරිකනිරයං පච්චවෙක්ඛිත්වා කම්මට්ඨානං අවිජහන්තොව අබ්භොකාසෙ වීතිනාමෙසි. ගිම්හසමයෙ ච පච්ඡාභත්තං බහිචඞ්කමෙ කම්මට්ඨානං මනසිකරොතො සෙදාපිස්ස කච්ඡෙහි මුච්චන්ති. අථ නං අන්තෙවාසිකො ආහ – ‘‘ඉධ, භන්තෙ, නිසීදථ, සීතලො ඔකාසො’’ති. ථෙරො ‘‘උණ්හභයෙනෙවම්හි, ආවුසො, ඉධ නිසින්නො’’ති අවීචිමහානිරයං පච්චවෙක්ඛිත්වා [Pg.129] නිසීදියෙව. උණ්හන්ති චෙත්ථ අග්ගිසන්තාපොව වෙදිතබ්බො සූරියසන්තාපස්ස පරතො වුච්චමානත්තා. සූරියසන්තාපවසෙන පනෙතං වත්ථු වුත්තං.

对于修行业处者，所谓“动摇”，即是舍弃业处。如言：“动摇、摇晃、舍弃业处。”于“能忍寒热”句，当说罗摩沙那长老(Lomasanāgatthera)的故事。据说，长老住于支提山(Cetiyapabbata)频扬窟(Piyaṅguguha)的精勤堂时，在八寒节(antaraṭṭhaka)降雪之时，他观察了世界边际地狱(lokantarikaniraya)，但并未舍弃业处，而在露天度过。夏季午后，于外经行，作意业处时，汗水从腋下流出。其弟子对他说：“尊者，请坐于此，此处清凉。”长老说：“贤友(āvuso)，我正是因畏惧热而坐于此。”他观察了无间大地狱(Avīci mahāniraya)后才坐下。此处的“热”，当知为火的热恼，因其后将说到太阳的热恼。然而，这个故事是就太阳的热恼而说的。

යො ච ද්වෙ තයො වාරෙ භත්තං වා පානීයං වා අලභමානොපි අනමතග්ගෙ සංසාරෙ අත්තනො පෙත්තිවිසයූපපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා අවෙධන්තො කම්මට්ඨානං න විජහතියෙව. ඩංසමකසවාතාතපසම්ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො චෙපි තිරච්ඡානූපපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා අවෙධන්තො කම්මට්ඨානං න විජහතියෙව. සරීසපසම්ඵස්සෙන ඵුට්ඨො චාපි අනමතග්ගෙ සංසාරෙ සීහබ්‍යග්ඝාදිමුඛෙසු අනෙකවාරං පරිවත්තිතපුබ්බභාවං පච්චවෙක්ඛිත්වා අවෙධන්තො කම්මට්ඨානං න විජහතියෙව පධානියත්ථෙරො විය, අයං ‘‘ඛමො ජිඝච්ඡාය…පෙ… සරීසපසම්ඵස්සාන’’න්ති වෙදිතබ්බො. ථෙරං කිර ඛණ්ඩචෙලවිහාරෙ කණිකාරපධානියඝරෙ අරියවංසධම්මං සුණන්තඤ්ඤෙව ඝොරවිසො සප්පො ඩංසි. ථෙරො ජානිත්වාපි පසන්නචිත්තො නිසින්නො ධම්මංයෙව සුණාති, විසවෙගො ථද්ධො අහොසි. ථෙරො උපසම්පදමාළං ආදිං කත්වා සීලං පච්චවෙක්ඛිත්වා ‘‘විසුද්ධසීලොම්හී’’ති පීතිං උප්පාදෙසි, සහ පීතුප්පාදා විසං නිවත්තිත්වා පථවිං පාවිසි. ථෙරො තත්ථෙව චිත්තෙකග්ගතං ලභිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

若人即便两三次不得食物或饮料，亦能忆念自己在无始轮回(anamatagge saṃsāra)中曾生于饿鬼界(pettivisaya)之事，而不动摇，不舍弃业处。即便被蚊、蝇、风、日所触，亦能忆念自己曾生于畜生趣(tiracchānūpapatti)之事，而不动摇，不舍弃业处。即便被爬虫所触，亦能如精进长老(Padhāniyatthera)一般，忆念自己在无始轮回中曾无数次落入狮、虎等口中之旧事，而不动摇，不舍弃业处。此人当知为“能忍饥……乃至爬虫之触”。据说，长老住于残衣精舍(Khaṇḍacelavihāra)的翅娑罗精勤堂(Kaṇikārapadhāniyaghara)，正听闻圣种法时，被一条剧毒蛇所咬。长老虽知此事，仍心怀净信而坐，继续听法，蛇毒之力遂僵滞。长老从受具足戒(upasampadā)坛场起，忆念自己的戒行，生起“我戒清净”之喜。随喜生起，蛇毒逆行，入于大地。长老即于彼处得心一境性，增长观(vipassanā)，证得阿罗汉果。

යො පන අක්කොසවසෙන දුරුත්තෙ දුරුත්තත්තායෙව ච දුරාගතෙ අපි අන්තිමවත්ථුසඤ්ඤිතෙ වචනපථෙ සුත්වා ඛන්තිගුණංයෙව පච්චවෙක්ඛිත්වා න වෙධති දීඝභාණකඅභයත්ථෙරො විය, අයං ‘‘ඛමො දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථාන’’න්ති වෙදිතබ්බො. ථෙරො කිර පච්චයසන්තොසභාවනාරාමතාය මහාඅරියවංසප්පටිපදං කථෙසි, සබ්බො මහාගාමො ආගච්ඡති, ථෙරස්ස මහාසක්කාරො උප්පජ්ජි. තං අඤ්ඤතරො මහාථෙරො අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘දීඝභාණකො ‘අරියවංසං කථෙමී’ති සබ්බරත්තිං කොලාහලං කරොතී’’තිආදීහි අක්කොසි. උභොපි ච අත්තනො අත්තනො විහාරං ගච්ඡන්තා ගාවුතමත්තං එකපථෙන අගමංසු. සකලගාවුතම්පි සො තං අක්කොසියෙව. තතො යත්ථ ද්වින්නං විහාරානං මග්ගො භිජ්ජති, තත්ථ ඨත්වා දීඝභාණකත්ථෙරො තං වන්දිත්වා ‘‘එසො, භන්තෙ, තුම්හාකං මග්ගො’’ති ආහ. සො අස්සුණන්තො [Pg.130] විය අගමාසි. ථෙරොපි විහාරං ගන්ත්වා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා නිසීදි. තමෙනං අන්තෙවාසිකො ‘‘කිං, භන්තෙ, සකලගාවුතං පරිභාසන්තං න කිඤ්චි අවොචුත්ථා’’ති ආහ. ථෙරො ‘‘ඛන්තියෙවාවුසො, මය්හං භාරො, න අක්ඛන්ති, එකපදුද්ධාරෙපි කම්මට්ඨානවියොගං න පස්සාමී’’ති ආහ.

若有人听闻因辱骂而说的恶语，或因恶语本身而说的粗语，乃至被称为最终事(antimavatthu)的言语，亦能如长部诵者(dīghabhāṇaka)无畏长老(Abhayatthera)一般，仅忆念忍辱之德而不动摇，此人当知为“能忍恶语、粗语”。据说，长老因乐于资具知足与修习，而说大圣种行道，全村皆来闻法，长老获得极大恭敬。另一位大长老不堪忍受，便以“长部诵者说‘我说圣种’，整夜喧闹”等语辱骂他。二人各自返回住处时，在同一条路上走了一俱卢舍(gāvuta)之远。在整整一俱卢舍的路程中，那人都在辱骂他。到了二人住处道路的分岔口，长部诵者长老停下，顶礼那人后说：“尊者，这是您的路。”那人仿佛未闻，径自离去。长老回到住处，洗足后坐下。其弟子问他：“尊者，那人辱骂了您整整一俱卢舍，您为何一言不发？”长老答：“贤友(āvuso)，忍耐是我的责任，而非不忍。纵于一言半句之间，我亦不见自己脱离业处。”

වචනමෙව තදත්ථං ඤාපෙතුකාමානඤ්ච පථො උපායොති ආහ ‘‘වචනමෙව වචනපථො’’ති. අසුඛට්ඨෙන වා තිබ්බා. යඤ්හි න සුඛං, තං අනිට්ඨං තිබ්බන්ති වුච්චති. අධිවාසකජාතිකො හොතීති යථාවුත්තවෙදනානං අධිවාසකසභාවො හොති. චිත්තලපබ්බතෙ පධානියත්ථෙරස්ස කිර රත්තිං පධානෙන වීතිනාමෙත්වා ඨිතස්ස උදරවාතො උප්පජ්ජති. සො තං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො ආවත්තති පරිවත්තති. තමෙනං චඞ්කමනපස්සෙ ඨිතො පිණ්ඩපාතියත්ථෙරො ආහ – ‘‘ආවුසො, පබ්බජිතො නාම අධිවාසනසීලො හොතී’’ති. සො ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති අධිවාසෙත්වා නිච්චලො සයි. වාතො නාභිතො යාව හදයං ඵාලෙසි. ථෙරො වෙදනං වික්ඛම්භෙත්වා විපස්සන්තො මුහුත්තෙන අනාගාමී හුත්වා පරිනිබ්බායි. එවං සබ්බත්ථාති ‘‘උණ්හෙන ඵුට්ඨස්ස සීතං පත්ථයතො’’තිආදිනා සබ්බත්ථ උණ්හාදිනිමිත්තං කාමාසවුප්පත්ති වෙදිතබ්බා. නත්ථි සුගතිභවෙ සීතං වා උණ්හං වාති අනිට්ඨං සීතං වා උණ්හං වා නත්ථීති අධිප්පායො. අත්තග්ගාහෙ සති අත්තනියග්ගාහොති ආහ ‘‘මය්හං සීතං උණ්හන්ති ගාහො දිට්ඨාසවො’’ති.

为令了知其义，言语即是路径、方法，故说“言语即言语之道”。或因不乐之义而为“剧烈”。凡不乐者，即被称为不可意、剧烈。所谓“具忍耐性”，即是对如前所述的诸受具有忍耐的自性。据说，在吉达拉山(Cittalapabbata)的精进长老(Padhāniyatthera)，夜间精勤度过后站立时，腹内生起风病。他无法忍受，辗转反侧。站在经行处一旁的托钵长老(Piṇḍapātiyatthera)对他说：“贤友(āvuso)，出家者当具忍耐之性。”他答：“善哉，尊者。”便忍受着，静卧不动。风病从肚脐向上，撕裂至心脏。长老抑制此受，修习观(vipassanā)，片刻间即成阿那含，并般涅槃。“被热所触者，欲求清凉”等，由此可知，在一切情况下，热等相是欲漏(kāmāsava)生起之因。善趣中无寒热，意指无有不可意的寒热。有我执(attaggāha)时，便有我所执(attaniyaggāha)，故说“我寒、我热”之执取，即是见漏(diṭṭhāsavo)。

අහං සමණොති ‘‘අහං සමණො, කිං මම ජීවිතෙන වා මරණෙන වා’’ති එවං චින්තෙත්වාති අධිප්පායො. පච්චවෙක්ඛිත්වාති ගාමප්පවෙසප්පයොජනාදිඤ්ච පච්චවෙක්ඛිත්වා. පටික්කමතීති හත්ථිආදීනං සමීපගමනතො අපක්කමති. ඨායන්ති එත්ථාති ඨානං, කණ්ටකානං ඨානං කණ්ටකට්ඨානං, යත්ථ කණ්ටකානි සන්ති, තං ඔකාසන්ති වුත්තං හොති. අමනුස්සදුට්ඨානීති අමනුස්සසඤ්චාරෙන දූසිතානි, සපරිස්සයානීති අත්ථො. අනියතවත්ථුභූතන්ති අනියතසික්ඛාපදස්ස කාරණභූතං. වෙසියාදිභෙදතොති වෙසියාවිධවාථුල්ලකුමාරිකාපණ්ඩකපානාගාරභික්ඛුනිභෙදතො. සමානන්ති සමං, අවිසමන්ති අත්ථො. අකාසි වාති තාදිසං අනාචාරං අකාසි වා. සීලසංවරසඞ්ඛාතෙනාති කථං පරිවජ්ජනං සීලං? අනාසනපරිවජ්ජනෙන හි [Pg.131] අනාචාරපරිවජ්ජනං වුත්තං. අනාචාරාගොචරපරිවජ්ජනං චාරිත්තසීලතාය සීලසංවරො. තථා හි භගවතා ‘‘පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරතී’’ති (විභ. 508) සීලසංවරවිභජනෙ ආචාරගොචරසම්පත්තිං දස්සෙන්තෙන ‘‘අත්ථි අනාචාරො, අත්ථි අගොචරො’’තිආදිනා (විභ. 513-514) ආචාරගොචරා විභජිත්වා දස්සිතා. ‘‘චණ්ඩං හත්ථිං පරිවජ්ජෙතී’’ති වචනතො හත්ථිආදිපරිවජ්ජනම්පි භගවතො වචනානුට්ඨානන්ති කත්වා ආචාරසීලමෙවාති වෙදිතබ්බං.

所谓“我是沙门”，意指思惟“我是沙门，于我而言，生与死有何关系”。所谓“忆念”，即忆念进入村落的用意等。所谓“退避”，即从大象等之靠近处退离。“于此中立，故为处”(Ṭhāyanti etthāti ṭhānaṃ)，荆棘之处即为“荆棘处”(kaṇṭakaṭṭhānaṃ)，意即有荆棘的场所。所谓“非人所扰之处”，即因非人出没而被污染之处，意为有危险。所谓“成为不定事”，是指成为不定法(aniyata)学处(sikkhāpada)的因缘。以妓女、寡妇、成年少女(thullakumārikā)、黄门(paṇḍaka)、酒馆、比丘尼(bhikkhunī)等区别而言。所谓“平等”，意为相同、无差别。所谓“或已作”，即或已作了那样的非法行。所谓“以戒防护”者，如何说“远离”即是戒？因为通过远离非法行为，即言“远离非法行为”。远离非法行为与非行处，因其为行仪戒，故是戒防护。诚如世尊(bhagavā)所说“安住于波罗提木叉(pātimokkha)律仪而住”，在分别戒防护时，为开示行处与行境的圆满，而分别开示行处与行境说：“有非法行，有非行处”等。“应远离凶恶之象”等，亦当知是奉行世尊之言，远离大象等，此即是行仪戒。

ඉතිපීති ඉමිනාපි කාරණෙන අයොනිසොමනසිකාරසමුට්ඨිතත්තාපි, ලොභාදිසහගතත්තාපි, කුසලප්පටිපක්ඛතොපීතිආදීහි කාරණෙහි අයං විතක්කො අකුසලොති අත්ථො. ඉමිනා නයෙන සාවජ්ජොතිආදීසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. එත්ථ ච අකුසලොතිආදිනා දිට්ඨධම්මිකං කාමවිතක්කස්ස ආදීනවං දස්සෙති, දුක්ඛවිපාකොති ඉමිනා සම්පරායිකං. අත්තබ්‍යාබාධාය සංවත්තතීතිආදීසුපි ඉමිනාව නයෙන ආදීනවවිභාවනා වෙදිතබ්බා. උප්පන්නස්ස කාමවිතක්කස්ස අනධිවාසනං නාම පුන තාදිසස්ස අනුප්පාදනං. තං පනස්ස පහානං විනොදනං බ්‍යන්තිකරණං අනභාවගමනන්ති ච වත්තුං වට්ටතීති පාළියං – ‘‘උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙතී’’ති වත්වා ‘‘පජහතී’’තිආදි වුත්තන්ති තමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘අනධිවාසෙන්තො කිං කරොතී’’තිආදිමාහ. පහානඤ්චෙත්ථ වික්ඛම්භනමෙව, න සමුච්ඡෙදොති දස්සෙතුං ‘‘විනොදෙතී’’තිආදි වුත්තන්ති වික්ඛම්භනවසෙනෙව අත්ථො දස්සිතො. උප්පන්නුප්පන්නෙති තෙසං පාපවිතක්කානං උප්පාදාවත්ථාගහණං වා කතං සියා අනවසෙසග්ගහණං වා. තෙසු පඨමං සන්ධායාහ ‘‘උප්පන්නමත්තෙ’’ති, සම්පතිජාතෙති අත්ථො. අනවසෙසග්ගහණං බ්‍යාපනිච්ඡායං හොතීති දස්සෙතුං ‘‘සතක්ඛත්තුම්පි උප්පන්නුප්පන්නෙ’’ති වුත්තං.

因此，由于不如理作意(ayonisomanasikāra)生起、与贪等相应、与善法相违等原因，此寻为不善之义。依此方法，亦应了知“有罪”等之义。于此，以“不善”等显示欲寻的现法过患，以“苦异熟”显示来世的过患。以“导致自害”等，亦应依此方法了知过患的分别。对已生起的欲寻不容忍，即是令其不再生起。此亦可称为舍断(pahāna)、驱逐(vinodana)、灭除(byantikaraṇa)、令不复有(anabhāvagama)。如圣典(pāḷi)中所说：“不容忍已生起的欲寻”，后又说“舍断”等，为示此义，故说“不容忍时当如何”等。此处的舍断仅是镇伏(vikkhambhana)，非断根(samuccheda)，为示此义，故说“驱逐”等，是依镇伏义而显示。“已生已生”(Uppannuppanna)，或是指把握那些恶寻的生起状态，或是指无遗漏地把握。针对前者，说“刚生起时”(uppannamatte)，意即“正当生起”。为示无遗漏地把握是出于决意，故说“即使百次已生已生”。

ඤාතිවිතක්කොති ‘‘අම්හාකං ඤාතයො සුඛජීවිනො සම්පත්තියුත්තා’’තිආදිනා ගෙහස්සිතපෙමවසෙන ඤාතකෙ ආරබ්භ උප්පන්නවිතක්කො. ජනපදවිතක්කොති ‘‘අම්හාකං ජනපදො සුභික්ඛො සම්පන්නසස්සො රමණීයො’’තිආදිනා ගෙහස්සිතපෙමවසෙන ජනපදං ආරබ්භ උප්පන්නවිතක්කො. උක්කුටිකප්පධානාදීහි දුක්ඛෙ නිජ්ජිණ්ණෙ සම්පරායෙ සත්තා සුඛී හොන්ති අමරාති දුක්කරකාරිකාය පටිසංයුත්තො අමරත්ථාය විතක්කො. තං වා ආරබ්භ අමරාවික්ඛෙපදිට්ඨිසහගතො අමරො ච සො විතක්කො චාති [Pg.132] අමරාවිතක්කො. පරානුද්දයතාපටිසංයුත්තොති පරෙසු උපට්ඨාකාදීසු සහනන්දිතාදිවසෙන පවත්තො අනුද්දයතාපතිරූපකො ගෙහස්සිතපෙමප්පටිසංයුත්තො විතක්කො. ලාභසක්කාරසිලොකප්පටිසංයුත්තොති චීවරාදිලාභෙන ච සක්කාරෙන ච කිත්තිසද්දෙන ච ආරම්මණකරණවසෙන පටිසංයුත්තො. අනවඤ්ඤත්තිප්පටිසංයුත්තොති ‘‘අහො වත මං පරෙ න අවජානෙය්‍යුං, න හෙට්ඨා කත්වා මඤ්ඤෙය්‍යුං, පාසාණච්ඡත්තං විය ගරුං කරෙය්‍යු’’න්ති උප්පන්නවිතක්කො.

亲族寻(Ñātivitakka)，即“愿我等亲族生活安乐、财富具足”等，因在家贪爱而对亲族生起的寻。国土寻(Janapadavitakka)，即“愿我等国土物产丰饶、谷物充足、景色宜人”等，因在家贪爱而对国土生起的寻。通过蹲踞精勤(ukkuṭikappadhāna)等苦行，厌离于苦，认为“众生于来世得乐、不死”，此是与难行苦行相应的为求不死之寻。或与不死漫谈见(amarāvikkhepadiṭṭhi)相应的寻，即不死寻(amarāvitakka)。与怜悯他者相应寻(Parānuddayatāpaṭisaṃyutta)，即对侍者(upaṭṭhāka)等他人，以随喜等方式而转起，貌似怜悯，实则与在家贪爱相应的寻。与利养、恭敬、名声相应寻(Lābhasakkārasilokappaṭisaṃyutta)，即以衣物等利养、恭敬及名声为所缘而相应的寻。与不被轻视相应寻(Anavaññattippaṭisaṃyutta)，即“啊，愿他人不轻视我，不小看我，待我如石伞般敬重”而生起的寻。

කාමවිතක්කො කාමසඞ්කප්පනසභාවතො කාමාසවප්පත්තියා සාතිසයත්තා ච කාමනාකාරොති ආහ ‘‘කාමවිතක්කො පනෙත්ථ කාමාසවො’’ති. තබ්බිසෙසොති කාමාසවවිසෙසො භවසභාවත්තාති අධිප්පායො. කාමවිතක්කාදිකෙ විනොදෙති අත්තනො සන්තානතො නීහරති එතෙනාති විනොදනං, වීරියන්ති ආහ ‘‘වීරියසංවරසඞ්ඛාතෙන විනොදනෙනා’’ති.

欲寻因其自性为欲思惟，且能极强地达到欲漏，又呈现欲之相状，故说“此中欲寻即是欲漏”。“其差别”(Tabbiseso)是说欲漏的差别，意指其有“有”(bhava)的自性。以此从自身相续中去除欲寻等，故为“驱逐”(vinodanaṃ)，此即精进，故说“以名为精进防护的驱逐”。

‘‘සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා බහුලීකතා විජ්ජාවිමුත්තියො පරිපූරෙන්තී’’ති වචනතො විජ්ජාවිමුත්තීනං අනධිගමො තතො ච සකලවට්ටදුක්ඛානතිවත්ති අභාවනාය ආදීනවො. වුත්තවිපරියායෙන භගවතො ඔරසපුත්තභාවාදිවසෙන ච භාවනාය ආනිසංසො වෙදිතබ්බො. ථොමෙන්තොති ආසවපහානස්ස දුක්කරත්තා තාය එව දුක්කරකිරියාය තං අභිත්ථවන්තො. සංවරෙනෙව පහීනාති සංවරෙන පහීනා එව. තෙන වුත්තං ‘‘න අප්පහීනෙසුයෙව පහීනසඤ්ඤී’’ති.

如言：“七觉支(bojjhaṅga)若修习、多修习，能圆满明与解脱”，故不能证得明与解脱，并因此不能超越一切轮回之苦，即是不修习的过患。与此相反，应知修习的功德，如成为世尊的亲子等。赞叹(Thomento)，是因断除诸漏极为难行，故以此难行之事而赞叹之。“仅由防护而断”(Saṃvareneva pahīnā)即是“由防护而断”。因此说：“不于未断者作已断想”。

ආසවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

漏经释义 终。

5. දාරුකම්මිකසුත්තවණ්ණනා

5. 木匠经释义

59. පඤ්චමෙ පුත්තසම්බාධසයනන්ති පුත්තෙහි සම්බාධසයනං. එත්ථ පුත්තසීසෙන දාරපරිග්ගහං පුත්තදාරෙසු උප්පිලො විය. තෙන තෙසං රොගාදිහෙතු සොකාභිභවෙන ච චිත්තස්ස සංකිලිට්ඨතං දස්සෙති. කාමභොගිනාති ඉමිනා පන රාගාභිභවන්ති. උභයෙනපි වික්ඛිත්තචිත්තතං දස්සෙති. කාසිකචන්දනන්ති උජ්ජලචන්දනං. තං කිර වණ්ණවිසෙසසමුජ්ජලං හොති පභස්සරං, තදත්ථමෙව නං සණ්හතරං කරොන්ති. තෙනෙවාහ ‘‘සණ්හචන්දන’’න්ති[Pg.133], කාසිකවත්ථඤ්ච චන්දනඤ්චාති අත්ථො. මාලාගන්ධවිලෙපනන්ති වණ්ණසොභත්ථඤ්චෙව සුගන්ධභාවත්ථඤ්ච මාලං, සුගන්ධභාවත්ථාය ගන්ධං, ඡවිරාගකරණත්ථඤ්චෙව සුභත්ථඤ්ච විලෙපනං ධාරෙන්තෙන. ජාතරූපරජතන්ති සුවණ්ණඤ්චෙව අවසිට්ඨධනඤ්ච සාදියන්තෙන. සබ්බෙනපි කාමෙසු අභිගිද්ධභාවමෙව පකාසෙති.

59. 第五，“子女拥挤的卧处”(puttasambādhasayana)即被子女所拥挤的卧处。此处以子女为首，表示拥有妻妾，如沉溺于子女妻妾中。因他们生病等而为愁所恼，显示了心的杂染。又以“受用欲者”(Kāmabhogī)表示被贪所征服。此二者皆显示心乱。“迦尸(Kāsika)檀香”即明亮的檀香。据说其色泽格外明亮，光彩照人，为此人们将它制作得更为细腻。因此说“细腻檀香”，意为迦尸衣与檀香。持“花鬘、香、涂香”者，即为色美与芳香而持花鬘，为芳香而用香，为肤色悦目与美观而持涂香。“金银”(Jātarūparajata)即乐于接受黄金与其余财物。所有这些都显示了对欲的贪着。

දාරුකම්මිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

木匠经释义 终。

6. හත්ථිසාරිපුත්තසුත්තවණ්ණනා

6. 调象师子经释义

60. ඡට්ඨෙ හත්ථිං සාරෙතීති හත්ථිසාරී, තස්ස පුත්තොති හත්ථිසාරිපුත්තො. සො කිර සාවත්ථියං හත්ථිආචරියස්ස පුත්තො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා තීණි පිටකානි උග්ගහෙත්වා සුඛුමෙසු ඛන්ධධාතුආයතනාදීසු අත්ථන්තරෙසු කුසලො අහොසි. තෙන වුත්තං – ‘‘ථෙරානං භික්ඛූනං අභිධම්මකථං කථෙන්තානං අන්තරන්තරා කථං ඔපාතෙතී’’ති. තත්ථ අන්තරන්තරා කථං ඔපාතෙතීති ථෙරෙහි වුච්චමානස්ස කථාපබන්ධස්ස අන්තරෙ අන්තරෙ අත්තනො කථං පවෙසෙතීති අත්ථො. පඤ්චහි සංසග්ගෙහීති සවනසංසග්ගො, දස්සනසංසග්ගො, සමුල්ලාපසංසග්ගො, සම්භොගසංසග්ගො, කායසංසග්ගොති ඉමෙහි පඤ්චහි සංසග්ගෙහි. කිට්ඨඛාදකොති කිට්ඨට්ඨානෙ උප්පන්නසස්සඤ්හි කිට්ඨන්ති වුත්තං කාරණූපචාරෙන. සිප්පියො සුත්තියො. සම්බුකාති සඞ්ඛමාහ.

60. 第六，“能调御象者”(hatthiṃ sāreti)为调象师(hatthisārī)，其子为调象师子(Hatthisāriputta)。据说他是舍卫城(Sāvatthī)一位象师之子，于世尊处出家，受持三藏，于蕴、界、处等微细义理善巧。因此说：“当长老比丘们宣说阿毗达摩(abhidhamma)时，他时时插话。”此处“时时插话”，意即在长老们所说的法义中，时时插入自己的话。以五种交往(saṃsagga)，即：听闻交往、见交往、谈交往、共受用交往、身交往。“食谷者”(Kiṭṭhakhādaka)，因庄稼生于已耕地(kiṭṭhaṭṭhāna)，故由因转喻，称之为“谷”(kiṭṭha)。“贝”(Sippiyo)即牡蛎(suttiyo)。“小螺”(Sambukā)即指螺(saṅkha)。

ගිහිභාවෙ වණ්ණං කථෙසීති (දී. නි. අට්ඨ. 1.422) කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස කිර සාසනෙ ද්වෙ සහායකා අහෙසුං, අඤ්ඤමඤ්ඤං සමග්ගා එකතොව සජ්ඣායන්ති. තෙසු එකො අනභිරතො ගිහිභාවෙ චිත්තං උප්පාදෙත්වා ඉතරස්ස ආරොචෙසි. සො ගිහිභාවෙ ආදීනවං, පබ්බජ්ජාය ආනිසංසං දස්සෙත්වා ඔවදි. සො තං සුත්වා අභිරමිත්වා පුන එකදිවසං තාදිසෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ තං එතදවොච – ‘‘මය්හං, ආවුසො, එවරූපං චිත්තං උප්පජ්ජති, ඉමාහං පත්තචීවරං තුය්හං දස්සාමී’’ති. සො පත්තචීවරලොභෙන තස්ස ගිහිභාවෙ ආනිසංසං දස්සෙත්වා පබ්බජ්ජාය ආදීනවං කථෙසි. තස්ස තං සුත්වාව ගිහිභාවතො චිත්තං නිවත්තෙත්වා පබ්බජ්ජායමෙව අභිරමි. එවමෙස තදා සීලවන්තස්ස භික්ඛුනො ගිහිභාවෙ [Pg.134] ආනිසංසකථාය කථිතත්තා ඉදානි ඡ වාරෙ විබ්භමිත්වා සත්තමවාරෙ පබ්බජිත්වා මහාමොග්ගල්ලානස්ස මහාකොට්ඨිකත්ථෙරස්ස ච අභිධම්මකථං කථෙන්තානං අන්තරන්තරා කථං ඔපාතෙසි. අථ නං මහාකොට්ඨිකත්ථෙරො අපසාදෙසි. සො මහාසාවකස්ස කථිතෙ පතිට්ඨාතුං අසක්කොන්තො විබ්භමිත්වා ගිහි ජාතො. පොට්ඨපාදස්ස පනායං ගිහිසහායකො අහොසි, තස්මා විබ්භමිත්වා ද්වීහතීහච්චයෙන පොට්ඨපාදස්ස සන්තිකං ගතො. අථ නං සො දිස්වා – ‘‘සම්ම, කිං තයා කතං, එවරූපස්ස නාම සත්ථු සාසනා අපසක්කන්තොසි, එහි පබ්බජිතුං දානි තෙ වට්ටතී’’ති තං ගහෙත්වා භගවතො සන්තිකං අගමාසි. තස්මිං ඨානෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං ‘‘සත්තමෙ වාරෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණී’’ති.

讲述在家生活的功德（长部义注，Dīgha Nikāya Aṭṭhakathā 1.422）。据说在迦叶正等觉者(Kassapa Sammāsambuddha)的教法中，有两位同伴，他们彼此和合，一起背诵。他们之中，一人不喜乐，生起还俗的想法，就告诉另一人。那人揭示还俗的过患，并展示出家的利益，以此劝告他。他听了之后感到欢喜，但有一天又生起同样的念头，便对同伴说：“贤友，我生起这样的念头，我将把衣钵给你。”那人因为贪图衣钵，便向他讲述在家生活的利益，并宣说出家的过患。他听了那些话，便从还俗的想法中回转，重新喜爱出家生活。像这样，由于那时对持戒比丘讲述了在家生活的利益，如今他六次心生动摇，第七次出家后，在大目犍连和摩诃拘絺罗长老(Mahākoṭṭhika Thera)讲述阿毗达摩时，常常在他们讲述时插话。于是摩诃拘絺罗长老斥责了他。他无法在大弟子的教导下安住，心生动摇而还俗成了在家之人。这个人是颇罗陀(Poṭṭhapāda)的在家朋友，因此心生动摇之后两三天，便去了颇罗陀那里。颇罗陀见到他，便说：“朋友，你做了什么？竟然从这样一位导师的教法中退了出来，现在你应该出家。”于是带着他去到世尊那里。在那里，他出家并证得阿罗汉果。因此说“第七次出家后证得阿罗汉果”。

හත්ථිසාරිපුත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《象舍利弗经》释义终。

7. මජ්ඣෙසුත්තවණ්ණනා

7. 中经释义

61. සත්තමෙ මන්තාති ය-කාරලොපෙන නිද්දෙසො, කරණත්ථෙ වා එතං පච්චත්තවචනං. තෙනාහ ‘‘තාය උභො අන්තෙ විදිත්වා’’ති. ඵස්සවසෙන නිබ්බත්තත්තාති ද්වයද්වයසමාපත්තියං අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්ඵස්සවසෙන නිබ්බත්තත්තා, ‘‘ඵස්සපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාතී’’ති ඉමිනා චානුක්කමෙන ඵස්සසමුට්ඨානත්තා ඉමස්ස කායස්ස ඵස්සවසෙන නිබ්බත්තත්තාති වුත්තං. එකො අන්තොති එත්ථ අයං අන්ත-සද්දො අන්තඅබ්භන්තරමරියාදලාමකඅභාවකොට්ඨාසපදපූරණසමීපාදීසු දිස්සති. ‘‘අන්තපූරො උදරපූරො’’තිආදීසු (සු. නි. 197) හි අන්තෙ අන්තසද්දො. ‘‘චරන්ති ලොකෙ පරිවාරඡන්නා අන්තො අසුද්ධා, බහි සොභමානා’’තිආදීසු (සං. නි. 1.122) අබ්භන්තරෙ. ‘‘කායබන්ධනස්ස අන්තො ජීරති (චූළව. 278) සා හරිතන්තං වා පන්ථන්තං වා සෙලන්තං වා උදකන්තං වා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.304) මරියාදායං. ‘‘අන්තමිදං, භික්ඛවෙ, ජීවිකාන’’න්තිආදීසු (සං. නි. 3.80; ඉතිවු. 91) ලාමකෙ. ‘‘එසෙවන්තො දුක්ඛස්සා’’තිආදීසු (ම. නි. 3.393; සං. නි. 2.51) අභාවෙ. සබ්බපච්චයසඞ්ඛයො හි දුක්ඛස්ස අභාවො [Pg.135] කොටීතිපි වුච්චති. ‘‘තයො අන්තා’’තිආදීසු (දී. නි. 3.305) කොට්ඨාසෙ. ‘‘ඉඞ්ඝ තාව සුත්තන්තං වා ගාථායො වා අභිධම්මං වා පරියාපුණස්සු, සුත්තන්තෙ ඔකාසං කාරාපෙත්වා’’ති (පාචි. 442) ච ආදීසු පදපූරණෙ. ‘‘ගාමන්තං වා ඔසටො (පාරා. 409-410; චූළව. 343) ගාමන්තසෙනාසන’’න්තිආදීසු (පාරා. අට්ඨ. 2.410) සමීපෙ. ස්වායමිධ කොට්ඨාසෙ වත්තතීති අයමෙකො කොට්ඨාසොති.

61. 在第七则中，“mantāti”是省略了“ya”音的解释，或者这是工具格意义上的宾格单数。因此说“以彼了知二边”。‘由触所生’是指在两种双入定中，由相互接触而生起，即‘缘触生爱，缘爱生取，缘取生有，缘有生生’这一顺序，说明此身由触所生。‘一边’一词在此处，‘边’(anta)字可见于边际、阿邦答勒(abbhantara)、界限、卑劣、灭尽、部分、填充、邻近等义。如‘腹满、肠满’中‘边’指边际；‘世间行走覆藏者，阿邦答勒不净外显庄严’中指阿邦答勒；‘身缚之内衰老’，‘或草边、或路边、或石边、或水边’中指界限；‘诸比丘，此是活命之边’中指卑劣；‘此是苦之边’中指灭尽，一切因缘灭尽即是苦的灭尽，也称为终极；‘三边’中指部分；‘且先学习经或偈或阿毗达摩(abhidhamma)，为经作准备’等中指填充；‘近村、村边精舍’中指邻近。此处即指部分而言，即‘此一部分’。

සන්තො පරමත්ථතො විජ්ජමානො ධම්මසමූහොති සක්කායො, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා. තෙනාහ ‘‘තෙභූමකවට්ට’’න්ති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

“有身”从胜义谛上讲，是指真实存在的法聚，也就是五取蕴。因此说“三界轮转”。其余部分容易理解。

මජ්ඣෙසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《中经》释义终。

8. පුරිසින්ද්‍රියඤාණසුත්තවණ්ණනා

8. 人根智经释义

62. අට්ඨමෙ නිබ්බත්තිවසෙන අපායසංවත්තනියෙන වා කම්මුනා අපායෙසු නියුත්තොති ආපායිකො නෙරයිකොති එත්ථාපි එසෙව නයො. අවීචිම්හි උප්පජ්ජිත්වා තත්ථ ආයුකප්පසඤ්ඤිතං අන්තරකප්පං තිට්ඨතීති කප්පට්ඨො. නිරයූපපත්තිපරිහරණවසෙන තිකිච්ඡිතුං අසක්කුණෙය්‍යොති අතෙකිච්ඡො. අඛණ්ඩානීති එකදෙසෙනපි අඛණ්ඩිතානි. භින්නකාලතො පට්ඨාය බීජං බීජත්ථාය න උපකප්පති. අපූතීනීති උදකතෙමනෙන අපූතිකානි. පූතිකඤ්හි බීජං බීජත්ථාය න උපකප්පති. අවාතාතපහතානීති වාතෙන ච ආතපෙන ච න හතානි නිරොජතං න පාපිතානි. නිරොජඤ්හි කසටං බීජං බීජත්ථාය න උපකප්පති. ‘‘සාරාදානී’’ති වත්තබ්බෙ ආ-කාරස්ස රස්සත්තං කත්වා පාළියං ‘‘සාරදානී’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘සාරාදානී’’ති. තණ්ඩුලසාරස්ස ආදානතො සාරාදානි, ගහිතසාරානි පතිට්ඨිතසාරානි. නිස්සරඤ්හි බීජං බීජත්ථාය න උපකප්පති. සුඛසයිතානීති චත්තාරො මාසෙ කොට්ඨෙ පක්ඛිත්තනියාමෙනෙව සුඛසයිතානි සුට්ඨු සන්නිචිතානි. මණ්ඩඛෙත්තෙති ඌසඛාරාදිදොසෙහි අවිද්ධස්තෙ සාරක්ඛෙත්තෙ. අභිදොති අභි-සද්දෙන සමානත්ථනිපාතපදන්ති ආහ ‘‘අභිඅඩ්ඪරත්ත’’න්ති. නත්ථි එතස්ස භිදාති වා අභිදො. ‘‘අභිදං අඩ්ඪරත්ත’’න්ති වත්තබ්බෙ උපයොගත්ථෙ පච්චත්තවචනං. අඩ්ඪරත්තන්ති [Pg.136] ච අච්චන්තසංයොගවචනං, භුම්මත්ථෙ වා. තස්මා අභිදො අඩ්ඪරත්තන්ති අභින්නෙ අඩ්ඪරත්තසමයෙති අත්ථො. පුණ්ණමාසියඤ්හි ගගනමජ්ඣස්ස පුරතො වා පච්ඡතො වා චන්දෙ ඨිතෙ අඩ්ඪරත්තසමයො භින්නො නාම හොති, මජ්ඣෙ එව පන ඨිතෙ අභින්නො නාම.

62. 第八，因投生，或因导向恶趣之业而被置于恶趣中，故为堕恶趣者、地狱众生，此处亦同此理。若生于无间地狱(Avīci)，并于彼处住满一中劫之寿命，则称劫住者。因无法避免投生地狱，故无法被救治，称不可救治者。“未破损”(akhaṇḍāni)谓种子任何部分皆未破损。自破损之时起，种子即不能用作种子。“未腐烂”(apūtīni)谓未被水浸泡而腐烂。腐烂之种子不能用作种子。“未被风日损害”(avātātapahatāni)谓未被风日摧残，未致腐坏。腐坏无用的种子不能用作种子。应言“具髓”(sārādāni)，因元音缩短，巴利文中作“sāradānī”，故言“具髓”。因取得米粒之精华，故称具髓，即含有精华、具有精华。失去精华之种子不能用作种子。“妥善储藏”(sukhasayitāni)谓于四个月中，妥善储藏于仓库，善加堆积。“良田”(maṇḍakhette)谓无盐碱等害处，具养分之土地。“Abhido”一词，是与“abhi”音义相同的质词，因此说“abhiaḍḍharatta”(中夜)。或因此词无“破裂”(bhida)之义，故为“abhido”。当说“abhidaṃ aḍḍharattaṃ”时，此为表示作用的宾格单数。“aḍḍharatta”一词表示绝对的连接，或表示处所义。是故，“abhido aḍḍharatta”之义为“于不分割之半夜时分”。满月之时，若月亮位于天空中央之前或之后，则称“分割之”半夜时分；若正位于天空中央，则称“未分割之”。

සුප්පබුද්ධසුනක්ඛත්තාදයොති එත්ථ (ධ. ප. අට්ඨ. 2.127 සුප්පබුද්ධසක්‍යවත්ථු) සුප්පබුද්ධො කිර සාකියො ‘‘මම ධීතරං ඡඩ්ඩෙත්වා නික්ඛන්තො, මම පුත්තං පබ්බාජෙත්වා තස්ස වෙරිට්ඨානෙ ඨිතො චා’’ති ඉමෙහි ද්වීහි කාරණෙහි සත්ථරි ආඝාතං බන්ධිත්වා එකදිවසං ‘‘න දානි නිමන්තිතට්ඨානං ගන්ත්වා භුඤ්ජිතුං දස්සාමී’’ති ගමනමග්ගං පිදහිත්වා අන්තරවීථියං සුරං පිවන්තො නිසීදි. අථස්ස සත්ථරි භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතෙ තං ඨානං ආගතෙ ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති ආරොචෙසුං. සො ආහ – ‘‘පුරතො ගච්ඡාති තස්ස වදෙථ, නායං මයා මහල්ලකතරො, නාස්ස මග්ගං දස්සාමී’’ති. පුනප්පුනං වුච්චමානොපි තථෙව නිසීදි. සත්ථා මාතුලස්ස සන්තිකා මග්ගං අලභිත්වා තතොව නිවත්ති. සොපි චරපුරිසං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ තස්ස කථං සුත්වා එහී’’ති. සත්ථාපි නිවත්තන්තො සිතං කත්වා ආනන්දත්ථෙරෙන – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, සිතපාතුකම්මෙ පච්චයො’’ති පුට්ඨො ආහ – ‘‘පස්සසි, ආනන්ද, සුප්පබුද්ධ’’න්ති. පස්සාමි, භන්තෙ. භාරියං තෙන කම්මං කතං මාදිසස්ස බුද්ධස්ස මග්ගං අදෙන්තෙන, ඉතො සත්තමෙ දිවසෙ හෙට්ඨාපාසාදෙ පාසාදමූලෙ පථවියා පවිසිස්සතී’’ති ආචික්ඛි.

在《法句经注》(Dhammapada Aṭṭhakathā)的善觉释迦故事(suppabuddhasakyavatthu)中，释迦族人善觉(Suppabuddha)因两个缘故对世尊生起怨恨：一是世尊舍弃他的女儿而出家，二是在度化他的儿子出家后，与他为敌。彼因这两个原因，心怀怨恨，有一天心想：“现在我不让他去受邀之处进食。”于是就堵住道路，坐在街道中饮酒。当为比丘僧伽所围绕的世尊来到那个地方时，有人向善觉报告：“世尊来了。”他说：“叫他往前走，他并不比我年长，我不会为他让路。”虽然被再三劝说，他仍然那样坐着不动。世尊无法从舅父那里获得通路，就从那里返回了。善觉也派遣密探说：“你去听听他说什么，然后回来。”世尊在返回时露出微笑，阿难(Ānanda)尊者问道：“世尊，微笑的因缘是什么？”世尊说：“阿难，你看见善觉了吗？”“看见了，世尊。”“他造作了重业，不给像我这样的佛陀让路。从今日起的第七天，他将在宫殿下方为大地所吞没。”

සුනක්ඛත්තොපි (ම. නි. අට්ඨ. 1.147) පුබ්බෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා දිබ්බචක්ඛුපරිකම්මං පුච්ඡි. අථස්ස භගවා කථෙසි. සො දිබ්බචක්ඛුං නිබ්බත්තෙත්වා ආලොකං වඩ්ඪෙත්වා ඔලොකෙන්තො දෙවලොකෙ නන්දනවනචිත්තලතාවනඵාරුසකවනමිස්සකවනෙසු දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවමානෙ දෙවපුත්තෙ ච දෙවධීතරො ච දිස්වා – ‘‘එතෙසං එවරූපාය අත්තභාවසම්පත්තියා ඨිතානං කිර මධුරො නු ඛො සද්දො භවිස්සතී’’ති සද්දං සොතුකාමො හුත්වා දසබලං උපසඞ්කමිත්වා දිබ්බසොතධාතුපරිකම්මං පුච්ඡි. භගවා පනස්ස – ‘‘දිබ්බසොතධාතුස්ස උපනිස්සයො නත්ථී’’ති ඤත්වා පරිකම්මං න කථෙසි. න හි බුද්ධා යං න භවිස්සති, තස්ස පරිකම්මං කථෙන්ති. සො භගවති ආඝාතං බන්ධිත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං සමණං ගොතමං පඨමං දිබ්බචක්ඛුපරිකම්මං පුච්ඡිං, සො මය්හං ‘සම්පජ්ජතු වා මා වා සම්පජ්ජතූ’ති කථෙසි. අහං පන පච්චත්තපුරිසකාරෙන තං නිබ්බත්තෙත්වා දිබ්බසොතධාතුපරිකම්මං පුච්ඡිං, තං මෙ න කථෙසි. අද්ධා එවං [Pg.137] හොති ‘අයං රාජපබ්බජිතො දිබ්බචක්ඛුඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා, දිබ්බසොතඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා, චෙතොපරියකම්මඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා, ආසවානං ඛයෙ ඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා, මයා සමසමො භවිස්සතී’ති ඉස්සාමච්ඡරියවසෙන මය්හං න කථෙතී’’ති භිය්‍යොසො ආඝාතං බන්ධිත්වා කාසායානි ඡඩ්ඩෙත්වා ගිහිභාවං පත්වාපි න තුණ්හීභූතො විහාසි. දසබලං පන අසතා තුච්ඡෙන අබ්භාචික්ඛිත්වා අපායූපගො අහොසි. තම්පි භගවා බ්‍යාකාසි. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘එවම්පි ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො මයා වුච්චමානො අපක්කමෙව ඉමස්මා ධම්මවිනයා, යථා තං ආපායිකො’’ති (දී. නි. 3.6). තෙන වුත්තං ‘‘අපරෙපි සුප්පබුද්ධසුනක්ඛත්තාදයො භගවතා ඤාතාවා’’ති. ආදි-සද්දෙන කොකාලිකාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො.

善星(Sunakkhatta)也曾到世尊处请教天眼修习法。世尊为彼解说。彼修成天眼后，放大光明观察，见到天界的欢喜园(Nandanavana)、彩蔓园(Cittalatāvana)、粗涩林(Phārusakavana)、杂花林(Missakavana)中享受天福的天子与天女，心想：“此等具如是身相成就者，其声想必亦甚美妙。”遂欲听其声，复至十力者处请教天耳修习法。然而，世尊了知他“无证得天耳之因缘”，故未为他解说。诸佛不教授不可能成就之法门。彼因此对世尊生起怨恨，心想：“我先问沙门乔达摩(Gotama)天眼修习法，他便为我解说，也不管我能否修成。但我凭自己的努力修成天眼后，再问天耳修习法，他却不为我解说。显然，他是出于嫉妒和吝啬，恐怕我这王族出家者修成天眼智、天耳智、他心智、漏尽智后，将与他平等。”他更加怨恨，舍弃袈裟还俗后仍不沉默，反而以虚妄不实之言诽谤十力者，终至堕入恶道。世尊对此亦有授记，如经中所言：“巴伽瓦(Bhaggava)！离车族人善星纵受我教导，仍从此法与律中离去，犹如必堕恶趣者。”(长部3.6)是故说：“尚有善觉(Suppabuddha)、善星等人为世尊所知。”此处的“等”字，应理解为包括果嘎里咖(Kokālika)等人。

සුසීමො පරිබ්බාජකොති (සං. නි. අට්ඨ. 2.2.70) එවංනාමකො වෙදඞ්ගෙසු කුසලො පණ්ඩිතො පරිබ්බාජකො. අඤ්ඤතිත්ථියා හි පරිහීනලාභසක්කාරසිලොකා ‘‘සමණො ගොතමො න ජාතිගොත්තාදීනි ආරබ්භ ලාභග්ගප්පත්තො ජාතො, කවිසෙට්ඨො පනෙස උත්තමකවිතාය සාවකානං බන්ධං බන්ධිත්වා දෙති. තෙ තං උග්ගණ්හිත්වා උපට්ඨාකානං උපනිසින්නකථම්පි අනුමොදනම්පි සරභඤ්ඤම්පීති එවමාදීනි කථෙන්ති. තෙ තෙසං පසන්නානං ලාභං උපසංහරන්ති. සචෙ මයං යං සමණො ගොතමා ජානාති, තතො ථොකං ජානෙය්‍යාම, අත්තනො සමයං තත්ථ පක්ඛිපිත්වා මයම්පි උපට්ඨාකානං කථෙය්‍යාම. තතො එතෙහි ලාභිතරා භවෙය්‍යාම. කො නු ඛො සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා ඛිප්පමෙව උග්ගණ්හිතුං සක්ඛිස්සතී’’ති එවං චින්තෙත්වා ‘‘සුසිමො පටිබලො’’ති දිස්වා උපසඞ්කමිත්වා එවමාහංසු ‘‘එහි ත්වං, ආවුසො සුසීම, සමණෙ ගොතමෙ බ්‍රහ්මචරියං චර, ත්වං ධම්මං පරියාපුණිත්වා අම්හෙ වාචෙය්‍යාසි, තං මයං ධම්මං පරියාපුණිත්වා ගිහීනං භාසිස්සාම, එවං මයම්පි සක්කතා භවිස්සාම ගරුකතා මානිතා පූජිතා ලාභිනො චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරාන’’න්ති (සං. නි. 2.70).

《相应部注》(Saṃyutta Nikāya Aṭṭhakathā)中提到，苏西玛(Susīma)游方者是一位名叫苏西玛的游方者，他精通吠陀支(Vedaṅga)且是位贤者。当时，其他外道因利养、恭敬、名声衰退而议论：“沙门乔达摩(Gotama)并非因种姓、出身等而获得如此丰厚的利养，他乃一杰出诗人，以其最上乘的诗才维系其弟子。其弟子学会后，即向护持者们开示、随喜、讽诵等。他们以此赢得信众的供养。若我等能稍解沙门乔达摩所知晓者，哪怕仅一丁点，将我等之教义掺杂其中，亦能向护持者们说法。如此，我等所获利养将比他们更多。谁能于沙门乔达摩处出家后，迅速学会其教法呢？”他们如此思索后，认为“苏西玛有能力做到”，遂前去对他说：“来吧，贤友(āvuso)苏西玛，你到沙门乔达摩处修习梵行，你学会其教法后，回来教给我们。我们学会后即可向在家人宣说。这样，我们也能获得尊重、敬重、尊敬、礼敬，以及衣服、饮食、住所、病缘医药等资具的供养。”(相应部 2.70)

අථ සුසීමො පරිබ්බාජකො තෙසං වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා යෙනානන්දො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. ථෙරො ච තං ආදාය භගවන්තං [Pg.138] උපසඞ්කමිත්වා එතමත්ථං ආරොචෙසි. භගවා පන චින්තෙසි ‘‘අයං පරිබ්බාජකො තිත්ථියසමයෙ ‘අහං පාටිඑක්කො සත්ථා’ති පටිජානමානො චරති, ‘ඉධෙව මග්ගබ්‍රහ්මචරියං චරිතුං ඉච්ඡාමී’ති කිර වදති, කිං නු ඛො මයි පසන්නො, උදාහු මය්හං වා මම සාවකානං ධම්මකථාය පසන්නො’’ති. අථස්ස එකට්ඨානෙපි පසාදාභාවං ඤත්වා ‘‘අයං මම සාසනෙ ‘ධම්මං ථෙනෙස්සාමී’ති පබ්බජති, ඉතිස්ස ආගමනං අපරිසුද්ධං, නිප්ඵත්ති නු ඛො කීදිසා’’ති ඔලොකෙන්තො ‘‘කිඤ්චාපි ‘ධම්මං ථෙනෙස්සාමී’ති පබ්බජති, කතිපාහෙනෙව පන ඝටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හිස්සතී’’ති ඤත්වා ‘‘තෙනහානන්ද, සුසීමං පබ්බාජෙථා’’ති ආහ. තං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘එවං භගවතා කො ඤාතො? සුසීමො පරිබ්බාජකො’’ති.

于是，苏西玛(Susīma)游方者接受了他们的话，便前往阿难(Ānanda)尊者之处，抵达后请求出家。长老带着他去见世尊，禀告了此事。世尊心想：“此游方者在外道时期自称‘我是一位独立的导师’而游方，如今却说‘我希望在此修习梵行’，他究竟是对我生起净信，还是对我或我弟子所说的法生起净信呢？”在得知他对任何一方都未生起净信后，世尊又思忖：“此人是为‘盗法’而到我的教法中出家，其来意不纯，那么他的成就将会如何呢？”观察后，世尊了知：“纵使他为‘盗法’而出家，但只需数日精勤，即能证得阿罗汉果。”于是对阿难说：“那么，阿难，就让苏西玛出家吧。”就此而说：“世尊如此知晓了谁呢？苏西玛游方者。”

සන්තතිමහාමත්තොති (ධ. ප. අට්ඨ. 2.141 සන්තතිමහාමත්තවත්ථු) සො කිර එකස්මිං කාලෙ රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස පච්චන්තං කුපිතං වූපසමෙත්වා ආගතො. අථස්ස රාජා තුට්ඨො සත්ත දිවසානි රජ්ජං දත්වා එකං නච්චගීතකුසලං ඉත්ථිං අදාසි. සො සත්ත දිවසානි සුරාමදමත්තො හුත්වා සත්තමෙ දිවසෙ සබ්බාලඞ්කාරප්පටිමණ්ඩිතො හත්ථික්ඛන්ධවරගතො නහානතිත්ථං ගච්ඡන්තො සත්ථාරං පිණ්ඩාය පවිසන්තං ද්වාරන්තරෙ දිස්වා හත්ථික්ඛන්ධවරගතොව සීසං චාලෙත්වා වන්දි. සත්ථා සිතං කත්වා ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, සිතපාතුකරණෙ හෙතූ’’ති ආනන්දත්ථෙරෙන පුට්ඨො සිතකාරණං ආචික්ඛන්තො ආහ – ‘‘පස්සසි, ආනන්ද, සන්තතිමහාමත්තං, අජ්ජෙව සබ්බාභරණප්පටිමණ්ඩිතො මම සන්තිකං ආගන්ත්වා චාතුප්පදිකගාථාවසානෙ අරහත්තං පත්වා පරිනිබ්බායිස්සතී’’ති. තෙන වුත්තං ‘‘එවං කො ඤාතො භගවතාති? සන්තතිමහාමත්තො’’ති.

珊达那大臣(Santatimahāmatta)事（《法句经注疏》2.141 珊达那大臣的故事）：据说他在某个时候平息了波斯匿王(Pasenadi)边境的叛乱后归来。国王很高兴，赐予他七日王权，并赠予一位擅长歌舞的女子。他沉醉于酒七日，第七天盛装华服，乘坐最好的大象前往沐浴场。途中看见世尊入城乞食，便在象背上点头行礼。世尊露出微笑，阿难(Ānanda)长老问微笑的缘由，世尊讲述微笑的原因时说：“阿难，你看到珊达那大臣了吗？今天他将盛装前来我这里，听完四句偈后便会证得阿罗汉果而般涅槃。”因此说：“世尊知晓谁呢？珊达那大臣。”

පුරිසින්ද්‍රියඤාණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《人根智经》释义终。

9. නිබ්බෙධිකසුත්තවණ්ණනා

9. 洞察经释义

63. නවමෙ පරිහායති අත්තනො ඵලං පරිග්ගහෙත්වා වත්තති, තස්ස වා කාරණභාවං උපගච්ඡතීති පරියායොති ඉධ කාරණං වුත්තන්ති ආහ ‘‘නිබ්බිජ්ඣනකාරණ’’න්ති.

63. 在第九（经）中，（有人）因执取自己的果而退转，或成为其（退转）之因，故此处的“pariyāya”(法门)即是“因”，因此说“洞察之因”。

‘‘අනුජානාමි[Pg.139], භික්ඛවෙ, අහතානං වත්ථානං දිගුණං සඞ්ඝාටි’’න්ති එත්ථ හි පටලට්ඨො ගුණට්ඨො. ‘‘අච්චෙන්ති කාලා තරයන්ති රත්තියො, වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්තී’’ති (සං. නි. 1.4) එත්ථ රාසට්ඨො ගුණට්ඨො. ‘‘සතගුණා දක්ඛිණා පාටිකඞ්ඛිතබ්බා’’ති (ම. නි. 3.379) එත්ථ ආනිසංසට්ඨො. ‘‘අන්තං අන්තගුණං (දී. නි. 2.377; ම. නි. 1.110; ඛු. පා. 3.ද්වත්තිංසාකාරො), කයිරා මාලාගුණෙ බහූ’’ති (ධ. ප. 53) එත්ථ බන්ධනට්ඨො ගුණට්ඨො. ඉධාපි එසොව අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘බන්ධනට්ඨෙන ගුණා’’ති. කාමරාගස්ස සංයොජනස්ස පච්චයභාවෙන වත්ථුකාමෙසුපි බන්ධනට්ඨො රාසට්ඨො වා ගුණට්ඨො දට්ඨබ්බො. චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යාති වා චක්ඛුවිඤ්ඤාණතංද්වාරිකවිඤ්ඤාණෙහි ජානිතබ්බා. සොතවිඤ්ඤෙය්‍යාතිආදීසුපි එසෙව නයො. ඉට්ඨාරම්මණභූතාති සභාවෙනෙව ඉට්ඨාරම්මණජාතිකා, ඉට්ඨාරම්මණභාවං වා පත්තා. කමනීයාති කාමෙතබ්බා. මනවඩ්ඪනකාති මනොහරා. එතෙන පරිකප්පනතොපි ඉට්ඨාරම්මණභාවං සඞ්ගණ්හාති. පියජාතිකාති පියායිතබ්බසභාවා. කාමූපසඤ්හිතාති කාමරාගෙන උපෙච්ච සම්බන්ධනීයා සම්බන්ධා කාතබ්බා. තෙනාහ ‘‘ආරම්මණං කත්වා’’තිආදි. සඞ්කප්පරාගොති වා සුභාදිවසෙන සඞ්කප්පිතවුත්ථම්හි උප්පන්නරාගො. එවමෙත්ථ වත්ථුකාමං පටික්ඛිපිත්වා කිලෙසකාමො වුත්තො තස්සෙව වසෙන තෙසම්පි කාමභාවසිද්ධිතො, කිලෙසකාමස්සපි ඉට්ඨවෙදනා දිට්ඨාදිසම්පයොගභෙදෙන පවත්තිආකාරභෙදෙන ච අත්ථි විචිත්තකාති තතො විසෙසෙතුං ‘‘චිත්‍රවිචිත්‍රාරම්මණානී’’ති ආහ, නානප්පකාරානි රූපාදිආරම්මණානීති අත්ථො.

“诸比丘，我允许用新净布制作双层僧伽梨(saṅghāṭi)。”于此，“guṇa”(层)是重叠之义。“时光流逝，黑夜飞驰，年寿亦次第舍弃。”(《相应部》1.4)于此，“guṇa”(聚)是积聚之义。“应期待百倍的供养(dakkhiṇā)。”(《中部》3.379)于此，是利益之义。在“肠(antaṃ)、肠间膜(antaguṇaṃ)”(《长部》2.377；《中部》1.110；《小部·经集》3.三十二身分)以及“制作众多花鬘(mālāguṇa)”(《法句经》53)中，“guṇa”(串)是系缚之义。此处亦取此义，故说“以系缚义为guṇa”。由于是欲贪(kāmarāga)此结的缘，故对于欲所缘(vatthukāma)，“guṇa”也应理解为系缚义或积聚义。“眼所识知”，即由眼识及该门之识所了知。“耳所识知”等亦同此理。“可喜所缘”，即其自性为可喜所缘，或已成为可喜所缘。“可爱”，即可欲求。“令心增长”，即赏心悦目。以此亦含摄由构想而成的可喜所缘。“可意自性”，即其自性为可爱。“与欲俱行”，即应与欲贪紧密相连。故说“作为所缘”等。或“思惟贪”，即于美好等相状进行思惟时生起的贪。如是，此处排除了欲所缘而说烦恼欲(kilesakāma)，因前者亦依后者而成就欲的性质。烦恼欲本身也因与乐受、邪见等相应之别，以及作用方式之别而有种种变化。为区别于此，故说“种种各别的所缘”，意即有色等各种所缘。

අථෙත්ථ ධීරා විනයන්ති ඡන්දන්ති අථ එතෙසු ආරම්මණෙසු ධිතිසම්පන්නා පණ්ඩිතා ඡන්දරාගං විනයන්ති.

“于此，贤者调伏欲”，是说：于此等所缘中，具足坚毅的智者们调伏欲贪。

තජ්ජාතිකන්ති තංසභාවං, අත්ථතො පන තස්ස කාමස්ස අනුරූපන්ති වුත්තං හොති. පුඤ්ඤස්ස භාගො පුඤ්ඤභාගො, පුඤ්ඤකොට්ඨාසො. තෙන නිබ්බත්තො, තත්ථ වා භවොති පුඤ්ඤභාගියො. අපුඤ්ඤභාගියොති එත්ථාපි එසෙව නයො. විපාකොයෙව වෙපක්කන්ති ආහ ‘‘වොහාරවිපාක’’න්ති.

“彼类”，即彼自性；但从意义上说，是指其与彼欲相应。“福德分”(puññabhāgo)，即福德(puñña)之分(bhāgo)，福德的部分。由其所生，或在其处，故为“与福有分”(puññabhāgiyo)。“与不福有分”(apuññabhāgiyo)亦同此理。“果报”(vepakka)即是异熟(vipāka)，故说“世俗果报”。

සබ්බසඞ්ගාහිකාති කුසලාකුසලසාධාරණා. සංවිදහනචෙතනාති සම්පයුත්තධම්මෙසු සංවිදහනලක්ඛණා චෙතනා. උරත්තාළින්ති උරං තාළෙත්වා[Pg.140]. එකපදන්ති එකපදචිතං මන්තං. තෙනාහ ‘‘එකපදමන්තං වා’’තිආදි.

“总摄一切”，即通于善与不善。“安排思”，即于相应法中具有安排特性的思。“捶胸”，即拍打胸膛。“单句”，即由单句组成的咒语。因此说“或单句咒”等。

නිබ්බෙධිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《洞察经》释义终。

10. සීහනාදසුත්තවණ්ණනා

10. 师子吼经释义

64. දසමෙ තථාගතබලානීති අඤ්ඤෙහි අසාධාරණානි තථාගතස්සෙව බලානි. නනු චෙතානි සාවකානම්පි එකච්චානි උප්පජ්ජන්තීති? කාමං උප්පජ්ජන්ති, යාදිසානි පන බුද්ධානං ඨානාට්ඨානඤාණාදීනි, න තාදිසානි තදඤ්ඤෙසං කදාචි උප්පජ්ජන්තීති අඤ්ඤෙහි අසාධාරණානි. ඉමමෙව හි යථාවුත්තං ලෙසං අපෙක්ඛිත්වා සාධාරණභාවතො ආසයානුසයඤාණාදීසු එව අසාධාරණසමඤ්ඤා නිරුළ්හා. යථා පුබ්බබුද්ධානං බලානි පුඤ්ඤස්ස සම්පත්තියා ආගතානි, තථා ආගතබලානීති වා තථාගතබලානි. උසභස්ස ඉදං ආසභං, සෙට්ඨට්ඨානං. පමුඛනාදන්ති සෙට්ඨනාදං. පටිවෙධඤාණඤ්චෙව දෙසනාඤාණඤ්චාති එත්ථ පඤ්ඤාය පභාවිතං අත්තනො අරියඵලාවහං පටිවෙධඤාණං. කරුණාය පභාවිතං සාවකානං අරියඵලාවහං දෙසනාඤාණං. තත්ථ පටිවෙධඤාණං උප්පජ්ජමානං උප්පන්නන්ති දුවිධං. තඤ්හි අභිනික්ඛමනතො යාව අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. තුසිතභවනතො යාව මහාබොධිපල්ලඞ්කෙ අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. දීපඞ්කරතො පට්ඨාය යාව අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. දෙසනාඤාණම්පි පවත්තමානං පවත්තන්ති දුවිධං. තඤ්හි යාව අඤ්ඤාතකොණ්ඩඤ්ඤස්ස සොතාපත්තිමග්ගා පවත්තමානං, ඵලක්ඛණෙ පවත්තං නාම. තෙසු පටිවෙධඤාණං ලොකුත්තරං, දෙසනාඤාණං ලොකියං. උභයම්පි පනෙතං අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං, බුද්ධානඤ්ඤෙව ඔරසඤාණං.

64. 第十（经）中，“如来力”(tathāgatabalāni)，是如来所独有、不共于他者的力量。问：此等力量，难道声闻弟子中不也有一部分会生起吗？答：诚然会生起，但佛陀的处非处智(ṭhānāṭṭhānañāṇa)等，其程度非他者所能企及，故说不共于他者。正是考虑到此细微差别，才于意乐随眠智(āsayānusayañāṇa)等之上，从共法中确立了不共之名。又，如过去诸佛因福德圆满而得此力，如是而来之力，故名“如来力”。“牛王之位”(āsabhaṃ)，即最胜处。“最上吼”(pamukhanādaṃ)，即最胜之吼。“通达智”(paṭivedhañāṇa)与“教导智”(desanāñāṇa)中，由智慧所成、为自己带来圣果的是通达智；由悲心所成、为声闻带来圣果的是教导智。其中，通达智有“正在生起”与“已生起”二种。从出家至阿罗汉道为“正在生起”，于证果之刹那为“已生起”；从兜率天至菩提座上证阿罗汉道为“正在生起”，于证果之刹那为“已生起”；从燃灯佛(Dīpaṅkara)时至阿罗汉道为“正在生起”，于证果之刹那为“已生起”。教导智亦有“正在进行”与“已经进行”二种。至阿若憍陈如(Aññātakoṇḍañña)证须陀洹道为“正在进行”，于证果之刹那为“已经进行”。此二智中，通达智是出世间，教导智是世间。然此二者皆不共于他者，唯是诸佛的嫡传之智。

ඨානඤ්ච ඨානතො පජානාතීති කාරණඤ්ච කාරණතො පජානාති. යස්මා තත්ථ ඵලං තිට්ඨති තදායත්තවුත්තිතාය උප්පජ්ජති චෙව පවත්තති ච, තස්මා ඨානන්ති වුච්චති. භගවා ‘‘යෙ යෙ ධම්මා යෙසං යෙසං ධම්මානං හෙතූ පච්චයා උප්පාදාය, තං තං ඨානං, යෙ යෙ ධම්මා යෙයං යෙයං ධම්මානං න හෙතූ න පච්චයා උප්පාදාය, තං තං අට්ඨාන’’න්ති පජානන්තො ඨානතො අට්ඨානතො යථාභූතං පජානාති.

“知处如处”，即知因为因。因其处有果安住，依于彼而生起、存续，故称为“处”。世尊了知：“诸法为某些法生起之因、之缘者，彼即是处；诸法非为某些法生起之因、之缘者，彼即是无处”，如是如实了知处与无处。

සමාදියන්තීති [Pg.141] සමාදානානි, තානි පන සමාදියිත්වා කතානි හොන්තීති ආහ ‘‘සමාදියිත්වා කතාන’’න්ති. කම්මමෙව වා කම්මසමාදානන්ති එතෙන ‘‘සමාදාන’’න්ති සද්දස්ස අපුබ්බත්ථාභාවං දස්සෙති මුත්තගතසද්දෙ ගතසද්දස්ස විය. ගතීති නිරයාදිගතියො. උපධීති අත්තභාවො. කාලොති කම්මස්ස විපච්චනාරහකාලො. පයොගොති විපාකුප්පත්තියා පච්චයභූතා කිරියා.

“受持”(samādānāni)，即所受持之事。然此等乃受持后所作，故说“受持已作”。或唯业即是“业受持”(kammasamādāna)，以此显示“samādāna”一词无独立新义，犹如“muttagata”(已解脱)一词中的“gata”(已)。“趣”(gati)，即地狱等诸趣。“依”(upadhi)，即自体。“时”(kāla)，即业成熟之机。“加行”(payoga)，即成为异熟生起之缘的行为。

චතුන්නං ඣානානන්ති පච්චනීකජ්ඣාපනට්ඨෙන ආරම්මණූපනිජ්ඣානට්ඨෙන ච චතුන්නං රූපාවචරජ්ඣානානං. චතුක්කනයෙන හෙතං වුත්තං. අට්ඨන්නං විමොක්ඛානන්ති ‘‘රූපී රූපානි පස්සතී’’තිආදීනං (ම. නි. 2.248; 3.312; ධ. ස. 248; පටි. ම. 1.209) අට්ඨන්නං විමොක්ඛානං. තිණ්ණං සමාධීනන්ති සවිතක්කසවිචාරාදීනං තිණ්ණං සමාධීනං. නවන්නං අනුපුබ්බසමාපත්තීනන්ති පඨමජ්ඣානසමාපත්තිආදීනං නවන්නං අනුපුබ්බසමාපත්තීනං. එත්ථ ච පටිපාටියා අට්ඨන්නං සමාධීතිපි නාමං, සමාපත්තීතිපි චිත්තෙකග්ගතාසබ්භාවතො, නිරොධසමාපත්තියා තදභාවතො න සමාධීති නාමං. හානභාගියං ධම්මන්ති අප්පගුණෙහි පඨමජ්ඣානාදීහි වුට්ඨිතස්ස සඤ්ඤාමනසිකාරානං කාමාදිපක්ඛන්දනං. විසෙසභාගියං ධම්මන්ති පගුණෙහි පඨමජ්ඣානාදීහි වුට්ඨිතස්ස සඤ්ඤාමනසිකාරානං දුතියජ්ඣානාදිපක්ඛන්දනං. ඉති සඤ්ඤාමනසිකාරානං කාමාදිදුතියජ්ඣානාදිපක්ඛන්දනානි හානභාගියවිසෙසභාගියධම්මාති දස්සිතානි. තෙහි පන ඣානානං තංසභාවතා ධම්මසද්දෙන වුත්තා. තස්මාති වුත්තමෙවත්ථං හෙතුභාවෙන පච්චාමසති. වොදානන්ති පගුණතාසඞ්ඛාතං වොදානං. තඤ්හි පඨමජ්ඣානාදීහි වුට්ඨහිත්වා දුතියජ්ඣානාදීනං අධිගමස්ස පච්චයත්තා ‘‘වුට්ඨාන’’න්ති වුත්තං. යෙ පන ‘‘නිරොධතො ඵලසමාපත්තියා වුට්ඨානන්ති පාළි නත්ථී’’ති වදන්ති. තෙ ‘‘නිරොධා වුට්ඨහන්තස්ස නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං ඵලසමාපත්තියා අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො’’ති ඉමාය පාළියං (පට්ඨා. 1.1.417) පටිසෙධෙතබ්බා.

四禅：以对治之义及专注所缘之义，指的是色界四禅。此是依四法而说。八解脱：指的是“有色观诸色”等八种解脱。三三昧：即有寻有伺等三种三昧。九次第等至：指的是初禅等至等九种次第等至。于此，依次第，八种等至亦名“定”(samādhi)，亦名“等至”(samāpatti)，因其具有心一境性；而灭尽等至(nirodhasamāpatti)则无此性，故不名为“定”。退分法(hānabhāgiyaṃ dhammaṃ)：是指从不熟练的初禅等出定后，想与作意侵向欲界等。胜进分法(visesabhāgiyaṃ dhammaṃ)：是指从熟练的初禅等出定后，想与作意侵向二禅等。如此，想与作意侵向欲界等及二禅等，即显示为退分法和胜进分法。然而，禅定的此等自性，是以“法”(dhamma)一词来说明。因此：此句回顾前述之义，以其为因。清净(vodāna)：是指由熟练所成的清净。其从初禅等出定后，能为证得二禅等之缘，故被称为“出定”(vuṭṭhāna)。然而，有些人说“没有关于从灭尽定与果等至出定的巴利圣典”，他们应被“从灭尽定出定者，非想非非想处是果等至的无间缘”这段巴利圣典所驳斥。

සීහනාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

师子吼经释义终。

මහාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

大品释义终。

7. දෙවතාවග්ගො

7. 天品

1-3. අනාගාමිඵලසුත්තාදිවණ්ණනා

1-3. 不还果经等释义

65-67. සත්තමස්ස [Pg.142] පඨමාදීනි උත්තානත්ථානි. තතියෙ අභිසමාචාරෙ උත්තමසමාචාරෙ භවං ආභිසමාචාරිකං, වත්තප්පටිපත්තිවත්තං. තෙනාහ ‘‘උත්තමසමාචාරභූත’’න්තිආදි. සෙඛපණ්ණත්තිසීලන්ති සෙඛියවසෙන පඤ්ඤත්තසීලං.

65-67. 第七经最初等部分的意义是显而易见的。在第三经中，“属于善行的”(ābhisamācārikaṃ)是指源于最高善行(uttamasamācāra)者，即行仪(vatta)与实践(paṭipatti)之行。因此说“已成最高善行”等。“有学所制戒”(Sekhapaṇṇattisīlaṃ)是指依众学法(sekhiya)所制定的戒。

අනාගාමිඵලසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

不还果经等释义终。

4-5. සඞ්ගණිකාරාමසුත්තාදිවණ්ණනා

4-5. 众集园经等释义

68-69. චතුත්ථෙ ගණෙන සඞ්ගණං සමොධානං ගණසඞ්ගණිකා, සා ආරමිතබ්බට්ඨෙන ආරාමො එතස්සාති ගණසඞ්ගණිකාරාමො. සඞ්ගණිකාති වා සකපරිසසමොධානං. ගණොති නානාජනසමොධානං. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. පඤ්චමං උත්තානත්ථමෙව.

68-69. 第四经中，“众集”(gaṇasaṅgaṇikā)是指与众人聚集交往。其园林(ārāma)是令人喜乐之处(āramitabbaṭṭhena)，故称“众集园林”(gaṇasaṅgaṇikārāmo)。或者，“交往”(saṅgaṇikā)是指与自己的眷属聚集，“众”(gaṇa)是指与不同的人群聚集。其余的在此很容易理解。第五经的意义很明显。

සඞ්ගණිකාරාමසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

众集园经等释义终。

6. සමාධිසුත්තවණ්ණනා

6. 定经释义

70. ඡට්ඨෙ පටිප්පස්සම්භනං පටිප්පස්සද්ධීති අත්ථතො එකන්ති ආහ ‘‘න පටිප්පස්සද්ධිලද්ධෙනාති කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධියා අලද්ධෙනා’’ති. සුක්කපක්ඛෙ සන්තෙනාතිආදීසු අඞ්ගසන්තතාය ආරම්මණසන්තතාය සබ්බකිලෙසසන්තතාය ච සන්තෙන, අතප්පනියට්ඨෙන පණීතෙන, කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධියා ලද්ධත්තා, කිලෙසප්පටිප්පස්සද්ධිභාවං වා ලද්ධත්තා පටිප්පස්සද්ධිලද්ධෙන, පස්සද්ධිකිලෙසෙන වා අරහතා ලද්ධත්තා පටිප්පස්සද්ධිලද්ධෙන, එකොදිභාවෙන අධිගතත්තා එකොදිභාවාධිගතෙනාති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො.

70. 第六经中，“止息”(paṭippassambhana)与“轻安”(paṭippassaddhi)在意义上是相同的，因此说“不是通过轻安获得”是指没有通过烦恼轻安(kilesappaṭippassaddhi)而获得。在“于白分中寂静”等语句中，“寂静”(santena)是指通过（禅）支的寂静、所缘的寂静以及一切烦恼的寂静而寂静；因其无热恼之义而为“殊妙”(paṇītena)；因获得烦恼轻安，或因获得烦恼轻安的状态，故为“由轻安所得”(paṭippassaddhiladdhena)；或因阿罗汉已轻安烦恼而获得，故为“由轻安所得”；因由一境性而证得，故为“由一境性所证得”。应如是理解其义。

සමාධිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

定经释义终。

7-10. සක්ඛිභබ්බසුත්තාදිවණ්ණනා

7-10. 能作证经等释义

71-74. සත්තමෙ [Pg.143] තස්මිං තස්මිං විසෙසෙති තස්මිං තස්මිං සච්ඡිකාතබ්බෙ විසෙසෙ. සක්ඛිභාවාය පච්චක්ඛකාරිතාය භබ්බො සක්ඛිභබ්බො, තස්ස භාවො සක්ඛිභබ්බතා. තං සක්ඛිභබ්බතං. සති සතිආයතනෙති සති සතිකාරණෙ. කිඤ්චෙත්ථ කාරණං? අභිඤ්ඤා වා අභිඤ්ඤාපාදකජ්ඣානං වා, අවසානෙ පන ඡට්ඨාභිඤ්ඤාය අරහත්තං වා කාරණං, අරහත්තස්ස විපස්සනා වාති වෙදිතබ්බං. යඤ්හි තං තත්‍ර තත්‍ර සක්ඛිභබ්බතාසඞ්ඛාතං ඉද්ධිවිධපච්චනුභවනාදි, තස්ස අභිඤ්ඤා කාරණං. අථ ඉද්ධිවිධපච්චනුභවනාදි අභිඤ්ඤා, එවං සති අභිඤ්ඤාපාදකජ්ඣානං කාරණං. අරහත්තම්පි ‘‘කුදාස්සු නාමාහං තදායතනං උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’’ති අනුත්තරෙසු විමොක්ඛෙසු පිහං උපට්ඨපෙත්වා ඡට්ඨාභිඤ්ඤං නිබ්බත්තෙන්තස්ස කාරණං. ඉදඤ්ච සබ්බසාධාරණං න හොති, සාධාරණවසෙන පන අරහත්තස්ස විපස්සනා කාරණං. අථ වා සති ආයතනෙති තස්ස තස්ස විසෙසාධිගමස්ස උපනිස්සයසඞ්ඛාතෙ කාරණෙ සතීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

71-74. 在第七经中，“于种种殊胜”(tasmiṃ tasmiṃ visese)是指于种种应现证的殊胜境界。“能作证”(sakkhibhabbo)是指因能亲证(paccakkhakāritā)而有能力者。其状态为“能作证性”(sakkhibhabbatā)。即指此能作证性。“有处时”(sati āyatane)是指“有因时”(sati kāraṇe)。此中，何为因？当知，或为神通(abhiññā)，或为神通的基础禅那，最终则以第六神通的阿罗汉果为因，或以阿罗汉的观(vipassanā)为因。因为此处所说被称为能作证性的种种神变等，其因是神通。若神变等即是神通，则其因是神通的基础禅那。阿罗汉果亦是因，当阿罗汉生起“我何时才能证入并安住于彼处”之愿，于无上解脱中发起第六通时。但这并非普遍适用，就普遍而言，阿罗汉的观是其因。或者，“有处时”是指“有证得种种殊胜境界的亲依止缘时”，应如是理解此义。

හානභාගියාදීසු ‘‘පඨමජ්ඣානස්ස ලාභිං කාමසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති, හානභාගියො සමාධි. තදනුධම්මතා සති සන්තිට්ඨති, ඨිතිභාගියො සමාධි. අවිතක්කසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති, විසෙසභාගියො සමාධි. නිබ්බිදාසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති විරාගූපසංහිතා, නිබ්බෙධභාගියො සමාධී’’ති (විභ. 799) ඉමිනා නයෙන සබ්බසමාපත්තියො විත්ථාරෙත්වා හානභාගියාදිඅත්ථො වෙදිතබ්බො. තත්ථ පඨමජ්ඣානස්ස ලාභින්ති ය්වායං අප්පගුණස්ස පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභී, තං. කාමසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්තීති තතො වුට්ඨිතං ආරම්මණවසෙන කාමසහගතා හුත්වා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති තුදන්ති, තස්ස කාමානතීතස්ස කාමානුපක්ඛන්දානං සඤ්ඤාමනසිකාරානං වසෙන සො පඨමජ්ඣානසමාධි හායති පරිහායති, තස්මා හානභාගියො වුත්තො. තදනුධම්මතාති තදනුරූපසභාවො. සති සන්තිට්ඨතීති ඉදං මිච්ඡාසතිං සන්ධාය වුත්තං. යස්ස හි පඨමජ්ඣානානුරූපසභාවා පඨමජ්ඣානං සන්තතො පණීතතො දිස්වා අස්සාදයමානා අභිනන්දමානා නිකන්ති හොති, තස්ස නිකන්තිවසෙන සො පඨමජ්ඣානසමාධි නෙව හායති න වඩ්ඪති, ඨිතිකොට්ඨාසිකො හොති. තෙන වුත්තං [Pg.144] ‘‘ඨිතිභාගියො සමාධී’’ති. අවිතක්කසහගතාති අවිතක්කං දුතියජ්ඣානං සන්තතො පණීතතො මනසිකරොතො ආරම්මණවසෙන අවිතක්කසහගතා. සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්තීති පගුණපඨමජ්ඣානතො වුට්ඨිතං දුතියජ්ඣානාධිගමත්ථාය චොදෙන්ති තුදන්ති. තස්ස උපරි දුතියජ්ඣානානුපක්ඛන්දානං සඤ්ඤාමනසිකාරානං වසෙන සො පඨමජ්ඣානසමාධි විසෙසභූතස්ස දුතියජ්ඣානස්ස උප්පත්තිපදට්ඨානතාය ‘‘විසෙසභාගියො’’ති වුත්තො.

在退分等法中：“初禅获得者，与欲俱行的想与作意现行，是为退分定。随顺彼法之念安住，是为住分定。与无寻俱行的想与作意现行，是为胜进分定。与厌离俱行的想与作意现行，导向离欲，是为决择分定。”(Vibh. 799) 依此方法广说一切等至后，当知退分等之义。其中“初禅获得者”，是指获得功德薄弱的初禅者。“与欲俱行的想与作意现行”，是指从彼（初禅）出定后，想与作意以所缘为缘而与欲俱行，生起、冲击。因彼等未超欲界、侵向欲界之想与作意，该初禅定退失、衰减，故称“退分”。“随顺彼法”，即与其相应的自性。“念安住”，是针对邪念而说。若人对初禅生起相应自性，见初禅寂静、殊妙而品味、欣喜、爱著，因其爱著，彼初禅定既不退失亦不增长，处于住分。故说“是为住分定”。“与无寻俱行”，是指作意无寻的第二禅为寂静、殊妙时，想与作意以所缘为缘而与无寻俱行。“想与作意现行”，是指从熟练的初禅出定后，为证得第二禅而策励、冲击。因彼等侵向于上的第二禅之想与作意，该初禅定成为殊胜的第二禅生起之基础，故称“胜进分”。

නිබ්බිදාසහගතාති තමෙව පඨමජ්ඣානලාභිං ඣානතො වුට්ඨිතං නිබ්බිදාසඞ්ඛාතෙන විපස්සනාඤාණෙන සහගතා. විපස්සනාඤාණඤ්හි ඣානඞ්ගෙසු පභෙදෙන උපට්ඨහන්තෙසු නිබ්බින්දති උක්කණ්ඨති, තස්මා ‘‘නිබ්බිදා’’ති වුච්චති. සමුදාචරන්තීති නිබ්බානසච්ඡිකිරියත්ථාය චොදෙන්ති තුදන්ති. විරාගූපසංහිතාති විරාගසඞ්ඛාතෙන නිබ්බානෙන උපසංහිතා. විපස්සනාඤාණඤ්හි සක්කා ඉමිනා මග්ගෙන විරාගං නිබ්බානං සච්ඡිකාතුන්ති පවත්තිතො ‘‘විරාගූපසංහිත’’න්ති වුච්චති. තංසම්පයුත්තා සඤ්ඤාමනසිකාරා විරාගූපසංහිතා එව නාම. තස්ස තෙසං සඤ්ඤාමනසිකාරානං වසෙන පඨමජ්ඣානසමාධි අරියමග්ගප්පටිවෙධස්ස පදට්ඨානතාය ‘‘නිබ්බෙධභාගියො’’ති වුත්තො. හානං භජන්තීති හානභාගියා, හානභාගො වා එතෙසං අත්ථීති හානභාගියා, පරිහානකොට්ඨාසිකාති අත්ථො. ඉමිනා නයෙන ඨිතිභාගියො වෙදිතබ්බො. අට්ඨමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

“与厌离俱行”(Nibbidāsahagatā)是说，那已得初禅者从禅定出定后，与名为“厌离”的观(vipassanā)智俱行。当禅支各各显现时，观智会感到厌离、厌倦，因此称为“厌离”(nibbidā)。“现起”(Samudācaranti)是为证悟涅槃而策励、督促。“与离贪相应”(Virāgūpasaṃhitā)是说与名为“离贪”的涅槃相应。观智因“能以此道证悟离贪的涅槃”而转起，故说“与离贪相应”。与此相应的想与作意，即名为“与离贪相应”。依此等想与作意之力，初禅定成为通达圣道之基，故说为“决择分”(nibbedhabhāgiya)。趣向退失，故为“退分”(hānabhāgiyā)；或彼等有退失之分，故为“退分”，义为属于退堕的部分。应以此理了知“住分”(ṭhitibhāgiya)。第八等其余诸经其义浅显。

සක්ඛිභබ්බසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

能作证经等释义终。

දෙවතාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

天神品释义终。

8. අරහත්තවග්ගො

8. 阿罗汉品

1-3. දුක්ඛසුත්තාදිවණ්ණනා

1-3. 苦经等释义

75-77. අට්ඨමස්ස පඨමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං. තතියෙ තිවිධං කුහනවත්ථුන්ති පච්චයප්පටිසෙවනසාමන්තජප්පනඉරියාපථප්පවත්තනසඞ්ඛාතං තිවිධං කුහනවත්ථුං. උක්ඛිපිත්වාති ‘‘මහාකුටුම්බිකො මහානාවිකො මහාදානපතී’’තිආදිනා පග්ගණ්හිත්වා ලපනං. අවක්ඛිපිත්වාති ‘‘කිං ඉමස්ස ජීවිතං, බීජභොජනො නාමාය’’න්ති හීළෙත්වා ලපනං.

75-77. 第八经的初等等无可说。于第三经中，“三种矫诈事”(kuhanavatthu)是指名为领受资具、近边密语、威仪举止的三种矫诈事。“抬高”(Ukkhipitvā)是指以‘大家族、大船主、大施主’等言词称扬而说。“贬低”(Avakkhipitvā)是指以‘此人何以为生？不过是个食种者’等言词轻蔑而说。

දුක්ඛසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

苦经等释义终。

4. සුඛසොමනස්සසුත්තවණ්ණනා

4. 乐与喜悦经释义

78. චතුත්ථෙ [Pg.145] යථාවුත්තධම්මාදීසු තස්ස කිලෙසනිමිත්තං දුක්ඛං අනවස්සනන්ති ‘‘සුඛසොමනස්සබහුලො විහරතී’’ති වුත්තං. කායිකසුඛඤ්චෙව චෙතසිකසොමනස්සඤ්ච බහුලං අස්සාති සුඛසොමනස්සබහුලො. යවති තෙන ඵලං මිස්සිතං විය හොතීති යොනි, එකන්තිකං කාරණං. අස්සාති යථාවුත්තස්ස භික්ඛුනො. පරිපුණ්ණන්ති අවිකලං අනවසෙසං.

78. 于第四经中，于如前所说之法等，于彼，烦恼相之苦不流漏，故说“多住于乐与喜悦”。有众多身乐与心喜，故为“多乐与喜悦”。“因”(yoni)是说，由此仿佛与果相混，是决定的因。“于彼”(Assa)是指于如前所说之比丘。“圆满”(Paripuṇṇaṃ)是指无缺、无余。

සුඛසොමනස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

乐与喜悦经释义终。

5. අධිගමසුත්තවණ්ණනා

5. 证得经释义

79. පඤ්චමෙ ආගච්ඡන්ති එතෙන කුසලා වා අකුසලා වාති ආගමනං, කුසලාකුසලානං උප්පත්තිකාරණං. තත්ථ කුසලොති ආගමනකුසලො. එවං ධම්මෙ මනසිකරොතො කුසලා වා අකුසලා වා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තීති එවං ජානන්තො. අපගච්ඡන්ති කුසලා වා අකුසලා වා එතෙනාති අපගමනං. තෙසං එව අනුප්පත්තිකාරණං, තත්ථ කුසලොති අපගමනකුසලො. එවං ධම්මෙ මනසිකරොතො කුසලා වා අකුසලා වා ධම්මා නාභිවඩ්ඪන්තීති එවං ජානන්තො. උපායකුසලොති ඨානුප්පත්තිකපඤ්ඤාසමන්නාගතො. ඉදඤ්ච අච්චායිකකිච්චෙ වා භයෙ වා උප්පන්නෙ තස්ස තිකිච්ඡනත්ථං ඨානුප්පත්තියා කාරණජානනවසෙන වෙදිතබ්බං.

79. 于第五经中，善法或不善法因此而来，故为“来”(āgamana)，是善与不善法生起之因。于此，“善巧”(kusalo)是善巧于来，即了知：如是作意法时，善法或不善法增长。善法或不善法因此而去，故为“去”(apagamana)，是彼等不生起之因。于此，“善巧”(kusalo)是善巧于去，即了知：如是作意法时，善法或不善法不增长。“善巧方便”(Upāyakusalo)是具足急智者。此应了知为：于紧急要务或怖畏生起时，为对治之，以急智了知其因。

අධිගමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

证得经释义终。

6-7. මහන්තත්තසුත්තාදිවණ්ණනා

6-7. 广大经等释义

80-81. ඡට්ඨෙ සම්පත්තෙති කිලෙසෙ සම්පත්තෙ. සත්තමං උත්තානමෙව.

80-81. 于第六经中，“成就”(sampatte)是指烦恼成就。第七经其义浅显。

මහන්තත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

广大经等释义终。

8-10. දුතියනිරයසුත්තාදිවණ්ණනා

8-10. 第二地狱经等释义

82-84. අට්ඨමෙ [Pg.146] කායපාගබ්භියාදීහීති ආදි-සද්දෙන වචීපාගබ්භියං මනොපාගබ්භියඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. නවමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

82-84. 于第八经中，“身顽劣等”(kāyapāgabbhiyādīhi)，以“等”字摄入语顽劣及意顽劣。第九经等其义浅显。

දුතියනිරයසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第二地狱经等释义终。

අරහත්තවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

阿罗汉品释义终。

9. සීතිවග්ගො

9. 清凉品

1. සීතිභාවසුත්තවණ්ණනා

1. 清凉经释义

85. නවමස්ස පඨමෙ සීතිභාවන්ති නිබ්බානං, කිලෙසවූපසමං වා. නිග්ගණ්හාතීති අච්චාරද්ධවීරියතාදීහි උද්ධතං චිත්තං උද්ධච්චපක්ඛතො රක්ඛණවසෙන නිග්ගණ්හාති. පග්ගණ්හාතීති අතිසිථිලවීරියතාදීහි ලීනං චිත්තං කොසජ්ජපාතතො රක්ඛණවසෙන පග්ගණ්හාති. සම්පහංසෙතීති සමප්පවත්තචිත්තං තථාපවත්තියං පඤ්ඤාය තොසෙති උත්තෙජෙති වා. යදා වා පඤ්ඤාපයොගමන්දතාය උපසමසුඛානධිගමෙන වා නිරස්සාදං චිත්තං භාවනාය න පක්ඛන්දති, තදා ජාතිආදීනි සංවෙගවත්ථූනි පච්චවෙක්ඛිත්වා සම්පහංසෙති සමුත්තෙජෙති. අජ්ඣුපෙක්ඛතීති යදා පන චිත්තං අලීනං අනුද්ධතං අනිරස්සාදං ආරම්මණෙ සමප්පවත්තං සම්මදෙව භාවනාවීතිං ඔතිණ්ණං හොති, තදා පග්ගහනිග්ගහසම්පහංසනෙසු කිඤ්චි බ්‍යාපාරං අකත්වා සමප්පවත්තෙසු අස්සෙසු සාරථී විය අජ්ඣුපෙක්ඛති, උපෙක්ඛකොව හොති. පණීතාධිමුත්තිකොති පණීතෙ උත්තමෙ මග්ගඵලෙ අධිමුත්තො නින්නපොණපබ්භාරො.

85. 于第九经之初，“清凉”(sītibhāva)是指涅槃，或烦恼的寂灭。“抑制”(Niggaṇhāti)是指，以过度精进等，为守护掉举之过，而抑制高昂之心。“策励”(Paggaṇhāti)是指，以过于松弛的精进等，为守护懈怠之过，而策励低沉之心。“令欢喜”(Sampahaṃseti)是指，于平等而转之心，以慧令其于如是转起中满足或激励。或当心因智慧运用迟缓，或未得寂止之乐而无味，不投入修行时，则观察生等悚惧事，令其欢喜、激励。“舍置”(Ajjhupekkhati)是指，当心不沉、不掉、不无味，于所缘平等而转，正入修行之道时，则于策励、抑制、令欢喜等不作任何功用，如御者于平等而行之马，唯舍置之，成为舍者。“胜解殊胜”(Paṇītādhimuttiko)是指，于殊胜、无上之道果胜解，倾向、趣向、倾注。

සීතිභාවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

清凉经释义终。

2-11. ආවරණසුත්තාදිවණ්ණනා

2-11. 障经等释义

86-95. දුතියෙ අච්ඡන්දිකොති කත්තුකම්‍යතාකුසලච්ඡන්දරහිතො. උත්තරකුරුකා මනුස්සා අච්ඡන්දිකට්ඨානං පවිට්ඨා. දුප්පඤ්ඤොති භවඞ්ගපඤ්ඤාය පරිහීනො[Pg.147]. භවඞ්ගපඤ්ඤාය පන පරිපුණ්ණායපි යස්ස භවඞ්ගං ලොකුත්තරස්ස පච්චයො න හොති, සොපි දුප්පඤ්ඤො එව නාම. අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තන්ති කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තනියාමසඞ්ඛාතං අරියමග්ගං ඔක්කමිතුං අධිගන්තුං අභබ්බො. න කම්මාවරණතායාතිආදීසු අභබ්බවිපරියායෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. චතුත්ථාදීනි උත්තානත්ථානි.

86-95. 于第二经中，“无欲者”(acchandiko)是指无行作善法之欲者。北俱卢洲(Uttarakuru)人已入无欲之处。“劣慧者”(duppañño)是指缺少有分智者。即使有分智圆满，若其有分不能成为出世间法之缘，彼亦名为劣慧者。“不堪入决定”(Abhabbo niyāmaṃ okkamituṃ)，是于善法中不堪进入、证得名为“正性决定”(sammattaniyāma)的圣道。于“非业障”(Na kammāvaraṇatā)等句中，应以“不堪”的反面来了知其义。第四经等其义浅显。

ආවරණසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

障经等释义终。

සීතිවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

清凉品释义终。

10. ආනිසංසවග්ගො

10. 利益品

1-11. පාතුභාවසුත්තාදිවණ්ණනා

1-11. 显现经等释义

96-106. දසමස්ස පඨමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං. අට්ඨමෙ මෙත්තා එතස්ස අත්ථීති මෙත්තාවා, තස්ස භාවො මෙත්තාවතා, මෙත්තාපටිපත්ති, තාය. සා පන මෙත්තාවතා මෙත්තාවසෙන පාරිචරියාති ආහ ‘‘මෙත්තායුත්තාය පාරිචරියායා’’ති. පරිචරන්ති විප්පකතබ්‍රහ්මචරියත්තා. පරිචිණ්ණසත්ථුකෙන සාවකෙන නාම සත්ථුනො යාව ධම්මෙන කාතබ්බා පාරිචරියා, තාය සම්මදෙව සම්පාදිතත්තා. නවමාදීනි උත්තානත්ථානි.

96-106. 第十经的初等等无可说。于第八经中，“有慈”(mettā)于彼，故为“具慈者”(mettāvā)；彼之状态为“具慈”(mettāvatā)，即慈之行道，以此行道。而彼具慈，是以慈而侍奉，故说“以具慈之侍奉”。因梵行未竟，故侍奉。名为已侍奉导师的弟子，是因其已如法善巧圆满地完成了对导师应尽的侍奉。第九经等其义浅显。

පාතුභාවසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

显现经等释义终。

ආනිසංසවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

利益品释义终。

107-116. එකාදසමවග්ගො උත්තානත්ථොයෙව.

107-116. 第十一品其义浅显。

ඉති මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය

如是，于《满足希求》增支部义注中

ඡක්කනිපාතවණ්ණනාය අනුත්තානත්ථදීපනා සමත්තා.

六集释义中未明义理的阐释已圆满。

. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

礼敬彼世尊、阿罗汉、正等觉者。

අඞ්ගුත්තරනිකායෙ

增支部

සත්තකනිපාත-ටීකා

七集复注

1. පඨමපණ්ණාසකං

1. 初五十经

1. ධනවග්ගවණ්ණනා

1. 财品释义

1-10. සත්තකනිපාතස්ස පඨමො වග්ගො උත්තානත්ථො.

1-10. 七集第一品其义浅显。

2. අනුසයවග්ගො

2. 随眠品

4.පුග්ගලසුත්තවණ්ණනා

4. 人经释义

14. දුතියස්ස [Pg.149] චතුත්ථෙ උභතො උභයථා, උභතො උභොහි භාගෙහි විමුත්තොති උභතොභාගවිමුත්තො එකදෙසසරූපෙකසෙසනයෙන. ද්වීහි භාගෙහීති කරණෙ නිස්සක්කෙ චෙතං බහුවචනං. ආවුත්තිආදිවසෙන අයං නියමො වෙදිතබ්බොති ආහ ‘‘අරූපසමාපත්තියා’’තිආදි. එතෙන ‘‘සමාපත්තියා වික්ඛම්භනවිමොක්ඛෙන, මග්ගෙන සමුච්ඡෙදවිමොක්ඛෙන විමුත්තත්තා උභතොභාගවිමුත්තො’’ති එවං පවත්තො තිපිටකචූළනාගත්ථෙරවාදො, ‘‘නාමකායතො රූපකායතො ච විමුත්තත්තා උභතොභාගවිමුත්තො’’ති එවං පවත්තො තිපිටකමහාරක්ඛිතත්ථෙරවාදො, ‘‘සමාපත්තියා වික්ඛම්භනවිමොක්ඛෙන එකවාරං, මග්ගෙන සමුච්ඡෙදවිමොක්ඛෙන එකවාරං විමුත්තත්තා උභතොභාගවිමුත්තො’’ති එවං පවත්තො තිපිටකචූළාභයත්ථෙරවාදො චාති ඉමෙසං තිණ්ණම්පි ථෙරවාදානං එකජ්ඣං සඞ්ගහො කතොති දට්ඨබ්බං. එත්ථ ච පඨමවාදෙ ද්වීහි භාගෙහි විමුත්තො උභතොභාගවිමුත්තො වුත්තො, දුතියවාදෙ උභතො භාගතො විමුත්තොති උභතොභාගවිමුත්තො, තතියවාදෙ ද්වීහි භාගෙහි ද්වෙ වාරෙ විමුත්තොති අයමෙතෙසං විසෙසොති. විමුත්තොති කිලෙසෙහි විමුත්තො, කිලෙසවික්ඛම්භනසමුච්ඡෙදනෙහි වා කායතො විමුත්තොහි අත්ථො.

14. 于第二品第四经中，“俱分解脱”(ubhatobhāgavimutto)者，谓从两方面、以两种方式，即从两部分获得解脱，此乃依“部分同类，存一”之理。“以两种方式”(dvīhi bhāgehi)是工具格复数。为示此规定应由重复等方式来理解，故说“以无色等至”(arūpasamāpatti)等。由此当知，此说已总摄三位长老之观点，即：三藏小龙(Tipiṭakacūḷanāga)长老所说：“由等至而镇伏解脱，由道而断除解脱，故为俱分解脱”；三藏大护(Tipiṭakamahārakkhita)长老所说：“从名身与色身解脱，故为俱分解脱”；以及三藏小无畏(Tipiṭakacūḷābhaya)长老所说：“由等至而镇伏解脱一次，由道而断除解脱一次，故为俱分解脱”。于此，第一说谓以两种方式解脱，故称俱分解脱；第二说谓从两部分解脱，故称俱分解脱；第三说谓以两种方式两次解脱，此即彼等之差别。“解脱”(vimutto)者，谓从诸烦恼解脱，或由镇伏与断除诸烦恼而从身解脱。

සොති උභතොභාගවිමුත්තො. කාමඤ්චෙත්ථ රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානම්පි අරූපාවචරජ්ඣානං විය දුවඞ්ගිකං ආනෙඤ්ජප්පත්තන්ති වුච්චති. තං පන පදට්ඨානං කත්වා අරහත්තං පත්තො උභතොභාගවිමුත්තො නාම න හොති රූපකායතො [Pg.150] අවිමුත්තත්තා. තඤ්හි කිලෙසකායතොව විමුත්තං, න රූපකායතො, තස්මා තතො වුට්ඨාය අරහත්තං පත්තො උභතොභාගවිමුත්තො න හොතීති ආහ ‘‘චතුන්නං අරූප…පෙ… පඤ්චවිධො හොතී’’ති. අරූපසමාපත්තීනන්ති නිද්ධාරණෙ සාමිවචනං. අරහත්තං පත්තඅනාගාමිනොති භූතපුබ්බගතියා වුත්තං. න හි අරහත්තං පත්තො අනාගාමී නාම හොති. ‘‘රූපී රූපානි පස්සතී’’තිආදිකෙ නිරොධසමාපත්තිඅන්තෙ අට්ඨ විමොක්ඛෙ වත්වා –

彼即俱分解脱者。于此，色界第四禅(rūpāvacaracatutthajjhāna)亦如无色界禅(arūpāvacarajjhāna)，被称为具二支、达不动(āneñjappatta)。然以之为基而证阿罗汉果者，不名俱分解脱，因其未从色身解脱。彼实唯从烦恼身解脱，非从色身。是故，从彼定起而证阿罗汉果者，非俱分解脱。故云：“四无色……乃至……有五种”。“诸无色等至”(arūpasamāpattīnaṃ)是抉择义的所有格。说“已证阿罗汉果之不还者”，是就其过往状态而言，已证阿罗汉果者实不名为不还者。于“有色者见诸色”等语，说到以灭尽定(nirodhasamāpatti)为终之八解脱(aṭṭha vimokkha)时——

‘‘යතො ච ඛො, ආනන්ද, භික්ඛු ඉමෙ අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති, ආනන්ද, භික්ඛු උභතොභාගවිමුත්තො’’ති –

“阿难，若有比丘以身触证此八解脱而住，复以慧见，诸漏已尽。阿难，如是比丘，称为俱分解脱者。”

යදිපි මහානිදානෙ (දී. නි. 2.130) වුත්තං, තං පන උභතොභාගවිමුත්තසෙට්ඨවසෙන වුත්තන්ති, ඉධ පන සබ්බඋභතොභාගවිමුත්තෙ සඞ්ගහණත්ථං ‘‘පඤ්චවිධො හොතී’’ති වත්වා ‘‘පාළි පනෙත්ථ…පෙ… අට්ඨවිමොක්ඛලාභිනො වසෙන ආගතා’’ති ආහ. මජ්ඣිමනිකායෙ පන කීටාගිරිසුත්තෙ (ම. නි. 2.182) –

虽然在《大因缘经》(Mahānidānasutta, DN 14)中有所论述，但彼说是依俱分解脱最胜者(ubhatobhāgavimuttaseṭṭha)而言。于此，则为总摄一切俱分解脱者，故说“有五种”，并云“此处圣典……乃至……是依八解脱获得者而言”。又，《中部·鸡吒山经》(Kīṭāgirisutta, MN 70)中——

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො යෙ තෙ සන්තා විමොක්ඛා අතික්කම්ම රූපෙ ආරුප්පා, තෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො’’ති –

“诸比丘，何为俱分解脱之人？诸比丘，于此，有一类人，超越色想，以身触证彼等寂静、无色之解脱而住，复以慧见，诸漏已尽。诸比丘，此人称为俱分解脱者。”

අරූපසමාපත්තිවසෙන චත්තාරො උභතොභාගවිමුත්තා, සෙට්ඨො ච වුත්තො වුත්තලක්ඛණූපපත්තිතො. යථාවුත්තෙසු හි පඤ්චසු පුරිමා චත්තාරො සමාපත්තිසීසං නිරොධං න සමාපජ්ජන්තීති පරියායෙන උභතොභාගවිමුත්තා නාම. අට්ඨසමාපත්තිලාභී අනාගාමී තං සමාපජ්ජිත්වා තතො වුට්ඨාය විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්තොති නිප්පරියායෙන උභතොභාගවිමුත්තසෙට්ඨො නාම.

依无色等至(arūpasamāpatti)有四种俱分解脱者，而最胜者则因具足所述特征而得名。于所说五种人中，前四者不入等至之顶峰——灭尽定，故为方便说之俱分解脱者。而得八等至(aṭṭhasamāpatti)之不还者，入彼定已，从定而出，增长观(vipassanā)，证阿罗汉果，故为究竟说之俱分解脱最胜者。

කතමො ච පුග්ගලොතිආදි පුග්ගලපඤ්ඤත්තිපාළි. තත්ථ කතමොති පුච්ඡාවචනං. පුග්ගලොති අසාධාරණතො පුච්ඡිතබ්බවචනං. ඉධාති ඉධස්මිං සාසනෙ. එකච්චොති එකො. අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරතීති [Pg.151] අට්ඨ සමාපත්තියො සමාපජ්ජිත්වා නාමකායතො පටිලභිත්වා විහරති. පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්තීති විපස්සනාපඤ්ඤාය සඞ්ඛාරගතං, මග්ගපඤ්ඤාය චත්තාරි සච්චානි පස්සිත්වා චත්තාරොපි ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. දිස්වාති දස්සනහෙතු. න හි ආසවෙ පඤ්ඤාය පස්සන්ති, දස්සනකාරණා පන පරික්ඛීණා දිස්වා පරික්ඛීණාති වුත්තා දස්සනායත්තපරික්ඛයත්තා. එවඤ්හි දස්සනං ආසවානං ඛයස්ස පුරිමකිරියාභාවෙන වුත්තං.

“何为人”等语，出自《人施设论》(Puggalapaññatti)圣典。其中，“何为”是问语；“人”(puggala)因其义不共，故为所问。“于此”，谓于此教法中。“有一”，谓某一人。“以身触证八解脱而住”，谓证入八等至，从名身而得，安住于中。“复以慧见，诸漏已尽”，谓以观(vipassanā)慧见诸行，以道慧见四谛，四漏乃尽。“见”(disvā)者，表见之因。实非以慧见漏，然因见而漏尽，故说“见而尽”，以其灭尽依于见故。如是，见乃说为诸漏灭尽之前行。

පඤ්ඤාවිමුත්තොති විසෙසතො පඤ්ඤාය එව විමුත්තො, න තස්ස අධිට්ඨානභූතෙන අට්ඨවිමොක්ඛසඞ්ඛාතෙන සාතිසයෙන සමාධිනාති පඤ්ඤාවිමුත්තො. යො අරියො අනධිගතඅට්ඨවිමොක්ඛො සබ්බසො ආසවෙහි විමුත්තො, තස්සෙතං අධිවචනං. අධිගතෙපි හි රූපජ්ඣානවිමොක්ඛෙ න සො සාතිසයසමාධිනිස්සිතොති න තස්ස වසෙන උභතොභාගවිමුත්තතා හොතීති වුත්තොවායමත්ථො. අරූපජ්ඣානෙසු පන එකස්මිම්පි සති උභතොභාගවිමුත්තොයෙව නාම හොති. තෙන හි අට්ඨවිමොක්ඛෙකදෙසෙන තංනාමදානසමත්ථෙන අට්ඨවිමොක්ඛලාභීත්වෙව වුච්චති. සමුදායෙ හි පවත්තො වොහාරො අවයවෙපි දිස්සති යථා තං ‘‘සත්තිසයො’’ති අනවසෙසතො ආසවානං පරික්ඛීණත්තා. අට්ඨවිමොක්ඛපටික්ඛෙපවසෙනෙව න එකදෙසභූතරූපජ්ඣානප්පටික්ඛෙපවසෙන. එවඤ්හි අරූපජ්ඣානෙකදෙසාභාවෙපි අට්ඨවිමොක්ඛපටික්ඛෙපො න හොතීති සිද්ධං හොති. අරූපාවචරජ්ඣානෙසු හි එකස්මිම්පි සති උභතොභාගවිමුත්තොයෙව නාම හොති.

“慧解脱”(paññāvimutto)者，谓特以慧而解脱，非依作为其基础、名为八解脱(aṭṭhavimokkha)之殊胜三摩地。凡未得八解脱而于诸漏究竟解脱之圣者，此其称号也。纵得色界禅解脱，然不依殊胜三摩地，故不因此成俱分解脱，此义已说。然于诸无色禅中，纵使仅得其一，亦实名为俱分解脱。是故，以八解脱中能致此名之一部分，亦得称为八解脱获得者。盖用于总体的词语，亦见用于部分，如“箭筒”(sattisayo)一例。慧解脱之说，仅是就舍离八解脱而言，非就舍离作为其一部分的色界禅而言。如是，纵使缺少一部分无色禅，亦不构成对八解脱的舍离，此理成立。于诸无色界禅中，纵使仅得其一，亦实名为俱分解脱。

ඵුට්ඨන්තං සච්ඡිකතොති ඵුට්ඨානං අන්තො ඵුට්ඨන්තො, ඵුට්ඨානං අරූපජ්ඣානානං අනන්තරො කාලොති අධිප්පායො. අච්චන්තසංයොගෙ චෙතං උපයොගවචනං. තං ඵුට්ඨානන්තරකාලමෙව සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතො සච්ඡිකරණූපායෙනාති වුත්තං හොති, භාවනපුංසකං වා එතං ‘‘එකමන්තං නිසීදී’’තිආදීසු විය. යො හි අරූපජ්ඣානෙන රූපකායතො නාමකායෙකදෙසතො ච වික්ඛම්භනවිමොක්ඛෙන විමුත්තො, තෙන නිරොධසඞ්ඛාතො විමොක්ඛො ආලොචිතො පකාසිතො විය හොති, න පන කායෙන සච්ඡිකතො. නිරොධං පන ආරම්මණං කත්වා එකච්චෙසු ආසවෙසු ඛෙපිතෙසු තෙන සො සච්ඡිකතො හොති, තස්මා සො සච්ඡිකාතබ්බං නිරොධං යථාආලොචිතං නාමකායෙන සච්ඡි කරොතීති ‘‘කායසක්ඛී’’ති වුච්චති, න [Pg.152] තු ‘‘විමුත්තො’’ති එකච්චානං ආසවානං අපරික්ඛීණත්තා. තෙනාහ ‘‘ඣානඵස්සං පඨමං ඵුසති, පච්ඡා නිරොධං නිබ්බානං සච්ඡිකරොතී’’ති. අයං චතුන්නං අරූපසමාපත්තීනං එකෙකතො වුට්ඨාය සඞ්ඛාරෙ සම්මසිත්වා කායසක්ඛිභාවං පත්තානං චතුන්නං, නිරොධා වුට්ඨාය අග්ගමග්ගප්පත්තඅනාගාමිනො ච වසෙන උභතොභාගවිමුත්තො විය පඤ්චවිධො නාම හොතීති වුත්තං අභිධම්මටීකායං (පු. ප. මූලටී. 24) ‘‘කායසක්ඛිම්හිපි එසෙව නයො’’ති. එකච්චෙ ආසවාති හෙට්ඨිමමග්ගවජ්ඣා ආසවා.

“触证究竟处”(phuṭṭhantaṃ sacchikato)是指所触之境的边际，即无色禅(arūpajjhāna)触证后的紧接之时。这是在究竟相应时所用的词语。这意味着在触证之后，应以实证之法如实证知。或者，这(“触证究竟处”)是一个动名词，如同“独坐一处”等(句子)一样。如果有人以无色禅，通过镇伏解脱(vikkhambhanavimokkha)，从色身及部分名身中解脱出来，虽然好像已阐明、宣说名为灭尽的解脱，但并非以身实证。然而，若以灭尽为所缘，断除一部分漏(āsava)，则他已实证。因此，他以名身实证那应实证的灭尽，如所阐明，故被称为“身证者”(kāyasakkhī)，而非“解脱者”(vimutto)，因为一部分漏尚未断尽。因此说：“他先触禅触(jhānaphassa)，后实证灭尽涅槃。”这是指从四无色等至(arūpasamāpatti)各自出定后，观照诸行(saṅkhāra)，成就身证者之位的四种人；以及从灭尽定出定后，证得最高道的阿那含(anāgāmin)，合起来有五种，类似于俱分解脱者(ubhatobhāgavimutto)，如同《阿毗达摩复注》(Abhidhamma-mūlaṭīkā)所说：“身证者(kāyasakkhī)的道理也相同。”“一部分漏”(ekacce āsavā)指的是下道所断的漏。

දිට්ඨන්තං පත්තොති දස්සනසඞ්ඛාතස්ස සොතාපත්තිමග්ගඤාණස්ස අනන්තරං පත්තොති වුත්තං හොති. ‘‘දිට්ඨත්තා පත්තො’’තිපි පාඨො. එතෙන චතුසච්චදස්සනසඞ්ඛාතාය දිට්ඨියා නිරොධස්ස පත්තතං දීපෙති. තෙනාහ ‘‘දුක්ඛා සඞ්ඛාරා’’තිආදි. තත්ථ පඤ්ඤායාති මග්ගපඤ්ඤාය. පඨමඵලට්ඨතො පට්ඨාය යාව අග්ගමග්ගට්ඨා දිට්ඨිප්පත්තො. තෙනාහ ‘‘සොපි කායසක්ඛී විය ඡබ්බිධො හොතී’’ති. යථා පන පඤ්ඤාවිමුත්තො, එවං අයම්පි සුක්ඛවිපස්සකො චතූහි අරූපජ්ඣානෙහි වුට්ඨාය දිට්ඨිප්පත්තභාවප්පත්තා චත්තාරො චාති පඤ්චවිධො හොතීති වෙදිතබ්බො. සද්ධාවිමුත්තෙපි එසෙව නයො. ඉදං දුක්ඛන්ති එත්තකං දුක්ඛං, න ඉතො උද්ධං දුක්ඛන්ති. යථාභූතං පජානාතීති ඨපෙත්වා තණ්හං උපාදානක්ඛන්ධපඤ්චකං දුක්ඛසච්චන්ති යාථාවතො පජානාති. යස්මා පන තණ්හා දුක්ඛං ජනෙති නිබ්බත්තෙති, තතො තං දුක්ඛං සමුදෙති, තස්මා නං ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති. යස්මා පන ඉදං දුක්ඛඤ්ච සමුදයො ච නිබ්බානං පත්වා නිරුජ්ඣති, අප්පවත්තිං ගච්ඡති, තස්මා න ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති. අරියො පන අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො තං දුක්ඛනිරොධං ගච්ඡති, තෙන තං ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එත්තාවතා නානාක්ඛණෙ සච්චවවත්ථානං දස්සිතං. ඉදානි තං එකක්ඛණෙ දස්සෙතුං ‘‘තථාගතප්පවෙදිතා’’තිආදි වුත්තං. තථාගතප්පවෙදිතාති තථාගතෙන බොධිමණ්ඩෙ පටිවිද්ධා විදිතා පාකටා කතා. ධම්මාති චතුසච්චධම්මා. වොදිට්ඨා හොන්තීති සුදිට්ඨා. වොචරිතාති සුචරිතා, පඤ්ඤාය සුට්ඨු චරාපිතාති අත්ථො. අයන්ති අයං එවරූපො පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තොති.

“见至”(Diṭṭhantaṃ patto)是指在见(dassana)所摄的预流道智(sotāpattimaggañāṇa)之后证得。也有经文作‘已见而得’(Diṭṭhattā patto)。这显示了以见四圣谛(catusacca)之见证得灭尽(nirodha)。因此说‘诸行是苦’等。这里的‘智慧’指的是道之智慧(maggapaññā)。从初果住者(paṭhamaphalaṭṭha)开始，乃至最高道住者(aggamaggaṭṭha)，都名为见至者(diṭṭhippatto)。因此说‘他也像身证者(kāyasakkhī)一样，有六种’。就像慧解脱者(paññāvimutto)一样，这个纯观行者(sukkhavipassaka)也是从四无色禅(arūpajjhāna)出定后，证得见至者之位，成为四种，加上他，共五种，应当了解。信解脱者(saddhāvimutto)也是如此。“此是苦”指的是，只有这个程度的苦，此外无有苦。“如实了知”(yathābhūtaṃ pajānāti)是指，除去爱(taṇhā)，如实了知五取蕴(upādānakkhandha)是苦圣谛(dukkhasacca)。因为爱能生起苦，令苦再生，由此苦集生起，因此他如实了知：“此是苦集(dukkhasamudaya)。”因为这苦和集证得涅槃(nibbāna)时即灭尽，不再生起，因此他如实了知：“此是苦灭(dukkhanirodha)。”然而，八支圣道(ariya aṭṭhaṅgika magga)导向苦灭，因此他如实了知：“此是导向苦灭之道(dukkhanirodhagāminī paṭipadā)。”这样已经显示了于不同刹那对诸谛的抉择(saccavavatthāna)。现在为了显示于一刹那之中，所以说‘如来所宣说’等。“如来所宣说”(Tathāgatappaveditā)指的是，如来在菩提道场(bodhimaṇḍa)通达、了知、阐明、显现的。“诸法”指的是，四圣谛法(catusaccadhamma)。“善见”(vodiṭṭhā)指的是善见(sudiṭṭhā)。“善行”(vocaritā)指的是善行(sucaritā)，意即以智慧善加实行。“这个人”(ayaṃ)指的是像这样的见至者。

සද්ධාය විමුත්තොති සද්දහනවසෙන විමුත්තො. එතෙන සබ්බථා අවිමුත්තස්සපි සද්ධාමත්තෙන විමුත්තභාවං දස්සෙති. සද්ධාවිමුත්තොති වා සද්ධාය අධිමුත්තොති [Pg.153] අත්ථො. කිං පන නෙසං කිලෙසප්පහානෙ නානත්තං අත්ථීති? නත්ථි. අථ කස්මා සද්ධාවිමුත්තො දිට්ඨිප්පත්තං න පාපුණාතීති? ආගමනීයනානත්තෙන. දිට්ඨිප්පත්තො හි ආගමනම්හි කිලෙසෙ වික්ඛම්භෙන්තො අප්පදුක්ඛෙන අකසිරෙන අකිලමන්තොව සක්කොති වික්ඛම්භිතුං, සද්ධාවිමුත්තො පන දුක්ඛෙන කසිරෙන කිලමන්තො සක්කොති වික්ඛම්භිතුං, තස්මා සද්ධාවිමුත්තො දිට්ඨිප්පත්තං න පාපුණාති. තෙනාහ ‘‘එතස්ස හී’’තිආදි. සද්දහන්තස්සාති ‘‘එකංසතො අයං පටිපදා කිලෙසක්ඛයං ආවහති සම්මාසම්බුද්ධෙන භාසිතත්තා’’ති එවං සද්දහන්තස්ස. යස්මා පනස්ස අනිච්චානුපස්සනාදීහි නිච්චසඤ්ඤාපහානවසෙන භාවනාය පුබ්බෙනාපරං විසෙසං පස්සතො තත්ථ තත්ථ පච්චක්ඛතාපි අත්ථි, තස්මා වුත්තං ‘‘සද්දහන්තස්ස වියා’’ති. සෙසපදද්වයං තස්සෙව වෙවචනං. එත්ථ ච පුබ්බභාගමග්ගභාවනාති වචනෙන ආගමනීයනානත්තෙන දිට්ඨිප්පත්තසද්ධාවිමුත්තානං පඤ්ඤානානත්තං හොතීති දස්සිතං. අභිධම්මට්ඨකථායම්පි (පු. ප. අට්ඨ. 28) ‘‘නෙසං කිලෙසප්පහානෙ නානත්තං නත්ථි, පඤ්ඤාය නානත්තං අත්ථියෙවා’’ති වත්වා ‘‘ආගමනීයනානත්තෙනෙව සද්ධාවිමුත්තො දිට්ඨිප්පත්තං න පාපුණාතීති සන්නිට්ඨානං කත’’න්ති වුත්තං.

“信解脱”(Saddhāvimutta)是指以信而解脱。这显示了即使没有完全解脱，仅仅凭借信心也能达到解脱的状态。或者说，“信解脱”就是以信而胜解之义。那么，他们在断烦恼方面有什么不同呢？没有不同。那么，为什么信解脱者不能达到见至呢？因为趣入方式不同。见至者在趣入时镇伏烦恼，可以不费力、不辛苦、不疲惫地镇伏；而信解脱者则需要通过辛苦、困难、疲惫才能镇伏。因此，信解脱者无法达到见至。所以说‘因此，对于’等等。信受者是指‘“此道确定无疑能带来诸漏的灭尽，因为是正等觉者所说”’，像这样信受的人。然而，由于他通过无常随观等修习，以舍弃常想的方式，于修习中次第见到殊胜，并且在各处也有亲证，所以说‘如同信受者’。其余二词亦是其同义词。在此，‘前分道之修习’这句话表明，由于趣入方式不同，见至者和信解脱者的智慧也就不同。《阿毗达摩义注》(Abhidhammaṭṭhakathā)中也说：‘他们在断烦恼方面没有不同，但是智慧确实有不同’，并且总结说：‘仅仅因为趣入方式不同，信解脱者才不能达到见至’。

ආරම්මණං යාථාවතො ධාරෙති අවධාරෙතීති ධම්මො, පඤ්ඤා. තං පඤ්ඤාසඞ්ඛාතං ධම්මං අධිමත්තතාය පුබ්බඞ්ගමං හුත්වා පවත්තං අනුස්සරතීති ධම්මානුසාරී. තෙනාහ ‘‘ධම්මො’’තිආදි. පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමන්ති පඤ්ඤාපධානං. ‘‘සද්ධං අනුස්සරති, සද්ධාපුබ්බඞ්ගමං මග්ගං භාවෙතී’’ති ඉමමත්ථං එසෙව නයොති අතිදිසති. පඤ්ඤං වාහෙතීති පඤ්ඤාවාහී, පඤ්ඤං සාතිසයං පවත්තෙතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙතී’’ති. පඤ්ඤා වා පුග්ගලං වාහෙති නිබ්බානාභිමුඛං ගමෙතීති පඤ්ඤාවාහී. සද්ධාවාහීති එත්ථාපි ඉමිනා නයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. උභතොභාගවිමුත්තාදිකථාති උභතොභාගවිමුත්තාදීසු ආගමනතො පට්ඨාය වත්තබ්බකථා. තස්මාති විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 2.773, 889) වුත්තත්තා. තතො එව විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනායං (විසුද්ධි. මහාටී. 2.773) වුත්තනයෙනෙව චෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.

如实执持、确定所缘境者名为法，即是智慧。随念以智慧为体性的法，由于其殊胜性而成为先导生起者，名为法随行者(dhammānusārī)。因此说“法”等等。智慧为先导，即是以智慧为主。“随念于信，修习以信为先导之道”，此义亦是此理。引导智慧者名为慧导(paññāvāhī)，意思是令智慧殊胜地生起。因此说“修习以智慧为先导的圣道”。或者说，智慧引导人趋向涅槃，因此名为慧导。信导(Saddhāvāhī)，此处之义亦应以此方式理解。俱分解脱等之论述，是从圣典所说的起始，论述俱分解脱等的意义。因为在《清净道论》(Visuddhimagga)中已经说过，应当按照《清净道论大疏》(Visuddhimaggamahāṭīkā)中所说的方式来理解此处之义。

පුග්ගලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《人经》释义终。

5. උදකූපමාසුත්තවණ්ණනා

5. 水喻经释义

15. පඤ්චමෙ [Pg.154] එකන්තකාළකෙහීති නත්ථිකවාදඅහෙතුකවාදඅකිරියවාදසඞ්ඛාතෙහි නියතමිච්ඡාදිට්ඨිධම්මෙහි. තෙනාහ ‘‘නියතමිච්ඡාදිට්ඨිං සන්ධාය වුත්ත’’න්ති. එවං පුග්ගලොති ඉමිනා කාරණෙන එකවාරං නිමුග්ගො නිමුග්ගොයෙව සො හොති. එතස්ස හි පුන භවතො වුට්ඨානං නාම නත්ථීති වදන්ති මක්ඛලිගොසාලාදයො විය. හෙට්ඨා හෙට්ඨා නරකග්ගීනංයෙව ආහාරො. සාධු සද්ධා කුසලෙසූති කුසලධම්මෙසු සද්ධා නාම සාහු ලද්ධකාති උම්මුජ්ජති, සො තාවත්තකෙනෙව කුසලෙන උම්මුජ්ජති නාම. සාධු හිරීතිආදීසුපි එසෙව නයො. චඞ්කවාරෙති රජකානං ඛාරපරිස්සාවනෙ, සුරාපරිස්සාවනෙ වා. එවං පුග්ගලොති ‘‘එවං සාධු සද්ධා’’ති ඉමෙසං සද්ධාදීනං වසෙන එකවාරං උම්මුජ්ජිත්වා තෙසං පරිහානියා පුන නිමුජ්ජතියෙව දෙවදත්තාදයො විය. දෙවදත්තො හි අට්ඨ සමාපත්තියො පඤ්ච ච අභිඤ්ඤායො නිබ්බත්තෙත්වාපි පුන බුද්ධානං පටිපක්ඛතාය තෙහි ගුණෙහි පරිහීනො රුහිරුප්පාදකම්මං සඞ්ඝභෙදකම්මඤ්ච කත්වා කායස්ස භෙදා දුතියචිත්තවාරෙන චුතිචිත්තමනන්තරා නිරයෙ නිබ්බත්තො. කොකාලිකො ද්වෙ අග්ගසාවකෙ උපවදිත්වා පදුමනිරයෙ නිබ්බත්තො.

15. 第五，所谓“纯黑者”，是指被称为断见论、无因论、无作论的决定邪见法。因此说：“这是针对决定邪见而说。”如此之人，因其一次沉没即是永恒沉没。如末伽梨·果萨拉(Makkhaligosāla)等人所说，此人再有来生也无出离之可能，唯有成为层层地狱之火的食料。“于诸善法有信为善”，意为于诸善法生信是善得，此人因此善法而浮出。所谓“有惭为善”等句，义理亦同。“滤器(caṅkavāra)”，指洗衣者的碱液过滤器，或酿酒的过滤器。如此之人，如提婆达多(Devadatta)等，虽因信等善法一度浮出，但因退失而再次沉没。提婆达多虽曾成就八种等至与五种神通，但因与佛为敌，功德退失，造作出佛身血与破坏僧团之业，身坏之后，死心刚过，第二心识即生于地狱。果嘎里咖(Kokālika)因诽谤两位上首弟子，而生于红莲地狱。

නෙව හායති නො වඩ්ඪතීති අප්පහොනකකාලෙපි න හායති, පහොනකකාලෙපි න වඩ්ඪති. උභයම්පි පනෙතං අගාරිකෙනපි අනගාරිකෙනපි දීපෙතබ්බං. එකච්චො හි අගාරිකො අප්පහොනකකාලෙ පක්ඛිකභත්තං වස්සිකං වා උපනිබන්ධාපෙසි, සො පච්ඡා පහොනකකාලෙපි පක්ඛිකභත්තාදිමත්තමෙව පවත්තෙති. අනගාරිකොපි ආදිම්හි අප්පහොනකකාලෙ උද්දෙසං ධුතඞ්ගං වා ගණ්හාති, මෙධාවී බලවීරියසම්පත්තියා පහොනකකාලෙ තතො උත්තරිං න කරොති. එවං පුග්ගලොති එවං ඉමාය සද්ධාදීනං ඨිතියා පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො නාම හොති. උම්මුජ්ජිත්වා පතරතීති සකදාගාමිපුග්ගලො කිලෙසතනුතාය උට්ඨහිත්වා ගන්තබ්බදිසාභිමුඛො තරති නාම.

“不退亦不增”，是指在能力不足时不退减，在能力充足时亦不增进。此理应以在家与出家二者为例说明。譬如，某位在家者在能力不足时，承诺提供半月斋或雨季供养，其后在能力充足时，也仅维持半月斋等供养。某位出家者，初期能力不足时，受持教理或头陀行，待到智慧增长、精力充沛时，却不再更进一步。如此之人，因信等善法安住，而被称为“浮出而住立者”。“浮出而游向”，是指一来者(sakadāgāmī)，因其烦恼轻薄，已然奋起，朝向应至之方而游渡。

පටිගාධප්පත්තො හොතීති අනාගාමිපුග්ගලං සන්ධාය වදති. ඉමෙ පන සත්ත පුග්ගලා උදකොපමෙන දීපිතා. සත්ත කිර ජඞ්ඝවාණිජා අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නා අන්තරාමග්ගෙ එකං පුණ්ණනදිං පාපුණිංසු. තෙසු පඨමං ඔතිණ්ණො උදකභීරුකො පුරිසො ඔතිණ්ණට්ඨානෙයෙව නිමුජ්ජිත්වා පුන සණ්ඨාතුං නාසක්ඛි, අවස්සංව මච්ඡකච්ඡපභත්තං ජාතො. දුතියො ඔතිණ්ණට්ඨානෙ නිමුජ්ජිත්වා [Pg.155] සකිං උට්ඨහිත්වා පුන නිමුග්ගො උට්ඨාතුං නාසක්ඛි, අන්තොයෙව මච්ඡකච්ඡපභත්තං ජාතො. තතියො නිමුජ්ජිත්වා උට්ඨිතො මජ්ඣෙ නදියා ඨත්වා නෙව ඔරතො ආගන්තුං, න පාරං ගන්තුං අසක්ඛි. චතුත්ථො උට්ඨාය ඨිතො උත්තරණතිත්ථං ඔලොකෙසි. පඤ්චමො උත්තරණතිත්ථං ඔලොකෙත්වා පතරති. ඡට්ඨො තං දිස්වා පාරිමතීරං ගන්ත්වා කටිප්පමාණෙ උදකෙ ඨිතො. සත්තමො පාරිමතීරං ගන්ත්වා ගන්ධචුණ්ණාදීහි න්හත්වා වරවත්ථාදීනි නිවාසෙත්වා සුරභිවිලෙපනං විලිම්පිත්වා නීලුප්පලමාලාදීනි පිලන්ධිත්වා නානාලඞ්කාරප්පටිමණ්ඩිතො මහානගරං පවිසිත්වා පාසාදමාරුහිත්වා උත්තමභොජනං භුඤ්ජති.

所谓“已得立足处”，是指不还者(anāgāmī)。这七种人以水喻来说明。据说有七位行脚商人在旅途中，遇到一条涨满的河流。其中，第一位下水的是个怕水的人，他刚下水便沉没，无法再站起来，必定成为鱼鳖的食物。第二位在下水处沉没，浮起一次后再次沉没，无法再浮起，最终在水中成了鱼鳖的食物。第三位沉没后浮起，站在河中央，既无法返回此岸，也无法去到彼岸。第四位浮起站立后，观望渡口。第五位看到渡口后开始游渡。第六位到达对岸，站在齐腰深的水中。第七位到达对岸，用香粉等沐浴，穿上华服，涂上香膏，戴上青莲花环等，以种种饰物庄严自身，进入大城，登上宫殿，享用上等美食。

තත්ථ ජඞ්ඝවාණිජා විය ඉමෙ සත්ත පුග්ගලා, නදී විය වට්ටං, පඨමස්ස උදකභීරුකස්ස පුරිසස්ස ඔතිණ්ණට්ඨානෙයෙව නිමුජ්ජනං විය මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස වට්ටෙ නිමුජ්ජනං, උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජනපුරිසො විය සද්ධාදීනං උප්පත්තිමත්ථකෙන උම්මුජ්ජිත්වා තාසං හානියා නිමුග්ගපුග්ගලො, මජ්ඣෙ නදියා ඨත්වා විය සද්ධාදීනං ඨිතියා ඨිතිපුග්ගලො, උත්තරණතිත්ථං ඔලොකෙන්තො විය සොතාපන්නො, පතරන්තපුරිසො විය කිලෙසකාමාවට්ටතාය පතරන්තො සකදාගාමී, තරිත්වා කටිමත්තෙ උදකෙ ඨිතපුරිසො විය අනාවට්ටධම්මත්තා අනාගාමී, න්හත්වා පාරිමතීරං උත්තරිත්වා ථලෙ ඨිතපුරිසො විය චත්තාරො ඔඝෙ අතික්කමිත්වා නිබ්බානථලෙ ඨිතො ඛීණාසවබ්‍රාහ්මණො, ථලෙ ඨිතපුරිසස්ස නගරං පවිසිත්වා පාසාදං ආරුය්හ උත්තමභොජනභුඤ්ජනං විය ඛීණාසවස්ස නිබ්බානාරම්මණසමාපත්තිං අප්පෙත්වා වීතිනාමනං වෙදිතබ්බං.

在此，这七种人如行脚商人，河流如轮回。第一位怕水之人刚下水便沉没，犹如邪见者沉没于轮回。浮起复沉之人，犹如因信等善法生起之顶点而浮出，又因其退失而沉没之人。站于河中央者，犹如因信等善法安住而住立之人。观望渡口者，如预流者(sotāpanna)。正在游渡之人，如一来者(sakadāgāmī)。渡过河后站于齐腰深水中者，因其有不还之法，如不还者(anāgāmī)。沐浴后登上彼岸、立于陆地之人，犹如已越渡四瀑流、立于涅槃陆地的漏尽婆罗门。立于陆地之人入城登殿、享用美食，当知此喻漏尽者证入以涅槃为所缘的等至而安住。

උදකූපමාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

水喻经释义终。

6-9. අනිච්චානුපස්සීසුත්තාදිවණ්ණනා

6-9. 无常随观经等释义

16-19. ඡට්ඨෙ ‘‘ඉධ සමසීසී කථිතො’’ති වත්වා එවං සමසීසිතං විභජිත්වා ඉධාධිප්පෙතං දස්සෙතුං ‘‘සො චතුබ්බිධො හොතී’’තිආදිමාහ. රොගවසෙන සමසීසී රොගසමසීසී. එස නයො සෙසෙසුපි. එකප්පහාරෙනෙවාති එකවෙලායමෙව. යො චක්ඛුරොගාදීසු අඤ්ඤතරස්මිං සති ‘‘ඉතො අනුට්ඨිතො අරහත්තං පාපුණිස්සාමී’’ති විපස්සනං පට්ඨපෙසි, අථස්ස අරහත්තඤ්ච රොගතො වුට්ඨානඤ්ච එකකාලමෙව හොති[Pg.156], අයං රොගසමසීසී නාම. ඉරියාපථස්ස පරියොසානන්ති ඉරියාපථන්තරසමායොගො. යො ඨානාදීසු ඉරියාපථෙසු අඤ්ඤතරං අධිට්ඨාය ‘‘අවිකොපෙත්වාව අරහත්තං පාපුණිස්සාමී’’ති විපස්සනං පට්ඨපෙසි. අථස්ස අරහත්තප්පත්ති ච ඉරියාපථවිකොපනඤ්ච එකප්පහාරෙනෙව හොති, අයං ඉරියාපථසමසීසී නාම. ජීවිතසමසීසී නාමාති එත්ථ ‘‘පලිබොධසීසං මානො, පරාමාසසීසං දිට්ඨි, වික්ඛෙපසීසං උද්ධච්චං, කිලෙසසීසං අවිජ්ජා, අධිමොක්ඛසීසං සද්ධා, පග්ගහසීසං වීරියං, උපට්ඨානසීසං සති, අවික්ඛෙපසීසං සමාධි, දස්සනසීසං පඤ්ඤා, පවත්තසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං, චුතිසීසං විමොක්ඛො, සඞ්ඛාරසීසං නිරොධො’’ති පටිසම්භිදායං (පටි. ම. 3.33) වුත්තෙසු සත්තරසසු සීසෙසු පවත්තසීසං කිලෙසසීසන්ති ද්වෙ සීසානි ඉධාධිප්පෙතානි – ‘‘අපුබ්බං අචරිමං ආසවපරියාදානඤ්ච හොති ජීවිතපරියාදානඤ්චා’’ති වචනතො. තෙසු කිලෙසසීසං අරහත්තමග්ගො පරියාදියති, පවත්තසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං චුතිචිත්තං පරියාදියති. තත්ථ අවිජ්ජාපරියාදායකං චිත්තං ජීවිතින්ද්‍රියං පරියාදාතුං න සක්කොති, ජීවිතින්ද්‍රියපරියාදායකං අවිජ්ජං පරියාදාතුං න සක්කොති. අඤ්ඤං අවිජ්ජාපරියාදායකං චිත්තං, අඤ්ඤං ජීවිතන්ද්‍රියපරියාදායකං. යස්ස චෙතං සීසද්වයං සමං පරියාදානං ගච්ඡති, සො ජීවිතසමසීසී නාම.

16-19. 第六，关于“于此说为同时发生者”，在如此分析了“同时发生”的含义后，为了揭示此处的意趣，而说“彼有四种”等。因疾病而同时发生者，是“疾病同时发生者”。其余以此类推。“以同一击”，意为在同一时刻。若人于眼疾等任一疾病发生时，发起观(vipassanā)想：“我将在此不从病榻起身而证得阿罗汉果。”其后，他证得阿罗汉果与疾病痊愈同时发生，此即名为“疾病同时发生者”。“威仪之终结”，意为转换至另一威仪。若人于行、住等任一威仪中，决意“不改变此威仪即证得阿罗汉果”而发起观。其后，他证得阿罗汉果与改变威仪同时发生，此即名为“威仪同时发生者”。所谓“生命同时发生者”，此处《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中所说的十七种“首”：“障碍首是慢，执取首是见，散乱首是掉举，烦恼首是无明，胜解首是信，策励首是精进，安住首是念，不乱首是定，见首是慧，相续首是命根，死殁首是解脱，行首是灭”，其中意指“相续首是命根”与“烦恼首是无明”这二首——如言：“诸漏之灭尽与生命之灭尽，非前非后，同时发生。”其中，“烦恼首”由阿罗汉道灭尽，“相续首”即命根，由死心灭尽。于此，灭尽无明之心，不能灭尽命根；灭尽命根之心，不能灭尽无明。灭尽无明之心与灭尽命根之心是不同的。若人此二首同时灭尽，即名为“生命同时发生者”。

කථං පනිදං සමං හොතීති? වාරසමතාය. යස්මිඤ්හි වාරෙ මග්ගවුට්ඨානං හොති, සොතාපත්තිමග්ගෙ පඤ්ච පච්චවෙක්ඛණානි, සකදාගාමිමග්ගෙ පඤ්ච, අනාගාමිමග්ගෙ පඤ්ච, අරහත්තමග්ගෙ චත්තාරීති එකූනවීසතිමෙ පච්චවෙක්ඛණඤාණෙ පතිට්ඨාය භවඞ්ගං ඔතරිත්වා පරිනිබ්බායතො ඉමාය වාරසමතාය ඉදං උභයසීසපරියාදානම්පි සමං හොතීති ඉමාය වාරසමතාය. වාරසමවුත්තිදායකෙන හි මග්ගචිත්තෙන අත්තනො අනන්තරං විය නිප්ඵාදෙතබ්බා පච්චවෙක්ඛණවාරා ච කිලෙසපරියාදානස්සෙව වාරාති වත්තබ්බතං අරහති. ‘‘විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොතී’’ති (ම. නි. 1.78; සං. නි. 3.12, 14) වචනතො පච්චවෙක්ඛණපරිසමාපනෙන කිලෙසපරියාදානං සම්පාපිතං නාම හොතීති ඉමාය වාරවුත්තියා සමතාය කිලෙසපරියාදානජීවිතපරියාදානානං සමතා වෙදිතබ්බා. තෙනෙවාහ ‘‘යස්මා පනස්ස…පෙ... තස්මා එවං වුත්ත’’න්ති.

那么，这如何平等呢？由于轮次的平等。在哪个轮次中从道出定，于须陀洹道有五种省察，斯陀含道有五种，阿那含道有五种，阿罗汉道有四种——安住于这十九种省察智后，落入有分而般涅槃者，由于这种轮次的平等，这两种顶端的耗尽也是平等的。诚然，由带来轮次平等的道心，在其紧随之后所应产生的省察轮次，堪称为烦恼耗尽的轮次。依据“于解脱，有‘已解脱’之智”之语，通过完成省察，即可说已达成烦恼的耗尽。故应了知，由于这种轮次作用的平等，烦恼耗尽与生命耗尽是平等的。因此说：“因为他的……所以如是说”。

ආයුනො වෙමජ්ඣං අනතික්කමිත්වා අන්තරාව කිලෙසපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බායතීති අන්තරාපරිනිබ්බායී. තෙනාහ ‘‘යො පඤ්චසු සුද්ධාවාසෙසූ’’තිආදි[Pg.157]. වෙමජ්ඣෙති අවිහාදීසු යත්ථ උප්පන්නො, තත්ථ ආයුනො වෙමජ්ඣෙ. ආයුවෙමජ්ඣං උපහච්ච අතික්කමිත්වා තත්ථ පරිනිබ්බායතීති උපහච්චපරිනිබ්බායී. තෙනාහ ‘‘යො තත්ථෙවා’’තිආදි. අසඞ්ඛාරෙන අප්පයොගෙන අනුස්සාහෙන අකිලමන්තො තික්ඛින්ද්‍රියතාය සුඛෙනෙව පරිනිබ්බායතීති අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී. තෙනාහ ‘‘යො තෙසංයෙවා’’තිආදි. තෙසංයෙව පුග්ගලානන්ති නිද්ධාරණෙ සාමිවචනං. අප්පයොගෙනාති අධිමත්තප්පයොගෙන විනා අප්පකසිරෙන. සසඞ්ඛාරෙන සප්පයොගෙන කිලමන්තො දුක්ඛෙන පරිනිබ්බායතීති සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී. උද්ධංවාහිභාවෙන උද්ධමස්ස තණ්හාසොතං වට්ටසොතඤ්චාති, උද්ධං වා ගන්ත්වා පටිලභිතබ්බතො උද්ධමස්ස මග්ගසොතන්ති උද්ධංභොතො. පටිසන්ධිවසෙන අකනිට්ඨං ගච්ඡතීති අකනිට්ඨගාමී.

寿命未及一半，便以烦恼灭尽而般涅槃者，称为中般涅槃者。因此说：“于五净居天中……”等。“中际”是指在无烦天(aviha)等处投生，于其寿命的中间。超越寿命中际，而在该处般涅槃者，称为超越般涅槃者。因此说：“即于彼处……”等。无须功用、无须加行、无须努力，不疲劳，因根性锐利而安乐般涅槃者，称为无行般涅槃者。因此说：“即于彼等……”等。“即于彼等个人中”是用于限定的属格。“无须加行”是指无须过度加行，仅以少量精进。须功用、须加行，疲劳、痛苦而般涅槃者，称为有行般涅槃者。因具有向上流动的性质，其爱流与轮回流向上，或因向上行进而可证得道流，故称上流者。以结生方式前往色究竟天(akaniṭṭha)者，称为趣向色究竟天者。

එත්ථ පන චතුක්කං වෙදිතබ්බං. යො හි අවිහතො පට්ඨාය චත්තාරො දෙවලොකෙ සොධෙත්වා අකනිට්ඨං ගන්ත්වා පරිනිබ්බායති, අයං උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී නාම. අයඤ්හි අවිහෙසු කප්පසහස්සං වසන්තො අරහත්තං පත්තුං අසක්කුණිත්වා අතප්පං ගච්ඡති, තත්‍රාපි ද්වෙ කප්පසහස්සානි වසන්තො අරහත්තං පත්තුං අසක්කුණිත්වා සුදස්සං ගච්ඡති, තත්‍රාපි චත්තාරි කප්පසහස්සානි වසන්තො අරහත්තං පත්තුං අසක්කුණිත්වා සුදස්සිං ගච්ඡති, තත්‍රාපි අට්ඨ කප්පසහස්සානි වසන්තො අරහත්තං පත්තුං අසක්කුණිත්වා අකනිට්ඨං ගච්ඡති, තත්ථ වසන්තො අග්ගමග්ගං අධිගච්ඡති. තත්ථ යො අවිහතො පට්ඨාය දුතියං වා චතුත්ථං වා දෙවලොකං ගන්ත්වා පරිනිබ්බායති, අයං උද්ධංසොතො න අකනිට්ඨගාමී නාම. යො කාමභවතො චවිත්වා අකනිට්ඨෙසු පරිනිබ්බායති, අයං න උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී නාම. යො හෙට්ඨා චතූසු දෙවලොකෙසු තත්ථ තත්ථෙව නිබ්බත්තිත්වා පරිනිබ්බායති, අයං න උද්ධංසොතො න අකනිට්ඨගාමීති.

于此，当知有四种情况。若有个人从无烦天(aviha)开始，遍历四个天界，到达色究竟天(akaniṭṭha)而般涅槃，此人名为上流趣向色究竟天者。此人于无烦天住一千劫未能证得阿罗汉果，便去到无热天(atappa)；于彼处住二千劫未能证得阿罗汉果，便去到善见天(sudassā)；于彼处住四千劫未能证得阿罗汉果，便去到善现天(sudassī)；于彼处住八千劫未能证得阿罗汉果，便去到色究竟天，于彼处住而证得最上道。若有个人从无烦天开始，去到第二或第四天界而般涅槃，此人名为上流非趣向色究竟天者。若有个人从欲有(kāmabhava)死后，于色究竟天般涅槃，此人名为趣向色究竟天者，而非上流者。若有个人于下方四个天界中，即于彼处投生并般涅槃，此人既非上流者，亦非趣向色究竟天者。

එතෙ පන අවිහෙසු උප්පන්නසමනන්තරආයුවෙමජ්ඣං අප්පත්වාව පරිනිබ්බායනවසෙන තයො අන්තරාපරිනිබ්බායිනො, එකො උපහච්චපරිනිබ්බායී, එකො උද්ධංසොතොති පඤ්චවිධො, අසඞ්ඛාරසසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිවිභාගෙන දස හොන්ති, තථා අතප්පසුදස්සසුදස්සීසූති චත්තාරො දසකාති චත්තාරීසං. අකනිට්ඨෙ පන උද්ධංසොතො නත්ථි, තයො අන්තරාපරිනිබ්බායිනො, එකො [Pg.158] උපහච්චපරිනිබ්බායීති චත්තාරො, අසඞ්ඛාරසසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිවිභාගෙන අට්ඨාති අට්ඨචත්තාරීසං අනාගාමිනො. සත්තමාදීසු නත්ථි වත්තබ්බං.

于无烦天(aviha)中，依出生后未及寿命中点而般涅槃，有三种中般涅槃者，一种超越般涅槃者，一种上流者，共为五种。以无行般涅槃与有行般涅槃区分，则成十种。同样地，于无热天(atappa)、善见天(sudassā)、善现天(sudassī)中也是如此，此四天共四个十组，为四十种。于色究竟天(akaniṭṭha)中则无上流者，有三种中般涅槃者，一种超越般涅槃者，共四种。以无行般涅槃与有行般涅槃区分，则成八种。如是共有四十八种不还者。对于第七种（个人）等，则无须说明。

අනිච්චානුපස්සීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《无常随观经》等释义终。

10. නිද්දසවත්ථුසුත්තවණ්ණනා

10. 无垢事经释义

20. දසමෙ නිද්දසවත්ථූනීති ආදිසද්දලොපෙනායං නිද්දෙසොති ආහ ‘‘නිද්දසාදිවත්ථූනී’’ති. නත්ථි ඉදානි ඉමස්ස දසාති නිද්දසො. පඤ්හොති ඤාතුං ඉච්ඡිතො අත්ථො. පුන දසවස්සො න හොතීති තෙසං මතිමත්තමෙතන්ති දස්සෙතුං ‘‘සො කිරා’’ති කිරසද්දග්ගහණං. නිද්දසොති චෙතං වචනමත්තං. තස්ස නිබ්බීසාදිභාවස්ස විය නින්නවාදිභාවස්ස ච ඉච්ඡිතත්තාති දස්සෙතුං ‘‘න කෙවලඤ්චා’’තිආදි වුත්තං. ගාමෙ විචරන්තොති ගාමෙ පිණ්ඩාය චරන්තො. න ඉදං තිත්ථියානං අධිවචනං තෙසු තන්නිමිත්තස්ස අභාවා, සාසනෙපි සෙඛස්සපි න ඉදං අධිවචනං, කිමඞ්ගං පන පුථුජ්ජනස්ස. යස්ස පනෙතං අධිවචනං යෙන ච කාරණෙන, තං දස්සෙතුං ‘‘ඛීණාසවස්සෙත’’න්තිආදි වුත්තං. අප්පටිසන්ධිකභාවො හිස්ස පච්චක්ඛතො කාරණං. පරම්පරාය ඉතරානි යානි පාළියං ආගතානිං.

20. 第十（经）为“无垢事”。此处省略了“等”字，故说“无垢等事”。“如今此人已无十（烦恼），故为无垢”。“问”是想要了知的义理。为表明“他不再是十岁”仅是他们的看法，故使用“据说”一词。而“无垢”仅是名言。为表明他既无二十岁之状态，亦无卑劣之言行，故说“不仅……”等。“于村中行”意为“于村中乞食”。此非外道之称谓，因彼等无此特征；于（佛）教中，此亦非有学之称谓，更何况凡夫。为说明此是何人之称谓及其原因，故说“此是漏尽者……”等。不再结生是其直接原因，其他传承于圣典中的（原因）则是间接的。

සික්ඛාය සම්මදෙව ආදානං සික්ඛාසමාදානං. තං පනස්සා පාරිපූරියා වෙදිතබ්බන්ති ආහ ‘‘සික්ඛාත්තයපූරණෙ’’ති. සික්ඛාය වා සම්මදෙව ආදිතො පට්ඨාය රක්ඛණං සික්ඛාසමාදානං. තඤ්ච අත්ථතො පූරණෙන පරිච්ඡින්නං අරක්ඛණෙ සබ්බෙන සබ්බං අභාවතො, රක්ඛණෙ ච පරිපූරණතො. බලවච්ඡන්දොති දළ්හච්ඡන්දො. ආයතින්ති අනන්තරානාගතදිවසාදිකාලො අධිප්පෙතො, න අනාගතභවොති ආහ ‘‘අනාගතෙ පුනදිවසාදීසුපී’’ති. සික්ඛං පරිපූරෙන්තස්ස තත්ථ නිබද්ධභත්තිතා අවිගතපෙමතා. තෙභූමකධම්මානං අනිච්චාදිවසෙන සම්මදෙව නිජ්ඣානං ධම්මනිසාමනාති ආහ ‘‘විපස්සනායෙතං අධිවචන’’න්ති. තණ්හාවිනයෙති භඞ්ගානුපස්සනාඤාණානුභාවසිද්ධෙ තණ්හාවික්ඛම්භනෙ. එකීභාවෙති ගණසඞ්ගණිකාකිලෙසසඞ්ගණිකාවිගමසිද්ධෙ විවෙකවාසෙ. වීරියාරම්භෙති සම්මප්පධානස්ස පග්ගණ්හනෙ[Pg.159]. තං පන සබ්බසො වීරියස්ස පරිබ්‍රූහනං හොතීති ආහ ‘‘කායිකචෙතසිකස්ස වීරියස්ස පූරණෙ’’ති. සතියඤ්චෙව නිපකභාවෙ චාති සතොකාරිතාය චෙව සම්පජානකාරිතාය ච. සතිසම්පජඤ්ඤබලෙනෙව හි වීරියාරම්භො ඉජ්ඣති. දිට්ඨිපටිවෙධෙති මග්ගසම්මාදිට්ඨියා පටිවිජ්ඣනෙ. තෙනාහ ‘‘මග්ගදස්සනෙ’’ති.

如实地受持学处，名为“受持学处”。此当由圆满而知，故说“于圆满三学”。或从始即如实地守护学处，名为“受持学处”。此就义理而言，由圆满所限定，因不守护则全然无有，守护则得以圆满。“强盛欲”即“坚固欲”。“于未来”意指紧随而至的未来之日等时间，而非未来有，故说“于未来之复日等”。圆满学处者于此有坚固的信奉与不退的喜爱。如实地以无常等方式思择三地之法，名为“法思择”，故说“此是观(vipassanā)的同义词”。“于调伏爱”是指于坏灭随观智力所成之镇伏贪爱。“于独住”是指于远离众人集会与烦恼集会所成之独住。“于发起精进”是指于策励正精进。此实为精进之完全增长，故说“于圆满身心精进”。“于念与审慎”即“以念而行与以正知而行”。发起精进实唯依念与正知之力而成。“于通达见”是指于以道正见通达。因此说“于见道”。

නිද්දසවත්ථුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《无垢事经》释义终。

අනුසයවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

随眠品释义终。

3. වජ්ජිසත්තකවග්ගො

3. 跋耆七法品

1. සාරන්දදසුත්තවණ්ණනා

1. 萨兰达达经释义

21. තතියස්ස පඨමෙ දෙවායතනභාවෙන චිත්තත්තා ලොකස්ස චිත්තීකාරට්ඨානතාය ච චෙතියං අහොසි. යාවකීවන්ති (දී. නි. ටී. 2.134) එකමෙවෙතං පදං අනියමතො පරිමාණවාචී. කාලො චෙත්ථ අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘යත්තකං කාල’’න්ති. අභිණ්හං සන්නිපාතාති නිච්චසන්නිපාතා. තං පන නිච්චසන්නිපාතතං දස්සෙතුං ‘‘දිවසස්සා’’තිආදි වුත්තං. සන්නිපාතබහුලාති පචුරසන්නිපාතා. වොසානන්ති සඞ්කොචං. ‘‘වුද්ධියෙවා’’තිආදිනා වුත්තමත්ථං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන දස්සෙතුං ‘‘අභිණ්හං අසන්නිපතන්තා හී’’තිආදි වුත්තං. ආකුලාති ඛුභිතා න පසන්නා. භිජ්ජිත්වාති වග්ගබන්ධතො විභජ්ජ විසුං විසුං හුත්වා.

21. 第三者最初因作为天神居所和世间心念所系之处，故成为了圣地(cetiya)。“Yāvakīvaṃ”（尽其）是一个词，是不确定的量词。此处意指时间，故说“几时”。“常集会”即恒常集会。为表明其恒常集会，故说“于日”等。“集会多”即多次集会。“衰败”(vosānaṃ)即收缩。为从反面说明“唯有增长”等所说之义，故说“若不常集会”等。“纷乱”(Ākulā)即骚动、不宁静。“分裂后”(Bhijjitvā)即脱离团体，各自独立。

සන්නිපාතභෙරියාති සන්නිපාතාරොචනභෙරියා. අද්ධභුත්තා වාති සාමිභුත්තා වා. ඔසීදමානෙති හායමානෙ.

“集会鼓”(Sannipātabheri)即宣告集会之鼓。“食半”(Addhabhuttā)或“已受用”(sāmibhuttā)。“沉没者”(Osīdamāne)即衰退者。

සුඞ්කන්ති භණ්ඩං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තෙහි පබ්බතඛණ්ඩනාදිතිත්ථගාමද්වාරාදීසු රාජපුරිසානං දාතබ්බභාගං. බලින්ති නිප්ඵන්නසස්සාදිතො ඡභාගං සත්තභාගන්තිආදිනා ලද්ධබ්බකරං. දණ්ඩන්ති දසවීසතිකහාපණාදිකං අපරාධානුරූපං ගහෙතබ්බධනදණ්ඩං. වජ්ජිධම්මන්ති වජ්ජිරාජධම්මං. ඉදානි අපඤ්ඤත්තපඤ්ඤාපනාදීසු තප්පටික්ඛෙපෙ ච ආදීනවානිසංසෙ ච විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘තෙස’’න්තිආදි [Pg.160] වුත්තං. පාරිචරියක්ඛමාති උපට්ඨානක්ඛමා. පොරාණං වජ්ජිධම්මන්ති එත්ථ පුබ්බෙ කිර වජ්ජිරාජානො ‘‘අයං චොරො’’ති ආනෙත්වා දස්සිතෙ ‘‘ගණ්හථ නං චොර’’න්ති අවත්වා විනිච්ඡයමහාමත්තානං දෙන්ති. තෙ විනිච්ඡිනිත්වා සචෙ අචොරො හොති, විස්සජ්ජෙන්ති. සචෙ චොරො, අත්තනා කිඤ්චි අකත්වා වොහාරිකානං දෙන්ති, තෙපි විනිච්ඡිනිත්වා අචොරො චෙ, විස්සජ්ජෙන්ති. චොරො චෙ, සුත්තධරානං දෙන්ති. තෙපි විනිච්ඡිනිත්වා අචොරො චෙ, විස්සජ්ජෙන්ති. චොරො චෙ, අට්ටකුලිකානං දෙන්ති, තෙපි තථෙව කත්වා සෙනාපතිස්ස, සෙනාපති උපරාජස්ස, උපරාජා රඤ්ඤො. රාජා විනිච්ඡිනිත්වා සචෙ අචොරො හොති, විස්සජ්ජෙති. සචෙ පන චොරො හොති, පවෙණිපණ්ණකං වාචාපෙති. තත්ථ ‘‘යෙන ඉදං නාම කතං, තස්ස අයං නාමදණ්ඩො’’ති ලිඛිතං. රාජා තස්ස කිරියං තෙන සමානෙත්වා තදනුච්ඡවිකං දණ්ඩං කරොති. ඉති එතං පොරාණං වජ්ජිධම්මං සමාදාය වත්තන්තානං මනුස්සා න උජ්ඣායන්ති. පරම්පරාගතෙසු අට්ටකුලෙසු ජාතා අගතිගමනවිරතා අට්ටමහල්ලකපුරිසා අට්ටකුලිකා.

“关税”(Suṅkaṃ)即携带货物者经过山隘、渡口、村门等地时应向王臣缴纳的份额。“赋税”(Baliṃ)即从已成熟的谷物等中应征收的六分之一、七分之一等税款。“罚金”(Daṇḍaṃ)即根据罪行应收取的十、二十咖哈波那(kahāpaṇa)等罚款。“跋耆法”(Vajjidhammaṃ)即跋耆王法。如今为详细说明未制定的制定等事、对其的驳斥、过患与功德，故说“彼等”等。“能侍奉”(Pāricariyakkhamā)即能服侍。“古跋耆法”(Porāṇaṃ vajjidhammaṃ)者：据说，往昔跋耆诸王将被带来并指为“此是盗贼”者，不说“捉此盗贼”，而是交给审判大官(vinicchayamahāmatta)。他们审理后，若非盗贼，则释放；若是盗贼，自己不做任何处置，而交给法官(vohārika)。他们也审理后，若非盗贼，则释放；若是盗贼，则交给持法官(suttadhara)。他们也审理后，若非盗贼，则释放；若是盗贼，则交给八姓(aṭṭakulika)。他们也同样处理后，交给将军(senāpati)，将军交给副王(uparāja)，副王交给国王。国王审理后，若非盗贼，则释放；若是盗贼，则令人宣读惯例书(paveṇipaṇṇaka)。其中记载：“某人做某事，应处某罚。”国王将其行为与此比对，处以相应之罚。如是，奉行此古跋耆法者，人民不复抱怨。八姓(Aṭṭakulikā)者，生于传承的八个家族、远离偏私的八位长老。

සක්කාරන්ති උපකාරං. ගරුභාවං පච්චුපට්ඨපෙත්වාති ‘‘ඉමෙ අම්හාකං ගරුනො’’ති තත්ථ ගරුභාවං පටි පටි උපට්ඨපෙත්වා. මානෙස්සන්තීති සම්මානෙස්සන්ති. තං පන සම්මානනං තෙසු නෙසං අත්තමනතාපුබ්බකන්ති ආහ ‘‘මනෙන පියායිස්සන්තී’’ති. නිපච්චකාරං පණිපාතං. දස්සෙන්තීති ගරුචිත්තභාරං දස්සෙන්ති. සන්ධානෙතුන්ති සම්බන්ධං අවිච්ඡින්නං කත්වා ඝටෙතුං.

“恭敬”(Sakkāraṃ)即资助(upakāra)。“建立尊重之心”即在那里反复树立“这些是我们的尊长”的敬重之心。“将尊敬”(Mānessanti)即善加尊敬。而这种尊敬是伴随着他们内心的喜悦的，故说“以心喜爱”。“行俯首礼”(Nipaccakāraṃ)即顶礼。“显示”(Dassenti)即展现敬重的心意。“维系”(Sandhānetuṃ)即建立不间断的联系，使之结合。

පසය්හකාරස්සාති බලක්කාරස්ස. කාමං වුද්ධියා පූජනීයතාය ‘‘වුද්ධිහානියො’’ති වුත්තං, අත්ථො පන වුත්තානුක්කමෙනෙව යොජෙතබ්බො. පාළියං වා යස්මා ‘‘වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති වුත්තං, තස්මා තදනුක්කමෙන ‘‘වුද්ධිහානියො’’ති වුත්තං.

“强行”即暴力。诚然，因增长值得尊敬，故说“增长与衰退”，但其义理应按所说顺序连结。或因圣典(Pāḷi)中说“唯应期待增长，而非衰退”，故依此顺序而说“增长与衰退”。

විපච්චිතුං අලද්ධොකාසෙ පාපකම්මෙ, තස්ස කම්මස්ස විපාකෙ වා අනවසරොව දෙවසොපසග්ගො. තස්මිං පන ලද්ධොකාසෙ සියා දෙවතොපසග්ගස්ස අවසරොති ආහ ‘‘අනුප්පන්නං…පෙ… වඩ්ඪෙන්තී’’ති. එතෙනෙව අනුප්පන්නං සුඛන්ති එත්ථාපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. බලකායස්ස දිගුණතිගුණතාදස්සනං පටිභයභාවදස්සනන්ති එවමාදිනා දෙවතානං සඞ්ගාමසීසෙ සහායතා වෙදිතබ්බා.

于恶业未得成熟之机，或于其业报，天神的障碍亦无机可乘。然于其得机之时，则有天神障碍之机，故说“未生……增长”。由此，此处“未生之乐”的意义也应被了知。应知天神于战场前线相助，是通过示现军力倍增、三倍增，示现可畏之相等方式。

අනිච්ඡිතන්ති [Pg.161] අනිට්ඨං. ආවරණතොති නිසෙධනතො. ධම්මතො අනපෙතා ධම්මියාති ඉධ ‘‘ධම්මිකා’’ති වුත්තා. මිගසූකරාදිඝාතාය සුනඛාදීනං කඩ්ඪිත්වා වනචරණං වාජො, තත්ථ නියුත්තා, තෙ වා වාජෙන්තීති වාජිකා, මිගවධචාරිනො.

“不欲”即不悦。“因遮护”即因禁止。不离于法故为如法，此处说为“如法的”。为猎杀鹿、猪等而牵引猎犬等于林中行走是为“猎”(vājo)，受命于此者，或驱赶者，是为“猎人”(vājikā)，即以猎杀野兽为生者。

සාරන්දදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

萨兰达达经释义终。

2. වස්සකාරසුත්තවණ්ණනා

2. 婆娑迦罗经释义

22. දුතියෙ අභියාතුකාමොති එත්ථ අභි-සද්දො අභිභවනත්ථො ‘‘අනභිවිදිතු’’න්තිආදීසු වියාති ආහ ‘‘අභිභවනත්ථාය යාතුකාමො’’ති. වජ්ජිරාජානොති ‘‘වජ්ජෙතබ්බා ඉමෙ’’ති ආදිතො පවත්තං වචනං උපාදාය වජ්ජීති ලද්ධනාමා රාජානො, වජ්ජිරට්ඨස්ස වා රාජානො වජ්ජිරාජානො. රට්ඨස්ස පන වජ්ජිසමඤ්ඤා තන්නිවාසිරාජකුමාරවසෙන වෙදිතබ්බා. රාජිද්ධියාති රාජභාවානුගතෙන පභාවෙන. සො පන පභාවො නෙසං ගණරාජානං මිථො සාමග්ගියා ලොකෙ පාකටො. චිරට්ඨායී ච අහොසීති ‘‘සමග්ගභාවං කථෙතී’’ති වුත්තං. අනු අනු තංසමඞ්ගිනො භාවෙති වඩ්ඪෙතීති අනුභාවො, අනුභාවො එව ආනුභාවො, පතාපො. සො පන නෙසං පතාපො හත්ථිඅස්සාදිවාහනසම්පත්තියා තත්ථ ච සුභික්ඛිතභාවෙන ලොකෙ පාකටො ජාතොති ‘‘එතෙන…පෙ… කථෙතී’’ති වුත්තං. තාළච්ඡිග්ගළෙනාති කුඤ්චිකාඡිද්දෙන. අසනන්ති සරං. අතිපාතයිස්සන්තීති අතික්කාමෙන්ති. පොඞ්ඛානුපොඞ්ඛන්ති පොඞ්ඛස්ස අනුපොඞ්ඛං, පුරිමසරස්ස පොඞ්ඛපදානුගතපොඞ්ඛං ඉතරං සරං කත්වාති අත්ථො. අවිරාධිතන්ති අවිරජ්ඣිතං. උච්ඡින්දිස්සාමීති උම්මූලනවසෙන කුලසන්තතිං ඡින්දිස්සාමි. අයනං වඩ්ඪනං අයො, තප්පටිපක්ඛෙන අනයොති ආහ ‘‘අවඩ්ඪි’’න්ති. ඤාතීනං බ්‍යසනං විනාසො ඤාතිබ්‍යසනං.

22. 第二，于“欲征服”(abhiyātukāmo)中，“abhi”一词有征服之义，如在“未能征服”(anabhividituṃ)等处，故说“为征服而欲往”。“跋耆诸王”(Vajjirājāno)者，乃因“此等应回避”(vajjetabbā)等语而得名“跋耆”之王，或为跋耆国之王。而国之“跋耆”名，当知是因居住于彼的王族而得。“王之威力”(Rājiddhiyā)即随王位而有之威力。彼等共和之君的此威力，因彼此和合而闻名于世，且曾长久住立，故说“宣说和合”。“威力”(anubhāvo)者，即随顺培育增长具足彼者，故为威力；“anubhāvo”即是“ānubhāvo”，即威势。彼等之威势，因具足象马等交通工具及彼处之丰饶而闻名于世，故说“以此……宣说”。“以锁孔”(Tāḷacchiggaḷena)即以钥匙孔。“箭”(Asanaṃ)即矢。“将射穿”(Atipātayissanti)即穿透。“箭羽相接”(Poṅkhānupoṅkhaṃ)即后箭之羽随前箭之羽，意谓后箭紧随前箭之箭羽而发。“无误”(Avirādhitaṃ)即无差错。“我将断绝”(Ucchindissāmi)即我将从根拔除，断其家族传承。“不幸”(anayo)者，与“幸”(ayo)即行进、增长相反，故说“不增长”。“亲族之灾”(Ñātibyasanaṃ)即亲族之毁灭。

ගඞ්ගායාති ගඞ්ගාසමීපෙ. පට්ටනගාමන්ති සකටපට්ටනගාමං. තත්‍රාති තස්මිං පට්ටනෙ. බලවාඝාතජාතොති උප්පන්නබලවකොධො. මෙති මය්හං. ගතෙනාති ගමනෙන. සීතං වා උණ්හං වා නත්ථි තාය වෙලාය. අභිමුඛං යුද්ධෙනාති අභිමුඛං උජුකමෙව සඞ්ගාමකරණෙන. උපලාපනං සාමං දානඤ්චාති දස්සෙතුං ‘‘අල’’න්තිආදි වුත්තං. භෙදොපි ඉධ උපායො එවාති [Pg.162] වුත්තං ‘‘අඤ්ඤත්‍ර මිථුභෙදා’’ති. යුද්ධස්ස පන අනුපායතා පගෙව පකාසිතා. ඉදන්ති ‘‘අඤ්ඤත්‍ර උපලාපනාය අඤ්ඤත්‍ර මිථුභෙදා’’ති ඉදං වචනං. කථාය නයං ලභිත්වාති ‘‘යාවකීවඤ්ච …පෙ… පරිහානී’’ති ඉමාය භගවතො කථාය උපායං ලභිත්වා. අනුකම්පායාති වජ්ජිරාජෙසු අනුග්ගහෙන.

“于恒河”(Gaṅgāya)即恒河边。“港口村”(Paṭṭanagāmaṃ)即车船港口村。“于彼处”(Tatrā)即于彼港口。“生起强烈瞋恚”(Balavāghātajāto)即生起强烈的愤怒。“对我”(Me)即对我的。“以去”(Gatena)即以行走。彼时无冷或热。“以正面战争”(Abhimukhaṃ yuddhena)即以直接正面的战斗。为显示“劝诱”(upalāpanaṃ)、“和平”(sāmaṃ)与“布施”(dānaṃ)，故说“足矣”(alaṃ)等。此处“离间”(bheda)亦是方略，故说“除了离间彼此”。而战争之非方略，早已阐明。“此”即“除了劝诱，除了离间彼此”这句话。从“只要……无衰退”此世尊的言教中获得方法后。“以怜悯”(Anukampāya)即以对跋耆诸王的悲悯。

රාජාපි තමෙව පෙසෙත්වා සබ්බෙ…පෙ… පාපෙසීති රාජා තං අත්තනො සන්තිකං ආගතං ‘‘කිං, ආචරිය, භගවා අවචා’’ති පුච්ඡි. සො ‘‘යථා භො සමණස්ස ගොතමස්ස වචනං න සක්කා වජ්ජී කෙනචි ගහෙතුං, අපිච උපලාපනාය වා මිථුභෙදෙන වා සක්කා’’ති ආහ. තතො නං රාජා ‘‘උපලාපනාය අම්හාකං හත්ථිඅස්සාදයො නස්සිස්සන්ති, භෙදෙනෙව තෙ ගහෙස්සාමි, කිං කරොමා’’ති පුච්ඡි. තෙන හි, මහාරාජ, තුම්හෙ වජ්ජී ආරබ්භ පරිසති කථං සමුට්ඨාපෙථ, තතො අහං ‘‘කිං තෙ, මහාරාජ, තෙහි, අත්තනො සන්තකෙන කසිවණිජ්ජාදීනි කත්වා ජීවන්තු එතෙ රාජානො’’ති වත්වා පක්කමිස්සාමි. තතො තුම්හෙ ‘‘කිං නු, භො, එස බ්‍රාහ්මණො වජ්ජී ආරබ්භ පවත්තං කථං පටිබාහතී’’ති වදෙය්‍යාථ. දිවසභාගෙ චාහං තෙසං පණ්ණාකාරං පෙසෙස්සාමි, තම්පි ගාහාපෙත්වා තුම්හෙපි මම දොසං ආරොපෙත්වා බන්ධනතාළනාදීනි අකත්වාව කෙවලං ඛුරමුණ්ඩං මං කත්වා නගරා නීහරාපෙථ, අථාහං ‘‘මයා තෙ නගරෙ පාකාරො පරිඛා ච කාරිතා, අහං ථිරදුබ්බලට්ඨානඤ්ච උත්තානගම්භීරට්ඨානඤ්ච ජානාමි, න චිරස්සං දානි තං උජුං කරිස්සාමී’’ති වක්ඛාමි. තං සුත්වා තුම්හෙ ‘‘ගච්ඡතූ’’ති වදෙය්‍යාථාති. රාජා සබ්බං අකාසි.

国王也派了那人去，使所有人都……。国王召他到身边，问道：“老师，世尊说了什么？”他回答说：“诚如沙门乔达摩所言，无人能攻取跋耆人，唯有通过拉拢或离间才有可能。”国王便问他：“若用拉拢，我们的象马等将会损失；若用离间，我便能攻取他们。我们该怎么做呢？”他建议道：“大王，您可以在朝堂上发起关于跋耆人的讨论，届时我会说：‘大王，您何必管他们？让那些王在自己的领地耕种、经商维生吧。’说完我便离开。之后您就说：‘诸位，这个婆罗门为何要阻止讨论关于跋耆人的事呢？’白天我还会派人给他们送礼，您可将礼物截获，然后将罪责归于我，不必对我施以捆绑、鞭打等刑罚，只需将我剃成光头，逐出城去。届时我会说：‘我曾为你们的城市建造城墙和护城河，我知道何处坚固、何处薄弱，何处深、何处浅，不久我便能将它摆平。’听了这话，您就说：‘让他去吧。’”国王完全照他说的做了。

ලිච්ඡවී තස්ස නික්ඛමනං සුත්වා ‘‘සඨො බ්‍රාහ්මණො, මා තස්ස ගඞ්ගං උත්තාරෙතුං අදත්ථා’’ති ආහංසු. තත්‍ර එකච්චෙහි ‘‘අම්හෙ ආරබ්භ කථිතත්තා කිර සො එවං කරොතී’’ති වුත්තෙ ‘‘තෙන හි භණෙ එතූ’’ති වදිංසු. සො ගන්ත්වා ලිච්ඡවී දිස්වා ‘‘කිමාගතත්ථා’’ති පුච්ඡිතො තං පවත්තිං ආරොචෙසි. ලිච්ඡවිනො ‘‘අප්පමත්තකෙන නාම එවං ගරුං දණ්ඩං කාතුං න යුත්ත’’න්ති වත්වා ‘‘කිං තෙ තත්‍ර ඨානන්තර’’න්ති පුච්ඡිංසු. විනිච්ඡයමහාමච්චොහමස්මීති. තදෙව තෙ ඨානන්තරං හොතූති. සො සුට්ඨුතරං විනිච්ඡයං කරොති. රාජකුමාරා තස්ස සන්තිකෙ සිප්පං උග්ගණ්හන්ති. සො පතිට්ඨිතගුණො හුත්වා එකදිවසං එකං ලිච්ඡවිං ගහෙත්වා එකමන්තං ගන්ත්වා ‘‘දාරකා [Pg.163] කසන්තී’’ති පුච්ඡි. ආම, කසන්ති. ද්වෙ ගොණෙ යොජෙත්වාති. ආම, ද්වෙ ගොණෙ යොජෙත්වාති. එත්තකං වත්වා නිවත්තො. තතො තමඤ්ඤො ‘‘කිං ආචරියො ආහා’’ති පුච්ඡිත්වා තෙන වුත්තං – අසද්දහන්තො ‘‘න මෙසො යථාභූතං කථෙතී’’ති තෙන සද්ධිං භිජ්ජි.

离车人(Licchavī)们听说他被驱逐，便说：“这个婆罗门很狡猾，别让他渡过恒河。”其中有些人说：“他之所以如此，据说是因为替我们说话的缘故。”于是他们说：“既然如此，就让他来吧。”他去见了离车人，被问及“为何而来？”，便说明了原委。离车人说：“为这么点小事就施以如此重罚，实在不该。”然后问：“你在那里担任何职？”他答：“我是审判大臣。”他们便说：“那你就继续担任此职吧。”于是他更加出色地履行审判之职，王子们也在他那里学习技艺。他声望既立，有一天便将一位离车人带到一旁，问道：“孩子们在耕田吗？”答：“是的，在耕田。”“用两头牛吗？”答：“是的，用两头牛。”说完这些便回来了。之后另一人问那离车人：“老师说了什么？”听他转述后，那人不信，说：“他没有如实相告。”于是与他产生了嫌隙。

බ්‍රාහ්මණො අපරම්පි එකදිවසං එකං ලිච්ඡවිං එකමන්තං නෙත්වා ‘‘කෙන බ්‍යඤ්ජනෙන භුත්තොසී’’ති පුච්ඡිත්වා නිවත්තො. තම්පි අඤ්ඤො පුච්ඡිත්වා අසද්දහන්තො තථෙව භිජ්ජි. බ්‍රාහ්මණො අපරම්පි දිවසං එකං ලිච්ඡවිං එකමන්තං නෙත්වා ‘‘අතිදුග්ගතොසි කිරා’’ති පුච්ඡි. කො එවමාහාති. අසුකො නාම ලිච්ඡවීති. අපරම්පි එකමන්තං නෙත්වා ‘‘ත්වං කිර භීරුජාතිකො’’ති පුච්ඡි. කො එවමාහාති? අසුකො නාම ලිච්ඡවීති. එවං අඤ්ඤෙන අකථිතමෙව අඤ්ඤස්ස කථෙන්තො තීහි සංවච්ඡරෙහි තෙ රාජානො අඤ්ඤමඤ්ඤං භින්දිත්වා යථා ද්වෙ එකමග්ගෙන න ගච්ඡන්ති, තථා කත්වා සන්නිපාතභෙරිං චරාපෙසි. ලිච්ඡවිනො ‘‘ඉස්සරා සන්නිපතන්තු, සූරා සන්නිපතන්තූ’’ති වත්වා න සන්නිපතිංසු. බ්‍රාහ්මණො ‘‘අයං දානි කාලො, සීඝං ආගච්ඡතූ’’ති රඤ්ඤො සාසනං පෙසෙති. රාජා සුත්වාව බලභෙරිං චරාපෙත්වා නික්ඛමි. වෙසාලිකා සුත්වා ‘‘රඤ්ඤො ගඞ්ගං උත්තරිතුං න දස්සාමා’’ති භෙරිං චරාපෙසුං. තෙ සුත්වා ‘‘ගච්ඡන්තු සූරරාජානො’’තිආදීනි වත්වා න සන්නිපතිංසු. ‘‘නගරප්පවෙසනං න දස්සාම, ද්වාරානි පිදහිස්සාමා’’ති භෙරිං චරාපෙසුං. එකොපි න සන්නිපති. යථාවිවටෙහි ද්වාරෙහි පවිසිත්වා සබ්බෙ අනයබ්‍යසනං පාපෙත්වා ගතො. තං සන්ධායෙතං වුත්තං – ‘‘රාජාපි තමෙව පෙසෙත්වා සබ්බෙපි භින්දිත්වා ගන්ත්වා අනයබ්‍යසනං පාපෙසී’’ති.

婆罗门又在某日，将一位离车人带到一旁，问道：“你用什么菜下饭？”问完便回去了。另一人问起此事，听他转述后，因不相信而与他同样产生了嫌隙。婆罗门又在某日，将一位离车人带到一旁，问道：“听说你很贫困？”那人问：“谁说的？”答：“某某离车人。”又将另一人带到一旁，问道：“听说你生性胆怯？”那人问：“谁说的？”答：“某某离车人。”就这样，将别人未曾说过的话，说与另一人听。用了三年时间，使那些王互相离间，到了两人不走同一条路的地步，然后他命人敲响集会鼓。离车人说：“让有权势者集会，让勇士们集会”，但无人前来集会。婆罗门便给国王送信说：“时机已到，请速前来。”国王一听，立即命人敲响战鼓出征。毗舍离(Vesālī)人听闻后，命人敲鼓并说：“我们不让国王渡过恒河。”但众人听到鼓声后，只说“让勇猛的王们去吧”之类的话，并未集会。又命人敲鼓说：“我们不让他进城，要关闭城门。”也无一人集会。国王于是从敞开的城门进入，使所有人都遭遇了不幸与灾难，然后离去。此事即是针对此而言：“国王也派了那人去，离间了所有的人，然后前往，使他们遭遇不幸与灾难。”

වස්සකාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

雨行经释义终。

2. පඨමසත්තකසුත්තවණ්ණනා

2. 初七经释义

23. තතියෙ අපරිහානාය හිතාති අපරිහානියා (දී. නි. ටී. 2.136), න පරිහායන්ති එතෙහීති වා අපරිහානියා. එවං සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො ‘‘ඉධාපි චා’’තිආදිමාහ. තත්ථ තතොතිආදි දිසාසු ආගතසාසනෙ වුත්තවචනං වුත්තකථනං. විහාරසීමා ආකුලා යස්මා[Pg.164], තස්මා උපොසථපවාරණා ඨිතා. ඔලීයමානකොති පාළිතො අත්ථතො ච විනස්සමානකො. උක්ඛිපාපෙන්තාති පගුණභාවකරණෙන අත්ථසංවණ්ණනාවසෙන ච පග්ගණ්හන්තා.

23. 第三，“为不衰损之利益”(aparihānāya hitā)即是“为不衰损”(aparihāniyā)（《长部复注》2.136），或因‘依此而不衰损’，故为“不衰损”。如此简略说明其义后，为详细开显，故说“于此亦”等。其中，“从彼”等是指从各方传来的教说中所言之语、所说之法。因寺院界限混乱，故布萨(uposatha)与自恣停止。“衰微”(Olīyamānako)是指从巴利语和义理两方面都在消失。“令高举”(Ukkhipāpenti)是指通过熟练掌握和义理阐释来加以扶持。

සාවත්ථියං භික්ඛූ විය (පාරා. 565) පාචිත්තියං දෙසාපෙතබ්බොති පඤ්ඤාපෙන්තා. වජ්ජිපුත්තකා විය (චූළව. 446) දසවත්ථුදීපනෙන. තථා අකරොන්තාති නවං කතිකවත්තං වා සික්ඛාපදං වා අමද්දන්තා ධම්මවිනයතො සාසනං දීපෙන්තා ඛුද්දකම්පි ච සික්ඛාපදං අසමූහනන්තා. ආයස්මා මහාකස්සපො විය චාති ‘‘සුණාතු මෙ, ආවුසො, සඞ්ඝො, සන්තාම්හාකං සික්ඛාපදානි ගිහිගතානි. ගිහිනොපි ජානන්ති ‘ඉදං වො සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං කප්පති, ඉදං වො න කප්පතී’ති. සචෙපි හි මයං ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනිස්සාම, භවිස්සන්ති වත්තාරො ‘ධූමකාලිකං සමණෙන ගොතමෙන සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, යාවිමෙසං සත්ථා අට්ඨාසි, තාවිමෙ සික්ඛාපදෙසු සික්ඛිංසු. යතො ඉමෙසං සත්ථා පරිනිබ්බුතො, න දානිමෙ සික්ඛාපදෙසු සික්ඛන්තී’ති. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤපෙය්‍ය, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දෙය්‍ය, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තෙය්‍යා’’ති ඉමං (චූළව. 442) තන්තිං ඨපෙන්තො ආයස්මා මහාකස්සපො විය ච.

如在舍卫城(Sāvatthī)的比丘们那样（《波罗夷》565），制定并令人忏悔波逸提(pācittiya)罪。如跋耆子(Vajjiputtaka)们那样（《小品》446），以十事来阐明。他们不那样做，即不废除新的约定或学处，而从法与律中阐明教法，也不废除任何微小的学处。又如具寿大迦叶(Mahākassapa)那样说（《小品》442）：“贤友(āvuso)们，僧团请听我说，我们的学处已为在家人所知。在家人也知道‘此事对你们释迦子沙门是允许的，此事对你们是不允许的’。如果我们废除了微小的学处，就会有人说：‘沙门乔达摩(Gotama)为弟子们制定的学处，如烟一般短暂。只要他们的导师在世，他们就学习这些学处；自从他们的导师般涅槃后，他们现在就不学习这些学处了。’若僧团时机已到，僧团不应制定未制定的，不应废除已制定的，应受持遵行已制定的学处。”——如具寿大迦叶确立此圣典传统那样。

ථිරභාවප්පත්තාති සාසනෙ ථිරභාවං අනිවත්තිතභාවං උපගතා. ථෙරකාරකෙහීති ථෙරභාවසාධකෙහි සීලාදිගුණෙහි අසෙක්ඛධම්මෙහි. බහූ රත්තියොති පබ්බජිතා හුත්වා බහූ රත්තියො ජානන්ති. සීලාදිගුණෙසු පතිට්ඨාපනමෙව සාසනෙ පරිණායකතාති ආහ ‘‘තීසු සික්ඛාසු පවත්තෙන්තී’’ති. ඔවාදං න දෙන්ති අභාජනභාවතො. පවෙණිකථන්ති ආචරියපරම්පරාභතං සම්මාපටිපත්තිදීපනං ධම්මකථං. සාරභූතං ධම්මපරියායන්ති සමථවිපස්සනාමග්ගඵලසම්පාපනෙන සාසනෙ සාරභූතං බොජ්ඣඞ්ගකොසල්ලඅනුත්තරසීතිභාව- (අ. නි. 6.85) අධිචිත්තසුත්තාදිධම්මතන්තිං. ආදිකං ඔවාදන්ති ආදි-සද්දෙන ‘‘එවං තෙ ආලොකෙතබ්බං, එවං තෙ විලොකෙතබ්බං, එවං තෙ සමිඤ්ජිතබ්බං, එවං තෙ පසාරෙතබ්බං, එවං තෙ සඞ්ඝාටිපත්තචීවරං ධාරෙතබ්බ’’න්ති ඔවාදං සඞ්ගණ්හාති.

“已得坚固”(Thirabhāvappattā)是指在教法中达到坚固、不退转的状态。“成就长老之法”(Therakārakehi)是指成就长老身份的戒等功德，即无学法。“多夜”(Bahū ratti)是指出家后，了知了很多夜晚。在戒等功德中得以安立，就是在教法中成为引导者，因此说“令于三学中行持”。因其不堪为法器而不予教诫。“传统之说”(Paveṇikathā)是指由阿阇梨师资相承、开示正行的法说。“核心法门”(Sārabhūtaṃ dhammapariyāyaṃ)是指通过成就止(samatha)、观(vipassanā)、道与果，而在教法中成为核心的觉支善巧(bojjhaṅgakosalla)、无上清凉(anuttarasītibhāva)（参考《增支部》6.85）、增上心经(Adhicittasutta)等法统。“最初的教诫”(Ādikaṃ ovādaṃ)是以“应如是瞻、如是顾，如是屈、如是伸，如是持僧伽梨、钵、衣”等语所含摄的教诫。

පුනබ්භවදානං පුනබ්භවො උත්තරපදලොපෙන. ඉතරෙති යෙ න පච්චයවසිකා න ආමිසචක්ඛුකා, තෙ න ගච්ඡන්ති තණ්හාය වසං.

“再生之因”(Punabbhavadānaṃ)即是“再生”(punabbhavo)，此处省略了后分词。“其余的人”(Itare)指那些不受资具所制、不为利养所惑者，他们不为贪欲所支配。

ආරඤ්ඤකෙසූති [Pg.165] අරඤ්ඤභාගෙසු අරඤ්ඤපරියාපන්නෙසු. නනු යත්ථ කත්ථචිපි තණ්හා සාවජ්ජා එවාති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘ගාමන්තසෙනාසනෙසු හී’’තිආදි. තෙන ‘‘අනුත්තරෙසු විමොක්ඛෙසු පිහං උපට්ඨාපයතො’’ති එත්ථ වුත්තපිහාදයො පිය ආරඤ්ඤකසෙනාසනෙසු සාලයතා සෙවිතබ්බපක්ඛිකා එවාති දස්සෙති.

“于阿兰若处”(Āraññakesu)即在森林地带或森林所属之处。针对‘难道贪爱在任何地方都有过失吗？’这一诘难，（论主）说：‘因为在村边住处等……’。此言显示，“于无上解脱生起希求”一句中所说的希求等，是喜爱可爱的阿兰若住处，属于应当亲近修习的一方。

අත්තනාවාති සයමෙව. තෙන පරෙහි අනුස්සාහිතානං සරසෙනෙව අනාගතානං පෙසලානං භික්ඛූනං ආගමනං, ආගතානඤ්ච ඵාසුවිහාරං පච්චාසීසන්තීති දස්සෙති. ඉමිනාව නීහාරෙනාති ඉමාය පටිපත්තියා. අග්ගහිතධම්මග්ගහණන්ති අග්ගහිතස්ස පරියත්තිධම්මස්ස උග්ගහණං. ගහිතසජ්ඣායකරණන්ති උග්ගහිතස්ස සුට්ඨු අත්ථචින්තනං. චින්තරත්ථො හි අයං සජ්ඣායසද්දො. එන්තීති උපගච්ඡන්ති. නිසීදන්ති ආසනපඤ්ඤාපනාදිනා.

“自己”(Attanā)即亲自。此言显示，他期待未经他人劝导、自然前来的善德比丘，并期望已来者安乐住(phāsuvihāra)。“以此理趣”(Imināva nīhārena)即以此行道(paṭipatti)。“受持未受持之法”(Aggahitadhammaggahaṇaṃ)即学习未曾受持的教法(pariyattidhamma)。“读诵已受持者”(Gahitasajjhāyakaraṇaṃ)即对已受持者善思其义。此“读诵”(sajjhāya)一词，实为思惟之义。“来”(Enti)即走近。“坐”(Nisīdanti)即通过准备座位等方式（令坐）。

පඨමසත්තකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第一七法经释义终。

4-6. දුතියසත්තකසුත්තාදිවණ්ණනා

4-6. 第二七法经等释义

24-26. චතුත්ථෙ කරොන්තොයෙවාති යථාවුත්තං තිරච්ඡානකථං කථෙන්තොයෙව. අතිරච්ඡානකථාභාවෙපි තස්ස තත්ථ තප්පරභාවදස්සනත්ථං අවධාරණවචනං. පරියන්තකාරීති සපරියන්තං කත්වා වත්තා. ‘‘පරියන්තවතිං වාචං භාසිතා’’ති (දී. නි. 1.9, 194) හි වුත්තං. අප්පභස්සොවාති පරිමිතකථොයෙව එකන්තෙන කථෙතබ්බස්සෙව කථනතො. සමාපත්තිසමාපජ්ජනං අරියො තුණ්හීභාවො. නිද්දායතියෙවාති නිද්දොක්කමනෙ අනාදීනවදස්සී නිද්දායතියෙව, ඉරියාපථපරිවත්තනාදිනා න නං විනොදෙති. එවං සංසට්ඨොවාති වුත්තනයෙන ගණසඞ්ගණිකාය සංසට්ඨො එව විහරති. දුස්සීලා පාපිච්ඡා නාමාති සයං නිස්සීලා අසන්තගුණසම්භාවනිච්ඡාය සමන්නාගතත්තා පාපා ලාමකා ඉච්ඡා එතෙසන්ති පාපිච්ඡා. පාපපුග්ගලෙහි මිත්තිකරණතො පාපමිත්තා. තෙහි සදා සහපවත්තනෙන පාපසහායා. තත්ථ නින්නතාදිනා තදධිමුත්තතාය පාපසම්පවඞ්කා. පඤ්චමාදීනි උත්තානත්ථානියෙව.

24-26. 第四，“专行……者”(karontoyeva)即专说如前所述的畜生论。即便在没有畜生论的情况下，使用此决定词也是为了显示他对此事的专注。“言谈有限者”(Pariyantakārī)是指说话有节制者。诚如所言：‘说有限制的话’(《长部》1.9, 194)。“少言者”(Appabhasso)即言语有度者，因其只说绝对该说的话。“入于等至”(samāpattisamāpajjanaṃ)是圣者的默然。“唯好睡眠者”(Niddāyatiyeva)即不见睡眠的过患而只是睡觉，不以经行等方式遣除它。“如是杂处者”(Evaṃ saṃsaṭṭho)即如前述，与众人混杂而住。所谓“恶戒恶欲者”(Dussīlā pāpicchā)，是指自身无戒，却怀有被赞为有不实功德的欲求，故其欲为恶、为劣，是为恶欲。因与恶人(puggala)交友，故为“恶友”(pāpamittā)。因常与彼等为伍，故为“恶伴”(pāpasahāyā)。因倾向于彼等，对彼等有胜解，故“与恶人交往密切”(pāpasampavaṅkā)。第五等经文义理明显。

දුතියසත්තකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第二七法经等释义终。

7-11. සඤ්ඤාසුත්තාදිවණ්ණනා

7-11. 想经等释义

27-31. සත්තමෙ [Pg.166] අනිච්චාති අනුපස්සති එතායාති අනිච්චානුපස්සනා. තථාපවත්තවිපස්සනා පන යස්මා අත්තනා සහගතසඤ්ඤාය භාවිතාය භාවිතා එව හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘අනිච්චානුපස්සනාදීහි සහගතසඤ්ඤා’’ති. ඉමා සත්ත ලොකියවිපස්සනාපි හොන්ති ‘‘අනිච්ච’’න්තිආදිනා පවත්තනතො. ‘‘එතං සන්තං එතං පණීතං යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො’’ති ආගතවසෙන පනෙත්ථ ද්වෙ ලොකුත්තරා හොන්තීති වෙදිතබ්බා. ‘‘විරාගො නිරොධො’’ති හි තත්ථ නිබ්බානං වුත්තන්ති ඉධ විරාගසඤ්ඤා, තා වුත්තසඤ්ඤා නිබ්බානාරම්මණාපි සියුං. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. අට්ඨමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

27-31. 第七，以此随观“无常”，故为“无常随观”。如是生起的观(vipassanā)，乃是因与它相应的想被修习而得以修习，故说“与无常随观等相应的想”。此七者因由“无常”等而转起，故亦为世间观(lokiyavipassanā)。依‘此是寂静，此是殊胜，即一切行之止息’之文，当知其中二者是出世间(lokuttara)的。因为那里的“离贪、灭”是指涅槃，所以此处的离贪想、灭想，也可以是缘于涅槃的。其余于此易知。第八等经文义理明显。

සඤ්ඤාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

想经等释义终。

වජ්ජිසත්තකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

跋耆七法品释义终。

4. දෙවතාවග්ගො

4. 诸天品

5. පඨමමිත්තසුත්තවණ්ණනා

5. 第一朋友经释义

36. චතුත්ථස්ස පඤ්චමෙ අත්තනො ගුය්හං තස්ස ආවිකරොතීති අත්තනො ගුය්හං නිග්ගුහිතුං යුත්තකථං අඤ්ඤස්ස අකථෙත්වා තස්සෙව ආචික්ඛති. තස්ස ගුය්හං අඤ්ඤෙසං නාචික්ඛතීති තෙන කථිතගුය්හං යථා අඤ්ඤෙ න ජානන්ති, එවං අනාවිකරොන්තො ඡාදෙති.

36. 第四、第五：“向他揭露自己的秘密”(attano guyhaṃ tassa āvikaroti)是指将自己应保密的言论不告诉他人，只告诉他。“守护他的秘密”(Tassa guyhaṃ parigūhati)是指不揭露他所说的秘密，令他人无从知晓，而将其隐藏。

පඨමමිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第一朋友经释义终。

6-11. දුතියමිත්තසුත්තාදිවණ්ණනා

6-11. 第二朋友经等释义

37-42. ඡට්ඨෙ පියො ච හොති මනාපො චාති කල්‍යාණමිත්තලක්ඛණං දස්සිතං. කල්‍යාණමිත්තො හි සද්ධාසම්පන්නො ච හොති සීලසම්පන්නො සුතසම්පන්නො චාගසම්පන්නො වීරියසම්පන්නො සතිසම්පන්නො සමාධිසම්පන්නො පඤ්ඤාසම්පන්නො. තත්ථ සද්ධාසම්පත්තියා සද්දහති තථාගතස්ස සම්බොධිං කම්මඤ්ච කම්මඵලඤ්ච, තෙන සම්බොධියා හෙතුභූතං සත්තෙසු හිතසුඛං න පරිච්චජති[Pg.167]. සීලසම්පත්තියා සත්තානං පියො හොති ගරු භාවනීයො චොදකො පාපගරහී වත්තා වචනක්ඛමො. සුතසම්පත්තියා සච්චපටිච්චසමුප්පාදාදිපටිසංයුත්තානං ගම්භීරානං කථානං කත්තා හොති. චාගසම්පත්තියා අප්පිච්ඡො හොති සන්තුට්ඨො පවිවිත්තො අසංසට්ඨො. වීරියසම්පත්තියා ආරද්ධවීරියො හොති අත්තහිතපරහිතපටිපත්තියං. සතිසම්පත්තියා උපට්ඨිතස්සතී හොති. සමාධිසම්පත්තියා අවික්ඛිත්තො හොති සමාහිතචිතො. පඤ්ඤාසම්පත්තියා අවිපරීතං පජානාති. සො සතියා කුසලාකුසලානං ධම්මානං ගතියො සමන්නෙසමානො පඤ්ඤාය සත්තානං හිතාහිතං යථාභූතං ජානිත්වා සමාධිනා තත්ථ එකග්ගචිත්තො හුත්වා වීරියෙන සත්තෙ අහිතෙ නිසෙධෙත්වා හිතෙ නියොජෙති. තෙන වුත්තං ‘‘පියො…පෙ… නියොජෙතී’’ති. සත්තමාදීනි උත්තානත්ථානි.

37-42. 第六，以“为可爱、为可意”显示善友(kalyāṇamitta)之相。善友实为信成就(saddhāsampanna)、戒成就(sīlasampanna)、闻成就(sutasampanna)、舍成就(cāgasampanna)、精进成就(vīriyasampanna)、念成就(satisampanna)、定成就(samādhisampanna)、慧成就(paññāsampanna)者。其中，由信成就，他深信如来之正觉及业与业果，故不舍弃作为正觉之因、能为众生带来利益安乐之行。由戒成就，他为众生所喜爱、尊重、效法，能劝谏、呵责罪恶，为善说者、能忍受言语者。由闻成就，他善说与真谛、缘起等相应的甚深法义。由舍成就，他少欲、知足、乐于远离、不相混杂。由精进成就，他于自利利他之行上，发起精进。由念成就，他安住于念。由定成就，他心不散乱、意能专注。由慧成就，他能无颠倒地了知。他以念探求善不善法之趣向，以慧如实了知众生之利害，以定令心一境，以精进制止众生于无益，而令其行于有益。故说‘可爱……乃至……令其行’。第七等经文义理明显。

දුතියමිත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第二朋友经等释义终。

දෙවතාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

诸天品释义终。

5. මහායඤ්ඤවග්ගො

5. 大供养品

1. සත්තවිඤ්ඤාණට්ඨිතිසුත්තවණ්ණනා

1. 七识住经释义

44. පඤ්චමස්ස පඨමෙ යස්මා නිදස්සනත්ථෙ නිපාතො (දී. නි. ටී. 2.127) තස්මා සෙය්‍යථාපි මනුස්සාති යථා මනුස්සාති වුත්තං හොති. විසෙසො හොතියෙව සතිපි බාහිරස්ස කාරණස්ස අභෙදෙ අජ්ඣත්තිකස්ස භින්නත්තා. නානත්තං කායෙ එතෙසං, නානත්තො වා කායො එතෙසන්ති නානත්තකායා. ඉමිනා නයෙන සෙසපදෙසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. නෙසන්ති මනුස්සානං. නානත්තා සඤ්ඤා එතෙසං අත්ථීති නානත්තසඤ්ඤිනො. සුඛසමුස්සයතො විනිපාතො එතෙසං අත්ථීති විනිපාතිකා සතිපි දෙවභාවෙ දිබ්බසම්පත්තියා අභාවතො. අපායෙසු වා ගතො නත්ථි නිපාතො එතෙසන්ති විනිපාතිකා. තෙනාහ ‘‘චතුඅපායවිනිමුත්තා’’ති. පියඞ්කරමාතාදීනං වියාති පියඞ්කරමාතා කිර යක්ඛිනී පච්චූසසමයෙ අනුරුද්ධත්ථෙරස්ස ධම්මං සජ්ඣායතො සුත්වා –

44. 第五经第一节中，由于“yasmā”是表例示的助词(nipāta)，因此“譬如世人”(seyyathāpi manussā)即是“如世人”(yathā manussā)的意思。即使外在原因相同，因内在原因有异，故仍有差别。“彼等身各异”(nānattakāyā)，谓“彼等有异身”或“彼等之身各异”，故名“异身者”。其余词语之义亦应以此法理解。“Nesanti”指的是“人们的”。“彼等有异想”(nānattasaññino)，故名“异想者”。“由于从乐聚处堕落”，故名“堕落者”(vinipātikā)，即使彼等处于天界，也因缺乏天界福报之故。或因彼等不堕恶趣，故名“堕落者”。故说“解脱四恶趣”(catuapāyavinimuttā)。“如爱母(Piyaṅkaramātā)等”——据说，夜叉女(yakkhiṇī)爱母在清晨时分，听到阿那律(Anuruddha)尊者诵法时说：

‘‘මා [Pg.168] සද්දමකරී පියඞ්කර, භික්ඛු ධම්මපදානි භාසති;

අපි ධම්මපදං විජානිය, පටිපජ්ජෙම හිතාය නො සියා.

“爱子且静默，比丘说诸法句；若能解了法句，行之将有利我等。”

‘‘පාණෙසු ච සංයමාමසෙ, සම්පජානමුසා න භණාමසෙ;

සික්ඛෙම සුසීල්‍යමත්තනො, අපි මුච්චෙම පිසාචයොනියා’’ති. (සං. නි. 1.240) –

“于诸有情当自制，莫故意说妄语；当学自身善德行，或能解脱鬼神趣。”

එවං පුත්තකං සඤ්ඤාපෙත්වා තං දිවසං සොතාපත්තිඵලං පත්තා. උත්තරමාතා පන භගවතො ධම්මං සුත්වාව සොතාපන්නා ජාතා.

如是劝服其子后，她们当日即证得须陀洹果。而乌达拉母闻世尊说法后，也成了须陀洹。

බ්‍රහ්මකායෙ පඨමජ්ඣානනිබ්බත්තෙ බ්‍රහ්මසමූහෙ, බ්‍රහ්මනිකායෙ වා භවාති බ්‍රහ්මකායිකා. මහාබ්‍රහ්මුනො පරිසාය භවාති බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජා තස්ස පරිචාරකට්ඨානෙ ඨිතත්තා. මහාබ්‍රහ්මුනො පුරොහිතට්ඨානෙ ඨිතාති බ්‍රහ්මපුරොහිතා. ආයුවණ්ණාදීහි මහන්තා බ්‍රහ්මානොති මහාබ්‍රහ්මානො. සතිපි තෙසං තිවිධානම්පි පඨමෙන ඣානෙන ගන්ත්වා නිබ්බත්තභාවෙ ඣානස්ස පන පවත්තිභෙදෙන අයං විසෙසොති දස්සෙතුං ‘‘බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජා පනා’’තිආදි වුත්තං. පරිත්තෙනාති හීනෙන. සා චස්ස හීනතා ඡන්දාදීනං හීනතාය වෙදිතබ්බා. පටිලද්ධමත්තං වා හීනං. කප්පස්සාති අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පස්ස. හීනපණීතානං මජ්ඣෙ භවත්තා මජ්ඣිමං. සා චස්ස මජ්ඣිමතා ඡන්දාදීනං මජ්ඣිමතාය වෙදිතබ්බා. පටිලභිත්වා නාතිසුභාවිතං වා මජ්ඣිමං. උපඩ්ඪකප්පොති අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පස්ස උපඩ්ඪකප්පො. විප්ඵාරිකතරොති බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජෙහි පමාණතො විපුලතරො සභාවතො උළාරතරො ච හොති. සභාවෙනපි හි උළාරතමොව. තං පනෙත්ථ අප්පමාණං. තස්ස හි පරිත්තාභාදීනං පරිත්තසුභාදීනඤ්ච කායෙ සතිපි සභාවවෙමත්තෙ එකත්තවසෙනෙව වවත්ථපීයතීති ‘‘එකත්තකායා’’ත්වෙව තෙ වුච්චන්ති. පණීතෙනාති උක්කට්ඨෙන. සා චස්ස උක්කට්ඨතා ඡන්දාදීනං උක්කට්ඨතාය වෙදිතබ්බා. සුභාවිතං වා, සම්මදෙව, වසිභාවං පාපිතං පණීතං ‘‘පධානභාවං නීත’’න්ති කත්වා. ඉධාපි කප්පො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පවසෙනෙව වෙදිතබ්බො පරිපුණ්ණමහාකප්පස්ස අසම්භවතො. ඉතීති එවං වුත්තප්පකාරෙන. තෙති ‘‘බ්‍රහ්මකායිකා’’ති වුත්තා තිවිධාපි බ්‍රහ්මානො. සඤ්ඤාය එකත්තාති තිහෙතුකභාවෙන එකසභාවත්තා. න හි තස්සා සම්පයුත්තධම්මවසෙන අඤ්ඤොපි කොචි භෙදො අත්ථි. එවන්ති ඉමිනා නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො ගහිතාති දස්සෙති.

在梵天界中，由初禅所生的梵天众，名为梵众天(brahmakāyikā)。成为大梵天之侍从，因处于侍奉之位，故名梵辅天(brahmapārisajjā)。处于大梵天辅臣之位者，名为梵会天(brahmapurohitā)。寿命与色相皆超胜的梵天，名为大梵天(mahābrahmāno)。虽此三者皆由初禅而生，然为显示其禅定行相有别，故说“梵辅天等”。“少量”即是“低下”。其低下，应知是由意欲等低下所致。或指刚证得而尚浅。 “一劫”指的是“一无量劫”。因处于低下与高妙之间，故为“中等”。其中等，应知是由意欲等中等所致。或指已证得但未善修习者，即为中等。“半劫”即无量劫之半。“更广大”指其在数量上比梵辅天更广，本质上也更卓越。其本质也最为崇高。此处的“无量”即指此。因为少光天等、少净天等，其身虽有自性之别，然依同一性而安立，故皆称为“一身”。“胜妙”即是“卓越”。其卓越，应知是由意欲等卓越所致。或指善修习，已达自在，即为胜妙，意为“已达主要状态”。此处的“劫”也应理解为无量劫，因圆满大劫不可能故。“如是”即如上所述。“彼等”指前述“梵众天”等三类梵天。“想为一”是因为（他们的想）作为三因心而本质为一。其相应法并无任何其他差别。“如是”以此显示，已含摄了身异而想一者。

දණ්ඩඋක්කායාති [Pg.169] දණ්ඩදීපිකාය. සරති ධාවති, විස්සරති විප්පකිණ්ණා විය ධාවති. ද්වෙ කප්පාති ද්වෙ මහාකප්පා. ඉතො පරෙසුපි එසෙව නයො. ඉධාති ඉමස්මිං සුත්තෙ. උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදවසෙන ආභස්සරග්ගහණෙනෙව සබ්බෙපි තෙ පරිත්තාභාඅප්පමාණාභාපි ගහිතා.

“以杖举火”指以杖持灯。奔流、疾行，“散逸”犹如散落般疾行。二劫指二大劫。此后诸处，准此可知。于此，指在此经中。依最上限定之法，仅取光音天，即已含摄少光天与无量光天。

සුන්දරා පභා සුභා, තාය කිණ්ණා සුභාකිණ්ණාති වත්තබ්බෙ. භා-සද්දස්ස රස්සත්තං අන්තිම-ණ-කාරස්ස හ-කාරඤ්ච කත්වා ‘‘සුභකිණ්හා’’ති වුත්තා. අට්ඨකථායං පන නිච්චලාය එකග්ඝනාය පභාය සුභොති පරියායවචනන්ති ‘‘සුභෙන ඔකිණ්ණා විකිණ්ණා’’ති අත්ථො වුත්තො. එත්ථාපි අන්තිම-ණ-කාරස්ස හ-කාරකරණං ඉච්ඡිතබ්බමෙව. න ඡිජ්ජිත්වා පභා ගච්ඡති එකග්ඝනත්තා. චතුත්ථවිඤ්ඤාණට්ඨිතිමෙව භජන්ති කායස්ස සඤ්ඤාය ච එකරූපත්තා. විපුලසන්තසුඛායුවණ්ණාදිඵලත්තා වෙහප්ඵලා. එත්ථාති විඤ්ඤාණට්ඨිතියං.

“美妙的光辉为‘净’(subha)，遍满于此为‘遍’(kiṇṇa)”，故应作“遍净”(subhakiṇṇa)。将“bhā”音节缩短，并将末尾的“ṇa”音改为“ha”，故说为“遍净天(subhakiṇhā)”。然在义注中，以“不动、专一的光辉”为“净”的同义词，故释为“为净所遍、所散”。于此，亦应将末尾的“ṇa”音改为“ha”。光辉不中断，因其专一故。他们依止于第四识住，因其身与想形态同一。因有广大、寂静、安乐、长寿、美色等果报，故名“广果天(vehapphala)”。“于此”指在识住中。

විවට්ටපක්ඛෙ ඨිතා අපුනරාවත්තනතො. ‘‘න සබ්බකාලිකා’’ති වත්වා තමෙව අසබ්බකාලිකත්තං විභාවෙතුං ‘‘කප්පසතසහස්සම්පී’’තිආදි වුත්තං. සොළසකප්පසහස්සච්චයෙන උප්පන්නානං සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මානං පරිනිබ්බායනතො අඤ්ඤෙසඤ්ච තත්ථ අනුප්පජ්ජනතො බුද්ධසුඤ්ඤෙ ලොකෙ සුඤ්ඤං තං ඨානං හොති, තස්මා සුද්ධාවාසා න සබ්බකාලිකා. ඛන්ධාවාරට්ඨානසදිසා හොන්ති සුද්ධාවාසභූමියො. ඉමිනා සුත්තෙන සුද්ධාවාසානං සත්තාවාසභාවදීපනෙනෙව විඤ්ඤාණට්ඨිතිභාවොපි දීපිතො හොති, තස්මා සුද්ධාවාසාපි සත්තසු විඤ්ඤාණට්ඨිතීසු චතුත්ථවිඤ්ඤාණට්ඨිතිං, නවසු සත්තාවාසෙසු චතුත්ථසත්තාවාසඤ්ච භජන්ති.

因不再返回，故处于世界演化之列。“非恒时有”此说，正是为了阐明其非永恒性，故说“百千劫”等。生于净居天的梵天众，经过一万六千劫后般涅槃，且无他者再生于彼处，故在无佛出世的世界，彼处即为空，因此净居天非恒时有。净居天之地如同军营驻地。此经阐明净居天为有情居，同时也说明其为识住，故净居天在七识住中属第四识住，在九有情居中属第四有情居。

සුඛුමත්තාති සඞ්ඛාරාවසෙසසුඛුමභාවප්පත්තත්තා. පරිබ්‍යත්තවිඤ්ඤාණකිච්චාභාවතො නෙව විඤ්ඤාණං, න සබ්බසො අවිඤ්ඤාණං හොතීති නාවිඤ්ඤාණං, තස්මා පරිප්ඵුතවිඤ්ඤාණකිච්චවන්තීසු විඤ්ඤාණට්ඨිතීසු න වුත්තං.

“因其微细”指达到诸行余存的微细状态。由于没有显了的识的作用，它既非识，也非全无识，因此不能说是“无识”。是故，在具有周遍识作用的诸识住中未提及此。

සත්තවිඤ්ඤාණට්ඨිතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

七识住经释义终。

2. සමාධිපරික්ඛාරසුත්තවණ්ණනා

2. 定资具经释义

45. දුතියෙ සමාධිපරික්ඛාරාති එත්ථ තයො පරික්ඛාරා. ‘‘රථො සීලපරික්ඛාරො, ඣානක්ඛො චක්කවීරියො’’ති (සං. නි. 5.4) හි එත්ථ අලඞ්කාරො පරික්ඛාරො [Pg.170] නාම. ‘‘සත්තහි නගරපරික්ඛාරෙහි සුපරික්ඛතං හොතී’’ති (අ. නි. 7.67) එත්ථ පරිවාරො පරික්ඛාරො නාම. ‘‘ගිලානපච්චය…පෙ… ජීවිතපරික්ඛාරා’’ති (ම. නි. 1.191-192) එත්ථ සම්භාරො පරික්ඛාරො නාම. සො ඉධ අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘මග්ගසමාධිස්ස සම්භාරා’’ති. පරිවාරපරික්ඛාරොපි වට්ටතියෙව. පරිවාරො හි සම්මාදිට්ඨාදයො මග්ගධම්මා සම්මාසමාධිස්ස සහජාතාදිපච්චයභාවෙන පරිකරණතො අභිසඞ්ඛරණතො. පරික්ඛතාති පරිවාරිතා. අයං වුච්චති අරියො සම්මාසමාධීති අයං සත්තහි රතනෙහි පරිවුතො චක්කවත්තී විය සත්තහි අඞ්ගෙහි පරිවුතො අරියො සම්මාසමාධීති වුච්චති. උපෙච්ච නිස්සීයතීති උපනිසා, සහ උපනිසායාති සඋපනිසො, සඋපනිස්සයො අත්ථො, සපරිවාරොයෙවාති වුත්තං හොති. සහකාරිකාරණභූතො හි ධම්මසමූහො ඉධ ‘‘උපනිසො’’ති අධිප්පෙතො.

45. 第二“定资具”中，资具有三种。如“戒为车饰，禅为车轴，精进为轮”，此处的“资具”是庄严义。如“以七种城防资具善加防护”，此处的“资具”是围绕义。如“病缘……生活资具”，此处的“资具”是资粮义。此处取资粮义，故说“道定之资粮”。围绕义的资具也适用。因为正见等道法，作为正定的俱生等缘，有资助、成办之作用，故为围绕。被围绕即被护卫。这称为“圣正定”，犹如转轮王为七宝所围绕，圣正定为七支所围绕。“亲近依止”为“近因”(upanisā)，“具有近因”即“有依”，意为“有围绕”。此处的“近因”意指作为助缘的诸法之集合。

සමාධිපරික්ඛාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

定资具经释义终。

3. පඨමඅග්ගිසුත්තවණ්ණනා

3. 初火经释义

46. තතියෙ අනුඩහනට්ඨෙනාති කාමං ආහුනෙය්‍යග්ගිආදයො තයො අග්ගී බ්‍රාහ්මණෙහිපි ඉච්ඡිතා සන්ති. තෙ පන තෙහි ඉච්ඡිතමත්තාව, න සත්තානං තාදිසා අත්ථසාධකා. යෙ පන සත්තානං අත්ථසාධකා, තෙ දස්සෙතුං ‘‘ආහුනං වුච්චතී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ආනෙත්වා හුනනං පූජනං ‘‘ආහුන’’න්ති වුත්තං, තං ආහුනං අරහන්තී මාතාපිතරො. තෙනාහ භගවා – ‘‘ආහුනෙය්‍යාති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචන’’න්ති (ඉතිවු. 106). යදග්ගෙන ච තෙ පුත්තානං බහූපකාරතාය ආහුනෙය්‍යාති, තෙසු සම්මාපටිපත්ති නෙසං හිතසුඛාවහා, තදග්ගෙන තෙසු මිච්ඡාපටිපත්ති අහිතදුක්ඛාවහාති ආහ ‘‘තෙසු…පෙ… නිබ්බත්තන්තී’’ති.

46. 第三，关于“不燃烧”之义：虽然婆罗门所希望的祭火等三种火存在，但那些火仅仅是他们所希望的，并不能真正利益众生。为了说明能够利益众生的火，所以说了“供养”等。于此，“供养”(āhuna)是指迎请来献奉、祭祀，父母值得这样的供养。因此，世尊说：“诸比丘，‘应供’是父母的另一种称呼。”因为父母对子女有很大的恩德，所以被称为“应供”，对他们如法奉养能带来利益和安乐，不如法对待则带来损害和痛苦，所以说“于他们……生起”等等。

ස්වායමත්ථො (දී. නි. අට්ඨ. 3.305) මිත්තවින්දකවත්ථුනා වෙදිතබ්බො. මිත්තවින්දකො හි මාතරා, ‘‘තාත, අජ්ජ උපොසථිකො හුත්වා විහාරෙ සබ්බරත්තිං ධම්මස්සවනං සුණොහි, සහස්සං තෙ දස්සාමී’’ති වුත්තො ධනලොභෙන උපොසථං සමාදාය විහාරං ගන්ත්වා ‘‘ඉදං ඨානං අකුතොභය’’න්ති සල්ලක්ඛෙත්වා ධම්මාසනස්ස හෙට්ඨා නිපන්නො සබ්බරත්තිං නිද්දායිත්වා ඝරං [Pg.171] අගමාසි. මාතා පාතොව යාගුං පචිත්වා උපනාමෙසි. සො සහස්සං ගහෙත්වාව පිවි. අථස්ස එතදහොසි ‘‘ධනං සංහරිස්සාමී’’ති. සො නාවාය සමුද්දං පක්ඛන්දිතුකාමො අහොසි. අථ නං මාතා, ‘‘තාත, ඉමස්මිං කුලෙ චත්තාලීසකොටිධනං අත්ථි, අලං ගමනෙනා’’ති නිවාරෙති. සො තස්සා වචනං අනාදියිත්වා ගච්ඡති එව. සා පුරතො අට්ඨාසි. අථ නං කුජ්ඣිත්වා ‘‘අයං මය්හං පුරතො තිට්ඨතී’’ති පාදෙන පහරිත්වා පතිතං අන්තරං කත්වා අගමාසි.

此义应以觅友者(Mittavindaka)的故事来理解。觅友者被母亲告知：“孩子，今天受持布萨，去寺院彻夜听法吧，我给你一千钱。”他因为贪财而受持布萨，来到寺院后心想“这个地方安全”，便在法座下躺卧，整夜睡觉，天亮回家。母亲一大早煮好粥给他。他拿了钱才喝粥。然后他想：“我要积聚财富。”便想要乘船出海。母亲劝阻他说：“孩子，我们家有四十亿财产，不用去了。”他不听劝，执意要走。母亲挡在他面前。他生气地说：“这个人竟然挡着我！”一脚将母亲踢倒，弃她而去。

මාතා උට්ඨහිත්වා ‘‘මාදිසාය මාතරි එවරූපං කම්මං කත්වා ගතස්ස තෙ ගතට්ඨානෙ සුඛං භවිස්සතීති එවංසඤ්ඤී නාම ත්වං පුත්තා’’ති ආහ. තස්ස නාවං ආරුය්හ ගච්ඡතො සත්තමෙ දිවසෙ නාවා අට්ඨාසි. අථ තෙ මනුස්සා ‘‘අද්ධා එත්ථ පාපපුග්ගලො අත්ථි, සලාකං දෙථා’’ති ආහංසු. සලාකා දීයමානා තස්සෙව තික්ඛත්තුං පාපුණි. තෙ තස්ස උළුම්පං දත්වා තං සමුද්දෙ පක්ඛිපිංසු. සො එකං දීපං ගන්ත්වා විමානපෙතීහි සද්ධිං සම්පත්තිං අනුභවන්තො තාහි ‘‘පුරතො පුරතො මා අගමාසී’’ති වුච්චමානොපි තද්දිගුණං තද්දිගුණං සම්පත්තිං පස්සන්තො අනුපුබ්බෙන ඛුරචක්කධරං එකං අද්දස. තං චක්කං පදුමපුප්ඵං විය උපට්ඨාසි. සො තං ආහ, ‘‘අම්භො, ඉදං තයා පිළන්ධිතං පදුමං මය්හං දෙහී’’ති. න ඉදං, සාමි, පදුමං, ඛුරචක්කං එතන්ති. සො ‘‘වඤ්චෙසි මං ත්වං, කිං මයා පදුමං න දිට්ඨපුබ්බ’’න්ති වත්වා ‘‘ත්වං ලොහිතචන්දනං විලිම්පිත්වා පිළන්ධනං පදුමපුප්ඵං මය්හං න දාතුකාමො’’ති ආහ. සො චින්තෙසි ‘‘අයම්පි මයා කතසදිසං කම්මං කත්වා තස්ස ඵලං අනුභවිතුකාමො’’ති. අථ නං ‘‘ගණ්හ, රෙ’’ති වත්වා තස්ස මත්ථකෙ චක්කං ඛිපි. තෙන වුත්තං –

母亲起身说道：“你这儿子啊，对像我这样的母亲做出这种事，还想着‘到了那里就能快乐’，你竟然存着这样的念头！”他乘船出发后第七天，船停住了。那些人说：“这里肯定有个作恶之人，快抽签！”抽签三次都指向他。他们给他一个木筏，把他扔进海里。他来到一个岛屿，和天女们一起享受快乐。虽然她们劝他“不要再往前走了”，但他看到加倍再加倍的快乐，渐渐看见一个带着刀轮的人。那刀轮像莲花一样在他面前显现。他说：“喂，把你头上戴的这朵莲花给我。”对方说：“大人，这不是莲花，是刀轮啊。”他说：“你骗我，难道我没见过莲花吗？你涂了红檀香，不肯把这莲花头饰给我。”那人想：“此人也做了与我类似的业，是来体验这果报的。”于是说：“拿去！”就把刀轮扔到他头上。有偈说道：

‘‘චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමා, අට්ඨාහි පිච සොළස;

සොළසාහි ච බාත්තිංස, අත්‍රිච්ඡං චක්කමාසදො;

ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස, චක්කං භමති මත්ථකෙ’’ති. (ජා. 1.1.104;

1.5.103);

由四而得八，由八而十六，由十六而三十二。因过度贪婪，他遭遇了轮盘。为欲望所害之人，轮盘于其头顶旋转。

සොති ගෙහසාමිකො භත්තා. පුරිමනයෙනෙවාති අනුඩහනස්ස පච්චයතාය. තත්‍රිදං වත්ථු – කස්සපබුද්ධකාලෙ සොතාපන්නස්ස උපාසකස්ස භරියා අතිචාරං චරති. සො තං පච්චක්ඛතො දිස්වා ‘‘කස්මා එවං කරොසී’’ති ආහ. සා ‘‘සචාහං එවරූපං කරොමි, අයං මෙ සුනඛො විලුප්පමානො [Pg.172] ඛාදතූ’’ති වත්වා කාලකතා කණ්ණමුණ්ඩකදහෙ වෙමානිකපෙතී හුත්වා නිබ්බත්තා දිවා සම්පත්තිං අනුභවති, රත්තිං දුක්ඛං. තදා බාරාණසිරාජා මිගවං චරන්තො අරඤ්ඤං පවිසිත්වා අනුපුබ්බෙන කණ්ණමුණ්ඩකදහං සම්පත්තො තාය සද්ධිං සම්පත්තිං අනුභවති. සා තං වඤ්චෙත්වා රත්තිං දුක්ඛං අනුභවති. සො ඤත්වා ‘‘කත්ථ නු ඛො ගච්ඡතී’’ති පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො ගන්ත්වා අවිදූරෙ ඨිතො කණ්ණමුණ්ඩකදහතො නික්ඛමිත්වා තං ‘‘පටපට’’න්ති ඛාදමානං එකං සුනඛං දිස්වා අසිනා ද්විධා ඡින්දි, ද්වෙ අහෙසුං. පුන ඡින්නෙ චත්තාරො, පුන ඡින්නෙ අට්ඨ, පුන ඡින්නෙ සොළස අහෙසුං. සා ‘‘කිං කරොසි, සාමී’’ති ආහ. සො ‘‘කිං ඉද’’න්ති ආහ. සා ‘‘එවං අකත්වා ඛෙළපිණ්ඩං භූමියං නිට්ඨුභිත්වා පාදෙන ඝංසාහී’’ති ආහ. සො තථා අකාසි. සුනඛා අන්තරධායිංසු. මුට්ඨියොගො කිරායං තස්ස සුනඛන්තරධානස්ස, යදිදං ඛෙළපිණ්ඩං භූමියං නිට්ඨුභිත්වා පාදෙන ඝංසනං, තං දිවසං තස්සා කම්මං ඛීණං. රාජා විප්පටිසාරී හුත්වා ගන්තුං ආරද්ධො. සා ‘‘මය්හං, සාමි, කම්මං ඛීණං, මා අගමාසී’’ති ආහ. රාජා අස්සුත්වාව ගතො.

他，即家主、丈夫。这里说的“依前例”，是因为不断遭受折磨的缘故。故事是这样的：在迦叶佛时代，一位证得初果的优婆塞，他的妻子行为不检点。他亲眼看见后问：“你为什么做这种事？”她发誓说：“如果我做这种事，就让这狗来撕裂吞食我！”说完她就死了，转生成为无耳湖的女鬼(vemānikapetī)，白天享受福报，夜晚遭受痛苦。当时，波罗奈国王打猎进入森林，逐渐来到无耳湖，与那女鬼一同享乐。她欺骗国王，到了晚上就独自受苦。国王察觉后心想：“她究竟去哪里了？”便悄悄尾随在她身后，在离无耳湖不远的地方停下，看见她从无耳湖出来，一只狗“啪嗒啪嗒”地啃食着她。国王用剑将狗砍成两段，结果变成了两条狗。再次砍去，变成了四条，再次砍去，变成了八条，再次砍去，变成了十六条狗。她问：“我的主人，你在做什么？”国王问：“这是怎么回事？”她说：“不要这样做，往地上吐一口唾沫，再用脚踩上去抹掉。”国王照做了，狗就消失不见了。原来这是使那些狗消失的秘诀，即往地上吐一口唾沫，再用脚踩踏。那天，她的恶业就消尽了。国王心生悔意，打算离开。她说：“我的主人，我的业已消尽，请不要走。”国王没有听从，还是离开了。

දක්ඛිණාති චත්තාරො පච්චයා දීයමානා දක්ඛන්ති එතෙහි හිතසුඛානීති, තං දක්ඛිණං අරහතීති දක්ඛිණෙය්‍යො, භික්ඛුසඞ්ඝො.

“布施”(Dakkhiṇā)是指通过布施四种资具，（施者）将能见到利益与安乐。因此，堪受此布施者被称为“应受施者”(Dakkhiṇeyyo)，即比丘僧伽。

පඨමඅග්ගිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

初火经释义终。

4-5. දුතියඅග්ගිසුත්තාදිවණ්ණනා

4-5. 第二火经等释义

47-48. චතුත්ථෙ යඤ්ඤවාටං සම්පාදෙත්වා මහායඤ්ඤං උද්දිස්ස සවිඤ්ඤාණකානි අවිඤ්ඤාණකානි ච යඤ්ඤූපකරණානි සජ්ජිතානීති ආහ පාළියං ‘‘මහායඤ්ඤො උපක්ඛටො’’ති. තං උපකරණං තෙසං තථාසජ්ජනන්ති ආහ ‘‘උපක්ඛටොති පච්චුපට්ඨිතො’’ති. වච්ඡතරසතානීති යුවභාවප්පත්තානි නාතිබලවවච්ඡසතානි. තෙ පන වච්ඡා එව හොන්ති, න දම්මා, බලීබද්දා වා. උරබ්භාති තරුණමෙණ්ඩකා වුච්චන්ති. උපනීතානීති ඨපනත්ථාය උපනීතානි. විහිංසට්ඨෙනාති හිංසනට්ඨෙන. උපවායතූති උපගන්ත්වා සරීරදරථං නිබ්බාපෙන්තො සණ්හසීතලා වාතො වායතු. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. පඤ්චමෙ නත්ථි වත්තබ්බං.

47-48. 在第四经中，准备好祭祀场地后，为了举行大祭，备办了有情识与无情识的祭祀用具，如巴利语中所说“大祭已备办”。关于此用具，就其如此备办而言，经中说“‘已备办’即已准备妥当”。“数百头小公牛”是指已成年但并非特别强壮的数百头小牛。它们只是小牛，而非已驯服的牛或耕牛。“公羊”是指幼小的公羊。“被牵来”是指为了安置而被牵来。“以伤害之义”即以伤害为目的。“愿凉风吹拂”即愿轻柔凉爽的风吹来，平息身体的灼热。其余易解。第五经无须解说。

දුතියඅග්ගිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第二火经等释义终。

6. දුතියසඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා

6. 第二想经释义

49. ඡට්ඨෙ [Pg.173] න්හාරුවිලෙඛනන්ති චම්මං ලිඛන්තානං චම්මං ලිඛිත්වා ඡඩ්ඩිතකසටං. ‘‘එසොහමස්මී’’තිආදිනා අහංකරණං අහඞ්කාරො. ‘‘එතං මමා’’ති මමංකරණං මමඞ්කාරො. තෙනාහ ‘‘අහඞ්කාරදිට්ඨිතො’’තිආදි. තිස්සො විධාති සෙය්‍යසදිසහීනවසෙන තයො මානා. ‘‘එකවිධෙන රූපසඞ්ගහො’’තිආදීසු (ධ. ස. 584) කොට්ඨාසො ‘‘විධා’’ති වුත්තො. ‘‘කථංවිධං සීලවන්තං වදන්ති, කථංවිධං පඤ්ඤවන්තං වදන්තී’’තිආදීසු (සං. නි. 1.95) පකාරො. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, විධා. කතමා තිස්සො? සෙය්‍යොහමස්මීති විධා’’ති (විභ. 920) එත්ථ මානො ‘‘විධා’’ති වුත්තො. ඉධාපි මානොව අධිප්පෙතො. මානො හි විදහනතො හීනාදිවසෙන තිවිධා. තෙනාකාරෙන දහනතො උපදහනතො ‘‘විධා’’ති වුච්චති.

49. 第六“筋脉刮削”是指剥皮者剥皮后所弃之皮屑。“这是我”等执取“我”者，称为我执；“这是我的”等执取“我所”者，称为我所执。故说“从我执见”等。三种类别是指依胜、等、劣而生的三种慢。“一种色之摄集”等（《法集论》584）中，“类别”指的是“部分”。“如何称持戒者，如何称有慧者”等（《相应部》1.95）中，“类别”指的是“方式”。“诸比丘，有此三种类别。何为三种？‘我胜’之类别”（《分别论》920），此处将慢称为“类别”。此处亦指慢。慢因其能烧毁，依劣等而有三种。以其能以此方式烧毁、焚烧，故称为“类别”。

දුතියසඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第二想经释义终。

7-8. මෙථුනසුත්තාදිවණ්ණනා

7-8. 交合经等释义

50-51. සත්තමෙ ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ. එකච්චොති එකො. සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වාති පබ්බජ්ජාමත්තෙන සමණො වා, ජාතිමත්තෙන බ්‍රාහ්මණො වා. ද්වයංද්වයසමාපත්තින්ති ද්වීහි ද්වීහි සමාපජ්ජිතබ්බං, මෙථුනන්ති අත්ථො. න හෙව ඛො සමාපජ්ජතීති සම්බන්ධො. උච්ඡාදනං උබ්බට්ටනං. සම්බාහනං පරිමද්දනං. සාදියතීති අධිවාසෙති. තදස්සාදෙතීති උච්ඡාදනාදිං අභිරමති. නිකාමෙතීති ඉච්ඡති. විත්තින්ති තුට්ඨිං. ඉදම්පි ඛොති එත්ථ ඉදන්ති යථාවුත්තං සාදියනාදිං ඛණ්ඩාදිභාවවසෙන එකං කත්වා වුත්තං. පි-සද්දො වක්ඛමානං උපාදාය සමුච්චයත්ථො, ඛො-සද්දො අවධාරණත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – යදෙතං බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤස්ස අසතිපි ද්වයංද්වයසමාපත්තියං මාතුගාමස්ස උච්ඡාදනනහාපනසම්බාහනසාදියනාදි. ඉදම්පි එකංසෙන තස්ස බ්‍රහ්මචරියස්ස ඛණ්ඩාදිභාවාපාදනතො ඛණ්ඩම්පි ඡිද්දම්පි සබලම්පි කම්මාසම්පීති. එවං පන ඛණ්ඩාදිභාවාපත්තියා සො අපරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, න පරිසුද්ධං, සංයුත්තො මෙථුනසංයොගෙන, න [Pg.174] විසංයුත්තො. තතො චස්ස න ජාතිආදීහි පරිමුත්තීති දස්සෙන්තො ‘‘අයං වුච්චතී’’තිආදිමාහ.

50-51. 在第七处，“于此”指于此世间。“某者”指一人。“沙门或婆罗门”指仅凭出家而为沙门，或仅凭种姓而为婆罗门。“双双结合”指应以二二方式结合，意思是性行为。“不结合”是其关联语。“涂油”指涂抹。“按摩”指揉搓。“接受”指容许。“乐著”指耽著于涂油等事。“希求”指想要。“满足”指喜悦。“此亦”中，“此”指如前所说的接受等事，总括为残缺等状态而说。“亦”字是包含接下来要说的内容的集合义，“确”字是强调义。此谓：即使自称修行梵行者，即使没有双双结合，若与妇女进行涂油、沐浴、按摩、接受等，此亦必然使其梵行导致残缺、破损、有缺漏、混杂、污秽。如是，因有残缺等过失，他所行者为不清净梵行，非清净梵行，与淫欲之束缚相应，非解脱者。由此，他亦不能从出生等中解脱，为显示此义，故说“这被称为”等等。

සඤ්ජග්ඝතීති කිලෙසවසෙන මහාහසිතං හසති. සංකීළතීති කායසංසග්ගවසෙන කීළති. සංකෙලායතීති සබ්බසො මාතුගාමං කෙලායන්තො විහරති. චක්ඛුනාති අත්තනො චක්ඛුනා. චක්ඛුන්ති මාතුගාමස්ස චක්ඛුං. උපනිජ්ඣායතීති උපෙච්ච නිජ්ඣායති ඔලොකෙති. තිරොකුට්ටන්ති කුට්ටස්ස පරතො. තථා තිරොපාකාරං, ‘‘මත්තිකාමයා භිත්ති කුට්ටං, ඉට්ඨකාමයා පාකාරො’’ති වදන්ති. යා කාචි වා භිත්ති පොරිසකා දියඩ්ඪරතනප්පමාණා කුට්ටං, තතො අධිකො පාකාරො. අස්සාති බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤස්ස. පුබ්බෙති වතසමාදානතො පුබ්බෙ. කාමගුණෙහීති කාමකොට්ඨාසෙහි. සමප්පිතන්ති සුට්ඨු අප්පිතං සහිතං. සමඞ්ගිභූතන්ති සමන්නාගතං. පරිචාරයමානන්ති කීළන්තං, උපට්ඨහියමානං වා. පණිධායාති පත්ථෙත්වා. සීලෙනාතිආදීසු යමනියමාදිසමාදානවසෙන සීලං, අවීතික්කමවසෙන වතං. උභයම්පි වා සීලං, දුක්කරචරියවසෙන පවත්තිතං වතං. තංතංඅකිච්චසම්මතතො වා නිවත්තිලක්ඛණං සීලං, තංතංසමාදානවතො වෙසභොජනකිච්චකරණාදිවිසෙසප්පටිපත්ති වතං. සබ්බථාපි දුක්කරචරියා තපො. මෙථුනා විරති බ්‍රහ්මචරියන්ති එවම්පෙත්ථ පාළිවණ්ණනා වෙදිතබ්බා. අට්ඨමං උත්තානමෙව.

“戏笑”(sañjagghati)指因烦恼而大笑。“嬉戏”(saṃkīḷati)指以身体接触而游戏。“淫戏”(saṃkelāyati)指完全与妇女调情。“自眼”指自己的眼睛。“他眼”指妇女的眼睛。“凝视”(upanijjhāyati)指靠近仔细观看。“墙外”(tirokuṭṭa)指墙(kuṭṭa)的那一边。“垣外”(tiropākāra)亦然。人们说：“泥做的墙是墙，砖做的墙是垣。”凡高度约一寻半之墙称为墙，超过此者称为垣。“他的”(assa)指持梵行誓愿者的。“先”(pubbe)指在持守誓愿之前。“欲尘”(kāmaguṇa)指欲乐的组成部分。“善系”(samappita)指妥善地结合、具备。“具足”(samaṅgibhūta)指圆满成就。“侍奉”(paricārayamāna)指嬉戏或承事。“希求”(paṇidhāya)指渴望。“戒”(sīla)等句中，以持守禁制等为戒，以不违犯为誓(vata)。二者皆可为戒，以难行之行为誓。或说，远离各各不应作之事为戒，持守各各誓愿如不非时食等特殊行持为誓。总之，难行之行为苦修(tapo)。远离淫欲即是梵行(brahmacariya)。此处巴利语释义应如是理解。第八部分甚为明了。

මෙථුනසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

交合经等释义终。

9. දානමහප්ඵලසුත්තවණ්ණනා

9. 布施大果经释义

52. නවමෙ ‘‘සාහු දාන’’න්ති දානං දෙතීති ‘‘දානං නාම සාධු සුන්දර’’න්ති දානං දෙතීති අත්ථො. දානඤ්හි දත්වා තං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස පාමොජ්ජපීතිසොමනස්සාදයො උප්පජ්ජන්ති, ලොභදොසඉස්සාමච්ඡෙරාදයො විදූරීභවන්ති. ඉදානි දානං අනුකූලධම්මපරිබ්‍රූහනෙන පච්චනීකධම්මවිදූරීකරණෙන ච භාවනාචිත්තස්ස උපසොභනාය ච පරික්ඛාරාය ච හොතීති ‘‘අලඞ්කාරභූතඤ්චෙව පරිවාරභූතඤ්ච දෙතී’’ති වුත්තං. ඣානානාගාමී නාම හොති ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා [Pg.175] බ්‍රහ්මලොකූපපන්නානං අරියානං හෙට්ඨා අනුප්පජ්ජනතො. ඉමං පෙච්ච පරිභුඤ්ජිස්සාමීති සාපෙක්ඛස්ස දානං පරලොකඵලාසාය සාතිසයාය ච පුබ්බාචාරවසෙන උප්පජ්ජමානාය අනුභවත්තා තණ්හුත්තරං නාම හොතීති ආහ ‘‘පඨමං තණ්හුත්තරියදාන’’න්ති. දානං නාම බුද්ධාදීහි පසත්ථන්ති ගරුං චිත්තීකාරං උපට්ඨපෙත්වා දාතබ්බත්තා ‘‘දුතියං චිත්තීකාරදාන’’න්ති වුත්තං. පුබ්බකෙහි පිතුපිතාමහෙහි දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං ජහාපෙතුං නාම නානුච්ඡවිකන්ති අත්තභාවසභාගවසෙන හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨපෙත්වා දාතබ්බතො ‘‘තතියං හිරොත්තප්පදාන’’න්ති වුත්තං. ‘‘අහං පචාමි, න ඉමෙ පචන්ති, නාරහාමි පචන්තො අපචන්තානං දානං අදාතු’’න්ති එවංසඤ්ඤී හුත්වා දෙන්තො නිරවසෙසං කත්වා දෙතීති ආහ ‘‘චතුත්ථං නිරවසෙසදාන’’න්ති. ‘‘යථා තෙසං පුබ්බකානං ඉසීනං තානි මහායඤ්ඤකානි අහෙසුං, එවං මෙ අයං දානපරිභොගො භවිස්සතී’’ති එවංසඤ්ඤිනො දානං දක්ඛිණං අරහෙසු දාතබ්බතො ‘‘පඤ්චමං දක්ඛිණෙය්‍යදාන’’න්ති වුත්තං. ‘‘ඉමං මෙ දානං දදතො චිත්තං පසීදතී’’තිආදිනා පීතිසොමනස්සං උප්පාදෙත්වා දෙන්තස්ස දානං සොමනස්සබාහුල්ලප්පත්තියා සොමනස්සුපචාරං නාම හොතීති ආහ ‘‘ඡට්ඨං සොමනස්සුපවිචාරදාන’’න්ති වුත්තං.

52. 第九，“善哉布施”，意思是“布施确实是善美的”，从而行布施。因为布施后，当回顾此事时，会生起欢喜、欣悦、愉悦等，贪欲、嗔恚、嫉妒、悭吝等则会远离。现在布施能够增长顺益之法、远离违逆之法，既能庄严修行之心，又能作为修行的资粮，所以说“布施犹如庄严，亦如随从”。禅那不还者是指修习禅定后，生于梵天界的圣者，不再下生。怀着“我死后将受用此福报”的期待而施舍，因为这是由于对来世果报的强烈希求以及过去善行的熏习而生起的体验，因此名为“第一以渴爱为上之施”。布施是被佛陀等所赞叹的，应该怀着恭敬心而行施，所以说“第二恭敬施”。祖先父辈曾经行布施，如果废弃不施是不恰当的，应该怀着与自身相应的惭愧心而行施，所以说“第三惭愧施”。“我亲自烹调，他们没有烹调，我作为烹调者不应该不给没有烹调的人布施”，这样想着，就尽己所有地行布施，所以说“第四无余施”。“就像古代仙人举行盛大的祭祀一样，我现在的布施也应当如此”，这样想着，应该向值得接受供养的人行布施，所以说“第五应供施”。“我行此布施时，内心生起清净的信心”等等，因为生起欣悦和愉悦而行施，因为喜悦特别多，所以称为“第六喜悦相应施”。

දානමහප්ඵලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

布施大果经释义终。

10. නන්දමාතාසුත්තවණ්ණනා

10. 难陀母经释义

53. දසමෙ ‘‘වුත්ථවස්සො පවාරෙත්වා…පෙ… නික්ඛමී’’ති අඞ්ගුත්තරභාණකානං මතෙනෙතං වුත්තං. මජ්ඣිමභාණකා පන වදන්ති ‘‘භගවා උපකට්ඨාය වස්සූපනායිකාය ජෙතවනතො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො චාරිකං නික්ඛමි. තෙනෙව ච අකාලෙ නික්ඛන්තත්තා කොසලරාජාදයො වාරෙතුං ආරභිංසු. පවාරෙත්වා හි චරණං බුද්ධාචිණ්ණ’’න්ති. පුණ්ණාය සම්මාපටිපත්තිං පච්චාසීසන්තො භගවා ‘‘මම නිවත්තනපච්චයා ත්වං කිං කරිස්සසී’’ති ආහ. පුණ්ණාපි…පෙ… පබ්බජීති එත්ථ සෙට්ඨි ‘‘පුණ්ණාය භගවා නිවත්තිතො’’ති සුත්වා තං භුජිස්සං කත්වා ධීතුට්ඨානෙ ඨපෙසි. සා පබ්බජ්ජං යාචිත්වා පබ්බජි, පබ්බජිත්වා විපස්සනං ආරභි. අථස්සා සත්ථා ආරද්ධවිපස්සකභාවං ඤත්වා ඉමං ඔභාසගාථං විස්සජ්ජෙසි –

53. 第十，“已满雨期安居，自恣后……离开”，这是《增支部》诵者的观点。然而，中部诵者说：“世尊在雨季安居临近时，与比丘僧团一起从祇陀林出发游行。正因为在不合时宜的时候出发，憍萨罗王等人才开始劝阻。因为诸佛的习惯是在自恣之后才游行。”世尊期望富那(Puṇṇā)能如实修行，便问：“因我返回之故，你将如何？”富那也……出家了。此处，长者听闻“世尊为富那而返回”后，便让她解脱奴隶身份，待之如女。她请求出家后便出家了，出家后开始修习观(vipassanā)。导师了知她已开始修习观，便说出这首光明偈：

‘‘පුණ්ණෙ [Pg.176] පූරස්සු සද්ධම්මං, චන්දො පන්නරසො යථා;

පරිපුණ්ණාය පඤ්ඤාය, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සසී’’ති. (ථෙරීගා. 3);

普娜，愿你充满正法，犹如十五圆月；以圆满的智慧，你将终结诸苦。

සා ගාථාපරියොසානෙ අරහත්තං පත්වා අභිඤ්ඤාතා සාවිකා අහොසි. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

在偈颂结束时，她证得阿罗汉果，成为一位知名的女弟子。其余部分在此处很容易理解。

නන්දමාතාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《难陀母经》释义终。

මහායඤ්ඤවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

大祭品释义终。

පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

初五十经篇终。

6. අබ්‍යාකතවග්ගො

6. 无记品

1-2. අබ්‍යාකතසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. 无记经等释义

54-55. ඡට්ඨවග්ගස්ස පඨමං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. දුතියෙ අතීතෙ අත්තභාවෙ නිබ්බත්තකං කම්මන්ති ‘‘පුරිමකම්මභවස්මිං මොහො අවිජ්ජා, ආයූහනා සඞ්ඛාරා, නිකන්ති තණ්හා, උපගමනං උපාදානං, චෙතනා භවො’’ති එවමාගතං සපරික්ඛාරං පඤ්චවිධං කම්මවට්ටමාහ. එතරහි මෙ අත්තභාවො න සියාති විඤ්ඤාණනාමරූපසළායතනඵස්සවෙදනාසහිතං පච්චුප්පන්නං පඤ්චවිධං විපාකවට්ටමාහ. යං අත්ථිකන්ති යං පරමත්ථතො විජ්ජමානකං. තෙනාහ ‘‘භූත’’න්ති. තඤ්හි පච්චයනිබ්බත්තතාය ‘‘භූත’’න්ති වුච්චති. තං පජහාමීති තප්පටිබද්ධච්ඡන්දරාගප්පහානෙන තතො එව ආයතිං අනුප්පත්තිධම්මතාපාදනවසෙන පජහාමි පරිච්චජාමි. හරිතන්තන්ති (ම. නි. අට්ඨ. 1.303) හරිතමෙව. අන්ත-සද්දෙන පදවඩ්ඪනං කතං යථා ‘‘වනන්තං සුත්තන්ත’’න්ති, අල්ලතිණාදීනි ආගම්ම නිබ්බායතීති අත්ථො. පථන්තන්ති මහාමග්ගං. සෙලන්තන්ති පබ්බතං. උදකන්තන්ති උදකං. රමණීයං වා භූමිභාගන්ති තිණගුම්බාදිරහිතං විවිත්තං අබ්භොකාසභූමිභාගං. අනාහාරාති අපච්චයා නිරුපාදානා. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

54-55. 第六品的第一经很容易理解。第二经说及过去生中产生之业，即“于前业有，痴为无明，造作为行，爱欲为爱，执取为取，思为有”，如此宣说了具足附属条件的五种业轮(kammavaṭṭa)。‘如今愿我此身不再有’，是指识、名色、六处、触、受所摄的现在五种异熟轮(vipākavaṭṭa)。‘有’是指胜义上真实存在之物。因此说‘已有的’(bhūta)。因为它由因缘所生，所以称为‘已有的’。‘我今舍弃它’，就是通过断除与之相应的欲贪，从而使之未来不再生起，以此方式舍弃、放弃。‘Haritantaṃ’就是‘haritaṃ’(青翠)。‘anta’字是增字，例如‘vanantaṃ’(林边)和‘suttantaṃ’(经)。其意思是依附青草等而得到清凉。‘Pathantaṃ’就是大道。‘Selantaṃ’就是山。‘Udakantaṃ’就是水。‘可悦乐地’是指没有草丛等、寂静的空旷地带。‘Anāhārā’(无食)是指无因、无取。其余部分在此处意义浅显。

අබ්‍යාකතසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《无记经》等释义终。

3. තිස්සබ්‍රහ්මාසුත්තවණ්ණනා

3. 帝须梵天经释义

56. තතියෙ [Pg.177] විවිත්තානි තාදිසානි පන පරියන්තානි අතිදූරානි හොන්තීති ආහ ‘‘අන්තිමපරියන්තිමානී’’ති. අන්තෙ භවානි අන්තිමානි, අන්තිමානියෙව පරියන්තිමානි. උභයෙනපි අතිදූරතං දස්සෙති. සමන්නාහාරෙ ඨපයමානොති ඉන්ද්‍රියං සමාකාරෙන වත්තෙන්තො ඉන්ද්‍රියසමතං පටිපාදෙන්තො නාම හොති. විපස්සනාචිත්තසම්පයුත්තො සමාධි, සතිපි සඞ්ඛාරනිමිත්තාවිරහෙ නිච්චනිමිත්තාදිවිරහතො ‘‘අනිමිත්තො’’ති වුච්චතීති ආහ ‘‘අනිමිත්තන්ති බලවවිපස්සනාසමාධි’’න්ති.

56. 第三经说“极边远者”(antimapariyantimāni)，意思是说那些寂静处确实极其遥远。“在尽头处产生”是终极，“终极”就是边远。这两者都显示了（寂静处）过于遥远。所谓“安住于平等摄受”，是指以平等的方式运作诸根，从而实践诸根的平等。与观(vipassanā)相应的定，即使存在诸行之相，也因为缺少常相等相，所以被称为“无相”。故说“无相，即强有力的观定”。

තිස්සබ්‍රහ්මාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《帝须梵天经》释义终。

4-7. සීහසෙනාපතිසුත්තාදිවණ්ණනා

4-7. 狮子将军经等释义

57-60. චතුත්ථෙ කුච්ඡිතො අරියො කදරියො. ථද්ධමච්ඡරියසදිසං හි කුච්ඡිතං සබ්බනිහීනං නත්ථි සබ්බකුසලානං ආදිභූතස්ස නිසෙධනතො. සෙසමෙත්ථ පඤ්චමාදීනි ච උත්තානත්ථානෙව.

57-60. 第五十七至六十段 第四经中“被呵责的圣者”指吝啬者。确实没有比顽固的悭吝更可憎、更卑劣的了，因为它否定了一切善的开端。其余第五经等的意义都很明显。

සීහසෙනාපතිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《狮子将军经》等释义终。

8. පචලායමානසුත්තවණ්ණනා

8. 瞌睡经释义

61. අට්ඨමෙ ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරෙය්‍යාසීති දිවා වා රත්තිං වා සූරියපජ්ජොතචන්දමණිආදීනං ආලොකං ‘‘ආලොකො’’ති මනසි කරෙය්‍යාසි. ඉදං වුත්තං හොති – සූරියචන්දාලොකාදිං දිවා රත්තිඤ්ච උපලද්ධං යථාලද්ධවසෙනෙව මනසි කරෙය්‍යාසි, චිත්තෙ ඨපෙය්‍යාසි. යථා තෙ සුභාවිතාලොකකසිණස්ස විය කසිණාලොකො යදිච්ඡකං යාවදිච්ඡකඤ්ච සො ආලොකො රත්තියං උපතිට්ඨති, යෙන තත්ථ දිවාසඤ්ඤං ඨපෙය්‍යාසි, දිවා විය විගතථිනමිද්ධොව භවෙය්‍යාසීති. තෙනාහ ‘‘යථා දිවා තථා රත්ති’’න්ති. ඉති විවටෙන චෙතසාති එවං අපිහිතෙන චිත්තෙන ථිනමිද්ධපිධානෙන අපිහිතත්තා. අපරියොනද්ධෙනාති සමන්තතො අනොනද්ධෙන අසඤ්ඡාදිතෙන. සහොභාසන්ති සඤාණොභාසං. ථිනමිද්ධවිනොදනආලොකොපි වා හොතු කසිණාලොකොපි [Pg.178] වා පරිකම්මාලොකොපි වා, උපක්කිලෙසාලොකො විය සබ්බොයං ආලොකො ඤාණසමුට්ඨානොවාති. යෙසං අකරණෙ පුග්ගලො මහාජානියො හොති, තානි අවස්සං කාතබ්බානි. යානි අකාතුම්පි වට්ටන්ති, සති සමවායෙ කාතබ්බතො තානි කරණීයානීති ආහ ‘‘ඉතරානි කරණීයානී’’ති. අථ වා කත්තබ්බානි කම්මානි කරණං අරහන්තීති කරණීයානි. ඉතරානි කිච්චානීතිපි වදන්ති.

61. 第八，“应作意光明想”：无论是白天或夜晚，对于日光、月光、宝珠光等光明，都应当作意为‘光明’。这就是说——对于昼夜所见的日月光明等，应当如实认知而作意，将此置于心中。就像善修光明遍(kasiṇa)的人，他的遍处光明能随其所愿，在夜间持续显现，使他生起白昼之想，如同白天般没有昏沉睡眠。因此说‘如昼即夜’。“这样以开阔的心”，是说心不被昏沉睡眠的覆盖物所遮蔽。“不被包裹”，即完全不被遮蔽、不被覆盖。“与光明俱”，即与智光明俱。无论是消除昏沉睡眠的光明，或是遍处光明，或是预备光明，所有这些光明都是由智慧生起的，不像（观的）杂染光明。那些一个人若不实行就会有大损失的事，是必须做的。那些即使不做也无妨，但在因缘具足时应当做的，经中说为“其余应做的”。或者说，应做之事值得去做，故称“应做的”。其余的也称为“事务”。

ආදිනයප්පවත්තා විග්ගාහිකකථාති ‘‘න ත්වං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානාසි, අහං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානාමි, කිං ත්වං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානිස්සසි, මිච්ඡාපටිපන්නො ත්වමසි, අහමස්මි සම්මාපටිපන්නො, සහිතං මෙ, අසහිතං තෙ, පුරෙවචනීයං පච්ඡා අවච, පච්ඡාවචනීයං පුරෙ අවච, අධිචිණ්ණං තෙ විපරාවත්තං, ආරොපිතො තෙ වාදො, නිග්ගහිතො ත්වමසි. චර වාදප්පමොක්ඛාය, නිබ්බෙඨෙහි වා සචෙ පහොසී’’ති (දී. නි. 1.18; ම. නි. 3.41) එවංපවත්තා කථා. තත්ථ සහිතං මෙති (දී. නි. අට්ඨ. 1.18) මය්හං වචනං සහිතං සිලිට්ඨං, අත්ථයුත්තං කාරණයුත්තන්ති අත්ථො. සහිතන්ති වා පුබ්බාපරාවිරුද්ධං. අසහිතං තෙති තුය්හං වචනං අසහිතං අසිලිට්ඨං. අධිචිණ්ණං තෙ විපරාවත්තන්ති යං තුය්හං දීඝරත්තාචිණ්ණවසෙන සුප්පගුණං, තං මය්හං එකවචනෙනෙව විපරාවත්තං පරිවත්තිත්වා ඨිතං, න කිඤ්චි ජානාසීති අත්ථො. ආරොපිතො තෙ වාදොති මයා තව වාදෙ දොසො ආරොපිතො. චර වාදප්පමොක්ඛායාති දොසමොචනත්ථං චර විචර, තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා සික්ඛාති අත්ථො. නිබ්බෙඨෙහි වා සචෙ පහොසීති අථ සයං පහොසි, ඉදානි එව නිබ්බෙඨෙහීති අත්ථො.

争论性的言论是指这样的言论：“你不懂这法和律，我懂这法和律；你怎么会懂这法和律？你行的是邪道，我行的是正道；我说得有道理，你说得没道理；该先说的你却后说，该后说的你却先说；你长期熟习的都被颠倒了；你的论点已被驳倒；你已被制伏。去为你的论点求解脱吧，如果能行就反驳吧。”（长部·戒蕴品1.18；中部·根本法门品3.41）这就是争论性的言论。其中“我说得有道理”意思是：我的话连贯流畅，符合意义，理由充分。“有道理”也可以指前后没有矛盾。“你说得没道理”意思是：你的话不连贯不流畅。“你长期熟习的都被颠倒了”意思是：你长久以来熟习的内容，被我一句话就完全颠倒了，你什么都不知道。“你的论点已被驳倒”意思是：我已在你的论点中指出了过失。“去为你的论点求解脱吧”意思是：为了摆脱过失而去各处游走学习。“如果能行就反驳吧”意思是：如果你自己现在有能力，就请立即反驳。

තණ්හා සබ්බසො ඛීයන්ති එත්ථාති තණ්හාසඞ්ඛයො, තස්මිං. තණ්හාසඞ්ඛයෙති ච ඉදං විසයෙ භුම්මන්ති ආහ ‘‘තං ආරම්මණං කත්වා’’ති. විමුත්තචිත්තතායාති සබ්බසංකිලෙසෙහි විප්පයුත්තචිත්තතාය. අපරභාගෙ පටිපදා නාම අරියසච්චාභිසමයො. සා සාසනචාරිගොචරා පච්චත්තං වෙදිතබ්බතොති ආහ ‘‘පුබ්බභාගප්පටිපදං සංඛිත්තෙන දෙසෙථාති පුච්ඡතී’’ති. අකුප්පධම්මතාය ඛයවයසඞ්ඛාතං අන්තං අතීතාති අච්චන්තා, සො එව අපරිහායනසභාවත්තා අච්චන්තා නිට්ඨා අස්සාති අච්චන්තනිට්ඨා. තෙනාහ ‘‘එකන්තනිට්ඨො සතතනිට්ඨොති අත්ථො’’ති. න හි පටිවිද්ධස්ස [Pg.179] ලොකුත්තරධම්මස්ස දස්සන්නං කුප්පන්නං නාම අත්ථි. අච්චන්තමෙව චතූහි යොගෙහි ඛෙමො එතස්ස අත්ථීති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී. මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස වුසිතත්තා තස්ස ච අපරිහායනසභාවත්තා අච්චන්තං බ්‍රහ්මචාරීති අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී. තෙනාහ ‘‘නිච්චබ්‍රහ්මචාරීති අත්ථො’’ති. පරියොසානන්ති මග්ගබ්‍රහ්මචරියපරියපරියොසානං වට්ටදුක්ඛපරියොසානඤ්ච.

“贪爱在此完全灭尽”，故称“贪尽”(taṇhāsaṅkhayo)，即在此处。称“于贪尽”，此处的方位格是作为所缘，故说“以之为所缘”。“心解脱”即心已完全脱离一切烦恼。“后分道”名为圣谛现观。这教法行境需亲自体证，故说“他问道：‘请简要解说前分道行’”。由于不动法性已超越称为尽灭的终点，故称究竟；因其永不退转的性质，其成就为究竟，故称究竟成就。所以说“意为彻底成就、恒常成就”。已证悟出世间法的人，其见地绝不会动摇。于此人，从四种轭中究竟解脱之安稳存在，故称究竟安稳者。因圆满修习道梵行且具有永不退转的性质，故称究竟梵行者。所以说“意为恒常梵行者”。“终极”指道梵行之终极与轮回苦之终极。

පඤ්චක්ඛන්ධාති පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා. සක්කායසබ්බඤ්හි සන්ධාය ඉධ ‘‘සබ්බෙ ධම්මා’’ති වුත්තං විපස්සනාවිසයස්ස අධිප්පෙතත්තා. තස්මා ආයතනධාතුයොපි තග්ගතිකා එව දට්ඨබ්බා. තෙනාහ භගවා ‘‘නාලං අභිනිවෙසායා’’ති. න යුත්තා අභිනිවෙසාය ‘‘එතං මම, එසො මෙ අත්තා’’ති අජ්ඣොසානාය. ‘‘අලමෙව නිබ්බින්දිතුං අලං විරජ්ජිතු’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.272; සං. නි. 2.124, 128, 134, 143) විය අලං-සද්දො යුත්තත්ථොපි හොතීති ආහ ‘‘න යුත්තා’’ති. සම්පජ්ජන්තීති භවන්ති. යදිපි ‘‘තතියා චතුත්ථී’’ති ඉදං විසුද්ධිද්වයං අභිඤ්ඤාපඤ්ඤා, තස්ස පන සපච්චයනාමරූපදස්සනභාවතො සති ච පච්චයපරිග්ගහෙ සපච්චයත්තා අනිච්චන්ති, නාමරූපස්ස අනිච්චතාය දුක්ඛං, දුක්ඛඤ්ච අනත්තාති අත්ථතො ලක්ඛණත්තයං සුපාකටමෙව හොතීති ආහ ‘‘අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තාති ඤාතපරිඤ්ඤාය අභිජානාතී’’ති. තථෙව තීරණපරිඤ්ඤායාති ඉමිනා අනිච්චාදිභාවෙන නාලං අභිනිවෙසායාති නාමරූපස්ස උපසංහරති, න අභිඤ්ඤාපඤ්ඤානං සම්භාරධම්මානං. පුරිමාය හි අත්ථතො ආපන්නං ලක්ඛණත්තයං ගණ්හාති සලක්ඛණසල්ලක්ඛණපරත්තා තස්සා. දුතියාය සරූපතො තස්සා ලක්ඛණත්තයාරොපනවසෙන සම්මසනභාවතො. එකචිත්තක්ඛණිකතාය අභිනිපාතමත්තතාය ච අප්පමත්තකම්පි. රූපපරිග්ගහස්ස ඔළාරිකභාවතො අරූපපරිග්ගහං දස්සෙති. දස්සෙන්තො ච වෙදනාය ආසන්නභාවතො, විසෙසතො සුඛසාරාගිතාය, භවස්සාදගධිතමානසතාය ච ථෙරස්ස වෙදනාවසෙන නිබ්බත්තෙත්වා දස්සෙති.

五蕴即五取蕴。此处说“一切法”，是针对有身的全部，因为意指其为观(vipassanā)的所缘。因此，处与界也应被视为同类。故世尊说：“不足以执取。”不应执取为“此是我所，此是我”而沉溺。如在“足以厌离，足以离贪”等句中，“alaṃ”一词亦有“适合”之义，因此说“不应”。“成就”(sampajjanti)即“有”(bhavanti)。虽然“第三、第四”这两种清净是神通智(abhiññāpaññā)，然而，由于能见有缘的名色，且在把握诸缘时，因其有缘而知无常；由名色无常故苦，苦故无我。因此，从义理上，三相极为显明，故说“以知遍知(ñātapariññā)了知无常、苦、无我”。同样，在审察遍知(tīraṇapariññā)中，以此无常等相状，而总结名色“不足以执取”，并非针对神通智的资粮法。因为前者从义理上把握已达的三相，因其专注于自相与共相；后者则从自性上，通过将三相加于其上的方式来审察。因其仅为一刹那心，仅为一瞬间的冲击，故亦甚微。因色法的把握较为粗显，故开示无色法的把握。开示时，因受最为切近，且长老特别对乐受有强烈的贪著，心执著于有味，故以受的方式来阐明开示。

ඛයවිරාගොති ඛයසඞ්ඛාතො විරාගො සඞ්ඛාරානං පලුජ්ජනා. යං ආගම්ම සබ්බසො සඞ්ඛාරෙහි විරජ්ජනා හොති, තං නිබ්බානං අච්චන්තවිරාගො. නිරොධානුපස්සිම්හිපීති නිරොධානුපස්සිපදෙපි. එසෙව නයොති අතිදිසිත්වා තං [Pg.180] එකදෙසෙන විවරන්තො ‘‘නිරොධොපි හි…පෙ… දුවිධොයෙවා’’ති ආහ. ඛන්ධානං පරිච්චජනං තප්පටිබද්ධකිලෙසප්පහානවසෙනාති යෙනාකාරෙන විපස්සනා කිලෙසෙ පජහති, තෙනාකාරෙන තංනිමිත්තක්ඛන්ධෙ ච පජහතීති වත්තබ්බතං අරහතීති ආහ ‘‘සා හි…පෙ… වොස්සජ්ජතී’’ති. ආරම්මණතොති කිච්චසාධනවසෙන ආරම්මණකරණතො. එවඤ්හි මග්ගතො අඤ්ඤෙසං නිබ්බානාරම්මණානං පක්ඛන්දනවොස්සග්ගාභාවො සිද්ධොව හොති. පරිච්චජනෙන පක්ඛන්දනෙන චාති ද්වීහිපි වා කාරණෙහි. සොති මග්ගො. සබ්බෙසං ඛන්ධානං වොස්සජ්ජනං තප්පටිබද්ධසංකිලෙසප්පහානෙන දට්ඨබ්බං. යස්මා වා විපස්සනාචිත්තං පක්ඛන්දතීති මග්ගසම්පයුත්තචිත්තං සන්ධායාහ. මග්ගො ච සමුච්ඡෙදවසෙන කිලෙසෙ ඛන්ධෙ ච පරිච්චජති, තස්මා යථාක්කමං විපස්සනාමග්ගානඤ්ච වසෙන පක්ඛන්දනපරිච්චාගවොස්සග්ගාපි වෙදිතබ්බා. තදුභයසමඞ්ගීති විපස්සනාසමඞ්ගී මග්ගසමඞ්ගී ච. ‘‘අනිච්චානුපස්සනාය නිච්චසඤ්ඤං පජහතී’’තිආදිවචනතො (පටි. ම. 1.52) හි යථා විපස්සනාය කිලෙසානං පරිච්චාගප්පටිනිස්සග්ගො ලබ්භති, එවං ආයතිං තෙහි කිලෙසෙහි උප්පාදෙතබ්බක්ඛන්ධානම්පි පරිච්චාගපටිනිස්සග්ගො වත්තබ්බො. පක්ඛන්දනපටිනිස්සග්ගො පන මග්ගෙ ලබ්භමානාය එකන්තකාරණභූතාය වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාය වසෙන වෙදිතබ්බො. මග්ගෙ පන තදුභයම්පි ඤායාගතමෙව නිප්පරියායතොව ලබ්භමානත්තා. තෙනාහ ‘‘තදුභයසමඞ්ගීපුග්ගලො’’තිආදි. පුච්ඡන්තස්ස අජ්ඣාසයවසෙන ‘‘න කිඤ්චි ලොකෙ උපාදියතී’’ති එත්ථ කාමුපාදානවසෙන උපාදියනං පටික්ඛිපතීති ආහ ‘‘තණ්හාවසෙන න උපාදියතී’’ති. තණ්හාවසෙන වා අසති උපාදියනෙ දිට්ඨිවසෙන උපාදියනං අනවකාසමෙවාති ‘‘තණ්හාවසෙන’’ඉච්චෙව වුත්තං. න පරාමසතීති නාදියති. දිට්ඨිපරාමාසවසෙන වා ‘‘නිච්ච’’න්තිආදිනා න පරාමසති. සංඛිත්තෙනෙව කථෙසීති තස්ස අජ්ඣාසයවසෙන පපඤ්චං අකත්වා කථෙසි.

“灭尽离贪”(khayavirāgo)是名为“灭尽”的离贪，即诸行的毁坏。依靠它而完全从一切行中离染，那作为究竟离贪的，是涅槃。“于灭随观中”(nirodhānupassimhi)也是如此。类推“此即是理趣”后，部分地阐释它而说：“灭亦实有……乃至……两种。”诸蕴的舍弃，是依于断除其相关烦恼的方式，意即观(vipassanā)以何种方式断除烦恼，也以何种方式断除作为其所缘的诸蕴，堪称此说，故云：“彼实……乃至……舍弃。”“从所缘上”，是因其以成就作用的方式而作为所缘。这样，除了道以外，其他以涅槃为所缘者，其跃入与舍弃的不存在，便得以成立。或者，以舍弃与跃入这两种原由。“彼”(so)即道。一切蕴的舍弃，应被视为断除其相关的杂染。或者，因为说“观心跃入”，是针对与道相应的心。道以根断的方式舍弃烦恼与诸蕴，因此，应知跃入、舍弃与舍离，也依次通过观与道的方式而有。“具足彼二者”(tadubhayasamaṅgī)即具足观与具足道。如“以无常随观断除常想”等语（《无碍解道》1.52），在观中可得烦恼的舍弃与舍离，同样，对于未来将由那些烦恼所生的诸蕴，其舍弃与舍离也应被了知。而跃入与舍离，则应通过在道中获得的、作为唯一原因的、导向出离的观(vuṭṭhānagāminivipassanā)来理解。在道中，此二者皆依理趣而得，因其是无间获得的。因此说“具足彼二者的个人”(tadubhayasamaṅgīpuggala)等。依提问者的意乐，对于“于世间无所执取”，此处是遮止以欲取的方式执取，故说“不以贪爱执取”。或者，在没有以贪爱执取时，以见执取便毫无机会，因此只说“以贪爱”。“不触”(na parāmasati)即不执取。或者，不以见取的方式触著“常”等。“仅简略而说”，即依其意乐，不作戏论而说。

පචලායමානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

昏沉经释义终。

9. මෙත්තසුත්තවණ්ණනා

9. 慈经释义

62. නවමෙ මා, භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤානන්ති (ඉතිවු. අට්ඨ. 62) එත්ථ මාති පටිසෙධෙ නිපාතො. පුඤ්ඤ-සද්දො ‘‘කුසලානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං සමාදානහෙතු එවමිදං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’තිආදීසු [Pg.181] (දී. නි. 3.80) පුඤ්ඤඵලෙ ආගතො. ‘‘අවිජ්ජාගතොයං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො පුඤ්ඤඤ්චෙ සඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොතී’’තිආදීසු (සං. නි. 2.51) කාමරූපාවචරසුචරිතෙසු. ‘‘පුඤ්ඤූපගං හොති විඤ්ඤාණ’’න්තිආදීසු (සං. නි. 2.51) සුගතිවිසෙසභූතෙ උපපත්තිභවෙ. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤකිරියවත්ථූනි දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථූ’’තිආදීසු (ඉතිවු. 60; දී. නි. 3.305; අ. නි. 8.36) කුසලචෙතනායං. ඉධ පන තෙභූමකකුසලධම්මෙ වෙදිතබ්බො. භායිත්ථාති එත්ථ දුවිධං භයං ඤාණභයං, සාරජ්ජභයන්ති. තත්ථ ‘‘යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා උච්චෙසු විමානෙසු චිරට්ඨිතිකා, තෙපි තථාගතස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා යෙභුය්‍යෙන භයං සංවෙගං සන්තාසං ආපජ්ජන්තී’’ති (අ. නි. 4.33) ආගතං ඤාණභයං. ‘‘අහුදෙව භයං, අහු ඡම්භිතත්තං, අහු ලොමහංසො’’තිආදීසු (දී. නි. 2.318) ආගතං සාරජ්ජභයං. ඉධාපි සාරජ්ජභයමෙව. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – භික්ඛවෙ, දීඝරත්තං කායවචීසංයමො වත්තප්පටිවත්තපූරණං එකාසනං එකසෙය්‍යං ඉන්ද්‍රියදමො ධුතධම්මෙහි චිත්තස්ස නිග්ගහො සතිසම්පජඤ්ඤං කම්මට්ඨානානුයොගවසෙන වීරියාරම්භොති එවමාදීනි යානි භික්ඛුනා නිරන්තරං පවත්තෙතබ්බානි පුඤ්ඤානි, තෙහි මා භායිත්ථ, මා භයං සන්තාසං ආපජ්ජිත්ථ. එකච්චස්ස දිට්ඨධම්මසුඛස්ස උපරොධභයෙන සම්පරායිකනිබ්බානසුඛදායකෙහි පුඤ්ඤෙහි මා භායිත්ථාති. නිස්සක්කෙ ඉදං සාමිවචනං.

62. 第九，于“诸比丘，莫畏惧功德”（《如是语》义注 62）中，“莫”(mā)为否定义的不变词。“功德”(puñña)一词，在“诸比丘，因受持善法，此功德增长”等处（《长部》3.80），指功德之果；在“诸比丘，此为无明所覆之个人，若造作福行”等处（《相应部》2.51），指欲界、色界善行；在“识至福德处”等处（《相应部》2.51），指生为善趣之殊胜有；在“诸比丘，此等为三福业事：施类福业事，戒类福业事，修类福业事”等处（《如是语》60；《长部》3.305；《增支部》8.36），指善思。然于此处，应理解为三地善法。于“应畏惧”(bhāyittha)中，有智惧与怯惧两种怖畏。其中，如“诸比丘，彼等长寿、有色、多乐、长住于高广天宫之天神，闻如来所说之法，多亦生起怖畏、悚惧、惊慌”（《增支部》4.33）中所说，为智惧。如“实有怖畏，实有战栗，实有毛骨悚然”等处（《长部》2.318）中所说，为怯惧。此处亦为怯惧。此中义理如下：诸比丘，比丘应恒常行持的功德，如长期守护身语、圆满大小诸务、一座食、一卧、调伏诸根、以头陀法制伏其心、正念正知、以致力业处而发起精进等，对这些功德，莫畏惧，莫生怖畏惊慌。此谓：莫因畏惧现法乐受损，而畏惧能带来后世与涅槃之乐的功德。此是自在者之言。

ඉදානි තතො අභායිතබ්බභාවෙ කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘සුඛස්සෙත’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ සුඛ-සද්දො ‘‘සුඛො බුද්ධානමුප්පාදො, සුඛා විරාගතා ලොකෙ’’තිආදීසු (ධ. ප. 194) සුඛමූලෙ ආගතො. ‘‘යස්මා ච ඛො, මහාලි, රූපං සුඛං සුඛානුපතිතං සුඛාවක්කන්ත’’න්තිආදීසු (සං. නි. 3.60) සුඛාරම්මණෙ. ‘‘යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, න සුකරං අක්ඛානෙන පාපුණිතුං යාව සුඛා සග්ගා’’තිආදීසු (ම. නි. 3.255) සුඛපච්චයට්ඨානෙ. ‘‘සුඛො පුඤ්ඤස්ස උච්චයො’’තිආදීසු (ධ. ප. 118) සුඛහෙතුම්හි. ‘‘දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරා එතෙ ධම්මා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.82) අබ්‍යාපජ්ජෙ. ‘‘නිබ්බානං පරමං සුඛ’’න්තිආදීසු (ම. නි. 2.215; ධ. ප. 203, 204) නිබ්බානෙ. ‘‘සුඛස්ස ච පහානා’’තිආදීසු (දී. නි. 1.232; ම. නි. 1.271; සං. නි. 2.152) සුඛවෙදනායං. ‘‘අදුක්ඛමසුඛං සන්තං, සුඛමිච්චෙව භාසිත’’න්තිආදීසු (සං. නි. 4.253; ඉතිවු. 53) උපෙක්ඛාවෙදනායං. ‘‘ද්වෙපි [Pg.182] මයා, ආනන්ද, වෙදනා වුත්තා පරියායෙන සුඛා වෙදනා දුක්ඛා වෙදනා’’තිආදීසු (ම. නි. 2.89) ඉට්ඨසුඛෙසු. ‘‘සුඛො විපාකො පුඤ්ඤාන’’න්තිආදීසු (පෙටකො. 23) ඉට්ඨවිපාකෙ. ඉධාපි ඉට්ඨවිපාකෙ එව දට්ඨබ්බො. ඉට්ඨස්සාතිආදීසු ඉච්ඡිතබ්බතො චෙව අනිට්ඨප්පටිපක්ඛතො ච ඉට්ඨස්ස. කමනීයතො මනස්මිඤ්ච කමනතො පවිසනතො කන්තස්ස. පියායිතබ්බතො සන්තප්පනතො ච පියස්ස. මනනීයතො මනස්ස වඩ්ඪනතො ච මනාපස්සාති අත්ථො වෙදිතබ්බො. යදිදං පුඤ්ඤානීති පුඤ්ඤානීති යදිදං වචනං, එතං සුඛස්ස ඉට්ඨස්ස විපාකස්ස අධිවචනං නාමං. සුඛස්සෙතං යදිදං පුඤ්ඤානීති ඵලෙන කාරණස්ස අභෙදොපචාරං වදති. තෙන කතූපචිතානං පුඤ්ඤානං අවස්සංභාවිඵලං සුත්වා අප්පමත්තෙන සක්කච්චං පුඤ්ඤානි කත්තබ්බානීති පුඤ්ඤකිරියායං නියොජෙති, ආදරඤ්ච නෙසං තත්ථ උප්පාදෙති.

现在，为说明其无可畏惧之理，而说“此是乐”等。于此，“乐”一词，于“诸佛出世乐，世间离贪乐”等句(法句194)中，作“乐之根本”解。于“摩诃离(Mahāli)，色是乐，随顺于乐，倾向于乐”等句(相应部3.60)中，作“乐所缘”解。于“诸比丘，天界之乐，难以言说”等句(中部3.255)中，作“乐之缘由”解。于“积福是乐”等句(法句118)中，作“乐之因”解。于“此等法为现法乐住”等句(中部1.82)中，作“无恼害”解。于“涅槃是至上乐”等句(中部2.215；法句203, 204)中，作“涅槃”解。于“舍离乐”等句(长部1.232；中部1.271；相应部2.152)中，作“乐受”解。于“不苦不乐是寂静，亦说为是乐”等句(相应部4.253；如是语53)中，作“舍受”解。于“阿难(Ānanda)，我曾方便说二受：乐受与苦受”等句(中部2.89)中，作“可意之乐”解。于“福德之果报是乐”等句(藏论23)中，作“可意果报”解。于此处，亦应理解为“可意果报”。“可意”(iṭṭha)者，因其值得期望，且为不可意之对立面；“可爱”(kanta)者，因其令人喜爱，且能进入内心；“喜爱”(piya)者，因其应被喜爱，且能使人满足；“称心”(manāpa)者，因其值得忆念，且能增长心意。应如是了知其义。所谓“福德”一词，即是“乐”，亦即“可意果报”的同义词。“此乐即是福德”之说，是以果称因，视其无别的一种譬喻说法。是故，听闻所作、所积之福德必有其果报后，此说能策励人于福业，令其不放逸、恭敬地行作福德，并于此生起敬重之心。

ඉදානි අත්තනා සුනෙත්තකාලෙ කතෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දීඝරත්තං පච්චනුභූතං භවන්තරප්පටිච්ඡන්නං උළාරතරං පුඤ්ඤවිපාකං උදාහරිත්වා තමත්ථං පාකටතරං කරොන්තො ‘‘අභිජානාමි ඛො පනාහ’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ අභිජානාමීති අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙන ජානාමි, පච්චක්ඛතො බුජ්ඣාමි. දීඝරත්තන්ති චිරකාලං. පුඤ්ඤානන්ති දානාදීනං කුසලධම්මානං. සත්ත වස්සානීති සත්ත සංවච්ඡරානි. මෙත්තචිත්තන්ති මිජ්ජතීති මෙත්තා, සිනිය්හතීති අත්ථො. මිත්තෙ භවා, මිත්තස්ස වා එසා පවත්තීතිපි මෙත්තා. ලක්ඛණාදිතො පන හිතාකාරප්පවත්තිලක්ඛණා, හිතූපසංහාරරසා, ආඝාතවිනයපච්චුපට්ඨානා, සත්තානං මනාපභාවදස්සනපදට්ඨානා. බ්‍යාපාදූපසමො එතිස්සා සම්පත්ති, සිනෙහසම්භවො විපත්ති. මෙත්තචිත්තං භාවෙත්වාති මෙත්තාසහගතං චිත්තං, චිත්තසීසෙන සමාධි වුත්තොති මෙත්තාසමාධිං මෙතාබ්‍රහ්මවිහාරං උප්පාදෙත්වා චෙව වඩ්ඪෙත්වා ච.

现在，为使此义更为明显，他举出自己于善眼(Sunetta)时期所作福业，以及长久以来所体验、为他生所覆的更殊胜福报为例，而说“我亲知”等。于此，“我亲知”(abhijānāmi)即是以殊胜之智而知，由亲证而觉。“长久以来”(dīgharattaṃ)即是长时间。“福德”(puññānaṃ)是指布施等善法。“七年”(satta vassāni)即七个年头。“慈心”(mettācittaṃ)，柔和故为慈(mettā)，此为慈爱之义。亦可说“于友中生”(mitte bhavā)，或“此是友之所行”(mittassa pavattī)，故名为慈。从相、味等上说，慈心以饶益行相为特征，以带来利益为作用(味)，以调伏瞋恚为现起(现状)，以见众生可爱为近因(足处)。瞋恚止息是其成就，情爱产生是其过患。“修习慈心”(mettācittaṃ bhāvetvā)即是与慈相应之心；以心为首故说为定，是故此指生起并增长慈定，即慈梵住。

සත්ත සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙති සත්ත මහාකප්පෙ. සංවට්ටවිවට්ටග්ගහණෙනෙව හි සංවට්ටට්ඨායිවිවට්ටට්ඨායිනොපි ගහිතා. ඉමං ලොකන්ති කාමලොකං. සංවට්ටමානෙ සුදන්ති සංවට්ටමානෙ, සුදන්ති නිපාතමත්තං, විපජ්ජමානෙති අත්ථො. ‘‘වරසංවත්තට්ඨානෙ සුද’’න්තිපි පඨන්ති. කප්පෙති කාලෙ. කප්පසීසෙන හි කාලො වුත්තො, කාලෙ ඛීයමානෙ සබ්බොපි ඛීයතෙව. යථාහ – ‘‘කාලො [Pg.183] ඝසති භූතානි, සබ්බානෙව සහත්තනා’’ති (ජා. 1.2.190). ‘‘ආභස්සරූපගො හොමී’’ති වුත්තත්තා තෙජොසංවට්ටවසෙනෙත්ථ කප්පවුට්ඨානං වෙදිතබ්බං. ආභස්සරූපගොති තත්ථ පටිසන්ධිග්ගහණවසෙන ආභස්සරබ්‍රහ්මලොකං උපගච්ඡාමීති ආභස්සරූපගො හොමි. විවට්ටමානෙති සණ්ඨහමානෙති අත්ථො. සුඤ්ඤං බ්‍රහ්මවිමානං උපපජ්ජාමීති කස්සචි සත්තස්ස තත්ථ නිබ්බත්තස්ස අභාවතො සුඤ්ඤං යං පඨමජ්ඣානභූමිසඞ්ඛාතං බ්‍රහ්මවිමානං ආදිතො නිබ්බත්තති, තං පටිසන්ධිග්ගහණවසෙන උපපජ්ජාමි උපෙමි.

七个成坏劫(saṃvaṭṭavivaṭṭakappa)，即七个大劫(mahākappa)。仅以“成坏”(saṃvaṭṭavivaṭṭa)一词，即已包含坏住劫(saṃvaṭṭaṭṭhāyī)与成住劫(vivaṭṭaṭṭhāyī)。“此世间”(imaṃ lokaṃ)指欲界(kāmaloka)。“正在坏灭时”(saṃvaṭṭamāne su)，其中“su”仅为助词，意为“正在毁坏”(vipajjamāne)。亦有读作“于最胜成坏住时”(varasaṃvattaṭṭhāne su)者。“劫”(kappa)指时间。此乃以劫为首而说时间，时间耗尽时，一切亦随之耗尽。如偈所说：“时间吞噬诸有情，连同其自身。”因说“我往生光音天(ābhassarūpago homi)”，故知此处劫之毁坏乃因火灾。“往生光音天”者，即以结生而往生光音梵天界(ābhassarabrahmaloka)。“正在形成时”(vivaṭṭamāne)，意为“正在成立”(saṇṭhahamāne)。“我往生于空梵宫”(suññaṃ brahmavimānaṃ upapajjāmi)，即因无任何有情先生于彼处而空，最初生起的是名为初禅地(paṭhamajjhānabhūmi)的梵宫，我以结生而往生其中。

බ්‍රහ්මාති කාමාවචරසත්තෙහි විසිට්ඨට්ඨෙන තථා තථා බ්‍රූහිතගුණතාය බ්‍රහ්මවිහාරතො නිබ්බත්තනට්ඨෙන ච බ්‍රහ්මා. බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජබ්‍රහ්මපුරොහිතෙහි මහන්තො බ්‍රහ්මාති මහාබ්‍රහ්මා, තතො එව තෙ අභිභවිත්වා ඨිතත්තා අභිභූ. තෙහි න කෙනචිපි ගුණෙන අභිභූතොති අනභිභූතො. අඤ්ඤදත්ථූති එකංසවචනෙ නිපාතො. දස්සනතො දසො, අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං දස්සනසමත්ථො අභිඤ්ඤාඤාණෙන පස්සිතබ්බං පස්සාමීති අත්ථො. සෙසබ්‍රහ්මානං ඉද්ධිපාදභාවනාබලෙන අත්තනො චිත්තඤ්ච මම වසෙ වත්තෙමීති වසවත්තී හොමීති යොජෙතබ්බං. තදා කිර බොධිසත්තො අට්ඨසමාපත්තිලාභීපි සමානො තථා සත්තහිතං අත්තනො පාරමිපූරණඤ්ච ඔලොකෙන්තො තාසු එව ද්වීසු ඣානභූමීසු නිකන්ති උප්පාදෙත්වා මෙත්තාබ්‍රහ්මවිහාරවසෙන අපරාපරං සංසරි. තෙන වුත්තං ‘‘සත්ත වස්සානි…පෙ… වසවත්තී’’ති.

“梵天”(brahmā)，因其卓越而超胜欲界有情，因其功德增长，因其从梵住(brahmavihāra)而生，故名梵天。于梵众天(brahmapārisajja)、梵辅天(brahmapurohita)中更为伟大者，是为大梵天(mahābrahmā)；又因降伏并住于彼等之上，故名“征服者”(abhibhū)。不为彼等任何功德所降伏，故名“不被征服者”(anabhibhūto)。“aññadatthu”是表示肯定意义的助词。“见者”(daso)，因能见故；其义为：能见过去、未来、现在，以神通智见所应见。“我成为自在者”(vasavattī homi)应理解为：我能使自己的心随我意而转。据说当时菩萨(bodhisatta)虽已证得八等至(aṭṭhasamāpatti)，然为观察众生之利益及自身波罗蜜(pāramī)之圆满，遂于此二禅地中生起喜爱，以慈梵住而辗转轮回。是故说“七年……乃至……自在者”。

එවං භගවා රූපාවචරපුඤ්ඤස්ස විපාකමහන්තතං පකාසෙත්වා ඉදානි කාමාවචරපුඤ්ඤස්සපි විපාකං දස්සෙන්තො ‘‘ඡත්තිංසක්ඛත්තු’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ සක්කො අහොසින්ති ඡත්තිංසක්ඛත්තුං ඡත්තිංසවාරෙ අඤ්ඤත්ථ අනුපපජ්ජිත්වා නිරන්තරං සක්කො දෙවානමින්දො තාවතිංසදෙවරාජා අහොසිං. රාජා අහොසින්තිආදීසු චතූහි අච්ඡරියධම්මෙහි චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි ච ලොකං රඤ්ජෙතීති රාජා. චක්කරතනං වත්තෙති, චතූහි සම්පත්තිචක්කෙහි වත්තති, තෙහි ච පරං වත්තෙති, පරහිතාය ච ඉරියාපථචක්කානං වත්තො එතස්මිං අත්ථීති චක්කවත්තී. ‘‘රාජා’’ති චෙත්ථ සාමඤ්ඤං, ‘‘චක්කවත්තී’’ති විසෙසං. ධම්මෙන චරතීති ධම්මිකො, ඤායෙන සමෙන වත්තතීති අත්ථො. ධම්මෙනෙව රජ්ජං ලභිත්වා රාජා ජාතොති ධම්මරාජා, දසවිධෙ කුසලධම්මෙ අගරහිතෙ ච රාජධම්මෙ නියුත්තොති ධම්මිකො. තෙන ච ධම්මෙන සකලං [Pg.184] ලොකං රඤ්ජෙතීති ධම්මරාජා. පරහිතධම්මකරණෙන වා ධම්මිකො, අත්තහිතධම්මකරණෙන ධම්මරාජා. යස්මා චක්කවත්තී ධම්මෙන ඤායෙන රජ්ජං අධිගච්ඡති, න අධම්මෙන, තස්මා වුත්තං ‘‘ධම්මෙන ලද්ධරජ්ජත්තා ධම්මරාජා’’ති.

世尊(Bhagavā)既已开示色界(rūpāvacara)福德果报之广大，今为开示欲界(kāmāvacara)福德果报，而说“三十六返”(chattiṃsakkhattuṃ)等。于此，“我曾为帝释”(sakko ahosiṃ)，是指三十六次相续不断地成为三十三天(tāvatiṃsa)之主、天帝释(sakko devānamindo)。于“我曾为王”(rājā ahosiṃ)等句中，因以四稀有法、四摄事令世间喜乐，故名为王(rājā)。转动轮宝(cakkaratana)，以四成就轮而行，并以此令他人随转，又为利他而转动威仪之轮，故名转轮王(cakkavattī)。此处“王”为通称，“转轮王”为特称。“以法而行”故为如法者(dhammiko)，意即依正理、平等而行。依法获得王位而成王者，是为法王(dhammarājā)；奉行十善法及无过失之王法者，是为如法者(dhammiko)。又，以正法使一切世间喜乐，故为法王。或曰：为利他行法者是如法者，为自利行法者是法王。转轮王乃依法、依理获得王位，而非以非法，是故说“因依法得国，故为法王”。

චතූසු දිසාසු සමුද්දපරියොසානතාය චාතුරන්තා නාම තත්ථ තත්ථ දීපෙ මහාපථවීති ආහ ‘‘පුරත්ථිම…පෙ… ඉස්සරො’’ති. විජිතාවීති විජෙතබ්බස්ස විජිතවා, කාමකොධාදිකස්ස අබ්භන්තරස්ස පටිරාජභූතස්ස බාහිරස්ස ච අරිගණස්ස විජයී විජිනිත්වා ඨිතොති අත්ථො. කාමං චක්කවත්තිනො කෙනචි යුද්ධං නාම නත්ථි, යුද්ධෙන පන සාධෙතබ්බස්ස විජයස්ස සිද්ධියා ‘‘විජිතසඞ්ගාමො’’ති වුත්තං. ජනපදො වා චතුබ්බිධඅච්ඡරියධම්මෙන සමන්නාගතො අස්මිං රාජිනි ථාවරියං කෙනචි අසංහාරියං දළ්හභත්තිභාවං පත්තො, ජනපදෙ වා අත්තනො ධම්මිකාය පටිපත්තියා ථාවරියං ථිරභාවං පත්තොති ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො. චණ්ඩස්ස හි රඤ්ඤො බලිදණ්ඩාදීහි ලොකං පීළයතො මනුස්සා මජ්ඣිමජනපදං ඡඩ්ඩෙත්වා පබ්බතසමුද්දතීරකන්දරාදීනි නිස්සාය පච්චන්තෙ වාසං කප්පෙන්ති. අතිමුදුකස්ස රඤ්ඤො චොරෙහි සාහසිකධනවිලොපපීළිතා මනුස්සා පච්චන්තං පහාය ජනපදමජ්ඣෙ වාසං කප්පෙන්ති. ඉති එවරූපෙ රාජිනි ජනපදො ථිරභාවං න පාපුණාති.

四方以大海为终界，故名四至(cāturantā)，其间各个岛屿与大陆，即是所谓“东方……乃至……主宰”。征服者(vijitāvī)，即征服了应征服者，已降伏贪、嗔等内在敌王与外在敌军，是为常胜不败之义。诚然，转轮王并无战事，但为成就其应得之胜利，故说“战胜者(vijitasaṅgāmo)”。国土因具备四种稀有之法，在此国王治下，坚固不动，不为任何外力所动摇，获得臣民牢固的忠诚；或国土因国王如法的行为而达到稳固，故称“国土稳固成就(janapadatthāvariyappatto)”。暴虐的国王以赋税、刑罚等压迫世人，民众便舍弃中部国土，依止山岳、海滨、洞窟等，居住于边地。过于柔弱的国王治下，民众为盗贼、暴徒的劫掠所苦，便舍弃边地，居住于国土中央。如此，在此类国王治下，国土便无法达到稳固。

සත්තරතනසමන්නාගතොති චක්කරතනාදීහි සත්තහි රතනෙහි සමුපෙතො. තෙසු හි රාජා චක්කවත්තී චක්කරතනෙන අජිතං ජිනාති, හත්ථිඅස්සරතනෙහි විජිතෙ සුඛෙනෙව අනුවිචරති, පරිණායකරතනෙන විජිතමනුරක්ඛති, අවසෙසෙහි උපභොගසුඛමනුභවති. පඨමෙන චස්ස උස්සාහසත්තියොගො, පච්ඡිමෙන මන්තසත්තියොගො, හත්ථිඅස්සගහපතිරතනෙහි පභුසත්තියොගො සුපරිපුණ්ණො හොති. ඉත්ථිමණිරතනෙහි උපභොගසුඛමනුභවති, සෙසෙහි ඉස්සරියසුඛං. විසෙසතො චස්ස පුරිමානි තීණි අදොසකුසලමූලජනිතකම්මානුභාවෙන සම්පජ්ජන්ති, මජ්ඣිමානි අලොභකුසලමූලජනිතකම්මානුභාවෙන, පච්ඡිමමෙකං අමොහකුසලමූලජනිතකම්මානුභාවෙනාති.

“具足七宝(Sattaratanasamannāgato)”是指具备轮宝等七种珍宝。转轮王凭借轮宝战胜未被征服者，凭借象宝、马宝安乐地巡行于已征服之地，凭借将领宝守护已征服之地，凭借其余珍宝享受欲乐。其中，最初的轮宝与他的精进力相应，最后的将领宝与他的谋略力相应，象宝、马宝、居士宝则使他的主导力得以圆满。他凭借女宝和摩尼宝享受欲乐，凭借其余珍宝享受主宰之乐。特别是，前三宝由无嗔善根所生之业力而成就，中间三宝由无贪善根所生之业力而成就，最后一宝由无痴善根所生之业力而成就。

සූරාති සත්තිවන්තො, නිබ්භයාති අත්ථොති ආහ ‘‘අභීරුනො’’ති. අඞ්ගන්ති කාරණං. යෙන කාරණෙන ‘‘වීරා’’ති වුච්චෙය්‍යුං, තං වීරඞ්ගං. තෙනාහ ‘‘වීරියස්සෙතං නාම’’න්ති. යාව චක්කවාළපබ්බතා චක්කස්ස වත්තනතො ‘‘චක්කවාළපබ්බතං සීමං කත්වා ඨිතසමුද්දපරියන්ත’’න්ති වුත්තං. අදණ්ඩෙනාති ඉමිනා ධනදණ්ඩස්ස සරීරදණ්ඩස්ස ච අකරණං වුත්තං. අසත්ථෙනාති ඉමිනා [Pg.185] පන සෙනාය යුජ්ඣනස්සාති තදුභයං දස්සෙතුං ‘‘න දණ්ඩෙනා’’තිආදි වුත්තං. ඉදං වුත්තං හොති – යෙ කතාපරාධෙ සත්තෙ සතම්පි සහස්සම්පි ගණ්හන්ති, තෙ ධනදණ්ඩෙන රජ්ජං කාරෙන්ති. යෙ ඡෙජ්ජභෙජ්ජං අනුසාසන්ති, තෙ සත්ථදණ්ඩෙන. අහං පන දුවිධම්පි දණ්ඩං පහාය අදණ්ඩෙන අජ්ඣාවසිං. යෙ එකතොධාරාදිනා සත්ථෙන පරං විහෙඨෙන්ති, තෙ සත්ථෙන රජ්ජං කාරෙන්ති නාම. අහං පන සත්ථෙන ඛුද්දකමක්ඛිකාය පිවනමත්තම්පි ලොහිතං කස්සචි අනුප්පාදෙත්වා ධම්මෙනෙව ‘‘එහි ඛො, මහාරාජා’’ති එවං පටිරාජූහි සම්පටිච්ඡිතාගමනො වුත්තප්පකාරං පථවිං අභිජිනිත්වා අජ්ඣාවසිං, අභිවිජිනිත්වා සාමී හුත්වා වසින්ති.

勇者(sūra)即有力量者，无所畏惧(nibbhayā)之义，故说“无畏者(abhīru)”。因(aṅga)即是原因。因何被称为“勇者(vīra)”，那便是勇者之因(vīraṅga)。故说“此是精进(vīriya)之名”。因车轮(cakka)转动直至轮围山(cakkavāḷapabbata)，故说“以轮围山为界，立于大海之边”。“不以杖(adaṇḍena)”是说不行财富之罚(dhanadaṇḍa)与身体之罚(sarīradaṇḍa)。“不以刀(asatthena)”是说不用军队作战。为显示此二者，故说“不以杖”等。此义是说：有些人捉拿成百上千的罪犯，以财富之罚来治理国家；有些人施行斩截之刑，是以刀杖治理。而我舍弃此二种惩罚，不以杖罚而住。有些人以单刃刀等武器伤害他人，是为以刀治国。而我不用刀杖，乃至不让小苍蝇吸吮到任何一滴血，仅以正法，对前来归顺的敌王说“来，大王”，如此征服前述大地而住，征服后成为主人而住。

ඉති භගවා අත්තානං කායසක්ඛිං කත්වා පුඤ්ඤානං විපාකමහන්තතං පකාසෙත්වා ඉදානි තමෙවත්ථං ගාථාබන්ධනෙන දස්සෙන්තො ‘‘පස්ස, පුඤ්ඤානං විපාක’’න්තිආදිමාහ. සුඛෙසිනොති ආලපනවචනමෙතං, තෙන සුඛපරියෙසකෙ සත්තෙ ආමන්තෙති. පාළියං පන ‘‘පස්සථා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘පස්සා’’ති වචනබ්‍යත්තයො කතොති දට්ඨබ්බො. මනුස්සානං උරෙ සත්ථං ඨපෙත්වා ඉච්ඡිතධනහරණාදිනා වා සාහසකාරිතාය සාහසිකා, තෙසං කම්මං සාහසිකකම්මං. පථවියා ඉස්සරො පථබ්‍යොති ආහ ‘‘පුථවිසාමිකො’’ති.

于是，世尊以自身为亲证，开示福德果报之宏大，今以偈颂形式阐明此义，说：“看，福德的果报”等。“求乐者(sukhesino)”，此为呼格，以此呼唤寻求快乐的众生。于巴利文中，本应作“你们看(passathā)”，却作“你看(passa)”，当知此为语法变化。将刀置于人胸，以抢夺所欲之财物等方式行暴者，是为暴徒(sāhasikā)，其所为是为暴行(sāhasikakamma)。大地的主宰(pathaviyā issaro)，即是“大地主(puthavisāmiko)”。

මෙත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

慈经释义终。

10. භරියාසුත්තවණ්ණනා

10. 妻子经释义

63. දසමෙ උච්චාසද්දා මහාසද්දා උද්ධං උග්ගතත්තා උච්චං පත්ථටත්තා මහන්තං අවිනිබ්භොගං විනිභුඤ්ජිත්වා ගහෙතුං අසක්කුණෙය්‍යං සද්දං කරොන්තා වදන්ති. වචීඝොසොපි හි බහූහි එකජ්ඣං පවත්තිතො අත්ථතො ච සද්දතො ච දුරවබොධො කෙවලං මහානිග්ඝොසො එව හුත්වා සොතපථමාගච්ඡති. මච්ඡවිලොපෙති මච්ඡෙ විලුම්පිත්වා විය ගහණෙ, මච්ඡානං වා විලුම්පනෙ. කෙවට්ටානඤ්හි මච්ඡපච්ඡිට්ඨපිතට්ඨානෙ මහාජනො සන්නිපතිත්වා ‘‘ඉධ අඤ්ඤං එකං මච්ඡං දෙහි, එකං මච්ඡඵාලං දෙහි, එතස්ස තෙ මහා දින්නො, මය්හං ඛුද්දකො’’ති එවං උච්චාසද්දමහාසද්දං කරොන්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘කෙවට්ටානං මච්ඡපච්ඡිං ඔතාරෙත්වා ඨිතට්ඨානෙ’’ති. මච්ඡග්ගහණත්ථං ජාලෙ පක්ඛිත්තෙපි තස්මිං ඨානෙ කෙවට්ටා චෙව අඤ්ඤෙ ච ‘‘පවිට්ඨො න පවිට්ඨො[Pg.186], ගහිතො න ගහිතො’’ති මහාසද්දං කරොන්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘ජාලෙ වා…පෙ… මහාසද්දො හොතී’’ති. කත්තබ්බවත්තන්ති පාදපරිකම්මාදිකත්තබ්බකිච්චං. ඛරාති චිත්තෙන වාචාය ච කක්ඛළා. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

63. 第十，高声大响(uccāsaddā mahāsaddā)，即发出高亢、广布、宏大、不可分割、难以分辨的声响。许多人同时发出的语声，在意义和声音上都难以了知，仅成为巨大的噪音传入耳中。“分鱼(Macchavilope)”，即如争抢般地取鱼，或在分鱼之时。渔夫放下鱼篓之处，众人聚集，高声大叫：“这里再给我一条鱼！给我一片鱼！这条大的给你了，我的是小的！”如此发出高声大响。此即所谓“于渔夫放下鱼篓之处”。又如下网捕鱼时，渔夫及他人亦高声大叫：“入网了没？抓住了没？”此即所谓“下网时……有大响声”。应作之事(Kattabbavatta)，即修整树根等应做之事。粗恶(Kharā)，即心与语皆粗暴。其余文义于此已明了。

භරියාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

妻子经释义终。

11. කොධනසුත්තවණ්ණනා

11. 忿怒经释义

64. එකාදසමෙ සපත්තකරණාති වා සපත්තෙහි කාතබ්බා. කොධනන්ති කුජ්ඣනසීලං. කොධනොයන්ති කුජ්ඣනො අයං. අයන්ති ච නිපාතමත්තං. කොධපරෙතොති කොධෙන අනුගතො, පරාභිභූතො වා. දුබ්බණ්ණොව හොතීති පකතියා වණ්ණවාපි අලඞ්කතප්පටියත්තොපි මුඛවිකාරාදිවසෙන විරූපො එව හොති. එතරහි ආයතිඤ්චාති කොධාභිභූතස්ස එකන්තමිදං ඵලන්ති දීපෙතුං ‘‘දුබ්බණ්ණොවා’’ති අවධාරණං කත්වා පුන ‘‘කොධාභිභූතො’’ති වුත්තං.

64. 第十一，敌所为(sapattakaraṇa)，或由敌所为(sapattehi kātabbā)。易怒者(kodhana)，即有易怒习性者(kujjhanasīla)。此易怒者(kodhano'yaṃ)，即“此(ayaṃ)易怒者”。“此(ayaṃ)”仅为助词。为怒所制(kodhapareto)，即为怒所随，或为怒所胜。会变丑陋(dubbaṇṇo'va hoti)，即天生丽质、善加妆饰者，亦因面容扭曲等而变丑。“于今于后(etarahi āyatiñca)”，为显示为怒所胜者必得此果，故先以“会变丑陋”作限定，复说“为怒所胜”。

අයසභාවන්ති අකිත්තිමභාවං. අත්තනො පරෙසඤ්ච අනත්ථං ජනෙතීති අනත්ථජනනො. අන්තරතොති අබ්භන්තරතො, චිත්තතො වා. තං ජනො නාවබුජ්ඣතීති කොධසඞ්ඛාතං අන්තරතො අබ්භන්තරෙ අත්තනො චිත්තෙයෙව ජාතං අනත්ථජනනචිත්තප්පකොපනාදිභයං භයහෙතුං අයං බාලමහාජනො න ජානාති. යන්ති යත්ථ. භුම්මත්ථෙ හි එතං පච්චත්තවචනං. යස්මිං කාලෙ කොධො සහතෙ නරං, අන්ධතමං තදා හොතීති සම්බන්ධො. යන්ති වා කාරණවචනං, යස්මා කොධො උප්පජ්ජමානො නරං සහතෙ අභිභවති, තස්මා අන්ධතමං තදා හොති, යදා කුද්ධොති අත්ථො යං-තං-සද්දානං එකන්තසම්බන්ධභාවතො. අථ වා යන්ති කිරියාපරාමසනං. සහතෙති යදෙතං කොධස්ස සහනං අභිභවනං, එතං අන්ධතමං භවනන්ති අත්ථො. අථ වා යං නරං කොධො සහතෙ අභිභවති, තස්ස අන්ධතමං තදා හොති. තතො ච කුද්ධො අත්ථං න ජානාති, කුද්ධො ධම්මං න පස්සතීති.

“‘Ayasabhāva’（恶名相）是指无美誉相。能为自己和他人带来损害，故称‘生损害者’。‘Antarato’（从内）是指从阿邦答勒（abbhantara），或从心。‘世人却不能觉察到’，是说这愚痴的众人不了知：那被称为‘忿’者，从内部、从自己的心中生起，是生起损害、扰乱心意等的怖畏，是怖畏之因。‘Yanti’是‘yattha’（于何处）的意思，此处是处所格的用法。其关联是：‘于何时，忿压倒人，彼时即是无明黑暗’。或者‘yanti’是表原因的词，因为忿生起时会压倒、征服人，所以当他忿怒时，即是无明黑暗，这是‘yaṃ-taṃ’（若-则）二词的必然关联。又或者，‘yanti’是行为指代。‘Sahate’（压倒）是指忿的压倒、征服，其意义是这会成为无明黑暗。又或者，忿压倒、征服哪个人，那个人那时就会陷入无明黑暗。因此，忿者不知义利，忿者不见正法。

භූනං වුච්චති වුද්ධි, තස්ස හනනං ඝාතො එතෙසන්ති භූනහච්චානි. තෙනාහ ‘‘හතවුද්ධීනී’’ති. දම-සද්දෙන වුත්තමෙවත්ථං විභාවෙතුං පඤ්ඤාවීරියෙන [Pg.187] දිට්ඨියාති වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ‘‘කතරෙන දමෙනා’’තිආදිමාහ. අනෙකත්ථො හි දම-සද්දො. ‘‘සච්චෙන දන්තො දමසා උපෙතො, වෙදන්තගූ වුසිතබ්‍රහ්මචරියො’’ති (සං. නි. 1.195; සු. නි. 467) එත්ථ හි ඉන්ද්‍රියසංවරො දමොති වුත්තො ‘‘මනච්ඡට්ඨානි ඉන්ද්‍රියානි දමෙතී’’ති කත්වා. ‘‘යදි සච්චා දමා චාගා, ඛන්ත්‍යා භිය්‍යොධ විජ්ජතී’’ති (සං. නි. 1.246; සු. නි. 191) එත්ථ පඤ්ඤා දමො ‘‘සංකිලෙසං දමෙති පජහතී’’ති කත්වා. ‘‘දානෙන දමෙන සංයමෙන සච්චවජ්ජෙන අත්ථි පුඤ්ඤං, අත්ථි පුඤ්ඤස්ස ආගමො’’ති (සං. නි. 4.365) එත්ථ උපොසථකම්මං දමො ‘‘උපවසනවසෙන කායකම්මාදීනි දමෙතී’’ති කත්වා. ‘‘සක්ඛිස්සසි ඛො ත්වං, පුණ්ණ, ඉමිනා දමූපසමෙන සමන්නාගතො සුනාපරන්තස්මිං ජනපදන්තරෙ විහරිතු’’න්ති (ම. නි. 3.396; සං. නි. 4.88) එත්ථ අධිවාසනක්ඛන්ති දමො ‘‘කොධූපනාහමක්ඛාදිකෙ දමෙති විනොදෙතී’’ති කත්වා. ‘‘න මානකාමස්ස දමො ඉධත්ථි, න මොනමත්ථි අසමාහිතස්සා’’ති (සං. නි. 1.9) එත්ථ අභිසම්බොජ්ඣඞ්ගාදිකො සමාධිපක්ඛිකො ධම්මො දමො ‘‘දම්මති චිත්තං එතෙනා’’ති කත්වා. ඉධාපි ‘‘තං දමෙන සමුච්ඡින්දෙ, පඤ්ඤාවීරියෙන දිට්ඨියා’’ති වචනතො දම-සද්දෙන පඤ්ඤාවීරියදිට්ඨියො වුත්තා.

“‘Bhūna’被称为‘vuddhi’（增长），其杀害被称为‘bhūnahaccāni’（杀害增长）。因此（经中）说‘hatavuddhīni’（已杀增长者）。为了阐明‘dama’（调伏）一词所说的意义，并指出其是以智慧、精进、正见来说明的，所以（经中）说‘以何种调伏’等等。‘dama’一词确实有多重含义。在‘以真实调伏，具足调御，通达终极，圆满梵行’（《相应部》1.195；《经集》467）中，‘调伏’指的是根门防护，因为（它）‘调伏六根’。在‘若有真实、调伏、布施、忍耐，则胜过其他’（《相应部》1.246；《经集》191）中，智慧是‘调伏’，因为（它）‘调伏并舍弃烦恼’。在‘布施、调伏、律仪与实语，有福德存在，有福德的来源’（《相应部》4.365）中，布萨业是‘调伏’，因为（它）‘通过持斋来调伏身业等’。在‘富楼那(Puṇṇa)，你能够以具足这种调伏寂静的状态，住在苏那巴兰达边地’（《中部》3.396；《相应部》4.88）中，忍耐是‘调伏’，因为（它）‘调伏、消除嗔恚、怨恨等’。在‘傲慢有欲求者，于此无调伏；心未安定者，无寂静’（《相应部》1.9）中，觉支等与禅定相应的法就是‘调伏’，因为（它）‘以此调伏其心故’。此处亦然，因（经文说）‘以调伏断除它，以智慧、精进、正见’，故‘调伏’一词指智慧、精进、正见。

කොධනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

忿怒经释义终。

අබ්‍යාකතවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

无记品释义终。

7. මහාවග්ගො

7. 大品

1-2. හිරිඔත්තප්පසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. 惭愧经等释义

65-66. සත්තමස්ස පඨමං උත්තානමෙව. දුතියෙ තයො සංවට්ටාති ආපොසංවට්ටො, තෙජොසංවට්ටො, වායොසංවට්ටොති තයො සංවට්ටා. තිස්සො සංවට්ටසීමාති ආභස්සරා, සුභකිණ්හා, වෙහප්ඵලාති තිස්සො සංවට්ටසීමා. යදා හි කප්පො තෙජෙන සංවට්ටති විනස්සති, තදා ආභස්සරතො හෙට්ඨා අග්ගිනා ඩය්හති. යදා ආපෙන සංවට්ටති, තදා සුභකිණ්හතො හෙට්ඨා උදකෙන විලීයති. යදා වායුනා සංවට්ටති, තදා වෙහප්ඵලතො හෙට්ඨා වායුනා විද්ධංසති. විත්ථාරතො පන සදාපි එකං බුද්ධක්ඛෙත්තං විනස්සති. බුද්ධක්ඛෙත්තං නාම තිවිධං හොති ජාතික්ඛෙත්තං ආණාක්ඛෙත්තං [Pg.188] විසයක්ඛෙත්තන්ති. තත්ථ ජාතික්ඛෙත්තං නාම දසසහස්සචක්කවාළපරියන්තං හොති, යං තථාගතස්ස පටිසන්ධිගහණාදීසු කම්පති. ආණාක්ඛෙත්තං කොටිසහස්සචක්කවාළපරියන්තං, යත්ථ රතනසුත්තං (ඛු. පා. 6.1 ආදයො; සු. නි. 224 ආදයො) ඛන්ධපරිත්තං (අ. නි. 4.67; චූළව. 251) ධජග්ගපරිත්තං (සං. නි. 1.249). ආටානාටියපරිත්තං (දී. නි. 3.275 ආදයො), මොරපරිත්තන්ති (ජා. 1.2.17-18) ඉමෙසං පරිත්තානං ආනුභාවො වත්තති. විසයක්ඛෙත්තං අනන්තමපරිමාණං, යං ‘‘යාවතා වා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති වුත්තං. එවමෙතෙසු තීසු බුද්ධක්ඛෙත්තෙසු එකං ආණාක්ඛෙත්තං විනස්සති. තස්මිං පන විනස්සන්තෙ ජාතික්ඛෙත්තං විනට්ඨමෙව හොති. විනස්සන්තඤ්ච එකතොව විනස්සති, සණ්ඨහන්තම්පි එකතොව සණ්ඨහති.

65-66. 六十五至六十六经。第七品的第一经，其义自明。第二经中，有三种坏劫：水坏劫、火坏劫、风坏劫。三种坏劫的界限是光音天(Ābhassarā)、遍净天、广果天。当一劫以火坏灭时，从光音天以下都被火焰焚烧。当一劫以水坏灭时，从遍净天以下都被水溶解。当一劫以风坏灭时，从广果天以下都被风摧毁。广说则恒有一佛土坏灭。佛土有三种：生处佛土、命令佛土、境界佛土。其中，生处佛土以一万个轮围世界为限，于如来受生等时震动。命令佛土以百亿个轮围世界为限，在此，《宝经》(Ratanasutta)、《蕴护咒》(Khandhaparitta)、《幢顶护咒》(Dhajaggaparitta)、《阿吒曩胝护咒》(Āṭānāṭiyaparitta)、《孔雀护咒》(Moraparitta)等护咒的威力行于其中。境界佛土则无量无边，即所谓“乃至随其所欲”。于此三佛土中，一个命令佛土会坏灭。当其坏灭时，生处佛土亦随之坏灭。坏灭时一同坏灭，成立时也一同成立。

තීණි සංවට්ටමූලානීති රාගදොසමොහසඞ්ඛාතානි තීණි සංවට්ටකාරණානි. රාගාදීසු හි අකුසලමූලෙසු උස්සන්නෙසු ලොකො විනස්සති. තථා හි රාගෙ උස්සන්නතරෙ අග්ගිනා විනස්සති, දොසෙ උස්සන්නතරෙ උදකෙන, මොහෙ උස්සන්නතරෙ වාතෙන. කෙචි පන ‘‘දොසෙ උස්සන්නතරෙ අග්ගිනා, රාගෙ උදකෙනා’’ති වදන්ති.

三种坏劫之根本是被称为贪、嗔、痴的三种坏劫之因。因为当贪等不善根增长时，世间便会坏灭。即，贪极度增长时以火坏灭，嗔极度增长时以水坏灭，痴极度增长时以风坏灭。然而也有人说：“嗔极度增长时以火坏灭，贪极度增长时以水坏灭。”

තීණි කොලාහලානීති කප්පකොලාහලං, බුද්ධකොලාහලං, චක්කවත්තිකොලාහලන්ති තීණි කොලාහලානි. තත්ථ ‘‘වස්සසතසහස්සමත්ථකෙ කප්පුට්ඨානං නාම භවිස්සතී’’තිආදිනා දෙවතාහි උග්ඝොසිතසද්දො කප්පකොලාහලං නාම හොති. ‘‘ඉතො වස්සසතසහස්සමත්ථකෙ ලොකො විනස්සිස්සති, මෙත්තං, මාරිසා, භාවෙථ කරුණං මුදිතං උපෙක්ඛ’’න්ති මනුස්සපථෙ දෙවතා ඝොසන්තියො චරන්ති. ‘‘වස්සසහස්සමත්ථකෙ බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සතී’’ති බුද්ධකොලාහලං නාම හොති. ‘‘ඉතො වස්සසහස්සමත්ථකෙ බුද්ධො උප්පජ්ජිත්වා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො සඞ්ඝරතනෙන පරිවාරිතො ධම්මං දෙසෙන්තො විචරිස්සතී’’ති දෙවතා උග්ඝොසන්ති. ‘‘වස්සසතමත්ථකෙ පන චක්කවත්තී උප්පජ්ජිස්සතී’’ති චක්කවත්තිකොලාහලං නාම හොති. ‘‘ඉතො වස්සසතමත්ථකෙ සත්තරතනසම්පන්නො චාතුද්දීපිස්සරො සහස්සපරිවාරො වෙහාසඞ්ගමො චක්කවත්තී රාජා උප්පජ්ජිස්සතී’’ති දෙවතා උග්ඝොසන්ති.

三种喧传是指：劫喧传、佛喧传、转轮王喧传。其中，诸天神宣告“十万年后将有劫之生起”等的声音，被称为劫喧传。诸天神在人界游行宣告：“自此十万年后，世界将坏灭，诸君，请修习慈、悲、喜、舍。”所谓“千年后佛陀将出现”，被称为佛喧传。诸天神宣告：“自此千年后，佛陀将出现，随法而行，为僧宝所围绕，游行说法。”所谓“百年后转轮王将出现”，被称为转轮王喧传。诸天神宣告：“自此百年后，一位具足七宝、为四洲之主、有千子围绕、能行于虚空的转轮王将出现。”

අචිරට්ඨෙන න ධුවාති උදකබුබ්බුළාදයො විය න චිරට්ඨායිතාය ධුවභාවරහිතා. අස්සාසරහිතාති සුපිනකෙ පීතපානීයං විය අනුලිත්තචන්දනං විය ච අස්සාසවිරහිතා.

不久住故不坚固，如水泡等，因不能长久存续，故无恒常性。无慰藉者，如梦中所饮之水，又如已涂之檀香，毫无慰藉。

උපකප්පනමෙඝොති [Pg.189] කප්පවිනාසකමෙඝං සන්ධාය වදති. යස්මිඤ්හි සමයෙ කප්පො අග්ගිනා නස්සති, ආදිතොව කප්පවිනාසකමහාමෙඝො උට්ඨහිත්වා කොටිසතසහස්සචක්කවාළෙ එකමහාවස්සං වස්සති. මනුස්සා තුට්ඨහට්ඨා සබ්බබීජානි නීහරිත්වා වපන්ති. සස්සෙසු පන ගොඛායිතකමත්තෙසු ජාතෙසු ගද්‍රභරවං රවන්තො එකබින්දුම්පි න වස්සති, තදා පච්ඡින්නං පච්ඡින්නමෙව වස්සං හොති. තෙනාහ ‘‘තදා නික්ඛන්තබීජං..පෙ… එකබින්දුම්පි දෙවො න වස්සතී’’ති. ‘‘වස්සසතසහස්ස අච්චයෙන කප්පවුට්ඨානං භවිස්සතී’’තිආදිනා දෙවතාහි වුත්තවචනං සුත්වා යෙභුය්‍යෙන මනුස්සා ච භුම්මදෙවතා ච සංවෙගජාතා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුදුචිත්තා හුත්වා මෙත්තාදීනි පුඤ්ඤානී කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තන්ති, අවීචිතො පට්ඨාය තුච්ඡො හොතීති.

所谓“近劫云”(Upakappanamegha)，是指劫坏之云。当一劫以火坏灭时，首先，劫坏大云升起，于百千俱胝轮围世界降下一场大雨。人们欢欣鼓舞，取出所有种子播种。然而，当庄稼长到仅牛可食之量时，云作驴吼之声，一滴雨也不再降下，彼时雨水便彻底断绝。是故说：“彼时已播之种……乃至天不降一滴雨。”“经十万年后，将有劫起。”大多数人与地居天听闻天神所说此言后，心生悚惧，彼此心怀柔和，行慈心等福德，投生天界，（地狱）从无间地狱(Avīci)起皆成空虚。

පඤ්ච බීජජාතානීති මූලබීජං ඛන්ධබීජං ඵළුබීජං අග්ගබීජං බීජබීජන්ති පඤ්ච බීජානි ජාතානි. තත්ථ මූලබීජන්ති වචා, වචත්තං, හලිද්දං, සිඞ්ගිවෙරන්ති එවමාදි. ඛන්ධබීජන්ති අස්සත්ථො, නිග්‍රොධොති එවමාදි. ඵළුබීජන්ති උච්ඡු, වෙළු, නළොති එවමාදි. අග්ගබීජන්ති අජ්ජුකං, ඵණිජ්ජකන්ති එවමාදි. බීජබීජන්ති වීහිආදි පුබ්බණ්ණඤ්චෙව මුග්ගමාසාදිඅපරණ්ණඤ්ච. පච්චයන්තරසමවායෙ විසදිසුප්පත්තියා විසෙසකාරණභාවතො රුහනසමත්ථෙ සාරඵලෙ නිරුළ්හො බීජ-සද්දො තදත්ථසිද්ධියා මූලාදීසුපි කෙසුචි පවත්තතීති මූලාදිතො නිවත්තනත්ථං එකෙන බීජ-සද්දෙන විසෙසෙත්වා වුත්තං ‘‘බීජබීජ’’න්ති ‘‘රූපරූපං (විසුද්ධි. 2.449) දුක්ඛදුක්ඛ’’න්ති (සං. නි. 4.327) යථා. යථා ඵලපාකපරියන්තා ඔසධිරුක්ඛා වෙළුකදලිආදයො.

五种种子类(bījajātāni)：根种子(mūlabīja)、茎种子(khandhabīja)、节种子(phaḷubīja)、梢种子(aggabīja)、种子之种子(bījabīja)，此为五种种子类。其中，根种子，如菖蒲、白菖蒲、姜黄、生姜等。茎种子，如菩提树、榕树等。节种子，如甘蔗、竹、芦苇等。梢种子，如罗勒、香薷等。种子之种子，如稻米等早谷及绿豆、蚕豆等晚谷。“种子”(bīja)一词，本义用于能生长的精华果实，为成就此义，此词有时亦用于根等。为与根等区别，故以“种子”一词特指而说为“种子之种子”(bījabīja)，犹如“色之色”(rūparūpaṃ)、“苦之苦”(dukkhadukkhaṃ)。又如竹、芭蕉等药用植物，其生命以果实成熟为终结。

යං කදාචීතිආදීසු යන්ති නිපාතමත්තං. කදාචීති කිස්මිඤ්චි කාලෙ. කරහචීති තස්සෙව වෙවචනං. දීඝස්ස අද්ධුනොති දීඝස්ස කාලස්ස. අච්චයෙනාති අතික්කමෙන. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

于“yaṃ kadāci”等句中，“yaṃ”仅为虚词。“kadāci”意为“于某一时间”。“karahaci”是其同义词。“dīghassa addhuno”意为“于长时间”。“accayena”意为“经过”。此处其余之义已甚明显。

හිරිඔත්තප්පසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

惭愧经等释义终。

3. නගරොපමසුත්තවණ්ණනා

3. 城喻经释义

67. තතියෙ පච්චන්තෙ භවං පච්චන්තිමං. ‘‘රථො සීලපරික්ඛාරො, ඣානක්ඛො චක්කවීරියො’’තිආදීසු (සං. නි. 5.4) විය අලඞ්කාරවචනො පරික්ඛාරසද්දොති ආහ ‘‘නගරාලඞ්කාරෙහි අලඞ්කත’’න්ති. පරිවාරවචනොපි වට්ටතියෙව ‘‘සත්ත සමාධිපරික්ඛාරා’’තිආදීසු [Pg.190] (දී. නි. 3.330) විය. නෙමං වුච්චති ථම්භාදීහි අනුපතභූමිප්පදෙසොති ආහ ‘‘ගම්භීරආවාටා’’ති, ගම්භීරං භූමිං අනුප්පවිට්ඨාති අත්ථො. සුට්ඨු සන්නිසීදාපිතාති භූමිං නිඛනිත්වා සම්මදෙව ඨපිතා.

67. 第三，“paccantimaṃ”(边境的)意为生于边地。“parikkhāra”(资具)一词有庄严之义，如（相应部 5.4）等中所说：“以戒为庄严之车，以禅为轴，以精进为轮。”故说“以城之庄严而庄严”。此词亦可作“助缘”解，如（长部 3.30）等中所说：“七定资具”。“Nema”(城基)非指柱等所落之地面，故说“深坑”(gambhīra-āvāṭā)，义为深深入地。“善安住”(Suṭṭhu sannisīdāpitā)意为掘地后妥善安置。

අනුපරියායෙති එතෙනාති අනුපරියායො, සොයෙව පථොති අනුපරියායපථො, පරිතො පාකාරස්ස අනුයායමග්ගො.

“anupariyāya”(随行)者，“以此而随行”之义。此即是道，故名“anupariyāyapatha”(随行道)，乃环绕城墙之巡行道。

හත්ථිං ආරොහන්ති ආරොහාපයන්ති චාති හත්ථාරොහා (දී. නි. ටී. 1.163). යෙන හි පයොගෙන පුරිසො හත්ථිනො ආරොහනයොග්ගො හොති, හත්ථිස්ස තං පයොගං විධායන්තානං සබ්බෙසම්පෙතෙසං ගහණං. තෙනාහ ‘‘සබ්බෙපී’’තිආදි. තත්ථ හත්ථාචරියා නාම යෙ හත්ථිනො හත්ථාරොහකානඤ්ච සික්ඛාපකා. හත්ථිවෙජ්ජා නාම හත්ථිභිසක්කා. හත්ථිබන්ධා නාම හත්ථීනං පාදරක්ඛකා. ආදි-සද්දෙන හත්ථීනං යවපදායකාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. අස්සාරොහා රථිකාති එත්ථාපි එසෙව නයො. රථෙ නියුත්තා රථිකා. රථරක්ඛා නාම රථස්ස ආණිරක්ඛකා. ධනුං ගණ්හන්ති ගණ්හාපෙන්ති චාති ධනුග්ගහා, ඉස්සාසා ධනුසිප්පස්ස සික්ඛාපකා ච. තෙනාහ ‘‘ධනුආචරියා ඉස්සාසා’’ති. චෙලෙන චෙලපටාකාය යුද්ධෙ අකන්ති ගච්ඡන්තීති චෙලකාති ආහ – ‘‘යෙ යුද්ධෙ ජයද්ධජං ගහෙත්වා පුරතො ගච්ඡන්තී’’ති. යථා තථා ඨිතෙ සෙනිකෙ බ්‍රූහකරණවසෙන තතො තතො චලයන්ති උච්චාලෙන්තීති චලකා. සකුණග්ඝිආදයො විය මංසපිණ්ඩං පරසෙනාසමූහං සාහසිකමහායොධතාය ඡෙත්වා ඡෙත්වා දයන්ති උප්පතිත්වා ගච්ඡන්තීති පිණ්ඩදායකා. දුතියවිකප්පෙ පිණ්ඩෙ දයන්ති ජනසම්මද්දෙ උප්පතන්තා විය ගච්ඡන්තීති පිණ්ඩදායකාති අත්ථො වෙදිතබ්බො. උග්ගතුග්ගතාති ථාමජවපරක්කමාදිවසෙන අතිවිය උග්ගතා, උදග්ගාති අත්ථො. පක්ඛන්දන්තීති අත්තනො වීරසූරභාවෙන අසජ්ජමානා පරසෙනං අනුපවිසන්තීති අත්ථො. ථාමජවබලපරක්කමාදිසම්පත්තියා මහානාගා විය මහානාගා. එකසූරාති එකාකිසූරා අත්තනො සූරභාවෙනෙව එකාකිනො හුත්වා යුජ්ඣනකා. සජාලිකාති සවම්මිකා. සරපරිත්තාණන්ති චම්මපරිසිබ්බිතං ඛෙටකං, චම්මමයං වා ඵලකං. ඝරදාසයොධාති අත්තනො දාසයොධා.

骑象或教人骑象者，称为“hatthāroha”(象兵)。凡以某种方法使人能驾驭象，及传授此法者，皆摄于此。故说“一切”等。其中，“hatthācariya”(象师)是训练象与象兵者。“hatthivejja”(象医)是治疗象的兽医。“hatthibandha”(象足护卫)是保护象足者。“等”字包含喂养象者等。“assāroha”(马兵)与“rathika”(车兵)亦同此理。“rathika”(车兵)是驾驭战车者。“ratharakkha”(车卫)是守护车轴者。持弓或教人持弓者，称为“dhanuggaha”(弓手)；“issāsa”(弓箭师)是教授弓术者。故说“弓师与弓箭手”。“celaka”(旗手)是在战争中持胜利旗幡行于阵前者。“calaka”(策动者)是在阵中各处鼓动、激励士气者。“piṇḍadāyaka”(冲锋陷阵者)如鹰攫肉，以大无畏之勇猛，将敌军阵营如肉团般冲散，飞跃而入。第二种解释是，其于人群混战中如飞跃般前进。“uggatuggata”(卓越者)指以力量、速度、精进等而极其卓越、高昂者。“pakkhandanta”(突击者)指凭自身英勇无畏，毫不迟疑地冲入敌阵。“mahānāga”(大龙象)指凭力量、速度、勇气、精进等，如大象般勇猛者。“ekasūra”(独勇者)指凭自身之勇而独自作战者。“sajālika”(披甲者)指身着铠甲者。“saraparittāṇa”(箭防)指以皮革包裹的盾牌，或皮革制的板甲。“gharadāsayodha”(家生奴战士)指自家世代为奴的战士。

සම්පක්ඛන්දනලක්ඛණාති සද්ධෙය්‍යවත්ථුනො එවමෙතන්ති සම්පක්ඛන්දනලක්ඛණා. සම්පසාදනලක්ඛණාති පසීදිතබ්බෙ වත්ථුස්මිං පසීදනලක්ඛණා. ඔකප්පනසද්ධාති [Pg.191] ඔක්කන්තිත්වා පක්ඛන්දිත්වා අධිමුච්චනං. පසාදනීයෙ වත්ථුස්මිං පසීදනං පසාදසද්ධා. අයං අනුධම්මොති අයං නවන්නං ලොකුත්තරධම්මානං අනුලොමධම්මො. නිබ්බිදාබහුලොති උක්කණ්ඨනාබහුලො. සද්ධා බන්ධති පාථෙය්‍යන්ති සද්ධා නාමායං සත්තස්ස මරණවසෙන මහාපථං සංවජතො මහාකන්තාරං පටිපජ්ජතො මහාවිදුග්ගං පක්ඛන්දතො පාථෙය්‍යපුටං බන්ධති, සම්බලං විස්සජ්ජෙතීති අත්ථො. සද්ධඤ්හි උප්පාදෙත්වා දානං දෙති, සීලං රක්ඛති, උපොසථකම්මං කරොති. තෙනෙතං වුත්තං ‘‘සද්ධා බන්ධති පාථෙය්‍ය’’න්ති. සිරීති ඉස්සරියං. ඉස්සරියෙ හි අභිමුඛීභූතෙ ථලතොපි ජලතොපි භොගා ආගච්ඡන්තියෙව. තෙනෙතං වුත්තං ‘‘සිරී භොගානමාසයො’’ති. සද්ධා දුතියා පුරිසස්ස හොතීති පුරිසස්ස දෙවලොකෙ, මනුස්සලොකෙ චෙව නිබ්බානඤ්ච ගච්ඡන්තස්ස සද්ධා දුතියා හොති, සහායකිච්චං සාධෙති. භත්තපුටාදීති ආදි-සද්දෙන දුතියිකාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. අනෙකසරසතාති අනෙකසභාවතා, අනෙකකිච්චතා වා. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

“踊跃相”(Sampakkhandanalakkhaṇā)，即对可信之事生起“正是如此”的踊跃之相。“清净相”(Sampasādanalakkhaṇā)，即于可令心清净之事生起清净之相。“决信”(Okappanasaddhā)，是于信处深入、踊跃而起决断。于可令心清净之事生起清净，是为“净信”(pasādasaddhā)。“此是随法”(Ayaṃ anudhammo)，指此是随顺九种出世间法之法。“多厌离”(Nibbidābahulo)，即多有厌倦。“信为行者备资粮”(Saddhā bandhati pātheyyaṃ)，是说信为众生备妥资粮袋，当其循死而行于长路，涉广大旷野，入极险难处时，信为其准备行粮之义。因生起信心而行布施、持戒、作布萨业。是故说“信为行者备资粮”。“吉祥”(Sirī)即是“主权”(issariyaṃ)。主权现前时，财富自会从陆地、水中而来。是故说“吉祥为财富之所依”。“信为人之伴侣”(Saddhā dutiyā purisassa hoti)，是说人趣向天界、人间乃至涅槃时，信为其伴侣，成助伴之业。“食囊等”(Bhattapuṭādi)中，“等”字当知包含伴侣等。“具多味”(Anekasarasa)指具多种体性，或具多种作用。其余之义，皆易了知。

නගරොපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

城喻经释义终。

4. ධම්මඤ්ඤූසුත්තවණ්ණනා

4. 知法经释义

68. චතුත්ථෙ සුත්තගෙය්‍යාදිධම්මං ජානාතීති ධම්මඤ්ඤූ. තස්ස තස්සෙව සුත්තගෙය්‍යාදිනා භාසිතස්ස තදඤ්ඤස්ස සුත්තපදත්ථස්ස බොධකස්ස සද්දස්ස අත්ථකුසලතාවසෙන අත්ථං ජානාතීති අත්ථඤ්ඤූ. ‘‘එත්තකොම්හි සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤායා’’ති එවං යථා අත්තනො පමාණජානනවසෙන අත්තානං ජානාතීති අත්තඤ්ඤූ. පටිග්ගහණපරිභොගපරියෙසනවිස්සජ්ජනෙසු මත්තං ජානාතීති මත්තඤ්ඤූ. නිද්දෙසෙ පන පටිග්ගහණමත්තඤ්ඤුතාය එව පරිභොගාදිමත්තඤ්ඤුතා පබොධිතා හොතීති පටිග්ගහණමත්තඤ්ඤුතාව දස්සිතා. ‘‘අයං කාලො උද්දෙසස්ස, අයං කාලො පරිපුච්ඡාය, අයං කාලො යොගස්ස අධිගමායා’’ති එවං කාලං ජානාතීති කාලඤ්ඤූ. තත්ථ පඤ්ච වස්සානි උද්දෙසස්ස කාලො, දස පරිපුච්ඡාය, ඉදං අතිසම්බාධං, අතික්ඛපඤ්ඤස්ස තාවතා කාලෙන තීරෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා දස වස්සානි උද්දෙසස්ස කාලො, වීසති පරිපුච්ඡාය, තතො පරං යොගෙ කම්මං කාතබ්බං. ඛත්තියපරිසාදිකං [Pg.192] අට්ඨවිධං පරිසං ජානාතීති පරිසඤ්ඤූ. භික්ඛුපරිසාදිකං චතුබ්බිධං, ඛත්තියපරිසාදිකං මනුස්සපරිසංයෙව පුන චතුබ්බිධං ගහෙත්වා අට්ඨවිධං වදන්ති අපරෙ. නිද්දෙසෙ පනස්ස ඛත්තියපරිසාදිචතුබ්බිධපරිසග්ගහණං නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං. ‘‘ඉමං මෙ සෙවන්තස්ස අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, තස්මා අයං පුග්ගලො සෙවිතබ්බො, විපරියායතො අඤ්ඤො අසෙවිතබ්බො’’ති සෙවිතබ්බාසෙවිතබ්බපුග්ගලං ජානාතීති පුග්ගලපරොපරඤ්ඤූ. එවඤ්හි තෙසං පුග්ගලානං පරොපරං උක්කට්ඨනිහීනතං ජානාති නාම. නිද්දෙසෙපිස්ස සෙවිතබ්බාසෙවිතබ්බපුග්ගලෙ විභාවනමෙව සමණකථාකතන්ති දට්ඨබ්බං.

68. 第四，知晓经、应颂等法，故称知法者。对于经、应颂等所说之法，能以善巧之义了知其含义，故称知义者。如说“我具足如是戒、定、慧”，能如实了知自身分量，故称知己者。在受取、受用、寻求、施舍等事上能知节度，故称知量者。然而，在《解释》(niddesa)中，由受取知量即可推知受用等知量，故仅展示受取知量。能了知“此时应诵习、此时应请益、此时应为证悟而修习”等时机，故称知时者。其中，五年是诵习之时，十年是请益之时。此说过于紧迫，即使是利根者，也无法在如此短的时间内完成。因此，十年是诵习之时，二十年是请益之时，此后则应致力于修习。能了知刹帝利众等八种会众，故称知众者。比丘众有四种，而刹帝利众等人类会众，若再分为四种，则合为八种，也有人如此说。在《解释》中，当知举出刹帝利众等四种会众仅为例示。能了知“亲近此人能使不善法减退、善法增长，故应亲近；反之则不应亲近”之人，故称知人优劣者。如此便能了知这些人的优劣高下。在《解释》中，对当亲近与不当亲近之人的辨析，当知即是沙门之论。

ධම්මඤ්ඤූසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

知法经释义终。

5-6. පාරිච්ඡත්තකසුත්තාදිවණ්ණනා

5-6. 巴瑞恰达树经等释义

69-70. පඤ්චමෙ පතිතපලාසොති පතිතපත්තො. එත්ථ පඨමං පණ්ඩුපලාසතං, දුතියං පන්නපලාසතඤ්ච වත්වා තතියං ජාලකජාතතා, චතුත්ථං ඛාරකජාතතා ච පාළියං වුත්තා. දීඝනිකායට්ඨකථායං පන මහාගොවින්දසුත්තවණ්ණනායං (දී. නි. අට්ඨ. 2.294) ඉමමෙව පාළිං ආහරිත්වා දස්සෙන්තෙන පඨමං පණ්ඩුපලාසතං, දුතියං පන්නපලාසතඤ්ච වත්වා තතියං ඛාරකජාතතා, චතුත්ථං ජාලකජාතතා ච දස්සිතා. එවඤ්හි තත්ථ වුත්තං – ‘‘පාරිච්ඡත්තකෙ පුප්ඵමානෙ එකං වස්සං උපට්ඨානං ගච්ඡන්ති, තෙ තස්ස පණ්ඩුපලාසභාවතො පට්ඨාය අත්තමනා හොන්ති. යථාහ –

69-70. 在第五（经中），“落叶”是指已掉落的叶子。在此，经文首先提到枯黄叶状态，其次提到凋落叶状态，第三提到网状形成，第四提到细小花苞状态。然而，在《长部义注》中，于《大果文达经释义》里（长部义注2.294），引用此段巴利文来解释时，首先提到枯黄叶状态，其次提到凋落叶状态，第三提到细小花苞状态，第四提到网状形成。在那里，它是如此说的：“当巴瑞恰达树开花时，他们会前来侍奉一年，从见到其枯黄叶状态开始，他们就感到欢喜。正如所说——”

යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො, පණ්ඩුපලාසො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති ‘පණ්ඩුපලාසො දානි පාරිච්ඡත්තකො, කොවිළාරො, න චිරස්සෙව පන්නපලාසො භවිස්සතී’ති. යස්මිං සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො, කොවිළාරො, පන්නපලාසො හොති, ජාලකජාතො හොති, ඛාරකජාතො හොති, කුටුමලකජාතො හොති, කොරකජාතො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ[Pg.193], දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති ‘කොරකජාතො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො, න චිරස්සෙව සබ්බපාලිඵුල්ලො භවිස්සතී’ති.

诸比丘，当三十三天众的巴瑞恰达树、拘毗陀罗(koviḷāra)树变成枯黄叶时，诸比丘，三十三天众心生欢喜：“现在巴瑞恰达树、拘毗陀罗树已是枯黄叶，不久就会变成凋落叶。”诸比丘，当三十三天众的巴瑞恰达树、拘毗陀罗树变成凋落叶，生出网状叶，生出细小花苞，生出大花苞，花苞初绽时，诸比丘，三十三天众心生欢喜：“现在巴瑞恰达树、拘毗陀罗树已花苞初绽，不久就会全部盛开。”

ලීනත්ථප්පකාසිනියම්පි (දී. නි. ටී. 2.294) එත්ථ එවමත්ථො දස්සිතො – පන්නපලාසොති පතිතපත්තො. ඛාරකජාතොති ජාතඛුද්දකමකුළො. යෙ හි නීලපත්තකා අතිවිය ඛුද්දකා මකුළා, තෙ ‘‘ඛාරකා’’ති වුච්චන්ති. ජාලකජාතොති තෙහියෙව ඛුද්දකමකුළෙහි ජාතජාලකො සබ්බසො ජාලො විය ජාතො. කෙචි පන ‘‘ජාලකජාතොති එකජාලො විය ජාතො’’ති අත්ථං වදන්ති. පාරිච්ඡත්තකො කිර ඛාරකග්ගහණකාලෙ සබ්බත්ථකමෙව පල්ලවිකො හොති, තෙ චස්ස පල්ලවා පභස්සරපවාළවණ්ණසමුජ්ජලා හොන්ති. තෙන සො සබ්බසො සමුජ්ජලන්තො තිට්ඨති. කුටුමලජාතොති සඤ්ජාතමහාමකුළො. කොරකජාතොති සඤ්ජාතසූචිභෙදො සම්පතිවිකසමානාවත්ථො. සබ්බපාලිඵුල්ලොති සබ්බසො ඵුල්ලිතවිකසිතොති. අයඤ්ච අනුක්කමො දීඝභාණකානං වළඤ්ජනානුක්කමෙන දස්සිතො, න එත්ථ ආචරියස්ස විරොධො ආසඞ්කිතබ්බො.

在《义疏释》(Līnatthappakāsinī)中（长部复注2.294）如此解释道：“凋落叶”(pannapalāso)是指掉落的叶子。‘细小花苞’(khārakajāto)是指已生出的细小花苞。那些极小的深绿色花苞，被称为‘khārakā’。‘网状叶’(jālakajāto)是指由那些细小花苞长成网状，完全像一张网一样。然而，有些人则说，‘网状叶’是指像一张网一样生长。据说，巴瑞恰达树在生出细小花苞时，到处都长满嫩芽，而且这些嫩芽闪耀着光辉，像红珊瑚的颜色一样明亮。因此它整体显得光彩夺目。‘大花苞’(kuṭumalajāto)是指已生出大花苞。‘花苞初绽’(korakajāto)是指已生出针状裂缝，正要绽放的状态。‘全部盛开’(sabbapāliphullo)是指全部开放和绽放。这个顺序是依据长部诵者的惯用顺序说明的，不应该认为这与阿阇梨的教导相违背。

කන්තනකවාතොති දෙවානං පුඤ්ඤකම්මපච්චයා පුප්ඵානං ඡින්දනකවාතො. කන්තතීති ඡින්දති. සම්පටිච්ඡනකවාතොති ඡින්නානං ඡින්නානං පුප්ඵානං සම්පටිග්ගණ්හකවාතො. චිනන්තොති නානාවිධභත්තිසන්නිවෙසවසෙන නිචිනං කරොන්තො. අඤ්ඤතරදෙවතානන්ති නාමගොත්තවසෙන අපඤ්ඤාතදෙවතානං. රෙණුවට්ටීති රෙණුසඞ්ඝාතො. කණ්ණිකං ආහච්චාති සුධම්මාය කූටං ආහන්ත්වා.

折花之风，是诸天因福德业而生起的，是砍断花朵的风。“折”的意思是砍断。受取之风，是接受被砍断之花朵的风。积聚的意思是，以各种供养方式而积聚。某位天神，是指不知名号的天神。尘雾，是尘埃的集合。触及顶冠，是指触及善法堂的尖顶。

අනුඵරණානුභාවොති ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො කිත්තිසද්දස්ස යාව බ්‍රහ්මලොකා අනුඵරණසඞ්ඛාතො ආනුභාවො. පබ්බජ්ජානිස්සිතං හොතීති පබ්බජ්ජාය චතුපාරිසුද්ධිසීලම්පි දස්සිතමෙවාති අධිප්පායො. පඨමජ්ඣානසන්නිස්සිතන්තිආදීසුපි ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉධ පන උභයතො පරිච්ඡෙදො හෙට්ඨා සීලතො උපරි අරහත්තතො ච පරිච්ඡෙදස්ස දස්සිතත්තා. තෙනෙතං වුත්තන්ති තෙන කාරණෙන එතං ‘‘චතුපාරිසුද්ධිසීලං පබ්බජ්ජානිස්සිතං හොතී’’තිආදිවචනං වුත්තං. ඡට්ඨං උත්තානමෙව.

漏尽比丘的名声遍及梵天界，这被称为随遍威德。“出家所依”是指以出家为基础，也显示了四遍净戒。关于“初禅所依”等，也应该用同样的方法理解其含义。然而，此处显示了上下两方面的界限，下方以戒为界限，上方以阿罗汉果为界限，因此显示了界限。正因为这个原因，才说了“四遍净戒是出家所依”等话。第六个（意思）很明显。

පාරිච්ඡත්තකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

巴瑞恰达树经等释义终。

7. භාවනාසුත්තවණ්ණනා

7. 修习经释义

71. සත්තමෙ [Pg.194] අත්ථස්ස අසාධිකා ‘‘භාවනං අනනුයුත්තස්සා’’ති වුත්තත්තා. සම්භාවනත්ථෙති ‘‘අපි නාම එවං සියා’’ති විකප්පනත්ථො සම්භාවනත්ථො. එවඤ්හි ලොකෙ සිලිට්ඨවචනං හොතීති එකමෙව සඞ්ඛං අවත්වා අපරාය සඞ්ඛාය සද්ධිං වචනං ලොකෙ සිලිට්ඨවචනං හොති යථා ‘‘ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානී’’ති. සම්මා අධිසයිතානීති පාදාදීහි අත්තනා නෙසං කිඤ්චි උපඝාතං අකරොන්තියා බහිවාතාදිපරිස්සයපරිහරණත්ථං සම්මදෙව උපරි සයිතානි. උපරිඅත්ථො හෙත්ථ අධි-සද්දො. උතුං ගණ්හාපෙන්තියාති තෙසං අල්ලසිනෙහපරියාදානත්ථං අත්තනො කායුස්මාවසෙන උතුං ගණ්හාපෙන්තියා. තෙනාහ ‘‘උස්මීකතානී’’ති. සම්මා පරිභාවිතානීති සම්මදෙව සබ්බසො කුක්කුටවාසනාය වාසිතානි. තෙනාහ ‘‘කුක්කුටගන්ධං ගාහාපිතානී’’ති. එත්ථ ච සම්මාපරිසෙදනං කුක්කුටගන්ධපරිභාවනඤ්ච සම්මාඅධිසයනසම්මාපරිසෙදනනිප්ඵත්තියා ආනුභාවනිප්ඵාදිතන්ති දට්ඨබ්බං. සම්මාඅධිසයනෙනෙව හි ඉතරද්වයං ඉජ්ඣති. න හි සම්මාඅධිසයනතො විසුං සම්මාපරිසෙදනස්ස සම්මාපරිභාවනස්ස ච කාරණං අත්ථි. තෙන පන සද්ධිංයෙව ඉතරෙසං ද්වින්නම්පි ඉජ්ඣනතො වුත්තං.

71. 第七，因为说到“于不致力于修习者”，所以不能成办其义。“在可能性义中”(Sambhāvanattheti)是说，“或许会这样”(api nāma evaṃ siyā)是表示推测的可能性义。因为在世间，不说一个单一的数目，而是与另一个数目连用，这样的话语是优雅的，例如说“两三滴水珠”。“妥善覆卧”(Sammā adhisayitāni)是指，（母鸡）不用脚等自身部位对它们（鸡卵）造成任何伤害，为了避开外在的风等危险而妥善地卧于其上。此处的“adhi”一词是在上之义。“令其受温”(Utuṃ gaṇhāpentiyā)是指，为了去除它们的湿气，以自身体温令其受温。因此说“令其温暖”(usmīkatāni)。“妥善熏染”(Sammā paribhāvitāni)是指，完全以母鸡的气息熏染。因此说“令其带有鸡的气味”(kukkuṭagandhaṃ gāhāpitāni)。于此，当知妥善孵育和鸡味熏染，是由妥善覆卧与妥善孵育的成就，通过其威力所成办的。确实，仅由妥善覆卧，其余二者即得成就。因为离开妥善覆卧，并无另外成就妥善孵育和妥善熏染之因。然而，因为其余二者与此（妥善覆卧）同时成就，故如是说。

තිවිධකිරියාකරණෙනාති සම්මාඅධිසයනාදිතිවිධකිරියාකරණෙනාති අත්ථො. කිඤ්චාපි ‘‘එවං අහො වත මෙ’’තිආදිනා න ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය කාරණස්ස පන සම්පාදිතත්තා, අථ ඛො භබ්බාව තෙ අභිනිබ්භිජ්ජිතුන්ති යොජනා. කස්මා භබ්බාති ආහ ‘‘තෙ හි යස්මා තායා’’තිආදි. සයම්පීති අණ්ඩානි. පරිණාමන්ති පරිපාකං බහිනික්ඛමනයොග්‍යතං. යථා කපාලස්ස තනුතා ආලොකස්ස අන්තො පඤ්ඤායමානස්ස කාරණං, තථා කපාලස්ස තනුතාය නඛසිඛාමුඛතුණ්ඩකානං ඛරතාය ච අල්ලසිනෙහපරියාදානං කාරණවචනන්ති දට්ඨබ්බං. තස්මාති ආලොකස්ස අන්තො පඤ්ඤායමානතො සයඤ්ච පරිපාකගතත්තා.

“通过三种行为”(Tividhakiriyākaraṇena)意为通过妥善覆卧等三种行为。应连接为：即使（母鸡）没有生起“啊，愿我的（小鸡）如此……”等愿望，但由于（破壳的）因缘已经具备，它们（鸡卵）确实是能够破壳而出的。“为何能够？”(Kasmā bhabbā)是说“因为它们……”等。“它们自己”(Sayampi)是指鸡卵。“成熟”(Pariṇāmaṃ)是指完全成熟，适于外出。当知，正如（卵）壳的薄是光线能于内部显现的原因，同样，壳的薄、爪尖与喙的锐利，以及湿气的去除，是（破壳）原因的说明。“因此”(Tasmā)是指，因为光线能于内部显现，且它们自身也已达到成熟。

ඔපම්මසම්පටිපාදනන්ති ඔපම්මත්ථස්ස උපමෙය්‍යෙන සම්මදෙව පටිපාදනං. තන්ති ඔපම්මසම්පටිපාදනං. එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන. අත්ථෙනාති උපමෙය්‍යත්ථෙන සංසන්දෙත්වා සහ යොජෙත්වා. සම්පාදනෙන සම්පයුත්තධම්මවසෙන ඤාණස්ස තික්ඛභාවො වෙදිතබ්බො. ඤාණස්ස හි සභාවතො සතිනෙපක්කතො ච තික්ඛභාවො, සමාධිවසෙන ඛරභාවො, සද්ධාවසෙන විප්පසන්නභාවො. පරිණාමකාලොති බලවවිපස්සනාකාලො. වඩ්ඪිකාලොති [Pg.195] වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාකාලො. අනුලොමට්ඨානියා හි විපස්සනා ගහිතගබ්භා නාම තදා මග්ගගබ්භස්ස ගහිතත්තා. තජ්ජාතිකන්ති තස්ස විපස්සනානුයොගස්ස අනුරූපං. සත්ථාපි අවිජ්ජණ්ඩකොසං පහරති, දෙසනාපි විනෙය්‍යසන්තානගතං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පහරති, යථාඨානෙ ඨාතුං න දෙති.

“比喻的阐明”(Opammasampaṭipādanaṃ)是指，将比喻之义与所喻之义妥善地阐明。那即是比喻的阐明。“如是”(Evaṃ)是指以现在所说的方式。“以义”(Atthena)是指与所喻之义比较、结合。应知智慧的锐利，是由于成就相应之法。确实，智慧的锐利来自其自性及念的成熟；坚固来自定；清净来自信。“成熟之时”(Pariṇāmakālo)是指强力观(vipassanā)之时。“增长之时”(Vaḍḍhikālo)是指行至出起的观之时。确实，处于随顺位的观名为“受胎”，因为那时已受持道胎。“同类的”(Tajjātikaṃ)是指与该观的修习相应。导师也击破无明卵壳，说法也击破所化有情相续中的无明卵壳，不令其住于原处。

ඔලම්බකසඞ්ඛාතන්ති ඔලම්බකසුත්තසඞ්ඛාතං. ‘‘පල’’න්ති හි තස්ස සුත්තස්ස නාමං. චාරෙත්වා දාරුනො හෙට්ඨා දොසජානනත්ථං උස්සාපෙත්වා. ගණ්ඩං හරතීති පලගණ්ඩොති එතෙන ‘‘පලෙන ගණ්ඩහාරො පලගණ්ඩොති පච්ඡිමපදෙ උත්තරපදලොපෙන නිද්දෙසො’’ති දස්සෙති. ගහණට්ඨානෙති හත්ථෙන ගහෙතබ්බට්ඨානෙ. සම්මදෙව ඛිපීයන්ති එතෙන කායදුච්චරිතාදීනීති සඞ්ඛෙපො, පබ්බජ්ජාව සඞ්ඛෙපො පබ්බජ්ජාසඞ්ඛෙපො. තෙන විපස්සනං අනුයුඤ්ජන්තස්ස පුග්ගලස්ස අජානන්තස්සෙව ආසවානං පරික්ඛයො ඉධ විපස්සනානිසංසොති අධිප්පෙතො.

“名为悬垂物”(Olambakasaṅkhātaṃ)是指名为《悬垂物经》的经。确实，“Pala”是那部经的名字。移动、举起木材下方，以了知其过失。“去除肿块者为palagaṇḍa”，以此显示：“以pala去除肿块者为palagaṇḍa”，这是省略了后一词中前一部分的解释。“在执取处”(Gahaṇaṭṭhāne)是指应用手执取之处。“以此，身恶行等被妥善抛弃”，这是简说(saṅkhepo)；出家即是简说，故为“出家简说”(pabbajjāsaṅkhepo)。因此，此处意指：致力于观(vipassanā)的个人(puggala)，于不知不觉中诸漏灭尽，此即观的功德。

හෙමන්තිකෙන කාරණභූතෙන, භුම්මත්ථෙ වා එතං කරණවචනං, හෙමන්තිකෙති අත්ථො. පටිප්පස්සම්භන්තීති පටිප්පස්සද්ධඵලානි හොන්ති. තෙනාහ ‘‘පූතිකානි භවන්තී’’ති. මහාසමුද්දො විය සාසනං අගාධගම්භීරභාවතො. නාවා විය යොගාවචරො මහොඝුත්තරතො. පරියායනං වියාති පරිතො අපරාපරං යායනං විය. ඛජ්ජමානානන්ති ඛාදන්තෙන විය උදකෙන ඛෙපියමානබන්ධනානං. තනුභාවොති පරියුට්ඨානපවත්තියා අසමත්ථතාය දුබ්බලභාවො. විපස්සනාඤාණපීතිපාමොජ්ජෙහීති විපස්සනාඤාණසමුට්ඨිතෙහි පීතිපාමොජ්ජෙහි. ඔක්ඛායමානෙති විපස්සනාකම්මට්ඨානෙ වීථිප්පටිපාටියා ඔක්ඛායමානෙ, පටිසඞ්ඛානුපස්සනාය වා ඔක්ඛායමානෙ. සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය පක්ඛායමානෙ. දුබ්බලතා දීපිතා ‘‘අප්පකසිරෙනෙව සංයොජනානි පටිප්පස්සම්භන්ති, පූතිකානි භවන්තී’’ති වුත්තත්තා.

“以冬季”(Hemantikena)是作为原因；或者此工具格是处所义，意为“在冬季”。“平息”(Paṭippassambhanti)是指其果已寂止。因此说“它们变得腐朽”。教法如大海，因其深广。禅修者如船，因其渡过大暴流。“如遍行”(Pariyāyanaṃ viya)是指如周而复始地行进。“被吞食的”(Khajjamānānaṃ)是指其束缚如被吞食的水所冲毁。“薄弱”(Tanubhāvo)是指由于无法生起缠，而呈羸弱的状态。“以观智的喜与悦”(Vipassanāñāṇapītipāmojjehi)是指以观智所生起的喜与悦。“被削减时”(Okkhāyamāne)是指在观业处中，依心路次第而被削减，或由省察随观而被削减。由行舍而衰退。因为说到“仅以少许努力，诸结即平息，变得腐朽”，故显示了其羸弱。

භාවනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

修习经释义终。

8-9. අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තාදිවණ්ණනා

8-9. 火蕴本行等释义

72-73. අට්ඨමෙ පස්සථ නූති අපි පස්සථ. මහන්තන්ති විපුලං. අග්ගික්ඛන්ධන්ති අග්ගිසමූහං. ආදිත්තන්ති පදිත්තං. සම්පජ්ජලිතන්ති සමන්තතො පජ්ජලිතං අච්චිවිප්ඵුලිඞ්ගානි [Pg.196] මුඤ්චන්තං. සජොතිභූතන්ති සමන්තතො උට්ඨිතාහි ජාලාහි එකප්පභාසමුදයභූතං. තං කිං මඤ්ඤථාති තං ඉදානි මයා වුච්චමානත්ථං කිං මඤ්ඤථාති අනුමතිග්ගහණත්ථං පුච්ඡති. යදෙත්ථ සත්ථා අග්ගික්ඛන්ධාලිඞ්ගනං කඤ්ඤාලිඞ්ගනඤ්ච ආනෙසි, තමත්ථං විභාවෙතුං ‘‘ආරොචයාමී’’තිආදිමාහ.

72-73. 第八。“你们看见了吗？”(passatha nū)即“你们是否看见？”(api passatha)。“巨大的”(Mahantaṃ)即广大的。“火蕴”(Aggikkhandhaṃ)即火的聚集。“燃起的”(Ādittaṃ)即燃烧的。“遍燃的”(Sampajjalitaṃ)即四处燃烧，放出火焰与火花。“成一光焰的”(Sajotibhūtaṃ)即由四方升起的火焰，成为一团光明的生起。“你们怎么认为？”(Taṃ kiṃ maññatha)是问：“对于我现在所说之义，你们怎么认为？”这是为了获得同意而问。此处，导师引述了拥抱火蕴和拥抱少女（的比喻），为了阐明其义，而说了“我告诉你们”等语。

දුස්සීලස්සාති නිස්සීලස්ස සීලවිරහිතස්ස. පාපධම්මස්සාති දුස්සීලත්තා එව හීනජ්ඣාසයතාය ලාමකසභාවස්ස. අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරස්සාති අපරිසුද්ධතාය අසුචි හුත්වා සඞ්කාය සරිතබ්බසමාචාරස්ස. දුස්සීලො හි කිඤ්චිදෙව අසාරුප්පං දිස්වා ‘‘ඉදං අසුකෙන කතං භවිස්සතී’’ති පරෙසං ආසඞ්කා හොති. කෙනචිදෙව කරණීයෙන මන්තයන්තෙ භික්ඛූ දිස්වා ‘‘කච්චි නු ඛො ඉමෙ මයා කතකම්මං ජානිත්වා මන්තෙන්තී’’ති අත්තනොයෙව සඞ්කාය සරිතබ්බසමාචාරො. පටිච්ඡන්නකම්මන්තස්සාති ලජ්ජිතබ්බතාය පටිච්ඡාදෙතබ්බකම්මන්තස්ස. අස්සමණස්සාති න සමණස්ස. සලාකග්ගහණාදීසු ‘‘අහම්පි සමණො’’ති මිච්ඡාපටිඤ්ඤාය සමණපටිඤ්ඤස්ස. අසෙට්ඨචාරිතාය අබ්‍රහ්මචාරිස්ස. උපොසථාදීසු ‘‘අහම්පි බ්‍රහ්මචාරී’’ති මිච්ඡාපටිඤ්ඤාය බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤස්ස. පූතිනා කම්මෙන සීලවිපත්තියා අන්තො අනුපවිට්ඨත්තා අන්තොපූතිකස්ස. ඡද්වාරෙහි රාගාදිකිලෙසානුස්සවනෙන තින්තත්තා අවස්සුතස්ස. සඤ්ජාතරාගාදිකචවරත්තා සීලවන්තෙහි ඡඩ්ඩෙතබ්බත්තා ච කසම්බුජාතස්ස.

“恶戒者的”(Dussīlassa)是指无戒、离戒者的。“恶法者的”(Pāpadhammassa)是指因其恶戒，故有卑劣意向、鄙俗本性者的。“不净、可疑、应忆念其行者的”(Asucisaṅkassarasamācārassa)是指因不净而污秽，其行为应被怀疑而忆念者的。确实，恶戒者见到任何不当之事，他人就会怀疑：“这事想必是某某做的。”见到比丘们因某事商议，自己就会怀疑而忆念其行：“他们是不是知道了我的所作所为而在商议？”“有隐秘行为者的”(Paṭicchannakammantassa)是指其行为因可耻而应被隐藏者的。“非沙门者的”(Assamaṇassa)即不是沙门者的。在领取筹码等事中，以“我也是沙门”的虚假承诺而自称沙门者的。因其非圣行，故为“非梵行者的”(abrahmacārissa)。在布萨(uposatha)等事中，以“我也是梵行者”的虚假承诺而自称梵行者的。“内腐者的”(Antopūtikassa)是指因腐败的行为、戒的毁坏而深入内部者的。“有漏者的”(Avassutassa)是指因贪等烦恼从六门流出而浸湿者的。“已成垃圾者的”(Kasambujātassa)是指因生起贪等垃圾，且应被具戒者抛弃者的。

වාලරජ්ජුයාති වාලෙහි කතරජ්ජුයා. සා හි ඛරතරා හොති. ඝංසෙය්‍යාති මථනවසෙන ඝංසෙය්‍ය. තෙලධොතායාති තෙලෙන නිසිතාය. පච්චොරස්මින්ති පතිඋරස්මිං, අභිමුඛෙ උරමජ්ඣෙති අධිප්පායො. අයොසඞ්කුනාති සණ්ඩාසෙන. ඵෙණුද්දෙහකන්ති ඵෙණං උද්දෙහෙත්වා උද්දෙහෙත්වා, අනෙකවාරං ඵෙණං උට්ඨාපෙත්වාති අත්ථො. එවමෙත්ථ සඞ්ඛෙපතො පාළිවණ්ණනා වෙදිතබ්බා. නවමං උත්තානමෙව.

毛绳(Vālarajju)是用毛发制成的绳索，它更为粗糙。摩擦(Ghaṃseyya)是以摩擦的方式擦拭。油浸(Teladhota)是用油磨利。于胸前(Paccorasmiṃ)是指正对胸前，意即胸膛中央。铁钩(Ayosaṅku)是指铁钳。泛起泡沫(Pheṇuddehakaṃ)是将泡沫一再搅起，意思是多次令泡沫生起。于此，应如是简要理解巴利语释义。第九则其义自明。

අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

火蕴《本行》等释义终。

10. අරකසුත්තවණ්ණනා

10. 阿拉迦经释义

74. දසමෙ පරිත්තන්ති ඉත්තරං. තෙනාහ ‘‘අප්පං ථොක’’න්ති. පබන්ධානුපච්ඡෙදස්ස පච්චයභාවො ඉධ ජීවිතස්ස රසො කිච්චන්ති අධිප්පෙතන්ති ආහ [Pg.197] ‘‘සරසපරිත්තතායපී’’ති. තදධීනවුත්තිතායපි හි ‘‘යො, භික්ඛවෙ, චිරං ජීවති, සො වස්සසතං අප්පං වා භිය්‍යො’’ති වචනතො පරිත්තං ඛණපරිත්තතායපි. පරමත්ථතො හි අතිපරිත්තො සත්තානං ජීවිතක්ඛණො එකචිත්තක්ඛණප්පවත්තිමත්තොයෙව. යථා නාම රථචක්කං පවත්තමානම්පි එකෙනෙව නෙමිප්පදෙසෙන පවත්තති, තිට්ඨමානම්පි එකෙනෙව තිට්ඨති, එවමෙවං එකචිත්තක්ඛණිකං සත්තානං ජීවිතං තස්මිං චිත්තෙ නිරුද්ධමත්තෙ සත්තො නිරුද්ධොති වුච්චති. යථාහ ‘‘අතීතෙ චිත්තක්ඛණෙ ජීවිත්ථ න ජීවති න ජීවිස්සති. අනාගතෙ චිත්තක්ඛණෙ න ජීවිත්ථ න ජීවති ජීවිස්සති. පච්චුප්පන්නෙ චිත්තක්ඛණෙ න ජීවිත්ථ ජීවති න ජීවිස්සති.

74. 第十，所谓“短暂”(parittaṃ)，即是微少(ittaraṃ)。因此说“极少、微少”(appaṃ thokaṃ)。此处生命的作用在于维持相续不断，因此说“即使有作用也是短暂的”。因为世尊曾说：“诸比丘，长寿者，亦仅百岁，或多一些”，故生命是短暂的，从刹那的角度看也是短暂的。从究竟义而言，有情的生命刹那极其短暂，仅为一心识刹那的延续。譬如车轮转动时，仅以轮辋的一点转动；静止时，也仅以一点静止。同理，有情的生命仅为一心识刹那，当此心识息灭时，即说此有情已灭。如言：“于过去心识刹那，曾活，今不活，未来亦不活。于未来心识刹那，未曾活，今不活，未来将活。于现在心识刹那，未曾活，今正活，未来亦不活。”

‘‘ජීවිතං අත්තභාවො ච, සුඛදුක්ඛා ච කෙවලා;

එකචිත්තසමායුත්තා, ලහුසො වත්තතෙ ඛණො.

生命与自体，以及一切苦乐，皆系于一心，刹那迅速流转。

‘‘යෙ නිරුද්ධා මරන්තස්ස, තිට්ඨමානස්ස වා ඉධ;

සබ්බෙපි සදිසා ඛන්ධා, ගතා අප්පටිසන්ධිකා.

于此，临终者已灭之蕴，或存活者已灭之蕴，彼一切蕴皆相似，逝去而不再相续。

‘‘අනිබ්බත්තෙන න ජාතො, පච්චුප්පන්නෙන ජීවති;

චිත්තභඞ්ගා මතො ලොකො, පඤ්ඤත්ති පරමත්ථියා’’ති. (මහානි. 10);

不因未生者而生，依现在者而活；心识坏灭，世间即死，此乃究竟义之施设。

ලහුසන්ති ලහුකං. තෙනාහ ‘‘ලහුං උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣනතො ලහුස’’න්ති. පරිත්තං ලහුසන්ති උභයං පනෙතං අප්පකස්ස වෙවචනං. යඤ්හි අප්පකං, තං පරිත්තඤ්චෙව ලහුකඤ්ච හොති. ඉධ පන ආයුනො අධිප්පෙතත්තා රස්සන්ති වුත්තං හොති. මන්තායන්ති කරණත්ථෙ එතං භුම්මවචනන්ති ආහ ‘‘මන්තාය බොද්ධබ්බං, පඤ්ඤාය ජානිතබ්බන්ති අත්ථො’’ති. මන්තායන්ති වා මන්තෙය්‍යන්ති වුත්තං හොති, මන්තෙතබ්බං මන්තාය උපපරික්ඛිතබ්බන්ති අත්ථො. පඤ්ඤාය ජානිතබ්බන්ති ජානිතබ්බං ජීවිතස්ස පරිත්තභාවො බහුදුක්ඛාදිභාවො. ජානිත්වා ච පන සබ්බපලිබොධෙ ඡින්දිත්වා කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං. යස්මා ඉත්ථි ජාතස්ස අමරණං, අප්පං වා භිය්‍යො වස්සසතතො උපරි අප්පං අඤ්ඤං වස්සසතං අප්පත්වා වීසං වා තිංසං වා චත්තාලීසං වා පණ්ණාසං වා සට්ඨි වා වස්සානි ජීවති, එවංදීඝායුකො පන අතිදුල්ලභො. ‘‘අසුකො හි එවං චිරං ජීවතී’’ති තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා දට්ඨබ්බො හොති. තත්ථ විසාඛා උපාසිකා වීසසතං ජීවති, තථා පොක්ඛරසාතිබ්‍රාහ්මණො, බ්‍රහ්මායුබ්‍රාහ්මණො, බාවරියබ්‍රාහ්මණො, ආනන්දත්ථෙරො, මහාකස්සපත්ථෙරොති[Pg.198]. අනුරුද්ධත්ථෙරො පන වස්සසතඤ්චෙව පණ්ණාසඤ්ච වස්සානි. බාකුලත්ථෙරො වස්සසතඤ්චෙව සට්ඨි ච වස්සානි, අයං සබ්බදීඝායුකො, සොපි ද්වෙ වස්සසතානි න ජීවි.

“轻”(Lahusaṃ)是轻快。因此说：“由于迅速生起又迅速灭去，所以是轻的。”“微小”(Parittaṃ)和“轻”(lahusaṃ)，这两个词都用来表示“少”。凡是少的，就是微小的，也是轻快的。在这里，因为是指寿命，所以说是“短促”。“应思量”(Mantāya)，这是工具格的用法，意思是“应当通过思考来理解，通过智慧来认识”。或者说“应思量”(mantāya)即是“应思考”(manteyya)，意思是应当通过思考来审查。所谓“通过智慧来认识”，即是认识到生命的短暂、多苦等特性。认识之后，就应当断除一切障碍，行所应行之善，修习梵行。因为生者无不死，即使活到百岁或稍多，也极少能再活二三十、四五十或六十年，如此长寿者实属罕见。必须去各处才能看到像“某人竟然活了这么久”的人。比如毘舍佉(Visākhā)优婆夷活了一百二十岁，同样还有波卡拉萨提(Pokkharasāti)婆罗门、梵天寿(Brahmāyu)婆罗门、跋瓦睿(Bāvarī)婆罗门、阿难(Ānanda)长老、大迦叶(Mahākassapa)长老。阿那律(Anuruddha)长老则活了一百五十岁，薄拘罗(Bākula)长老活了一百六十岁，他是最长寿的了，但他也活不到两百岁。

අරකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

阿拉迦经释义终。

මහාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

大品释义终。

8. විනයවග්ගො

8. 律品

1-8. පඨමවිනයධරසුත්තාදිවණ්ණනා

1-8. 第一持律者经等释义

75-82. අට්ඨමස්ස පඨමං දුතියඤ්ච උත්තානත්ථමෙව. තතියෙ විනයලක්ඛණෙ පතිට්ඨිතො ලජ්ජිභාවෙන විනයලක්ඛණෙ ඨිතො හොති. අලජ්ජී (පාරා. අට්ඨ. 1.45) හි බහුස්සුතොපි සමානො ලාභගරුකතාය තන්තිං විසංවාදෙත්වා උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථුසාසනං දීපෙත්වා සාසනෙ මහන්තං උපද්දවං කරොති, සඞ්ඝභෙදම්පි සඞ්ඝරාජිම්පි උප්පාදෙති. ලජ්ජී පන කුක්කුච්චකො සික්ඛාකාමො ජීවිතහෙතුපි තන්තිං අවිසංවාදෙත්වා ධම්මමෙව විනයමෙව ච දීපෙති, සත්ථුසාසනං ගරුං කත්වා ඨපෙති. එවං යො ලජ්ජී, සො විනයං අජහන්තො අවොක්කමන්තොව ලජ්ජිභාවෙන විනයලක්ඛණෙ ඨිතො හොති පතිට්ඨිතො.

75-82. 第七十五至八十二，第八经的第一、第二部分，其义自明。第三，“安住于律相”者，因有惭愧心而安住于律相。无惭者（《波罗夷义注》1.45），即使博学多闻，亦因贪求利养而歪曲圣典，宣扬非法、非律，破坏导师之教法，于教法中造成巨大危害，甚至引发僧团分裂与僧团诤端。然有惭者，则会小心谨慎，渴望学习，即使为活命亦不歪曲圣典，唯阐述法与律，尊重并守护导师之教法。如是有惭者，不舍律，不偏离，因有惭愧心而安住于律相，坚定不移。

අසංහීරොති එත්ථ සංහීරො නාම යො පාළියං වා අට්ඨකථායං වා හෙට්ඨා වා උපරිතො වා පදපටිපාටියා වා පුච්ඡියමානො විත්ථුනති විප්ඵන්දති, සණ්ඨාතුං න සක්කොති, යං යං පරෙන වුච්චති, තං තං අනුජානාති, සකවාදං ඡඩ්ඩෙත්වා පරවාදං ගණ්හාති. යො පන පාළියං වා අට්ඨකථායං වා හෙට්ඨුපරියවසෙන වා පදපටිපාටියා වා පුච්ඡියමානො න විත්ථුනති න විප්ඵන්දති, එකෙකලොමං සණ්ඩාසෙන ගණ්හන්තො විය ‘‘එවං මයං වදාම, එවං නො ආචරියා වදන්තී’’ති විස්සජ්ජෙති. යම්හි පාළි ච පාළිවිනිච්ඡයො ච සුවණ්ණභාජනෙ පක්ඛිත්තසීහවසා විය පරික්ඛයං පරියාදානං අගච්ඡන්තො තිට්ඨති, අයං වුච්චති අසංහීරො. යස්මා පන එවරූපො යං යං පරෙන වුච්චති, තං තං නානුජානාති, අත්තනා සුවිනිච්ඡිනිතං කත්වා ගහිතං අවිපරීතමත්ථං න [Pg.199] විස්සජ්ජෙති, තස්මා වුත්තං ‘‘න සක්කොති ගහිතග්ගහණං විස්සජ්ජාපෙතු’’න්ති. චතුත්ථාදීනි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානි.

“不动摇者”(Asaṃhīro)：此处所谓“动摇者”(saṃhīro)，是指当被问及巴利(pāḷi)或义注(aṭṭhakathā)，或上下文，或词句顺序时，便会含糊其辞，动摇不定，无法站稳立场，他人所言皆随顺认可，舍弃己见而接受他见者。而当被问及巴利或义注，或上下文，或词句顺序时，不含糊其辞，不动摇不定，犹如以钳夹取一根毛发般，回答说：“我等如是说，我等之阿阇梨如是说。”于其人，巴利与巴利之抉择，犹如置于金器中之狮子油般，不会耗尽、消失而存续，此即称为“不动摇者”。正因如此之人，不会随声附和他人所言，对自己善加抉择而持守之无颠倒义，不会舍弃，故说“不能使其放弃已持之立场”。第四等及以后之义，易于理解。

පඨමවිනයධරසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第一持律者经等释义终。

9. සත්ථුසාසනසුත්තවණ්ණනා

9. 导师教诫经释义

83. නවමෙ විවෙකට්ඨොති විවිත්තො. තෙනාහ ‘‘දූරීභූතො’’ති. සතිඅවිප්පවාසෙ ඨිතොති කම්මට්ඨානෙ සතිං අවිජහිත්වා ඨිතො. පෙසිතත්තොති කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛතාය නිබ්බානං පෙසිතචිත්තො තන්නින්නො තප්පොණො තප්පබ්භාරො.

83. 第九，“为远离故”(vivekaṭṭho)即是独处。故说“已远离”。“住于念不离”(satiavippavāse ṭhito)谓安住于不舍弃业处之念。“已遣其心”(pesitatto)谓对身体与生命皆无所顾惜，心已趣向涅槃，倾向涅槃，朝向涅槃，专注于涅槃。

සත්ථුසාසනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

导师教诫经释义终。

10. අධිකරණසමථසුත්තවණ්ණනා

10. 灭诤法经释义

84. දසමෙ අධිකරීයන්ති එත්ථාති අධිකරණානි. කෙ අධිකරීයන්ති? සමථා. කථං අධිකරීයන්ති? සමනවසෙන. තස්මා තෙ තෙසං සමනවසෙන පවත්තන්තීති ආහ ‘‘අධිකරණානි සමෙන්තී’’තිආදි. උප්පන්නානං උප්පනානන්ති උට්ඨිතානං උට්ඨිතානං. සමථත්ථන්ති සමනත්ථං. දීඝනිකායෙ සඞ්ගීතිසුත්තවණ්ණනායම්පි (දී. නි. අට්ඨ. 3.331) විත්ථාරතොයෙවාති එත්ථායං විත්ථාරනයො – අධිකරණෙසු තාව ධම්මොති වා අධම්මොති වා අට්ඨාරසහි වත්ථූහි විවදන්තානං භික්ඛූනං යො විවාදො, ඉදං විවාදාධිකරණං නාම. සීලවිපත්තියා වා ආචාරදිට්ඨිආජීවවිපත්තියා වා අනුවදන්තානං යො අනුවාදො උපවදනා චෙව චොදනා ච, ඉදං අනුවාදාධිකරණං නාම. මාතිකායං ආගතා පඤ්ච, විභඞ්ගෙ ද්වෙති සත්තපි ආපත්තික්ඛන්ධා, ඉදං ආපත්තාධිකරණං නාම. යං සඞ්ඝස්ස අපලොකනාදීනං චතුන්නං කම්මානං කරණං, ඉදං කිච්චාධිකරණං නාම.

84. 第十，“于此中处理”，故为“诤事”。由何处理？由灭诤法。如何处理？通过平息。故说“平息诤事”等。“已生者已生”谓已生起者已生起。“为平息故”谓为平息之义。《长部·结集经》释义(Dī. Ni. Aṭṭha. 3.331)中亦有详述，此处详说如下：于诸诤事中，首先，比丘们因法或非法十八事而争论，此争论名为“论诤事”。因戒、行、见、活命之堕罪而互相谴责，此谴责、呵责与指责，名为“随说事”。母论中提及之五种，以及《分别》中之两种，总共七罪蕴，名为“罪诤事”。僧团所行之宣告等四种羯磨，名为“羯磨事”。

තත්ථ විවාදාධිකරණං ද්වීහි සමථෙහි සම්මති සම්මුඛාවිනයෙන ච යෙභුය්‍යසිකාය ච. සම්මුඛාවිනයෙනෙව සම්මමානං යස්මිං විහාරෙ උප්පන්නං තස්මිංයෙව [Pg.200] වා, අඤ්ඤත්‍ර වූපසමෙතුං ගච්ඡන්තානං අන්තරාමග්ගෙ වා, යත්ථ ගන්ත්වා සඞ්ඝස්ස නිය්‍යාතිතං, තත්ථ සඞ්ඝෙන වා, සඞ්ඝෙ වූපසමෙතුං අසක්කොන්තෙ තත්ථෙව උබ්බාහිකාය සම්මතපුග්ගලෙහි වා විනිච්ඡිතං සම්මති. එවං සම්මමානෙ ච පනෙතස්මිං යා සඞ්ඝසම්මුඛතො ධම්මසම්මුඛතො විනයසම්මුඛතා පුග්ගලසම්මුඛතා, අයං සම්මුඛාවිනයො නාම. තත්ථ ච කාරකසඞ්ඝස්ස සඞ්ඝසාමග්ගිවසෙන සම්මුඛිභාවො සඞ්ඝසම්මුඛතා. සමෙතබ්බස්ස වත්ථුනො භූතත්තා ධම්මසම්මුඛතා. යථා තං සමෙතබ්බං, තථෙවස්ස සමනං විනයසම්මුඛතා. යො ච විවදති, යෙන ච විවදති, තෙසං උභින්නං අත්ථපච්චත්ථිකානං සම්මුඛීභාවො පුග්ගලසම්මුඛතා. උබ්බාහිකාය වූපසමෙ පනෙත්ථ සඞ්ඝසම්මුඛතා පරිහායති. එවං තාව සම්මුඛාවිනයෙනෙව සම්මති.

于此，论诤事以二种灭诤法平息：现前毘尼与多数决。以现前毘尼平息时，或于发生诤事的寺院内，或于僧众前往他处平息诤事的途中，或于将事件提交僧团之处，由僧团平息；若僧团无法平息，则于彼处由推举出的个人裁决而平息。如是平息时，僧团现前、法现前、律现前、个人现前，此即名为现前毘尼。其中，执行羯磨之僧团，因僧团和合而现前，是为僧团现前。所应平息之事为事实，是为法现前。如其所应平息，如是平息之，是为律现前。争论者与被争论者，此双方当事人皆现前，是为个人现前。若通过推举裁决，则僧团现前有所缺少。如是，即以现前毘尼平息。

සචෙ පනෙවම්පි න සම්මති, අථ නං උබ්බාහිකාය සම්මතා භික්ඛූ ‘‘න මයං සක්කොම වූපසමෙතු’’න්ති සඞ්ඝස්සෙව නිය්‍යාතෙන්ති. තතො සඞ්ඝො පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතං භික්ඛුං සලාකග්ගාහාපකං සම්මන්නති, තෙන ගුළ්හකවිවටකසකණ්ණජප්පකෙසු තීසු සලාකග්ගාහකෙසු අඤ්ඤතරවසෙන සලාකං ගාහාපෙත්වා සන්නිපතිතාය පරිසාය ධම්මවාදීනං යෙභුය්‍යතාය යථා තෙ ධම්මවාදිනො වදන්ති, එවං වූපසන්තං අධිකරණං සම්මුඛාවිනයෙන ච යෙභුය්‍යසිකාය ච වූපසන්තං හොති. තත්ථ සම්මුඛාවිනයො වුත්තනයො එව. යං පන යෙභුය්‍යසිකාකම්මස්ස කරණං, අයං යෙභුය්‍යසිකා නාම. එවං විවාදාධිකරණං ද්වීහි සමථෙහි සම්මති.

若即便如此仍无法平息，则被推举之比丘们应向僧团报告：“我等无法平息”，然后将此事提交僧团。其后，僧团应指定一位具足五支之比丘作为取筹者，通过秘密、公开或耳语此三种取筹方式之一来收取筹码，于集会大众中，依多数持法者之意见，如是平息诤端。如是，诤端通过现前毘尼与多数决而得以平息。现前毘尼之方法已如前述。然多数决之羯磨，即名为多数决。如是，论诤事通过二种灭诤法得以平息。

අනුවාදාධිකරණං චතූහි සමථෙහි සම්මති සම්මුඛාවිනයෙන ච සතිවිනයෙන ච අමූළ්හවිනයෙන ච තස්සපාපියසිකාය ච. සම්මුඛාවිනයෙනෙව සම්මමානං යො ච අනුවදති, යඤ්ච අනුවදති, තෙසං වචනං සුත්වා සචෙ කාචි ආපත්ති නත්ථි, උභො ඛමාපෙත්වා, සචෙ අත්ථි අයං නාමෙත්ථ ආපත්තීති එවං විනිච්ඡිතං වූපසම්මති. තත්ථ සම්මුඛාවිනයලක්ඛණං වුත්තනයමෙව.

随说事以四种灭诤法平息：现前毘尼、忆念毘尼、不痴毘尼与觅罪相。以现前毘尼平息时，听取随说者与被随说者之陈述，若无任何罪，则令双方忏谢；若有罪，则裁定“此处有此罪”，如是便可平息。其中，现前毘尼之相如前所说。

යදා පන ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො අමූලිකාය සීලවිපත්තියා අනුද්ධංසිතස්ස සතිවිනයං යාචමානස්ස සඞ්ඝො ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන සතිවිනයං දෙති, තදා සම්මුඛාවිනයෙන ච සතිවිනයෙන ච වූපසන්තං හොති. දින්නෙ පන සතිවිනයෙ පුන තස්මිං පුග්ගලෙ කස්සචි අනුවාදො න රුහති. යදා උම්මත්තකො භික්ඛු උම්මාදවසෙන කතෙ අස්සාමණකෙ අජ්ඣාචාරෙ ‘‘සරතායස්මා එවරූපිං ආපත්ති’’න්ති භික්ඛූහි චොදියමානො ‘‘උම්මත්තකෙන [Pg.201] මෙ, ආවුසො, එතං කතං, නාහං තං සරාමී’’ති භණන්තොපි භික්ඛූහි චොදියමානොව පුන අචොදනත්ථාය අමූළ්හවිනයං යාචති, සඞ්ඝො චස්ස ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන අමූළ්හවිනයං දෙති. තදා සම්මුඛාවිනයෙන ච අමූළ්හවිනයෙන ච වූපසන්තං හොති. දින්නෙ පන අමූළ්හවිනයෙ පුන තස්මිං පුග්ගලෙ කස්සචි තප්පච්චයා අනුවාදො න රුහති. යදා පන පාරාජිකෙන වා පාරාජිකසාමන්තෙන වා චොදියමානස්ස අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරතො පාපුස්සන්නතාය පාපියස්ස පුග්ගලස්ස ‘‘සචායං අච්ඡින්නමූලො භවිස්සති, සම්මා වත්තිත්වා ඔසාරණං ලභිස්සති. සචෙ ඡින්නමූලො, අයමෙවස්ස නාසනා භවිස්සතී’’ති මඤ්ඤමානො සඞ්ඝො ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන තස්සපාපියසිකං කරොති, තදා සම්මුඛාවිනයෙන ච තස්සපාපියසිකාය ච වූපසන්තං හොතීති. එවං අනුවාදාධිකරණං චතූහි සමථෙහි සම්මති.

当漏尽比丘因无根的戒堕罪而被随说，向僧团请求忆念毘尼(sativinaya)时，僧团以白四羯磨授予忆念毘尼，此事便通过现前毘尼(sammukhāvinaya)与忆念毘尼而得以平息。忆念毘尼授予后，对此人(puggala)的任何随说便不再成立。若癫狂比丘因癫狂而犯下非沙门行，被比丘们谏举说：“具寿(āyasmā)，你记得犯过如是罪吗？”即使他回答说：“贤友(āvuso)，此是我癫狂时所为，我不记得了。”仍继续受到比丘们的谏举，为不再被谏举而请求不痴毘尼(amūḷhavinaya)，僧团以白四羯磨授予他不痴毘尼。此事便通过现前毘尼与不痴毘尼而得以平息。不痴毘尼授予后，任何人因此事对此人的随说便不再成立。若有人被指控犯波罗夷(pārājika)罪或近波罗夷罪，他们言语支吾，罪恶深重，僧团思忖：“若此人善根未断，则应善自履行，得复归。若其善根已断，此即为其灭摈(nāsana)。”于是僧团以白四羯磨对其实行觅罪相(tassapāpiyasikā)。此事便通过现前毘尼与觅罪相而得以平息。如是，随说事便通过四种灭诤法而平息。

ආපත්තාධිකරණං තීහි සමථෙහි සම්මති සම්මුඛාවිනයෙන ච පටිඤ්ඤාතකරණෙන ච තිණවත්ථාරකෙන ච. තස්ස සම්මුඛාවිනයෙනෙව වූපසමො නත්ථි. යදා පන එකස්ස වා භික්ඛුනො සන්තිකෙ සඞ්ඝගණමජ්ඣෙසු වා භික්ඛු ලහුකං ආපත්තිං දෙසෙති, තදා ආපත්තාධිකරණං සම්මුඛාවිනයෙන ච පටිඤ්ඤාතකරණෙන ච වූපසම්මති. තත්ථ සම්මුඛාවිනයෙ තාව යො ච දෙසෙති, යස්ස ච දෙසෙති, තෙසං සම්මුඛීභාවො පුග්ගලසම්මුඛතො. සෙසං වුත්තනයමෙව.

罪诤事以三种灭诤法平息：现前毘尼、依自言作(paṭiññātakaraṇa)与如草覆地(tiṇavatthāraka)。此诤事不能单以现前毘尼平息。当一位比丘在另一位比丘面前，或在僧团或众中，发露轻罪时，罪诤事便能以现前毘尼与依自言作而平息。此处，于现前毘尼中，发露者与听受者当面相对，此即是个人现前。其余如前所说。

පුග්ගලස්ස ච ගණස්ස ච දෙසනාකාලෙ සඞ්ඝසම්මුඛතො පරිහායති. යං පනෙත්ථ ‘‘අහං, භන්තෙ, ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං ආපන්නො’’ති ච ‘‘පස්සසී’’ති ච ‘‘ආම, පස්සාමී’’ති ච පටිඤ්ඤාතාය ‘‘ආයතිං සංවරෙය්‍යාසී’’ති කරණං, තං පටිඤ්ඤාතකරණං නාම. සඞ්ඝාදිසෙසෙ පරිවාසාදියාචනා පටිඤ්ඤා, පරිවාසාදීනං දානං පටිඤ්ඤාතකරණං නාම.

于个人(puggala)及众发露时，则无僧团现前。在此，承认“尊者，我犯某某罪”，以及回答“见否？”“然，我见”，依此自言而行“未来当防护”，此名为“依自言作”(paṭiññātakaraṇa)。于僧残(saṅghādisesa)罪，请求别住(parivāsa)等是“自言”(paṭiññā)，给予别住等则名为“依自言作”。

ද්වෙපක්ඛජාතා පන භණ්ඩනකාරකා භික්ඛූ බහුං අස්සාමණකං අජ්ඣාචාරං චරිත්වා පුන ලජ්ජිධම්මෙ උප්පන්නෙ ‘‘සචෙ මයං ඉමාහි ආපත්තීහි අඤ්ඤමඤ්ඤං කාරෙස්සාම, සියාපි තං අධිකරණං කක්ඛළත්තාය වාළත්තාය සංවත්තෙය්‍යා’’ති අඤ්ඤමඤ්ඤං ආපත්තියා කාරාපනෙ දොසං දිස්වා යදා භික්ඛූ තිණවත්ථාරකකම්මං කරොන්ති, තදා ආපත්තාධිකරණං සම්මුඛාවිනයෙන ච තිණවත්ථාරකෙන ච සම්මති. තත්‍ර හි යත්තකා හත්ථපාසූපගතා ‘‘න මෙතං ඛමතී’’ති එවං දිට්ඨාවිකම්මං අකත්වා ‘‘දුක්කටං කම්මං පුන කාතබ්බං කම්ම’’න්ති [Pg.202] න උක්කොටෙන්ති, නිද්දම්පි ඔක්කන්තා හොන්ති, සබ්බෙසං ඨපෙත්වා ථුල්ලවජ්ජඤ්ච ගිහිපටිසංයුත්තඤ්ච සබ්බාපත්තියො වුට්ඨහන්ති. එවං ආපත්තාධිකරණං තීහි සමථෙහි සම්මති.

然而，那些生起两派争论的比丘，做了许多不合沙门身份的非理行为后，当惭愧心生起时，他们心想：“如果我们互相揭发这些罪过，这争端可能会变得激烈而粗暴。”于是看到了互相揭发罪过的坏处。当比丘们进行如草覆地羯磨时，罪诤就通过现前毘尼和如草覆地而得以平息。于此，凡在伸手所及(hatthapāsa)范围内的人，如果没有明确地表示“我不接受”，就不能以“此羯磨为恶作(dukkaṭa)，应该重做”为由而翻案；即使是睡着的人，除了粗罪和与在家众有关的罪之外，所有罪都得以免除。这样，罪诤就通过三种灭诤法得以平息。

කිච්චාධිකරණං එකෙන සමථෙන සම්මති සම්මුඛාවිනයෙනෙව. ඉති ඉමානි චත්තාරි අධිකරණානි යථානුරූපං ඉමෙහි සත්තහි සමථෙහි සම්මන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘උප්පන්නුප්පන්නානං අධිකරණානං සමථාය වූපසමාය සම්මුඛාවිනයො දාතබ්බො…පෙ… තිණවත්ථාරකො’’ති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙව.

事务诤仅以现前毘尼一种灭诤法得以平息。这四种诤事依各自情况，以这七种灭诤法得以平息。因此说：“为了平息所有已生起的诤事，应当给予现前毘尼……乃至如草覆地。”其余的在所有情况下都很明显。

අධිකරණසමථසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

灭诤法经释义终。

විනයවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

律品释义终。

ඉති මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය

此为《满足希求》增支部义注

සත්තකනිපාතවණ්ණනාය අනුත්තානත්ථදීපනා සමත්තා.

《七集》释义中，幽微义理的阐明已圆满。